WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE

SAMENVATTING VAN HET ANALYTISCHE DOCUMENT

Bij de

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

Een kwaliteitskader voor stages Tweede fase van de raadpleging van de sociale partners op Europees niveau overeenkomstig artikel 154 VWEU

Dit werkdocument van de diensten van de Commissie geeft een samenvatting van de analyse die de basis vormt voor de tweede fase van de raadpleging van de Europese sociale partners over een mogelijk EU-initiatief voor een kwaliteitskader voor stages. Bij de raadpleging zullen, overeenkomstig de artikelen 154 en 155 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), de adviezen van de Europese sociale partners worden ingewonnen over de inhoud van een mogelijk EU-initiatief op dit gebied. Dit document sluit aan op een openbare raadpleging die tussen 19 april en 11 juli 2012 heeft plaatsgevonden en een eerste fase van de raadpleging van de sociale partners over de mogelijke richting van een EU-initiatief, die plaatsvond tussen 11 september en 23 oktober 2012.

1. Aard van het probleem

Momenteel kunnen meer dan vijf miljoen jongeren in de EU onder 25 jaar geen baan vinden: in sommige lidstaten bedraagt de werkloosheid onder jongeren meer dan 50 %. In dit verband is verbetering van de toegang van jongeren tot de arbeidsmarkt en versoepeling van de overgang van school naar werk een topprioriteit voor de EU. Stages – gedefinieerd als een beperkte periode waarin studenten of jongeren die kort tevoren een opleiding hebben afgerond, in een bedrijf, een overheidsinstelling of instelling zonder winstoogmerk werken om nuttige en praktische werkervaring op te doen voordat zij de arbeidsmarkt op gaan – kunnen in dit verband een cruciale rol spelen. Stages kunnen een springplank zijn naar productievere beroepsloopbanen, kunnen bijdragen tot het creëren van duurzame werkgelegenheid, de jeugdwerkloosheid helpen terugdringen en uiteindelijk bijdragen tot een hogere arbeidsparticipatie, een van de kerndoelen van de Europa 2020-strategie. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat stages – in tegenstelling tot leerlingplaatsen – in de meeste lidstaten niet onder arbeidsovereenkomsten vallen, wat ook betekent dat zij in het algemeen minder gereguleerd zijn.

Hoewel stages niet alleen voor stagiairs, maar ook voor werkgevers en voor de samenleving als geheel een aantal voordelen hebben, erkennen de EU-instellingen dat er problemen zijn ten aanzien van de doeltreffendheid, de beschikbaarheid en de kwaliteit van stages. Met name stages op de vrije markt (waarbij naast de stagiair en de gastorganisatie geen andere instelling betrokken is bij de vaststelling en organisatie van de stage en het toezicht op de stage, de leerstof en andere voorwaarden; dit is vaak – maar niet altijd – het geval bij postdoctorale stages), het minst gereguleerde type stage in de meeste landen, verdienen hierbij bijzondere aandacht. In 2010 heeft het Europees Parlement een resolutie aangenomen waarin wordt verzocht om betere en gegarandeerde stageplaatsen en om een Europees kwaliteitshandvest voor stages, dat voorziet in minimumnormen voor stages om hun educatieve waarde te verzekeren en uitbuiting te voorkomen. In 2011 heeft de Europese Commissie werd in het initiatief "Kansen voor jongeren" aangekondigd dat zij vóór eind 2012 een kwaliteitskader voor stages zou creëren. In juni 2012 concludeerde de Europese Raad bovendien dat "de jeugdwerkloosheid dringend [dient] te worden aangepakt, in het bijzonder via de initiatieven van de Commissie inzake jongerengaranties en het kwaliteitskader voor stages". Tot slot hebben de Europese sectoroverschrijdende sociale partners (BusinessEurope, EUAPME, het CEEP en het EVV) afgesproken om meer en betere leer- en stageovereenkomsten te stimuleren en te zorgen voor een goede arbeidsomstandigheden om nieuwe werknemers te verwelkomen en te ondersteunen, als kernactiviteit uit hoofde van hun kaderovereenkomst over inclusieve arbeidsmarkten van 2010.

Kwaliteitsproblemen

Uit studies en onderzoeken blijkt dat kwaliteitsproblemen in verband met stages meestal verbonden zijn met het ontbreken van leerinhoud, het gebrek aan of een ontoereikende vergoeding/beloning, en ontoereikende arbeidsvoorwaarden. Een ander probleem – dat grotendeels samenhangt met de vorige – is de geringe mobiliteit van stagiairs binnen de EU.

