Advies van het Comité van de Regio's over het "Groenboek van de Commissie 'Onderwijs, Opleiding, Onderzoek: de belemmeringen voor transnationale mobiliteit'"

(97/C 215/01)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gelet op het Groenboek van de Commissie over "Onderwijs, Opleiding, Onderzoek: de belemmeringen voor transnationale mobiliteit" (COM(96) 462 def.);

gelet op zijn besluit van 13 november 1996 om, overeenkomstig de vierde alinea van artikel 198 C van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, op eigen initiatief een advies uit te brengen over "Onderwijs, Opleiding, Onderzoek: de belemmeringen voor transnationale mobiliteit", en om commissie 6 "Onderwijs en Opleiding" te belasten met de voorbereiding van dat advies;

gelet op het door commissie 6 op 7 februari 1997 goedgekeurde ontwerp-advies (CDR 393/96 rev.), waarvoor mevrouw M. Freehill als rapporteur is opgetreden;

gelet op de bijdrage van commissie 7 "Europa van de burgers - Onderzoek - Cultuur - Jeugd- en Consumentenzaken" van 31 januari 1997 m.b.t. de aspecten "onderzoek" en "Europa van de burgers" in het Groenboek (rapporteur: de heer G. Rhodio);

gelet op de aandacht die de Commissie besteedt aan onderwijs en opleiding in het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid (COM(94) 700 def.);

gelet op zijn advies over het Witboek over Onderwijs en Opleiding: onderwijzen en leren - naar een cognitieve samenleving (CDR 115/96) ();

gelet op de mededeling van de Commissie over de erkenning van kwalificaties voor academische en beroepsdoeleinden (COM(94) 596 def.);

gelet op zijn advies over het Witboek betreffende het Europees Jaar voor onderwijs en opleiding tijdens de gehele loop van het leven (CDR 244/94) ();

gelet op zijn advies over Onderwijs en opleiding en de technologische, industriële en sociale uitdagingen: eerste opmerkingen (CDR 299/95) ();

gelet op zijn advies over het proefproject van de Commissie betreffende Europees vrijwilligerswerk voor jongeren (CDR 191/96) ();

overwegende dat transnationale mobiliteit een integrerend deel uitmaakt van het communautaire beleid op het gebied van onderwijs, opleiding en onderzoek zoals neergelegd in de artikelen 126, 127 en 130 G (d) van het EG-Verdrag;

overwegende dat vrij verkeer een van de fundamentele rechten van de Europese burger is, dat is verankerd in artikel 8 A van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en dat het afschaffen van hinderpalen voor het vrije verkeer van personen een van de hoofddoelstellingen van de EU is die worden genoemd in artikel 3 van het EG-Verdrag;

brengt het volgende advies uit, dat tijdens zijn 17e zitting van 12 en 13 maart 1997 (vergadering van 12 maart) met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Comité van de Regio's is ingenomen met het Groenboek als follow up van het Witboek van de Commissie over Onderwijs en Opleiding. In het besef dat vrijheid van reizen en van verblijf voor burgers een essentieel aspect van het Verenigd Europa is, benadrukt de Commissie de behoefte aan mobiliteit in de context van de aan de gang zijnde economische veranderingen met hun sociale consequenties. Transnationale mobiliteit is een essentiële voorwaarde om kansen te scheppen op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs en opleiding en het is een basisvereiste voor Europees wetenschappelijk onderzoek.

1.2. Het CvdR steunt het voornemen van de Commissie stappen te ondernemen om de mobiliteit te bevorderen, en merkt daarbij op dat de mobiliteit in de EU nog steeds onvoldoende groot is. Het opheffen van de belemmeringen voor transnationale mobiliteit op het gebied van onderwijs, opleiding en onderzoek is van groot belang voor het CvdR, aangezien in veel lid-staten lokale en regionale overheden belangrijke bevoegdheden en veel ervaring op dit gebied hebben. Bij veel instanties worden bovendien op mobiliteit gerichte activiteiten ontwikkeld op lokaal/regionaal niveau of komen dergelijke activiteiten voort uit initiatieven waarbij de lagere overheden zijn betrokken (partnerschapsprojecten enz.); die activiteiten maken dus een integrerend deel uit van regionale samenwerking.

1.3. De door de Gemeenschap ondersteunde investeringen in partnerschappen en programma's op lokaal niveau kunnen worden aangevuld en versterkt met lokale en regionale initiatieven ter ontwikkeling van de mobiliteit. Het CvdR wijst er in dit verband op dat het plaatselijke bedrijfsleven veel te winnen heeft bij het delen van ideeëngoed en bekwaamheden over de grenzen heen, wat kan worden bereikt door middel van mobiliteitsinitiatieven die worden ontplooid op het gebied van onderwijs, opleiding en onderzoek.

