COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 09.09.1996 
COM(96) 437 def. 
ACTIVITEITEN VAN DE EUROPESE UNIE 
OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK 
EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING 
JAARVERSLAG 1996 
(door de Commissie ingediend) 

smMamccmmaK—mmBÊËÊÊWMBaiÊaumuBsamBBxi 
SAMENVATTING 
Het jaarverslag van de Commissie over de onderzoekactiviteiten verschijnt nu voor de tweede 
keer. Dit jaarverslag moet worden ingediend krachtens artikel 130 P van het EG-Verdrag, 
waarin is bepaald dat de Commissie elk jaar aan het Europees Parlement en de Raad een 
verslag voorlegt. Dit verslag heeft met name betrekking op de activiteiten inzake onderzoek 
en technologische ontwikkeling en verspreiding van de resultaten in het voorafgaande jaar, 
alsmede op het werkprogramma van het lopende jaar. 
Met dit jaarverslag wordt een overzicht gegeven van het gehele spectrum van de 
communautaire onderzoekactiviteiten. Het eerste deel van het verslag biedt de lezer een 
"momentopname" van de situatie eind 1995, evenals de stand van zaken met betrekking tot 
het werkprogramma en de beoogde resultaten voor 1996. Het tweede deel van het verslag 
geeft nadere informatie over de in 1995 verrichte onderzoekactiviteiten, hoofdzakelijk onder 
het vierde kaderprogramma (1994-1998) (maar ook over de projecten die nog onder het derde 
kaderprogramma (1990-1994) liepen), respectievelijk gegroepeerd onder "activiteiten in 1995" 
en "werkprogramma's 1996". 
* * * 
Voor het communautaire onderzoekbeleid was 1995 weer een druk jaar. Het was het eerste 
volledige jaar waarin het vierde kaderprogramma (1994-1998) ten uitvoer werd gelegd. De 
publikatie van uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en de afhandeling van de 
binnengekomen voorstellen, alsmede de opstelling van projectcontracten, gingen het hele jaar 
door. 
Naar aanleiding van de uitbreiding van de Europese Unie begin 1995 met de toetreding van 
Oostenrijk, Finland en Zweden, stelde de Commissie een aanpassing voor van de financiële 
middelen voor het vierde kaderprogramma (zowel van de Europese Gemeenschap als van 
Euratom). De definitieve goedkeuring van de voorstellen door het Parlement en de Raad had 
plaats in maart 1996. 
In 1995 stelde de Commissie haar concept van de task-forces onderzoek-industrie voor, een 
gezamenlijk initiatief van drie Commissieleden om overleg en de coördinatie van 
onderzoekactiviteiten te verbeteren. De task-forces concentreren zich op de volgende 
gebieden: de auto van morgen, educatieve multimediale software, de nieuwe generatie 
vliegtuigen, vaccins en virusziekten, treinen en spoorwegsystemen van de toekomst, 
intermodaliteit en interoperabiliteit in het vervoer, maritieme systemen van de toekomst en 
milieu - water. 
a ou 
In 1995 werd een nieuw systeem voor programmatoezicht en -evaluatie ingevoerd. Het 
toezicht op de 18 specifieke programma's van het vierde kaderprogramma en van het 
kaderprogramma zelf is uitgevoerd door onafhankelijke externe deskundigen. 
In mei diende de Commissie haar mededeling in over wetenschappelijke en technologische 
samenwerking met de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjetunie. In oktober 
diende de Commissie haar mededeling in over de vooruitzichten voor internationale 
samenwerking op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, waarover in 
maart 1996 door de Raad een resolutie werd aangenomen. Voorts zette de Europese Unie de 
besprekingen voort over wetenschappelijke en technologische samenwerking met de 
mediterrane landen evenals met de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa. De 
onderhandelingen over bilaterale wetenschappelijke en technische 
samenwerkingsovereenkomsten met Canada en Israël werden afgerond. 
In december publiceerde de Commissie een Groenboek over innovatie, waarmee werd beoogd 
breed overleg op gang te brengen over innovatie in Europa. In het Groenboek worden de 
verschillende bij innovatie betrokken factoren onderzocht, wordt de bestaande situatie 
geanalyseerd en worden voorstellen voor toekomstige activiteiten voorgesteld. 
Voorts heeft de Commissie haar activiteiten opgevoerd om zowel de economische en sociale 
cohesie in Europa door onderzoek en opleiding te bevorderen als de coördinatie van de 
nationale OTO-beleidsactiviteiten door samenwerking te verbeteren. In juni 1995 keurde de 
Raad Onderzoek conclusies goed over de coördinatie van het wetenschaps- en 
technologiebeleid van de Lid-Staten, waarbij werd gewezen op het belang van een regelmatige 
uitwisseling van informatie over nationale OTO-activiteiten. 
De omvang van de onderzoekactiviteiten in 1995 - en het belang van de communautaire 
onderzoekinspanningen in het algemeen - kunnen worden geïllustreerd aan de hand van 
enkele cijfers betreffende de activiteiten van het vierde kaderprogramma, die betrekking 
hebben op de Lid-Staten, de landen van de Europese Economische Ruimte en de EVA: in 
1995 werden 2.660 nieuwe projecten gestart waarbij 12.185 deelnemers waren betrokken; 
eind 1995 liepen er in totaal 10.695 projecten, voor een totaal van 2.037 miljoen ecu aan 
betalingen. Er werden 74.874 transnationale samenwerkingsverbanden gesloten voor 
werkzaamheden voor gezamenlijke rekening met verscheidene partners tussen onderzoekteams 
over de gehele Gemeenschap of de Europese Economische Ruimte. Het aantal links voor 
onderzoek in samenwerkingsverband tussen Lid-Staten en derde landen bedroeg 3.237. 
* * * 
In 1996 zal de Commissie haar werkzaamheden voortzetten voor een efficiënte 
tenuitvoerlegging van de specifieke programma's van het vierde kaderprogramma. 
In januari diende de Commissie haar voorstel in voor een aanvullende financiering van het 
vierde kaderprogramma ten belope van 700 miljoen ecu, gebaseerd op een bepaling in de 
besluiten betreffende het vierde kaderprogramma van april 1994. 
de-
In 1996 zullen de task-forces hun werkzaamheden voortzetten en zullen ook de besprekingen 
over het concept nog doorgaan, zodat optimaal voordeel kan worden getrokken uit de ervaring 
met deze nieuwe benadering. 
In 1996 zal de Commissie de besprekingen op gang brengen over de voorbereiding van het 
vijfde kaderprogramma door de publikatie van een strategische beleidsnota tegen medio 1996. 
De onderzoekinspanningen moeten worden geconcentreerd om de doelmatigheid en de 
effectiviteit van de EU-activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling te verbeteren, het concurrentievermogen en de groei van de Europese industrie 
te helpen stimuleren en de werkgelegenheid en het leefklimaat van de Europese burgers te 
bevorderen. 
Andere belangrijke onderwerpen die de Commissie dit jaar wil aansnijden zijn de verdere 
besprekingen over het innovatieproces; internationale wetenschappelijke en technologische 
samenwerking; coördinatie van nationale OTO-beleidsactiviteiten; evaluatie en beheer van 
programma's, waaronder ook een beoordeling van de communautaire onderzoekactiviteiten 
over de afgelopen vijfjaren en een verdere vereenvoudiging van de beheersprocedures. 
* * * 
De Commissie hoopt dat dit jaarverslag toegankelijk en informatief is voor de lezers, zowel 
degenen die reeds bij het communautair onderzoek betrokken zijn, als degenen die er via dit 
verslag mee kennismaken. Het is de bedoeling dat men het beschouwt als een nuttig 
naslagwerk, een bron van algemene kennis voor onderzoekers, bedrijven, 
onderzoekorganisaties, planners op het gebied van onderzoekbeleid, politici en eigenlijk 
iedereen die het concurrentievermogen van de Europese Unie en het welzijn van haar 
onderdanen ter harte gaat. 
4^ 
INHOUDSOPGAVE 
SAMENVATTING 
DEEL EEN : Het communautaire beleid inzake onderzoek en 
technologische ontwinkeling in 1995-1996 2 
I. Kader en oriëntaties van het communautaire beleid inzake OTO in 1995-1996 2 
1.1. Algemene voorstelling van het onderzoek : doelstellingen en 
verwezenlijkingen 3 
1.2. Tenuitvoerlegging van het 4e Kaderprogramma 8 
II. Internationale samenwerking 17 
III. Innovatie en verspreiding van OTO 18 
IV. Opleiding door onderzoek 19 
V. Coördinatie tussen Europees en nationaal beleid 20 
VI. Vooruitzichten voor 1996 22 
DEEL TWEE : Overzicht van OTO-activiteitten in 1995 en 
werkprogramma 1996 24 
Eerste activiteit van het 4e EG-Kaderprogramme en het Euratom-
Kaderprogramme 
Informatie en communicatietechnologie 
1. Telematicatoepassingen van algemeen belang 24 
2. Communicatietechnologie 27 
3. Informatietechnologie 31 
Industrietechnologie 
4. Industrie en materiaaltechnologie 36 
5. Normalisatie, metingen en proeven 39 
Milieu 
6. Milieu en klimaat 41 
7. Mariene wetenschappen en technologieën , 45 
Biowetenschappen en biotechnologie 
8. Biotechnologie 48 
9. Medische biologie en gezonheid 50 
10. Landbouw en visserij 52 
\ X 
dd 
Energie 
11. Niet-nucleaire energie 57 
12. Veiligheid van kernsplijting 61 
13. Beheerste kernfusie 63 
Vervoer 66 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 69 
Tweede activiteit 
Internationale samenwerking op OTO-gebied 71 
Derde activiteit 
Verspreiding en exploratie van de resultaten 76 
Vierde activiteit 
Opleiding en mobiliteit van onderzoekers 78 
Gemeenschappelijk Centrum voor Ondezoek 82 
Activiteit in een concurrentieel kader ter wetenschappelijke en 
technische ondersteuning 87 
DEEL DRIE : Projecten, ondertekende contracten en betalingen 
1995 : jaarbasis en kaderprogramma 89 
Tabel 1 Dashboard van de nieuwe en lopende projecten 90 
Tabel 2 Specifieke programma's (KP4) - Nieuwe projecten 91 
Tabellen 3A en 3B Totaliteit van de projecten - Specifieke Programma's KP3 en KP4 92 
Tabel 4 Publikatie van uitnodigingen tot het indienen van voorstellen 
1995 94 
Tabellen 5A en 5B Specifieke programma's (KP4). Werkzaamheden voor 
gezamelijke rekening per type deelnemers 98 
Tabel 6 Specifieke programma's (KP4). Werkzaamheden voor gezamelijke 
rekening - Regio's doelstelling 1 100 
Tabel 7 KP4. Werkzaam heden voor gezamelijke rekening - banden 
van samenwerking 101 
Tabel 8 Publikatie van uitnodigingen tot het indienen van voorstellen 
1996 102 
Tabel 9 KP4. Werzaamheden voor gezamelijke rekening per 
gemiddelde projecten 107 
Tabel 10 Financiering van het 4de Kader-programma en het Euratom 
kader-programma 108 
Tabel 11 Betalingsverplichtingen 1984 - 1998 kostprijs 109 
Tabel 12 Betalingsverplichtingen 1984 - 1998 prijzen van 1992 110 
Lijst van de belangrijkste gebruikte afkortingen en acroniemen 111 
DEEL EEN 
HET COMMUNAUTAIRE BELEID INZAKE ONDERZOEK EN 
TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING IN 1995-1996 
I. KADER EN ORIËNTATIES VAN HET COMMUNAUTAIRE BELEID INZAKE 
OTO IN 199^X9% 
Inleiding 
Het beleid van de Europese Unie inzake onderzoek en technologische ontwikkeling beoogt 
de wetenschappelijke en technologische grondslagen van Europa te versterken en zo bij te 
dragen tot de ontwikkeling van het concurrentievermogen van de Europese industrie, en het 
leefklimaat van de burgers in Europa te bevorderen. Het OTO-beleid van de EU vormt een 
aanvulling op de nationale onderzoekinspanningen van de Lid-Staten en ondersteunt andere 
beleidsterreinen van de Unie zoals landbouw, cohesie, vervoer, milieu, gezondheid, onderwijs, 
energie, enz. 
Het OTO-beleid van de Europese Unie wordt ten uitvoer gelegd door middel van 
onderzoekprogramma's waarbij bedrijven - ook van het MKB - universiteiten en 
onderzoekcentra uit diverse Europese landen samenwerken aan gezamenlijke 
onderzoekprojecten. De onderzoekthema's die in het OTO van de EU aan bod komen, zijn 
vastgelegd in meerjarige kaderprogramma's (KP). Het huidige kaderprogramma (1994-1998) 
beschikt over een totale begroting van 13.100 miljoen ecu, namelijk 11.764 miljoen ecu voor 
het vierde EG-kaderprogramma en 1.336 miljoen ecu voor het EURATOM-kaderprogramma. 
In januari 1996 stelde de Commissie voor dit cijfer met 700 miljoen ecu te verhogen, waarvan 
595 miljoen ecu voor het EG-kaderprogramma en 105 miljoen ecu voor het EURATOM-
kaderprogramma. 
Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO met zeven instituten) is het 
onderzoekcentrum van de Gemeenschap, dat zelf onderzoek verricht, bijdraagt tot de 
tenuitvoerlegging van de kaderprogramma's en wetenschappelijke ondersteuning geeft voor 
andere beleidsterreinen van de Unie. Een samenvatting van het jaarverslag 1995 van het GCO 
(COM(96) 158 def.) en de belangrijkste initiatieven voor 1996 volgen in deel twee. 
De Commissie wordt ten aanzien van de ontwikkeling van haar OTO-beleid in het bijzonder 
bijgestaan en geadviseerd door het IRDAC, een comité dat is samengesteld uit 
vertegenwoordigers van de hoogste niveaus van de Europese industrie, en door de Europese 
Adviesraad voor wetenschap en technologie (ESTA), die bestaat uit prominente 
vertegenwoordigers van de wetenschappelijke en industriële onderzoekgemeenschap. 
In 1996 worden de OTO-activiteiten van de EU toegespitst op de tenuitvoerlegging van de 
specifieke programma's van het vierde kaderprogramma (1994-1998) en het experiment met 
het nieuwe concept van de task-forces, die zich op belangrijke onderwerpen concentreren en 
gericht zijn op een betere coördinatie van het onderzoek en een beter gebruik van de 
3 
resultaten ervan. In 1996 worden ook de besprekingen over de aanvullende financiering van 
het kaderprogramma voortgezet en begint de Commissie met de voorbereiding van het vijfde 
kaderprogramma. 
1.1. ALGEMENE VOORSTELLING VAN HET ONDERZOEK: DOELSTELLINGEN 
EN VERWEZENLIJKINGEN 
Belangrijkste politieke gebeurtenissen 
Aanpassing van de begroting van de kaderprogramma's aan de uitbreiding van de EU 
Naar aanleiding van de uitbreiding van de Europese Unie begin 1995 met Oostenrijk, Finland 
en Zweden als nieuwe Lid-Staten, stelde de Commissie een aanpassing voor van de begroting 
van het 4e kaderprogramma met 7% (COM(95) 145). Dit stemde overeen met de in november 
1994 vastgestelde financiële vooruitzichten van de Unie, toen de instellingen van de EU 
instemden met een verhoging van de begroting voor het interne beleid met 7%. Daarmee 
werden ook de financiële bijdragen die de drie nieuwe Lid-Staten eerder als geassocieerde 
staten hadden geleverd, in het kaderprogramma opgenomen. Volgens het voorstel van de 
Commissie zou deze verhoging lineair over de specifieke programma's worden verdeeld. 
Dit voorstel werd onderworpen aan de medebeslissingsprocedure van de Raad en het 
Parlement voor wat het EG-kaderprogramma betreft en het advies van het Parlement voor wat 
het EURATOM-kaderprogramma betreft. Het Parlement hield zijn eerste lezing in juli 1995 
en de Raad bepaalde een gemeenschappelijk standpunt in november 1995. In het 
gemeenschappelijk standpunt werd bepaald dat de werkingsmiddelen voor 
onderzoekactiviteiten lineair met 6,87% werden verhoogd overeenkomstig de bijdragen die 
door de drie nieuwe Lid-Staten reeds in 1994 waren geleverd. De financiële middelen voor 
personeel en administratieve doeleinden werden gemiddeld met maximaal 4% verhoogd. Alles 
samen werd de totale begroting voor de programma's met 800 miljoen ecu opgetrokken 
(6,5%). Het Europees Parlement keurde het gemeenschappelijke standpunt van de Raad in 
januari 1996 goed. De definitieve goedkeuring van de voorstellen leidde tot Besluit nr. 
616/96/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 maart en Besluit nr. 
96/253/Euratom van 1996 van de Raad van 4 maart 1996. 
Task-forces 
Begin 1995 nam de Commissie een belangrijk initiatief om de bijdrage van het onderzoek aan 
de industrie en de samenleving te vergroten, namelijk de oprichting van een aantal task-forces. 
De rol van deze task-forces is een nauwere en produktievere band tussen de industrie en de 
onderzoekgemeenschap te bevorderen door de middelen voor het communautaire onderzoek 
te coördineren en te concentreren op de meest dringende industriële en maatschappelijke 
behoeften. Zo moeten de task-forces ook meer zichtbaarheid geven aan het onderzoek van de 
EU en duidelijk maken dat dit tastbare voordelen biedt voor de brede samenleving. 
Tot nog toe zijn er acht task-forces opgericht op de volgende gebieden: 
- de nieuwe generatie vliegtuigen 
- educatieve multimediale software 
- de auto van morgen 
- intermodaliteit en interoperabiliteit in het vervoer 
- milieu - water 
- vaccins en virusziekten 
- treinen en spoorwegsystemen van de toekomst 
- maritieme systemen van de toekomst. 
De task-forces vormen een essentieel onderdeel van de strategie van de Commissie om het 
effect van het onderzoek te verbeteren en de versnippering ervan over de EU tegen te gaan. 
Zij bieden een ankerpunt voor besprekingen met de industrie en andere belanghebbende 
partijen en zijn bedoeld om middelen van zowel communautaire onderzoekprogramma's als 
elders in de EU te concentreren op gebieden waar in de toekomst industriële en 
maatschappelijke behoeften zullen ontstaan, in overeenstemming met andere beleidslijnen 
(zoals ten aanzien van het milieu, de informatiemaatschappij, onderwijs en opleiding, sociale 
en economische cohesie, regionale ontwikkeling, vervoer, gezondheid). 
Zij worden georganiseerd door de Commissie en werken met personeel van de Commissie, 
maar hun werkzaamheden krijgen input van alle partijen die betrokken zijn bij het versterken 
van de banden tussen onderzoek en industrie. Zij houden rekening met de lessen inzake goede 
praktijken die uit het kaderprogramma konden worden getrokken - met name het vermijden 
van het dictaat van de technologie - en maken gebruik van de aanzienlijke ervaring die is 
opgedaan met de coördinatie van het onderzoek binnen specifieke OTO-programma's door 
middel van het groeperen van onderzoekprojecten in clusters, coördinatie-activiteiten, enz. 
De task-forces zijn proefactiviteiten, bedoeld om de voordelen aan te tonen van samenwerking 
bij onderzoek en van nieuwe benaderingen waarmee verschillende beleidskaders worden 
geïntegreerd. Zij hebben een drieledige opdracht: 
- prioriteiten voor onderzoek bepalen en samen met de industrie - waaronder ook het MKB 
- en gebruikers aan te geven waar er technologische knelpunten kunnen ontstaan; 
- relevante activiteiten coördineren rond een kern van wel omschreven doelstellingen, te 
beginnen met relevante activiteiten onder het 4e kaderprogramma; 
- andere opties - financiële regelingen, regelgeving - onderzoeken die kunnen bijdragen tot 
een effectieve tenuitvoerlegging door de industrie. 
De Commissie stelde het concept van de task-forces in maart 1995 voor het eerst voor aan 
de Raad van Ministers van Onderzoek. Later werden aan de Raad, evenals aan het Parlement 
en het Economisch en Sociaal Comité, nadere toelichtingen verstrekt over de activiteiten van 
de task-forces en in oktober diende de Commissie een beknopt verslag in bij de Raad en het 
Parlement over de stand van de tenuitvoerlegging ervan (SEC(95) 1824), samen met meer 
uitvoerige verslagen van de task-forces zelf. 
Over de principes van de task-forces, in het bijzonder het accent dat wordt gelegd op het 
brede overleg bij het aangeven van prioriteiten voor onderzoek en de potentiële rol ervan bij 
de coördinatie van onderzoekactiviteiten, zijn positieve adviezen uitgebracht door de ESTA, 
het IRDAC en het CREST, alsmede door een aantal programmacomités. Uiteraard moet nog 
een aantal praktische aspecten worden geregeld. 
5 
De task-forces hangen nauw samen met het voorstel van de Commissie voor een aanvullende 
financiering van het vierde kaderprogramma en het EURATOM-kaderprogramma. Dit 
voorstel, COM(96) 12, berust op de bepaling in de in april 1994 genomen besluiten 
betreffende het vierde (EG-)kaderprogramma en het EURATOM- kaderprogramma dat tegen 
juni 1996 een besluit moet worden genomen inzake een aanvullende financiering van in totaal 
700 miljoen ecu. In het voorstel worden de thema's aangegeven waarop de task-forces zich 
prioritair moeten toespitsen en waarop het onderzoek moet worden geconcentreerd. Er wordt 
gepleit voor een aanvullende financiering voor vijf van deze thema's - de nieuwe generatie 
vliegtuigen, de auto van morgen, educatieve multimediale software, intermodaliteit en 
interoperabiliteit in het vervoer en milieu - water - en voor (het EURATOM-programma) 
nucleaire veiligheid. De voorstellen voor de task-forces zullen helpen het onderzoek op deze 
gebieden en naar de drie andere thema's van de task-forces, namelijk vaccins en virusziekten, 
treinen en spoorwegsystemen van de toekomst en maritieme systemen van de toekomst te 
coördineren. In alle gevallen echter blijven de wettelijke voorwaarden voor de 
tenuitvoerlegging van de kaderprogramma's gelden. Zo zal met name het onderzoek worden 
beheerd door de specifieke programma's, met volledige inachtneming van de bestaande 
procedures. 
Door de task-forces zijn al belangrijke resultaten geboekt bij de raadpleging van de industrie 
en de gebruikers, het diagnostiseren van de problemen en uitdagingen waarmee de EU wordt 
geconfronteerd, en het ontwikkelen van actieplannen. Zij hebben nu al gezorgd voor een 
nieuwe zichtbaarheid van de onderzoekactiviteiten van de EU en de industriële en 
onderzoekgemeenschappen een creatieve impuls gegeven, waardoor wetenschappelijke en 
technische kennis sneller inzetbaar is en effectieve samenwerking tussen de diverse diensten 
van de Commissie mogelijk is geworden. 
Activiteiten van het IRDAC en de ESTA in 1995-1996 
Na het besluit van de Commissie van 7 september 1995 kreeg het IRDAC (Raadgevend 
Comité van de Commissie voor onderzoek en ontwikkeling in de industrie) een nieuwe rol 
toebedeeld en werd een akkoord gesloten over een uitbreiding van het aantal leden. Het 
IRDAC zal voortaan meer strategische kwesties behandelen (niet meer zuiver OTO) en er 
hebben nu 19 vooraanstaande bedrijfsleiders zitting in die op persoonlijke titel zijn benoemd, 
naast 5 vertegenwoordigers van Europese verenigingen: de Unie van Industrie- en 
Werkgeversfederaties in Europa (UNICE), het Europees centrum van gemeenschapsbedrijven 
(ECPE), de Europese Associatie van onderzoekcentra (EACRO), de Federatie van de Europese 
industriële gemeenschaps-onderzoekorganisaties (FEICRO), het Europees Verbond van 
Vakverenigingen (ETUC) en de Europese Unie van het Ambacht en van het Midden- en 
Kleinbedrijf (UEAPME). 
In 1995 publiceerde het IRDAC adviezen op de volgende gebieden: internationale 
samenwerking (wetenschappelijke en technologische samenwerking met Midden- en 
Oost-Europa, ontwikkelingslanden, niet-Europese industrielanden), het Gemeenschappelijk 
Centrum voor Onderzoek en de coördinatie van nationaal beleid. Voorts publiceerde het 
IRDAC, als aanloop naar de besprekingen over het vijfde kaderprogramma, de brochure "Let's 
talk Research", waarin vooraanstaande bedrijfsleiders hun mening geven over de toekomst van 
het onderzoek in Europa. 
In 1996 organiseert het IRDAC rondetafelconferenties over intellectuele eigendomsrechten, 
diensten, informatie- en communicatietechnologie, biowetenschappen, industrie- en 
materiaaltechnologie, milieu en energie. Andere rondetafelconferenties hebben betrekking op 
het Groenboek over innovatie, regelgeving en onderzoek en het MKB. Er wordt een speciale 
werkgroep opgericht over "de efficiëntie van de Europese industrie". 
Het IRDAC zal zijn advies over het vijfde kaderprogramma uitbrengen tegen eind mei 1996. 
De plenaire vergadering van het IRDAC heeft plaats op 24 oktober 1996. 
De ESTA - Europese Adviesraad voor wetenschap en technologie - is opgericht in 1994. 
In dit adviesorgaan van de Commissie zitten prominenten uit de academische wereld en het 
bedrijfsleven (momenteel 96 in totaal). De raad komt twee keer per jaar in plenaire zitting 
bijeen. Het bureau, dat wordt gevormd door 20 door de vergadering gekozen leden, komt 
ongeveer vier keer per jaar bijeen; het wordt in zijn werkzaamheden ondersteund door een 
aantal werkgroepen ("Working Parties"). 
Tot nu toe zijn de volgende thema's behandeld: evaluatie van de projecten en programma's 
van het 4e kaderprogramma; vraagstukken in verband met de coördinatie van nationaal beleid 
zoals de rol van "Research Councils" of het aanduiden van zwakke punten of leemten met 
betrekking tot de ontwikkeling van de Europese wetenschappelijke basis en de middelen om 
deze te verhelpen; de plaats van fundamenteel onderzoek in de OTO-activiteiten van de EU; 
de ontwikkeling van de betrekkingen tussen academici en het bedrijfsleven ten aanzien van 
onderzoek; de concurrentiepositie van Europa op het gebied van W&T en de gevolgen 
daarvan voor het 5 e kaderprogramma; de betrekkingen tussen Europa en Azië inzake de 
ontwikkeling van W&T; de opties inzake inertiële opsluiting op het gebied van beheerste 
kernfusie. 
De vooruitgang van de werkzaamheden over deze verschillende onderwerpen is op 16-17 april 
1996 voorgelegd aan de plenaire vergadering van de raad. Op basis hiervan konden bepaalde 
verslagen snel worden afgerond (kernfusie, evaluatie, fundamenteel onderzoek) en in mei 1996 
formeel bij de Commissie worden ingediend; de overige worden de komende maanden 
voltooid. 
Er is een initiatief genomen, dat ook verder wordt opgevolgd, om de contacten tussen de 
Commissie en de ESTA uit te breiden: nauwere betrokkenheid van de programmaleidingen 
bij de werkzaamheden van de werkgroepen en meer regelmatige uitwisseling tussen de ESTA 
en de diensten van de Commissie die zich met name bezighouden met de horizontale 
vraagstukken van het communautaire W&T-beleid. Naast het voltooien van de begonnen 
werkzaamheden en de samenstelling van nieuwe "Working Parties" (een kwestie die 
besproken zal worden op de vergadering van het bureau in juli 1996), zal het ESTA in 1996 
vooral worden betrokken bij de voorbereidende werkzaamheden voor het 5 e kaderprogramma. 
Ondertekende contracten en betalingen 1995: jaarbasis en kaderprogramma : 
De economische en financiële gegevens (deel drie) hebben betrekking op het jaar 1995 en 
gelden voor de duur van het vierde kaderprogramma en het Euratom-programma (13.100 
miljoen ecu). 
In het jaargedeelte (tabellen 1 tot 9) heeft de analyse alleen betrekking op nieuwe of lopende 
werkzaamheden onder contract in 1995: op 31 december 1995 liepen er 10.695 projecten. 
De inhoudelijke analyse (aantal projecten, deelnemers, Lid-Staten, enz.) heeft betrekking op 
de in 1995 ondertekende contracten onder het 4e kaderprogramma: dat zijn de tabellen 1, 2, 
5, 6, 7 en 9. Er werden 2660 nieuwe contracten ondertekend, met 12.185 deelnemers en een 
communautaire bijdrage van 2.033 miljard ecu. Alleen voor de werkzaamheden voor 
gezamenlijke rekening is de gemiddelde omvang van de projecten groot: de communautaire 
bijdrage voor een project bedraagt daar gemiddeld 1 miljoen ecu; gemiddeld zijn er bij een 
project meer dan 4 Lid-Staten en 6,5 deelnemers betrokken (tabel 1). In het algemeen is er 
is er een grotere inspanning geleverd om meer samenhang te brengen zodat er voor de 
verschillende programma's een gemeenschappelijke analysebases is gekomen. De analyse per 
deelnemerscategorie is uitgevoerd voor een totaal aantal projecten met een bedrag van 1.545 
miljoen ecu, de analyse naar de regio's van doelstelling 1 voor een totaal aantal projecten met 
een bedrag van 1.575 miljoen ecu (tabel 6 ). Tenslotte werden er 74.874 
samenwerkingsverbanden tussen landen van de Europese Unie geteld (tabel 7). Voor de 
tabellen 2, 5, 6 en 7 werden de analyses specifiek programma per specifiek programma 
uitgevoerd. 
Alle in 1995 nog niet voltooide projecten (2e, 3e, 4e kaderprogramma, EURATOM-
programma en APAS) zijn in aanmerking genomen voor de financiële analyse van het 
communautaire onderzoek in zijn geheel in tabel 1. Wat de betalingen betreft, werd in 1995 
2.037 miljoen ecu uitgegeven, waarvan 1.059 miljoen ecu op grond van het 3e 
kaderprogramma (tabel 3A) en 582 miljoen ecu op grond van het 4e kaderprogramma (tabel 
3B). De contracten van het derde kaderprogramma waarmee in 1994 was begonnen en die in 
1995 zijn ondertekend, en die niet inhoudelijk zijn geanalyseerd om de analyse niet al te 
zwaar te maken, belopen voor DG XII alleen minder dan 100 miljoen ecu (1996). 
Bij de start van het kaderprogramma is een grote evaluatie-inspanning geleverd (ongeveer 
4500 deskundigen hebben daaraan deelgenomen). De verplichtingen zijn aangegaan voor zover 
de beschikbare kredieten dat toelieten en de contracten die in 1995 werden ondertekend (2.033 
miljoen ecu) stemmen overeen met een gedeelte van de in 1995 aangegane 
betalingsverplichtingen. Zo bedraagt voor DG XII het verschil tussen de in 1995 gesloten 
contracten van het 4e kaderprogramma (1.350 miljoen ecu) en de contracten die in 1995 
werden ondertekend (710 miljoen ecu) 640 miljoen ecu. 
Zie tabel 5A: op 1.911,05 miljoen ecu kon voor de programma's Vervoer (64,58 miljoen ecu), 
Verspreiding (30 miljoen ecu), W/T-ondersteuning (20,08 miljoen ecu) en Fusie (251,51 miljoen 
ecu), d.w.z. voor 366,17 miljoen ecu, geen verdeling naar deelnemerscategorie worden gegeven. 1.544,88 
miljoen ecu (1911,05 - 366,17) konden dus wel worden verdeeld. 
8 
In het meerjarengedeelte (tabellen 10 tot en met 12) kan in tabel 10 voor het 4e 
kaderprogramma en voor het Euratom-kaderprogramma de verdeling van de financiering 
tussen de verschillende specifieke programma's worden afgelezen, zowel voor de 
werkzaamheden onder contract als voor de eigen werkzaamheden van het GCO. In de tabellen 
11 en 12 zijn de betalingsverplichtingen (1984-1998) voor het communautaire onderzoek 
vermeld tegen huidige prijzen en tegen prijzen van 1992. 
1.2. TENUITVOERLEGGING VAN HET 4e KADERPROGRAMMA 
• Ontwikkeling van het deelnemersveld 
Het communautaire onderzoek wordt uitgevoerd door middel van transnationale 
onderzoekprojecten. Er worden uitnodigingen tot het indienen van projectvoorstellen 
gepubliceerd en de voorgestelde projecten worden in de regel geselecteerd overeenkomstig 
de volgende procedure. De diensten van de Commissie gaan eerst na of de voorstellen 
voldoen aan objectieve toelatingscriteria. Advies over de evaluatie en de rangorde van de 
voorstellen wordt uitgebracht door externe deskundigen. Tenslotte stelt de Commissie een lijst 
van te financieren projecten voor, die dan voor advies aan het programmacomité wordt 
voorgelegd alvorens de Commissie een definitief besluit neemt. 
De externe deskundigen die toezicht houden op de specifieke programma's van het vierde 
kaderprogramma hebben opgemerkt dat de onderzoekprogramma's bestaande banden tussen 
deelnemers aan onderzoekprojecten versterken en het aangaan van nieuwe verbanden 
bevorderen. Programma's zoals Informatie- en communicatietechnologie en Industrie- en 
materiaaltechnologie bij voorbeeld trekken een groot aantal nieuwe deelnemers aan. 
Toch is een strenge beoordeling van het aantal nieuwe samenwerkingsverbanden dat door 
middel van de programma's tot stand komt, een complexe aangelegenheid. Enerzijds worden 
de nieuwe verbanden al in de voorbereidingsfase van een voorstel gevormd en komen zij ook 
tot stand wanneer het voorstel niet wordt goedgekeurd. Anderzijds kunnen sommige nieuwe 
verbanden het resultaat zijn van de overstap van een sleutelfiguur naar een ander(e) instituut 
of onderneming. 
* Het industrieel effect 
De deelneming van de industrie aan het Europese onderzoek behelst verscheidene aspecten. 
In de eerste plaats bepaalt de industrie, door haar rol binnen het IRDAC, de ESTA, de 
task-forces en ook het CEN, mede de oriëntaties van het onderzoek. 
Via hun deelneming aan communautaire OTO-projecten werken industriële bedrijven samen 
met andere bedrijven en onderzoekgroepen en krijgen zij toegang tot de resultaten van het 
gezamenlijke onderzoek. 
Tenslotte kan de Europese industrie, vooral via de eerste maar ook via de tweede en de derde 
activiteit van het 4e kaderprogramma, profiteren van de resultaten van door anderen verricht 
onderzoek en van internationale contacten. 
De cijfers in tabel 5A en 5B wijzen op een hoog deelnemingsniveau van de industrie. In 1994 
ging van de 1 miljard ecu die naar deelnemercategorie kon worden geanalyseerd, 38% van 
de communautaire bijdragen en 26% van de deelname door Europese deelnemers naar de 
industrie. In 1995 ging van de 1.545 miljoen ecu die kon worden geanalyseerd 44% van de 
communautaire bijdragen en 40% van de deelname door Europese deelnemers naar de 
industrie. 
Het aantal deelnames van het MKB bedroeg in 1995 1782, d.w.z. 20% tegenover 17% in 
1994. In 1995 ging 15% van de communautaire bijdrage naar het MKB. 
Wat de bijdrage tot het concurrentievermogen van de industrie betreft, zijn de resultaten van 
de OTO-activiteiten in 1995 zoals nieuwe en potentiële produkten en processen, octrooien, 
voorstellen voor normen en technologie-overdracht, belangrijk voor een groot aantal 
programma's: "Informatie- en communicatietechnologie", "Industrie- en materiaaltechnologie", 
"Biotechnologie", "Landbouw en visserij" en "Niet-nucleaire energie". Voor een programma 
als "Communicatietechnologie" zijn honderden octrooi-aanvragen, nieuwe produkten en 
processen gemeld. 
In het tweede deel van dit verslag worden de werkwijzen en doelstellingen inzake 
technologische en industriële ontwikkeling voor ieder programma afzonderlijk besproken. 
Zoals blijkt uit het verslag "Panorama van de Europese industrie 1995"2 zijn partnerschappen 
voor OTO de belangrijkste van de verschillende vormen van partnerschappen tussen bedrijven 
die hun industrieel concurrentievermogen willen verbeteren. 
• Stimuleringsmaatregelen ten behoeve van het MKB inzake toegang tot OTO 
De MKB-structuur is een belangrijk economisch en sociaal gegeven van het 
concurrentievermogen van de Europese industrie in haar geheel en van de werkgelegenheid. 
Voor bepaalde sectoren zoals de luchtvaart- of de auto-industrie, de automatiserings- of de 
mechanische industrie, de kleding- of de lederindustrie is het aandeel van het MKB in de 
produktie groot: 60% van de 7000 bedrijven in de luchtvaartindustrie behoren tot het MKB, 
de sector auto-accessoires en -onderdelen telt nagenoeg evenveel werknemers (ongeveer 1 
miljoen) als de autosector waaraan hij toelevert3. 
Zowel in het bedrijfsleven4 als bij de Commissie is men zich dan ook bewust geworden van 
het belang van OTO voor het MKB. 
2 
3 
4 Zie "Panorama of EU Industry 1995 - A European approach to strategic alliances", biz. 35-40. 
Zie Panorama of EU Industry 1995 - biz. 11-20. 
70% van de deelnemers aan de CRAFT-projecten maken in hun motivatie melding van de druk van het 
internationale concurrentievermogen. 
10 
Om de deelname van het MKB aan de communautaire OTO-programma's te bevorderen en 
te vergemakkelijken, heeft de Europese Gemeenschap in het 4e kaderprogramma een 
procedure "technologie-stimuleringsmaatregelen" opgenomen ten behoeve van bedrijven uit 
het MKB die over geen - of weinig - eigen onderzoekcapaciteit beschikken en kleine of 
middelgrote hoogtechnologische bedrijven. 
Concreet zijn er twee soorten maatregelen: 
1. Een indieningsprocedure in twee fasen: aan twee MKB-bedrijven wordt 
communautaire steun in de vorm van "premies" toegekend om een volledig 
onderzoekproject op te stellen. Uitgaande van een schets van het toekomstige project 
(fase 1), kan de Commissie aan de desbetreffende bedrijven een premie toekennen 
voor de "verkennende fase", op grond waarvan zij dan later een volledig voorstel 
kunnen ontwikkelen, dat in fase 2 wordt ingediend. Het eigenlijke project zal dan 
samen met andere partners worden uitgevoerd, als project voor "onderzoek in 
samenwerkingsverband" of als een ander soort onderzoekproject. 
2. Onderzoek in samenwerkingsverband: dit soort project (CRAFT: Cooperative Research 
Action For Technology) is speciaal opgezet voor MKB-bedrijven die over weinig of 
geen eigen onderzoekcapaciteit beschikken. MKB-bedrijven die hieraan deelnemen 
vertrouwen de uitvoering van de OTO-werkzaamheden geheel of gedeeltelijk toe aan 
één of meer onderzoekorganisaties. 
Voorts is een netwerk van contactpunten (CRAFT-netwerk) opgericht om het MKB op 
nationaal, regionaal en lokaal niveau informatie en assistentie te bieden bij de voorbereiding 
van dossiers. Doel is de investeringen in tijd en de vereiste administratieve formaliteiten om 
een OTO-project op te stellen te beperken en uiteindelijk het MKB de kans te geven een idee 
om te zetten in een OTO-project en eventueel in technologische innovatie. 
Tijdens het derde kaderprogramma is dank zij "CRAFT" het aantal MKB-bedrijven dat aan 
de onderzoekprojecten van het programma "Industrie- en materiaaltechnologie" deelnam 
verdrievoudigd5; voorts hebben nog 3500 MKB-bedrijven een premie voor het uitvoeren van 
de verkennende fase of een uitvoerbaarheidspremie ontvangen. 
Voor het vierde kaderprogramma is de CRAFT-formule uitgebreid tot 7 andere programma's. 
De deelname van het MKB is vooral voor de volgende specifieke programma's gestegen: 
"Telematica", "Informatietechnologie", "Normalisatie, metingen en proeven", "Milieu en 
klimaat", "Biotechnologie", "Medische biologie en gezondheid", "Landbouw en visserij" en 
"Niet- nucleaire energie". In tabel 5A wordt een overzicht gegeven van de 1782 MKB-
bedrijven die in 1995 aan werkzaamheden voor gezamenlijke rekening van het vierde 
kaderprogramma hebben deelgenomen. 
600 bij het begin van het programma, 1800 aan het eind ervan. 
11 
Het huidige deelnemingsniveau van het MKB aan het Europese onderzoek lijkt nu weer beter. 
Een werkgroep die belast is met de coördinatie van de tenuitvoerlegging van de 
technologiestimuleringsmaatregelen tussen de programma's werkt daaraan. 
• OTO-beleid en economische en sociale samenhang 
Overeenkomstig de mededeling uit 1993 "Samenhang en het OTO-beleid"6, ziet de Commissie 
erop toe dat de wetenschappelijke en technische actoren uit de minder welvarende regio's van 
de Europese Unie de mogelijkheid krijgen om volwaardig aan het OTO-beleid deel te nemen, 
zodat zij duurzame samenwerkingsverbanden kunnen aangaan met alle Europese regio's, in 
het bijzonder met de meest welvarende regio's. 
Aan de hand van tabel 6 kan de dekkingsgraad in aantal projecten7, aantal deelnames8 en 
waarde9 worden berekend voor alle regio's van doelstelling 1; deze bedraagt respectievelijk 
46%, 14% en 17%, hetgeen dan vergeleken kan worden met het aandeel van de Europese 
bevolking in deze gebieden (26,6%) of de 6% van de onderzoekers van de Europese Unie 
(equivalent van voltijds onderzoekers berekend op basis van de Eurostat-cijfers van 1989 en 
1991). Deze regio's krijgen voor onderzoek eveneens steun uit de structuurfondsen, voor de 
periode 1994-1999 ter waarde van 3.775 miljoen ecu'0. Een van de taken van het 4e 
kaderprogramma ten aanzien van de economische en sociale samenhang is onderzoekers en 
laboratoria uit deze regio's te helpen toegang te verkrijgen tot de netwerken van het Europese 
onderzoek. 
In het kader van de derde activiteit van het kaderprogramma (Verspreiding en exploitatie van 
de resultaten - innovatieprogramma) is op 15 september 1995 een gezamenlijke uitnodiging 
tot het indienen van voorstellen van DG XIII en DG XVI gepubliceerd11 met het oog op de 
toepassing van regionale strategieën en infrastructuren voor innovatie en technologie­
overdracht, regionale innovatiestrategieën en regionale projecten voor technologie-overdracht. 
Voor de resultaten van deze uitnodiging is 21 miljoen ecu uitgetrokken (waarvan 15 miljoen 
ecu van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling). 
In het kader van de 4de actie van het Kader-Programma (vorming en mobiliteit van de 
onderzoekers), heeft een werkgroep van het Programma-Comité de eerste effecten van de 
6 "Samenhang en het OTO-beleid - Wisselwerking tussen het beleid inzake onderzoek en technologische 
ontwikkeling en het beleid inzake de economische en sociale samenhang", COM(93) 203 def., 12.5.1993. 
Aantal projecten waarbij tenminste een van de deelnemers onder doelstelling 1 valt, in verhouding tot het 
totaal aantal projecten. 
Aantal deelnemers uit regio's van doelstelling 1, in verhouding tot het totaal aantal deelnemers. 
Bedrag voor projecten waarbij tenminste een van de deelnemers onder doelstelling 1 valt, in verhouding 
tot het bedrag voor alle projecten. 
COM(96) 109 def. van 20.3.1996 "Structuurmaatregelen van de Gemeenschap en werkgelegenheid". 
PB nr. C 240 van 15.9.1995, blz. 15. 
12 
algemene oriëntaties, evenals de specifieke maatregelen ten gunste van de cohesie geëvalueerd 
: bijkomend beursjaar om de terugkeer van de researchers van objectieven 1 en 6 naar hun 
streek van herkomst te vergemakkelijken, steun aan de verwezenlijking van netwerken door 
middel van de financiering van laboratoriumuitrusting, steun aan het verblijf van ervaren 
researchers in deze regio's, voorrang aan de deelname van jonge researchers uit deze regio's 
aan Euroconferenties. 
