Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "De betrekkingen tussen de Europese Unie en de oeverstaten van de Oostzee"

(98/C 73/17)

Het Economisch en Sociaal Comité,

gezien het informatief rapport van het Economisch en Sociaal Comité over de betrekkingen tussen de Europese Unie en de oeverstaten van de Oostzee, dat in januari 1997 unaniem is goedgekeurd door de Afdeling voor externe betrekkingen, handels- en ontwikkelingsbeleid. Het Comité heeft tijdens zijn Zitting van maart 1997 unaniem besloten het rapport aan de Ministerraad en de Commissie voor te leggen;

gezien het besluit van het Economisch en Sociaal Comité, genomen tijdens zijn Zitting van 10 juli 1997, om overeenkomstig artikel 23, lid 3, van het Reglement van Orde een advies op te stellen over "De betrekkingen tussen de Europese Unie en de oeverstaten van de Oostzee", dat voor het grootste deel is gebaseerd op bovengenoemd rapport;

gezien de tal van voorgaande adviezen van het Economisch en Sociaal Comité over de betrekkingen tussen de Europese Unie en de Oostzeelanden (zie bijlage I), waarmee rekening is gehouden bij het opstellen van het informatieve rapport en dit advies, zij het zonder directe verwijzingen;

gezien het advies dat op 25 november 1997 met algemene stemmen door de Afdeling voor externe betrekkingen, handels- en ontwikkelingsbeleid is goedgekeurd. Rapporteur was de heer Hamro-Drotz,

heeft tijdens zijn 350e Zitting van 10 en 11 december 1997 (vergadering van 10 december) met 119 stemmen vóór, bij zes onthoudingen het volgende advies uitgebracht.

1. Achtergrond en huidige situatie

1.1. Er zijn negen oeverstaten van de Oostzee: de Bondsrepubliek Duitsland, Denemarken, Zweden, Finland, Rusland, Polen, Estland, Letland en Litouwen. Vaak zijn ook andere landen, bijvoorbeeld Noorwegen, betrokken bij de samenwerking in de Oostzeeregio.

De Oostzee heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van Europa. Zij is een centrale verbindingsroute in Noord-Europa en heeft van oudsher de landen en volkeren eromheen met elkaar verbonden.

1.2. De situatie in het Oostzeegebied is de laatste jaren ingrijpend veranderd, sinds er een einde is gekomen aan de Oost-West-tegenstelling. De veranderingen zijn vooral toe te schrijven aan de volgende factoren: de uitbreiding van de Europese Unie (toetreding van Zweden en Finland in 1995), de hereniging van Duitsland in het begin van de jaren '90, het opnieuw ontstaan van onafhankelijke staten in het gebied (Estland, Letland en Litouwen), de economische en politieke opkomst van Polen, alsmede de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst die de EU met Rusland heeft gesloten.

1.3. De Oostzee, incl. de daartoe behorende Botnische en Finse Golf, is een binnenzee van de Europese Unie aan het worden, omgeven door de interne markt van de EU. Een nieuw tijdperk, gekenmerkt door respect voor de onafhankelijkheid der volkeren, gebaseerd op wederzijds vertrouwen en constructieve coëxistentie met alle buurlanden, is aangebroken in de Oostzeeregio.

De Oostzeestaten beschikken over aanzienlijke, in veel gevallen elkaar aanvullende natuurlijke en menselijke hulpbronnen en productiefaciliteiten, die via een nauwere samenwerking tussen de landen in de regio kunnen worden geëxploiteerd.

1.4. De handel tussen de Oostzeestaten onderling maakt de jongste jaren een zeer snelle groei door, van ongeveer 20 % per jaar (). Het internationaliseringsproces voor de ondernemingen in de Oostzeestaten die op weg zijn naar een markteconomie, staat nog in de kinderschoenen. De ernstigste belemmeringen voor economische samenwerking tussen de Oostzeestaten zijn volgens het onderzoek van ETLA o.a. onvolkomenheden in wetgeving en toepassing ervan, slechte bejegening van buitenlandse firma's, hoge kosten van investeringen, belemmeringen op gebied van goederenvervoer en criminaliteit. Ook de hoge inflatie, de nog altijd sterk geconcentreerde collectieve eigendomsverhoudingen en privatiseringsstructuur, alsmede de tekortkomingen op het vlak van maatschappelijke besluitvormingssystemen remmen de ontwikkeling van economische samenwerking af. Groei van de buitenlandse handel tussen de Oostzeestaten onderling, toeneming van de directe investeringen door ondernemingen en het ontstaan van multinationale concerns met een sterke concurrentiepositie - dit zijn tekenen die erop wijzen dat de mogelijkheden voor economische groei toenemen ().

1.5. De Oostzee heeft te lijden onder ongunstige natuurlijke omstandigheden, constante vervuiling en overexploitatie ten gevolge van menselijke activiteiten. De Oostzeelanden en de Europese Unie hebben al verschillende malen opgemerkt dat de gemeenschappelijke maatregelen om de milieuvervuiling tegen te gaan, gesteund moeten worden en dat de actie die tot nu toe is ondernomen niet voldoende was. De commissie ter bescherming van het mariene milieu van het Oostzeegebied (HELCOM) is werkzaam sinds 1974. De EU en alle oeverstaten van de Oostzee hebben zitting in deze commissie.

1.6. De recente politieke veranderingen in Midden- en Oost-Europa vergen in de desbetreffende landen concrete maatregelen ter ontwikkeling van de meeste politieke sectoren, van het bestuur, de infrastructuur en de bereidheid tot samenwerking en integratie in de landen. De maatschappelijke ontwikkeling in de Baltische landen, Polen en Rusland wordt van de kant van de EU o.a. gesteund d.m.v. de Phare-, Tacis- en Interreg II-programma's. Andere bronnen van financiële steun zijn o.a. de Europese Investeringsbank (EIB), het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Internationale Bank voor Herstel en Ontwikkeling (IBHO), de Europese Bank voor Herstel en Ontwikkeling (ERBD) en de Noord-Europese Investeringsbank (NIB). Ook de steun van afzonderlijke landen, vooral op bilaterale basis door lid-staten van de EU in het Oostzeegebied verleend, is aanzienlijk. De omvang van de steun wordt voor de periode 1990-1994 geschat op circa 4,5 miljard ecu (waarvan ca. 15 % verleend door de EU, ca. 45 % door afzonderlijke landen en 40 % door IFI's) en voor de periode 1995-1999 geraamd op circa 4,7 miljard ecu (waarvan ca. 20 % verleend door de EU, ca. 45 % door afzonderlijke landen en ca. 35 % door IFI's) ().

1.7. De internationale betrekkingen van de Oostzeelanden en hun relatie met de EU zijn vastgelegd in een aantal overeenkomsten. De afgelopen jaren zijn deze betrekkingen aan grote veranderingen onderhevig geweest, en zij zullen in de toekomst waarschijnlijk nog meer versterkt en verder ontwikkeld worden. De belangrijkste overeenkomsten worden in een tabel in bijlage 2 weergegeven.

1.8. De oeverstaten in het gebied kunnen in drie groepen worden onderverdeeld:

1) landen die lid zijn van de Europese Unie (Duitsland, Denemarken, Finland en Zweden);

2) landen die associatieverdragen (zgn. Europa-overeenkomsten) met de EU hebben afgesloten (Polen, Litouwen, Letland en Estland);

3) Rusland, dat een ander nieuw verdrag met de EU heeft afgesloten.

1.9. De Europese Unie heeft richtlijnen voor haar Oostzeebeleid ontwikkeld. In het najaar van 1994 is de Commissie begonnen de voorlopige hoofdlijnen van het EU-Oostzeebeleid uit te zetten. De Europese Raad heeft tijdens zijn Top in Florence van juni 1996 het Oostzee-initiatief van de Commissie goedgekeurd en tevens herhaald "hoe belangrijk het is dat de Oostzeestrategie van de EU efficiënt wordt uitgevoerd, o.a. met het oog op de verdere ontwikkeling van de betrekkingen van de Unie met Rusland" ().

1.10. Er bestaan tal van fora voor samenwerking tussen de Oostzeestaten. Zo zijn er vele samenwerkingsvormen op lokaal en sectoraal vlak. In het kader van het SODICOBA-project bundelen o.a. vakorganisaties hun krachten. De Raad van Oostzeestaten (CBSS) werd in 1992 opgericht, als overkoepelend orgaan voor samenwerking op regeringsniveau. Naast de oeverstaten van de Oostzee zijn Noorwegen en IJsland lid van deze Raad, evenals de EU (via de Europese Commissie).

1.11. De regeringsleiders van de CBSS en de leiders van de EU zijn in mei 1996 bijeengekomen voor een topontmoeting. Bedoeling van de Top was, de positie van het Oostzeegebied als een dynamisch, democratisch en stabiel deel van het nieuwe Europa te versterken. Tijdens de Top werd een slotverklaring goedgekeurd waarin o.a. het volgende werd opgemerkt: "De regeringsleiders hebben verschillende maatregelen besproken op de volgende drie terreinen: steeds directer wordende samenwerking tussen de mensen en veiligheid voor de burgers, economische ontwikkeling en integratie alsmede geïntensiveerde milieubescherming. Deze maatregelen zouden kunnen worden uitgevoerd met behulp van actieprogramma's, die verder ontwikkeld moeten worden door de Raad van Oostzeestaten." (). Tijdens de vijfde conferentie van CBSS-ministers te Kalmar in juli 1996 is de tenuitvoerlegging van een concreet actieprogramma op basis van de aanbevelingen van de Top () goedgekeurd.

1.12. Nadat het informatief rapport van het ESC was afgerond, is in het Oostzeegebied het volgende gebeurd op het gebied van samenwerking:

1) De Europese Commissie heeft in juli 1997 haar Agenda 2000 () gepubliceerd. Dit document behandeld de strategie voor de uitbreiding van de EU, de bijbehorende financiering etc. Tegelijkertijd heeft de Commissie haar beoordelingen van de kandidaat-lid-staten gepubliceerd, waaronder die van de Oostzeestaten Estland (), Letland (), Litouwen () en Polen ().

Op basis van haar analyses doet de Commissie de aanbeveling om ten aanzien van de Oostzeelanden in eerste instantie onderhandelingen over het lidmaatschap te beginnen met Polen en Estland. De onderhandelingen met de overige kandidaatlanden uit het Oostzeegebied zullen pas aanvangen als zij beter in staat zijn aan de toelatingseisen te voldoen. Er wordt een Europese Conferentie voorbereid, alle Europese landen worden opgeroepen hier de integratie te bespreken.

Het is de bedoeling dat tijdens de EU-top in Luxemburg in december 1997 wordt besloten, met wie en wanneer de onderhandelingen worden begonnen. Ook zullen de regeringsleiders zich dan buigen over de andere maatregelen die zijn genomen naar aanleiding van de conclusies van de Europese Raad in Kopenhagen in 1993 en de beoordelingen van de Commissie.

2) Het Europees Parlement heeft in juni 1997 zijn verslag over het Oostzee-initiatief () van de Commissie goedgekeurd.

Het Parlement spreekt zich duidelijk uit vóór meer samenwerking in de regio. Het stelt voor dat er een samenwerkingsverband tussen parlementsleden in de Oostzeeregio wordt opgezet. Het verzoekt de Commissie tevens, vóór het einde van 1997 een verslag over de ontwikkeling van de samenwerking op te stellen en aan te geven, hoeveel middelen hiervoor in de toekomst nodig zijn.

3) De Commissie heeft in mei 1997 een mededeling over grensoverschrijdende samenwerking in het kader van Tacis () gepubliceerd.

De Commissie motiveert de behoefte aan grensoverschrijdende samenwerking o.a. met de toenemende betekenis van de Oostzeeregio binnen de uitgebreide Unie. Met dit nieuwe instrument worden naburige regio's aan de nationale grenzen aangemoedigd meer samen te werken, o.a. om de infrastructuur te verbeteren. Er is een aantal door Tacis gefinancierde projecten gestart.

4) De permanente werkgroep voor economische samenwerking van de CBSS (WGEC) heeft de Top van CBSS-ministers in juli 1997 verslag uitgebracht over haar werkzaamheden (). Uitgaande van de conclusies van de in juli 1996 te Kalmar gehouden Top van CBSS-ministers hadden de betrokken landen zich vooral beziggehouden met de volgende problemen: douaneprocedures aan de grenzen, vervoer en communicatie, energie, MKB, financiering, wetgeving, landhervorming, ruimtelijke ordening, handelsovereenkomsten en steunmaatregelen.

Grosso modo luidt de conclusie dat begonnen is met de aanpak van de meeste bovengenoemde kwesties, o.a. in het EU-actieprogramma voor de strategie ter voorbereiding van de toetreding en in samenwerking met Rusland, dat veel van deze problemen worden behandeld in tal van andere samenwerkingsorganen en dat het daarom belangrijk is om de Oostzeesamenwerking en de activiteiten van deze organen te coördineren. Er wordt met name gewezen op het belang van nationale besluiten en praktische maatregelen overeenkomstig de richtlijnen van het verslag.

5) In juli 1997 is te Riga de zesde Top van CBSS-ministers gehouden. In de slotverklaring () wordt met tevredenheid opgemerkt dat er vooruitgang is geboekt bij de samenwerking op een groot aantal gebieden die zijn overgenomen uit het Oostzeebeleid van de Commissie en uit de actieprogramma's die de CBSS-ministers in juli 1996 heeft goedgekeurd. De CBBS-ministers sporen de Oostzeelanden aan, hun inspanningen op het gebied van deze samenwerkingskwesties voort te zetten en voorbereidingen te treffen voor het opzetten van een permanent secretariaat om de efficiëntie van de werkzaamheden te bevorderen. Denemarken heeft het voorzitterschap van de CBBS voor het komende jaar overgenomen, tot de volgende Top van CBSS-ministers in 1998 in Denemarken. De volgende topontmoeting van staats/regeringsleiders van de Oostzeelanden staat voor begin 1998 gepland.

6) Door de overstromingen in Polen, Duitsland en Tsjechië in de zomer van 1997 is heel wat meer vervuild water de Oostzee ingestroomd. Dit leidt tot een aanzienlijke vervuiling van de Oostzee en de omliggende gebieden. De voortgaande eutrofiëring van het water in de Oostzee heeft een merkbare toename van o.a. de giftige blauwwieren veroorzaakt. Deze hebben zich in zulke hoeveelheden verspreid dat o.a. vrijetijdsactiviteiten in een steeds groter deel van de wateren van de Oostzee gedurende de warme zomermaanden nagenoeg onmogelijk zijn geworden.

2. Aanbevelingen

2.1. Uitgaande van de conclusies die het trok in zijn informatief rapport en de ontwikkelingen in het gebied tijdens de afgelopen periode, merkt het ESC het volgende op:

- er vinden belangrijke veranderingen plaats in de Oostzeelanden buiten de EU en in de betrekkingen tussen de landen in deze regio. Dit is een van de factoren waardoor het belang van het Oostzeegebied als regio toeneemt, hetgeen ook Europa in zijn geheel ten goede kan komen;

- het Oostzeegebied heeft groeipotentieel en tal van economische voordelen en productiemogelijkheden. Daarnaast is het een belangrijke verbinding voor het transitoverkeer in uiteenlopende richtingen, hetgeen ook Europa in zijn geheel ten goede kan komen;

- er bestaan vooral op het gebied van welvaart grote verschillen tussen de oeverstaten van de Oostzee, met name tussen EU-lid-staten en landen die dat niet zijn. Bovendien zijn er nog steeds veel onzekere factoren die de samenwerking in de regio remmen.

2.2. Met het oog hierop doet het Comité de volgende aanbevelingen:

1) Het ESC onderstreept dat de EU en haar lid-staten de stabiliteit van het Oostzeegebied kunnen verbeteren door steun te verlenen aan het hervormingsproces in de niet-EU-landen in deze regio, overeenkomstig de beginselen van de markteconomie, de burgermaatschappij en de rechtsstaat. Het Comité beschouwt de samenwerking tussen de EU en de oeverstaten van de Oostzee als een belangrijk multilateraal instrument om politieke conflicten te voorkomen en de economische ontwikkeling, veiligheid, vrede en welvaart in Noord-Europa te bevorderen. Deze samenwerking dient niet alleen de betrekkingen tussen de EU en de Oostzeelanden ten goede te komen, maar ook de onderlinge samenwerking tussen de landen die niet tot de Unie behoren. De samenwerking in het Oostzeegebied zou ook een middel moeten zijn om de samenwerking tussen de EU en Rusland te intensiveren, omdat thans hun enige gezamenlijke grens in deze regio ligt. Het ESC wijst daarom op het belang van een goede multilaterale samenwerking in de regio en benadrukt dat de EU doelbewust samenwerkingsinitiatieven moet aanmoedigen en concreet invullen. Het is noodzakelijk dat alle landen in deze regio zich tot de samenwerking verplichten, wil de samenwerking vrucht afwerpen.

2) Het ESC is van mening dat de samenwerking in het Oostzeegebied thans geen nieuwe multilaterale overeenkomsten zal vergen, en dat de bestaande overeenkomsten en het streven naar uitbreiding, o.a. conform de richtsnoeren in het voorstel van de Commissie "Agenda 2000", over het algemeen als basis voor een meer uitgebreide samenwerking kunnen dienen. De lid-staten die de in juni 1995 ondertekende Europa-overeenkomsten met de Baltische staten nog niet geratificeerd hebben, dienen dit alsnog onverwijld te doen. Het is ook in het belang van de EU dat de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst met Rusland in werking treedt. De uitdaging van de komende jaren zal zijn, zoveel mogelijk uit de bestaande overeenkomsten te halen en de mogelijkheden die zij bieden doelbewust te benutten. De Oostzeeregio heeft behoefte aan een geldige, duidelijke, gestructureerde en gecoördineerde aanpak. De samenwerking in het Oostzeegebied vormt een natuurlijke basis voor een noordelijke dimensie van de EU-activiteiten. Dit kan b.v. gekoppeld worden aan de activiteiten in de Euro-arctische Raad voor de Barentszregio (opgericht in 1993), de samenwerking van de Noordse landen, alsmede een duidelijkere grensoverschrijdende samenwerking tussen naburige regio's aan weerszijden van de EU-buitengrenzen. De EU dient actief te streven naar ontwikkeling van een dergelijke strategie.

3) Het ESC acht het wenselijk dat de onderhandelingen over toetreding tussen de EU en de kandidaat-lid-staten in de Oostzeeregio gelijktijdig beginnen, ook t.o.v. de onderhandelingen met de overige Midden-Europese landen. Gebeurt dit niet, dan is het van essentieel belang dat extra steun wordt verleend aan de landen waarmee de onderhandelingen nog niet konden worden aangevangen, om te bereiken dat zij zo spoedig mogelijk wel daartoe in staat zijn. Het ESC is van mening dat de uitbreidingsstrategie van de Commissie in Agenda 2000, met name wat betreft het toetredingspartnerschap (preaccession partnership), hiervoor noodzakelijk is. Het ware te wensen dat jaarlijks werd beoordeeld in hoeverre de afzonderlijke kandidaatlanden gereed zijn om te starten met de onderhandelingen over toetreding. Bij deze werkzaamheden zou ook het Comité graag betrokken willen worden.

4) Het ESC vindt het belangrijk dat de samenwerking in de Oostzeeregio aan de centrale beleidsterreinen van de EU is gekoppeld, o.a. wat betreft de uitbreidings- en partnerschapsdoelstellingen (zie o.a. Agenda 2000), infrastructuur voor vervoer en communicatie, energie, milieu, opleiding en werkgelegenheid, sociale dialoog, structuurmiddelen en steun aan regio's, alsmede het functioneren van de gemeenschappelijke markt in de kandidaatlanden.

De door de EU te hanteren strategie zou er voornamelijk op gericht moeten zijn een functionele samenwerking op te bouwen, gebaseerd op een zo concreet mogelijk actieplan voor kwesties die voor beide partijen van belang zijn. De samenwerking dient volgens het ESC op vier pijlers te rusten: democratie en veiligheid, economische groei en sociale ontwikkeling, contact tussen de volkeren, en milieubescherming. Het Comité steunt de tot dusver in het kader van de CBBS ontwikkelde activiteiten, uitgaande van de tijdens de ministertop in juli 1996 goedgekeurde actieprogramma's, en die van de overige fora voor samenwerking in de Oostzeeregio. Tevens roept het al deze fora op, op de ingeslagen weg voort te gaan.

5) Volgens het ESC zouden op economisch gebied vooral de volgende maatregelen nodig zijn: ondernemers en samenwerking tussen bedrijven betere mogelijkheden bieden, energienetwerken en netwerken voor transport van goederen, personen, en informatie effectiever maken en aan elkaar koppelen, grensformaliteiten vereenvoudigen, fraude terugdringen, de regelgeving op het gebied van handel, marketing, investeringen en concurrentie op elkaar afstemmen, alsmede investeringsgaranties en goed functionerende financieringssystemen bevorderen. De landen buiten de EU hebben behoefte aan praktische hulp bij de modernisering van hun economische wetgeving en hun instellingen, waaronder douaneautoriteiten, bij de marketing- en exportactiviteiten van hun bedrijven, bij de distributie van goederen en logistiek. De transitohandel en het lidmaatschap van de WTO voor niet-EU-landen in het Oostzeegebied dienen te worden gestimuleerd. Er moet ook speciale aandacht worden besteed aan de landbouw en de handel in levensmiddelen.

6) Het ESC onderstreept dat de samenwerking in de Oostzeeregio ook van wederzijds belang zijnde culturele, maatschappelijke en sociale doelstellingen zou moeten omvatten. Daartoe behoren werkgelegenheid, mensenrechten, behandeling van minderheidsgroepen in de bevolking, evenals de zgn. grondrechten, met inbegrip van gelijkheid op de arbeidsmarkt en sociale bescherming in de Oostzeestaten op weg naar een markteconomie.

De gemeenschappelijke markt en de zgn. sociale dimensie zijn nauw met elkaar verbonden. Daarom zou de uitbreiding van de EU in het Oostzeegebied niet alleen maar beperkt mogen blijven tot de vorming van een zone van vrij verkeer: uitbreiding en andere samenwerkingsvormen zouden dienen te stoelen op een Europees model, waarbij tevens wordt gestreefd naar vermindering van sociale spanningen en werkloosheid en naar het voorkomen van sociale onrechtvaardigheden in het beroepsleven.

7) Het ESC maakt zich grote zorgen over de aantasting van het milieu in het Oostzeegebied. De milieuvervuiling stopt niet bij de grenzen en kan het best worden aangepakt met op regionaal niveau gecoördineerde acties. Er zijn direct resolute maatregelen nodig om de Oostzee en zijn kustgebieden te beschermen tegen verontreiniging en eutrofiëring, die veroorzaakt worden door tal van schadelijke lozingen. Hiervoor zijn nieuwe gemeenschappelijke maatregelen en middelen nodig, en het Comité benadrukt dat de EU met name de activiteiten van HELCOM moet steunen, zodat het programma ter bescherming van de Oostzee 1992-2012 en het Agenda 21-programma voor de Oostzee verwerkelijkt kunnen worden.

8) Het ESC is van mening dat de samenwerking op lokaal en regionaal niveau in de Oostzeeregio van essentieel belang is. De samenwerking tussen steden en gemeenten in deze landen, tussen verschillende volksbewegingen, vakverenigingen, onderwijsinstellingen, jongeren-, sport-, vrouwen-, landbouw- en andere dergelijke organisaties dient te worden gestimuleerd. Het ESC vindt het belangrijk dat particuliere organisaties met elkaar samenwerken en dat deze samenwerking steun krijgt. De EU dient maatregelen te nemen waardoor de bilaterale samenwerking tussen dergelijke groepen in verschillende landen in deze regio wordt versterkt. Ook steunt het ESC het voorstel van het Europees Parlement voor samenwerking tussen regionale parlementariërs in het Oostzeegebied.

De samenwerking rond de Oostzee zou volgens het ESC voornamelijk gebaseerd moeten zijn op de behoeften van de economische en sociale actoren. Het is van belang dat handel en industrie, werknemers, boeren, consumenten en andere representatieve belangengroepen in de samenleving kunnen beschikken over adequate informatie en dat er door middel van een gezonde sociale dialoog rekening wordt gehouden met hun standpunten. Daarom dienen deze groepen te worden betrokken bij de samenwerking in het Oostzeegebied op lokaal, nationaal en internationaal niveau. Met behulp van gestructureerde interactie en de juiste consultatiemechanismen kunnen de kennis, ervaring en visies die binnen deze groepen aanwezig zijn ten volle worden benut. Op deze manier kan een goede regionale samenwerking tussen de EU en de Oostzeelanden worden bereikt.

Het ESC wijst erop dat het in het verleden in diverse adviezen heeft benadrukt dat het van belang is dat er bilaterale contacten tussen belangengroepen in de Midden- en Oost-Europese landen en het ESC worden gelegd. Het Comité herhaalt dit voorstel en doet de EU de aanbeveling steun te verlenen aan het oprichten van gemeenschappelijke comités en andere mogelijkheden voor belangengroeperingen in de kandidaat-lid-staten om in contact te treden met het ESC en deze instelling te leren kennen. Dit kan er o.a. toe bijdragen dat er in de landen in deze regio die niet tot de EU behoren een breder draagvlak voor samenwerking en lidmaatschap wordt gecreëerd.

9) Steun voor maatschappelijke veranderingen in de landen in de Oostzeeregio die niet tot de EU behoren, heeft volgens het ESC tot doel zo snel mogelijk te komen tot een functionerende rechtstaat. Het accent dient te worden verlegd van directe steun naar het scheppen van voorwaarden die investeringen stimuleren. Met het oog hierop moet de technische hulp omvangrijk genoeg zijn en er speciaal op gericht zijn om kennis en vaardigheden te verbeteren. Bestaande programma's (met name Phare, Tacis en Interreg) die mede voor de Oostzeelanden bedoeld zijn, dienen zo doeltreffend mogelijk ten uitvoer te worden gelegd. Daarom staat het Comité volledig achter de maatregelen die de Commissie de afgelopen tijd heeft genomen om het beheer van de programma's efficiënter te maken.

Willen de steunprogramma's voor de Oostzeeregio een optimaal effect sorteren, dan dient de Commissie ook maatregelen te nemen die ertoe leiden dat projecten uit de verschillende programma's gecombineerd kunnen worden, en dat er meer belang wordt gehecht aan projecten in naburige regio's en grensoverschrijdende projecten. Het ESC steunt de recente initiatieven van de Commissie om grensoverschrijdende samenwerking te stimuleren.

Het ESC beveelt bovendien aan, ernaar te streven de voornaamste doelstellingen van de steunmaatregelen die door de EU, de internationale kredietinstellingen en de individuele landen worden genomen, beter te coördineren. Daarnaast dient de EU voldoende ruimte voor de samenwerking in het Oostzeegebied te reserveren als aan het structuurbeleid en het regionale beleid vorm wordt gegeven, alsmede in het financiële kader van de EU voor de jaren 2000-2006. Steun van de EIB zou in de toekomst ook op Russische grensgebieden in de Oostzeeregio kunnen worden gericht.

10) Het ESC is van mening dat de CBSS de aangewezen instantie is om de coördinatie van de samenwerking in de Oostzeeregio in stand te houden en te intensiveren. De rol van de CBSS en de bijdrage van de EU daaraan dienen in deze zin versterkt te worden. Het ESC steunt de plannen om een secretariaat van de CBSS op te richten en vindt dat er gemeenschappelijk databanken e.d. moeten worden opgezet waardoor de vooruitgang van de samenwerking in het Oostzeegebied op betrouwbare wijze gevolgd en geregistreerd kunnen worden. Het ESC acht het belangrijk dat alle landen in de Oostzeeregio zich nog meer moeite getroosten om de richtlijnen waar zij zich in de CBSS voor uitgesproken hebben, op nationaal niveau ten uitvoer te leggen.

Brussel, 10 december 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() Näringslivets forskningsinstitut/ETLA: Barriers to Economic Cooperation of the Baltic Countries.

() Prof. U. Kivikari: The League of the Hansa - The Baltic Economic Area, Otava Publishing, 1996; C. Fredriksson: Handel och investeringar i Östersjöregionen, 1996.

() Mededeling van de Europese Commissie CSE(96) 608 def.: Initiatief voor de Oostzeeregio (BSRI).

() Europese Raad in Florence, juni 1996.

() Top van de Oostzeelanden, 1996: Verklaring van het voorzitterschap en actieprogramma.

() Goedgekeurd CBSS, vijfde ministerraad, mededeling.

() COM(97) 2000 def. Vol. I, II + bijlagen en conclusies over aanvragen voor toetreding.

() COM(97) 2006 def.

() COM(97) 2005 def.

() COM(97) 2007 def.

() COM(97) 2002 def.

() Verslag over de Mededeling van de Commissie inzake het Initiatief voor de Oostzeeregio, A4-0196/97, EP 220.283/def. (eigen vertaling, nvdv).

() Mededeling van de Commissie over grensoverschrijdende samenwerking in het kader van het Tacis-programma, COM(97) 239 def.

() Jaarverslag periode 9/96-6/97 WGEC 52.

() CBBS 6th Ministerial Session, mededeling.

BIJLAGE 1

Door het ESC uitgebrachte adviezen en andere documenten waarin o.m. de betrekkingen tussen de EU en de Oostzeestaten ter sprake komen

- De betrekkingen van de Europese Gemeenschap met de Midden- en Oost-Europese landen, aanvullend advies, september 1991; rapporteur: Petersen.

- Sociaal-economische organisaties in de landen van Midden- en Oost-Europa - overlegstructuren, advies, november 1992; rapporteur: Masucci.

- De betrekkingen van de Europese Gemeenschap met de Baltische landen, advies, maart 1993; rapporteur: Petersen.

- Betrekkingen Europese Unie/Midden- en Oost-Europese landen: horizontale vraagstukken (milieu, energie, vervoer en telecommunicatie), informatief rapport, december 1993; rapporteur: Masucci.

- De betrekkingen tussen de Europese Unie en Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland, advies, januari 1995; rapporteur: Petersen.

- Evaluatie van het Phare-programma, informatief rapport, oktober 1995; rapporteur: Gafo Fernández.

- De pan-Europese vervoersconferentie en de sociale dialoog, initiatiefadvies, april 1996; rapporteur: Eulen.

- Derde jaarverslag werking interne markt, advies, mei 1996; rapporteur: Vever.

- Geïntegreerde inrichting van kustgebieden, advies, juli 1996; rapporteur: Bento Gonçalves.

- Witboek - Voorbereiding van de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa op integratie in de interne markt van de Unie, advies, september 1996; rapporteur: Masucci.

- Uitbreiding van de EU en landbouwbeleid, advies, december 1996; rapporteur: Bastian.

- Betrekkingen tussen de Europese Unie en de oeverstaten van de Oostzee. Informatief rapport, maart 1997; rapporteur: Hamro-Drotz.

- Uitbreiding van de EU. Advies, oktober 1997; rapporteur: Masucci.

- Agenda 2000. Advies, oktober 1997; rapporteurs: Cal en Moreland.

BIJLAGE 2

>RUIMTE VOOR DE TABEL>