In 1994 heeft de Europese Commissie Eures opgezet als een netwerk van diensten voor arbeidsvoorziening en gerelateerde organisaties. Momenteel is Eures een netwerk van 219 leden en partners in de Europese Unie (EU) en landen van de Europese Vrijhandelsassociatie die zich inzetten voor eerlijke arbeidsmobiliteit. Alle openbare diensten voor arbeidsvoorziening zijn lid van het netwerk.

In dit hoofdstuk worden de bevindingen van de evaluatie van de Eures-verordening samengevat aan de hand van de vijf criteria die zijn vastgesteld in de richtsnoeren voor betere regelgeving: relevantie, doeltreffendheid, efficiëntie, samenhang en meerwaarde voor de EU.

-De uitvoering op nationaal niveau gebeurde zonder directe extra middelen uit de EU-begroting. De lidstaten moesten Eures-acties uit eigen bronnen financieren (nationale begrotingen of operationele programma’s in het kader van het Europees Sociaal Fonds).

-Vanwege sommige essentiële wijzigingen van de verordening, met name de uitbreiding van het netwerk via nationale toelatingssystemen, en het verstrekken van cv’s, waren in sommige lidstaten aanvullende aanpassingen van de wetgeving noodzakelijk. Dit zijn de gebieden waarop de lidstaten terughoudender zijn geweest, met name na de invoering van de algemene verordening gegevensbescherming in 2018.

-Om het juridisch kader voor Eures te voltooien, moesten zes uitvoeringshandelingen worden vastgesteld. Deze zijn vastgesteld in 2017 en 2018. Voorts zijn de bepalingen inzake het verstrekken van cv’s en vacatures door Eures-leden op 13 mei 2018 in werking getreden en zal de geharmoniseerde classificatie die geautomatiseerde matching mogelijk maakt (ESCO), na de uiterste datum voor deze evaluatie van toepassing worden.

-De geharmoniseerde planning en prestatiemetingen in het Eures-netwerk zijn sinds 2018 in alle Eures-landen in gebruik. De activiteiten worden gepland en gemonitord via een gemeenschappelijk instrument dat een jaarlijks overzicht biedt van de geplande en uitgevoerde activiteiten van het netwerk op nationaal niveau. De algemene prestaties van Eures worden gemeten via een geharmoniseerd systeem dat in 2018 is ingevoerd. Tot dusver verstrekken echter niet alle Eures-landen altijd rapportagegegevens van de juiste kwaliteit.

-De transparante uitwisseling van vacatures en cv’s tussen nationale databanken en het Eures-portaal moet nog worden voltooid: alle Eures-landen hebben een systeem opgezet voor de overdracht van vacatures, maar zeven lidstaten dragen nog geen cv’s over via het enkele gecoördineerde kanaal .

De uitvoering van de Eures-verordening vordert. De organisatorische, communicatie- en monitoringaspecten zijn in het gehele netwerk volledig doorgevoerd, maar verdere vooruitgang is nog steeds nodig op de volgende gebieden:

De verordening schrijft het volgende voor: “Uiterlijk 13 mei 2021 legt de Commissie een ex-postevaluatieverslag voor aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de uitvoering en de gevolgen van deze verordening. Het verslag kan vergezeld gaan van wetgevingsvoorstellen tot wijziging van deze verordening.” Derhalve bevat dit verslag, waarin de in het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie gemaakte onderliggende analyse is opgenomen, de evaluatie van de uitvoering van de Eures-hervorming overeenkomstig de verordening van 2016 en de tijdens deze exercitie geleerde lessen.

De algemene Europese coördinatie van Eures was in handen van de Europese Commissie (DG EMPL), totdat deze taak in mei 2021 werd overgenomen door de Europese Arbeidsautoriteit overeenkomstig de verordening tot oprichting van de Europese Arbeidsautoriteit. Op landelijk niveau vergemakkelijken nationale coördinatoren het werk van de leden en partners. Zij verlenen rechtstreekse diensten aan werkzoekenden en werkgevers en delen hun vacatures en cv’s op het Eures-portaal.

Op dit moment is Eures de enige internationale mobiliteitsdienst voor alle soorten werkzoekenden en werkgevers, gratis, in hun eigen taal, zowel persoonlijk als online, in een grote economische regio.

Eures verstrekt informatie en biedt dagelijks bijstand aan werkzoekenden en werkgevers in heel Europa via zijn netwerk van meer dan 1 000 adviseurs. De Eures-diensten worden ook online aangeboden via het Eures-portaal. Naast deze algemene dienstverlening aan werkzoekenden en werkgevers biedt Eures gerichte ondersteuning aan specifieke groepen (bv. jonge werkzoekenden, langdurig werklozen) of gebieden (grensoverschrijdende regio’s).

2.1Relevantie

De Eures-instrumenten en -diensten worden over het algemeen relevant geacht om tegemoet te komen aan de behoeften aan arbeidsmobiliteit binnen de EU, zij het in verschillende mate. De ondersteuning van werkzoekenden en werkgevers is over het algemeen goed geschikt om belemmeringen voor arbeidsmobiliteit binnen de EU, zoals een gebrek aan transparante informatie en administratieve belemmeringen, aan te pakken. Het aanpakken van taalbarrières, het vergemakkelijken van de erkenning van kwalificaties of bijstand na de werving zijn diensten die niet in het hele netwerk wijd verbreid zijn. Daarom wordt de Eures-ondersteuning op deze gebieden minder relevant geacht. Het Eures-portaal wordt gezien als relevant voor het aanpakken van informatielacunes en het bieden van toegang tot een grote pool van vacatures en cv’s, en biedt daarmee een antwoord op de moeilijkheden waarmee werkgevers worden geconfronteerd bij het vinden van profielen met relevante vaardigheden.

Krachtens de verordening is Eures een openbare dienst waartoe alle werknemers en werkgevers in de EU zonder uitzondering toegang hebben, waardoor “afroom”- en “parkeer”-effecten worden voorkomen (d.w.z. “cherry picking”), terwijl particuliere wervingsplatforms en matching op sociale media voornamelijk gericht zijn op gekwalificeerde klanten die voor hun diensten betalen, de Engelse taal beheersen en zelfstandig herplaatsings- en administratieve procedures kunnen afhandelen zonder persoonlijk advies.

Het daadwerkelijke gebruik van Eures hangt af van welke personen hun recht van vrij verkeer willen uitoefenen. Uit de evaluatie blijkt dat Eures in ruime mate tegemoetkomt aan de behoeften van werkgevers en werkzoekenden die worden geconfronteerd met belemmeringen voor arbeidsmobiliteit binnen de EU, met name in grensoverschrijdende regio’s, alsook van jongere werkzoekenden of werkzoekenden met hogere kwalificaties. Door recente ontwikkelingen worden terugkerende en seizoenarbeiders steeds relevantere groepen waarvan de behoeften verder moeten worden bekeken door Eures. De brede waaier aan Eures-instrumenten en -diensten is voldoende flexibel gebleken om in te spelen op de uiteenlopende en snel veranderende behoeften van de Europese arbeidsmarkt. Ook sluit deze waaier goed aan bij de bestaansreden van de openbare diensten voor arbeidsvoorziening, die te allen tijde verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van een actief arbeidsmarktbeleid en de verlening van diensten voor arbeidsvoorziening in het algemeen belang.

Over het algemeen heeft het hervormde Eures-netwerk zich kunnen aanpassen aan de veranderende uitvoeringscontext (d.w.z. trends op het gebied van arbeidsmobiliteit, de technologische vooruitgang, de verstoring als gevolg van COVID-19), zij het afhankelijk van nationale strategieën en prioriteiten. De Eures-landen beschikken over drie belangrijke mechanismen om veranderingen in de uitvoeringscontext in kaart te brengen: uitwisseling van informatie; deelname aan en discussies in de vergaderingen van de Eures-coördinatiegroep; en de geharmoniseerde programmering. Deze mechanismen hebben er tot dusver echter niet voor gezorgd dat de vastgestelde veranderingen op gecoördineerde wijze door het netwerk worden aangepakt. Zo past slechts de helft van de landen diensten en activiteiten aan op basis van een grondige beoordeling van de arbeidsmarktomstandigheden. In een ander geval ging de organisatie van wervingsevenementen zoals de Europese online banendagen ondanks de verstoring als gevolg van COVID-19 weliswaar door, maar moesten de ondersteunende diensten van Eures in sommige landen worden onderbroken vanwege een herverdeling van middelen na verschuivingen in de nationale prioriteiten, wat van invloed was op de beschikbaarheid van het netwerk als geheel.

2.2Doeltreffendheid

De in de verordening gedefinieerde en via het portaal aangeboden Eures-diensten, de adviseurs en de mobiliteitsregelingen leiden tot plaatsingen binnen de EU en bevorderen eerlijke arbeidsvoorwaarden en een betere bekendheid van de mogelijkheden voor arbeidsmobiliteit binnen de EU. Zo is het aantal geverifieerde plaatsingen door de tussenkomst van Eures gestegen van 28 934 in 2016 tot 76 210 in 2019, terwijl het reële cijfer waarschijnlijk hoger ligt, met een voorzichtige raming voor 2019 van 83 360 plaatsingen. Eures levert een bijdrage aan ongeveer 10 % van de grensoverschrijdende plaatsingen, een cijfer dat overeenkomt met het aandeel van de openbare diensten voor arbeidsvoorziening in hun nationale context. Het feit dat de uitbreiding van het netwerk, de volledige uitwisseling van cv’s en de geautomatiseerde matching nog niet volledig zijn doorgevoerd, vermindert echter de algehele doeltreffendheid van Eures.

Het netwerk lijkt als geheel doeltreffender dan de som van de nationale bijdragen, omdat het nationale succes van Eures door de onderlinge afhankelijkheid van de nationale arbeidsmarkten afhankelijk is van de ondersteuning van Eures in andere landen. Er zijn geen aanwijzingen dat Eures in de loop van de tijd in bepaalde landen doeltreffender is. In de evaluatie is ook niet vastgesteld dat een deel van de diensten het doeltreffendst is, maar wordt voorgesteld de huidige aanpak met een brede waaier te handhaven om in te spelen op de veranderende behoeften van de arbeidsmarkt.

Over het algemeen worden de ondersteunende diensten van de Eures-adviseurs beoordeeld als hoogwaardige diensten van goede kwaliteit die tot duurzame resultaten leiden, aangezien zij zijn toegesneden op de individuele behoeften. De tevredenheidsgraad van werkzoekenden (70 %) en werkgevers (84 %) is vergelijkbaar met die van de openbare diensten voor arbeidsvoorziening. Er zijn echter verschillen in de kwaliteit van de dienstverlening binnen het netwerk, wat kan worden verklaard door verschillen in de beschikbare middelen op nationaal niveau. Als gevolg van nationale verschillen in de wetgeving vallen stages en leerlingplaatsen in sommige landen bovendien buiten de werkingssfeer van de openbare diensten voor arbeidsvoorziening, waardoor het vermogen van Eures om jonge werknemers met arbeidskansen te ondersteunen, wordt beperkt.

De Eures-mobiliteitsregelingen en grensoverschrijdende Eures-partnerschappen vullen de ondersteunende diensten van Eures aan, doordat hierdoor geselecteerde doelgroepen worden ondersteund.

Hoewel het Eures-portaal de toegang tot vacatures en cv’s verbetert, wordt verwacht dat de doeltreffendheid ervan verder zal toenemen zodra volledig geautomatiseerde matching mogelijk is. Daarnaast zijn nog niet alle nationale vacatures op het portaal beschikbaar.

De organisatiestructuur van Eures zoals gedefinieerd in de verordening, waarbij het netwerk wordt uitgebreid en de Eures-diensten worden geïntegreerd in de openbare diensten voor arbeidsvoorziening, is grotendeels geschikt om de arbeidsmobiliteit binnen de EU doeltreffend te ondersteunen. Door de toelating van extra leden en partners wordt de uitwisseling van kennis bevorderd en kunnen diensten aan meer klanten worden verleend. Het niveau van de door de verschillende leden en partners verleende diensten hangt echter af van hun individuele belang, hetgeen een negatief effect kan hebben op de kwaliteit van de dienstverlening in het netwerk. De integratie van de Eures-diensten in de openbare diensten voor arbeidsvoorziening komt de kwaliteit van de Eures-diensten ten goede, maar vermindert de zichtbaarheid van Eures.

Eures is niet zichtbaar genoeg bij de deelnemers aan de arbeidsmarkt, wat ten koste gaat van de doeltreffendheid ervan. In dit opzicht lijken werkgevers minder op de hoogte te zijn van Eures vergeleken met werkzoekenden. Recente communicatie- en promotieactiviteiten hebben de bekendheid van Eures vergroot, maar de effecten ervan werden getemperd door financieringsbeperkingen, beperkte samenwerking tussen belanghebbenden en het ontbreken van een gemeenschappelijke aanpak voor de bevordering van het netwerk.

2.3Efficiëntie

Uit de beschikbare informatie blijkt dat de kosteneffectiviteit van Eures sinds de invoering van de Eures-verordening is toegenomen, zoals te zien is in de volgende tabel:

Eures-resultaatindicator 2016 2019 Nettobesparing Kosten per gerealiseerde plaatsing 473,53 288,10 185,42 Kosten per individueel contact 13,60 11,88 1,71 Kosten per naar het portaal overgedragen vacature 2,74 1,24 1,50

Uit de benchmarking van Eures met de activiteiten van openbare diensten voor arbeidsvoorziening blijkt dat de kosten van Eures kunnen worden opgevat als een kleine aanvulling op de kosten van de openbare diensten voor arbeidsvoorziening, waardoor de werkingssfeer van de activiteiten op kosteneffectieve wijze wordt uitgebreid van nationale naar grensoverschrijdende plaatsingen. De efficiëntie van Eures lijkt meer te worden bepaald door het netwerkeffect dan door nationale aspecten.

Hoewel de investering in het enkele gecoördineerde kanaal en het Eures-portaal door de nationale coördinatoren als evenredig wordt beschouwd, zijn de voordelen nog niet volledig zichtbaar. Dit wordt onderstreept door het feit dat landen momenteel niet alle beschikbare vacatures via het kanaal overdragen. Er wordt een aanzienlijke efficiëntieverbetering verwacht na de volledige invoering van geautomatiseerde afstemming van vacatures op profielen van werkzoekenden, die moet worden voltooid zodra de lidstaten de ESCO-classificatie hebben geïntegreerd.