MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Richtsnoeren voor de ontwikkeling van nationale programma's ter beheersing van de luchtverontreiniging uit hoofde van Richtlijn (EU) 2016/2284 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de vermindering van de nationale emissies van bepaalde luchtverontreinigende stoffen

(2019/C 77/01)

Woordenlijst

Term of acroniem Betekenis of definitie AAQD Richtlijnen inzake luchtkwaliteit (Ambient Air Quality Directives) BC Zwarte koolstof (Black Carbon) GLB Gemeenschappelijk landbouwbeleid CLRTAP Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand (Convention on Long-range Transboundary Air Pollution) EEA Europees Milieuagentschap EF's Emissiefactoren EMEP Europees meet- en evaluatieprogramma Europees PRTR Europees register inzake de uitstoot en overbrenging van verontreinigende stoffen EU Europese Unie GAINS Model voor interacties en synergieën tussen broeikasgassen en luchtverontreiniging (Greenhouse Gas-Air Pollution Interactions and Synergies model) (1) BKG Broeikasgas RIE Richtlijn inzake industriële emissies (Richtlijn 2010/75/EU van het Europees Parlement en de Raad (2)) IIASA Internationaal Instituut voor toegepaste systeemanalyse IIR Informatief inventarisrapport MRR Verordening (EU) nr. 525/2013 van het Europees Parlement en de Raad (3) betreffende een bewakings- en rapportagesysteem voor de uitstoot van broeikasgassen en een rapportagemechanisme voor overige informatie op nationaal niveau en op het niveau van de Unie met betrekking tot klimaatverandering NAPCP Nationaal programma ter beheersing van de luchtverontreiniging (National Air Pollution Control Programme) NEC-richtlijn Richtlijn nationale emissieplafonds (2016/2284/EU van het Europees Parlement en de Raad (4)) NFR Rapportagenomenclatuur NH3 Ammoniak NMVOS Vluchtige organische stoffen met uitzondering van methaan NO2 Stikstofdioxide NOx Stikstofoxiden O3 Ozon PaM's Beleidslijnen en maatregelen (Policies and Measures) PM Zwevende deeltjes (Particulate Matter) PM2,5 Fijnstof RDP Programma voor plattelandsontwikkeling (Rural Development Programme) SMB Strategische milieubeoordeling SO2 Zwaveldioxide VN-ECE Economische Commissie van de Verenigde Naties voor Europa UNFCCC Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering MAM Met aanvullende maatregelen MM Met maatregelen

DISCLAIMER:

Dit begeleidende document is bedoeld om nationale autoriteiten te helpen bij het opstellen van nationale programma's ter beheersing van de luchtverontreiniging. Het geeft de zienswijzen van de Europese Commissie weer en is als zodanig niet wettelijk bindend. De bindende interpretatie van EU-wetgeving is de exclusieve bevoegdheid van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU). De zienswijzen die in dit begeleidende document worden geuit, lopen niet vooruit op de standpunten die de Commissie bij het Hof zou kunnen innemen.

1. INLEIDING

Richtlijn (EU) 2016/2284 betreffende de vermindering van de nationale emissies van bepaalde luchtverontreinigende stoffen, ook wel genoemd de nieuwe richtlijn inzake nationale emissieplafonds (NEC-richtlijn) (in dit document „de richtlijn” genoemd) (5), heeft tot doel de luchtverontreiniging en de daarmee samenhangende risico's voor het milieu en de menselijke gezondheid verder terug te dringen (artikel 1). De richtlijn bevat voor elke lidstaat toekomstige reductieverbintenissen voor de uitstoot van stikstofoxiden (NOx), zwaveldioxide (SO2), ammoniak (NH3), vluchtige organische stoffen met uitzondering van methaan (NMVOS) en fijnstof (PM2,5). De naleving van deze verbintenissen zal naar verwachting ook bijdragen tot de verwezenlijking van de langetermijndoelstelling van de Unie die luchtkwaliteitsniveaus inhoudt welke overeenkomen met de luchtkwaliteitsrichtsnoeren van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Op grond van de artikelen 6 en 10 van de richtlijn moeten de lidstaten uiterlijk op 1 april 2019 een eerste nationaal programma ter beheersing van de luchtverontreiniging (NAPCP) vaststellen. Het NAPCP moet regelmatig worden geactualiseerd, ten minste om de vier jaar („NAPCP-actualiseringen”). De inhoud van het NAPCP is voorgeschreven door de richtlijn, hoofdzakelijk in artikel 6 en bijlage III, deel 1. Overeenkomstig artikel 6, lid 10, van de richtlijn heeft de Commissie de opmaak van de NAPCP's vastgesteld in Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1522 van de Commissie (6). Deze richtsnoeren, die zijn ontwikkeld overeenkomstig artikel 6, lid 9, van de richtlijn, hebben tot doel de lidstaten te helpen bij het ontwikkelen van het eerste NAPCP, dat uiterlijk op 1 april 2019 bij de Commissie moet worden ingediend. In de richtsnoeren wordt ingegaan op de opmaak van het NAPCP, het monitoren van de vooruitgang bij de uitvoering ervan, het overleg over het NAPCP en de onderverdeling ervan in vier overeenkomstige hoofdstukken. Een toolkit ter ondersteuning van het onderzoek en de selectie van aanvullende beleidslijnen en maatregelen om aan de emissiereductieverbintenissen te voldoen, is opgenomen in het aanhangsel. Deze richtsnoeren kunnen, indien nodig, worden gewijzigd om de actualiseringen van NAPCP's te ondersteunen.

2. GEMEENSCHAPPELIJKE OPMAAK VOOR HET NATIONALE PROGRAMMA TER BEHEERSING VAN DE LUCHTVERONTREINIGING

Opbouw van dit hoofdstuk

Gemakshalve wordt in dit hoofdstuk de nummering van de onderdelen van de NAPCP-opmaak aangehouden die is vastgesteld in de bijlage bij Uitvoeringsbesluit (EU) 2018/1522 van de Commissie. De verplichte minimuminhoud van elk onderdeel van de opmaak en de verdere facultatieve inhoud zijn als volgt in het desbetreffende onderdeel van dit hoofdstuk opgenomen in grijze kaders met vetgedrukte kopjes:

Vereisten volgens de NAPCP-opmaak De inhoud voor elk vereiste is beschreven in het desbetreffende onderdeel. Voor de opmaak is de in artikel 6 en bijlage III bij de NEC-richtlijn bedoelde minimuminhoud als verplichte inhoud vastgesteld, ter onderscheiding van informatie die alleen moet worden verstrekt wanneer dat passend of relevant is . De opmaak bevat ook andere facultatieve inhoud . De lidstaten worden aangemoedigd om de facultatieve inhoud te verstrekken en tegelijk flexibel genoeg te blijven om de gegevens te ontwikkelen en te verstrekken die het nuttigst en het meest geschikt zijn voor hun beleidslijnen en prioriteiten.

2.1. Titel van het programma, contactgegevens en websites

Dit onderdeel van de opmaak spreekt voor zich en daarom worden er geen nadere richtsnoeren gegeven.

2.2. Samenvatting

Dit onderdeel van de opmaak spreekt voor zich en daarom worden er geen nadere richtsnoeren gegeven.

2.3. Het nationale beleidskader voor luchtkwaliteit en -verontreiniging

2.3.1. De beleidsprioriteiten en hun relatie met de op andere relevante beleidsterreinen vastgestelde prioriteiten

Zie artikel 6, leden 1 en 2, en bijlage III, deel 1, punt 1, onder a), i)

In de beleidscontext voor het eerste NAPCP moet duidelijk worden omschreven wat de beleidsdoelstellingen en -prioriteiten voor het programma zijn. Deze zouden moeten worden afgestemd op de emissiereductieverbintenissen voor elke lidstaat die zijn vermeld in bijlage II bij de NEC-richtlijn.

Bij het vaststellen van de beleidscontext zouden de lidstaten rekening moeten houden met de bredere EU-uitdagingen inzake luchtkwaliteit die het gevolg zijn van de uitstoot van NOx en PM, evenals met uit de landbouw voortvloeiende specifieke sectorale uitdagingen inzake luchtkwaliteit met betrekking tot de uitstoot van NH3 en PM2,5.

2.3.1. De beleidsprioriteiten en hun relatie met de op andere relevante beleidsterreinen vastgestelde prioriteiten Verplichte inhoud De inhoud van dit onderdeel omvat: a) de nationale beleidsdoelstellingen en -prioriteiten voor het NAPCP; b) de nationale emissiereductieverbintenissen (per NEC-stof, voor 2020-2029 en voor de periode vanaf 2030): als procentuele reductie ten opzichte van de emissies in het referentiejaar 2005, zoals vastgesteld in de richtlijn; c) de prioriteiten inzake luchtkwaliteit: nationale beleidsprioriteiten met betrekking tot EU- of nationale luchtkwaliteitsdoelstellingen (grenswaarden voor luchtkwaliteitsconcentraties, streefwaarden en blootstellingsconcentratieverplichtingen (7)). Het doel is om uitdagingen te identificeren en informatie over de belangrijkste luchtverontreinigende stoffen te verstrekken/verzamelen. De lidstaten kunnen ook verwijzen naar de door de WHO aanbevolen grenswaarden als indicatie voor de luchtkwaliteitsdoelstellingen op lange termijn; d) de beleidsprioriteiten inzake klimaatverandering en energie: nationale energie- en klimaatplannen met reductiedoelstelling voor niet onder de emissiehandelsregeling vallende broeikasgassen; doelstelling voor hernieuwbare energiebronnen; energie-efficiëntiedoelstelling, vaststellen van reductiedoelstellingen voor 2020 en 2030, en voor 2050 indien beschikbaar, en uitdagingen voor de lidstaten om deze te verwezenlijken; e) waar nodig vaststellen van aanvullende andere relevante beleidslijnen en de respectieve prioriteiten die relevant zijn voor het NAPCP, bijvoorbeeld programma's voor plattelandsontwikkeling van het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling.

2.3.2. Aan de nationale, regionale en lokale autoriteiten toegewezen verantwoordelijkheden

Zie bijlage III, deel 1, punt 1, onder a), ii)

De lidstaten geven aan welke bevoegde overheidsinstanties, ministeries en regionale of lokale autoriteiten betrokken zijn bij de uitwerking en uitvoering van het NAPCP en stellen dienovereenkomstig de toegewezen verantwoordelijkheden vast (bijlage III, deel 1, punt 1, onder a), ii)).

Bij het toewijzen van verantwoordelijkheden zou moeten worden nagegaan hoe het best kan worden gewaarborgd dat lokale en sectorale belangen goed worden begrepen en tot uitdrukking komen in de ontwikkeling en uitvoering van het NAPCP. Autoriteiten in verschillende beleidsdomeinen en -sectoren moeten worden betrokken bij de uitwerking en uitvoering van het NAPCP en zouden daarin moeten worden opgenomen, evenals de rol die zij vervullen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de interactie tussen de beleidsvormende rol en de uitvoerende rol van de voor luchtkwaliteit en klimaatverandering verantwoordelijke autoriteiten. Hoewel naar verwachting de betrokkenheid van een groot aantal autoriteiten nodig zal zijn, zou in de meeste gevallen de nationale overheidsinstantie de algehele verantwoordelijkheid voor de beleidsvorming op zich moeten nemen.

Indien mogelijk zou in het NAPCP de toewijzing van de in onderstaande figuur weergegeven rollen en verantwoordelijkheden moeten worden beschreven.

Figuur 1

Rollen en verantwoordelijkheden in verband met de uitwerking en rapportage van het NAPCP

Bijkomende verantwoordelijkheden kunnen in verschillende lidstaten aan de orde zijn en zouden dienovereenkomstig in het NAPCP moeten worden vermeld, evenals de verantwoordelijke nationale, regionale of lokale autoriteiten/diensten.

Daarnaast is het belangrijk om bij het toewijzen van verantwoordelijkheden aan autoriteiten rekening te houden met de schaal. Het vereiste gezagsniveau kan variëren naargelang van de aard van de verantwoordelijkheid. Zo wordt bijvoorbeeld het niveau van nationale autoriteiten over het algemeen meer passend geacht bij het opstellen van het NAPCP, terwijl lokale autoriteiten doorgaans meer betrokken zijn bij de uitvoering van maatregelen en de handhaving (met name vanuit het oogpunt van luchtkwaliteit). Bovendien zouden de lidstaten moeten aangeven welke autoriteit verantwoordelijk is voor het toezicht op en de coördinatie van alle rollen en verantwoordelijkheden, hoewel dit — tenzij er dwingende redenen zijn om hiervan af te wijken — normaal de bevoegde nationale autoriteit zou zijn, namelijk de regering van de lidstaat.

2.3.2. Aan de nationale, regionale en lokale autoriteiten toegewezen verantwoordelijkheden Verplichte inhoud — Een beschrijving van het soort en, in voorkomend geval, de naam van de betrokken autoriteit, de schaal waarop deze opereert (nationaal, regionaal, lokaal) en de daaraan toegewezen verantwoordelijkheden op het gebied van luchtkwaliteit en luchtverontreiniging. Facultatieve inhoud — Identificatie van de bronsectoren die onder de verantwoordelijkheid van de vermelde autoriteiten vallen. Bij de uitwerking en rapportage van het NAPCP moeten autoriteiten in verschillende beleidsdomeinen en -sectoren worden betrokken. Deze moeten in de hier verstrekte informatie worden opgenomen, evenals de rol die zij vervullen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de interactie tussen de beleidsvormende rol en de uitvoerende rol van de voor luchtkwaliteit en klimaatverandering verantwoordelijke autoriteiten.

