31. 12. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 356/43 
Advies over het onderwerp: Financiering van de Gemeenschap 
(87/C 356/11) 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 2 juli 1987 besloten, overeenkomstig artikel 20 
(vierde alinea) van het reglement van orde een advies op te stellen over het bovengenoemd 
onderwerp. 
De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorberei­
ding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 november 
1987 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pardon. 
Het Economisch en Sociaal Comité (ESC) heeft tijdens zijn 250e zitting (vergadering van 
19 november 1987) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen (vier 
stemmen tegen, acht onthoudingen) is goedgekeurd: 
Inleiding 
1.1. Onderhavig advies is een algemene standpunt­
bepaling, en het Comité behoudt zich voor, in een 
later stadium op de door de Commissie voorgestelde (!) 
begrotings- en belastingtechnieken terug te komen. 
Er is tegelijkertijd aan nóg twee adviezen gewerkt, een 
over het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), en 
een over de structuurfondsen. Qua inhoud completeren 
deze adviezen de standpuntbepaling van het Comité 
met betrekking tot de financieringsproblematiek. 
1.2. Het Comité verwijst in de eerste plaats naar de 
adviezen (2) die over de financiering van de Gemeen­
schap werden uitgebracht, alsook naar het advies van 
13 mei 1987 inzake het document „Voor het succes van 
de Europese Akte". De in deze adviezen naar voren 
gebrachte beginselen behouden hun geldigheid. 
1.3. Het Comité is zich bewust van de ernst van de 
financiële situatie van de Gemeenschap en spreekt zijn 
verontrusting uit over de gevolgen die zulks voor het 
Europese eenwordingsproces kan hebben. 
Het Comité steunt daarom de Commissie in haar 
streven om het toepassen van budgettaire kunstgrepen 
overbodig te maken en de Gemeenschap de middelen 
te geven die zij voor de tenuitvoerlegging van haar 
beleid nodig heeft. Dit beleid is in de Verdragen vast­
gelegd, bij wege van de Europese Akte aangevuld en 
door de uitbreiding van de Gemeenschap in omvang 
toegenomen. De lid-staten hebben bewust voor dit be­
leid gekozen en zij mogen geen verstek laten gaan nu 
het ten uitvoer moet worden gelegd. Hun geloofwaar­
digheid, het voortbestaan van de Gemeenschap van de 
Twaalf en de sociaal-economische ontwikkeling van 
een Gemeenschap die in de ogen van het Comité meer 
is dan een optelsom van belangen zonder inhoud en 
doel, staan hierbij op het spel. 
(!) PB nr. C 241 van 8. 9. 1987. 
(2) PBnr.C358van31. 12. 1983 en PB nr. C 307 van 19. 11. 1984. Doelstellingen 
2.1. De verwezenlijking van een grote binnenmarkt 
in 1992 alsook het bereiken van sociaal-economische 
samenhang zijn doelstellingen die de Gemeenschap zich­
zelf heeft gegeven. 
Het Comité merkt echter op dat de Europese een­
wording meer dan deze, zij het belangrijke, doelstellin­
gen moet omvatten. Het verwijst in dat verband naar 
zijn advies van 27 november 1985 (3). Voor de verdere 
ontwikkeling van de Gemeenschap is het volgens het 
Comité onontbeerlijk dat een zeer sterke, door de bevol­
king gedragen, politieke wil daartoe aanwezig is. 
Het Comité stelt helaas vast dat de vooruitgang op weg 
naar voltooiing van de binnenmarkt tot nu toe bijzonder 
langzaam is geweest en dat nu al achterstand is opge­
lopen, zozeer zelfs dat zich in sommige kringen een 
zeker scepticisme verbreidt omtrent de vraag of de 
gestelde termijn wel kan worden gehaald. Het is dan 
ook van kapitaal belang dat de lid-staten de bepalingen 
van de Europese Akte ten volle benutten om het huidige 
proces van vooruitgang in een stroomversnelling te 
brengen. 
2.2. Op het eerste gezicht zou men kunnen denken 
dat de totstandbrenging van de binnenmarkt geen om­
vangrijke financiële middelen zal vereisen, omdat in 
feite alleen maar besluiten behoeven te worden genomen 
om het verkeer van goederen, personen en kapitaal te 
liberaliseren. Voltooiing van de grote binnenmarkt is 
echter ondenkbaar indien op de volgende gebieden geen 
begeleidende maatregelen worden genomen: vervoer, 
onderzoek en ontwikkeling, milieu en consumentenbe­
scherming. Voltooiing van de binnenmarkt is evenmin 
denkbaar zonder economische, monetaire en fiscale 
convergentie, zonder sociale dimensie met een inten­
sievere dialoog tussen de sociale partners en coherente 
maatregelen tegen de werkloosheid, en zonder bijzon­
dere situaties in een aantal lid-staten in aanmerking te 
nemen, in het bijzonder in regio's waar de industrie een 
kwijnend bestaan leidt en in agrarische regio's die zich 
als gevolg van de hervorming van het GLB moeten 
omschakelen. 
(3) Advies inzake de voltooiing van de binnenmarkt — Witboek 
van de Commissie t.a.v. de Europese Raad (PB nr. C 344 van 
31. 12. 1985). 
Nr. C 356/44 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 87 
Vanzelfsprekend zal de tenuitvoerlegging van dergelijke 
programma's additionele middelen vereisen die op 
adequate wijze moeten worden aangewend. Deze uitga­
ven zullen echter ruimschoots worden gecompenseerd 
door de welvaart die als gevolg van de toegenomen 
economische bedrijvigheid ontstaat. 
De doelstellingen die de Gemeenschap op alle bo­
vengenoemde gebieden moet verwezenlijken, dienen 
uiteraard in een algemeen en op de middellange termijn 
georiënteerd programma te worden vastgelegd; dit 
moet wel aan toekomstige omstandigheden kunnen 
worden aangepast. De op de latere stadia betrekking 
hebbende programma's moeten weliswaar van rea­
liteitszin getuigen, maar mogen niet zo gedetailleerd en 
star zijn dat bijstellingen onmogelijk worden. Wanneer 
eenmaal politieke overeenstemming over het program­
ma is bereikt, moeten ook de hiervoor benodigde finan­
ciële middelen ter beschikking worden gesteld. Dit 
vloeit impliciet voort uit de Europese Akte. 
De Commissie heeft trouwens een scenario opgesteld 
waaruit blijkt dat de opvoering van het budget van de 
structuurfondsen, het opvangen van de „lasten van het 
verleden", met name het wegwerken van de land­
bouwoverschotten, alsook de nieuwe beleidsvormen tot 
een situatie zullen leiden dat de eigen middelen van de 
Gemeenschap bij het huidige systeem van financiering, 
en nog afgezien van de uitbreiding, ontoereikend zullen 
zijn(!). 
2.3. Al vóór de uitbreiding was uitbouw van de 
structuurfondsen noodzakelijk, en dit geldt nu in nog 
sterkere mate indien men wil voorkomen dat de on­
evenwichtigheden in de Gemeenschap en de verschillen 
tussen de lid-staten nog toenemen. 
2.4. Alles hangt echter onderling samen. De proble­
men zijn met elkaar verbonden en iedereen weet hoe 
gebruikelijk het is dat bij onderhandelingen met een 
„package deal" wordt gewerkt. Ook de politieke prijs 
voor de totstandbrenging van Europa moet worden 
betaald. 
2.5. Hieruit volgt dat de Gemeenschap beslist over 
meer middelen dient te beschikken. Blijft een besluit 
daartoe uit, dan krijgt zij niet de budgettaire garanties 
die nodig zijn voor haar ontwikkeling; als gevolg hier­
van zal de Gemeenschap geleidelijk doodbloeden. 
Eigen middelen 
3.1. Momenteel bestaan de eigen middelen van de 
Gemeenschap hoofdzakelijk uit douanerechten, land-
bouwheffingen en een maximum van 1,4% van de 
BTW-opbrengsten van elk van de lid-staten op basis 
van de geharmoniseerde BTW-grondslag. Door het cor­
rectiemechanisme van Fontainebleau is het gemiddelde 
voor de Gemeenschap in feite echter lager komen te 
liggen, namelijk op 1,25 % van de effectieve BTW-
grondslag van de Gemeenschap. 
De Commissie wil dit stelsel nu veranderen ten einde 
de „lasten van het verleden" weg te werken, een oplos­
sing te vinden voor de structurele uitholling van de 
eigen middelen en in toekomstige behoeften te kunnen 
voorzien. 
(!) Medio juli werden de kosten hiervan op respectievelijk 
7 miljard, 8 miljard en 2,8 miljard Ecu geschat. Het cijfer 
betreffende de landbouwoverschotten kan naargelang van de 
marktsituatie fluctueren. In dit verband kan men zich op het standpunt stellen 
dat het wellicht niet billijk is, de jongste lid-staten ook 
te laten meebetalen aan de „lasten van het verleden", 
in het bijzonder het wegwerken van de land­
bouwoverschotten. 
Daar Spanje en Portugal dit probleem aan het Hof van 
justitie hebben voorgelegd, wil het Comité hierop in dit 
stadium niet dieper ingaan. 
3.2. Uit logisch oogpunt heeft het Comité geen 
zwaarwegende bezwaren tegen de — wellicht gefaseer­
de — afschaffing van de restitutie aan de lid-staten 
van 10% van de traditionele eigen middelen (namelijk 
heffingen, premies, extra bedragen of compenserende 
bedragen, bijdragen en andere heffingen in het kader 
van het GLB, alsook douanerechten krachtens het ge­
meenschappelijk douanetarief). Het heeft evenmin be­
zwaar tegen het voorstel om de douanerechten op 
EGKS-produkten naar de EG-begroting over te hevelen, 
mits de EGKS-uitgaven, zelfs in het geval dat de hef­
fingsopbrengsten onvoldoende zouden blijken te zijn 
en de financiële bijdragen van de lid-staten zouden 
wegvallen, ook in de toekomst gegarandeerd zijn. 
3.3. De Commissie stelt tevens voor, de BTW-af-
dracht terug te brengen van 1,4% tot 1%, waarbij de 
afdracht niet berekend wordt op basis van de effectieve 
grondslag, zoals aanvankelijk door de Commissie was 
voorgesteld, maar op basis van de geharmoniseerde 
grondslag (zesde richtlijn). Het Comité neemt nota van 
deze wijziging, maar adviseert de Commissie wel, ter­
dege rekening te houden met de wijze waarop de BTW 
in de diverse lid-staten in de praktijk wordt geïnd. 
3.4.1. Tot slot stelt de Commissie voor, een nieuwe 
bron van eigen middelen te introduceren, namelijk een 
nog vast te stellen uniform tarief dat zal worden geheven 
op een „aanvullende grondslag", namelijk het verschil 
tussen het bruto nationaal produkt (BNP) van elke lid­
staat en de geharmoniseerde BTW-grondslag. 
3.4.2. Er zijn goede redenen die voor gebruikmaking 
van het BNP als berekeningsgrondslag pleiten. Het BNP 
komt voor in de Verdragen (art. 203, lid 9, EEG-Ver-
drag). Binnen de Gemeenschap bestaat voor het BNP 
een uniforme met de hulp van het bureau voor de 
statistiek tot stand gekomen definitie, die overigens 
met de in internationaal verband gehanteerde definitie 
strookt. Het BNP geeft ook een beter beeld van de 
relatieve welvaart van de lid-staten. Overigens wordt 
het BNP overal toegepast, zowel bij de Organisatie voor 
economische samenwerking en ontwikkeling (OESO), 
de Internationale arbeidsorganisatie (IAO) als bij de 
VN. 
De BTW levert weliswaar een praktische grondslag op, 
maar heeft slechts beperkte zeggingskracht, aangezien 
hierin de investeringen en de uitvoer niet en de over­
heidsuitgaven slechts ten dele tot uiting komen. De 
armste lid-staten worden hiervan in feite het slachtoffer. 
Bovendien varieert het aandeel van de BTW in het BNP 
van lid-staat tot lid-staat aanzienlijk. 
3.4.3. Het BNP geeft misschien geen volledig inzicht 
in de economische bedrijvigheid van een land: het 
zwarte of grijze circuit, om nog maar te zwijgen van de 
arbeid die verricht wordt door vrouwen in agrarische 
gezinsbedrijven, komen hierin niet tot uiting. Dit is 
echter maar gedeeltelijk waar, omdat deze arbeid uitein-
31. 12. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 356/45 
delijk in de vorm van beschikbaar inkomen in het BNP 
terug te vinden is. Dergelijke gedeeltelijk in het BNP 
tot uiting komende vormen van arbeid komen echter 
in het geheel niet in de BTW-cijfers voor. 
3.4.4. Een ideale grondslag is er dus niet, maar het 
Comité meent dat gebruikmaking van het BNP als 
grondslag, ondanks enkele voorspelbare moeilijkheden, 
een verbetering zal betekenen voor het stelsel van eigen 
middelen, aangezien het BNP beter bij de realiteit aan­
sluit en een beter beeld van de draagkracht van de 
lid-staten geeft. Op termijn zal dit systeem tot meer 
billijkheid leiden. 
3.4.5. Het Comité heeft zich zelfs afgevraagd of het 
niet verstandiger is, de BTW als grondslag geheel te 
laten vallen. Uiteindelijk wordt dit toch niet wenselijk 
geacht, en wel om drie redenen: in de eerste plaats, heeft 
de BTW algemeen ingang gevonden en een welbekende 
belasting wordt nu eenmaal gemakkelijker geac­
cepteerd; in de tweede plaats, is diversifiëring van de 
eigen middelen van de Gemeenschap waarschijnlijk een 
goede zaak. De hiermee samenhangende complicaties 
zijn niet overdreven groot, en de flexibiliteit is ermee 
gediend. In de derde plaats, heeft de BTW het voordeel 
dat hiermee het verband tussen de inspanning van de 
burger en de eigen middelen van de Gemeenschap beter 
uit de verf komt. 
3.5. Het Comité kan alleen maar nota nemen van 
het voornemen van de Commissie om tussen nu en 1992 
eventueel nóg een bron van eigen middelen in te voeren. 
Daar de Commissie nog niet in staat is, aard en omvang 
van deze bron aan te geven, wil het Comité alleen maar 
opmerken dat hiervoor instemming van de parlementen 
van de twaalf lid-staten vereist is en dat deze bron qua 
omvang in ieder geval binnen het maximum van 1,4% 
van het BNP zal blijven. 
In dit stadium kan het Comité dan ook alleen maar 
begrip tonen voor dit streven naar flexibiliteit en voor 
de omzichtigheid van de Commissie. Het spreekt echter 
de wens uit dat deze nieuwe middelenbron, indien deze 
wordt goedgekeurd, niet het karakter van een contribu­
tie van de lid-staten krijgt, maar gezien wordt als vol­
waardige bron van eigen middelen van de Gemeen­
schap. 
3.6. Het Comité stemt weliswaar in met de voorge­
nomen invoering van een algemeen plafond van 1,4% 
van het BNP, maar wil in dit verband toch opmerken 
dat dit percentage niet als te absoluut moet worden 
gezien. 
Het plafond van 1,4 % is het resultaat van berekeningen 
en projecties die, hoewel zij de nodige samenhang verto­
nen, toch door onzekerheid worden gekenmerkt. On­
voorspelbare ontwikkelingen, zoals de jongste gebeur­
tenissen op monetair gebied, zijn namelijk altijd moge­
lijk. 
3.7. Grosso modo stemt het Comité in met het voor­
stel van de Commissie. Hierin worden de in het verleden 
gemaakte fouten — waarvoor de Commissie overigens 
zeker niet als enige verantwoordelijk is — moedig toege­
geven en worden de Gemeenschap meer en naar verhou­
ding stabielere eigen middelen in het vooruitzicht ge­
steld; bovenal moet het voorstel garanderen dat de 
Gemeenschap uiteindelijk berekend is op de taken waar­
voor zij in het leven is geroepen, en met name de 
doelstellingen van de Europese Akte kan verwe­zenlijken. Deze voorstellen worden gekenmerkt door 
een streven naar billijkheid en solidariteit. 
3.8. Hervorming van de Gemeenschapsbegroting is 
dus van sleutelbetekenis voor alle in de toekomst te 
ondernemen activiteiten. Men kan hiertegen wellicht 
inbrengen dat het in eerste instantie beter zou zijn, de 
hervorming van het GLB voort te zetten en de huidige 
middelen van de Gemeenschap op adequatere wijze in 
te zetten. De hervorming van het GLB moet zeker 
worden voortgezet, maar dit mag geen alibi zijn om op 
andere gebieden niets te ondernemen: in de eerste 
plaats, omdat eventuele besparingen op landbouw­
gebied onvoldoende zullen zijn om de op andere gebie­
den noodzakelijke uitgaven te dekken en, in de tweede 
plaats, omdat de hervorming van het GLB alleen maar 
een geleidelijk proces kan zijn. Er zijn echter behoeften 
waarin nu moet worden voorzien. 
Daar de landbouw een communautaire beleidssector 
van het grootste belang is, zou het zeer ernstig zijn 
indien het uitblijven van oplossingen voor de be-
grotingsproblematiek tot hernationalisering leidt; het 
Comité verwijst voor het overige naar het advies dat 
het over dit onderwerp heeft uitgebracht. 
3.9. Tot slot wijst het Comité er met klem op — 
zoals het in het verleden ook al heeft gedaan — dat het 
beginsel van de zogenaamde „billijke tegenprestatie" 
niet met de onontbeerlijke solidariteit tussen de lid­
staten kan worden gerijmd; deze solidariteit is immers 
het draagvlak waarop de Gemeenschap rust. Het is 
duidelijk dat de voordelen en de nadelen die het lidmaat­
schap van de Gemeenschap voor de lid-staten opleveren, 
niet louter in budgettaire of financiële termen kunnen 
worden uitgedrukt. Men kan zich niet tot een een­
voudige optelsom beperken, aangezien te veel on­
grijpbare factoren, te veel politieke factoren en te veel 
indirecte en niet-kwantificeerbare elementen een rol 
spelen. 
In een organisatie als de Gemeenschap moet het altijd 
mogelijk zijn, correcties aan te brengen; daarbij is het 
in het belang van allen dat de welvarender landen de 
minder welvarende landen de helpende hand bieden. 
Strikt begrotingsbeleid en begrotingsdiscipline 
4.1. Hervorming van de financiering van de Gemeen­
schap moet hand in hand gaan met een grotere be­
grotingsdiscipline; de Commissie heeft trouwens uitvoe­
rige voorstellen in die zin geformuleerd. Het Comité zal 
zich hierover later uitspreken. 
4.2. Volgens het Comité is dit nu een essentieel aspect 
waarmee de acceptatie van de opvoering van de eigen 
middelen valt of staat. Hoewel bepaalde factoren, onder 
meer monetaire aanpassingen, niet door de Gemeen­
schap in de hand kunnen worden gehouden, moeten de 
nodige maatregelen worden genomen om herhaling van 
de in het verleden gemaakte fouten, in het bijzonder 
wat de meer jaren verplichtingen op basis van lange-
termijndoelstellingen betreft, te voorkomen. 
Budgettaire controle staat centraal in de financiële pro­
blematiek van de Gemeenschap. Het is dus beslist zaak 
dat de Gemeenschapsgelden beter worden beheerd en 
Nr. C 356/46 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 87 
dat de uitgaven op stringenter wijze worden gepland. 
Efficiency moet uiteraard voorop staan en er moet 
een zorgvuldige afweging plaatsvinden ten aanzien van 
Gedaan te Brussel, 19 november 1987. 
1. Belang van de telecommunicatiesector 
De telecommunicatie speelt zowel op communautair 
als op mondiaal niveau een essentiële en in betekenis 
toenemende rol. Het belang van de sector komt met 
name tot uiting: 
1.1. In het economische vlak: in 1985 bedroegen de 
inkomsten van de PTT-diensten (telecommunica­
tiesector), volgens de Commissie, in de gehele wereld 
circa 300 miljard Ecu en in de Gemeenschap 62,5 mil­
jard. Aan telecommunicatieapparatuur is in 1986 op de 
wereldmarkt voor ongeveer 90 miljard Ecu omgezet en 
op de Euromarkt voor 17,5 miljard. De telecommunica­
tiesector geeft bovendien blijk van ware vitaliteit in 
weerwil van de weinig gunstige economische situatie. 
Voor de komende jaren wordt in deze sector een 
spectaculaire groei verwacht. Terwijl op het ogenblik 
ongeveer 2 % van het bruto binnenlands produkt (BBP) 
van de Gemeenschap gerealiseerd wordt door de te­
lecommunicatie, zou dit aandeel aan het einde van de 
eeuw wel eens 7% kunnen bedragen. 
1.2. In het sociale vlak: de telecommunicatiesector 
is goed voor honderdduizenden arbeidsplaatsen in de 
Gemeenschap en zou, volgens de Commissie, via de 
informaticabranche tegen het einde van de eeuw meer 
dan 60% van de werkgelegenheid direct of indirect 
kunnen beïnvloeden. bepaalde besparingen. Zowel bij het opstellen als bij 
het uitvoeren van de begroting moet derhalve stringent 
te werk worden gegaan. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alfons MARGOT 
1.3. In het vlak van de intermenselijke relaties zij 
erop gewezen dat telecommunicatie een vorm van open­
bare dienstverlening is, die een belangrijke maatschap­
pelijke rol vervult. Het communautair telecommunica-
tiebeleid zou er in elk geval zorg voor moeten dragen 
dat telecommunicatie een openbare dienst blijft en zou 
als hoofddoel moeten hebben: verlening van goede en 
moderne, tegen redelijke tarieven toegankelijke diensten 
aan alle Europese burgers ongeacht hun woonplaats 
(b.v. agrarische en afgelegen gebieden, kleine eilanden) 
of inkomen. 
1.4. De laatste jaren is de telecommunicatiesector 
permanent in ontwikkeling. De veranderingen be­
treffen : 
— de samensmelting van de telecommunicatietech­
nologie met de informatica en de audiovisuele tech­
nieken, 
— de snelheid van de nieuwe technologische ontwik­
kelingen, 
— de zeer vele nieuwe mogelijkheden van toegang tot 
informatiebronnen, 
— de reusachtige toeneming van de behoeften aan 
communicatie, 
— het zeer grote belang van schaalvergroting bij de 
produktie van apparatuur. Advies betreffende de mededeling van de Commissie „Naar een dynamische Europese econo­
mie — Groenboek over de ontwikkeling van de gemeenschappelijke markt voor telecommuni­
catiediensten en -apparatuur" 
(87/C 356/12) 
De Commissie heeft op 22 juli 1987 besloten het Economisch en Sociaal Comité advies te 
vragen inzake de mededeling inzake het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor vervoer en communicatie, die met de voorbereiding van de desbetreffende 
werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 november 1987 goedgekeurd. Rapporteur 
was de heer Rouzier. 
Het Economisch en Sociaal Comité (ESC) heeft tijdens zijn 250e zitting (vergadering van 
18 november 1987) het volgende advies uitgebracht, dat met ruime meerderheid van stemmen 
(twee stemmen tegen, één onthouding), is goedgekeurd: