Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Europese Commissie 'Actiekader voor duurzame stedelijke ontwikkeling in de Europese Unie'"

(1999/C 293/12)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Europees Parlement, aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's over het "Actiekader voor duurzame stedelijke ontwikkeling in de Europese Unie" (COM(1998) 605 def.);

gezien het besluit van de Commissie van 4 november 1998 om overeenkomstig artikel 198 C, eerste alinea van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Comité van de Regio's over dit onderwerp te raadplegen;

gezien het besluit van het Bureau van 15 juli 1998 om commissie 4 "Ruimtelijke ordening, stadsbeleid, energie en milieu" met de voorbereidende werkzaamheden voor dit advies te belasten;

gezien het ontwerpadvies (CDR 115/99 rev. 1), dat op 16 april 1999 door commissie 4 is goedgekeurd (rapporteurs: Powell en Siitonen),

heeft tijdens zijn op 2 en 3 juni 1999 gehouden 29e zitting (vergadering van 3 juni) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Comité van de Regio's is ingenomen met de ontwikkeling van het stedelijk beleid zoals weergegeven in het Actiekader, en is met name opgetogen over de vorderingen die sinds de vorige mededeling "Aanzet tot een actieve benadering van de steden in de Europese Unie" zijn gemaakt. De jongste mededeling "Actiekader voor duurzame stedelijke ontwikkeling in de Europese Unie" vormt een positieve stap om de belangrijke rol van stedelijke gebieden te erkennen en om het stedelijk beleid en concrete maatregelen in de EU op elkaar af te stemmen. Het Comité kan zich ook vinden in de geïntegreerde aanpak van stedelijk beleid zoals uiteengezet in het Actiekader. Het Actiekader vormt een positieve stap om te komen tot een echte geïntegreerde aanpak van het stedelijk beleid. Het zal het stedelijk beleid in de EU naar de volgende eeuw tillen en fungeren als leidraad voor toekomstig stedelijk beleid. Initiatieven op het gebied van stedelijk beleid mogen evenwel niet tot een uitbreiding van de bevoegdheden van de EU leiden.

1.2. De jarenlange activiteit van lokale overheden en organisaties die hen vertegenwoordigen heeft vruchten afgeworpen. De centrale rol die steden en gemeenten spelen en de noodzaak om het stedelijk beleid op de agenda van de EU te plaatsen, worden nu immers algemeen erkend. Het Comité heeft daar het zijne toe bijgedragen, bijvoorbeeld in zijn advies over "Stedelijke ontwikkeling en de Europese Unie" (1995) waarin werd aangedrongen op versterking van de stedelijke dimensie in het EU-beleid, en in zijn advies over het Europees Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief, EROP, waarin wordt gehamerd op de essentiële rol van steden voor de economische groei van regio's en voor het concurrentievermogen van de Europese Unie. Het Comité is met name ingenomen met de erkenning door de Commissie van de beslissende rol die steden spelen bij het concretiseren van de hoofddoelstellingen van de EU - economische en sociale samenhang, werkgelegenheid, concurrentievermogen en duurzame ontwikkeling. De erkenning van de rol van steden in dit proces vloeit voort uit het besef dat lokale en regionale overheden nauw betrokken moeten worden bij het uitstippelen van toekomstige beleidslijnen en dat de organisaties en instellingen die hen vertegenwoordigen, als echte partners bij het besluitvormingsproces moeten worden behandeld.

1.3. In het Actiekader wordt uitgegaan van een breed opgezette, geïntegreerde strategie voor de ontwikkeling van steden en gemeenten en wordt een aantal voor stedelijke gebieden relevante, recente EU-programma's en beleidsdocumenten op een rijtje gezet. Toch bevat het Actiekader geen opsomming van specifieke thema's. Wel werden de bevindingen in vier grote hoofdstukken ondergebracht. De opzet van het Actiekader is duidelijk en overzichtelijk; daarom heeft het Comité veel waardering voor dit erg nuttige document van de Commissie.

1.4. Het Actiekader is maar een eerste stap. Commissie en lidstaten moeten er nu voor zorgen dat de aanbevelingen van het Actiekader ook in praktijk worden gebracht en dat een en ander tijdens de nieuwe programmeringsperiode van de structuurfondsen (2000-2006) concreet wordt ingevuld. Op basis van dit erg nuttige document - in feite een Groenboek - is het nu zaak de volgende stap te zetten en een Witboek op te stellen dat het stedelijk beleid naar de volgende eeuw kan tillen. Het Comité hoopt ook dat weldra aanbevelingen voor vervolgwerkzaamheden worden gedaan en dringt er bij de Commissie op aan na te gaan hoe deze moeten worden gefinancierd.

