Het oorspronkelijke voorstel van de Commissie voorzag in de mogelijkheid van het opzetten van een elektronisch systeem voor het vergemakkelijken van de administratieve samenwerking tussen de autoriteiten van de lidstaten die met de uitvoering van de verordening zijn belast, zonder een specifiek tijdschema voor te schrijven. Naar aanleiding van een verzoek van het Europees Parlement en de Raad tijdens de onderhandelingen over dit voorstel is in de verordening echter de verplichting voor de Commissie opgenomen om binnen een specifiek tijdschema een gecentraliseerd elektronisch systeem op te zetten.

Het materiële toepassingsgebied van de verordening is geïnspireerd op de Unesco-Overeenkomst van 1970 en omschreven in de bijlage bij de verordening door het vermelden van de categorieën van cultuurgoederen waarvoor respectievelijk de algemene verbodsregel (deel A), het vereiste van een invoervergunning (deel B) en het vereiste van een importeursverklaring (deel C) geldt.

De verordening onderwerpt de invoer van bepaalde cultuurgoederen waarvan wordt aangenomen dat die het meeste gevaar lopen, aan een vergunningplicht, en de invoer van andere, waarvan wordt aangenomen dat die minder gevaar lopen, aan het vereiste van een importeursverklaring, en zorgt ervoor dat die cultuurgoederen bij invoer in de Unie aan uniforme controles worden onderworpen. Verder stelt de verordening een verbod in op elke vorm van fysiek binnenbrengen in de Unie, bijvoorbeeld onder de regeling douanevervoer, van cultuurgoederen die in strijd met de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van het land waar de cultuurgoederen zijn ontdekt of vervaardigd, buiten het grondgebied van dat land zijn gebracht (“algemene verbodsregel”).

Verordening (EU) 2019/880 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 betreffende het binnenbrengen en de invoer van cultuurgoederen (“de verordening”) is gericht op het voorkomen van de illegale handel in cultuurgoederen, in het bijzonder wanneer deze bijdraagt aan de financiering van terrorisme, en verbiedt de invoer in het douanegebied van de Unie van cultuurgoederen die illegaal uit derde landen zijn uitgevoerd.

Het EU-CSW CERTEX moet de gecentraliseerde systemen van de EU voor niet-douanegerelateerde formaliteiten in de Unie koppelen aan de nationale douanesystemen om de digitale uitwisseling mogelijk te maken van bewijsstukken, controlebevindingen en de resultaten van douaneregelingen en niet-douanegerelateerde procedures. Voor marktdeelnemers heeft dit mechanisme het voordeel dat zij geen papieren documenten meer hoeven mee te nemen, en bevoegde autoriteiten hoeven de importeursverklaringen en invoervergunningen niet meer op echtheid te controleren.

Voor het bereiken van deze doelstellingen bepaalt de verordening dat de Commissie door middel van uitvoeringshandelingen de regelingen voor de uitrol, de exploitatie en het onderhoud van het gecentraliseerde elektronische ICG-systeem moet vaststellen, alsook de nadere voorschriften voor de indiening, verwerking, opslag en uitwisseling van gegevens tussen de autoriteiten van de lidstaten via hetzelfde elektronische systeem.

Hoewel het project tegelijkertijd op verschillende niveaus wordt uitgevoerd, kan het schematisch in drie fasen worden ingedeeld:

·Fase 1 – Conceptualisering: In deze fase onderzoekt de Commissie hoe het ICG-systeem zal gaan werken en bepaalt zij de nadere voorschriften voor de indiening, verwerking, opslag en uitwisseling van gegevens tussen de autoriteiten van de lidstaten. De resultaten van deze fase zijn een voorstel voor een uitvoeringshandeling en een reeks technische documenten (zie tabel 1 in bijlage I).

·Fase 2 – Systeemontwikkeling: Op basis van de bepalingen van de uitvoeringshandeling en de technische documenten waarin de systeemeisen zijn beschreven, stelt de Commissie de gedetailleerde technische specificaties van het systeem op en ontwikkelt zij het ICG-systeem en de koppeling van dit systeem aan het EU-CSW CERTEX.

·Fase 3 – Uitrol en gebruik: De laatste fase bestaat uit het uitrollen en testen van het ICG-systeem, inclusief specifieke opleidingsactiviteiten in de lidstaten zodat de marktdeelnemers en bevoegde autoriteiten uiterlijk op 28 juni 2025 goed in het gebruik van het systeem zijn opgeleid. Op deze fase volgt een periode van zes maanden van nazorg, waarin het systeem nauwkeurig wordt afgestemd om te voldoen aan eventuele operationele behoeften die doorgaans pas aan het licht komen nadat het gebruik van een IT-systeem verplicht is geworden, en om ervoor te zorgen dat het systeem probleemloos werkt.

