COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(94) 281 def. 
Brussel, 06.07.1994 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
ERASMUS PROGRAMMA 
1993 
JAARVERSLAG 
* * * 
• * 
* • 
*** 
ONDERWIJS 
OPLEIDING 
JEUGDZAKEN 
ERASMUS 
PROGRAMMA 
Jaarverslag 
1993 
Juni 1994 
EUROPESE 
COMMISSIE 
ERASMUS PROGRAMMA—JAARVERSLAG 1993 
SAMENVATTING 
1. Het jaarverslag beschrijft de algemene tenuitvoerlegging van het Erasmus Programma 
in de loop van het kalenderjaar 1993, alsook de verschillende activiteiten op het 
gebied van interuniversitaire samenwerking tijdens het academische jaar 1993/94, 
het zevende werkingsjaar van het Programma. 
2. Het totale aantal Interuniversitaire Samenwerkingsprogramma's (ISP's) dat door de 
Commissie werd uitverkoren om in aanmerking te komen voor een communautaire 
subsidie, bedroeg 2 153, waarvan 469 nieuwe programma's en 1 684 program­
ma's in het kader van de procedure van driejarige financiering. De activiteiten bin­
nen deze programma's zijn aanzienlijk uitgebreid: tussen 1992/93 en 1993/94 is 
het aantal deelnemingen van instellingen en het aantal studenten dat in aanmerking 
zou kunnen komen voor mobiliteit binnen de goedgekeurde ISP's, met 30 % toegeno­
men. Uitgaande van gegevens over de reële mobiliteit in voorgaande jaren, schat 
men dat zo'n 65 % van de 103 894 beursgerechtigde studenten ook werkelijk een 
studieperiode in het buitenland doorbrengen. Het aantal mobiele docenten is in ver­
gelijking met de cijfers over 1992/93 toegenomen met 56 % (d.i. een totaal van 
8 060 voor 1993/94). 
3. De hoger onderwijsinstellingen in de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie 
(EVA) namen in 1993/94 voor de tweede keer aan het Erasmus Programma deel, op 
basis van bilaterale akkoorden met de Gemeenschap uit 1991. Deze landen hebben 
hun deelname in vergelijking met 1992/93 ongeveer verdubbeld (d.i. 1 220 deelne­
mingen voor 1993/94), en zijn nu goed voor 8,5% van het totale aantal deelnemin­
gen en 6,8% van de beursgerechtigde studenten in de ISP's. 
4. Voor het Europese Overdrachtsysteem van Studiebelastingpunten van de Europese 
Gemeenschap (ECTS) was 1993 voor de aan het proefschema deelnemende instel­
lingen een jaar van versterking en perfectionering van de procedures. Een steeds 
groter deel van de universitaire wereld kreeg belangstelling voor het systeem, zodat 
de principes van het ECTS ook buiten het huidige proefschema in verscheidene instel­
lingen en studierichtingen zijn ingevoerd. 
5. In 1993 verstrekte de Commissie 40 subsidies in het kader van Actie 4 (aanvullende 
maatregelen voor de bevordering van de mobiliteit). Bij de goedgekeurde projecten 
zijn 400 instellingen en organisaties betrokken, die op evenwichtige wijze verdeeld 
liggen over de Lid-Staten van de Gemeenschap en de EVA-landen. 
6. De Commissie heeft het hele jaar door de belangstelling voor interuniversitaire sa­
menwerking gestimuleerd, door de organisatie van of deelname aan voorlichtings­
activiteiten en door de financiering van studiebezoeken voor het personeel van hoger 
onderwijsinstellingen. Hetfollow-up programma van de Commissie en de activiteiten 
ten behoeve van de evaluatie van het programma hebben geleid tot de samenstelling 
en publikatie van tal van studies over de verschillende categorieën personen die 
betrokken zijn bij het Erasmus Programma en hun ervaringen. 
7. 1993 was voor de Commissie een jaar waarin zij uitgebreid alle mogelijkheden 
bestudeerde voor toekomstige communautaire actieprogramma's inzake onderwijs 
en opleiding die rekening houden met de grotere verantwoordelijkheden van de 
Gemeenschap krachtens het Europese Unieverdrag, met name de artikelen 126 en 
127. De ervaringen met de uitvoering van communautaire programma's als Erasmus, 
Lingua, enz., alsook met andere proefprojecten, vormen de basis voor de nieuwe, 
voorgestelde activiteiten. Op 4 januari 1994 heeft de Commissie haar voorstel voor 
een nieuw communautair actieprogramma, "Socrates" genaamd, aangenomen. Dit 
programma beslaat en versterkt in zijn eerste Hoofdstuk de interuniversitaire 
samenwerkingsactiviteiten van Erasmus. 
ERASMUS PROGRAMMA 
1993 
JAARVERSLAG 
U^ 
INHOUDSOPGAVE 
I TENUITVOERLEGGING VAN DE ACTIES VAN HET ERASMUS PROGRAMMA 9 
Actie 1 : Europees Universitair Netwerk: 
Subsidies voor Interuniversitaire Samenwerkingsprogramma's (ISP's) 
en Studiebezoeken 10 
Actie 2: Erasmus studentenmobiliteitsbeurzen 14 
Actie 3: Maatregelen ter bevordering van de mobiliteit via 
academische erkenning van diploma's en studieperiodes 16 
Actie 4: Aanvullende maatregelen ter bevordering van de 
mobiliteit in de Gemeenschap 17 
II VOORLICHTINGSACTIVITEITEN 19 
III RAADGEVENDE EN ORGANISATORISCHE STRUCTUREN 20 
IV FOLLOW-UP EN EVALUATIE 21 
V EVA-LANDEN . 23 
VI PLANNING VAN HET HOGER ONDERWUS VOOR DE JAREN '90 23 
VII INTERACTIE MET ANDERE GEMEENSCHAPSPROGRAMMA'S 25 
VIII CONCLUSIE 26 
Bijlagen: Informatie over begroting en statistieken 27 
e-i 
(2) - I 
ERASMUS PROGRAMMA—JAARVERSLAG 1993 
I TENUITVOERLEGGING VAN DE ACTIES VAN HET 
ERASMUS PROGRAMMA 
In dit rapport wordt verslag gedaan van de algemene tenuitvoerlegging van het Pro­
gramma in het kalenderjaar 1993 en de verschillende interuniversitaire 
samenwerkingsactiviteiten die in het academische jaar 1993/94, het zevende 
werkingsjaar van het Programma, werden gefinancierd. Dit programma werd inge­
steld krachtens artikel 6 van het Besluit van de Raad van 15 juni 1987 (87/327/ 
EEG) tot vaststelling van het Erasmus Programma, gewijzigd door het Besluit van de 
Raad van 14 december 1989 (89/663/EEG). 
Dankzij zeven besluiten van de Raad van 28 oktober 1991 (91 /611 /EEG tot en met 
91 /617/EEG), waarin werd besloten tot de instelling van bilaterale akkoorden tus­
sen de Gemeenschap en de landen in de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA), kon­
den de instellingen voor hoger onderwijs in die landen vanaf het academische jaar 
1992/93 binnen het Erasmus Programma deelnemen aan samenwerkende activitei­
ten met instellingen in de Europese Gemeenschap. 
De activiteiten die in het kader van het Erasmus Programma gefinancierd worden, 
vinden plaats in de volgende vier Acties: 
• Actie 1 : Interuniversitaire Samenwerkingsprogramma's (ISP's), die samen het 
Europese Universitaire Netwerk uitmaken, en Studiebezoeken; 
• Actie 2: beheer van het stelsel van Erasmus-studiebeurzen; 
• Actie 3: maatregelen ter verbetering van de mobiliteit door middel van de acade­
mische erkenning van diploma's en studieperioden, met inbegrip van de uitvoe­
ring van het vierde jaar van het proefschema van het Overdrachtsysteem van 
Studiebelastingpunten van de Europese Gemeenschap (ECTS); 
• Actie 4: aanvullende maatregelen ter bevordering van interuniversitaire samen­
werking en de mobiliteit van studenten. 
De communautaire begroting van 1993 voor de tenuitvoerlegging van het Erasmus 
Programma bedroeg 84,68 miljoen ecu. De EVA-landen droegen 13,16 miljoen ecu 
bij voor hun deelname aan de activiteiten van het Erasmus Programma. De verdeling 
per Actie van de totale begroting van 97,84 miljoen ecu is te zien in Bijlage 1. 
Naast de directe toekenning van kredieten aan de instellingen, organisaties, docen­
ten en studenten die aan deze Acties deelnemen, heeft de Commissie ook opnieuw 
de Europese academische samenwerking gesteund via een actief voorlichtingsbeleid, 
nauwe banden met de universitaire wereld in de betrokken landen en follow-up acti­
viteiten die tot verbeteringen zouden kunnen leiden. 
De analyse die in dit verslag van de Interuniversitaire Samenwerkingsactiviteiten (ISP's) 
wordt gemaakt, heeft betrekking op de financiering van de activiteiten voor het aca­
demische jaar 1993/94; Alle statistieken met betrekking tot de activiteiten van de 
ISP's zijn gebaseerd op inlichtingen die de Commissie in april 1993, aan het einde 
van de selectiefase, verstrekte. 
De ISP-aanvragen voor het academische jaar 1993/94 tonen een aanzienlijke toe­
name van de vraag onder de instellingen naar deelname aan de programma's en 
naar studentenmobiliteit. Deze toename was met name voelbaar in de EVA-landen, 
die voor het tweede jaar deelnamen, maar ook binnen de Gemeenschap neemt de 
ERASMUS PROGRAMMA — JAARVERSLAG 1993 
belangstelling voor het Programma nog altijd toe. Het is duidelijk dat de begroting, 
die in 1993/94 slechts met 0,7% is uitgebreid, lang niet voldoende is om de werke­
lijke kosten van de samenwerking en studentenmobiliteit in het kader van Erasmus te 
dekken. De mogelijkheid om op nationaal niveau aanvullende financiering te verkrij­
gen, blijft een belangrijk politiek punt, niet alleen om de onmiddellijke financiële 
problemen het hoofd te kunnen bieden, maar ook om de toekomst van de inter­
institutionele samenwerking veilig te stellen, via een duidelijker financiële betrokken­
heid op nationaal, regionaal en instellingsniveau. 
Actie 1 
Europees Universitair Netwerk: subsidies voor Interuniversitaire 
Samenwerkingsprogramma's (ISP's) en Studiebezoeken 
2. De Interuniversitaire Samenwerkingsprogramma's (ISP's) die door de instellingen voor 
hoger onderwijs in de betrokken staten in het kader van Erasmus zijn opgezet, om­
vatten één of meerdere van de volgende activiteiten: 
• Mobiliteitsprogramma's voor studenten (SM); 
• Mobiliteitsprogramma's voor docenten (DM); 
• Gemeenschappelijke ontwikkeling van nieuwe studieprogramma's (OS); 
• Intensieve programma's (IP) 
3. De Studentenmobiliteitsprogramma's van een redelijke duur (tussen drie maanden 
en een academisch jaar), die volledige erkenning verlenen aan een buitenlandse 
studieperiode (tot en met het doctoraat of het equivalent hiervan), komen in aanmer­
king voor financiële steun ter dekking van de kosten van uitvoering van het pro­
gramma, de samenstelling van documenten en didactisch materiaal, de taalkundige 
voorbereiding en begeleiding van studenten in thuis- en gastland; deze financiële 
steun maakt het tevens mogelijk bij te dragen aan de dekking van de overige kosten 
van de programma's, zoals de organisatie van vergaderingen en de follow-up van 
gefinancierde activiteiten. Dankzij deze steun van de Commissie hebben de instellin­
gen hun inspanningen voor de studentenmobiliteit - met name op het gebied van 
taalonderwijs, informatieverstrekking en huisvesting - opnieuw kunnen verbeteren. 
