COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 15.12.1995 
COM(95) 665 dcf. 
Verslag van de Commissie 
over de toepassing van 
Verordening 2008/90 van de Raad 
van 29 juni 1990 
Evaluatie van het THERMIE-programma 

EVALUATIEVERSLAG VAN HET THERM IE-PROGRAM MA 
Bladzijde 
Samenvatting en algemene conclusies 
1. Het THERMI E-programma en de uitvoering ervan 1 d. 
1.1. Voornaamste doelstellingen 1 cL 
1.2. Soorten projecten en toepassingsgebieden 2 
1.3. Begeleidende maatregelen 2 
1.4. Uitvoering van de projecten 3 
1.4.1. Financiële vastleggingen 3 
1.4.2. Soorten gefinancierde projecten 5 
1.4.3. Technische doelstellingen en voorbeelden van projecten 6 
1.5. Uitvoering van de begeleidende maatregelen 6 
1.5.1. Financiële vastleggingen 6 
1.5.2 Typen begeleidende maatregelen 7 
1.5.3. Technische doelstellingen en voorbeelden van begeleidende 
maatregelen 9 
2. De resultaten van het TH ERMI E-programma 10 
2.1. Projecten 10 
2.1.1. De directe doelstellingen van de projecten 10 
2.1.1.1. Technisch succes 10 
2.1.1.2. Commercieel succes 11 
2.1.1.3. Reproduceerbaarheid 13 
2.1.2. Het globale effect op het beleid van de Gemeenschap 14 
2.1.2.1. Het effect op vraag en aanbod in de sector energie 14 
2.1.2.2. Het effect op het milieu 16 
2.1.2.3. Het effect op de economische ontwikkeling 17 
2.1.2.4. Het effect op de samenwerking tussen Lid-Staten 18 
2.2. Begeleidende maatregelen 19 
2.2.1. De directe doelstellingen van de begeleidende maatregelen 19 
2.2.2. Het globale effect op het beleid van de Gemeenschap 20 
3. De coördinatie met de communautaire instrumenten 22 
3.1. De andere communautaire energieprogramma's 22 
3.2. De programma's voor de exploitatie en de optimalisering van de resultaten 
van Onderzoek en Technologische Ontwikkeling (OTO) 22 
3.3. De communautaire programma's voor Onderzoek en Technologische 
Ontwikkeling 23 
3.4. Structuurfondsen 23 
3.5. De programma's PHARE en TACIS 24 
3.5.1. Het TACIS-programma 24 
3.5.2. Het PHARE-programma 24 
4. De coördinatie met soortgelijke programma's van de Lid-Staten 25 
5. Conclusies 26 
Bijlagen 
-4 
Samenvatting en algemene conclusies 
1. Dit verslag beoogt een evaluatie te geven van het THERMI E-programma (90-94). Het 
vormt een vervolg op het tussentijds verslag van de Commissie over de toepassing van de 
THERMIE-Verordening (COM(93) 642 def) van 9 december 1993. Als uitgangspunten zijn 
genomen de evaluatie van de THERMI E-projecten (maart 1995) en de evaluatie van het 
effect van de begeleidende maatregelen (ju™ 1995). Deze evaluaties zijn door twee 
verschillende panels van onafhankelijke deskundigen opgesteld. 
2. Het TH ERMI E-programma had tot doel de bevordering van een markt voor efficiënte 
energietechnologieën. Daartoe beschikte het over gediversifieerde instrumenten: 
- steun voor 3 soorten projecten: innovatiegerichte projecten, projecten voor de 
verspreiding van technologische know-how, en gerichte projecten; 
- begeleidende maatregelen ter verspreiding van de resultaten en ter bevordering van de 
technologie van geslaagde projecten. 
Ook werd een speciaal accent gelegd op de milieuaspecten, op de deelneming van het 
midden- en kleinbedrijf en op de samenhang van de Europese Unie, met behoud van de 
doelstellingen veiligstelling van de voorziening en energie-efficiency. 
In periodes met lage energieprijzen zijn degenen die investeringsbeslissingen nemen, niet 
geneigd geld te steken in innoverende technologieën. Het THERMIE-programma beoogde 
derhalve om die ^nieuwe technologieën op de markt te "pousseren". Met het oog hierop 
kreeg het demonstratie- en promotieaspect van het THERMIE-programma meer nadruk. 
3. Op dit moment is een volledige evaluatie van de directe en vooral indirecte resultaten van 
het THERMIE-programma nog niet mogelijk. De projecten die in 1994 financiële steun 
genoten, zijn immers nauwelijks begonnen. 
Omdat bij de evaluatie van de TH ERMI E-projecten "duidelijke" resultaten (157 projecten op 
726 gesteunde projecten) naar voren zijn gekomen, en op grond van een aanzienlijk deel 
van de begeleidende maatregelen, kunnen niettemin belangrijke conclusies getrokken 
worden. 
4. De directe resultaten van het THERMIE-programma kunnen als goed worden bestempeld: 
Technisch succes van de projecten 
Uit de evaluatie blijkt dat 56% van de projecten volledig is geslaagd. Daar komt nog bij 
23% van de projecten waarbij van een gedeeltelijk technisch succes sprake is. Bovendien 
heeft 57% van de onderzochte projecten geleid tot duurzame technologische verbeteringen. 
Commercieel succes van de projecten 
Bij 41% van de projecten is een aanvaardbare terugverdientijd (welke varieert naar gelang 
van de programmagebieden en de toepassingssectoren) bereikt. Andere criteria voor 
commercieel succes (bestaan van promotie-activiteiten, nakomen van wettelijke 
verplichtingen) leveren globaal bezien eveneens bevredigende resultaten op. 
4 O. 
Navolging van de projecten 
Nieuw is dat thans in het THERMIE-programma het accent is gelegd op het repliceren van 
"geslaagde" THERMIE-projecten. In het algemeen bedraagt het navolgingspercentage van 
die projecten momenteel 30%. Maar het potentiële navolgingspercentage ligt volgens de 
beoordelaars dicht bij de 80%. 
Het directe effect van de begeleidende maatregelen 
De specifieke acties hebben in 62% van de gevallen een significante belangstelling van 
potentiële investeerders opgeleverd, en in 38% van de gevallen hebben zij geleid tot een 
concrete beslissing. 
5. Ook het globale effect van het programma op het communautaire beleid is onder de loep 
genomen: 
Het effect op vraag naar en aanbod van energie is potentieel zeer sterk. Volgens 
deskundigen kan in de sector rationeel gebruik van energie (RGE) nog tussen 10 en 20% 
op het eindverbruik van energie worden bespaard. Een deel van deze besparingen zou 
kunnen worden verkregen door een krachtige verbreiding van efficiënte technologieën. In 
de sector hernieuwbare energie (HNE) zijn het vooral de biomassa- en 
afvalstoffenprojecten welke op korte termijn beslist een bijdrage kunnen leveren indien zij in 
voldoende mate navolging zouden krijgen. In dezelfde zin hebben efficiëntere 
technologieën voor vaste brandstoffen en koolwaterstoffen zowel een positieve invloed op 
het aanbod van energie binnen de Gemeenschap als op de vraag naar energie. 
Het milieueffect van de gebieden RGE en HNE zou werkelijk significant zijn wanneer een 
navolgingspercentage kan worden bereikt dat in de buurt van het potentiële percentage 
komt. De efficiënte technologieën in die gebieden spelen beslist een rol bij de vermindering 
van de uitstoot van C02 en andere schadelijke gassen, alsook bij de vermindering van 
andere vormen van verontreiniging van lucht, water en bodem. 
De innoverende technologieën voor vaste brandstoffen leveren een significante bijdrage 
aan de vermindering van de SOx-, NOx- en C02-emissies, en zulks in een veel sterkere 
mate dan in de vorige programma's het geval was. 
Het effect op de economische ontwikkeling en op de internationale samenwerking is 
bijzonder significant, vooral wanneer men het volgende in aanmerking neemt: 
- de directe investeringen van de Gemeenschap in geavanceerde en efficiënte 
technologieën met een effect op het concurrentievermogen van de industrie; 
- de bevordering en verbreiding van technologieën en informatie over die technologieën in 
de gehele Gemeenschap, ook in gebieden met een ontwikkelingsachterstand, hetgeen 
weer een directe impact heeft op de economische en sociale samenhang; 
- de totstandbrenging van een industrieel netwerk waarin op internationaal vlak wordt 
samengewerkt tussen grote ondernemingen en vooral kleine en middelgrote bedrijven 
welke, dankzij het THERMIE-programma, toegang tot hoogwaardige technologieën 
krijgen; 
- de versterking van de samenwerking met derde landen, meer specifiek via de 
begeleidende maatregelen, en heel in het bijzonder met de voormalige Oostblokstaten, 
waarvan het energiepotentieel voor het Europese energiescenario van morgen van 
enorm groot belang is. 
4ÏT 
Het totale effect van het THERMIE-programma zal des te concreter worden naarmate het 
effectieve navolgingspercentage - dat hiervoor is besproken - hoger wordt. Tegen die 
achtergrond werd door het THERMIE-programma 125 miljoen ecu (22% van de voor 
projecten toegekende begroting) besteed aan projecten voor de verspreiding van 
technologische know-how, die ten doel hebben efficiënte technologieën, met enige 
technische, economische of geografische varianten, navolging te doen vinden. 
Ook de begeleidende maatregelen maken deel uit van die opzet om de navolging te 
stimuleren. 
6. De coördinatie met de andere activiteiten van de Gemeenschap op energiegebied is 
eveneens van kapitaal belang. 
Er is een nauwe samenwerking tot stand gebracht tussen het THERMIE-programma en de 
andere vier energieprogramma's van de Gemeenschap (SAVE, ALTENER, SYNERGY en 
Regionale energieprogrammering), en wel met betrekking tot het stellen van prioriteiten, de 
uitwisseling van informatie over de evaluatie van de voorstellen en de verkregen resultaten, 
en met betrekking tot toekomstige ontwikkelingen. 
Ook inzake het JOULE-programma en de activiteiten betreffende de verbreiding van de 
resultaten zijn er intensieve contacten geweest. 
Het in het bestek van het vierde kaderprogramma vastgestelde gemeenschappelijke 
programma JOULE/THERMIE moet zorgen voor meer continuïteit in het communautaire 
optreden in de sector Onderzoek, Ontwikkeling en Demonstratie. 
Ook is de Commissie overgegaan tot de uitvoering van een horizontale evaluatie van de 
programma's, waarbij een diepgaand onderzoek plaatsvindt naar de noodzakelijke synergie 
en coördinatie van die programma's, alsmede naar hun globale bijdragen aan de betrokken 
vormen van Gemeenschapsbeleid. 
Daarenboven is een werkgroep Landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) opgericht, 
waarin ambtenaren zitting hebben die leiding geven aan de JOULE/THERMIE-, SYNERGY-
PHARE- en TACIS-programma's. Hier worden regelmatig belangrijke thema's besproken 
die op het beheer van de betrokken programma's betrekking hebben. 
7. Ook de steeds nauwere coördinatie met overeenkomstige activiteiten van de Lid-Staten. 
met name via het THERMIE-comité, waarin de vertegenwoordigers van de Lid-Staten 
volwaardig deelnemen aan de uitvoering en aan het uitstippelen van de toekomstige koers 
van het JOULE/THERMIE-programma, vormt een hoeksteen van een zinvolle actie ten 
behoeve van efficiënte energietechnologieën. 
8. Het THERMIE-programma heeft bewezen een adequaat instrument te zijn voor de 
doorbraak van efficiënte technologieën op de markt. Om die reden is het zaak de integratie 
tussen onderzoekprojecten, innoverende TH ERMI E-projecten, verspreidingsprojecten voor 
demonstraties in andere omstandigheden, gerichte projecten voor specifieke en significante 
problemen, begeleidende maatregelen en toezicht daarop, te continueren en waar mogelijk 
te verbeteren. Ideaal gesproken zouden deze activiteiten een vorm van continuïteit moeten 
bieden welke de Gemeenschap in staat stelt een volledig netwerk op te bouwen van 
ondersteuningsmogelijkheden, dat reikt van fundamenteel onderzoek (JOULE-onderdeel) 
tot de doorbraak op de markt van efficiënte technologieën (THERMI E-onderdeel en de op 
verspreiding gerichte activiteiten). 
^C 
1. Het THERMIE-programma en de uitvoering ervan 
1.1. Voornaamste doelstellingen 
De initiatieven van de Gemeenschap op het gebied van technologische ontwikkeling in de 
energiesector dateren van de energiecrisis van 1973. De sindsdien aangenomen 
verordeningen waren bedoeld als een reactie op de situatie en de ontwikkeling van de 
energiemarkt: 
- De energiecrises van 1973 en 1979 hebben twee keer geleid tot abrupte stijgingen van 
de energieprijzen, en een bezorgdheid doen ontstaan dat die stijgingen in de toekomst 
eindeloos konden doorgaan. 
De forse daling van de aardolieprijs in 1986 heeft de context van het probleem 
veranderd. 
- Het groeiende besef dat de Europese Unie op een strategisch gebied als energie een 
afhankelijke positie heeft, en de noodzaak om de continuïteit van de voorziening te 
verbeteren. 
- Het steeds groter wordende effect op het milieu van de menselijke activiteiten, in het 
bijzonder van de activiteiten op energiegebied. 
Het probleem van de uitstoot van C02 (en van andere emissies) in de atmosfeer, die 
bijdraagt tot het broeikaseffect, speelt bijzonder sterk op het gebied van de energie. 
In bijlage 1 is een overzichtstabel opgenomen van de verordeningen die sedert 1974 
achtereenvolgens hebben gegolden, en van de gebieden waarop zij betrekking hadden. 
Verordening (EEG) Nr. 2008/90 van de Raad van 29 juni 1990 inzake de bevordering van 
de technologische ontwikkeling op energiegebied in Europa (THERMIE-programma) kent 
de volgende hoofddoelstellingen: 
- er moet verder worden gewerkt aan de diversificatie van de energievoorziening van de 
Gemeenschap en aan de verbetering van de energie-efficiëntie; 
- het nastreven van evenwichtige oplossingen voor energie en milieu, door gebruik te 
maken van de beste bestaande, economisch verantwoorde technologieën; 
- het beter benutten van het eigen energiepotentieel in de regio's, en met name in de 
minder welvarende gebieden, ten einde eveneens bij te dragen tot de versterking van de 
economische en sociale samenhang van de Gemeenschap. 
Te dien einde zijn in het THERMIE-programma ten opzichte van de vorige 
energieprogramma's en van de onderzoekprogramma's twee aanvullende benaderingen 
gevolgd: 
- de continuïteit van de acties uit hoofde van de demonstratieprojecten en de industriële 
proefprojecten op energiegebied als bedoeld in Verordening 3640/85 en van het 
programma voor steun aan de technologische ontwikkeling in de sector koolwaterstoffen 
als bedoeld in Verordening 3639/85; 
- de bevordering van innoverende energietechnologieën met als oogmerk een zo groot 
mogelijk gebruik, hetzij in een andere economische of geografische context, hetzij met 
technische varianten. 