1.5. Het Comité wijst er echter wel op dat van sommige van de voorgestelde maatregelen nu nog niet vastgesteld kan worden of zij in overeenstemming zijn met artikel 3 B van het EG-Verdrag. Als de maatregelen verder uitgewerkt worden, moet in elk afzonderlijk geval worden nagegaan of zij niet tegen het subsidiariteitsbeginsel indruisen.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Voor het Actiekader is uitgegaan van een duurzame, geïntegreerde stedelijke ontwikkeling en het Comité stemt ermee in dat dit concept aan de ontwikkeling van het stedelijk beleid ten grondslag dient te liggen. Duurzame ontwikkeling van steden en gemeenten kan alleen maar worden bereikt wanneer de onderlinge wisselwerking tussen concurrentievermogen, sociale samenhang en duurzame ontwikkeling wordt erkend. In de "London Study", de eerste in een reeks van aan steden gewijde studies die met steun van de Europese Commissie tot stand zijn gebracht, wordt er dienaangaande op gehamerd dat de kwaliteit van ons bestaan afhangt van drie factoren: de ontwikkeling op milieugebied mag de energievoorziening niet in het gedrang brengen; wij dienen een innovatieve, concurrerende en productieve economie in stand te houden; en wij hebben behoefte aan een ontwikkeling die geen afbreuk doet aan de sociale samenhang, noch een bedreiging vormt voor gezinnen en lokale gemeenschappen.

2.2. De noodzaak om stedelijke ontwikkeling zowel in verticale als in horizontale doelstellingen van de EU in te bedden, wordt in het Actiekader duidelijk erkend. De onderling samenhangende vier beleidsdoelstellingen zoals beschreven in het Actiekader en de daarop geënte doelstellingen voor stedelijk beleid vormen samen een duidelijk, algemeen actiekader.

De strategische rol die Europese steden en gemeenten spelen, dient in het EU-beleid duidelijker naar voren te komen. Ook dient meer onderzoek naar de positie en vooruitzichten van Europese steden en gemeenten te worden gedaan. Aangezien 80 % van alle inwoners van de EU in steden en gemeenten wonen, spelen zij een belangrijke rol om Europa dichter bij de burger te brengen. Voor het stedelijk bestuur betekent dit dat partnerschappen en versterking van de lokale bevoegdheden moeten worden ingebed in concrete projecten die voor steun vanwege de EU in aanmerking komen, van de programmerings- tot de uitvoeringsfase. Dit moet in het Actiekader meer voor het voetlicht worden gebracht. Bovendien zou de Commissie beter rekening moeten houden met de diversiteit van steden en hun specifieke kenmerken.

2.3. Cultuur wordt niet vermeld onder de uitdagingen of beleidsdoelstellingen van het Actiekader. Het Comité acht cultuur bijzonder belangrijk als groeifactor én als factor voor het algemene welzijn van een stad, en verdient daarom een plaats in het stedelijk beleid in de EU. Cultuur is ook in economisch opzicht erg belangrijk: de "cultuurindustrie" is één van de snelst groeiende sectoren. Steden zijn ook dragers van Europese waarden, culturele traditie en identiteit, en steden geven dat erfgoed door aan komende generaties. Naast economische en sociale samenhang en duurzame ontwikkeling dient het bewaren van Europa's cultuur en identiteit één van de belangrijkste doelstellingen van het Europees stedelijk beleid zowel als een doelstelling voor de hele EU te vormen. Het is een belangrijk signaal dat in het Vijfde O& TO-kaderprogramma een maatregel over "De stad van morgen en het cultureel erfgoed" als prioriteit is opgenomen. Voor het eerst worden steden uitdrukkelijk vermeld in het O& TO-kaderprogramma van de Commissie.

2.4. In het Actiekader wordt vooral vanuit de invalshoek van de stedelijke economie en werkgelegenheid naar de uitdaging van de globalisering gekeken. Voor steden betekent globalisering zowel kans als bedreiging, zowel concurrentie als samenwerking. Een belangrijk aspect van globalisering dat in het Actiekader niet aan bod komt, is verstedelijking en migratie. Verstedelijking is een wereldomspannend verschijnsel en de met migratie zowel binnen als buiten de EU samenhangende problemen zullen ook de volgende eeuw nog erg actueel blijven. Verder is het zaak om in het kader van het stedelijk beleid in de EU de nodige aandacht te besteden aan uitdagingen die met stedelijke groei samenhangen, zoals huisvesting.

2.5. De Commissie zou ook bijzondere nadruk moeten leggen op de horizontale aanpak van maatregelen in het kader van het stedelijk beleid die doeltreffender kan zijn dan de louter sectorale aanpak die in de Europese Unie nog wordt toegepast.

