Speciaal verslag Uniemechanisme voor 
civiele bescherming:  
de coördinatie van de 
respons op rampen buiten 
de EU is in het algemeen 
doeltreffend geweestNL 2016  nr. 33
EUROPESE
REKENKAME R

EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxemburg  
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-1
Inlichtingen:  eca.europa.eu/nl/Pages/ContactForm.aspx
Website:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver ( http://europa.eu ).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2016
Print ISBN 978-92-872-6588-3 ISSN 1831-0915 doi:10.2865/380185 QJ-AB-16-034-NL-C
PDF  ISBN 978-92-872-6579-1  ISSN 1977-575X  doi:10.2865/97179  QJ-AB-16-034-NL-N
EPUB ISBN 978-92-872-6617-0 ISSN 1977-575X doi:10.2865/422932 QJ-AB-16-034-NL-E
© Europese Unie, 2016
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Voor iedere vorm van gebruik of reproductie van foto 1 en 2 dient rechtstreeks toestemming aan de 
auteursrechthebbende te worden gevraagd.
Uniemechanisme voor 
civiele bescherming: 
de coördinatie van de 
respons op rampen buiten 
de EU is in het algemeen 
doeltreffend geweest
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2016  nr. 33
02
 Controleteam
In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar doelmatigheidscontroles en nalevingsgerichte 
controles van specifieke begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze con -
troletaken zorgt de ERK ervoor dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor 
de doelmatigheid of de naleving, de omvang van de betrokken inkomsten of uitgaven, de verwachte ontwikkelingen 
en de politieke en publieke belangstelling.
Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door controlekamer III, die onder leiding staat van ERK-lid Karel Pinxten 
en gespecialiseerd is in het uitgaventerrein externe maatregelen, veiligheid en justitie. De controle werd geleid door 
ERK-lid Hans Gustaf Wessberg, ondersteund door zijn kabinetschef Peter Eklund en Emmanuel-Douglas Hellinakis, 
kabinetsattaché, Sabine Hiernaux-Fritsch, hoofdmanager, Michiel Sweerts, taakleider, Mirko Iaconisi, Kristina  
Maksinen en Dirk Neumeister, controleurs.
Van links naar rechts:  M. Iaconisi, D. Neumeister, E.-D. Hellinakis, H. G. Wessberg,  
K. Maksinen, M. Sweerts, P . Eklund.

03
 Inhoud
Paragraaf
 Afkortingen en acroniemen
I-VII  Samenvatting
1-11  Inleiding
1-2 Achtergrond
3-4 Wettelijk kader
5-9 Uniemechanisme voor civiele bescherming
10 -11  Financiering van het UCPM
12-16  Reikwijdte en aanpak van de controle
17-71  Opmerkingen
17- 48  De Commissie maakte gebruik van de bestaande coördinatiestructuren, maar sommige 
instrumenten hadden intensiever kunnen worden benut
17-19  De Commissie activeerde tijdig het responsmechanisme voor noodsituaties, maar had extra tijd kunnen 
winnen voor het mobiliseren van middelen door de prealarmfase beter te benutten
20-27  Civielebeschermingsteams van de EU faciliteerden de coördinatie ter plaatse, maar het selectieproces 
daarvan en de rapportage vanuit het veld vertoonden tekortkomingen
28-33  Hoewel er nog beperkt gebruik werd gemaakt van de vrijwillige pool ten tijde van de bestudeerde crises, 
speelde de Commissie een actieve rol in de uitbreiding van de reikwijdte daarvan
34-37  Civielebeschermingsteams van de EU genoten aanzienlijke ondersteuning van de EU-delegaties
38-40  De Commissie maakte gebruik van het bestaande lokale ECHO-netwerk, maar er zou naar grotere 
synergieën op het gebied van civiele bescherming kunnen worden gestreefd
41-46  De Commissie nam de leidende rol van het VN-OCHA in acht en voerde flexibele coördinatiestructuren 
door in overeenstemming met de algehele VN-structuur
47-48  De Commissie nam maatregelen om te zorgen voor een vlotte overgang naar de herstelfase
04 Inhoud 
49-69  Hoewel de Commissie een kader vaststelde voor het verzamelen, verspreiden en uitwisselen van 
informatie, is er ruimte voor verbetering op het gebied van rapportage
49-54  Het communicatieplatform Cecis van de Commissie is nuttig voor het delen van informatie, maar moet 
verder worden verbeterd om de impact ervan te vergroten
55-57  Informatieproducten en kaarten werden breed gedeeld en er zijn aanwijzingen dat ze nuttig waren
58-60  De Commissie organiseerde inclusieve bijeenkomsten waarmee werd beoogd de informatie-uitwisseling 
met EU-organen en de consistentie in de verlening van bijstand te bevorderen
61-66  Door op te treden als forum voor informatie-uitwisseling voegde de ebolataskforce waarde toe aan de 
respons, maar deze had eerder moeten worden opgezet
67-69  De Commissie benut de informatie die tot haar beschikking staat niet volledig om verslag uit te brengen 
over zowel haar eigen algemene prestaties als die van het UCPM
70-74  Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I —  Activering van het Uniemechanisme voor civiele bescherming bij rampen buiten 
de Unie
 Bijlage II  —  Uniemechanisme voor civiele bescherming — Betrekkingen tussen de actoren 
onderling per 31 augustus 2016
 Bijlage III — Overzicht van de drie onderzochte rampen
 Bijlage IV — Inzet van EU-epidemiologen in Guinee
 Bijlage V — Tijdschema van gebeurtenissen bij de uitbraak van ebola 2014-2015
 Antwoorden van de Commissie
05
 Afkortingen en acroniemen
Cecis : Gemeenschappelijk noodcommunicatie- en -informatiesysteem
DG DEVCO : Directoraat-generaal Internationale Samenwerking en Ontwikkeling
DG NEAR : Directoraat-generaal Nabuurschapsbeleid en Uitbreidingsonderhandelingen
DG SANTE : Directoraat-generaal Gezondheid en Voedselveiligheid
ECDC : Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (European Centre for Disease Prevention and Control)
ECHO : Directoraat-generaal Europese Civiele Bescherming en Humanitaire Hulp
EDEO : Europese Dienst voor extern optreden
ERCC : Coördinatiecentrum voor respons in noodsituaties (Emergency Response Coordination Centre)
EUCP(T) : EU-(team voor) coördinatie en (-)analyse van civiele bescherming (EU Civil Protection Coordination and 
Assessment (team))
EUD : Delegatie van de Europese Unie (European Union Delegation)
EUFOR : Door de Europese Unie geleide troepenmacht (European Union Force)
FPI: Dienst Instrumenten buitenlands beleid (Service for Foreign Policy Instruments)
GOARN : Wereldwijd netwerk voor alarmering en interventie (Global Outbreak Alert and Response Network)
HSC : Comité voor de beveiliging van de gezondheid (Health Security Committee)
MSF : Artsen zonder grenzen (Médecins sans Frontières)
OCHA : Bureau voor de coördinatie van humanitaire aangelegenheden (Office for the Coordination of Humanitarian 
Affairs)
OSOCC : Coördinatiecentrum voor operaties ter plaatse (On-site Operations Coordination Centre)
UCPM : Uniemechanisme voor civiele bescherming (Union Civil Protection Mechanism)
UNDAC : VN-evaluatie en -coördinatie bij rampen (United Nations Disaster Assessment and Coordination)
WFP : Wereldvoedselprogramma (World Food Programme)
WHO : Wereldgezondheidsorganisatie (World Health Organisation)
06
 Samenvatting
I
Rampen kunnen overal en op elk moment toeslaan. De menselijke, economische en milieugevolgen van rampen, of ze 
nu door de natuur of door de mens zijn veroorzaakt, kunnen aanzienlijk zijn. Als er een ramp plaatsvindt, moet er snel 
op worden gereageerd. Een deugdelijke rampenbeheersing is levensreddend en een doeltreffende coördinatie tussen 
verschillende hulpverleners is van essentieel belang voor de succesvolle paraatheid bij en respons op rampen.
II
Het mechanisme voor civiele bescherming van de Europese Unie (UCPM) werd ingevoerd om snelle en doeltreffende 
operationele samenwerking te bevorderen tussen nationale civielebeschermingsdiensten. Het heeft twee hoofddoel -
stellingen. Ten eerste beoogt het de samenwerking tussen de Unie en de deelnemende staten van het UCPM te ver -
sterken (lidstaten plus zes niet-EU-lidstaten). Ten tweede heeft het ten doel de coördinatie op het gebied van civiele 
bescherming te faciliteren om de doeltreffendheid van systemen op het gebied van de preventie van, de paraatheid 
bij en de respons op rampen te verbeteren.
III
Dit mechanisme wordt door de Europese Commissie beheerd. Wij hebben onderzocht of de Commissie doeltref -
fend was in het faciliteren van de coördinatie van de respons op rampen buiten de Unie door middel van het UCPM. 
Dat hebben we gedaan door te kijken naar de activering van het UCPM als respons op drie recente internationale 
rampen: de overstromingen in Bosnië en Herzegovina (2014), de uitbraak van ebola in West-Afrika (2014-2016) en de 
aardbeving in Nepal (2015).
IV
Wij concluderen dat de Commissie sinds begin 2014 in het algemeen doeltreffend was in het faciliteren van de 
coördinatie van de respons op rampen buiten de Unie.
V
Bij elk van de drie door ons onderzochte rampen vond de activering van het UCPM tijdig plaats en faciliteerden de 
civielebeschermingsteams van de EU (EUCP-teams) de coördinatie ter plaatse met de teams van de deelnemende 
staten. De facilitering van de coördinatie door de Commissie wordt versterkt door de brede verspreiding van voorlich -
tingsmateriaal. De coördinatie tussen afdelingen van de Commissie, alsmede die met andere EU- en niet-EU-organen, 
was inclusief. Ook nam de Commissie de algehele leiding van de VN in acht en trof zij maatregelen om te zorgen voor 
een soepele overgang naar de herstelfase.
07 Samenvatting 
VI
Ondanks onze algemene conclusie stelden wij vast dat er op een aantal gebieden verdere verbeteringen kunnen 
worden doorgevoerd, waaronder een mogelijke tijdsbesparing in de eerste fasen van de respons bij rampen, Cecis 
(het communicatie- en informatieplatform van de Commissie), de coördinatie en synergieën ter plaatse, de financiële 
en administratieve regelingen van de Commissie en het ECDC voor de grootschalige inzet van epidemiologen via het 
UCPM en de prestatierapportage van het UCPM.
VII
Daarom bevelen wij de Commissie aan:
a) manieren te vinden om extra tijd te winnen tijdens de prealarmfase en tijdens de selectie en inzet van 
EUCP-teams;
b) de functies van Cecis verder te ontwikkelen om het overzicht van de gevraagde en verleende bijstand te 
verbeteren en zodoende te zorgen voor een betere follow-up van prioriteiten en voor een verbetering van de 
gebruiksvriendelijkheid;
c) de coördinatie ter plaatse te versterken door de rapportage van de EUCP-teams te verbeteren, gebruik te maken 
van de aanwezigheid van deskundigen van het lokale ECHO-netwerk en de betrokkenheid van EU-delegaties te 
vergroten;
d) samen met het ECDC potentiële veranderingen te beoordelen ter versterking van de regelingen voor de inzet 
van ECDC-deskundigen buiten de Unie via het UCPM;
e) de verslaglegging te verbeteren door de productie van statistieken en indicatoren te automatiseren en zodoende 
de verantwoording te versterken.
08
 Inleiding
Achtergrond
01 
Rampen kunnen overal en op elk moment toeslaan. De menselijke, economische 
en milieugevolgen van rampen, of ze nu door de natuur of door de mens zijn 
veroorzaakt, kunnen aanzienlijk zijn. Volgens één schatting deden zich tussen 
1994 en 2013 wereldwijd 6 873 natuurrampen voor die 1,35 miljoen levens 
eisten — ofwel gemiddeld 68 000 levens per jaar1. Volgens een schatting van de 
VN bedroegen de economische verliezen als gevolg van rampen in de periode 
2005-2015 1,3 biljoen Amerikaanse dollar2.
02 
Als zich een ramp voordoet, moeten individuele personen, gemeenschappen, 
regeringen, internationale organisaties en donoren zeer snel handelen. Een 
deugdelijke rampenbeheersing3 is levensreddend en een doeltreffende coördina -
tie tussen verschillende hulpverleners is van essentieel belang om zich succesvol 
voor te bereiden en te reageren op crises en rampen.
Wettelijk kader
03 
De bevoegdheden van de EU op het gebied van civiele bescherming zijn vast -
gelegd in artikel 196 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie, waarin wordt verklaard dat de Unie snelle operationele en doeltreffende 
samenwerking tussen de nationale civielebeschermingsdiensten binnen de Unie, 
alsmede de samenhang tussen internationale acties op het gebied van civiele 
bescherming moet stimuleren.
04 
Het civielebeschermingsmechanisme van de Unie (UCPM) werd voor het 
eerst opgericht in 2001. Het huidig wettelijk kader werd vastgelegd bij Besluit 
nr. 1313/2013/EU dat op 1 januari 2014 in werking is getreden (hierna „het 
Besluit”)4. Het mechanisme heeft twee hoofddoelstellingen. Ten eerste beoogt 
het de samenwerking tussen de Unie en de deelnemende staten te versterken5. 
Ten tweede beoogt het de coördinatie op het gebied van civiele bescherming 
te faciliteren teneinde de doeltreffendheid te verbeteren van systemen voor de 
preventie van, de paraatheid bij en de respons op door de natuur en door de 
mens veroorzaakte rampen.1 Centrum voor onderzoek van 
de epidemiologie bij rampen 
„The Human Cost of Natural 
Disasters 2015: A global 
perspective”, 2015.
2 Raming van het Sendai 
Framework for Disaster Risk 
Reduction 2015–2030.
