EUROPESE COMMISSIE Brussel, 4.4.2019 SWD(2019) 111 final WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid 2019: beleidsachtergrond















bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S





Evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid 2019:

een Europa dat zijn burgers beschermt en hun levenskwaliteit verbetert

{COM(2019) 149 final} - {SWD(2019) 112 final} - {SWD(2019) 113 final} - {SWD(2019) 114 final} - {SWD(2019) 115 final} - {SWD(2019) 116 final} - {SWD(2019) 117 final} - {SWD(2019) 118 final} - {SWD(2019) 119 final} - {SWD(2019) 120 final} - {SWD(2019) 121 final} - {SWD(2019) 122 final} - {SWD(2019) 123 final} - {SWD(2019) 124 final} - {SWD(2019) 125 final} - {SWD(2019) 126 final} - {SWD(2019) 127 final} - {SWD(2019) 128 final} - {SWD(2019) 129 final} - {SWD(2019) 130 final} - {SWD(2019) 131 final} - {SWD(2019) 132 final} - {SWD(2019) 133 final} - {SWD(2019) 134 final} - {SWD(2019) 135 final} - {SWD(2019) 136 final} - {SWD(2019) 137 final} - {SWD(2019) 138 final} - {SWD(2019) 139 final}



Beleidsachtergrond — Evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid 2019 I.Over de evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid De evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid 2019 is de tweede editie van een periodieke cyclus van analyse, dialoog en samenwerking ter verbetering van de uitvoering van het bestaande Europese milieubeleid en de bestaande Europese milieuwetgeving, zoals deze voor het eerst in 2016 is aangekondigd. De eerste mededeling over de evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid en een reeks van 28 landenrapporten zijn in februari 2017 gepubliceerd. De huidige reeks rapporten vormt het pakket voor 2019. De rapporten zijn bedoeld om een debat op gang te brengen over gemeenschappelijke milieugerelateerde uitdagingen in de EU en over de effectiefste manieren om de dringendste hiaten in de uitvoering in de lidstaten aan te pakken. Zij zijn gebaseerd op de gedetailleerde sectorspecifieke rapporten over de uitvoering die de Commissie heeft verzameld of uitgegeven op grond van specifieke milieuwetgeving, alsmede op de verslagen over de toestand van het milieu en andere verslagen van het Europees Milieuagentschap. Deze rapporten treden niet in de plaats van de specifieke rechtsinstrumenten en dialoog om erop toe te zien dat de verplichtingen uit hoofde van bindende EU-regels worden nageleefd. De rapporten volgen in grote lijnen de structuur van het zevende milieuactieprogramma en verwijzen naar de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en daarmee samenhangende duurzameontwikkelingsdoelstellingen voor zover zij de verplichtingen en beleidsdoelstellingen van de EU-milieuwetgeving weerspiegelen. Bij de belangrijkste geconstateerde uitdagingen spelen factoren een rol als de invloed op de levenskwaliteit van burgers, de geboekte vooruitgang bij het behalen van de milieudoelstellingen van de EU en de implicaties op het gebied van hulpbronnen. De mededeling "Evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid 2019: een Europa dat zijn burgers beschermt en hun levenskwaliteit verbetert" vergezelt de landenrapporten. In dit document worden de gemeenschappelijke uitdagingen opgesomd en worden voorlopige conclusies getrokken over mogelijke oorzaken voor achterblijvende prestaties van lidstaten. Op grond daarvan worden structurele opties voorgesteld om betere resultaten te boeken (naast de prioritaire acties in de landenrapporten). Bij de mededeling zit een overzichtelijke bijlage met alle voorgestelde acties per lidstaat. Een belangrijke manier om de prestaties te verbeteren, is het uitbreiden van de capaciteit van milieuautoriteiten, met name de vaardigheden en expertise van hun personeel. Ter ondersteuning van de evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid heeft de Europese Commissie het P2P-programma opgezet (TAIEX-EIR PEER 2 PEER) . Dit is bedoeld om de uitwisseling van ervaringen tussen werknemers van milieuautoriteiten te faciliteren, zodat zij rechtstreeks van de goede praktijken in andere landen en regio's kunnen profiteren. Het P2P-programma is een praktisch instrument dat gerichte ondersteuning biedt aan de uitvoerende autoriteiten in de lidstaten op het gebied van milieubeleid en milieuwetgeving. De Commissie heeft een soortgelijk TAIEX REGIO P2P-programma al ruim 20 jaar met succes toegepast bij het uitbreidings- en nabuurschapsbeleid en recenter bij de ondersteuning van het cohesiebeleid. In het eerste operationele jaar (2018) zijn al twintig milieuprojecten uitgevoerd en alle lidstaten waren erbij betrokken. Daaruit blijkt dat dit instrument voorziet in een behoefte aan extra manieren om de expertise van uitvoerende autoriteiten te verbeteren door ervaringen uit te wisselen. De evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid verschilt in die zin van de evaluaties van de OESO op dit gebied dat het gaat om een tweejaarlijkse beoordeling van de uitvoering van de belangrijkste vereisten van de milieuwetgeving en het milieubeleid van de EU in elke EU-lidstaat. Dit resulteert in relatief beknopte en overzichtelijke rapporten waarin de vorderingen bij de uitvoering in de hele EU tegen elkaar afgezet kunnen worden. Beleidsachtergrond De rapporten in het kader van de evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid zijn niet alleen bedoeld voor milieudeskundigen, maar ook voor andere autoriteiten en het grote publiek. Voor een beter begrip van de landspecifieke informatie in de rapporten kan enige uitleg van de beleidscontext dan ook nuttig zijn. Om de landenrapporten echter niet te lijvig te laten worden, is een dergelijke uitleg niet in elk afzonderlijk rapport opgenomen, maar biedt dit document meer achtergrondinformatie over de thematische beleidsgebieden. De algemene EU-doelstellingen en de relevante duurzameontwikkelingsdoelstellingen staan in de blauwe kaders. Elk deel bevat verder voetnoten met links naar websites waar gedetailleerde informatie te vinden is. Uitgebreidere achtergrondinformatie over het beleid en de wetgeving van de EU op milieugebied is te vinden op de Europa-website . In elk landenrapport wordt in kaart gebracht voor welke belangrijke uitdagingen een land zich gesteld ziet bij de uitvoering van het Europese milieubeleid en de Europese milieuwetgeving. Daarnaast worden de goede praktijken geschetst, zoals gebieden waarop dat land uitblinkt. Over het algemeen kunnen milieuautoriteiten in de EU op alle niveaus hun prestaties aanzienlijk verbeteren door van elkaar te leren. II.Thema's 1.Omvorming van de EU tot een circulaire, hulpbronnenefficiënte, groene en concurrerende koolstofarme economie Maatregelen om tot een circulaire economie te komen In het EU-Actieplan voor de circulaire economie wordt met klem gewezen op de noodzaak van een levenscyclusgestuurde circulaire economie. Daarin worden hulpbronnen zoveel mogelijk hergebruikt en wordt bijna geen restafval meer geproduceerd. Dit kan worden vergemakkelijkt door de ontwikkeling van en toegang tot innovatieve financiële instrumenten en financiering voor eco-innovatie. Drie duurzameontwikkelingsdoelstellingen houden verband met het pakket circulaire economie. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 8 betreft de bevordering van aanhoudende, inclusieve en duurzame economische groei. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 9 wijst op de noodzaak om veerkrachtige infrastructuur te bouwen, inclusieve en duurzame industrialisatie te bevorderen en innovatie te stimuleren. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 12 moedigt landen aan om tegen 2030 een duurzaam beheer en efficiënt gebruik van natuurlijke hulpbronnen te realiseren. De transformatie van onze lineaire economie naar een circulaire economie is een kans om deze duurzamer en concurrerender te maken. Deze verschuiving stimuleert investeringen en biedt zowel korte- als langetermijnvoordelen voor de economie, het milieu en de burgers.

Nadat in 2015 het EU-Actieplan voor de circulaire economie was goedgekeurd en in 2017 een bijbehorend platform voor belanghebbenden was opgezet, heeft de Europese Commissie in januari 2018 een nieuw pakket plannen gelanceerd . Dit omvatte nieuwe initiatieven als: i) een EU-strategie voor kunststoffen; ii) een mededeling over de wisselwerking tussen de wetgeving betreffende chemische stoffen, de productwetgeving en de afvalwetgeving; iii) een verslag over kritieke grondstoffen; en iv) een kader voor het monitoren van de vooruitgang naar een circulaire economie . Het stimuleren van de circulaire economie is ook sinds 2016 een terugkerende prioriteit in de jaarlijkse groeianalyse van het Europees Semester. Het monitoringkader is bedoeld om belangrijke trends en patronen te signaleren teneinde inzicht te krijgen in hoe de verschillende elementen van de circulaire economie zich ontwikkelen. Het kader bestaat uit een reeks van tien belangrijke indicatoren die enerzijds elk stadium bestrijken, zoals productie, consumptie, afvalbeheer en secundaire grondstoffen, en anderzijds economische aspecten, zoals investeringen, banen, bruto toegevoegde waarde en innovatie. Het mkb en hulpbronnenefficiëntie Het mkb kan milieugerelateerde uitdagingen omzetten in kansen. Denk aan maatregelen om hulpbronnen efficiënter te gebruiken, het creëren van draagvlak en het aanbieden van groene producten en diensten. De SME Performance Review is een van de belangrijkste instrumenten van de Commissie voor het monitoren en beoordelen van de vooruitgang die het mkb boekt op het gebied van hulpbronnenefficiëntie en andere milieu-indicatoren. Eco-innovatie Het Eco-Innovation Scoreboard is in opdracht van de Commissie ontwikkeld door het Eco-Innovation Observatory. Het geeft op vijf terreinen aan hoe de EU-lidstaten presteren op het gebied van eco-innovatie: input, activiteiten, output, resultaten betreffende hulpbronnenefficiëntie en sociaaleconomische resultaten. Afvalbeheer De omzetting van afval in een hulpbron kan worden gerealiseerd door: i) het volledig omzetten van de EU-afvalwetgeving, inclusief de afvalhiërarchie; het gescheiden inzamelen van afval; het realiseren van de doelstellingen met betrekking tot het voorkomen van afvalstromen naar de stortplaats, enz.; ii) het verminderen van de geproduceerde hoeveelheid afval per hoofd van de bevolking en de afvalproductie in absolute termen; alsook iii) het beperken van de terugwinning van energie tot niet-recycleerbare materialen en de geleidelijke stopzetting van het storten van recycleerbaar of terugwinbaar afval. In de voornoemde duurzameontwikkelingsdoelstelling 12 worden afvalbeheermaatregelen aangemoedigd. De EU-benadering van afvalbeheer is gestoeld op de afvalhiërarchie, zoals omschreven in de kaderrichtlijn afvalstoffen. Deze afvalhiërarchie legt een volgorde van prioriteiten vast voor het uitstippelen van afvalstoffenbeleid. De hiërarchie ziet er als volgt uit: preventie, (voorbereiding voor) hergebruik, recycling, terugwinning en, als de minst geprefereerde optie, verwijdering (omvat storten en verbranden zonder energieterugwinning). De geboekte vooruitgang op weg naar het behalen van recycling- en restafvalreductiedoelen, alsmede de invoering van passende afvalbeheerplannen/ afvalpreventieprogramma's blijven de belangrijkste elementen waaraan de prestaties van de lidstaten worden afgemeten, naast de indicatoren voor afvalproductie en typen afvalverwerking. De goedkeuring door de medewetgevers van de amendementen op de afvalstoffenwetgeving en het recente voorstel betreffende de vermindering van de effecten van bepaalde kunststofproducten op het milieu zijn voorbeelden van de gecombineerde inspanningen op EU-niveau om de circulaire economie te ondersteunen en het afvalbeheer te verbeteren. Overeenkomstig de evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid is dit rapport echter gericht op de komende recyclingdoelen (50 % in 2020) en op het beheer van gemeenteafval in het algemeen. De uitvoering van de nieuwe regels en doelen wordt beoordeeld bij een volgende evaluatiecyclus van de uitvoering van het milieubeleid. Klimaatverandering De EU heeft internationaal en in de EU toegezegd ambitieuze klimaatmaatregelen te nemen na de ratificatie van de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering op 5 oktober 2016. De EU-doelen houden in dat de uitstoot van broeikasgassen in 2020 met 20 % verminderd zijn en in 2030 met minimaal 40 % (vergeleken met 1990). Voor de lange termijn wil de EU de uitstoot in 2050 met 80-95 % verminderd hebben (onderdeel van de gezamenlijke inspanningen van de ontwikkelde landen als geheel). Aanpassing aan de negatieve gevolgen van klimaatverandering is van groot belang om de reeds zichtbare gevolgen te ondervangen en om de paraatheid en veerkracht met het oog op toekomstige gevolgen te verbeteren. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 13 is gericht op het concretiseren van de afspraken in het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering en op het operationaliseren van het Groene Klimaatfonds. Hiermee wordt beoogd de veerkracht van de landen en hun aanpassingsvermogen aan klimaatgerelateerde gevaren en natuurrampen te versterken. De EU voorziet in de nodige wetgeving om de EU-klimaatdoelen voor 2020 en 2030 te halen. De EU-regeling voor de emissiehandel (EU-ETS) is bedoeld voor alle grote uitstoters van broeikasgassen in de industriële sector, de energievoorziening en de luchtvaart in de EU. Dit systeem is een hoeksteen van het EU-beleid ter bestrijding van klimaatverandering en een belangrijk instrument voor het kosteneffectief terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. De EU-ETS is in alle lidstaten van toepassing en wordt zeer goed nageleefd. Jaarlijks wordt ongeveer 99 % van de uitstoot in deze sectoren gedekt door het nodige aantal emissierechten. De bevoegde autoriteiten voeren verschillende controles uit van de jaarlijkse emissieverslagen van installaties. Voor emissies die niet onder de EU-ETS vallen, houden de lidstaten bindende nationale doelen aan conform de wetgeving voor de verdeling van de inspanningen .

Alle EU-landen moeten hun uitstoot monitoren met behulp van het EU-monitoringmechanisme voor broeikasgassen. Daarin heeft de EU haar eigen interne rapportageregels vastgelegd, gebaseerd op internationaal overeengekomen verplichtingen. Alle lidstaten hebben weliswaar aan de rapportagevereisten voldaan, maar er wordt nog gewerkt aan het verbeteren van de volledigheid van de gerapporteerde gegevens en aan het tijdig indienen van de rapportages. Een transparante en gecoördineerde planning draagt bij aan het behalen van de doelen voor 2030 en daarna. De lidstaten zijn bezig met het opstellen van geïntegreerde nationale energie- en klimaatplannen en met het uitstippelen van langetermijnstrategieën voor klimaat en energie. De eerste nationale energie- en klimaatplannen bestrijken de periode 2021-2030. Ze zijn gestoeld op een iteratief governanceproces tussen de lidstaten en de Commissie. Conform de Overeenkomst van Parijs stippelen de EU en de EU-lidstaten tegen 2020 ook klimaatstrategieën voor het midden van deze eeuw uit. Er is sectorspecifieke EU-klimaatwetgeving vastgesteld om emissiereducties in het vervoer, de maritieme sector en uit gefluoreerde gassen in producten te stimuleren. Vervoer is verantwoordelijk voor bijna een kwart van de broeikasgasemissies in Europa en de belangrijkste oorzaak van luchtverontreiniging in de steden. In de vervoerssector zijn de broeikasgasemissies sinds 1990 niet zo gestaag gedaald als in andere sectoren. In de EU-wetgeving zijn voor 2020/2021 bindende CO2-emissiedoelstellingen vastgelegd voor nieuwe auto's en bestelwagens. Op basis daarvan wordt voor elke fabrikant een specifieke emissiedoelstelling berekend. Als een fabrikant dat doel overschrijdt, moet hij een bijdrage voor de extra emissies betalen. De lidstaten moeten dan ook de CO2-emissiegegevens van alle nieuwe voertuigen monitoren en daarover jaarlijks rapporteren aan het Europees Milieuagentschap. De EU-wetgeving schrijft ook voor dat de lidstaten ervoor moeten zorgen dat consumenten relevante informatie aangereikt krijgen, zoals een etiket met de brandstofefficiëntie en CO2-uitstoot van de auto. Zo moeten zij worden aangemoedigd om voor een zuinig voertuig te kiezen. De kwaliteit van brandstof speelt ook een belangrijke rol bij het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen in het vervoer. De EU-wetgeving schrijft voor dat de intensiteit van de uitstoot van broeikasgassen door voertuigen in 2020 met 10 % verminderd moet zijn. Met ingang van 2018 moeten grote schepen die EU-havens aandoen hun naar behoren geverifieerde jaarlijkse emissies en andere relevante informatie monitoren en rapporteren. Zij moeten hun eerste monitoringverslagen uiterlijk 30 april 2019 hebben ingediend bij de Commissie. De EU heeft diverse wetteksten vastgesteld voor het reguleren van de uitstoot van gefluoreerde broeikasgassen (F-gassen), waaronder fluorkoolwaterstoffen (HFK's). De MAC-richtlijn is van toepassing op klimaatregelingsapparatuur in motorvoertuigen en de F-gassenverordening betreft alle belangrijke toepassingen van F-gassen. De hoeveelheid fluorkoolwaterstoffen die op de EU-markt mag worden gebracht, wordt geleidelijk verlaagd, zodat deze ook minder invloed hebben op het klimaat. Dankzij de nieuwe F-gassenverordening zullen in 2030 naar verwachting twee derde minder F-gassen worden uitgestoten in de EU dan in 2014. De verordening is rechtstreeks toepasselijk in alle lidstaten. De lidstaten moesten opleidings- en certificeringsprogramma's opzetten en sanctieregels opstellen en daarvan uiterlijk begin 2017 verslag uitbrengen aan de Commissie. In een ander EU-besluit worden boekhoudregels voorgeschreven met betrekking tot broeikasgasemissies en -verwijderingen als gevolg van activiteiten met betrekking tot landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw. Dit besluit is een eerste stap naar de opname van dit soort activiteiten in de verbintenissen van de EU voor emissiereductie. De EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering , die in 2013 is vastgesteld, is erop gericht Europa klimaatbestendiger te maken. Dit moet worden bereikt door de bevordering van maatregelen door de lidstaten, een beter onderbouwde besluitvorming en de bevordering van aanpassing in belangrijke kwetsbare sectoren. Deze strategie omvat een consistente, goed gecoördineerde aanpak ter verbetering van de paraatheid en capaciteit van alle overheidsniveaus om te reageren op de gevolgen van klimaatverandering.

2.Bescherming, instandhouding en versterking van het natuurlijk kapitaal Natuur en biodiversiteit Het doel van de EU-biodiversiteitsstrategie is het verlies aan biodiversiteit in de EU een halt toe te roepen tegen 2020. De strategie schrijft een volledige omzetting van de Europese vogel- en habitatrichtlijnen voor, die gericht zijn op het bereiken van een gunstige staat van instandhouding van beschermde soorten en habitats. Verder moeten de land- en bosbouw meewerken aan het behouden en verbeteren van de biodiversiteit. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 15 verplicht landen om terrestrische ecosystemen te beschermen en te herstellen en het duurzame gebruik ervan te bevorderen, en om bossen duurzaam te beheren, woestijnvorming tegen te gaan, en bodemdegradatie en verlies aan biodiversiteit een halt toe te roepen en ongedaan te maken. De EU-habitatrichtlijn van 1992 en de EU-vogelrichtlijn van 1979 zijn de hoekstenen van de Europese wetgeving voor de instandhouding van de wilde dieren van de EU. Natura 2000, het grootste gecoördineerde netwerk van beschermde gebieden ter wereld, is een van de belangrijkste instrumenten om de doelstellingen van de richtlijnen te realiseren en uit te voeren teneinde Europa's meest waardevolle en bedreigde soorten en natuurlijke habitats en de ecosystemen die hierdoor worden gevormd, langdurig te beschermen, in stand te houden en te laten overleven. De vogel- en habitatrichtlijnen verplichten de lidstaten om een samenhangend nationaal netwerk van Natura 2000-gebieden op te zetten. De Commissie beoordeelt voor elke soort en voor elk type habitat die voorkomen op het grondgebied van de lidstaten, in hoeverre deze verplichting wordt nageleefd. De laatste update van deze beoordeling heeft de Commissie met de hulp van het Europees Milieuagentschap uitgevoerd. Een belangrijke mijlpaal bij het behalen van de doelstellingen van de richtlijnen is de nationale aanwijzing van Natura 2000-gebieden als speciale instandhoudingszones krachtens de habitatrichtlijn en als speciale beschermingszones krachtens de vogelrichtlijn . Voor het meten van de prestaties van de lidstaten wordt vooral gekeken naar de voortgang op volgende gebieden: i) het selecteren van de meest geschikte gebieden om tot een samenhangend Natura 2000-netwerk te komen; ii) de wettelijke aanwijzing van het gebied op nationaal niveau; en iii) het behouden of verbeteren van de staat van instandhouding van soorten en habitats die van belang zijn voor de hele EU. Na een grondige evaluatie van de natuurbeschermingswetten van de EU heeft de Europese Commissie in april 2017 een actieplan vastgesteld om de uitvoering daarvan te verbeteren, zodat ze meer zouden bijdragen aan het bereiken van de biodiversiteitsdoelstellingen van de EU voor 2020. In het EU-actieplan voor de natuur, de mensen en de economie zijn vijftien concrete acties voorgesteld die tussen 2017 en 2019 moeten worden uitgevoerd. De handhaving en het herstel van ecosystemen en ecosysteemdiensten De EU-biodiversiteitsstrategie is gericht op de handhaving en het herstel van ecosystemen en ecosysteemdiensten. Dit moet worden bereikt door groene infrastructuur op te nemen in de ruimtelijke ordening en door vóór 2020 minimaal 15 % van de aangetaste ecosystemen te herstellen. De EU-strategie voor groene infrastructuur is bedoeld om de integratie van groene infrastructuur in gerelateerde plannen en programma's te bevorderen. Groene infrastructuur biedt ecologische, economische en sociale voordelen door natuurlijke oplossingen die ertoe bijdragen de versnippering van habitats te overwinnen en de ecologische connectiviteit te behouden of te herstellen. Hiermee wordt de veerkracht van ecosystemen verbeterd en zo de verdere voorziening van ecosysteemdiensten gewaarborgd. Tot slot draagt groene infrastructuur ertoe bij dat mensen de voordelen van de natuur begrijpen, en kan groene infrastructuur helpen investeringen te mobiliseren om die voordelen te maximaliseren.

Raming van natuurlijk kapitaal De EU-biodiversiteitsstrategie roept de lidstaten op om de staat van ecosystemen en ecosysteemdiensten op hun nationale grondgebied tegen 2014 in kaart te brengen en te beoordelen, de economische waarde van die diensten te bepalen en deze waarden tegen 2020 op te nemen in rekening- en rapportagesystemen op nationaal en EU-niveau. Platforms, netwerken en praktijkgemeenschappen voor bedrijfsleven en biodiversiteit zijn belangrijke instrumenten voor het bevorderen en faciliteren van ramingen van het natuurlijk kapitaal door zakelijke en financiële dienstverleners, bijvoorbeeld via het protocol van de Natural Capital Coalition . Deze ramingen ondersteunen de EU-biodiversiteitsstrategie want bedrijven krijgen hierdoor een beter inzicht in hun invloed op en afhankelijkheid van de natuur en de waarde daarvan. Biodiversiteitsplatforms zijn op EU-niveau en in enkele lidstaten opgezet. Invasieve uitheemse soorten Conform de EU-biodiversiteitsstrategie moet in 2020 het volgende bereikt zijn: i) het in kaart brengen van invasieve uitheemse soorten; ii) het onder controle houden of uitroeien van prioritaire soorten; alsook iii) het beheren van routes om te voorkomen dat nieuwe invasieve uitheemse soorten de Europese biodiversiteit verstoren. Dit streven wordt ondersteund door de verordening betreffende invasieve uitheemse soorten, die op 1 januari 2015 van kracht is geworden. Invasieve uitheemse soorten zijn dieren en planten die per ongeluk of opzettelijk worden geïntroduceerd in een natuurlijke omgeving waar ze van nature niet voorkomen, mogelijk met ernstige negatieve consequenties voor die nieuwe omgeving. Ze vormen een grote bedreiging voor inheemse planten en dieren in Europa en berokkenen de economie in de EU elk jaar miljarden euro's schade. De verordening betreffende invasieve uitheemse soorten voorziet in een procedure voor het in kaart brengen van voor de Unie zorgwekkende invasieve uitheemse soorten en in passende maatregelen die in de hele EU moeten worden genomen met betrekking tot deze soorten. Deze maatregelen betreffen preventie, vroegtijdige detectie, snelle uitroeiing en beheersing. Zowel de lidstaten als de Europese Commissie mogen soorten aandragen voor de lijst, gebaseerd op risicobeoordelingen. Bodembescherming De thematische EU-strategie voor bodembescherming onderstreept de noodzaak om een duurzaam bodemgebruik te garanderen. Dit houdt in dat verdere bodemdegradatie moet worden voorkomen, dat bodemfuncties in stand moeten worden gehouden en dat aangetaste bodems moeten worden hersteld. In het stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa van 2011 is bepaald dat tegen 2020 in het EU-beleid rekening moet worden gehouden met de directe en indirecte gevolgen daarvan voor landgebruik. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 15 vraagt landen om woestijnvorming aan te pakken, aangetaste bodems (onder meer als gevolg van woestijnvorming, droogtes en overstromingen) te herstellen en te streven naar een wereld zonder verdere bodemdegradatie tegen 2030. De bodem is een belangrijke bron voor het leven en de economie. De bodem zorgt onder meer voor voedsel, vezels en biomassa voor hernieuwbare energie, koolstofvastlegging, waterzuivering, bescherming tegen overstromingen, grondstoffen en bouwmaterialen. De bodem is een kwetsbare, eindige hulpbron waarvan de kwaliteit in de EU hoe langer hoe meer achteruitgaat. De huidige patronen van landgebruik vergroten ook nog eens de versnippering van habitats. Bodembescherming wordt in EU-beleid op het gebied van onder meer landbouw, water, afval, chemische stoffe en de preventie van industriële vervuiling indirect aangepakt. Bodemerosie door water is weliswaar een natuurlijk proces, maar dit kan worden verergerd door toedoen van de mens, bijvoorbeeld door ongeschikte landbouwpraktijken, ontbossing, bosbranden of bouw. Het organisch materiaal in de bodem speelt een belangrijke rol in de koolstofcyclus en in klimaatverandering. Bodems komen wereldwijd op de tweede plaats, wat het opnemen van koolstof betreft (na de oceanen). De organische verbindingen in de bodem, die zorgen voor de voedingsstoffen voor planten en die de beschikbaarheid van water verbeteren, vormen een belangrijke indicator voor de gezondheid van de bodem en voor de biodiversiteit. De belangrijkste aan de mens te wijten oorzaken van een teruglopend organisch-koolstofgehalte in bodems zijn veranderingen van het landgebruik (met name wanneer grasland verandert in landbouwgrond, en ontbossing), drainage, verlies van drassige gronden en schadelijke landbouwpraktijken. Als het organisch materiaal in de bodem afneemt, kan het erosierisico groter worden, met alle gevolgen van dien voor de bodemstructuur en -kwaliteit. In februari 2017 heeft de Commissie in nauwe samenwerking met bodemexperts uit de lidstaten een geactualiseerde inventarisatie en beoordeling gepubliceerd van de beleidsinstrumenten voor bodembescherming in de EU-landen . EU-financieringsinstrumenten kunnen een belangrijke rol spelen bij de bescherming van de bodem. Het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling kan helpen bij het verhogen van de hoeveelheid organisch materiaal in de bodem en het terugdringen van bodemerosie. Het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling kan ondersteuning bieden bij de sanering van industrieterreinen en verontreinigde grond. Mariene bescherming

Het beleid en de wetgeving van de EU inzake kust- en mariene gebieden schrijven voor dat de impact van de druk op mariene wateren tegen 2020 voldoende moet zijn gereduceerd om een goede milieutoestand te bereiken of in stand te houden en te waarborgen dat kustgebieden duurzaam moeten worden beheerd. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 14 vraagt landen om oceanen, zeeën en mariene hulpbronnen in stand te houden en duurzaam te gebruiken voor duurzame ontwikkeling. De kaderrichtlijn mariene strategie heeft tot doel om tegen 2020 een goede milieutoestand van de mariene wateren van de EU te bereiken. Daartoe moeten de lidstaten een mariene strategie voor hun mariene wateren ontwikkelen en met lidstaten in dezelfde mariene (sub)regio samenwerken. De kaderrichtlijn voor maritieme ruimtelijke planning en de EU-aanbeveling betreffende een geïntegreerd beheer van kustgebieden uit 2002 hebben geresulteerd in Besluit 2010/631/EU van de Raad , dat voorziet in een kader voor dit type planning. De lopende inspanningen voor de kustgebieden die zijn voortgevloeid uit de kaderrichtlijn water , vormen een basis voor het dusdanige gebruik van de maritieme ruimte (inclusief de kustgebieden) dat alle menselijke activiteiten op zee op een efficiënte, veilige, klimaatbestendige en duurzame manier plaatsvinden. 3.De gezondheid en de levenskwaliteit van burgers waarborgen Luchtkwaliteit Volgens het beleid en de wetgeving van de EU inzake schone lucht moet de luchtkwaliteit in de EU aanzienlijk worden verbeterd en de door de Wereldgezondheidsorganisatie aanbevolen kwaliteit dichter benaderen. De luchtvervuiling en het effect ervan op de menselijke gezondheid, ecosystemen en biodiversiteit moeten verder worden verminderd, met als langetermijndoelstelling om kritische belastingen en niveaus niet te overschrijden. Dit vereist dat de inspanningen om tot volledige naleving van de luchtkwaliteitswetgeving van de EU te komen, worden opgevoerd en dat strategische doelstellingen en acties voor na 2020 worden vastgesteld. De EU heeft uitgebreide wetgeving inzake luchtkwaliteit ontwikkeld , waarin gezondheidsgebaseerde normen en doelstellingen voor een aantal luchtverontreinigende stoffen zijn geïntroduceerd. Krachtens die wetgeving moeten de lidstaten ervoor zorgen dat zij de Commissie stelselmatig verslag uitbrengen van de actuele concentraties van diverse verontreinigende stoffen in de lucht boven hun grondgebied en dat zij deze informatie ook beschikbaar stellen aan het publiek. Daarnaast voorziet de richtlijn nationale emissieplafonds in doelstellingen voor de reductie van emissievolumes van de belangrijkste verontreinigende stoffen op nationaal niveau. De afgelopen tientallen jaren is de luchtkwaliteit in de Europese Unie (EU) over het algemeen verbeterd. Dat is voornamelijk te danken aan het EU-beleid voor luchtkwaliteit, dat erin is geslaagd om een aantal verontreinigende stoffen te beteugelen. In de meeste lidstaten wordt de maximumconcentratie voor een of meer schadelijke luchtverontreinigende stoffen echter nog steeds ruim overschreden. Vooral in stedelijke gebieden, waar de Europeanen in meerderheid wonen, is de situatie ernstig. Dit heeft directe gevolgen voor de gezondheid en de levenskwaliteit en veroorzaakt ernstige ziekten als astma, hart- en vaatziekten en longkanker. Met schattingen van meer dan 400 000 gevallen van vroegtijdig overlijden per jaar vormt luchtverontreiniging nog altijd de voornaamste milieugerelateerde oorzaak van vroegtijdig overlijden in de EU. De samenleving betaalt voor dit alles een hoge prijs: de totale externe gezondheidsgerelateerde kosten worden geschat op 330 à 940 miljard EUR per jaar . Het programma "Schone lucht voor Europa" (COM(2013) 918) bevestigde nogmaals de overkoepelende strategische doelstelling om zo snel mogelijk in de hele EU volledige naleving van de bestaande luchtkwaliteitsnormen te bereiken. Er is voorzien in steun en richtsnoeren voor de naleving door de lidstaten door middel van de vorige evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid; de schoneluchtdialogen en het Clean Air Forum; het Air Quality Expert Committee/de deskundigengroep luchtkwaliteit; financieringsmogelijkheden (Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, Cohesiefonds, LIFE-programma's); het programma voor samenwerking met rechters. Industriële emissies De belangrijkste doelstellingen van het EU-beleid voor industriële emissies zijn: i) de lucht, het water en de bodem beschermen; ii) afvalpreventie en -beheer; iii) de energie- en hulpbronnenefficiëntie verbeteren; alsook iv) verontreinigde terreinen saneren. Om dit te bereiken, volgt de EU een geïntegreerde aanpak voor de preventie en beheersing van gangbare en onvoorziene industriële emissies. De hoeksteen van dit beleid wordt gevormd door de richtlijn inzake industriële emissies . Industriële activiteiten zijn weliswaar belangrijk voor de economische ontwikkeling, maar ze kunnen een aanzienlijk negatieve invloed hebben op het milieu.

Het EU-acquis, en met name de richtlijn inzake industriële emissies, is gericht op het voorkomen en terugdringen van schadelijke industriële emissies bij de bron. Hiertoe is een vergunningensysteem voor grote installaties ingesteld dat uitgaat van de beste beschikbare technieken qua energie- en hulpbronnenefficiëntie. Het acquis voorziet tevens in aangescherpte emissiegrenswaarden voor stookinstallaties, een termijn voor enkele versoepelingen voor het behalen van die emissiegrenswaarden en uitgebreide inspectieprocedures met risicogestuurde plannen en programma's. De industriële sectoren die het milieu qua luchtemissies het meest belasten, zijn: i) energie; ii) metalen; en iii) "andere activiteiten" (vooral de intensieve pluimvee- of varkenshouderij en oppervlaktebehandelingen). Lawaai De richtlijn omgevingslawaai voorziet in een gemeenschappelijke aanpak om de schadelijke effecten van blootstelling aan omgevingslawaai te vermijden, te voorkomen en te verminderen. Geluidsoverlast (bijvoorbeeld van vlieg-, trein- en wegverkeer) is een van de belangrijkste oorzaken van gezondheidsproblemen . Lawaai kan hart- en vaatziekten veroorzaken (inclusief hartziekten door een verminderde bloedtoevoer en beroertes) en kan leiden tot vroegtijdig overlijden. Lawaai kan ook de slaap verstoren (en daarmee het endocriene stelsel), hinderlijk zijn voor mensen en het leervermogen van kinderen verkleinen. Een op de vier EU-burgers wordt blootgesteld aan geluidsniveaus die schadelijk zijn voor hun gezondheid. Uit een voorlopige inventarisatie blijkt dat het aantal gevallen van vroegtijdig overlijden minimaal 16 600 per jaar bedraagt . Om hier iets aan te doen, schrijft de EU-wetgeving voor dat de blootstelling aan omgevingslawaai moeten worden geïnventariseerd en in kaart moet worden gebracht, ook als er geen grenswaarden zijn bepaald. Deze informatie over omgevingslawaai en de gevolgen daarvan moet vervolgens beschikbaar worden gesteld aan het publiek. De lidstaten moeten ook actieplannen aannemen teneinde omgevingslawaai te voorkomen en te beperken en het geluidsniveau te handhaven in omgevingen waar dit goed is. Uit een eerste analyse van het Europees Milieuagentschap blijkt dat de blootstelling aan het geluid van wegverkeer in steden tussen 2007 en 2012 slechts in 60 % van alle gevallen minder is geworden. Waterkwaliteit en -beheer Het beleid en de wetgeving van de EU schrijven voor dat de impact van de druk op overgangs-, kust- en zoete wateren (met inbegrip van oppervlakte- en grondwater) aanzienlijk moet worden gereduceerd. Door waterlichamen in goede toestand te brengen en te houden of om hun toestand te verbeteren, zoals gedefinieerd door de kaderrichtlijn water, kunnen alle EU-burgers voordeel ondervinden van veilig drink- en zwemwater van hoge kwaliteit. Bovendien waarborgt dit dat de nutriëntenkringloop (stikstof en fosfor) duurzamer en hulpbronnenefficiënter wordt beheerd. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 6 stelt dat landen er door middel van een geïntegreerd beheer van waterbronnen voor moeten zorgen dat water en sanitaire voorzieningen voor iedereen beschikbaar zijn. De overkoepelende doelstellingen van het waterbeleid en de waterwetgeving van de EU zijn de bescherming van de waterbronnen in de Unie, het waarborgen van de menselijke gezondheid en het inperken van de gevolgen van overstromingen. De bestaande EU-waterwetgeving voorziet in een beschermend kader dat hoge normen voor alle waterlichamen in de EU waarborgt en dat specifieke verontreinigingsbronnen aanpakt (bijvoorbeeld in de landbouw, in stedelijke gebieden en in de industrie). Deze wetgeving schrijft ook voor dat de verwachte gevolgen van klimaatverandering worden meegenomen in de bijbehorende planningsinstrumenten (bijvoorbeeld in stroomgebiedbeheersplannen en overstromingsrisicobeheersplannen). Stroomgebiedbeheersplannen in combinatie met de nieuwe overstromingsrisicobeheersplannen, die respectievelijk door de kaderrichtlijn water en de overstromingsrichtlijn worden voorgeschreven, kunnen het watermilieu beschermen en het duurzame gebruik van water in de EU waarborgen. Daartoe behoren zoete oppervlaktewateren, zoals meren en rivieren, grondwater, estuaria en kustwateren tot één zeemijl. Chemische stoffen De EU streeft ernaar te waarborgen dat uiterlijk in 2020 chemische stoffen worden geproduceerd en gebruikt op manieren die eventuele significante nadelige effecten op de menselijke gezondheid en het milieu zo veel mogelijk beperken. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 3.9 houdt in dat het aantal sterfgevallen en ziekten als gevolg van gevaarlijke chemicaliën en de vervuiling en besmetting van lucht, water en bodem tegen 2030 in aanzienlijke mate moet zijn verminderd. Blootstelling aan gevaarlijke chemische stoffen kan ernstige schade toebrengen aan het milieu en de menselijke gezondheid. Een milieuverantwoord beheer en veilig gebruik van chemische stoffen vormt het hoofddoel van de EU-wetgeving inzake chemische stoffen. Er is ook een doel voor de eengemaakte markt: de wetgeving waarborgt het vrije verkeer van stoffen op de interne markt, terwijl de concurrentie en innovatie toenemen. Het verminderen van de schadelijke effecten van chemische stoffen vormt ook een integraal onderdeel van het beleid en de wetgeving van de EU op het gebied van waterbeheer, luchtkwaliteit en afvalbeheer. Horizontale wetgeving inzake chemische stoffen (de Reach-verordening , de verordening betreffende de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en de wetgeving betreffende biociden en gewasbeschermingsmiddelen ) voorziet in de hele EU in een basisbeschermingsniveau voor de menselijke gezondheid en het milieu en waarborgt stabiliteit en voorspelbaarheid voor ondernemers. De Reach-verordening en de verordening betreffende de indeling, etikettering en verpakking van stoffen worden rechtstreeks toegepast door de lidstaten. Zij moeten om de vijf jaar verslag uitbrengen van de uitvoering daarvan. In 2016 heeft het Europees Agentschap voor chemische stoffen een verslag gepubliceerd over de Reach-verordening en de verordening betreffende de indeling, etikettering en verpakking van stoffen . Er bestaat echter geen actueel uitgebreid en representatief overzicht van de uitvoering van deze wetgeving in elke lidstaat. In het kader van hun voortschrijdende handhavingsactiviteiten voeren de meeste lidstaten bewustmakingsactiviteiten uit en promoten zij het gebruik van alternatieve testmethoden (in plaats van dierproeven). Via het Forum voor de uitwisseling van handhavingsinformatie van het Europees Agentschap voor chemische stoffen wisselen de lidstaten ervaringen met elkaar uit.

Het Forum coördineert diverse handhavingsinitiatieven, zoals de REF-projecten (REACH-EN-FORCE), die streven naar een geharmoniseerde handhaving in alle lidstaten waarbij de actuele mate van naleving van bepaalde verplichtingen in de industrie wordt gecontroleerd. In de Reach-verordening, de verordening betreffende biociden en de verordening betreffende gewasbeschermingsmiddelen zijn wettelijke bepalingen geïntroduceerd inzake chemische stoffen die het endocriene stelsel verstoren. Criteria voor het bepalen van hormoonontregelende stoffen zijn opgenomen in zowel de verordening betreffende biociden als de verordening betreffende gewasbeschermingsmiddelen. Deze zijn in 2017 van kracht geworden. Conform het Verdrag van Rotterdam zijn ook chemische stoffen die onder de verordening inzake voorafgaande geïnformeerde toestemming vallen, opgenomen in de activiteiten van het Forum voor de uitwisseling van handhavingsinformatie van het Europees Agentschap voor chemische stoffen. Productiebeperkingen, de uit-/invoer, de veilige verwerking en de milieuveilige verwijdering van persistente organische verontreinigende stoffen zijn gereguleerd in de POP-verordening . Steden duurzamer maken Het EU-beleid inzake het stadsmilieu moedigt steden aan beleid te maken voor een duurzame stadsplanning. Denk bijvoorbeeld aan innovatief openbaar vervoer en mobiliteit in de stad, aanpassing aan de klimaatverandering en veerkracht, duurzame gebouwen, energie-efficiëntie, sociale inclusie, de gezondheid en het welzijn van burgers en het behoud van de stedelijke biodiversiteit. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 11 is erop gericht steden en menselijke woongebieden inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam te maken. Circa 75 % van de bevolking van de EU woont in een stedelijk gebied. Het stadsmilieu brengt specifieke uitdagingen voor het leefmilieu en de menselijke gezondheid met zich mee, maar biedt tegelijk kansen om hulpbronnen efficiënter te gebruiken. De lidstaten, Europese instellingen, steden en belanghebbenden hebben een nieuwe stedenagenda voor de EU opgesteld (waarin het initiatief intelligente steden opgenomen is) om deze kwesties op een alomvattende wijze aan te pakken, met inbegrip van de sociale en economische uitdagingen. In het kader van deze EU-stedenagenda worden twaalf partnerschappen ontwikkeld die zich richten op de vastgestelde stedelijke uitdagingen, waaronder luchtkwaliteit, huisvesting, mobiliteit in steden, energietransitie, aanpassing aan de klimaatverandering, duurzaam landgebruik en door de natuur ingegeven oplossingen. In dit verband heeft de Europese Commissie in de Groene week van 2018 een nieuw facultatief instrument gelanceerd. Daarmee kunnen steden hun milieuprestaties beoordelen en vergelijken aan de hand van de indicatoren van de prijs voor Groene Hoofdstad van Europa (zie hieronder). Deze Green City Tool biedt ook adviezen en voorbeelden van goede praktijken om steden groener te maken. De EU moedigt steden aan om groener te worden en het goede voorbeeld te geven door middel van prijzen en subsidies. Twee voorbeelden zijn de prijs voor Groene Hoofdstad van Europa voor steden met meer dan 100 000 inwoners en het Europese Green Leaf-initiatief voor steden en dorpen met 20 000 tot 100 000 inwoners. Via het Burgemeestersconvenant voor klimaat en energie moedigt de EU lokale maatregelen aan om de gevolgen van klimaatverandering in te perken en om aanpassing aan de klimaatverandering en energie-efficiëntie te bevorderen. Sinds de start in 2008 hebben meer dan 7 300 lokale overheden in de EU de intentie uitgesproken om hun uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. In totaal hebben 891 ondertekenaars in de EU de intentie uitgesproken om strategieën uit te stippelen voor aanpassing aan de klimaatverandering. Via Horizon 2020, het kaderprogramma voor onderzoek, investeert de EU tot 2020 meer dan 200 miljoen EUR in de ontwikkeling en toepassing van door de natuur ingegeven oplossingen in stedelijke gebieden. Daarnaast steunt het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling in de periode 2014-2020 stedelijke innovatieve acties voor het testen van nieuwe, onbeproefde oplossingen voor stedelijke uitdagingen. Voor deze stedelijke innovatieve acties in die periode heeft dit fonds in totaal 372 miljoen EUR uitgetrokken.



III. Regelgevingskader: uitvoeringsinstrumenten 4.Milieubelasting, groene overheidsopdrachten, milieufinanciering en ‑investeringen Milieubelasting en milieuschadelijke subsidies Financiële stimuli, belastingen en andere economische instrumenten zijn effectieve en efficiënte middelen om beleidsdoelstellingen te behalen. In het Actieplan voor de circulaire economie wordt de toepassing van deze middelen aangemoedigd. Milieuschadelijke subsidies worden in de context van het Europees Semester en het governanceproces voor de energie-unie gemonitord. De belasting op verontreiniging en hulpbronnengebruik kan consumenten aanzetten tot het maken van keuzes die gunstiger zijn voor maatschappij en milieu. Dit genereert ook begrotingsontvangsten. Belastingstelsels die technologieën begunstigen die meer vervuiling veroorzaken, leveren minder belastinginkomsten op, terwijl de uitgaven voor de gezondheidszorg en saneringen stijgen. Groene overheidsopdrachten

Het EU-beleid voor groene overheidsopdrachten moedigt lidstaten aan om verder te werken aan het streven om in minstens 50 % van de openbare aanbestedingen groene aanbestedingscriteria te hanteren. De Europese Commissie zet zich ervoor in om overheidsopdrachten vaker als strategisch instrument voor milieubescherming te gebruiken. Groene overheidsopdrachten zijn bedoeld om overheidsinstanties te stimuleren goederen en diensten aan te kopen die gedurende hun levenscyclus een beperkte impact op het milieu hebben in vergelijking met vergelijkbare goederen en diensten die anders zouden worden aangekocht. De koopkracht die overheidsopdrachten vertegenwoordigen, bedraagt in de EU ongeveer 1,8 biljoen EUR (circa 14 % van het bbp). Een substantieel deel van dat geld gaat naar sectoren met een grote impact op het milieu, zoals de bouw- of transportsector. Groene overheidsopdrachten kunnen dan ook helpen om de negatieve impact van overheidsuitgaven op het milieu aanzienlijk te verlagen en duurzame, innovatieve bedrijven te steunen. De Commissie heeft EU-criteria voor groene overheidsopdrachten voorgesteld .

Milieufinanciering en -investeringen Volgens de regels van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) moeten de lidstaten het milieu en klimaat bevorderen in hun financieringsstrategieën en programma's voor economische, sociale en territoriale cohesie, plattelandsontwikkeling en maritiem beleid. Om de duurzaamheidsdoelstellingen te kunnen behalen, moeten openbare en particuliere financieringsbronnen worden gemobiliseerd. Hiertoe heeft de Commissie in maart 2018 een Actieplan: duurzame groei financieren vastgesteld. Goed gebruikmaken van de Europese structuur- en investeringsfondsen (niet alleen door een adequate planning maar ook bij het uitgeven) is essentieel om de milieudoelstellingen te behalen en in andere beleidsdomeinen te integreren. Het investeringsplan voor Europa van Juncker (plan-Juncker) biedt ook steun aan projecten op het gebied van milieu en hulpbronnenefficiëntie. Dit voorziet namelijk via het Europees Fonds voor strategische investeringen in een garantie voor eerste verliezen, zodat de EIB kan investeren in meer en vaak risicovollere projecten. LIFE+ kan financiële steun bieden bij de ontwikkeling van innovatieve milieuprojecten en bij het verkrijgen van de nodige particuliere en openbare financiering.



5.Verbetering van de milieugovernance Duurzameontwikkelingsdoelstelling 16 heeft tot doel toegang tot justitie te bieden en op alle niveaus doeltreffende, verantwoordelijke en inclusieve instellingen uit te bouwen. Duurzameontwikkelingsdoelstelling 17 is gericht op het verbeteren van de uitvoering en de beleidscoördinatie en -samenhang, het stimuleren van wetenschap, technologie en innovatie, het oprichten van partnerschappen en het ontwikkelen van metingen van de vooruitgang. In haar mededeling bij de landenrapporten in het kader van de evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid van 2017 noemt de Commissie vijf onderliggende oorzaken voor de uitvoeringsproblemen in alle EU-lidstaten: 1.ondoeltreffende coördinatie tussen lokale, regionale en nationale autoriteiten; 2.gebrek aan administratieve capaciteit en ontoereikende financiering; 3.gebrek aan kennis en gegevens; 4.ontoereikende mechanismen voor het waarborgen van de naleving; alsook 5.gebrek aan integratie en beleidssamenhang. Deze problemen komen in de landenrapporten aan bod, evenals de ingevoerde wettelijke vereisten voor milieugovernance. De Commissie heeft een mededeling betreffende "EU-maatregelen om de naleving van de milieuwetgeving en milieugovernance te verbeteren" vastgesteld en een samenwerkingsplatform opgezet (het Forum voor de naleving van de milieuwetgeving en milieugovernance). Via dit platform kunnen de lidstaten deze horizontale uitdagingen samen het hoofd bieden. De Commissie heeft ook een project opgestart voor de uitwerking van een beoordelingskader voor milieugovernance. De bewijzen die bij dit project zijn verzameld, behoren tot de bronnen die zijn gebruikt om dit deel van de beleidsachtergrond te staven. Informatie, inspraak in besluitvorming en toegang tot de rechter Burgers kunnen het milieu beter beschermen als zij op de drie pijlers van het Verdrag van Aarhus kunnen vertrouwen:

i) toegang tot informatie; ii) inspraak bij besluitvorming; alsook iii) toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden. Het is van cruciaal belang voor de overheid, het publiek en het bedrijfsleven dat milieu-informatie op een efficiënte en effectieve manier wordt uitgewisseld . Inspraak van de burger zorgt ervoor dat overheden bij hun besluiten rekening houden met de dingen waarover het publiek zich zorgen maakt. Toegang tot de rechter omvat een reeks garanties die burgers en ngo's de mogelijkheid bieden om zich tot de nationale rechter te wenden teneinde het milieu te beschermen. Een van die garanties is het recht om zaken aanhangig te maken bij een rechtbank ("legal standing"). Burgers kunnen een effectievere rol spelen bij de bescherming van het milieu als zij op de voornoemde drie pijlers van het Verdrag van Aarhus kunnen vertrouwen. Evenzo helpt een grotere betrokkenheid van het publiek om het draagvlak en de samenhang van verschillende ontwikkelingsprojecten te verbeteren, en daarmee ook de zakelijke en maatschappelijke omgeving. Milieu-informatie Het is nuttig voor de overheid, het publiek en bedrijven dat milieu-informatie op een efficiënte en effectieve manier wordt uitgewisseld. Bedrijven en overheden moeten dan ook verslagen opstellen over hun milieugerelateerde activiteiten en deze informatie actief verspreiden onder het publiek, in toenemende mate via elektronische kanalen. Inspraak van de burger Inspraak in het besluitvormingsproces is belangrijk om ervoor te zorgen dat de desbetreffende overheid haar beslissingen op de best mogelijke grondslag neemt. Toegang tot de rechter De toegang tot de rechter in milieuaangelegenheden bestaat uit een reeks garanties die burgers en hun organisaties toelaten om handelingen of nalatigheden van de desbetreffende overheid voor een rechtbank te betwisten. Het is een instrument voor decentrale uitvoering van de EU-milieuwetgeving. In de eerste evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid was de inventarisatie vooral gericht op de "legal standing", dat wil zeggen in hoeverre een partij in staat is om afdoende aan te tonen dat zij belang heeft bij de betwiste wet of maatregel en dat zij daardoor wordt getroffen. Dit element is cruciaal voor toegang tot de rechter en de bijbehorende kosten. Verder vond bij deze inventarisatie voor het eerst een systematische analyse plaats van de beschikbaarheid van praktische informatie voor het publiek. Bij deze evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid wordt gekeken hoe goed de lidstaten de rechten voor toegang tot de rechter uitleggen aan het publiek. Ook wordt gekeken naar de “legal standing” en naar andere grote obstakels waardoor zaken over de natuur en luchtvervuiling niet bij een rechtbank aanhangig worden gemaakt. Waarborgen van de naleving Onder het waarborgen van de naleving op milieugebied vallen alle inspanningen die overheden zich getroosten om erop te waarborgen dat bedrijfstakken, landbouwers en anderen zich houden aan hun verplichtingen om water, lucht en natuur te beschermen en afval te beheren. Deze omvatten steunmaatregelen van de overheden, zoals: i) bevordering van de naleving; ii) inspecties en andere controles die zij uitvoeren, bijvoorbeeld om de naleving te monitoren; alsook iii) de maatregelen die zij nemen om een einde aan inbreuken te maken, sancties op te leggen en te eisen dat schade wordt hersteld, met andere woorden handhaving. Aan de hand van burgerwetenschap en klachten van burgers kunnen overheden hun werk gerichter uitvoeren. Milieuaansprakelijkheid houdt in dat de vervuiler betaalt. Nalevingsverplichtingen kunnen de vorm aannemen van verbodsbepalingen, algemeen bindende voorschriften, vergunningen en andere maatregelen ter bescherming van het milieu, de volksgezondheid en de maatschappelijke behoeften aan hulpbronnen op de lange termijn. Dit wordt toegelicht in de mededeling betreffende EU-maatregelen om de naleving van de milieuwetgeving en milieugovernance te verbeteren . Bevordering en monitoring van de naleving

Bij het waarborgen van de naleving op milieugebied worden alle manieren beschreven waarop overheden de naleving bevorderen, monitoren en handhaven volgens de onderstaande definities: ·bevorderen houdt in dat bedrijven en anderen bij de naleving worden geholpen; ·monitoren houdt in dat door middel van inspecties en andere controles informatie wordt verzameld over de mate van naleving en sluitend bewijs wordt verkregen met het oog op de handhaving; alsook ·handhaven houdt in dat degenen die zich niet aan de regels houden, een halt toe wordt geroepen, dat zij worden gestraft en worden verplicht om de schade te herstellen. Bevorderen bestaat onder meer uit bewustmaking en het aanreiken van richtsnoeren en adviezen. Monitoring bestaat uit reguliere milieu-inspecties, politieonderzoeken en milieuaudits door auditinstanties van de overheid. Daarnaast kan dit ook het onderzoeken van klachten van het publiek omvatten. Handhaving bestaat uit auditaanbevelingen, officiële waarschuwingen, stakingsbevelen, administratieve boetes, strafrechtelijke vervolging en het eisen van herstelmaatregelen. Deze maatregelen kunnen variëren, afhankelijk van wat het beste werkt in een bepaalde situatie. Burgerwetenschap en afhandeling van klachten Er zijn twee soorten klachtenafhandeling: i) klachten over milieukwesties die bij een overheid worden neergelegd met het verzoek aan deze overheid om actie te ondernemen; en ii) klachten over een overheid die in gebreke zou zijn gebleven bij het uitvoeren van haar milieutaken; deze worden vaak neergelegd bij de nationale ombudsman of -vrouw. Transparantie, de betrokkenheid van burgers, toegankelijkheid en eenvoud, vertrouwelijkheid, onafhankelijkheid en verantwoordingsplicht zijn de belangrijkste onderwerpen die in dit deel worden behandeld. Handhaving Milieumisdrijven betreffen handelingen die in strijd zijn met de milieuwetgeving en die een aanzienlijk gevaar of risico vormen voor het milieu en de menselijke gezondheid. De bekendste voorbeelden van milieumisdrijven zijn: i) de illegale uitstoot of storting van stoffen in de lucht, het water of de bodem; ii) illegale handel in wilde dieren; iii) illegale handel in stoffen die de ozonlaag aantasten; en iv) het illegaal vervoeren of dumpen van afval. Richtlijn 2008/99/EG inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht bevat een lijst met milieudelicten die alle lidstaten als strafrechtelijke delicten moeten beschouwen wanneer deze opzettelijk zijn gepleegd of het gevolg zijn van ernstige nalatigheid. Daarnaast is de integriteit van handhavingsinstanties cruciaal om passende milieugovernance te waarborgen en milieumisdrijven te voorkomen. Het screenen van en toezicht houden op personeel en het belonen van uitmuntend gedrag zijn enkele mogelijke maatregelen om deze problemen aan te pakken. Milieuaansprakelijkheid De richtlijn inzake milieuaansprakelijkheid (2004/35/EG) van het Europees Parlement en de Raad biedt een kader voor het beginsel dat de vervuiler betaalt om zo milieuschade te voorkomen en te herstellen. Voor deze tweede evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid waren geen nieuwe verslagen over de richtlijn inzake milieuaansprakelijkheid beschikbaar. Er loopt echter wel een project voor het verzamelen van bewijs in het kader van het meerjarige werkprogramma met de lidstaten. Effectiviteit van milieubeheer Degenen die zich bezighouden met de uitvoering van de milieuwetgeving op EU-, nationaal, regionaal en lokaal niveau moeten de kennis, instrumenten en capaciteiten hebben om te waarborgen dat de wetgeving en het beheer van het handhavingsproces de beoogde voordelen opleveren. Administratieve capaciteit en kwaliteit Het is cruciaal dat medewerkers in alle lagen van de desbetreffende overheden over de nodige capaciteiten, vaardigheden, opleiding en hulpmiddelen beschikken om hun taken uit te voeren en efficiënt met elkaar samen te werken en te coördineren, binnen een meerlagig bestuurssysteem. Coördinatie en integratie Milieu-integratie houdt in dat milieugerelateerde aandachtspunten bij besluiten en activiteiten in andere sectoren volledig worden meegewogen. Duurzame ontwikkeling vereist een hernieuwde nadruk op de coördinatie en integratie van beleidsterreinen.