Advies van het Comité van de Regio's over "Gelijke kansen voor mannen en vrouwen"

(97/C 34/09)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gelet op zijn besluit van 2 oktober 1995 om overeenkomstig artikel 198 C, lid 4, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap een advies over gelijke kansen voor mannen en vrouwen op te stellen en commissie 8 "Economische en sociale samenhang - Sociaal beleid, Volksgezondheid" met de voorbereiding van dit advies te belasten;

gelet op het door commissie 8 op 15 juli 1996 goedgekeurde ontwerp-advies (rapporteur: de heer Papastergiou, co-rapporteur van commissie 6 "Onderwijs en Opleiding": mevrouw McKenna) (CDR 161/96 rev. 2);

gezien het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het vierde communautaire actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen (1996-2000) (COM(95) 381 def.) () en het desbetreffende besluit van de Raad van 22 december 1995 ();

gezien het voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende evenwichtige deelneming van vrouwen en mannen aan de besluitvorming (COM(95) 593 def.);

gezien de Mededeling van de Commissie over de integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties (COM(96) 67 def.);

gezien de Mededeling van de Commissie over de interpretatie van de uitspraak in de zaak-Kalanke (COM(96) 88 def.);

gezien de slotverklaring van de vijfde Europese Conferentie van gekozen vrouwelijke afgevaardigden van lokale en regionale overheden, op 6 tot 8 juli 1995 in Dublin, en de bijdragen van de leden van het Comité van gekozen vrouwelijke afgevaardigden van lokale en regionale overheden van de Raad van Europese Gemeenten en Regio's (CCRE), die hebben deelgenomen aan de werkzaamheden van de door het Comité van de Regio's ter voorbereiding van dit advies opgerichte werkgroep;

gezien het actieprogramma van de autonome regio Catalonië betreffende gelijke kansen voor mannen en vrouwen;

gezien

- het feit dat de Raad reeds een besluit heeft genomen en het CvdR zijn opmerkingen dan ook zal toespitsen op de tenuitvoerlegging en het effect ervan op lokaal en regionaal vlak, zodat woorden en daden ook werkelijk met elkaar in overeenstemming zijn; de lokale en regionale instanties fungeren immers als katalysatoren, zij zorgen voor de nodige steun en faciliteiten en scheppen de noodzakelijke voorwaarden zodat vrouwen tot de arbeidsmarkt en het maatschappelijk leven toegang krijgen en eraan kunnen deelnemen;

- het feit dat het lokale en regionale niveau met zijn respectieve overheden voldoet aan de bepalingen van het Europees Handvest inzake de plaatselijke autonomie, daar het zeer dicht bij de burger staat, de voorwaarden voor een doeltreffende democratische machtsuitoefening schept (een voorwaarde voor gelijke kansen), de organisatie van maatschappelijke diensten en voorzieningen ondersteunt (b.v. kinderopvang, bejaardenzorg, sociale dienstverleningsprogramma's), de plaatselijke ontwikkeling en autonomie verzekert, daar het een grote rol speelt bij het vormen van nieuwe opvattingen en een nieuwe mentaliteit omtrent de actuele maatschappelijke waarden ten aanzien van gelijke kansen (schoolprogramma's, vorming van de publieke opinie, goede plaatselijke voorbeelden),

heeft tijdens zijn 14e zitting van 18 en 19 september 1996 (vergadering van 19 september) het volgende advies met algemene stemmen goedgekeurd.

I. GELIJKE KANSEN ALS DEMOCRATISERINGSFACTOR

Algemene opmerkingen

1. Het CvdR beklemtoont dat het overduidelijk is dat de Gemeenschap wezenlijk heeft bijgedragen tot de verbetering van de positie van de vrouw in de samenleving. Naast de invoering van het beginsel van gelijke beloning (art. 119 van het Verdrag), heeft zij het wettelijk vastgelegde beginsel van gelijke behandeling op de werkplek en op het vlak van de sociale zekerheid krachtig verdedigd. Via een groot aantal richtlijnen, resoluties en innoverende initiatieven is de Gemeenschap een vurig pleitbezorger geweest van één van de meest prangende maatschappelijke en politieke vraagstukken van deze tijd, nl. het streven naar gelijke kansen voor vrouwen en mannen.

2. Het CvdR constateert dat de eerste drie communautaire actieprogramma's op middellange termijn voor gelijke kansen voor vrouwen en mannen (1982-1985, 1986-1990, 1991-1995) aanzienlijk hebben bijgedragen tot de verbetering van de positie van vrouwen en tot de maatschappelijke acceptatie en samenwerking op vrijwel alle niveaus. De ervaring die bij deze drie programma's is opgedaan, is uiteraard zeer waardevol en moet worden meegenomen bij de uitwerking van het vierde actieprogramma op middellange termijn (1996-2000).

3. Het CvdR benadrukt dat op tal van gebieden, met name op politiek gebied, nog steeds sprake is van grote ongelijkheid tussen vrouwen en mannen, en dat deze van lid-staat tot lid-staat varieert. Dit bleek zowel uit de evaluatie van de drie voorgaande programma's als uit de conclusies van de vierde Wereldvrouwenconferentie te Beijing (september 1995).

4. Aansluitend bij het vaste en openlijke voornemen van de Gemeenschap om initiatieven ter bevordering van gelijke kansen te steunen, dat in de verklaring na de Top van Essen (december 1994) tot speerpunt van het beleid werd uitgeroepen en tijdens de Europese Raad van Cannes (juni 1995) en van Madrid (december 1995) nog werd bevestigd, benadrukt het CvdR dat dit streven naar gelijke kansen voor vrouwen en mannen een prioritaire plicht van de EU en haar lid-staten is. Het ligt volgens hem dan ook voor de hand dat alle instellingen van de EU hiertoe moeten bijdragen. Om te verzekeren dat het vierde actieprogramma (1996-2000) slaagt en doeltreffend is, moeten dan ook met verantwoordelijkheidszin en kennis van zaken adequate richtsnoeren worden uitgewerkt.

5. Om het principe van gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de EU overal ingang te doen vinden moet over een aanzienlijk budget kunnen worden beschikt. Met name de voor het vierde actieprogramma uitgetrokken middelen (30 miljoen ecu) zijn uitermate teleurstellend en het CvdR vindt dat het door de Commissie in haar voorstel voor een vierde actieprogramma genoemde bedrag van 60 miljoen het strikte minimum is om een programma ter bevordering van gelijke kansen naar ieders tevredenheid te kunnen uitvoeren.

Het CvdR vreest dat het door de Raad voorgestelde budget voor het vierde actieprogramma inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen ontoereikend is om het op grote schaal uitwisselen van positieve ervaringen op een beleidsterrein dat zo multidimensioneel is als dat van gelijke kansen, mogelijk te maken.

