COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
i Brussel, 03.09.1997 
COM(97) 335 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER DE EVALUATIE VAN HET TEDIS-PROGRAMMA 
(TRADE ELECTRONIC DATA INTERCHANGE SYSTEMS) 
I 

I. INLEIDING 
Deze mededeling is een reactie op de in het besluit van de Raad tot instelling van 
de tweede fase van het TEDIS-programma (Trade Electronic Data Interchange 
Systems) vervatte eis om op het einde van het programma een onafhankelijke 
evaluatie uit te voeren om te beoordelen in welke mate de gestelde doeleinden 
zijn verwezenlijkt en daarover te rapporteren. 
De evaluatietaak werd toegewezen via een oproep tot het indienen van 
voorstellen. Het contract werd gegeven aan een consortium onder leiding van 
Ernst & Young. In juni 1996 werd het verslag voorgelegd aan, en goedgekeurd 
door, het Raadgevend Comité (Comité Consultatif TEDIS - CCT), dat bij een 
besluit van de Raad werd opgericht om de Commissie te adviseren over de in het 
kader van het programma genomen maatregelen. Het volledige verslag ligt ter 
inzage bij DG III/B/2 - Secretariaat (fax: +32-2-296 70 19). 
II. DE ACHTERGROND VAN HET TEDIS-PROGRAMMA 
1. Het TEDIS-programma werd aan het eind van de jaren '80 in twee fasen ingesteld 
om elektronische gegevensuitwisseling (EDI) te bevorderen, samenhangende 
Europese nonnen voor EDI te ontwikkelen, de mogelijkheden van EDI als een 
technologie voor het verbeteren van het concurrentievermogen te benutten, de 
basis te leggen voor een coherent wettelijk kader voor EDI, (almaar dringender) 
veiligheidsproblemen op te lossen, de bewustwording te vergroten en de 
overdrachtmogelijkheden tussen de Europese bedrijven te vergroten. 
2. Fase I, waarvoor een budget van 5,3 miljoen ecu beschikbaar was, liep van 1988 
tot 1989. De twee belangrijkste doelstellingen waren het coördineren van de 
werkzaamheden die in verband met de ontwikkeling van datacommunicatie­
systemen voor de handel plaatsvonden en het bewustmaken van de potentiële 
gebruikers en van de Europese producenten van apparatuur en programmatuur. In 
het eindverslag over deze fase werd verklaard dat het programma de aanzet had 
gegeven tot een proces dat moest worden voortgezet als het vruchten wilde 
afwerpen. In 1991 werd dan ook fase II ingesteld, die van 1991 tot en met 1994 
liep met een budget van 25 miljoen ecu. Deze fase moest ervoor zorgen dat de 
installatie van systemen voor elektronische gegevensuitwisseling, gezien het 
sociaal-economische belang van deze systemen, optimaal verliep en dat de nodige 
middelen werden ingezet om deze optimalisatie op communautair niveau te 
garanderen. De EVA-landen hebben in aanzienlijke mate meegewerkt aan het 
ontwerp en beheer van het TEDIS-programma en hebben ook financieel 
bijgedragen. 
Besluit 91/385/EEG van de Raad van 22.7.1991 (PB nr. L 208 van 30.7.1991, blz. 66). 
2/9 
III. DE IMPACT VAN HET TEDIS-PROGRAMMA (FASE II) 
3. De EU- en EVA-middelen die aan de in het kader van het programma voltooide 
projecten werden besteed, bedroegen ongeveer 25 miljoen ecu, en wanneer 
rekening wordt gehouden met de bijdragen van de particuliere sector, komt men 
op ongeveer 40 miljoen ecu. In totaal werden er 179 projecten uitgevoerd en twee 
compact dises, "TRI-EDI" en "EDI & ISDN for the Global Information Society", 
geproduceerd. Meer dan 400 contractanten waren rechtstreeks bij de projecten 
betrokken. Het programma wou zich dicht bij de markt opstellen en om te 
beantwoorden aan de behoeften van de particuliere sector werd veeleer gebruik 
gemaakt van oproepen tot het indienen van voorstellen dan van aanbestedingen. 
In de loop van het programma werden er 7 oproepen gepubliceerd en kwamen er 
823 offertes binnen. Door de nationale vertegenwoordigers aangestelde 
deskundigen evalueerden de aan het CCT voor te leggen voorstellen. Er werden 
individuele en gegroepeerde offertes in aanmerking genomen, waarvan 22% 
gefinancierd werd. 
