Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie betreffende de ontwikkeling van de sociale dialoog op communautair niveau"

(97/C 89/12)

De Commissie heeft op 24 september 1996 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 13 januari 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Van Dijk.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 342e Zitting (vergadering van 29 januari 1997) het volgende advies uitgebracht, dat met 78 stemmen vóór en 50 stemmen tegen, bij 20 onthoudingen stemmen is goedgekeurd.

1. Algemene opmerkingen

1.1. Het Comité spreekt zijn waardering uit voor het feit dat de Commissie deze belangrijke en informatieve mededeling heeft uitgebracht.

1.2. In deze mededeling concentreert de Commissie zich op alle vormen van overleg tussen de werkgevers en werknemers op Europees niveau.

1.3. Over de positie van het Economisch en Sociaal Comité wordt in de Mededeling niets gezegd. Als uit vertegenwoordigers van de maatschappelijke en beroepsorganisaties van de lid-staten bestaande adviesvergadering maakt het ESC integrerend deel uit van het institutioneel bestel van de Europese Gemeenschappen ().

1.3.1. In het Verdrag staat de volgende verplichting geformuleerd omtrent het ESC:

"Het Comité moet door de Raad of door de Commissie worden geraadpleegd in de gevallen voorzien in dit Verdrag. Het kan door deze instellingen worden geraadpleegd in alle gevallen waarin zij het wenselijk oordelen. Het Comité kan, in de gevallen waarin het dit wenselijk acht, het initiatief nemen om een advies uit te brengen." ()

1.3.2. Het Economisch en Sociaal Comité moet verplicht worden geraadpleegd over vrijwel alle onderwerpen die sociaal-economische gevolgen kunnen hebben, met uitzondering van de Economische en Monetaire Unie (), hoewel het Comité hierover in de praktijk meestal wel wordt geraadpleegd.

1.3.3. Aangezien deze essentiële taak voortvloeit uit een echte economische en sociale democratie, kan het Comité niet anders dan deze adviestaak in de toekomst nog verder uitbouwen.

1.3.4. De veranderingen die zich in de maatschappij hebben voorgedaan, vinden hun afspiegeling in de samenstelling van het Economisch en Sociaal Comité. Dit vormt zo de verbindende schakel tussen de georganiseerde sociaal-economische actoren en de communautaire instellingen.

Het is met het oog op de naleving van de fundamentele democratische beginselen, met name in gevallen waarin de besluitvormers niet al degenen op wie hun besluiten betrekking hebben, vertegenwoordigen, absoluut noodzakelijk het ESC bij de besluitvorming te betrekken. Het ESC verwacht van de Commissie, als "hoedster" van de Verdragen, dat zij al het mogelijke doet om ervoor te zorgen dat de mening van het ESC ook gevraagd wordt in de bedoelde gevallen.

1.4. Aan de hand van deze mededeling wil de Commissie een discussie tot stand brengen om begin 1997 met enkele concrete voorstellen te komen. Om deze discussie te structureren, wordt een aantal vragen gesteld. Het Comité zal de door hem relevant geachte vragen beantwoorden.

1.5. De Commissie maakt onderscheid tussen de burgerdialoog en de sociale dialoog. Voor de eerste dialoog bepaalt de Commissie welke organisaties worden geraadpleegd, terwijl de deelnemende organisaties aan de sociale dialoog zelf uitmaken wie aan de onderhandelingen mogen deelnemen. Voor de waarde van de resultaten van de onderhandelingen is het raadzaam om zoveel mogelijk representatieve Europese organisaties die op het sociaal-economisch krachtenveld opereren, aan die onderhandelingen deel te laten nemen. Het ESC heeft hierover onlangs een standpunt bepaald, toen het erop wees dat de vertegenwoordigers van de belangrijkste sociaal-economische sectoren (waartoe het stellig het MKB rekent) op enigerlei wijze in een adequaat raamwerk bij de dialoog dienen te worden betrokken ().

1.6. Dit advies wijkt in zijn structuur af van de mededeling van de Commissie. Het Comité meent dat zo de verschillende soorten van dialoog op Europees niveau waarbij sociale partners betrokken zijn, beter tot hun recht komen. Bij de korte beschrijving van de verschillende vormen van Europees overleg waar de sociale partners bij betrokken zijn, wordt in de navolgende paragrafen vooral aandacht besteed aan de positie en rol van de sociale partners en de Commissie.

