Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie 'Een gemeenschappelijke strategie voor de modernisering van de sociale bescherming'"

(2000/C 117/07)

De Commissie heeft op 26 juli 1999 besloten, overeenkomstig de bepalingen van art. 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De Afdeling "Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 februari 2000 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Cassina; co-rapporteur was de heer Vaucoret.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 370e zitting (vergadering van 1 maart 2000) het volgende advies uitgebracht, dat met 94 stemmen vóór en drie stemmen tegen, bij vier onthoudingen is goedgekeurd.

1. Een terugblik

1.1. Het vraagstuk van de sociale bescherming in de EU staat al enkele jaren volop in de belangstelling. De discussie daarover is begonnen in de tijd dat er in het kader van de uitvoering van het "Gemeenschapshandvest van sociale grondrechten van de werkenden" twee aanbevelingen zijn voorgesteld en goedgekeurd inzake

- gemeenschappelijke criteria met betrekking tot toereikende inkomsten en prestaties in de stelsels van sociale bescherming(1);

- de convergentie van de doelstellingen en het beleid op het gebied van de sociale bescherming(2).

1.2. Met deze aanbevelingen moest, door de bekrachtiging van een aantal grondbeginselen, een zekere convergentie tussen de nationale stelsels van sociale bescherming tot stand worden gebracht. Het doel daarvan was tweeledig: garanderen dat bepaalde gemeenschappelijke sociale minimumnormen worden nageleefd en een welzijnssituatie creëren waarin de verschillen niet zó groot zijn dat daardoor marktverstoringen ontstaan. Hiermee is een aanvang gemaakt met de vaststelling van Europese regels ter zake (maar daarbij is het tot op heden ook gebleven).

1.3. In 1995 brengt de Commissie een mededeling uit over "De toekomst van de sociale bescherming: een kader voor een Europees debat"(3). De bedoeling daarvan was, de discussie te ijken op de actuele situatie, die werd gekenmerkt door de economische en monetaire integratie enerzijds en de aanhoudend hoge werkloosheid anderzijds. Ook de demografische ontwikkelingen in de EU-lidstaten werden als noodzakelijk aanknopingspunt genoemd, ook al hadden de heersende demografische tendenzen (minder geboorten en vergrijzing van de bevolking) en vooral ook het vooruitzicht dat de ruim dertig jaar geleden geboren "baby-boomers" in de komende 20 à 30 jaar de pensioengerechtigde leeftijd zullen bereiken, al lang aan de orde moeten worden gesteld.

1.3.1. Het specifieke belang van beleidsmaatregelen voor convergentie en stabiliteit op macro-economisch en monetair gebied in vergelijking met dat van alle beleidsmaatregelen op sociaal, demografisch of werkgelegenheidsgebied, is inmiddels duidelijk geworden. Vooral de - onbetwiste - noodzaak om de staatsbegrotingen sluitend te maken, heeft de regeringen van de EU-lidstaten ertoe aangezet om hun sociale-zekerheidsstelsels aan te passen: een analyse van de hervormingen die zijn doorgevoerd(4), wijst uit dat daarbij niet altijd rekening is gehouden met àlle problemen. Het resultaat was soms onsamenhangend beleid, maar soms ook beleid waarvan bepaalde sociale sectoren de dupe zijn geworden.

1.3.2. Met genoemde Mededeling doet de Commissie een poging om alle criteria in herinnering te brengen die als aanknopingspunten moeten dienen, met bijzondere nadruk op het verband tussen sociale zekerheid als algemeen waarborgstelsel en doortastende maatregelen om verbetering te brengen in de werkgelegenheidssituatie en de inzetbaarheid in de EU.

