Advies over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad voor een beleid betreffende de wederzijdse erkenning van vergunningen en andere nationale machtigingen tot het aanbieden van satellietnetwerkdiensten en/of satellietcommunicatiediensten (1) (94/C 295/04)

De Raad heeft op 20 januari 1994 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 100 A van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor vervoer en communicatie, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 mei 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Mobbs.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 316e Zitting (vergadering van 1 juni 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met algmene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

21.1. Dit Commissievoorstel betreffende vergunningen voor het aanbieden van satellietdiensten maakt deel uit van het communautaire liberaliseringsproces in de sector telecommunicatie in het algemeen, en in de satellietcommunicatie in het bijzonder.

1.2. Op 20 november 1990 werd de mededeling van de Commissie "Naar paneuropese systemen en diensten: Groenboek over een gezamenlijke aanpak op het gebied van satellietcommunicatie in de Europese Gemeenschap" gepubliceerd (COM(90) 490 def.), het zgn. "Groenboek satellietcommunicatie", waarin het principe werd vastgelegd van een EG-deelname aan het Europese ruimtevaartprogramma, ter aanvulling van de rol van het Europees Ruimte-Agentschap, ESA.

1.2.1. Bij Richtlijn 88/301/EEG van de Raad betreffende de mededinging op de markten van telecommunicatie-eindapparatuur (de "Eindapparatuurrichtlijn"), werd de markt voor eindapparatuur voor vaste netwerken geliberaliseerd.

1.2.2. Bij Richtlijn 90/388/EEG van de Raad betreffende de mededinging op de markten voor telecommunicatiediensten (de "Dienstenrichtlijn"), werd de markt voor vaste telecommunicatiediensten geliberaliseerd, maar alleen voor wat betreft netwerken met toegevoegde waarde (VAN), data- en spraaktelefoniediensten.

1.2.3. De Commissie publiceerde daarna een mededeling over het beleid inzake satellieten, "De Europese Gemeenschap en de ruimtevaart: uitdagingen, kansen en nieuwe acties" (COM(92) 360 def. - 23 september 1992), waarvan de grondbeginselen reeds eerder door de Raad in zijn Resolutie van 19 december 1991 betreffende de ontwikkeling van een gemeenschappelijke markt voor satellietcommunicatiediensten en -apparatuur waren goedgekeurd.

1.2.4. Het toepassingsgebied van Richtlijn 91/263/EEG van de Raad inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de lid-staten betreffende eindapparatuur voor telecommunicatie en de onderlinge erkenning van de conformiteit van die apparatuur, werd bij Richtlijn 93/97/EEG van de Raad uitgebreid tot apparatuur voor satellietgrondstations.

1.3. In 1992 publiceerde de Commissie een voorstel voor een richtlijn betreffende de wederzijdse erkenning van vergunningen en andere nationale machtigingen voor het exploiteren van telecommunicatiediensten. Het had betrekking op de wederzijdse erkenning van vergunningen en andere nationale machtigingen voor het exploiteren van telecommunicatiediensten, de invoering van een communautaire telecommunicatievergunning en de instelling van een communautair telecommunicatiecomité (CTC). Satellietcommunicatie werd er niet in behandeld. In zijn advies van 12 februari 1993 sprak het ESC zijn steun voor dit voorstel uit, maar maakte het toch voorbehoud t.a.v. een aantal punten. Dit voorstel betreffende wederzijdse erkenning werd niet door de Raad goedgekeurd.

1.3.1. De Commissie heeft daarna een gewijzigd voorstel (COM(94) 41) gepubliceerd. Dit volgt in grote lijnen dezelfde benadering als onderhavig voorstel betreffende vergunningen voor satellietdiensten, waarbij is tegemoetgekomen aan de behoeften van telecommunicatiediensten. Het Comité spreekt zich niet specifiek uit over gewijzigde voorstellen, maar hoopt dat ook voor wat betreft het voorstel over telecommunicatiediensten rekening zal worden gehouden met zijn opmerkingen aangaande het voorliggende voorstel over satellietdiensten, die ook op het eerstgenoemde toepasselijk zijn. Aangezien de Commissie ernaar streeft bij beide voorstellen dezelfde benadering toe te passen, zou zij dit ook moeten doen t.a.v. de opmerkingen van het Comité.