1.6.1. Na de algemene opmerkingen gaat het Comité in op de interprofessionele sociale dialoog (ook wel het Hertoginnedaloverleg genoemd). Het gaat dan om het overleg dat sinds 1985 door de Commissie is geïnitieerd. De Commissie bepaalt in overleg met de sociale partners de agenda voor de vergadering. De Commissie verzorgt het secretariaat en zit op verzoek van de deelnemende sociale partners deze vergadering voor. Momenteel nemen EVV, UNICE en CEEP deel aan dit overleg.

1.6.2. In het tweede deel gaat het om de procedures, zoals die zijn voorzien in het Sociaal Protocol. In de eerste fase (art. 3) bepaalt de Commissie welke organisaties geraadpleegd zullen worden over de mogelijke richting van een communautair optreden. In de tweede fase (art. 4) maken de sociale partners onderling uit met wie zij willen onderhandelen. De Commissie wordt geïnformeerd over dit overleg en biedt faciliteiten voor de vergaderingen, maar is er verder niet bij betrokken. De sociale partners lichten de Commissie in over het verloop van de onderhandelingen.

1.6.3. De sectorale sociale dialoog komt in het derde deel aan de orde. Hierbij gaat het om overleg tussen de sociale partners in de sectoren. De Commissie initieert deze vergaderingen en voert het secretariaat. Het gaat dan om paritaire comités of informele werkgroepen.

1.6.4. In het vierde deel gaat het Comité in op de raadgevende comités. Deze comités zijn tripartiet samengesteld: vertegenwoordigers van nationale overheden, nationale werknemers en werkgeversorganisaties adviseren de Commissie over beleidsvoornemens of over de uitvoering van bepaalde maatregelen.

1.6.5. Tot slot wijdt het Comité een deel van zijn advies aan het Permanent Comité Arbeidsmarktvraagstukken (PCA). Dit comité is uniek in zijn samenstelling: vertegenwoordigers van Commissie, Raad, werkgevers- en werknemersorganisaties bespreken mogelijke maatregelen op het terrein van het arbeidsmarktbeleid, onder de verantwoordelijkheid van het voorzitterschap van de Europese Raad.

1.6.6. Daarnaast gaat het Comité nog in op de uitbreiding van de sociale dialoog naar organisaties van landen die nog geen lid zijn van de EU, en op de vergroting van het draagvlak onder de Europese werknemers en werkgevers.

1.7. De Commissie snijdt slechts marginaal de grensoverschrijdende regionale sociale dialoog aan. Momenteel zijn enkele proefprojecten van start gegaan in het kader van Eures. Bovendien zegt de Commissie niets over de sociale dialoog voor bepaalde doelgroepen.

1.8. Een belangrijk vraagstuk bij besprekingen over de Europese sociale dialoog betreft de representativiteit. Welke organisaties mogen als representatief worden beschouwd? Het Comité meent dat een representatieve organisatie aan de volgende vier voorwaarden zou moeten voldoen:

1) Een Europese representatieve organisatie moet wijdverspreid zijn over de Europese Unie. Dat betekent dat zij lidorganisaties moet hebben in minimaal driekwart van de EU-lid-staten en moet streven naar een vertegenwoordiging in alle EU-landen;

2) de Europese organisatie moet van zijn lid-organisaties mandaat hebben om onderhandelingen aan te gaan op Europees niveau;

3) alle bij de Europese organisatie aangesloten organisaties moeten, hetzij zelf, hetzij via hun lidorganisaties in de lid-staten bevoegd zijn tot het voeren van onderhandelingen en moeten de op Europees niveau bereikte overeenkomsten in de lid-staten ten uitvoer kunnen leggen conform nationale praktijken en gebruiken;

4) de Europese organisatie moet zijn opgebouwd uit organisaties die in hun lid-staten als representatief beschouwd worden.

