Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie inzake 'Strategieën voor banen in de informatiemaatschappij'"

(2001/C 357/03)

HET COMITE VAN DE REGIO'S,

gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Strategieën voor banen in de informatiemaatschappij" (COM(2000) 48 def.);

gezien het op 13 juni 2000 overeenkomstig art. 265 (vijfde alinea) van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap door zijn bureau genomen besluit om commissie 5 "Sociaal beleid, volksgezondheid, consumentenbescherming, onderzoek, toerisme" met de voorbereiding van een advies ter zake te belasten;

gezien het ontwerpadvies van het Comité over "Overheidsinformatie: een essentiële hulpbron voor Europa - Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij" (COM(98) 585 def. - CDR 190/1999 fin(1));

gezien zijn advies over "Leren in de informatiemaatschappij: actieplan voor een Europees onderwijsinitiatief (1996-1998)" (COM(96) 471 def. - CDR 368/96 fin(2));

gezien zijn advies over het Groenboek "Leven en werken in de informatiemaatschappij: de mens voorop" (COM(96) 389 def. - CDR 365/96 fin(3));

gezien zijn resolutie over "De informatiemaatschappij: van Korfoe naar Dublin - De nieuwe prioriteiten" - "De gevolgen van de informatiemaatschappij voor het beleid van de Europese Unie - Voorbereiding van de volgende stappen" (COM(96) 395 def. - CDR 337/96 fin(4));

gezien zijn advies over de "Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad betreffende een meerjarenprogramma van de Gemeenschap ter bevordering van de ontwikkeling van een Europese multimedia-inhoudindustrie en ter aanmoediging van het gebruik van multimedia-inhoud in de opkomende informatiemaatschappij (INFO 2000)" (COM(95) 149 def. - CDR 22/96 fin(5));

gezien zijn advies over de mededeling van de Commissie "Europa op weg naar de informatiemaatschappij: een actieplan" (COM(94) 347 def. - CDR 21/95 fin(6));

gezien zijn advies over de mededeling van de Commissie "De universele dienst in de telecommunicatiesector in het perspectief van een volledig geliberaliseerde omgeving - Een essentieel element van de informatiemaatschappij" (COM(96) 73 def. - CDR 371/96 fin(7));

gezien zijn resolutie over "De uitvoering van de Europese werkgelegenheidsstrategie" (CDR 461/1999 fin(8));

gezien zijn advies over de Commissiemededeling "Leren in de informatiemaatschappij - actieplan voor een Europees onderwijsinitiatief (1996-1998)" (COM(96) 471 def. - CDR 368/96 fin(9));

gezien zijn advies over "Lokale en regionale overheden in het raakvlak tussen onderwijs en bedrijfsleven" (CDR 346/96 fin(10));

gezien het op 19 april 2001 door commissie 5 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 303/2000 rev. 2 - rapporteur: de heer Tögel (D/PSE));

Overwegende dat

1. de mondiale economie zich steeds meer ontwikkelt in de richting van een informatiemaatschappij, waarin nieuwe regels gelden en die met de dynamiek waarop zij is gebaseerd enorme mogelijkheden biedt om groei te versnellen en arbeidsplaatsen te creëren;

2. de Unie het daarom als haar taak beschouwt om het komende decennium de massale werkloosheid uit de wereld te helpen door consequent naar de informatiemaatschappij toe te werken;

3. de informatiesector momenteel reeds goed is voor een aanzienlijk en stijgend deel van het BBP van de Unie, dat hoger ligt dan het percentage van de andere economische sectoren. Voorts biedt deze sector ondertussen meerdere miljoenen mensen werk;

4. de EU momenteel nog niet volledig van het werkgelegenheidspotentieel van de informatiemaatschappij profiteert. Tijdens de top "Werkgelegenheid" van Luxemburg (november 1997) werden echter wel de mogelijke gevolgen van het "nieuwe" tijdperk voor de werkgelegenheid belicht en ook werd na de Europese Raad van Wenen (december 1998) een groep op hoog niveau opgericht waarbinnen de lidstaten informatie over hun strategieën inzake de informatiemaatschappij uitwisselen. Voorts bevatten de in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie opgestelde nationale actieplannen (NAP) sinds 1999 maatregelen ter zake. Daarnaast werd de materie door de Unie als prioritair aangemerkt, zoals ook blijkt uit het begin van dit jaar tijdens de Europese top van Lissabon gelanceerde initiatief "e-Europe";

