MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Uitbreidingsstrategie en voornaamste uitdagingen 2011-2012

1. Inleiding

Het proces van de uitbreiding van de Europese Unie is een nieuwe fase ingegaan. De voltooiing van de toetredingsonderhandelingen met Kroatië, waardoor toetreding medio 2013 mogelijk wordt, bevestigt de juistheid van het beleid dat na de verwoestende conflicten op de Balkan van de jaren ’90 tot stand is gekomen. Dit beleid is gericht op vrede, stabiliteit, democratie en uiteindelijk het lidmaatschap van de EU voor de hele regio. De afsluiting van de toetredingsonderhandelingen getuigt opnieuw van de vormende kracht van het uitbreidingsbeleid van de EU en geeft daarmee een nieuwe impuls aan de hervormingen in alle uitbreidingslanden.

Het uitbreidingsbeleid van de Europese Unie, zoals dat in het Verdrag betreffende de Europese Unie is vastgelegd[1], is de respons op de legitieme wens van de bewoners van ons werelddeel om deel te nemen aan het project van een verenigd Europa. De opneming in de EU van de landen van Midden- en Oost-Europa in het afgelopen decennium heeft aangetoond dat de uitbreiding voordelen biedt voor de EU in haar geheel en haar beter in staat stelt mondiale uitdagingen aan te pakken.

Het uitbreidingsbeleid is een krachtig instrument voor omvorming van de samenleving gebleken. De landen die al tot de EU zijn toegetreden en de landen die naar de toetreding toewerken, hebben indrukwekkende veranderingen ondergaan door de democratische en economische hervormingen die voor toetreding noodzakelijk zijn. Inzet, naleving van de voorwaarden en geloofwaardigheid zijn kernelementen van het toetredingsproces en het succes daarvan.

De nieuwe consensus over de uitbreiding, die is vastgesteld door de Europese Raad van december 2006 en gebaseerd is op de beginselen van consolidatie van verbintenissen, eerlijke en strenge voorwaarden en goede communicatie met het publiek, in combinatie met de capaciteit van de EU om nieuwe leden te integreren, blijft de ruggengraat van het uitbreidingsproces.

Door middel van het uitbreidingsbeleid vergroot de EU het gebied van vrede, stabiliteit, democratie en welvaart, begrippen die in aan relevantie hebben gewonnen het licht van de recente ontwikkelingen:

· de dramatische gebeurtenissen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied en het Midden-Oosten en de fragiliteit van de daardoor ontstane situaties, tonen het belang aan van een pool van stabiliteit en democratie in Zuidoost-Europa die stevig verankerd is door het uitbreidingsproces van de EU;

· door de recente mondiale financiële crisis en de huidige problemen in het Eurogebied is gebleken hoezeer de nationale economieën binnen en buiten de EU met elkaar zijn verweven. Deze gebeurtenissen laten zien hoe belangrijk het is om economische en financiële stabiliteit sterker te consolideren, ook in de uitbreidingslanden. Het uitbreidingsproces is een krachtig instrument daarvoor.

Sinds het vorige uitbreidingspakket hebben zich op de Westelijke Balkan verdere positieve ontwikkelingen voorgedaan. Door de aanhouding van Ratko Mladić en Goran Hadžić en hun overdracht aan het Joegoslaviëtribunaal is een groot struikelblok voor het Europese perspectief van Servië opgeruimd. Deze gebeurtenis was ook een belangrijke stap in de richting van verzoening. Er is een dialoog tot stand gekomen tussen Belgrado en Prishtina/Priština, die onder meer gericht is op vooruitgang op de weg naar de EU en reeds de eerste resultaten heeft opgeleverd. Vooruitgang bij de EU-gerelateerde hervormingen kan worden gemeld voor de meeste uitbreidingslanden. De burgers van nog eens twee landen van de Westelijke Balkan, Albanië en Bosnië en Herzegovina, kunnen inmiddels zonder visum naar de EU reizen.

In een aantal landen is echter vertraging opgelopen bij belangrijke hervormingen, vaak door interne politieke ontwikkelingen en conflicten. De vertragingen en blokkades waren met name ernstig in Bosnië en Herzegovina en Albanië. Goed bestuur, de rechtstaat, uitbreiding van de bestuurlijke capaciteit, werkloosheid, economische hervorming en sociale integratie zijn nog steeds grote uitdagingen voor de meeste landen. Wat de vrijheid van meningsuiting in de media betreft, hebben zich enkele zorgwekkende ontwikkelingen voorgedaan. De geschillen over de status van Kosovo[2] hebben een negatieve invloed op zowel Kosovo zelf als de regio. De recente gebeurtenissen in het noorden van Kosovo geven aanleiding tot ernstige bezorgdheid. Het geschil over de naam van de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië is nog niet opgelost.

Wat de toetreding van IJsland betreft, is het afgelopen jaar vooruitgang geboekt. De goede vorderingen die zijn gemaakt, zijn te danken aan het feit dat de structuren van IJsland reeds sterk zijn geïntegreerd, doordat het land een gevestigde democratie is, lid is van de Europese Economische Ruime en tot het Schengengebied behoort, en een hoogwaardig openbaar bestuur kent.

In Turkije blijft het toetredingsproces het doeltreffendste kader voor het stimuleren van EU-gerelateerde hervormingen, het ontwikkelen van een dialoog over vraagstukken betreffende het buitenlands en veiligheidsbeleid, het versterken van het concurrentievermogen en het diversifiëren van de energievoorziening. Het is bij de toetredingsonderhandelingen helaas al meer dan een jaar niet mogelijk gebleken nieuwe onderhandelingshoofdstukken te openen. Er moet een nieuwe constructieve fase in de betrekkingen met Turkije worden opgestart op basis van concrete stappen op gebieden van wederzijds belang.

De komende toetreding van Kroatië laat zien dat het uitbreidingsproces toegespitst is op een maximaal omvormend effect op de betrokken landen. De verbeteringen die in het proces zijn aangebracht door de nieuwe uitbreidingsconsensus van 2006 zijn in de besprekingen met Kroatië in praktijk gebracht en hebben hun waarde bewezen. Bij de lopende en komende onderhandelingen met andere uitbreidingslanden zal op deze ervaring worden voortgebouwd. Met name moeten moeilijke onderhandelingshoofdstukken, zoals die betreffende het gerechtelijk apparaat en de grondrechten en justitie, vrijheid en veiligheid, zo vroeg mogelijk worden aangepakt, zodat de kandidaat voldoende tijd heeft om de nodige hervormingsprestaties te leveren.

De toetreding van Kroatië is een grote stap in het historische project van de opneming van de Westelijke Balkan in de EU. De EU heeft altijd verklaard dat zij ten opzichte van de Westelijke Balkan een inclusief beleid voert. Dat begon al met de “regionale aanpak” medio jaren ’90 en vooral het in 1999 gestarte stabilisatie- en associatieproces en de top van Thessaloniki in 2003, waar werd bevestigd dat de toekomst van de Westelijke Balkan in de EU ligt. Er wordt zeker geen scheidslijn getrokken op de Balkan; veeleer wordt de rest van de regio aangemoedigd de koers naar de EU te versnellen. Gezien de verbintenissen van de EU en de geschiedenis en geografie van de regio, is de klus niet geklaard zolang niet de hele Westelijke Balkan is toegetreden, mits uiteraard aan de voorwaarden is voldaan.

In dit verband blijft de Commissie volledig vasthouden aan het principe dat de eigen verdiensten van elk land bepalend zijn. Het tempo waarin een land zich ontwikkelt in de richting van het lidmaatschap is voor het grootste deel afhankelijk van de mate waarin het aan de vastgestelde criteria en voorwaarden voldoet.

Het succes van Kroatië geeft een sterk signaal aan de andere uitbreidingslanden:

· de EU houdt zich aan haar beloften wanneer aan de voorwaarden is voldaan;

· de toetredingscriteria en ‑voorwaarden zijn streng en de uitvoering ervan wordt steeds nauwlettender in het oog gehouden. Dit is echter geen hindernis, maar leidt ertoe dat de kandidaat beter is voorbereid, wat voor zowel het land zelf als voor de EU een voordeel is bij de toetreding;

· bilaterale geschillen met buurlanden moeten en kunnen worden aangepakt door middel van dialoog en compromissen, volgens de vastgestelde beginselen.

De verdere geloofwaardigheid van het uitbreidingsproces is een belangrijke factor voor het stimuleren van de hervormingen in de uitbreidingslanden en het draagvlak in de lidstaten. Uit de ontwikkelingen van het afgelopen jaar blijkt dat tastbare resultaten op de weg naar de EU ook al vóór de toetreding kunnen worden bereikt, als aan de voorwaarden daarvoor is voldaan. De aanbevelingen van de Commissie in deze mededeling om over te gaan tot de volgende fase van het uitbreidingsproces en de visumliberalisering uit te breiden tot Albanië en Bosnië en Herzegovina spreken boekdelen wat dit betreft. Anderzijds, als de politieke wil en de inzet om concrete resultaten te bereiken ontoereikend zijn of ontbreken, komt het uitbreidingsproces niet vooruit en dreigt het stil te vallen.

In deze mededeling wordt de huidige situatie van de uitbreidingsagenda van de Europese Unie beoordeeld, die de Westelijke Balkan, Turkije en IJsland omvat. Aan de hand van de grondige analyses per land die dit document vergezellen[3], wordt de balans opgemaakt van wat de betrokken landen hebben bereikt bij de voorbereidingen voor het lidmaatschap en waar ze nu staan, en worden hun vooruitzichten voor de komende jaren beoordeeld. Op basis daarvan worden aanbevelingen gedaan. Zoals de voorgaande jaren wordt ook nu weer extra aandacht gegeven aan enkele belangrijke uitdagingen.

2. Belangrijkste uitdagingen

2.1. Een sterker accent op versterking van de rechtsstaat en hervorming van het openbaar bestuur

Versterking van de rechtsstaat geldt nog steeds als een grote uitdaging en een cruciale voorwaarde voor de landen die naar het EU-lidmaatschap streven. Overeenkomstig de nieuwe consensus over de uitbreiding is de afgelopen jaren aan dit punt meer aandacht geschonken in alle fasen van het toetredingsproces.

Deze nadruk op de rechtsstaat wordt weerspiegeld in de uitgebreide aandacht die dit punt heeft gekregen bij de toetredingsonderhandelingen met Kroatië, vooral in de hoofdstukken betreffende het gerechtelijk apparaat en de grondrechten en justitie, vrijheid en veiligheid. Het gewicht van rechtsstaatsvraagstukken binnen de kernprioriteiten die zijn vastgesteld voor de opening van toetredingsonderhandelingen met Albanië en Montenegro is eveneens een voorbeeld van de prioriteit die dit terrein al voor de start van onderhandelingen krijgt.

De ervaring die bij de toetredingsonderhandelingen met Kroatië is opgedaan, zal worden benut bij de lopende en toekomstige onderhandelingen met andere landen. De Commissie wil in dat verband een nieuwe aanpak voor kwesties op het gebied van het gerechtelijk apparaat en de grondrechten en justitie en binnenlandse zaken. Deze vraagstukken moeten in het begin van het toetredingsproces aan de orde komen en de hoofdstukken moeten in overeenstemming daarmee worden geopend op basis van actieplannen, aangezien voor deze kwesties een overtuigende staat van dienst moet worden opgebouwd. De Commissie wil in alle fasen van het proces regelmatig verslag uitbrengen over de op deze terreinen geboekte vooruitgang ten opzichte van mijlpalen die, met eventueel noodzakelijke corrigerende maatregelen, in de actieplannen zijn vastgesteld. Ter ondersteuning van dit proces zullen gerichte IPA-middelen worden vastgesteld.

In het kader van het pretoetredingsproces moedigt de Commissie de landen aan om een onafhankelijk en efficiënt gerechtelijk apparaat op te zetten en tekortkomingen weg te werken. Kroatië heeft in dit verband het systeem voor de benoeming van rechters verbeterd. Servië is begonnen met een herziening van de herbenoemingsprocedure voor rechters en aanklagers. Montenegro herziet de belangrijkste wettelijke en grondwettelijke bepalingen inzake de rechterlijke macht. Kosovo heeft de toetsing van rechters en aanklagers afgerond.

Bestrijding van corruptie is in de meeste uitbreidingslanden een van de belangrijkste uitdagingen op rechtsstaatgebied. Corruptie is nog steeds een ernstig probleem, dat niet alleen voor het dagelijks leven op gebieden als gezondheidszorg en onderwijs gevolgen heeft. Corruptie heeft ook een sterk negatief effect op investeringen en zakelijke activiteiten en tast de nationale begroting aan, vooral wat betreft overheidsopdrachten en privatisering. De Commissie let de laatste jaren scherper op de bestrijding van corruptie in de uitbreidingslanden.

De aanzienlijke ervaring die bij de samenwerking met de uitbreidingslanden is opgedaan, heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de eigen aanpak van de EU op het gebied van corruptiebestrijding op alle beleidsgebieden, zowel intern als extern[4]. De Commissie zet een toezichtmechanisme op voor de lidstaten, maar blijft ook vanaf de eerste fasen van de voorbereiding op de toetreding, een hoge prioriteit toekennen aan het toezicht op het corruptiebestrijdingsbeleid in de uitbreidingslanden. Zij let daarbij vooral op resultaten en houdbaarheid. De Commissie stimuleert ook nauwe coördinatie tussen internationale donoren met het oog op de optimale inzet van middelen.

De strijd tegen de georganiseerde misdaad blijft een belangrijke prioriteit voor de uitbreidingslanden. Deze strijd houdt nauw verband met de strijd tegen corruptie en de totstandkoming van een onafhankelijke rechterlijke macht. De grensoverschrijdende aard van veel criminele activiteiten is een grote uitdaging voor de bestrijding ervan. Regionale samenwerking tussen rechtshandhavingsautoriteiten en gerechtelijke instanties, met inbegrip van het opzetten van professionele netwerken, is van bijzonder belang voor de aanpak van dit probleem. De Commissie steunt de oprichting van een regionaal netwerk van aanklagers, dat wordt bijgestaan door gedetacheerde deskundigen van de lidstaten en door de relevante Europese instanties. De Commissie verleent ook bijstand aan de oprichting in de regio van gecoördineerde systemen voor de bescherming van getuigen.

In de loop van het afgelopen jaar heeft de Commissie de dialoog over de rechtsstaat met de landen van de Westelijke Balkan geïntensiveerd. Het is de bedoeling dat de voorbereidingen in de vroege fasen van het pretoetredingsproces worden versterkt op basis van grondige analyses van de sectoren justitie en binnenlandse zaken. Daartoe zijn in de meeste uitbreidingslanden missies van deskundigen uitgevoerd. De Commissie heeft gezorgd voor intensievere samenwerking en uitwisseling van informatie met de betrokken EU-instanties, waaronder Europol, Frontex, Eurojust en het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving, en regionale initiatieven, de Raad van Europa en andere internationale organisaties. Waar nuttig is reeds in de eerste fasen van het proces benchmarking toegepast. Er is een gestructureerde dialoog inzake justitie opgestart met Bosnië en Herzegovina. De Commissie stelt een soortgelijke dialoog over de rechtsstaat met Kosovo voor, teneinde de problemen op dit terrein aan te pakken en de justitiële hervormingen te ondersteunen.

Hervorming van het openbaar bestuur om de voor de democratie en de rechtsstaat noodzakelijke transparantie, verantwoordingsplicht en doeltreffendheid te vergroten, blijft volgens de politieke criteria voor de meeste uitbreidingslanden een kernprioriteit. Passende administratieve procedures, ook wat betreft het beheer van de personele middelen en de overheidsfinanciën, zijn essentieel voor de tenuitvoerlegging van het acquis. De landen moeten hun inspanningen ter verbetering van het openbaar bestuur opvoeren op basis van algemene nationale strategieën.

Er zijn in sommige uitbreidingslanden steeds sterkere aanwijzingen dat de scheiding van de functies van de regeringspartijen en die van de staat onvoldoende in acht wordt genomen. Dergelijke praktijken dreigen de rechtsstaat en het functioneren van de democratie te ondermijnen.

2.2. Waarborgen van de vrijheid van meningsuiting in de media

Vrijheid van meningsuiting is een grondrecht, dat gewaarborgd wordt door het internationale recht en een integrerend onderdeel is van het functioneren van een pluralistische democratie. In het kader van het toetredingsproces is het waarborgen van de vrijheid van meningsuiting een kernelement van de politieke criteria voor het lidmaatschap die in Kopenhagen zijn vastgesteld.

De uitbreidingslanden kennen over het algemeen een pluralistisch medialandschap. In enkele landen zijn echter de laatste tijd negatieve ontwikkelingen op dit gebied opgemerkt. Dat geeft aanleiding tot bezorgdheid. De Commissie geeft een nadere analyse van de vrijheid van meningsuiting in de bijgaande verslagen waarin de situatie in elk land wordt geschetst.

Problemen voor de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van de media zijn onder andere: politieke inmenging, die soms ook via het rechtsstelsel tot uiting komt, economische druk, beïnvloeding van de media door middel van criminaliteit en corruptie en ontoereikende bescherming van journalisten tegen pesterijen of zelfs gewelddadige aanvallen. De economische uitdagingen zijn een tekort aan transparantie, concentratie van mediabedrijven, te weinig eerlijke concurrentie en onvoldoende onafhankelijk markttoezicht. In een aantal uitbreidingslanden is de algemene uitvoering van de mediawetgeving onvoldoende. In sommige gevallen zijn aanvallen op journalisten, waaronder moord, jaren na de gebeurtenis nog steeds niet opgelost. In Turkije biedt het wettelijke kader nog onvoldoende waarborgen voor de vrijheid van meningsuiting. Zorgwekkend zijn het grote aantal rechtszaken en onderzoeken tegen journalisten en de ongepaste druk op de media.

Al deze kwesties vormen een ernstige beperking van de vrijheid om in de media meningen te uiten die kritisch zijn tegenover de regering, en ontmoedigen onderzoeksjournalistiek. De media en journalisten zien zich vaak gedwongen zelfcensuur toe te passen.

Het is essentieel dat de uitbreidingslanden een open en pluralistisch medialandschap garanderen dat een cultuur van kritische en onafhankelijke journalistiek mogelijk maakt. Openbare omroeporganisaties moeten hun economische positie en hun autonomie versterken, willen zij hun taak kunnen vervullen. Tegelijkertijd moeten de mediaberoepen zorgen voor zelfregulering met brede gedragscodes en professionele normen.

In mei heeft de Europese Commissie een conferentie over de vrijheid van meningsuiting georganiseerd. Daaraan werd deelgenomen door mediaorganisaties en maatschappelijke organisaties uit de Westelijke Balkan en Turkije. Het doel van de conferentie was om, buiten de officiële overheidscontactpersonen om, de hand te reiken aan de rechtstreeks betrokkenen en naar hun meningen en ervaringen te luisteren. De conclusies van de conferentie dienen als input voor de werkzaamheden van de Commissie op dit terrein.

De Commissie houdt de ontwikkelingen in het oog in het kader van de overeenkomsten en gestructureerde dialogen met de uitbreidingslanden. Zij zal deze vraagstukken ook verder aan de orde stellen bij de toetredingsonderhandelingen, met name in het hoofdstuk betreffende de rechterlijke macht en de grondrechten. Zij zal prioriteiten vatstellen en de inspanningen aanmoedigen die de overheden zich getroosten om aan de Europese normen op het gebied van vrijheid van meningsuiting te voldoen. Daartoe zal de samenwerking met de relevante partnerlanden en internationale organisaties worden versterkt, met name de Raad van Europa en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). De dialoog met journalisten en hun organisaties zal verder worden uitgewerkt.

2.3. Stimulering van regionale samenwerking en verzoening op de Westelijke Balkan

Regionale samenwerking en goede nabuurschapsbetrekkingen zijn essentiële elementen van het stabilisatie- en associatieproces en worden dus door de Commissie nauwlettend in het oog gehouden in alle fasen van het toetredingsproces. Regionale samenwerking ondersteunt en stimuleert het verzoeningsproces in deze regio, die recentelijk het toneel is geweest van ernstige conflicten. Regionale samenwerking en handel kunnen voor de regio grotere economische voordelen opleveren. Regionale samenwerking is bovendien een integrerend onderdeel van de integratie in de EU, omdat daarvoor vaak benaderingen en maatregelen op regionale schaal vereist zijn.

Er is in dit verband het afgelopen decennium aanzienlijke vooruitgang geboekt en voor het afgelopen jaar kunnen verdere belangrijke stappen worden gemeld. Bezoeken aan buurlanden van leiders in de regio, met name die van Servië en Kroatië, en uitspraken over de conflicten van de jaren ’90 hebben aanzienlijk tot verzoening bijgedragen. Het proces van Sarajevo betreffende de terugkeer van vluchtelingen, waarbij Servië, Kroatië, Bosnië en Herzegovina en Montenegro betrokken zijn, zal binnenkort met succes worden afgerond. Initiatieven van ngo’s en maatschappelijke organisaties, zoals Youth Initiative for Human Rights, de Waarheids- en verzoeningscommissie (Recom) en het Igman-initiatief, hebben een belangrijke rol te vervullen voor het bevorderen van verzoening niet alleen op regeringsniveau, maar ook onder de burgers van de regio.

De samenwerking binnen specifieke sectoren functioneert goed en gaat vooruit, bijvoorbeeld in het kader van de Energiegemeenschap, de Europese gemeenschappelijke luchtvaartruimte en gezamenlijke opleidingen aan de inmiddels volledig operationele Regionale hogeschool voor openbaar bestuur (ReSPA). In december 2010 heeft de Commissie een strategie voorgesteld om de ontwikkeling van het Donaugebied te stimuleren, die vervolgens door de lidstaten is goedgekeurd[5]. De regionale handel in het kader van de Midden-Europese Vrijhandelsovereenkomst (Cefta) groeit, en de overeenkomst wordt uitgebreid tot gebieden als het mededingingsbeleid, verdergaande afschaffing van tariefbelemmeringen en liberalisering van het dienstenverkeer. De Regionale Samenwerkingsraad (RCC) is begonnen met de uitvoering van een strategie en een werkplan voor drie jaar, die naar een meer resultaatgericht optreden toewerken.

Problemen die het gevolg zijn van conflicten in het verleden, alsook andere open bilaterale geschillen, blijven belangrijke uitdagingen voor de stabiliteit op de Westelijke Balkan, die van invloed zijn op de regionale samenwerking, de betrekkingen tussen landen en op hun interne functioneren en het hervormingsproces. Deze resterende problemen moeten met spoed worden aangepakt. Door hiervoor een oplossing te vinden, wordt een grote hindernis voor het streven van de Westelijke Balkanlanden naar toetreding tot de EU weggenomen.

Met name geschillen over interetnische kwesties of over de status, vooral in Bosnië en Herzegovina en Kosovo, blijven het normale functioneren van de instellingen hinderen, werken als een rem op het hervormingsproces en kunnen soms brede regionale implicaties hebben. De Commissie is van mening dat de betrokken landen dergelijke problemen het best kunnen aanpakken door te volharden in hun inspanningen op weg naar de EU. De recente ontwikkelingen, met name de vooruitgang bij de door de EU gefaciliteerde dialoog tussen Belgrado en Prishtina/Priština, zijn in dit verband van belang. De ondertekening van de kaderovereenkomst van Ohrid, tien jaar geleden in augustus, laat zien dat complexe vraagstukken met betrekking tot etnische verhoudingen wel degelijk met succes kunnen worden opgelost door een dialoog te voeren en compromissen te sluiten.

De laatste tijd zijn positieve resultaten bereikt bij het oplossen van problemen in verband met de inclusieve werking van regionale initiatieven, die ontstaan zijn door meningsverschillen over de status van Kosovo. Er moet echter nog meer worden gedaan. Bij de dialoog tussen Belgrado en Prishtina/Priština is overeenstemming bereikt over de aanvaarding door Servië van douanestempels van de Kosovaarse douane; daardoor kan het regionale handelsverkeer in het kader van de Cefta weer doorgang vinden. Al eerder werden de bijeenkomsten van Cefta en RCC met medewerking van alle partijen hervat, en werd de pan-Euromediterrane overeenkomst inzake oorsprongsregels ondertekend. Door meningsverschillen over de status van Kosovo is echter het verdrag tot oprichting van een vervoersgemeenschap nog steeds niet afgerond en ondertekend en zijn de autonome handelsmaatregelen niet uitgebreid tot Kosovo en andere partners op de Westelijke Balkan. Deze geschillen vormen nog steeds een obstakel voor de ontwikkeling van contractuele betrekkingen tussen Kosovo en de EU.

In het kader van de dialoog tussen Belgrado en Prishtina/Priština wordt gewerkt aan een brede regeling voor de beslechting van geschillen op het gebied van regionale samenwerking. De Commissie roept alle betrokken partijen op te blijven streven naar praktische en pragmatische oplossingen om de inclusiviteit van de regionale samenwerking te verzekeren zonder afbreuk te doen aan de diverse standpunten over de status van Kosovo. De in het afgelopen jaar geboekte vooruitgang toont aan dat dit mogelijk is.