Belangrijke kwaliteitselementen die uit het stageonderzoek[1] naar voren zijn gekomen Een hoogwaardige stage moet de stagiair de gelegenheid bieden praktische vaardigheden te verwerven die zijn toegesneden op de behoeften van de arbeidsmarkt en een aanvulling vormen op de studie van de stagiair, zodat de inzetbaarheid van de stagiair wordt verbeterd. Een hoogwaardige stage moet gebaseerd zijn op een overeenkomst tussen de stagiair en de gastorganisatie. De stageovereenkomst moet de volgende elementen omvatten: • Doelstellingen, inhoud en toezicht: Stages moeten de stagiair de gelegenheid bieden praktische vaardigheden te verwerven die een aanvulling vormen op zijn of haar theoretische studie. De richtsnoeren geven aan dat de educatieve inhoud moet worden gewaarborgd door iedere stagiair een persoonlijke stagebegeleider of mentor in de gastorganisatie toe te wijzen. • Duur: Stages op de vrije markt moeten doorgaans niet langer duren dan zes maanden. Verplichte postdoctorale beroepsopleiding van artsen, juristen, leerkrachten en dergelijke zijn hiervan vrijgesteld omdat deze stages meestal sterk gereglementeerd zijn. • Beloning/onkostenvergoeding: Indien er een wederzijds voordeel is voor zowel de gastorganisatie als de stagiair in de vorm van kennisoverdracht en leren, kan een onbetaalde stage gepast zijn. Daarom zou in een leidraad voor beloning/vergoeding moeten worden vastgelegd dat in de schriftelijke stageovereenkomst duidelijk moet worden bepaald of een vergoeding of beloning wordt aangeboden, en zo ja, welke. • Socialezekerheidsvoorzieningen: De socialezekerheidsvoorzieningen moeten tussen de stagiair en de werkgever worden verduidelijkt. Dit heeft onder andere betrekking op ziektekosten- en arbeidsongevallenverzekeringen.

Onvoldoende leerinhoud kan betekenen dat de gastorganisatie de stagiairs geen of onvoldoende leersessies biedt waarin haar werkzaamheden, activiteiten enz. worden uitgelegd, of geen mentor aanwijst. Dit komt vrij vaak voor in het geval van stages waarbij stagiairs relatief eenvoudige werkzaamheden moeten uitvoeren.

Een tweede categorie problemen betreft het gebrek aan of een ontoereikende vergoeding. Volgens de enquête van het Europees Jeugdforum verdiende slechts 25 % van de stagiairs genoeg om in hun levensonderhoud te voorzien. De gebrekkige beloning verklaart de bezorgdheid over gelijke toegang en roept vragen op over werkgevers die stages als een vorm van onbetaalde arbeid gebruiken, waarbij "goedkopere" stagiairs worden gebruikt voor instapbanen en/of andere vacatures in plaats van reguliere werknemers. Niettemin is het belangrijk om op te merken dat de beloning-/compensatiekwesties moeten worden opgelost op het niveau van de lidstaten of door de sociale partners, omdat de EU-verdragen geen rechtsgrondslag bieden voor EU-optreden in dit verband (zie ook punt 4 – Rechtsgrondslag en subsidiariteit).

Een derde groep problemen heeft betrekking op arbeidsvoorwaarden afgezien van vergoeding, zoals lange werkdagen, slechte arbeidsomstandigheden, het ontbreken van socialezekerheidsdekking voor ziektekosten of beroepsrisico's, gebrek aan duidelijkheid over de toepasselijke wettelijke regelingen, billijkheidsaspecten enz.

Tot slot is een vierde groep van problemen op het gebied van de integratie van de arbeidsmarkt in de EU de geringe mobiliteit binnen de EU voor stagiairs. Dit heeft belangrijke negatieve gevolgen voor de integratie van de arbeidsmarkten van de EU en verhindert dat jongeren die in landen met een gebrekkig stageaanbod wonen, kunnen profiteren van betere kansen in de interne markt van de EU.

