TUSSENTIJDS VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT waarin een eerste balans wordt opgemaakt van de toepassing van Richtlijn 96/16/EG betreffende statistische enquêtes inzake melk en zuivelproducten (overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 96/16/EG)

Voorwoord

Dit verslag is opgesteld overeenkomstig artikel 8 van Richtlijn 96/16/EG van de Raad van 19 maart 1996 betreffende statistische enquêtes inzake melk en zuivelproducten [1].

[1] PB L 78 van 28.3.1996, blz. 27.

* Punt 1: Inleiding.

* Punt 2: Algemene aanpak van de wetgeving betreffende statistieken over melk en zuivelproducten.

* Punt 3: Beschrijving van de verzameling van statistische gegevens over het eiwitgehalte van melk en de voornaamste zuivelproducten (artikel 4, lid 2, van Richtlijn 96/16/EG). In dit punt wordt ook de probleemstelling beschreven, evenals de resultaten en de moeilijkheden die zich hebben voorgedaan.

* Punt 4: Methode en technische vraagstukken in verband met de toepassing van de nieuwe wetgeving inzake zuivelstatistieken. In dit punt worden de technische problemen van de toepassing van de wetgeving beschreven en worden oplossingen aangedragen.

* Punt 5: Conclusies van het verslag.

1. Inleiding

De communautaire statistiek over melk en zuivelproducten wordt geregeld door Richtlijn 96/16/EG van de Raad van 19 maart 1996 betreffende statistische enquêtes inzake melk en zuivelproducten en door Beschikking 97/80/EG van de Commissie van 18 december 1996 [2] houdende uitvoeringsbepalingen van Richtlijn 96/16/EG.

[2] PB L 24 van 25.1.1997, blz. 26.

Artikel 8 van Richtlijn 96/16/EG van de Raad van 19 maart 1996 bepaalt dat de Commissie uiterlijk op 1 juli 1999 bij de Raad een verslag moet indienen over de bij de toepassing van de richtlijn opgedane ervaring, en met name over de resultaten van de in artikel 4, lid 2, bedoelde analyse, in voorkomend geval vergezeld van voorstellen voor de definitieve periode.

Er zij op gewezen dat de huidige wetgeving nog niet lang genoeg van kracht is om op grond van de tot dusver opgedane ervaring definitieve conclusies te kunnen trekken. Daarom presenteert de Commissie in dit tussentijds verslag slechts een eerste balans. Zij verwacht dat zij, nadat de huidige wetgeving nog een bijkomende periode van kracht is geweest, over alle vereiste gegevens zal beschikken om op 31 december 2002 een vollediger verslag te kunnen indienen over de opgedane ervaring, in voorkomend geval vergezeld van voorstellen voor de definitieve periode.

Artikel 4, lid 2, van Richtlijn 96/16/EG van de Raad bepaalt dat moet worden nagegaan of de jaarlijkse statistische informatie, als bedoeld in artikel 4, lid 1, onder b), kan worden uitgebreid tot het eiwitgehalte van de voornaamste zuivelproducten. Daarom stellen de lidstaten in de drie jaar volgend op de inwerkingtreding van Richtlijn 96/16/EG van de Raad proefoverzichten op of voeren zij studies uit met het oog op de verwezenlijking van dit doel. De Commissie stelt volgens de procedure van artikel 7 van Richtlijn 96/16/EG van de Raad een werkprogramma voor elk van deze drie jaren vast.

Dit verslag had uiterlijk op 1 juli 1999 door de Commissie bij de Raad moeten zijn ingediend. Het kon echter op die datum niet worden ingediend, hoofdzakelijk om de volgende twee redenen:

* De Commissie beschikte op die datum niet over de gegevens betreffende het derde jaar van de toepassing van de desbetreffende wetgeving, daar de lidstaten volgens deze wetgeving de jaarlijkse gegevens over dat jaar uiterlijk op 30 juni 1999 aan Eurostat dienden te verstrekken.

* Bovendien was in juli 1999 een speciale vergadering van de werkgroep zuivelstatistiek georganiseerd die tot doel had de belangrijkste problemen te onderzoeken die zich hadden voorgedaan bij de tenuitvoerlegging van Beschikking 97/80/EG, en waarvan de uitkomsten van invloed konden zijn op bepaalde punten die in het bij de Raad in te dienen verslag aan de orde zouden komen.

2. Algemene aanpak

2.1. Statistieken over het gebruik van melk (gebruik van grondstoffen / samenstelling van zuivelproducten)

Onder de oude wetgeving inzake zuivelstatistieken [3] moesten voor de voornaamste zuivelproducten behalve cijfers over de geproduceerde hoeveelheden van elk product, ook gegevens over het vetgehalte en over de gebruikte grondstoffen "volle melk", "magere melk" en "wei" worden verstrekt. In de praktijk is deze bepaling niet correct toegepast. De cijfers over de geproduceerde hoeveelheden van de verschillende zuivelproducten waren vrij volledig, maar er bleven grote hiaten bestaan in de door de lidstaten verstrekte gegevens over grondstoffen. Met betrekking tot het gebruik van volle melk en magere melk was de situatie gunstiger, vooral na verloop van enkele jaren en nadat de lidstaten zich hiervoor extra hadden ingespannen. De gegevens over het vetgehalte en over het gebruik van wei waren echter zeer fragmentarisch en moeilijk systematisch te gebruiken.

