im COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 17.07.1995 
COM(95)344 def 
SS^IÈÉ 
i M JAARVERSLAG 
1 AUGUSTUS 1993 - 31 JULI 1994 
Te mp u s 
Phare Tacis 
Transeuropees samenwerkingsprogramma voor hoger onderwijs tussen 
Oost- en Midden-Europa, 
de nieuwe onafhankelijke Staten van de voormalige Sovjet-Unie, zoals Mongolia, 
en de Europese Unie 
iPWr^* 

Bibliografische gegeven» staao vermeld op de binnenzijde van do achterkant. 
Luxemburg: Bureau voor officiële publikacies der Europese Gemeenschappen, 1995 
ISBN 92-827-0212-X 
© EGKS-EG-EGA, Brussel • Luxemburg, 1995 
Overneming met bronvermelding toegestaan, behalve voor commerciële doeleiudcn. 
Printed in Belgium 
Uitgegeven namens de Europese Commissie 
Directoraat-generaal XXII - Onderwijs, opleiding en jeugdzaken 
door de 
European Training Foundation 
Villa Gualino 
Viale Settimio Severo 65 
1-10133 Torino 
ITALY 
Tel.: (39)11-630.22.22 
Fax: (39)11-630.22.00 
De Europese Stichting voor Beroepsopleiding, een zelfstandig lichaam van de Europese Unie, is 
opgericht om de activiteiten tussen de EU en de partner landen te coördineren en te 
ondersteunen in Midden- en Oost-Europa en Centraal Azië in het kader van hoger onderwijs en 
beroepsopleiding, en om de Europese Commissie te steunen bij de uitvoering van het Tempus-
Programma. 
5 
INHOUD 
Pagina 
I. ONTWIKKELING VAN TEMPUS 1990 - 1993 1 
1.1. OORSPRONG VAN HET TEMPUS-PROGRAMMA 1 
I. 2. EERSTE FASE VAN TEMPUS 1990 - 1993 2 
1.3. BESLUIT VAN DE RAAD VAN 29 APRIL 1993 TOT 
GOEDKEURING VAN TEMPUS IL 3 
II. OVERZICHT VAN DE TEMPUS-ACTIVITEITEN 1993 - 1994 4 
Tempus (Phare) .. 4 
II. 1. BEGROTING . 4 
II. 2. VASTSTELLING VAN NATIONALE PRIORITEITEN EN 
SELECTIEPROCEDURE 4 
II. 3. GEP-BEURZEN: RESULTATEN VAN DE SELECTIERONDE 1994 5 
II. 3.1. Analyse per prioriteitsgebied 6 
II. 3.2. Analyse per partner land, Lid-Staat en deelnemend G24-land 6 
II. 3.2.1. Deelname van de partner landen 6 
II. 3.2.2. Deelname van Lid-Staten.. 6 
II. 3.2.3. Deelname van G24-landen 6 
II. 3.3. GEP+-selectie 7 
II. 3.4. Structureel GEP 7 
II. 3.5. Gezamenlijke Europese Netwerken (JEN) 8 
II. 4. INDIVIDUELE MOBILITEITSBEURZEN 8 
II. 4.1. Speciale Actie Zuid 8 
II. 5. AANVULLENDE ACTIVITEITEN (CME) 9 
II. 5.1. CME+ 9 
II. 6. JONGERENUrrWISSELINGSACTIVITEITEN ÇYEX) 10 
II. 7. INTERNE EVALUATIE 10 
II. 7.1. Phare-monografieën over partner landen 11 
Tempus (Tacts) 11 
II. 8. BEGROTING 11 
II. 9. DE PRE-GEP-STRATEGBE EN DE BEPALING VAN PRIORITEITEN 11 
II. 10. SELECTIEPROCEDURE 12 
II. 11. RESULTATEN VAN DE SELECTIERONDES 1993 (PRE-GEPS) EN 
1994 (PRE-GEPS EN GEP'S) 13 
II. 11.1. Analyse per prioriteitsgebied 14 
II. 11.2. Analyse per partner land en Lid-Staat 14 
Voorlichtings- en Coordinatieactiviteiten 15 
II. 12. VOORLICHTINGSACTI VITEITEN VOOR TEMPUS (PHARE) EN 
TEMPUS (TACIS) 15 
II. 13. COORDINATIEACTIVITEITEN 16 
Tempus (Phare) 16 
Tempus (Tacis) . 16 
III. PHARE-VERSLAGEN PER LAND 17 
III. 1. ALBANIË 18 
III. 2. BULGARIJE 20 
III. 3. DE TSJECHISCHE REPUBLIEK 23 
III. 4. ESTLAND 26 
III. 5. HONGARIJE 28 
III. 6. LETLAND 31 
III. 7. LITOUWEN 33 
III. 8. POLEN 35 
III. 9. ROEMENIË 38 
Hl. 10. DE SLOWAAKSE REPUBLIEK 42 
III. 11. SLOVENIË ....46 
y 
IV. BELANGRUKSTE VERANDERINGEN EN ONTWIKKELINGEN IN 
TEMPUS 1990 - 1994 .49 
IV. 1. DE PHARE-ACHTERGROND 49 
IV. 1.1. Ontwikkeling van nationale prioriteiten voor ondersteuning 50 
IV. 2. SAME^JWERKINGSINSTRUMENTEN 50 
IV. 2.1. Ontwikkeling van het concept Gezamenlijke Europees 
Project (GEP) 50 
IV. 2.2. Relatie tussen Gemeenschappelijke Europese Projecten en de 
- ontwikkeling van het nationale hoger onderwijs via de 
definiëring van prioriteitsgebieden 51 
IV. 2.3. Sterke vermindering van steun aan regionale Gezamenlijke 
Europese Projecten ...52 
IV. 2.4. Nadruk op de duurzaamheid van de resultaten en op 
verspreidingsactiviteiten: Gemeenschappelijke Europese 
Netwerken (JEN) 52 
IV. 2.5. Wijzigingen in beschikbaar gestelde individuele 
mobiliteitsbeurzen 52 
IV. 2.6. Wijzigingen in de activiteiten die voor steun in het kader van 
de Aanvullende Activiteiten in aanmerking komen 53 
IV. 3. PROJECTUrrVOERINGS ELEMENTEN 54 
IV. 3.1. Meer verantwoordelijkheid van de partner landen voor 
coördinatie en als contractpartner.. 54 
IV. 3.2. Invoering van meerjarenfinanciering 54 
BIJLAGE 1 - TEMPUS PUBLIKATŒS 
BIJLAGE 2 - STATISTISCHE TABELLEN 
A 
I. ONTWIKKELING VAN TEMPUS 1990 -1993 
1.1. OORSPRONG VAN HET TEMPUS-PROGRAMMA 
De gebeurtenissen die in 1989 en 1990 in Oost- en Midden-Europa plaatsvonden, hadden een 
enorme impact op de Europese Gemeenschap. De Lid-Staten werden plotseling zowel individueel 
als collectief geconfronteerd met ongekende politieke en economische uitdagingen voor de 
gevestigde filosofie en procedures in buitenlandse betrekkingen. Tegelijkertijd leed het geen 
twijfel dat er snel een passend en doeltreffend antwoord moest worden gevonden voor deze 
uitdagingen, niet alleen in termen van noodhulp, maar ook door de betrokken landen concrete 
mogelijkheden aan te bieden voor de ontwikkeling van nieuwe perspectieven en doelstellingen, 
gekoppeld aan een zinvol concept van Europa. 
Met het oog op een eenduidig globaal antwoord trachtte de Gemeenschap zo snel mogelijk een 
uitgebreid kader te scheppen voor het verlenen van praktische hulp en expertise om de betrokken 
landen te helpen bij de herstructurering van hun economie en politiek stelsel om zoveel mogelijk 
voordeel te halen uit de nieuwe situatie. In december 1989 werd een overkoepelend bijstands­
programma goedgekeurd door de Raad van Ministers. Dit Phare-programma1 verschafte een kader 
voor communautaire hulp ter ondersteuning van de economische en sociale herstructurering van de 
landen van Midden- en Oost-Europa. 
Hoger onderwijs en opleiding waren door de partner landen zelf reeds als één van de prioriteiten 
voor samenwerking aangewezen, niet omdat zij geloofden dat maatregelen voor de verbetering 
van het hoger onderwijs onmiddellijk een grote impact zouden hebben op hun politieke en 
economische situatie, maar omdat dit een bijzonder belangrijke, gezamenlijke investering was in 
de toekomst van de intellectuele hulpbronnen van het hele werelddeel. Daarom omvatte Phare 
vanaf het begin een aantal gespecialiseerde bijstansprogramma's op onderwijsgebied. Het grootste 
van deze programma's is Tempus (Trans-European Mobility Scheme for University Studies). 
Vanuit dit oogpunt verzocht de Raad van Ministers de Europese Commissie in december 1989 
dringend gedetailleerde voorstellen te doen inzake passende maatregelen die in het kader van 
Phare op het gebied van het hoger onderwijs zouden moeten worden genomen ter ondersteuning 
van het hervormingsproces in Midden- en Oost-Europa. In januari 1990 legde de Commissie haar 
plannen voor aan de Raad en het Europees Parlement voor een nieuw programma dat de 
behoeften eigen aan de betreffende regio's zou kunnen identificeren en dekken. 
Phare stond toen voor "Pologne, Hongrie: Assistance à la Restructuration Economique". De huidige benaming luidt "Phare-
Gemeenschapsprogramma voor bijstand aan de economische herstructurering in de landen van Midden- en Oost-Europa". 
-2 
Aan de basis van het Besluit tot instelling van het Tempus-programma, een operatie onafhankelijk 
van de bestaande intracommunautaire hoger-onderwijsprogramma's (zoals ERASMUS en 
COMETT) of meerdere onderzoeksactiviteiten van de Gemeenschap (zoals internationale 
samenwerking en menselijk kapitaal en mobiliteit van onderzoekers) zou opereren, lag het inzicht 
dat het voor het leiden van het hervormingsproces van essentieel belang was zich te mengen in de 
sociale dimensie van de betrokken landen. Men begreep dat diepgaande wijzigingen in de 
vooruitzichten en houding van diegenen die als docenten of studenten bij het hoger onderwijs 
betrokken waren, een cruciale factor zouden zijn voor het ontwikkelen van de vereiste menselijke 
hulpbronnen om het heivormingsproces op gang te brengen.Het ging er niet alleen om de 
beroepstechnische opleiding van toekomstige managers, wetenschappers en ingenieurs te 
verbeteren, hoe wenselijk dit ook was. Men zag in dat via de kritische herziening van de 
structuren van en ideeën over het onderwijs, een vitale bijdrage zou kunnen worden geleverd om 
de weerstand tegen maatschappelijke veranderingen te overwinnen, waardoor meer relevante 
kennis, technieken en vaardigheden zouden worden geschapen, maar bovenal de oude 
denkwijzen en beleidsvormen zouden worden vervangen door nieuwe. 
1.2. EERSTE FASE VAN TEMPUS 1990-1993 
Tempus werd door de Raad van Ministers van de Europese Gemeenschappen op 7 mei 1990 
goedgekeurd, aanvankelijk voor een 'proefperiode" van drie jaar, die op 1 juü 1990 zou ingaan, 
maar met een vooruitzicht van vijf jaar. Een later Besluit van de Raad verlengde de proefperiode 
met één jaar, tot eind juni 19942. De verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van het 
programma werd toegekend aan de Commissie. Overeenkomstig artikel 5 van het Besluit van de 
Raad tot instelling van het Tempus-programma wordt de Commissie bijgestaan door een Comité 
dat uit twee door elke Lid-Staat benoemde vertegenwoordigers bestaat en dat wordt voorgezeten 
door een vertegenwoordiger van de Commissie. 
Vanaf het begin was het belangrijkste instrument voor inter-universitaire samenwerking in het 
kader van het Tempus-programma het Gezamenlijke Europese Project (GEP). Het GEP zou 
gedurende een maximumperiode van drie jaar financieel worden gesteund en er zouden 
minimaal één universiteit uit een partner land en partnerorganisaties, waarvan één een 
universiteit moet zijn, uit ten minste twee EU-Lid-Staten aan moeten deelnemen. Strategisch 
gesproken trachtte men in deze eerste fase de doelstellingen van het Tempus-programma op het 
gebied van herstructurering te verwezenlijken door de ondersteuning van initiatieven 'van 
onderaf, waardoor fundamentele hervormingen werden doorgevoerd door middel van de 
ontwikkeling van leerplannen, georganiseerde mobiliteit voor personeel (met name voor bij- en 
herscholingsperiodes) en studentenmobiliteit, en de aankoop en ondersteuning van essentiële 
apparatuur voor onderwijs en communicatie. 
Steun voor verscheidene activiteiten voor de vorming van doeltreffende netwerken was eveneens 
beschikbaar (Individuele Mobiliteitsbeurzen voor personeel voor onderwijsopdrachten, bedrijfs-
stages, bij- en herscholing en bezoeken), evenals beurzen voor Aanvullende Activiteiten voor de 
uitbreiding naar partner landen van Europese verenigingen voor hoger onderwijs en andere 
activiteiten. 
Er was tevens voorzien in een beperkte financiering van Jongerenactiviteiten en aanverwante 
activiteiten die als katalysator moesten dienen om het bewustzijn onder jongeren van de Europese 
dimensie te vergroten. 
De betrokken nationale instanties richtten in elk van de partner landen een Nationaal Tempus-
bureau op, dat fulltime belast werd met zijn deel van de tenuitvoerlegging van het programma. 
2 Zie hoofclstuk 13 van dit Verslag voor de veixiereonrwildcelmg van riet P^ 
3-
Tussen mei 1990 en juli 1993 voerde de Task Force Menselijke Hulpbronnen, met de steun van het 
EC Tempus Office3 en in nauw overleg met de nationale instanties van een voortdurend 
toenemend aantal partner landen, vier selectierondes uit van projecten die binnen het 
bovengenoemde kader de specifieke prioriteiten van genoemde landen zouden moeten 
verwezenlijken4. De laatste hiervan, de selectieronde in het voorjaar van 1993, was gebaseerd op 
een beperkte aanvraagronde aangezien de beschikbare begroting werd gebruikt om de resterende 
kosten van in 1991/92 en 1992/93 begonnen Gezamenlijke Europese Projecten te dekken. Albanië, 
Estland, Hongarije, Letland, en Litouwen konden slechts een zeer beperkt aantal nieuwe 
voorstellen accepteren, terwijl Bulgarije, de Tsjechische Republiek, Slowakije en Polen de 
aanvraagronde annuleerden. Voor Slovenië bleef de aanvraagronde open, maar de fondsen die 
resteerden nadat de budgettaire 'overhang' van de in de twee voorgaande jaren aanvaarde 
projecten was gedekt, bleken voor de financiering van nieuwe projecten ontoereikend. 
1.3. BESLUIT VAN DE RAAD VAN 29 APRIL 1993 TOT GOEDKEURING 
VAN TEMPUS II 
Naar aanleiding van een eerste gedachtenwisseling tussen de Ministers van Onderwijs van de 
Europese Gemeenschap in november 1992 en het positief advies van het Europees Parlement in 
maart 1993, nam de Raad op 29 april 1993 het Besluit tot goedkeuring van de tweede fase van het 
Transeuropese samenwerkingsprogramma voor hoger onderwijs (Tempus II)5. Dit Besluit zette 
de toepassing van het Tempus-programma in de steungerechtige landen effectief voort en breidde 
het tevens uit ten gunste van de republieken van de voormalige Sovjet-Unie, zodat de republieken 
die dit wensen een deel van de EU-bijdragen kunnen besteden aan de deelname aan het Tempus-
programma. Bij de selectieronde voor het academisch jaar 1994/95 die begin 1994 werd gehouden 
waren de deelnemende republieken Wit-Rusland, Kazachstan, Kirgizstan, Moldova, de Russische 
Federatie, Oekraïne en Oezbekistan. 
Het EC Tempus Office, een zelfstandig orgaan van het Europese Fonds voor Samenwerking, assisteert de Commissie van de 
Europese Gemeenschappen bij de tenuitvoerlegging van het Tempus-programma. 
De landen die in aanmerking kwamen voor financiële steun door het programma, werden van de aanvankelijk twee in mei 1990 
(Polen en Hongarije), uitgebreid tot een totaal van elf in februari 1992. In juli 1993 waren dit Albanië, Bulgarije, de Tsjechische 
Republiek, Slowakije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië en Slovenië. 
PB nr. L112/34 van 6 mei 1993. 
-4-
II. OVERZICHT VAN DE TEMPUS-ACTIVITEITEN 
1993-1994 
Ten behoeve van een heldere uiteenzetting worden Tempus (Phare) en Tempus (Tacts) afzonderlijk besproken. 
Tempus (Phare) 
II. 1. BEGROTING 
De overheersende factor van de begrotingsmechanismen van het Tempus-programma is dat 
Tempus in de elf partner landen van Midden- en Oost-Europa deel uitmaakt van Phare. De 
kritieke factoren zijn: 
• De Phare-begroting voor elk van de partner landen wordt jaarlijks vastgelegd via 
onderhandelingen tussen enerzijds de Commissie en anderzijds de nationale overheden van 
deze landen. 
• Binnen die nationale begroting zijn de betrokken instanties bevoegd voor de besteding van 
de gelden, en het aan Tempus-activiteiten bestede deel wordt in overleg met de Commissie 
vastgesteld. 
Bij het proces van toekenning van de begroting voor Tempus-activiteiten in 1994/95 moest 
rekening worden gehouden met het feit dat de selectieronde van begin 1994 de eerste van de 
tweede fase van Tempus zou zijn, en de eerste waarbij in alle partner landen een volledige 
aanvraagronde op basis van meerjarenfinanciering zou plaatsvinden (zie rV.3.2.). 
Voor het betreffende jaar werd een totale begroting van meer dan 95,9 MECU toegekend. 
II. 2. VASTSTELLING VAN NATIONALE PRIORITEITEN EN SELECTIE­
PROCEDURE 
De prioriteiten zijn bepaald om Tempus duidelijk in een strategisch kader voor de ontwikkeling 
van het hoger onderwijs in ieder betrokken land te verankeren en om de synergie tussen de via 
Tempus gefinancierde ontwikkelingen en andere in het kader van het Phare-programma 
ondersteunde activiteiten te bevorderen. 
De prioriteiten voor de tenuitvoerlegging van Tempus zijn het resultaat van een proces van 
overleg tussen de Commissie en de autoriteiten van elk partner land. De prioriteiten voor 1994/95 
werden in de eerste helft van 1993 uitgewerkt en in de Gids voor Aanvragers gepubliceerd. 
Op deze wijze kon Tempus beter worden afgestemd op de specifieke processen van economische 
en sociale hervorming in elk partner land en kon tegelijkertijd een selectieprocedure worden 
ingesteld die frustraties bij aanvragers voorkomt door hun meer begeleiding te geven, zodat hun 
inspanningen alleen op de in de Gids voor Aanvragers genoemde vakgebieden worden aangemoedigd. 
Binnen het deel uit de Phare-begroting dat elk partner land voor Tempus uittrekt, worden 
projecten voor steun geselecteerd volgens een gezamenlijke besluitvormingsprocedure die 
inhoudt dat zowel de Commissie als de nationale autoriteiten de kwaliteit van de projecten 
evalueren, waarbij de Commissie zich concentreert op de mate waarin projecten voldoen aan de 
doelstellingen en criteria van het Tempus-programma en de nationale autoriteiten in de eerste 
plaats hun relevantie beoordelen voor de prioritaire behoeften van hun land, zoals zij deze in de 
ontwikkeling van de hoger-onderwijs-heirormingen waarnemen. 
Het definitieve besluit van de Commissie om een bepaald project te steunen is het resultaat van 
een reeks uitvoerige besprekingen van convergerende beoordelingen. Met name de erkenning 
door zowel het respectieve Nationale Tempus-bureau (vaak in overleg met nationale 
deskundigenpanels) en het EC Tempus Office dat een ingediend voorstel een belangrijke bijdrage 
aan het bereiken van de nationale Tempus-prioriteiten levert is een eerste vereiste geweest voor 
de verdere voortgang van een aanvraag binnen de selectieprocedure 1994/95. 
Alle partijen streven ernaar door het volgen van deze procedure, binnen de beperkingen van de 
financiële middelen, de beoordelingen zo goed mogelijk af te wegen, en daarbij zowel met de 
kwaliteitsfactoren als met de eerbiediging van de door de partner landen gedefinieerde 
prioriteiten rekening te houden. Ofschoon een hoog percentage van de aanvragen voor 
Gezamenlijke Europese Projecten aan de diverse in de Gids voor Aanvragers genoemde criteria 
voldoet, kan vanzelfsprekend aan het einde van de selectieprocedure slechts een betrekkelijk 
gering aantal van hen worden gesteund. 
II. 3. GEP-BEURZEN: RESULTATEN VAN DE SELECTIERONDE 1994 
Gedurende de eerste helft van 1994 vond de selectie plaats van Gezamenlijke Europese Projecten 
die bij de aanvang van het academische jaar 1994/94 met hun activiteiten zouden beginnen. De 
resultaten van die selectieronde zijn als volgt: 
Aantal in 1994/95 gefinancierde GEP's 464 1 
Aantal nieuweGEPs in 1994/95 239 
Aantal in 1994/95 hernieuwde GEP's 225 
Aantal nieuwe GEP-voorstellen ingediend in 1994 1.365 
Aantal nieuwe GEP-voorstellen op prioriteitsgebieden 975 
Totale bedragen beschikbaar voor Tempus in 1994/95 uit de Phare- 95,9 MECU 
begroting 
-6-
II. 3.1. Analyse per prioriteitsgebied 
Van het totaal aantal van 1365 GEP-aanvragen hadden er 975 (71%) betrekking op punten die 
door de nationale autoriteiten van het betreffende steungerechtigde land als prioriteiten waren 
gedefinieerd. Nadere bijzonderheden over de nationale prioriteiten worden vermeld in § III Phare-
verslagen per land. 
II. 3.2. Analyse per partner land, Lid-Staat en deelnemend G24-land 
IL 3.2.1. Deelname van de partner landen 
De instellingen in de steungerechtigde treden bij 66,9% van de in de selectieronde voor 1994/95 
goedgekeurde projecten als coördinatoren op. Instellingen in de vijf partner landen waarvan de 
nationale autoriteiten hebben verzocht om de rol van contractpartner voor instellingen in hun 
respectieve landen open te stellen, maken samen 32,2% van de projectcontractanten bij de in deze 
aanvraagronde geselecteerde projecten uit.6 
In § III wordt een gedetailleerde analyse van de deelname door de partner landen aan GEP's 
gegeven. 
II. 3.22. Deelname van Lid-Staten 
De drie .landen die aan de meeste projecten deelnamen zijn respectievelijk het VK, Duitsland en 
Frankrijk. Deze landen lopen, samen met België, ook voorop bij het optreden als coördinatoren en 
contractpartners. In een aantal andere landen wordt de bereidheid om aan het programma deel te 
nemen niet geëvenaard door de bereidheid om de verantwoordelijkheden van coördinator of 
contractpartner voor een project te aanvaarden. In een aantal landen waar zelfs de 
deelnamepercentages bijzonder laag waren, zijn maatregelen genomen om de banden met de 
partner landen aan te moedigen door middel van de versnelde verwerking van aanvragen van 
academici uit partner landen voor Individuele Mobiliteitsbeurzen om aan projectvoorbereiding in 
de ondervertegenwoordigde Lid-Staten te werken (zie § II.4.1. Speciale Actie Zuid). 
