Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "De toetreding van Hongarije tot de Europese Unie"

(2000/C 117/08)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 29 april 1999 besloten om overeenkomstig artikel 23 van zijn reglement van orde een advies op te stellen over "De toetreding van Hongarije tot de Europese Unie".

De afdeling "Externe betrekkingen", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 februari 2000 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Gafo Fernández; co-rapporteur was mevrouw Florio.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 370e zitting (vergadering van 1 maart 2000) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Hongarije is een van de landen die al op de Top van Luxemburg de status van kandidaat-lidstaat hebben gekregen.

1.2. Het dankt zijn selectie aan het feit dat het al goed was opgeschoten met de politieke en economische hervormingen die het ingevolge de besluiten van de Europese Raad van Kopenhagen moest doorvoeren (zie verder).

1.3. In het kader van de voorbereiding van dit advies hebben de rapporteurs informatie ingewonnen bij de Commissie en bij de vertegenwoordiging van Hongarije bij de Europese Unie. Bovendien heeft de studiegroep zich in oktober 1999 naar Hongarije zelf begeven om er van gedachten te wisselen met een aantal vertegenwoordigers van de overheid en het "maatschappelijk middenveld". Ten slotte hebben de rapporteurs ook rekening gehouden met resoluties van het Europees Parlement(1) en van het Gemengd Raadgevend Comité EU-Hongarije(2).

2. Sociaal-economische situatie in 1999

2.1. Alle geraadpleegde instanties zijn het erover eens dat Hongarije over het geheel genomen al behoorlijk is opgeschoten met de voorbereiding van zijn toetreding tot de Europese Unie.

2.2. Op het politieke vlak moeten twee belangrijke ontwikkelingen worden gesignaleerd: de hervorming van de grondwet in 1989 en de parlementsverkiezingen van mei 1998, die een driepartijencoalitie van centrum-rechtse signatuur aan de macht hebben gebracht (goed voor 213 van de 386 parlementszetels). De regering wordt nu geleid door Viktor Orbán, de leider van 's lands grootste partij Fidesz, die 38,3 % van de stemmen en 148 parlementszetels behaalde. De voornaamste oppositiepartij is de socialistische MSzP, die 34,7 % van de stemmen en 134 parlementszetels in de wacht sleepte. De Hongaarse president heeft slechts beperkte bevoegdheden en heeft voornamelijk een representatieve functie. Sinds maart 1999 is Hongarije volwaardig lid van de NAVO. Alles lijkt er dus op te wijzen dat de democratische instellingen en het parlementaire stelsel er behoorlijk functioneren en dat Hongarije bijgevolg aan de politieke criteria voor het EU-lidmaatschap voldoet.

2.3. De verstandhouding met de buurlanden is er de afgelopen jaren aanzienlijk op vooruitgegaan. In 1996 heeft Hongarije met twee van zijn buurlanden - Slowakije en Roemenië - een overeenkomst gesloten. In beide landen zorgt de behandeling van de Hongaarstalige minderheid evenwel nog voor enkele kleine problemen en in het geval van Slowakije worden de onderlinge betrekkingen bovendien overschaduwd door een geschil omtrent de Donau.

2.4. Ook op economisch gebied is Hongarije erop vooruitgegaan. De economische groei neemt de afgelopen jaren weer sterk toe: in 1997 en 1998 bedroeg de groei resp. 4,4 en 4,5 % en voor 1999 komen de meest recente ramingen uit op 4,2 %. De inflatie van haar kant neemt geleidelijk aan af, wat niet wegneemt dat de 10 % van 1999 (1998: 14,9 %) nog lang niet in de buurt van de percentages in de eurozone ligt. Ook het overheidstekort neemt af, maar ondanks de gunstige groeicijfers is die afname vooralsnog tamelijk beperkt gebleven (van 4,8 % in 1997 via 4,5% in 1998 tot 3,9 % in 1999). Te vermelden zijn ten slotte nog de werkloosheid en het tekort op de lopende rekening. De werkloosheid bedroeg in 1998 8 % en in 1999 6,5 %, wat voor de nodige sociale spanningen heeft gezorgd door het feit dat Hongarije in het verleden altijd een situatie van volledige werkgelegenheid heeft gekend. Het tekort op de lopende rekening schommelde de afgelopen vijf jaar tussen 2,5 en 3,5 % van het BBP, maar het werd wel geheel gecompenseerd door een sterke instroom van buitenlands kapitaal (in totaal zo'n 21 mrd euro).

2.5. Hongarije is al goed opgeschoten met het dereguleren en privatiseren van belangrijke economische sectoren, met name sinds de inwerkingtreding van de wet van 1995. Hier en daar hebben zich weliswaar problemen voorgedaan, maar over het geheel genomen kan men stellen dat het land klaar is om mee te draaien in een vrijemarktsysteem: de particuliere sector neemt momenteel 80 % van het BBP voor zijn rekening en 64 % van Hongarijes buitenlandse handel vindt plaats met lidstaten van de Europese Unie.

2.6. In diverse productiesectoren is de situatie, mede als gevolg van het privatiseringsproces, ingrijpend veranderd. De landbouwsector heeft de afgelopen jaren tal van arbeidskrachten naar andere sectoren zien vertrekken, een tendens die de komende jaren naar alle waarschijnlijkheid nog zal doorzetten. Volgens Eurostat verschafte de sector in 1998 toch nog werk aan 9,4 % van de beroepsbevolking, een cijfer dat volgens Hongaarse bronnen een jaar later was gedaald tot 7 %. In 1998 werkten zowat 1 miljoen Hongaren in zeer kleine bedrijfjes (minder dan 10 werknemers), 360000 in kleine bedrijven (tussen 10 en 49 werknemers) en ongeveer 500000 in middelgrote bedrijven (tussen 50 en 249 werknemers). In totaal gaat het hier om zo'n 50 % van de beroepsbevolking (bron: IAO - Boedapest 1998).

2.7. De industrie wordt gekenmerkt door een duale structuur: slechts enkele bedrijven halen, mede dankzij de inbreng van buitenlandse investeerders, een betrekkelijk hoge productiviteit, terwijl vele andere, die het van binnenlandse investeerders moeten hebben, met een geringe productiviteit en verouderde technologieën te kampen hebben, wat hun integratie in een open en op concurrentie stoelend systeem aanzienlijk bemoeilijkt. Ook de milieuproblemen baren heel wat zorg.

2.8. De dienstensector lijkt een veel snellere ontwikkeling door te maken dan de industrie, wat zich in vele gevallen laat verklaren door het feit dat het hier om een totaal nieuwe sector gaat en er bijgevolg geen herstructureringsmaatregelen moeten worden genomen. Dit neemt evenwel niet weg dat ook deze sector verder moet worden gemoderniseerd.

2.9. Ontwikkeling van de arbeidsverhoudingen

2.9.1. De reorganisatie van het arbeidsbestel in de jaren '90 heeft zowel aan vakbondszijde als aan de kant van de werkgevers een verregaande versnippering met zich meegebracht.

2.9.2. Met de overgang naar een markteconomie heeft zich geleidelijk aan een pluralistisch systeem van arbeidsverhoudingen ontwikkeld. Vier van de voornaamste vakverbonden zijn voortgesproten uit de oude vakcentrale SzOT en zijn na hun afsplitsing hervormd (MSzOSz, SzEF, ESzT, Bond van onafhankelijke vakverenigingen). Er zijn ook twee nieuwe vakverbonden opgericht (LIGA, MOSz).

Hongarije telt heel wat categorale bonden, waarvan de meeste bij een van de zes genoemde centrales zijn aangesloten.

De versnippering van het vakbondslandschap is nog in de hand gewerkt door de Wet op het Lidmaatschap van Verenigingen van 1989, die bepaalt dat tien leden voldoende zijn om een officiële erkenning als vakbond te kunnen krijgen. Er zijn heel wat pogingen tot samenwerking en zelfs fusie ondernomen, maar geen enkel van deze initiatieven is ooit echt van de grond gekomen(3).

2.9.3. De zes grootste vakcentrales zijn allemaal aangesloten bij het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV). Met de steun van het EVV is in Hongarije, net als in de andere Midden- en Oost-Europese kandidaat-lidstaten, in het kader van het Phare-programma een Nationale Vakbondscommissie voor de Integratie in de Europese Unie opgericht. Deze commissie verstrekt de vakbonden informatie over de Europese Unie en de uitbreidingsproblematiek. Verder worden alle vakbonden geïnformeerd en geraadpleegd over de diverse thema's die bij de toetredingsonderhandelingen aan bod komen. De Hongaarse coördinator van de commissie heeft ook zitting in de "strategische werkgroep" die zich namens de regering met de problematiek rond Hongarijes integratie in de Unie bezighoudt.

2.9.4. Eind 1988 is een tripartiet forum opgericht, waaruit later de Nationale Raad voor de Verzoening van Belangen is ontstaan. De bedoeling was conflicten te voorkomen en de vertegenwoordigers van werkgevers, werknemers en regering de kans te geven elkaar te informeren en te raadplegen en met elkaar overeenkomsten te sluiten. De reeds genoemde versnippering aan werkgevers- en werknemerszijde heeft uiteraard ook haar weerslag gehad op de efficiëntie van de besluitvorming binnen de Nationale Raad.

2.9.5. De Nationale Raad heeft zich uitvoerig beziggehouden met onderwerpen als de invoering van een minimumloon en het optrekken van de lonen in aan concurrentie blootgestelde sectoren. Verder zijn binnen de Raad ook enkele nationale overeenkomsten gesloten en een aantal juridische en sociaal-economische onderwerpen besproken.

Volgens de wetgeving die de werking van Nationale Raad regelt, hebben de sociale partners het recht te worden geïnformeerd over alle aspecten van de werkgelegenheidsproblematiek en actief deel te nemen aan de uitwerking van regels en voorschriften in het kader van de arbeidswetgeving: de regering kan alleen na overleg met de sociale partners wetten op dit gebied uitvaardigen.(4).

Onder impuls van de Nationale Raad is de arbeidswetgeving op een aantal punten bijgesteld, met name op het stuk van de bescherming van werknemers die niet onder een collectieve arbeidsovereenkomst vallen.

2.9.6. In maart 1999 is een nieuwe consultatieronde over de herziening van de arbeidswetgeving en over de voorstellen van de regering voor een hervorming van de sociale dialoog van start gegaan. Net als de commissies voor het beheer van de sociale zekerheid is de Nationale Raad inmiddels zonder ook maar enig voorafgaand overleg met de werknemers- en werkgeversorganisaties opgeheven.

Wat de onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers betreft komt het wetsvoorstel van de regering erop neer dat de ondernemingsraad rechtstreeks met de bedrijfsleiding kan onderhandelen, óók in bedrijven waar de vakbonden nog geen voet aan de grond hebben.

2.9.7. De voorstellen van de regering komen er in wezen op neer dat de sociale dialoog in zijn huidige vorm wordt opgeheven en vervangen door een systeem van afzonderlijke overlegfora (zie bijlage), waarbij weliswaar heel wat verschillende kringen worden betrokken, maar van echt overleg - laat staan echte besluitvorming - nauwelijks sprake is. Er zijn twee soorten fora in het leven geroepen: fora voor overleg over arbeidsaangelegenheden en fora voor sociaal-economisch overleg. De fora voor arbeidsaangelegenheden zijn strikt tripartiet samengesteld (overheid, werkgevers en werknemers). De fora voor sociaal-economisch overleg zijn o.m. een Economische Raad en een Sociale Raad, die tweemaal per jaar bijeenkomen. Aan de bijeenkomsten van de Economische Raad nemen ook vertegenwoordigers van de Centrale Bank, van de beursvereniging, van multinationale ondernemingen en van de diverse Kamers van Koophandel deel. Aan die van de Sociale Raad nemen naast vertegenwoordigers van de overheid alleen vertegenwoordigers van gehandicapten, kansarmen, niet-gouvernementele organisaties en allerlei andere verenigingen deel (dus geen vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers).

2.9.8. In 1968 is in de tot dan toe volledig centraal geleide economie een zekere decentralisering doorgevoerd, die ertoe heeft geleid dat over loonkwesties sindsdien niet meer op nationaal niveau (d.w.z. op het niveau van de vakcentrale) maar op bedrijfsniveau wordt onderhandeld(5).

2.9.9. De uit 1992 daterende arbeidswetgeving heeft de afgelopen jaren een aantal wijzigingen ondergaan, die erop gericht waren het systeem van arbeidsverhoudingen meer in lijn te brengen met dat van Duitsland. Op grond van deze regeling kunnen bedrijfscao's sindsdien op het niveau van de ondernemingsraden worden gesloten, terwijl het sluiten van bedrijfstakcao's aan de nationale sectorale bonden wordt overgelaten.

2.9.10. Om bedrijfscao's te kunnen sluiten moeten de vakbonden wel bij de laatste verkiezingen voor de ondernemingsraad ten minste 50 % van de stemmen hebben behaald.

2.9.11. Aan werkgeverszijde zijn er negen nationale organisaties, die in januari 1999 voor hun internationale contacten een overkoepelende vereniging hebben opgericht: het Verbond van Hongaarse Werkgeversorganisaties voor Internationale Samenwerking (MMNSz). Dit is de enige Hongaarse werkgeversorganisatie die is aangesloten bij de Unie van Industrie- en Werkgeversfederaties in Europa (Unice). De verenigingen van werkgevers uit de particuliere sector zijn niet gemachtigd om namens de aangesloten bedrijven collectieve overeenkomsten te sluiten of verplichtingen aan te gaan. De voornaamste taak van de werkgeversorganisaties lijkt erin te bestaan de economische en handelsbelangen van de aangesloten bedrijven te behartigen. Dit verklaart ten dele hoe het komt dat na de cao-boom in de periode 1991-1992 het aantal nieuwe collectieve arbeidsovereenkomsten zo sterk is gedaald.

2.9.12. De overgang naar een markteconomie heeft voor heel wat geledingen van de Hongaarse samenleving ernstige economische en sociale gevolgen met zich meegebracht. De werkloosheid begon onrustwekkende proporties aan te nemen (11,3 % in 1993) en ook het fenomeen "langdurig werkloze"deed zijn intrede. Volgens het Periodiek Verslag van de Commissie van oktober 1999 was het werkloosheidspercentage eind 1999 alweer tot 7,8 % gedaald, maar de situatie varieert aanzienlijk naar gelang van de regio en naar gelang van de categorie van werknemers (aanzienlijke stijging van de jeugdwerkloosheid)(6).

2.9.13. De door de nieuwe regering doorgevoerde hervorming van het bestuursapparaat heeft geleid tot de oprichting van een ministerie van Sociale Zaken en Gezinsaangelegenheden en tot de opheffing van het in 1990 opgerichte ministerie van Arbeid, waarvan de taken en bevoegdheden in 1998 over de ministeries van Economische Zaken, van Onderwijs en van Sociale Zaken en Gezinsaangelegenheden werden verdeeld.

2.9.14. De Nationale Dienst voor Volksgezondheid, die is belast met de preventie van en de bescherming tegen ziekten, en de Arbeidsinspectie, die is belast met het toezicht op de veiligheid en de hygiëne op de werkplek, stemmen hun activiteiten te weinig op elkaar af en beschikken niet over voldoende middelen om de burgers en de werknemers op een adequate manier te beschermen.

2.9.15. Hongarije kent twee lagere bestuursniveaus (regio's en provincies), maar het decentraliseringsproces is nog niet helemaal voltooid. De regio's beschikken slechts over beperkte financiële middelen, die afkomstig zijn van negen ministeries. Dit geldt ook voor de middelen die bestemd zijn voor de bestrijding van de werkloosheid(7). In het kader van de strijd tegen de werkloosheid zijn arbeidsbureaus opgericht en is ook een beroep gedaan op niet-gouvernementele organisaties, die hebben bekeken hoe het bedrijfsleven zijn werkmethoden kan veranderen en op welke manier werklozen aan een nieuwe baan kunnen worden geholpen. Al deze organisaties hebben hun activiteiten en hun politieke invloed in de loop der jaren aanzienlijk weten op te voeren(8).

2.9.16. Het socialezekerheidsstelsel (waarvan de kosten ongeveer 24 % van het BBP vertegenwoordigen) is nog in volle ontwikkeling. Zo werkt de Hongaarse overheid momenteel aan een ingrijpende hervorming van het pensioenstelsel. Met de nieuwe pensioenwet worden drie doelstellingen nagestreefd: de invoering van verplichte particuliere pensioenfondsen, de invoering van een stelsel van vrijwillige aanvullende pensioenvoorzieningen (wet LXXXII van 1997) en de invoering van een verplicht staatspensioenstelsel(9).

2.9.17. De regering heeft ook een ministerie voor Gelijke Kansen in het leven geroepen, dat als taak heeft een gelijkekansenbeleid uit te werken. Hongarije telt ook een aantal niet-gouvernementele organisaties en andere verenigingen die de belangen van vrouwen in het arbeidsproces behartigen.

2.9.18. De val van het communistische regime in 1989 heeft tot een explosieve groei van het aantal niet-gouvernementele organisaties geleid. Momenteel zijn er zo'n 60000 geregistreerd, die samen zo'n 47000 personen in dienst hebben en zo'n 1,5 % van het BBP voor hun rekening nemen. Deze lokale stichtingen, verenigingen en organisaties zijn evenwel niet allemaal even actief. Niettemin heeft Hongarije sinds kort een - onder de premier ressorterend - departement dat speciaal is belast met het versterken van de rol van vrijwilligers- en andere verenigingen.

2.9.19. Alle waardering voor het werk van vrijwilligersorganisaties ten spijt heeft het Comité zijn twijfels over de efficiëntie van de structuur en het nut van de rol van dergelijke organisaties, die in geen geval de taken van de overheid en van de gevestigde maatschappelijke groeperingen kunnen overnemen.

2.10. Er zijn aanzienlijke ontwikkelingsverschillen tussen de diverse Hongaarse regio's, maar de verschillen zijn in Hongarije niet groter dan in de huidige EU-lidstaten.