6. Hoewel het CvdR inziet dat de Europese Unie niet in eerste instantie verantwoordelijk is voor gelijke kansen, pleit het toch voor de uitwisseling van positieve ervaring en de ontwikkeling van grensoverschrijdende innovatieve projecten omdat daarvan profijt kan worden getrokken. Bovendien is Europese wetgeving inzake gelijke kansen een belangrijke voorwaarde voor de interne markt.

7. De Europese Unie heeft al veel gedaan om gelijke kansen te bevorderen. Het CvdR juicht dit toe, maar realiseert zich ook dat het huidige Verdrag op dit punt belemmerend werkt. Het nieuwe communautair actieprogramma is nl. op artikel 235 van dit Verdrag gebaseerd en het CvdR heeft de indruk dat sommige lid-staten daar niet erg gelukkig mee zijn. Het CvdR betreurt dat zo'n belangrijk programma, dat betrekking heeft op fundamentele rechten van de burger, op artikel 235 is gebaseerd. Dit artikel vereist immers niet alleen eenparigheid van de Raad, maar bepaalt ook dat alleen het Europees Parlement moet worden geraadpleegd. Van verplichte raadpleging van het CvdR is geen sprake. Het CvdR blijft erbij dat het democratisch deficit van de EU op deze manier alleen maar groter wordt en dringt erop aan dat het principe van gelijkheid tussen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen op een meer solide rechtsgrondslag wordt gebaseerd en zo in het Verdrag wordt verankerd en dat hierbij volgens een doorzichtiger en democratischer procedure te werk wordt gegaan.

Daarom pleit het CvdR ervoor artikel 119 van het Verdrag opnieuw te formuleren, zodat het principe van gelijke kansen op alle terreinen van toepassing is en expliciet wordt verwezen naar positieve actie ter bevordering ervan en wordt voorzien in verplichte raadpleging van het CvdR. Het CvdR steunt ook het door het EP in zijn recente resolutie over de IGC van 13 maart 1996 geformuleerde verzoek (rapporteurs: de dames Dury en Maij-Weggen) om gelijke behandeling en het verbod van discriminatie op grond van ras, geslacht, seksuele geaardheid, leeftijd, godsdienst of handicap in het Verdrag op te nemen.

8. Afgezien van het vierde actieprogramma hebben zich nog andere belangrijke recente ontwikkelingen op dit beleidsterrein voorgedaan, zoals de uitspraak in de zaak-Kalanke. Hierin werd bepaald dat er niets tegen positieve actie ten behoeve van vrouwen is, en dus ook niet tegen soepele quotasystemen, maar dat een zuiver automatische toepassing van "strikte" quota voor vrouwen uit den boze is. Voorts brengt het Witboek over onderwijs en opleiding belangrijke gevolgen met zich voor het gelijke-kansenbeleid en wordt met grote belangstelling uitgekeken naar een mededeling over "de Structuurfondsen en gelijke kansen".

9. Het CvdR hecht veel belang aan gelijke kansen, niet alleen omdat het een fundamenteel recht is in een democratische maatschappij, maar ook ter wille van sociale rechtvaardigheid en omdat de volledige deelname van vrouwen aan het maatschappelijk leven betekent dat hun intelligentie, creativiteit en vaardigheden in het economische, sociale en politieke leven ten nutte kunnen worden gemaakt.

10. Het CvdR wijst erop dat de zes doelstellingen in het besluit van de Raad betreffende het vierde actieprogramma aan de eisen van een evenwichtig programma voldoen. Alle pogingen op communautair, nationaal, regionaal en lokaal vlak om deze doelstellingen te verwezenlijken, moeten dan ook worden gecoördineerd. Deze doelstellingen zijn:

- het mobiliseren van alle deelnemers aan het economische en sociale leven om zich in te zetten voor gelijke kansen;

- het bevorderen van gelijke kansen in een veranderende economie;

- het stimuleren van een beleid dat mannen en vrouwen de kans geeft gezins- en beroepsleven te combineren;

- het bevorderen van een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen aan het besluitvormingsproces;

- het scheppen van betere voorwaarden voor het doen gelden van het recht op gelijke behandeling;

- verankering van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen in alle beleidssectoren en acties (mainstreaming) bij uitstippeling, uitvoering en follow-up door de EU en haar lid-staten. Evaluatie van het programma.

Evaluatie van het programma

Het CvdR is ingenomen met het besluit van de Raad om het beginsel van gelijke behandeling in alle beleidssectoren en maatregelen van de EU mee te nemen. Dit heeft belangrijke gevolgen voor de lokale en regionale overheden die ook een rol spelen in het bevorderen van die gelijkheid op alle gebieden (vervoer, onderwijs, onderzoek, enz.).

Indien wordt getracht de beste voorstellen van de diverse lid-staten tot één geheel te bundelen en de wetgeving in opwaartse zin te harmoniseren, heeft zowel dit vierde actieprogramma als ieder ander soortgelijk EU-initiatief dat aan de vooravond van de 21e eeuw wordt ontplooid, een goede kans van slagen.

11. Het CvdR constateert dat de Raad deze doelstellingen in zijn besluit heeft overgenomen, maar betreurt ten zeerste dat de communautaire maatregelen dusdanig zijn beknot dat de financiering van lokale en regionale initiatieven op de tocht is komen te staan. Dit geldt met name voor "de mobilisatie van alle deelnemers aan het economische en sociale leven" om zich in te zetten voor gelijke kansen.

12. Het CvdR wijst erop dat de lokale en regionale autoriteiten een belangrijke rol spelen bij de bevordering van gelijke kansen. Deze rol komt tot haar recht in het voorstel van de Commissie voor het vierde actieprogramma, maar niet in het besluit van de Raad van 22 december 1995. Lokale en regionale autoriteiten zijn belangrijke werkgevers in de Europese Unie en vervullen een spilfunctie in onderwijs en opleiding. Zij genieten ook een aantal bevoegdheden op het vlak van economische ontwikkeling, sociaal beleid en vervoer, waar gelijke kansen van het grootste belang zijn. De lokale en regionale autoriteiten staan dicht bij de burger en spelen daarom een grote rol bij het ontwikkelen van een gelijke-kansenbeleid; tal van deze gedecentraliseerde autoriteiten hebben dan ook innovatieve beleidsmaatregelen en acties ten behoeve van gelijke kansen ontplooid.

13. Het CvdR wijst erop dat het zaak is, gelet op de snelle ontwikkelingen over de hele wereld als gevolg van de veranderingen die technologie, samenleving en economie in een razend tempo ondergaan, alsook op het Witboek "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid", uit te kijken naar wegen om het werkgelegenheidsaanbod (voor vrouwen en mannen) uit te breiden met nieuwe beroepen ().

14. Het CvdR beklemtoont dat als er niet meer werkgelegenheid komt, de conflicten bij de verdeling ervan zullen aanhouden, de sociale onrust blijft duren en de beoogde gelijke kansen voor vrouwen en mannen buiten bereik zullen blijven. De gevolgen zijn gemakkelijk te voorspellen: sociale spanningen, het verwateren van het streven van de EU naar sociale en economische integratie, en - wat nog erger is - demografisch verval in Europa. Hiermee laat Europa niet zozeer vanuit historisch oogpunt, als wel qua leeftijd van de bevolking de juistheid van zijn reputatie van "oud continent" zien.

II. VOORSTELLEN VOOR CONCRETE MAATREGELEN

1. Mobilisatie van alle deelnemers aan het economisch en sociaal leven om zich in te zetten voor gelijke kansen

1.1. Prioritair en fundamenteel met het oog op gelijke kansen voor vrouwen en mannen is dat de samenwerking tussen al diegenen die bij het economisch en maatschappelijk leven op communautair, nationaal, regionaal en lokaal niveau betrokken zijn, wordt bevorderd.

1.2. Ondersteuning, aanmoediging en samenwerking tussen de belangrijkste partners zijn essentiële criteria om te verzekeren dat de hulpmiddelen in samenwerkingsverband worden gebundeld, zodat dankzij de ervaring die is opgedaan met lokale initiatieven, op talrijke gebieden resultaten kunnen worden geboekt. In ieder geval kan worden gesteld dat de lokale autoriteiten tot dusver (in de drie voorgaande programma's) onvoldoende zijn ingeschakeld en de plaatselijke gemeenschappen daardoor geen profijt van het gelijke-kansenbeleid hebben kunnen trekken. De lokale overheden zouden via hun gedecentraliseerde organen in dit verband een doeltreffende bijdrage kunnen leveren.

1.3. Terecht wordt opgemerkt dat met betrekking tot het gelijke-kansenbeleid voor vrouwen en mannen de samenwerking tussen regio's en de lokale gemeenschappen van de lid-staten voor verbetering vatbaar is. Deze samenwerking is van het grootste belang, aangezien de kracht van Europa juist in de maatschappelijke, historische, taalkundige en culturele diversiteit van zijn regio's en lokale gemeenschappen schuilt. Bovendien levert de samenwerking op die gebieden een wezenlijke bijdrage tot de verdere democratisering van Europa.

1.4. Via een brede sociale dialoog op vele niveaus (vrouwenorganisaties, bureaus voor de bevordering van gelijkheid tussen man en vrouw, enz.) moet gelijkheid worden gerealiseerd en bevorderd door middel van een drieledige partnerschapsrelatie waarin ook gedecentraliseerde besturen vertegenwoordigd zijn.

1.5. In sommige regio's komt de grootste ongelijkheid vooral in de primaire (landbouw)sector voor, maar toch vertonen veel regio's in Europa specifieke kenmerken.

Het CvdR is dan ook verheugd dat de Commissie onlangs het groene licht heeft gegeven voor steun uit de structuurfondsen aan proefprojecten ten behoeve van vrouwen.

1.6. In de huidige veranderende samenleving vormen de uiteenlopende opvattingen en wetgevingen terzake in de verschillende lid-staten het grootste obstakel voor de verwezenlijking van gelijke kansen voor vrouwen en mannen.

1.7. Het CvdR is verheugd dat de Commissie in haar Mededeling over de integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties, die op verzoek van de Groep van commissarissen "Gelijke kansen" werd opgesteld, de nadruk legt op het "mainstreaming"-principe. Dit houdt niet alleen in dat de communautaire programma's voortaan ook toegankelijk moeten zijn voor vrouwen, maar ook dat de wettelijke instrumenten, financiële middelen en analytische en organisatorische capaciteiten van de Gemeenschap moeten worden aangewend om het streven naar een evenwichtige verhouding tussen mannen en vrouwen overal ingang te doen vinden.

1.8. Het CvdR vindt dit een uitermate belangrijke doelstelling, omdat getracht wordt in tal van economische en maatschappelijke sectoren een mentaliteitsverandering tot stand te brengen. Bovendien gaat het hier om het "mainstreaming"-principe, dat een van de doelstellingen is die in het besluit van de Raad van 22 december 1995 zijn geformuleerd.

1.9. Het CvdR is buitengewoon teleurgesteld dat veel van de door de Commissie voorgestelde initiatieven op dit vlak niet zijn overgenomen in het besluit van de Raad.

1.10. Het CvdR juicht het voornemen om op regionaal en lokaal niveau partnerschappen verder te ontwikkelen, ten zeerste toe. Het CvdR is voorts ingenomen met het feit dat in het programma wordt verwezen naar de bijdrage van de regio's aan het economisch en sociaal beleid en aan de democratisering van Europa. Het CvdR heeft evenwel bedenkingen bij het feit dat van de positieve rol van het plaatselijk zelfbestuur geen gewag wordt gemaakt; het vreest dat deze maatregelen door de Raad van ministers voor sociale zaken over het hoofd zijn gezien en verzoekt de Raad deze maatregelen alsnog op te nemen in het programma dat op 22 december 1995 werd goedgekeurd.

1.11. Het CvdR is ingenomen met de inschakeling van bestaande instanties en met de toename van het aantal regionale centra voor de bevordering van gelijke kansen, die op grond van artikel 10 van het EFRO worden opgezet. Deze centra moeten een soort "one-stop-shop" zijn, die zowel advies en informatie geven als cursussen organiseren. Zij vormen belangrijke contact- en informatiepunten om de geïntegreerde projecten ter bevordering van gelijke kansen, waarvan het CvdR ook een fervent voorstander is, op te zetten. Het is eveneens belangrijk dat er een Europees netwerk van dergelijke centra tot stand wordt gebracht, zodat vernieuwende ideeën en goede praktijken overal in de Europese Unie ingang kunnen vinden.

1.12. Het voorstel om op dit gebied 30 à 40 geïntegreerde projecten betreffende gelijke kansen binnen het toepassingsgebied van het vierde actieprogramma te selecteren, moet dan ook worden toegejuicht. Dergelijke projecten zullen door hun diversiteit en draagwijdte bijdragen tot het vaststellen van de meest doeltreffende praktijken en methoden die ervoor moeten zorgen dat de verschillen op de arbeidsmarkt worden weggewerkt, de gelijkheid tussen mannen en vrouwen wordt bevorderd, de plaatselijke instanties zich aan de veranderende sociale en economische omstandigheden aanpassen en dat vrouwen volledig in het sociale, economische en politieke leven worden ingeschakeld en er op voet van gelijkheid aan kunnen deelnemen.

1.13. Het CvdR verheugt zich erover dat geïntegreerde projecten ter bevordering van gelijke kansen via het vierde actieprogramma worden gefinancierd en hecht veel belang aan grensoverschrijdende uitwisselingen en het doorgeven van goede praktijken.

1.14. Het is uitermate belangrijk dat de mentaliteit in de onderwijs-, opleidings-, cultuur- en mediawereld verandert. Het CvdR staat achter het voorstel om in het kader van de programma's Socrates, Leonardo en Media nieuwe initiatieven te ontplooien om de stereotype beeldvorming t.a.v. de geslachten tegen te gaan. Het is het er mee eens dat in eerste instantie via deze programma's moet worden nagegaan waarom vrouwen ondervertegenwoordigd zijn en pleit ervoor dat van de reeds bestaande netwerken gebruik wordt gemaakt.

1.15. In het actieprogramma wordt ook beoogd het onderwerp "gelijke kansen" in de Europese sociale dialoog te betrekken. Verder wordt voorgesteld een Europees netwerk op te zetten en het pad te effenen voor de uitwisseling van mensen die zich inzetten voor gelijke kansen. De sociale partners hebben zich sterk gemaakt voor baanbrekende onderwijs- en opleidingsprojecten op het gebied van gelijke kansen (zie Europese Sociale Dialoog: "Vrouwen en opleiding in Europa - een overzicht van goede praktijken"). Het is dan ook buitengewoon belangrijk dat er op dit vlak een uitwisseling van goede praktijken plaatsvindt.

1.16. De lokale en regionale autoriteiten zijn de aangewezen instanties om goede gebruiken ingang te doen vinden en ervaringen uit te wisselen via multi-dimensionele, lokale en regionale netwerken, waaraan alle economische en sociale partners, onderwijs- en opleidingsinstellingen, vrijwilligersorganisaties, vrouwengroeperingen e.d. deelnemen. Door hun strategisch goede positie zijn zij bovendien in staat om het programma af te stemmen op de specifieke lokale en regionale behoeften op het vlak van economische ontwikkeling en werkgelegenheid en daarbij rekening te houden met de culturele diversiteit.

1.17. Het is een goede zaak dat er een nieuw Advies- en beheerscomité voor gelijke kansen voor mannen en vrouwen wordt opgericht, maar het CvdR pleit er vurig voor dat behalve de Commissie, de lid-staten, de sociale partners en de niet-gouvernementele organisaties, ook de lokale en regionale overheden in dit comité worden vertegenwoordigd. Gelet op de opmerkingen die elders in het programma over het belang van de lokale en regionale overheden worden gemaakt, is hun opname in dit comité van bijzonder groot belang. Aangezien - zoals eerder werd gezegd - het CvdR van mening is dat lokale en regionale instanties wezenlijk bijdragen tot de totstandbrenging van een op gelijkheid gebaseerde samenleving, zouden zij ook in dit comité vertegenwoordigd moeten zijn.

1.18. Een van de belangrijke doelstellingen van het Adviescomité is na te gaan welke de beste praktijken zijn met het oog op de integratie in het arbeidsproces, het combineren van gezins- en beroepsleven, de deelname aan het besluitvormingsproces en de uitoefening van het recht op gelijke behandeling. Onderwijs en opleiding zijn hierbij van wezenlijk belang en moeten onder de bevoegdheid van het Adviescomité komen te vallen.

2. De bevordering van gelijke kansen in een veranderende economie

2.1. Gelet op de veranderende economische omstandigheden, moeten gelijke kansen voor vrouwen en mannen worden bevorderd via opties en beleidslijnen die op alle niveaus van het economisch actieplan moeten worden meegenomen.

2.2. In de voorgaande actieprogramma's hebben de Structuurfondsen hoofdzakelijk via het Europees Sociaal Fonds (ESF) en met name het initiatief NOW (New Opportunities for Women - Nieuwe kansen voor vrouwen) tot gelijke kansen voor vrouwen en mannen bijgedragen; voor het vierde actieprogramma moeten de Structuurfondsen een aanzienlijke bijdrage garanderen.

2.3. Onder deze veranderende economische omstandigheden, waarin het spookbeeld van de werkloosheid steeds dreigender wordt, hebben vrouwen eronder te lijden dat vele, zelfs wettelijk vastgelegde beginselen inzake gelijkheid van kansen of beloning (werkgelegenheid, loon, vergoedingen, enz.) als vanzelfsprekend terzijde worden geschoven. Met het oog op de toepassing van deze beginselen moet dan ook dringend een wettelijk kader worden vastgesteld. Inachtneming van gelijkheid van kansen moet in de praktijk worden afgedwongen via economische sancties tegen degenen die van de overeengekomen communautaire beginselen afwijken.

2.4. Het is dan ook zaak dat een specifieke instantie toeziet op de taken van het conform het besluit van de Raad (art. 9) op te richten Adviescomité en er geleidelijk voor zorgt dat de uiteenlopende gebruiken en wetgevingen van de betrokken landen onderling worden aangepast.

2.5. Het CvdR herinnert de Commissie eraan dat het belang van onderwijs en opleiding in het kader van maatregelen betreffende de desegregatie van de arbeidsmarkt niet over het hoofd mag worden gezien.

2.6. In het actieprogramma wordt vermeld dat de Commissie "enige kennis" heeft verworven van de moeilijkheden waarmee vrouwelijke ondernemers in het kader van steunmaatregelen voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) te kampen hebben. Het CvdR herinnert de Europese Unie eraan dat lokale en regionale overheden dicht bij deze kleine en middelgrote ondernemingen staan. Het Comité stelt dan ook voor dat de Commissie en de lokale en regionale autoriteiten de handen in elkaar slaan om innoverende opleidingsinitiatieven voor vrouwelijke ondernemers te stimuleren.

2.7. Het opnemen van het beginsel van gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de communautaire beleidslijnen is vanuit sociaal-economisch oogpunt noodzakelijk en moet dan ook ten volle en met alle middelen worden aangemoedigd.

2.8. Het CvdR kijkt vol verwachting uit naar de mededeling over gelijke kansen en de rol van de Structuurfondsen daarbij, die ieder moment kan worden gepubliceerd. De commissaris die belast is met het regionaal beleid heeft al aangekondigd dat "gelijke kansen" een belangrijk onderwerp zal zijn bij de herziening van de programma's in het kader van doelstelling 2. Het CvdR meent dat dit tot een betere invulling van de programma's zou leiden.

2.9. De bevordering van gelijke kansen voor mannen en vrouwen is een van de prioriteiten die aan alle activiteiten in het kader van de Structuurfondsen ten grondslag ligt. Bovendien wordt in de resolutie van de Raad van 22 juni 1994 beklemtoond dat de structuursteun in het algemeen en het ESF in het bijzonder een belangrijke rol spelen bij de bevordering van gelijke kansen en worden de lid-staten en de Commissie ertoe aangespoord hun inspanningen dienaangaande op te voeren.

2.10. De Structuurfondsen nemen ongeveer 30 % van de EU-begroting in beslag en een belangrijk deel van deze uitgaven gaat naar werkgelegenheids- en opleidingsmaatregelen in het kader van het ESF. Via het ESF zijn ook maatregelen genomen ten behoeve van de opleiding van vrouwen voor functies waarin zij ondervertegenwoordigd zijn. Voorts is het NOW-programma ondergebracht in het communautair werkgelegenheidsinitiatief. Het CvdR heeft niets dan lof voor deze maatregelen, maar vindt dat de controle op structuurmaatregelen ter bevordering van de deelname van vrouwen nog te wensen over laat en moet worden verbeterd. De toezegging in het actieprogramma om objectieve en doorzichtige evaluatieprocedures uit te werken is essentieel om op de verwezenlijking van het gelijke-kansenbeleid toezicht te kunnen houden.

2.11. Het CvdR juicht het ten zeerste toe dat de Commissie in haar Mededeling over "de integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties" (COM(96) 67 def.) heeft beklemtoond dat er basisindicatoren moeten worden vastgesteld en methoden moeten worden uitgewerkt om te meten in hoeverre in de programmering van de Structuurfondsen rekening wordt gehouden met het principe van gelijke kansen. Bovendien heeft de Commissie gewezen op de behoefte aan basisstatistieken op regionaal niveau (m.b.t. sociale infrastructuur, het percentage vrouwen onder de langdurig werklozen, het percentage vrouwen in de beroepsbevolking, de vertegenwoordiging van vrouwen per sociaal-economische categorie) om de verschillende ontwikkelingen doeltreffend te kunnen meten.

3. Mannen en vrouwen die gezins- en beroepsleven combineren

3.1. Het is noodzakelijk dat het gezin meehelpt om dit beginsel van gelijke kansen ingang te doen vinden; via deze medewerking zullen de gezinsleden er zich immers van bewust worden dat stereotype rollen binnen de arbeidsmarkt hebben afgedaan.

3.2. Een radicale vernieuwing op dit gebied is de erkenning van de plichten van vrouw én man t.a.v. de zorg voor kinderen en bejaarde en behoeftige gezinsleden. Zonder voorbehoud kan dan ook worden ingestemd met het voorstel om opnieuw een "Europese gedragscode" uit te geven die is gebaseerd op de ervaring die bij de tot op heden uitgevoerde programma's is opgedaan en op de arresten ter zake die tot dusver door het Europees Hof zijn geveld.

3.3. Er moeten steunregelingen worden gecreëerd om mensen te helpen hun beroeps- en gezinsleven succesvol te combineren en uitkomst te bieden voor problemen die de volledige integratie van vrouwen in het economische, sociale en politieke leven in de weg staan. De Europese Unie moet hulp bieden door, b.v. via de Structuurfondsen, op lokaal niveau een infrastructuur voor sociale hulpverlening op te zetten.

3.4. Niet alleen moet bijzondere aandacht worden geschonken aan de vrijwaring van de individuele rechten, maar ook aan de individualisering van rechten. Sociale regelingen, met name inzake kinderopvang, bejaardenzorg, veiligheid, het afzonderlijk belasten van de inkomens van echtgenoten, enz., zijn van cruciaal belang voor het goed combineren van ouder- en werknemersplichten.

Lokale en regionale overheden kunnen er volgens het CvdR wezenlijk toe bijdragen dat deze sociale infrastructuur tot stand komt en dat een nieuwe mentaliteit wordt aangekweekt.

3.5. In dit hoofdstuk van het actieprogramma en in de laatste twee doelstellingen ("het bevorderen van een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen aan het besluitvormingsproces" en "het scheppen van betere voorwaarden voor het doen gelden van het recht op gelijke behandeling") wordt de nadruk gelegd op wetgevingsvoorstellen en onderzoek. Het CvdR is van mening dat ook de onderwijs- en opleidingsdimensie van deze doelstellingen belangrijk is.

3.6. In het programma wordt geconstateerd dat de organisatie van de Europese samenleving niet aan het gewijzigd demografisch patroon van gezinssamenstelling en gezinssoorten is aangepast. Uiteindelijk zal een nieuwe economische en sociale infrastructuur nodig zijn om een antwoord te geven op deze veranderingen. Het CvdR wijst erop dat een mentaliteitsverandering dringend geboden is, zodat ook mannen hun deel van de zorgtaken in gezin en huishouding op zich kunnen nemen.

3.7. Op 29 maart 1996 heeft de Raad een richtlijn inzake ouderschapsverlof goedgekeurd, die op 3 juni 1996 in werking trad. Deze richtlijn is er gekomen op basis van de kaderovereenkomst die de sociale partners hebben gesloten. Op 31 maart 1996 werd een Aanbeveling van de Raad betreffende kinderopvang vastgesteld. In het actieprogramma wordt voorgesteld hogere normen voor kinderopvang te hanteren, wat gevolgen zal hebben voor onderwijs en scholing op dit gebied. Bovendien krijgen mannen en vrouwen zo de kans de zorg voor kinderen niet alleen met werk, maar ook met studie en opleiding te combineren.

3.8. De behoefte aan betere opleidingsmogelijkheden is een essentieel onderdeel van de combinatie werk-gezin. In een arbeidsomgeving waar de techniek niet stilstaat, zijn onderwijs en opleiding vaak onmisbaar na een carrière-onderbreking. De studiemogelijkheden in het kader van dergelijke onderwijs- en opleidingsprojecten moeten flexibel zijn, zodat mannen en vrouwen het volledige programma kunnen volgen.

4. Het bevorderen van een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen aan het besluitvormingsproces

4.1. Mannen en vrouwen moeten ertoe worden aangespoord om in alle sectoren en m.n. op het gebied van de politieke vertegenwoordiging - zij het op lokaal, regionaal, nationaal of Europees niveau - deel te nemen aan het besluitvormingsproces ten einde het huidige democratisch deficit kleiner te maken. Het Europa van de burgers zal onvoldoende draagvlak hebben en invloed kunnen uitoefenen als de helft van de bevolking - de vrouwen - zich niet via hun wettelijke vertegenwoordiging kan doen gelden.

4.2. De aanwezigheid van vrouwen in communautaire, nationale, regionale en lokale instellingen, en hun deelneming aan de besluitvorming is momenteel nl. teleurstellend. Een actieprogramma voor gelijke kansen heeft geen enkele kans van slagen als het evenwicht tussen de geslachten niet in de praktijk via een evenwichtige besluitvorming wordt bevorderd.

4.3. Aan de hand van de ervaring die in het kader van de drie voorgaande actieprogramma's is opgedaan en van de studies terzake die al dan niet op initiatief van de overheid worden verricht, moet worden aangetoond dat vrouwen een positieve rol kunnen spelen en de samenleving kunnen dienen door zowel in de openbare als de particuliere sector verantwoordelijke posities in te nemen.

4.4. Passende maatregelen moeten ervoor zorgen dat het beeld van de twee geslachten in de media niet het verouderde stereotype rollenpatroon bevestigt, maar daarentegen aanzet tot het uitwerken van programma's voor evenwichtige deelneming van vrouwen en mannen aan de besluitvorming.

4.5. In het actieprogramma van de Commissie wordt gesuggereerd dat de verwezenlijking van dit doel dichterbij moet worden gebracht door het ontwikkelen van strategieën voor het bereiken van evenwicht tussen de seksen en door het stimuleren van onderzoek en de uitwisseling van positieve ervaringen. Het CvdR wijst erop dat deze strategieën ook opleidingsprogramma's moeten omvatten en dat de uitwisseling grensoverschrijdend moet zijn om vernieuwende strategieën te bevorderen.

4.6. Het CvdR is zeer ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een Aanbeveling van de Raad betreffende een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen aan het besluitvormingsproces. Het CvdR is vooral te spreken over het streven naar een veelomvattend en geïntegreerd beleid op nationaal, lokaal en regionaal niveau ter bevordering van een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen aan het besluitvormingsproces. De lokale en regionale overheden zijn in ruime mate verantwoordelijk voor de bevordering van deze doelstelling in hun land, hetgeen een volledige opleiding van al hun leden vereist.

4.7. Het is zaak een globale en geïntegreerde strategie uit te stippelen, waarbij wordt voorzien in de nodige wettelijke maatregelen en voorschriften om een evenwichtige deelneming van vrouwen en mannen aan de uitoefening van macht en invloed en aan de besluitvorming te verzekeren.

4.8. Het CvdR wijst erop dat in Zweden voor ministers - en sinds kort ook voor bisschoppen - cursussen inzake gelijke kansen worden georganiseerd. Tal van lokale en regionale autoriteiten in de Europese Unie ondernemen soortgelijke acties ten behoeve van hun personeel en politici. Het CvdR hoopt dat alle lid-staten dit voorbeeld zullen volgen.

5. Het scheppen van betere voorwaarden voor het doen gelden van het recht op gelijke behandeling

5.1. De toepassing van het Gemeenschapsrecht moet garanderen dat vrouwen hun rechten kunnen uitoefenen. Om het principe van gelijke kansen te kunnen toepassen moeten de voorwaarden voor het laten gelden van gelijke rechten verbeterd worden. Via seminars en een degelijke voorlichting, met name over de toepassing van de communautaire voorschriften ter zake, moet ervoor worden gezorgd dat het recht op gelijke kansen op ruime schaal bekendheid krijgt. In het kader van artikel 10 van het EFRO moet de EU de aanleg van grensoverschrijdende netwerken ondersteunen die de verspreiding van informatie en de uitwisseling van ervaring moeten vergemakkelijken.

5.2. Hoewel op het gebied van voorlichting van burgers over de gelijkheid van kansen aanzienlijke vooruitgang is geboekt, meent het CvdR dat er ten aanzien van de daarmee verbonden rechten nog te weinig informatie wordt verstrekt. Met alle beschikbare middelen moet er dan ook tijdens de tenuitvoerlegging van het vierde actieprogramma op worden geattendeerd dat de positie van de vrouw moet worden versterkt omdat zij als burger een beslissende rol speelt en verantwoordelijkheid draagt in het openbare leven, bij particuliere initiatieven en in de samenleving.

5.3. Het CvdR constateert dat de Commissie deze doelstelling wil realiseren door communautaire wetgeving in te voeren en door de waardigheid van mannen en vrouwen op het werk en in de maatschappij te beschermen. Het CvdR wijst erop dat deze doelstelling een belangrijk educatief aspect bevat, nl. vrouwen bewust maken van hun rechten.

5.4. In het actieprogramma wordt ook voorgesteld acties op te zetten in het kader van het "Europees Jaar voor levenslang leren" (1996), met als doel meer variatie te brengen in de beroepskeuzes voor mannen en vrouwen. Dit is een loffelijk streven, maar het CvdR maakt zich zorgen over het beperkte budget dat daarvoor is uitgetrokken.

5.5. Het CvdR is voorts blij dat de Commissie onlangs te kennen heeft gegeven, 100 miljoen ecu te willen uittrekken voor het NOW-initiatief. Dit geld is afkomstig van de reserve die op 4 oktober 1995 voor communautaire initiatieven opzij werd gezet.

5.6. Vrouwelijk ondernemerschap moet worden ondersteund. Om evenwel een tastbaar resultaat te boeken en de balans in evenwicht te brengen, moeten vrouwen gedegen economische ondersteuning kunnen krijgen via leningen en ondernemingssteun van gevestigde organisaties (Kamers van Koophandel en Industrie, gelijke-kansenbureaus, enz.). Vrouwen moeten steun en raad kunnen krijgen van andere vrouwen die een voortrekkersrol spelen, met name op ondernemingsgebied. De steun kan o.m. bestaan uit opleiding, bijstand bij het opzetten van netwerken, algemene richtsnoeren en informatie over instanties die, steeds onder eerlijke concurrentievoorwaarden, voor financiering en leningen kunnen zorgen.

5.7. Gelijk recht op werk brengt automatisch ook de verplichting mee dat beide geslachten zich waardig gedragen tegenover collega's of personen met wie ze samenwerken. Seksuele intimidatie op het werk is een reëel probleem en kan niet met politiemaatregelen worden opgelost. Er wordt overwogen een communautair preventie-instrument in het leven te roepen. In afwachting van een afdoende maatregel is het echter zaak dat de lid-staten een beleid van voorlichting en samenwerking met maatschappelijke organisaties ontwikkelen en programma's uitwerken die gericht zijn op wederzijdse waardering van het individu onder werkenden van beide geslachten.

5.8. Het CvdR is bijzonder blij dat ook de strijd tegen ongewenste intimiteiten op het werk onder deze doelstelling valt en constateert met genoegen dat zulks ook het geval is in het besluit van de Raad van 22 december 1995. Voorlichting is hierbij een belangrijk instrument om alle werknemers duidelijk te maken wat aanvaardbaar gedrag is en wat niet.

5.9. Het CvdR zou het op prijs stellen indien in het kader van het actieprogramma ook een initiatief zou worden ontplooid om geweld "binnenshuis", d.w.z. binnen het huwelijk of binnen een relatie, te bestrijden. Dit is voor veel vrouwen nl. een bron van grote angst. Uitwisseling van positieve ervaringen in bewustmakingscampagnes zou nuttig zijn. Een bijzonder goed voorbeeld hiervan is de "Zero Tolerance Campaign" in Schotland.

6. Uitvoering, controle en evaluatie

6.1. De eerbiediging en bevordering van gelijke kansen voor mannen en vrouwen zijn van essentieel belang in een democratische maatschappij waarin alle burgers de gelegenheid wordt geboden om aan het economische, sociale en politieke leven deel te nemen.

6.2. In de loop der jaren zijn er veel prijzenswaardige plannen over gelijke kansen geformuleerd. Goede bedoelingen kunnen alleen in een daadkrachtig gelijke-kansenbeleid worden omgezet d.m.v. doeltreffende controle en evaluatie. Het is zaak dat de Commissie hiervoor de nodige voorzieningen treft.

6.3. Met het oog op een succesvolle toepassing van het gelijkheidsbeginsel moeten hiertoe geschikte instanties (beheerders, inspecteurs, waarnemers) nauwlettend toezien op de rechtmatige tenuitvoerlegging en de doeltreffendheid van het op stapel staande vierde actieprogramma. De mogelijkheid moet evenwel worden ingebouwd om een en ander tijdens de uitvoering van soortgelijke programma's bij te sturen.

6.4. Na afloop van deze vijfjarige periode (tot 2000) moet de EU-bevolking de vruchten van haar inspanningen kunnen plukken. Ten slotte is het nodig dat de invoering van het gelijke-kansenbeginsel in de EU globaal wordt geëvalueerd. Bij deze evaluatie moeten de specifieke omstandigheden van de verschillende lid-staten worden meegenomen.

6.5. Het CvdR vindt het evenwel jammer dat het comité dat de Commissie zal helpen criteria op te stellen voor de controle op en de evaluatie van het programma, alleen uit vertegenwoordigers van de lid-staten bestaat. Het is belangrijk dat ook de lokale en regionale overheden, evenals de sociale partners een plaats in dit comité krijgen om ervoor te zorgen dat de uitvoering, controle en evaluatie van het programma goed verlopen.

7. Het belang van onderwijs en opleiding voor gelijke kansen

7.1. Onderwijs en opleiding kunnen vaak moeilijk worden losgekoppeld van de meer algemene doelstellingen van het programma en daarom moeten zij als onlosmakelijk onderdeel van het actieprogramma worden beschouwd.

7.2. Iedere strategie die erop gericht is de overgang van de huidige toestand naar de beoogde gelijkheid van kansen voor vrouwen en mannen mogelijk te maken, moet worden gebaseerd op onderwijs, d.m.v. specifieke lessen en opleidingscursussen waarbij aangepast didactisch materiaal wordt gebruikt. Een onderwijsbeleid dat recht doet aan de plaats van de vrouw in de maatschappij, is essentieel om het traditionele beeld van de rol van de vrouw te veranderen. Onderwijs kan zonder enige twijfel bijdragen tot een vermindering van de ongelijkheid op de arbeidsmarkt, ware het niet dat vrouwen ook binnen het onderwijs- en opleidingssysteem zelf worden gediscrimineerd.

7.3. Wetgeving alléén is niet voldoende om gelijke kansen te realiseren. Onderwijs en opleiding spelen dan ook een belangrijke rol. Hoewel gelijke kansen op het gebied van onderwijs en opleiding geen garantie zijn voor gelijke kansen in de maatschappij, kunnen zij in ieder geval een handje helpen zodat vrouwen de gelegenheid krijgen nieuwe vaardigheden te verwerven en een andere houding van de maatschappij ten opzichte van gelijke kansen wordt bevorderd.

7.4. Reeds op de laagste onderwijsniveaus, maar eigenlijk het hele leven lang, moet het nodige worden gedaan om de stereotype seksistische rollenpatronen te doorbreken. De ingeburgerde vooroordelen van ouderen moeten door middel van cursussen worden bestreden. Bovendien mag in dit verband de cruciale invloed van het arbeidsmilieu (vooral binnen het MKB) niet worden onderschat.

7.5. In het vierde actieprogramma wordt een beeld geschetst van de huidige situatie van vrouwen op de arbeidsmarkt. De werkloosheid onder vrouwen in de Europese Unie is nog steeds groter dan die onder mannen. Acht van de tien deeltijdwerkers, zeven van de tien thuiswerkers, vijf van de tien tijdelijke werknemers en zes van de tien administratieve medewerkers zijn vrouwen.

7.6. Veel vrouwen hebben een laaggeschoolde en slecht betaalde baan in van oudsher door vrouwen gedomineerde sectoren en zijn ondervertegenwoordigd in belangrijke economische sectoren en in hogere bedrijfs- en overheidsfuncties. Onderzoek heeft uitgewezen dat steeds meer vrouwen onder de armoedegrens leven. Alle EU-regels ten spijt, bestaat er nog steeds een onaanvaardbaar verschil in beloning: het salaris van vrouwen bedraagt doorgaans slechts 70 % van dat van mannen. Dank zij kwalitatief hoogstaand onderwijs en dito opleiding zullen vrouwen de vaardigheden kunnen verwerven die zij nodig hebben om een volwaardige plaats in de maatschappij te kunnen innemen.

7.7. Opleiding moet vergezeld gaan van ondersteunende maatregelen, zoals beroeps(keuze)voorlichting en -begeleiding. Er moeten ruime mogelijkheden voor betaalbare en goede kinderopvangregelingen worden geboden, willen vrouwen van onderwijs en opleiding kunnen profiteren. Verder moet op andere onderdelen van de sociale zekerheid gemakkelijker een beroep kunnen worden gedaan, zodat ouderen en gehandicapten de nodige professionele zorg kunnen krijgen.

7.8. In het algemeen vormend onderwijs moeten jongeren goede beroepskeuzevoorlichting ontvangen, zodat zij een volledig beeld krijgen van alle mogelijkheden die voor hen openstaan en stereotype keuzes worden vermeden. Ook ouders en voogden moeten dergelijk advies krijgen zodat ook zij stereotype beroepskeuzes voor hun kind vermijden. Het is belangrijk bepaalde verwachtingen te creëren, maar tijdens de beroepsoriëntatie moet erop worden toegezien dat jongeren alleen moeilijke taken (moeilijke rollen) opgelegd krijgen met de nodige begeleiding, omdat ze anders het risico lopen gefrustreerd te raken en tussen wal en schip terecht te komen.

7.9. Het CvdR herhaalt nog eens wat het ook in zijn advies over het Witboek inzake onderwijs en opleiding heeft bepleit, nl. dat jongeren en volwassenen voortdurend gebruik moeten kunnen maken van carrière- en studiebegeleiding om geslachts-stereotype beroepskeuzes te vermijden.

7.10. Vrouwen die er een poosje tussenuit gaan om voor hun gezin te zorgen of omdat zij andere verplichtingen hebben, verdienen speciale aandacht. Aangezien de arbeidsmethoden veranderen door de ontwikkeling van de techniek, moet de nadruk worden gelegd op de beroepsontwikkeling van vrouwen, zowel tijdens hun afwezigheid als op het moment van herintreding.

7.11. In de programma's Socrates en Leonardo staat de bevordering van gelijke kansen voorop. In Socrates worden gelijke kansen voor zowel jongens en meisjes als mannen en vrouwen niet alleen naar voren geschoven als belangrijkste aspect van de selectiecriteria, maar ook als doelstelling die in grensoverschrijdende projecten aan bod moet komen. In Leonardo gaat het er vooral om dat mannen en vrouwen op voet van gelijkheid tot beroepsopleidingen worden toegelaten en hieraan kunnen deelnemen. Het specifieke doel hiervan is nieuwe arbeidsmogelijkheden voor hen aan te boren en hen aan te sporen weer te gaan werken na een loopbaanonderbreking.

7.12. Het CvdR wijst erop dat deze projecten weliswaar een belangrijk wapen zijn in de strijd voor gelijke kansen, in de zin dat zij discriminatie helpen uitbannen en de positie van de vrouw in de maatschappij helpen verbeteren, maar dat ook diepgewortelde, cultureel bepaalde attitudes moeten worden aangepakt. Onderwijs en opleiding spelen een essentiële rol in het uitbannen van vooroordelen en het bevorderen van een positieve rol voor vrouwen.

7.13. Evenals in zijn advies over het Witboek inzake onderwijs en opleiding wijst het CvdR erop dat gelijke kansen voor iedereen moeten worden bevorderd en iedereen met name in gelijke mate gebruik moet kunnen maken van nieuwe technologieën in onderwijs en opleiding. Veranderingen in de werkorganisatie en -systemen (telewerk e.d.) kunnen voor de nodige flexibiliteit zorgen, waardoor vrouwen hun gezins- en beroepsleven beter kunnen combineren.

8. Conclusies

8.1. Het CvdR heeft alle lof voor het werk dat de Europese Unie in het verleden heeft verzet voor het ontwikkelen van een gelijke-kansenbeleid, maar vreest dat de door de Raad voorgestelde forse bezuinigingen op de begroting ertoe zullen leiden dat het onderhavige programma erg weinig effect zal hebben.

8.2. Het CvdR constateert dat het nieuwe actieprogramma op artikel 235 van het huidige Verdrag is gebaseerd en heeft de indruk dat sommige lid-staten daar niet erg gelukkig mee zijn. Daarom pleit het CvdR ervoor artikel 119 van het Verdrag opnieuw te formuleren, zodat niet alleen discriminatie op grond van geslacht, ras en handicap wordt verboden, maar ook in de actieve bevordering van gelijke kansen voor mannen en vrouwen wordt voorzien.

8.3. Het CvdR vindt het jammer dat de in het programma van de Commissie voorgestelde ontwikkeling van regionale en lokale partnerschappen niet in het besluit van de Raad van 22 december 1995 is overgenomen. Het CvdR meent deze partnerschappen de kurk zijn waarop het gelijke-kansenbeleid drijft en dat actie op lokaal en regionaal niveau in de vorm van voorlichtings-, onderwijs- en opleidingscampagnes de meest concrete manier is om gelijke kansen voor mannen en vrouwen te bevorderen. Het opzetten van netwerken tussen lokale en regionale partnerschappen op Europees niveau is essentieel voor de uitwisseling van ervaringen en nieuwe ideeën, maar het CvdR is teleurgesteld dat de Raad daar kennelijk anders over denkt.

8.4. Het CvdR is zeer te spreken over het plan om op grond van artikel 10 van het EFRO het opzetten van regionale centra voor de bevordering van gelijke kansen voor mannen en vrouwen te stimuleren. Deze centra moeten een soort "one-stop-shop" zijn, die advies en informatie geven en cursussen organiseren.

8.5. Het CvdR is voorstander van geïntegreerde projecten ter bevordering van gelijke kansen en vindt dat deze projecten onder de hoede van de in de vorige paragraaf vermelde regionale centra moeten komen.

8.6. Het CvdR wijst er met klem op dat onderwijs en opleiding een rol spelen bij alle doelstellingen die in het vierde communautair actieprogramma en in het besluit van de Raad van 22 december 1995 worden genoemd. Hoewel onderwijs en opleiding geen garantie zijn voor gelijke kansen in de maatschappij, kunnen zij in ieder geval een handje helpen zodat vrouwen de gelegenheid krijgen nieuwe vaardigheden te verwerven en een andere houding van de maatschappij ten opzichte van gelijke kansen wordt bevorderd. Aldus zal de deelneming van vrouwen aan de besluitvorming worden vergemakkelijkt.

8.7. Het CvdR onderstreept dat opleiding vergezeld moet gaan van ondersteunende maatregelen, zoals beroeps(keuze)voorlichting en -begeleiding. Er moeten ruime mogelijkheden voor betaalbare en goede kinderopvangregelingen worden geboden, willen vrouwen van onderwijs en opleiding kunnen profiteren. Verder moet op andere aspecten van de sociale infrastructuur gemakkelijker een beroep kunnen worden gedaan, zodat ouderen en gehandicapten de nodige professionele zorg kunnen krijgen.

8.8. Het CvdR wil het belang van gelijke kansen voor mannen en vrouwen in de Structuurfondsen beklemtonen. Dit is vooral belangrijk omdat deze fondsen ongeveer 30 % van de EU-begroting voor hun rekening nemen. Het CvdR kijkt dan ook vol verwachting uit naar de aangekondigde mededeling van de Commissie over gelijke kansen en de rol van de Structuurfondsen.

8.9. Het CvdR herinnert de Raad en de Commissie eraan dat het gelijke-kansenbeleid vergezeld moet gaan van een nauwgezette controle en evaluatie om een doeltreffende tenuitvoerlegging te garanderen.

Brussel, 19 september 1996.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB nr. C 306 van 17. 11. 1995, blz. 2.

() PB nr. L 335 van 30. 12. 1995, blz. 37.

() Zie: "Het scheppen van arbeidsplaatsen", uitgave van de EU, oktober 1995. Bij een jaarlijkse groei van 2,5 % zal het werkloosheidscijfer onveranderd blijven. Als de jaarlijkse groei 3 % bedraagt, zal het werkloosheidscijfer in het jaar 2000 slechts tot 8 % zijn gedaald.