1.4. Het onderhavige Commissievoorstel voor maatregelen op de markt voor satellietdiensten sluit aan bij de Resolutie van de Raad van 22 juli 1993, waarin alle lid-staten de toepassing erkenden "... van het beginsel van wederzijdse erkenning van nationale vergunningen en machtigingen gebaseerd op geharmoniseerde voorwaarden en met een voorlopige oplossing die stoelt op een één-loket-procedure, alsmede de ontwikkeling van het beleid dat in de resolutie van de Raad van 19 december 1991 inzake satellietcommunicatie is vastgelegd ... als centrale elementen in de ontwikkeling van een toekomstig regelgevingsbeleid voor de telecommunicatie in de Gemeenschap ...".

1.5. Tot dusver zijn de volgende maatregelen genomen:

- Richtlijn 93/97/EEG ter aanvulling van Richtlijn 91/263/EEG voor wat satellietgrondstation-apparatuur betreft;

- het voorstel voor een richtlijn van de Commissie (SEC(93) 1891) van 1 december 1993 tot wijziging van de Richtlijnen 88/301/EEG en 90/388/EEG betreffende satellietcommunicatie. In zijn advies van 26 januari 1994 (1) spreekt het Comité zijn instemming hiermee uit;

- het voorliggende voorstel betreffende wederzijdse erkenning van vergunningen voor satellietdiensten (COM(93) 652 def.);

- het parallelle voorstel betreffende wederzijdse erkenning van vergunningen voor telecommunicatiediensten dat eerst als COM(92) 254 het licht zag en op 22 maart 1994 in gewijzigde vorm opnieuw is uitgebracht als COM(94) 41.

1.6. Met dit voorstel betreffende satellietdiensten zet de Commissie weer een belangrijke stap op weg naar liberalisering van de telecommunicatiesector in het algemeen.

1.7. Het werk van de Commissie op het gebied van satellieten (dat berust op het "Groenboek satellietcommunicatie" houdt verband met de behoefte aan een samenhangend beleidskader voor de sector mobiele communicatie, zoals blijkt uit haar werk m.b.t. een groenboek over mobiele communicatie (dat op 27 april 1994 als COM(94) 145 is gepubliceerd). Uit deze initiatieven blijkt het alomvattende karakter van de Commissiewerkzaamheden sinds het in 1987 gepubliceerde "Groenboek telecommunicatie" (COM(87) 290), waarin kwesties die specifiek op satelliet- en mobiele communicatie betrekking hadden buiten beschouwing bleven.

2. Inhoud van het Commissievoorstel

2.1. Doel van dit voorstel is een einde te maken aan de huidige situatie, waarin exploitanten van satellietgrondstationnetwerken en aanbieders van satellietcommunicatiediensten die hun diensten in meer dan één lid-staat willen aanbieden, in elk van die lid-staten een vergunning moeten aanvragen, en in sommige lid-staten zelfs voor iedere satelliet die zij wensen te gebruiken.

2.1.1. Het huidige voorstel voorziet in een regeling voor wederzijdse erkenning van vergunningen via een procedure die gebaseerd is op harmonisatie per dienstencategorie van de desbetreffende nationale voorwaarden. Het voorziet ook in de mogelijkheid van wederzijdse erkenning bij niet-geharmoniseerde categorieën van diensten waarvoor volledige harmonisatie niet vereist lijkt. Bij een dergelijke aanpak wordt de volledige erkenning van vergunningen als doel op lange termijn vooropgesteld.

2.2. Het voorstel rust op twee pijlers:

- Wederzijdse erkenning van nationale machtigingen (hoofdstuk II);

- Wederzijdse erkenning overeenkomstig gemeenschappelijke vergunningsstelsels en harmonisatieprocedures (hoofdstuk III).

Ter verwezenlijking van deze doelstellingen wordt een tweefasenaanpak voorgesteld.

Allereerst kan de Commissie het ECTRA opdragen de technische basis voor geharmoniseerde vergunningsvoorwaarden vast te stellen.