2.11. De hervorming van het overheidsapparaat is al ver gevorderd, ook al is er nog een lange weg te gaan. Op het vlak van de modernisering van het politieapparaat daarentegen lijkt er nog niet veel vooruitgang te zijn geboekt. Hier moet dringend verandering in komen wil men de opkomende georganiseerde misdaad een halt kunnen toeroepen.

2.12. Met het Phare-programma zijn er de afgelopen jaren opmerkelijke resultaten bereikt, o.m. op het vlak van de herstructurering van de industrie, de privatisering van staatsbezit en de hervorming en consolidering van het institutionele bestel. Sinds 1998 vallen de prioriteiten van het Phare-programma samen met die van de toetredingsstrategie, zodat Phare thans een van de hoekstenen van deze strategie vormt. De sociale partners hebben echter kritiek op de tenuitvoerlegging van de Phare-programma's, die moeilijk toegankelijk zijn en bovendien nogal wat beheersproblemen opleveren. Een van de grootste problemen is dat de regering met de programma's akkoord dient te gaan en de nodige ondersteuning moet geven.

3. Resultaten van het informatiebezoek aan Hongarije

3.1. De studiegroep heeft kort na de publicatie van het tweede Periodiek Verslag van de Commissie een informatiebezoek aan Hongarije gebracht.

3.2. Zij heeft bij die gelegenheid een ontmoeting gehad met ambtenaren die nauw bij de voorbereiding van de toetreding betrokken zijn, met de EU-functionarissen die het verloop van dit proces ter plekke volgen, alsmede met vertegenwoordigers van de meest representatieve maatschappelijke en beroepsorganisaties. Haar conclusies worden in de paragrafen 3.3 t/m 3.9.2 in het kort samengevat.

3.3. Nagenoeg alle vertegenwoordigers van het "maatschappelijk middenveld" hebben hun beklag gedaan over het feit dat de overheid een einde heeft gemaakt aan de gestructureerde sociale dialoog met de sociaal-economische kringen.

3.4. De vroegere Nationale Raad voor de Verzoening van Belangen, die deze sociale dialoog belichaamde, is vervangen door maar liefst zes adviesorganen, die elk een deel van de bevoegdheden en activiteiten van de Nationale Raad hebben overgenomen (waarbij evenwel moet worden opgemerkt dat sommige van deze organen er ten opzichte van de Nationale Raad bevoegdheden bij hebben gekregen). Bovendien moeten verscheidene van deze nieuwe adviesorganen het zonder huishoudelijk reglement stellen of zijn de regels ten aanzien van de frequentie van de bijeenkomsten of de voorwaarden voor het raadplegen of bijeenroepen van het orgaan onduidelijk.

3.5. Zowel werkgevers als vakbonden vormen een zeer heterogene groep: er zijn maar liefst negen organisaties aan de kant van de werkgevers en zes aan werknemerszijde. De werkgeversorganisaties hebben evenwel een coördinatieorgaan in het leven geroepen, het Verbond van Hongaarse Werkgeversorganisaties voor de Internationale Samenwerking, waarmee de eerste aanzet is gegeven voor een geleidelijke integratie. De studiegroep heeft ook vertegenwoordigers van de voornaamste consumentenorganisatie - een over weinig middelen beschikkende, maar niettemin zeer actieve en bij de bevolking goed liggende organisatie - ontmoet.

3.6. Verder heeft de studiegroep contacten gehad met een aantal NGO's. Hongarije telt in totaal zo'n 60000 NGO's, waaronder 30000 actieve. Veel van deze organisaties zijn in wezen coöperaties of zelfs echte bedrijven. Het gaat hier om relicten uit het vroegere collectivistische bestel, die om fiscale redenen voor deze formule hebben gekozen.

3.7. Deze NGO's, die als een alternatief voor een rechtstreekse dialoog met de traditionele maatschappelijke en beroepsorganisaties worden beschouwd, worden door de Hongaarse regering openlijk gesteund. Zo heeft ieder natuurlijk persoon het recht om 1 % van zijn belastbaar jaarinkomen aan een NGO van zijn keuze af te dragen, terwijl de contributies van werknemers en werkgevers aan vakbonden en werkgeversorganisaties níet aftrekbaar zijn.

3.8. De studiegroep was aangenaam verrast door de goede voorbereiding van de Hongaarse ambtenaren die zich met de toetredingsproblematiek bezighouden (waar o.m. de steun van de Commissie in aanzienlijke mate toe heeft bijgedragen). Zij heeft bij verschillende gelegenheden haar tevredenheid daarover uitgesproken.

3.9. In de talrijke gesprekken - zowel met ambtenaren als met vertegenwoordigers van de sociaal-economische kringen - zijn twee duidelijke punten van kritiek naar voren gekomen.

3.9.1. In de eerste plaats stoorden álle gesprekspartners zich aan het feit dat de Commissie zoveel nadruk legt op de kwestie van de Roma en de corruptieproblematiek. Zij zijn van oordeel dat deze twee problemen in het Commissieverslag sterk overtrokken worden. Wat de Roma betreft wijzen zij erop dat er inderdaad problemen zijn, maar dat deze minder omvangrijk en minder ernstig zijn dan de Commissie wil doen geloven. Wat de beschuldiging van corruptie aangaat verwijzen zij naar een recent rapport van Transparency International, waarin te lezen staat dat Hongarije op dit vlak beter scoort dan een van de allereerste EU-lidstaten en het bijna even goed doet als enkele van de later toegetreden landen.

3.9.2. Een tweede - en veel grotere - bron van ergernis is het feit dat nog steeds geen definitieve datum voor Hongarijes toetreding tot de Unie is vastgelegd. De onzekerheid over de toetredingsdatum heeft een demotiverend effect, niet alleen op de bevolking maar ook op de overheid, die niet weet hoe snel zij te werk moet gaan bij het omzetten van het acquis. Verder uitstel van de vaststelling van een concrete datum zou tot gevolg kunnen hebben dat het aanpassingsproces op een lager pitje wordt gezet, zo hebben de gesprekspartners van de studiegroep bij herhaling verklaard.

4. Hongarije en het toetredingsproces: stand van zaken

4.1. Dit hoofdstuk is gebaseerd op informatie die is verkregen via de twee periodieke verslagen van de Commissie en andere documenten en rapporten, zoals het advies van het Europees Parlement over de toetreding van Hongarije(10) en de resoluties van het Gemengd Raadgevend Comité EU-Hongarije(11), alsmede via contacten met de Europese Commissie en de vertegenwoordiging van Hongarije bij de Europese Unie en gesprekken met vertegenwoordigers van de Hongaarse overheid en van Hongaarse maatschappelijke en beroepsorganisaties tijdens het informatiebezoek van de studiegroep aan Hongarije.

4.2. Op de Top van Helsinki heeft de Europese Raad de weg verder geëffend voor de toetreding van kandidaat-lidstaten die aan de politieke en economische toetredingscriteria voldoen en ook in staat zijn het acquis over te nemen. Dit is goed nieuws voor Hongarije, dat zo spoedig mogelijk tot de Unie wil toetreden.

4.3. De weg naar het EU-lidmaatschap is evenwel geen "snelweg": niet alleen komt het EU-lidmaatschap erop neer dat wettelijke en bestuursrechtelijke bevoegdheden worden overgedragen aan een supranationale instantie, maar in de huidige uitbreidingsronde komt daar ook nog eens bij dat de kandidaat-lidstaten een extra inspanning moeten leveren om hun productieapparaat en hun maatschappelijk bestel aan de hogere Europese standaarden aan te passen.

4.4. In de afgelopen decennia is echter duidelijk gebleken dat het Europese integratieproces heel wat voordelen biedt. Het heeft niet alleen voor vrede en wederzijds vertrouwen gezorgd, maar bovendien tot echte solidariteit en meer collectieve welvaart geleid. Daarmee werd de basis gelegd voor een eigen Europees ontwikkelingsmodel, het zgn. "Europees sociaal model". Binnen dit ontwikkelingsmodel komen de economische en maatschappelijke kringen niet alleen op voor hun eigen belangen, maar zetten zij zich ook gezamenlijk in voor het welzijn van de hele samenleving.

4.5. Eén ding kan niet genoeg worden benadrukt: de integratie van een land - in casu Hongarije - in de Europese Unie is een collectieve aangelegenheid, waar de hele samenleving van de kandidaat-lidstaat haar schouders onder dient te zetten. Het kan dan ook alleen maar worden betreurd dat de sociale dialoog tussen de Hongaarse overheid en de voornaamste maatschappelijke en beroepsorganisaties momenteel zo stroef verloopt.

4.6. Het Comité voelt zich niet geroepen om een oordeel te vellen over de vraag hoe het zo ver heeft kunnen komen en in hoeverre de respectieve partijen daaraan debet zijn. Het wil daarentegen wél de Hongaarse overheid én de Hongaarse maatschappelijke en beroepsorganisaties oproepen er alles aan te doen om de sociale dialoog weer op de rails te krijgen. Zonder sociale dialoog zal het toetredingsproces - zo dit al doorgang kan vinden - in ieder geval met veel grotere problemen gepaard gaan en bij de Hongaarse bevolking op veel meer tegenstand stuiten.

4.7. Opmerkingen over de politieke situatie

4.7.1. Het Comité kan zich in grote lijnen bij de analyse van de Commissie aansluiten, met name waar het gaat om de vaststelling dat Hongarije al heel wat vooruitgang heeft geboekt met de consolidering van zijn democratisch bestel, zijn bestuursstructuur en zijn systeem van individuele vrijheden. Verder heeft het zelf kunnen constateren dat het Hongaarse justitieapparaat al veel beter functioneert dan vroeger, dankzij het feit dat de overheid méér en betere materiële middelen ter beschikking heeft gesteld.

4.7.2. Wat de door de Commissie gesignaleerde corruptiepraktijken betreft is het zich ervan bewust dat er zich hier en daar, bijvoorbeeld bij de douane- en veiligheidsdiensten, nog wel eens problemen kunnen voordoen. Het is dan ook van oordeel dat bij de hervorming van het bestuursapparaat in de eerste plaats naar dít soort problemen moet worden gekeken.

4.7.3. Ook de behandeling van de 600000 Hongaarse Roma verloopt nog niet zoals het hoort. Deze kwestie moet dringend - maar op een genuanceerde manier - worden aangepakt.

4.7.3.1. De Roma-gemeenschap - die men ook in andere kandidaat-lidstaten en zelfs in een aantal van de huidige lidstaten aantreft - moet door de overheid en de bevolking worden gerespecteerd.

4.7.3.2. De discriminatie van de Roma-gemeenschap moet worden bestreden door middel van een reeks positieve maatregelen, zoals onderwijsprojecten of andere specifieke steunprogramma's. Het onlangs door de Hongaarse regering goedgekeurde actieplan lijkt een stap in de goede richting, maar ook voor de vakbonden en werkgeversorganisaties is hier een belangrijke rol weggelegd. Een en ander mag echter niet gericht zijn op een gedwongen assimilatie van de Roma in de rest van de Hongaarse bevolking.

4.7.3.3. Het Comité vestigt er de aandacht op dat de kwestie van de Roma-gemeenschap in Hongarije niet zonder meer gelijk mag worden gesteld met de problematiek van de Hongaarse minderheden in andere Midden- en Oost-Europese landen, aangezien de politieke en culturele omstandigheden in deze twee gevallen niet te vergelijken zijn.

4.8. Opmerkingen over de macro-economische situatie

4.8.1. Hongarijes streven naar een stabiele en niet-inflatoire groei heeft al behoorlijke resultaten opgeleverd en ook bij het terugdringen van het overheidstekort maakt het land vorderingen.

4.8.2. Niettemin zijn er vanuit macro-economisch oogpunt gezien een aantal problemen die nog uit de wereld moeten worden geholpen.

4.8.2.1. In de eerste plaats is er het feit dat de Hongaarse munt sinds 1 januari 2000 aan de euro is gekoppeld, wat de mogelijkheden voor een krachtdadiger bestrijding van de inflatie beperkt. Verder dient Hongarije ook het nodige te doen om het toezicht op het financiële bestel in zijn geheel aan te scherpen.