2. Raadpleging van de belanghebbende partijen

Openbare raadpleging en raadpleging van de Europese sociale partners

De openbare raadpleging leverde meer dan 250 reacties op. Vakbonden, evenals ngo's, jongerenorganisaties, onderwijsinstellingen, instanties die betrokken zijn bij grensoverschrijdende stages en de meeste individuele respondenten waren het grotendeels eens met de analyse van de Commissie, de definitie van essentiële elementen van hoogwaardige stages, de probleemstelling en doelstellingen, en waren over het algemeen voorstander van een initiatief van de Commissie op dit gebied (een aantal vroeg om een bindend juridisch instrument, terwijl anderen de voorkeur gaven aan niet-bindende aanbevelingen); werkgeversorganisaties, kamers van koophandel en industrie erkennen de positieve rol van stages in de overgang van school naar werk en in het verwerven van vaardigheden, maar nemen een meer terughoudend standpunt in: zij uiten twijfels over de vraag of belonings- en socialezekerheidskwesties in dit verband aan de orde moeten worden gesteld, en sommige trekken de noodzaak van een Europees initiatief in twijfel.

Zowel de werkgeversorganisaties als de lidstaten hebben erop gewezen dat het kader flexibel genoeg moet blijven om rekening te kunnen houden met de diversiteit van de nationale systemen en werkwijzen. Tegenstanders van EU-optreden voerden aan dat de minimumeisen voor stages niet op Europees niveau moeten worden bepaald omdat de EU niet bevoegd is, in het bijzonder op het gebied van beloning. Er werd ook bezorgdheid geuit dat stageregelingen onwerkbaar zouden kunnen worden door juridische of administratieve procedures die bedrijven zouden kunnen ontmoedigen stagiairs aan te nemen, waardoor jongeren de kans op waardevolle werkervaring wordt ontnomen. De meningen over de reikwijdte van een mogelijk initiatief liepen ook uiteen, met name ten aanzien van de mogelijkheid om de reikwijdte te beperken tot stages op de vrije markt.

De reacties op de eerste fase van de raadpleging van de Europese sociale partners hebben de bovenstaande standpunten bevestigd, zonder dat nieuwe elementen werden aangevoerd.

3. Doelstellingen van het initiatief

De algemene doelstellingen van een initiatief op dit gebied zijn:

1) de overgang van onderwijs naar werk vergemakkelijken

Kwalitatief hoogwaardige stages dragen bij tot vergroting van de inzetbaarheid van jongeren op de arbeidsmarkt. Stages als een vorm van toetreding tot de arbeidsmarkt moeten voor afgestudeerden een springplank zijn in de doorstroming naar een reguliere baan, zorgen voor een snelle toename van de productiviteit van werknemers, en helpen onzekere werkgelegenheid terug te dringen. Het doel moet daarom zijn het aantal hoogwaardige stages te vergroten en het aantal kwalitatief slechte stages en gevallen van misbruik te verminderen.

2) de mobiliteit bevorderen om de discrepanties tussen vraag en aanbod op de Europese arbeidsmarkt te verminderen

Om de structurele werkloosheid terug te dringen, moet de geografische mobiliteit van scholieren, studenten en werknemers binnen de EU sterker worden gestimuleerd, gezien de grote verschillen tussen vraag en aanbod van vaardigheden op de arbeidsmarkt. De ontwikkeling van grensoverschrijdende stages is hiervoor een belangrijk hulpmiddel. Toekomstige stagiairs die overwegen hun opleiding in een andere EU-lidstaat te volgen, moeten een duidelijke referentie hebben om zich te kunnen informeren over de kwaliteitscriteria en niet ontmoedigd worden door onzekerheid over administratieve formaliteiten, juridische kwesties of contractuele verplichtingen.

Om aan deze algemene doelstellingen te voldoen, is de volgende specifieke doelstelling vastgesteld:

de kwaliteit van stages in de EU verbeteren.

De operationele doelstellingen luiden als volgt:

1) gastorganisaties stimuleren om stages aan te bieden die kwalitatief goede leerinhoud en behoorlijke arbeidsomstandigheden bieden en een goede springplank zijn naar de arbeidsmarkt.

2) de duidelijkheid en kwaliteit van de informatie over stageposities verbeteren.

4. Rechtsgrondslag en subsidiariteit

Volgens artikel 153 VWEU wordt het optreden van de lidstaten door de Unie ondersteund en aangevuld op het gebied van, onder meer, arbeidsvoorwaarden, de sociale zekerheid en de sociale bescherming van de werknemers en ook de integratie van personen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten en de bestrijding van sociale uitsluiting. Overeenkomstig artikel 153, lid 2, onder b), VWEU kunnen het Europees Parlement en de Raad richtlijnen op het gebied van werkgelegenheid en sociaal beleid goedkeuren.

Als alternatief kan de Raad overeenkomstig artikel 292 VWEU aanbevelingen vaststellen op een voorstel van de Commissie. Op grond van de wetgeving inzake de veiligheid en gezondheid op het werk vallen stagiairs en leerlingen onder de werkingssfeer van de richtlijnen die zijn gebaseerd op de kaderrichtlijn van 1989, die artikel 153 VWEU als rechtsgrondslag heeft.

De bepalingen van artikel 153 VWEU zijn echter niet van toepassing op de beloning (artikel 153, lid 5, VWEU). Daarom moeten de problemen in verband met de lage beloning van stagiairs op een ander niveau worden behandeld, met name door de lidstaten en de sociale partners.

Mobiliteit in onderwijs en opleiding is een centrale doelstelling in het onderwijsbeleid van de EU en is een integrerend onderdeel van de vrijheid van verkeer van personen op grond van artikel 45 VWEU – een fundamentele vrijheid die in het Verdrag is verankerd.

Subsidiariteit

In het algemeen zijn de zeer uiteenlopende situaties in de lidstaten of zeer verschillende maatschappelijke voorkeuren argumenten voor gedecentraliseerde oplossingen, aangezien die kunnen worden afgestemd op de nationale of zelfs lokale behoeften en voorkeuren. In het geval van stages lijkt het verschil van de arbeidsmarktinstellingen geen belangrijke rol te spelen, aangezien de aard van de klachten en problemen die naar voren zijn gebracht overal zeer vergelijkbaar is, en problemen met de kwaliteit van stages zelfs vaak voorkomen in de lidstaten waar de arbeidsmarktsituatie van jongeren gunstiger is.

Bovendien zou een oplossing op EU-niveau verschillende operationele voordelen opleveren.

(1) De tot dusver goedgekeurde of voorgestelde kwaliteitsrichtsnoeren lijken sterk op elkaar, ongeacht welke organisatie ze heeft opgesteld. Dit doet vermoeden dat er geen grote noodzaak bestaat om de kwaliteitsnormen aan te passen aan de lokale omstandigheden.

(2) Een oplossing op EU-niveau zou duidelijke voordelen hebben voor de mobiliteit van stagiairs binnen de EU. Jongeren zouden makkelijker een stage in een ander land accepteren als zij dankzij uniforme of geharmoniseerde regels duidelijk zouden weten wat zij in een ander land kunnen verwachten. Meer mobiliteit van stagiairs zou bijdragen tot de verwezenlijking van een meer geïntegreerde Europese arbeidsmarkt door middel van een betere onderlinge afstemming van vraag en aanbod en het scheppen van duurzame werkgelegenheid.

(3) De ervaring leert dat vanwege coördinatieproblemen internationaal aanvaarde kwaliteitsnormen sneller kunnen worden vastgesteld als supranationale instellingen een coördinerende en ondersteunende rol spelen. De EU is het best in staat om dit doel te bereiken, omdat er weinig tot geen spontane actie lijkt te worden ondernomen om internationale kwaliteitsnormen te ontwikkelen.

Door middel van een initiatief op dit gebied zou de EU de lidstaten concreet helpen te voldoen aan werkgelegenheidsrichtsnoer nr. 8 van Europa 2020. Het lijkt des te nuttiger de lidstaten een leidraad te bieden die operationeel is en gemakkelijk op nationaal niveau kan worden uitgevoerd gezien het acute karakter van de crisis en de eerdere trage aanpak van problemen met stages. Het is ook volledig in overeenstemming met de geest van het Europees Semester.

Ondanks frequente oproepen om hoogwaardige stages te bevorderen, is het optreden van de lidstaten nog te fragmentarisch en blijft het regelgevingskader in het algemeen nog steeds versnipperd en ontoereikend.

De traditionele aanpak van de Europese werkgelegenheidsstrategie zou kunnen worden gebruikt om de lidstaten aan te moedigen de stageregelingen te hervormen, maar zou leiden tot een grotere differentiatie in het uiteindelijke kader dan instrumenten als aanbevelingen of wetgeving waarin de inhoud van de stageregelingen wordt vastgelegd. Dit zou geen optimale oplossing zijn, vooral wat betreft de noodzaak om de bestaande belemmeringen voor de mobiliteit van stagiairs aan te pakken.

Ten slotte lijkt een oplossing op EU-niveau een voorwaarde voor de uitbreiding van EURES tot leerplaatsen en stages, zoals verlangd door de Europese Raad. Dit is nodig om te voorkomen dat via EURES steun wordt verleend aan kwalitatief slechte stages die niet helpen de overgang van onderwijs naar werk soepeler te laten verlopen.

5. Mogelijkheden voor EU-optreden

Ten aanzien van de autonomie van de sociale partners zijn in dit stadium nog geen mogelijke acties/opties afgewezen en is de discussie niet beperkt tot bepaalde soorten stages. Acties kunnen, afhankelijk van het soort stage, op verschillende niveaus worden genomen, waarbij verschillende actoren een rol kunnen spelen en verschillende instrumenten kunnen worden ingezet. Zo kan de EU bijvoorbeeld:

· de regelgeving ten aanzien van stages transparanter maken door middel van meer toegankelijke informatie;

· belanghebbenden (gastorganisaties, sociale partners, enz.) stimuleren vrijwillige maatregelen te nemen om de kwaliteit van stages te verbeteren, zoals de ontwikkeling van kwaliteitskeurmerken;

· acties in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie op te zetten om de lidstaten aan te moedigen de kwaliteit van stages te verbeteren;

· niet-bindende instrumenten (aanbevelingen of richtsnoeren) in te voeren; of

· bindende wetgeving in te voeren.

Reikwijdte en maatregelen

Als de markt geen kwaliteit levert, kan dit over het algemeen op twee manieren worden aangepakt, hetzij door de kwaliteit en de beschikbaarheid van de informatie over de markt te verbeteren, hetzij door kwaliteitseisen te stellen. Beide benaderingen kunnen bijdragen tot een grotere doeltreffendheid van stages wat betreft het garanderen van een soepele overgang van onderwijs naar werk. Hieronder wordt een aantal maatregelen op basis van de eerste of de tweede benadering besproken.

Stages op de vrije markt lijken een voor de hand liggende kandidaat voor initiatieven, maar er zijn ook andere mogelijkheden: de reikwijdte van de maatregelen kan worden beperkt tot alleen grensoverschrijdende stages of stages met een duur van meer dan drie maanden.

De sociale partners kunnen een of meer van de onderstaande maatregelen overwegen, waarbij de EU-instellingen in meer of mindere mate een rol zouden moeten spelen. Sommige van deze maatregelen kunnen worden gecombineerd. De analyse van de effecten is in dit stadium slechts indicatief en zal verder worden uitgewerkt in een toekomstige effectbeoordeling.

i) Geen initiatief op EU-niveau (basisscenario)

Beschrijving: de Commissie zal blijven streven naar de verbetering van de mobiliteit van jongeren en hun overgang naar de arbeidsmarkt, zonder een specifiek instrument/hulpmiddel voor stages. Het stageonderzoek verschaft een eerste overzicht van de stageregelingen in de lidstaten en is een basis voor meer transparantie van de regelingen.

Discussie: hoewel er mogelijk nog andere nationale initiatieven zijn om de kwaliteit van stages te verbeteren, kan het totale aandeel van kwalitatief slechte stages zeker nog stijgen: de crisis kan ertoe leiden dat bedrijven minder nieuw personeel aannemen, wat één van de belangrijkste redenen is om hoogwaardige stages aan te bieden, en mogelijk stellen nieuwkomers op de arbeidsmarkt hun verwachtingen derhalve ook naar beneden bij.

ii) Opzetten van een informatieve website

Beschrijving: het opzetten van een website met overzichtelijke informatie over stages (met regelmatig geactualiseerde informatie over stagevoorwaarden en het rechtskader in elke lidstaat) zou een niet-regelgevende aanpak zijn om meer algemene informatie over stages beschikbaar te maken. Als meer ambitieuze optie kan de website ook stagiairs de mogelijkheid bieden feedback te geven over hun individuele stage-ervaring bij een gastorganisatie, waarbij de informatie niet meer van algemene maar van specifieke aard is.

Discussie: een goed ontworpen, gebruikersvriendelijke website zou het gemakkelijker maken informatie te vinden over nationale wetgeving inzake stages en over de beschikbaarheid van verschillende soorten stages in de lidstaten. Dit zou de zoekkosten voor stagiairs verlagen en kan een betere afstemming tussen stagiair en gastorganisatie mogelijk maken en ook een positief effect hebben op de beschikbaarheid van kandidaten voor grensoverschrijdende stages.