II. 323. Deelname van G24-landen 
In 1992/93 (de laatste volledige aanvraagronde) betrof 17% van de GEP-aanvragen deelnemers uit 
G24-landen betrokken. Alleen al in de huidige selectieronde waren bij iets meer dan 210 
aanvragen (15%) G24-landen, voornamelijk de Scandinavische landen, Oostenrijk, Zwitserland en 
de Verenigde Staten. Er werd slechts een klein aantal aanvragen ontvangen waarin instellingen in 
Australië, Canada, Japan en Malta als partners werden genoemd. Bij een totaal aantal van 22 
aanvragen waren G24-deelnemers als coördinatoren betrokken en daarvan werden er 18 
gefinancierd. Twee derde van deze aanvragen werd gecoördineerd door instellingen in Zweden, 
de overige door instellingen in Oostenrijk of Finland. Het is wellicht veelbetekenend dat dit de 
drie landen zijn die fondsen hebben ingesteld om de deelname aan Tempus door hun hoger-
onderwijsinstellingen te financieren. 
6 De projectcoördinator is de organisatie die verantwoordelijk is voor het coördineren van de activiteiten van het consortium 
aanvrager/project. De contractpartner is de organisatie met contractuele verarttwoordeli|kheid voor het project tegenover de 
Ccxninissie mis roet roodzakeUjkerwijsoc^ 
-7-
II. 3.3. GEP+-selectie 
In het academisch jaar 1993/94 werden binnen het Tempus-programma drie nieuwe typen 
beurzen beschikbaar gesteld, waarvan er twee, onder de nieuwe rubrieken GEP+ en CME+, 
waren bedoeld om het gebrek aan evenwicht tussen de behoeften zoals weerspiegeld in de 
nationale prioriteiten en het antwoord op deze behoeften in de vorm van door de Europese 
academische gemeenschap geboden initiatieven te herstellen7. In het geval van de GEP+-actie (zie 
§ II.5.1. voor CME+) werden de nationale autoriteiten verzocht prioriteiten te definiëren als basis 
voor een aanbestedingsprocedure waarop academici konden reageren met projecten in een Vorm 
die hen voor financiering als Gezamenlijke Europese Projecten (of Aanvullende Activiteiten) 
geschikt maakte. De voorgestelde GEP+-thema's hadden betrekking op verbetering van systemen 
voor het beheer van universiteitsfinanciën en voor bibliothécaire informatiediensten, ontwikkeling 
van universitaire afdelingen voor internationale samenwerking, ontwikkeling van afstands­
onderwijs, Europese studies en van informatica in het hoger onderwijs. Deze punten, waarvoor 
een aanbestedingsprocedure werd georganiseerd, werden genoemd in de Gids voor Aanvragers, 
terwijl een meer gedetailleerde taakomschrijving verkrijgbaar was bij het EC Tempus Office en de 
respectieve National Tempus-bureaus, en een eerste selectieronde voor deze projecten vond in de 
eerste helft van 1994 plaats. 
In totaal 11 GEP+-projecten werden voor financiering geselecteerd en begonnen hun activiteiten in 
het academisch jaar 1994/95: 8 voor Polen, en één voor respectievelijk Bulgarije, de Tsjechische 
Republiek en Roemenië voor een totaal geraamd bedrag van 4.195.415 ECU over de drie jaar van 
uitvoering. 
II. 3.4. Structureel GEP "speciale actie": oprichting van een Eurofaculteit 
De eerste fase van de activiteiten onder bescherming van het Eurofaculteitcentrum is van start 
gegaan met de opleiding/bijscholing (inclusief taalkundige voorbereiding in Engels en Duits) van 
academisch personeel en postgraduaat studenten (ongeveer 150) en de modernisering van 
bestaande bibliotheken in Estland, Letland en Litouwen. In de partneruniversiteiten in Tartu (EE), 
Riga (LTV) en Vilnius (LIT) worden nu cursussen gegeven door teams van docenten, die ieder een 
lid uit een partnerland in het Westen omvatten (de partners zijn: Denemarken, Finland, Duitsland 
en Zweden). Momenteel wordt het werk geconcenteerd op vier vakgebieden: rechten, economie, 
overheidsadministratie en bedrijfsbeheer: essentiële terreinen waardoor de begunstigde 
partneruniversiteiten centra van deskundigheid kunnen worden die in staat zijn tot het 
hervormingsproces bij te dragen. Het is de bedoeling dat het netwerk te zijner tijd wordt 
uitgebreid met universiteiten uit Rusland (Kaliningrad en St. Petersburg). 
Het Centrum zal een juridisch autonome stichting zijn die wordt gefinancierd uit nationale giften, 
evenals door de Commissie via het Tempus-programma. De totale begroting voor de eerste twee 
werkingsjaren bedraagt ongeveer 3,5 MECU. Voor het academisch jaar 1993/94 kwam in totaal 
320.000 ECU uit de nationale Tempus-begrotingen van de vier betrokken partner landen (Estland, 
Letland, Litouwen en Polen), in het kader van een regionaal GEP om de noodzakelijke 
voorbereidende werkzaamheden en de activiteiten van de eerste fase te financieren. Voor 1994/95 
is uit de nationale Tempus-begrotingen nog eens 360.000 ECU toegekend. 
Het derde is de JEN*actie, zie § BL35. 
H. 3.5. Gezamenlijke Europese Netwerken (JEN) 
Het in 1993 opgestarte Gezamenlijke Europese Netwerk, waarvoor de eerste subsidies in begin 
1994 werden toegekend, was bestemd om de meest succesvolle afgeronde Gezamenlijke Europese 
Projecten (d.w.z. die het langst bij het Tempus-programma betrokken waren) in staat te stellen 
gedurende twee jaar hun netwerken in stand te houden en hun resultaten als voorbeeld van goede 
praktijk te verspreiden. De financiële steun voor deze activiteiten in 1993/94 bedroeg 
769.005 ECU voor 30 projecten. 
II. 4. INDIVIDUELE MOBILITEITSBEURZEN 
De selectieprocedures voor de toekenning van Individuele Mobiliteitsbeurzen zijn vergelijkbaar 
met die voor de selectie van Gezamenlijke Europese Projecten. Individuele Mobiliteitsbeurzen 
worden echter verstrekt op basis van twee selectierondes per jaar. De selectie van de voor 
goedkeuring door de Commissie in te dienen aanvragen wordt uitgevoerd door het 
EC Tempus Office voor aanvragers in de EU die om een beurs verzoeken om naar de partner 
landen te reizen. Aanvragen voor bezoeken uit de partner landen aan de EU worden beoordeeld 
door de respectieve Nationale Tempus-bureaus volgens gestandaardiseerde selectiecriteria. 
In de twee selectierondes van 1993/94 werd een totaal aantal van 1491 bezoeken van individuele 
personeelsleden uit partner landen aan instellingen in de Gemeenschap gepland voor een 
totaalbedrag van 3.573.752 ECU. Tegelijkertijd ontving universitair personeel uit de Gemeenschap 
561.188 ECU om 629 bezoeken aan instellingen: in de partner landen te brengen. 
Het aantal aan aanvragers uit de EU toegekende beurzen was buitengewoon groot (353) in de 
eerste ronde van 1993/94. Wellicht werd het aantal aanvragen gestimuleerd door de 
aankondiging door vele landen van de annulering van de aanvraagronde voor GEP's in december 
1992 (zie §1.2.) en het feit dat potentiële projectpartners vervolgens alternatieve bronnen van 
financiering in het kader van Tempus zochten ten einde contacten en samenwerking te 
ontwikkelen. 
Gedurende de eerste helft van 1994 vond de selectie plaats voor de toekenning van Individuele 
Mobiliteitsbeurzen voor kandidaten die bij de aanvang van het academisch jaar 1994/95 met hun 
activiteiten wilden beginnen (1994/95 ronde 1). Na ontvangst van 194 aanvragen werd een totaal 
van 71.170 ECU verstrekt voor 64 beurzen voor bezoeken aan de partner landen. Tegelijkertijd 
werd nog eens 1.772.120 ECU toegekend aan 589 van de 978 aanvragers in de partner landen die 
naar de Europese Gemeenschap wilden reizen. 
II. 4.1. 'Speciale Actie Zuid' 
In 1993 vond een Speciale Actie plaats die tot doel had de samenwerking te bevorderen russen de 
partner landen en Lid-Staten die in de momenteel gefinancierde Gezamenlijke Europese Projecten 
ondervertegenwoordigd zijn (Ierland, Italië, Portugal en Spanje). De Actie kreeg de vorm van 
Individuele Mobiliteitsbeurzen om academici uit de partner landen in staat te stellen naar de 
genoemde Lid-Staten te reizen ten einde overleg te plegen over de voorbereiding van GEP's. 
Aanvragen vóór de in april 1993 aangekondigde Speciale Actie werden ingediend voor de 
gebruikelijke sluitingsdatum van de tweede ronde voor Individuele Mobiliteitsbeurzen, namelijk 
15 juni 1993, maar met een versnelde selectieprocedure die door de Nationale Tempus-bureaus 
werd uitgevoerd (volgens de gebruikelijke standaardprocedures en criteria). De succesvolle 
kandidaten konden dus tussen 1 september en 31 december van hetzelfde jaar met hun bezoeken 
beginnen, waardoor de voorbereiding en indiening van GEP-aanvragen vóór de volgende 
sluitingsdatum voor aanvragen op 31 januari 1994 mogelijk werd. 
Er werd een totaal aantal van 112 Speciale Actie-beurzen verstrekt voor een totaalbedrag van 
116.265 ECU. 
II. 5. AANVULLENDE ACTIVITEITEN 
In de twee selectierondes van 1993/94 werd een totaal aantal van 19 beurzen (voor een 
totaalbedrag van 188.595 ECU) aan verenigingen toegekend voor de uitbreiding van academische 
netwerken tot Midden- en Oost-Europa, voor publikaties en onderzoeken die als springplank tot 
en vermenigvuldigers van samenwerking rechtstreeks de doelstellingen van Tempus bevorderen. 
De selectieprocedures verliepen volgens een soortgelijk patroon als bij de selectie van GEP's. 
Gedurende de eerste helft van 1994 vond de selectie plaats van projecten op het gebied van 
Aanvullende Activiteiten die bij de aanvang van het academische jaar 1994/95 met hun 
activiteiten zouden beginnen (1994/95 ronde 1). Er werden 29 aanvragen ontvangen, waarvan er 
14 voor een totaalbedrag van 147.825 ECU werden gefinancierd. 
In 1994 werd het besluit genomen om voorstellen voor de herstructurering van de Actie uit te 
werken. De nieuwe Actie, die in 1995/96 van start zal gaan, zal meer specifiek zijn gericht op 
strategische vraagstukken in verband met het hoger onderwijs in de partner landen met steun 
voor planning binnen hoger-onderwijsinstellingen, voor maatregelen ten behoeve van de 
verspreiding van de resultaten van GEP's binnen een bepaald vakgebied, en voor de ontwikkeling 
van hoger-onderwijsbeleid op nationaal niveau. 
II. 5.1. CME+ 
In 1993 werd parallel aan de GEP+-Actie, een CME+ (zie § II.3.3.) gelanceerd als een bijkomend 
instrument door middel waarvan steun kan worden verstrekt voor bepaalde prioriteiten voor 
hoger-ondeiwijshervormingen op nationaal niveau, zoals deze door de autoriteiten in de 
respectieve partner landen worden gedefinieerd. Er werd een speciale aanbestedingsprocedure 
georganiseerd op basis van een gedetailleerde taakomschrijving die vanaf oktober 1993 bij het 
EC Tempus Office en de respectieve Nationale Tempus-bureaus verkrijgbaar was. In 1994 werd 
een totaal aantal van 8 projecten (één in respectievelijk Albanië, Bulgarije, Hongarije, Letland en 
Roemenië, en twee in Polen) gefinancierd voor een totaalbedrag van 269.120 ECU. 
De CME+-projecten waren vooral gericht op verstrekking van technische bijstand en steun aan 
nationale instanties op het gebied van de ontwikkeling van een hoger-onderwijsbeleid. In Letland 
bijvoorbeeld financierde de CME+-Actie een haalbaarheidsstudie voor de integratie van de 
onderzoeksinstituten van de Letlandse academie van wetenschappen met de universiteiten, 
terwijl een CME+-project in Polen aan het Poolse Ministerie van Onderwijs advies verstrekte over 
de organisatie van een nationaal erkenningscentrum voor hoger onderwijs. 
-10-
II. 6. JONGERENUITWISSELINGSACTIVITErTEN(YEX) 
Evenals in voorgaande jaren was in 1993-94 een beperkt bedrag beschikbaar voor jongeren-
uitwisselingen en aanverwante activiteiten die georganiseerde interculturele acties omvatten, 
bedoeld om jongeren (tussen 15 en 25 jaar) die gewoonlijk niet in het hoger onderwijs zitten de 
mogelijkheid te bieden om aan een Europees evenement deel te nemen. 
Aan een totaal aantal van 114 projecten werd in de twee selectierondes in 1993/94 een 
totaalbedrag van 1.112.464 ECU toegekend. 
In de eerste helft van 1994 vond de selectie plaats van YEX-projecten die in september 1994 met 
hun activiteiten zouden beginnen (1994/95 ronde 1). Uit een totaal aantal van 124 aanvragen 
werden 32 projecten geselecteerd die in totaal 272.102 ECU ontvingen. 
Naast deze projecten werden in 1993/94 ook de Poolse Jongerenproefprojecten voortgezet die in 
1992/93 na één enkele selectieronde van start waren gegaan. De steun voor 33 van deze 
innoverende projecten met nut op plaatselijk niveau, die door jongeren zelf worden beheerd, 
bedroeg 578.400 ECU in de selectieronde van januari 1994. Het succespercentage van 50% bij deze 
laatste selectie was meer dan twee keer zo hoog als dat bij de voorafgaande selectieronde. Dit kan 
grotendeels worden toegeschreven aan de intensieve voorlichtingscampagne die door het Poolse 
National Tempus-bureau werd gevoerd. Ook de detachering van een medewerker van het 
EC Tempus Office bij het Poolse NTO van september 1993 tot eind februari 1994 heeft tot dit werk 
bijgedragen. Door een bijkomende selectieronde in augustus 1994, waarvoor 41 aanvragen 
werden ontvangen, kwamen de Proefprojecten op de gebruikelijke twee selectierondes per jaar. 
II. 7. INTERNE EVALUATIE 
De Commissie hield vast aan een volledig programma van interne evaluatieprocedures voor alle 
Tempus-activiteiten, met gedetailleerde overzichten en analyses van een aantal relevante aspecten 
(stand van zaken in de verschillende partner landen, de verschillende prioriteitsgebieden, de 
betrokkenheid van de Gemeenschap en de G24-landen enz.) van projecten die in de voorgaande 
selectieronde werden geselecteerd. 
De organisatie en uitvoering van een intensief programma van projectbezoeken, dat in 1992/93 
van start was gegaan, werd tijdens de bestudeerde periode voortgezet en omvatte een totaal 
aantal van 36 bezoeken aan een representatieve steekproef van lopende Gezamenlijke Europese 
Projecten in alle partner landen. De evaluatie van de projecten hield in dat twee bezoeken werden 
afgelegd, ten eerste één aan de betrokken steungerechtigde instelling waarbij men zich 
concentreerde op de voortgang die was gemaakt met de verwezenlijking van de vooropgestelde 
doelstellingen, en ten tweede een financiële audit in de contractinstelling. 
Een belangrijk nieuw element van deze activiteit was de uitvoering van zeven 'instellings­
bezoeken', die waren bedoeld om het effect op de geselecteerde instellingen van hun deelname 
aan Tempus te beoordelen. Het bezoekende team wilde met name de mogelijkheid van synergie 
tussen projecten onderzoeken en de wijze waarop de projecten als geheel tot de globale 
ontwikkelingsstrategie van de instellingen bijdroegen. 
Er zal een verslag van de belangrijkste resultaten van het Programma voor Projectbezoeken in het 
academisch jaar 1993/94 worden gepubliceerd. 
11 
De bevindingen en ervaringen naar aanleiding van deze bezoeken die werden geleid door de 
Commissie, met medewerking van de Nationale Tempus-bureaus in de betrokken landen en 
teams van academische experts uit zowel EU-Lid-Staten als Midden- en Oosteuropese landen, 
hebben bijgedragen tot de verbetering van de procedures binnen het programma, tot dé 
voortgang van de bezochte projecten en, naar men hoopt, tot het strategisch denken van degenen 
die in de partner landen voor het beheer van het hoger onderwijs verantwoordelijk zijn. 
II. 7.1. Phare-monografieën over partner landen 
In de loop van 1994 werd een aanvang gemaakt met een reeks studies inzake de impact van 
Tempus in de zeven (in eerste instantie) van de elf landen die sinds september 1991 voor 
deelname aan Tempus (Phare) in aanmerking komen: Bulgarije, de Tsjechische Republiek, 
Hongarije, Roemenië, Polen, Slowakije en Slovenië. In de eerste van deze studies, geschreven in 
opdracht van het EC Tempus Office, wordt de impact van Tempus in Slowakije onderzocht. Deze 
studie zal begin 1995 worden gepubliceerd. 
Tempus (Tacis) 
II. 8. BEGROTING 
De totale begroting die in 1993/94 aan Tempus (Tacis) voor de financiering van projecten ter 
beschikking stond, bedroeg 3,42 MECU. 
In 1994/95 werd voor de financiering van projecten een totaalbedrag van 21,73 MECU ter 
beschikking gesteld. 
II. 9. DE PRE-GEP-STRATEGIE EN DE BEPALING VAN PRIORITEITEN 
De activiteiten van Tempus II gingen in het academisch jaar 1994/95 van start. Om op dat 
moment levensvatbare Gezamenlijke Europese projecten onder Tempus (Tacis) ten uitvoer te 
kunnen leggen, nam de Commissie in 1993/94 voorbereidende maatregelen door het financieren 
van éénjarige pre-programma's (PRE-GEP's). Deze waren voornamelijk geconcentreerd op steun 
voor de voorbereidende mobiliteit van personeel tussen universiteiten die in een later stadium op 
institutioneel niveau planden samen te werken (bijv. studie- en informatiebezoeken 
voorbereiding van institutionele samenwerking, bij- en herscholing van personeel, onderwijs­
opdrachten, enz.). 
De landen die in het academisch jaar 1993/94 in aanmerking kwamen voor deze activiteiten in de 
pre-programmafase, waren Wit-Rusland, de Russische Federatie en Oekraïne. Steungerechtigde 
partners in de begunstigde landen waren beperkt tot één universiteit per project, maar in de EU 
konden twee of drie hoger-onderwijsinstellingen deelnemen. Eén instelling uit een niet-
EU-(G24 ) land was eveneens welkom. 
12-
De steun voor projecten was gericht op de volgende prioriteitsgebieden: 
• geestes- en sociale wetenschappen; 
• politieke wetenschappen en economie (niet gericht op bedrijfskunde/management); 
• moderne Europese talen (niet gericht op literatuur of linguïstiek); 
• verbetering van het beheer van de universiteiten. 
De Commissie besloot tevens, met het oog op de globale doelstellingen van het Tacis-programma, 
dat bijzondere aandacht zou uitgaan naar projecten die betrekking hadden op landbouw, energie 
en vervoer. 
Via de stimulering van de voorbereidende mobiliteit in deze pre-programmafase, met het oog op 
een mogelijke samenwerking tussen instellingen, hoopt de Commissie tegemoet te komen aan de 
noodzaak om de contacten tussen academici in de NIS ("Newly Independent States") en hun 
collega's in de EU te herstellen en tegelijkertijd het belang aan te tonen van hulp voor 
institutionele ontwikkeling als optimaal middel om de impact van Tempus in de NIS te 
maximaliseren. 
De consortia die hun éénjarige pre-GEP voltooiden, kregen de gelegenheid om financiering aan te 
vragen voor driejarige Gezamenlijke Europese Projecten die ofwel op herziening en verbetering 
van het beheer aart de steungerechtigde instelling in het pre-GEP-consortium of op de 
herstructurering en ontwikkeling van academische curricula en hun inhoud zijn gericht (met 
inbegrip van hulp bij het opzetten van nieuwe instellingen, faculteiten en leerplannen en de 
noodzakelijke managementstructuur voor de opzet van nieuwe opleidingen). De sluitingsdatum 
voor het indienen van aanvragen was 15 juni 1994. Begin 1994 werd een tweede aanvraagronde 
voor pre-GEP's gehouden (sluitingsdatum 28 april 1994). In deze laatste ronde werden op hun 
eigen verzoek ook Kazachstan, Kirgizstan, Moldova en Oezbekistan opgenomen. 
11.10. SELECTIEPROCEDURE 
Er werd een uit vier fasen bestaande selectieprocedure toegepast: 
• Door het EC Tempus Office werd een technische evaluatie uitgevoerd. 
« Op basis van de technische beoordeling werd door de Commissie een voorlopige lijst van 
voor steun in aanmerking komende projecten opgesteld. 
• Met betrekking tot alle aanvragen werden academische experts uit zowel de Europese Unie 
als de partner landen geraadpleegd. 
• Het definitieve besluit over de financiering werd door de Commissie genomen. 
13 
11.11. RESULTATEN VAN DE SELECTIERONDES 1993 (PRE-GEP'S) EN 
1994 (PRE-GEP'S EN GEP'S) 
De volgende tabel geeft de globale resultaten van de selectie van pre-GEP's en GEP's weer: 
Land 
Wit-Rusland 
Rusland 
Oekraïne 
Kazachstan 
1 Kirgizstan 
Moldova 
Oezbekistan 
Totaal Pre­
projecten 
1993/94 
8 
57 
12 
: i 
77 Begroting 
1993/94 
(MECU) 
0,38 
2,54 
0,50 
3,42 Pre­
projecten 
1994/95 
5 
39 
10 
9 
2 
5 
6 
76* Volwaardige 
projecten 
1994/95 
4 
20 
4 
28 Begroting 
1994/95 
(MECU) 
2,10 
15,37 
3,32 
0,37 
0,09 
0,23 
0,25 
21,73 Totale uitgaven 
per land 
(MECU) 
2,48 
17,91 
3,82 
0,37 
0,09 
0,23 
0,25 
25,15 
Naast de 76 nieuwe pre-projecten die in 1994/94 werden geselecteerd, ontvingen 50 in 1993/94 
gestarte éénjarige pre-projecten in 1994 steun en zullen deze in 1995 in aanmerking komen 
voor het aanvragen van subsidies voor volwaardige projecten (Wit-Rusland: 5; Russische 
Federatie: 37; Oekraïne: 8) 
Geestes- en sociale wetenschappen, 
m.i.v. rechten 
Economie en politieke 
wetenschappen, m.i.v. Europese 
studies 
Moderne Europese talen 
Verbetering van beheer van 
universiteiten 
Anders 
[Totaal Pre-projecten 
1993/94 
29 
14 
16 
18 
0 
77 Pre-projecten 
1994/95 
13 
25 
15 
18 
5 
76 Volwaardige 
projecten 1994/95 
7 
9 
5 
6 
0 
27 
14-
II. 11.1. Analyse per prioriteitsgebied 
Van de 264 pre-GEP-aanvragen die tijdens de selectieronde 1993/94 werden ontvangen, hadden 
circa 222 betrekking op de gebieden die als prioriteiten waren aangewezen. 