[3] Richtlijn 72/280/EEG van de Raad, PB L 179 van 7.9.1972, blz. 2 (betreffende statistische enquêtes van de lidstaten inzake melk en zuivelproducten); Beschikking 72/356/EEG van de Commissie, PB L 246 van 30.10.1972, blz. 1 (houdende uitvoeringsbepalingen betreffende statistische enquêtes inzake melk en zuivelproducten).

Begin jaren negentig, na verschillende vergaderingen van de diensten van de Commissie met de lidstaten, wilden de vertegenwoordigers van de lidstaten afstappen van de aanpak op basis van gegevens over volle melk en magere melk, daar zij deze beschouwden als achterhaald en niet representatief voor de werkelijke situatie in de zuivelfabrieken en van het fabricageproces van verschillende zuivelproducten. Er zijn verscheidene mogelijkheden voorgesteld en besproken, waaronder de aanpak op basis van gegevens over vetgehalte en eiwitgehalte die door de Commissie als alternatief zou kunnen worden geaccepteerd. Geen van de besproken voorstellen kreeg echter de instemming van een meerderheid van de lidstaten. Na langdurige discussies op het niveau van de werkgroepen van Eurostat en de Raad werd een compromis bereikt, waardoor Richtlijn 96/16/EG van de Raad van 19 maart 1996 betreffende statistische enquêtes inzake melk en zuivelproducten kon worden goedgekeurd. In deze richtlijn wordt de verplichting gegevens te verstrekken over het vetgehalte en het gebruik van de grondstoffen "volle melk/magere melk" gehandhaafd, terwijl gegevens inzake wei worden geschrapt. Wel is overeengekomen om - op basis van proefoverzichten of van studies die in de drie jaar volgend op de inwerkingtreding van Richtlijn 96/16/EG van de Raad door de lidstaten worden uitgevoerd - na te gaan of de jaarlijkse statistische informatie kan worden uitgebreid tot het eiwitgehalte van de voornaamste zuivelproducten.

Het verzamelen van statistische gegevens over het gebruik van verschillende grondstoffen / de samenstelling van de voornaamste zuivelproducten is om twee redenen van belang:

Allereerst moet een balans worden opgemaakt van de beschikbare hoeveelheid melk en het gebruik van melk, zowel op het niveau van zuivelfabrieken als van landbouwbedrijven. In de aanpak "volle melk/magere melk" worden deze balansen opgemaakt op basis van de hoeveelheid grondstof die wordt gebruikt voor de vervaardiging van verschillende zuivelproducten. Een alternatieve aanpak zou zijn om deze balans te berekenen op basis van de variabelen "vetgehalte/eiwitgehalte", waardoor het vet- en eiwitgehalte van de producten (hun belangrijkste bestanddelen) op de eerste plaats komt, zowel op het niveau van het eindproduct als op dat van het gebruik van grondstoffen.

Voor de vervulling van haar taken uit hoofde van het Verdrag en de communautaire bepalingen betreffende de gemeenschappelijke marktordening in de sector melk en zuivelproducten heeft de Commissie behoefte aan geactualiseerde gegevens waarmee zij regelmatig de ontwikkelingen op de markten voor zuivelproducten kan volgen, in het bijzonder voor de valorisatie van de verschillende bestanddelen van melk en de structurele veranderingen in het fabricageproces die in zuivelfabrieken plaatsvinden. Vetten worden bij de valorisatie van melk minder belangrijk terwijl eiwitten steeds belangrijker worden. Dat geldt niet alleen voor de melkinzameling en voor de prijzen die aan producenten worden betaald, maar het weerspiegelt ook de ontwikkeling in de structuur van de gefabriceerde producten. Statistische gegevens, zowel over de gebruikte grondstoffen als over de bestanddelen van melk, zouden de Commissie in staat stellen deze trends te volgen en, afhankelijk van het geval, de noodzakelijke beslissingen af te stemmen op het beheer van de markt voor melk en zuivelproducten.

De resultaten van de gegevensverzameling over eiwitten zijn gedetailleerd beschreven in punt 3 van dit verslag. Wat het vetgehalte betreft constateert de Commissie dat de lidstaten grote vooruitgang boeken bij de indiening van gegevens, terwijl de situatie wat de grondstoffen "volle melk/magere melk" betreft nog voor verbetering vatbaar is.

De tot nu toe opgedane ervaring op dit gebied is positief voor het vetgehalte vanaf het tweede jaar dat Richtlijn 96/16/EG van de Raad is toegepast. In 1998 waren de meeste lidstaten in staat cijfers aan te leveren over het vetgehalte van de verschillende zuivelproducten. Deze vooruitgang is des te opvallender daar in 1996 nog geen enkele lidstaat deze gegevens verstrekte. Toch lijken de door de lidstaten gebruikte methoden nog altijd aanzienlijk te verschillen, want sommige lidstaten geven het vetgehalte in eindproducten op, terwijl andere het vetgehalte aan het begin van het productieproces lijken te meten (het vetgehalte van de grondstof die wordt gebruikt voor de fabricage van verschillende producten).

Met betrekking tot het gebruik van volle melk en magere melk moet worden vastgesteld dat sommige lidstaten sinds de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving inzake zuivelstatistieken verzuimen deze gegevens te verstrekken, hoewel in de richtlijn de verplichting hiertoe uitdrukkelijk is gehandhaafd teneinde een vergelijking met de alternatieve aanpak "vetten/eiwitten" mogelijk te maken. Het doel was juist gedurende een overgangsperiode van drie jaar de haalbaarheid van deze alternatieve aanpak na te gaan. Uit een nadere bestudering van enkele posten blijkt dat de gegevens die door bepaalde lidstaten zijn aangeleverd, coherent zijn, ook al moet nog nauwkeurig worden geverifieerd welke methode is gebruikt en hoe relevant de gebruikte coëfficiënten zijn.

Ongeacht de vraag welke aanpak uiteindelijk zal worden gekozen, maken de tot nu toe verrichte analyses duidelijk dat een diepgaande methodologische discussie moet worden gevoerd over de mogelijkheden om de kwaliteit en de samenhang van de statistieken in de melk- en zuivelsector te verbeteren, met name wat het gebruik van grondstoffen en de samenstelling van eindproducten betreft.

2.2. Meting van netto- en brutostromen

Over het algemeen kan statistisch onderzoek in de zuivelsector op twee manieren worden uitgevoerd:

- Volgens de eerste methode worden alle in de zuivelfabrieken geproduceerde hoeveelheden meegeteld, ongeacht hun eindgebruik (brutoaanpak). Bij deze aanpak hebben de cijfers niet alleen betrekking op de geproduceerde hoeveelheden voor eindconsumptie, maar ook op de geproduceerde hoeveelheden die hetzij in dezelfde, hetzij in een andere zuivelfabriek als grondstof voor de vervaardiging van andere producten gebruikt zijn. Vanwege het hergebruik van vervaardigde producten binnen de zuivelsector levert deze aanpak dubbeltellingen op.

- De nettoaanpak probeert deze dubbeltellingen te voorkomen door uitsluitend de hoeveelheden in aanmerking te nemen die bestemd zijn voor eindconsumptie, met andere woorden voor gebruik buiten de zuivelsector. Bij deze aanpak worden alle zuivelfabrieken van een land samen als één zuivelfabriek beschouwd (nationale zuivelfabriek).

De methode die momenteel wordt toegepast in de zuivelstatistiek volgt het concept van de nationale zuivelfabriek, waarbij dus elk hergebruik van telling wordt uitgesloten. Uit hoofde van artikel 4, lid 1, van Richtlijn 96/16/EG, moeten vragenlijsten voor de enquêtes zodanig door nationale bureaus voor de statistiek worden opgesteld dat dubbeltellingen worden voorkomen.

Artikel 5, lid 2, van Richtlijn 96/16/EG van de Raad, bepaalt dat de lidstaten de Commissie jaarlijks in de vorm van een methodologisch rapport alle gegevens moeten doen toekomen die de beoordeling van de nauwkeurigheid van de ingezonden resultaten mogelijk maken, met name de methoden ter voorkoming van dubbeltellingen.

Tijdens de technische discussies over de toepassing van Richtlijn 96/16/EG in de werkgroep zuivelstatistiek van het Comité voor de landbouwstatistiek, hebben verschillende vertegenwoordigers van lidstaten benadrukt dat het moeilijk is dubbeltellingen te voorkomen, echter zonder dat zij daarmee het uitgangspunt van de "nationale zuivelfabriek" wilden aanvechten. Sommige lidstaten zijn van mening dat het probleem van de dubbeltellingen vooral moeilijk op te lossen valt binnen de aanpak "volle melk/magere melk", en pleiten er daarom voor over te stappen op een systeem dat gebaseerd is op de bestanddelen van melk (vetten/eiwitten). De meeste lidstaten zijn zich weliswaar bewust van de problemen van het systeem "volle melk/magere melk", maar zijn toch voorstander van handhaving van deze aanpak. Zij benadrukken daarbij echter dat het noodzakelijk is dat met technische coëfficiënten en schattingen mag worden gewerkt. Het zou de moeite waard zijn om in de toekomst nader onderzoek te verrichten naar een overgang van het huidige systeem van "nettostromen" naar een brutoaanpak waarin hergebruik van producten binnen de zuivelsector expliciet wordt onderscheiden.

Voorts zou men zich moeten afvragen in hoeverre een systeem gebaseerd op bestanddelen (vetten/eiwitten) een betere oplossing zou kunnen bieden voor het probleem van de dubbeltellingen en van de bruto- of nettoaanpak. Het antwoord op deze vraag zal de doorslag kunnen geven voor het al dan niet overstappen van het huidige systeem van nettostromen naar een brutoaanpak waarin hergebruik expliciet wordt onderscheiden.

2.3. Overige aspecten

In vergelijking met de oude wetgeving (Richtlijn 72/280/EEG van de Raad van 31 juli 1972) zijn er in de nieuwe wetgeving nog andere elementen gewijzigd:

* De wekelijkse statistieken zijn afgeschaft, met als doel de enquêtedruk voor de sector te verlichten en de lidstaten in staat te stellen zich beter te houden aan de termijnen voor indiening van de maandelijkse, jaarlijkse en driejaarlijkse statistieken. Daarnaast zijn de maandelijkse productiestatistieken over caseïne en caseïnaten, en die over het gebruik van wei bij de vervaardiging van zuivelproducten afgeschaft.

* Ook het waarnemingsgebied is gewijzigd teneinde beter aan te sluiten bij het systeem van melkquota. Zo is de definitie van zuivelfabrieken herzien en wordt in de statistieken nu het concept "plaats van productie" gehanteerd in plaats van het in de oude wetgeving gebruikte concept "vestigingsplaats van de zuivelfabrieken".

* De lijst van verschillende zuivelproducten en hun omschrijving is aangepast aan de huidige situatie en aan de nieuwe informatiebehoeften.

* Ten slotte is de verplichting om statistieken per regio in te dienen afgeschaft.

3. Verzameling van statistische gegevens over het eiwitgehalte van melk en van de voornaamste zuivelproducten

3.1. Probleemstelling

Zoals reeds in de inleiding van dit verslag beschreven, bepaalt artikel 4, lid 2, van Richtlijn 96/16/EG dat moet worden nagegaan of de jaarlijkse statistische informatie kan worden uitgebreid tot het eitwitgehalte van de voornaamste zuivelproducten. Met het oog hierop zijn de lidstaten verplicht tijdens de drie jaar volgend op de inwerkingtreding van de richtlijn proefoverzichten op te stellen of studies uit te voeren. Hetzelfde artikel bepaalt dat de Commissie een werkprogramma voor elk van de drie jaren moet opstellen.

Het eerste werkprogramma (1997), dat is opgenomen in bijlage III bij Beschikking 97/80/EG van de Commissie [4] bevatte onder andere een tabel met de voornaamste zuivelproducten. De lidstaten werd gevraagd voor elk van deze producten gegevens in te dienen voor de geproduceerde hoeveelheid van het product, de hoeveelheden koemelkeiwit die voor de vervaardiging van het product waren gebruikt en de hoeveelheden koemelkeiwit die het product bevat. Het werkprogramma voorzag ook in een verslag over de relatie tussen het eiwitgebruik en het eiwitgehalte in zuivelproducten.

[4] Beschikking 97/80/EG van de Commissie van 18 december 1996 houdende uitvoeringsbepalingen van Richtlijn 96/16/EG betreffende statistische enquêtes inzake melk en zuivelproducten.

In het tweede werkprogramma (1998), opgenomen in de bijlage bij Beschikking 98/325/EG [5] van de Commissie, was de lijst van zuivelproducten teruggebracht tot dertien producten en werden eveneens gegevens gevraagd over de geproduceerde hoeveelheden, het eiwitgebruik en het eiwitgehalte. Daarnaast werd een beschrijving gevraagd van de methoden die werden gebruikt voor het verzamelen van de gegevens van de tabel, en met name het gebruik van coëfficiënten, schattingen en diverse informatiebronnen.

[5] Beschikking 98/325/EG van de Commissie van 24 april 1998 betreffende het werkprogramma 1998 inzake het eiwitgehalte van de voornaamste zuivelproducten, (PB L 142 van 14.5.1998, blz. 39).

Het derde werkprogramma (1999) bevindt zich in de bijlage bij Beschikking 1999/309/EG [6] van de Commissie. De gevraagde informatie is niet gewijzigd, maar de lijst met zuivelproducten is uitgebreid tot vijftien.

[6] Beschikking 1999/309/EG van de Commissie van 23 april 1999 betreffende het werkprogramma 1999 inzake het eiwitgehalte van de voornaamste zuivelproducten, (PB L 119 van 7.5.1999), blz. 54.

3.2. Resultaten

De grote meerderheid van lidstaten heeft voor de jaren 1996, 1997 en 1998 de gevraagde tabel ingediend. De resultaten van het werkprogramma 1999 waren nog niet allemaal ontvangen toen dit verslag werd geschreven.

Over het algemeen zijn de gegevens min of meer volledig aan Eurostat verstrekt, maar sommige lidstaten hebben in hun rapporten aangegeven dat zij een deel van de gevraagde gegevens niet konden verstrekken wegens onvoldoende technische middelen of personeel. De meeste lidstaten hebben schattingsmethoden gebruikt op basis van verschillende theoretische hypothesen. Enerzijds leveren sommige van die methoden vergelijkbare resultaten op, maar anderzijds moet worden vastgesteld dat er grote verschillen tussen de lidstaten bestaan. Zodra alle resultaten van het derde werkprogramma voor het jaar 1999 binnen zijn, zal de analyse van de werkprogramma's inzake eiwitten resulteren in:

* een overzichtstabel met de gegevens die in de drie jaar zijn verstrekt, alsmede de relatieve verschillen daartussen [7];

[7] Een dergelijke tabel is voor het eerst opgesteld na het tweede jaar waarin het werkprogramma inzake eiwitten werd uitgevoerd.

* een volledig overzicht van de in de verschillende lidstaten gebruikte schattings- of meetmethoden voor het bepalen van de hoeveelheid eiwitten in de voornaamste zuivelproducten [8];

[8] Eurostat heeft al een eerste overzicht van de schattings- en meetmethoden van zes lidstaten opgesteld en heeft dit tijdens de vergadering van 18/19 december 1998 aan de leden van de werkgroep zuivelstatistiek overhandigd.

* een overzicht van moeilijkheden die de lidstaten zijn tegengekomen bij het meten van het eiwitgehalte en de eventuele invoering van een systeem voor het verzamelen van gegevens over het eiwitgehalte van de voornaamste zuivelproducten.

3.3. Voortgang van het technisch onderzoek

Teneinde de haalbaarheid van een systeem voor statistische waarneming van de eiwitten in producten van de zuivelsector te onderzoeken, zijn in 1997 en 1998 acties ondernomen in het kader van TAPAS (Technical action plan for improving agricultural statistics).

Voorts hebben de lidstaten regelmatig de Commissie op de hoogte gebracht van de stand van hun werkzaamheden in verband met de jaarlijkse rapporten.

Tot slot boden de vergaderingen van de werkgroep zuivelstatistiek die in de loop van de jaren 1997, 1998 en 1999 hebben plaatsgevonden, de delegaties de gelegenheid bepaalde methodologische problemen aan te kaarten.

Over het algemeen hebben de statistische activiteiten van de lidstaten niet geleid tot het opheffen van alle hinderpalen die aan de orde zijn gesteld tijdens de voorbereidende besprekingen voor de invoering van een systeem voor het verstrekken van statistische gegevens.

Uit de door de lidstaten ingediende rapporten komt naar voren dat de bedrijven zich nog niet hebben aangepast aan de ontwikkelingen op de markten, waar eiwitten een belangrijke rol zullen spelen. De belangstelling van de bedrijven voor dit onderwerp loopt sterk uiteen, afhankelijk van hun grootte en hun specialisatie.

De hindernissen die volgens de bureaus voor de statistiek de invoering van een dergelijk systeem in de weg staan, zijn grotendeels onder te brengen in drie categorieën: a) technische problemen bij het meten van het eiwitgehalte in bepaalde zuivelproducten, b) gebrek aan belangstelling van bepaalde bedrijven voor het precies meten van het eiwitgehalte in hun eindproducten, als dit gehalte niet bepalend is voor de positionering van het product op de markt, en c) de hoge kosten van de invoering van een speciaal systeem voor de verzameling van gegevens over eiwitten.

De problemen waarvan de bureaus voor de statistiek van de meeste lidstaten momenteel melding maken, lijken dus verband te houden met een ongelijke verspreiding van de meetmethoden in de zuivelsector en met overwegingen van kosteneffectiviteit.

Toch bestaat er zowel van de kant van een groot deel van de zuivelsector als van de kant van de ministeries van Landbouw in verschillende lidstaten veel belangstelling voor de "eiwitten"-aanpak.

3.4. Ontwikkeling van het regelgevingskader

De Commissie van de Codex Alimentarius heeft internationale normen goedgekeurd die de standaardisatie toestaan van het eiwitgehalte in verduurzaamde melk. Deze beslissing is voor de lidstaten, en met name voor Frankrijk, België, Nederland, Denemarken, Duitsland en Ierland, een stimulans om zich nadrukkelijk in te zetten om de standaardisering van het eiwitgehalte wettelijk te maken.

De Commissie heeft al verordeningen goedgekeurd houdende uitvoeringspalingen van Verordening (EG) nr. 1255/1999 met betrekking tot te gebruiken analyse- en evaluatiemethoden voor de kwaliteit van melk en zuivelproducten. Het betreft internationaal erkende methoden die op nationaal niveau wettelijk toepasbaar zijn.

4. methode en technische vraagstukken in verband met de toepassing van de wetgeving inzake zuivelstatistieken

4.1. Inleiding

Het opstellen van de maandelijkse, jaarlijkse en driejaarlijkse tabellen in het kader van Richtlijn 96/16/EG van de Raad moet gebeuren in overeenstemming met de methode die is vastgesteld in Beschikking 97/80/EG van de Commissie houdende uitvoeringsbepalingen van Richtlijn 96/16/EG.

De Commissie heeft de lidstaten gevraagd te beschrijven hoe zij deze methode op nationaal niveau ten uitvoer leggen. Hiertoe bepaalt artikel 5 van Richtlijn 96/16/EG van de Raad dat de lidstaten elk jaar een methodologisch rapport moeten indienen over de toepassing van de richtlijn.

In juli 1999 is in Luxemburg een speciale vergadering van de werkgroep zuivelstatistiek van het Comité voor de landbouwstatistiek gehouden. Het belangrijkste doel van deze vergadering was het inventariseren van de methodologische problemen die zich hadden voorgedaan bij de toepassing van Richtlijn 96/16/EG van de Raad en van Beschikking 97/80/EG van de Commissie, en om mogelijke oplossingen te bespreken. Daarnaast zijn er sinds de zomer van 1999 verscheidene bilaterale contacten geweest met deskundigen van de werkgroep zuivelstatistiek, die tot een betere beschrijving van de methodologische problemen hebben geleid.

4.2. Moeilijkheden bij de toepassing van Beschikking 97/80/EG

Er zijn een aantal moeilijkheden geconstateerd bij de toepassing van de wetgeving inzake zuivelstatistieken, en vanwege de complexiteit van de materie moeten nog heel wat technische kwesties worden opgehelderd. Enkele concrete gevallen bij wijze van voorbeeld:

* De definitie van boter is in de nieuwe wetgeving gewijzigd door aan de vorige lijst met bijproducten de post "Overige zuivelproducten met gele vetten" toe te voegen. Hierdoor ontstaat er een breuk in de chronologische reeksen waarvoor een goede oplossing moet worden gevonden.

* Hetzelfde probleem doet zich voor bij de melkpoeders, waar het scala van producten is uitgebreid met de post "Overige producten in poedervorm".

* De betrouwbaarheid van de gebruikte omzettingscoëfficiënten is soms onvoldoende, bijvoorbeeld bij melk, boter en wei.

* Bij een deel van de lidstaten is de relatie tussen de coëfficiënt voor het gebruik van volle melk en die voor magere melk soms weinig samenhangend en wisselend.

* In bepaalde gevallen is het bij gebrek aan volledige gegevens over het vetgehalte en het gebruik van volle en magere melk moeilijk de berekening uit te voeren waarmee de balans van het gebruik van melk kan worden opgemaakt en de aanpak "vetten/eiwitten" enerzijds en de aanpak "volle melk/magere melk" anderzijds met elkaar kunnen worden vergeleken. [9]

[9] De Commissie zou ook schattingen van de lidstaten accepteren.

* De wijzigingen in de driejaarlijkse gegevens maken aanpassing van sommige statistische tabellen nodig, teneinde de vergelijkbaarheid tussen gegevensreeksen die onder de opeenvolgende wetgevingen zijn verzameld mogelijk te maken.

In het verslag van de vergadering van juli 1999 van de werkgroep zuivelstatistiek over methodologische kwesties [10] is aan de lidstaten gevraagd aan Eurostat een lijst te sturen met andere methodologische problemen die zich bij de toepassing van de wetgeving voordoen.

[10] Een eerste beknopt verslag is in de week na de vergadering van 8/9 juli 1999 aan de lidstaten toegestuurd. Op 4 oktober 1999 is het definitieve verslag naar de lidstaten gestuurd.

4.3. Indieningstermijn

Voor de indieningstermijn voor zuivelstatistieken bepaalt de wetgeving dat de maandelijkse gegevens uiterlijk 45 dagen na het einde van referentiemaand moeten worden toegezonden. De jaarlijkse en driejaarlijkse gegevens zouden in de maanden juni en september volgend op het referentiejaar moeten worden toegezonden. Het is de bedoeling om de gegevensbanken zo snel mogelijk bij te werken en op zo kort mogelijke termijn op Europees niveau snel geharmoniseerde en betrouwbare informatie te verstrekken.

Eurostat heeft het gemiddelde aantal dagen berekend dat de lidstaten en de EVA-landen in de periode 1997/1998 en tot september 1999 nodig hadden voor het toezenden van de maandelijkse gegevens. Volgens deze berekening levert eenderde van de landen de gegevens regelmatig en op tijd. Voor enkele landen moet echter een aanzienlijke vertraging worden vastgesteld, namelijk tussen 60 en 80 dagen na de in de richtlijn vastgestelde termijn van 45 dagen. Er zij op gewezen dat de lidstaten er bij de herziening van de wetgeving mee hebben ingestemd verbetering te brengen in de onbevredigende situatie met betrekking tot de naleving van de indieningstermijn van maandelijkse en jaarlijkse gegevens indien de wekelijkse statistieken zouden worden afgeschaft.

Toch heeft zich in vergelijking met eerdere jaren sinds 1996 een verbetering afgetekend. Een deel van de lidstaten moet echter nog een inspanning leveren. De vertragingen voor de jaarlijkse en driejaarlijkse gegevens zijn in verhouding minder lang.

4.4. Hergebruik in de zuivelsector

In het kader van het opstellen van de maandelijkse, jaarlijkse en driejaarlijkse tabellen hebben jaarlijkse methodologische rapporten slechts waarde wanneer zij voldoende informatie bevatten, niet alleen over de gebruikte vragenlijsten en de wijze waarop de gegevens in de communautaire tabellen zijn omgezet, maar ook over de gebruikte methoden ter voorkoming van dubbeltellingen en bijgevolg over de manier waarop met hergebruik rekening is gehouden. Kennis en een juiste statistische verwerking van hergebruik zijn een voorwaarde voor het opmaken van de gewenste balansen tussen beschikbare hoeveelheid en gebruik volgens het concept van de nationale zuivelfabriek.

Kennis van hergebruik binnen de sector zou zeer bevorderlijk zijn voor de evaluatie, de betrouwbaarheid en de vergelijkbaarheid van de gegevens. Op dit moment moet worden vastgesteld dat de verwerking van hergebruik voor grote problemen zorgt in de zuivelstatistieken. Uit een nauwgezette bestudering van de methodologische rapporten van de lidstaten blijkt namelijk dat er verschillen zijn in de verwerking van hergebruik: soms worden de gegevens hieromtrent rechtstreeks verkregen via de vragenlijsten die aan zuivelfabrieken worden gestuurd, soms zijn ze het resultaat van een meer theoretische berekening met behulp van coëfficiënten en schattingen. Met kennis van hergebruik zou het voorts mogelijk zijn de kwaliteit van de balansen inzake de beschikbare hoeveelheden van zuivelproducten aanzienlijk te verbeteren.

Teneinde de in de huidige wetgeving gestelde doelen te bereiken en balansen op te maken van de beschikbare hoeveelheid en het gebruik van melk, prevaleert in het algemeen echter het principe dat statistieken moeten worden opgesteld volgens het concept van de nationale zuivelfabriek, waarbij dubbeltellingen als gevolg van hergebruik worden vermeden. In beginsel is dit mogelijk door meteen de "netto"-aanpak te volgen, of door de "bruto"-aanpak toe te passen en hergebruik daarvan af te trekken.

Tijdens de vergaderingen van de werkgroep zuivelstatistiek hebben sommige lidstaten zich uitgesproken voor een "bruto"-aanpak, met andere woorden voor een meting van de totale productie van zuivelproducten, inclusief het hergebruik, waarin vervolgens onderscheid wordt gemaakt naar gelang van hun gebruik, zodat dubbeltellingen in de berekening van de balans van melkgebruik worden vermeden. Deze aanpak zou ook het voordeel hebben van een verdere harmonisatie tussen zuivelstatistieken in de zin van Richtlijn 96/16/EG van de Raad en de voorzieningsbalansen voor verschillende zuivelproducten en de statistiek over de buitenlandse handel in zuivelproducten. Het is de bedoeling om in de komende vergaderingen van de werkgroep zuivelstatistiek dieper op dit vraagstuk in te gaan. De methodologische problemen met de toepassing van de huidige wetgeving zullen geleidelijk en afhankelijk van de verkregen resultaten opgelost worden.

5. Conclusies

Over het algemeen kan de toepassing van Richtlijn 96/16/EG van de Raad volgens de uitvoeringsbepalingen van Beschikking 97/80/EG van de Commissie worden voortgezet volgens de algemene aanpak die aan het begin van dit verslag is gepresenteerd, op voorwaarde dat op methodologisch vlak de vereiste interpretaties worden gegeven voor een juiste indiening van de gegevens.

Wat betreft de uitbreiding van de jaarstatistieken met informatie over eiwitten, zijn de tot dusver opgedane ervaringen en uitgevoerde proefprojecten van de lidstaten voor de Commissie onvoldoende om nieuwe voorstellen voor de definitieve periode te kunnen doen:

* Enerzijds is het aan de hand van de verzamelde gegevens nog niet mogelijk om de berekening van balansen van melkgebruik op de hoeveelheid eiwitten te baseren. De meet- en schattingsmethoden zijn nog niet van die aard dat zij voldoende betrouwbare resultaten opleveren, en vooralsnog leiden zij niet tot geharmoniseerde statistieken.

* Anderzijds betreurt de Commissie dat op grond van de beschikbare gegevens volgens de aanpak "volle melk/magere melk" geen methodologische vergelijking met de aanpak "vetten/eiwitten" mogelijk is gedurende de waarnemingsperiode van drie jaar, ondanks de uitdrukkelijke bepalingen terzake in de richtlijn uit 1996.

Om de vruchten te plukken van de ervaring die is opgedaan met het meten van eiwitgehalten en om de Commissie in staat te stellen nauwkeuriger en vollediger gegevens te verkrijgen met het oog op het eventueel opstellen van een voorstel voor de definitieve periode, acht de Commissie het wenselijk dat de lidstaten in nauwe samenwerking met haar hun ervaringen op dit gebied voortzetten en intensiveren. De methodologische uitwisseling die hierover in de werkgroep zuivelstatistiek heeft plaatsgevonden, moet worden voortgezet teneinde de harmonisatie van methoden te verbeteren door daarin de positieve ervaringen van sommige lidstaten te verwerken.

Zo zou, als de ontwikkelingen verder zouden gaan in de richting van een verdere valorisatie van het eiwitgehalte in het scala van producten, de aanpak "vetten/eiwitten" in de statistieken sterker naar voren moeten komen.

Ten aanzien van de overige aspecten van de toepassing van Richtlijn 96/16/EG van de Raad, doet de Commissie de volgende aanbevelingen:

1. De methodologische werkzaamheden op het gebied van statistieken inzake melk en zuivelproducten moeten verder worden verdiept. Eurostat zal, afhankelijk van de beschikbaarheid van financiële middelen, extra vergaderingen organiseren teneinde de door de lidstaten tijdens de toepassing van de wetgeving ondervonden moeilijkheden beter te omschrijven. Daarnaast zal Eurostat de bilaterale contacten met deskundigen van de lidstaten over technische vraagstukken verder intensiveren. Het opstellen van een "toepassingshandboek" voor de huidige wetgeving lijkt niet alleen nuttig voor degenen die de statistieken binnen de nationale bureaus voor de statistiek opstellen en voor Eurostat zelf, maar ook voor de gebruikers van die statistieken [11].

[11] Een toepassingshandboek zal voorts ook een waardevol instrument zijn in het kader van de technische werkzaamheden die met de kandidaat-lidstaten moeten worden verricht.

2. Binnen de grenzen die gesteld worden door de eis van geheimhouding, zou Eurostat een Europese inventarisatie kunnen uitvoeren van het gemiddelde eiwitgehalte in grondstoffen en eindproducten van de voornaamste zuivelproducten ten behoeve van de algemene berekening van de beschikbare hoeveelheden en het gebruik van eiwitten. Deze inventarisatie zou worden verricht op basis van de jaarlijks door de lidstaten verstrekte gegevens in het kader van de werkprogramma's inzake proteïne, zoals bepaald in de desbetreffende richtlijn.

3. De omschakeling naar een "bruto"-aanpak van de zuivelstatistieken, waarbij expliciet het hergebruik wordt onderscheiden, zou een verbetering van de kwaliteit van balansen van beschikbare hoeveelheden en het gebruik van melk mogelijk maken door het vermijden van dubbeltellingen en het opmaken van balansen die in overeenstemming zijn met de algemene gedachte achter de momenteel geldende wetgeving, namelijk het concept van de "nationale zuivelfabriek".

4. De Commissie benadrukt dat de in de wetgeving bepaalde termijnen voor inzending van de maandelijkse, jaarlijkse en driejaarlijkse gegevens beter moeten worden nagekomen. De afschaffing van de wekelijkse statistieken, van de maandelijkse statistieken inzake de productie van caseïne en caseïnaten, van de statistieken inzake het gebruik van wei en van de regionale statistieken, die overeenkomstig de oude wetgeving vereist waren, had immers tot doel de werkbelasting voor de lidstaten te verminderen en een betere naleving van termijnen voor de indiening van de andere statistische tabellen over melk mogelijk te maken.

5. Wanneer de bovengenoemde voorstellen 1 tot 3 worden uitgewerkt, zal bij de tenuitvoerlegging ervan de geheimhouding worden gerespecteerd. Dat wil zeggen dat Eurostat en de lidstaten strikt hun rechten en plichten ten aanzien van vertrouwelijke gegevens zullen naleven. Er moet echter met nadruk op worden gewezen dat de toename van het aantal gegevens dat als vertrouwelijk moet worden beschouwd er op termijn zou kunnen toe leiden dat gegevens niet langer beschikbaar zijn en dat het onmogelijk wordt om Europese reeksen op te stellen. Dit vraagstuk verdient de bijzondere aandacht van de lidstaten en zal op de agenda worden geplaatst van de vergaderingen van deskundigen die door de Commissie met de lidstaten zullen worden belegd.