De Gemeenschap heeft besloten via dit programma steun te verlenen aan projecten en 
begeleidende maatregelen ten einde een markt voor efficiënte energietechnologieën van de 
grond te helpen krijgen. Vergeleken met de vroegere demonstratieprogramma's, wordt in 
het THERMIE-programma een groot deel van de activiteiten gericht op de verbreiding van 
nieuwe technologieën. In de tijd gesitueerd, ligt het in het verlengde van de 
onderzoekprogramma's, maar - door deze nieuwe aanpak - deels ook in het verlengde van 
de vorige energieprogramma's. 
1.2. Soorten projecten en toepassingsgebieden 
Drie soorten projecten kunnen financiële steun krijgen: 
- innovatiegerichte projecten, waarbij de onderzoek- en ontwikkelingsfase op de 
belangrijkste punten is afgesloten, maar waarvan de technische en economische 
levensvatbaarheid nog moet worden aangetoond; 
- projecten voor de verspreiding van technologische know-how, waarbij de betreffende 
technologie al eens is gedemonstreerd, maar waarvan de intrede op de markt in een 
andere economische of geografische context wordt gepromoot; 
- gerichte projecten waaraan een essentiële behoefte bestaat of waarbij een 
technologische doorbraak kan worden bereikt via intensievere samenwerking. 
De toepassingsgebieden van het THERMIE-programma zijn: 
- rationeel gebruik van energie; 
- hernieuwbare energie; 
- vaste brandstoffen; 
- koolwaterstoffen. 
1.3. Begeleidende maatregelen 
Begeleidende maatregelen worden eveneens ingezet om de toepassing van 
energietechnologieën en de penetratie daarvan op de markt te bevorderen. 
Deze maatregelen omvatten: 
- analyse van de kenmerken en evaluatie van het marktpotentieel; 
- toezicht op en evaluatie van de projecten; 
- verspreiding van informatie en bevordering van de projecttechnologieën en -resultaten 
door middel van verschillende instrumenten; 
- het inschakelen van nationale/regionale of plaatselijke particuliere of 
overheidsinstellingen; 
- industriële samenwerking met derde landen. 
1.4. Uitvoering van de projecten 
1.4.1. Financiële vastleggingen 
De financiële vastleggingen betreffende de THERMI E-verordening hebben betrekking op: 
de financiële bijdrage aan de projecten: 
de begeleidende maatregelen; 
de administratie van het programma. 
Tabel 1.4.1. toont de indikatieve verdeling van de vastgelegde kredieten tussen de 
THERMIE-taken. 
Tabel 1.4.1.: 
a) THERMIE - Indikatieve verdeling van de vastgelegde kredieten 
(in miljoen ecu) 
1. Projectsteun 
2. Begeleidende maatregelen 
3a. Operationele uitgaven in verband 
met studies, bijeenkomsten van 
experten, enz. 
3b. Uitgaven voor bijstand en steun 
Totaal 1990 
44,9 
-
0,1 
-
45,0 1991 
115,5 
20,7 
4,6 
4,6 
145.41 1992 
127,6 
26,3 
3,3 
4,6 
160.82 1993 
138,0 
31,6 
4,8 
-
173,9 1994 
148,1 
27,8 
4,6 
-
182,0 Totaal 
574,1 
106,4 
17,4 
9,2 
707,1 % 
81,2 
15,0 
2,5 
1,3 
100,0 
De tabel in bijlage 2 geeft inzicht in het aantal projecten en de financiële steun per gebied. 
Rationeel gebruik van energie (RGE) 
Bekijkt men de verdeling van de begrotingstoewijzingen over de projecten, dan blijkt dat 
een financiële bijdrage van ongeveer 172 miljoen ecu ofwel 30% van de toegekende 
middelen (574 miljoen ecu) naar Rationeel gebruik van energie gaat; hierbij gaat het om 
259 projecten, zijnde 35% van het totale aantal goedgekeurde projecten (726). 
Het gebied is in 4 sectoren onderverdeeld: 
- gebouwen - hier zijn 71 projecten gefinancierd voor een bedrag van 31 miljoen ecu; 
- industrie - met 144 projecten en een bedrag van 84,7 miljoen ecu; 
- energiebedrijven - met 11 projecten ten bedrage van 9,8 miljoen ecu, en 
- vervoer - waar 33 projecten werden gesteund voor een bedrag van 46,3 miljoen ecu. 
inclusief 10,1 Mecus bestemd voor de nieuwe Duitse deelstaten, 
verminderd met 5 MECUS voor POSEIMA. 
3 
Het gebied RGE omvat een breed gamma van technologieën met een zeer hoog 
innovatiepotentieel. Het wordt eveneens gekenmerkt door de omstandigheid dat er onder 
de contractanten een groter aantal gebruikers dan producenten/leveranciers is. Een groot 
deel van deze contractanten zijn kleine en middelgrote bedrijven. 
In de sector industrie zijn de meeste contractanten particuliere ondernemingen, terwijl in de 
sectoren gebouwen en vervoer wordt deelgenomen door tal van overheidsondernemingen. 
b) Hernieuwbare energie (HNE) 
Naar de projecten van het gebied hernieuwbare energie is in totaal een financiële steun 
van 159,5 miljoen ecu (ongeveer 28% van de totale middelen) gegaan. Dit bedrag werd 
verdeeld over 272 projecten (37,5% van de goedgekeurde projecten). 
Het gebied is onderverdeeld in 5 sectoren: 
- zonne-energie met 107 goedgekeurde projecten en een totale financiering van 34,6 
miljoen ecu; 
- biomassa met 50 goedgekeurde projecten en een bedrag van 62,4 miljoen ecu; 
(Het relatief kleine aantal gesteunde biomassa-projecten, vergeleken met het hoge 
steunbedrag, vloeit voort uit het feit dat in 1994 3 gerichte projecten voor de vergassing 
van biomassa zijn geselecteerd (zie ook bijlage 11) voor een totaal bedrag van 21 
miljoen ecu. Deze 3 gerichte projecten inzake biomassa zijn de eerste en enige gerichte 
projecten van het THERMIE-programma op het gebied van de HNE.) 
- geothermische energie met 26 projecten en een totaal bedrag van 15,2 miljoen ecu; 
- hvdro-elektrische energie met 37 projecten en een bedrag van 13 miljoen ecu; 
- windenergie, waar 52 projecten werden gefinancierd met een totale toewijzing van 34,2 
miljoen ecu. 
Vele contractanten op dit gebied zijn overheidsondernemingen of middelgrote en kleine 
bedrijven, met name fabrikanten van installaties die minder dan 100 werknemers in dienst 
hebben. 
c) Koolwaterstoffen 
Voor koolwaterstoffen is een steunbedrag uitgetrokken van in totaal 122 miljoen ecu (21% 
van de totale begroting) voor 167 projecten (23% van het totaal). 
Dit is een bijzonder strategisch gebied, waarvoor al sedert 1973 communautaire 
programma's bestaan. In het kader van het THERMIE-programma is het gebied 
onderverdeeld in vier hoofdsectoren: prospectie, produktie, vervoer en opslag. 
De contractanten op dit gebied zijn zowel grote aardoliemaatschappijen als kleine 
technische adviesbureaus. 
d) Vaste brandstoffen 
Voor vaste brandstoffen is een steunbedrag van 121 miljoen ecu (21% van de voor de 
projectfinanciering gebruikte begrotingsmiddelen) toegewezen; hierbij gaat het om 28 
projecten (4% van de goedgekeurde projecten). 
Op dit gebied zijn de projecten duidelijk van grotere omvang dan het gemiddelde 
(gemiddelde financiële steun per project van circa 4,3 miljoen ecu tegenover een 
gemiddelde algemene bijdrage van circa 800.000 ecu). 
De projecten op dit gebied kunnen in vier sectoren worden onderverdeeld: verbranding. 
omzetting, afvalstoffen en in een gecombineerde cyclus gas/stoom geïntegreerde 
vergassing. 
De contractanten zijn hier voornamelijk energiebedrijven. 
1.4.2. Soorten gefinancierde projecten 
In tabel 1.4.2. is de verdeling opgenomen per gebied en per soort project. 
De innoverende projecten komen op 70% van de goedgekeurde projecten en bijna 59% 
van de totale begroting. 
De verspreidingsprojecten komen op 27% van de projecten en 21% van de begroting. 
De gerichte projecten maken 3% van de projecten uit, maar vanwege hun "compacte aard" 
en hun voorkeursgebied (vaste brandstoffen, biomassa, RGE) maken zij 20% van de totale 
begroting uit. 
Tabel 1.4.2. Uitvoering van THERMIE per sector en per type project 
(in miljoen ecu) 
INNOVERENDE 
PROJECTEN VERSPREIDINGS-
PROJECTEN GERICHTE PROJECTEN 
1990-1994 Aantal j Toegeweze 
j n bedrag Aantal J Toegewezen 
n bedrag Totaal j Totale 
aantal j steun 
projecte j aan de 
n ' projecten 
RGE 161 87 84 48 14 37 259 172 
HNE 159 69 110 69 21 272 i 159 
+ 
VASTE 
BRANDSTOFFEN 20 62 56 28 121 
KOOLWATER­
STOFFEN 
TOTAAL 159 
499 117 
335 204 125 23 114 167 
726 122 
574 
1-4.3. Technische doelstellingen en voorbeelden van projecten 
In bijlage 12 wordt een beknopt overzicht gegeven van de technische doelstellingen die 
met de ondersteuning van de projecten voor elk gebied en voor elke sector worden 
nagestreefd. 
In bijlage 13 worden enkele voorbeelden beschreven van in het kader van het programma 
gefinancierde projecten, alsmede van de daarvan verwachte technische resultaten. 
1.5. Uitvoering van de begeleidende maatregelen 
De uitvoering van de begeleidende maatregelen is in hoofdzaak toevertrouwd aan 
organisaties in de Lid-Staten welke de naam OPET dragen ("Organisation for Promotion of 
Energy Technology"). Deze zijn belast met de promotie van de energietechnologieën van 
de nationale programma's, of zijn in staat technologieën te promoten welke onder de 
toepassingsgebieden van THERMIE vallen. Deze organisaties vormen een belangrijk 
instrument voor de promotie van de nieuwe energietechnologieën. Deze, voor de 
communautaire instrumenten unieke structuur zorgt voor de verspreiding van informatie 
door de gehele Gemeenschap en staat bovendien in voor de coördinatie van de op 
communautair, nationaal en regionaal niveau verrichte promotie-activiteiten. 
1.5.1. Financiële vastleggingen 
Een bedrag van 106,4 miljoen ecu werd uitgetrokken voor de begeleidende maatregelen 
van het THERMIE-programma, ofwel 15% van de begroting. 
De verdeling van dat bedrag over de programmagebieden is weergegeven in tabel 1.5.1. 
Tabel 1.5.1. - Verdeling van de begrotingstoewijzing voor de begeleidende maatregelen 
per programmagebied 
Sector Bedrag (in miljoen ecu) % 
RGE 48,9 46 
HNE 23 21,6 
Koolwaterstoffen 17,5 16,4 
Vaste brandstoffen 17 16 
TOTAAL 106,4 100 
1.5.2. Typen begeleidende maatregelen 
De begeleidende maatregelen zijn in twee categorieën onderverdeeld: de algemene taken 
en de specifieke taken. 
a) Algemene taken 
Dit zijn taken die voortvloeien uit de aard van de THERMIE-promotieactiviteiten als 
zodanig. Het bestaan van het OPET-netwerk, de behoefte aan coördinatie, de verruiming 
van de activiteiten tot de energiecentra in de landen van Midden- en Oost-Europa, en het 
toezicht op en de evaluatie van de projecten, impliceren horizontale taken als het 
verspreiden van de informatie, het coördineren van de activiteiten, het zorgen voor 
homogeniteit en het volledig benutten van de door het OPET-netwerk geboden kansen. 
Deze transsectoriële taken verschaffen de voor een aantal specifieke taken noodzakelijke 
ondersteuning. Voor dit soort activiteit is 60 miljoen ecu uitgetrokken. De tabel in biilage 3 
bevat bijzonderheden omtrent de ontplooide algemene activiteiten. 
Het toezicht op en de evaluatie van de projecten is een belangrijke algemene taak. 
Door permanent op de hoogte te zijn van de stand van de projecten, is de Commissie in 
staat tijdens de levensduur of na de afsluiting van de projecten de meest geschikte acties 
uit te stippelen, en zorg te dragen voor een goed financieel beheer van de voor het 
programma uitgetrokken bedragen. 
Tot de andere algemene taken behoren: 
- voorbereiding en produktie van documentatie, van video-opnamen en van ander 
promotiemateriaal van algemene aard; 
- kenmerkenanalyse en evaluatie van het marktpotentieel (niet inbegrip van het beheer 
van de "marktgroepen") voor de toepassing van de energietechnologieën en hun 
marktpenetratie; 
- een betere benutting van de databanken; 
- het organiseren van en het deelnemen aan algemene en/of transsectoriële seminars, 
conferenties en beurzen op technisch of milieugebied. 
Het OPET-netwerk, dat bestaat uit nationale, regionale of plaatselijke particuliere of 
overheidsinstellingen, was het belangrijkste kanaal voor de uitvoering van de begeleidende 
maatregelen. Het netwerk functioneert op verschillende niveaus: 
- Binnen de Lid-Staten voeren de deelnemers zelfstandig of in samenwerking met 
anderen de verschillende activiteiten uit. 
- Op de samenwerking tussen de verschillende OPET wordt, bij een actie van Europese 
dimensie, door een hunner vanuit de Lid-Staat in kwestie toezicht gehouden 
- Het geheel van de acties wordt uiteindelijk gecoördineerd door de OPET, die 
gezamenlijk, bij de Commissie, een coördinatie- en ondersteuningsbureau hebben 
opgericht (OPET-CS). 
- In derde landen beschikken de OPET niet over een permanente structuur, en om die 
reden heeft de Commissie faciliteiten verleend voor de opening van de energiecentra. 
Deze centra hebben tot taak energietechnologieën op de betrokken markten te helpen 
bevorderen en de in de verordening bedoelde acties voor industriële samenwerking in 
praktijk te brengen. 
Het OPET-netwerk bestond eind 1994 uit 49 instellingen in alle landen van de 
Gemeenschap. Naast de OPET worden in de landen van Midden- en Oost-Europa en het 
Gemenebest van Onafhankelijke Staten 15 energiecentra gefinancierd. In bijlage 4 is de 
lijst van de OPET en de energiecentra opgenomen. 
b) Specifieke taken 
Deze taken zijn gericht op promotie-acties op welomschreven gebieden. Een bedrag van 
46,4 miljoen ecu is uitgetrokken voor de financiering van 1185 acties, welke de 4 
programmagebieden bestrijken. Wegens het belang van de samenwerking met derde 
landen was het programma in die landen bijzonder actief; 414 specifieke acties werden er 
gefinancierd, waarbij nog 74 "gemengde" acties (Gemeenschap - derde landen) moeten 
worden opgeteld. 
Tabel 1.5.2 geeft een onderverdeling van de 1185 gefinancierde specifieke acties. De 
acties voor het rationeel gebruik van energie (779) zijn het talrijkst, terwijl hernieuwbare 
energie met 204 acties op de tweede plaats komt. Ten slotte worden de 2 sectoren 
betreffende fossiele brandstoffen gekenmerkt door een kleinere financiële bijdrage. Dit valt 
te verklaren uit de aard van die industriële sectoren waar de deelnemers zelf veel beter in 
staat zijn om voor verspreiding te zorgen en de acties gericht zijn op een klein aantal 
beslissers op de markt. 
Tabel 1.5.2. - THERMIE - BEGELEIDENDE MAATREGELEN 
Specifieke acties - Verdeling per programmagebied 
Sector 
RGE 
HNE 
Koolwaterstoffen 
Vaste brandstoffen 
Gemengde acties 
TOTAAL Aantal 
maatregelen 
779 
204 
97 
74 
31 
1.185 % 
65,8 
17,2 
8,2 
6,2 
2,6 
100 Toegewezen 
bedragen 
(1.000 ecu) 
29.126 
9.611 
3.136 
3.464 
1.053 
46.390 % 
62,9 
20,7 
6,7 
7,4 
2,3 
100 
De verspreiding van informatie over de bevordering van energietechnologieën en van de 
projectresultaten, heeft een groot deel van de communautaire inspanning voor de 
specifieke acties in beslag genomen. De gebruikte middelen bestrijken het gehele gamma 
van de bestaande mogelijkheden, en gaan van de diverse publikaties (flag-brochures en 
maxi-brochures) tot de organisatie van conferenties en technische seminars. De tabel in 
biilage 5 verschaft een gedetailleerd overzicht van de specifieke acties per categorie. Uit de 
verdeling van die acties op basis van het door THERMIE bestreken interventiegebied blijkt 
dat het grootste deel van de acties betrekking had op het gebied rationeel gebruik van 
energie, met een accent op marktstudies, workshops en publikaties. Een en ander blijkt uit 
de tabel in bijlage 6. 
De marktstudies vormen met 255 acties een bijzondere soort specifieke activiteit, en wel 
vanwege hun betekenis voor het analyseren van de kenmerken en het potentieel van de 
betreffende markten. Per gebied uitgesplitst hadden 174 studies tot doel de kansen in kaart 
te brengen van technologieën voor het verminderen van het energieverbruik (RGE), terwijl 
60 studies betrekking hadden op alternatieve energiebronnen, 14 op het potentieel van de 
koolwaterstoffen-technologieën en 6 op de markt van vaste brandstoffen. 
1.5.3. Technische doelstellingen en voorbeelden van begeleidende maatregelen 
In biilage 12 wordt een beknopt overzicht gegeven van de technische doelstellingen welke 
via de begeleidende maatregelen worden nagestreefd. 
In biilage 13 worden enkele specifieke acties beschreven. 
2- De resultaten van het THERMIE-programma 
2.1. Projecten 
Daar het THERMIE-programma de periode 1990-1994 bestrijkt, is het niet mogelijk een 
volledige balans op te maken van de resultaten voor het geheel van de ondersteunde 
projecten. Dit komt door de relatief lange looptijd van de projecten, mede omvattende de 
contractuele verplichtingen, de uitvoering op schaal en de meet- en evaluatieperiode. 
In onderhavige analyse is uitgegaan van de TH ERMI E-projecten met duidelijke resultaten, 
namelijk 157 projecten op een totaal van 726 ondersteunde projecten. Het betreft al dan 
niet afgesloten projecten waarvoor de beoordelaars in staat waren een diagnose op te 
stellen. 
2.1.1. De directe doelstellingen van de projecten 
De directe doelstellingen van de projecten kunnen aan de hand van 3 criteria worden 
geanalyseerd: 
- technisch succes 
- commercieel succes 
- navolgingspercentage. 
2.1.1.1. Technisch succes 
De technische prestaties van de THERMI E-projecten kunnen als goed worden 
aangemerkt. 
56% van de projecten leidt immers tot een "volledig technisch succes", gemeten 
aan de hand van de gestelde doelen. 
In tabel 2.1.1.1. is de verdeling opgenomen van de technisch geslaagde 
projecten over de verschillende gebieden: 
Tabel 2.1.1.1. - Technisch succes van de THERMIE-projecten 
Volledig technisch succes Gedeeltelijk succes 
THERMIE-programma 56% 23% 
Rationeel gebruik van energie 60% 26% 
Hernieuwbare energie 41% 22% 
Koolwaterstoffen 71% 16% 
Vaste brandstoffen 67% 17% 
Uit deze tabel blijkt dus dat 79% van de projecten tot significante technische 
resultaten leidt. 
10 
Daarenboven levert volgens de beoordelaars 57% van de projecten een 
blijvende technologische verbetering op. 
De technische resultaten van de projecten variëren van gebied tot gebied: 
- Het percentage volledig geslaagde projecten betreffende het rationeel 
gebruik van energie (RGE) bedraagt 60%, waarbij een meerderheid van de 
projecten tot technologische verbeteringen leidt. 
De industriesector heeft het hoogste percentage technische successen. Ook is 
het van belang dat het midden- en kleinbedrijf gemiddeld even goede resultaten 
behaalt als de grote ondernemingen. 
- Het gebied hernieuwbare energie (HNE) heeft uit technisch oogpunt het 
minst goede resultaat (41%): slechts een derde van de projecten levert 
technologische innovaties op. 
- Koolwaterstoffen vormen de sector met het hoogste percentage technische 
successen (71%) en bijna 2/3 van de projecten leidt tot duurzame 
technologische verbeteringen. 
De beste resultaten worden behaald in sterk gespecialiseerde sectoren zoals 
prospectie en off-shoresystemen. 
- De projecten op het gebied van vaste brandstoffen hebben een goed 
succespercentage (67%), hetgeen een verbetering is ten opzichte van de 
vorige programma's waar dit percentage over het algemeen lager lag (48% 
voor de periode 1979-1984). Bovendien resulteren de zeer kostbare 
projecten op dit terrein veelal in bijzonder belangrijke technologische 
verbeteringen. 
2.1.1.2. Commercieel succes 
Het commerciële succes is in dit stadium tamelijk moeilijk te meten. 
In het kader van de evaluatie zijn voor de bepaling ervan drie hoofdcriteria in 
aanmerking genomen: 
- Aanvaardbare terugverdientiid 
Dit begrip is afhankelijk van het gebied, de sector of de bedrijfstak waarin het 
project gesitueerd is. 
Volgens de beoordelaars wordt voor een rationeel gebruik van energie in de 
industrie een terugverdientijd van ongeveer 2-3 jaar als aanvaardbaar 
beschouwd; voor hernieuwbare energie is dit 5-8 jaar. Van de 157 
onderzochte THERMIE-projecten heeft 41% een aanvaardbare 
terugverdientijd. Dit percentage zou echter, omdat aan de 
THERMIE-projecten veel minder risico's en onzekerheden vastzitten, voor dit 
type project nog hoger moeten zijn. 
11 
Andere criteria voor commercieel succes 
Ook wanneer de terugverdientijd langer is dan de hiervoor genoemde 
periodes, kan een project commercieel interessant zijn. 
Het project kan bijvoorbeeld interessant zijn uit een oogpunt van veiligheid, 
milieueffect of de naleving van wettelijke voorschriften. Voor THERMIE wordt 
33% van de projecten volgens dit criterium als interessant aangemerkt. 
Promotie-activiteiten 
Bij 52% van de projecten worden door de contractanten promotie-activiteiten 
ondernomen. Dit laatste punt valt weliswaar niet direct onder het financiële 
aspect, maar ligt veelal ten grondslag aan de navolging van geslaagde 
projecten. 
Van de door het programma bestreken gebieden hebben de projecten betreffende 
rationeel gebruik van energie de beste terugverdientijd: 50% van de projecten. 
Dit criterium is verreweg het belangrijkste element. De andere "succesfactoren" 
spelen namelijk slechts bij 18% van de projecten een rol. 
De beste resultaten worden behaald in de sectoren industrie, gebouwen en 
vervoer, terwijl ze voor de energiesector minder goed zijn. 
De samenwerking tussen gebruikers en leveranciers lijkt een belangrijke 
succesfactor te zijn. 
De projecten inzake hernieuwbare energie (HNE) leveren minder goede prestaties 
op het punt van de aanvaardbare terugverdientijd: 25%. Zij tonen evenwel - om 
andere redenen - een hoger succespercentage: 41%. Uit deze terugverdientijd en 
dit succespercentage blijkt wel dat hernieuwbare energie economisch gezien in 
opkomst is. 
Uiteraard kan men naar gelang van de sectoren verschillen waarnemen: bij de 
huidige energieprijs hebben windenergie, biomassa en bepaalde toepassingen van 
zonne-energie goede marktperspectieven. Voor aardwarmte en waterkracht zijn de 
technologieën in een meer gerijpt stadium en is het moeilijker technische 
verbeteringen commercieel aantrekkelijk te maken. 
Op het gebied koolwaterstoffen was het moeilijk betrouwbare gegevens over de 
terugverdientijd te verkrijgen. De op dit gebied gefinancierde projecten hebben 
namelijk tot doel innoverende concepten te bevorderen of te ontwikkelen die alleen 
bij hoge aardolieprijzen commercieel rendabel kunnen zijn. Daarenboven hebben 
veel projecten betrekking op bepaalde technologische ontwikkelingsfasen. 
Anderzijds is het zo dat de invoering van een technologische innovatie waardoor 
delfstoffenvoorkomens beter geëxploiteerd en hulpbronnen dus beter gebruikt 
kunnen worden, op zich reeds een volledig succes is. 
12 
Op het gebied vaste brandstoffen was het tot op heden niet mogelijk conclusies 
over het commercieel succes te trekken wegens het geringe aantal projecten dat 
duidelijke resultaten oplevert. Hoe dan ook, deze technologieën zijn dusdanig 
complex dat het welslagen ervan moeilijk in termen van investeringsrendement kan 
worden beoordeeld. Wel moet gezegd dat een veiligstelling van de voorziening in 
de toekomst op zich reeds een fundamenteel stukje succes is. 
2.1.1.3. Reproduceerbaarheid 
In de THERMIE-verordening is de nadruk gelegd op de navolging die de 
gedemonstreerde technologieën krijgen. 
Evenals bij de hiervoor omschreven criteria wordt een project gereproduceerd 
op manieren die, afhankelijk van de betrokken gebieden, kunnen variëren. 
Dit criterium betreft projecten die volledig of gedeeltelijk (in voldoende mate) 
commercieel succes hebben. 115 THERMIE-projecten (van de 157 met een 
duidelijk resultaat) zijn in aanmerking genomen. 
De beoordelaars hebben zich met name gebogen over de volgende vier typen 
navolging: (de percentages kunnen niet gecumuleerd worden) 
binnen de onderneming (contractant) 
binnen het land waar het project plaatsvond 
binnen de Europese Unie 
buiten de Europese Unie 18% van de projecten 
17% van de projecten 
20% van de projecten 
10% van de projecten 
Globaal gezien geldt (alle typen navolging bijeengenomen) een 
navolgingspercentage van circa 30%. Dat wil zeggen dat tot op heden 30% van 
de beschouwde projecten ten minste één keer werd gereproduceerd. 
De beoordelaars denken niettemin dat de "geslaagde" projecten een 
reproduceerbaarheid van circa 80% hebben. 
Het verschil tussen het potentiële en het werkelijke percentage is uit 
verschillende factoren te verklaren: 
- Een groot percentage van de contractanten zijn uitsluitend gebruikers. Die 
hebben er natuurlijk weinig belang bij hun projecten te laten reproduceren of 
er zelfs maar de resultaten van bekend te maken. 
Deze situatie treft men vooral aan bij het rationeel gebruik van energie in de 
sector industrie. 
- De ongunstige marktomstandigheden i.v.m. de lage energieprijs (alle 
sectoren). 
- De nieuwe technologieën worden niet altijd door de markt geaccepteerd 
(hoofdzakelijk HNE) omdat de conventionele technieken betrouwbaarder 
lijken. 
13 
De resultaten van de promotiecampagnes treden niet op zo'n korte termijn 
aan het licht. 
2.1.2. Het globale effect op het beleid van de Gemeenschap 
Afgezien van de rechtstreekse resultaten van de THERMIE-projecten kunnen deze ook een 
algemene uitwerking op de verschillende vormen van Gemeenschapsbeleid hebben: 
de vraag naar en het aanbod van energie; 
het milieu; 
de economische ontwikkeling; 
de internationale samenwerking. 
2.1.2.1. Het effect op vraag en aanbod in de sector energie 
Het effect is op de verschillende programmagebieden onderzocht. 
Er zij op gewezen dat het hier een globaal effect betreft, zodat het moeilijk is 
om nauwkeurige gegevens aan te dragen. Wel kunnen er uitermate nuttige 
indicaties worden afgeleid: 
- Op het gebied RGE is het effect op vraag en aanbod sterker dan op de 
andere gebieden, afhankelijk van de navolging die de projecten krijgen. De 
projecten zelf hebben immers maar een beperkt effect op de vraag. 
Toch is de potentiële energiebesparing verre van verwaarloosbaar. Volgens 
de beoordelaars is het potentieel aan besparingen 120 miljoen ton olie­
equivalent/jaar. 
Bij een betere penetratie van de efficiënte technologieën op de markt zou 
men op dit gebied dus zeer concrete resultaten kunnen bereiken. 
- Op het gebied HNE varieert de schatting van het effect op vraag en aanbod 
zeer sterk van de ene sector tot de andere. 
De fotovoltaïsche projecten leveren weinig energie op, maar de projecten 
betreffende energie uit biomassa en afvalstoffen hebben een sterker 
energetisch effect. Bovendien geldt dat de reproduceerbaarheid van de 
projecten (en dus, net zoals bij de RGE-projecten, hun daadwerkelijke effect) 
eveneens zeer variabel is: waterkracht-, de aardwarmte- of 
windenergieprojecten zijn bijvoorbeeld afhankelijk van het beschikbaar zijn 
van een lokatie die een economisch aanvaardbare exploitatie mogelijk 
maakt. 
De beoordelaars schatten dat de H NE-projecten potentieel kunnen leiden tot 
een energieproduktie van 2,8 miljoen ton olie-eguivalent/jaar waarvan de 
helft uit biomassa- en afvalstoffenprojecten. 
14 
- Wat koolwaterstoffen betreft, is de positie van de Gemeenschap als 
producent door de communautaire programma's versterkt. 
De jaarlijkse produktie van koolwaterstoffen in de Gemeenschap is gestegen 
van 130 miljoen in de jaren zeventig tot 250/300 miljoen ton olie-equivalent 
in de laatste jaren, terwijl zij in 1973 vrijwel nihil was. 
De koolwaterstoffen-projecten van het THERMIE-programma hebben 
eveneens een rol gespeeld bij het teruglopen van de vraag: volgens de 
beoordelaars heeft 56% van de "geslaagde" THERMIE-projecten geleid tot 
een vermindering van de aardolie-invoer en 11 % tot een verminderde invoer 
van andere energiedragers (meestal gas). 