In de selectieronde 1994/95 hadden 335 van de 408 pre-GEP-aanvragen betrekking op de 
aangewezen prioriteiten, en maakten de aanvragen op het gebied van economie, 
universiteitsbeheer en moderne Europese talen samen meer dan de helft van alle aanvragen uit. 
Voor de partner landen die voor het eerst deelnamen (Kazachstan, Kirgizstan, Moldova en 
Oezbekistan) kwamen aanvragen op alle vakgebieden voor financiering in aanmerking. 
Bij de GEP-selectie, waarbij de aanvraagronde was beperkt tot bestaande pre-GEP-consortia, 
voldeden natuurlijk alle aanvragen, op één na, aan de prioriteitseisen. 
II. 11.2. Analyse per partner land en Lid-Staat 
Bij de selectieronde 1993/94 voor pre-GEFs was de spreiding van succesvolle projecten over de 
partner landen als volgt: Wit-Rusland: 8; Russische Federatie: 57; Oekraïne: 12. De 264 Ontvangen 
aanvragen waren ruwweg volgens dezelfde verhouding over de drie landen verdeeld. Dit 
evenwicht werd voortgezet in de selectieronde 1994/95 voor GEP's waar van de 28 gefinancierde 
aanvragen die door de pre-GEP-consortia uit 1993/94 waren ingediend, 4 voor Wit-Rusland, 
20 voor de Russische Federatie en 4 voor Oekraïne waren bestemd. 
Bij de selectieronde 1994/95 voor pre-GEP's, waaraan voor het eerst Kazachstan, Kirgizstan, 
Moldova en Oezbekistan deelnamen, bleef het hierboven beschreven patroon voor Wit-Rusland, 
de Russische Federatie en Oekraïne gehandhaafd, maar tesamen namen deze drie landen meer 
dan 86% van het totaal aantal ontvangen aanvragen voor hun rekening. 
Naar aanleiding van begin 1994 afgelegde informatiebezoeken aan regionale universiteiten in Wit-
Rusland, de Russische Federatie en Oekraïne, resulteerden de projectselecties van 1994/95 in een 
aanmerkelijk betere regionale spreiding van de projecten. 
Wat de Lid-Staten betreft, kan uit het patroon van de deelname aan de selectieronde 1993/94 
vanwege het tijdstip van de start weinig worden afgeleid. De aanvragen werden tijdens de 
vakanties voorbereid door de academici die daarvoor nog tijd hadden. Instellingen in Frankrijk, 
Duitsland, Nederland en het VK waren het actiefst bij de coördinatie van projecten 
(de coördinatie stond niet open voor partners in de partner landen). 
Uit de pre-GEP-selectie van 1994/95 komt een evenwichtiger beeld naar voren. De deelname door 
Lid-Staten die in de voorgaande selectieronde het minst vertegenwoordigd waren, verdubbelde, 
terwijl de vertegenwoordiging van deze zelfde landen in de GEP-selectie verbeterde van 10% in 
de pre-GEP's in 1993/94 tot 16% in de daarna ontwikkelde GEFs. Een reeks voorlichtings­
campagnes in die in 1993/94 minst vertegenwoordigde landen is waarschijnlijk een belangrijke 
factor geweest in de verbetering van de geografische spreiding van de deelname aan pre-GEP's in 
1994/95. 
-15 
Voorlichtings- en Coordinatieactiviteiten 
11.12. VOORLICHTINGSACnVITErTEN VOOR TEMPUS (PHARE) EN 
TEMPUS (TACIS) 
Een brochure met een beknopt overzicht van het programma werd in de negen talen 
gepubliceerd. 
De meer gedetailleerde informatiematerialen die in de bestudeerde periode werden gepubliceerd 
kunnen in twee categorieën worden ingedeeld: die welke waren gericht op gebruikers van het 
programma (de Gidsen voor Aanvragers) en die welke waren bestemd voor het meer 
gespecialiseerde publiek van de instellingen van de Europese Gemeenschap, de Lid-Staten, de 
Nationale Tempus-bureaus, Phare-coördinatoren en andere instellingen in de partner landen 
(Phare) en de media (de twee Jaarverslagen). 
Er werd een nieuwe uitgave van de Gids voor Aanvragers en de aanvraagformulieren voor 
Tempus (Phare) in een nieuw formaat uitgewerkt, die in de negen talen van de Europese 
Gemeenschap werd verspreid. Met het herziene formaat van de Gids met afzonderlijke boekjes 
voor elk van de Tempus (Phare)-Acties, een algemene inleiding en een afzonderlijk boekje met 
bijzonderheden over de nationale prioriteiten van de partner landen, werd beoogd om gebruikers 
essentiële informatie te verschaffen, met meer duidelijkheid, maar zonder aan volledigheid in te 
boeten. 
Er werden speciale Gidsen uitgegeven voor de pre-GEP-fase van Tempus (Tacis) en voor de 
Jongerenactiviteiten van Tempus (Phare). Deze werden in de negen talen gepubliceerd, terwijl 
voor het Poolse Proefprogramma voor Jongerenactiviteiten een Gids met aanvraagformulieren in 
vier talen (DE, EN, FR, IT) werd opgesteld. 
In het najaar van 1993 werd een Compendium van alle in 1993/94 lopende Gezamenlijke 
Europese Projecten en Aanvullende Activiteiten onder Tempus (Phare) gepubliceerd. Dit werd 
gevolgd door het Jaarverslag betreffende de activiteiten in de periode van 1 augustus 1992 tot 
31 juli 1993. Een tweede Compendium met bijzonderheden over de eerste pre-GEFs in het kader 
van Tempus (Tacis) verscheen in het voorjaar van 1994. 
Een bijkomend document, dat voor het eerst verscheen, was het Jaarverslag van het Programma voor 
Projectbezoeken 1992/1993, waarin gegevens over de eerste fasen van de kwaliteitsaudit van 
Tempus (Phare) van het programma voor projectbezoeken werden verstrekt (zie § II.7.). 
(In bijlage wordt de volledige lijst van de Tempus-publikaties gegeven). 
16-
II. 13. COORDINATIEACTIVITEITEN 
Tempus (Phare) 
De samenwerking tussen de Commissie en Nationale Tempus-bureaus in de hoofdsteden van de 
partner landen werd tijdens de bestudeerde periode voortgezet en versterkt. Het regelmatige 
overleg met de Commissie en het EC Tempus Office via bilaterale en gezamenlijke besprekingen 
over operationele zaken zoals de voorbereiding van selectieprocedures en voorlichtings­
activiteiten bleef een belangrijk kenmerk van de samenwerking en het centrale aandachtspunt 
voor de coördinatie-activiteiten. 
Van bijzonder groot belang was de sleutelrol van de Nationale Tempus-bureaus bij het toezien op 
een vlotte verbinding tussen dé Commissie en hun nationale instanties in verband met de 
vaststelling van nationale Tempus-prioriteiten en ook met hun Phare-coördinatoren in verband 
met de voorbereiding van de begrotingsonderhandelingen met de Commissie. 
De rol van de Nationale Tempus-bureaus zelf bleef zich verder onwtikkelen. Enkele hebben er 
naast hun verantwoordelijkheid voor de organisatie van de Projectbezoeken aan GEP's in hun 
landen taken bijgekregen, niet alleen doordat zij in 1993/94 voor het eerst de organisatie van 
institutionele bezoeken op zich namen, maar ook omdat zij eigen bezoekprogramma's opzetten als 
aanvulling op het vanuit het EC Tempus Office gecoördineerde bezoekprogramma. Hun 
organisatorische rol en de deelname van hun personeel hieraan leverde een grote bijdrage aan dit 
aspect van interne evaluatie (zie § II.7.). 
Daarnaast hebben de Tempus-bureaus een reeks uiteenlopende activiteiten ondernomen, 
waaronder de vervaardiging van publikaties en de organisatie van workshops, gericht op de 
verspreiding in hun respectieve landen van zowel de resultaten van de Tempus-projecten als de 
voorbeelden van goede praktijk binnen de projecten. 
De samenwerking tussen de Nationale Tempus-bureaus en het EC Tempus Of f ice werd steeds 
meer wederkerig. Een personeelslid van het EC Tempus Office werd in het Nationale Tempus-
bureau in Warschau geplaatst om bij het Proefprogramma voor Jongerenactiviteiten te assisteren, 
en een tweede personeelslid werd gedetacheerd bij het Nationale Tempus-bureau in Sofia om aan 
voorlichtings-, opleidings- en verspreidingsactiviteiten deel te nemen. Tegelijkertijd hebben 
personeelsleden van Nationale Tempus-bureaus ondertussen een reeks cursusbijeenkomsten 
bijgewoond die zijn bedoeld om hun inzicht in de details van de procedures bij het 
EC Tempus Office te verbeteren en meer algemeen gezien om door de versterking van een 
gemeenschappelijke arbeidscultuur tot verbetering van de samenwerking bij te dragen. 
Tempus (Tacis) 
In de loop van 1993/94 werd in Moskou een klein kantoor geopend, met één in Brussel 
aangeworven personeelslid en plaatselijk aangeworven secretariële ondersteuning, ten einde de 
tenuitvoerlegging van Tempus (Tacis) in de Russische Federatie en de "Newly Independent 
States" te vergemakkelijken. 
17 
III. PHARE-VERSLAGEN PER LAND 
Naast het materiaal in de volgende landenverslagen wordt de aandacht van de lezer gevestigd op 
de volgende publikaties: 
• De Tempus-monografieënreeks (zie II.7.L). 
• Joint European Projekten 1990-93 (Praag: 1994, Tsjechisch Nationaal Tempus-bureau). 
• Evaluation of the Hungarian experience of the Tempus Program 1990-93 (Boedapest: 1994, 
Hongaars Nationaal Tempus-bureau). 
• Report on the implementation of the Tempus (Phare) Programme 1990/91-1993/94 (Warschau: 1994, 
Pools Nationaal Tempus-bureau). 
• Report on the results of the first series of Tempus Projekten: JEP 1990-93 (Bratislava: 1994, 
Slowaaks Nationaal Tempus-bureau). 
-18-
III. 1. ALBANIE 
III. 1.1. Begroting 
Albanië sloot zich in het academisch jaar 1992/93 bij het Tempus-programma aan en had tegen 
het einde van 1993/94 geprofiteerd van een totale investering in het programma, van 6,19 MECU. 
III. 1.2. Projecten 
Tegen het einde van 19^3/94 waren subsidies toegekend voor de Albanese deelname aan 
13 Gezamenlijke Europese Projecten, 4 Aanvullende Activiteitenbeurzen en 2 Jongeren-
uitwisselingsprojecten, terwijl 226 Individuele Mobiliteitsbeurzen waren toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Albanië en de EU. 
ffl. 12.1. Vakgebieden 
De globale spreiding van de Gezamenlijke Europese Projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Spreiding van GEPs per vakgebied 
OeeneiweteMclmn>eu 7% 
Technische Wetenichjppen. Technologie 
Infoniutica2l% 
Aadcn (ntiv. Omderwijtkunde/ 
LenraM>pleidM|)7« 
UI. 122. Vooruitzichten in 1994195 
Tijdens de in juni 1994 afgesloten selectieronde werd financiering toegekend aan 5 nieuwe 
Gezamenlijke Europese Projecten en werden 147 Individuele Mobiliteitsbeurzen toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Albanië en de EU (eerste van twee selectierondes 
in 1994/95 voor Individuele Mobiliteitsbeurzen). 
In juni 1994, bij de eerste van twee selectierondes voor het academisch jaar 1994/95, werden geen 
Aanvullende Activiteiten of Jongerenuitwisselingsprojecten gefinancierd. Er werd echter één 
CME+-project voor financiering geselecteerd. 
19-
III. 1.3. Weerspiegeling van Albanese prioriteiten in de voor 1994795 
goedgekeurde projecten 
Bij de GEP-selectie voor 1994/95 zijn de volgende gebieden als prioriteiten voor Albanië 
gedefinieerd: 
<• Ontwikkeling van nieuwe leerplannen op de vakgebieden biotechnologie en milieuwetenschappen. 
Dit terrein wordt bestreken door 2 goedgekeurde projecten. Eén van deze projecten is gericht 
op de invoering van een keuzevak milieu bij de opleiding van ingenieurs in het derde, vierde 
en vijfde jaar aan de Polytechnische Universiteit van Tirana, terwijl het andere de verbetering 
van het curriculum biotechnologie en milieuwetenschappen op 12 verschillende vakgebieden 
binnen de biologie aan de Universiteit van Tirana beoogt. 
'•> Bij- en herscholing van docenten op de gebieden toerisme, financiën en bankwezen. 
Dit terrein wordt bestreken door twee projecten. Eén ervan is gericht op de opleiding van 
docenten en de ontwikkeling van cursussen en managementopleidingsprogramma's op het 
gebied van toerisme en hotelwezen aan 2 Albanese universiteiten (de Universiteit van Tirana 
en de Polytechnische Universiteit van Korea). In het andere wordt gewerkt aan de 
ontwikkeling van een éénjarige derde-cyclusopleiding in het bankwezen aan de Universiteit 
van Tirana. 
*• Invoering van praktijkopleiding en de modernisering van geneeskunde- en diergeneeskunde-
opleidingen op preklinisch/eerste-cyclusniveau. 
Dit gebied wordt vertegenwoordigd door één project waarin wordt gestreefd naar de 
modernisering van de Faculteit Geneeskunde aan de Universiteit van Tirana, met inbegrip 
van de herstructurering van de geneeskundestudies van kandidaats- tot praktiserend 
doctoraatsniveau met betrekking tot inhoud, laboratoriumuitrusting en opleiding van 
docenten. 
Alle Albanese prioriteitsgebieden worden door de goedgekeurde GEP's bestreken. 
III. 1.4. Geografische spreiding van GEP's 
Vier van de zeven Albanese hoger-onderwijsinstellingen namen in 1994 aan GEP's deel. 
Eén aanvraag tijdens de selectieronde 1994/95 werd ingediend door een Albanese coördinerende 
instelling, maar niet goedgekeurd. 
20-
III. 2. BULGARIJE 
III. 2.1. Begroting 
Bulgarije sloot zich in het academisch jaar 1992/93 bij het Tempus-programma aan en had tegen 
het einde van 1993/94 geprofiteerd van een totale investering in het programma van 30,63 MECU. 
III. 2.2. Projecten 
Tegen het einde van 1993/94 waren subsidies toegekend voor de Bulgaarse deelname aan 
80 Gezamenlijke Europese projecten, 35 Aanvullende Activiteitenbeurzen en 28 Jongeren-
uitwisselingsprojecten, terwijl 564 Individuele Mobiliteitsbeurzen waren toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Bulgarije en de EU. 
UI.12.1. Vakgebieden 
De globale spreiding van de Gezamenlijke Europese Projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Spreiding van GEPs per vakgebied 
Architectuur. Stedebouw/ 
Ruimtelijk Ordeaiag 
5% Geoeejkunde 
5* 
III. 122. Vooruitzichten in 1994/95 
Tijdens de in juni 1994 afgesloten selectieronde werd financiering toegekend aan 32 nieuwe 
Gezamenlijke Europese Projecten en werden 80 Individuele Mobiliteitsbeurzen toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Bulgarije en de EU (eerste van twee selectierondes 
in 1994/95 voor Individuele Mobiliteitsbeurzen). 
In juni 1994, bij de eerste van twee selectierondes voor het academisch jaar 1994/95, werden 
4 Aanvullende Activiteitenbeurzen (met inbegrip van één CME+-project) en 2 Jongeren-
uitwisselingsprojecten gefinancierd. 
21-
III. 2.3. Weerspiegeling van Bulgaarse prioriteiten in de voor 1994/95 
goedgekeurde projecten 
Bij de GEP-selectie voor 1994/95 zijn de volgende gebieden als prioriteiten voor Bulgarije 
gedefinieerd: 
4- Invoering van interdisciplinaire studies in samenwerking met meer dan één Bulgaarse universiteit, 
met name: 
m verruiming van het perspectief van de technische universiteiten door de invoering van niet-
technische vakgebieden (bijv. geesteswetenschappen, economie, sociale wetenschappen enz.); 
• invoering van moderne informatietechnologie aan de faculteiten geesteswetenschappen 
van universiteiten; 
m ontwikkeling van interuniversitaire centra om te assisteren bij de invoering van een 
meer interdisciplinair element in hoger-onderwijsinstellingen. 
Dit brede terrein wordt bestreken door 15 goedgekeurde projecten (bijna de helft van alle nieuwe 
Bulgaarse GEP's). Dit gebied (en het terrein van de ontwikkeling van open en afstandsonderwijs 
op postuniversitair niveau, zie de prioriteiten hieronder) worden beide vertegenwoordigd door 
een project dat is gericht op de oprichting van een Innovatiecentrum voor open en 
afstandsonderwijs aan de Open Faculteit van het Hoger Instituut voor Mechanische en Elektrische 
Techniek in Sofia met gebruikmaking van multimediamethoden en vervaardiging van nieuwe 
leermaterialen voor ten minste 13 interdisciplinaire vakken. Het project wordt gecoördineerd 
door de partnerinstelling in Sofia en omvat de Universiteit van Plovdiv en 9 partnerinstellingen in 
de EU. 
4- Daarnaast is prioriteit verleend aan projecten met de volgende doelstellingen: 
• modernisering van curricula volgens Europese normen ten behoeve van de 
internationale erkenning van Bulgaarse universitaire diploma's (5 nieuwe projecten, 
waarvan voorbeelden hieronder bij de bespreking van doelgebieden); 
• initiële opleiding van leraren voor het secundair onderwijs en herscholing van 
onderwijsgevend personeel in het hoger onderwijs (4 nieuwe projecten, waarvan 
voorbeelden hieronder); 
• ontwikkeling van permanente scholing en open en afstandsonderwijs op post-
universitair niveau (10 nieuwe projecten, waarvan voorbeelden hieronder); 
op de volgende vakgebieden: 
• Materiaalkunde 
Dit gebied wordt bestreken door 3 nieuwe projecten, waarvan er bijvoorbeeld één is gericht 
op de ontwikkeling van nieuwe curricula op het gebied van polymère materiaalwetenschap 
voor eerste-cyclus- en postgraduaat studenten en op permanente scholing van leraren in het 
secundair onderwijs en specialisten uit het bedrijfsleven aan het Hoger Instituut voor 
Chemische Technologie in Sofia. 
• Huisartsenopleiding en gezondheidszorg 
Vier nieuwe projecten hebben betrekking op dit gebied. Eén daarvan is gericht op de 
oprichting van een universitair centrum voor interdisciplinaire studies op het gebied van 
biochemie, klinische chemie, klinische en moleculaire immunologie en genetica, en is 
bestemd voor doctoraalstudenten en afgestudeerden aan de Universiteit van Sofia. 
-22 
• Landbouw en landbouweconomie 
Hierin wordt voorzien door 2 goedgekeurde nieuwe projecten, waarvan één is gericht op de 
ontwikkeling en tenuitvoerlegging van beroepsgerichte geïntegreerde korte programma's op 
het gebied van agro-business, marketingsystemen en milieubeheer en welzijn van dieren 
voor universitaire eerste-cyclusstudenten en beroepsbeoefenaren. 
• Milieubescherming 
Dit terrein is bestreken door 6 nieuwe projecten, bijv. één project door middel waarvan 
wordt gestreefd naar de invoering van een nieuwe interdisciplinaire opleiding voor 
postgraduaat studenten op het gebied van milieubescherming en duurzame ontwikkeling die 
uitloopt op een "masters degree" op Europees niveau, ontwikkeling van leerplannen op 
westers niveau die tot een internationaal erkend diploma leiden, en naar de ontwikkeling van 
samenwerking tussen universiteiten en bedrijfsleven voor de doeltreffende verspreiding van 
deskundigheid naar de Bulgaarse ondernemingen. Bij het project zijn twee Bulgaarse 
universiteiten (het Hoger Instituut voor Chemische Technologie in Sofia en het Hoger 
Instituut voor Economie en Financiën 'D.A. Tsenov' in Svishtov), alsook een Bulgaarse 
onderneming en partnerinstellingen uit de EU betrokken. 
• Sociale en economische wetenschappen in verband met de sociale en economische veranderingen 
(bijv. sociale psychologie, integratie van minderheden, politieke wetenschappen) 
Dit gebied wordt bestreken door 2 goedgekeurde projecten. Eén van de projecten is gericht 
op de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van drie derde<yclusprograinma's (op het gebied 
van bedrijfsinformatica, computerlinguïstiek en cognitieve wetenschappen), een eerste-
cyclusprogramma in de informatiewetenschappen, en twee andere curricula (één voor 
informatica-ondersteuning op het gebied van de sociale wetenschappen en het andere op het 
gebied van de geesteswetenschappen) aan 8 Bulgaarse universiteiten. 
• Europees recht en Europese studies 
Hierin wordt voorzien door 2 nieuwe projecten, waarvan er één is gericht op de oprichting 
van een interuniversitair centrum voor Europese studies op postuniversitair niveau dat is 
verbonden met het Centrum voor Europese studies in Sofia, met inbegrip van de uitwerking 
en verwezenljking van een éénjarige derde-cyclusopleiding, alsook de oprichting van een 
aantal Europese Eenheden aan Bulgaarse universiteiten. 
• Moderne Europese talen 
Dit gebied wordt vertegenwoordigd door 2 nieuwe projecten, waarvan er één is gericht op 
de oprichting van een regionaal team van opleiders voor interactieve methoden voor 
talenonderwijs en de oprichting van een regionaal netwerk in Oost-Buigarije voor het 
onderwijzen van Engels, Spaans en andere Europese doeltalen ten behoeve van zowel de 
basisopleiding als de bijscholing van leerkrachten. Bij het project zijn twee Bulgaarse 
universiteiten betrokken: de Vrije Universiteit van Bourgss en het Hoger Pedagogisch Instituut 
'Konstantin Preslavski' in Shoumen, alsook Britse, Duitse m Spaare partnerinstellingen. 
Alle Bulgaarse prioriteiten worden door de goedgekeurde nieuwe projecten bestreken, zowel de 
structurele vereisten (bij. de modernisering van leerplannen naar Europese normen) als dt 
doelgebieden (bijv. milieubescherming). In veel gevallen dekt een nieuw project meer dan één 
prioriteitsgebied voor Bulgarije. 
III. 2.4. Geografische spreiding 
Bij de in 1994/95 lopende GEFs zijn 73 Bulgaarse instellingen in 20 verschillende steden 
betrokken. Veertig van deze instellingen (55%) zijn gevestigd in Sofia. Varna en Plovdiv zijn naast 
de hoofdstad de andere steden die in de lopende GEP's goed vertegenwoordigd zijn. 
23-
III. 3. DE TSJECHISCHE REPUBLIEK 
III. 3.1. Begroting 
De Tsjechische Republiek heeft, eerst als deel van de Tsjechoslowaakse federale staat en sedert 
januari 1993 als afzonderlijke entiteit, vanaf het academisch jaar 1990/91 aan het Tempus-
programma deelgenomen. Tegen het einde van 1993/94 had de Tsjechische Republiek van een 
geraamde totale investering in het programma van meer dan 34 MECU8. 
III. 3.2. Projekten 
Tegen het einde van 1993/94 waren subsidies toegekend voor de Tsjechische deelname aan 
114 Gezamenlijke Europese projecten, 38 Aanvullende Activiteiten, 47 Jongerenuitwisselings-
projecten en 10 Gezamenlijke Europese Netwerken, terwijl 912 Individuele Mobiliteitebeurzen 
waren toegekend voor bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in de Tsjechische Republiek 
en de EU. 
ül 3.2.1. Vakgebieden 
De globale spreiding van de Gezamenlijke Europese Projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Spreiding van GEP's per vakgebied 
Architectuur, 
StedebouWRuimMrfijke 
Otderutujl* 
MüMuwetenichtftNrt 
10% 
0*n*eikund»7% 
And«t7« MMUftmntfn 
Bcc^judmirattmtie I»» 
4* 
Sftotriff Wmflftupfrin 
6% 
TtlMirft NtfuurtraMMGlMppenS 
Wufcmtott» 
KuratwVanmtvmg 
3tt H MMMujMMnt tn BMb^ftÉdmininmlc 
D OMtfetffMMtdiappm 
• Social* WMtmctMppwi 
S Httmriimmita^fmrtliAmés 
tul T^hgiiBott Wtumcbaypm. Ttchwoèogit 
D KuMwVonn|»«Mt 
8 Tl** 
• (Mttn (m,t,v. Oiàtn^àmttl 
5£5| ; tWfciamdWuÉMMHJkt 
* Dtttmmii^vondpiMteopdtgtfanii}^^ 
tMVdMASj van T«wdiiëtmSk>w*Mii;dwx.inctnv«houdlr^v«n2:l. 
24-
III. 322. Vooruitzichten in 1994/95 
Tijdens de in juni 1994 afgesloten selectieronde werd financiering toegekend aan 15 nieuwe 
Gezamenlijke Europese projecten (met inbegrip van 1GEP+) en werden 40 Individuele 
Mobiliteitsbeurzen toegekend voor bezoeken tussen hoger-onderwqsinstellingen in.de Tsjechische 
Republiek en de EU (eerste van twee selectierondes in 1994/95 voor Individuele Mobiliteitsbeurzen). 
Vier Aanvullende Activiteiten en twee Jongerenactiviteitsprojekten werden gefinancierd in 
juni 1994, de eerste van de twee selectierondes voor het academisch jaar 1994/95. 
III. 3.3. Weerspiegeling van Tsjechische prioriteiten in de voor 1994/95 
goedgekeurde projecten 
Bij de GEP-selectie voor 1994/95 zijn de volgende gebieden als prioriteiten voor de Tsjechische 
Republiek gedefinieerd: 
<- Economie op de gebieden: 
m landbouweconomie (1 project goedgekeurd); 
> instrumenten van de markteconomie (1 project goedgekeurd); 
• public relations en marketing (3 projecten goedgekeurd). 
Dit terrein wordt bestreken door 5 goedgekeurde projecten. Eén van de^e projecten is 
bijvoorbeeld gericht op het scheppen van de noodzakelijke voorwaarden voor de integratie van 
de Praagse Hogeschool voor Economie (de coördinator van het project) in de Gemeenschap van 
Europese Managementscholen (CEMS) door middel van de invoering van een systeem voor de 
overdracht van studiepunten, vernieuwing van eerste-cydusopleidingen om hen in 
overeenstemming te brengen met het gemeenschappelijke kennisgoed binnen de CEMS en de 
opzet van 6 nieuwe opleidingen voor gegradueerden voor een doelgroep van 20 studenten die het 
CEMS-programma volgen. 
-* Rechten op de gebieden: 
m Europees recht (1 goedgekeurd project); 
• handelsrecht; 
• ontwikkeling van staatsrecht en administratief recht; 
• consumentenrecht. 
De 2eer geringe belan^teDing op dit gebied (slechts 4 ingediende aanvragen) resulteerde in één 
goedgekeurde aanvraag voor financiering die door de Karcluniversiteit in Praag wordt gecoördineerd 
Het project is gewijd aan het scheppen van een basis voor de toekomstige verenigbaarheid van de 
wetgeving van de Tsjechische Republiek met die van de Europese Unie. Het is gericht op de 
herstructurering en de ontwikkeling van nieuwe leerplannen en leermaterialen op eerste-cychisniveau 
voor zowel de algemene opleiding 'recht van de Europese Gemeenschap' als de gespecialiseerde 
opleiding Gemeenschapsrecht aan twee Tsjechische universiteiten (de Karelurüversiteit in Praag en de 
Universiteit van West-Bohemen in Pi&en). Tevens wordt gestreefd naar de ontwikkeling van een 
tweejarig dectoraatsprogramma voor ambtenaren en naar de oprichting van een nieuw 'Instituut voor 
Vergelijkend Recht en Rcchteintegratte'. Naast de twee Tsjechische hogcr-onderw^sinstellingen zijn vier 
andere Tsjechische en EU-partners bij het project betrokken. 
<• Geneeskunde op de gebieden: 
• cardiovasculaire en carcinomateuze ziekten (1 goedgekeurd project); 
• huisartsenopleiding (invoering en ontwikkeling); 1 goedgekeurd project. 
25 
Het vakgebied geneeskunde wordt bestreken door 2 goedgekeurde projecten, en een door de 
Kareluniversiteit in Praag gecoördineerd project dat zich met de opleiding van huisartsen bezig 
houdt, vormt een goed voorbeeld van de dekking van de Tsjechische prioriteiten. Het kleine 
netwerk (slechts één Tsjechische en twee EU-partners) is gericht op de ontwikkeling van nieuwe 
curricula ten behoeve van de invoering van concepten op het gebied van 
eerstelijnsgezondheidszorg, waarbij speciale nadruk wordt gelegd op aspecten als gezondheid 
binnen het gezin en de gemeenschap, beginselen van epidemiologie en de communicatie­
vaardigheden in de relatie arts-patiënt. 
<• Milieustudies op de gebieden: 
m afvalverwerking (2 goedgekeurde projecten); 
• bodem- en grondwaterbescherming (1 goedgekeurd project); 
• nieuwe energiebronnen (1 goedgekeurd project); 
• bosbouwkunde. 
Dit gebied wordt vertegenwoordigd door 4 nieuwe projecten. Eén van deze projecten omvat 
bijvoorbeeld elementen van samenwerking met het bedrijfsleven en wordt gecoördineerd door 
een Tsjechische instelling (de Technische Universiteit voor Mijnbouw en Metallurgie in Ostrava). 
Het project is gericht op de ontwikkeling van een interuniversitair centrum voor 
afvalidentificering, -verwerking en -beheer, dat zal dienen als regionaal opleidings- en 
adviescentrum voor industriëlen en de plaatselijke overheid. Tevens is het gericht op de 
ontwikkeling van een 'Milieubeschermingsprogramma', een nieuwe syllabus in modulevorm die 
uit 9 modules bestaat en waarvan de doelgroep wordt gevomd door 120 studenten, 20 
afgestudeerden en 40 industriëlen en ondernemers. Bij dit project zijn naast de Tsjechische 
coördinator partners uit zowel de Tsjechische Republiek als de EU, met inbegrip van industriële 
partners, betrokken. 
De voorkeur ging uit naar projecten 
• met interdisciplinaire aspecten; 
• die in samenwerking met het bedrijfsleven waren opgezet; 
• waarbij de coördinator en/of contractpartner Tsjechisch is. 
Alle Tsjechische prioriteitsgebieden zijn door de goedgekeurde projecten bestreken, zowel de 
structurele vereisten (bijv. projecten met elementen van samenwerking tussen universiteiten en 
bedrijfsleven) als de doelgebieden. Onder de structurele vereisten vormde de voorkeur voor 
projecten met een Tsjechische coördinator en/of contractpartner de meest succesvoile prioriteit, 
aangezien alle projecten op één na aan deze vereiste voldeden. Sommige projecten bestrijken meer 
dan één prioriteit voor de Tsjechische Republiek. 
III. 3.4. Geografische spreiding van lopende GEP's in de Tsjechische 
Republiek in 1994/95 
In 1994/95 nemen 41 Tsjechische instellingen in 16 verschillende plaatsen aan GEP's deel. Dertien 
van deze instellingen (32%) zijn gevestigd in Praag. Brno, Ostrava, en Libérée zijn naast de 
hoofdstad de andere steden die in de lopende GEP's goed vertegenwoordigd zijn. 
-26-
III. 4. ESTLAND 
III. 4.1. Begroting 
Estland sloot zich in het academisch jaar 1992/93 bij het Tempus-programma aan. Tegen het einde 
van 1993/94 had Estland in het programma reeds van een totale investering van 4,63 MECU 
genoten. 
III. 4.2. Projekten 
Tegen het einde van 1993/94 waren subsidies toegekend voor de Estiandse deelname aan 
14 Gezamenlijke Europese Projecten, 4 Aanvullende Activiteitenbeurzen en 4 Jongeren-
uitwisselingsprojecten, terwijl 156 Individuele Mobiliteitsbeurzen waren toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Estland en de EU. 
III. 42.1. Vakgebieden 
De globale spreiding van de Gezamenlijke Europese Projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Spreiding van GEPs per vakgebied 
Landbouw en Voedingsleer 
lis-
Milieuwetenschappen 6% 
Technische Wetenschappen, 
Technologieën 
Informatica 
22% 
Architectuur, 
Stedebouw/Ruimtelijke Andere 
Ordening 6% 
6% Sociale Wetenschappen 
16% 
Management en 
Bedrijfsadministratie 6% 
Natuurwetenschappen/ 
Wiskunde 11% • Humaneweteaschappen 
D Sociale Wetenschappen 
B Management en Bedrijfsadministratie 
B NatuuiwcteMcoappen/Wiskuioe 
El Geneeskunde 
CD Kunst e* Vormgeving 
B Taken 
B Andere (rn.Lv. Onderw^skunde/ 
B AidMleauur.Stectebc^iwAtuimletijke 
B Technische Wetenschappen. Technologie 
III. 422. Vooruitzichten in 1994/95 
Tijdens de in juni 1994 afgesloten selectieronde werd financiering toegekend aan 6 nieuwe 
Gezamenlijke Europese Projecten en werden 23 Individuele Mobiliteitsbeurzen toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Estland en de EU (eerste van twee selectierondes 
in 1994/95 voor Individuele Mobiliteitsbeurzen). 
In juni 1994, bij de eerste van twee selectierondes voor het academisch jaar 1994/95, werden geen 
Aanvullende Activiteiten of Jongerenuitwisselingsprojecten gefinancierd. 
y -27 
III. 4.3. Weerspiegeling van de Estiandse prioriteiten in de voor 1994/95 
goedgekeurde projecten 
Bij de GEP-selectie voor 1994/95 zijn de volgende gebieden als prioriteiten voor Estland 
gedefinieerd: 
4- Bevordering van interdisciplinaire studies. 
Dit gebied wordt bestreken door twee goedgekeurde projecten. Eén van hen is gericht op de 
ontwikkeling van modulaire bijscholingsopleidingen voor postuniversitaire diploma's en een aan 
de indiensttreding voorafgaand certificaat van bekwaamheid op het gebied van informatie­
technologie voor Estiandse docenten op alle vakgebieden en in alle sectoren aan 3 Estiandse 
universiteiten (de Pedagogische Universiteit van Tallinn, de Technische Universiteit van Tallinn 
en de Universiteit van Tartu). Het andere project beoogt de ontwikkeling en invoering van nieuwe 
leerplannen (en leermaterialen) op het gebied van produktontwikkeling en ondernemerschap voor 
eerste-cyclusonderwijs en voor permanente scholingscursussen aan het Centrum voor 
Permanente Scholing van de Technische Universiteit van Tallinn. 
4- Invoering van nieuwe typen management en structuren in Estiandse hoger-onderwijsinstellingen. 
Vanwege de geringe kwaliteit van de ingediende aanvragen wordt dit terrein niet door nieuwe 
projecten bestreken. 
4- Invoering van nieuwe vakgebieden en methoden in Estiandse hoger-onderwijsinstellingen. 
Dit gebied wordt vertegenwoordigd door 3 nieuwe projecten. Eén project is gericht op de 
oprichting van twee centra voor analytische filosofie aan de Pedagogische Universiteit van Tallinn 
en de Universiteit van Tartu, en op de ontwikkeling van opleidingen voor doctoraalstudenten en 
afgestudeerden in de geesteswetenschappen en de sociale wetenschappen. In het tweede project 
wordt gestreefd naar de oprichting van een nieuw departement voor laboratoriumgeneeskunde 
aan de Universiteit van Tartu, en naar de ontwikkeling van eerste- en tweede cyclusleerplannen 
op het gebied van de laboratoriumgeneeskunde. Het derde project is gericht op de verdere 
ontwikkeling van bestaande en de opzet van nieuwe opleidingen door de invoering van onderwijs 
in eigentijdse muziek aan de Estiandse Muziekacademie in Tallinn. 
Bijzondere aandacht is geschonken aan projecten die binnen het hoger-onderwijsstelsels een 
multiplicatoreffect zullen hebben. 
Twee van de drie Estiandse prioriteitsgebieden zijn door de nieuwe projecten bestreken. Eén 
ander goedgekeurd project was een regionaal GEP, dat daarom niet rechtstreeks onder de 
Estiandse nationale prioriteiten valt. 
III. 4.4. Geografische spreiding van lopende GEP's in Estland in 1994/95 
Er zijn 19 Estiandse instellingen in twee steden (Tallinn en Tartu) bij in 1994/95 lopende GEP's 
betrokken. Zeven van deze instellingen (70%) zijn gevestigd in de hoofdstad Tallinn. 
28-
III. 5. HONGARIJE 
UI. 5.1. Begroting 
Hongarije heeft sinds het academisch jaar 1990/91 aan het Tempus-programma deelgenomen. 
Tegen het einde van 1993/94 had Hongarije van een totale investering in het programma van 
59,9 MECU genoten. 
III. 5.2. Projekten 
Tegen het einde van 1993/94 waren subsidies toegekend voor Hongaarse deelname in 
204 Gezamenlijke Europese projecten, 73 Aanvullende Activiteitenbeurzen, 75 Jongeren-
uitwisselingsprojecten en 8 Gezamenlijke Europese Netwerken, terwijl 944 Individuele 
Mobiliteitsbeurzen waren toegekend voor bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in 
Hongarije en de EU. 
IR. 52.1. Vakgebieden 
De globale spreiding van de Gezamenlijke Europese projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Spreiding van GEPs per vakgebied 
Humanewetenschappen 
5% 
Technische Wetenschappen, 
Technologie en Informatica 
17* 
Art & Design 
Geneeskunde 
8% 
Andere 
(m.i.v. Opleiding) 
10% 
Natuurwetenschappen 
en Wiskunde 
9% Wetenschappen 
17» 
Landbouw en 
Vofriingitm-8% 
Management en 
Bedrijfsadministntie 4% B Hunwaeweteaschapnea 
BI Sociale Wetenschappen 
B Landbouw en Voediafsker 
B Managen»*en Bedrijfsadministratie 
" Natuvwetenschappen/Wisiainde 
ClTaten 
B Andere (nti.v. Opieidinf) 
BT. 
B Architectuur. Stedetouw/Riametelijke 
Oldening 
III. 522. Vooruitzichten in 1994/95 
Tijdens de selectieronde, afgesloten in juni 1994, werd financiering toegekend aan 41 nieuwe 
Gezamenlijke Europese Projecten en 24 Individuele Mobiliteitsbeurzen voor bezoeken tussen 
hoger-onderwijsinstellingen in Hongarije en de EU (eerste van twee selectierondes in 1994/95 
voor Individuele Mobiliteitsbeurzen). 
29-
In juni 1994, bij de eerste van twee selectierondes voor het academisch jaar 1994/95, werden 
4 Aanvullende Activiteitenbeurzen (met inbegrip van 1CME+) en 6 Jongerenuitwisselings-
projecten gefinancierd. 
III. 5.3. Weerspiegeling van de Hongaarse prioriteiten in de voor 1994/95 
goedgekeurde projecten 
Bij de 1994/95 GEP-selectie voor werden de volgende gebieden als prioriteiten voor Hongarije 
gedefinieerd: 
4- Ontwikkeling van nieuwe leerplannen die resulteren in de totstandkoming van nieuwe academische en 
beroepsprofielen in hoger-onderwijsinstellingen die met de ontwikkelingsstrategie van de betrokken 
instellingen stroken. 
Dit gebied is door de ingediende aanvragen zeer goed bestreken, hetgeen resulteerde in de 
goedkeuring van 20 nieuwe projecten die deze doelstelling hadden gekozen. Eén van de projecten 
is bijvoorbeeld gericht op de opzet van een programma voor eerste-cyclusonderwijs op het gebied 
van agro-management aan de Universiteit voor Landbouwwetenschappen in Debrecen. 
<• Doorzichtige ontwikkeling van een volledige instelling of een groot deel daarvan overeenkomstig de 
ontwikkelingsstrategie van de betrokken instelling. 
Vanwege de geringe kwaliteit van de ingediende aanvragen, die met name te wijten was aan het 
ontbreken van een institutionele ontwikkelingsstrategie, werd dit terrein niet door nieuwe 
goedgekeurde projecten bestreken. 
+ Derde-cyclusonderwijs: ontwikkeling van cursussen en de opzet van doctoraatsprogramma's aan 
universiteiten. 
Deze prioriteit werd door de ingediende aanvragen goed bestreken, hetgeen resulteerde in de 
goedkeuring van 10 nieuwe projecten met dit type doelstelling. Eén van de projecten is 
bijvoorbeeld gericht op de ontwikkeling van onderwijs op gebied van diergeneeskunde in 
Hongarije door te zorgen voor de erkenning van de Universiteit voor Veterinaire Wetenschappen 
in Boedapest als 'door de EU erkende opleidingsinstelling voor diergeneeskunde; met inbegrip 
van de totstandbrenging van 7 nieuwe/bijgewerkte leerplannen met'adequate leermaterialen, een 
postgraduaatsprogramma voor permanente scholing dat opleiding biedt op 9 verschillende 
vakgebieden en een operationeel doctoraatsprogramma op 8 verschillende vakgebieden. 
+ Ontwikkeling van universitair management. 
Dit gebied werd door de ingediende aanvragen onvoldoende bestreken. Daarom werden slechts 
3 nieuwe projecten met dit type doelstelling goedgekeurd. Eén van deze projecten is gericht op de 
ontwikkeling van managementstrategieën en -technieken aan de Hongaarse universiteiten van 
Boedapest, Pécs, Debrecen en Veszprém, en op hun vermogen om lange- en middellange-
termijnbeleid op het gebied van universitair beheer, kwaliteit van evaluatiesystemen en 
samenwerking tussen universiteit en bedrijfsleven te voeren. 
-30 
+ Ontwikkeling van het vermogen van universiteiten om permanente scholing te bieden. 
Dit gebied was onvoldoende vertegenwoordigd in de ingediende aanvragen, en wordt daarom 
door slechts 4 nieuwe goedgekeurde projecten bestreken. Eén van deze projecten is gericht op de 
ontwikkeling van eerste- en derde cyclus opleiding, permanente scholings- en afstands­
onderwijsprogramma's in mechatronica aan de Faculteit voor Mechanische Techniek van de 
Universiteit van Miskolc en op de oprichting van een Centrum voor Permanente Opleiding dat als 
schakel ten opzichte van het Hongaarse bedrijfsleven kan dienen en opleiding voor personeel uit 
de industrie en van technische scholen kan bieden. 
Daarnaast werd prioriteit verleend aan projecten die op het bereiken van één of meer van de 
bovengenoemde doelstellingen op het gebied van Europese studies zijn gericht. Vanwege het 
geringe aantal en de slechte kwaliteit van zulke aanvragen, is dit terrein tot nu toe door slechts 
twee nieuwe goedgekeurde projecten gedekt. Eén daarvan is gericht op de oprichting van een 
Centrum voor Europese Studies en Opleiding aan de Universiteit voor Economie in Boedapest. 
In het kader van de voornoemde doelstellingen werd tevens de voorkeur gegeven aan projecten 
die een zo groot mogelijk aantal van de volgende aspecten omvatten: 
ontwikkeling van onderwijsmethoden die bij grotere studentenaantallen kunnen worden 
gebruikt; 
ontwikkeling van gemeenschappelijke leerplannen met universiteiten in de EU die tot 
wederzijdse erkenning van studieperioden en dubbele diploma's leiden (7 van deze 
projecten werden goedgekeurd); 
diversifiëring van universitaire activiteiten (vooral die welke een antwoord op 
veranderende werkgelegenheidsbehoeften vormen); 
ontwikkeling van de samenwerking tussen universiteit en bedrijfsleven 
(ondernemingen) (6 van deze projecten werden goedgekeurd); 
verbetering van de samenwerking tussen Hongaarse hoger-onderwijsinstellingen; 
ontwikkeling van de samenwerking bij de initiële opleiding tussen hoger-onderwijs­
instellingen en onderzoeksinstituten; 
ondersteuning van transeuropese netwerken voor studentenmobiliteit (8 nieuwe 
mobiliteitsprojecten werden goedgekeurd); 
Hongaarse coördinatie van projecten (78% van de nieuwe goedgekeurde projecten 
waarbij Hongaarse instellingen zijn betrokken, heeft een Hongaarse coördinator); 
aantrekken van aanvullende financiering; 
voortzetting van financiering na de maximale periode van drie jaar voor financiering 
door Tempus; 
ontwikkeling van een multiplicatoreffect (bijv. lerarenopleiding); 
toevoeging van activiteiten die de integratie van Hongarije in de Europese Unie 
bevorderen. 
Enkele van de projecten hebben op meer dan één prioriteitsgebied betrekking. De meeste 
Hongaarse prioriteiten, met inbegrip van de voorkeursgebieden, worden door de nieuwe 
projecten bestreken. 
III. 5.4. Geografische spreiding van lopende GEPs in Hongarije in 1994795 
Bij in 1994/95 lopende GEP's zijn 90 Hongaarse instellingen in 25 verschillende steden betrokken. 
Van deze instellingen zijn er 44 (49%) gevestigd in Boedapest. Debrecen, Pécs, Györ en Szeged 
zijn, naast de hoofdstad, de steden die in de lopende GEP's goed vertegenwoordigd zijn. 
31-
III. 6. LETLAND 
III. 6.1. Begroting 
Letland sloot zich in het academisch jaar 1992/93 bij het Tempus-programma aan. Tegen het 
einde van 1993/94 had Letland van een totale investering in het programma van 6,2 MECU 
genoten. 