1.4. Ruim een jaar later bracht de Commissie opnieuw een Mededeling uit, getiteld: "Modernisering en verbetering van de sociale bescherming in de Europese Unie"(5), waarmee nieuwe discussiestof wordt aangedragen in het licht van de reacties van de lidstaten op de Mededeling van 1995. In deze nieuwe mededeling zegt de Commissie tevens toe een reeks teksten te zullen indienen waarin bepaalde aspecten verder zullen worden uitgediept, zoals een kosten/baten-analyse van de sociale bescherming, een Groenboek over aanvullende pensioenen, een analyse van de maatregelen die zijn genomen om de belastingdruk op arbeid te verlichten, een studie van preventieve maatregelen in de gezondheidszorg en de actualisering van de verordeningen inzake de coördinatie van de pensioenregelingen voor migrerende werknemers. De Commissie vraagt verder de sociale partners om hun bijdrage aan de discussie te leveren, en de lidstaten en EU-instellingen om een permanente dialoog op gang te brengen over mogelijke strategieën voor de modernisering van de stelsels van sociale bescherming.

1.5. Naast adviezen over de hierboven genoemde voorstellen en mededelingen heeft het Comité ook nog initiatiefadviezen uitgebracht om zijn eigen opvattingen te verduidelijken (zie de desbetreffende teksten(6)).

2. "Een gemeenschappelijke strategie voor de modernisering van de sociale bescherming"

2.1. Zoals de titel al zegt, heeft deze Mededeling van de Commissie ten doel een omschrijving te geven van alle doelstellingen en instrumenten die de uitwerking van een gemeenschappelijke strategie voor de modernisering van de stelsels van sociale zekerheid beogen, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan het al geconsolideerde raamwerk dat is opgebouwd uit: de naleving van het stabiliteits- en groeipact, de verbintenis om de stelsels van sociale bescherming "werkgelegenheidsvriendelijker" te maken en de bekrachtiging van sociale bescherming als belangrijke gemeenschappelijke waarde van de EU in de context van de uitbreiding.

2.2. De Raad heeft op 29 november 1999 zijn conclusies over het Commissievoorstel goedgekeurd. De spoed waarmee dit besluit is genomen, was nogal uitzonderlijk, omdat dit gebeurd is nog vóórdat het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité de tijd hebben gehad om zich uit te spreken. Desalniettemin kan dit besluit het begin inluiden van een belangrijk en veelbelovend proces en zijn de werkwijzen en procedures die zullen worden uitgewerkt om dat proces in goede banen te leiden, niet onbelangrijk voor de sociale partners. Daarom zal het Comité toch een advies uitbrengen, waarin het zich vooral zal richten op de methodologische implicaties die kunnen instaan voor een billijke en doeltreffende tenuitvoerlegging van dit besluit.

2.3. De doelstellingen die de Commissie voorstelt om als referentiekader voor de modernisering van de sociale bescherming te dienen, zijn:

- werk lonend maken en een vast inkomen bieden;

- de zekerheid bieden van een toereikend pensioen en zorgen voor betaalbare pensioenstelsels;

- zich inzetten voor sociale integratie;

- instaan voor een betaalbare gezondheidszorg van hoge kwaliteit.

Daarbij benadrukt de Commissie dat het thema van de gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de verwezenlijking van al deze doelstellingen moet meespelen.

2.4. De verwezenlijking van deze doelstellingen zal worden vergemakkelijkt door "betere" systemen voor de uitwisseling van informatie en de "bewaking van de beleidsontwikkelingen"; met het oog daarop zullen de lidstaten "hoge ambtenaren" aanwijzen om als contactpunt binnen dit proces op te treden. De Commissie vraagt de lidstaten om deze strategie nader uit te werken en doet zelf de toezegging jaarlijks een bijgewerkte versie van haar verslag over de sociale zekerheid te zullen publiceren.

3. Opmerkingen

3.1. Het Comité is ingenomen met het voornemen van de Commissie om de discussie over deze vraagstukken aan te zwengelen, evenals met de aanpak die erin bestaat om alle actoren die belang hebben bij de modernisering van de sociale bescherming, bij het overleg te betrekken. Behoudens de hierna volgende opmerkingen, stemt het in met de Mededeling van de Commissie en met de conclusies van de Raad van 29 november 1999.