Vervolgens toetst de Commissie deze technische basis aan het Gemeenschapsrecht en -beleid.

Ten slotte worden dan gemeenschappelijke vergunningsvoorwaarden vastgesteld, conform de verantwoordelijkheden die krachtens de richtlijn aan de Commissie worden toegewezen.

2.2.1. Het voorstel voorziet in een overgangsregeling die op het één-loket-systeem berust (hoofdstuk IV); deze geldt totdat de regeling voor volledige wederzijdse erkenning een feit is (hoofdstuk III). De overgangsregeling behelst een mechanisme voor de coördinatie van nationale procedures voor het aanvragen en verlenen van machtigingen en vergunningen. De voordelen van een dergelijke overgangsregeling worden door vier lid-staten erkend: Frankrijk, Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. In deze landen wordt ad hoc reeds een één-loket-procedure toegepast, waaruit blijkt dat dit concept, als overgangsregeling, weldoordacht en werkbaar is.

2.2.2. Het thans gewijzigde en als COM(94) 41 opnieuw uitgegeven Commissievoorstel betreffende wederzijdse erkenning van vergunningen voor telecomdiensten voorzag o.m. in de oprichting van een nieuw comité, het "Communautair Communicatiecomité" (CTC). Dit comité zal worden opgericht op grond van het voorstel dat het eerst door de Raad wordt goedgekeurd - hetzij het thans voorliggende, hetzij het gewijzigde voorstel betreffende telecomdiensten. Het CTC zal bestaan uit vertegenwoordigers van de nationale regelgevende autoriteiten (NRA), en zal de Commissie assisteren bij de tenuitvoerlegging van de erkenningsprocedure. Er moet een nieuw comité worden opgericht omdat de bestaande twee comités in deze sector, het ONP-comité (Open Network Provision) - en het ACTE (Approvals Committee on Terminal Equipment), elk op specifieke terreinen bevoegd zijn. Het actieterrein van het CTC dient breder te zijn.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité is ingenomen met de voorstellen van de Commissie en spreekt zijn waardering uit voor het belangrijke werk dat zij hiermee heeft verricht. Het Comité heeft niettemin enkele bijzondere opmerkingen die in paragraaf 4 van dit advies zijn opgenomen.

3.2. Marktsituatie

3.2.1. In Europa is de satellietcommunicatie slechts een kleine sector. De markt voor satellietcommunicatie maakt momenteel ongeveer 1 % van de totale Europese telecommunicatiemarkt uit. Ongeveer 80 % daarvan komt voor rekening van de omroep, 10 % is telefoonverkeer en 10 % is zakelijk telecomverkeer.

3.2.2. Satellietexploitanten kijken met ongeduld uit naar de invoering van maatregelen voor de wederzijdse erkenning van vergunningen. Met name aanbieders van diensten voor nieuwsgaring per satelliet (SNG - Satellite News Gathering), die heel Europa moeten kunnen bestrijken, zouden zeer blij zijn met een vereenvoudigde procedure, want alleen met een dergelijke procedure kan een Europese dienstenmarkt werkelijkheid worden. De noodzaak om in elke lid-staat een vergunning aan te vragen kost immers veel tijd en geld.

3.2.3. De ontwikkeling van de satellietsector voor bijvoorbeeld SNG en het gebruik van alle mogelijkheden van VSAT-systemen (Very Small Aperture Terminal) kan grote voordelen bieden, niet alleen voor grote bedrijven maar ook voor het MKB, m.n. op het stuk van produktie van Europese apparatuur en het scheppen van werkgelegenheid in Europa.

3.3. Tijdschema

Hoe eerder dit voorstel wordt goedgekeurd, hoe beter. Een vergunningsregeling die het gemakkelijker maakt satellietcommunicatiediensten in heel Europa aan te bieden en te gebruiken, zal immers een prikkel zijn voor de ontwikkeling van deze sector.

3.4. Bevoegdheid van de Commissie

3.4.1. Ter wille van de harmonisering van de vergunningsprocedures zullen de Commissie aanzienlijke verantwoordelijkheden worden gegeven, misschien wel ten koste van de bevoegdheid van de NRA`s, wanneer er belangen in het spel zijn die de louter nationale overstijgen.

3.4.2. Het Comité is bezorgd over de uitgebreidheid van de bevoegdheden die de Commissie volgens dit voorstel zou krijgen. De Commissie zou bijvoorbeeld zelf kunnen bepalen voor welke categorieën van satellietdiensten geharmoniseerde voorwaarden vereist zijn en de gemeenschappelijke vergunningsvoorwaarden ter uitvoering van de essentiële eisen kunnen vaststellen.

3.4.3. De Commissie betoogt dat zij enige discretionaire bevoegdheid moet hebben om een communautaire benadering te kunnen doorzetten en een Europese dienstenmarkt te verwezenlijken. Het Comité ziet in dat de Commissie wel enige armslag moet hebben, wil wederzijdse erkenning snel een feit zijn. Desalniettemin is het Comité van mening dat de Raad en de lid-staten zouden moeten uitmaken hoe groot, tegen de achtergrond van de subsidiariteit, de beslissingsbevoegdheid dient te zijn.

3.4.4. Aan deze bedenkingen kan echter ten dele tegemoet worden gekomen door duidelijke, open en doorzichtige procedures voor de goedkeuring van maatregelen door de Commissie.

3.5. Vergunningen

3.5.1. Het beginsel van wederzijdse erkenning kan slechts ten volle worden toegepast wanneer er geen perken worden gesteld aan het aantal af te geven vergunningen. Zulke beperkingen zouden daarom alleen mogen worden toegestaan indien zij gerechtvaardigd zijn op grond van essentiële eisen - die met de in het Verdrag van Rome opgenomen mededingingsregels moeten stroken.

3.5.2. Wat dit betreft heeft het Comité nota genomen van het standpunt van de Commissie, nl. dat essentiële eisen alleen betrekking behoren te hebben op terreinen waarvoor het stellen van zulke eisen gerechtvaardigd is, zoals efficiënt gebruik van het radiofrequentiespectrum, elektromagnetische compatibiliteit, beveiliging van netwerkoperaties, netwerkintegriteit, interoperabiliteit van diensten in gerechtvaardigde gevallen, gegevensbescherming in gerechtvaardigde gevallen en veiligheid van gebruikers en werknemers.

3.6. Administratieve procedures

3.6.1. In zijn advies over richtlijnvoorstel SEC(93) 1891 (zie par. 1.5) sprak het Comité de mening uit dat het streven naar harmonisatie de toegang van aanbieders tot de satellietcommunicatiemarkt niet door formele voorschriften nodeloos mag bemoeilijken. Logge administratieve procedures kunnen verhinderen dat nieuwe ontwikkelingen in de satelliettechnologie snel worden geëxploiteerd.

3.6.2. Bovendien mag hier niet aan de uitspraak van het Europees Hof van Justitie van 27 oktober 1993 (PB nr. C 316 van 23 november 1993) over nationale vergunningen voor radio-apparatuur voorbij worden gegaan. Volgens dit arrest hebben regeringen van lid-staten het recht hun eigen regels voor het verlenen van vergunningen vast te stellen, maar hebben geharmoniseerde EG-regels voorrang boven nationale regels.

3.6.3. Het Comité zou willen voorkomen dat de door de voorgestelde richtlijn ingevoerde procedures het efficiënt functioneren van de satellietsector bemoeilijken.

3.7. Frequentie- en locatiecoördinatie

3.7.1. Op het gebied van frequentietoewijzing kunnen zich procedurele problemen voordoen; de regels zijn hier ook nog niet helemaal geharmoniseerd. Problemen rijzen met name wanneer een frequentieband niet uitsluitend voor satellietuitzendingen is bestemd maar wordt gedeeld, bijvoorbeeld met terrestrische diensten.

3.7.2. In sommige lid-staten gelden beperkingen (en in bepaalde gevallen een totaal verbod) op het gebruik van bepaalde radiofrequentiebanden of delen ervan. In een lid-staat geldt bijvoorbeeld een totaal verbod op het gebruik van de bovenste helft van de 14.00-14.5 GHz-band. Dit heeft belangrijke gevolgen voor het verlenen van vergunningen voor VSAT en SNG.

3.7.3. De voorwaarden voor frequentietoewijzing zijn van grote invloed op de verlening van vergunningen. In dit voorstel wordt daaraan voorbijgegaan. Het Comité meent dat meer aandacht zou moeten worden besteed aan het opruimen van hindernissen die het gebruik van het radiofrequentiespectrum voor satellietnetwerkdiensten bemoeilijken.

3.7.4. De criteria om te bepalen of locatiekeuring vereist is en de procedures voor locatiekeuring verschillen in Europa van land tot land. Deze kwestie komt in dit voorstel niet aan de orde. Het Comité vindt dat dit aspect, zoals dat van de frequentietoewijzing, meer aandacht verdient.

3.8. Toepasselijkheid

Het Comité is het eens met het standpunt dat derde landen die ondernemingen uit de lid-staten dezelfde kansen op hun markt voor satellietdiensten bieden als die welke zij zelf op de markten van die lid-staten genieten, ook moeten kunnen profiteren van de voordelen van de richtlijn. Dit zal de uitbreiding van satellietdiensten tussen die derde landen en de lid-staten - een doelstelling die in punt 4 van de toelichting staat - bevorderen.

3.9. IFRB

Het Comité wijst erop dat de IFRB niet meer bestaat. De commissiefuncties van deze organisatie zijn overgedragen aan de RRB (Radio Regulations Board) en de secretariaatsfuncties aan het Radiocommunicatiebureau.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Artikel 2 - Definities

4.1.1. Het Comité ziet in dat de Commissie ervoor wil zorgen dat de in de diverse documenten en richtlijnen - Richtlijn 93/73, SEC(93) 1891, COM(93) 627 en COM(94) 41 - voorkomende begrippen op dezelfde wijze worden gehanteerd. Het is belangrijk dat de door de Commissie gebruikte termen voor alle partijen duidelijk zijn en dat zo mogelijk reeds bekende termen worden gebruikt, zodat er geen twijfel bestaat omtrent de betekenis ervan.

4.1.2. In art. 2 worden een aantal definities gegeven en wordt gestipuleerd dat de in het voorstel betreffende vergunningen voor telecomdiensten opgenomen definities ook voor de onderhavige richtlijn gelden. Het gevolg hiervan is dat deze laatste, zoals ze momenteel is geformuleerd, enkele hiaten zou kunnen vertonen. Dit geldt vooral ook omdat nog niet duidelijk is welk van de twee voorstellen het eerst zal worden goedgekeurd. Het zou daarom wellicht beter zijn in elk van beide richtlijnvoorstellen een complete lijst met definities op te nemen.

4.2. Artikel 12 - "One-stop shopping"

4.2.1. In de "one-stop shopping"-regeling die als overgangsmaatregel wordt ingevoerd, is niet gedacht aan de verschillen in de wijzen waarop vergunningen in de lid-staten door NRA`s of andere machtigingsinstanties worden verleend. Deze opmerking geldt met name voor de keuze van de "ene plaats" waar aanvragen/aanmeldingen kunnen worden gedaan. Het is niet duidelijk of die "ene plaats" een bepaalde NRA zou zijn. De vergunningsprocedure moet open, objectief, doorzichtig en niet-discriminerend zijn.

4.2.2. Idealiter zou de "one-stop shopping"-procedure nauwkeuriger moeten worden gedefinieerd. In de preambule van de voorgestelde richtlijn staat dat het beheer van deze procedure aan het ECTRA en/of ERC zou kunnen worden toevertrouwd. In art. 12 wordt daarop niet verder ingegaan. Het is niet duidelijk of de aanvrager wordt verondersteld zijn aanvraag bij één NRA in te dienen, die dan de vergunningsprocedure zal coördineren voor de NRA`s van alle overige lid-staten waar de "one-stop shopping"-regeling wordt toegepast. Evenmin is duidelijk hoe de vergunning volgens deze regeling ten slotte zou worden verleend (zullen bijvoor-beeld afzonderlijke vergunningen worden afgegeven door elke NRA voor haar jurisdictie?).

4.3. Artikel 21 - Toegang tot het ruimtesegment

Het Comité vraagt zich af of hetgeen in dit artikel wordt voorgesteld, wel wettig is. Er zij slechts op gewezen dat de Commissie over ruime bevoegdheden beschikt om ervoor te zorgen dat ondernemingen in de Europese Unie aan hun verplichtingen volgens het Verdrag van Rome voldoen. Overigens zijn alle internationale satellietorganisaties met belangrijke hervormingen bezig. Het Comité neemt er nota van dat de Commissie momenteel een document opstelt betreffende rechtstreekste toegang tot de ruimtesegmentcapaciteit, waarin deze kwesties naar verluidt grondiger worden behandeld.

4.4. Artikelen 23 en 24 - Beroep en geschillenprocedure

Hoewel een vorm van bemiddeling wenselijk is om sommige geschillen te regelen zonder de zaak meteen voor de rechtbank te brengen, rijst de vraag of de Commissie wel de rol van opperrechter moet spelen. Hier zijn de bevoegdheid van de Commissie en de samenstelling van het CTC in het geding.

4.5. Artikelen 25 en 26 - CTC

Het Comité heeft in zijn advies over het voorstel betreffende vergunningen voor telecommunicatiediensten een opmerking gemaakt over de positie van het CTC, die zij hierbij nog eens wenst te herhalen. Volgens het Comité zou het CTC geen raadgevend, maar een regelgevend comité moeten zijn, overeenkomstig het Besluit van de Raad van 13 juli 1987: bij een comité zoals omschreven in procedure III, variant b), zou de Raad de besluiten van het CTC zo nodig kunnen herzien. (Zie echter de opmerking in par. 3.4.3 hierboven).

4.6. Artikel 27 - Toepasselijkheid

4.6.1. Het lijkt vreemd dat als rechtsgrond voor dit richtlijnvoorstel zowel art. 100 A als art. 235 wordt aangevoerd. Het eerstgenoemde vereist immers een gekwalificeerde meerderheid in de Raad, terwijl het laatste eenparigheid van stemmen vergt. Het gebruik van art. 235 berust op advies dat de Commissie heeft ingewonnen betreffende het effect van art. 27 lid 2, dat ten doel heeft derde landen of staatsburgers van derde landen de voordelen van dit voorstel te ontzeggen. Als dat advies juist is, dient die bepaling met algemene stemmen door de Raad te worden goedgekeurd. Het Comité is zich ervan bewust dat andere Commissievoorstellen soortgelijke bepalingen bevatten waardoor derde landen die hun markten voor ondernemers uit de Unie openstellen, dezelfde rechten krijgen, vanwege de voor de hand liggende voordelen voor de Unie. Het Comité vindt dat het beter zou zijn in dit artikel uit te gaan van het begrip wederkerigheid i.p.v. percentages te noemen.

4.6.2. In art. 27 lid 1 staat dat ondernemingen die reeds in een lid-staat zijn gevestigd, dienen te worden behandeld als ondernemingen uit de Gemeenschap. Dit zou dus betekenen dat een onderneming slechts één kantoor hoeft te hebben in een lid-staat op het tijdstip dat de richtlijn in werking treedt, om als onderneming uit de Gemeenschap te worden beschouwd. Uit de formulering van art. 27 lid 1 valt niet op te maken wat precies wordt bedoeld met "reeds gevestigd". Dit zou moeten worden verduidelijkt.

4.7. Artikel 30 - Tarieven

Lid-staten kunnen hun NRA`s toestaan een "redelijk tarief" in rekening te brengen om de i.v.m. de tenuitvoerlegging van de richtlijn gemaakte administratiekosten te dekken. Wat hier als "redelijk" moet worden beschouwd, is niet duidelijk; het Comité vreest dat dit tarief voor sommige kleine en middelgrote ondernemingen wel eens te hoog zou kunnen zijn. Wat voor de een "redelijk" is, kan voor de ander allicht onbetaalbaar zijn.

Gedaan te Brussel, 1 juni 1994.

De Voorzitter

van het Economischen Sociaal Comité

Susanne TIEMANN

(1) PB nr. C 36 van 4. 2. 1994, blz. 2.

(2) PB nr. C 127 van 7. 5. 1994.