[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 11.5.2009

COM(2009) 219 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD

betreffende het openen van overleg met Madagaskar krachtens artikel 96 van de Overeenkomst van Cotonou

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD

betreffende het openen van overleg met Madagaskarkrachtens artikel 96 van de Overeenkomst van Cotonou

1. Achtergrond

Na twee decennia van een socialistisch regime met één enkele partij ontwikkelde zich vanaf 1991-1992 op Madagaskar een democratisch klimaat, dat werd gekenmerkt door politiek pluralisme en scheiding der machten. Een nieuwe grondwet, waarbij de derde Malgassische Republiek werd opgericht, was in 1992 aangenomen. Deze politieke overgang resulteerde vanaf dat ogenblik in vorderingen op democratisch vlak, maar onder het presidentschap van Didier Ratsiraka (1996-2001) is er op een aantal punten ook aanzienlijke achteruitgang genoteerd. De presidentsverkiezing van 11 december 2001 had een ernstige politieke crisis tot gevolg. Op 29 april 2002 riep het Constitutioneel Hooggerechtshof Marc Ravalomanana uit tot verkozen president; hij werd in mei geïnstalleerd en in juli door de internationale gemeenschap erkend.

Sedert de crisis van 2002 heerste op Madagaskar een betrekkelijke stabiliteit. In 2006 werden presidentsverkiezingen gehouden, die door de gehele internationale gemeenschap, en in de eerste plaats de EU, zijn gevolgd en die in een rustige en serene sfeer verliepen. Op 23 december 2006 werd de uittredende President, Marc Ravalomanana, in de eerste ronde als winnaar uitgeroepen met circa 55% van de stemmen.

2008 werd gekenmerkt door de afsluiting van een lange verkiezingscyclus, aan het einde waarvan de partij van de president – TIM – een ruime meerderheid verwierf in het parlement (volksvertegenwoordiging en senaat) en op het niveau van de lokale overheden (gemeenten en regio's). De politieke sfeer in Antananarivo werd eind 2008 zeer gespannen ten gevolge van de sluiting van de televisiezender VIVA, die in handen is van de heer Rajoelina, de onafhankelijke burgemeester van de hoofdstad. Zijn betrekkingen met president Ravalomanana kregen het karakter van een openlijk conflict. Al voor Kerstmis had de burgemeester publiekelijk 13 januari 2009 als uiterste datum bestempeld waarop hij van het regime toestemming wenste te krijgen om zijn televisiezender VIVA weer in de ether te brengen en waarop voor de media algehele vrijheid zou gelden. Bij de nadering van dit "ultimatum" nodigde de burgemeester de bevolking van Tana uit voor periodieke bijeenkomsten en riep hij op tot een "algemene staking" op 24 januari. De massabijeenkomst van tienduizenden manifestanten op 26 januari liep al snel uit de hand. Manifestanten staken het gebouw van de staatsradio en -televisie in brand en winkels werden geplunderd, met name de Tiko-winkelketen, die eigendom is van de familie van de president. Bij het oproer, dat op 27 en 28 januari nog doorging, vielen tussen 70 en 100 doden. De krachtmeting tussen de president en de burgemeester duurde voort; daarbij riep de burgemeester zichzelf uit tot president van de hoge overgangsautoriteit en de president ontzette hem uit zijn burgemeestersambt en verving hem door een voorlopige bewindvoerder. Na een nieuwe massabijeenkomst op 7 februari liepen zeer ernstige ongeregeldheden uit op een schietpartij waarbij ongeveer 40 doden en 250 gewonden vielen, terwijl de menigte het presidentiële paleis trachtte te bezetten.

In deze context is de politieke situatie, ondanks de pogingen tot bemiddeling van de Christelijke raad van kerken (FFKM), met de steun van een speciale gezant van de VN en van andere internationale en regionale organisaties zoals de Afrikaanse Unie (AU) en de Commissie van de Indische Oceaan (IOC), drastisch veranderd nadat de stafchefs een ultimatum van 72 uur hadden uitgevaardigd waarin er bij de partijen op werd aangedrongen de dialoog vooruit te helpen en een politieke oplossing te vinden. Op 17 maart besloot de president de regering te ontbinden en droeg hij bij decreet alle macht over aan een militair "directoraat". Het militaire directoraat droeg deze bevoegdheden vervolgens over aan de heer Rajoelina. De dubbele overdracht van bevoegdheden werd onmiddellijk goedgekeurd door het Constitutioneel Hooggerechtshof, dat de heer Rajoelina uitriep tot president van de republiek.

De gehele internationale gemeenschap heeft deze dubbele overdracht van bevoegdheden als ongrondwettelijk veroordeeld.

2. Voorstel van de Commissie

De Commissie acht iedere oplossing buiten het grondwettelijke kader totaal onaanvaardbaar. Zij heeft zich volledig geschaard achter de verklaring van het voorzitterschap namens de EU, die op 20 maart werd gepubliceerd en waarin de overdracht van de macht die tot de gewelddadige afzetting van de democratisch verkozen president heeft geleid, wordt veroordeeld en de partijen in Madagaskar worden opgeroepen de grondwettelijke bepalingen inzake het vacante presidentsambt ten volle in acht te nemen.

Bij artikel 9, lid 2, van de ACS-EG-partnerschapsovereenkomst, die op 23 juni 2000 in Cotonou is ondertekend en op 25 juni 2005 in Luxemburg is herzien, zijn de essentiële elementen vastgesteld waarop het partnerschap is gebaseerd. De eerbiediging van de rechten van de mens, de democratische beginselen en de rechtsstaat liggen ten grondslag aan het binnenlandse en het buitenlandse beleid van de partijen, en zijn essentiële elementen van deze overeenkomst. In het licht van dit artikel en van de omstandigheden waaronder de heer Rajoelina de macht op Madagaskar heeft gegrepen, constateert de Commissie dat er sprake is van een bijzonder ernstige en flagrante schending van deze essentiële elementen en beschouwt zij deze situatie als een "bijzonder dringend geval" overeenkomstig artikel 96, lid 2, onder b), van genoemde overeenkomst. Zij acht het dus nodig overleg met de feitelijke autoriteiten van Madagaskar aan te knopen teneinde na te gaan welke oplossingen mogelijk zijn om de grondwettelijke orde te herstellen. Dit overleg zal plaatsvinden overeenkomstig artikel 96 van de herziene Overeenkomst van Cotonou.

Deze dialoog zal de autoriteiten op Madagaskar de mogelijkheid bieden hun intenties en voorstellen voor een oplossing van de crisis te verduidelijken en zal de Europese Unie in staat stellen te bepalen in welke mate zij op basis van die dialoog steun zou kunnen verlenen aan initiatieven die een aanzet geven tot naleving van de beginselen van artikel 9, lid 2, van de herziene Overeenkomst van Cotonou.

Derhalve stelt de Commissie de Raad voor de feitelijke autoriteiten op Madagaskar overeenkomstig de bijgevoegde ontwerpbrief uit te nodigen tot overleg krachtens artikel 96 van de herziene Overeenkomst van Cotonou.

De Commissie stelt voor dat de lopende samenwerkingsactiviteiten tijdens de overlegperiode worden voortgezet, met uitzondering van alle budgettaire steun, die wordt opgeschort, en de programmabestekken en alle andere betalingen aan de regering en haar agentschappen die per geval moeten worden onderzocht. De contacten met de nationale autoriteiten over de voorbereidingswerkzaamheden voor nieuwe projecten zullen worden beperkt tot humanitaire maatregelen of maatregelen die rechtstreeks aan de bevolking ten goede komen, en deze moeten per geval worden goedgekeurd. Voor de activiteiten op basis van de communautaire instrumenten voor externe bijstand stelt de Commissie voor op dezelfde wijze te werk te gaan als voor de maatregelen op basis van de Overeenkomst van Cotonou, waarbij de bepalingen betreffende die instrumenten en het financieel reglement moeten worden nageleefd.

Buiten het strikte kader van de ontwikkelingssamenwerking, met name het kader van de Partnerschapsovereenkomst inzake visserij en het bijbehorende protocol betreffende het regionaal plan voor toezicht op de visserij in het zuidwestelijke deel van de Indische Oceaan, controleert de Commissie op dit ogenblik of nog steeds aan de voorwaarden voor de tenuitvoerlegging van het protocol wordt voldaan. Onder voorbehoud van aanvullende controles betreffende de correcte uitvoering van de visserijovereenkomst en het regionale plan zou de Commissie in dit kader alle maatregelen kunnen nemen die zij dienstig acht.

BIJLAGE

Brussel,

President van de hoge overgangsautoriteit

van de Republiek MadagaskarAntananarivoMadagaskar

ONTWERP

Excellentie,

In zijn verklaring van 20 maart 2009 inzake de recente gebeurtenissen op Madagaskar gaf het voorzitterschap van de Europese Unie uiting aan zijn ernstige bezorgdheid over de gebeurtenissen die ertoe hebben geleid dat de democratisch verkozen president, Marc Ravalomanana, op gewelddadige wijze is afgezet en deed het een beroep op alle partijen op Madagaskar de grondwettelijke bepalingen inzake het vacante presidentsambt ten volle in acht te nemen.

Wij zijn van oordeel dat het hier gaat om een ernstige en flagrante schending van de in artikel 9, lid 2, van de Overeenkomst van Cotonou genoemde essentiële onderdelen, en nodigen derhalve uw land krachtens artikel 96, lid 2, onder b), van de Overeenkomst van Cotonou namens de Gemeenschap en haar lidstaten uit tot overleg om de situatie grondig te onderzoeken in het licht van de overeenkomst en eventueel recht te zetten.

Wij stellen voor dat dit overleg op een in onderling overleg te bepalen datum en uiterlijk 30 dagen na de datum van deze uitnodiging plaatsvindt in het gebouw van de Raad van de Europese Unie in Brussel.

Met de meeste hoogachting,

Voor de Raad Voor de Commissie

Kopie: Voorzitter van de ACS-EG-Raad van Ministers Voorzitter van het Comité van ambassadeurs van de ACS-landen Secretaris-generaal van de Groep van ACS-landen