CO:Ml\1ISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(90)490 def. 
Brussel, 28 november 1990 
Naar paneuropese systemen en diensten 
GROENBOEK 
over een gezamenlijke aanpak op het gebied van 
satellietcommunicatie in de Europese Gemeenschap 
Mededeling van de Commissie 

RESUME 
Satellietcommunicatie heeft zich in de afgelopen jaren in een razend tempo ontwikkeld. Naarmate 
de voltooiing van de interne markt van 1992 voor de Europese Gemeenschap naderbij komt, wint 
satellietcommunicatie snel aan betekenis voor de paneuropese diensten en netwerken die 
onmisbaar zijn voor de interne Europese markt en voor de Europese dimensie die door de 
revolutionaire ontwikkelingen in Cost-Europa is verruimd. 
Aangezien satellietcommunicatie veruit het belangrijkste commerciele toepassingsgebied van de 
satelliettechnologie is, wordt het commerciele succes van de op de verwerving van een 
strategische en duurzame positie in de ruimte gerichte Europese inspanning in hoge mate door de 
satellietcommunicatie bepaald. Deze heeft zich ontwikkeld tot een essentieel element van de 
gemeenschappelijke Europese audiovisuele ruimte, die een bepalende factor is voor de politieke 
en culturele identiteit en samenhang van Europa in de toekomst. 
Deze mededeling wordt geschreven op het moment dat de Europese Gemeenschap de voltooiing 
van de interne markt van 1992 bijna heeft afgerond. Met satellietcommunicatie kan een belangrijke 
bijdrage tot dit proces warden geleverd, mits de juiste maatregelen op wettelijk en commercieel 
gebied warden getroffen. 
Met name op het gebied van de satellietcommunicatie staat de Gemeenschap voor een grate 
uitdaging. De markt binnen de Gemeenschap is nog steeds sterk versnipperd. lndien hierin geen 
verandering optreedt, kan de Europese satellietindustrie, die ondanks haar in technologisch 
opzicht toonaangevende positie qua diensten nog in haar kinderschoenen staat, in haar 
ontwikkeling warden geremd. Ten gevolge van deze versnippering warden de mogelijkheden van 
de nieuwe satellietcommunicatietechnologieen om paneuropese systemen en diensten te 
realiseren, nog niet ten volle benut. 
Oat verandering noodzakelijk is, kan dan oak niet warden betwist. De versnippering van de 
communautaire markt voor satellietcommunicatie is met het oog op 1992 onaanvaardbaar. 
Met de opheffing van deze belemmeringen zijn niet alleen de gebruikers, dienstverleners en 
apparatuurfabrikanten gediend, maar ook de Lid-Staten zelf. Het op het Groenboek over de 
ontwikkeling van de gemeenschappelijke markt voor telecommunicatiediensten en -apparatuur 
gebaseerde liberalisatiebeleid van de Commissie ten aanzien van terrestrische telecommunicatie 
hee~ de steun van alle Lid-Staten gekregen, aangezien zij ervan overtuigd waren dat de potentiele 
groei van deze markt, de handelsmogelijkheden voor hun industrie en de afzetkansen voor 
geavanceerde telecommunicatiediensten anders aan hen voarbij zouden gaan. 
Voor satellietcommunicatie gelden dezelfde overwegingen. 
Bovendien is door de recente ontwikkelingen in Oest-Europa een aantal toepassingsmogelijkheden 
geopend waarvoor satelliettechnologie uitstekend geschikt lijkt. Doch alleen indien de beperkende 
nationale bepalingen binnen de Gemeenschap warden opgeheven, zodat paneuropese 
satellietnetwerken kunnen warden gerealiseerd, kan de Europese Gemeenschap een volwaardige 
rol spelen bij het voarzien in de groeiende behoefte aan satellietcommunicatie van haar 
oosterburen. Gebeurt dit niet, dan zal waarschijnlijk door leveranciers uit derde landen, die uit de 
ervaring kunnen putten die zij dank zij een liberate wetgeving in eigen land met de realisatie van 
grate satellietnetwerken hebben opgedaan, aan de vraag naar satelliettechnologie en -apparatuur 
in Midden-en Oest-Europa warden voldaan. 
Verscheidene Lid-Staten hebben de sector satellietcommunicatie reeds op eigen initiatief 
gedeeltelijk geliberaliseerd. Met name hebben sommige Lid-Staten enkele dienstverleners 
toestemming gegeven om hun satellietdiensten over de grenzen heen in andere Lid-Staten aan te 
bieden. 2 
Hierdoor rijzen er problemen met betrekking tot de grondbeginselen van het Verdrag van Rome, 
zoals het vrije verkeer van goederen en diensten. Het is belangrijk dat deze problemen op 
communautair niveau warden opgelost, zodat uiteenlopende nationale oplossingen warden 
vermeden. 
Het doel van deze mededeling is om dergelijke divergenties door middel van een voorstel voor een 
toekomstgerichte structuur voor de ontwikkeling van satellietcommunicatie ten behoeve van de 
interne markt van 1992 te voorkomen. 
Met dit document wordt beoogd de algemeen aanvaarde beginselen van het communautair 
telecommunicatiebeleid uit te breiden tot satellietcommunicatie, rekening houdend met de 
specifieke kenmerken van dit communicatiemedium. Er worden vier belanqrijke wiiziginqen 
voorqesteld: 
Volledige liberalisatie van het aardsegment, met inbegrip van ontvanginstallaties en 
zend/ontvanginstallaties, op voorwaarde dater waar nodig effectieve typegoedkeurings­
en vergunningsprocedures komen ten einde de noodzakelijke wettelijke garanties te 
bieden. 
Vrije (onbeperkte) toegang tot de satellietcapaciteit, op voorwaarde dater 
vergunningsprocedures komen om de uitsluitende of bijzondere rechten en wettelijke 
voorschriften te waarborgen die door de Lid-Staten in overeenstemming met de 
communautaire wetgeving zijn gegeven en op de in het kader van het communautaire 
telecommunicatiebeleid bereikte consensus zijn gebaseerd. 
De toegang moet op billijke, niet-discriminerende grondslag tegen op de kosten 
gebaseerde tarieven warden verleend. 
Volledige commerciele vrijheid voor de aanbieders van capaciteit in het ruimtesegment, 
met inbegrip van het rechtstreeks aanbieden van satellietcapaciteit aan dienstverleners en 
gebruikers, op voorwaarde dat de bovengenoemde vergunningsprocedures en de 
communautaire wetgeving, in het bijzonder het mededingingsrecht, warden 
gerespecteerd. 
Harmonisatiemaatregelen, in zoverre deze noodzakelijk zijn om de paneuropese 
dienstverlening te bevorderen. Hierbij gaat het met name om wederzijdse erkenning van 
vergunnings- en typegoedkeuringsprocedures, coordinatie van frequenties en coordinatie 
met leveranciers uit derde landen. 
Samen maken deze wijzigingen een brede waaier van gespecialiseerde diensten mogelijk. 
Het is de bedoeling als volgt te werk te gaan: 
Deze mededeling zou moeten leiden tot een discussie in de Raad, het Europese Parlement 
en het Economisch en Sociaal Comite, alsmede onder alle betrokkenen binnen de 
Gemeenschap -de telecommunicatie- en omroepsector, de telecommunicatie- en 
ruimtevaartindustrie, de vakbonden, en vooral oak de vele nieuwe afnemers en aanbieders 
van diensten, zoals onderwijs- en opleidingsinstellingen -over de wijze waarop van 
satellietcommunicatie gebruik moet warden gemaakt, over de noodzaak om de 
satellietdiensten verder te ontwikkelen en over het wettelijke kader dat noodzakelijk is om 
aan deze eisen te voldoen. 
Na een voldoende lange periode van overleg moet de Commissie haar conclusies met 
betrekking tot de realisatie van een communautair beleid voor satellietcommunicatie, 
alsmede ten aanzien van de benodigde wettelijke instrumenten aan de Raad voorleggen. 
4 
INHOUD 
INLEIDING .......................................................................................................................... 7 
II SATELLIETCOMMUNICATIE IN EUROPA ........................................................................ 10 
1. Algemeen ..................................................................................................................................... 10 
1.1 INTELSAT en INMARSAT ................................................................................................ 11 
1.2 EUTELSAT ........................................................................................................................ 12 
2. De ontwikkeling van satellietsystemen in Europa ...................................................................... 15 
3. Huidige internationale coordinatiemechanismen: posities in de geostationaire baan en 
frequenties ................................................................................................................................... 21 
4. De huidige regelgeving in de Gemeenschap ............................................................................. 25 
4.1 Het aardsegment ................................................................................................................ . 
4.2 Het recht om diensten te gebruiken/verlenen; vergunningen en goedkeuringen ........ 26 
4.3 T oegang tot en levering van capaciteit in het ruimtesegment.. ..................................... 28 
5. Samenvatting ............................................................................................................................... 29 
Ill TECHNOLOGISCHE EN COMMERCIELE ONTWIKKELINGEN ........................................ 31 
1. De ontwikkeling van het ruimtesegment .................................................................................... 32 
1.1 Ruimtetechnologie ........................................................................................................... 33 
1.2 Het gebruik van nieuwe frequentiebanden ..................................................................... 34 
1.3 Langere levensduur ......................................................................................................... 34 
2. De ontwikkeling van het aardsegment ....................................................................................... 34 
3. Traditionele diensten ................................................................................................................... 35 
4. Nieuwe diensten .......................................................................................................................... 36 
4.1 Standaard digitale diensten via satelliet... ....................................................................... 36 
4.2 VSAT-netwerken 0/ery Small Aperture Terminal) ........................................................... 37 
4.3 Videoconferentie .............................................................................................................. 38 
4.4 Andere nieuwe satellietdiensten ...................................................................................... 39 
5. Amusementsomroepdiensten ..................................................................................................... 40 
5.1 Televisiedistributie ............................................................................................................ 40 
5.2 Direct Broadcasting Services (DBS) ............................................................................... 40 
5.3 Hoge-definitietelevisie (HDTV) ........................................................................................ 42 
6. Mobiele diensten en diensten voor positiebepaling .................................................................. 42 
6.1 Maritieme diensten ........................................................................................................... 43 
6.2 Landmobiele diensten ..................................................................................................... 43 
6.3 Luchtvaartdiensten .......................................................................................................... 44 
7. De ontwikkeling op and ere grate markten: de Verenigde Staten en Japan ............................. 44 
7.1 De Verenigde Staten ........................................................................................................ 44 
7.1.1 rjet binnenlandse "open sky"-beleid ............................................................... 45 
7.1.2 De Amerikaanse aanpak van internationale satellietcommunicatie ............... 47 
7.1.3 Mobiele satellietdiensten in de Verenigde Staten ........................................... 48 
7.2 Japan ................................................................................................................................ 49 
8. Samenvatting ............................................................................................................................... 51 
IV. SATELLIETCOMMUNICATIE IN EEN ALGEMEEN BELEIDSKADER ............................... 57 
1. Satellietcommunicatie in de context van het communautaire ruimtevaartbeleid ..................... 54 
2. Satellietcommunicatie in de context van het communautaire audiovisuele beleid .................. 58 
2.1 Algemeen audiovisueel beleid ......................................................................................... 59 
2.2 De ontwikkeling van hoge-definitietelevisie (HDTV) in Europa ...................................... 60 
2.3 De rol van satellieten in hoge-definitietelevisie (HDTV) .................................................. 61 
2.4 Systemen met voorwaardelijke toegangsmogelijkheden .............................................. 63 
3. De grotere Europese dimensie ................................................................................................... 64 
3. 1 Samenwerking met de EVA, andere aangrenzende Europese land en en de CEPT ..... 65 
3.2 Het belang van satellietcommunicatie voor de ontwikkelingen in Midden-en Oost-
Europa .............................................................................................................................. 69 
4. De externe aspecten en het internationale klimaat van satellietcommunicatie ........................ 71 
4.1 De Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU) ............................................................ 72 
4.2 Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel (General Agreement on Tariffs 
and Trade -GAIT) ........................................................................................................... 73 
4.3 Coordinatie van standpunten ten aanzien van aanbieders uit derde landen ................ 74 
4.4 Betrekkingen met landen uit het Middellandse Zeegebied, Afrika, Latijns-Amerika en 
andere werelddelen ......................................................................................................... 75 
5. Samenvatting ............................................................................................................................... 76 
V. TOEPASSING VAN DE BEGINSELEN VAN HET COMMUNAUTAIRE 
TELECOMMUNICATIEBELEID OP DE SATELLIETCOMMUNICATIE .............................. 79 
1. Algemene beginselen .................................................................................................................. 79 
2. Toekomstige behandeling van het aardsegment... .................................................................... 82 
2.1 Terminals voor ontvangst van TV-amusementsprogramma's ....................................... 83 
2.2 Terminals voor satellietcommunicatie die uitsluitend voor ontvangst bestemd zijn ..... 84 
2.3 Zend/ontvangterminals ................................................................................................... 84 
2.4 Centrale distributie-grondstations (hub-stations) van terminalnetwerken voor 
satellietcommunicatie ...................................................................................................... 85 
2.5 De afschaffing van uitsluitende of bijzondere rechten ................................................... 85 
3. Het recht om diensten te gebruiken/verlenen ........................................................................... 87 
3.1 Transmissie van signalen naar /van satellieten (opstraal/neerstraalverbindingen) ...... 87 
3.2 Vergunningsvoorwaarden ............................................................................................... 90 
3.2.1 Het voorkomen van storende interferentie; frequentiecoordinatie ................ 90 
3.2.2 Beveiliging van gegevens en technische normen .......................................... 92 
3.2.3 Overige eisen ................................................................................................... 92 
3.2.4 Onderlinge erkenning van vergunningen ........................................................ 93 
4. T oekornstige behandeling van het ruirntesegment.. .................................................................. 95 
4.1 Het garanderen van objectieve, doorzichtige en niet-discriminerende procedures en de 
scheiding van regelgeving en exploitatie ........................................................................ 97 
4.2 Toegang tot de capaciteit in het ruimtesegment.. .......................................................... 98 
4.3 Coordinatieprocedures met de Internationale Organisaties voor 
satellietcommunicatie99 5 
6 
4.4 Aan kosten gerelateerde tarieven .................................................................................. 101 
4.5 Commerciele vrijheid voor EUTELSAT en het aanbieden van capaciteit in het 
ruimtesegment ............................................................................................................... 102 
4.6 Een gefaseerde benadering .......................................................................................... 103 
5. Normalisatie en typegoedkeuring ............................................................................................ 106 
6. Mobiele satellietdiensten en satellietdiensten voor plaatsbepaling ........................................ 108 
7. Satellietomroepdiensten ........................................................................................................... 110 
8. Samenvatting ............................................................................................................................. 112 
VI. NAAR EEN GEMEENSCHAPPELIJKE BENADERING VAN SATELLIETCOMMUNICATIE IN 
DE GEMEENSCHAPPEN: CONCLUSIES EN VOORSTELLEN ....................................... 115 
1. Algemene conclusies waarmee rekening moet warden gehouden ........................................ 115 
2. Voorgestelde standpunten ........................................................................................................ 122 
3. Maatregelen ter bevordering van paneuropese diensten ........................................................ 129 
4. Op de ontwikkeling van een gunstig klimaat gerichte actielijnen ........................................... 131 
VERKLARENDE WOORDENLIJST ......................................................................................... 135 
Fiquur 1. EG Lid-staten, leden van INTELSAT, INMARSAT, EUTELSAT en hun aandelen .............. 14 
Figuur 2. Huidige en geplande europese civiele satellietsystemen .................................................. 17 
Fiquur 3 Niet-Europese satellieten in gebruik voor diensten met Europese dekking ...................... 20 
Fiquur 4 De situatie met betrekking tot regelgeving voor satellietcommunicatie in de 
Europese Gemeenschap ..................................................................................................................... 27 
Fiquur 5. Satellietcommunicatie in Europa -Belangrijke gegevens ................................................ 53 
Figuur 6. Het lidmaatschap van de landen van de Gemeenschap, van Midden-en Oost-Europa 
en van andere Europese buurlanden in de belangrijkste, voor Europa meest relevante organisaties 
voor satellietcommunicatie .................................................................................................................. 66 
Kader 1 : Samenvatting van de voorgestelde standpunten ............................................................. 124 

I. INLEIDING 
De vorming van een samenhangend Europees standpunt ten aanzien van de toekomstige 
regelgeving en ontwikkeling op het vlak van de satellietcommunicatie in de Europese 
Gemeenschap werd in het Groenboek van 1987 over de ontwikkeling van de gemeenschappelijke 
markt voor telecommunicatiediensten en -apparatuur 1 en in het daarop volgende uitvoeringsplan2 
tot prioriteit verheven. 
In zijn resolutie van 30 juni 19883, waarmee de algemene beginselen van het Groenboek werden 
aanvaard, beschouwde de Raad de "bepaling van een gemeenschappelijk standpunt inzake 
satellietcommunicatie, zodat dit nieuwe medium zich in een gunstig klimaat kan ontwikkelen, 
rekening houdend met de algemene voorschriften inzake beheer en exploitatie van de 
netwerkomgeving en met de mededingingsvoorschriften van het Verdrag en de bestaande 
internationale verbintenissen van de Lid-Staten" als een van de doelstellingen van het 
telecommunicatiebeleid. 
Met behulp van dit document wordt ernaar gestreefd deze doelstellinge~ te realiseren. 
De huidige wettelijke en organisatorische structuur voor satellietcommunicatie in Europa is voor 
het grootste deel reeds meer dan tien jaar geleden tot stand gekomen. lntussen zijn er door de 
enorme technologische vooruitgang geheel nieuwe mogelijkheden geopend, die veel verder gaan 
dan de rol van satellieten in het openbare telefoonverkeer tussen telecommunicatieorganisaties, 
waarvoor deze satellieten oorspronkelijk vooral waren bestemd. De overdracht van 
televisiebeelden per satelliet naar kabeltelevisienetten en sinds kart oak rechtstreeks tot in het 
bedrijf en de huiskamer heeft zich in Europa ontwikkeld tot een belangrijke toepassing van 
satellieten. Dank zij de ontwikkeling van de voor uiteenlopende consumententoepassingen 
bestemde kleine schotelantennes met een diameter van slechts 0,5 m tot 2,5 m -tegenover 
maximaal ongeveer 30 m bij traditionele grondstations voor internationale telefoonverbindingen en 
uitwisseling van TV-programma's -zijn er volledig nieuwe mogelijkheden ontstaan voor een snelle 
ontwikkeling van paneuropese systernen door -zowel openbare als particuliere -dienstverleners, 
afgestemd op de zeer specifieke behoeften van individuele gebruikersgroepen. 
Naar een Jynamische Europesc economic -Grocnboek over uc ontwikkeling van ue gcmcenschappelijke markt voor 
telecommunicaticuiensten en -apparatuur, COM(87) 290 van ]().()6_90. 
Naar cen concurrerendc gcmccnschappcli.ike tclecommunicaticmarkt in 1992 -De tcnuitv!lerlcgging van het Groenbock over Jc 
ontwikkeling van de gcmccnschappclijkc mark! voor lclt•comnrnnkaticdiensten en -apparatuur. C0.\1(88) 48 van 09.2.1988. 
Rcsolutic van de Raad van 30 _juni 1988 inzake de ontwikkcling van de gcmccnschappelijkc markt VOlH tclccommunicaticdicn~ten en . 
apparatuur tot 1992, PB nr. C 257 van 4. HU 988. biz. I. 7 
Zo zijn er naast de traditionele punt-tot-punt toepassingen van satellietcommunicatie die in het 
kader van de oorspronkelijk daartoe opgerichte internationale organisaties zoals INTELSAT, 
INMARSAT en EUTELSAT door de telecommunicatieorganisaties zijn ontwikkeld ten behoeve van 
de internationale en lange-afstandsverbindingen, geheel nieuwe toepassingen ontstaan, welke tot 
de ontwikkeling van nieuwe specifieke markten hebben geleid. Het gaat hier bij voorbeeld om 
VSAT-systemen voor unidirectionele en interactieve bidirectionele punt-tot-meerpuntdiensten. Deze 
grondstations omvatten enkele tientallen tot vele duizenden eindpunten en kunnen mogelijk 
uitgroeien tot een sector die van vitaal belang is in het Europese zakelijke verkeer. Voorts wordt 
gedoeld op toepassingen als SNG-systemen (Satellite News Gathering Systems) voor het 
verzamelen van nieuwsberichten en gegevens afkomstig van verschillende bronnen, die in het licht 
van paneuropese informatie- en omroepactiviteiten steeds belangrijker warden, alsmede op 
rechtstreekse satelliettelevisie. 
Tegelijkertijd breidt in Europa het aantal op internationale, nationale en -tot op zekere hoogte -
particuliere basis ge'installeerde satellietsystemen zich uit, overeenkomstig de diversiteit van 
nieuwe mogelijkheden die veel verder gaan dan de oude visie op satellietcommunicatie als 
aanvullend transmissiesysteem tussen de nationale telefoonnetten. 
De nieuwe diensten en markten kunnen in Europa evenwel pas dan een feit warden, indien de 
huidige wettelijke beperkingen -die oorspronkelijk in een andere situatie op andere toepassingen 
werden afgestemd -grondig warden herzien. 
Een aantal Lid-Staten heeft ingezien dat de marktvoorwaarden ten gevolge van de exponentieel 
groeiende mogelijkheden fundamenteel zijn gewijzigd en heeft op eigen initiatief, een begin 
gemaakt met een herziening van het wettelijke kader in deze sector, waarbij de 
gebruiksbeperkingen die de volledige ontplooiing van de nieuwe diensten en systemen in de weg 
kunnen staan warden opgeheven. 
In het Groenboek over de ontwikkeling van de gemeenschappelijke markt voor 
telecommunicatiediensten en -apparatuur werd de beschouwing van de sector 
satellietcommunicatie naar een later tijdstip verschoven. De overeenstemming die op basis van dit 
Groenboek en de daarop volgende politieke besluitvorming, met name van de 
Telecommunicatieraad van 7 december 1989 over het algemene toekomstige wettelijke kader voor 
de telecommunicatiesector in de Europese Gemeenschap, kan nu als basis dienen voor de 
ontwikkeling van een gemeenschappelijk standpunt ten aanzien van de regelgeving op het gebied 
van de satellietcommunicatie. Bij de bepaling van een dergelijk gemeenschappelijk standpunt, 
waarbij de door de Lid-Staten overeenkomstig de communautaire wetgeving en de richtlijnen 
inzake de mededinging op de markten voor telecommunicatie-eindapparatuur en -diensten4 5 
verleende uitsluitende of bijzondere rechten moeten warden gewaarborgd, dient voldoende 
rekening te warden gehouden met de noodzaak om volledig gebruik te maken van de 
mogelijkheden van satellietcommunicatie bij de ontwikkeling van paneuropese diensten met het 
oog op de interne markt van 1992 en gelet op de nieuwe Europese dimensie ten gevolge van de 
ontwikkelingen in Midden-en Cost-Europa. 
4 
5 Richtlijn 88/301/EEG van de Commissie van 16 mei 1988 betrcffendc de medcdinging op de markten van tclecommunicatic­
eindapparatuur, PB nr. L 131 van 27.5.1988. biz. 73. 
Richtlijn 90/388/EEG van de Commissic van 28 juni 1990 betrcffcnde de mededinging op de marktcn voor de 
telccommunicaticdicnsten. PB nr. L 192 van 24.7.1990. biz. 10. 8 
De noodzaak om de belemmeringen voor dergelijke nieuwe activiteiten uit de weg te ruimen, om 
een stimulerend klimaat voor deze activiteiten te scheppen en om Europa's positie in de ruimte en 
de doelstellingen van het communautaire audiovisuele beleid6 te ondersteunen, moet daarbij 
warden erkend. 
In het kader van de liberalisatie van de sector telecommunicatieapparatuur in de Gemeenschap 
werd met de afschaffing van uitsluitende en bijzondere rechten ten aanzien van de invoer, het in de 
handel brengen, de aansluiting, het in bedrijf stellen en/of het onderhoud van niet op het openbare 
net aangesloten satellietontvangstations een eerste stap ?fdaan in de richting van de volledige 
benutting van het potentieel van de satellietcommunicatie . De tijd is nu rijp om de 
overeengekomen algemene beginselen van het communautaire telecommunicatiebeleid uit te 
breiden tot de sector satellietcommunicatie: 
liberalisatie van het gebruik, waarbij evenwel wettelijke garanties warden geboden in de 
vorm van geschikte typegoedkeurings- en vergunningsstelsels, voor zover deze met het 
Gemeenschapsrecht en in het bijzonder de mededingingsregels te verenigen zijn. 
scheiding van regelgevende en uitvoerende taken ten einde verstrengeling van belangen te 
voorkomen; 
implementatie van harmonisatiemaatregelen, voor zover deze noodzakelijk zijn voor een 
effectieve werking van de paneuropese markten voor diensten en apparatuur. 
Op basis van deze overwegingen wordt in hoofdstuk IV een gefaseerde benadering voorgesteld 
waarmee een samenhangend communautair beleid voor satellietcommunicatie kan warden 
gerealiseerd: 
1. 
2. 
3. 
6 
7 Overeenstemming over de voorgestelde basisstandpunten waarmee de hierboven 
uiteengezette algemene beginselen op de sector satellietcommunicatie warden toegepast. 
lnvoering op communautair niveau van een aantal maatregelen die op de voorgestelde 
standpunten zijn gebaseerd en op een effectief paneuropees stelsel voor het aanbieden en 
gebruiken van diensten zijn gericht. 
Start van een aantal actielijnen waarmee getracht wordt een gunstig klimaat voor 
dergelijke activiteiten te scheppen -met name gelet op de internationale verplichtingen van 
de Lid-Staten op dit terrein -en welke betrekking hebben op de standaardisatie en de 
bevordering van een volledig gebruik van satelliettechnologie ten behoeve van het 
Europese communicatiestelsel. 
Mededeling van de Commissie aan de Raad en hel Parlcmcnl inzake het audiovisuelc belcid, COM(90) 78 van 21.2.1990. 
Richtlijn 88/301/EEG van de Commissie van 16 mei 1988 bclrcffende de mededinging op de marklen van telecommunicatie­
eindapparatuur, PB nr. L 131van27.5.1988. 9 
II. SATELLIETCOMMUNICATIE IN EUROPA 
1. Algemeen 
Telecommunicatiesatellieten zijn oorspronkelijk ontworpen voor het verzorgen en 
verbeteren van internationale communicatie en warden daarvoor oak nag steeds het 
meest gebruikt. De regelgeving op het gebied van de satellietcommunicatie en de 
coordinatie van de daarvoor gebruikte frequenties zijn echter kwesties die het bereik van 
de nationale wetgeving of bestuurlijke systemen overstijgen. Oat geldt zelfs voor het 
gebruik van satellieten voor dienstverlening op nationaal niveau, daar het door satellieten 
bestreken gebied nooit exact tot de landsgrenzen kan warden afgebakend. 
De voor satellietdiensten te gebruiken frequentiebanden warden tijdens de Mondiale en 
Regionale Administratieve Radioconferenties (World Administrative Radio Conferences -
WARC's en Regional Administrative Radio Conferences -RARC's) toegewezen. Binnen 
deze banden wordt het frequentiegebruik, zowel internationaal als op het niveau van de 
Gemeenschap, gecoordineerd door de International Frequency Registration Board (IFRB), 
een lichaam van de Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU). Ten behoeve van de 
frequentietoewijzingen tijdens de WARC's en RARC's warden satellietdiensten voor niet­
militaire toepassingen vooral onderverdeeld in de categorieen vaste satellietdiensten, 
mobiele satellietdiensten, satellietomroepdiensten en radiodeterminatiediensten. Deze 
onderverdeling werd gemaakt in de tijd dat de diverse diensten werden geleverd door 
verschillende organisaties: de vaste satellietdiensten door de telecommunicatie­
organisaties, de mobiele satellietdiensten door internationale consortia, en de 
omroepdiensten door de omroepinstanties (hoewel vaak via door de telecommunicatie­
organisaties geexploiteerde grondstations). 
Sinds het begin van het satelliettijdperk voorziet het Radioreglement van de ITU in 
definities van deze categorieen die zijn aangeduid als vaste satellietdiensten (Fixed­
Satellite Services -FSS), satellietomroepdiensten (Broadcasting Satellite Services -BSS), 
mobiele satellietdiensten (Mobile-Satellite Services -MSS) en 
radiodeterminatiesatellietdiensten (Radiodetermination- Satellite Services -ROSS) (zie 
verklarende woordenlijst). De aanvankelijk duidelijke grenzen tussen deze categorieen 
onderling warden als gevolg van de razendsnelle ontwikkelingen op technologisch gebied 
thans echter steeds vager. Zo wordt het steeds moeilijker om het verschil aan te geven 
tussen bij voorbeeld vaste satellietdiensten (FSS) en satellietomroepdiensten (BSS) of 
tussen mobiele satellietdiensten (MSS) en radiodeterminatiediensten (ROSS) 
(zie hoofdstuk 111). I 0 
Op internationaal niveau werd de ontwikkeling op het gebied van satellietcommunicatie in 
grate lijnen gekarakteriseerd door de oprichting van enkele grate internationale satelliet­
organisaties, te weten de Internationale Organisatie voor Telecommunicatiesatellieten 
(INTELSAT), de Internationale Organisatie voor Maritieme Satellieten (INMARSAT) en de 
Europese Organisatie voor Telecommunicatiesatellieten (EUTELSAT). 
1.1 INTELSAT en INMARSAT 
8 INTELSAT, de Internationale Organisatie voor Telecommunicatiesatellieten, werd in 1964 
door 11 landen opgericht en heeft thans 119 leden. De dienstverlening van deze 
organisatie omvat internationale telefonie, (punt-tot-punt) data-en videocommunicatie en, 
in bepaalde gevallen, televisieomroep in het frequentiegebied voor vaste satellietdiensten 
(FSS). Het handvest waarop INTELSAT is gebaseerd, is een in 1973 opgestelde 
intergouvernementele overeenkomst die bekend staat als de INTELSAT-overeenkomst 
(INTELSAT Agreement), ondertekend door de regeringen van de lidstaten van de 
organisatie. Daaraan is als supplement een exploitatieovereenkomst 
(Operating Agreement) toegevoegd, welke in het merendeel der gevallen is ondertekend 
door de telecommunicatieo~anisaties van de lidstaten die daartoe door de nationale 
overheden zijn aangewezen . 
Onder andere door ondertekening van de I NTELSAT-overeenkomst hebben de nationale 
overheden zich ertoe verplicht geen andere internationale satellietsystemen op te zetten, 
aan te schaffen of te gebruiken zonder 
a) zorg te dragen voor "technische coordinatie" met het INTELSAT-systeem ten einde 
interferentie tussen de verschillende systemen te voorkomen, en 
b) aan te tonen dat INTELSAT van een afzonderlijk systeem en de daarmee 
samenhangende diensten geen "economische nadelen" ondervindt. 
(De zogenaamde coordinatieprocedure van artikel XIV). De bepaling ender b) is bedoeld 
om de concurrentie van afzonderlijke systemen en diensten, die door INTELSAT worden 
beschouwd als een potentiele bedreiging van haar inkomsten, te beperken. 
In 1989 had INTELSAT een omzet van 480 miljoen ecu. 
Alie Lid-Staten van de Gemeenschap zijn eveneens lid van INTELSAT en hadden daarin op 
1 maart 1990 een gezamenlijk aandeel van 28,2%. Het aandeel van de enige Oost­
Europese INTELSAT-leden, Joegoslavie en Roemenie, bedraagt op dit moment 
respectievelijk 0,20% en 0,05% en dat van de overige Europese landen 3,4%. Europese 
fabrikanten zijn er nooit in geslaagd om voor de produktie van INTELSAT-satellieten 
hoofdorders te bemachtigen. Wei zijn Europese ondernemingen als toeleveringsbedrijven 
betrokken bij met name de generatie INTELSAT Vll-satellieten die thans door Amerikaanse 
fabrikanten wordt ontwikkeld. 
Sommige lidstalen hcbben een speciale vertegcnwoon..ligende organisatie opgerichl om namens hen de overeenkomstcn met de 
internalionale satellielorganisaties le ondertekcncn: in de Vcrenigde Staten is dat COMSAT en in Italie TELESPAZIO. l l 
INMARSAT, de Internationale Organisatie voor Maritieme Satellieten, is tot stand gekomen 
bij een in 1979 gesloten intergouvernementele overeenkomst; er zijn thans 61 lidstaten. 
De werkzaamheden van deze organisatie, waarvan momenteel 61 landen lid zijn, warden 
ten uitvoer gelegd door de voor ondertekening van de betreffende overeenkomst door de 
lidstaten aangewezen telecommunicatieorganisaties9. Wijzigingen van de oorspronkelijke 
overeenkomst hebben ertoe geleid dat INMARSAT tevens gemachtigd is om naast de 
maritieme mobiele satellietdiensten oak landmobiele en aeronautische mobiele 
satellietdiensten te verlenen, die alle gebruik maken van de frequentieband voor mobiele 
satellietdiensten (MSS), van 1,5 -1,6 GHz, in de zogenaamde L-band. 
De omzet van INMARSAT beliep in 1989 98,4 miljoen ecu. 
Met uitzondering van lerland en Luxemburg zijn alle Lid-Staten van de Gemeenschap zijn 
eveneens lid van INMARSAT. De Europese landen hebben tot de ontwikkeling van deze 
dienst een grate bijdrage geleverd -bijna 52% van de INMARSAT-aandelen is in handen 
van Europese nationale overheidsinstanties. De EG-Lid-Staten hebben ongeveer 34% van 
de totale investeringskosten van INMARSAT voor hun rekening genomen. INMARSAT 
maakt op dit ogenblik gebruik van door het Europees Ruimte-Agentschap (ESA) in 
samenwerking met de Europese industrie ontwikkelde MARECS-satellieten. (De eerste 
daarvan fungeert als een hoofdsatelliet voor het Atlantisch gebied en de tweede als 
reservesatelliet boven de Stille Oceaan). Verder leidt British Aerospace een consortium dat 
de constructie van de tweede-generatie INMARSAT-satellieten op zich heeft genomen, die 
volgens de planning in 1990 operationeel moeten zijn. Het Europese bedrijfsleven heeft in 
dit contract een gezamenlijk aandeel van ongeveer 60%. Voor de produktie van de derde­
generatie satellieten heeft INMARSAT begin oktober 1989 een aanbesteding bij inschrijving 
gehouden en daarbij de eis gesteld dat deze satellieten in 1993 beschikbaar moeten zijn. 
1 .2 EUTELSAT 
EUTELSAT, de Europese Organisatie voor Telecommunicatiesatellieten, is een 
intergouvernementele organisatie met leden uit 28 Europese landen, met inbegrip van alle 
lidstaten van de CEPT (Europese conferentie van PTI-administraties). Onlangs zijn oak 
Polen en Roemenie lid geworden van EUTELSAT; over het lidmaatschap van andere 
Oosteuropese landen wordt nag onderhandeld. 
EUTELSAT levert en exploiteert telecommunicatiesatellieten ten behoeve van telefoon-, 
data-en videocommunicatiediensten in Europa in de frequentieband voor vaste 
satellietdiensten (FSS). Het EUTELSAT-systeem heeft de toets van de eerder genoemde 
coordinatieprocedure doorstaan, dat wil zeggen dat is aangetoond dat het EUTELSAT­
systeem voor INTELSAT geen economisch nadelige gevolgen van betekenis met zich 
meebrengt. Bovendien voorziet artikel XVI van de EUTELSAT-overeenkomst op technisch 
gebied en met betrekking tot mogelijke "economische nadelen" in een soortgelijke 
coordinatie als die waarin artikel XIV van de INTELSAT-overeenkomst voorziet voor 
satellietsystemen die diensten in Europa aanbieden. 
9 Zie voetnoot nr. 8. 12 
10 Hoewel de basisactiviteiten van EUTELSAT oorspronkelijk bestonden in het leveren van 
internationale telefoondiensten binnen Europa, bleek -aanvankelijk als gevolg van het 
uitgebreide netwerk van terrestrische straalverbindingen en later door de toenemende 
beschikbaarheid van glasvezelkabels -dat deze diensten slechts langzaam van de grand 
kwamen. Daartegenover staat dat er een aanzienlijke markt is ontstaan voor de distributie 
van TV-signalen via de frequentieband voor vaste satellietdiensten (FSS) in plaats van via 
die voor omroepdiensten (BSS). EUTELSAT verwerft thans bijna 75% van haar inkomsten 
met het distribueren van TV-signalen. 
De leden van EUTELSAT zijn in het algemeen de nationale telecommunicatieorganisaties 
die in het merendeel der gevallen zijn aangewezen door de lidstaten om namens hen de 
EUTELSAT-overeenkomst te ondertekenen 10. Op grand van bepaalde voorwaarden die in 
deze aan EUTELSAT ten grondslag liggende overeenkomst zijn opgenomen, kan 
capaciteit in het ruimtesegment uitsluitend aan EUTELSAT-leden warden verhuurd. Met 
uitzondering van de Europese Radio-Unie (EAU) zijn andere organisaties die een 
satellietdienst willen opzetten en daarvoor gebruik willen maken van capaciteit in het 
EUTELSAT-ruimtesegment, verplicht om de capaciteit van de betreffende EUTELSAT­
partner in hun land te kopen. 
De omzet van EUTELSAT beliep in 1989 100 miljoen ecu. 
Alie Lid-Staten van de Gemeenschap zijn eveneens lid van EUTELSAT. De EG-Lid-Staten 
hebben in EUTELSAT een gezamenlijk investeringsaandeel van 88,0%, terwijl de 
resterende 12,0% in handen is van de overige 15 EUTELSAT-lidstaten. Net als in de twee 
overige organisaties wordt ieder jaar het investeringsaandeel per lidstaat opnieuw 
vastgesteld op basis van de relatieve verkeersintensiteit via de satellieten. Een Europees 
consortium ender leiding van de onderneming Aerospatiale is momenteel bezig met de 
ontwikkeling van de tweede-generatie satellieten voor EUTELSAT. De eerste van deze 
satellieten is met succes gelanceerd in augustus 1990. 
Fiquur 1 bevat een overzicht van de organisaties die namens de EG-Lid-Staten de 
overeenkomsten met de INTELSAT, INMARSAT en EUTELSAT hebben ondertekend 
alsmede de relatieve Europese investeringsaandelen in deze organisaties. 
Voor sommige kleincrc nict-EG-landen, zoals Monaco, het Vaticaan, Liechtenstein, San Marino en Malta. hcbben de regeringcn zclf 
ondertekend. Wat betrcft Halie, zie voctnoot nr. 8. 
2 
4 
5 Figure 1 
Shareholding of Community Member States and Community 
Signatories in INTELSAT, INMARSAT, and EUTELSAT 
ORGANISATION INTELSAT INMARSAT EUTELSAT 
IN- IN-
MEMBER STATES SIGNATORY1 VEST- SIGNATORY1 VEST- SIGNATORY 1 
MENT MENT 
BELGIUM REGIE DES 0.66 REGIE DES 0.74 REGIE DES 
TELEGRAPHES TELEGRAPHES TELEGRAPHES 
ET TELEPHONES ET TELEPHONES ET TELEPHONES 
CRTT) CRTT) CRTT) 
DENMARK GENERALDIREKTORATET2 0.65 GENERALDIREKTORATET2 2.55 GENERALDIREKTORATET2 
FOR POST-OG FOR POST-OG FOR POST-OG 
TELEGRAFVAESNET TELEGRAEVSNET TELEGRAVAESNET 
FRANCE FRANCE TELECOM 4.41 FRANCE TELECOM 4.23 FRANCE TELECOM 
GERMANY DEUTSCHE BUNDESPOST 3.50 DEUTSCHE BUNDESPOST 2.43 DEUTSCHE BUNDESPOST 
TELEKOM TELEKOM TELEKOM 
GREECE HELLENIC TELE- 0.50 HELLENIC TELE- 2.93 HELLENIC TELE-
COMMUNICATIONS OR- COMMUNICATIONS OR- COMMUNICATIONS OR-
GANISATION COTE) GANISATION COTE) GANISATION COTE) 
IRELAND3 TELECOM EIREANN 0.13 - -TELECOM EIREANN 
ITALY TELESPAZIO 2.10 TELESPAZIO 2.15 TELESPAZIO 
LUXEMBOURG4 ADMINISTRATION 0.05 - -ADMINISTRATION 
DES P & T DES P& T 
NETHERLANDS PTT Nederland NV 1.14 PTT Nederland NV 2.55 PTT Nederland NV 
PORTUGAL COMPANHIA PORTU- 0.60 COMPANHIA PORTU- 0.27 COMPANHIA PORTU-
GUESA RADIO GUESA RADIO GUESA RADIO 
MARCONI MARCONI MARCONI 
SPAIN TELEFONICA 2.22 TELE FON I CA 2.00 TELEFONICA 
UNITED BRITISH TELE- 12.24 BRITISH TELE- 13.81 BRITISH TELE-
KINGDOM COMMUNICATIONS PLC5 COMMUNICATIONS PLC5 COMMUNICATIONS PLC5 
TOTAL MEMBER STATES 28.20 33.66 
INVESTMENT SHARE % % 
The Convention is an inter-governmental agreement. However, member states have designated the 
organisations indicated as signatories to the Operating Agreement on their behalf. 
Telecom Denmark.controls the availability of space segment capacity for telecommunications purposes. 
Ireland is not a member of INMARSA T. 
Luxembourg is not a member of INMARSA T. IN-
VEST-
MENT 
3.54 
2.13 
13.36 
12.95 
0.05 
0.05 
8.29 
3.69 
3.84 
1. 12 
22.09 
16.90 
88.01 
% 
A signatories affairs office has been created as a unit fully separated from British Telecom's business activities, 
in order to handle requests for satellite capacity. 
2) Er zijn een aantal factoren die in zeer belangrijke mate het gezicht hebben bepaald van de 
ontwikkelingen op het gebied van satellietcommunicatie in de Gemeenschap: de rol die de 
telecommunicatieorganisaties hebben gespeeld als ondertekenaars van de internationale 
satellietovereenkomsten; het exclusieve recht van de EUTELSAT /INMARSAT /INTELSAT­
leden op de koop en doorverkoop van capaciteit in het ruimtesegment; de in de 
overeenkomsten vastgelegde procedures betreffende technische co6rdinatie en 
"economische nadelen" en de consequenties daarvan; alsmede het natuurlijke streven van 
de telecommunicatieorganisaties in de hoedanigheid van !eden van de EUTELSAT, 
INMARSAT en INTELSAT om van de capaciteit in het ruimtesegment van deze organisaties 
overeenkomstig hun nationale behoeften gebruik te maken. 
2. De ontwikkeling van satellietsystemen in Europa 
Afgezien van het gebruik van de grate, Europa bedekkende internationale systemen zoals 
de door de INTELSAT geboden faciliteiten, is met satellietcommunicatie in Europa relatief 
nog maar weinig ervaring opgedaan. Pas in 1983 heeft men in Europa een eerste eigen 
satelliet in bedrijf genomen, narnelijk de ECS-1, die beter bekend staat als de EUTELSAT l­
F1 daar hij onder die naam wordt geexploiteerd. Wei werd in Europa reeds met drie 
satellietsystemen geexperimenteerd, die in totaal zes satellieten omvatten waarvan er vijt in 
een baan om de aarde zijn gebracht, te weten de Frans-Duitse Symphony 1 en 2, de 
ltaliaanse SIRIO 1 en 2 en de Orbital Test Satellite van het Europees Ruimte-Agentschap, 
de OTS 2. 
In de Verenigde Staten had men echter in die tijd met de ontwikkeling van zo'n 25 
experimentele satellieten sinds het eind van de jaren vijftig aanzienlijk meer ervaring 
opgedaan. Tegen 1983 had de Amerikaanse industrie in totaal reeds 150 operationele 
telecommunicatiesatellieten geproduceerd voor gebruik over de gehele aardbol. In Europa 
besloot men met het oog op de groeiende marktvraag na de ontwikkeling van slechts zes 
experimentele satellieten tot de produktie van satellieten voor exploitatiedoeleinden. Deze 
eerste operationele satellieten waren hoofdzakelijk bedoeld voor punt-tot-puntverbindingen 
voor telefoonverkeer en de distributie van TV-signalen in Europa. Meer dan driekwart van 
de capaciteit van deze satellieten wordt thans gebruikt voor de distributie van TV-signalen. 
Wat betreft de ruimtevaartindustrie kan men zeggen dat Europa haar achterstand aan het 
inhalen is, alhoewel slechts langzaam. Terwijl de produktie in de periode 1980-1984 in 
totaal slechts zes telecommunicatiesatellieten omvatte, produceerde de Europese industrie 
er in de periode 1985-1989 in totaal namelijk zeven stuks en heeft zij voor de periode tot 
1994 op dit moment 17 orders liggen met een totale waarde van ongeveer 1 miljard ecu. 15 
11 In de jaren negentig zal men in Europa over een grate satellietcapaciteit kunnen 
beschikken. Op de satellieten voor omroepdiensten (BSS) van alle Europese, niet-militaire, 
nationale, particuliere en intra-Europese systemen tezamen zullen er in 1993 in totaal 
24 operationele (fV-) kanalen voor rechtstreekse omroep per satelliet (DBS) beschikbaar 
komen en wat betreft de vaste satellietdiensten (FSS) zal men in totaal over het equivalent 
van 380 transponders 11 beschikken, vergeleken met 170 transponder-equivalenten in 
1990. De capaciteit van de internationale systemen zoals INTELSAT en INMARSAT is 
daarbij niet inbegrepen, evenmin als die van de niet-Europese systemen welke Europa wel 
bedekken, zoals de Amerikaanse PAS en (geplande) ORION-satellieten en het Russische 
GORIZONT- en RADUGA systemen. 
De figuren 2 en 3 bevatten een overzicht van de op dit moment bestaande of geplande 
satellietsystemen met Europa omvattende bedekkingsgebieden (footprints) alsmede 
de toepassingen waarvoor deze zijn bedoeld. 
De belangrijkste toepassingen zullen naar verwachting bestaan in de distributie van TV­
signalen, het (hoofdzakelijk extra-communautaire) telefoonverkeer en nieuwe 
toepassingen (zie hoofdstuk 111). Zoals reeds eerder is vermeld, verwerft EUTELSAT bijna 
75% van haar inkomsten met het distribueren van TV-signalen. De traditionele 
toepassingen -d.w.z. het internationale en lange-afstandstelefoonverkeer en als korte­
termijnoplossing voor breedbandtoepassingen zoals de transmissie van TV-signalen 
tussen studio's -nemen nag steeds een belangrijk, doch afnemend deel van het 
internationale satellietverkeer voor hun rekening. Satellietverbindingen warden ten 
behoeve van bijna 60% van het transatlantische telefoonverkeer benut, doch dit aandeel 
zal naar verwachting tegen 1995 zijn teruggelopen tot 30 -40% (zie hoofdstuk IV). Binnen 
Europa wordt echter slechts 2 -3% van het totale internationale en nationale lange­
afstandsverkeer verzorgd via satellietverbindingen. 
Zoals uit de figuren 2 en 3 blijkt, is het Europese ruimtesegment in de afgelopen jaren 
aanzienlijk gediversifieerd. De verwachting is dat deze diversificatie zich ook in de nabije 
toekomst zal voortzetten. Naast het ruimtesegment dat momenteel wordt geleverd door de 
internationale organisaties voor telecommunicatiesatellieten -die op dit ogenblik voorzien 
in het grootste deel van het vanuit Europa toegankelijke ruimtesegment en een belangrijke 
rol zullen blijven spelen -wordt echter een groat aantal nieuwe, zowel door de nationale 
telecommunicatieorganisaties als door andere particuliere organisaties gefinancierde, 
systemen op de markt gebracht. 
De capaciteit van cen tran~ponJer komt ovcrccn met cen bandbrecJtc van ongcvccr 36 Ml lz. Een enkclc transponder kan gewoonlijk 
de transmissie van een TV-kanaal of van maximaal ongeveer 1 700 spraaklelcfonickanalcn vcrLorgen. 16 
Figure 2 
Current and Planned European Civil Satellite Systems 
NAME OWNING OR- LAUNCH MISSION NOTE 
GANISATION 
EUTELSAT-IF1 EUTELSAT 1983 Telephony, television distri-
bution,business communications, 
mobile communications 
EUTELSAT-IF2 EUTELSAT 1984 Telephony, television distri-
bution,business communications, 
mobile communications 
TELECOM 1A FRANCE TELECOM 1984 Telephony, television distri-
bution, business communications, 
etc. 
EUTELSAT-IF4 EUTELSAT 1987 Telephony, television distri-
bution,business communications 
EUTELSAT-IFS EUTELSAT 1988 Telephony, television distri-
bution,business communications 
ASTRA-1A SES-ASTRA1 1988 Television distribution 
TELECOM 1C FRANCE TELECOM 1988 Telephony, television distri-
bution, business communications, 
etc. 
TDF1 FRANCE TELECOM 1988 DBS (television) 
TVSAT-2 Deutsche 1989 DBS (television) 
Bundespost 
TELEKOM 
TELE-X SWEDISH SPACE 1989 DBS, small terminal networks 
CORPORATION data and telephony services 
MARCO-POL0-1 BSB2 1989 DBS, Data broadcasting 
DFS-1 Deutsche 1989 Telephony, television dis-
KOPERNIKUS Bundespost tribution, data and 
TELEKOm business communications 
OLYMPUS3 ESA 1989 Experimental communications, DBS 
TDF2 FRANCE TELECOM 1990 DBS (television) 
Figure~ 
NAME OWNING OR- LAUNCH MISSION NOTE 
GANISATION 
DFS-2 Deutsche 1990 Telephony, television distri-
Bundespost bution, data and business 
TELEKOM coomunications 
MARCO-POL0-2 BSB 1990 DBS, Data broadcasting planned 
EUTELSAT II EUTELSAT 1990 (f1) Telephony, television distri- F2 to F6 
F1 to F6 et seq bution,business conmunications, planned 
mobile conmunications 
ITALSAT4 TELESPAZIO 1991 Teleconmunications, data, and planned 
business conmunications 
ASTRA-1B SES-ASTRA 1991 Television distribution planned 
TELECOM 2A FRANCE TELECOM 1991 Telephony, television distri- planned 
bution, business conmunications, 
Security. 
TELECOM 2B FRANCE TELECOM 1992 Telephony, television distri- planned 
bution, business conmunications, 
Security. 
LOCSTAR LOCSTAR5 1992 Mobile conmunications and planned 
1 and 2 Consortium radiolocation 
HISPASAT SPANISH AUTHORI- 1992-1993 TV distribution, DBS, data planned 
1 and 2 TIES/ Telefonica and business coJ1111unications 
SAR IT RAI 1993 DBS planned 
ARTEMIS ESA 1993 Experimental mobile c oomun i - planned 
cations, data relay 
ASTRA-1C SES-ASTRA 1994 Television distribution planned 
EUROPESAT EUTELSAT 1995 DBS planned 
F1 to F5 et seq 
KEPLER Deutsche 1996 DBS, Business and data planned 
Bundespost conmunications, TV distribution 
TELEKOM 
Figure 2 
NAME OWNING OR- LAUNCH MISSION NOTE 
GANISATION 
--
ASTRA-2 Series SES-ASTRA .... DBS, small terminal systems, planned 
mobile 
DFS-3 Deutsche ... teleconmunications and planned 
Bundespost business c00111Unications 
TELEKOM 
EUTELSAT-Ill EUTELSAT 1997 et seq. telephony, television dis- planned 
tribution, business conmuni-
cations, mobile conmunications 
Note This list does not include a number of progranmes which have been announced but for which 
launch dates are not known : ATLANTIC satellite (Hughes Conmunications / J. Stafford) ; 
VIDEOSAT (France Telecom) ; F-SAT (France Telecom) ; APEX (France Telecom). Nor does it 
contain highly elliptical orbit systems that are in early study phases (ARCHIMEDES/ ESA, 
SYCOMORES I France) 
2 
3 
4 SES shareholders include Luxembourg, Belgian, German, and Scandinavian banking and investment interests, 
and British television interests. 
The BSB Consortium currently includes as major shareholders : Granada, Pearson, Bond Corporation, 
Chargeurs SA, Reed International. 
Capacity used by BBC Enterprises, RAI, EUROSTEP Association, Telecommunications Administrations, 
Research Institutes, etc. 
ITALSATwill use new frequency bands at Ka-band (20-30 GHz) to improve performance to small ground 
terminal systems and is a pre-operational system. 
The Locstar consortium includes as shareholders CNES, MATRA, GEC-Marconi, Daimler-Benz, etc. 
Figure 3 
Non-European satellites 
used for services with European coverage 
---------· ---·· --- --
NAME OWNING OR- LAUNCH MISSION NOTE 
GANISATION 
INTELSAT V1 INTELSAT see notes Telephony, television distribu-
Generation tion, business and data services, 
(mobile leased by INMARSAT) 
INTELSAT VI2 I NT EL SAT see notes Telephony, television distribu-
Generation tion, business and data services 
MARISAT F1-F2 INMARSAT 1976 mobile leased by in orbit 
Consortium INMARSAT spares 
MARECS-B2 ESA 1984 Maritime, aeronautical,land 
mobile (leased by INMARSAT) 
PANAMSAT PANAMSAT/ 1988 Video and business 
ALPHA-LYRACOM Services 
GORIZONT Series3 INTERSPUTNIK see notes Telephony, telegraphy, tele-
and REDUGA vision and sound broadcasting 
INMARSAT-II INMARSAT 1990 et seq. maritime, aeronautical planned 
series land mobile 
INTELSAT K INTELSAT 1992 Television distribution planned 
business and data services 
ORION4 ORION 1993 Video and business services planned 
INMARSAT-III INMARSAT 1994 et seq. maritime, aernoautical planned 
series land mobile 
INTELSAT VI I INTELSAT see notes Telephony, television distribu- planned 
Generation tion, business and data services 
Note This list does not include announced programmes for which dates are not firmly known, 
such as the IRIDIUM programme (sponsored by MOTOROLA) and ORBCOMM programme (Orbital 
Communications Ltd). 
Currently, 6 satellites of the INTELSAT-V generation arc used for intra-European services -either television 
distribution (F4, F6, F7, Fll) or Business and Data Communications (F2, F13). 
One satellite of the INTELSAT-VJ generation is now operational, and a second is about is to become 
operational. 
Launch dates, capacity, coverage and further details of the GORJZONT and REDUGA satellites are not 
published, though several are known to be in orbit. They arc owned by the USSR and leased to Intersputnik 
the members of which arc, Afganistan, Bulgaria, Cuba, Czechoslovakia, Germany, Hungary, North Korea, Laos, 
Mongolia, Poland, Romania, the USSR, Vietnam, and Yemen. 
The ORION system, although derived from a licence awarded to a U.S. company, ORION Networks, to 
provide competing trans-Atlantic services to INTELSAT, is expected to have major European investment when 
its financing is completed. 
3. Huidige internationale coordinatiemechanismen: posities in de geostationaire baan 
en frequenties 
Satellietcommunicatie in Europa wordt in sterke mate be·invloed door de internationale 
coordinatieprocedures met betrekking tot de posities in de geostationaire baan en de 
frequenties, die onder controle staan van de ITU (Internationale Telecommunicatie-Unie). 
Met deze procedures alsmede met de daarmee samenhangende internationale 
verplichtingen van de Lid-Staten dient nauwgezet rekening te warden gehouden in elke 
discussie over de toekomstige ontwikkeling van de sector satellietcommunicatie in de 
Gemeenschap. 
Sinds 1947 is het gebruik van radiofrequenties aan controle onderworpen ten einde 
storende interferenties te voorkomen en ervoor te zorgen dat frequenties correct warden 
gebruikt overeenkomstig de internationaal overeengekomen Lijst van 
frequentietoewijzingen (fable of Frequency Allocations) van het Radioreglement. Het 
toezien op de internationaal overeengekomen plannen inzake frequentietoewijzingen en 
baanposities, alsmede de daarmee samenhangende coordinatiecriteria zoals die in het 
Radioreglement zijn neergelegd, is een taak die is opgedragen aan de International 
Frequency Registration Board (IFRB), een permanent lichaam van de ITU. Het met deze 
functie beoogde doel is het realiseren van een op mondiaal niveau algemeen 
aanvaardbaar, doeltreffend, billijk en economisch gebruik van het radiofrequentiespectrum 
en de geostationaire baan. Per week ontvangt de IFRB zo'n 1200 berichten en 
mededelingen die aan de bepalingen van het Radioreglement en de daarmee 
samenhangende overeenkomsten dienen te warden getoetst. 
Het doel daarbij is om zoveel mogelijk en op wereldschaal: 
algemene garanties te bieden opdat radiocommunicatie via ruimte-dan wel 
grondstations niet door interferenties wordt gestoord, door het verlenen van 
internationale erkenning of bescherming; 21 
te voorzien in mechanismen voor de internationale co6rdinatie van radionetwerken 
(inclusief satellietnetwerken) ten behoeve waarvan gebruikers in verband met de 
hoge initiele investeringskosten v66r het in bedrijf nemen van deze netwerken 
onderling overeenkomsten dienen te sluiten; 
garanties te bieden met betrekking tot een billijke toegang van alle landen tot het 
frequentiespectrum en de ruimte in de geostationaire baan. 
De bepalingen van het Radioreglement kunnen uitsluitend warden gewijzigd tijdens 
speciale, door de ITU belegde regionale of mondiale conferenties, de zogeheten 
Regionale /Mondiale Administratieve Radioconferenties (Regional /World Administrative 
Radio Conferences -RARC's/WARC's). Voor het houden van dergelijke conferenties is een 
grondige technische voorbereiding nodig die vaak wordt ondersteund met studies die 
warden verricht door twee andere lichamen van de ITU: de Internationale Raadgevende 
Commissie inzake Radio-aangelegenheden (comite consultatif international de la 
radiocommunication -CCIR) en het lnternationaal Raadgevend Comite inzake Telegrafie 
en Telefonie (comite consultatif international telegraphique et telephonique -CCITT). 
12 Met het oog op de specifieke technische eise·n die aan de diverse satelliettoepassingen 
moeten warden gesteld en de beoordeling van eventuele interferenties warden 
satellietdiensten -zoals reeds eerder is vermeld -ten behoeve van de 
frequentietoewijzingen in het Radioreglement onderverdeeld in verschillende categorieen 
waarvan de belangrijkste zijn: vaste satellietdiensten (FSS), mobiele satellietdiensten 
(MSS), satellietomroepdiensten (BSS) en radiodeterminatiesatellietdiensten (ROSS). 
Voor vaste satellietdiensten (FSS) is tijdens de in 1985 en 1988 gehouden WARC's een 
toewijzingsplan ontwikkeld dat berust op het gebruik van bepaalde frequenties uit de 4 -
6 GHz en 11 -14 GHz-band en 12. Vol gens dit plan wordt ender andere een bandbreedte 
van 800 MHz binnen specifieke banden per land vooraf toegewezen en wordt aan ieder 
land tenminste een baanpositie binnen een bepaald boogsegment toegewezen. Deze 
nationale toewijzingen bestaan uit een lijst van parameters die de toewijzing beschrijven. 
Met betrekking tot nationale systemen voorziet het plan in een aantal procedures met het 
oog op de coordinatie van het geplande nationale satellietnetwerk. Het tijdens de WAAC in 
1988 tot stand gekomen plan voorziet in toewijzingen voor bestaande systemen, alsmede 
voor die systemen (inclusief de regionale) die reeds v66r mei 1988 waren aangekondigd, 
zoals het regionale EUTELSAT-systeem. Het tweede deel van het plan brengt een 
bepaalde mate van flexibiliteit in het gebruik van de frequentieband voor vaste 
satellietdiensten overeengekomen procedures voor niet-geplande frequentiebanden via de 
zogeheten Multilateral Planning Meetings (MPM's) waarin toekomstige regionale of 
subregionale systemen gecoordineerd kunnen warden. Deze MPM's vormen een 
formalisering van het coordinatieproces ten einde een billijke toegang tot de resterende 
frequentiegebieden en baanposities te waarborgen. Als gevolg van de complexiteit en de 
duur van de procedures stuit men ondanks deze MPM's echter nag steeds op aanzienlijke 
moeilijkheden bij het opzetten van toekomstige paneuropese diensten via (sub-)regionale 
systemen. 
Nog v66r de hierboven beschreven ontwikkelingen met betrekking tot vaste 
satellietdiensten (FSS) had men reeds in 1977 met een soortgelijke, maar veel strakkere 
aanpak een toewijzingsplan voor satellietomroepdiensten (SSS) opgesteld. Tijdens de in 
1977 gehouden WAAC is namelijk een.plan voor omroepsatellieten opgesteld volgens 
hetwelk frequenties en baanposities voor de verlening van rechtstreekse omroepdiensten 
per satelliet (Direct Broadcasting by Satellite -DBS) per land warden toegewezen in een 
daartoe overeengekomen exclusieve frequentieband in het 12 GHz-gebied. 
De belangrijkstc bantlen waarvan voor satcllictcommunicatic gcbruik word! gemaakt, liggcn in tic frequentiegebieden I -2 GHz (L­
band), 2 -3 GHz (S-bantl), 3 -7 GHz (C-bantl). 7 -8 GI lz (X-band), 10 -19 GHz (Ku-band). en 17 -31 GHz (Ka-band: voornamelijk 
voor expcrimcntccl gebruik). In Europa wordt hooftlzakclijk gcbruik gcmaakt van frcqucntics in de Ku-band voor intra-Europccs 
gebruik, te1wijl op dil ogcnblik wordl gcexpcrimcntccrd met frcqucntics in Jc Ka-band (OLYMPUS. DFS-Kopcrnikus. ITALSAT). in 
de C-bantl voor lranscontincntaal gcbruik op INTELSAT-hoofdvcrbintlingcn voor intcrnalionalc tclefonie en in de L-band voor 
mobiele communicalie via INMARSAT. 22 
Oat plan was echter ontwikkeld ten einde te kunnen beantwoorden aan de behoeften en 
belangen die in 1977 een rol speelden en gebaseerd op veronderstellingen die inmiddels 
door technologische ontwikkelingen zijn achterhaald (zie hoofdstukken Ill en IV). Op het 
concept van het tijdens de WAAC in 1977 opgestelde plan zijn tijdens de RARC in 1983 
wijzigingen voorgesteld die echter uitsluitend betrekking hadden op de regio van Noord­
en Zuid-Amerika. Wei zijn naar aanleiding daarvan de criteria van het tijdens de WAAC in 
1977 opgestelde plan verbeterd en vervolgens onder de tijdens de RARC in 1983 gestelde 
voorwaarden in het Radioreglement opgenomen. 
Als gevolg van de ontwikkelingen op technologisch gebied en de rigiditeit van het tijdens 
de WAAC in 1977 opgestelde plan, is men in Europa voor de distributie van TV-signalen 
(zie hoofdstukken Ill en IV) gebruik gaan maken van voor vaste satellietdiensten bedoelde 
frequentiebanden die eveneens met kleine particuliere schotelantennes kunnen warden 
ontvangen(zie hoofdstukken Ill en IV). Het betreffende plan is momenteel van enorm 
belang voor sommige Europese leveranciers van ruimtesegmentcapaciteit die voornemens 
zijn om HDTV-diensten direct aan het Europese publiek te leveren, waarvoor het gebruik 
van hoogvermogen-satellieten voor rechtstreekse omroep per satelliet (DBS) 
onvermijdelijk is. 
De procedures voor de coordinatie van mobiele satellietnetwerken zijn gebaseerd op de 
resultaten die tijdens de in 1979 gehouden WAAC en de in 1987 gehouden WAAC MOB 
zijn geboekt en later in het Radioreglement zijn opgenomen. 
Alie bovengenoemde procedures inzake de coordinatie van en het bereiken van 
overeenstemming over nieuwe netwerken komen in bepaalde opzichten met elkaar 
overeen en hebben dezelfde doelstelling. Maar ten aanzien de procedurele details lopen zij 
aanzienlijk uiteen. De gemeenschappelijke elementen kan men als volgt in drie 
verschillende stappen samenvatten: 
1. Publikatie vooraf van de plannen en de beschikbare technische specificaties van 
het betreffende satellietsysteem op grand waarvan kan warden vastgesteld in 
hoeverre coordinatie noodzakelijk is. 
2. Hierop volgende coordinatie of afspraken met andere overheden die bijvoorbeeld 
in verband met een bedoelde overspill van het bedekkingsgebied van een 
satellietsysteem betrokken zijn. Uiteraard is er geen coordinatie nodig voor 
systemen die voldoen aan de in de plannen gestelde criteria. 
3. Na afronding van de coordinatiewerkzaamheden (voor zover nodig) melding aan 
de IFRB van de gebruikte frequenties. Deze warden opgetekend in het zogeheten 
Master Frequency Register, op grand waarvan de betreffende systemen 
bescherming genieten tegen storende interferenties van toekomstige systemen. 
13 
14 Voor alle geplande satellietsystemen moet in overeenstemming met de plannen en de 
voorschriften een aantal procedures warden gevolgd. Voor elk van deze procedures is een 
bepaalde termijn voorgeschreven met het oog op een tijdige coordinatie v66r het in bedrijt 
nemen van het systeem. Voor de meeste nationale systemen die op basis van de 
pararrn~lers v;m hot oorspronkolijke plan wordon ontworpon, is 0011 coordinatioprocos niet 
nodig, aangezien verondersteld mag warden dat deze systemen aan de in het plan 
gestelde criteria voldoen. 
Met betrekking tot andere, merendeels (sub-)regionale systemen waarvan de parameters 
niet in overeenstemming zijn met die van het oorspronkelijke plan en die derhalve niet aan 
de in het plan gestelde criteria voldoen, dienen echter ten aanzien van alle betrokken 
landen de coordinatieprocedures te warden gevolgd. Deze procedures zijn tijdrovend en 
zeer complex; er zijn een groat aantal overheidsinstanties bij betrokken en zij zijn oak 
afhankelijk van de mate waarin deze hun medewerking verlenen en zich bereid tonen om 
tot overeenstemming te komen. Zeker met betrekking tot (sub-)regionale 
satellietnetwerken in Europa kan het aantal overheidsinstanties waarmee overleg dient te 
warden gevoerd, behoorlijk oplopen. Zo moeten de Lid-Staten van de Gemeenschap 
zowel met al hun partners als met de overige betrokken buurlanden overleg voeren. Met 
name voor multiservice satellietnetwerken (d.w.z. voor meervoudige diensten) zijn de 
procedures bijzonder ingewikkeld, daar er ten minste twee en soms zelfs drie reeksen 
procedures dienen te warden gevolgd. 
De huidige situatie ten aanzien van frequentiecoordinatie en het beheer van de 
geostationaire baan kan daarom als volgt gekenschetst warden: 
de Lid-Staten van de Gemeenschap treden individueel op in de verantwoordelijke 
internationale organisaties, waarbij binnen een aantal Lid-Staten de nationale 
telecommunicatieorganisaties bevoegd zijn verklaard om daar namens hen op te 
treden, terwijl in andere Lid-Staten het verantwoordelijke ministerie hiervoor 
instaat 13; 
er is geen of slechts zeer losse coordinatie tussen de Lid-Staten in het kader van 
de Europese Conferentie van PTI-administraties (CEPT), al is dit thans aan het 
veranderen (zie hoofdstuk IV); 
er bestaan geen instrumenten op Gemeenschapsniveau om te zorgen voor een 
gecoordineerd optreden ten aanzien van de internationale organisaties -en 
daarmee oak niet ten aanzien van het beheer van de geostationaire baan en 
daarmee verbonden frequenties. 
De thans lopende hervormingen binnen de CEPT betreffende de coordinatie van 
frequenties naar aanleiding van Resolutie 90/C166/02 van de Raad14 van 28 juni 1990, 24 
Voor EUfELSAT worden de coordinatieprocedures bij de ITV uitgevoerd door de Franse overheid: voor INTELSAT door COMSAT 
International (V.S.); en voor INMARSAT Joor British Telecom. 
PB nr. C 166 van 7.7.1990, biz. 2. Resolutie van Jc RaaJ van 28 juni 1990 inzakc Jc verstcrking van Je paneuropese samenwerking op 
het gebied van raJiofrcqucntics, in hct bijzonJcr met bctrckking tot de dicnsten met een pancuropcse dimensie. 
in verband waarmee het Europees Comite voor Radiocommunicatie (ERC) alsmede het 
Europees Bureau voor Radiocommunicatie (ERO) in het leven zijn geroepen, stellen een 
aanzienlijk hechtere samenwerking ten aanzien van het gebruik van frequenties in het 
vooruitzicht. 
4. De huidige regelgeving in de Gemeenschap 
De situatie met betrekking tot de communautaire regelgeving op het gebied van 
satellietcommunicatie kan het beste warden geanalyseerd in termen van: 
levering en exploitatie van capaciteit in het aardsegment, inclusief zowel 
ontvangstations als gecombineerde ontvang/zend-grondstations; 
het recht om te gebruiken/verlenen en/of de voorwaarden voor vergunningen om 
via het ruimtesegment diensten te gebruiken/verlenen. 
toegang tot frequenties en capaciteit in de geostationaire baan, en levering van 
capaciteit in het ruimtesegment; 
Fiquur 4 bevat op dit gebied een overzicht van de huidige situatie in de Lid-Staten, welke 
globaal als vol gt kan word en gekarakteriseerd: 
4.1 Het aardseqment 
l.'i 
16 
17 Met betrekking tot ontvang-grondstations wordt in het Groenboek inzake 
telecommunicatie 15 het volgende gezegd: "Gelet op de tendens in satellietcommunicatie 
ten aanzien van punt-tot-meerpunt "omroep"-toepassingen voor besloten 
gebruikersgroepen, moet de regelgeving voor ontvang-grondstations (ROES) voor 
satellietcommunicatie op een lijn warden gebracht met het stelsel voor telecommunicatie­
eindapparatuur en TV-ontvangantennes (TVRO's); in deze sector moet de concurrentie 
volledig vrij zijn, ... ". 
Met Richtlijn 88/301/EEG16 werd dit standpunt betreffende "satellietontvangstations die 
niet op het openbare net van een Lid-Staat aangesloten zijn" vervolgens ge·implementeerd. 
Figuur 4 bevat een overzicht van de huidige situatie. Aan het betreffende stand punt 17 is in 
de meeste Lid-Staten uitvoering gegeven. Maar in een aantal Lid-Staten zijn voor de 
exploitatie van dergelijke stations nog steeds vergunningen vereist. 
Grocnbock over de ontwikkeling van de gemeenschappclijke mark! voor telerommunicaliediensten en -apparaluur, COM(87) 290 van 
30.6.1987 
Richtlijn 88/301/EEG van de Commissie van 16 mei 1988 belrelTende de medcdinging op de marktcn van telecommunicatic­
eindapparaluur, PB nr. L 131 van 27.5.1988. biz. 73. 
Stand van zaken op 1oktober1990. 
Het eigendoms- en exploitatierecht van zend/ontvang-grondstations is in de Lid-Staten 
altijd gekoppeld geweest aan de regelgeving inzake satelliet-opstraal- en 
neerstraalverbindingen en was derhalve als gevolg van de uitsluitende of bijzondere 
rechten beperkt tot die organisaties die het recht hadden om opstraalverbindingen te 
exploiteren, zowel wat betreft de levering als de exploitatie van de daarvoor benodigde 
installaties (zie Figuur 4). 
In een aantal Lid-Staten bestaat momenteel echter de tendens om de op dit gebied 
bestaande uitsluitende of bijzondere rechten te vervangen door een systeem van 
typegoedkeurings- en vergunningenstelsels (zie hieronder). 
4.2 Het recht om diensten te gebruiken/verlenen: vergunningen en typegoedkeuringen 
In veel Lid-Staten is de particuliere exploitatie van satelliettoepassingen in het geheel niet 
toegestaan, zeals ook blijkt uit Figuur 4. In die landen waar dat wel is toegestaan, doet zich 
de vraag voor ender welke voorwaarden vergunningen voor dergelijke diensten mogen 
warden verstrekt. Toekenning van het recht om satellietdiensten aan te bieden, is nog vaak 
overgeleverd aan de willekeur van de betreffende nationale overheden. 
Voor ontvang-grondstations is in de meeste lid-Staten een betrekkelijk liberale regelgeving 
tot ontwikkeling gekomen, welke op een lijn staat met die voor andere eindapparatuur 
(zie boven). Maar zelfs op dit gebied is de scheiding tussen regelgevende en uitvoerende 
taken nog lang niet volledig wat betreft de goedkeurings- en (voor zover van toepassing) 
vergunningsprocedures. 
Toegang tot het ruimtesegment (opstraalverbindingen) heeft men in de Lid-Staten 
traditioneel altijd beperkt gehouden tot de telecommunicatieorganisaties. Sinds kort echter 
hebben een aantal lid-Staten de toegang tot opstraalverbindingen, inclusief het gebruik 
van zend/ontvang-grondstations, voor unidirectionele diensten -zoals het Verenigd 
Koninkrijk -of voor uni-en bidirectionele diensten -zeals de Bondsrepubliek Duitsland -
geliberaliseerd door introductie van een geschikt vergunningenstelsel; ook andere Lid­
Staten overwegen een dergelijke liberalisatie (zie Figuur 4). Particuliere gebruikers en 
dienstenleveranciers in de Bondsrepubliek Duitsland zullen in de toekomst met de nodige 
vergunningen centrale grondstations (hub-stations) en zend/ontvang-grondstations 
mogen exploiteren. In het Verenigd Koninkrijk hebben naast British Telecom en Mercury, 
die verantwoordelijk blijven voor de netwerkinfrastructuur, tot nu toe in totaal zeven 
organisaties vergunningen gekregen voor de exploitatie van unidirectionele 
satellietdiensten, met inbegrip van opstraalverbindingen. 
Figure 4 
Regulatory Environment of Satellite Communications in Community 
Member States 
4 
7 
9 COUNTRY RECEIVE ONLY TERMINALS HUB STATIONS TRANSMIT/RECEIVE TERMINALS 
AND THE PROVISION HUB STATIONS 
OF ONE-WAY-SERVICES1 AND THE PROVISION 
OF TWO-WAY SERVI CES2 
TELEVISION OTHER NATIONAL INTERNATIONAL NATIONAL INTERNATIONAL 
SERVICES 
BELGIUM ////////Ill //Ill/I//// 
DENMARK3 /I/Ill/II/I //////Ill// //Ill- /Ill/-
FRANCE /////II/Ill 
GERMANY4 ////////Ill /////////// //Ill////// /////////// /////////// ///II/Ill/I 
GREECE ////// ///I/Ill/I/ 
IRELAND5 /////////// //Ill- /////- //////- /////-
ITALY 
LUXEMBOURG6 /////////// 
NETHERLANDS7 /////////// /Ill- /////- /////- /Ill/-
PORTUGAL8 /Ill/II//// ////Ill/II/ 
SPAIN /////////// 
UK9 //Ill/I/I// ////Ill//// 
I Private supply without licencing, type approval or co-ordination. 
Provision exclusive to telecormiunications organisation 
Private supply, subject to licencing, type approval or co-ordination 
Provision of one-way services refers to the provision and operation of the uplink. 
Where two-way services arc concerned, provision and operation covers hub station and remote transmit/receive 
terminals. 
Receive only terminals are subject to type approval and licence for the establishment and operation. The 
network operator has the exclusive right to provide bearer services (uplink/downlink), whereas private 
organisations can provide value-added one-way services. 
It is under consideration to delete the individual authorisation for receive-only terminals so that they will only 
be subject to type approval. The provision of one or two way services has been liberalised, subject to licencing. 
Telecom Eireann has exclusive rights in the provision of national services and is licensed to provide 
international services. However, competition in the provision of national or international services is not 
precluded by legislation. 
Terminals in the Fixed Satellite Service arc subject to licensing without type approval or coordination. 
P'1T Nederland NY has the "right of first refusal" to provide fixed uplink earth stations for one-way or two-way 
services. If the P'1T is not willing or able to provide, within a reasonable time and on reasonable conditions, a 
system which is equivalent to what the customer wants, the latter may ask the Telecommunications and Post 
Department of the Ministry of Transport and Public Works for a licence to establish, maintain and/or operate 
his own fixed uplink earth station. 
TYRO terminals larger than 3m in diameter require a licence. Legislation is under preparation for the 
liberalisation of the market of receive only terminals for other services. 
No individual licence is needed for receive only terminals; they are covered by a class licence which is available 
to all without the need to register or to pay a fee or to be individually co-ordinated. One-way services are 
subject to licencing for operation within Europe (meaning the European Community, EFf A and other 
European countries as broadly defined). 
4.3 Toeqanq tot en levering van capaciteit in het ruimteseqment ~ 
18 Voor het verkrijgen van capaciteit in het ruimtesegment moeten gebruikers en 
dienstenleveranciers deze over het algemeen van een bestaande satellietexploitant huren. 
De belangrijkste dienstverleners in Europa zijn, nogmaals, de internationale 
satellietorganisaties INTELSAT en INMARSAT en de Europese satellietorganisatie 
EUTELSAT; daarnaast zijn er de dienstverleners in de afzonderlijke landen zelf, zoals 
TELECOM-1, Kopernikus-1 en BSB (zie Fiquur 2). Het feit dat de aan de internationale 
satellietorganisaties ten grondslag liggende overeenkomsten namens de lidstaten zijn 
ondertekend door de telecommunicatieorganisaties 18, betekent dat een potentiele 
gebruiker die capaciteit in het ruimtesegment nodig heeft, over het algemeen verplicht is 
deze te kopen van de nationale telecommunicatieadministratie. Omdat in veel gevallen 
deze laatste een concurrent is van de betreffende gebruiker of een leverancier van een 
alternatief voor de door hem aangeboden dienst, brengt dat voor de 
telecommunicatieorganisatie een inherent belangenconflict met zich mee. 
De laatste tijd zijn er echter diverse indicaties waaruit blijkt dat het principe van scheiding 
tussen de regelgevende en uitvoerende verantwoordelijkheden ook ingang vindt bij de 
telecommunicatieorganisaties wat betreft hun activiteiten op het gebied van 
satellietcommunicatie, zowel inzake de co6rdinatie van frequenties als met betrekking tot 
de co6rdinatieprocedures binnen de internationale organisaties voor 
telecommunicatiesatellieten. 
Erkenning van dit principe heeft in het Verenigd Koninkrijk ertoe geleid dat men een van de 
technische en commerciele leiding van British Telecom onafhankelijke dienst, de 
zogeheten "Signatories Affairs Office", in het leven heeft geroepen die tot taak heeft de 
Britse toegang tot het ruimtesegment te beheren. 
Op grand van de betreffende exploitatieovereenkomsten hebben de leden van de 
internationale organisaties voor telecommunicatiesatellieten het exclusieve recht op 
doorverkoop van satellietcapaciteit in het ruimtesegment. Zoals reeds eerder is vermeld, 
vormt de Europese Radio-Unie (ERU) daarop een uitzondering en mag deze voor 
bepaalde toepassingen zoals "Eurovision" rechtstreeks van EUTELSAT satellietcapaciteit 
kopen. 
Gezien het nationale karakter van de EUTELSAT-laden en hun belangen als nationale 
telecommunicatieorganisaties, heeft het huidige systeem eveneens de belangrijke 
consequentie dat EUTELSAT voor het opzetten van paneuropese satellietdiensten geen 
onafhankelijke commerciele strategieen kan ontwikkelen. De ondertekenende organisaties 
zijn geneigd de exploitatie van de organisatie voornamelijk te sturen afhankelijk van hun 
vereisten voor hun nationale telecommunicatietaken. Met als resultaat dat EUTELSAT zich 
voornamelijk heeft kunnen ontwikkelen op dat gebied waar zij de grootste commerciele 
vrijheid geniet, de distributie van TV-signalen. 
Zoals reeds vermel<l, is in Halie hiervoor ccn spccialc organisatic in hct lcvcn gcrocpcn, namclijk TELESPAZIO. 28 
Ten aanzien van de beschikbaarstelling van capaciteit in het ruimtesegment dienen 
potentiele aanbieders van ruimtesegment (satellietsystemen) zich te onderwerpen aan de 
coordinatieprocedures voor de frequenties en baanposities. zoals hierboven uiteengezet, 
en aan de coordinatieprocndures van de internationale organisaties voor 
telecommunicatiesatellieten, zoals in hoofdstuk V uiteengezet zal warden. Beide 
procedures warden op nationaal niveau door de Lid-Staten ge·lnitieerd. 
5. Samenvatting 
Satellietcommunicatie is tot ontwikkeling gekomen in een internationaal klimaat dat wordt 
gekarakteriseerd door zowel de oprichting van de internationale organisaties voor 
telecommunicatiesatellieten INTELSAT en INMARSAT, respectievelijk de Europese 
organisatie voor telecommunicatiesatellieten EUTELSAT, als door de 
coordinatieprocedures van de Internationale Telecommunicatie-Unie betreffende de 
frequenties en het beheer van de ruimte in de geostationaire baan. Voor de Lid-Staten 
vloeien daaruit belangrijke internationale verplichtingen voort waarmee rekening dient te 
warden gehouden bij het analyseren van deze sector. 
Terwijl de internationale satellietorganisaties zullen blijven voorzien in een belangrijk deel 
van het Europese ruimtesegment, en INTELSAT en EUTELSAT een relatief groat deel van 
de op dit moment vanuit Europa toegankelijke satellietcapaciteit voor hun rekening nemen, 
doen een groat aantal nieuwe organisaties en instellingen op dit terrein hun intrede en 
ontstaat een groat aantal nieuwe satellietsystemen die het Europese ruimtesegment de 
komende jaren aanzienlijk zullen vergroten en diversifieren. 
In de meeste Lid-Staten is de huidige regelgeving betreffende het aard-en ruimtesegment 
nog steeds een afspiegeling van de situatie in de jaren zestig en zeventig toen de enige 
technisch en economisch haalbare toepassing van satellietcommunicatieverbindingen 
bestond in het gebruik daarvan als extra transmissiemedium ten behoeve van het 
internationale of nationale lange-afstandsverkeer voor telecommunicatieorganisaties. 
Karakteristiek voor de huidige situatie in de Lid-Staten is nog steeds het feit dat de levering 
en de exploitatie van satelliet-terminals (grondstations) en de toegang tot het 
ruimtesegment (satellietcapaciteit) onderhevig zijn aan belangrijke beperkingen, alsmede 
een gebrek aan harmonisatie van de procedures. In de huidige wetgeving ontbreekt nag 
steeds een integratie van de basisprincipes voor de regelgeving op het gebied van 
geavanceerde telecommunicatie waarbij diverse organisaties een rol spelen, zoals een 
duidelijke scheiding tussen de regelgevende en uitvoerende taken. 29 
Onder invloed van technologische ontwikkelingen en een veranderende markttrend zijn 
echter momenteel in een aantal Lid-Staten belangrijke veranderingen op komst in de 
richting van een noodzakelijk opener klimaat waarin het nieuwe potentieel volledig kan 
warden benut en paneuropese satellietsystemen en -diensten tot ontwikkeling kunnen 
komen. 30 • 
13) Ill. TECHNOLOGISCHE EN COMMERCl~LE ONTWIKKELINGEN 
Het karakter van de algemene markt voor satellietdiensten ondergaat thans snelle veranderingen. 
Er verschijnen nieuwe toepassingen, terwijl oudere deels achterhaald raken. 
De belangrijkste telecommunicatietoepassing waarin traditioneel satellieten warden ingezet -
intercontinentale telefonie en de transmissie van televisieprogramma's van de ene studio naar de 
andere -zal waarschijnlijk niet snel meer groeien, gezien de lage kosten en de grate capaciteit en 
kwaliteit van de nieuwe glasvezelkabels die op de grate lijnen ter beschikking komen. Terwijl de 
traditionele spraaktelefonie per satelliet via het INTELSAT-systeem bijna 60% vormde van het 
transatlantische verkeer, daalde het aandeel van de satellietcapaciteit in 1990 aanzienlijk, als 
gevolg van de ingebruikneming van de transatlantische glasvezelkabels TAT-8 en PTAT. 
Tegelijkertijd hebben ontwikkelingen in de aard-en ruimtesegmenttechnologie nieuwe zakelijke 
diensten mogelijk gemaakt, met name die waarbij kleine terminals bij de gebruiker zelf kunnen 
warden geplaatst. Onder de gepaste omstandigheden ten aanzien van de regelgeving kunnen 
deze ervoor zorgen dat de in de toekomst beschikbare satellietcapaciteit ten volle wordt gebruikt. 
Bovendien zullen satellieten steeds meer warden gebruikt voor de directe transmissie van 
televisiesignalen naar de gebruikers, met de komst van krachtigere satellieten en nieuwe 
transmissietechnieken zeals MAC en de geplande opvolger ervan, hoge-definitie-MAC (HD-MAC). 
In dit hoofdstuk zal de nadruk komen te liggen op de gevolgen van de recente technische en 
commerciele ontwikkelingen, en die van de komende tien jaar. Deze ontwikkelingen dienen een 
hoofdrol te spelen bij het vaststellen van het toekomstige regelgevende klimaat voor 
satellietcommunicatie in de Gemeenschap. 
Aan het begin van de jaren zeventig was Europa getuige van de ontwikkeling van een reeks 
experimentele satellietprogramma's, die in de jaren tachtig zijn uitgelopen op de ontwikkeling van 
een eerste generatie operationele Europese satellieten (de EUTELSAT I-reeks, de TELECOM 1-
reeks, DFS-Kopernikus). Deze satellieten waren hoofdzakelijk ontworpen om het verbinden van 
telefoonnetten en de videodistributie te vergemakkelijken. 
In de jaren zeventig en de vroege jaren tachtig werden satellietverbindingen beschouwd als een 
direct vervangingsmiddel voor de terrestrische transmissiekanalen voor lange­
afstandstelefoonverkeer (meestal internationaal verkeer). Het concept "break-even afstand" werd 
gebruikt om uit te maken of satellieten voor een bepaalde toepassing al of niet geschikt waren. Dit 
criterium hield geen rekening met de intrinsieke voordelen van satellieten boven terrestrische 
systemen: 31 
Zij bestrijken een uitgestrekt gebied en kunnen capaciteit dynamisch toewijzen, waardoor 
netwerken en diensten onmiddellijk in een groat gebied kunnen warden ingezet. Satellieten zijn dus 
ideaal om nieuwe of gespecialiseerde diensten aan te bieden, vooral aan perifere of minder 
begunstigde regio's. De marktontwikkelingen laten vermoeden dat de satellieten in Europa de 
terrestrische communicatiesystemen zullen aanvullen: er zijn weinig diensten waarvoor beide 
evenzeer geschikt zijn en waarvoor ze dus als concurrerende technieken kunnen warden 
beschouwd. 
De eerste ervaringen met deze satellietsystemen en de continue vooruitgang van de technologie 
hebben geleid tot de ontwikkeling van meer geavanceerde satellieten, zoals de TV-SAT /TDF Direct 
Broadcasting Satellites (satellieten voor rechtstreekse omroep), en de communicatiesatellieten van 
de EUTELSAT II-en de TELECOM II-reeks, die thans in ontwikkeling zijn. Pas nu echter wordt de 
technologie voor satellietcommunicatie volwassen en warden de opgedane ervaring en de 
ontwikkelde technologie toegepast bij het ontwerpen van nieuwe generaties systemen voor 
satellietcommunicatie, die tegemoet komen aan de communautaire behoefte aan satellietdiensten 
in het algemene kader van de ontwikkeling van de telecommunicatie. 
In de volgende paragrafen warden de ontwikkelingen in de technologie en in de verschillende 
marktsectoren geanalyseerd en de toenemende verscheidenheid van satellietdiensten en 
aanbieders ge'illustreerd. 
Dank zij de technologische vooruitgang is nu een grotere verscheidenheid van configuraties 
mogelijk. Zij kunnen ook voor andere doeleinden gebruikt warden dan als alternatief 
transmissiekanaal voor netwerken. Deze configuraties kunnen door andere aanbieders dan de 
telecommunicatieorganisaties warden geexploiteerd, zodra de gepaste wettelijke garanties zijn 
ingesteld. 
De traditionele telefoniediensten en de amusementsomroepdiensten vormen in de Gemeenschap 
nog steeds 90% van de inkomsten afkomstig uit de satellietcommunicatie. De nieuwe zakelijke 
diensten, zoals punt-tot-meerpunt unidirectionele systemen en interactieve bidirectionele 
systemen, en de systemen voor nieuwsgaring per satelliet (SNG, Satellite News Gathering) -het 
verzamelen van nieuws en gegevens uit verschillende punten -vertonen een groat groeipotentieel, 
indien het regelgevende kader aangepast wordt om deze ontwikkeling mogelijk te maken. 
1. De ontwikkeling van het ruimtesegment 
De technologische veranderingen in het ruimtesegment liggen ten grondslag aan de groeiende 
gebruiksmogelijkheden en de diversificatie van satellietdiensten. 12 
Doordat de moderne satellieten een grater vermogen en betere antennes hebben, kunnen de 
grondstations evenredig kleiner warden -een belangrijke factor in de toegenomen 
gebruiksmogelijkheden van de satelliettechnologie. Dank zij een beter frequentiegebruik en een 
beter beheer is de effectieve beschikbare bandbreedte grater geworden; bovendien is de 
levensduur van satellieten op zijn minst verdubbeld. 
1.1 Ruimtetechnologie 
De antennetechnologie voor ruimtevaartuigen heeft zich de laatste tien jaar snel ontwikkeld. Door 
de steeds grater wordende schaarste in het spectrum en de overbezetting van de geostationaire 
baan werden nieuwe manieren gevonden om frequenties opnieuw te gebruiken door middel van 
efficientere openingshoeken en meervoudige spot-bundels (een techniek waarbij een 
satellietantenne verschillende, smal gebundelde signalen uitzendt naar een aantal relatief nauw 
gedefinieerde plaatsen op de aarde ("spots"), eerder dan naar een bepaald geografisch gebied in 
zijn geheel). De druk om het frequentiegebruik te verbeteren, zal in de komende decennia nog 
toenemen. 
Directe verbindingen tussen satellieten en satellietclusters onderling door middel van inter­
satellietverbindingen (ISL, intersatellite links) warden nu al voorzien om de flexibiliteit en 
interconnectiviteit van netwerken nog meer te vergroten. Door geclusterde ruimteconfiguraties, die 
vanaf de aarde op een enkele plaats in de geostationaire baan lijken te staan, kunnen de 
satellietnetwerken rationeel groeien. Wanneer satellietnetwerken onderling verbonden zijn, warden 
de netwerken in een grater gebied toegankelijk en warden double-hops vermeden. Tegelijkertijd 
kunnen diensten onderling verbonden warden. Ook de elevatiehoek van de grondstations kan 
erdoor vergroot warden om bestrijkingsproblemen te verhelpen. In Europa is het ESA onderzoek 
begonnen naar de ontwikkeling van optische communicatietechnieken voor satellieten. De eerste 
optische verbinding tussen satellieten in een baan om de aarde zal begin jaren negentig getest 
word en. 
Er zijn nog recentere plannen om satellieten buiten de geostationaire baan, dichter bij de aarde te 
gebruiken. De satellieten zullen een groat gebied kunnen bestrijken door gebruik te maken van de 
nieuwe methoden om binnen grote satellietsystemen directe ruimteverbindingen tot stand te 
brengen, of door middel van sterk elliptische banen, om gebruik te maken van de hogere 
elevatiehoeken van dergelijke systemen. Men verwacht dat deze techniek in de jaren negentig op 
wereldniveau verder ontwikkeld wordt. Zij zal vooral gevolgen hebben voor de mobiele 
communicatiemiddelen. 
1.2 Het gebruik van nieuwe frequentiebanden 
De overbezetting van de frequentiebanden en de toenemende druk voor meer 
bandbreedtetoewijzingen aan verschillende diensten vormde de aanzet tot de ontwlkkeling van de 
1 O -20 GHz en de 20 -30 GHz technologie. Zowel de experimentele satelliet van het ESA, 
OLYMPUS, als de DFS-Kopernikus (Duitsland) is al uitgerust met communicatieapparatuur om met 
deze nieuwe banden te experimenteren. ITALSAT zal de volgende satelliet zijn die apparatuur voor 
experimenten met de Ka-band en met de 40 -50 Ghz-band meeneemt. 
Wanneer de 20 -30 GHz-band gebruikt wordt, zijn in prlncipe transmissies van en naar zeer kleine 
gebruikersterminals mogelijk. Deze band is dan ook interessant voor directe 
gebruikerstoepassingen zoals zakelijke diensten, onder meer videoconferentie. 
Door vereisten ten aanzien van de bandbreedte zullen ook de uitzendingen van breedbandige 
hoge-definitietelevisie waarschijnlijk In de 20 -30 GHz-band plaatsvinden, hoewel smalbandige 
HDTV (HD-MAC) op korte termijn op de bestaande Ku-bandfrequenties van 1 O -19 GHz kan 
warden aangeboden. 
1 .3 Langere levensduur 
Satellieten zullen waarschijnlijk steeds langer meegaan, tot mogelijk 20 a 25 jaar, wanneer gebruik 
wordt gemaakt van verregaande integratie in de apparatuur voor satellietcommunicatie, van 
elektrische aandrijving, zenders met Ku-en Ka-band-vermogenstransistoren, efficientere 
zonnecellen enz. 
2. De ontwikkeling van het aardsegment 
Doordat de technologie in het ruimtesegment steeds geavanceerder wordt en ook de apparatuur in 
de grondstations zich continu ontwikkelt (vooral door efficientere antennas en gevoeligere 
ontvangers), zijn de grondstations aanzienlijk kleiner geworden en de kosten ervan gedaald, zowel 
voor telefonie en televisiedistributie als voor zakelijke communicatie. 
De eerste generatie grondstations voor satellietontvangst werd gevormd door grote installaties met 
antennas met een diameter van zowat 30 m. Elk land beschikte over slechts een station of een 
beperkt aantal stations. Zij waren verbonden met de openbare communicatie-infrastructuur en 
werden beschouwd als een deel daarvan. Zij hadden toegang tot de satellieten van INTELSAT en 
later ook tot die van INMARSAT en EUTELSAT. 
Die toestand is nu aanmerkelijk veranderd. Er zijn nu nieuwe grondstations beschikbaar voor 
specifieke gebruikerstoepassingen, met antennas met een diameter van 0,5 tot 2,5 m, die bij de 
gebruiker zelf geplaatst en door hemzelf bediend kunnen warden. 
Als gevolg van deze ontwikkeling zijn VSAT-netwerken (yery Small Aperture Terminals) ontstaan, al 
is het in Europa nog op een zeer beperkte schaal, wegens de strikte regelgeving op dit gebied19. 
Een bijzonder geval is rechtstreekse omroep per satelliet (DBS, Direct Broadcasting by Satellite). In 
de oorspronkelijke opzet werden hiervoor alleen hoogvermogen-satellieten geschikt geacht. Maar 
door de grotere gevoeli.gheid van ontvangers met lage ruisfactor kunnen ook de televisiesignalen 
van middelhoogvermogen-satellieten voor televisiedistributie, zoals ASTRA en EUTELSAT, met een 
redelijke kwaliteit ontvangen warden op een prive-toestel met schoteldiameters vanaf 60 cm. 
Daardoor is het verschil vervaagd tussen diensten die volgens de internationaal gebruikte ITU­
definities satellietomroepdiensten (BSS) zijn, en omroeptoepassingen in het kader van vaste 
satellietdiensten (FSS). 
Hoewel de toekomstige ontwikkelingen niet zo spectaculair zullen zijn als die van de voorbije tien 
jaar, kan warden verwacht dat nieuwe technologieen nog aanzienlijke verbeteringen zullen 
brengen op het gebied van kosten en prestaties, zodat het gebruik van kleine terminals voor alle 
satellietdiensten steeds interessanter zal warden. 
3. Traditionele diensten 
Tot deze diensten behoort de traditionele punt-tot-punttransmissie van spraak, data in de 
spraakband en elektronische gegevens, waarbij eigenlijk gebruik wordt gemaakt van satellieten als 
een alternatief transmissiekanaal in het netwerk. Voor dergelijke diensten is satelliettransmissie 
over het algemeen duurder dan transmissie over land, wanneer korte, intra-europese afstanden 
overbrugd moeten warden. Hoewel dit oorspronkelijk de belangrijkste toepassing van 
satellietcommunicatie moest warden, is gebleken dat dit om economische redenen enkel 
verantwoord is voor verbindingen tussen perifere landen, en als flexibele, herconfigureerbare en 
redundante reserveweg om het netwerk sneller weer te herstellen, in het geval de verbindingen 
over land zijn uitgevallen. Van de totale inkomsten van de telecommunicatiediensten in West­
Europa20 in 1989, die ongeveer 95 miljard ecu beliepen, gaat het merendeel over land. Op 
nationaal niveau vormt het spraakverkeer via satelliet aanzienlijk minder dan 1 %. 
19 
20 VSAT-netwerken beslaa'h tegenwoordig uit een hub-nelwerkcontrolestation van 9 a 13 m en een soms grool a:mtal verder gelcgen 
unidiredionele of biJirectionele gronJstations met schotcls van I tot 2.5 m: 
Gemeenschap en EVA-landen. 35 
Voor internationale gesprekken binnen Europa maakt het spraakverkeer via satelliet niet meer uit 
dan 2 tot 3%. Satellieten spelen zoals gezegd echter een veel grotere rol -al wordt dat aandeel 
proportioneel oak steeds kleiner -in de intercontinentale communicatie: in de jaren tachtig verliep 
60% van dat verkeer via satelliet. 
Men verwacht dat de satellietkosten per kanaal op middellange termijn zullen dalen, wanneer door 
de technologische vooruitgang het ruimtesegment beter gebruikt wordt en de grondstations kleiner 
en goedkoper warden. De kosten van de terrestrische communicatietechnieken dalen evenwel 
sneller. De kwaliteit en capaciteit van de internationale kabelverbindingen warden steeds grater. Er 
wordt over gespeculeerd of het gebruik van satellieten niet zal afnemen als gevolg van de 
toenemende capaciteit van de TAT-(Trans Atlantic) en PTAT-(Private Trans Atlantic) kabels. Deze 
nieuwe digitale glasvezelkabels, waarvan de eerste (TAT-8) in december 1988 klaar was, bieden 
een veel grotere capaciteit voor lagere kosten dan analoge kabels. Zoals gezegd, wordt verwacht 
dat door de komst van glasvezelkabels het aandeel van transatlantische spraakcircuits per satelliet 
zal dalen van ongeveer 60% in 1989 tot 30 a 40% van het totaal tegen 199521. 
4. Nieuwe diensten 
De nieuwe diensten zijn over het algemeen diensten die -met uitzondering van televisiedistributie -
gericht zijn op specifieke zakelijke gebruikersgroepen en niet bedoeld zijn voor het brede publiek. 
Tegenwoordig zijn zij grotendeels gedigitaliseerd en omvatten onder meer speciale spraak-en 
gegevensdiensten en videoconferentie. 
4.1 Standaard digitale diensten via satelliet 
Als ondertekenende organisatie van de INTELSAT- en EUTELSAT-overeenkomsten bieden de 
nationale telecommunicatieorganisaties in Europa thans standaard gigital~ zakelijke diensten aan 
met snelheden van 64 kbit/s en hoger (diensten van het type SMS2 /IBS 3) via centrale, door 
verschillende afnemers gedeelde grondstations met vertakkingen over land naar individuele 
klanten. 
21 De trnns;illantischc onucrzccsc glasvczclkabcl Tt\T-8 kan 40 000 tclcfoongcsprckkcn lcgclijkc1tijd ovcn.Jragcn, tegcnovcr slcchts ccn 
paar hom.lcru spraakkanalcn op convcntionclc coaxialc kabcls. 
22 SMS: Satellite Multi Sc1vicc (zakclijkc communkaticdicnsl van FlJfELSl\.T). 
23 II3S: INTELSAT Business System. 
Binnen Europa echter zal het in ontwikkeling zijnde digitale netwerk over land gaandeweg al deze 
diensten aanbieden. Behalve in het geval dat een grondstation een bepaalde gebruikersgroep 
bedient en in hoge mate gebruikt wordt, valt te voorzien dat kabelnetwerken over land digitale 
punt-tot-puntdiensten goedkoper kunnen aanbieden dan satellietsystemen. Daarom verwacht men 
dat satellieten op korte termijn gebruikt blijven warden op plaatsen waar de terrestrische faciliteiten 
ontoereikend zijn. Op middellange termijn echter kan een aanzienlijke verschuiving van klanten 
naar terrestrische diensten verwacht warden, behalve als het om lange afstanden gaat. 
De situatie in Europa wordt nog complexer, doordat de telecommunicatieorganisaties een dubbel 
belang hebben, als exclusieve distributeurs van de satellietdiensten van INTELSAT en EUTELSAT, 
en als dienstverleners van de terrestrische communicatie-infrastructuur, alsmede door het feit dat 
met name EUTELSAT -in de huidige situatie -gehinderd wordt bij het direct aanbieden van haar 
nieuwe diensten aan de gebruikers in de Gemeenschap. In het geval van de SMS-diensten heett 
dat geleid tot de situatie dat de diensten pas in een laat stadium werden ingevoerd en dat er 
onvoldoende coordinatie in de marketing was. De telecommunicatieorganisaties die de dienst op 
tijd hadden ingevoerd, konden het wijde, internationale bestrijkingsgebied niet aanbieden dat nodig 
is om voldoende klanten aan te trekken en de dienst snel levensvatbaar te maken. 
Als gevolg daarvan slaagde de SMS-dienst van EUTELSAT er niet in het voorspelde groeiniveau te 
halen. Daaruit blijkt dat de satellietverbindingen een zwakke positie innemen voor het verkeer 
binnen Europa, vergeleken met het intercontinentale verkeer. 
4.2 VSAT-netwerken Nery Small Aperture Terminal) 
Over heel de wereld ontstaat een nieuwe, snel groeiende markt voor particuliere punt-tot­
meerpuntsatellietnetwerken, die gebruik maken van de nieuwe, kleine terminals, aangepast aan de 
behoeften van de individuele gebruiker, en die vaak geexploiteerd warden door derde aanbieders. 
Omdat de terminals kleiner en goedkoper warden en zij door de aanbieders bij de afnemer zelf 
geplaatst en daarna door hemzelf bediend kunnen warden, wordt het aanbieden van dergelijke 
uitgestrekte meerpuntnetwerken via satelliet rendabeler. Dank zij de grote flexibiliteit van de 
satelliettechnologie kunnen oplossingen aan de eisen van de afnemer warden aangepast. Deze 
netwerken zijn een geheel nieuw beginpunt, omdat zowel de eindapparatuur als de 
transmissiekanalen aan een gebruiker toegewezen zijn, terwijl zij bij SMS/IBS-diensten gedeeld 
warden. Door particuliere terminalnetwerken kunnen nieuwe zakelijke toepassingen in een 
uitgestrekt gebied opgezet warden. Wegens hun technische structuur en kosten zijn netwerken 
over land niet geschikt voor deze nieuwe punt-tot-meerpunt unidirectionele toepassingen en 
bidirectionele interactieve toepassingen, die vaak transnationaal zijn. 37 
Dergelijke toepassingen zullen daarom vermoedelijk nooit ontwikkeld warden. De terminals voor 
de vaste satellietdiensten worden meestal VSAT's ("Very Small Aperture Terminals" of 
"microterminals") genoemd. Maar ook mobiele terminals en terminals voor radio-positiebepaling 
kunnen tot deze categorie van terminals gerekend warden. 
De diensten op particuliere terminalnetwerken warden over het algemeen geleverd door 
aanbieders van diensten met toegevoegde waarde, die capaciteit in het ruimtesegment huren van 
een ruimtesegmentexploitant. Zij vormen dus inkomsten voor de dienstverleners en voor de 
aanbieders van diensten. Voor 1989 wordt de toegevoegde waarde van de satellietdiensten voor 
het bedrijfsleven in Europa geschat op 55 miljoen ecu. 
In termen van totale inkomsten betreft het nog een kleine sector, vergeleken met de transmissie per 
satelliet van telefoongesprekken en andere traditionele satelliettoepassingen, of met de inkomsten 
uit satelliettelevisiekanalen. Maar naar schatting zullen de inkomsten afkomstig uit zakelijke 
diensten tegen het midden van de jaren negentig ongeveer 900 miljoen ecu bedragen, of meer dan 
30% van de totale inkomsten afkomstig uit satellietdienstverlening, indien de beperkingen in de 
regelgeving warden opgeheven. 
Voorbeelden van dergelijke diensten met toegevoegde waarde zijn Satellite Information Services in 
het Verenigd Koninkrijk, dat al meer dan twee jaar de race-uitslagen en gokprijzen meedeelt aan 
bookmakers en totalisator-organisaties in het Verenigd Koninkrijk, en dat uit ongeveer 10 000 
ontvangers bestaat; ISIS, een vergelijkbare dienst in Frankrijk; en PolyCom, dat nieuws aanbiedt 
aan radiostations en kranten, beursinformatie aan makelaars, en meteorologische intormatie aan 
radio, televisie en andere media. 
Wat bidirectionele VSAT-terminals betreft: in 1990 waren in de Gemeenschap slechts een paar 
honderd terminals ge·installeerd, als gevolg van de restrictieve regelgeving -zelts al stonden enkele 
grate initiatieven op stape124. 
4.3 Videoconferentie 
Voor videoconterentie zijn satellieten thans het meest gebruikte transmissiemedium, maar in de 
volgende tien jaar mag concurrentie warden verwacht van geschakelde netwerken over land met 
een snelheid van 2 Mbit/s, voor diensten binnen Europa. Twee derde van de inkomsten afkomstig 
uit videoconferentie gaat naar de transmissie en moet dus beschouwd warden als inkomsten voor 
de satellietexploitanten van zakelijke diensten. 
24 In de Bondsrcpublick Duitsland, bij vciorbccld, is hct bedrijf Daimler Benz van plan ecn groot VSAT-nctwcrk op tc zetten. In Italic wil 
TELESl'AZIO een aantal VSAT-netwerken opzetlen Jie hct hele land bestrijkcn 18 
Maar een derde van de kosten heeft betrekking op het aardsegment (huur van studio's of 
aansluiting van een tijdelijke of permanente studio van de klant) en kan dus worden gezien als 
diensten met toegevoegde waarde. Ook deze marktsector groeit zeer snel. In 1987 werd de 
toegevoegde waarde op 1 tot 1,5 miljoen ecu geschat, en in 1988 op 3,9 miljoen ecu. De 
inkomsten van de dienstverleners bedroegen in 1987 naar schatting 2 miljoen ecu en zijn in 1988 
gestegen tot waarschijnlijk 7,8 miljoen ecu. 
4.4 Andere nieuwe satellietdlensten 
Er is steeds meer vraag naar Satellite News Gathering (SNG) -het verzamelen van nieuws en 
gegevens uit verschillende punten -en andere meerpunt-tot-punttoepassingen. Hoewel er nog 
geen uitgebreid cijfermateriaal beschikbaar is wordt erop gewezen dat van EUTELSAT in november 
en december 1989, onder druk van de gebeurtenissen in Oost-Europa, 800 uur gebruik gemaakt 
werd voor dergelijke "occasionele" televisie-uitzendingen. Het regelgevende beleid is van vitaal 
belang voor de ontwikkeling van de dienst. 
Doordat er momenteel geen internationaal erkende norm voor SNG-terminals bestaat, hebben de 
nationale telecommunicatieorganisaties -de ondertekenende organisaties van INTELSAT en 
EUTELSAT -SNG-dienstverleners vaak de toegang tot het ruimtesegment ontzegd. De CCIR 
(Internationale Raadgevende Commissie inzake Radioaangelegenheden, een orgaan van de ITU) 
bereidt thans een Aanbeveling inzake SNG-terminals voor, die naar verwachting in 1990 
aangenomen zal warden. Op grand van deze aanbeveling moeten SNG-dienstverleners uiteindelijk 
op een rechtvaardige, billijke en niet-discriminerende manier toegang tot het ruimtesegment 
krijgen. 
De markt voor zakelijke televisie (bij voorbeeld voor afstandsonderwijs en videoconferentie) wordt 
naar verwachting steeds groter. In dit marktsegment kan worden verwacht dater vraag is naar 
verdere uitbreiding van de diensten, zodat videoconferentie en distributie van grafische 
voorstellingen en gegevens met elkaar ge"lntegreerd zullen worden. Andere te verwachten vragen 
zijn de mogelijkheid om de reactie van het publiek realtime te meten, een flexibel gebruik van 
audio-terugvoerverbindingen (niet noodzakelijkerwijs via satelliet), nieuwe encryptietechnieken en 
nieuwe codeertechnieken waardoor transmissies met een lage bitsnelheid goedkoper kunnen 
worden ("slow scan video"). 
Daarnaast bieden satellieten de mogelijkheid om op korte tijd kanalen, circuits en netwerken aan te 
bieden voor tal van toepassingen en op plaatsen die niet door netwerk over land bediend warden -
bij voorbeeld in rampgebieden, voor voorlopige diensten in afwachting van permanente faciliteiten 
over land, voor tijdelijke verbindingen in verband met herstelwerkzaamheden, en voor verbindingen 
met de plaats van gebeurtenissen van korte duur in afgelegen plaatsen. 39 
5. Amusementsomroepdiensten 
5.1 Televisiedistributie 
De grootste vraag naar satellietcapaciteit in Europa heeft momenteel betrekking op 
televisledistributie en aanverwante distributiediensten. In deze situatie komt vermoedelijk weinig 
verandering. Op dit ogenblik wordt in Europa een zestigtal kanalen door satellieten gedistribueerd 
en, zeals gezegd, behaalt EUTELSAT 75% van zijn inkomsten uit de televisiedistributie. Het kan 
word en verwacht dat de televisiedistributie (vooral naar headends van kabeltelevisienetten en 
SMATV-systemen) zal blijven groeien. lndien het percentage van de capaciteit dat daarvoor 
gebruikt wordt, gelijk blijft (ongeveer 80% in Europa), zullen in 1992 meer dan 300 transponders25 
potentieel beschikbaar zijn voor televisiedistributie op Europese satellietsystemen . De 
beschikbaarheid van middelhoogvermogen-satellieten voor televisiedistributie wordt beschouwd 
als een belangrijke component om deze markt in stand te houden, door meervoudige kanalen 
tegen betrekkelijk lage kosten aan te bieden. Het zal er ook toe bijdragen dat TVRO-antennes voor 
algemeen gebruik op ruime schaal beschikbaar warden. Met dergelijke antennes kunnen deze 
satellietkanalen direct bij de gebruiker thuis ontvangen warden (Direct To Home). Kleine, goedkope 
TVRO-terminals met een antennediameter van minder dan 1 m zijn nu al te koop. Maar opdat deze 
markt zich verder ontwikkelt, is het van het grootste belang dat de regelgeving wordt bijgesteld. 
De televisiedistributie via het EUTELSAT-systeem en recenter via andere systemen zeals 
TELECOM-I, DFS-Kopernikus en ASTRA maakt gebruik van frequenties die vastgelegd werden 
voor vaste satellietdiensten en niet van de frequentiebanden die op de WARC-conferentie van 1977 
gereserveerd werden voor BSS (Broadcasting Satellite Services, satellietomroepdiensten). In die 
banden zijn de Direct Broadcasting Services (DBS) ondergebracht. Zeals gezegd wordt het 
daardoor steeds moeilijker om het onderscheid te blijven maken tussen BSS-diensten en 
omroeptoepassingen die geexploiteerd warden in het kader van vaste satellietdiensten. Er bestaat 
dus een duidelijke behoefte aan de ontwikkeling van goedkope TVRO's, waarmee zowel de DBS­
banden als die voor vaste televisiedistributiediensten ontvangen kunnen word en (10,95 -12, 75 
GHz). 
5.2 Direct Broadcasting Services (DBS) 
Wat de televisieomroep betreft, worden Direct Broadcasting Services of DBS -gedefinieerd als 
omroepdiensten door WARC'77 -waarschijnlijk een andere, grate gebruiker van de Europese 
satellietsystemen, naast de televisiedistributie in de vaste satellietdiensten. 
25 Een transponder komt ruwwcg overcen met de c.:apac.:ilcit die nouig is voor ecn of lwcc TV-kanalcn. 40 
DBS-satellieten zijn hoogvermogen-satellieten die ontworpen zljn volgens de beginselen van de 
WARC'77. Deze conferentie heeft satellietkanalen, baanposities, frequenties en polarisaties 
toegewezen, in het algemeen per land voor Europa, Afrika en Azle, met het oog op het rechtstreeks 
uitzenden naar individuele particuliere ontvangers (zie ook hoofdstuk II). 
Destijds gingen de plannen uit van een nationaal bereik, met betrekkelijk weinig overspill van de 
programma's van een bepaald land naar zijn buren. Gezien de toenmalige stand van de 
technologie verwachtte men dat de particuliere ontvangers met een schotel van 90 cm uitgerust 
moesten zijn. 
De vijf bestaande Europese satellietprogramma's die rechtstreeks ontvangen kunnen warden (TV­
SAT /Duitsland, TDF 1-2/Frankrijk, BSB 1-2/Verenigd Koninkrijk, TELE-X/Scandinavie, 
Olympus/ESA), zijn van dit type. De diensten van deze satellieten kunnen nu warden ontvangen 
met schotels met een diameter van 30 tot 60 cm; een teken van de technische vooruitgang. 
Daarom is er duidelijk behoefte aan de ontwikkeling van goedkope TVRO's voor de 
frequentiebanden van zowel DBS als van de FSS-televisiedistributie (10,95-12,75 GHz). 
In 1989 vormden televisie en video 44% van de totale dragerinkomsten van de Europese 
satellietexploitanten, of bijna 61 % wanneer het verkeer buiten de Gemeenschap via INTELSAT niet 
wordt meegerekend. Geen enkele van de satellieten voor rechtstreekse omroep was toen al 
operationeel. In 1990 kwamen daar de televisie-inkomsten bij afkomstig uit al de 16 transponders 
voor televisiedistributie op de ASTRA. Daar zullen eveneens in 1990 nog eens 14 DBS­
transponders van TDF 1-2 (5), TV-SAT 2 (5), Olympus (2) en Tele-X (2) bijkomen, terwijl BSB, met 5 
kanalen, operationeel is geworden in april 1990. In 1992 zullen naar verwachting 24 DBS-kanalen 
beschikbaar zijn. De volgende twee jaar moeten de televisie-inkomsten dus aanzienlijk stijgen. 
Eind 1989 waren in de Gemeenschap 750 000 DTH-terminals (Direct-to-Home) ge·1nstalleerd, het 
merendeel in het Verenigd Koninkrijk. De vooruitzichten voor eind 1990 bedragen 1,8 miljoen 
ge'lnstalleerde eenheden. 
De vooruitzichten voor de installatie van antennas voor de ontvangst van amusementsomroepen 
warden in West-Europa voor 1994 geschat op 6 miljoen stuks. 41 
In Richtlijn 86/529/EEG werd vastgesteld dat de MAC-familie van transmissietechnieken de norm 
wordt voor de satellieten voor rechtstreekse omroep. De Richtlijn vervalt op 31 december 1991. De 
toekomstige ontwikkeling van transmissietechnieken op dit gebied zal gekenmerkt warden door 
het feit dat de geharmoniseerde introductie van hoge-definitietelevisie (HDTV) in Europa een grate 
en belangrijke uitdaging vormt. 
5.3 Hoqe-definitietelevisie (HDTV) 
Satellieten zullen een cruciale rol spelen bij de invoering van hoge-definitietelevisie (HDTV). Dank 
zij HDTV kunnen grotere televisieschermen, met een grotere breedte-hoogteverhouding en een 
betere beeldresolutie voor een aanvaardbare prijs aangeboden warden. Bij de introductie van 
HDTV in Europa zullen op de korte en middellange termijn vrijwel zeker DBS-satellieten gebruikt 
word en. 
HDTV krijgt zeer hoge prioriteit in het audiovisuele beleid van de Gemeenschap26. Dit wordt 
uitvoeriger behandeld in hoofdstuk IV. 
6. Mobiele diensten en diensten voor positiebepaling 
De mobiele diensten ontwikkelen zich snel. Hoewel zij tot voor kort beperkt waren tot maritieme 
mobiele satellietdiensten (MMSS) op grate oceaanschepen, staan nu oak andere mobiele 
satellietdiensten in de belangstelling: maritieme diensten voor kleinere vaartuigen, toepassingen in 
de luchtvaart en vooral in het vervoer over land. De geplande diensten voor mobiele gebruikers te 
land, zeals berichtenverwerking en positiebepaling, wekken veel belangstelling, vooral bij 
vervoersbedrijven, ondernemingen met kleinere boten die onder de kust of op de binnenwateren 
varen, sneltreindienstverleners enz. 
26 Zie de Medcdeling van de Commissie aan de Raad en aan hct J>arlemcnl inzake hct audiovisuclc bclcid. COM(90) 78 van 21.02.1990 en 
hel Besluit van de Raad van 27 april 1989 inzakc hoge-definitictclevisic, PB nr. L 142 van 25.05.1989. biz. I. 42 
6.1 Maritieme diensten 
Momenteel biedt het INMARSAT-systeem spraakcommunicatie van hoge kwaliteit aan, waarvoor 
echter betrekkelijk grate en dure terminals (30 000 ecu) met een schotel van 1 m aan boord van het 
schip vereist zijn. INMARSAT is evenwel van plan in 1990 een dienst in te voeren die oak 
datacommunicatie met lage snelheid naar kleine, goedkope terminals ondersteunt -via 
zogenaamde INMARSAT-standaard C-terminalantennes, van ongeveer 20 cm. Men verwacht dat 
tegen 1992-1993 spraakcommunlcatie mogelijk zal zijn met vergelijkbare kleine terminals. Dit gaat 
ten voordele van vele schepen, met inbegrip van die welke vooral in de kustwateren van de 
Gemeenschap varen. Het huidige systeem daarentegen is veel beter aangepast aan de verelsten 
van grate oceaanschepen. 
6.2 Landmobiele dlensten 
Uit recente studies blijkt dat de landmobiele satellietdlensten (LMSS, land-mobile satellite services) 
en het paneuropese digitale cellulaire netwerk over land (GSM27) vooral complementair en slechts 
zelden elkaars concurrenten zullen zijn. De hogere prijs en de grotere omvang van LMSS-terminals 
zijn vooral interessant voor specifieke kleine gebruikersgroepen die een onmiddellijk en volledig 
Europees bereik willen hebben, zoals transportbedrijven en rederijen voor de binnenscheepvaart. 
Anderzijds biedt GSM een betere spraakkwaliteit en een grotere beschikbaarheid in stedelijke 
gebieden en bovendien is dit systeem, met kleinere gebruikersterminals (zelfs hand-held toestellen) 
en een lagere prijs, bedoeld als een massa-artikel voor partlculiere en lokale zakelijke gebruikers. 
Niettemin kan een bepaalde mate van integratie van de diensten op systeemniveau ontwikkeld 
warden om beide systemen ten volle te kunnen benutten. 
Volgens een recente studie zal de ~hele markt in Europa voor landmobiele satellietdiensten (met 
inbegrip van radio-positiebepaling ) bestaan uit slechts 220 000 dataterminals en 65 000 
spraakterminals in het jaar 2000 in Europa, tegen een voorspelde 16 miljoen terminals voor 
cellulaire systemen te land tegen die tijd . 
27 
21! • 
A<1nbcvcling van <.Jc Raa<.l van 25 juni 1987 inzakc <.le gecol'>r<.lineer<.lc invocring van opcnbare paneurnpcsc digitale cellulairc mobiclc 
communicatic le lan<.l in <.le -1ecnschap en Richtlijn van <.le Raa<.l van 25 juni 1987 inzake de <.laarmcc verbonden frequenticban<.len, 
PB nr. L 196van 17.07.1987. rcspccticvelijk biz. !!I cn ll.5. 
Het nieuwe pancuropcsc systccm · dat ook hct "GSM"-systccm gcnocmd wordt -wordt vanaf 1991 in de Gemecnschap opgcbouwd (zic 
ook hoofdstuk V). 
Met diensten voor radio-positicbepaling kan de plaats waar schcpen, voertuigen enz. zich bcvinden tot op 15 a 100 m nauwkeurig 
worden bepaald, afhankelijk van het systcem. In Europa zullen alle landmobiele s.itcllietdicnsten radio-positiebepaling als optic 
aanbieden. 4~ 
INMARSAT, EUTELSAT en LOCSTAR hebben plannen aangekondigd voor mobiele diensten of 
diensten voor positiebepaling in Europa. Het ESA heeft een experimenteel initiatief voor Europese 
Mobiele Diensten aangekondigd, dat op een satelliet van een derde organisatie wordt 
meegenomen. 
Daardoor wordt het steeds meer nodig dat de dienstverleners bevrijd warden van een groat aantal 
beperkingen, zodat de beschikbare capaciteit onder optimale omstandigheden en voor 
concurrerende prijzen aan de gebruikers aangeboden kan warden. 
6.3 Luchtvaartdiensten 
De luchtvaartdiensten hebben zich in de Verenigde Staten sneller ontwikkeld dan in Europa. In een 
gezamenlijke inspanning hebben de Verenigde Staten en Canada M-SAT opgericht om diensten 
voor de luchtvaart aan te bieden boven het Noordamerikaanse continent. Als Amerikaanse partner 
neemt het consortium AMSC erin deel (zie onder). 
Daarnaast streeft INMARSAT ernaar op wereldschaal diensten voor de luchtvaart, onder meer 
telefoonverkeer vanuit vliegtuigen, aan te bieden. Maar informatie voor luchtverkeersleiding en over 
luchtvaartmaatschappijen warden waarschijnlijk belangrijker. 
Net zoals bij de maritieme satellietverbindingen zal de dienst aanvankelijk geoptimaliseerd warden 
voor de lange routes over de oceaan. Toch blijft de kans groat dat het gebruik van 
satellietverbindingen met vliegtuigen boven het Europese continent specifieke bijdragen tot de 
veiligheid van het luchtverkeer en de efficientie van de luchtvaartmaatschappijen kan leveren. 
7. De ontwikkeling op and ere grote markten: de Verenigde Staten en Japan 
De technologische en commerciele ontwikkelingen hebben grate veranderingen teweeggebracht 
op andere grate markten, met name in de Verenigde Staten en Japan. 
7.1 De Vereniqde Staten 
De Verenigde Staten hebben de satellietcommunicatie in hoge mate geliberaliseerd. Dit is thans 
verreweg de grootste markt voor satellietcommunicatiesystemen en -diensten. 
7.1.1 Het binnenlandse "open sky"-beleid 
Al in 1972 stelde de Federal Communications Commission (FCC)29 van de Verenigde Staten een 
binnenlands beleid in voor het verlenen van vergunningen voor vaste satellietdiensten. Het beleid 
gaat uit van het principe van open toegang: 
alle geschikte kandidaten moeten, voor zover mogelijk, de kans krijgen binnenlandse 
satellietcommunicatiediensten aan te bieden, zowel voor het exploiteren van 
ruimtesegmentcapaciteit voor satellietnetwerken als voor het lanceren en exploiteren van 
satellietcapaciteit. Oat beleid is bekend geworden als het "open sky"-beleid. 
De FCC is zeer soepel bij het toewijzen van baanposities en spectrum (bij voorbeeld door een 
afstand van twee graden op de baan aan te houden). Daardoor had de FCC tot nog toe voldoende 
baanposities beschikbaar om een vergunning te verlenen aan alle geschikte binnenlandse 
kandidaat-aanbieders van vaste satellietdiensten. 
Amerikaanse organisaties die binnenlandse satellieten mogen bouwen, lanceren en exploiteren, 
mogen als common carrier capaciteit leveren aan andere organisaties, zowel aan hen die 
telecommunicatiediensten aanbieden aan derden, als aan hen die de capaciteit voor hun eigen 
interne doeleinden gebruiken30 
Organisaties die binnenlandse transpondercapaciteit huren of bezitten, mogen die capaciteit oak 
aanbieden aan gebruikers als non-common carrier. lndien de organisatie het zendstation op aarde 
dat op die bepaalde transponder gericht is, bezit of exploiteert, moet het een vergunning hebben 
om het grondstation te bouwen en exploiteren. Voor organisaties die een groot aantal technisch 
identieke VSAT-zend/ontvang-grondinstallaties in de 12 -14 GHz-band exploiteren, bestaat een 
collectieve vergunning. Maar netwerken in de 4 -6 GHz-band (een band die in Europa voor deze 
doeleinden niet gebruikt wordt) moeten gecoordineerd warden en voor elk station is een 
vergunning vereist. Een collectieve vergunning houdt in dat er slechts een vergunning voor het hele 
binnenlandse netwerk van grondstations wordt afgeleverd, zonder specifieke informatie over elk 
station. De FCC verleent geen vergunningen (en vraagt oak geen vergunning) voor particuliere 
ontvangers in de 12 -14 GHz-band, 
29 
30 De Amerikaanse Federal Communications Commission (FCC) is een regeringsorgaan dat bcvoegd is om de commercialisering van de 
communicntie tussen staten en met het buitenlnnd le reglementcren. De FCC geell vergunningen af voor het gebruik vnn knnalen voor 
radio-uitzendingen tussen stnten of naar het buitcnlnnd. en bepaalt de tcchnische, financiclc en andere hoedanigheden van de 
vergunninghouders. inclusicf de organisaties die een vergunning hebben voor de constructie, lancering en exploitatie van binnenlandse 
en intcrnalionale salctlielen. 
De FCC legt hct vcrgunningsbeleid vast voor de vaste en mobicle sntellietdicnsten en voor de omrocpdicnsten via satelliet. Mel hct 
beleid dat zij voor bepaalde gebieden annneemt, beoogt zij specilieke doeleinden. die vooral met de ontwikkeling van de Amerikaansc 
satellictinduslrie le maken hebben. 
Een common canier (telecommunicatiebedrijt) biedt diensten aan het brede publiek aan. Een dergelijke organisatie mag ook de 
goedkcuring van de FCC vragen om transpondercapaciteit als non-common canicr te verkopcn. 45 
omdat in daze band alleen vaste satellietdiensten op een primaire basis zijn ondergebracht, 
waardoor interferentie zeer onwaarschijnlijk is. Organisaties die particuliere ontvangers in de 4 -
6 GHz-band exploiteren, mogen ult eigen beweging een vergunning aanvragen, indien zij dat 
wensen; de vergunning biedt bescherming tegen interferentie van terrestrische facilitelten, 
waarmee zij hat spectrum op co-primaire basis delen. 
Door het "open sky"-beleid is de Amerlkaanse binnenlandse vaste satellietindustrle snel gegroeid. 
Elf organisaties bezitten 52 vergunningen om binnenlandse "vaste" satellieten te bouwen, lanceren 
en exploiteren. Dertig ervan zijn thans operationeel. Daarnaast bezitten duizenden organisaties een 
vergunning voor zendstations die toegang verlenen tot de beschikbare satellietcapacitelt. De 
industrie wordt gekenmerkt door vernieuwing en verscheidenheid: het aantal en de 
verscheidenheid van aanbieders en dlensten is gestaag toegenomen. De grootte van de 
satellietdienstenverleners gaat van grote, installaties explolterende carriers tot zeer kleine 
doorverkopers van transpondercapaciteit. De aangeboden diensten bevatten onder meer alle 
soorten van gegevens-, spraak-en videotransmissie. De ontwikkeling van de grondstations was al 
even dynamlsch als die van de ruimtestations: doordat de grootte en de prijs van de antennas 
afnam, terwijl hun prestaties steeds beter warden. 
De omzet in de bedrijfstak is meegegroeid. In 1990 zal hierin naar verwachting 300 tot 400 miljoen 
dollar inkomsten behaald worden uit de exploitatie van netwerken van kleine satellletschotels. Voor 
de komende jaren wordt verwacht dat de verkoop van VSAT-netwerken jaarlijks met 30 tot 40% zal 
toenemen. In 1984, toen de eerste Ku-band-transponders in bedrijf werden gesteld, waren er 
ongeveer 2 000 grondstations. In 1988 was dat aantal gegroeid tot 16 000 stations, terwijl er nu 
(1990) ongeveer 40 000 stations zijn, waarvan een derde zend/ontvangstations, hetgeen moet 
worden vergeleken met een paar honderd zend/ontvang-VSAT-terminals in Europa. Onlangs heeft 
Hughes Network Systems Inc. aangekondigd tegen 1992 een netwerk van ongeveer 10 000 
schotels aan General Motors te zullen leveren. 
Doordat de regelgeving voor binnenlandse satellietverbindingen in de Verenigde Staten al vroeg 
bijgesteld werd, heeft de Amerikaanse ruimte-industrie op dit gebied een aanzienlijk voordeel op de 
wereldmarkt. Ondanks de dynamische satellietmarkt die op deze manier in het ruimtesegment en 
in hat aardsegment geschapen werd, heeft de communicatie via satelliet geen merkbare nadelige 
gevolgen gehad op de inkomsten van dienstverleners die terrestrische communicatiediensten 
aanbieden. Na tien jaar binnenlands "open sky"-beleid bedragen de totale inkomsten afkomstiQ uit 
de satellietcommunicatie niet meer dan 2 tot 3% van de totale inkomsten uit telecommunicatie 
terwijl in de praktijk de liberalisatie heeft geleid tot een aanzienlijk hogere en meer verscheiden 
ontwikkeling van de Amerikaanse sector op dit gebied. I 
46 
(4) 7. 1 .2 De Amerikaanse aanpak van internationale satellietcommunicatie 
In tegenstelling tot het beleid inzake binnenlandse satellietcommunicatie wordt het Amerikaansn 
beleid inzake internationale satellietcommunicatie nog steeds gekenmerkt door de structuren dio in 
de jaren zestig werden vastgelegd. 
Voor de Verenigde Staten vervult de organisatie Comsat, die in 1962 als speciaal orgaan werd 
opgericht, de rol van ondertekenende organisatie van de INTELSAT- en INMARSAT-overeenkomst, 
een functie die in Europa wordt waargenomen door de telecommunicatieorganisaties31. Recent 
echter kregen telecommunicatiebedrijven en particuliere gebruikers ook het recht om onder 
bepaalde voorwaarden capaciteit te kopen of te huren van Amerikaanse aanbieders van 
internationale satellietsystemen die niet tot het INTELSAT-systeem behoren ("separate systems", 
gescheiden systemen). Deze organisaties kunnen hun eigen grondstation bezitten of 
grondstationdiensten huren. 
In november 1984 vaardigden de Verenigde Staten een Besluit uit waarin werd vastgelegd dat 
alternatieve satellietsystemen "noodzakelijk waren in het nationale belang". Het besluit bepaalt dat 
de Verenigde Staten met INTELSAT overleg moeten plegen over systemen "zoals die welke zijn 
toegestaan door de Federal Communications Commission". Het Ministerie van Buitenlandse Zaken 
en het Ministerie van Handel hebben samen de beperkingen vastgesteld die aan de alternatieve 
systemen warden opgelegd, voor zij van de FCC een vergunning kunnen krijgen, om er zeker van 
te zijn dat de Verenigde Staten hun internationale verplichtingen nakomen en dat hun belangen in 
de telecommunicatie en het buitenlandse beleid warden bevorderd: 
gescheiden systemen moesten warden beperkt tot communicatiemiddelen die niet 
verbonden waren met het openbare berichtennetwerk (behalve voor noodherstellingen); 
en 
minstens een buitenlands gezag moest het gebruik van een systeem goedkeuren en in 
overleg treden met de Verenigde Staten krachtens artikel XIV, lid d, van de INTELSAT­
overeenkomst om technische compatibiliteit te garanderen en economische schade te 
voorkomen. 
In 1985 legde de FCC regelgevende principes vast om toepassingen met gescheiden 
satellietsystemen in beraad te nemen. Dienstverleners van gescheiden systemen mogen niet 
werken als telecommunicatiebedrijven. Verbindingen die met gescheiden systemen tot stand 
warden gebracht, mogen niet verbonden warden met de openbare geschakelde netwerken. De 
"geen interconnectie"-bepaling is van toepassing op ieder niveau van gebruikers van deze 
voorzieningen. Telecommunicatiebedrijven en verleners van diensten met toegevoegde waarde 
mogen satellietcapaciteit van gescheiden systemen kopen en doorverkopen, in overeenstemming 
met deze beperking. Voor het gebruik van gescheiden systemen door Amerikaanse 
telecommunicatiebedrijven is een vergunning van de FCC vereist. 47 
31 Met als uitzondcring Italic. waar TELESPAZIO werd opgcricht als ccn specialc organisatic om deze rol op zich tc nemcn (zie 
hoofdstuk II). 
Aanvragen voor internationale gescheiden satellietsystemen moeten openbaar bekend warden 
gemaakt en er is in een overleg-en commentaarprocedure voorzien. De vergunning om een 
gescheiden systeem te bouwen, lanceren en exploiteren wordt pas verleend, wanneer aan de 
verplichtingen van artikel XIV, lid d, van de INTELSAT-overeenkomst is voldaan. Behalve aan deze 
verplichtingen zijn de dienstverleners onderworpen aan dezelfde legale, financiele en technische 
vereisten als de kandidaat-dienstverleners van binnenlandse Amerikaanse satellieten. 
Zes organisaties hebben een voorwaardelijke constructievergunning en slechts een, Pan American 
Satellite (PAS), heeft een vergunning om een internationaal gescheiden satellietsysteem te 
bouwen, lanceren en exploiteren. PAS en Orion hebben de coordinatieprocedure volgens artikel 
XIV, lid d, doorlopen. PAS heeft een operationele satelliet die diensten aanbiedt tussen de 
Verenigde Staten en Centraal- en Zuid-Amerika, het Caribisch gebied en Europa. De definitieve 
vergunning van Orion is ophanden. 
In juni 1990 heeft PAS de FCC gevraagd de beperkingen op te heffen waardoor de diensten van 
het bedrijf niet verbonden mogen warden met het openbare geschakelde netwerk (verbindingen 
met diensten voor de verwerking van spraak en elektronische berichten). PAS stelt dat deze 
beperking het bedrijf verhindert in meer dan 90% van de potentiele markt te werken. 
7.1.3 Mobiele satellietdiensten in de Verenigde Staten 
Op het gebied van mobiele satellietdiensten gaat het Amerikaanse beleid inzake 
satellietcommunicatie nog in hoge mate uit van overwegingen van nationaal belang. In 1984 stelde 
de FCC voor dat een nieuwe, openbare binnenlandse mobiele satellietdienst (MSS) zou warden 
opgericht en zij nodigde ge·interesseerde partijen uit zich kandidaat te stellen voor het bouwen, 
lanceren en exploiteren van een MSS-systeem. In 1986 concludeerde de commissie dat het snelst 
een scala van concurrerende mobiele satellietdiensten aan het publiek kon warden aangeboden, 
indien het eerste MSS-systeem meer dan een eigenaar had. De FCC argumenteerde dat slechts 
een binnenlands MSS-systeem van de eerste generatie een vergunning kon krijgen, omdat: 
een beperkt deel van het frequentiespectrum van de L-band was toebedeeld aan Mobiele 
Satellietcommunicatie voor de Luchtvaart (veiligheid) (AMSS(R)) en MSS samen, en geen 
van de twaalf kandidaten voor een vergunning had een voorstel ingediend waarin aan 
meer dan een systeem een vergunning kon warden verleend; 
het nodig was voorrang te verlenen, op preemptieve basis, aan AMSS(R); en 48 
het gebruik van het spectrum moest warden geco6rdineerd met andere geplande 
satellietsystemen, zoals INMARSAT en Canadese en Russische systemen. 
Daarom beval de FCC de kandidaten die aan de basiskwalificatievereisten voldeden, een joint­
venture op te richten en een aanvraag voor een MSS-systeem in te dienen dat in overeenkomst 
met de algemene vergunningsvoorwaarden kon opereren. De FCC heeft daarap een vergunning 
verleend aan de American Mobile Satellite Corporation (AMSC), het consortium van MSS­
kandidaten, om een gecombineerd AMSS(R)- en MSS-satellietsysteem te bouwen en exploiteren. 
Deze aanpak werd verweten restrictief en discriminerend te zijn ten aanzien van potentiele 
aanbieders van buiten de Verenigde Staten. 
7.2 Japan 
De eerste experimentele Japanse satellieten werden ontwikkeld en gebouwd door Amerikaanse 
aannemers. Volgens de bepalingen van de samenwerkingsovereenkomst kon Japan echter 
licenties kopen en talrijke samenwerkingsovereenkomsten ondertekenen. Op die manier kon het 
land een strategie volgen om zijn apparatuur steeds te verbeteren en steeds nauwer betrokken te 
raken bij opeenvolgende satellieten. In de jaren zeventig en tachtig nam de bijdrage van de 
Japanse industrie steeds toe. De jongste twee generaties experimentele communicatiesatellieten, 
ETS IV (1981) en ETS V (1987), zijn voor 100% door Japan zelf gebouwd. Dezelfde vooruitgang 
heeft Japan geboekt op het gebied van lanceermogelijkheden: Japan verwacht tegen 1992 zelf zijn 
communicatiesatellieten te kunnen lanceren. 
Wat de toepassingen betreft, deed zich in 1985 een grate verandering voor, met de privatisering 
van NTI en de bekrachtiging van de Wet op de T elecommunicatie32. 
Volgend op de tenuitvoerlegging van de wet heeft het Ministerie voor Post en Telecommunicatie 
(MPT) een vergunning verleend aan twee grate satellietgroepen als (binnenlandse) dienstverleners 
van Type I, die met NTI kunnen concurreren. Het zijn Japan Communications Satellite Co. (JC 
Sat.), waarvan Hughes Communications, C.ltoh en Mitsui de eigenaars zijn, en Space 
Communications Corporation (SCC), eigendom van Ford Aerospace, Mitsubishi Electric en 
Mitsubishi Corporation. 
Elk van deze bedrijven heeft bij zijn Amerikaanse partner een systeem met twee satellieten besteld. 
JC Sat. heeft beide satellieten al gelanceerd, en SCC een: 
32 De wet ver<leelt <le telecommunicatiebe<lrijven in twee hoof<ltypen: Type I of eigen installaties exploiteren<le bedrijven (jacilio·-/lascd 
businesses), die telecontmunicatie<liensten ;rnnbieden Joor hun cigen circuitfaciliteiten aan le leggen. en Type II of op doorverkoop 
gebaseerdc bedrijvcn (resale businesses), die dicnsten aanbieden door gebruik le maken van cin.:uits die zij bij Type 1-Jragcrs huren. 
Het aandecl van buitenlandse cigenaars in ecn Type 1-Jrai;er is beperkt tot 30%. 
de tweede satelliet, Superbird B, ging verloren bij de mislukte lancering in februari 1990. De 
vervanger ervan moet in 1992 gelanceerd warden. 
Tegelijk met zijn beleid heeft Japan zijn houding veranderd inzake de rol van de NASDA33, het 
Nationaal Ruimte-Agentschap, op het gebied van de technologische ontwikkeling van 
communicatiesatellieten. Met de deregulering van de telecommunicatie en het verlenen van 
vergunningen aan bedrijven in de particuliere sector die met Amerikaanse satellieten werken, heeft 
de regering besloten vooral te steunen op de voordelige lange-termijneffecten van de ontwikkeling 
van de satellietcommunicatie -vooral van het aardsegment, waarin de Japanse constructeurs al 
een buitengewoon overwicht hebben behaald -en van satellietdiensten. 
De oprichting begin 1987 van de Onderzoeksgroep voor Ruimtevaart en Telecommunicatie op 
initiatief van het MITI, het Japanse ministerie voor internationale handel en industrie, was een van 
de factoren die de geleidelijke terugtrekking van de NASDA markeren, en maakte de baan vrij voor 
de ondersteuning van de ruimte-industrie door particuliere telecommunicatiebedrijven. Het nieuwe 
bedrijf werd voor 70% gefinancierd door het Japan Key Technology Centre, dat ender het toezicht 
van MITI staat, en voor 30% door tien particuliere of semi-particuliere bedrijven, waaronder NTT, 
KOO en NHK. 
De twee reeds toegelaten particuliere satellietsystemen zullen 108 transponders aanbieden, 
wanneer alle vier de satellieten gelanceerd zijn. Oat is evenveel capaciteit als de vijf EUTELSAT ll's 
en beide ASTRA's, voor een markt met slechts de helft van de bevolking van Europa. Deze 
capaciteit wordt nog verder opgevoerd door de nationale CS3-satelliet (24 transponders). In april 
1990 hadden SCC en JC Sat. ongeveer 60% van hun transponders verhuurd: 40 van de 64 op de 
JC Sat. 1 en 2, en 25 van de 44 op de Superbird A en B van SCC. 
Een derde Japans-Amerikaans consortium dat een particulier systeem voorstelt, is Satellite Japan 
Corporation (SJC), een joint-venture van RCA Astra Electronics, Sony, Nisaho-lwai Trading en 
Marubeni Trading. Satellite Japan heeft nog geen vergunning gekregen van MPT, dat voor 
aanzienlijke overcapaciteit beducht is. Dezelfde vrees bestond voordat de JC Sat's en Superbird 
operationeel werden, maar nu lijkt het waarschijnlijk dat beide zullen bloeien. 
Terwijl de satellieten vooral ontworpen waren om de televisiedistributie te verzorgen -zij hebben 
inderdaad veel succes bij het verhuren van transpondercapaciteit, zowel aan NTT als aan de 
kabeldistributie-dienstverleners -, hebben andere toepassingen zich ook snel ontwikkeld. 
33 Sedert het begin van de jarcn zeventig is het Nationaal Ruimte-Agentschap (NASDA), dat in 1969 werd opgericht, het belangrijkste 
orgaan voor gouvernemenlelc inlerventie in de satellietproduklie. 50 
Met name commerciele omroepen zijn zeer ge·interesseerd in het gebruik van satellieten voor het 
verzamelen van nieuws; voor SNG-toepassingen warden reeds vier transponders op Superbird A 
ill~)P/Pt, ('ll sec vmw;u:ltl d;it <lit aantnl /ill tO<~IH~lllPll tot 8 ft 1? trnnspondors. Do hAsr.hikbc:tmlmid 
en vrije toegankelijkheid van ruimtesegment hebben dan oak geleid tot de oprichting van ee11 
aantal onafhankelijke andere aanbieders van diensten. Van deze bedrijven wordt verwacht dat zij 
oak zakelijke televisiediensten, oak een snel groeiende toepassing, zullen aanbieden. Een Japanse 
exploitant van zakelijke televisie verkoopt al tweedehands-auto's via satelliet. 
Particuliere satellietnetwerken voor zakelijk gebruik vormen een ander interessegebied. 
Verschillende Japanse elektronicagiganten hebben plannen aangekondigd voor netwerken die hun 
fabrieken, lokale kantoren en distributiekanalen verbinden per fax of video. Mitsubishi, een van de 
eigenaars van JC Sat., gebruikt het systeem om informatie naar zijn vestigingen te versturen. 
Sommige netwerken zijn zeer groat en kunnen uit wel 5 000 terminals bestaan. T erwijl 
unidirectionele toepassingen aanvankelijk de markt zullen domineren, hebben verschillende 
Japanse elektronicabedrijven prototypes van bidirectionele VSAT's ontwikkeld. 
8. Samenvatting 
Tijdens de voorbije tien jaar heeft de technologie voor satellietcommunicatie aanzienlijke 
veranderingen ondergaan. 
Naast de gebruikelijke grate grondstations voor internationaal telefoonverkeer en voor de 
uitwisseling van televisieprogramma's, zijn thans nieuwe satellietterminals voor Direct-to-Home­
televisie en specifieke gebruikerstoepassingen beschikbaar. Afhankelijk van de toepassing zijn 
schotels met een diameter van 0,5 tot 2,5 m vereist. Zij kunnen bij de gebruiker zelf warden 
geplaatst en door hemzelf warden bediend. 
De technologische ontwikkeling heeft een breed scala van nieuwe mogelijkheden geopend voor de 
aanbieders van satellietdiensten evenals voor de gebruikers, met name in de punt-tot­
meerpuntdienstverlening via satelliet. De nieuwe diensten die volop in ontwikkeling zijn, vullen de 
bestaande diensten eerder aan dan dat zij errnee concurreren. T erwijl in de transatlantische 
communicatie bijna 60% van het traditionele internationale telefoonverkeer via satellietverbindingen 
verloopt (al daalt dit percentage), maakt spraaktelefonie via satellieten slechts 2 tot 3% uit van het 
internationale verkeer binnen Europa en van het binnenlandse lange-afstandsverkeer. EUTELSAT 
behaalt 75% van zijn inkomsten uit de televisiedistributie. 51 
De techniek heeft het mogelijk gemaakt meer satellietterminals en -diensten aan individuele 
gebruikers ter beschikking te stellen. De invoering/uitbreiding van grate nieuwe satellietdiensten -
zoals uitgestrekte VSAT-netwerken voor de communicatiebehoeften van specifieke 
gebruikersgroepen in Europa -hangt af van de ontwikkeling van een regelgevend kader waardoor 
dit op Europese schaal kan gebeuren. Meer in het algemeen moet het groeiende aantal Europese 
satellieten de Europese economie geheel ten dienste warden gesteld. 
De satellietdiensten moeten in staat warden gesteld hun specifieke markt te bepalen en 
ontwikkelen, opdat de winst uit de Europese investeringen in het ruimtesegment zo groat mogelijk 
wordt en de Europese gebruikers de transeuropese diensten krijgen die zij nodig hebben. 
De Verenigde Staten en Japan hebben een op de markt georienteerd beleid aangenomen voor hun 
binnenlandse satellietmarkt, met het oog op de ontwikkeling van hun industrie. Na achttien jaar van 
binnenlands "open sky"-beleid zijn de Verenigde Staten een toonaangevend land inzake nieuwe 
toepassingen voor satellietcommunicatie geworden. Er zijn momenteel ongeveer 40 000 VSAT­
terminals in gebruik in de Verenigde Staten, waarvan ongeveer een derde zend-/ontvangstations 
zijn, vergeleken met enkele honderden zend/ontvangstations in Europa. Japan bereidt zijn intrede 
op de wereldmarkt voor door de sector op zijn eigen markt te dereguleren. 
Terwijl satellietcommunicatiediensten essentieel zijn om aan de behoeften van specifieke zakelijke 
groepen en gebruikersgroepen te voldoen, vormen zij geen bedreiging van de financiele 
levensvatbaarheid van de terrestrische infrastructuur. In de Verenigde Staten vormen de totale 
inkomsten uit satellietcommunicatie na bijna twee decennia "open sky"-beleid, niet meer dan 2 tot 
3% van de totale inkomsten afkomstig uit telecommunicatie, terwijl de liberalisatie heeft geleid tot 
een aanzienlijk grotere en meer verscheiden ontwikkeling van de sector. Voor Europa wordt 
verwacht dat de totale inkomsten afkomstig uit satellietcommunicatie tegen het jaar 2000 niet meer 
dan 1,5 tot 2,5% van de totale inkomsten uit telecommunicatie zullen bedragen. Momenteel 
vormen de totale inkomsten van alle satellietexploitanten in Europa slechts 0,4% van de totale 
inkomsten uit telecommunicatie in de Europese Gemeenschap. 
Fiquur 5 geeft een overzicht van de belangrijkste gegevens over satellietcommunicatie in Europa. 
4 Figure 5 
SATELLITE COMMUNICATIONS IN EUROPE -AN OVERVIEW1 
-· -·----------- -------- ------·--------------- ---------~-----
1. SPACE SEGMENT 
Total number of satellites (1990) with European coverage (footprint)2----------------- --------------32 
out of which European satellites-------------------------------------------------------------------- --------------17 
Total capacity (transponders) ( 1990) ------------------------------------------------------------ ------------ 350 
out of which INTELSAT3------------------------------------------------------------------------------- -----------48% 
EUTELSAT-------------------------------------------------------------------------------------------------~----------- 23°/o 
Increase of capacity of European satellites from 1989 to 1993 -------------------------- ---------215% 
(% increase in number of transponders)4 
Increase in number of European satellites from 1990 to 1993 ---------------------------- -----------88% 
2. EARTH SEGMENT 
Business terminals5 (1989) --------------------------------------------------------------------------- ----------9000 
-receive-only6 -------------------------------------------------------------------------------------------- ----------8600 
-two-way7 -------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------ 400 
Terminals used for television reception (1989)------------------------------------------------- -------840000 
-private household ------------------------------------------------------------------------------------- -----------90°/o 
-Cable feeds ---------------------------------------------------------------------------------------------- ----------- 10°/o 
3. SATELLITE BASED SERVICES 
Total revenues derived by satellite operators (1990-estimated)8------------------------- --440 MECU 
Out of which : 
-satellite carried telephony9-------------------------------------------------------------------------- -----------44 % 
-satellite distributed television services10 -------------------------------------------------------- -----------46% 
-new sat elite services 11 ------------------------------------------------------------------------------- -----------10% 
All 1990 figures based on August 1990. 
including 7 INTELSAT satellites, 1 PanAmSat, 2 INMARSAT, 2 Arabsat, number of USSR satellites unknown. 
including an equivalent of 150 telephony transponders and 18 TV transponders. INTELSAT capacity mainly 
used for trans-Atlantic and trans-continental use. 
according to announced plans (sec fig. 2 and 3). Total number of equivalent transponders on European 
satellites announced for 1993 : about 400. Total increase in transmission capacity will depend on technology 
and access methods used and will be larger than increase in number of transponders. 
This represents mainly VSAT terminals. The number of VSAT terminals world-wide in 1989 was about 44 000, 
mainly in the United States. 
About 30 000 world-wide 
About 14 000 world-wide 
This corresponds to 0.45% of total telecommunications revenue in the European Community + EITA 
countries (95 billion ECU in 1989) 
out of which 33% INTELSAT carried trans-Atlantic telephony. Within the Community satellite based 
telephony does not correspond to more than 2 to 3% of international telephone service. 
10 Currently, more than 60 satellite TV channels arc available in Europe. Near 75';-< of current EUTELSAT 
revenues arc derived from television services. 
11 Including video conferencing services and point to mutt-point one-way and two-way VSAT systems_ 
IV. SATELLIETCOMMUNICATIE IN EEN ALGEMEEN BELEIDSKADER 
Satellietcommunicatie zal in Europa in de jaren negentig in economisch opzicht een 
belangrijke rot spelen. Bij het vaststellen van een samenhangende communautaire 
benadering op dit gebied dient met de meer algemene aspecten ten volle rekening te 
warden gehouden. 
1. Satellietcommunicatie in de context van het communautaire ruimtevaartbeleid 
34 Satellietcommunicatie vormt verreweg de belangrijkste commerciele toepassing van de 
ruimtevaarttechnologie. 
De Europese inspanningen via het ESA op het gebied van de ruimtevaart belopen tot aan 
het jaar 2000 meer dan 30 miljard ecu, naast de nationale ruimtevaartprogramma's. 
Daaraan zijn belangrijke politieke verplichtingen verbonden met het oog op het 
waarborgen van de Europese autonomie in de ruimte, met inbegrip van de bemande 
ruimtevaart. Satellietcommunicatie zal naar verwachting, afhankelijk van de mate waarin 
bestaande beperkingen zullen warden weggenomen, dit decennium in totaal veel meer 
dan 20 miljard ecu aan inkomsten opleveren, alleen al voor de satellietexploitanten voor 
het verstrekken van capaciteit in het ruimtesegment, voor de distributie van 
satelliettelevisiekanalen, en voor de verkoop van satellietterminals. Satellietcommunicatie 
zal derhalve in belangrijke mate het commerciele succes bepalen van de Europese 
inspanningen om een strategische en in de toekomst stabiele positie in de ruimtevaart in te 
nemen. 
De Commissie heeft haar beleid op het gebied v~n ruimtevaart in grate lijnen uiteengezet 
in een in Mededeling COM(88) 417 van juli 1988 4 gepubliceerd voorstel. Na een analyse 
in een mondiale context van de Europese inspanningen op het gebied van de ruimtevaart, 
de vaststelling van de huidige zwakke en sterke punten daarvan en de rol van de 
Gemeenschap daarin, warden in deze mededeling voorstellen gedaan voor de 
hoofddoelstellingen van het Europese ruimtevaartbeleid. 
Mcdedeling van de Commissic -De Gemcenschap en de ruimle -Een samenhangcndc bcnadcring. COM(88) 417 def. van 26.7.1988 54 
De in die mededeling besproken kwesties hebben geresulteerd in de vaststelling van een 
zestal beleidslijnen die op een samenhangende manier de ontwikkeling van de 
communautaire ruimtevaartactiviteiten moeten leiden: 
Onderzoek en Technologische Ontwikkeling (O&TO) -het stirnuleren van een 
volledige complementariteit en samenwerking tussen de communautaire strate~e 
inzake O& TO en de programma's van het Europees Ruimte-Agentschap (ESA) ; 
Satellietcommunicatie -de noodzaak tot het vaststellen van een samenhangende 
benadering op het gebied van netwerken en het ontwikkelen van nieuwe diensten 
en wetgeving; 
Observatie van de aarde -het bevorderen van de markt voor satelliettoepassingen 
ten behoeve van meteorologische en milieukundige doeleinden en de bestudering 
van natuurlijke rijkdommen van de aarde. 
lndustriele ontwikkeling -het volledig benutten van de door de interne markt 
geboden mogelijkheden, vooral met het oog op de bevordering van het 
concurrentievermogen van de betreffende Europese industrie; 
Juridische aspecten -het bijdragen tot de vaststelling van gunstige voorwaarden 
voor de ontwikkeling van de Europese activiteiten op het gebied van de 
ruimtevaart; 
Opleidingen -het stimuleren van de ontwikkeling van Europese opleidingen op 
hoog niveau. 
Met betrekking tot het specifieke terrein van satellietcommunicatie voorziet COM (88) 417 in 
een viertal beleidslijnen: 
erop toezien dat bij de ontwikkeling van Europese netwerken en diensten met 
satelliettechnieken rekening wordt gehouden, en het optimaliseren van de 
complementariteit tussen de terrestrische en satellietsystemen; 
35 Het jaarbudgct van hct ESA bcdrocg in 1989 zo'n 2 miljarJ crn in bclalingsopJrachlcn. De bclangrijkstc programmalijnen tot aan hcl 
jaar 2000 hcbbcn bctrckking op Jc ontwikkcling van hct Europcsc ruimtcvccr I IERMES. hct Eurnpcsc onJcrJecl van hct ruimtc~lalion 
Columbus. hcl lam:cringsprogramma voor Jc ARIANE 5-rakcttcn en op gcavam:ccrJc ~atcllictcn voor wctcnschappclijkc JoclcinJcn. 
Jc observatic van Jc aarJc gg tclccommunicalic. I lei buJgcl van hcl ESA voor Jc onlwikkcling van satcllich:omrnunicatic bcJraagl 
momentcel tusscn Jc 250 en 300 miljocn ccu per jaar. 
Het ESA speelt ccn slcutclrol in de onlwikkcling van de Europcse technische know-how op hcl gcbicJ van satcllictcommunicalic. 
Hct agentschap ontwikkcll cxpcrimcntele satcllietcn en onJc1-wekt de technische ha;1lb:iarhcid J:iaivan na dcze in ccn baan om de 
aarde le hcbbcn gcbrachl (in 1978 wcrJ Jc OTS gcl;incccrJ en in 1989 Jc OLYMPUS: in 1993 zal Jc ARTEMIS worJen gclancccrJ) 
Ook hccft hct ES/\ Jc allerccrstc satcllielsystcmcn voor EUJ'ELSAT en INM/\RSAT onlwikkclJ en in ccn baan om Jc aarJc gcbrachl: 
de zogcheten ECS-scrie Jic in 1983 door ElJI'ELSAT in gebruik is gcnomen en de door INMARSAT geexploiteerJe satcllictt·n 
MARECS-A (gclancccrJ in 1981) en MARECS-B CgclancccrJ in 1984). 
Het huidige OL YMl'US-programma van hct ESA is gcrichl op de technologische ontwikkcling en hcl cxpcrimentcle onderzoek van 
satcllicten in cen gcostalionaire baan, met hct oog op hcl ontwikkclen van commcrcielc programma's op het gebicJ van 
satellictcommunicatie en -omrocp in de jarcn ncgcntig. De satclliet OLYMPUS is bcJoelJ voor onJcrzock op het tcrrcin van 
tclccommunical ic (kleinc gronJslations. dalacornmunicalic- en ondcrwi_jsJicnslcn, brccJbanJcommunicatic en expcrimcnlclc 
hoogfrequentc transmissic) en omrocp (llDTV. JataJistribulic, cncryptic enz.). 
Alie Lid-Staten van de Gcmccnschap, met uitzondcring van UrickenlanJ. Luxemburg en Po11ugal, zijn lid van het ESA 55 
scheppen van de politieke, wettelijke en normaliseringsvoorwaarden die 
noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling van nieuwe diensten en apparatuur met het 
oog op een maximale exploitatie van ruimtevaartsystemen; 
bevorderen van het gebruik van satellietcommunicatiesystemen bij het ten uitvoer 
leggen van het communautaire beleid, bij voorbeeld op het gebied van onderwijs 
en opleidingen; 
verrichten van O& TO om de ontwikkeling van toepassingen van 
ruimtevaartsystemen te stimuleren. 
Nadat de betreffende mededeling in eerste instantie door de Raad is behandeld, wordt zij 
momenteel bestudeerd door het Europese Parlement. 
Sinds de publikatie van COM(88) 417 heeft de Commissie het gebruik van 
satellietcommunicatiesystemen bij het uitvoeren van het communautaire beleid 
gestimuleerd, met name op het gebied van regionale en plattelandsontwikkeling -in het 
bijzonder voor de tenuitvoerlegging van onderwijs- en opleidingssystemen in afgelegen 
regio's en plattelandsgebieden in de Gemeenschap -hulp aan ontwikkelingslanden, 
onderwijs en opleidingen, vervoer en visserij. Ook heeft zij sindsdien met het Europees 
Ruimte-Agentschap (ESA) nauwe contacten onderhouden over de technologische 
ontwikkelingen die moeten dienen als voorbereiding voor de toekomstige Europese 
telecommunicatiesatellietsystemen. 
De rol van satellietcommunicatie in een toekomstig Europees breedbandnetwerk wordt 
momenteel geanalyseerd in het kader van het RACE-programma36. De daarmee 
samenhangende activiteiten zullen naar verwachting warden voortgezet binnen het nieuwe 
communautaire O& TO-kaderprogramma voor de periode 1990-1994. Verd er wordt het 
gebruik van satellieten als distributiemedium grondig bestudeerd in het kader van het 
DEL TA-programma37 betreffende de toepassingen van informatie- en 
communicatietechnolo3ie op het gebied van afstandsonderwijs, zoals in het belangrijkste 
proefproject Channel E 8. Het COMETI-programma, dat samenwerking op het gebied van 
onderwijs en opleidingen tussen universiteiten en het bedrijfsleven bevordert, steunt het 
EuroPACE-project39. 56 
36 In het kader van het RACE-project Rl002 word! de rol van satellielen ondertocht in een in de komende decennia le verwachtcn 
breedbandcommunicatic-omgeving. Aan hcl project word! deelgcnomen door lien op het gcbied van lucht-en ruimtevaart 
loonaangcvende l ·:uropcse hedrijven. 
~7 
38 
39 Dl:LTA staal voor "Developing European Learning thmugh Technological Advance". In dit communaulair progrnmma. waarmee een 
bedrag van 20 miljoen ccu is gcmocid. wordt geloond hoc de diverse dcclgcbieden van informatie- en lelccommunicatietechnologie in 
de komende decennia lrnnnen wordcn aangcwcnd voor hel vcrtorgen van onderwijs en opleidingen. 
Channel E is een door Itel Europees ln~liluut voor de Media voorgestcld programma voor Jc onlwikkcling van een e<lt11:aticvc 
salellietdienst waarbij gebruik word! gemaakt van de SES/ASTRA-satelliel. 
EuroPACE is een initiaticf dat tot doel hccfl cursusmalcriaal voor specialistischc oplcidingen le verspreiden over O&TO-institutcn in 
heel Europa en wordt gefinancierd door toonanngcvendc Europcse I'IT-ondcrncmingen. 
40 Het Europese ruimtevaartbeleid in jaren zeventig en tachtig, dat was gericht op het 
bereiken van een stevige Europese positie op het gebied van lanceerraketten, werpt nu zijn 
vruchten af. Dankzij de verschillende generaties ARIANE-raketten beheerst Europa 
namelijk nu meer dan 60% van de markt voor satellietlanceringen en verwerft daarmee 
jaarlijks 540 miljoen ecu {1989) aan inkomsten. Op dit ogenblik staan nog 37 satellieten op 
de wachtlijst om te warden gelanceerd. 
Met betrekking tot het ruimtesegment heeft Europa -voornamelijk dankzij de succesvolle 
O& TO-inspanningen van het Europees Ruimte-Agentschap (ESA) -enkele van de 
momenteel meest geavanceerde satelliettechnologieen tot ontwikkeling gebracht, met 
name op het gebied van communicatiesatellieten. De jongste satelliet van het ESA, de 
OLYMPUS, is een van de grootste en krachtigste communicatiesatellieten die ooit in een 
baan zijn gebracht. Via deze satelliet wordt momenteel geexperimenteerd met een hele 
reeks nieuwe diensten, in het bijzonder met diensten waarvoor gebruik wordt gemaakt van 
kleine grondstations. De gebruikers van OLYMPUS op het gebied van onderwijs en 
opleidingen zijn in EUROSTEP40 samengebracht. De Europese exportpositie op het 
gebied van satellietcommunicatie is echter, grotendeels als gevolg van een in Europa 
nauwelijks tot ontwikkeling gekomen commerciele markt daarvoor, bijzonder zwak. De 
enige op de wereldmarkt verkochte telecommunicatiesatellieten van Europese makelij zijn 
namelijk twee ARABSAT-satellieten; daarnaast is op dit moment een consortium onder 
leiding van British Aerospace bezig met de bouw van de tweede-generatie INMARSAT­
satellieten. 
Het aardsegment ondervindt evenwel de zwaarstwegende gevolgen van de huidige 
beperkingen van de markt voor satellietcommunicatie. Als gevolg van het feit dat de 
Europese markt voor aardsegmentcapaciteit nooit enige omvang van betekenis heeft 
gehad, heeft de Europese industrie op dit gebied nooit haar capaciteiten tot ontwikkeling 
kunnen brengen. Metals resultaat dat slechts 15% van de INMARSAT-apparatuur aan 
board van schepen afkomstig is van Europese fabrikanten, en dat de Europese 
leveranciers van EUTELSAT-eindapparatuur het oak slecht hebben gedaan. Alleen op het 
in Europa relatief sterk geliberaliseerde marktgebied van TV-ontvangantennes heeft de 
Europese industrie een groat deel van de markt weten te veroveren -meer dan 90% van 
alle in Europa in 1989 verkochte apparatuur -zelfs al warden op dit ogenblik veel 
onderdelen voor de fabricage van dit soort apparatuur ingevoerd van buiten Europa. 
Gelet op het feit dat bij het opzetten van een bepaald satellietsysteem aanzienlijk meer 
moet warden ge·investeerd in de voor grondstations benodigde apparatuur dan in de 
satellieten zelf, kan er heel wat ontwikkelingspotentieel op dit gebied verloren gaan. Uit 
overleg met de betreffende Europese industrietakken blijkt dat fabrikanten in Europa ervan 
overtuigd zijn dat zij hun concurrentievermogen pas zullen kunnen laten groeien zodra de 
huidige beperkingen in het aardsegment zijn weggenomen. Het is vermeldenswaard dat in 
opdracht van de Commissie studies zijn verricht waaruit blijkt dat indien beperkingen 
warden opgeheven, de markt voor kleine grondstations in omvang zal verdrievoudigen. 
Verder is het nodig dat een aantal van de huidige initiatieven verder warden uitgewerkt ten 
einde de positie van de Europese ruimtevaartindustrie op het gebied van 
satellietcommunicatie te verbeteren: 
EUROSTEP staat voor "EUROpean association of users of Satellites in Training and Education Programmes" en is een onallrnnkcli.ikc 
gebruikersassocialic waarbij mccr dan 300 organisatics uit 16 Europcsc landcn zijn aangcslotcn die gcbruik makcn van transmissictij<l 
via de OL YMPUS-satcllicl ten bchocve van hct Eumpccs educaticf satellictkanaal. 57 
Volledige benutting van het technologische potentieel·van het Europees Ruimte­
Agentschap (ESA) met de bedoeling de satelliettechnologie voor zowel particuliere 
i:tls opnnhClrn toepm:;sinqcm vmrlm te ontwikknlnn; staprmn in de7e richtinq 7ijn m0t 
yoedkeuri11g van de Raad van het ESA onc.lemome11 in de vorm van hot 
ARTEMIS41-experiment en een programma voor datarelayeersatellieten. 
Uitbreiding van de toepassing van satellietcommunicatiesystemen voor de 
tenuitvoerlegging van het communautaire beleid. 
Het gaat hier in het bijzonder om het gebruik van geavanceerde telecommunicatie 
ten behoeve van de regionale ontwikkeling. Via het programma STAR heeft de 
Gemeenschap financiele steun verleend voor de realisatie van grate satelliet­
grondstations en eindapparatuur voor transmissieverbindingen in het zakelijke 
verkeer. 
Bovendien wordt hier het communautair beleid inzake onderwijs en opleiding, 
vervoer en visserij en ontwikkelingssamenwerking bedoeld. 
Bijzondere aandacht voor de rol van satellieten in verband met de toekomstige 
ontwikkeling van telecommunicatie in de Gemeenschap, met name ten aanzien 
van paneuropese diensten, alsmede wat betreft de ontwikkeling van ge"integreerde 
breedbandcommunicatie (Integrated Broadband Communications -IBC). 
2. Satellietcommunicatie in de context van het communautaire audiovisuele beleid. 
Satellieten spelen een sleutelrol in het audiovisuele beleid van de Gemeenschap, met 
name wat betreft paneuropese diensten. Eind 1989 werden in Europa meer dan 60 TV­
kanalen verspreid via satellieten. 
41 ARTEMIS staat voor "Advanced Relay and TEchnology MlSsion• en heell betrekking op ecn experimentele satelliet die momentcel 
door het ESA wordt ontwikkeld. Deze satelliet heeft een proefopstelling aan boord met ecn met lasers uitgevoerde optischc 
datarelaycervcrsterker en als vcrdcre payload cen S-band-rclay, gcavanccerde L-band-apparatuur voor landmobiele diensten en ccn 
aantal expcrimcnten op hct gebied van ruimtcvaarttechnologie. 58 
:> 1 Algomnnn <111rliovis1109I he!Qi(f 
42 
43 De Commissie heeft de hoofddoelstellingen van het audiovisuele beleid uiteengezet in haar 
Mededeling van 21 februari 1990 aan de Raad en het Parlement inzake het audiovisuele 
beleid42. De belangrijkste Wf:ttelijke bepalingen zijn vastgelegd in Richtlijn 89/552/EEG 
("Televisie zonder grenzen") 3 
In de genoemde mededeling doet de Commissie een voorstel voor een drieledige aanpak 
met het oog op de ontwikkeling van de Europese audiovisuele industrie: 
Het scheppen van een voor het concurrentievermogen van de audiovisuele 
industrie gunstig klimaat op basis van Richtlijn 89/552/EEG. 
Belangrijke vereisten daartoe zijn harmonisatie van de nationale wetgevingen op 
het gebied van de auteursrechten (een voor satellietomroep belangrijke kwestie 
die hierna nog aan de orde zal komen), het stimuleren van pluralisme en diversiteit 
in de programmaprodukties en inachtneming van het communautaire 
mededingingsbeleid bij het bevorderen van de industrie. 
Het bevorderen van de audiovisuele produktie-industrie. 
Daartoe heeft de Commissie het MEDIA-programma44 voorgesteld om bij te 
dragen tot de herstructurering van de audiovisuele industrie met inachtneming van 
de noodzakelijke synergie met het audiovisuele EUREKA. Vanaf het begin tot aan 
het einde van de eigenlijke produktie is MEDIA gericht op de ontwikkeling van een 
geheel van aanvullende maatregelen die hun waarde ontlenen aan de 
communautaire dimensie en zijn gegroepeerd rond vier aspecten, namelijk de 
distributie, de produktie, de opleiding en het financiele kader. Het voorgestelde 
programma dient, onder andere, het aanbieden van nieuwe audiovisuele 
programmadiensten op Europese schaal te stimuleren, waarbij gebruik wordt 
gemaakt van innovatieve omroeptechnieken, met inbegrip van interactieve 
communicatie per satelliet. 
Het bevorderen van nieuwe technologieen. 
Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europese P11rlcment inzake hct audiovisucle belcid, COM(90) 78 def. van 21.2.1990 
Richtlijn 89/552/EEG van de Raad bctreffendc de coordinatic van bcpaaldc wettelijke en bcstuursrechtelijkc bepalingen in de Lid· 
Staten inzake de uitoerening van telcvisie-omroepactivilciten, van 3.10.1989, PB nr. L 298 van 17.10.1989. biz. 23. 
Aclieprogramma ter bcvordering van de ontwikkcling van de audiovisuele indu~trie in Europa -"MEDI/\• 1991-1995, COM(90) 132. 59 
De voortdurende innovatie op het gebied van nieuwe technologieen, in het 
bijzonder wat betreft de nieuwe-generatie satellieten en de ontwikkeling van hoge­
dnfinitiotnlovisio (HDTV). lu~oft bolangrijko c:onsorJ11011tios voor do audiovisuolo 
sector. Tezamen met talrijke betrokkenen op cJit gebied uit de openbare en 
particuliere sector neemt de Commissie op de volgende manieren aan dit proces 
deel: 
via normalisatiewerkzaamheden. Richtlijn 86/529/EEG van de Raad van 
3 november 1986 diende als eerste stap in de richting van de opstelling 
van een gemeenschappelijke norm voor rechtstreekse omroep per 
satelliet (DBS)45; 
in de hoedanigheid van coordinator, hetgeen van fundamenteel belang is 
voor de ontwikkeling en bevordering van HDTV in Europa; 
door middel van onderzoeksprogramma's (met name ESPRIT, RACE en 
AIM) 
Satellietomroep voor het brede publiek -met inbegrip van zowel toepassingen 
overeenkomstig de in het Radioreglement gehanteerde definitie voar 
satellietomroepdiensten (BSS) als omroeptoepassingen die warden geexploiteerd in het 
kader van vaste sateflietdiensten (FSS) -zal warden ontwikkeld tot de belangrijkste 
component van de transnationale audiovisuele dienstverlening in Europa en dient derhalve 
te warden beschouwd in het licht van het algemene communautaire audiovisuele beleid. 
2.2 De ontwikkeling van hoqe-definitietelevisie (HDTV) in Europa 
45 
46 Op 27 april 1989 heeft de Raad een besluit goedgekeurd betreffende een actieplan46 voor 
de invoering van HDTV-diensten in Europa. Volgens dat plan zullen HDTV-diensten, na een 
succesvolle afronding van de O&TO-werkzaamheden, in twee fasen warden ingevoerd. In 
1990 start een pre-operationele fase waarin experimenten zullen warden uitgevoerd en 
proefuitzendingen zullen plaatsvinden. Vanaf naar verwachting 1992 tot 1995 zullen een 
aantal dienstverleners beginnen met het aanbieden van regelmatige HDTV-diensten met 
een breed scala van programma's, inclusief films. 
Er wordt algemeen van uitgegaan dat HDTV-diensten in 1995 in heel Europa beschikbaar 
zullen zijn. 
Richllijn 86/529/EEG van Jc Raad van 3 novcmbcr 1986 inz"kc Jc vaslstclling van gcmecnschappclijkc tcchnische spccificatic~ van de 
familie van MAC /pakkct-normcn voor rcchtstrecksc tclcvisicomroep per satelliel, PB nr. L 311 van 03.11.1986, blz.28. 
llesluil 89/337 /EEG van de Rand van 27 april 1989 inzakc hoge-ucfinilictclcvisic, PB nr. L 142 van 25.5.1989, biz.I. ()() 
Een van de hoofddoelstellingen van bovengenoemd Besluit is te bereiken dat de Europese 
norm voor de produktie en uitwisseling van HDTV-programma's als wereldwijde norm 
wordt aanvaard. Met betrekking tot deze normalisatie is reeds aanzienlijke vooruitgang 
geboekt: tijdens de algemene vergadering van het CCIR in mei 1990 te DOsseldorf is over 
23 van de 34 basisparameters van de HDTV-produktienorm overeenstemming bereikt. De 
in Europa gehanteerde norm 1250/50 -die zo wordt genoemd omdat volgens deze norm 
de HDTV-beelden uit 1250 lijnen warden opgebouwd bij een rasterfrequentie van 50 Hz -
wordt in het kader van Eureka-project nr. 95 ontwikkeld door een consortium van zo'n 
30 Europese fabrikanten en omroeporganisaties (inclusief enkele uit landen van buiten de 
Gemeenschap). In deze projectgroep Eureka 95 wordt tevens de voor de demonstratie van 
het systeem benodigde apparatuur ontwikkeld. De Commissie draagt zorg voor een 
hechte samenwerking tussen deze projectgroep en het MEDIA-programma. Bovendien 
zullen op initiatief van de Commissie, voor iedereen die bij HDTV belang heeft, een serie 
forumdiscussies op audiovisueel gebied warden georganiseerd waarbij de 
werkzaamheden van de projectgroep Eureka 95 ter discussie zullen staan. 
Op aansporing van de Commissie en de Europese Radio-unie (EAU) werd in juli 1990 het 
Europees economisch samenwerkingsverband EESV opgericht. Bij dit 
samenwerkingsverband, dat bekend staat als de groep Vision 1 ~50, hebben zich bedrijven. 
omroeporganisaties, onafhankelijke TV-en filmproducenten en andere belanghebbende 
partijen aangesloten met als doel een marktgerichte aanvulling te leveren op de door de 
groep Eureka 95 verrichte technische ontwikkelingswerkzaamheden. Met financiele steun 
van de Gemeenschap en haar Lid-Staten heeft de groep Vision 1250 de volgende 
specifieke activiteiten op zich genomen, die zij in de periode van 1990 tot 1994 zal 
ontplooien: het beschikbaar stellen van de door de groep Eureka 95 ontwikkelde 
apparatuur aan programmaproducenten; het organiseren van HDTV-demonstraties op 
vakbeurzen; en het organiseren van de produktie en uitzending van HDTV-programma's, in 
het bijzonder van reportages van belangrijke sportevenementen. Naar aanleiding van dit 
vier jaar durende initiatief verwacht men dat over de hele wereld vele kwalitatief 
hoogwaardige produkties op basis van het systeem 1250 /50 zullen word en gemaakt en 
getoond. 
2.3 De rol van satellieten in hoge-definitietelevisie (HDTV) 
Zoals in hoofdstuk Ill reeds is aangegeven, gaat men er algemeen van uit dat in de eerste 
plaats satellietverbindingen het belangrijkste transmissiemedium voor HDTV zullen zijn. 
Een voortdurende groei van de capaciteit voor rechtstreekse omroep per satelliet (DBS) is 
dan ook bepalend voor het commerciele succes van het Eureka 95-programma en 
daarmee ook voor de kans op een Europese voortrekkersrol op het gebied van TV­
technologie, ondanks de voortdurende inspanningen van de Verenigde Staten en Japan 
op het gebied van HDTV. 
DBS sntP.lliPtPn diP. 11itsl11itPnd F11rnpa nn Afrik;i h0<fPkkm1. v;illon ondN fmn rnciolqnvinq 
waarvoor tijduns ue in 1977 gehuude11 WAAC een overeo11komst is afye!.>loten (Lie 
hoofdstukken II en Ill). Volgens deze overeenkomst, die algemeen bekend staat als het 
plan WARC'77, warden de frequentiebanden voor satellietomroepdiensten (BSS) 
toegewezen aan nationale diensten voor rechtstreekse omroep per satelliet (DBS). 
Verscheidene posities in de geostationaire baan werden toebedeeld aan Europese 
satellieten, en elk Europees land kreeg de beschikking over vijf satellietkanalen bij een van 
die baanposities. De bedekkingsgebieden (footprints) van deze satellieten zouden tot de 
landsgrenzen warden beperkt, maar uiteraard kon een zekere mate van overspill in 
aangrenzende landen niet warden voorkomen. Omdat men bovendien in elk land wilde 
voorzien in de ontvangstmogelijkheid voor individuele huishoudens met behulp van 
antennes met een diameter van minder dan 90 cm, moesten hoogvermogen-satellieten 
warden gebruikt. 
Zoals in hoofdstuk Ill uiteengezet, hebben zich in een aantal belangrijke opzichten op het 
gebied van satellietcommunicatie ontwikkelingen voorgedaan die men in 1977 niet heeft 
kunnen voorzien. In het bijzonder hebben verbeterde ontvangtechnieken ertoe geleid dat 
voor de ontvangst met kleine antennes geen hoogvermogen-satellieten meer nodig zijn, 
zodat in het grootste deel van Europa nu met behulp van antennes met een diameter van 
circa 90 cm TV-signalen kunnen warden ontvangen die via middelhoogvermogen­
satellieten in het frequentiegebied voor vaste satellietdiensten (FSS) warden uitgezonden. 
Van dat frequentiegebied wordt momenteel voor de meeste kanalen gebruik gemaakt, in 
het bijzonder voor uitzendingen via de EUTELSAT 1-, TELECOM-1-, DFS-Kopernikus- en 
ASTRA-satellieten. 
Dit heeft tot gevolg dat de meeste kanalen in Europa thans warden uitgezonden via 
middelhoogvermogen-satellieten. Hoewel in Europa overeenkomstig het plan WARC'77 
diverse DBS-satellieten zijn geplaatst, zullen de meeste daarvan die nu nag operationeel 
zijn, hun maximale technische levensduur hebben volbracht tegen de tijd dat HDTV op 
grate schaal beschikbaar zal komen, d.w.z. rand 1995-1997. 
In Europa overweegt men thans drie plannen voor tweede-generatie DBS-systemen: elk 
van deze plannen omvat het voorstel voor subregionale bedekkingsgebieden (meestal 
taalzones), een grater aantal kanalen per satelliet en minder vermogen per kanaal. Hoewel 
a priori vaststaat dat deze systemen duidelijke voordelen zullen bieden ten opzichte van de 
huidige DBS-systemen, staat men voor het grate struikelblok dat deze systemen niet 
overeenstemmen met het plan WARC'77. Voor elke satelliet zouden daarom afzonderlijke 
procedures moeten warden gevolgd ten behoeve van de coordinatie met alle andere 
satellieten en terrestrische transmissiesystemen bij welke de betreffende satelliet mogelijk 
interferentieproblemen zou kunnen veroorzaken. Aangezien dat een kostbaar en tijdrovend 
proces is met een twijfelachtige kans van slagen, lijkt het welhaast onvermijdelijk en voor 
de implementatie van de toekomstige generatie DBS-satellieten -en daarmee voor het 
succes van de HDTV in Europa -van essentieel belang dat de in het plan WARC'77 
opgenomen criteria drastisch zullen moeten warden herzien. I 
'.5) 2.4 Systemen met voorwaardelijke toegangsmogelijkheden 
Voor een verdere groei op het gebied van satelliettelevisie en andere punt-tot­
meerpuntsystemen dienen de overeenkomsten en normalisatie ten aanzien van het beheer 
van de toegang tot kanalen te warden ontwikkeld. Men onderscheidt drie categorieen van 
personen of organisaties die het recht hebben, of er belang bij hebben, om de 
toegangsmogelijkheden voor het publiek tot satellietomroepsignalen te beheren dan wel te 
beperken: 
Dienstverleners en gebruikers van zakelijke TV en/of videoconferenties. Naarmate 
videoconferenties alsmede TV voor besloten gebruikersgroepen (BGG's) in het 
bedrijfsleven steeds meer warden gebruikt als middel om concurrentievoordelen 
te scheppen, realiseert men zich oak steeds meer de problemen ten aanzien van 
de vertrouwelijkheid. Zowel dienstverleners als gebruikers zijn zich ten volle 
bewust van het belang van de versleuteling of encryptie (scrambling) van signalen, 
zodanig dat die uitsluitend in hun oorspronkelijke staat kunnen worden ontvangen 
door degenen die daartoe gemachtigd zijn. Wat betreft de transmissie per satelliet 
wordt aan de problematiek van de bescherming van informatie bijzonder veel 
belang gehecht, hoewef gezegd moet warden dat terrestrische 
transmissiesystemen in dit opzicht evenmin absolute veiligheid bieden. 
Tekst-/scenarioschrijvers en producenten van radio-en TV-programma's. Een 
resolutie inzake auteursrechten is, zoals reeds eerder werd vermeld, van vitaaf 
belang voor de ontwikkeling van de Europese televisie. 
Het gebruik van een satelliet met een bedekkingsgebied dat geheel West-Europa 
omvat, zorgt voor een potentieef pubf iek van enkele honderden miljoenen 
ontvangers. Daarom is het duidelijk in het belang van zowel de 
omroeporganisaties als degenen die aanspraak maken op copyright, dat er op het 
niveau van de Gemeenschap ten aanzien van auteursrechtelijke aangelegenheden 
volledige duidefijkheid bestaat. 
Satellietomroeporganisaties die kiestelevisie (pay-per-view TV) aanbieden. Kies-TV 
heeft betrekking op een commerciele faciliteit die zowel via terrestrische als 
sateflietomroep kan warden aangeboden en waarbij de omroeporganisatie de 
keuze heeft om gebruikers de kosten voor de ontvangst van programma's per 
"view", d.w.z. per programma of per uur ontvangtijd, in rekening te brengen in 
plaats van eenmalig of per jaar. Het op abonnee-TV (betaal-TV) toepassen van 
systemen met voorwaardef ijke toegangsmogef ijkheden beoogt een evenwicht te 
realiseren tussen enerzijds beperkte kosten en anderzijds de moeilijkheidsgraad 
om de versleuteling te kraken zodat ontvangst zonder toestemming mogelijk is. 
Met betrekking tot de toepassing van auteursrechten op TV-omroep in de Gemeenschap 
zal de Commissie spoedig met voorstellen komen in het kader van haar audiovisuele 
beleid en haar algemene beleid inzake auteursrechten. 63 
Het ontbreken van een gemeenschappelijke Europese (of internationale) norm voor de 
versleuteling van informatie vormde een belangrijke barriere voor een succesvolle 
oplossing van het vraagstuk van de implementatie van systemen met voorwaardelijke 
toegangsmogelijkheden. 
In zijn Resolutie 86/C160/01 van 9 juni 1986 inzake het gebruik van videoconferentie- en 
beeldtelefoontechnieken voor intergouvernementele toepassingen heeft de Raad de 
Commissie uitgenodigd "om specifieke problemen op te lossen in verband met het gebruik 
van videoconferentie- en beeldtelefoontechnieken door de regeringen en de lnstellingen 
van de Gemeenschap, met inbegrip van vertrouwelijkheid, ... ".In het kader van het 
communautaire programma RACE wordt de problematiek inzake de integriteit van 
communicatie voor alle soorten telecommunicatiediensten bestudeerd en is een lijst 
opgesteld van de basiseisen waaraan crypto-apparatuur (scramblers) dient te voldoen. 
Het is van belang op dit gebied passende Europese normen te ontwikkelen. 
De Commissie heeft met haar voorstellen van juli 1990 inzake de bescherming van 
gegevens en beveiliging van informatiesystemen47 -met inbegrip van de bescherming van 
gegevens en van de persoonlijke levenssfeer in het kader van openbare digitale 
telecommunicatienetwerken -een vergaande aanpak op dit terrein geformuleerd en een 
voorstel gedaan voor een actieplan voor de ontwikkeling van maatregelen op het gebied 
van de beveiliging van informatiesystemen. 
3. De grotere Europese dimensie 
47 Als gevolg van de steeds hechter wordende banden tussen de Gemeenschap en de 
omringende landen, de ingrijpende veranderingen die zich in Midden-en Oost-Europa 
hebben voorgedaan en het ontstaan van een grotere Europese dimensie als een algemeen 
bepalende factor voor het Gemeenschapsbeleid, komt de communautaire aanpak op het 
gebied van satellietcommunicatie uitsluitend tot zijn recht indien deze wordt gezien in het 
perspectief van een grotere Europese dimensie. 
De Europese Gemeenschap heeft tezamen met haar buurlanden een sterk 
gemeenschappelijk belang bij satellietcommunicatie, hetgeen tot uiting komt in het feit dat 
de meeste Europese landen gezamenlijk lid zijn van de belangrijkste, voor Europa meest 
relevante organisaties voor satellietcommunicatie. Fiquur 6 geeft een overzicht van deze 
organisaties: EUTELSAT, het ESA, het ETSI, de CEPT, respectievelijk INTELSAT, 
INMARSAT en lntersputnik, en laat zien welke EG-en EVA-landen en welke 
Middeneuropese, Oosteuropese en andere buurlanden daarvan lid zijn. 
Zie COM(90) 314 van 24 september 1990, in het bijzonder hct Voorstel voor een Richtlijn van de Raad betreffende de bescherming van 
pcrsoonsgebonden gegevens en van de persoonlijke lcvenssfeer in he! kader v,in openbare digitale telecommunicatienetten, met name 
hel digitaal netwerk voor ge"integrcerde diensten (ISDN) en openbare digitale mobiele netwerken, alsmede hel Voorstel voor ecn 
Ucschikking van de Raad bclrcffcndc infornrnlicvcilighcid. 64 
3.1 Samenwerkinq met de EVA. andere aangrenzende Europese landen en de CEPT 
Op het gebied van satellietcommunicatie heeft de Europese Gemeenschap traditioneel 
hechte banden met de lidstaten van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA), hetgeen in 
het bijzonder tot uiting komt in het feit dat bijna alle EG-en EVA-lidstaten oak lid zijn van 
de op dat gebied relevante organisaties (zie Figuur 6). 
Naarmate de Europese Gemeenschap en de Europese Vrijhandelsassociatie hun 
onderlinge banden in een algemene context verder aantrekken en ontwikkelen in de 
richting van een gemeenschappelijke Europese economische ruimte, warden oak de 
gemeenschappelijke belangen op het gebied van satellietcommunicatie steeds grater, met 
name omdat in een aantal EVA-lidstaten momenteel een duidelijke tendens bestaat om het 
wettelijke kader in deze sector te herzien en zowel unidirectionele als -in enkele gevallen -
bidirectionele satellietcommunicatie te liberaliseren. 
Figure 6 
COMMUNITY, EFTA, CENTRAL AND EASTERN EUROPE AND OTHER NEIGHBOURING 
EUROPEAN COUNTRIES 
MEMBERSHIP IN ORGANISATIONS OF MOST INTEREST TO SATELLITE COMMUNICATIONS 
IN EUROPE 
EUTEL-
SAT 
Belgium 
Denmark 
Germany 
France 
Greece 
Ireland 
Italy 
Luxembourg 
The Netherlands 
Portugal 
Spain 
United Kingdom 
Austria 
Finland 
Iceland 
Liechtenstein 
Norway 
Sweden 
Switzerland 
.,,. • • • • • • • • • • • • • • • Member 
::;2:: •• application to join pending 
.,,. • (1) ••••••••••••• Associate Member ... . 
.... 
... . 
.... 
.... 
... . 
... . 
... . 
... . 
.... 
... . 
... . 
.... 
... . 
... . 
.... 
... . 
... . 
... . ESA 
.... 
.... 
... . 
... . 
.... 
... . 
.... 
... . 
... . 
.... 
... • (l) 
... . 
... . 
.... ETSI CEPT INTEL- INMAR- INTER- ITU 
SAT SAT SPUTNIK 
.... .... .... .... ... . 
.... .... .... ... . .... 
... . .... .... ... . .... ... . 
.... .... .... .... ... . 
... . .... ... . .... .... 
.... ... . .... .... 
.... .... ... . ... . .... 
.... .... .... .... 
.... .... .... .... .... 
.... ... . .... ... . .... 
... . ... . ... . ... . .... 
... . .... ... . ... . .... 
.... ... . ... . .... 
.... ... . .... .... .... 
.... .... ... . .... 
.... .... .... 
.... .... .... .... .... 
... . .... ... . ... . .... 
.... .... .... ... . .... 
...... ..... ... ... ... 
...... ..... ... ... ... 
...... ..... ... ... ... 
...... ... ... ... ... 
...... ........ ..... ... ... ... 
...... ..... ... 
...... ... ... ... ... ..... ... 
...... ... ... 
...... ... ... ........ 
...... ..... ... ... ... ..... ... 
...... ........ ..... ... ... ... ..... ... 
...... ... ... ... ... ... ... 
...... ..... ... ..... ... 
...... ..... ... ..... ... ..... ... 
...... ... ... ... ... ..... ... 
)llNlndS H'S H'S 
nu -M31NI -MVWNI -131NI ld3J 
g aJn61:1 ..... ... 
..... ... 
..... ... 
IS13 VS3 Jaqwaw ale! ::>ossv · • · · · • • • · · • · · (J)..,...,. 
6uipuad uiof Ol uope::>! ldde • • <> 
Jaqwaw • • • • • • • • • • • • • • ..,.. .,. 
8SSn 
salels pal!un 
ueder 
... ... Al!8 UBO!lB,I\ 
..... ... Aa>1m1 
..... ... OU!JBll\J UBS JO ·da8 
... ... OOBUOll\J 
... ... BllBll\J 
... ... snJdA8 
... ... B!/\BjSODnA 
..... ... B!UBW08 
..... ... pue1od 
<> AJBOLinH 
<> B!>f B/\O fSOl.(00Z8 
<> epeo1ns 
lVS 
-13ln3 
Een van oudsher belangrijk Europees kader voor overleg op het gebied van 
satellietcommunicatie is de Europese Conferentie van PTI-administraties (Conference 
Europeenne des administrations des pastes et des telecommunications -CEPT), waarbij 
alle EG-en EVA-landen alsmede een aantal andere landen, onder andere Turkije en 
Joegoslavie, zijn aangesloten (zie Figuur 6). 
Onder de CEPT ressorteren diverse, op het terrein van de Europese satellietcommunicatie 
gespecialiseerde comites. De belangrijkste daarvan zijn het Coordinatie-comite voor 
Telecommunicatiesatellieten (comite de coordination des telecommunications par 
satellites -CCTS) en de subgroepen daarvan, alsmede het Commerciele Actie-comite 
(comite d'action commerciale -CAC), in het kader waarvan de VSAT-groep is opgericht. 
Aangezien deze lichamen onder meer betrokken zijn bij het definieren van de rol die 
satellietcommunicatie speelt in het zich ontwikkelende Europese 
telecommunicatienetwerk, is het nodig dat met deze lichamen op het niveau van de 
Gemeenschap een open dialoog wordt onderhouden over de toekomstige ontwikkelingen 
op het gebied van satellietcommunicatie in Europa. 
Het telecommunicatiebeleid in Europa wordt momenteel algemeen herzien en oak de 
CEPT ondergaat in het kader daarvan belangrijke organisatorische wijzigingen. Onder 
meer zullen haar regelgevende en uitvoerende taken warden gescheiden. 
De volgende twee belangrijke wijzigingen, die ook voor satellietcommunicatie van groat 
belang zijn, staan reeds vast: in 1988 werd in Sophia-Antipolis (nabij Nice, Frankrijk) het 
Europese Normalisatie-instituut voor Telecommunicatie (European Telecommunications 
Standards Institute -ETSI) opgericht en werden de normalisatiewerkzaamheden van de 
CEPT op het gebied van telecommunicatieapparatuur naar dit instituut overgeheveld; en er 
wordt een Europees Comite voor Radiocommunicatie (European Radiocommunications 
Committee -ERC) opgericht alsmede een Europees Bureau voor Radiocommunicatie 
(European Radiocommunications Office -ERO). 
Terwijl aan het ETSI de taak is toebedeeld om de technische grondslag te leggen voor de 
vele op het gebied van satellietcommunicatie vereiste maatregelen (zie hoofdstuk V), 
moeten het Europees Comite voor Radiocommunicatie (ERC) en het Europees Bureau 
voor Radiocommunicatie (ERO), in Kopenhagen te vestigen, een nieuwe basis vormen 
voor een verbetering van de frequentiecoordinatie in Europa. In Resolutie 90/C166/0248 
van de Raad wordt als een van de hoofddoelen van het beleid aangegeven dat met name 
moet warden gestreefd "naar een tijdige toewijzing van voldoende frequenties voor 
mobiele en satelliettoepassingen". De Raad stelt daarin bovendien met voldoening notate 
hebben genomen van "de huidige hervorming van de mechanismen voor 
radiofrequentieplanning en coordinatie die ondernomen wordt door de CEPT en met name 
de beslissing tot oprichting van een Europees Bureau voor Radiocommunicatie, dat het 
mogelijk maakt rekening te houden met de adviezen van alle betrokken partijen en dat een 
passende organisatie [ ... ] heeft". Tot slot wendt de Raad zich in deze Resolutie tot de 
Commissie en de Lid-Staten en de CEPT met het verzoek om "hun steun te geven aan de 
verdere ontwikkeling van het nieuwe [ ... ] kader, [ ... ],en daartoe alle middelen ter 
beschikking te stellen die nodig zijn om efficient handelen en snel inspelen op de vraag te 
verzekeren [ ... ]". 
3.2 Het belang van satellietcommunicatie voor de ontwikkelingen in Midden-en Oest-Europa 
49 De ingrijpende veranderingen in Midden-en Oest-Europa hebben aan de snelle 
ontwikkelingen op het gebied van satellietcommunicatie in Europa een nieuwe politieke 
dimensie gegeven. Voor de integratie van de Midden-en Oosteuropese landen in een 
grotere Europese dimensie en een succesvol herstel van hun economieen is een snelle 
opbouw van de telecommunicatie-infrastructuur in deze landen absoluut noodzakelijk. De 
Commissie heeft daarop in haar Mededeling van 19 juni 199049 met nadruk gewezen. 
Satellietcommunicatie heeft onder andere de grate voordelen dat zij snel kan warden 
ingezet en onmiddellijk een groat gebied kan bedekken. Daardoor speelt zij in deze 
context een sleutelrol, zowel op het gebied van telecommunicatie als op het gebied van 
omroep. 
In Midden-en Oest-Europa heeft men zich derhalve toegelegd op het gebruik van 
satellietsystemen ten einde de telecommunicatieverbindingen met West-Europa te 
verbeteren: Polen is in februari 1990 het 27ste EUTELSAT-lid geworden, Roemenie heeft 
zich onlangs daarbij aangesloten, en over het lidmaatschap van Tsjechoslowakije en 
Hongarije wordt nog onderhandeld. 
Resolutie van Jc Raa<l van 28 juni 1990 bclrcffcn<lc Jc uilbrciding van de Europcsc samcnwcrking inzake ra<liofrcqucnties. 
inzonderheid met bctrekking tot diensten met ccn p11ncuropcsc dimensie, PB nr. C 166 van 7.7.1990. biz. 4. 
Mededeling van de Commissie aan de Raad en hct Europesc Parlement bclreffcndc Jc belrckkingen vrrn de Gemcenschap met <le 
landcn van Mid<lcn- en Oost-Europa -de rol van tclccommunicatie COM(90) 258 van 19.6.1990. 
Verder zal waarschijnlijk via de derde satelliet uit de serie DFS-Kopernikus -een nationaal 
satellietsysteem van de Bondsrepubliek Duitsland -warden voorzien in diensten op het 
gebied van telefonie, de distributie van TV-signalen en data-en zakelijke communicatie in 
een geografisch gebied dat zowel de Bondsrepubliek Duitsland als de voormalige Duitse 
Democratische Republiek omvat. Diverse Midden-en Oosteuropese landen -onder andere 
Polen, Tsjechoslowakije en Bulgarije -zijn lid van INMARSAT en zullen naar verwachting 
van de diensten van deze organisatie gebruik maken voor zowel landmobiele als maritieme 
mobiele communicatie (zie Figuur 6). 
In verschillende Oosteuropese landen wordt de mogelijkheid om kleine terminalsystemen 
te gebruiken ten einde snel een groat gebied te kunnen bestrijken, ernstig overwogen. 
Tegelijkertijd wordt met grote spoed de mogelijkheid bestudeerd om extra aanbieders op 
dit gebied toe te laten ter bevordering van een vroegtijdige levering van verbeterde 
telecommunicatiediensten, voor zowel nationaal als grensoverschrijdend verkeer. 
Gezien het grotendeels onderontwikkelde karakter van de terrestrische 
netwerkinfrastructuur in alle Midden-en Oosteuropese landen is de invoering van VSAT­
netwerken als communicatiemiddel voor die landen de meest voor de hand liggende en in 
veel gevallen de meest doeltreffende oplossing. De invoering van satelliettechnologie door 
middel van omvangrijke grondstations biedt vaak niet de mogelijkheid om in een korte tijd 
een groat gebied te bedekken zonder daarbij tevens te voorzien in de nodige terrestrische 
interfaces voor het relayeren van signalen. 
De situatie in de Midden-en Oosteuropese landen zal -in het licht van de huidige 
algemene economische hervormingen en de ontwikkeling naar een markteconomie -
waarschijnlijk snel leiden tot een herziening van de wetgeving inzake het opzetten van 
satellietsystemen in deze landen. lndien binnen de Gemeenschap geen soortgelijke 
maatregelen warden getroffen, zou dat er wel eens toe kunnen leiden dat 
satellietnetwerken in Midden-en Oost-Europa op een vroeger tijdstip vrij beschikbaar 
zullen zijn dan in de Europese Gemeenschap, hetgeen voor de ontwikkeling van 
paneuropese systemen ernstige negatieve gevolgen met zich mee zou kunnen brengen. 
Terwijl tussen de landen van Midden-en Oost-Europa en die van de Europese 
Gemeenschap -mits daartoe in de Gemeenschap het wettelijk kader op dit gebied wordt 
aangepast -gemeenschappelijke satelliet-terminalnetwerken snel tot ontwikkeling kunnen 
worden gebracht, behoeven de gemeenschappelijke belangen in deze sector tussen de 
Gemeenschap en de Sovjet-Unie een verdere analyse. Dankzij de ruime ervaring op het 
gebied van ruimtevaartsystemen is het gebruik van satellietsystemen in de Sovjet-Unie 
goed ontwikkeld. Naar het schijnt wordt daar meer dan 95% van de TV-programma's 
ontvangen via een combinatie van satellietomroepsystemen en terrestrische 
distributiefaciliteiten. Wat betreft internationale satellietcommunicatie is men in de Sovjet­
Unie druk bezig met het opzetten van het lntersputnik-satellietsysteem (zie Figuur 6). 
Verder wordt in het kader van het lnterkosmos-programma gestudeerd op de problematiek 
van de implementatie van nationale en regionale communicatiesystemen. 70 
De Sovjet-Unie is reeds lid van INMARSAT en onlangs is bekend gemaakt dat nieuwe 
pogingen zijn ondernomen om de Sovjet-Unie ook van INTELSAT lid te maken. 
4. De externe aspecten en het internationale klimaat van satellietcommunicatie 
Ten behoeve van een samenhangende communautaire aanpak op het gebied van 
satellietcommunicatie, dient met het internationale klimaat in Europa op dit gebied en met 
de algemene belangen van de Gemeenschap in het kader van haar externe betrekkingen 
ten voile rekening te warden gehouden. 
Zoals in hoofdstuk II reeds naar voren is gebracht, hebben alle Lid-Staten van de 
Gemeenschap te maken met verplichtingen en internationale afspraken die zij moeten 
nakomen, maar daarnaast dienen zij zich ook gezamenlijk voor de nodige veranderingen 
in te spannen. 
De resultaten van de GATI-onderhandelingen in het kader van de thans lopende Uruguay­
ronde zullen niet alleen de betrekkingen van de Europese Gemeenschap met haar 
belangrijkste handelspartners op dit gebied -te weten de Verenigde Staten en Japan -
fundamenteel be"invloeden, maar kunnen eveneens gevolgen hebben voor het 
internationale klimaat op het gebied van satellietcommunicatie. Gezien het groeiende 
aantal niet-Europese satellieten dat wordt gebruikt voor het bestrijken van Europees 
grondgebied, zal wat betreft satellietdiensten de coordinatie met derde landen verbeterd 
dienen te warden. Tot slot moet het communautaire beleid inzake satellietcommunicatie 
warden gezien in het licht van de algemene betrekkingen van de Europese Gemeenschap 
met overige delen van de wereld: de betrekkingen met de landen in het Middellandse­
Zeegebied, waarmee reeds banden op het gebied van de satellietcommunicatie ten bate 
van beide partijen zijn aangeknoopt, dienen verder te warden ontwikkeld; in de 
ontwikkelingslanden dient -in het licht van de betrekkingen met de ACS-landen in het 
kader van de huidige overeenkomst van Lome -te warden bijgedragen tot een onbeperkte 
benutting van het potentieel aan satelliettechnologie; en ook in overige delen van de 
wereld dient aan ontwikkelingsprojecten die zijn gebaseerd op het gebruik van 
satellietcommunicatie, hulp te warden verleend. 71 
4.1 De Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU) 
Zeals in hoofdstuk II reeds uiteen is gezet, neemt de Internationale Telecommunicatie-Unie 
(ITU) in de ontwikkeling van satellietcommunicatie een centrale plaats in, met name via 
haar sleutelrol in de internationale coordinatie van frequenties en de verdeling van de 
ruimte in de geostationaire baan via de werkzaamheden van de International Frequency 
Registration Board (IFRB) en de Mondiale en Regionale Administratieve Radioconferenties 
(WARC's en RARC's). Andere belangrijke, op dit gebied betrokken comites zijn ender meer 
het lnternationaal Raadgevend Comite inzake Radio-aangelegenheden (CCIR) en het 
lnternationaal Raadgevend Comite inzake Telegrafie en Telefonie (CCITI)50. 
De werkwijze van het IFRB en de rel van de WARC's is reeds uitvoerig in hoofdstuk II ter 
sprake gebracht. Het CCIR is belast met het bestuderen van vraagstukken inzake de 
techniek en de exploitatie van radiocommunicatie en met het opstellen van relevante 
aanbevelingen op dat gebied. 
Het CCITI stelt aanbevelingen op voor de normalisatie en specificatie van openbare 
telecommunicatiediensten alsmede voor de exploitatie en de tarieven daarvan. Het verricht 
onderzoek naar de koppeling van telecommunicatiesatellieten met terrestrische netwerken, 
in het bijzonder nu op dit ogenblik voor telecommunicatiediensten steeds meer en op 
grate schaal gebruik wordt gemaakt van FSS-en MSS-satellieten. 
Overeenkomstig Resolutie 88/C257 /01 van de Raad van 30 juni 198851 dienen 
gemeenschappelijke standpunten te warden vastgesteld tijdens internationale 
forumdiscussies. Zo vonden tijdens de in 1988 gehouden Administratieve 
Wereldconferentie voor Telegrafie en Telefonie (World Administrative Telegraph and 
Telephone Conference -WATIC) onderhandelingen plaats over een nieuw lnternationaal 
Telecommunicatiereglement en wordt op dit moment in het kader van de CCIR 
onderhandeld over een toekomstige norm voor hoge-definitietelevisie (HDTV). Waar nodig 
moeten ook in de toekomst gemeenschappelijke standpunten warden vastgesteld tijdens 
dergelijke forumdiscussies. 
Overeenkomstig een consensus van de Raad in 1988 heeft de Commissie op haar verzoek 
bij de ITU, alsmede bij de comites en conferenties in het kader daarvan, de status van 
waarnemer gekregen. 
50 In hel kader van de hervormingen van de ITU-activileilen naar aanleiding van de besluilen die zijn genomen tijdens de in 1989 in !\"ice 
gehouden gevolmachligdc ITU-conferenlic (a11ikel 14 van hel handvest), is een nieuw lichaam in het leven gerocpcn: hct 
Tclecommunicalions Dcvclopmcnl Bureau. Dal bureau zou ccn bclangrijkc rol moclcn gaan spclcn bij hel bcvorderen van 
salellictcommunicalie in onlwikkcling.~landen. 
51 Rcsolulic van de Raad van 30 juni 1988 inzakc de onlwikkcling van de gcmccnschappcli.ikc markt voor lelecommunicalicdicnslcn en -
apparaluur tot 1992. PB nr. C 257 van 4.10.1988. biz. I. 72 
Met betrekking tot frequentiecoordinatie wordt in Resolutie 90/C166/0252 van de Raad 
"het ontwikkelen van gezamenlijke Europese standpunten betreffende het gebruik van het 
frequentiespectrum met het oog op internationale harmonisatie van frequenties, met name 
ten aanzien van de ITU en de desbetreffende administratieve radioconferenties ( ... ]" 
omschreven als een van de hoofddoelen van het beleid, waarbij wordt uitgegaan van de 
huidige hervorming van de frequentiecoordinatie in het kader van de CEPT (zie boven). 
Op korte termijn staat de Europese Gemeenschap voor de grate uitdaging om met 
betrekking tot de eerstvolgende, in 1992 te houden WAAC een gemeenschappelijk 
standpunt vast te stellen en om op basis van de verbeterde coordinatiemechanismen van 
de CEPT op Gemeenschapsniveau het krachtige politieke mandaat te bemachtigen dat 
nodig is voor een doelmatige coordinatie op dit centrale terrein. 
4.2 Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel (General Agreement on Tariffs and 
Trade -GATI) 
52 Bijna alle aspecten van de interne markt voor telecommunicatie warden direct dan wel 
indirect be'invloed door de tijdens de huidige GATI-onderhandelingen in het kader van de 
Uruguay-ronde besproken handelsaangelegenheden. 
De communautaire standpunten tijdens deze onderhandelingen warden geformuleerd 
overeenkomstig artikel 113 van het Verdrag. Daarbij zal de onderhandelingspositie van de 
Gemeenschap naar alle waarschijnlijkheid nauw verbonden blijven met de vooruitgang die 
wordt geboekt met het interne communautaire beleid. Het is van belang dat deze interne 
en externe standpunten van de Gemeenschap consistent zijn. 
Er zijn met betrekking tot de huidige onderhandelingen twee kwesties die voor de sector 
satellietcornrnunicatie van onmiddellijk belang zijn: dienstenverkeer en technische 
handelsbarrieres. 
Wat betreft het dienstenverkeer waren de onderhandelingen van Geneve hoofdzakelijk 
gericht op het opstellen van een kader van op de GA TI ge·inspireerde principes, dat op al 
het dienstenverkeer van toepassing zou zijn. 
Dit kader zal -aan de hand van wijzigingen of aanvullingen in de vorm van aantekeningen 
of bijlagen -warden afgestemd op de verschillende sectoren ten einde met de specifieke 
aspecten daarvan rekening te houden. Met betrekking tot de sector telecommunicatie 
zullen in deze aantekeningen of bijlagen in het bijzonder passende voorwaarden worden 
opgenomen voor toegang tot en gebruik van het netwerk. 
Rcsolutie 90/Cl66/02 v:in de Raa<l van 28 juni 1990 bctrcffcndc de uitbreiding van de Europcsc samenwerking inz;ike ra<liofrequentics. 
inzonderheid met bctrekking tot diensten met ccn pancuropc~c dimensie, PB nr. C 166 van 7.7.1990. biz. 4. 73 
De aan Aichtlijn 90 /387 /EEG53 betreffende Open Network Provision (ONP) ten grondslag 
liggende principes vormen de basis voor het cornrmmautaire sta11clp11nt ton actlli"ien v;111 
deze sector. 
Wat betreft de technische handelsbelemmeringen tracht de Commissie in het kader van 
het GA TI-akkoord door uitbreiding van de bepalingen een beter evenwicht te bereiken, in 
het bijzonder met betrekking tot het transparante karakter van de door subnationale of 
particuliere normalisatie-instanties goedgekeurde specificaties. 
De nieuwe akkoorden in het kader van de GAIT moeten uiteindelijk voorzien in een 
mechanisme waarmee de liberalisatie van de handel in satellietdiensten en -apparatuur met 
derde landen -in de context van het algemene handelsverkeer op het gebied van 
telecommunicatie -evenwichtig kan warden voortgezet. 
4.3 Coordinatie van standpunten ten aanzien van aanbieders uit derde landen 
Als gevolg van de diversificatie van het aanbod van ruimtesegmentcapaciteit groeit het 
aantal niet-Europese satellieten dat kan warden gebruikt voor Europa bestrijkende 
diensten (zie Figuur 3). 
In hoofdstuk Ill is reeds eerder naar voren gebracht dat de Federal Communications 
Commission (FCC) in de Verenigde Staten in totaal aan zes organisaties voorwaardelijke 
vergunningen heeft verstrekt voor de bouw van afzonderlijke internationale 
satellietsystemen en dat sinds 1988 Mn organisatie, te weten 
Pan American Satellite/ Alpha-Lyracom, een afzonderlijk internationaal satellietsysteem 
exploiteert dat ook satellietdiensten levert in een aantal Lid-Staten van de Europese 
Gemeenschap. In afwachting van een definitieve machtiging is de lanceerdatum voor het 
ORION-systeem gepland in 1993. De lanceerdatums en bedekkingsgebieden voor de 
GORIZONT- en REDUGA-satellieten, die het eigendom zijn van de Sovjet-Unie en warden 
verhuurd aan lntersputnik, warden niet gepubliceerd; wel is bekend dat enkele daarvan 
reeds in een baan zijn gebracht. 
Op dit ogenblik warden door de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap afzonderlijk 
onderhandelingen gevoerd over het recht om niet-Europese satellietsystemen te mogen 
plaatsen die geen deel uitmaken van het INTELSAT- of INMARSAT-ruimtesegment, 
alsmede over het verkrijgen van toegang tot deze systemen. In de toekomst zal wat dat 
betreft een betere coordinatie nodig zijn, ten einde enerzijds een distorsie van de markt in 
de Gemeenschap op dat gebied te voorkomen en anderzijds een sterkere 
onderhandelingspositie te verwerven met het oog op een gelijkwaardige toegang van 
Europese satellietsystemen tot derde landen. 
53 Richtlijn van de Raad van 28 juni 1990 betreffcnde de totstandbrenging van de inlerne markt voor tclec.:omrmmicatiedienstcn via de 
tenuitvoerlegging van Open Network Provision (ONP) 74 
De bovengenoemde GATI-principes met betrekking tot het algemene handelsverkeer op 
telecommunicatiegebied, die op dit ogenblik warden opgesteld. lijken een goede basis te 
vormen voor het ontwikkelen van een gemeenschappelijke en gecoordineerde aanpak op 
dit gebied alsmede voor het treffen van evenwichtige regelingen met derde landen. 
4.4 Betrekkingen met landen uit het Middellandse-Zeegebied. Afrika. Latijns-Amerika en 
andere werelddelen 
54 De Lid-Staten van de Europese Gemeenschap hebben op het gebied van 
satellietcommunicatie betrekkingen aangeknoopt met landen over de hele wereld, zowel 
via de gemeenschappelijke belangen in het kader van de internationale 
coordinatiemechanismen van de ITU, betreffende de toewijzingen van frequenties en 
baanposities, evenals van INTELSAT en INMARSAT, als via het gebruik van 
satellietcommunicatie ter ondersteuning van regionale ontwikkeling. 
Ten aanzien van de industrielanden heeft de Commissie in het Groenboek over de 
ontwikkelin~ van de gemeenschappelijke markt voor telecommunicatiediensten en -
apparatuur 4 met nadruk gewezen op het belang voor de Gemeenschap van 
samenwerking in de betreffende internationale kaders met andere industrielanden, zoals 
de Verenigde Staten, Japan, Canada, Australia en Nieuw-Zeeland, die geavanceerde 
satellietcommunicatiesystemen hebben ontwikkeld. Bovendien heeft de Commissie het 
ontwikkelen van een coherente strategie ten aanzien van telecommunicatie aanbevolen. 
In het kader van haar relaties met de derde wereld, heeft de Commissie niet alleen de 
nadruk gelegd op de noodzaak een coherente strategie ten aanzien van telecommunicatie 
in de betrekkingen met ontwikkelingslanden te ontwikkelen, maar eveneens op het doel 
satellietcommunicatiesystemen te gebruiken. In haar mededelingen betreffende het 
hierboven uiteengezette communautaire ruimtevaartbeleid heeft de Commissie gesteld dat 
aan het gebruik van satellietcommunicatiesystemen op het gebied van plattelands- en 
regionale ontwikkeling en hulp aan derde wereldlanden een hoge prioriteit moet warden 
toegekend. 
Tussen de Europese Gemeenschap en de landen in Afrika en het Middellandse-Zeegebied 
bestaat op het gebied van satellietcommunicatie een bijzonder gemeenschappelijk belang. 
Enerzijds zijn de betrekkingen die zijn ontstaan tussen de Gemeenschap en het merendeel 
van deze landen bijzonder hecht en zullen alleen maar hechter en veelomvattender 
warden, ten gevolge van de nieuwe dynamiek die van de voltooiing van de interne markt 
uitgaat. Anderzijds maken Europa en Afrika gemeenschappelijk gebruik van frequenties en 
baanposities in dezelfde, zogeheten, ITU-regio (Regio 1 ). Het feit dat deze landen, ten 
minste die in het Middellandse Zeegebied, geografisch dichtbij liggen, maakt het in een 
aantal gevallen mogelijk een gemeenschappelijke bedekking te bereiken van deze landen 
en een aantal Europese regio's. 
Met deze situatie dient dus zorgvuldig rekening te worden gehouden en er dienen 
specifieke oplossingen ontwikkeld te warden ten einde zo goed mogelijk tegemoet te 
komen aan de behoeften van alle betrokken partijen. 
Door de bouw van het ARABSAT-systeem met behulp van Europese technologie en de 
aankoop van twee satellieten van Europese makelij, heeft de ruimtevaartindustrie in Europa 
thans ook met de Arabische landen een hecht samenwerkingsverband tot stand gebracht. 
Voor de bouw van een tweede-generatie satellietsysteem heeft ARABSAT onlangs een 
aanbesteding bij inschrijving gehouden, waarop naar verwachting diverse Europese 
satellietfabrikanten zullen inschrijven. 
Groenboek over de ontwikkeling van de gemccnschappclijkc markt voor telccommunicaticdienstcn en -apparatuur, COM(87) 290 def. 
van 30.6.1987 75 
De overeenkomst van Lome, in het kader waarvan de Gemeenschap banden onderhoudt 
met een groat aantal ontwikkelingslanden, biedt oak een bijzonder 
samenwerkingsverband. Onder auspicien van de Europese Commissie warden op 
financiele en technische samenwerking gerichte projecten uitgevoerd ten einde 
verschillende ACS-landen (d.w.z. landen uit Afrika, het Caribisch gebied en het gebied van 
de Stille Oceaan) die de betreffende overeenkomst hebben ondertekend te hulp te komen. 
Wat betreft satellietcommunicatie verwacht men dat dit samenwerkingsverband voor de 
Gemeenschap oak nodig zal blijven, daar steeds meer en op grotere schaal in jonge 
industrielanden en ontwikkelingslanden, zowel op regionaal als nationaal niveau, van 
satelliettechnologie gebruik wordt gemaakt. 
Ten aanzien van de landen in Midden-en Zuid-Amerika en in Azie, heeft de Gemeenschap 
de samenwerking sinds 1976 ontwikkeld, en acht de versterking daarvan wenselijk. Gezien 
de zeer grate noden en de omvang van de 40 betrokken ontwikkelingslanden, waarin 
thans 2 300 miljoen mensen leven, is de Commissie van mening dat 
telecommunicatiesatellietsystemen de aangewezen oplossing vormen om hun regionale 
en plattelandsontwikkeling mogelijk te maken. 
De Commissie bestudeert thans samen met de landen van het Andes-pact de mogelijkheid 
om een panregionaal satellietsysteem, genaamd CONDOR, op te zetten. 
Samenvattend moet de Gemeenschap op dit gebied aan de volgende belangrijke eisen 
tegemoet komen: 
nauwe samenwerking, op de daartoe meest geschikte wijze, met de landen uit de 
ITU-regio 1 met het oog op de nodige coordinatie tussen de Europese 
satellietsystemen en de systemen in andere delen van de betreffende regio, 
zoals het geplande Afrikaanse satellietcommunicatiesysteem RASCOM dat door 
een aantal Afrikaanse landen wordt gefinancierd en waarvoor de ITU optreedt als 
coordinator; 
aanhoudende nadruk op het gebruik en, waar mogelijk, de ontwikkeling van 
satellietcommunicatie in communautaire hulpprogramma's voor 
ontwikkel ingslanden; 
nauwe samenwerking, in een meer algemene context op internationaal niveau 
zowel met de andere ge·industrialiseerde landen en de ontwikkelingslanden in het 
kader van de ITU -in het bijzonder met het oog op de eerstvolgende WAAC -als 
met de internationale organisaties voor telecommunicatiesatellieten, ten einde 
waar nodig veranderingen te stimuleren; daarbij dient ten volle rekening te warden 
gehouden met het bijzondere belang van de ontwikkelingslanden bij een 
evenwichtige ontwikkeling van satellietcommunicatie op mondiaal niveau. 
5. Samenvatting 
De toekomstige ontwikkelingen en de wetgeving op het gebied van satellietcommunicatie 
in de Gemeenschap dienen te warden beschouwd in het kader van een algemeen beleid. 
Satellietcommunicatie vormt verreweg de omvangrijkste commerciele toepassing van de 
ruimtevaarttechnologie. 76 
De Europese inspanningen via het Europees Ruimte-Agentschap op het gebied van de 
ruimtevaart zullen tot aan het jaar 2000 meer dan 30 miljard ecu bedragen, naast de 
nationale Europese ruimtevaart programma's. Dankzij de verschillende generaties 
ARIANE-raketten beheerst Europa thans meer dan 60% van de wereldmarkt voor 
satellietlanceringen. 
Met betrekking tot communicatiesatellieten heeft Europa -voornamelijk dankzij de 
succesvolle O& TO-activiteiten van het Europees Ruimte-Agentschap (ESA) -enkele van de 
meest geavanceerde satelliettechnologieen tot ontwikkeling gebracht. Maar omdat er voor 
satellietcommunicatie in Europa nooit een commerciele markt tot ontwikkeling is gekomen, 
is de Europese positie op dit gebied -in vergelijking met de explosieve marktgroei in de 
Verenigde Staten en Japan -nog steeds bijzonder zwak. 
Een aanpassing van het wettelijk kader op het gebied van satellietcommunicatie in Europa 
zal derhalve in belangrijke mate het commerciele succes bepalen van alle Europese 
inspanningen tezamen om een in de toekomst stabiele positie in de ruimtevaart in te 
nemen. 
Een dergelijke aanpassing zal eveneens bepalend zijn voor het succes van een belangrijke 
component van het communautaire audiovisuele beleid: een vroegtijdige invoering van 
hoge-definitietelevisie (HDTV) in Europa. Daarbij wordt algemeen verondersteld dat 
satellietverbindingen het belangrijkste transmissiemedium voor HDTV zullen zijn. 
De toekomstige ontwikkeling van de communautaire markt voor satellietcommunicatie 
komt uitsluitend tot zijn recht indien deze wordt gezien in het perspectief van een grotere 
Europese dimensie -de toekomstige Europese economische ruimte en de ingrijpende 
veranderingen die zich in Midden-en Oost-Europa hebben voorgedaan. 
Een snelle opbouw van de telecommunicatie-infrastructuur in de Midden-en Oosteuropese 
landen is absoluut noodzakelijk voor een herstel van de economieen van deze landen. 
Gezien het ontbreken van een adequate terrestrische infrastructuur biedt een 
onbelemmerde ontwikkeling van VSAT-terminalnetwerken een mogelijkheid tot een snelle 
vooruitgang voor deze landen. Gelet op de parallelle trend in een aantal EVA-landen in de 
richting van een liberalere omgeving voor deze systemen, zou het uitblijven van een 
aanpassing van het wettelijk kader in de Gemeenschap voor dergelijke systemen ertoe 
leiden dat de Gemeenschap achter raakt bij de ontwikkelingen in andere delen van 
Europa, waardoor de ontwikkeling van werkelijk paneuropese systemen ernstig wordt 
bemoeilijkt. Tegelijkertijd wordt met de door de Europese Conferentie van PTI­
administraties (CEPT) ondernomen hervormingen op het gebied van normalisatie, 
frequentiecoordinatie en planning -in het kader waarvan enerzijds het ETSI en anderzijds 
het Europees Comite voor Radiocommunicatie (EAC) en het Europees Bureau voor 
Radiocommunicatie (ERO) zijn opgericht -de weg geeffend voor het opstellen van het 
wettelijk kader dat geheel Europa bestrijkende diensten zal bevorderen. 77 
Tot slot zullen de huidige globale ontwikkelingen in de Internationale Jelecommunicatie­
Unie en de tijdens de GATT-onderhandelingen in het kader van de Uruguay-ronde overeen 
te komen principes, een stimulans betekenen voor de toekomstige ontwikkeling van 
satellietcommunicatie op mondiaal niveau. Maar tegelijkertijd is daarvoor een verbetering 
van de coordinatie tussen de Lid-Staten nodig, zowel met betrekking tot de coordinatie van 
standpunten ten aanzien van aanbieders uit derde landen, als wat betreft de verdere 
ontwikkeling van betrekkingen op dit gebied met de landen uit het Middellandse­
Zeegebied, Afrika, Latijns-Amerika en andere delen van de wereld. 
Tussen de Europese Gemeenschap en de landen in Afrika en het Middellandse-Zeegebied 
kan men op het gebied van satellietcommunicatie spreken van een bijzonder 
gemeenschappelijk belang, zowel vanwege de hechte algemene banden die tussen de 
Gemeenschap en veel van deze landen zijn gegroeid, als door het feit dat Europa en Afrika 
gedeeld gebruik maken van frequenties en baanposities in dezelfde ITU-regio. 78 I 
(6) V. TOEPASSING VAN DE BEGINSELEN VAN HET COMMUNAUTAIRE 
TELECOMMUNICATIEBELEID OP DE SATELLIETCOMMUNICATIE 
In het Groenboek over de ontwikkeling van de gemeenschappelijke markt voor 
telecommunicatiediensten en -apparatuur55 werd de behandeling van 
satellietcommunicatie uitgesteld tot later. De consensus die werd bereikt op basis van dit 
Groenboek en de daaruit voortvloeiende politieke besluiten over de algemene toekomstige 
regelgeving op het gebied van de telecommunicatiesector in de Europese Gemeenschap, 
vooral tijdens de vergadering van de Raad van telecommunicatieministers op 7 december 
1989, kan nu de basis vormen waarop een gemeenschappelijk standpunt ten aanzien van 
de regelgeving op het gebied van satellietcommunicatie kan warden gevormd. 
Aan de eis de interne markt voor telecommunicatie eind 1992 te voltooien, kan niet warden 
voldaan tenzij overeenstemming wordt bereikt over een gemeenschappelijk stelsel van 
regels. Als dit niet lukt, zou dat een bijdrage leveren aan het blijven voortbestaan van de 
versnippering van de gemeenschappelijke markt en van een blokkering van de 
ontwikkeling van de satellietindustrie in de Gemeenschap. Vooral ten aanzien van de aard, 
de reikwijdte en het tijdschema van de noodzakelijke maatregelen is een brede consensus 
vereist. Het Groenboek over telecommunicatie is bedoeld om deze consensus tot stand te 
brengen en de Raad van Ministers heeft in zijn Resolutie van 30 juni 198856 de 
voornaamste conclusies van het Groenboek unaniem goedgekeurd. Hiermee heeft de 
Raad satellietcommunicatie aangewezen als het volgende hoofddoel van het 
telecommunicatiebeleid: 
"Bepaling van een gemeenschappelijk standpunt inzake satellietcommunicatie, zodat dit 
medium zich in een gunstig klimaat kan ontwikkelen, rekening houdend met de algemene 
voorschriften inzake beheer en exploitatie van de netwerkomgeving en met de 
mededingingsvoorschriften van het Verdrag en de bestaande internationale verplichtingen 
van de Lid-Staten". 
1. Algemene beginselen 
SS 
S6 De toepassing van de algemene consensus die in de telecommunicatie is bereikt, op 
satellietcommunicatie, moet gebaseerd zijn op een aantal ruime beginselen: 
Naar ecn dynamischc Europesc economic · Grocnbock nvcr de ontwikkeling van Jc gcmecnschappclijkc markt voor 
lclecommunicnticdicnstcn en -apparatuur, COM(87) 290 def. van 30.6.1987. 
Rcsolutie van de Raad van 30 juni 1988 inzakc Jc onlwikkcling van de gcmccnschappdijkc markl voor tclecommunicaliedienstcn en . 
apparatuur lot 1992, PB nr. C 2S7 van 4.10.1988, biz. I. 79 
de toekomstige regelgeving voor satellietcommunicatie moet de wettelijke 
garanties respecteren die de Lid-Staten in hun regelgeving met betrekking tot de 
telecommunicatiesector mogen toepassen in overeenstemming met de algemene 
consensus die op nit riebion al is boreikt, mc:lar 7ij moet niot meer restricties 
bevatten dan die welke betrekking hebben op de specif ieke condlties die gekle11 
op het gebied van de satellietcommunicatie, waar deze gemotiveerd kunnen 
warden in overeenstemming met het communautaire recht, met name de 
mededingingsregels en internationale verplichtingen. 
zij moet zorgen voor een dynamische ontwikkeling van het aardsegment en 
ruimtesegment in de Gemeenschap en voldoen aan de voorwaarden die gesteld 
warden aan ondernemingen om in de gehele Europese markt op 
gemeenschapsniveau vanaf 1992 actief te kunnen zijn; de volledige ontplooiing 
mogelijk maken van de ruimtevaartindustrie voor telecommunicatie in de 
Gemeenschap op dit gebied; en het communautair beleid ten aanzien van een 
gemeenschappelijke audiovisuele ruimte ondersteunen; 
zij moet volledig passen in het communautaire recht op dit gebied. De 
Gemeenschap kan niet toestaan dat een sector van zo vitaal belang zich onttrekt 
aan de werking van de interne markt of aan de volledige toepassing van haar 
regelgeving, en zij kan zich dit ook niet veroorloven. 
Het Groenboek over de ontwikkeling van de gemeenschappelijke markt voor 
telecommunicatiediensten en -apparatuur wijst op de artikelen van het Verdrag die het 
meest relevant zijn voor de telecommunicatie: 
artikel 3, lid f, dat de invoering vereist van een regime waardoor wordt 
gewaarborgd dat de mededinging niet wordt vervalst; 
artikel 5, dat de Lid-Staten verplicht hun uit het Verdrag voortvloeiende 
verplichtingen na te komen; 
artikel 8 A, dat bepaalt dat op 31 december 1992 de interne markt voltooid moet 
zijn; 
de bepalingen inzake het vrije verkeer van goederen, inzonderheid artikel 30 tot en 
met 36; 
artikel 37, dat de aanpassing van nationale monopolies van commerciele aard 
vereist en de instelling van nieuwe nationale monopolies van commerciele aard 
verbiedt; 80 
57 
58 
59 
60 
61 
62 de bepalingen inzake de vrijheid om diensten aan te bieden en de vrijheid van 
vestiging, inzonderheid artikel 52 tot en met 66; 
de bepalingen die de medodinging regelen, inzonderheid de artikelen 85, 86 en !JO; 
de bepalingen inzake het gemeenschappelijke handelsbeleid, inzonderheid artikel 
110 tot en met 116; 
de algemene bepalingen voor de onderlinge aanpassing van de wettelijke en 
bestuursrechtelijke maatregelen van de Lid-Staten waar deze rechtstreeks van 
invloed zijn op de vestiging en het functioneren van de gemeenschappelijke markt, 
inzonderheid artikel 100 A. 
Behalve met deze artikelen dient rekening te warden gehouden met andere zaken, vooral 
met de beginselen die zijn neergelegd in de richtsnoeren van de Commissie inzake de 
toepassing van mededingingsregels op de telecommunicatiesector57 en de belangrijke 
hoeveelheid communautaire wetgeving voor de telecommunicatiesector die het resultaat is 
van de jurisprudentie en het afgeleid recht en de tenuitvoerlegging van het Groenboek58 
onder andere: 
Richtlijn 88/301 /EEG van de Commissie van 16 mei 1988 betreffende de 
mededinging op de markten van telecommunicatie-eindapparatuur59 
Richtlijn 90/387 /EEG van de Raad van 28 juni 1990 betreffende de 
totstandbrenging van de interne markt voor telecommunicatiediensten via de 
tenuitvoerlegging van Open Network Provision (ONP)60 
Richtlijn 90/388/EEG van de Commissie van 28 juni 1990 betreffende de 
mededinging op de markten voor telecommunicatiediensten61 
en voorgestelde richtlijnen waarover al een gemeenschappelijk standpunt is ingenomen, 
met name: 
Voorstel voor een Richtlijn van de Raad inzake de onderlinge aanpassing van de 
wetgevingen der Lid-Staten betreffende eindapparatuur voor telecommunicatie en 
de onderlinge erkenning van de conformiteit van die apparatuur62 
Publikatie in voorbcreiding. 
Naar een concurrcrende gemcenschappclijke telccommunicaticmarkt in 1992 -De lenuitvoerlegging van hel Groenboek O\er de 
ontwikkeling van de ge!11ecnschappclijke markl voor telecommunicatiediensten en -apparatuur -Stand van zaken betrcffende de 
discussies en voorstcllen van de Commissic. COM(88) 48 def. van 9 februari 1988. 
PU nr. L 131van27.5.1988. 
PB nr. L 192 van 24.7.1990, biz. I. 
PU nr. L 192 van 24.7.1990. biz. JO. 
Gewijzigd voorstel, PB nr. C 187 van 27.07.1990. biz. 40. 81 
evenals de wetgeving op aanverwante gebieden die directe relevantie hebben: 
Richtlijn 90/531 /EEG van de Raad betreffende de procedures voor het plaatsen 
van opdrachten door diensten die werkzaam zijn in de sectoren water-en 
energievoorziening, vervoer en telecommunicatie63. 
Richtlijn 89/552/EEG van de Raad betreffende de coordinatie van bepaalde 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lid-Staten inzake de uitoefening 
van televisie-omroepactiviteiten64 
Richtlijn 88/529/EEG van de Raad inzake de vaststelling van gemeenschappelijke 
technische specificaties van de familie van MAC/pakket-normen voor 
rechtstreekse televisieomroep per satelliet65 
Richtlijn 89/336/EEG van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de 
wetgevingen der Lid-Staten inzake elektromagnetische compatibiliteit66 
Voor zover deze maatregelen niet direct van toepassing zijn op satellietcommunicatie, 
dient bij een communautaire benadering van deze sector rekening te warden gehouden 
met de beginselen die ten grondslag liggen aan deze wetgev1ng. Deze moet vooral: 
het volledig gebruik van het nieuwe technologische potentieel mogelijk maken 
voor alle deelnemers aan de markt, zowel op de markt voor eindapparatuur 
(terminals) als op die voor diensten; 
uitsluitende of bijzondere rechten scherp definieren en deze vervangen door een 
vergunningsstelsel indien het algemeen belang vereist dat de wettelijke garanties 
warden gehandhaafd; 
zorgen voor een duidelijke scheiding tussen regelgevende en exploitatiefuncties 
teneinde belangenconflicten en distorsie van mededingings- en 
marktverhoudingen te vermijden. 
2. Toekomstige behandeling van het aardsegment 
63 
64 
65 
66 Traditioneel waren de grate grondstations van de systemen INTELSAT en EUTELSAT voor 
lange-afstandstelefonie en uitwisseling van televisieprogramma's eigendom van de 
telecommunicatieorganisaties die deze stations oak exploiteerden. In de toekomst zal het 
grootste gedeelte van de grondstations en daarmee het grootste marktsegment, 
Gewijzigd voorstcl, PB nr. C 264 van 16.10.1989, biz. 22. 
PB nr. L 298 van 17.10.1989, biz. 23. 
PB nr. L 311van03.11.1986. biz. 28. 
PB nr. L 139 van 23.5.1989. biz. 19. 82 
bestaan uit kleine terminals met antennes van 0,5 tot 2,5 m (zie hoofdstuk Ill). De VSAT­
terminals zullen normaliter in deze categorie vallen. De term "kleine terminals" is echter 
moeilijk kwantitatiet te definieren en houdt in dat een grens voor de antennediameters 
moet warden vastgesteld om deze te kunnen onderscheiden van de grate grondstations 
die hierboven zijn genoemd. Een dergelijke grens is altijd willekeurig en kan veranderen 
met de ontwikkeling van de technologie. Deze grens kan en mag daarom niet warden 
gebruikt voor het vaststellen van een regelgeving die op deze terminals van toepassing is. 
Het criterium om onderscheid te maken tussen verschillende soorten satellietgrondstations 
moet daarom niet de omvang zijn, maar de functie waarvoor zij gebouwd zijn, een functie 
die het nodig kan maken om diverse beschermingen in de regelgeving op te nemen; 
terminals voor de ontvangst van TV-amusementsprogramma's (Rechtstreekse 
omroep per satelliet (DBS) en terminals voor rechtstreekse ontvangst bij de 
gebruiker thuis (DTH)); 
terminals voor satellietcommunicatie die slechts voor ontvangst van andere dan 
amusementsprogramma's zijn bestemd (inclusief mobiele terminals en terminals 
voor plaatsbepaling enz.); 
zend/ontvangterminals voor bidirectioneel verkeer (inclusief mobiele terminals en 
terminals voor plaatsbepaling enz.); 
centrale distributie-grondstations (hub-stations) voor particuliere 
terminalsystemen. 
2.1 Terminals voor ontvangst van TV-amusementsprogramma's 
67 In de meeste Lid-Staten is levering, installatie, bezit, exploitatie en onderhoud van DBS-en 
DTH-terminals voor alleen ontvangst van amusementsprogramma's al op ruime schaal 
geliberaliseerd, hoewel de Commissie in het verleden werd geconfronteerd met een groat 
aantal klachten die hebben geleid tot inbreukprocedures tegen enkele Lid-Staten67. De 
meeste van deze zaken werden opgelost in die zin dat de betrokken Lid-Staat akkoord 
ging met de liberalisatie van de markt voor grondstations voor satellietcommunicatie die 
uitsluitend voor ontvangst bestemd zijn (zie hoofdstuk II). Dergelijke terminals kunnen 
warden beschouwd als consumptiegoederen, die een functie vervullen die gelijkwaardig is 
aan die van een traditionele dakantenne voor de ontvangst van radio-en televisie­
uitzendingen over land. Het Groenboek over de ontwikkeling van de gemeenschappelijke 
markt op het gebied van telecommunicatiediensten en -apparatuur bevat het volgende 
citaat "de algemene tendens in Europa lijkt momenteel te zijn dat voor particuliere 
ontvanginstallaties (TVRO's) die ontworpen zijn voor de ontvangst van DBS (Rechtstreekse 
omroep per satelliet)-uitzendingen met hoog vermogen, geen vergunning vereist is". 
Zic bij voorbcclJ hcl ZcsJc Jaarvcrslag aan hcl Europcsc Parlcmcnl over hcl loczicht door de Commissie op Jc toepassing van hcl 
communaulairc rcchl, 1988, l'B nr. C' 330 van 30.12.1989. biz. I. puntcn 90 en 99. 83 
Het prul>leem is direct van L>eteke11is yeworde11 door de la11ceri11y van do OBS satellielP11 
die onlangs hebben plaatsgevonden (TDF-1 en 2, TV-SAT-2, BSB-1, TELE-X, OLYMPUS), 
en de satellieten die gebruikt warden voor het verlenen van diensten, zoals de ASTRA­
satelliet voor directe uitzendingen naar particulieren en de EUTELSAT- en TELECOM­
satellieten van de tweede generatie. Uit schattingen is gebleken dat er in Europa een markt 
bestaat voor een potentieel van 100 miljoen terminals, waarbij is voorspeld dat er v66r 
1996 tussen de 4 en 20 miljoen DBS-en DTH-terminals verkocht zullen zijn. Het is duidelijk 
dat de Gemeenschap slechts de vruchten van dit marktpotentieel kan plukken als deze 
markt bevrijd is van een restrictieve regelgeving. 
2.2 Terminals voor satellietcommunicatie die uitsluitend 
voor ontvangst bestemd zijn 
Anders dan een DBS-of een DTH-terminal moet een terminal voor satellietcommunicatie 
die uitsluitend bestemd is voor ontvangst, geoptimaliseerd warden voor de ontvangst van 
punt-tot-meerpunt-data- en spraaksignalen, inclusief videosignalen (in analoge of digitale 
vorm). Maar deze twee klassen van grondstations vertonen grate overeenkomst in de 
algemene werking. 
Het gebruik van dergelijke terminals voor punt-tot-meerpuntdiensten vormt geen 
bedreiging voor gebruikers of dienstverleners van andere grondstations omdat de 
terminals niet beschikken over zendcapaciteit. 
Z6als werd uitgelegd (zie hoofdstuk Ill) zijn dit voornamelijk diensten van een nieuw type 
die niet warden aangeboden met conventionele middelen. 
2.3 Zend/ontvangterminals 
Het is een gebruikelijke internationale praktijk dat voor de exploitatie van een radiozender 
een vergunning vereist is. Daarom kan men verwachten dat een kleine terminal, die in staat 
is om signalen uit te zenden en te ontvangen, onderworpen is aan een vergunningsstelsel 
om via frequentietoewijzing en -co6rdinatie te garanderen dat de interferentie tot een 
aanvaardbaar niveau beperkt wordt en in bepaalde gevallen, dat de geografische positie 
van de terminal bekend is. Oak het juist functioneren van de zender is in het algemeen 
belang, wat een reden is voor een verplichte typegoedkeuring en de eis de apparatuur op 
de voorgeschreven wijze te onderhouden. 84 
2.4 Centrale distributie-qrondstations (hub-stations) van terminalnetwerken voor 
satellietcommunicatie 
Op afstand opgestelde terminals van particuliere netwerken van de huidige generatie 
("stervormige netwerken") communiceren in het algemeen uitsluitend via een centraal 
distributie-grondstation (bekend als een hub-station) dat vervolgens zorgt voor de verdere 
verbindingen. 
De op afstand opgestelde terminals communiceren niet direct met elkaar. In de volgende 
netwerkgeneratie ("maasnetwerken") zal dit wel mogelijk zijn. In beide types netwerken is 
echter een centrale regel-en distributiefunctie aanwezig. In dit document wordt het hub­
station beschouwd als het grondstation dat de centrale functies van het netwerk bevat. 
Een hub-station werkt altijd in twee richtingen (d.w.z. zenden en ontvangen) en het is wat 
betreft de apparatuur aanzienlijk gecompliceerder dan een op afstand opgestelde terminal 
in een netwerk. Het beschikt bij sternetwerken over het grotere zendvermogen en de 
grotere bereikbare bandbreedte, die nodig zijn om te kunnen functioneren als een centrale 
faciliteit voor telecommunicatie. Het kan daarom nodig zijn voor dergelijke stations een 
uitgebreidere vergunning te eisen. 
2.5 De afschaffing van uitsluitende of bijzondere rechten 
68 Na de publikatie van het Groenboek heeft de Commissie haar doel, de markt voor 
eindapparatuur openstellen, ten uitvoer gelegd door het aannemen van Richtlijn 
88/301 /EEG68 die voorziet in de intrekking van alle uitsluitende en bijzondere rechten op 
de levering van eindapparatuur. Er werd een aantal overgangsperioden vastgesteld waarin 
de Lid-Staten technische specificaties en procedures voor typegoedkeuring van 
eindapparatuur moesten formaliseren en publiceren. De laatste van deze periodes liep at 
op 30 juni 1990. Na deze datum mag de levering van eindapparatuur die in 
overeenstemming is met de technische specificaties, niet meer aan restricties warden 
onderworpen. 
De vraag die hier moet warden beantwoord, is of de markt voor grondstations voor 
satellietcommunicatie op dezelfde manier moet warden behandeld als de markt voor 
conventionele eindapparatuur. Zoals in hoofdstuk II is vermeld, vallen grondstations voor 
satellietcommunicatie die uitsluitend voor ontvangst bestemd zijn en die niet gekoppeld 
zijn aan het openbare netwerk van een Lid-Staat, onder de eindapparatuur als gedefinieerd 
in artikel 1 van Richtlijn 88/301 /EEG, zodat de levering ervan al vrij is van restricties. 
Richtlijn 88/301/EEG van c.Je Commissic van 16 mci 1988 bctrcffendc c.Jc mededinging op de marktcn van telecommunicatie­
einc.lapparatuur. PB nr. L 131 van 27.5.1988, biz. 73. 85 
Daarom blijft de vraag of andere grondstations voor satellieten op dezelfde wijze 
behandeld moeten warden als grondstations voor satellieten die uitsluitend voor ontvangst 
bestemd zijn. Het antwoord op deze vraag zal gebaseerd moeten worden op de artikelen 
30 en 37 van het Verdrag. Artikel 30 verbiedt invoerbeperkingen, en alle maatregelen van 
gelijke werking, van produkten die zich in de Gemeenschap in het vrije verkeer bevinden. 
Voor zover grondstations van satellieten in Mn der Lid-Staten legaal op de markt zijn 
gebracht, moeten zij in principe vrij kunnen circuleren binnen de Gemeenschap. 
Artikel 37 van het Verdrag is bedoeld om alle vormen van discriminatie te elimineren die het 
gevolg is van staatsmonopolies met een commercieel karakter, wat betreft de 
voorwaarden waaronder goederen warden gekocht en verkocht binnen de Lid-Staten. Als 
een Lid-Staat een monopolie invoert of handhaaft op de levering van grondstations voor 
satellieten, kunnen gebruikers belemmerd worden in de vrije keuze van de apparatuur die 
het best voldoet aan hun behoeften in termen van prijs en kwaliteit, onafhankelijk van de 
herkomst. Bovendien kunnen producenten van grondstations voor satellieten uit andere 
Lid-Staten hetzij van deze markt buitengesloten warden, hetzij lijden onder 
concurrentievervalsing bij het op de markt brengen van hun apparatuur. 
Hieruit volgt dat het aanbod van grondstations voor satellieten over het algemeen niet 
meer gemonopoliseerd mag warden door de Lid-Staten. Gebruikers en aanbieders van 
diensten zouden daardoor in staat moeten zijn om te profiteren van een markt op 
gemeenschapsniveau voor a/le grondstations voor satellieten. 
Terminals voor satellieten staan technologisch en functioneel los van de infrastructuur van 
de publieke netwerken voor verbindingen over land. In de mate waarin bepaalde typen 
grondstations warden gebruikt voor de levering van diensten die onderworpen zouden 
kunnen blijven aan uitsluitende of bijzondere rechten, kan het gebruik van dergelijke 
grondstations warden onderworpen aan bepaalde wettelijke garanties in de regelgeving 
door middel van passende voorwaarden in de vergunningen. Een rechtstreeks verbod op 
de invoer en de monopolisering van de markt voor dergelijke apparatuur zou echter te 
extreem zijn gezien het doel dat men ermee wil bereiken, omdat alle grondstations voor 
satellieten in staat zijn diverse functies te verrichten, waarvan de meeste zullen behoren tot 
het geliberaliseerde gebied. 
Vergeleken met monopolievorming, zijn beperkingen op het gebruik van apparatuur een 
minder restrictieve maatregel. Het communautaire recht zou dit soort beperkingen slechts 
toestaan als zij werden opgelegd aan eigenaren van grondstations voor satellieten voor 
zover deze in overeenstemming zijn met legitieme wettelijke garanties in de vorm van 
aangepaste vergunningsvoorwaarden. Zoals hieronder zal warden aangetoond zijn slechts 
voor zend/ontvangterminalsystemen speciale wettelijke garanties nodig, zodat hiervoor 
vergunningen moeten bestaan. 86 
Terminals voor ontvangst van TV-amusementsuitzendingen en telecommunicatieterminals 
die uitsluitend voor ontvangst bestemd zijn(TVRO's), moeten niet onderworpen worden 
aan restricties en daarom moet daarvoor geen vergunningsplicht gelden. 
3. Het recht om diensten te gebruiken/verlenen 
Een kernbeginsel van de communautaire benadering van de telecommunicatiesector, 
zoals dat is uiteengezet in het Groenboek over de ontwikkeling van de 
gemeenschappelijke markt voor telecommunicatiediensten en -apparatuur69 en dat is 
bekrachtigd door de Raad 70, is dat uitsluitende en bijzondere rechten scherp gedefinieerd 
moeten worden om elke deelnemer op de markt de gelegenheid te bieden volledig gebruik 
te maken van het technologische potentieel. Het Groenboek bevat het volgende citaat: 
"Het Europese Hof van Justitie heeft het recht van netwerkgebruikers om de nieuwe, door 
de technologische vooruitgang geboden mogelijkheden volledig te benutten, uitdrukkelijk 
bevestigd (British Telecom, zaak 41 /83, Commissie tegen ltalie van 20 maart 1985)" en er 
wordt met nadruk gesteld: "De motieven voor hand having van de exclusieve levering van 
bepaalde basisdiensten moeten daarom zorgvuldig worden afgewogen tegen de 
beperkingen die hieruit kunnen voortvloeien voor toepassingen van de gebruikers voor 
hun eigen gebruik, gedeeld gebruik of de verlening van diensten aan derden". Het 
Groenboek heeft duidelijk gemaakt dat vooral nieuwe technologieen op aanverwante 
gebieden, zoals satellietcommunicatie, speciale overweging vereisen. 
3.1 Transmissie van signalen naar /van satellieten 
(opstraal /neerstraalverbindinqen) 
69 
70 
71 
72 
73 De consensus die is bereikt op de Raad van telecommunicatieministers van 7 december 
1989 over het algemene communautaire telecommunicatiebeleid, opgenomen in Richtlijn 
90/387 /EEG71 van de Raad en Richtlijn 90/388/EEG72 van de Commissie, had 
betrekking op de erkenning van uitsluitende of bijzondere rechten en de speciale wettelijke 
garanties die de Lid-Staten mogen toepassen in de sector voor telecommunicatie over 
land, in overeenstemming met het communautaire recht en vooral met de regelgeving 
inzake mededinging. 
Volgens deze Richtlijn 90/388/EEG mogen uitsluitende of bijzondere rechten worden 
toegekend aan telecommunicatieorganisaties voor het leveren en exploiteren van de 
openbare netwerkinfrastructuur voor telecommunicatie over land en van de openbare 
spraaktelefonie en mogen door middel van geschikte vergunningsprocedures, een 
speciale wettelijke garanties warden ingevoerd voor openbare datacommunicatiediensten, 
in overeenstemming met de communautaire regelgevin~ inzake mededinging en de 
procedures die zijn vastgesteld in Richtlijn 90/388/EEG 3 van de Commissie. 
Vergunningsstelsels met ingebouwde wettelijke garanties moeten gebaseerd zijn op niet­
economische criteria, doorzichtig zijn en niet-discriminerend en zij moeten geen 
beperkingen opleggen buiten die welke hierboven zijn genoemd of die gebaseerd zijn op 
Naar ccn dynamischc Europcsc economic -Grocnbock over de ontwikkcling van Jc gcmccnschappclijkc markt voor 
lclccommunicalicdienslcn en -apparnluur. COM(87) 290 def. van 30.6.1987 
Rc~olutic van de Raad van 30 juni 1988 inzakc de onlwikkcling van de gemccnschappclijkc mark! voor tclecommunicaticdienslcn en -
apparaluur lot 1992, PB nr. C 257 van 4.10.1988, biz. I. 
Richtlijn 90/387 /EEG van de Raad van 28 juni 1990 betreffendc de totstandbrcnging van de internc mark! voor 
lelecommunicalicdiensten via de tenuilvoerlegging van Open Network Provision (ONP). 
Richtlijn 90/388/EEG vnn de Commissie van 28 juni 1990 bctrcffende de mededinging op Lie markten voor telecommunkaliedienstcn. 
PB nr. L 192 van 24.7.1990. biz. 10. 
Richtlijn 90/388/EEG van de Commissie van 28 juni 1990 bctreffendc de mededinging op de markten voor telecommuniC<itiediensten. 
PB nr. L 192 van 24.7.1990, biz. 10. 87 
74 "essentiele eisen"74, bij voorbeeld veiligheid en integriteit van de netwerken en in gevallen 
wRarin dnt f}emntiwmrrl is. interorm::thilitnit An hP.scherminQ van de QP.Qevens. 
Bij het voorstellen van deze benadering heeft de Commissie zich gebaseerd op de 
artikelen 59 en 86 van het Verdrag. Terwijl artikel 59, volgens de interpretatie van het Hof 
van Justitie, bepaalde beperkingen in de vrijheid diensten te verlenen toestaat in de mate 
waarin beperkingen niet-discriminerend zijn en het algemeen belang dienen, vereist dit 
artikel van het Verdrag de opheffing van alle andere beperkingen op de vrijheid van 
dienstverlening binnen de Gemeenschap. Overeenkomstig vereisen artikelen 85 en 86 in 
combinatie met artikel 5 en artikel 3, lid f, en artikel 90 van het Verdrag dat Lid-Staten zich 
onthouden van alle maatregelen die een telecommunicatieorganisatie in staat zouden 
stellen, alleen of in samenwerking met anderen handelend, de toegang tot de markt voor 
telecommunicatiediensten voor concurrenten te belemmeren of te beperken, tenzij een 
dergelijke beperking volgens artikel 85, lid 3, van het Verdrag buiten toepassing verklaard 
zou kunnen warden, en een dergelijke verklaring daadwerkelijk plaats heeft gevonden. 
Misbruik van een machtspositie mag nooit buiten toepassing verklaard warden, of dit nu 
wel of niet door de Lid-Staten wordt mogelijk gemaakt, aangemoedigd of bevolen. 
Het doel van de interne markt en de volledige toepassing van de mededingingsregels 
vereisen de bijstelling van de regelgeving in de diverse Lid-Staten. Bijstelling betekent, 
onder andere, behalve een verbod op discriminatie, dat elke toepassing van regelgeving 
die aantoonbaar restrictief is ten aanzien van de mededinging, gemotiveerd moet warden 
door sectorafhankelijke vereisten die onmisbaar voor het juist functioneren van het 
systeem, in het algemeen belang, en van niet-economische aard zijn. 88 
Volgens Richtlijn 90/387 /EEG van de Raad wordt ondcr essemii!lc eisen verstaan: "de niet-economische redenen in bet algcmccn 
belang die ecn Lid-Staal kunncn dwingcn om de tocgang tot hct openbare telccommunicatienctwerk of de opcnbarc 
telecommunicalicdienstcn tc bcperken". 
75 
76 
77 Met name geldt dat elke restrictie die voortvloeit uit uitsluitende of bijzondere rechten op 
de levering en exploitatie van de openbare netwerkinfrastructuur voor telecommunicatie 
over land en op de openbare telefoniediensten, alsmede de speciale wettelijke garanties 
voor de levering van openbare datadiensten die zijn vastgesteld door de Lid-Staten 
overeenkomstig de procedures van Richtlijn 90/388/EEG, slechts betrekking mag hebbon 
op communicatiesystemen voor satellieten voor zover deze beschouwd kunnen warden 
als gelijkwaardig aan deze openbare dienstencategorieen voor bidirectioneel verkeer. 
Ondanks de speciale bepalingen die van toepassintlszijn op omroepdiensten aan het brede 
publiek zoals gedefinieerd in Richtlijn 89 /552/EEG , vallen unidirectionele diensten per 
definitie niet in deze categorie. 
De openbare ~raaktelefoniedienst is gedefinieerd in de Richtlijnen 90/387 /EEG en 
90/388/EEG7 ·77 als de commerciele levering aan het publiek van realtime 
spraaktransport via het openbare geschakelde netwerk of netwerken, zodat iedere 
gebruiker de apparatuur die verbonden is met een aansluitpunt van het netwerk, kan 
gebruiken om te communiceren met een andere gebruiker op een ander aansluitpunt. 
Zelfs grootschalige satellietcommunicatiesystemen voor bidirectioneel verkeer, zoals 
uitgebreide VSAT-systemen, voldoen niet aan deze eis, als zij niet zijn aangesloten op het 
openbare geschakelde netwerk. Zo bezien kunnen satellietcommunicatiesystemen voor 
bidirectioneel verkeer slechts als gelijkwaardig warden beschouwd indien zij zijn 
aangesloten op de openbare geschakelde netwerkinfrastructuur voor telecommunicatie 
over land en gekoppeld met de bovengenoemde openbare diensten voor bidirectioneel 
verkeer. 
Door uitbreiding van de consensus en de wettelijke situatie die is bereikt voor 
telecommunicatie over land, moet de transmissie van signal en naar /van satellieten 
(opstraal/neerstraalverbinding) en de bijbehorende exploitatie en gebruik van 
eindapparatuur in een systeem dat niet is aangesloten op de openbare geschakelde 
netwerkinfrastructuur, niet onderworpen warden aan enige restrictie behalve die welke 
nodig zijn voor het voorkomen van storende interferenties,en wanneer dit gerechtvaardigd 
is voor de beveiliging van gegevens, bescherming van de privacy, en standaarden voor 
zover het communautair recht dat vereist. 
Als een Lid-Staat van mening is dat zeer grate satellietsystemen die niet verbonden zijn 
met de hierboven genoemde bidirectionele diensten, een wettelijke of feitelijke , 
belemmering vormen wegens hun concurrentie met de telecommunicatieorganisaties, 
voor 
Richtlijn 89/552/EEG van de Raad van 3 oktober 1989 bctreffende de coordinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechteliJkc 
bepalingen in de Lid-Staten inzake de uitoefening van televisieomroepactiviteiten, PB nr. L 298 van 17.10.1989, biz. 23. 
Richtlijn 90/387 /EEG van de Raad van 28 juni 1990 betreffende de totstandbrenging van de interne markt voor 
telecommunic<1tiediensten via de tenuitvocrlegging van Open Network Provision (ONP). 
Richtlijn 90/388/EEG van de Commissie v<1n 28 juni 1990 belreffende de mededinging op Jc markten voor telccommunicatiedicnsten, 
PB nr. L 192 v<111 24.7.1990, biz. 10. 
de taak van laatstgenoemde organisaties om openbare telecommunicatiediensten te 
vorlo11011 011 d11I v111cloro rn!-itrictin'.> l11oqnpa:;t rnootnn wordon 11111 hot rnnqolijk to makPn 
speciale taken uit te voeren die in overeenkomst met artikel 90 zijn toevertrouwd acm Lie 
telecommunicatieorganisatie, zouden zij moeten aantonen dat dergelijke systemen 
voldoen aan criteria die gelijkwaardig zijn aan die welke genoemd warden in Richtlijn 
90/388/EEG met verwijzing naar artikel 90, lid 2, zulks ter beoordeling van de Commissie 
en afhankelijk van de belangen van de Gemeenschap. 
Voor de exploitatie van zend/ontvangterminals, inclusief hub-stations in systemen, die 
aangesloten zijn op het openbare geschakelde netwerk, kunnen de Lid-Staten een 
bijkomende wettelijke bescherming invoeren om de naleving te verzekeren van de 
restricties die voortvloeien uit uitsluitende of bijzondere rechten voor de levering van 
openbare telefoniediensten, evenals speciale condities en vergunningsstelsels voor de 
levering van openbare datadiensten die zijn opgericht in overeenstemming met Richtlijn 
90/388/EEG. 
3.2 Veraunninqsvoorwaarden 
Vergunningsvoorwaarden moeten gemotiveerd, evenredig met het beoogde doel, 
doorzichtig en niet-discriminerend zijn. 
Zij mogen niet leiden tot technische restricties die toegelaten activiteiten of het gebruik van 
apparatuur onrechtmatig verhinderen, wat zou gebeuren door een simpel verbod op een 
onderlinge verbinding tussen zend/ontvangterminals en de openbare 
netwerkinfrastructuur. Vergunningsprocedures moeten het principe van scheiding tussen 
regelgevende en exploitatiefuncties volledig respecteren. 
3.2.1 Het voorkomen van storende interferentie: freguentiecoordinatie 
Een essentiele eis die van toepassing is op satellietcommunicatie en die van even grote 
betekenis is als de vereiste ten aanzien van de veiligheid en integriteit van de netwerken 
voor telecommunicatie over land, is de noodzaak onaanvaardbare interferentie met andere 
communicatiesystem1n voor radio of satellieten te voorkomen, in overeenstemming met 
Richtlijn 89/336/EEG 8 van de Raad inzake elektromagnetische interferenties en in 
overeenstemming met de coordinatieprocedures die op mondiaal niveau zijn 
overeengekomen door de gezamenlijke leden van de Internationale Telecommunicatie­
Unie79, zoals vastgelegd in het Radioreglement, 90 
78 Richtlijn 89/336/EEG van de Raad van 3 mei 1989 bctreffende de onderlinge aanpassing van de wctgcvingen dcr Lid-Staten inzi.ike 
elektromagnetische compatibiliteit, PB nr. L 139 van 23.5.1989, biz. 19. 
79 Artikel 34 van hct ITU-handvcst (Nice 1989) bcpanlt: "Alic stations, ongeacht hun Joel. mocten worden gevestigd en geexploiteerd op 
een dergelijke wijzc Jal zij geen storendc interferentie vcroor1.aken met de radiodicnsten of communicatiesystemen van andere lcden of 
van erkende pa11iculiere bureaus of van andere op de vereistc wijze gemachtigJe organisaties die radiodiensten verlenen en die wcrkcn 
in ovcreenstemming met de bepalingen van het Radiorcglemcnt. .. " 
A1tikcl 33 bepaalt: " ... Bij hct gebruik van frequcntiebanden voor radiodicnstcn moeten Jc lcden bcdenken dat radiofrequcntic~ en de 
gcostationairc satcllictbaan bcpcrktc hulpbronncn zijn en dat deze rationccl, efficient en economisch moeten wordcn gcbruikt. in 
overccnstcmming met Jc bepalingen van het Radiorcglemcnt, zod;it landen of groepcn van landcn gclijkc rechten hebben op tocgnng 
tot beide. waarbij rckcning wordt gehoudcn met de speciale behoeften van de ontwikkclingslanden en de gcografischc situatic van 
bepaalde landcn". 
XO en op de naleving waarvan wordt toegezien door de International Frequency Registration 
Board (de Internationale raad voor frequentieregistratie) van de Internationale 
Telecommunicatie-Unie (behandeld in hoofdstuk II). 
Naarmate de antennegrootte van satellietterminals afneemt, wordt het discriminerend 
vermogen ervan kleiner en de gevoeligheid voor interferentie grater als niet de nodige 
voorzorgsmaatregelen warden getroffen. 
Europese telecommunicatienormen voor op afstand opgestelde terminals, moeten geleid 
warden door het principe van minimale interferentie en maximale 
coexistentiemogelijkheden van terminalnetwerken. 
Gezien het aanzienlijke risico van storende interferentie voor andere diensten dat wordt 
veroorzaakt door onjuiste exploitatie of grate tauten in het richten van antennas, mag 
procedures voor het verlenen van vergunningen en typegoedkeuring van zendterminals de 
eis bevatten dat alle satellietterminals warden ge·installeerd, beheerd en bediend door 
gekwalificeerd technisch personeel, hetzij door de eigenaar die aantoont de vereiste 
vakbekwaamheid te bezitten, hetzij door gekwalificeerde organisaties voor installatie en 
onderhoud. Dit is in overeenstemming met de principes die zijn vastgelegd in Richtlijn 
88/301 /EEG80, die erin voorziet dat "(de Lid-Staten mogen) van de economische 
subjecten de noodzakelijke technische kennis eisen voor het aansluiten, opstarten en 
onderhouden van eindapparatuur, vastgesteld volgens objectieve, niet-discriminerende en 
openbaar gemaakte criteria". 
Ruime ervaring, vooral in de V.S., met soortgelijke eisen ten aanzien van de installatie van 
eindapparatuur voor satellieten, heeft aangetoond dater in dit opzicht geen grate 
praktische problemen behoeven te warden verwacht. 
Om de opsporing te vergemakkelijken van satellietterminals die storende interferentie met 
andere diensten veroorzaken, moet nagegaan warden of elektronische 
identificatiesystemen opgenomen moeten warden in de normen voor dergelijke 
apparatuur. 
Richllijn KK/:\01/EI·:<I van dt· Commissil· van 16 mei 1988 belreffem.lc de mcdedinging op de marklcn van lclccommunicatic­
cindapparaluur. PB nr. L 131 van 27.5.1988, biz. 73. 91 
92 
1 :-1 :> Anvoiligina wm <JP< .. wvons on technischo normen 
Het beginsel dat diensten die warden geleverd via satellieten, moeten vallen onder 
dezelfde regelgevingsprincipes als diensten die warden geleverd via netwerken over land, 
leidt tot de overweging, in overeenstemming met Richtlijnen 90/387 /EEG en 90/388/EEG, 
beveiliging van gegevens en interoperabiliteit als verdere essentiele eisen te beschouwen, 
waar zij passend en gemotiveerd zijn. 
Diensten via satellieten moeten niet toegestaan warden om de eisen ten aanzien van 
beveiliging van gegevens die kunnen warden ingevoerd voor diensten en netwerken voor 
telecommunicatie over land te omzeilen, zoals is vastgesteld in de voorstellen van de 
Commissie op dit gebied81 
Ten aanzien van technische compatibiliteit en normen, bepaalt Richtlijn 90/387 /EEG voor 
de levering van diensten via de telecommunicatienetten over land:" ... indien de toepassing 
van Europese normen ... niet voldoende blijkt om de interoperabiliteit van 
grensoverschrijdende diensten in een of meer van de Lid-Staten te garanderen, kan de 
verwijzing naar Europese normen verplicht gesteld word en ... voor zover dit strikt 
noodzakelijk is om deze interoperabiliteit en de vrijheid van keuze door de gebruikers te 
waarborgen". Om hetzelfde doel te bereiken voor diensten die via satellieten warden 
geleverd, kunnen eisen ten aanzien van technische normen warden ingevoerd in de mate 
die het communautaire recht vereist. 
3.2.3 Overiqe eisen 
IH Richtlijn 90/388/EEG staat toe dat voor de levering van openbare datadiensten via 
netwerken voor telecommunicatie over land aanvullende eisen zullen gelden, die 
voortvloeien uit algemene regelgeving voor de handel en die betrekking hebben op 
voorwaarden voor continu"ileit, beschikbaarheid en kwaliteit van dienstverlening en die 
door de Commissie getoetst warden op verenigbaarheid met de regels van het Verdrag. 
Los van het geval waarin zend/ontvangstations, die verbonden zijn met het openbare 
netwerk, voor dergelijke diensten warden gebruikt, moeten aanvullende voorwaarden van 
deze aard slechts overwogen warden voor zover zij onmisbaar zijn om nakoming van de 
bovengenoemde essentiele eisen te kunnen garanderen, zoals het voorkomen van 
storende interferentie en een efficient gebruik van de frequenties die zijn toegewezen in het 
kader van de frequentiecoordinatie. 
Alie andere eisen van deze aard moeten overgelaten warden aan de normale contractuele 
relaties tussen aanbieders van diensten en klanten, en aan de algemene wetgeving die 
dergelijke relaties regelt. 
Zic COM(90) 314. in het bijzonder hct Voor.;tel voor ccn Richtlijn van de Raad bctrcffcnde de bcscherming van persoonsgcbonden 
gegevens en van de per.;oonlijke levcnssfeer in hct kadcr van opcnbare digitalc tclecommunicatienetten. met name het digitaal netwerk 
voor ge"integrccrde diensten (ISON) en opcnbnre digitalc mobielc netwcrkcn. 
Ten aanzien van overige algemene regelgeving die mogelijke gevolgen heeft voor de 
vestiging van satellietterminals, zoals die welke betrekking heeft op milieu-aspecten en 
stedebouwkundige planning, bedoeld om onesthetische ontwikkelingen te voorkomen, kan 
warden verwacht dat deze slechts een factor van enig belang kan warden voor de 
massamarkt voor DTH-terminals voor ontvangst. Milieuoverwegingen dienen zorgvuldig te 
word en afgewogen tegen het beginsel van de vrije toegang tot inf ormatie. Normen voor 
dergelijke terminals moeten zodanig warden opgesteld dat zij de negatieve effecten voor 
het milieu zo klein mogelijk maken, teneinde belangrijke restricties ten aanzien van de 
plaatsing van terminals voor satellietcommunicatie in dit opzicht te voorkomen. 
Gezien de snelle ontwikkeling van de technologie en vooral van de technieken voor 
transmissie, toegang en codering, zijn alle technische begrenzingen, zoals begrenzingen 
van transmissiesnelheden, intrinsiek gevoelig voor veroudering en dienen daarom niet te 
warden toegepast in vergunningsprocedures. 
Dit geldt ook voor de toepassing van essentiele eisen, zoals eisen ten aanzien van de 
beveiliging van gegevens. Zoals opgemerkt moeten de wettelijke garanties niet leiden tot 
ongemotiveerde technische restricties. Systemen die voorwaardelijke toegang vereisen 
(zie hoofdstuk IV) kunnen in het algemeen warden geexploiteerd met gebruikmaking van 
geschikte encryptiemethoden onder de verantwoordelijkheid van de afzender. Waar 
internationale ver~lichtingen het respecteren van de beveiliging van gegevens en 
vertrouwelijkheid 2 vereisen, kan deze bescherming gegarandeerd warden via de 
vergunningsvoorwaarden. In het speciale geval van terminals die uitsluitend voor 
ontvangst bestemd zijn en die werken buiten de omroepbanden -en waarvoor een 
vergunningenstelsel niet vereist of praktisch lijkt te zijn -, kan het voldoende zijn te eisen 
dat dergelijke apparatuur slechts met een vergunning mag warden gebruikt, zoals in de 
praktijk veelal het geval is ten aanzien van andere radio-ontvangstapparatuur. 
3.2.4 Onderlinge erkenning van vergunningen 
De vrijheid om diensten te leveren op grond van artikel 59 van het Verdrag houdt ook 
automatisch een uitbreiding in van een exploitatievergunning naar de gehele 
Gemeenschap onderworpen aan niet-discriminerende bepalingen die in het algemeen 
belang ziin. Daarom behoeft een exploitant van een hub-station of een leverancier van 
diensten, die gemachtigd is om via een satelliet te zenden naar grondstations die 
uitsluitend bestemd zijn voor ontvangst, niet te onderhandelen over 'landingsrechten' in 
andere Lid-Staten. 
A11ikcl 26 van hct ITU-hanJvcst bcpa.-.lt Jal "leden zijn ovcrccngekomen om alle mogelijkc maatrcgelen le lreffen die passcn bij hcl 
gebruikle lcleconuuunicatiesysteem, tcneinde de gcheimhouding van inlcrnalionale corresponJenlie le gi\fandcren .. .". Een soortgclijkc 
verplichting is opgcnomcn in artikel 23 van het Radiorcglemcnt. 
Voor een particulier terminalnetwerk voor satelliettelecommunicatie dat bestaat uit 
zend/ontvangterminals die gesitueerd zijn in een aantal Lid-Staten, zou echter een 
exploitatievergunning nodig zijn. Om de ambtelijke vertraging te voorkomen die ontstaat 
door grate aantallen individuele vergunningsprocedures, moet een communautair stelsel 
warden ingevoerd voor onderlinge erkenning van vergunningen voor satellietterminals, 
zodat de exploitatievergunningen afgegeven door de autoriteiten van de ene Lid-Staat in 
alle andere Lid-Staten erkend warden. 
Op basis van de genoemde beginselen moet een dergelijk stelsel de voorwaarden 
bevatten voor de exploitatie van terminalnetwerken op Gemeenschapsniveau en mogelijke 
voorwaarden die gesteld kunnen warden aan dienstverleners van hub-stations. 
De invoering van onder andere vergunningen voor een bepaalde categorie van netwerken 
die werkzaam zijn binnen frequentiebanden die met prioriteit zijn toegewezen voor 
satelliettoepassingen op Gemeenschapsniveau, zou met name de oprichting van 
netwerken voor bidirectioneel verkeer in de gehele Gemeenschap moeten 
vergemakkelijken. Deze vergunningen voor een bepaalde categorie zouden het bij 
voorbeeld mogelijk moeten maken om VSAT-netwerken met Mn enkele vergunning te 
exploiteren in de gehele Gemeenschap, zonder de noodzaak van verdere 
vergunningsprocedures of frequentiecoordinatie voor de individueel deelnemende 
satellietterminals in de Lid-Staten. Voor netwerken die werkzaam zijn binnen niet 
toegewezen frequentiebanden, moet een vergunning warden verleend met een minimum 
aan verplichte procedures voor frequentiecoordinatie. 
Om een dergelijk stelsel effectief te maken, moet het gepaard gaan met een aantal 
harmonisatiemaatregelen: 
onderlinge erkenning van typegoedkeuring voor eindapparatuur voor 
satellietcommunicatie (satellietterminals) (zie onder); 
een versterkte frequentiecoordinatie met betrekking tot satellietcommunicatie die 
gebaseerd is op de lopende hervorming van het Europese Comite voor 
Radiocommunicatie en de oprichting van een Europees Bureau voor 
Radiocommunicatie (zie hoofdstuk IV), dat in het bijzonder bepaalde banden met 
voorrang moet toewijzen voor satelliettoepassingen op Gemeenschapsniveau, 
voor zover dat nodig is om de werking van vergunningen voor een bepaalde 
categorie te vergemakkelijken; 
een specifieke definitie van Open Network Provision (open toegang tot netwerken, 
ONP), zoals gedefinieerd in Richtlijn 90/387 /EEG, ten aanzien van de aansluiting 
van terminalnetwerken voor satellietcommunicatie op de openbare 
netwerkinfrastructuur voor telecommunicatie over land, die onderworpen is aan 
genoemde beperkingen en wettelijke garanties.Dit zou op Europees niveau een 
geharmoniseerde koppeling opleveren tussen satellietsystemen en het openbare 
netwerk, <)4 
I 
7) en daarmee het ONP-concept uitbreiden tot satellietcornrnunicatie. 
4. Toekomstige behandeling van het ruimtesegment 
De bestaande regelgeving inzake het ruimtesegment weerspiegelt in de meeste gevallen 
nag de situatie in de jaren zestig en zeventig, toen de enige technisch en economisch 
haalbare toepassing van satellietcommunicatie bestond uit het gebruik ervan als een 
aanvullend transmissiekanaal voor internationaal of nationaal lange-afstandsverkeer van 
telecommunicatieorganisaties. 
Zoals in de vorige hoofdstukken is aangetoond, is deze situatie thans wezenlijk veranderd. 
In Europa is behalve aan de internationale satellietorganisaties, aan een aantal andere 
aanbieders van capaciteit in het ruimtesegment door de lid-Staten vergunning verleend, 
d.w.z. zowel aan telecommunicatieorganisaties op nationaal niveau als aan andere 
organisaties (zie figuur 2). 
Voor de ontwikkeling van een 5amenhangende benadering van de toekomstige toegang 
tot en levering van capaciteit in het ruimtesegment, moeten twee fundamentele 
mechanismen zorgvuldig warden beschouwd, die de bestaande regelgeving voor het 
ruimtesegment in Europa bepalen: 
de internationale verplichtingen van Lid-Staten ten aanzien van de 
frequentiecobrdinatie en het gebruik van de beschikbare ruimte in de 
geostationaire baan in het kader van de Internationale Telecommunicatie-Unie en 
haar permanente orgaan, de International Frequency Registration Board, en het 
mondiaal overeengekomen Radioreglement. Dit is behandeld in Hoofdstuk II. Oat 
betekent dat in dit stadium slechts individueel optredende Lid-Staten de 
noodzakelijke procedures voor gebruik van frequenties en de beschikbare ruimte 
in de geostationaire baan kunnen starten; 
de internationale verplichtingen van Lid-Staten ten aanzien van de internationale 
organisaties van telecommunicatiesatellieten, INTELSAT en INMARSAT, en de 
Europese Organisatie voor telecommunicatiesatellieten EUTELSAT en de 
respectievelijke Overeenkomsten en bijbehorende exploitatieovereenkomsten. Van 
groat belang voor de toegang tot en voor het gebruik van capaciteit in het 
ruimtesegment die door deze organisaties wordt geboden, zijn de bepalingen in 
deze regelingen die aan de ondertekenende organisaties het exclusieve recht 
geven capaciteit in het ruimtesegment toe te wijzen aan aanbieders van 
satellietdiensten, evenals de bepalingen inzake economische en technische 
cobrdinatie van capaciteit in het ruimtesegment die bedoeld is om aangeboden te 
warden door andere organisaties (aanbieders van capaciteit in het 
ruimtesegment). 95 
Zoals eerder is opgemerkt wordt de situatie nog gecompliceerder door het feit dat alle Lid­
Staten hun telecommunicatieorganisaties hebben aangewezen om op te treden als 
ondertekenende organisatie van de exploitatieovereenkomsten van de internationale 
organisaties voor satellietcommunicatie83, terwijl in een aantal Lid-Staten deze 
organisaties ook is opgedragen om de Lid-Staten te vertegenwoordigen met betrekking tot 
de ITU-procedures. 
Met de toenemende diversificatie van satelliettoepassingen en het stijgend aantal 
deelnemers die capaciteit in het ruimtesegment willen aanbieden en/of diensten per 
satelliet via het ruimtesegment willen leveren, geraken de telecommunicatieorganisaties 
steeds meer in de netelige positie van scheidsrechter en speler tegelijkertijd. Het 
ontbreken van een scheiding tussen regelgeving en exploitatie leidt momenteel tot 
toenemende belangenconflicten. 
Om de regelgeving voor toegang tot en aanbod van capaciteit in het ruimtesegment in 
overeenstemming te brengen met het communautaire beleid op het gebied van de 
telecommunicatie, moet een aantal grondbeginselen worden benadrukt: 
het beginsel van een open en efficiente toegang, gebaseerd op objectieve, 
doorzichtige en niet-discriminerende procedures; 
een duidelijke scheiding tussen regelgeving en exploitatie; 
de volledige toepassing van de bepalingen van het Verdrag, vooral van de 
mededingingsbepalingen. 
De Lid-Staten zijn verplicht hun invloed aan te wenden hetzij voor het bereiken van 
internationale overeenkomsten in overeenstemming met het Verdrag, hetzij om wijzigingen 
op deze overeenkomsten tot stand te brengen. Het conflict dat zou kunnen ontstaan als 
gevolg van de huidige situatie ten aanzien van de regels van het Verdrag, kan worden 
gedemonstreerd door de beginselen te citeren die zijn neergelegd in de "Richtsnoeren van 
de Commissie voor de toepassing van de mededingingsbepalingen in de 
telecommunicatiesector" (ontwerp)84 met betrekking tot de toepassing van artikel 85 en 
artikel 86 op satellieten: 
83 In het gcval van EUI'ELS/\T bepaalt artikcl II, lid b, van de Overcenkomsl dat de ondertekenende organis;1tie van de 
exploitalieovcreenkomsl ccn "aangcwezen openbarc of pa11iculicre telecommunicaticorganisatic" is gf Jc lidstaat zclf. 
In hel geval van INTELSAT en INMARSAT zijn de ovcrccnkomslige artikclcn II. li<l b, rcspectievelijk 2.3 
De grole mecrdcrheid van <le Lill-Slaten hccft haar nationalc telecommunicatieorganisaties (voor <lctails zie figuur 1) aangcwezcn. 
Italic hecft ecn spccialc organisalic opgcricht (TELESP/\ZIO). I let Vcrenig<l Koninkrijk hceft bet "Signatory Affairs Office" opgcril:ht. 
"afgcscherm<l" binnen British Telecom. maar BT draagt nog steeds de vollcdige financiclc vcrantwoordclijkheid. 
Publikalic in voorbcrei<ling. 96 
" ... Overeenkomsten tussen TO's (telecommunicatieorganisaties) betreffende de exploitatie 
van satollietsystemen in de ruimste zin vallon onder artikol 85. Wat botrnft de capacit(~it in 
het ruimtesegment zijn TO's elkaars concurrenten, hetzij feitelijk, hetzij potentieel. Door 
hun verkoop van capaciteit in het ruimtesegment geheel of gedeeltelijk te bundelen, 
kunnen zij hun onderlinge mededinging beperken ... Restricties in het 
mededingingsvermogen van derde partijen zullen waarschijnlijk de mogelijkheid van ... een 
uitzondering uitsluiten. Het moet ook warden onderzocht of dergelijke overeenkomsten 
enige individueel of gezamenlijk dominerende positie van de partijen versterken, wat ook 
de kans op een uitzondering zou uitsluiten. Dit zou vooral het geval kunnen zijn als de 
overeenkomst er in voorziet dat de partijen exclusieve distributeurs zijn van de capaciteit in 
het ruimtesegment die door de overeenkomst wordt aangeboden ... " 
"Een uitzondering zal oak weinig kans krijgen als de overeenkomst het effect heeft dat het 
aanbod op een oligopoliemarkt substantieel wordt verminderd en nag duidelijker als een 
effect van de overeenkomst is dat zij voorkomt dat de enige potentiele concurrent van een 
dominerende leverancier op een bepaalde markt zijn diensten onafhankelijk aanbiedt. Dit 
zou kunnen neerkomen op een overtreding van artikel 86 ... " 
4.1 Het qaranderen van objectieve. doorzichtige en niet-discriminerende procedures en de 
scheidinq van regelgevinq en exploitatie 
85 
86 Aangezien telecommunicatieorganisaties zowel kunnen optreden als speler en 
scheidsrechter en de regelgevende en exploitatiefuncties niet duidelijk gescheiden zijn, is 
er sprake van een duidelijk belangenconflict. Dit kan vooral het geval zijn ten aanzien van 
de frequentieco6rdinatie en het gebruik van de beschikbare ruimte in de geostationaire 
baan, het afgeven van exploitatievergunningen, de doorverkoop van 
ruimtesegmentcapaciteit van INTELSAT, INMARSAT en EUTELSAT door de 
telecommunicatieorganisaties aan andere dienstverleners en de procedures voor de 
co6rdinatie met internationale organisaties voor satellietcommunicatie die moeten warden 
ondergaan door andere aanbieders van ruimtesegment. 
Het beginsel van scheiding van regelgevende en exploitatiefuncties is toegepast in het 
kader van het algemeng communautaire beleid ten aanzien van de telecommunicatie in 
Richtlijn 88/301 /EEG8 en Richtlijn 90/388/EEG86. 
Richtlijn 88/301/EEG van de Commissic van 16 mci 1988 betreffende de mededinging op de markten van telecommunicatie­
eindapparntuur. PB nr. r, 131van27.5.1988. biz. 73. 
Richtlijn 90/388/EEG van de Commissie van 28 juni 1990 betreffendc de medcdinging op de marklen voor telecommunicatiedicn~lcn. 
PB nr. L 192 van 24.7.1990. biz. 10. 97 
Volgens Richtlijn 90/388/EEG "moeten de Lid-Staten erop toezien dat het verlenen van 
exploitatievergunningen, het toezicht op typegoedkeuring en verplichte specificaties, de 
toewijzing van frequenties en het toezicht op de exploitatie, wordt uitgevoerd door een 
lichaam dat onafhankelijk is van de telecommunicatieorganisaties". 
De Resolutie van de Raad van 30 juni 1988 inzake de ontwikkeling van een 
gemeenschappelijke markt voor telecommunicatiediensten en -apparatuur87 heeft het 
belang onderstreept v~n dit beginsel voor de telecommunicatiesector als geheel en 
Resolutie 90/C166/02 8 van de Raad heeft benadrukt dat de coordinatie van 
radiofrequenties het beginsel moet respecteren van de scheiding tussen verplichtingen op 
het gebied van de regelgeving en van de exploitatie. 
Vooral de procedures betreffende de toewijzing van frequenties en de vereiste coordinatie 
die is vastgelegd in het Radioreglement, moeten dit beginsel respecteren en zij moeten 
warden uitgevoerd op een objectieve, doorzichtige en niet-discriminerende wijze. 
Objectieve, doorzichtige en niet-discriminerende procedures en een volledige scheiding 
tussen regelgevende en exploitatiefuncties moeten ook verzekerd warden ten aanzien van 
verkrijgen van toegang tot de beschikbare ruimte in de geostationaire baan voor de 
levering van capaciteit in het ruimtesegment. 
4.2 Toegang tot de capaciteit in het ruimteseqment 
Zowel de Overeenkomst inzake de internationale organisaties voor satellietcommunicatie 
INTELSAT en INMARSAT, als de Overeenkomst inzake de Europese Organisatie voor 
satellietcommunicatie EUTELSAT, verschaffen aan de ondertekenende org~isaties het 
alleenrecht op de distributie aan gebruikers of aan aanbieders van diensten 9 van 
capaciteit in het ruimtesegment waarover de organisaties beschikken. 
87 Rcsolutie van de Raad van 30 _juni 1988 inzake de ontwikkcling van de gcmecnsdinppelijke mark! voor lelecommunicatiediensten en -
apparaluur tot 1992, PB nr. C 257 van 4.10.1988, biz. I. 
88 Resolutie van de Raad van 28 juni 1990 inzake de vcrslcrking van de pancuropcsc samenwcrking op hct gebicd van radiofre4ucntics, in 
hct bijzonder mel bclrekking lol de diensten mel een paneuropese dimensie, PB nr. C 166 van 7.7.1990. biz. 4. 
89 In het geval van ElffELS/\T bepaalt ar1ikcl 16 c). lid a, van de cxploitaticovereenkomst Jal "aanvragen voor toewijzing van capacitcil 
in het ruimlcsegmcnt van EUIT'.LSAT slechts door onder1ekcnende organisalies aan EUfELS/\T mogen worden voorgelegd of, voor 
cen gcbicd Jal nicl ondcr de jurisdiclic van ecn dcr lidstaten vall, door ecn op de vereiste wi_jze gemachtigdc 
lclecommunicaticorganisalic". 98 
De bepaling moct wordcn gclezcn in samenhang met m1ikel II, lid b, van de Overeenkomst die bcpaalt dat "elke lidstaal een openbarc 
of pa11iculiere tclecommunicatieorganisalie zal aanwijzen die onder haar jurisdictie valt om de exploilatieovereenkomst te 
ondertekcnen, tenzij de lidstaat zclf de exploitatieovcrccnkomst ondcrtekent". 
In het geval van INfELSAT en INMARSAT zi.in de ovcrecnkomstige artikelcn 15, lid a. en II, lid b, rcspectievelijk XV.I en 2.3. 
In /OVerro d(~ ornlertokonondn oruanisatios 0011 clominorondo pt 1sitio innomnn in rln /ill Vdll 
artikel 86 zouden zij beschikbare capaciteit in het ruimtesegment moeten leveren aan alle 
potentiele gebruikers, tegen redelijke prijzen en op niet-discriminerende basis in de zin van 
artikel 86, lid a, en lid c. Zij zouden oak niet gerechtigd moeten zijn om gedetailleerde 
informatie te vragen over het ondernemingsplan van de gebruiker en de (in veel gevallen 
concurrerende) diensten die zij willen aanbieden, omdat zulks misbruik zou inhouden van 
hun dominerende positie. 
Het beginsel van niet-discriminerende behandeling moet van toepassing zijn op alle 
gebruikerscategorieen, onafhankelijk van de vraag of het openbare of particuliere 
aanbieders van diensten betreft. Aan particuliere omroeporganisaties moet bij voorbeeld 
met dezelfde snelheid en op dezelfde voorwaarden als openbare omroeporganisaties 
transmissiecapaciteit warden aangeboden om diensten te kunnen aanbieden (zoals het 
vergaren van nieuws). 
De beste oplossing om concurrentievervalsing te voorkomen en om een volledig gebruik 
en de best mogelijke toewijzing van de bestaande nationale en internationale capaciteit in 
het ruimtesegment mogelijk te maken, zou bestaan in de garantie dat gebruikers 
rechtstreeks toegang verkrijgen tot capaciteit in het ruimtesegment, terwijl de aanbieders 
van deze capaciteit het recht moeten krijgen om capaciteit in het ruimtesegment 
rechtstreeks aan de gebruikers te verkopen. 
Het feit dat EUTELSAT capaciteit in het ruimtesegment rechtstreeks aanbiedt aan de 
Europese Radio-Unie toont eveneens dat de directe verhuur van ruimtesegment zonder 
enige tussenkomst van nationale telecommunicatieorganisaties niet alleen haalbaar is, 
maar reeds in praktijk wordt gebracht. 
4.3 Coordinatieprocedures met de Internationale Organisaties voor satellietcommunicatie 
90 De overeenkomsten voor de oprichting van de internationale satellietorganisaties 
INTELSAT en INMARSAT en de Europese satellietorganisatie EUTELSAT voorzien in een 
coordinatieprocedure ten aanzien van andere aanbieders van ruimtesegment met het doel 
vast te stellen of er sprake is van enige significante economische schade voor deze 
organisaties90. 
In bet geval van EUI'ELSAT bepaalt artikcl XVI. liJ a, van de Ovcreenkom~t: •Iederc lidstaal of ondertckenendc organisatie die de 
bedoeling heeft of gewaarwordt dat enig persoon binnen de jurisdictie van deze lidstaat de bedocling hceft om, individueel of in 
vereniging, installaties of apparatuur voor hel ruimtesegment le installeren, verwerven of gebruiken. onnOrnnkelijk van hcl 
ruimtesegment van EUfELSAT, teneindc le voldoen aan de vereisten van inlernationale openbarc telecommunicatiediensten binnen 
het dicnslcngchicd van hcl ruimtcscgmcnl van I~lJTFLSAT om dicnslcn aan le bieden als gedetiniecrd in de leden a en b v;in ar1ikcl 
II I van de Ovcrccnkomst. moct, Vtltlf ccn dcrgdijkc installalie, vcrwerving of gcbruik plaat~vindt. via de Raad van ondcr1ekcncndc 
organisaties alle relevanle informatie verschaffen aan de Algemene Vergadering tcncindc le latcn beoonlclen of hierdoor mogelijkc 
signiftcantc economischc schade aan EUfELSAT wonJI tocgebracht. De Raad van ondertekcncndc organisaties moet zijn rappo11 en 
conclusies voorleggen aan de Algemene Vergadcring". 
Artikcl XVI, lid b. heeft•betrekking op de "technischc compatibiliteit van overigc installalies en apparatuur voor het ruimtcsegmcnt·. 
In het geval van INTELSAT en INMARSAT zi.in de overcenkomstigc bepalingcn vervat in artikcl XVI, lid c, lid d. en lid c, 
rcspecticvclijk a11ikel IU van de Ovcrcenkom~lcn. 99 
Omdat deze bepalingen bedoeld zijn voor coordinatie voor economische redenen en 
daarom de concurrentie tussen satellietorganisaties en andere aanbieders van 
ruimtesegment kunnen beperken, rijst de vraag of zij in overeenstemming zijn met de 
verplichtingen van de Lid-Staten volgens artikel 5 in combinatie met de artikelen 59, 86 en 
90 van het Verdrag. Het is duidelijk dat deze bepalingen geen essentiele eis in het 
algemeen belang vormt waarmee op wettige wijze de vrijheid beperkt zou kunnen worden 
om op grond van artikel 59 van het Verdrag diensten te leveren, omdat de bepalingen in 
kwestie van economische aard zijn. Aan de andere kant kunnen deze organisaties in staat 
zijn om te profiteren van de uitzondering als bedoeld in artikel 90, lid 2, van het Verdrag, in 
de mate waarin zij onmisbaar zijn voor het leveren van diensten die van algemeen 
economisch belang zijn. Of dit het geval is, d.w.z. of de diensten die van algemeen 
economisch belang zijn slechts geleverd kunnen worden indien de concurrentie van de 
zijde van andere aanbieders van ruimtesegment beperkt of uitgesloten is, zal van geval tot 
geval moeten worden bezien. Het is echter duidelijk dat dit niet moet worden beoordeeld 
door de telecommunicatieorganisaties wier belangenconflict op dit gebied duidelijk is. 
Deze bepalingen moeten in elk geval ge·interpreteerd worden overeenkomstig de vereisten 
van het communautaire recht, inzonderheid de artikelen 59, 85, 86 en 90. Dit betekent dat 
de fundamentele beslissing van het Verdrag van Rome om een stelsel van vrije 
mededinging in te stellen en vrijheid van dienstverlening te garanderen, bij de toepassing 
van deze bepalingen moeten worden gerespecteerd. Vooral een systematische afwijzing 
van concurrerende aanbieders van capaciteit in het ruimtesegment of een systematische 
beperking van hun vermogen om te concurreren met de satellietorganisaties, is niet in 
overeenstemming met de verplichtingen van de Lid-Staten volgens de artikelen 5 en 90 in 
combinatie met de artikelen 59, 85 en 86 van het Verdrag. 
Artikel 90, lid 2, staat slechts afwijkingen van artikel 59 en de bepalingen inzake 
mededinging toe in het uitzonderlijke geval dat de toepassing van het Verdrag de 
uitoefening van de taken die door de Lid-Staten zijn toevertrouwd aan de desbetreffende 
organisaties rechtens of feitelijk zou belemmeren, en dat de uitzondering niet tegen het 
belang van de Gemeenschap indruist. Onder normale omstandigheden kan van deze 
organisaties worden verwacht dat zij hun diensten van algemeen economisch belang aan 
hun afnemers leveren, zelfs als zij worden blootgesteld aan een zekere mate van 
concurrentie. 
De huidige praktijk van omgaan met de coordinatie-eisen bevestigt dit. De procedure 
volgens artikel XVI van de EUTELSAT-overeenkomst heeft nooit tot de conclusie geleid dat 
een concurrerende aanbieder van capaciteit in het ruimtesegment significante 100 
economische schade zou berokkenen aan EUTELSAT. Zelfs als dat het geval was vormt 
artikel XVI van de Overeenkomst voor een bij de Overeenkomst aangesloten lidstaat geen 
belemmering om zijn plan voort te zetten en een concurrerende aanbieder van capaciteit 
in het ruimtesegment te machtigen, oak al zou dit geen garantie bieden voor het feit dat 
andere lidstaten de benodigde opstraalvergunningen zouden verlenen. 101 
Hoewel de procedure volgens artikel XIV, lid d, van de INTELSAT-overeenkomst in een 
geval tot de conclusie heeft geleid dat een concurrerende aanbieder van ruimtesegment 
inderdaad economische schade zou opleveren voor INTELSAT, heeft de organisatie geen 
bezwaren ingediend tegen de machtiging van de desbetreffende concurrerende aanbieder 
van ruimtesegment. 
Om te garanderen dat eventuele belangenconflicten niet leiden tot rechtsonzekerheid, 
vereist het beginsel van de scheiding van regelgevende en exploitatiefuncties, dat de 
onafhankelijke wetgevende autoriteiten van de Lid-Staten de voorkeur genieten boven de 
telecommunicatieorganisaties bij het beslissen over de machtiging van concurrerende 
aanbieders van ruimtesegment, rekening houdend met het communautaire recht. In geval 
van twijfel is het de Commissie die beslist of voldaan wordt aan de voorwaarden van artikel 
90, lid 2, en de mededinging van een concurrerende aanbieder van capaciteit in het 
ruimtesegment kan warden beperkt. 
Als een concurrerende aanbieder van capaciteit in het ruimtesegment, zoals T elecom-1 en -
11, ASTRA, DFS-Kopernikus, BSB, ITALSAT of HISPASAT, eenmaal door een Lid-Staat is 
gemachtigd, heeft deze de vrijheid om diensten te verlenen volgens artikel 59 van het 
Verdrag. Deze aanbieder heeft daarom het recht om in de gehele Gemeenschap diensten 
te verlenen, voor zover voldaan wordt aan bepaalde essentiele eisen in het algemeen 
belang. 
Ten aanzien van de toekomstige behandeling van de technische coordinatieprocedures 
zoals deze zijn voorzien in de Overeenkomsten, kan opgemerkt warden dat deze op een 
degelijke technische basis moeten warden uitgevoerd, uitgaande van realistische 
veronderstellingen. Deze coordinatie moet niet gebruikt warden als technische 
belemmering voor de toegang voor andere aanbieders. 
4.4 Aan kosten gerelateerde tarieven 
Richtlijn 90/387 /EEG van de Raad bevat voor de toegang tot de netwerkinfrastructuur 
voor telecommunicatie over land het beginsel dat "de tarieven gebaseerd moeten zijn op 
objectieve criteria ... en in beginsel aan de kosten gerelateerd moeten zijn". 
Een van de karakteristieke eigenschappen van satellietcommunicatie is dat de kosten 
onafhankelijk zijn van de afstand. 
I 02 
Hun dubbelrol als enerzijds aanbieder van de infrastructuur voor telecommunicatie over 
land en anderzijds als ondertekenende organisatie, leidt er echter toe dat 
telecommunicatieorganisaties in veel gevallen voor satellietfaciliteiten kosten berekenen op 
dezelfde basis als voor verbindingen over land, d.w.z. gerelateerd aan afstand. Op deze 
manier wordt het technologische voordeel van de grote gebiedsdekking door satellieten 
niet doorberekend aan de gebruiker of concurrerende aanbieders van diensten. Bovendien 
kan de prijsopslag die de telecommunicatieorganisaties toepassen in hun rol van 
exclusieve doorverkopers van capaciteit in het ruimtesegment, waarbij zij optreden als 
ondertekenende organisatie van internationale overeenkomsten, in bepaalde gevallen de 
prijs die wordt berekend aan gebruikers van het ruimtesegment zeer aanzienlijk verhogen. 
Dit kan warden verklaard door het feit dat de telecommunicatieorganisaties in veel gevallen 
de neiging hebben om de prijsstelling van capaciteit in het ruimtesegment ondergeschikt 
te maken aan de specifieke doelen van hun eigen bedrijfsstrategie, een voorbeeld van het 
risico van mogelijk misbruik van een dominerende positie waaraan bestaande procedures 
voor doorverkoop van capaciteit in het ruimtesegment de ondertekenende organisaties 
blootstellen. 
De situatie zal slechts fundamenteel veranderen als eenmaal de scheiding tussen 
regelgevende en exploitatiefuncties in deze sector volledig is doorgevoerd en aanbieders 
van capaciteit in het ruimtesegment in staat zijn om rechtstreeks te onderhandelen met 
afnemers. Het valt te verwachten dat zij dan hun transmissiecapaciteit op de markt zullen 
brengen tegen prijzen die nauwer gerelateerd zijn aan hun kosten. Hierdoor zal het gebruik 
van satellietdiensten en de winst op het aanbod van capaciteit in het ruimtesegment 
toenemen, zowel voor de internationale organisaties voor satellietcommunicatie als voor 
andere aanbieders. Dit is van fundamenteel belang voor het volledig gebruik van de 
nieuwe mogelijkheden van satellietcommunicatie. 
4.5 Commerciele vrijheid voor EUTELSAT en het aanbieden van capaciteit in het 
ruimtesegment 
Het is een grondbeginsel van het telecommunicatiebeleid aan alle deelnemers op de markt 
alle gelegenheid te geven om gebruik te maken van het nieuwe technologische potentieel. 
De scheiding van regelgevende en exploitatieverantwoordelijkheden en de instelling van 
een meer open toegang tot het ruimtesegment zou de aanbieder van ruimtesegment in 
Europa -en vooral de Europese Organisatie voor T elecommunicatiesatellieten, 
EUTELSAT -de mogelijkheid geven om zich te ontwikkelen tot een volledige bedrijfsmatig 
opererende organisatie voor het op de markt brengen van capaciteit in het ruimtesegment, 
rechtstreeks aan aanbieders van diensten en gebruikers voor nieuwe toepassingen. 
Momenteel moeten alle contacten met de gebruikers, d.w.z. organisaties die capaciteit in 
het ruimtesegment wensen te huren, gelegd worden via de ondertekenende organisaties. 
Dit heeft geleid tot een gebrek aan flexibiliteit in de systeemplanning omdat bij voorbeeld 
TV-kanalen zijn verhuurd aan ondertekenende organisaties van EUTELSAT 
91 
92 zonder dat bekend was of deze al dan niet gebruikt zouden warden. Men moet niet 
vergeten dat een aanzienlijke hoeveelheid capaciteit, hoewel verhuurd aan 
ondertekenende organisaties, in feite niet beschikbaar is voor eindgebruikers omdat 
ondertekenende organisaties deze niet gebruiken of het misschien zelfs beschouwen als 
een onderdeel van hun commercieel beleid om deze capaciteit niet aan eindgebruikers of 
mogelijke aanbieders van diensten te verhuren. 
De satellietorganisaties en andere aanbieders van capaciteit in het ruimtesegment moeten 
deze capaciteit aanbieden op gelijkwaardige en niet-discriminerende voorwaarden aan alle 
categorieen van gebruikers, onafhankelijk van de vraag of het particuliere of openbare 
aanbieders van diensten betreft. 
Volgens de Resolutie van de Raad inzake de ontwikkeling van de gemeenschappelijke 
markt voor telecommunicatiediensten en -apparatuur91 is een van de belangrijkste doelen 
van het algemene communautaire beleid op het gebied van de telecommunicatie, "de 
ontwikkeling van een gemeenschappelijke markt waarop de 
telecommunicatieadministraties en andere aanbieders op voet van gelijkheid kunnen 
concurreren", waarbij vooral rekening gehouden wordt met "de toepassing van de 
relevante regels van het Verdrag. speciaal met de regels inzake mededinging voor 
telecommunicatieadministraties en particuliere aanbieders". Dit houdt met name in dat 
deelnemers op de markt niet mogen profiteren van een dominerende marktpositie door 
onrechtmatige kruissubsidiering van activiteiten en dat zij in dit opzicht de 
mededingingsregels van het Verdrag moeten respecteren met als leidraad de beginselen 
die zijn neergelegd in de "Richtsnoeren van de Commissie voor de toepassing van de 
mededingingsbepalingen op de telecommunicatiesector (ontwerp)"92. 
Artikel Ill van de EUTELSAT-overeenkomst legt de reikwijdte van de activiteiten van 
EUTELSAT vast. In beginsel lijkt dit artikel EUTELSAT toestemming te verlenen om alle 
diensten te leveren die deze organisatie maar wenst. 
Een argument dat ertegen pleit om aan gebruikers het recht te geven op rechtstreekse 
toegang tot het ruimtesegment van EUTELSAT en aan EUTELSAT het recht om capaciteit 
in het ruimtesegment rechtstreeks aan te bieden aan aanbieders van diensten en 
gebruikers, is dat het gebruik door een ondertekenende organisatie gevolgen heeft voor 
haar aandeel in de investeringen als bepaald in artikel 6 van de exploitatieovereenkomst. 
Als een instelling die niet valt onder een ondertekenende organisatie van de EUTELSAT­
overeenkomst, toegang heeft tot het ruimtesegment van EUTELSAT, zou een dergelijk 
gebruik niet meetellen voor de vaststelling van het investeringsaandeel. Daardoor zou bij 
voorbeeld het praktische probleem kunnen ontstaan dat er een uitgebreide toegang tot het 
grondgebied van een ondertekenende organisatie zou komen voor particuliere 
dienstverleners, terwijl de ondertekenende organisatie mogelijk zelf het ruimtesegment 
spaarzaam zou gebruiken of misschien zelfs helemaal niet. Er is opgemerkt dat het lage 
investeringsaandeel van een dergelijke ondertekenende organisatie dat hiervan het 
resultaat zou zijn, niet in de geest is van de oorspronkelijke overeenkomsten en/of niet 
consistent is met de veronderstellingen en afspraken waarop deze zijn gebaseerd. 
Rcsolutic vnn de Rnad van 30 juni 1988 inznkc de ontwikkeling van de gcmccnschappcli.ikc mnrkt voor telecommunicntiedienstcn en . 
apparatuur lot 1992, PB nr. C 257 van 4.10.1988, biz. 1. 
Publikatic in voorbcrciding. l03 
Het lijkt echter dat dit geen argument is tegen het verlenen van toestemming aan 
EUTELSAT om haar volledige potentieel te ontwikkelen voor het aanbieden van 
ruimtesegment ten behoeve van diensten op Europees niveau in alle sectoren. Het 
benadrukt slechts de noodzaak de bestaande regeling te herzien, veranderingen in de 
bestaande financiele regelingen mogelijk te maken en het lidmaatschap van het 
EUTELSAT-consortium voor nieuwe partijen open te stellen als een dergelijke 
onderinvestering zou optreden. 
4.6 Een gefaseerde benaderinq 
Lid-Staten moeten bestaande internationale afspraken respecteren en daarbij rekening 
houden met hun verplichtingen volgens het communautaire recht, maar zij moeten ook 
samenwerken om de verandering van dergelijke afspraken te bewerkstelligen, teneinde 
deze in overeenstemming te brengen met hun communautaire verplichtingen. 104 
De internationale organisaties voor satellietcommunicatie zijn gedurende de laatste drie 
decennia tot wereldschaal uitgegroeid en zij moeten bij elke aanpassing rekening houden 
met een breed spectrum van belangen, zowel van de ge'lndustrialiseerde landen als van de 
ontwikkelingslanden. De veranderingen die nodig zijn, zullen daarom tijd kosten en 
afhankelijk zijn van de ontwikkelingen die zich op wereldschaal afspelen. 
Een aantal stappen kan echter direct warden ondernomen en er kunnen flexibelere 
procedures warden ingevoerd binnen het raamwerk van de bestaande Overeenkomsten 
en exploitatieovereenkomsten: 
Lid-Staten moeten ten aanzien van hun eigen aandeel het beginsel van scheiding 
van regelgevende en exploitatiefuncties strikt toepassen, teneinde duidelijke 
belangenconflicten te voorkomen; 
Lid-Staten moeten voorstellen ondersteunen, zoals die welke thans ter discussie 
staan bij INTELSAT en die bedoeld zijn om de coordinatieprocedures inzake 
opgelopen economische schade te rationaliseren en voor zover hun eigen positie 
in dergelijke procedures in het geding is, volledig rekening houden met hun 
verplichtingen volgens het Verdrag, vooral ten aanzien van de regels inzake 
mededinging. Zij moeten er in het bijzonder voor zorgen dat in dergelijke 
procedures rekening wordt gehouden met het feit dat de interne 
gemeenschappelijke markt een nationaal gebied op Europees niveau is. 
Een praktische maatregel om de bestaande procedures te vergemakkelijken, kan 
eruit bestaan dat men het erover eens wordt dat als een satellietsysteem eenmaal 
een coordinatieprocedure heeft doorlopen 
93 op basis van de totale hoeveelheid capaciteit waarover dat systeem beschikt, 
andere Lid-Staten zich automatisch aansluiten bij de initiele consultaties die zijn 
ondernomen door een Lid-Staat ten aanzien van elke aanbieder van diensten die 
zijn dienstverlening wil uitbreiden naar andere Lid-Staten; 
Lid-Staten moeten initiatieven ondersteunen die bedoeld zijn om technische 
coordinatieprocedures minder omslachtig te maken; 105 
Lid-Staten moeten een meer open toegang vergemakkelijken tot het 
ruimtesegment dat via de ondertekenende organisaties wordt geleverd door de 
internationale organisaties voor satellietcommunicatie en zij moeten speciale 
aandacht besteden aan de toepassing van het beginsel van op kosten gebaseerde 
tarieven. 
Het moet bij voorbeeld mogelijk zijn om werkbare procedures te ontwikkelen 
volgens welke ondertekenende organisaties aanvragen voor de toewijzing van 
capaciteit in het ruimtesegment indienen namens gebruikers~aanbieders van 
diensten op hun grondgebied, zoals in een aantal Lid-Staten 3 is gedaan. 
Hoewel deze stappen enige directe verlichting kunnen geven, zullen zij geen oplossing 
vormen van het fundamentele probleem van de aanpassing van de overeenkomsten aan 
de nieuwe situatie, noch van het probleem van de concurrentievervalsing en van 
belangenconflicten. 
Hoewel deze initiatieven op korte termijn waarschijnlijk de enige realistische mogelijkheid 
vormen in het kader van INTELSAT en INMARSAT, gezien het internationale karakter van 
deze organisaties, moeten de Lid-Staten binnen het Europese kader, werken aan een 
vollediqe herziening van de EUTELSAT-overeenkomst. 
Gezien hun totale investeringsaandeel van 88% in EUTELSAT en het feit dat in andere 
Europese landen een trend bestaat in de richting van liberalisatie, is het waarschijnlijk dat 
er een brede Europese basis voor hervormingen kan warden gevonden (zie hoofdstuk IV). 
De Lid-Staten moeten ten voile rekening houden met hun verplichtingen volgens het 
communautair recht, en zouden het initiatief moeten nemen voor herziening en aanpassing 
van de EUTELSAT-overeenkomst en de EUTELSAT-exploitatieovereenkomst om te 
garanderen dat het potentieel van EUTELSAT zo volledig mogelijk w2rdt benut in 
overeenstemming met de doelen en vereisten van de interne markt9 . 
Hct Vcrcnigd Koninkrijk hccft bij voorbceld hel Signatory Affairs Office opgcricht. dat is "afgeschermd" binnen de telecommunicatic 
organisatie (BT). 
I loewcl het lijkl of de officicle aanvraag voor tocwijzing volgcns de bestaande overeenkomslen via de ondertekencnde organisalie moct 
gaan. bestaal er geen reden om de voorafgaande ledrnische, exploilatie- en andcre regclingen direct tussen de internationale 
organisalies voor salellielcommunicalic en de cindgebruikcr le laten overccnkomcn. 
Tot wi.iziging van de Ovcrecnkomst kan wordcn bcslotcn door twee derde van de aangesloten lidstaten, indien hun onJertckcncndc 
organisatics tenminste twee Jerde van de investeringsaandclcn bczitten (artikcl XIX. lid b. van de Overeenkomst), terwijl wijziging van 
Je exploitatieovcreenkomst mocten worden goedgckeurd door lenminste twee derde van de onde11ekenende organisaties die ook 
tcnminste twccderde van het invcstering.<;aandcel vcrtegenwoordigen (artikel 22, lid d, van de cxploitalicovercenkomst). De lidslaat van 
de betrokken ondertckenende orgnnisatie moel de stemming bekrachtigen. 
Een dergelijke herziening moet, behalve de bovengenoemde maatregelen, de 
noodzakelijke wijzigingen bevatten om de volgende zaken mogelijk te maken: 
rechtstreekse toegang tot het ruimtesegment van EUTELSAT, dat verreweg het 
grootste is voor nationale satellietdiensten in Europa; 
volledig commerciele onafhankelijkheid en rechtstreeks aanbod van capaciteit in 
het ruimtesegment van EUTELSAT aan gebruikers; 
de vereiste aanpassing van bepalingen voor financiering en lidmaatschap; 106 
aanpassing van overeenkomsten teneinde deze volledig in overeenstemming te 
brengen met de verplichtingen van de Lid-Staten volgens het Verdrag, in het 
bijzonder de regels inzake mededinging, vooral met betrekking tot de toekomstige 
behandeling van de bepaling inzake opgelopen economische schade en de 
toekomstige behandeling van de technische coordinatieprocedures alsmede 
doorzichtigheid ten aanzien van kruissubsidiering, waar deze plaatsvindt. 
5. Normalisatie en typegoedkeuring 
Het opstellen van geschikte normen is van vitaal belang om de liberalisatie van het 
aardsegment en de vestiging van een transeuropees terminalnetwerk voor 
satellietcommunicatie tot een realiteit op de markt te maken. 
Het Europese Normalisatie-instituut voor telecommunicatie (ETSI) zal hierbij een centrale 
rot moeten spelen. Een aantal Europese Telecommunicatienormen (ETS) zal nodig zijn 
voor het functioneren van de onderlinge erkenning van typegoedkeuring en vergunningen. 
Het Technisch Comite TC-SES (grondstations voor satellieten) van het ETSI heeft een 
meer-jarenwerkprogramma opgesteld, waarin de prioriteitsgebieden voor de opstelling van 
normen warden aangewezen. Kleine terminals voor uni-en bidirectioneel verkeer hebben 
de hoogste prioriteit. Het werk aan de Europese telecommunicatienormen voor 
grondstations van satellieten is goed gevorderd met de opstelling van ontwerp-normen 
voor TV-stations die uitsluitend voor ontvangst bestemd zijn, stations die uitsluitend voor 
ontvangst van data bestemd zijn, voor bidirectionele terminals en mobiele terminals voor 
lage bitsnelheden. 
95 De normen moeten zo warden opgesteld dat zij onder andere het risico minimaliseren van 
spectrumvervuiling door terminals die uitsluitend bestemd zijn voor ontvangst, terwijl de 
normen voor terminals voor bidirectioneel verkeer bedoeld zijn voor de interoperabiliteit 
van kleine terminalnetwerken, waarbij voldoende bescherming moet warden geboden 
tegen diverse soorten van interferentie. De normen moeten het voor fabrikanten mogelijk 
maken hun apparatuur geschikt te maken voor gebruik binnen de gemeenschappelijke 
markt. 
Zoals opgemerkt is de onderlinge erkenning van typegoedkeuring voor eindapparatuur 
voor satellietcommunicatie (satellietterminals) een van de belangrijkste voorwaarden voor 
de onderlinge erkenning van vergunningen en voor een markt voor satellietterminals op 
Gemeenschapsniveau. Het innemen van een gemeenschappelijk standpunt over de 
ontwerp-richtlijn inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten 
betreffende einda~paratuur voor telecommunicatie, inclusief de onderlinge erkenning van 
hun conformiteit9 tijdens de Raad van telecommunicatieministers van 28 juni 1990, heeft 
de grondbeginselen verschaft die moeten worden gerespecteerd op het gebied van de 
typegoedkeuring. De werkingssfeer moet nu warden uitgebreid tot satellietterminals. 107 
Gezien het beginsel dat procedures voor typegoedkeuring slechts van toepassing behoren 
te zijn in die gevallen waar dit onmisbaar kan worden geacht voor de nakoming van 
essentiele eisen, moeten procedures voor typegoedkeuring slechts warden toegepast op 
satellietterminals die zijn aangesloten op het openbare geschakelde netwerk -waar de 
essentiele eisen, vastgelegd in genoemde ontwerp-richtlijn van toepassing zijn -en op 
zendterminals, waar het vermijden van storende interferentie wordt erkend als een 
essentiele eis. Terminals die bestemd zijn voor uitsluitend ontvangst en die niet zijn 
aangesloten op het openbare geschakelde netwerk, moeten niet warden onderworpen aan 
typegoedkeuring, maar moeten slechts voldoen aan geschikte normen op het gebied van 
elektromagnetische interferentie, die niet stranger moeten zijn dan de procedures die 
warden toegepast op andere radio-ontvangers. 
Een basiselement van procedures voor typegoedkeuring moet zijn, de duidelijke scheiding 
van regelgevende en exploitatiefuncties ten einde de anders onvermijdelijke 
belangenconflicten te voorkomen. Richtlijn 88/301 /EEG96 bepaalt dat verlening van 
typegoedkeuring "wordt toevertrouwd aan een lichaam dat onafhankelijk is van openbare 
of particuliere ondernemingen die goederen en/of diensten aanbieden in de 
telecommunicatiesector". Dit principe wordt in het communautaire telecommunicatiebeleid 
erkend als essentieel voor elke procedure voor typegoedkeuring en het moet daarom oak 
warden toegepast op de typegoedkeuring van satellietterminals. 
Gcmeenschappelijk Standpunt van de Raad over het vaststcllen van een Richtlijn van de Raad inzake de onderlinge aanpassing van de 
wctgevingcn dcr I .id-Staten bctrcffendc eindapparatuur voor telccommunicatic en de ondcrlingc crkcnning van de conformitcit van die 
apparatuur. vastgcstcld op 24 juli 1990. 
Richllijn 88/301/El·~G van de Commissie van 16 mci 1988 bctrcffcndc Jc mcdcJinging op de marktcn van tclccommunic1tie­
cindapparatuur. PB nr. L 131 van 27.5.1988, biz. 73. 
Een bijzonder probleem in dit verband is de verantwoordelijkheid die de ondertekenende 
organisaties volgens de bestaande overeenkomsten hebben voor de behandeling van 
aanvragen ter goedkeuring van grondstations die toegang hebben tot het ruimtesegment 
van de internationale organisaties voor satellietcommunicatie97. 108 
Het beginsel van scheiding tussen regelgevende en exploitatieverantwoordelijkheden zal 
ook in dit geval van toepassing moeten zijn. Het lijkt mogelijk om een interpretatie te 
vinden voor de verplichtingen die lidstaten en ondertekenende organisaties volgens de 
bestaande overeenkomsten hebben, waarmee typegoedkeuring kan warden opgedragen 
aan de respectievelijke regelgevende lichamen van elk der lidstaten, waardoor dus volledig 
wordt voldaan aan het genoemde beginsel. 
6. Mobiele satellietdiensten en satellietdiensten voor plaatsbepaling 
97 Zoals in hoofdstuk Ill werd vermeld, zijn op satellieten gebaseerde mobiele diensten 
ontwikkeld uit maritieme mobiele diensten, maar momenteel staan luchtvaart- en vooral 
landmobiele diensten in het middelpunt van de belangstelling. Een aantal initiatieven heeft 
de planning mogelijk gemaakt van diverse systemen die binnen Europa kunnen warden 
gebruikt voor berichtenverkeer, spraakverkeer en plaatsbepaling, zoals: 
plannen van EUTELSAT in samenwerking met een bedrijf uit de V.S. om vanaf 
1990 een dienst voor berichtenverkeer en plaatsbepaling aan te bieden, die 
EutelTRACS wordt genoemd; 
de ontwikkeling door INMARSAT van een dienst die geschikt is voor mobiel 
gebruik zowel over zee als over land, waarbij gebruik gemaakt wordt van 
goedkope "Standard-C"-terminals die uitsluitend voor data bestemd zijn en, in de 
toekomst, digitale "Standard-M"-spraakterminals; 
het ESA stelt een Europese Mobiele satellietdienst (EMS) voor; 
de voorbereiding van LOCSTAR, een systeem voor berichtenverkeer en 
plaatsbepaling, dat op commerciele basis gefinancierd wordt; 
het gebruik door civiele dienstverleners van systemen voor plaatsbepaling zoals 
GPS/NAVSTAR (V.S.), GLONASS (Sovjet-Unie) en aanvullende civiele netwerken 
(CNES/ESA; NAVSAT). 
De mobiele satellietdiensten over land zullen gericht zijn op specifieke gebruikersgroepen 
van beperkte omvang, waarbij getracht wordt een onmiddellijke en volledige Europese 
dekking te bereiken voor bij voorbeeld transportbedrijven en reders. 
In hcl gcval van EUrELSAT bcpaalt artikcl 16 van Jc cxploilaticovcrccnkomsl: " ... Elke organisatic waaraan op grond van Jit artikel 
een toewijzing (van capacileil in hct ruiml(•segment) is gc<.Jaan. is verantwoon.lcli_jk voor lwt voldocn aan allc bepalingen en 
voorwaardcn die door ElJl'ELSAT voor ccn dergclijke locwijzing zijn gesteld. bchalve in het geval waar een ondcrtekenendc 
organisatie de aanvrage hcefl ingediend en de Jcsbclrcffcnde lidstaat deze vcranlwoordelijkheiJ op zich necmt". 
Hoewel openbare mobiele systemen voor telecommunicatie over land zich gedurende dit 
decennium zullen ontwikkelen tot massadiensten met miljoenen gebruikers, wordt niet 
verwacht dat het aantal mobiele satellletterminals in het jaar 2000 meer zal bedragen dan 1 a 2% van het aantal terminals in het toekomstige openbare cellulaire GSM-systeem voor 
telecommunicatie over land, ondanks het feit dat deze systemen vitale diensten zullen 
verlenen aan bepaalde sectoren van het Europese bedrijfsleven. 
Gezien het feit dat het daarom hoogst onwaarschijnlijk is dat mobiele systemen voor 
satellietcommunicatie op welke wijze dan oak een belangrijke belemmering kunnen 
vormen voor de levering van de openbare mobiele systemen voor telecommunicatie over 
land en dat de dienstverleners een vast of mobiel systeem of een combinatie van beide 
willen aanbieden, en de mobiele systemen voor satellietcommunicatie met het vervagen 
van het onderscheid tussen mobiele satellietdiensten (MSS) en vaste satellietdiensten 
(FSS) niet substantieel verschillen van andere bidirectionele punt-tot­
meerpuntsatelliettoepassingen, zouden deze systemen niet aan andere wettelijke 
beperkingen of wettelijke garanties onderworpen moeten warden dan die welke gelden 
voor vaste diensten. 109 
Mobiele terminalsystemen voor satellietcommunicatie moeten daarom door regels 
beheerst warden die ten aanzien van typegoedkeuring van terminals en vergunningsstelsel 
gelijkwaardig zijn aan de regals voor vaste terminalsystemen die uitsluitend bestemd zijn 
voor ontvangen of voor zenden en ontvangen. 
In het kader van het algemene communautaire beleid ten aanzien van mobiele 
communicatie en de communautaire steun voor transeuropese systemen op dit gebied98, 
moet de interoperabiliteit en complementariteit van mobiele satellietsystemen en de 
netwerken voor telecommunicatie over land aangemoedigd warden. 
Gezien het feit dat mobiele terminals door hun aard grensoverschrijdend zijn, vormt 
onderlinge erkenning van vergunningen en typegoedkeuring van apparatuur een 
essentiele voorwaarde voor elke activiteit op Europese schaal. 
98 Zie hiervoor: 
Aanbeveling 87 /371/EEG van de Raad van 25 juni 1987 inzake de gecoorJineerde invoering van openbare paneuropese digitalc 
cellulaire mobiele communicatie te land in de Gemeenschap, PB nr. L 196 van 17.7.1987, biz. 81. 
(betreffende Jc invoering van het GSM-systeem). 
Richtlijn 87 /372/EEG van de Raad van 25 juni 1987 inzake de voor de gecoordineerde invoering van openbare paneuropese digitalc 
cellulaire mobiele communicatie te land in de Gcmeenschap beschikbaar le stellcn frequentiebandcn, PB nr. L 196 van 17.7.1987. 
biz. 85. 
Voorstel voor ccn Aanbcveling van de Raad inzake de gecoordineerde invoering in de Gemeenschap van een paneuropese openbarc 
semafonie-diensl le land. COM(89) 166 def. van 5 juni 1989. 
(betreffende de invoering van het ERMES-sysleem). 
Voorslel voor ccn Richllijn van de Raad inzakc de voor de gccoordineerde invoering in de Gemeenschap van een paneuropcsc 
openbare scmafonie-dicnst le land le reserveren frequentiebandcn. COM(89) 166 def. van 5 juni 1989. 
Voorstcl voor cen l\anheveling van de Raad inzake de gecoi)rdineerde invocring van Jigitalc Europcse draadloze telecommunicatic 
(DECr) in Jc Gcmccnschap. COM(90) 139 van 12 juni 1990. 
Voorstel voor ccn Richtlijn van de Raad bclreffcndc de toewijzing van frequcntiebandcn voor de gct:odrJineerde invoering van dig.Hall' 
Europese JraaJlozc tclet:ommunit:alic (DECr) in de Gemcenschap, COM(90) 139 van 12 juni 1990. 
In de harmonisatiemaatregelen die hierboven warden genoemd, moeten daarom speciale 
voorzieningen warden getroffen voor het onbeperkte verkeer van mobiele terminals in de 
gehele Gemeenschap en voor de onderlinge erkenning van vergunningen voor dit doel. 110 
7. Satellietomroepdiensten 
99 Satellietomroepdiensten ten behoeve van het brede publiek moeten warden gezien in het 
kader van het algemene communautaire audiovisuele beleid, zoals dat is behandeld in 
hoofdstuk IV. Deze vorm van dienstverlening is onderworpen aan specifieke regelgeving 
die is ontworpen door de Lid-Staten in overeenstemming met het communautaire recht, in 
het bijzonder Richtlijn 89/552/EEG99 inzake ''Televisie zonder Grenzen". 
Televisie- en aanverwante distributiediensten leveren momenteel 44% van de opbrengsten 
van de dienstverleners van het ruimtesegment in de Gemeenschap en 75% van de 
inkomsten van EUTELSAT. Satelliettelevisie zal een spilfunctie vervullen bij het ontwerpen 
en uitzenden van paneuropese programma's en bij het ontwikkelen van een waarachtige 
Europese audiovisuele dimensie. 
Hoewel in Europa momenteel echter zo'n 60 TV-kanalen per satelliet warden 
gedistribueerd, is de inkomstenbasis van satelliettelevisie nog zeer beperkt. Het 
gecumuleerde inkomen van satellietkanalen uit reclame, nog steeds de voornaamste bron 
van inkomsten voor veel van deze kanalen, komt op dit moment neer op niet meer dan 4% 
van de inkomsten van de totale TV-reclame in Europa. 
De verdere ontwikkeling van satelliettelevisie in Europa zal sterk afhangen van de snelle 
ontwikkeling van DTH-terminals en het aantal kijkers, alsmede van de diversificatie van de 
inkomstenbasis. Gemeenschappelijke transmissienormen en technische compatibiliteit 
zullen sleutelfactoren zijn voor het bereiken van een groot publiek op Europees niveau. 
Zoals uiteengezet wordt televisiedistributie zowel via het EUTELSAT-systeem als -sinds 
kart -via andere systemen zoals Telecom-I en -11, DFS-Kopernikus en ASTRA verzorgd, via 
frequentiebanden die zijn gereserveerd voor vaste satellietdiensten (FSS) en niet via 
frequentiebanden die door de WARC'77-conferentie zijn gereserveerd voor 
satellietomroepdiensten (BSS), waar de rechtstreekse satellietomroepdiensten (DBS) zijn 
gevestigd. Hierdoor is het uiterst moeilijk geworden om onderscheid te blijven maken 
tussen BSS-diensten en omroeptoepassingen binnen de vaste satellietdiensten. 
Richllijn 89/552/EEG van de Raad van 3 oktobcr 1989 betrcffcndc de coonlinalic van bcpaalde wetlclijke en bestuursrcchtelijkc 
bepalingcn in Jc Lid-Slaten inzake de uiloefening van lclcvisie-omroepactiviteiten, PB nr. L 298 van 17.10.1989, biz. 23. I 
8) Naarmat~ nH~Pr ni(~t1we dienstnn ontsliitlll 011 levmanciors V()n clirn1sten die werken in elf~ 
BSS-bandrn1 ook punt-tot-meerpuntdatadiensten aanbieden, en levmanciers van clienston 
die werken in de FSS-banden naar de BSS-banden schuiven om hoge-definitietelevisie 
(HDTV) te leveren (zie hoofdstuk 11), zal de grens tussen FSS-en BSS-diensten verder 
vervagen. 
Het akkoord dat is bereikt op de Mondiale Administratieve Radioconferentie 1977, 
gewoonlijk het WARC'77-plan genoemd, en dat op nationale basis een beperkt aantal 
frequentiebanden toewijst aan de BSS, is te star gebleken om in te kunnen spelen op de 
nieuwe ontwikkelingen. 
Aangezien de volledige liberalisatie van het aardsegment de weg zal openen naar een 
snellere penetratie van DTH-terminals op Europese basis en naar meer flexibiliteit bij het 
verkrijgen van toegang voor leveranciers van diensten op nieuwe lijnen voor zakelijk 
gebruik, wordt de sector momenteel geconfronteerd met twee belangrijke aanvullende 
eisen: de voorbereiding voor de herziening van de plancriteria die zijn ingesteld door 
WARC'77 en het bevorderen van de spilfunctie die satellieten zullen spelen bij de 
paneuropese invoering van hoge-definitietelevisie. 
Het effect van de WARC'77-besluiten heeft de toepassing en het gebruik van 
omroepsatellieten met de thans beschikbare technologie gehinderd. 
Bij herziening en modernisering van de veronderstellingen en criteria die zijn vastgelegd in 
de regelgeving van het WARC'77-plan, moet rekening warden gehouden met de nieuwste 
ontwikkelingen op het gebied van satellieten en de technologie van ontvangstapparatuur, 
evenals met de commerciele behoefte voor de ontwikkeling van nieuwe diensten. 111 
De technologie voor de tweede generatie Europese systemen voor rechtstreekse 
satellietomroepdiensten is vooral sinds 1989 in ontwikkeling gekomen en is gericht op 
satellieten die een panregionale en multizonale Europese dekking kunnen geven en die 
met hoge-definitietelevisie kunnen werken. In het kader van het algemene communautaire 
audiovisuele beleid is voorgesteld om te trachten een grotere samenhang te bereiken voor 
tweede generatie DBS-systemen in Europa. Europese panregionale satellieten met 
meerdere kanalen en een gemiddeld vermogensniveau, zoals het EUROPESAT-project dat 
is gepland door EUTELSAT, lijken een aantrekkelijke economische en technische 
mogelijkheid. 
In dit perspectief gezien moet een gecoordineerde aanpak plaatsvinden van de herziening 
van de plancriteria die zijn vastgesteld door de Mondiale Administratieve Radioconferentie 
van 1977 voor de levering van satellietomroepdiensten. Met het mogelijke resultaat van 
deze herziening moet al volledig rekening warden gehouden bij het vaststellen van 
gemeenschappelijke Europese standpunten voor de Mondiale Administratieve 
Radioconferentie van 1992. 
Zoals is opgemerkt ten aanzien van de harmonisatie van transmissietechnieken voor 
satellietomroep, is de huidige Richtlijn inzake de familie van MAC/pakket-normen 100 
gebaseerd op de definities voor satellietomroepdiensten, zoals die gebruikt warden in het 
WARC'77-plan. De Richtlijn verloopt op 31 december 1991. 112 
De voorbereiding van toekomstige activiteiten op dit gebied moet gericht zijn op de 
geharmoniseerde invoering van een norm op Europees niveau voor hoge-definitietelevisie. 
Er moet oak rekening warden gehouden met het feit dat het, zoals opgemerkt, steeds 
moeilijker zal warden om onderscheid te maken tussen deze twee diensten die volgens de 
WARC'77-definitie als satellietomroepdiensten gedefinieerd warden en 
omroeptoepassingen die actief zijn in het kader van de vaste satellietdiensten, en dat meer 
flexibiliteit vereist is in het gebruik van frequentiebanden voor SSS en FSS in Europa. 
8. Samenvatting 
100 De uitbreiding van het communautaire telecommunicatiebeleid naar satellietcommunicatie 
kan voortbouwen op de consensus die is bereikt op basis van het Groenboek over de 
ontwikkeling van de gemeenschappelijke markt voor telecommunicatiediensten en -
apparatuur, zoals bekrachtigd door Resolutie 88/C257 /01 van de Raad van 30 juni 1988. 
De toekomstige regelgeving voor satellietcommunicatie moet de wettelijke garanties 
respecteren die de Lid-Staten in de telecommunicatiesector in overeenstemming met deze 
consensus mogen toepassen -en in het bijzonder met de overeenkomsten over een 
communautaire aanpak van telecommunicatiediensten die bereikt is op de Raad van 
telecommunicatieministers van 7 december 1989 -, maar zij moet geen extra restricties 
invoeren buiten die welke betrekking hebben op de speciale situatie op het gebied van de 
satellietcommunicatie, waar deze kan warden gemotiveerd overeenkomstig het 
communautaire recht, in het bijzonder de regels inzake mededinging, en internationale 
verplichtingen. 
De aanpassing van de regelgeving moet in overeenstemming zijn met de gesignaleerde 
eisen van de markt. Zij moet vooral zorgen voor een dynamische ontwikkeling van het 
aardsegment en het ruimtesegment in de Gemeenschap, voldoen aan de voorwaarden die 
gesteld warden door gebruikers om te kunnen opereren op een markt op communautaire 
schaal in 1992, de volledige ontwikkeling van een communautaire ruimte-industrie op dit 
gebied mogelijk maken en het communautaire beleid voor een gemeenschappelijke 
audiovisuele ruimte ondersteunen. 
Richtli.jn 86/529/EEG van de Raad van 3 novcmbcr 1986 inzakc de vaststelling van gcmccnschappclijkc tcchnischc spccificalics van de 
familic van MAC/pakkct-normcn voor rcchtstrecksc tclcvisicnmrocp per salcllicl, PB nr. L 311 van 6.11.1986, biz. 28. 
ID 
Het communautaire recht moet in deze sector volledig worden toegepast. De 
Gemeenschap kan niet toestaan dat een sector van zo vitale betekenis zich onttrekt aan de 
werking van de interne markt of aan de volledige toepassing van haar regels, en zij kan 
zich dit ook niet veroorloven. 
Zoals elders in de telecommunicatiesector moet een basiselement voor de aanpassing van 
de regelgeving op het gebied van de satellietcommunicatie gevormd worden door het 
beginsel van de afschaffing van uitsluitende of bijzondere rechten en de vervanging 
daarvan door een vergunningsstelsel, daar waar een legitiem algemeen belang de 
handhaving van een wettelijke garanties vereist. Van bijzonder specifiek belang voor 
satellietcommunicatie is in dit opzicht het vermijden van storende interferentie evenals 
frequentiecoordinatie. 
De toepassing van deze beginselen leidt tot twee belangrijke wijzigingen die nodig zijn 
alvorens de mogelijkheden voor de levering van communicatiediensten per satelliet, zowel 
door openbare als door particuliere leveranciers, binnen de Gemeenschap volledig kunnen 
warden benut: onbeperkte levering en gebruik van zend/ontvang-satellietterminals en een 
volledige, gelijkwaardige en niet-discriminerende toegang van gebruikers tot alle 
aanbieders van capaciteit in het ruimtesegment. 
Een fundamenteel beginsel van de hervorming moet zijn de vaststelling van objectieve, 
doorzichtige en niet-discriminerende procedures en een duidelijke scheiding van de 
regelgevende en exploitatiefuncties, zowel ten aanzien van het aanbod en gebruik van het 
aardsegment, als ten aanzien van de toegang tot en het aanbod van capaciteit in het 
ruimtesegment. 
Er moet rekening worden gehouden met bestaande internationale verplichtingen van de 
Lid-Staten op dit gebied, maar de Lid-Staten zijn ook verplicht hun invloed uit te oefenen 
ten einde te komen tot hetzij een toepassing van internationale overeenkomsten in 
overeenstemming met de regels van het Verdrag, hetzij een aanpassing van deze 
overeenkomsten. Dit geldt onder andere voor de toegang tot capaciteit in het 
ruimtesegment van de internationale organisaties voor satellietcommunicatie en voor de 
coordinatieprocedures die in de desbetreffende overeenkomsten zijn voorzien. 
De beste en op middellange termijn onvermijdelijke oplossing om concurrentievervalsing 
te voorkomen en om een volledig gebruik en de beste toewijzing van het beschikbare 
ruimtesegment mogelijk te maken, zou erin bestaan de aanbieders van capaciteit in het 
ruimtesegment het recht te geven om deze capaciteit rechtstreeks aan de gebruikers aan 
te bieden. Dit is vooral relevant voor de Europese Organisatie voor 
Telecommunicatiesatellieten EUTELSAT, die de belangrijkste aanbieder van capaciteit in 
het ruimtesegment zal blijven voor satellietcommunicatie binnen Europa. Door haar 
bijzondere betekenis voor satellietcommunicatie op Europees niveau, 
is de permanente ontwikkeling en groei van EUTELSAT van vitaal belang voor de 
toekomstige transeuropese satellietdiensten waar de Europese gebruiker behoefte aan 
heeft. 
Gezien het feit dat internationale organisaties voor satellietcommunicatie uitgegroeid zijn 
tot mondiale omvang, moeten zij bij elke aanpassing rekening houden met een breed 
spectrum van belangen, zowel van de ge'fndustrialiseerde landen als van de 
ontwikkelingslanden. De vereiste veranderingen zullen daarom misschien in fases 
ingevoerd moeten warden. 
In het beset echter van het speciale belang van EUTELSAT voor de communicatie op 
Europese schaal, het totale investeringsaandeel van 88% dat de Lid-Staten in de 
organisatie hebben en het feit dat trends in de richting van liberalisatie in andere Europese 
landen het haalbaar maken om een brede Europese basis voor hervormingen te vinden, 
moeten de Lid-Staten ijveren voor een snellere herziening van de EUTELSAT­
overeenkomst en de exploitatieovereenkomst, teneinde te verzekeren dat EUTELSAT zich 
zo volledig mogelijk kan ontwikkelen. 
Tenslotte zal nag een aantal maatregelen voor stimulering en harmonisatie noodzakelijk 
zijn teneinde de opkomst van transeuropese dienstverlening te vergemakkelijken en om te 
garanderen dat liberalisatie en harmonisatie hand in hand gaan. 
Dit geldt vooral voor maatregelen op het gebied van de onderlinge erkenning van 
typegoedkeuring, onderlinge erkenning van vergunningen, frequentiecoordinatie, 
coordinatie met betrekking tot diensten van/aan derde landen, de aansluiting van 
satellietterminals op het openbare netwerk voor telecommunicatie over land en de 
harmonisatie van toekomstige transmissietechnieken voor satellietomroepdiensten ten 
behoeve van het brede publiek, waarbij volledig rekening wordt gehouden met de 
spilfunctie die satellieten vervullen bij de invoering van een norm voor hoge­
definitietelevisie in heel Europa. 
Dit geldt tevens voor de bevordering van de ontwikkeling van Europese normen op dit 
gebied, terwijl eveneens permanent de nadruk zal warden gelegd op de volledige 
benutting van satellietcommunicatiesystemen voor concrete toepassingen en bij de 
tenuitvoerlegging van het communautaire beleid. 
De voorstellen warden in het valgende haafdstuk kart samengevat. 114 
115 
VI. NAAR EEN GEMEENSCHAPPELIJKE BENADERING VAN SATELLIETCOMMUNICATIE 
IN DE GEMEENSCHAPPEN: 
CONCLUSIES EN VOORSTELLEN 
In het licht van de voorgaande overwegingen, dient met een aantal algemene conclusies uit de 
vorige hoofdstukken rekening gehouden te warden. 
1. Algemene conclusies waarmee rekening moet worden gehouden 
1. Dank zij de ontwikkelingen op het vlak van de satelliettechnologie in de afgelopen jaren 
zijn er voor een groat aantal betrokkenen geheel nieuwe mogelijkheden op economisch en 
sociaal vlak ontstaan die veel verder gaan dan in de traditionele telecommunicatie. 
Om tot een evenwichtige ontwikkeling te komen moet er daarom een dialoog plaatsvinden 
met diverse partijen: particuliere en zakelijke gebruikers van 
satellietcommunicatiediensten, telecommunicatie- en omroeporganisaties, leveranciers 
van nieuwe openbare en particuliere diensten, de telecommunicatie- en 
ruimtevaartindustrie, de overheid en openbare belangengroepen. 
2. De huidige regelgeving in de Lid-Staten met betrekking tot het aardsegment en het 
ruimtesegment weerspiegelt in de meeste gevallen nag steeds de situatie van de jaren 
zestig en zeventig, toen het gebruik van satellietcommunicatie als aanvullend 
transmissiemedium in het internationale en lange-afstandstelefoonverkeer ten behoeve van 
de telecommunicatieorganisaties de enige technisch en economisch haalbare toepassing 
van satellietcommunicatie was. 
De eerste generatie van satellietgrondstations bestond uit grate installaties, waarvan er per 
land slechts een of een zeer beperkt aantal waren ge·installeerd, die waren aangesloten op 
en werden beschouwd als een deel van de openbare telecommunicatie-infrastructuur. Zij 
gaven toegang tot satellieten van de Internationale Organisatie voor 
Telecommunicatiesatellieten (INTELSAT) en later oak tot de satellieten van de 
Internationale Organisatie voor Maritieme Satellieten (INMARSAT) en de Europese 
Organisatie voor T elecommunicatiesatellieten (EUTELSAT). 
Het beheer en bedrijf van deze grate grondstations vergde aanzienlijke middelen en 
technische know-how waarover volgens de algemene opvatting alleen de 
telecommunicatieorganisaties konden beschikken. 
3. Deze situatie is nu aanmerkelijk veranderd. Naast de traditionele grate grondstations voor 
het telefoonverkeer en voor de uitwisseling van TV-programma's bestaan er nu ook kleine 
grondstations voor specifieke gebruikerstoepassingen, waarbij de antennediameter 
afhankelijk van de toepassing 0,5 -2,5 m bedraagt en die onder controle van de gebruiker 
rechtstreeks op diens terrein kunnen warden ge"lnstalleerd. Dank zij de technologische 
vooruitgang zijn nu veel diversere configuraties mogelijk, die oak voor andere doeleinden 
dan als alternatief transmissiemedium naar het vaste netwerk kunnen warden ingezet. 
Deze configuraties kunnen ook door andere dienstverleners dan de 
telecommunicatieorganisaties op veilige wijze warden beheerd, mits de nodige wettelijke 
garanties warden geboden. I I<> 
4. De traditionele toepassingen -het internationale en lange-afstandstelefoonverkeer en als 
korte-termijnoplossing voor breedbandtoepassingen zoals de transmissie van TV-signalen 
tussen studio's -nemen nog steeds een belangrijk, doch afnemend deel van het 
internationale satellietverkeer voor hun rekening. Satellietverbindingen warden voor 50% 
ten behoeve van het transatlantische telefoonverkeer benut, doch dit aandeel zal naar 
verwachting tegen 1995 zijn teruggelopen tot 30 -40%. Binnen Europa verzorgen 
satellietverbindingen 2 -3% van het internationale en lange-afstandsverkeer. Bijna 75% van 
de inkomsten van EUTELSAT wordt met de distributie van televisiesignalen verworven. 
5. De verspreiding van TV-signalen buiten beschouwing gelaten, zal de rol van satellieten in 
het komende decennium in toenemende mate door twee fundamentele 
toepassingseigenschappen warden gekarakteriseerd: inzetbaarheid op korte termijn en 
geschiktheid voor specifieke en specialistische marktsegmenten. Uit prognoses blijkt dat 
terwijl de telecommunicatie- en omroeporganisaties de traditionele sector van de vaste 
satellietdiensten in Europa zullen blijven domineren, nieuwe paneuropese markten tot 
ontwikkeling zullen komen op gebieden zoals rechtstreekse televisieomroep per satelliet, 
particuliere zakelijke diensten, gespecialiseerde mobiele diensten en nieuwsgaring per 
satelliet (SNG), indien de huidige wettelijke beperkingen ten aanzien van het gebruik van 
het aardsegment en het ruimtesegment warden versoepeld en door geschikte wettelijke 
garanties warden vervangen. 
6. Opgemerkt moet warden dat satellietdiensten weliswaar essentieel zijn voor de 
paneuropese dienstverlening en het "binnen bereik brengen" van bedrijven en 
consumenten in geheel Europa, doch volgens de prognoses tegen het jaar 2000 toch op 
niet meer dan 1,5 -2,5% van de totale omzet van telecommunicatiediensten in Europa 
hoeven te rekenen. Momenteel vertegenwoordigt de totale omzet van alle 
satellietexploitanten in Europa niet meer dan 0,4% van de totale omzet in de 
telecommunicatiesector binnen de Europese Gemeenschap. 
Deze cijfers warden nag eens bevestigd door de ervaringen in de Verenigde Staten en 
meer recent ook in Japan, waar de sector satellietcommunicatie in hoge mate is 
geliberaliseerd. In de Verenigde Staten maakt de totale omzet in de sector 
satellietcommunicatie na meer dan tien jaar van binnenlandse "open sky policy" niet meer 
dan 2 -3% van de totale 
omzet in de telecommunicatiesector uit, ofschoon de liberalisatie in de praktijk heeft geleid 
tot een aanzienlijk krachtigere en meer gediversifieerde ontwikkeling van de in deze sector 
actieve Amerikaanse ruimtevaartindustrie. 
7. Op de Telecommunicaticraad van 7 decurnl>er HJUY is overeo11stem111i11y borelkl ovor ch~ 
met het Gemeenschapsrecht en in het bijzonder de mededingingsregels te rijmen 
wettelijke garanties die de Lid-Staten in de vergunningenstelsels voor de 
telecommunicatiesector mogen opnemen. Bij de voorstellen voor het wettelijke kader voor 
satellietcommunicatie dient op de aan deze consensus ten grondslag liggende 
kerngedachte te warden voortgebouwd, zonder de specifieke kenmerken van de sector 
satellietcommunicatie uit het oog te verliezen. 
In het bijzonder kunnen aan de telecommunicatieorganisaties uitsluitende of bijzondere 
rechten warden verleend met betrekking tot alleen de levering en de exploitatie van de 
terrestrische openbare netwerkinfrastructuur en de openbare spraaktelefoniediensten en 
kunnen ten aanzien van openbare datacommunicatiediensten binnen de 
vergunningenstelsels in de wet bijzondere garanties warden opgenomen, voor zover die in 
overeenstemming met de communautaire mededingingsregels en de in Richtlijn 
90/388/EEG 101 vastgelegde procedures zijn. 117 
De vergunningenstelsels waarmee de wettelijke garanties warden ge·implementeerd, 
moeten op objectieve criteria warden gebaseerd en doorzichtig en niet-discriminerend zijn. 
Voorts mogen zij geen andere beperkingen opleggen dan die welke hierboven zijn 
uiteengezet of die welke op "essentiele eisen" zijn gebaseerd, d.w.z. netwerkveiligheid en -
integriteit en -in gerechtvaardigde gevallen -interoperabiliteit en databescherming. 
8. Bij het toekomstige wettelijke kader voor satellietcommunicatie moeten de wettelijke 
garanties die overeenkomstig de genoemde procedures door de Lid-Staten in de 
telecommunicatiesector mogen warden geboden warden gerespecteerd, doch mogen 
alleen beperkingen warden opgelegd die met specifieke voorwaarden op het gebied van 
de satellietcommunicatie verband houden en met het Gemeenschapsrecht -met name de 
mededingingsregels -en internationale verplichtingen te rijmen zijn. 
9. 
101 De vergunningenstelsels die de Lid-Staten met het oog op de wettelijke garanties in de 
sector satellietcommunicatie warden opgezet, moeten in het bijzonder warden gebaseerd 
op objectieve feiten, in de juiste verhouding staan tot het nagestreefde doel en doorzichtig 
en niet-discriminerend zijn. 
Een essentiele wettelijke garantie ten aanzien van satellietcommunicatie, die van even 
groot belang is als netwerkveiligheid en -integriteit voor het terrestrische netwerk, is de eis 
om onaanvaardbare interferentie met andere satelliet-of radiocommunicatiesystemen te 
voorkomen, overeenkomstig 
Richtlijn van Jc Commissic v:m 28 juni 1990 bctrcffcnJe de mededinging op Jc markten voor lelccommunicatiedienslen, PB nr. L 192 
van 24.7.1990, biz. 10. 
Richtlijn 89/336/EEG 102 van de Raad betreffende elektromagnetische interferentie en de 
op mondiaal niveau door de leden van de Internationale Telecommunicatie-Unie 
afgesproken procedures van frequentiecoordinatie die in het Radioreglement zijn 
vastgelegd en onder toezicht staan van de International Frequency Registration Board van 
de Internationale T elecommunicatie-Unie. 118 
1 o. Alie uit uitsluitende of bijzondere rechten voortvloeiende beperkingen ten aanzien van de 
levering en exploitatie van de terrestrische openbare netwerkinfrastructuur en de openbare 
telefoondiensten, alsmede de bijzondere wettelijke garanties met betrekking tot de 
openbare datacommunicatiediensten die door de Lid-Staten overeenkomstig de in punt 7 
bedoelde procedures warden geboden, mogen alleen op satellietcommunicatiesystemen 
betrekking hebben, in zoverre deze kunnen warden beschouwd als equivalent met deze 
categorieen openbare bidirectionele diensten. 
In weerwil van de in punt 15 bedoelde bijzondere bepalingen ten aanzien van 
omroepdiensten voor het brede publiek behoren unidirectionele diensten per definitie niet 
tot deze categorie. 
11. De open bare spraaktelefoondienst is in de communautaire wetgeving 103 104 gedefinieerd 
als de commerciele exploitatie ten behoeve van hetpubliek van direct transport van spraak 
in realtime via het (de) geschakelde openbare netwerk(en), waarbij iedere gebruiker 
gebruik kan maken van op een aansluitpunt van een netwerk aangesloten apparatuur, ten 
einde te communiceren met een gebruiker die gebruik maakt van op een ander 
aansluitpunt aangesloten apparatuur. Pakket-en circuitgeschakelde datadiensten warden 
gedefinieerd als de levering aan het publiek op commerciele basis, van de directe 
transmissie van gegevens via het openbare geschakelde netwerk, of netwerken, zodanig 
dat elk apparaat dat op een eindpunt van het netwerl< (network termination point) is 
aangesloten, kan communiceren met apparatuur die op een ander eindpunt is 
aangesloten. 
102 
103 
104 Zelfs grootschalige bidirectionele satellietcommunicatiesystemen -zeals uitgebreide VSAT­
systemen -omvatten momenteel niet meer dan een paar duizend terminals. In dit verband 
dienen bidirectionele satellietcommunicatiesystemen alleen dan als openbaar te warden 
beschouwd, indien zij op de geschakelde openbare terrestrische netwerkinfrastructuur zijn 
aangesloten en met de in punt 10 genoemde openbare diensten zijn gekoppeld. 
Richtli.jn 89/336/EEG van Jc Raad van 3 mci 1989 belrcffcndc de ondcrlingc aanpassing van Jc wctgcvingen van de Liu-Staten inzaJ..c 
clcktromagnctischc compatibilitcit, PB nr. L 139 van 23.5.1989, biz 19. 
Richtlijn 90/388/EEG van Jc Commissic van 28 juni 1990 bctrcffcndc de mcdcdinging op Jc marktcn voor tclecommunicatie<licn,tcn. 
PB nr. L 192 van 24.7.1990. biz. 10. 
Richtlijn 90/387 /EEG van de Raad van 28 juni 1990 bctreffen<lc Jc tolstan<lbrenging van de internc markl voor 
telccommunicatie<licnstcn Joor mi<l<lel van de tcnuitvocrlcgging van Open Network Provision (ONP). PB nr. L 192 van 24.7.1990, 
blz.l. 
12. Macht een Lid-Staat van mening zijn dat de telecommunicatieorganisaties in de uitvoering 
van hun taak om openbare telecommunicatiediensten te verlenen warden gehinderd door 
de concurrentie van zeer grote, niet op het terrestrische openbare netwerk aangesloten 
satellietcommunicatiesystemen, dan zou moeten worden aangetoond dat dergelijke 
systemen aan definities en criteria voldoen die equivalent zijn aan die welke in Richtlijn 
90/388/EEG 105 zijn opgenomen. Dit dient door de Commissie aan de 
mededingingsregels van het Verdrag te worden getoetst, en te voldoen aan de belangen 
van de Gemeenschap. 
13. De enige wettelijke garanties die naar analogie van de in punt 7 bedoelde waarborgen in 
vergunningsregelingen voor niet op het openbare netwerk aangesloten 
satellietcommunicatiesystemen kunnen worden opgenomen, zijn eisen ten aanzien van de 
preventie van interferenties, zoals bepaald in het ITU-Radioreglement, voorschriften ten 
aanzien van de bescherming van gegevens en -voor zover van toepassing -van de 
privacy, alsmede door het Gemeenschapsrecht voorgeschreven normen. 
14. Gezien de snelle technologische ontwikkeling, met name op het vlak van transmissie, 
toegang en codering, dienen technische beperkingen, zoals beperkingen ten aanzien van 
de bitsnelheid bij de transmissie, die per definitie achterhaald raken, niet als criteria in de 
vergunningsprocedure te worden gebruikt. 
15. Voor satellietomroep ten behoeve van het brede publiek -met inbegrip van toepassingen 119 
in de zin van de in het Radioreglement voor satellietomroepdiensten gehanteerde definitie 
en inclusief omroepactiviteiten in het kader van vaste satellietdiensten -zullen de specifieke 
voorschriften blijven gelden die door de Lid-Staten zijn ingevoerd in overeenstemming met 
het Gemeenschapsrecht, in het bijzonder Richtlijn 89/552/EEG 106 inzake televisie zonder 
grenzen. 
105 
106 
107 
108 Zoals in mededeling COM(90) 78107 is uiteengezet, is het van essentieel belang dater 
eisen warden gesteld ten aanzien van de transmissienormen op dit gebied om voor een 
minimum aan interoperabiliteit te zorgen. Wat rechtstreekse omroep per satelliet betreft, is 
in Richtlijn 86/529/EEG 108 bepaald dat de MAC-familie van transmissietechnieken als 
norm dient te warden gebruikt. 
Richllijn 90/388/EEG van Jc Commissic van 28 juni 1990 bclrcffcndc Jc mcJcJinging op Jc m;irklcn voor telecommunicatieJicnstcn. 
PB m. L 192 van 24.7.1990. biz. 10. 
Richtlijn 89 /552/EEG van Jc RaaJ van 3 oklobcr 1989 bctrcffenJc Jc co(irJinatie van bcpaalJc wettelijkc en bcstuursrcchtclijkc 
bepalingen in Jc LiJ-Stalcn inzakc de uitoefcning van tclevisie-omroepacliviteilen, PB nr. L 298 van 17.10.1989. biz. 23. 
MeJcJeling van Jc Commissic aan Jc RaaJ en he! Parlcmenl inzakc hct audiovisuele belciJ. COM(90) 78 van 21.2.1990. 
Richtlijn 86/529/EEG van de Raad van 3 novcmbcr 1986 inzakc de vaststelling van gcmcenschappelijke technische specificatics van de 
familic van MAC /pakkcl-normcn voor rechtslrecksc lclcvisicomroep per salelliet, PB nr. L 31 l van 6.11.1986, biz. 28. 
16. Bij de planning van toekomstige activiteiten met betrekking tot voor deze sector bestemde 
tmnsmissiotodmiokon moot or rokoninq moo worrlon gohrn1don dat do gohmmonisnordo 
introductie van een Europese norm voor hoge-definitietelevisie (HDTV), waarbij satelliete11 
in het begin een essentiele rol als transmissiemedium zullen spelen, een belangrijke 
uitdaging voor de toekomst vormt. Ook dient hierbij tot uitdrukking te komen dat het door 
de technologische ontwikkeling steeds moeilijker is om onderscheid te maken tussen 
diensten die volgens de internationaal krachtens het ITU-Reglement gehanteerde definities 
als satellietomroepdiensten (BSS) warden beschouwd en omroepactiviteiten in het kader 
van de vaste satellietdiensten (FSS). 120 
De door de Mondiale Administratieve Radioconferentie rt'.JARC) van 1977 over de verlening 
van satellietomroepdiensten vastgestelde criteria moeten in het kader van een 
gecoordineerde inspanning warden herzien. Bij de bepaling van gemeenschappelijke 
Europese standpunten voor de Mondiale Administratieve Radioconferentie van 1992 moet 
mede met de resultaten van deze herziening rekening warden gehouden. 
17. Mobiele satellietdiensten, waarbij om technische en financiele redenen de nadruk op 
specifieke gebruikerssegmenten met een beperkte omvang zal komen te liggen, 
verschillen niet wezenlijk van andere uni-of bidirectionele punt-tot-meerpunt­
satellietcommunicatietoepassingen. Daarom mogen hiervoor geen andere wettelijke 
beperkingen of garanties gelden dan voor vaste satellietdiensten. In het bijzonder mogen 
wettelijke beperkingen geen beletsel of belemmering vormen voor grensoverschrijdende 
activiteiten. 
18. Zadra er overeenkomstig het bovenstaande ten aanzien van satellietcommunicatiediensten 
wettelijke garanties zijn ingevoerd, kan er een begin warden gemaakt met de uitvoering 
van twee belangrijke maatregelen die moeten warden genomen voordat het potentieel van 
de satellietcommunicatiediensten zowel door openbare als door particuliere 
dienstverleners in Europa ten volle kan warden benut: 
de beperkingen ten aanzien van de beschikbaarstelling en het gebruik van 
zend/ontvangapparatuur van satellietgrondstations moeten warden opgeheven, 
en 
de gebruikers moeten op billijke en niet-discriminerende voorwaarden onbeperkte 
toegang krijgen tot alle aanbieders van satellietcapaciteit in het ruimtesegment. 
19. Over grondstations voor satellietcommunicatie zegt het Groenboek over de ontwikkeling 
van de gemeenschappelijke markt voor telecommunicatiediensten en -apparatuur het 
volgende: "Gelet op de tendens in satellietcommunicatie tot punt-tot-meerpunt-"omroep"­
toepassingen voor besloten gebruikersgroepen, moet de regelgeving voor ontvangst­
grondstations (ROES) voor satelliet-neerstraalverbindingen op een lijn warden gebracht 
met het stelsel voor telecommunicatierandapparatuur en TV-ontvangantennes (TVRO's); in 
deze sector moet de concurrentie volledig vrij zijn ... ". 
Dit standpunt ten opzichte van "satellietontvangstations die niet op het openbare net van 
een Lid-Staal aangesloten zijn" werd vervolgens met Rlchtlijn 88/301/EEG109 
ge·implementeerd. 
Voor niet op het openbare geschakelde netwerk aangesloten ontvangapparatuur zou 
alleen een bewijs van overeenstemming met de relevante normen op het gebied van 
elektromagnetische storingen mogen warden verlangd, een eis die niet strenger mag zijn 
dan bij de voor andere radio-ontvangers geldende procedures. Voor deze apparatuur 
zouden geen vergunningsprocedures mogen worden ingevoerd. 
20. Voor zend/ontvangstations dienen typegoedkeurings- en vergunningsprocedures te 
warden ingevoerd ten einde te zor~en voor overeenstemming met de in een ontwerp­
richtlijn van de Raad op dit gebied 1 O neergelegde eisen en met de hierboven 
uiteengezette wettelijke garanties. 121 
21. Ten aanzien van de toegankelijkheid van het ruimtesegment moet in verband met het 
exponentieel groeiende aantal openbare en particuliere deelnemers in de sector 
satellietcommunicatie en de noodzaak om voor gelijke voorwaarden te zorgen het principe 
van scheiding van uitvoerende en regelgevende bevoegdheden volledig warden 
doorgevoerd. In het bijzonder moeten alle kwesties met betrekking tot de internationale 
procedures voor frequentiecoordinatie, met inbegrip van een billijke verdeling van de 
frequenties en de geostationaire baan, onder de regelgevende bevoegdheid komen te 
vallen. 
109 
110 
111 Deze scheiding moet tevens gelden voor alle intergouvernementele overeenkomsten en 
bijbehorende exploitatieovereenkomsten op het betrokken gebied. De 
coordinatieprocedures inzake door andere aanbieders van satellietcapaciteit veroorzaakt 
potentieel "economisch nadeel", waarnaar wordt verwezen in de aan de internationale 
satellietorganisaties INTELSAT en INMARSAT en aan de Europese Organisatie voor 
Telecommunicatiesatellieten EUTELSAT ten grondslag liggende intergouvernementele 
overeenkomsten, zullen -in het kader van een evaluatie van deze procedures door de 
Commissie -waarschijnlijk niet bestand blijken tegen een toetsing aan de communautaire 
mededingingsregels, op basis van de beginselen van de richtsnoeren van de Commissie 
voor de toepassing van deze regels op de telecommunicatiesector 111 . 
Richtlijn 88/301/EEG van de Commissie van 16 mei 1988 belre!Tende de mededinging op de markten van telecommunicatic­
eindapparatuur, PB nr. L 131 van 27.5.1988, biz. 73. 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake de onderlinge aanpassing van de wetgeving der Lid-Staten betreffende eindapparatuur 
voor telecommunicatie en de onderlinge erkenning van de conformiteit van die apparatuur. COM(89) 289. 
Publikalie in voorbcreiding. 
22. De beste oplossing -en de enige die geschikt lijkt om concurrentievervalsing te 
voorkomen en om een volledig gebruik en een zo goed mogelijke verdeling van het 
bestaancie internationale. n<ttionale en p<trticuliern ruimteseqment mogelijk te maken. 
bestaat erin dat de Lid-Staten de ncxJlge stappen doe11 om ervuur lo Lorgon dat de 
gebruikers rechtstreekse toegang krijgen tot het ruimtesegment en dat de aanbieders van 
het ruimtesegment het recht krijgen deze satellietcapaciteit rechtstreeks aan de gebruikers 
aan te bieden. 
De Lid-Staten dienen een einde te maken aan de bestaande beperkingen ten einde ervoor 
te zorgen dat het beginsel van rechtstreekse toegang voor alle gebruikers tot alle 
aanbieders van satellietcapaciteit in het ruimtesegment op billijke en niet-discriminerende 
grondslag volledig tot zijn recht komt. 
23. De Europese Organisatie voor Telecommunicatiesatellieten, EUTELSAT, dient in 
commercieel opzicht de onbeperkte vrijheid te krijgen om haar diensten in Europa op de 
markt te brengen, zodat zij dezelfde kansen krijgt als andere aanbieders van 
satellietcapaciteit in het ruimtesegment en zodat eventuele ongewenste 
marktverdelingsafspraken ten gevolge van de exclusieve doorverkoop van 
ruimtesegmentcapaciteit via de EUTELSAT-partners warden voorkomen. 
24. De tarieven die de gebruikers in ruil voor het beschikbaar stellen van 
ruimtesegmentcapaciteit warden aangerekend, dienen op de feitelijke kosten te zijn 
gebaseerd en in overeenstemming te zijn met de mededingingsregels overeenkomstig de 
beginselen die in de reeds genoemde richtsnoeren van de Commissie zijn uiteengezet. 
2. Voorgestelde standpunten 
Rekening houdend met deze conclusies en de voorafgaande analyse. liiken vier belanqrijke 
veranderinqen in het wettelijke kader noodzakelijk om het potentieel van satellietcommunicatie in 
Europa ten volle te benutten: 
VOLLEDIGE LIBERALISATIE VAN HET AARDSEGMENT, INCLUSIEF DE 
AFSCHAFFING VAN ALLE UITSLUITENDE OF BIJZONDERE RECHTEN OP DIT VLAK, 
zowel voor 
ontvanginstallaties, op voorwaarde dat bij aansluiting op het openbare 
geschakelde netwerk passende typegoedkeuringsprocedures warden ingevoerd, 
als voor 
ontvang/zendinstallaties, op voorwaarde dat waar nodig passende 
typegoedkeurings- en vergunningsprocedures warden ingevoerd, ten einde voor 
de nodige wettelijke garanties te zorgen. 122 
VRIJE (ONBEPERKTE) TOEGANG TOT DE SATELLIETCAPACITEIT IN HET 
RUIMTESEGMENT, 
op voorwaarde dat vergunningsprocedures warden ingevoerd, ten einde de uitsluitem.Je of 
bijzondere rechten en de wettelijke voorschriften te respecteren die door de Lid-Staten in 
overeenstemming met het communautaire recht zijn ingevoerd en op de in het kader van 
het communautaire telecommunicatiebeleid bereikte consensus zijn gebaseerd. 
Toegang dient te warden verleend op billijke, niet-discriminerende grondslag en tegen op 
de kosten gebaseerde tarieven. 
VOLLEDIGE COMMERCIELE VRIJHEID VOOR AANBIEDERS VAN DE 
SATELLIETCAPACITEIT IN HET RUIMTESEGMENT, 
inclusief rechtstreekse aanbieding van satellietcapaciteit aan de leveranciers en gebruikers 
van diensten, op voorwaarde dat bovengenoemde vergunningsprocedures en het 
Gemeenschapsrecht, in het bijzonder de mededingingsregels, warden gerespecteerd. 
VOOR ZOVER NODIG HARMONISATIEMAATREGELEN OM VAN HET AANBOD EN 
HET GEBRUIK VAN PANEUROPESE DIENSTEN TE STIMULEREN 
Bedoeld wordt met name de wederzijdse erkenning van vergunnings- en 
typegoedkeuringsprocedures, frequentiecoordinatie en kwesties met betrekking tot de 
coordinatie van de dienstverlening over de grenzen van de Gemeenschap heen. In 
De uit deze overwegingen resulterende standpunten zijn samengevat in kader 1. Bovendien stelt 
de Commissie voor de maatregelen te treffen die in de paragrafen 3 en 4 warden uiteengezet en op 
de schepping van een geharmoniseerd klimaat voor de tenuitvoerlegging van de voorstellen zijn 
gericht. 
124 
KADER 1 
SAMENVATTING VAN DE VOORGESTELDE STANDPUNTEN 
Onderstaande standpunten zijn gericht op het scheppen van een zo gunstig mogelijk klimaat 
voor een volledige benutting van satellietcommunicatie voor paneuropese systemen en 
diensten ten behoeve van de Europese gebruikers, de Europese industrie en de Europese 
economie in het algemeen. Hierbij is rekening gehouden met de nodige wettelijke garanties 
die gebaseerd zijn op de consensus die in overeenstemming met het communautaire recht 
en in het licht van de internationale verplichtingen van de Lid-Staten in het kader van het 
communautaire telecommunicatiebeleid is bereikt op de Raad van 7 december 1989-met 
name ten aanzien van het bereiken van een evenwicht tussen harmonisatie en liberalisatie. 
Aardsegment 
1. In het geval van satellietontvangers voor amusementsomroep (TV) mogen geen 
vergunningen worden geeist of beperkingen worden gesteld ten aanzien van 
levering, installatie, eigendom, exploitatie en onderhoud. 
In het geval van satellietontvangers voor telecommunicatie mogen geen 
vergunningen worden geeist of beperkingen worden gesteld ten aanzien van 
levering, installatie, eigendom, exploitatie en onderhoud. 
In het geval van zend/ontvanginstallaties mogen alleen een typegoedkeuring en een 
gebruiksvergunning verplicht worden gesteld. 
2. Centrale grondstations (hub-stations) voor satellietterminalnetwerken mogen alleen 
met een vergunning worden geexploiteerd. Aansluiting op het openbare netwerk 
moet met deze vergunning worden toegestaan, onder de in punt 4 uiteengezette 
voorwaarden. Aansluiting op het openbare netwerk dient op billijke en niet­
discriminerende basis te geschieden tegen op de kosten gebaseerde tarieven. 
De exploitant van een centraal grondstation of een aanbieder van diensten die van 
een van de Lid-Staten een vergunning heeft gekregen, behoeft geen toestemming 
van de andere Lid-Staten te verkrijgen, aangezien dienstverlening over de grenzen 
heen krachtens artikel 59 van het Verdrag overal in de Gemeenschap automatisch is 
toegestaan, slechts beperkt door niet-discriminerende eisen die in het algemeen 
belang zijn, zoals gedefinieerd in punt 4, in overeenstemming met het 
communautaire recht. 
3. Ten einde de wederzijdse erkenning van typegoedkeuringen van 
zend/ontvangapparatuur te bevorderen dient er een Europese 
telecommunicatienorm (ETS) te worden ontwikkeld. Hiermee moet worden beoogd 
potentiele storingen tot een aanvaardbaar niveau te beperken. Er wordt van 
uitgegaan dat apparatuur die overeenkomstig een dergelijke norm is gebouwd, 
automatisch aan de voorschriften met betrekking tot de preventie van onacceptabele 
storing voldoet, mits de toepasselijke procedures voor frequentiecoordinatie in acht 
worden genomen. 
Er moet een voorstel worden geformuleerd voor een richtlijn inzake de wederzijdse 
erkenning van typegoedkeuringsprocedures bij zend/ontvangapparatuur, inclusief 
de installatie-, onderhouds- en exploitatievoorschriften. 
KADER 1 
Deze richtlijn zou ook moeten gelden voor op het openbare geschakelde netwerk 
aangesloten ontvangers. 
Bij niet op het openbare geschakelde netwerk aangesloten ontvangers is geen 
typegoedkeuring vereist, doch enkel een verklaring van overeenstemming met de 
relevante normen op het gebied van elektromagnetische storingen. Eventuele 
maatregelen die gericht zijn op het tegengaan van mogelijke fraude of 
onderscheppen van berichtenverkeer, mogen niet strenger zijn dan bij de voor 
andere radio-ontvangers geldende procedures. 
4. De vergunningsvoorwaarden moeten gerechtvaardigd zijn, in verhouding staan tot 
het nagestreefde doel, doorzichtig en niet-discriminerend zijn en het principe van de 
scheiding van regelgevende en uitvoerende taken volledig eerbiedigen. 
Voor de afgifte van een vergunning voor niet op het openbare geschakelde netwerk 
aangesloten zend/ontvangterminals mogen uitsluitend die wettelijke garanties 
worden geeist die met het oog op de preventie van onacceplabele storingen 
gerechtvaardigd zijn, alsmede in gerechtvaardigde gevallen eisen ten aanzien van de 
gegevens- en privacybescherming en voor zover door het Gemeenschapsrecht 
voorgeschreven overeenstemming met de normen. 125 
De vergunningsvoorwaarden voor centrale grondstations (hub stations) en andere op 
het openbare geschakelde netwerk aangesloten terminals mogen bovendien wettelijk 
toegestane garantiebepalingen omvatten waarmee moet worden gezorgd voor 
naleving van de beperkingen die voortvloeien uit de uitsluitende of bijzondere 
rechten ten aanzien van het aanbieden van openbare telefoondiensten, alsmede uit 
de door de Lid-Staten in overeenstemming met Richtlijn 90/388/EEG betreffende de 
mededinging op de markten voor telecommunicatiediensten ingevoerde speciale 
voorwaarden en vergunningenstelsels voor de levering van openbare datadiensten. 
lndien zeer grote satellietcommunicatiesystemen die niet met het openbare 
geschakelde netwerk over land zijn verbonden, een belemmering zouden kunnen 
vormen voor de exploitatie en levering van diensten van algemeen belang die aan de 
telecommunicatieorganisaties zijn toevertrouwd, mogen de wettelijk toegestane 
garantiebepalingen die in de vorige alinea werden vermeld op deze systemen worden 
toegepast, onder toezicht van de Commissie en met inachtneming van de 
mededingingsregels van het Verdrag. 
Er mogen geen andere beperkingen worden opgelegd dan die welke in de 
vergunningsvoorwaarden zijn opgenomen. 
Er moet een voorstel worden geformuleerd voor een richtlijn inzake een 
communautair stelsel voor wederzijdse erkenning van vergunningen waarin onder 
meer de voorwaarden worden vastgelegd voor de afgifte van exploitatievergunningen 
voor terminalnetwerken, installatie- en onderhoudsbedrijven en exploitanten van 
centrale grondstations, alsmede voor de paneuropese exploitatie van dergelijke 
systemen op basis van een algemene vergunning voor het geval dat in exclusieve 
frequentiebanden wordt gewerkt. 
Exploitanten van hub-stations dienen een exploitatieovereenkomst aan te gaan met de 
exploitant van het betreffende stuk ruimtesegment. Deze overeenkomst dient alleen 
bepalingen te bevatten die instaan voor de juiste werking van het satellietsysteem en 
dient gebaseerd te zijn op objectieve, doorzichtige en niet-discriminerende criteria. 
KADER 1 
Ruimtesegment 
5. Het principe van de scheiding van regelgevende en uitvoerende taken moet met 
betrekking tot de toegang tot en de controle over het ruimtesegment volledig worden 
ge"implementeerd. 
Alie kwesties in verband met de billijke verdeling van de frequenties en de 
geostationaire baan moeten op soortgelijke wijze worden behandeld. 
Bij de behandeling van deze zaken, en in het kader van dit Groenboek, moeten de 
Lid-Staten zorgen voor objectieve, doorzichtige en niet-discriminerende procedures 
voor de verdeling van de frequenties en de geostationaire baan, met name ten 
aanzien van de coordinatieprocedures die in het Radioreglement zijn vastgelegd en 
onder beheer staan van de International Frequency Registration Board van de 
Internationale Telecommunicatie-Unie, alsmede ten aanzien van de benutting van de 
ruimte in de geostationaire baan die hen in het kader van de met deze verdeling 
belaste Mondiale Administratieve Radioconferentie is toegewezen. 126 
6. De coordinatieprocedures in verband met door andere aanbieders van capaciteit in 
het ruimtesegment veroorzaakt "economisch nadeel", die momenteel zijn opgenomen 
in de intergouvernementele overeenkomsten welke ten grondslag liggen aan de 
internationale satellietorganisaties INTELSAT en INMARSAT en aan de Europese 
Organisatie voor Telecommunicatiesatellieten EUTELSAT, dienen te worden herzien 
ten einde discriminatie te vermijden tussen de dienstverleners .die capaciteit in het 
ruimtesegment aanbieden. Hierbij moet ten volle rekening worden gehouden met de 
uit de communautaire mededingingsregels voortvloeiende verplichtingen voor de 
Lid-Staten en de dienstverleners. 
Bij een dergelijke herziening dient waar nodig rekening te worden gehouden met de 
internationale verplichtingen van de Gemeenschap en de Lid-Staten in het licht van 
het communautaire recht, alsmede met de noodzaak om te zorgen voor een 
evenwichtige ontwikkeling van satellietcommunicatie op mondiaal niveau, met name 
ook met het oog op de ontwikkelingslanden. 
De Lid-Staten dienen de activiteiten te ondersteunen die erop gericht zijn de bij de 
intergouvernementele overeenkomsten afgesproken procedures voor "technische 
coordinatie" te vereenvoudigen. 
7. De gebruikers dienen beter toegang te krijgen tot capaciteit in het ruimtesegment. 
Daartoe zal onderzocht moeten worden op welke wijze snel een open toegang kan 
worden bereikt met inachtneming van de internationale verplichtingen van de Lid­
Staten en van het communautaire recht. I 
9) 127 
KADER 1 
In dit stadium is de Commissie van mening dat de oplossing die het meest geschikt 
lijkt om concurrentievervalsing te voorkomen en een onbeperkt gebruik en een zo 
goed mogelijke verdeling van het ruimtesegment mogelijk te maken, erin zou bestaan 
de gebruikers rechtstreeks toegang te geven tot de capaciteit in het ruimtesegment, 
met inbegrip van de opstraalcapaciteit, mits zij voldoen aan de in punt 4 bedoelde 
vergunningsvoorwaarden; en dan de dienstverleners van ruimtesegmentcapaciteit 
het recht geven om deze capaciteit rechtstreeks aan de gebruikers aan te bieden. 
Dit dient onder meer voor de volgende diensten te gelden: 
niet op het openbare geschakelde telefoonnetwerk aangesloten particuliere 
netwerken voor diensten, inclusief interactieve spraakoverdracht; 
particuliere netwerken voor datatransmissiediensten en voor 
gespecialiseerde zakelijke communicatie; 
rechtstreekse televisieomroep per satelliet. 
Ten aanzien van de Europese Organisatie voor Telecommunicatiesatellieten, 
EUTELSAT, geldt dat de nagestreefde doelstelling is deze organisatie in staat te 
stellen om in commercieel opzicht onbeperkte vrijheid te krijgen om haar diensten 
over de gehele Gemeenschap aan te bieden. 
Bij het nastreven van deze doelstelling dienen de Lid-Staten ervoor te zorgen dat 
zowel voor onder de eigen nationale verantwoordelijkheid geregistreerde aanbieders 
van capaciteit in het ruimtesegment als voor overeenkomstig de relevante 
internationale intergouvernementele overeenkomsten gerealiseerde systemen het 
principe van rechtstreekse toegang tot alle aanbieders van capaciteit in het 
ruimtesegment voor de gebruikers op billijke en niet-discriminerende voorwaarden 
zonder beperkingen worden ge"implementeerd. 
Een eerste oplossing, waarmee in de Gemeenschap al ervaring is opgedaan, bestond 
erin dat ondertekenende partijen van deze organisatie, onder het toezicht van de 
bevoegde regelgevende autoriteiten, een bureau hebben opgericht dat tot taak heeft 
open toegang tot de capaciteit van de organisatie te verlenen voor exploitanten van 
het aardsegment in de Gemeenschap. 
8. De tarieven die de gebruikers in ruil voor de levering van capaciteit in het 
ruimtesegment worden aangerekend, dienen op de kosten te zijn gebaseerd. 
9. De procedures waarmee de in de punten 5, 6, 7 en 8 uiteengezette doelstellingen 
worden gerealiseerd, moeten door de Lid-Staten in overeenstemming met hun 
verplichtingen krachtens het Gemeenschapsrecht, met name de 
mededingingsvoorschriften, worden ge'implementeerd. 
KADER 1 
Mobiele satellietdiensten en plaatsbepaling via satellieten 
1 o. Mobiele satellietdiensten en plaatsbepaling via satellieten verschillen niet wezenlijk 
van andere bidirectionele punt-tot-meerpunttoepassingen van satellietcommunicatie 
en mogen daarom niet aan andere wettelijke beperkingen of garanties worden 
onderworpen dan die welke in punt 4 zijn uiteengezet. 
11. Voor mobiele terminalsystemen moeten gelijkwaardige voorschriften met betrekking 
tot de typegoedkeuring van terminals en vergunningen gelden als voor 
ontvanginstallaties of zend/ontvanginstallaties die voor vaste diensten worden 
gebruikt. 
12. In de in punt 4 genoemde richtlijn voor een communautair stelsel voor wederzijdse 
erkenning van vergunningen moet worden voorzien in de mogelijkheid van het vrije 
verkeer van mobiele terminals binnen de Gemeenschap en de wederzijdse erkenning 
van de desbetreffende vergunningen. 
Sa tell ietomroepd iensten 
13. Voor satellietomroep ten behoeve van het brede publiek -met inbegrip van de 
toepassingen in de zin van de in het Radioreglement voor satellietomroepdiensten 
(BSS) gehanteerde definitie en inclusief de omroepactiviteiten in het kader van de 
vaste satellietdiensten (FSS) -zullen de specifieke voorschriften blijven gelden die 
door de Lid-Staten zijn ingevoerd in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht, 
in het bijzonder Richtlijn 89/552/EEG betreffende de coordinatie van bepaalde 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de Lid-Staten inzake de uitoefening 
van televisieomroepactiviteiten. 128 
14. Het is op dit gebied essentieel om eisen te stellen ten aanzien van transmissienormen 
om voor een minimum aan interoperabiliteit te zorgen. In Richtlijn 86/529/EEG is 
bepaald dat de MAC-familie van transmissietechnieken als norm moet worden 
gebruikt voor rechtstreekse televisieomroep per satelliet. 
Bij de ontwikkeling van de concepten voor de nieuwe generatie van satellieten voor 
rechtstreekse omroep dient er te worden gezorgd voor compatibiliteit met lopende 
activiteiten op het gebied van hoge-definitietelevisie (HDTV) en de geharmoniseerde 
introductie daarvan in geheel Europa. Hiermee moet rekening worden gehouden bij 
toekomstige activiteiten met betrekking tot de transmissietechnieken in deze sector, 
met name bij de maatregelen die een vervolg vormen op de reeds genoemde, op 31 
december 1991 verstrijkende MAC-pakket-richtlijn. 
Om deze voorstellen te realiseren en de huidige beperkingen op te heffen zal de Commissie 
erop toezien dat de mededingingsregels van het Verdrag in hun totaliteit worden toegepast. 
3. Maatregelen ter bevordering van paneuropese diensten 
De Commissie verwacht dat met het oog op een harmonische tenuitvoerlegging van bovenstaande 
voorstellen op comrnunautair nlveau do volgoncfo maatrogelun noodzakelijk zijn: 
WEDERZIJDSE ERKENNING VAN DE TYPEGOEDKEURING VAN EINDAPPARATUUR 
VOOR SATELLIETCOMMUNICATIE 
Hierbij moet het toepassingsgebied van de momenteel behandelde richtlijn inzake de 
onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten betreffende 
telecommunicatie-eindapparatuur, met inbegrip van de wederzijdse erkenning van de 
conformiteit ervan, warden uitgebreid tot alle zend/ontvangapparatuur van 
satellietgrondstations en op het openbare geschakelde netwerk aangesloten 
ontvangapparatuur van satellietgrondstations, voor zover dit noodzakelijk is. 
EEN COMMUNAUTAIR STELSEL VOOR WEDERZIJDSE ERKENNING VAN 
VERGUNNINGEN VOOR SATELLIETTERMINALNETWERKEN 
Hierbij moeten onder meer de voorwaarden voor de exploitatie van terminalnetwerken op 
communautaire schaal en eventuele voorwaarden voor de activiteiten van centrale 
satellietstations warden vastgelegd. 
Een richtlijn hiervoor zou moeten warden gebaseerd op de reeds uiteengezette 
standpunten en zou de realisatie van bidirectionele netwerken in de Gemeenschap moeten 
stimuleren door onder meer de mogelijkheid te creeren voor de afgifte van algemene 
vergunning voor netwerken die opereren binnen exclusieve frequentiebanden die met 
prioriteit zijn toegewezen aan satelliettoepassingen op communautaire schaal. Deze 
algemene vergunningen moeten de mogelijkheid bieden om b.v. VSAT-netwerken binnen 
de Gemeenschap te exploiteren op basis van een enkele vergunning, zonder dat voor de 
afzonderlijke deelnemende satellietterminals in de Lid-Staten een aanvullende vergunning 
of frequentiecoordinatie noodzakelijk is. Voor netwerken die binnen niet-exclusieve 
frequentiebanden opereren is een vergunning nodig waarvoor een minimaal aantal 
procedures voor frequentiecoordinatie moet warden gevolgd. 
VERBETERING VAN DE FREQUENTIECOORDINATIE BIJ SATELLIETCOMMUNICATIE 
Hierbij moet met het oog op de ondersteuning van een communautair vergunningenstelsel 
warden voortgebouwd op de huidige hervorming van het European Radio Committee en 
de oprichting van het European Radio Communications Office door de Europese 
Conferentie van PTT-administraties en wordt ten volle rekening gehouden met de 
procedures voor frequentiecoordinatie en voor billijke toegang tot de geostationaire baan 
die op mondiaal niveau zijn overeengekomen, in het Radioreglement zijn vastgelegd en 
onder toezicht staan van de International Frequency Registration Board van de 
Internationale T elecommunicatie-Unie. 
130 
Een besluit op dit terrein moet zijn gericht op: 
bevordering van de frequentiecoordinatie tussen de Lid-Staten op dit terrein, 
overal waar dit noodzakelijk blijkt en rekening houdend met de internationale 
coordinatieprocedures, alsmede van de ontwikkeling van een gunstig klimaat voor 
satellietdiensten binnen de Gemeenschap; 
coordinatie van de standpunten van de Gemeenschap met betrekking tot de 
Mondiale Administratieve Radioconferenties voor de verdeling van frequenties en 
de geostationaire baan; 
realisatie van het mechanisme waarmee bepaalde banden op basis van het 
internationale Radioreglement en de aanbevelingen van het European Radio 
Communications Committee met prioriteit voor toepassingen van 
satellietcommunicatie op communautaire schaal kunnen warden bestemd, 
hetgeen nodig is voor de exploitatie in het kader van bovengenoemde algemene 
vergunningen, waarbij evenwel de internationale procedures voor 
frequentiecoordinatie moeten warden gerespecteerd. 
VERBETERING VAN DE COORDINATIE TUSSEN DE LID-STATEN MET BETREKKING 
TOT DIENSTVERLENING DOOR/ AAN DERDE LANDEN 
Hierbij wordt beoogd gemeenschappelijke procedures te ontwikkelen voor dit soort 
dienstverlening op basis van de algemene beginselen die momenteel in het kader van de 
algemene GATT-Overeenkomst inzake diensten warden behandeld. 
SPECIFIEKE DEFINITIE VAN OPEN NETWORK PROVISION (ONP) IN VERBAND MET 
DE AANSLUITING VAN SATELLIETTERMINALNETWERKEN 
De aansluiting op de terrestrische openbare netwerkinfrastructuur onder de in de 
voorgestelde standpunten bedoelde beperkingen en wettelijke garanties is erop gericht te 
komen tot over geheel Europa geharmoniseerde interfaces tussen satellietsystemen en de 
openbare netwerkinfrastructuur op basis van het principe van billijke en niet­
discriminerende toegang tegen op de kosten gebaseerde tarieven. 
Hiermee zou Open Network Provision tot satellietcommunicatie warden uitgebreid, 
waardoor het effectief functioneren van het hierboven geschetst Europese 
vergunningenstelsel sterk wordt bevorderd. 
HARMONISATIE VAN TOEKOMSTIGE TRANSMISSIETECHNIEKEN VOOR 
SATELLIETOMROEP TEN BEHOEVE VAN HET BREDE PUBLIEK 
Dit is een vervolgmaatregel op Richtlijn 86/529/EEG, die reeds werd aangekondigd in de 
mededeling van de Commissie inzake het audiovisuele beleid van 21 februari 1990. 131 
Bij de planning van toekomstige activiteiten met betrekking tot voor deze sector bestemde 
transmissietechnieken moet er rekening mee warden gehouden dat de geharmoniseerde 
introductie van een Europese norm voor hoge-definitietelevisie (HDTV), waarbij satellieten 
in het begin een essentiele rol als transmissiemedium zullen spelen, een belangrijke 
uitdaging vormt. Ook dient hierbij tot uitdrukking te komen dat het door de technologische 
ontwikkeling steeds moeilijker wordt onderscheid te maken tussen diensten die volgens de 
internationaal krachtens het ITU-Reglement gehanteerde definities als 
satellietomroepdiensten (BSS) warden aangemerkt, en omroepactiviteiten in het kader van 
de vaste satellietdiensten (FSS). 
Er dient op geco6rdineerde wijze te worden gewerkt aan een herziening van de op de 
Mondiale Administratieve Radioconferentie inzake omroepsatellietdiensten van 1977 
opgestelde ontwerp-criteria. Bij de bepaling van gemeenschappelijke Europese 
standpunten ten behoeve van de Mondiale Administratieve Radioconferentie van 1992 
moet grondig rekening worden gehouden met de resultaten van deze herziening. 
4. Op de ontwikkeling van een gunstig klimaat gerichte actielijnen 
Met het oog op een volledige tenuitvoerlegging van de voorgestelde standpunten zal de aanzet 
moeten warden gegeven tot een aantal acties op lange termijn. 
Deze acties betreffen voornamelijk de eventueel noodzakelijke veranderingen in het internationale 
klimaat voor satellietcommunicatie, de ontwikkeling van normen en de bevordering van de 
onbeperkte toepassing van satelliettechnologie door dienstverleners en telecommunicatie­
organisaties, waardoor Europa in staat wordt gesteld op dit terrein een toonaangevende positie te 
bekleden. 
De volgende actielijnen warden voorgesteld: 
I. STREVEN NAAR EEN HERZIENING VAN DE EUTELSAT-OVEREENKOMST EN DE 
BIJBEHORENDE EXPLOITATIE-OVEREENKOMST. 
in zoverre dit nodig is voor de implementatie van de voorgestelde standpunten, die in het 
voorgaande reeds zijn uiteengezet. 
In dit vorh:md 1ijn do hol:mqrijk~"'tn kwnstins· 
wijzigingen die noodzakelijk zijn om de gebruikers directe toegang tot de 
EUTELSAT-satellietcapaciteit te verschaffen; 
toekomstige afwikkeling van de coordinatieprocedure met betrekking tot de in de 
EUTELSAT-overeenkomst opgenomen bepaling betreffende "economisch nadeel"; 
toekomstige afwikkeling van de in EUTELSAT-overeenkomst opgenomen 
technische coordinatieprocedures; 
instelling van maatregelen die noodzakelijk zijn om EUTELSAT in de toekomst 
commerciele onafhankelijkheid te verschaffen; 
instelling van mechanismen om ervoor te zorgen dat de aan de gebruikers 
aangerekende tarieven op de kosten warden gebaseerd; 
scheiding van de regelgevende en uitvoerende belangen en opstelling van het 
EUTELSAT-consortium voor nieuwe deelnemers. 
Aangezien 88% van de totale investeringen in de EUTELSAT-organisatie voor rekening van 
de Lid-Staten komt, zijn zij oak samen verantwoordelijk voor de herorientering en 
bijstelling van de EUTELSAT-overeenkomst en -exploitatieovereenkomst met het oog op 
een zo goed mogelijke benutting van het potentieel van EUTELSAT in overeenstemming 
met de doelstellingen van de interne markt. 
II. BEPALING VAN EEN GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT OP INTERNATIONALE 
FORA VOOR SATELLIETCOMMUNICATIE. MET NAME TEN AANZIEN VAN INTELSAT 
EN INMARSAT B2 
De INTELSAT- en INMARSAT-overeenkomsten brengen zware internationale verplichtingen 
voor de Lid-Staten met zich mee. Met 28% respectievelijk 34% van het in INTELSAT 
respectievelijk INMARSAT ge"investeerde kapitaal spelen de Lid-Staten een invloedrijke rol 
binnen deze mondiale organisaties voor satellietcommunicatie. 
Ofschoon de op grand van de voorgestelde standpunten vereiste veranderingen de nodige 
tijd vergen en van de ontwikkelingen in het mondiale klimaat voor satellietcommunicatie 
moeten afhangen, kan toch al een aantal stappen warden gezet: 
de Lid-Staten moeten, voor zover het hun eigen vertegenwoordiging betreft, het 
beginsel van de scheiding van regelgevende en uitvoerende taken strikt 
toepassen; 
de Lid-Staten dienen steun te geven aan de voorstellen voor INTELSAT die 
momenteel warden geformuleerd en op rationalisering van de 
coordinatieprocedures inzake economisch nadeel zijn gericht; 
de Lid-Staten moeten de activiteiten ondersteunen die erop gericht zijn de 
technische co6rdinatieprocedures minder omslachtig te maken; 
de Lid-Staten dienen de toegang tot beide organisaties via de ondertekenende 
partijen te vereenvoudigen en speciale aandacht te besteden aan de realisatie van 
het principe van tarifering op basis van de kosten; 
de Lid-Staten moeten binnen beide organisaties samenwerken bij eventuele 
verdere, op grand van de voorgestelde standpunten noodzakelijke wijzigingen, 
waarbij zij rekening houden met de noodzaak van een evenwichtige mondiale 
ontwikkeling van de satellietcommunicatie en met de speciale behoeften van de 
ontwikkelingslanden. 
111. BESPOEDIGING VAN DE NORMALISATIE-ACTIVITEITEN VAN HET EUROPESE . 
NORMALISATIE-INSTITUUT VOOR DE TELECOMMUNICATIE MET BETREKKING TOT 
APPARATUUR VOOR SATELLIETCOMMUNICATIE 
Met de oprichting van een speC.;iaal technisch comite (TC-SES-Satellite Earth Stations) en 
de formulering van een meerjarenwerkprogramma heeft het ETSI getoond een hoge 
prioriteit aan dit gebied toe te kennen. 
Met name in de sector apparatuur voor grondstations zijn normen onmisbaar voor een 
effectief stelsel voor wederzijdse erkenning van typegoedkeuringen van en vergunningen 
voor unidirectionele en bidirectionele satellietsystemen. De Commissie is van plan om 
hieraan een hoge prioriteit te geven op het vlak van haar betrekkingen met het ETSI. 
IV. BEVORDERING VAN DE ONBEPERKTE TOEPASSING VAN 
SATELLIETTECHNOLOGIE DOOR DE DIENSTVERLENERS EN DE 
TELECOMMUNICATIEORGANISATIES. 
met name ten aanzien van diensten ten behoeve van de minder begunstigde regio's en de 
landen van Midden-en Oost-Europa, die nu geleidelijk in het Europese 
telecommunicatiesysteem warden ge·lntegreerd. 
Satellieten zullen hun fundamentele voordelen behouden ten opzichte van terrestrische 
telecommunicatie: ze zijn geschikt voor gebieden met niet-intensief 
telecommunicatieverkeer en op korte termijn inzetbaar en kunnen bij unidirectionele 
toepassingen onmiddellijk grate gebieden bestrijken. 
De Commissie stelt de volgende hoofddoelstellingen voor: 
Onbeperkte benutting van het technologische potentieel van het ESA, het 
Europees Ruimte-Agentschap, met de bedoeling de satelliettechnologie voor 
zowel particuliere als openbare toepassingen verder te ontwikkelen. 
Onbeperkte toepassing van satellietcommunicatiesystemen voor de 
tenuitvoerlegging van het communautaire beleid. 
Het gaat hier in het bijzonder om het gebruik van geavanceerde telecommunicatie 
ten behoeve van de regionale ontwikkeling. Via het programma STAR heeft de 
Commissie financiele steun verleend voor de realisatie van grote 
satellietgrondstations en eindapparatuur voor transmissieverbindingen in het 
zakelijke verkeer. 
Bovendien wordt hier het communautaire beleid inzake onderwijs en opleiding, 
vervoer en visserij en ontwikkelingssamenwerking bedoeld. 
Bijzondere aandacht voor de rol van satellieten in verband met de toekomstige 
ontwikkeling van telecommunicatie in de Gemeenschap, met name ten aanzien 
van paneuropese diensten, alsmede wat betreft de ontwikkeling van ge·integreerde 
breedbandcommunicatie (IBC). 1:14 
Aanhicucrs van salellieluienslcn 
Aardsegment 
Anteune 
Bedekkingsgebied 
C-band 
CCIR 
CCI TI 
CEfYr 
ESA 
ElJI'ELSAT 
Gcostationaire satelliet 135 
VERKLARENDE WOORDENLIJST 
Levcranciers van radiocommunicatiedienslen via de capaciteit in het ruimtcsegment. 
Het dee! van een satellietcommunicatienetwerk dat bestaat uit de satelliet-grondstations. 
Een instrument voor bet verzenden en/of ontvangen van radiosignalen. Voor grondstations 
gebruikt men mcestal parabolische reflector-antennes. De diameter daarvan ligt voor de ontvangst 
van TV-signalen normaal tusscn de 60 en 120 cm en voor de transmissie en/of ontvangst van 
signalen voor particuliere zakelijke communicatie tussen de 60 en 250 cm. In satelliet-grondstations 
voor internationale telefoonverbindingen of bet opstralen van TV-signalen naar een satelliet wordt 
gebruik gemaakt van antennes met een diameter die kan varieren van 8 tot 20 m. 
(Footprint) Het door een bundel van een satellietneerstraalverbinding op aarde bestreken gebied 
waarbinnen de vermogensdichtbeid van bet ontvangen signaal boven een bepaald niveau uitstijgt. 
Op een satelliet kunnen diverse zcndantennes met verschillende richteigenscbappen zijn 
aangebracbt met iedcr cen eigen bedekkingsgebied. Tijdens. het ontwerp van een satelliet beoogt 
men in het algemcen hct vermogen van het door de satelliet verzonden signaal te concentreren op 
een bepaald gewenst ontvangstgebied op aarde, maar men zal daar altijd slechts bij benadering in 
kunnen slagen. Het is dus onvermijdelijk dat een deel van het signaalvermogen niet in het gewenstc 
gebied terechtkoml, maar in aangrenzende gebieden (overspill). 
De voor vaste satellietdiensten gebruikte frequentieband van 4 tot 6 GHz (=Gigahertz). De hogerc 
frequenties in het gebied rondom 6 GHz worden gebruikt voor opstraalverbindingen (uplink, 
d.w.z. vanaf de aarde naar een satelliet) en de lagere frequenties in bet gebied rondom 4 GHz 
worden gebruikt voor neerstraalverbindingen (downlink, d.w.z. vanaf een satellict naar de aarde). 
Comite consultatif international de la radiocommunication (lnternationaal Raadgevend Comite 
inzake Radio-aangelegenhcdcn). Een van de twee belangrijkste raadgevende comites van de ITU. 
Hct CCIR is belast met de bestudering van vraagstukken met betrekking tot de techniek en de 
exploitatie op het gebied van radiocommunicatie en met de opstelling van relevante aanbevelingen 
daaromtrent. 
Comitc consultatif international tclcgraphique et telephonique (lnternationaal Raadgevend Comite 
inzake Telegrafie en Telefonie). Een van de twee belangrijkstc raadgevende comitcs van de ITU. 
Het CCITI is een forum waar telecommunicatie-autoriteiten internationale overeenkomsten 
aangaan met betrekking tot onder meer aanbevelingen betreffende de techniek en de exploitatie op 
hct gebied van lelccommunicatie. 
Conference Europeenne des administrations des posies et des telecommunications (Europesc 
Conferentie van PlT-administraties) 
Europees Ruimte-Agentschap (European Space Agency). De belangrijkste organisatie in Europa 
die is belast met onderzoek en tcchnologische ontwikkeling op het gebied van de ruin1tevaa11. 
met inbegrip van satellietcommunicatie. 
Europese Organisatie voor Tclecommunicatiesatellicten (European Telecommunications Satellite 
Organisation). Deze organisatie berust op een overeenkomst waarvan de voorwaarden zijn 
necrgelcgd in <le EUTELSAT-overeenkomst (EUTELSAT Convention) en een aanvullende 
EUfELSAT-exploitaticovereenkomst (Operating Agreement). De Lid-Staten van de Gemeenschap 
hebben daarin een gezamenlijk investeringsaandeel van 88%. 
Een satclliel die draail in cen in het vlak van de evenaar liggcnde baan om de aarde op een afstand 
van ongevccr 36 000 km bovcn het aardoppcrvlak. De omwenlelingssnelheid van de salelliet is 
dezelfde als die waarmee de aarde om haar as draail, zodat de ~atclliet ten opzichte van de aarde 
een nagenoeg vasle positie inneemt (geo-stationair). De techniek om satellieten in een 
Gigahertz (GHz) 
Grondstation 
HDTV 
Hoogvermogen-satelliet 
IFRB 
INM/\RSAT 
INTELSAT 
ITU 136 
geostationaire baan om de aarde de brengen, was van doorslaggevend belang voor de ontwikkcling 
op het gebied van de satellietcommunicatie. Daarmce ontstond namelijk de mogelijkheid om grote, 
vaste grondstations le gebruiken zonder de antenne daarvan steeds opnieuw te hoeven richten lllll 
de satelliet op zijn schijnbare pad door de ruimte te kunnen volgen (tradcing). De meeste 
communicaties<1tellieten bevinden zich in een geostationaire baan. 
1 Gigahertz is een frequentie van 1000000 000 Hertz, d.w.z. een miljard trillingen per seconde. 
Hertz is de eenheid van frequentie en geeft aan hoe vaak per seconde een elektromagnetische golf 
een volledige periode aflegt. (Een periode is een cyclus van een zich periodiek veranderende 
grootheid.) 
zie Satelliet-terminal 
Hoge-definitietelevisie (High Definition Television): transmissie en ontvangst van TV-beelden met 
een betere kwaliteit dan thans beschikbaar is. Normale TV-beelden hebben een aspectverhouding 
(d.w.z. de verhouding tussen de breedte en de hoogte van het beeld) van 4:3 en zijn opgebouwd uil 
maximaal 625 beeldlijnen. De beelden van HDTV hebben een grotere aspectverhouding, namelijk 
16:9, en zijn opgebouwd uit 1250 beeldlijnen, zodat de beeldkwaliteit meer die van 
bioscoopbeelden benadert. 
Een satelliet die meestal werkt in het frequentiegebied voor omroepsatellietdiensten (BSS) en die 
wordt gebruikt voor het verlenen van rechtstreekse omroepdiensten aan gebruikers met een kleine 
ontvangantenne (met een diameter vanaf 50 a 60 cm). Door het hoge signaalvermogen per kanaal is 
hel aantal kanalen via een dergelijke satelliet beperkt, soms zelfs tot slechts vijf. 
International Frequem.)' Registration Board, een permanent orgaan van de ITU dat zorg draagt 
voor een doelmatige registratie van de frequentietoewijzingen en de aan satellieten toegewezen 
posities in de geostationaire baan. 
De taken van de IFRB zijn opgesomd in artikel 10, lid 5, van het ITU-handvest en hebben onder 
meer betrekking op het uitbrengen van adviezen aan de lidstaten met het oog op de exploitatie van 
een in de praktijk maximum haalbaar aantal radiokanalen in die gebieden van het 
frequentiespectrum waar zich storende interfcrenties kunnen voordoen, alsmede op het vervullen 
van bijkomende taken die verband houden met de toewijzing en het gebruik van frequenties en hct 
billijk gebruik van de geoslationaire baan. 
Internationale Organisatie voor Maritieme Satellicten (International Maritime Satellite 
Organisation). Deze organisatie berust op een overeenkomst waarvan de voorwaarden zi.in 
neergelegd in de INMARSAT-overeenkomst. De Lid-Staten van de Gemeenschap hebben in 
INMARSAT een gezamenlijk investeringsaandeel van 34%. 
Internationale Organisalie voor Telecommunicatiesatellieten (International Telecommunications 
Satellite Organisation). Deze organisatie berust op een overeenkomst waarvan de voorwaarden zijn 
neergelegd in de INTELS/\T-overeenkomst (INTELSAT Convention) die wordt aangevuld door 
een cxploitatieovercenkomst (Operating Agreement). De Lid-Staten van de Gemeenschap hehben 
in INTELSAT een gezamcnlijk investeringsaandeel van 28%. 
International Telecommunications Union (Internationale Telecommunicatie-Unie). Het op het 
gebied van telecommunicatie gespecialiseerde agentschap van de Vcrenigde Naties. Zij belcgt 
regelmatig conferenties met betrekking tot van algemeen belang zijnde kwesties op het gebied van 
telccommunicatie. De belangrijkste daarvan zijn de Mondiale Administratieve Radioconferentie 
(World Administrative Radio Conference -WARC) en de Mondiale Administratieve Conferentie 
inzake Telegrnfie en Telefonie (World Administrative Telephone and Telegraph Conference -
WA1TC). De ITU heell ook een aantal permanente organen, onder andere de IFRB, het CCIR 
en het CCITT. 
K-baml 
Ka-band 
Kabcltelevisie 
Ku-band 
Landmobiele satellietdienst 
MAC 
Maritieme mobiele satellietdicnsl 
MATV 
MiddelhOO!,'Vermogen-salcllict 
Mobiele saletlietdiensl 
Ncerstraalverbinding (downlink) De soortnaam voor alle frcqucnties in de band tussen 10 en 36 GI lz. In hcl JTU-Radiorcglement 
(zie aldaar) word! dil frcquentiegebicd opgcdccld in vcle subgcbicdcn die zijn tocgewczen aan 
Het hoogfrequcnte deel van de K-band van ongevecr 17 tot 31 GHz. Van deze band wordt nog 
geen commercieel gebruik gemaakt, maar men bestudeert momenteel het gebruik van sommige 
frequenties in deze band voor satelliettoepassingen in de toekomst. 
(Community Access Television -CATV, of: cable TV) De distributie van TV-signalen vanuit een 
centrale antenne, de zogehetcn headend, via cen netwerk van coaxiaalkabels tot in de huiskamers 
van de abonnces. De door de headend ontvangcn signalen zijn afkomstig van een terrestrisch 
(d.w.z. aards) radiotransmissie!>-ysteem of van een satellict. In hel laatste geval wordt gebruik 
gemaakt van de frequentiebanden voor vaste satellietdicnsten. 
Bet Jaagfrequenle dee! van de K-band van ongeveer 10 tot 19 GHz. Met betrekking tot 
satellictcommunicatie won.len met de Ku-band over hct algemecn de frequcntiegebieden rondom 
11en14 GHz bedoeld (voor neerstraal- rcspectievelijk opstraalvcrbindingen tussen grondstations 
en salellieten), welke zijn toegewezen aan vaste (FSS) en omroepsatellietdiensten (BSS). 
Een radiocommunicaticdienst tussen landmobiele, d.w.z. zich over land voortbewegende 
grondstations en een of mcer satcllieten, of tussen landmobiele grondstations onderling waarbij van 
ccn of mcer salellicten gebruik wordt gemaakt. 
Multip/eJ:ed Analogue Components, een methode voor de transmissie van TV-beelden waarbij de 
afzonderlijke componenten van het TV-signaal (d.w.z. de chrominantie-, luminantie- en 
geluidssignalen) in analoge vorm door middel van TDM (Time Division Multiplexing) worden 
gemultiplext en veivolgens in verschillendc time slots (TDM tijdsinteivallen) worden verzonden. In 
Richtlijn 86/529 /EEG van de Raad word! verwezcn nnar de familie van MAC/pakket-normen. 
Ecn radiocommunicalicdicnst tussen aan de kust gcstationcerde grondstations en grondstalions aan 
boord van schepen, of tusscn grondstations aan boord van schepen onderling; deze dienst onwat 
ook evenluele stations van reddingsvaarluigen en positie-aanduidende radiobakens voor 
noodgevallen. 
Mnster Antenna Television, cen systeem waarbij met bchulp van een enkele ccntrale antcnne TV­
signalen afkomstig van ecn satelliet of van een terrestrisch radiocommunicatiesysteem worden 
ontvangcn en vcrvolgens via coaxiaalkabels worden gedislribueerd naar besloten 
gebruikersgroepen, bijvoorbeeld individuele woningen in een blok of kamers in een hotel. 
Over hel algcmeen een satclliel met een groot aantal (25 lot 30) kanalen, maar met minder 
zendvermogcn per kanaal dan een hoogvermogen-satelliet. Middelhoogvermogen-satellieten waren 
oorspronkelijk bedocld voor punt-lot-punttelefoonverbindingen en de distributie van TV-signalen 
naar kabellelcvisiencttcn, mnar dankzij verbelerde antennetcchnicken en gcvocliger ontvangcrs 
blijken zij ook le kunncn worden gebruikt voor het rechlstreeks distribueren van TV-signalen in 
een groot deel van Europa lot bij de gebruiker thuis (direct-to-home) middels niet al te grote 
ontvangantcnnes (met een diameter van 80 tot 120 cm). 
(Mobile Satellite Sl'lvice -MSS). Een radiocommunicaticdienst tussen mobiele satelliet­
grondstntions en cen of meer satellieten. 
Een lransmissiekanaal van een satelliet naar een grondstation, d.w.z. een radioverbinding waarbij 
v1rnaf cen sntelliel signalen worden verzonden die door ccn satelliet-grondstation worden 
ontvangcn. De ncerstraalverbinding word! gevormd door een stralenbundel die ontspringt aan Jc 
op de satcllict aangcbrachtc zendantenne welkc is gcricht op ccn bcpaald gebied van hel 
aardoppctvlnk. De vorm van hct door deze bundel bcstreken gcbied, de zogehetenfootpri111 of hct 
bcdekkingsgebied (zic aldaar), hcell men wet tot op zekere hoogte in de hand, maar znl nooit exact 
Opstraalverbinding (uplink) 
Punt-tot-meerpuntverbinding 
Punt-tot-puntverbinding 
Radioreglement tot de landsgrcnzcn kunncn wordcn bcperkt. Hct bcdckkingsgcbied is dus altijd grotcr dan men 
wenst: men spreekt dan van overspill. 
Een transmissiekanaal vanaf een grondstation naar een satelliet, d.w.z. een radioverbinding waarbij 
vanuit een satclliet-grondstation signalen wordcn verzondcn naar een satelliet. 
Uni-of bidirectionele communicatieverbinding tussen ecn primair punt en een aantal secundaire 
punten. Enkele satelliettoepassingen van unidirectionele punt-tot-meerpuntverbindingen zijn 
datadistributie (databroadcasting) en de recbtstreekse transmissie van TV-signalen tot in bet 
gebouw van de gcbruiker; enkele toepassingen van bidirectionele punt-tot-meerpuntverbindingen 
zijn datanctwerken met een retourkanaal en interactieve afstandsonderwijsmethoden. In 
bidirectionele punt-tot-meerpuntnetwerken is de datastroom meestal asymmetriscb, in die zin dat 
er meer informatie wordt verzonden vanuit bet centrale station naar de randstations dan in de 
omgekeerde richting. 
Uni-of bidirectioncle communicalieverbinding tussen twee punten. Tot de diensten die voor punt­
tot-puntcommunicatic gcbruik maken van satcllietcn bchoren ondcr meer spraaktelcfonie, 
supersnellc (high-speed) datalransmissic en de distributic van TV-signalen naar 
kabcltelevisienettcn. 
Hct Radioreglement omvat voorschriften die lijdcns de door de ITU bclegde Mondiale 
Administratieve Radioconferenlies (WARC's) overeengekomen zijn. 
A1tikel 11 van bet Radioreglement heeft betrekking op voorstellen voor het opzetten van satellietsystcmen: artikelen 12 en 13 hebben bctrekking 
op de kennisgcving.c;procedures (en artikelen 15 en 15 A op de coordinatie van het gebruik van 
BSS-respccticvelijk FSS-frcqucntiebandcn); hoofdstuk V bevat bcpalingen ten aanzien van 
interferentic. 
A1tikel 1 van bet Radioreglement voorziet tevens in definities, onder mcer met bctrekking tot het toewijzen van radiofrequentie(-kanalen). 
Rechtstreekse omroep per satelliet 
Ruimtesegment 
Ruimtesegmentaanbieders (Direct Broadcasting /1y Satellite -DBS). De distribulic van signalen via een satelliet rechtstreeks 
naar de op het tcrrein van de gcbruiker ge"installeerde satellietontvangcr (in tegenstelling tot bij 
voorbceld een kabclnel). Het bctreft meestal TV-signalcn, maar soms ook data-of geluidssignalcn. 
Voor rcchtstrceksc omrocp per satelliet maakt men gebruik van de frequentiebanden voor 
satellietomroepdicnsten (llSS). Dezc dienst kan ook wordcn gclcverd via een satelliet die wcrkt in 
de frcquenticband voor vaslc salellietdicnsten (FSS), maar in dal geval spreekt men van ecn DTI-1 
(Direct-To-I Jome )-dicnst. 
Hct deel v11n ccn salcllietsystcem dat besta11t uil de satelliet(-en). 
Leveranciers van capaciteit in het ruimtesegment. 
Capaciteit in het ruimtesegment wordt geleverd door zowcl internationale organisaties voor telecommunicaticsatellieten als nationale en 
particuliere exploitanten. 
Ruimtesegmentcapaciteit 
Salellielterminal 
Satcllictomrocpdicnstcn De transmissiecapaciteit in het ruimtesegment van een satellietsysteem, meestal gerelatecrd aan hct 
bcschikbaar vermogcn en hct aantal satellieten. 
Een satcllietterminal -ook wcl grondstation genocmd -is ecn op hel aardoppervlak gevestigd 
station dat is bedoeld voor communicatic met ecn of meer soortgelijke terminals met behulp van 
een satelliet. Ecn satellicl-tcrminal bestaat uit (een combinatie van) een of meer zenders of 
ontvangcrs. inclusief de bijbchorende apparatuur die op die lokatie nodig is voor hel onderhoudcn 
van een bcpaalde communicaticdienst. 
(Broadcast Satdliu· Sen1ice -BSS). Dienst inzake de transmissic en ontvangst per satclliet van 
signalen die bcdoeld zijn voor rechL'>trcekse ontvangst door hct bredc publick. 
I l'll'l"Ollllllllllll"illll'OI g.111i~a( It'~ 
Toewijzing 
Transponder 
Vastc satellietdienst 
Vidcovcrgadcring of -confcrentie 
VSAT 
WARC · 1 dt'< • •llllllUllh 11l 1t·111 g.1111~.il ll'~ ofwt·I ldn • •llllllllllh .ii lc·.11h11l11foll •II heh 1.lj11 • •\'t'1"1· 11k• 1111nl if 
Richtlijn 90/388/EEG gcdcfinicerd als de opcnbarc of pa11iculicre lichamen aan welkc door di' 
Lid-Staten bijzondere of uitsluitende rechtcn zijn verleend voor de levering van openbare 
telecommunicatienetwerkcn en, voor zover van toepassing, van openbare 
telecommunicaticdicnsten. 
van een frequentie(-kanaal): een door een bepaalde instantie afgegeven machtiging om onder 
gespecificeerde voorwaarden gebruik le mogen maken van een bepaalde radiofrequentie of een 
bepaald radiofrequentiekanaal. Zie artikel I van het Radioreglement voor de op dat gebied 
gchanteerde tcrminologie. 139 
Onderdeel van een communicatiesatelliet <lat een van een grondstation ontvangen signaal 
vcrschuift van de opstraal- naar de neerstraalfrequenticband en versterkt terugzendt (relayeert) 
naar ecn of meer anderc grondstations op aardc in een groot bedekkingsgebied. Over het algcmcen 
kunnen middelhoogvermogcn-satellieten worden uitgerust met maximaal 30 transponders, 
hoogvermogen-satellieten met een minder groot aantal. De nieuwe-generatie INTELSAT­
satellieten -naar men zcgt de grootste en de meest complexe die ooit gebouwd zijn (de eerste 
daarvan is gelanceerd in oktober 1989), zijn voorzien van in totaal 48 transponders. Een 
transponder kan gewoonlijk een TV-kanaal of maximaal ca. 1700 telefoondragcrdiensten 
ve1werken. 
(Fixed Satellite Se111ice -FSS) Een radiocommunicaliedienst tussen satelliet-grondstations op 
specifieke vaste plaatsen waarbij gebruik wordt gemaakt van een of meer satellieten. Tot deze 
diensten behorcn ook eventuele verbindingen tussen satellieten onderling of toevoerverbindingen 
(feeder Jinks) voor andere ruimtecommunicatiediensten zoals mobiele satellietdiensten (MSS) of 
satellietomrocpdicnstcn ( BSS). 
Een dicnst waarbij door middel van de transmissie van audio-en videosignalen twee of meer 
lokaties live met clkaar worden verbonden. Van dcze dienst wordt vooral in bet bedrijfsleven 
gebruik gemaakl, doordat een videovergadering tot op zekere hoogte een redelijk alternatief biedt 
voor cen "gcwone" vergadering waarbij iedereen fysiek op een plaats aanwezig is en bedrijven op 
die manicr kunncn bcsparen op hun reiskosten. Sommigc bedrijven installeren particuliere 
vidcovcrgaderstudio's op bun eigen terrcin, terwijl andcre bcdrijven gebruik maken van "openbarc" 
vidcovcrgaderruimtcn die door tclecommunicalieorganisaties worden verhuurd. Behalve voor hct 
overbrengen van live-beeklcn (waarvan de kwaliteit over het algemcen niet aan TV-normen 
voldoet) kan de voor ccn videovergadering opgczelle verbinding ook worden gebruikt voor de 
transmissic van gegevens, faxbcrichten en grafische albceldingen. 
VI'!)' Small Apenure Ten11i11nl. Een klcin grondstation, met een antenne waarvan de diameter in de 
regel minder dan 2,5 m bcdraagt, dat op bet terrein van de gebruiker kan worden geinstalleerd en 
wordt gebruikt voor particulierc uni-of bidirectionele communicatie. Een dergelijk grondstation 
wordt ook wel een microstation genoemd. 
World Administrative Radio Conference (Mondiale Administraticve Radioconferentie). Ecn van 
de bclangrijkstc door de ITU (zie aldaar) belegde conferenties die tot doel hebbcn om op 
internationaal niveau ccn bcleid uit te stippelen en normen op te stellen op het gebied van 
radiocommunicatic. WARC's zijn voor satcllictcommunicatic van bijzonder belang, omdat tijdcns 
deze confcrcnlics ovcreenkomslcn wordcn gesloten met betrckking tot het Radioreglement waarin 
wordt bepaald wclke frcquentiebanden voor ecn bcpaaldc dienst (bij voorbceld cen vaste L>f 
mobiele satellietdienst ofsatellietomroepdienst) mogcn wordcn gebruikt. Tijdens speciale WARC'~ 
worden ook internationale beslissingen genomen over de toewijzingen van posities van satellieten 
in de geostationaire baan, welke evenals het frequenticspectrum wordt beschouwd als een 
algemene hulpbron waarvan gedeeld gcbruik dient te worden gemaakt. 


NL 
VERKOOPPRIJS ISSN 0254-1513 
COM(90) 490 def. 
DOCUMENTEN 
16 
Catalogusnummer : CB-C0-90-590-NL-C 
ISBN 92 .. 77-66189-5 
tot 30 blz.: 3,50 ECU per 10 blz. meer: 1,25 ECU 
Bureau voor officiele publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg I