Advies van het Comité van de Regio's over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over de indiening van een Voorstel voor een Richtlijn en twee voorstellen voor aanbevelingen tot vergemakkelijking van de toelating van onderdanen van derde landen tot de Europese Gemeenschap met het oog op wetenschappelijk onderzoek

(2005/C 71/02)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

GEZIEN de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement houdende een voorstel voor een richtlijn en twee voorstellen voor aanbevelingen om de toelating tot de Europese Gemeenschap van onderdanen uit derde landen voor onderzoeksdoeleinden te vergemakkelijken (COM(2004) 178 def. – 2004/0061 (CNS) – 2004/0062 (CNS) – 2004/0063 (CNS));

GEZIEN het besluit van de Commissie van 29 juni 2004 om het CvdR overeenkomstig artikel 265, eerste alinea, van het EG-Verdrag over dit onderwerp te raadplegen;

GEZIEN het besluit van zijn bureau van 15 juni 2004 om de commissie "Externe betrekkingen" met het opstellen van een advies over dit onderwerp te belasten;

GEZIEN zijn advies over immigratiebeleid (Mededeling van de Commissie betreffende een gemeenschappelijk beleid inzake illegale immigratie – COM(2001) 672 def.) en asielbeleid (Voorstel voor een Richtlijn van de Raad betreffende minimumnormen voor de erkenning en de status van onderdanen van derde landen en staatlozen als vluchtelingen of als personen die anderszins internationale bescherming behoeven – COM(2001) 510 def. – 2001/0207 (CNS)), goedgekeurd op 16 mei 2002 (CDR 93/2002 fin) [1];

GEZIEN zijn advies over het Groenboek over een communautair terugkeerbeleid ten aanzien van personen die illegaal in de Europese Unie verblijven (COM(2002) 175 def.), goedgekeurd op 20 november 2002 (CDR 242/2002 fin) [2];

GEZIEN zijn advies over het Gewijzigd voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake het recht op gezinshereniging (COM(2002) 225 def. – 1999/0258 CNS), goedgekeurd op 20 november 2002 (CDR 243/2002 fin) [3];

GEZIEN zijn advies over het Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de voorwaarden voor toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog op studie, beroepsopleiding of vrijwilligerswerk (COM(2002) 548 def. – 2002/0242 CNS), goedgekeurd op 9 april 2003 (CDR2/2003 fin) [4];

GEZIEN zijn advies over de "Beschikking van de Raad tot instelling van het Europees Vluchtelingenfonds voor de periode 2005-2010" (COM(2004) 102 def. – 2004/0032 (CNS), goedgekeurd op 17 juni 2004 (CDR 80/2004 fin);

GEZIEN zijn ontwerpadvies (CDR 168/2004 …), goedgekeurd op 17 september 2004 door de commissie "Externe betrekkingen" (rapporteur: Gustav Skuthälla, burgemeester van Närpiö (FIN, ELDR);

heeft tijdens zijn 57e zitting van 17 en 18 november 2004 (vergadering van 17 november) het volgende advies uitgebracht:

VOORSTEL VOOR EEN RICHTLIJN VAN DE RAAD BETREFFENDE EEN SPECIFIEKE PROCEDURE VOOR DE TOELATING VAN ONDERDANEN VAN DERDE LANDEN MET HET OOG OP WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK

1. Standpunten van het Comité van de Regio's

Voorstel voor een richtlijn

1.1 Het CvdR kan zich vinden in het richtlijnvoorstel van de Commissie, maar zou er wel graag de hieronder voorgestelde wijzigingen in verwerkt zien.

1.2 Om de doelstelling om vóór het volgende decennium 3 % van het BBP te investeren in onderzoek te kunnen verwezenlijken moeten er naast de maatregelen m.b.t. de toelating van onderdanen uit derde landen ook een aantal andere samenhangende maatregelen worden genomen, zoals het aantrekkelijker maken van wetenschappelijke loopbanen voor jongeren, het vergroten van de opleidings- en mobiliteitsmogelijkheden in de onderzoeksector, en het verbeteren van de loopbaanperspectieven voor onderzoekers in de Gemeenschap (4e overwegende).