3 Door de Internationale 
Federatie van Rode Kruis- en 
Rode Halve Maan-
verenigingen gedefinieerd als 
de organisatie en het beheer 
van middelen en 
verantwoordelijkheden voor 
de aanpak van alle 
humanitaire en 
civielebeschermingsaspecten 
van noodsituaties, in het 
bijzonder weerbaarheid 
(risicobeperking, preventie en 
paraatheid), respons 
(noodhulp en eerste herstel) 
en herstel (herstel en 
wederopbouw) om de impact 
van rampen te verkleinen.
4 Besluit nr. 1313/2013/EU van 
het Europees Parlement en de 
Raad van 17 december 2013 
betreffende een 
Uniemechanisme voor civiele 
bescherming (PB L 347 van 
20.12.2013, blz. 924).
5 Alle EU-lidstaten plus de 
voormalige Joegoslavische 
Republiek Macedonië, IJsland, 
Montenegro, Noorwegen, 
Servië en Turkije. Zij worden 
door de Commissie 
„deelnemende staten” 
genoemd en deze term zal in 
de rest van dit verslag worden 
gebruikt.
09 Inleiding 
Uniemechanisme voor civiele bescherming
05 
Het UCPM valt onder de verantwoordelijkheid van het directoraat-generaal 
Europese Civiele Bescherming en Humanitaire Hulp (ECHO) van de Commissie. 
De kern ervan is het Coördinatiecentrum voor respons in noodsituaties (ERCC). 
Het ERCC is dag en nacht operationeel en heeft een 24/7-situatiecentrum. De 
belangrijkste operationele functies van het ERCC zijn de volgende: fungeren als 
een crisismonitoring- en coördinatieplatform van de Commissie en de EU en als 
communicatiecentrum tussen deelnemende staten, de getroffen staat en de ter 
plaatse ingezette deskundigen; het ontwikkelen en verspreiden van voorlich -
tingsmateriaal en het faciliteren van de samenwerking tussen civielebescher -
mingsoperaties en humanitaire hulpacties. Deze functies worden ondersteund 
door een webgebaseerde waarschuwings- en meldingsapplicatie, bekend onder 
de naam Cecis (Common Emergency Communication and Information System — 
het gemeenschappelijk noodcommunicatie- en -informatiesysteem)6.6 De verantwoordelijkheid van 
de Commissie voor het beheer 
van Cecis is vastgesteld in 
artikel 8 van het besluit.
7 In de impactbeoordeling bij 
het wetgevingsvoorstel ten 
behoeve van het besluit om 
het UCPM in te stellen 
(Commission Staff Working 
Paper Impact Assessment — 
2011 review of the Civil 
Protection regulatory 
framework accompanying the 
document Decision of the 
European Parliament and the 
Council on a Union Civil 
Protection Mechanism and on 
establishing a Civil Protection 
Financial Instrument for the 
period 2014-2020, 
SEC(2011) 1632 definitief van 
20.12.2011) werd een aantal 
tekortkomingen vastgesteld in 
de responscapaciteit van de 
EU bij rampen die in de 
nieuwe wetgeving moesten 
worden aangepakt.Het Coördinatiecentrum voor respons in noodsituatiesAfbeelding 1
© EU/ECHO/Ezequiel Scagnetti, 2015.
06 
Het ERCC wordt aangevuld met de Europese responscapaciteit voor noodsituaties: 
een „vrijwillige pool” van middelen om rampen te bestrijden die vooraf door de 
deelnemende staten worden vastgelegd en die paraat staan maar alleen worden 
ingezet als de Commissie er een beroep op doet. De vrijwillige pool is een van 
de innovaties die bij het nieuwe besluit zijn ingevoerd om de tekortkomingen in 
het vorige mechanisme aan te pakken7. Met de pool wordt met name beoogd de 
volgende doelstellingen te bereiken: verschuiving van reactieve ad-hoccoördi -
natie naar een voorspelbaar systeem waarvoor vooraf plannen en afspraken zijn 
gemaakt, en het opsporen en dichten van kritieke hiaten in de responscapaciteit 
bij rampen op een kosteneffectieve manier. De vrijwillige pool wordt in tekstvak 1  
toegelicht.

10 Inleiding Tekstvak 1Toelichting op de vrijwillige pool
De Europese responscapaciteit voor noodsituaties (ofwel „vrijwillige pool”) bestaat uit een aantal hulpver -
leningsteams, deskundigen en apparatuur uit verschillende EU-lidstaten. Deze middelen zijn altijd paraat 
en worden beschikbaar gesteld zodra ze nodig zijn voor civielebeschermingsmissies van de EU over de hele 
wereld.
Sinds de oprichting ervan in oktober 2014 hebben tien landen hun responsmiddelen of „capaciteiten” 
vastgelegd voor de pool. Er zijn 35 responseenheden (d.w.z. modules) geregistreerd; hieronder vallen 
bijvoorbeeld „opsporings- en reddingsteams voor stedelijke gebieden”, gespecialiseerde middelen voor 
medische evacuatievluchten, waterzuiveringsapparatuur, pompen met een hoog debiet en teams voor het 
blussen van bosbranden. Momenteel worden er verdere middelen van lidstaten geregistreerd.
De landen die deelnamen aan de pool, kunnen gebruikmaken van financiële steun door de EU om de aan -
geboden  nationale responsmiddelen te moderniseren, de certificerings- en opleidingskosten te betalen en 
tot 85 % van de vervoerskosten van teams en apparatuur naar rampgebieden te dekken.
Ontwikkeling van de vrijwillige pool 
(uitsluitend geregistreerde modules — per 20 juni 2016)
Aantal geregistreerde modulesModules die 
momenteel worden geregistreerdOmvang vrijwillige poolGeregistreerde en aan de pool toegevoegde modules
2016-Q2 2016-Q1 2015-Q4 2015-Q3 2015-Q2 2015-Q1 2014-Q440
35
30
25
20
15
10
5
035 3432
2927
43
Bron:  Europese Commissie; ERK-analyse.
11 Inleiding 
07 
Het UCPM kan worden geactiveerd door middel van verzoeken om bijstand door 
de getroffen landen of door de VN8. Het kan ook worden geactiveerd op verzoek 
van een EU-lidstaat ter ondersteuning van het verlenen van consulaire bijstand 
aan EU-burgers die buiten de Unie door rampen zijn getroffen.
08 
Activiteiten op het gebied van preventie, paraatheid en respons zijn gericht op 
(potentiële) rampen binnen de EU, hoewel het mechanisme ook kan worden 
geactiveerd om te reageren op rampen buiten de Unie. Van de 224 in de periode 
2002-2015 ingediende verzoeken om bijstand had 63 % betrekking op rampen 
buiten de EU, zoals geïllustreerd in figuur  1. In bijlage 1  wordt geïllustreerd hoe 
het UCPM werkt.8 VN-organisaties en andere 
aangewezen internationale 
organisaties — de 
Internationale Organisatie 
voor Migratie (IOM), de 
Internationale Federatie van 
Rode Kruis- en Rode Halve 
Maan-verenigingen (IFRC) en 
de Organisatie voor het 
verbod van chemische 
wapens (OPCW) — kunnen 
sinds 2014 ook om bijstand 
vragen.Figuur 1Verzoeken om bijstand via het UCPM (binnen en buiten de EU)
Bron : Europese Commissie.InternExtern
2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 200230
25
20
15
10
5
012 13
1213
1417 18
1689
6
42
748
411 10
41086
1537
09 
De deelnemende staten houden de primaire verantwoordelijkheid voor civiele 
bescherming en bepalen het niveau van de bijstand dat aan rampenbestrijding 
moet worden toegewezen — en hoeveel daarvan door het UCPM zal worden 
verleend. De Commissie heeft niet de leiding over en oefent geen toezicht uit 
op de teams, modules en andere middelen van de deelnemende staten die op 
vrijwillige basis worden ingezet. De rol van de EU is veeleer de deelnemende 
staten te helpen de preventie van, de paraatheid bij en de respons op rampen te 
versterken door het faciliteren van de samenwerking en coördinatie. Een volledig 
overzicht van de betrekkingen binnen het UCPM is te vinden in bijlage II .
12 Inleiding 
Financiering van het UCPM
10 
De jaarlijkse begrotingskredieten voor de periode 2014-2016 voor het UCPM zijn 
weergegeven in figuur  2. Ongeveer 50 miljoen euro wordt jaarlijks toegewezen 
aan de exploitatie van het mechanisme, waarvan ongeveer een derde is bestemd 
voor interventies bij rampen in derde landen. Dit bedrag omvat de EU-cofinanciering 
van acties voor vervoer van modules naar getroffen landen. De exploitatiekosten 
van civielebeschermingsteams en -middelen worden door de deelnemende staten 
gedragen.
11 
De Commissie zal in 2017 een tussentijdse evaluatie van de tenuitvoerlegging 
van het besluit verrichten. Figuur 2Uitvoering van de UCPM-begroting 2014-2016
Miljoen euro
Rampenpreventie en rampen-
paraatheid binnen de UnieRampenpreventie en rampen-
paraatheid in derde landenResponsinterventies binnen 
de UnieResponsinterventies in derde 
landen
2016 2015 201460
50
40
30
20
10
012,01 14,9
11,4
1 2016: begrote bedragen.
Bron:  Europese Commissie; ERK-analyse.
13
 Reikwijdte en aanpak van 
de controle
12 
De controle had tot doel te beoordelen of de Commissie sinds de invoering van 
het UCPM in 2014 doeltreffend was geweest in het faciliteren van de coördinatie 
van de respons op rampen buiten de Unie. Dit betrof met name de facilitering 
van de coördinatie tussen deelnemende staten, andere EU-instellingen en -agent -
schappen, de VN, het getroffen land en andere betrokken actoren. We hebben 
nagegaan hoe deze coördinatie werd uitgevoerd binnen bestaande structuren en 
processen, en hebben onderzocht hoe er informatie werd verzameld, verspreid en 
uitgewisseld tussen alle bovengenoemde belanghebbenden.
13 
De controlecriteria werden vastgesteld op basis van de bepalingen van het 
besluit (zie paragraaf 4). Activiteiten op het gebied van preventie en paraatheid, 
de doeltreffendheid van de interventies zelf en het ontwerp van het mechanisme 
vielen niet onder de reikwijdte van de controle.
14 
Drie internationale rampen waarbij het UCPM werd geactiveerd, werden onder -
worpen aan een gedetailleerd onderzoek9. Deze werden geselecteerd op basis van 
een aantal verschillende criteria, waaronder het soort en de schaal van de ramp, 
de rol van het UCPM, de omvang van de EU-respons en de geografische spreiding. 
De onderzochte rampen betroffen de overstromingen in Bosnië en Herzegovina 
(mei 2014), de uitbraak van ebola in West-Afrika (maart 2014-januari 2016) en de 
aardbeving in Nepal (25 april 2015). Een gedetailleerd overzicht van de onder -
zochte rampen is te vinden in bijlage  III.
15 
De controlewerkzaamheden werden uitgevoerd tussen december 2015 en 
mei 2016. Wij spraken met vertegenwoordigers van de Europese Commissie10, 
de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) — waaronder de EU-delegatie 
(EUD) bij de VN in Genève — en het Europees Centrum voor ziektepreventie 
en -bestrijding (ECDC). Daarnaast ontmoetten we ook vertegenwoordigers van 
het Bureau van de Verenigde Naties voor de coördinatie van humanitaire aan -
gelegenheden (OCHA), de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), het Wereld -
voedselprogramma (WFP) en Médecins sans Frontières (MSF). Wij brachten een 
veldbezoek aan Bosnië en Herzegovina, waar wij ontmoetingen hadden met de 
EUD/het bureau van de speciale vertegenwoordiger van de EU, met de door de 
Europese Unie geleide troepenmacht (EUFOR), het ontwikkelingsprogramma 
van de VN, met vertegenwoordigers van autoriteiten op nationaal, instellings-, 
kantonnaal en gemeenteniveau die betrokken waren bij de respons op overstro -
mingen, en met het Rode Kruis van Bosnië en Herzegovina.9 In de periode 2014-2015 
werden er 25 verzoeken om 
bijstand buiten de Unie 
ingediend. De respons op de 
drie geselecteerde rampen 
was onder de grootste in zijn 
soort en vereiste aanzienlijke 
coördinatie.
10 De vertegenwoordigers waren 
afkomstig uit de directoraten-
generaal Europese Civiele 
Bescherming en Humanitaire 
Hulp (ECHO), Gezondheid en 
Voedselveiligheid (SANTE), 
Internationale Samenwerking 
en Ontwikkeling (DEVCO) en 
Nabuurschapsbeleid en 
Uitbreidingsonderhandelingen 
(NEAR).
14 Reikwijdte en aanpak van de controle 
16 
Ons werk was voornamelijk gebaseerd op een onderzoek van door de Europese 
Commissie en de EDEO verstrekte documenten. De controleurs hadden toegang 
tot Cecis. Aan de hand van een enquête die was verstuurd naar en beantwoord 
door elf deelnemende staten, verzamelden wij informatie over de perceptie 
door gebruikers van het mechanisme en van de respons op de drie crises. Ook 
woonden wij in oktober 2015 de conferentie van de Commissie in Luxemburg 
bij over de lessen die waren getrokken uit de ebola-uitbraak, en in februari 2016 
een voorlichtingsbijeenkomst over de voorbereiding van medische evacuaties 
(„medevac”) door de Luxemburgse luchtreddingsdiensten.
15
 Opmerkingen
De Commissie maakte gebruik van de bestaande 
coördinatiestructuren, maar sommige instrumenten 
hadden intensiever kunnen worden benut
De Commissie activeerde tijdig het responsmechanisme voor 
noodsituaties, maar had extra tijd kunnen winnen voor het 
mobiliseren van middelen door de prealarmfase beter te 
benutten
17 
Als de Commissie een verzoek om bijstand krijgt, moet zij de deelnemende 
staten zo snel mogelijk daarover informeren11. Bij alle drie de rampen diende de 
Commissie het verzoek tijdig in en ze voldeed daarmee aan de verplichting om 
de deelnemende staten onverwijld te informeren.