1.4. Echt zorgelijk vindt het CvdR dat de huidige belemmeringen de overdracht van vaardigheden en kennis over de binnengrenzen heen blijken te verhinderen, zodat de juiste hulpbronnen niet op de juiste plaats terecht komen en bijgevolg regionale samenwerking en sociaal-economische cohesie worden ondermijnd. Het CvdR is daarom blij met de mogelijkheid dat gestalte gegeven wordt aan een lange-termijnstrategie voor mobiliteit, want mobiliteit wordt sinds lang gezien als een hoeksteen van de ontwikkeling van het Europese burgerschap, dat het CvdR actief probeert te bevorderen.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Deel A: Het belang van transnationale mobiliteit

2.1.1. Het CvdR is zich bewust van de toename van de virtuele mobiliteit, welke gestimuleerd wordt door de toegang tot nieuwe informatietechnologieën zoals telewerken, en het is het ermee eens dat deze mogelijkheden een aanvulling op de mobiliteit vormen. In dit verband stelt het CvdR de Commissie voor speciaal aandacht te besteden aan regio's die gekenmerkt worden door een groot aantal geografisch sterk verspreid liggende plattelandskernen. Het wijst er echter op dat de middelen van de informatiemaatschappij niet in de plaats kunnen komen van echte, fysieke, mobiliteit en met name in de perifere regio's zelfs solidariteit en sociale samenhang kunnen vertragen door de afwezigheid van persoonlijk visueel contact.

2.1.2. Het succes van communautaire programma's voor transnationale uitwisseling en tewerkstelling van onderzoekers, studenten, docenten, werknemers of werklozen die een opleiding volgen geeft aan dat er een toenemende vraag is naar mobiliteit. Het CvdR benadrukt dat dit bewijs van behoefte aan mobiliteit een overtuigend argument is voor het uitbreiden en combineren van initiatieven gericht op het delen van kennis, informatie, ideeën en bekwaamheden en voor het stimuleren van samenwerkingsverbanden.

2.1.3. Het CvdR tekent hierbij aan dat de invloed van persoonlijke initiatieven tot mobiliteit veel verder gaat dan de direct zichtbare effecten. Bewustwording van en waardering voor andere culturen bevordert tolerantie en begrip voor verscheidenheid, geheel los van economische noodzaak, en leidt tot grotere solidariteit onder de Europeanen.

2.1.4. Het Comité benadrukt de mogelijke voordelen van "kruisbestuiving" met vaardigheden en kennis in de nieuwe technologieën, nieuwe managementmethoden en vormen van arbeidsorganisatie. De bevordering van het concurrentievermogen die daar het gevolg van is, zal alle Europese burgers ten goede komen.

2.1.5. Het CvdR zou niettemin willen wijzen op behoefte aan samenwerking, uitwisseling van ideeën en analyse van de sociale consequenties van de nieuwe technologieën. Het benadrukt dat er evenveel aandacht moet worden besteed aan het stimuleren van sociaal-wetenschappelijk als van natuurwetenschappelijk onderzoek en dat een evenwichtige benadering beleidsmakers kan aanmoedigen om effecten van technologische innovatie tegen te gaan die slechts met veel kosten ongedaan kunnen worden gemaakt of kunnen worden opgevangen. Het Comité wijst erop dat taalvaardigheden een hoeksteen zijn van een dergelijke aanpak. Taalvaardigheid stelt de Europese burger in staat zijn "menselijk kapitaal" te ontwikkelen, geeft meer persoonlijke voldoening, vergroot de efficiency van de burger en maakt de mensen gemakkelijker inzetbaar.

2.1.6. Het CvdR merkt bovendien op dat de kwaliteit van planning bij openbaar beleid - of het nu om economische, politieke of sociale beleidsmaatregelen gaat - in ruime mate afhangt van het gehalte van de onderzoeksresultaten die beschikbaar zijn voor beleidsmakers. Het Comité wijst in dit verband op het belang van harmonisatie van investeringen in sociaal en in economisch onderzoek. Ook voor het evalueren van vorderingen op de verschillende terreinen is kwalitatief goed onderzoek noodzakelijk. De kwaliteit van de middelen die voor onderzoek worden ingezet, is bepalend voor het profijt dat de overheid en de samenleving van dat onderzoek hebben. Interculturele uitwisseling van ideeën, transnationale uitwisseling van vaardigheden en van goede praktijkvoorbeelden zijn dan ook het beste middel om kwaliteit te waarborgen op onderzoeksgebied.

2.1.7. Volgens het CvdR illustreren bestaande communautaire initiatieven dat men zich bewust is van de noodzaak van mobiliteit als een menselijke hulpbron op economisch, onderwijskundig en sociaal vlak. Een bijzonder interessant initiatief in dit verband is het opstarten van het Europees vrijwilligerswerk, waarmee de mogelijkheden voor mobiliteit worden vergroot en de Europese burgers ertoe aangezet worden hun zeer gewaardeerde verantwoordelijkheidsbesef te tonen.

2.1.8. Om deze doeleinden te verwezenlijken moet volgens het CvdR beslist de mobiliteit in zowel het universitair als het beroepsonderwijs worden bevorderd. Van vitaal belang is ook de wederzijdse erkenning van graden, diploma's, getuigschriften en studieperiodes.

2.1.9. Deze erkenning, die zoveel mogelijk onderwijsniveaus moet omvatten, is vanuit sociaal-economisch oogpunt met name van belang voor het niet-verplichte onderwijs, d.w.z. het onderwijs volgend op het (verplichte) basisonderwijs.

2.1.10. Ten einde bovenvermelde erkenning te vergemakkelijken, is het in de ogen van het CvdR raadzaam dat wordt nagegaan of het mogelijk is voor de verschillende studies, zowel op universitair als op niet-universitair niveau, een gemeenschappelijk basisprogramma vast te leggen.

2.1.11. Het CvdR betreurt dat er, hoewel Europa een open ruimte geworden is waar alle burgers in theorie de vrijheid hebben te reizen en te verblijven waar zij willen als een fundamenteel burgerrecht, nog steeds te veel belemmeringen zijn voor de mobiliteit van personen, terwijl kapitaal, goederen en diensten vrijer kunnen circuleren. In geval van "individuele" of "spontane" mobiliteit blijken de hindernissen het grootst te zijn.

2.1.12. Het CvdR dringt erop aan dat door de EU maatregelen worden getroffen om de mobiliteit in de praktijk te vergroten en te versterken, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel.

2.1.13. In lijn met dit subsidiariteitsbeginsel, biedt het Groenboek op het terrein van onderwijs, opleiding en onderzoek de kans aandachtspunten naar voren te brengen met de bedoeling oplossingen te vinden voor de vele belemmeringen waarop de burger nog stuit.

2.1.14. Het CvdR juicht het voornemen van de Commissie toe om op ruime schaal respons op het Groenboek en suggesties voor een vervolg erop te verzamelen, uitgaande van de basis, een aanpak die het CvdR voortdurend bevordert en steunt.

2.1.15. Doelgroep van het Groenboek zijn de EU-onderdanen en de niet-EU-onderdanen die legaal en op permanente basis in de Unie verblijven en betrokken zijn bij onderwijs, opleiding en research. Het is meer in het bijzonder gericht op studenten en jongeren, onder wie jonge afgestudeerde academici, taalassistenten, onderzoekers, docenten, opleiders en vrijwilligers.

2.1.16. Het CvdR neemt er nota van dat de essentie van het probleem is dat de status van "werknemer" de burger rechten geeft die vrij verkeer op het gehele grondgebied van de Gemeenschap mogelijk maken. Om volgens het Gemeenschapsrecht als werknemer te worden aangemerkt, moet de betrokkene onderdaan van een lid-staat zijn, daadwerkelijk een bedrijvigheid uitoefenen, werken in dienstverband en beloning ontvangen. Het Comité wijst erop dat een grote groep burgers, met name de hierboven genoemden, duidelijk niet een dergelijke status hebben, omdat zij formeel niet onder de categorie "werknemers" vallen.

2.2. Deel B: Mobiliteitsobstakels

Het CvdR stelt vast dat de belangrijkste belemmeringen zich op drie vlakken voordoen: sociale bescherming, administratiefrechtelijke belemmeringen en socio-culturele belemmeringen; deze worden achtereenvolgens behandeld.

2.2.1. Hinderpalen voor de sociale bescherming

2.2.1.1. Het gaat hierbij om verblijfsrecht, rechtspositie, recht op uitkeringen, alsmede het recht op arbeid, op financiële steun en bijstand.

2.2.1.2. Hoewel werknemers die onderdaan van een lid-staat zijn en hun gezinsleden onder de communautaire rechtsregels inzake het vrije personenverkeer vallen, worden burgers die wetenschappelijk onderzoek doen, een opleiding volgen dan wel opleidingen verschaffen in een andere lid-staat, van rechten uitgesloten. Het is paradoxaal dat niet voorzien is in een sociale bescherming voor vrijwilligers en dat hun rechtspositie slecht omschreven is, hoewel het beginsel van vrijwilligerswerk bij de Europese burger alom gewaardeerd wordt en door de Commissie bovendien aangemoedigd wordt met haar programma voor vrijwilligerswerk.

2.2.1.3. Het CvdR stelt vast dat ingevolge Richtlijn 90/364/EEG () aanspraak op verblijfsrecht gemaakt kan worden door burgers die niet onder de erkende categorieën vallen, mits zij over voldoende inkomsten beschikken en een all-risk ziekteverzekering hebben afgesloten in de lid-staat van ontvangst. Het CvdR meent dat dit een serieuze belemmering vormt voor de mobiliteit van grote aantallen gewone burgers. Het vindt dan ook dat hieraan meer aandacht moet worden besteed, hoewel het beseft dat het om een ingewikkelde materie gaat.

2.2.1.4. Moeilijkheden waarmee ingezetenen uit derde landen kampen en de discussie over de overeenkomst van Schengen versterken de noodzaak dit probleem grondig te onderzoeken en een debat aan te gaan met de bedoeling tot consensus te komen over een humane oplossing voor het vraagstuk.

2.2.1.5. Problemen die samenhangen met sociale zekerheid en sociale zorgvoorzieningen zijn ernstige belemmeringen voor onderzoekers die de sociaal-economische omstandigheden en de mogelijkheden van het onderwijs in andere lid-staten zouden willen ontdekken. Het CvdR vindt het zorgwekkend dat de onderzoekers, die een rijke menselijke hulpbron vormen voor de EU, daardoor zouden kunnen gaan uitkijken naar andere landen of continenten om researchmogelijkheden te ontwikkelen en uit te proberen. De "brain drain" die zo op gang wordt gebracht is een ernstige dreiging voor de toekomst van het wetenschappelijk onderzoek in de EU.

2.2.1.6. Het CvdR wijst er bovendien op dat dergelijke obstakels de doeltreffendheid van de activiteiten van de EU terzake ondermijnen en ook het positieve effect van het onderzoeksbeleid op de lokale en regionale samenwerking verkleinen. Als deze obstakels uit de weg worden geruimd, zal dit dus niet alleen lokale en regionale overheden ten goede komen, maar zal in ruimere zin tegelijk alle onderzoek dat gericht is op vooruitgang van de Mens en zijn leefomgeving, m.a.w. van de kwaliteit van het bestaan, snellere, krachtigere en samenhangendere resultaten opleveren.

2.2.1.7. Het CvdR benadrukt dat, op dezelfde manier, verlies van rechten op uitkeringen werklozen ontmoedigt over de landsgrenzen heen aan opleidingen deel te nemen of stage te lopen in bedrijven, waardoor hun kansen op werk nog verder worden afgezwakt.

2.2.2 Administratiefrechtelijke belemmeringen

2.2.2.1. Het gaat hierbij onder meer om het ontbreken van wederzijdse erkenning van kwalificaties, verschillen tussen de lid-staten in het verloop van het academisch jaar, om regionale beperkingen op beurzen e.d.

2.2.2.2. Het CvdR juicht de vorderingen toe die al gemaakt zijn bij de ontwikkeling van het Europees systeem voor toekenning en overdracht van studiepunten (ECTS - European Credit Transfer System), dat academische erkenning van studieperioden mogelijk maakt en dus van studeren in een andere lid-staat. Dit systeem is geheel gebaseerd op samenwerking tussen de universiteiten, in en buiten de EU. Academische erkenning van in instellingen in andere lid-staten volbrachte studieperioden en validering van stageperiodes door middel van getuigschriften dienen, volgens het Comité, snel overal te worden ingevoerd zodat uitwisselingen beter kunnen functioneren.

2.2.2.3. Het CvdR wijst erop dat de oplossing van de problemen bij de beroepsopleiding nog meer prioriteit heeft. Er moeten maatregelen worden getroffen en tenuitvoergelegd om de onderlinge vergelijkbaarheid, de doorzichtigheid en transnationale erkenning van bekwaamheden en kwalificaties te verbeteren.

2.2.2.4. Evenals voor de universitaire sector, beveelt het CvdR ook op het gebied van de beroepsopleiding warm initiatieven aan ter bevordering van het verwerven van talenkennis bij cursisten, opleiders en stagiaires. De mobiliteit in de sector van de beroepsopleiding blijft ernstig belemmerd worden wanneer onvoldoende talenkennis aanwezig is. Benadrukt wordt dat initiatieven om taalcursussen te geven alléén onvoldoende kunnen zijn om dit probleem op te lossen; er moeten zo nodig financiële prikkels voor taalverwerving worden overwogen. Het concurrentievermogen lijdt er immers onder wanneer er belemmeringen zijn ten gevolge van taalproblemen; van de andere kant worden stappen ter versterking van de solidariteit tussen de Europese volkeren vergemakkelijkt wanneer taalproblemen worden overwonnen.

2.2.3. Sociale en culturele belemmeringen

2.2.3.1. Hierbij gaat het om linguïstische belemmeringen, om toegang tot informatie en om andere praktische problemen.

2.2.3.2. Toegang tot informatie en andere praktische belemmeringen vereisen stroomlijning van de toegangswegen, openheid van de instellingen en bureaus die over informatie beschikken, alsmede bewustzijn bij de burgers met betrekking tot de vraag waar die informatie gevraagd moet worden. Het CvdR beveelt eenvoudige en beknopte informatie aan, die gemakkelijk te begrijpen en praktisch is, om bureaucratisch en administratief oponthoud te beperken.

2.2.3.3. Het CvdR stelt voor dat er een handboek voor bezoekende onderzoekers, docenten en cursisten wordt samengesteld, met basisinformatie over cultuur, accommodatie, het zakenleven, onderwijs en sociale voorzieningen, dat beschikbaar wordt gesteld als onderdeel van de documentatie; dat zou een praktisch voorbeeld zijn van de manier waarop vertrouwen kan worden gewekt bij de Europese burgers in de doelgroepen die overwegen van een initiatief tot mobiliteit gebruik te maken.

2.2.3.4. Ten slotte wordt men zich vaak te laat bewust van de nadelen die gehandicapten ondervinden. Het CvdR beveelt dan ook aan dat rekening wordt gehouden met de behoeften van de gehandicapten bij het opstellen van maatregelen ter verbetering van de mobiliteit.

3. Bijzondere opmerkingen

In dit gedeelte van het advies worden de verschillende actiegebieden die beschreven worden in deel C van het Groenboek op de voet gevolgd.

3.1. Actiegebied 1: Erkennen van de status van stagiair en vrijwilliger

3.1.1. Het CvdR staat volledig achter de hier genoemde punten en benadrukt de noodzaak van een vergelijkbare wettelijke erkenning in het land van herkomst én in het land van ontvangst, ten einde gelijke mobiliteitsvoorwaarden te garanderen aan stagiairs en aan vrijwilligers, alsmede de noodzaak van een mobiliteitsprogramma voor het leerlingwezen, naar het voorbeeld van het Erasmus-programma.

3.1.2. Het herinnert aan zijn advies over Europees vrijwilligerswerk voor jongeren waarin gepleit wordt voor vastlegging van de rechtspositie van vrijwilligers, waarmee daadwerkelijk hindernissen uit de weg kunnen worden geruimd die samenhangen met het vrije verkeer van personen, sociale zekerheid en belastingheffing, welke een echte belemmering vormen voor jongeren om deel te nemen. Zoals in dat advies is gesteld, zal het Europese vrijwilligerswerk een vitale rol spelen als pedagogisch instrument, door de kansen op mobiliteit te bevorderen voor met name kansarme jongeren die minder gemakkelijk deelnemen aan de belangrijkste opleidings- en onderwijsfaciliteiten in de EU. Het CvdR is voorstander van het c.a.o.-model zoals dat o.a. in de Scandinavische landen toegepast wordt bij het regelen van de arbeidsverhoudingen tussen de sociale partners, en van het feit dat stagiairs en vrijwilligers als werknemers beschouwd worden.

3.2. Actiegebied 2: Toepassen van een uniforme behandeling op de onderzoekers in opleiding met een communautaire beurs

3.2.1. Vanwege de verschillen in verplichte bijdragen en heffingen tussen de lid-staten, worden sommige jonge onderzoekers met een beurs beïnvloed en vaak meer uit financiële overwegingen dan op grond van wetenschappelijke maatstaven uitgesloten. Het CvdR stelt vast dat er behoefte is aan coördinatie van de nationale stelsels van directe belastingheffing en van sociale premies, zodat onderzoekers in opleiding met een beurs niet worden benadeeld als zij deelnemen aan mobiliteitsprogramma's. Het benadrukt dat gedeeltelijke belastingvrijstellingen voor onderzoeksbeurzen of andere toelagen zouden kunnen worden overwogen, naar OESO-model.

3.3. Actiegebied 3: Zorgen voor de sociale bescherming van alle personen die in het kader van opleiding mobiel zijn

a) garanderen van het behoud van de uitkeringen voor werklozen die in een andere lid-staat een opleiding volgen

3.3.1. Het CvdR merkt op dat de onderlinge verschillen tussen de sociale-zekerheidsregelingen in de lid-staten ongetwijfeld een van de belangrijkste belemmeringen voor mobiliteit vormen. Het is ervan overtuigd dat dit probleem nader moet worden onderzocht, bijvoorbeeld in de vorm van een discussie over Commissievoorstel (); dit houdt nl. in dat na een eerste periode van drie maanden het recht op uitkeringen behouden blijft, zonder dat de totale duur van de toekenning van de uitkering of de hoogte daarvan de periode of het bedrag mogen overschrijden welke zijn vastgesteld door de wetgeving van de lid-staat waarin de werkloze naar werk zoekt, dan wel de lid-staat waar de uitkering betaald wordt.

b) garanderen van de sociale bescherming in het land van ontvangst

3.3.2. Het CvdR vindt dat er meer aandacht zou moeten worden besteed aan het verkleinen van de kloof tussen de voorschriften voor personen in opleiding en die voor werknemers, zelfstandigen en hun gezinsleden (zie paragraaf 2.2.1). Het voorstel van de Commissie aan de Raad () om de sociale bescherming uit te breiden tot alle personen die uit hoofde van de wetgeving van een lid-staat zijn verzekerd en haar voorstel () om de voorwaarde van dringende noodzaak voor de gezondheidszorg op te heffen voor studenten en voor personen die in opleiding zijn, zouden beide moeten worden goedgekeurd.

3.3.3. Het CvdR erkent dat de problemen die werkloosheidsuitkeringen en sociale zekerheid i.v.m. de mobiliteit opleveren, onderzocht moeten worden, en steunt initiatieven die concrete oplossingen kunnen opleveren. Het wijst er evenwel op dat de toekenning en financiering van de sociale uitkeringen krachtens het subsidiariteitsbeginsel een zaak van de lid-staten blijft.

3.4. Actiegebied 4: Scheppen van een Europese ruimte van kwalificaties

3.4.1. Het CvdR is het eens met alle punten die hier worden benadrukt, maar het vestigt speciaal de aandacht op het feit dat het systeem voor de overdracht van studiepunten door een aantal lid-staten al is aanvaard. Dat is een belangrijke stap voorwaarts ter bevordering van de mobiliteit van studenten en ter bevordering van de wederzijdse erkenning van kwalificaties; er zou dus snel iets moeten worden gedaan om dit stelsel uit te breiden tot de gehele EU, en met name ook tot de beroepsopleiding.

3.4.2. Het CvdR doet een beroep op de Commissie eveneens alle aandacht te besteden aan de wederzijdse erkenning van verworven vaardigheden/informele beroepsopleidingen door middel van een beoordelingssysteem op vrijwillige basis. Het benadrukt dat plaatselijke en regionale overheden een essentiële rol kunnen spelen bij het ondersteunen van netwerken van ondernemingen die aan een dergelijke validering meewerken. Het CvdR acht het een goede zaak een Europees netwerk op te zetten voor een certificatiesysteem zoals voorgesteld in het Witboek van de Commissie over onderwijs en opleiding en het verzoekt daarbij ook de plaatselijke en regionale overheden in te schakelen (zoals ook gesteld in zijn advies terzake).

3.4.3. Het doel van organisaties als Cedefop is te komen tot duidelijkheid over de inhoud van studies en opleidingen zodat diploma's en getuigschriften "transparant" worden. Het CvdR steunt dit streven en wijst erop dat het van essentieel belang is normen te ontwikkelen voor nationale systemen van certificering ten einde snellere overdracht van deze gegevens mogelijk te maken.

3.4.4. Het communautaire netwerk van informatiecentra over academische erkenning van diploma's, NARIC-netwerk genaamd (National Academic Recognition Information Centres) verschaft informatie over hoger-onderwijssystemen en -kwalificaties; Eurydice, het Europese Netwerk voor informatie op het gebied van onderwijs bevordert de uitwisseling van informatie op het vlak van het onderwijs, terwijl de bevordering van de uitwisseling van informatie op het gebied van de opleiding een zaak is van het Cedefop; Ortelius verschaft een databank over hoger onderwijs in Europa. Het CvdR erkent dat deze netwerken en databanken een belangrijke rol spelen bij de bevordering van de wederzijdse erkenning van kwalificaties en bij het verkrijgen van een grotere transparantheid, hoewel het betreurt dat de werkzaamheden van NARIC en Ortelius beperkt blijven tot het hoger onderwijs. Het doet een beroep op de Commissie deze netwerken te versterken en in te staan voor de coördinatie ervan.

3.4.5. Het CvdR dringt er bij de Commissie op aan de nadruk te leggen op de ontwikkeling van kwaliteitswaarborgen met betrekking tot dit actiegebied, ten einde het transparant maken van kwalificaties te vergemakkelijken en de wederzijdse erkenning van vaardigheden en kwalificaties te bevorderen.

3.4.6. Het CvdR onderstreept dat talenkennis en culturele vaardigheden essentieel zijn voor mobiliteit op het gebied van de beroepsopleiding en dat overwogen moet worden financiële stimulansen te geven voor deelneming aan taalcursussen (zie ook paragraaf 2.2.2.4).

3.5. Actiegebied 5: Opheffen van de territorialiteit van nationale beurzen en financiële steun

3.5.1. In sommige gevallen dient de overdraagbaarheid van de door nationale autoriteiten toegekende beurzen voor studieperiodes in het buitenland te worden verbeterd. Het CvdR vindt echter wel dat rekening moet worden gehouden met de individuele bevoegdheid van iedere lid-staat op dit vlak.

3.6. Actiegebied 6: Verbeteren van de situatie van de legaal in de EU verblijvende onderdanen van derde landen in verband met opleiding

3.6.1. Het CvdR meent dat er, omwille van de consistentie, gemeenschappelijke regels nodig zijn voor de toelating van onderdanen van derde landen op het grondgebied van de lid-staten van de EU voor studiedoeleinden. Die regels moeten tot stand komen op basis van consensus en er is onderzoek voor nodig.

3.7. Actiegebied 7: Beperken van de sociaal-economische obstakels

3.7.1. Het CvdR is van mening dat de bevordering van coördinatie op het vlak van financiële steun, met inbegrip van medefinanciering door instanties op nationaal en lokaal niveau, essentieel is voor het scheppen van gelijke kansen. Volgens het Comité moeten lokale en regionale overheden een betere coördinatie door de lid-staten aanmoedigen, om zo te komen tot een betere aanpassing van het totale door de student tijdens zijn mobiliteit ontvangen bedrag.

3.7.2. Er moet voor worden gezorgd dat beurzen overeenkomen met de reële kosten van mobiliteit, met name ook met reiskosten van en naar perifere gebieden.

3.7.3. Het CvdR vindt dat de leeftijdsbeperking tot 28 jaar die geldt voor het Leonardo-programma in strijd is met het beginsel van permanente scholing en dat dergelijke leeftijdsgrenzen dus zouden moeten worden afgeschaft. Het CvdR is er verder tegen gekant dat de Commissie het school- of academisch jaar zou willen reguleren, omdat dat in strijd zou zijn met het subsidiariteitsbeginsel.

3.8. Actiegebied 8: Beperken van de taalkundige en culturele obstakels

3.8.1. Het CvdR benadrukt dat talenkennis essentieel is voor mobiliteit. Het is het met de Commissie eens dat iedere mobiliteitsactie moet worden voorafgegaan door een taalkundige en een culturele voorbereiding.

3.8.2. Daar veel opleidingsprogramma's gesubsidieerd worden uit het Europees Sociaal Fonds, zouden daarbij transnationale stages, volgens het CvdR, in ruimere mate gestimuleerd moeten worden.

3.8.3. Het CvdR neemt nota van de resultaten die bereikt zijn met het Socrates- en Leonardo-programma bij het bevorderen van talenkennis en het benadrukt de noodzaak van nog meer activiteiten op dit gebied binnen het kader van die programma's. Er is inderdaad steun nodig voor het onderwijs in minder verspreide talen en in gebarentaal voor doven en voor het onderwijzen van talen op zo jong mogelijke leeftijd, zoals ook benadrukt wordt in het advies over het Witboek over onderwijs en opleiding. Het is ook van belang mobiliteit te bevorderen naar regio's waar minder verbreide talen worden gesproken. De Commissie zou in het kader van dit actiegebied aandacht moeten besteden aan deze onderwerpen.

3.8.4. Het CvdR benadrukt het belang van multicultureel onderwijs waarmee culturele vooroordelen kunnen worden weggewerkt en mobiliteit kan worden bevorderd en het hecht veel waarde aan de opleiding van docenten op dit vakgebied, zoals ook wordt benadrukt in het ontwerp-advies over intercultureel onderwijs. Het verzoekt de Commissie maatregelen ter ondersteuning van activiteiten op dit gebied aan dit actiepunt toe te voegen.

3.8.5. Het CvdR wijst erop dat lokale en regionale overheden een sleutelrol te spelen hebben bij het bevorderen van interculturele samenwerking, met name door samenwerkingsakkoorden (koppeling) met gemeenten en regio's in andere lid-staten of derde landen. Dergelijke banden kunnen een vitale rol spelen bij het wegwerken van culturele belemmeringen en bij de bevordering van mobiliteit.

3.9. Actiegebied 9: Verbeteren van de beschikbare informatie en administratieve praktijken

3.9.1. Hoewel het CvdR instemt met de hier opgesomde punten, wil het toch benadrukken dat het gebrek aan gemakkelijk toegankelijke en begrijpelijke informatie een ernstige belemmering voor mobiliteit is. De databank Eures (European Employment Services) is bedoeld om iets aan dat probleem te doen, door informatie beschikbaar te stellen voor personen die in het buitenland willen gaan werken, maar het verschaft dan ook alleen informatie voor werknemers. Het CvdR vindt het jammer dat het systeem niet verder is uitgewerkt. Door de grote verscheidenheid aan stelsels, terminologie, fiscale regelingen, sociale uitkeringen, enz. in alle lid-staten tezamen, is het uiterst moeilijk voor de individuele burger om het allemaal te bevatten of conclusies te trekken zonder garantie dat zijn of haar interpretatie juist is. Er bestaat op het ogenblik geen systeem dat gegarandeerd vergelijkbare gegevens verschaft over deze en andere relevante zaken en dat toegankelijk is voor het publiek.

3.9.2. Het CDR zou dan ook gaarne zien dat de Commissie binnen het raam van de activiteiten op dit gebied deze netwerkdienstverlening aan de consument zou verbeteren en zou uitbreiden, zodat er ook nuttige informatie in staat voor mensen die in een andere lid-staat gaan wonen om onderwijs of een opleiding te volgen, dan wel wetenschappelijk onderzoek te doen. Er zou een zeer uitgebreide Europese databank moeten komen waaruit de nodige informatie te putten is over met name toelatingseisen, beschikbare accommodatie, enz. Het Comité benadrukt daarbij dat het evenzeer van belang is de informatie zo in te delen dat de opzet van de databank gemakkelijk begrepen wordt. Het CvdR is verder van mening dat lokale en regionale overheden, die informatie-technologie en Internet gebruiken voor lokale doeleinden en om heel Europa te bereiken, de juiste instanties zijn om de verspreiding van informatie te vergemakkelijken en het vraagt de Commissie dan ook hen volledig te betrekken bij elke multi-media-campagne die op het onderhavige gebied zou kunnen worden gevoerd.

3.9.3. Het CvdR stelt voor ook onder dit actiegebied melding te maken van het opstellen van een handboek voor bezoekende onderzoekers, cursisten en docenten met basisinformatie betreffende de mogelijkheden voor mobiliteit, zoals hierboven genoemd.

3.9.4. Het CvdR verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat bij het verschaffen van informatie over mogelijkheden voor mobiliteit op het vlak van onderwijs, opleiding en onderzoek in de EU ook plaats wordt ingeruimd voor raadgeving en begeleiding. Doeltreffende advisering kan namelijk bijdragen tot bevordering van de mobiliteit van met name kansarme jongeren die actief deelnemen aan communautaire uitwisselingsprogramma's op het gebied van onderwijs en opleiding en wier speciale behoeften misschien extra aandacht verdienen.

3.9.5. Zoals in paragraaf 2.2.3.4 opgemerkt, hebben gehandicapte studenten hogere onkosten samenhangend met vervoer, accommodatie, thuiszorg en speciale apparatuur. Het CvdR benadrukt dat er daarom grotere flexibiliteit mogelijk moet zijn binnen het Socrates- en het Leonardo-programma, zodat voor gehandicapte studenten projecten op individuele basis kunnen worden opgezet en het zou gaarne zien dat de Commissie dit punt aansnijdt in het kader van Actiegebied 9.

3.9.6. Het CvdR wijst erop dat mobiliteit juist in deze sectoren vaak een "individueel aspect" heeft. Dit betekent dat burgers die zich van het ene naar het andere land begeven, deze verplaatsingen zelf moeten regelen, zonder daarbij geholpen te worden door gespecialiseerde organisaties die weten welke formaliteiten in het gastland vereist zijn. Om lokale gemeenschappen (regio's, provincies, gemeenten, culturele centra en onderzoeksinstituten, enz.) beter of zo goed mogelijk in staat te stellen deze moeilijkheid te overwinnen, met name door relevante informatie voor mobiliteitsbevordering op lokaal niveau te verzamelen, moet het nodige potentieel ter beschikking worden gesteld en moeten breed opgezette initiatieven met goede slaagkansen worden bevorderd.

3.9.7. Het CvdR vindt het jammer dat hier geen melding wordt gemaakt van de essentiële rol die plaatselijke en regionale overheden spelen bij het rechtstreeks verspreiden van informatie onder de burgers. Het wijst erop dat de lagere overheden, gezien hun omvangrijke bevoegdheden en ervaringen met betrekking tot het verschaffen van onderwijs en opleiding, bij het bevorderen van samenwerking tussen onderwijs- en opleidingsinstellingen en ondernemingen en bij het bevorderen van samenwerking over de grenzen heen tussen gemeenten en regio's, bij uitstek geschikt zijn om onderwijs- en onderzoeksinstellingen en het plaatselijke bedrijfsleven in te schakelen bij het daadwerkelijk wegwerken van belemmeringen voor mobiliteit. Het Comité zou gaarne zien dat de Commissie deze rol erkent en dat de plaatselijke en regionale overheden betrokken worden bij alle informatieve netwerken en bij alle activiteiten die in het kader van dit Groenboek worden gepland.

4. Conclusies

4.1. Om de uitdagingen van de 21e eeuw aan te kunnen, is daadwerkelijke overdracht van kennis en bekwaamheden tussen regio's en gemeenten in de EU essentieel voor een groter concurrentievermogen, grotere inzetbaarheid en voor de ontwikkeling van sociale samenhang door middel van regionale samenwerking. Het CvdR benadrukt dat mobiliteit en vrij verkeer van personen op het gebied van onderwijs, opleiding en onderzoek een voorwaarde vooraf zijn voor het bereiken van dat doel. Mobiliteit moet echter ook gezien worden als een factor die niet alleen de arbeidsmogelijkheden van iemand vergroot maar tevens diens zelfontplooiing bevordert en diens begrip voor culturele verschillen, waardoor de solidariteit tussen Europeanen wordt gestimuleerd. Het is daarom absoluut noodzakelijk de belemmeringen die mobiliteit verhinderen weg te nemen en te zorgen voor adequate zekerheid voor studenten, cursisten en onderzoekers.

4.2. Het CvdR steunt het voornemen van de Europese Commissie om stappen te ondernemen om de mobiliteit te bevorderen en het stemt in met de voorgestelde actiegebieden. Het dringt erop aan dat de EU-bepalingen inzake mobiliteit en sociale bescherming worden uitgebreid en aangescherpt, zodat zij in de praktijk haalbaar worden. Het dringt er tevens op aan dat de lid-staten de nodige maatregelen treffen om belemmeringen m.b.t. met name verblijfsrecht, sociale zekerheid en fiscale regelingen op te heffen.

4.3. Het CvdR verzoekt de Commissie een Erasmus-programma voor het leerlingwezen op te zetten, de opdracht van het Europees systeem voor toekenning en overdracht van studiepunten, en van het communautaire netwerk van informatiecentra over academische erkenning van diploma's, alsmede van de databank Ortelius uit te breiden tot de sector van de beroepsopleiding. Het doet een beroep op de EU de ontwikkeling te steunen van een certificatiesysteem voor vaardigheden en van kwaliteitswaarborgen, met als doel het transparanter maken van kwalificaties. Het beveelt warm aan meer steun te geven aan initiatieven ter bevordering van talenonderricht, met name in het kader van Socrates en Leonardo. Verder moet de leeftijdsgrens van 28 jaar bij het Leonardo-programma worden opgeheven.

4.4. Het is met name een bron van zorg voor het CvdR dat mensen uit kansarme categorieën meer belemmeringen ondervinden om mobiel te zijn en het Comité dringt dan ook aan op adequate maatregelen om voor hen de toegang tot mobiliteitsprogramma's en projecten in EU-verband te vergemakkelijken.

4.5. Het CvdR verzoekt de EU te zorgen voor doeltreffende verspreiding van informatie door uitbreiding van het Eures-netwerk tot alle burgers (en niet alleen werknemers), door het opzetten van een Europese databank, door het publiceren van handboeken en gidsen en door het steunen van adequate advisering en begeleiding.

4.6. Het CvdR benadrukt de noodzaak van het betrekken van de plaatselijke en regionale autoriteiten bij alle voorlichtingsactiviteiten, ten einde initiatieven op het gebied van mobiliteit te ontsluiten en te vergemakkelijken door de burger, onderwijs- en opleidingsinstituten en ondernemingen er direct bij te betrekken. Hun rol bij het wegwerken van culturele belemmeringen en bij het bevorderen van samenwerking over de regio- en gemeentegrenzen heen is immers cruciaal.

4.7. Vrij verkeer is één van de fundamentele rechten van de Europese burgers. De instelling van een burgerschap van de Unie bij artikel B van het Verdrag van Maastricht wijst op het belang ervan, maar het CvdR benadrukt dat de autonomie van de lid-staten er niet door mag worden ondermijnd. Om een echt Europa van de burgers tot stand te brengen, mag dit beginsel evenwel ook geen abstract principe blijven, maar moet het vanuit de basis concreet worden ingevuld. Het CvdR, dat de lagere overheid en dus het bestuursniveau dat het dichtst bij de burger staat vertegenwoordigt, betreurt dat de burger op het ogenblik nog problemen ondervindt om aan mobiliteitsacties deel te nemen en onderstreept dat het alle mogelijke maatregelen wil steunen die, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, worden genomen om belemmeringen voor mobiliteit weg te nemen.

4.8. Het CvdR beklemtoont dat de EU alleen dichter bij de burger kan worden gebracht en echt betekenis in hun dagelijkse leven kan krijgen door een grotere interactie tussen de volkeren van Europa; daartoe dient hun mobiliteit te worden vergroot. De lokale en regionale overheden spelen daarbij een sleutelrol.

Brussel, 12 maart 1997.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB nr. C 182 van 24. 6. 1996, blz. 15.

() PB nr. C 210 van 14. 8. 1995, blz. 74.

() PB nr. C 100 van 2. 4. 1996, blz. 106.

() PB nr. C 42 van 10. 2. 1997, blz. 1.

() PB nr. L 180 van 13. 7. 1990, blz. 26.

() PB nr. C 68 van 6. 3. 1996, blz. 11.

() PB nr. C 46 van 20. 2. 1992.

() PB nr. C 341 van 13. 11. 1996, blz. 6.