12. 4. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 96/5 
II 
(Voorbereidende besluiten) 
COMMISSIE 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende pakketreizen, met inbegrip van vakantie- en 
rondreispakketten 
COM(88) 41 def. 
(Door de Commissie bij de Raad ingediend op 23 maart 1988) 
(SS/C 96/06) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 
100 A, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
In samenwerking met het Europese Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Co­
mité, 
Overwegende dat een van de belangrijkste doelstellingen 
van de Gemeenschap erin bestaat de interne markt, 
waarvan de toeristische sector een belangrijk deel vormt, 
uiterlijk tegen 1992 volledig te verwezenlijken; 
Overwegende dat in punt 36, onder b), van de bijlage 
van de resolutie van de Raad van 19 mei 1981 over een 
tweede programma van de Europese Economische Ge­
meenschap voor een beleid inzake bescherming en voor­
lichting van de consument de Commissie wordt verzocht 
met name het toerisme te bestuderen en eventueel pas­
sende voorstellen in te dienen, gezien het belang van 
dergelijke maatregelen voor de consumentenbescherming 
en de gevolgen van de uiteenlopende wetgevingen van de 
Lid-Staten voor de goede werking van de gemeenschap­
pelijke markt; 
Overwegende dat de Raad op 10 april 1984 zijn goed­
keuring heeft gehecht aan een resolutie betreffende een 
communautair beleid voor het toerisme, waarin hij, na 
zijn waardering te hebben uitgedrukt voor het initiatief 
van de Commissie om de aandacht op het belang van het 
toerisme te vestigen, en na nota te hebben genomen van 
de door de Commissie opgestelde eerste aanzet voor een 
communautair beleid voor het toerisme, de Commissie 
verzoekt voorstellen op het gebied van het toerisme in te 
dienen; 
Overwegende dat de mededeling van de Commissie aan 
de Raad betreffende het beleid inzake consumentenbe­
scherming, waaraan de titel „Een nieuwe impuls voor het 
beleid inzake consumentenbescherming" werd gegeven 
en die bij resolutie van de Raad op 6 mei 1986 werd 
goedgekeurd, in punt 37 bij de door de Commissie voor­gestelde maatregelen de harmonisatie van de wetgevin­
gen inzake geheel verzorgde reizen en in punt 12 van de 
bijlage betreffende het tijdschema voor de overwogen 
maatregelen de goedkeuring door de Raad van een richt­
lijn inzake georganiseerde reizen in 1987 vermeldt; 
Overwegende dat de nationale wetgevingen van de Lid-
Staten inzake georganiseerde reizen in aanzienlijke mate 
uiteenlopen en de nationale praktijken op dit gebied aan­
zienlijk verschillen met als gevolg dat de nationale mark­
ten op uiteenlopende wijze functioneren en er distorsies 
ontstaan in de mededinging tussen in verschillende Lid-
Staten gevestigde exploitanten; 
Overwegende dat bepaalde gemeenschappelijke regels 
inzake georganiseerde reizen zullen bijdragen tot de 
verwezenlijking van een gemeenschappelijke markt op 
het gebied van de dienstverlening en aldus de in één 
Lid-Staat gevestigde exploitanten in staat zullen stellen 
diensten te verlenen in een andere Lid-Staat en het de 
consumenten mogelijk zullen maken in alle Lid-Staten 
reispakketten te kopen tegen dezelfde voorwaarden; 
Overwegende dat bij het afsluiten van een overeenkomst 
voor een pakketreis de prestaties waarvoor de overeen­
komst door de consument wordt gesloten dikwijls een 
internationaal karakter dragen, zoals bij voorbeeld 
grensoverschrijdend vervoer, logies en daarmee verband 
houdende diensten, voor de betaling waarvan grote geld­
bedragen tussen Lid-Staten worden getransfereerd; 
Overwegende dat het toerisme in de economieën van de 
Lid-Staten een steeds belangrijker wordende rol speelt; 
