1INLEIDING

De afgelopen twintig jaar, tot 2019, werd het EU-wetgevingskader inzake plantgezondheid geregeld door Richtlijn 2000/29/EG van de Raad. De richtlijn bevatte het concept van plantenpaspoorten als een overeengekomen merk dat is ontwikkeld om de vrije handel in plantaardig materiaal in de hele EU en de bescherming van het grondgebied van de EU tegen de verspreiding van gereguleerde plaagorganismen bij planten in de EU in evenwicht te brengen. Het plantenpaspoort werd gebruikt om plantaardig materiaal dat tussen de lidstaten wordt vervoerd, te vergezellen, ter vervanging van het fytosanitaire certificaat, het internationale document waarin het Internationaal Verdrag voor de bescherming van planten voorziet. Plantenpaspoorten moesten ook worden gebruikt voor het verkeer van planten binnen een lidstaat om te bevestigen dat die planten voldoen aan de respectieve fytosanitaire voorschriften van de EU-wetgeving. Ook moesten er nu officiële controles op plantenpaspoorten worden uitgevoerd op de locaties waar het plantaardig materiaal werd geproduceerd (bedrijfsruimten van de marktdeelnemer) in plaats van aan de grens of op de plaats van bestemming, en werd een registratieverplichting vastgesteld voor marktdeelnemers die gereguleerde planten en plantaardig materiaal hanteren en plantenpaspoorten afgeven.

Krachtens Richtlijn 2000/29/EG van de Raad en tot 2019 was alleen een plantenpaspoort vereist voor nader omschreven soorten van planten en zaden en bepaalde soorten plantaardig materiaal, in verband met specifiek vastgestelde fytosanitaire risico’s. Bij de voorbereiding van de nieuwe verordening plantgezondheid (Verordening (EU) 2016/2031) werd echter geoordeeld dat het plantenpaspoortstelsel niet optimaal functioneerde en werd overeengekomen dat het voorschrift dat een plant vergezeld moet gaan van een plantenpaspoort, zou worden uitgebreid tot een groter aantal zaden en met name tot alle voor opplant bestemde planten. De uitbreiding van het plantenpaspoortstelsel tot alle voor opplant bestemde planten is aangevuld met enkele andere bepalingen om het plantenpaspoortstelsel te versterken, het robuuster en betrouwbaarder te maken en de erkenning ervan te verbeteren, met name bij professionele marktdeelnemers. De belangrijkste wijzigingen waren de invoering van een geharmoniseerde vorm van een plantenpaspoort, de verplichting voor exploitanten om een plantenpaspoort te hechten aan de handelseenheid van de planten of het plantaardig materiaal, of aan de verpakking, bundel of container ervan, alsook verplichtingen voor marktdeelnemers om de traceerbaarheid van planten of plantaardig materiaal te waarborgen en onderzoeken voor plantenpaspoorten uit te voeren.

Overeenkomstig artikel 79, lid 6, van Verordening (EU) 2016/2031 moet de Commissie een verslag indienen bij het Europees Parlement en de Raad over de ervaringen die zijn opgedaan bij de uitbreiding van het plantenpaspoortstelsel tot alle verkeer van voor opplant bestemde planten op het grondgebied van de Unie, met inbegrip van een kosten-batenanalyse, en dient zij zo nodig een wetsvoorstel in. In dit verslag komen deze voorschriften aan bod.

Methode

Om aan deze voorschriften te voldoen, heeft de Commissie al het beschikbare bewijsmateriaal onderzocht. Aangezien de wetswijziging pas in december 2019 van kracht werd en de analyse in februari 2021 werd uitgevoerd, konden openbaar toegankelijke gegevens niet worden gebruikt. Bovendien zijn er voor de lidstaten geen rapportageverplichtingen voor de aspecten die moeten worden geëvalueerd, en zijn er nog geen resultaten van de controles van de invoering van het plantenpaspoortstelsel in de lidstaten. Daarom was de enige beschikbare aanpak om bewijsmateriaal te verkrijgen om aan de rapportagevereisten te voldoen, dit direct te vragen aan marktdeelnemers en administratieve instanties die betrokken zijn bij het beheer en de uitvoering van de handel in planten binnen de EU, aangezien zij te maken hebben met de veranderingen in de wetgeving. Hiervoor stelde de Commissie een vragenlijst met zeventig vragen op, die door de lidstaten en EU-verenigingen werd gevalideerd. De vragen waren gericht op het verkrijgen van resultaten met betrekking tot de ervaring die is opgedaan met de uitbreiding van het plantenpaspoort tot alle verkeer van voor opplant bestemde planten, alsmede ten aanzien van de kosten, baten en effecten, om de kosten-batenanalyse uit te voeren. De vragenlijst werd toegezonden aan 27 nationale plantenziektekundige diensten en bevoegde certificeringsautoriteiten van de lidstaten en aan 48 relevante verenigingen op EU-niveau. Verenigingen op lidstaatniveau, marktdeelnemers en het grote publiek hadden toegang tot de vragenlijst via de website van DG SANTE. Wat het grote publiek betreft hielpen de Commissie en nationale plantenziektekundige diensten van de EU de vragenlijst via sociale media en andere kanalen bekend te maken. In totaal werden 177 antwoorden ontvangen uit 25 lidstaten. De mate van deelname varieerde als volgt onder de verschillende categorieën belanghebbenden: 24 nationale plantenziektekundige diensten, 9 bevoegde certificeringsautoriteiten uit 7 lidstaten, 43 marktdeelnemers uit 10 lidstaten, 44 nationale verenigingen uit 13 lidstaten, 50 antwoorden van burgers uit 5 lidstaten en 7 verenigingen op EU-niveau.

Ter ondersteuning van dit verslag heeft de Commissie een technisch verslag opgesteld met informatie over de ontvangen feedback en een uitgebreide, openbaar toegankelijke analyse van die feedback.

De analyse van de Commissie wordt gehinderd door drie factoren. Ten eerste was de bijdrage van bevoegde certificeringsautoriteiten, marktdeelnemers, verenigingen en burgers zeer beperkt en kan de analyse als zodanig geen sluitende conclusie opleveren voor deze groepen belanghebbenden. Ten tweede is de tijd tussen de inwerkingtreding van de verschillende bepalingen en het verzoek om feedback zeer kort. En tot slot is er de impact van de COVID-19-pandemie op de handel en de activiteiten ten aanzien van de reikwijdte van dit verslag.

Vanwege de bovengenoemde beperkingen konden in bepaalde gevallen geen conclusies worden getrokken over de ervaring die is opgedaan met de uitbreiding van het plantenpaspoortstelsel naar alle verkeer van voor opplant bestemde planten op het grondgebied van de Unie. De beoordeling van de kosten en baten in verband met de uitbreiding van het plantenpaspoortstelsel naar alle verkeer van voor opplant bestemde planten voor marktdeelnemers werd in de mate van het mogelijke uitgevoerd vanwege de versnipperde feedback over de gevraagde kwantitatieve gegevens en de onbeschikbaarheid ervan uit andere bronnen. In plaats daarvan werd een grondige kwalitatieve analyse van de kosten en baten uitgevoerd. Ten slotte heeft de Commissie zich om deze redenen beperkt tot het aanwijzen van onderwerpen die verdere bespreking verdienen.

2UITBREIDING VAN HET PLANTENPASPOORTSTELSEL NAAR ALLE VOOR OPPLANT BESTEMDE PLANTEN