2.4. De vooruitgang die op het gebied van de vermindering van emissies en de verbetering van de luchtkwaliteit met de huidige beleidslijnen en maatregelen is geboekt, en de mate van naleving van de nationale en Europese verplichtingen, in vergelijking met 2005

Zie artikel 6, lid 1, en lid 2, onder a), en bijlage III, deel 1, punt 1, onder a), iii), en deel 2

2.4.1. De vooruitgang die op het gebied van de vermindering van emissies met de huidige beleidslijnen en maatregelen is geboekt, en de mate van naleving van de nationale en Europese emissiereductieverplichtingen

Voor bestaande maatregelen die moeten bijdragen tot de verwezenlijking van de emissiereductieverbintenissen van de NEC-richtlijn, zou het bereikte effect van de maatregel moeten worden uitgedrukt in termen van vermindering van de uitstoot die in een bepaalde actuele periode is gerealiseerd.

Zoals voorgeschreven door de richtlijn moeten emissie-inventarissen van goede kwaliteit op nationaal niveau beschikbaar zijn en worden ondersteund door ruimtelijk gedesaggregeerde inventarisgegevens, waarop dit onderdeel zou kunnen worden gebaseerd.

De in deel 2 van bijlage III bij de NEC-richtlijn beschreven emissiereductiemaatregelen ter beperking van NH3, PM2,5 en zwarte koolstof in de landbouwsector, en maatregelen met een soortgelijk effect (artikel 6, lid 2, laatste zin) die de lidstaten al hebben genomen, zouden eveneens in dit onderdeel moeten worden gerapporteerd. Daartoe kunnen de lidstaten een met de tabel in punt 2.6.4 van de opmaak overeenkomende tabel opnemen waarmee aanvullende maatregelen uit deel 2 van bijlage III bij de NEC-richtlijn moeten worden gerapporteerd.

2.4.2. De vooruitgang die op het gebied van de verbetering van de luchtkwaliteit met de huidige beleidslijnen en maatregelen is geboekt, en de mate van naleving van de nationale en Europese luchtkwaliteitsverplichtingen

Een aantal factoren is van invloed op het verband tussen emissies en concentraties van luchtverontreinigende stoffen, waaronder meteorologie, topografie en atmosferische chemie. Dit verband wordt echter inzichtelijker met behulp van modellering.

Er zouden historische trends in geselecteerde concentraties van luchtverontreinigende stoffen moeten worden verschaft voor verschillende locaties en soorten locaties en er zouden gegevens beschikbaar moeten zijn uit nationale luchtmonitoringnetwerken.

Een ex-postevaluatie van de vooruitgang die met de vastgestelde beleidslijnen en maatregelen is geboekt, geeft een indicatie of deze even effectief zijn geweest als oorspronkelijk geraamd en geeft informatie over de ervaringen die zijn opgedaan met vastgestelde obstakels en oplossingen. Deze retrospectieve beoordelingen zijn bedoeld om te worden verricht na de uitvoering van een beleidslijn of maatregel en zijn gebaseerd op gegevens die zijn verzameld gedurende de periode waarin de beleidslijn of maatregel werd uitgevoerd.

Het verwerven van inzicht in de uit een ex-postanalyse naar voren gekomen successen en tekortkomingen van historische beleidslijnen en maatregelen verschaft waardevolle informatie voor de ontwikkeling van toekomstige beleidslijnen en maatregelen. Het kan echter een uitdaging zijn om nauwkeurig te bepalen in hoeverre elk van de details (zoals het tempo van de uitrol, het ambitieniveau, strijdigheid met nieuwe prioriteiten, verspreiding van informatie enz.) een rol heeft gespeeld in de mate waarin het beleid succesvol was, en om de effecten van meerdere beleidsmaatregelen op één enkele sector en/of verontreinigende stof te desaggregeren.

In diverse studies zijn methoden voor het uitvoeren van een ex-postanalyse onderzocht en in het algemeen is voor elk van de beleidslijnen en maatregelen een zeker maatwerk vereist. Het ontwikkelen en integreren van passende indicatoren voor het volgen van de vooruitgang en de effecten van individuele beleidslijnen en maatregelen vóór de uitvoering ervan kan toekomstige ex-postevaluaties ondersteunen.

Zie punt 6.1 voor aanvullende richtsnoeren voor het beoordelen en rapporteren van de effecten van vroegere, huidige en geplande maatregelen op de luchtkwaliteit en voor voorbeelden van kaarten en histogrammen.

2.4.3. Huidige grensoverschrijdende effecten van binnenlandse emissiebronnen

Bij het opstellen van de nationale emissiereductieverbintenissen in bijlage II bij de NEC-richtlijn is rekening gehouden met de algemene effecten van nationale emissies van de ene lidstaat op concentraties in een andere lidstaat. Derhalve zullen maatregelen ter verwezenlijking van de reductieverbintenissen normaliter bijdragen tot een afname van grensoverschrijdende verontreiniging (zie bijvoorbeeld het TSAP 12-rapport (8) voor het verwachte effect van de NEC-richtlijn op het aandeel van de PM2,5-concentraties dat afkomstig is uit grensoverschrijdende emissies).

De effecten kunnen in kwantitatieve of kwalitatieve termen worden gerapporteerd.

Wanneer een kwalitatieve beoordeling wordt uitgevoerd, zouden daarin de betrokken verontreinigende stoffen, het tijdschema voor het treffen van maatregelen en de geraamde vooruitgang moeten worden aangegeven. Deze informatie kan worden ontleend aan een gezamenlijk luchtkwaliteitsplan, zoals opgesteld overeenkomstig artikel 25 van de AAQD.

Wanneer een kwantitatieve beoordeling wordt uitgevoerd, worden de lidstaten verzocht de gegevens en de gebruikte methode te vermelden.

2.4. De vooruitgang die op het gebied van de vermindering van emissies en de verbetering van de luchtkwaliteit met de huidige beleidslijnen en maatregelen is geboekt, en de mate van naleving van de nationale en Europese verplichtingen Verplichte inhoud In dit onderdeel worden volledige referenties van publiekelijk beschikbare ondersteunende datasets en een beschrijving van de huidige vooruitgang opgenomen, en wel als volgt: a) de vooruitgang die op het gebied van emissiereductie met de huidige beleidslijnen en maatregelen is geboekt, en de mate van naleving van de emissiereductiewetgeving; b) de vooruitgang die op het gebied van de verbetering van de luchtkwaliteit met de huidige beleidslijnen en maatregelen is geboekt, en de mate van naleving van de nationale en Europese verplichtingen wat betreft het aantal conforme luchtkwaliteitszones (9) van alle zones, onder meer door te verwijzen naar bestaande gegevens; c) beschrijf in voorkomend geval de huidige grensoverschrijdende effecten van binnenlandse emissiebronnen. Vooruitgang kan in kwantitatieve of kwalitatieve termen worden gerapporteerd. Facultatieve inhoud Bij de rapportage van de huidige vooruitgang bij de verbetering van de luchtkwaliteit is het zinvol om kaarten of histogrammen van de huidige luchtconcentraties van AAQD-stoffen op te nemen. Daarin kan bijvoorbeeld het aantal zones (van alle zones) worden aangegeven dat in een referentiejaar en in de huidige situatie niet aan de eisen voldoet. Wanneer er problemen worden vastgesteld in (een) luchtkwaliteitszone(s), kan een beschrijving worden gerapporteerd van de wijze waarop vooruitgang is geboekt bij het verminderen van de maximumconcentraties.

2.5. Verwachte verdere evolutie, uitgaande van de veronderstelling dat de reeds vastgestelde beleidslijnen en maatregelen ongewijzigd blijven

Zie artikel 6, lid 1, en bijlage III, deel 1, punt 1, onder a), iv)

2.5.1. Verwachte emissies en emissiereducties (MM-scenario)

Voor de beoordeling van luchtemissiereducties in verband met beleidslijnen en maatregelen en de verstrekking van nadere gegevens over emissiereducties voor beoordelingen volgens het scenario „met maatregelen” (MM) zou gebruik moeten worden gemaakt van emissie-inventarissen en emissieprognoses. Deze geven een indicatie van de mate waarin een lidstaat verwacht aan de emissiereductieverbintenissen te voldoen op basis van de momenteel vastgestelde beleidslijnen en maatregelen, dan wel of er nog een „nalevingstekort” is dat de invoering van aanvullende beleidslijnen en maatregelen vereist.

Overeenkomstig de rapportagerichtsnoeren van de VN-ECE voor rapportage in het kader van de CLRTAP (2015) (10) en hoofdstuk 8 van de Handleiding van EMEP/EEA 2016 geeft het MM-scenario de gebeurtenissen of omstandigheden weer die het meest waarschijnlijk zijn bij „de momenteel uitgevoerde en vastgestelde beleidslijnen en maatregelen”. Dit scenario omvat geen beleidslijnen en maatregelen (noch een pakket beleidslijnen en maatregelen) die worden beoordeeld met het oog op toekomstige uitvoering. In het MM-scenario zou tevens rekening moeten worden gehouden met recent vastgestelde EU-wetgeving (op het gebied van brongerelateerde beheersing van de luchtverontreiniging), ook als die nog niet is ingevoerd (11).

Definitie van uitgevoerde en vastgestelde beleidslijnen en maatregelen

Uitgevoerde beleidslijnen en maatregelen (paragraaf 11; UNFCCC, 2016; als vermeld in hoofdstuk 8 van de Handleiding van EMEP/EEA 2016):

a) er is nationale wetgeving van kracht;

b) OF er zijn een of meer vrijwillige overeenkomsten gesloten;

c) OF er zijn financiële middelen toegewezen;

d) OF de nodige personele middelen zijn vrijgemaakt.

Vastgestelde beleidslijnen en maatregelen: er is van overheidswege een officieel besluit genomen en de politieke wil is duidelijk aanwezig om tot implementatie over te gaan (paragraaf 11; UNFCCC, 2016; als vermeld in hoofdstuk 8 van de Handleiding van EMEP/EEA 2016).

Dit MM- of referentiescenario hangt af van veronderstellingen met betrekking tot de belangrijkste emissiebepalende factoren tijdens de beoordelingsperiode. Emissiebepalende factoren zijn onder meer andere beleidsmaatregelen of acties die zijn uitgevoerd of vastgesteld, evenals niet-beleidsmatige factoren zoals de economische omstandigheden, het verwachte brandstofverbruik en de verwachte energieprijzen, en technologische ontwikkelingen. De gehanteerde factoren en veronderstellingen zouden moeten worden aangepast aan die welke worden gehanteerd om de broeikasgasprognoses in de context van de klimaat- en energieplannen te bepalen. Bij het schatten van de referentie-emissies zouden ten minste alle bronnen moeten worden geschat die naar verwachting veranderen tussen het MM-scenario en het scenario „met aanvullende maatregelen” (MAM).

Benodigde gegevens voor het opstellen van prognoses voor de evolutie van de emissies: bij het ramen van de toekomstige evolutie van de emissies zouden de volgende parameters in aanmerking moeten worden genomen: voorspelde trends in emissies op basis van vastgestelde beleidslijnen en maatregelen, emissiebesparingen in verschillende scenario's en alle gedefinieerde doelstellingen.

Dit vereist toepassing van een reeks datasets en bij voorkeur modelvormingsinstrumenten, maar ook van op het oordeel van deskundigen gebaseerde veronderstellingen met betrekking tot datasets voor specifieke activiteiten (hetgeen voor sommige sectoren al gebeurt wanneer er geen gegevens beschikbaar zijn voor de berekening van klimaatprognoses), passende emissiefactoren (op basis van representatieve monsters en metingen) en informatie over het deel van de activiteiten dat onder bepaalde beleidslijnen en maatregelen valt (en de daarmee samenhangende kosten). Bovendien moeten de prognoses worden opgesteld op een niveau dat voldoende gedetailleerd is om het effect van specifieke beleidsinterventies te kunnen kwantificeren.

Er zijn al uitgebreide richtsnoeren en literatuur over deze onderwerpen ontwikkeld binnen de technische ruimte voor broeikasgasemissies (12) en het verdient aanbeveling om deze niet alleen te raadplegen, maar ook om te zorgen voor consistentie tussen de twee technische ruimten.

Zie punt 6.1 voor aanvullende richtsnoeren voor het beoordelen en rapporteren van de effecten van vroegere, huidige en geplande maatregelen op de luchtkwaliteit en voor voorbeelden van kaarten en histogrammen.

2.5.2. Verwachte verbetering van de luchtkwaliteit (MM) en de mate van naleving

Ter ondersteuning van het onderzoek en de selectie van beleidslijnen en maatregelen die het gunstigst zouden uitpakken voor de luchtkwaliteit, is het belangrijk om prognoses voor de NEC-stoffen te beschouwen in samenhang met, en te koppelen aan, de verwachte concentratietrends van de belangrijkste verontreinigende stoffen in de zin van de AAQD.