3. Versterken van welvaart en werkgelegenheid in steden en gemeenten

3.1. Gecombineerd met de intellectuele vernieuwingskracht vanuit de universitaire wereld bieden de culturele tradities van Europese steden ongekende kansen tot innovatie. De hamvraag met betrekking tot het concurrentievermogen van Europa als geheel is hoe het innovatiepotentieel van Europese steden kan worden omgezet in praktische creativiteit die nieuwe producten en diensten voortbrengt. Het Comité is van mening dat het stedelijk beleid in de EU de rol van steden als centra voor innovatie en creativiteit actief dient te ondersteunen. Centraal daarbij staan het Europees innovatie- en O& TO-beleid, met name het onderdeel Stad van morgen in het vijfde O& TO-kaderprogramma.

3.2. Het Comité benadrukt dat dit geenszins betekent dat wordt afgestapt van het streven naar evenwichtige ontwikkeling van steden van verschillende omvang. Door het opzetten van netwerken en samenwerking zal de vitaliteit van innovatiecentra ook uitstralen naar andere centra en regio's rond steden. In dit verband is het zaak dat steden meer nadruk gaan leggen op hun functionele relatie met omliggende plattelandsgebieden. Telewerken in plattelandsgebieden, dat door de nieuwe communicatietechnologie mogelijk wordt gemaakt, kan als voorbeeld van netwerkvorming worden genoemd. Die wisselwerking is fundamenteel voor het stedelijk beleid. De stedelijke dimensie moet integrerend deel uitmaken van de hervorming van de structuurfondsen. Zowel in de doelstelling 1-gebieden als in de overige voor steun in aanmerking komende gebieden moet met de stedelijke dimensie rekening worden gehouden, aangezien steden en gemeenten vaak de motor zijn voor economische groei in de hele regio In het nieuwe doelstelling 2-programma dient de stedelijke dimensie meer nadruk te krijgen en moet worden gestreefd naar een grotere complementariteit tussen het platteland en de stad om tot een geïntegreerd ruimtelijk-ordeningsbeleid te komen.

3.3. Volgens het Actiekader vormen de structuurfondsen het belangrijkste instrument van de EU om welvaart en werkgelegenheid te stimuleren. De steun zou vooral moeten gaan naar geïntegreerde maatregelen gericht op stedelijke ontwikkeling. Deze maatregelen zouden een mix vormen van operationele maatregelen waarmee soepel op problemen en behoeften van elke stad kan worden ingespeeld. Volgens het Comité gaat dit voorstel in de goede richting. Het is in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel en wanneer het goed wordt ingezet, kan het bijdragen tot meer lokale autonomie en een versterkt partnerschap.

3.4. Meer in het algemeen moet de financiering aan de orde worden gesteld. Steden worden geconfronteerd met tal van ernstige problemen en moeilijkheden uit het oogpunt van economische en sociale samenhang. Wil men economische en sociale samenhang bereiken, dan moeten daarvoor de nodige middelen ter beschikking worden gesteld. Dat zou een echt bewijs vormen van de bereidheid om de problemen in de steden aan te pakken. Met name de Europese Commissie en de lidstaten moeten ijveren voor een rechtvaardigere verdeling van de structuurfondsen ten voordele van stedelijke gebieden.

3.5. Voor steden en gemeenten in Europa is de verbetering van de werkgelegenheidssituatie één van de meest prangende problemen. Geïntegreerd stedelijk bestuur vormt de sleutel tot het welslagen van werkgelegenheids- en doelstelling 3-strategieën in steden en gemeenten. Het is uiterst belangrijk dat het stimuleren van de werkgelegenheid één van de hoofddoelstellingen van de Unie wordt. In het Actiekader wordt onderstreept dat de stedelijke dimensie duidelijker naar voren moet komen in de werkgelegenheidsprogramma's van de EU. Het Comité vindt het belangrijk dat langdurige werkloosheid, die vooral in steden terug te vinden is, meer aandacht krijgt dan voorheen in de afgestemde werkgelegenheidsrichtsnoeren van de EU. In het Commissiedocument komt dit punt niet aan bod. In de nieuwe doelstelling 3 - na de hervorming van de structuurfondsen - moet de nadruk op de stedelijke dimensie komen te liggen en moet het standpunt van steden worden meegenomen in de werkgelegenheidsplannen die door lidstaten en Commissie worden opgesteld.

3.6. Steden spelen een cruciale rol in de ontwikkeling van de informatiemaatschappij. Ten eerste ontstaan innovatie en nieuwe technologie in steden en bieden zij uitzicht op verbetering van de welvaart en van de werkgelegenheidssituatie. Ten tweede kunnen steden met behulp van nieuwe technologie zorgen voor een betere openbare dienstverlening op gebieden als sociale voorzieningen, gezondheidszorg en onderwijs zodat sociale uitsluiting slagvaardig kan worden aangepakt. Ten derde is via communicatienetwerken een rechtstreeks contact met inwoners van steden mogelijk zodat de lokale democratie kan worden versterkt. Verder maken zij het mogelijk de wisselwerking tussen platteland en stad te stimuleren. Volgens het Comité komt de stedelijke dimensie van deze uitdagingen nog niet voldoende uit de verf. Daarom beveelt het aan de dwarsverbanden tussen stedelijk beleid en informatiemaatschappij te onderzoeken en te versterken.

3.7. Wil men de doelstellingen van het Actiekader verwezenlijken, is het nodig om innovaties te stimuleren en de "lerende stad" actief te ondersteunen. Verder zal levenslang leren noodzakelijk zijn om te komen tot concurrentievermogen, een rechtvaardige samenleving, duurzame ontwikkeling en een goed functionerend bestuur na te streven. Basisvoorwaarde voor welvaart en concurrentievermogen van steden is dat inwoners van steden de kans krijgen om de nodige scholing te volgen en beroepservaring op te doen. Onderwijs moet een centrale plaats in het stedelijk beleid krijgen. Bijzondere aandacht moet uitgaan naar maatregelen van de EU om communicatiesystemen, onderzoek en internationale studies en vergelijkingen van het innovatievermogen van steden te bevorderen. Netwerkvorming tussen steden en universiteiten, culturele instellingen en onderzoeksinstituten moet worden aangemoedigd.

4. Bevorderen van gelijke kansen, maatschappelijke integratie en stadsherstel

4.1. Het Comité is erg te spreken over het voornemen van de Commissie om sociale uitsluiting aan te pakken door middel van onderling samenhangende beleidsdoelstellingen. Voor een duurzaam stadsherstel is het van essentieel belang dat sociale rechtvaardigheid, concurrentievermogen én bescherming van en zorg voor het milieu in het stedelijk beleid worden meegenomen. Het Comité verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat dit streven naar duurzaam stadsherstel aan de grondslag van al haar werkzaamheden ligt.

4.2. Sociale uitsluiting is bijzonder zichtbaar en komt veel voor in onze steden en gemeenten, maar het is geen probleem waarmee uitsluitend stedelijke gebieden worden geconfronteerd. Wel worden wij in onze steden en gemeenten met de ernstigste vormen van economische en sociale uitsluiting geconfronteerd. In tal van verder welvarende regio's kunnen "eilandjes" voorkomen waar grote kansarmoede heerst. Daar is de kloof tussen sociaal uitgeslotenen en welgestelden erg schrijnend. De Commissie heeft dit probleem onderkend in haar eerste verslag over de economische en sociale cohesie:

"...Het binnen steden bestaan van wijken met activiteiten van hoge toegevoegde waarde of met inwoners met hoge inkomens, naast wijken met lage inkomens, hoge werkloosheid, een hoge mate van afhankelijkheid van sociale uitkeringen en een woningtekort, is in toenemende mate algemeen geworden in geheel Europa."

4.3. De Commissie heeft het probleem van arme wijken in rijke steden onderkend in haar voorstellen voor nieuwe doelstelling 2-gebieden, waarbij prioriteit aan stedelijke achterstandsgebieden wordt verleend. Recente BBP-statistieken van Eurostat illustreren dit verschijnsel; een aantal steden scoren zeer goed in de tabel, maar tegelijkertijd zijn een aantal delen ervan de armste van de hele EU.

4.4. Vele van de meest kansarme groepen hebben af te rekenen met tal van vormen van kansarmoede; zij zijn slecht gehuisvest, zijn werkloos of hebben weinig of geen uitzicht op een baan en zijn laaggekwalificeerd. Deze problemen stellen zich bijzonder scherp bij bepaalde bevolkingsgroepen: etnische minderheden behoren tot de armsten in de EU. Juist voor die bevolkingsgroepen die met een mix van problemen te maken hebben, is een afgestemde aanpak van de EU en de lidstaten nodig. Om effect te sorteren, moet van het non-discriminatiebeginsel van artikel 13 van het Verdrag van Amsterdam een speerpunt worden gemaakt.