- Bij de vaste brandstoffen is het effect op vraag en aanbod geringer. 
Het navolgingspercentage van de projecten is laag. Toch is volgens de 
beoordelaars de reproduceerbaarheid zeer groot, en kan deze op termijn dan 
ook een significant effect hebben. 
De energieproduktie op basis van vaste brandstoffen kan, gezien de bereikte 
resultaten, groter worden. Maar op dit gebied moeten twee factoren in 
aanmerking worden genomen: de bouw van nieuwe centrales en de 
oplossing van de milieuproblemen (emissies in de atmosfeer). 
Het effect op vraag en aanbod per gebied en per type effect kan meer in het 
bijzonder worden afgelezen uit onderstaande tabel 2.1.2.1. 
Type effect 
Toename van de beschikbare 
fossiele energiebronnen 
Bevordering van de internationale 
betrekkingen op energiegebied 
Bevordering van de Europese 
energiesamenwerking 
Nauwer industriële samenwerking 
met derde landen 
Versterking van de energiebedrijven 
Efficiency van de energieproduktie 
Ontwikkeling van plaatselijke 
energiebronnen 
Vermindering van de vraag naar 
energie 
Nieuwe vormen van energiediensten RGE 
** 
**** 
*** 
**** 
***** 
*** HNE 
**# 
** 
** 
* 
.* 
***** 
*** 
*** Koolwater­
stoffen 
***** 
**** 
... 
..* 
... 
* 
** 
* Vaste brand­
stoffen 
***** 
.* 
** 
*... 
*** 
*.* 
/ 
Notering van 1 tot 5 sterretjes. 
Het grootste effect bij vijf sterretjes. 
15 
2.1.2.2. Het effect op het milieu 
Het milieu-effect van het THERMIE-programma en van de vorige 
energieprogramma's is positief geweest. 
Op het gebied RGE komt het effect grotendeels voort uit de vermindering van 
de energieproduktie (en dus uit de vermindering van de emissies). Het gebruik 
van efficiëntere technieken kan eveneens leiden tot minder afvalstoffen en een 
geringer gebruik van hulpbronnen (inclusief water). 
Volgens de beoordelaars heeft, alle programma's bijeengenomen, 61% van de 
geslaagde projecten geleid tot een vermindering van vervuilende emissies in de 
lucht, 29% tot een verminderde emissie van verontreinigende stoffen in het 
water en 18% tot een verminderde emissie van verontreinigende stoffen of van 
afvalstoffen in de bodem of op terreinen in de omgeving. 
Opgemerkt zij dat op vervoergebied de vermindering van de emissie van 
luchtverontreinigende stoffen een van de voornaamste zorgpunten is geweest 
en blijft, met name wat de vervuiling van stadsgebieden door voertuigen betreft. 
Op het gebied HNE hebben de gebruikte technologieën over het algemeen een 
sterk positieve invloed op het milieu gehad: duurzaamheid van de grondstof, 
een nul-effect of een zeer gering effect voor wat betreft het broeikaseffect. 
Enkele technologieën kunnen evenwel negatieve gevolgen hebben, zoals de 
verbranding van afvalstoffen (dit ofschoon de emissienormen geleidelijk aan 
steeds strenger worden) of een kleine waterkrachtcentrale die niet in haar 
omgeving thuishoort. Een specifiek nader toezicht op die paar subsectoren is 
noodzakelijk. 
Op het gebied koolwaterstoffen heeft* het THERMIE-programma een bijzondere 
nadruk gelegd op het milieu; 47% van de "geslaagde" projecten heeft een 
positief effect op de bescherming van het milieu tegen een gemiddelde van 
17% voor de koolwaterstoffen-projecten in het kader van de voorgaande 
verordeningen. 
In de huidige projecten wordt een "nul-verontreiniging" nagestreefd, met name 
bij mariene technologieën. 
Op het gebied vaste brandstoffen zijn de beslissers er thans van overtuigd dat 
een project pas aanvaardbaar is als het niet alleen efficiënt, maar ook schoon 
is. Uit de evaluatie blijkt dat de technologieën van het THERMIE-programma 
(dus de meest recente projecten in die sector) aan die doelstellingen 
beantwoorden. 
16 
2.1.2.3. Het effect op de economische ontwikkeling 
Het effect van het THERMIE-programma op de economische ontwikkeling kan 
alleen maar indirect aan de hand van kwalitatieve indicatoren worden gemeten. 
In onderstaande tabel 2.1.2.3. wordt een overzicht gegeven van de 
waargenomen effecten. Evenals bij de vorige gevallen variëren de effecten van 
gebied tot gebied. 
Type effect 
Grotere efficiency van de 
produktie 
Indirecte investeringen 
Ontwikkeling van bedrijfstakken 
Schepping van werkgelegenheid 
Bevordering van het midden- en 
kleinbedrijf 
Energieproduktie in niet centrale 
gebieden RGE 
*** 
** 
*** 
*** HNE 
* 
** 
*** 
**** 
***** 
***** Koolwater 
-stoffen 
*** 
*** 
***** 
• 
*** Vaste 
brandstoffen 
*** 
*** 
** 
* 
* 
Notering van 1 tot 5 sterretjes. Het grootste effect bij vijf sterretjes. 
Op het gebied RGE gaat het hoofdzakelijk om technologieën met een hoge 
kapitaalintensiteit, welke leiden tot een toeneming van de investeringen en 
een verhoging van de produktiviteit. 
Op het deelgebied produktie en installatie van energie-apparatuur zijn 
bijzonder veel middelgrote en kleine bedrijven present. 
Op het gebied HNE zijn de middelgrote en kleine bedrijven eveneens sterk 
vertegenwoordigd. Deze hebben van het THERMIE-programma gebruik 
gemaakt om hun samenwerking over de landsgrenzen heen uit te breiden. 
De projecten van het H NE-gebied hadden eveneens veel belang voor de 
energieverzorging van de perifere gebieden, met name via projecten inzake 
zonne-energie of windenergie. Bij de technologieën van deze sector is over 
het algemeen het gebruik van plaatselijke energiebronnen op de voorgrond 
getreden. 
Op het gebied koolwaterstoffen was de rol van de communautaire 
programma's van eminent belang: er is een complex netwerk van grote 
ondernemingen en gespecialiseerde middelgrote en kleine bedrijven tot 
stand gekomen. In bepaalde landen zijn aardoliemaatschappijen opgericht 
die aldaar vóór het begin van die programma's niet bestonden (bijvoorbeeld 
Ierland). Dit gebied wordt gekenmerkt door de versterking (of 
17 
totstandbrenging) van de industriële structuren en door een intensievere 
Europese samenwerking, met name via een bijzonder efficiënte 
samenwerking tussen multinationale ondernemingen en gespecialiseerde 
middelgrote en kleine bedrijven. 
Op het gebied vaste brandstoffen zijn de technologieën zeer kapitaalintensief 
en sterk geautomatiseerd, waardoor het concurrentievermogen van de 
Europese industrie wordt versterkt. 
De tabel in biilage 7 toont het aantal THERMIE-projecten waarbij middelgrote 
en kleine bedrijven betrokken waren. 
De tabel in biilage 8 laat zien welke programma-activiteiten er met het oog 
op de economische en sociale samenhang zijn ontplooid, een en ander door 
ondersteuning van projecten uit de zogeheten communautaire 
cohesielanden. De Gemeenschap heeft meer dan 25% van de THERMIE-
begroting aan projecten uit die landen besteed. Op het gebied Vaste 
brandstoffen ging het om een zeer aanzienlijke inspanning (bijna 60%), en 
hier springt vooral de positie van Spanje in het oog. 
212.4. Het effect op de samenwerking tussen Lid-Staten 
In het THERMIE-programma is, vergeleken met de vorige energieprogramma's, 
bijzondere nadruk gelegd op projecten met partners uit verschillende landen. 
Uit de tabel in biilage 9 blijkt hoe belangrijk de internationale samenwerking in 
dit programma is geworden. 
Multinationale projecten maken 35% uit van het totale aantal projecten en 49% 
van de totale begroting. 
Er werden op de vier gebieden internationale samenwerkingsnetwerken tot 
stand gebracht. 
Op het gebied vaste brandstoffen zijn belangwekkende vormen van 
internationale samenwerking tot stand gebracht tussen grote ondernemingen, 
met name in het kader van de gerichte projecten. Bij 53% van de projecten is 
er sprake van internationale samenwerking, en 54,5% van de aan dit gebied 
toegekende begroting wordt hieraan besteed. 
Op de gebieden RGE (39% van de projecten, 52% van de begroting) en HNE 
(33% van de projecten, 54% van de begroting), werd de internationale 
samenwerking geschraagd door het feit dat de middelgrote en kleine bedrijven 
in sterke mate vertegenwoordigd waren. 
Op het gebied koolwaterstoffen (27,5% van de projecten en 32% van de 
begroting) bestaat er een minder sterke internationale samenwerking, ofschoon 
die wel van zeer hoge kwaliteit is. 
18 
2.2. Begeleidende maatregelen 
Het is tamelijk moeilijk de resultaten van de onder de begeleidende maatregelen vallende 
acties te evalueren. 
Zoals reeds aangegeven zijn de algemene taken ondersteunende taken en dit met inbegrip 
van de taken verricht door het OPET-network. De impakt van deze maatregelen is, gezien 
hun aard, niet echt meetbaar. Voor wat betreft het OPET-network hebben de evaluatoren 
de noodzaak benadrukt een betere coördinatie en een grotere doorzichtigheid van deze 
taken na bestreven. 
Voor wat de specifieke taken betreft kan een evaluatie van hun impakt worden gemaakt. 
Het doel van die acties is invloed uit te oefenen op de investeerders bij hun beslissing om 
volgens de criteria van het THERMIE-programma in een efficiënte technologie te 
investeren. De beoordelaars hebben bij de betrokkenen (OPET en begunstigden 
van/deelnemers aan de acties) een opiniepeiling gehouden. 
2.2.1. De directe doelstellingen van de begeleidende maatregelen 
Ten einde het directe effect van de verrichte acties te evalueren, hebben de beoordelaars 
de uitwerking ervan bij de betrokken beslissers gemeten aan de hand van de AIDA-
methode (Attention, Interest, Decision = Aandacht, Interesse, Beslissing, Actie). Met deze 
methode kan de houding van de begunstigde van de actie en het directe effect op diens 
gedrag worden beoordeeld. 
Volgens de beoordelaars is het directe effect van de specifieke acties zeer overtuigend. De 
houding van de betrokkenen tegenover de geëvalueerde specifieke acties was 
respectievelijk: 
Neutraal: 18% 
Aandacht: 20% 
Interesse: 24% 1 
Beslissing. 25% \ significant effect 
Actie: 13% J 
(Enquête gebaseerd op 46% van de begroting voor specifieke acties) 
Men kan ervan uitgaan dat er vanaf de fase Interesse een significant effect is, dat wil 
zeggen bij 62% van de acties. Bovendien is er bij 38% van de acties een beslissing door 
de gebruiker naar aanleiding van een begeleidende maatregel. 
19 
Per programmagebied uitgesplitst, zijn de resultaten van het programma als volgt: 
Sector 
RGE 
HNE 
KW 
VB Neutraal 
(1) 
16 
18 
25 
19 Aandacht 
(2) 
20 
20 
27 
20 Interess 
e 
(3) 
23 
23 
32 
26 Beslissing 
(4) 
26 
28 
14 
28 Actie 
(5) 
15 
11 
2 
7 Significant 
effect 
(3)+(4)+(5) 
64 
02 
48 
61 Investerings­
beslissing 
(4)+(5) 
41 
39 
16 
35 
Uit deze analyse blijkt dat de begeleidende maatregelen op 3 van de 4 
programmagebieden een relatief homogeen effect hebben. In de sector koolwaterstoffen is 
de invloed van de specifieke acties geringer. Dit valt te verklaren uit het 
hooggespecialiseerde karaktef van de betrokken investeerders (grote 
aardoliemaatschappijen, zeer gespecialiseerde middelgrote en kleine bedrijven), die zich 
niet licht van buiten af laten beïnvloeden. 
2.2.2. Het globale effect op het beleid van de Gemeenschap 
Het globale effect van de begeleidende maatregelen valt moeilijk te evalueren. De 
beoordelaars hebben evenwel getracht door middel van interviews met de betrokkenen de 
hoofdlijnen in kaart te brengen. 
Via informatieacties in de algemene zin van het woord kan door de begeleidende 
maatregelen de intrede van de innoverende technologieën op de betreffende markten 
worden versneld. 
Volgens de ramingen van de beoordelaars kan door goed geleide 
informatieverspreidingsacties deze intrede, naar gelang van de technologieën en de 
sectoren, met 2 of 3 jaar versneld worden. 
De begeleidende maatregelen hebben een concrete versterking opgeleverd van de 
door de partners van de THERMIE-projecten opgezette multinationale netwerken. Met 
name hebben zij ertoe geleid dat deelnemers uit perifere regio's of landen toegang tot 
kwaliteitsinformatie kregen die zij bezwaarlijk langs andere weg hadden kunnen 
verkrijgen, zodat een niet te verwaarlozen bijdrage aan de economische en sociale 
samenhang van de Gemeenschap werd geleverd. 
De inbreng van de begeleidende maatregelen in de samenwerking met de landen 
buiten de Gemeenschap was van grote waarde. 
Zo kregen de communautaire beslissers via de enerqiecentra in de landen van 
Midden- en Oost-Europa en van het GOS, een steunpunt voor de bevordering van 
efficiënte technologieën middels verschillende door de Gemeenschap aangereikte 
instrumenten. 
Evenzeer kregen hierdoor de beslissers van de landen uit Midden- en Oost-Europa 
en van het GOS, de kans te worden opgenomen in het informatie- en 
20 
promotienetwerk van THERMIE, zodat de weg werd geëffend voor het "binnenhalen" 
van efficiënte energietechnologieën uit de Gemeenschap. 
Ook werd door de beoordelaars een lijst van effecten opgesteld met een klassering 
naar orde van grootte. Deze effecten werden in twee categorieën onderverdeeld: 
Effecten op vraag naar en aanbod van energie (biilage 10) en effecten op de 
economische ontwikkeling, inclusief de internationale samenwerking binnen en buiten 
de Gemeenschap (biilage 11). 
21 
De coördinatie met de communautaire instrumenten 
De Gemeenschap voert verschillende programma's uit met een belangrijke 
energiecomponent. 
3.1. De andere communautaire energieprogramma's 
Naast het THERMIE-programma zijn vier communautaire energieprogramma's of -acties 
ten uitvoer gelegd: 
SAVE: Bevordering van het rationeel gebruik van energie en verhoging van de 
energie-efficiency. 
ALTENER: Intensivering van het gebruik van hernieuwbare energie. 
SYNERGY: Samenwerking met derde landen bij het uitstippelen en het voeren van hun 
energiebeleid. 
Regionale Energieprogrammering: Bevordering van het energiebeheer op regionaal en 
plaatselijk niveau. 
Tussen die programma's en het THERMIE-programma werd een nauwe samenwerking tot 
stand gebracht ten einde a) de kans op doublures weg te nemen en b) het maximale 
voordeel te behalen uit de synergie tussen die acties. 