4. Om informatie over de resultaten van het programma te verspreiden en de 
bewustwording op het gebied van EDI te vergroten, werd elk jaar een tussentijds 
verslag opgesteld, werden er cd-roms gemaakt en had in 1993 te Brussel een 
tussentijdse conferentie plaats met een ruime participatie van de industrie, de 
Commissie en het Raadgevend Comité van TEDIS. De 44 EDI-educatiecentra in 
de lidstaten en de EVA-landen hebben ertoe bijgedragen de bewustwording op het 
gebied van EDI in Europa te vergroten. In de zakenwereld bleek uit steekproeven 
dat 23% van de Europese bedrijven enigszins vertrouwd was met het TEDIS-
programma. Ongeveer 80% van de respondenten (zowel gebruikers als 
niet-gebruikers van EDI) was beter bekend met EDI dan vijfjaar eerder. Mede 
dank zij de TEDIS-steun voor de West-Europese "EDIFACT Board" (WEEB), 
voor berichtontwikkelingsgroepen en voor migratieprojecten werd EDIFACT 
erkend als de algemene opleidingsnorm. Tijdens de looptijd van het programma 
werden ongeveer 200 berichten ontwikkeld, waarbij rekening werd gehouden met 
alle aspecten van het zakenleven. 
5. TEDIS verleende steun voor initiatieven op het gebied van telecommunicatie, 
zoals koppeling en EDI-registratie. Een aantal activiteiten werden toegespitst op 
de banden tussen EDI en ISDN. Netwerkaanbieders verklaarden dat hun 
zakenvolume op het gebied van EDI in de voorbije vijfjaar met ongeveer 25% 
per jaar was toegenomen. Alle voordelen zullen evenwel pas op lange of 
middellange termijn zichtbaar worden. Juridische kwesties in verband met de 
ontwikkeling van grensoverschrijdend EDI werden aangepakt en er werden 
middelen ontwikkeld om oplossingen aan te dragen, zoals een aanbeveling van de 
Commissie betreffende de juridische aspecten van de elektronische uitwisseling 
van gegevens, met inbegrip van een Europese EDI-modelovereenkomst . In een 
studie (EDICON Consolidation Study) over de harmonisatie van de wetgeving 
werd een minimalistische aanpak gevolgd voor nieuwe wetgeving op dit gebied, 
waarbij werd verwezen naar het subsidiariteitsbeginsel en naar de moeilijkheden 
bij het opstellen van wetgeving op een technologisch gebied in volle 
ontwikkeling. Er werd aandacht besteed aan de behoefte aan een breed EDI-
94/820/EG van 19.10.1994 (PB nr. L 338 van 28.12.94, blz. 98). 
3/9 
dienstenpakket en aan nieuwe EDI-gebieden. De veiligheidsproblemen werden 
bestudeerd, wat leidde tot veldproefprojecten waarbij gebruik werd gemaakt van 
internationale veiligheidsnormen. Intersectoriële projecten moedigden 
grensoverschrijdende en bedrijfstakoverkoepelende initiatieven aan en droegen bij 
tot de ontwikkeling van partnerschappen tussen bedrijven. 
6. Ongeveer 75% van de projectactiviteiten wordt voortgezet, ook al is er geen 
TEDIS-financiering meer beschikbaar, en van een steekproef van consortia die 
speciaal werden opgericht om offertes voor TEDIS-activiteiten in te dienen, bleef 
29% samenwerken nadat hun aanvraag om TEDIS-steun werd afgewezen. De 
EDI-normen zijn nauw verweven met de economische processen en door 
overeenkomsten over het formaat en het gebruik van EDI tussen de verschillende 
organisaties en sectoren wordt een harmonisatie van de gegevensstromen in de 
Unie bereikt. Daardoor worden de barrières die een doeltreffende communicatie 
tussen organisaties in de weg staan, opgeheven en worden de Europese 
organisaties geïntegreerd. 
IV. SAMENVATTING VAN DE BEOORDELING 
7. De beoordelaars waren van oordeel dat de opzet van het programma ambitieus en 
breed georiënteerd was, wat een weerspiegeling was van de strategie om een 
aantal met elkaar samenhangende initiatieven te nemen op verscheidene gebieden. 
Er werd aangenomen dat de taakgebieden beantwoorden aan de behoeften die bij 
de instelling van het programma bestonden. De doelstellingen van het programma 
lieten ruimte voor flexibiliteit, wat het programma een waardevol 
aanpassingsvermogen bezorgde en mogelijkheden bood voor het wijzigen van de 
activiteiten naar gelang van de politieke, technologische en 
marktomstandigheden. Het effectieve projectbeheer werd daardoor evenwel een 
grotere uitdaging. In het algemeen werd aangenomen dat het programma goed 
werd beheerd. De gevolgde aanpak bood een kader voor een goede mix van 
praktische, implementatiegerichte projecten en op onderzoek gebaseerde studies. 
8. Een aantal gebieden van goede praktijken werden geïdentificeerd. Bij de 
projectselectie kregen de gegadigden niet-technische specificaties en begeleiding 
met betrekking tot de voorgestelde inhoud van hun voorstellen, zodat die 
voorstellen beantwoordden aan de evaluatiecriteria; ook werd er een beroep 
gedaan op gemengde (academische, industriële, technische) vaardigheden in de 
evaluatiepanels, die werden aangemoedigd om suggesties te doen in verband met 
het evaluatieproces. Inzake toezicht en evaluatie werden van bij de aanvang 
innoverende informatietechnologieën gebruikt, zodat de projectleiders over 
informatie over eikaars projecten beschikten, waardoor "kruisbestuiving" werd 
bevorderd. Ook werd van deze technologieën gebruik gemaakt voor het toezicht 
op de uitvoering en de verspreiding van de resultaten. Bij de projectafsluiting en 
de verspreiding van de resultaten trachtten contractanten van binnen en buiten het 
programma bemiddelende instanties uit de bedrijfswereld, zoals 
beroepsverenigingen, bij het programma te betrekken om tot een zo groot 
mogelijke verspreiding te komen. De contractanten werden aangemoedigd om de 
belangrijkste resultaten van hun project te verwerken in een korte samenvatting 
voor verspreiding onder niet-technische lezers. 
4/9 
9. Er zijn evenwel gebieden geïdentificeerd waarop verbeteringen mogelijk zijn. 
Met een strenger toezicht en een betere evaluatie van de projecten had men 
kunnen garanderen dat de projecten een bevredigend verloop hadden en tot 
kwalitatief hoogstaande resultaten zouden leiden. De beoordelaars en de leden 
van het CCT hadden de projectverantwoordelijken kunnen steunen om een 
technische toetsing uit te voeren. Het zou nuttig geweest zijn de "klant" van het 
project beter te identificeren, zodat ervoor kon worden gezorgd dat de activiteiten 
doelgerichter waren en dat adequate controles werden uitgevoerd. Er werd 
aanbevolen de projectresultaten ruimer te verspreiden onder personen buiten het 
programma of onder bij andere programrnagebieden betrokken personen. 
10. De aanbevelingen van de beoordelaars bevatten drie ideeën voor verdere 
overweging teneinde voort te bouwen op de verwezenlijkingen van TEDIS en de 
overblijvende barrières voor het gebruik van EDI uit de weg te ruimen. Het 
bevorderen van een doeltreffende gegevensoverdracht tussen de openbare en de 
particuliere sector kan indien nodig een aanvulling vormen op het IDA-
programma en kan tot een grotere administratieve en economische 
doeltreffendheid leiden; het concurrentievermogen van het MKB moet worden 
vergroot door middel van een gerichte ondersteuning die zorgvuldig wordt 
toegespitst op bedrijven die een toegevoegde waarde kunnen behalen uit de 
invoering van technologie; bovendien moeten de barrières die het opzetten van 
paneuropese EDI in de weg staan, worden aangepakt. De nadruk moet worden 
gelegd op juridische vraagstukken, normalisering en veiligheid. 
V. STANDPUNT VAN DE COMMISSIE OVER HET EVALUATIEVERSLAG 
De Commissie is zeer verheugd over de resultaten van het evaluatieverslag, 
aangezien erin wordt bevestigd dat TEDIS een goed ontworpen en goed beheerd 
programma was dat een grote invloed had op de bewustwording en het gebruik 
van EDI in Europa. De Commissie geeft toe dat op sommige gebieden 
verbetering mogelijk was geweest, zoals aangegeven door de beoordelaars. Het 
gaat met name om de volgende aspecten: 
11. Gebrek aan doelgerichtheid: De reikwijdte van het programma was ambitieus, 
aangezien getracht werd met een relatief beperkt budget een ruime sector te 
bestrijken. Hoewel de geselecteerde gebieden voor actie in aanmerking kwamen, 
konden wegens de ontoereikendheid van de financiële instrumenten de specifieke 
prioriteiten niet diepgaand worden bestudeerd en geen erg zichtbare resultaten 
worden bereikt. 
Het MKB was niet de oorspronkelijk in het besluit van de Raad beoogde 
doelgroep. Door de grote investeringen die voor EDI-systemen nodig zijn, zijn 
deze te duur voor het Europese MKB. De Commissie is ervan overtuigd dat extra 
maatregelen moeten worden genomen om de invoering van technologie door het 
MKB aan te moedigen. 
12. Gebrek aan kritieke massa: Omdat TEDIS een zo ruim mogelijk marktspectrum 
wilde bestrijken, richtte het zich op de behoeften van verscheidene groepen 
gebruikers door het bevorderen van de ontwikkeling van circa 200 EDI-berichten 
voor handelstransacties en van een migratie van individuele specifieke systemen 
5/9 
naar "standaardprofielen". Er werd een groot aantal kleine projecten van 
uiteenlopende aard opgezet in verschillende richtingen en veel ideeën werden niet 
volledig geassimileerd of benut. Verschillen in bedrijfsmodellen en 
gegevensstromen tussen de verschillende sectoren hebben geleid tot een 
gefragmenteerde ontwikkeling van softwaresystemen voor EDI, wat de 
ontwikkeling van de voor een ruime toepassing van de beste praktijken nodige 
"kritieke massa" in de weg stond. Daar men er niet in slaagde schaalvoordelen te 
realiseren, werd de IT-industrie dan ook niet voldoende aangemoedigd om 
"off-the-shelf, kosteneffectieve en commercieel levensvatbare oplossingen te 
ontwikkelen. 
13. Onvoldoende kruisbestuiving. Wegens de grote reikwijdte en het grote aantal 
projecten in het programma was het niet gemakkelijk een doeltreffend 
mechanisme voor kruisbestuiving op te zetten, hoewel daardoor punten van 
overeenstemming hadden kunnen worden gevonden tussen projecten in 
verschillende marktniches, alsmede unieke oplossingen. Bovendien is de 
zakenwereld voortdurend in ontwikkeling en was er een opmerkelijke 
technologische groei die de totstandkoming van innoverende oplossingen in de 
hand werkte, maar werd hiermee onvoldoende rekening gehouden. Een grotere 
synergie met OTO-projecten, een zorgvuldig screenen van de technologische 
vooruitgang en een regelmatige toetsing van de OTO-werkprogramma's zouden 
het mogelijk gemaakt hebben de technologie aan te passen aan en toe te spitsen 
op de behoeften van de markt. 
14. Het programma had een stimulerende invloed op de ontwikkeling van 
genormaliseerde EDI-oplossingen door een juridisch kader te creëren voor 
elektronische handelstransacties, veiligheidsproblemen aan te pakken, een ruimer 
gebruik van EDI in Europa te bevorderen via bewustwordingsacties en de 
internationale samenwerking te bevorderen. Vooral het resultaat van het aspect 
internationale samenwerking van het TEDIS-programma heeft bijgedragen tot de 
definiëring van het beleid van de Commissie op het gebied van elektronische 
handel in het G7-project "Een wereldmarkt voor het MKB", het forum voor de 
informatiemaatschappij van de LMOE-EU, en het actieplan voor de mediterrane 
informatiemaatschappij. 
15. De West-Europese "EDIFACT Board" (WEEB), waarvan het secretariaat 
aanvankelijk werd ondersteund als deel van het TEDIS-programma, werd in 
juni 1995 overgedragen van de Commissie naar de Europese normalisatie­
instantie CEN en vormde de basis voor EBES (European Board for EDI 
Standardisation). EBES ondersteunt de normalisering en projecten in verband met 
EDI en elektronische handel en legt deze ten uitvoer. 
16. Toch werd ervan uitgegaan dat het programma nog een grotere invloed op de 
Europese markt had kunnen hebben als het meer gericht was geweest op 
diepgaande analyse, als er adequate actie was ondernomen om meer specifieke, 
welbepaalde prioritaire gebieden te versterken, als er voldoende financiering was 
geweest om het bereiken van een kritieke massa van EDI-gebruikers te 
stimuleren, en dus ook een zichzelf in stand houdende EDI-stroom op de markt, 
en als het beter gekoppeld was aan OTO-initiatieven, zowel om het OTO-beleid 
6/9 
en de OTO-acties te richten op de behoeften van nieuwe markten als om de 
resultaten ten volle te benutten en ze op de Europese markt te verspreiden. 
VI. TOEKOMSTIGE ACTIES 
17. De Commissie heeft de aanbevelingen uit het verslag nader bezien binnen de 
regeling voor elektronische handel, die van essentieel belang is voor het 
industriële concurrentievermogen van Europa in het mondiale milieu en voor de 
schepping van banen. Onder impuls van de globalisering en de 
informatietechnologie leidt de elektronische handel nu reeds tot structurele 
veranderingen in de industriële sector en de dienstensector. Hij wordt dan ook 
beschouwd als een hoeksteen van het industriebeleid in de 
informatiemaatschappij. 
18. Elektronische handel impliceert een wisselwerking tussen technologische 
aspecten, normalisering en juridische kwesties. De Commissie heeft hier oog voor 
en stemt haar instrumenten en activiteiten erop af. Zij heeft reeds een 
kadermededeling aan de Raad, het Parlement, het Economisch en Sociaal Comité 
en het Comité van de regio's aangenomen met de titel "Een Europees initiatief op 
het gebied van de elektronische handel"3. De kernpunten van dit Europese 
initiatief omvatten: 
het vergemakkelijken van de toegang tot de wereldmarkt, met inbegrip van 
infrastructuren, technologieën en diensten, waarbij interoperabiliteit in een 
concurrentiële omgeving tot stand wordt gebracht; 
de oriëntatie van onderzoek en ontwikkeling op het gebied van informatie- en 
communicatietechnologie op de behoeften van de elektronische markten om te 
bereiken dat een en ander in ruime mate beschikbaar is en dat de essentiële 
technologieën en systemen gemakkelijk in het gebruik zijn; 
de schepping van een coherent wettelijk kader voor elektronische handel, 
waaronder interne-marktaspecten, auteursrecht, digitale handtekeningen, veilig 
elektronisch betalingsverkeer, beveiliging van gegevens, 
consumentenbescherming, bescherming van persoonsgegevens en commerciële 
communicatie; 
de bevordering van Europese normen en gepubliceerde toepassingen voor de 
elektronische handel; 
de bevordering van het gebruik van de euro in de elektronische handel; de 
bevordering van een gunstig bedrijfsklimaat, waarbij de consument bewust wordt 
gemaakt van de mogelijkheden van elektronische handel en hierin een zeker 
vertrouwen krijgt en waarbij de verspreiding van goede praktijken op grote schaal 
wordt aangemoedigd; 
het nastreven van een internationale dialoog met regeringen en bedrijfsleven om 
tot een wereldwijde consensus te komen. 
19. In dit kader is de normalisering zeer belangrijk, aangezien er nieuwe concepten en 
behoeften ontstaan die vragen om interoperabele technische oplossingen. 
Voorbeelden daarvan kunnen worden gevonden op het gebied van "lichte EDI", 
plannen voor de identificatie, registratie en certificering van elektronische 
COM(97) 157. 
7/9 
handelspartners, directories, en ontwikkelingen met betrekking tot vertrouwde 
derde partijen. 
20. Als deel van het Europees initiatief ter bevordering van de elektronische handel, 
zoals ook werd aangekondigd in de mededeling aan de Raad en het Parlement 
inzake "Normalisatie en de wereldwijde informatiemaatschappij: de Europese 
aanpak", en in aansluiting op de resoluties van de Industrieraad, bereidt de 
Commissie momenteel een verslag over de normalisatie van de elektronische 
handel voor. Dit verslag zal de positie van specificaties en normen op het gebied 
van elektronische handel analyseren, een onderzoek instellen naar het bestaan van 
met normalisatie verband houdende belemmeringen voor de invoering van 
nieuwe, op ICT gebaseerde diensten, met name op het gebied van de 
elektronische handel, de belangrijkste tekortkomingen op het gebied van 
interoperabiliteit identificeren en gebieden voor verdere actie aanbevelen. 
21. De Commissie zal ook reageren op de aanbeveling om op de resultaten van 
TEDIS voort te bouwen door de bevordering van een doeltreffende uitwisseling 
van informatie tussen de particuliere en de openbare sector. In een mededeling 
inzake een tweede fase van het IDA-programma, die momenteel in voorbereiding 
is, zal naast andere acties worden voorgesteld indien nodig de reikwijdte van het 
IDA-programma uit te breiden tot het raakvlak tussen de openbare en de 
particuliere sector en de IDA-resultaten van de eerste fase te gebruiken als basis 
voor het verbeteren van de uitwisseling van informatie tussen de administraties en 
de industrie. 
VIL CONCLUSIE 
De Commissie verzoekt de Raad en het Parlement rekening te houden met deze 
mededeling en met name met de erin beschreven resultaten van het TEDIS-programma. 
8/9 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 335 def. 
15 02 
Catalogusnummer : CB-CO-97-328-NL-C 
ISBN 92-78-21864-2 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
ih