18 
Een gecoördineerde EU-respons op rampen treedt formeel in werking bij de 
activering van het mechanisme na ontvangst van een verzoek om bijstand. Ook 
voordat er een dergelijk verzoek wordt ingediend, kunnen er al tekenen zijn dat 
er een ramp dreigt. De Commissie heeft de mogelijkheid, maar is niet verplicht, 
om vóór de activering een noodsituatie in Cecis in een zogenaamde „prealarm -
modus” te openen. Zo kunnen de deelnemende staten hun middelen vóór 
een potentiële activering mobiliseren. De prealarmmodus werd bij alle drie de 
rampen gebruikt. Bij de overstromingen in Bosnië en Herzegovina (die kunnen 
worden beschouwd als een „sluipende” ramp) was de omvang van de dreiging al 
duidelijk toen bepaalde regio’s tot natuurrampgebied werden uitgeroepen. De 
prealarmmodus werd echter pas een dag later geactiveerd, slechts vier uur vóór 
de officiële activering. Indien de prealarmfase sneller was geactiveerd, zou er 
extra tijd zijn geweest om middelen te mobiliseren.
19 
De Commissie hield geen logboek bij van informele contacten met de 
deelnemende staten die nauwe betrekkingen onderhielden met en een goede 
kennis hadden van het getroffen land. Met een dergelijk logboek kan er follow-
up worden gegeven aan eerdere activeringen, wat zou kunnen helpen bij de 
ontwikkeling van een systematische aanpak, waardoor er in de activeringsfase 
kostbare tijd kan worden bespaard en er kan worden gezorgd voor een goede 
dekking door deelnemende staten die in een goede positie verkeren om een 
getroffen land bij te staan.11 Artikel 16, lid 3, onder a), i), van 
het besluit.
16 Opmerkingen 
Civielebeschermingsteams van de EU faciliteerden de 
coördinatie ter plaatse, maar het selectieproces daarvan en 
de rapportage vanuit het veld vertoonden tekortkomingen
20 
Wanneer er behoefte is aan EU-coördinatie ter plaatse nadat het aanbod van de 
deelnemende staten om bijstand te leveren door de vragende partij is aanvaard, 
moet de Commissie een EU-team voor de coördinatie en analyse van civiele 
bescherming (EUCP-team) samenstellen dat onmiddellijk kan worden ingezet in 
het getroffen land12. Het doel van dit team is het werk van de verschillende teams 
van de deelnemende staten en modules ter plaatse te coördineren13, technisch 
advies te verstrekken en de coördinatie met het getroffen land te faciliteren. 
Zoals geïllustreerd in bijlage I  worden de teams door de Commissie geselecteerd 
nadat de deelnemende staten deskundigen hebben voorgedragen, en wordt elk 
team vergezeld door een verbindingsfunctionaris van de Commissie.
21 
De inzet van EUCP-teams is voor rampen buiten de Unie niet afhankelijk van de 
goedkeuring van het verzoekende/getroffen land. Zodra een verzoek om bijstand 
is ontvangen, mag het ERCC de deelnemende staten dus verzoeken om voor -
drachten versturen. In het geval van Nepal en van Bosnië en Herzegovina waren 
er vroegtijdige aanwijzingen dat het grote rampen betrof en dat er hoogstwaar -
schijnlijk behoefte zou zijn aan EU-coördinatie. Desondanks verstreken er bij 
beide rampen tussen de ontvangst van het officiële verzoek om bijstand en het 
verzoek in Cecis om voordrachten voor het eerste team 21,4 uren in het geval van 
Bosnië en Herzegovina en 22,8 uren in het geval van Nepal, zoals weergegeven in 
figuur 3 en figuur 4. Figuur 3Tijdschema voor de selectie van EUCP-deskundigen — Bosnië en Herzegovina
Bron:  Europese Rekenkamer.12 Artikel 16, lid 3, onder a), ii), 
van het besluit.
13 COM(2010)600 definitief van 
26 oktober 2010 - „Naar een 
krachtigere Europese respons 
bij rampen: de rol van civiele 
bescherming en humanitaire 
hulp”. Modules kunnen 
bestaan uit 
civielebeschermingsmiddelen 
of personele middelen, of een 
combinatie van beide.
6,4 15,9 21,4 4,1 52,6
Uren
Termijn voor 
aanbiedingenVerzoek om 
deskundigenVerzoek 
om 
bijstandAanvaarding Prealarm Overstromingen100 80 60 40 20 01 dag en 19 uren vanaf het verzoek om bijstand tot 
aan de aanstelling van het EUCP-team
17 Opmerkingen Figuur 4Tijdschema voor de selectie van EUCP-deskundigen — Nepal
Bron:  Europese Rekenkamer.5,0 21,8 22,8 4,8 8,42 dagen en 2 uren vanaf het verzoek om bijstand tot aan de aanstelling van het EUCP-team
Uren
Aan-
vaardingTermijn
voor 
aanbiedingenVerzoek
om bijstandPrealarm Verzoek om 
deskundigenAardbeving70 60 50 40 30 20 10 0
22 
Verzoeken om de voordracht van deskundigen worden via Cecis verzonden 
met een termijn die per geval wordt vastgelegd. De lengte van de termijn 
verschilde; in Bosnië en Herzegovina werd die vastgelegd op 15,9 uur (voor een 
sluipende ramp) na het verzoek om voordrachten, terwijl die van Nepal 21,8 uur 
bedroeg (voor een plotselinge ramp). De controleurs vonden op dit punt geen 
aanwijzingen van interne normen.
23 
Na het verstrijken van de voordrachtstermijn namen het selecteren van deskun -
digen en het bemannen van het team nog eens vijf à zes uren in beslag. Hoewel 
in de wetgeving strenge criteria voor de selectie van deskundigen worden uit -
eengezet, constateerde de Rekenkamer dat er geen vooraf gedefinieerde aanpak 
werd gehanteerd om te bepalen welke soorten deskundigen er nodig waren en 
hoeveel van elke soort. Bovendien vonden we geen aanwijzingen voor tevoren 
geplande criteria voor het selecteren van elk soort deskundige in de vorm van 
controlelijsten die tijdens het selectieproces moesten worden gebruikt. Het 
ontbreken van duidelijke selectiecriteria werd erkend in een in december 2014 
uitgevoerde evaluatie14 waarin het gebruik van deskundigenprofielen voor de 
selectie van civielebeschermingsteams werd aanbevolen.
24 
Een vooraf vastgestelde standaardsamenstelling van het team op basis van het 
soort ramp en de regio kan de Commissie kostbare tijd besparen voordat zij het 
eerste verzoek om voordrachten verstuurt. Bij de daaropvolgende selectie uit de 
voorgedragen kandidaten zou een duidelijke controlelijst het proces versnellen, 
zelfs in perioden van lage bezetting bij het ERCC (bijv. nachtdiensten, weekends). 
Daarnaast kunnen in een dergelijk proces, voorafgaand aan de sluitingstermijn 
voor voordrachten, shortlists van potentiële teamleden worden samengesteld.14 ICF International, „Ex-post 
evaluation of Civil Protection 
Financial Instrument and 
Community Civil Protection 
Mechanism (recast) 2007-
2013”, eindverslag, 
16 december 2014.
18 Opmerkingen 
25 
De prestaties van afzonderlijke deskundigen worden niet geëvalueerd. De 
evaluatie van de door de deelnemende staten voorgedragen deskundigen kan 
weliswaar gevoelig liggen, maar de hantering van een gestructureerde aanpak 
voor het evalueren en documenteren van hun prestaties kan potentieel tijd 
besparen tijdens de selectieprocedure. Een voorbeeld van een dergelijk proces 
kan worden gevonden bij de door de EU gefinancierde15 verkiezingsmissies (EOM, 
Election Observations Missions), waarbij er standaard wederzijdse beoordelingen 
worden uitgevoerd voor alle door de lidstaten gestuurde waarnemers „om 
hun professionele prestaties en individuele gedrag tijdens een EU-EOM vast te 
leggen en om het door de lidstaten en de Unie geleide selectieproces verder te 
vergemakkelijken en te verbeteren”16.
26 
De Commissie moet gemeenschappelijke behoefteanalyses ondersteunen 
door middel van de aanwezigheid van EUCP-deskundigen en/of advies geven 
over de vereiste bijstand in het licht van de behoeften17. Als de aanvrager van 
de bijstand (de getroffen staat of het VN-orgaan) aangeeft dat er bepaalde 
behoeften bestaan, zorgt het ERCC ervoor dat die via Cecis worden gedeeld met 
alle deelnemende staten. Er is dus duidelijk bewijs dat EUCP-teamleden hebben 
deelgenomen aan verschillende beoordelingsactiviteiten ter plaatse. Voor zover 
EUCP-teamleden geïntegreerd zijn in de UNDAC-teams van het VN-OCHA, zoals 
het geval was in Nepal, worden de gemeenschappelijke analyses doorgaans 
opgesteld via de VN. Een onbedoeld gevolg van deze integratie is echter dat het 
de mogelijkheid beperkt om de individuele bijdrage van de EU aan deze analyses 
vast te stellen (zie ook de paragrafen 41-45).15 Europees instrument voor 
democratie en 
mensenrechten.
16 Guidelines for EU Election 
Observer Evaluation (FPI 4), 
blz. 1, eerste alinea.
17 Artikel 16, lid 3, onder a), ii) en 
v), en artikel 16, lid 3, onder b).
EU-deskundigen bezoeken Kathmandu en het 
ziekenhuis na de aardbevingAfbeelding 2
© EU/ECHO/Pierre Prakash, 2015.

19 Opmerkingen 
27 
Zelfs in gevallen waarin de EU-coördinatie niet volledig was geïntegreerd in 
de VN-coördinatie, zoals in Bosnië en Herzegovina, stelden we slechts beperkt 
bewijs vast voor een causaal verband tussen ter plaatse door EUCP-teamleden 
uitgevoerde behoefteanalyses en de specifieke lijsten van behoeften die naar 
de deelnemende staten werden doorgestuurd. De kwaliteit van de verslagleg -
ging varieerde tussen EUCP-teams, maar in het algemeen was die gericht op het 
delen van informatie en op geplande en afgeronde activiteiten. In de dagelijkse 
verslagen ontbraken speciale secties voor de vaststelling en concrete follow-up 
van behoeften.
Hoewel er nog beperkt gebruik werd gemaakt van de 
vrijwillige pool ten tijde van de bestudeerde crises, speelde 
de Commissie een actieve rol in de uitbreiding van de 
reikwijdte daarvan
Er werd beperkt gebruik gemaakt van de vrijwillige pool ten tijde 
van de bestudeerde crises
28 
De verplichtingen van de Commissie jegens de deelnemende staten bestaan erin 
tijdig aanbevelingen te doen op basis van de behoeften ter plaatse en de deel -
nemende lidstaten te verzoeken om specifieke middelen in te zetten18. Indien de 
Commissie relevante aanbevelingen voor de inzet van middelen wil doen, dient 
zij te weten welke middelen onmiddellijk kunnen worden ingezet.
29 
Ten tijde van de bestudeerde rampen was er slechts een zeer beperkt aantal mid -
delen geregistreerd in de vrijwillige pool. Als gevolg daarvan kon de Commissie 
in het algemeen geen aanbevelingen betreffende de inzet van middelen doen, 
noch de deelnemende staten vragen om capaciteiten uit de vrijwillige pool in te 
zetten.
30 
In oktober 2015, een jaar na de invoering van de vrijwillige pool, was er slechts 
een handvol modules in de pool geregistreerd. Volgens de ondervraagde deelne -
mende staten was de belangrijkste reden voor de trage ontwikkeling van de pool 
de administratieve belasting die gepaard ging met de registratie en certificering 
van responseenheden/modules, die in sommige gevallen ook bijkomende admi -
nistratieve regelingen op nationaal niveau kunnen inhouden.18 Artikel 16, lid 3, onder b), van 
het besluit.
20 Opmerkingen 
De Commissie speelde een actieve rol bij de uitbreiding van de 
capaciteiten van de vrijwillige pool
31 
De behoefte aan een medische evacuatiedienst voor medisch personeel en 
humanitaire hulpverleners werd onderstreept door verschillende actoren toen de 
ebola-uitbraak zich verder verspreidde. Het wettelijk kader19 voorzag alleen in een 
meer algemene dienst voor „luchtevacuatie van gewonde rampenslachtoffers”20; 
het voorzag niet in een dienst die specifiek was afgestemd op de evacuatie van 
(potentieel) besmette medische of humanitaire hulpverleners. Desondanks speelde 
de Commissie een actieve rol en drong zij aan op een flexibele aanpak en op de 
toevoeging van verdere capaciteiten aan de vrijwillige pool. Hoewel de WHO de 
enige partij was die medische evacuaties („medevac”) mocht aanvragen, speelde 
het ERCC een belangrijke rol: het fungeerde als infobalie, beantwoordde alle vragen 
van de belanghebbenden in de verschillende fasen van het medevac-proces 
(WHO, deelnemende staten, VN-agentschappen, ngo’s enz.) en zorgde voor de 
inzet van de vliegtuigen uit de vrijwillige pool. De coördinatie en samenwerking 
die nodig waren om deze capaciteiten te ontwikkelen, worden nader beschreven 
in paragraaf 66.
32 
Als direct antwoord op het gebrek aan medisch personeel tijdens de ebola-
uitbraak zette de Commissie het medisch corps van de EU als nieuw onderdeel 
van de vrijwillige pool in om medische en volksgezondheidsdeskundigen 
en -teams te mobiliseren voor paraatheids- of responsoperaties binnen of buiten 
de EU21.