4.8.2.2. Een tweede - nauw met het voorgaande samenhangend - probleem is het feit dat het begrotingstekort nog steeds te groot is en dus verder moet worden teruggedrongen. Om dit doel te kunnen bereiken moet op drie fronten tegelijk worden opgetreden. In de eerste plaats moet het overheidsapparaat versneld worden hervormd, wat een aanzienlijke stijging van de salariskosten en zelfs een aanzienlijke toename van het aantal gespecialiseerde ambtenaren met zich mee kan brengen. In de tweede plaats moet het te grote aandeel van de uitgaven van de lokale en regionale overheden in de totale overheidsuitgaven worden teruggedrongen. In de derde plaats moet iets worden gedaan aan de ontoereikende belastinginkomsten als gevolg van de enorme omvang van de informele economie en van de talrijke belastingvrijstellingen.

4.8.2.3. Zorgwekkend is ook het duale karakter van de Hongaarse economie, waarin twee soorten sectoren kunnen worden onderscheiden: enerzijds een aantal concurrerende en vooral op het buitenland gerichte sectoren (die ook het grootste deel van de directe buitenlandse investeringen aantrekken) en anderzijds een aantal minder concurrerende en voor de binnenlandse markt producerende sectoren. De Hongaarse overheid dient alles in het werk te stellen om de herstructurering van de tweede categorie sectoren vóór 31 december 2000 rond te krijgen omdat krachtens de Europa-overeenkomst op die datum alle douanerechten en andere beschermende maatregelen komen te vervallen.

4.8.2.4. Het privatiseringsproces schiet goed op, wat dankzij de verkoop van verliesgevende bedrijven en de vermindering van de overheidsschuld en de daarmee samenhangende schuldendienst al tot een vermindering van het begrotingstekort heeft geleid. Bij de privatisering van een van de overheidsbanken zijn weliswaar problemen gerezen, maar deze zijn inmiddels op een bevredigende manier opgelost. Ook was eind 1998 14 % van de landbouwgrond nog steeds niet in particuliere handen, wat ingrijpende gevolgen kan hebben voor de toepassing van het acquis op het vlak van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Ten slotte zij er nog op gewezen dat Hongarije zijn privatiseringsinspanningen weleens op een lager pitje zou kunnen zetten als de toetredingsonderhandelingen minder goed opschieten dan de Hongaarse overheid wenst.

4.8.3. Samenvattend kan men stellen dat de Hongaarse economie aan het einde van de voorbereidingsperiode waarschijnlijk in staat zal zijn om mee te draaien in een open en verruimde markt, mits de snelle productiviteitsgroei aanhoudt, de inkomsten niet sneller stijgen dan de productiviteit, een en ander de doelstellingen op het gebied van inflatie, werkgelegenheid en kwaliteit van het bestaan niet doorkruist en de moderniseringsinvesteringen nog worden opgevoerd, ongeacht of het geld hiervoor van binnenlandse spaarders dan wel van buitenlandse investeerders afkomstig is. Het Comité is van oordeel dat de Commissie de verdere ontwikkeling van het concurrentievermogen van de Hongaarse economie in haar geheel en van de industrie in het bijzonder op de voet dient te volgen.

4.9. Opmerkingen over de interne markt en de situatie in de diverse sectoren

4.9.1. Ook op het vlak van de vier vrijheden - een van de pijlers waar de "interne markt zonder grenzen" op stoelt - lijkt Hongarije op het goede spoor te zitten. Er is al heel wat vooruitgang geboekt met de uitwerking van een juridisch kader dat het land in staat moet stellen het acquis in praktijk te brengen. Wel zou iets meer vaart moeten worden gezet achter de overname van de communautaire normalisatieregelingen (zoals CEN of Cenelec), zeker als het land de in een recent decreet van de Hongaarse regering neergelegde doelstelling - een harmonisatiepercentage van 80 % aan het eind van het jaar 2000 - wil halen. Zoals de Waarnemingspost van de interne markt de nog resterende obstakels binnen de Unie in kaart probeert te brengen, zo zouden de Gemengde Raadgevende Comités de nog niet weggewerkte belemmeringen in de kandidaat-lidstaten moeten opsporen om adequate oplossingen te kunnen voorstellen.

4.9.2. Bij de overname van de communautaire mededingingsregels zijn er nog enkele knelpunten. De Hongaarse Grondwet bepaalt namelijk dat alleen nationale wetgeving rechtstreeks kan worden toegepast, wat o.m. gevolgen heeft voor de omzetting van het akkoord van de Associatieraad. De desbetreffende wet moet zodanig worden herzien dat een en ander strookt met de Grondwet. Verder stelt het Comité vast dat Hongarije nog steeds niet over een waterdicht systeem voor de registratie van en het toezicht op aan het bedrijfsleven verleende staatssteun beschikt, reden waarom de Hongaarse regering een controle-instantie in het leven heeft geroepen. Wat de aanpassing van de regels en procedures inzake overheidsopdrachten betreft, is daarentegen wèl aanzienlijk vooruitgang geboekt.

4.9.3. Een van de meest cruciale en complexe aspecten van de toetredingsproblematiek is het landbouwvraagstuk, niet alleen vanwege de economische betekenis van de landbouwsector, maar ook vanwege de maatschappelijke gevolgen die de overname van het acquis op dit terrein met zich mee zal brengen. Het Gemengd Raadgevend Comité heeft zich onlangs met deze kwestie beziggehouden(12) en heeft daarbij met name de volgende aanbevelingen geformuleerd:

- de op de Top van Berlijn vastgestelde financiële vooruitzichten moeten worden geaccepteerd;

- voorkomen moet worden dat een inadequate toepassing van het gemeenschappelijk landbouwbeleid nadelige gevolgen heeft voor de werkgelegenheid in de sector en daarmee de ontvolking van het platteland in de hand werkt; daarom moet het nodige worden gedaan om de Hongaarse landbouwbevolking een behoorlijke levensstandaard te blijven verzekeren;

- er moet een voor beide partijen aanvaardbare regeling op het stuk van de compenserende betalingen aan landbouwers worden uitgewerkt.

Het Comité onderschrijft de conclusies van het Gemengd Raadgevend Comité, die bij de landbouwonderhandelingen als uitgangspunt moeten worden gebruikt.

Hongarije heeft gevraagd om de verkoop van landbouwgrond aan niet-Hongaarse burgers, coöperaties en naamloze vennootschappen gedurende een overgangsperiode van tien jaar te mogen tegenhouden. Zonder zich over de gegrondheid van dit verzoek te willen uitspreken, stelt het Comité bij wijze van compromisoplossing voor dat de directe verkoop van landbouwgrond aan ingezetenen van andere EU-lidstaten alleen wordt toegestaan als het gaat om natuurlijke personen die in Hongarije wonen, of om landbouwcoöperaties die in Hongarije zijn geregistreerd.

4.9.4. Op het vlak van de vervoersproblematiek heeft Hongarije al heel wat vooruitgang geboekt, wat evenwel niet wegneemt dat nog een lange weg moet worden afgelegd. Het Comité heeft in zijn adviezen over het pan-Europese vervoersbeleid(13) en in de resolutie van het Gemengd Raadgevend Comité(14) de centrale rol van Hongarije in het TINA-initiatief benadrukt en grootschalige programma's voor de uitbouw van het Hongaarse spoorwegnet, en vooral het Hongaarse wegennet, bepleit. Het Gemengd Raadgevend Comité heeft voorgesteld een duidelijk onderscheid te maken tussen enerzijds vervoersvraagstukken in verband met de internationale dimensie van de Hongaarse economie en anderzijds vervoersvraagstukken die vooralsnog alleen vanuit binnenlands oogpunt van belang zijn. Verder heeft het er nog op gewezen dat de opleiding van werknemers en zelfstandige vervoerders moet worden verbeterd.

4.9.5. Wat de telecommunicatiesector aangaat heeft Hongarije erop aangedrongen zijn exclusieve rechten op telefoondiensten tot het jaar 2000 te mogen handhaven. Het Comité is van oordeel dat, voor zover het technisch en economisch mogelijk en sociaal aanvaardbaar is, meer vaart moet worden gezet achter de liberalisering van een aantal snelgroeiende diensten met hoge toegevoegde waarde (zoals b.v. datatransmissie, mobiele telefonie), omdat zulks de productiviteit van de economie in haar geheel alleen maar ten goede kan komen. Bij dit alles dient evenwel terdege rekening te worden gehouden met de rechten van de consument en van de werknemers in de sector.

4.9.6. Een van de meest problematische onderdelen van het acquis is de milieuproblematiek, die bij de toetreding voor heel wat praktische problemen kan zorgen. Het Comité heeft er in zijn advies over de toepassing van het acquis door de kandidaat-lidstaten(15) op gewezen dat:

- de steunverlening van de Unie aan de kandidaat-lidstaten moet worden opgevoerd;

- voor de overname van het acquis op milieugebied - althans voor díe aspecten die de werking van de interne markt niet in het gedrang brengen - overgangsperiodes moeten worden ingesteld, waarvan de duur evenwel strikt beperkt dient te blijven;

- de Unie moet eisen dat, als een nieuwe installatie of een nieuw project geheel of gedeeltelijk via EU-leningen of andere vormen van EU-steun worden gefinancierd, de geldende communautaire voorschriften in acht worden genomen, zelfs als deze in Hongarije nog niet officieel van kracht zijn;

- Hongarije zijn bestuurs- en controleapparaat verder moet uitbouwen om zich daadwerkelijk aan de milieuregels van de Unie te kunnen houden.

Vanwege de centrale ligging van Hongarije ten opzichte van andere kandidaat-lidstaten moet verder ook rekening worden gehouden met milieumaatregelen die door de andere kandidaat-landen zijn getroffen, met name wat de Donau en haar zijrivieren betreft.

4.9.7. Het Comité stelt met voldoening vast dat Hongarije al goed is opgeschoten met de overname van de EU-wetgeving op het stuk van de bescherming van de consument. Het hoopt evenwel dat bij de voorlichting van de consument en bij de verdere uitbouw van de consumentenwetgeving ook vertegenwoordigers van de consumentenorganisaties worden ingeschakeld.

5. Partnerschap voor toetreding en nationaal programma voor de overname van het acquis

5.1. In de zgn. "partnerschappen voor toetreding", die zijn ingevoerd bij Verordening 622/98, wordt voor elke kandidaat-lidstaat aangegeven hoe de verdere voorbereiding van het EU-lidmaatschap concreet moet worden aangepakt (prioriteiten, beschikbare middelen). Op basis van deze "partnerschappen" heeft elke kandidaat-lidstaat een "nationaal programma voor de overname van het acquis" opgesteld.

5.2. Hongarije heeft in zijn nationaal programma de volgende prioriteiten aangegeven:

- economische hervormingen;

- institutionele en administratieve opbouw;

- aanpassing aan de interne markt;

- overname van het acquis op het gebied van justitie en binnenlandse zaken;

- omzetting van de milieuwetgeving van de Unie.

5.3. Het Comité is van oordeel dat Hongarije goed is opgeschoten met de uitvoering van zijn programma, maar dat het op een aantal terreinen een extra inspanning zou moeten leveren. De nog resterende lacunes worden in het onderstaande op een rijtje gezet, samen met een aantal specifieke aanbevelingen van het Comité.

5.3.1. Wat de regionale ontwikkelingsproblematiek betreft blijkt dat Hongarije niet alleen met aanzienlijke inkomensverschillen opgezadeld zit, maar bovendien niet over een adequaat bestuurlijk kader voor het voeren van een cohesiebeleid beschikt. Wil het land bij zijn toetreding meteen EFRO-steun kunnen krijgen, dan moet het zo spoedig mogelijk een dergelijk kader in het leven roepen. Binnen het raam van dit beleid zou ook een actieplan ten behoeve van de Roma-gemeenschap kunnen worden opgezet, met de bedoeling de integratie van de Roma te bevorderen en de toegang van hun kinderen tot het onderwijs te verbeteren.

5.3.2. Hetzelfde geldt voor de naleving van de sanitaire en fytosanitaire voorschriften, waaraan de laatste tijd in de Unie zoveel belang wordt gehecht. Als deze problematiek onvoldoende aandacht krijgt, zou dit weleens funest kunnen uitpakken voor de afzetmogelijkheden van de Hongaarse agro- en levensmiddelenindustrie binnen de Unie.

5.3.2.1. Ook de bepalingen betreffende de strijd tegen de drugshandel, de georganiseerde misdaad en het witwassen van geld dienen zo spoedig mogelijk in de Hongaarse wetgeving te worden opgenomen.

5.3.3. Op het vlak van de buitenlandse handel heeft Hongarije zich al grotendeels aan het acquis, en met name aan de regelingen die stoelen op de regels van de Wereldhandelsorganisatie, aangepast. Niettemin moest het eind 1998 nog tal van multilaterale overeenkomsten ratificeren (overeenkomsten waarbij de Unie partij is) en nog een aantal overeenkomsten opzeggen (overeenkomsten die niet met het acquis te verenigen zijn). Het Comité wijst erop dat Hongarije voortaan op de hoogte moet worden gebracht wanneer de Unie nieuwe overeenkomsten gaat ondertekenen, teneinde het land in staat te stellen zich zo snel mogelijk bij deze overeenkomsten aan te sluiten.

5.3.4. Op douanegebied is de achterstand nog steeds aanzienlijk. Deze problematiek moet dan ook bij voorrang worden aangepakt, niet alleen vanwege de financiële gevolgen voor de Hongaarse schatkist en de EU-begroting, maar ook vanwege het feit dat Hongarije aan een aantal niet-EU-lidstaten grenst.

5.3.5. Er is het afgelopen jaar heel wat vooruitgang geboekt bij de uitwerking en tenuitvoerlegging van het Phare-programma voor Hongarije, maar toch worden nog lang niet alle mogelijkheden van dit programma optimaal benut. Hetzelfde geldt voor het ISPA (structurele steun) en het nog in te voeren Sappard (landbouwsteun). Het Comité dringt erop aan dat de maatschappelijke en beroepsorganisaties actiever bij het vastleggen van prioriteiten en de selectie van concrete doelstellingen worden betrokken.

6. Conclusies

6.1. Het Comité is van oordeel dat Hongarijes voorbereiding op het EU-lidmaatschap over het geheel genomen zeer bevredigend verloopt. Het dringt erop aan dat het land zijn inspanningen onverdroten voortzet, ook al kan de Unie om interne redenen nog geen concrete toetredingsdatum aangeven. Verder wijst het erop dat de EU-instellingen en de Hongaarse regering meer - op paritaire basis - met elkaar moeten samenwerken.

6.2. Het betreurt dat de constructieve sociale dialoog tussen de regering en de sociaal-economische kringen is stopgezet. Het dringt er dan ook bij alle partijen op aan de dialoog te hervatten, wat de voorbereiding van de toetreding sneller zou doen verlopen en ook de maatschappelijke acceptatie van het EU-lidmaatschap ten goede zou komen.

6.3. Het zal er in de toekomst binnen het kader van de Gemengde Raadgevende Comités naar moeten streven de nog niet weggewerkte belemmeringen in de kandidaat-lidstaten op te sporen en adequate oplossingen voor te stellen (zoals het als Waarnemingspost van de interne markt de nog resterende obstakels binnen de Unie in kaart probeert te brengen).

6.4. Voor zover de bepalingen van het EU-Verdrag daartoe de mogelijkheid bieden is het bereid om de voorbereiding van Hongarije op het EU-lidmaatschap mee in goede banen te helpen leiden - door middel van rechtstreekse contacten of via het Gemengd Raadgevend Comité - en om als bemiddelaar tussen de Hongaarse overheid enerzijds en de EU-instellingen anderzijds op te treden.

Brussel, 1 maart 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. Rangoni Machiavelli

(1) Resolutie over het periodiek verslag van de Commissie, 15 april 1999.

(2) Resoluties over de hervorming van de sociale beschermingsregelingen van de Europese Unie en van Hongarije, over de sociale dialoog en over het landbouwbeleid tegen de achtergrond van de toetreding van Hongarije tot de Europese Unie.

(3) G. Casale, Workers' Participation in CEEs, IAO, 1998.

(4) Zie het door L. Sandor opgestelde document van het Gemengd Raadgevend Comité Sociaal beleid en sociale dialoog, 26 oktober 1998.

(5) A. Toth, The transformation of the Industrual Relations in Hungary, in: South East Europa Review, maart 1998.

(6) Zie het informatief rapport Werkgelegenheid en sociale situatie van de EU-kandidaat-lidstaten van de afdeling "Externe betrekkingen", juli 1999.

(7) G. Juhas, Threats against further integration?, Lund University, Stockholm 1998.

(8) Wereldbank, Regionaal Bureau in Hongarije, NGO stock-taking in Hungary.

(9) Zie het document van 26 oktober 1998, opgesteld naar aanleiding van de bijeenkomst van het Gemengd Raadgevend Comité.

(10) Resolutie over het periodiek verslag van de Commissie, 15 april 1999.

(11) Resoluties over "de hervorming van de sociale beschermingsregelingen van de Europese Unie en Hongarije" over "de sociale dialoog" en over "het landbouwbeleid en de toetreding van Hongarije tot de Europese Unie".

(12) Zie de resolutie van 10 mei 1999.

(13) Advies over "De tenuitvoerlegging van de Verklaring van Helsinki" (PB C 407 van 28.12.1998) en over "De verwezenlijking van de gestructureerde sociale dialoog bij de pan-Europese vervoerscorridors" (PB C 329, 17.11.1999).

(14) Resolutie over het vervoersbeleid tegen de achtergrond van de toetreding van Hongarije tot de Europese Unie (DI 83/99 fin).

(15) Advies over de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de Regio's en de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa De uitbreiding van de Gemeenschap en het milieu: een strategie met het oog op de toetreding van de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa (PB C 40 van 15.2.1999).

BIJLAGE

bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

Organisatie van de sociale dialoog in Hongarije

>RUIMTE VOOR DE TABEL>