dat een aanzienlijk gedeelte van het toerisme betrekking 
heeft op pakketreizen; dat de groei en de produktiviteit 
van de pakketreizensector in de Lid-Staten zouden wor­
den gestimuleerd, indien althans de voor het tot stand 
komen van een communautaire structuur vereiste ge­
meenschappelijke regels worden goedgekeurd; dat deze 
structuur niet alleen voordeel zou opleveren aan de in­
woners van de Gemeenschap die op grond van die regels 
pakketreizen ondernemen maar ook een attractieve in­
vloed zou hebben op de toeristen van buiten de Gemeen­
schap die aan gegarandeerde normen in de betreffende 
sector de voorkeur geven; 
Nr. C 96/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 4. 88 
Overwegende dat er blijkens de ervaring ten aanzien van 
pakketreizen, waarvoor voor de datum van vertrek door­
gaans het volledige bedrag wordt betaald, ontevreden­
heid bestaat en dat de mate van ontevredenheid dusdanig 
is dat communautaire maatregelen in de vorm van een 
richtlijn van de Raad gerechtvaardigd zijn; 
Overwegende dat de organisator en doorverkoper van de 
reizen erop moeten toezien dat het beschrijvend mate­
riaal en vooral de brochures welke op de door hen geor­
ganiseerde, respectievelijk verkochte reizen betrekking 
hebben, informatie verstrekken welke juist en voor de 
consument duidelijk leesbaar en begrijpelijk is; 
Overwegende dat de consument over een afschrift van 
de voorwaarden van de op het reispakket betrekking 
hebbende overeenkomst moet beschikken; dat het der­
halve wenselijk is dat die voorwaarden in een schrifte­
lijke of in een andere in enig document vervatte, voor de 
consument begrijpelijke en toegankelijke vorm worden 
vastgelegd en dat hen daarvan een afschrift wordt ge­
geven; 
Overwegende dat het de consument in bepaalde omstan­
digheden vrij moet staan zijn boeking voor een pakket­
reis over te dragen aan een daartoe bereid bevonden 
derde; 
Overwegende dat de consument moet worden beschermd 
tegen iedere ongerechtvaardigde verhoging van de prijs 
van het reispakket; 
Overwegende dat de consument in sommige omstandig­
heden gerechtigd moet zijn de met hem gesloten reis­
overeenkomst voor het vertrek te ontbinden; 
Overwegende dat de rechten van de consument in geval 
van annulering door de organisator van het pakket vóór 
de overeengekomen vertrekdatum, duidelijk moeten 
worden omschreven; 
Overwegende dat, indien de overeengekomen dienstver­
lening, nadat de consument aan zijn pakketreis is begon­
nen, belangrijke tekortkomingen vertoont (door onge­
acht welke, niet aan de consument te wijten oorzaak) of 
de organisator bemerkt dat hij niet in staat zal zijn een 
aanzienlijk gedeelte van de overeengekomen diensten te 
verrichten, de organisator ten aanzien van de consument 
bepaalde verplichtingen moet hebben; 
Overwegende dat de ontevredenheid van de consument 
aanzienlijk zou kunnen worden verminderd, indien op 
de organisator of de verkoper van het pakket de ver­
plichting zou rusten ervoor te zorgen dat alle diensten 
waarvoor de reiziger een overeenkomst aangaat, tijdig 
en efficiënt worden verleend; 
Overwegende dat de consument schriftelijk in kennis 
dient te worden gesteld van de naam van de op de 
plaats(en) van bestemming van de pakketreis eventueel 
aanwezige vertegenwoordiger van de organisator en van 
de middelen om in contact te komen met die vertegen­
woordiger, die alles in het werk dient te stellen om in de 
klachten van de consument te voorzien; dat de plaatse­lijke instanties voor toerisme de door consumenten bij 
hen ingediende klachten moeten onderzoeken, oplossin­
gen moeten voorstellen en moeten proberen tot een min­
nelijke schikking voor de klachten te komen alsook bij­
stand moeten verlenen met betrekking tot het registreren 
van het bewijsmateriaal voor belangrijke klachten waarin 
niet is voorzien; dat zowel de consument als de pak-
ketreizensector zouden ondervinden dat in de klachten 
van de consumenten op dit gebied vlotter dan thans het 
geval is, zou worden voorzien, indien er in iedere Lid-
Staat een snelle, doeltreffende en goedkope procedure 
hetzij geboden door overheids-, hetzij door particuliere 
lichamen, zou bestaan voor geschillen waarvoor geen 
minnelijke schikking kan worden bereikt; 
Overwegende dat het zowel voor de consument als voor 
de pakketreizensector voordelig zou zijn dat de organi­
satoren de verplichting wordt opgelegd de verzekerbare 
gedeelten van hun aansprakelijkheid uit hoofde van deze 
richtlijn door middel van een verzekering te dekken; dat 
eveneens iedere Lid-Staat ervoor zou moeten zorgen dat 
op zijn grondgebied voor de betaling van schadevergoe­
ding waarop op grond van deze richtlijn aanspraak kan 
worden gemaakt en waarin niet uit andere bronnen 
wordt voorzien, een garantiefonds kan instaan; 
Overwegende dat de consument de in deze richtlijn be­
doelde bescherming moet krijgen, ongeacht de vraag of 
hij rechtstreeks partij is bij de overeenkomst, de overeen­
komst op hem wordt overgedragen dan wel lid is van een 
groep namens welke een ander een overeenkomst voor 
een pakketreis heeft gesloten; 
Overwegende dat het de Lid-Staten vrij moet staan om 
met het oog op de bescherming van de consument ten 
aanzien van pakketreizen strengere voorschriften uit te 
vaardigen of te handhaven, 
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
Artikel 1 
Doel van deze richtlijn is de onderlinge aanpassing van 
de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de 
Lid-Staten inzake pakketreizen, met inbegrip van vakan­
tie- en rondreispakketten. 
Artikel 2 
In deze richtlijn wordt verstaan onder: 
— pakket: de van tevoren georganiseerde combinatie van 
niet minder dan twee van de volgende diensten welke 
tegen een gezamenlijke prijs worden aangeboden: 
1. vervoer, 
2. logies, 
3. andere, niet met vervoer of logies verband hou­
dende diensten; 
de termen „vakantiepakketten", „rondreispakketten" 
en „pakketreis" dienen dienovereenkomstig te wor­
den uitgelegd; 
— organisator: de persoon die, in de uitoefening van 
zijn bedrijf, het pakket samenstelt en het door middel 
van brochures of andere vormen van publiciteit aan 
het publiek aanbiedt; 
n^^ Rublikatieblad van de Europese gemeenschappen ^rC^DBB 
— doorverkoper^depersoondiehet pakket voor reke 
ning van de organisator verkoopt^ 
— consumemadepersoondiehet pakket boekt of zich 
daartoe verbindt^ 
— deovereenkomst^ deregeling baarbij de consument 
het pakket boekt en de organisator zich ertoe ver 
bindt het te verstrekken. 
^viet betrekking tot de presentatie en de verkoop van het 
pakket ziendeLid^tateneroptoe dat alle door de or 
ganisator of de doorverkoper gepubliceerde of verstrekte 
beschrijvende voorlichting betreffende het pakket, de 
prijs en alle andere elementen van de overeenkomst lees 
baar, begrijpelijk en correct zijn en dat de brochures 
betreffende hetpakketin voorkomend geval voldoende 
gegevensbevattenover^ 
a) het(de) te gebruiken vervoermiddel(en)^ 
b) voor hotels of andere accommodatie (eventueel) de 
categorie, het adres en de belangrijkste kenmerkend 
c) de inbegrepen maaltijden^ 
d) de bezoeken, excursies of andere in het pakket begreD 
pen dan ^vel facultatief tegen betaling van een toeslag 
beschikbare dienstend 
endat de brochures de volgende gegevensbevatten^ 
e) het als voorschot te betalen bedrag of percentage van 
de prijst 
f) het tijdschema voor het vereffenen van het saldo. 