33 
Het ECDC leverde een belangrijke bijdrage aan de respons van de EU op de 
ebola-uitbraak door zijn „snelle risicobeoordelingen” en door zijn coördinatie 
van de inzet van epidemiologische deskundigen van het ECDC en de lidstaten 
in de getroffen regio (hoewel dit vooral gebeurde nadat de uitbraak over zijn 
hoogtepunt heen was, zoals blijkt uit bijlage  IV). De oprichtingsverordening22 
verbiedt het ECDC niet om epidemiologen in landen buiten de EU in te zetten. De 
bestaande financiële en administratieve regelingen binnen het ECDC en die tussen 
de Commissie en het ECDC zijn echter niet geschikt voor een grootschalige inzet 
buiten de EU, met name via het UCPM. Het ECDC beschikt niet over een basisteam, 
noch over de processen om langdurige inzetoperaties te ondersteunen, en omdat 
zijn mandaat primair gericht is op potentiële bedreigingen voor de EU, zijn er 
geen specifieke begrotingsmiddelen beschikbaar gesteld om dergelijke operaties 
buiten de Unie te ondersteunen. Bij gebrek aan een speciaal EU-mechanisme voor 
de inzet van epidemiologen werden deskundigen ingezet via het wereldwijde 
netwerk voor alarmering en interventie van de WHO. Op grond van het mandaat 
van deze inzetoperaties golden er echter informatiebeperkingen en konden des -
kundigen niet rechtstreeks verslag uitbrengen aan het ECDC en de Commissie.19 Uitvoeringsbesluit 2014/762/
EU van de Commissie van 
16 oktober 2014 tot 
vaststelling van 
uitvoeringsbepalingen van 
Besluit nr. 1313/2013/EU van 
het Europees Parlement en de 
Raad betreffende een 
Uniemechanisme voor civiele 
bescherming en tot intrekking 
van de Beschikkingen 
2004/277/EG, Euratom en 
2007/606/EG, Euratom van de 
Commissie (PB L 320 van 
6.11.2014, blz. 1).
20 Bijlage II, punt 10, van het 
uitvoeringsbesluit.
21 Dit onderdeel is sinds begin 
2016 operationeel en in 
mei 2016 werd een team van 
ECDC-epidemiologen 
gemobiliseerd als respons op 
de uitbraak van gele koorts in 
Afrika.
22 Verordening (EG) nr. 851/2004 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 21 april 2004 
tot oprichting van een 
Europees Centrum voor 
ziektepreventie en -bestrijding 
(PB L 142 van 30.4.2004, blz. 1).
21 Opmerkingen 
Civielebeschermingsteams van de EU genoten aanzienlijke 
ondersteuning van de EU-delegaties
34 
De EU-delegatie (EUD) in het getroffen land is verplicht logistieke ondersteuning 
te bieden aan de EUCP-teams, die op hun beurt in verbinding moeten staan 
met de EUD23. Tijdens alle bestudeerde crises verstrekten de EUD’s — binnen 
de grenzen van de beschikbare capaciteit — aanzienlijke ondersteuning op het 
gebied van logistiek, bij veiligheidsbriefings en door het faciliteren van verga -
deringen met lokale autoriteiten, adviesverlening en vertolking voor plaatselijk 
personeel24.
35 
De controleurs vonden aanwijzingen van doeltreffende samenwerking tus -
sen de EUCP-deskundigen en de EUD’s. De EUCP-teams deelden regelmatig 
informatie met EUD-personeel. De EUCP-teams gebruikten het kantoor van 
de EUD’s als uitvalsbasis voor hun activiteiten en belegden er regelmatig 
coördinatievergaderingen.
36 
In Bosnië en Herzegovina verzochten de nationale autoriteiten „EUFOR Althea”, 
de missie in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, 
ondersteuning te verlenen bij de eerste respons. De Commissie betrok EUFOR 
vanaf het begin bij de door het ERCC georganiseerde coördinatievergaderingen, 
zodat EUFOR informatie kon geven over de actie die zij had ondernomen. De 
coördinatie ter plaatse tussen het EUCP-team en EUFOR werd voornamelijk gefa -
ciliteerd door de EUD/het kantoor van de speciale vertegenwoordiger van de EU/
EUD, dat ook de activiteiten van verschillende EU-actoren en de missies van de 
lidstaten coördineerde. In het kader daarvan kreeg het EUCP-team rechtstreekse 
bijstand van EUFOR in de vorm van een helikopter, die vervolgens werd gebruikt 
om een beoordeling van de situatie vanuit de lucht en een bezoek ter plaatse uit 
te voeren.
37 
De mate van bekendheid met de capaciteiten die het UCPM kon bieden en de 
wijze waarop landen in het kader daarvan om bijstand moesten verzoeken, 
verschilden tussen de EUD’s in de getroffen landen. Er zijn geen speciale „steun -
punten voor civiele bescherming” in de EUD’s. Terwijl de EUD in Bosnië en Her -
zegovina ervaring had met het activeren van het mechanisme, waren de EUD’s 
in de landen van de ebola-uitbraak aan het begin van de crisis weinig bekend 
met de door het UCPM geboden mogelijkheden, ondanks de door ECHO in 2012 
verzonden nota25. Op een vergadering van het Comité voor de beveiliging van 
de gezondheid in augustus 2014 informeerde ECHO de lidstaten dat het op eigen 
initiatief contact had opgenomen met de getroffen landen; desondanks waren 
wij niet in staat directe aanwijzingen te vinden van door de Commissie genomen 
proactieve maatregelen, ofwel rechtstreeks ofwel door de EDEO, om de getroffen 
landen aan te moedigen een verzoek tot activering in te dienen.23 Artikel 16, lid 5, van het besluit.
24 In Nepal signaleerde het 
hoofd van de EU-delegatie 
twee maanden voor de 
aardbeving dat de paraatheid 
van de EUD zelf in geval van 
een rampscenario 
ontoereikend was. Hoewel er 
sprake was van een zeer 
grootschalige ramp, was deze 
minder ernstig dan was 
voorzien in dit rampscenario, 
en daarom was de EUD in staat 
om het EUCP-team de 
noodzakelijke ondersteuning 
te verlenen.
25 De Commissie stuurde in 2012 
en eind 2014 nota’s naar de 
hoofden van de EU-delegaties 
waarin werd uitgelegd hoe 
het UCPM werkte en hoe 
getroffen landen om bijstand 
konden verzoeken.
22 Opmerkingen 
26 Artikel 16, lid 11, van het 
besluit.
27 Artikel 16, lid 2, van het besluit. 
De verplichting met 
betrekking tot de integratie 
van de coördinatie is alleen 
van toepassing op het 
VN-OCHA, niet op andere 
VN-organisaties.
28 Operationele 
ontwerprichtsnoeren voor 
samenwerking ter plaatse 
tussen 
civielebeschermingsteams 
van de EU en UNDAC-teams: 
Comité voor civiele 
bescherming, informatie-
uitwisseling over lopende 
activiteiten, 21-22 oktober 
2009.De Commissie maakte gebruik van het bestaande lokale 
ECHO-netwerk, maar er zou naar grotere synergieën op het 
gebied van civiele bescherming kunnen worden gestreefd
38 
Na de activering van het mechanisme moet de Commissie streven naar synergieën 
tussen het UCPM en andere EU-instrumenten, met name bij humanitaire hulp van 
de EU26. In de uitvoeringsbepalingen van het besluit van de Commissie wordt 
niet expliciet ingegaan op synergieën en de Commissie heeft geen praktische 
maatregelen vastgesteld om die te creëren. Bij onze analyse van de drie rampen 
constateerden wij dat er moeite was gedaan om het mechanisme te coördineren 
en te verbinden met andere instrumenten, vooral met humanitaire en ontwikke -
lingshulp, hoewel dit vooral op ad-hocbasis gebeurde.
39 
In alle drie de onderzochte gevallen werden deskundigen uit het lokale netwerk 
van ECHO tegelijk met de EUCP-teams en modules ter plaatse ingezet; zij verschaf -
ten het ERCC informatie en woonden coördinatievergaderingen bij. Zodoende 
maakte de Commissie bij haar algehele respons goed gebruik van het bestaande 
netwerk.
40 
Desondanks werden potentiële synergieën tussen de gebieden civiele bescher -
ming en humanitaire bijstand niet volledig benut. Personeel van het lokale 
netwerk van ECHO is deskundig op het gebied van het systeem voor humanitaire 
hulp van de VN, maar is doorgaans niet opgeleid in aangelegenheden op het 
gebied van civiele bescherming. In haar verslag over de lessen die zij in Nepal 
had geleerd, erkende de Commissie dat er op het gebied van civiele bescherming 
meer/sneller gebruik had kunnen worden gemaakt van het partnernetwerk voor 
humanitaire hulp.
De Commissie nam de leidende rol van het VN-OCHA in 
acht en voerde flexibele coördinatiestructuren door in 
overeenstemming met de algehele VN-structuur
41 
Volgens het wettelijk kader moeten de coördinatieactiviteiten van de Commissie 
volledig worden geïntegreerd in de algemene coördinatie-inspanningen van het 
VN-OCHA en moet de leidende rol van het VN-OCHA in acht worden genomen27. 
Hoewel „volledige integratie” niet nader wordt omschreven, worden in de 
ontwerpversie van de operationele richtlijnen voor de samenwerking ter plaatse 
tussen de EUCP- en UNDAC-teams drie terreinen genoemd waarop volledige 
integratie mogelijk zou zijn: analyse, coördinatie en informatiebeheer28.
23 Opmerkingen 
42 
In de praktijk bestrijkt de mate van integratie in het VN-systeem een breed 
spectrum. Er kan sprake zijn van gemeenschappelijke EU-/UNDAC-beoordelings -
missies, EUCP-teams die geïntegreerd zijn in het Coördinatiecentrum voor opera -
ties ter plaatse (OSOCC), dat in het kader van UNDAC is opgericht, parallelle EU- en 
UNDAC-teams, of helemaal geen UNDAC-teams; er bestaat geen uniforme aanpak. 
Het hangt volledig van de context af hoe goed EUCP-teams passen in de algemene 
coördinatiestructuur: hoe groter de EU-bijdrage aan reddingsoperaties, des te 
groter de behoefte aan een sterke coördinerende rol van de EU.
43 
Dit wordt geïllustreerd door de zeer uiteenlopende coördinatiestructuren met 
de VN die bij de drie bestudeerde rampen bestonden. In Bosnië en Herzegovina 
spraken de VN-coördinator ter plaatse en het hoofd van de EU-delegatie/de SVEU 
informeel af om het EUCP-team verantwoordelijk te maken voor de coördinatie 
van de binnenkomende bijstand voor civiele bescherming. Tegelijkertijd nam 
de EU de leidende rol van de VN in acht bij de coördinatie van humanitaire hulp 
door middel van het „clustersysteem”29 dat in het kader van het ontwikkelings -
programma van de VN in Bosnië en Herzegovina was opgezet. In Nepal werden 
de EUCP-teams geïntegreerd in de OSOCC-structuur van de VN en het cluster -
systeem. Tijdens de ebola-uitbraak werden EU-deskundigen als geassocieerde 
leden in UNDAC-teams opgenomen. Hoewel het verschillende gevallen betrof, 
constateerde de Rekenkamer dat de Commissie in alle drie de gevallen de leidende 
rol van de VN in acht nam.
44 
De integratie van EUCP-deskundigen in de OSOCC-structuur van de VN in Nepal 
maakte het moeilijk voor ons om de bijdrage van de EU aan de algehele coördi -
natie-inspanningen en de toegevoegde waarde daarvan duidelijk en afzonderlijk 
vast te stellen. Terwijl uit de activiteitenverslagen van het EUCP-team bleek dat 
er regelmatig contact was met de modules die via het UCPM werden ingezet en 
het ERCC en de deelnemende staten er informatie uit de eerste hand uit konden 
halen, werden de modules voornamelijk gecoördineerd via het VN-systeem (bijv. 
de toewijzing van operationele gebieden of concrete taken).
45 
Hoewel verbindingsfunctionarissen en deskundigen van het EUCP uit regionale 
mechanismen zoals het UCPM in de OSOCC’s van de VN kunnen worden opge -
nomen, biedt hun integratie niet voldoende basis voor regionale organisaties 
om de operationele coördinatie voor hun leden te faciliteren30. Daarom heeft de 
Commissie in 2016 van de VN de opdracht gekregen om de specifieke rol van de 
regionale coördinatiemechanismen binnen de operationele activiteiten van de 
OSOCC’s preciezer te beschrijven. Het doel hiervan is de operationele coördinatie 
tussen hun eigen leden te verbeteren, zodat er meer gemeenschappelijke situatie -
analyses en behoefteanalyses kunnen worden opgesteld31.29 Clusters zijn groepen van 
humanitaire organisaties, 
zowel van de VN als 
daarbuiten, in alle belangrijke 
sectoren van humanitaire 
actie, bijv. water en 
gezondheid. Ze worden 
gevormd wanneer binnen een 
sector duidelijke humanitaire 
behoeften bestaan, de 
desbetreffende sector vele 
actoren telt en wanneer de 
nationale instanties 
coördinatiesteun nodig 
hebben.
30 ECHO, 2016, „A new role for 
regional coordination 
mechanisms in the framework 
of the OSOCC”, discussienota 
voor de Humanitarian 
Networks and Partnership 
Week , Genève, 2-5 februari.
31 Ibid.
24 Opmerkingen 
46 
Samenwerking berust grotendeels op een grote mate van vertrouwen en dus 
spelen persoonlijke betrekkingen een belangrijke rol. De Commissie heeft echter 
erkend dat haar betrekkingen met het VN-OCHA en andere agentschappen van 
de VN geformaliseerd moeten worden om de samenwerking en coördinatie op 
het gebied van de paraatheid en respons bij rampen te versterken. Sinds 2015 
heeft zij formele samenwerkingsovereenkomsten gesloten met het VN-OCHA en 
het WFP , en verdere overeenkomsten zijn gepland met de WHO en de Internationale 
Organisatie voor Migratie.
De Commissie nam maatregelen om te zorgen voor een 
vlotte overgang naar de herstelfase
47 
Tegen het einde van een ramp, in de afsluitingsfase van de respons op het gebied 
van civiele bescherming, is de Commissie verplicht om een probleemloze over -
dracht tussen alle relevante actoren te bevorderen32. Met het oog daarop vonden bij 
alle drie de rampen overdrachtsvergaderingen plaats die moesten zorgen voor een 
soepele overgang naar humanitaire hulp/verdere investeringen (zie tekstvak 2 ).