4. Mobiliteitsprogramma's voor docenten stellen docenten uit het hoger onderwijs in 
de gelegenheid om, voor een periode tussen een week en een academisch jaar, een 
wezenlijke bijdrage te leveren aan het reguliere studieprogramma van de partner­
instelling, in het kader van een gestructureerd project waarbinnen een aantal docen­
ten mobiel zijn. De financiële steun is een bijdrage voor de uitvoering van het pro­
gramma, de reis- en verblijfkosten van de docenten en (in bepaalde gevallen) de 
kosten van vervanging van docenten die ten minste drie maanden afwezig zijn. In 
1993/94 werd voor het eerst toegestaan dat ook de taalkundige voorbereiding van 
docenten in het kader van Erasmus financieel gesteund zou worden. 
Dankzij de uitwisseling van docenten profiteren niet alleen de mobiele studenten van 
de huidige Europese samenwerking, maar ook het overgrote deel van de studenten-
bevolking dat niet aan de geografische mobiliteit deelneemt. De ervaring heeft uitge­
wezen dat de mobiliteit van docenten interessante neveneffecten heeft in termen van 
andere typen interuniversitaire samenwerking, zoals gezamenlijke onderzoeks­
projecten. 
5. De hoger onderwijsinstellingen kunnen financiële steun krijgen voor de gemeenschap­
pelijke ontwikkeling van nieuwe studieprogramma's, teneinde deze programma's 
gezamenlijk in alle partnerinstellingen ten uitvoer te leggen. De voorkeur gaat uit 
naar projecten die een wezenlijke bijdrage leveren aan de verbetering van de aca-
ERASMUS PROGRAMMA — JAARVERSLAG 1993 
demische erkenning (met name via het gebruik van een systeem van onderwijsmodules), 
die de inhoud van de cursussen een Europese dimensie trachten te geven, of die 
leiden tot de verdeling of overdracht van know-how (via methoden van afstands­
onderwijs of andere methoden). De financiële steun kan worden gebruikt om de 
kosten te dekken van de gezamenlijke vergaderingen en de produktie, vertaling en 
verspreiding van de noodzakelijke documenten. 
Dankzij de gemeenschappelijke ontwikkeling van nieuwe studieprogramma's kunnen 
de pedagogische vaardigheden van instellingen in de verschillende betrokken lan­
den worden gebundeld, en worden deze instellingen gestimuleerd tot de uitwerking 
van nieuwe typen onderwijs waarin erkenningsmechanismen zijn opgenomen. 
Tal van "Europese" diploma's (diploma's die in verscheidene landen volledig worden 
erkend) zijn uit de gemeenschappelijke ontwikkeling van nieuwe studieprogramma's 
voortgekomen, en sommige daarvan kunnen als model dienen om op grotere schaal 
te worden uitgevoerd binnen het Europese universitaire netwerk. 
De financiële steun voor Intensieve programma's stelt netwerken van hoger onderwijs­
instellingen in de gelegenheid om korte, intensieve en full-time studieprogramma's te 
organiseren die studenten en docenten uit verschillende betrokken landen samen­
brengen voor een periode tussen een week en een maand. Speciale aandacht gaat 
uit naar programma's met een multinationale deelname, die bestemd zijn voor een 
groot aantal studenten (in vergelijking met het aantal docenten) en die de deelnemers 
studiebelastingpunten toekennen. Verder wordt rekening gehouden met het feit of het 
project is toegespitst op een vak dat doorgaans niet aan de deelnemende instellingen 
wordt gedoceerd, of dat het bijdraagt tot de verspreiding van kennis van nieuwe en 
voortdurend evoluerende gebieden. 
De subsidie mag gebruikt worden voor de dekking van de reis- en verblijfkosten van 
de docenten en studenten die zich naar een ander deelnemend land moeten begeven 
om er onderwijs te volgen, evenals voor uitgaven die verband houden met de orga­
nisatie van voorafgaande vergaderingen en de samenstelling van documentatie. 
De intensieve programma's zijn met name nuttig in studierichtingen waarbinnen lang­
durige mobiliteit moeilijk te organiseren is, voor volwassen studenten en al diegenen 
die normaal gesproken onmogelijk aan een dergelijke uitwisseling kunnen deelne­
men of voor het onderwijs van nieuwe studierichtingen of nieuwe technieken. 
Financiële steun voor Studiebezoeken is bedoeld om de eventuele vorming van nieuwe 
ISP's, met name in de binnen de Erasmus-ISP's minder vertegenwoordigde studierich­
tingen, en de uitbreiding van bestaande ISP's met nieuwe partners mogelijk te ma­
ken, of om het personeel van hoger onderwijsinstellingen in staat te stellen beter 
geïnformeerd te worden over de hoger onderwijsstelsels in andere in aanmerking 
komende landen. De subsidies kunnen tevens worden toegekend voor individuele 
intensieve gastcolleges met een maximale duur van vier weken, die buiten het kader 
van de ISP's om worden georganiseerd. 
ISP-aanvragen voor 1993/94 
8. Zoals te zien is in Bijlage 11(a), heeft het aantal Erasmus ISP-aanvragen dat door de 
instellingen in de EG-Lid-Staten werd gecoördineerd, zich in 1993 gestabiliseerd op 
ongeveer 2 300. 
Ondanks een aanzienlijke toename ten opzichte van 1992/93 van de door de instel­
lingen uit EVA-landen gecoördineerde aanvragen (+ 46 %), d.i. 1 71 in 1993/94, is 
de deelname van deze instellingen aan het programma nog altijd bescheiden in 
ERASMUS PROGRAMMA —JAARVERSLAG 1993 
vergelijking met die van de Gemeenschap. Wat de "instellingsdeelname" betreft (zie 
Bijlage 111(a)), wordt in de Gemeenschap, net als in de EVA-landen, een wezenlijke 
toename van 21 % geconstateerd. Dit stemt overeen met een duidelijke tendens bin­
nen Erasmus, volgens welke een toenemende vraag eerder blijkt uit een groter aantal 
voorgestelde activiteiten binnen de netwerken, dan uit een stijging van het aantal 
aanvragen dat door de coördinatoren wordt ingediend. 
Binnen de Gemeenschap is de vraag naar deelname door de instellingen sterk toege­
nomen in Griekenland (+ 32 %) en Portugal (+ 27 %). De coördinatie door Griekse 
instellingen neemt met 18% toe. 
Van de EVA-landen hebben Finland en Noorwegen zowel het aantal deelnemingen 
als het aantal door hun instellingen gecoördineerde aanvragen meer dan verdub­
beld. 
Bijlage IV(a) toont de verdeling van de ISP-aanvragen voor 1992/93 en 1993/94 
per studierichting. Hieruit blijkt een grote stabiliteit, die wordt bevestigd als men kijkt 
naar de verdeling per studierichting en per studiemaand (niet opgenomen in de bij­
lage). 
Voor 1993/94 goedgekeurde ISP's 
De resultaten van de eerste analyse van alle ontvangen aanvragen werden doorge­
geven aan drie Academische Adviesgroepen, die een belangrijke rol spelen in de 
kwaliteitscontrole binnen het selectieproces. Hun standpunten werden uitgebreid door 
de Commissie in aanmerking genomen bij de uiteindelijke selectie van 2 153 ISP's. 
Het academische jaar 1993/94 was het derde werkingsjaar van het stelsel van meer­
jarige aanvragen en vereenvoudigde verlengingsprocedures, dat door het Besluit tot 
de tweede fase van Erasmus (Besluit van de Raad van 14 december 1989) was 
ingevoerd. In het kader van deze procedure was de Commissie al gebonden aan de 
meeste programma's die in 1991 /92 en 1992/93 waren goedgekeurd. De begro­
ting voor 1993/94 is zo verdeeld dat een evenwichtige financiering mogelijk is van 
zowel de nieuwe aanvragen als de nieuwe en bestaande activiteiten van program­
ma's die in 1993/94 hun tweede of derde jaar van meerjarige financiering ingin­
gen. 
Van de 2 153 goedgekeurde ISP's (EG + EVA) waren er 469 totaal nieuw; zij kregen, 
net als de nieuwe activiteiten van bestaande programma's, een iets meer dan gemid­
delde subsidie, opdat zij een stevige financiële basis zouden hebben voor hun begin­
fase (het goedkeuringspercentage van de nieuwe programma's bedroeg 61 '%, in 
vergelijking met een globaal percentage van 87 %). 
Tussen 1992/93 en 1993/94 nam het aantal beursgerechtigde instellingen dat aan 
ten minste één ISP deelneemt, met 14 % toe (EG + EVA). De toename is vooral sterk in 
de EVA-landen - waar het uitgangspunt evenwel zeer laag is - en beperkter in de Lid­
staten, met uitzondering van België (+ 26 %). De jaarlijkse toename vanaf 1988/89 
is te zien in Bijlage Vil. 
De toegekende subsidies beslaan gemiddeld 28 % van de in de aanvragen verzochte 
bedragen (EG + EVA), om precies te zijn: 28% voor de studentenmobiliteits­
programma's, 24 % voor de docentenmobiliteitsprogramma's, 37% voor de gemeen­
schappelijke ontwikkeling van nieuwe studieprogramma's en 32 % voor de intensieve 
programma's. Hoewel het gemiddelde bedrag per ISP gelijk blijft (10 915 ecu), is de 
financiële steun per deelnemende instelling ten opzichte van vorig jaar met 14 % 
ERASMUS PROGRAMMA— JAARVERSLAG 1993 
afgenomen, en bedraagt zij nu 1 646 ecu. Dit is het gevolg van de toename van het 
gemiddelde aantal partners per ISP. 
Bijlage 11(b) toont de verdeling van de goedgekeurde ISP's naar land van de coördi­
nerende instelling. Voor de Lid-Staten van de Gemeenschap is het aantal program­
ma's dat in Griekenland en Nederland wordt gecoördineerd, tussen 1992/93 en 
1993/94 sterk toegenomen (respectievelijk + 44 % en + 24 %). Dezelfde tendens, zij 
het in minder sterke mate, treffen we aan bij de andere landen binnen Erasmus, met 
uitzondering van Spanje, Ierland en Luxemburg. Het deelnameniveau in de goedge­
keurde programma's is met 30 % toegenomen. Deze toename is zichtbaar in alle 
betrokken landen, met uitzondering van Luxemburg en Liechtenstein (zie Bijlage 111(b)). 
De EVA-landen hebben hun deelname- en coördinatiepercentage tussen 1992/93 
en 1993/94 over het algemeen verdubbeld. 
De verdeling van de goedgekeurde ISP's per studierichting voor 1993/94 (Bijlage 
IV(b)) verschilt zeer weinig van die voor 1992/93. De Commissie blijft naar een 
zeker evenwicht tussen de studierichtingen zoeken, wat inhoudt dat zij hogere eisen 
stelt aan de selectie van ISP's op gebieden waarvan zij vindt dat ze voldoende verte­
genwoordigd zijn, zoals Bedrijfskunde/Management. Speciale aandacht gaat daar­
entegen uit naar aanvragen met betrekking tot Lerarenopleidingen of Geneeskunde/ 
Psychologie, die de Commissie tracht te bevorderen. Ten aanzien van de deelname 
van de instellingen per studierichting, wordt sinds 1992/93 een aanzienlijke toe­
name geconstateerd op gebieden die traditioneel ondervertegenwoordigd waren in 
Erasmus, vooral Lerarenopleidingen, die met 50 % toenam. 
Het aantal goedgekeurde programma's per type activiteit is ten opzichte van 1992/ 
93 behoorlijk gestegen (ongeveer 12 % voor studentenmobiliteit, en bijna een derde 
voor de overige drie activiteiten (zie Bijlage V(b)). Het goedkeuringspercentage is 
eveneens voor alle typen activiteiten gestegen (zie Bijlage VI), maar hierbij moet niet 
uit het oog worden verloren dat het aantal aanvragen voor docentenmobiliteit, ge­
meenschappelijke ontwikkeling van studieprogramma's en intensieve programma's is 
afgenomen en dat het percentage ingediende aanvragen in het kader van de proce­
dure voor meerjarige financiering en vereenvoudigde verlenging aan het stijgen is. 
Het aantal beursgerechtigde studenten in de goedgekeurde ISP's voor 1993/94 (EG 
+ EVA) bedraagt 103 894, d.i. een toename van 30 % ten opzichte van 1992/93 
(80 100). De toename van de studentenmobiliteit binnen de EG bedraagt 23 %. Het 
Verenigd Koninkrijk (gastland voor 22 % van de studenten (EG + EVA), Frankrijk (19 
%) en Duitsland (14 %) blijven de meest geliefde bestemmingen van de Erasmus 
studenten; 27 % van hen zijn van plan binnen deze driehoek te reizen (in 1992/93 
29 %). Bij de landen die traditioneel Erasmus studenten "importeren" (Frankrijk, Ier­
land en het Verenigd Koninkrijk) hoort sinds 1993/94 ook Nederland (zie Bijlage X 
voor de details over de aantallen studenten per thuis- en gastland). 
In de 476 goedgekeurde ISP's die (onder andere) betrekking hadden op docenten­
mobiliteit, trokken er 8 060 (EG + EVA) docenten naar een ander in aanmerking 
komend land, d.i. een toename van 56 % ten opzichte van vorig jaar. Maar de 
gemiddelde duur van het verblijf in het buitenland is afgenomen van 3,4 weken in 
1992/93 naar 2,9 weken in 1993/94. Alle in aanmerking komende staten (met 
uitzondering van Luxemburg, Liechtenstein en IJsland) zijn van plan meer docenten 
naar het buitenland te sturen, met name Griekenland (+ 106 %) en de vijf grootste 
landen van de EVA (+ 183 % voor deze vijf landen). 
ERASMUS PROGRAMMA — JAARVERSLAG 1993 
De Bezoeken 
[De details betreffende de aanvragen voor studiebezoekbeurzen en de toegekende 
beurzen, per in aanmerking komende staat en per studierichting, zijn te vinden in 
bijlage Vll(a) en (b)) 
10. Dankzij de organisatie van vier selectierondes in het kalenderjaar 1993 hebben de 
aanvragers hun aanvragen het hele jaar door kunnen indienen en een snelle beslis­
sing kunnen verkrijgen. Het totale aantal in aanmerking komende aanvragen be­
droeg 1 591 en hiervan werden er 858 (met daarbinnen meer dan 1 300 personen) 
goedgekeurd. In totaal werden subsidies aangevraagd voor een bedrag van meer 
dan 4 miljoen ecu, wat veel meer was dan de beschikbare 1 750 000 ecu. De 
budgettaire problemen vormden dan ook een essentiële factor in de terugbrenging 
van het goedkeuringspercentage van 65 % in 1992 naar 54 % in 1993. 
De meeste bezoekbeurzen waren bestemd voor de vorming en uitbreiding van ISP's, 
en ongeveer een derde voor de bestudering van de hoger onderwijsstelsels van an­
dere in aanmerking komende landen. De bezoekbeurzen ten behoeve van de gast­
colleges vertegenwoordigden slechts 6 %. 
Bij de selectie ging de voorkeur steeds naar aanvragen die betrekking hadden op 
landen of studierichtingen die in de ISP's ondervertegenwoordigd waren, hoewel ook 
rekening werd gehouden met het beleid vàn de Commissie, volgens welke alleen 
aanvragen mogen worden goedgekeurd die van een goede kwaliteit zijn. 34 % van 
de bezoekbeurzen werd toegekend aan aanvragen uit Griekenland of het Verenigd 
Koninkrijk. In 1993 waren de populairste landen van bestemming, in afnemende 
volgorde, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk, die 50 % van alle bezoe­
ken uitmaakten. De belangstelling van de EVA-landen voor bezoekbeurzen is in ver­
gelijking met 1992/93 toegenomen, met als resultaat een toename van het percen­
tage goedgekeurde beurzen voor aanvragers uit die landen van 9 % naar 16 %. 
Evenals in 1992 werden extra inspanningen gedaan om de aanvragen uit de niet-
universitaire sector te stimuleren. Zo werd onder andere een speciale brief naar dit 
type instellingen gezonden. Ongeveer een derde van de ontvangen aanvragen kwam 
daarvandaan. 
Actie 2 
Erasmus studentenmobiliteitsbeurzen 
11. Van de 2 153 ISP's die werden goedgekeurd voor«het academisch jaar 1992/93 (EG 
+ EVA), had 93 % betrekking op studentenmobiliteit. De beurzen voor studenten in 
ISP's, ECTS-studenten en een klein aantal "free movers", maken 69 % van de totale 
begroting van het Erasmus Programma uit. Het maximumbedrag dat per jaar als 
beurs kon worden toegekend, was 5 000 ecu, maar het feitelijke bedrag lag in alle 
landen duidelijk lager. De toetreding, sinds 1992, van de EVA-landen aan het pro­
gramma, heeft de mogelijkheden voor studenten van de Europese Gemeenschap 
aanzienlijk vergroot, ofschoon het aantal van hen dat ook daadwerkelijk een pe­
riode in deze landen doorbrengt, relatief beperkt is. De studenten uit de EVA-landen 
kunnen slechts beurzen krijgen voor studieperiodes in EG-instellingen. 
De totale vraag naar beurzen, op basis van het aantal studenten dat in de aanvragen 
voor 1 993/94 te vinden is, is in vergelijking met 1992/93 met 27 % toegenomen. 
In de 1 997 goedgekeurde ISP's die betrekking hadden op studentenmobiliteit, is het 
aantal beursgerechtigde studenten met 30 % toegenomen (zie eveneens paragraaf 9 
ERASMUS PROGRAMMA — JAARVERSLAG 1993 
hierboven). De gemiddelde duur van een studieperiode in het buitenland blijft onge­
veer zeven maanden. 
Gezien de onvermijdelijke vertraging tussen de uitvoering van de acties van het Pro­
gramma en de beschikbaarheid van de definitieve statistieken in de verslagen van de 
ISP's en de Nationale Beurzen Bureaus (NBB's), zijn de cijfers ten aanzien van de 
studentenmobiliteit die in dit document en in paragraaf 9 worden gebruikt, slechts 
een weerspiegeling van de maximale schattingen die in de goedgekeurde aanvra­
gen worden gedaan. Op grond van de in voorgaande jaren door de NBB's verstrekte 
gegevens kunnen we er redelijkerwijs ervan uitgaan dat zo'n 65 % van het aantal 
beursgerechtigde studenten ook daadwerkelijk een studieperiode in het buitenland 
doorbrengt, wat het aantal studenten dat een Erasmus mobiliteitsbeurs heeft ontvan­
gen, voor 1993/94 tussen de 60 000 en 70 000 brengt. 
12. De voor Actie 2 beschikbare middelen werden verdeeld over de in aanmerking ko­
mende staten, overeenkomstig de formule in het Besluit van de Raad van 14 decem­
ber 1989. Het resultaat van deze verdeling is te zien in Bijlage IX. 5 % van het 
budget werd door de Commissie vrij gebruikt om het globale evenwicht in de studenten­
stromen te verbeteren. Elke in aanmerking komende staat ontving vervolgens een 
vast bedrag van 200.000 ecu, en het resterende bedrag van het budget voor Actie II 
werd toegekend op basis van het aantal jongeren in de leeftijd van 18 tot en met 25 
jaar in elke in aanmerking komende staat en het aantal studenten dat staat inge­
schreven in hoger onderwijsinstellingen; het aldus verkregen bedrag werd vervol­
gens bijgesteld op basis van de reiskosten en de verschillen tussen de kosten van 
levensonderhoud in de verschillende landen (voor Liechtenstein en IJsland golden 
speciale bepalingen). 
De 5 % reserve werd door de Commissie op dezelfde basis als in 1992/93 toege­
kend. Voor alle landen die voor het gebruik van de 5 % in aanmerking komen, werd 
voor de basissubsidie een plafond van 150 % ingesteld. Onder dit voorbehoud is het 
gemiddelde bedrag van de studiebeurs zodanig uitgebreid dat het in Griekenland en 
Portugal nu 150 ecu per maand bedraagt, terwijl voor alle andere landen een 
minimumdrempel van 71 Ecu per maand is ingevoerd (behalve in Ierland, waar het 
plafond van 150 % werd bereikt met een bedrag van 67 ecu). Zo is in de landen die 
recht hebben op dit reservefonds het gemiddelde beursbedrag voor hun studenten 
toegenomen. In afnemende volgorde van het percentage waarmee de basissubsidie 
toenam, zijn dit: Griekenland, Ierland en Portugal, en daarna België, Denemarken, 
Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Voor alle landen tezamen wordt het gemid­
delde bedrag geschat op 99 ecu per maand. Bovendien werd direct 65 000 ecu (d.i. 
0,1 % van de globale begroting voor Actie 2) toegekend aan het Europees Universi­
tair Instituut in Firenze en de Fondation Universitaire Luxembourgeoise in Aarlen, ten 
behoeve van de financiering van mobiliteitsbeurzen voor hun studenten, want deze 
instellingen vallen niet onder het netwerk van Nationale Beurzen Bureaus. 
Verder hebben de NBB's nog aanvullende subsidies ontvangen voor de financiering 
van mobiliteitsbeurzen voor ECTS-studenten, in de vorm van tien theoretische beur­
zen voor de duur van één academisch jaar per deelnemende instelling (of consor­
tium) aan de Kern van ECTS. 
13. De belangrijkste verandering in de verwachte studentenstromen voor 1993/94 is het 
gevolg van de toename van de mobiliteit die betrekking heeft op de EVA-landen. Het 
aantal studenten uit deze landen (7 062) bedraagt 6,8 % van het totale aantal beurs­
gerechtigde Erasmus studenten (een aanzienlijke toename ten opzichte van de 4,2 % 
van het voorgaande jaar), terwijl 5,9 % van het totale aantal beursgerechtigde stu­
denten (6 174) van plan is een studieperiode in een instelling van een EVA-land door 
te brengen. 
(3) 
ERASMUS PROGRAMMA—JAARVERSLAG 1993 
14. Het principe van complementariteit tussen communautaire financiering en de bij­
drage van de Lid-Staten is altijd van essentieel belang geacht voor de ontwikkeling 
van het Programma. Dit geldt vooral voor de financiering van de studentenmobiliteit, 
gezien het aanvullende karaktervan de Erasmus beurzen (die enkel bedoeld zijn om 
de extra kosten in verband met de mobiliteit te dekken), en gezien de groeiende 
wanverhouding tussen de vraag naar beurzen en de beschikbare begroting. In ne­
gen van de twaalf Lid-Staten van de Gemeenschap ontvangt een deel of alle uit­
gaande Erasmus studenten ook nog een beurs uit nationale of regionale fondsen. (Dit 
type beurzen kan specifiek verstrekt worden aan Erasmus studenten of bedoeld zijn 
om de internationale mobiliteit van alle studenten te vereenvoudigen. De twee syste­
men kunnen ook worden gecombineerd). Van de drie Lid-Staten waar een dergelijke 
aanvullende financiering niet bestaat, is Luxemburg een speciaal geval, want zijn 
nationale beursstelsel is al ingesteld op een buitenlandse studieperiode, gezien de 
afwezigheid in het Groothertogdom van een compleet hoger onderwijsstelsel; Grie­
kenland en Ierland kennen daarentegen geen enkel stelsel van aanvullende financie­
ring. De EVA-landen beschikken alle over aanvullende financiering, waarbij Liech­
tenstein in een bijzondere situatie verkeert, vergelijkbaar met die van Luxemburg. 
Actie 3 
Maatregelen ter bevordering van de mobiliteit via academische er­
kenning van diploma's en studieperiodes 
Overdrachtsysteem van studiebelastingpunten van de Europese Ge­
meenschap (ECTS) 
15. Actie 3.1 van Erasmus voorziet in de oprichting van een experimenteel en vrijwillig 
Overdrachtsysteem van Studiebelastingpunten in de Europese Gemeenschap (ECTS), 
op grond waarvan aan studenten studiebelastingpunten kunnen worden toegekend 
voor de studieperiode die zij hebben doorgebracht en de diploma's die zij hebben 
behaald aan hoger onderwijsinstellingen in andere Lid-Staten. Het doel van dit zes 
jaar durende Proefschema - dat in 1989-90 van start ging - is de ontwikkeling van 
een systeem voor de overdracht van studiebelastingpunten, als doeltreffend instru­
ment voor academische erkenning. De vijf betrokken studierichtingen zijn Bedrijfs­
kunde/Management, Geschiedenis, Geneeskunde, Scheikunde en Werktuigkunde. 
De aanvankelijke groep van 84 instellingen of consortia is in 1991 en 1992 uitge­
breid, en omvat tegenwoordig 145 instellingen, waarvan 23 instellingen uit EVA-
landen. 
Voor 1993/94 ontving elke instelling in het kader van ECTS een subsidie die bedoeld 
was om de kosten van uitvoering van het schema te dekken, met inbegrip van die 
kosten die betrekking hebben op de samenstelling van informatiedossiers ten be­
hoeve van andere ECTS-instellingen en hun studenten. De mobiliteitsbeurzen worden 
toegekend via de Nationale Beurzen Bureaus (zie paragraaf 12 hierboven). 
De vijf groepen (die overeenstemmen met de vijf bovengenoemde studierichtingen) 
kwamen in het voorjaar van 1993 bijeen om de verslagen met betrekking tot het 
derde werkingsjaar van ECTS (1991/92) te analyseren en de studenten voor het 
academische jaar 1993/94 te selecteren. 1 850 studenten mogen een studieperiode 
doorbrengen in een andere ECTS-instelling (1 700 in 1992/93). Het taalkundige 
aspect blijft een essentiële rol spelen in de beslissingen ten aanzien van de buiten­
landse studieperiodes, waarbij Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk het aantrekke­
lijkste gastland blijven, ofschoon men binnen het proefschema inspanningen blijft 
verrichten om de studentenstroom meer te diversifiëren. De impact van de deelname 
van de EVA-landen is al zichtbaar. 
ERASMUS PROGRAMMA — JAARVERSLAG 1993 
Bijlage XI noemt voor 1992/93 het aantal ECTS-studenten per studierichting en per 
thuisland. Dit jaar is het meest recente jaar ten aanzien waarvan men over reële 
gegevens met betrekking tot de mobiliteit beschikt. 
Het vierde werkingsjaar (1992/93) was er één waarin de ECTS-procedures verder 
konden worden ontwikkeld en geperfectioneerd, vooral dankzij de werkgroepen die 
informatiedossiers en systemen voor de overdracht van studiebelastingpunten uit­
werkten, waarbij zij de betrokken instellingen de nodige adviezen verstrekten. In 
1994 komt er een nieuwe ECTS-brochure uit. 
Op verzoek van de Raad van Ministers van Onderwijs heeft Coopers & Lybrand een 
tussentijds evaluatieverslag samengesteld (gepubliceerd in februari 1993), waarin 
zij tot de conclusie kwamen dat ECTS in de context van het proefschema een doeltref­
fend instrument was in de vereenvoudiging van de academische erkenning tussen de 
instellingen in de verschillende Europese landen. 
In de loop van 1993 zijn de ECTS-mechanismen aanzienlijk uitgebreid tot instellin­
gen buiten het proefschema en tot andere studierichtingen dan de vijf die officieel 
geselecteerd waren. Het feit dat in een aantal instellingen het ECTS Programma voor 
alle studenten werd ingevoerd, het toenemende aantal studies dat op basis van mo­
dules of studiebelastingpunten is samengesteld en de groeiende belangstelling van 
instellingen buiten de Kern voor de ECTS-waarderingsschaal, zijn zeer belangrijke 
ontwikkelingen van het schema. 
NARIC Netwerk 
16. Actie 3.2 van Erasmus heeft betrekking op het Netwerk van de Europese Gemeen­
schap van de Nationale Informatiecentra voor Academische Erkenning (NARIC Net­
werk). Deze actie beoogt een optimale samenwerking tussen de NARIC-centra, de 
individuele hoger onderwijsinstellingen en de nationale autoriteiten van de Lid-Sta­
ten van de Gemeenschap en de EVA-landen op het gebied van academische erken­
ning: een fundamenteel element van de interuniversitaire samenwerking. 
Het NARIC Netwerk helpt de studentenmobiliteit bevorderen door officiële informatie 
en adviezen te verstrekken over de academische erkenning van buitenlandse diplo­
ma's en studieperiodes. De NARIC-centra hebben in 1993 in het kader van Erasmus 
119 230 ecu ontvangen om het personeel van de centra in staat te stellen studie­
bezoeken af te leggen in andere in aanmerking komende landen, of ten behoeve van 
publikaties over problemen van academische erkenning. In 1993 heeft het NARIC 
Netwerk een vergelijkend onderzoek gepubliceerd van de belangrijkste hoger 
onderwijsdiploma's in alle Lid-Staten. 
Het NARIC Netwerk kwam bijeen op 9 en 11 mei 1993 in Stockholm en op 30 
november 1993 in Brussel. De vergadering in Brussel vond gezamenlijk met het pa­
rallelle netwerk van "contactbureaus" voor de uitvoering van de Algemene Richtlijn 
inzake de beroepsmatige erkenning van diploma's plaats, omdat een groot aantal 
NARIC's tevens contactbureaus voor deze Richtlijn zijn. 
Actie 4 
Aanvullende maatregelen ter bevordering van de mobiliteit in de Ge­
meenschap 
17. In het kader van Actie 4 werden vooral subsidies verstrekt aan verenigingen van 
hoger onderwijsinstellingen of aan personen die in de sector van het hoger onder-
ERASMUS PROGRAMMA —JAARVERSLAG 1993 
wijs werken of studeren, ter ondersteuning van projecten die de samenwerking en de 
verspreiding van informatie op Europese schaal versterken. De betrokken verenigin­
gen kunnen volledig nieuw zijn dan wel bestaande groepen die aan een specifiek 
project met een Europese dimensie willen meedoen. Ook publikaties die de kennis 
van studiemogelijkheden in de verschillende in aanmerking komende landen verbe­
teren of die vertellen over belangrijke resultaten op het gebied van samenwerking in 
het hoger onderwijs, kunnen voor een subsidie in aanmerking komen. De financie­
ring van Actie 4 geschiedt op basis van lange-termijnprojecten en voor de beginfase. 
De Commissie kan tevens, individueel of samen met andere instellingen, speciale 
initiatieven initiëren, teneinde de deelname te versterken van bepaalde studierichtin­
gen of regio's in het Programma of om nieuwe vormen van samenwerking te toetsen. 
In 1993 werden vier selectierondes gehouden. Van de 83 aanvragen die in aanmer­
king kwamen voor financiële steun, waren er 44 afkomstig van studenten- en docenten-
verenigingen en hadden er 39 betrekking op publikaties over mobiliteit. Er werden 
28 subsidies toegekend - 13 voor de ontwikkeling van verenigingsactiviteiten en 15 
voor publikaties, voor een totaal bedrag van 248 770 ecu (122 300 ecu voor 
verenigingsactiviteiten en 126 470 ecu voor publikaties). In totaal waren er 328 
afzonderlijke instellingen en organisaties bij betrokken, gelijk verdeeld over de Lid-
Staten van de Gemeenschap en de EVA-landen. Van het totale bedrag voor vereni­
gingen en publikaties ging 62 % ( 154 270 ecu) naar 20 projecten voor 9 specifieke 
studierichtingen, met name Bedrijfskunde (6 projecten) en Geneeskunde (4 projec­
ten), de rest- 38 % van het totaal (94 500 ecu) ging naar multidisciplinaire projecten. 
In 1993 gingen negen subsidies naar studentenverenigingen, in het bijzonder een 
startsubsidie voor de nieuwe Intersectorial Meeting of International Student 
Organisations (IMISO), waarin studentenorganisaties uit vier studierichtingen zitting 
hebben, of de publikatie door IMISO van een "Who's who in internationale studenten­
verenigingen". 
Een ander interessant project dat door Actie 4 werd gefinancierd, is een onderzoek 
van het European Network of Insurance Faculties (ENIF) naar het risico en de proble­
men van aansprakelijkheid bij studie in het buitenland. 
In navolging van een speciaal initiatief van Erasmus op het gebied van de leraren­
opleiding (1991-1992), heeft de Deense Koninklijke School voor Onderwijsweten­
schappen een subsidie ontvangen voor de publikatie van een repertorium van alle 
instellingen die intensieve mobiliteitscursussen verzorgen voor studenten van leraren­
opleidingen. Dit initiatief is gebaseerd op de ervaringen die zijn opgedaan met de 
deelname aan het Réseau des Institutions de Formation des Enseignants (RIF), dat in 
1992 door Erasmus financieel werd ondersteund. 
Een andere specifiek project dat gesubsidieerd werd, is het forum van de European 
Association for Architectural Education (EAAE), dat de situatie en de perspectieven 
van architectuuropleidingen in de Europese uitwisselingsprogramma's analyseerde. 
De Commissie heeft in haar Erasmus Nieuwsbrief van het najaar 1993 kenbaar 
gemaakt dat zij zich voortaan meer wilde toeleggen op de studierichtingen zelf, door 
groepen ISP-coördinatoren en partners in een bepaalde studierichting specifiek uit te 
nodigen Actie 4-financieringen aan te vragen ten behoeve van de organisatie van 
bijeenkomsten voor de evaluatie van de tenuitvoerlegging en impact van Erasmus. 
Speciale initiatieven 
18. In navolging van een onderzoek van de Commissie in 1 992 over de deelname van 
de niet-universitaire sector aan Erasmus, begon het jaar 1993 met de instelling van 
ERASMUS PROGRAMMA —JAARVERSLAG 1993 
een voorlichtingscampagne teneinde de deelname van dit type instellingen te stimule­
ren, met name in ondervertegenwoordigde regio's en studierichtingen. De voorlichtings­
campagne is een gezamenlijk initiatief van de Commissie en de European Association 
of Institutions in Higher Education (Eurashe). 
II VOORLICHTINGSACTIVITEITEN 
19. In 1993 werd regelmatig informatie verstrekt aan de academische gemeenschap, de 
betrokken nationale agentschappen, de media en het publiek. Voorbeelden hiervan 
zijn de produktie en verspreiding van een reeks basisinformatieprodukten ten be­
hoeve van potentiële aanvragers, de ontvangst en begeleiding van bezoekers en de 
behandeling van verzoeken om informatie uit de academische en politieke wereld en 
de pers. Het Programma heeft bij het publiek steeds meer bekendheid verkregen, 
dankzij de betrekkingen met de pers (zie hieronder) en de zeer ruime basis waarop 
het Programma tegenwoordig rust. In de loop van het jaar zijn in Brussel meer dan 6 
000 schriftelijke aanvragen behandeld, naast tal van persoonlijke bezoeken en meer 
dan duizend telefonische verzoeken om inlichtingen. Veel van deze aanvragen zijn 
afkomstig van bureaus voor internationale betrekkingen van de universiteiten, 
studentenverenigingen of de media, die op hun beurt weer een rol van "multiplier" 
spelen in de verspreiding van informatie. 
Opnieuw speelde het programma van publikaties over Erasmus een belangrijke rol. 
Voorbeelden van in 1993 samengestelde of gepubliceerde publikaties zijn : 
• het Erasmus Repertorium van Programma's 1993/94 (1 492 bladzijden, met uit­
gebreide informatie over alle goedgekeurde ISP's (gepubliceerd in januari 1994); 
• De Erasmus Nieuwsbrief (die tot nu toe drie maal per jaar in het Engels en Frans 
verscheen, maar die in 1994 zal worden vervangen door een uniek tijdschrift van 
de Task Force Menselijke Hulpbronnen, waarin alle communautaire programma's 
op het gebied van onderwijs en opleiding zijn opgenomen); 
• de Richtlijnen voor Aanvragers 1994/95 [een publikatie in negen talen met daarin 
aanvraagformulieren en informatie over de procedures en de typen beurzen en 
subsidies die beschikbaar zijn). Dit document wordt naar alle in aanmerking ko­
mende instellingen gestuurd; 
• een nieuwe editie (in de 9 talen) van de Erasmus Handleiding voor de goede 
organisatie (die aan potentiële of bestaande Erasmus partners uitlegt hoe zij doel­
treffend kunnen deelnemen aan het Programma); 
• een nieuwe ECTS informatiebrochure in negen talen (die in 1994 gepubliceerd 
zal worden); 
• een heruitgave van de algemene informatiebrochure, informatie voor studenten 
over Erasmus, en een lijst van NARIC-centra; 
• een wandkaart met de Erasmus deelname per regio van de Europese Gemeen­
schap en de EVA-landen; 
• de Directory of higher education institutions in the EFTA countries (gepubliceerd 
in 1994); 
ERASMUS PROGRAMMA —JAARVERSLAG 1993 
• de eerste twee nummers van de nieuwe reeks Studies van de Task Force Mense­
lijke Hulpbronnen, genaamd: Kwaliteitszorg en kwaliteitsbewaking in het Europese 
hoger onderwijs: Methoden en Mechanismen (Nummer 1 ) en Welke toekomst 
heeft het hoger onderwijs in de Europese Gemeenschap? Reacties op het Memo­
randum (Nummer 2). 
Andere voorlichtingsactiviteiten waren: 
• de ontwikkeling van betrekkingen met de pers. Dit heeft geleid tot een duidelijke 
toename van de aandacht die Erasmus in de pers krijgt (1 506 artikelen in de 
regionale of nationale pers van de EG en 841 in de EVA-landen - in 1992 waren 
dit respectievelijk 602 en 454 artikelen); 
• de deelname van ISP-coördinatoren en NBB-vertegenwoordigers aan lokale of 
nationale manifestaties of aan radio- en televisieprogramma's; 
• de vertegenwoordiging van het Programma (hetzij persoonlijk, hetzij door de 
verzending van documentatie) op 17 internationale studentenbeurzen, en de 
deelname aan ongeveer de helft van de manifestaties waarvoor de Commissie 
vanwege Erasmus is uitgenodigd. 
Andere manieren om informatie over Erasmus te verstrekken worden op het ogenblik 
nog bestudeerd, met name een groter gebruik van elektronische communicatie­
methoden. 
RAADGEVENDE EN ORGANISATORISCHE STRUCTUREN 
Het Erasmus Adviescomité 
20. Het Erasmus Adviescomité (EAC), dat de Commissie bijstaat in de uitvoering van het 
Programma, kwam in 1993 twee maal in Brussel bijeen - op 17 en 18 maart en op 7 
en 8 december. 
De eerste van deze bijeenkomsten was vooral bedoeld om het ISP-selectiebeleid voor 
1993/94 te bespreken, maar ook andere zaken kwamen aan de orde, met name de 
evaluatieverslagen die in 1992 door Price Waterhouse (Erasmus) en door Coopers & 
Lybrand (het ECTS Proefschema) waren opgesteld. Tijdens de bijeenkomst van de­
cember deed de Commissie verslag aan het Comité van het ontwerpvoorstel voor het 
nieuwe Socrates Programma (zie paragraaf 28 hieronder) en werd een debat ge­
voerd over de opties van de Commissie voor de 1994/95 selectie. 
Academische Adviesgroepen 
21. De Commissie wordt in de selectie van de ISP's bijgestaan door drie Academische 
Adviesgroepen (AAG's). Die groepen, die tal van studierichtingen beslaan en be­
staan uit door de Commissie aangestelde vertegenwoordigers van de academische 
wereld, helpen de Commissie bij de selectie van ISP's; zij kwamen in maart 1993 
bijeen. 
ERASMUS PROGRAMMA —JAARVERSLAG 1993 
Nationale Beurzen Bureaus 
22. Alle Lid-Staten die aan Erasmus deelnemen, hebben een Nationaal Beurzen Bureau 
(NBB) benoemd, dat verantwoordelijk is voor het beheer van de beurzen die zijn 
toegekend aan studenten van hoger onderwijsinstellingen van dat land, die een er­
kende studieperiode in het buitenland willen doorbrengen in het kader van ISP's, het 
ECTS Proefschema of als "free movers". Ofschoon de Nationale Beurzen Bureaus de 
beschikbare beurzen rechtstreeks aan de begunstigden mogen uitbetalen, is de meest 
gebruikte formule toch die van betaling via de thuisinstelling. De in aanmerking ko­
mende landen verstrekken nauwelijks of geen beurzen aan "free movers", met uit­
zondering van Denemarken, Griekenland, Italië, Portugal en de EVA-landen. De EVA-
landen kennen voor 1993/94 duidelijk minder beurzen aan "free movers" toe dan 
vorig jaar (hun eerste jaar van deelname aan Erasmus), als gevolg van het grotere 
aantal EVA-studenten dat aan de ISP's deelnam. 
Enkele vertegenwoordigers van de Nationale Beurzen Bureaus woonden als waarne­
mers al de vergaderingen van het EAC bij, maar alle NBB's waren aanwezig bij een 
plenaire vergadering in Brussel op 4 en 5 april 1993. De agenda ging over de 
resultaten van de ISP-selectie voor 1993/94, de resultaten van de controlebezoeken 
van de Commissie, de vorderingen met het automatiseringsproces van de NBB's, de 
maatregelen ter harmonisering van de studentenmobiliteitsbeurzen tussen Erasmus 
en Lingua en de resultaten van de externe evaluaties van Erasmus en ECTS. De NBB's 
hebben een aantal informele bezoeken aan Brussel gebracht, en personeelsleden 
van de Oostenrijkse en Spaanse NBB's werden voor korte periodes gedetacheerd op 
het Erasmus Bureau. 
De NBB's behandelen ook een grote reeks aanvragen op lokaal niveau en vele zijn, 
hetzij als organisator, hetzij als deelnemer, betrokken geweest bij informatie­
bijeenkomsten. Voorbeelden van deze bijeenkomsten zijn nationale of regionale ont­
moetingen met ISP-coördinatoren en bijeenkomsten met potentiële ISP-aanvragers en 
studenten. 
Erasmus Bureau 
23. Ook in de toekomst zal de Commissie in de uitvoering van het Erasmus Programma 
worden bijgestaan door het Erasmus Bureau, een autonome instelling zonder winst-
oogmerk van de Europese Culturele Stichting. Deze ondersteuning is geregeld in een 
contract tussen de Commissie en de Stichting. 
IV FOLLOW-UP EN EVALUATIE 
24. Vanaf de start van het Erasmus Programma heeft men veel belang gehecht aan een 
grondige en permanente follow-up en evaluatie, zowel op kwalitatief als kwantitatief 
niveau. De follow-up geschiedt voor een groot deel in het kader van het operationele 
beheer van het Programma, en de evaluatie wordt uitgevoerd door externe bureaus. 
In 1992 zijn twee belangrijke verslagen opgesteld: de evaluatie van het globale Pro­
gramma door Price Waterhouse en die van het ECTS Proefschema door Coopers & 
Lybrand. Deze verslagen zijn in 1993 uitgebreid besproken. (Price Waterhouse heeft 
bovendien in 1993 een evaluatieverslag ingediend over Actie II van Lingua (zie hier­
onder paragraaf 31). 
ERASMUS PROGRAMMA — JAARVERSLAG 1993 
25. Bij de follow-up van het Programma wordt de Commissie bijgestaan door het 
Wissenschaftliches Zentrum fur Berufs- und Hochschulforschung (Wetenschappelijk 
Centrum voor Onderzoek naar Hoger Onderwijs en Werk) van de Universiteit van 
Kassei, dat zich zowel bezighoudt met de verzameling van statistische gegevens als 
met de kwalitatieve analyse van de vragenlijsten die naar specifieke categorieën 
deelnemers aan Erasmus zijn gezonden. 
In 1993 heeft het team van Kassei de volgende documenten gepubliceerd: 
• The Experiences of Erasmus students 1990/91 (de tweejaarlijkse enquête onder 
ISP-studenten: meer dan 3.200 studenten die in 1990/91 aan Erasmus ISP's deel­
namen, beantwoordden een uitgebreide vragenlijst over alle academische, cultu­
rele en praktische aspecten van hun buitenlandse studieperiode (in Engels en Frans); 
• Transition to Work: the Experiences of Former Erasmus students (het eerste follow-
up onderzoek, waarin de impact van de buitenlandse studieperiode op studenten 
geëvalueerd werd (gepubliceerd en verspreid door Jessica Kingsley, Londen). 
De volgende verslagen zijn in 1993 ingediend maar nog niet gepubliceerd: 
• Erasmus Teaching Staff Mobility: the 1990/91 Teacher's view (een onderzoek 
onder meer dan 400 docenten die in het kader van Erasmus ISP's hebben deelge­
nomen aan mobiliteitsprogramma's); 
• Erasmus student mobility programmes 1991/92 in the view of the local directors 
(onderzoek naar de ervaringen van het personeel van aan ISP's deelnemende 
instellingen dat in 1991 /92 belast was met het beheer van de programma's; 
• Experiences of ECTS students 1990/91 ; 
• Experiences of ECTS students 1991/92. 
Eind december 1993 waren de volgende onderzoeken nog in gang: 
• Student mobility within Erasmus 1991/92: a statistical profile (verschijnt jaar­
lijks); 
• een tweede follow-up onderzoek naar Erasmus studenten in 1988/89, zes jaar 
na hun verblijf in het buitenland; 
• een onderzoek naar de maatregelen die op het niveau van de instellingen zijn 
genomen ter ondersteuning van Europese onderwijsactiviteiten (rekening hou­
dend met de verscheidenheid van de categorieën hoger onderwijsinstellingen, de 
uiteenlopende formules van deelname aan Europese activiteiten en de beleids­
vormingsprocedures op de betrokken gebieden); 
• een samenvattend verslag van de verschillende onderzoeken (onderzoeken naar 
de ervaringen van docenten en studenten met Erasmus; statistieken met betrek­
king tot de studentenmobiliteit) voor de vier academische jaren tussen 1990/91 
en 1993/94. 
26. Ook intern heeft het Erasmus Bureau een aantal documenten geproduceerd dat nood­
zakelijk is voor zijn follow-up activiteiten: 
• een analyse van de jaarlijkse verslagen van Erasmus-subsidiënten, die als basis 
dienen voor het globale verslag dat het Erasmus Bureau elk jaar voor de Com­
missie samenstelt; 
ERASMUS PROGRAMMA — JAARVERSLAG 1993 
• samenstelling van een statistisch overzicht van de deelname aan Erasmus door 
elke regio van de Europese Gemeenschap en de EVA-landen, met een analyse 
van de typen deelname en de factoren die deze deelname beïnvloeden; 
• produktie van statistische reeksen voor de periode van 1988/89 tot 1 993/94; 
• produktie van uitgebreide statistieken voor de ISP's 1 993/94. 
V DE EVA-LANDEN 
27. Het academische jaar 1993/94 is het tweede jaar waarin de EVA-landen deelna­
men aan het Erasmus Programma, dat zoals gezegd in vergelijking met 1992/93 
aanzienlijk is uitgebreid. In Oostenrijk, Finland en Usland zijn specifieke voorlichtings­
campagnes georganiseerd en verder is veel voorlichting gegeven over Erasmus tij­
dens Studentenbeurzen in Wenen (maart 1993) en Stockholm (november 1993). 
In maart en december werden bijeenkomsten van de Gemengde Comités van de 
Europese Gemeenschap en de EVA-landen gehouden. Hun werkzaamheden en hun 
kalender zijn in sterke mate afgestemd op die van het Erasmus Adviescomité. 
De bijdrage die de EVA-landen in 1993 aan de Erasmus begroting leverden, is op 
dezelfde basis berekend als in 1992. Voor elk van deze landen wordt het bedrag van 
de bijdrage bepaald door hun bruto nationaal produkt, in verhouding tot het totale 
bruto nationaal produkt van het betreffende land en van de Europese Gemeenschap. 
VI PLANNING VAN HET HOGER ONDERWUS VOOR DE 
JAREN '90 
28. De Commissie heeft in de eerste helft van het jaar uitgebreid de commentaren en 
reacties bestudeerd op het Memorandum Over hoger onderwijs in de Europese Ge­
meenschap (COM(91 )349). Met de hulp van een groep experts is een samenvattend 
verslag opgesteld van de resultaten van de discussies die in 1992 waren gevoerd. Dit 
verslag werd in november 1993 door de Task Force Menselijke Hulpbronnen, On­
derwijs, Opleiding en Jeugdzaken gepubliceerd onder de titel Welke toekomst heeft 
het hoger onderwijs in de Europese Gemeenschap? Reacties op het Memorandum, in 
nummer 2 van de reeks Studies. 
De reacties op het Memorandum zijn afkomstig van de meest uiteenlopende bronnen 
- vooral van academici en studenten, maar ook van vertegenwoordigers van natio­
nale en regionale instanties, vakbondsmensen en ondernemers. Zij zijn een bewijs 
van het begrip dat men heeft van de cruciale rol die het hoger onderwijs in de 
toekomst in Europa zal spelen. In december 1993 publiceerde de Commissie, op 
basis van de ontvangen informatie, nog twee andere verslagen: het ene vatte de 
nationale reacties op het Memorandum samen en het ander bevatte de belangrijkste 
vragen die tijdens het debat waren gesteld. Reacties op het Memorandum over hoger 
onderwijs in de Europese Gemeenschap: samenvatting van de nationale verslagen 
en de verslagen van Europese organisaties (in het Duits, Engels en Frans), en Reacties 
ERASMUS PROGRAMMA — JAARVERSLAG 1993 
op het Memorandum over hoger onderwijs in de Europese Gemeenschap: themati­
sche verslagen (in Engels en Frans). De zes thema's die voor het tweede verslag 
werden gekozen, waren: de deelname aan en toegang tot het hoger onderwijs; per­
manente educatie in het hoger onderwijs; open en afstandsonderwijs; partnerschap 
met het bedrijfsleven; de Europese dimensie; onderzoek en onderzoeksopleidingen 
in de derde cyclus. 
In tal van opmerkingen werd aangedrongen op de culturele rijkdom die de verschil­
len tussen de nationale onderwijsstelsels weerspiegelen, en werd ingestemd met de 
nieuwe juridische basis voor de onderwijsprogramma's die in het Europese Unie­
verdrag (Artikel 126) is ingevoerd, omdat in het subsidiariteitsbeginsel een middel 
werd gezien om de nationale identiteit en onafhankelijkheid te garanderen. Men 
wijst op het belang van de communautaire programma's, die als katalysatoren voor 
nieuwe samenwerkingsvormen worden beschouwd, en de Europese "meerwaarde" 
die zij bieden. Maar tegelijkertijd wordt, vooral in de hoger onderwijsinstellingen, 
ingezien dat de Lid-Staten zelf ook een beleid moeten ontwikkelen dat gericht is op 
de ontwikkeling van een Europese dimensie voor alle studies in het hoger onderwijs 
en dat mobiliteit een belangrijk element van dit beleid is. 
De reacties op het Memorandum hebben de Commissie geholpen bij de uitwerking 
van haar Richtsnoeren voor communautaire actie op het gebied van onderwijs en 
opleiding (COM(93)l 83), die in mei 1993 werden aangenomen en op basis waar­
van de voorstellen zijn samengesteld die in december 1993 en januari 1994 door de 
Commissie zijn goedgekeurd voor haar nieuwe Programma's inzake onderwijs en 
opleiding. (Het voorstel inzake het beroepsopleidingprogramma - Leonardo -, dat 
gebaseerd is op artikel 127 van het Europese Unieverdrag, werd op 21 december 
1993 door de Commissie aangenomen (COM(93)686) en het voorstel inzake het 
Socrates Programma op 4 januari 1994 (COM(93)708) (op basis van artikelen 126 
en 127). Het Socrates Programma beslaat alle onderwijsniveaus en de activiteiten 
van Erasmus en Lingua (Actie II) vallen onder Hoofdstuk I van het Socrates Programma. 
29. In 1993 hebben de ministers van onderwijs een aantal problemen besproken die 
naar voren waren gekomen in het debat over het Memorandum. Tijdens de informele 
zitting van 8 en 9 februari drongen zij aan op het belang van de kwaliteit van het 
hoger onderwijs, alsook op een aantal aspecten van de mobiliteit van studenten en 
hun toegang tot het onderwijs. Na deze besprekingen hebben de Raad en de minis­
ters van onderwijs binnen de Raad op 11 juni 1993 conclusies aangenomen over de 
bevordering van een open Europese ruimte voor samenwerking op het gebied van 
het hoger onderwijs. Het doel is de studenten de mogelijkheid te bieden om hun 
studie (gedeeltelijk) in een andere Lid-Staat door te brengen, de samenwerking tus­
sen de hoger onderwijsinstellingen te versterken teneinde de kwaliteit te verbeteren, 
alsook de diversifiëring van het hoger onderwijs te bevorderen teneinde te kunnen 
beantwoorden aan de steeds verscheidener wordende vraag van studenten en aan 
de ontwikkeling van de behoeften van de samenleving en de economie. De ministers 
zetten hun debat over de consequenties van de mobiliteit voort tijdens hun bijeen­
komst van 8 november 1993, waarbij zij erkenden dat de uitvoering van een natio­
naal beleid in het hoger onderwijs gevolgen had voor de overige Lid-Staten en dat 
de instelling van een Europese arbeidsmarkt op haar beurt gevolgen had voor de 
opleidingen die in de hoger onderwijsinstellingen werden verzorgd. De Raad ver­
zocht de Commissie een onderzoek te verrichten naar de studentenstromen in de 
Gemeenschap en de gevolgen van deze mobiliteit in termen van financiering. 
ERASMUS PROGRAM/AA—JAARVERSLAG 1993 
VII INTERACTIE MET ANDERE GEMEENSCHAPS 
PROGRAMMA'S 
30. De toekomstige ontwikkeling van Erasmus moet gezien worden in een breder kader 
van communautaire initiatieven op het gebied van onderwijs en opleiding die gericht 
zijn op de exploitatie van het potentieel van de interne markt. Met het oog hierop 
wordt alles gedaan om een goede coördinatie te garanderen tussen Erasmus en 
andere communautaire programma's op de betreffende werkterreinen. 
31. 1993 was het vierde werkingsjaar voor het Lingua Programma. Zijn doel was het 
onderwijs in en het aanleren van de negen officiële talen van de Gemeenschap (plus 
het Iers en het Luxemburgs) te bevorderen. Het beheer van Actie II van Lingua ge­
schiedt volgens dezelfde procedures en bepalingen als die van het Erasmus Pro­
gramma. Het dekt de kosten van de bezoeken en uitwisseling van studenten en do­
centen van hoger onderwijsinstellingen. Voor het academische jaar 1993/94 is een 
formule ontwikkeld die het studiebeursniveau in het kader van Erasmus en van Lingua 
moet harmoniseren en die grote verschillen, zoals in voorgaande jaren, moet vermij­
den. 
De EVA-landen kunnen niet deelnemen aan het Lingua Programma. 
In maart 1993 werd Price Waterhouse belast met de evaluatie van Actie II van het 
Lingua Programma. Het eindverslag is in oktober 1993 ingediend en begin decem­
ber 1993 voor commentaar aan het Lingua Comité overhandigd. 
32. De Commissie blijft de interactie tussen Tempus en Erasmus nauwlettend volgen, ten­
einde een zo groot mogelijke synergie tussen de twee initiatieven tot stand te bren­
gen. Tempus maakt deel uit van de programma's Phare en Tacis voor de verlenging 
van steun aan de economieën en samenlevingen van Midden- en Oost-Europa en de 
nieuwe staten van de vroegere Sovjet-Unie. De opzet van Tempus is sterk beïnvloed 
door de bestaande communautaire initiatieven op het gebied van onderwijs en op­
leiding, en veel van de aanvragen voor Tempus zijn gebaseerd op de ervaringen met 
Erasmus. 
33. Er is ook sprake van complementariteit met het Comett Programma voor samenwer­
king tussen hoger onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven. Een bedrijfsstage is een 
essentieel element van de studentenmobiliteit in Comett, terwijl het slechts één van de 
vele uitwisselingsvormen is in een programma als Erasmus, dat bovendien meer stu­
dierichtingen beslaat. 
34. Het programma Menselijk Kapitaal en Mobiliteit is gericht op de kwantitatieve en 
kwalitatieve stimulering van de Europese menselijke hulpbronnen voor onderzoek en 
ontwikkeling. Zijn acties - die met name bestemd zijn voor jonge, postdoctorale on­
derzoekers - vormen een aanvulling op de acties die in het kader van Erasmus 
worden georganiseerd. 
35 Ook de Jean Monnet Actie draagt, via zijn steun aan Europese "leerstoelen", "per­
manente cursussen" en "modules", bij tot de stimulering van een Europese dimensie 
in het hoger onderwijs. 
ERASMUS PROGRAMMA—JAARVERSLAG 1993 
VIII CONCLUSIE 
36. 1 993 was voor het Erasmus Programma, net als voor verscheidene andere 
communautaire programma's op het gebied van onderwijs en opleiding, een be­
langrijk keerpunt, tussen enerzijds het uitgebreide debat inzake het Memorandum 
van 1991 over hoger onderwijs in de Europese Gemeenschap, en anderzijds de 
presentatie door de Commissie van haar nieuwe voorstellen voor toekomstige pro­
gramma's op het gebied van onderwijs en opleiding. 
In afwachting van de aanname van het nieuwe Socrates Programma, waarin de 
activiteiten met betrekking tot het hoger onderwijs vanzelfsprekend een belangrijke 
plaats innemen, bleef de Commissie de follow-up en evaluatie van de deelname aan 
Erasmus op nationaal en regionaal niveau en per studierichting nauwlettend volgen; 
verder heeft zij zich, met het oog op het aflopen van het ECTS proefschema, toege­
legd op de voorbereiding van een uitbreiding van dit systeem. Tegelijkertijd heeft het 
Europese universitaire netwerk opnieuw zijn vermogen tot consolidering en uitbrei­
ding getoond, zodat de instellingen uit de EVA-landen nu uitgebreid samenwerken 
met die uit de Gemeenschap. Het elan en de rijkdom van de ervaringen in het kader 
van Erasmus zouden een stevige basis moeten vormen voor het Socrates Programma. 
BIJLAGEN 

JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage I 
Subsidies toegekend voor het academische jaar 1993/94 (in ECU) 
ACTIE 1 
A. Interuniversitaire Samenwerkingsprogramma's 
a. Studentenmobiliteit 
b. Docentenmobiliteit 
c. Gemeenschappelijke Ontwikkeling van 
Studieprogramma's 
d. Intensieve Programma's 
B. Bezoeken 25343510 
17 266000 
3147 510 
1320000 
1860000 23593510 
1750000 
ACTIE 2 
A. Studentenbeurzen 
B. ECTS Studiebezoeken 65000100 
2880000 67 880 100 
ACTIE 3 
A. ECTS instellingssubsidie 
B. NARIC netwerksubsidie 1465000 
119230 1584230 
ACTIE 4 
A. Verenigingen en Publikaties 
B. Informatie over het Programma, beheer;opvolging en 
evaluatie 250000 
2 788310 3038310 
TOTAAL 97 846 150 
NB : Door technische oorzaken kunnen er kleine verschillen optreden tussen de per activiteit hierboven 
aangegeven totalen en de totalen met betrekking tot de aan de instellingen toegekende subsidie, 
die in het verslag vermeld staan. 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage II (a) 
Ontvangen Erasmus ISP-aanvragen per 
in aanmerking komende staat van de coördinerende instelling 
In 
aanmerking 
komende 
staat 
B 
DK 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
UK 
Totaal EG 
A 
FIN 
IS 
N 
S 
CH 
FL 
Totaal 
EVA 
Totaal EG 
+ EVA 1992/93 
Aantal 
208 
60 
309 
71 
215 
382 
41 
245 
1 
203 
57 
527 
2319 
54 
12 
0 
8 
30 
13 
0 
117 
2 436 % 
8,5 
2,5 
127 
2,9 
8,8 
15,7 
1,7 
10,1 
0,0 
8,3 
2,3 
21,6 
95,2 
2,2 
0,5 
0,0 
0,3 
1,2 
0,5 
0,0 
4,8 
100 % 
(alleen 
EG) 
9,0 
2,6 
13,3 
3,1 
9,3 
16,5 
1,8 
10,6 
0,0 
8,8 
2,5 
22,7 
100 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 1993/94 
AantaJ 
209 
59 
305 
84 
197 
380 
45 
227 
0 
214 
55 
524 
2 299 
52 
26 
7 
25 
42 
19 
0 
171 
2 470 % 
8,5 
2,4 
12,3 
3,4 
8,0 
15,4 
1,8 
9,2 
0,0 
8,7 
2,2 
21,2 
93,1 
2,1 
1,1 
0,3 
1,0 
1,7 
0,8 
0,0 
6,9 
100 % 
(alteen 
EG) 
9,1 
2,6 
13,3 
3,7 
8,6 
16,5 
2,0 
9,9 
0,0 
9,3 
2,4 
22,8 
100 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage II (b) 
Goedgekeurde Erasmus ISP-aanvragen per 
in aanmerking komende staat van de coördinerende instelling 
In 
aanmerking 
komende 
«taat 
B 
DK 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
UK 
Totaaf EG 
A 
FIN 
IS 
N 
S 
CH 
FL 
Totaal 
EVA 
Totaal EG 
+ EVA 1992/93 
Aantal 
176 
48 
241 
49 
166 
312 
36 
180 
1 
153 
44 
439 
1 845 
32 
9 
0 
6 
24 
8 
0 
79 
1924 % 
9,1 
2,5 
12,5 
2,5 
8,6 
16,2 
1,9 
94 
0,1 
8,0 
2,3 
22,8 
95,9 
1,7 
0,5 
0,0 
0,3 
1,2 
0,4 
0,0 
4,1 
100 % 
(atteen 
EG) 
9,5 
2,6 
13,1 
2,7 
9,0 
16,9 
2,0 
9,8 
0,1 
8,3 
2,4 
23,8 
100 
— 
— 
— _ 
— 
— 
— 
— 
— 
— 1993/94 
Aantal 
188 
51 
270 
71 
156 
330 
36 
194 
0 
189 
48 
480 
2 013 
49 
21 
4 
14 
36 
16 
0 
140 
2 153 % 
8,7 
2A 
12,5 
3,3 
7,3 
15,3 
1,7 
9,0 
0,0 
8,8 
2,2 
22,3 
93,5 
2,3 
1,0 
0,2 
0,6 
1,7 
0,7 
0,0 
6,5 
100 % 
(alleen 
EG) 
9,3 
2,5 
134 
3,5 
7.8 
164 
1,8 
9,6 
0,0 
9A 
2A 
23,9 
100 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage III (a) 
Erasmus ISP-aanvragen per in aanmerking komende staat 
en aantal deelnames 
In 
aanmerking 
komende 
«taat 
B 
DK 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
UK 
EUR 
Totaal EG 
A 
FIN 
IS 
N 
S 
CH 
FL 
Totaal 
EVA 
Totaal EG 
+ EVA 1992/93 
Aantal 
757 
372 
1794 
426 
1378 
2 125 
368 
1310 
6 
826 
482 
2 269 
9 
12 122 
172 
108 
2 
85 
242 
105 
1 
715 
12 837 % 
5.9 
2.9 
14,0 
33 
10,7 
16,6 
2,9 
10,2 
0D 
6A 
3,8 
17,7 
0,1 
94,4 
13 
0,8 
OJO 
0,7 
1,9 
0,8 
0J0 
5,6 
100 % 
(alleen 
EG) 
62 
3,1 
14,8 
35 
114 
175 
3,0 
10,8 
0,0 
6,8 
4,0 
18,7 
0,1 
100 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 1993/94 
Aantal 
838 
434 
2 132 
561 
1628 
2 422 
441 
1500 
6 
950 
612 
2654 
4 
14182 
267 
263 
17 
210 
385 
208 
1 
1351 
15 533 % 
54 
2,8 
13,7 
3.6 
105 
15,6 
2,8 
9.7 
OJO 
6.1 
3.9 
17.1 
0,0 
91,3 
1.7 
1.7 
0.1 
14 
25 
U 
0j0 
8,7 
100 % 
(alleen 
EG) 
5.9 
3.1 
15,0 
4,0 
115 
17,1 
3.1 
10,6 
0,0 
6,7 
4,3 
18,7 
0,0 
100 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
" 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage III (b) 
Goedgekeurde Erasmus ISP-aanvragen per 
in aanmerking komende staat en aantal deelnames 
In 
aanmerking 
komend« 
«toot 
B 
DK 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
UK 
EUR 
Totaal EG 
A 
FIN 
IS 
N 
S 
CH 
FL 
Totaal 
EVA 
Totaal EG 
• EVA 1992/93 
Aantal 
642 
321 
1561 
360 
1 180 
1841 
322 
1081 
6 
691 
423 
1950 
6 
10384 
137 
95 
1 
71 
214 
85 
2 
605 
10 989 % 
5.8 
2.9 
14,2 
35 
10.7 
16.8 
2.9 
9,8 
0,1 
65 
3,8 
17,7 
0,1 
94,5 
12 
0,9 
0,0 
0,6 
1.9 
0.8 
0,0 
5.5 
100 % 
(alleen 
EG) 
62 
3,1 
15,0 
3,5 
11,4 
17.7 
3.1 
10,4 
0,1 
6.7 
4.1 
18,8 
0,1 
100 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 1993/94 
Aantal 
754 
399 
1974 
513 
1507 
2 242 
406 
1381 
6 
862 
561 
2450 
4 
13 059 
245 
238 
12 
188 
348 
188 
1 
1220 
14 279 % 
55 
2,8 
13,9 
35 
10,6 
15,7 
2,8 
9,7 
0,0 
6,0 
3,9 
172 
0,0 
91,5 
1,7 
1,7 
0,1 
15 
24 
15 
0,0 
6,5 
100 % 
(alleen 
EG) 
5,8 
3,1 
15,1 
3,9 
11,5 
17,2 
3,1 
10,6 
0,0 
6.6 
4,3 
18.8 
0.0 
100 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
— 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage IV (a) 
Ontvangen Erasmus ISP-aanvragen 
per studierichting 
Studierichting 
Landbouwkunde 
Architectuur 
Beeldende Kunsten/Muziek 
Bedrijfskunde 
Lerarenopleidingen 
Technische Wetenschappen 
Aardrijkskunde/Geologie 
Geesteswetenschappen 
Talen 
Rechten 
Wiskunde 
Medische Wetenschappen/ 
Psychologie 
Natuurwetenschappen 
Sociale Wetenschappen 
Communicatie/Informatie 
Diversen 
Raamovereenkomsten 
Totaal 1992/93 
Aantal 
67 
88 
100 
261 
122 
347 
11 
143 
258 
137 
108 
157 
217 
259 
26 
31 
38 
2436 % 
2,8 
3,6 
4,1 
10,7 
5,0 
14,2 
3,2 
5,9 
10,6 
5/5 
44 
64 
8,9 
10,6 
1,1 
U 
1,6 
100 1993/94 
Aantal 
80 
95 
109 
249 
115 
343 
91 
149 
262 
133 
109 
171 
205 
256 
32 
31 
40 
2470 % 
32 
3,8 
44 
10,1 
4,7 
13,9 
3,7 
6,0 
10,6 
54 
44 
6,9 
8,3 
10,4 
1,3 
13 
1,6 
100 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage IV (b) 
Goedgekeurde Erasmus ISP-aanvragen 
per studierichting 
Studierichting 
Landbouwkunde 
Architectuur 
Beeldende Kunsten/Muziek 
Bedrijfskunde 
Lerarenopleidingen 
Technische Wetenschappen 
Aardrijkskunde/Geologie 
Geesteswetenschappen 
Talen 
Rechten 
Wiskunde 
Medische Wetenschappen/ 
Psychologie 
Natuurwetenschappen 
Sociale Wetenschappen 
Communicatie/Informatie 
Diversen 
Raamovereenkomsten 
Totaal 1992/93 
Aantal 
56 
65 
78 
197 
79 
283 
63 
115 
214 
113 
88 
124 
166 
202 
23 
24 
34 
1924 % 
2,9 
34 
4,1 
10,2 
4,1 
14,7 
33 , 
6,0 
11,1 
5,9 
4,6 
6A 
8,6 
10,5 
1,2 
1,2 
1,8 
100 1993/94 
Aantal 
68 
80 
93 
208 
97 
313 
76 
127 
231 
123 
97 
148 
183 
219 
28 
26 
36 
2 153 % 
3,2 
3,7 
4,3 
9,7 
43 
14,5 
33 
5,9 
10,7 
5,7 
43 
6,9 
8,5 
10,2 
13 
^2 
1,7 
100 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage V (a) 
Ontvangen ISP-aanvragen in 1992/93 en 1993/94 
per type activiteit 
Type activiteit 
Studentenmobiliteit (SM) 
Docentenmobiliteit (TS) 
Gemeenschappelijke 
Ontwikkeling 
Studieprogramma's (CD) 
Intensieve Programma's (IP) 1992/93 
Aantal 
2 174 
1027 
453 
550 %* 
89 
42 
19 
23 1993/94 
Aantal 
2 250 
1024 
432 
500 %• 
91 
41 
17 
20 Toename/ 
Afname 
Aantal 
+ 76 
-3 
-21 
-50 % 
+ 3,5 
-0,3 
-4,6 
-9,1 
* % van ISP-aanvragen in deze categorie 
NB : Aanvragen hebben vaak betrekking op meer dan één type activiteit 
Bijlage V (b) 
Goedgekeurde ISP-aanvragen in 1992/93 en 1993/94 
per type activiteit 
• 
Type activiteit 
Studentenmobiliteit (SM) 
Docentenmobiliteit (TS) 
Gemeenschappelijke 
Ontwikkeling 
Studieprogramma's (CD) 
Intensieve Programma's (IP) 1992/93 
Aantal 
1 780 
360 
172 
139 %* 
93 
19 
9 
7 1993/94 
Aantal 
1 997 
476 
232 
188 %* 
93 
22 
11 
9 Toename/ 
Afname 
Aantal 
+ 217 
+ 116 
+ 60 
+ 49 % 
+ 12,2 
+ 32,2 
+ 34,9 
+ 35,3 
" % van ISP-aanvragen in deze categorie 
NB : Aanvragen hebben vaak betrekking op meer dan één type activiteit 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage VI 
Goedkeuringspercentages voor ISP's naargelang 
het type activiteit, 1992/93 en 1993/94 (in %) 
Type activiteit 1992/93 1993/94 
Studentenmobiliteit (SM) 82 89 
Docentenmobiliteit (TS) 35 47 
Gemeenschappelijke 
Ontwikkeling 38 54 
Studieprogramma's (CD) 
Intensieve Programma's (IP) 25 38 
Alle ISP's 79 87 
JAARVERSLAG 7993 - BULAGEN 
Bijlage VII 
Hoger onderwijsinstellingen die in aanmerking komen 
voor Erasmus 
Aantal In 
. aanm«fking Aantal Instellingen in één of meer 
oanmoridng koawncte goedgekeUfda EfCttlTlU* ISP'S 
kcm«ntte JïïEIL 
«taal $na»rwij» 
^ISMT" 1988/89 1989/90 1990/91 1991/92 1992/93 1993/94 
B 421 26 49 69 76 100 126 
DK 221 16 32 44 42 56 60 
D 357 83 126 132 176 186 205 
GR 65 12 23 22 24 26 30 
E 76 37 42 42 47 55 60 
F 1963 150 247 268 300 369 405 
IRL 67 12 19 20 22 31 31 
I 117 43 59 59 65 72 77 
L 6 2 2 3 2 2 2 
NL 369 24 51 53 72 88 94 
P 191 15 28 35 41 67 70 
UK 485 106 148 157 172 197 212 
EUR 2 2 2 
Totaal EG 4340 526 826 904 1039 1251 1374 
A 57 20 28 
RN 282 29 51 
IS 13 2 4 
N 154 19 41 
S 73 25 34 
CH 132 14 17 
FL 3 11 
gjf31 714 110 176 cVA 
Totaal EG 5054 1361 1560 
+ EVA 
NB : Het "in aanmerking komen" wordt vastgesteld door de in aanmerking komende landen. De gegevens 
in de kolom "Aantal in aanmerking komende hoger onderwijsinstellingen" zijn geactualiseerd in mei 
1993. 
Bij het raadplegen van deze tabel dient men er rekening mee te houden dat in enkele landen, met 
name Frankrijk, een zeer groot aantal instellingen dat als in aanmerking komend geregistreerd staat, 
zich in feite grotendeels bezig houdt met het middelbaar onderwijs (en waarschijnlijk dus nooit deel zal 
nemen aan de communautaire acties op het gebied van het hoger onderwijs). 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage VIII (a) 
Aanvragen voor Erasmus bezoeken 1993 
per in aanmerking komende staat 
In 
aanmerking 
komende 
staat 
B 
DK 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
UK 
Totaal EG 
A 
FIN 
IS 
N 
S 
CH 
FL 
Totaal 
EVA 
Totaal EG 
+ EVA In aanmerking komende 
aanvragen 
Aantal 
72 
32 
116 
231 
118 
121 
51 
121 
0 
105 
44 
311 
1322 
21 
120 
14 
51 
51 
12 
0 
269 
1591 % 
5,4 
2A 
8,8 
17,5 
8,9 
9,2 
3,9 
9,2 
0X1 
7,9 
33 
23,5 
100 
7,8 
44,6 
5,2 
18,9 
18,9 
4,6 
0,0 
100 
— Goedgekeurd© 
aanvragen 
Aantal 
39 
21 
50 
137 
60 
69 
27 
72 
0 
57 
30 
156 
716 
16 
60 
9 
24 
25 
6 
0 
140 
858 % 
SA 
2,9 
7,0 
19,1 
83 
9,6 
3.7 
10,1 
0,0 
8,0 
4,2 
21,7 
100 
11,4 
43,0 
6A 
17,1 
17,8 
43 
0,0 
100 
• — • 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage VIII (b) 
Goedgekeurde aanvragen voor Erasmus bezoeken 1993 
per in aanmerking komende staat 
Studierichting 
Landbouwkunde 
Architectuur 
Beeldende Kunsten/Muziek 
Bedrijfskunde 
Lerarenopleidingen 
Technische Wetenschappen 
Aardrijkskunde/Geologie 
Geesteswetenschappen 
Talen 
Rechten 
Wiskunde 
Medische Wetenschappen/ 
Psychologie 
Natuurwetenschappen 
Scoial Wetenschappen 
Communicatie/Informatie 
Diversen 
Raamovereenkomsten 
Studiebezoeken door 
administratief personeel 
Totaal In aanmerking komende 
aanvragen 
Aantal 
43 
69 
119 
168 
175 
185 
32 
65 
140 
29 
73 
117 
60 
158 
41 
16 
28 
73 
1591 % 
2,7 
4,3 
7,5 
10,5 
11,0 
11,7 
2,0 
4,0 
8,8 
1,8 
4,6 
7,3 
3,8 
10,0 
2,6 
1,0 
1,8 
4,6 
100 Goedgekeurde 
aanvragen 
Aantal 
27 
40 
65 
78 
92 
94 
17 
38 
77 
16 
40 
68 
29 
85 
24 
10 
12 
46 
858 % 
3,1 
4,7 
7,6 
9,1 
10,7 
10,9 
20 
4,4 
9,0 
1,8 
4,7 
8,0 
3,4 
9,9 
2,8 
1,1 
1,4 
5,4 
100 
JAARVERSLAG 1993 - BULAGEN 
Bijlage IX 
Erasmus 1993/94 
Toekenning van budget studiebeurzen 
B 
DK 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
UK 
EUR 
Totaal EG 
A 
FIN 
IS 
N 
S 
CH 
FL 
Totaal 
EVA 
Totaal EG 
+ EVA Budget Erasmus 
Actie 2 
(exclusief ECTS) 
MECU % 
2 525,5 3.9 
1 274,0 2,0 
12 079,8 18,6 
2 719,0 4,2 
7 089,8 10,9 
9 229,5 14.2 
1 237,2 1,9 
8 999,2 13,8 
229.1 0,4 
2 993,0 4.6 
2 286,8 3,5 
8 425,9 13,0 
65,0 0,1 
59 153,9 91,0 
1371.3 2.1 
1034.1 1,6 
200,0 0.3 
965.1 1.5 
1 292.1 2,0 
973,6 1.5 
10.0 0.0 
5 846,1 9,0 
65 000,0 100 ECTS 
MECU % 
140.0 4.9 
140.0 4.9 
300.0 10.4 
140.0 4.9 
300,0 10,4 
300.0 10,4 
140.0 4.9 
300,0 10,4 
20,0 0,7 
140.0 4.9 
140.0 4.9 
340,0 11,8 
20,0 0,7 
2420,0 84,0 
100,0 3.5 
100,0 3.5 
20,0 0.7 
80,0 2,8 
100,0 3,5 
60,0 2,1 
0.0 OJO 
460,0 16,0 
2 880,0 100 Totaal Budget 
Actie 2 Erasmus 
MECU % 
2 665.5 3,9 
1 414,0 2.1 
12 379.8 18.2 
2 859,0 4,2 
7 389,8 10,9 
9 529,5 14,0 
1 377.2 2D 
9 299,2 13,7 
249.1 0/4 
3 133.0 4.6 
2 426,8 3,6 
8 765,9 12,9 
85,0 0,1 
61573,9 90,7 
1471,3 2.2 
1 134.1 1.7 
220,0 0,3 
1045.1 1,5 
1 392.1 2.1 
1 033.6 1.5 
10.0 0,0 
6 306,1 9,3 
67 880,0 100 
NB : Speciale beschikkingen zijn getroffen voor Luxemburg, IJsland en Liechtenstein. Het Engelse Nationale 
Beurzen Bureau heeft een supplement van 20 000 Ecu ontvangen om hiermee beurzen voor het ECTS 
consortium in werktuigbouwkunde te financieren. 
Bijlage X 
Studentenmobiliteitsprogramma's voor 1993/94: 
het geschatte aantal studenten per land van herkomst en gastland 
Land van 
hericomst 
B 
OK 
D 
GR 
E 
F 
IRl 
1 
t 
NL 
P 
UK 
EUR 
TotoaJEG 
A 
FIN 
S 
N 
S 
CH 
FL 
TotaalEVA 
Totoalte* 
EVA <5a*ttanci 
BDKDGRÊ f Wl I L NL P UK EUR 
- 113 801 181 627 887 224 480 3 691 187 1079 4 
132 — 414 49 243 329 87 124 0 208 67 703 0 
725 332 - 346 1565 3679 626 1214 0 1073 278 4 593 10 
205 56 411 - 157 574 85 249 1 199 69 632 0 
672 234 1313 166 - 2666 328 1367 0 659 358 2647 2 
749 307 3362 409 2726 - 696 1458 0 765 475 6 865 7 
191 59 524 65 249 615 - 145 0 152 55 418 0 
552 148 1227 239 1339 1732 237 - 0 549 225 1823 2 
00110600—0020 
694 232 1000 163 629 886 194 436 0 — 136 1 850 4 
259 79 296 69 410 616 83 258 0 176 — 583 1 
961 597 3659 446 2194 6262 378 1456 2 1721 391—8 
20 10 027000 1 0 8 — 
5142 2157 13018 2134 10141 18259 2938 7187 6 6194 224T 21201 98 
89 35 211 51 195 280 49 195 0 99 32 344 0 
71 54 287 28 58 82 50 65 0 101 13 274 0 
00230300209050 
87 54 172 22 74 134 33 83 0 116 23 204 0 
136 66 399 58 190 410 76 159 0 339 68 608 0 
77 13 176 15 59 160 13 108 0 67 24 129 0 
00 30020 00 0 00 0 
460 222 1271 174 579 10*8 221 «12 0 731 160 15*4 0 
5602 2379 14289 2308 10720 19327 3159 7799 6 4925 2401 «76? 38 Totaal 
EG 
5277 
2356 
14441 
2 638 
10412 
17819 
2473 
8 073 
10 
6224 
2 830 
18075 
30 
90668 
1580 
1083 
42 
1002 
2509 
841 
5 
7062 
97 7» A FIN & N S CH a 
70 54 0 68 134 82 0 
34 50 0 40 61 18 0 
214 217 21 158 355 173 3 
62 21 0 19 48 33 0 
183 51 2 68 160 54 0 
245 93 0 100 340 138 2 
34 32 1 25 40 7 0 
197 48 3 64 170 120 0 
0 0 0 0 0 0 0 
101 84 6 109 300 73 0 
39 13 0 16 79 33 0 
278 205 2 149 463 112 0 
0 0 0 0 0 0 0 
1457 868 35 816 2150 843 S 
-------
-------
1457 868 35 816 2150 843 5 Totaal 
EVA 
408 
203 
1 141 
183 
518 
918 
139 
602 
0 
673 
180 
1209 
0 
6174 
-
-
6174 Tofaal 
EG* EVA 
5 685 
2 559 
15 562 
2 821 
10 930 
18 737 
2 612 
8 675 
10 
6 897 
3010 
19 284 
30 
96832 
1580 
1083 
42 
1002 
2509 
841 
5 
7062 
103894 
Bijlage XI 
Aantal ECTS studenten per studierichting 1992/93 
1992/93 
Land 
B 
DK 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
UK 
A 
RN 
IS 
N 
S 
CH 
Totaal Werktulgkunde 
utt In 
12 2 
11 11. 
84 39 
6 0 
45 27 
21 47 
1 6 
36 25 
2 0 
10 4 
14 7 
14 105 
7 3 
4 0 
0 0 
4 0 
6 1 
0 0 
277 277 Geneeskunde 
ufl m 
34 56 
11 15 
158 40 
22 18 
51 47 
19 92 
7 14 
15 25 
0 0 
7 21 
4 5 
22 43 
17 4 
13 0 
0 0 
9 3 
2 10 
13 11 
404 404 Scheikunde 
uit m 
7 11 
11 1 
38 20 
16 1 
41 26 
39 31 
11 21 
17 10 
0 0 
12 20 
8 2 
25 111 
9 1 
9 0 
0 0 
n 0 
3 2 
1 1 
258 25e Geschiedenis 
tit in 
9 2 
9 3 
29 33 
8 2 
30 30 
25 21 
2 16 
11 21 
0 0 
11 5 
3 3 
16 39 
3 0 
11 0 
5 0 
0 0 
5 3 
2 1 
17* 179 Bedrijfskunde 
uit In 
22 31 
32 13 
34 37 
24 3 
61 59 
83 84 
7 20 
36 39 
0 0 
21 6 
15 3 
45 97 
2 9 
9 0 
0 0 
10 3 
8 5 
0 0 
409 409 Totaal 
ut» % to % 
84 5.5 102 6,7 
74 4,8 43 2,8 
343 22,5 169 11,1 
76 5,0 24 1,6 
228 14,9 189 12,4 
187 12,2 275 18,0 
28 1,8 77 5,0 
115 7,5 120 7,9 
2 .. 0,1 0 0,0 
61 4,0 56 3,7 
44 2,9 20 1,3 
122 8,0 395 25.9 
38 2,5 17 1,1 
46 3,0 0 0,0 
5 0,3 0 0,0 
34 2,2 6 0,4 
24 1,6 21 1,4 
16 1,0 13 0,9 
1527 100 1527 100 Co 
09 I 
NB : De tabel hierboven geeft het aantal studenten aan, dat daadwerkelijk aan een uitwisseling heeft deelgenomen (In tegenstelling tot het geschatte 
aantal). 
NL ISSN 0254-1513 
COM(94) 281 def. 
DOCUMENTEN 
16 
Catalogusnummer : CB-CO-94-297-NL-C 
ISBN 92-77-71303-8 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
Lr2985 Luxemburg