4.5. Een fundamenteel beginsel van stedelijk bestuur is dat naar een uitweg uit economische en sociale uitsluiting en naar intreding op de arbeidsmarkt wordt gezocht. Om toegang te krijgen tot de economie in de bredere betekenis, vormden "functionele stedelijke gebieden", die voor het eerst door het Comité werden geïdentificeerd, een essentieel element in de hele regio om de toegang tot de arbeidsmarkt te vergemakkelijken. Dit begrip dient nader te worden bestudeerd, en zou door de Commissie moeten worden beschouwd als referentiegebied voor de activiteiten. De Commissie zou de interdependentie en complementariteit tussen stad en regio's zowel als de behoefte aan harmonische relaties tussen beide onder de loep moeten nemen. Het Comité is opgetogen over het voornemen van de Commissie om in de nieuwe richtlijnen voor de komende programmeringsperiode 2000-2006 voor structuurfondsen en Cohesiefonds bijzondere aandacht te besteden aan de behoeften van stedelijke gebieden. Zo wordt gezorgd voor een strategische aanpak voor de problemen van de stedelijke gebieden in elke regio van de EU.

4.6. Het Comité onderkent dat partnerschappen nodig zijn om oplossingen voor problemen aan te dragen. Deze partnerschappen dienen zowel op horizontale als vertikale besluitvormingsniveaus betrekking te hebben en ervoor te zorgen dat de beleidslijnen van lidstaten en EU elkaar aanvullen. Bovendien groeit het besef dat lokale partnerschappen de sleutel vormen tot duurzaam stadsherstel en maatschappelijke integratie. Het communautair initiatief Urban werd speciaal door de Commissie ontwikkeld om te komen tot een Europese aanpak van economische en sociale uitsluiting. Het Comité verheugt zich erover dat dit beginsel meer ingang heeft gevonden en aan de basis ligt van de nieuwe doelstelling 2-gebieden waaraan steun zal worden verleend om structurele problemen in stedelijke gebieden en agglomeraties enerzijds en in landelijke gebieden anderzijds aan te pakken. Bovendien is het Comité zeer te spreken over de door het Europees Parlement geïnitieerde plannen om het communautair initiatief Urban voort te zetten.

4.7. In het Actiekader wordt de noodzaak aan plaatsgebonden maatregelen onderkend, waarbij alle lagen van de bevolking actief worden betrokken om veranderingsprocessen op gang te brengen en de gestelde doelstellingen te verwezenlijken. Hoewel het Comité zich uitspreekt voor het opzetten van partnerschappen, wil het de Commissie er toch van doordringen dat het aanmoedigen van lokale capaciteiten via partnerschappen, hoewel die fundamenteel zijn voor het welslagen van lokale programma's, veel tijd in beslag zal nemen, en dat de behoefte aan middelen om deze opzet te ondersteunen, moet worden onderkend.

4.8. Het Comité is erg positief over de nadruk die in het document wordt gelegd op uitwisseling van knowhow en ervaring. Wel wenst het te onderstrepen dat lokale en regionale overheden hierbij betrokken dienen te worden; zij zijn immers verantwoordelijk voor de uitvoering van nationaal en Europees beleid en kunnen putten uit de rijke ervaring die zij reeds hebben opgedaan.

5. Beschermen en verbeteren van het stedelijk milieu: naar een duurzame maatschappij, lokaal en mondiaal

5.1. Zowel wat doelstellingen als maatregelen betreft, lijkt het hoofdstuk over het stedelijk milieu volgens het Comité de hele materie te bestrijken en toegespitst op de belangrijkste kwesties Het streven naar een duurzame ontwikkeling en het ondervangen van de negatieve milieugevolgen van de specifieke manier van functioneren van steden zijn terecht genoemd als hoofddoel. De overige doelstellingen vallen samen met de belangrijkste uitdagingen waarmee het stedelijk milieu wordt geconfronteerd. Wat de invulling van doelstellingen betreft, nemen steden een centrale plaats in. Voor de steden is dat een enorme uitdaging. Belangrijk is dat milieubeleid in alle andere beleidslijnen op alle bestuursniveaus (lokaal, regionaal, nationaal, Europees) wordt meegenomen. De belangrijkste beleidsinstanties van de EU en de regeringen van de lidstaten moeten hun beleidslijnen op elkaar afstemmen om hiermee zo veel mogelijk te kunnen bereiken.

5.2. Voor de verbetering van het milieu in de stedelijke gebieden is een nieuwe aanpak bij het beheer van de natuurlijke hulpbronnen van het stedelijk eco-systeem geboden. Daaronder dienen te worden vermeld water en sanering, selectieve ophaling en hergebruik van afval, streven naar een zuinig gebruik van energiebronnen en stimuleren van multimodaal en minder vervuilend openbaar vervoer. Milieukwaliteitsnormen voor o.a. lucht en water kunnen er actief toe bijdragen de ontwikkeling in de richting van duurzame systemen om te buigen.

5.3. Voor de verbetering van het stedelijk milieu is het absoluut essentieel dat de uitvoering van de EU-milieuwetgeving gestroomlijnd verloopt. De EU moet in een vroegtijdig stadium met steden en gemeenten samenwerken om nieuwe wetgeving voor te bereiden zodat richtlijnen achteraf ook vlot kunnen worden uitgevoerd. Wil men rekening houden met de stedelijke dimensie, dan moeten nieuwe maatregelen in samenwerking met vertegenwoordigers van lokale besturen en andere belanghebbenden worden uitgewerkt. De geplande maatregelen moeten ook een groot draagvlak hebben. Tijdens de voorbereidingsfase van richtlijnen moet absolute helderheid worden verkregen over de gevolgen ervan op lokaal niveau; bovendien moet altijd rekening worden gehouden met specifieke situaties op lokaal niveau.

5.4. Vervoer heeft een grote impact op het milieu. De constante toename van het wegverkeer druist in tegen het principe "duurzame ontwikkeling". In het bijzonder een verbetering van het openbaar vervoer en een substantiële toename van het marktaandeel ervan kunnen soelaas bieden. Hiervoor zijn maatregelen en een geïntegreerde aanpak op alle bestuursniveaus nodig. Naast maatregelen voor een betere structuur op lokaal niveau, is ook een globale aanpak op Europees niveau vereist, waarbij het openbaar vervoer wordt gestimuleerd door bijvoorbeeld ervoor te zorgen dat het openbaar vervoer competitief blijft.

Door middel van convenanten probeert de EU productontwikkeling in voertuigtechnologie te bevorderen om de hoeveelheid uitlaatgassen terug te dringen. Het programma Auto-oil zal in de komende jaren zorgen voor een betere brandstofkwaliteit. De EU moet dit soort activiteiten in de toekomst consequent voortzetten en intensiveren. Steden en gemeenten moeten inspelen op de kans om milieuvriendelijke voertuigen en motoren te stimuleren via initiatieven zoals ALTER.

5.5. De komende jaren vormt vooral de uitvoering van het Protocol van Kyoto een enorme uitdaging. Voor steden is het zaak om de planning inzake openbaar vervoer af te stemmen op de ruimtelijke ordening. Daardoor zal het mogelijk zijn het broeikaseffect aanzienlijk terug te dringen.

5.6. Op het stuk van overheidsopdrachten, kunnen en moeten steden een voorbeeldfunctie vervullen. De aanzienlijke aanbestedingen van lokale en regionale overheden zullen een centrale rol spelen. Doel moet zijn bij de gunning van overheidsopdrachten meer rekening te houden met milieu-overwegingen en de levenscyclus. Jammer genoeg staan milieu en internemarkt-principes in de praktijk vaak haaks op elkaar. In dit verband dient de EU de nodige politieke wil aan de dag te leggen en adequate maatregelen te nemen. De EU kan steden en gemeenten helpen om de EMAS-verordening, de verordening inzake overheidsopdrachten en het invoeren van milieukeurmerken - door het publiceren en op elkaar afstemmen van keurmerksystemen - sneller rond te krijgen. Daarvoor is een aanzienlijke investering in onderzoek en ontwikkeling vanwege de EU vereist.

5.7. Het Comité is van mening dat de deelneming van burgers aan het besluitvormingsproces, met inbegrip van deelname aan de dialoog in het kader van Lokale Agenda 21, veronderstelt dat burgers sterker doordrongen worden van de noodzaak dat het milieu wordt beschermd. Daartoe is het nodig dat duidelijke, inzichtelijke informatie over de gevolgen van het menselijk handelen voor het milieu wordt gegeven. Voor duurzame ontwikkeling is het vooral belangrijk dat burgers andere producten kopen en anders gaan leven. Die attitudeverandering is essentieel voor een duurzame ontwikkeling. In opleidingen, onderwijsprogramma's en het leven van alledag moeten wij steeds duurzame ontwikkeling als doel voor ogen houden.

6. Bijdragen aan goed stedelijk bestuur en medezeggenschap op lokaal niveau

6.1. Het Comité is erg ingenomen met de toezegging van de Commissie om de dialoog met lokale en regionale overheden over het EU-beleid voort te zetten en te intensiveren. Het reageert ook positief op het voorstel een deskundigengroep op te richten om de voortgang bij de uitvoering van het Actiekader te volgen. Het Comité wenst dat lokale en regionale overheden goed vertegenwoordigd worden in die groep: gemeenten spelen vaak een belangrijke rol in de ontwikkeling van stedelijk beleid. Voorts is het essentieel om ook voor de tenuitvoerlegging van stedelijke ontwikkeling en stadsherstel verantwoordelijke personen bij de groep te betrekken. Het Comité roept de Commissie op deze deskundigengroep op korte termijn van start te laten gaan.

6.2. Het is essentieel dat de deskundigengroep voor stedelijk beleid niet alleen de uitvoering van het Actiekader volgt. Zij zou ook invloed kunnen uitoefenen op de besluitvorming over toekomstige maatregelen. In die zin zou zij een rol kunnen spelen bij initiatieven die bedoeld zijn voor steden en gemeenten, zoals het communautair initiatief Urban, of maatregelen die in aanmerking komen voor steun uit de structuurfondsen onder het hoofdstuk innovatieve maatregelen.

6.3. Het Comité wenst dat de Commissie bij het uitstippelen van haar beleid nauwer samenwerkt met het Comité en met andere Europese, nationale of regionale groeperingen van lokale overheden. Met name wenst het Comité dat betere interinstitutionele afspraken worden gemaakt zodat het Comité van meet af aan bij de ontwikkeling van nieuw beleid wordt betrokken.

6.4. Het Comité stemt ermee in dat beleidsintegratie een speerpunt moet zijn, dat op alle aspecten van strategie en beleidsontwikkeling van toepassing is. Via partnerschap en samenwerking is het mogelijk elkaars doelstellingen te leren kennen en begrijpen, en in te zien dat bijvoorbeeld economische groei wordt afgeremd als sociale uitsluiting niet wordt aangepakt of dat voor verbetering van het milieu groei als draagvlak vereist is.

6.5. De benoeming van een nieuwe Commissie en de Intergouvernementele Conferentie die voor het begin van volgende eeuw gepland is, bieden dé gelegenheid bij uitstek voor de Europese instellingen om opnieuw te kijken naar hun besluitvorming en bestuurlijke afspraken en te komen tot afgestemde maatregelen voor stedelijke gebieden. Zo zou bijvoorbeeld één lid van de Commissie met de afstemming van alle programma's op het gebied van het stedelijk beleid kunnen worden belast.

6.6. Het Comité is zeer te spreken over de steun die de Commissie in de ontwerp-verordeningen over de structuurfondsen wil blijven toekennen aan projecten die tot doel hebben lokale capaciteiten te ondersteunen.

6.7. De Commissie heeft een belangrijke rol te spelen in het aanmoedigen van uitwisseling van ervaringen tussen steden over de noodzaak om lokale capaciteiten te ondersteunen en om innovatieve activiteiten inzake duurzaam stedelijk beleid te stimuleren. Het is dan ook zaak steun te verlenen aan initiatieven op dit gebied, zoals gegevensbanken, opleidingsprojecten en organisatie van concours voor heel Europa.

6.8. Goed stedelijk bestuur veronderstelt een geavanceerde vorm van burgerschap. Onverschilligheid bij verkiezingen of een top-down aanpak bij beleidsontwikkeling vallen niet te rijmen met de ontwikkeling van duurzame stedelijke gemeenschappen.

6.9. De Gemeenschap heeft een rol te spelen in het onderzoeken en verspreiden van informatie over nieuwe modellen van stedelijk bestuur en raadpleging van lokale gemeenschappen. Op Europees niveau moet gezocht worden naar wegen om alle delen van lokale gemeenschappen en economisch en sociaal uitgesloten groepen bij de raadpleging te betrekken.

6.10. Lokale en regionale overheden hebben dikwijls al voor een vernieuwende aanpak gezorgd, zoals opiniepeilingen, openbare discussies of hoorzittingen voor de burgers, maar vaak gaat het dan om op zich staande initiatieven. Steden kunnen moeilijk verantwoorden dat schaarse begrotingsmiddelen worden ingezet voor experimenten met raadplegingsmechanismen. Bovendien vormt het begeleiden van innovatieve projecten en het verspreiden van informatie over best practices een waardevolle taak die terecht voor de EU is weggelegd.

6.11. De Europese Commissie moet ervoor zorgen dat lokale gemeenschappen constructief betrokken worden bij lokale initiatieven voor stadsherstel die voor steun van de EU, met name uit de structuurfondsen, in aanmerking komen. Door lokale gemeenschappen bij economische ontwikkelingsinitiatieven te betrekken, kan worden gegarandeerd dat zij aan de lokale behoeften tegemoet komen en dat zij hun nut behouden ook nadat een einde aan de steunverlening is gekomen.

6.12. Het Comité schaart zich achter het voorstel over heel Europa een stedenforum te organiseren om dieper op de stedenproblematiek in te gaan. Al het mogelijke moet worden gedaan om ervoor te zorgen dat dit stedenforum een succes is en alle groepen van de Gemeenschap erin vertegenwoordigd zijn.

6.13. In het Actiekader belooft de Commissie om lokale overheden aan te moedigen en te steunen bij het vaststellen van lokaal relevante indicatoren en zich meer toe te leggen op benchmarking voortbouwend op de ondervinding met haar benchmarkproject voor stedelijk vervoer. Het Comité is momenteel betrokken bij een studie om een beperkt aantal indicatoren voor de kwaliteit van het bestaan vast te stellen, die een nuttig hulpmiddel voor het beheer van stedelijk beleid kunnen vormen. In de studie wordt op zoek gegaan naar indicatoren die aansluiten bij bestaand cijfermateriaal maar verder gaan dan traditionele maatstaven voor kwaliteit van het bestaan, zoals bevolkingsdichtheid, BBP en werkloosheid. De Commissie wordt verzocht de resultaten van deze studie in haar toekomstige werkzaamheden mee te nemen.

7. Conclusies

7.1. Uiteindelijk zal het welslagen van een stedelijk beleid afhangen van de inzet van de steden zelf. Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel dient het stedelijk beleid in de EU en van nationale regeringen de natuurlijke aanvulling te zijn op het eigen optreden van de steden. Dit doet evenwel niets af van de sleutelrol die geïntegreerde ontwikkelingsplannen van stedelijke gebieden zelf, die lokaal ingevuld en beheerd worden, in stedelijk beleid spelen.

7.2. Het Comité onderstreept dat gemeenten en met name grotere steden motor zijn voor economische groei en duurzame ontwikkeling in Europa. De Europese Commissie zou steden moeten ondersteunen bij het nakomen van hun verantwoordelijkheden ten aanzien van de omliggende regio. Zinvolle dialoog en interactie zijn in het belang van zowel de stad als de omliggende regio. De in het EROP gepresenteerde methodiek kan, wanneer die in dialoog met steden en regio's in praktijk wordt gebracht, uitgroeien tot een adequaat instrument voor samenwerking.

7.3. De EU moet de stedelijke dimensie als speerpunt introduceren in alle beleidssectoren die van belang zijn voor een duurzame stedelijke ontwikkeling. Daarom verdient het voorstel om de werkzaamheden van de "interdiensten"-groep voort te zetten, ondersteund te worden. Steden dienen een actieve rol te spelen bij de ontwikkeling en uitvoering van stedelijk beleid.

7.4. Informatie wordt steeds belangrijker voor de ontwikkeling van steden en gemeenten. Ook de Commissie zou meer onderzoek en meer voorlichtingsprogramma's m.b.t. stedelijk beleid moeten uitvoeren. Het Stadsaudit-project vormt een bescheiden doch belangrijke stap in die richting. Het is evenwel zaak informatie over steden en gemeenten niet te beperken tot de grootste steden die in de stadsaudit onder de loep worden genomen, maar deze uit te breiden tot middelgrote en kleinere steden. Eurostat zou een eenvormig systeem voor statistieken over steden moeten opzetten. Gezamenlijk vastgestelde criteria en indicatoren ontbreken voor de beoordeling van het ontwikkelingsstadium van steden en van maatregelen om duurzame stedelijke ontwikkeling te bevorderen. De Commissie zou financiële middelen daarvoor ter beschikking moeten stellen.

7.5. Voor alle vier in het Actiekader genoemde beleidsgebieden moeten mechanismen en steunmaatregelen worden uitgewerkt om een voortdurende informatie- en ervaringsuitwisseling tussen steden, alsook het doorgeven van best practices mogelijk te maken. Dat geldt eveneens voor grensoverschrijdende activiteiten aan de buitengrenzen van de Unie.

7.6. Het Comité steunt het voorstel om een deskundigengroep voor stedelijk beleid op te richten. In deze deskundigengroep dient het Comité, naast andere EU-instellingen, vertegenwoordigd te zijn. Alleen op die wijze kan voor een geïntegreerde aanpak inzake stedelijk beleid worden gezorgd. Europese steden en stedelijke netwerken dienen eveneens in die groep vertegenwoordigd te zijn.

7.7. Stedenforum is een organisatie die het mogelijk maakt stedelijk beleid te ontwikkelen en reliëf te geven. Kleinschaligere follow-up programma's die bijvoorbeeld op bepaalde thema's concentreerd zijn, zouden een nuttige aanvulling op het Stedenforum kunnen zijn en bieden de mogelijkheid om meer in detail in te gaan op specifieke thema's met het oog op een diepgaande informatie- en ervaringsuitwisseling.

7.8. Nu de Commissie in feite een Groenboek heeft uitgebracht, moet zij een stap verder gaan en een Witboek opstellen, waardoor het stedelijk beleid naar de volgende eeuw kan worden getild. Dit Witboek moet in nauwe samenwerking tussen alle betrokken partijen en in een geest van partnerschap worden voorbereid.

Brussel, 3 juni 1999.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER