Brussel, 14.3.2005

COM(2005) 85 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

Verslag betreffende de toepassing van artikel 37 van het Euratom-Verdrag Juli 1994 – december 2003 {SEC(2005)343}

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding 3

2. Procedure voor de toepassing van artikel 37 3

2.1. Historisch overzicht 3

2.2. De verschillende fasen van de procedure 4

2.3. Structuur van het verslag van de deskundigen 5

2.4. Beschouwingen betreffende de termijnen 6

3. Tenuitvoerlegging van de procedure 6

3.1. Tijdschema van de mededelingen en adviezen 6

3.2. Inhoud van de adviezen 7

4. Inbreuken 7

5. Conclusie 8

BIJLAGEN : Werkdocument van de diensten van de Commissie SEC(2005)343

BIJLAGE I Aanbeveling 1999/829/Euratom van de Commissie

BIJLAGE II De groep van deskundigen overeenkomstig artikel 37

BIJLAGE III In de verslagperiode voorgelegde plannen

BIJLAGE IV Bijzonderheden betreffende de plannen

BIJLAGE V Specifieke punten uit de adviezen

BIJLAGE VI Overzicht van de inbreuken op artikel 37

1. INLEIDING

In zijn Resolutie van 20 november 1980 over vraagstukken inzake de vestiging van kerncentrales in grensgebieden[1], verzoekt het Parlement de Commissie jaarlijks verslag uit te brengen over de toepassing van artikel 37 van het Euratom-verdrag.

In dit artikel wordt aan de lidstaten in verband met de lozing van radioactieve afvalstoffen van kerninstallaties de volgende verplichting opgelegd:

Artikel 37

"Iedere lidstaat is gehouden, aan de Commissie de algemene gegevens te verstrekken van elk plan voor de lozing van radioactieve afvalstoffen, in welke vorm ook, om vast te kunnen stellen of de uitvoering van dat plan een radioactieve besmetting van het water, de bodem of het luchtruim van een andere lidstaat ten gevolge zou kunnen hebben.

De Commissie brengt, na raadpleging van de in artikel 31 bedoelde groep van deskundigen, binnen zes maanden haar advies uit."

Wegens de vermindering van het aantal door de lidstaten voorgelegde plannen en het feit dat alle adviezen die de Commissie op grond van artikel 37 uitbrengt sinds 1986 worden bekendgemaakt in het Publicatieblad, werd de periodiciteit van het verslag aan het Parlement aangepast.

Rekening houdend met de wijzigingen die zijn doorgevoerd overeenkomstig de aanbeveling van de Commissie van 6 december 1999 betreffende de toepassing van artikel 37 van het Euratom-Verdrag[2], wordt in dit verslag een overzicht gegeven van de bestaande procedure.

2. PROCEDURE VOOR DE TOEPASSING VAN ARTIKEL 37

2.1. Historisch overzicht

De aanbeveling van de Commissie van 7 december 1990[3] betreffende de toepassing van artikel 37 brengt met name enige verduidelijking inzake de nieuwe algemene gegevens die moeten worden toegezonden wanneer een plan voor de lozing van radioactieve afvalstoffen waarvoor reeds advies is verstrekt, wordt gewijzigd waardoor de blootstelling van de bevolking van een andere lidstaat aanmerkelijk kan toenemen. In de aanbeveling onderstreept de Commissie bovendien dat zij er veel belang aan hecht te worden geïnformeerd over de manier waarop haar aanbevelingen door de lidstaten worden toegepast, alsook over de vergunningen die de lidstaten verlenen voor de lozing van radioactief afval.

Rekening houdend met de ervaring die is opgedaan na de goedkeuring van deze aanbeveling, maar vooral met het oog op de sluiting en nakende ontmanteling van een aanzienlijk aantal kerncentrales in de uitgebreide EU, heeft de Commissie sinds 1997 haar aanbeveling aan een evaluatie onderworpen. Als gevolg van deze evaluatie werd een nieuwe aanbeveling opgesteld, die op 6 december 1999 is goedgekeurd en waarvan de volledige tekst in bijlage I is bijgevoegd.

De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de eerste aanbeveling zijn de volgende:

- een duidelijke omschrijving van de situatie wat de verschillende types activiteiten betreft waarvoor geen algemene gegevens moeten worden toegezonden, en de opname conform de basisnormen (Richtlijn van de Raad 96/29/Euratom) van de verwerkende industrie die werkt met natuurlijke stralingsbronnen;

- een verduidelijking wat de algemene gegevens betreft die moeten worden verstrekt bij de wijziging van bestaande installaties, met name installaties waarvoor de procedure van artikel 37 in het verleden nog niet werd toegepast omdat het betrokken land op dat moment nog geen lid was van de Unie;

- een vereenvoudiging op het vlak van de algemene gegevens die moeten worden verstrekt bij de wijziging van bestaande installaties waarvoor artikel 37 reeds werd toegepast;

- een gedetailleerdere omschrijving van de algemene gegevens die moeten worden verstrekt bij ontmantelingswerkzaamheden en bij de berging van kernafval in geologische formaties;

- striktere eisen op het gebied van de informatie die de lidstaten aan de Commissie moeten toezenden over de jaarlijkse lozing van radioactieve afvalstoffen in het milieu.

2.2. De verschillende fasen van de procedure

In chronologische volgorde gaan de volgende fasen vooraf aan het advies van de Commissie:

- mededeling van de algemene gegevens door de betrokken lidstaat aan het Secretariaat-generaal van de Commissie;

- eerste bestudering van de documenten door de bevoegde dienst van de Commissie, die tevens het secretariaat van de deskundigengroep waarneemt (zie bijlage II). Deze eerste studie heeft ten doel na te gaan of alle in de aanbeveling opgesomde gegevens ook inderdaad zijn medegedeeld en of zij een voldoende basis vormen voor een grondige bestudering van het plan;

- verzending door het secretariaat van de algemene gegevens, in de brontaal en in het Engels, aan de leden van de groep van deskundigen en aan de andere bevoegde diensten van de Commissie;

- opstelling door het secretariaat, op basis van de algemene gegevens, van een studie of van een ontwerp-verslag van de deskundigen aan de Commissie (zie hieronder) en inventarisatie van de ontbrekende gegevens en vereiste verduidelijkingen;

- raadpleging van de deskundigengroep en opstelling van het advies van die groep. De procedure voor raadpleging van de deskundigengroep verschilt naar gelang van de activiteitscategorie (in de zin van artikel 1 van de aanbeveling) waarop het plan betrekking heeft:

- voor de eerste twee soorten werkzaamheden (het in bedrijf hebben van kernreactoren en de opwerking van bestraalde splijtstof) zendt het secretariaat de studie die het opgesteld heeft, in het Engels of het Frans, naar de deskundigen en de betrokken diensten van de Commissie en roept daarna een vergadering bijeen met de deskundigen en de relevante Commissiediensten. Tijdens een gedeelte van de vergadering is ook een delegatie van de lidstaat waarvan het plan uitgaat aanwezig om de aanvullende informatie en verduidelijkingen te verschaffen die door de deskundigen en de Commissie werden gevraagd. Na het vertrek van de delegatie brengen de deskundigen, daarbij bijgestaan door het secretariaat, eventuele correcties aan in de studie en vullen zij haar aan met een alinea "Conclusie en advies van de deskundigen". Daarna keuren ze het "Verslag van de deskundigen aan de Commissie" goed dat deze studie omvat;

- voor alle overige categorieën werkzaamheden brengt het secretariaat zijn eigen vragen bijeen, samen met die welke door de leden van de deskundigengroep na lezing van de algemene gegevens zijn ingediend, zendt die vragen in een schrijven toe aan de betrokken lidstaat en stelt een "ontwerp-verslag van de deskundigengroep aan de Commissie" op. Dit document, dat ook de ontwerp-conclusies en het ontwerp-advies van de deskundigen bevat, wordt vervolgens in het Frans en Engels voor commentaar en ter goedkeuring aan de leden van de groep voorgelegd. Indien nodig vult het secretariaat het ontwerp-verslag aan op basis van de antwoorden die het van de lidstaat ontvangen heeft en legt het dit nieuwe ontwerp-verslag opnieuw voor aan de leden van de groep van deskundigen. Daarna wordt het verslag goedgekeurd als "Verslag van de deskundigen aan de Commissie";

- vertaling van het verslag van de deskundigen, zodat het beschikbaar is in het Engels, Frans en Duits en in de taal van de lidstaat die het plan heeft meegedeeld;

- opstelling, door het secretariaat van het ontwerp-advies;

- overleg tussen de betrokken diensten over het ontwerp-advies van de Commissie (het verslag van de groep van deskundigen is ter informatie toegevoegd);

- vertaling van het advies in alle talen en goedkeuring van het ontwerp van advies door de Commissie via schriftelijke procedure.

- schriftelijke mededeling aan de betrokken lidstaat van het advies van de Commissie en van het verslag van de groep van deskundigen (als motivatie van het advies);

- bekendmaking van het advies van de Commissie in het Publicatieblad van de Europese Unie.

2.3. Structuur van het verslag van de deskundigen

Wanneer het gaat om een nieuw plan of de wijziging van een bestaand plan waarvoor nog geen advies is uitgebracht, wordt in het verslag een beknopte beschrijving opgenomen van de locatie, de installaties, de controle- en veiligheidsvoorzieningen, de rampenplannen, het programma voor stralingscontrole van de omgeving en een analyse van de mogelijke radiologische effecten op:

- de lozing van gasvormige en vloeibare radioactieve afvalstoffen bij normaal bedrijf;

- de verwijdering van vast radioactief afval bij normaal bedrijf;

- de mogelijke ongewilde lozingen van radioactief afval bij een ongeval.

Bij de opstelling van het verslag van de deskundigen wordt rekening gehouden met de reeds beschikbare informatie over door de exploitant aangevraagde lozingsvergunningen.

Bij wijzigingen van een bestaand plan waarvoor reeds een advies is uitgebracht en waarvoor, zoals omschreven in punt 4.1, sub a), van de aanbeveling, vereenvoudigde algemene gegevens moeten worden meegedeeld, wordt in het verslag verwezen naar het deskundigenverslag en het advies over het bestaande plan en wordt een beknopte beschrijving gegeven van de geplande wijzigingen, de jaarlijkse maximale uitstoot van het bestaande plan, de geplande maximale uitstoot bij het gewijzigde plan en een beknopte analyse van de radiologische effecten van de wijzigingen op:

- de lozing van gasvormige en vloeibare radioactieve afvalstoffen bij normaal bedrijf;

- de referentieongevallen waarmee rekening wordt gehouden;

- de rampenplannen en omgevingsmetingen.

Het verslag eindigt met de vaststelling dat de uitvoering van het plan bij normaal bedrijf of bij een ongeval al dan niet tot een aanzienlijke besmetting uit gezondheidsoogpunt van het grondgebied van een andere lidstaat aanleiding kan geven, en zo ja in welke mate.

2.4. Beschouwingen betreffende de termijnen

De algemene gegevens worden normaal enkel in de taal van de betrokken lidstaat aan de Commissie medegedeeld. De vertaling van die gegevens en de daaruit voortvloeiende documenten (studie of ontwerp-verslag van de deskundigen, deskundigenverslag, vraag van het secretariaat of van de deskundigen om aanvullende informatie en door de lidstaten toegezonden aanvullende informatie, advies van de Commissie) neemt een aanzienlijk deel van de tijd in beslag waarover de Commissie beschikt om haar advies uit te brengen (6 maanden).

3. Tenuitvoerlegging van de procedure

In de bijlagen 1 tot en met 4 bij de aanbeveling wordt opgesomd welke gegevens de lidstaten aan de Commissie moeten toezenden. Overeenkomstig punt 5 van de aanbeveling moet dit zo mogelijk gebeuren één jaar en ten minste zes maanden voordat de vergunning voor de lozing van radioactief afval door de bevoegde autoriteiten wordt afgegeven of voordat de werkzaamheden waarvoor geen lozingsvergunning vereist is, van start gaan.

In totaal bracht de Commissie tussen juli 1994 en december 2003 tweeënvijftig adviezen uit.

De uitgebracht adviezen hebben betrekking op plannen van acht lidstaten. De werkzaamheden die in die plannen vermeld worden zijn opgesomd in de tabel in bijlage III en zijn nader omschreven in bijlage IV.

3.1. Tijdschema van de mededelingen en adviezen

Bij de plannen waarvoor in de betrokken periode een advies is uitgebracht heeft de Commissie in het algemeen de termijn van zes maanden nageleefd. De kleine vertragingen die soms optreden zijn vooral het gevolg van de te lange termijn die de bevoegde autoriteiten nodig hebben om te antwoorden op de verzoeken van het secretariaat om aanvullende informatie. Het gaat zeer vaak om informatie die overeenkomstig de aanbeveling in de algemene gegevens had moeten worden vermeld of om verduidelijkingen die nodig blijken voor de interpretatie van de verstrekte gegevens. Gemiddeld krijgen de bevoegde autoriteiten hiervoor drie weken de tijd. In veel gevallen hebben de bevoegde autoriteiten meer tijd nodig om te antwoorden op de vragen van de Commissie. Daarom vermeldt het advies van de Commissie meestal de datum waarop de betrokken lidstaat haar de aanvullende informatie heeft verstrekt. De termijn van zes maanden waarin het Euratom verdrag voorziet, is zeer kort met name wegens de vele stappen die voorafgaan aan het uitbrengen van het advies door het College. Wanneer een lidstaat een termijn van 4 tot 8 weken of langer nodig heeft om de aanvullende informatie aan de Commissie mede te delen, wordt het zeer moeilijk of zelfs onmogelijk om binnen de in het verdrag bepaalde termijn van zes maanden een advies uit te brengen. Wanneer de Commissie te lang moet wachten op de essentiële aanvullende informatie zal zij nagaan of de datum waarop de informatie werd verstrekt kan worden beschouwd als de nieuwe datum waarop de in het verdrag vastgestelde termijn van zes maanden aanvangt.

3.2. Inhoud van de adviezen

Voor alle tijdens de verslagperiode bestudeerde plannen heeft de Commissie het advies uitgebracht dat "de uitvoering van het plan noch onder normale bedrijfsomstandigheden, noch bij een ongeval van de in de algemene gegevens aangeduide aard en omvang tot een uit gezondheidsoogpunt significante radioactieve besmetting van het water, de bodem of het luchtruim van een andere lidstaat kan leiden".

Niettemin worden in sommige adviezen specifieke punten opgenomen betreffende zowel de normale bedrijfsomstandigheden als ongevalsituaties:

Wat de vaste radioactieve afvalstoffen betreft die afkomstig zijn van ontmantelingswerkzaamheden, stelt de Commissie in het algemeen vast dat vaste niet-radioactieve afvalstoffen of reststoffen die niet onderworpen zijn aan de officiële controle, worden vrijgegeven voor verwijdering als gewone afvalstoffen of voor hergebruik of recycling, waarbij wordt voldaan aan de bepalingen van de communautaire wetgeving. In twee gevallen achtte de Commissie het nodig eraan te herinneren dat de vrijgaveniveaus van stoffen die niet meer onderworpen zijn aan een officiële controle, moeten worden vastgesteld met inachtneming van de bepalingen van de communautaire regelgeving. In twee andere gevallen heeft zij de bevoegde autoriteiten van de lidstaten gevraagd om mee te delen om welke hoeveelheden het ging en welke de aard was van de te recycleren vaste afvalstoffen.

In het kader van potentiële ongevalsituaties heeft de Commissie in twee gevallen aanbevolen de intergouvernementele samenwerking inzake bilaterale informatieverstrekking te versterken door de uitvoering van de bestaande akkoorden of eventueel de sluiting van nieuwe akkoorden.

De specifieke punten uit de adviezen zijn opgenomen in bijlage V.

4. Inbreuken

Sedert juli 1994 heeft de Commissie twaalf inbreukprocedures ingeleid betreffende de toepassing van artikel 37 (zie bijlage VI). In acht gevallen werd het geschil geregeld door overleg tussen de Commissie en de betrokken lidstaat in de precontentieuze procedure. Bij drie inbreukprocedures werd de zaak aanhangig gemaakt bij het Hof van Justitie. De processen voor het Hof in deze rechtszaken zijn nog steeds hangende.

5. Conclusie

In de periode juli 1994 tot december 2003 heeft de Commissie tweeënvijftig adviezen uitgebracht. In deze aviezen werden de plannen van acht lidstaten behandeld die betrekking hadden op nagenoeg de hele nucleaire splijtstofkringloop. Het aantal door de lidstaten aan de Commissie voorgelegde plannen is aanzienlijk gestegen sinds 1997, met name wat de plannen betreft die rechtstreeks verband houden met de buitengebruikstelling of ontmanteling van kerncentrales en onderzoeksreactoren.

In al haar adviezen heeft de Commissie geconcludeerd dat de geplande lozing niet kan leiden tot een uit gezondheidsoogpunt significante radioactieve besmetting van het grondgebied van een andere lidstaat. Niettemin heeft de Commissie meermaals opmerkingen of aanbevelingen geformuleerd betreffende twee belangrijke aspecten die voortvloeien uit de haar voorgelegde plannen. Het gaat enerzijds om de coherente toepassing van de criteria voor de vrijgave van vaste afvalstoffen die ontstaan bij ontmantelingswerkzaamheden en anderzijds de bilaterale intergouvernementele samenwerking bij potentiële ongevalsituaties. In twee gevallen heeft zij de aanbeveling geformuleerd het programma voor omgevingsmetingen van de bevoegde autoriteiten aan te vullen.

Er moet op worden gewezen dat het Arrest van het Hof van Justitie in de zaak C-29/99[4] de veiligheidsaspecten van hoofdstuk 3 van het Euratom-verdrag vanuit een nieuwe invalshoek benadert. Tot dusverre werd de deskundigen niet gevraagd zich uit te spreken over de adequaatheid van de in de algemene gegevens besproken ongevallen voor de evaluatie van de effecten van ongewilde lozingen van radioactieve effluenten. Dit arrest opent nieuwe perspectieven, onder meer op het vlak van de toepassing van artikel 37.

De Commissie ziet strikt toe op de toepassing van artikel 37 en opende reeds twaalf inbreukprocedures.

[1] PB C 327 van 15 december 1980, blz. 34.

[2] Aanbeveling 99/829/Euratom, PB L 324 van 16.12.1999, blz. 23.

[3] Aanbeveling 91/4/Euratom, PB L 6 van 9.1.1991, blz. 16.

[4] Arrest van het Hof van 10 december 2002, Commissie tegen Raad, Zaak C-29/99.