1.3 De tenuitvoerlegging van deze richtlijn mag de braindrain uit opkomende economieën en ontwikkelingslanden niet aanwakkeren. Met het oog op de ontwikkeling van een totaalbeleid op het gebied van migratie dienen in het kader van het partnerschap met de landen van herkomst begeleidende maatregelen te worden genomen om zowel de integratie van onderzoekers in hun land van herkomst als de mobiliteit van onderzoekers te bevorderen. Conform de oproep van de Raad van 19 mei 2003 moeten er in 2004 concrete voorstellen komen (6e overwegende).

1.4 Voor de toelating van onderzoekers zou niet langer behalve een verblijfstitel ook een werkvergunning moeten worden verstrekt. Naast de procedures die de richtlijn voorschrijft, moeten de gebruikelijke toelatingskanalen blijven bestaan, onder meer voor promovendi die de status van student hebben, aangezien zij niet onder de richtlijn vallen (7e overwegende).

1.5 Onderzoeksinstellingen krijgen terecht een sleutelrol in de toelatingsprocedure toebedeeld. Een duidelijke verdeling van de verantwoordelijkheden en taken tussen deze instellingen en immigratie-instanties is in dit verband echter wel van wezenlijk belang om dubbel werk en bureaucratische schijnoplossingen te voorkomen. Met inachtneming van de rechtszekerheid moet er door middel van duidelijke bepalingen geregeld worden wie waarvoor verantwoordelijk is. De samenwerking tussen onderzoeksinstellingen en overheidsinstanties mag echter de toezichtbevoegdheden van deze laatste instanties niet aantasten (8e overweging).

1.6 De gastovereenkomst is van groot belang voor de procedure voor toelating en verblijf. Via deze overeenkomst verbindt de onderzoeker zich ertoe om het onderzoeksproject in kwestie uit te voeren, en de onderzoeksinstelling om als gastheer van de onderzoeker op te treden mits deze een verblijfstitel krijgt. Aangezien de gastovereenkomst een voorwaarde is voor de toelating en het verblijf van een onderzoeker moet hij alle voor de beoordeling van elk geval relevante informatie bevatten. Ook de informatie over het onderzoeksproject dienen gedetailleerd te zijn, zodat de onderzoeksinstantie en in uitzonderingsgevallen de bevoegde overheidsinstantie de zaak kan beoordelen. Deze aspecten worden in het richtlijnvoorstel juist behandeld (9e overwegende).

1.7 De verantwoordelijkheid van de onderzoeksinstelling voor alle kosten die een onderzoeker eventueel maakt tijdens zijn verblijf in een lidstaat kan ertoe leiden dat de toelatings- en verblijfspraktijk verandert. De verschillende uitgaven die deel uitmaken van verblijfs-, ziekte- en terugreiskosten van een onderzoeker dienen duidelijk omschreven te worden, en hetzelfde geldt voor het tijdstip waarop de economische verantwoordelijkheid een aanvang neemt (10e overwegende).

1.8 De definitie van "onderzoeker" stemt overeen met de doelstellingen; een ruime interpretatie van dit begrip maakt een uitgebreide toepassing van de richtlijn mogelijk. Zo is het niet nodig dat de personen in kwestie in het land van herkomst al als onderzoekers actief zijn geweest. De bedoeling is echter wel dat toegelaten onderzoekers een onderzoeksproject uitvoeren waarbij ze ook les mogen geven aan een instelling voor hoger onderwijs (overwegende 11).

1.9 De definitie van "onderzoeksinstelling" kan de goedkeuring van het CvdR wegdragen. Om 3 % van het BNP aan onderzoek te kunnen besteden (Barcelona-doelstelling) zouden ook particuliere bedrijven onder de definitie moeten vallen. Van essentieel belang is dat de instelling als actief op het gebied van onderzoek kan worden beschouwd en is erkend door de lidstaat op het grondgebeid waarvan zij gevestigd is (artikel 2).

1.10 Bij het vooraf erkennen van een onderzoeksinstelling die onderzoekers uit derde landen wil uitnodigen moet rekening worden gehouden met de standpunten van lokale en regionale overheden (artikel 4).

1.11 Het is een goede zaak dat lidstaten de goedkeuring van een onderzoeksinstelling mogen intrekken of mogen besluiten deze niet te verlengen, bijvoorbeeld als de instelling niet langer voldoet aan de in de leden 2-7 van artikel 4 genoemde voorwaarden, als de onderzoeker niet voldoet aan de voorwaarden in de artikelen 5 en 6 én als de instelling een onderzoeksovereenkomst heeft gesloten met een onderdaan van een derde land op wie de lidstaat artikel 8, lid 1, hebben toegepast. Door deze mogelijkheid zal men eerder geneigd zijn om de bepalingen in de richtlijn nauwgezet in acht te nemen, zodat deze ook een preventief karakter heeft (artikel 4).

1.12 Het is belangrijk dat een onderzoeker de mogelijkheid heeft om op vertoon van een verblijfstitel en geldige reisdocumenten een deel van zijn project in een andere lidstaat uit te voeren, mits er hierbij geen sprake is van een bedreiging van de openbare orde, de openbare veiligheid of de volksgezondheid. Zo nodig wordt, afhankelijk van de tijd die nodig is voor dat deel van het onderzoek, een nieuwe gastovereenkomst gesloten, op basis waarvan een verblijfstitel in de tweede lidstaat wordt verstrekt. Het is wel zo efficiënt om ook in de EU de mobiliteit van personen te vergroten; dit komt het internationale concurrentievermogen ten goede (artikel 13).

1.13 Uiterlijk 30 dagen na de indiening van een aanvraag voor de afgifte of verlenging van een verblijfstitel dienen de bevoegde autoriteiten een besluit hierover te nemen. Dit is nodig om voor een snelle procedure te zorgen. Met het oog op de rechtszekerheid moet gestreefd worden naar een uniforme, voorspelbare manier waarop overheidsinstanties besluiten of een aanvraag gecompliceerd is, aangezien de termijn in dergelijke gevallen verlengd mag worden (artikel 15).

Voorstel voor een aanbeveling van de Raad tot vergemakkelijking van de toelating van onderdanen van derde landen voor wetenschappelijk onderzoek in de Gemeenschap

1.14 De in de aanbeveling genoemde maatregelen zijn belangrijk om te kunnen zorgen voor een stapsgewijze aanpassing aan de verplichtingen en regels die de toepassing van de richtlijn met zich mee zal brengen.

1.15 De Commissie beveelt onder meer aan om onderzoekers vrij te stellen van een werkvergunning of ervoor te zorgen dat deze vergunning hun van rechtswege wordt toegekend; dit zou tot een snellere afhandeling moeten leiden. Gezien de grote behoefte, ook in de toekomst, aan onderzoekers in de EU zou er alleen een bepaalde termijn voor hun werkvergunning en verblijfsstatus moeten gelden als de behoeften in hun land dit noodzakelijk maken (aanbeveling 1a, 1c en 2b).

1.16 Om onderling vertrouwen te kweken en voor een optimale samenwerking te zorgen tussen onderzoeksinstellingen en overheidsinstanties dienen de onderzoeksinstellingen al in een vroeg stadium bij de procedure voor toelating van onderzoekers te worden betrokken (aanbeveling 2c).

1.17 De Commissie beveelt terecht aan zich positief op te stellen tegenover gezinshereniging in die gevallen waarin de toestemming hiervoor volgens de richtlijn over het recht op gezinshereniging niet verplicht is. Het verzoek tot toelating van een gezinslid moet binnen een korte termijn worden behandeld. Eventueel te verwachten problemen met de toelating van gezinsleden zouden onderzoekers kunnen doen afzien van een verblijf in de EU (aanbeveling 3a, 3b en 3d).

Voorstel voor een aanbeveling van de Raad tot vergemakkelijking van de afgifte door de lidstaten van eenvormige visa voor kort verblijf aan onderzoekers die onderdaan zijn van een derde land en die zich met het oog op wetenschappelijk onderzoek verplaatsen in de Europese Gemeenschap

1.18 De lidstaten zouden in ruime mate gebruik moeten maken van de mogelijkheid om meervoudige visa te verstrekken. Uit concurrentie-overwegingen zouden zij zich voor de geldigheidsduur van de visa bovendien moeten baseren op de duur van de onderzoeksprogramma's waaraan de onderzoekers deelnemen. Dergelijke pragmatische oplossingen kunnen de aantrekkingskracht van de EU vergroten (aanbeveling 2).

1.19 De lidstaten dienen zich te houden aan de in de aanbeveling genoemde beginselen die bedoeld zijn om de mobiliteit te vergroten van onderzoekers die vaak voor korte perioden in de EU verblijven. Wat dit betreft zou men ervan uit moeten gaan dat onderzoekers die in de EU willen werken bonafide zijn, hetgeen ook van invloed zou dienen te zijn op de bewijsstukken die onderzoekers bij hun visumaanvraag moeten voegen (aanbeveling 3).

2. Aanbevelingen van het Comité van de Regio's (wijzigingsvoorstellen)

Aanbeveling 1 m.b.t. het richtlijnvoorstel

Aanbeveling 8

Voorstel van de Commissie | Wijzigingsvoorstel van het CvdR |

De specifieke procedure voor onderzoekers is gebaseerd op de samenwerking tussen onderzoeksinstellingen en de bevoegde nationale immigratie-instanties. Om de toegang en het verblijf van onderzoekers uit derde landen gemakkelijker en sneller te laten verlopen, krijgen de onderzoeksinstellingen een sleutelrol in de toelatingsprocedure toebedeeld, echter zonder dat de bevoegdheden van de lidstaten op het gebied van het vreemdelingenbeleid worden aangetast. | De specifieke procedure voor onderzoekers is gebaseerd op de samenwerking tussen onderzoeksinstellingen en de bevoegde nationale immigratie-instanties. Om de toegang en het verblijf van onderzoekers uit derde landen gemakkelijker en sneller te laten verlopen, krijgen de onderzoeksinstellingen een sleutelrol in de toelatingsprocedure toebedeeld, echter zonder dat de bevoegdheden van de lidstaten op het gebied van het vreemdelingenbeleid worden aangetast. |

[Niet van toepassing op de Nederlandse versie. In de Zweedse versie wordt alleen gesproken van het door de politie uitgevoerde vreemdelingenbeleid. Volgens de rapporteur is dit niet slechts een zaak van de politie, maar ook van andere overheidsinstanties.]

Aanbeveling 2 m.b.t. het richtlijnvoorstel

Artikel 4, lid 1

Voorstel van de Commissie | Wijzigingsvoorstel van het CvdR |

Elke onderzoeksinstelling die een onderzoeker wenst te ontvangen in het kader van de toelatingsprocedure die bij deze richtlijn wordt ingevoerd, moet vooraf worden erkend door de lidstaat waarin zij is gevestigd. | Elke onderzoeksinstelling die een onderzoeker wenst te ontvangen in het kader van de toelatingsprocedure die bij deze richtlijn wordt ingevoerd, moet vooraf worden erkend door de lidstaat waarin zij is gevestigd. Hierbij moet met het oog op lokale en regionale belangen gezorgd worden voor een doelmatige spreiding van deze onderzoeksinstellingen. |

Motivering

Ook lokale en regionale belangen dienen van invloed te zijn op de besluitvorming.

Aanbeveling 3 m.b.t. het richtlijnvoorstel

Artikel 15, lid 2

Voorstel van de Commissie | Wijzigingsvoorstel van het CvdR |

Ieder besluit om een verblijfstitel te weigeren, te wijzigen, niet te verlengen of in te trekken wordt uitvoerig gemotiveerd. In de kennisgeving wordt vermeld welke beroepsmogelijkheden open staan voor de betrokkene alsmede de termijn waarbinnen hij in beroep kan gaan. | Ieder besluit om een verblijfstitel te weigeren, te wijzigen, niet te verlengen of in te trekken wordt uitvoerig gemotiveerd. In de kennisgeving wordt vermeld welke beroepsmogelijkheden open staan voor de betrokkene alsmede de termijn waarbinnen hij in beroep kan gaan. Een besluit moet informatie over beroepsmogelijkheden bevatten, inclusief informatie over inhoud en bijlagen van een bezwaarschrift, termijnen en aan te schrijven instanties. |

Motivering

Omwille van de rechtszekerheid moet in een besluit m.b.t. rechten en plichten van personen zo duidelijk mogelijk staan wat deze personen moeten doen om het besluit opnieuw tegen het licht te laten houden.

Brussel, 17 november 2004

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Peter Straub

[1] PB C 278 van 14-11-2002, blz. 44

[2] PB C 73 van 26-3-2003, blz. 13

[3] PB C 73 van 26-3-2003, blz. 16

[4] PB C 244 van 10-10-2003, blz. 5

--------------------------------------------------