1.9. Naast deze vorm van representativiteit speelt nog een andere discussie: indien de sociale partners het gesloten akkoord aanbieden aan de Commissie met het verzoek een voorstel voor besluit van de Raad voor te stellen, kan de vraag gesteld worden of het afgesloten akkoord dan bereikt is door organisaties die een voldoende hoeveelheid werknemers en werkgevers vertegenwoordigen, onder erkenning van het feit dat de sociale partners autonoom zijn in hun keuze van de onderhandelingspartners? Deze vraag is niet met cijfermatige criteria te beantwoorden. Wel is essentieel dat bij de beantwoording van dit vraagstuk iedere representatieve organisatie die aan de criteria voldoet, zoals die zijn geformuleerd in paragraaf 1.8, indien zij dat wenst, op het adequate, relevante niveau toegelaten moet worden tot de onderhandelingen.

2. De intersectorale sociale dialoog

2.1. Het overleg tussen UNICE, CEEP en EVV is als een vrijwillig overleg gestart tijdens het zogeheten Hertoginnedaloverleg. Dit overleg heeft uiteindelijk tot 21 gemeenschappelijke opvattingen geleid.

2.2. In het advies van het Economisch en Sociaal Comité over de toepassing van het Sociaal Protocol is reeds gepleit voor een adequate ondersteuning van de sociale dialoog. De sociale partners kunnen desgewenst streven naar een onafhankelijk secretariaat ().

Dat versterkt de autonomie van de sociale partners.

2.3. Een belangrijk vraagstuk betreft de deelname aan de sociale dialoog. Terecht merkt de Commissie op dat zij "geen deelnemers van het Comité van de sociale dialoog kan aanstellen", en verzoekt zij de sociale partners om zelf de sociale dialoog te versterken door een adequate vertegenwoordiging van alle betrokken belangen te waarborgen.

2.3.1. Het Comité onderschrijft deze stelling. Bij een vrijwillig overleg tussen sociale partners is het aan de sociale partners om uit te maken met wie zij willen overleggen of onderhandelen. Daar is geen rol weggelegd voor de Commissie.

2.3.2. Dit ligt anders bij de raadpleging door de Commissie over haar eigen voorstellen of wanneer de sociale partners een akkoord hebben gesloten dat de Commissie wordt voorgelegd met het verzoek om met een voorstel voor besluit aan de Raad te komen. In een volgend hoofdstuk zal hierop worden teruggekomen.

3. De sociale dialoog in het kader van het Protocol betreffende de sociale politiek

3.1. De Commissie heeft al eerder een Mededeling uitgebracht over de toepassing van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek. Het Comité heeft daarover in november 1994 advies uitgebracht (). In dit advies komt het Comité terug op enkele aspecten; het meent dat deze nog steeds waardevol zijn om onder de aandacht van de Commissie te brengen. De recente ontwikkelingen en ervaringen zullen bij de beschouwingen betrokken worden.

3.2. Sinds de Mededeling van de Commissie over de toepassing van het Protocol betreffende de sociale politiek zijn de hierin beschreven procedures enkele malen toegepast ().

3.3. Op basis van deze ervaringen is gebleken dat de periodes van zes weken die de Commissie had gepland voor de sociale partners om antwoord te geven op de vragen van de Commissie, te kort is gebleken.

3.3.1. In zijn al eerder gememoreerde advies had het Comité voorgesteld om deze periodes te verlengen naar acht weken, waarbij tevens werd aangegeven dat de Commissie ook een periode van acht weken voor zichzelf in acht zou moeten nemen (). Hiervan kan om zwaarwegende redenen afgeweken worden.

3.4. Het Comité meent dat het ESC en het EP op de hoogte kunnen worden gehouden over het verloop van de onderhandelingen door de sociale partners. Indien de sociale partners tot een akkoord komen en dit, overeenkomstig artikel 4 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek, aan de Commissie voorleggen met het verzoek hierover een voorstel te formuleren aan de Raad, moeten zij aangeven welk rechtsinstrument zij wensen. De rol van de Raad dient te zijn dat hij onderzoekt in hoeverre het afgesloten akkoord ondertekend is door representatieve organisaties. De Commissie kan hiervoor de voorbereidende werkzaamheden verrichten. Daarnaast kunnen zij wel of niet instemmen met het gesloten akkoord: ze mogen geen inhoudelijke wijzigingen in het gesloten akkoord aanbrengen. Dat tast de autonomie van de sociale partners aan. Het staat het EP vrij om advies uit te brengen over het afgesloten akkoord, waarbij het uitspraken kan doen over de representativiteit.