48 
Bij alle drie de rampen werden de behoefteanalyses na de ramp gezamenlijk 
door de VN, de Wereldbank en de Europese Commissie verricht. Na de overstro -
mingen in Bosnië en Herzegovina nam het ERCC actief deel aan de selectie van 
deskundigen met het oog op de analyse van herstelbehoeften en voerde het 
een hiermee samenhangende voorbereidende missie uit. ECHO werkte ook nauw 
samen met DG NEAR in de aanloop naar de internationale donorconferentie van 
het land in juli 2014.32 Artikel 16, lid 3, onder e), van 
het besluit.Tekstvak 2Coördinatie van de overgang naar de herstelfase in Bosnië en Herzegovina
Het geval van de Oostenrijkse waterzuiveringsmodule in het kanton Posavina in Bosnië en Herzegovina kan 
dienen als illustratie van een degelijke overdracht. Bij het afbouwen van de bijstand werkte het EUCP-team 
samen met de lokale werkgroep — waarin lokale regeringen, watervoorzieningsbedrijven, internationale 
teams en verscheidende ngo’s waren vertegenwoordigd — om een strategie voor de drinkwatervoorziening 
overeen te komen totdat er genoeg waterputten waren getest en zo nodig gereinigd. Dit had tot gevolg dat 
het Oostenrijkse team twee maanden langer moest blijven. De grote capaciteit daarvan maakte een gefaseerde 
terugtrekking van de andere teams mogelijk en zorgde er ook voor dat de werkgroep in verbinding stond met 
het nationale, door Unicef geleide WASH33-cluster.
33 Water, sanitaire voorzieningen en hygiëne.
25 Opmerkingen 
34 Europees informatiesysteem 
voor noodsituatie- en 
rampenrespons (European 
Emergency Disaster Response 
Information System). Edris is 
een webgebaseerd 
informatiesysteem dat wordt 
gebruikt om EU-bijdragen 
voor humanitaire hulp vast te 
stellen. Edris maakt geen deel 
uit van het UCPM.Hoewel de Commissie een kader vaststelde voor het 
verzamelen, verspreiden en uitwisselen van 
informatie, is er ruimte voor verbetering op het gebied 
van rapportage
Het communicatieplatform Cecis van de Commissie is nuttig 
voor het delen van informatie, maar moet verder worden 
verbeterd om de impact ervan te vergroten
49 
Het delen van informatie vormt de kern van het UCPM en is van groot belang 
voor een doeltreffende coördinatie. Dit wordt gefaciliteerd door het belang -
rijkste communicatie-instrument van het ERCC, nl. Cecis. Het biedt een centraal 
platform voor het versturen van actualiseringen van noodsituaties naarmate 
die zich ontwikkelen, voor het verspreiden van voorlichtingsmateriaal en voor 
het bijhouden van een overzicht van de gevraagde, aangeboden, aanvaarde of 
afgewezen bijstand.
50 
Dit bijstandsoverzicht is een belangrijke functie van Cecis bij de respons op een 
ramp. Deelnemende staten hebben hun waardering uitgesproken voor deze 
specifieke functie. Wij constateerden echter dat er ruimte is voor verbetering in 
zowel de presentatie van de overzichten als de efficiëntie bij het samenstellen 
daarvan. Zo is er weliswaar een samenvatting van verzoeken en aanbiedingen in 
de applicatie te vinden, maar wordt daarin niet het totale aantal geaccepteerde 
aanbiedingen en de openstaande behoeften per verzoek, noch de status van een 
verzoek getoond. Verzoeken waaraan al is voldaan, kunnen worden onderscheiden 
van verzoeken die nog openstaan, maar die informatie kan alleen handmatig 
worden opgeroepen. Dit blijkt een uitdaging te zijn als er sprake is van een groot 
aantal verzoeken. Dergelijke beperkingen maken de samenvatting ingewikkeld 
om te lezen en belemmeren het vermogen van het ERCC om deelnemende staten 
een centraal realtimeoverzicht te verstrekken. Deelnemende staten hebben 
bevestigd dat dit een significante beperking is.
51 
Een andere uitdaging is het bijhouden van alle financiële en in natura geleverde 
bijdragen bij een complexe crisis (zoals de ebola-uitbraak) waar bijstand voor 
civiele bescherming en humanitaire hulp elkaar vaak overlappen. De Commissie 
heeft gewezen op tekortkomingen in Edris34 en de onmiddellijke maatregelen 
ter beperking daarvan uiteengezet in haar verslag over de lering die uit de ebola-
uitbraak is getrokken. In april 2016 activeerde de Commissie een realtimeverbinding 
tussen Edris en Cecis teneinde een geconsolideerd overzicht te verschaffen van 
zowel bijstand voor civiele bescherming als humanitaire hulp. Deze functie was 
niet beschikbaar ten tijde van de controle en dus waren wij niet in staat om het nut 
ervan te beoordelen.
26 Opmerkingen 
52 
Het ontbreken van mobiele toegang tot Cecis vormt een belangrijke beperking 
voor EUCP-teams die ter plaatse worden ingezet. Door vereenvoudigde, read-
only  toegang tot de samenvatting van verzoeken en aanbiedingen (zie para -
graaf 50) kunnen de teams een volledig overzicht krijgen van de geaccepteerde 
en openstaande aanbiedingen van de EU, zodat ze de coördinatie ter plaatse 
verder kunnen faciliteren.
53 
Het is lastig om de tussen het ERCC en de deelnemende staten uitgewisselde 
berichten — waarvan er ten tijde van een ramp honderden kunnen zijn — in het 
Cecis-logboek te filteren. Uit onze analyse van het logboek bleek dat er geen 
onderscheid wordt gemaakt tussen operationele berichten en administratieve 
mededelingen35, hetgeen een snelle follow-up van belangrijke operationele 
aangelegenheden kan belemmeren. Bij een interne audit van Cecis door de 
Commissie in 2012 werd benadrukt dat het filtersysteem met name door de 
deelnemende staten onvoldoende wordt gebruikt, en werd aanbevolen om 
een bewustmakingscampagne te organiseren gericht op dienstdoende ERCC-
functionarissen en de deelnemende staten. Hoewel een dergelijke campagne is 
opgezet, is er nauwelijks verandering opgetreden in de situatie.
54 
De huidige procedure voor het invoeren van verzoeken om vervoersondersteuning 
verloopt grotendeels handmatig en is dus tijdrovend voor het ERCC en de deelne -
mende staten. Dit vormt een onnodige administratieve belasting, met name bij 
het uitbreken van een crisis. Nuttige informatie over de verzending van bijstand 
(vertrektijd, aankomsttijd enz.) wordt alleen bewaard op papieren formulieren en 
niet ingevoerd in de Cecis-databank, zodat ze bij de productie van verslagen en 
vervoersoverzichten niet door het systeem kan worden gebruikt.
Informatieproducten en kaarten werden breed gedeeld en er 
zijn aanwijzingen dat ze nuttig waren
55 
De Commissie moet haar beoordelingen en analyses met alle relevante partners 
delen36. Bij alle drie de onderzochte rampen troffen wij voldoende bewijs aan 
dat de Commissie beoordelingen en analyses met de deelnemende staten had 
gedeeld door regelmatig berichten op het gebied van civiele bescherming, 
situatieverslagen en nieuwsbulletins over de crisis in Cecis te publiceren.35 Zo bestaan er verschillende 
soorten mededelingen: 
belangrijke operationele 
berichten (zoals verzoeken om 
bijstand of relevante logistieke 
bijzonderheden), 
administratieve 
mededelingen (zoals 
cofinancieringsverzoeken en 
subsidies op het gebied van 
vervoer), verslagen en notulen 
van vergaderingen.
36 Artikel 16, lid 3, onder a), iii), 
van het besluit.
27 Opmerkingen 
56 
De Copernicus Emergency Management Service (dienst voor het beheer van 
noodsituaties van Copernicus) van de Commissie, die van teledetectiesatellieten 
afkomstige geografisch-ruimtelijke informatie verstrekt, werd bij alle drie de 
rampen geactiveerd. De productie van kaarten werd gecoördineerd met de 
karteringsdienst van de VN, nl. UNOSAT37, en de controleurs vonden geen bewijs 
van dubbel werk. De in het kader van Copernicus gemaakte kaarten waren 
beschikbaar op de voor het publiek toegankelijke website van Copernicus38.
57 
Hoewel voor elke onderzochte ramp talrijke kaarten werden geproduceerd, is het 
vinden van gedocumenteerd bewijs voor de relevantie ervan ten tijde van de res -
pons per definitie een lastige opgave. Desondanks troffen de controleurs één geval 
aan waarin een kaart van Copernicus rechtstreeks bijdroeg tot het besluitvormings -
proces tijdens de overstromingen in Bosnië en Herzegovina (zie tekstvak 3 ).
De Commissie organiseerde inclusieve bijeenkomsten waar -
mee werd beoogd de informatie-uitwisseling met EU-organen 
en de consistentie in de verlening van bijstand te bevorderen
58 
De Commissie wordt niet alleen geacht haar beoordelingen en analyses met haar 
civielebeschermingspartners te delen, maar ook met de EDEO, om zodoende te 
zorgen voor samenhang tussen civielebeschermingsactiviteiten en de algemene 
betrekkingen van de Unie met het getroffen land39. Ook kan de Commissie bijko -
mende ondersteunende of aanvullende maatregelen nemen om te zorgen voor 
consistentie in de hulpverlening40. In alle drie de onderzochte crises organiseerde 
ECHO voor alle betrokken DG’s, EU-agentschappen en de EDEO41 coördinatie -
vergaderingen tussen verschillende diensten, waarbij het ERCC werd gebruikt als 
centraal platform dat de vergaderingen bijeenriep. Wij hebben bewijs verkregen 
dat erop wijst dat deze vergaderingen inclusief waren en erop gericht waren het 
risico van overlapping/dubbel werk in de EU-respons te beperken.37 We hebben bewijs van een 
dialoog tussen UNOSAT en het 
ERCC en zij hebben toegang 
tot elkaars instrumenten.
38 http://emergency.copernicus.
eu/mapping/ .
39 Artikel 16, lid 3, onder a), iii), en 
artikel 16, lid 4, van het besluit.
40 Artikel 16, lid 8, van het besluit.
41 Bosnië en Herzegovina: DG 
NEAR en EUFOR; ebola: DG’s 
DEVCO, FPI, SANTE, MOVE, 
RTD, ECDC, Eurocontrol; Nepal: 
DG’s DEVCO en FPI.Tekstvak 3De Copernicus-kaart droeg bij tot betere besluitvorming in Bosnië en Herzegovina
In mei 2014 werd de gemeente Odžak, een plaats in het kanton Posavina in het noorden van Bosnië en 
Herzegovina, zwaar getroffen door de overstroming van de rivier de Sava. Op 26 mei 2014 stond een Deens 
team, dat in Modriča verbleef, klaar om water weg te pompen in een deel van Odžak dat bijzonder zwaar 
door de overstroming was getroffen. Bij het herstel van een plaatselijk pompstation met ondersteuning 
van plaatselijke ingenieurs en Deense technische deskundigen in een latere fase evalueerden het Duitse en 
het Deense team het gebied gezamenlijk met behulp van kaarten afkomstig van de karteringsdienst van 
EU Copernicus. De kaarten werden verstrekt door het Coördinatiecentrum voor operaties ter plaatse van 
de EU, dat was ondergebracht in het Orašje-voetbalstadion. De kaarten werden gebruikt om de diepte van 
de modder en de toestand van de grond eronder te bepalen. Er werd geconcludeerd dat het veilig was om 
gewoon dieper te graven en het water in de bodem te laten wegzinken in plaats van te kiezen voor de meer 
tijdrovende optie om het water op te pompen. Door te kiezen voor graven was het ook niet meer nodig om 
het opgepompte water af te voeren. Zonder een dergelijke kaart had het team de situatie niet juist kunnen 
beoordelen en had het hoogstwaarschijnlijk niet het risico genomen om te graven in plaats van te pompen.
28 Opmerkingen 
42 In 2013 werd in het kader van 
een gezamenlijke 
verkennende missie van ECHO 
en EDEO in Nepal een 
gezamenlijk EU-
paraatheidsplan aanbevolen 
ter versterking van de 
coördinatie op het gebied van 
consulaire kwesties (en deze 
aanbeveling werd bij een 
vervolgmissie in 2014 
herhaald). Een dergelijke 
proactieve, specifieke missie is 
weliswaar een voorbeeld van 
een goede praktijk, maar het 
paraatheidsplan is nooit 
opgesteld.59 
De Commissie betrok de EDEO (zowel de hoofdkantoren als de EUD’s) vanaf 
het begin van de geanalyseerde crises door de dienst uit te nodigen voor de 
coördinatievergaderingen en er regelmatig informatie mee uit te wisselen. Het 
ERCC stond zelfs al vóór elke officiële activering van het UCPM in verbinding 
met de EDEO. Bij geen van de onderzochte rampen verzochten de lidstaten om 
activering van het UCPM om steun te verkrijgen voor het verlenen van consulaire 
bijstand in het kader van civiele bescherming. In het geval van Nepal activeerde 
de EDEO echter zijn consulair online-instrument CoOL (Consular Online tool) 
om informatie te delen met de lidstaten en het ERCC; ECHO verstrekte de 
EDEO voornamelijk vluchtinformatie op basis van de overzichten die in Cecis 
beschikbaar waren42.
60 
De coördinatie en samenwerking tussen afdelingen van de Commissie functio -
neerde in het algemeen goed. DG DEVCO gaf blijk van flexibiliteit door tijdens de 
ebola-uitbraak al vroeg bijkomende humanitaire bijstand te verlenen aan ECHO 
door de herschikking van financiering uit de B-reserve van het EOF, alsmede 
door de snelle inzet van zijn mobiele CBRN-laboratoria. Daarnaast werkte ECHO 
nauw samen met DG DEVCO in het kader van de conferentie op hoog niveau in 
maart 2015, ten tijde van de ebola-uitbraak.
Door op te treden als forum voor informatie-uitwisseling 
voegde de ebolataskforce waarde toe aan de respons, maar 
deze had eerder moeten worden opgezet
61 
De ebola-uitbraak in West-Afrika was vanuit het UCPM gezien een ongewone 
ramp. Na de eerste berichten over de uitbraak kwamen de Commissie en de 
EU-agentschappen snel in actie: in maart 2014 verstuurde het ECDC zijn eerste 
snelle risicobeoordeling over het onderwerp; in april werd het Europese mobiele 
laboratorium ingezet in de regio; tussen april en augustus 2014 werd de uitbraak 
verschillende malen besproken door het Comité voor de beveiliging van de 
gezondheid (HSC), en de financiering voor enkele belangrijke partners van ECHO 
werd snel vrijgemaakt. Bij de eerste respons was er echter geen sprake van een 
strategische aanpak en er werd niet besloten wie de leiding zou hebben. Na de 
escalatie van de crisis en de afkondiging van een noodsituatie op het gebied 
van de volksgezondheid van internationaal belang (PHEIC) door de WHO op 
8 augustus 2014 werden er coördinatievergaderingen georganiseerd, hoewel 
deze vaak niet resultaatgericht waren en duidelijke actie- en follow-uppunten 
dus ontbraken.
29 Opmerkingen 
62 
In oktober werd er een ebolataskforce (ETF) opgericht, ongeveer zes weken 
nadat de Europese Raad op 30 augustus 2014 had opgeroepen tot meer coördi -
natie en de vaststelling van een alomvattend responskader (CRF). Het CRF werd 
gedurende de maand september ontwikkeld en onderging in de daaropvolgende 
weken talloze wijzigingen. Dit gebeurde allemaal enkele maanden na de eerste 
uitbraak. Eind oktober werd de commissaris voor Humanitaire Hulp en Crisis -
beheersing door de Europese Raad benoemd tot EU-ebolacoördinator om de 
politieke coördinatie te verzorgen.
63 
De coördinator speelde een belangrijke rol doordat hij de aandacht van de 
lidstaten vestigde op kritieke maatregelen en de steun die nodig was om de 
respons uit te breiden (bijv. door het organiseren van een gezamenlijk bezoek 
aan West-Afrika in oktober 2014, alsmede van vergaderingen op hoog niveau en 
de donorconferentie in Brussel in maart 2015). Zoals te zien is in bijlage V , deden 
deze ontwikkelingen, ondanks de noodzaak ervan, zich pas voor toen het aantal 
gevallen over het hoogtepunt heen was.
64 
De oprichting van de ETF — die door het ERCC werd georganiseerd — werd door 
alle belanghebbenden verwelkomd als een belangrijke stap ter versterking van 
de coördinatie en ontwikkeling van de respons van de EU. Het mandaat van de 
dienst was operationeel van aard en was onder andere gericht op het zorgen 
voor complementariteit en het vaststellen van synergieën. De aanpak van de 
taskforce was inclusief: behalve andere diensten van de Commissie werden de 
vergaderingen van de ETF bijgewoond door de EDEO, EU-agentschappen, het 
secretariaat van de Raad en de lidstaten (met inbegrip van enkele nationale 
ebolacoördinatoren), alsmede door vertegenwoordigers van de WHO, het OCHA, 
het WFP , Unicef, het IHP43 en verschillende ngo’s die optraden in de frontlinie 
van de respons. Volgens een groot aantal belanghebbenden waren de realtime-
situatieverslagen door de EUD’s en de vertegenwoordigers van het lokale ECHO-
netwerk van bijzonder grote waarde. Wij stelden vast dat de ETF voornamelijk 
fungeerde als platform voor de uitwisseling van informatie ter bevordering van 
de coördinatie en niet als besluitvormend orgaan.
65 
Ondanks enkele tekortkomingen in het informatiebeheer (overvloed aan infor -
matie en distributielijsten die niet altijd bijgewerkt waren) kon de ETF bijdragen 
tot een grotere coördinatie en een consistentere levering van de respons. Dit 
blijkt uit de volgende drie voorbeelden:
a) Tijdens discussies in de ETF bleek dat de EDEO en de Commissie (ECHO, DG 
DEVCO, DG SANCO en de DG FPI) beide voor eind oktober 2014 een missie ter 
plaatse organiseerden. Er werden maatregelen genomen om het risico van 
overlapping en dubbel werk te beperken door een gezamenlijk missieverslag 
op te stellen.43 Het internationale 
humanitaire partnerschap 
(IHP) is een netwerk van zeven 
Europese agentschappen op 
het gebied van 
rampenbeheer. De landen die 
deelnemen aan het IHP zijn 
ook deelnemende staten van 
het UCPM; desondanks gaven 
ze een presentatie over hun 
activiteiten als IHP-leden aan 
de ETF.
30 Opmerkingen 
b) DG SANTE kon de binnen de taskforce gedeelde informatie doorsturen naar 
het HSC en helpen bij de planning en uitwerking van door DG SANTE en 
ECHO georganiseerde workshops (bijv. over veiligheids- en controle  kwesties 
en het Europees medisch corps).
c) Personeel van het ECDC en epidemiologen van ECDC-beurzenprogramma’s 
werden ingezet via het wereldwijde netwerk voor alarmering en interven -
tie (Global Outbreak Alert and Response Network — GOARN) van de WHO 
ter ondersteuning van epidemiologische onderzoeken op districtsniveau, 
waaronder de opsporing van gevallen en contacten. Hoewel de samenwer -
king tussen de epidemiologen en de WHO in het algemeen als goed werd 
beschouwd, meldde het ECDC aan de ETF dat de ingezette deskundigen met 
aanzienlijke logistieke problemen te kampen hadden gehad. ECHO heeft 
daarop een missie ingesteld om manieren te vinden om de ondersteuning 
van de teams te verbeteren.
66 
Tijdens de ebola-uitbraak weerhield het feit dat er geen medevac-garantie 
bestond voor (potentieel) besmette internationale medische en humanitaire 
hulpverleners, sommigen ervan om zich naar de regio te laten uitzenden. De 
samenwerking zowel binnen de ETF als daarbuiten tussen ECHO, DG SANTE 
en de WHO om een EU-medevac-systeem op te zetten, is een voorbeeld van 
doeltreffende coördinatie, hoewel het gezien de urgentie en het essentiële 
belang van de behoefte lang duurde voordat het vorm kreeg (zie tekstvak 4 ).Tekstvak 4De ontwikkeling van het EU-medevac-systeem was een complex en langdurig 
proces
De acute behoefte van humanitaire hulpverleners en medisch personeel aan medische evacuaties werd in 
augustus, respectievelijk september 2014 door MSF en de Verenigde Naties onder de aandacht gebracht44. ECHO 
werkte nauw samen met DG SANTE en de WHO om operationele standaardprocedures voor een EU-medevac-
systeem te ontwikkelen, die op 14 oktober door het HSC werden goedgekeurd. Tegelijkertijd ging de Commissie 
op zoek naar vervoersmiddelen (vliegtuigen) binnen zowel de civiele/commerciële luchtvaart45 als de militaire 
luchtvaart46. Nadat de Commissie er niet in was geslaagd om de deelnemende staten zover te krijgen dat ze 
civiele middelen ter beschikking stelden voor medische evacuaties, verzocht ECHO op 5 september 2014 de EDEO 
formeel om zijn EU Movement and Planning Cell (EUMPC) te activeren teneinde een oplossing te vinden waarbij 
militaire middelen zouden worden gebruikt. Ondanks de nauwe samenwerking tussen ECHO en de EUMPC was 
de bereidheid van de lidstaten om militaire middelen ter beschikking te stellen zeer beperkt. Het gebrek aan 
ervaring op dit gebied, het ontbreken van kant-en-klare technische oplossingen en de tijd die nodig was om de 
middelen aan te passen en ze te registreren, vormden verdere grote belemmeringen voor een tijdige levering. 
Uiteindelijk werd het EU-medevac-systeem afgerond toen Luxemburg twee vliegtuigen toezegde voor de 
vrijwillige pool, en het systeem werd medio februari 2015 beschikbaar gesteld.
44 De acute behoefte aan medische evacuaties werd op 11 augustus 2014 expliciet geuit door MSF; op 1 september 2014 stuurde het VN-OCHA een 
verzoek om medische-evacuatiecapaciteit aan het ERCC en de NAVO.
45 Hoewel de lidstaten medische evacuaties op bilaterale basis konden uitvoeren en de Commissie beschikte over een commerciële optie, werd dit 
niet als toereikend beschouwd.
46 Dit proces kan in werking worden gezet door een formeel verzoek van ECHO wanneer bij een bepaalde crisis civiele alternatieven niet kunnen 
voorzien in de behoeften (in principe moet er altijd pas in laatste instantie een beroep worden gedaan op militaire oplossingen).
31 Opmerkingen 
De Commissie benut de informatie die tot haar beschikking 
staat niet volledig om verslag uit te brengen over zowel haar 
eigen algemene prestaties als die van het UCPM
67 
In de jaarlijkse beheers- en activiteitenverslagen van ECHO heeft de Commissie 
één indicator vastgesteld met betrekking tot de responsfase van een ramp47, meer 
specifiek de tijdigheid van de respons. De indicator bestrijkt echter elementen 
waarover de Commissie geen controle heeft48. Dit maakt het moeilijk om reken -
schap af te leggen van de eigen prestaties.
68 
Het belangrijkste communicatie-instrument van het UCPM, Cecis, legt prestatie -
gegevens niet vast op geautomatiseerde, gestructureerde wijze, zodat het 
vaststellen van prestatiegegevens een handmatige, tijdrovende taak is. Omdat 
de dataset die automatisch door het systeem kan worden bewerkt, beperkt is, 
kan Cecis geen gedetailleerde verslagen of beheersinformatie genereren over 
de operationele doelmatigheid van de verschillende stappen van een respons 
in noodsituaties — ongeacht de vraag of deze stappen al dan niet onder 
rechtstreeks toezicht van de Commissie vallen. Verschillende deelnemende 
staten hebben aangegeven dat ze graag willen dat Cecis meer geaggregeerde 
informatie over prestaties genereert.
69 
Door het ontbreken van kwantitatieve prestatiestatistieken over bijvoorbeeld 
tijdigheid of verzoeken die nog openstaan in afwachting van aanbiedingen, 
beschikken de Commissie en de deelnemende staten niet over essentiële 
informatie om de prestaties van het UCPM en de toegevoegde waarde ervan te 
meten, hetgeen de blijvende acceptatie ervan door de belanghebbenden zou 
kunnen helpen versterken.47 Resultaatindicator 1: 
gemiddelde snelheid van 
interventies in het kader van 
het UCPM (vanaf de 
aanvaarding van het aanbod 
tot de inzet van middelen).
48 Bijv. door deelnemende 
lidstaten ter beschikking 
gestelde middelen of 
voordrachten van 
deskundigen uit de 
deelnemende lidstaten.
32
 Conclusies en 
aanbevelingen
70 
Wij concluderen dat de Commissie sinds begin 2014 in het algemeen doeltreffend 
is geweest in het faciliteren van de coördinatie van de respons op rampen buiten 
de Unie. Onze algemene beoordeling werd bevestigd door alle deelnemende 
lidstaten die onze enquête hebben ingevuld. Zij toonden zich tevreden over de rol 
die de Commissie speelde bij het faciliteren van de coördinatie.
71 
Bij elk van de drie door ons onderzochte rampen werd het Uniemechanisme voor 
civiele bescherming (UCPM) tijdig geactiveerd (zie de paragrafen 17-19) en facili -
teerden de civielebeschermingsteams van de EU (EUCP-teams) de coördinatie ter 
plaatse met teams van de deelnemende lidstaten (zie de paragrafen 26 en 27). De 
facilitering van de coördinatie door de Commissie wordt versterkt door de brede 
verspreiding van voorlichtingsmateriaal dat als nuttig werd beschouwd (zie de 
paragrafen 55-57).
72 
De Commissie koos voor een inclusieve benadering van de coördinatie tussen 
haar eigen diensten, alsmede die met andere EU- en niet-EU-organen (zie de 
paragrafen 34-37 en de paragrafen 58-66). Hoewel de mate waarin de coördi -
natieactiviteiten van de EU in het VN-systeem werden geïntegreerd per ramp 
verschilde, concluderen we dat de Commissie de algehele leiding van de VN in 
acht nam (zie de paragrafen 41-46). De Commissie speelde tot aan de eindfase 
van de respons een coördinerende rol en nam maatregelen om te zorgen voor 
een probleemloze overgang naar de herstelfase (zie de paragrafen 47 en 48).
73 
Een belangrijke innovatie van de wetgeving waarbij het UCPM werd ingevoerd, 
was de ontwikkeling van de Europese responscapaciteit voor noodsituaties (de 
„vrijwillige pool”), waarbij vooraf vrijgemaakte middelen voor de respons worden 
vastgelegd. De vrijwillige pool heeft zich langzaam ontwikkeld, wat betekent dat 
de Commissie in haar respons op de door ons bestudeerde rampen niet in staat 
was de inzet van specifieke middelen aan te bevelen. Desondanks speelde de 
Commissie een belangrijke rol bij de uitbreiding van de reikwijdte van de pool 
wanneer dat nodig was (zie de paragrafen 28-32).
33 Conclusies en aanbevelingen 
74 
Ondanks onze algemene conclusie stelden we een aantal gebieden vast met 
ruimte voor verdere verbetering. De Commissie zou tijd kunnen winnen tijdens 
de prealarmfase en tijdens de selectie en inzet van de EUCP-teams (zie de para -
grafen 20 -25). Een aantal functies in Cecis, het communicatie- en informatieplat -
form van de Commissie, zou verder kunnen worden verbeterd (zie de paragra -
fen 49 -54). Er is ruimte voor verdere verbetering van de coördinatie ter plaatse en 
er kan worden gestreefd naar meer synergieën tussen civielebeschermingsopera -
ties en humanitaire hulpacties (zie de paragrafen 38-40). De financiële en admi -
nistratieve regelingen van de Commissie en het ECDC waren tijdens de ebolacrisis 
niet geschikt voor de grootschalige inzet van epidemiologen via het UCPM (zie 
paragraaf 33). Ten slotte zou de Commissie de rapportage over de prestaties van 
het UCPM kunnen verbeteren (zie de paragrafen 67-69). Hieronder doen wij vijf 
aanbevelingen voor de aanpak van deze punten.
Aanbeveling 1 — Tijd winnen in de kritieke beginfasen van 
de respons
De Commissie moet:
a) bij sluipende rampen eerder gebruikmaken van de prealarmfase in 
Cecis — zodra de eerste indicatoren van de impact en/of de behoeften 
duidelijk zijn — zodat deelnemende staten al vóór de activering van het 
UCPM middelen kunnen mobiliseren;
b) naar aanleiding van verzoeken om bijstand onmiddellijk verzoeken om de 
voordracht van deskundigen versturen indien er redelijkerwijs een aan -
zienlijke respons van deelnemende staten op een grote ramp kan worden 
verwacht;
c) manieren vinden om de selectie en inzet van EUCP-teams te versnellen 
en deelnemende staten, samen met de Commissie, uitnodigen collegiale 
prestatiebeoordelingen van deskundigen op te zetten, alsmede 
feedbackbijeenkomsten na afloop van missies tussen het team en het 
hoofdkantoor van de Commissie;
d) alle contacten met de deelnemende staten die nauwe banden onderhouden 
met het getroffen land en dus wellicht in een goede positie verkeren om 
bijstand te verlenen, schriftelijk bijhouden.
Streefdatum voor de uitvoering: eind 2017
34 Conclusies en aanbevelingen 
Aanbeveling 2 — De functies van Cecis verbeteren
Om het overzicht van de verleende en gevraagde bijstand te verbeteren, te 
zorgen voor een betere follow-up van prioriteiten en de gebruiksvriendelijkheid 
te verbeteren, moet de Commissie een aantal belangrijke functies in Cecis 
opnieuw ontwerpen, waaronder:
a) het automatiseren van de analyse van hiaten tussen de ingediende en de 
ingewilligde verzoeken en het invoeren van een sorteerfunctie;
b) het verschaffen van een vereenvoudigde realtimeversie van de samenvatting 
van verzoeken en aanbiedingen aan de EUCP-teams ter plaatse;
c) het automatiseren van de workflow voor verzoeken om vervoersondersteuning 
teneinde het totale proces, alsmede de productie van statistieken en realtime -
overzichten te versnellen;
d) het ondernemen van verdere actie om operationele en administratieve 
berichten doeltreffend te filteren en maatregelen vast te stellen om het 
gebruik van deze functie te versterken.
Streefdatum voor de uitvoering:
Overeenkomen van vereisten en actieplan met belanghebbenden: 
eind eerste helft van 2017
Uitschrijven van overheidsopdrachten, uitvoeren en testen: eind 2018
Aanbeveling 3 — De coördinatie en potentiële synergieën ter 
plaatse versterken
De Commissie moet:
a) de rapportage van de EUCP-teams ter plaatse verbeteren door duidelijkere 
beschrijvingen van de uitgevoerde behoefteanalyses en concrete follow-up 
van vastgestelde behoeften te vereisen;
b) vaststellen hoe het lokale ECHO-netwerk verder kan worden benut om het 
werk van de EUCP-teams in het algemeen, en de situatie- en behoefteanalyses 
in het bijzonder, te ondersteunen;
c) meer mogelijkheden onderzoeken om de wederzijdse kennis van aanbieders 
van civiele bescherming en van humanitaire hulp te versterken, met inbegrip 
van degenen die in het VN-clusternetwerk zitten;
d) „steunpunten voor civiele bescherming” in de nationale en regionale 
kantoren van het lokale ECHO-netwerk aanwijzen; ook moet zij, samen met 
de EDEO, in risicolanden „steunpunten voor civiele bescherming” uit het 
personeel in EU-delegaties aanwijzen. Deze steunpunten zouden regelmatig 
opleidingen moeten volgen over ontwikkelingen in het UCPM en over 
procedures om het te activeren.
Streefdatum voor de uitvoering: eind 2017
35 Conclusies en aanbevelingen 
Aanbeveling 4 — Potentiële veranderingen in regelingen 
voor het inzetten van epidemiologen verkennen
Ingeval de EU besluit om epidemiologen in te zetten via het UCPM naar aanleiding 
van toekomstige grootschalige noodsituaties met gevolgen voor de gezondheid 
buiten de Unie — en daarbij volledig rekening houdt met de leidende rol van de 
WHO in dit verband — moeten de Commissie en het ECDC gezamenlijk mogelijke 
veranderingen in de bestaande administratieve en financiële regelingen verkennen 
die een snelle en flexibele inzet kunnen vergemakkelijken.
Streefdatum voor de uitvoering: begin 2018
Aanbeveling 5 — Door middel van verbeterde verslaglegging 
de verantwoording versterken
Om zichzelf en de deelnemende staat informatie te verstrekken die de prestaties, 
toegevoegde waarde en aanvaarding van het UCPM verder kan verbeteren, moet 
de Commissie:
a) essentiële prestatie-indicatoren vastleggen met betrekking tot onderdelen 
van de respons die onder haar toezicht vallen en waarvoor zij verantwoording 
verschuldigd is;
b) automatisch gegenereerde statistieken en verslagen produceren op basis van 
Cecis-gegevens om de respons op verschillende activeringen te vergelijken 
en verbeterpunten voor het UCPM vast te stellen.
Streefdatum voor de uitvoering:
Beschrijving van essentiële prestatie-indicatoren: eind eerste helft 2017
Genereren van statistieken en verslagen: eind 2018 (zie aanbeveling 2)
Dit speciaal verslag werd door kamer III onder leiding van de heer Karel PINXTEN, 
lid van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 
8 november 2016.
 Voor de Rekenkamer
 Klaus-Heiner LEHNE
 President

36
 Bijlagen
Activering van het Uniemechanisme voor civiele bescherming bij rampen buiten de 
UnieBijlage I Activering van het Uniemechanisme voor civiele bescherming
bij rampen buiten de Unie
Verzoek om bijstand
Een verzoek om bijstand (RfA) kan worden verstuurd door:
— het getroﬀen land— internationale organisaties (VN, OPCW, IFRC, IOM)
Een RfA bevat gewoonlijk een eerste lijst van
behoe/ften.Activeringen
Het Uniemechanisme voor civiele bescherming is sinds 2002 geactiveerd 229* maal in modus „Verzoek om bijstand”, voornamelijk bij rampen 
buiten de EU.  [*Gegevens per november 2015]
Totaal aantal activeringen Geograﬁsche spreiding
Vervoer
Het UCPM biedt de volgende oplossingen:
— coﬁnanciering van de vervoerskosten  (tegen een percentage van 55 %)— samenvoeging van vervoersmiddelen— een EU-vervoerscontractant
Vrijwillige pool
Vrijwillige lidstaten kunnen modules toewijzenaan de VP voor een periode van twee jaar en
proﬁteren van:
— coﬁnanciering van de aanpassingskosten— ﬁnanciering van de certiﬁceringskosten— hoger coﬁnancieringspercentage bij vervoer  (85 %)CP-deskundigen
Deskundigen op het gebied van civiele bescherming
(CP) worden door de deelnemende lidstatenvoorgedragen en door het ERCC geselecteerd,geïnformeerd en ingezet. Deskundigen kunnen een EUCP-team vormenof kunnen worden opgenomen in deUNDAC-teams als geassocieerde leden.
EUCP-team
EUCP-teams kunnen een ERCC-verbindingsfunctionaris en verschillende CP-deskundigen uit de deelnemendelidstaten omvatten. De mogelijke taken van eenEUCP-team omvatten onder meer:— coördinatie ter plaatse van EU-modules— behoe/fteanalyse— logistieke ondersteuningMiddelen/modules ExpertsRamp
slaat toe!
Het ERCC activeert het UCPM
Deelnemende lidstaten
bieden modules en middelen
aan in CecisGedetailleerde behoe/ften
worden gepubliceerd in Cecis,
in afwachting van aanbiedingenVerzoekom bijstand
Aanbiedingen worden
door de aanvrager aanvaard
of verworpen
Voor geaccepteerde
aanbiedingen/teams kan
vervoer worden georganiseerd
Modules en teams worden ingezet 
in het getroﬀen landIn Cecis wordt een
verzoek om CP-deskundigen
uitgeschreven
De door de deelnemende
lidstaten voorgedragen
deskundigen worden door
het ERCC geselecteerd
Deskundigen kunnen een
EUCP-team vormen of kunnen
deel uitmaken van een
UNDAC-teamDeelnemende lidstaten
dragen hun deskundigen
voor in CecisBuiten de EU
Binnen de EUMonitoringPrealarmVerzoek om bijstand
229113
3734 %
66 %
CV
Bron:  Europese Rekenkamer
37 Bijlagen 
Uniemechanisme voor civiele bescherming — Betrekkingen tussen de actoren 
onderling per 31 augustus 2016Bijlage II
Uniemechanisme voor civiele bescherming – betrekkingen tussen de actoren onderling
Aanbieden van
speci/f_ieke expertise
Synergieënmet andere EU-instrumenten
DG/uni00A0HOME
[…]Uitwisseling vaninformatie
— Coördinatie met humanitaire acties— Uitwisseling van informatie[…]Oxfam
MSF
Internationaal
medisch corpsIFRC
IOM
WereldbankInternationale organisaties
Uitwisselingvan
informatieCoördineert de
aankomst van EU-hulp
— Coördinatie
— Wederzijdse
    alarmering
— Uitwisseling
    van verslagen— Verzoekt om bijstand
— Verzoekt om deskundigen
   voor het UNDAC-team
Ondersteunen
van operationeleactiviteiten vanECHOHumanitaire partners
(ngo’s/maatschappelijke organisaties)Deelnemende staten
EU-delegatiesVerstrekken vanverslagen en kaarten
DG SANTEOCHA*VN-organisaties— Verzoekt om bijstand— Aanvaardt/verwerpt
    aanbiedingen
ECHO— Verzoekt om modules
    en deskundigen
— Nodigt uit tot inzetten
    van modules
Aanbieden van modulesen deskundigenGetroﬀen landGebruik van aanvaarde
aanbiedingen
GCODG MOVE
SitRoom
EUMPCDG DEVCOERCC
EDEOUitwisseling van
informatie
* Eerste aanspreekpunt bij het VN-secretariaat
** Op 16/uni00A0september 2016 werd de Internationale Organisatie voor Migratie een aan de VN gerelateerde organisatieWPFWHO
Europese Commissie
Bronnen:  WHO, ECDC, Europese Rekenkamer.
38 Bijlagen Bijlage IIIOverzicht van de drie onderzochte rampen
Ebola in West-Afrika Aardbeving in NepalOverstromingen in Bosnië en 
Herzegovina
Soort crisis Epidemie Aardbeving Overstromingen/aardverschuivingen
Begin Maart 2014 25 april 2015 13-15 mei 2014
Duur van de 
ondersteuning ter 
plaatse22 maanden ~ 3 weken ~ 2,5 week
Getroffen bevolking> 28 000 gevallen van besmetting
> 11 200 doden800 000 slachtoffers
8 700 doden
2 200 gewonden3 000 000 slachtoffers
76 doden
Impact van de crisisVerwoestende gevolgen voor de 
veiligheid, gezondheid en de economie 
van de hele regioVerschillende dorpen verwoest
> 510 000 huizen verwoest
> 286 767 huizen beschadigdHonderdduizenden mensen verloren 
hun bron van inkomsten en belangrijke 
infrastructuur werd beschadigd
Aanvrager van de 
UCPM-activeringWereldgezondheidsorganisatie (WHO) 
via het VN-OCHANepalese autoriteitenMinisterie van Veiligheid van Bosnië en 
Herzegovina
Activeringsdatum van 
het UCPM14 augustus 2014 26 april 2015 17 mei 2014 
Aan het UCPM 
deelnemende staten 
die meewerken aan de 
respons14 17 19
Rol VNWHO had een leidende rol bij de 
respons, ondersteund door UNMEER, 
EU, VS, VK en FR
UNDAC -team aanwezig UNDAC -team aanwezig en VN-cluster -
systeem geactiveerdGeen UNDAC -team en clustersysteem 
officieel niet geactiveerd, hoewel 
soortgelijke structuren feitelijk 
bestonden
Belangrijkste 
internationale actorenWHO, UNMEER, EU-ebolataskforce 
(kern: ECHO, DEVCO, SANCO, MOVE, 
ECDC, EDEO), VS, VK, FR, MSF, andere 
ngo’s en bilaterale donorenVerenigde Naties (OCHA, UNDAC, 
Unicef, WFP), Relief International, 
bilaterale donoren, ngo’sVN, Wereldbank, bilaterale donoren, 
Rode Kruis, EUFOR, ngo’s
Ingezet EUCP-team4 EUCP-deskundigen (als 
UNDAC -teamleden)
1 regionale logistieke 
ECHO-coördinator3 ERCC -verbindingsfunctionarissen
10 EUCP-deskundigen2 ERCC -verbindingsfunctionarissen
10 EUCP-deskundigen
1 technisch ECHO-assistent
Door het UCPM 
aangeboden bijstand •Voedselhulp, medische pakketten 
enz.