Voorts worden onder het OTO-kaderprogramma de voorlichtingswerkzaamheden in de minder 
welvarende regio's voortgezet door middel van studies12, seminars13 en conferenties14. 
In 1996 organiseert de Commissie in Brussel een conferentie over de vergelijking van de 
regionalisaticstratcgieën van het OTO- en innovatiebeleid in verschillende delen van de 
wereld, in het bijzonder in de "Triade" (Europa, Verenigde Staten, Japan). 
Het voorlichtingswerk in de minder welvarende gebieden wordt voorgezet door middel van 
drie voorlichtingsseminars in Spanje, Finland en Zweden, een conferentie in Frankrijk over 
OTO op het platteland van de Europese Unie en symposia in Italië, Ierland en Duitsland. 
De Europese Commissie denkt ook aan een prospectieve studie om het effect van de 
toekomstige uitbreiding na te gaan op het OTO-kaderprogramma en het deel van het regionaal 
beleid dat gericht is op de wetenschappelijke en technische capaciteiten van de regio's in de 
potentiële Lid-Staten. 
• 0<feO, groei en werkgelegenheid 
De relatie tussen O&O, groei en werkgelegenheid is diepgaand door economen bestudeerd. 
Hr zijn twee denkrichtingen: de eerste is dal op lange termijn O&O bijdraagt tot groei en 
werkgelegenheid door zowel de vraag en de kwaliteit van de produkten als de produktiviteit 
van de produkticfactoren te verhogen; de tweede is dat het verband tussen O&O en de 
totstandkoming van markten en nieuwe arbeidsplaatsen niet zo eenvoudig noch direct en in 
ieder geval niet-lineair is. Innovatie die leidt tot een verandering van markten en 
produktieprocessen veronderstelt immers tal van koppelingsmechanismen tussen produktie-
organisaties, marktontwikkeling en onderzoek, dat zelf op verschillende momenten en op 
"La RDT dans les zones rurales et les régions insulaires de l'Union européenne", Josy RICHEZ 
-BATTESTI, DYNMED, EUR 16643 FR/EN, 1995. 
"Technology Management in enterprises/regional administrations in the less favoured regions of 
the European Union", AYSE, 1995. 
13 Voorlichtingsseminars; 03/02/95 Napels (I) 
21 /09/95 Santa Maria Imbaro (I) 
12/10/95 Maagdenburg (D) 
04/12/95 Stadtschlaining (A) 
"Managing science and technology in the regions" - Vijfde STRIDE-conferentie, 8-10.6.1995 
13 
verschillende manieren van invloed is. 
Het Europees onderzoek draagt, via de daarmee gepaard gaande investeringen in O&O, in vier 
belangrijke opzichten bij tot groei en werkgelegenheid: 
- Het Europees onderzoek vormt, doordat het een samenwerkingsverband tot stand brengt 
tussen teams (bedrijven, universiteiten, onderzoekcentra) uit verschillende landen, een 
aanvulling op de onderzoekinspanningen van de bedrijven en de staten waarbij externe 
besparingen kunnen worden gerealiseerd door het delen van de onderzoekkosten en de 
oprichting van netwerken; hierdoor vindt informatie-uitwisseling plaats en kan de kritieke 
omvang worden bereikt die nodig is om gebruik te kunnen maken van de voordelen van 
de grote interne markt. Als indicatoren van de inspanningen van netwerken kunnen de 
ongeveer 81.000 samenwerkingsverbanden worden aangehaald die in 1995 tot stand zijn 
gekomen of de 20.000 onderzoekerjaar-equivalenten15 die door het communautaire 
onderzoek worden ondersteund. 
- Veranderingen in de werkgelegenheid en de werkorganisatie hebben geleid tot een 
wijziging in de structuur van de vraag naar werk: sociaal-economisch onderzoek wordt 
zowel op Europees niveau als in tal van landen ingeschakeld om de noodzakelijke 
veranderingen op de arbeidsmarkt te voorspellen en te begeleiden, vooral door opleiding: 
wat onderzoek betreft, beoogt de vierde activiteit van het vierde kaderprogramma 
"Opleiding en mobiliteit van onderzoekers" een beter evenwicht tot stand te brengen tussen 
de vraag naar en het aanbod van onderzoekers. En tenslotte is de task-force "Educatieve 
multimediale software" gericht op een herkwalificatie van de arbeidskrachten, met name 
in het MKB. 
- Om het onderzoek beter op innovatie te richten, bevordert de Europese Unie de 
wisselwerking tussen producenten van onderzoek en gebruikers van onderzoekresultaten. 
De derde activiteit van het vierde kaderprogramma "Verspreiding en exploitatie van de 
resultaten" stelt zich tot taak ontmoetingen en uitwisselingen op dit vlak te intensiveren. 
Naast de financiële middelen voor de derde activiteit, wordt in het kader van de eerste 
activiteit nog eens gemiddeld 1% van de algemene begroting van het vierde 
kaderprogramma besteed aan verspreiding en exploitatie van resultaten. Tenslotte worden 
in het Groenboek over innovatie een reeks maatregelen voorgesteld om ons 
wetenschappelijk en technologisch potentieel om te zetten in rendabele innovaties en de 
bijdrage van de task-forces is een antwoord op het zoeken naar strategische oriëntaties. 
- De kwaliteit van het O&O en van de opleiding en het onderwijs van de arbeidskrachten 
(immateriële infrastructuur) draagt bij om Europa aantrekkelijk te maken voor investeringen 
en relatieve voordelen voor de Europese ondernemingen tot stand te brengen. De 
programma's Informatie- en communicatietechnologie of Biotechnologie richten zich tot 
geavanceerde technologiesectoren waar de meeste werkgelegenheid wordt geschapen, 
De algemene kostprijs van een onderzoeker-jaar wordt geschat op 100.000 ecu: op basis hiervan kan dus 
worden geraamd dat de werkzaamheden onder contract van het kaderprogramma (2 miljard ecu in 1995) 
overeenkomen met de financiering van 20.000 onderzoeker-jaren. 
14 
programma's als Industrie-en materiaaltechnologie zich richten tot bedrijfstakken waar het 
streven naar kwaliteit kan bijdragen tot het handhaven van de werkgelegenheid in een 
bijzonder arbeidsintensieve industriële structuur (1,7 miljoen arbeidsplaatsen in de auto­
industrie, 9 miljoen in de bouwnijverheid, 1,6 in de textielindustrie enz.). 
• Beheer: 
De vereenvoudiging en versnelling van de evaluatie- en selectieprocedures en de financiering 
van de OTO-projecten zijn permanente aandachtsvelden voor de Commissie. In 1994 vormde 
de publikatie van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen op vaste data (15 maart 
- 15 juni - 15 september - 15 december) een eerste vereenvoudiging. 
De Commissie keurde in juli 1995 een nieuw standaardcontract voor OTO-projecten goed. 
Doel van het nieuwe contract is het concurrentievermogen te verbeteren en ervoor te zorgen 
dat de projectresultaten en kansen voor technologie-overdracht die dank zij het 4e 
kaderprogramma ontstaan, zoveel mogelijk geëxploiteerd worden, terwijl de wettige 
commerciële belangen van alle deelnemers worden gevrijwaard. Dit nieuwe standaardcontract 
is korter en eenvoudiger dan het vroegere. Het biedt ook meer bescherming op het gebied van 
de intellectuele eigendomsrechten. Voorts garandeert het nieuwe standaardcontract een betere 
verspreiding en exploitatie van de onderzoekresultaten door te eisen dat vóór het eind van het 
project een plan voor de toepassing van de technologie wordt ingediend en de resultaten 
worden gepubliceerd, zodat belangstellende derden vergunningen voor de ontwikkelde 
technologie kunnen aanvragen. Belangrijke vooruitgang is ook geboekt op het administratieve 
vlak, zodat het onder meer voor het MKB gemakkelijker wordt om aan 
onderzoekprogramma's deel te nemen. 
Eind 1995 is een werkgroep "Evaluatie van voorstellen" opgericht: deze moet een "Handboek 
beste praktijken" opstellen dat een "gemeenschappelijke" referentie zal vormen op basis 
waarvan elk'programma zijn eigen handboek kan opstellen. 
Als onderdeel van het permanente toezicht op beheersprocedures organiseert de Commissie 
in 1996 een seminar met vertegenwoordigers van het Europese bedrijfsleven en de 
onderzoekgemeenschap. Dit seminar zal zich concentreren op de diverse stadia van de 
tenuitvoerlegging van de programma's en meningen verzamelen over de wijze waarop de 
kwaliteit, de doeltreffendheid en de doorzichtigheid van het OTO-programmabeheer kunnen 
worden verbeterd. 
Informatie en communicatie zijn belangrijke aspecten van het communautaire beleid op het 
gebied van onderzoek en ontwikkeling. Ieder jaar worden dank zij de Commissie talrijke 
conferenties, seminars, enz. georganiseerd. Behalve degene die door de contracten zelf worden 
gefinancierd (in 1995 1275) worden meer dan 200 conferenties en seminars rechtstreeks door 
de Commissie gesteund. In het bijzonder dienen te worden vermeld: 
- De Europese week van de wetenschappelijke en technologische cultuur 1995 (8/11) 
- De wedstrijd van de Europese Unie voor jonge wetenschappers (5/9 en 13/9) 
- Conferentie over de openbare beeldvorming van wetenschap en technologie (30/11- 2/12 
1995). 
15 
Behalve met wetenschappelijke publikaties die rechtstreeks verband houden met de specifieke 
programma's (13.000 in 1995), draagt de Commissie ook met specifieke subsidies bij tot de 
uitgave van bijzondere werken informatie over OTO zijn belangrijk: iedere maand worden er 
6000 exemplaren van besteld en Internet gaat een steeds belangrijkere rol spelen in de 
verspreiding ervan. 
In 1995 zette de Commissie haar inspanningen voort om de toegang tot het kaderprogramma 
te verbeteren. Zo startte de Commissie op 24 juli 1995 haar eigen EU OTO-homepage op het 
World Wide Web (Internet) op de EUROPA-site van de Europese Commissie, de belangrijkste 
server van de Commissie op het WWW. Doel van de door de Commissie geleverde dienst is 
te fungeren als actuele en betrouwbare bron van informatie over alle OTO-activiteiten die van 
belang zijn voor externe gebruikers. 
Tenslotte laat de Commissie ook studies uitvoeren die kunnen gaan van evaluatie tot 
economisch en begrotingsonderzoek. 
Wat personeel betreft, zijn er in 1995 99 posten gecreëerd waardoor het statutair 
personeelsbestand voor onderzoek per 1 januari 1996 op 1453 toegestande posten is gebracht, 
waarvan 812 van categorie A. Gelet op het aantal lopende multinationale 
samenwerkingsprojecten of het aantal teams dat aan onderzoek deelneemt, en meer in het 
algemeen de aard van de rol van de Commissie inzake stimulering en leiding van onderzoek, 
is dit een redelijk aantal. 
Uit tabel 9 en de overeenkomstige curve blijkt het belang van de kleine projecten (50% van 
de projecten krijgt slechts 15% van de financiële middelen, 80% neemt 50% van het personeel 
in dienst) in het geheel van de activiteiten. De gemiddelde omvang van de contracten is zeer 
verschillend volgens de programma's: dat gaat van 0,2 miljoen ecu voor "Verspreiding en 
exploitatie van de resultaten" tot 1,6 miljoen ecu voor de drie programma's16 onder 
Informatie- en communicatietechnologie. 
• Toezicht en evaluatie 
Een nieuw systeem voor programmatoezicht en -evaluatie is in 1995 ingevoerd. Het is 
gebaseerd op de wettelijke eisen van het 4e kaderprogramma en de specifieke programma's 
en op het advies van het CREST inzake toezicht en evaluatie van mei 1995. Het werkt met 
onafhankelijke externe deskundigen, zorgt voor een snelle reactie op programma­
ontwikkelingen en adviseert over belangrijke kwesties. 
De algemene principes ervan worden uiteengezet in een mededeling van de Commissie 
betreffende "Onafhankelijk extern toezicht en evaluatie van communautaire activiteiten op het 
gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling" . 
Zie tabel 9: voor de drie programma's samen - Telematica, Communicatietechnologie en 
Informatietechnologie - is het totaalbedrag 808,29 miljoen ecu (220,85 + 208,10 + 379,34) voor 516 
projecten (182 + 109 + 225), d.w.z. gemiddeld 1,566 miljoen ecu per project. 
16 
Het toezicht op de 18 specifieke programma's van het vierde kaderprogramma is in 1995 
gestart en is uitgevoerd door 18 comités van elk 3 onafhankelijke externe deskundigen met 
industriële, academische en evaluatie-ervaring. In december 1995 werd een hoog comité van 
toezicht voor het kaderprogramma opgericht, dat zijn werkzaamheden baseerde op de 
verslagen van de toezichcomités van de specifieke programma's. Alle toezichtcomités hebben 
hun werkzaamheden begin 1996 voltooid. 
De Commissie heeft nationale effectstudies uitgevoerd ter aanvulling van de evaluatie van de 
specifieke programma's. Een syntheseverslag over de nationale effectstudies waarin de effecten 
van het communautaire OTO-beleid op het nationale onderzoeklandschap in iedere Lid-Staat 
werden beoordeeld en de interacties tussen communautair en nationaal OTO-beleid werden 
onderzocht, is gepubliceerd, evenals de volgende programma -evaluatieverslagen: 
Philippe de Montgolfier & Jean-Pierre Husson: National Impact Studies Synthesis 
Final Report, mei 1995; 
- Evaluation of the ECLAIR and FLAIR Programmes (1988-1993 & 1989-1993), EUR 
16192 (1995); 
- Evaluation of the STEP and EPOCH Programmes (1989-1993), EUR 16207 (1995); 
- Mid-Term Evaluation of the MAST II Programme, EUR 16610 (1995); 
- Evaluation of the BRIDGE Programme (1990-1994), EUR 16650 (1995). 
The Final Evaluation of the centralised action for dissemination and exploitation of 
RTD results (VALUE II) (1991-1994); 
The Final Evaluation of the Strategic Programme for Innovation and Technology 
Transfer (SPRINT) (1991-1994). 
De Commissie organiseerde een internationale conferentie over de evaluatie van onderzoek, 
technologie en ontwikkeling in april 1995 in Thessaloniki. Deze conferentie bracht meer dan 
200 evaluatiedeskundigen uit verschillende landen van de Europese Unie en van buiten de EG 
bijeen. 
Eind 1995 is een stuurgroep opgericht, samengesteld uit vertegenwoordigers van het 
bedrijfsleven en verantwoordelijken voor de specifieke programma's, om leiding te geven aan 
de bezinning in het kader van de derde activiteit, ten einde een gemeenschappelijke 
methodologische basis vast te stellen voor de evaluatie van de resultaten Van de projecten 
onder de OTO-programma's. 
In 1996 zal de Commissie een soortgelijk toezicht als dat van 1995 uitvoeren en het beheer 
en de vooruitgang van de communautaire activiteiten tijdens de vijf voorgaande jaren 
evalueren. De Commissie zal de conclusies van deze vijfjaarlijkse evaluatie voorleggen aan 
de andere instellingen van de Europese Unie alvorens haar voorstellen voor het vijfde 
kaderprogramma in te dienen. 
17 
IL INTERNATIONALE SAMENWERKING 
Inleiding 
Het voorbije jaar is internationale wetenschappelijke en technologische samenwerking een nog 
belangrijker aspect van het beleid van de Europese Unie op het gebied van onderzoek en 
technologische ontwikkeling geworden. Een brede waaier van activiteiten binnen het INCO-
programma is door de Commissie ten uitvoer gelegd en er zijn ook concrete initiatieven 
genomen om met een aantal landen relaties aan te knopen of bestaande 
samenwerkingsregelingen uit te breiden. Nadere informatie over de INCO-activiteiten wordt 
gegeven in deel twee. Hieronder worden enkele belangrijke punten toegelicht. 
2.1. Mededeling van de Commissie over de vooruitzichten voor internationale 
samenwerking op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling 
Internationale wetenschappelijke en technologische samenwerking is de laatste jaren een 
belangrijk en integrerend deel geworden van het beleid van de Europese Unie op het gebied 
van onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO). In oktober 1995 legde Mevr. Cresson 
aan de Raad Onderzoek de door de Commissie voorgestelde richtsnoeren inzake internationale 
wetenschappelijke samenwerking voor (COM(95) 489 def.). Als reactie op de belangrijke 
ontwikkelingen van de laatste jaren wil de Commissie in dit verband de deelname van de 
industrie uitbreiden en de externe dimensie van het OTO-beleid versterken. Het gebruik van 
extra instrumenten ter financiering van OTO-projecten, zoals PHARE, TACIS, Meda of het 
EOF, wordt indien nodig bevorderd. 
De mededeling van de Commissie werd tussen oktober 1995 en maart 1996 besproken door 
de Raad, het Europees Parlement en het CREST. Een resolutie van de Raad over 
internationale OTO-samenwerking werd in maart 1996 aangenomen. De resolutie onderschrijft 
de vijf algemene doelstellingen als aangegeven in de mededeling van de Commissie, met het 
oog op versterking van de internationale samenwerking door middel van de volgende 
maatregelen: 
- verbetering van de Europese concurrentiepositie en ontwikkeling van technologieën voor 
toekomstige markten, 
- ontwikkeling van partnerschappen op het gebied van wetenschappen en technologie, met 
name met derde landen die van strategisch belang zijn voor de Gemeenschap, 
- delen van de verantwoordelijkheid en ontplooiing van OTO met betrekking tot economische 
en sociale uitdagingen, 
- bevordering van OTO ten behoeve van duurzame economische groei in de 
ontwikkelingslanden, 
- delen van W&T-informatie en bijdragen tot grootschalige en grensoverschrijdende 
wetenschap en speerpunttechnologie. 
18 
2.2. De Europese Unie en O&O-samenwerking met Oost-Europa 
In mei 1995 diende de Commissie een mededeling in inzake de vooruitzichten voor 
samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie met de Nieuwe Onafhankelijke 
Staten (NOS) van de vroegere Sovjetunie (COM(95) 190 def), waarin de toekomstige 
richtsnoeren voor wetenschappelijke en technologische samenwerking met de vroegere 
Sovjetunie worden aangegeven. Deze mededeling vormt een integrerend deel van de algemene 
internationale OTO-strategie. Bij de samenwerking met de NOS moet het accent worden 
gelegd op grotere OTO-projecten. Bij deze projecten moet de industrie worden betrokken en 
de projecten moeten dichter bij de markt liggen dan de activiteiten in het kader van de 
vroegere PECO- en COPERNICUS-programma's. De bespreking van deze richtsnoeren met 
de Lid-Staten zal in 1996 worden voortgezet. 
De Internationale Vereniging ter bevordering van de samenwerking met wetenschappers uit 
de onafhankelijke staten van de voormalige Sovjetunie (INTAS) werd opgericht in juni 1993. 
In oktober 1995 keurde de Raad de uitbreiding van de communautaire deelname in INTAS 
tot eind 1998 goed en werd de rol van de Commissie in de vereniging uitgebreid. 
Ook in 1995 verleende de Gemeenschap verdere steun aan het Internationaal Centrum voor 
Wetenschap en Technologie (ICWT), dat in november 1992 door de Europese Unie, de 
Verenigde Staten, Japan en Rusland was opgericht om militaire wetenschappers en technici 
uit de voormalige Sovjetunie te stimuleren tot omscholing voor burgerlijke beroepen en het 
ontwapeningsproces te bespoedigen. 
2.3. De Europese Unie en samenwerking met de mediterrane landen 
Besprekingen over de verdere ontwikkeling van de wetenschappelijke en technologische 
samenwerking met de mediterrane landen werden in 1995 gestart onder het Franse 
voorzitterschap van de EU. Het Franse Ministerie van Hoger Onderwijs en Onderzoek en de 
Commissie organiseerden een seminar "Het Europa van het onderzoek en het 
Middellandse-Zeegebied", dat in maart 1995 in Sophia-Antipolis plaatshad. De Euro­
mediterrane conferentie in Barcelona in november 1995 onderstreepte het belang van 
wetenschap en technologie in het EU-mediterrane samenwerkingsbeleid. De belangrijkste 
activiteiten zijn versterking van de onderzoekcapaciteit van mediterrane derde landen, 
bevordering van de gezamenlijke onderzoekactiviteiten en ondersteuning van technologie­
overdracht. Er is een commissie van toezicht opgericht om de toekomstige ontwikkelingen te 
volgen en hierover advies uit te brengen. In 1996 gaan de besprekingen verder in het kader 
van het Italiaanse voorzitterschap van de EU en de Commissie is voornemens een mededeling 
in te dienen over wetenschappelijke en technologische samenwerking met mediterrane derde 
landen. 
ÎÏL INNOVATIE EN VERSPREIDING VAN OTO 
In het algemeen wordt nagedacht over onderwerpen als intellectuele en industriële eigendom 
in Europa, om na te gaan of Europese ondernemingen niet onder minder gunstige 
19 
omstandigheden moeten werken als bedrijven in de Verenigde Staten of Japan wat de 
bescherming van hun onderzoekresultaten betreft en, mocht dat het geval zijn, welke 
oplossingen daarvoor kunnen worden gevonden. 
Groenboek over innovatie 
Met de publikatie van een groenboek over innovatie (COM(95) 688 def.) in december 1995 
startte de Europese Commissie een brede raadpleging over innovatie in Europa. In het 
Groenboek worden de verschillende bij innovatie betrokken factoren onderzocht, wordt de 
bestaande situatie geanalyseerd en worden voorstellen voor toekomstige activiteiten 
voorgesteld. 
Eén van de paradoxen van de Europese Unie is dat zij, ondanks haar internationaal erkende 
wetenschappelijke kwaliteiten, minder nieuwe produkten, diensten en processen op de markt 
brengt dan haar voornaamste concurrenten. Deze paradox heeft de laatste jaren veel aandacht 
gekregen nu innovatie een van de belangrijkste drijvende krachten van het economisch 
concurrentievermogen is geworden. 
In het Groenboek worden verschillende hinderpalen voor innovatie genoemd. In de eerste 
plaats, onvoldoende inbreng van onderzoek en ontwikkeling in Europa. Zo besteedde de 
Europese Unie in 1993 2% van haar BBP aan onderzoek en ontwikkeling, vergeleken met 
2,7% in de Verenigde Staten en Japan. Voorts vormde door ondernemingen gefinancierd 
industrieel onderzoek in 1992 1,3% van het BBP in Europa, vergeleken met meer dan 1,9% 
in de Verenigde Staten en Japan. Het Europese OTO behandelt ook een brede waaier van 
gebieden, terwijl de Verenigde Staten en Japan hun inspanningen op een aantal prioritaire 
gebieden concentreren. Tenslotte zijn er ook een aantal structurele hinderpalen voor innovatie 
zoals complexe wettelijke en administratieve procedures, ongeschikte financieringssystemen, 
een gering gebruik van industriële eigendomsrechten en onvoldoende mobiliteit van studenten 
en onderzoekers in de Europese Unie tussen particuliere en openbare entiteiten. 
In het Groenboek worden 13 actielijnen uitgezet, die elk een aantal concrete voorstellen 
bevatten, in totaal bijna 130, waarmee het debat kan worden aangezwengeld. Maar 
overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel moet een duidelijk onderscheid worden gemaakt 
tussen verantwoordelijkheid op communautair, nationaal en lokaal niveau. 
De Commissie is van plan in juni 1996 op basis van het overleg met belanghebbende partijen 
een syntheseverslag op te stellen, eventueel vergezeld van een actieplan. 
HL OPLEIDING DOOR ONDERZOEK 
Menselijke hulpbronnen zijn een zeer belangrijke factor in de ontwikkeling van de 
toekomstige "lerende maatschappij", die gebaseerd is op de gelijktijdige ontwikkeling van de 
informatiemaatschappij, het effect van de wetenschappelijke en technologische wereld en de 
internationalisering van de economie. 
20 
Er bestaan een duidelijk verband tussen onderzoek en onderwijs en opleiding. De ontwikkeling 
van de educatieve multimediasoftware, die de Commissie ondersteunt door de oprichting van 
de task-force Educatieve multimediale software, is een bijzonder belangrijk voorbeeld. Voorts 
zal de capaciteit om te vernieuwen en te innoveren afhangen van de band tussen de 
ontwikkeling van kennis door onderzoek en het doorgeven daarvan door onderwijs en 
opleiding. Daarom moeten activiteiten die de banden tussen onderzoek en onderwijs versterken 
worden aangemoedigd om het inventief vermogen van studenten te ontwikkelen en innovatie 
te bevorderen. 
In het vierde kaderprogramma bevatten twee specifieke programma's - Opleiding en mobiliteit 
van onderzoekers en Gericht sociaal-economisch onderzoek - activiteiten die deze 
doelstellingen specifiek ondersteunen. Ook houden alle andere specifieke programma's van 
het vierde kaderprogramma een opleidingscomponent in, die honderden onderzoekers de 
mogelijkheid biedt tot transnationale samenwerking. 
• Witboek over onderwijs 
In het Witboek over onderwijs en opleiding (COM(95) 590 def), dat de Commissie in 
november 1995 uitbracht, worden de toekomstige ontwikkelingen op dit gebied besproken. 
Het Witboek is gebaseerd op de ideeën van het Witboek over groei, concurrentievermogen 
en werkgelegenheid, waarin het belang van onderwijs en opleiding voor het 
concurrentievermogen van de Europese industrie werd beklemtoond. Enkele van de grote 
problemen die in het Witboek over onderwijs en opleiding worden behandeld zijn 
werkgelegenheid en sociale uitsluiting, in het bijzonder van jongeren. Het Witboek 
concentreert zich vooral op twee belangrijke doelstellingen: a) iedereen toegang geven tot een 
brede basiskennis en b) eenieders kwalificaties voor werkgelegenheid en het economisch leven 
verder ontwikkelen. 
V. COÖRDINATIE TUSSEN EUROPEES EN NATIONAAL BELEID 
In de loop van 1995 heeft de mededeling van de Commissie "Onderzoek en technologische 
ontwikkeling: coördinatie door samenwerking" (COM(94) 438) aanleiding gegeven tot een 
brede discussie binnen de communautaire instanties, die is uitgemond in resoluties en 
adviezen. 
Zo heeft de Raad op 9 juni 1995 de conclusies goedgekeurd inzake de coördinatie van het 
OTO-beleid17 waarin het accent wordt gelegd op de uitwisseling van informatie over nationale 
OTO-activiteiten en de sleutelrol van de programmacomités op dit gebied. Door op 28 
september 1995 een resolutie aan te nemen betreffende het CREST18, ondersteunde de Raad 
het standpunt van de Commissie dat de rol van dit comité diende te worden versterkt. Het 
mandaat ervan wordt dan ook voornamelijk geconcentreerd op de coördinatie van het OTO-
17 "Coördinatie van het beleid inzake OTO - conclusies van de Raad" van 9 juni 1995. 
18 Resolutie van de Raad van 28 september 1995 betreffende het CREST, PB C 264 van 11.10.95, blz. 2 
21 
beleid en de strategische oriëntaties van het communautaire OTO. 
Het Europees Parlement heeft op 15 juni 1995 een resolutie aangenomen over de coördinatie 
van het OTO-beleid. Het onderstreept met name de noodzaak om het mandaat van het CREST 
beter te omschrijven en de rol van de programmacomités uit te breiden door een systematische 
uitwisseling van informatie en een betere coördinatie tussen programma's. Het Parlement 
steunt het voorstel van de Commissie om een discussie op gang te brengen over thema's van 
gemeenschappelijk belang die vragen om coördinatie. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 26 oktober 1995 een initiatiefadvies uitgebracht 
over de coördinatie van het OTO-beleid (doe. ESC 570/95); het steunt met name het concept 
van de task-forces en de totstandbrenging van een systeem voor voorafgaande uitwisseling van 
informatie. 
Het IRDAC heeft op 18 juli 1995 een advies uitgebracht over de coördinatie van het OTO-
beleid, waarin het belang van coördinatie wordt onderstreept om de doeltreffendheid te 
vergroten van de overheidsmiddelen die aan onderzoek worden besteed 
De voornaamste initiatieven voor 1996 vloeien direct voort uit de conclusies van de Raad en 
voornoemde resoluties en adviezen, die de Commissie nu in concrete maatregelen gaat 
omzetten, zoals: 
Invoering van een systeem voor informatie-uitwisseling over nationale OTO-activiteiten: 
Overeenkomstig de conclusies van de Raad van 9 juni 1995 heeft de Commissie ad hoc 
raadgevende comités opgericht om te komen tot een systematische informatie-uitwisseling over 
nationale OTO-activiteiten. De uitwisseling vindt geregeld plaats en is toegespitst op de 
gebieden die van te voren door deze comités zijn geselecteerd en waarop meer coördinatie 
wenselijk is. Daarmee kunnen tevens nieuwe activiteiten die in de Lid-Staten worden gestart 
vroegtijdig bekend worden gemaakt ("early warning"). Elk ad hoc comité dient eenjaarverslag 
in bij het CREST. De discussies en werkzaamheden hieromtrent zijn voor de 18 betrokken 
specifieke programma's gestart en de eerste jaarverslagen komen eind 1996 beschikbaar. Zij 
worden geconcentreerd op een beperkt aantal coördinatiegebieden en bevatten eventueel ook 
aanbevelingen. Deze verschillende verslagen worden besproken en geanalyseerd binnen het 
CREST, dat aanbevelingen kan doen als bijdrage tot het bepalen van de strategische 
doelstellingen en prioriteiten van het communautaire OTO-beleid. 
Discussies over thema's van gemeenschappelijk belang die vragen om coördinatie: 
De Commissie zal de discussies over thema's van gemeenschappelijk belang zoals indirecte 
steunmaatregelen voor OTO en grote installaties op gang brengen, (in samenwerking met de 
Lid-Staten) voorbereiden en volgen. Deze discussie zal met name binnen het CREST worden 
gevoerd, dat deze thema's in zijn werkprogramma heeft opgenomen. Wat indirecte 
steunmaatregelen voor OTO betreft, heeft de Commissie het initiatief genomen door een 
vergelijkende studie te laten uitvoeren van de maatregelen die in de Lid-Staten van de 
Gemeenschap en derde landen zoals de USA en Japan zijn genomen. 
22 
Tenuitvoerlegging van de resolutie van de Raad van 28.9.1995 betreffende het CREST: 
De tenuitvoerlegging van deze resolutie, waarmee eind 1995 is begonnen, wordt in 1996 
voortgezet. Een en ander zal met name blijken uit de opstelling en toepassing van het 
werkprogramma van het comité, dat is toegespitst op thema's in verband met de coördinatie 
van het OTO-beleid en de omschrijving van de strategische prioriteiten van de Gemeenschap. 
YL VOORUITZICHTEN VOOR 1996 
In 1996 zijn er vergaderingen van de Raad van de Ministers van Onderzoek gepland op 7 
oktober en 5 december. 
In januari diende de Commissie haar voorstel in voor een aanvullende financiering van het 
vierde kaderprogramma (COM(96) 12 def.) ten belope van 700 miljoen ecu, gebaseerd op een 
bepaling in de besluiten betreffende het vierde kaderprogramma van 1994. Met dit voorstel 
stelt de Commissie voor het onderzoek te concentreren op belangrijke gebieden die voor de 
hele Gemeenschap van belang zijn. De Commissie hoopt dat haar voorstel in 1996 wordt 
goedgekeurd. 
De task-forces onderzoek-industrie zullen hun werkzaamheden voortzetten om het overleg met 
externe instanties te ontwikkelen, de banden tussen onderzoek en industrie aan te halen en 
communautaire en nationale OTO-activiteiten op geselecteerde gebieden te coördineren. Het 
is nuttig dat zij hiermee ervaring kunnen opdoen voordat het 5e kaderprogramma van start 
gaat. 
In 1996 zal de Commissie voorbereidende besprekingen met de Lid-Staten en alle andere 
belanghebbende partijen op gang brengen over het 5e kaderprogramma, door discussiestukken 
te publiceren waarin de belangrijkste kwesties in verband met het toekomstige 
onderzoekbeleid van de Europese Unie worden uiteengezet. De Commissie is van plan tegen 
medio 1996 een strategische beleidsnota te publiceren over het 5e kaderprogramma. In haar 
toekomstige strategie zal de Commissie haar inspanningen concentreren op kwesties die 
kunnen bijdragen om de doelmatigheid en de effectiviteit van de EU-activiteiten op het gebied 
van onderzoek en technologische ontwikkeling te verbeteren, de groei en het 
concurrentievermogen van de Europese industrie te verbeteren en de werkgelegenheid en het 
leefklimaat van de Europese burgers te bevorderen. 
De Commissie zal bijzondere aandacht besteden aan verdere verbeteringen van de 
doelmatigheid van het beheer door procedures te vereenvoudigen en door de flexibiliteit en 
de transparantie van de administratieve taken te verhogen. Ook evaluatie en toezicht worden 
voortgezet. 
Op het gebied van internationale samenwerking zullen er drie nieuwe mededelingen over 
wetenschappelijke en technologische samenwerking worden gedaan, namelijk met betrekking 
tot de opkomende economieën, de mediterrane landen en Midden- en Oost-Europa. De 
onderhandelingen over de bilaterale samenwerkingsovereenkomsten voor onderzoek en 
technologische ontwikkeling met Zwitserland en met Zuid-Afrika worden voortgezet en die 
23 
met de Verenigde Staten worden gestart. De Commissie zal in 1996 de evaluatie van de 
COST-activiteiten ondersteunen. 
Mevrouw Edith Cresson, het commissielid dat bevoegd is voor onderzoek, onderwijs en 
opleiding, heeft besloten de opleidingsactiviteiten van de Europese Unie te koppelen aan de 
onderzoekactiviteiten, met name met het huidige programma Opleiding en mobiliteit van 
onderzoekers en het vorige programma Menselijk potentieel en mobiliteit. Deze activiteit 
wordt genoemd naar Mevrouw Curie om ze beter bekend en voor de begunstigden duidelijker 
identificeerbaar te maken. Dit nieuwe systeem, de zogenaamde "Marie Curie-beurzen", zal 
officieel van start gaan in Brussel met een conferentie die gepland is voor de tweede helft van 
1996. 
De informatiemaatschappij ontwikkelt zich snel en de Commissie zal in menig opzicht actief 
zijn. De specifieke OTO-programma's van het vierde kaderprogramma dragen bij tot de 
ontwikkeling van de informatiemaatschappij. De Commissie zal over dit belangrijke 
onderwerp mededelingen doen en conferenties organiseren en de elektronische snelweg 
voorzien van informatie over vele aspecten van het beleid van de EU. In het actieplan van de 
Commissie van juli 1994 (Europa op weg naar de informatiemaatschappij) zijn de prioriteiten 
aangegeven voor de maatregelen voor 1995-1996. 
Op de in maart 1996 van start gegane Intergouvernementele Conferentie moeten de 
institutionele hervormingen worden besproken die nodig zijn om de politieke unie te 
versterken en de komende uitbreiding voor te bereiden. In haar advies heeft de Commissie 
onder meer de hoop uitgesproken dat er veranderingen komen in de besluitvormingsprocedures 
die voor meer flexibiliteit en efficiëntie moeten zorgen, onder andere ook op het gebied van 
het onderzoekbeleid. 
24 
DEETTWÜ 
OVERZICHT VAN OTO-ACTIVITEITEN IN 1995 EN WERKPROGRAMMA 1996 
EERSTE ACTIVITEIT VAN HET 4e EG-KADERPROGRAMMA EN 
HET EURATOM-KADERPROGRAMMA 
INFORMATIE- EN COMMUNICATIETECHNOLOGIE 
1. TELEMATICATOEPASSINGEN VAN ALGEMEEN BELANG 
Activiteiten in 1995 
1995 was het jaar waarin de overstap werd gemaakt van het derde naar het vierde 
kaderprogramma. Het specifiek programma "Telematicasysternen van algemeen belang" 
(1991-1994) is met de ondertekening van de laatste contracten beëindigd. Het specifiek 
programma "Telematicatoepassingen van algemeen belang" (1994-1998) is inde actieve fase 
getreden met de publikatie en evaluatie van de eerste twee uitnodigingen tot het indienen van 
voorstellen. 
Het programma TELEMATICASYSTEMEN van het derde kaderprogramma bestond uit 311 
projecten, gecoördineerde werkzaamheden en begeleidende maatregelen verdeeld over zeven 
gebieden: transeuropese netwerken tussen overheidsdiensten, vervoerdiensten, 
gezondheidszorg, flexibel en afstandsonderwijs, bibliotheken, taalonderzoek en -technologie, 
telematicasystemen voor landelijke gebieden. De meeste projecten hebben belangrijke 
resultaten opgeleverd op technisch en economisch niveau (totstandbrenging van referentie­
databases, octrooiaanvragen, voorstellen voor normen, in de handel brengen van produkten, 
enz.). Op het gebied van de gezondheidszorg bijvoorbeeld heeft een derde van de 60 
uitgevoerde activiteiten geleid tot het in de handel brengen van nieuwe produkten die nu op 
grote schaal door gezondheidswerkers worden gebruikt of geëxploiteerd. Op vervoergebied 
konden dank zij 4000 man-jaren, geleverd door 500 partners, 30 steden en 13 
"vervoercorridors", de technologische know-how worden verbeterd (27 "beste praktijken" en 
439 eindprodukten), functionele specificaties door gebruikers en fabrikanten worden 
goedgekeurd (42 nieuwe specificaties), 67 prototypes worden gevalideerd door middel van 
38 demonstraties, normen voor interoperabiliteit worden voorgesteld (via Technisch Comité 
278 van het CEN) en de sociaal-economisch effecten worden geëvalueerd (milieu, energie, 
veiligheid, doeltreffendheid, comfort). Op het gebied van flexibel en afstandsonderwijs 
hebben meer dan 200 organisaties, waarvan een derde uit het MKB, meegewerkt aan 34 
projecten en 14 gecoördineerde werkzaamheden om de toegang tot onderwijshulpbronnen via 
gespecialiseerde netwerken ten behoeve van specifieke groepen lerenden te verbeteren 
(Europees netwerk tussen 15 centra voor opleidingstechnologie, concept van een netwerk 
voor een Open Europese Universiteit, multimediaschool die afstandsonderwijs verstrekt, 
enz.), nieuwe leerparadigma's te ontwikkelen dank zij proeftoepassingen, apparatuur en 
25 
software alsmede communicatiesystemen op prototypes te integreren en tenslsotte 
softwarehulpmiddelen te ontwikkelen waarmee multimedia-leerhulpmiddelen efficiënter 
kunnen worden ontworpen en geproduceerd. Op het gebied van de overheidsdiensten kon 
dank zij de 29 uitgevoerde activiteiten een gebruikersvriendelijke en efficiënte werkomgeving 
worden gecreëerd tussen een brede waaier van betrokkenen: 200 partners, geassocieerde 
partners en toeleveranciers, 83 nationale overheidsdiensten, 21 telecommunicatie-exploitanten 
en 69 ondernemingen waarvan 35 uit het midden- en kleinbedrijf. Op het gebied van de 
bibliotheken is dank zij de 51 projecten en 3 gecoördineerde werkzaamheden een 
samenwerkingscultuur tot stand gebracht inzake de toepassing van geavanceerde informatie-
en communicatietechnologie, hetgeen heeft bijgedragen tot een betere benutting van de 
hulpbronnen van de bibliotheken, een versterking van de Europese industrie en een 
bevestiging van de culturele identiteit van Europa. 
Voorts is het TIDE-initiatief (Technology initiative for disabled and elderly people -
technologie-initiatief voor gehandicapten en ouderen), dat in 1991 door middel van een 
modelactiviteit was gestart, in 1995 voortgezet via de Bridge-fase, die 55 projecten behelst 
en de periode 1993-1997 bestrijkt. 
Het specifiek programma op het gebied van telematicatoepassingen van algemeen belang 
("TELEMATICATOEPASSINGEN") vormt binnen het vierde kaderprogramma voor onderzoek en 
ontwikkeling het ankerpunt van de communautaire activiteiten op het gebied van toepassingen 
van informatie- en/of communicatietechnologie. Voor dit programma is 912 miljoen ecu 
uitgetrokken, waarvan 5 % ter ondersteuning van de activiteiten ten behoeve van het midden-
en kleinbedrijf en meer dan 2% voor de verspreiding en exploitatie van de 
onderzoekresultaten. 
De eerste twee uitnodigingen tot het indienen van voorstellen die in 1995 zijn geëvalueerd, 
hebben aangetoond hoeveel belangstelling er voor het programma TELEMATICATOEPASSINGEN 
is maar tegelijk ook hoe beperkt de middelen wel zijn: van de 1706 ontvangen voorstellen 
konden er slechts 371 worden geselecteerd en dan nog nadat de Commissie had besloten de 
daarvoor toegewezen middelen te verhogen (478,5 miljoen ecu tegenover de oorspronkelijk 
in het PB aangegeven 423 miljoen ecu). De slaagkans, uitgedrukt in aantal voorstellen, was 
dus 22% en de "overinschrij vingsverhouding" (toegekende communautaire 
financiering/gevraagde totale financiering) bedroeg 1 op 10. 
Het programma draagt in zeer hoge mate bij tot de drie doelstellingen die volgens het verdrag 
gelden voor het communautaire beleid op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling (artikel 130 F): versterking van de wetenschappelijke en technologische 
grondslagen van de industrie van de Gemeenschap, ontwikkeling van de internationale 
concurrentiepositie van de industrie van de Gemeenschap (met name door middel van 
ondersteunende activiteiten om het technologisch en industrieel potentieel van Europa op 
groeimarkten in derde landen, o.m. in Latijns-Amerika, Zuid-Afrika of China, te benutten) 
en bevordering van de onderzoekactiviteiten die uit hoofde van ander communautair beleid 
(vervoer, opleiding, gezondheid, milieu, ... ) nodig worden geacht. Voorts moeten de 
onderzoekwerkzaamheden ook een bijdrage leveren om te voorzien in de maatschappelijke 
behoeften door telematica-oplossingen tot stand te brengen die van toepassing zijn op 
gebieden van algemeen belang. 
26 
Naar schatting de helft van de lopende OTO-activiteiten, dus ongeveer 160, dragen bij tot de 
opkomst van de informatiemaatschappij, zoals tot uiting komt in de tien prioritaire 
toepassingen die in het Bangemann-rapport zijn genoemd en de elf proefprojecten die door 
de G-7 worden ondersteund. De projecten met betrekking tot stedelijke en 
plattelandsgebieden, gezondheid, verkeersbeheer, onderzoeknetwerken, overheidsdiensten, 
onderwijs en opleiding en bibliotheken spelen in dit opzicht een belangrijke rol. 
Opgemerkt dient te worden dat behalve uit het midden- en kleinbedrijf (MKB) 21 % van de 
deelname ook nog eens afkomstig is uit niet- industriële organisaties met minder dan 500 
werknemers (ziekenhuizen, scholen, overheidsdiensten, bibliotheken, enz); dit betekent in 
totaal dus 44% "kleine en middelgrote organisaties". Van de 371 in 1995 geselecteerde 
projecten speelden er 24 in op de specifieke behoeften van het MKB door middel van 
bewustmaking of de totstandbrenging van netwerken tussen dergelijke ondernemingen. De 
beoogde 5 % van de programmamiddelen voor activiteiten ten behoeve van het MKB is al van 
bij de eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen bereikt (42,805 miljoen ecu). 
Wat de activiteiten op het gebied van internationale samenwerking betreft, worden twee 
projecten, een in de sector milieu en een in de gezondheidszorg, onder de tweede activiteit 
van het vierde kaderprogramma gefinancierd voor een bedrag van respectievelijk 101.000 en 
70.000 ecu. Drie andere projecten, een in de sector gezondheidszorg en twee in de sector 
onderwijs en opleiding, dragen bij tot de exploitatie van de resultaten van het programma, 
in respectievelijk Zuid-Afrika, Midden- en Oost-Europa en Latijns-Amerika, met een 
communautaire financiering van 1.100.000 ecu. 