4. De sectorale sociale dialoog

4.1. Als gevolg van de inwerkingtreding van de derde fase van de EMU zal het belang van het Europees overleg toenemen, vooral in de sectoren. Daarmee zal ook de sectorale sociale dialoog aan strategisch belang winnen. Zeker in dat licht moeten de voorstellen van de Commissie worden beschouwd.

4.1.1. De gevolgen van de economische integratie en de monetaire unie zullen stellig in de sectoren het meest voelbaar zijn, waarbij met name moet worden gedacht aan de risico's van herstructurering van activiteiten, aan localiserings- en delocaliseringsverschijnselen en aan kwalitatieve en kwantitatieve verschuivingen in de werkgelegenheid.

4.2. Bij de verdere uitbouw van de sectorale sociale dialoog kan worden teruggegrepen op de bij de EGKS opgedane ervaringen. Zaak is ervoor te zorgen dat na het aflopen van de EGKS-systemen soortgelijke structuren worden aangeboden waarmee de sectorale sociale dialoog kan worden voortgezet.

4.3. Het overleg tussen werknemers en werkgevers in sectoren op Europees niveau vindt plaats in paritaire comités en informele werkgroepen. In het eerste geval is er een band met het gemeenschappelijk beleid van de Europese Unie. In het tweede geval is die relatie minder helder.

4.4. De Commissie duidt de Europese organisaties aan voor dit overleg. Deze benoemen de vertegenwoordigers van de nationale organisaties voor dit overleg.

4.5. De Commissie is van mening dat sommige paritaire comités en informele werkgroepen te institutioneel worden.

4.5.1. Voor de verdere ontwikkeling van de sectorale sociale dialoog moeten verschillende aspecten in ogenschouw worden genomen. Effectiviteit is een belangrijk aspect, maar ook de bijdrage die kan worden geleverd aan de verbetering van de Europese arbeidsverhoudingen, moet in ogenschouw worden genomen. Efficiency qua kosten moet ook betrokken worden in de overwegingen, maar dit mag niet het enige criterium zijn.

4.5.2. Het Comité is van mening dat vergaderingen van de paritaire comités en informele werkgroepen resultaatgericht moeten zijn. Daarentegen is voor de ontwikkeling van de (sectorale) sociale dialoog regelmatig overleg noodzakelijk. Alleen op die manier kan wederzijds vertrouwen ontstaan en worden gehandhaafd.

4.5.3. Indien de Commissie de dialoog tussen de sociale partners op Europees niveau verder wil ontwikkelen, waartoe het Verdrag haar in artikel 118 B verplicht, moeten er voldoende financiële mogelijkheden bestaan voor de sociale partners om dit overleg ook mogelijk te maken.

4.5.4. Dat neemt niet weg dat ook kritisch gekeken mag worden naar structuren en werkwijzen. Een belangrijke kostenpost betreft de linguïstische ondersteuning. De sectorale sociale dialoog moet effectief, efficiënt en doelgericht zijn. Vertaaldiensten kosten weliswaar geld, maar zijn een noodzakelijke voorwaarde voor het welslagen van de sociale dialoog.

4.6. Het werkgebied van de paritaire comités en de informele werkgroepen zou zich niet moeten beperken tot uitsluitend sociale onderwerpen, maar juist ook economische onderwerpen moeten omvatten die van belang zijn voor de ontwikkelingen binnen de desbetreffende sector. Met name de gevolgen voor de werkgelegenheid zouden een belangrijk onderwerp van gesprek moeten zijn in het kader van de sectorale sociale dialoog.

4.6.1. Daarom ondersteunt het Comité de opvatting van de Commissie dat de verantwoordelijkheden voor de (sectorale) sociale dialoog niet uitsluitend bij D.-G. V moeten liggen. Andere beleidsmatige D.-G.'s moeten er meer bij worden betrokken. Daarmee worden zij ook verplicht om bij al hun voorstellen die betrekking hebben op belangrijke sociaal-economische kwesties, de sociale partners vroeg in het beleidsproces te raadplegen.

4.6.2. Wel wil het Comité ervoor pleiten dat er duidelijkheid bestaat over de vraag welk D.-G. uiteindelijk verantwoordelijk is voor de raadpleging van de sociale partners. Het Comité stelt voor dat D.-G. V de werkzaamheden van de sectorale sociale dialoog coördineert en de andere D.-G.'s stimuleert in de raadpleging van de sociale partners over belangrijke sociaal-economische onderwerpen.

4.7. De Commissie wil een onderzoek naar de representativiteit van de deelnemende organisaties starten. Het verbaast het Comité dat de Commissie geen heldere criteria heeft geformuleerd om te bezien welke organisaties voldoende representatief zijn. Volgens het Comité moeten eerst de criteria worden vastgesteld voordat een onderzoek kan plaatsvinden. Het Comité verwijst in dit verband naar zijn eerder gemaakte opmerkingen in paragraaf 1.8.

4.8. Het Comité meent dat het draagvlak voor de (sectorale) sociale dialoog sterk vergroot moet worden. Hierbij zijn een belangrijke taak en verantwoordelijkheid voor de deelnemende organisaties weggelegd. Om de sociale dimensie ook in de bedrijfstakken tot haar recht te laten komen, is de ontwikkeling van de sociale dialoog van grote betekenis. De sectorale sociale dialoog moet zich beperken tot aangelegenheden die de sector betreffen.

4.8.1. Het voorstel van de Commissie om het aantal deelnemers aan de paritaire comités te reduceren, staat haaks op de eerdere opmerking dat het draagvlak van de sociale dialoog vergroot moet worden. Paritaire comités lijken zinvol voor bedrijfstakken die door bijzondere structuren opvallen en waarvoor een bijzonder Europees bedrijfsbeleid bestaat. In de sectordialoog kan zeer wel van "informele werkgroepen" gebruik worden gemaakt wanneer het om concrete regelingsplannen gaat. Op dit vlak zijn reeds opmerkelijke resultaten bereikt.

5. Interprofessionele raadgevende comités

5.1. Momenteel bestaan de volgende raadgevende comités:

- raadgevend comité sociale zekerheid van migrerende werknemers;

- raadgevend comité vrij verkeer werknemers;

- raadgevend comité voor de beroepsopleiding;

- raadgevend comité voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats;

- raadgevend comité voor de gelijke kansen van mannen en vrouwen;

- Comité voor het ESF.

5.2. Al deze raadgevende comités zijn tripartiet samengesteld. Behalve in het raadgevend comité Gelijke kansen mannen en vrouwen hebben hierin vertegenwoordigers vanuit alle landen van de EU zitting, zowel van werknemers- als werkgevers- en overheidszijde.

5.3. De taak van de comités is de Commissie te adviseren bij het opstellen van specifieke beleidsmaatregelen en haar eventueel bij te staan bij de tenuitvoerlegging van de genomen besluiten.

5.4. De Commissie meent in navolging van de opvattingen van de sociale partners dat de raadgevende comités Sociale zekerheid van migrerende werknemers en voor het Vrije verkeer van werknemers samengevoegd kunnen worden. Het Comité ondersteunt deze opvatting.

5.5. Een belangrijk vraagstuk betreft de verhouding tussen de raadgevende comités en de procedures waarin het Sociaal Protocol en de mededeling van de Commissie over de toepassing van het Sociaal Protocol voorzien.

5.5.1. Het Comité stelt voor om de volgende procedure toe te passen. De Commissie heeft de gewoonte de raadgevende comités pas bijeen te roepen als ze een concreet voorstel hebben. Het Comité meent dat de raadgevende comités vroeger moeten worden geraadpleegd. Deze comités zouden dan problemen kunnen signaleren en aangeven op welke manier deze op Europees niveau besproken zouden kunnen worden. De Commissie stelt daarop de procedures in werking, zoals die beschreven staan in de Overeenkomst inzake de sociale politiek en de Mededeling inzake de toepassing van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek.

5.6. Het Comité maakt zich zorgen over het huidige functioneren van sommige raadgevende comités, vooral het ESF.

6. Het Permanent Comité voor Arbeidsmarktvraagstukken (PCA)

6.1. Het PCA is uniek in zijn samenstelling. Niet alleen vertegenwoordigers van sociale partners en Commissie maken deel uit van dit overleg, maar ook de Raad is vertegenwoordigd in dit Comité.

6.2. De Commissie stelt zich de vraag in hoeverre het PCA zijn huidige werkwijze kan handhaven. Met name het gebrek aan serieus debat en het feit dat conclusies onder de verantwoordelijkheid van het voorzitterschap vallen, storen haar.

6.3. Het Comité heeft er al vaker voor gepleit dat concrete oplossingen voor de werkgelegenheidsproblemen in Europa worden geformuleerd. Het PCA vervult op het stuk van arbeidsmarktvraagstukken inzoverre een bijzondere rol dat zijn samenstelling uniek is en hierin naast de sociale partners en de Commissie ook de Raad is vertegenwoordigd. In de grond der zaak is het Comité het ermee eens dat de positie van het PCA aan gewicht moet winnen.

6.4. De Commissie wijst er terecht op dat de uitkomsten van de IGC op dit gebied hun uitwerking moeten hebben. Hiertoe zijn reeds enige voorstellen ingediend, waarvan men algemeen kan zeggen dat zij het werkgelegenheidsbeleid meer gewicht toekennen.

6.5. Welke institutionele status het PCA in de herziening van het EU-Verdrag ook moge krijgen, het Comité kan zich vinden in het standpunt van de Commissie dat het werkgelegenheids- en het economisch beleid sterker met elkaar dienen te worden gecoördineerd. Daarom stemt het Comité algemeen in met het standpunt dat het onderscheid tussen sociale aangelegenheden, economie en arbeidsmarkt kunstmatig is.

6.6. De Commissie dient bijgevolg de sociale partners elk jaar in te lichten over de hoofdlijnen voor de economische politiek in het komende jaar.

6.7. Om de werkwijze van het PCA te verbeteren, stelt de Commissie voor een secretariaat tot stand te brengen dat het PCA bij de voorbereiding van zijn werkzaamheden assisteert.

7. Sociaal overleg en de potentiële toetreders

7.1. Momenteel staat het sociale overleg uitsluitend open voor lidorganisaties van EU-landen. Gezien de gevolgen van de sociale dialoog voor de EER-landen worden ook organisaties uit bedoelde landen uitgenodigd. Organisaties uit Zuid-Europese landen die om aansluiting hebben verzocht, en uit geassocieerde Centraal- en Oost-Europese landen zijn niet betrokken bij dit overleg.

7.2. Gezien de mogelijke toetreding van deze landen tot de EU meent het Comité dat het raadzaam is dat deze landen als waarnemers voor dit overleg uitgenodigd worden. Dit zou in ieder geval dienen te geschieden op het moment dat de onderhandelingen met ieder betrokken land van start gaan.

7.2.1. Juist in de recente situatie van politieke en sociale instabiliteit komt de noodzaak duidelijk naar voren dat de LMOE, die bezig zijn aansluiting bij de EU te zoeken, onverwijld structuren van de sociale dialoog gaan opbouwen. Dit maakt deel uit van de vormgeving van democratische structuren en georganiseerde vormen van maatschappelijke belangenvertegenwoordiging. Hierop heeft het Comité in zijn adviezen over "De paneuropese vervoersconferentie en de sociale dialoog" en over "Voorbereiding van de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa op integratie in de interne markt van de Unie" () in 1996 een uitvoerige visie ontwikkeld.

7.2.2. Het Comité vindt het een goede zaak dat de Commissie zich in haar mededeling bereid verklaart, de sociale partners uit de EU te steunen wanneer zij door hun LMOE-tegenhangers zijn gevraagd hen bij het opbouwen van verbindingen en bij de praktische samenwerking te helpen.

7.2.3. Bij het creëren van structuren voor de sociale dialoog is het waarschijnlijk niet van doorslaggevend belang dat de structuren volledig vastliggen. Zo zou men aan qua vorm en tijd flexibele en op de onderwerpen toegesneden werkmethoden kunnen denken, zolang de resultaten maar niet vrijblijvend zijn. Door middel van geselecteerde projecten en samenwerking in concrete gevallen dienen de sociale partners te worden ingeschakeld, met name in aangelegenheden waarbij zij rechtstreeks belang hebben. Hier kan worden gedacht aan maatregelen om de bureaucratie terug te dringen en het beroepsscholingsniveau te verbeteren.

7.2.4. Het bestaan van dergelijke adviesorganen is tijdens de onderhandelingen over de associatie-overeenkomsten van groot belang. Op sterk aandringen van het Comité werd aan sommige overeenkomsten tenminste een gemeenschappelijke verklaring toegevoegd op grond waarvan de Associatieraad een adviesorgaan in het leven kan roepen. Volgens al deze overeenkomsten kan in beginsel een dergelijk orgaan worden ingeschakeld, dat uit ESC-leden en uit vertegenwoordigers van het economische en sociale leven uit de LMOE bestaat. Dergelijke organen dienen ook in alle andere samenwerkings- en partnerschapsovereenkomsten te worden verankerd.

7.3. Van bijzondere betekenis zijn de sociale-dialoogprojecten in het kader van het Phare-programma voor de opbouw en stabilisering van de betrekkingen tussen de sociale partners uit de landen in Midden- en Oost-Europa. In het verleden werd over dergelijke projecten onvoldoende overleg met de sociale partners gepleegd. Wil men bereiken dat de middelen doelgericht en efficiënt worden besteed, dan is overleg met de sociale partners nodig vóórdat de specifieke programma's worden uitgestippeld. Daarbij is het ook zaak dat de directoraten-generaal I en V nauwer met elkaar samenwerken.

8. Draagvlak

8.1. De Commissie constateert dat de resultaten van dit overleg niet op grote schaal bekend zijn geworden onder de leden van de aangesloten organisaties. Daarmee wordt op termijn het draagvlak voor de sociale dialoog ondermijnd.

8.2. Het Comité onderschrijft deze stelling. Voor een succesvol overleg op Europees niveau is een breed draagvlak onontbeerlijk. Het wil daarom de volgende aanbevelingen doen, waarbij het onderscheid maakt tussen het draagvlak binnen de aangesloten organisaties en het draagvlak onder de leden.

8.3. Het draagvlak bij en binnen organisaties kan vergroot worden door de organisaties volwaardig te laten participeren aan de bijeenkomsten die plaatsvinden in het kader van de sociale dialoog. Het aantal deelnemers aan de (sectorale) sociale dialoog mag bijgevolg niet worden teruggedrongen; zulks zou haaks staan op de bedoeling van de Commissie de sociale dialoog uit te breiden.

8.4. De kennis onder de leden van de deelnemende organisaties zou vooral vergroot moeten worden door activiteiten binnen die organisaties zelf te stimuleren. Vaak wordt men pas actief als de gevolgen op de werkplek direct voelbaar zijn. De sociale partners op nationaal niveau dienen te worden gesteund in hun pogingen informatie over procedures en uitkomsten van de sociale dialoog te verschaffen, zodat de situaties in de lid-staten aan doorzichtigheid winnen.

8.5. Het is gewenst dat de kennis over de sociale dialoog binnen de diverse organisaties vergroot wordt door een efficiënt gebruik te maken van het Europees Centrum voor Arbeidsverhoudingen in Florence. Dit Centrum, dat de mogelijkheid biedt een breed spectrum van sociale gesprekspartners te bereiken, zou daartoe moeten worden aangepast wat zijn menselijke hulpbronnen en de te voeren acties betreft. Daarnaast spelen ook D.-G. X en zijn info-points, alsook de Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden een belangrijke rol.

Brussel, 29 januari 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() Zie hiervoor artikel 195 van het Verdrag betreffende de Europese Unie.

() Artikel 198 van het Verdrag betreffende de Europese Unie.

() Overeenkomstig het Verdrag wordt het ESC op grond van artikel 198 geraadpleegd. Verder wordt het Comité in het Verdrag specifiek vermeld bij de volgende beleidsgebieden: werkgelegenheid en sociaal beleid (artt. 118, 118 A, 49, 121, 54, 125), scholing en onderwijs (artt. 126, 127), interne markt (artt. 100 en 100 A), landbouw (art. 47), dienstverlening (art. 63), vervoer (art. 75), belastingen (art. 99), volksgezondheid (art. 129), consumentenbescherming (art. 129 A), transeuropese netwerken (art. 129 D), industrie (art. 130), economische en sociale samenhang (artt. 130 B en D), O& TO (artt. 130 I en O) en milieu (art. 130 S). In het Verdrag wordt ook bepaald dat het ESC afdelingen in het leven roept, met name de afdelingen voor landbouw en voor vervoer.

() Advies van het ESC d.d. 10 juli 1996 over het "Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een derde meerjarenprogramma voor het MKB in de Europese Unie (1997-2000)", PB nr. C 295 van 7. 10. 1996, blz. 6.

() Zoals het ESC heeft bepleit in zijn advies over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake de tenuitvoerlegging van het Protocol betreffende de sociale politiek (doc. COM(93) 600 def.), paragraaf 3.4.3.1. Dit advies is tijdens de Voltallige Vergadering van het Comité van 24 november 1994 aangenomen.

() Advies over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake de tenuitvoerlegging van het Protocol betreffende de sociale politiek (doc. COM(93) 600 def.).

() Zo heeft in de zomer van 1994 de raadpleging plaatsgevonden over de informatie en consultatie van werknemers in multinationale ondernemingen. In 1995 hebben onderhandelingen plaatsgevonden die uiteindelijk hebben geleid tot het akkoord over het ouderschapsverlof. In datzelfde jaar heeft de raadpleging over de omkering van de bewijslast plaatsgevonden. Momenteel vinden onderhandelingen plaats over de atypische arbeidscontracten.

() Zie hiervoor het Advies over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement inzake de tenuitvoerlegging van het Protocol betreffende de sociale politiek (doc. COM(93) 600 def.), paragraaf 3.4.3.1.

() PB nr. C 204 van 15. 7. 1996, blz. 96; PB nr. C 30 van 30. 1. 1997, blz. 59.

BIJLAGE bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

De volgende wijzigingsvoorstellen, waarvoor ten minste één kwart van de stemmen is uitgebracht, werden tijdens de beraadslagingen verworpen:

Paragraaf 1.5 als volgt te wijzigen:

"1.5. De Commissie maakt onderscheid tussen de burgerdialoog en de sociale dialoog. Voor de eerste dialoog bepaalt de Commissie welke organisaties worden geraadpleegd. Het ESC verzoekt de Commissie bij de raadpleging alle organen te betrekken die een rol op economisch en/of sociaal vlak spelen. In het tweede geval maken de deelnemende organisaties aan de sociale dialoog zelf uit wie aan de onderhandelingen mogen deelnemen. Voor de waarde van de resultaten van de onderhandelingen is het essentieel om zoveel mogelijk representatieve Europese organisaties die op het sociaal-economisch krachtenveld opereren, aan die onderhandelingen deel te laten nemen. Het ESC heeft hierover onlangs een standpunt bepaald, toen het erop wees dat de vertegenwoordigers van de belangrijkste sociaal-economische sectoren (waartoe het stellig het MKB rekent) op enigerlei wijze in een adequaat raamwerk bij de dialoog dienen te worden betrokken (1). Het gaat hierbij met name ook om de vertegenwoordigers van de landbouwers, de handelaren, de coöperaties en de vrije beroepen, die beantwoorden aan de in paragraaf 1.8.1 genoemde criteria.(1) Advies van het ESC d.d. 10 juli 1996 over het "Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een derde meerjarenprogramma voor het MKB in de Europese Unie (1997-2000)", PB nr. C 295 van 7. 10. 1996, blz. 6."

Motivering

Spreekt voor zich.

Uitslag van de stemming

Vóór: 80, tegen: 87, onthoudingen: 16.

Paragraaf 3.4

De derde zin van deze paragraaf te schrappen en de vierde en vijfde zin als volgt samen te trekken:

"De Commissie verricht hiervoor de voorbereidende werkzaamheden, waarna de Raad weliswaar al dan niet kan instemmen met het gesloten akkoord, maar daarin geen inhoudelijke wijzigingen kan aanbrengen."

Uitslag van de stemming

Vóór: 60, tegen: 77, onthoudingen: 23.

Een nieuwe paragraaf 4.5.5 toe te voegen, luidende:

"Het ESC maakt zich zorgen over het gebrek aan transparantie wat de vergaderingen van de paritaire comités en informele werkgroepen betreft. Het stelt daarom voor, de notulen van deze vergaderingen, met daarin een beknopte maar volledige weergave van de werkzaamheden en de meningen van de deelnemers, te publiceren."

Uitslag van de stemming

Vóór: 42, tegen: 91, onthoudingen: 24.

Paragraaf 4.7

Vervanging van tweede en derde zin door:

"Het Comité steunt dit voorstel, maar geeft de Commissie in overweging, eerst heldere criteria te formuleren om te bezien welke organisaties voldoende representatief zijn."

Motivering

Deze formulering geeft exacter aan wat het Comité bedoelt.

Uitslag van de stemming

Vóór: 39, tegen: 92, onthoudingen: 20.