Deze samenwerking krijgt vooral concreet gestalte bij: 
het bepalen van de prioriteiten van de verschillende bestaande programma's; 
de uitwisseling van informatie inzake de evaluatie van de in het kader van die 
programma's ontvangen voorstellen; 
de uitwisseling van informatie inzake de resultaten van de ondersteunde acties; 
de toekomstige ontwikkeling van die programma's. 
Dat in de loop van 1995 is begonnen met een horizontale evaluatie van de 
energieprogramma's (waaronder ook THERMIE), ten einde vooral de coördinatie en de 
synergie tussen die programma's tegen het licht te houden, valt te verklaren uit het 
verlangen naar een optimale samenwerking tussen die initiatieven. 
3.2. De programma's voor de exploitatie en optimalisering van de resultaten van Onderzoek en 
Technologische Ontwikkeling (OTO) 
Het derde kaderprogramma voor OTO voorziet in een actie tot verspreiding van 
technologie, welke deels de energiesector bestrijkt. Zo werd gezamenlijk deelgenomen aan 
exposities waar ook het thema energie aan de orde was. In het kader van het VALUE-
project is met de centra een vorm van samenwerking in het leven geroepen voor het 
verspreiden van de communautaire O&O-resuitaten. 
Bovendien zijn de door het Directoraat-Generaal Ondernemingenbeleid, handel, toerisme 
en sociale economie (DG XXIII) opgerichte Euro Info Centres efficiënte schakels gebleken: 
zij hebben een niet te verwaarlozen rol gespeeld bij de voorlichting van het publiek over het 
22 
THERMIE-programma; enkele deelnemers aan het OPET-netwerk zijn trouwens Euro Info 
Centres. 
3.3. De communautaire programma's voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling 
Van de verschillende programma's ter ondersteuning van O & O ontwikkelt het JOULE-
programma technologieën in het kader van het energiebeleid. Dit programma, dat ten 
opzichte van THERMIE een voorbereidende functie vervult, heeft als doelstellingen de 
ontwikkeling van nieuwe opties op energiegebied die economisch levensvatbaar zijn en 
minder schadelijk voor het milieu, alsmede de ontwikkeling van minder energie-intensieve 
technologieën. 
Het zou voor de hand liggen dat de resultaten van de JOULE-projecten in geval van 
noodzakelijke demonstratie een vervolg krijgen in de vorm van THERMIE-projecten. Op 
dezelfde wijzen kunnen de resultaten van de THERMIE-projekten nieuwe JOULE-projekten 
gunstig beïnvloeden. 
Maar deze samenhang in het communautaire optreden heeft enkele zwakke punten. Deels 
zijn die te verklaren door het verschil in karakter van de deelnemers aan elk programma -
universiteiten en onderzoeksinstellingen voor het JOULE-programma en ondernemingen 
voor het THERMIE-programma - alsook door een gebrek aan informatie over de resultaten 
van beide programma's en de hierdoor geboden mogelijkheden. 
Door de Beschikking van 23 november 1994 houdende aanneming van een specifiek 
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, inclusief demonstratie, op het 
gebied van de niet-nucleaire energie (programma JOULE-TH ERMI E), welke de Raad als 
onderdeel van het vierde kaderprogramma heeft vastgesteld, zou hierin verbetering moeten 
komen. 
Een betere onderlinge aansluiting van de bestreken gebieden, een toenadering op het punt 
van het beheer van de twee aspecten (JOULE en THERMIE) en een betere uitwisseling 
van informatie over de ondernomen acties zouden een bevredigende mate van integratie 
moeten kunnen bewerkstelligen. 
3.4. Structuurfondsen 
Door de hervorming van de Structuurfondsen genieten de gebieden van doelstelling 1 
aanzienlijke steun voor investeringen in de energiesector. De CBs (Communautaire 
Bestekken) voor de gebieden van doelstelling 1 zijn een voortzetting van de activiteiten van 
het communautaire VALOREN-programma (1987-1991) omdat een optimaal gebruik van 
het eigen energiepotentieel hierin centraal staat. 
Het VALOREN-programma (met een toewijzing van 400 miljoen ecu) gold voor 
Griekenland, Portugal, een aantal Spaanse regio's, de Mezzogiomo, Corsica en de Franse 
overzeese gebiedsdelen, de Ierse republiek en Noord-lerland. Omdat het technologische 
gebieden bestreek die verwant zijn met die van de demonstratieprogramma's en van 
THERMIE, zijn er duidelijke dwarsbanden tussen beide programma's aan het licht 
getreden. In elk van de bestreken geografische sectoren sluiten verschillende projecten 
direct op elkaar aan, of het nu gaat om de herhaling van een in de ontwikkelingsfase 
23 
gesteunde technologie of om de uitbreiding van een project in een toepassingsfase op 
grote schaal. 
Behalve het VALOREN-programma voorzien ook de communautaire initiatieven INTERREG 
en REGIS bij de in aanmerking komende maatregelen in de ontwikkeling van hernieuwbare 
energiebronnen. 
35. De programma's PHARE en TACIS 
De programma's PHARE en TACIS vertonen een uitgesproken synergie met het THERMIE-
programma. 
Enkele energiecentra in de landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS ontvangen 
een gecombineerde steun (THERMIE/TACIS of THERMIE/PHARE/SYNERGY) en er zijn 
werkrelaties tot stand gebracht, met name door middel van een Task Force, tussen de 
diensten die voor deze drie communautaire instrumenten de verantwoordelijkheid dragen, 
3.5.1. Het TACIS-programma 
Het TACIS-programma is tot stand gebracht om de nieuwe onafhankelijke staten 
(Gemenebest van Onafhankelijke Staten) te helpen bij een geslaagde overgang van een 
planeconomie naar een democratische markteconomie. 
Als prioritaire sectoren kent dit programma infrastructuur (inclusief energie) en milieu. Een 
en ander biedt uitzicht op vruchtbare samenwerking met het THERMIE-programma. Uit die 
twee programma's worden vier energiecentra gefinancierd (Moskou, Sint-Petersburg, 
Minsk, Kiev). 
Door het programma wordt bijvoorbeeld subsidie verleend aan opleidingsactiviteiten en pre-
investerings- en bijstandstudies, welke tot een vruchtbare samenwerking kunnen leiden. 
Het complementaire karakter van beide programma's mag eveneens worden benadrukt, 
met name in het geval van een aantal TACIS-proefprojecten welke niet door THERMIE 
kunnen worden gefinancierd, maar waarvan de resultaten kunnen worden "meegenomen". 
3.5.2. Het PHARE-programma 
Het PHARE-programma heeft een soortgelijke doelstelling als het TACIS-programma, maar 
geldt voor de Midden- en Oosteuropese landen (inclusief de Baltische staten). 
Ook hier genieten de sectoren infrastructuur (inclusief energie) en milieu prioriteit; een 
nauwe samenwerking met THERMIE is derhalve in hoge mate wenselijk. 
Gewezen kan worden op gezamenlijke regionale samenwerkingsvormen, met name de 
bijdrage van het THERMIE-programma aan het energiecentrum van Boedapest, dat onder 
het PHARE-programma is opgericht. 
In het PHARE-programma wordt de nadruk gelegd op de voorbereiding en verwezenlijking 
van technische-bijstandsprojecten in het kader van bestaande nationale programma's, 
welke resulteren in aanbevelingen voor hervormingen waarmee soms grote investeringen 
zijn gemoeid. 
24 
4. De coördinatie met soortgelijke programma's van de Lid-Staten 
4.1. Bij de uitvoering van het THERMIE-programma wordt de Commissie bijgestaan door een 
comité van vertegenwoordigers van de Lid-Staten, die op hun beurt worden bijgestaan 
door deskundigen. In dit comité hebben de vertegenwoordigers van de Lid-Staten in 
overleg met de Commissie: 
de toepassingssectoren van het programma en de begrotingstoewijzing voor die 
sectoren gewijzigd; 
prioriteiten voor de aanbestedingen gesteld; 
de projecten geselecteerd en het percentage van de financiële ondersteuning 
vastgesteld. 
Het THERMIE-comité heeft dus een belangrijke rol gespeeld, waarbij het de nadruk heeft 
kunnen leggen op de complementariteit en overlappingen met initiatieven in de Lid-Staten 
heeft kunnen vermijden. 
4.2. De selectie van de projecten is tevens bij uitstek het moment waarop men zich kan buigen 
over de belangen van de Lid-Staten. De ambtenaren van de Commissie worden in deze 
taak bijgestaan door externe deskundigen. Deze laatsten worden ofwel voorgedragen door 
de vertegenwoordigers van de Lid-Staten (THERMIE-comité), dan wel direct door de 
Commissie op basis van hun technische bekwaamheden geselecteerd. Zij 
vertegenwoordigen een brede waaier van organisaties die met het programma in 
aanraking komen (bedrijfsleven, technische centra, universiteiten, diverse consultants) en 
kunnen de Commissie op een gegeven ogenblik rechtstreeks over de vorderingen en de 
leemtes in de sector energie informeren. 
4.3. Ook is middels een studie het coördinatieprobleem onderzocht. 
("Coordination of THERMIE with other Member States Programmes") 
Uit de conclusies van die studie komen de volgende punten naar voren: 
een aantal Lid-Staten heeft geen programma ter ondersteuning van 
energietechnologieën; 
op de gebieden RGE en HNE, waar de Lid-Staten het meest actief zijn, valt het door 
THERMIE ondersteunde type projecten doorgaans niet onder een nationaal 
programma; 
het accent dat het THERMIE-programma legt op projecten met meerdere partners uit 
verschillende Lid-Staten, alsook de op de zogeheten cohesielanden gerichte 
inspanningen, zijn ten opzichte van de nationale maatregelen in een aantal opzichten 
uniek; 
de op derde landen, met name op de landen van Midden- en Oost-Europa en het 
GOS, gerichte begeleidende maatregelen vinden doorgaans geen pendant in de 
nationale programma's en vormen dan ook een belangrijke complementaire factor. 
25 
5. Conclusies 
5.1. Uit de uitvoering van het THERMIE-programma en uit de twee evaluaties door 
onafhankelijke deskundigen, kan in het algemeen worden geconcludeerd dat de nieuwe 
koers die met het programma wordt gevolgd met het oog op de marktdoorbraak van 
efficiënte technologieën, in dit stadium heeft geleid tot resultaten die als goed kunnen 
worden aangemerkt, zowel op het punt van de directe resultaten (technisch succes, 
commercieel succes, navolgingspercentage) als op het punt van het globale effect op het 
beleid van de Gemeenschap. 
5.2. Het THERMIE-programma is een doeltreffend instrument gebleken om een optimaal 
gebruik te maken van het energie-effiëntiepotentieel en om de nieuwe technologieën te 
helpen op de markten door te breken. 
THERMIE heeft een belangwekkende rol gespeeld ten aanzien van het 
concurrentievermogen van het bedrijfsleven door het aandragen van efficiënte 
technologieën welke hun concurrentievermogen verbeteren. Deze efficiënte technologieën 
hebben ook bewezen dat zij - in grote meerderheid - een positief effect op het milieu 
hebben. Het programma heeft een niet te verwaarlozen rol gespeeld bij de steun aan het 
midden- en kleinbedrijf (bij 61% van de projecten zijn middelgrote en kleine ondernemingen 
betrokken) en van de economische en sociale samenhang (21,5% van de projecten werd 
toegewezen aan de zogenoemde cohesielanden). Bovendien kon dankzij het programma 
een netwerk voor internationale samenwerking worden opgericht (35% van de projecten 
zijn aangegaan met contractanten uit verschillende Lid-Staten), dat nog werd versterkt door 
de begeleidende maatregelen. 
5.3. Het totale effect van het programma is mede afhankelijk van het navolgingspercentage van 
de efficiënte technologieën. Dit percentage bedraagt thans circa 30%, en kan duidelijk nog 
worden opgevoerd. Het THERMIE-programma heeft twee instrumenten in stelling gebracht 
om dit te bewerkstelligen: 
verspreidingsprojecten 
begeleidende maatregelen. 
Het is nog te vroeg voor een uitspraak over de vraag of met deze twee nieuwe 
instrumenten, zoals deze in de praktijk gebruikt zijn, al dan niet een aanzienlijke 
verbetering van de situatie kan worden bereikt. Zeer waarschijnlijk is het antwoord 
bevestigend. Mocht dit niet zo zijn, dan zou een heroriëntering van deze instrumenten 
moeten worden overwogen. 
5.4. De «goedkeuring van een gemeenschappelijk JOULE-TH ERMI E-programma binnen het 4e 
kaderprogramma is een belangrijke stap naar de consolidatie van de THERMIE-
activiteiten. 
Er dient dan echter wél te worden gezorgd voor een continuering van de noodzakelijke 
instrumenten ter versterking van het effect van dit type programma op de doelstellingen 
van het energiebeleid, alsmede van de andere beleidsvormen van de Gemeenschap 
(milieu, economische ontwikkeling, inclusief het concurrentievermogen van de industrie, 
internationale samenwerking), namelijk de op verspreiding gerichte projecten en andere 
activiteiten. Op die manier zal de Gemeenschap een volledig en adequaat netwerk van 
26 
ondersteuningsmogelijkheden kunnen behouden en zelfs versterken, welke variëren van 
fundamenteel onderzoek tot de marktpenetratie van efficiënte technologieën en de optimale 
benutting van het door dat communautaire instrument geboden potentieel. 
5.5. Van het grootste belang is ook de voortzetting van de op derde landen, en met name de 
landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS, gerichte inspanningen in de vorm van 
begeleidende maatregelen, in coördinatie met de andere betrokken communautaire 
instrumenten, dit gelet op het enorme potentieel van die markten, zowel uit het oogpunt 
van het aanbod van energie als uit dat van de vraag naar efficiënte technologieën. 
27 
Bijlage 1 
Verordeningen ter bevordering van technologische ontwikkeling en demonstratie op energiegebied (DG XVII) 
Verordening 
3056/73 
1302/78 
1303/78 
1971/83 
1972/83 
3639/85 
3640/85 
2008/90 
Besch. Raad 
23.11.94 Periode 
1973-85 
1978-82 
1978-82 
1983-84 
1983-84 
1985-89 
1985-89 
1990-94 
1995-98 Koolwaterstoffen 
X 
X 
X 
X Vaste 
brandstoffen 
X 
X 
X 
X 
X Alternatieve 
bronnen 
X 
X 
X 
X 
X Rationeel 
gebruik 
X 
X 
X 
X 
X o&o 
Hydrocarbons Solid Fuels 
Gasification 
Liquefaction Alternative 
Energy Sources Energy Saving 
and Substitution 
of Hydrocarbons 
Demonstration 
**flot Industrial 
9L OetttoitstttrtSôtt , - £%: ' ' ' 
I - V-Demonstration 
l444^l4.H441M4ltM»»tMH44*4*»4.|tW44IIHWI»*HII>4l44»MIU4**UM4>MHMIIWIII»U4»l-44M4.144i.i 
:::^^ERMJE:: 
JOULE- THERMIE R&D 
i. % 
Uitvoering VAN THERMIE 
AANTAL PROJECTEN EN FINANCIËLE ONDERSTEUNING Biilage 2 
(in miljoen ecu) 
SECTOR 
; RGE 
| Gebouwen 
| Industrie 
1 Energiebedrijven 
] Vervoer 
! HNE 
; Zonne-energie 
j Biomassa 
i Aardwarmte 
! Waterkracht 
Windenergie 
> VASTE BRAND­
STOFFEN 
• KOOLWATER­
STOFFEN 
' TOTAAL 1990 
Aantal 
projec­
ten 
39 
11 
26 
2 
27 
19 
5 
3 
3 
16 
85 Financiële 
steun 
18,713 
2,761 
14,971 
0,981 
6,613 
3,622 
2,362 
0,629 
9,591 
9,973 
44,890 1991 
Aantal 
projec­
ten 
65 
19 
31 
5 
10 
51 
13 
12 
7 
10 
9 
6 
30 
152 Financiële 
steun 
34,809 
4,417 
19,135 
3,269 
7,988 
35,718 
7,155 
9,392 
6,080 
4,087 
9,004 
22,115 
22,888 
115,530 1992 
Aantal 
projec­
ten 
52 
14 
26 
3 
9 
67 
24 
14 
5 
9 
15 
4 
31 
154 Financiële 
steun 
31,527 
5,404 
16,015 
3,954 
6,154 
35,115 
7,232 
11,228 
2,267 
3,751 
10,637 
33,195 
27,700 
127,537 1993 
Aantal 
projec­
ten 
42 
9 
27 
3 
3 
52 
24 
14 
14 
10 
35 
139 Financiële 
steun 
43,311 
8,545 
15,855 
2,615 
16,296 
35,218 
8,539 
16,887 
9,792 
33,026 
26,447 
138,002 1994 
Aantal 
projec­
ten 
61 
18 
34 
9 
75 
27 
5 
14 
18 
11 
5 
55 
196 Financiële 
steun 
43,420 
9,852 
18,728 
14,840 
46,752 
8,019 
22,555 
6,797 
5,240 
4,141 
23,060 
34,910 
148,142 TOTAAL ~ 
Aantal 
projec­
ten 
259 
71 
144 
11 
33 
272 
107 
50 
26 
37 
52 
28 
167 
726 Financiële 
steun 
171,780 
30,979 
84,704 
9,838 
46,259 
159,416 
34,567 
62,424 
15,144 
13,078 
34,203 
120,987 
121,918 
574,101 
19 RGE = Rationeel Gebruik van Energie 
HNE = Hernieuwbare energie 
BIJLAGE 3 
THERMIE - BEGELEIDENDE MAATREGELEN 
Algemene activiteiten 
Type Toegewezen bedragen % 
(x miljoen ecu) 
Markt- en technologie-evaluatie 0,906 1.51 
Verzamelen en verwerken van gegevens, databases 2,040 3.40 
Evaluatie van programma's 3,024 5.04 
! Documentatie (brochures, videopresentaties, enz.) en vertalingen 2,592 4.32 
i _________^_^^_«_— ___________^_^_^_^____________^_ 
Verspreiding van documentatie en informatie 2,178 3.63 
! Organisatie van en/of deelname aan promotie-activiteiten 6,972 11.62 
j Versterking van promotie-organisaties 1,524 2.54 
| Technische adviezen (volgen en evalueren van de projecten) 4,998 8.33 
! Steun voor het uitwerken van strategieën om de activiteiten te promoten en te 4,194 6.99 
: coördineren (Lid-Staten - regio's) 
Industriële samenwerking in derde landen op de bovengenoemde terreinen 12,264 20.44 
: Algehele coördinatie van de OPET-activiteiten 3,444 5.74 
OPET-CS (Coördinatiecentrum te Brussel) 15,864 26.44 
TOTAAL 60,000 100.00 
o 
BIJLAGE 41/2 
ORGANISATIES VOOR DE PROMOTIE VAN ENERGIETECHNOLOGIEËN 
(OPET) 
ADEME, F - Paris 
ASTER SRL, I - Bologna 
BCEOM, F - Guyancourt 
BRECSU, UK-Watford 
CCi:, P - Amadora 
Cl i ETA - PARTEX Cps, P - Lisboa 
CE oEN S.p.A., I -Genova 
CC RA c/o SEA, D - Saarbrücken 
CC Wlconsult, DK - Lyngby 
CR ES, GR - Pikermi 
EAB, D - Berlin 
ECD, DK - Copenhague 
ECOTEC, UK - Birmingham 
ENEA, I - S. Maria di Galena Roma 
ETM Consortium, B - Bruxelles 
ET SU, UK-Harwell 
EUROPLAN, F - Antibes 
EVE, E - Bilbao 
FAST, I - Milano 
KFA/FIZ, D - Karlsruhe/Jülich 
FORBAIRT, IR - Dublin 
Fnedmann & Johnson-Consultants, D - Berlin 
GEP, F - Paris la Défense 
GOPA - Consultants, D - Bad Homburg 
ICAEN, E - Barcelona ICEU, D - Leipzig 
ICIE, I - Roma 
IDAE, E - Madrid 
IMPIVA, E - Valencia 
INETI/ITE, P - Lisboa 
INNOTEC, D - Berlin 
Institut Wallon-Energium 2000, B - Namur 
IRO, NL - Zoetermeer 
KEMA Nederland B.V., NL - Arnhem 
LDK, GR - Athens 
LUXCONTROL, L - Esch-sur-Alzette 
MARCH Consulting Group, UK - Manchester 
NIFES, UK - Glasgow 
Novem, NL - Sittard 
OCICARBON, E - Madrid 
PSTI, UK - Aberdeen 
RARE c/o RHONALPENERGIE, F - Lyon 
SODEAN, E - Sevilla 
SOGES S.p.A., I - Torino 
SYNERGIA, GR - Athens 
TÜV RHEINLAND, D - Köln 
UCD, IR - Dublin 
VLAAMSE THERMIE COÖRDINATIE, B - Mol 
Zre, D - Regensburg 
2>A 
Bijlage 4 2/2 
Energiecentra van de Europese Gemeenschap 
in Midden- en Oost-Europa 
Regionale eneraiecentra 
Energiecentrum van Bratislava, Slowakije 
Energiecentrum van Boedapest, Hongarije 
Energiecentrum van Kiev, Oekraïne 
Energiecentrum van Minsk, Wit-Rusland 
Energiecentrum van Moskou, Rusland 
Energiecentrum van Praag, Tsjechië 
Energiecentrum van Riga, Letland 
Energiecentrum van Sint-Petersburg, Rusland 
Energiecentrum van Sofia, Bulgarije 
Energiecentrum van Tallinn, Estland 
Energiecentrum van Vilnius, Litouwen 
Energiecentrum van Warschau, Polen 
Sectoriële eneraiecentra 
Energiecentrum van Elblag, Polen 
Energiecentrum van Katowice, Polen 
Energiecentrum van Tyumen, Rusland 
2z. 
Biilage 5 
THERMIE - BEGELEIDENDE MAATREGELEN - Specifieke acties 
Verdeling per type actie 
1— r ' 11 : , sas 
TYPE 
Audit 
Zakenreizen 
Conferenties 
Exposities 
Publikaties/Maxi-
Brochures 
Seminars 
Studies 
Opleidingscursuss 
en 
Gerichte 
campagnes 
Video 
Bezoeken 
Workshops 
Andere 
TOTAAL Aantal acties 
37 
30 
24 
85 
236 
143 
255 
56 
4 
23 
11 
267 
14 
1.185 ' i' 
% 
3,1 
2,6 
2,0 
7,2 
19,9 
12,1 , 
21,5 
4,7 
0,4 
1,9 
0,9 
22,5 
1,2 
100 Toegewezen 
bedragen 
(Mécus) 
1,044 
10,893 
0,752 
2,672 
7,973 
8,250 
10,351 
1,808 
0,339 
1,312 
0,325 
9,303 
0,368 
46,390 % 
2,2 
4,1 
1,6 
5,8 
17,2 
17,8 
22,3 
3,9 
0,7 
2,8 
0,7 
20,1 
0,8 
100 
S 'S 
THERMIE - Begeleidende maatregelen 
Specifieke acties 
Verdeling per type en sector en toegewezen bedragen (in 1000 ecu) Biilage 6 
i 
I 
TYPE 
Audit 
i 
Zakenreizen 
Conferenties 
Exposities 
Publikaties/Maxi-
Brochures 
Seminars 
Studies 
Opleidings­
cursussen 
\ Gerichte campagnes 
| Video's 
l 
j Bezoeken 
Workshops 
Andere 
TOTAAL RGE 
Aantal 
35 
13 
9 
32 
156 
99 
174 
51 
2 
13 
1 
181 
13 
779 Bedrag 
949 
529 
222 
761 
5215 
5023 
6877 
1702 
258 
791 
7 
6454 
338 
29126 HNE 
Aantal 
1 
8 
8 
2 
47 
29 
60 
1 
2 
8 
2 
35 
1 
204 Bedrag 
65 
475 
323 
20 
1938 
2102 
2613 
42 
81 
450 
49 
1423 
30 
9611 Koolwaterstoffe 
n 
Aantal 
-
-
2 
29 
11 
2 
14 
1 
-
1 
3 
34 
-
97 Bedrag 
-
-
78 
1223 
197 
139 
512 
9 
-
35 
98 
845 
-
3136 Vaste 
brandstoffen 
Aantal 
-
9 
4 
3 
20 
10 
6 
3 
-
1 
5 
13 
-
74 Bedrag 
-
889 
107 
147 
589 
672 
279 
55 
-
36 
171 
519 
-
3464 Gemengd 
Aantal 
1 
-
1 
19 
2 
3 
1 
-
-
-
-
4 
-
31 Bedrag 
30 
-
22 
521 
34 
314 
70 
-
-
-
-
62 
-
1053 TOTAAL 
Aantal 
37 
30 
24 
55 
236 
143 
255 
56 
4 
23 
11 
267 
14 
1185 Bedrag 
1044 
1893 
752 
2672 
7973 
8250 
10351 
1808 . 
339 
1312 
325 
9303 
368 
46390 
UU 
Bijlage 7 
Projecten waarbij middelgrote en kleine bedrijven betrokken zijn 
(contractanten) 
Sector 
RGE 
HNE 
Vaste brandstoffen 
Koolwaterstoffen 
TOTAAL MKB-
projecten 
TOTAAL THERMIE Aantal 
projecten 
160 
185 
4 
95 
444 
726 % 
22,0 
25,5 
0,5 
13,1 
61,1 
100 Toegewezen 
bedragen 
(x miljoen ecu) 
94 
85 
28 
53 
260 
574 /o 
16,4 
14,8 
4,9 
9,2 
45,3 
100 
RGE = Rationeel Gebruik van Energie 
HNE = Hernieuwbare energie 
Zr 
Biilage 8 
Uitvoering VAN THERMIE 
COHESIELANDEN 
(in miljoen ecu) 
; 
1 SPANJE 
j GRIEKENLAND 
i IERLAND 
! PORTUGAL 
COHESIELANDEN 
;EUR 12 
COHESIELANDEN / EUR RGE (1) 
Aantal Financiële 
projecten steun 
33 20,497 
12 4,929 
25 11,196 
11 7,411 
81 44,033 
259 171,780 
31.3% 25,6% HNE (2) 
Aantal Financiële 
projecten steun 
28 15,808 
10 3,229 
9 3,448 
10 5,333 
57 27,818 
272 159,416 
20,9% 17,4% VASTE 
BRANDSTOFFEN 
Aantal Financiële 
projecten steun 
9 71,522 
1 0,982 
-
-
10 72,504 
28 120,987 
35,7% 59,9% KOOLWATERSTOF­
FEN 
Aantal Financiële 
projecten steun 
2 0,444 
4 1,253 
1 0,477 
1 0,140 
8 2,314 
167 121,918 
4,8% 1,9% TOTAAL 
Aantal Financiële 
projecten steun 
72 108,271 
27 10,393 
35 15,121 
22 12,884 
156 146,669 
726 574,101 
21.5% 25,5% LANDEN/EUR 12 
Aantal Financiële 
projecten steun 
9,9% 18,9% 
3,7% 1,8% 
4,8% 2,6% 
3,1% 2,2% 
21,5% 25,5% 
(1) PGE = Rationeel Gebruik van Energie 
(2) HNE = Hernieuwbare energie 
Bijlage 9 
Projecten in het kader waarvan door contractanten uit verschillende Lid-Staten wordt 
samengewerkt 
Sector 
RGE 
HNE 
Vaste brandstoffen 
Koolwaterstoffen 
TOTAAL internationale 
projecten 
TOTAAL THERMIE Aantal projecten 
102 
90 
15 
46 
253 
726 % 
14,0 
12,2 
2,1 
6,3 
34,8 
100 Toegewezen 
bedragen 
(in miljoen 
ecu) 
89 
86 
66 
39 
280 
574 % 
15,5 
15,0 
11,5 
6,8 
48,8 
100 
RGE = Rationeel Gebruik van Energie 
HNE = Hernieuwbare energie 
3} 
Biilage 10 
Effect van de begeleidende maatregelen op de vraag naar en het aanbod van energie 
Type effect Orde van grootte van het effect 
• Vermindering van de vraag naar energie 1 
• Verbetering van de technologie van de 2 
energie-industrie 
• Bevordering van de samenwerking van 3 
de Lid-Staten 
• Stimulering van plaatselijke, regionale 4 
en nationale programma's 
• Hogere mate van diversificatie 5 
• Steun voor internationale samenwerking 6 
op industriegebied 
• Verbetering van de voorziening 7 
• Verbreding van de voorzieningsbasis 8 
van de EU 
• Ontwikkeling van de plaatselijke 9 
voorzieningsbronnen 
• Grotere zekerheid t.a.v. de 10 
energievoorziening 
25 
Bijlage 11 
Effect van de begeleidende maatregelen op economische ontwikkeling en internationale 
samenwerking 
Type effect 
Bewustwording van het belang 
van de Europese samenwerking 
Samenwerking met de EU 
Samenwerking met andere 
Lid-Staten 
Samenwerking met derde 
landen 
Steun aan het MKB 
Bevordering van innovatie 
Bevordering van efficiënte 
produktie 
Bevordering van de 
werkgelegenheid 
Bevordering van de 
investeringen Klassering 
1 
2 
3 
4 
5 
6 
7 
8 
9 Grootte van het effect 
Groot 
X 
X 
X 
X Gemid­
deld 
X 
X 
X 
X 
X Gering 
'S 3> 
c Annex 12 
RATIONAL USE OF ENERGY 
The THERMIE regulation of the programme sets out as primary objective to achieve 
substantial energy savings in three areas for project support: buildings, industry & energy 
industry and transport. 
Rational use of energy in buildings: 
Project Support: In the building sector, energy savings were required to be achieved by 
projects designed to improve the energy efficiency of existing buildings, projects relating to 
new processes or products for heating and air-conditioning in new buildings and finally 
projects concerning new urban or district heating systems and the application of small-scale 
combined heat and power generation. The Call for Proposals specified the requirements of 
priority areas and foresaw mostly the support for new large commercial or public buildings 
or the retrofitting thereof. In 1993, particular emphasis was attributed to the building sector 
by asking for proposals for targeted projects leading to a substantial reduction in both energy 
consumption and CO2 and other pollutant emissions in large building stocks either of 
residential, commercial or public nature. Projects had to include: low energy design, optimised 
envelope material and components, integrated load management for heating, cooling, and 
electricity consumption; optimised HVAC equipment with efficient integration of renewable 
energy systems where possible. The outlined objectives where met by selecting 71 projects 
in total between 1990 and 1994 for a support of 31 MECU. With a view to targeted projects, 
4 projects have been supported. These projects, in the objectives of the Commission, are a 
first important step towards the creation of a critical mass able to influence important 
improvements in the Building sector^ marked by a slow development and resistance to 
penetration of innovation. 
One important achievement is the demonstration that it is possible to save up to 50% of 
energy consumption through the integration of innovative technologies already available 
on the market and through a co-ordinated work of different actors like architects, engineers, 
equipment suppliers, etc, which normally work separately. It is foreseen in the future to 
extend this integrated approach to urban scale through the involvement of Local Authorities, 
and Urban Planners. 
Associated Measures: More than 200 actions have been carried out in the Building Sector. 
'Hicse include a number of seminars and training courses for Architects on Bioclimatic 
Architecture, which ave been carried out in all the countries of the \i\) In the area of Energy 
lifïicicnt Lighting more than 25000 exemplars of publications have been produced and 
disseminated all over Europe. In the field of HVAC technologies, particular attention has 
been given to supporting actions with the involvement of the most important European 
Federations active in this area (for example installers and engineering consulting companies). 
In order to improve the awareness of the successful THERMIE projects, six newsletters, each 
addressing a particular type of building or technology (like housing, offices, CHP, ...etc.) have 
been disseminated to architects, engineers, developers, ... etc amounting to 36000 exemplars. 
In addition to these specific actions, in the framework of the OPET general tasks, several 
advisory groups have been set up in order to provide advice to decision-makers onkey issues 
related to energy consumption in the Building sector. 
Rational use of energy in industry and in energy industry 
Project support: Similarly in industry, the scope for further energy savings remains 
considerable. In the first Call for Proposals from 1990 lo 1992, emphasis was put on changes 
in manufacturing processes and equipment; the recycling of residual heal; Ihe use of micio-
4° 
electronic units to improve energy management; the agrofood industry and restriction of 
energy consumption caused by environmental protection measures. Heat recovery for 
production processes, industrial waste recovery and schemes for cold energy production using 
waste heat gained priority in the Call for Proposals of 1993 and 1994. In total 144 projects 
have been selected and benefited from about 85 MECU financial support. The different 
projects have contributed to answering the technology requirements of various specific market 
niches. In the case of the fuel cell technology, the projects funded by THERMIE have 
contributed to open new prospects in this promising market, particularly for the molten 
carbonate systems. Recognising the strategic interest of the European industry in this market, 
the Commission has recently developed a 10 years strategy which includes elements for both 
R&D and Demonstration work aimed at reducing the investment costs and at improving the 
reliability of the different fuel cell schemes by year 2005. 
In the energy industry, more effective methods of producing and using heat, reducing heat 
loss from motors, transformers and improved management of heating networks were the 
objectives laid down in the regulation. These were met by 11 projects between 1990 and 
1994, to which a support of about 10 MECU was allocated. 
Associated Measures: The main objectives within the industry sector was to analyse the 
feature and the potential of markets related to various sectors of industrial applications and 
for the application of specific technologies. Subsequently, and based on the market 
information obtained, the focus shifted towards dissemination of information. This 
dissemination was undertaken in Member States and in Third Countries and comprised a wide 
variety of types of activity. The strategy for dissemination was subject to continuous review 
within Marketing Groups, where Industrial and Professional Associations and independent 
experts co-operated to ensure the relevance of the activities undertaken. 
As far as cogeneration is concerned, the activity has taken place simultaneously with an 
important development of the market in the European Union. The associated measures 
undertaken in this field have contributed to show how it can be successfully applied to a 
number of manufacturing processes and services, and at the same time, to make the potential 
user aware of progress on legislation, regulatory and financial aspects. An important activity 
has also been developed for Eastern European where there is a big potential for converting 
heat only boilers systems to cogeneration systems in district heating, and for small 
decentralised cogeneration schemes. 
Rational use of energy in transport: 
Project support: The regulation foresees a promotion of projects significantly improving the 
efficiency of vehicles or transport systems; optimising the use of urban infrastructure and 
improving traffic management and the efficient use of fuel by road vehicles. New types of 
traction systems gained priority in the 1994 Call for Proposals. Special attention was 
attributed in the 1993 Call for Proposals to targeted projects offering technical and economic 
improvements of the overall efficiency of urban public transport systems including traffic 
management and control techniques, advanced information for users, improved model 
interchange infrastructure combined with efficient public transport vehicle fleets and measures 
to promote a shift from private to public transport. Considering that this sector accounts for 
an increasing share of energy end use and gaseous emissions (32% of EC final demand), one 
important objective of the 3 Targeted Projects is to contribute to reducing environmental 
pollution in urban areas where 80% of EU citizens live. Another major goal is to set some 
common requirements and technical specifications for transport systems, their operating 
standards and the associated procurement procedures. The definition of common needs at 
European level should act as an incentive for equipment suppliers who will have a large 
single market for their products and services. Equally, this should create a wider pool of 
suppliers for cities, reducing equipment costs and improving quality 
Associated Measures: Accompanying and reinforcing the overall strategy for project support, 
the dissemination activities within the transport sector aimed at the promotion of the use of 
new and efficient technologies covering urban transport management, traffic control in order 
to increase the modal shift towards public transport systems and thus environmental as well 
as micro- and macroeconomic benefits. One important objective was the establishment of 
links among cities of different EU countries which face common problems (such as 
congestion, pollution,...etc.), and foster the exchange of experiences based on the THERMIE 
projects. This was achieved through a number of seminars which took place in one city of 
each Member State. The programme focused on medium sized cities. There are more than 300 
cities of similar size in the Member States, therefore the potential for replication of effective 
transport strategies for clean and efficient technologies is large. In order to provide Planners 
and Local Authorities in urban areas with specific information about mobility of people at 
scale of urban areas, it has been set up a database called "Mobiles". This database will help 
responsible for urban traffic management to perform comparative analysis among their 
experience and the experience of other towns. 
m 
RENEWABLE ENERGY SOURCES 
Switching from the use of fossil fuels to renewable sources is a major option for ensuring 
sustainable development, especially by contributing to the diversification of supply and to the 
reduction of harmful emissions into the atmosphere. However, such technologies face 
important commercial barriers. The challenge for THERMIE was to encourage the penetration 
of these technologies into the EC markets and abroad. 
In order to achieve this objective, the THERMIE regulation provided financial support for 
demonstration/dissemination projects in 5 subsectors: solar energy (thermal and photovoltaic 
applications), energy from biomass and waste, geothermal energy, small-scale hydro-electric 
energy and wind energy. 
Solar energy: thermal and photovoltaic applications 
Project Support: Requirements for thermal applications of solar energy focused on active 
and/or passive conversion processes located in buildings, industry and agriculture, while 
photovoltaic processes were aimed at supplying electricity at acceptable costs in remote areas 
for dwellings, water pumping, telecommunications and other similar installations. Grid 
connected installations were also favoured. In 1993 and 1994, thermal applications dealt with 
active solar energy systems for the production of large quantities of hot water for 
heating/cooling, as well as the production of large quantities of hot air for ventilation/drying. 
These requirements were met by the selection of 34 solar thermal projects and 73 photovoltaic 
projects which were granted 9 MECU and 26 MECU respectively, during the 1990-94 period. 
For photovoltaic applications, during the 1990-1994 period, besides a number of projects for 
remote applications which constitute the first natural market for these types of technologies, 
it is worth to mention an increasing number of grid-connected applications, such as solar 
roofs, which paved the way for a future large size PV market. Equally significant in this 
context are the PV power plants such as the 1 MW grid connected PV power plant in Toledo, 
Spain, resulting from the collaboration of three large European utility companies. 
For solar thermal as well as for photovoltaics applications, another important feature is the 
focus on "guarantee of results" which can overcome the possible lack of consumers 
confidence in the reliability of solar systems. 
Associated measures: As for the other renewable energy sources, the most important criteria 
governing the implementation of associated measures in RES were: efficient dissemination 
at the local level close to the final consumers or actors (including the local authorities), 
reinforcement of the links with industry and professional associations (notably through so-
called "marketing groups" which gave advises on priorities for further associated measures), 
greater accent on financial aspects, synergy and complementarity with other programmes and 
the implementation of actions in a particular sub-sector according to a logical pathway: 
starting from market studies, going through general seminars followed by smaller size 
workshops, and then continuing by other types of measures winch can run in parallel: 
publications, video, study tour, business mission graining. 
In this general context, a significant number (approx. 15%) of associated measures were 
dealing with RES considered altogether instead of with one particulai renewable source. 
In the sectors of solar thermal and photovoltaic applications, during the period 1990-1994, 
besides the reinforcement of links with professional associations, the accent has been put on 
dissemination of high quality information through publications, video, TV campaign as well 
as on the importance of a good architectural integration of solar technologies in buildings. 
M3 
Energy from biomass and waste: 
Project Support: For the biomass sector, the applications addressed the direct or indirect use 
of biomass and different types of waste (except those associated to coal and related solid 
fuels) as well as the production of biomass for energy purposes. Various priorities were set 
out in the 1992, 1993 and 1994 Calls for Proposals such as the production and use of energy 
from energy crops and short rotation forestry, the production and use of biofuels for transport, 
recovery and use of landfill gas, etc. 
A total of 50 projects were selected for a global grant of 62.5 MECU. Worth to mention here 
are the 3 targeted projects selected in 1994 for a combined support of 21 MECU. They 
concern the production of electricity or CHP in a combined cycle in the range 10 MWe by 
fluidised bed gasification of short rotation forestry based biomass. This topic is considered 
as offering a good and large potential for the future. 
Associated measures: They were mainly belonging to two sub-sectors: 
- various measures on energy from wood and wood wastes, which represent a large energy 
potential among all RES (publications such as a catalogue on wood fuel equipment and 
actors, videos for local authorities and industry, seminars on electricity and heat production 
from wood and wood waste, etc.) 
- different measures associated to energy valorisation of (mainly urban) wastes: events and 
publication linked to Municipal Solid Waste treatment, seminars plus study tour and 
publication on energy efficiency in sewage plants and energy valorisation of sewage 
sludge, etc. 
H4 
Geothermal energy: 
Project Support: A total of 26 projects were supported under THERMIE, for a total support 
of 15.1 MECU. Geothermal energy proposals were not accepted in the 1990 or 1993 Calls. 
In terms of applications, the vast majority of projects (about 55%) are concerned with low 
enthalpy direct heating, whether for district heating, greenhouse cultivation or aquaculture, 
or a combination of these. There were, however, two major projects on electricity generation, 
one in the Azores islands and one in Italy's Lazio region. 
Associated measures: In the geothermal energy sector, the technical objectives focused on the 
dissemination of information (with particular focus on Central Europe) on best-available-
technologies for the drilling, extraction, treatment and reinjection of geothermal waters. For 
non technical aspects, the emphasis .was given to the intensification of the collaboration with 
industrial and professional associations considered as being crucial. 
Hydro-electric energy: 
Project Support: In this subsector, 37 projects were accepted for a total support of just over 
13 MECU - as in the case of geothermal energy, Small Hydro projects were not accepted in 
1990 or 1993. 
A number of projects concerned the refurbishment or updating of abandoned or existing 
plants, generally through the application of improved turbines and control systems. Other 
innovations included submersible turbines (including oil-free runners), fibre optic links for 
remote control, and the recovery of energy from water supply or sewage treatment flows. 
Associated measures: The main technical objectives in this area were devoted to the 
dissemination of information on the development of small hydro for particular market 
segment (refurbishment of old sites, low-head sites), as well as for particular regions, 
especially the PECOs. Close collaboration with related industrial and professional assoiations 
was considered crucial. 
Wind energy: 
Project Support: A total of 34,2 MECU was given in support of 52 projects. Two main trends 
can be discerned in the wind energy subsector, both of which have contributed to reducing 
the unit cost of wind-generated electricity, namely: the large number (26) of Dissemination 
projects supported by THERMIE, (except in 1994 when they were excluded) for the erection 
of wind farms; and the steady evolution in wind turbine size and efficiency, achieved thanks 
largely to THERMIE support. In 1994 in particular, THERMIE supported a number of 
innovative large wind turbines, including one of 1 MW, and two other designs of 800 kW. 
Associated measures: In addition to studies (notably on the potential of wind energy 
technologies in Eastern countries), publications (e.g. the European Wind Turbines catalogue) 
and video, the main objectives in this sector were oriented to co-operation with professional 
associations, siting, financing and public acceptance. Moreover, great importance was given 
to grid interaction and connection. 
Mr 
HYDROCARBONS 
Project support: The primary objective with respect to hydrocarbon projects is to ensure the 
optimal exploitation of existing reserves and to secure supplies of hydrocarbons at reasonable 
price. These projects have the aim to develop techniques, tools and processes designed to 
improve the efficiency of operations, reduce costs and increase the safety of equipment and 
personnel while offering environmentally appropriate solutions. The THERMIE regulation 
groups the technologies eligible for financial support into 4 categories: exploration, 
production, transport and storage. 
• Exploration: In the area of exploration priorities are set by the regulation for prospecting 
of basins in order to locate reservoirs, increase of knowledge of oil deposits and drilling 
cost reductions. 
• Production: The priorities for production technologies cover processes for improving the 
rate of oil recovery; monitoring methods; offshore production plants; submarine 
production systems; production equipment and submarine operating equipment. The 1991 
and 1992 Call for Proposals highlighted processes for improving the rate of recovery; 
monitoring of the reservoir development; the safety and decommissioning of fixed 
platforms, systems for bringing marginal fields into production and submarine production. 
The 1993 and 1994 Call for Proposals focused in addition strongly on the improvement 
of safety through robotics, control systems, inspection equipment and risk identification 
and on environmental protection. 
• Transport: Eligible projects are expected to include techniques and processes for 
transporting processed flow by pipeline and by slip including loading installations. 
• Storage: Installations and processes for storage of fluid products connected with 
production operations, particularly in offshore exploration. 
• In order to meet these objectives, a total of 167 projects were supported between 1990 
and 1994; whereas the majority of projects focused on production technologies (more than 
50%). 
The difficulties of locating and exploiting smaller oil and gas accumulations in the North Sea 
and Mediterranean provinces have led to the development of several new exploration and 
production techniques: 
• 3-D seismic acquisition and reservoir modelling software 
• horizontal drilling 
• multiphase flow technology with specific subsea applications 
• flexible flow lines in combination with tension leg platforms. 
Associated Measures: The principle aim for the hydrocarbon sector were set out as 
dissemination of information to target groups within the oil & gas industry in order to support 
an optimisation of exploitation of reserves, to encourage the EU industry to approach new 
markets in oil and gas producing countries and to ensure environmental protection. 
The main achievements in this sector can be summarised as follows: 
• participation in the most important oil and gas trade shows related to offshore technology 
world-wide: the Offshore Technology Conference in Houston with more and more success 
for THERMIE contractors and SMEs, and also Offshore Northern Sea alternatively in 
Aberdeen or Stavanger, Holland Offshore in Amsterdam, and more recently Offshore 
South East Asia in Singapore, 
• organisation of several important specific actions in Russia with contribution from the EC 
Energy Centre Tyumen and the main OPETs involved in the hydrocarbons sector 
participation in the 2nd Oil and Gas Exhibition Tyumen'94. several workshops on Ell 
MÉ> 
technologies as applied to needs of the Siberian industry, business missions and a series 
of training courses for 120 Russian geologists and reservoir engineers, 
approach of the Chinese oil and gas industry in the wake of the EU-China Energy Industry 
Conference through several technical workshops. 
M 4 
SOLID FUELS 
Project Support: Coal and other solid fuels remain a major energy source available to the 
Union. However, with today's increasingly stringent environmental requirements, it is 
necessary to develop and demonstrate technologies using coal cleanly. The aim of THERMIE 
in the solid fuels sector is the reduction of emissions of CO9, SO2, NO and particulates 
from combustion processes and the improvement of the treatment of ash waste. To meet these 
objectives, the THERMIE regulation identified four priority areas: combustion, conversion, 
waste treatment, gasification integrated with a combined gas/steam cycle. 
• Combustion: the THERMIE regulation focused on new or improved clean combustion 
methods and the clean combustion of waste resulting from the processing of solid fuels. 
• Conversion: priority was given to the conversion of solid fuels into gaseous or liquid 
energy products which would, from the economic and technical points of view, improve 
the Community's energy supply by reducing the importation of hydrocarbons. 
• Waste, the emphasis was set on the use, treatment or enhancement of gaseous, liquid, and 
solid wastes resulting from the use of solid fuels. The 1994 Call for Proposals extended 
this area to the use of carbonaceous material in combination with coal lignite or peat. 
• Gasification integrated with a combined gas/steam cycle: were considered as eligible the 
projects designed to produce electricity in a module consisting of a gasifier producing a 
gas which is burned directly in a gas turbine and a thermodynamic steam cycle. These 
projects had to use totally new configurations. 
In order to fulfil the above-mentioned objectives, during the 1990-94 period, 28 projects were 
supported in the solid fuels sector for a total amount of 122 MECU, among which the 
targeted project related to the IGCC power plant at Puertollano. The IGCC technology is 
very promising and independently of the expected results, the Puertollano Project an excellent 
example for European collaboration and communication. 
The replication potential of THERMIE solid fuels projects is expected to be very high but it 
is still too early for them to be replicated. However, the Fluidised Bed Combustion (FBC) 
technologies are already being replicated worldwide , notably the 'THERMIE Gardanne 
Circulating FBC Project' is a replication at the scale of 250 MWe of the 'Parting Project (125 
MWe)'. 
In terms of emission reduction, in general an increase in efficiency of 15% average means 
roughly a 15% decrease in CO9 emissions. Assuming an increase of the share for steam and 
power generation plants to 5% for IGCC and 15% for FBC technologies by the year 2005, 
the following results could be achieved: 
SO9: 95% abatement of present emissions. 
NO : 80-95% abatement of present emissions. 
CO9: 2% abatement due to FBC and 1% due to IGCC (without CO9 separation devices). 
Associated measures: Utilities are generally very cautious when introducing new technologies 
thus appropriate instruments need be found to facilitate wider dissemination. The main general 
objective of promotional actions within the EU was the dissemination of information on clean 
and efficient solid fuels combustion. In third countries, dissemination activities were aimed 
at promoting a major use of solid fuels in industrial boilers and district heating, especially 
retrofitting and low cost technologies. 
VX 
Annex 13 
Rational Use of Energy - Examples for project support 
Buildings: BU/1041/93 and BU/1041/94 Energy Comfort 2000 
Energy Comfort 2000, a major targeted project involving one firm from each of the UK, Netherlands, 
Germany and Denmark aims to demonstrate how energy savings of up to 50% can be achieved in 
commercial and public buildings by adopting an integrated design approach. The concept depends on 
the building itself being exploited to make maximum use of passive and active solar energy, daylight 
and ventilation and cooling systems. Horizontal measures such as design workshops will ensure co­
ordination between the projects and facilitate full utilisation of the collaborators' different skills. 
THERMIE contribution: 3.5 MECU Expected energy savings/production: 1,150 TOE/y 
Industry: IN/510/93 Optimisation and management of energy sources in textile industry 
A Portuguese textile factory, in collaboration with an Italian company, expects to save 10% of its fuel 
costs by capturing and treating waste heat from the drying process; this saving will also benefit the 
environment by reducing emission levels. A new unit will capture the hot fumes from the drying 
chambers and recover heat for recycling to the chambers, with the excess fed into a distribution 
network supplying other parts of the factory. The heat recovery will use electrostatic filters to break 
down some of the polluting emissions created by the factory processes. The project will incorporate 
continuos monitoring and management of the heat recovery plant, the cogeneration unit and various 
heat pumps employed on the site. This will ensure that the factory's energy needs are met as efficiently 
and cost-effectively as possible. 
THERMIE contribution: 0.15 MECU Expected energy savings: 600 TOE/y 
Transport: TR/519/94 Compressed Natural Gas Powered buses for Berlin City Centre 
Tire Senate of Berlin, with the help of a Belgium company intend to run a small fleet of natural gas-
powered buses. The aim of this dissemination project is to provide valuable evidence on the efficiency 
and economic viability of using natural gas rather than diesel for city bus systems. The project entails 
the purchase of 10 compressed natural gas (CNG) powered buses including the necessary equipment 
and installations and the construction of a fuelling station? The emissions of the CNG engine are well 
below EU emission limits already set for the end of the decade. A number of parameters will be 
monitored in detail: the energy and environmental effects of the buses, the cost and economic 
efficiency, the acceptability to passengers and staff and the maintenance and operational properties of 
the system. The project proposers have already set up co-operation procedures with projects which 
already use CNG and dual-fuel buses and with other European cities who arc interested in developing 
similar bus systems. 
THERMIE contribution: 0.8 MECU Expected energy savings: 166 TOE/y 
Rational Use of Energy - Examples for Associated Measures 
Industry: 
• 'Cogeneration '92 to '95': Two international conferences partly supported by THERMIE covering 
the technological, regulatory and economic framework for cogeneration bringing together 
technology providers and users; 
• 'Textiles newsletter'. Prepared jointly with EURATEX, thcEuropcan textile association, containing 
information on THERMIE projects, research projects and other activities in the sector disseminated 
by national associations to textile manufacturers including SMEs. 
Building: 
• 'Training courses': Targeted to architects and promoting bioclimatic architecture, these two-days 
training course was carried out in almost all European capitals. A large number of architects 
were addressed and actively involved through the establishment of real case studies. 
The listing of the projects presented hereafter should he only considered as exajjij>/es ofT/llüiMIJi 
project support which are cited out of a wide range of protects and d<i not claim to he the most 
representative. 
^D 
Renewable Energy Sources - Examples for Project Support 
Wind energy: WE/119/94 Wind turbines for all sites, all winds, all weather 
Demonstration of a versatile and competitive 25 kW wind turbine aims to show its suitability 
for use in all sites, all winds and all weathers. In this innovative THERMIE project, the 
manufacturer expects to achieve an improvement in performance including a significant 
reduction in the cost of the electricity generated. Up to now, the French Aero watt Vergnet 
inertial regulation technology has only been proven for smaller turbines in the 2-12 kW range. 
The construction of a larger turbine will involve the incorporation of several new elements, 
such as carbon fibre blades, a new concept for the nacelle and a less noisy and more reliable 
design for the mounting. The turbine should be able to operate at wind speeds up to 110 
metres-per-second and in all weathers. By doubling the power of the existing turbine, the 
project promoter hopes to show that the new turbine can produce electricity at 0.1 ECU per 
kWh, a 20% improvement on the existing costs. Moreover, the technology will be particularly 
suitable for remote areas, where the infrastructure is poor. The new turbine could, for 
example, be utilised in conjunction with a diesel grid or for strengthening the power at the 
end of a low tension line. Although market interest in wind turbines has been dominated by 
the larger capacity technology, the promoter believes there is an important opportunity for 
low-cost reliable individual turbines. 
THERMIE contribution: 76.280 ECU 
Biomass: BM/496/93 Fruit and nut waste fuel combined cycle generation 
Fruit and nut wastes collected in central and southern Italy will be used to fuel a 
demonstration plant producing electricity for the grid and heat for on-site industrial processes. 
The three proposers of this biomass project - from Italy, Spain and the Netherlands - will 
build on results of earlier feasibility studies and component tests. It involves the design and 
construction of a complete industrial complex incorporating the following elements: a centre 
for the collection, treatment, drying, grinding and storage of shells and stones from fruit and 
nut processing industries; a waste heat boiler with fluidised bed combustion; a gas cleaning 
system; an 11.4 MW turbo-generator; a heat condenser; and a waste treatment and disposal 
unit. The construction of hi-tech greenhouses to use the heat is also envisaged. Overall 
thermal and electrical efficiency is expected to reach 82%. Once the economic viability of this 
industrial-scale complex has been proven, the promoters believe it could be replicated widely 
in the Union. Moreover, the technology could be equally well adapted to the other agro-
industrial wastes, such as olive stones and chips from forestry works. 
THERMIE contribution 2.1 MECU Expected energy production: 39,400 MWh/y 
Solar energy: SE/168/93 Solar panels on residential roofs linked to electricity grid 
Demonstration of a system linking photovoltaic (PV) solar panels on domestic roofs to the 
local electricity grid could lead to the large-scale introduction of PV technology. Companies 
from Denmark, Spain, the Netherlands and Italy are working together to design and install 
an integrated 250 kW PV system using the roofs of 100 houses being built in a new city 
district of Amsterdam. Owners of the property will be compensated for use of their roofs. An 
important objective is to forge links leading to future co-operation between building 
companies, local utilities which operate distribution networks, town planners and PV 
manufacturers. Such links are essential if large-scale PV systems are to be considered and 
accepted in new urban building projects. The project also aims to demonstrate the safety of 
these systems to the public and to local authorities. A detailed final report, a user-friendly 
handbook, and a workshop for European research institutes aie among the dissemination 
schemes already planned. Replication of the results will also be ensured by the participation 
of organisations from several Member States, and by the involvement of three cities -
Copenhagen, Madrid and Genoa - which will be able to gain early experience of the 
technology before making large investments. 
THERMIE contribution. 1 MECU Expected energy production: 225.000 KWh 
.So 
Renewable Energy Sources - Examples for Associated Measures 
'A strategy for the Promotion of Renewable Energy Technologies to Local Authorities': 
Having identified local and regional authorities as key actors and decision makers in the 
field of renewable energy technology applications, the activity was aimed at assessing die 
particular characteristics and needs (information, training etc.) of the sector. This EU-wide 
study led to several follow-up actions: a major seminar (Greece, June 1994), study tours, 
maxi-brochures, guides etc.. 
'Renewable Energy Yearbook: Conceived as a technical promotional tool aimed at a broad 
spectrum of decision makers, the yearbook presents 100 outstanding RET projects in an 
attractive, reader-friendly presentation, which can be up-dated and expanded in the future. 
'Renewable Energy Journal (Quarterly newsletters)': Over the period 1993-1995, the 
Journal presented concise information and news on all major developments and events 
in RES/RET to a wide audience. 
Si 
Hydrocarbons- Examples for Project Support 
OG/168/91 Cable sawing and cutting system for decommissioning 
The diverless cable sawing and cutting system has; been developed by two companies from 
France and Belgium to bring to the offshore oil and civil engineering markets a new product 
which can perform cutting tasks on very large wall thickness materials, such as sandwich 
composites and reinforced concrete, which are often found when decommissioning subsea 
structures. The system is fully controlled from the surface, with a Remote Operation Vehicle 
(ROV), and uses a diamond beaded cable as a cutting device. To date, this technique has 
mainly been used in quarry stone cutting, but has not been adapted for the offshore industry 
as such or more particularly for an underwater environment. The system has been already 
successfully tested and is capable of cutting multiwall coated pipelines of up to 40 inch 
diameter and 54 inch pile with a 2.5 inch wall thickness both in 16 hours. The technique 
should be of particular interest for pipeline and platform decommissioning, pipeline repairs 
and other civil engineering markets. It offers these industries a new means of performing 
cutting tasks more safely and more efficiently than existing methods. 
THERMIE contribution: 0.7 MECU 
Hydrocarbons - Examples for Associated Measures 
• 'Participation in oil & gas trade shows': On world-wide level the promotion of European 
offshore technologies (Offshore Technology Conference/Houston; Offshore Northern 
Sea/Aberdeen-Stavanger; Offshore South East Asia/Singapore, Oil & Gas Exhibition/ 
Tyumen) 
• 'Technical workshops on innovative technologies': Slim-hole drilling/Paris; Multiphase 
Flow Modelling/Aberdeen; New Technologies for the development of marginal 
fields/Athens; Platform Decommissioning/Houston. 
Solid Fuels - Examples for Project Support 
335 MWe Integrated Gasification Combined Cycle (IGCC) Power Plant: 
SF/337/91, SF/198/92, SF/422/93, SF/2/94: 
At Puertollano (Spain), the world's largest Integrated Gasification Combined Cycle (IGCC) 
power plant is being built with the financial support of the THERMIE Programme. For the 
implementation of the project, major electricity companies from France, Germany, Italy, 
Portugal, Spain and the UK have formed a consortium, ELCOGAS, in order to share their 
experience and expertise and their resources, risks and rewards. 
IGCC represents the most promising technology for clean electricity production from coal 
Compared to conventional plants, coal consumption can be cut by 30% and C02 emissions 
can be reduced by 25%. The most innovative aspect of the IGCC technology is the integration 
of a coal gasification process into a combined cycle power plant. Combined cycle power 
plants have both gas and steam turbine generators and have increased overall plant efficiency 
when compared to conventional technologies. In the past, they have been successful using 
natural gas as primary fuel. The IGCC technology now allows coal to be used whilst at the 
same time bringing S02 and NOx emissions down to almost zero. 
Solid Fuels - Examples for Associated Measures 
• 'lecture series on clean coal technologies': In different countries of the EU organised in 
the course of 1994, these seminars attracted high interest by both academic and industrial 
sectors. Thus, a follow-up has been conducted in 1995 at European universities including 
municipal and regional utilities. 
• 'Seminar for third countries' engineers': In 1993, training seminars were organised for 
Polish engineers on cement, iron and steel industries consuming solid fuels. Due to the 
clear success achieved, the seminar was replicated 1994 in Poland, and for Czech and 
Slovak engineers in 1995. 
^2 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 665 def. 
DOCUMENTEN 
NL 12 
Catalogusnummer : CB-CO-95-706-NL-C 
ISBN 92-77-97842-2 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
Si