Met deze optie zijn geen nalevingskosten voor de lidstaten of gastorganisaties gemoeid, maar er zouden wel enige budgettaire gevolgen zijn voor de organisatie die de website beheert.

Deze maatregel pakt een deel van het probleem van gebrek aan informatie aan, namelijk het gebrek aan algemene informatie over normen, maar voorziet niet in informatie over de kwaliteit van specifieke aangeboden stageposities. Het effect van deze optie op de kwaliteit van stages is dus weliswaar positief, maar beperkt. De optie om stagiairs de mogelijkheid te bieden hun stage-ervaring te beoordelen of een cijfer te geven, zou gastorganisaties daarentegen een vrij sterke stimulans bieden om de kwaliteit van hun stages te verbeteren, aangezien hun imago verbetert als blijkt dat zij goede stagevoorwaarden bieden.

iii) Kwaliteitskeurmerk voor stages

Beschrijving: in samenwerking met de sociale partners kan een reeks kwaliteitsbeginselen voor stages worden opgesteld, waarin minimale kwaliteitsrichtsnoeren voor het formaat en de leerinhoud van de stage worden vastgelegd (zie de kwaliteitselementen die uit het stageonderzoek naar voren zijn gekomen). Ondernemingen, onderwijsinstellingen en diensten voor arbeidsvoorziening en/of andere relevante actoren kunnen zich er vrijwillig toe verbinden zich te houden aan de richtsnoeren voor stagiairs en mogen in ruil daarvoor in hun reclame-uitingen claimen dat zij "fair to trainees" zijn. Het kwaliteitskeurmerk voor stages zou ook een verbintenis van de gastorganisatie kunnen omvatten om de stagiairs een financiële beloning en sociale zekerheid te bieden. Voorts is het mogelijk een specifiek kwaliteitskeurmerk voor bepaalde sectoren in te stellen.

Om de nalevingskosten zo laag mogelijk te houden, kan het kwaliteitskeurmerk worden toegekend aan alle organisaties die zich daartoe zonder voorafgaande inspectie of screening verbinden. Een bepaald aantal gefundeerde klachten kan ertoe leiden dat het keurmerk wordt ingetrokken. Bij een dergelijke lichte organisatie kan het keurmerk worden beheerd door de betrokken ondernemingen zelf of door een klein extern bureau.

Discussie: deze oplossing kan gastorganisaties aanmoedigen en begeleiden door een referentie voor kwaliteit te bieden, terwijl het vrijwillige karakter garandeert dat het een aanvaardbare optie is voor gastorganisaties. Er is een zekere positieve prikkel om deze optie goed te keuren, aangezien een van de motieven voor organisaties om stages aan te bieden is om hun reputatie te verbeteren, die kan worden versterkt door een kwaliteitskeurmerk. Deze optie kan ook grensoverschrijdende stages stimuleren.

Het vrijwillige karakter van de verbintenis zal er naar verwachting voor te zorgen dat de lasten die naleving voor bedrijven oplevert, aanvaardbaar zullen zijn. Het risico bestaat wel dat slechts enkele organisaties het keurmerk aanvragen, zeker nu de vraag naar stages groter is dan het aanbod. Bovendien bieden veel van de organisaties die het keurmerk zullen aanvragen, waarschijnlijk nu al hoogwaardige stages.

iv) Europees kwaliteitskader voor stages

Beschrijving: deze maatregel zou bestaan in een overeenkomst tussen de sociale partners of een voorstel van de Commissie over kwaliteitselementen, die/dat door de lidstaten moet worden omgezet in de nationale praktijk en/of nationale wetgeving. Het kwaliteitskader zou betrekking kunnen hebben op de elementen die uit het stageonderzoek naar voren zijn gekomen en stagiairs duidelijke aanwijzingen kunnen geven over de doelstellingen, de inhoud en het toezicht, de duur, de vergoeding en de socialezekerheidsdekking.

Discussie: het voordeel van deze aanpak is dat het kwaliteitskader hetzelfde zou zijn in alle lidstaten die het goedkeuren. Dit zou dus de negatieve gevolgen aanpakken van de uiteenlopende regelgevingen ten aanzien van de ontwikkeling van internationale mobiliteit.

De elementen die in het onderzoek worden genoemd, kunnen worden aangevuld met een beperking van het aantal opeenvolgende stages en/of met een registratieplicht voor stages. In bepaalde lidstaten zijn vergelijkbare maatregelen vastgesteld. Beperking van de herhaling van stages van dezelfde persoon in dezelfde organisatie of, nog ambitieuzer, voorschrijven dat gastorganisaties op de middellange termijn een bepaald (beperkt) percentage van hun stagiairs in dienst moeten nemen, zou een oplossing bieden voor het probleem dat jongeren verschillende malen stage moeten lopen voordat zij een echte baan vinden. Binnen de EU bestaan al instrumenten die vergelijkbaar zijn met een kwaliteitskader (bv. de Code of Best Practice for Quality Internships van het VK).

Over het algemeen kan op de middellange termijn een redelijke verbetering van de kwaliteit en transparantie van stages worden verwacht van een kwaliteitskader dat op Europees en nationaal niveau wordt erkend. Een beperking van het aantal opeenvolgende stages kan een doeltreffend middel zijn om het risico van vervanging van vaste werknemers door stagiairs te beperken. Bovendien zou een verplichte registratie van stages betere statistieken over stages opleveren en een doeltreffende handhaving van rechten ondersteunen. Met betrekking tot de invloed op de beschikbaarheid van stageplaatsen levert deze optie een zeker risico op dat sommige werkgevers in de toekomst zullen afzien van het aanbieden van stageplaatsen, omdat zij moeten vaststellen dat de stageplaatsen die zij tot dan toe aanboden, niet van goede kwaliteit waren.

Hoewel de meeste kosten van deze optie zou moeten worden gedragen door de gastorganisaties, zouden de nalevingskosten voornamelijk verband houden met het garanderen van een behoorlijke leerinhoud. Gastorganisaties die al leerinhoud bieden, zouden deze alleen op een passende manier moeten formaliseren door de leerdoelstellingen en een aantal andere belangrijke kenmerken van de stage op papier te zetten. Als duidelijk wordt gecommuniceerd dat de extra werkbelasting voor bedrijven beheersbaar is, zal het stageaanbod waarschijnlijk slechts beperkt teruglopen.

Een belangrijke vraag blijft echter die van het effect op kwalitatief slechte stages, omdat regelgevende oplossingen mogelijk het minst effectief zullen zijn in lidstaten met zwakkere handhavingsmechanismen. Wat evenredigheid betreft, kan het kwaliteitskader voor stages bijdragen tot de verwezenlijking van de beoogde doelstellingen, zodat optreden op EU-niveau niet onevenredig is.

6. Slotoverzicht

De hierboven beschreven opties en subopties kunnen op verschillende manieren worden gecombineerd.

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de mogelijkheden voor optreden die hierboven uiteen zijn gezet wat de mogelijke effecten en de nalevingskosten betreft.

Optie || Vrijwillige V)/"zachte wetgeving" (ZW)/regel­gevende oplossing ® || Potentieel effect op de kwaliteit van de stage || Gevolgen voor de vraag naar stages (B – binnenlands – GO – grensover­schrijdend) || Gevolgen voor de nalevingskosten voor bedrijven = gevolgen voor het stageaanbod || Gevolgen voor de nalevings­kosten voor het mkb || Flexibele oplossing

Informatieve website voor stagiairs || n.v.t. || 0 || B: 0 GO: + || 0 || 0 || Ja

Kwaliteitskeur­merk || V/ZW || 0/+ || B: + GO: ++ || 0 || 0 || Redelijk

Kwaliteitskeur­merk + beloning || V/ZW || 0/+ || B: + GO: ++/+++ || 0/(-) || 0(-) || Redelijk

Kwaliteits­kader voor stages || ® || ++ || B: ++ GO: ++/+++ || 0/(-) || -/-- || Nee

Kwaliteits­kader voor stages voor lange, grensover­schrijdende stages || ® || +/++ || B: ++ GO: ++/+++ || 0/(-) || -/-- || Nee

Legenda:

0 : Geen of verwaarloosbare gevolgen

(+) / (-) : Licht positieve (negatieve) maar onzekere gevolgen

+ / -: Mogelijke positieve/negatieve gevolgen

++ / -- : Waarschijnlijke positieve/negatieve gevolgen

+++/--- : Zeer waarschijnlijke positieve/negatieve gevolgen

[1] Study on a comprehensive overview on traineeship arrangements in Member States, Europese Commissie (2012), hierna "het stageonderzoek".