3.2. De achtergrond

3.2.1. Onder verwijzing naar het feit dat met de onderhavige Mededeling wordt voortgegaan op een weg die belangrijke precedenten heeft gekend (van de Aanbevelingen van de Raad van 1992 tot de Mededelingen van de Commissie van 1995 en 1997), dringt het Comité aan op de noodzaak om de samenhang met de in de loop der tijd bereikte doelstellingen te bewaren en benadrukt het dat iedere modernisering van de stelsels van sociale bescherming ook de verbetering daarvan moet inhouden. De vier doelstellingen (evenals de mainstreaming) waarvan in de Mededeling sprake is, moeten worden gezien als een geheel van gelijkwaardige doeleinden die gelijktijdig dienen te worden nagestreefd. Solide en hoogwaardige stelsels van sociale bescherming maken integrerend deel uit van het Europese model voor sociale en economische ontwikkeling. Daarom moeten de sociale doelstellingen van die stelsels hoe dan ook evenveel aandacht krijgen als de economische duurzaamheid daarvan. Anders gezegd, het moet duidelijk zijn dat investeringen in de gezondheidszorg, de verbetering van levensomstandigheden, de bestrijding van armoede en marginalisering, en krachtdadige maatregelen voor de integratie van burgers in de arbeidsmarkt per definitie productief zijn, omdat deze de samenleving verrijken en haar participatie bevorderen. Dat is de uitleg die moet worden gegeven aan de uitspraak van de Commissie dat sociale bescherming een "productiefactor" is.

Historisch gezien, dankt het Europees sociaal model zijn efficiëntie aan de stelsels van sociale bescherming. Daardoor kon dat model ook een wezenlijk kwaliteitsonderdeel worden van het concurrentievermogen van het gehele economische bestel. De modernisering en verbetering van die stelsels moet die positieve interactie tussen sociaal model en economisch bestel dan ook in stand houden en verder uitbouwen.

3.2.2. Vergroting van de kans op werk en ruimere deelname aan de arbeidsmarkt vormen een conditio sine qua non om de uitdaging te kunnen aangaan van een modernisering van de sociale bescherming die niet beperkt blijft tot een afstemming op overwegingen van macro-economische aard of die verband houden met de toestand van de begroting. Met de voltooiing van de interne markt en de verwezenlijking van de Economisch en Monetaire Unie zijn de optimale voorwaarden verenigd voor een werkgelegenheidsvriendelijke duurzame groei. Enkele maanden terug stelde het Comité nog vast dat de groei onvoldoende en de productieve investeringen ver beneden de maat blijven(7), terwijl er nauwelijks interne vraag lijkt te zijn. De laatste tijd lijken de resultaten en economische vooruitzichten weliswaar enigszins verbeterd, maar dat neemt niet weg dat het nodig is, naast structurele maatregelen ter stimulering van de deelname aan de arbeidsmarkt en de opzet van stelsels van sociale bescherming die meer op inzetbaarheid en op proactieve beleidsmaatregelen voor herintegratie zijn gericht, ook doortastende maatregelen ter ondersteuning van groei en investeringen te nemen. Door dergelijke maatregelen wordt het fundament voor productie en werkgelegenheid verbreed en de productiviteit van de arbeid vergroot en wordt voorkomen dat de consumptie van de gezinshuishoudingen afneemt.

3.2.3. De herverdelende functie van de stelsels van sociale bescherming is van wezenlijk belang en dient in stand te worden gehouden, doelgericht te worden vervuld en steeds te worden ingezet voor sociale samenhang en de bestrijding van alle mogelijke vormen van marginalisering en uitsluiting. Uit een recente studie van Eurostat(8) blijkt dat het percentage personen dat onder de armoedegrens leeft, beduidend afneemt door sociale inkomensoverdrachten (pensioenen uitgezonderd). Die percentuele daling vertoont echter geen homogeen beeld in alle vijftien EU-lidstaten en ook niet binnen ieder afzonderlijk land. Dat verklaart waarom bij het streven naar gemeenschappelijke oplossingen terdege rekening moet worden gehouden met de verschillen die tijdens deze studie aan het licht zijn gekomen, ook al kan op zich worden ingestemd met de uitspraak van de Commissie dat sociale bescherming door de groeiende onderlinge economische afhankelijkheid van de lidstaten steeds meer een zaak van algemeen belang aan het worden is. Bovendien kan dit betekenen dat hierop speciaal moet worden gelet bij de toepassing van ander gemeenschappelijk beleid, vooral als het gaat om beleidsmaatregelen die verband houden met de acties van de structuurfondsen. De Commissie wijst er zelf op dat de huidige veranderingen in het "economische landschap" niet overal dezelfde herverdelende effecten zullen sorteren en dat nieuwe categorieën personen in de gevarenzone terecht zullen komen (bv. werknemers met een arbeidscontract voor bepaalde tijd, uitzendwerkers die tijdens bepaalde perioden zonder werk komen te zitten en dan geen inkomsten hebben, vrouwen, oudere, weinig geschoolde werknemers, éénoudergezinnen, gezinnen die van één inkomen moet rondkomen, en gehandicapten). De koers die voor de modernisering wordt gekozen, alsook de daarvoor te nemen besluiten moeten op de specifieke kenmerken van de nationale en regionale omstandigheden worden afgestemd en dienen daaraan tegemoet te komen. Het komt er echter vooral op aan dat koers en besluitvorming worden gebaseerd op duidelijke prognoses inzake de sociale effecten als gevolg van de daardoor op gang gebrachte economische ontwikkelingen, waarbij steeds voorrang moet worden gegeven aan de ondersteuning van de meest kwetsbare categorieën.

3.2.4. In de werkgelegenheidsrichtsnoeren van de Raad van 1999 is het zwaartepunt gelegd op de noodzaak van lastenverlichting bij het in dienst nemen van jongeren en van stimulansen voor oudere werknemers om langer te blijven werken, zodat dezen kunnen (blijven) bijdragen tot het betaalbaar houden van de stelsels van sociale bescherming. In beginsel kan met die aanpak volledig worden ingestemd. Het aan het werk houden van oudere werknemers en in dienst nemen van jongeren, alsook de inzetbaarheid van die laatsten, kan heel goed samengaan als tenminste tegelijkertijd ook wordt gestreefd naar de bevordering van de kwaliteit en productiviteit van de arbeid van beide categorieën. Het Comité stelt vast dat de voorwaarden voor vervroegde uittreding in diverse landen bij de wet of in contracten waarover door de betrokken partijen wordt onderhandeld, zijn vastgelegd. Buiten die regelingen om, is het grijpen naar het instrument van vervroegde uittreding soms een onrechtmatige of in ieder geval kwalijke praktijk, met name in bedrijven of sectoren die geen financiële problemen hebben en hun productie willen rationaliseren, een fusie willen aangaan of gewoonweg hun begrotingssituatie willen verbeteren (onrechtmatige gebruikmaking van het instrument van vervroegde uittreding is niet minder schadelijk als daarover tussen de betrokken partijen binnen een bedrijf overeenstemming is bereikt). Zowel om sociale als om economische redenen, gaat de voorkeur uit naar de ontwikkeling van beleid voor flexibele pensionering in plaats van vervroegde uittreding en stimulansen voor via "levenslang-leren" mettertijd in ere te herstellen en ook nieuwe activiteiten. De aandacht moet in dat verband vooral ook uitgaan naar werknemers die een tijd lang bijzonder zwaar werk hebben verricht.

3.2.5. Het optrekken van de pensioengerechtigde leeftijd is een maatregel die al in tal van lidstaten wordt toegepast. Die oplossing kan echter een trend inluiden waarbij die leeftijd tot in het oneindige wordt verhoogd. In de Mededeling van de Commissie van 1997 staat een grafiek waarin is aangegeven hoeveel groter de productiviteit moet worden om de stelsels van sociale bescherming de komende decennia betaalbaar te houden, uitgaande van de huidige structuur van die stelsels (dus zonder mogelijke veranderingen die daarin de komende jaren kunnen worden aangebracht), maar wel rekening houdende met de vergrijzing van de bevolking. De uitkomst is dat de productiviteit van de factor arbeid op jaarbasis van de huidige circa 0,2 % moet oplopen tot iets meer dan 0,7 % in 2025. Een dergelijke toename lijkt mogelijk als de inspanningen (gelijktijdig) worden toegespitst op onderzoek, technologische ontwikkeling en "levenslang-leren". Voorwaarde is dan wel dat de sociale actoren voortdurend overleg plegen om de middelen voor de daarvoor benodigde investeringen vrij te maken en die ook in de loop der tijd te blijven garanderen.

3.2.6. De stelsels van sociale bescherming, alsook de financiering daarvan, vertonen van land tot land grote verschillen. In de werkgelegenheidsrichtsnoeren (nr. 14) dringt de Commissie erop aan dat streefcijfers worden vastgelegd voor een geleidelijke verlichting van de belastingdruk op arbeid en de niet-loonkosten van werk, zonder dat dit ten koste gaat van de sanering van de overheidsfinanciën en het financieel evenwicht van de stelsels van sociale bescherming. Er kan onmogelijk op stel en sprong een algemeen aanvaardbare oplossing worden gevonden waarmee aan dat werkgelegenheidsrichtsnoer wordt voldaan. De mogelijkheid om die verlichting van de belastingdruk op (vooral weinig geschoolde) arbeid in het algemene belastingstelsel te ondervangen, ketst af op het feit dat de belastingstelsels van de lidstaten niet zijn geharmoniseerd en de tendens vertonen om vooral de belastingdruk op andere factoren dan de factor arbeid te verlichten, omdat de lidstaten hun concurrentievermogen willen bewaren en investeringen voor hun eigen systeem/land willen aantrekken. Daar komt nog bij dat demografische, economische en sociale factoren en belangrijke rol spelen bij het vaststellen van het financieel evenwicht op lange termijn van de stelsels van sociale bescherming. Iedere lidstaat zal dus vooralsnog moeten doorgaan met het zoeken naar het eigen evenwichtspunt door naar een consensus tussen de betrokken actoren te streven, en wel zonder uit het oog te verliezen dat de sociaal zwakkeren bescherming behoeven.

3.2.7. In lijn daarmee zullen de lidstaten, t.a.v. de uitgaven voor de gezondheidszorg en de noodzaak om voor een hoge kwaliteit van de prestaties te zorgen, alle burgers de toegang tot die voorzieningen moeten blijven garanderen, maar er tegelijkertijd op moeten toezien dat alle sociale subjecten adequate mogelijkheden krijgen voor medische behandelingen die aan hun speciale behoeften beantwoorden. In dit verband is in alle lidstaten een wezenlijke rol weggelegd voor het opzetten van regelingen voor de vergoeding van ziektekosten (ziekenfondsen) en voor het treffen van voor iedereen bestemde preventieve maatregelen.

3.2.8. De analyse van het verband tussen de gemeenschappelijke strategie voor de modernisering van de sociale bescherming en de uitbreiding, komt in deze Mededeling nauwelijks uit de verf: de Commissie moet beslist op korte termijn de resultaten bekend maken van de - momenteel in voorbereiding zijnde - grondige, geactualiseerde studie van de feitelijke situatie en de trends van de sociale bescherming in de kandidaatlanden. Eenvoudigweg stellen dat de kandidaatlanden moeten zorgen voor efficiënte, doeltreffende en duurzame stelsels van sociale bescherming, is zich er met een Jantje van Leiden van afmaken. De criteria voor convergentie met de kandidaatlanden zouden juist duidelijk en goed onderbouwd moeten worden vastgelegd en in het kader van de gemeenschappelijke strategie (waarvoor ook in de kandidaatlanden een beroep op de sociale partners dient te worden gedaan) zou moeten worden uitgemaakt hoe de toetredingssteun óók kan worden gebruikt om de voorwaarden te scheppen voor de ontwikkeling en consolidering van de stelsels van sociale bescherming van de toekomstige lidstaten: dit lijkt onontbeerlijk om vele redenen, niet in het minst omdat het hoofd moet worden geboden aan de toenemende werkloosheid onder vrouwen, jongeren en hooggeschoolden. Die stijging van de werkloosheid is een nieuw verschijnsel in landen waar tot tien jaar terug de deelname aan de arbeidsmarkt van die categorieën werknemers juist hoog was (hoger zelfs dan in de lidstaten van de EU die op dat gebied het beste presteren). Om het Europees sociaal model in de kandidaatlanden ingang te doen vinden, moet mede specifiek en noodzakelijkerwijs gedifferentieerd aandacht worden geschonken aan die moeilijkheden, die de sociale structuur van deze landen dreigen aan te tasten. Daarbij mag echter niet uit het oog worden verloren dat vraagstukken in verband met de opzet en financiering van de stelsels van sociale bescherming buiten de context van het acquis communautaire vallen. Het voorstel om de kandidaatlanden bij de gemeenschappelijke strategie te betrekken, verdient bijval en kan alleszins worden gesteund, mits het wel snel ten uitvoer wordt gebracht. Anders kunnen de toetredingsonderhandelingen - waarin economische en monetaire overwegingen bij de overneming van het acquis communautaire de doorslag geven - nl. weer tot nieuwe verstoringen van het evenwicht leiden en nieuwe moeilijkheden opleveren in de verzorgingsstelsels van de kandidaatlanden.

3.2.9. De Commissie heeft de afgelopen jaren uitvoerige rapporten over de demografische situatie en trends in de EU uitgebracht. Het Comité is momenteel bezig met het opstellen van een informatief rapport over dit belangrijke vraagstuk, waarnaar in dit advies daarom slechts kort wordt verwezen n.a.v. de koppeling die kan worden gelegd met het thema van de sociale bescherming. De in de onderhavige Mededeling opgenomen analyse van de demografische situatie lijkt echter vooral te zijn bedoeld om er de nadruk op te leggen dat de financiële duurzaamheid van de sociale-zekerheidsstelsels moet worden gegarandeerd. Dit vèrstrekkende en complexe vraagstuk vergt een grondige discussie op de conclusies waarvan in dit advies niet kan worden vooruitgelopen. Het probleem is echter kennelijk dat de bevolkingsaanwas in de meeste EU-lidstaten een negatieve trend vertoont, waardoor de bevolking van Europa op den duur in aantal zou kunnen afnemen.

3.2.9.1. Het momenteel tendentieel teruglopende geboortecijfer is niet alleen dikwijls terug te voeren op een bewuste keuze om weinig kinderen te hebben, maar vloeit ook voort uit een reeks sociale problemen die verband houden met de werking en prestaties van de sociale zekerheid. Die problemen doen zich in veel lidstaten - weliswaar in verschillende vormen - voor. De redenen waarom ervoor wordt gekozen om weinig kinderen te hebben en groot te brengen, zijn - om er maar enkele te noemen - terug te voeren op de hoge werkloosheid; het ontbreken of tekortschieten van een behoorlijk gezinsbeleid dat gericht is op het creëren van de nodige hoogwaardige infrastructuur voor de opvang van kinderen en het garanderen van een inkomen en de arbeidsplaats voor de ouder die met ouderschapsverlof gaat, maar ook van andere instrumenten die het mogelijk maken om gezins- en beroepstaken met elkaar te verenigen; een relatieve onmacht om de huidige veranderingen in de gezinsstructuur te ondervangen en te zorgen voor mainstreaming in het nationale beleid, en de onzekerheid die het gevolg is van een reeks overrompelende sociale, productie- en gedragsveranderingen waaraan de Europese bevolking zich nog helemaal niet heeft aangepast.

3.2.9.2. Veel wetenschappers voorspellen dat de EU over een tiental jaren te weinig werkkrachten zal hebben, en dat er daarom werknemers uit landen buiten de EU zullen moeten worden "ingevoerd", met als voordeel voor de financiering van de sociale-zekerheidssstelsels dat die werknemers ook hun bijdrage daaraan gaan afdragen. Ook die hypothese vraagt nu al om een grondige discussie, die niet mag afglijden naar abstract heen-en-weer-gepraat over de vraag of immigratiestromen het huidige "gezicht" van de EU kunnen/moeten veranderen. Tegen de achtergrond van de modernisering van de stelsels van sociale bescherming dient daarentegen te worden nagegaan of het mogelijk is om de huidige stelsels van sociale bescherming verder open te stellen en geschikt te maken voor de aanpak van alle problemen in verband met de opvang en integratie van die toekomstige immigranten.

3.3. Instrumenten

3.3.1. De Commissie citeert een EP-resolutie van maart 1999 waarin het Parlement de Commissie oproept om "een proces van vrijwillige afstemming van doelstellingen en beleid op het gebied van sociale bescherming te beginnen, naar het voorbeeld van de Europese werkgelegenheidsstrategie". De door de Commissie gewenste ontwikkeling van een "gemeenschappelijke politieke visie op de sociale bescherming in de EU" is allesbehalve een gemakkelijk haalbare doelstelling: verwezenlijking ervan houdt in dat een complex proces op gang moet worden gebracht waarbij de gehele samenleving betrokken is. De instrumenten die daarvoor in het leven moeten worden geroepen, moeten dan ook doeltreffend zijn en de garantie bieden dat deze ontwikkeling echt op democratische wijze verloopt, d.w.z. participatie toelaat.

3.3.2. De verantwoordelijkheid voor de modernisering van de diverse stelsels van sociale bescherming ligt in de eerste plaats bij de lidstaten zelf. Het is dus uitgesloten dat de voor die modernisering gevolgde strategie kan berusten op bindende wetgeving waar niet alle lidstaten, maar vooral ook niet alle sociale partners achter staan: die sociale partners moeten, zowel in EU- als in nationaal verband, nauw bij het uitstippelen van die strategie worden betrokken. Zonder vooruit te lopen op een eventuele uitwerking van die gemeenschappelijke strategie, waarin een aantal elementen van het proces van Luxemburg moet worden meegenomen, vindt het Comité het te vroeg dag om nu al kwantitatieve doelstellingen uit te werken en dringt het aan op de noodzaak om de gemeenschappelijke strategie op een stevig fundament van kwalitatieve doelstellingen en methodologie te grondvesten. Op die manier kunnen alle voorwaarden worden gecreëerd voor een solide en gefundeerde consensus tussen alle sociale en institutionele actoren op alle niveaus.

3.3.3. De huidige stelsels van sociale bescherming zijn ontstaan uit overeenkomsten tussen sociale partners en overheid, waaraan bijna altijd moeizame onderhandelingen en soms zelf strijd is voorafgegaan. De modernisering van die stelsels in het kader van een gemeenschappelijke strategie is niet mogelijk zonder de krachtige en verantwoordelijke medewerking van alle betrokken actoren. Weliswaar roept de Commissie de sociale partners op om hun bijdrage daaraan te leveren in het Comité voor de sociale dialoog, maar dan moeten hun rol en bevoegdheden in dat comité wel nader worden toegelicht. Zo zou de sociale dialoog met name moeten leiden tot een grondige analyse en evaluatie van de gang van zaken in veel lidstaten die via onderhandelingen met de betrokken actoren begonnen zijn met de aanpassing van hun sociale-zekerheidsstelsel. Verder moet worden uitgemaakt welk verband er kan zijn tussen de discussie in het kader van de sociale dialoog en de Groep van nationale deskundigen. Als de door de Commissie genoemde "uitwisseling van ervaringen, onderling overleg en bewaking van actuele beleidsontwikkelingen" niet specifiek betrekking heeft op de discussie tussen alle betrokken actoren, dan blijft dit dus beperkt tot de betrekkingen tussen regeringen (of, erger nog, tussen de "hoge ambtenaren die als contactpunten binnen dit proces fungeren").

3.3.3.1. Het Comité wijst met klem op de noodzaak om zich in de gemeenschappelijke strategie voor de modernisering van de sociale bescherming niet alleen van de participatie van de sociale partners te verzekeren, maar ook uit te gaan van betrouwbaar en stelselmatig bijeengebracht cijfermateriaal. Daarnaast is het ingenomen met het voornemen van de Commissie om haar verslag over de sociale bescherming in Europa nog verder te verbeteren(9) en jaarlijks te publiceren. Het is belangrijk dat dit verslag als uitgangspunt voor de besprekingen in de Groep van nationale deskundigen gaat dienen. Het Comité zou in de voorbereidende fase hierbij kunnen worden betrokken; na de publicatie ervan zou het over dit verslag moeten worden geraadpleegd (die raadpleging zou uiteraard ook het Europees Parlement en het Comité van de Regio's moeten betreffen). Zonodig zouden vertegenwoordigers van het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's de vergaderingen van de Groep van nationale deskundigen als waarnemers kunnen bijwonen.

3.3.4. Het Comité juicht toe dat de Commissie het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, en, zoals al gezegd, de kandidaatlanden, om een bijdrage aan het proces vraagt en verklaart zich bereid om het zijne te doen, vooral als er - zoals zeker mag worden gehoopt - "benchmarking"-procedures komen, waardoor de kwaliteit van de vergelijkende studies van de lidstaten zal worden vergroot en de "beste praktijken" in de lidstaten kunnen worden opgespoord. Een grondige studie van wat er in de lidstaten leeft en van de nationale ervaringen die worden opgedaan, vereist een continu onderzoek dat gebaseerd is op concrete ervaringen. Het Comité verklaart zich daarom bereid om, samen met het Europees Parlement en met alle middelen die hem ter beschikking staan, mee te werken aan dit "benchmarking"-proces.

Brussel, 1 maart 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. Rangoni Machiavelli

(1) PB L 245 van 26.8.1992, blz. 46 t/m 48.

(2) PB L 245 van 26.8.1991, blz. 49 t/m 52.

(3) COM(95) 466 def.

(4) Cf. MISSOC-rapport (1996 en 1998).

(5) COM(97) 102 def.

(6) Advies van het Comité over "De modernisering en verbetering van de sociale bescherming in de Europese Unie", PB C 73 van 9.3.1998; advies van het Comité over "De toekomst van de sociale bescherming: een kader voor een Europees debat", PB C 66 van 3.3.1997.

(7) Cf. advies van het Comité (PB C 368, 20.12.1999, blz. 36) over de macro-economische dimensie van het werkgelegenheidsbeleid, parr. 5.1.2 en 5.2.2.

(8) Onderzoek naar inkomensoverdrachten en hun herverdelende werking in de EU, E. Marlier, in "Populations en conditions sociales", augustus 1999.

(9) Het verslag over de sociale bescherming in Europa wordt momenteel, in samenwerking met Eurostat en de groep van directeuren-generaal voor sociale bescherming van de lidstaten, om de twee jaar gepubliceerd. Het bevat een zeer beknopt overzicht van de huidige tendensen, alsook indicaties omtrent wenselijke maatregelen.