De verwachte concentraties kunnen uit de verwachte emissies worden afgeleid met behulp van atmosferische dispersiemodellen, hoewel daarbij nader onderzoek is vereist en doorgaans ook emissiebronnen moeten worden gemodelleerd die niet onder de NEC-richtlijn vallen (bv. internationaal vervoer of emissies uit derde landen).

De mogelijkheid om modellen op te stellen voor de beoordeling van de effecten van nationale beleidslijnen en maatregelen op de luchtkwaliteit, is in een lidstaat niet altijd aanwezig of is soms alleen aanwezig voor bepaalde verontreinigende stoffen (bv. PM2,5, ozon).

Wanneer modellering van de luchtkwaliteitseffecten in het MM-scenario niet mogelijk is, zou het eerste NAPCP de volgende informatie moeten bevatten:

— voor de zones die ten tijde van het opstellen van het NAPCP niet aan de grenswaarden voor de luchtkwaliteit voldoen, zouden de lidstaten op basis van verantwoorde informatie moeten ramen in welk jaar deze zones naar verwachting wel gaan voldoen aan de reeds vastgestelde beleidslijnen en maatregelen, en een schatting moeten maken van de maximumconcentraties van de betrokken verontreinigende stoffen in deze zones. Deze informatie zou gemakkelijk beschikbaar moeten zijn vanuit de luchtkwaliteitsplannen die in het kader van de AAQD in alle lidstaten voor deze zones zijn opgesteld. Indien dit het geval is, kan een weblink naar de openbaar beschikbare informatie worden gegeven;

— gegevens uit bestaande studies waaruit blijkt dat zones die ten tijde van het opstellen van het NAPCP aan de AAQD voldoen, in de toekomst mogelijk niet meer aan de grenswaarden voldoen (bv. dat de concentraties van verontreinigende stoffen in deze zones bij de huidige beleidslijnen en maatregelen in de toekomst naar verwachting zullen toenemen).

Deze informatie zou door de lidstaten moeten worden gebruikt om te ramen hoeveel zones naar verwachting in 2020, 2025 en 2030 op grond van reeds vastgestelde beleidslijnen en maatregelen niet aan de grenswaarden van de AAQD voldoen.

Zie aanhangsel 1 voor aanvullende richtsnoeren voor het beoordelen en presenteren van de effecten van vroegere, huidige en geplande maatregelen op de luchtkwaliteit en voor voorbeelden van kaarten en histogrammen.

Lidstaten die op basis van de MM-prognoses verwachten aan sommige of al hun emissiereductieverbintenissen te voldoen, kunnen ook besluiten aanvullende beleidslijnen en maatregelen in het NAPCP op te nemen om bij te dragen tot de verwezenlijking van andere doelstellingen die wel worden genoemd in artikel 1, lid 2, maar niet zijn voorgeschreven door de NEC-richtlijn.

Indien bijvoorbeeld de emissiereductieverbintenis voor PM2,5 uit de NEC-richtlijn in het MM-scenario naar verwachting wordt nagekomen, maar sommige luchtkwaliteitszones naar verwachting achterblijven bij de grenswaarden van de AAQD voor PM2,5 of PM10, worden de lidstaten aangemoedigd het NAPCP te gebruiken als een instrument voor de invoering van aanvullende beleidslijnen en maatregelen om aan hun verplichtingen op grond van de AAQD te voldoen.

Zelfs wanneer een lidstaat aan alle wettelijke EU-verplichtingen voldoet, is het mogelijk dat deze lidstaat het NAPCP wil gebruiken om verdere maatregelen te nemen ter verwezenlijking van de langetermijndoelstelling van het 7e MAP om significante schadelijke gevolgen voor de menselijke gezondheid en het milieu te minimaliseren, waaronder het bereiken van de WHO-richtwaarden voor luchtverontreiniging.

2.5. Verwachte verdere evolutie, uitgaande van de veronderstelling dat de reeds vastgestelde beleidslijnen en maatregelen ongewijzigd blijven Verplichte inhoud Verwachte emissies en emissiereducties (MM-scenario) Om de verwachte verwezenlijking van de emissiereductieverbintenissen in een MM-scenario aan te tonen, omvat de inhoud van dit onderdeel de volgende informatie op NAPCP-niveau: a) nationale emissiereductieverbintenissen (zoals vermeld in de richtlijn); b) emissies (kt) voor het referentiejaar 2005, voor het meest recente inventarisjaar dat voor de ontwikkeling van prognoses is gehanteerd, en de verwachte emissies voor 2020, 2025 en 2030; c) de geraamde vooruitgang (emissiereducties als een percentage van de emissies in het referentiejaar 2005) voor 2020, 2025 en 2030 vergeleken met de emissiereductieverbintenissen. Verwachte verbetering van de luchtkwaliteit (MM-scenario) Om de verwachte verbetering van de luchtkwaliteit in een MM-scenario aan te tonen, omvat de inhoud van dit onderdeel: — de verwachte kwalitatieve verbetering van de luchtkwaliteit (MM) en de mate van naleving tegen 2020, 2025 en 2030. Facultatieve inhoud Onzekerheden voor de verwachte luchtemissies (MM): — een overzicht van de met de MM-prognoses samenhangende onzekerheden met betrekking tot de naleving van de emissiereductieverbintenissen voor 2020, 2025 en vanaf 2030. Verwachte verbetering van de luchtkwaliteit (MM): — verwacht aantal niet-conforme en conforme luchtkwaliteitszones voor de jaren 2020, 2025 en 2030.

2.6. In overweging genomen beleidsopties om te voldoen aan de emissiereductieverbintenissen voor 2020 en 2030, tussentijdse emissieniveaus voor 2025

Zie artikel 6, leden 1 en 2, bijlage III, deel 1, onder b), c) en d), bijlage III, deel 2

Dit onderdeel heeft betrekking op het afwegen van beleidsopties en het selecteren van aanvullende (geplande) beleidslijnen en maatregelen om te voldoen aan de emissiereductieverbintenissen voor 2020 en 2030 en de tussentijdse emissieniveaus voor 2025, en om bij te dragen tot een verdere verbetering van de luchtkwaliteit. Opgemerkt zij dat de term „beleidsopties” hier en in het uitvoeringsbesluit van de Commissie tot vaststelling van de NAPCP-opmaak wordt gebruikt, omdat deze term ook wordt gebruikt in bijlage III, deel 1, punt 1, onder b), van de richtlijn. De term wordt echter afwisselend gebruikt met de term „beleidslijnen en maatregelen” elders in deze richtsnoeren.

Het afwegen van aanvullende beleidsopties (beleidslijnen en maatregelen) is het meest relevant voor lidstaten die op basis van de MM-prognoses verwachten aan een of meer van de emissiereductieverbintenissen niet te voldoen of het risico lopen daaraan niet te voldoen.

Lidstaten die op basis van de MM-prognoses verwachten aan al hun emissiereductieverbintenissen te voldoen, kunnen ook besluiten om aanvullende beleidslijnen en maatregelen in het NAPCP op te nemen om bij te dragen tot de verwezenlijking van andere in artikel 1, lid 2, van de richtlijn genoemde doelstellingen. Daarbij gaat het om:

— de luchtkwaliteitsdoelstellingen (waaronder langetermijndoelstellingen) in de nationale, EU- en internationale beleidslijnen en richtsnoeren;

— de doelstellingen van de Unie op het gebied van biodiversiteit en ecosystemen, in overeenstemming met het 7e MAP; en

— versterkte synergieën tussen het luchtkwaliteitsbeleid van de Unie en andere beleidsmaatregelen van de Unie, met name het klimaat- en energiebeleid.

Zelfs wanneer een lidstaat aan alle wettelijke EU-verplichtingen voldoet, is het mogelijk dat deze lidstaat het NAPCP wil gebruiken om verdere maatregelen te nemen ter verwezenlijking van de langetermijndoelstelling van het 7e MAP om significante schadelijke gevolgen voor de menselijke gezondheid en het milieu te minimaliseren, waaronder het bereiken van de WHO-richtwaarden voor luchtverontreiniging.

Essentiële vereisten voor het onderzoek en de selectie van aanvullende beleidslijnen en maatregelen, zoals omschreven in de richtlijn, zijn onder meer:

a) in overweging genomen beleidsopties om te voldoen aan de emissiereductieverbintenissen en tussentijdse emissieniveaus (bijlage III, deel 1, punt 1, onder b));

b) prioritering van emissiereductiemaatregelen voor zwarte koolstof bij het nemen van maatregelen ter vermindering van PM2,5 (artikel 6, lid 2, onder c));

c) toepassing van aanvullende maatregelen voor de landbouw (bijlage III, deel 2);

d) raadpleging van het publiek en de bevoegde autoriteiten (artikel 6, lid 5);

e) grensoverschrijdend overleg over aanvullende beleidslijnen en maatregelen, voor zover van toepassing (artikel 6, lid 6);

f) verwachte individuele of gecombineerde effecten van de beleidslijnen en maatregelen op emissiereducties, indien beschikbaar op de luchtkwaliteit op het eigen grondgebied en in de aangrenzende lidstaten en op het milieu, alsmede de daarmee samenhangende onzekerheden (artikel 6, lid 2, onder a)); bijlage III, deel 1, punt 1, onder b));

g) verspreiding van het eerste NAPCP (artikel 14, lid 1).

De „webtool Beleidslijnen en Maatregelen”

De op grond van punt 2.6 van de opmaak vereiste informatie wordt gerapporteerd met behulp van de „webtool Beleidslijnen en Maatregelen” („PaM-tool”), die beschikbaar is op de website van het EEA.

Het EEA verstrekt een aparte handleiding met een toelichting op het gebruik van de PaM-tool.

2.6.1. In overweging genomen beleidsopties om te voldoen aan de emissiereductieverbintenissen

De procedure voor de beoordeling en selectie van aanvullende beleidslijnen en maatregelen voor opname in het NAPCP wordt hieronder uiteengezet.

Stap 1: Prioriteer verontreinigende stoffen en de belangrijkste emissiebronnen

Er zijn aanvullende beleidslijnen en maatregelen nodig voor verontreinigende stoffen waarvoor de lidstaten verwachten niet aan hun emissiereductieverbintenissen te voldoen of het risico lopen daaraan niet te voldoen. Bovendien is het mogelijk dat lidstaten naar eigen goeddunken het NAPCP willen gebruiken om actie te ondernemen met betrekking tot andere verontreinigende stoffen om de nakoming van andere EU-verplichtingen te bewerkstelligen of om vooruitgang te boeken bij de verwezenlijking van de doelstellingen van het 7e MAP.

Voor elke in het NAPCP geselecteerde verontreinigende stof zouden de belangrijkste bronnen moeten worden geïdentificeerd die aan de emissies van de geselecteerde verontreinigende stof bijdragen. Sectoren kunnen daarnaast worden geprioriteerd op basis van andere criteria zoals:

— sectoren waarvan bekend is dat ze bijdragen aan overschrijdingen van grenswaarden voor de luchtkwaliteit: — voor puntemissiebronnen zou daarbij rekening moeten worden gehouden met hun geografische locatie en moeten worden nagegaan of ze zijn gelegen in zones die niet aan de AAQD voldoen. Nationale ruimtelijk gedesaggregeerde emissie-inventarissen en inventarissen van grote puntbronnen (Europees PRTR) kunnen ondersteunende gegevens voor deze analyse verschaffen; — voor diffuse emissiebronnen, zoals het wegvervoer, zou daarbij rekening moeten worden gehouden met de bijdrage van de emissies uit de sector in de zones die niet aan de grenswaarden van de AAQD voldoen door gebruik te maken van gegevens over brontoewijzing voor de zones.

— sectoren die bijdragen aan emissies van meer dan één geselecteerde verontreinigende stof waarvoor de emissiereductieverbintenissen naar verwachting niet worden verwezenlijkt.

Stap 2: Identificeer beschikbare aanvullende beleidslijnen en maatregelen

Voor elke sector zou in het MAM-scenario in de eerste plaats rekening moeten worden gehouden met de voor uitvoering geplande beleidslijnen en maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren en om de klimaat- en energieverplichtingen of andere verwante beleidsmaatregelen (bv. vervoer, landbouw, industriële emissies) na te komen. Bovendien zouden de lidstaten moeten nagaan of beleidslijnen en maatregelen die het milieubeleid overstijgen, gevolgen kunnen hebben voor het NAPCP (bijvoorbeeld door beïnvloeding van de haalbaarheid van de invoering van aanvullende maatregelen). Voorbeelden zijn onder meer beleidslijnen en maatregelen en plannen en programma's die zijn gericht op verbetering van het internationale concurrentievermogen van de industrie, waarborging van de energie- of voedselzekerheid, ontwikkeling van de infrastructuur enz.

Indien de geïdentificeerde beleidslijnen en maatregelen niet volstaan om de vastgestelde emissiereductieverbintenissen te verwezenlijken, zouden de lidstaten aanvullende beleidslijnen en maatregelen moeten identificeren. In punt 6.2 zijn voorbeelden van potentiële beleidslijnen en maatregelen opgenomen. Het resultaat van deze maatregelen in termen van behaalde emissiereducties en het meest geschikte bestuurlijke niveau waarop ze zouden moeten worden uitgevoerd (nationaal, regionaal of lokaal), hangen af van de specifieke omstandigheden van de lidstaat, waaronder het beleids- en bestuurlijke kader en de mate waarin deze maatregelen reeds zijn vastgesteld en uitgevoerd.

Bij het identificeren van beleidslijnen en maatregelen zouden de lidstaten moeten kijken naar de ervaring die is opgedaan bij de uitvoering van maatregelen in het kader van Richtlijn 2001/81/EG (13). Met name in geval van niet-naleving van een of meer van de plafonds voor 2010 zouden de lidstaten de redenen daarvan in aanmerking moeten nemen, en tekortkomingen in reeds vastgestelde beleidslijnen en maatregelen moeten identificeren en verhelpen.

De door het IIASA uitgevoerde analyse in het kader van de Clean Air Outlook (14) en de gevoeligheidsanalyse die is samengevat in het document „Methodologische en technische informatie die ten grondslag ligt aan het voorstel van het Voorzitterschap voor herziening van bijlage II” (15) over de nationale emissiereductieverbintenissen, kunnen nuttige referentiepunten voor de identificatie van aanvullende maatregelen bieden. Bovendien kunnen de lidstaten de in de IIASA-analyse gebruikte techniek van optimalisatiegebaseerde modellering in overweging nemen. Er zij echter op gewezen dat de lidstaten uiteraard een veel bredere reeks maatregelen tot hun beschikking hebben, aangezien in het voor de Clean Air Outlook gehanteerde GAINS-model (16) alleen met de beschikbare technische maatregelen rekening wordt gehouden en het model geen structurele veranderingen omvat.

Stap 3: Evalueer geïdentificeerde aanvullende beleidslijnen en maatregelen, en uitvoeringsmechanismen

Bij het evalueren van de effecten van individuele beleidslijnen en maatregelen op emissiereducties en de kosten ervan is het belangrijk rekening te houden met nevenvoordelen met betrekking tot verschillende verontreinigende stoffen en sectoren. Een aantal in punt 6.2 vermelde maatregelen heeft gevolgen voor meer dan één verontreinigende stof.

Er is een reeks instrumenten en methoden beschikbaar om lidstaten te ondersteunen bij hun besluitvorming over de selectie van aanvullende beleidslijnen en maatregelen.

Hoewel niet rechtstreeks gericht tot de lidstaten, biedt de Toolbox voor betere regelgeving van de Europese Commissie een nuttig algemeen referentiepunt en voorbeelden van analytische methoden voor effectbeoordelingen, raadplegingen van belanghebbenden, analytische methoden voor het vergelijken van opties of het beoordelen van de prestaties (17), en methoden voor de beoordeling van kosten en baten die van nut kunnen zijn. In punt 6.3 worden voorbeelden beschreven van analytische methoden voor het bepalen van aanvullende beleidslijnen en maatregelen die nodig zijn om aan de emissiereductieverbintenissen te voldoen.

Bij het evalueren van beleidslijnen en maatregelen zouden de lidstaten moeten nagaan hoe elk van de beleidslijnen en maatregelen kan worden uitgevoerd, via welke uitvoeringsmechanismen en of er beperkingen zijn die de haalbaarheid ervan ondermijnen. Deze overwegingen zijn onder meer:

— Is er bestaande wetgeving die de uitvoering van de beleidslijnen en maatregelen op enige wijze belemmert?

— Op welk niveau zou de maatregel moeten worden uitgevoerd — nationaal, regionaal of lokaal niveau? Hierbij kan ook worden nagegaan of potentieel kosteneffectieve maatregelen op EU-niveau zouden moeten worden besproken.

— Welk instrument zou het best geschikt zijn voor de uitvoering van de beleidslijnen en maatregelen (regelgevend, niet-regelgevend, economische instrumenten, informatie-uitwisseling)?

— Wie wordt verantwoordelijk voor de uitvoering en handhaving van de beleidslijnen en maatregelen?

— Wanneer worden de met de beleidslijnen en maatregelen samenhangende emissiereducties volgens plan verwezenlijkt?

— Hoe worden de beleidslijnen en maatregelen gefinancierd?

— Hoe wordt de vooruitgang bij de uitvoering van de beleidslijnen en maatregelen gemonitord? Welke indicatoren worden er gebruikt en welke tussentijdse doelstellingen zouden moeten worden vastgesteld?

Stap 4: Prioriteer beleidslijnen en maatregelen

Onafhankelijk van de keuze van de evaluatiemethode en overeenkomstig de eisen van de richtlijn zullen de lidstaten bij het selecteren van beleidslijnen en maatregelen voor opname in het NAPCP:

— bij de prioritering ervan in aanmerking nemen of de beleidslijnen en maatregelen een positief effect op de luchtkwaliteit hebben en zouden bijdragen tot de verwezenlijking van de luchtkwaliteitsdoelstellingen op hun grondgebied en in de aangrenzende lidstaten (artikel 6, lid 2, onder a) en b)). De lidstaten zouden daarbij rekening moeten houden met de beste praktijken om de meest schadelijke verontreinigende stoffen voor kwetsbare bevolkingsgroepen aan te pakken (overweging 20);

— beleidslijnen en maatregelen ter reductie van zwarte koolstof prioriteren bij het overwegen van maatregelen voor vermindering van PM2,5-emissies (artikel 6, lid 2, onder c)). De belangrijkste sectoren die bijdragen aan PM2,5-emissies (bv. verbranding van vaste brandstoffen in woningen, het wegvervoer en niet voor weggebruik bestemde mobiele machines) zijn ook de sectoren die het meest bijdragen aan de uitstoot van zwarte koolstof.

Bij het selecteren van de maatregelen zouden de lidstaten rekening moeten houden met de mogelijkheden voor het verschuiven van investeringen naar schone en efficiënte technologieën (overweging 24). Indien alle andere omstandigheden gelijk blijven, zou het voor de hand liggen om beleidslijnen en maatregelen te prioriteren die bijdragen tot de verwezenlijking van de emissiereductieverbintenissen voor meer dan één verontreinigende stof. Er kunnen ook maatregelen nodig zijn die geen rechtstreekse gevolgen voor de emissies hebben, maar die wel een succesvolle uitvoering van andere maatregelen mogelijk maken (bv. veranderingen in het juridische kader).

Naast de resultaten van het evaluatieproces (stap 3) wordt de definitieve beslissing over welke beleidslijnen en maatregelen moeten worden vastgesteld, beïnvloed door sociale en politieke factoren die wellicht niet volledig worden meegenomen in de methoden die in deze richtsnoeren worden beschreven. De lidstaten kunnen evenwel de evaluatiemethoden zodanig vormgeven dat ook met deze factoren rekening wordt gehouden, eventueel door ze als aanvullende evaluatiecriteria op te nemen. Wanneer sociale of politieke aanvaardbaarheid een probleem kan zijn, worden lidstaten aangemoedigd opties aan te geven voor een meer doeltreffende communicatie en samenwerking met relevante belanghebbenden en voor een verzachting van de gevolgen voor de meest getroffen groepen. Gezien de reeks overwegingen waarmee rekening moet worden gehouden, kunnen een multicriteria-analyse en een SWOT-analyse nuttig zijn om maatregelen voor opname in het NAPCP te prioriteren (18). In punt 6.4 zijn voorbeelden opgenomen van analytische methoden die een dergelijke prioritering ondersteunen.

Punt 2.6.1 van de opmaak heeft zowel betrekking op in overweging genomen beleidslijnen en maatregelen die zijn geselecteerd als op in overweging genomen beleidslijnen en maatregelen die niet zijn geselecteerd, omdat de onderliggende redenen voor het afwijzen van een beleidslijn of maatregel van belang kunnen zijn voor een nadere analyse en omdat een beleidslijn of maatregel in een later stadium passend kan worden. Aangezien volgens punt 2.6.1 de verwachte emissiereducties van de in overweging genomen beleidslijnen en maatregelen moeten worden gekwantificeerd, is alleen rapportage verplicht van in overweging genomen maar afgewezen beleidslijnen en maatregelen die het stadium van kwantificering hebben bereikt. De lidstaten hebben overigens de vrijheid om in overweging genomen beleidslijnen en maatregelen op te nemen waarvoor geen kwantificering is uitgevoerd.

Om de kwantificering van verwachte emissiereducties van in overweging genomen beleidslijnen en maatregelen te vergemakkelijken, kunnen deze ook worden beoordeeld als een pakket beleidslijnen en maatregelen.

Zie hoofdstuk 4 voor de raadpleging van het publiek en de betrokken bevoegde autoriteiten bij de evaluatie van mogelijke maatregelen.

2.6.2. Effecten op de luchtkwaliteit en het milieu

In punt 2.6.2 van de opmaak wordt de lidstaten de mogelijkheid geboden om, voor zover beschikbaar, informatie te verschaffen over de effecten van de aanvullende beleidslijnen en maatregelen op de luchtkwaliteit en het milieu. In punt 2.5.2 van dit begeleidende document wordt meer informatie verschaft over de beoordeling van luchtkwaliteitseffecten, evenals in punt 6.1.

2.6.3. Raming van de kosten en de baten

De lidstaten worden aangemoedigd om ramingen van de verwachte kosten en baten op vrijwillige basis te rapporteren. De vrijwillige rapportage zou in overeenstemming moeten zijn met de rapportage in het kader van de MRR om klimaatmitigatie te ondersteunen en zou als volgt moeten plaatsvinden:

— kosten in EUR per ton verminderde verontreinigende stof;

— absolute kosten en baten per jaar in EUR;

— kwalitatieve beschrijving en ratio van de ramingen van de kosten en de baten;

— prijsjaar voor de gerapporteerde kosten;

— jaar waarvoor de ramingen zijn berekend.

Zie ook punt 6.3.

2.6. In overweging genomen beleidsopties (beleidslijnen en maatregelen) om te voldoen aan de emissiereductieverbintenissen voor 2020 en 2030, tussentijdse emissieniveaus voor 2025 De lidstaten zouden een alomvattende analyse moeten maken van alle aanvullende beleidslijnen en maatregelen die bij de ontwikkeling van hun eerste NAPCP in overweging zijn genomen. In deze analyse moet rekening worden gehouden met de periode tussen 2020 en 2029 en vanaf 2030, en met de tussentijdse emissieniveaus die voor 2025 zijn vastgesteld. Deze analyse vormt het bewijs dat de lidstaten in staat stelt de meest geschikte beleidslijnen en maatregelen voor selectie in hun eerste NAPCP te evalueren. Gegevens betreffende de in overweging genomen beleidslijnen en maatregelen om te voldoen aan de emissiereductieverbintenissen, en de effecten op de luchtkwaliteit en het milieu Verplichte inhoud Dit onderdeel heeft tot doel maximale synergie te bereiken met de rapportage in het kader van de bewakings- en rapportageverordening (MRR). Het omvat de volgende informatie (informatie over de effecten zou bij voorkeur moeten worden verstrekt op het niveau van beleidslijnen en maatregelen of per pakket beleidslijnen en maatregelen): a) gegevens betreffende de aanvullende beleidslijnen en maatregelen (waaronder de naam en een beknopte beschrijving); b) betrokken NEC-stof(fen) voor 2020, 2025 en 2030; c) doelstellingen van de individuele beleidslijnen en maatregelen/het pakket beleidslijnen en maatregelen; d) type beleidslijnen en maatregelen; e) betrokken primaire sector en betrokken bijkomende sector(en); f) uitvoeringsperiode (alleen verplicht voor maatregelen die voor uitvoering zijn geselecteerd); g) voor de uitvoering verantwoordelijke autoriteit (alleen verplicht voor maatregelen die voor uitvoering zijn geselecteerd); h) bijzonderheden over de methode of het (de) model(len) dat (die) voor de ramingen word(t)(en) gebruikt; i) gekwantificeerde verwachte emissiereducties voor individuele beleidslijnen en maatregelen/een pakket beleidslijnen en maatregelen; j) indien beschikbaar, een beschrijving van de onzekerheden; k) indien beschikbaar, de effecten op de luchtkwaliteit en het milieu van de verschillende pakketten beleidslijnen en maatregelen die voor opname in het NAPCP in overweging worden genomen. Facultatieve inhoud Raming van de kosten en de baten

2.6.4. Aanvullende gegevens voor beleidsopties die op de landbouw zijn gericht

Punt 2.6.4 van de opmaak is specifiek gewijd aan de in bijlage III, deel 2, van de richtlijn opgenomen maatregelen die als „aanvullende maatregelen” worden aangemerkt. Indien relevant zou moeten worden aangegeven welke wijzigingen in een of meer van deze maatregelen zijn aangebracht. De maatregelen in bijlage III, deel 2, die reeds zijn uitgevoerd of vastgesteld, zouden in punt 2.4 moeten worden opgenomen.

2.6.4. Aanvullende informatie voor beleidsopties die alleen op de landbouw zijn gericht Verplichte inhoud — Verstrek aanvullende informatie over de verplichte maatregelen die zijn opgenomen in bijlage III, deel 2, van de richtlijn. Facultatieve inhoud — Verstrek aanvullende informatie over de facultatieve maatregelen in bijlage III, deel 2, van de richtlijn of over soortgelijke maatregelen van artikel 6, lid 2, laatste zin, van de richtlijn.

