Jaarverslag 2019 over de tenuitvoerlegging van de instrumenten van de Europese Unie voor de financiering van het externe optreden in 2018

In 2018 heeft de EU de Afrikaans-Europese alliantie voor duurzame investeringen en banen gelanceerd. Deze aanpak vertegenwoordigt een stapsgewijze verandering van het EU-partnerschap met Afrika. De alliantie bouwt voort op de afspraken die in 2017 zijn gemaakt op de topontmoeting tussen de Afrikaanse Unie en de Europese Unie door investeringen te stimuleren, meer particuliere investeerders aan te trekken, de handel uit te breiden, het bedrijfsklimaat te verbeteren en onderwijs en arbeidsvaardigheden te ondersteunen. Dit bondgenootschap zorgt voor een radicale verschuiving van donor-ontvangerrelatie naar een partnerschap tussen gelijken.

De Europese consensus inzake ontwikkeling van 2017 is een gedeelde visie op en gezamenlijk raamwerk voor het optreden van de EU en haar lidstaten op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Ze zorgt voor afstemming van het ontwikkelingsbeleid van de EU op de Agenda 2030 en draagt bij aan de doelstellingen en beginselen van extern optreden van de Unie zoals vastgelegd in het Verdrag van Lissabon en ondersteunt de integrale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid.

De Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN, die in 2015 door alle leden van de Verenigde Naties is aangenomen, vormt de kern van het EU-beleid voor internationale samenwerking en ontwikkeling. Het is een blauwdruk voor vrede en welvaart voor mensen en de planeet en bevat de 17 doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (Sustainable Development Goals - SDG’s).

De betrokkenheid bij het politiek forum op hoog niveau en het forum financiering voor ontwikkeling, beide van de VN, was een hoge prioriteit en de EU heeft aangekondigd dat een hernieuwd EU-VN-partnerschap in ontwikkeling is. Voorts heeft de EU krachtige steun betuigd voor de hervorming van het VN-ontwikkelingssysteem.

In het kader van capaciteitsopbouw legt de EU nu meer nadruk op training en deskundigheid in haar missies overal ter wereld. Als onderdeel van deze aanpak werden de eerste initiatieven voor capaciteitsopbouw op het gebied van veiligheid en ontwikkeling ingebed in EU-missies in de Centraal Afrikaanse Republiek, Mali en Somalië. 8 miljard EUR ging naar het bevorderen van stabiliteit in de Sahel. De EU en het voorzitterschap van de G5-Sahel, bekleed door Niger, hebben de Conferentie van G5-Sahellanden in februari georganiseerd. De conferentie was een mijlpaal in de voorbereiding van de Joint Force, die het hoofd moet bieden aan problemen als terrorisme, georganiseerde misdaad, klimaatverandering en bevolkingsgroei.

De EU heeft in 2018 74,4 miljard EUR geïnvesteerd in officiële ontwikkelingshulp, waarvan 13,2 miljard door de Europese Commissie werd beheerd. Dat is meer dan de rest van de wereld bij elkaar, wat neerkomt op meer dan de helft van de mondiale hulp.

De EU bevordert de dialoog over waarden en mondiale uitdagingen met belangrijke partners overal ter wereld. Vrede en veiligheid, mensenrechten, gendergelijkheid en ondersteuning van vrouwen staan centraal in al het beleid van de Europese Unie. Dit verslag biedt een overzicht van de uitgaven van de EU aan internationale ontwikkeling, humanitaire bijstand, buitenlands beleid en uitbreiding in 2018. Ook wordt beschreven hoe de EU als ’s werelds grootste handelsblok en bijstandsdonor miljoenen levens in ruim 120 landen heeft verbeterd.

Op grond van de Europese consensus inzake ontwikkeling en de SDG’s werken de EU en haar lidstaten samen aan de vaststelling van een Europese aanpak van ontwikkelingssamenwerking. De belangrijkste aspecten zijn gezamenlijke programmering, gezamenlijke resultatenkaders en gezamenlijke uitvoering. Tegen 2018 waren er 23 gezamenlijke programmeringsdocumenten en was in 17 partnerlanden een proces van gezamenlijke programmering in gang gezet.

Plan voor externe investeringen

Het Europees plan voor externe investeringen (EIP) is een ambitieus initiatief om investeringen in Afrika en de nabuurschapsregio te stimuleren. Europa en de partnerlanden hebben hiervan evenveel profijt. Met dit plan wordt beoogd bij te dragen aan het behalen van de SDG’s. Daarnaast voorziet het in de uitbreiding van duurzame particuliere en overheidsinvesteringen in economische en sociale ontwikkeling, met speciale nadruk op waardig werk. Met een bijdrage van 4,5 miljard EUR van de EU wordt verwacht dat in 2020 voor 44 miljard EUR aan investeringen van het EIP kan worden gemobiliseerd.

Beleidscoherentie voor ontwikkeling

Wat betreft de doelstellingen van ontwikkelingssamenwerking, houdt de EU in al haar beleid, met inbegrip van de Agenda 2030, rekening met het proces van “beleidscoherentie voor ontwikkeling”. Hierdoor worden tegenstrijdigheden en overlappingen bij beleidsmaatregelen zo beperkt mogelijk gehouden terwijl de effectiviteit van de ontwikkelingssamenwerking toeneemt. Bijzondere aandacht zal worden geschonken aan de samenhang tussen het externe ontwikkelingsbeleid van de EU enerzijds en haar industrieel en kmo-beleid anderzijds.

Mondiale reikwijdte

De integrale strategie voor het buitenlands en veiligheidsbeleid is de leidraad voor de EU-respons op wereldwijde uitdagingen. In dit onderdeel wordt beschreven hoe de EU haar positie als eensgezinde en betrouwbare partner heeft versterkt. Voorts wordt samengevat hoe de EU heeft gewerkt aan armoedevermindering en duurzame ontwikkeling en tegelijkertijd de democratie, vrede en veiligheid heeft bevorderd.

Afrika

De EU en Afrika hebben zich gericht op de uitvoering van de resultaten van de top EU-AU in 2017. Daarbij steunt de EU de Agenda 2063 van de Afrikaanse Unie en de economische integratie van het continent via de vrijhandelsruimte op het Afrikaanse continent (African Continental Free Trade Area - ACFTA). Dit alles kwam samen in de start van de Afrikaans-Europese alliantie. Er werd ook vooruitgang geboekt bij het stimuleren van internationaal oceaanbeheer en een mondiaal pact voor het milieu, waarbij mazen in de internationale milieuwetgeving en milieugerelateerde instrumenten zullen worden geïdentificeerd. Veel initiatieven zijn op continentaal, regionaal en nationaal niveau genomen (bijvoorbeeld een donorconferentie om de overgang naar een stabiele democratische regering te ondersteunen).

Onderhandelingen over een hernieuwd partnerschap met de staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS) werden voortgezet, met het oog op het verstrijken van de Overeenkomst van Cotonou in 2020.

Uitbreidingsregio

De strategie van de Commissie voor de Westelijke Balkan van februari 2018 gaf een krachtige impuls aan het Europese parcours van de regio en bevestigde opnieuw de toekomst van de Westelijke Balkan als integraal onderdeel van de EU. Op de top tussen de EU en de Westelijke Balkan in mei 2018 in Sofia hebben de Europese leiders opnieuw hun ondubbelzinnige steun uitgesproken aan het Europese perspectief voor de regio. De Westelijke Balkanpartners hebben de duidelijke strategische keuze gemaakt zich opnieuw aan dit perspectief te committeren. De Commissie heeft in april 2018 haar jaarlijkse uitbreidingspakket vastgesteld. Daarbij heeft ze aanbevolen de toetredingsonderhandelingen met Albanië en Noord-Macedonië te openen.

Via de EU-faciliteit voor vluchtelingen in Turkije werd de ondersteuning van zowel vluchtelingen als gastgemeenschappen voortgezet. De eerste tranche van 3 miljard EUR aan financiering wordt besteed aan 72 projecten. In 2018 heeft de Commissie een aanvang gemaakt met de beschikbaarstelling van nog eens 3 miljard EUR voor 2018-2019.

Europese nabuurschap

In het kader van het Europees Nabuurschapsbeleid (ENB) bleef de EU ijveren voor de bevordering van stabiliteit, veiligheid en welvaart in haar directe omgeving en bleef zij zich inzetten voor de ontwikkeling van sterke partnerschappen met de oostelijke en zuidelijke buurlanden.

In het oosten is in 2018 goede vooruitgang geboekt met de realisatie van de “20 resultaten voor 2020”. Het werk met de zes partnerlanden is voortgezet, met name op het gebied van juridische hervormingen en het waarborgen van een klimaat waarin het maatschappelijk middenveld kan floreren. Georgië, Moldavië en Oekraïne hebben gewerkt aan de tenuitvoerlegging van hun associatieovereenkomsten. Voor Azerbeidzjan heeft de Commissie een integraal steunkader vastgesteld (2018-2020) en voor Belarus een pakket speciale maatregelen. De humanitaire steun aan Oekraïne is voortgezet. Daarnaast is de Commissie begonnen met de tenuitvoerlegging van de brede en versterkte partnerschapsovereenkomst tussen de EU en Armenië (CEPA) van november 2017.

In de hele zuidelijke regio is de EU ten aanzien van alle partnerlanden een sociaal-economische en rechtsstatelijke agenda blijven bevorderen, evenals regionale integratie binnen het Middellandse Zeegebied. De EU pakte ook humanitaire en politieke problemen in verband met verschillende crises aan, met name in Syrië en Libië, onder andere door ondersteuning van Syrische vluchtelingen en gastgemeenschappen (met name in Libanon, Jordanië en Turkije) via het EU-trustfonds voor de Syrische crisis. In het kader van het onderdeel Noord-Afrika van het EU-noodtrustfonds voor Afrika heeft de EU bijgedragen aan de begeleide vrijwillige terugkeer en evacuaties van duizenden personen uit Libië, alsmede aan concrete beschermingsmaatregelen voor kwetsbare personen die slachtoffer zijn van het conflict en aan maatregelen om irreguliere migratie te bestrijden. Met Tunesië werden strategische prioriteiten voor de periode 2018-2020 overeengekomen. Ook heeft de EU een integraal steunkader voor Algerije vastgesteld (2018-2020). De eerste ontwerpen van de partnerschapsprioriteiten voor Palestina en Israël werden voorbereid en de actieplannen werden met drie jaar verlengd.

Azië, Centraal-Azië en de Stille Oceaan

Op de Ontmoeting Azië-Europa in 2018 hebben de leiders afgesproken de samenwerking op het gebied van handel, veiligheid en milieu te verbeteren. Ze hebben hun steun voor de op regels gebaseerde internationale orde en een open wereldeconomie hernieuwd.

Centraal-Azië is slecht verbonden met de grootste bevolkingscentra in Europa en Azië en het vrije verkeer van mensen, goederen, diensten en ideeën is beperkt. De fysieke infrastructuur is doorgaans slecht en de digitale connectiviteit zwak. De EU-strategie uit 2018 inzake het verbinden van beide continenten heeft tot doel de connectiviteit in Centraal-Azië te verbeteren. De strategie gaat verder dan de infrastructuur en bevat ook stappen om belemmerende regelgeving aan te pakken.