Verslag van de Commissie aan de Raad over de resultaten van de toepassing van artikel 13, lid 9, en de artikelen 22, 23 en 24 van Richtlijn 2000/29/EG van de Raad van 8 mei 2000 betreffende de beschermende maatregelen tegen het binnenbrengen en de verspreiding in de Gemeenschap van voor planten en voor plantaardige producten schadelijke organismen

Verslag van de Commissie aan de Raad over de resultaten van de toepassing van artikel 13, lid 9, en de artikelen 22, 23 en 24 van Richtlijn 2000/29/EG van de Raad van 8 mei 2000 betreffende de beschermende maatregelen tegen het binnenbrengen en de verspreiding in de Gemeenschap van voor planten en voor plantaardige producten schadelijke organismen

In artikel 26 van Richtlijn 2000/29/EG van de Raad van 8 mei 2000 betreffende de beschermende maatregelen tegen het binnenbrengen en de verspreiding in de Gemeenschap van voor planten en voor plantaardige producten schadelijke organismen [1] is het volgende bepaald: "Uiterlijk op 20 januari 2002 bestudeert de Commissie de resultaten van de toepassing van artikel 13, lid 9, en van de artikelen 22, 23 en 24 en legt zij aan de Raad een verslag met eventuele wijzigingsvoorstellen voor".

[1] PB L 169 van 10.7.2000, blz. 1.

Met dit verslag wordt dan ook beoogd een evaluatie te maken van de resultaten van de toepassing van artikel 13, lid 9, van Richtlijn 2000/29/EG wat de controle-infrastructuur betreft, en van de artikelen 22 tot en met 24 van die richtlijn, wat solidariteit en verantwoordelijkheid betreft. Overeenkomstig artikel 26 van diezelfde richtlijn zullen in dit verslag ook wijzigingen in de bestaande wetgeving worden voorgesteld.

1. Inleiding

De termen "solidariteit/verantwoordelijkheid" zijn afkomstig uit voorstellen die zijn geformuleerd in het document: "De voltooiing van de interne markt - Witboek van de Commissie voor de Europese Raad", dat op 14 juni 1985 is voorgelegd (COM(85) 310 def.). In de punten 39 tot en met 43 van het Witboek zijn een aantal specifieke acties op het gebied van de fytosanitaire bescherming voorgesteld. In punt 41 staat: "... Voorts zouden de lidstaten, in het kader van de Gemeenschap, moeten samenwerken bij de bestrijding van frauduleuze praktijken en zouden regels moeten worden vastgesteld tot regeling van de aansprakelijkheid bij schade die het gevolg is van bedrog of nalatigheid". In punt 5.1.6 van de mededeling van de Commissie "Een nieuwe fytosanitaire strategie (schadelijke organismen)" van 10 maart 1987 (COM(87) 97 def.) wordt dit idee herhaald: "... bovendien is het dienstig regels vast te stellen inzake de aansprakelijkheid en financiering. Effect: groter vertrouwen in de naleving van de fytosanitaire voorschriften, adequatere spreiding van de financiële lasten wanneer schadelijke organismen zich via geïnfecteerd materaal verspreiden."

Onder:

- "solidariteit" wordt verstaan: de lidstaat die het "slachtoffer" is van het opduiken van op zijn grondgebied tot dusver onbekende, voor planten schadelijke organismen, kan financiële steun van de Gemeenschap krijgen voor de door hem genomen uitroeiings- en bestrijdingsmaatregelen,

en onder:

- "verantwoordelijkheid" wordt verstaan: als blijkt dat een lidstaat het opduiken van het schadelijke organisme heeft veroorzaakt doordat hij de voorschriften of normen van de fytosanitaire regelgeving van de Gemeenschap niet heeft nageleefd, zal deze lidstaat de in het kader van de solidariteit betaalde fytosanitaire bijdrage aan de Gemeenschap moeten terugbetalen.

Het achterliggende idee is dat, als de lidstaten voor hun financiële verantwoordelijkheid worden geplaatst in de gevallen waar hun bewaking, inspecties of controles ontoereikend zijn, zij de fytosanitaire voorschriften van de Gemeenschap beter zullen naleven.

Het oorspronkelijke voorstel voor een richtlijn van de Raad (COM(89) 647 def. van 22 januari 1990 [2] - Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 77/93/EEG betreffende de beschermende maatregelen tegen het binnenbrengen op het grondgebied van de lidstaten van voor planten of voor plantaardige producten schadelijke organismen), dat bepalingen inzake solidariteit en verantwoordelijkheid bevatte en bij voorstel COM(91) 246 def. van 17 juli 1991 is gewijzigd [3], is gedurende jaren intens in de Raad besproken. Deze besprekingen hebben geresulteerd in Richtlijn 97/3/EG van de Raad van 20 januari 1997 [4] tot wijziging van Richtlijn 77/93/EEG betreffende de beschermende maatregelen tegen het binnenbrengen en de verspreiding in de Gemeenschap van voor planten en plantaardige producten schadelijke organismen [5]. Deze richtlijn is in werking getreden op 30 januari 1997 en de lidstaten moesten de nodige bepalingen vóór 1 april 1998 ten uitvoer leggen.

[2] PB C 31 van 9.2.1990, blz. 8.

[3] PB C 205 van 6.8.1991, blz. 16.

[4] PB L 27 van 30.1.1997, blz. 30.

[5] PB L 26 van 31.1.1977, blz. 20.

Richtlijn 97/3/EG is gepreciseerd bij Verordening (EG) nr. 2051/97 van de Commissie van 20 oktober 1997 tot vaststelling van uitvoeringsbepalingen van de regeling inzake de toekenning van een financiële bijdrage "fytosanitaire bestrijdingsmaatregelen" door de Gemeenschap [6]. Hierin is bepaald tegen welke datum in een bepaald jaar een solidariteitsdossier moet zijn ingediend om in aanmerking te komen voor een financiële bijdrage uit de begroting voor datzelfde jaar.

[6] PB L 287 van 21.10.1997, blz. 13.

In Richtlijn 97/3/EG waren ook bepalingen inzake infrastructuurmaatregelen opgenomen en was bepaald dat nadere voorschriften inzake de tenuitvoerlegging van de solidariteitsbepalingen zouden worden vastgesteld in twee toepassingsverordeningen. Een daarvan zou betrekking hebben op de algemene solidariteitsregeling en de andere (facultatieve bepaling) op het specifieke aspect van de winstderving. Al deze bepalingen van Richtlijn 97/3/EG zijn vervolgens opgenomen in Richtlijn 2000/29/EG van de Raad, die een codificatie van Richtlijn 77/93/EEG is.

2. Evaluatie van de toepassing van de betrokken artikelen

2.1. Artikel 13, lid 9 - "Controle-infrastructuur"

2.1.1. Inhoud van het artikel

Artikel 13, lid 9, bevat de algemene voorschriften voor de toekenning van een financiële bijdrage van de Gemeenschap aan de lidstaten met het oog op de versterking van hun controle-infrastructuur voorzover het gaat om fytosanitaire controles die worden verricht overeenkomstig Richtlijn 2000/29/EG.

"Deze bijdrage dient ter verbetering van de uitrusting van niet op de plaats van bestemming gevestigde controleposten wat betreft apparatuur en installaties die nodig zijn voor controle en onderzoek en eventueel voor de in [artikel 13,] lid 11, [van Richtlijn 2000/29/EG] bedoelde maatregelen, boven het niveau dat reeds bereikt is doordat voldaan is aan de minimumvoorwaarden die in de uitvoeringsbepalingen zijn voorgeschreven op grond van lid 8, vierde alinea, [van datzelfde artikel]."

"De Commissie stelt de opneming in de algemene begroting van de Europese Unie voor van daartoe benodigde kredieten."

"Binnen de grenzen van de voor deze doeleinden beschikbare kredieten dekt de bijdrage van de Gemeenschap tot 50 % van de uitgaven die rechtstreeks met de verbetering van apparatuur en installaties verband houden" (in sommige uitzonderlijke gevallen tot 70 % als de Raad daartoe besluit, cf. artikel 25 van Richtlijn 2000/29/EG).

Hiertoe zijn bij Richtlijn 98/22/EG van 15 april 1998 [7] minimumeisen vastgesteld voor de uitrusting van niet op de plaats van bestemming gevestigde controleposten waar fytosanitaire controles van planten, plantaardige producten of andere materialen uit derde landen worden verricht.

[7] PB L 126 van 28.4.1998, blz. 26.

De in een toepassingsverordening omschreven uitvoeringsbepalingen voor deze maatregel alsmede de toekenning van de financiële bijdrage en het bedrag ervan worden vastgesteld bij beschikking van de Commissie. Met het oog op de toekenning van de financiële bijdrage verstrekt de betrokken lidstaat de nodige gegevens en legt hij de nodige documenten voor. Op gezag van de Commissie kan ook onderzoek worden verricht door deskundigen als bedoeld in artikel 21 van Richtlijn 2000/29/EG.

2.1.2. Voortgang bij de tenuitvoerlegging van het artikel

Na de inwerkingtreding van Richtlijn 97/3/EG zijn verschillende opeenvolgende ontwerpen gemaakt voor een verordening van de Commissie tot vaststelling van nadere voorschriften voor de tenuitvoerlegging van artikel 13, lid 9. Dit alles heeft geresulteerd in Verordening (EG) nr. 998/2002 van de Commissie van 11 juni 2002 tot vaststelling van uitvoeringsbepalingen van de regeling inzake de toekenning door de Gemeenschap van een financiële bijdrage aan de lidstaten met het oog op de verbetering van de infrastructuur voor fytosanitaire controles van planten en plantaardige producten uit derde landen [8].

[8] PB L 152 van 12.6.2002, blz. 16, zoals gerectificeerd in PB L 153 van 13.6.2002, blz. 18.

Deze verordening bevat met name: administratieve voorschriften betreffende de indiening van de aanvraag, een opsomming van de gegevens die moeten worden verstrekt over de uit te rusten controlepost, gegevens over de verantwoording van de aankoop van de apparatuur/installaties en de beschrijving daarvan, alsmede een financieringsplan voor de aankoop.

De lidstaten moeten vooraf een aanvraag indienen voor de toe te stane uitgaven. Vervolgens onderzoekt de Commissie deze aanvragen en stelt zij een lijst op van de aanvragen die aan de criteria van de verordening voldoen. De lijst van de subsidieerbare apparatuur/installaties is beperkt tot de uitrusting die rechtstreeks verband houdt met en noodzakelijk is voor controle-activiteiten.

De gekozen uitgavenprogramma's worden vervolgens gerangschikt op basis van hun toegevoegde waarde en van de toegekende prioriteit: inspectieposten die grondig moeten worden geherstructureerd en inspectieposten die na controle door het Voedsel- en Veterinair Bureau moeten worden verbeterd, krijgen voorrang. De definitieve lijst van de te subsidiëren programma's zal ter bespreking aan het Permanent Plantenziektekundig Comité worden voorgelegd.

De Raad heeft tot dusver niet bepaald in welke gevallen de in artikel 13, lid 9, bedoelde financiële bijdrage 70 % van de subsidiabele uitgaven kan bedragen (artikel 25 van Richtlijn 2000/29/EG).

Momenteel zijn voor deze actie financiële middelen toegekend ten bedrage van 100 000 - 200 000 euro per jaar. Waarschijnlijk zullen extra middelen nodig zijn zodra de Unie zal uitbreiden en de buitengrenzen zullen opschuiven.

Voor 2002 is de termijn voor de indiening van de aanvragen door de lidstaten uitzonderlijk verlengd tot 15 juli. De Commissie heeft vier aanvragen ontvangen, die zij momenteel evalueert.

2.2. Artikelen 22 en 23 - ("Solidariteit")

2.2.1. Inhoud van de artikelen

2.2.1.1. Het beginsel

In artikel 22 is het volgende bepaald: "Indien vastgesteld of vermoed wordt dat een schadelijk organisme in de Gemeenschap is binnengebracht of zich daar verspreidt, kunnen de lidstaten overeenkomstig de artikelen 23 en 24 in aanmerking komen voor een financiële bijdrage "fytosanitaire bestrijdingsmaatregelen" van de Gemeenschap voor de dekking van de uitgaven die rechtstreeks voortvloeien uit de noodzakelijke maatregelen die zijn getroffen of die worden overwogen met het oog op de bestrijding van dat schadelijke organisme om het uit te roeien of, als dat niet mogelijk is, de verspreiding ervan tegen te gaan. De Commissie stelt de opneming in de algemene begroting van de Europese Unie voor van daartoe benodigde kredieten."

Om voor deze financiële bijdrage in aanmerking te komen moet de lidstaat het opduiken van het betrokken schadelijke organisme meedelen, ongeacht of het in bijlage I of II bij Richtlijn 2000/29/EG is vermeld of niet.

Voorts is het noodzakelijk dat het schadelijke organisme "een acuut gevaar betekent voor de gehele Gemeenschap of een gedeelte daarvan, doordat het voorkomt in een gebied waar, hetzij de aanwezigheid van dit organisme tot op dat moment niet bekend was, hetzij dit organisme uitgeroeid is of wordt" en dat het "via partijen planten, plantaardige producten of andere materialen uit een derde land of uit een ander gebied van de Gemeenschap dit gebied binnengebracht is".

2.2.1.2. Beschrijving van in artikel 22 vermelde "noodzakelijke maatregelen"

Als noodzakelijke maatregelen worden bijv. beschouwd (voor meer details, zie artikel 23, lid 2, van Richtlijn 2000/29/EG):

a) destructie of ontsmetting;

b) inspecties of tests;

c) verboden of beperkingen ten aanzien van het gebruik.

Voor de onder a) en b) van punt 2.2.1.2. vermelde maatregelen dient de financiële bijdrage voor de dekking van betalingen uit overheidskredieten en voor de compensatie van andere financiële verliezen dan winstderving. Onder deze financiële verliezen kan worden verstaan: afschrijving en onderhoud van machines en gebouwen, pachtgelden, belastingen, boetes voor niet nageleefde contracten ... voorzover die niet worden gedekt door inkomsten uit een alternatieve teelt. Hierbij kan het gaan om werkelijke of om geraamde kosten. In dit laatste geval moet gedetailleerd worden uitgelegd hoe de berekeningen zijn gemaakt.

Voor de onder c) vermelde maatregelen kan in een toepassingsverordening worden gespecificeerd in welke gevallen, in afwijking van de algemene bepalingen, een compensatie voor de winstderving (die voortvloeit uit verboden of beperkingen ten aanzien van het gebruik en als dusdanig rechtstreeks verband houdt met de verkoop van producten en het netto-inkomen van het bedrijf) beschouwd wordt als een uitgave die rechtstreeks verband houdt met de noodzakelijke maatregelen, alsook de tijdslimieten die in die gevallen van toepassing zijn, met een maximum van drie jaar. Tot dusver is deze afwijking nog in geen enkel geval toegepast.

Het begrip "overheidskredieten" heeft tot discussies geleid. In het kader van de solidariteit worden hiermee financiële middelen bedoeld die niet noodzakelijk rechtstreeks uit de nationale begroting hoeven te komen, maar onder bepaalde voorwaarden kunnen worden betaald via tussenpersonen, zoals een producentenvereniging. De door producentenverenigingen gedeclareerde uitgaven kunnen worden geacht te zijn gefinancierd uit overheidskredieten op voorwaarde dat de door die verenigingen uitgevoerde uitroeiingsmaatregelen in overeenstemming zijn met de instructies van de op fytosanitair gebied bevoegde autoriteiten en dat die uitgaven zijn gefinancierd uit de begroting van de lidstaat, via een parafiscale heffing of via een verplichte bijdrage van alle producenten van een bepaalde sector of een bepaald gebied. Als een producentenvereniging daarentegen wordt gefinancierd met bijdragen van de eigen leden en het lidmaatschap niet verplicht is, is er geen sprake van overheidskredieten.

In elk geval komen de normale exploitatiekosten van de bevoegde officiële instantie (de Plantenziektekundige Dienst) niet in aanmerking.

Ook de handelswaarde van het vernietigde materiaal (d.w.z. besmet materiaal of materiaal waarvan werd vermoed dat het besmet was) dat van de betrokken partij afkomstig was en de vermindering van het inkomen als gevolg van de verwijdering of behandeling van dat materiaal komen niet voor vergoeding in aanmerking.

2.2.1.3. Indiening van een dossier

Om de financiële bijdrage van de Gemeenschap te krijgen moet de betrokken lidstaat bij de Commissie een verzoek indienen binnen de vastgestelde termijn ("vóór het eind van het kalenderjaar dat volgt op het jaar waarin het schadelijke organisme werd ontdekt"). De Commissie en de overige lidstaten ontvangen alle met betrekking tot het dossier vereiste gegevens (artikel 23, lid 4). De lidstaat die de aanvraag indient, verstrekt nadere gegevens over de noodzakelijke maatregelen en het tijdschema daarvan, de verkregen resultaten en de werkelijke of geraamde kosten van de verrichte of te verrichten uitgaven, alsmede over het deel daarvan dat is of moet worden betaald uit overheidskredieten.

De financiële bijdrage van de Gemeenschap wordt toegekend op dezelfde wijze als de bijdrage voor de infrastructuuruitgaven, d.w.z. via een of meer beschikkingen van de Commissie, en rekening houdend met de omvang van het gevaar dat het schadelijke organisme waartegen de maatregelen zijn genomen, vertegenwoordigt. Zij dekt tot 50 %, en in geval van compensatie voor winstderving, tot 25 % van de uitgaven die rechtstreeks met de noodzakelijke maatregelen verband houden.

2.2.1.4. Toekenning van de middelen

De maatregelen moeten worden genomen binnen twee jaar na de datum van ontdekking van het schadelijke organisme of moeten voor die periode worden overwogen. Deze periode kan worden verlengd als na onderzoek van de situatie blijkt dat het doel van de maatregelen binnen een redelijke extra termijn bereikt zal worden. De financiële bijdrage van de Gemeenschap zal in de betrokken jaren degressief zijn. Voorts zijn er bepalingen opgenomen voor het geval de maatregelen gericht zijn op de bescherming van andere delen van het grondgebied van de Gemeenschap dan dat van de betrokken lidstaat.

De betrokken lidstaat moet de Gemeenschap de hem betaalde bedragen geheel of gedeeltelijk terugbetalen als de noodzakelijke maatregelen bijv. niet of niet conform zijn uitgevoerd. Ook wordt de bijdrage niet langer uitbetaald als de maatregelen niet meer nodig worden geacht.

2.2.2. Voortgang bij de tenuitvoerlegging van de artikelen

2.2.2.1. Ontwikkeling van het beschikbare budget over de periode 1997-2002

Reeds vanaf 1997 heeft de Commissie de eerste aanvragen gekregen om te voorzien in budgetten voor de solidariteitsfinanciering. Met de evaluatie van de eerste dossiers is pas in februari 1999 begonnen. Hierdoor konden de voor 1997 en 1998 beschikbare begrotingsmiddelen (400 000 EUR per begrotingsjaar) niet worden gebruikt.

Van 1999 tot en met 2001 zijn 57 dossiers voorgelegd en geanalyseerd. De Commissie heeft voor de subsidiabele dossiers tal van beschikkingen gegeven tot vaststelling van een financiële bijdrage van de Gemeenschap; de meest recente is Beschikking 2001/811/EG van de Commissie van 21 november 2001 [9]. Er is een totaalbedrag van 1 654 513 euro betaald. In de loop van de jaren is het toegekende budget geleidelijk toegenomen, cf. tabel 1.

[9] PB L 306 van 23.11.2001, blz. 25.

Tabel 1: Ontwikkeling van het beschikbare budget (huidige begrotingslijn: B1-333)

Jaar // Beschikbaar budget (EUR)

1997 // 400 000

1998 // 400 000

1999 // 300 000

2000 // 500 000

2001 // 900 000

2002 // 1 300 000

Totaal // 3 800 000

2.2.2.2. Procedure voor de toekenning van de financiële bijdrage

Het is van groot belang dat het dossier zorgvuldig wordt samengesteld. Om dit te vergemakkelijken zijn "richtsnoeren" opgesteld (hieraan is hard gewerkt en er zijn verschillende opeenvolgende versies). Deze richtsnoeren bestaan uit verschillende delen: eerst worden de algemene criteria waaraan een dossier moet beantwoorden om in aanmerking te komen, opgesomd en toegelicht. Er wordt bijzondere nadruk gelegd op het bestaan van een handelscircuit dat aan de oorsprong ligt van het opduiken van een schadelijk organisme. De toegestane looptijd van de maatregelen wordt ook besproken. Vervolgens wordt uiteengezet hoe een dossier moet worden samengesteld en welke technische bijlagen moeten worden bijgevoegd. Er worden voorbeelden gegeven van beoordelingselementen die nuttig zijn om de evaluatie van het dossier te kunnen afronden. Daarna worden de "noodzakelijke maatregelen" opgesomd die voor de bijdrage in aanmerking komen. Het begrip "overheidskredieten" wordt toegelicht. Voorts is een gedeelte gewijd aan het begrip "betalingen" naar gelang van de categorie van de betrokken maatregel (destructie-ontsmetting, inspecties of tests, compensatie van andere financiële verliezen dan winstderving). De presentatie van de financiële bijlagen bij het dossier, een belangrijk element voor de eventuele toekenning van een financiële bijdrage van de Gemeenschap, wordt zeer zorgvuldig toegelicht. Achteraan in het document bevinden zich modellen van standaarddocumenten voor de indiening van een dossier, zoals het aanvraagformulier, de financieringstabel en andere nuttige gegevens zoals een glossarium met technische termen en de NUTS-indeling (nomenclatuur van de territoriale eenheden voor de statistiek, waarmee het gebied waar zich de uitbraak heeft voorgedaan, in kaart kan worden gebracht).

Nadat de dossiers zijn samengesteld en volledig worden geacht, worden zij onderzocht in specifieke werkgroepen binnen het Permanent Plantenziektekundig Comité. In de eerste helft van het kalenderjaar bepaalt de werkgroep welke dossiers voor een financiële bijdrage in aanmerking komen. Vervolgens worden de financiële bijdragen voor de verschillende dossiers berekend op basis van het beschikbare budget en eventueel rekening houdend met een degressiecoëfficiënt (momenteel is er betreffende de degressiviteit nog geen regelgeving vastgesteld). Het geheel wordt opgenomen in een ontwerpbeschikking van de Commissie, die voor advies aan het Permanent Plantenziektekundig Comité wordt voorgelegd. Nadat een gunstig advies is gegeven en de Commissie de beschikking heeft goedgekeurd, worden de financiële bijdragen zo spoedig mogelijk aan de lidstaten betaald.

Verordening (EG) nr. 2051/97 van de Commissie van 20 oktober 1997 tot vaststelling van uitvoeringsbepalingen van de regeling inzake de toekenning van een financiële bijdrage "fytosanitaire bestrijdingsmaatregelen" door de Gemeenschap, bevatte slechts summiere gegevens inzake de indiening van de dossiers, met name wat de vorm en de termijn betreft. Uit de ervaring met het onderzoek van de dossiers is gebleken dat deze verordening onvolledig was. Daarom is, overeenkomstig artikel 23, lid 5, vijfde alinea, van Richtlijn 2000/29/EG van de Raad, gewerkt aan een verordening van de Commissie tot vaststelling van uitvoeringsbepalingen van de regeling inzake de toekenning van een financiële bijdrage van de Gemeenschap voor fytosanitaire bestrijdingsmaatregelen en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 2051/97. Deze verordening is door de Commissie goedgekeurd (Verordening (EG) nr. 1040/2002 van de Commissie van 14 juni 2002 [10]). Zij geldt voor dossiers die vanaf 2003 worden ingediend.

[10] PB L 157 van 15.6.2002, blz. 38.

In die verordening is bepaald welke gegevens in het dossier moeten worden verstrekt: algemene gegevens over het opduiken van het schadelijke organisme, een kopie van de kennisgeving overeenkomstig Richtlijn 2000/29/EG, informatie over de genomen of te nemen maatregelen, inclusief de krachtens de wetgeving verplichte aangifte door de diensten van de lidstaat, en identificatiegegevens met betrekking tot de partij die de verontreiniging heeft veroorzaakt. Voorts worden gegevens gevraagd over de betaalde of te betalen bedragen, waarbij moet worden aangegeven welk deel uit overheidsmiddelen wordt gefinancierd. Na onderzoek van de dossiers stellen de diensten van de Commissie een lijst op waarop de dossiers worden gerangschikt naar gelang van bepaalde prioriteiten: bescherming van de belangen van de hele Gemeenschap, een grote kans van slagen en het verschaffen van identificatiegegevens met betrekking tot de partij die de besmetting heeft veroorzaakt. Enkel de dossiers waarmee subsidiabele uitgaven van ten minste 50 000 EUR zijn gemoeid, worden in overweging genomen. Zoals voor de bijdrage voor de controle-infrastructuur wordt de lijst van de dossiers die voor de "solidariteitsbijdrage" in aanmerking worden genomen, bij beschikking van de Commissie goedgekeurd.

Overigens bestaat nog geen rechtskader voor de "winstderving" (artikel 23, punt 3, laatste alinea van Richtlijn 2000/29/EG), aangezien nog niet is gedefinieerd welke "gevallen" in overweging kunnen worden genomen.

2.2.2.3. Controles ter plaatse

De dienst die met de behandeling van de dossiers belast is (DG SANCO E.1), heeft een controlebezoek aan Portugal gebracht om het solidariteitsdossier betreffende aardappelbruinrot op verschillende Solanaceae in Portugal te evalueren. Dit soort evaluatiebezoeken, dat verschilt van de inspectiebezoeken van het Voedsel- en Veterinair Bureau krachtens artikel 16, lid 3, van Richtlijn 2000/29/EG, zou in de toekomst frequenter kunnen plaatsvinden. Deze evaluatiebezoeken zijn bedoeld om de documenten te controleren en om na te gaan of de uitgaven conform en subsidiabel zijn. Het evaluatieteam zou in de toekomst bestaan uit vertegenwoordigers van SANCO E.1 en van de dienst die met het budgetbeheer belast is (DG SANCO A.3).

2.2.3. Statistische gegevens over de solidariteitsdossiers

De volgende tabellen bieden een gedetailleerder overzicht van de sinds 1999 behandelde solidariteitsdossiers. Tabel 2 geeft de beschikkingen tot toekenning van een financiële bijdrage weer die sinds 1999 zijn gepubliceerd. Sinds 2000 kent de Commissie de solidariteitsbijdragen toe via één enkele beschikking per jaar.

Tabel 2: Overzicht van de sinds 1999 gepubliceerde beschikkingen

Budget voor het jaar // Aantal beschikkingen

1999 // 5 (2000/34/EG tot en met 2000/38/EG) [11]

[11] PB L 12 van 18.1.2000, blz. 26; PB L 12 van 18.1.2000, blz. 28; PB L 12 van 18.1.2000, blz. 30; PB L 12 van 18.1.2000, blz. 32 en PB L 12 van 18.1.2000, blz. 34.

2000 // 1 (2001/14/EG) [12]

[12] PB L 4 van 9.1.2001, blz. 25.

2001 // 1 (2001/811/EG)

Tabel 3 geeft een statistisch overzicht van de dossiers die in de betrokken periode zijn ingediend.

Tabel 3: Aantal ingediende/aanvaarde dossiers

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(*) Financiële bijdrage gedeeld door het totaal van de in aanmerking komende uitgaven. Elk jaar van een uitroeiingsprogramma vertegenwoordigt normaal gezien één dossier.

(**) De in de tabel opgenomen percentages hebben betrekking op dossiers met een looptijd van ten hoogste 2 jaar. Vanaf het derde jaar wordt overeenkomstig het degressiviteitsbeginsel een bijdrage verleend die kleiner is dan 50 %.

Tendens voor 2002

Voor 2002 hebben de lidstaten 7 dossiers ingediend; de betrokken totale uitgaven bedragen 3 100 000 EUR.

Tabel 4 bevat gegevens over de dossiers per lidstaat. 7 lidstaten hebben reeds een dossier ingediend en de grootste financiële bijdrage gaat naar 3 daarvan: Portugal, Spanje en Frankrijk. Deze opmerking moet evenwel worden gerelativeerd in het licht van het aantal in een jaar ingediende dossiers, hun financiële omvang en het beschikbare budget per jaar.

Tabel 4: Verdeling van de solidariteit per lidstaat + totaal van de bijdragen per jaar

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(*) I.D. = aantal ingediende dossiers, A.D.= aantal aanvaarde dossiers

Grafiek 1 en tabel 5 geven aanvullende informatie per lidstaat over de sinds 1999 betaalde bijdragen. Grafiek 1 vat in een andere vorm de in tabel 4 ingevulde bedragen samen, terwijl in tabel 5 de bedragen per lidstaat en per ziekte worden weergegeven.

Grafiek 1: Totale bijdrage per lidstaat (EUR)

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Tabel 5: Uitsplitsing van de betaalde bijdragen per lidstaat en per schadelijk organisme

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

In tabel 6 wordt een beknopt overzicht gegeven van de solidariteitsbijdragen per getroffen teelt. Hier valt op dat de planten van de familie van de Solanaceae (aardappelen, tomaten, pepers) goed zijn voor 50,7 % van alle solidariteitsbijdragen. Een andere belangrijke post is het dennenaaltje in Portugal.

Tabel 6: Uitsplitsing van de betaalde bijdragen per getroffen planten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.2.4. Commentaar

De "solidariteitsregeling" is een jonge regeling. Het is vrij moeilijk om conclusies te trekken op basis van statistieken over 3-4 jaar, aangezien elk toepassingsjaar nieuwe ervaring met zich meebrengt. Zo is het bijv. nog te vroeg om te besluiten dat de solidariteit vooral betrekking heeft op een aantal specifieke landen, des te meer omdat nu andere lidstaten dossiers aan het indienen zijn.

Een goede presentatie van het dossier door de lidstaten is van groot belang om de tijd die de Commissie aan de evaluatie besteedt, te optimaliseren. Dit aspect wint nog aan belang wanneer het gaat om de evaluatie van de financiële bewijsstukken waarmee het dossier wordt gestaafd. Een goede evaluatie van het "papieren" dossier zou moeten worden aangevuld met een evaluatie ter plaatse door de diensten van de Commissie die de dossiers moeten behandelen en het budget moeten beheren (zie 2.2.2.3).

Het opduiken van een schadelijk organisme moet in de vereiste vorm worden gemeld. Dit is een voorafgaande en noodzakelijke voorwaarde om het dossier te kunnen aanvaarden (artikel 23, lid 1, van Richtlijn 2000/29/EG). Om betwistingen inzake de vorm van deze kennisgeving te voorkomen zou het nuttig zijn in artikel 16, lid 1, en artikel 16, lid 2, eerste alinea, van die richtlijn te preciseren dat deze kennisgeving schriftelijk moet gebeuren, hoewel de term "kennisgeving" en de context waarin die wordt gebruikt, er reeds op wijzen dat deze bepaling in de strikte juridische zin moet worden geïnterpreteerd.

Voorts zou het wenselijk zijn dat de dossiers in de werkgroep worden geëvalueerd door onafhankelijke deskundigen, d.w.z. personen die niet behoren tot de nationale plantenbeschermingsdiensten die de dossiers moeten indienen.

Hoewel de degressiviteit reeds in verschillende gepubliceerde beschikkingen ingebouwd is, is de toepassing van dit begrip soms nauwelijks zichtbaar. Zelfs al wordt tussen bijv. de betaling in jaar 3 en de betaling in jaar 2 (procentsgewijze) degressiviteit toegepast, dan nog kan het betaalde bedrag in jaar 3 groter zijn dan dat in jaar 2; het volstaat namelijk dat de uitgaven in jaar 3 in absolute cijfers veel hoger zijn dan die in jaar 2.

Over de praktische toepassing van de begrippen "winstderving" en "financiële verliezen" moet verder worden nagedacht. Tot dusver hebben slechts weinig lidstaten dossiers ingediend met een onderdeel "andere financiële verliezen dan winstderving" of "winstderving".

2.3. Artikel 24 - ("Verantwoordelijkheid")

2.3.1. Inhoud van het artikel

De Commissie moet nagaan waar het schadelijke organisme, dat door zijn aanwezigheid tot de toekenning van de financiële bijdrage ("solidariteit" genoemd) heeft geleid, vandaan is gekomen. Zij moet met name via verschillende informatiebronnen (de lidstaat van oorsprong, communautaire inspecties, enz.) proberen te vinden waarom de lidstaat van oorsprong niet heeft ontdekt dat de partij(en) planten (plantaardige producten of andere) niet in overeenstemming was (waren) met Richtlijn 2000/29/EG. Zo kunnen eventuele tekortkomingen van de communautaire fytosanitaire regeling worden opgespoord en gecorrigeerd.

Dit maakt het ook mogelijk te evalueren of de lidstaat die het "slachtoffer" van een schadelijk organisme is geworden, niet heeft voldaan aan één van zijn verplichtingen krachtens de communautaire fytosanitaire regeling. In dit geval "wordt aan deze lidstaat geen financiële bijdrage van de Gemeenschap toegekend of, indien de bijdrage reeds is toegekend, wordt deze niet gestort, of, indien de bijdrage reeds is gestort, wordt deze aan de Gemeenschap terugbetaald".

Als uit de evaluatie blijkt dat een andere lidstaat het opduiken van een schadelijk organisme heeft veroorzaakt doordat hij de in het kader van de communautaire fytosanitaire regeling geldende voorschriften of normen niet heeft nageleefd, zal ook deze lidstaat de fytosanitaire bijdrage die in het kader van de solidariteit is betaald, aan de Gemeenschap moeten terugbetalen.

Met deze regeling is dus het begrip "verantwoordelijkheid" ingevoerd; hierbij is het de bedoeling om - via een soort "financiële dwang" - ervoor te zorgen dat de lidstaten bewakings-, inspectie- en controlemaatregelen nemen die beter in overeenstemming zijn met de communautaire regelgeving.

2.3.2. Voortgang bij de tenuitvoerlegging van het artikel

Begin 2000 zijn de diensten van de Commissie begonnen met de werkzaamheden voor de evaluatie van de "verantwoordelijkheid". Vooraf zijn verschillende voorstellen gedaan inzake de werkwijze. Het is de bedoeling de onderstaande fasen te volgen:

Fase 1: analyse door de Commissie van elk geval van "solidariteit". Alle beschikbare documenten worden bekeken: het oorspronkelijke dossier van de lidstaat en aanvullende gegevens, verslagen en nota's van de nationale plantenbeschermingsdiensten, informatie uit onderzoeken in de "slachtoffer"-lidstaat. Deze fase is ingezet voor 16 dossiers, en voor elk daarvan is een "voorafgaande evaluatie van de verantwoordelijkheid" gemaakt.

Fase 2: op basis van de voorafgaande evaluatie van de verantwoordelijkheid krijgen de lidstaten die verontreinigd materiaal hebben ontvangen of van waaruit verontreinigd materiaal is verstuurd, een brief. Tot dusver zijn acht brieven aan lidstaten gestuurd.

Fase 3: de lidstaten geven de Commissie antwoord. Elk van de acht verstuurde brieven is beantwoord.

Fase 4: als de ontvangen informatie onvolledig wordt geacht, kan de Commissie een evaluatiebezoek ter plaatse brengen. Zoals bij de solidariteit gaat het om andere bezoeken dan de inspectiebezoeken van het Voedsel- en Veterinair Bureau. De evaluatieteams zullen bestaan uit vertegenwoordigers van SANCO E.1 en van de dienst die met het budgetbeheer belast is (DG SANCO A.3), eventueel bijgestaan door vertegenwoordigers van de juridische diensten.

Fase 5: de Commissie en het Permanent Plantenziektekundig Comité (PPC) onderzoeken de in de vier vorige fasen ontvangen informatie om eventuele tekortkomingen in de communautaire regelgeving of de omzetting daarvan in de nationale regelgevingen op te sporen en indien mogelijk te verhelpen (artikel 24, lid 2, eerste alinea, van Richtlijn 2000/29/EG). Tijdens deze fase stelt de Commissie een algemeen verslag tot voorafgaande vaststelling van de verantwoordelijkheid op, dat achteraf in het PPC wordt besproken.

Fase 6: de Commissie bepaalt op eigen verantwoordelijkheid en in het licht van de beschikbare gegevens of een lidstaat niet heeft voldaan aan één van zijn verplichtingen uit hoofde van het Verdrag of van Richtlijn 2000/29/EG (artikel 24, lid 2, tweede alinea, van Richtlijn 2000/29/EG). Tijdens deze fase moet worden uitgemaakt of het gaat om een toevallige tekortkoming, die nu verholpen is, dan wel om een blijvende tekortkoming.

Fase 7: in voorkomend geval vragen de diensten van de Commissie de "slachtoffer"-lidstaat of de "schuldige" lidstaat de financiële solidariteitsbijdrage terug te betalen. Met deze procedure wordt niet vooruitgelopen op de mogelijkheid van de Commissie om in voorkomend geval de inbreukprocedure krachtens artikel 226 van het Verdrag in te leiden.

De Commissie heeft voor een aantal dossiers de fasen 1 tot en met 3 reeds uitgevoerd. Deze werkzaamheden moeten worden voortgezet en uitgebreid. Dit zal een van de prioritaire taken zijn tijdens het tweede semester van 2002.

Uit de reeds voltooide werkzaamheden blijkt dat moeilijk exact kan worden bepaald wat de verantwoordelijkheid van een lidstaat is, aangezien de oorsprong van de aanwezigheid van een schadelijk organisme soms moeilijk kan worden achterhaald. Dit is met name het geval als de exacte oorsprong van het besmette materiaal niet bekend is of als het schadelijke organisme pas enkele jaren na het binnenbrengen actief wordt.

3. Samenvatting, conclusies en suggesties van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 13, lid 9, en de artikelen 22 tot en met 24 van Richtlijn 2000/29/EG

3.1. Controle-infrastructuur

Op 11 juni 2002 is Verordening (EG) nr. 998/2002 van de Commissie goedgekeurd. Deze verordening maakt het mogelijk dossiers te financieren die de lidstaten indienen met het oog op de verbetering van de infrastructuur voor fytosanitaire controles.

Gelet op het gebrek aan ervaring terzake kan momenteel geen enkele suggestie worden gedaan inzake een wijziging van de huidige regelgeving. De Commissie zal zich toeleggen op de evaluatie van de eerste resultaten van de toepassing van deze maatregel.

3.2. Solidariteit

Op dit gebied is Verordening (EG) nr. 2051/97 aangenomen. Op basis van de praktische ervaring die is opgedaan in de vier jaar waarin het systeem is toegepast, is deze verordening evenwel ingrijpend gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1040/2002. Deze laatste verordening geeft nadere voorschriften voor de indiening van de dossiers door de lidstaten, vergemakkelijkt deze indiening en verbetert de evaluatieprocedures.

Er zijn verschillende opeenvolgende versies van de richtsnoeren die de lidstaten moeten helpen bij de indiening van hun dossiers. De Commissie zal er blijven naar streven ze te verbeteren.

Om betwistingen inzake de kennisgeving als bedoeld in artikel 23, lid 1, van Richtlijn 2000/29/EG te voorkomen zou het nuttig zijn in artikel 16, lid 1, en artikel 16, lid 2, eerste alinea, van diezelfde richtlijn te verduidelijken dat de kennisgeving schriftelijk moet gebeuren.

Tot dusver hebben de lidstaten zeer weinig dossiers inzake winstderving voorgelegd en de Commissie beschikt terzake over weinig praktische ervaring.

Om het onderzoek van de dossiers te vervolledigen zullen evaluatiebezoeken ter plaatse plaatsvinden.

3.3. Verantwoordelijkheid

De reeds aangevatte werkzaamheden op het gebied van de vaststelling van de "verantwoordelijkheid" zullen worden voortgezet. In het licht van de bereikte resultaten zal de Commissie conclusies trekken en passende voorstellen indienen.