2.7. De voor vaststelling geselecteerde beleidslijnen per sector, met inbegrip van een tijdschema voor de vaststelling, uitvoering en evaluatie daarvan en de verantwoordelijke bevoegde autoriteiten

2.7.1. Voor vaststelling geselecteerde individuele beleidslijnen en maatregelen of pakketten beleidslijnen en maatregelen en de verantwoordelijke bevoegde autoriteiten

Op basis van de resultaten van de analyse van de doeltreffendheid van de maatregelen bij het bereiken van de emissiereductieverbintenissen, de kosten en de haalbaarheid van de uitvoering, de prioritering en de reactie op de raadplegingsprocedure zouden de lidstaten de meest veelbelovende beleidslijnen en maatregelen voor opname in het NAPCP moeten selecteren en de in onderstaand kader vermelde informatie moeten verstrekken.

Feedback uit het raadplegingsproces die relevant is voor het selecteren of ontwikkelen van beleidslijnen en maatregelen, kan in het NAPCP worden vermeld. De lidstaten worden bovendien aangemoedigd om tussentijdse doelstellingen en indicatoren voor het monitoren van de uitvoering van de geselecteerde beleidslijnen en maatregelen vast te stellen met het oog op het delen van beste praktijken.

2.7.1. Voor vaststelling geselecteerde beleidslijnen en maatregelen en de verantwoordelijke bevoegde autoriteiten Verplichte inhoud Op basis van de uitkomst van de eerder uitgevoerde analyse moeten de lidstaten informatie over de voor opname in het NAPCP geselecteerde aanvullende beleidslijnen en maatregelen als volgt rapporteren: op het niveau van de individuele beleidslijnen en maatregelen of het pakket beleidslijnen en maatregelen: a) naam en beknopte beschrijving van de beleidslijnen en maatregelen/het pakket; b) gepland jaar voor de vaststelling en tijdschema voor de uitvoering (ja(a)r(en)); c) gepland tijdschema voor de evaluatie (jaar); d) bevoegde autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering en regulering van de beleidslijnen en maatregelen. Facultatieve inhoud a) Relevante opmerkingen die voortvloeien uit de raadpleging met betrekking tot de individuele beleidslijnen en maatregelen of het pakket beleidslijnen en maatregelen. b) Informatie over tussentijdse doelstellingen en indicatoren die zijn geselecteerd om de vooruitgang bij de uitvoering van de geselecteerde beleidslijnen en maatregelen te monitoren — zie hoofdstuk 3 voor nadere informatie over deze inhoud en hoe die kan worden uitgewerkt.

2.7.2. Toelichting op de keuze van de geselecteerde beleidslijnen en maatregelen en beoordeling van de wijze waarop de geselecteerde beleidslijnen en maatregelen zorgen voor samenhang met op andere relevante beleidsterreinen opgestelde plannen en programma's

Zodra de aanvullende beleidslijnen en maatregelen voor opname in het eerste NAPCP zijn geselecteerd, zouden de autoriteiten van de lidstaten een overkoepelende coherentiebeoordeling moeten uitvoeren om ervoor te zorgen dat het NAPCP strookt met andere plannen en programma's die op andere relevante beleidsterreinen zijn opgesteld, in overeenstemming met artikel 6, lid 2, onder d), en bijlage III, deel 1, punt 1, onder f), van de richtlijn. Het waarborgen van de samenhang in de planning en programmering heeft tot doel potentiële synergieën te identificeren en te maximaliseren, en om te voorkomen dat op verschillende beleidsterreinen tegenstrijdige beleidslijnen en maatregelen worden vastgesteld. Samenhang omvat bijvoorbeeld het beoordelen van de potentiële effecten van beleidslijnen en maatregelen op het klimaatbeleid in termen van broeikasgasemissies of energieverbruik.

In artikel 6, lid 2, onder b), wordt de bijzondere behoefte aan samenhang met luchtkwaliteitsdoelstellingen vermeld. In de opmaak wordt daartoe onderscheid gemaakt tussen samenhang met luchtkwaliteitsdoelstellingen en samenhang met andere relevante plannen en programma's die zijn vastgesteld op basis van nationale of Uniewetgeving. Artikel 6, lid 2, onder b), van de richtlijn schrijft voor dat de lidstaten rekening houden met de noodzaak om luchtverontreinigende emissies te verminderen met het oog op het voldoen aan de luchtkwaliteitsdoelstellingen. Deze zijn in artikel 3, lid 4, gedefinieerd als de grenswaarden, streefwaarden en blootstellingsconcentratieverplichtingen voor de luchtkwaliteit die in de desbetreffende EU-richtlijnen zijn vastgelegd (19). Een coherentiebeoordeling zou normaliter ten minste betrekking moeten hebben op de doelstellingen voor PM10, PM2,5, NO2 en O3, en op alle andere luchtkwaliteitsdoelstellingen waaraan de lidstaat niet voldoet. Bij de keuze van de beleidslijnen en maatregelen in het kader van het NAPCP zou met name rekening moeten worden gehouden met hun gevolgen voor de luchtkwaliteit. Zo kan bijvoorbeeld een vermindering van de NOX uit afgelegen elektriciteitscentrales weinig effect hebben op stedelijke concentraties van NO2, ondanks het feit dat de blootstelling in stedelijke gebieden groter is.

Om aan het vereiste van artikel 6, lid 2, onder d), te voldoen, moeten de lidstaten voor zover mogelijk de ontwikkeling van hun NAPCP en de daarmee samenhangende emissie-inventarissen en -prognoses coördineren met andere relevante nationale plannen en programma's, zoals die welke betrekking hebben op de belangrijkste sectoren die onder de NEC-richtlijn vallende verontreinigende stoffen uitstoten, waaronder de landbouw, de industrie en het vervoer.

Het eerste NAPCP zou tevens moeten zorgen voor samenhang met de ontwerpen voor geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen, die in het kader van Verordening (EU) 2018/1999 van het Europees Parlement en de Raad inzake de governance van de energie-unie door de lidstaten bij de Commissie moeten worden ingediend (20).

De lidstaten worden aangemoedigd emissieprognoses „met aanvullende maatregelen” (MAM) op te stellen waarin eerst rekening wordt gehouden met alle beleidslijnen en maatregelen die zijn gepland voor uitvoering in het kader van de ontwerp- en definitieve geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen, alvorens over te gaan tot het identificeren van aanvullende maatregelen in het kader van de NEC-richtlijn.

Om te zorgen voor samenhang van het NAPCP met op andere relevante beleidsterreinen ontwikkelde plannen en programma's zouden de lidstaten:

1. de daarmee samenhangende nationale of subnationale beleidsmaatregelen, plannen, programma's en strategieën moeten identificeren die van invloed kunnen zijn op de NEC-richtlijn (bv. beleidsmaatregelen, plannen en strategieën op het gebied van luchtkwaliteit, klimaatverandering, energie, landbouw en vervoer) en moeten beoordelen welke effecten zij kunnen hebben (zowel positief als negatief) op het vermogen van de lidstaat om aan de emissiereductieverbintenissen in het kader van de NEC-richtlijn te voldoen. Zo kan bijvoorbeeld het brandstofbelastingbeleid het gebruik van personenauto's met dieselmotor stimuleren, hetgeen kan leiden tot een toename van de in het kader van de NEC-richtlijn gereguleerde emissies van NOx en PM2,5. Verder kunnen sommige energiebeleidsmaatregelen het gebruik van biomassa voor decentrale levering van warmte en/of energie in de huishoudelijke sector stimuleren, waardoor emissiebronnen dichter bij dichtbevolkte gebieden kunnen komen te liggen. Dit is van invloed op de lokale luchtkwaliteit en vergroot zo de blootstelling van mensen aan verontreiniging vergeleken met meer centrale warmteopwekking.

2. Wanneer negatieve consequenties voor de NEC-richtlijn worden vastgesteld, ga dan na of de betrokken beleidsdoelstelling al dan niet kan worden verwezenlijkt zonder nadelige gevolgen voor de NEC-doelstellingen. Er zouden alternatieve middelen ter verwezenlijking van de betrokken beleidsdoelstelling moeten worden gevonden, en bekeken zou moeten worden in hoeverre het plan in kwestie kan worden gewijzigd (bv. eventuele toekomstige formele evaluaties) en welke factoren van invloed kunnen zijn op de aanvaardbaarheid van veranderingen (sociale, economische en juridische). Indien uit de bovenstaande analyse blijkt dat het (nog) niet mogelijk is om het negatieve effect bij de bron aan te pakken, ga dan na of beleidslijnen en maatregelen in het NAPCP de negatieve effecten kunnen verzachten.

3. Bepaal bij het beoordelen van aanvullende beleidslijnen en maatregelen voor opname in het NAPCP hoe deze op hun beurt van invloed kunnen zijn op andere nationale of subnationale beleidsmaatregelen, plannen en programma's. Zo kunnen bijvoorbeeld in het NAPCP opgenomen aanvullende maatregelen positief bijdragen aan het verwezenlijken van de broeikasgasreductiedoelstellingen, zoals subsidies ter ondersteuning van de aankoop van emissiearme voertuigen in stedelijke gebieden. Een betere opslag en verspreiding van mest in de landbouwsector kan ook positief bijdragen aan het verwezenlijken van de doelstellingen van bijvoorbeeld de nitratenrichtlijn. Aanvullende maatregelen in het NAPCP die nadelige gevolgen voor andere plannen of programma's kunnen hebben, zouden zo mogelijk moeten worden vermeden (bv. wanneer de vaststelling van bepaalde verbrandingspraktijken ter beperking van SO2 ertoe kan leiden dat er meer alkalisch afval op de vuilstort terechtkomt, zoals in het geval van wervelbedverbranding).

In tabel 1 zijn de beleidsmaatregelen/plannen vermeld waarmee samenhang zou moeten worden overwogen. Wanneer naar EU-wetgeving wordt verwezen, is het duidelijk dat de uitvoering op nationaal niveau van deze wetgeving en de bijbehorende plannen en programma's van belang is (waaronder uitvoering op regionaal en/of lokaal niveau). Tabel 1 is niet limitatief en kan worden gewijzigd, aangezien plannen en programma's na verloop van tijd worden geactualiseerd.

Tabel 1

Potentieel relevante belangrijke plannen, programma's en rapportagevereisten per sector

NFR-sector Potentieel relevante plannen, programma's en rapportagevereisten ter overweging Energieproductie EU-strategie voor een energie-unie (21) — en de bijbehorende nationale doelstellingen voor hernieuwbare energiebronnen, energie-efficiëntie en broeikasgasreducties. De samenhang zou moeten worden beoordeeld aan de hand van geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen van de lidstaten, zoals uiteengezet in de verordening inzake governance van de energie-unie. Landbouw De samenhang zou moeten worden bereikt met de prioriteiten die zijn vastgesteld in de programma's voor plattelandsontwikkeling van de lidstaten. De samenhang zou moeten worden beoordeeld voor alle programma's voor plattelandsontwikkeling die door een lidstaat zijn vastgesteld. De programma's en de overzichtsinformatie kunnen worden geraadpleegd via het Europees netwerk voor plattelandsontwikkeling van de Commissie (22). Afval EU-strategie voor een circulaire economie (23) — en de daarmee samenhangende nationale gevolgen voor recycling en vermindering van vuilstort. Vervoer (weg/niet-weg) EU-strategie voor emissiearme mobiliteit (24) — en de daarmee samenhangende nationale en subnationale gevolgen voor de vermindering van de vervoersemissies. Nationaal beleidskader voor de marktontwikkeling van alternatieve brandstoffen in de vervoerssector in het kader van de richtlijn betreffende de uitrol van infrastructuur voor alternatieve brandstoffen (25). EU-pakket voor stedelijke mobiliteit (26) voor maatregelen die worden uitgevoerd op het niveau van de steden. Andere Transnationale, nationale, regionale en lokale luchtkwaliteitsplannen in het kader van de AAQD. EU-strategie voor biodiversiteit en de habitatrichtlijn — wanneer habitats worden bedreigd door eutrofiëring (27). Stroomgebiedbeheerplannen ingevolge de kaderrichtlijn water (28). Nationale nitraatactieplannen (29). Geïntegreerde strategieën voor duurzame stedelijke ontwikkeling (30).

2.7.2. Toelichting op de keuze van de geselecteerde maatregelen en beoordeling van de wijze waarop de geselecteerde beleidslijnen en maatregelen zorgen voor samenhang met op andere relevante beleidsterreinen opgestelde plannen en programma's Verplichte inhoud Op basis van de uitkomst van de eerder uitgevoerde analyse moeten de lidstaten als volgt verslag uitbrengen over de samenhang van de voor opname in het NAPCP geselecteerde aanvullende beleidslijnen en maatregelen met de luchtkwaliteitsdoelstellingen en andere nationale of Unievoorschriften: — samenhang met de luchtkwaliteitsdoelstellingen op het eigen grondgebied en, in voorkomend geval, in de aangrenzende lidstaten; — samenhang met andere relevante plannen en programma's die krachtens de in nationale wetgeving of Uniewetgeving opgenomen eisen zijn vastgesteld. Facultatieve inhoud — Een toelichting op de keuze van de uiteindelijk geselecteerde maatregelen uit de in 2.6.1 overwogen maatregelen.

2.8. Verwachte gezamenlijke effecten van de beleidslijnen en maatregelen („met aanvullende maatregelen” — MAM) op emissiereducties, de luchtkwaliteit en het milieu, en de daarmee samenhangende onzekerheden

2.8.1. Verwachte verwezenlijking van de emissiereductieverbintenissen

De volgende gezamenlijke effecten voor alle geselecteerde maatregelen moeten kwantitatief worden beoordeeld: het effect van alle geselecteerde beleidslijnen en maatregelen op emissies van elke NEC-stof voor 2020, 2025 en 2030.

2.8.2. Niet-lineair traject voor emissiereducties

Wanneer de verwachte emissiereductie in het MAM-scenario niet tot een lineair traject leidt tussen 2020 en 2030, moeten de lidstaten ondersteunende informatie verstrekken waaruit blijkt dat met de vastgestelde maatregelen de emissiereductieverbintenissen voor 2030 zullen worden gehaald. In deze ondersteunende informatie zou de nadruk moeten worden gelegd op de analyse van de emissiereductie voor de tijdreeks en moeten worden uitgelegd waarom de reductie niet lineair wordt gerealiseerd. Een niet-lineair traject is alleen aanvaardbaar in omstandigheden waarin er bewijs is dat dit economisch of technisch efficiënter is en niet van invloed is op de verwezenlijking van de reductieverbintenissen voor 2030 (artikel 4, lid 2).

De lidstaat moet tevens aantonen dat vanaf 2025 het niet-lineaire traject met het lineaire traject convergeert om aan dezelfde emissiereductieverbintenissen voor 2030 te voldoen. Overeenkomstig de in artikel 6, lid 5, van de richtlijn gestelde eisen moet informatie over het verwachte traject voor de emissiereducties, waaronder de status in 2025, worden opgenomen in de NAPCP-voorstellen die ter raadpleging aan het publiek worden voorgelegd.

De grijze lijn in onderstaande figuur 2 is een voorbeeld van een lineair emissiereductietraject tussen de emissiereductieverbintenissen voor 2020 en 2030. In het gegeven voorbeeld worden in het MAM-emissieprognosescenario (oranje stippellijn) zowel de verbintenissen voor 2020 als voor 2030 verwezenlijkt, maar volgen de tussen 2020 en 2030 bereikte emissiereducties geen lineair traject. Uit de toelichting zou moeten blijken waarom verdere maatregelen om in 2025 aan het plafond voor het lineaire traject te voldoen, buitensporige kosten met zich mee zouden brengen (bijlage III, deel 1, punt 1, onder d)).

Typering van „buitensporige kosten”

In het kader van de gemeenschappelijke implementatiestrategie van de kaderrichtlijn water zijn richtsnoeren voor vrijstellingen van de milieudoelstellingen opgesteld. Er wordt specifieke aandacht besteed aan „buitensporige kosten”, zie:

http://ec.europa.eu/environment/water/water-framework/economics/pdf/Guidance_document%2020.pdf

In het verslag van de Commissie over de vooruitgang bij de uitvoering van het programma van maatregelen van 2015 in verband met de kaderrichtlijn water wordt nader ingegaan op de interpretatie van buitensporige kosten door de lidstaten. Zie:

http://ec.europa.eu/environment/water/water-framework/pdf/4th_report/CSWD%20Report%20on%20WFD%20PoMs.pdf

Het onlangs afgesloten evaluatieonderzoek dat als ondersteuning voor de geschiktheidscontrole van de vogelrichtlijn en de habitatrichtlijn van de Commissie is gebruikt, verschaft eveneens inzicht in de interpretatie van buitensporige kosten. Zie:

http://ec.europa.eu/environment/nature/legislation/fitness_check/docs/study_evaluation_support_fitness_check_nature_directives.pdf

Figuur 2

Voorbeeld van een emissiereductiescenario dat niet tot een lineair traject leidt tussen 2020 en 2030

2.8.3. Gebruik van flexibiliteit

Zie bijlage III, deel 1, lid 1, onder e)

De richtlijn bevat een bepaling die het gebruik van flexibiliteit met betrekking tot de rapportage van nationale emissie-inventarissen in bepaalde omstandigheden toestaat (zie artikel 5). Voor reeds in het (herziene) Protocol van Göteborg opgenomen vormen van flexibiliteit (31) worden de voorwaarden in de richtlijn aangepast aan die welke reeds in het kader van CLRTAP zijn vastgesteld, hoewel de richtlijn een aantal aanvullende beperkingen heeft geïntroduceerd. Bovendien moet het gebruik van flexibiliteit jaarlijks door de Europese Commissie worden goedgekeurd.

De in artikel 5, lid 2, en artikel 5, lid 4, van de richtlijn genoemde vormen van flexibiliteit zijn voornamelijk van toepassing op gevallen waarin uitzonderlijke omstandigheden tot een onvoorziene niet-naleving van de emissiereductieverbintenissen leiden en zijn derhalve niet relevant bij het opstellen van de eerste versie van het NAPCP (maar mogelijk wel voor latere actualiseringen). Het in artikel 5, lid 3, beschreven flexibiliteitsmechanisme kan bij de planning echter wel in aanmerking worden genomen:

„Indien een lidstaat waarvoor een of meer van de in bijlage II neergelegde reductieverbintenissen zijn vastgesteld op een strenger niveau dan de kosteneffectieve reductie in TSAP 16, in een bepaald jaar niet aan de betrokken emissiereductieverbintenis kan voldoen na alle kosteneffectieve maatregelen te hebben uitgevoerd, wordt hij geacht aan die betrokken emissiereductieverbintenis te voldoen gedurende ten hoogste vijf jaar, mits hij voor elk jaar daarvan die niet-naleving compenseert met een gelijkwaardige emissiereductie van een andere verontreinigende stof als bedoeld in bijlage II.”.

Een lidstaat die aan de voorwaarden van artikel 5, lid 3, voldoet en van de flexibiliteit gebruik wil maken, zou ervoor moeten zorgen dat het NAPCP maatregelen bevat die waarborgen dat:

— binnen vijf jaar aan de betrokken reductieverbintenis wordt voldaan;

— de overschrijding wordt gecompenseerd in elk jaar dat zij voortduurt.

2.8.4. Verwachte verbetering van de luchtkwaliteit

Om de verwachte verbetering van de luchtkwaliteit in een MAM-scenario aan te tonen, kunnen de lidstaten de volgende elementen opnemen:

a) verwacht aantal niet-conforme en conforme luchtkwaliteitszones (van alle zones) voor de jaren 2020, 2025 en 2030;

b) verwachte maximale overschrijdingen van de grenswaarden voor de luchtkwaliteit en de indicatoren voor de gemiddelde blootstelling voor de jaren 2020, 2025 en 2030;

c) wanneer geen kwantitatieve gegevens beschikbaar zijn, de verwachte kwalitatieve verbetering van de luchtkwaliteit (MAM) en de mate van naleving.

In de rapportage van de „MAM”-prognoses voor de luchtkwaliteit zouden bij voorkeur ook kaarten met de verwachte evolutie van de concentraties in het MAM-scenario moeten worden opgenomen voor ten minste de volgende verontreinigende stoffen: NO2, PM10, PM2,5 en O3, en voor andere AAQD-stoffen die voor een lidstaat aanzienlijke problemen met zich meebrengen. Het gebruik van histogrammen met de verwachte evolutie in het MAM-scenario van het aantal niet-conforme zones, de maximale nationale overschrijding en (voor PM2,5) de gemiddelde-blootstellingsindex zou eveneens moeten worden overwogen. In het histogram zou het totale aantal zones als referentie moeten worden opgenomen.

2.8.5. Verwachte effecten op het milieu

Wanneer lidstaten verwachte effecten van het MAM-scenario op het milieu voor 2020, 2025 en 2030 in het NAPCP opnemen, zouden de indicatoren moeten worden aangepast aan die welke worden gebruikt in het Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand betreffende blootstelling van ecosystemen aan verzuring, eutrofiëring en ozon (32). De lidstaten kunnen een kwalitatieve beschrijving van deze effecten geven of de effecten kwantificeren als aandeel (%) van het grondgebied van de lidstaat dat is blootgesteld aan:

a) verzuring die de kritieke drempel overschrijdt;

b) eutrofiëring die de kritieke drempel overschrijdt;

c) ozon die de kritieke drempel overschrijdt.

2.8. Verwachte gezamenlijke effecten van de beleidslijnen en maatregelen („met aanvullende maatregelen” — MAM) op emissiereducties, de luchtkwaliteit op het eigen grondgebied en in de aangrenzende lidstaten en het milieu en de daarmee samenhangende onzekerheden Analyseer bij de voor vaststelling geselecteerde beleidslijnen en maatregelen de gezamenlijke effecten van de beleidslijnen en maatregelen op emissiereducties, en eventueel de luchtkwaliteit en het milieu en de daarmee samenhangende onzekerheden. Verplichte inhoud Verwachte verwezenlijking van de emissiereductieverbintenissen (MAM) Om de verwachte verwezenlijking van de emissiereductieverbintenissen in een MAM-scenario aan te tonen, omvat de inhoud van dit onderdeel de volgende informatie op programmaniveau: a) nationale emissiereductieverbintenissen (zoals vermeld in de richtlijn); b) emissies (kt) voor het referentiejaar 2005 en de verwachte emissies voor 2020, 2025 en 2030; c) de verwachte vooruitgang als percentage van het referentiejaar ter vergelijking met de emissiereductieverbintenissen; d) indien van toepassing, dat wil zeggen wanneer duidelijk sprake is van een niet-lineair emissiereductietraject, bewijs dat het technisch of economisch efficiënter is, dat het geen afbreuk zal doen aan de verwezenlijking van enige reductieverbintenis in 2030 en dat het traject vanaf 2025 zal convergeren met het lineaire traject; e) geef in voorkomend geval, dat wil zeggen daar waar toegepast, een beschrijving van het gebruik van flexibiliteit. Facultatieve inhoud Verwachte verbetering van de luchtkwaliteit (MAM) Verwachte effecten op het milieu (MAM)

3. MONITOREN VAN DE VOORUITGANG BIJ DE UITVOERING VAN DE BELEIDSLIJNEN EN MAATREGELEN EN HET NATIONALE PROGRAMMA TER BEHEERSING VAN DE LUCHTVERONTREINIGING

Het monitoren van de vooruitgang bij de uitvoering moet worden beschouwd als onderdeel van de ontwikkeling en de daaropvolgende uitvoering van aanvullende beleidslijnen en maatregelen en het NAPCP als geheel. Deze richtsnoeren zijn toegespitst op het opstellen van het eerste NAPCP, en het monitoren van de vooruitgang wordt in deze context dan ook beschreven als onderdeel van een continue cyclus. Erkend wordt dat het monitoren van het eerste NAPCP de grondslag vormt voor het opstellen van de latere NAPCP-actualiseringen wanneer de omstandigheden veranderen en aanpassingen noodzakelijk zijn. Dit document biedt echter geen leidraad voor hoe dit moet gebeuren.

Hoewel niet rechtstreeks gericht tot de lidstaten, kan tool 35 van de toolbox voor betere regelgeving van de Europese Commissie (33) een leidraad bieden voor de monitoringsregelingen en indicatoren voor de beleidsuitvoering met betrekking tot de beleidsvorming van de EU. Onderdelen van de toolbox kunnen worden gebruikt om lidstaten te ondersteunen bij de monitoringsregelingen en indicatoren voor hun eerste NAPCP. Het monitoren van de uitvoering van het NAPCP zou integraal deel moeten uitmaken van het eerste programma. Voorts zouden de lidstaten de evaluatieregelingen voor individuele beleidslijnen en maatregelen moeten plannen om te bepalen of op het niveau van de beleidslijnen en maatregelen de doelstellingen op effectieve en efficiënte wijze zijn bereikt en wat de redenen voor het al dan niet slagen van een beleidslijn of maatregel zijn.

In punt 2.4 zijn methoden beschreven om de met de huidige beleidslijnen en maatregelen geboekte vooruitgang te bepalen. Erkend wordt dat voor vastgestelde maatregelen (MM) nog steeds beperkte gegevens over de actuele vooruitgang bij de uitvoering beschikbaar kunnen zijn. Bij het opstellen van het NAPCP moeten de lidstaten ervoor zorgen dat de vooruitgang bij de uitvoering van het NAPCP als geheel en bij individuele aanvullende beleidslijnen en maatregelen wordt gemonitord door een continue en systematische verzameling van gegevens. Waar nodig zouden tussentijdse doelstellingen moeten worden vastgesteld om te waarborgen dat eventuele problemen bij de uitvoering en toepassing van het NAPCP en de beleidslijnen en maatregelen in een vroeg stadium worden gesignaleerd. Voor het NAPCP als geheel moet de monitoring van de vooruitgang worden uitgevoerd met betrekking tot het traject van emissiereducties dat in het eerste NAPCP is vastgesteld.

De monitoring van het NAPCP en individuele beleidslijnen en maatregelen zou moeten worden uitgevoerd gedurende hun gehele levenscyclus en op de relevante uitvoeringsniveaus (nationaal/ regionaal/ lokaal):

— uitvoering: invoering van beleidslijnen en maatregelen in wetten, plannen en programma's op lokaal, regionaal en/of nationaal niveau zoals omschreven in het NAPCP;

— toepassing: monitoring van de vooruitgang bij beleidslijnen en maatregelen aan de hand van hun oorspronkelijke doelstellingen. Dit zou moeten worden ondersteund door de monitoring van specifieke indicatoren zoals hieronder beschreven;

— naleving en handhaving: monitoring van specifieke acties van exploitanten, autoriteiten en agentschappen, monitoring van uitgevoerde inspecties en handhavingsacties.

De monitoring van de vooruitgang bij de uitvoering van het NAPCP en aanvullende beleidslijnen en maatregelen zou moeten worden uitgevoerd aan de hand van een reeks indicatoren die op programmaniveau en op het niveau van individuele beleidslijnen en maatregelen zijn vastgesteld.

Bij het definiëren van indicatoren voor het NAPCP en individuele beleidslijnen en maatregelen zouden de lidstaten moeten waarborgen dat deze „RACER” zijn, dat in het Engels staat voor relevant (gekoppeld aan de doelstellingen van het NAPCP en de beleidslijnen en maatregelen), accepted (aanvaard — door relevante belanghebbenden), credible (geloofwaardig — gemakkelijk te interpreteren), easy (eenvoudig — eenvoudig te monitoren) en robust (degelijk — tegen manipulatie). Indicatoren kunnen zowel kwantitatief als kwalitatief zijn. De precieze selectie van de indicatoren hangt af van de inhoud en het bestuurlijke kader waarbinnen het NAPCP en individuele beleidslijnen en maatregelen worden vastgesteld. Voor beleidslijnen en maatregelen die rechtstreeks tot een vermindering van de emissies moeten leiden, zouden minimaal de verandering in de jaarlijkse emissies en de bijdrage aan de concentraties uit de betrokken bronnen moeten worden gemonitord. In tabel 2 zijn enkele voorbeelden van mogelijke indicatoren opgenomen.

Tabel 2

Voorbeelden van indicatoren voor de monitoring van de vooruitgang bij de uitvoering en toepassing van het NAPCP en aanvullende beleidslijnen en maatregelen

Stadium van de beleidscyclus Monitoring NAPCP (alle beleidslijnen en maatregelen) Individuele beleidslijnen en maatregelen Uitvoering („outputs”) Indicatoren hebben betrekking op de resultaten van de uitvoering van een interventie Aanpassing aan relevante wet- en regelgeving Aantal lokale autoriteiten die hun lokale luchtkwaliteitsplannen hebben geactualiseerd Vermindering van het aantal voertuigkilometers Inzet van emissiearme voertuigen Percentage van de faciliteiten dat een geavanceerd reductiesysteem toepast Aantal vervangen huishoudelijke boilers Isolatie van woningen Toepassing („resultaten en effecten”) Indicatoren die betrekking hebben op de belangrijkste doelstelling van de interventie Vermindering van de jaarlijkse emissies ten opzichte van het geplande emissiereductietraject Vermindering van de concentraties verontreinigende stoffen in de lucht Jaarlijkse emissies van de bron Bijdrage van de bron aan concentraties verontreinigende stoffen in de lucht

4. RAADPLEGING VAN HET PUBLIEK EN DE BEVOEGDE AUTORITEITEN, EN GRENSOVERSCHRIJDENDE RAADPLEGING

Zie artikel 6, lid 5, en artikel 6, lid 6

Overeenkomstig Richtlijn 2003/35/EG van het Europees Parlement en de Raad tot voorziening in inspraak van het publiek in de opstelling van bepaalde plannen en programma's betreffende het milieu (34) raadplegen de lidstaten het publiek en de betrokken bevoegde autoriteiten over het ontwerp van het eerste NAPCP voordat het definitief wordt vastgesteld (artikel 6, lid 5, van de NEC-richtlijn). Richtlijn 2003/35/EG is gewijzigd om NAPCP's van de lidstaten op te nemen in de relevante plannen en programma's waarnaar in bijlage I bij die richtlijn wordt verwezen. Waar nodig worden grensoverschrijdende raadplegingen georganiseerd (artikel 6, lid 6, van de NEC-richtlijn).

Het raadplegingsproces moet zodanig worden opgezet dat het publiek en de bevoegde autoriteiten in een vroeg stadium daadwerkelijk in de gelegenheid worden gesteld om deel te nemen aan alle aspecten van het opstellen van het NAPCP en van significante actualiseringen (artikel 6, lid 5, van de NEC-richtlijn). In overweging 26 is bepaald dat raadpleging moet plaatsvinden „…op een moment waarop alle opties aangaande beleid en maatregelen nog open zijn” en voordat zij definitief worden vastgesteld, met andere woorden in een fase van het proces waarin de inhoud van het plan nog kan worden gewijzigd, op basis van de tijdens de raadpleging gegeven antwoorden van het publiek en de relevante bevoegde autoriteiten. Het in de richtlijn bedoelde publiek omvat alle betrokken belanghebbenden — van leden van het grote publiek tot milieu-ngo's en brancheorganisaties. De relevante bevoegde autoriteiten zijn onder meer de autoriteiten met „…specifieke verantwoordelijkheden op milieugebied die verband houden met luchtverontreiniging, kwaliteit en management op alle niveaus”, en derhalve op nationaal, regionaal en lokaal niveau, die belang kunnen hebben bij de uitvoering van het NAPCP.

Voor zover mogelijk zouden alle tijdens de ontwikkeling van het nationale programma gehouden raadplegingen duidelijk moeten worden gedocumenteerd. Van de lidstaten wordt verwacht dat zij hun nationale richtsnoeren voor het organiseren van raadplegingen van belanghebbenden naleven (indien dergelijke richtsnoeren zijn vastgesteld).

Overeenkomstig artikel 2, lid 5, van Richtlijn 2003/35/EG is de daarin vastgestelde inspraakprocedure niet van toepassing op plannen en programma's waarvoor een inspraakprocedure plaatsvindt in het kader van Richtlijn 2001/42/EG van het Europees Parlement en de Raad van 27 juni 2001 betreffende de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma's („SMB-richtlijn”) (35).

De SMB-richtlijn is autonoom van toepassing en de lidstaten moeten hun NAPCP dienovereenkomstig beoordelen. Een strategische milieubeoordeling (SMB) in het kader van de SMB-richtlijn moet voor een NAPCP worden uitgevoerd indien het programma voldoet aan alle vier criteria van artikel 2, onder a), en artikel 3, lid 2, van de SMB-richtlijn, namelijk indien het plan of programma:

i) door een instantie op nationaal, regionaal of lokaal niveau wordt opgesteld en/of vastgesteld;

ii) door wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen wordt voorgeschreven;

iii) voor een van de in artikel 3, lid 2, onder a), van de SMB-richtlijn opgesomde sectoren wordt opgesteld; en

iv) het kader vormt voor de toekenning van toekomstige vergunningen voor projecten die zijn genoemd in de bijlagen I en II bij Richtlijn 2011/92/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten („MEB-richtlijn”) (36).

De SMB moet worden uitgevoerd tijdens het opstellen van de NAPCP's en vóór het vaststellen ervan. Bij kleine wijzigingen van plannen en programma's waarvoor een SMB is uitgevoerd, hoeft alleen een milieubeoordeling te worden uitgevoerd wanneer de lidstaat vaststelt dat de wijzigingen aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben.

Grensoverschrijdende raadpleging

Grensoverschrijdende raadpleging kan nodig zijn bij het opstellen van een ontwerp-NAPCP (artikel 6, lid 6). Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer bestaande verontreinigingsbronnen duidelijk zijn geïdentificeerd als oorzaak van lokale grensoverschrijdende problemen voor een andere lidstaat; bijvoorbeeld een concentratie van energie-industrie of zware industrie en/of stedelijke gebieden (en het daarmee samenhangende verkeer) dicht bij de grens. In dit geval moeten de relevante grensoverschrijdende effecten in aanmerking worden genomen bij het overwegen van aanvullende beleidslijnen en maatregelen in het kader van de NEC-richtlijn en kunnen gezamenlijke acties nodig zijn met aangrenzende lidstaten en derde landen.

Wanneer de SMB-richtlijn van toepassing is, organiseren de lidstaten vóór vaststelling grensoverschrijdende raadplegingen wanneer de uitvoering van hun NAPCP een aanzienlijk effect kan hebben op het milieu in een andere lidstaat, of wanneer een lidstaat die aanzienlijke schade zou kunnen lijden, daarom verzoekt (artikel 7 van de SMB-richtlijn).

Zo moet grensoverschrijdende samenwerking bij het beheer van de luchtkwaliteit als gedeelde hulpbron worden vergemakkelijkt door een forum voor communicatie te bieden (37).

In de AAQD wordt met name de aandacht gevestigd op het grensoverschrijdende karakter van PM en O3. Op grond van de AAQD moeten de lidstaten met elkaar samenwerken wanneer overschrijdingen worden gerapporteerd „ten gevolge van aanzienlijk grensoverschrijdend transport van verontreinigende stoffen of de precursoren daarvan en, indien van toepassing, gezamenlijke activiteiten opstellen” (artikel 25 van de AAQD).

Verwijzing naar raadpleging in het NAPCP

De informatie over waar de volledige resultaten van de raadplegingen toegankelijk zijn (bv. weblink), zou in het NAPCP moeten worden verstrekt.

Rol van de belanghebbenden bij het identificeren en evalueren van aanvullende beleidslijnen en maatregelen

Tijdens de identificatie en evaluatie van potentiële maatregelen zouden de met het opstellen van het NAPCP belaste autoriteiten overleg moeten plegen met andere bevoegde ministeries en overheidsinstellingen (bijvoorbeeld die welke belast zijn met het reguleren van specifieke emissiebronnen), en met andere belanghebbenden die beschikken over informatie over bestaande en potentiële extra maatregelen die kunnen worden genomen. Hieronder volgen enkele voorbeelden van de soorten inputgegevens waarom moet worden gevraagd.

Stakeholdergroep Identificatie van beleidslijnen en maatregelen Evaluatie van beleidslijnen en maatregelen Andere ministeries en overheidsinstellingen Soorten beleidsinstrumenten die op bepaalde beleidsterreinen of in bepaalde sectoren goed hebben gefunctioneerd Prioriteiten op andere beleidsterreinen (ter bevordering van de samenhang met bestaande plannen en programma’s) Informatie over potentiële toekomstige maatregelen die naar verwachting worden vastgesteld Algemene haalbaarheid van de uitvoering Niveau waarop de maatregel kan worden uitgevoerd Financieringsbronnen Handhaving Regionale en lokale overheden Ervaring met de uitvoering van maatregelen tot op heden Bestaande maatregelen Belanghebbenden die door de beleidslijnen en maatregelen worden getroffen / uiteindelijke gebruikers (bv. industrie, ngo’s, bewoners van stadscentra) Ervaring met de uitvoering van maatregelen tot op heden Bestaande maatregelen Haalbaarheid van maatregelen (verenigbaarheid met bestaande maatregelen, technische beperkingen) Verwachte kosten en effectiviteit van de maatregel Toepassing van de maatregel (gekoppeld aan aanvaardbaarheid) Datum waarop de emissiereducties naar verwachting zullen worden verwezenlijkt

5. BEKENDMAKING VAN HET NAPCP

Zie artikel 14, lid 1

De lidstaten moeten hun NAPCP actief en systematisch aan het publiek bekendmaken door het te publiceren op een openbaar toegankelijke website (artikel 14, lid 1). Volgens de eisen van het VN-ECE-Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden (het Verdrag van Aarhus) zijn de lidstaten verplicht ervoor te zorgen dat het publiek toegang heeft tot milieu-informatie (Richtlijn 2003/4/EG) van het Europees Parlement en de Raad (38)).

De richtlijn vereist ook dat de lidstaten de overeenkomstig artikel 10 gerapporteerde datasets en informatie bekendmaken op een voor het publiek toegankelijke website. Om het gebruik van alle in het kader van de richtlijn gerapporteerde informatie te vergemakkelijken, zouden de lidstaten moeten overwegen om in het NAPCP links naar alle datasets en rapporten naast hun NAPCP op te nemen, waaronder links naar:

— nationale emissie-inventarissen, in voorkomend geval met inbegrip van de aangepaste emissie-inventaris;

— nationale emissieprognoses;

— het informatieve inventarisrapport; en

— aanvullende rapporten en informatie die overeenkomstig artikel 10 aan de Commissie zijn verstrekt, waaronder de locatie van de meetpunten en de bijbehorende indicatoren die worden gebruikt voor het monitoren van de effecten van luchtverontreiniging op ecosystemen, en de monitoringgegevens daarna.

Aanvullende suggesties voor beste praktijken:

— er zou een communicatieplan moeten worden opgesteld om de bekendmaking van het NAPCP te ondersteunen. Daarin kan bijvoorbeeld de doelgroep voor het NAPCP worden vastgesteld (met vermelding van belangrijke autoriteiten, instanties, steden of onderzoeksinstellingen), alsmede een lijst van mediacontacten en een tijdschema voor het uitbrengen van persberichten over het NAPCP. Verder kunnen er indicatoren in worden opgenomen om de mate van betrokkenheid van het publiek bij het NAPCP te bepalen (zoals het vaststellen van een doelstelling voor het aantal bezoeken aan de website);

— publicatie van niet-technische samenvattingen voor het publiek om uitleg te geven over het doel van het NAPCP en de inhoud ervan.

6. AANHANGSEL: TOOLKIT TER ONDERSTEUNING VAN HET ONDERZOEK EN DE SELECTIE VAN AANVULLENDE BELEIDSLIJNEN EN MAATREGELEN

In dit aanhangsel zijn voorbeelden van analytische methoden en rapportage-uitvoer opgenomen om het onderzoek en de selectie van aanvullende beleidslijnen en maatregelen te vergemakkelijken. Voorts wordt verwezen naar de desbetreffende onderdelen in de tekst van de richtsnoeren.

6.1. Samenvatting van de beoordeling van de effecten van vroegere, huidige en geplande maatregelen inzake de luchtkwaliteit

Bij het presenteren van de effecten van het NAPCP op de luchtkwaliteit en het milieu wordt de behandeling van de volgende elementen als beste praktijk beschouwd. Om herhaling in het eerste NAPCP te voorkomen, wordt aanbevolen om waar mogelijk historische gegevens samen met prognosegegevens weer te geven. Hieronder volgen enkele voorbeelden van op te nemen gegevens.

— De volgende informatie over het referentiejaar (2005) en het meest recente verslagjaar:

— kaarten van de huidige concentraties in de lucht voor ten minste de volgende verontreinigende stoffen: NO2, PM10, PM2,5 en O3, en voor andere verontreinigende AAQD-stoffen die voor een lidstaat aanzienlijke problemen met zich meebrengen. Hieronder wordt een voorbeeld gegeven van de gemiddelde jaarlijkse concentraties van PM2,5 in de EU in 2005 en 2015 (zie de figuren 3 en 4). De voorbeelden hieronder hebben betrekking op de EU als geheel, maar in het NAPCP is alleen informatie op het niveau van de lidstaten vereist. Figuur 3 Gemiddelde jaarlijkse concentraties van PM2,5 in 2005 Bron: eigen compilatie (gegevens uit het TSAP-rapport nr. 16). Figuur 4 Gemiddelde jaarlijkse concentraties van PM2,5 in 2015 Bron: eigen compilatie (gegevens uit het TSAP-rapport nr. 16).

— histogram met het aantal niet-conforme zones en de maximale nationale overschrijding voor NO2, PM10, PM2,5 en O3, en voor andere AAQD-stoffen die voor een lidstaat aanzienlijke problemen met zich meebrengen. Voor niet-conforme zones zou het totale aantal zones als referentie moeten worden opgenomen. Hieronder is een voorbeeld weergegeven. Figuur 5 Aantal niet-conforme zones en maximale overschrijdingen Opmerking: De bovenstaande grafiek toont de maximale overschrijdingen van de jaarlijkse grenswaarden (in rood) en de grenswaarden per dag en per uur (in blauw) op de secundaire as. Om de figuur leesbaar te houden, moeten de maximumconcentraties en het aantal overschrijdingen in dezelfde orde van grootte liggen.

— De volgende informatie voor het MM-scenario, voor de jaren 2020, 2025 en 2030 en voor elk van bovengenoemde verontreinigende stoffen:

— kaarten van de verwachte concentraties in het MM-scenario. Hieronder is een voorbeeld weergegeven van de verwachte gemiddelde jaarlijkse concentraties van PM2,5 op EU-niveau in 2020, 2025 en 2030 (zie de figuren 6, 7 en 8). In het NAPCP is alleen informatie op het niveau van de lidstaten vereist. Figuur 6 Verwachte gemiddelde jaarlijkse concentraties van PM2,5 in 2020 in het MM-scenario Bron: eigen compilatie (gegevens uit het TSAP-rapport nr. 16). Figuur 7 Verwachte gemiddelde jaarlijkse concentraties van PM2,5 in 2025 in het MM-scenario Bron: eigen compilatie (gegevens uit het TSAP-rapport nr. 16). Figuur 8 Verwachte gemiddelde jaarlijkse concentraties van PM2,5 in 2030 in het MM-scenario Bron: eigen compilatie (gegevens uit het TSAP-rapport nr. 16).

— histogram van de verwachte evolutie van het aantal niet-conforme zones. Informatie over de maximale nationale overschrijding en de gemiddelde-blootstellingsindex in het MM-scenario (zie figuur 10 hieronder).

— De volgende informatie voor het MAM-scenario, voor de jaren 2020, 2025 en 2030 en voor elk van de bovengenoemde verontreinigende stoffen:

— kaarten met het verwachte verschil in concentraties vergeleken met die welke uit de uitvoering van het MM-scenario voortvloeien. Hieronder is een voorbeeld weergegeven van de verwachte gemiddelde jaarlijkse concentraties van PM2,5 op EU-niveau in 2030 (zie figuur 9). In het NAPCP is alleen informatie op het niveau van de lidstaten vereist. Figuur 9 Verwachte gemiddelde jaarlijkse concentraties van PM2,5 in 2030 in het MAM-scenario Bron: eigen compilatie (gegevens uit het TSAP-rapport nr. 16).

— histogram met het verwachte verschil in het aantal niet-conforme zones, waarbij de uit de uitvoering van het MM-scenario voortvloeiende verwachtingen worden vergeleken met het MAM-scenario. Voor niet-conforme zones zou het totale aantal zones als referentie moeten worden opgenomen. Hieronder is een voorbeeldhistogram weergegeven (figuur 10);

— tabel of figuur met de maximale overschrijdingen (maximumconcentraties en/of aantal overschrijdingen) van de in het MAM-scenario geraamde grenswaarden. Figuur 10 Aantal niet-conforme zones in 2020 en 2030 in het MM-scenario en het MAM-scenario

— Hieronder is een voorbeeldgrafiek weergegeven waarin de prognoses voor de gemiddelde-blootstellingsindex (GBI) voor PM2,5 worden getoond en de verwachte GBI in het MM-scenario en de verwachte GBI in het MAM-scenario met elkaar worden vergeleken (39). Figuur 11 Historische gegevens en verwachte evolutie voor de gemiddelde-blootstellingsindex voor PM2,5

6.2. Voorbeelden (niet-limitatief) van beleidslijnen en maatregelen per emissiebron/sector

Sector Potentiële beleidslijnen en maatregelen Energieproductie — Reductietechnologieën (aanpassing van bestaande systemen en installatie van nieuwe systemen) — Invoering van strengere emissiegrenswaarden dan op grond van bestaande wetgeving (bv. RIE) is vereist — Omschakeling op andere brandstoffen — Stimulering van het opwekken van niet-brandbare vormen van hernieuwbare energie — Maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie — Brandstofkwaliteitsnormen Industriële processen — Reductietechnologieën (aanpassing van bestaande systemen en installatie van nieuwe systemen) — Invoering van strengere emissiegrenswaarden dan op grond van bestaande wetgeving (bv. RIE) is vereist — Omschakeling op andere brandstoffen — Maatregelen op het gebied van energie-efficiëntie — Brandstofkwaliteitsnormen Gebruik van oplosmiddelen en producten, diffuse emissies — Controle op het gebruik van oplosmiddelen — Wijziging van de samenstelling van het product — Vervanging van het product — Maatregelen met betrekking tot overheidsopdrachten (bv. watergedragen wegmarkering) — Maatregelen ter verbetering van de kwaliteit van, en de toegang van de consument tot, informatie over het gebruik van oplosmiddelen en producten en hun diffuse emissies Landbouw — Zie bijlage III, deel B, van de richtlijn voor de lijst van in het NAPCP op te nemen verplichte en facultatieve maatregelen — Maatregelen met nevenvoordelen op het gebied van luchtkwaliteit en klimaatverandering, zoals: beste praktijken in de precisielandbouw en bij de bouw van biogasinstallaties, extensieve beweiding op grasland, biologische landbouw Afval — Optimalisatie van vuilophaaldiensten, afgasreinigingsapparatuur in afvalverwerkingsinstallaties — Afvalbeperkende maatregelen, met name voor biologisch afbreekbaar afval zoals voedselafval Vervoer (weg/niet-weg) — Uitvoering van alomvattende duurzame stedelijke mobiliteitsplannen door steden en van relevante nationale (financiële, wetgevende) kaders — Afgasreinigingsapparatuur (aanpassing filters) — Gerichte belastingen op het wegvervoer en/of brandstofsoorten — Investering in emissiearme infrastructuur, voertuigen en dekking voor het openbaar vervoer — Bevordering van carpoolen en energie-efficiënt rijden — Bevordering van emissievrije, emissiearme en alternatieve schone voertuigen en investering in aanverwante infrastructuur (oplaadpunten) — Congestieheffing / emissiearme zones — Aanmoediging van actieve mobiliteit (fietsen, wandelen) — Subsidiëring van sloopregelingen — bevordering van vernieuwing van het wagenpark — Betere handhaving van bestaande emissienormen (bv. door een betere nalevingscontrole voor motorvoertuigen) — Invoering van verkeersremmende en snelheidsbeperkende maatregelen (zoals 30 km/h-zones) Woningverwarming — Energie-efficiëntiemaatregelen (bv. isolatie) — Minimumeisen voor de brandstofkwaliteit (voor huisbrandolie en/of hout en andere biomassa) — Bevordering van het overstappen op andere brandstoffen, gerichte belastingen op de meest vervuilende brandstofsoorten — (Subsidiëring van) verbetering van installaties en apparatuur, bijvoorbeeld vervangingsprogramma's voor (kolengestookte/houtgestookte) kachels/boilers — Betere handhaving van bestaande prestatienormen voor huishoudelijke boilers (bv. door beter markttoezicht voor huishoudelijke boilers) — Informatieverstrekking en capaciteitsopbouw (bv. bewustmaking van de luchtkwaliteit, effecten van huisverwarming, soorten huisverwarmingsinstallaties en efficiënte werking) Bron: gebaseerd op Multi-pollutant Measures Database ( = Databank van maatregelen voor meerdere verontreinigende stoffen tegelijk), Diegmann et al. (2014), RAC Foundation (2014), „Evaluation of 2006 National Programmes under NEC Directive, EC Catalogue of Air Quality Measures” ( = Evaluatie van 2006 nationale programma's in het kader van de NEC-richtlijn, EC-catalogus van maatregelen op het gebied van luchtkwaliteit).

6.3. Voorbeelden van analytische methoden voor het bepalen van aanvullende beleidslijnen en maatregelen die nodig zijn om aan de emissiereductieverbintenissen te voldoen

Minste-kostenanalyse (MKA) / Kosteneffectiviteitsanalyse — bij deze methoden wordt naar de kosten van beleidslijnen en maatregelen gekeken om (een) alternatieve optie(s) te selecteren teneinde de doelstelling met de laagste nettokosten te verwezenlijken. In het kader van de NEC-richtlijn zijn een minste-kostenanalyse en een kosteneffectiviteitsanalyse geschikt, aangezien de baten (uitgedrukt in ton verminderde verontreinigende stoffen) voor elke verontreinigende stof zijn vastgesteld op het niveau van de emissiereductieverbintenissen. De omvang van de kosten van beleidslijnen en maatregelen kan kwalitatief (zeer hoog, hoog, middelhoog, laag, zeer laag ten opzichte van elkaar) of kwantitatief (in geld uitgedrukt) worden bepaald. Een minste-kostenanalyse kan worden uitgevoerd met behulp van cumulatieve reductiekostencurves, zoals het voorbeeld hieronder laat zien.

Voorbeeld: beoordeling van maatregelen aan de hand van een kosteneffectiviteitsanalyse voor een voorbeeldstof. In het voorbeeld bedragen de emissies volgens het MM-scenario in 2030 naar verwachting 840 ton en de met de emissiereductieverbintenis in de NEC-richtlijn samenhangende emissies 790 ton. Derhalve zijn aanvullende beleidslijnen en maatregelen nodig om een vermindering van minimaal 50 ton te bereiken om naleving te waarborgen.

Maatregel Emissiereducties (ton) Kosten (EUR) Kosteneffectiviteit (EUR per ton) Maatregel A 6 5 000 833 Maatregel B 10 4 800 480 Maatregel C 20 6 000 300 Maatregel D 13 3 800 292 Maatregel E 4 6 500 1 625 Maatregel F 5 11 000 2 200 Maatregel G 2 11 000 5 500

In bovenstaand voorbeeld zouden de maatregelen D, C, B, A en E worden geselecteerd om het plafond te bereiken tegen totale kosten van 30 000 EUR. Maatregel F zou daarentegen niet langer in aanmerking komen, aangezien daarbij de kosten per ton verminderde emissie hoger zijn. De cumulatieve kosten kunnen worden verlaagd indien maatregel E slechts ten dele wordt ingevoerd (indien mogelijk tot het door de NEC-richtlijn voorgeschreven emissiereductieniveau).

Het probleem bij deze benadering is dat daarbij geen rekening kan worden gehouden met de effecten van beleidslijnen en maatregelen op meerdere verontreinigende stoffen tegelijk, tenzij een optimalisatiebenadering wordt gehanteerd (vergelijkbaar met die welke in het GAINS-model wordt toegepast) of de verontreinigende stoffen worden gerangschikt. Een optimalisatiebenadering levert de minst dure oplossing op om voor alle verontreinigende stoffen aan de reductieverbintenissen te voldoen, maar vereist de toepassing van een specifiek model. Rangschikking van verontreinigende stoffen, waarbij eerst een beoordeling plaatsvindt van alle beleidslijnen en maatregelen die de emissies voor één van de verontreinigende stoffen verminderen, is eenvoudiger. De met deze beleidslijnen en maatregelen bereikte emissiereducties voor andere verontreinigende stoffen worden vervolgens gekwantificeerd en in mindering gebracht op de MM-prognoses. Daarna worden de beleidslijnen en maatregelen beoordeeld voor de tweede verontreinigende stof enzovoorts. Het is mogelijk dat na de uitvoering van alle beleidslijnen en maatregelen voor de eerste verontreinigende stof