Voor een duurzame verzoening is het essentieel dat het proces wordt afgerond van de berechting van misdrijven die tijdens de oorlogen in het voormalige Joegoslavië zijn begaan. Volledige medewerking met het ICTY blijft een essentiële voorwaarde voor het toetredingsproces op de Westelijke Balkan. De recente aanhouding en overbrenging naar Den Haag van de laatste twee ICTY-verdachten was een belangrijke stap in die richting. De Commissie roept de betrokken regeringen ook op om meer werk te maken van de correcte berechting van oorlogsmisdrijven in eigen land.

De Commissie neemt het rapport dat de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa in januari heeft aangenomen over misdrijven, waaronder het wegnemen van menselijke organen, die zouden zijn begaan tijdens en na het conflict in Kosovo (het rapport-Marty), uiterst serieus. Zij staat volledig achter het onderzoek van Eulex, merkt op dat de bescherming van getuigen in dit verband van groot belang is en is verheugd over de oprichting van een Eulex-taskforce in Brussel en over de medewerking van de betrokken regeringen aan deze taskforce.

In het algemeen moeten regeringen en maatschappelijke organisaties in de regio beter hun best doen om de burgers uit te leggen dat verzoening een volwaardig onderdeel is van hun toekomst in Europa en dat berechting van oorlogsmisdrijven daarvoor onontbeerlijk is. Politieke leiders moeten zich onthouden van verklaringen en maatregelen die deze belangrijke principes in twijfel trekken.

Openstaande bilaterale problemen moeten door de betrokken partijen zo vroeg mogelijk in het uitbreidingsproces worden opgelost, met vastberadenheid, in een geest van goed nabuurschap en rekening houdend met de algemene belangen van de EU. De Commissie dringt erop aan dat zij alle nodige inspanningen doen om grensgeschillen op te lossen overeenkomstig de gebruikelijke beginselen en methoden, en deze geschillen zo nodig voorleggen aan het Internationaal Gerechtshof. Bilaterale problemen mogen niet tot vertraging van toetredingsproces leiden. De Commissie is bereid om bij te dragen tot de noodzakelijke politieke impuls voor het zoeken naar oplossingen en steun te verlenen aan daarmee samenhangende initiatieven.

De grensarbitrageovereenkomst die Slovenië en Kroatië hebben gesloten en waarvan de uitvoering later dit jaar moet beginnen, maakt de weg vrij voor de beslechting van bilaterale geschillen. De Commissie dringt er bij de partijen bij het geschil over de naam van de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië met klem op aan om bij de lopende besprekingen onder auspiciën van de VN van eenzelfde constructieve geest blijk te geven.

2.4. Duurzaam economisch herstel en ondersteuning van Europa 2020

Alle uitbreidingslanden zijn nu de weg naar herstel ingeslagen, zij het niet allemaal in hetzelfde tempo: Turkije is uit de crisis gekomen met een omvangrijkere economie en blijft een indrukwekkende groei vertonen, hoewel er tekenen van oververhitting zijn. De economieën van de Westelijke Balkan beginnen zich ook te herstellen, hoewel het nog enige tijd kan duren voor zij weer het niveau van voor de crisis bereiken. De economie van IJsland herstelt zich gestaag van de grote economische verstoringen die het tijdens de crisis heeft ondergaan.

De uitbreidingslanden hebben echter met grote sociaaleconomische problemen te kampen. In de meeste landen is de werkloosheid hoog en neemt zij nog steeds toe. De werkloosheidscijfers in Kosovo, Bosnië en Herzegovina en de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië behoren tot de hoogste in Europa. De arbeidsparticipatie is laag, vooral onder vrouwen en jongeren, en de wijdverbreide informele werkgelegenheid is nog steeds een probleem. De export van de Westelijke Balkanlanden, die tot het herstel bijdraagt, wordt nog steeds gedomineerd door producten met een geringe toegevoegde waarde, zoals grondstoffen, die blootstaan aan prijsvolatiliteit en sterke concurrentie van opkomende markten.

De meeste uitbreidingslanden voeren een prudent algemeen macro-economisch beleid. Begrotingsconsolidatie en hervorming van de arbeidsmarkt blijven de meest urgente prioriteiten voor de korte termijn, aangezien deze landen grotendeels met dezelfde problemen worden geconfronteerd als de lidstaten van de EU. Meer structurele hervormingen zijn noodzakelijk om hert concurrentievermogen te versterken en het investeringsklimaat te verbeteren, en zo buitenlandse directe investeringen aan te trekken, werkgelegenheid te simuleren en duurzame groei te waarborgen. Verbetering van de capaciteit van het openbaar bestuur en versterking van de rechtsstaat, onder meer door hervorming van het gerechtelijk stelsel en bestrijding van de wijdverbreide corruptie, betekenen op de Westelijke Balkan een bijzondere uitdaging. Vooruitgang op deze gebieden heeft ook een gunstig effect op het ondernemingsklimaat. De openbare dienstverlening aan het bedrijfsleven en de investeringen in infrastructuur laten nog te wensen over.

De hervorming van de arbeidsmarkt, waaronder een herziening van de systemen voor overdracht van uitkeringen, fiscale vraagstukken en revisie van de onderwijsstelsels, moet bijdragen tot de aanpak van een ernstige structurele zwakte in de Westelijke Balkanlanden en een hinderpaal voor sterkere, duurzame en inclusieve groei.

Ondersteuning van de doelstellingen van de Europa 2020-strategie

Europa 2020 is de groeistrategie van de EU voor het lopende decennium, die de Unie moet helpen om in een veranderende wereld een slimme, duurzame en inclusieve economie op te bouwen. De uitbreidingslanden worden aangemoedigd om zich achter de Europa 2020-strategie en de bijbehorende kerninitiatieven te scharen[6]. Dit biedt een nuttig uitgangspunt voor hervormingen.

De doelstellingen van Europa 2020 komen waar nodig aan de orde in de dialogen die de Commissie met de uitbreidingslanden voert over het economisch beleid en het sociaal en werkgelegenheidsbeleid. De Commissie heeft richtsnoeren gegeven voor de programmering van de financiële steun, om deze te richten op de doelstellingen van Europa 2020, met name wat de sociaaleconomische ontwikkeling betreft. Bij de samenwerking van de Commissie met de internationale financiële instellingen worden met deze doelstellingen rekening gehouden.

Door de huidige schuldencrisis in Europa is gebleken hoe belangrijk gezonde overheidsfinanciën zijn. De Commissie deelt daarom een aantal peerreviewmechanismen met de (potentiële) kandidaat-lidstaten. Multilateraal begrotingstoezicht door de Europese Unie is een belangrijk instrument in dit verband. Geleidelijk zal dit instrument worden aangepast aan de komende versterkte economische governance in de EU.

Op het gebied van de ontwikkeling van de particuliere sector wordt de beleidscoördinatie met de Westelijke Balkan en Turkije gestuurd door de Small Business Act van de EU[7]. De beleidscoördinatie is gebaseerd op regelmatige evaluaties aan de hand van de benchmarks van de EU en heeft geleid tot het opstellen van beproefde aanbevelingen die in overeenstemming zijn met de bijzonderheden van elk uitbreidingsland. De Commissie stelt voor om de resultaten van de Small Business Act te gebruiken als referentie voor toekomstige activiteiten op mkb-gbied in de regio.

Binnen het Investeringskader voor de Westelijke Balkan moedigt de Commissie de internationale financiële instellingen die haar partners zijn aan om nieuwe vormen van financiering van het midden- en kleinbedrijf te steunen, in het bijzonder equity, durfkapitaal en garantiemechanismen. De Commissie is van plan een mkb-platform voor de Westelijke Balkan te cofinancieren om voor het midden- en kleinbedrijf de toegang tot financiering in de vorm van garanties en durfkapitaal te vergemakkelijken.

Op het gebied van onderzoek en innovatie werken de uitbreidingslanden al zodanig met de EU samen dat zij meer mogelijkheden hebben om deel te nemen aan EU-initiatieven. De uitbreidingslanden nemen deel aan het zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling en het programma voor concurrentievermogen en innovatie. Volgens de indicatoren presteren zij momenteel echter in de meeste gevallen aanzienlijke minder dan het EU-gemiddelde in termen van investeringen en ontwikkeling van onderzoeks- en innovatiebeleid. De regionale leiders worden, onder andere op de komende ministeriële conferenties, aangemoedigd om zich te verbinden tot meer investeringen in onderzoek, innovatie en menselijk kapitaal.

De uitbreidingslanden moeten zich beter wapenen tegen de gevolgen van klimaatverandering en zich aansluiten bij de inspanningen van de EU om deze uitdaging aan te pakken, onder meer door middel van voorlichting. Progressieve klimaatmaatregelen kunnen nuttige resultaten opleveren voor de ontwikkeling van koolstofarme oplossingen en de werkgelegenheid vergroten.

Het prille economische herstel is nog niet tot uiting gekomen in een verbetering van de sociale situatie. Het deel van de bevolking dat onder de armoedegrens leeft, is op de Westelijke Balkan nog hoog en blijft toenemen. De omvangrijke informele werkgelegenheid heeft een negatieve uitwerking op de sociale situatie, vooral voor jongeren.

Werkgelegenheid voor en sociale integratie van kwetsbare groepen zijn een prioriteit. Er is echter weinig reëel geïnvesteerd in de sociale sector en de samenwerking met internationale donoren is op obstakels bij de strategische planning gestuit. De Commissie legt in de beleidsdialoog de naruk op het werkgelegenheidsbeleid en het sociaal beleid en moedigt de uitbreidingslanden aan om zich heldere en realistische doelen te stellen op deze twee gebieden en de sociale uitgaven doelgerichter te maken en te prioriteren. De doelstellingen van het Europees platform tegen armoede en sociale uitsluiting moeten door de uitbreidingslanden worden overgenomen, waar dat kan.

Er moeten duurzame maatregelen worden genomen voor de integratie van alle kwetsbare groepen in de bredere samenleving, Ten aanzien van de sterk achtergestelde Romaminderheid heeft de Commissie er bij de Westelijke Balkanlanden en Turkije op aangedrongen dat zij de mate van integratie systematisch meten en passende maatregelen voorstellen. De Commissie heeft een reeks seminars over Romavraagstukken georganiseerd om de landen in de regio aan te moedigen hun nationale actieplannen op dit gebied en de uitvoering daarvan opnieuw te bekijken en te versterken. Het gaat er daarbij om discriminatie van de Roma te bestrijden en hun integratie te bevorderen, met name wat betreft onderwijs, werkgelegenheid, huisvesting en gezondheid. De landen van de Westelijke Balkan moeten zich krachtig inzetten om de civiele registratie van ontheemden te vergemakkelijken.

Verbetering van onderwijs en opleiding is met het oog op duurzame en inclusieve groei een cruciale factor voor duurzame veranderingen. Tot nog toe zijn de investeringen in onderwijs, vaardigheden en kwalificaties doorgaans gering en schiet de regionale erkenning van nationale kwalificaties tekort. De nationale onderwijsstelsels en de infrastructuur moeten worden gemoderniseerd en er moeten internationaal vergelijkbare (beroeps)onderwijs- en opleidingsprogramma’s worden opgezet om de discrepantie tussen gevraagde en aangeboden kwalificaties aan te pakken.

De Commissie heeft het strategische kader Onderwijs en opleiding 2020 opengesteld voor de deelname van de kandidaat-lidstaten. De deelname van de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië en Montenegro wordt nog verwacht. De Commissie heeft voorgesteld een platform voor onderwijs en opleiding op de Westelijke Balkan op te zetten. Dit moet worden gebaseerd op de open coördinatiemethode om de deelname van alle uitbreidingslanden mogelijk te maken. Hiermee kan de dialoog over de belangrijkste beleidsuitdagingen worden versterkt en uitvoering en toezicht worden verzekerd. De landen van de Westelijke Balkan worden aangemoedigd om deel te nemen aan de gecentraliseerde activiteiten van het EU-programma Een leven lang leren.

2.5. Uitbreiding van vervoers- en energienetwerken

Intensievere samenwerking met de uitbreidingslanden op het gebied van vervoer en energie komt rechtstreeks ten goede aan Europese burgers en bedrijven. Koppeling van vervoers- en energienetwerken is een kernelement van de samenwerking tussen de EU en al haar buurlanden en beoogt duurzame economische groei, handel, culturele uitwisseling en werkgelegenheid te stimuleren en de levensomstandigheden te verbeteren. Ten aanzien van de uitbreidingslanden is de samenwerking er tevens op gericht hen voor te bereiden op de overname en uitvoering van het acquis op vervoers- en energiegebied.

Dankzij een strategische ligging op het kruispunt van Europa, het Midden-Oosten en de Kaukasus heeft Turkije zijn banden met de EU gestaag ontwikkeld en verstevigd. Een voorbeeld daarvan zijn de recente ontwikkelingen in de luchtvaartsector en de rol van Turkije bij de totstandkoming van de zuidelijke gascorridor. Het zou in het voordeel zijn van beide zijden om deze banden verder uit te bouwen. De zuidelijke gascorridor kan een bijdrage leveren aan de continuïteit van de aardgasvoorziening in Europa, doordat de corridor de aanleveringsroutes aanzienlijk zou uitbreiden en de concurrentie op de internationale gasmarkt zou stimuleren. De Commissie helpt Turkije financieel bij de verdere ontwikkeling van zijn vervoersnetwerken, met name hogesnelheidsspoorverbindingen en modernisering van havenfaciliteiten. Tegelijkertijd moet Turkije worden aangespoord om zijn gasmarkt te verdiepen door de liquiditeit en de contractuele flexibiliteit te vergroten. Daardoor ontstaat een energieknooppunt dat de energiezekerheid bevordert.

Voor de Westelijke Balkan is een regionaal vervoersnetwerk uitgetekend in het kader van het waarnemingscentrum voor vervoer in Zuidoost-Europa (SEETO). De Westelijke Balkanlanden nemen samen met de lidstaten van de EU en andere Europese landen deel aan de Europese gemeenschappelijke luchtvaartruimte, die bij de in 2006 ondertekende overeenkomst is opgericht. In samenwerking op vervoersgebied is ook voorzien in het kader van de Donaustrategie.

Sinds 2008 voert de Commissie onderhandelingen over oprichting van een vervoersgemeenschap met de Westelijke Balkanlanden. Daarbij wordt een geïntegreerde markt voor infrastructuur en voor vervoer over land, over de binnenwateren en over zee tot stand gebracht. De onderhandelingen zijn bijna afgerond; een struikelblok is nog een meningsverschil over de benaming van Kosovo. De Commissie dringt er bij de partijen op aan om te doen wat nodig is voor snelle afsluiting van de onderhandelingen en ondertekening van het verdrag.

De Commissie heeft voorgesteld de trans-Europese vervoersnetwerken (TEN-T) te herzien om de verbinding met de landen van het uitbreidingsbeleid en het nabuurschapsbeleid te verbeteren[8].

Ook wat energie betreft, streeft de EU naar integratie van netwerken, vooral door steunverlening aan de energiegemeenschap, waarvan de EU en haar lidstaten, alle Westelijke Balkanlanden en enkele nabuurschapslanden deel uitmaken[9]. Met de energiegemeenschap, die gebaseerd is op de energievoorschriften van de EU, wordt een open, transparante en concurrerende regionale markt tot stand gebracht, die helpt investeringen aan te trekken. Het acquis van de energiegemeenschap omvat reeds de interne markt voor energie, energie-efficiëntie en hernieuwbare energie, en bepaalde delen van het EU-acquis op sociaal, milieu- en mededingingsgebied. In een later stadium wordt het acquis van de energiegemeenschap nog uitgebreid met verplichte olievoorraden.

3. Vooruitgang in de uitbreidingslanden en de agenda voor 2011-2012

3.1. Westelijke Balkan

Kroatië

De toetredingsonderhandelingen met Kroatië zijn in juni afgerond. Dit resultaat werd bereikt doordat Kroatië in de loop van het jaar heeft voldaan aan de benchmarks voor afsluiting voor de resterende terreinen , waaronder moeilijke hoofdstukken zoals de rechterlijke macht en de grondrechten en het mededingingsbeleid. Kroatië heeft substantiële resultaten bereikt in de strijd tegen corruptie. Het heeft een nieuw, objectief en transparant systeem ingevoerd voor de benoeming van rechters en aanklagers. De uitvoering van de huisvestingsprogramma’s voor terugkerende vluchtelingen is sterk verbeterd. De herstructurering van in moeilijkheden verkerende scheepswerven is behoorlijk opgeschoten.

Het resultaat van de toetredingsonderhandelingen wordt vastgelegd in een toetredingsverdrag dat, zoals de Europese Raad in juni heeft besloten, voor het einde van het jaar zal worden ondertekend. Kroatië zou dan op 1 juli 2013 kunnen toetreden, mits de noodzakelijke ratificatieprocedures dan zijn afgerond. De voorbereidingen van Kroatië op de verantwoordelijkheden van het lidmaatschap zijn zeer ver gevorderd. Het land voldoet aan de politieke criteria van Kopenhagen en zal naar verwachting op 1 juli 2013 hebben voldaan aan de economische en acquisgerelateerde criteria. Dit tempo moet Kroatië handhaven.

Kroatië moet blijven voortbouwen op de hervormingen die het heeft doorgevoerd en de capaciteiten die het heeft ontwikkeld in de loop van de toetredingsonderhandelingen. De Commissie zal er nauwlettend op toezien hoe Kroatië de verbintenissen nakomt die het land is aangegaan en hoe het zich voorbereidt om de verantwoordelijkheden van het lidmaatschap bij toetreding op zich te kunnen nemen. De monitoring zal zich met name richten op de verbintenissen die Kroatië is aangegaan op de volgende terreinen: rechterlijke macht en grondrechten, justitie, vrijheid en veiligheid en het mededingingsbeleid.

De monitoring zal worden uitgevoerd door middel van regelmatig bij te werken monitoringtabellen, de dialoog in het kader van de stabilisatie- en associatieovereenkomst, toetsingsmissies, het economische pretoetredingsprogramma en fiscale notificaties. De Commissie zal tot aan de toetreding halfjaarlijks verslag uitbrengen over de uitvoering van de verbintenissen van Kroatië in het kader van deze hoofdstukken. In het najaar van 2012 zal de Commissie dan een alomvattend monitoringverslag presenteren aan het Europees Parlement en de Raad.

Als bij de monitoring problemen aan het licht komen die door Kroatië niet worden opgelost, zal de Commissie zo nodig in een vroegtijdig stadium een waarschuwingsbrief aan de Kroatische autoriteiten richten en kan zij de Raad voorstellen om nog vóór de toetreding passende maatregelen te treffen. Net als bij de vijfde uitbreidingsronde wordt ook nu in het toetredingsverdrag een algemene economische vrijwaringsclausule opgenomen, naast vrijwaringsclausules voor de interne markt en voor justitie, vrijheid en veiligheid.

De verwachting is dat Kroatië een actieve rol zal blijven spelen bij de regionale samenwerking op de Westelijke Balkan. De Commissie ziet uit naar de tenuitvoerlegging van de grensarbitrageovereenkomst tussen Slovenië en Kroatië. Zij zal steun verlenen aan de oprichting en werking van het arbitragetribunaal waarin de genoemde overeenkomst voorziet. De Commissie is verheugd over de verklaring van de Kroatische regering dat zij de andere landen van de regio steunt in hun streven naar het EU-lidmaatschap en moedigt Kroatië aan om voor de toetreding de resterende openstaande bilaterale meningsverschillen met de buurlanden op te lossen. De politieke leiders zouden verklaringen en maatregelen moeten vermijden waarmee het belang van verzoening in twijfel wordt getrokken of oorlogsmisdaden worden gebagatelliseerd.

Voormalige Joegoslavische republiek Macedonië

De parlementsverkiezingen die in juni in de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië zijn gehouden, voldeden goeddeels aan de internationale normen. Het land is doorgegaan met de uitvoerig van de op de toetreding gerichte hervormingen. De coalitieregering is stabiel. Het land voldoet nog steeds in voldoende mate aan de politieke criteria. Er is enige vooruitgang geboekt inzake de hervorming van het parlement, justitie, het openbaar bestuur en het respect voor en de bescherming van minderheden, maar er zijn nog belangrijke problemen. Verdere inspanningen zijn nodig wat betreft met name de vrijheid van meningsuiting in de media, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, de hervorming van het openbaar bestuur en de bestrijding van corruptie. De politieke krachten moeten zich meer inspannen om tot samenwerking te komen.

Het land is aan zijn verbintenissen op grond van de stabilisatie- en associatieovereenkomst blijven voldoen. De Commissie handhaaft haar voorstel om over te gaan naar de twee fase van de associatie, zoals in de stabilisatie- en associatieovereenkomst voorzien, en dringt er bij de Raad op aan zonder verder uitstel een besluit te nemen.

De Commissie merkt op dat de Raad geen gevolg heeft kunnen geven aan de aanbeveling van de Commissie uit 2009 om toetredingsonderhandelingen te openen met de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. Het zou voor het momentum van de hervormingen en de interetnische verhoudingen gunstig zijn om over te gaan naar de volgende fase van het toetredingsproces.

Het geschil tussen Griekenland en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië over de naam van laatstgenoemd land is na twintig jaar nog steeds niet bijgelegd. Als sinds de jaren ’90 wordt onder auspiciën van de Verenigde Naties een dialoog gevoerd, sinds 2009 aangevuld met bilaterale contacten, waaronder op het niveau van de eerste ministers. Dit heeft echter nog niet tot resultaten geleid. Het onderhouden van betrekkingen van goed nabuurschap, zoals een door onderhandelingen tot stand gekomen en wederzijds aanvaardbare oplossing van de naamkwestie, onder auspiciën van de VN, blijft van wezenlijk belang. De Commissie benadrukt dat de inspanningen om tot een oplossing te komen nu echt zonder verder uitstel moeten worden opgevoerd. Zij wijst er ook nogmaals op dat daden en woorden die de betrekkingen van goed nabuurschap kunnen schaden, achterwege dienen te blijven. Het is nu echt hoog tijd dat het geschil over de naam wordt beslecht.

Montenegro

De december 2010 heeft de Europese Raad aan Montenegro de status van kandidaat-lidstaat toegekend en zijn goedkeuring gehecht aan de zeven kernprioriteiten voor het openen van toetredingsonderhandelingen die de Commissie noemt in haar advies over Montenegro’s toetredingsverzoek.

Sinds dat advies uitkwam, is Montenegro goed op weg om aan de politieke criteria van Kopenhagen te voldoen; over het algemeen bereikt het land bevredigende resultaten, in het bijzonder wat de kernprioriteiten betreft. Het institutionele en wetgevingskader is verbeterd. Dit versterkt het werk van het parlement, het verkiezingskader, het professionalisme en de depolitisering van het openbaar bestuur, de onafhankelijkheid en de verantwoordingsplicht van de rechterlijke macht, de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad, de vrijheid van de media en de samenwerking met het maatschappelijk middenveld. Aanhoudende inspanningen zijn echter vereist om eens staat van dienst op te bouwen op het gebied van de rechtsstaat, met name waar het gaat over corruptie op hoog niveau en georganiseerde misdaad. Positieve resultaten zijn ook behaald wat betreft het beleid tegen discriminatie en het verbeteren van de situatie van ontheemden. Dit moet nu ook in de praktijk leiden tot vermindering van de discriminatie van kwetsbare groepen, waaronder ontheemden.

De Commissie zal met bijzondere aandacht de vorderingen van Montenegro volgen op het gebied van de rechtsstaat en discriminatiebestrijding, om te zorgen dat het tempo van de hervormingen op deze gebieden in stand wordt gehouden. Zij zal Montenegro steun blijven verlenen bij de tenuitvoerlegging van EU-gerelateerde hervormingen.

Albanië

De binnenlandse politiek van Albanië is voor een groot deel beheerst door de aanhoudende politieke patstelling en voortdurende confrontaties. Gewelddadige confrontaties van demonstranten tegen de regering met de politie hebben geleid tot de dood van vier betogers en het wantrouwen tussen de politieke partijen en jegens bepaalde staatsinstellingen nog verergerd. De plaatselijke verkiezingen van mei werden weliswaar als eerlijk en transparant beoordeeld, maar vertoonden onvolkomenheden die moeten worden aangepakt. De controverse rond de telling van zoekgeraakte stembiljetten voor de burgemeester van Tirana versterkte de polarisatie tussen de regeringspartijen en de oppositie.

De politieke krachten in Albanië moeten nu dringend opnieuw een politieke dialoog tot stand brengen en in stand houden op een niveau dat belangrijke democratische instellingen, met name het parlement, in staat stelt naar behoren te functioneren en dat vorderingen betreffende de integratie in de EU mogelijk maakt. De aanzienlijke tekortkomingen die bij de laatst twee verkiezingen zijn geconstateerd, nopen tot een brede hervorming van het kiesproces, waarbij onafhankelijk extern advies en consensus tussen de politieke partijen een goede zaak zouden zijn.

De twee grootste politieke partijen hebben het aanbod van de EU aanvaard om een constructieve rol te spelen ten aanzien van de Albanese prioriteiten voor Europese integratie. De Albanese politieke partijen moeten zich nu verbinden tot gestructureerde en duurzame samenwerking op het gebied van de Europese hervormingen. Een proces van gezamenlijke toetsing en goedkeuring van het actieplan om de in het advies opgenomen aanbevelingen uit te voeren en een tijdschema voor essentiële hervormingen betreffende onder meer de werkzaamheden van het parlement en de verkiezingen moeten tot de te nemen maatregelen behoren.

Albanië heeft in het algemeen beperkte vooruitgang geboekt wat betreft het voldoen aan de politieke criteria van het lidmaatschap en de twaalf kernprioriteiten voor het openen van toetredingsonderhandelingen, die de Commissie in haar advies noemt en die de Raad in december 2010 heeft goedgekeurd. Enige vooruitgang is geboekt ten aanzien van de strijd tegen georganiseerde misdaad, verbetering van de behandeling van gedetineerden en de rechten van kinderen. De vooruitgang is nog onvoldoende wat betreft de rechterlijke macht. het beleid voor corruptiebestrijding, eigendomsrechten en verbetering van de levensomstandigheden van de Romagemeenschap. Ook moeten de parlementaire procedure en de verkiezingen worden aangepakt. Albanië is begonnen met de uitvoering van een actieplan om de aanbevelingen in het advies van de Commissie uit te voeren. Het moet zich echter sterker inspannen om de effectiviteit en volledigheid van de voorgenomen maatregelen te waarborgen, onder meer door nauwe samenwerking met de oppositie. Albanië zal zich op al deze terreinen duurzaam moeten inspannen en aantoonbare vooruitgang moeten boeken, voor de Commissie toekenning van de kandidaatstatus en opening van toetredingsonderhandelingen kan aanbevelen.

Het land is aan zijn verbintenissen op grond van de stabilisatie- en associatieovereenkomst blijven voldoen. Sinds december 2010 hebben de burgers van het land visumvrije toegang tot het Schengengebied, doordat Albanië bevredigende resultaten heeft behaald in het kader van de dialoog over visumliberalisering.

De Commissie wil Albanië steun blijven verlenen bij het verwezenlijken van de op de EU gerichte hervormingen en het voldoen aan de kernprioriteiten van het advies.

Bosnië en Herzegovina

Het optreden van de politieke vertegenwoordigers van Bosnië en Herzegovina blijft blijk geven van het ontbreken van een gemeenschappelijk standpunt over de algehele richting en toekomst van het land en de institutionele opzet ervan. Er is geen consensus over de wijze waarop de werking van de instellingen moet worden verzekerd en verbeterd met inachtneming van de belangen van de constituerende volksgroepen, wat met name van belang is gezien de breed gesteunde EU-aspiraties van het land. De totstandkoming van een uitvoerende en een wetgevende macht na de verkiezingen van oktober 2010 moet nog worden vervolledigd met de formatie van een regering op staatsniveau. Deze lange vertraging is een hindernis voor de hervormingen in Bosnië en Herzegovina die dringend noodzakelijk zijn, wil het land vorderingen maken met zijn streven naar EU-integratie. Het proces van toetreding tot de EU vereist dat er op alle niveaus functionerende instellingen bestaan en een doeltreffend coördinatiemechanisme voor de betrekkingen met de EU, zodat het land met één stem kan spreken.

Het gevolg is dat het algehele tempo van de hervormingen zeer beperkt is gebleven. Er zijn enige resultaten bereikt, zoals de visumvrije toegang die de EU in december 2010 aan burgers van Bosnië en Herzegovina verleende. In juni stemden de leiders van het land ermee in om in het kader van het stabilisatie- en associatieproces met de EU een gestructureerde dialoog over justitie aan te gaan, die gericht is op de totstandkoming van een onafhankelijke, doeltreffende, onpartijdige en verantwoordingsplichtige rechterlijke macht.

Naleving van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens is een essentieel vereiste van de interim-overeenkomst en de stabilisatie- en associatieovereenkomst. Het voortdurende uitblijven van de aanpassing van de grondwet aan een vonnis van het Europees Hof voor de rechten van de mens over etnische discriminatie ten aanzien van de samenstelling van de instellingen van het land is nog steeds reden voor ernstige bezorgdheid[10]. Er moet een geloofwaardig proces tot stand komen om de beslissing van het Europees Hof voor de rechten van de mens uit te voeren. Op staatsniveau moet een wet inzake overheidssteun worden vastgesteld. Ook moet harder worden gewerkt aan de vaststelling van een volkstellingswet op staatsniveau en moeten de hervormingen om de integratie in de EU te vergemakkelijken, worden opgevoerd. Goedkeuring van het algemeen begrotingskader is een prioriteit voor budgettaire duurzaamheid.

Het bestuurlijke systeem in Bosnië en Herzegovina omvat nog steeds internationale aanwezigheid met een uitvoeringsmandaat. Wat het definitieve besluit over de status van Brčko betreft, een punt van de doelstellingen van en voorwaarden voor de sluiting van het kantoor van de hoge vertegenwoordiger[11], is er vooruitgang geboekt met de oplossing van het probleem inzake de elektriciteitsvoorziening in Brčko. Er zijn verdere inspanningen nodig om de nog niet bereikte doelstellingen te verwezenlijken en de overgang te vergemakkelijken van een land onder internationaal bestuur en met internationale beveiliging naar een land met eigen instellingen, dat volledig zelf zijn politiek en wetgevingsproces beheerst, wat een van de vereisten is voor een land dat tot de EU wil toetreden. Van overkoepelend wezenlijk belang voor al deze punten is een stabiel politiek klimaat in het land.

De instelling van een gestructureerde dialoog op het gebied van justitie en de ervaringen die zijn opgedaan met de hervormingen met het oog op visumliberalisering laten zien hoe vooruitgang kan worden bereikt: door een Europese aanpak van dialoog en compromis te hanteren en zich te concentreren op de EU-agenda, kan het land geleidelijk een uitweg vinden uit de verlamming en confrontatie naar samenwerking, en van internationaal toezicht naar een EU-perspectief.

De EU heeft haar rol in Bosnië en Herzegovina versterkt, nu de eerste enige vertegenwoordiger van de EU in Bosnië en Herzegovina zijn ambt heeft aanvaard. De EU zal haar steun aan de instellingen van het land bij de uitvoering van de doelstellingen van de EU-agenda blijven versterken, zoals de Raad in maart 2011 heeft besloten.

Servië

Tegelijk met deze mededeling heeft de Commissie een advies uitgebracht over het verzoek van Servië om toetreding tot de Europese Unie. De conclusies en aanbevelingen in dat advies zijn opgenomen in de bijlage bij deze mededeling.

Kosovo

Door de vervroegde parlementsverkiezingen en de langdurige verkiezingen van een nieuwe president door het parlement, is weinig vooruitgang geboekt met de hervormingsagenda. De verkiezingen gingen gepaard met ernstige tekortkomingen, die Kosovo zal moeten aanpakken. Het constitutionele hof heeft door de wijze waarop het zijn taak uitvoerde, een positieve rol gespeeld.

De nieuwe regering heeft laten zien dat zij zich wil inzetten voor het Europese perspectief van Kosovo, onder meer door aanhoudende inspanningen te leveren op terreinen als visa en handel en de oprichting van een nationale raad voor EU-integratie. Het nieuwe parlement heeft onlangs een begin gemaakt met de vaststelling van de nodige wetgeving voor belangrijke hervormingsprojecten. Er moet veel meer worden gedaan om georganiseerde misdaad en corruptie aan te pakken. Het openbaar bestuur is zwak en de uitvoering van de justitiële hervorming is nog een uitdaging.

Na de resolutie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties van september 2010 is een door de EU-gefaciliteerde dialoog tussen Prishtina/Priština van start gegaan. De dialoog is bedoeld om de samenwerking te bevorderen, vooruitgang te boeken op de weg naar de EU en de kwaliteit van het bestaan te verbeteren. De dialoog verliep tot september in een doorgaans constructieve sfeer en heeft tot overeenstemming geleid op een aantal punten: vrij verkeer van goederen en personen, de burgerlijke stand en het kadaster. Deze constructieve inspanningen moeten doorgang vinden en leiden tot verdere stappen in de normalisatie van de onderlinge betrekkingen. De bereikte overeenstemming moet te goeder trouw ten uitvoer worden gelegd.

De integratie van de Kosovaarse Serviërs ten zuiden van de rivier Ibër/Ibar is verbeterd. De Kosovaarse Serviërs hebben deelgenomen aan de volkstelling in Kosovo en hun opkomst bij de recente algemene verkiezingen bleek groter. Daarentegen houden de interetnische spanningen en incidenten in het noorden van Kosovo aan. Door Belgrado gesteunde afzonderlijke Servische structuren waren tegen de volkstelling en riepen op tot een boycot van de door de Kosovaarse autoriteiten georganiseerde verkiezingen. De Commissie dringt er bij alle betrokken in Kosovo op aan de spanningen te verminderen en volledig met Eulex samen te werken.

De enig mogelijke basis voor vooruitgang in Kosovo is om naar oplossingen te zoeken door middel van dialoog en eenzijdige maatregelen en geweld af te wijzen. De Commissie roept alle betrokkenen op geweld van de hand te wijzen en af te zien van alle maatregelen die de stabiliteit in gevaar brengen.

Kosovo deelt het Europese perspectief van de Westelijke Balkan. In maart heeft de Commissie een voorstel ingediend voor een kaderovereenkomst die het mogelijk maakt dat Kosovo aan EU-programma’s deelneemt, een van de belangrijke initiatieven die in de mededeling over Kosovo uit 2009[12] werd aangekondigd. De Commissie blijft steun verlenen aan de inspanningen van Kosovo om de andere twee belangrijke initiatieven te bereiken – dat wil zeggen uiteindelijke visumliberalisering en een handelsovereenkomst met de EU – alsook aan andere hervormingsinspanningen om het Europese perspectief te versterken. De Commissie zal haar mededeling uit 2009 herzien om te bewerkstelligen dat Kosovo aan het EU-toetredingsproces kan blijven deelnemen. De Commissie stelt voor met Kosovo een gestructureerde dialoog over de rechtsstaat aan te gaan. Zij onderstreept voorts dat het van belang is dat Kosovo een alomvattende agenda voor het noorden opzet.

3.2. Turkije

Turkije is met zijn dynamische economie, zijn belangrijke rol in de regio en zijn bijdrage aan het buitenlandse beleid en de energiezekerheid van de EU van cruciaal belang voor de veiligheid en de welvaart van de Europese Unie. Op het gebied van handel en buitenlandse investeringen is het land al in hoge mate in de EU geïntegreerd door de douane-unie. Turkije heeft zich voor een aantal leidende Europese ondernemingen tot een belangrijk industrieel platform ontwikkeld en is daarmee een waardevolle factor voor de concurrentiepositie van Europa. De sterke groei van het Turkse bbp (bijna 9% in 2010 en naar verwachting 6,1% dit jaar) en het lidmaatschap van de G20 versterken de economische betekenis van het land nog verder.

De bijdrage van Turkije aan de Europese Unie op een aantal cruciale gebieden kan slechts ten volle effectief zijn wanner er sprake is van een actief en geloofwaardig toetredingsproces. Dit proces moet in overeenstemming zijn met de verbintenissen van de EU en de gestelde voorwaarden.

Het blijft van wezenlijk belang dat Turkije de hervormingen met betrekking tot de politieke toetredingscriteria voortzet. De oprichting van een specifiek ministerie voor EU-aangelegenheden is in dit verband een bemoedigend signaal. Alhoewel de afgelopen tien jaar aanzienlijke vooruitgang is geboekt, zijn significante verdere inspanningen vereist om de grondrechten in de praktijk te garanderen, en met name de vrijheid van meningsuiting, de rechten van vrouwen en de vrijheid van godsdienst. Een belangrijke stap in de goede richting is het feit dat Turkije kortgeleden wetgeving heeft aangenomen inzake religieuze stichtingen, waardoor het voor religieuze stichtingen gemakkelijker is geworden om inbeslaggenomen eigendommen terug te krijgen. De Commissie is bereid om Turkije verdere bijstand te bieden om de noodzakelijke hervormingen te bevorderen, onder meer door een inclusieve hervorming van de grondwet.

Turkije intensiveert zijn diplomatieke activiteiten naar aanleiding van de ontwikkelingen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Het blijft ook een constructieve partner op de Westelijke Balkan. Als stabiele staat met democratische instellingen en een snel groeiende economie, een kandidaat-lidstaat die met de EU over toetreding onderhandelt, kan Turkije een belangrijke rol spelen door een stabiliserende invloed uit te oefenen en hervormingen te steunen in de regio, die ook voor de EU tot haar nabuurschap behoort. De EU breidt de politieke dialoog met Turkije over buitenlandspolitieke vraagstukken van wederzijds belang verder uit. In de huidige context is het van belang deze dialoog verder te ontwikkelen als aanvulling op het toetredingsproces en met het oog op sterkere coördinatie.

In het licht van de vorderingen die de leiders van de twee gemeenschappen op Cyprus onder auspiciën van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties hebben gemaakt om een alomvattende regeling voor de kwestie-Cyprus tot stand te brengen, wordt er bij Turkije op aangedrongen om zich op concrete wijze sterker in te zetten voor en een bijdrage te leveren tot deze besprekingen. Een alomvattende oplossing is in het belang van alle partijen, omdat daardoor de stabiliteit in het zuidoostelijke Middellandse Zeegebied wordt bevorderd, nieuwe economische kansen worden aangeboord en de EU-toetredingsonderhandelingen, die in een kritieke fase zijn beland, een sterke impuls wordt gegeven.

De Commissie is bezorgd over de recente spanningen in de betrekkingen tussen Turkije en Cyprus. Zij herinnert eraan dat de Raad erop heeft aangedrongen dat elke soort bedreiging, bron van wrijving of maatregel die afbreuk kan doen aan de betrekkingen van goed nabuurschap of de vreedzame regeling van geschillen kan bemoeilijken, wordt vermeden. De EU heeft voorts nadrukkelijk gewezen op alle soevereine rechten van de EU-lidstaten, waaronder het recht op het sluiten van bilaterale overeenkomsten, overeenkomstig het EU-acquis en het internationaal recht, met inbegrip van het VN-verdrag inzake het recht van de zee. In aansluiting op de standpunten die de Raad en de Commissie de afgelopen jaren herhaaldelijk hebben geuit, wijst de Commissie er opnieuw op dat Turkije dringend dient te voldoen aan zijn verplichting om het aanvullend protocol volledig uit te voeren en met spoed moet werken aan de normalisering van de bilaterale betrekkingen met de Republiek Cyprus. Zij dringt er tevens op aan dat elke soort bedreiging, bron van wrijving of maatregel die afbreuk kan doen aan de betrekkingen van goed nabuurschap of de vreedzame regeling van geschillen kan bemoeilijken, wordt vermeden. De EU zal de vooruitgang inzake deze kwesties blijven volgen en toetsen, overeenkomstig de besluiten van de Raad dienaangaande.

Turkije moet zich meer inspannen om de openstaande bilaterale geschillen met zijn buurlanden, waaronder grensgeschillen, bij te leggen. Van Griekenland is een aanzienlijk aantal formele klachten ontvangen over schendingen van de territoriale wateren en het luchtruim door Turkije, onder meer door vluchten boven Griekse eilanden.

De Commissie streeft ernaar een opwaartse spiraal tot stand te brengen wat het toetredingsproces met Turkije betreft. Op basis van een pragmatische aanpak en door concrete stappen te zetten op gebieden van wederzijds belang, door het eens te worden over wat de hindernissen zijn en door te streven naar vooruitgang bij de harmonisatie met de EU, moet een nieuwe, positieve agenda tot stand komen om zo een meer constructieve en positieve relatie op te bouwen.

Deze agenda moet een groot aantal gebieden bestrijken, waaronder een intensievere dialoog en intensievere samenwerking inzake politieke hervormingen, visa, mobiliteit en migratie, energie, bestrijding van terrorisme, verdere deelname van Turkije aan communautaire programma’s, zoals Europa voor de burger, stedenbanden, handel en de douane-unie, met als doel belemmeringen voor de handel weg te nemen, nauwere coördinatie bij de onderhandelingen over vrijhandelsovereenkomsten tot stand te brengen en nieuwe mogelijkheden te onderzoeken om het gezamenlijke economische potentieel van de EU en Turkije volledig te benutten. Naast de toetredingsonderhandelingen wil de Commissie haar samenwerking met Turkije ook intensiveren om de Turkse inspanningen op het gebied van hervormingen en harmonisatie met het acquis te steunen, onder meer met betrekking tot de hoofdstukken die op dit moment in het kader van de toetredingsonderhandelingen nog niet aan de orde kunnen komen. De Commissie zal de Raad op de hoogte blijven houden wanneer zij van oordeel is dat Turkije aan de desbetreffende benchmarks voldoet[13].

3.3. IJsland

IJsland blijft bezig zich te herstellen van de financiële en economische crisis die het in 2008/2009 doormaakte. De politieke situatie is stabiel gebleven, hoewel de coalitieregering diverse malen op de proef is gesteld en haar meerderheid in het parlement heeft zien slinken.

Het toetredingsproces van IJsland is voortgezet en de screening van de IJslandse wetgeving is voltooid. De reeds hoge mate van integratie met de EU op een groot aantal beleidsgebieden is bij dit proces een aanzienlijk voordeel. De Commissie houdt rekening met de specifieke kenmerken van IJsland en met de verwachtingen van het land, met inachtneming van de gebruikelijke aanpak van de toetredingsonderhandelingen en de beginselen en het acquis van de Unie. Door open en constructief verder te werken, kunnen oplossingen tot stand komen die een afspiegeling vormen van de intensieve samenwerking tussen de EU en de IJslandse autoriteiten.

Op deze basis zijn de onderhandelingen over specifieke hoofdstukken van start gegaan. Er zijn vier hoofdstukken geopend, waarvan er twee voorlopig zijn afgesloten. Dankzij de over het algemeen hoge mate van harmonisatie, vooral wat betreft de hoofdstukken die onder de overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER) en het akkoord van Schengen vallen, kunnen de onderhandelingen vlot verlopen. IJsland zal niettemin bestaande verplichtingen dienen aan te pakken, zoals aangegeven door de Toezichthoudende Autorititeit van de EVA in het kader van de EER-overeenkomst.

Er zijn communicatieactiviteiten opgezet om een geïnformeerd debat over het toetredingsproces van IJsland op gang te brengen. De toetreding tot de EU blijft in IJsland een controversiële kwestie. De Commissie zal steun blijven verlenen op het gebied van informatie en interpersoonlijke contacten.

4. Ondersteuning van het uitbreidingsproces

4.1. Financiële bijstand

De Commissie verleent de uitbreidingslanden financiële en technische bijstand om hen te helpen bij de voorbereiding op de toetreding. Deze bijstand wordt grotendeels verstrekt in het kader van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA), met een totale toewijzing van 11,6 miljard euro voor de periode 2007-2013[14].

Sinds 2010 verschuift de financiële bijstand van de Commissie geleidelijk van steun voor afzonderlijke projecten naar een meer globale, sectorbrede aanpak die zich richt op kernsectoren van de hervormingsagenda van de begunstigde landen. De regeringen van de toetredingslanden worden aangemoedigd een breed en duurzaam beleid te voeren in prioritaire sectoren zoals justitie en binnenlandse zaken, openbaar bestuur, ontwikkeling van de particuliere sector, vervoer, energie, milieu en klimaatverandering, sociale ontwikkeling, landbouw en plattelandsontwikkeling.

In de indicatieve meerjarenplannen voor de periode 2011-2013 zijn voor elk land sleutelsectoren aangegeven in overeenstemming met de specifieke situatie in elk land en de vorderingen van het toetredingsproces. Bijzondere aandacht wordt daarbij geschonken aan de bestrijding van corruptie, de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld en de vrijheid van meningsuiting. Circa 10% van de beschikbare IPA-middelen wordt toegewezen aan meerlandenprojecten voor de Westelijke Balkan plus Turkije. De Commissie heeft vandaag haar jaarlijkse herziening van het indicatief financieel meerjarenkader voor IPA-bijstand goedgekeurd voor de periode 2012-2013.

In overeenstemming met haar mededeling “Een begroting voor Europa 2020” [15] werkt de Commissie thans aan de formulering van het rechtskader voor de verlening van pretoetredingssteun binnen het volgende meerjarige financiële kader, dat de periode 2014-2020 bestrijkt, als onderdeel van een pakket instrumenten op het gebied van het externe optreden.

De bijstand die op grond van de huidige IPA-verordening is verleend, is doeltreffend en efficiënt gebleken. Het voorstel voor een nieuw financieel instrument, dat in december 2011 zal worden gepresenteerd, zal gebruikmaken van de ervaring die bij de uitvoering van het huidige instrument is opgedaan. Op basis hiervan omvat het nieuwe instrument zowel steun voor de vervulling van de toetredingscriteria als steun voor sociaaleconomische ontwikkeling.

In samenspraak met de begunstigde landen, de andere donoren en het maatschappelijk middenveld, en op basis van de tot nu toe opgedane ervaring heeft de Commissie zich gebogen over methoden om de koppeling tussen financiële bijstand en de prioriteiten van de uitbreidingsstrategie te versterken, en de financiële bijstand meer strategisch, meer gericht en flexibeler te maken en de procedures te vereenvoudigen. Punten die in dit verband zijn overwogen, zijn onder ander alomvattende langeretermijnplanning van de bijstand voor alle beleidsgebieden, een sterkere focus op de behoeften en prioriteiten van de begunstigde landen, het belonen van vorderingen in het toetredingsproces, het inzetten van IPA-middelen om door hefboomwerking meer middelen van andere donoren en de particuliere sector te genereren en het vergroten van de rol van het maatschappelijk middenveld.

4.2. Visumliberalisering en mobiliteit

De totstandkoming van visumvrij reizen naar de EU is voor de burgers van alle uitbreidingspartners van het grootste belang en is een onderdeel van het toetredingsproces. Stappen in de richting van liberalisering kunnen echter slechts worden gezet indien de landen voldoen aan voorwaarden ter bescherming van de belangen van de EU op het gebied van interne veiligheid en migratiebeleid.

IJsland maakt reeds deel uit van het Schengengebied. Wat de Westelijke Balkan betreft, hebben Kroatische burgers altijd al zonder visum naar de EU kunnen reizen. Sinds december 2009 kunnen burgers van de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië, Montenegro en Servië zonder visum naar het Schengengebied reizen, en een jaar later kregen burgers van Albanië en Bosnië en Herzegovina diezelfde status.

De recente besluiten tot afschaffing van de visumplicht voor burgers van de Westelijke Balkanlanden werden genomen omdat de betrokken landen voldeden aan de criteria die waren opgenomen op de routekaarten voor de door de Commissie gevoerde dialogen over visumliberalisering. Die dialogen werkten als een sterke stimulans voor hervormingen om te voldoen aan de EU-normen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken: versterking van de bestuurlijke capaciteit voor grensbeheer en beveiliging van documenten, maar ook versterking van de rechtsstaat en bestrijding van transnationale georganiseerde misdaad, corruptie en illegale migratie.

Na de opheffing van de visumplicht werden sommige EU-lidstaten echter geconfronteerd met sterk gestegen aantallen asielaanvragen van burgers van de betrokken landen, met name Servië en de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië. Dit was een aanwijzing voor misbruik van de visumvrijstelling. In reactie daarop heeft de Commissie in januari 2011 in het kader van het stabilisatie- en associatieproces een monitoringmechanisme na visumliberalisering opgezet. Zij voert met de betrokken landen een dialoog om de consistente uitvoering van de hervormingen en effectieve corrigerende maatregelen te beoordelen. De betrokken landen hebben sindsdien de controles ter plaatse versterkt en voorlichtingscampagnes opgezet om hun burgers ter informeren over hun rechten en plichten op het gebied van visumvrij reizen. De Commissie dringt er bij de autoriteiten van de betrokken landen op aan alle noodzakelijke verdere maatregelen te treffen om de visumvrije regeling soepel te laten functioneren. De maatregelen dienen te worden aangevuld met intensievere steun en betere levensomstandigheden voor de meest kwetsbare groepen, waaronder de Roma.

In het kader van een bredere herziening van het visumbeleid van de EU heeft de Commissie bij de Raad een voorstel ingediend voor een wijziging van de visumverordening, die het mogelijk maakt om de visumvrijstelling voor burgers van een derde land tijdelijk op te schorten in geval van een plotselinge toestroom van personen uit dat land[16].

Met een liberalisering van de visumregeling voor Kosovo zou dit proces voor de Westelijke Balkan zijn voltooid. In december 2010 bevestigde de Raad dat ook Kosovo een eventuele visumliberalisering tegemoet zal kunnen zien zodra aan alle voorwaarden is voldaan. Om aan deze voorwaarden te voldoen, heeft Kosovo een rechtskader voor overname vastgesteld en bilaterale overnameovereenkomsten ondertekend met dertien landen in het Schengengebied. Kosovo heeft re-integratieplannen opgesteld en heeft de tenuitvoerlegging daarvan voortgezet. De Commissie zal daarom tegen het einde van het jaar een visumdialoog met Kosovo opstarten.

De EU en Turkije zijn begonnen hun samenwerking inzake visumvraagstukken te intensiveren, en de Commissie is een dialoog aangegaan met Turkije over visa, mobiliteit en migratie, overeenkomstig de Raadsconclusies van februari 2011. Een en ander heeft al tot resultaten geleid wat betreft zowel de afgifte van visa aan Turkse reizigers als de aanpak van illegale immigratie naar de EU, en helpt bij het vaststellen van de concrete stappen die Turkije moet zetten om voor een toekomstige visumliberalisering in aanmerking te kunnen komen. Een belangrijke stap in deze context zou zijn als Turkije de nodige maatregelen neemt voor spoedige sluiting van de overnameovereenkomst.

4.3. Informatie en communicatie

Het uitbreidingsbeleid kan alleen slagen als het door het publiek wordt gesteund. De nationale, regionale en plaatselijke autoriteiten van de lidstaten en de uitbreidingslanden vervullen een centrale rol waar het gaat om informatie en communicatie daaromtrent.

De Commissie wil een geïnformeerd publiek debat over het uitbreidingsproces faciliteren, dat gebaseerd is op gebruikersvriendelijke feitelijke informatie via alle media. Daarbij moeten vooral jongeren en belangrijke opiniemakers zoals journalisten en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven worden aangesproken. Ook uitwisselingen van parlementariërs kunnen een belangrijke rol spelen bij het stimuleren van een geïnformeerde discussie en wederzijds begrip van het uitbreidingsproces.

In de komende periode zullen de volgende stappen in het uitbreidingsproces met de uitbreidingslanden worden besproken. Concrete resultaten zijn de beste reclame voor het uitbreidingsbeleid van de EU. De succesvolle afronding van de onderhandelingen met Kroatië kan als een goed voorbeeld dienen, evenals de economische veerkracht van Zuidoost-Europa en concrete prestaties in belangrijke sectoren zoals energievoorziening en vervoersnetwerken. Het is van wezenlijk belang om het publiek uit te leggen hoe de uitbreidingsagenda de EU kan helpen haar doelen te bereiken met betrekking tot de economische crisis, werkgelegenheid, milieu en klimaatverandering, veiligheid en migratie, terwijl tegelijkertijd in de uitbreidingslanden de hervormingen worden versneld en de levensomstandigheden worden verbeterd.

5. Conclusies en aanbevelingen

Op basis van de voorgaande analyse komt de Commissie tot de volgende conclusies en aanbevelingen:

1. Het doel van de uitbreiding is het gebied van vrede, stabiliteit, democratie en welvaart van de EU te vergroten. De uitbreiding komt ten goede aan de EU in haar geheel en stelt haar in staat mondiale uitdagingen beter aan te pakken. Door de voltooiing van de uitbreidingsonderhandelingen met Kroatië in juni is het uitbreidingsproces van de Europese Unie in een nieuwe fase gekomen.

2. Het uitbreidingsbeleid is een krachtig instrument voor omvorming van de samenleving gebleken. De landen die tot de Unie zijn toegetreden en de landen die naar de toetreding toewerken, hebben indrukwekkende veranderingen ondergaan als gevolg van op de toetreding gerichte democratische en economische hervormingen. De ontwikkeling die Kroatië heeft doorgemaakt sinds het betreden van het toetredingspad getuigt opnieuw van de omvormende kracht van de EU.

3. In het kader van haar uitbreidingsbeleid, dat zij voert op basis van de hernieuwde consensus die de Europese Raad in december 2006 heeft goedgekeurd, past de EU strenge voorwaarden toe en houdt zij met toenemende aandacht toezicht op de vorderingen. Dit leidt ertoe dat de kandidaten uitstekend zijn voorbereid, wat voor zowel de landen zelf als voor de EU een voordeel is.

4. De ervaring die bij de onderhandelingen met Kroatië is opgedaan, zal worden benut bij de lopende en toekomstige onderhandelingen. De Commissie zal in dat verband een nieuwe aanpak voorstellen voor kwesties op het gebied van het gerechtelijk apparaat en de grondrechten en justitie, vrijheid en veiligheid. Deze vraagstukken moeten in het begin van het toetredingsproces aan de orde komen en de hoofdstukken moeten in overeenstemming daarmee worden geopend op basis van actieplannen, aangezien voor deze kwesties een overtuigende staat van dienst moet worden opgebouwd. De Commissie wil in alle fasen van het proces regelmatig verslag uitbrengen over de op deze terreinen geboekte vooruitgang ten opzichte van mijlpalen die, met eventueel noodzakelijke corrigerende maatregelen, in de actieplannen zijn vastgesteld. Ter ondersteuning van dit proces zullen gerichte IPA-middelen worden vastgesteld.

5. Een geloofwaardig uitbreidingsproces dat een duidelijke toetredingsperspectief biedt op basis van strikte voorwaarden is cruciaal voor het stimuleren van de hervormingen in de uitbreidingslanden en biedt de burgers van deze landen reeds tijdens de voorbereidingen op de toetreding tastbare resultaten. De voorwaarden voor de toenadering tot de EU werken als een sterke stimulans om aan de moeilijke hervormingen te beginnen. De voorwaarden zijn ook cruciaal om in de lidstaten steun voor de uitbreiding te verwerven.

6. De succesvolle Europese koers van Kroatië is een voorbeeld voor de andere uitbreidingslanden. Nu het eerste land van de Westelijke Balkan tot de EU gaat toetreden, wordt de Europese toekomst van de regio werkelijkheid.

7. Versterking van de rechtsstaat blijft voor de meeste uitbreidingslanden een grote uitdaging en een cruciale voorwaarde voor het streven naar het EU-lidmaatschap. De Commissie zal verder prioriteit blijven verlenen aan de hervorming van de rechterlijke macht en het openbaar bestuur en de strijd tegen georganiseerde misdaad en corruptie, onder meer door middel van regelmatige monitoring, gestructureerde dialogen, intercollegiale toetsing, institutionele opbouw, twinning en financiële bijstand.

8. In een aantal uitbreidingslanden hebben zich negatieve ontwikkelingen voorgedaan wat de vrijheid van meningsuiting betreft. Het is essentieel dat de uitbreidingslanden een open en pluralistisch medialandschap garanderen dat kritische en onafhankelijke journalistiek mogelijk maakt. De Commissie zal de ontwikkelingen op dit gebied van nabij volgen en deze vraagstukken ook verder aan de orde stellen bij de toetredingsonderhandelingen, met name in het hoofdstuk betreffende de rechterlijke macht en de grondrechten.

9. Regionale samenwerking, een steunpilaar voor verzoening en integratie in de EU, blijft een essentieel element van het stabilisatie- en associatieproces. Hoewel deze samenwerking op een aantal gebieden verdere vooruitgang te zien heeft gegeven, hebben kwesties die veelal het gevolg zijn van conflicten uit het verleden nog steeds negatieve gevolgen en tasten zij de stabiliteit van de Westelijke Balkan aan. Deze problemen moeten met spoed worden aangepakt. Het is een dringende noodzaak om bij de regionale samenwerking naar inclusiviteit te streven. Ongeacht de geschillen over de status van Kosovo moet het mogelijk zijn dit te verwezenlijken als alle partijen een constructieve en pragmatische aanpak hanteren.

10. Bilaterale problemen dienen door de betrokken partijen vastberaden te worden opgelost in een geest van goed nabuurschap en rekening houdend met de algemene belangen van de EU. Deze problemen moeten zo vroeg mogelijk worden aangepakt en mogen geen vertragingen tot gevolg hebben voor het toetredingsproces. Blokkades die verband houden met bilaterale geschillen kunnen afbreuk doen aan de omvormende kracht van het uitbreidingsproces. De Commissie dringt er bij de betrokken partijen op aan dat zij alle nodige inspanningen doen om grensgeschillen op te lossen overeenkomstig de gebruikelijke beginselen en methoden, en deze geschillen zo nodig voorleggen aan het Internationaal Gerechtshof. Goede betrekkingen met de buurlanden blijven van groot belang. De EU is bereid hulp te bieden voor het zoeken naar oplossingen en daarmee verband houdende initiatieven te steunen.

11. De totstandkoming van visumvrij reizen naar de EU is voor de burgers van alle uitbreidingspartners van het grootste belang. Met de visumliberalisering in het kader van het uitbreidingsproces is verdere vooruitgang geboekt door de afschaffing van de visumplicht voor burgers van Bosnië en Herzegovina en Albanië in december 2010, toen deze landen aan de gestelde voorwaarden voldeden. De Commissie dringt er bij de autoriteiten van de Westelijke Balkanlanden op aan alle noodzakelijke maatregelen te treffen om misbruik van de visumvrijstelling te voorkomen. De Commissie heeft harerzijds het toezicht na de afschaffing van de visumplicht versterkt door een mechanisme op te zetten voor dialoog met de betrekken landen, dat maatregelen tegen misbruik omvat.

12. Gezien de vooruitgang die Kosovo heeft geboekt op het gebied van overname en re-integratie van terugkerenden, overeenkomstig de Raadsconclusies van december 2010, zal de Commissie tegen het einde van het jaar een visumdialoog met Kosovo aangaan. De EU heeft de samenwerking met Turkije inzake visumvraagstukken geïntensiveerd, en de Commissie is een dialoog aangegaan met Turkije over visa, mobiliteit en migratie. Zij zal vaststellen welke concrete stappen van Turkije worden verwacht met het oog op toekomstige visumliberalisering. Een belangrijke stap zou zijn als Turkije de nodige maatregelen neemt voor spoedige sluiting en inwerkingtreding van de overnameovereenkomst.

13. Na de wereldwijde economische crisis zijn de uitbreidingslanden de weg naar economisch herstel ingeslagen, zij het niet allemaal in hetzelfde tempo. Turkije is uit de crisis gekomen met een omvangrijkere economie en blijft een indrukwekkende groei vertonen. Alle uitbreidingslanden hebben echter met grote problemen te kampen. In de meeste landen is de werkloosheid hoog en neemt zij nog steeds toe. Budgettaire consolidatie, structurele hervorming en verbetering van het ondernemingsklimaat, onder meer door versterking van de rechtsstaat en hervorming van de arbeidsmarkt, zijn belangrijke prioriteiten die duurzaamheid van het herstel en inclusieve groei moeten waarborgen. De Commissie dringt er in dit verband bij de uitbreidingslanden op aan de doelstellingen van Europa 2020 als uitgangspunt voor hun hervormingen te gebruiken.

14. In december 2011 zal de Commissie het kader presenteren voor de verlening van financiële pretoetredingssteun binnen het meerjarige financiële kader voor de periode 2014-2020, op basis van de positieve ervaringen met het huidige instrument. Aan de hand van deze ervaring zal de Commissie de koppeling tussen bijstand en de prioriteiten van de uitbreidingsstrategie versterken, waarbij de nadruk komt te liggen op sociaaleconomische ontwikkeling, de flexibiliteit van de bijstand wordt versterkt de procedures worden vereenvoudigd.

15. Het uitbreidingsbeleid kan alleen slagen als het door het publiek wordt gesteund. De nationale, regionale en plaatselijke autoriteiten van de lidstaten en de uitbreidingslanden vervullen een centrale rol waar het gaat om informatie en communicatie daaromtrent. De Commissie wil een geïnformeerd publiek debat over het uitbreidingsproces faciliteren, dat gebaseerd is op gebruikersvriendelijke feitelijke informatie. De Commissie moedigt de ontwikkeling aan van een actief maatschappelijk middenveld, dat een wezenlijk onderdeel van de democratie is en een geïnformeerde discussie over de uitbreiding van de EU vergemakkelijkt.

16. De Commissie heeft een gunstig advies uitgebracht over de toetreding van Kroatië tot de EU op 1 juli 2013. De toetredingsonderhandelingen konden worden afgerond doordat Kroatië heeft voldaan aan de benchmarks voor afsluiting voor de resterende terreinen, waaronder moeilijke hoofdstukken zoals de rechterlijke macht en de grondrechten en het mededingingsbeleid. Kroatië moet de hervormingen blijven consolideren in overeenstemming met de verbintenissen die het land bij de toetredingsonderhandelingen is aangegaan. De Commissie zal de verdere voorbereidingen van Kroatië om de verantwoordelijkheden van het lidmaatschap op zich te kunnen nemen, van nabij volgen. De verwachting is dat Kroatië ondersteuning zal blijven bieden voor het toetredingsproces van de andere Westelijke Balkanlanden.

17. Turkije is met zijn dynamische economie en zijn belangrijke rol in de regio van cruciaal belang voor de Europese Unie. De huidige regionale en mondiale politieke en economische ontwikkelingen hebben dit laten zien. Turkije is doorgegaan met de voor de EU relevante hervormingen, maar er zijn nog aanzienlijke verdere inspanningen nodig, onder meer om de belangrijkste grondrechten te waarborgen. Het is betreurenswaardig dat de toetredingsonderhandelingen al meer dan een jaar geen vooruitgang te zien hebben gegeven. De Commissie zal streven naar een hernieuwde positieve agenda voor de betrekkingen tussen de EU en Turkije, een agenda die steun blijft bieden voor de hervormingen, met name een inclusief proces voor de hervorming van de grondwet, en economische integratie. Deze agenda kan een groot aantal terreinen van gemeenschappelijk belang bestrijken, waaronder politieke hervormingen, een dialoog over het buitenlands beleid, harmonisatie met het acquis van de EU, visa, mobiliteit en migratie, energie, de terrorismebestrijding, handel en deelname aan EU-programma’s. De bijdrage van het land aan de EU kan slechts ten volle effectief zijn binnen een geloofwaardig en actief toetredingsperspectief.

De Commissie is bezorgd over de recente spanning in de betrekkingen tussen Turkije en Cyprus. Zij herinnert eraan dat de Raad er bij Turkije op heeft aangedrongen dat elke soort bedreiging, bron van wrijving of maatregel die afbreuk kan doen aan de betrekkingen van goed nabuurschap of de vreedzame regeling van geschillen kan bemoeilijken, wordt vermeden. De EU heeft voorts nadrukkelijk gewezen op alle soevereine rechten van de EU-lidstaten, waaronder het recht op het sluiten van bilaterale overeenkomsten, overeenkomstig het EU-acquis en het internationaal recht, met inbegrip van het VN-verdrag inzake het recht van de zee.

De EU heeft herhaaldelijk onderstreept dat Turkije dringend moet voldoen aan de verplichting om het aanvullend protocol bij de associatieovereenkomst volledig en op niet-discriminerende wijze toe te passen en tevens vooruitgang moet boeken met de normalisering van de bilaterale betrekkingen met de Republiek Cyprus. Dit kan een aanzienlijke stimulans voor het toetredingsproces betekenen. De EU zal de ontwikkelingen blijven volgen en de vorderingen toetsen met betrekking tot de in de verklaring van 21 september 2005 beschreven kwesties, overeenkomstig de relevante conclusies van de Raad. Als vooruitgang uitblijft, beveelt de Commissie aan dat de EU haar maatregelen uit 2006 handhaaft.

18. Wat betreft de kwestie-Cyprus hebben de leiders van de Grieks-Cypriotische en de Turks-Cypriotische gemeenschap de onderhandelingen geïntensiveerd over een alomvattende regeling onder auspiciën van de Verenigde Naties. De Commissie ondersteunt deze inspanningen ten stelligste en verleent technische bijstand op terreinen waarop de EU bevoegd is. De Commissie roept de leiders van beide gemeenschappen op om de onderhandelingen tot een succesvol einde te brengen en dringt er bij alle betrokkenen op aan om alles te doen wat in hun vermogen ligt om een alomvattende regeling tot stand te brengen. Bij de huidige intensieve besprekingen over Cyprus is het cruciaal dat alle betrokkenen terughoudendheid betrachten en al het mogelijke doen om een positief klimaat te creëren dat een succesvolle afronding van het proces mogelijk maakt, en daarmee een concrete bijdrage leveren tot een alomvattende regeling.

19. Het toetredingsproces van IJsland is in een hogere versnelling gekomen en onderhandelingen over specifieke hoofdstukken van het acquis zijn van start gegaan. De hoge mate van integratie met de EU op een groot aantal beleidsgebieden is bij dit proces een aanzienlijk voordeel. De Commissie houdt rekening met de specifieke kenmerken van IJsland en met de verwachtingen van het land, met volledige inachtneming van de gebruikelijke aanpak van de toetredingsonderhandelingen en in overeenstemming met de beginselen en het acquis van de Unie, alsmede het onderhandelingskader. De Commissie zal feitelijke informatie over het EU-lidmaatschap blijven bieden in verband met de publieke discussie in IJsland over de toetreding.

20. De voormalige Joegoslavische republiek Macedonië blijft in voldoende mate voldoen aan de politieke criteria. Er is enige vooruitgang geboekt inzake de kernhervormingen. De tenuitvoerlegging van de vastgestelde wetgeving, de waarborging van de vrijheid van meningsuiting in de media, de versterking van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, de hervorming van het openbaar bestuur en de bestrijding van corruptie blijven echter aanzienlijke uitdagingen vormen.

De Commissie herhaalt haar aanbeveling dat met de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie geopend moeten worden. De Commissie herhaalt tevens haar voorstel om zonder verder uitstel over te gaan naar de twee fase van de associatie, zoals in de stabilisatie- en associatieovereenkomst voorzien.

De instandhouding van betrekkingen van goed nabuurschap, zoals een door onderhandelingen tot stand gekomen en wederzijds aanvaardbare oplossing van het geschil betreffende de naam van het land, onder auspiciën van de VN, blijft van wezenlijk belang. Er mag niet nog een jaar verloren gaan.

21. De kernprioriteiten die de EU in 2010 heeft vastgesteld als voorwaarde voor het openen van toetredingsonderhandelingen, heeft Montenegro met succes aangepakt. Het land heeft de nationale consensus over Europese integratie geconsolideerd. In het licht van de geboekte vooruitgang is de Commissie van oordeel dat Montenegro in de vereiste mate voldoet aan de criteria voor het lidmaatschap, met name de politieke criteria van Kopenhagen. Het zal echter van wezenlijk belang zijn om het tempo van de hervormingen vol te houden, waarbij bijzondere aandacht moet worden besteed aan de tenuitvoerlegging van wetgeving en beleid op het gebied van de rechtsstaat. De Commissie wil daarom voorstellen dat in het geval van Montenegro de in punt 4 genoemde nieuwe aanpak voor de onderhandelingshoofdstukken inzake de rechterlijke macht en de grondrechten en justitie, vrijheid en veiligheid wordt gevolgd.

Gezien deze overwegingen en met inachtneming van de Raadsconclusies van december 2010 beveelt de Commissie aan toetredingsonderhandelingen te openen met Montenegro.

22. De binnenlandse politiek van Albanië werd het afgelopen jaar in hoge mate beheerst door de aanhoudende politieke patstelling tussen de regerende meerderheid en de oppositie en voortdurende confrontaties. Voortbouwend op recente bemoedigende ontwikkelingen moeten de politieke krachten in Albanië nu dringend opnieuw een politieke dialoog tot stand brengen en in stand houden op een niveau dat belangrijke democratische instellingen in staat stelt naar behoren te functioneren en verbetering van het verkiezingskader en tenuitvoerlegging van cruciale hervormingen betreffende de integratie in de EU mogelijk maakt. De Commissie dringt er bij de belangrijkste actoren op aan om gezamenlijk concrete methoden uit te werken om binnenlandse meningsverschillen te overbruggen, met als doe het Europese perspectief van het land te verwezenlijken.

23. De Commissie heeft vandaag haar advies over het lidmaatschapsverzoek van Servië uitgebracht. De Commissie beveelt de Europese Raad aan Servië de status van kandidaat-lidstaat te verlenen, gezien de vooruitgang tot nu toe en ervan uitgaande dat Servië de dialoog met Kosovo hervat en snel overgaat tot uitvoering te goeder trouw van de gemaakte afspraken.

Servië is goed op weg naar adequate vervulling van de politieke criteria van Kopenhagen en de voorwaarden van het stabilisatie- en associatieproces, mits de vooruitgang aanhoudt en praktische oplossingen worden gevonden voor de problemen met Kosovo.

De Commissie is daarom van mening dat de onderhandelingen over de toetreding van Servië tot de Europese Unie moeten worden geopend zodra verdere aanzienlijke vooruitgang is geboekt met betrekking tot de volgende kernprioriteit:

– verdere normalisering van de betrekkingen met Kosovo, overeenkomstig de voorwaarden van het stabilisatie- en associatieproces, door volledige eerbiediging van de beginselen van inclusieve regionale samenwerking, volledige eerbiediging van de bepalingen van het Verdrag tot oprichting van de energiegemeenschap, oplossingen op het gebied van telecommunicatie en wederzijdse erkenning van diploma’s, uitvoering te goeder trouw van alle gemaakte afspraken en actieve samenwerking met Eulex zodat deze missie haar taken overal in Kosovo kan uitvoeren.

Zodra Servië voldoende vooruitgang heeft geboekt met deze kernprioriteit, zal de Commissie hierover een verslag opstellen.

24. De EU blijft de dialoog tussen Belgrado en Prishtina/Priština faciliteren om samenwerking te bevorderen, vooruitgang op de weg naar de EU te bereiken en de levensomstandigheden van de mensen te verbeteren. Deze dialoog is tot dusver een waardevol instrument gebleken om de geschillen tussen de twee partijen aan de orde te stellen en heeft al tot overeenstemming geleid op gebieden als het vrije verkeer van goederen en personen, het bevolkingsregister en het kadaster.

25. Tijdens het door langdurige verkiezingen gemarkeerde jaar in Kosovo werd slechts beperkte vooruitgang geboekt wat de hervormingsagenda betreft. De president en de regering hebben laten zien dat zij zich willen inzetten voor Kosovo’s Europese perspectief. Dit heeft tot een aantal initiële hervormingen geleid. Er zijn nog grote uitdagingen wat betreft de aanpak van georganiseerde misdaad en corruptie en de versterking van het openbaar bestuur. De Commissie stelt voor met Kosovo een gestructureerde dialoog over de rechtsstaat aan te gaan, met als doel deze uitdagingen aan te pakken en justitiële hervormingen te ondersteunen.

Hoewel de integratie van de Kosovaarse Serviërs in het zuiden is verbeterd, zijn de spanningen in het noorden van Kosovo toegenomen. Het Europese perspectief moet ook gelden voor de bevolking in het noorden. De Commissie onderstreept dat het daarvoor van belang is dat Kosovo een alomvattende agenda voor het noorden opzet.

De Commissie zal steun blijven verlenen aan de inspanningen van Kosovo om zijn Europese perspectief te verwezenlijken. Dit betreft met name visa, een handelsovereenkomst en de deelname van Kosovo aan EU-programma’s overeenkomstig de mededeling van de Commissie uit 2009. De Commissie zal daarom die mededeling herzien om te zorgen dat Kosovo aan het EU-toetredingsproces kan blijven deelnemen. De Commissie moedigt de inspanningen aan om een einde te maken aan hindernissen voor de ontwikkeling van de betrekkingen tussen de EU en Kosovo die het gevolg zijn van meningsverschillen over de status van Kosovo.

26. De politieke en institutionele patstelling in Bosnië en Herzegovina duurt nog voort, wat geleid heeft tot blokkades bij het functioneren van de staat en de uitvoering van EU-gerelateerde hervormingen. De regeringsvorming op staatsniveau is zeer urgent om een effectief staatsbestuur te waarborgen. Om vorderingen te maken op de weg naar de EU moet het land de grondwet aanpassen aan een uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens, namelijk om etnische discriminatie bij de samenstelling van de staatsinstellingen weg te nemen. Ook moet een wet inzake staatssteun worden vastgesteld en een wet inzake volkstellingen. De verbintenis van het land om in het kader van het stabilisatie- en associatieproces een gestructureerde dialoog over justitie aan te gaan is een voorbeeld van hoe het moet: een dialoog aangaan, compromissen sluiten en je richten op de EU-agenda.

Het is essentieel dat vooruitgang wordt geboekt bij het voldoen aan de doelstellingen en voorwaarden voor de sluiting van het bureau van de hoge vertegenwoordiger. De benoeming van de eerste enige vertegenwoordiger van de EU in Bosnië en Herzegovina versterkt de aanwezigheid van de EU en haar steun aan dit land, dat bezig is met een overgang van internationaal toezicht naar een toekomst in Europa, zoals omschreven in de conclusies van de Raad van maart 2011.

27. Het uitbreidingsbeleid van de EU heeft in de landen die naar de toetreding streven diepgaande democratische en economische veranderingen t