Tóe Lid^tatenzienerop toedatmetbetrekkingtotde 
overeenkomst de volgende beginselen geldend 
P dat het contract alle essentiële gegevens bevan de bij^ 
lage behelst, bij ^djze van voorbeeld,een lijst vande 
gegevens ^velke, naar gelang van de omstandigheid, 
als essentieel moeten borden beschou^vd^ 
^. dat alle voorwaarden van de overeenkomst (met inbe 
grip vandeinde bijlage omschrevengegevens^velke 
in de overeenkomst dienen te ^ordenopgenomen)in 
schriftelijke of ineen andere, inenigdocumentver^ 
vatte, voor de consument begrijpelijke en toegankeD 
lijke vorm borden vermelde dat de consument een afD 
schrift van de voorwaarden krijgt^ 
^. dat indien de consument om ernstige redenen (zoals 
ziekte of een sterfgeval) daarvan hij de organisator of 
doorverkoper niet minder dan eenweek vóór de ver 
trekdatum naar behoren kennis geeft,^vordt belet de 
reis te ondernemen, het hem vrij staat zijn boeking over te dragenop een persoon die totovernamebe 
reid is en eventueel aan hetpakket verbonden voor 
^vaardenendeeventueel aandedeelneming verbon 
den^vettelijkeenadministratievebepalingenvoldoet^ 
deze persoon moet dan eveneens het nog niet beD 
taalde gedeelte van de prijs vereffenend 
^. datdeconsumentopdevolgende^vijzetegen onge 
rechtvaardigde prijsverhogingen ^vordt beschermde 
a) geen prijs^vijziging,tenzijde overeenkomst daarin 
uitdrukkelijk voorziet^ indien deovereenkomstin 
prijs^vijzigingenvoorziet, kandeorganisator, on 
verminderdhet onder c)bepaalde,deprijs slechts 
^vij^igen om rekening te houden met^vij^igingen 
in^ 
— de vervoerkosten met inbegrip van de brand 
stofkosten^ 
— de voor bepaalde diensten verschuldigde bedra 
gen, heffingen of tarieven,zoalsluchthavenbe 
lastingenenontschepingsgeld^ 
— wisselkoersen, 
mits de daaruit voortvloeiende totale afwijking 
groter is dan^Bo van de overeengekomen prijst 
b) onverwijlde en schriftelijke mededeling aan de 
consument, van het bedrag en de reden voor de 
prijswijziging^ 
c) eenvandevolgendegaranties voordeconsument 
na diens betaling vande volledige, bijde overeen^ 
komst vastgestelde prijst 
i) geen prijsverhoging vanaf de dertigste dag 
voorafgaande aandeovereengekomenvertrekD 
datum, 
of 
ii) geenprijsverhoginggedurendeeen tijdvak van 
drie maanden volgend op de afsluiting van de 
overeenkomst^ 
^. dat de consument voor het vertrek van de overeen^ 
komst kan opzeggen, indien debij de overeenkomst 
vastgelegde voorwaarden in aanzienlijke mate borden 
gewijzigd, met name indient 
a) deprijsmettO^Bo of meer ^vordt verhoogd, of 
b) het reispakket in aanzienlijke mate^vordt ge^vij 
zigd,of 
c) het vertrek door ongeacht ^velke, niet aan de con 
sument te bijten oorzaak onredelijk lang ^vordt 
uitgestelde 
D. dat, indien de consument op grond van punt^van de 
overeenkomst opzegt of indiendoor ongeacht ^velke, 
niet aan de consument te bijten oorzaak de organisa 
tor voor de overeengekomen vertrekdatum de pakket^ 
reis annuleert, de consument het rechtheeft^ 
a) een gelijkwaardige alternatieve pakketreis te ko 
pen, donder bijkomende betaling mijnerzijds, of 
Nr. C 96/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 4. 88 
b) de door hem op grond van de overeenkomst be­
taalde bedragen terugbetaald te krijgen en, waar 
passend, schadeloosstelling te ontvangen hetzij van 
de organisator hetzij van de doorverkoper, over­
eenkomstig het voor het niet nakomen van de 
overeenkomst geldend recht van de betreffende 
Lid-Staat, tenzij: 
i) de reis wordt geannuleerd omdat het aantal in­
schrijvers kleiner is dan het door de organisator 
in de brochure of elders vermelde minimum­
aantal en de consument niet minder dan 21 da­
gen vóór de bekendgemaakte of later overeen­
gekomen vertrekdatum van de annulering op de 
hoogte wordt gebracht, 
of 
ii) de annulering het gevolg is van overmacht 
waaronder overreservering evenwel niet is be­
grepen; 
7. dat, indien na het vertrek een belangrijk gedeelte van 
de diensten waarop de overeenkomst betrekking 
heeft, niet wordt verleend of de organisator bemerkt 
dat hij niet in staat zal zijn in een aanzienlijk gedeelte 
van de diensten te voorzien (in beide gevallen onge­
acht welke, niet aan de consument te wijten oorzaak), 
de organisator ervoor zorgt dat: 
a) passende, voor de consument kosteloze, alterna­
tieve regelingen worden getroffen met het oog op 
de verdere uitvoering van de overeenkomst (en, in­
dien het gaat om een vakantiepakket op een plaats 
waar de consument reeds is aangekomen, de 
voortzetting daarvan op die plaats), indien derge­
lijke regelingen kunnen worden getroffen, of, in­
dien zulke regelingen niet kunnen worden getrof­
fen of indien de consument niet daarin toestemt, 
b) de consument gratis passend vervoer naar de plaats 
van vertrek of een andere overeengekomen plaats 
van terugkeer wordt aangeboden, en 
c) waar passend, de consument overeenkomstig het 
recht van de betreffende Lid-Staat schadeloosstel­
ling ontvangt 
i) voor het door hem geleden ongerief, en 
ii) voor zover de overeengekomen diensten niet 
werden verleend, proportioneel voor de niet 
nakoming van de overeenkomst. 
Artikel 5 
De Lid-Staten nemen met betrekking tot de uitvoering 
van de overeenkomst de nodige maatregelen om te ga­
randeren dat: 
1. de diensten, waarin op grond van de overeenkomst 
door de organisator of door een derde voor de consu­
ment moet worden voorzien, stipt en efficiënt worden 
verleend; 2. ten aanzien van de consument de organisator of (voor 
de Lid-Staten welke daaraan de voorkeur geven) de 
doorverkoper aansprakelijk wordt gesteld voor alle 
tekortkomingen in het verlenen van die diensten. 
Artikel 6 
Ten aanzien van klachten zien de Lid-Staten erop toe 
dat: 
1. de consument niet later dan op het ogenblik van af­
gifte van de reisbiljetten of andere reisdocumenten 
schriftelijk in kennis wordt gesteld van de naam van, 
en de wijze van in contact treden met de eventuele 
plaatselijke vertegenwoordiger van de organisator op 
de betrokken plaats(en) van bestemming, en dat deze 
vertegenwoordiger alles in het werk stelt om de 
klachten van de consument, vooral indien deze be­
langrijk zijn, te verhelpen; 
2. in de mate van het mogelijke, de plaatselijke, voor 
toerisme bevoegde openbare of particuliere instanties 
de door de consumenten bij hen ingediende klachten 
onderzoeken, oplossingen voorstellen, een minnelijke 
schikking tot stand trachten te brengen en bijstand 
verlenen voor het verzamelen van bewijsmateriaal 
voor belangrijke klachten waarvoor geen oplossing 
werd gevonden; 
3. op hun grondgebied door de consument gebruik kan 
worden gemaakt van een, hetzij door overheids-, het­
zij door particuliere lichamen geboden snelle, doel­
treffende en goedkope procedure voor het behandelen 
van zijn klachten betreffende een reispakket waarvoor 
hij een overeenkomst heeft gesloten, indien die klach­
ten niet langs de weg van een minnelijke schikking 
worden verholpen. 
Artikel 7 
De Lid-Staten zien erop toe dat: 
a) de organisatoren het verzekerbare gedeelte van hun 
aansprakelijkheid uit hoofde van deze richtlijn door 
verzekering dekken, en 
b) op hun grondgebied een garantiefonds beschikbaar is 
voor betaling van schadevergoeding welke op grond 
van deze richtlijn kan worden geëist maar waarin 
andere bronnen niet voorzien. 
Artikel 8 
De consument voor wie de in deze richtlijn bedoelde be­
schermende maatregelen bestemd zijn, is: 
a) degene met wie de organisator of de doorverkoper 
een overeenkomst heeft gesloten, of in geval van 
overdracht, degene die de overeenkomst heeft over­
genomen; 
b) degene ten behoeve van wie de organisator of de 
doorverkoper de overeenkomst heeft gesloten met een 
ander, zoals een van de ouders, een voogd of de ver­
tegenwoordiger van een groep. 
12. 4. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 96/9 
Artikel 9 
De Lid-Staten kunnen ter zake strengere bepalingen 
ter bescherming van de consument vaststellen of handha­
ven. 
Artikel 10 
1. De Lid-Staten treffen de nodige maatregelen om 
uiterlijk op 31 december 1990 aan deze richtlijn te vol-
BIJLAGE 
In de overeenkomst te vermelden gegevens indien relevant voor het betreffende reispakket 
a) Plaats(en) van bestemming van de reis en, indien deze periodes van verblijf omvat, de verblijfsduur met 
data. 
b) Te gebruiken transportmiddel(en), datum en tijdstip van vertrek en terugkeer en aansluitingstijden voor 
het vervoer; bijzonderheden betreffende de door de reiziger in te nemen plaats, bij voorbeeld hut/slaap­
plaats op schip, couchettecompartiment in trein. 
c) Plaats van vertrek en terugkeer. 
d) Indien het reispakket hotelaccommodatie omvat, de naam, het adres en de (eventuele) categorie, de 
maaltijden (indien inbegrepen) en de vermelding of de accommodatie een aparte badkamer of stortbad 
omvat; indien het reispakket een andere soort accommodatie zoals een villa, chalet, appartement, flat, 
kamer of caravan omvat, een omschrijving van de belangrijkste kenmerken ervan. 
e) De prijs van het pakket en de vermelding dat de prijs niet wordt gewijzigd, tenzij de organisator zelf 
wordt genoopt tot het aanvaarden van door hem niet te vermijden of te reduceren wijzigingen ten 
aanzien van de transportkosten (met inbegrip van brandstofkosten), bepaalde bedragen, heffingen of 
tarieven verschuldigd voor diensten (zoals lucht- of zeehavenbelastingen, ontschepings- of inschepings­
geld) en wisselkoersen. 
f) Het tijdschema voor het betalen van de prijs. 
g) Andere, eventueel in de prijs begrepen diensten (zoals bij voorbeeld excursies). 
h) Alle door de reiziger bij het boeken van de reis aan de organisator of doorverkoper medegedeelde en 
door hen aanvaarde bijzondere voorwaarden. 
i) De naam en het adres van de organisator en, indien toepasselijk, van de doorverkoper. doen. Zij stellen de Commissie hiervan onmiddellijk in 
kennis. 
2. De Lid-Staten doen de Commissie de teksten toe­
komen van de belangrijkste wettelijke bepalingen welke 
zij op het door deze richtlijn bestreken gebied vast­
stellen. 
Artikel 11 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten.