COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 04.12.1996 
COM(96)617 def. 
MEPEPELTO VAN PE ÇQMM1SSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
DE EUROPESE UNIE EN DE RUIMTEVAART 
BEVORDERING VAN TOEPASSINGEN, MARKTEN EN INDUSTRIEEL 
CONCURRENTIEVERMOGEN 

INHOUD 
1. Inleiding 2 
2. De betekenis van de ruimtevaart voor Europa 3 
3. De ruimtevaartindustrie - globale aspecten . 5 
3.1. Een veranderende context: de overgang naar een wereldwijde 
informatiemaatschapping 
3.2. De groeiende markten voor ruimtevaarttoepassingen ea daaruit voortvloeiende 
toepassingen 
3.4. De voorwaarden om industrieel te kunnen concurreren 
4. De rol van de Europese spelers 10 
5. Satellietcommunicatie 11 
6. Satellietnavigatie en plaatsbepaling 15 
7. Aardobservatie vanuit de ruimte 19 
8. Lanceerdiensten 25 
9. Technologieën voor zowel militaire als niet-milkake (dual use) toepassingen 27 
10. Internationale samenwerking 27 
11. Normalisatie 28 
12. Financiering 29 
13. Institutionele aspecten 30 
14. Conclusies 31 
Verklaring afkortingen 32 
1. INLEIDING 
1 De ruimtevaart is niet meer alleen maar een instrument om het heelal te verkennen en de 
grenzen voor de mens te verleggen. Hoewel dit nog steeds belangrijke aspecten zijn, heeft 
de ruimtevaart nu ook een strategische en een economische dimensie gekregen. 
Ruimtetoepassingen hebben tot het ontstaan van nieuwe markten geleid die een belangrijke 
rol spelen in de wereldhandel en ook nieuwe methoden om aan de menselijke behoeften te 
voldoen hebben gebracht. Aangezien de ruimtevaart bijdraagt tot het industrieel 
concurrentievermogen van Europa en tot verbetering van de kwaliteit van het leven van de 
Europese burger, kan de Europese Unie niet onverschillig blijven tegenover de 
ontwikkelingen in de ruimtevaart. Dit betekent niet dat de Europese Unie bij de formulering 
van het Europese ruimtevaartbeleid in de plaats moet treden van bevoegde organisaties als 
het Europees Ruimte-Agentschap, maar zij moet echter wel bijdragen tot een volledige 
ontplooiing van het ruimtevaartbeleid en bij de formulering en de tenuitvoerlegging van de 
in het Verdrag vermelde beleidslijnen rekening houden met de ruimtevaartdimensie. 
De Europese Unie is al sinds een jaar of tien geïnteresseerd in het ruimtevaartgebeuren. In 
de mededeling van de Commissie over de ruimte1 uit 1988 werd het beginsel ingevoerd dat 
de Gemeenschap betrokken is bij de Europese ruimtevaart en werd in grote trekken de rol 
van de Gemeenschap beschreven die complementair moest zijn aan die van het Europees 
Ruimte-Agentschap (ESA). 
2. Sinds de publicatie van de vorige mededeling "de Europese Gemeenschap en de ruimtevaart: 
uitdagingen, kansen en nieuwe acties" van 23 september 19922 is het totale internationale 
beeld sterk gewijzigd en hebben zich belangrijke nieuwe gebeurtenissen voorgedaan, zodat 
de positie van de Commissie in het ruimtevaartgebeuren moet worden geactualiseerd: 
- de opkomende informatiemaatschappij en andere technologische ontwikkelingen hebben 
nieuwe perspectieven geopend voor het gebruik van de ruimte, dat van groot sociaal-
economisch belang is vanwege het grensoverschrijdende karakter van satellietdiensten; 
- de markten voor ruimtevaarttoepassingen ontwikkelen zich snel, met name op het gebied 
vantelecommunicatie en navigatie, terwijl de aardobservatiesector zich ontwikkelt van een 
zuiver wetenschappelijke sector naar een sector waar de markt een steeds belangrijker rol 
speelt. Tegelijkertijd neemt de concurrentie op de wereldmarkten voor satellieten en 
lanceerdiensten toe; 
- de herstructurering van de Europese industrie heeft enige vorderingen gemaakt, maar 
tegelijkertijd hebben de Amerikaanse concurrenten een sterke concentratie weten te 
bereiken; 
- de ESA-Ministerraad heeft in 1995 in Toulouse belangrijke besluiten genomen over 
draagraketten en ruimteinfrastructuur die gevolgen zullen hebben voor de financiering van 
toepassinggerichte programma's. Tevens heeft de Ministerraad een evaluatie geïnitieerd 
van het industriebeleid van ESA dat eventueel moet worden bijgesteld en wellicht 
raakvlakken heeft met bepaalde gebieden waarop de Unie bevoegd is; 
COM(88)417 def. 
COM(92)360 def. 
- op Unieniveau hebben de ontwikkeling en demonstratie van ruimtevaarttoepassingen in 
het vierde kaderprogramma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie 
(1994-1998)3 en bij de uitvoering van een aantal takken van het Uniebeleid meer aandacht 
gekregen; 
- de Commissie heeft in het kader van haar voortdurende dialoog met het bedrijfsleven een 
groep van prominente industriëlen opgericht om haar te assisteren bij het vaststellen van 
maatregelen om een dynamische en concurrerende ruimtevaartindustrie in Europa te 
bevorderen. 
3. In deze mededeling is rekening gehouden met de conclusies van de Raad van 
Onderzoekministers van 29 april 19934, de resolutie van het Europees Parlement van 
6 mei 19945, de ministeriële resoluties van de ESA van 10 november 1992 en 
20 oktober 1995, de discussie tijdens het Europees Ruimteforum op 6 november 1995, de 
adviezen van de Space Advisory Group en het verslag van de groep van prominente 
industriëlen van 30 januari 1996. In de nu volgende drie hoofdstukken wordt de algemene 
context geschetst van de ruimtevaart en ruimtevaarttoepassingen in Europa. De hoofdstukken 
5 t/m 7 gaan over de drie belangrijkste toepassingen en de hoofdstukken 8 t/m 13 behandelen 
een aantal algemene beleidsaspecten. 
2. DE BETEKENIS VAN DE RUIMTEVAART VOOR EUROPA 
4. De ruimtevaart is al meer dan dertig jaar van cruciaal strategisch, sociaal-economisch en 
wetenschappelijk belang. De economische grootmachten hebben programma's uitgevoerd om 
de betrokkenen, voornamelijk overheidsinstanties en de industrie, in staat te stellen het 
potentieel van ruimtetechnologieën te demonstreren en te exploiteren. Dankzij de oprichting 
Ruimtevaartbegrotingen in de wereld in MECU, 
PBL 126 van 18.5.1994. 
PV/CONS 22 - RECH 22 - 6280/93 van 5.6.1993. 
PB C 205/467 van 25.7.1994. 
van ESRO, ELDO en vervolgens ESA, naast nationale organisaties en instellingen, is het 
mogelijk geweest een hele reeks technologische bekwaamheden en een uitgebreide industriële 
infrastructuur te ontwikkelen. Dankzij deze inspanningen speelt Europa nu op 
ruimtevaartgebied een belangrijke rol, hoewel de Europese uitgaven op dit gebied niet te 
vergelijken zijn met die van de VS en de vroegere USSR. 
5. Deze investeringsinspanningen hebben ertoe geleid dat er thans in Europa ongeveer 
350 industriële ondernemingen in meer of mindere mate bij de ruimtevaart betrokken zijn, 
uiteenlopend van hoofdcontractanten tot eerste-, tweede-, of derde-orde subcontractanten en 
leveranciers. Ruim genomen genereert de ruimtevaart zo'n 8 miljard ecu en is goed voor 
meer dan 30.000 banen in de industrie en nog eens 9.000 in andere betrokken instellingen 
(ruimtevaartorganisaties, onderzoekcentra, universiteiten, enz.). Ter vergelijking: in de VS 
werken er ongeveer 200.000 mensen in deze sector. 
Om het economisch belang van deze industrie op zijn juiste waarde te schatten, moet men 
zich realiseren dat deze industrie een sleutelelement vormt in een veel grotere keten van 
toegevoegde waarde. De hoofdmoot hiervan wordt gevormd door diensten, die samen met 
het grond- en het gebruikerssegment meer dan tienmaal de waarde van het ruimtevaartuig en 
de draagraketten kunnen vertegenwoordigen. Daarom moet een Europese strategie voor de 
ontwikkeling van ruimtevaartactiviteiten, zoals in het onderstaande voorgesteld, ook deze 
aanverwante sectoren omvatten en moet een tè enge afbakening van de ruimtevaartindustrie 
die tot de leveranciers van het ruimtesegment beperkt is, worden vermeden. 
6. Naast de economische belangen heeft Europa ook strategisch belang bij de ontwikkeling van 
en toegang tot ruimtevaarttoepassingen die gevolgen hebben voor beleidsterreinen als de 
informatiemaatschappij, milieu, landbouw, Trans-Europese netwerken, regionaal beleid, 
ontwikkelingshulp enz. In dit verband kan de Unie de ruimtetechnieken in het juiste 
beleidsmatige kader plaatsen en een belangrijke rol spelen als klant van het eerste uur voor 
die toepassingen die potentieel interessant zijn voor de uitvoering van haar beleid en tevens 
kunnen beantwoorden aan de behoeften van de gebruiker. 
7. De Europese ruimtevaartactiviteiten zijn, evenals activiteiten in andere sectoren, meer 
geconcentreerd in sommige Lid-Staten. De industrieën en diensten in de lagere delen van de 
bedrijfskolom betreffen een veel grotere verscheidenheid aan landen en regio's en hetzelfde 
geldt voor de belangrijkste ruimtevaarttoepassingen. Gesteld kan worden dat ruimtesystemen 
politiek gezien neutraal zijn, dat zij in gelijke mate ten goede komen aan alle Europese 
regio's, vooral aan de minder ontwikkelde regio's en zodoende bijdragen aan de sociale en 
economische samenhang in de Unie, gezien het belang van de ruimtevaarttechnieken voor 
verbetering van de infrastructuur (telecommunicatie, landgebruik, stadsontwikkeling,...) en 
voor de kwaliteit van het leven (omroep, waterbeheer, ...) 
8. Deze mededeling behandelt de belangrijkste kwesties die voor de Unie van onmiddellijk 
belang zijn en waar maatregelen kunnen worden getroffen. Ruimteonderzoek en bemande 
ruimtevaart zijn weliswaar vanuit strategisch en industrieel oogpunt belangrijk, maar behoren 
in de eerste plaats tot het werkterrein van het Europees Ruimte-Agentschap (ESA), de 
nationale ruimtevaartorganisaties en de Lid-Staten. Er zal echter hoe dan ook actief worden 
gestreefd naar complementariteit en synergie tussen deze activiteiten en Uniebeleid als 
onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) op het gebied van menselijk potentieel of 
samenwerking met derde landen, zodat hiervan gebruik kan worden gemaakt om alle sectoren 
waarin Europa concurrerend is of kan worden, te ondersteunen en effectiever te maken. 
9. Met name dient bij de tenuitvoerlegging van de toekomstige Kaderprogramma's aandacht te 
worden besteed aan het gebruik van het Internationale Ruimtestation als grote 
wetenschappelijke faciliteit. 
3. DE RUIMTEVAARTINDUSTRIE - GLOBALE ASPECTEN 
3.1. Een veranderende context: de overgang naar een wereldwijde informatiemaatschappij 
10. De ruimtevaartindustrie, met inbegrip van het grondsegment en de bijbehorende 
dienstverlenende bedrijven, heeft te maken met een aantal externe veranderingen die gevolgen 
hebben voor de context waarbinnen zij actief is: 
- het einde van de geopolitieke context die gedurende decennia de motor van de groei van 
de sector was, alsmede de economische teruggang en het financiële beleid van de 
afgelopen jaren. Het gevolg is geweest dat, voor het eerst in de geschiedenis, de 
werkgelegenheid in de ruimtevaartsector de afgelopen drie jaar is teruggelopen; 
- de toegenomen mondialisering en openstelling van de internationale markten en het 
verschijnen van nieuwe concurrenten. Deze situatie doet zich des te meer gevoelen door 
de huidige industriële overcapaciteit als gevolg van bovengenoemde factoren; 
- voorts hebben eveneens op mondiale schaal technologische ontwikkelingen en de evolutie 
in de richting van een wereldomvattende informatiemaatschappij nieuwe 
toepassingsgebieden ontsloten (persoonlijke satellietcommunicatie, multimedia, navigatie, 
enz.) waarvan het belang slechts enkele jaren geleden nog in het geheel niet werd 
onderkend. 
Sommige van deze factoren hebben wellicht een tijdelijk karakter, maar andere zullen een 
permanente verandering vereisen van de wijze waarop de industrie opereert en van de rol van 
de overheid op dit gebied. De industrie realiseert zich dat haar huidige structuren aan de 
veranderingen zullen moeten worden aangepast, maar de overheid zal duidelijk moeten gaan 
aangeven hoe die nieuwe context er in de toekomst uit zal zien. 
3.2. De groeiende markten voor ruimtevaarttoepassingen en daaruit voortvloeiende 
toepassingen 
11. De groei van de activiteit in de Europese ruimtevaartindustrie stagneert sinds 1992, hetgeen 
grotendeels terug te voeren valt op de ontwikkeling van de overheidsfinanciering. De 
commerciële en militaire verkoop heeft in dezelfde tijd een bescheiden groei doorgemaakt. 
Omzet van de Europese ruimtevaartindustrie naar financieringsbron 
miljoen ecu 
Tm Wl Tm 1^4 1W W(5* 1557* 
Nationaal civiel O&O 773 555 553 515 7Ü5 575 555 
ESA 1396 1749 1462 1470 1653 1427 1363 
Commercieel 972 1021 1048 1261 1333 1589 1541 
Defensie 248 285 265 350 414 419 480 
TOTAAL 3389 3954 3439 3766 4105 4113 4082 
* prognoses 
Bron: CNES - Eurospace 
Uit deze cijfers blijkt (hoewel dat per land aanzienlijk verschilt) dat commerciële 
toepassingen voor de ruimtevaartindustrie slechts één element zijn en momenteel niet de 
belangrijkste plaats innemen. Het marktelement vertoont evenwel een duidelijk opgaande 
lijn: van 29% van de omzet van de industrie in 1991 naar een prognose van 38% voor 
1997. 
12. Zoals reeds aangegeven vormt het ruimtesegment wat de marktgerichte 
ruimtevaarttoepassingen betreft vaak slechts het topje van de ijsberg. Veruit het grootste deel 
van de omzet en werkgelegenheid is te vinden in de lagere delen van de bedrijfskolom, 
d.w.z. bedrijven en diensten die zich met toepassingen bezighouden en die bovendien sneller 
groeien dan die in het ruimtesegment. Dit doet evenwel geen afbreuk aan het belang van het 
ruimtesegment als strategisch element in de totale keten. Het feit dat Europa een 
vooraanstaande positie in het ruimtesegment inneemt, heeft een belangrijk positief effect op 
de industrie in de toepassingsmarkten, doordat zij complete systemen en diensten aan 
internationale klanten kan leveren. Bovendien spelen fabrikanten in het ruimtesegment vaak 
een belangrijke rol bij het ontwerp van totale toepassingssystemen en de definitie van de 
technische opties en normen die in het corresponderende grondsegment worden gebruikt. 
13. Hieronder staan enkele ramingen van de marktvooruitzichten voor de belangrijkste 
ruimtevaarttoepassingen: 
Wereldwijde markt voor civiele ruimtevaarttoepassingen: vooruitzichten voor 
1996-2005 
miljard ecu 
Satelliet-comunicatie Plaatsbepaling Remote 
Sensing 
Traditioneel PCS en breedband* 
geostationair 
Ruimtesegment, incl. Wfà VI Ö75-Ï 10-13 
lancering en exploitatie 
Grondsegment en 47-70 100 27-38 4-5 
gebruikersterminals 
Diensten en toepassingen > 100 > 200 30-45 8-13 
*Persoonlijke satellietcommunicatiediensten (PCS) en breedband (multimedia) diensten zullen 
naar verwachting het komende decennium opgang maken. 
Bron: ESA - Euroconsult 
3.3. Een sector waarin de concurrentie wereldwijd is 
14. De positie van de Europese industrie op die delen van de ruimtevaartmarkt waar open 
concurrentie bestaat, varieert sterk, van een marktaandeel van meer dan 50% op het gebied 
van de lanceerdiensten, dankzij het Ariane-programma, tot 5 % of minder voor sommige 
categorieën grondapparatuur. 
In de sector van de satellietfabricage, die een strategische positie in de keten inneemt, is 
Europa voor 20-25 % van de orders hoofdcontractant op wereldniveau; in de overige gevallen 
is dat de Amerikaanse industrie. Nog veelbetekenender is dat praktisch alle voorstellen voor 
de nieuwe mondiale en regionale communicatiesystemen (persoonlijke en breedbanddiensten) 
onder Amerikaanse leiding staan, terwijl er nu pas een late reactie van Europa komt. De rol 
van de Europese industrie als subcontractant en leverancier van uitrusting is belangrijker 
geworden, maar dat geldt ook voor de Japanse industrie. Japan is al markt(en)leider in het 
grondsegment en heeft plannen om op middellange termijn hoofdcontractant op het gebied 
van de satellietfabricage te worden en aan de markt voor commerciële lanceringen te gaan 
deelnemen. 
De concurrentie op laatstgenoemde markt is scherper geworden door de opkomst van 
Rusland, China en Oekraïne als nieuwe leveranciers. De markt voor de lancering van kleine 
ruimtevaartuigen wordt ook steeds belangrijker, en hierop zouden zich wel eens in opkomst 
zijnde ruimtevaartmogendheden als India en Israël kunnen gaan begeven. 
Tenslotte verveelvoudigt op de remote sensing markt het aanbod, doordat er naast de 
traditionele ook een aantal andere leveranciers actief zijn, en in de VS worden de eerste 
commerciële missies gepland. 
Omzet naargelang van bestemming markten 
Draagraketten 
Communicatiesatellieten 
Teledetectiesatellieten ü Export 
| Commercieel 
§§ Overheid 
• Defensie 
Verenigde Staten 
Europa 
3.4. De voorwaarden om industrieel te kunnen concurreren 
15. Europa moet meer initiatief ontplooien op in opkomst zijnde gebieden als satellietnavigatie, 
PCS en multimedia- en breedbandcommunicatie en daarbij voortbouwen op de sterke punten 
die het bezit, zoals de ervaring op het gebied van de Ka-bandtechnologie of van de 
satellietomroep. Zoals reeds is benadrukt door de Commissie6 is het belangrijk dat van het 
vermogen van de ruimtevaartindustrie om O&O-investeringen om te zetten in innovatieve 
producten geprofiteerd wordt. Men zou kunnen zeggen dat innovatie een wezenlijk onderdeel 
van deze sector vormt, maar dit is niet genoeg om de bezorgdheid te verminderen dat het 
concurrentievermogen van Europa ten opzichte van de (hoofdzakelijk Amerikaanse) 
marktleiders verder achteruit zou kunnen gaan. 
Zie het "Groenboek over innovatie" van de Commissie van decetnfeer 1995. 
7 
Nog afgezien van het feit dat de VS reeds lange tijd over een echte interne markt beschikt, 
is hun voordeel hoofdzakelijk te danken aan twee factoren: verschil in het niveau van de 
overheidssteun in Europa en de VS en Europa' s eigen industriële structuur en werkmethodes. 
De directe en indirecte steun van de Amerikaanse regering aan haar industrie heeft gevolgen 
voor zowel het technologisch niveau als voor de kosten van de industrie, onder meer dankzij 
de schaalvoordelen die bij de fabricage worden bereikt. Deze voordelen die betrekking 
hebben op het fabricageproces en met name de éénmalige kosten, worden gezien als wellicht 
het belangrijkste voordeel voor de Amerikaanse marktdeelnemers. Zo kon bijvoorbeeld het 
meest succesvolle commerciële satellietplatform van dit ogenblik profiteren van een 
beginorder van de Amerikaanse marine van tien stuks. Sindsdien zijn er meer dan 50 besteld 
door commerciële exploitanten. Ter vergelijking: van de meest succesvolle Europese 
platforms zijn er niet meer dan 10-15 besteld. Volgens ramingen heeft de overheid de 
Amerikaanse satellietcommunicatie-industrie de afgelopen vijf jaar met 9 miljard ecu 
gefinancierd (door aankopen en OTO voor militaire en civiele programma's) terwijl de 
commerciële verkopen slechts 26% van de inkomsten van de industrie vormden. De 
overeenkomstige cijfers voor Europa zijn respectievelijk 2 miljard ecu en 45 %. Dit laatste 
cijfer wijst op goede prestaties van de Europese industrie, maar uit de absolute cijfers komt 
de wanverhouding naar voren tussen het niveau van overheidsfinanciering voor deze sector 
in Amerika en Europa. 
Gezien deze wanverhouding is het van het grootste belang dat alle financiële middelen die 
in Europa op nationaal of Europees niveau beschikbaar zijn, zowel militair als civiel, op de 
meest effectieve wijze worden aangewend om de industrie concurrerender te maken. ESA 
zal een belangrijke rol blijven spelen en het huidige beraad over het industriebeleid en de 
toepassing van het (geografische) evenredigheidsbeginsel is alleszins opportuun. Het huidige 
systeem, dat oorspronkelijk bedoeld was om het ontstaan van een nieuwe industrie te 
bevorderen, zou men nu kunnen verbeteren door de nadruk te leggen op economische 
effïciency-mechanismen en de doelstelling van kunnen concurreren op de wereldmarkt op 
de marktgeoriënteerde gebieden van de ruimtevaart. 
16. 
De structuur van de industrie, die wordt 
gekenmerkt door aanzienlijke versnippering en 
overlappende competentie, zowel op het niveau 
van de hoofdcontractanten als dat van de 
subcontractanten, brengt eveneens een 
kostennadeel mee ten opzichte van de 
Amerikaanse concurrenten die bovendien 
kunnen profiteren van een volwassen 
binnenlandse markt en een veel hoger volume 
aan overheidscontracten. Het is moeilijk voor 
de Europeanen om dit nadeel te compenseren 
met bijvoorbeeld beter O&O, marketing of 
andere factoren. De versnippering van de 
Europese industrie is eveneens een probleem 
als de risico's (financieel, commercieel, 
technisch) moeten worden gedragen die 
inherent zijn aan de nieuwe satellietsystemen 
die op mondiale schaal worden voorgesteld. 
De relaties in dit complexe netwerk van 
industriële spelers en hun werkmethodes 
worden nog steeds meer bepaald door de 
programma's van de ruimtevaartorganisaties 
dan door de behoeften van de gebruikers. Voor 
een commerciële klant die een satellietsysteem 
koopt, zijn behalve de prijs en de 
technologische prestaties nog een aantal andere 
factoren van belang. Zo is het in toenemende 
mate noodzakelijk dat de fabrikanten in de 
ruimtevaartindustrie hun producten koppelen 
aan een complex geheel van factoren als 
leveringstijden, financiering, verzekering en 
bijbehorende diensten. )e mternatio: 
niii e ontwikkelingen op 
verlopen in een 
en scheppen nieuwe 
ûerspectije^ài voor het gebruik van 
de ruimte. In 4e context van de 
opkomende informatiemaatschappij 
gr.b*J#iJil|i4e markten voor 
niimtetoepèsingen snel, vooral op 
telecommunicatie- en 
n&vigatMgetód, terwijl de 
aardobservatie de wetenschap 
ontgroeit m een steeds belangrijker 
marktrol gaat spelen. Tegelijkertijd 
neemt de concurrentie op de 
wereldmarkten voor satellieten en 
lanceerdiensten steeds verder toe. 
» De betreffende instrumenten 
van de Europese Unie (regelge­
vingsacties inbegrepen) moeten 
worden aangewend voor het schep­
pen van een geharmoniseerde, voor 
het bevorderen van investeringen 
geschikte omgeving ter 
ondersteuning van efficiënter 
industriële structuren en 
stimulering van de versterking van 
het concurrentievermogen en 
verbetering van de kwaliteit van de 
Europese ruimtevaartindustrie. 
De Europese ruimtevaartindustrie heeft haar benadering van de klanten de afgelopen jaren 
in deze zin verbeterd. Tevens heeft zij belangrijke stappen gezet met het oog op het 
consolideren en stroomlijnen van haar structuren door overeenkomsten of fusies, hoewel 
deze maatregelen nog onvoldoende lijken in vergelijking met de indrukwekkende stappen die 
de Amerikaanse industrie heeft gezet. 
17. Een ander kenmerk van de Europese industriële sector is de naar verhouding geringe 
verticale integratie, met name in de richting van de diensten in de lagere delen van de 
bedrijfskolom en de markten voor uitrusting. Hiermee wil niet gezegd zijn dat verticale 
integratie het enige mogelijke model vormt. Innoverende vormen van samenwerking tussen 
industrie en exploitanten zijn nodig om de Amerikaanse initiatieven met Europese te kunnen 
beantwoorden. 
In ieder geval is het duidelijk dat de commerciële activiteit en rentabiliteit naar de lagere 
delen van de bedrijfskolom verschuiven (in de richting van gebruikersapparatuur en diensten 
voor netwerken), hetgeen een strategisch voordeel betekent voor verticaal geïntegreerde 
bedrijven, met name in het nieuwe wereldwijde telecommunicatie!andschap. Zo zal een 
groter aandeel in de satelliettelecommunicatiemarkt worden verworven door consortia waarin 
de satellietfabrikant een strategische partner is, of deel uitmaakt van een grotere groep die 
het project onderneemt. Hiermee moet rekening worden gehouden in een context waarin de 
mogelijkheden voor onafhankelijke fabrikanten wellicht niet meer sterk zullen toenemen. 
18. Anderzijds heeft specialisatie ook z'n voordelen, vooral voor de industrie van kleinere 
landen. Algemeen wordt erkend dat kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) in alle 
Lid-Staten de voornaamste bron van nieuwe werkgelegenheid zijn. Onderzoek heeft 
uitgewezen dat een klein percentage (ongeveer 4%) van alle ondernemingen ongeveer 50% 
netto van alle nieuwe banen schept. Reeds spelen KMO's in heel Europa een rol in de 
ruimtevaartsector en de daaronderliggende sectoren van de bedrijfskolom, zoals remote 
sensing en gegevensdiensten. Speciale aandacht moet worden besteed aan de plaats die zij 
in de zich ontwikkelende context moeten gaan innemen, en er zal tenvolle gebruik worden 
gemaakt van de acties van de Commissie ten behoeve van de verbetering van het 
ondernemingsklimaat en de bevordering van de ontwikkeling van deze ondernemingen 
4. DE ROL VAN DE EUROPESE SPELERS 
19. Zoals gezegd nemen de marktgerichte toepassingen toe, maar vormen zij nog niet de 
belangrijkste component van de ruimtevaartactiviteit. Hun aandeel is ongeveer 30% in 
Europa, maar slechts 10% of minder bij de andere belangrijke ruimtevaartmogendheden. De 
regeringen, die door hun ruimtevaartprogramma's en met andere middelen een belangrijke 
inbreng in deze sector leveren, drukken hun stempel op de spelregels van de commerciële 
activiteiten. Hieruit volgt het belang van een strategische coördinatie tussen alle Europese 
spelers op dit gebied. 
20. ESA moet een centrale plaats blijven innemen op institutioneel niveau en de Europese 
samenwerking en strategische planning op ruimtevaartgebied blijven bevorderen. Samen met 
de nationale ruimtevaartorganisaties moet het de Europese technologische basis versterken 
en een pijler van de Europese industrie blijven door het opzetten en uitvoeren van 
ruimtevaartprogramma's die op hun specifieke doelstellingen gericht zijn. 
21. De Europese staten die de opkomst van deze industrie hebben bevorderd door middel van 
ESA en hun ruimtevaartprogramma's, dienen thans in te zien dat de context veranderd is en 
dat een meer Europese, marktgerichte benadering nodig is, waarin de industrie en 
dienstenleveranciers een actievere rol spelen. Als dat niet gebeurt, kan geen enkele maatregel 
op EU of ander niveau de overleving van deze industrie op een gedegen economische 
grondslag waarborgen. 
22. De industrie moet vrij zijn om haar strategie uit te stippelen en een weg naar 
herstructurering te kiezen die aan de Europese context is aangepast. Kwesties als 
consolidering van de industrie, verticale integratie en internationale samenwerking zijn van 
vitaal belang voor de mondiale concurrentiepositie van de industrie. Bij deze kwesties moet 
rekening worden gehouden met de Europese mededingingsregels en met de mondiale 
uitdagingen waarvoor de Amerikaanse en andere concurrenten ons plaatsen; 
10 
23. De Commissie, die naar een open, concurrerende context zal toewerken als basis voor een 
krachtige Europese industrie, is bereid te assisteren bij de analyse van innovatieve 
strategische industriële allianties om zodoende de gemeenschappelijke Europese belangen 
meer op de voorgrond te plaatsen. Tevens zal zij haar bevoegdheid gebruiken om te zorgen 
voor een vlak speelveld binnen Europa en erbuiten. Bovendien is de Unie actief op een 
aantal in het bovenstaande genoemde beleidsterreinen, waarvoor ruimtevaarttoepassingen van 
strategisch belang kunnen zijn, zodat zij geïnteresseerd is in de ontwikkeling van die 
toepassingen. Haar rol moet worden gezien in het licht van het subsidiariteitsbeginsel, met 
name wat betreft: 
- de noodzaak van betere coördinatie van Europees OTO- en industrieel beleid in een 
context waarin de concurrentie wereldwijd is en Europa over het algemeen geen sterke 
positie inneemt; 
- het Europese of wereldwijde bereik van ruimtetoepassingen, dat weinig ruimte voor 
nationale oplossingen biedt; 
- de internationale coördinatiekwesties in verband met die toepassingen (baanposities, 
frequenties, vergunningen, normalisatie) waar het ontbreken van een gemeenschappelijk 
Europees standpunt een ernstige handicap vormt voor een krachtige marktpositie. 
iS»MIIs?I mrm. 
EN-TOEPASSINGEN 
1* De Europese Gemeenschap : ondersteuning van de ontwikkeling van de markt, 
proef- en demonstratieprojecten.., 
2. De regeringen van de Europese staten én hun ruimtevaartorganisaties of 
nationale programma's: ontwikkeling vm het ruimtesegment, verkennings- en 
toepassingsmissies, lanceerinstallaties... 
3. Het Europees Ruimte-Agentschap : ontwikkeling van het ruimtesegment, 
wetenschappelijke "Explorer11 en "Earth wateh,r-mi$$ies, draagraketten ... 
4. De ruimtevaartindustrie ; hoofd* en subœntraetanien voor de ruimte- en 
grondsegmenten, toegevoegde waardebedrijven voor diensten en producten ... 
5. Exploitanten van ruimtevaartsystemen, zoals : 
- EUMETSAT voor weersatellieten 
- EUTELSAT voor tdeœminunicatiesatellieten 
- EUROCONTROL voor beheer van het luchtverkeer 
caaassassasatsasua 
5. SATELLIETCOMMUNICATIE 
24. Telecommunicatie is veruit de meest verspreide toepassing van ruimtetechnologie, aangezien 
op dit ogenblik 75 % van alle satellieten communicatiesatellieten zijn. Voor het komende 
decennium (1996-2005) wordt de wereldmarkt voor alleen al satellieten voor vaste 
communicatie en omroep voorzichtig geschat op 12-16 miljard ecu en die voor lanceringen 
11 
op 9-10 miljard ecu, terwijl de exploitatie-inkomsten op 30-40 miljard ecu geraamd worden. 
De markt voor grondstations en terminals wordt geraamd op 50-70 miljard ecu en die voor 
diensten voor de eindgebruiker op 120-160 miljard ecu. De momenteel in Europa verzorgde 
diensten omvatten namelijk spraaktelefonie en mobiele telecommunicatie, 
hogesnelheidsdatacommunicatie en in toenemende mate bedrijfscommunicatie via VSAT-
eindapparatuur. 
25. Sinds de vorige mededeling van de Commissie inzake het ruimtevaartbeleid van 1992 is het 
gebruik van satellietcommunicatie opnieuw in de belangstelling komen te staan dankzij 
technologische ontwikkelingen die satellietsystemen de mogelijkheid bieden om uit te groeien 
tot een belangrijk medium voor de distributie van amusementstelevisie en met andere 
communicatietechnologieën te concurreren om nieuwe markten voor mobiele en zeer 
breedbandige communicatie. Thans is het zaak een "business synergy" te ontwikkelen tussen 
moderne satellietsystemen en terrestrische basisinfrastructuur en convergentie te 
bewerkstelligen tussen het "direct naar huis" van satelliettelevisie en het "direct naar de 
gebruiker" van zakelijke satellietcommunicatie. 
26. Twee veelbelovende nieuwe markten vormen een uitdaging voor de Europese industrie; als 
deze markten éénmaal volwassen zijn zullen de industriële en dienstenelementen qua 
economische omvang vergelijkbaar zijn met die van de huidige vaste 
satellietcommunicatiesystemen. Dit zijn: 
- persoonlijke satellietcommunicatiesystemen (satelliet-PCS), mobiele communicatie voor 
zaktoestellen van het GSM-type en spraak/datadiensten; één van deze systemen kent een 
uitgebreide deelname van de Europese ruimtevaartindustrie. Elk voorgesteld systeem mikt 
op één tot twee miljoen gebruikers wereldwijd. 
- zeer breedbandige digitale communicatiesystemen. Deze systemen, die zijn gebaseerd op 
wereldomvattende satellietconstellaties, zijn bedoeld om te voldoen aan de explosieve 
vraag naar data-, spraak- en interactieve multimediadiensten van het Internettype als 
voornaamste bouwsteen van de wereldwijde informatie-infrastructuur. 
Voorgestelde acties 
27. De Commissie stelt voor de rol van satellietcommunicatie uit te breiden. Dit zal in 
samenwerking met ESA, de nationale organisaties en de Lid-Staten worden gedaan door een 
samenhangend pakket beleidslijnen en maatregelen uit te stippelen langs drie hoofdlijnen: 
regelgevend kader, buitenlands beleid en OTO. 
28. De afgelopen jaren zijn in programma's van ESA of nationale organisaties geavanceerde 
technologieën ontwikkeld voor het opzetten van wereldwijde digitale 
breedbandsatellietsysternen (voor vaste of mobiele toepassingen). Deze programma's zijn in 
de eerste plaats geconcentreerd op satelliettechnologie en in mindere mate op technologie 
voor het grondsegment. Anderzijds zijn de door de Unie gesteunde programma's meer 
geconcentreerd op de ontwikkeling van technologie en systemen voor het grondsegment en 
voor toepassingen. De OTO-Kaderprogramma's van de Europese Unie en de ESA-
programma's dienen elkaar dan ook aan te vullen bij het bevorderen van de 
commercialisering van satellietcommunicatiediensten en de nieuwe passieve markten voor 
communicatie- en multimediadiensten, met inbegrip van Internet-
breedbandtoegangssystemen. 
12 
O&O-en SYSTEEMASPECTEN VAN SATELLIETCOMMUNICATIE 
VS-begroting 
Verkoop commerciële 
satcom 
18% 
NASA O&O 
3% 
NASA begroting satcom 
7% Defensiebegroting 
satcom 
46% 
Defensie O&O 
26% 
VS 
DOOR DE MARKT GEFINANCIERD - TOTAAL : 11862 MECU 
DOOR DE OVERHEID GEFINANCIERD O&O - TOTAAL : 4900 MECU 
Europese begroting 
Verkoop commerciële 
satcom 
35% Militaire begroting satcom 
17% 
Nationale civiele 
begrotingen satcom 
3% Militaire O&O ry R&D 
5% 
ESA O&O satcom 
19% ESA satcom budget 
21% 
EUROPA 
MARKT-TOTAAL : 3712 MECU 
DOOR DE OVERHEID GEFINANCIERD O&O - TOTAAL 
Vergelijking Europese en VS-begroting 1990-1994 
Bron : Europese Commissie (1995) 1304 MECU 
13 
29. Op het gebied van de mobiele communicatie is het onderzoek momenteel vooral gericht op 
de ontwikkeling van de opvolger van GSM, ook wel aangeduid als UMTS (Universal Mobile 
Telephony Service). In Europa vindt financiering vooral plaats in het kader van het 
onderdeel geavanceerde communicatietechnologieën en -diensten van het vierde 
kaderprogramma. Het zal nodig zijn de integratie voort te zetten om de Europese industrie 
een goede uitgangspositie te verschaffen voor de levering van terminals voor de volgende 
generatie mobiele netwerken met voorzieningen voor zowel terrestrische als voor 
satellietcommunicatie, zodat de met GSM verworven leidinggevende positie gehandhaafd 
blijft. 
30. Er worden nu geavanceerde breedband digitale communicatiesatellietsystemen gepland die 
moeten dienen als communicatieinfrastructuur voor de wereldinformatiemaatschappij en die 
gebaseerd zullen zijn op constellaties van geostationaire of niet-geostationaire satellieten en 
die zullen worden geperfectioneerd om aan de vraag naar de data, spraak en 
multimediadiensten van het Internet-type te voldoen. Hoewel dit soort initiatieven 
oorspronkelijk bijna uitsluitend uit de VS kwam, beginnen nu Europese bedrijven en 
exploitanten ook met eigen projecten en plannen te komen. 
31 
Op 10 oktober 1996 heeft een 
informele bijeenkomst op hoog 
niveau plaatsgevonden van de 
Commissie, de EU-ministers, en 
vertegenwoordigers van de 
industrie om de noodzaak van 
specifieke actie voor de sector 
satellietcommunicatie te 
bespreken. Als gevolg van deze 
bespreking heeft de Commissie 
op de Telecommunicatieraad van 
28 november 1996 aangekondigd 
dat zij, als onderdeel van haar 
toezegging om een partnerschap 
van spelers uit de openbare en de 
particuliere sector tot stand te 
brengen, een samenhangende 
aanpak van O&O- en 
regelgevings- /be-
ieidsaangelegenheden voor de 
satellietcommunicatiesector zal 
voorstellen in de vorm van een 
Actieplan, dat aan de Raad van 
1997 zal worden voorgelegd. Het 
Actieplan zal volledig 
samenhangen met deze 
Mededeling, en de volgende 
doelstellingen hebben: Er moet, in samenwerking met ae Lia-Staten. 
een geharmoniseerde regelgeving tot stand 
worsen gebracht voor de invoering van 
satelttet-ltt diensten in Europa; 
Binnen internationale organisaties moeten de 
, met name waar het 
van frequenties en 
worden 
voor punten die voor 
va» 
hebben op 
van het 
internationale fora, 
ecten, het 
ÉlPf'f 
zal door 
een kader voorstellen voor samenwerking tussen partners uit de openbare en de 
particuliere sector; 
14 
. de satellietsector stimuleren om initiatieven te nemen en de spelers uit de openbare sector 
leiden; 
. concrete acties voorstellen om vooruitgang te boeken op het gebied van de 
breedbandmultimedia via satelliet en van de persoonlijke communicatie; 
. de internationale positie op beleids- en industrieel niveau versterken. Met name moeten 
de Europese standpunten inzake de frequentie- en baanpositietoe wij zing op internationale 
fora beter op elkaar worden afgestemd; 
. hernieuwde bestudering van de sateUietœmmunicatieaspecten, teneinde deze een 
belangrijker plaats in het communautaire O&O-programma te geven; 
. versterking van de samenwerking met ESA en CEPT. 
6. SATELLIETNAVIGATIE EN PLAATSBEPALING 
32. Op satellieten gebaseerde plaatsbepalingssystemen (GPS en GLONASS7) zijn door Amerika 
en Rusland voor militaire doeleinden ontwikkeld. Voor niet-militair gebruik zijn 
ongecodeerde signalen van deze systemen gratis beschikbaar, waardoor een markt is ontstaan 
voor navigatie-uitrusting, die steeds meer in alle takken van vervoer wordt gebruikt, en voor 
plaatsbepalingsuitrusting die in een groot aantal andere toepassingen wordt gebruikt. Dit 
betekent dat naast militair gebruik steeds meer civiel gebruik wordt gemaakt van systemen 
voor satellietnavigatie en -plaatsbepaling. 
33. In verschillende studies worden de potentiële voordelen van wereldwijde satellietnavigatie 
benadrukt. Eén van de voordelen ten opzichte van bestaande systemen is de eenvoud van het 
gebruik van één enkel systeem dat 24 uur per dag overal ter wereld aan de behoeften van 
de gebruiker kan voldoen. Bovendien levert een satellietsysteem nauwkeuriger plaats- en 
snelheidsmetingen, hetgeen leidt tot kortere wachttijden, brandstofbesparing, betere 
milieubescherming en minder ongevallen: geraamd wordt dat wereldwijd ongeveer 20 
miljard ecu per jaar kan worden bespaard. Op grond van deze overwegingen hebben de 
ICAO (International Civil Aviation Organisation) en de IMO (International Maritime 
Organisation) gekozen voor satellietsystemen als hoeksteen van de volgende generatie 
navigatie- en plaatsbepalingsdiensten. 
34. Naast de maatschappelijke en economische voordelen moeten ook de mogelijkheden voor de 
industrie in overweging worden genomen. Aangezien satellieten een beperkte levensduur 
hebben, moeten de ruimtesegmenten voortdurend worden onderhouden en gemoderniseerd. 
De grondsegmenten moeten worden uitgebreid om de geografische reikwijdte te vergroten 
en de diensten te verbeteren. Beide moeten worden geleverd door de industrie. De markt 
voor gebruikersapparatuur bedroeg in 1994 al 477 miljoen ecu en zal naar verwachting 
toenemen tot 4 miljard ecu in 2000 en 25 miljard ecu in 2005. Voor perifere diensten en 
hardware-eenheden ontwikkelt zich een markt van vergelijkbare omvang. 
De ervaring leert dat alleen naties en industrieën die doorslaggevende invloed op de 
systeeminfrastructuur kunnen uitoefenen, op de markt blijven concurreren. De Europese 
Unie stelt zich ten doel het concurrentievermogen van de Europese industrie op een zodanig 
niveau te brengen dat zij kan deelnemen aan de ontwikkeling van een wereldwijd 
satellietnavigatiesysteem (GNSS) en het opstellen van interoperabiliteitseisen en industriële 
standaards, zodat de industrie in staat wordt gesteld in een vroeg stadium aan de markt deel 
te nemen. 
7 GPS: Global Positioning System, GLONASS: Global Navigation System. 
15 
De vrije beschikbaarheid van de signalen en de politieke complicaties in verband met de dual 
use mogelijkheden van de hedendaagse systemen maken de kans dat door een zuiver 
particulier initiatief de weg kan worden vrijgemaakt voor een volledige Europese deelname 
zeer gering, en alleen een partnerschap van regering en industrie zou voor een doorbraak 
kunnen zorgen. 
35. Hoewel de luchtvaart slechts een beperkt deel van de totale markt vertegenwoordigt, speelt 
zij een belangrijke rol, omdat voor geen enkele andere sector zulke strikte eisen gelden. Het 
huidige GPS-systeem, dat door één enkel land wordt beheerst, heeft een aantal zwakke 
punten: de nauwkeurigheid is onvoldoende, de geografische reikwijdte is onvolledig, de 
technische faalkans is te hoog voor toepassingen waarvan de veiligheid kritisch is en de 
waarschuwingstijden in geval van systeemstoringen zijn te lang. In verband met deze 
tekortkomingen hebben overheden over de hele wereld opdracht gegeven tot uitbreiding van 
het GPS-systeem om de integriteit, beschikbaarheid en nauwkeurigheid voor civiele diensten 
te verbeteren. Dit netwerk van systemen dat momenteel rond GPS en eventueel GLONASS 
ontstaat, zal uitgroeien tot een naadloos wereldwijd systeem voor luchtvaartnavigatie. 
36. De Commissie8, de Raad9 en het Europees Parlement10 die hebben onderkend dat het 
essentieel is dat Europa een belangrijke rol bij de invoering van GNSS speelt, hebben een 
tweesporenbeleid aangenomen: 
- een Europese uitbreiding van de bestaande militaire constellatie van GPS en GLONASS 
om aan de behoeften van de civiele gebruikers te voldoen (GNSS-1), en tegelijkertijd; 
- voorbereidende werkzaamheden voor het ontwerp en de organisatie van het civiele 
systeem van de tweede generatie (GNSS-2). 
Voorts heeft de Commissie een groep van prominenten opgericht met vertegenwoordigers 
van de nationale regeringen, gebruikers, industrie, relevante industriële organisaties en 
potentiële dienstverleners, die de Commissie assisteert bij het opstellen van een actieplan 
voor het opzetten van GNSS. 
37. Om de Europese bijdrage aan GNSS-1 te coördineren en een begin de maken met 
werkzaamheden aan GNSS-2 hebben de Europese Gemeenschap, ESA en Eurocontrol hun 
inspanningen gebundeld in de European Tripartite Group (ETG). De Gemeenschap zorgt 
voor politieke steun en aanvullende financiële steun voor projecten in het kader van haar 
beleid inzake de Trans-Europese vervoersnetwerken en haar OTO-programma's op het 
gebied van telematica en vervoer. ESA implementeert het grondsegment en zal zorgen voor 
de exploitatie van het "European Geostationary Navigation Overlay System" (EGNOS), 
totdat hiervan de "Advanced Operational Capability" (AOC) fase is bereikt. Als de AOC 
voltooid is, kan EGNOS worden goedgekeurd als een primair navigatiemiddel. Eurocontrol 
stelt de vereisten vast waaraan voor de burgerluchtvaart moet worden voldaan en zal het 
systeem op basis van die vereisten valideren. 
8 
9 
10 Mededeling over satellietnavigatiediensten - COM(942)248 van juni 1994. 
Resolutie 94/C379/03 van de Raad van 19.2.1994. 
Resolutie 209.909 def. van het Europees Parlement van 30.11.1994. 
16 
SATELLIETNAVIGATIEMARKT 
Verkopen in miljoenen $ 
3000 
2500 
2000 
1500 
1000 
500 
E31995 H1996 D1997 B1998 «1999 B2000 
Wereldwijde GPS marktprognoses 
Bron : GPS Industrieraad 1995 
17 <** 
Meer in het bijzonder verleent de Commissie steun aan de volgende acties: 
- in het programma telematicatoepassingen van het vierde kaderprogramma zijn er in 
verband met GNSS-1 verschillende projecten waarin wordt gewerkt aan de ontwikkeling 
van ontvangers aan boord en waarin de mogelijkheden van lokale systemen worden 
gedemonstreerd voor toepassingen in de luchtvaart, de zeevaart en het spoorvervoer. 
Tegelijkertijd zijn er voorbereidende werkzaamheden gestart waarin de operationele en 
functionele vereisten zullen worden vastgesteld voor een GNSS-systeem dat zowel 
GNSS-1 als GNSS-2 omvat; 
- in het onderzoekprogramma voor vervoer loopt in verband met de potentiële voordelen 
van de toepassing van satellietdiensten een project waarin wordt nagegaan welke behoeften 
het vervoer heeft aan de integratie van informatie-, communicatie- en 
navigatietechnologieën ; 
- in het kader van de acties inzake het Trans-Europese vervoersnetwerk is steun verleend 
met het oog op het verschaffen van toegang tot de Inmarsat III-navigatiesatellieten; er is 
een Beschikking van de Raad aangenomen die communautaire richtsnoeren geeft voor de 
ontwikkeling van een Trans-Europees navigatie- en plaatsbepalingsnetwerk11. 
38. In het kader van het gemeenschappelijk vervoerbeleid wordt momenteel een Europees 
basisplan voor radionavigatie, ERNP (European Radionavigation Plan) ontwikkeld, waarin 
rekening wordt gehouden met de wensen van internationale organisaties (IMO, ICAO, ITU). 
Het ERNP moet bijdragen tot de rationalisering en harmonisering van Europees beleid in 
verband met radionavigatiesystemen, zodat onder meer de invoering van op satellieten 
gebaseerde diensten wordt vergemakkelijkt. Eén van de studies die momenteel wordt opgezet 
is een kosten-batenanalyse van een bijdrage tot GNSS. Met name zullen de voordelen 
worden onderzocht voor de gebruikers in de verschillende sectoren. Een andere studie omvat 
het ontwerpen van een internationaal systeem en de bepaling van de aard van een toekomstig 
systeem, alsmede een grondige analyse van de aanloop daartoe. 
39. Plaatsbepaling met behulp van satellieten kan worden gebruikt in bewakingssystemen en dus 
voor controle op de uitvoering van communautair beleid. Zo werkt de Commissie aan een 
voorstel voor een verordening van de Raad betreffende het opzetten van een satellietsysteem 
voor het controleren van schepen in het kader van het visserijbeleid van de Unie. 
Voorgestelde acties 
40. Met medewerking van de groep van prominenten zal een actieplan worden opgesteld met 
daarin opgenomen: 
- voorstellen voor institutionele regelingen om investeringen in de juiste banen te leiden, 
het sluiten van contracten te vergemakkelijken en problemen in verband met 
eigendomsrechten op te lossen. Uitbreiding van het mandaat van een bestaand orgaan of 
oprichting van een nieuwe instantie zijn twee van de in studie zijnde mogelijkheden om 
te zorgen voor de geschikte infrastructuur waarmee aan de vereisten op certificatiegebied 
zal worden voldaan; 
Beschikking 1692/96/EG van 23/7/96, PB L 228 
17 b 
definitie van een wettelijk en regelgevingskader dat voorziet in de mogelijkheid dat 
verschillende exploitanten navigatie- en plaatsbepalingsdiensten aan specifieke gebruikers 
leveren; 
val de 
, plaatsbe-
te nemen 
van een 
. ••?è&x de 
gebruikers 
Br riS: ;ôen speetttek pian m 
"*" """1"'iU"'' .4flfc âwx de - definitie van de configuratie en een 
implementeringsschema voor de 
volledige operationele capaciteit ("Full 
Operational Capability" FOC) die in 
het grond- en het ruimtesegment de 
nodige redundantie bevat voor de 
faalveilige bedrijfsvoering die in vanuit 
veiligheidsoogpunt kritische toepas­
singen vereist is; 
- het aangeven van financierings-
mogelijkheden voor het opzetten van 
FOC, die uiterlijk in 1999 moet 
beginnen. 
- overeenkomsten met andere landen of regio's die geen eigen ruimtesegment bezitten, 
maar op hun grondgebied toch satellietnavigatiediensten willen aanbieden en die bereid 
zijn bij te dragen aan de vereiste uitbreidingen van EGNOS. Een aantal Afrikaanse 
landen, de regio van de Indische Oceaan, Zuid-Amerika, Oost-Europa en de landen 
van de voormalige Sovjet-Unie hebben reeds belangstelling getoond. 
Deze werkzaamheden zullen worden uitgevoerd in een samenwerkingsverband dat ervoor 
moet zorgen dat aan de mondiale interoperabiliteitseisen en de eisen van internationale 
overeenkomsten wordt voldaan. 
41. Dankzij overheidsinvesteringen voor een bedrag van 10 miljard ecu voor de levering van 
GPS, gesteund met aanzienlijke orders voor militaire terminals, hebben de VS een 
dominerende positie verworven op de markt voor satellietnavigatie. De ervaring is 
gebruikt om in nationale instanties de facto normen op te stellen die al worden gebruikt 
bij de bouw van apparatuur. Het gevaar bestaat dat deze onder druk van de huidige 
gebruikers als internationale normen zullen worden aangenomen. Er is dringend actie 
geboden om het Europese normalisatieproces te intensiveren om op kritische gebieden tot 
een gemeenschappelijk Europees standpunt te komen. Het algemene doel moet zijn dat 
Europa en de VS overleg plegen over regionale normen voorafgaand aan overleg in 
internationale organen. 
42. De certificatie van ruimtesystemen plaatst de regelgevers voor nieuwe uitdagingen, met 
name waar het gaat om de veiligheid van mensenlevens. De betrokken autoriteiten moeten 
een besluit nemen over hun certificatiebeleid voor GNSS-1 dat in laatste instantie 
afhankelijk is van een systeem of systemen (GPS, GLONASS) die uiteindelijk door de 
militaire instanties van de VS en Rusland worden gecontroleerd. Wil Europa zijn 
soevereiniteit op het gebied van de satellietnavigatie handhaven, dan is het opzetten van 
een specifieke Europese bijdrage aan GNSS-2 de aangewezen weg. 
43. Hoewel in Europa een begin is gemaakt met ontwikkelingen op GNSS-2-gebied, zijn deze 
te kleinschalig om werkelijk te kunnen concurreren. Daarom zijn de volgende acties 
dringend geboden: 
- snelle goedkeuring van het actieplan, vooral van de institutionele regelingen; 
18 
steun aan de industrie voor de ontwikkeling van apparatuur voor het gebruikerssegment 
met name voor toepassingen te land; 
start van de werkzaamheden in verband met het ontwerp, de ontwikkeling en de 
organisatie van GNSS-2 naast de voorbereidende werkzaamheden die reeds plaatsvinden 
in het vierde kaderprogramma en ARTES 9 van ESA, om uiteindelijk in een satelliet te 
demonstreren dat de industrie in staat is het systeem te leveren. Ondersteuning van 
desbetreffende maatregelen in het vijfde kaderprogramma in nauwe samenwerking met 
ESA en nationale organisaties. 
Om het proces te versnellen, moet de mogelijkheid worden onderzocht van een speciaal 
voor navigatie bestemde Europese satelliet die kan worden gelanceerd in combinatie met 
een ander systeem dat ook andere diensten dan navigatie omvat. 
7. AARDOBSERVATIE VANUIT DE RUIMTE 
44. De afgelopen 25 jaar heeft Europa dankzij de programma's van ESA en de nationale 
ruimtevaartorganisaties met de SPOT-, ERS- en METEOSAT-satellieten wat 
satellietwaarnemingen van de aarde betreft een gedegen positie verworven, die volledig 
benut moet worden. Zo exploiteert EUMETSAT, wat weersatellieten betreft, systemen 
die aan de behoeften van de Europese staten voldoen en draagt het bij aan een wereldwijd 
meteorologisch systeem dat over de hele wereld diensten verleent. 
45. De wereldmarkt voor civiele remote sensing wordt voor het komend decennium geraamd 
op ten minste 12 miljard ecu voor satellieten met bijbehorende lanceringen, 1,2 miljard 
ecu voor de verkoop van gegevens, 4 miljard voor terrestrische ontvangst- en 
verwerkingsapparatuur en meer dan 12 miljard ecu voor diensten in verband met 
producten en diensten met toegevoegde waarde. Volgens recente ramingen zou de gehele 
markt voor gegevens en bijbehorende diensten (uitgezonderd meteorologie) voor Europa 
in het jaar 2000 ongeveer 270 miljoen ecu bedragen. Tot dusverre zijn de klanten 
hoofdzakelijk overheidsinstanties. Niet alleen moeten potentiële klanten ervan overtuigd 
worden dat de levering van gegevens voor hun toepassing rendabel is, maar ook dat de 
levering van de gegevens betrouwbaar, tijdig en in de nabije toekomst kan geschieden. 
Als gevolg van de beperkte inkomsten uit verkopen is de toegevoegde-waardesector tot 
dusverre niet in staat geweest te investeren in het aantrekken van nieuwe klanten. Hoewel 
het potentieel veelbelovend is, is de Europese markt voor gegevens van 
satellietwaarnemingen van de aarde nog sterk onderontwikkeld en is voor de groei ervan 
een grote Europese inspanning vereist. 
46. Aangezien de EU één van de belangrijkste kopers is van gegevensdiensten in Europa, is 
zij uitzonderlijk goed geplaatst om een fundamentele rol te spelen bij het tot ontwikkeling 
brengen van deze markt, zowel als klant met een voortrekkersfunctie als door steun te 
verlenen voor het ontwikkelen van informatiediensten op basis van de gegevens. Dit is het 
standpunt van de industrie, die met een specifieke aanbeveling kwam voor een "twee 
stappen-aanpak", de gefaseerde totstandbrenging van zelfstandig werkende markten. Dit 
is een manier om de continuïteit van de diensten te waarborgen, als tenminste regelmatig 
voor de nodige nieuwe systemen wordt gezorgd, hetgeen de verantwoordelijkheid van de 
industrie en andere organisaties is. Op langere termijn, als de markt geconsolideerd is, 
zal het aan de industrie zijn om op commerciële grondslag gegevensdiensten aan de klant 
aan te bieden. 
19 
De industrie zal dit evenwel alleen kunnen als zij duidelijke aanwijzigingen heeft voor de 
stabiliteit en omvang van de markt. Hier zou de Commissie een belangrijke bijdrage 
kunnen leveren door de Europese behoeften aan aardobservatie-informatie en bijbehorende 
diensten nauwkeurig vast te stellen en een raming te maken van de jaarlijkse waarde van 
die diensten. Een en ander moet los staan van de mogelijkheden om deze diensten met 
aardobservatietechnologie te leveren. Het is vervolgens aan de industrie om op basis van 
deze beoordeling de kwaliteit, snelheid en kosten van die diensten te verbeteren en tot een 
winstgevende exploitatie te komen. Bovendien moet de industrie over de juiste financiële 
instrumenten beschikken om de risico's in verband met de ontwikkeling van eventuele 
nieuwe geavanceerde technologieën te dragen. De Commissie heeft deze sector al een 
stimulans gegeven met een specifieke activiteit in het vierde kaderprogramma voor OTO. 
47. Een belangrijke stap in de richting van verdere ontwikkeling op dit gebied was het 
gezamenlijk document van ESA, EUMETSAT en de Europese Commissie12 over een 
Europees beleid voor aardobservatie met satellieten dat op 20 oktober 1995 in Toulouse 
aan de ESA-Raad werd aangeboden. Dit heeft de volgende hoofddoelstellingen: 
- op permanente basis voldoen aan de behoeften van de gebruiker, hoofdzakelijk door 
operationele satellietdiensten op te zetten, te zorgen voor een voortdurende levering van 
gegevens en diensten en een configuratie volgens de meest moderne technieken te 
handhaven; 
- stimuleren van industriële rentabiliteit en concurrentiekracht door een zo groot mogelijke 
markt te promoten (ook militair) en de kosten van systemen voor satellietwaarnemingen 
tot een minimum te verlagen om ervoor te zorgen dat zij volledig worden gebruikt; 
- bereiken van strategische doelstellingen, waarborgen van toegang tot gegevens die 
essentieel zijn voor de veiligheid van Europa of het behoud van het Europese milieu, 
handhaven en ontwikkelen van de Europese capaciteit om Europa in staat te stellen op 
wereldvlak een rol te spelen. 
Voorgestelde acties 
48. Om die doelstellingen te kunnen bereiken moet iedere betrokken partner volgens zijn 
eigen procedures de geschikte wegen en middelen bepalen. Op Unie-niveau heeft de 
Commissie deze sector reeds een stimulans gegeven door middel van een specifiek 
programma als onderdeel van het vierde kaderprogramma voor OTO. 
Voor de naaste toekomst worden de volgende acties voorgesteld: 
12 Voorstel voor een Europees beleid inzake aardobservatie vanuit de ruimte ESA/PB-EO(95)7, 
rev .2. 
20 
Aardobservatie ten dienste van de burger 
Satellieten vliegen in een lage baan om de aarde regelmatig over ons heen, terwijl ze de 
landen en zeeën onder hen scannen en de geregistreerde gegevens doorgeven aan de 
satellietgrondstations. 
Optische apparatuur is vooral heel nuttig voor het bekijken van kleine details voor het soort 
toepassingen dat we al kennen sinds het begin van de luchtfotografie. Vele ontoegankelijke 
delen van het aardoppervlak zijn nu voor het eerst met grote nauwkeurigheid in kaart 
gebracht, met behulp van door de SPOT-satellieten verkregen informatie. Door combinatie 
van de uit een aantal instrumenten verkregen informatie hebben Europese wetenschappers 
en technici enkele zeer bijzondere systemen voor het bewaken van uiteenlopende thema's 
ontwikkeld. Een uitzonderlijke prestatie die ter illustratie van zo 'n aanpak genoemd kan 
worden is het MARS-project, waarmee het GCO zijn klanten, waaronder DG VI en 
EUROSTAT, een deel van de informatie verschaft heeft die zij nodig hadden om hun taken 
uit te voeren. Humanitaire organisaties hebben deze kaarten nodig, om de plaatsen van 
rampen vast te stellen en routes uit te stippelen om die plaatsen te kunnen bereiken. 
Anderzijds bestaat er ook apparatuur die ontworpen is om in één enkele veeg over 
reusachtige stroken van de planeet gegevens te verzamelen. Bij één toepassing kunnen die 
gegevens gebruikt worden om de broedgebieden van sprinkhanen op te sporen, zodat teams 
bestrijdingsdeskundigen kunnen worden ingezet om de zwerm ter plaatse te vernietigen, 
voordat zij aan haar verwoestende tocht kan beginnen. 
Apparatuur waarmee de oppervlaktehelderheid kan worden gemeten wordt regelmatig 
gebruikt in semi-aride landen voor het opsporen van gebieden waar bosbrandgevaar 
bestaat, en in landen met een gematigd klimaat voor het in kaart brengen van gebieden 
waar boomgaarden of lenteoog s ten door de vorst schade hebben opgelopen. Op die manier 
kunnen enerzijds rampen worden voorkomen en anderzijds de boeren worden vergoed voor 
het verlies van hun oogsten. Boven de oceanen kunnen dergelijke instrumenten de 
temperatuur van het oppervlaktewater meten, en op de aldus verkregen kaarten kan men 
zien waar voedselrijk koud water vanuit de diepte opwelt en plankton en scholen vis 
aantrekt. In koudere wateren kunnen voedselleveranties rond noordkapen langer doorgaan 
gedurende van vitaal belang zijnde weken, omdat men met deze apparatuur het naderende 
zeeijs in het oog kan houden. 
Radarapparatuur, zoals de Synthetic Aperture Radar op de ERS-satellieten van ESA, 
bewaakt constant onze planeet vanuit de ruimte. Het is hoofdzakelijk alleweerapparatuur, 
die het aardoppervlak door de wolken heen en 's nachts in beeld kan brengen. Deze 
apparatuur is van onschatbare waarde gebleken voor het meten van golfhoogte en 
windsnelheid en van de omvang van overstromingen. In de toekomst moet zij een essentieel 
middel worden in de strijd ter beperking en voorkoming van overstromingen. 
21 
49. Op basis van marktstudies, waarbij diensten van de Commissie, nationale en Europese 
ruimtevaartorganisaties en belangrijke industriële groepen in hun rol van potentiële 
investeerders betrokken zijn, zal het gebruik van bestaande of geplande missies worden 
bevorderd. Missies met nieuwe toepassingen die voldoende potentiële opbrengsten hebben 
om industriële investeringen aan te trekken, zouden in de eerste fase met de Commissie 
als voortrekker-klant en de steun van ruimtevaartorganisaties kunnen worden opgestart. 
In de tweede fase zullen zij door deze industriële investeerders of door geschikte 
operationele entiteiten volledig worden geïmplementeerd met operationele dienstverlening 
op commerciële basis als doel. De acties van de Unie zullen gericht zijn op een beperkt 
aantal toepassingsgebieden die verband houden met op verschillende terreinen ten uitvoer 
gelegd beleid, zoals 
- monitoring van grondgebruik en hulpbronnen - Europa heeft op dit gebied al een grote 
inspanning geleverd en een grote deskundigheid verworven, welke benut moet worden. 
Er zal verder onderzoek worden verricht en er zullen nieuwe operationele technieken 
worden ontwikkeld om het Europees potentieel op dit gebied te verbeteren en te 
bevorderen. Er zullen demonstratie- en proefprojecten worden opgezet op het gebied van 
landbouw, bosbouw, stadsplanning, afvalverwijdering, enz. in nauwe samenwerking met 
industriële partners die de belangrijkste gebruikers zijn (levensmiddelenindustrie, 
bosexploitatiemaatschappijen, bedrijven in de sector openbare werken, plaatselijke 
collectiviteiten, ....). Deze projecten zullen bijdragen vormen voor de initiatieven van de 
Unie op het gebied van duurzaam beheer van milieuhulpbronnen. 
- monitoring van oppervlaktewateren - de op Europees niveau opgedane ervaring zal 
worden geoptimaliseerd en ontwikkeld door middel van op bestaande missies gebaseerde 
demonstratie- en proefprojecten, voordat nieuwe missies voor specifieke toepassingen 
worden opgestart in samenwerking met bijvoorbeeld waterbeheersmaatschappijen. Deze 
actie zal deel uitmaken van het door de Commissie voorgesteld initiatief op watergebied. 
- monitoring van visserij - de ontwikkeling van aardobservatietechnieken is reeds ver 
gevorderd en de mogelijkheden daarvan voor het visserijbeheer zullen een belangrijke 
aanvulling vormen voor de satellietvolgsystemen en de in situ-metingen. Tot de 
belangrijkste potentiële industriële gebruikers die als investeerders zullen optreden behoren 
grote visserijbedrijven . 
50. Sommige toepassingsgebieden zijn van strategisch en politiek belang voor de Unie, 
aangezien er ook andere Europese en ontwikkelingslanden bij betrokken zijn. Op basis van 
de reeds verkregen kennis uit lopende of voltooide Europese missies, zouden missies voor 
nieuwe toepassingen, waaronder de "Aardbewakingsmissies" van ESA, kunnen worden 
gepland, met name op de volgende gebieden : 
- monitoring van kustgebieden - het strategisch belang van deze gebieden voor de 
Gemeenschap spreekt voor zich gezien de lengte en diversiteit van de Europese kustlijn. 
De technologieën en instrumenten die hiervoor worden ontwikkeld, zullen ook op 
mondiaal niveau, met name in de ontwikkelingslanden, toepassing vinden. Er dienen 
voorstudies te worden gestart van de verschillende kustgebieden van Europa, waarbij 
rekening wordt gehouden met hun specifieke kenmerken (Middellandse Zee, Oostzee, 
Noordzee en Atlantische boog). Als eerste stap stelt de Commissie voor een inventaris op 
te stellen van de vele lopende initiatieven, deze te coördineren en, in nauwe 
samenwerking met de betrokken partners, een nieuw strategisch initiatief uit te werken 
om een informatiesysteem voor kustgebieden van de Middellandse Zee op te zetten, 
waarbij ook technieken voor teledetectie vanuit de ruimte gebruikt zullen worden. 
22 
- monitoring van grote risico's en natuurrampen - De Raad van Europa heeft in 
samenwerking met ESA en de Commissie de aanzet gegeven tot een actie op dit gebied 
en thans lopen verkennende studies waarbij de landen van Midden- en Oost-Europa 
betrokken zijn. Dit is een gebied waar civiele en militaire technologieën een specifieke 
toepassing kunnen vinden, en het tweeledige karakter van deze technologieën ("dual use") 
kan mogelijkheden bieden om ze optimaal te benutten. De Commissie zal samen met de 
betrokken partijen, met name de civiele beschermingsdiensten, proefprojecten aanwijzen 
en ondersteunen om de weg vrij te maken voor de realisering van nieuwe initiatieven die 
de toepassing van verschillende ruimtevaarttechnieken op het gebied van 
telecommunicatie, plaatsbepaling en remote sensing in zich verenigen. 
51. De Commissie zal in het kader van de tenuitvoerlegging van het milieubeleid van de EU 
steun blijven verlenen aan de ontwikkeling van aardobservatietoepassingen door 
strategische projecten uit te voeren op het gebied van milieumonitoring, onder meer 
projecten die tot doel hebben de effectiviteit van de Europese milieuwetgeving en 
internationale milieu-overeenkomsten te vergroten. Dit zal gebeuren in samenwerking met 
nationale milieuorganisaties en de EER. Ter aanvulling van bestaande of geplande missies 
zouden nieuwe missies kunnen worden overwogen, met de steun van 
ruimtevaartorganisaties, met name van ESA in het kader van haar initiatief 
"Aardverkenningsmissies", en andere geschikte partners zoals EUMETSAT, met het oog 
op continue openbare dienstverlening op de volgende gebieden: 
23 
52. - monitoring van oceanen - De tot 
dusverre opgedane ervaring moet 
ook op Europees niveau worden 
benut. Om operationele oceano-
grafiesystemen verder te ontwikkelen 
en te voldoen aan de vereisten van 
het Global Ocean Observing System 
(GOOS) en het Europese onderdeel 
daarvan (EUROGOOS), zou met 
name de integratie van de 
verzamelde gegevens met andere in 
situ waarnemingen het doel kunnen 
zijn van een Europese actie; 
- monitoring van de atmosfeer - Op dit 
gebied is de toepassing van 
ruimtetechnieken voorlopig beperkt 
tot wetenschappelijk onderzoek. In 
het begin zullen bestaande missies 
worden gebruikt om de haalbaarheid 
van de techniek in operationeel 
opzicht te demonstreren. Toe­
komstige "verkenningsmissies" zou­
den in samenwerking met ESA of 
EUMETSAT kunnen worden over­
wogen. 
Om de nodige wetenschappelijke en 
technische basis te versterken en het 
gebruik van wetenschappelijke 
resultaten voor het ontwikkelen van 
operationele toepassingen te stimuleren, 
zal de Commissie de 
kaderprogramma's voor OTO van de 
Unie blijven uitvoeren, met name wat 
betreft fundamenteel onderzoek van 
methodes en proef- en 
demonstratieprojecten met een 
pre-operationeel karakter op 
bovenstaande gebieden en in andere 
minder ontwikkelde sectoren. isaties 
ielichamen 
iediensten zullen 
moet worden 
na te gaan 
pelen bij de 
datalevering voor milieumonitoring ; 
dé maatregelen op het gebied van 
onderwijs en opleiding, alsmede de 
maatregelen ter bevordering van 
internationale samenwerking en ontwik­
keling moeten op Unie-niveau worden 
gecoördineerd in nauwe samenwerking met 
de Lid-Staten en de betreffende 
organisaties, zoals de Internationale 
Ruimtevaart Universiteit in Straatsburg. 
Ook zullen in samenwerking met geschikte partners werkzaamheden worden uitgevoerd in 
verband met de toepassing en verdere ontwikkeling van sensoren met geavanceerde 
technologie, waarbij rekening zal worden gehouden met de noodzaak tijdens de 
demonstratiefase voor continuïteit te zorgen. 
53. Voor het communautaire programma voor een Centrum voor Aardobservatie (CEO Center 
for Earth Observation) is in het bovenstaande een belangrijke rol weggelegd. Dit centrum, 
dat de gebruikers en leveranciers van gegevens bij elkaar moet brengen, zal snellere en 
gemakkelijker toegang tot deze gegevens mogelijk maken door de ontwikkeling van 
gemeenschappelijke normen en formats te bevorderen. Ook zal het CEO de gebruikers beter 
op de hoogte houden en hen in staat stellen de verwerkte informatie optimaal te gebruiken 
24 
en de gegevensleveranciers de nodige middelen en instrumenten verschaffen om aan de 
behoeften van de gebruikers te voldoen. Het CEO zal dan ook een belangrijke plaats 
innemen in toekomstige operationele systemen. 
54. De ontwikkeling van de markt houdt ook in dat de potentiële gebruikers moeten worden 
opgeleid en getraind, met name gebruikers die in het besluitvormingsproces een beroep doen 
op aardobservatiediensten, met inbegrip van die van ontwikkelingslanden. De Commissie zal 
de actie voortzetten die is ondernomen in samenwerking met ESA, de 
ruimtevaartorganisaties in de Lid-Staten en op internationaal niveau (zoals de International 
Space University). 
55. Als daar behoefte aan bestaat zal de Commissie, in samenwerking met de betrokken 
organisaties, de oprichting van nieuwe Europese operationele entiteiten bevorderen. Zo zal 
zij op het gebied van milieumonitoring samen met EUMETSAT en de betrokken partners 
de mogelijkheid onderzoeken dat die organisatie ruimtegegevens gaat leveren die voor dit 
gebied van belang zijn. 
56. Om de toepassingen van aardobservatie vanuit de ruimte te bevorderen, zal de Commissie 
de wettelijke aspecten van het gebruik van aardobservatiegegevens blijven bestuderen, 
evenals de algemene beginselen van een gegevensbeleid dat in overeenstemming is met het 
openstellen van een commerciële markt. Bij de internationale onderhandelingen zal de 
Commissie ook rekening houden met het vraagstuk van de toewijzing van frequenties en 
baanposities. 
57. Tenslotte zal de Commissie zich samen met haar partners verder beraden op het opzetten 
van een samenhangende Europese strategie voor de ontwikkeling en implementatie van 
operationele systemen voor het waarnemen van de aarde en het milieu. Een dergelijke 
strategie, waarbinnen reeds bestaande of op Europees niveau geplande systemen worden 
gecoördineerd, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan hun identiteit, zal Europa in staat 
stellen een volwaardige, samenhangende bijdrage te leveren aan het opzetten van een 
geïntegreerde mondiale waarnemingsstrategie als voorgesteld in het CEOS. 
8. LANCEERDIENSTEN 
58. De noodzaak dat Europa moest beschikken over een onafhankelijk potentieel voor het 
leveren van toegepaste satellietsystemen, voor telecommunicatie, televisie of aardobservatie, 
was een belangrijke politieke drijfveer voor het oorspronkelijke besluit in het begin van de 
jaren zeventig om het Ariane-programma op te zetten. Dit politieke engagement, dat 
bovendien Europa een leidinggevende positie op de commerciële markt voor lanceerdiensten 
heeft verschaft, waardoor de investeringen van de Lid-Staten rijkelijk zijn terugbetaald, geldt 
ook nu nog en is nog steeds een eerste voorwaarde voor het handhaven van de toegang van 
Europa tot de ruimte en ruimtetoepassingen. 
25 
59. Het is zaak de Europese leidende positie 
op de commerciële markt voor 
lanceerdiensten te handhaven, terwijl de 
concurrentie voortdurend toeneemt; zo zijn 
er geavanceerde versies van bestaande 
Amerikaanse draagraketten, terwijl ook 
draagraketten uit Rusland, de Oekraïne en 
China op de markt verschijnen. Deze 
sterke toename van het aanbod van 
lanceerdiensten, in sommige gevallen 
gepaard gaande met extreem lage prijzen, 
dreigt de markt te ontwrichten. van MernMioriale regels die een 
fliike concurrentie op de 
reeks draagraketten die 
t ' / • aan •: v de •• nieuwe 
m: :<* JiW*,iy^W''Ï,ff!*:U 
'^rt"1''''6'",''1,' 
60. Een fundamentele voorwaarde voor de instandhouding en verdere uitbouw van Europese 
lanceerdiensten is een mate van markttoegankelijkheid die gelijk is aan die welke in de EU 
wordt geboden, en het bestaan van eerlijke handelsvoorwaarden. Wat de toegankelijkheid 
van de markt betreft moet er niet alleen voor worden gezorgd dat er geen beperkingen zijn 
voor lanceerdiensten voor civiele doeleinden, maar ook dat er bij aan regeringsorganisaties 
verleende lanceerdiensten geen voorwaarden qua nationaliteit gesteld worden. Dit is vaak 
het geval in landen als China en de VS, terwijl de EU een open markt heeft. Een en ander 
dient in de eerste plaats aan de orde te worden gesteld in de WHO, waar de lanceerdiensten 
onder de GATT vallen. De Commissie en de Europese industrie zijn ervan overtuigd dat, 
om de leidinggevende positie van Europa te handhaven, Europa er belang bij heeft de 
mogelijkheden te verkennen van gesprekken over en vaststelling van fundamentele regels 
voor open en eerlijke concurrentie tussen de belangrijkste leveranciers van lanceerdiensten. 
Deze gesprekken zouden ook moeten gaan over onderwerpen als overheidssteun aan deze 
bedrijfstak en een evenwichtige toegang tot de binnenlandse markt van ieder land. 
Aan de onderhandelingen zou moeten worden deelgenomen door de VS, waar de industrie 
buitengewoon en meer dan waar dan ook profiteert van overheidssteun en militaire 
programma's, en nieuwe leveranciers zoals Rusland, de Oekraïne en China. Een van de 
doelstellingen zou moeten zijn een belangrijk buurland als Rusland de kans te geven om op 
een billijke en evenwichtige basis geleidelijk en soepel te integreren in de markt voor 
commerciële lanceerdiensten. De Commissie zal actief met de Lid-Staten samenwerken om 
voor deze sector tot een gemeenschappelijke strategie op lange termijn te komen en een 
praktische oplossing te vinden voor het plegen van internationaal overleg. Het streven naar 
een toekomstgerichte internationale strategie die openstelling van markten tot doel heeft, die 
nieuwe mogelijkheden benut en eerlijke handelsvoorwaarden schept, impliceert dat 
overeenkomsten om markten open te stellen overeenkomsten waarbij een markt is verdeeld 
overbodig zullen maken. 
61. De snelle toename van het aantal voorstellen voor communicatiesatellieten voor persoonlijke 
satellietsystemen en breedbandcommunicatie via niet-geostationaire banen (LEO's, MEO's) 
leidt tot een behoefte aan lanceerdiensten die verder gaat dan die van de gewone markt voor 
geostationaire satellieten. De Commissie beschouwt de blijvende aanwezigheid van de 
Europese industrie op de markt voor lanceerdiensten als essentieel, en moedigt de bevoegde 
ruimtevaartorganisaties en bedrijven aan zich te beraden hoe men een uitgebreid Europees 
aanbod kan handhaven dat het hele spectrum van lanceerdiensten bestrijkt. 
26 
9. TECHNOLOGIEËN VOOR ZOWEL MILITAIRE ALS NIET-MILITAIRE (DUAL USE) 
TOEPASSINGEN 
62. Hoewel de militaire aspecten van de toepassingen ''^ft'^^i^1^ 
van ruimtetechnologie niet tot het werkterrein van dual-use rui 
de Commissie behoren, moet een Europese 
strategie gericht zijn op convergentie van civiele 
en militaire inspanningen, om zo dubbel werk te 
voorkomen en het beschikbare overheidsgeld 
optimaal te gebruiken. 
Gezien de betrekkelijk hoge kosten van ruimtesystemen, komen zij het eerst in aanmerking 
voor Europese samenwerking, aangezien individuele landen moeilijk de kritische massa 
zullen kunnen bereiken die een dergelijke investering rechtvaardigt. 
63. Ruimtetechnologie neemt een centrale en steeds belangrijker wordende plaats in in veel types 
militaire missies op het gebied van telecommunicatie, navigatie, inlichtingenwerk, 
vroegtijdige alarmering en meteorologie. Oorspronkelijk waren de militaire behoeften de 
drijvende motor voor de ruimtetechnologie, die pas in een later stadium voor civiele 
toepassingen werd aangewend. De laatste tijd heeft de situatie zich zo gewijzigd dat civiele 
toepassingen de drijvende marktkracht zijn en zelf de technologische investeringen 
rechtvaardigen. 
Over het algemeen hebben militaire en civiele ruimtesystemen in technologisch opzicht veel 
gemeen, hoewel dit per toepassing verschilt. Lanceer- en voortstuwingssystemen profiteren 
eveneens van de belangrijke uitwisseling tussen de militaire en de civiele sector. De 
Amerikaanse industrie profiteert op de commerciële markten al jarenlang van deze 
uitwisseling dankzij een militair ruimtevaartbudget dat meer dan 40 maal het Europese 
bedraagt. 
Zoals zij heeft benadrukt in haar mededeling over de defensie-industrie13 vormt een sterke 
en competente industriële basis de sleutel tot de onafhankelijkheid van Europa, zodat elke 
gemeenschappelijke inspanning die ertoe bijdraagt dat de industriële capaciteit wordt 
versterkt, moet worden toegejuicht en aangemoedigd. 
10. INTERNATIONALE SAMENWERKING 
64. Sinds het verdwijnen van de barrières tussen Oost en West hebben de internationale 
samenwerking en uitwisselingen in ruimtevaartprogramma's een vlucht genomen die 
voorheen onmogelijk was, een tendens die wordt versterkt door budgettaire beperkingen en 
gemeenschappelijke belangen die aan het licht komen. Tegelijkertijd wordt in de particuliere 
sector de toegang tot nieuwe markten bevorderd, doordat op internationaal niveau risico's 
in de nieuwe informatie- en multimediaindustrie gezamenlijk worden gedragen, zodat de 
industrie en een aantal verschillende actoren bij elkaar worden gebracht. 
Europa moet een belangrijke plaats innemen in deze internationale partnerschappen, op 
voorwaarde dat er sprake is van een evenwichtige inbreng. Dit betekent dat Europa een 
kritische massa moet handhaven, of verwerven op die gebieden waar dit nog niet het geval 
is, om tenvolle te profiteren van de internationale samenwerking met zijn grote economische 
partners. Tevens betekent dit dat de problemen op Europees niveau gecoördineerd moeten 
worden aangepakt en dat voor de nodige overlegstructuren moet worden gezorgd. 
13 COM(96)10 def. 
27 
In dit verband moeten de mogelijkheden worden onderzocht voor industriële en 
technologische samenwerking met gevestigde spelers als de VS, Rusland, China en Japan, 
maar ook met nieuwkomers als India en Brazilië. 
Ook is internationale samenwerking nodig op het gebied van ruimteafval, en de Commissie 
zou een bijdrage kunnen leveren tot de werkzaamheden die reeds binnen verschillende 
organisaties aan de gang zijn (VN, ESA). 
65. Internationale samenwerking op het gebied van de ruimtetechnologie kan het mogelijk maken 
bepaalde doelstellingen van de Unie ten aanzien van derde landen te realiseren. Zo zouden 
de Oost-Europese landen moeten profiteren van deelname aan de Trans-Europese netwerken 
in een vroeg stadium, hetgeen betekent dat zij dienen te worden betrokken bij de Europese 
initiatieven op bijvoorbeeld het gebied van satellietcommunicatie en -navigatie. 
66. Ook sommige landen van de voormalige Sovjet-Unie zouden partners kunnen zijn in 
projecten die met de ruimtevaart te maken hebben. In het kader van haar economische 
samenwerking met de nieuwe onafhankelijke staten (NOS) zal de Commissie in het 
TACIS-programma technische bijstand blijven verlenen aan de lucht- en 
ruimtevaartindustrie. Via het Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie 
(ISTC) in Moskou zal zij wetenschappelijke samenwerking financieren met als doel het 
wetenschappelijk potentieel van de NOS in de internationale wetenschappelijke gemeenschap 
te integreren. 
67. Wat de ontwikkelingslanden betreft, bijvoorbeeld in het Middellandse-Zeegebied, kunnen 
ruimtetechnologieën een aantal duidelijke oplossingen aandragen. Een aantal mogelijkheden 
is naar voren gebracht op een workshop over "De opbouw van de Euro-Mediterrane 
Informatiemaatschappij - Regelgevingskader en ontwikkeling van communicatienetwerken 
voor economische samenwerking", Palermo, 6 en 7 mei 1996. Uitgaande van de behoeften 
kan de Unie onder verschillende van haar bevoegdheden op het gebied van OTO, 
ontwikkelingshulp of economische samenwerking, actie ondernemen. Afhankelijk van het 
niveau van de technische ontwikkeling van de betrokken landen is voor de implementatie van 
deze op ruimtetechnologie gebaseerde oplossingen aanzienlijke coördinatie vereist. De 
Commissie stelt voor om met behulp van de geschikte instrumenten van de Unie samen met 
de ontwikkelingslanden en de betrokken partners (organisaties, industrie, enz.) hiervoor te 
zorgen. 
11. NORMALISATIE 
68. De ruimtevaartindustrie moet voldoen aan zeer strikte kwaliteits- en betrouwbaarheidseisen. 
In en buiten Europa wordt de noodzaak van normalisatie van producten en procedures op 
dit gebied al sinds geruime tijd gevoeld. Deze noodzaak is des te sterker als gevolg van de 
complexe industriële structuur in Europa. Nadat in het verleden al een aantal pogingen was 
gedaan, is de ECSS (European Cooperation for Space Standardisation) er thans in geslaagd 
een groep organisaties en industriële actoren samen te brengen die onmiskenbaar op 
Europees niveau representatief zijn. Hun programma moet leiden tot een uitgebreid 
samenhangend systeem van normen, gebaseerd op een commercieel gerichte strategie. 
Om het concurrentievermogen van de Europese industrie te bevorderen, heeft de Commissie, 
ECSS en de Europese normalisatie-instituten CEN, CENELEC en ETSI een mandaat 
verstrekt, waarin hun wordt verzocht een samenwerkingsovereenkomst aan te gaan en een 
globale normalisatiestrategie uit te stippelen, waarin wordt aangegeven welke 
normalisatieactiviteiten op Europees niveau en welke op internationaal niveau moeten 
28 
plaatsvinden en welke specificaties officiële normen moeten worden en welke tot het 
exclusieve werkterrein van ECSS moeten blijven behoren 
12. FINANCIERING 
69. Ruimteprojecten, met name 
projecten in verband met de nieuwe 
toepassingen, vereisen aanzienlijke 
aanloopinvesteringen met lange 
terugverdientijden. 
Deze projecten zijn dan ook behalve 
voor de fabricagekosten en 
marktvoorwaarden zeer gevoelig 
voor de voorwaarden waaronder 
financiering kan worden verkregen, 
terwijl de Europese spelers ook nog 
eens te maken hadden met de 
wisselkoersrisico's in verband met 
de schommelingen van de 
Amerikaanse dollar. 
De ruimtevaart wordt doorgaans geassocieerd met een image van risicodragende 
technologieën en met nieuwe toepassingen in nog niet aangetoonde, maar potentieel zeer 
concurrerende markten. Deze situatie is evenwel in beweging en de houding van de 
investeerders wordt gaandeweg positiever. Nieuwe systemen zoals satelliet PCS bieden 
"franchising" mogelijkheden voor de rechten om diensten aan te bieden in bepaalde 
gebieden in ruil voor deelneming in de systeemkosten. Waar de Europese context wordt 
gezien als een belemmering voor de financiering van dergelijke initiatieven in Europa, 
kan de EU zowel direct als indirect een bijdrage leveren om deze situatie te verbeteren. 
70. Als directe bijdrage zal de Commissie trachten projecten van Europees belang op het 
gebied van telecommunicatie, navigatiecontrole en aardobservatie aan te wijzen en te 
ondersteunen. Deze projecten, waarin alle Europese partners zouden moeten 
samenwerken, zullen in principe worden gebaseerd op reeds lopende of geplande 
programma's van de Lid-Staten, ESA of nationale ruimtevaartorganisaties. Hierbij zou 
onder meer gebruik moeten worden gemaakt van de middelen van het kaderprogramma 
voor OTO. Andere middelen zouden beschikbaar kunnen worden gesteld in het kader 
van de Trans-Europese netwerken of, volgens de daarvoor geldende procedures, via de 
structuurfondsen of de begrotingen voor landbouwontwikkeling of samenwerking. 
Hierbij dient evenwel te worden opgemerkt dat de desbetreffende onderdelen van het 
kaderprogramma en de andere instrumenten zeer beperkt zijn, zodat zij de betrokken 
projecten in het gunstigste geval een nuttige aanvulling kunnen verschaffen. 
In eerste instantie zou het niet nodig hoeven te zijn extra financiering te verschaffen 
boven de huidige niveaus; het zou vooral een kwestie moeten zijn van herverdeling van 
de beschikbare middelen over de onderwerpen die zijn geselecteerd als zijnde van 
Europees belang, en zorgen voor meer complementariteit en synergie van de 
werkzaamheden. De toekomstige behoeften zullen worden vastgesteld aan de hand van 
verkennende studies die in verband met specifieke geselecteerde projecten worden 
uitgevoerd. Tegelijkertijd zou de particuliere sector meer verantwoordelijkheid moeten 
dragen voor de implementatie van deze projecten en de nodige infrastructuren moeten 
ontwikkelen met steun van de overheid. 
29 
71 De EU kan vooral een indirecte bijdrage leveren tot verbetering van het 
investeringsklimaat door de onzekerheid die het gevolg is van regelgeving, het gevoerde 
handelsbeleid, etc. te verminderen. Ook initiatieven van de Commissie ter bevordering 
van innovatie of ter ondersteuning van KMO's zouden de weg vrij kunnen maken om 
een aanvulling te leveren en het besluit te vergemakkelijken van de potentiële partners, 
financiële instellingen, exploitanten en gebruikers om risico's te nemen in commerciële 
ondernemingen op basis van ruimtetechnologie. 
Ook een optreden van de Unie als voortrekker-klant of als demonstrator van 
ruimtetoepassingen zal de dienstverleners helpen zich te verzekeren van verdere 
particuliere financiering van ruimtemissies. In de context van de "Aardobservatie" is dit 
omschreven als een "twee stappen aanpak" die tot de uitbouw van een industrie die op 
eigen benen kan staan moet leiden. 
72. De Europese Investeringsbank (EIB) heeft sinds 1990 meer dan 1,5 miljard ecu 
verschaft voor de financiering van 15 Europese satellietcommunicatieprojecten. De 
Commissie stelt voor het overleg met de EIB en het Europees Investeringsfonds voort 
te zetten en te intensiveren om de juiste wegen en middelen te vinden om de toegang 
tot hun financieringsmechanismes te vergemakkelijken. 
13. INSTITUTIONELE ASPECTEN 
73. Er moeten samenwerkingsstructuren worden opgezet of verbeterd om de synergie van 
de Europese ruimtevaartactiviteiten op het niveau van de Lid-Staten en op internationaal 
niveau te versterken, zodat het rendement van de investeringen kan worden 
geoptimaliseerd. Tevens moeten deze structuren het mogelijk maken rekening te houden 
met de individuele verantwoordelijkheden van de verschillende partners als een 
samenhangende globale strategie wordt uitgestippeld. Deze structuren moeten leiden tot 
een hechte relatie tussen de Unie- organen, nationale ruimtevaartorganisaties, het 
Europees Ruimte-Agentschap, de industrie, de gebruikers en andere betrokken 
wetenschappelijke of operationele entiteiten. Teneinde de complementariteit van OTO-
activiteiten te verhogen zou de Commissie kunnen overwegen een beroep kunnen doen 
op art. 130K en -L. 
74. De rol van de Space Advisory Group, die in 1993 is opgericht als forum voor overleg 
over de algemene lijnen van de acties van de Gemeenschap op het gebied van de 
ruimtevaart, moet worden uitgebreid, zodat het mogelijk wordt op nationaal of 
communautair niveau uitgevoerde acties te coördineren. 
75. De samenwerking tussen de Commissie en het Europees Ruimte-Agentschap ESA, dat 
momenteel als waarnemer aan de Space Advisory Group deelneemt, zal, met 
inachtneming van de onafhankelijke status van dit Agentschap, worden verbeterd op 
basis van artikel 130M van het Verdrag. Hiervoor moet de Raad om een 
onderhandelingsmandaat worden verzocht. 
76. Voorts stelt de Commissie op basis van artikel 228 van het Verdrag voor om de nodige 
structuren op te zetten voor het management van bepaalde projecten die in overleg met 
de betrokken partners en met inbreng van de gebruikers zijn geselecteerd (een te 
overwegen voorbeeld is de driepartijengroep (ETG) EG/ESA/EUROCONTROL die is 
opgericht voor het GNSS-1-project). De Gemeenschap bevordert bijvoorbeeld samsn 
met haar partners de ontwikkeling van Europese economische samenwerkingsverbanden 
(EESV) die dergelijke projecten zullen uitvoeren. 
30 
77. Wat het handelsbeleid betreft, moeten de Commissie en de Lid-Staten een institutioneel 
compromis vinden voor het voeren van internationale onderhandelingen om een eerlijke 
concurrentie met derde landen op de commerciële markt voor lanceerdiensten te 
waarborgen. De Commissie zal blijven zoeken naar een snelle en praktische oplossing 
en zij roept de Lid-Staten op zich in deze kwestie tegemoetkomend op te stellen. 
14. CONCLUSIES 
78 Deze mededeling maakt duidelijk dat er dringend actie moet worden ondernomen 
teneinde een geschikte omgeving te scheppen voor de ontwikkeling van toepassingen van 
ruimtetechnieken en de internationale concurrentiepositie van de Europese industrie te 
verbeteren. 
79 De Commissie zal op bovengenoemde gebieden voorstellen doen in het kader van het 
lopende en het toekomstige kaderprogramma voor OTO, met als centrale doelstelling 
het consolideren van een Europese satellietinfrastructuur; voor bepaalde activiteiten zou 
de toepassing van andere vormen van communautaire steunverlening nodig kunnen zijn 
naar gelang van de betreffende specifieke modaliteiten; de Commissie zal concrete 
maatregelen nemen. 
80 Al deze initiatieven dienen met die van de Lid-Staten en het Europees Ruimte-
Agentschap te worden gecoördineerd, teneinde in het kader van de regelgeving van de 
Europese Unie een maximale flexibiliteit en synergie op Europees niveau te verkrijgen; 
de Commissie zal samen met het Europees Ruimte-Agentschap en de overige betrokken 
organisaties de voor dit doel noodzakelijke stappen doen; de Commissie zal blijven 
vertrouwen op het advies van de Space Advisory Group (SAG) en andere 
advieslichamen, en een geregelde dialoog voeren met het bedrijfsleven en gebruikers. 
81 De Raad wordt verzocht bijgaande resolutie aan te nemen. 
31 
VERKLARING AFKORTINGEN 
ACTS 
AOC 
ARTES 
CENELEC 
CEO 
CEOS 
CEPT 
CNES 
ECSS 
EESV 
EGNOS 
EIB 
ELDO 
ERNP 
ERS 
ESA 
ESRO 
ETG 
ETSI 
EUMETSAT 
EUROCONTROL 
EUROGOOS 
EUROSPACE 
FOC 
GLONASS 
GNSS 
GOOS 
GPS 
ICAO 
IMO 
INMARSAT 
ITU 
KMO 
METEOSAT 
NOS 
PCS 
SAG 
SPOT 
TACIS 
UMTS Geavanceerde communicatietechnologieën en -diensten 
Advance Operational Capability 
Advanced Research and Telecommunication Systems 
Europees comité voor electrotechnische normalisatie 
Centrum voor observatie van de aarde 
Comité aardobservatiesatellieten 
Europese conferentie van PTT-administraties 
Centre National d'Etudes Spatiales 
European Cooperation for Space Standardisation 
Europese economische samenwerkingsgroepen 
European Geostationary Navigation Overlay System 
Europese Investeringsbank 
Europese organisatie voor de ontwikkeling en vervaardiging van 
dragers voor ruimtevoertuigen 
European Radionavigation Plan 
European Remote Sensing Satellite 
Europees Ruimte-Agentschap 
Europese Organisatie voor Ruimteonderzoek 
European Tripartite Group 
Europees Normalisatie-instituut voor Telecommunicatie 
Europese Organisatie voor de exploitatie van meteorologische 
satellieten 
Europese Organisatie voor de Veilighed van de Luchtvaart 
EUROpean Global Ocean Observing System 
EUROpean SPACE industry association 
Full Operational Capability 
Global Navigation System Satellite 
Global Navigation Satellite System 
Global Ocean Observing System 
Global Positioning System 
Internationale Burgerluchtvaartorganisatie 
Internationale Maritieme Organisatie 
Internationale Organisatie voor Maritieme Satellieten 
Internationale Telecommunicatie Unie 
Kleine en Middelgrote Ondernemingen 
METEOrological SATellite 
Nieuwe Onafhankelijke Staten 
Persoonlijke satel 1 ietcommunicatiediensten 
Space Advisory Group 
Aardobservatiesatell iet 
Technische bijstand aan het Gemenebest van Onafhankelijke Staten 
Universeel Mobiel Telecommunicatiesysteem 
32 
VSAT Very Small Aperture Terminals 
WEU West Europese Unie 
WHO Wereldhandelsorganisatie 
33 
ONTWERP 
RESOLUTIE VAN DE RAAD 
BETREFFENDE 
"DE EUROPESE UNIE EN DE RUIMTE: 
Ontwikkeling van toepassingen, markten en industrieel concurrentievermogen" 
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 
130f; 
Gezien de Mededeling van de Commissie betreffende de Europese Unie en de Ruimte14; 
Gezien het advies van het Europese Parlement15 
Overwegende het politiek, sociaal-economisch en wetenschappelijk belang van toepassingen 
van ruimtetechnologie voor de Europese Unie ; 
Overwegende de inspanningen die het Europees Ruimte-Agentschap en de Lid-Staten van de 
Unie zich hebben getroost om Europees ruimtevaartpotentieel op te bouwen en de 
ontwikkeling van een competente Europese industrie te bevorderen ; 
Overwegende de actie die door de Commissie, met name door het Gemeenschappelijk 
Centrum voor Onderzoek, is ondernomen op het gebied van ruimtetechnologietoepassingen 
in de context van het kaderprogramma voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling van 
de Europese Gemeenschap ; 
Overwegende de belangrijke rol van de industrie, met inbegrip van de kleine en middelgrote 
ondernemingen, bij de ontwikkeling van ruimtetechnologietoepassingen en de bijbehorende 
diensten ; 
Overwegende dat de communautaire actie overeenkomstig de doelstellingen van het Verdrag 
er op gericht dient te zijn de welvaart van de Unie te bevorderen door versterking van het 
concurrentievermogen van de industrie, verbetering van de kwaliteit van het leven en 
duurzame ontwikkeling ; 
Overwegende dat bij de uitwerking en uitvoering van communautaire activiteiten rekening 
moet worden gehouden met de doelstellingen van economische en sociale cohesie binnen de 
Unie ; 
Overwegende dat overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel bemoeienis van de Gemeenschap 
alleen is toegestaan, indien en voorzover de doelen van de voorgestelde activiteit niet op 
meer bevredigende wijze door de Lid-Staten kunnen worden bereikt, en daarom, gezien haar 
omvang of effect, beter op communautair niveau kan worden uitgevoerd ; 
Overwegende dat de communautaire actie zich dient te concentreren op geselecteerde 
activiteiten die aan specifieke criteria voldoen ; 
14 COM(96) 617 
15 
34 
HEEFT DE VOLGENDE RESOLUTIE AANGENOMEN: 
1. De Raad erkent het belang van een gecoördineerde Europese aanpak van de 
ontwikkeling van ruimtetechnologietoepassingen en de dringende behoefte aan 
communautaire actie op dit gebied om de Europese aanwezigheid op markten voor deze 
toepassingen te versterken en tegelijkertijd gunstige voorwaarden voor het ontstaan van 
nieuwe markten te scheppen. 
2. De Raad moedigt de Commissie aan door te gaan met haar pogingen een economisch 
klimaat te scheppen dat geschikt is voor het versterken van het concurrentievermogen 
van de Europese ruimtevaartindustrie op mondiaal niveau. Met name adviseert hij de 
Commissie gemeenschappelijke normen op te stellen voor producten en procedures op 
ruimtegebied. Hij adviseert de Commissie ook zich te buigen over de vraag hoe 
financiële engineeringsinstrumenten zouden kunnen bijdragen tot de uitvoering van 
ruimteprojecten en de Europese industrie in staat stellen zich bezig te gaan houden met 
de ontwikkeling en levering van nieuwe diensten, zonder buitensporige risico's te lopen. 
3. De Raad steunt de door de Commissie ondernomen actie ten aanzien van de 
ontwikkeling van ruimtetechnologietoepassingen, met name in de sectoren 
telecommunicatie, navigatie, aardobservatie en milieumonitoring. Hij verzoekt de 
Commissie haar actie voort te zetten en geregeld over de uitvoering daarvan verslag uit 
te brengen. De Raad wenst echter te benadrukken dat geen enkel terrein van activiteit 
bij voorbaat mag worden uitgesloten. Wat de dual-use civiele en militaire technologieën 
betreft beveelt de Raad een gecoördineerde Europese aanpak aan en verzoekt de 
Commissie de geëigende stappen terzake te ondernemen. 
4. De Raad benadrukt het belang van ruimtesystemen voor de ontwikkeling van de 
informatiemaatschappij op mondiaal niveau. Hij gelooft dat de door de Commissie 
voorgestelde maatregelen om diensten open te stellen en infrastructuren uit te bouwen 
zal bijdragen tot het scheppen van een klimaat dat gunstig is voor de ontwikkeling van 
de telecommunicatiemarkt en het Europees concurrentievermogen. Hij moedigt derhalve 
de Commissie aan door te gaan met haar actie die zal leiden tot de volledige 
openstelling van deze diensten, vrije toegang tot de ruimtesector en een evenwichtige 
toegang tot de satellietmarkt in het kader van de Wereld-handelsorganisatie. De Raad 
moedigt de Commissie in het bijzonder aan om in nauwe samenwerking met de Lid-
Staten en de betreffende organisaties te proberen de Europese standpunten inzake de 
toewijzing van frequenties en baanposities verder op één lijn te brengen. 
5. De Raad erkent dat het belangrijk is voor Europa haar rol op het gebied van 
satellietnavigatie- en plaatsbepalingsdiensten te bevestigen. Hij steunt de gezamenlijke 
actie van de Commissie, het Europees Ruimte-Agentschap en Eurocontrol die de opzet 
van een internationaal interoperabel civiel systeem tot doel heeft en beveelt aan dat de 
Commissie haar inspanningen om de Europese component van dit systeem te 
ontwikkelen voortzet. Hij adviseert de Commissie ook de mogelijkheid in overweging 
te nemen in deze sector een nieuw operationeel lichaam op te richten om aan de 
behoeften van de gebruikers te voldoen. 
6. De Raad erkent dat de tenuitvoerlegging van het beleid van de Europese Unie een 
belangrijke bijdrage kan betekenen voor de ontwikkeling van de ruimtegegevensmarkt 
op het gebied van aardobservatie en milieumonitoring. Hij is echter van mening dat 
deze sector mettertijd in de meeste gevallen door particuliere investeerders dient te 
35 
worden overgenomen en adviseert de Commissie dit proces met de haar ter beschikking 
staande middelen te stimuleren. Hij beveelt aan dat de Commissie in samenwerking met 
geschikte partners de ontwikkeling op Europees niveau bevordert van dienstenbedrijven 
of nieuwe operationele entiteiten die de ruimtegegevens kunnen leveren die nodig zijn 
om aan de behoeften te voldoen. In het bijzonder moedigt hij de Commissie aan om zo 
spoedig mogelijk besprekingen te beginnen met EUMETSAT om na te gaan in hoeverre 
dit lichaam bij milieumonitoring een operationele rol kan spelen. 
7. De Raad erkent het belang van communautaire actie op het gebied van onderwijs en 
opleiding in het gebruik van ruimtetechnologie. De Raad benadrukt ook het belang van 
het gebruik van ruimtetechnologie voor ontwikkeling. Hij moedigt de Commissie aan 
passende maatregelen op deze gebieden te nemen. 
8. De Raad neemt nota van de voorstellen van de Commissie op de bovengenoemde 
gebieden en beveelt aan om met specifieke inspanningen te streven naar meer 
complementariteit en synergie van de werkzaamheden in het kader van lopende en 
toekomstige communautaire OTO-activiteiten. Hij constateert dat er voorlopig geen 
aanvullende financiering nodig dient te zijn, en dat sommige activiteiten aanwending van 
andere vormen van communautaire steun kunnen vereisen. 
9. De Raad verzoekt de Commissie om in samenwerking met de Lid-Staten en de 
betrokken partners activiteiten aan te geven en voor te stellen, teneinde openstelling te 
verkrijgen van de markten van de belangrijkste derde landen, en om een reeks 
internationale regels te helpen opstellen om de voorwaarden voor een evenwichtige 
concurrentie op de markt voor lanceerdiensten te waarborgen. 
10. De Raad adviseert de Lid-Staten te streven naar een gemeenschappelijke aanpak bij de 
samenwerking met internationale organisaties en derde landen. 
11. De Raad beveelt aan om al deze activiteiten te coördineren met die van de Lid-Staten 
en het Europees Ruimte-Agentschap, teneinde een grotere synergie van de inspanningen 
op Europees niveau te verkrijgen. Hij verzoekt de Commissie passende maatregelen te 
nemen ter voorbereiding van de vereiste samenwerkingsovereenkomsten met het 
Europees Ruimte-Agentschap en andere kleine betrokken organisaties. Hij neemt nota 
van het voornemen van de Commissie om gebruik te maken van het werk van de Space 
Advisory Group (SAG) en andere adviesgroepen. 
Gedaan te Brussel, 
36 
ISSN 0254-1513 
COM(96)617def. 
DOCUMENTEN 
NL 07 08 10 15 
Catalogusnummer : CB-CO-96-657-NL-C 
ISBN 92-78-13178-4 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
3?