(132)

De Commissie heeft met het oog op de vaststelling van haar toekomstige beleid vooral rekening gehouden met de onderstaande overwegingen. a) Het kwijtraken van dieren als gevolg van een dierziekte of de aantasting van gewassen door een plantenziekte wordt normaal niet beschouwd als een natuurramp of buitengewone gebeurtenis in de zin van het Verdrag. In dergelijke gevallen kan de Commissie slechts steun ter compensatie van de geleden verliezen en steun ter voorkoming van toekomstige verliezen toestaan op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag, waarin is bepaald dat steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. b) Op grond van de bovenstaande beginselen is de Commissie van mening dat de betaling van steun aan landbouwers als compensatie voor verliezen als gevolg van dier- of plantenziekten, slechts kan worden geaccepteerd, indien deze deel uitmaakt van een passend communautair, nationaal of regionaal programma ter voorkoming, beheersing of uitroeiing van de betrokken ziekte. Steun die landbouwers eenvoudigweg voor geleden verliezen compenseert zonder dat maatregelen worden genomen om het probleem bij de bron te verhelpen, moet als zuivere exploitatiesteun worden beschouwd, die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. Daarom eist de Commissie dat er communautaire of nationale regels, neergelegd in wettelijke, bestuursrechtelijke of administratieve bepalingen bestaan, op grond waarvan de bevoegde nationale autoriteiten de betrokken ziekte moeten aanpakken, hetzij door maatregelen te treffen om de ziekte uit te roeien, vooral door bindende voorschriften die aanleiding geven tot schadevergoeding, hetzij door aanvankelijk een alarmsysteem op te zetten, zo nodig gecombineerd met steun om individuele personen ertoe aan te sporen vrijwillig aan preventieve maatregelen deel te nemen (31). Bijgevolg kunnen slechts steunmaatregelen worden genomen met betrekking tot ziekten die voor de overheid een reden tot bezorgdheid vormen, en niet met betrekking tot factoren waarvoor de landbouwers redelijkerwijs zelf de verantwoordelijkheid moeten nemen. c) De doelstellingen van de steunmaatregelen moeten: i) hetzij preventief zijn, in de zin dat zij betrekking hebben op controleonderzoeken of analyses, op de uitroeiing van agentia die de ziekte kunnen overbrengen, op preventieve vaccinaties van dieren of behandelingen van gewassen of op het preventief slachten van dieren of vernietigen van gewassen; ii) hetzij op compensatie zijn gericht wanneer de getroffen dieren worden geslacht of de aangetaste gewassen worden vernietigd op bevel of aanbeveling van de overheidsinstanties of wanneer er dieren sterven als gevolg van door de bevoegde autoriteiten aanbevolen of bevolen vaccinaties of andere maatregelen; iii) hetzij een combinatie daarvan vormen, in de zin dat de steun ter compensatie van de door de ziekte geleden verliezen slechts wordt toegekend op voorwaarde dat de ontvanger zich ertoe verbindt om in de toekomst passende, door de overheidsinstanties vastgelegde preventieve maatregelen te nemen. d) Om het risicobeheer te verbeteren moet er rekening mee worden gehouden of het gedrag van de landbouwer (bijv. zijn keuze van productiemethode) heeft bijgedragen tot een verhoogd ziekterisico. e) Net zoals in het verleden mag slechts op het niveau van de primaire productie (landbouwers) een vergoeding in verband met dier- en plantenziekten worden betaald. Voor bedrijven die landbouwproducten verwerken of afzetten, moet de impact van dergelijke ziekten op het bedrijf als een normaal bedrijfsrisico worden beschouwd. Komen deze bedrijven economisch in de problemen als gevolg van de impact van dier- of plantenziekten, dan kunnen zij in aanmerking komen voor reddings- en herstructureringssteun. Door de opname van bedrijven die landbouwproducten verwerken en afzetten, in de de-minimisverordening die geldt voor ondernemingen voor de verwerking en afzet van niet-landbouwproducten, in het kader waarvan steun tot 200 000 EUR per bedrijf over een periode van drie fiscale jaren kan worden verleend, is een aanvullend mechanisme ter ondersteuning van dergelijke bedrijven in het leven geroepen.. f) Met betrekking tot steun voor TSE-tests (overdraagbare spongiforme encefalopathieën) is rekening gehouden met de onderstaande overwegingen. i) De tests hebben tot doel de verspreiding van TSE, een ziekte die met name met het oog op de gezondheid van de mens grote bezorgdheid wekt, tegen te gaan. ii) Vanwege de verschillende niveaus van staatssteun die wordt toegekend, bestaat het gevaar dat de mededinging wordt vervalst, tenminste wat slachtrunderen betreft. De meeste lidstaten verstrekken momenteel wel enige staatssteun. De prijzen van de TSE-tests verschillen van lidstaat tot lidstaat. Ter beperking van het risico dat de mededinging eventueel wordt vervalst omdat steun wordt toegekend voor TSE-tests op voor menselijke consumptie geslachte runderen, en ter bevordering van onderzoek naar goedkope tests, mag de steun niet meer bedragen dan 40 euro, momenteel zowat de beste prijs in de Gemeenschap. iii) Men vreest dat, wanneer landbouwers de kosten van de tests op gestorven dieren moeten betalen, een aantal van hen controles zal ontduiken door de kadavers illegaal te verwijderen, wat niet alleen tot minder betrouwbare statistieken, maar ook tot gezondheidsrisico's zou leiden. iv) Het is mogelijk dat de kostprijs van TSE-tests voor dieren met een lage waarde, zoals schapen en geiten, hoger ligt dan de waarde van het dier. De verplichting voor die tests te betalen kan sommige eigenaren ertoe aanzetten deze dieren ongetest op de markt te brengen, waardoor eens te meer minder gegevens beschikbaar zouden zijn. v) Het risico van mededingingsvervalsing als gevolg van de toekenning van steun lijkt kleiner bij gestorven dieren en dieren met een lage waarde dan bij slachtrunderen. g) Met betrekking tot steun voor gestorven dieren is rekening gehouden met de onderstaande overwegingen. i) Gestorven dieren zijn een normaal verschijnsel dat bij de veehouderij hoort, en zijn dus onderdeel van de normale productiekosten. ii) Op grond van het beginsel „de vervuiler betaalt” (32) is in de eerste plaats de producent verantwoordelijk voor het op een behoorlijke manier afvoeren van gestorven dieren en moet hij de kosten daarvoor zelf dragen. iii) Steunverlening voor de verwijdering van afval is wellicht in strijd met het in de landbouw gebruikelijke beginsel dat steun alleen mag worden verleend voor gedrag dat verder gaat dan goede landbouwpraktijken. De communautaire wetgeving, die deel uitmaakt van de goede landbouwpraktijken, schrijft het op een behoorlijke manier verwijderen van kadavers voor. iv) De kosten voor het afvoeren van gestorven dieren kunnen oplopen, vooral wanneer kadavers van zware dieren, zoals runderen of paarden, in verafgelegen plaatsen moeten worden opgehaald. v) Wat landbouwers met kadavers doen is moeilijk te controleren. Het gevaar bestaat dat kadavers illegaal worden verwijderd, wat ernstige gezondheidsrisico's met zich meebrengt. vi) Wanneer het verplicht is kadavers op TSE te testen, kan het feit dat men zich op ongecontroleerde wijze ervan ontdoet om de kosten voor het testen te ontlopen, als extra nadeel met zich meebrengen dat de dieren niet worden getest, hoewel mogelijk juist deze dieren moeten worden getest om ervoor te zorgen dat er deugdelijke statistische gegevens over TSE beschikbaar zijn. vii) Het risico dat door staatssteun voor het afvoeren van gestorven dieren de mededinging wordt vervalst, wordt als relatief klein beschouwd. viii) Er mag slechts staatssteun worden verleend voor dieren die sterven bij landbouwers, en bijvoorbeeld niet voor dieren die elders — bijvoorbeeld bij slachthuizen — sterven, waar de controle op de juiste wijze van afvoeren eenvoudiger is. ix) Wanneer dieren vanwege een ziekte op bevel van de overheid worden geruimd, wordt de compensatie voor de landbouwer nog steeds beoordeeld en goedgekeurd op grond van de in hoofdstukonderdeel V.B.4 (33) uiteengezette algemene regels inzake de vergoeding van met dierziekten gepaard gaande kosten. Met betrekking tot TSE is in artikel 13, lid 4, van Verordening (EG) nr. 999/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 houdende vaststelling van voorschriften inzake preventie, bestrijding en uitroeiing van bepaalde overdraagbare spongiforme encefalopathieën bepaald dat „de eigenaars onverwijld [worden] vergoed voor dieren en voor producten van dierlijke oorsprong die overeenkomstig artikel 12, lid 2, en lid 1, onder a) en c), van dit artikel gedood, c.q. vernietigd zijn”. h) Met betrekking tot steun inzake slachthuisafval is rekening gehouden met de onderstaande overwegingen. i) Onder slachthuisafval wordt verstaan al het afval dat ontstaat in slachthuizen, uitsnijderijen of bij slagerijen, met inbegrip van met name dierlijke bijproducten die vallen onder de categorieën 1, 2 en 3 van Verordening (EG) nr. 1774/2002 van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van gezondheidsvoorschriften inzake niet voor menselijke consumptie bestemde dierlijke bijproducten (34). ii) Het afvoeren en vernietigen van slachthuisafval is een grote kostenfactor voor slachthuizen en uitsnijderijen (en hun afnemers, indien die ervoor moeten betalen). iii) Op grond van het beginsel „de vervuiler betaalt” is in de eerste plaats de producent van afval verantwoordelijk voor het op een behoorlijke manier afvoeren daarvan en moet hij de kosten daarvoor zelf dragen. iv) Het verlenen van staatssteun hiervoor kan tot ernstige vervalsing van de mededinging leiden. v) De controle garandeert in principe dat slachthuisafval op een behoorlijke manier wordt verwerkt. vi) De meeste lidstaten zijn het er in grote lijnen over eens dat de kosten voor het afvoeren van slachthuisafval moeten worden gedragen door de marktdeelnemers die ervoor verantwoordelijk zijn. vii) Het lijkt daarom passend om staatssteun voor de kosten van de verwijdering van slachthuisafval of andere exploitatiekosten van slachthuizen duidelijk te verbieden. Staatssteun voor investeringen in het kader van de verwijdering van slachthuisafval wordt getoetst aan de betrokken regels inzake investeringssteun.