 •Dekens en chloor
 •Mobiele laboratoria, 
behandelingscentra
 •Ambulances en veldhospitalen
 •Logistieke steun, luchtbrug, 
marineschepen
 •Medevac •Opsporings- en reddingsteams, 
basiskampen
 •Waterzuiveringsmodules
 •Medische teams
 •Tenten, dekens, slaapzakken, 
opvangplaatsen •Waterpompen
 •Waterzuiveringseenheden
 •Zandzakken
 •Voedselhulp
 •Helikopters, reddingsboten
 •Tenten, dekens, kachels, 
handdoeken
39 Bijlagen Bijlage IVInzet van EU-epidemiologen in Guinee
Bronnen:  WHO, ECDC, Europese Rekenkamer.02468101214161820
0501001502002503002014-W112014-W122014-W132014-W142014-W152014-W162014-W172014-W182014-W192014-W202014-W212014-W222014-W232014-W242014-W252014-W262014-W272014-W282014-W292014-W302014-W312014-W322014-W332014-W342014-W352014-W362014-W372014-W382014-W392014-W402014-W412014-W422014-W432014-W442014-W452014-W462014-W472014-W482014-W492014-W522015-W022015-W032015-W042015-W052015-W082015-W092015-W102015-W112015-W132015-W142015-W152015-W162015-W172015-W182015-W192015-W202015-W212015-W222015-W232015-W242015-W252015-W262015-W272015-W282015-W292015-W302015-W312015-W322015-W332015-W342015-W362015-W382015-W402015-W412015-W422015-W522015-W53Gemiddeld aantal epidemiologen ter plaatse
Bevestigde ebolagevallen (bron: WHO)
KalenderweekGuinee — Aantal ebolagevallen vs. epidemiologen ter plaatse
Ebolagevallen Epidemiologen ter plaatse
40 Bijlagen Bijlage VTijdschema van gebeurtenissen bij de uitbraak van ebola 2014-2015
05001 0001 5002 000W11W12W13W14W15W16W17W18W19W20W21W22W23W24W25W26W27W28W29W30W31W32W33W34W35W36W37W38W39W40W41W42W43W44W45W46W47W48W49W50W51W52W01W02W03W04W05W06W07W08W09W10W11W12W13W14W15W16W17W18W19W20W21W22W23W24W25W26W27W28W29W30W31W32W33W34W35W36W37W38W39De LUX medevac-vliegtuigen ... worden operationeel
Eerste medische evacuatie met steun van de VP
Benoeming van de nieuwe EU-Commissie
Benoeming van de EU-ebolacoördinator
Gemeenschappelijke missie van commissarissen in de getroﬀen landen
Oprichting van de ebolataskforce
Goedkeuring van de operationele standaardprocedures voor de
medische-evacuatiecapaciteit (medevac) van de EU
Ondertekening van MoU met de VS voor Phoenix
Oprichting van UNMEER
OCHA verzoekt de EUCP om medische teams en medevac
Eerste door het ECDC (via GOARN)
ingezette epidemiologisch deskundige
WHO roept de epidemie uit tot een noodsituatie op het gebied
van de volksgezondheid van internationaal belangActivering van het UCPM
MSF verklaart dat de ebola-uitbraak
onbeheersbaar is
Inzet van het eerste mobiele
lab van de EU (EMLab)
Eerste door ECHOgeleide ebolacoördinatie-vergadering
Inzet van BE Lab vanuit de vrijwillige poolTweede missie van het schip de „Karel Doorman”
Eerste medische evacuatie via Phoenix
Luxemburg begint met de aanpassing van twee vliegtuigen voor de EU-medevac
Inzet van eerste ECDC-personeel
Eerste missie van het schip de „Karel Doorman”
2014 2015
Aantal bevestigde ebolagevallen per week
3 pers. voortschrijdend gemiddelde (Aantal bevestigde ebolagevallen per week)
Internationale gebeurtenis
EU-respons
Bronnen:  WHO, Europese Commissie, Europese Rekenkamer.
41 Antwoorden  
van de Commissie
Samenvatting
VI
De Commissie is verheugd over de constructieve benadering van de Rekenkamer, die aangeeft waar er ruimte voor 
verbetering is. Dit verslag bevat praktische aanbevelingen die, eenmaal uitgevoerd, ervoor zullen zorgen dat het 
Uniemechanisme voor civiele bescherming beter bijdraagt aan de capaciteit van de deelnemende lidstaten en aan 
de reddings- en hulpverlening aan mensen in nood.
VII
De Commissie aanvaardt alle aanbevelingen.
Inleiding
Tekstvak 1 — Toelichting op de vrijwillige pool
Per 1 oktober 2016 hadden 16 lidstaten de registratie in de vrijwillige pool van in totaal 78 responsmiddelen 
afgerond of aangevat.
Er zijn capaciteiten toegezegd door België, Tsjechië, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, 
Italië, Luxemburg, Nederland, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Finland en Zweden. Tot dusver zijn acht keer 
responsmiddelen uit de vrijwillige pool ingezet, onder meer in de strijd tegen ebola en bij de uitbraak van gele 
koorts in 2016, bij bosbranden in EU-lidstaten, na de aardbeving in Ecuador in 2016 en na de doortocht van orkaan 
Matthew op Haïti in 2016.
Voor deze acties werden waterzuiveringseenheden, blusvliegtuigen, sanitaire voorzieningen en mobiele labora -
toria, en technische bijstands- en ondersteuningsteams ingezet. Uit deze acties is gebleken dat de pool een meer -
waarde biedt en dat de middelen hieruit in de toekomst steeds vaker zullen worden ingezet.
Opmerkingen
18
De Commissie gebruikt sinds 2016 de prealarmmodus wanneer dergelijke tekenen worden waargenomen of wan -
neer een ramp wordt voorspeld, en overweegt met name een prealarmmodus te openen wanneer in het GDACS 
een alarmfase rood wordt bereikt (hetgeen op potentiële humanitaire gevolgen wijst). De prealarmmodus is 
sindsdien ruim twaalf keer gebruikt. Zo werd na de aardbeving in Ecuador (een acute ramp in april 2016) de pre -
alarmmodus bijna 2 uur vóór het verzoek van de VN om expertise en 16 uur vóór het verzoek van het betrokken 
land geopend. Ook bij de doortocht van orkaan Matthew op Haïti (een sluipende ramp in oktober 2016) werd de 
prealarmmodus anderhalve dag vóór het verzoek van het getroffen land geopend.
21
Deze aanpak werd gevolgd bij de aardbeving in Ecuador (april 2016). Twee uur vóór er hulp in de vorm van een 
opsporings- en reddingsteam werd aangeboden en geaccepteerd, werden de deelnemende lidstaten toen in kennis 
gesteld van de inzet van EUCP-teams.
Antwoorden van de Commissie 42
Gezamenlijk antwoord op paragrafen 23 en 24
Het Comité voor civiele bescherming heeft een specifieke groep opleidingsbeleid opgericht om de profielen van 
de EUCPT-deskundigen en hun functies binnen de teams te bespreken. Met het Comité is echter overeengekomen 
dat de Commissie in de eerste helft van 2017 een ander voorstel zal doen om in plaats van met name genoemde 
deskundigen eventueel categorieën van deskundigen in de vrijwillige pool te registreren.
25
De Commissie past met ingang van de cursussen van de nieuwe opleidingscyclus die in mei 2016 van start is gegaan, 
het principe toe dat de kandidaat-deskundigen voor het EUCPT door de lesgevers worden geëvalueerd en aan het 
einde van de opleiding individuele feedback krijgen. Bovendien kunnen de nationale opleidingscoördinatoren 
vragen om de beoordelingsformulieren van een bepaalde deskundige van dezelfde nationaliteit te ontvangen.
29
Aangezien het aantal vooraf geplande middelen in 2016 aanzienlijk is toegenomen, wordt verwacht dat de vrijwil -
lige pool in de toekomst veel meer zal worden gebruikt. Soms zijn de middelen echter onevenredig verdeeld en de 
Commissie zal in de komende maanden een verslag over de capaciteitstekorten in de vrijwillige pool aannemen.
38
De Commissie heeft lessen getrokken uit het ERCC en heeft daarom een stapsgewijze toename van de coördinatie 
en samenwerking tussen het EUCP en de instrumenten voor humanitaire hulp bevorderd. De partijen die binnen de 
Commissie betrokken zijn bij civiele bescherming en humanitaire hulp, ook die op het terrein, hebben in het kader 
van seminars op regionaal niveau en in het hoofdkantoor verschillende formele mechanismen besproken.
40
Dankzij de betere samenwerking en coördinatie tussen de EUCPT en het lokale ECHO-netwerk kon bijvoorbeeld bij 
de recente activering van het UCPM ten tijde van orkaan Matthew op Haïti (oktober 2016) aan het merendeel van 
de behoeften waarvoor er tekorten bestonden, worden tegemoetgekomen via het eigen netwerk voor humanitaire 
hulp van de Commissie. De Commissie is het er evenwel mee eens dat er systematischer moet worden gecommuni -
ceerd met collega’s in ECHO-veldkantoren en EU-delegaties.
50
Aangezien de Commissie al heeft aangegeven dat de functies van het „bijstandsoverzicht” in nauwe samenwerking 
met de gebruikers moeten worden herzien, is op het 12e Comité voor civiele bescherming (juni 2016) besloten om 
een bijeenkomst van de Cecis-stuurgroep te organiseren om dit soort verzoeken te behandelen en te regelen.
51
De realtimeverbinding tussen Edris en Cecis is nu ten uitvoer gebracht in Cecis. Alle in het kader van een crisis 
genomen maatregelen voor civiele bescherming en humanitaire hulp kunnen nu aan de hand van een gemeen -
schappelijke identificatiecode op hetzelfde scherm worden weergegeven. Deze functionaliteit van Edris is nog in 
2016 in productie genomen.
Antwoorden van de Commissie 43
52
Hoewel de beveiliging van Cecis een bestaande en permanente bekommernis van de deelnemende lidstaten is, 
wordt in het ontwerp van werkprogramma voor civiele bescherming 2017 vermeld dat de ontwikkeling van een 
webinterface of webpagina zal worden onderzocht. Deze optie zou het mogelijk maken om informatie uit Cecis 
naar andere ERCC-informatietools, zoals het ERCC-veldportaal, te exporteren.
53
Aangezien de Commissie al heeft aangegeven dat het Cecis-logboek in nauwe samenwerking met de gebruikers 
moet worden herzien, is op het 12e Comité voor civiele bescherming (juni 2016) besloten om een bijeenkomst van 
de Cecis-stuurgroep te organiseren om dit soort verzoeken te behandelen en te regelen.
54
Het ontwerp van werkprogramma voor civiele bescherming 2017 voorziet in een snellere vervoersprocedure voor 
het Cecis en in een eenvoudigere administratieve workflow voor verzoeken om ondersteuning.
66
Het heeft aanzienlijke inspanningen gekost om een functioneel en veilig evacuatieproces op te zetten, waarbij 
rekening wordt gehouden met de medische én logistieke behoeften van de patiënt, de veiligheid van het vliegtuig 
en de piloten, en de capaciteit van de ontvangende medische instelling.
Gezamenlijk antwoord op paragrafen 67 t/m 69
De Commissie neemt nota van de bevindingen en zal, naast de reeds geplande ontwikkelingen voor de komende 
jaren ter verbetering van de inzetbaarheid en de prestaties van Cecis, optimaal gebruikmaken van deze aanbeve -
lingen bij het aanpakken van deze kwestie.
Conclusies en aanbevelingen
73
De registratie van middelen in de vrijwillige pool is in de tweede helft van 2016 aanzienlijk toegenomen. Per 
1 oktober 2016 was het registratieproces van 78 responsmiddelen lopende of afgerond.
74
De Commissie is verheugd over de constructieve benadering van de Rekenkamer, die aangeeft waar er ruimte 
voor verbetering is. Dit verslag bevat praktische aanbevelingen die, eenmaal uitgevoerd, ervoor zullen zorgen dat 
het Uniemechanisme voor civiele bescherming beter bijdraagt aan de capaciteit van de deelnemende lidstaten 
en aan de reddings- en hulpverlening aan mensen in nood. Daarnaast zal de Commissie gebruikmaken van de 
vernieuwingen in de wetgeving tot vaststelling van het UCPM om waar nodig het gebruik van de middelen uit te 
breiden.
Aanbeveling 1
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Antwoorden van de Commissie 44
Aanbeveling 2
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. Er zijn voor de komende jaren belangrijke ontwikkelingen gepland om 
de gebruiksvriendelijkheid van Cecis op verschillende vlakken te verbeteren. Een stuurgroep of groep gebruikers 
zal hierbij de prioriteiten bepalen.
Aanbeveling 3
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Aanbeveling 4
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Aanbeveling 5
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Gratis publicaties:
  één exemplaar:  
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
 via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).WAAR ZIJN EU/hyphen.capPUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Gebeurtenis Datum
Vaststelling controleplan („APM”)/Begin van de controle 24.11.2015
Ontwerpverslag officieel verzonden aan de Commissie (of andere gecontroleerde) 28.9 .2016
Vaststelling van het definitieve verslag na de contradictoire procedure 8.11.2016
Officiële antwoorden in alle talen ontvangen van de Commissie (of andere 
gecontroleerde)7.12. 2016
Rampen kunnen overal en op elk moment toeslaan. 
Wanneer er een ramp plaatsvindt — of deze nu door de 
natuur of door de mens is veroorzaakt — moet er snel op 
worden gereageerd. Een deugdelijke rampenbeheersing is 
levensreddend en een doeltreffende coördinatie tussen 
verschillende hulpverleners is van essentieel belang voor 
een succesvolle respons. Het mechanisme voor civiele 
bescherming van de Europese Unie (UCPM) werd 
ingevoerd om snelle en doeltreffende operationele 
samenwerking te bevorderen tussen nationale 
civielebeschermingsdiensten, waarbij een belangrijke rol 
is weggelegd voor de Europese Commissie met betrekking 
tot het faciliteren van de coördinatie. We hebben 
onderzocht of de Commissie deze coördinatie 
doeltreffend via het UCPM heeft gecoördineerd tijdens 
drie recente internationale rampen: de overstromingen in 
Bosnië en Herzegovina (2014), de uitbraak van ebola in 
West-Afrika (2014-2016) en de aardbeving in Nepal (2015). 
We concluderen dat de Commissie sinds begin 2014 in 
grote lijnen doeltreffend is geweest in haar coördinerende 
rol. We doen een aantal aanbevelingen om de werking van 
het UCPM in de responsfase verder te helpen verbeteren.
EUROPESE
REKENKAME R