Het programma TELEMATICATOEPASSINGEN beheert bepaalde projecten in samenwerking met 
andere specifieke programma's; zo wordt bijvoorbeeld een van de projecten in de sector 
"Telematica ten behoeve van het onderzoek", dat tot doel heeft een zeer snel transeuropees 
telecommunicatienetwerk tussen laboratoria en onderzoekcentra te testen, medegefinancierd 
en medebestuurd door de programma's INFORMATIETECHNOLOGIE en 
TELEMATICATOEPASSINGEN. Ook is gezorgd voor nauwe coördinatie tussen de verschillende 
sectoren van het programma en de desbetreffende directoraten-generaal (zoals vervoer of 
onderwijs en opleiding). 
Een aantal van de pas gestarte projecten openen veelbelovende perspectieven op verschillende 
gebieden zoals assistentie voor voertuigbestuurders en automatische besluitvorming bij 
ongeval of noodsituatie, geïntegreerde validering van telematicatoepassingen op regionaal 
niveau en de sociaal-economisch effecten daarvan, validering van telematicatoepassingen voor 
stadsontwikkeling in het kader van een netwerk van Europese steden, oprichting van een 
arbeidsbemiddelingsbureau voor telewerkers, spreiding van gemeentediensten om de kwaliteit 
van de dienstverlening aan de burgers te verbeteren en te besparen op de kosten van deze 
diensten, opleiding van de jongeren in het gebruik van cyberspace of coördinatie en 
continuïteit van de primaire gezondheidszorg. 
Werkprogramma 1996 
Een derde uitnodiging tot het indienen van voorstellen, gepubliceerd op 15 september 1995, 
werd in de loop van het eerste kwartaal van 1996 geëvalueerd. De uitnodiging had betrekking 
27 
op activiteiten ten behoeve van gehandicapten en ouderen, gezondheidszorg, onderwijs en 
opleiding, onderzoeknetwerken en taaltechnologie. Na beoordeling van de 413 ontvangen 
voorstellen konden 67 nieuwe projecten worden opgestart, waarvan 32 alleen al voor de 
sector gehandicapten en ouderen. De communautaire bijdrage voor al deze projecten bedraagt 
64.435 miljoen ecu. 
In december 1996 wordt een vierde uitnodiging tot het indienen van voorstellen gepubliceerd, 
enerzijds voor OTO-werkzaamheden op het niveau van de sectoren en anderzijds voor 
validerings- en demonstratieprojecten van geïntegreerde en transsectoriële 
telematicatoepassingen op proefplaatsen, met name in steden. Bij de sectorale werkzaamheden 
worden ofwel bestaande projecten versterkt ofwel nieuwe projecten geselecteerd voor taken 
die onvoldoende door de lopende projecten worden verricht. Bij geïntegreerde toepassingen 
moeten gebruikers en bedrijven worden samengebracht rond grote projecten ten einde de 
technische toepasselijkheid en het sociaal-economische effect van toepassingen uit 
verschillende sectoren na te gaan. 
Het programma TELEMATICATOEPASSINGEN draagt actief bij tot de werkzaamheden van de 
task-forces onderzoek-industrie, in het bijzonder op de gebieden educatieve multimediale 
software en vervoer. 
2. COMMUNICATIETECHNOLOGIE 
Activiteiten in 1995 
Belangrijkste W&T-resultaten 
In 1995 werd het RACE-programma met succes afgesloten. Sedert 1988 heeft het als kader 
gefungeerd voor de ontwikkeling van de Europese samenwerking op het gebied van 
geavanceerde communicatietechnologie; alle grote Europese netwerkexploitanten en 
ontwikkelaars van telecommunicatie-apparatuur en -software hebben eraan meegewerkt. 
De tweede fase, van 1991 tot 1995, maakte deel uit van het derde kaderprogramma; er werd 
aan deelgenomen door meer dan 600 organisaties in meer dan 130 projecten. 
Het programma Geavanceerde communicatie (ACTS) van het vierde kaderprogramma werd 
gestart in 1995, na een uitnodiging tot het indienen van voorstellen in september 1994. Meer 
dan 100 projecten gingen van start in 1995, met meer dan 600 deelnemende organisaties. 
Gegevens hierover zijn te vinden in ACTS '9519 en in een onafhankelijk toezichtverslag. 
Voorbeelden van resultaten 
De belangrijkste verwezenlijkingen van RACE tot 1995 worden hieronder kort beschreven. 
Nadere gegevens hierover zijn te vinden in het eindverslag, dat afzonderlijk is gepubliceerd20. 
19 ACTS' 95. Advanced Communications technologies and services. An overview of the programme and 
projects. Ref. AC 950 568. 
20 RTD in advanced communications technologies for Europe (Race). Final report on phase II 1991-1994 -
ISB N°92.8269553 
28 
• Bijdrage tot het concurrentievermogen van de industrie 
Het RACE-programma heeft een belangrijk effect op de wereldpositie van Europa op het 
gebied van de beheersing van geavanceerde communicatietechnologieën en de ontplooiing van 
geavanceerde diensten. Ongeveer 70% van deelnemende bedrijven meldt een betere 
concurrentiepositie in West-Europa en meer dan 50% maakt melding van een beter 
concurrentievermogen met betrekking tot de V.S. en de rest van de wereld; 44% meldt een 
betere concurrentiepositie met betrekking tot Japanse concurrenten als gevolg van de 
werkzaamheden van RACE; 568 bedrijven hebben het voornemen geuit nieuwe produkten en 
geavanceerde diensten te ontwikkelen; in ongeveer 22% van deze gevallen bestaan daar al 
plannen voor of zijn deze in voorbereiding. Voor geavanceerde diensten zijn er 281 
kennisgevingen van belangstelling en commerciële plannen daarvoor bestaan al of zijn in 
voorbereiding voor 20% hiervan. Ongeveer 140 nieuwe octrooien zijn geregistreerd en nog 
eens 48 octrooien zijn gepland voor de volgende 3 jaar21. 
Consensusvorming door middel van overleg en samenwerking in het kader van RACE heeft 
de investeringsrisico's verminderd, de ontwikkeling van produkten en diensten versneld, de 
schaalvoordelen en het bereik vergroot, bedrijven geholpen hun bedrijfsstrategieën beter te 
concentreren en kosten gedrukt. Meer dan 750 gevallen van een positief effect op 
bovengenoemde gebieden zijn genoemd door commerciële bedrijven die bij RACE waren 
betrokken. 
Aan modeltoepassingen van geavanceerde communicatiediensten is meegewerkt door ongeveer 
500 organisaties en sites en meer dan 7000 individuele gebruikers. Tot de betrokken 
bedrijfssectoren behoorden onder meer produktie, kleinhandel en distributie, uitgeverij en 
reclame, vrije beroepen en overheidsdiensten. Als voordelen van de proeven werden onder 
meer vermeld: kostenverlaging, tijdsbesparing, gemakkelijker toegang tot informatie, grotere 
flexibiliteit en nieuwe arbeidsplaatsen, in het bijzonder in afgelegen en landelijke gebieden. 
• Deelname door de industrie (waaronder het MKB) 
Aan de 123 O&O-projecten werd deelgenomen door 574 verschillende organisaties en 
bedrijven, waaronder alle grote Europese telecommunicatie-organisaties. Daarnaast namen 
ook nog 49 organisaties uit EVA-landen aan de werkzaamheden deel. Het programma heeft 
dan ook gefungeerd als kader voor overleg tussen alle grote industriële belangengroepen van 
Europa en de daaruit voortvloeiende consensus over functionele specificaties is de 
belangrijkste bron van technische inbreng geworden voor normalisatie-instituten in Europa 
en over de hele wereld. Het programma heeft de weg geëffend voor de totstandbrenging van 
transeuropese breedbandcommunicatienetwerken als bedoeld in titel XII van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie. 
Ondanks de hoge kosten van O&O in geavanceerde telecommunicatie was er voor de tweede 
fase van RACE een sterke deelname van het midden- en kleinbedrijf (MKB). Organisaties 
Dit aantal is gebaseerd op een onderzoek bij 1000 deelnemers aan RACE. 
29 
met minder dan 500 werknemers vormden 41% van de deelnemers in de projecten van fase 
II, tegenover 28% voor fase I en 16.5% voor het tweede kaderprogramma in zijn geheel22. 
Kleine organisaties, zowel ondernemingen als onderzoekorganisaties, nemen deel aan meer 
dan 70% van de projecten van fase II, tegenover 60% in fase I, en leveren 33% van de totale 
inspanning. 
• Samenwerking met derde landen (COPERNICUS) 
Aan 18 projecten op het gebied van geavanceerde communicatietechnologieën en -diensten 
is samengewerkt door organisaties in Midden- en Oost-Europa en de Europese Unie. Deze 
projecten werden gefinancierd uit de PECO/Copernicus-begroting maar beheerd in 
samenwerking met het RACE-programma, met onder meer controles op de naleving van de 
voorschriften inzake technologie. De projecten gaan van "stimulering van netwerken" voor 
wetenschap en technologie tussen Oost en West tot technologie-ontwikkelingsprojecten op de 
volgende gebieden: 
. communicatietechnologie, met onder meer mobiele en satellietcommunicatie; 
. multimediatoepassingen en technologie-ontwikkeling; 
. supersnelle netwerken; 
. ontwikkeling/verspreiding van normen in geavanceerde communicatie; 
. coördinatie tussen de programma's. 
De RACE-projecten profiteren van de resultaten van projecten waarmee algemeen 
inzetbare technologieën zijn ontwikkeld, b.v. ESPRIT-projecten 
(micro-elektronicacomponenten, software tools, AIP23 voor netwerkbeheer, enz.); 
omgekeerd wordt voor de telecommunicatievereisten van de programma's 
Telematicatoepassingen ook uitvoerig gebruik gemaakt van de technieken die worden 
ontwikkeld in de huidige RACE-projecten. 
Er zijn ook dwarsverbindingen met het VALUE-programma voor de verspreiding en 
exploitatie van resultaten. 
Er zijn sterke banden gelegd met onderzoek in het kader van COST24. Er zijn gezamenlijke 
werkgroepen georganiseerd met COST-projecten op het gebied van optische communicatie 
en mobiele communicatie en de coördinatoren van COST-projecten zijn uitgenodigd op de 
coördinatievergaderingen van RACE-projecten. 
Met het EUREKA-initiatief vond de sterkste wisselwerking plaats op het gebied van 
audiovisuele technologieën. Een deel van de werkzaamheden met betrekking tot de 
bevordering van HDTV (EUREKA-project 95) werd aangevuld met werkzaamheden onder 
22 
23 
24 Evaluatie van het tweede programma van het kader van RTD rapport van CREST aan de Raad, september 
1992 - CREST/1212/92 
Geavanceerde informatieverwerking 
Samenwerking op het gebied van wetenschappelijk en technisch onderzoek 
30 
een fase I-contract van RACE; en EUREKA-project 256 betreffende videocodering is 
gekoppeld aan de integratie-activiteiten in het kader van RACE. 
Werkprogramma 1996 
Begin maart 1996 werd de eerste jaarlijkse technische controle van projecten onder het 
ACTS-programma25 gehouden. Bij deze onafhankelijke technische beoordeling van elk project 
werden noodzakelijke heroriëntaties voor een optimaal gebruik van de EU-financiering 
aangegeven. 
De tweede uitnodiging tot het indienen van voorstellen werd afgesloten op 1 maart 1996. 
Meer dan 90% van voorstellen werd elektronisch ingediend en in 1996 zal DG XIII-B voor 
de Europese Commissie de weg blijven bereiden inzake elektronische communicatie en 
ontwikkelingen voor het indienen van voorstellen. De technische evaluatie van nieuwe 
voorstellen vond plaats van 13 tot 17 maart 1996. Na overleg over de resultaten met andere 
diensten van de Commissie en met het beheerscomité in april 1996 kon begin juni 1996 een 
gunstig advies worden gegeven en werd een besluit van de Commissie over de selectie en de 
financiering van nieuwe voorstellen genomen. Daarmee is de tenuitvoerlegging van het 
ACTS-programma afgerond. 
In 1996 zullen door middel van ACTS-projecten en gecoördineerde werkzaamheden, op basis 
van de betrokkenheid van actoren uit de sector, richtsnoeren worden opgesteld voor de 
ontplooiing van ATM-infrastructuur, de derde generatie mobiele communicatiediensten 
(UMTS) en de ontwikkeling van algemeen inzetbare toepassingen, in het bijzonder op het 
gebied van telewerken. Deze richtsnoeren beogen een vermindering van de onzekerheden en 
risico's voor openbare en particuliere investeringen. 
De coördinatie tussen programma's, in het bijzonder met het IT-programma en het 
programma Telematicatoepassingen, zal worden versterkt op basis van een gezamenlijke 
financiering (ACTS + Telematica) van supersnelle verbindingen tussen nationale host-
infrastructuren en door de nationale infrastructuren zelf met ondersteunende diensten en 
toepassingsproeven voor de drie ICT-programma's. 
In een breder internationaal samenwerkingsverband spelen de ACTS-projecten en -activiteiten 
een belangrijke rol in de initiatieven van de G7 op het stuk van de wereldwijde 
interoperabiliteit van breedbandnetwerken (GIBN-project), voor multimediatoegang tot het 
culturele erfgoed in musea en galerijen (waarvoor in mei 1996 een intentieverklaring is 
ondertekend) en voor de totstandbrenging van een wereldwijde markt voor het MKB door de 
ontwikkeling van elektronisch handelsverkeer. 
OTO op het gebied van geavanceerde communicatietechnologieën en -diensten 
31 
Een strategische controle van geavanceerde communicatie-ontwikkelingen in Europa is in juni 
1996 uitgevoerd. Een onderdeel daarvan was een retrospectieve beoordeling over 5 jaar OTO 
in dit gebied in de EU, alsmede een vooruitblik op toekomstige vereisten waaraan kan 
worden gewerkt onder het vijfde kaderprogramma. 
Het tweede onafhankelijk toezicht vindt in september 1996 plaats en zal zich concentreren op 
de verruiming van de deelneming, in het bijzonder aan proeven, van het MKB en van 
organisaties in Midden- en Oost-Europa. Het zal zich ook richten op de mate van visionair 
onderzoek in het ACTS-programma. 
3. INFORMATIETECHNOLOGIE 
Activiteiten in 1995 
In 1995 werden de ESPRIT Ill-projecten opgevolgd, de IT-programma's ten uitvoer gelegd 
en activiteiten verricht in verband met de informatiemaatschappij. 
1. Van de in totaal 719 ESPRIT Ill-projecten zijn er in 1995 349 voltooid en lopen er nog 
281 door tot na 1995. Ofschoon het ESPRIT Hl-programma pas in december 1994 
afliep en er een zekere afstand nodig is om een overzicht te kunnen opstellen, zijn er 
in de loop van 1995 toch al tal van interessante resultaten gemeld; verschillende daarvan 
zijn commercieel geëxploiteerd; dat geeft aan dat de doelstellingen van 1991 
waarschijnlijk zullen worden bereikt. Het algemene effect van het programma moet 
i natuurlijk voortkomen uit alle projecten op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling (OTO) en andere activiteiten; hieronder worden slechts enkele opvallende 
feiten gepresenteerd. 
Op het gebied van de micro-elektronica zijn, inzake toepassingen, verschillende 
verwezenlijkingen te vermelden, onder meer: een versnellingsmeter die zorgt voor meer 
veiligheid voor airbags in auto's; in de geneeskunde, een geminiaturiseerde intelligente 
receptor waarmee voor het eerst in vivo fysische metingen aan bloed kunnen worden 
verricht; een intelligente en goedkope schakeling voor energiebesparing in 
huishoudelijke toepassingen; een plat vloeibare-kristallenscherm met hoge resolutie voor 
televisietoestellen. Voorts hebben de Europese halfgeleiderbedrijven dank zij met name 
de onafgebroken inspanningen van ESPRIT, en in samenhang met EUREKA, hun 
technologische achterstand ingelopen; zij hebben hun posities op de internationale 
markten versterkt, winst gemaakt en industriële investeringen gedaan. Tenslotte hebben 
de begeleidende maatregelen die in bepaalde Lid-Staten zijn genomen bijgedragen aan 
een grotere deelname aan de activiteiten op dit gebied en het gebruik van 
micro-elektronica door de plaatselijke industrie merkbaar gestimuleerd. 
De activiteiten inzake softwaretechnologie bestonden uit twee delen: het ESSI-initiatief 
ter bevordering van de beste softwarepraktijken en de OTO-projecten. Via de ervaring 
met de 60 ESSI-projecten die in 1995 zijn beëindigd (op een totaal van 109) menen de 
ESSI-partners - hoofdzakelijk MKB en gebruikers - vooruitgang te hebben geboekt op 
32 
het stuk van produktiviteit en vooral van kwaliteit; naast een tiental activiteiten ter 
verspreiding van de opgedane ervaring is er een netwerk tot stand gebracht dat 17 
Europese landen omspant en waarvan de opleidingsactiviteiten reeds 6500 mensen 
hebben bereikt. Tussentijdse resultaten zijn verkregen voor bepaalde OTO-projecten die 
allemaal nog in uitvoering zijn; het gebruik ervan heeft geleid tot opmerkelijke 
produktiviteitsverhogingen of toepassingen van zichtbaar belang voor de samenleving 
(bijvoorbeeld een hulpsysteem voor de besluitvorming in crisissituaties bij bosbranden 
in Zuid-Europa). Ook nu weer is gebleken dat het MKB de resultaten van ESPRIT-
projecten kan gebruiken om internationale markten te veroveren; dat is bijvoorbeeld het 
geval met 02 Technologies en IONA Technologies voor object-georiënteerde systemen. 
De benadering die op het gebied van de krachtige computers en netwerken (HPCN -
High Performance Computing and Networking) wordt toegepast, is geconcentreerd op 
de gebruikers; zij bestaat uit voorlichtingsactiviteiten over door de HPCN-technologie 
aangebrachte industriële innovaties en toepassingen in reële werkomgevingen, 
bijvoorbeeld: de produktie en verwerking van bewegende beelden, de fijnmodellering 
van farmaceutische stoffen, de voorspelling van de gevolgen van blikseminslag voor 
vliegtuigen, de automatisering van het postsorteren en tolerante kogellagers. In al deze 
gevallen zijn commerciële successen, soms op internationaal niveau, genoteerd. Zo 
onder meer het gebruik door CRAY Research (Verenigde Staten) van de CHORUS-
technologie voor het besturingssysteem van de nieuwe supercomputer en de overdracht 
van 38 commerciële softwarepakketten uit de luchtvaart en de auto-industrie naar de 
nieuwe generatie parallelle computersystemen; deze operatie wordt in de Verenigde 
Staten geregeld aangehaald als referentiemodel. 
Met betrekking tot de geavanceerde bedrijfs- en huisautomatiseringssysternen kan het 
voorbeeld worden aangehaald van de ontwikkeling van een nieuw multimedia-
verkoopinstrument voor zowel financiële diensten als auto's, meubels en gebouwen; in 
Groot-Brittannië werd het systeem bekroond. Enkele projecten zijn opgezet in nauwe 
samenwerking met Eurostat. Zij moeten bijdragen tot het verbeteren van de verwerking 
van statistische gegevens in de Lid-Staten door het gebruik van meer geavanceerde en 
beter aangepaste programmatuur mogelijk te maken. 
Op het gebied van de open microprocessorsystemen (OMI - Open Microprocessor 
Systems Initiative) zijn er internationale successen geboekt inzake de standaardisatie van 
koppelingsbussen, de ST20-processor die in miljoenen exemplaren wordt gebruikt in 
multimediasystemen en de ARM-processor voor de beroepselektronica. 
In computergestuurde fabricage en engineering is wezenlijke vooruitgang geboekt op 
volgende gebieden: modellering van produkten en processen, en standaardisatie daarvan; 
validering van open systeemarchitecturen in de auto-industrie, werktuigmachines en 
aluminium; computeromgevingen voor ontwerp en fabricage; integratiesoftware voor 
de communicatie van complexe netwerken tussen produktieplaatsen; integratie van grote 
intelligentiecapaciteiten in robots voor de bouw van wegen en muren; microsystemen 
met onder meer de ontwikkeling van een bibliotheek met ontwerpmodules en de 
ontwikkeling van een nieuwe generatie microsondes. Voorts zijn er commerciële 
33 
successen geweest in gevallen zoals: een robot voor het wassen van vliegtuigen, een 
driedimensionale inspectierobot voor elektronische kaarten, een beheerssysteem op 
personal computer voor de communicatie tussen produktiemachines. 
Qua fundamenteel onderzoek zijn er tal van theoretische resultaten verkregen en 
gepubliceerd in de voornaamste tijdschriften en conferentieverslagen. In verschillende 
gevallen hebben zij snel geleid tot industriële toepassingen, bijvoorbeeld inzake 
verkeersoptimalisatie of visie en veiligheid. 
Van bij de start in de jaren 80 heeft ESPRIT het OTO naar voren geschoven. Nu de 
zogeheten informatiemaatschappij tot ontwikkeling komt, heeft het IT-programma tot 
doel bij te dragen tot de ontwikkeling van de informatie-infrastructuur; het accent ligt 
daarbij op de gemakkelijke toegang tot informatie, diensten en technologie voor alle 
soorten bedrijven, overheidsdiensten en personen. De keuze van OTO-onderwerpen 
berust vooral op de beoordeling van het effect ervan op het concurrentievermogen van 
de gehele Europese industrie, alsmede op de verbetering van het leefklimaat; zij wordt 
hoofdzakelijk gestuurd door de behoeften van de gebruikers en de markt. De activiteiten 
van het programma hebben betrekking op het gebruik en het gebruiksgemak van de 
technologie, de beste praktijken en de in dit opzicht meest doorslaggevende OTO-
gebieden, alsmede op de ontwikkeling van de informatie-infrastructuur. 
In het programma zijn de regels voor de uitvoering en de technische inhoud vernieuwd. 
Begeleidende maatregelen vormen een centraal, en niet meer marginaal, element van 
de programmastrategie. Het aantal thematische speerpuntnetwerken is verhoogd tot 15; 
daaraan werken ongeveer 600 teams mee uit de industrie, onderzoekcentra en 
universiteiten; door de grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden die daarmee tot 
stand komen, spelen zij een essentiële rol inzake opleiding, toegang tot know-how en 
overdracht van technologie. Samenwerking tussen gebruikers en leveranciers in OTO-
projecten wordt sterk aangemoedigd; de gebruikers bepalen mede de oriëntatie van de 
werkzaamheden, de validering van de resultaten en de aanvaardbaarheid ervan met het 
oog op de latere commerciële exploitatie. De procedures zijn vereenvoudigd om het 
programma toegankelijker te maken: de indieningstermijn is verlengd tot 3 maanden; 
per kwartaal is er een uitnodiging tot het indienen van voorstellen gepubliceerd op 
gemeenschappelijke data voor de verschillende programma's (15 december, 15 maart, 
enz.), hetgeen de coördinatie heeft vergemakkelijkt; ook werden er gemeenschappelijke 
uitnodigingen met andere programma's gepubliceerd; indien nodig (bijvoorbeeld voor 
bepaalde begeleidende maatregelen en premies voor de verkennende fase) werd een 
permanente indiening aanvaard; om de kosten van het opstellen van de voorstellen te 
drukken, werd geëxperimenteerd met een procedure in 2 fasen (voor onderzoek op 
lange termijn en voor HPCN). Specifieke procedures werden ingevoerd ten behoeve van 
het MKB: projecten voor onderzoek in samenwerkingsverband en premies voor de 
verkennende fase; deze nieuwe instrumenten zullen in de toekomst ongetwijfeld meer 
worden gebruikt. Er zijn themaclusters gevormd rond wel omschreven doelstellingen; 
daarmee worden OTO-projecten gecoördineerd waarbij gebruik wordt gemaakt van 
verschillende technologieën en van de speerpuntnetwerken, werkgroepen, samenwerking 
met andere (communautaire, nationale, internationale, EUREKA-) initiatieven, 
34 
activiteiten op het gebied van opleiding, verspreiding van informatie of overdracht van 
technologie. 
Het werkprogramma 1995 omvatte activiteiten voor basistechnologieën 
(softwaretechnologie, technologie voor componenten en subsystemen, 
multimediasystemen), themaclusters (technologie voor bedrijfsprocessen, integratie bij 
fabricage, HPCN, OMI) en onderzoek op lange termijn. 
Op het gebied van softwaretechnologie werden in 1995 142 ESSI-projecten gestart, 
alsmede OTO-projecten met bijzondere aandacht voor veiligheidsproblemen en 
toepassings- en proefprojecten om op grote schaal veelbelovende maar niet nog goed 
gevestigde technologieën te valideren. Inzake technologie voor componenten en 
subsystemen hebben de OTO-projecten vooral betrekking op platte beeldschermen, 
signaalverwerking, sub-O.2/x-technologie en apparatuur; in het kader van FUSE zijn 104 
projecten gestart ter bevordering van de beste praktijken en ter Verbetering van de 
toegang tot en het gebruik van nieuwe technologie voor nieuwe gebruikers en het MKB. 
Voor het nieuwe gebied multimediasystemen zijn de activiteiten uitgevoerd in nauwe 
samenwerking met andere betrokken DGs (DG X, DG XIII, DG XV); behalve OTO-
projecten met betrekking tot nieuwe technologieën en onderwerpen betreffende 
intellectuele eigendomsrechten, werd begonnen met coördinatie en een netwerk van 
spèerpuntcentra die tot taak hebben concrete hulp te bieden aan het MKB inzake het 
gebruik van nieuwe multimediatechnologieën. Op het andere nieuwe gebied technologie 
voor bedrijfsprocessen, dat veel belangstelling krijgt van het MKB, hebben de projecten 
betrekking op uiteenlopende sectoren zoals de glasindustrie, openbare werken, de post 
en "gepersonaliseerde" fabricage van voertuigen voor het openbaar vervoer; zo wordt 
onder meer een netwerk tot stand gebracht van een zestigtal organisaties belast met 
informatieverspreiding en technologie-overdracht. Inzake integratie bij fabricage 
hebben, naast de OTO-projecten, zogenaamde "referentieprojecten voor 
gebruikersgroepen" tot doel om gedetailleerde specificaties voor nieuwe behoeften te 
ontwikkelen, gemeenschappelijke normen op te stellen en te zorgen voor coördinatie. 
De HPCiV-projecten bestrijken verschillende industriesectoren; daarvoor wordt een 
beroep gedaan op gebruikers en het MKB, waarvan de deelname dient te stijgen. De 
<9Af/-projecten begeven zich op nieuwe gebieden zoals de auto-industrie, 
telecommunicatie en interactieve televisie en houden zich bezig met de integratie van 
ontwerphulpmiddelen, terwijl de vroegere inspanningen betrekking hadden op de 
ontwikkeling daarvan; hierbij dient opgemerkt dat 50% van de partners nieuwe 
deelnemers zijn; verschillende projecten zijn gewijd aan informatieverspreiding, 
consensusvorming over interfacenormen, uitwisselingen van know-how over 
systeemontwerp, met name ten behoeve van het MKB. Het onderzoek op lange termijn 
wil open staan voor ideeën en onderzoekers, kunnen reageren op sociaal-economische 
behoeften en toekomstige technologie kunnen voorzien. Voor de eerste doelstelling 
worden er continu voorstellen ontvangen en zijn er projecten gestart voor een 
uitvoerbaarheidsfase die een eventuele reële start altijd vooraf moet gaan; interessant 
is hierbij op te merken dat dank zij de 2-fasen procedure die gebruikt wordt voor de 
projecten van de 2e doelstelling reeds van bij de eerste fase verschillende voorstellen 
konden worden geëlimineerd die te dicht bij de markt stonden; tenslotte zijn voor de 3e 
35 
doelstelling 2 initiatieven gestart: het ene betreft geavanceerd onderzoek op het gebied 
van de micro-elektronica (opto-elektronische koppeling - het onderwerp nanometrische 
schakelingen wordt in 1996 behandeld); het andere betreft projecten op het gebied van 
intelligente informatie-interfaces die met name het werkprogramma voor de uitnodiging 
van september 1996 moeten bepalen. Voorts zullen de procedures met betrekking tot 
de doelstellingen "opening" en "respons" in 1996 worden herhaald. 
Wat de informatiemaatschappij betreft, werden buiten ESPRIT om modelprojecten 
gestart op gebieden als digitale steden, gemeentelijke kiosken, teledistributie van 
multimedia-informatie, elektronische overmaking van gelden, distributie van medische 
beelden en standaardisering van de weergave van DNA. Deze projecten vormen een 
aanvulling op de ongeveer 70 projecten die via de programma's ESPRIT, Telematica 
en ACTS een feitelijk themacluster tussen verschillende programma's vormen voor de 
ontwikkeling van internationale uitwisselingssystemen zoals W3 (World Wide Web). In 
juni 1995 is in Brussel een gezamenlijk forum "informatiemaatschappij" van de EU en 
de Midden- en Oosteuropese Landen gehouden, dat gevolgd zal worden door een forum 
in september 1996 in Praag. 
De Europese IT-conferentie (EITC 95) is in november 1995 in Brussel gehouden, 
evenals het IT-forum; een en ander ging gepaard met een tentoonstelling waarop de 
resultaten van de projecten en het gebruik ervan werden getoond; er waren duizenden 
deelnemers. In samenwerking met EuroCASE werden bij deze gelegenheid de 23ITEA-
prijzen (Information Technology European Awards) toegekend. Voorts worden 
intensieve valideringsproeven uitgevoerd van het gebruik van Internet en CD-Roms 
( (ontwikkeling van de Multimedia Encyclopedia of Results of the II programme) voor 
de verspreiding van informatie; de lering die daaruit kon worden getrokken is toegepast 
bij de aanbesteding die moet leiden tot de invoering van een dienst onder reële 
omstandigheden. 
Werkprogramma 1996 
De deelname van de Midden- en Oosteuropese landen aan de OTO-projecten, die in 1995 al 
een feit was, krijgt in 1996 een nieuwe dimensie dank zij de financiering van 
onderzoekinfrastructuur door het PHARE-programma. Voorts wordt er een 
informatiecampagne gevoerd naar de mediterrane landen toe. 
Voor 1996 zijn twee uitnodigingen tot het indienen van voorstellen gepland: een in maart en 
een in september. Het werkprogramma is bijgewerkt: de taken die in de projecten van 1995 
goed waren vertegenwoordigd, zijn afgevoerd, terwijl nieuwe taken zijn ingevoerd vanwege 
de opkomst van nieuwe prioriteiten, bij voorbeeld op het gebied van de elektronische handel 
of het W3. De presentatie van het werkprogramma is verbeterd om gemakkelijker toegang 
te bieden aan nieuwe deelnemers en gebruikers wier behoeften meer uitgedrukt worden als 
oplossingen dan als technische taken; de begeleidende maatregelen zijn bijeengebracht om de 
begrijpelijkheid en de samenhang ervan te verbeteren. In 1996 wordt een nieuw 
werkprogramma opgesteld voor de volgende periode. 
36 
INDUSTRIETECHNOLOGIE 
4. INDUSTRIE- EN MATERIAALTECHNOLOGIE 
Activiteiten in 1995 
Belangrijkste W&T-resultaten 
1. Industriële OTO-projecten 
De voornaamste activiteit bestond in de evaluatie van de voorstellen die werden ontvangen 
in het kader van de eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen van Brite-EuRam 
III (uiterste datum: 15 maart 1995) en de start van de contracten. Opvallende punten van 
deze uitnodiging waren: 
- het grote aantal voorstellen (1180), dat kan worden verklaard door de onderbreking van 
2 jaar ten opzichte van de vorige uitnodiging (26 februari 1993), 
- de hoge toelaatbaarheid van de voorstellen (98%), ongetwijfeld toe te schrijven aan de 
voortdurende kwaliteitsstijging van de voorstellen en de oprichting van de 
"vooronderzoek"-dienst (controle van de belangrijkste projectgegevens door de diensten 
van de Commissie voordat de voorstellen definitief worden ingediend), 
- voldoende dekking van de drie gebieden (produktietechnieken, produktie-
innovatiematerialen en -technieken, vervoertechnologieën), ofschoon voor bepaalde 
deelgebieden slechts weinig projecten zijn geselecteerd: menselijke en organisatorische 
factoren in produktiesysternen (gebied 1.5) en voertuigproduktie (gebied 3B.2) 
( - met de 402 miljoen ecu die voor deze uitnodiging zijn uitgetrokken kunnen wellicht 218 
projecten worden gefinancierd. 
2. Thematische netwerken 
Als reactie op de permanente open uitnodiging tot het indienen van voorstellen werden in 
de proeffase 41 voorstellen voor een verkennende fase en 3 voorstellen voor een 
uitvoeringsfase ontvangen. 60% van deze voorstellen zijn goedgekeurd voor een bedrag van 
0,78 miljoen ecu. 
3. Technologiestimuleringsmaatregelen ten behoeve van het MKB 
De respons op de permanente open uitnodiging tot het indienen van voorstellen is 
bevredigend, behalve voor gebied 3 (vervoer) dat ondervertegenwoordigd is (4%). Van de 
465 voorstellen die voor fase 1 en de 118 voorstellen die voor fase 2 zijn ontvangen, 
werden er respectievelijk 212 en 51 goedgekeurd voor een totaal financieringsbedrag van 
27.5 miljoen ecu, waarvan 17 miljoen ecu reeds in 1995 was vastgelegd. 
Wat betreft de bijdrage van het programma tot de voornaamste OTO-doelstellingen, dient het 
volgende te worden opgemerkt: 
37 
- versterking van de economische en sociale samenhang: gemiddeld 8,8 deelnemers per 
OTO-project, afkomstig uit 4,8 verschillende landen en waarvan 71% voor het eerst 
deelneemt, zijn gegevens die de beoogde versterking bevorderen. 10% van de deelnemers 
komt uit gebieden die onder "doelstelling 1" vallen. Voor de CRAFT-projecten 
("Cooperative Reasearch Action for Technology") van fase 1 zijn alle deelnemers nieuw 
(= voorwaarde om in aanmerking te worden genomen) en in fase 2 zijn 213 deelnemers 
nieuw. Aan de CRAFT-projecten werken gemiddeld 5,1 partners; 
- deelname van het MKB: in de OTO-projecten is 20% van de deelnemers afkomstig uit het 
MKB, hetgeen een verhoging betekent tegenover het derde kaderprogramma (17%); zij 
nemen 19% van de begrotingsmiddelen voor hun rekening. 17% van de projecten wordt 
gecoördineerd door een MKB. In de CRAFT-projecten (fase 2) komt 73% van de 
deelnemers uit het MKB; 
- internationale samenwerking: 3% van de deelnemers is afkomstig uit landen die geen lid 
zijn van de Europese Unie (derde landen); 
- deelname van de industrie: een evaluatie van de voltooide projecten is in 1995 uitgevoerd 
met de hulp van onafhankelijke adviseurs. Daarbij is met name uitgegaan van gesprekken 
en de analyse van indicatoren zoals beheer, samenwerking, resultaten van het onderzoek, 
economische voordelen, deelname van het MKB, effecten op de samenleving en het milieu, 
en exploitatiestrategie. Daaruit zijn de volgende gegevens naar voren gekomen: 
* 41% van de verkregen resultaten kan leiden tot ten minste 5 toepassingen en 62% van 
de resultaten kan in ten minste 3 verschillende industriesectoren worden toegepast; 
* bij 45% van de geanalyseerde projecten moet het mogelijk zijn om in de komende 5 jaar 
financiële voordelen ten belope van ten minste 5 miljoen ecu te verwezenlijken 
(waarvan 2% van meer 100 miljoen ecu); 
; * 76% van de resultaten moet vóór 3 jaar "op de markt" kunnen worden gebracht (47% 
binnen 1 jaar); 
* 64% van de resultaten heeft een mogelijk positief effect op het milieu; 
* de projecten zijn steeds beter voorbereid op de exploitatiefase: 40% ervan (28% in 
1994) wordt beschouwd als "autonoom" (geen aanvullende hulp vereist) wat de 
exploitatie betreft; 
* wat de werkgelegenheid betreft, heeft 36% van de projecten reeds bewezen een positief 
effect voor de partners te hebben. 
Kwalitatief gezien blijkt uit de ervaring die sedert het begin van het Brite-EuRam-programma 
is opgedaan dat de exploitatie van de resultaten slechts werkelijkheid wordt als er een wel 
omschreven bedrijfsstrategie bestaat en als er tussen de partners van meetaf aan manieren zijn 
afgesproken om de resultaten te exploiteren. Daarom zijn de projecten die na de uitnodiging 
tot het indienen van voorstellen van 1995 zijn goedgekeurd aan strenge selectieprocedures 
onderworpen en zullen zij nauw worden gevolgd op het stuk van beheer en vooruitgang van 
de werkzaamheden. In de loop van het jaar is uit de indicatoren die bij de 
evaluatiejaarverslagen en de verschillende bovengenoemde analyses zijn gebruikt, gebleken 
hoe streng de tussentijdse en eindevaluaties zijn. 
Voorbeelden van resultaten 
Uit de in 1995 verrichte analyse van voltooide projecten is een aantal successen naar voren 
gekomen, onder meer de volgende: 
38 
Een groep vier bedrijven uit het MKB (FR, DE) en een laboratorium hebben een nieuw 
substraat op papierbasis ontwikkeld, waarmee PVC voor alle decoratieve toepassingen in de 
meubelindustrie kan worden vervangen. In het consortium zitten alle schakels van deze 
industriesector, zodat de technologie onmiddellijk kon worden geëxploiteerd. Sedert het einde 
van het project is al 170 miljoen ton geproduceerd en verkocht. Het economisch voordeel 
voor de periode 1995-1999 wordt geraamd op 55 miljoen ecu voor een O&O-investering van 
2,5 miljoen ecu. PVC, dat op basis van chloor wordt samengesteld, is een produkt dat steeds 
vaker bekritiseerd wordt om de milieuhinder die het veroorzaakt. Ieder vervangingsmiddel kan 
alleen maar voordeel opleveren voor het milieu. 
De schoenindustrie vormt een belangrijke markt, die echter in moeilijkheden verkeert, 
hoofdzakelijk wegens de concurrentie van Zuidoost-Azië, zoals voor de textiel. Het is tevens 
een uiterst beweeglijke markt vanwege het mode-effect. Snelle aanpassing van de produktie 
en het vermogen om mode-effecten vóór te zijn en in te leiden, zijn onontbeerlijke troeven 
wil de Europese schoenindustrie haar concurrentievoordelen behouden. 
Drie bedrijven, waarvan twee uit het MKB, hebben samen met twee onderzoekcentra een 
CAD/CAM-ontwerpsysteem ontwikkeld voor schoenen (en alle bestanddelen daarvan), 
alsmede voor de daarmee gepaard gaande vormen. Twee van de industriële partners hebben 
dit ontwerpgereedschap sedert het einde van het project in hun produktielijn geïnstalleerd. Er 
is al economisch voordeel geboekt en de vooruitzichten voor de komende 5 jaar belopen 24,5 
miljoen ecu voor een O&O-investering van 2,8 miljoen ecu. De aldus verkregen innovatie is 
beschikbaar voor technologie-overdracht naar de bedrijven in deze sector, die bijna uitsluitend 
tot het MKB behoren. Bovendien heeft dit project, aangezien de betrokken bedrijven 
hoofdzakelijk gevestigd zijn in gebieden met een ontwikkelingsachterstand, duidelijk een 
meerwaarde voor de Europese cohesie en draagt het bij tot het behoud van de 
werkgelegenheid in een in moeilijkheden verkerende sector. 
Wanneer een project wordt opgezet rond een duidelijke vraag van de markt en de betrokken 
bedrijven in het centrum van hun strategisch gebied werken, is succes binnen handbereik. 
Dat is het geval bij een consortium van twee bedrijven en twee universiteiten, dat nieuwe 
oxyden van zeldzame aarden heeft ontwikkeld, waarmee materialen met duidelijk verbeterde 
luminescentie-eigenschappen kunnen worden vervaardigd. De industriële tests op verschillende 
soorten lampen zijn een succes geworden. De industriële en commerciële exploitatie heeft in 
symbiose met het onderzoek plaatsgevonden. Dat heeft al een effectieve winst van 20 miljoen 
ecu opgeleverd en er worden directe en indirecte voordelen op de markt van 
verlichtingsmiddelen over 5 jaar verwacht van 330 miljoen ecu, voor een eerste investering 
van 1,9 miljoen ecu. 
Enkele moeilijkheden 
In hun verslag over 1995 vermelden de leden van de groep die de jaarlijkse evaluatie van het 
programma verricht een te lange periode tussen de sluitingsdatum van de uitnodiging tot het 
indienen van voorstellen en de ondertekening van de contracten, zowel voor de OTO-
projecten als voor CRAFT. Er wordt voorgesteld de procedures na de evaluatieperiode te 
versnellen. 
Een aantal deelgebieden van het programma hebben maar een geringe aantrekkingskracht, in 
het bijzonder op het MKB. Het MKB-stimuleringsnetwerk is hierover ingelicht en voor 1996 
39 
zijn maatregelen getroffen om te proberen dit te verhelpen. 
Werkprogramma 1996 
Het werkprogramma 1996 zal in de eerste plaats een herhaling te zien geven van het 
evaluatieproces van de voorstellen die zijn binnengekomen in reactie op de tweede 
uitnodiging, waarvan de sluitingsdatum 17 april 1996 was. Hiervoor is 400 miljoen ecu 
uitgetrokken. 
Voorts zullen er drie evaluaties plaatshebben in het kader van CRAFT, voor een totaal van 
32 miljoen ecu aan financiële middelen, alsmede drie andere evaluaties voor de thematische 
netwerken, voor een bedrag van 9 miljoen ecu. 
Ook twee andere werkgebieden krijgen extra aandacht: de tenuitvoerlegging van de 
begeleidende maatregelen van het programma (3% van de middelen) na de op 15.12.1995 
gepubliceerde uitnodiging tot het indienen van voorstellen, die permanent open staat tot eind 
1997; en voorts worden er discussievergaderingen en studies gehouden ter voorbereiding van 
het vijfde kaderprogramma. 
5. NORMALISATIE, METINGEN EN PROEVEN 
Overzicht 1995 
Belangrijkste W&T-resultaten, 
i. Industriële OTO-projecten 
In het jaar 1995 werden enerzijds de OTO-projecten gefinancierd die waren geselecteerd na 
de uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor gebied 1 en de gerichte uitnodiging ter 
ondersteuning van het communautaire beleid en de Europese normalisatie en anderzijds de 
voorstellen geëvalueerd die waren ontvangen voor de gebieden 2 en 3 en de tweede gerichte 
uitnodiging. 
De uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor gebied 1 stond open voor alle 
industriesectoren. Van de 177 ontvangen voorstellen zijn 44 projecten (d.w.z 1 op 4) 
goedgekeurd, waarvan 17 direct betrekking hebben op normen die door de industrie werden 
gevraagd. Alle projecten in 1995 werden gefinancierd met een begroting van 22 miljoen ecu. 
Voor het eerst werd een gerichte uitnodiging gepubliceerd met 25 prioritaire onderwerpen 
voor de tenuitvoerlegging van het communautaire beleid en de Europese CEN/CENELEC-
normalisatie. Er werden 16 voorstellen ontvangen, waarvan er in 1995 7 werden gefinancierd. 
De eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen volgens het werkprogramma voor de 
gebieden 2 en 3 werd in juni 1995 gepubliceerd. Deze uitnodiging betrof voornamelijk het 
tweede deel van het programma, namelijk de ontwikkeling en de toepassing van normen, 
metingen en proeven ter ondersteuning van de economische en sociaal-culturele aspecten van 
het Europese beleid. Met deze uitnodiging wordt beoogd de technische problemen op te lossen 
40 
die zich voordoen bij de toepassing van de verordeningen en richtlijnen, in het bijzonder op 
agro-alimentair gebied en met betrekking tot milieu en volksgezondheid, waaraan twee nieuwe 
thema's zijn toegevoegd: bescherming van het cultureel erfgoed en de medisch-wettelijke 
controles die worden verricht door laboratoria welke door de gerechtelijke systemen zijn 
erkend. Tenslotte wordt een bijzondere inspanning geleverd naar de officiële laboratoria en 
organismen toe, waaronder ook douanelaboratoria die belast zijn met fraudecontroles en -
analyses. 