4bis. de Commissie nergens in haar Mededeling ingaat op de specifieke omstandigheden in plattelands- en perifere gebieden; als daaraan geen speciale aandacht wordt besteed, zal de marginalisering van die gebieden nog ernstigere vormen aannemen naarmate de informatiemaatschappij zich verder ontwikkelt;

de Commissie in deze Mededeling evenmin gewag maakt van maatregelen voor de specifieke sector landbouw en plattelandsontwikkeling, noch met betrekking tot landbouwers of agrarische werknemers, noch tot aanverwante activiteiten;

5. tevens werd ingezien dat deze taak uitsluitend succesvol ten uitvoer kan worden gelegd wanneer het beginsel van levenslang leren in alle maatschappelijke geledingen concreet gestalte krijgt, en dat daarvoor alle randvoorwaarden moeten worden ontwikkeld zodat er inderdaad de nodige, vele, vaklieden op ICT-gebied (informatie- en communicatietechnologie) kunnen worden opgeleid;

6. moet worden geprofiteerd van het in de Unie aanwezige hoge opleidingsniveau, de creativiteit en veelzijdigheid van haar beroepsbevolking, de interne markt, de invoering van de euro en het aanpassingsvermogen van de ondernemingen om de werkgelegenheidsperspectieven van de informatiemaatschappij te concretiseren, waarbij met voorrang adequate maatregelen voor plattelands- en perifere gebieden moeten worden genomen;

7. een aantal lokale en regionale lichamen in dit verband specifieke, innoverende maatregelen hebben genomen. Deze kunnen een belangrijk voorbeeld voor projecten in andere lidstaten vormen. Daarom is het van belang dat de collectiviteiten de gelegenheid krijgen om ervaringen uit te wisselen;

8. deze positieve uitgangspositie nog kan worden verbeterd door niet alleen commerciële belangen maar ook de sociale uitwerking ervan centraal te stellen in een Europese strategie voor banen in het digitale tijdperk;

9. de werkgelegenheidsstrategieën voor straks daarom moeten worden gecentreerd op de kwaliteit van het bestaan van de werkenden, het reële individuele en maatschappelijke nut van nieuwe technische mogelijkheden en de mate waarin het gebruik daarvan in sociaal, democratisch, ethisch en milieuopzicht verantwoord is;

10. de werkloosheid hardnekkig is met alle gevolgen van dien voor de regionale en lokale lichamen. Daarom is het de belangrijkste uitdaging voor alle actoren om de werkgelegenheidssituatie in de omschakelingsfase te verbeteren, hetgeen aanzienlijke politieke en maatschappelijke inspanningen zal vergen;

11. de informatiemaatschappij op zich de werkgelegenheidscrisis niet kan beëindigen of de gevolgen daarvan zelfs maar kan verzachten. Reëler daarentegen is het gevaar dat de komende jaren nog meer arbeidsplaatsen verloren zullen gaan door het gebruik van nieuwe ICT ten behoeve van rationaliseringsdoeleinden. Hoogstens op de langere termijn kan dit banenverlies echter worden gecompenseerd door een toename van de werkgelegenheid in nieuwe productie- en dienstensectoren,

heeft tijdens zijn 39e zitting van 13 en 14 juni 2001 (vergadering van 13 juni) het volgende advies uitgebracht.

Het Comité van de Regio's

1. beschouwt het als één van zijn belangrijkste taken om passende initiatieven ten behoeve van nieuwe soorten arbeidsplaatsen te ondersteunen en daarmee bij te dragen tot het creëren van banen en het tegengaan van arbeidsplaatsenverlies;

2. wijst erop dat de IT-sector één van de sleutelsectoren van de 21e eeuw kan worden en daarom een belangrijk referentiepunt vormt voor het onderwijs- en opleidingsstelsel en een actief arbeidsmarktbeleid in Europa;

3. ondersteunt het werk van de Commissie om in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie sociaal aanvaardbare strategieën te ontwikkelen om volledig van het werkgelegenheidspotentieel van de informatiemaatschappij te kunnen profiteren;

4. acht onderhavige mededeling een belangrijke bijdrage tot en ondersteuning van het initiatief "e-Europe" betreffende de voorbereiding van Europa op het digitale tijdperk;

5. constateert voorts dat voor het verwerven van kennis levenslang leren een centrale plaats in de informatiemaatschappij inneemt, omdat de mensen moeten worden voorbereid op werk dat een hoog opleidingsniveau, veel vaardigheden en aanpassingsvermogen vergt;

6. dringt er dan ook op aan dat, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, de lokale en regionale lichamen de mogelijkheden worden verschaft om

- de instrumenten van de informatiemaatschappij in de respectieve opleidingssystemen te integreren,

- de integratie van deze instrumenten en van multimedia in de onderscheidenlijke leerprogramma's te ondersteunen ("private-public partnership"),

- bij te dragen tot de opbouw van regionale en lokale netwerken voor producenten van inhoud in de opleidingssector,

- voor concrete kennis over de informatiesector onder alle docenten te zorgen,

- iedere school toegang tot Internet te garanderen, en

- het multimediale vermogen van schoolcomputers op te voeren;

7. vindt echter dat deze aspecten uitsluitend concreet gestalte kunnen krijgen wanneer de reguliere onderwijsstelsels worden uitgebreid en alle leerlingen toegang tot nieuwe technologie hebben. Daarbij moet geld worden vrijgemaakt voor meer personeel en voldoende technische middelen, vervolgopleiding van docenten en de ontwikkeling van onderwijsmodellen waarmee de integratie van nieuwe media in het leerproces op intelligente wijze wordt bevorderd;

8. wijst er met klem op dat de nieuwe werkgelegenheidsuitzichten qua infrastructuur en technologische randvoorwaarden niet in een vergaande marginalisering van het reguliere onderwijssysteem mogen resulteren. Het traditionele onderwijs zal ook straks van groot belang blijven en daarom gaat het niet aan, de soevereiniteit dienaangaande van het lokale en regionale bestuur aan te tasten. Derhalve moet ook worden onderzocht hoe de verhouding tussen het bedrijfsleven en het reguliere onderwijs moet worden geregeld;

9. vestigt er voorts de aandacht op dat in de informatiemaatschappij niet langer binnen de traditionele organisatiemodellen zal worden gewerkt, maar dat behoefte zal bestaan aan flexibele arbeidskrachten met aanpassingsvermogen die breed zijn opgeleid. Velen oefenen namelijk een beroep uit dat op kennis en informatie is gecentreerd. Deze flexibiliteit en dit aanpassingsvermogen mogen echter niet leiden tot vermindering van de kwaliteit van het werk en tot een instabiele arbeidsmarkt;

10. herinnert eraan dat de lokale en regionale lichamen samen met het bedrijfsleven en beroeps- en vakverenigingen zich reeds sinds lang intensief met deze materie bezighouden. Deze collectiviteiten zijn zowel verantwoordelijk voor het onderwijs als drijvende kracht achter economische ontwikkeling. In die hoedanigheid kunnen zij ertoe bijdragen, (beroeps)opleidingsinstellingen en bedrijfsleven te koppelen. Verder vormt de invoering van nieuwe stageplaatsen in de IT-sector in veel regio's en gemeenten een belangrijke stap vooruit. Op die manier kunnen namelijk in een relatief kort tijdsbestek binnen bedrijven vakmensen worden opgeleid die veel praktijkkennis op vooral gebruikersgebied bezitten. Tevens kan daarmee een belangrijke lacune worden opgevuld in de structuur van de werknemers in een sector die tot op heden voornamelijk was aangewezen op universitair geschoolden of mensen uit andere beroepsgroepen die vervolgens moesten worden omgeschoold;

11. dringt er daarom ook in dit verband op aan dat de regionale en lokale autoriteiten voldoende middelen worden verschaft om

- iedere werknemer de mogelijkheid te geven om kennis over de informatiemaatschappij te verwerven,

- telewerk te stimuleren door op regionaal en lokaal niveau randvoorwaarden en praktische regelingen in het leven te roepen. Het betreft hier een innovatief instrument voor het scheppen van werkgelegenheid, waarbij jonge mensen die wonen in plattelandsregio's die een bijdrage leveren aan de instandhouding van het territoriaal evenwicht, toetreden tot de arbeidsmarkt. Het ontwikkelen van initiatieven met betrekking tot de informatiemaatschappij dient bovendien gepaard te gaan met het scheppen van werkgelegenheid voor vrouwen en het creëren van de mogelijkheid om werk en gezinsleven te combineren,

- vraag naar en aanbod van plaatsen in het tertiaire onderwijs te verhogen en deze evenwichtig over beide geslachten te spreiden,

- IT-cursussen in het secundaire onderwijs te ondersteunen,

- de inzetbaarheid van gehandicapten te verhogen,

- voor ondernemers en werknemers in de landbouw, de ontwikkeling van het platteland en aanverwante activiteiten speciale maatregelen te nemen, teneinde inzicht te verschaffen in de instrumenten, technieken en het taalgebruik van de informatiemaatschappij,

- maatregelen ter bevordering van levenslang leren te ontwikkelen. Het gaat hierbij met name om maatregelen die gericht zijn op waarborging van de toegang tot computeronderwijs voor iedereen en op het inrichten van plaatselijke opleidingscentra en centra voor computeronderwijs;

12. gaat er dan ook van uit dat maatregelen ten behoeve van bijv. (vervolg)opleiding en werktijd op elkaar zullen worden afgestemd. In brede kring, en ook door de sociale partners, wordt immers benadrukt dat de arbeidskrachten moeten worden klaargestoomd voor het "nieuwe" werk en dat levenslang leren een integraal onderdeel van het normale beroepsleven dient te worden. Door een aantal arbeidsuren aan opleiding te besteden, worden de beroepsvaardigheden verhoogd, kan aan de werkgelegenheid een belangrijke impuls worden gegeven en kan ook het overal gewenste "opleidingsinitiatief" doorslaggevend worden opgevoerd;

13. sluit in dit verband niet uit dat het beroepsopleidingsstelsel steeds meer zal moeten worden aangevuld met door het bedrijfsleven gefinancierde cursussen. In dit verband hebben de huidige opleidingen met de nieuwe IT-stageplaatsen een belangrijke bijdrage tot structurele veranderingen binnen ondernemingen geleverd en daarmee hebben zij bewezen al behoorlijk voorbereid te zijn op de overgang naar het digitale tijdperk;

14. vindt dan ook dat samen met de sociale partners moet worden bezien of het arbeids- en sociaal recht, alsook de opleidingsvoorschriften niet vergaand dienen te worden gemoderniseerd om aan de eisen van de toekomstige beroepsleven tegemoet te komen. Verder moeten nieuwe vormen van arbeidsorganisatie (bijv. telewerk) en nieuwe arbeidsverhoudingen (zoals "zelfstandigheid binnen het net") via het werkgelegenheidsbeleid voor het informatietijdperk in een sociaal aanvaardbare vorm worden gegoten om te profiteren van de voordelen die hieraan voor actieven en maatschappij zijn verbonden, alsook om sociale scheeftrekkingen en het risico van een maatschappelijke tweedeling te vermijden;

15. wijst er voor alle duidelijkheid op dat er in het licht van de veranderingen binnen het beroepsleven tevens gekeken moet worden naar een nieuwe inhoud van zaken en begrippen als werknemer, onderneming, totstandbrenging van een uniform beschermingskader voor telewerk, effectieve bescherming van persoonsgegevens betreffende werknemers in de digitale arbeidswereld, garanties voor de toegang van ondernemings-, personeelsraden en vakverenigingen tot elektronische - bedrijvennetwerken, uitbreiding van de reikwijdte van het sociale-zekerheidsstelsel door onder meer een begrip als "nieuwe zelfstandigen" te introduceren en maatregelen voor de toepassing van effectieve sociale en arbeidsrechtelijke minimumnormen;

16. is ingenomen met het opleidingsfonds dat door een aantal ICT-ondernemingen als "public-private-partnership" is opgezet en dat voor verdere deelname openstaat. Het is de bedoeling dat uit het fonds met name de volgende maatregelen worden gefinancierd:

- uitbreiding van studierichtingen binnen instellingen voor beroepsonderwijs, hogescholen, universiteiten en soortgelijke instellingen met de mogelijkheid voor hen die tertiair onderwijs hebben doorlopen een bijkomend ICT-diploma te behalen,

- beurzen voor studenten in ICT-richtingen,

- ondersteuning van zowel specifieke ICT- als bredere vervolgopleiding tot "specialist", die buiten de door de overheid gesteunde voorzieningen om ook door de desbetreffende bedrijven kunnen worden geboden, en

- uitwisseling van personeel met onderzoeksinstellingen;

17. is het verder met de Commissie eens dat de diensten van algemeen belang in de informatiemaatschappij fundamenteel veranderen en dat alle regionale en lokale lichamen, alsmede hun instellingen en autoriteiten er alles aan moeten doen om het gebruik van de nieuwe informatie-instrumenten zo snel mogelijk ingang in het dagelijkse contact met de burgers te doen vinden om de efficiëntie en de kwaliteit van hun diensten te verbeteren. Deze veranderingen leiden tevens tot toenadering tussen overheid en burger;

verwelkomt tevens het voorstel voor individuele "lesrekeningen" als nuttig en efficiënt instrument om kennis op het gebied van informatie- en communicatietechnologie te verspreiden en als nieuwe mogelijkheid om financiële middelen aan te trekken ten behoeve van levenslang leren;

18. stelt voor te bezien hoe de regionale en lokale collectiviteiten ondersteund kunnen worden bij

- de installatie van gebruikersvriendelijke Internetsites waarop een duidelijk overzicht van de rechten van de burgers wordt gegeven en koppelingen te vinden zijn met de belangrijkste regionale en lokale autoriteiten en diensten,

- inrichting van openbare toegangsplaatsen tot Internet en opleiding ter plaatse in de vaardigheden van de informatiemaatschappij voor mensen die daar werken,

- oprichting van informatieloketten voor het bedrijfsleven, en

- de oprichting van telecommunicatiecentra in referentiesteden in plattelands- en perifere gebieden, waardoor vooral kinderen en jongeren de kans krijgen om met de computer te leren omgaan en op Internet te surfen, en zo de voorwaarden voor telewerken worden geschapen;

19. kan zich verder vinden in het uitgangspunt van de Commissie dat de informatiemaatschappij en de elektronische handel zullen resulteren in versnelde economische groei en meer arbeidsplaatsen. Daarbij zullen nieuwe activiteitengebieden voor de ondernemingen worden geopend en is het met het oog op het verhogen van het concurrentievermogen en het creëren van arbeidsplaatsen van het grootste belang dat continu met de instrumenten van het digitale tijdperk wordt geïnnoveerd;

20. dringt erop aan dat de werkzaamheden van de regionale en lokale lichamen worden ondersteund, zodat

- het plaatselijke bedrijfsleven nieuwe diensten ontwikkelt,

- er meer risicokapitaal in deze ondernemingen kan worden geïnvesteerd,

- de samenwerking tussen bedrijfsleven en onderzoeksinstellingen op regionaal en lokaal niveau vooruit wordt geholpen,

- er in alle programma's van de regionale en lokale autoriteiten op sociaal aanvaardbare wijze rekening met de behoefte van het MKB wordt gehouden,

- het aantal ondernemingen dat ICT-diensten betrekt, kan worden uitgebreid;

21. denkt echter wel dat ook in de informatiemaatschappij garanties moeten bestaan dat ten aanzien van nieuwe arbeidsplaatsen cao-voorschriften betreffende minimumloon, vakantie, doorbetaling bij ziekte, enz. van toepassing zijn. De sociale partners dienen hierbij te worden betrokken;

22. is voorts van opvatting dat het benutten van het ongetwijfeld hoge werkgelegenheidspotentieel dat de omschakeling biedt, vergezeld moet gaan van productinnovatie waarmee arbeidsplaatsen worden gecreëerd en doelgerichte ondersteuning van een koopkrachtige vraag naar nieuwe goederen en diensten voor massaconsumptie;

23. schaart zich achter de opbouw van netwerken van IT-bedrijven voor consumentenonderzoek, uitwisseling van ervaringen en samenwerking op het gebied van opleiding en aanwerving van vaklieden. Er dienen in dit verband vooral samenwerkingsvormen tussen ondernemingen te komen ten behoeve van (vervolg)opleiding die door coördinatieposten en/of de belangrijkste deelnemende bedrijven samen met opleidingsinstellingen worden beheerd. Ten aanzien van gemeentelijke instellingen voor structuurondersteuning en stimulansen voor het bedrijfsleven kan aan een zelfde aanpak worden gedacht. Op die manier kan het aantal IT-bedrijven dat stageplaatsen beschikbaar wil stellen, wellicht worden verhoogd;

24. ten slotte verdient het aanbeveling dat wordt nagegaan hoe de toetredingskandidaten in Midden- en Oost-Europa kunnen worden ondersteund bij het uitwerken van maatschappelijk aanvaardbare strategieën voor werkgelegenheid in de informatiemaatschappij.

Brussel, 13 juni 2001.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jos Chabert

(1) PB C 57 van 29.2.2000, blz. 11.

(2) PB C 116 van 14.4.1997, blz. 89.

(3) PB C 116 van 14.4.1997, blz. 81.

(4) PB C 42 van 10.2.1997, blz. 31.

(5) PB C 129 van 2.5.1996, blz. 39.

(6) PB C 210 van 14.8.1995, blz. 109.

(7) PB C 116 van 14.4.1997, blz. 33.

(8) PB C 226 van 8.8.2000, blz. 43.

(9) PB C 116 van 14.4.1997, blz. 89.

(10) PB C 116 van 14.4.1997, blz. 98.