Advies over "Ruimtelijke ordening en interregionale samenwerking in het Middellandse-Zeegebied"

(95/C 133/10)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 20 december 1994 besloten, overeenkomstig artikel 23 (derde alinea) van het Reglement van Orde, een advies op te stellen over "Ruimtelijke ordening en interregionale samenwerking in het Middellandse-Zeegebied".

De Afdeling voor regionale ontwikkeling, ruimtelijke ordening en urbanisme, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 maart 1995 met algemene stemmen goedgekeurd. Rapporteur was de heer Cal (ter vervanging van de heer Amato).

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 324e Zitting (vergadering van 30 maart 1995) het volgende advies uitgebracht, dat met ruime meerderheid van stemmen (twee onthoudingen) is goedgekeurd.

OPMERKING VOORAF

In het onderhavige advies wordt nader ingegaan op de ruimtelijke ordening en de interregionale samenwerking in het Middellandse-Zeegebied. Het advies is als volgt ingedeeld :

1. Inleiding

2. Het Middellandse-Zeegebied tussen mondialisering en marginalisering

3. Een ander ontwikkelingsmodel voor Europa als absolute voorwaarde voor een nieuwe ruimtelijke ordening in het Middellandse-Zeegebied

4. Strategische hoofdlijnen van een nieuw beleid voor de ruimtelijke ordening in het Middellandse-Zeegebied

5. Beleidsmaatregelen voor de ruimtelijke ordening van het Middellandse-Zeegebied

6. De transeuropese en transmediterrane netwerken

7. Interregionale samenwerking

8. Deelneming van de economische en sociale kringen

9. Conclusies

1. Inleiding

1.1. Een economie die stoelt op het nieuwe model van duurzame groei moet, om de concurrentie het hoofd te kunnen bieden, aan eisen voldoen die ontegenzeggelijk consequenties hebben voor de ruimtelijke ordening van het betrokken gebied. Dat is de strekking van de in het Witboek uiteengezette globale strategie, waarvan de ruimtelijke ordening een belangrijk onderdeel vormt. De regio's moeten aan concurrentievermogen winnen, levensvatbaar blijven (óók in een perspectief van duurzame groei) en - met het oog op een grotere economische en sociale samenhang - nog meer onderlinge solidariteit opbrengen.

1.2. Talrijke instanties, waaronder met name het Economisch en Sociaal Comité (), hebben zich voorstander getoond van een EU-beleid voor ruimtelijke ordening. De noodzaak daarvan is inmiddels algemeen erkend. Een dergelijk beleid biedt de mogelijkheid voor meerdere partners op het niveau van de lid-staten en van de regio's om overeenstemming te bereiken over een samenhangend globaal kader dat de onderlinge samenwerking vergemakkelijkt en problemen helpt oplossen die anders hangende zouden zijn gebleven.

1.3. Tijdens diverse ministeriële ontmoetingen en bijeenkomsten van de Raad sinds het eerste document "Europa 2000" in 1991 is goedgekeurd, zijn meerdere malen de nodige politieke impulsen gegeven om daaraan te voldoen.

Men denke daarbij aan de Raad van ministers te Lissabon (mei 1992), de eerste informele bijeenkomst van de Raad te Luik (november 1993) en de Raadszitting te Korfoe (juni 1994). Dankzij de werkzaamheden tijdens die bijeenkomsten heeft de Raad zich uiteindelijk in september 1994 te Leipzig niet alleen kunnen buigen over het nieuwe document "Europa 2000+ ", maar ook over de politieke richtsnoeren die in het schema voor de ruimtelijke ontwikkeling van het Europese grondgebied zijn opgenomen. Dat schema is uitgewerkt door het "Comité voor de ruimtelijke ordening", dat na de goedkeuring van het eerste document, "Europa 2000", is opgericht.

1.4. De resultaten van diverse studies sinds de publikatie van "Europa 2000" [een analyse daarvan is als bijlage bij dit advies gevoegd ()] wijzen op groeiende verschillen in regionale ontwikkeling, waardoor de kloof tussen de EU-regio's onderling en binnen iedere regio steeds groter dreigt te worden. Dit vereist dus transnationale maatregelen om op die verschillen in te spelen en zonodig een nieuw ruimtelijk evenwicht te creëren. Interne en externe grensoverschrijdende samenwerking neemt in dat verband een belangrijke plaats in.

Naast die transnationale maatregelen moet ook worden gedacht aan transnationale en interregionale samenwerking over de buitengrens van de Europese Unie heen. Op die manier kan worden gezorgd voor een coherente ontwikkeling van de hele Europese "ruimte".

1.5. In het onderhavige advies wordt specifiek ingegaan op vraagstukken van ruimtelijke ordening en interregionale samenwerking in het Middellandse-Zeegebied. Het is niet voor het eerst dat het Economisch en Sociaal Comité advies uitbrengt over het Middellandse-Zeegebied (). Dit keer wil het echter opnieuw zijn steentje bijdragen aan de geïntegreerde ontwikkeling van de mediterrane regio's. Een dergelijke ontwikkeling is in overeenstemming met het streven naar een grotere economische en sociale samenhang en past volledig in de in het Witboek uitgestippelde globale strategie.

2. Het Middellandse-Zeegebied tussen mondialisering en marginalisering

2.1. Het Comité heeft al eerder adviezen uitgebracht over de gevolgen van de mondialisering van de economie voor het Middellandse-Zeegebied. Grosso modo voltrekt die mondialisering zich in de bedrijven, bedrijfstakken en regio's die zich het best aan de technologische vooruitgang hebben aangepast, ten koste van de minst ontwikkelde bedrijven, bedrijfstakken en regio's, die geleidelijk aan op een zijspoor terechtkomen.

Het Middellandse-Zeegebied is een onstabiele ruimte die een snelle ontwikkeling kent. Aan de ene kant komt dit doordat de welvaart steeds meer in het centrum van Europa wordt gepolariseerd, terwijl aan de andere kant de grote verschillen in groei en rijkdom in de mediterrane regio's zelf tot een nog grotere versnippering van het Middellandse-Zeegebied leiden.

2.2. De resultaten van transregionale studies die de Commissie in het kader van "Europa 2000" heeft uitgevoerd, bevestigen de toenemende marginalisering van het Middellandse-Zeegebied.

De kloof tussen de mediterrane regio's van de Europese Unie en het zogenoemde "centrum van de hoofdsteden" () was al groot. Het verschil met de Alpengebieden () is echter nog groter nu het BIP per hoofd van de bevolking daar in vergelijking met het EU-gemiddelde het BIP van het "centrum van de hoofdsteden" overtreft.

De achterstand van de mediterrane regio's is niet alleen aanwijsbaar aan de hand van macro-economische indicatoren (BIP per hoofd van de bevolking, werkloosheid enz.), maar moet vooral ook worden gezien als een geheel van structurele factoren die doorslaggevend zijn voor de ordening in de regio. Die factoren zijn :

- structurele werkloosheid, waarvan vooral jongeren het slachtoffer zijn en die nog eens komt bovenop de werkloosheid als gevolg van de huidige economische crisis;

- grote industrialiseringsachterstand en tekortschietende dienstverlening aan de industrie;

- groei van de informele economie;

- begin van een crisis in en verlies aan concurrentievermogen van de toeristische industrie;

- ontoereikende infrastructuurnetwerken;

- een naar verhouding te groot aandeel van het wegvervoer en verzadiging van de communicatienetten;

- een kwetsbare landbouw, de dupe van het GLB, die zich alleen met subsidie staande kan houden en voortdurend aan concurrentievermogen inboet;

- aanzienlijke milieuproblemen : bodemerosie, vervuiling van zee en lucht, vervuiling van de steden, uittocht uit de bergstreken en ingesloten gebieden, bouwspeculatie in de kustgebieden, die te maken heeft met zowel de achteruitgang van de industrie als het massatoerisme, acute drinkwaterproblemen;

- crisis in het stelsel van sociale voorzieningen en overheidshulp (vooral in Zuid-Italië, Griekenland, Andalousië, Ligurië en Provence/Alpes/Côte d'Azur);

- overheidsinstanties waarvan de efficiëntie te wensen overlaat en een lokaal bestuur zonder plan voor de toekomst (de enkele uitzonderingen daargelaten).

2.3. De steeds groter wordende verschillen in ontwikkeling binnen de Europese Unie zouden wel eens gepaard kunnen gaan met een navenant verlies aan concurrentievermogen van de Europese Unie naar buiten toe. Dat die koppeling bestaat, is in het verleden al gebleken, maar ook voor de toekomst doet het probleem zich opnieuw voor de hele Europese Unie voor (het klassieke voorbeeld is Italië, waar de externe handel nadeel ondervindt van interne achterstanden). Economische en sociale samenhang blijkt dus meer te zijn dan alleen maar een kwestie van solidariteit : het is ook een belangrijke factor voor het concurrentievermogen van de Europese ruimte in haar geheel.

2.4. Zoals gezegd is dus sprake van polarisatie naar het centrum toe. Daarbinnen doen zich echter wel aanzienlijke groeiverschuivingen voor : het centrum verandert van plaats. Hét middelpunt wordt niet meer gevormd door Lotharingen. In dit grote centraal gelegen industriegebied zijn gaten gevallen omdat door het verdwijnen van de zware industrie hele regio's zijn gemarginaliseerd, terwijl andere juist een nieuwe bloei doormaken. Maar ook de in de jaren tachtig opgekomen groeias London-Brussel-Frankfort-Milaan, heeft inmiddels al weer plaats moeten maken voor het "centrum van de hoofdsteden". Bovendien is het Alpengebied in opkomst, waardoor de ontwikkeling van het centrum en het Middellandse-Zeegebied dichter bij elkaar wordt gebracht, met een gunstige uitstraling voor de buurgebieden, en tevens een handels- en economische impuls aan het hele MiddellandseZeegebied wordt gegeven.

2.5. Deze analyse over polarisatie/marginalisatie vraagt ten aanzien van de betrekkingen tussen Europa en de mediterrane landen buiten de Europese Unie, met name de landen ten zuiden en ten oosten van de Middellandse Zee (PSEM) (), om een tweeledige benadering :

- enerzijds blijven de verschillen toenemen doordat Europa aan de betrokken landen rijkdommen onttrekt als gevolg van het onevenwichtige handelsverkeer en de ongunstige ontwikkeling van de ruilvoet en de kapitaalstromen (aflossing van schulden);

- anderzijds weerspiegelt de afhankelijke positie van de PSEM ook de polarisatie binnen de EU. De verklaring daarvoor is dat de PSEM meer handel drijven met Midden- en Noord-Europa dan met Zuid-Europa, en dat de investeringen van Europeanen in de PSEM ook voornamelijk uit het noorden komen. De handelsstroom volgt namelijk de investeringsstroom.

2.6. De huidige economische en sociale tendensen moeten radicaal worden omgegooid. Dat is de conclusie uit de verschillende groeiscenario's in de transregionale studies. Zoniet, dan leidt dat onherroepelijk tot de marginalisering van de "Latijnse boog", de versnippering en marginalisering van Zuid-Italië en van Griekenland, en de economische, sociale en politieke ineenstorting van de PSEM, die dan nog eens bovenop de huidige crisis in de Balkanlanden komt.

Het mediterrane gebied kan als "tussenschakel" in de Europese Unie een heel gunstige invloed uitoefenen op de betrekkingen tussen de PSEM en de regio's in het centrum en noorden van Europa. Op die manier kan tegenwicht worden gegeven tegen het marginaliseringsproces in het héle Middellandse-Zeegebied.

3. Een ander ontwikkelingsmodel voor Europa als absolute voorwaarde voor een nieuwe ruimtelijke ordening in het Middellandse-Zeegebied

3.1. Uit het voorgaande blijkt duidelijk dat het groeimodel dat in Europa steeds meer ingang heeft gevonden, maar vooral ook de omstandigheid dat aan dat model alle meest nadelige aspecten van de mondialisering van de economie zijn gaan kleven, zeker niet vreemd zijn aan de marginalisering van het Middellandse-Zeegebied waar het gaat om de vestiging van industriële activiteiten en de uitbreiding van de werkgelegenheid in de particuliere dienstensector (behalve toerisme). Voorbeelden daarvan zijn de extra kosten die de overbelasting van veel van de meest welvarende Europese regio's met zich meebrengt en die het concurrentievermogen van die gebieden onder druk zetten, terwijl ontoereikende infrastructuur de verschillen in ontwikkeling van de regio's alleen maar groter maakt, waardoor de rijkdom van de zwakkere regio's naar de sterkere wordt overgeheveld.

Dat ruimtelijke ordening, gekoppeld aan de juiste milieu-, economische en sociale beleidsmaatregelen, kan bijdragen aan een oplossing voor de problemen van de Europese economie die voortvloeien uit de huidige gebrekkige ruimtelijke ordening, wordt inmiddels algemeen aanvaard, maar het is evenzeer een feit dat ruimtelijke ordening alléén onvoldoende is.

3.2. Ook in het Witboek staat dat Europa een ander ontwikkelingsmodel nodig heeft. Die verandering moet gericht zijn op concurrentievermogen en werkgelegenheid, maar ook op de harmonische ontwikkeling van de regio's, zodat een halt wordt toegeroepen aan de huidige marginalisering van de Middellandse-Zeeregio's. Ook zou een polycentrische ontwikkeling moeten worden bevorderd, waarbij het Middellandse-Zeegebied een regio moet vormen die zorgt voor het herstel van het evenwicht en voor regionale samenwerking.

3.3. De mediterrane regio's hebben dan wel een gemeenschappelijke geschiedenis en lotsbestemming, maar vertonen onderling toch grote verschillen op economisch, sociaal en milieugebied. Het Comité pleit al lang voor de instelling van een strategische Euro-mediterrane regio, waarvan ook de Oosteuropese landen deel uitmaken. De Commissie heeft dat voorstel van het Comité ten langen leste overgenomen in haar recente mededeling over de versterking van het Middellandse-Zeebeleid van de Europese Unie en de invoering van een Euro-mediterraan partnerschap (). Met dat partnerschap heeft de Commissie een "Euro-mediterrane zone van politieke stabiliteit en veiligheid", alsook een "Euro-mediterrane economische ruimte" voor ogen.

Een dergelijke ontwikkeling moet wel uitmonden in nauwere banden tussen de mediterrane landen en de EU.

3.3.1. De drie strategische machtsblokken in de wereld, nl. de Verenigde Staten, Europa en Azië, gaan momenteel preferentiële betrekkingen aan met hun dichtstbijzijnde buurlanden.

In het afgelopen decennium heeft deze ontwikkeling volkomen nieuwe vormen aangenomen in vergelijking met de twintig jaar daarvóór. Het handelsverkeer tussen de Europese Gemeenschap, Japan en de VS is minder toegenomen dan dat tussen de VS, Canada en Mexico (de huidige NAFTA) en tussen Japan en de overige Zuidoostaziatische landen. Absoluut gezien is het EG-handelsverkeer minder gegroeid dan dat van de VS en Japan. In tegenstelling met de VS en Japan, is de EG er niet in geslaagd haar economische betrekkingen met de aanpalende regio's van het Middellandse-Zeegebied en de landen van Oost-Europa te verstevigen.

3.4. In het Witboek wordt vastgesteld dat zich momenteel ingrijpende veranderingen op het gebied van technologie en arbeidsorganisatie voordoen, en dat bovendien overal nieuwe sectoren, diensten en produkten ontstaan. Om een zo goed mogelijke positie te verwerven in de algemene economie heeft het Middellandse-Zeegebied er dan ook belang bij goed op die veranderingen in te spelen, en niet te kiezen voor vérgaande investeringen in de traditionele industriesectoren, waarvan de beperkingen inmiddels overbekend zijn.

3.5. Tegelijkertijd moet de EU een beleid voeren dat erop is gericht de PSEM de mogelijkheid te bieden zich te ontwikkelen door de opbouw van een interne en regionale markt, de verhoging van de levensstandaard, en de opheffing van de structurele ongelijkheden (voedseltekort, tekortschietende gezondheidszorg, gebrekkige opleidingen, tekort op de betalingsbalans, enz.). Het is zeker niet de bedoeling dat een en ander ten koste gaat van de ontwikkeling in de mediterrane regio's van de EU. Integendeel, dit alles kan in samenwerking tot stand worden gebracht en hoeft niet - zoals tot nu tot het geval was - beperkt te blijven tot de kledingindustrie, maar zou kunnen worden uitgebreid tot de produktie van een uitgebreider scala aan duurzame consumptiegoederen. Noord- en zuidkust zouden elkaar kunnen aanvullen door handelsstromen over en weer, en de uitwisseling van know-how, consumptiepatronen en hooggeschoolde concurrentiële arbeidskrachten.

3.6. De gelijk opgaande ontwikkeling van noord- en zuidkust van de Middellandse Zee is dus duidelijk de voornaamste voorwaarde waaraan moet worden voldaan om in de Euro-mediterrane regio een nieuwe vorm van samenwerking te creëren. Er zijn echter ten minste vier gebieden waar EU-optreden aanzienlijke gevolgen heeft voor de ruimtelijke ordening van het Middellandse-Zeegebied. Het EU-beleid op die gebieden moet grondig worden herzien en/of vernieuwd met het oog op gezamenlijke groei :

a)

De problemen waarmee de landbouw in dorre gebieden met beperkte waterreserves te kampen heeft. Het is van cruciaal belang dat hiernaar biotechnologisch en landbouwonderzoek wordt gedaan. Daarvan hangt niet alleen de zelfvoorziening met levensmiddelen af, maar ook het terugdringen van de woestijnvorming en de ontwikkeling van "science parks". Het Comité vestigt eens te meer de aandacht op de mogelijke gevolgen van maatregelen in het kader van het GLB voor zowel het milieu als de economie van de plattelandsgebieden. De ingrijpende veranderingen die zich in de agrarische Middellandse-Zeeregio's voordoen, dreigen bovendien de uittocht uit het platteland en de woestijnvorming op het platteland nog te versterken.

b)

De vervuiling van het milieu moet een halt worden toegeroepen en de bodem moet worden gesaneerd. Het homogene karakter van de mediterrane ruimte, maar ook de toenemende kosten voor bodemgebruik vragen om een omschakeling naar een duurzame ontwikkeling. Om de verontreiniging in het Middellandse-Zeegebied efficiënt aan te pakken, dienen alle landen aandacht te besteden aan waterzuivering. Onderzoeks- en opleidingscentra moeten met het oog daarop een andere richting inslaan.

c)

Vanuit toeristisch oogpunt wint de zuidkust van de Middellandse Zee aan concurrentievermogen ten koste van de noordkust. Samenwerking op dit gebied, die doeltreffende structuren vergt (zoals die in Oostenrijk, Duitsland en andere Noordeuropese landen al bestaan), zou de mediterrane regio's in staat stellen hun gezamenlijke concurrentiepositie te verbeteren en in te spelen op de veranderingen in het aanbod van andere regio's. Een ander voordeel is dat op die manier een einde kan worden gemaakt aan de door massatoerisme ontstane milieurisico's voor ecologisch kwetsbare gebieden.

d)

Inzake opleiding is er op alle niveaus nauwe samenwerking nodig : voor de zuidelijke regio's betekent dat alfabetisering, technisch en universitair onderwijs, beroepsopleidingen en permanente scholing, terwijl in de noordelijke regio's vooral behoefte is aan opleidingen voor geïmmigreerde werknemers, hun integratie en nieuwe universitaire studierichtingen.

3.6.1. De ontwikkeling van de mediterrane regio's hangt in eerste instantie af van de verhoging van de kwaliteit van het menselijk potentieel. Uitgaande van de eigen ervaring dient de EU hiertoe bij te dragen door o.a. de mogelijkheden voor onderzoek en ontwikkeling te vergroten, opleidingen in nieuwe technologieën in het leven te roepen en werknemers die met industriële vernieuwing worden geconfronteerd, in de gelegenheid te stellen permanente scholing te volgen. Zo kan een nieuwe generatie werknemers ontstaan die geleerd hebben hoe zich aan de nieuwe omstandigheden aan te passen.

4. Strategische hoofdlijnen van een nieuw beleid voor de ruimtelijke ordening in het Middellandse-Zeegebied

4.1. Aan het verband tussen de verandering van het ontwikkelingsmodel en de herziening van de economisch beleidsmaatregelen aan de ene kant en een benutting van de ruimte waarbij meer wordt gekeken naar het noodzakelijke evenwicht in het hele gebied aan de andere kant, kan alleen recht worden gedaan door een écht doeltreffend Europees beleid voor de ruimtelijke ordening. Een dergelijk beleid vergt richtsnoeren die door alle partijen worden aanvaard en die als leidraad en uitgangspunt moeten dienen voor het economisch beleid en de maatregelen op het gebied van de ruimtelijke ordening zowel van de lid-staten als van de regionale en plaatselijke overheden.

De gezamenlijke inspanningen van de Commissie en de lid-staten om in het "Comité voor de ruimtelijke ordening" een schema voor de ontwikkeling van de Europese ruimte uit te werken, vallen bij het Comité dan ook in goede aarde.

4.2. Het belangrijkste strategische doel voor het Middellandse-Zeegebied zou moeten zijn dat de voornaamste ontwikkelings- en communicatielijnen anders gaan lopen, om te beginnen in Zuid-Europa. Het is bekend dat de verbindingslijnen vanuit dit gebied meestal naar het noorden zijn gericht, en dat in het zuiden uitgestrekte gebieden geïsoleerd blijven (de zgn. "ontbrekende schakels").

Om daaraan iets te veranderen, moeten er in de eerste plaats nieuwe operationele verbindingen worden gelegd die van het oosten naar het westen lopen. Daarnaast moet er iets worden gedaan aan de versnippering van het grondgebied in met name Zuid-Italië en Griekenland. Dit kan door de noord-zuidverbindingen aan te vullen om aldus de perifere gebieden op het vasteland en de eilanden uit hun geïsoleerde positie te halen.

De belangrijkste oost-westverbinding die tot stand moet worden gebracht is die tussen de Algarve en Thracië via Sevilla, Murcia, Valencia, Barcelona, Marseille, Genua, Livorno, Rome, Napels, Brindisi, Igoumenitsa, Patras, Athene en Thessaloniki.

4.3. Met het oog op integratie van Europa en het Middellandse-Zeegebied dienen de ontwikkelingslijnen tussen de EU en de buurlanden van de EU aan de Middellandse Zee te worden uitgebouwd, waarbij de Europese mediterrane regio's zo veel mogelijk als draaischijf dienen te fungeren.

Het komt erop neer dat er verbindingen moeten komen tussen de noord- en de zuidkust van de Middellandse Zee : de zuidkust van het Iberisch schiereiland met Marokko, de voornaamste havens van de "Latijnse" regio's (die zich altijd al op het noorden hebben gericht) en Sicilië met de Maghreb en Malta, de Adriatische regio's van Italië met Griekenland, het Balkangebied en Turkije, het Griekse vasteland en de Griekse eilanden met de landen van het zuidelijke en oostelijke gedeelte van het Middellandse-Zeegebied.

In het bijzonder moet aandacht worden besteed aan Malta en Cyprus, twee eilandgemeenschappen met hun eigen, specifieke behoeften. Daarnaast dient rekening te worden gehouden met de ontwikkelingen in Israël en de aangrenzende gebieden, waar de opbloei van de handel en economische groei cruciaal zijn voor het tot stand komen van stabiele en duurzame betrekkingen.

4.4. Een tweede strategische hoofdlijn is het tegengaan van de verregaande verstedelijking.

Het Middellandse-Zeegebied heeft te kampen met zeer grote milieuproblemen en moeilijke economische, sociale en leefomstandigheden als gevolg van de wildgroei en verpaupering van de grote steden. Sommige daarvan, zoals Athene en Cairo, zijn inmiddels op onnatuurlijke wijze uitgedijd tot ware megalopolissen.

Hiervoor bestaat maar één oplossing : de stadsfuncties moeten worden gedecentraliseerd. Dit houdt in dat er binnen het stedelijke conglomeraat een evenwichtige, polycentrische structuur moet worden gecreëerd. Daarbij moet een te grote versnippering van het territorium worden voorkomen door de rol van de middelgrote steden te versterken ("gespreide concentratie"). Daarnaast moet het ontwikkelingsbeleid op het gebied van stadssanering, bescherming van het stadsmilieu en bestrijding van sociale uitsluiting in de grote steden worden gecooerdineerd.

4.5. Het geïntegreerde beheer van de kustgebieden vormt de derde strategische hoofdlijn van het Middellandse-Zeebeleid. De problemen als gevolg van de verregaande verstedelijking en nieuwbouw, de overbelasting door massatoerisme en de aantasting van het milieu die in de meeste gevallen uitlopen op regelrecht verval, vragen om een globale en geïntegreerde aanpak. Dit betekent dat alle functies in de kuststreken, het achterland en de in de Middellandse Zee uitmondende waterlopen (produktie, dienstverlening, huisvesting, toerisme, recreatie, enz.) op gecooerdineerde wijze opnieuw moeten worden bekeken.

4.6. Tegenhanger van de ontlasting van de steden en de kustgebieden is de opleving van de ingesloten gebieden en de bergstreken. In het noorden en het centrum van Europa moeten de plattelandsgebieden in stand worden gehouden, maar in de mediterrane regio's gaat het in eerste instantie om de bergachtige en ingesloten gebieden. "Ingesloten" omdat de betrokken gebieden zijn ingeklemd tussen de kusten van eilanden en schiereilanden, en "bergachtig" volgens de ruime interpretatie die het Comité al eerder in adviezen daaraan heeft gegeven, nl. verwijzend naar een landschap dat voornamelijk uit heuvels en/of bergen bestaat. De hoofdkenmerken van de mediterrane bergachtige en ingesloten gebieden zijn verwaarlozing, ontvolking, milieubederf, en zelfs woestijnvorming.

Indien deze gebieden in de landbouw en andere economische sectoren nieuwe produktiemogelijkheden krijgen en weer bewoonbaar worden gemaakt, kan er evenwichtsherstel komen in de ruimtelijke ordening van de hele mediterrane regio.

4.7. Tenslotte vormt de maritieme dimensie in de ruimtelijke ordening in het Middellandse-Zeegebied - vooral met het oog op het feit dat de handel zich met name de afgelopen jaren sterk is gaan ontwikkelen in die regio - eveneens een strategische beleidsoptie. Daartoe is het in de eerste plaats nodig inzicht te verkrijgen in de wisselwerking tussen activiteiten op het land en op het water (visserij, aquacultuur, mijnbouw, vervoer, recreatie, enz.) en in de interactie zee/land, vooral t.a.v. het milieu. Daarnaast moet echter ook worden gekeken naar de problematiek van de versnippering van de ruimte en het isolement waarin vooral de kleinste en meest afgelegen eilanden verstrikt zijn geraakt.

4.8. Het Middellandse-Zeegebied is rijk aan natuur- en milieugoederen, en heeft een zeer omvangrijk historisch, kunst- en cultureel patrimonium. Deze troeven moeten niet alleen in stand worden gehouden, maar ook verder worden benut. Voor een weloverwogen ruimtelijke ordening is de vastberaden strategische keuze voor bescherming, instandhouding en exploitatie van deze rijkdommen onontbeerlijk.

4.9. Het Comité dringt er bij het "Comité voor de ruimtelijke ordening" op aan dat de hierboven opgesomde strategische beleidsopties voor de nieuwe ordening van de mediterrane ruimte worden opgenomen in het schema voor de ontwikkeling van de communautaire ruimte.

5. Beleidsmaatregelen voor de ruimtelijke ordening van het Middellandse-Zeegebied

5.1. Vooralsnog bestaat er geen écht beleid voor de ruimtelijke ordening van het communautaire grondgebied. Zelfs het "schema voor de ontwikkeling van de communautaire ruimte" valt nog onder de samenwerking tussen Commissie en lid-staten. Dit kan volgens het Comité heel nuttig zijn voor de uitwerking van het schema, maar het einddoel moet een communautair referentiekader zijn waarin door alle betrokken partijen aanvaarde prioriteiten en doelstellingen worden vastgelegd. Dit zou een doeltreffendere interregionale samenwerking mogelijk maken en ervoor kunnen zorgen dat alle partners, met inbegrip van de sociaal-economische partners op alle niveaus (nationaal, regionaal en plaatselijk) hierbij worden ingeschakeld.

5.2. Alleen op die manier kunnen de voortdurende pogingen van de Commissie om EU-beleid met aanzienlijke gevolgen voor de ruimtelijke ordening (netwerken, milieu, onderzoek, landbouw, enz.) om te buigen of aan te passen en haar toezicht op de ruimtelijke effecten van de subsidiëring vanuit de structuurfondsen, uitgroeien tot iets wat méér is dan wensdroom of bureaucratie, nl. tot de totstandbrenging van een nieuwe en belangrijke vorm van EU-beleid.

5.3. Het Middellandse-Zeegebied vormt de hoeksteen van de integratie met de buurlanden van de EU aan de Middellandse Zee. In de al eerder aangehaalde laatste mededeling daarover, waarin de Commissie pleit voor versterking en vernieuwing van dat beleid, wordt nergens uitdrukkelijk gewag gemaakt van een beleid voor de ruimtelijke ordening van het Euro-mediterrane gebied. Het voorstel om een Euro-mediterrane economische ruimte in het leven te roepen - d.w.z. een vrijhandelszone, steun voor regionale samenwerking, vooral op het gebied van de bescherming van het milieu, en versterking van gedecentraliseerde en technische en economische samenwerking in verschillende sectoren - heeft echter wel aanzienlijke gevolgen voor de ruimtelijke ordening van het Middellandse-Zeegebied. Ook hier is het noodzakelijk een regeling te treffen voor de oriëntatie van en het toezicht op maatregelen in het kader van het Middellandse-Zeebeleid. Die regeling zou moeten worden gebaseerd op een aantal strategische keuzes voor de ordening van de mediterrane ruimte.

5.4. Vanwege de voor de uitvoering van besluiten van EU-beleid èn van MiddellandseZeebeleid benodigde tijd kunnen momenteel alleen concrete maatregelen voor de ruimtelijke ordening worden genomen op het gebied van de transeuropese netwerken en op dat van de interregionale samenwerking.

6. De transeuropese en transmediterrane netwerken

6.1. Het als bijlage bij dit advies gevoegde rapport bevat een nauwgezette analyse van de in EU-verband voorgestelde transeuropese en transmediterrane netwerken en een samenhangend overzicht van de voorstellen die voor de verschillende soorten netwerken zijn gedaan. Hier beperkt het Comité zich tot algemene overwegingen.

6.2. Sinds de publikatie van het Witboek wordt erkend dat de netwerken van strategisch belang zijn voor het herstel van het evenwicht tussen de diverse Europese regio's. De aandacht van de Unie zal namelijk, ook op korte termijn, voornamelijk uitgaan naar de systemen voor vervoer, telecommunicatie en energievoorziening, ten einde het herstel van het Europese concurrentievermogen en de werkgelegenheid op gang te brengen. Het gaat hier om een zaak van cruciaal belang, aangezien, zoals bekend, beslissingen omtrent de vervoers- telecommmunicatie- en energienetwerken zowel op middellange als op lange termijn belangrijke economische, politieke en sociale gevolgen zullen hebben. Deze beslissingen zullen dus bepalend zijn voor de toekomst van de Europese Unie in de komende dertig à vijftig jaar.

6.3. De keuze van de vervoers- en communicatienetwerken is dus, zoals al vaker opgemerkt, wel degelijk van belang vanuit het oogpunt van groei, evenwicht tussen de regio's en strategische uitbouw van de EU. Het valt dan ook te betreuren dat in de in het Witboek opgenomen voorstellen absoluut geen rekening wordt gehouden met de territoriale (regionale) dimensie van de Europese problemen.

6.4. Bij de veertien aan de Europese Raad van Essen voorgelegde projecten, die allemaal betrekking hebben op de vervoerssector, is geen rekening gehouden met het probleem van het gebrek aan territoriaal evenwicht en is voorbijgegaan aan de kwestie van de "ontbrekende schakels" en van het intermodaal vervoer.

Het Comité heeft er begrip voor dat onmiddellijk wordt gestart met projecten waarvoor de financiële middelen beschikbaar zijn. Maar dan moeten aan de eerste prioriteitenlijst wel zo snel mogelijk andere projecten worden toegevoegd die duidelijk het herstel van het regionale evenwicht in de EU en de toenadering tussen de mediterrane EU-regio's en de buurlanden van de EU aan de Middellandse Zee tot doel hebben.

6.5. T.a.v. de relatie tussen de thema's "ontwikkeling en integratie van de landen in het Middellandse-Zeegebied" en "infrastructuurnetwerken" wordt slechts de volgende opmerking gemaakt : bij de keuze en tenuitvoerlegging van de netwerken mogen deze niet als een economische en financiële factor "op zich" worden beschouwd, maar als een middel om bepaalde sociaal-economische doelstellingen te verwezenlijken. Dit betekent dat, wanneer wordt besloten om een wegverbinding of een energietransportnet tot stand te brengen, in de allereerste plaats moet worden nagegaan wat hiervan de gevolgen zullen zijn voor de structuur van de betrokken regio en voor de ontwikkeling en integratie van de regio's die daarvan gebruik zullen maken; pas in de tweede plaats moet worden gekeken naar de gevolgen voor werkgelegenheid, regionaal inkomen, enz.

6.6. Bij de keuze van de prioriteiten is de volgorde doorslaggevend. Als om financiële beweegredenen voorrang wordt gegeven aan projecten waarmee een bepaald beleid wordt voortgezet, terwijl eigenlijk de koers zou moeten worden omgegooid, betekent dit niet alleen dat de bestaande regionale verschillen worden vergroot, maar ook dat de kans op de overbrugging van die verschillen voor lange tijd verkeken is.

7. Interregionale samenwerking

7.1. Samen met de transeuropese en transmediterrane netwerken, biedt interregionale samenwerking het meest concrete en soepele beleidsinstrument waarmee een begin kan worden gemaakt met de verwezenlijking van een beleid voor de ruimtelijke ordening van het Middellandse-Zeegebied.

Daartoe is het nodig dat een aanzienlijk deel van de EU-middelen die anders voor interregionale samenwerking in het algemeen worden gebruikt, wordt bestemd voor het Middellandse-Zeegebied, ten einde het regionale evenwicht te herstellen. Momenteel gaat het grootste deel van deze middelen naar het centrum en het noorden van de EU.

7.2. Het optreden van de EU ter ondersteuning van interregionale samenwerking moet bij voorrang gebaseerd zijn op programma's en projecten waarmee de volgende doelstellingen worden beoogd :

a)

economische integratie en gezamenlijke ontwikkeling, gezien vanuit het oogpunt van de sectoren (industrie, landbouw, toerisme), van de economische factoren (O & O, opleiding) en van de infrastructuur (vervoer, telecommunicatie, energie, waterkracht);

b)

duurzame groei en herstel van milieu en territorium.

Tevens moeten die programma's en projecten stroken met de in paragraaf 4 opgesomde strategische hoofdlijnen met het oog op de ordening van de Middellandse-Zeeruimte : nieuwe, op ontwikkeling gerichte verbindingslijnen, bestrijding van de verstedelijking, een geïntegreerd beheer van de kustgebieden, opleving van ingesloten gebieden en bergstreken, invoeging van de maritieme dimensie, instandhouding en exploitatie van het natuurlijk en cultureel patrimonium.

7.3. De door de EU voorgestane interregionale samenwerking kan allerlei vormen aannemen, en wel :

a)

naar doelgroep : regio's, grote steden, plaatselijke onder de regionale overheden ressorterende instanties;

b)

naar ruimtelijke categorie : aanpalende of niet-aanpalende regio's (samenwerking over de grenzen heen of tussen lid-staten);

c)

naar geografisch gebied : samenwerking binnen de EU of tussen EU-regio's en regio's die aan de buitengrenzen van de EU liggen (EVA, landen van Midden- en Oost-Europa, en nu ook eventueel de mediterrane niet-EU-landen);

d)

naar de vorm van samenwerking :

- uitwisseling van ervaring en netwerken voor de overdracht van know-how;

- ruimtelijke ordening (nieuwe prioriteiten voor 1994-1999);

- projecten met investeringen in structuren en infrastructuur.

Tot dusver is selectief te werk gegaan bij het combineren van de verschillende mogelijkheden, bijvoorbeeld door alleen een aantal vormen van samenwerking te combineren met bepaalde ruimtelijk afgebakende categorieën en geografische gebieden. Het Comité vindt dat de doelgroepen, ruimtelijk afgebakende categorieën, geografische gebieden en samenwerkingsvormen voor het Middellandse-Zeegebied onbeperkt moeten zijn. De hierna volgende voorstellen zijn ingedeeld naar vorm van samenwerking, maar iedere vorm kan alle doelgroepen, samenwerking over de grenzen of niet, interregionale samenwerking binnen de EU of samenwerking met de mediterrane niet-EU-landen omvatten.

7.4. Uitwisseling van ervaring en de netwerken voor de overdracht van know-how vormen de meest voor de hand liggende vorm van interregionale samenwerking, maar zijn daarom niet de minst belangrijke.

De Commissie heeft voor de periode 1994-1999 de verlenging van de programma's Pacte en Recite voorgesteld omdat hiermee - óók volgens het Comité - goede resultaten zijn bereikt. Er moet voor worden gezorgd dat méér regio's en plaatselijke instanties in het zuiden van Europa aan deze programma's deelnemen. Hun projecten moeten beantwoorden aan de in paragraaf 7.2 opgesomde criteria.

De Commissie is bovendien van plan de programma's Ouverture/ECOS (samenwerking tussen plaatselijke en regionale overheden van de EU en van de Phare- en Tacis-landen) te versterken. In het kader van de opbouw van een Euro-mediterrane ruimte zouden samenwerkingsprojecten van plaatselijke en regionale overheden van het zuiden van de EU en van landen in het Balkangebied en aan de Zwarte Zee naar behoren moeten worden ondersteund. Het Comité dringt er echter vooral op aan dat de programma's Ouverture/ECOS vanaf 1995 ook voor de mediterrane niet-EU-landen gaan gelden.

Dan moet wel - via een andere verdeling van de EU-middelen - een oplossing worden gevonden voor de problemen i.v.m. de co-financiering door de verschillende deelnemende landen, die bijvoorbeeld ook al in de samenwerking met de landen van Oost- en Midden-Europa zijn gerezen.

7.5. In het kader van "Europa 2000+" stelt de Commissie voor de komende vijf jaar de co-financiering van de volgende projecten voor :

a)

projecten voor de ontwikkeling van bepaalde gebieden of haalbaarheidsstudies die de ruimtelijke ordening verderop helpen, op voorwaarde dat deze projecten een transnationale dimensie hebben en van communautair belang zijn;

b)

transnationale demonstratieprojecten voor ruimtelijke ordening, op voorwaarde dat deze projecten een belangrijke transnationale component hebben (waterbekkens, berg- en kustgebieden, enz.), of voor de bevordering van vernieuwende ruimtelijke-ordeningsmodellen.

Deze voorstellen krijgen de instemming van het Comité, omdat zij voldoen aan de behoeften van de mediterrane regio's. De aandacht van de Commissie moet vooral uitgaan naar proefprojecten of haalbaarheidsstudies die gericht zijn op de integratie van de verschillende subregio's in het Middellandse-Zeegebied ("Latijnse boog", zuidelijke mediterrane regio's, Adriatische regio's, zuidwestelijke mediterrane regio's) en op de planning van de geïntegreerde ontwikkeling van de mediterrane regio's binnen en buiten de EU.

7.6. Bij de huidige stand van zaken komen dit soort projecten alleen in het kader van Interreg II voor co-financiering in aanmerking. Een en ander legt de verwezenlijking van de interregionale samenwerking sterk aan banden, zoals al door het Comité is opgemerkt in zijn laatste adviezen over programma's in het kader van communautaire initiatieven, waarin het met name pleitte voor de verruiming van het toepassingsgebied van het Interreg-programma ().

Dit komt vooral omdat dergelijke projecten alleen in een aaneengesloten geografische ruimte - d.w.z. in grensoverschrijdende regio's - kunnen worden uitgevoerd. Reden is dat interregionale samenwerking voornamelijk op infrastructuur gericht is, met uitsluiting dus van projecten van economische en produktiegerichte aard die samen kunnen zorgen voor complementariteit en integratie in bedrijfstakken en/of in hele regio's (die niet noodzakelijkerwijs aanpalend behoeven te zijn).

Een tweede begrenzing bestaat erin dat binnen de EU slechts twee maritieme Middellandse-Zeescheidslijnen worden erkend : Corsica-Sardinië en Italië-Griekenland. In verband met de al eerder aangestipte noodzaak om verbindingslijnen van het oosten naar het westen aan te leggen, met name via intermodaal vervoer en dus ook over zee, wordt duidelijk dat zeegrenzen, zoals die tussen de Tyrrheense regio's van Italië en de Franse en Spaanse regio's, ook in aanmerking moeten worden genomen.

De derde beperking van Interreg II is dat programma's voor interregionale samenwerking met mediterrane niet-EU-landen slechts in twee gevallen in aanmerking worden genomen : Andalousië/Marokko en Puglia/Albanië. Hierdoor worden andere geografische situaties uitgesloten ondanks de duidelijke maritieme zeegrens (Sicilië/Tunesië, Kreta/Egypte of de Griekse eilanden in de Egeïsche Zee/Turkije).

Die laatste beperking van Interreg II t.a.v. de mediterrane niet-EU-regio's is ongegrond, te meer daar door de combinatie Interreg-Phare reeds een positieve ervaring is opgedaan met samenwerking tussen aanpalende regio's, en het dus onbegrijpelijk is waarom die ervaring niet tot alle mediterrane niet-EU-regio's kan worden uitgebreid. De situatie dreigt overigens paradoxaal te worden als men bedenkt dat - zoals al duidelijk wordt in de begroting voor 1994, maar vooral ook in de nieuwe voorstellen voor het Middellandse-Zeebeleid naar voren komt - aanzienlijke middelen voor de mediterrane niet-EU-landen worden uitgetrokken voor interregionale samenwerking met de EU-regio's, terwijl die middelen niet kunnen worden gebruikt omdat de navenante financiële middelen voor de EU-regio's ontbreken.

Bij de tussentijdse herziening van Interreg II moeten deze beperkingen dan ook worden opgeheven. Daartoe is het voldoende de steun van Interreg II uit te breiden tot alle vormen van transnationale samenwerking die betrekking hebben op de ruimtelijke ordening, zowel tussen de regio's van de EU als tussen EU-regio's en de mediterrane niet-EU-regio's. Uiteraard betekent dit dat de begroting van Interreg II moet worden vergroot.

In afwachting daarvan moet de Commissie in eerste instantie proefprojecten voor ruimtelijke ordening en haalbaarheidsstudies financieren. Die kunnen worden gezien als voorlopers van investeringsprojecten die voorlopig nog niet door Interreg II kunnen worden gefinancierd : noch binnen de EU (projecten voor de integratie van niet-aanpalende regio's), noch tussen mediterrane regio's binnen en buiten de EU (waarvan hèt voorbeeld de niet-erkende zeegrens tussen Sicilië en Tunesië is).

Overigens heeft het EP ervoor gezorgd dat de in de EU-begroting vastgelegde middelen voor Interreg II ook kunnen worden aangewend voor de voorbereiding van een nieuw communautair initiatief in het kader van de interregionale samenwerking tussen de regio's van het Middellandse-Zeegebied. Het Comité verzoekt de Commissie met klem hieraan zo snel mogelijk uitvoering te geven.

7.7. Bij de financiering van een groot aantal projecten voor interregionale samenwerking (volgens de hiervoor aangegeven drie verschillende samenwerkingsvormen) rijst voor de Commissie het probleem van de samenhang. Het Comité wijst daarom nogmaals op de noodzaak van een basisschema waarin de doelstellingen van de ruimtelijke ordening van het Middellandse-Zeegebied worden vastgelegd en op grond waarvan de oriëntatie en de gevolgen kunnen worden beoordeeld van projecten die voor EU-financiering in aanmerking komen en hun samenhang met uit andere bronnen verkregen financiering (zoals leningen van de Europese Investeringsbank) kan worden geëvalueerd.

8. Deelneming van de economische en sociale kringen

8.1. Gezien de hier bepleite algemene benadering en de naar voren gebrachte concrete voorstellen is nu wel duidelijk dat het Comité voorstander is van een ruimtelijke ordening van het Middellandse-Zeegebied waarin de democratische instellingen, en om te beginnen de regionale en plaatselijke overheden, een hoofdrol spelen. Bij de vorming van een samenhangende economische en sociale mediterrane territoriale ruimte moeten de onderlinge verwantschap, de gezamenlijke belangen en de gemeenschappelijke plannen voor extern beleid doorslaggevend zijn. Tevens moeten regionale en plaatselijke overheden de mogelijkheid krijgen om maatregelen voor te stellen en om aan de tenuitvoerlegging van die maatregelen in het kader van het communautair en nationaal economisch beleid deel te nemen en daarop toezicht uit te oefenen.

Die democratische inbreng van de plaatselijke en regionale overheden komt echter alleen volledig tot zijn recht als daarbij ook overleg wordt gepleegd met de economische en sociale partners ().

8.2. Daar komt nog bij dat het beleid alleen doeltreffend kan zijn als dergelijk overleg plaatsvindt. Het is geen toeval dat de hier voorgestelde beleidsinstrumenten, maar ook de netwerken en de interregionale samenwerking méér aandacht impliceren voor de groei in de regio zelf, en dat die groei alleen kan worden verwezenlijkt als de economische en sociale kringen daarin een rol kunnen spelen. Uit een recente OESO-studie () blijkt immers dat er minder werkloosheid is in regio's waar partnerschap bestaat tussen vakbonden, werkgeversorganisaties en plaatselijke overheden.

8.3. Deelneming van de sociale partners kan bovendien bijdragen tot meer transparantie in het administratieve beheer op alle niveaus.

8.4. Ook voor de opbouw van een ruimte van gezamenlijke ontwikkeling van regio's binnen en buiten de EU is partnerschap tussen de economische en sociale kringen onontbeerlijk. Zo alleen kan ervoor worden gezorgd dat er samen met de economische ruimte ook een sociale ruimte komt voor de Euro-mediterrane regio. Alleen op die manier kan worden voorkomen dat concurrentie wordt gevoerd op basis van een geringere sociale bescherming.

8.5. Deelneming van de sociaal-economische kringen op alle niveaus en in alle fasen van de interregionale samenwerking zal ervoor zorgen dat de keuze van de verschillende te financieren programma's en projecten doeltreffender en transparanter wordt.

9. Conclusies

9.1. Het Middellandse-Zeegebied kent talrijke regionale ongelijkheden (ruimtelijke versnippering, isolement van de meest perifere gebieden, enz.). Die ongelijkheden houden verband met het Europese ontwikkelingsmodel (mondialisering/polarisering/marginalisering). Voor het opheffen van die ongelijkheden bestaat maar één oplossing : een polycentrisch ontwikkelingsmodel. Het Middellandse-Zeegebied moet uitgroeien tot een van de groeicentra van de grote strategische Euro-mediterrane zone. Dat vereist vooral versterking van de interne samenhang via de integratie van de verschillende sub-regio's en een gezamenlijke Euro-mediterrane ontwikkeling.

9.2. De EU heeft een beleid voor de ruimtelijke ordening nodig. Het schema voor de ontwikkeling van de communautaire ruimte is niet meer dan een eerste stap in die richting. Het moet uitmonden in een in overleg met de diverse betrokken instanties op te stellen communautair referentiekader, waarin de door alle betrokken kringen aanvaarde prioriteiten en doelstellingen worden neergelegd. Dit zal het mogelijk maken een efficiëntere interregionale samenwerking op gang te brengen, en wel met de medewerking van de sociaal-economische kringen op alle niveaus : nationaal, regionaal en lokaal.

9.3. De strategische hoofdlijnen van dat schema worden dan :

- nieuwe op ontwikkeling gerichte verbindingslijnen (oost-west en noord-zuid) door het creëren van nieuwe economische en produktiefuncties (met name in industrie, landbouw, toerisme, O & O, opleiding) en territoriale taken (vervoer, telecommunicatie, energievoorziening, waterkracht);

- duurzame groei en sanering van het milieu en het territorium;

- bestrijding van de vergaande verstedelijking;

- geïntegreerd beheer van de kustgebieden;

- opleving van ingesloten gebieden en bergstreken;

- integratie van de maritieme dimensie;

- instandhouding en exploitatie van de milieurijkdommen en het plaatselijke patrimonium.

9.4. Vooralsnog zijn de enige concrete beleidsinstrumenten waarmee een beleid voor de ruimtelijke ordening kan worden verwezenlijkt :

- de transeuropese en transmediterrane netwerken;

- de interregionale samenwerking.

9.5. In de bij dit initiatiefadvies gevoegde bijlage zijn de gedetailleerde voorstellen voor de verschillende transeuropese en transmediterrane netwerken opgenomen.

Het Comité dringt er verder op aan dat de in Essen goedgekeurde lijst van prioritaire projecten van het Witboek zo spoedig mogelijk wordt aangevuld met andere projecten die er duidelijk op zijn gericht het evenwicht in het Middellandse-Zeegebied te herstellen en de integratie met de mediterrane niet-EU-landen te verwezenlijken.

9.6. Met betrekking tot de interregionale samenwerking dringt het Comité erop aan dat van het gehele bestaande instrumentarium gebruik wordt gemaakt, en dat :

- voor alle projecten die het Middellandse-Zeegebied betreffen en waarvoor financiering door de Commissie wordt aangevraagd, wordt nagegaan of deze in overeenstemming zijn met de gemeenschappelijke richtsnoeren inzake ruimtelijke ordening;

- bij de tussentijdse herziening van Interreg II dit programma wordt uitgebreid tot alle vormen van transnationale (en dus niet alleen grensoverschrijdende) samenwerking met betrekking tot de ruimtelijke ordening, zowel tussen de EU-regio's als tussen die regio's en de mediterrane regio's buiten de EU;

- er in de programma's Pacte en Recite een grotere plaats voor de mediterrane regio's wordt ingeruimd;

- de programma's Ouverture/ECOS worden tot alle mediterrane niet-EU-landen uitgebreid;

- de Commissie bij besluiten over co-financiering voorrang verleent aan proefprojecten en haalbaarheidsstudies die

a) gericht zijn op de integratie van de sub-regio's in het Middellandse-Zeegebied ("Latijnse boog" - zuidelijke mediterrane regio's - Adriatische regio's - zuidwestelijke mediterrane regio's);

b) een stimulans vormen voor de planning van de geïntegreerde ontwikkeling van de mediterrane EU-regio's en de mediterrane niet-EU-landen en van de mediterrane niet-EU-landen onderling;

c) voorlopers zijn van investeringsprojecten die momenteel nog niet door Interreg II kunnen worden gefinancierd en die òf de EU zelf (integratieprojecten voor niet-aanpalende regio's) òf de betrekkingen tussen EU-regio's en mediterrane niet-EU-landen betreffen. In dat laatste geval moet in eerste instantie worden gedacht aan de overduidelijke, maar niet erkende zeegrenzen, als bijvoorbeeld tussen Sicilië en Tunesië.

9.7. Deelneming van de economische en sociale kringen op alle niveaus en in alle fasen van de interregionale samenwerking zal ervoor zorgen dat de keuze van de verschillende te financieren programma's en projecten doeltreffender en transparanter wordt.

Brussel, 30 maart 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() PB nr. C 334 van 31. 12. 1991 en PB nr. C 287 van 4. 11. 1993.

() Doc. CES 629/94 fin, b+lage.

() Docs. CES 386/89 fin, PB nr. C 221 van 26. 3. 1990, PB nr. C 168 van 10. 7. 1990, PB nr. C 40 van 17. 2. 1992.

() In het document van de Commissie "Europa 2000+" komt het "centrum van de hoofdsteden" overeen met het zuidoosten van het Verenigd Koninkr+k, het zuiden van Nederland, het noorden en noordoosten van Frankr+k (met inbegrip van de Par+se agglomeratie), Luxemburg, en het centrum-westen en het zuidwesten van Duitsland.

() Volgens de studie van de Commissie omvat het Alpengebied :

- in Duitsland : Baden-Wuerttemberg en Beieren;

- in Frankr+k : de Elzas, Franche-Comté, Rhône-Alpes en de Alpendepartementen van Provence-Alpes-Côte d'Azur;

- in Italië : Piëmonte, Val d'Aoste, Lombard+e, Venetië, Trentino-Alto Adige, Friulië-Venezia Giulia, EmiliëRomagna, Le Marche;

- Oostenr+k;

- Zwitserland;

- Liechtenstein.

() De PSEM z+n de Maghreb- en de Mashreklanden en Israël en Turk+e. De Balkanlanden worden in deze analyse buiten beschouwing gelaten omdat geopolitieke problemen daar de overhand hebben en hun economische betrekkingen met de EU door de heersende conflicten mede worden bepaald.

() Doc. COM(94) 427 def.

() Adviezen van het ESC : PB nr. C 304 van 10. 11. 1993; PB nr. C 295 van 22. 10. 1994.

() PB nr. C 393 van 31. 12. 1994.

() "Studie over de werkgelegenheid", Par+s, 1994.