Van de 464 voorstellen die op deze uiteenlopende gebieden zijn ontvangen, kunnen in 1996 
ongeveer 80 projecten (d.w.z 1 op 6) worden gefinancierd. Voor de uitnodiging tot het 
indienen van voorstellen op de gebieden 2 en 3 is 24 miljoen ecu uitgetrokken. 
2. CRAFT en thematische netwerken 
Behalve de OTO-projecten hebben 6 voorstellen voor activiteiten op het gebied van 
technologiestimulering ten behoeve van het MKB en 6 voorstellen voor thematische 
netwerken een financiële bijdrage van de Gemeenschap gekregen. Voor deze activiteiten is 
in 1995 1,1 miljoen ecu uitgetrokken. 
Voorbeelden van resultaten 
Bij de 43 projecten die in de loop van 1995 zijn afgewerkt, dient melding te worden gemaakt 
van verschillende interessante resultaten: 
- De ontwikkeling van meet- en beproevingsprocessen waarmee kan worden nagegaan of de 
classificatie van huishoudelijke verwarmingsketels wel degelijk beantwoordt aan de 
i classificatiecriteria als bedoeld in de Europese richtlijn. 
- De resultaten van de metingen van de kwaliteit van de antennes die worden gebruikt door 
de metrologische en keuringslaboratoria bij de toepassing van de richtlijn over de 
elektromagnetische compatibiliteit, konden worden gevalideerd. 
- Er is een testmethode voor het brandgedrag van de gecapitonneerde meubelen ontwikkeld 
dank zij de samenwerking tussen 11 industriële en officiële laboratoria in 8 Lid-Staten. 
- Er is een groep methoden ontwikkeld waarmee de microbiële besmetting van zwemwater 
door faecale stoffen kan worden bepaald; de methoden zijn door 34 laboratoria uit alle Lid-
Staten getest. 
- Er is een geminiaturiseerd meetsysteem ontwikkeld voor het lactaatgehalte in het bloed van 
zieken in kritieke toestand en bij sportlieden en het glucosegehalte bij diabetici in 
comateuze toestand, dat weldra in de handel wordt gebracht. 
- Tenslotte is de produktie van referentiematerialen waarmee tarwemeel kan worden 
gekarakteriseerd ter beschikking gesteld van laboratoria, alsmede methoden waarmee de 
hoeveelheid zachte tarwe in deegwaren kan worden bepaald. De resultaten van deze 2 
projecten zijn bestemd voor keuringslaboratoria en fraudebestrijding op agro-alimentair 
gebied. 
41 
Werkprogramma 1996 
Het werkprogramma voor 1996 is opgesteld aan de hand van de volgende doelstellingen: 
1. verbetering van het concurrentievermogen van alle sectoren van de Europese industrie 
2. bevordering van onderzoek voor de ontwikkeling van de tenuitvoerlegging van het 
Europese beleid op industrieel, landbouw- en energiegebied en de desbetreffende diensten 
door de ontwikkeling en verbetering van aanvaarde meet- en beproevingsmethoden die niet 
alleen in Europa maar in de gehele wereld worden erkend 
3. bevordering van onderzoek ter ondersteuning van de werkzaamheden van het CEN, het 
CENELEC, het ETSI en andere Europese instanties 
4. ondersteuning van de toekomstige ontwikkeling van de Europese meetinfrastructuur 
5. bevordering van de verspreiding en de toepassing van goede meetpraktijken in Europa, met 
name in de minst welvarende regio's. 
Na evaluatie en onderzoek van de resultaten van de gerichte uitnodigingen die in 1995 zijn 
gepubliceerd, zal de wenselijkheid van een nieuwe gerichte uitnodiging in juni 1996 in 
overleg met het programmacomité worden besproken. 
Gelet op de positieve resultaten die met de eerste uitnodiging op het gebied metingen voor 
Europese kwaliteitsprodukten zijn verkregen, zal de voor 15 juni 1996 geplande uitnodiging 
worden gepubliceerd op basis van de volgende prioriteiten: 
- industriële innovatie; 
- verspreiding van industriële kennis naar minder welvarende regio's door de organisatie 
' van praktische opleidingscursussen; 
- voordeel voor sectoren met een sterke aanwezigheid van het MKB. 
MILIEU 
6. MILIEU EN KLIMAAT 
Activiteiten in 1995 
Belangrijkste W&T-resultaten 
De onderzoekactiviteiten binnen het derde kaderprogramma zijn grotendeels afgerond of 
bevinden zich in de eindfase. Door de diversiteit van deze activiteiten, zowel wat betreft 
toegepast en strategisch als meer fundamenteel onderzoek, helpt het programma milieu niet 
alleen de doelstellingen op het gebied van concurrentievermogen en economisch herstel te 
bereiken, maar levert het ook een bijdrage aan de vormgeving en uitvoering van andere 
communautaire beleidstakken, met name het milieubeleid. Deze tweeledige benadering is nog 
kracht bijgezet door de start van het vierde kaderprogramma waarvoor de eerste projecten zijn 
geselecteerd op basis van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen die in 1995 over 
het hele jaar verspreid zijn gepubliceerd. 
42 
De deelname van de industrie blijft evenwel gering wat betreft de programma-onderdelen die 
betrekking hebben op het verwerven van inzicht in de basisprocessen die ten grondslag liggen 
aan de veranderingen in het klimaat en het milieu en de implicaties daarvan voor de mens, 
het milieu en de samenleving, maar heeft zich geconsolideerd ten aanzien van de meer 
technologisch georiënteerde programma-onderdelen zoals de ontwikkeling van 
milieutechnologieën voor de sectoren water, afval, sanering, risicobeheer, enz., alsook wat 
betreft het ruimteonderzoek. 
Het einde van het derde kaderprogramma en de overgang naar het vierde wordt eveneens 
gekenmerkt door een intensivering van de samenwerking op W/T-gebied in de Gemeenschap. 
Er is een tendens naar de verdere ontwikkeling van netwerken tussen onderzoekinstituten en 
communautaire projecten, zowel door de voortzetting en verdieping van vroegere activiteiten 
als door de start van nieuwe. Sommige van deze activiteiten treden ruimschoots buiten de 
grenzen van de Europese Unie, daar zij deel uitmaken van breed opgezette 
onderzoekprogramma's inzake global change (onderzoek met betrekking tot het klimaat, 
ecosystemen, enz.). 
De deelneming van Europa aan het mondiale onderzoek maakt het niet alleen mogelijk het 
O&O-potentieel van de Unie maximaal te benutten en een positie van wereldbelang in te 
nemen bij het onderzoek inzake global change, maar ook de wetenschappelijke grondslag te 
leggen voor het oplossen van diverse milieuproblemen waarmee de Unie geconfronteerd 
wordt. 
Ook de internationale samenwerking heeft zich ontwikkeld, onder andere door een forse 
Üeelname van de landen van Midden- en Oost-Europa aan de nieuwe voor het vierde 
kaderprogramma geselecteerde projecten op de meeste onderzoekgebieden van het programma 
Milieu en klimaat (met uitzondering van het gebied "Aardobservatie"). De geïndustrialiseerde 
landen, met name Noorwegen, Zwitserland en Canada, hebben eveneens de wens te kennen 
gegeven deel te nemen aan de O&O-programma's op milieugebied van de Unie, maar 
desondanks waren de Canadese onderzoekinstituten niet sterk vertegenwoordigd bij de reacties 
op de eerste uitnodigingen tot het indienen van voorstellen. Er zijn aanwijzingen dat bij de 
uitnodigingen die in 1996 zullen worden gepubliceerd, Canada op grotere schaal aan het 
programma zal deelnemen en er tevens sprake zal zijn van een intensieve samenwerking met 
Israël. 
De coördinatie tussen de programma's is eveneens versterkt, in alle gevallen waar het 
programma Milieu raakvlakken heeft met andere specifieke programma's. Dit was bij 
voorbeeld het geval met het onderzoek inzake kustecosystemen, in samenwerking met 
MAST III, bosecosystemen, in samenwerking met het specifiek programma Landbouw -
visserij - bosbouw, en technologieën met betrekking tot het milieu en verontreiniging door 
de luchtvaart, in samenwerking met het programma Industrie- en materiaaltechnologie. 
De steun van de Gemeenschap voor de toepassing van ruimtevaarttechnieken voor aard- en 
milieu-observatie is uitgebreid en aan de hand van twee uitnodigingen tot het indienen van 
voorstellen konden vijf gecoördineerde werkzaamheden worden geselecteerd die betrekking 
hebben op methodologisch onderzoek. Voorts heeft de Commissie de voorbereidende 
43 
werkzaamheden voortgezet en voltooid voor de tenuitvoerlegging van een project voor een 
Centrum voor Aardobservatie dat moet leiden tot meer toenadering tussen de technische 
gebruikers en de ruimte-agentschappen die de gegevens aanleveren. Tenslotte heeft de 
Commissie met haar Franse, Belgische, Italiaanse en Zweedse partners een overeenkomst 
gesloten met het oog op de gezamenlijke bouw van een ruimtedetector voor het observeren 
van de vegetatie. Dit instrument moet in 1997 worden gelanceerd met de SPOT 4-satelliet. 
Tenslotte dient nog te worden gewezen op de aanzienlijke bijdrage die door het programma 
Milieu en klimaat wordt geleverd aan de wetenschappelijke invulling van de task-forces, met 
name de task-force Luchtvaart en de task-force Water, waarvan de meeste strategische thema's 
sterk verankerd zijn in het programma Milieu en klimaat. 
Voorbeelden van resultaten 
• De recente technologische ontwikkelingen op het gebied van biosensoren blijken zeer 
veelbelovend wat toepassingen op het gebied van milieubewaking betreft. In het kader van 
het BIOPTICAS-project is een nieuwe generatie instrumenten ontwikkeld voor het opsporen 
van zeer kleine concentraties bestrijdingsmiddelen in water. De sterke punten van deze 
instrumenten zijn onder andere een hoge gevoeligheid en selectiviteit. Zij maken een snelle 
respons mogelijk bij off-line of on-line bewaking, alsook analyses op afstand. 
• Hoewel CFK's en halonen, die verantwoordelijk worden geacht voor de vernietiging van 
de ozonlaag in Europa, niet meer gefabriceerd worden, zijn er nog aanzienlijke voorraden 
van deze produkten. Mochten deze in de lucht vrijkomen dan zou daardoor het herstel van 
de ozonlaag in de stratosfeer decennia lang kunnen worden vertraagd. Het programma 
( Milieu heeft bijgedragen tot de ontwikkeling van een procédé voor de vernietiging, op een 
uit het oogpunt van milieuveiligheid volkomen aanvaardbare wijze en tegen redelijke 
kosten, van een groot aantal gehalogeneerde koolwaterstoffen die thans nog zijn 
opgeslagen. 
• Op initiatief van de industrie is het netwerk NICOLE (Industrially Contaminated Land in 
Europe) in bedrijf gesteld. Het doel is wetenschappelijke en technische kennis op het 
gebied van industriële bodem- en grondwaterverontreiniging te verspreiden en uit te 
wisselen. Dit initiatief is er tevens op gericht het gecoördineerde en multidisciplinaire 
onderzoek te bevorderen dat nodig is om de Europese produktiesector in staat te stellen de 
verontreinigde locaties te inventariseren, de risico's daarvan voor mens en milieu te 
beoordelen en de sanering daarvan op doeltreffende wijze te beheren. 
• De Europese fotoreactor EUPHORE is in april 1995 in Valencia, Spanje, ingewijd. In deze 
smogkamer met een totale inhoud van 200 m3 kunnen onder optimale proefomstandigheden 
de complexe chemische reacties worden bestudeerd die leiden tot de vorming van ozon in 
de troposfeer. Met behulp van dit instrument zal de kennis over een voor mens en milieu 
bijzonder giftige vorm van luchtverontreiniging kunnen worden geconsolideerd. 
• Het APHEA-project heeft op afdoende wijze het verband aangetoond tussen de 
luchtverontreiniging in verschillende grote steden van de Europese Unie en het voorkomen 
van bepaalde ademhalingsziekten; EUPHORE en APHEA effenden de weg voor nieuw 
44 
onderzoek op de sleutelgebieden epidemiologie, milieutoxicologie en ecotoxicologie; deze 
disciplines vormen een van de grondslagen voor milieuwetgeving. 
• De tweede Europese meetcampagne voor het bepalen van de ozonconcentratie in de 
stratosfeer in het arctische gebied en op gemiddelde breedte, die gedeeltelijk wordt 
gefinancierd door het programma Milieu en klimaat, heeft een aanzienlijke daling van deze 
concentratie aan het licht gebracht. De mogelijke gevolgen hiervan voor de 
volksgezondheid en de stabiliteit van het milieu zijn een argument voor verder onderzoek 
op dit gebied. 
• Er werden een aantal significante bijdragen geleverd aan het zich ontwikkelende beleid ter 
bevordering van duurzame ontwikkeling; de belangrijkste hiervan zijn de publikatie van de 
resultaten van een workshop over "Global Environmental Change and Sustainable 
Development in Europe" en de in 1995 gehouden eerste Europese conferentie over de 
economische aspecten van duurzame ontwikkeling, waarbij vooral aandacht werd besteed 
aan groene boekhouding. Medio 1996 zal een tweede conferentie worden gehouden met als 
thema "ecologie, samenleving, economie". 
Enkele moeilijkheden 
Het programma Milieu en klimaat is er voor een groot deel op gericht het 
concurrentievermogen en het economisch herstel te bevorderen met duurzame ontwikkeling 
als uitgangspunt, hetzij door de bedrijven te helpen met technologische innovatie, om 
zodoende tot een betere benutting van de hulpbronnen te komen, hetzij door hen te helpen de 
milieunormen en -eisen in hun bedrijfsvoering te integreren. De deelname van de industrie 
ëan de projecten gaat weliswaar in stijgende lijn, maar helaas moeten worden geconstateerd 
dat het aandeel van het MKB nog te klein is. Wat dit aangaat is het "CRAFT-systeem" tot 
dusver weinig doeltreffend gebleken. 
Werkprogramma 1996 
1. Herziening van het werkprogramma 
Parallel met de werkzaamheden in verband met de uitvoering, coördinatie en follow-up van 
de projecten die zijn geselecteerd op basis van de eerste uitnodigingen tot het indienen van 
voorstellen, werkt de Commissie aan de herziening van het werkprogramma, zulks met het 
oog op de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen die zullen worden gepubliceerd in 
de tweede helft van 1996. Met deze herziening wordt hoofdzakelijk beoogd a) de 
moeilijkheden te verhelpen die zich hebben voorgedaan bij de uitvoering van de eerste fase 
van het programma en b) de onderzoekinspanning toe te spitsen op de aspecten van het 
oorspronkelijke werkprogramma die onvoldoende aan bod zijn gekomen bij de reacties op de 
eerste uitnodigingen tot het indienen van voorstellen. Deze herziening is er ook op gericht de 
aspecten van het programma te belichten die de meeste kans bieden op het vinden van 
oplossingen, vanuit het perspectief van duurzame ontwikkeling, voor de fundamentele 
milieuproblemen waarmee de burgers en de deelnemers aan het economische leven in de Unie 
geconfronteerd worden. 
45 
2. Herziening van het kaderprogramma 
Het programma Milieu en klimaat heeft in aanzienlijke mate bijgedragen tot de opstelling van 
het voorstel inzake aanvullende financiering voor het vierde kaderprogramma. 
De Commissie heeft met dit voorstel het voornemen te kennen willen geven a) de 
onderzoekinspanning te concentreren op een bepaald aantal prioritaire thema's, met name door 
versterking van de coördinatie die nodig is voor een doeltreffende uitvoering van het 
programma dat betrekking heeft op die thema's, en b) via een verhoging van de daarvoor 
bestemde begrotingsmiddelen, de onder het programma vallende activiteiten in verband met 
de task-forces "water" en "vliegtuig van de toekomst" kracht bij te zetten. 
3. Voorbereiding van het vijfde kaderprogramma 
1996 zal worden besteed aan de voorbereidende werkzaamheden voor het vijfde 
kaderprogramma. In dit verband is een reeks begeleidende maatregelen gepland. 
7. MARIENE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIEËN 
Activiteiten in 1995 
1995 was een overgangsperiode in het onderzoek in de sector mariene wetenschappen: de 
onderzoekactiviteiten in het kader van het programma mariene wetenschap en technologie 
(MAST II) van het derde kaderprogramma (1990-1994) kwamen in de slotfase en de 
activiteiten binnen het vierde kaderprogramma (1994-1998) namen een aanvang (MAST III). 
Ook in 1995 waren de OTO-activiteiten in de EU erop gericht de wetenschappelijke kringen 
in Europa die zich bezighouden met marien onderzoek een sterker internationaal profiel te 
geven. Verwacht wordt dat als gevolg van de oprichting in oktober 1995, op gezamenlijk 
initiatief van de Europese stichting voor wetenschappen en de Commissie (DG XII), van de 
"European Marine Board" deze trend een extra impuls zal krijgen. 
Het door MAST gesteunde onderzoek heeft opnieuw veel informatie over de in de zeeën 
optredende processen opgeleverd, met name met betrekking tot operationele oceanografie, 
biologische produktiviteit, eigenschappen van ecosystemen en wetenschap en technologie van 
kustwateren. Er wordt veel energie gestoken in grote multidisciplinaire projecten (met een 
bijdrage van de EU van 8 à 10 miljoen ecu) voor onderzoek van de regionale zeeën, waarvan 
er twee (één in de Middellandse Zee en één aan de rand van het Noordoostatlantische plat) 
in het kader van MAST II zijn aangevangen, en twee andere (inzake de Oostzee en de regio 
Canarische Eilanden-Azoren) in 1996 van start zullen gaan. 
Zowel MAST II als MAST III bieden mogelijkheden voor onderzoek inzake de ontwikkeling 
van nieuwe instrumenten voor metingen en monsternemingen in de zeeën en op de zeebodem, 
platforms met observatieuitrusting, op afstand bediende onderwatervoertuigen en een aantal 
daarmee verband houdende technologieën (akoestiek, beeldvorming en visuele waarneming...). 
46 
In het kader van MAST III is de nadruk meer komen te liggen op internationale 
samenwerking, met name met organisaties uit Australië, Canada, de VS en mediterrane derde 
landen die sterk geïnteresseerd zijn in het programma en deelnemen aan projecten van 
wederzijds belang. 
Bij de in 1995 gepubliceerde reeks uitnodigingen voor MAST III behoorden meer dan 11% 
van de indieners tot het bedrijfsleven. Een hoger percentage wordt verwacht bij de tweede 
uitnodiging, die gepland is voor begin 1996 en waarbij meer mogelijkheden zullen worden 
geboden voor voorstellen op gebieden die betrekking hebben op mariene technologieën. 
De voorstellen voor projecten inzake wetenschap van kustwateren werden samen met een 
aantal in het kader van het programma Milieu en klimaat ingediende projecten inzake 
kustwateren beoordeeld. 
Voorbeelden van resultaten 
Aangezien de MAST Ill-projecten pas in 1995 zijn begonnen, is het nog te vroeg voor 
specifieke resultaten. 
Wat MAST II betreft, zijn de volgende projecten en activiteiten van bijzonder belang: 
- Het Noordatlantische-Oceaanproject (NATP), waaraan 110 wetenschappers van 
32 wetenschappelijke instellingen in 10 EER-landen meewerken, is bijna afgerond. Door 
dit project kan het voorheen sterk verwaarloosde onderzoek inzake de continentale helling 
nu steunen op een goed geïntegreerde wetenschappelijke structuur. Dit zou weldra moeten 
leiden tot belangrijke doorbraken in ons begrip van de stromen en uitwisselingen aan de 
{ rand van het continentaal plat. 
- De aanloopfase van het Middellandse-Zeeproject (MTP), waaraan 180 wetenschappers van 
70 organisaties in 14 EER-landen meewerken, is tot dusver succesvol verlopen en is bijna 
afgerond. De belangrijkste resultaten omvatten een veertigtal collegiaal getoetste ("peer 
reviewed") artikelen, een handboek over analysemethodes en -protocollen, 
samenwerkingsverbanden met wetenschappers uit mediterrane derde landen en grote 
hoeveelheden gegevens over het mediterrane ecosysteem. Door het MTP is een duidelijk 
afgebakende groep wetenschappers ontstaan die zich bezighouden met mediterraan 
onderzoek. 
De activiteiten van het MTP en het NATP zullen worden voortgezet in de vorm van 
vervolgprojecten voor onderzoek van de regionale zeeën in het kader van MAST III. 
- De projecten ERSEM en MEICE, die beiden betrekking hebben op de modellering van 
ecosystemen, hebben voor het eerst de modellering van biologische interacties mogelijk 
gemaakt van het niveau van micro-organismen tot dat van vissen en zeevogels. Daarbij zijn 
nieuwe concepten ontwikkeld ten aanzien van de factoren die bepalend zijn voor het 
ontstaan van kustplanktonpopulaties, alsook een herziening van de ecologische theorie 
inzake mariene voedselnetwerken. Deze twee projecten hebben reeds 29 collegiaal getoetste 
publikaties opgeleverd, en daarnaast zijn er nog eens 29 in voorbereiding. 
47 
- Succesvolle technologische ontwikkelingen zijn onder andere verbeterde generieke 
communicatie, nieuwe sensoren voor het meten van stoffen in de oceanen, technologieën 
voor het bepalen van de driedimensionale structuur van de oceanen of voor de 
stroomsnelheden dichtbij de bodem in ondiepe wateren. Het SAMI-project heeft aangetoond 
dat met behulp van de akoestische antenne met synthetische apertuur de oceanen in kaart 
kunnen worden gebracht zoals dit voor het vasteland gebeurt met SAR-radars aan boord 
van satellieten. Hoewel verdere ontwikkelingen noodzakelijk zijn, gaat het hier in alle 
gevallen om produkten die klaar zijn voor de markt. 
- Om de toekomst van de uiterst arbeidsintensieve taxonomie veilig te stellen, zijn twee 
nieuwe instrumenten ontwikkeld om de classificatie van fytoplankton te automatiseren. 
- Uit haalbaarheidsstudies voor volledig automatische oceaanstations die gedurende lange tijd 
op grote diepte moeten worden ingezet, is gebleken dat deze nu tot de mogelijkheden 
behoren en dat op locatie kan worden ingegrepen. In het kader van het nieuwe 
MAST Hl-programma wordt een vervolgproject gefinancierd dat betrekking heeft op 
laboratoria voor de zeebodem. 
- Aan de gecoördineerde actie MMARIE inzake de coördinatie van modellering, waarbij de 
toepassing van high-performance-computingtechnieken voor mariene modellering wordt 
bestudeerd, wordt meegewerkt door wiskundigen en mariene wetenschappers; dit project 
heeft zeer veel belangstelling gewekt. 
- Het MAST-beleid inzake gegevens heeft geresulteerd in een intensieve samenwerking 
{ tussen de Lid-Staten, internationale organisaties en de Commissie op het gebied van het 
beheer van oceanografische gegevens en heeft geleid tot een betere dienstverlening aan 
gebruikersgroepen en een betere verspreiding van projectresultaten en data. 
- Er zijn 50 onderzoekbeurzen verleend en daarnaast hebben ruim 260 promovendi en 175 
personen op postdoctoraal niveau een opleiding gekregen in het kader van projecten. 
- Van 7 tot 10 november 1995 werden in Sorrento, Italië, voor de tweede maal MAST-dagen 
gehouden, in combinatie met de EUREKA/EUROMAR-markt. Ongeveer 500 personen 
woonden de 18 wetenschappelijke bijeenkomsten bij en bezochten de tentoonstelling die 
een overzicht gaf van de met de MAST Il-projecten en de 7 aan de gang zijnde 
EUREKA/EUROMAR-projecten gemaakte voortgang. 
Bovendien werden in de loop van 1995 verschillende themaworkshops georganiseerd, waarvan 
sommige door wel 160 personen werden bijgewoond. 
Werkprogramma 1996 
De diensten van de Commissie gaan door met de uitvoering en het beheer van de 
OTO-projecten die na uitnodigingen tot het indienen van voorstellen in 1995 zijn geselecteerd, 
en zullen daarnaast de prioriteiten van het werkprogramma voor MAST III nauwkeuriger 
afbakenen met het oog op een volgende uitnodiging die is gepland voor de eerste helft van 
48 
1996. Bij deze werkzaamheden zullen zij rekening houden met de resultaten van de in 1995 
gepubliceerde uitnodigingen en met de ontwikkelingen in het beleid van de Commissie die 
van invloed zijn op het OTO. 
Een scherpere afbakening en concentratie zijn ook elementen van de bijdrage van MAST III 
aan het voorstel van de Commissie tot aanpassing van het vierde kaderprogramma, en 
MAST III zal daarnaast een aanzienlijke inbreng leveren voor de task-force Maritieme 
systemen van de toekomst. 
In 1996 zullen ook voorbereidende werkzaamheden worden verricht voor het toekomstige 
onderzoek op het gebied van mariene wetenschappen binnen het vijfde kaderprogramma. 
BIOWETENSCHAPPEN EN BIOTECHNOLOGIE 
8. BIOTECHNOLOGIE 
Activiteiten in 1995 
W&T-resultaten 
1. Biotechnologie (1992-1994) 
Het budget van dit programma bedroeg 186 miljoen ecu, waarvan 158,11 miljoen ecu werd 
besteed aan bijdragen ter ondersteuning van in totaal 133 transnationale onderzoekprojecten. 
Deze projecten waren meer fundamenteel en strategisch georiënteerd en waren voor een deel 
gesuggereerd door de industrie. De industriële penetratie, m.a.w. het aandeel projecten met 
ten minste één partner uit het bedrijfsleven, bedroeg over het geheel genomen 25%; achter 
dit gemiddelde gaan echter aanzienlijke verschillen schuil, afhankelijk van de aard van het 
onderzoek op de desbetreffende gebieden van het programma. Voorts nam de Commissie 
maatregelen om de ontwikkeling te vergemakkelijken van zeven industriële platforms die 
moeten fungeren als een aanvullend mechanisme voor coördinatie en communicatie tussen 
contractanten en potentiële gebruikers. 
In de loop van 1995 hebben de 133 projecten in totaal 1.651 publikaties opgeleverd en zijn 
tevens zes octrooiaanvragen ingediend. In 22,5% van de gevallen ging het om gezamenlijke 
publikaties, hetgeen aangeeft hoe intensief door de deelnemende laboratoria werd 
samengewerkt. 
De in deze publikaties vermelde resultaten hebben een bijdrage geleverd tot: 
* het volledig in kaart brengen van het gistgenoom (wereldpremière); 
* een veilig gebruik van levende cellen bij produktieprocessen (verschillende publikaties in 
wetenschappelijke tijdschriften en in brochures voor het grote publiek); 
49 
* toepassingen in de landbouw (transgene planten, biopesticiden), geneeskunde (vaccins) en 
milieubescherming (microbiële ecologie); 
* het creëren van kansen voor de bio-industrie (melkzuurbacteriën, extremofiele 
micro-organismen). 
2. Biotechnologie (1994-1998) 
De eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen werd gepubliceerd op 17 januari 1995 
en eind 1995 waren de meeste contracten getekend. Naar aanleiding van de eerste uitnodiging 
kwamen 315 transnationale voorstellen binnen waarvan er 60 werden geselecteerd voor 
financiële steun. De industriële penetratie bedroeg 56,67%. De toeneming van de industriële 
penetratie wijst erop dat het programma biotechnologie zich op de juiste wijze ontwikkelt, 
namelijk in de richting van een versterking van de wetenschappelijke grondslag ter 
verbetering van het concurrentievermogen van de industrie op internationaal niveau. 
De door het biotechnologieprogramma ondersteunde projecten zijn, door het officiële 
transnationale karakter daarvan en de betrokkenheid van de industrie, bij uitstek geschikt om 
niet alleen het onderzoekpotentieel in de betrokken landen de mobiliseren, maar ook de 
koppeling tussen fundamenteel en toegepast onderzoek, die één van de kenmerken is van de 
moderne biotechnologie, te versterken. 
Dit programma is selectief opgezet in die zin dat is gekozen voor drie benaderingen, die elk 
gericht zijn op een specifieke doelstelling en zich beperken tot nauwkeurig afgebakende 
^wetenschappelijke gebieden. 
- Voor het hoogst mogelijke rendement van het O&O op middellange termijn zijn voor vier 
wetenschappelijke gebieden middelen ter bevordering van concentratie beschikbaar gesteld. 
- Voor een goede coördinatie en het op doeltreffende wijze voortbouwen op nationale 
onderzoekprogramma's zijn voor vier wetenschappelijke gebieden 
coördinatiewerkzaamheden uitgevoerd. 
- Voor een effectieve koppeling van universitaire faculteiten, onderzoeklaboratoria en 
bedrijven (met name het MKB) is voorzien in vier horizontale activiteiten die het 
programma aanvullen; deze hebben hoofdzakelijk betrekking op vraagstukken die verband 
houden met de publieke beeldvorming. 
3. Coördinatie tussen programma's 
De aard van de laatste twee specifieke programma's inzake biotechnologie geeft aan dat dit 
gebied in hoge mate afhankelijk is van zowel fundamentele wetenschap als nieuwe 
toepassingen op het snijpunt van biologische disciplines, industriële ontwikkelingen, 
bevordering van gezondheid en milieu en het maatschappelijke verwachtingspatroon. 
Programma's zoals Medische biologie en gezondheid en Landbouw en visserij zijn erop 
gericht biotechnologietoepassingen naadloos in te passen in hun respectieve sectorale 
50 
activiteiten die verband houden met het leveren van produkten en diensten. Uitgaande van de 
in de eerste uitnodiging vermelde onderwerpen en van de op basis daarvan geselecteerde 
projecten is een structuur ontwikkeld voor coördinatie tussen de specifieke programma's 
Biotechnologie en de specifieke programma's Medische biologie en gezondheid en Landbouw 
en visserij. Ook zijn koppelingen gelegd met de programma's Milieu en klimaat, Verspreiding 
en exploitatie van de onderzoekresultaten en Opleiding en mobiliteit van onderzoekers. 
Werkprogramma 1996 
Twee uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor het specifiek programma 
Biotechnologie (1994-1998) worden afgesloten in 1996. De tweede uitnodiging, die op 15 
september 1995 werd gepubliceerd, sluit op 10 januari 1996. Een derde uitnodiging wordt 
gepubliceerd op 15 juni 1996 en loopt af op 18 oktober 1996. Verwacht wordt dat vóór het 
eind van het jaar alle contracten met betrekking tot de tweede uitnodiging getekend zullen 
zijn. 
9. MEDISCHE BIOLOGIE EN GEZONDHEID 
Activiteiten in 1995 
W&T-resultaten 
Derde kaderprogramma: de 400 onderzoekprojecten die thans aan de gang zijn, zijn getoetst 
idoor het projectevaluatiecomité, dat de door elke projectcoördinator ingediende jaarverslagen 
heeft beoordeeld. De algemene conclusie van het evaluatiecomité was dat zeer goede 
vorderingen werden gemaakt met het programma. 
Vierde kaderprogramma: eind maart 1995 waren 1.709 onderzoekvoorstellen ingediend naar 
aanleiding van de eerste uitnodiging voor BIOMED 2 die in december 1994 was gepubliceerd. 
Deze voorstellen zijn in mei 1995 geëvalueerd door ongeveer 400 onafhankelijke 
beoordelaars. Er zijn 307 projecten geselecteerd, waarmee in totaal 153,7 miljoen ecu gemoeid 
is. Over de contracten is eind 1995 onderhandeld opdat alle projecten zo vroeg mogelijk in 
1996 van start kunnen gaan. 
De task-force Vaccins en virusziekten is opgezet ter verbetering van het welzijn in Europa 
en de wereld door volledig gebruik te maken van de door wetenschappelijke vorderingen en 
nieuwe technologieën geboden kansen. Vaccinatie wordt algemeen gezien als één van de 
doeltreffendste instrumenten van het gezondheidsbeleid, aangezien het duidelijke voordelen 
qua kosten/baten-verhouding oplevert voor alle betrokken doelgroepen. Door vaccinatie kan 
preventief worden opgetreden tegen het uitbreken van ziekten. 
Voorbeelden van resultaten 
Op het gebied Biomedische techniek is aan een door professor F. Grandori uit Milaan (I) 
geleide activiteit meegewerkt door de meeste op dit gebied actieve centra in Europa. De 
ontdekking van actieve mechanismen in de interne structuur van het oor veroorzaakt thans een 
51 
revolutie in de theorie van het gehoor en in het praktische beheer van de gehoorevaluatie. 
In het kader van BIOMED 2 worden nieuwe benaderingen op het gebied van kankertherapieën 
gefinancierd. Een aantal van deze technieken is gebaseerd op stimulering van de 
immuunrespons tegen tumoren. Nieuwe technieken voor anti lichaam selectie maken de snelle 
ontwikkeling mogelijk van zeer specifieke antilichamen die bepaalde celtypes kunnen 
identificeren. Specifieke cytotoxische agentia of genen kunnen worden gekoppeld aan deze 
antilichamen die dan gericht inwerken op tumoren en regressie in vivo bewerkstelligen. 
Aan EUROGEM, het Europees project voor het in kaart brengen van de genen, wordt 
deelgenomen door 23 laboratoria. Dit netwerk heeft Europese onderzoekers uit alle Lid-Staten, 
met name die zonder nationale programma's op dit gebied, in staat gesteld het onderzoek naar 
het menselijk genoom op Europees niveau te organiseren en een Europese genenkaart te 
ontwikkelen die gebaseerd is op de CEPH-referentiefamilies. Internationaal gezien waren de 
werkzaamheden met betrekking tot de chromosomen 11 en 21 bijzonder succesvol. 
Vanuit een breder gezondheidsperspectief werd in 1995 onder auspiciën van het 
Biomed-programma in Delft (NL) een bijeenkomst gehouden over individuele 
verantwoordelijkheid voor de gezondheid, morele kwesties met betrekking tot levensstijl en 
een eerlijke verdeling van medische voorzieningen; daaraan werd deelgenomen door 
deskundigen uit verschillende Lid-Staten op het gebied van volksgezondheid, sociologie en 
ethiek. 
Werkprogramma voor 1996 
In 1996 komen er twee uitnodigingen tot het indienen van onderzoekvoorstellen. De ene, die 
op 15 maart zal worden gepubliceerd, zal de volgende gebieden bestrijken: 
1. Farmaceutisch onderzoek 
2. Onderzoek op het gebied van de biomedische technologie en technieken 
3. Hersenonderzoek 
4.2. Onderzoek naar AIDS, tuberculose en andere infectieziekten 
5. Onderzoek naar het menselijk genoom 
Voorstellen moeten uiterlijk 17 juni 1996 worden ingediend; de beoordeling zal in september 
plaatsvinden. 
De tweede uitnodiging, die op 17 september 1996 zal worden gepubliceerd, zal de volgende 
gebieden bestrijken: 
4.1. Kankeronderzoek 
4.3. Onderzoek naar hart- en vaatziekten 
4.4. Onderzoek naar chronische ziekten, ouder worden en ouderdomsproblemen 
4.5. Onderzoek op het gebied van de arbeidsgeneeskunde en de milieugeneeskunde 
4.6. Onderzoek naar zeldzame ziekten 
6. Onderzoek op het gebied van de volksgezondheid, inclusief onderzoek voor de 
52 
gezondheidszorg 
7. Onderzoek op het gebied van de biomedische ethiek 
8. Ethische, juridische en sociale aspecten. 
Voorstellen moeten uiterlijk 17 december 1996 worden ingediend. 
Er zijn zogenoemde maatregelen voor technologie-stimulering genomen om de industrie en 
met name het MKB meer bij het programma te betrekken. In maart 1996 waren 57 aanvragen 
voor premies voor het uitvoeren van de verkennende fase ingediend; in de loop van drie 
evaluatievergaderingen zijn er 21 geselecteerd. Vijftien daarvan hebben betrekking op 
gebied 2, één op gebied 3 en vijf op gebied 4. Er worden regelmatig vergaderingen 
georganiseerd met de door de Lid-Staten ingestelde BIOMED-knooppunten voor het MKB, 
voor het plannen van activiteiten die de belangstelling van het MKB voor de Europese 
OTO-programma's moeten wekken en een beter inzicht in de behoeften van deze bedrijven 
moeten bevorderen. 
10. LANDBOUW EN VISSERIJ (met inbegrip van de agro-industrie, de 
levensmiddelentechnologie, de bosbouw, de aquacultuur en de 
plattelandsontwikkeling) 
Activiteiten in 1995 
W&T-resultaten 
Een aantal projecten in het kader van de programma's FAIR, ECLAIR, FAR, CAMAR en 
FOREST naderden in 1995 hun voltooiing, en binnen het gezamenlijk door DG VI, DG XII 
en DG XIV beheerde AIR-programma, zijn thans in totaal 407 projecten aan de gang, 
waarvan een groot aantal nu halverwege is. 
De eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen in het kader van het in november 1994 
vastgestelde F AIR-programma werd gepubliceerd op 15 december 1994, met als 
sluitingsdatum 15 maart 1995; voor de gebieden 1, 3.1, 3.2, 4, 5 en 6 werden in totaal 937 
voorstellen voor OTO-projecten ingediend. In 1995 zijn door DG VI voor 42 van deze 
voorstellen, door DG XII voor 46 voorstellen en door DG XIV voor 24 voorstellen contracten 
gesloten. Naar aanleiding van de tweede uitnodiging voor het indienen van voorstellen, die 
op 15 september 1995 werd afgesloten, zijn 233 voorstellen voor OTO-projecten ingediend 
met betrekking tot de gebieden 2, 3.3 en 3.4. Begin 1996 zal de evaluatie van deze voorstellen 
worden afgerond. Voor de uitvoering van het programma worden twee uitnodigingen per jaar 
gepubliceerd. In het kader van de permanente open uitnodiging voor maatregelen voor 
technologie-stimulering ten behoeve van het MKB zijn in 1995 95 aanvragen voor premies 
voor het uitvoeren van de verkennende fase en 5 voorstellen voor onderzoek in 
samenwerkingsverband ingediend. 35 van deze voorstellen zijn in 1995 geëvalueerd, met 7 
contracten voor premies voor het uitvoeren van de verkennende fase en 2 contracten voor 
onderzoek in samenwerkingsverband als resultaat. In principe moet begin 1996 de evaluatie 
van nog eens 60 in 1995 ingediende voorstellen worden afgerond en verwacht wordt dat het 
53 
percentage geselecteerde projecten aanzienlijk hoger zal zijn dan in 1995. Tevens zijn 19 
toelagen voor stages bij onderzoekinstellingen toegekend. 
Om tegemoet te komen aan de behoefte aan een brede en zo gericht mogelijke verspreiding 
van de onderzoekresultaten op het gebied van bosbouw en bosbouwprodukten die zijn 
verkregen in het kader van de programma's FOREST en AIR, heeft DG XII E.2 een 
internationale conferentie over "vorderingen bij het onderzoek inzake bosbouwprodukten" 
gesponsord die van 19 tot en met 22 september 1995 in Göttingen, Duitsland, heeft 
plaatsgevonden. Er werden belangrijke doorbraken gerapporteerd op vier specifieke gebieden 
van het onderzoek inzake bosbouw en bosbouwprodukten, namelijk het verband tussen 
bosbouwstrategie en houtkwaliteit, vorderingen op het gebied van houtverwerking en 
produktkwaliteit, nieuwe technologieën en produkten voor het vervaardigen van 
houtcomposieten en tenslotte houtconservering vanuit milieuperspectief. 
Ir de non-food sector is in 1995 actief gewerkt aan nieuwe industriële afzetmogelijkheden 
voor de in de EU overvloedig aanwezige biologische rijkdommen. Diversifiëring in de 
landbouwsector en een toenemende vraag van de kant van regeringen, de industrie en de 
consumenten naar duurzame grondstoffen en milieuvriendelijke produkten zijn factoren die 
bepalend zijn geweest voor de richting van het onderzoek op dit gebied. 
Het accent lag vooral op aanpassing en verwerking van de beschikbare biologische 
grondstoffen, zoals olie, suiker, vezels en secundaire metabolieten, uit nieuwe en bestaande 
gewassen en agro-industrieel afval, en de valorisatie daarvan in de vorm van bulkgoederen 
of meer veredelde produkten voor industrieel gebruik als duurzame energiebron of als 
Chemische grondstof. Bij beide vormen van eindgebruik is er sprake van een uitgebreid en 
gevarieerd gamma van eindprodukten en processen. Vijf nieuwe oliegewassen en meer dan 
twaalf nieuwe vezels-, suikerhoudende en farmaceutische gewassen zijn onderzocht en getoetst 
op hun geschiktheid als nieuwe bronnen voor grondstoffen. Ook is onderzoek gedaan naar de 
genetische modificatie van bestaande en nieuwe gewassen met het doel de grondstofopbrengst 
en het rendement te verbeteren. Vrijwel alle soorten agro-industrieel afval uit de 
levensmiddelenindustrie en de landbouw worden verwerkt en leveren een brede scala van 
produkten met een hogere toegevoegde waarde op. De betrokkenheid van de industrie bij de 
verbetering van het oogsten, winnen, verwerken en voor de markt geschikt maken van de 
grondstoffen is sterk toegenomen en resulteert in een hele reeks produkten die nu beschikbaar 
komen. 
Nieuwe levensmiddelentechnologieën worden ontwikkeld door sterke Europese 
partnerschappen van bedrijven, onderzoekinstellingen en universitaire faculteiten op gebieden 
zoals voedselbereiding onder hoge druk, nieuwe zuiveltechnologieën, 
verwerkingstechnologieën waarbij gebruik wordt gemaakt van microgolven, alsook thermische 
processen. Er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuw driedimensionaal 
röntgensysteem voor het opsporen van minuscule metaal- en glasfragmenten in 
levensmiddelen, een procédé dat uniek is in Europa. Door middel van een project dat is 
toegespitst op de vervaardiging van gedroogde ham in Zuid-Europa zal de produktietechniek 
worden verbeterd, maar zal ook een aanzienlijke technologie-overdracht tussen de uit 
verschillende Lid-Staten afkomstige partners worden gerealiseerd. Een groot deel van het 
54 
onderzoek op het gebied van levensmiddelen is gericht op voedingswaarde en de 
profylactische rol van voedsel; dit levert nieuwe functionele levensmiddelen of ingrediënten 
op zoals oligosachariden, voedingsvezels, enz... In het kader van de FLAIR-FLOW-actie (die 
gezamenlijk wordt gefinancierd door DG XII en DG XIII) worden met succes maandelijks 
onderzoekresultaten op het gebied van voedsel- en visverwerking verspreid in 17 landen; in 
1995 zijn in dit verband 24 gespecialiseerde workshops georganiseerd. 
De deelname door de industrie aan geselecteerde projecten op agro-industrieel gebied in het 
kader van FAIR is met een percentage van 26 à 36% vrij bemoedigend te noemen; een 
gunstige factor is ook dat het MKB en grote bedrijven bijna even sterk vertegenwoordigd zijn. 
Ondersteuning van het gemeenschappelijk landbouwbeleid: de in het kader van het 
F AIR-programma vastgestelde onderzoektaken op het gebied van landbouw, bosbouw en 
plattelandsontwikkeling hebben de OTO-voorstellen van het zeer grote aantal wetenschappers 
dat wil deelnemen in goede banen helpen leiden. De beste inzendingen, die van hoge 
wetenschappelijke en technische waarde zijn, beantwoorden ook goed aan de behoeften van 
het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de plattelandsontwikkeling. 
De in 1995 geëvalueerde en geselecteerde projecten op het gebied van landbouw, bosbouw 
en plattelandsontwikkeling zijn specifiek gericht op een reeks prioriteiten van communautair 
belang: 
- de relatie landbouw/milieu 
- problemen met betrekking tot diergezondheid en dierenwelzijn 
- fytosanitaire kwesties en vraagstukken op het gebied van gewasbescherming 
' - bosbouwaangelegenheden. 
Een kleiner aantal voorstellen, dat in de toekomst naar verwachting echter zal gaan stijgen, 
heeft betrekking op een aantal andere thema's die eveneens van fundamenteel belang zijn: 
- kwaliteitsbeleid voor landbouwprodukten 
- diversifiëring, met name in non-food sector 
- OTO op het gebied van plattelandsontwikkeling. 
Naast de belangrijke nieuwe projecten die nu worden gelanceerd zijn er ook nog heel wat 
veelbelovende resultaten uit de twee eerdere specifieke OTO-programma's, namelijk 
Concurrentievermogen van de landbouw en het beheer van landbouwhulpbronnen (1989-1993) 
respectievelijk Landbouw, agro-industrie en visserij (1990-1994). Deze resultaten trekken de 
aandacht van een breed front van onderzoekinstellingen, overheidsinstanties, adviesdiensten, 
landbouwers en toeleveringsbedrijven van de agrarische sector. Zij worden op ruime schaal 
verspreid en de benutting daarvan wordt aangemoedigd. 
Projecten op het gebied van landbouw, bosbouw en plattelandsontwikkeling hebben vrij goed 
ingespeeld op behoeften in de Gemeenschap. Zo is men er, dank zij gecoördineerde 
werkzaamheden waarbij de meeste Lid-Staten waren betrokken, in geslaagd insecten te 
produceren voor gebruik bij biologische proefbestrijding ter vervanging van chemische 
pesticiden. Er zijn richtsnoeren opgesteld om goedaardige insecten zoals mijten, vliegen en 
wespen te produceren volgens overeengekomen normen. Op het gebied van de 
55 
diergeneeskunde is een volledige epidemiologische studie verricht van de Afrikaanse 
paardenpest. Dit project, een model van samenwerking en technologie-overdracht, heeft een 
sleutelrol gespeeld bij de uitroeiing van een uitbraak van deze ziekte in Spanje. Nieuwe 
diagnostische onderzoeken die bij dit project zijn ontwikkeld worden nu gebruikt in de 
Europese en FAO-referentiecentra voor deze ziekte en kunnen wereldwijd worden geleverd. 
In de non-food sector is een aantal lopende projecten gericht op een betere benutting van 
primaire grondstoffen om het bedrij f sinkomen van boeren te verhogen. Enkele van deze 
proeven hebben betrekking op de aanpassing van gewassen aan een mediterraan klimaat, dat 
in de toekomst aan belang kan winnen. Zo wordt er gewerkt aan de Cynara Cardunculus, een 
heester die gebruikt kan worden in de papierindustrie en als vaste brandstof. Ander onderzoek 
heeft betrekking op Quinoa en Lupine voor verwerking in hoogwaardige farmaceutische en 
chemische produkten. Sommige van de onderzochte soorten zijn gekenmerkt door het feit dat 
ze weinig input vergen en dus milieuvriendelijker zijn. Het milieuvriendelijker maken van 
veehouderij was de opzet van een project met varkens. De bedoeling was de hoeveelheid als 
vloeibaar en vast afval afgescheiden voedingsstikstof en ammoniakgas te verminderen. Tot 
de resultaten behoren een model om de stikstofafscheiding te berekenen aan de hand van 
gemakkelijk beschikbare bedrijfsgegevens, voedersystemen met minder voedingsstikstof en 
een vermindering van de hoeveelheid drijfmest bij varkenshouderij en het verontreinigend 
vermogen daarvan. 
Ondersteuning van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB): verschillende van de eerste 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen afkomstige projecten die worden gefinancierd zijn 
van belang voor de uitvoering van het GVB, met name die welke betrekking hebben op de 
sociaal-economische aspecten van de visserijsector. Met name wordt het project "Buitenlandse 
'handel en prijzen van visserijprodukten: implicaties voor het GVB" van bijzondere relevantie 
geacht voor de marktaspecten en de gecoördineerde activiteit "Een sociaal-wetenschappelijk 
netwerk voor het visserijbeheer" is een eerste stap naar de integratie van met de visserij 
samenhangende sociale aspecten via een multinationale benadering. 
Bovendien ziet het ernaar uit dat een aantal van de voor de deelgebieden 5.1 en 5.2 
geselecteerde milieuprojecten een oplossing zal bieden voor sommige tussentijds optredende 
problemen (recruteringsramingen, relatie predator-prooi, enz...) die zich momenteel voordoen 
bij de uitvoering van het instandhoudingsbeleid. Tenslotte ligt het project "Evaluatie en 
beperking van de bijvangsten van kleine walvisachtigen" politiek uiterst gevoelig gezien het 
effect van dit probleem op de publieke opinie. 
In de aquacultuur zullen alle voor financiering geselecteerde voorstellen een aanzienlijke 
bijdrage leveren aan een economisch levensvatbare ontwikkeling van de Europese 
aquacultuursector, een van de andere doelstellingen van het GVB. Een specifiek project, 
namelijk "De gewone tandbrasem, een belangrijke nieuwe soort voor de aquacultuur. 
Ontwikkeling van methodes voor een betrouwbare eierenproduktie", zal een krachtig 
economisch effect hebben, aangezien het zal bijdragen tot diversifiëring van de produktie van 
de mediterrane visteeltbedrijven, en deze zodoende zal helpen hun door marktproblemen onder 
druk staande economische positie op peil te houden. 
56 
Ziekten moeten onder controle worden gebracht en de negatieve economische en 
milieu-effecten daarvan, die in de aquacultuur een zeer belangrijke factor zijn, moeten worden 
beperkt. Met het onderzoekproject "moleculaire grondslag voor de immuniteit van vissen voor 
ziekten" wordt beoogd op molecuulniveau de verdedigingsmechanismen bij forellen tegen 
pathogenen te laten bestuderen door moleculaire genetici, immunologen en virologen. Het 
project is er ook op gericht een industrieel platform over de genetica van vissen en visziekten 
te creëren. 
Werkprogramma 1996 
In 1996 zal een evaluatie van het programma Landbouw en agro-industrie, met inbegrip van 
visserij (1991-1994) worden uitgevoerd overeenkomstig Beschikking 91/504/EEG van de 
Raad. Een groot aantal van de door dit programma gefinancierde projecten loopt afin 1996. 
Er zal een begin worden gemaakt met een evaluatie van het effect van de projecten met 
betrekking tot de agro-industrie op het concurrentievermogen van deze sector. 
De onderhandelingen over de contracten voor de na de tweede uitnodiging geselecteerde 
projecten zullen plaatsvinden tussen maart en juni 1996. Er zijn 794 voorstellen ingediend 
naar aanleiding van de derde uitnodiging (gebieden 1, 4, 5 en 6) van het programma 
Landbouw en visserij, die in maart 1996 is afgesloten. Er worden circa 800 voorstellen 
verwacht, die in april en mei door wetenschappelijke deskundigen zullen worden beoordeeld; 
de definitieve evaluatie door de Commissie wordt verwacht in september 1996. De 
onderhandelingen over de contracten zullen plaatsvinden tussen september en november 1996. 
De vierde uitnodiging tot het indienen van voorstellen (gebieden 2 en 3) zal medio september 
'worden afgesloten. Er worden circa 300 voorstellen verwacht, die in oktober zullen worden 
beoordeeld; de definitieve evaluatie door de Commissie wordt verwacht voor medio december 
1996. De onderhandelingen over de contracten zullen plaatsvinden in 1997. In het kader van 
de open uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor maatregelen voor 
technologiestimulering ten behoeven van het MKB, zijn voor 1996 drie evaluaties van 
voorstellen gepland. Gezien het belang dat wordt gehecht aan deelname van het MKB aan 
OTO-programma's en aan innovatie in de agro-industriële sector, zal ernaar worden gestreefd 
het MKB in sterkere mate te betrekken bij de maatregelen voor technologiestimulering, met 
name op de gebieden 4 en 5. Daartoe zullen voorlichtingscampagnes worden opgezet in 
samenwerking met het programmacomité en de leden van het CRAFT-netwerk van 
contactpunten. 
Overeenkomstig de aanbevelingen van het jaarlijkse evaluatieverslag wordt het 
werkprogramma momenteel herzien. 
57 
ENEEGI£ 
11. NIET-NUCLEAIRE ENERGIE 
THERMIE (demonstratie) 
Activiteiten in 1995 
In 1995 werden voor het eerst demonstratie-activiteiten op het gebied van energietechnologie 
uitgevoerd binnen het OTO-kader. Voorheen maakten deze activiteiten deel uit van het 
THERMIE-programma ter bevordering van de technologische ontwikkeling op energiegebied 
(1990-1994). 
De overgang naar de structuur en de procedures van het vierde kaderprogramma was een 
grote uitdaging voor de verantwoordelijke ambtenaren van de Commissie. Als gevolg van 
vertragingen konden in 1995 geen nieuwe contracten worden getekend, maar in het eerste 
kwartaal van 1996 werden er wel contracten gesloten voor: 
147 projecten op de gebieden rationeel gebruik van energie, duurzame energie en 
fossiele brandstoffen, waarmee in totaal 111 miljoen ecu aan communautaire steun 
gemoeid is; 
250 eveneens geselecteerde activiteiten ter verspreiding van nieuwe technologieën, 
voor een grotere betrokkenheid van het MKB en ter bevordering van een mondiale 
OTO-strategie op energiegebied, waarmee 28 miljoen ecu aan communautaire steun 
gemoeid is. 
De opzet van het vierde kaderprogramma heeft geleid tot een nieuwe en vruchtbare 
samenwerking tussen THERMIE en JOULE (O&O-fase van het specifieke programma 
niet-nucleaire energie). Hoewel beide programma's nog steeds afzonderlijk worden beheerd, 
zijn verschillende gezamenlijke initiatieven ondernomen, inclusief strategische initiatieven. 
Met de afronding van het THERMIE-programma (1990-1994) kwam er ook een eind aan het 
OPET-netwerk (organisatie ter bevordering van energietechnologie). Daarom werd een nieuwe 
samenwerking tot stand gebracht met het Innovatieprogramma, in het kader waarvan een 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor een nieuw OPET-netwerk werd 
gepubliceerd. 
Tussen THERMIE en andere programma's binnen het kaderprogramma wordt ook 
samengewerkt via de task-forces. THERMIE is onder andere betrokken bij de task-force De 
auto van morgen. 
De intensieve en constructieve relatie van THERMIE met de industrie, de belangrijkste 
deelnemer aan dit programma, werd voortgezet, hoewel dient te worden opgemerkt dat de 
voor alle projecten geldende eis dat daaraan deelnemers uit meer dan één Lid-Staat moeten 
meewerken voor het MKB een handicap lijkt te zijn geweest. In een aantal sectoren, met 
58 
name duurzame energie, is het aandeel van deze bedrijven in THERMIE, dat eerder circa 60% 
bedroeg, teruggelopen. 
Werkprogramma 1996 
Voor 1996 geldt als prioriteit dat verdere vertragingen als gevolg van de overgang op de 
nieuwe structuur, zoals die zich in 1995 hebben voorgedaan, moeten worden vermeden, zodat 
de contracten die voortvloeien uit de in september 1995 gepubliceerde uitnodiging tot het 
indienen van voorstellen spoedig kunnen worden ondertekend. 
De derde uitnodiging tot het indienen van voorstellen in het kader van het nieuwe programma 
zal plaatsvinden in september 1996. 
Nieuwe geïntegreerde gerichte projecten zullen worden opgezet als uitvloeisel van de 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen op het gebied van rationeel gebruik van energie 
(bouw- en transportsector). Tevens staan er verschillende op strategie-ontwikkeling gerichte 
studies op stapel die bedoeld zijn als een bijdrage tot een allesomvattend kader voor 
OTO-activiteiten op communautair niveau; daarbij moet rekening worden gehouden met de 
activiteiten in de Lid-Staten en in derde landen. Wat demonstratie betreft, wordt door de 
marktdeelnemers, inclusief de industrie, uit alle Lid-Staten gezamenlijk gewerkt aan de 
ontwikkeling van een strategie voor elke niet-nucleaire energiesector. 
Net zoals de samenwerking met JOULE, Innovatie en andere specifieke programma's, zal de 
samenwerking met het INCO-programma worden geïntensiveerd. In het kader van dit laatste 
f programma zal een uitnodiging tot het indienen van voorstellen worden gepubliceerd die ook 
betrekking zal hebben op demonstratie-activiteiten op het gebied van niet-nucleaire energie 
en daarmee samenhangende maatregelen. 
JOULE (onderzoek) 
Activiteiten in 1995 
1. De belangrijkste activiteit in 1995 was de beoordeling van de naar aanleiding van de 
uitnodiging van 15 december 1994 ontvangen voorstellen. Deze eerste uitnodiging 
heeft in totaal 938 OTO-voorstellen opgeleverd. Deze voorstellen zijn in de loop van 
1995 beoordeeld, waarna een prioritaire lijst van 181 voorstellen is opgesteld voor 
financiering. In totaal zijn 173 contracten overeengekomen waarvan er in 1995 155 
zijn gesloten; de resterende 18 moeten in 1996 worden getekend. 
De eerste premies voor het uitvoeren van de verkennende fase ten behoeve van het 
MKB zijn toegekend en er is een studie opgezet om de mogelijkheden voor 
deelneming van het MKB aan het JOULE-programma te inventariseren. 
Een uitnodiging tot kennisgeving van belangstelling is gepubliceerd op 15 juni 1995 
(95/C 148/16) en heeft ten doel een lijst samen te stellen van deskundigen die moeten 
59 
assisteren bij de begeleidende activiteiten in het kader van het programma. 
2. Voor elk van de vier gebieden van het programma waren de belangrijkste activiteiten 
in 1995 de volgende: 
• OTO-strategie: 
Werkzaamheden met betrekking tot: 
- de eerste toepassingen van de nieuwe generatie energie-economie-milieu-modellen 
die zijn ontwikkeld in het kader van het programma JOULE II; 
- het verband tussen technologische innovatie (in samenhang met energie) en 
werkgelegenheid; 
- de milieukosten van energietechnologieën; 
- de vaststelling van methodes voor het bepalen van een communautaire 
OTO-strategie, rekening houdend met de mogelijke synergieën met de nationale 
programma's en andere communautaire beleidstakken. 
In samenwerking met de OESO en het IEA is een mondiale workshop georganiseerd 
over de problematiek van de externe energiekosten. Tijdens deze workshop en in de 
daarmee samenhangende publikaties zijn de vorderingen van het communautaire 
onderzoek op dit gebied uitgebreid aan bod gekomen. 
• Fossiele brandstoffen: 
De nieuwe financieringscontracten zijn sterk georiënteerd op milieubescherming en 
industriële toepassingen op korte termijn. Dit heeft dan weer tot gevolg dat minder 
aandacht wordt besteed aan de continuïteit van de voorziening. 
Een groeisector van het onderzoek is het gebruik van nieuwe typen vaste brandstoffen 
die niet van invloed zijn op de natuurlijke C02 en waardoor bijgevolg de uitstoot van 
C02 en methaan kan worden verminderd. Het betreft hier met name de gecombineerde 
verbranding van steenkool en biomassa/organisch afVal, het onderwerp van het in 1995 
verschenen eindverslag van het APAS-project "Schone steenkooltechnologie" 
(1992-1994). Dit project heeft niet alleen de technische uitvoerbaarheid van het 
procédé maar ook het economisch en ecologisch belang daarvan aangetoond en heeft 
zodoende het groene licht gegeven voor de in 1995 gestarte nieuwe 
JOULE-THERMIE-projecten. 
De projecten op het gebied "nieuwe brandstoffen" hebben meer bepaald betrekking op 
het verwerven van een beter inzicht in de relatie tussen de samenstelling van de 
brandstoffen en het optreden van schadelijke emissies, het gebruik van aardgas en 
schone verbranding van zware stookolie. 
De nieuwe projecten op het gebied "koolwaterstoffen" hebben betrekking op 
verbeterde oliewinningstechnieken, inclusief besluitvormingsprocedures, risico-analyse 
en milieuvriendelijke procédés. 
60 
• Optimalisering van energiesystemen: 
De na de eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen geselecteerde projecten 
zijn hoofdzakelijk gericht op een minimaal energiegebruik en op vergemakkelijking 
van het gebruik van duurzame energiebronnen. De belangrijkste werkzaamheden 
betreffen: 
- op zonne-energie lopende warmtepompen zonder CFK's; 
- de ontwikkeling van bij lage temperatuur werkende brandstofcellen voor stationair 
en/of mobiel gebruik; 
- de vaststelling van criteria voor het ontwikkelen van en experimenteren met 
accusystemen voor de auto-industrie; 
- ontwikkeling van energie - milieu - transportmodellen voor de opstelling van 
scenario's voor de toekomstige vervoersvraag. 
• Duurzame energie: 
Het rendement van windenergie neemt voortdurend toe door de ontwikkeling binnen 
de Europese industrie van een reeks machines die zowel in technologisch opzicht als 
qua vermogen (1,5 MW) innovatief zijn; dank zij deze vorderingen konden de 
afgelopen drie à vier jaar ongeveer 30.000 arbeidsplaatsen worden gecreëerd. 
In de fotovoltaïsche sector is verder steun verleend aan de Europese industrie voor het 
terugdringen van de kostprijs van zonnecellen met mono- en polykristallijne 
componenten. Bij het onderzoek inzake bioklimatologische architectuur zijn enorme 
vorderingen gemaakt met de ontwikkeling van intelligente ramen en met name de 
voltooiing van de multifunctionele gevel (30 KW) van de bibliotheek van Mataró. 
Voorts is in het bestemmingsplan voor het historische centrum van Regensburg, alsook 
bij de renovatie van de Potsdammer Platz in Berlijn ruimte geboden voor de integratie 
van zonnetechnologie in de stadsplanning. 
In 1995 is een aantal APAS-activiteiten op het gebied van duurzame energie van start 
gegaan en de resultaten daarvan zouden vóór eind 1996 beschikbaar moeten zijn. 
Onder andere zijn maatregelen getroffen die de integratie van duurzame energie in de 
samenleving moeten versnellen en worden daarnaast ook de niet-technische aspecten 
van dit integratieproces bestudeerd. 
Werkprogramma 1996 
In 1996 zullen de werkzaamheden hoofdzakelijk betrekking hebben op: 
- de financiering van de 18 resterende projecten van de prioritaire lijst uit 1995, 
- de voorbereiding van de voor september 1996 geplande tweede uitnodiging tot het indienen 
van voorstellen, 
- de uitvoering van een actieplan op het gebied van duurzame energie dat drie onderdelen 
omvat: 
1/ financiering van aanvullende projecten op een reservelijst, 
2/ lancering van een bijkomende uitnodiging tot het indienen van voorstellen op drie 
61 
prioritaire gebieden, 
3/ een gedecentraliseerde informatiecampagne in de Lid-Staten. 
De coördinatie van het communautaire en het nationale OTO-beleid zal worden versterkt via 
een gezamenlijke actie van de Commissie en de Lid-Staten die betrekking zal hebben op twee 
prioritaire thema's: fotovoltaïsche zonne-energie en schone steenkooltechnologie. 
In de loop van 1996 zal in het kader van het programma een studie worden ondernomen met 
betrekking tot de valorisatie van 100 in het kader van JOULE II uitgevoerde projecten. Op 
basis van de resultaten daarvan zullen het beheer van het programma en de benutting van de 
resultaten van de individuele projecten worden verbeterd. 
Directoraat F heeft de leiding van de task-force De auto van morgen, die in maart 1995 is 
opgericht op initiatief van de commissarissen Edith Cresson, Martin Bangemann en 
Neil Kinnock. 
Het doel van deze task-force is een bijdrage te leveren aan het onderzoek en het 
ontwikkelingswerk dat moet worden verricht voor het ontwerpen van een schoon, veilig, 
doeltreffend en intelligent voertuig dat ook nog concurrerend is. 
Het mandaat van de task-force, dat op 1 juni 1995 is goedgekeurd, omvat de volgende twee 
prioriteiten: 
- de huidige situatie in de Europese Unie in kaart brengen en de bestaande acties 
inventariseren; 
- onderzoekprioriteiten en technologische doelstellingen vaststellen en voorstellen doen voor 
de hergroepering van de binnen het vierde kaderprogramma geselecteerde projecten. 
Er is een actieplan opgesteld op basis van de instructies van het mandaat en van de informatie 
die is verzameld door overleg met de vertegenwoordigers van openbare en particuliere 
organisaties van gebruikers en producenten van voertuigen. 
Een van de activiteiten van de task-force bestaat erin te zorgen voor een betere coördinatie 
van het geheel van O&TO-werkzaamheden die door de Commissie, maar ook binnen de 
nationale onderzoekprogramma's en de programma's van de industrie worden uitgevoerd. Het 
programma JOULE III levert een aanzienlijke bijdrage aan de OTO-werkzaamheden van de 
task-force. Wat hybride en elektrische voertuigen betreft, hebben de werkzaamheden met 
name betrekking gehad op verbetering van de levensduur en de vaststelling van de 
prestatie-eisen en kenmerken van de beschikbare aandrijfaccu's. 
12. VEILIGHEID VAN KERNSPLIJTING 
Activiteiten in 1995 
De meeste contracten voor onderzoek naar de veiligheid van kernsplijting in het derde 
kaderprogramma zijn voltooid en de resultaten zijn gepubliceerd. Het gaat hierbij om de 
62 
volgende gebieden: reactorveiligheid, beheer en opslag van radioactief afval, ontmanteling van 
kerninstallaties, TELEMAN en stralingsbescherming. Bovendien zijn er verschillende 
conferenties georganiseerd om de resultaten die op deze gebieden zijn geboekt aan een groter 
publiek bekend te maken. 
In het nieuwe programma is enerzijds rekening gehouden met de noodzaak van innovatie en 
met de vastgestelde prioriteiten en anderzijds gezorgd voor de nodige continuïteit. Er zijn 
nieuwe werkterreinen toegevoegd, bij voorbeeld de ontwikkeling van nieuwe reactorconcepten 
en de gevolgen van het ongeval van Tsjernobyl. In het kader van dit laatstgenoemde thema 
worden de onderwerpen onderzocht die oorspronkelijk deel uitmaakten van het 
APAS-COSU-programma, met daaraan toegevoegd andere radioactief besmette terreinen. 
In januari 1995 is een uitnodiging tot het indienen van voorstellen gepubliceerd met twee 
termijnen: 20 maart 1995 en 28 februari 1996. Op de eerste sluitingsdatum waren 253 
voorstellen voor onderzoek- en opleidingsprojecten ontvangen, met in totaal 1.360 partners, 
d.w.z. gemiddeld 5 à 6 partners per voorstel. Na afloop van de beoordelingsprocedure zijn er 
109 voorstellen geselecteerd, waarvan 102 voorstellen voor onderzoek- en opleidingsprojecten 
en 7 voorstellen voor gecoördineerde werkzaamheden. Aan het eind van het jaar was 3/4 van 
de contracten gesloten. De overige contracten zullen in het eerste halfjaar van 1996 worden 
gesloten. 
In december 1995 is naar aanleiding van de resultaten van de beoordeling van de voorstellen 
die op de eerste sluitingsdatum waren ontvangen een wijziging van de uitnodiging tot het 
indienen van voorstellen gepubliceerd. Door deze wijziging kunnen voor alle 
onderzoekgebieden waarop werkzaamheden voor gezamenlijke rekening worden uitgevoerd, 
nog tot de tweede sluitingsdatum, 28 februari 1996, voorstellen worden ingediend, behalve 
voor gebied A " Verkenning van innovatieve benaderingen", dat reeds volledig werd bestreken 
door de op de eerste sluitingsdatum ontvangen en geselecteerde voorstellen. Bovendien is 
meer gewicht toegekend aan prioritaire thema's en minder aan de onderzoekgebieden die al 
worden bestreken door de op de eerste sluitingsdatum ontvangen en geselecteerde voorstellen. 
Werkprogramma 1996 
Op de tweede sluitingsdatum voor het indienen van voorstellen, 28 februari 1996, waren 148 
voorstellen ontvangen met in totaal 780 partners. De beoordeling van deze voorstellen is 
gepland voor maart en april en de selectie voor juli. De contracten kunnen vóór het eind van 
het jaar worden ondertekend. 
Wat de uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor gecoördineerde werkzaamheden 
betreft, kunnen nog tot 1 november 1997 voorstellen worden ingediend. 
In het eerste kwartaal van 1996 zullen twee grote conferenties worden georganiseerd: één in 
Minsk over de radiologische gevolgen van het ongeval van Tsjernobyl en één in Luxemburg 
over de resultaten van het programma Beheer en opslag van radioactieve afvalstoffen 
(1990-1994). 
63 
Er zullen werkgroepen worden gevormd die zich met een bepaald gebied bezighouden en die 
een aantal onderzoekprojecten bestrijken. In de loop van het tweede halfjaar zullen 
vergaderingen worden gehouden om informatie over de bereikte vooruitgang uit te wisselen. 
13. BEHEERSTE KERNFUSIE 
Lange-termijndoelstelling en strategie van het programma 
De lange-termijndoelstelling van het kernfusieprogramma is "de gezamenlijke ontwikkeling 
van veilige en milieuvriendelijke reactorprototypes"26. Veiligheid en milieu nemen een centrale 
plaats in bij de ontwikkeling van de grote machines die na JET (Joint European Torus) deel 
uitmaken van de geplande strategie om een prototype van een commerciële reactor te 
ontwikkelen: 
- een experimentele reactor ("Next Step") die als algemene doelstelling heeft de 
wetenschappelijke en technologische haalbaarheid van het gebruik van kernfusie-energie 
voor vreedzame doeleinden aan te tonen. De werkzaamheden in verband met het 
gedetailleerde ontwerp (de "Engineering Design Activities" -EDA) van een dergelijke Next 
Step, een tokamak genaamd ITER ("International Thermonuclear Experimental Reactor"), 
worden uitgevoerd in het kader van een vierpartijenovereenkomst tussen Euratom, Japan, 
de Russische Federatie en de Verenigde Staten; 
- een demonstratiereactor (DEMO) waarmee aanzienlijke hoeveelheden elektriciteit kunnen 
worden opgewekt. 
Naast de "Next Step"-activiteiten voorziet de programmabeschikking in activiteiten met het 
oog op de verbetering van de concepten en de technologie op lange termijn. 
Uitvoering van het programma 
In tegenstelling tot de andere O&O-programma's van de Europese Unie kent dit programma 
geen "uitnodigingen tot het indienen van voorstellen" en voorziet de programmabeschikking 
niet in het opstellen van een werkprogramma door de Commissie. Dit is ingegeven door de 
aard van het programma, dat âlk activiteiten omvat die in de Lid-Staten (plus Zwitserland) 
plaatsvinden op het gebied van de beheerste kernfusie met magnetische opsluiting en door het 
feit dat de doelstelling pas op zeer lange termijn kan worden gerealiseerd (een aantal 
decennia), hetgeen betekent dat er sprake is van een voortdurende reeks O&O-activiteiten in 
de loop van de opeenvolgende kaderprogramma's. 
Voor de projecten worden contracten voor onderzoek en technologische ontwikkeling voor 
gezamenlijke rekening gesloten in het kader van associatie-overeenkomsten met de Lid-Staten 
(plus Zwitserland) of organisaties in de Lid-Staten, of via de gemeenschappelijke onderneming 
JET, de NET-overeenkomst (waarbij rekening is gehouden met de deelname van Euratom aan 
Beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek en onderwijs op 
het gebied van de beheerste thermonucleaire fusie (PB L 331 van 21.12.1994). 
64 
ITER-EDA) en andere contracten van beperkte duur, met name met organisaties in Lid-Staten 
waarmee geen associatie-overeenkomst is gesloten. De financiële deelname van de 
Gemeenschap in de lopende uitgaven van de associaties en de contracten van beperkte duur 
is vastgesteld op een uniform percentage van ongeveer 25%. Na raadpleging van het RCPK27 
kan de Commissie de investeringskosten van prioritaire projecten financieren met een uniform 
percentage van ongeveer 45% en bepaalde taken (die niet door de industrie kunnen worden 
uitgevoerd) met maximaal 100%. 
Activiteiten in 1995 
Next Step-activiteiten: 
Ter ondersteuning van ITER-EDA is aan JET en de gespecialiseerde machines van de 
associaties voortgegaan met O&O op het gebied van de plasmafysica en -engineering. Na een 
intensieve reeks experimenten is JET in de tweede helft van 1995 gewijzigd met het oog op 
de installatie van een nieuw type "divertor". Voorts heeft de Commissie bij de Raad een 
voorstel ingediend voor een beschikking28 om JET te verlengen tot eind 1999 (door de Raad 
op 7 mei 1996 vastgesteld29) ten einde aanvullende gegevens te verkrijgen met het oog op 
ITER en vooral ITER-EDA, alvorens tot de laatste bedrijfsfase met D-T over te gaan. In juli 
is de samenwerking op fusiegebied tussen de Commissie en Canada, met name de deelname 
van Canada aan de bijdrage van Euratom aan ITER, geformaliseerd30. In juli is het 
interimverslag van het gedetailleerd ontwerp van ITER ter beoordeling aan de vier 
ITER-partners toegezonden: de Raad Onderzoek heeft de overeenstemmende adviezen van het 
RCPK en het WTC31 in algemene zin goedgekeurd en geoordeeld dat de werkzaamheden om 
het gedetailleerd ontwerp van ITER op te stellen goed verlopen; het interimverslag is in 
december aangenomen door de ITER-Raad die van mening is dat een Next Step zoals ITER 
een noodzakelijke fase is in de ontwikkeling van fusie-energie. Om enerzijds de 
concurrentiepositie van de Unie bij de bouw van ITER te verstevigen en anderzijds de 
mogelijkheid te behouden om een Europese Next Step te ontwikkelen als de samenwerking 
in ITER-verband niet kan worden voortgezet, heeft de Commissie in december een nieuwe 
procedure gestart om Europese ondernemingen en/of groepen ondernemingen te kwalificeren 
voor deelname aan de "15 specifieke technologieën" voor de Next Step (en met name 
ITER-EDA). 
27 Raadgevend Comité voor het Programma Kernversmelting. 
28 COM(95) 234 def. 
29 PB L 117 van 14.5.1996, blz. 9 
30 PB L 211 van 6.9.1995. 
31 Wetenschappelijk en Technisch Comité. 
65 
Verbetering van concepten: 
In de associaties is met de gespecialiseerde machines bijgedragen aan de fysische en 
technologische kennis die nodig is voor de Next Step. Tevens wordt onderzoek gedaan naar 
de verbetering van de concepten - gebaseerd op tokamaks en soortgelijke configuraties - om 
op langere termijn DEMO te kunnen definiëren. Met dit onderzoek wordt ook bijgedragen aan 
de voltooiing van het gedetailleerd ontwerp van de Next Step en aan het voorbereiden van 
het bedrijf ervan. Ter ondersteuning van dit onderzoek zijn nieuwe 
plasmadiagnostiekmethodes ontwikkeld. Er is een begin gemaakt met de modernisering van 
bestaande tokamaks (ASDEX-Upgrade, D, en TORE-SUPRA, F) het project voor een grote 
stellarator (Wendelstein 7-X, D) is gekwalificeerd voor prioritaire financiële steun van de 
Gemeenschap. Ter ondersteuning van de experimentele activiteiten zijn de theoretisch fysische 
activiteiten geconcentreerd op de interpretatie van de experimentele resultaten, de modellering 
van kernfusieplasma's en de ontwikkeling van nieuwe concepten. Met Ierland, Oostenrijk en 
Finland is onderhandeld over de integratie van de fusieactiviteiten van deze landen in een 
associatie-overeenkomst: in maart is een overeenkomst getekend met het Finse Centrum voor 
technologische ontwikkeling (TEKES, dat nu is toegetreden tot de gemeenschappelijke 
onderneming JET). Met Zweden loopt al sinds 1976 een associatie-overeenkomst. De 
onderhandelingen met Ierland en Oostenrijk verlopen voorspoedig. 
Technologie op lange termijn: 
De ontwikkeling van technologie op lange termijn in de geassocieerde laboratoria en de 
industrie is geïntensiveerd en geconcentreerd op een beperkt aantal opties voor de 
* reactoronderdelen. Voor het materiaal is de keuze gevallen op martensitisch staal en voor de 
tritiumkweekmantel zijn er nog slechts twee opties. Bovendien heeft Euratom in het kader van 
een uitvoeringsovereenkomst van het IEA32 deelgenomen aan een conceptuele studie van een 
neutronenbron gebaseerd op de versnelling van deuteronen. Tenslotte is op verzoek van de 
Raad33 en het Parlement een verslag opgesteld over de veiligheids- en milieu-aspecten van 
fusie-energie (SEAFP)34. Deze dieptestudie bevestigt de gunstige eigenschappen van fusie­
energie uit veiligheids- en milieu-oogpunt. 
Werkprogramma 1996 
In de laboratoria zullen verbeteringen van bepaalde bestaande machines worden onderzocht. 
Er zal worden begonnen met de bouw van de grote stellarator Wendelstein 7-X (in 
Greifswald, D) en van een tokamak (MAST, Culham, VK) die in aanmerking komt voor 
prioritaire financiering door de Gemeenschap. Nu de verlenging van JET tot eind 1999 is 
goedgekeurd, zullen op JET divertortests voor ITER worden uitgevoerd; tegen het eind van 
het jaar zijn experimenten met D-T fusieplasma's gepland. 
32 Internationaal Energieagentschap van de OESO (Parijs). 
33 PB L 115 van 6.5.1994. 
34 Safety and Environmental Assessment of Fusion Power. 
66 
Wat de technologie betreft, zullen martensitische staalsoorten worden beoordeeld op hun 
mogelijkheden als constructiemateriaal, met name voor de tritiumkweekmantelmodules voor 
DEMO, die in ITER moeten worden getest. Over de neutronenbron zal in de loop van het jaar 
een verslag van de conceptuele studie verschijnen. Tenslotte zullen bepaalde veiligheids-, 
milieu- en rentabiliteitsaspecten van kernfusiereactoren nader worden bestudeerd. 
In verband met de keuze van de vestigingsplaats van ITER, de vergunningen en de bijdrage 
van de partij waar ITER wordt gevestigd, zal de Commissie technische en financiële 
basishypotheses opstellen om de eventuele kandidaatstelling voor een vestigingsplaats voor 
ITER in Europa te vergemakkelijken. Tenslotte zal de Commissie overeenkomstig de 
programmabeschikking een onafhankelijke, grondige evaluatie van kernfusie laten verrichten, 
met name van: het management en de resultaten van het programma, de vooruitzichten voor 
fusie-energie (met vergelijking met andere energiebronnen) en de strategische opties met 
betrekking tot de Next Step, internationale samenwerking (voornamelijk met ITER), de 
verschillende onderdelen van het programma, de rol van de industrie en andere benaderingen 
van kernfusie. Deze evaluatie moet de nodige gegevens opleveren om de doelstellingen voor 
beheerste kernfusie in het volgende kaderprogramma van Euratom te kunnen bepalen. 
VERVOER 
Activiteiten in 1995 
Voor het programma Vervoer liep de eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen af 
op 15 maart. Er werden 333 voorstellen ontvangen waarvoor voor 489,6 miljoen ecu steun 
gevraagd werd. 109 voorstellen (plus twee aanvragen voor MKB-premies voor de 
verkennende fase) kregen financiering toegekend, waarbij de bijdrage van de Gemeenschap 
117,18 miljoen ecu bedroeg. De verdeling van de voorstellen naar programmasector was als 
volgt: 
Sector Ontvangen Te financieren Bijdrage van de 
voorstellen voorstellen Gemeenschap 
in miljoen ecu 
Strategisch onderzoek 81 28 17.315 
Spoorwegen 18 9 27.950 
Geïntegreerde 
transportketens 18 3 5.000 
Luchtvervoer 45 20 20.250 
Stadsvervoer 66 15 12.700 
Zeevervoer en binnenvaart 71 21 21.960 
Wegvervoer 32 13 11.920 
MKB-premies voor de 
verkennende fase 2 2 0.086 
67 
De verdeling van de aanvragen voor financiering stemde ongeveer overeen met de percentages 
die in de Beschikking van de Raad voor iedere sector waren vastgesteld. Een tweede 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen is gepubliceerd op 15 december (sluitingsdatum 
15 maart 1996). 
Voorbeelden van het soort onderzoek dat ingevolge de eerste uitnodiging tot het indienen van 
voorstellen wordt gefinancierd: 
Ontwikkeling van een Europees beheerssysteem voor het spoorwegverkeer ERTMS 
Het huidige spoorwegverkeer wordt gekenmerkt door vertragingen en belemmeringen bij de 
landsgrenzen. Een van de voornaamste oorzaken daarvan is de verschillende en vaak 
incompatibele nationale signallerings- en beheerssystemen. Zo bestaan er momenteel 13 
verschillende cabinesignalleringssystemen in Europa. Met het onderzoek dat nu onder het 
OTO-programma Vervoer wordt uitgevoerd, wordt een nieuw gemeenschappelijk 
beheerssysteem voor het spoorwegverkeer in Europa ontwikkeld: het European Rail Traffic 
Management System (ERTMS). Dat moet ervoor zorgen dat mettertijd de signallerings- en 
beheerssystemen in heel Europa compatibel en de Europese spoorwegsystemen volledig 
interoperabel worden. Daardoor zullen er ook geen vertragingen door incompatibele systemen 
meer voorkomen. Door een vermindering van dergelijke vertragingen en de daarmee gepaard 
gaande kosten wordt ook de aantrekkelijkheid van het spoorwegvervoer, vooral het 
internationale vervoer, verhoogd en wordt een bijdrage geleverd aan de verbetering van het 
concurrentievermogen van het spoorvervoer in een open vervoermarkt. 
Meer veiligheid voor het zeevervoer 
Vliegtuigen zijn al lang uitgerust met een "zwarte doos", aan de hand waarvan onderzoekers 
de oorzaken van een ongeluk snel kunnen analyseren en maatregelen kunnen worden genomen 
om soortgelijke voorvallen bij andere vliegtuigen te voorkomen. Bij dit onderzoek wordt, op 
basis van deze technologie, een soortgelijk apparaat ontwikkeld voor de scheepvaart, waardoor 
de veiligheid van het zeevervoer wordt verhoogd. Het onderzoek moet niet alleen een stel 
technische basisspecificaties opleveren, die uiteraard aanzienlijk verschillen van de zwarte 
dozen die traditioneel in de luchtvaart worden gebruikt, maar ook het juridisch en 
institutioneel kader analyseren dat nodig is om het systeem met succes te kunnen invoeren. 
Iedere oplossing moet rendabel en conform de internationale voorschriften zijn. De resultaten 
van het onderzoek zullen in grote mate helpen om scheepsrampen zoals er de laatste tijd zijn 
voorgevallen te voorkomen en de veiligheid van de maritieme sector verder te verhogen. 
Strategisch onderzoek 
Het strategisch vervoeronderzoek moet antwoorden geven op belangrijke vragen zoals hoe 
beleidsmaatregelen, bij voorbeeld prijsstelling, van invloed zijn op de mobiliteit en de 
verdeling van het vervoer tussen de vervoerstakken en welk effect het transeuropees 
vervoernetwerk zal hebben op Europa, zowel het milieu-effect als de gevolgen voor het 
algemene leefklimaat van de Europese burger. In de te ontwikkelen scenario's moet rekening 
worden gehouden met de toekomstige technologische prognoses ten aanzien van het 
68 
vervoersysteem, de veranderingen in reis- en distributiepatronen door veranderingen in de 
samenleving en in de industrie, en het effect van een eventuele uitbreiding van de Europese 
Unie op de vervoernetwerken van de EU. Door de ontwikkeling van methodologieën, die een 
Europees database- en informatiesysteem moeten opleveren, zal voor het eerst een algemeen 
strategisch overzicht kunnen worden verkregen van het Europees vervoersysteem in zijn 
geheel. Al deze hulpmiddelen hebben maar één doel: een beter inzicht krijgen in het Europees 
vervoersysteem, waardoor besluiten die van invloed zijn op het vervoer met kennis van zaken 
en met een volledig besef van de effecten ervan kunnen worden genomen. 
In december 1995 hebben de drie onafhankelijke deskundigen die samen het toezichtcomité 
van DG VII vormen hun eerste verslag over het Vervoerprogramma ingediend, dat de periode 
januari-december 1995 bestrijkt. De aandacht ging daarbij vooral uit naar de manier waarop 
het programma was uitgevoerd en beheerd. Hun algemene indruk was dat het programma in 
het algemeen goed was uitgevoerd en beheerd werd door hoogst professioneel en toegewijd 
personeel, met integriteit en een toenemend besef van de behoefte aan visie, dat echter niet 
alle volgens hen noodzakelijke beleidsinitiatieven kon nemen omdat het sterk onderbemand 
was. Het comité deed acht aanbevelingen over de structuur van toekomstige programma's, 
evaluatie- en selectieprocedures van projecten, personeelsbestand en meer flexibiliteit inzake 
financieringsregelingen. 
Onder voorzitterschap van de heer Kinnock zijn de task-forces onderzoek/industrie "Treinen 
en Spoorwegsystemen van de toekomst" en "Intermodaliteit in het vervoer" opgericht. De 
task-forces hebben breed overleg gevoerd met gebruikers van transportmiddelen, 
vervoermaatschappijen, toeleveringsindustrieën en vakbonden. Op 29 september werden voor 
beide task-forces een opdracht en een actieplan goedgekeurd op vergaderingen op hoog niveau 
met vertegenwoordiges van de diverse betrokkenen, onder voorzitterschap van de heer 
Kinnock. Twee brochures met nadere gegevens over de task-forces zijn in november 
gepubliceerd. De volgende werkgebieden worden als belangrijk beschouwd: 
Treinen en Spoorwegsystemen van de toekomst 
de modulaire hogesnelheidstrein; 
het stadsspoorwegennet van de toekomst; 
een Europees systeem voor verkeersbeheer en geïntegreerde passagiers/vracht-logistiek; 
de "virtuele fabriek" - een coöperatief netwerk voor de produktie van spoorvoertuigen 
en -assemblages; 
de trein-luchtpassagierscargo - een bijdrage tot geïntegreerde vrachtvervoerketens; 
begeleidende maatregelen; 
Intermodaliteit in het vervoer 
intermodale vrachtterminal 2000+; 
intermodaal vrachtnetwerk 2000+; 
vervoerstad 2000+; 
de intermodale reiziger 2000+; 
passagierscentrale 2000+; 
onderzoekstudies en ondersteunende activiteiten. 
69 
Werkprogramma 1996 
De werkzaamheden in het kader van de na de eerste uitnodiging aanvaarde voorstellen zullen 
worden uitgevoerd; over het algemeen zijn er geen resultaten te verwachten vóór 1997. 
Een op 30 januari gehouden informatiedag met betrekking tot de tweede uitnodiging tot het 
indienen van voorstellen is bezocht door meer dan 600 onderzoekers. De na de tweede 
uitnodiging ingediende voorstellen, waarvoor door de Gemeenschap een bedrag van ongeveer 
48 miljoen ecu is uitgetrokken, zullen worden geëvalueerd. Afhankelijk van de goedkeuring 
door het Comité Onderzoek Vervoer zullen de contractonderhandelingen voor de aanvaarde 
voorstellen eind dit jaar zijn afgerond. In december zal een derde uitnodiging worden 
gepubliceerd. 
De werkzaamheden van de task-forces onderzoek/industrie die zijn samengebracht onder één 
prioritair thema "Intermodaliteit en interoperabiliteit in het vervoer" zullen worden voortgezet 
voor zover de aanvullende financiering van het vierde kaderprogramma dit toestaat. 
GERICHT SOCIAAL-ECONOMISCH ONDERZOEK 
Activiteiten in 1995 
1. Het programma Gericht sociaal-economisch onderzoek, dat in december 1994 van start 
is gegaan, brengt voor de eerste maal expliciet een sociaal-economische dimensie in het 
kaderprogramma. Het programma beoogt de ontwikkeling van nieuwe kennis die in de 
toekomst meer duidelijkheid zal verschaffen over de besluitvorming op lokaal, nationaal 
en communautair niveau op de drie volgende gebieden: 
Gebied I Evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid 
Gebied II Onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding 
Gebied III Onderzoek naar maatschappelijke integratie en sociale uitsluiting in Europa. 
Op de eerste uitnodiging voor het indienen van voorstellen in maart 1995 zijn 548 
voorstellen binnengekomen, waarvan er 38 geselecteerd zijn voor een bedrag van 
± 20 miljoen ecu, waarvan 12 miljoen ecu in 1995 is toegewezen. In het kader van deze 
voorstellen zal de komende twee, drie jaar aandacht worden besteed aan problematiek 
op de volgende gebieden: 
systemen voor onderzoek en innovatie in Europa; technologie en werkgelegenheid 
(met inbegrip van de kennis-intensieve diensten); methoden voor het opzetten, 
sturen en evalueren van W&T-beleid; herstructurering van W&T; en 
samenwerking met derde landen (gebied I); 
betere vormen van en experimenten op het gebied van kleuteronderwijs, 
pedagogische innovatie en de rol van de nieuwe technologieën, evaluatie van de 
doeltreffendheid van universiteiten als instelling, onderwijs en opleiding voor het 
werk (gebied II); 
70 
beschrijving en analyse van situaties van sociale uitsluiting en de beste methoden 
om die te verhelpen. 
De contractonderhandelingen zullen in 1996 worden afgerond en de eerste resultaten 
hiervan worden eind 1996 verwacht. 
Ter completering van de activiteiten van het eerste gebied is in november 1995 het 
ETAN-netwerk (European Technology Assessment Network) opgezet, dat nu dus in de 
beginfase verkeert. 
Met het oog op de uitwisseling van informatie en om samenhang en complementariteit 
te bewerkstelligen tussen de activiteiten van het GSEO-programma en de 
sociaal-economische activiteiten van de overige specifieke programma's van het 
kaderprogramma is in februari een gemeenschappelijke werkgroep opgericht. Na een 
voorlopige analyse zal een samenvattend rapport worden opgesteld van de onder het 
vierde kaderprogramma vallende sociaal-economische activiteiten. 
Met name is binnen de Commissie een nauwe samenwerking tot stand gebracht met de 
activiteiten van gebied I en het IPTS (Instituut voor technologische prognose van het 
GCO), XIII-D (Verspreiding en exploitatie van de resultaten van de OTO-activiteiten, 
overdracht van technologie en innovatie) en EUROSTAT, die regelmatig deelnemen aan 
de vergaderingen van het ETAN-netwerk. DG XXII (Onderwijs, opleiding en 
jeugdzaken) staat in nauw contact met de activiteiten van gebied II. Bepaalde activiteiten 
van gebied II worden voortgezet door de task-force Multimedia (een werkgroep is met 
haar werkzaamheden begonnen). Tenslotte is DG V (Werkgelegenheid, industriële 
betrekkingen en sociale zaken) nauw betrokken bij de activiteiten van gebied III inzake 
sociale uitsluiting en bij de andere gebieden wat de werkgelegenheidsvraagstukken 
betreft. Er wordt gestudeerd op een protocol voor samenwerking tussen DG V en 
DG XII-H 
Enkele moeilijkheden 
De uitvoering van het programma is zonder bijzondere moeilijkheden verlopen. Gezien het 
geringe succes van de eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen (van de 548 
binnengekomen voorstellen zijn er 38 aanvaard) dient de tweede voor 1996 geplande 
uitnodiging beter gericht te zijn. De belangstelling vanuit het bedrijfsleven is marginaal, maar 
dat komt door het speciale karakter van de in dit programma behandelde onderwerpen. Toch 
zou de reeds nu voorziene deelname door gebruikers aan een aantal projecten in de toekomst 
moeten toenemen. 
Werkprogramma 1996 
\ 
V^ior de eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen bestond grote belangstelling, die 
resulteerde in een aantal voorstellen dat te groot was voor de beschikbare middelen. Met het 
oog op een betere concentratie van de beperkte middelen van het programma rond belangrijke 
gebieden die niet door de eerste uitnodiging zijn bestreken zal de tweede uitnodiging die 
gepland is voor de zomer van 1996, onder meer gericht zijn op de volgende gebieden: 
71 
Gebied I - innovatie, werkgelegenheid en groei 
- nieuwe ontwikkelingen op wetenschappelijk en technologisch gebied, de 
kwaliteit van het leven en de organisatie van de maatschappij. 
Gebied II - onderwijs en opleiding, arbeidsmarkt en werkloosheid (levenslang leren) 
- onderwijs en opleiding en opkomst van de informatiemaatschappij 
- de toegankelijkheid van onderwijs en opleiding voor kansarme groepen. 
Gebied III - oorzaken van sociale uitsluiting, met name werkloosheid 
- evaluatie van het effect van het gevoerde sociale integratiebeleid 
- horizontale activiteiten en onderzoekinfrastructuur. 
Om meer inzicht te verkrijgen in de problematiek van de werkgelegenheid en de 
kennismaatschappij zal het onderzoek op bepaalde gebieden vanuit verschillende invalshoeken 
moeten plaatsvinden. 
Met het oog op consolidatie van het lopende onderzoek staan de netwerken rond de projecten 
van gebied I dit jaar klaar om antwoorden te geven op vragen in verband met in de toekomst 
te voeren communautair en nationaal beleid zoals: 
(i) Welke lessen kunnen worden geleerd uit de verschillende benaderingen van de 
innovatiesystemen? 
(ii) Welke weg dient te worden gevolgd naar een op de "vraag" gebaseerd W&T-beleid? 
(iii) In hoeverre kunnen de verschillende nationale initiatieven op het gebied van verkennend 
technologisch onderzoek bijdragen tot het W&T-beleid van de EU? 
Na afloop van de activiteiten zullen samenvattingen worden opgesteld die gebruikt kunnen 
worden bij de voorbereiding van het vijfde kaderprogramma. Andere onderwerpen die nog 
in studie zijn en in 1996 aan de orde zouden kunnen komen zijn: verspreiding en toepassing 
van technologie, de lessen die kunnen worden geleerd uit de verschillende experimenten met 
doelgericht onderzoek (mission-oriented research) die analoog zijn aan de aanpak van de task-
forces. 
TWEEDE ACTIVITEIT VAN HET VIERDE KADERPROGRAMMA 
INTERNATIONALE SAMENWERKING OP OTO-GEBIEP 
Activiteiten in 1995 
Internationale samenwerking wordt steeds meer een dimensie die van essentieel belang is voor 
de activiteiten van de EU op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling 
(OTO). In verband hiermee is het vierde kaderprogramma (1994-1998) vernieuwd met een 
specifiek OTO-programma "Samenwerking met derde landen en internationale organisaties" 
(INCO). 
72 
Dit programma dat in 1995 voor het eerst in werking trad, vormt nu het kader waarin de tot 
nu toe verspreide samenwerkingsactiviteiten op onderzoekgebied zijn samengebracht (COST, 
EUREKA, PECO, COPERNICUS, ISC, STD). 
Dat er steeds meer belang wordt gehecht aan internationale wetenschappelijke samenwerking 
heeft uiteenlopende oorzaken: de opkomst van nieuwe over de hele wereld verspreide 
onderzoekcentra, het ontstaan van wereldomvattende problemen (gezondheidszorg, milieu...), 
stijgende onderzoekkosten (energie, ruimte...), de wens om toegang te krijgen tot nieuwe 
markten door samenwerking in het kader van een mondiale liberalisering van de handel 
(WTO, ALENA, MERCOSUR...), de ontwikkeling van de informatiemaatschappij... 
Voorts heeft Europa veel te winnen bij samenwerking op W&T-gebied met partners in derde 
landen: vaststelling van grensverleggende thema's, toegang tot informatiebronnen, know-how, 
apparatuur, markten en verbetering van het economisch concurrentievermogen. 
Uitgaande van de basisbeginselen van "wederzijds voordeel" en "subsidiariteit" is het 
INCO-programma zo opgebouwd dat de verschillende aard van de 
samenwerkingsdoelstellingen erin tot uiting komt naargelang van de partners, die in vier 
doelgroepen verdeeld zijn: de overige Europese kaders voor wetenschappelijke en 
technologische samenwerking (COST, EUREKA, internationale organisaties...); Midden- en 
Oost-Europa en de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie (LMOE, 
NOS), de niet-Europese geïndustrialiseerde landen en de ontwikkelingslanden (OL). 
Het INCO-programma heeft in 1995 een goede start gekend dank zij de toepassing van de 
verschillende daarin ingebouwde instrumenten zoals dialoog, gecoördineerde werkzaamheden, 
werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, begeleidende of ondersteunende maatregelen 
(studies, conferenties...), alsmede in bepaalde gevallen steun voor de deelname door derde 
landen aan andere specifieke programma's van het vierde kaderprogramma (MLOE, NOS, 
OL). 
In het kader van de Europese Economische Ruimte zijn IJsland en Noorwegen, die sinds 
1 januari 1994 bij de EER zijn aangesloten, en Liechtenstein, dat lid is sinds 1 mei 1995, 
nauw betrokken bij de specifieke programma's van het vierde kaderprogramma. 
De voornaamste doelstellingen ter verwezenlijking waarvan deze activiteit is opgezet zijn: 
versterking van de wetenschappelijke en technische grondslag van de EU en vergroting 
van de meerwaarde van de Europese onderzoekinspanning in het perspectief van 
wederzijds belang. 
In deze geest werd 1995 gekenmerkt door een actief beleid van onderhandelingen over 
overeenkomsten die uitbreiding beoogden van de samenwerking met verschillende partners: 
Zwitserland, Canada, VS, Zuid-Afrika, Israël... Enkele overeenkomsten zijn reeds ondertekend. 
Dat is bij voorbeeld het geval met de overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en 
Canada en de samenwerkingsovereenkomst inzake O&O op het gebied van de controle van 
de nucleaire veiligheid die met de Verenigde Staten is gesloten. De overeenkomst met Israël 
betrekt dit land bij alle specifieke niet-nucleaire programma's van het vierde kaderprogramma. 
Naast deze initiatieven zijn er een groot aantal contacten tot stand gebracht: task-force 
73 
EG/Verenigde Staten voor onderzoek op het gebied van biotechnologie; bezoek van mevrouw 
Cresson aan Tokyo met als resultaat opvoering van het gemeenschappelijk industrieel en 
seismisch onderzoek en verhoging van het aantal onderzoekbeurzen waarmee Europese 
wetenschappers en ingenieurs naar Japan kunnen worden uitgezonden; deelname aan de 
achtste vergadering van de Carnegiegroep die bestaat uit de ministers van onderzoek van de 
zeven belangrijkste geïndustrialiseerde landen en de Commissie. 
Daarnaast is het streven naar coördinatie op Europees niveau van het op nationaal niveau 
gefinancierd onderzoek voortgezet. Er zijn 19 nieuwe COST-acties van start gegaan waarmee 
het totaal aantal acties, die 17 onderzoekgebieden bestrijken, op 123 is gekomen. Voorts is 
op pragmatische wijze voortgewerkt aan een betere coördinatie tussen de Gemeenschap en 
het paneuropees initiatief EUREKA. De nauwe banden tussen de communautaire programma's 
MAST (Mariene wetenschappen en technologieën) en IMT (Industrie- en 
materiaaltechnologie) en de activiteiten EUREKA EUROMAR en FAMOS-FACTORY, zijn 
voorbeelden van efficiënte coördinatie. De Commissie nam in 1995 deel aan 13 projecten en 
9 overkoepelende EUREKA-initiatieven. Van bepaalde projecten, met name van het GCO, 
heeft de Commissie de leiding in handen. Voorts zijn de banden versterkt tussen de 
Gemeenschap en diverse Europese onderzoekorganisaties (bij voorbeeld de Europese 
organisatie voor kernonderzoek - CERN -, het Europees ruimte-agentschap - ESA). Verder 
is een administratieve overeenkomst gesloten tussen de Commissie en het Europees 
Laboratorium voor Moleculaire Biologie (ELMB). 
bijdragen tot de oplossing van de regionale problemen van de MOE/NOS-landen door 
voorbereiding van de toetreding van de geassocieerde MOE-landen: 
Met het oog hierop heeft in de marge van de Raad Onderzoek van 9 juni 1995 een eerste 
informele ontmoeting plaats gevonden tussen de ministers van Onderzoek van de EU en die 
van de LMOE en de geassocieerde Baltische Staten. Op deze eerste vergadering in de vorm 
van een "gestructureerde dialoog" heeft men de gebieden omschreven die voor deze landen 
van prioritair belang zijn (milieu, gezondheidszorg, energie, biotechnologie...). 
Op basis hiervan, en na een intensieve informatiecampagne in de betrokken landen, is een 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen gepubliceerd. Hierop is gereageerd met 2.000 
voorstellen die momenteel worden geëvalueerd. Ook konden in 1995 deelnames aan de 
overige programma's van het vierde kaderprogramma worden gefinancierd, hoewel het aantal 
daarvan beperkt moest blijven omdat er weinig geld beschikbaar was. Bovendien is er bij de 
Raad een mededeling ingediend met betrekking tot de vooruitzichten voor samenwerking op 
OTO-gebied met de NOS, en de Raad heeft afgesproken dat de deelname door de 
Gemeenschap aan de Associatie ter bevordering van de samenwerking met de wetenschappers 
van de onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie (INTAS) tot aan het einde van 
het vierde kaderprogramma zal worden voortgezet. Eind 1995 verleende deze organisatie voor 
in totaal 46 miljoen ecu financiële steun aan ongeveer 1.000 gemeenschappelijke 
onderzoekprojecten, welke zowel de exacte en natuurwetenschappen als de economische en 
menswetenschappen bestreken. Het Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie 
(ICWT) heeft haar werkzaamheden voortgezet op het gebied van de omschakeling van 
militaire onderzoekers van de voormalige Sovjet-Unie tot civiele activiteiten (bij dit 
programma zijn sinds 1994 in totaal 11.000 wetenschappers en ingenieurs betrokken, waarvan 
er 3.000 behoorden tot de harde kern van de onderzoekers van de wapenindustrie). Wij 
74 
vermelden hier ook nog even de vergadering van de EU/LMOE, die was gewijd aan het 
thema informatiemaatschappij en het komende jaar een vervolg zal krijgen. 
het door wetenschappelijke samenwerking ondersteunen van het ontwikkelingshulpbeleid 
van de EU: 
Door samenwerking op de drie voornaamste gebieden (gezondheidszorg, landbouw en beheer 
van natuurlijke hulpbronnen) wordt getracht tegemoet te komen aan de essentiële behoeften 
van deze landen. In 1995 liepen er nog ongeveer 800 contracten in het kader van vroegere 
initiatieven als Wetenschap en technologie voor ontwikkelingslanden (STD3), Internationale 
wetenschappelijke samenwerking (ISC) en het initiatief ter bevordering van de samenwerking 
op onderzoekgebied tussen de EG en de Middellandse-Zeelanden - Avicenne. Na een nieuwe 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen, (INCO-DC) in maart 1995 in het kader van het 
vierde kaderprogramma, zijn meer dan 20 onderzoekprojecten - waarbij meer dan 150 partners 
betrokken waren - geselecteerd uit 77 voorstellen, waarvoor 12 miljoen ecu op de begroting 
van 1995 was uitgetrokken. De twee voornaamste onderzoekterreinen zijn de gezondheid van 
dieren en voor wat de gezondheid van de mens betreft, vaccins. In reactie op het tweede deel 
van de eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen zijn nog eens 821 in aanmerking 
komende voorstellen binnengekomen, met name op het gebied van 
landbouw/agro-voedingsmiddelen, beheer van duurzame hulpbronnen, gezondheidszorg en 
informatie- en communicatietechnologieën...). 
In verband met de in 1995 verrichte werkzaamheden noemen wij verder een document van 
de diensten van de Commissie met betrekking tot het Europees initiatief inzake agronomisch 
onderzoek ten behoeve van de ontwikkeling, dat dient ter voorbereiding van een mededeling 
over dit onderwerp. Verder zijn er 22 seminars georganiseerd over allerhande onderwerpen 
(tropische geneeskunde, visserij, biotechnologie...) met het oog op verspreiding van 
onderzoekresultaten of de omschrijving van prioriteiten voor toekomstige werkzaamheden (bij 
voorbeeld het seminar van Sophia Antipolis van maart 1995 over "het Europa van het 
onderzoek en het Middellandse-Zeegebied", dat heeft bijgedragen tot de voorbereiding van 
de Euro-mediterrane conferentie van Barcelona van november 1995). 
het op gang brengen van breed overleg over internationale samenwerking op 
OTO-gebied: 
Bij de Raad is een algemene Mededeling ingediend over "de vooruitzichten voor 
internationale samenwerking op OTO-gebied". Hierin wordt met name versterking voorzien 
van de externe dimensie van het OTO-beleid van de EU, dat vanuit verschillende 
invalshoeken - bilaterale, multilaterale, regionale en globale samenwerking - is opgezet. De 
nadruk wordt bij voorbeeld ook gelegd op de noodzaak van een uitgebreidere deelname door 
de industrie aan activiteiten op het gebied van internationale wetenschappelijke samenwerking 
of op het belang van het gebruik van andere communautaire fondsen (PHARE, TACIS, 
MEDA, conventie van LOME...) voor steunverlening voor onderzoek ten behoeve van de 
LMOE, de Middellandse-Zeelanden, de NOS en de ontwikkelingslanden. Het overleg zal 
worden voortgezet over deze tekst, die belangrijk is voor de toekomst en waarover door de 
Raad op 25 maart 1996 een resolutie is aangenomen. 
75 
Werkprogramma 1996 
De hoofdlijnen van de in 1996 uit te voeren activiteit zijn: 
voortzetting van de uitvoering van het specifiek programma op het gebied van 
internationale samenwerking, met beheer van wat reeds bereikt is: 
Deze beleidslijn omvat bij voorbeeld het volgen van de lopende contracten, het beheer van 
de verschillende nieuwe uitnodigingen tot het indienen van voorstellen met betrekking tot de 
ontwikkelingslanden en de MOE/NOS-landen of met betrekking tot de beurzen voor Japan 
en Korea; voorts wordt onder meer de coördinatie verzorgd van nationale activiteiten in het 
kader van COST of de voortzetting van de via INTAS en CIST aan de LMOE verleende 
steun. 
uitbreiding van het gebied van internationale samenwerking in het duidelijk belang op 
lange termijn van het Europees OTO: 
Dit dient te gebeuren door middel van de uitvoering van de bestaande bilaterale 
overeenkomsten en onderhandelingen over nieuwe samenwerkingsovereenkomsten op 
W&T-gebied (bij voorbeeld EU/Zwitserland; EU/VS; EU/Zuid-Afrika...), door de opstelling 
van drie nieuwe mededelingen over samenwerking op OTO-gebied met betrekking tot de 
geassocieerde LMOE, de landen in opkomst en de Middellandse-Zeelanden , alsmede de 
deelname aan diverse manifestaties: EUREKA-ministerconferentie, tweede W/T-forum 
EU/Japan, bijeenkomst van het Megascience- forum en de Carnegiegroep... 
optimalisering van de kostenefficiëntie van het specifiek programma voor internationale 
samenwerking: 
Dit dient te gebeuren door versterkte coördinatie bij het beheer van het programma door 
inschakeling van task-forces, hetgeen ook een middel is om de internationale samenwerking 
op de daardoor bestreken gebieden uit te breiden, en door een versterkte koppeling met andere 
directoraten-generaal die complementaire activiteiten (PHARE, TACIS, MEDA, conventie van 
LOME...) beheren. Bij dit alles dient ook de buitenlandse beleiddimensie van het OTO-beleid 
van de Lid-Staten en de EU te worden gevoegd in het kader van de dynamiek van recente 
topconferenties (Euro-mediterrane, EU-VS-, en Euro-aziatische topconferenties). 
versterking van de coördinatie tussen de activiteiten van de Europese Unie en die van 
de Lid-Staten inzake samenwerking op OTO-gebied met derde landen: 
Er wordt gewerkt aan een studie over dit onderwerp, getiteld INCOPOL. 
76 
DERDE ACTIVITEIT VAN HET VIERDE KADERPROGRAMMA 
VERSPREIDING EN EXPLOITATIE VAN DE RESULTATEN 
Activiteiten in 1995 
Het bij de derde activiteit behorende specifiek programma (het "INNOVATIE"-programma) 
is op 15 december 1994 door de Raad vastgesteld35. 
Door de aard van de activiteiten en het horizontale karakter ervan neemt dit programma een 
centrale plaats in in de concurrentieproblematiek en vormt het een rechtstreekse bijdrage tot 
de verwezenlijking van de doelstellingen van het kaderprogramma als omschreven in 
artikel 130 F van het Verdrag. 
In 1995 is een begin gemaakt met de uitvoering van de meeste activiteiten die vermeld staan 
in het werkprogramma dat begin dat jaar is vastgesteld. De belangrijkste activiteiten zijn: het 
netwerk van Innovation Relay Centres en de informatiedienst betreffende communautaire 
onderzoek- en ontwikkelingswerkzaamheden (CORDIS). 
De taak van de Relay Centres is uitgebreid ten opzichte van de eerste opzet in het kader van 
het Value-programma en is nu omgevormd tot een vraag-gebaseerde benadering die rekening 
houdt met de behoeften van de industriële structuur. Naast informatievoorziening over het 
communautaire OTO zijn de Relay Centres nu vooral belast met exploitatie, 
technologie-overdracht en innovatie. 
Door een nieuwe taakomschrijving zullen de Relay Centres "steunpunten" in een regio 
worden, die toegang verschaffen tot de vereiste kennis ter ondersteuning van exploitatie, 
technologie-overdracht en innovatie-activiteiten van het MKB in die regio. Als gevolg van de 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen36 (sluitingsdatum 15 maart 1995) is het netwerk 
van relais-centra aanzienlijk versterkt en bestond het eind 1995 uit 52 centra, tegenover 32 
aan het einde van het derde kaderprogramma, waardoor in 1995 betalingsverplichtingen voor 
in totaal ongeveer 23 miljoen ecu dienden te worden aangegaan. 
Voor CORDIS is medio 1995 een bericht van aanbesteding37 gepubliceerd voor de permanente 
exploitatie en de verdere uitbouw van het systeem dat reeds tijdens het derde kaderprogramma 
was opgezet. Daardoor zal het systeem de komende drie jaar verder kunnen worden 
ontwikkeld door verbetering van de algemene kwaliteit en de gebruikersinterface van de 
databanken, het gebruik van nieuwe informatiekanalen en het inbouwen van verbindingen met 
andere Europese bronnen van OTO-informatie. 
35 PB L 361 van 31.12.1994, blz. 101. 
36 PB C 12 van 17.1.1995, blz. 9. 
37 PB C 136 van 3.6.1995, blz. 23. 
77 
Eind 1995 waren dus de twee belangrijkste onderdelen van de Europese infrastructuur voor 
verspreiding en exploitatie operationeel en klaar om bij te dragen tot verdere benutting door 
de industrie - en speciaal door het MKB - van communautaire en nationale OTO-resultaten. 
Naast bovengenoemde activiteiten zijn in 1995 nog andere activiteiten begonnen waarbij het 
MKB was betrokken. Voorbeelden daarvan zijn technologie-overdracht- en 
valideringsprojecten. Deze projecten hebben tot doel moderne technologieën die in een 
bepaalde sector of regio van de Gemeenschap worden gebruikt over te dragen naar bedrijven 
in een andere sector of regio waar ze nog niet worden gebruikt, respectievelijk het 
innovatiepotentieel van OTO-resultaten, en dan vooral op andere terreinen dan op welke deze 
resultaten oorspronkelijk zijn verkregen te valideren. Voor beide soorten projecten is op 
15 maart 1995 een uitnodiging tot het indienen van voorstellen gepubliceerd, die heeft 
geresulteerd in de selectie van 100 projecten, waarvan er 60 door MKB-bedrijven worden 
gecoördineerd. Hierbij zijn in totaal ongeveer 300 MKB-bedrijven betrokken. De 100 
projecten zullen ook worden gebruikt als proefbanken voor het demonstreren van 
transnationale technologie-overdracht- en valideringsmechanismen. De projecten bestaan uit 
een kleine definitiefase en, indien deze succesvol is, een grote uitvoeringsfase. De 
betalingsverplichtingen in 1995 hadden enkel betrekking op de definitiefasen van deze 100 
projecten en beliepen ongeveer 7 miljoen ecu. 
Nog een voorbeeld zijn de accountantscontroles van de regionale infrastructuren ter 
ondersteuning van innovatie en technologie-overdracht. Het doel van deze controles is waar 
mogelijk het functioneren van die infrastructuren te verbeteren, met name om ze beter af te 
stemmen op de behoeften van het MKB in de betreffende regio. Momenteel voeren 65 na de 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen geselecteerde regio's deze controles uit. Hun 
werkzaamheden worden ondersteund door zowel het Innovatieprogramma als het door het 
EFRO krachtens artikel 10 gevoerd regionaaf beleid. 
Na het verzoek van de Raad en het Europees Parlement om een nauwe coördinatie tot stand 
te brengen tussen de verspreidings- en exploitatie-activiteiten van de specifieke programma's38 
van de eerste activiteit met die van de derde activiteit is in 1995 een beide programma's 
omvattend coördinatie- en planningmechanisme opgezet, dat nu tastbare resultaten begint op 
te leveren. 
Een voorbeeld daarvan is het gemeenschappelijk ontwikkelen en testen van een prototype van 
interactieve multimediapresentatie van communautaire OTO-resultaten, dat uiteindelijk door 
CORDIS zal worden gesteund. Met dit hulpmiddel zal de verspreiding en exploitatie van 
communautaire OTO-resultaten zich verder uitbreiden tot buiten de bedrijven en de 
wetenschappelijke gemeenschap die rechtstreeks betrokken zijn geweest bij de 
onderzoekwerkzaamheden waaruit de OTO-resultaten zijn voortgekomen. 
In het kader van de eerste activiteit wordt een bedrag dat overeenstemt met ongeveer 1 % van de totale 
begroting van het vierde kaderprogramma besteed aan verspreiding en exploitatie van de resultaten. 
78 
Een ander voorbeeld is de exploitatie van communautaire OTO-resultaten door derden. De 
aandacht zal speciaal komen te liggen op die OTO-projecten die resultaten bereiken welke om 
willekeurige redenen niet of niet uitsluitend door de projectpartners zelf kunnen worden 
geëxploiteerd. 
Het Innovatieprogramma heeft ook een hoofdrol gespeeld bij de totstandkoming van het 
Groenboek over innovatie dat in december 1994 door de Commissie is goedgekeurd. 
Doelstelling daarvan is aan te geven welke factoren innovatie in de Gemeenschap bevorderen 
of belemmeren en op alle besluitvormingsniveaus - regionaal, nationaal en communautair -
concrete activiteiten op korte en middellange termijn voor te stellen die de innovatiecapaciteit 
in de Europese Unie zullen verhogen. Daarom behandelt het Groenboek naast onderzoek en 
technologie ook onderwijs en opleiding, de mobiliteit van personen en ideeën, wet- en 
regelgeving en financiering, vooral met risicokapitaal. 
Werkprogramma 1996 
De tenuitvoerlegging van het innovatieprogramma in 1996 zal ook uitnodigingen tot het 
indienen van voorstellen omvatten op het gebied van financiële activiteiten, bevordering van 
innovatiebeheerstechnieken, voorlichting van het publiek van onderzoek en technologie en 
voortzetting van de OPET (organisaties ter bevordering van energietechnologieën) omvatten. 
De coördinatie van programma's voor verspreiding en exploitatie van door de Europese Unie 
gesponsorde O&O-resultaten zal ook worden voortgezet. Bovendien zullen ad hoc 
verspreidings- en exploitatiediensten worden verleend ter ondersteuning van alle 
communautaire beleidssectoren. 
Voorts wordt op basis van de richtsnoeren van een stuurgroep nagedacht een 
gemeenschappelijke methodologische basis voor de evaluatie van de OTO-projectresultaten. 
VIERDE ACTIVITEIT VAN HET VIERDE KADERPROGRAMMA 
OPLEIDING EN MOBILITEIT VAN ONDERZOEKERS 
Activiteiten in 1995 
1, Inleiding 
In 1995 is het programma "Opleiding en mobiliteit van onderzoekers" (OMO), dat bij de 
beschikking van de Raad van 19 december 1994 was vastgesteld, uitgevoerd. 
Aangezien de goedkeuring door het Parlement en de Raad van het programma veel sneller 
is verlopen dan bij het vorige programma "Menselijk potentieel en mobiliteit" (MPM), zal het 
budget over vier jaar worden gespreid in plaats van over 30 maanden, zoals bij het MPM-
programma het geval was. 
79 
Het werkprogramma voor het jaar 1995 is de tenuitvoerlegging van de. door de Raad 
vastgestelde tekst en in dit programma zijn de bij de uitvoering van het MPM-programma 
opgedane ervaringen verwerkt. De meest opvallende wijzigingen zijn: 
concentratie van de netwerkactiviteit in een kleiner aantal contracten; 
in de activiteit "Toegang tot grote onderzoekinstallaties" worden voor de eerste maal 
gezamenlijke onderzoekprojecten met betrekking tot verbetering van de installaties 
opgenomen; 
omschrijving van een regeling (gebaseerd op compensatie van de fiscale en sociale 
lasten in de Lid-Staten) voor de inkomens van bursalen in de verschillende Lid-Staten 
van de Europese Unie; 
financiering van praktijkcursussen en zomercursussen in het kader van de activiteit 
"Euroconferenties en begeleidende maatregelen" en uitvoering van diepgaander analyses 
van de invloed die het programma op korte, middellange en lange termijn zal hebben; 
verhoogde deelname van de industrie terwijl beter rekening wordt gehouden met de 
doelstellingen op het gebied van samenhang. 
Het OMO-programma is evenals de vorige programma's SCIENCE, "Grote 
onderzoekinstallaties" en MPM gebaseerd op het "vrije" (bottum-up) onderzoek, dat gericht 
is op door de onderzoekers zelf omschreven oogmerken en los staat van elke bij het begin van 
het programma van te voren vastgestelde doelstelling. Hierin verschilt het van alle overige 
communautaire O&O-programma's van het vierde kaderprogramma. 
Zonder verandering te brengen in dit concept, waarmee de verbeeldingskracht van de 
onderzoekers volledig wordt benut, zijn nieuwe maatregelen genomen om een grotere 
deelname van de industrie aan het programma te bevorderen (meer industriële onderzoekers 
in de wetenschappelijke beoordelingscomités en opening van ruimere communicatiekanalen 
met de industrie). 
Wat de samenhang aangaat, geven de bij de selecties in 1995 verkregen resultaten een 
aanzienlijke stijging te zien van het aantal onderzoekers uit minder welvarende regio's dat aan 
het programma deelneemt. Dit is bereikt zonder dat geraakt is aan de wetenschappelijke 
kwaliteitseisen waarop het communautaire onderzoekbeleid gebaseerd is. 
2. De verschillende activiteiten inzake "Opleiding en mobiliteit van onderzoekers" 
In 1995 zijn zeven uitnodigingen tot het indienen van voorstellen gepubliceerd die hebben 
geleid tot de evaluatie van 91 onderzoeknetwerken, de goedkeuring van 84 projecten ter 
verbetering van de toegang van onderzoekers tot grote onderzoekinstallaties, de toekenning 
van 582 beurzen voor opleiding door onderzoek (pre-doctoraal en post-doctoraal) en de 
financiering van 55 contracten voor Euroconferenties, praktijkcursussen en begeleidende 
maatregelen. Van de voor de hele programmaduur voorziene 750 miljoen ecu zijn er nu 
80 
115 miljoen ecu vastgelegd. 
De 91 onderzoeknetwerken die in 1995 voor financiering zijn voorgesteld en waarmee een 
bedrag is gemoeid van 150 miljoen ecu, omvatten meer dan 700 onderzoekteams (5.000 
wetenschappers) waaraan ongeveer 2.500 jonge onderzoekers zullen worden verbonden. De 
contractonderhandelingen en de bijbehorende aanwervingen zijn aan de gang. De contractduur 
bedraagt gemiddeld vier jaar. 
Voor de 84 contracten voor "grote installaties" is een bedrag van 72 miljoen ecu uitgetrokken. 
Deze contracten, die elk drie jaar duren, zullen ongeveer 4.000 Europese onderzoekers 
toegang geven tot grote Europese onderzoekinstallaties. 
Het budget voor de 582 contracten voor opleiding door onderzoek bedraagt 47,8 miljoen ecu, 
een bedrag dat in 1995 volledig is vastgelegd. Deze contracten, waarvan de duur varieert van 
drie maanden tot driejaar, geven jonge Europese onderzoekers de kans op een opleiding door 
en ten behoeve van het onderzoek in de beste laboratoria van de Europese Unie. Van 
genoemde 582 contracten zijn er 146 toegekend aan onderzoekers die afkomstig zijn uit 
minder welvarende regio's in de Europese Unie. Ongeveer 10% van de middelen voor de 
activiteit "opleiding door onderzoek" is bestemd voor de "terugkeerbeurzen" waarmee de 
bursalen uit minder welvarende regio's in de Unie (regio's van doelstelling 1) die een 
OMO-beurs van twee jaar hebben genoten een beurs voor nog een jaar kunnen krijgen op 
voorwaarde dat ze terugkeren naar hun regio van herkomst om de verworven kennis daar toe 
te passen; door de Commissie zijn in 1995 58 bursalen uit minder welvarende regio's 
geselecteerd, die in 1996 in laboratoria in hun regio van herkomst zullen gaan werken. Bij 
eerder genoemde 582 contracten voor beurzen, komen ook nog 720 nieuwe contracten van 
begin 1996 die zijn beoordeeld en/of waarover is onderhandeld. 
In het kader van de 55 contracten voor Euroconferenties en begeleidende maatregelen waartoe 
door de Commissie in 1995 is besloten zullen ongeveer 140 Euroconferenties, 
praktijkcursussen en zomercursussen (gemiddeld 2,5 bijeenkomsten per contract) kunnen 
worden verwezenlijkt, waaraan door meer dan 14.000 Europese wetenschappers - van wie 
ongeveer een kwart jonge onderzoekers - zal worden deelgenomen. De gemiddelde duur van 
dit soort contracten is drie jaar. De beoordeling van de na de uitnodiging van 15 juni 1995 
binnengekomen voorstellen is in december 1995 uitgevoerd. Er zullen ongeveer 65 nieuwe 
contracten voor een bedrag van 5,4 miljoen ecu kunnen worden gefinancierd. 
3. Voortzetting van de activiteiten van de vorige kaderprogramma's op het gebied van de 
mobiliteit van de onderzoekers en fundamenteel onderzoek 
In het kader van het specifiek programma SCIENCE van het tweede kaderprogramma zijn er 
ongeveer 800 contracten afgesloten, waarvan er 150 nog lopen en in 1996 en 1997 zullen 
worden afgerond. Het beheer van de lopende activiteiten op contractbasis vertegenwoordigt 
een aanzienlijke hoeveelheid werk. 
Voorts heeft DG XII in 1995 verder het beheer gevoerd over het programma "Menselijk 
potentieel en mobiliteit" (1992-1994). De meeste contractuele activiteiten waren dit jaar nog 
81 
niet afgewerkt (639 contracten voor onderzoeknetwerken, 667 contracten voor "toelagen aan 
instellingen", 1.034 contracten voor "toelagen aan personen", 67 contracten inzake "grote 
installaties" en 310 contracten voor "Euroconferenties") en zullen in 1997 en 1998 worden 
afgerond. 
4. Coördinatie van alle communautaire opleidingsactiviteiten 
Deze coördinatie, waarmee de verantwoordelijken voor het programma "Opleiding en 
mobiliteit van onderzoekers" zijn belast, omvat de toepassing van gemeenschappelijke of 
identieke beginselen en regelingen op het beheer van de communautaire activiteiten op het 
gebied van opleiding door onderzoek. Het betreft hier: 
alle gemeenschappelijke voorschriften en procedures (uitnodigingen tot het indienen van 
voorstellen, selecties, beschikkingen, contracten, computerverwerking, enz.); 
een informatiedossier dat een algemeen sollicitatieformulier bevat voor alle 
opleidingsbeurzen; 
één ingangsloket voor alle voorstellen voor beurzen voor opleiding door onderzoek van 
de verschillende specifieke programma's van het vierde kaderprogramma; 
één uitgangsloket waarlangs alle aan de selectiebesluiten verbonden schriftelijke 
procedures passeren en samenkomen; 
het regelmatig organiseren van vergaderingen voor coördinatie en overleg met de 
betrokken diensten. 
De fiscale en sociale lasten waaraan de communautaire beurzen zijn onderworpen verschillen 
per Lid-Staat aanzienlijk. Het gevolg hiervan bij de uitvoering van het vorige programma 
("Menselijk potentieel en mobiliteit") was dat de voorwaarden voor opname in het 
ontvangende land ongelijk en vaak onrechtvaardig waren. Op verzoek van de Raad heeft de 
Commissie voor het OMO-programma een voorlopige regeling opgesteld die is gebaseerd op 
de in het ontvangende land geldende wettelijke financiële en sociale voorwaarden, waardoor 
deze ongelijkheid aanzienlijk wordt verminderd. 
Verder impliceert coördinatie tussen de betrokken DG's (XII, XXII) van de overige 
opleidingsactiviteiten naast de opleiding door onderzoek het organiseren van regelmatig 
overleg tussen de diensten en medewerking aan de opstelling van gidsen en rapporten (bij 
voorbeeld "Citizen First", een groenboek over de belemmeringen voor de mobiliteit, dat in 
1996 in voorbereiding is). 
Werkprogramma 1996 
Alle in voorgaande paragrafen beschreven activiteiten zullen in 1996 op administratief, 
budgettair en wetenschappelijk vlak op de voet worden gevolgd. Eind dit jaar zullen een 
catalogus van de contracten en een eerste lijst van resultaten worden gepubliceerd. 
82 
Tegelijkertijd zullen tien nieuwe uitnodigingen tot het indienen van voorstellen uitgaan voor 
de vier activiteiten van het OMO-programma (voor nadere gegevens zie tabel 8, derde deel 
van dit verslag). 
Op het gebied van de opleidingsbeurzen heeft mevrouw Cresson, het Commissielid dat 
bevoegd is voor wetenschappen en onderzoek en ontwikkeling, het GCO, menselijke 
hulpbronnen, onderwijs, en opleiding en jongeren besloten de naam van mevrouw Curie te 
verbinden aan de opleiding-door-onderzoek-activiteiten van het OMO-programma en van het 
daaraan voorafgaande programma (Menselijk potentieel en mobiliteit), hetgeen zal bijdragen 
tot het scheppen van een duidelijke identiteit voor diegenen die profiteren van de 
OMO-activiteiten. Het is de bedoeling dat de "Marie-Curie-beurzen"-regeling officieel door 
mevrouw Cresson zal worden aangekondigd op een seminar in Brussel waarop een groot 
aantal van de tot nu geselecteerde OMO-bursalen zijn uitgenodigd. Aan de organisatie van 
dit evenement, dat gepland is voor de tweede helft van 1996, wordt gewerkt. 
Tenslotte zullen op het gebied van de "beurzen voor instellingen" van het MPM-programma, 
in het kader van de eerder ondertekende contracten, in 1996 door de Commissie 600 nieuwe 
instellingen worden geselecteerd die voor zo'n beurs in aanmerking zullen komen. De twee 
laatste selecties, in beide gevallen ongeveer 200 bursalen, zullen plaatsvinden in mei en 
september 1996. 
GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK 
Activiteiten in 1995 
Hoofdlijnen 
1995 was voor het GCO het eerste jaar van een nieuwe aanpak. 
In overeenstemming met de conclusies van de Raad van 26 april 1994 betreffende de rol van 
het GCO heeft het centrum in 1995 zowel institutionele als concurrerende activiteiten 
ontplooid. De eerstgenoemde omvatten institutioneel onderzoek en institutionele 
wetenschappelijke en technische ondersteuning van communautair beleid. De concurrerende 
activiteiten omvatten deelname aan werkzaamheden voor gezamenlijke rekening in de 
kaderprogramma's, concurrerende ondersteunende maatregelen voor diensten van de 
Commissie die voor de diverse takken van het beleid van de Unie verantwoordelijk zijn, 
concurrerende activiteiten buiten de kaderprogramma's van de Gemeenschap en 
werkzaamheden onder contract voor externe derden. Bovendien was 1995 het jaar waarin de 
nieuw aangetreden Commissie nieuwe initiatieven startte om betere betrekkingen tussen de 
industrie en het onderzoek tot stand te brengen. In dit verband heeft het Commissielid voor 
onderzoek, mevrouw Cresson, krachtig benadrukt dat de onderzoekresultaten van het GCO 
meer moeten worden gecommercialiseerd en dat meer bekendheid moet worden gegeven aan 
de activiteiten van het GCO. 
83 
Nieuwe uitdagingen: concurrerende activiteiten: Nadat in 1994 al met uitgebreide 
voorbereidingen was begonnen, wist het GCO in 1995 in te spelen op de nieuwe 
mogelijkheden voor concurrerende activiteiten. Samen met partners uit de industrie, 
onderzoekcentra en universiteiten in de gehele Unie en geassocieerde landen zijn naar 
aanleiding van de eerste uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor de nieuwe 
kaderprogramma's meer dan 300 voorstellen ingediend, waarvan 28% is geselecteerd. Tevens 
heeft het GCO voorstellen ingediend voor concurrerende ondersteunende activiteiten en voor 
communautaire programma's buiten de kaderprogramma's, zoals PHARE en TACIS, waar 
contracten werden binnengehaald voor werkzaamheden op het gebied van de nucleaire 
veiligheid in Midden- en Oost-Europa, Rusland en andere nieuwe onafhankelijke staten 
(NOS). Om op deze nieuwe mogelijkheden in te kunnen haken moest het GCO intensieve 
marketingactiviteiten ontplooien. Een en ander werd mogelijk gemaakt door een reeks 
juridische, financiële, budgettaire en administratieve besluiten van de instellingen van de 
Gemeenschap (Raad, Parlement, Commissie). Deze betroffen onder meer de nodige 
amendementen op het financieel reglement voor de begroting van de Europese Unie, die in 
september 1995 zijn vastgesteld. 
Bezoeken van de commissaris: Op 20 juli 1995 heeft Commissaris Cresson haar eerste bezoek 
aan het GCO gebracht. Zij heeft eerst de instituten te Ispra bezocht, vervolgens in september 
het ITU (Transuraneninstituut) in Karlsruhe en in december het IPTS (Instituut technologische 
prognose) in Sevilla. In het IPTS heeft mevrouw Cresson de nieuwe functie van het instituut 
als waarnemingspost voor technologie ingewijd. 
Nieuwe directeuren: In de loop van het jaar hebben vier GCO-instituten, ISEI (Instituut 
systeemengineering en informatica), EI (Instituut milieuzaken), IRSA (Instituut 
teledetectietoepassingen) en IAM (Instituut geavanceerde materialen), een nieuwe directeur 
gekregen, die op advies van de Raad van beheer door de Commissie is benoemd. 
Communicatie: Om de contacten tussen het GCO en de industrie, onderzoekcentra en 
universiteiten te verbeteren, zijn er op initiatief van leden van de Raad van beheer 
informatiedagen georganiseerd in Londen, Athene, Kopenhagen, Milaan en Wenen. Voorts 
zijn er informatie-activiteiten ontplooid in de richting van andere diensten van de Commissie 
in de vorm van onder andere een newsletter en gerichte seminars om meer bekendheid te 
geven aan het feit dat het GCO steun kan verlenen ten behoeve van het beleid van de Unie. 
Doelstellingen en W&T-vooruitgang 
Institutionele activiteiten: specifieke onderzoekprogramma's van het GCO: De belangrijkste 
taak van het GCO bestond in 1995 uit het leveren van een bijdrage aan de uitvoering van de 
specifieke programma's van het GCO in de kaderprogramma's van de Gemeenschappen in het 
eerste uitvoeringsjaar ervan. Deze bijdrage werd geleverd in de vorm van institutionele 
onderzoekactiviteiten en institutionele wetenschappelijke en technische ondersteunende 
activiteiten voor de diensten van de Commissie. 
Institutionele onderzoekactiviteiten: In 1995 vormden institutionele onderzoekactiviteiten 73% 
van de institutionele activiteiten van het GCO; zij vonden plaats in het kader van de volgende 
84 
programma's: 
1. Het programma Industrie- en materiaaltechnologie wordt uitgevoerd door het Instituut 
geavanceerde materialen (IAM). De activiteiten omvatten onderzoekprojecten op het 
gebied van geavanceerde materialen, oppervlaktetechnologie, nieuwe milieuvriendelijke 
materialen en niet-destructieve beproevingstechnieken voor de inspectie van onderdelen 
van industriële constructies. 
2. Het programma Metingen en proeven omvatte onderzoekprojecten betreffende 
referentiemetingen en -materialen, die werden uitgevoerd door het Instituut 
referentiematerialen en -metingen (IRMM); en onderzoekprojecten betreffende de 
beoordeling van de betrouwbaarheid van constructies, die werden uitgevoerd door het 
Instituut beveiligingstechnologie (1ST). 
3. Het programma Milieu en klimaat bestond uit onderzoekprojecten betreffende lucht-, 
bodem- en waterverontreiniging en verontreiniging door afval, die zijn uitgevoerd door het 
Instituut milieuzaken (EI); projecten in verband met de geleidelijke opbouw van een 
gedecentraliseerd Europees gegevensbeheer- en informatiesysteem voor het Centrum voor 
aardobservatie en toepassingen van teledetectietechnieken, die zijn uitgevoerd door het 
Instituut teledetectietoepassingen (IRSA); en projecten betreffende industriële risico's die 
zijn uitgevoerd door het Instituut beveiligingstechnologie (1ST) en het Instituut 
systeemengineering en informatica (ISEI). 
4. Het programma Niet-nucleaire energie bestond uit onderzoekprojecten betreffende 
materialen voor schone technologie, die zijn uitgevoerd door het Instituut geavanceerde 
materialen (IAM) en projecten betreffende de standaardisatie van fotovoltaïsche systemen, 
uitgevoerd door het Instituut systeemengineering en informatica (ISEI). 
5. Het programma Veiligheid van kernsplijting omvatte een aantal onderzoekactiviteiten die 
varieerden van reactorveiligheid, onderzocht door het Instituut beveiligingstechnologie 
(1ST), het Instituut systeemengineering en informatica (ISEI) en het Instituut geavanceerde 
materialen (IAM), tot onderzoekactiviteiten op het gebied van nucleaire veiligheidscontrole 
en splijtstofbeheer, uitgevoerd door het Instituut beveiligingstechnologie (1ST), het 
Instituut systeemengineering en informatica (ISEI) en het Transuraneninstituut (ITU). Het 
ITU heeft onderzoek verricht aan splijtstoffen en actiniden. 
6. Het programma Beheerste thermonucleaire fusie (technologie en veiligheid) is uitgevoerd 
door het Instituut beveiligingstechnologie (1ST), het Instituut systeemengineering en 
informatica (ISEI) en het Instituut geavanceerde materialen (IAM). 
7. Het programma Gericht sociaal-economisch onderzoek omvat de functie van 
waarnemingspost voor wetenschap en technologie en verkennende werkzaamheden, 
activiteiten van het Instituut technologische prognose (IPTS). De rol van het instituut is 
in de eerste plaats het bijeenbrengen van de beschikbare bijdragen van deskundigen, 
consultants, onderzoekorganisaties en instituten in de Lid-Staten en indien mogelijk in 
derde landen, ten einde deze neutraal en grondig te analyseren, te verwerken en te 
85 
integreren met als hoofddoel duidelijke tendensen of gewenste activiteiten naar voren te 
brengen in een vorm die voor de besluitvormers bruikbaar is. 
Institutionele wetenschappelijke en technische ondersteuning van communautair beleid 
Overeenkomstig de beschikkingen van de Raad van 15 december 1994 (vaststelling van de 
huidige specifieke programma's van het GCO) heeft het GCO op verzoek van de betrokken 
diensten van de Commissie wetenschappelijke en technische ondersteuning verleend ten 
behoeve van het Unie-beleid. Deze wetenschappelijke en technische activiteiten vormden 27% 
van de institutionele activiteiten van het GCO. 
De ondersteunende activiteiten zijn klantgestuurd en dienen om op onpartijdig en neutrale 
wijze wetenschappelijke en technische vereisten te vervullen die voortvloeien uit de 
EG-richtlijnen, besluiten van de Commissie en de Raad en verplichtingen uit hoofde van het 
Euratom-verdrag. De opdrachtgever/uitvoerder (klant/contractant) relatie tussen de om 
ondersteuning vragende diensten van de Commissie en de instituten van het GCO wordt 
geconcretiseerd door het opstellen en ondertekenen van overeenkomsten inzake samenwerking 
tussen DG's. 
Het algemeen toezicht op deze GCO-diensten ten behoeve van andere directoraten-generaal 
van de Commissie is verzorgd door een officieel, bij besluit van de Commissie opgericht 
inter-DG-comité. Deze groep is in 1995 tweemaal bijeengekomen, waarbij de opkomst groot 
was. De taak is tweeledig: toezicht op de verrichte werkzaamheden om te zorgen voor een 
vlotte uitwisseling van informatie over de activiteiten (in 1995 zijn meer dan 100 abstracts 
in verband met deze ondersteunende activiteiten aan alle DG's toegezonden) en planning van 
de activiteiten voor het komende jaar, rekening houdend met prioriteiten, nieuwe aanvragen 
en budgettaire beperkingen. 
Deze wetenschappelijke en technische ondersteunende activiteiten hingen samen met de 
volgende programma's van het kaderprogramma: Informatietechnologie, Milieu en klimaat, 
Landbouw en visserij, Gericht sociaal-economisch onderzoek en Nucleaire veiligheid. 
In 1995 vertegenwoordigde de steun voor het milieubeleid 46% van de totale begroting voor 
ondersteunende activiteiten. De steun voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid 
vertegenwoordigde 16,5% en steun voor nucleaire veiligheidscontrole 32 %. 
In 1995 heeft het GCO meer dan 1.000 artikelen gepubliceerd en 26 octrooien verkregen. Een 
gedetailleerde lijst van GCO-publikaties en -octrooien wordt ieder jaar gepubliceerd in het 
"Publications Bulletin". 
Concurrerende activiteiten 
Ongeveer 20% van de algemene GCO-begroting voor 1995-1998 dient met concurrerende 
activiteiten te worden verdiend. Op 1 januari 1995 omvatten de concurrerende activiteiten van 
het GCO: 
86 
- Deelname aan werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, waarbij het GCO samen met 
partners in de Lid-Staten voorstellen indient in het kader van uitnodigingen tot het 
indienen van voorstellen, of bijdraagt aan voorstellen die door andere laboratoria voor de 
kaderprogramma's worden ingediend; 
- Concurrerende wetenschappelijke en technische ondersteunende activiteiten onder het 
vierde kaderprogramma, waarbij het GCO kan reageren op specifieke verzoeken van de 
directoraten-generaal van de Commissie, die op concurrerende grondslag worden 
toegewezen in een aanbestedingsprocedure; 
- Andere concurrerende activiteiten buiten de kaderprogramma's, waarbij het GCO (alleen 
of als lid van een consortium) kan deelnemen aan verschillende door de Gemeenschap 
gefinancierde activiteiten (bij voorbeeld PHARE, TACIS, bijstand aan 
ontwikkelingslanden, enz.) en volgens een concurrerende benadering kan verzoeken om 
financiële bijstand van de Gemeenschap in verband met deze activiteiten; 
- Onderzoek onder contract, de hierboven vermelde oorspronkelijke werkzaamheden voor 
derden, die thans deel uitmaken van de totale GCO-portfolio van concurrerende 
activiteiten. 
Wat de GCO deelname aan werkzaamheden voor gezamenlijke rekening betreft, heeft het 
GCO samen met partners in de Lid-Staten in totaal 338 projectvoorstellen ingediend naar 
aanleiding van de eerste uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor 15 specifieke 
programma's; in december 1995 had de Commissie 95 van deze voorstellen voor financiering 
geselecteerd, hetgeen neerkomt op een slaagpercentage van 28%. Hoewel het financiële 
resultaat voor het GCO zich moeilijk nauwkeurig laat berekenen omdat de 
contractonderhandelingen over sommige projecten nog niet afgesloten zijn, zal dit meer dan 
10,5 miljoen ecu bedragen. Voor de concurrerende wetenschappelijke en technische 
ondersteunende activiteiten is in het vierde kaderprogramma voor de periode van vier jaar 
128 miljoen ecu toegewezen. Hiervan is begin 1995 26,5 miljoen ecu ter beschikking van de 
diensten van de Commissie gesteld, maar in 1995 is slechts 20 miljoen ecu besteed. De 
instituten van het GCO zijn erin geslaagd hiervan ongeveer 11,9 miljoen ecu via contracten 
binnen te halen, hetzij alleen, hetzij in een consortium. 
De GCO-instituten zijn in 1995 ook actief geweest in andere concurrerende activiteiten buiten 
de kaderprogramma's, bij voorbeeld TACIS en PHARE. In dit zeer concurrerende 
marktsegment heeft het GCO ongeveer 2,3 miljoen ecu binnengehaald. 
Wat de werkzaamheden voor derden betreft is in 1995 voor meer dan 18 miljoen ecu aan 
nieuwe contracten binnengehaald (op de markt in zijn geheel). Gezien de uitstekende 
resultaten op de andere fronten betekent dit dat de bestaande positie opvallend goed is 
behouden (werkzaamheden voor derden binnengehaald in 1994 bedroegen 18 miljoen ecu). 
Overeenkomstig de beschikkingen van de Raad inzake de specifieke GCO-programma's voor 
de periode 1995-1998 publiceert de Commissie gedetailleerde jaarverslagen van het GCO39 
die vergezeld gaan van de opmerkingen van de Raad van beheer. 
COM (96) 158 def. 
87 
Belangrijkste initiatieven in 1996 
GCO-strategie: Om de door de Raad, het Parlement en de Commissie voorgeschreven nieuwe 
aanpak van het GCO te consolideren hebben de Raad van beheer en de leiding van het GCO 
in de loop van het jaar overlegd over strategieën voor de acht instituten en voor het GCO als 
zodanig. Als resultaat is de nadruk gelegd op door de klant gestuurd onderzoek van hoge 
kwaliteit dat voor de Europese Unie daadwerkelijk van nut is en dat efficiënt wordt 
uitgevoerd met de nodige flexibiliteit om te reageren op veranderende marktbehoeften. De 
GCO-activiteiten kunnen ertoe leiden dat er relaties ontstaan tussen teams in Lid-Staten met 
een verschillend niveau van wetenschappelijke en technologische ontwikkeling. Zodoende 
dragen zij bij tot een sterkere cohesie tussen laboratoria en onderzoekinstituten in alle regio's 
van de Gemeenschap. De afzonderlijke projecten zijn beschreven in diverse werkschema's die 
samen het werkprogramma van het GCO voor 1996 vormen, dat is goedgekeurd door de Raad 
van beheer van het GCO. 
1. Onder de algemene doelstellingen van de specifieke programma's van het GCO wordt voor 
gebieden als industrie- en materiaaltechnologie, metingen en proeven en niet-nucleaire 
industrie overeenkomstig voorstellen van de Commissie voorgesteld het accent meer te 
verschuiven naar samenwerking met de industrie, industriële toepassingen en nieuwe 
initiatieven op het gebied van onderzoek en industrie. Aan het gebied milieu en klimaat 
zijn nieuwe onderdelen toegevoegd die betrekking hebben op de maatschappelijke aspecten 
van natuurlijke risico's: aardbevingen en overstromingen, terwijl de werkzaamheden in 
verband met industriële betrouwbaarheid zijn ingekrompen. De ondersteuning van het 
beleid van de Unie op dit gebied vloeit, zoals reeds gemeld aan de Raad van beheer, voort 
uit nieuwe verzoeken van de diensten van de Commissie, werkzaamheden in verband met 
anti-fraudemaatregelen en de bijdrage aan het alpiene observatorium. 
2. Wat de nucleaire thema's betreft, zijn de werkzaamheden in verband met reactorveiligheid 
en de veiligheid van de splijtstofkringloop gehandhaafd; voorgesteld is het zwaartepunt 
te leggen op onderzoek op het gebied van de nucleaire veiligheidscontrole in verband met 
de belangrijke verplichtingen om op dat gebied ondersteuning te leveren. De 
kernfusiewerkzaamheden worden geherstructureerd om de nauwe banden tussen het 
materiaalonderzoek en de werkzaamheden aan tritium beter tot hun recht te laten komen. 
Bij besluit van de Commissie van 16.1.1996 tot reorganisatie van het Gemeenschappelijk 
Centrum voor Onderzoek is het GCO op 10.4.1996 een zelfstandig directoraat-generaal 
van de Commissie geworden, zodat het de nodige autonomie heeft verkregen om zijn 
taken naar behoren te vervullen. 
ACTIVITEITEN IN EEN CONCURRENTIEEL KADER TER 
WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNISCHE ONDERSTEUNING 
In bijlage IV, waar de uitvoering wordt beschreven, zijn de activiteiten in een concurrentieel 
kader ter wetenschappelijke en technische ondersteuning in het vierde kaderprogramma voor 
OTO geïntroduceerd. Dit zijn werkzaamheden die uitsluitend door het GCO voor de 
88 
directoraten-generaal van de Commissie werden verricht, maar die met ingang van het 
begrotingsjaar 1995 zowel door een onderzoekinstituut uit een Lid-Staat als door het GCO 
kunnen worden verricht (omdat de neutraliteit en onafhankelijkheid van een dienst van de 
Commissie niet noodzakelijk zijn) of nieuwe projecten die vanaf dat jaar door de diensten 
worden gepland. Deze activiteiten behoren tot de eerste en de derde activiteit van het vierde 
kaderprogramma. 
De uitvoering van deze activiteiten geschiedt in twee fasen: 
- de verdeling op jaarbasis van de financiële middelen tussen de verschillende 
directoraten-generaal, 
- het beheer van deze middelen door de afzonderlijke directoraten-generaal. 
Om de nodige transparantie te garanderen en ervoor te zorgen dat aan de behoeften van de 
directoraten-generaal wordt voldaan, is voor de verdeling van deze fondsen gekozen voor een 
horizontale groep waarin alle betrokken directoraten-generaal vertegenwoordigd zijn en die 
wordt bijeengeroepen en voorgezeten door het secretariaat-generaal van de Commissie. De 
vergaderingen zijn ad hoc, maar de groep komt ten minste tweemaal per jaar bijeen. 
De groep onderzoekt de door de directoraten-generaal opgegeven behoeften, analyseert de 
aanvragen, gaat na of deze verenigbaar zijn met de doelstellingen van het kaderprogramma 
en stelt binnen de mogelijkheden van het beschikbare budget een jaarlijkse toewijzing vast. 
Bij de verdeling wordt gekeken in hoeverre de projecten aansluiten bij de doelstellingen van 
het programma voor wetenschappelijke en technische ondersteuning en naar de 
beschikbaarheid van middelen in het kader van andere programma's en de mogelijkheid om 
één of meer projecten te integreren of te bundelen. 
De directoraten-generaal waarvan de voorstellen zijn geselecteerd, zijn verantwoordelijk voor 
het beheer van de toegewezen fondsen. Zij kunnen kiezen uit concurrerende leveranciers om, 
uitgaande van hun behoeften, een optimaal resultaat te bereiken. De toegewezen middelen 
worden volledig autonoom beheerd, waarbij wordt uitgegaan van de geldende voorschriften, 
met name de bepalingen van het financieel reglement van toepassing op de algemene 
begroting van de Europese Gemeenschappen. 
De vastleggingen vertegenwoordigen meer dan 80% van het beschikbare bedrag op de 
begroting voor 1995. Een dergelijk percentage is meer dan bevredigend voor het eerste jaar 
van de uitvoering van een dergelijk programma. 
De directoraten-generaal tonen steeds meer belangstelling voor dit programma. Behalve de 
tien diensten die in 1995 een toewijzing hadden ontvangen, hebben nog eens zes diensten 
voor het jaar 1996 een aanvraag ingediend. Tenslotte is het aantal voor 1996 voorgestelde 
projecten 40% hoger dan dat voor het vorige begrotingsjaar. 
89 
DEEL DRIE 
PROJECTEN, ONDERTEKENDE CONTRACTEN EN BETALINGEN 1995 
Jaarbasis en kaderprogramma 
De tabellen 1 t/m 9 geven een overzicht van de communautaire OTO-activiteiten in 1995 in 
de vorm van kwantitatieve gegevens (aantal en aard van de projecten, deelnemers, mate van 
financiering, enz.). De cijfers hebben voornamelijk betrekking op de activiteiten van het derde 
en het vierde kaderprogramma. Zij behelzen de deelname van de Lid-Staten en van de derde 
landen (Tabellen 5 en 7). 
De afkorting "n/a" betekent "niet beschikbaar" of "niet van toepassing". 
De tabellen 5, 6, 7 en 9 hebben uitsluitend betrekking op de werkzaamheden voor 
gezamenlijke rekening. 
In tabel 10 met betrekking tot het vierde kaderprogramma en het Euratom-programma is de 
aanvullende financiering naar aanleiding van de uitbreiding van de Europese Unie 
verdisconteerd. 
De tabellen 11 en 12 geven het verloop aan van de jaarlijkse betalingsverplichtingen voor de 
kaderprogramma's in huidige prijzen en prijzen van 1992. 
Lijst met de belangrijkste afkortingen of acroniemen. 
Tabel 1 
OTO-activiteiten in 1995: overzicht van nieuwe en lopende projecten (contracten ondertekend in 1995) 
Nieuwe projecten (OTO-contracten ondertekend in 1994) 
Totale EG-
bijdrage (1) 
(in miljoen 
ecu) Aantal 
projecten Aantal 
deelnemers Gemiddeld 
aantal 
deelnemers 
per project Gemiddeld 
aantal L.S. 
(2) per 
project Gemiddelde 
EG-bijdrage 
per project 
(in miljoen 
ecu) Alle projecten 
Aantal 
lopende 
projecten per 
31.12.95(3) Betalingen in 
1995 (totaal, in 
miljoen ecu) 
(4) 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 1.659,54 1631 10548 6,47 4,12 1,02 7041 1.569,06 
Gecoördineerde werkzaamheden 16,46 50 84 1,68 1,12 0,33 30,89i 
Voorbereidende, begeleidende en ondersteunende 
maatregelen 105,00 798 1354 1,70 1,38 0,13 2735 242,52 
Beheerste thermonucleaire fusie (5) 251,51 181 199 n/a n/a n/a 136 (6) 194,55 
TOTAAL 2.032,50 2660 12185 4,58 2,96 0,78 10695 2.037,02 
(1) Totaalbedrag van de EG-bijdrage (d.w.z. voor de volle projectduur) voor elk nieuw project als aangegeven in het contract 
(2) L.S. = Lid-Staten 
(3) Lopende projecten per 31.12.95 zijn projecten waarvan de contracten zijn ondertekend en de datum voor voltooiing van de onderzoekswerkzaamheden 
na 31.12.95 valt 
(4) Betalingen voor projecten die geheel of gedeeltelijk in 1995 worden uitgevoerd 
(5) Hierbij komt nog een communautaire bijdrage van 30,48 miljoen ecu afkomstig van ontvangsten 
(6) Hierbij komen nog betalingen op ontvangsten voor een bedrag van 11,33 miljoen ecu 
[Eigen werkzaamheden-CCR (7) 228,06 n/a n/a n/a n/a n/a n/a n/a 
(7) Voor de eigen werkzaamheden worden alleen de aangegane betalingsverplichtingen van 1995 opgegeven 
XIIA3,157TABNLXLS,9/08/96,10:29 
Tabel 2 
OTO-activiteiten in 1995: Specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP) - Nieuwe projecten (contracten ondertekend in 1995) 
Namen van specifieke programma's 
(4e EG-KP + EURATOM-KP) 
Telematica 
Communicatietechnologie 
Informatietechnologie 
Industrie- en materiaaltechnologie 
Normalisatie, metingen en proeven 
Milieu en klimaat 
Mariene wetenschappen en technologieën 
Biotechnologie 
Medische biologie en gezondheid 
Landbouw en visserij 
Niet-nucleaire energie 
Vervoer 
Gericht sociaal-economisch onderzoek (5) 
Internationale samenwerking 
Verspreiding en exploitatie van de resultaten 
Opleiding en mobiliteit van onderzoekers 
W/T-ondersteuning in concurrentieel kader 
Veiligheid van kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie 
TOTAAL ONDERZOEK Totaal nieuwe projecten (contracten ondertekend in 1995) 
Totale EG-
bijdrage (1) 
(in miljoen 
ecu) 
246,85 
208,10 
425,34 
192,07 
17,43 
23,52 
7,16 
65,63 
33,72 
110,50 
172,74 
66,05 
0 
23,06 
37,20 
67,20 
20,08 
64,35 
(6) 251,51 
2.032,50 Aantal 
projecten 
218 
109 
363 
244 
47 
64 
20 
72 
81 
155 
172 
47 
0 
267 
271 
133 
134 
82 
181 
2660 Aantal 
deelnemers 
2923 
1203 
1640 
999 
188 
78 
40 
353 
237 
778 
1029 
420 
0 
467 
842 
170 
152 
467 
199 
12185 Gemiddeld 
aantal 
deelnemers 
per project 
m 13,41 
11,04 
4,52 
4,09 
4,00 
1,22 
2,00 
4,90 
2,93 
5,02 
5,98 
8,94 
0 
1,75 
3,11 
1,28 
1,13 
5,70 
(4) n/a 
4,58 Gemiddeld 
aantal L.S. 
(3) per 
project 
5,00 
5,1 
4,22 
1,86 
2,70 
1,06 
1,52 
3,25 
2,15 
5,00 
3,60 
4,83 
0 
1,11 
2,50 
1,11 
1,70 
3,61 
n/a 
2,96 Gemiddelde 
EG-bijdrage 
per project 
(in miljoen 
ec\ù 
1,13 
1,91 
1,17 
0,79 
0,37 
0,37 
0,36 
0,91 
0,42 
0,71 
1,00 
1,41 
0 
0,09 
0,14 
0,51 
0,15 
0,78 
n/a 
0,78 Werkzaam­
heden voor 
gezamenlijk 
e rekening 
Totale EG-
bijdrage (1) 
(in miljoen 
ecu) 
220,85 
208,10 
379,34 
191,77 
16,32 
22,27 
6,23 
62,15 
23,46 
1073 
172,45 
64,58 
0 
16,26 
30,00 
63,39 
20,08 
55,00 
251,51 
1.911,05] Gecoördi­
neerde 
werkzaam­
heden 
Totale EG-
bijdrage (1) 
(in miljoen 
ecu) 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0,50 
1,94 
9,82 
2,60 
0 
0 
0 
0,90 
0 
0 
0 
0,70 
0 
16,46| Begeleidende 
maatregelen 
Totale EG-
bijdrage (1) 
(in miljoen 
ecu) 
26,0C 
C 
46,0C 
0,3C 
1,11 
1,25 
0,43 
1,54 
0,45 
0,62 
0,28 
1,46 
C 
5,9C 
7,2C 
3,81 
C 
8,65 
C 
105,0C 
1) Totaalbedrag van de EG-bijdrage voor elk nieuw project als aangegeven in het contract (d.w.z. voor de volledige duur van het project) 
2) Vanwege de geautomatiseerde registratie kan het aantal deelnemers onderschat zijn 
3) L.S. = Lid-Staten 
4) n/a = niet beschikbaar 
5) Geen contract ondertekend in 1995, ofschoon er wel betalingsverplichtingen (vóór ondertekening) zijn aangegaan 
6) Hierbij komt nog een communautaire bijdrage van 30,48 miljoen ecu afkomstig van ontvangsten 
X11A1.157TABNLXLS,9/Oe/96,10:30 LD 
OTO-activiteiten in 1995: Specifieke programma's van het 3e KP 
Alle projecten (contracten ondertekend) Tabel 3A 
Namen van specifieke programma's (3e KP) 
Informatietechnologie 
Communicatietechno log ieën 
Telematicasystemen van algemeen belang 
Industriële en materiaaltechnologie 
Metingen en proeven 
Milieu 
Mariene wetenschappen en technologie 
Biotechnologie 
Landbouw, agro-industrieel onderzoek en visserij 
Biomedisch onderzoek en gezondheid 
Biowetenschappen en biotechnologie t.b.v. ontwikkelingslanden 
Niet-nucleaire energie (5) 
Veiligheid en kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie 
Menselijk potentieel en mobiliteit 
Gecentraliseerde activiteit voor verspreiding en exploitatie van resu 
TOTAAL Aantal lopende 
projecten per 31 12.95 
(1) 
712 
0 
71 
647 
123 
319 
77 
192 
394 
332 
223 
194 
20 
10 
1962 
85 Totaal aantal projecten 
(2) 
719 
123 
312 
1653 
190 
639 
145 
372 
399 
554 
353 
403 
122 
396 
3456 Totaal in 1995 
verrichte betalingen 
(in miljoen ecu) (3) 
316,47 
77,85 
44,64 
144,28 
13,98 
48,39 
24,70 
29,64 
58,01 
20,68 
22,15 
38,90 
7,97 
(6) 72,18 
122,68 
207 16,64 
5361| 10043| 1.059,15 Totaal EG-bijdrage (in 
miljoen ecu) (4) 
1.293,15 
521,60 
379,00 
701,88 
56,56 
304,83 
107,72 
174,73 
281,39 
129,65 
115,09 
224,64 
56,02 
(7) 465,94 
547,74 
60,76 
5.420,69 
(1) Onder lopende projecten per 31.12.1995 wordt verstaan: projecten waarvoor het contract is ondertekend en de datum voor de voltooiing van de onderzoekwerkzaamheden na 31.12.1995 ligt 
(2) Totaal aantal projecten wil zeggen: totaal aantal projecten sinds het begin van het specifiek programma onder het 3e KP 
(3) Betalingen voor projecten die gedeeltelijk in 1995 zijn uitgevoerd 
(4) Totale bijdrage van de Gemeenschap over de gehele duur van het kaderprogramma 
(5) De gegevens over het Thermie-programma (1990-1994) zijn niet in deze tabel opgenomen, aangezien Thermie niet onder het 3e KP viel 
6) Hierbij komen nog betalingen op ontvangsten voor een bedrag van 7,5 miljoen ecu 
7) Hierbij komt nog een communautaire bijdrage van 26,6 miljoen ecu afkomstig van ontvangsten 
MIA3.1S7TABNL.XtS.MW9S, 10:33 g 
OTO-activiteiten in 1995: Specifieke programma's van het 4e EG-KP + het EURATOM-KP 
Alle projecten (contracten ondertekend) Tabel 3B 
Namen van specifieke programma's 
(4e EG-KP + het EURATOM-KP) 
Telematica 
Communicatietechnologie 
Informatietechnologie 
Industrie- en materiaaltechnologie 
Normalisatie, metingen en proeven 
Milieu en klimaat 
Mariene wetenschappen en technologieën 
Biotechnologie 
Medische biologie en gezondheid 
Landbouw en visserij 
Niet-nucleaire energie 
Vervoer (4) 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 
Internationale samenwerking 
Verspreiding en exploitatie van de resultaten 
Opleiding en mobiliteit van onderzoekers 
W/T-ondersteuning in concurrentieel kader 
Veiligheid van kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie 
TOTAAL ONDERZOEK Aantal lopende 
projecten 
per31.12.95(1) 
218 
109 
363 
235 
34 
16 
16 
66 
61 
86 
166 
n/a 
0 
139 
233 
143 
134 
78 
126 
2223 Totaal in 1995 
verrichte betalingen 
(in miljoen ecu) (2) 
61,19 
84,69 
84,71 
41,92 
5,81 
25,69 
21,79 
16,55 
8,15 
13,87 
25,41 
12,23 
3,25 
12,02 
14,46 
14,47 
1,61 
15,92 
(5) 118,44 
582,18 Totale EG-bijdrage 
(in miljoen ecu) (3) 
246,85 
208,10 
425,34 
192,07 
17,43 
23,52 
7,16 
65,63 
33,72 
110,50 
172,74 
66,05 
0,00 
23,06 
37,20 
67,20 
20,08 
64,35 
(6) 251,51 
2.032,50 
(1) Onder lopende projecten per 31.12.1995 wordt verstaan: projecten waarvoor het contract is ondertekend en de datum voor de voltooiing van de 
onderzoekwerkzaamheden na 31.12.1995 ligt 
(2) Betalingen voor projecten betrokken bij het budgetair plan in 1995 
(3) Totale bijdrage van de Gemeenschapaan door alle partners in 1995 ondertekende contracten (zie noot 1 bij tabel 1) 
(4) n/a = niet beschikbaar 
(5) Hierbij komen nog betalingen voor ontvangsten voor een bedrag van 1,5 miljoen ecu 
(6) Hierbij komt nog een communautaire bijdrage van 30,48 miljoen ecu afkomstig van ontvangsten 
XI1A1.157TABNLXl.S.9/D8/96,10:38 
Tabel 4 
Specifieke programma's 
(4e EG-KP + EURATOM -KP) 
en gebieden van 
werkprogramma's 
TELEMATICA 
- Telematicatoepassingen 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
- Telematicatoepassingen 
- Telematicatoepassingen 
COMMUNICATIETECHNOLOGIE (ACTS) 
- Interactieve digitale multimediadiensten 
- Fotonische technologieën 
- Hoge-snelheidsnetwerken 
- Persoonlijke communicatie 
- Intelligentie in netwerken 
- Kwaliteit, beveiliging en betrouwbaarheid 
- Horizontale activiteiten 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
INFORMATIETECHNOLOGIE 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
INDUSTRIE- EN MATERIAALTECHNOLOGIE 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
NORMALISATIE, METINGEN EN PROEVEN 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
MILIEU EN KLIMAAT 
- Onderzoek inzake het natuurlijk milieu, milieukwaliteit en 
"global change", Milieutechnologie, Ruimtevaarttechnieken, toegepast 
voor milieubewaking en -onderzoek, Menselijke dimensie van de 
veranderingen in het milieu 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) Data en PB-
referenties 
van de 
uitnodigingen 
tot het indienen 
van voorstellen 
0357/08(15/12/94) 
064/03(15/03/95) 
0240/14(15/09/95) 
0258/5(15/09/94) 
C240/7 (15/9/95) 
0357,7 (15/12/94) 
C357/7 (15/12/94) 
C357/7 (15/12/94) 
C357/7 (15/12/94) 
C12/05 (17/01/95) 
sloot op 27/4/95 
open uitnodiging Aantal 
ontvangen 
voorstellen 
1376 
144 
336 
413 
108 
40 
54 
46 
50 
16 
9 
65 
2307 
58 
1180 
Fase 1 :465 
Fase 2:118 
161 
14 
1607 
18 Aantal in 
aanmerking 
komende 
voorstellen 
1356 
24 
330 
413 
108 
40 
54 
46 
50 
16 
9 
65 
2307 
58 
1122 
364 
98 
102 
10 
1505 
17 Geselecteerde projecten 
Aantal 
304 
24 
67 
67 
38 
23 
12 
17 
15 
3 
6 
39 
569 
26 
218 
212 
52 
63 
6 
287 
5 % van het 
totale 
aantal 
22% 
17% 
20% 
16% 
35% 
58% 
22% 
37% 
30% 
19% 
67% 
60% 
25% 
45% 
18.5 % 
45.6 % 
44% 
39% 
43% 
17,9% 
29% EG-bijdrage 
(in miljoen 
ecu) 
423,9 
42,8 
54,6 
64,4 
114 
84 
59 
94 
66 
8 
17 
0,1 
666,5 
1,1 
402 
7,6 
22 
32,7 
0.3 
205,2 
0,2 
Tabel 4 
Specifieke programma's 
(4e EG-KP + EURATOM -KP) 
en gebieden van 
werkprogramma's 
-Ruimtevaarttechnieken, toegepast voor milieubewaking en -onderzoek 
Technologiestimulering 
-Ruimtevaarttechnieken, toegepast voor milieubewaking en -onderzoek 
Technologiestimulering 
MARIENE WETENSCHAPPEN EN TECHNOLOGIE 
- Mariene wetenschappen, strategisch marien onderzoek, mariene 
technologieën 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
Mariene wetenschappen, strategisch marien onderzoek 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
BIOTECHNOLOGIE 
- De cel ais fabriek 
- Genoomanaryse 
- Biotechnologie van planten en dieren 
- Cellulaire communicatie in neurowetenschappen 
- Immunologie en generieke vaccintechnologie 
- Structurele biologie 
- Prenormatief onderzoek biodiversiteit en maatschappelijke acceptatie 
- Infrastructuur 
-ELSA 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
MEDISCHE BIOLOGIE EN GEZONDHEID 
-MKB 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) Data en PB-
referenties 
van de 
uitnodigingen 
tot het indienen 
van voorstellen 
C148/08 (15/06/95) 
sloot op 15/9/95 
0271/12(17/10/95) 
sloot op 15/12/95 
0357/19(15/12/94) 
sloot op 15/3/95 
0148/12 
sloot op 15/6/95 
012/10(17/01/95) 
C12 (17/01/95) 
C12 (17/01/95) 
open uitnodiging Aantal 
ontvangen 
voorstellen 
102 
15 
287 
48 
125 
24 
51 
7 
58 
7 
2 
18 
8 
15 
1722 
27 Aantal in 
aanmerking 
komende 
voorstellen 
94 
13 
273 
46 
125 
24 
51 
7 
58 
7 
2 
18 
8 
15 
1709 
26 Geselecteerde projecten 
Aantal 
17 
6 
46 
12 
20 
9 
8 
6 
2 
9 
3 
3 
307 
5 % van het 
totale 
aantal 
18% 
46% 
16% 
25% 
16% 
38% 
16% 
10% 
29% 
50% 
38% 
20% 
18% 
20% EG-bijdrage 
(in miljoen 
ecu) 
12,7 
4,2 
75,4 
20,7 
27,8 
18,1 
9,7 
5,1 
0,1 
10,9 
1,6 
0,1 
153,6 
Tabel 4 
___________«_„ , ^ l,T 
Specifieke programma's 
(4e EG-KP + EURATOM -KP) 
en gebieden van 
werkprogramma's 
LANDBOUW EN VISSERIJ 
- Ketens van geïntegreerde produktie en verwerking, voeding en 
welzijn van consumenten, nieuwe en geoptimaliseerde levens­
middelgrondstoffen en -produkten, landbouw, bosbouw en 
plattelandsontwikkeling, visserij en aquacultuur, activiteiten die 
via coördinatie uitgevoerd worden 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
NIET-NUCLEAIRE ENERGIE 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
- Niet-nucleaire energie (Thermie TYPE A) 
- Niet-nucleaire energie (Thermie TYPE B) 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
VERVOER 
GERICHT SOCIAAL-ECONOMISCH ONDERZOEK 
- Evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid 
in Europa en ETAN 
- Onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding 
- Onderzoek naar maatschappelijke integratie en sociale uitsluiting 
in Europa 
Technologiestimulering (MKB-maatregel) 
INTERNATIONALE SAMENWERKING 
- Ontwikkelingslanden (vaccins, diergezondheid) 
- Ontwikkelingslanden (gezondheid, landbouw, duurzame energie) 
- Opleiding (beurzen Japan, Korea) 
- Opleiding (beurzen produktietechnoloie Japan) 
- Ontwikkelingslanden Data en PB-
referenties 
van de 
uitnodigingen 
tot het indienen 
van voorstellen 
0357/19(15/12/94) 
0357/19(15/12/94) 
15/11/94 
15/12/94 
15/12/94 
0357/12(15/12/94) 
C64/05 en 09 
(15/03/1995) 
064/09(15/03/95) 
064/09(15/03/95) 
064/06(15/03/95) 
064/06(15/03/95) 
038/10(15/02/95) 
038/10(15/02/95) 
064/06(15/03/95) 
064/06(15/03/95) Aantal 
ontvangen 
voorstellen 
937 
35 
938 
18 
393 
662 
70 
333 
121 
197 
233 
89 
979 
111 
13 
58 
47 Aantal in 
aanmerking 
komende 
voorstellen 
918 
34 
885 
18 
393 
662 
70 
333 
121 
193 
226 
77 
728 
111 
13 
57 
40 Geselecteerde projecten 
Aantal 
112 
9 
181 
7 
147 
250 
42 
109 
17 
10 
11 
26 
76 
7 
11 
8 % van het 
totale 
aantal 
12% 
26% 
19% 
35% 
37% 
38% 
60% 
32,7 
18,2 
6,2 
6,6 
29% 
68% 
54% 
19% 
17% EG-bijdrage 
(in miljoen 
ecu) 
110 
0,6 
191,6 
0,3 
111 
28 
4 
205,2 
10,0 
4,7 
5,6 
12,0 
4,4 
0,3 
3,7 
2,8 
<r^ 
Tabel 4 
Specifieke programma's 
(4e EG-KP + EURATOM -KP) 
en gebieden van 
werkprogramma's 
W/T-ONDERSTEUNING IN CONCURRENTIEL KADER 
- Netwerk van Innovation Relay Centres 
- Projecten voor technologie-overdracht, valideringsprojecten 
- Science Parks 
- Regionale activiteiten 
- Stimulering van de bewustwording van het publiek 
- Bevordering van innovatiebeheerstechnieken 
- Europese netwerken en diensten voor technologie-overdracht en 
hulp bij innovatie 
- OPET-netwerk - organisaties ter bevordering van energietechnologie 
OPLEIDING EN MOBILITEIT VAN ONDERZOEKERS 
- Beurzen 
- Netwerken 
- Grote installaties 
- Begeleidende maatregelen 
VEILIGHEID VAN KERNSPLIJTING Data en PB-
referenties 
van de 
uitnodigingen 
tot het indienen 
van voorstellen 
15/12/94 
15/03/96 
15/06/95 
15/09/95 
15/09/95 
15/12/95 
15/12/95 
15/12/95 
17/01/95 
15/06/95 
15/09/95 
17/01/95 
17/01/95 
17/01/95 
15/06/95 
17/01/95 Aantal 
ontvangen 
voorstellen 
122 
501 
82 
59 
29 
n/a 
n/a 
n/a 
3039 
2005 
2210 
1448 
201 
270 
253 
253 Aantal In 
aanmerking 
komende 
voorstellen 
122 
501 
81 
58 
28 
n/a 
n/a 
n/a 
2261 
1728 
1944 
1429 
193 
219 
202 
246 Geselecteerde projecten 
Aantal 
50 
100 
39 
26 
11 
n/a 
n/a 
n/a 
582 
350 
91 
84 
55 
65 
79 % van het 
totale 
aantal 
42% 
20% 
48% 
44% 
37% 
n/a 
n/a 
n/a 
25,6 
20,2 
6,3 
41,8 
25,1 
32,2 
31% EG-bijdrage 
(in miljoen 
ecu) 
22,5 
7,5 
n/a 
n/a 
n/a 
n/a 
n/a 
n/a 
47,7 
29,3 
148,9 
72 
4,8 
5,3 
85 
n/a = niet beschiekbaar 
LP 
Tabel 5A 
OTO-activiteiten in 1995: Specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP) -Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
Nieuwe projecten (contracten ondertekend in 1995) 
Verdeling van de totale bijdrage van de Gemeenschap (in miljoen ecu) en van het aantal deelnemers naar deelnemerscategorie 
Deelnemerscategorie 
Namen van specifieke programma's 
(4e EG-KP + EURATOM-KP) 
Telematica 
Communicatietechnologie 
mformatietechnologie 
Industrie- en materiaaltechnologie 
Normalisatie, metingen en proeven 
Milieu en klimaat 
Mariene wetenschappen en technologieën 
Biotechnologie 
Medische biologie en gezondheid 
Landbouw en visserij 
Niet-nucleaire energie 
Vervoer 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 
Internationale samenwerking 
Verspreiding en exploitatie van de resultaten 
Opleiding en mobiliteit van onderzoekers 
vWT-ondersteuning in concurrentieel kader 
Veiligheid van kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie 
TOTAAL ONDERZOEK GB(1) 
EG-bijdrage 
(In miljoen ecu) 
19,11 
59,32 
197,59 
76,18 
2,96 
0,35 
0,50 
2,28 
0,34 
4,64 
46,96 
n/a 
0 
0,69 
n/a 
1,20 
n/a 
3,79 
n/a 
415,90 Aantal 
deelnemers 
194 
356 
492 
292 
31 
2 
1 
15 
4 
36 
209 
n/a 
0 
7 
44 
1 
7 
40 
6 
1737 MKB(2) 
EG-bijdrage 
(In miljoen een) 
21,87 
32,13 
70,37 
41,25 
3,44 
0 
0 
2,34 
0,72 
6,31 
29,96 
n/a 
0 
0.51 
n/a 
1,34 
n/a 
5,63 
n/a 
215,86 Aantal 
deelnemers 
294 
224 
289 
302 
38 
0 
0 
21 
7 
63 
179 
n/a 
0 
7 
260 
3 
56 
34 
5 
1782 00(3) 
EG-bijdrage 
(In miljoen ecu) 
31,20 
17,30 
48,36 
32,12 
4,37 
19,76 
2,29 
20,60 
6,08 
48,90 
45,50 
n/a 
0 
3,99 
n/a 
44,25 
n/a 
29,60 
n/a 
354,32 Aantal 
deelnemers 
388 
128 
169 
163 
44 
5 
10 
105 
43 
316 
285 
n/a 
0 
34 
79 
68 
26 
197 
123 
2183 HO(4) 
EG-bijdrage 
(In miljoen ecu) 
38,10 
72,66 
44,66 
38,87 
5 22 
2,11 
2,81 
31,96 
14,86 
42,03 
39,19 
n/a 
0 
6,24 
n/a 
14,77 
n/a 
13,67 
n/a 
367,15 Aantal 
deelnemers 
511 
332 
220 
188 
36 
U 
9 
145 
116 
264 
246 
n/a 
0 
69 
78 
51 
13 
91 
12 
2392 Overige (5) 
EG-bijdrage 
(in miljoen ecu) 
26,37 
26,69 
6,85 
0,59 
0,20 
0,06 
0 
0,76 
0,46 
2,00 
7,13 
n/a 
0 
0 
n/a 
0,14 
n/a 
1,99 
n/a 
73,25 Aantal 
deelnemers 
170 
163 
67 
4 
3 
1 
0 
7 
5 
21 
41 
n/a 
0 
0 
196 
1 
23 
20 
42 
764 Int Org. (6) 
EG-bijdrage 
(hl miljoen ecu) 
79,72 
n/a 
1,35 
0 
0 
0 
0 
4,07 
0,02 
0,25 
0 
n/a 
0 
0 
n/a 
1,70 
n/a 
0,32 
n/a 
87,42 Aantal 
deelnemers 
983 
n/a 
4 
0 
0 
0 
0 
7 
2 
1 
0 
n/a 
0 
1 
2 
2 
27 
1 
2 
1032 Derde bndca(7) 
EG-bijdrage 
On mHJoes ecu) 
4.48 
n/a 
10,16 
2,76 
0,13 
0 
0.64 
0,14 
0,98 
3,16 
3,70 
n/a 
0 
4,83 
n/a 
0 
n/a 
0 
n/a Aantal 
deelnemers 
123 
n/a 
64 
32 
4 
0 
3 
14 
11 
35 
52 
n'a 
0 
81 
9 
1 
0 
24 Totaal 
EG-bijdrage 
(in miljoen ecu) 
220,85 
208,10 
379,34 
191,77 
16,32 
22,27 
6,23 
62,15 
23,46 
107,29 
172,45 
64,58 
0 
16,26 
30,00 
63,39 
20,08 
55,00 
9 (8) 251, 
30,97 462 1.911,05 Aantal 
deelnemers 
2663 
1203 
1305 
981 
156 
19 
23 
314 
188 
736 
1012 
395 
0 
199 
668 
127 
152 
407 
199 
10747 
(1) (xB: Grote bedrijven 
(2) MKB: Midden- en kleinbedrijf met minder dan 500 werknemers 
(3) OO: Onderzoekorganisaties 
(4) HO: Instellingen voor hoger onderwijs 
(5) Overige: GBS, EESV, non-profit organisatie 
(6) Int. Org. : Internationale organisaties - Voor het Telematicaprogramma bevat dit cijfer ook niet-geïdentificeerde instellingen 
(7) Derde landen: landen die niet tot de Europese Unie behoren 
(8) Hierbij komt nog een communautaire bijdrage van 30,48 miljoen ecu afkomstig van ontvangsten 
n/a = niet beschikbaar 
XIIA3 157TABNLXLS.22/OW96,17:10 CD 
OTO-activiteiten in 1995: Specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP) - Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
Nieuwe projecten (contracten ondertekend in 1995) Tabel 5B 
Verdeling van de totale bijdrage van de Gemeenschap (in miljoen ecu) en van het aantal deelnemers naar deelnemerscategoiie van de Europese Unie (%) 
Deelnemerscategorie 
Namen van specifieke programma's 
(4e EG-KP + EURATOM-KP) I GB(1) 
1 EG-bijdrage 
(in miljoen ecu) 
Telematica 1 13,98% 
Communicatietechnologie 1 28,51% 
Informatietechnologie 1 53,72% 
Industrie- en materiaaltechnologie 1 40,30% 
Normalisatie, metingen en proeven ft 18,29% 
Milieu en klimaat 1 1,58% 
Mariene wetenschappen en technologieën I 8,86% 
Biotechnologie 1 3,94% 
Medische biologie en gezondheid I 1,51% 
Landbouw en visserij 1 4,46% 
Niet-nucleaire energie | 27,83% 
Vervoer 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 
Internationale samenwerking 
Verspreiding en exploitatie van de resultaten 
Opleiding en mobiliteit van onderzoekers 
W/T ondersteuning in concurrentieel kader 
Veiligheid van kernsplijting 
iBeheerste thermonucleaire fusie 
| TOTAAL ONDERZOEK n'a 
0 
6,04% 
n'a 
1,95% 
n'a 
6,93% 
R'a 
29,16%] Aantal 
deelnemers 
12,46% 
29,59% 
39,77% 
30,77% 
20,39% 
10,53% MKB (2) 
EG-bijdrage 
(in miljoen ecu) 
16,00% 
15,44% 
19,13% 
21,83% 
21,24% 
0,00% 
5,00%| 0,00% 
5,12% 
2,29% 
5,14% 
21,77% 
n/a 
0 
5,98% 
6,70% 
0,81% 
5,60% 4,03% 
3,19% 
6,07% 
17,76% 
n/a 
0 
4,46% 
n/a 
2,16% 
n/a 
10,47% 10,29% 
3,19%| n/a 
19,61%| 15,13%! Aantal 
deelnemers 
18,88% 
18,62% 
23,36% 
31,82% 
25,00% 00(3) 
EG-bijdrage 
(in miljoen ecu) 
22,83% 
8,31% 
13,15% 
16.99% 
26,98% 
0,00% 88,69% 
0,00% 40,94% 
7,17% 35,56% 
4,00% 
9,00% 
18,65% 
n/a 
0 
5,98% 
39,57% 
2,42% 
44,80% 
8,90% 
2,66% 
20,12% 27,08% 
47.08% 
26,96% 
n/a 
0 
34,92% 
na 
71,73% 
n/a 
54,13% 
n'a 
24,84%| Aantal 
deelnemers 
24,92% 
10,64% 
13,66% 
17,18% 
28,95% 
26,32% 
50,00% 
35,84% 
24,57% 
45,14% 
29,69% 
n/a 
0 
29,06% 
12,02% 
54,84% 
20,80% 
51,57% 
65,43% 
24,64% HO (4) 
EG-bijdrage 
(in miljoen ecu) 
27,88% 
34,92% 
12,14% 
20,57% 
32,23% 
9,47% 
50,19% 
55,17% 
66,16% 
40,47% 
23,23% 
n/a 
0 
54,59% 
n/a 
23,94% 
n/a 
25,00% 
n/a 
25,74%J Aantal 
deelnemers 
32,82% 
27,60% 
17,78% 
19,81% 
23,68% 
57,89% 
45,00% 
49,49% 
66,28% 
37,71% 
25,63% 
n/a 
0 
58,97% 
11,87% 
41,13% 
10,40% 
23,82% 
6,38% 
27,00% Overige (5) | Totaal 
EG-bijdrage 
(in mujoen ecu) 
19,30% 
12,83% 
1,86% 
0,31% 
1,25% 
0,27% 
0,00% 
1,31% 
2,06% 
1,92% 
4,23% 
n/a 
0 
0,00% 
n/a 
0,22% 
n/a 
3,65% 
n/a 
5,13% Aantal 
deefaemers 
10,92% 
13,55% 
5,42% 
0,42% 
1,97% 
5,26% 
0,00% 
2,39% 
2,86% 
3.00% 
4,27% 
n/a EG-bijdrage 
(in miljoen ecu) 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
n/a 
0 0 
0.00% 
29.83% 
0,81% 
18,40% 
5,24% 
22,34% 
8,62% 100,00% 
n/a 
100,00% 
n/a 
100,00% 
n/a 
100,00% Aantal 
deelnemers 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00%! 
n/a fl 
0 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
100,00% 
(1)GB: Grote bedrijven 
(2) MKB: Midden- en kleinbedrijf met minder dan 500 werknemers 
(3) CO: Onderzoekorganisaties 
(4) HO: Instellingen voor hoger onderwijs 
(5) Overige: GBS, EESV, non-profit organisatie 
n/a = niet beschikbaar 
XIIA3,157TABNL.XLS,22/08/96 17 17 
OTO-activiteiten in 1995: Specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP) - Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
Nieuwe projecten (contracten ondertekend in 1995) 
Regio's Doelstelling 1 Tabel 6 
Namen van specifieke programma's (4e KP) 
Telematica 
Communicatietechnologie 
Informatietechnologie 
Industrie- en materiaaltechnologie 
Normalisatie, metingen en proeven 
Milieu en klimaat 
Mariene wetenschappen en technologieën 
Biotechnologie 
Medische biologie en gezondheid 
Landbouw en visserij 
Niet-nucleaire energie 
Vervoer 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 
Internationale samenwerking 
Verspreiding en exploitatie van de resultaten 
Opleiding en mobiliteit van onderzoekers 
W/T-ondersteuning in concurrentieel kader 
Veiligheid van kernsplijting 
Beheerste tiiermonucleaire fusie 
TOTAAL VERDEELD (2) 
TOTAAL ONDERZOEK Aantal projecten 
Totaal 
182 
109 
225 
226 
24 
5 
3 
41 
32 
113 
155 
41 
0 
33 
150 
90 
134 
68 
181 
1456 
1812 Doelstellin 
el 
128 
58 
156 
62 
9 
3 
1 
18 
13 
62 
77 
n/a 
0 
6 
45 
12 
n/a 
16 
n/a 
666 Deelname (aantal) 
Totaal 
2663 
1203 
1305 
981 
156 
19 
23 
314 
188 
736 
1012 
395 
0 
199 
668 
127 
152 
407 
199 
10 001 
10 747 Doelstellin 
el 
412 
118 
248 
100 
16 
4 
1 
27 
16 
116 
144 
n/a 
0 
7 
116 
13 
n/a 
18 
n/a 
1356 Totale EG-bijdrage voor 
projecten (in miljoen 
ecu) 
Totaal 
220,85 
208,10 
379,34 
191,77 
16,32 
22,27 
6,23 
62,15 
23,46 
107,29 
172,45 
64,58 
0,00 
16,26 
30,00 
63,39 
20,08 
55,00 
W 251r 
1.574,88 
1.911,05 Doelstelling 
1 
32.70 
120,11 
41,94 
18.58 
UI 
0,60 
0,09 
4.61 
1,68 
14,60 
16.66 
n/a 
0.00 
0,68 
3.56 
5,76 
n/a 
2.23 
n/a 
264,90 
(1) Hierbij komt nog een communautaire bijdrage van 30,48 miljoen ecus afkomstig van ontvangsten 
(2)Niet beschikbare gegevens (na) meegerekend 
XIIA1,157TABNLXLS,22«8/96,17i4 O 
o 
OTO-activiteiten in 1995: Specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP) - Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
Nieuwe projecten (1) Tabel 7 
Totaal aantal samenwerkingslinks binnen en tassen landen (EG+BVA+LMOE+rest van de wereld) (2) 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Oostenrijk 
Portugal 
Finland 
Zweden 
erenigd Koninkrij 
Totaal EUR 15 
EVA 
LMOE 
est van de werel 
U.GEM. TOTAA België 
241 
112 
532 
187 
253 
539 
106 
356 
29 
254 
69 
154 
109 
161 
415 
3517 
127 
3 
15 
3662 Denemarke 
112 
150 
318 
158 
167 
213 
76 
248 
5 
203 
48 
90 
84 
152 
344 
2368 
110 
15 
24 
2517 Duitsland 
532 
318 
1437 
589 
821 
1959 
194 
1254 
16 
743 
389 
320 
269 
594 
1681 
11116 
430 
26 
36 
11608 Griekenland 
18T 
158 
589 
478 
389 
509 
140 
490 
5 
263 
70 
212 
124 
254 
693 
4561 
226 
15 
19 
4821 Spanje 
253 
167 
821 
389 
612 
899 
193 
741 
4 
307 
165 
261 
188 
293 
722 
6015 
188 
6 
24 
6233 Frankrijk 
539 
213 
1959 
509 
899 
1393 
217 
1325 
28 
662 
278 
284 
265 
491 
1480 
10542 
333 
2 
34 
10911 Ierland 
106 
76 
194 
140 
193 
217 
193 
207 
7 
163 
49 
97 
89 
103 
422 
2256 
82 
3 
12 
2353 Italië 
356 
248 
1254 
490 
741 
1325 
207 
787 
8 
390 
197 
278 
276 
406 
1051 
8014 
219 
15 
21 
8269 Luxemburg 
29 
5 
16 
5 
4 
28 
7 
8 
16 
10 
5 
4 
5 
5 
10 
157 
8 
0 
3 
168 Nederland 
254 
203 
743 
263 
307 
662 
163 
390 
10 
357 
78 
138 
194 
266 
888 
4916 
226 
5 
39 
5186 Oostenrijk 
69 
48 
389 
70 
165 
278 
49 
19^ 
5 
78 
103 
37 
62 
63 
201 
1814 
54 
6 
17 
1891 Portugal 
154 
90 
320 
212 
261 
284 
97 
278 
4 
138 
37 
188 
106 
131 
317 
2617 
83 
7 
15 
2722 Finland 
109 
84 
269 
124 
188 
265 
89 
276 
5 
194 
62 
106 
182 
208 
352 
2513 
92 
6 
15 
2626 Zweden 
161 
152 
594 
254 
293 
491 
103 
406 
5 
266 
63 
131 
208 
272 
629 
4028 
139 
9 
27 
4203 Verenigd 
Koninkrijk 
415 
344 
1681 
693 
722 
1480 
422 
1051 
10 
888 
201 
317 
352 
629 
1235 
10440 
370 
35 
96 
10941 TOTAAL 
3517 
2368 
11116 
4561 
6015 
10542 
2256 
8014 
157 
4916 
1814 
2617 
2513 
4028 
10440 
74874 
2687 
153 
397 
78111 EVA (3) 
127 
110 
430 
226 
188 
333 
82 
219 
8 
226 
54 
83 
92 
139 
370 
2687 LMOE t'4.» 
3 
15 
26 
15 
6 
2 
3 
15 
0 
5 
6 
7 
6 
9 
35 
153 Rest van de 
wereld 
15 
24 
36 
19 
24 
34 
12 
21 
3 
39 
17 
15 
15 
27 
96 
397 
: ?*< 3> ig 
t 75 
ïï: 
2986 13, 
3? S6 
203 497 TOTAAL 
3662 
2517 
11608 
4821 
6233 
10911 
2353 
8269 
168 
5186 
1891 
2722 
2626 
4203 
10941 
78111 
2986 
203 
497 
81797 
(1 ) Contracten ondersteuning in 1995 (programma's Vervoer, Ondememmg in concurrentieel kader, Fusie. Landbuw DG VI en DG XTV, INCO DG UT en DG XTTI. Ondersteuning in concurrentioneel kader = n/a) 
(2) Som van de samenwerkingslinks in ieder project 
(3) EVA: IJsland - Liechtenstein - Noorwegen - Zwitserland 
(4) LMOE: Albanië - Bulgarije - Estland - Hongarije - Letland - Litouwen - Polen - Roemenië - Slovenië - Republiek Slowakije - Republiek Tsjechië 
n/a - met beschikbaar 
O 
XIIA1,157TABNLJU.S 23/08/96.9:03 
OTO-activiteiten in 1996: Werkprogramma 1996 - Specifieke programma's (4e EG-KP • EURATOM-KP) 
Tijdschema voor uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en selectieprocedures: Begroting Tabel 8 
Namen van specifieke programma's (4e EG-KP * EURATOM-KP} en 
gekteden van het werkprogramma 
mmmmmmmmmiNiiiiiMKiiifR-T 
Gehandicapten en ouderen, gezondheidszorg, onderzoek, onderwijs en opleiding, 
taaitechnologie Data en PB-ref van 
uitnodigingen tot 
het indienen van 
voorsteilen {of 
kennisgevingen van 
belangstelling) 
mtft^miiftBMMWWfcgsag 
15/09/95 
C240 TscSinoiogJe-
sfifndtermg^KKB-
n/a SiuÜingsdata 
voor 
ontvangst vam 
voorstellen 
15/01/96 Selectie- * 
procedure 
(periode) 
02/96-03/96 Procedure 
05/96-06/96 Ven&achte 
ââbgtîvan 
ondertekening 
ysxr 
esnÉactien 
09/96 Totaal ^ 
vöoc" 
svaiua*tes{m 
mil 
24 
Aile gebieden (telematica voor de verbetering van de werkgelegenheid en 
levensomstandigheden, overheidsdiensten) 16/12/96 n/a 15/03/97 04/97-05/97 07/97-09/97 01/98 
16/12/96 n/a 
Geïntegreerde toepassingen in digitale steden 15/02/1997 
(1e fase) 
15/06/97 02/97-03/97 
06/97-07/97 10/97-11/97 01/98 
Periodieke open uitnodiging voor ondersteunende activiteiten 15/09/1995 
C240 n/a ong. iedere 
3 maanden 
Alle gebieden (interactieve digitale multimediadiensten, fotonische technologieën, hoge-
snelheidsnetwerken, persoonlijke communicatie, intelligentie in netwerken en 
dienstenontwikkeling, kwaliteit, beveiliging en betrouwbaarheid, horizontale activiteiten 15/09/1995 
C240 1/03/96 03/96-04/96 04/96-05/96 1/07/96 
Softwaretechnologieën, technologie voor componenten en subsystemen, 
multimediasystemen, open microprocessorsystemen, technologie voor 
bedrijfsprocessen, integratie bij fabricage 15/03/1996 
C75 15/03/96 16/04/1996 
(1e fase) 
19/06/1996 07/96-08/96 09/96-11/96 10/96 120 
35 
15/09/96 15/09/96 
Idem 15/10/1996 
(1e fase) 
15/12/1996 1997 1997 1997 
Produktietechnieken, produkt-innovatiematerialen en -technieken, 
vervoertechnologieën (behalve luchtvaarttechnologie) 15/12/95 
C337 open uitnodiging 17/04/96 10/96 11/96 11/96 400 
MÊ^IÊÊffi^ffi^miÊÊÖ^^^S^Ê 51,6 
Alle gebieden (metingen voor Europese kwaliteitsprodukten, onderzoek inzake nonnen 
en technische ondersteuning voor de handel, metingen ten dienste van de samenleving) 15/06/95 
C148 open uitnodiging 15/11/95 06/96-10/96 06/96-10/96 09/96 
Ruimtevaarttechnieken, toegepast voor milieubewaking en -onderzoek: onderzoek naar 
methoden en proefprojecten 15/06/1995 
C148 open uitnodiging 15/09/95 10/95-01/96 02/96-05/96 05/96 12,7 
Ruimtevaarttechnieken, toegepast voor milieubewaking en -onderzoek: onderzoek en 
ontwikkeling m.b.t. eventuele latere operationele activiteiten 17/10/95 
C271 open uitnodiging 15/12/95 02/96-05/96 07/96-09/96 08/96 4,2 
OTO-activiteiten in 1996: Werkprogramma 1996 - Specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP^ 
Tijdschema voor uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en s^actieprocedures; Begroting Tabel 8 
mtt $ram*rta*â (4ê EG+KP * £URATO&4<P| en 
Ruimtevaarttechnieken, toegepast voor milieubewaking en onderzoek: centrum voor 
aardobservatie OataeRP&fefvan 
uitnodigingen tot bet 
indienen Van 
voQ*s*o!!<«H0f 
15/03/97 
C75 open uitnodiging voor 
<srtvaf?$slysft 
15/06/96 Selectie-
procedure 
{periode} 
07/96-09/97 Ptt&eâuee f VerwacJite 
voor contract-I dattan var» 
{«HdeitefceBmg: 
{periode} IvascontnKSettf 
09/97-11/97 11/97 Totaal 
esetva 
VO0JT 
18 
Onderzoek inzake het natuurlijke milieu, milieukwaliteit en "global change", 
ruimtevaarttechnieken toegepast op aardobservatie, menselijke dimensie van de 
(veranderingen in het milieu 17/09/96 open uitnodiging 16/01/97 02/97-05/97 06/97-11/97 09/96 
[Opleidingsbeurzen 15/12/1995 
C337 20/03/96 
20/08/98 04/96-11/96 05/96 - 02/97 07/96-12/96 
Mariene wetenschappen, strategisch marien onderzoek, mariene technologieën, 
ondersteunende initiatieven 15/12/1994 
C357 15/03/95 09/95-11/95 09/95-11/95 1/01/96 2,4 
36,3 
15/06/95 03/96-04/96 01/96-04/96 1/04/96 38 
open uitnodiging 
Ondersteunende initiatieven 15/03/1996 
C75 17/06/96 06/96-08/96 07/96-01/97 08/96-06/97 
Mariene wetenschappen (onderzoek naar mariene systemen, mariene milieus met extreme 
eigenschappen, onderzoek van regionale zeeën) strategisch marien onderzoek, mariene 
technologiên 16/04/96 
C110 15/10/96 11/96-03/97 
O pleidingsbeurzen 15/12/1995 
C337 20/03/96+ 
20/08/96 04/96-11/96 05/96-02/97 2,3 
Genoomanalyse (functieonderzoek, vergelijkende analyses), moleculaire en cellulaire 
biologie van planten, somatische gentherapie, immunologische stoffen, relatie 
structuur/functie, bio-elektronica, prenormatief onderzoek 15/09/1995 
C240 15/09/1995 
C240 10/01/96 15/03/96-
31/05/96 01/06/96-
15/09/96 15/09/96 233,6 
In vitro farmatoxicologie, biotechnologie voor het milieu, infrastructuur, horizontale 
activiteiten 15/06/96 15/10/96 07/01/97-
31/03/97 01/04/97-
15/07/97 15/07/97 134.00 
Farmaceutisch onderzoek, onderzoek op het gebied van de biomedische technologie 
en technieken, hersenonderzoek, menselijk genoom, AIDS, tuberculose en andere 
infectieziekten, demonstratieprojecten 15/03/96 
C75 17/06/96 09/96-12/96 15/02/96 31/03/96 
BIOMED 2 - 3e uitnodiging nog niet gepubliceerd 17/12/96 03/97-07/97 30/07/97 15/10/97 
OTO-activiteiten in 1996: Werkprogramma 1996 -Specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP^ 
Tijdschema voor uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en selectieprocedures: Begroting Tabel 8 
r 
i 
[ 
j Nasnee vas spseüfefes ^ograu^na^ (4& EG-KP * gUföATOM43*ï «n 
gef»sden van hst werkprogramma 
: 
Opschaiing en verwerkingsmethodologie, geavanceerde en geoptimaliseerde technologieën 
en processen, aspecifieke voedingswetenschappen 
O&O: geïntegreerde produktie en verwerking, landbouw, bosbouw en 
plattelandsontwikkeling, visserij en aquacultuur, ethische, juridische en sociale 
aspecten. Demonstratie: landbouw, bosbouw en plattelandsontwikkeling, visserij en 
aquacultuur. 
Ketens van geïntegreerde produktie en verwerking, opschaiing en 
verwerkingsmethodologie, aspecifieke voedingswetenschappen en geavanceerde 
technologieën, landbouw, bosbouw en plattelandsontwikkeling, visserij en 
aquacultuur 
Aanvullende uitnodiging gericht op duurzame energie (specifieke onderwerpen op het 
gebied van fotovoltaïsche zonne-energie, windenergie en biomassa-energie) 
Premies voor de verkennende fase - MKB 
Uitnodiging voor kennisgeving van belangstelling voor deskundigen 
THERMIE Type A 
THERMIE TypeB 
V^gl»^¥J«lE««s^^Ca%|(«J»«d^ % - -'"- -
V>rvo*f 
Strategisch onderzoek, vervoer per spoor, geïntegreerde transportketens, 
luchtvervoer, stadsvervoer, zeevervoer en vervoer over binnenwateren, wegvervoer 
Strategisch onderzoek, vervoer per spoor, geïntegreerde transportketens, 
luchtvervoer, stadsvervoer, zeevervoer en vervoer over binnenwateren, wegvervoer Data eft PSkéfvati 
uitnodigingen tot het 
Indienen van 
voorsteden (of 
fcejawsgevingen van 
Ëeiangsteifing) 
ajfrjg3!WP3^aa6BgasaaKggB«»asa3B 
15/06/1995 
C148 
15/12/95 
C337 
16/01/96 
C11 
15/06/95 
95/C 148/16 
15/09/95 
15/12/94 
15/12/95 
C337 
15/12/95 
C337 
15/12/96 Terfmotogte-
sömt»teriïer|PrK8-
mastregeïenj 
03/96 
15/12/94 
C357 
15/06/95 
C148 
15/06/95 
C148 
14/05/96 
15/12/94 
94/C 357/11 
15/12/94 
15/12/95 
C337 stuttingsdafa 
voor 
ontvangst van 
vooïstetteft 
15/09/95 
15/03/96 
14/05/96 
2/06/98 
1/02/96 
17/12/97 
28/02/96 
15/03/96 
15/03/97 Setecâe-
procedure 
{periode} 
16/09/95-
12/03/96 
16/03/96-
15/09/96 
16/10/95-
29/02/96 
01/02/96-
30/04/96 
15/06/96-
15/09/96 
05/96-09/96 
01/96-03/96 
06/96-08/98 
03/96-07/96 
03/96-08/96 
03/96-06/96 
04/96-05/96 Procedure 
voor contract-
andethânde* 
tingen 
{period*} 
13/03/96-
30/06/96 
16/09/96-
30/11/96 
01/03/96-
30/04/96 
01/05/96-
30/06/96 
16/09/96-
30/11/96 
9/96-11/96 
04/96-05/96 
09 en 10/96 
09 en 10/96 
07/96-08/96 
07/96-11/96 Verwachte Tofcsai 
\ éaittmvan gereserveerd 
eerste voor 
ondertekening maSsmt&ijxt 
va?t contracten mö|cwani«^> 
: : 
1/06/96 
1/12/96 
1/06/96 
1/08/96 
1/12/96 
01/97 
06/96 
11/96 
11/96 
09/96 
10/96 50,5 
110.00 
1,2 
1,7 
5.00 
25,3 
0,5 
105 
26 
46,7 
205,2 
o 
OTO-activiteiten in 1996: Werkprogramma 1996 - Specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP) 
Tijdschema voor uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en selectieprocedures: Begroting Tabel 8 
Namen van specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP) en 
gebieden van het werkprogramma 
Opties voor het wetenschaps- en technologiegebied, onderzoek op het gebied van 
onderwijs en opleiding, onderzoek naar maatschappelijke integratie en sociale 
uitsluiting (alleen bepaalde deelgebieden) Data en PB-ref van 
' uitnodigingen tot 
het indienen van 
voorstellen (of 
kennisgevingen van 
belangstelling) 
15/06/1996 Technologie-
stimulering (MKB-
maatregelen) Sluitingsdata 
.»- voor 
ontvangst van 
voorstellen 
15/10/96 Selectie­
procedure 
(periode! 
01/97 &? tP^'i 
03/97 •van 
contracten 
05/97 35 
toternatteaafe sameriweritiflt 
Ontwikkelingslanden (DG XII) C64 6/09/95 10/95-03/96 15/03/96-
15/05/96 06/96-07/96 47,2 
Beurzen Japan, Korea (DG XII) 15/02/1995 
C38 1/03/96 17/04/96-
06/07/96 1/09/96 1/09/96 4,2 
Ontwikkelingslanden (DG XII) 15/03/1996 
C75 12/09/96 15/10/96-
15/02/97 15/11/96-
15/05/97 07/97 
Samenwerking met de landen van Midden- en Oost-Europa en de Nieuwe 
Onafhankelijke Staten (DG XII) 17/10/95 
C27 29/02/96 15/03/96-
15/04/96 09/96-10/96 10/96-11/96 31,7 
Opleiding: beurzen Japan, produktietechnologie (DG III) 15/02/95 
C38 1/03/96 17/04/96-
06/07/96 1/09/96 1/09/96 
Ontwikkelingslanden (DG III) 15/03/1996 
C75 
Samenwerking met de landen van Midden- en Oost-Europa en de Nieuwe 
Onafhankelijke Staten (DG XIII) 17/10/95 
C27 15/03/96-
15/04/96 09/96-10/96 10/96-11/96 
Ontwikkelingslanden (DG XIII) 15/03/1996 
C75 
Samenwerking met de landen van Midden- en Oost-Europa en de Nieuwe 
Onafhankelijke Staten (DG XIII) 17/10/95 
C27 15/03/96-
15/04/96 09/96-10/96 10/96-11/96 
Regionale activiteiten (met DG XVI) 15/09/95 15/12/95 1/96 - 3/96 03/96 04/96 
Stimulering van de bewustwording van het publiek 15/09/95 15/12/95 1/96-3/96 03/96 04/96 
Bevordering van innovatiebeheerstechnieken 15/12/95 15/03/96 4/96 - 6/96 06/96 07/96 
OPET-netwerk - organisaties ter bevordering van energietechnologie 15/12/95 15/03/96 4/96-6/96 06/96 07/96 4,4 
Europese netwerken in diensten voor technologie-overdracht en hulp bij innovatie 15/12/95 15/03/96 4/96 - 6/96 06/96 07/96 
16/09/96 10/96-12/96 12/96 01/97 
Financiële activiteiten 15/06/96 16/09/96 10/96-12/96 12/96 01/97 
Projecten voor technologie-overdracht en technologische validering 
Europese netwerken in diensten voor technologie-overdracht en hulp bij innovatie 15/09/96 15/12/96 1/97 - 4/97 04/97 05/97 
15/12/96 16/03/96 
18/09/97~ n/a 
n/a n/a 
n/a n/a 
n/a n/a 
n/a 
OTO-activiteiten in 1996: Werkprogramma 1996 - Specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP) 
Tijdschema voor uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en selectieprocedures; Begroting Tabel 8 
Hajmn vat* $jw*feta* pr<tgtmm&t*$ t& ^5-KP * £UJ&?Ott4$*} m 
^i^^n^M^PP^^iP^^^K^^^^^^^^^^^^^^B 
Onderzoeknetwerken 
Beurzen voor opleiding door onderzoek 
Toegang tot grote onderzoekinstallaties 
Euroconferenties, zomercursussen en praktische opleidingscursussen aitaotiigingarfiaf twt 
voorstettenfaf 
17/01/95 
16/09/96 
15/06/95 
15/09/95 
15/03/96 
16/09/96 
16/09/96 
15/12/95 
17/06/96 
16/12/96 TsctHiGiogie~ 
fljaatregeHat) vw 
ojityangsf vaft 
voarsteiteft 
15/06/95 
3/02/97 
15/09/95 
15/12/95 
17/06/96 
16/12/96 
16/12/96 
1/04/96 
30/09/96 
1/04/97 procedure 
(period^ 
15/02/96 
09/97 
29/02/96 
05/96 
12/96 
05/97 
05/97 
06/96 
03/97 
06/97 4adettta*Kte+ 
-
-
-
-I verwac&e 
tgatianVan 
6fef$fe 
^HMl&ft&lffiJttittg 
van contract 
-
05/96 
08/96 
12/96 geresesvEertf 
voor 
151,3 
84,9 
11,1 
12,8 
Alle nieuwe projecten (aantal en bedrag) naar contractwaarde 
OTO-ativiteiten in 1995: Specifieke programma's (4e EG-KP + EURATOM-KP) - Nieuwe projecten - Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening Tabel 9 
Totaal verdeeld (2) 
Totaal verdeeld (2) EG-bijdrage (in miljoen 
ecu) 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 0<=0,1(1) 
227 
10,00 0,1<=0,25 
105 
17,16 0,25<=«,5 
169 
64,01 0,5<=0,75 
158 
99,04 0,75«=1,0 
141 
122,45 1.0<=1,5 
220 
261,14 1,5<=2 
159 
256.50 2,(H=10 
254 
637,33 >10 
7 
97,32 Totaal verdeeld (2] 
1440 
1564,96 
Totaal (2) 
Totaal (2) EG-bijdrage (in miljoen 
ecu) 
Aantal projecten 
Bedrag projecten <0,1 
227 
10,00 «=0,25 
332 
27.15 <=ö,5 
501 
91,17 <=«,75 
659 
190,21 <=1,0 
800 
312,66 <=1,S 
1020 
573,80 <*a 
1179 
830,30 <=10 
1433 
1467,63 Totaal verdeeld (2; 
100% = 1440 
100%=1564,96 
Naam van specifiek programma 
Telematica 
Communicatietechnologie 
Infonnatietechnologie 
Industrie- en materiaaltechnologie 
Normalisatie, metingen en proeven 
Milieu en klimaat 
Mariene wetenschappen en technologieën 
Biotechnologie 
Medische biologie en gezondheid 
Landbouw en visserij 
Niet-nucleaire energie 
Vervoer 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 
Internationale samenwerking 
Verspreiding en exploitatie van de resultaten 
Opleiding en mobiliteit van onderzoekers 
W,T-onderstetuiing in concurrentieel kader 
Veiligheid van kernsplijting 
Beheerste thermonucleaire fusie 
Totaal onderzoek Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 
Aantal projecten 
Bedrag projecten 182 
220,85 
109,00 
208,10 
225,00 
379,34 
226 
191,77 
24 
16,32 
5 
22,27 
3 
6,23 
41 
62,15 
32 
23,46 
113 
107.29 
155 
172,45 
41 
64,58 
0 
0 
33 
16,26 
150 
30 
90 
63,39 
134 
20,08 
68 
55 
181 
251,51 
1812 
1911.05 Gem. bijdrage 
1,21 
1,91 
1,69 
0,85 
0,68 
4,45 
2,08 
1.52 
0,73 
0,95 
1,11 
1,58 
0,00 
0,49 
0.20 
0,70 
0,15 
0,81 
1,39 
1,05 1565 mitt. eco= 
= 100% 
1) De totale bijdrage voor een project is kleiner dan of gelijk aan 0,1 miljoen ecu 
2) Verdeling niet beschikbaar voor de programma's "Voervoer", "Verspreiding en exploitatie" en "Fusie" Concentratiekromme 
100% -r 
90% -f 
80% + 
70% + 
60% + 
50% +* 
40% + 
30% 
20% + 
10% + 
0% / 
/ 
/ 
^rS 
A 
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 
1440 Projecten = 100% 
50% van de projecten knjgen 15% van alle kredieten 
80% van de projecten krijgen 50% van alle kredieten 
O 
/(OP 
FINANCIERING VAN HET VIERDE KADERPROGRAMMA EN HET EURATOM-
KADERPROGRAMMA 
Bedragen (verhoogd met 6,5%) in miljoen ecu en uitsplitsing Tabel 10 
VIERDE KADERPROGRAMMA 
Besluit 1110/94/EG 
616/96/EG 
Werkzaam­
heden voor 
gezamen­
lijke 
rekening GCO Onder­
steuning 
WT Kaderprogramma 
Besluit 
94/268/Euratom 
94/253/Euratom 
Werkzaam­
heden 
voor 
gezamen­
lijke 
rekening GCO TOTAAL 
EERSTE ACTIVITEIT 
Informatie- en 
communicatietechnologie 
1. Telematica 
2. Communicatietechnologie 
3. Informatietechnologie 
Industriële technologie 
4. Industrie- en materiaaltechnologie 
5. Normalisatie, metingen en proeven 
Milieu 
6.Milieu en klimaat 
7.Mariene wetenschappen en 
technologieën 
Biowetenschappen en bio­
technologie 
8. Biotechnologie 
9.Medische biologie en gezondheid 
10. Landbouw en visserij 
Energie 
11 .Niet-nucleaire energie 
12.Veiligheid van kernsplijting 
13. Beheerste kernfusie 
Vervoer 
Gericht sociaal-economisch 
onderzoek 3604 
898 
671 
2035 
1906 
1722 
184 
809,5 
566,5 
243 
1592,5 
588 
358 
646,5 
1030 
1030 
256 
112 11,5 
11,5 
208,5 
96 
112,5 
313 
313 
50 
50 
21 
21 
35 10,5 
10,5 
10,5 
10,5 
27,5 
27,5 
31,5 
31,5 
16 
16 3626 
1016,5 
170,5 
846 319,5 
270,5 
49 898 
671 
2057 
1818 
307 
907 
243 
588 
358 
728 
1067 
441 
895 2125 
1150 
1674 
2403 
256 
147 
TWEEDE ACTIVITEIT 
16.Samenwerking met derde landen 
en internationale organisaties 575 575 
DERDE ACTIVITEIT 
17.Verspreiding en exploitatie van 
resultaten 312 40 352 
VIERDE ACTIVITEIT 
18.Stimulering van de opleiding en 
mobiliteit van onderzoekers 792 792 
TOTAAL 
TOTAAL MAXIMUMBEDRAG 10989 639 136 1016,5 319,5 
11764 1336 13100 
Verloop van de betalingsverplichtingen voor commMnaiitair onderzoek 
Periode 1984 -1998 
(huidige prijzen) Tabel 11 
Situatie per 08.05.96 
jjJAAR 
KP 1984-87 
JK7I987^91 
||KP 1990-94 
jjAanvull. financiering KP 
fep 1994-98 (*) 
TO-PROGRAMMA'S 
,|APAS 
TO+APAS 
fcPPJNT 
EG-begroting (huidige prijzen) 
Totaal onderzoek in % van de 
begroting 
% met aanvulling van 700 milj. 
ecu 28905 
2,1 29925 
2,5 35842 
2,4 38392 
2,4 43080 
2,6 42569 
3,3 45057 
4,0 56111 
3,4 61232 
4,7 67760 
4,0 65929 
4,2 78432 
3,9 85094 
3,7 
3,9 91861 
3,8 
4,1 97069 
3,6 
3,9 
( *) De bedragen van het KP 1994-1998 zijn die van het Commissievoorstel naar aanleiding van de uitbreiding van de EU 
(1) OTO+THERMJE+EGKS+APAS+SPRINT 
O *_9 
157TABNL.XLS 
Verloop van de betalingsverplichtingen voor communautair onderzoek 
Periode 1984 - 1998 
(prijzen 1992) Tabel 12 
Situatie per 08.05.96 
UAAR 84 85 86 87 89 90 91 93 94 95 96 97 98 TOTAAL 
KP 1984-87 848,4 991,9 1139,5 886.1 317,7 117,1 5,4 4306,1 
KP 1987-91 237.5 987,3 1438,4 1770,4 1339,0 230.9 14,6 3,8 0,2 6022,1 
KP 1990-94 311,9 2160.5 1901,0 1223,1 1,0 5597,5 
jjAanvull. financiering KP 90-94 
KP 1994-98 (*) 147,8 725,3 
0,0 2884,8 2966,5 3153,6 3077,1 873,1 
12082,0 
toTO-PROGRAMMA'S 848,4 991,9 1139,5 1123.6 1305,0 1555,5 1775,8 1650,9 2391.4 2063,4 1952,2 2886,0 2966,5 3153,6 3077,1 28880,8 
kPAS 62.4 68,9 80,9 125,4 177,9 308.4 433,7 553,0 2,0 1812,6 
lOTO+APAS 848,4 991,9 1139,5 1186.0 1373,9 1636,4 1901,2 1828,8 2699.8 2497,1 2505,2 2888,0 2966,5 3153.6 3077,1 30693,4 
EPRINT 17,7 16,9 17.0 51,6 
EGKS 19,4 18,4 17.5 17,2 16,9 89,4 
180% van THERMIE 39,9 124,8 128.9 137,1 140,8 571,5 
ITotaal onderzoek (1 ) 848,4 991,9 1139,5 1186.0 1373,9 1636,4 1978,2 1988,9 2863-2 2651,4 2662,9 2888,0 2966,5 3153,6 3077,1 31405,9 
5539,7 
8163 
12145 
14748 
EG-begroting (prijzen 1992) 
| Totaal onderzoek in % van de 
| begroting 
Deflatiefactoren (**) 
Jaarinflatie in % 
| % met aanvulling van 700 milj. 
| ecu 41352 
2,1 
0,699 40385 
2,5 
0,741 
6,0 46730 
2,4 
0,767 
3,5 48475 
2,4 
0,792 
3,3 52473 
2,6 
0,821 
3,6 49327 
3,3 
0,863 
5,1 49952 
4,0 
0,902 
4,5 59126 
3,4 
0,949 
5,2 61232 
4,7 
1,000 
3.5 66759 
4,0 
1,015 
1,5 63761 
4,2 
1,034 
1,9 74983 
3,9 
1,046 
1,2 79305 
3,7 
1,073 
2,6 
3,9 83968 
3,8 
1,094 
2,0 
4,1 
00 | 
u/l 1 
3,6 
1,121 
2.5 
3,9 
'(*) De bedragen van het KP 1994-1998 zijn die van het Commissievoorstel naar aanleiding van de uitbreiding van de EU 
(**) Bii de sedert 1995 gebruikte deflatiefactoren is rekening gehouden met de uitbreiding van de Unie van 12 tot 15 Lid-Staten (COM(96)65) 
(1) OTO+THERME+EGKS+APAS+SPRINT è 
157TABNL.XLS 
^41 
ACS-landen Staten in Afrika, het Caraïbisch gebied en de Stille Oceaan 
ACTS Geavanceerde communicatietechnologieën en -diensten 
AIR Landbouw en agro-industrie, inclusief visserij 
ALENA Noordamerikaanse Vrijhandelsovereenkomst 
ALTENER Specifieke activiteiten voor het vergroten van de penetratiegraad van duurzame energiebronnen 
APAS Voorbereidende, begeleidende en ondersteunende werkzaamheden 
AVICENNE Wetenschappelijke en technologische samenwerking met de Magreb-landen en andere landen in 
het Middellandse Zeegebied 
BCR Communautair referentiebureau 
BIOMED Specifiek programma op het gebied van de medische biologie en de gezondheid 
BRIDGE Biotechnologisch onderzoek voor innovatie, ontwikkeling en groei in Europa (specifiek 
programma onder het 3e KP) 
BRITE-EURAM Specifiek programma op het gebied van industriële fabricagetechnologieën en toepassingen van 
geavanceerde materialen 
CEN/CENELEC Europees comité voor normalisatie/Europees comité voor elektrotechnische normalisatie 
CERN Europese organisatie voor kernonderzoek 
COPERNICUS Samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie met Midden- en Oost-Europa 
CORDIS Informatiedienst betreffende communautaire onderzoek- en ontwikkelingswerkzaamheden 
COST Europese samenwerking op het gebied van wetenschappelijk en technisch onderzoek 
COSU Samenwerking met de voormalige Sovjet-Unie op het gebied van de veiligheid van kernsplijting 
CRAFT Cooperative Research Action for Technology 
CREST Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (adviseert de Europese Commissie en de 
Raad) 
CSTP Comité voor wetenschappelijk en technologisch beleid (OESO) 
EER Europese Economische Ruimte 
EG Europese Gemeenschap 
EGA Europese Gemeenschap voor Atoomenergie 
ECE Economische Commissie voor Europa (VN) 
ECHO European Commission Host Organisation (server van de Gemeenschap) 
EGKS Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal 
——————————— " • '— •" ' ~— i . i 
ELMB Europees laboratorium voor moleculaire biologie 
ENRICH European Network for Research on Global Change 
ESA Europese ruimîe-agentschap 
ESPRIT Europees programma voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de informatietechnologie 
[(specifiek programma) 
Europese Adviesraad voor wetenschap en technologie 
si-11 
ESW Europese stichting voor wetenschappen 
ETAN European Technology Assessment Network 
ETSI Europees normalisatie-instituut voor de telecommunicatie 
EU Europees Unie 
EUREKA Europees agentschap voor de coördinatie van onderzoek 
EURET Europees onderzoek op het gebied van vervoer (specifiek programma onder het 2e KP) 
EVA Europese Vrijhandelsassociatie 
GCO Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek 
GLB Gemeenschappelijk landbouwbeleid 
GOS Gemenebest van onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
GSEO Gericht sociaal-economisch onderzoek (specifiek programma onder het 4e KP) 
HFSP Human Frontier Science Programme (de grenzen van de mens, programma van Japan en EEG) 
ICWT Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie (Moskou) 
EVA Internationaal Energie-Agentschap 
IMS Intelligent fabricagesysteem 
INCO Samenwerking met derde landen en internationale organisaties (2e activiteit van het 4e KP) 
INTAS Internationale vereniging ter bevordering van de samenwerking met wetenschappers uit de nieuwe 
onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
IRDAC Raadgevend Comité van de Europese Commissie voor onderzoek en ontwikkeling in de industrie 
ISC Internationale wetenschappelijke samenwerking 
IT Informatietechnologie 
ITER Internationale thermonucleaire experimentele reactor 
ITER-EDA Werkzaamheden met betrekking tot het engineeringontwerp van ITER 
JET Joint European Torus 
JOULE Specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op energiegebied, niet-
nucleaire energie en rationeel energiegebruik 
KP Kaderprogramma 
MAST Specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van mariene 
wetenschap en technologie 
MEDA Maatregelen ter ondersteuning van de hervorming van de economische en maatschappelijke 
structuren in de landen van het Middellandse-Zeegebied 
MERCOSUR Gemeenschappelijke markt in Zuid-Amerika 
MKB Midden- en kleinbedrijf 
MPM Menselijk potentieel en mobiliteit (specifiek programma onder het 3e KP) 
NOS Nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie 
OESO Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling 
OPET Organisaties ter bevordering van energietechnologie 
PB Publikatieblad 
-/'J 
PECO Programma ter bevordering van de oprichting van gemengde ondernemingen in de Midden- en 
Oosteuropese landen 
PHARE Polen-Hongarije: activiteiten voor economische reconversie 
RACE Specifiek OTO-programma voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van geavanceerde 
communicatietechnologie in Europa 
OL Ontwikkelingslanden 
OMO Opleiding en mobiliteit van onderzoekers (specifiek programma onder het 4e KP) 
OTO Onderzoek en technologische ontwikkeling en demonstratieprojecten 
RCPK Raadgevend comité voor het programma kernversmelting 
RIS Regionale innovatiestrategieën 
RITTS Regionale innovatie- en technologie-overdrachtstrategieën en -infrastructuur 
SAVE Specifiek actieprogramma voor een efficiënter energiegebruik 
SPRINT Strategisch programma voor innovatie en overdracht van technologie 
STD Wetenschap en techniek ten dienste van de ontwikkeling 
TACIS Programma voor technische bijstand aan het Gemenebest van onafhankelijke staten 
TELEMAN Telemanipulatie in gevaarlijke en wanordelijke situaties in kerninstallaties 
THERMIE Europese technologie voor energiebeheer 
TIDE Telematica voor de integratie van gehandicapten en bejaarden 
VALUE Verspreiding en toepassing van de resultaten van wetenschappelijk en technologisch onderzoek in 
Europa 
WTO Wereldhandelsorganisatie 
A -1 <-ƒ 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 437 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 
Catalogusnummer : CB-CO-96-439-NL-C 
ISBN 92-78-08606-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg