1.4.4

Daarom hebben wij een aanzienlijk deel van zijn „position paper I” in dit advies opgenomen. Dit document had hij opgesteld als basis voor de werkzaamheden betreffende dit advies en vormt een van de laatste van zijn hand. „1. De diversiteit van de Europese wetgeving betreffende verzekeringsovereenkomsten vormt een ernstige belemmering voor de totstandkoming van een interne verzekeringsmarkt. Dat is vanaf het begin het oordeel van de projectgroep geweest. Ook het EESC heeft hierop de aandacht gevestigd in zijn initiatiefadvies over „De consument en de verzekeringsmarkt” van 29 januari 1998 (PB C 95 van 30 maart 1998, blz. 72; cfr. bijv. par. 1.6 en 2.1.9, tweede al.). Ondertussen lijkt de Commissie zelf ook tot dit inzicht te zijn gekomen (zie Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2003: Een coherenter Europees verbintenissenrecht — Een actieplan, COM(2003) 68 def., PB C 63 van 15 maart 2003, blz. 1, hierna genoemd „het actieplan”; cf. bijv. de par. 27, 47/48, 74). 2. Harmonisatie van de wetgeving in het algemeen en uiteraard ook van de verzekeringswetgeving kan alleen geschieden op grond van gedegen rechtsvergelijkend onderzoek. Doel van onze werkzaamheden is tot een „restatement” te komen. Wat is dat? Het woord komt van „restate”, dat betekent „nogmaals of overtuigend tot uitdrukking brengen”. In de juristerij betekent „restatement” een specifiek onder juristen algemeen bekende Amerikaanse technische term, een hecht geheel van regels die afkomstig zijn van verschillende, maar in wezen soortgelijke bronnen die worden gesystematiseerd en geüniformiseerd als „beste oplossing”. Dit geschiedt op particuliere, niet-wetgevende, basis door het American Law Institute. De raakpunten tussen de bronnen wortelen in de op de Common Law gebaseerde (verschillende) privaatrechtelijke voorschriften van de deelstaten. De raakpunten tussen de verzekeringswetgevingen in de Europese lidstaten wortelen in hun onderwerp: verzekering. De specifieke kenmerken daarvan vergen soortgelijke regels. Een „beste oplossing” voor het verzekeringsovereenkomstenrecht kan wellicht als volgt worden gevonden. Ten eerste moet rekening worden gehouden met de essentiële functie van het verzekeringsovereenkomstenrecht, nl. het scheppen van een rechtskader voor effectief risicobeheer door de verzekeraar en derhalve het waarborgen van een goede werking van de verzekeringssector zelf. Ten tweede is het van essentieel belang dat de belangen van partijen zorgvuldig worden afgewogen. In verband hiermee moet de trend om de polishouder een relatief hoog niveau van bescherming te bieden, worden erkend. 3. De „restatement” die onze groep voor ogen heeft, concentreert zich op dwingende bepalingen (of half-dwingende bepalingen, ten behoeve van de polishouder). Waarom? Het „levend recht” van verzekeringsovereenkomsten wordt in eerste instantie niet in wetten maar in standaardbedingen voor overeenkomsten gevonden. Inachtneming hiervan betekent niet alleen erkenning van de realiteit maar ook respect voor het principe van vrijheid van overeenkomst. Anderzijds behoudt de wetgever de essentiële taak om deze vrijheid uit beleidsoverwegingen te beknotten en om de polishouder (of derden ten gunste waarvan de verzekering werd afgesloten) te beschermen. Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar contractuele bedingen die tot een verlies van bescherming kunnen leiden. Om dit doel te bereiken moeten in alle Europese rechtsstelsels bij wet (semi)dwingende bepalingen voor verzekeringsovereenkomsten worden vastgesteld. De problemen die hierdoor ontstaan voor de interne markt worden in het actieplan als volgt omschreven: „….In de loop van de tijd hebben de lidstaten regels ontwikkeld die betrekking hebben op de voorwaarden die al dan niet worden opgenomen in een verzekeringscontract of een andere overeenkomst betreffende financiële diensten. Voor zover deze regels onderling verschillen, kunnen zij invloed hebben op de producten die over de grenzen heen worden aangeboden.” Inderdaad: om een echte interne verzekeringsmarkt te bevorderen moeten alle beperkingen van de vrijheid om een verzekeringsovereenkomst te sluiten worden geharmoniseerd of gestroomlijnd, met als gevolg dat alle (standaard)overeenkomsten die volgens dergelijke uniforme voorschriften zijn opgesteld, in alle landen van Europa kunnen worden aangeboden en er dus één markt ontstaat. Het is precies dit doel dat de projectgroep voor ogen staat. 4. Het rechtsvergelijkend onderzoek (dat onder 2 wordt genoemd) wordt binnen onze projectgroep gewaarborgd door de brede samenstelling ervan. De groep telt 16 rechtsdeskundigen uit landen binnen en buiten de EU, met verschillende rechtsordes die ten grondslag liggen aan het verzekeringsovereenkomstenrecht. 5. De vraag dringt zich op of de restatement de bestaande nationale regelgeving moet vervangen of dat er een extra (op dit moment: 16e) model moet komen voor grensoverschrijdende overeenkomsten. Het probleem wordt uiteengezet in het actieplan, waarin de mogelijkheid van een zogeheten optioneel instrument wordt geopperd. Op dit onderwerp wordt hier verder niet ingegaan. 6. Vergelijkend onderzoek op het gebied van het verzekeringsovereenkomstenrecht moet steeds worden verricht tegen de achtergrond van het algemeen verbintenissenrecht. De projectgroep houdt daarvoor de zogeheten Lando/Beale-beginselen voortdurend in het oog. Bovendien werkt de groep nauw samen met de „Study Group on a European Civil Code” (Professoren von Bar en Beale). Binnen deze organisatie draagt de groep de verantwoordelijkheid voor verzekeringsovereenkomstenrecht.”