De verordening bepaalt dat uiterlijk op 28 juni 2020 en vervolgens om de twaalf maanden totdat het elektronische systeem operationeel wordt, de Commissie het Europees Parlement en de Raad een verslag voorlegt over de vooruitgang die is geboekt met het vaststellen van de relevante uitvoeringsbepalingen en het opzetten van het systeem.

Dit is het eerste jaarlijkse voortgangsverslag. Hierin ligt het zwaartepunt op fase I en wordt een beschrijving gegeven van de ontwikkelingen gedurende het eerste jaar na de inwerkingtreding van de verordening. In dit verslag wordt een analyse gegeven van de geboekte vooruitgang, waarbij ook in grote trekken de doelstellingen, de projectarchitectuur en het plan van aanpak worden beschreven. De nadruk wordt gelegd op de risico’s voor vertraging en de maatregelen die zijn voorzien voor het beperken van die risico’s.

Het eindoordeel over de geboekte vooruitgang wordt onder “Conclusies” kort samengevat.

2.BEREIKTE DOELSTELLINGEN

Het elektronische systeem moet uiterlijk op 28 juni 2025 operationeel worden, omdat vanaf die datum alle marktdeelnemers die legaal cultuurgoederen in de Unie willen invoeren, voor het verkrijgen van een invoervergunning of het indienen van een importeursverklaring verplicht gebruik moeten maken van dit systeem.

De verordening is op 28 juni 2019 in werking getreden en stelt 28 juni 2021 als de uiterste datum voor het vaststellen, volgens de onderzoeksprocedure, van de uitvoeringshandelingen waarin de nadere voorschriften voor het elektronische systeem zijn neergelegd.

Nadat de uitvoeringsbepalingen zijn vastgesteld, duurt de ontwikkelingsfase van het elektronische systeem ongeveer twee jaar. Aan het einde van de ontwikkelingsfase start de derde fase, waarin het ICG-systeem wordt gekoppeld aan het EU-CSW CERTEX, zodat documenten kunnen worden uitgewisseld met de douanesystemen van de lidstaten. In die fase worden ook opleidingen georganiseerd, zodat de diensten zich vertrouwd kunnen maken met de operationele functies van het systeem.

Samen met andere activiteiten van de Commissie op douanegebied is ook het project betreffende de invoer van cultuurgoederen in detail gepland in het kader van de revisie van het strategisch meerjarenplan voor de douane van 2019 (“MASP-C rev. 2019”). MASP-C is een beheers- en planningsinstrument, gebaseerd op bestaande wetgeving of internationale overeenkomsten, dat overeenkomstig artikel 8, lid 2, van de e-douanebeschikking door de Commissie wordt opgesteld in partnerschap met de lidstaten. Voor een schematische samenvatting van de planning van het project betreffende de invoer van cultuurgoederen, afkomstig uit “MASP-C rev. 2019”, wordt verwezen naar bijlage I.

Een deel van het project betreffende de invoer van cultuurgoederen wordt ook ontwikkeld binnen het project voor de ontwikkeling van een éénloketomgeving voor de douane (zie “MASP-C rev 2019”, fiche 1.13), waarvan het EU CSW-CERTEX het belangrijkste IT-systeem is. Voor een schematische samenvatting van de planning van het EU CSW-CERTEX-project, afkomstig uit “MASP-C rev. 2019” (fiche 1.13), wordt verwezen naar bijlage I.

De invoer van cultuurgoederen behelst een nauwe samenwerking tussen de nationale bevoegde autoriteiten die de invoervergunningen afgeven en de douane, die deze vergunningen nodig heeft voor de inklaring van de goederen. De Commissie heeft een voorlopige analyse uitgevoerd naar de mogelijke koppeling van het ICG-systeem en de douanesystemen (waarmee al in het eerste kwartaal van 2017 is begonnen). De resultaten hiervan zijn gebruikt voor de initiële werkzaamheden in de fase van de conceptualisering van het ICG-systeem. Deze analyse verloopt parallel aan de in tabel 1 aangegeven mijlpalen (zie bijlage I).

3.PROJECTARCHITECTUUR EN PLAN VAN AANPAK

De projectarchitectuur is gebaseerd op de methodologie die is beschreven in “MASP-C rev. 2019” en de bijlagen daarbij, waaronder de governanceregeling, het EU-beleid inzake het modelleren van bedrijfsprocessen voor de douane en de IT-strategie. Zie bijlage II voor een uitgebreide routekaart, met de hoofdfasen van het project en de kritieke mijlpalen.

Fase 1 – Conceptualisering:

De ontwikkeling van IT-systemen omvat verschillende fasen. Eerst wordt een businesscase opgesteld, waarin het project wordt gemotiveerd en de vereiste budgettaire middelen worden vastgesteld. De businesscase bevat doorgaans een schets van de bedrijfscontext, een probleemomschrijving, een omschrijving van het project en de reikwijdte ervan, mogelijke alternatieve oplossingen, kosten en een tijdschema.