III. 6.2. Projekten 
Tegen het einde van 1993/94 waren subsidies toegekend voor de Letse deelname aan 17 Gezamenlijke 
Europese Projecten, 2 Aanvullende Activiteitenbeurzen en 12 Jongerenuitwisselingsactiviteiten, terwijl 
139 Individuele Mobiliteitsbeurzen waren toegekend voor bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen 
in Letland en de EU. 
III. 62.1. Vakgebieden 
De globale spreiding van de Gezamenlijke Europese Projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Spreiding van GEFs per vakgebied 
Milieuwetenschappen 
6% 
Technische Wetenschappen, 
Technologie en 
Informatica Sociale Wetenschappen 13% 
Landbouw en Voedingsleer 
19% 
Natuurwetenschappen/Wislamdc 
6% Management en Bedrijfsadministratie 
18% H Humaneweteuchappen 
0 Sociale Wetenschappen 
H Landbouw en Voedingileer 
1 Mamaeraent en Bedrijfiadmininraoc 
ED Naniurwelenirhsnpcii/Wiikunde 
D Talen 
S Andere (m.i.v. Onderwijskunde/ 
Lerarenopleiding) 
Dl Geneeskunde 
B Kmn en Vormgeving 
I Technische Wetenschappen. Technolotie 
en Informatica 
I Architectuur. Stedebcww/RuiMelijke 
Ordening 
H Milieuwetemchappen 
III. 6.2.2. Vooruitzichten in 1994195 
Tijdens de selectieronde, afgesloten in juni 1994, werd financiering toegekend voor 6 nieuwe 
Gezamenlijke Europese Projecten, 2 Aanvullende Activiteitenbeurzen en 1 Jongerenuitwisselings-
project, en werden 25 Individuele Mobiliteitsbeurzen toegekend voor bezoeken tussen hoger-
onderwijsinstellingen in Letland en de EU (eerste van selectierondes in 1994/95 voor Individuele 
Mobiliteitsbeurzen). De tweede selectieronde voor Aanvullende Activiteiten, Jongeren-
uitwisseling en Individuele Mobiliteitsbeurzen voor 1994/95 moet nog worden worden 
afgehandeld. 
32 
III. 6.3. Weerspiegeling van de Letse prioriteiten in de voor 1994/95 
goedgekeurde projecten 
Bij de GEP-selectie voor 1994/95 zijn de volgende gebieden als prioriteiten voor Letland 
gedefinieerd: 
<• Invoering van nieuwe onderwijstechnieken en -methoden voor volwassenenonderwijs en bijscholing 
van onderwijsgevend personeel op basis-, secundair en universitair niveau. 
Dit terrein wordt vertegenwoordigd door 2 nieuwe projecten. Eén ervan is gericht op de ontwikkeling 
van centra voor volwassenenonderwijs met het oog op de herstructurering van het Letse 
bijscholingsstelsel voor onderwijsgevenden, en op de herstmcturering/uitwerking van leerplannen op 
de vakgebieden volwassenenonderwijs, geschiedenis, sociale wetenschappen, moedertaal (Lets), 
wiskunde, wetenschappen en speciaal onderwijs voor algemene bijscholingscursussen voor 
leerkrachten en postuniversitaire cursussen aan 4 Letse hoger-onderwijsinstellingen (het Pedagogisch 
Instituut in Daugavpils, de Pedagogische Hogeschool in Liepaja, het Instituut voor de Ontwikkeling 
van het Onderwijs in Riga en de Universiteit van Letland in Riga). Het andere project beoogt de 
oprichting van multimediale laboratoria aan het Pedagogisch Instituut in Daugavpils en de 
Pedagogische Hogeschool in Liepaja met het oog op de invoering van een opleiding 'onderwijs in 
computer- en multimediatechnologie' voor de initiële opleiding van leerkrachten en op het bieden van 
'opfriscursussen' voor leerkrachten. 
4- Ontwikkeling van nieuwe leerplannen en studies binnen de nationale Phare-prioriteitsgebieden 
landbouw-, milieu- en energiewetenschappen. De projectcoördinatoren werden aangemoedigd om 
cofinanciering voor aanvullende activiteiten in verband met deze gebieden te vinden. 
Dit gebied wordt bestreken door één goedgekeurd project dat is gericht op de oprichting van een 
centrum aan de Universiteit van Letland (Riga) voor de meeste actuele computer-ondersteunde 
methoden op het gebied van mechanische techniek voor energie- en milieuwetenschappen, met 
inbegrip van de ontwikkeling van nieuwe opleidingen op het gebied van mechanische, proces- en 
materiaaltechniek op eerste- en derde-cyclusniveau. 
<• Ontwikkeling van mobiliteitsprojecten, vooral voor studenten en personeel van kleine universiteiten in 
Letland met het oog op verbetering van hun internationale contacten. 
Dit terrein wordt bestreken door twee nieuwe GEFs. Eén van deze projecten is gericht op de oprichting 
van een netwerk voor mobiliteit, waarbij met-gegradueerden en postgegradueerden studenten uit 
Europese landen, met name uit Letland, een volledig academisch erkende mobiliteitsperiode aan een 
andere universiteit doorbrengen. Met het andere project wordt gestreefd naar de invoering van twee 
cursussen voor koorleiding en muziektherapie, naar modernisering van bestaande en invoering van 
nieuwe cursussen in de Departementen Directie van Symphonie-orkesten, Blaasinstrumenten en 
Zangstudies en op de herstructurering van het eindexamen (eerste-cyclusniveau) in de Departementen 
Piano en Viool aan de Letse Muziekacademie Jazeps Vitola in Riga. 
Alle Letse prioriteitsgebieden worden door de nieuwe GEFs bestreken. Eén van de goedgekeurde 
projecten was een regionaal project en valt daarom niet strikt onder de nationale Letse prioriteiten. 
De prioriteiten voor GEP in 1994/95 bevatten een aantal structurele aspecten via nieuwe leerplannen in 
de Phare prioriteitsgebieden voor Latvia op het gebied van landbouw, milieu en energie studies. 
III. 6.4. Geografische spreiding van lopende GEP's in Letland 
Bij in 1994/95 lopende GEFs zijn 18 Letse instellingen in 6 verschillende plaatsen betrokken. Van 
deze instellingen zijn er 13 (72%) gevestigd in Riga (de hoofdstad van Letland). In ieder van de 
overige 5 steden is één instelling betrokken. 
33 
III. 7. LITOUWEN 
III. 7.1. Begroting 
Litouwen sloot zich in het academisch jaar 1992/93 bij het Tempus-programma aan. Tegen het 
einde van 1993/94 had Litouwen van een totale investering in het programma van 6,70 MECU 
genoten. 
III. 7.2. Projekten 
Tegen het einde van 1993/94 waren subsidies toegekend voor de Litouwse deelname aan 
16 Gezamenlijke Europese Projecten, 7 Aanvullende Activiteitenbeurzen en 11 Jongeren-
uitwisselingsprojecten, terwijl 147 Individuele Mobiliteitsbeurzen waren toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Litouwen en de EU. 
UI.72.1. Vakgebieden 
De globale spreiding van de Gezamenlijke Europese Projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Spreiding van GEPs per vakgebied 
Milieuwetenschappen 
6% 
Technische Wetenschappen, 
Technologieën Informatica 
2*« Sociale Wetenschappen 18% 
Landbouw en Voediagsleer 
12% 
Management en 
Bedrijfsadrninistiatie 
12% 
Talen 6% gg| Huimnewctenichacpe'i 
I I Sociale Wetenschappen 
gg| Landbouw ea Voediagsleer 
B Management en Bedrijfsadministratie 
Ea Naniuiwessnschappen/Wiikunde 
• Talen 
g Andere(rn.iv.OndetwijskiwkVLerareoopleiding) 
Du Geneeskunde 
H Kunst en Vormgeving 
B Technische Wetenschappen, Technologie en 
lnfonmmci 
B Aidtitectuiu. Swkcouw/RuirntelijkcOrdeoiiig 
B Milieuwetenschappen 
III. 7.2.2. Vooruitzichten in 1994195 
Tijdens de selectieronde, afgesloten in juni 1994, werd financiering toegekend aan 5 nieuwe 
Gezamenlijke Europese Projecten en werden 21 Individuele Mobiliteitsbeurzen toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Litouwen en de EU (eerste van twee 
selectierondes in 1994/95 voor Individuele Mobiliteitsbeurzen). In juni 1994, bij de eerste van 
twee selectierondes voor het academisch jaar 1994/95 werd 1 Aanvullende Activiteitenbeurs en 
1 Jongerenuitwisselingsproject gefinancierd. 
-34 
III. 7.3. Weerspiegeling van de Litouwse prioriteiten in de voor 1994/95 
goedgekeurde projecten 
Bij de GEP-selectie voor 1994/95 zijn de volgende gebieden als prioriteiten voor Litouwen 
gedefinieerd: 
-o- Milieuwetenschappen op de gebieden: 
m energiebesparing; 
• materiaalbesparende technologieën. 
Dit terrein wordt vertegenwoordigd door 2 nieuwe projecten. Eén ervan is gericht op de 
herstructurering van onderwijsprogramma's op het gebied van mechanische constructie, 
management en beheer aan de faculteiten voor mUieuchemie/-techniek van de Universiteit voor 
Technologie in Kaunas, en op de oprichting van een centrum voor hulpmiddelen en technologie 
op milieugebied. Het andere project richt zich op de oprichting van een netwerk van milieucentra 
bij vier deelnemende Litouwse universiteiten (de Universiteit voor Technologie in Kaunas, de 
Litouwse Academie voor Landbouwtechniek, de Vytautas Magnus-universiteit in Kaunas en de 
Universiteit van Vilnius), die een onderwijsprogramma op het gebied van mÜieubescherming en 
duurzame ontwikkeling zullen bieden, dat na een eerste-cyclusdiploma als verdere kwalificatie 
kan worden gekozen of als afzonderlijke cursus in eerste-, tweede- of derde-cyclus academisch 
onderwijs kan worden geïntegreerd. 
-> Herstructurering van het landbouwonderwijs met bijzondere nadruk op landbouwhervorming en 
landbouwtechnologie. 
Hierin wordt voorzien door één nieuw GEP dat is gericht op de herstructurering van bestaande 
leerplannen en de integratie van toegepaste onderzoeksactiviteiten in het onderwijs aan de 
Litouwse Academie voor Landbouwtechniek en de Litouwse Academie voor Diergeneeskunde. 
<• Multidisciplinaire aanpak van transport- en communicatiewetenschappen. 
Dit terrein wordt bestreken door één goedgekeurd GEP dat is gericht op de overdracht van 
kennis en technologie binnen de algemene terreinen transport, distributie en logistiek, met 
inbegrip van de oprichting van een 'Opleidingscentrum' binnen het Departement 
Transportsbeheer aan de Technische Universiteit van Vilnius en de herziening en modernisering 
van leerplannen en opleiding en de ontwikkeling van nieuwe opleidingen. 
De voorkeur werd gegeven aan projecten waarin de integratie van onderzoek in universiteiten en 
afzonderlijke faculteiten wordt ontwikkeld. Alle Litouwse prioriteitsgebieden worden door de 
goedgekeurde GEFs bestreken. Eén goedgekeurd project was een regionaal project, en valt 
daarom niet strikt onder de nationale Litouwse prioriteiten. 
III. 7.4. Geografische spreiding van lopende GEFs in Litouwen 
Bij in 1994/95 lopende GEFs zijn 16 Litouwse instellingen in 5 verschillende steden betrokken. 
Van deze instellingen zijn er 5 (31%) gevestigd in Vilnius (de hoofdstad van Litouwen). Kaunas en 
Siauliali zijn naast Vilnius de steden die in de lopende GEFs goed vertegenwoordigd zijn. 
35 
IK. 8. POLEN 
III. 8.1. Begroting 
Polen heeft sinds het academisch jaar 1990/91 aan het Tempus-programma deelgenomen. Tegen 
het einde van 1993/94 had Polen van een totale investering in het programma van 97,53 MECU 
genoten. 
in. 8.2. Projekten 
Tegen het einde van 1993/94 waren subsidies toegekend voor de Poolse deelname aan 
248 Gezamenlijke Europese Projecten, 73 Aanvullende Activiteitenbeurzen, 171 Jongeren-
uitwisselingsprojecten9 en Gezamenlijke EuropeseNnetwerken, terwijl 2190 Individuele 
Mobiliteitsbeurzen waren toegekend voor bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Polen 
en de EU. 
UI. 8.2.1. Vakgebieden 
De globale spreiding van de Gezamenlijke Europese Projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Spreiding van GEFs per vakgebied 
Technische Wetenschappen, 
Technologie en Informatica 
25% 
Archtectuur, Stedebouw/ 
Ruimtelijke Ordening 2% 
Andere (rai.v. Onderwijskunde/ 
Lerarenopleiding) 7% 
Milieuwetenschappen 9* Sociale Wetenschappen 
7* 
Humanewetenschappen 2% 
Talen 6% 
Management en 
Be<srijfsadministratie 
24% 
Landbouw en 
Voedingsleer 3% Kunst ca Vormgeving 1% 
Geneeskunde 6% 
Natuurwetenschappen/ 
Wiskunde • Sociale Wetenschappen 
i I Hutnsnewestitstliaii|tf it 
• Talen 
aal Management en Bedrijfsadministratie 
Ü3 Kuias en Vormgeving 
LD Geneeskunde 
5 Natuurwetenschappen/Wtskunde 
flO Landbouw es Voedingsta 
B Milieuwetenschappen 
H Andere(tn.iv OtderwijsluadeAxnrcnopleiding) 
• Archtectuur, Stcdebouw/Ruintelijke Ordening 
B Technische Wetenscharjpen. Technologie en 
Informatica 
III. 82.2. Vooruitzichten in 1994195 
Tijdens de selectieronde, afgesloten in juni 1994, werd financiering toegekend aan 91 nieuwe 
Gezamenlijke Europese Projecten en werden 117 Individuele Mobiliteitsbeurzen toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Polen en de EU (eerste van twee selectierondes in 
1994/95 voor Individuele Mobiliteitsbeurzen). In juni 1994, bij de eerste van twee selectierondes 
voor het academisch jaar 1994/95, werden 8 Aanvullende Activiteitenbeurzen en 13 Jongeren-
uitwisselingsprojecten gefinancierd. 
(Ten tijde van de samenstelling van dit verslag waren de subsidies voor JEN en Jongeren-
uitwisselingsprojecten in 1994/95 nog niet toegekend) 
Bij de eerste van de twee selectierondes voor het begrotingsjaar 1993/94 ontvingen in januari 1994 33 Jongerenuirvvisseüngs-
projecten subsidie. 
-36-
III. 8.3. Weerspiegeling van de Poolse prioriteiten in de voor 1994/95 
goedgekeurde projecten 
De in de Gids voor Aanvragers 1994/95 genoemde Poolse prioriteiten waren: 
• ontwikkeling van de samenwerking tussen universiteiten en het bedrijfsleven; 
• ontwikkeling en herstructurering van het korte-type hoger-onderwijsopleiding; 
• invoering en modernisering van het derde-cyclus onderwijs. 
op 6 brede vakgebieden. 
De Poolse autoriteiten hadden aanvankelijk gedefinieerd welk percentage van het totaal aantal 
goedgekeurde projecten binnen elk vakgebied moest vallen. Dit bleek echter moeilijk uitvoerbaar, 
aangezien in de ingediende aanvragen niet hetzelfde patroon werd gevolgd. Zoals uit 
onderstaande blijkt, volgden de goedgekeurde projecten wat betreft de spreiding per vakgebied 
daarom het patroon van de ingediende aanvragen, en niet die welke oorspronkelijk was bepaald. 
Prioriteitsgebieden 
Economie/Management 
Techniek/Technologie 
Europese Studies/Moderne 
Europese talen 
Milieubescherming 
Sociale en Politieke Wetenschappen 
Geneeskunde/Natuurweten­
schappen/Wiskunde/ 
Geschiedenis/Archeologie/ 
Kunst en Vormgeving Aanbevolen % 
van totaal 
15% 
15% 
25% 
15% 
15% 
15% %van 
ingediende 
aanvragen 
24% 
36% 
10% 
16% 
7% 
7% %van 
goedgekeurde 
aanvragen 
23% 
36% 
12% 
12% 
5% 
11% 
Het prioriteitsgebied economie en management wordt bestreken door 19 goedgekeurde projecten. 
Eén van deze projecten is gericht op de oprichting van een opleidingscentrum op derde-
cyclusniveau voor marketingbeheer in de landbouw en de agro-voedselsector aan de 
Landbouwacademie in Warschau. Tevens richt het zich op de ontwikkeling van partnerschappen 
tussen Poolse landbouw- en agro-voedselindustrieën en de begunstigde academie. 
In het gebied techniek en technologie wordt bestreken door 29 nieuwe projecten. Eén van deze 
projecten is bijvoorbeeld gericht op de ontwikkeling van een nieuw eerste-cyclusprogramma, op 
de verbetering van het tweede-cyclusprogramma in de natuurwetenschappen en op de invoering 
van postuniversitaire cursussen bedrijfsinformatica voor vakkundigen aan het Departement 
Informatiesystemen van de Universiteit van Gdansk. 
Het gebied Europese studies en moderne Europese talen wordt bestreken door 10 nieuwe projecten. 
Eén van deze projecten richt zich op de uitwerking van een nieuwe eerste-cyclusopleiding op het 
gebied van de economie van de Europese Unie en de Poolse integratie in de Europese Unie aan 
twee Poolse universiteiten (de Academie voor Economie in Wroclaw en de Universiteit van 
Wroclaw). De doelgroep zal bestaan uit studenten bedrijfskunde en rechten en de opleidingen 
zullen de scholing van docenten en postgraduaat studenten en de ontwikkeling van 
leermaterialen omvatten. 
-37 
Het gebied milieubescherming wordt door 10 nieuwe goedgekeurde projecten bestreken. Eén van 
deze projecten is gericht op de invoering van interdisciplinaire opleidingen betreffende 
milieuopvolging (korte cursussen, eerste- en derde-cyclusniveau) aan de Faculteit Electronica van 
de Technische Universiteit van Gdansk. De opleidingen zullen worden aangevuld met de 
oprichting van een laboratorium voor pollutieopvolging, de verbetering van bibliotheek-
programmatuur en de bijscholing van personeel van de universiteit, ondernemingen en 
overheidsdiensten. 
Het terrein sociale en politieke wetenschappen wordt bestreken door 4 nieuwe projecten, waarvan er 
één bijvoorbeeld betrekking heeft op de invoering van korte cycli voor de opleiding van 
maatschappelijk werkers aan het Instituut voor Toegepaste Sociale Wetenschappen van de 
Universiteit van Warschau. 
Het terrein dat 6 verschillende vakgebieden omvat (geneeskunde, natuurwetenschappen, wiskunde, 
geschiedenis, archeologie, kunst en vormgeving) wordt bestreken door 9 nieuwe goedgekeurde GEP's. 
Eén van de projecten richt zich op de ontwikkeling van een nieuw leerplan op het gebied van 
milieuchemie op eerste-, tweede- en derde-cyclusniveau aan 3 Poolse universiteiten (de 
Jagiellonia-universiteit in Krakow, de Adam Mickiewicz-universiteit in Poznan en de Universiteit 
van Warschau), met inbegrip van de herscholing van docenten en studenten, de organisatie van 
praktijkstages en het opzetten van een laboratorium. 
Alle Poolse prioriteiten worden door de nieuwe goedgekeurde projecten bestreken, zowel wat 
betreft de structurele vereisten (bijv. ontwikkeling van de samenwerking tussen universiteiten en 
het bedrijfsleven) als met betrekking tot de vakgebieden, ofschoon in het geval van de 
vakgebieden de spreiding van de goedgekeurde projecten enigszins afweek van die welke 
oorspronkelijk werd gedefinieerd. Daarom is men afgezien van de vooraf definiëring van de 
spreiding over de vakgebieden voor de toekomstige GEP-selectie 1995/96. 
III. 8.4. Geografische spreiding van lopende GEP's in Polen in 1994/95 
Bij in 1994/95 lopende GEFs zijn 167 Poolse instellingen in 38 verschillende plaatsen betrokken. 
Van deze instellingen zijn er 38 (23%) gevestigd in Warschau. Katowice, Krakow, Lodz, Poznan en 
Wroclaw zijn naast de hoofdstad de steden die in de lopende GEP's goed vertegenwoordigd zijn. 
-38-
III. 9. ROEMENIE 
III. 9.1. Begroting 
Roemenië sloot zich in het academisch jaar 1991/92 bij het Tempus-rpogramma aan. Tegen het 
einde van 1993/94 had Roemenië van een totale investering in het programma van 41,75 MECU 
genoten. 
III. 9.2. Projekten 
Tegen het einde van 1993/94 waren subsidies toegekend voor de Roemeense deelname aan 
94 Gezamenlijke Europese Projecten, 32 Aanvullende Activiteitenbeurzen en 44 Jongeren-
uitwisselingsprojecten, terwijl 692 Individuele Mobiliteitsbeurzen waren toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Roemenië en de EU. 
IU. 92.1 Vakgebieden 
De globale distributie van de Gezamenlijke Europese Projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Spreiding van GEPs per vakgebied 
Landbouw en Voediagsleer 
5% 
Technische Wetenschappen, 
Technologie en Informatica 
33% Sociale Wetenschappen 
II* 
Milieuwetenschappen t» 
Stcdebrow/Rwrraelijke 
2» 
IJLT. 922. Vooruitzichten in 1994/95 
Tijdens de in juni 1994 afgesloten selectieronde werd financiering toegekend aan 24 nieuwe 
Gezamenlijke Europese Projecten en werden 110 Individuele Mobiliteitsbeurzen toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Roemenië en de EU (eerste van twee 
selectierondes in 1994/95 voor Individuele Mobiliteitsbeurzen). In juni 1994, bij de eerste van 
twee selectierondes voor het academisch jaar 1994/95, werden 3 Aanvullende Activiteitenbeurzen 
en 6 Jongerenuitwisselings-projecten gefinancierd. 
39 
in. 9.3. Weerspiegeling van de Roemeense prioriteiten in de voor 1994/95 
goedgekeurde projecten 
The Romanian priorities presented for the 1994/95 JEP selection were: 
<- Ontwikkeling van hoger onderwijs van korte cyclus (colegii) aan universiteiten op de vakgebieden 
techniek, toegepaste economie, landbouw en secretariaats studies. 
Dit doel dient te worden bereikt via twee nieuwe projecten. Eén ervan is gericht op de 
ontwikkeling van hoger onderwijs in korte cycli aan 4 Roemeense universiteiten (de Academie 
voor Economische Wetenschappen in Boekarest, het Instituut voor Architectuur 'Ion Mincu' in 
Boekarest, de Politehnica-universiteit Boekarest en de Technische Universiteit van Cluj-Napoca) 
op de vakgebieden techniek, toegepaste economie, secretariaats studies en architectuur door 
middel van het aanpassen van de betreffende curricula en de oprichting/modernisering van 
bijhorende laboratoria en via de oprichting van een centrum voor samenwerking met het 
bedrijfsleven. 
•> Ontwikkeling van de samenwerking tussen universiteit en bedrijfsleven via de oprichting van 
universitaire centra die aan ondernemingen opleiding/herscholing bieden. 
Dit terrein wordt bestreken door 4 nieuwe projecten, zie voorbeeld hierboven. 
•ï Opzet van tweede-cyclusprogramma 's op het gebied van natuur- en humanewetenschappen. 
Slechts één project met dit type doelstelling werd tijdens de selectieronde 1994/95 goedgekeurd. 
Het betreft de opzet van een nieuw tweede-cyclusprogramma in filosofie (vijfde studiejaar) aan 
de Faculteit Filosofie van de Universiteit van Boekarest en de invoering van filosofiecursussen in 
het leerplan van de Politehnica-universiteit in Boekarest. 
4- Ontwikkeling van studentenmobiliteit. 
Twee nieuwe GEP's op het gebied van mobiliteit werden goedgekeurd. 
Prioriteit werd verleend aan projecten in de volgende vakgebieden: 
<• Milieubescherming in volgende gebieden: 
m ontwikkeling van leerplannen op het gebied van de milieuwetenschappen; 
• nucleaire veiligheid en radioactieve bescherming. 
Dit vakgebied wordt bestreken door 3 goedgekeurde projecten, die alle op de ontwikkeling van 
leerplannen betrekking hebben. Eén van deze projecten is bijvoorbeeld gericht op de oprichting 
van een educatief centrum voor milieuvriendelijke landbouwtechnieken, dat door gegradueerden, 
postgraduaat studenten en permanente scholing volgende studenten aan de Universiteit voor 
Landbouw-wetenschappen in Boekarest en aan twee technische universiteiten (Timisoara en Iasi) 
zou worden gebruikt. Het omvat de ontwikkeling van 4 nieuwe leerplannen op dit gebied. 
4- Gezondheidswetenschappen op het gebied gezondheidszorgbeheer. 
Dit terrein wordt bestreken door 2 nieuwe projecten. Eén ervan richt zich op de uitwerking en 
invoering van nieuwe leerplannen op het gebied van gezondheidszorgbeheer op eerste- en derde-
cyclusniveau aan de Universiteiten voor Geneeskunde en Farmacie in Boekarest en Iasi. 
40 
<• Sociale wetenschappen op het gebied van maatschappelijk werk en werkloosheid. 
Dit gebied wordt bestreken door twee nieuwe GEP's waarvan er één betrekking heeft op de 
totstandkoming van een opleiding op doctoraatsniveau, geconcentreerd op arbeidsgericht sociale 
wetenschappen aan de Universiteit van Iasi, op de ontwikkeling van de School voor 
Maatschappelijk Werkers aan dezelfde universiteit, en op de ontwikkeling van een derde-
cyclusdiploma sociale actie aan de Universiteit van Suceava. 
•o- Economische wetenschappen. 
m bedrijfsadministratie en management voor kleine en middelgrote privé bedrijven in 
industrie, dienstverlening en landbouw; 
• bankwezen en overheidsfinanciën. 
5 nieuwe goedgekeurde projecten die alle op bedrijfsadministratie en management betrekking hebben 
worden door dit gebied bestreken. Eén van deze projecten is gericht op de oprichting van een 
Europees Instituut voor Bedrijfsadministratie, dat uit zeven filialen bij Roemeense 
partneruniversiteiten10 bestaat, en op korte intensieve opleidingen op het gebied van 
bedrijfsmanagement en -administratie, hotelwezen en toerisme en opleidingen op doctoraats- en 
'masters'-niveau op het gebied van beheer en administratie van ondernemingen. 
4- Spitstechnologie. 
m ontwikkeling van cursussen op het gebied van gegevensoverdracht en gedistribueerde 
verwerking (4 goedgekeurde projecten); 
• technologie van nieuwe materialen (3 goedgekeurde projecten). 
Dit terrein wordt bestreken door 7 nieuwe projecten. Eén project is bijvoorbeeld gericht op de 
oprichting van een Centrum voor Technologieoverdracht op het 'gebied van computer­
ondersteund ontwerpen aan de Technische Universiteit van Cluj-Napoca dat onderwijs biedt in 
de vorm van korte cursussen voor ingenieurs en eerste-cyclusstudenten in de technische 
wetenschappen, de oprichting van een aan Europese netwerken gekoppeld Informatiepunt en de 
verbetering van de bibliotheek. De TU van Cluj-Napoca is de projectcoördinator en ook de 
Transylvania'-universiteit in Brasov is erbij betrokken. 
De voorkeur werd gegeven aan projecten waarbij 
• de coördinator een Roemeense universiteit was (83% van de goedgekeurde nieuwe GEFs 
wordt door Roemeense instellingen gecoördineerd); 
• twee of meer Roemeense universiteiten aan het project deelnamen (92% van de 
goedgekeurde nieuwe GEP's omvat meer dan één Roemeense partneruniversiteit); 
• studenten rechtstreeks waren betrokken bij de formulering en het beheer van 
mobiliteitsprojecten. 
Alle Roemeense prioriteiten worden door de goedgekeurde nieuwe projecten bestreken, zowel 
wat betreft de structurele vereisten (bijv. ontwikkeling van samenwerking tuusen universiteiten 
en bedrijfsleven) als met betrekking tot de vakgebieden. 
10 De Transylvania'-universiteit in Brasov, de Uabes Bolyai'Hirtrversiteit in Quj-Napoca, de Ovklius'ninivemteit in Constanta, de 
Universiteit van Kraiova, de 'Alexandra loan Cuza'-universiteit in last en de Universiteit van Timisoara. 
41 
III. 9.4. Geografische spreiding van lopende GEP's in Roemenie in 1994/95 
Bij in 1994/95 lopende GEP's zijn 135 Roemeense instellingen in 22 verschillende steden 
betrokken. Van deze instellingen zijn er 36 (27%) gevestigd in Boekarest. Brasov, Iasi, Cluj-Napoca 
en Timisoara zijn naast de hoofdstad de steden die in de lopende GEP's goed vertegenwoordigd 
zijn. 
In 1994 namen 29 van de 50 hoger-onderwijsinstellingen in Roemenië aan GEP's deel. 
42-
III. 10. DE SLOWAAKSE REPUBLIEK 
III. 10.1. Begroting 
Vanaf het academisch jaar 1990/91 heeft de Slowaakse Republiek eerst als deel van de 
Tsjechoslowaakse federale staat en sedert januari 1993 als afzonderlijke entiteit, aan het Tempus-
programma deelgenomen. Tegen het einde van 1993/94 had Slowakije van een geraamde totale 
investering in het programma van meer dan 17,83 MECU genoten11. 
III. 10.2. Projekten 
Tegen het einde van 1993/94 waren subsidies toegekend voor de Slovaakse deelname aan 
82 Gezamenlijke Europese Projecten, 20 Aanvullende Activiteitenbeurzen, 26 Jongeren-
uitwisselingsprojecten* en 2 Gezamenlijke Europese Netwerken, terwijl 472 Individuele 
Mobiliteitsbeurzen waren toegekend voor bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in 
Slowakije en de EU. 
III. 102.1 Vakgebieden 
De globale spreiding van de Gezamenlijke Europese Projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Spreiding van GEFs per vakgebied 
Landbouw en Voedingsleer 
6% 
Hunuaewetenaduppen 
1% MaaapmeMenBedrijfstxiimaistrarJe 
14% 
Natiajrwissensdia/t/Wiskunde 8% 
Talen II* 
Kunst en Vcangeviaf 3% 
Sociale Wetenschappen 3* Architectuur, Stcdebouw/Ruimtelijke 
Ordening 1% 
Technische Wetenschappen, Technologie 
en Informatica 33% l~l HaMwwsMisfclssypiiiWisInaafc 
B Afchascttw.S«e4etauWstaint«Ujke Onknap 
ngaj Tsdwscne Wsssnscnsppsn, Tsuvijiuass en Wornasics 
00 KuastcnVannewirs 
O SodalsWal 
S Taan 
BB Anasr.(m.Lv.( 
• rfcnssMwstsMchaiaisii 
in. 1022. Vooruitzichten in 1994195 
Tijdens de in juni 1994 afgesloten selectieronde werd financiering toegekend aan 15 nieuwe 
Gezamenlijke Europese Projecten en werden 27 Individuele Mobiliteitsbeurzen toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Slowakije en de EU (eerste van twee 
selectierondes in 1994/95 voor Individuele Mobiliteitsbeurzen). In juni 1994, na de eerste van 
twee selectierondes voor het academisch jaar 1994/95 werd 1 Aanvullende Activiteitenbeurs en 
3 Jongerenuitwisselings-projecten gefinancierd. 
11 Deze ranting vond plaats op de gebruiktHijke basis van verdeling van de financiering naar gelang de relatieve omvang van de 
bevolking van Tsjechië en Slowakije, d.wx. in een verhouding van 2:1. 
De laatste twee cijfers zijn enkel schattingen. 
-43 
III. 10.3. Weerspiegeling van Slowaakse prioriteiten in de voor 1994/95 
goedgekeurde projecten 
Bij de GEP-selectie voor 1994/95 werden de volgende gebieden als prioriteiten voor Slowakije 
gedefinieerd: 
-> Bevordering van de samenwerking tussen universiteiten en het bedrijfsleven. 
Dit doel dient te worden bereikt door middel van 3 nieuwe projecten. Een voorbeeld hiervan 
wordt hieronder, bij de bespreking van de prioritaire vakgebieden, genoemd. 
4- Invoering van universitair onderwijs met een korte cyclus (eerste-cyclusnweaü) aan Slowaakse 
universiteiten. 
Dit doel dient te worden bereikt door middel van 3 nieuwe projecten. Een voorbeeld hiervan 
wordt hieronder, bij de bespreking van de prioritaire vakgebieden, genoemd. 
4- Invoering van een studiepuntensysteem en de verwezenlijking van opleidingen met een 
modulestructuur in het Slowaakse hoger-onderwijsstelsel. 
Dit doel dient te worden bereikt door middel van 3 nieuwe projecten. Een voorbeeld hiervan 
wordt hieronder, bij de bespreking van de prioritaire vakgebieden, genoemd. 
4- Ontwikkeling van multidisciplinaire mobiliteitsprojecten als instrument voor structurele verandering 
in hoger-onderwijsinstellingen. 
Drie nieuwe mobiliteitsprojecten werden voor financiering goedgekeurd. Eén ervan is gericht op de 
oprichting van een netwerk voor studentenmobiliteit op de gebieden Europese studies, milieurecht, 
maatschappelijk welzijn en sociaal beleid. Via dit project zal steun worden verleend aan het opzetten en 
invoeren van een nieuw universitair programma op eerste-cvclusniveau op het gebied van Europese 
studies aan de Safarikuniversiteit in Presov (de projectcoördinator), de consolidering van het 
departement maatschappelijk werk aan dezelfde universiteit en de verbreding van de kennis op het 
gebied van ecologie en milieurecht aan de Technische Universiteit van Zvolen door middel van de 
herscholing van personeel en de ontwikkeling van nieuwe leermaterialen. 
Prioriteit werd verleend aan projecten op de volgende vakgebieden: 
•> Economie en Europese integratie op de gebieden: 
m macro-economie; 
• bankwezen en accountancy; 
> toerisme en catering; 
• ruimtelijke ordening. 
Dit terrein wordt bestreken door 4 goedgekeurde nieuwe projecten (één GEP op ieder vakgebied). 
Eén van deze projecten is bijvoorbeeld gericht op de oprichting van een Onderwijscentrum voor 
gegradueerden op het gebied van accountancy in klein- en middelgrote ondernemingen aan het 
Managementcollege van de Comeniusuniversiteit in Bratislava, dat het tweede-cyclus academisch 
onderwijs (4de en 5de studiejaar) op het gebied van accountancy in KMO's zal verzorgen. De 
praktijkopleiding zal een verplicht onderdeel van deze studie uitmaken. Het project richt zich 
tevens op < de ontwikkeling van een consultantencentrum aan de Comeniusuniversiteit dat 
diensten aan het bedrijfsleven zal verlenen (dit project valt onder de prioritaire doelstelling 
bevordering van de samenwerking tussen universiteiten en het bedrijfsleven). 
4- Rechten op het gebied: 
m Europees recht en vergelijkend recht; 
• milieurecht. 
44-
Hierin wordt voorzien door 2 nieuwe projecten, beide in Europees recht betrokken. Eén ervan 
betreft de oprichting van een centrum voor op internationaal en Europees recht gerichte 
opleidingen aan de rechtenfaculteit van de Comeniusuniversiteit in Bratislava, ten einde 
opleiding/permanente opleiding voor deskundigen en universitaire docenten te bieden. Er zullen 
nieuwe leerplannen Europees recht voor rechtenstudenten en postgraduaat studenten, alsook 
voor deelnemers van andere vakgebieden worden ontwikkeld. Ook de Safarikuniversiteit in 
Kosice is bij het GEP betrokken. 
•> Sociale wetenschappen op de gebieden: 
m Europese studies (1 goedgekeurd project); 
• maatschappelijk welzijn en sociaal beleid; 
• gezondheidszorgbeheer (1 goedgekeurd project). 
Dit terrein wordt bestreken door 2 goedgekeurde projecten. Eén ervan is gericht op de 
totstandkoming van een éénjarige fulltime doctoraatsopleiding in Europese studies aan de 
Academia Istropolitana in Bratislava. Het onderwijs zal in het Engels worden gegeven aan een 
doelgroep van 25 studenten en zal de volgende studiegebieden omvatten: Europese cultuur en 
sociale geschiedenis en Europese integratie en samenwerking. 
<fi Milieubescherming op de gebieden: 
m verwerking van vast en vloeibaar afval; 
• afvalvrije verbrandingstechnologie. 
Dit gebied wordt bestreken door 4 nieuwe projecten, waaronder 3 GEP's op het gebied van 
afvalverwerking en 1 betreffende algemene milieubescherming. Eén van deze projecten is gericht op de 
ontwikkeling van een opleiding met een korte cyclus (drie jaar) op het gebied van 
milieuwetenschappen, veiligheid en afvalbeheer met een modulestructuur, met inbegrip van een 
studiepuntensysteem, die aan de Faculteit Materiaalwetenschappen en -technologie van de 
Slowaakse Technische Universiteit in Trnava moet worden geïntroduceerd. In de opleiding zal 
bijzondere nadruk worden gelegd op milieubiologie en -chemie, management, rechts- en sociale 
vakken, moderne wetenschappelijke methoden voor gegevensverwerking, controle- en 
foutmeldingsmethoden (dit project valt onder de prioritaire doelstellingen invoering van' 
universitair onderwijs met een korte cyclus en invoering van een studiepuntensysteem en de 
verwezenlijking van opleidingen met een modulestructuur). 
4- Invoering van moderne technologieën op de gebieden: 
m kwaliteitscontrole op basis van EU-normen; 
• vervoerslogistiek; 
• voedingsleer. 
Dit terrein wordt bestreken door 2 goedgekeurde projecten, die beide de transportslogistiek 
betreffen. Eén ervan is gericht op de invoering van nieuwe opleidingen op het gebied van 
transportsmodelbouw en -planning, transportsprognose en -optimalisering in de leerplannen voor 
eerste- en derde-cyclus academisch onderwijs van de faculteit voor managementwetenschappen 
aan de Universiteit voor Transport en Communicatie in Zilina. Er wordt tevens gestreefd naar de 
oprichting van een opleidingscentrum en een laboratorium waar cursussen op het gebied van 
transportslogistiek voor universiteitspersoneel en deskundigen, alsmede de nieuwe opleidingen 
voor studenten zullen worden gegeven. 
De voorkeur ging uit naar projecten waarbij de coördinator en/of contractor in Slowakije is 
gevestigd. Van de goedgekeurde nieuwe projecten met Slowaakse deelname wordt 80% door 
Slowaakse instellingen gecoördineerd en heeft 73% Slowaakse contractors. 
-45-
Alle Slowaakse prioriteiten worden door de goedgekeurde projecten bestreken, zowel de 
structurele vereisten (bijv. de ontwikkeling van samenwerking tussen universiteiten en het 
bedrijfsleven) als de beoogde vakgebieden. In veel gevallen bestrijken de nieuwe Slowaakse 
projecten meer dan één prioriteitsgebied. 
III. 10.4. Geografische spreiding van lopende GEP's in Slowakije in 1994/95 
Bij in 1994/95 lopende GEFs zijn 25 Slowaakse instellingen in 11 verschillende steden betrokken. 
Van deze instellingen zijn er 9 (36%) gevestigd in Bratislava. Kosice, Nitra en Zilina zijn naast de 
hoofdstad de steden die in de lopende GEP's goed vertegenwoordigd zijn. 
-46 
III. 11. SLOVENIE 
III. 11.1. Begroting 
Slovenië heeft sinds 1991/92 als deel van de voormalige federale staat Joegoslavië en vanaf het 
academisch jaar 1992/93 als onafhankelijke staat aan het Tempus-programma deelgenomen. 
Tegen het einde van 1993/94 had Slovenië van een totale investering in het programma van 
6,57 MECU genoten. 
III. 11.2. Projekten 
Tegen het einde van 1993/94 waren subsidies toegekend voor de Sloveense deelname aan 
20 Gezamenlijke Europese projecten, 4 Aanvullende Activiteitenbeurzen en 9 Jongeren-
uitwisselingsprojecten, terwijl 217 Individuele Mobiliteitsbeurzen waren toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Slovenië en de EU. 
in. 112.1. Vakgebieden 
De globale spreiding van de Gezamenlijke Europese Projecten over de vakgebieden is als volgt: 
Geneeskunde 9% 
Natuurwetenschappen/ 
Wiskunde 2% 
Milieuwetenschappen 7% Spreiding van GEPs per vakgebied 
Architectuur, Stedebouw/ 
Ruirntelijke Ordening 
2% 
Asdcre9% 
Tslen2% 
Kunst en Vormgeving 2% Lanbouw en Voedingsleer 2% 
Technische Wetenschappea. Technologie 
en Informatica 
34% • Social. Wa 
I I HussjSMwesnssaaappea 
B Landbouw ca Vntdiaaslnrr 
njgj Tecnaoscnc Wcssancneppen 
O Kul es Vanuacriag 
Q Talen 
BI Aadsre(m.i.*.OaoamyataindcAxrareaoplekaag) 
• Mill 
NaMCTMeaschsppcnWàttuade 
Laadbouw, StadrfcouwAluniSelqke Ordeaiat 
III. 1122. Vooruitzichten in 1994/95 
Tijdens de in juni 1994 afgesloten selectieronde werd financiering toegekend aan 5 nieuwe 
Gezamenlijke Europese Projecten en werden 44 Individuele Mobiliteitsbeurzen toegekend voor 
bezoeken tussen hoger-onderwijsinstellingen in Slovenië en de EU (eerste van twee selectierondes 
in 1994/95 voor Individuele Mobiliteitsbeurzen). In juni 1994, bij de eerste van twee 
selectierondes voor het academisch jaar 1994/95, werden twee Aanvullende Activiteitenbeurzen 
en 1 Jongeren-uitwisselingsproject gefinancierd. 
-47 
III. 11.3. Weerspiegeling van Sloveense prioriteiten in de voor 1994/95 
goedgekeurde projecten 
Bij de GEP-selectie voor 1994/95 zijn de Volgende vakgebieden als prioriteiten voor Slovenië 
gedefinieerd: 
•> Management en economie op de gebieden: 
m bankwezen en overheidsfinanciën; 
• het opzetten van korte-cyclusopleidingen op het gebied van toerisme in kustgebieden. 
Dit terrein wordt bestreken door 2 nieuwe projecten. Eén betreft de herstructurering van het 
Departement Financiën aan de Universiteit van Ljubljana door middel van de ontwikkeling van 
leerplannen voor bankwezen en overheidsfinanciën op specialisatiegebieden op de tweede-
cyclusniveaus van 4 jaar en 2 jaar. Het andere project is gericht op de ontwikkeling van een nieuw 
hoger-onderwijscentrum voor hotelwezen en toerisme, herstructurering van het Zeevaart- en 
Vervoerscollege in Portoroz, ontwikkeling van deeltijdprogramma's voor permanente scholing en 
herscholing van personen die in de sector toerisme werken, 
& Ontwikkeling van korte-cyclusopleidingen in de grafische technologie. 
Er zijn geen nieuwe projecten op dit gebied gefinancierd. 
•#• Sociale wetenschappen op het gebied van de ontwikkeling van leerplannen en bijscholing op het gebied 
van overheidsadministratie. 
Dit terrein wordt bestreken door 1 nieuw project dat is gericht op de invoering van nieuwe 
leerplannen op het gebied van overheidsadministratie aan de Universiteit van Ljubljana met goed 
opgeleid personeel, beginnend op eerste-cyclusniveau, en op de ontwikkeling van een systeem 
van cursussen voor bijscholing en opleiding van ambtenaren en administrateurs. 
<• De ontwikkeling van het vermogen van universiteiten om herscholing en bijscholingscursussen voor 
docenten in het secundair onderwijs te bieden. 
Er zijn geen projecten op dit gebied gefinancierd. 
-> Moderne Europese talen op het gebied van vertolking en vertaling. 
Dit terrein wordt bestreken door 1 nieuw project. Het is gericht op de oprichting van een nieuw 
departement aan de Faculteit voor Kunsten van de Universiteit van Ljubljana, alsook van het 
Centrum voor vertaling en vertolking met een beginnend in 1997/98 programma voor Engels, 
Duits, Frans, Italiaans en Spaans. 
<• Europees recht 
Dit gebied wordt bestreken door 1 goedgekeurd project dat zich richt op de herstructurering van 
de cursussen Europees recht aan de universiteiten van Ljubljana en Maribor met de ontwikkeling 
van een 'masters'-opleiding Europees recht voor postgraduaat studenten en de oprichting van een 
internationale zomeruniversiteit in Europees recht. 
Vijf van de zeven Sloveense prioriteitsgebieden zijn door de goedgekeurde GEP's bestreken, 
vanwege het feit dat op basis van de Sloveense nationale begroting voor 1994/95 slechts 5 nieuwe 
projecten konden worden goedgekeurd. Bovendien was de kwaliteit van de aanvragen die op de 
twee resterende prioriteitsgebieden werden ingediend ontoereikend. 
-48 
III. 11.4. Geografische spreiding van lopende GEP's in Slovenië in 1994/95 
Bij in 1994/95 lopende GEP's zijn 14 Sloveense instellingen in 6 verschillende plaatsen betrokken. 
Negen van deze. instellingen (64,3%) zijn gevestigd in Ljubljana (de hoofdstad van Slovenië). 
Maribor, Kranj, Domzale, Izola en Portoroz zijn de andere steden die in de lopende GEP's 
vertegenwoordigd zijn. 
49-
IV BELANGRIJKSTE VERANDERINGEN EN ONTWIKKELINGEN 
IN TEMPUS 1990-1994 
IV. 1. DE PHARE-ACHTERGROND 
De ervaring en expertise opgedaan andere bij programma's van de Europese Gemeenschap op het 
gebied van onderwijs en opleiding, met name ERAMUS en COMETT, vormden in 1990 de basis 
voor Tempus. Aangezien opleiding tot één van de prioriteiten voor samenwerking met de 
democratieën in Midden- en Oost-Europa was uitgeroepen, was men van oordeel dat de ervaring 
die bij interuniversitaire samenwerking, bij studentenmobiliteit en bij samenwerking tussen 
universiteiten en bedrijfsleven in de Gemeenschap was opgedaan, goed zou kunnen worden 
benut om een parallel programma op te zetten dat als een onmiddellijk antwoord op de 
geconstateerde opleidingsbehoeften in Midden- en Oost-Europa was bedoeld. 
Het belangrijkste doel vain Tempus bij de goedkeuring ervan in 1990 was derhalve, zoals blijkt uit 
artikel 4 van het Besluit van de Raad van 17 mei, om bij te dragen aan de verbetering van de 
opleiding in de betrokken landen (in eerste instantie Polen en Hongarije), met name door middel 
van ondersteuning van de uitwisseling en mobiliteit van zowel studenten als docenten. 
Het is vooral met betrekking tot deze achtergrond en deze doelstellingen dat sinds 1990 
belangrijke ontwikkelingen hebben plaatsgevonden. Geleidelijk realiseerde men zich dat - althans 
zo lang Tempus wordt gefinancierd uit de Phare-begroting, die is bedoeld om de economische en 
sociale hervormingen in de partner landen te ondersteunen - de hervorming van het hoger 
onderwijs in de landen van Midden- en Oost-Europa niet geïsoleerd of in termen van een aan 
intracommunautaire programma's parallel lopend programma kan worden beschouwd, maar 
dient te worden gezien als een, zij het belangrijke, bijstandsmaatregel in het kader van de 
communautaire steun aan het proces van sociale, economische en politieke hervorming. Voor 
Tempus impliceerde dit het definiëren van de strategische hervormingsdoelstellingen voor ieder 
betrokken land, in plaats van het verlenen van steun voor samenwerking en mobiliteit als doel op 
zichzelf. 
Deze belangrijke wijziging in klemtoon wordt weerspiegeld in de bewoordingen van het Besluit 
van Raad uit 1993 inzake Tempus II, waarin de richtlijnen voor de periode 1994 - 1994 worden 
geschetst. In deze tekst wordt duidelijk verwezen naar de rol van de ontwikkeling van het hoger 
onderwijs in het globale hervormingsproces en wordt verklaard dat Tempus erop is gericht om, 
als onderdeel van de algemene doelstellingen en richtlijnen van de programma's Phare en Tacis in het kader 
economische en sociale hervormingen, de ontwikkeling van de hoger-onderwijsstelsels in de begunstigde 
landen te bevorderen. 
Alsgevolg is de specifieke doelstelling niet langer de ontwikkeling van uitwisseling en mobiliteit, 
maar het verlenen van steun ten behoeve van 
• de ontwikkeling van leerplannen op prioriteitsgebieden; 
• de hervorming van hoger-onderwijsstructuren, -instellingen en hun beheer; 
• de ontwikkeling van met vaardigheden verband houdende opleiding, ten einde tijdens de 
economische heivorming specifieke vaardigheidstekorten op hoger en geavanceerd niveau 
aan te pakken, met name door middel van verbeterde en uitgebreide contacten met het 
bedrijfsleven. 
-50-
Deze verschuiving in de doelstellingen en de nauwere band met Phare hebben tevens een andere, 
minder waarneembare, verandering teweeggebracht, namelijk dat Tempus zich niet zoals 
ERASMUS heeft ontwikkeld als een programma dat op de grote massa van universiteiten, vooral 
in de landen van de Europese Unie, is gericht. Gezien het aanzienlijke engagement dat van alle 
betrokken partners wordt gevergd om onder vaak zeer moeilijke omstandigheden doelstellingen 
te bereiken en resultaten te behalen, worden door het programma steeds vaker uitsluitend die 
universiteiten/faculteiten aangetrokken die het bewuste besluit hebben genomen om 
samenwerking met Midden- en Oost-Europa tot één van hun eigen strategische doelstellingen te 
maken. 
IV. 1.1. Ontwikkeling van nationale prioriteiten voor ondersteuning 
De ontwikkeling van de nationale prioriteiten voor ondersteuning kwam op gang naarmate zich 
binnen het Phare-kader nationale uitvoeringsstrategieën ontwikkelden. Kwaliteit blijft een 
belangrijk criterium voor de goedkeuring van projecten, maar de specifieke behoeften van een 
land en zijn strategieën om hierin te voorzien, hebben nu in de selectieprocedure meer belang 
gekregen. 
Gedurende dit proces is een belangrijk aspect van Tempus gewijzigd, maar zonder verlies van 
hetgeen het programma en alle onderwijs- en opleidingsprogramma's van de Europese Unie 
bijzonder maakt. De 'bottom-up'-aanpak, aan de hand waarvan aanvragen in antwoord op 
jaarlijkse oproepen tot inschrijving worden ingediend, is gehandhaafd, maar heeft de afgelopen 
twee jaar een 'top-down'-element gekregen, omdat de aanvragers werden verzocht niet slechts te 
letten op de academische interesses die zij met hun partners gemeen hebben, maar om projecten 
in te dienen die tot een globale nationale hervormingsstrategie zullen bijdragen. De 
prioriteitsgebieden worden door de nationale autoriteiten in ieder partner land in overleg met de 
Commissie bepaald en in de Gids voor Aanvragers gepubliceerd. Aanvragen voor projecten die niet 
binnen deze duidelijk afgebakende prioriteitsgebieden vallen, komen niet voor beoordeling in 
aanmerking. 
De kwestie van de nationale prioriteiten die voor steun van Tempus in aanmerking komen, wordt 
verder behandeld in punt IV.2.2. hieronder. 
IV. 2. SAMENWERKINGSINSTRUMENTEN 
IV. 2.1. Ontwikkeling van het concept Gezamenlijke Europees Project (GEP) 
Overeenkomstig de verschuiving in de doelstellingen die hierboven werd geschetst, heeft het 
Gezamenlijk Europees Project (GEP), het instrument dat in 1990 werd ingevoerd om het 
samenwerkingskader te vormen waarbinnen activiteiten ter bevordering van de ontwikkeling van 
het hoger onderwijs in de partner landen plaats zouden moeten vinden, in de loop der jaren 
wijzigingen ondergaan (ofschoon het fundamentele concept van minstens twee communautaire 
partners en één universiteit in ten minste één Midden- en Oosteuropees land is gehandhaafd). 
51-
Allereerst is een onderscheid gemaakt tussen structurele GEP's (de overgrote meerderheid) en 
mobiliteits-GEP's. Wat de structurele GEFs betreft, wordt veel meer dan vroeger nadruk gelegd 
op de definiëring van de projectdoelstellingen en het precieze potentiële resultaat, en uitsluitend 
in deze context op de beschrijving van de activiteiten en middelen die nodig zijn om deze 
doelstellingen in een bepaalde periode te bereiken. Tegelijkertijd wordt het steeds belangrijker 
geacht dat degenen die voor het centrale beheer van het programma verantwoordelijk zijn, steun 
en begeleiding te verlenen aan projectcoördinatoren en contractpartners tijdens het hele 'leven' 
van hun projecten en aldus, naar men hoopt, de doeltreffendheid van de ondernomen activiteiten 
en het uiteindelijke effect van het project op nationaal niveau te vergroten. 
De mobiliteitsprojecten daarentegen zijn evenzeer gericht op de oprichting van een netwerk voor 
de organisatie van studentenmobiliteit als op de steun voor de studentenmobiliteit zelf. Gehoopt 
wordt dat, onder andere, de ervaring met dergelijke projecten de overgang naar deelname aan de 
programma's van de Europese Unie op enig tijdstip in de toekomst zal helpen vergemakkelijken. 
IV. 2.2. Relatie tussen Gemeenschappelijke Europese Projecten en de 
ontwikkeling van het nationale hoger onderwijs via de definiëring 
van prioriteitsgebieden 
Ten einde Tempus in staat te stellen om meer doeltreffend tot het hierboven geschetste proces van 
structurele heivormingen bij te dragen, moeten de doelstellingen en activiteiten van de projecten 
binnen een beperkt aantal prioriteitsgebieden vallen die per partner land voor bijstand in 
aanmerking komen. 
Niettemin is hier een poging gedaan om een gemeenschappelijk kader van prioritaire punten en 
doelstellingen te definiëren dat via Tempus-projecten kan worden aangepakt en als volgt kan 
worden samengevat: 
• voorrang aan projecten die structurele veranderingen en hervormingen stimuleren, 
bijvoorbeeld de bevordering van multidisciplinair onderwijs die de samenwerking tussen 
verschillende departementen binnen een instelling inhoudt, of de ontwikkeling van nieuwe 
opleidings-structuren, met name korte eerste-cyclusopleidingen en postgraduaatsopleidingen 
die nieuwe, aan de veranderende behoeften in de samenleving aangepaste kwalificaties 
bieden; 
• voorrang aan onderwerpen op bepaalde academische gebieden, bijvoorbeeld 
bedrijfsadministratie en economie, vooral gebieden die verband houden met financiën, 
bankwezen en privatisering of gebieden die rechtstreeks samenhangen met het 
heivormingsprogramma van Phare zoals landbouw, gezondheidszorg, overheidsadministratie 
enz.; tenslotte vraagstukken die met meer algemene Europese samenwerking verband 
houden zoals rechten en Europese studies; 
• voorkeur voor projecten die bepaalde kenmerken vertonen, bijvoorbeeld bevordering van 
samenwerking tussen diverse instellingen binnen een bepaald land, projecten die niet door 
partners uit de EU, maar door plaatselijke instellingen worden beheerd. 
Gehoopt wordt dat deze wijzigingen Tempus in staat zullen stellen van een programma waarvan 
het grootste effect op het niveau van de betrokken individuele professoren/departementen lag, 
uit te groeien tot een programma dat tot institutionele ontwikkeling en op consequente wijze tot 
de verwezenlijking van de hoger-onderwijsstrategie van ieder land bijdraagt. 
-52 
IV. 2.3. Sterke vermindering van steun aan regionale Gezamenlijke Europese 
Projecten 
Eén nevenprodukt van de toenemende concentratie op nationale prioriteiten was de scherpe 
daling van het aantal regionale projecten, d.w.z. projecten waarbij meer dan één partner land is 
betrokken. Dat het moeilijk is om projectvoorstellen op te stellen die aan de prioriteiten van 
meerdere landen tegelijkertijd beantwoorden, is duidelijk. Dit vooronderstelt dat het project voor 
alle betrokken landen een zeer hoge prioriteit vertegenwoordigt. Hoe dan ook, financiële steun 
blijft mogelijk indien ingediend door de partner landen binnen het multiland Phare Programma 
Tegelijkertijd dient te worden vermeld dat uit tot nu verzameld materiaal uit projectverslagen en 
projectbezoeken niet is gebleken dat, in het algemeen gesproken, de regionale projecten tot de 
meest succesvolle Tempus-projecten behoren. Vaak waren zij veeleer een reeks parallel lopende 
bilaterale projecten dan projecten waarin een bepaald probleem vanuit een regionaal gezichtspunt 
werd benaderd. Het ontbrak hun derhalve aan een kern en de regionale 'toegevoegde waarde' kon 
vaak moeilijk worden bepaald. 
Een regionale factor van verschillende aard is, hoe dan ook uitzonderlijk belangrijk voor verschillende 
landen, namelijk de aanmoediging van samenwerking tussen verschillende van hun universiteiten 
binnen hetzelfde project. Dit stelt een belangrijke selectiecriterium voor GEP voor vele landen voor. 
IV. 2.4. Nadruk op de duurzaamheid van de resultaten en op verspreidings­
activiteiten: Gemeenschappelijke Europese Netwerken (JEN) 
Met het oog op een maximalisering van het profijt en de impact van de tot dusver in Tempus-projecten 
geïnvesteerde middelen werd in 1993 het concept van het Gezamenlijke Europese Netwerk ingevoerd, 
om gedurende twee bijkomende jaren beperkte steun te verlenen aan de beste GEFs die hun driejarige 
financieringsperiode beëindigd hadden. De belangrijkste doelstellingen van de JEN zijn: 
• bijdragen tot de instandhouding van de gedurende de drie jaar van Tempus-financiering 
bereikte resultaten en aldus een zo groot mogelijk profijt van de toegekende financiële steun 
en de reeds tot stand gebrachte ontwikkelingen te waarborgen; 
• stimuleren van de verspreiding van de resultaten van de meest succesvolle projecten, vooral 
op nationaal niveau in de betrokken partner landen. 
In het algemeen wordt aan de verspreiding van projectresultaten, vooral op nationaal niveau, 
steeds meer belang gehecht. Dit punt wordt uitvoeriger besproken in het hoofdstuk over 
Aanvullende Activiteiten (zie IV.2.6.). 
IV. 2.5. Wijzigingen in beschikbaar gestelde individuele mobiliteitsbeurzen 
De duidelijkste wijziging op dit gebied sinds 1990 was het feit dat de studentenmobiliteit (anders 
dan in het kader van Gezamenlijke Europese Projecten) uit Tempus werd verwijderd en dat men 
zich uitsluitend op de mobiliteit van docenten ging concentreren. Deze verandering kan 
hoofdzakelijk worden verklaard uit de noodzaak om de beperkte middelen te concentreren op de 
programma-onderdelen die de meeste kans bieden om blijvende structurele verandering in de 
partner landen teweeg te brengen. Tegelijkertijd dient in deze context echter ook melding te 
worden gemaakt van het streven om de middelen te concentreren op maatregelen met een 
duidelijk element van Europese 'toegevoegde waarde', in plaats van op studentenmobiliteit tussen 
één Lid-Staat en één partner land. 
53 
Overeenkomstig de globale verschuiving in de richting van nationale beleidslijnen voor Tempus, 
zijn door enkele partner landen ook specifieke prioriteiten voor subsidie voor individuele 
mobiliteitsbeurzen ontwikkeld. Vermeldenswaard is ook het bijzondere belang dat de subsidie 
voor individuele mobiliteitsbeurzen heeft gekregen voor kleine landen die over zeer beperkte 
Tempus-begrotingen en dientengevolge zeer weinig Gezamenlijke Europese Projecten beschikken. 
Het strategisch gebruik van Individuele Mobiliteitsbeurzen houdt in dat belangrijke vakgebieden 
en universiteiten/faculteiten toch enige vorm van steun van Tempus kunnen ontvangen. 
Tegelijkertijd is één punt dat in de toekomst nauwkeuriger zou kunnen worden bestudeerd 
wellicht een meer gericht gebruik van individuele mobiliteitsbeurzen in het algemeen ten einde de 
personeelsleden, departementen/faculteiten te bereiken die nog niet aan internationale 
betrekkingen deelnemen. 
IV. 2.6. Wijzigingen in de activiteiten die voor steun in het kader van de 
Aanvullende Activiteiten in aanmerking komen 
De Aanvullende Activiteiten, die oorspronkelijk waren gebaseerd op het ERASMUS-model en 
waren bedoeld om hulp te verlenen bij de uitbreiding van universitaire verenigingen tot Midden-
en Oost-Europa, voor publikaties en voor studies en onderzoeken, zijn nu volledig opnieuw 
opgezet met het oog op ondersteuning van de globale doelstellingen van Tempus zoals hierboven 
geschetst, en op het bieden van hulp als aanvulling op het hoofdinstrument van de 
projectfinanciering en die van belang is voor de maximalisering van de impact van Tempus op de 
middellange termijn. Er zijn nu drie mogelijkheden voor financiering: 
• steun aan universiteiten en faculteiten om het vermogen tot strategische planning en 
institutionele ontwikkeling op het niveau van de universiteit of faculteit te ontwikkelen en te 
versterken, bijvoorbeeld op gebieden als personeelsontwikkeling, kwaliteitswaarborg, 
projectformulering, administratie, personeelsbeheer, de oprichting van internationale 
bureaus enz.; 
• steun voor de verspreiding van de Tempus-resultaten, met name op nationaal niveau binnen 
bepaalde vakgebieden of sectoren; 
• steun voor de nationale autoriteiten van de partner landen ten einde bij te dragen tot de 
uitwerking van een nationale hoger-onderwijsstrategie op een terrein waar een behoefte is 
geconstateerd, bijvoorbeeld met betrekking tot de integratie van onderzoeksinstituten in de 
universiteiten of de ontwikkeling van een nationaal erkenningscentrum voor hoger onderwijs enz. 
54 
IV. 3. PROJECTUITVOERINGS ELEMENTEN 
Tenslotte heeft er naast de veranderingen in de programmadoelstellingen en in de financierings-
mogelijkheden een aantal, hopelijk daarmee corresponderende, ontwikkelingen inzake de 
projectuitvoering plaatsgevonden. Vermeldenswaard zijn met name de volgende aspecten: 
IV. 3.1. Meer verantwoordelijkheid van de partner landen voor coördinatie 
en als contractpartner 
Gedurende de afgelopen jaren is de overdracht van projectbeheerstaken, allereerst - voor alle 
partner landen - met betrekking tot de projectcoördinatie (d.w.z. academische leiding) en ten 
tweede - voor de landen wier banksystemen en wetgeving de noodzakelijke diensten kunnen 
verlenen - betreffende de contractuele verantwoordelijkheid (d.w.z. financiële leiding), mogelijk 
geworden wanneer de projectpartners dit wensen. Dit is een punt dat door de bij ieder potentieel 
project betrokken partners moet worden opgelost, maar vormt voor een aantal partner landen een 
belangrijk aspect waarmee bij de projectselectie rekening moet worden gehouden. Gehoopt wordt 
dat op deze manier in de eerste plaats zo veel mogelijk kan worden gewaarborgd dat projecten in 
de behoeften van de partner landen voorzien en dat ten tweede de overdracht van 
projectbeheersvaardigheden van ervaren universiteiten in de Europese Unie naar collega's in de 
partner landen wordt bevorderd. Tenslotte is het duidelijk dat de kosten, wanneer de 
projectadministratie in de partner landen wordt uitgevoerd, aanmerkelijk lager uitvallen dan 
wanneer deze taken in de EU worden verricht. 
IV. 3.2. Invoering van meerjarenfinanciering 
Vanaf het begin van Tempus II, d.w.z. met ingang van het academisch jaar 1994/95, zullen 
begunstigde contractors een contract van drie jaar voor hun Gezamenlijke Europese Projecten 
ontvangen, en niet meer worden onderworpen aan een jaarlijkse verlengingsprocedure en de 
daarmee gepaard gaande bijna vertragingen. Ofschoon de projecten vanzelfsprekend gedurende 
hun 'leven' nauwlettend in het oog zullen worden gehouden en aan het begin van ieder jaar om 
een herziene budgettaire planning zal worden verzocht, wordt gehoopt op deze wijze de 
flexibiliteit binnen een duidelijk algemeen projectkader te verhogen. 
Zo heeft in de loop van de afgelopen vier jaar binnen Tempus een aantal fundamentele 
wijzigingen met betrekking tot programmadoelstellingen, financieringsmechanismen en 
praktische uitvoering plaatsgevonden. Gehoopt wordt dat het programma zich in de toekomst zal 
blijven ontwikkelen als antwoord op de behoeften van de begunstigde landen en aldus een nuttige 
bijdrage aan de ontwikkeling van het hoger onderwijs binnen iedere nationale context zal leveren. 
BIJLAGE 1 
en TEMPUS PUBLEKATIES 
Tijdens de periode 1 augustus 1993 - 31 juli 1994 uitgegeven Tempus-publikaties. 
1. Tempus-Gids voor Aanvragers 1994/95, in 9 talen met alle details over het programma, de doelstellingen 
selectiecriteria, samen met aanvraagformulieren voor de verschillende activiten. 
DA Catalogusnr 11 16 CY-79-93-695-DA-C ISBN: 92-826-6132-6 
DE Catalogusnr 11 16 CY-79-93-695-DE-C ISBN: 92-826-6133-4 
EN Catalogusnr 11 16 CY-79-93-695-EN-C ISBN: 92-826-6135-0 
ES Catalogusnr 11 16 CY-79-93-695-ES-C ISBN: 92-826-6131-8 
FR Catalogusnr 11 16 CY-79-93-695-FR-C ISBN: 92-826-6136-9 
GR Catalogusnr 11 16 CY-79-93-695-GR-C ISBN: 92-826-6134-2 
IT Catalogusnr 1116 CY-79-93-695-IT-C ISBN: 92-826-6137-7 
NL Catalogusnr 11 16 CY-79-93-695-NL-C ISBN: 92-826-6138-5 
PT Catalogusnr 11 16 CY-79-93-695-PT-C ISBN: 92-826-6139-3 
2. Richtlijnen voor Jongerenactiviteiten in het kader van Tempus (Phare) voor het academisch jaar 1994/95, in 
9 talen, met details over dit onderdeel van het Tempus-programma, samen met de aanvraagformulieren. 
DA Catalogusnr 11 16 CY-79-93-704-DA-C ISBN: 92-826-6150-4 
DE Catalogusnr 11 16 CY-79-93-704-DE-C ISBN: 92-826-6151-2 
EN Catalogusnr 11 16 CY-79-93-704-EN-C ISBN: 92-826-6153-9 
ES Catalogusnr 11 16 CY-79-93-704-ES-C ISBN: 92-826-6149-0 
FR Catalogusnr 11 16 CY-79-93-704-FR-C ISBN: 92-826-6154-7 
GR Catalogusnr 11 16 CY-79-93-704-GR-C ISBN: 92-826-6152-0 
IT Catalogusnr 11 16 CY-79-93-704-IT-C ISBN: 92-826-6155-5 
NL Catalogusnr 11 16 CY-79-93-704-NL-C ISBN: 92-826-6156-3 
PT Catalogusnr 1116 CY-79-93-704-PT-C ISBN: 92-826-6157-1 
3. Proeforojecten met Polen in het kader van Tempus (Phare), in de periode van 1 juni 1994 tot 
31 december 1995, in vier talen (DE, EN, FR, TT), met details over deze speciale actie van het Tempus-
programma, samen met een aanvraagformulier. 
Catalogusnr geen ISBN: geen 
4. Tempus (Phare)-Compendium voor 1993/94, in het Engds (inleiding in het Duits, Engels en Frans), met 
details over alle lopende GEP's en Aanvullende Activiteitenprojecten, met indexen. 
EN Catalogusnr 11 16 CY-80-93-678-EN-C ISBN: 92-826-6670-0 
-i-Ö^ 
S. Jaarverslag Tempus (Phare) 1992/93 in 9 talen. 
DA Catalogusnr 11 16 CY-82-93-133-DA-C ISBN: 92-826-7156-9 
DE Catalogusnr 11 16 CY-82-93-133-DE-C ISBN: 92-826-7157-7 
EN Catalogusnr 11 16 CY-82-93-133-EN-C ISBN: 92-826-7159-3 
ES Qstalogusnrll 16CY-82-93-133-ES-C ISBN: 92-826-7155-0 
FR Catalogusnr 11 16 CY-82-93-133-FR-C ISBN: 92-826-7160-7 
GR Catalogusnr 11 16 CY-82-93-133-GR-C ISBN: 92-826-7158-5 
IT Catalogusnr 11 16 CY-82-93-13MT-C ISBN: 92-826-7161-5 
NL Catalogusnr 1116 CY-82-93-133-NL-C ISBN: 92-826-7162-3 
FT Cataloguanr 11 16 CY-82-93-133-PT-C ISBN: 92-826-7163-1 
6. Jaarverslag 1992/93 van het Programma voor Prqjectixzo^ 
DA Cataloguanr 11 16 CY-81-93-131-DA-C ISBN: 92-826-6821-5 
DE Catalogusnr 11 16 CY-81-93-131-DE-C ISBN: 92-826-6822-3 
EN Catalogusnr 11 16 CY-81-93-131-EN-C ISBN: 92-826-6824-X 
ES Catalogusnr 11 16 CY-81-93-131-ES-C ISBN: 92-826-6820-7 
FR Catalogusnr 11 16 CY-81-93-131-FR-C ISBN: 92-826-6825-8 
OR Catalogusnr 11 16 CY-81-93-131-GR-C ISBN: 92-826-6823-1 
IT Catalogusnr 1116 CY-81-93-131-IT-C ISBN: 92-826-6826-6 
NL Catalogusnr 11 16 CY-81-93-131-NL-C ISBN: 92-826-6827-4 
PT Catalogutwll 16CY-81-93-131-PT-C ISBN: 92-826-6828-2 
7. Gids voor Aanvragers voor Tempus (Tacis), voor de pre-GEP-fiue in het academisch jaar 1994/95, in 
9 talen. 
DA Catalogumr 11 16 CY-81-93-139-D A-C ISBN: 92-826-6812-6 
DE Catalogusnr 11 16 CY-81-93-139-DE-C ISBN: 92-826-6813-4 
EN Catalogusnr 1116 CY-81-93-139-EN-C ISBN: 92-826-6815-0 
ES Cataloguanr 11 16 CY-81-93-139-ES-C ISBN: 92-826-6811-8 
FR Catalogusnr 11 16 CY-81-93-139-FR-C ISBN: 92-826-6816-9 
OR Cataloguanr 11 16 CY-81-93-139-GR-C ISBN: 92-826-6814-2 
IT Catalogusnr 1116 CY-81-93-139-1T-C ISBN: 92-826-6817-7 
NL Catalogusnr 11 16 CY-81-93-139-NL-C ISBN: 92-826-6818-5 
PT Catalogusnr 1116 CY-81-93-139-PT-C ISBN: 92-826-6819-3 
8. Tempus (TacUH^rf^x^mvoor 1993/94, in het Engels (inleiding in het Duin, Engels en Frans), met 
Catalogusnr geen ISBN: 
9. TemjHit-bctxnijnin9t^ 
Cataloguanr geen ISBN: geen 
-U-fc-
BIJLAGE 2 
STATISTISCHE TABELLEN 
GEP-SPREIDING PER VAKGEBIED | (nie,^^l^d7p"!>jLen, 
I Vakgebied Aantal % 
100: Humanewetenschappen 13 2,8 
200: Sociale Wetenschappen 46 9.9 
300: Management en Bedrijfsadministratie 78 163 
400: Natuurwetenschappen en Wiskunde | 24 5,1 
500: Toegepaste Wetenschappen, Technologie/ 240 51,7 
Technische Wetenschappen 
600: Kunst en Vormgeving 4 1,0 
700: Talen 19 4.1 
800: Andere 29 6,3 
900: GEP+ Vakgebieden II 2,3 
Totaal 464 100 
-i 
GLOBALE STATISTIEKEN VAN GEP SELECTIERONDE 1994/95 
B 
D 
DK 
E 
F 
GR 
I 
IRL 
L 
NL 
P 
UK 
WE 
ALB 
BG 
CZ 
EE 
H 
LT 
LV 
PL 
RO 
SLO 
SK 
A 
AUS 
CDN 
CH 
IS 
J 
N 
NZ 
S 
SF 
T 
USA 
TOTAAL Goedgekeurde aanvragen (nieuwe en hernieuwde projecten) 
Coördinerend land 
22 
25 
12 
5 
43 
12 
18 
3 
0 
18 
3 
57 
0 
21 
21 
5 
43 
2 
5 
78 
29 
17 
18 
2 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
4 
1 
0 
0 
464 4.6 
5,3 
2,5 
1.0 
9,2 
2,5 
3,8 
0,5 
0,0 
3,8 
0,5 
12,2 
0,0 
4,4 
4,4 
1.0 
9,2 
0,4 
1.1 
16,8 
6,3 
3,7 
3,9 
0,8 
0,0 
0,0 
0,0 
0,0 
0,0 
0,0 
0,0 
1,7 
0,4 
0,0 
0,0 
100,0 Deelname frequentie per land 
131 
223 
68 
121 
196 
83 
145 
76 
1 
132 
66 
270 
17 
59 
41 
19 
66 
20 
19 
175 
51 
24 
33 
25 
0 
3 
4 
0 
0 
10 
0 
39 
23 
1 
14 
2.123 % 
28,2 
48,1 
14,7 
26,1 
42,2 
17,9 
31,3 
16,4 
0,2 
28,4 
14,2 
58,2 
3,7 
12,7 
8,8 
4,1 
14,2 
4,3 
4,1 
37,7 
11,0 
5,2 
7,1 
8,6 
0,0 
0,6 
0,9 
0,0 
0,0 
2,2 
0,0 
16,7 
9,9 
0,2 
3,0 
100,0 
TEMPUS-PROGRAMMA: GLOBALE CIJFERS 
1. BEGROTING: Tempus I |T< _ 
—• •!—•!.—TffT^fc—^f—^p-l— .1 •———— „N| •• • • •,,. „ • S-.,—-... ,„ •••ij.—• • — ————• I 
1991 Tl992 I 1993 | 1994 8TOTAAI[ 
Totaale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 
* Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: (totaal) 
van MOE1 naar EU 
van EU naar MOE 
van MOE naar MOE 
Studenten: (totaal) 
van MOE naar EU 
van EU naar MOE 
van MOE naar MOE 153 
118 
35 
153 
1308 
724 
584 
1.218 
1.033 
185 452 
357 
95 
134 
318 
5.198 
3.148 
2.050 
3.099 
2.747 
352 643 
506 
137 
403 
240 
9.870 
6.014 
3.794 
62 
6,407 
5.612 
786 
9 504 
414 
90 
465 
39 
9.518 
5.876 
3.436 
206 
6,166 
5.253 
873 
40 464 
428 
36 
225 
239 989 
93chft 
25.894 
15.762 
9.864 
268 
16.890 
14.645 
2.196 
49 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar MOE 
van MOE naar EU 
Studenten: van EU naar MOE 
van MOE naar EU 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
-I 
I Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 65 66 
MOE - Midden-en Oost- Europa 
Het systeem van meerjarigheid brengt met zich mee dat op dit moment geen juiste cijfersgegevens inzake mobiliteit beschikbaar zijn. 
-111 
GLOBALE CUFERS PER STEUNGERECHTIGD LAND 
Cijferoverzicht Albanië 
1. BEGROTING: 
Totaale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 1990 Tempus I 
1991 
* Om meerjarige activiteiten te financieren C—————-ft——»-——n ——^Jl 
1993 | 1994 HTOTAAIJ 
1,25 
1,20 
0,05 «4,94 
2.50 
0,04 
2,40 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van ALB (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar ALB (totaal) 
van EU 
van MOE 
Studenten: van ALB (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar ALB (totaal) 
van EU 
van MOE 9 
8 
1 
1 
8 
47 
47 
48 
48 
50 
50 14 
13 
1 
9 
5 
124 
124 
73 
73 
65 
65 
6 
6 
T 1 ' ===== 
17 
17 
_ 
12 
5 13 
171 
171 
121 
121 
115 
115 
6 
6 
i Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits-
1 beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar ALB 
van ALB naar EU 
Studenten: van EU naar ALB 
van ALB naar EU 63 
9 
54 163 
37 
126 ' 1 191 
9 
182 417 
55 
362 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van ALB) - 4 2 1 6 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten niet deelname van ALB) - 2 - I 2 
-IV 
Cijferoverzicht Bulgarije 
1990 Tempus I 
1991 1992 | Tempusl 
1993 | 19^~j|TOTAAL 
1. BEGROTING: 
Totaale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 
* Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits 
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar BG 
van BG naar EU 
Studenten: van EU naar BG 
van BG naar EU 6,0 
5,0 
1.0 8,92 
8,00 
0,92 «15,71 
15,00 
0,71 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van BG) 12 12,0 
12,0 42,63 
40,0 
2,63 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van BG (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar BG (totaal) 
van EU 
van MOE 
Studenten: van BG (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar BG (totaal) 
van EU 
van MOE 53 
31 
22 
7 
46 
259 
259 
150 
150 
70 
70 86 
59 
27 
52 
34 
607 
607 
341 
341 
295 
295 
29 
29 66 
49 
66 
620 
620 
344 
344 
321 
321 
57 
57 59 
54 
5 
27 
32 80 
1.486 
1.486 
835 
835 
686 
686 
86 
86 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van BG) 19 12 4 7 42 
35 
Cijferoverzicht Tsjechische Republiek2 
1990 Tempus I 
•sassBsssalsssBSsaa 1991 1992 1995 Tempus] 
1994 ITOTAAI 
1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 
* Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van CZ) 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van CZ) 15 5,5 
5.5 16,44 
13.50 
2,94 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenliike Europese Proiecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van CZ (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
| naar CZ (totaal) 
J van EU 
1 van MOE 
1 Studenten: van CZ (totaal) 
H naar EU 
8 naar MOE 
1 naar CZ (totaal) 
1 van EU 
1 van MOE 81 
26 
55 
81 
691 
671 
20 
428 
417 
11 
612 
608 
4 
130 
126 
4 41 
23 
18 
26 
15 
691 
671 
20 
428 
417 
11 
612 
608 
4 
130 
126 
4 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar CZ 
van CZ naar EU 
Studenten: van EU naar CZ 
van CZ naar EU 240 
89 
151 83 
29 
54 323 
118 
205 
11 
24 
2 voor 1990-1992 zie cijferoverzicht Tsjechoslowakije 
VI 
Cijferoverzicht Slowakije3 
Tempus I 
1990 Tempus uil 
1 1991 1 1992 I 1993 1 1994 | TOTAAL] 
1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen •6,18 
5,00 
1,18 
* Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Individuele 
Mobiliteitsbeurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar SK 
van SK naar EU 
Studenten: van EU naar SK 
van SK naar EU 156 
41 
95 5,0 
5,0 
73 
9 
64 11,18 
10,00 
1,18 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van SK (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar SK (totaal) 
van EU 
van MOE 
Studenten: van SK (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar SK (totaal) 
van EU 
van MOE 46 
12 
34 
44 
2 
365 
351 
14 
226 
210 
!6 
292 
289 
3 
41 
36 
5 33 
19 
14 
18 
15 2 
365 
351 
14 
226 
210 
16 
292 
289 
3 
41 
36 
5 
209 
50 
159 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van SK) 2 4 6 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van SK) 
3 voor 1990-1992 zie cijferoverzicht Tsjechoslowakije 
VU -
Cijferoverzicht Ex-Tsjechoslowakije 
1 1990 1991 Tempus nj 
1992 1995 I 1994 ITOTAAI 
»»ic»«««»»3»»as»BPa«sa««^=a un i m i n i mi i m imssfja 1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 3,7 
3,7 12,8 
9,0 
3,8 18,46 
15,00 
3,46 54,96 
27,70 
7,26 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 59 
39 
39 124 
57 
67 
50 
74 165 
70 
93 
125 
38 145 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van CS (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar CS (totaal) 
van EU 
van MOE 
Studenten: van CS (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar CS (totaal) 
van EU 
van MOE 141 
141 
119 
119 
154 
154 
28 
28 656 
636 
405 
405 
500 
500 
70 
70 1.192 
1.181 
11 
660 
649 
11 
979 
1 
167 
165 
2 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar CS 
van CS naar EU 
Studenten: van EU naar CS 
van CS naar EU 287 
58 
175 
1 
53 452 
70 
222 
16 
144 269 
78 
191 1.969 
1.958 
11 
1.184 
1.173 
11 
1.654 
1.633 
1 
265 
263 
2 
1.008 
206 
588 
17 
197 
Aantal goedgekeurde aanvuUende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van CS) 24 21 8 53 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van CS) 14 22 12 48 
- Vlll 
Cijferoverzicht Estland 
Tempus I | Tempus flf 
1992 | 1993 1 1994 | TOTAAL] 
1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 
* Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van EE) 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van EE) 1,01 
1,00 
0,01 •3,62 
1,50 
0,02 
2,10 1,5 
1.5 6,13 
4,00 
0,03 
2,10 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van EE (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar EE (totaal) 
van EU 
van MOE 
Studenten: van EE (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar EE (totaal) 
van EU 
van MOE 8 
6 
2 
* 8 
57 
57 
35 
33 
36 
36 
1 
1 17 
11 
6 
11 
6 
67 
62 
5 
65 
56 
9 
63 
63 
8 
8 19 
15 
4 
6 
13 14 
124 
119 
5 
98 
89 
9 
99 
99 
9 
9 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar EE 
van EE naar EU 
Studenten: van EU naar EE 
van EE naar EU 43 
10 
33 113 
20 
93 62 
5 
57 218 
35 
183 
IX 
Cijferoverzicht Hongarije 
1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 
•-6,2 
6,2 16,1 
12,0 
4,1 19,27 
16,00 
3,27 •1835 
16,0 
2,33 16,00 
16,00 
— mL 75,9 
66,2 
9,7 
"1 
* Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van H (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar H (totaal) 
van EU 
van MOE 
Studenten: van H (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar H (totaal) 
van EU 
van MOE 63 
63 
63 
224 
224 
192 
192 
403 
403 
74 
74 161 
89 
72 
62 
99 
678 
678 
455 
455 
844 
844 
160 
160 179 
91 
88 
155 
24 
1.115 
1.103 
12 
802 
790 
12 
1.419 
1.417 
2 
232 
230 
2 125 
75 
50 
107 
18 
988 
971 
17 
517 
496 
21 
1.179 
1.178 
1 
197 
191 
6 66 
52 
14 
25 
41 245 
3.005 
2.976 
29 
1.966 
1.933 
33 
3.845 
3.842 
3 
663 
655 
8 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar H 
van H naar EU 
Studenten: van EU naar H 
van H naar EU 551 
124 
83 
24 
120 284 
63 
77 
5 
139 125 
65 
60 184 
82 
102 65 
22 
41 1.007 
356 
363 
29 
259 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van H) 27 23 16 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van H) 52 17 15 15 15 80 
88 
- x 
Cijferoverzicht Litouwen 
1992 1 Tempus uf 
1995 | 1994 j TOTAAL 
1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 
* Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar LT 
van LT naar EU 
Studenten: van EU naar LT 
van LT naar EU 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van LT) 1,5 
1,5 •5,2 
2,5 
2,7 
115 
45 
68 2,0 
2,0 
4 
42 8,7 
6,0 
2,7 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van LT (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar LT (totaal) 
van EU 
van MOE 
Studenten: van LT (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar LT (totaal) 
van EU 
van MOE 11 
7 
4 
11 
85 
83 
36 
36 
65 
65 
11 
11 16 
11 
5 
11 
5 
142 
133 
9 
96 
90 
6 
89 
89 
19 
19 20 
14 
6 
15 
5 21 
225 
216 
9 
132 
126 
6 
154 
154 
30 
30 
46 i 193 
61 
132 » 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van LT) 3 ' 4 4 11 
15 
xi -
Cijferoverzicht Letland 
Tempus I Tempus n§ "1 
1990 | 1991 1 1992 1 1993 I 1994 ITOTAAD 
1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 1,5 
1,5 •4,7 
2,0 
2,7 2,0 
2,0 ë%2 
5,5 
2,7 
• Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 11 
7 
4 
11 15 
9 
6 
9 
6 19 
13 
6 
13 
6 23 
Mobiliteit binnen Gezamenliike Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van LV 
naar EU 
naar MOE 
naarLV 
van EU 
van MOE 
Studenten: vanLV 
naar EU 
naar MOE 
naarLV 
van EU 
van MOE 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van LV) 95 
95 
45 
45 
52 
52 124 
116 
8 
95 
89 
6 
158 
138 
40 
40 219 
211 
8 
140 
134 
6 
190 
190 
40 
40 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naarLV 
van LV naar EU 
Studenten: van EU naar LV 
van LV naar EU 45 
14 
29 96 
31 
65 75 
4 
71 
: 214 
49 
165 
: 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van LV) 5 7 58 229 
-xu 
Cijferoverzicht Polen 
Tempus I TTempusl 
1993 I 1994 gTOTAAL 
1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 
• Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 12,4 
12,4 18,1 
13,5 
4,6 29,51 
26,00 
3,51 •37,52 
35,00 
2,52 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteit» 
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar PL 
van PL naar EU 
Studenten: van EU naar PL 
van PL naar EU 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van PL) 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van PL) 35,0 
35,0 132,53 
121,90 
10,63 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(Nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van PL (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar PL (totaal) 
van EU 
van MOE 
Studenten: van PL (totaal) 
naar EU 
naar MOE 
naar PL (totaal) 
van EU 
van MOE 85 
85 
85 
326 
326 
256 
256 
467 
467 
58 
58 144 
76 
68 
82 
62 
786 
786 
550 
550 
879 
879 
53 
53 
assaxEsssBOM 245 
150 
95 
145 
100 
1,724 
1,719 
5 
1,178 
1,173 
5 
1,764 
1,763 
1 
251 
250 
1 155 
105 
50 
154 
1 
1,557 
1,536 
21 
958 
931 
27 
1,506 
1,496 
10 
265 
261 
4 175 
154 
21 
84 
91 339 
4393 
4,367 
26 
2,942 
2,910 
32 
4,616 
4,605 
11 
627 
622 
5 
Xlll 
Cijferoverzicht Roemenië 
1990 Tempus I 
1991 1992 1993 
1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 
* Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 10,2 
10,0 
0,2 15^2 
13,00 
0,32 '18,23 
18,00 
0,23 12,0 
12,0 53,75 
53,00 
0,75 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenliike Europese Proiecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van RO 
naarEU 
naar MOE 
naar RO 
van EU 
van MOE 
Studenten: van RO 
naarEU 
naar MOE 
naar RO 
van EU 
van MOE 69 
62 
7 
6 
63 
498 
498 
287 
287 
316 
316 
57 
57 104 
85 
19 
73 
31 
901 
901 
575 
575 
817 
817 
84 
84 87 
78 
9 
87 
1.045 
1.041 
4 
575 
575 
842 
842 
91 
91 51 
49 
2 
27 
24 | 
118 
2.444 
2.440 
4 
1.437 
1.437 
1.975 
1.975 
252 
232 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar RO 
van RO naar EU 
Studenten: van EU naar RO 
van RO naar EU 182 
16 
95 
1 
70 273 
31 
242 237 
64 
173 192 
30 
162 884 
131 
672 
1 
70 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van RO) 18 11 3 9 41 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van RO) 10 18 16 9 55 
-X1V-
Cijferoverzicht Slovenië 
TempusI I Tempus nil 
1991 | 1992 1993 | 1994 8 TOTAAL 
• —i—— • 1.1 • • i 1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 2,81 
2,30 
0,51 •3,76 
2,50 
0,26 
1,00 2,50 
2,50 9,07 
7,30 
0,77 
1,00 
* Om meerjarige activiteiten te financieren 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenliike Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van SLO 
naarEU 
naar MOE 
naar SLO 
van EU 
van MOE 
Studenten: van SLO 
naarEU 
naar MOE 
naar SLO 
van EU 
van MOE 44 
24 
20 
24 
20 
225 
221 
4 
106 
104 
2 
138 
138 
16 
16 58 
25 
13 
38 
256 
251 
5 
162 
155 
7 
166 
164 
2 
39 
38 
1 24 
18 
6 
19 
5 25 
481 
472 
9 
268 
259 
9 
304 
302 
2 
55 
54 
1 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar SLO 
van SLO naar EU 
Studenten: van EU naar SLO 
van SLO naar EU 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van SLO) 95 
6 
89 122 
24 
98 81 
9I 72 • 298 
39 
259 
10 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van SLO) 4 5 3 12 
XV-
Cijferoverzicht Ex-Joegoslavië 
1. BEGROTING: 1990 Tempus I 
1991 1992 1993 E Tempus uj 
1994 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 7,5 
6,0 
1,3 73 
6,0 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van YU 
naarEU 
naar MOE 
naarYU 
van EU 
van MOE 
Studenten: vanYU 
naar EU 
naar MOE 
naarYU 
van EU 
van MOE 71 
42 
29 
13 
58 
291 
291 
203 
203 
158 
138 
12 
12 58 
291 
291 
203 
203 
158 
138 
12 
12 
Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar YU 
vanYU naar EU 
Studenten: van EU naar YU 
van YU naar EU 155 
18 
96 
3 
38 155 
18 
96 
3 
38 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van YU) 19 I 19 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van YU) 
- xvi -
Cijferoverzicht Ex-DDR 
1. BEGROTING: 
Totale Tempus- begroting (in MECU) 
Nationaal indicatief programma 
Regionaal fonds 
Andere Phare middelen 04» 
0,9 Tempus I 
1990 1991 1992 1993 Tempus 1 
1994 BTOTAAUl 
0,9 
0,9 
2. PROJECTEN: 
Aantal goedgekeurde Gezamelijke Europese 
Projecten 
nationale projecten 
regionale projecten 
waarvan: hernieuwd 
nieuw 
Mobiliteit binnen Gezamenlijke Europese Projecten 
(nieuw + hernieuwd): 
Personeel: van DDR 
naar EU 
naar MOE 
naar DDR 
van EU 
van MOE 
Studenten: van DDR 
naarEU 
naar MOE 
naar DDR 
van EU 
van MOE 12 
12 
12 
35 
33 
17 
17 
9 
9 
25 
25 12 
35 
33 
17 
17 
9 
9 
25 
25 
Aantal goedgekeurde aanvullende activiteiten 
(aantal projecten met deelname van DDR) 
Aantal goedgekeurde Jongerenactiviteiten 
(aantal projecten met deelname van DDR) Aantal goedgekeurde Individuele Mobiliteits­
beurzen 
(elk persoon kan meer dan één land bezoeken) 
Personeel: van EU naar DDR 
van DDR naar EU 
Studenten: van EU naar DDR 
van DDR naar EU 50 
9 
32 
9 50 
9 
32 
9 
xvu 
Europese Commissie 
Tempus (Phare) & (Tacis) - Jaarverslag -1.8.1995-31.7.1994 
Luxemburg: Bureau voor officiële pubHkaties der Europese Gemeenschappen 
1995 - 84 blz.~ 21,0x29,7 cm 
ISBN 92-827-0212-X 
D(OUi 
'S-
ISSN 0254-1513 
COM(95) 344 def. 
DOGUMENTEN 
V 
NL 16 11 
Catalogusnummer : CB-CO-95-374-NL-C 
ISBN 92-77-91760-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
X\M^