31. 12. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 332/151 
Advies over de slotfase van de onderhandelingen over de Algemene Overeenkomst betreffende 
tarieven en handel (GATT) in het kader van de Uruguay-ronde 
(90/C 332/41) 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 30 januari 1990 besloten overeenkomstig 
artikel 20 (vierde alinea) van het Reglement van Orde een advies op te stellen over de slotfase 
van de GATT-onderhandelingen in het kader van de Uruguay-ronde. 
De Afdeling voor externe betrekkingen, handels- en ontwikkelingsbeleid, die met de voorberei­
ding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 september 
1990 goedgekeurd. Rapporteur en corapporteur waren respectievelijk de heer Romoli en de 
heer Droulin. 
Het aanvullend advies van de Afdeling voor de landbouw (*) is overeenkomstig de bepalingen 
van artikel 23 van het Reglement van Orde bij onderhavig advies gevoegd. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 279e zitting (vergadering van 
20 september 1990) het volgende advies uitgebracht, dat met grote meerderheid van stemmen 
(1 onthouding) is goedgekeurd. 
DE EUROPESE GEMEENSCHAP EN DE SLOTFASE 
VAN DE URUGUAY-RONDE 
1. Inleiding 
In het onderhavige advies, dat aansluit op het op 
25 april 1990 aan de Voltallige Vergadering voorgelegde 
informatief rapport over de slotfase van de GATT-
onderhandelingen in het kader van de Uruguay-ronde, 
gaat het Comité nader in op de houding van de Europese 
Gemeenschap bij deze slotonderhandelingen en op de 
kansen op een succesvolle afronding van de Uruguay-
ronde (in december a.s.). 
2. De situatie enkele maanden vóór de afsluiting van 
de Uruguay-ronde 
2.1. De onderhandelaars hebben nog enkele weken 
de tijd om te trachten tot overeenstemming te komen. 
Het ziet er echter niet naar uit dat zij daar gemakkelijk 
in zullen slagen. 
2.2. Zo lijkt er met name voor het geschil over de 
landbouwproblematiek nog geen oplossing in zicht te 
zijn. 
2.3. Verder zijn er ook nog steeds aanzienlijke me­
ningsverschillen tussen de ontwikkelingslanden en de 
industrielanden over een aantal van de traditionele 
onderhandelingsthema's (tarieven, non-tarifaire belem­
meringen, toegang tot de markten, vrijwarings-
maatregelen, handel in textielprodukten) en over de 
nieuwe kwesties (bescherming van de intellectuele ei­
gendom, investeringen, diensten buiten de landbouw­
sector). 
2.4. Alvorens deze complexe problematiek nader 
onder de loep wordt genomen, zij erop gewezen dat de 
onderhandelingen een overwegend politieke aangele-
(]) Doe. ESC nr. 411/90 fin. genheid aan het worden zijn en dat het zoeken naar een 
oplossing voor de nog resterende technische problemen 
— waarvan de meeste al grondig zijn bestudeerd — 
steeds verder op de achtergrond raakt. Het is echter de 
hoogste tijd om definitieve beslissingen te nemen en na 
te gaan welke knelpunten uiteindelijk bepalend kunnen 
zijn voor het welslagen c.q. mislukken van deze onder­
handelingsronde, waarin vertegenwoordigers van de 
99 GATT-landen vijf jaar lang een aanzienlijke inspan­
ning hebben geleverd (2). 
2.5. Alles draait duidelijk om het conflict tussen de 
Verenigde Staten en de EG. Als de twee grootste han-
delsmogendheden ter wereld het met elkaar eens zouden 
worden, zouden ook de nog resterende geschillen met 
de ontwikkelingslanden gemakkelijker tot een oplossing 
kunnen worden gebracht. Komen zij echter niet tot 
overeenstemming, dan staan het multilaterale handels­
systeem nog heel wat moeilijkheden en spanningen te 
wachten en is het gevaar niet denkbeeldig dat het bilate-
ralisme weer de overhand krijgt, dat er weer unilaterale 
maatregelen worden genomen en dat het weer tot re­
gelrechte belangenconflicten komt. 
(2) Het Comité voor handelsbesprekingen (CHB) heeft tijdens 
zijn vergadering van 23 tot 26 juni 1990 het volgende 
tijdschema opgesteld: 27 augustus: Aanvang van de sloton­
derhandelingen. 1 oktober: Uiterste datum voor het indienen 
van de voorstellen van de diverse landen in de groep „land­
bouw". 8 oktober: Bijeenkomst van het CHB, dat een voor­
lopige balans moet opmaken en vanaf dat ogenblik verant­
woordelijk is voor het verdere verloop van de onderhandelin­
gen. 15 oktober: Uiterste datum voor het indienen van de 
voorstellen van de diverse landen op alle andere onderhan­
delingsterreinen. Vanaf dat ogenblik krijgen de onderhan­
delingen een permanent karakter. 5 november: Evaluatie van 
de resultaten van de Uruguay-ronde voor de ontwikkelings­
landen door de groep „goederen" overeenkomstig de verkla­
ring van Punta del Este. 23 november: Einde van de onderhan­
delingen te Genève en van de termijn voor het opstellen van 
de aan de ministers voor te leggen teksten. 3 t/m 7 december: 
Afsluiting van de Uruguay-ronde met een ministersconferentie 
in Brussel. 
Nr. C 332/152 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 90 
3. De handelsstrategie van de VS 
3.1. Op het eerste gezicht lijkt het conflict tussen de 
Verenigde Staten en de EG voornamelijk voort te 
vloeien uit meningsverschillen over de — delicate — 
landbouwproblematiek. Bij nader inzien blijken er ech­
ter ook nog andere, veel dieper liggende en veel com­
plexere oorzaken te zijn. De Uruguay-ronde is er geko­
men op initiatief van de regering-Reagan, die bezorgd 
was over de ongunstige ontwikkeling van de Ameri­
kaanse handelsbalans en daarom in 1985 heeft voorge­
steld een nieuwe onderhandelingsronde te organiseren. 
De Verenigde Staten waren er namelijk van overtuigd 
dat hun economie er wel bij zou varen als het internatio­
nale handelsverkeer aan striktere regels zou worden 
onderworpen. Zij dachten daarbij aan uitbreiding van 
de werkingssfeer van de GATT-regels tot de dien­
stensector, verscherping van de regels voor de handel 
in landbouwprodukten en invoering van nieuwe regels 
voor de bescherming van de intellectuele eigendom en 
van investeringen in derde landen. 
3.2. In de loop van de onderhandelingen hebben 
de Verenigde Staten hun strategie echter ingrijpend 
gewijzigd. Op initiatief van het Congres — dat krach­
tens de Amerikaanse Grondwet bevoegd is ten aanzien 
van de reglementering van de buitenlandse handel van 
de Verenigde Staten — werd in 1988 een nieuwe han-
delswet uitgevaardigd, die de talrijke bestaande wetten 
nog aanzienlijk aanscherpte. Deze zogenaamde Omni­
bus Trade and Competitiveness Act of 1988 voorziet 
in een aantal nieuwe vrijwaringsmaatregelen, nieuwe 
maatregelen tegen „oneerlijke" invoer en nieuwe steun­
maatregelen ter bevordering van de eigen uitvoer en 
produktie. Aanvankelijk was er wel enige principiële 
tegenstand van de kant van de regering-Reagan, die het 
Congres erop attent maakte dat de nieuwe wet een 
protectionistische inslag had en indruiste tegen het 
stand s£/7/-beginsel dat de GATT-landen aan het begin 
van de Uruguay-ronde hebben onderschreven. 
3.3. Met name de bepalingen van Section 301 van de 
handelswet van 1974 worden door de Trade Act van 
1988 aangescherpt. Daardoor is Section 301 een belang­
rijk middel geworden om maatregelen te nemen tegen 
landen die zich — althans naar het oordeel van de 
Amerikaanse overheid — schuldig maken aan „onge­
rechtvaardigde, onredelijke en discriminerende" han­
delspraktijken die een belemmering kunnen vormen 
voor de toegang van Amerikaanse goederen, diensten en 
investeringen tot de markten van de betrokken landen. 
Zoals bekend is de Amerikaanse regering er op grond 
van Section 301 toe verplicht eenzijdig de nodige vergel­
dingsmaatregelen te nemen als zij deze landen er niet 
toe weet te bewegen de belemmeringen in kwestie op 
te heffen. 
3.4. Het GATT-secretariaat heeft er in zijn rapport 
van 16 november 1989 op gewezen dat de Verenigde 
Staten met deze wet hun eigen discretionaire bevoegdhe­
den hebben uitgebreid en de mogelijkheid hebben ge­
schapen om de GATT-regels zodanig te interpreteren 
dat bepaalde „oplossingen" kunnen worden opge­
drongen waarin de GATT-overeenkomst niet voorziet of die zelfs tegen de multilaterale GATT-regels in­
druisen. 
3.5. De inwerkingtreding van de Trade Act van 1988 
betekende het begin van een nieuwe — nog steeds 
voortdurende — fase in de handelsstrategie van de 
Verenigde Staten. Naar buiten toe tonen de Verenigde 
Staten zich — onder meer bij monde van de president 
— nog altijd voorstander van verbetering van de regels 
en disciplines van het multilaterale GATT-stelsel (de 
voornaamste doelstelling van de Uruguay-ronde). Dat 
neemt echter niet weg dat zij tegelijkertijd buiten de 
GATT om een aantal eenzijdige maatregelen nemen en 
hun handelspartners bilaterale overeenkomsten op­
dringen om hun eigen handelsbelangen veilig te stellen. 
Het meest recente voorbeeld hiervan is de overeenkomst 
met Japan, waarbij dit land zich ertoe heeft verbonden 
Amerikaanse producenten van supercomputers, com­
merciële satellieten en bosbouwprodukten te laten me­
dedingen naar zijn overheidsopdrachten. 
3.6. De Verenigde Staten zijn er momenteel dus voor­
al op uit andere landen ertoe te bewegen hun markten 
open te stellen voor Amerikaanse produkten. Dit doel 
proberen zij op allerlei manieren te bereiken. Soms 
maken zij daarvoor gebruik van de multilaterale 
GATT-regels, maar in andere gevallen passen zij de 
bepalingen van hun eigen Trade Act van 1988 toe. 
3.7. De Verenigde Staten passen aan de vooravond 
van de slotfase van de Uruguay-ronde dus systematisch 
hun eigen handelswetgeving toe. 
4. De houding van Japan: op het scherp van de snede 
tussen bilaterale overeenkomsten en multilaterale 
GATT-afspraken 
4.1. Japan is de op twee — de Europese Gemeen­
schap en de Verenigde Staten — na grootste handels-
mogendheid ter wereld. 
De explosieve toename van de Japanse export in de 
laatste decennia heeft in alle landen — met name in de 
Verenigde Staten en de Europese Gemeenschap — grote 
bezorgdheid teweeg gebracht. Meer dan eens is daarbij 
kritiek geuit op de agressieve — soms nog maar net 
toelaatbare — handelspraktijken van Japan, dat door 
middel van dumping en targeting nieuwe markten 
trachtte te veroveren en er zijn concurrenten probeerde 
te verdrijven. 
4.2. Door deze gedragswijze van Japan was het dan 
ook onvermijdelijk dat vele landen beschermende maat­
regelen namen, zodat zonder meer kan worden gesteld 
dat de houding van Japan in de afgelopen tien jaar een 
remmend effect heeft gehad op de — door de GATT 
nagestreefde — afbraak van kwantitatieve handels­
belemmeringen en -beperkingen. 
4.3. Zo is door het Japanse optreden onder meer in 
de Verenigde Staten de roep om protectionisme steeds 
luider geworden. Uiteindelijk hebben de Verenigde 
Staten Japan onder dreiging met unilaterale re-
31. 12. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 332/153 
torsiemaatregelen verzocht zijn export naar de Ver­
enigde Staten binnen de perken te houden. Japan heeft 
zich hiertegen niet verzet en heeft ermee ingestemd met 
de Verenigde Staten een aantal bilaterale „grijze zone"-
overeenkomsten te sluiten. Die overeenkomsten hebben 
betrekking op een enorm aantal produkten (ongeveer 
twee derde van de gehele Japanse uitvoer naar de Ver­
enigde Staten) van sterk uiteenlopende aard (textiel-
produkten, ijzer- en staalprodukten, halfgeleiders, 
elektronische apparatuur, enz.) (*). 
4.4. Bij de onderhandelingen in het kader van de 
Uruguay-ronde heeft Japan actief deelgenomen aan de 
discussies over het verlagen van tarieven, het opheffen 
van non-tarifaire belemmeringen, de anti-dum­
pingregels en het uit de wet ruimen van obstakels voor 
de eigen uitvoer. 
Verder heeft het ook veel belangstelling getoond voor 
de problematiek rond bescherming van de intellectuele 
eigendom, investeringen en liberalisatie van het dien­
stenverkeer. 
4.5. Niettegenstaande deze positieve houding zijn de 
overige landen toch steeds meer druk gaan uitoefenen 
om Japan ertoe te bewegen zijn al te lang van het 
internationale handelsverkeer afgeschermde interne 
markt veel meer open te stellen voor buitenlandse pro­
dukten. 
Vele landen — en in de eerste plaats de Europese 
Gemeenschap — hebben er bij Japan op aangedrongen 
zijn invoerbeperkingen op te heffen en iets te doen aan 
de procedures, normen en administratieve formaliteiten 
waardoor de toegang van buitenlandse goederen en 
diensten tot de Japanse markt wordt bemoeilijkt en het 
handelsoverschot van Japan tot ongekende hoogten 
wordt opgedreven. 
De Europese dienstverlenende bedrijven wensen zonder 
discriminatie toegang te krijgen tot de Japanse markt. 
Zo zouden Europese banken net als Japanse banken 
het recht moeten krijgen om in Japan spaargelden in 
ontvangst te nemen (Japanse banken doen dit niet alleen 
in eigen land, maar ook in de Europese Gemeenschap). 
4.6. Verschillende tekenen wijzen erop dat Japan 
sinds enkele maanden is gaan inzien dat het aanzienlijke 
concessies moet doen in de richting van meer doorzich­
tigheid en billijkheid ten aanzien van de toegang tot 
zijn interne markt. 
4.7. Het is te hopen dat Japan in deze slotfase van de 
Uruguay-ronde de gelegenheid krijgt om een belangrijke 
bijdrage te leveren tot het welslagen van de onderhan­
delingen en tot het versterken van het multilaterale 
GATT-systeem. 
5. De betrekkingen met de ontwikkelingslanden 
5.1. Bij de onderhandelingen over problemen i.v.m. 
de betrekkingen tussen industrielanden en ontwikke­
lingslanden is er nog geen uitzicht op een bevredigende 
oplossing. 
(l) Zie de verklaring die directeur-generaal Dunkel van de GATT 
op 1 juni 1990 te Tokio heeft afgelegd. 5.2. Dit is mede een gevolg van de dubbelzinnige 
houding van de groep ontwikkelingslanden. 
Enerzijds zijn er heel wat ontwikkelingslanden die wel­
iswaar beseffen hoe belangrijk het is dat zij zich volledig 
integreren in het nieuwe economische wereldbestel 
waar het bij deze GATT-onderhandelingen om te doen 
is, maar er toch niet toe komen actief mee te werken 
aan het zoeken naar de meest adequate oplossingen. 
Anderzijds is er een zeer actieve groep van meer ontwik­
kelde landen die — de overige landen daarbij op sleep­
touw nemend — een vertragingstactiek zijn gaan toe­
passen en tot het allerlaatste moment wachten om mee 
te werken aan compromisoplossingen, in de hoop op 
die manier zo veel mogelijk voordelen in de wacht te 
slepen. 
5.3. Er rest de onderhandelaars echter nog maar zeer 
weinig tijd: vóór oktober zouden het algemene gedeelte 
en de meeste details van de in december te Brussel 
te ondertekenen definitieve overeenkomst uitgewerkt 
moeten zijn. Er moet dus nog een grote inspanning 
worden geleverd. 
5.4. De laatste maanden hebben er tal van informele 
bijeenkomsten tussen vertegenwoordigers van de in­
dustrielanden en vertegenwoordigers van de ontwikke­
lingslanden plaatsgehad, maar deze hebben geen noe­
menswaardige resultaten opgeleverd. Op sommige ter­
reinen zijn de partijen zich zelfs nog onverzoenlijker 
gaan opstellen dan voorheen. 
5.5. Zoals bekend vloeit het hele conflict voort uit 
het feit dat de ontwikkelingslanden uit deze GATT-
ronde zo veel mogelijk voordelen willen verkrijgen zon­
der daar enige verbintenis of tegenprestatie tegenover 
te stellen. 
5.6. Dit is duidelijk gebleken bij de onderhandelin­
gen over de textielproblematiek. De ontwikkelingslan­
den waren alleen maar op een snelle ontmanteling van 
de Multivezelovereenkomst (MVO) uit en hadden niet 
de geringste belangstelling voor het voorstel van de 
Europese Gemeenschap en nog een aantal andere landen 
om de MVO weer onder het multilaterale GATT-stelsel 
te laten vallen, maar de multilaterale regels en discipli­
nes m.b.t. de textielhandel wel aan te scherpen. 
5.7. Het zit de ontwikkelingslanden vooral dwars 
dat de Europese Gemeenschap het royale aanbod om 
haar markt volledig open te stellen voor textiel-
produkten uit derde landen heeft gekoppeld aan de 
voorwaarde dat de landen in kwestie zich ertoe verbin­
den af te zien van oneerlijke handelspraktijken, dum­
ping, namaak en subsidiëring van de export en, afhan­
kelijk van hun respectieve economische ontwikkeling, 
hun eigen markten geleidelijk open te stellen voor pro­
dukten uit de Europese Gemeenschap. In dit verband 
zij erop gewezen dat India, Brazilië en vele Zuidoost-
aziatische landen tientallen miljoenen consumenten met 
een vrij hoog inkomen per hoofd — en dus tientallen 
miljoenen potentiële kopers van kwalitatief hoogwaar­
dige textielprodukten en kleding uit de ontwikkelde 
landen en met name uit de Europese Gemeenschap — 
tellen. 
Nr. C 332/154 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 90 
5.8. Laatstgenoemde landen hebben dan ook geen 
enkele reden om hun markten totaal — en voor onbe­
paalde tijd — af te schermen. Dit geldt niet alleen voor 
de handel in textielprodukten, maar ook vele andere 
sectoren van het handelsverkeer. In vele gevallen hebben 
de ontwikkelingslanden niet eens voorstellen gedaan 
om hun tarieven te verlagen of hun non-tarifaire han­
delsbelemmeringen op te heffen. Hiermee bevestigen zij 
eens te meer dat zij er weinig voor voelen om mee te 
werken aan de verdere liberalisering van het handelsver­
keer en aan de uitbouw van een systeem van efficiënte 
en billijke regels en disciplines (hetgeen de voornaamste 
doelstelling van de Uruguay-ronde is). 
5.9. Die terughoudendheid komt duidelijk tot uiting 
bij de — zeer belangrijke — onderhandelingen over 
bescherming van de intellectuele eigendom en van inves­
teringen. Ook bij de onderhandelingen over de dien-
stenproblematiek vertoonden de ontwikkelingslanden 
tot dusverre nauwelijks belangstelling voor het sluiten 
van een kaderovereenkomst waarin de algemene begin­
selen van een op meer vrijhandel gerichte internationale 
regeling zijn neergelegd (die regeling moet dan later via 
verdere onderhandelingen nader worden uitgewerkt). 
De ontwikkelingslanden dienen te bedenken dat ieder 
land — ongeacht zijn ontwikkelingsstadium — er be­
lang bij heeft om als volwaardige partner aan het inter­
nationale handelsverkeer deel te nemen en zijn sociaal-
economische ontwikkeling te bevorderen door te 
streven naar een evenwichtige verhouding tussen zijn 
eigen goederen- en dienstenproduktie en het internatio­
nale aanbod. 
5.10. Gelet op de weinig bemoedigende houding van 
de ontwikkelingslanden maakt het Comité de bevoegde 
EG-instanties nogmaals attent op de beschouwingen die 
het in vroegere adviezen over deze problematiek naar 
voren heeft gebracht (*). 
5.11. De Europese Gemeenschap en de overige ont­
wikkelde landen dienen onverkort vast te houden aan 
het beginsel dat ontwikkelingslanden met een hoog 
groei-, produktie- en consumptieniveau en een behoor­
lijk financieel evenwicht — de zgn. „nieuwe industrie­
landen" — eveneens bepaalde verplichtingen en verant­
woordelijkheden op zich dienen te nemen en dus hun 
eigen markten geleidelijk — en afhankelijk van de voor­
delen die de uitbreiding van het internationale handels­
verkeer voor hen heeft meegebracht of nog zal meebren­
gen — dienen open te stellen. 
5.12. Daarom dienen de betrokken partijen zonder 
dralen voort te bouwen aan een solide, coherent en 
billijk multilateraal GATT-systeem, zonder zich te laten 
beïnvloeden door de mogelijkheid dat een aantal ont­
wikkelingslanden weigeren mee te werken en in te 
stemmen met de gemeenschappelijke regels die het inter­
nationale handelsverkeer in de komende decennia in 
goede banen moeten leiden. 
(') Zie het advies van het ESC van 29 september 1988, blz. 10 
en 11 (PB nr. C 318 van 12. 12. 1988). 5.13. Mocht het ooit zover komen, dan moeten de 
landen in kwestie goed beseffen dat zij zich uit eigen 
beweging van het multilaterale handelssysteem afkeren 
en daarmee duidelijk laten blijken dat zij hun handels­
betrekkingen met de industrielanden voortaan liever 
langs bilaterale weg regelen. 
5.14. Wel heeft de Europese Gemeenschap er al her­
haaldelijk op gewezen dat de armste ontwikkelingslan­
den en de ontwikkelingslanden met de grootste proble­
men een voorkeursbehandeling moeten krijgen en ook 
meer tijd moeten krijgen om zich aan de gemeenschap­
pelijke regels aan te passen. Ook de specifieke 
steunprogramma's ten behoeve van deze landen moeten 
verder blijven gelden. Uiteraard dienen deze landen er 
blijk van te geven dat zij de rechten van de mens 
eerbiedigen en de desbetreffende internationale over­
eenkomsten naleven. 
5.15. Het Comité moet er helaas eens te meer op 
wijzen dat de onderhandelaars de problematiek van 
de „sociale clausules" — d.w.z. het feit dat in vele 
ontwikkelingslanden geen sprake is van enige vorm van 
bescherming van de werknemers — niet hebben kunnen 
of willen aanpakken. 
5.16. De laatste tijd is meermaals gebleken dat de 
ontwikkelingslanden niet meer een hecht blok vormen. 
Verscheidene landen [onder meer een aantal La-
tijnsamerikaanse landen, Staten in Afrika, het Caraïbi-
sche gebied en de Stille Oceaan (ACS) en landen van 
de Associatie van Zuidoostaziatische Staten (ASEAN)] 
hebben duidelijk uiting gegeven aan hun bezorgdheid 
over een mogelijke geringere belangstelling van de zijde 
van de Europese Gemeenschap als gevolg van de gebeur­
tenissen in Oost-Europa. 
5.17. De Gemeenschap zou de landen in kwestie 
moeten geruststellen, aangezien het niet in haar bedoe­
ling ligt minder aandacht aan deze landen te besteden. 
Niettemin zou zij er goed aan doen ook deze landen 
duidelijk te maken dat zij een constructievere opstelling 
bij het gezamenlijke streven naar een versterking van 
het multilaterale GATT-stelsel naar waarde zal weten 
te schatten. 
De ontwikkelingslanden zouden zelf moeten aangeven 
wat zij bereid zijn te doen om hun integratie in het 
internationale economische ontwikkelingsproces te be­
vorderen en vanaf wanneer zij de multilaterale GATT-
regels zouden willen gaan toepassen. 
Hoe groter het aantal landen dat de GATT-overeen­
komsten zal ondertekenen, hoe groter uiteraard het 
profijt dat de ondertekenaars van die overeenkomsten 
zullen trekken. 
5.18. Het Comité wijst met voldoening op de positie­
ve houding van verschillende Oosteuropese landen en 
van de Sovjetunie, die bij het openstellen van hun 
economieën het GATT-stelsel als uitgangspunt nemen. 
De vraag is alleen wanneer de Oosteuropese landen 
bedrijven uit andere GATT-landen — met name in de 
dienstensector — op dezelfde manier zullen behandelen 
als hun eigen bedrijven. 
31. 12. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 332/155 
6. De verantwoordelijkheid van de Europese Gemeen­
schap en de Verenigde Staten 
6.1. Als grootste handelsmogendheid ter wereld heeft 
de Europese Gemeenschap veel aandacht geschonken 
aan de Uruguay-ronde. 
6.2. Dank zij de Commissie — die zich al die jaren als 
vertegenwoordigster van de lid-staten van de Europese 
Gemeenschap met grote ijver en kundigheid heeft inge­
spannen om de onderhandelingen in Genève in goede 
banen te leiden — speelt de Gemeenschap bij het uitwer­
ken van het nieuwe internationale handelssysteem een 
essentiële rol. 
Het was echter duidelijk dat de Europese Gemeenschap 
deze onderhandelingen niet als een louter technische 
aangelegenheid mocht beschouwen: aangezien de be­
langrijkste onderhandelingsthema's van politieke aard 
waren, moest de Gemeenschap zich op het hoogste 
niveau met deze problematiek bezighouden. Begin 1990 
zijn op initiatief van het Ierse presidium van de Raad 
de voor de GATT-problematiek bevoegde ministers van 
de twaalf lid-staten bijeengekomen. De Raad heeft er 
in zijn verklaring van 5 maart 1990 nogmaals op gewe­
zen dat de Gemeenschap zich actief zal inzetten om in 
het kader van de Uruguay-ronde belangrijke en even­
wichtige resultaten te bereiken. Bovendien heeft hij 
daarin ook — zij het indirect — de kwestie van de 
betrekkingen met de Verenigde Staten te berde gebracht 
door te verklaren dat via de Uruguay-ronde een einde 
moet worden gemaakt aan alle unilaterale — en dus 
tegen het multilaterale karakter van de GATT in­
druisende — maatregelen die de laatste tijd niettegen­
staande de stand still-toezegging door welk land ook 
zijn genomen. 
6.3. Medio juni heeft de Raad zich opnieuw met 
de Uruguay-ronde beziggehouden en er nogmaals op 
gewezen dat hij ernaar blijft streven om met de andere 
partijen overeenstemming te bereiken over een coherent 
en efficiënt multilateraal handelssysteem met duidelijke 
regels en gelijke rechten en plichten voor alle bij de 
Overeenkomst aangesloten landen. 
6.4. In de laatste maanden is steeds duidelijker naar 
voren gekomen dat de problemen en meningsverschillen 
in de gesprekken tussen de Europese Gemeenschap en 
de Verenigde Staten slechts ten dele hun oorsprong 
vinden in specifieke technische aangelegenheden (met 
name de landbouwsubsidies). Het conflict vloeit voor­
namelijk voort uit het feit dat de Amerikaanse regering 
er niet in slaagt het Congres ervan te overtuigen dat de 
Verenigde Staten moeten afstappen van een op eigen 
wetten i.p.v. op de GATT-regels gebaseerde handels­
strategie, die de laatste tijd bevredigende resultaten 
blijkt te hebben opgeleverd (zoals de afgedwongen 
openstelling van de Japanse markt voor Amerikaanse 
produkten). 
6.5. De houding van de Verenigde Staten is dus 
grotendeels terug te voeren op de sterke protectionisti­
sche tendens binnen het Congres, maar ook diverse 
hoge ambtenaren van het ministerie van landbouw en de dienst voor buitenlandse handel zitten op deze golf­
lengte. Zoals bekend komt trouwens uit deze kringen 
de term „breekijzerpolitiek" {crow-bar) ter aanduiding 
van het soort handelsbeleid dat de Verenigde Staten 
voortaan internationaal willen gaan voeren (niet alleen 
ten aanzien van Japan). 
6.6. In andere kringen — het ministerie van buiten­
landse zaken en de naaste medewerkers van de president 
— huldigt men echter een veel hogere en veel minder 
kortzichtige opvatting over de betrekkingen tussen de 
Verenigde Staten en Europa. Zo heeft de Amerikaanse 
minister van buitenlandse zaken Baker in december 
1989 — mede naar aanleiding van de politieke gebeur­
tenissen in Oost-Europa — voorgesteld de institutionele 
banden en het onderling overleg tussen de Verenigde 
Staten en de Europese Gemeenschap te versterken om 
tot uiting te laten komen dat Washington en Brussel 
gezamenlijk ijveren voor een nieuwe politieke orde op 
het Europese vasteland. 
6.7. Het conflict over de landbouwproblematiek is 
dus van een andere aard dan het op het eerste gezicht 
lijkt. Het zou dan ook geen gevolgen mogen hebben 
voor de politieke betrekkingen tussen de Europese Ge­
meenschap en de Verenigde Staten, die nog steeds zeer 
goed zijn en dit in de toekomst ook zullen blijven. Toch 
is deze kwestie op de top van de Groep van zeven te 
Houston ter sprake gebracht. 
7. Afsluitende opmerkingen: vastberaden naar de 
slotconferentie toe 
7.1. Na een grondige analyse van de huidige situatie 
en de vooruitzichten voor het verdere verloop van de 
Uruguay-ronde is het Comité tot de volgende conclusies 
gekomen, die het aan de Raad, de Commissie en de 
overige EG-instellingen ter overweging voorlegt. 
7.2. Er moet nogmaals met klem op worden gewezen 
dat de Europese Gemeenschap het GATT-systeem als 
enige hoeksteen van het internationale handelsstelsel 
beschouwt. De GATT-regels waren tot dusverre echter 
niet stringent en efficiënt genoeg. Een aantal landen 
heeft daarvan geprofiteerd om eenzijdig — dus buiten 
het multilaterale GATT-systeem om — handelswetten 
uit te vaardigen. Daarom moeten de GATT-regels aan­
zienlijk worden aangescherpt en moet de GATT ook 
op institutioneel vlak worden versterkt. Het hoofddoel 
van de Uruguay-ronde moet dan ook zijn de voorlopige 
Algemene Overeenkomst om te vormen tot een „Inter­
nationale Handelsorganisatie" (d.w.z. een volwaardige 
internationale instelling zoals het Internationaal Mone­
tair Fonds en de Wereldbank), zoals oorspronkelijk 
de bedoeling was(1). Om deze doelstelling te kunnen 
verwezenlijken moeten de belangrijkste industrielanden 
het met elkaar eens zien te worden, hun beleid op 
elkaar afstemmen en zich in het kader van een nieuw 
multilateraal systeem onderwerpen aan één en hetzelfde 
geheel van rechten en plichten. 
(!) Zie het informatief rapport van 20 april 1990, paragraaf 3.6, 
„Werking van het GATT-stelsel (FOGS)" (doe. ESC 
nr. 1415/89 fin. + app.). 
Nr. C 332/156 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 90 
7.3. Daarom zou de Europese Gemeenschap de rege­
ring van de Verenigde Staten moeten verzoeken officieel 
te verklaren dat zij na de totstandkoming van een 
stringenter GATT-stelsel alle nodige maatregelen zullen 
treffen om de Trade Act van 1988 te herzien en deze wet 
te zuiveren van alle bepalingen die tegen de aangegane 
multilaterale verplichtingen indruisen (met name Sec-
tion 301). De Verenigde Staten dienen zich daar abso­
luut en onverwijld toe te verbinden, mede om de nodige 
rust te brengen in deze eindfase van deze onderhan­
delingsronde : het is immers onaanvaardbaar dat bij het 
zoeken naar een compromis met eenzijdige re-
torsiemaatregelen wordt gedreigd. 
7.4. Verder zou het Comité gaarne zien dat de onder­
handelaars van de Europese Gemeenschap een bijzon­
dere inspanning leveren om de procedures voor het 
beslechten van geschillen te verbeteren. De situatie is 
weliswaar niet meer zo totaal onbevredigend als voor­
heen, maar toch zijn er op dit vlak nog steeds belangrij­
ke lacunes; zo is er nog steeds geen beroepsinstantie en 
nog geen mechanisme om er voor te zorgen dat de 
beslissingen door alle betrokken partijen worden nage­
leefd. Ook om een andere reden zouden de bestaande 
procedures moeten worden verbeterd: bepaalde protec­
tionistische kringen in de Verenigde Staten zouden dan 
niet meer kunnen beweren dat bilaterale overeenkom­
sten en unilaterale maatregelen juist noodzakelijk zijn 
omdat de GATT te zwak is om orde op zaken te stellen 
op de internationale markten. 
7.5. Ook op de belangrijke landbouwproblematiek 
moet hier nog even worden ingegaan. 
In de eerste plaats wijst het Comité erop dat het nog 
steeds volledig akkoord gaat met de „globale benade­
ring" die de Europese Gemeenschap bepleit. In verband 
met de landbouwproblematiek streeft de Gemeenschap 
twee — volgens het Comité onder één hoed te brengen 
— doelstellingen na, nl. enerzijds meer evenwicht 
brengen op de internationale landbouwmarkten (met 
inachtneming van de inspanningen die alle landen zich 
getroosten om hun steunverlening aan de landbouw in 
gezamenlijk overleg terug te schroeven) en anderzijds 
de werking van het gemeenschappelijk landbouwbeleid 
van de Europese Gemeenschap veiligstellen (*). 
Volgens het Comité moet daarnaast echter ook de no­
dige aandacht worden besteed aan het concurrentiever­
mogen van de verwerkende industrie, die voor de land­
bouwers en de consumenten van vitaal belang is. 
7.5.1. De tactiek van de Amerikaanse onderhan­
delaars bestaat erin een aanzienlijke vermindering van 
de exportsubsidies te eisen — ook al beseffen zij goed 
dat zij hiermee van de Europese Gemeenschap iets 
onmogelijks verlangen, nl. de stapsgewijze afbraak van 
het gemeenschappelijk landbouwbeleid — om de Eu­
ropese Gemeenschap zo veel mogelijk concessies af te 
dwingen of desgewenst de onderhandelingen te laten 
mislukken en dan de schuld op de Europese Gemeen­
schap te werpen. 
(l) Zie het aanvullend advies van de Afdeling voor landbouw en 
visserij van 13 juni 1990 over de landbouwaspecten van de 
GATT-onderhandelingen in het kader van de Uruguay-ronde. 7.5.2. De Europese Gemeenschap heeft haar ant­
woord al gegeven: zij heeft de Amerikaanse onderhan­
delaars nogmaals duidelijk gemaakt dat zij bij haar 
voorstel blijft en bereid is in te stemmen met wederkeri­
ge en evenwichtige concessies die het internationale 
handelsverkeer in landbouwprodukten ten goede 
komen. 
7.5.3. Een belangrijke bron van onenigheid tussen de 
Verenigde Staten en de Europese Gemeenschap is echter 
ook het feit dat beide partijen er over een aantal fun­
damentele beginselen niet dezelfde mening op na hou­
den. Zo zijn de Verenigde Staten van oordeel dat in de 
landbouwsector alleen het marktmechanisme als regule­
rende factor mag fungeren, terwijl de Europese Ge­
meenschap van mening is dat ook met andere aspecten 
en prioriteiten rekening moet worden gehouden, zoals 
b.v. de sociale problematiek, de milieuproblematiek, het 
regionale evenwicht, de voedselvoorziening en andere 
doelstellingen die niet alleen de Europese Gemeenschap, 
maar ook vele andere ontwikkelde en ontwikkelingslan­
den met hun landbouwbeleid willen verwezenlijken. 
7.5.4. Dit is een fundamenteel probleem, dat niet 
alleen de landbouw maar ook andere produktietakken 
betreft en grondig moet worden uitgepraat. Gebeurt dit 
niet, dan zal er geen einde komen aan het onbegrip en 
misverstand tussen de diverse partijen. 
7.5.5. Het is te betreuren dat een zo moeilijke kwestie 
niet aan het begin van de Uruguay-ronde is aangepakt 
en dat nu in de slotfase de tijd en de rust ontbreken die 
nodig zijn om diepgaand en in een sfeer van kalmte en 
objectiviteit op deze materie in te gaan. De Europese 
Gemeenschap zou hoe dan ook een manier moeten 
vinden om deze essentiële aangelegenheid in de eerste 
plaats met de Verenigde Staten maar ook met de andere 
partijen grondig uit te praten. 
7.6. Wat de onderhandelingen over de toegang tot 
de markten betreft, stelt het Comité vast dat de voorstel­
len van sommige belangrijke handelspartners van de 
Europese Gemeenschap teleurstellend zijn. Het is van 
oordeel dat de Europese Gemeenschap op dit gebied 
een royaal aanbod heeft gedaan en bijgevolg mag ver­
langen dat de EG-bedrijven daadwerkelijk — en 
blijvend — toegang krijgen tot de markten van derde 
landen; om dit doel te bereiken is het zaak dat de 
Europese Gemeenschap bij de onderhandelingen over 
tarifaire en non-tarifaire belemmeringen met één stem 
blijft spreken. Mocht een dergelijke duurzame oplossing 
niet mogelijk blijken, dan zou de Europese Gemeen­
schap haar oorspronkelijke aanbod moeten herzien. 
7.7. Het Comité is ervan overtuigd dat de onderhan­
delingen in het kader van de Uruguay-ronde van uitzon­
derlijk belang zijn — zelfs nog belangrijker dan de 
andere GATT-onderhandelingen — omdat zij moeten 
leiden tot de uitwerking van een algemeen kader voor 
de internationale handelsbetrekkingen in de komende 
decennia. Evenals de Europese Gemeenschap moeten 
alle andere betrokken landen de nodige inspanningen 
leveren om ervoor te zorgen dat deze onderhandelingen 
met succes worden bekroond. Daarom moeten zij er 
in de weinige tijd die nog rest naar streven om via 
31. 12. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 332/157 
compromissen een oplossing te vinden voor de talrijke 
nog bestaande problemen. Het spreekt echter vanzelf 
dat noch de Europese Gemeenschap noch — uiteraard 
— enig ander land ertoe mag worden verplicht de eigen 
vitale belangen op te offeren. Dit zou lijnrecht ingaan 
Gedaan te Brussel, 20 september 1990. 
1. Inleiding 
1.1. Nu steeds meer mensen over steeds meer vrije 
tijd beschikken, heeft het toerisme een hoge vlucht 
genomen en is ook een verandering in de aard van het 
toerisme — niet altijd in positieve zin — opgetreden. 
Het Europees Jaar van het Toerisme is een goede gele­
genheid om de balans eens op te maken; vervolgens kan 
een gemeenschappelijk beleid inzake toerisme op touw 
worden gezet en kunnen de voorbereidingen worden 
getroffen om een nog sterkere uitbreiding van het toe­
risme te kunnen opvangen. 
1.2. Het Comité wilde in zijn bijdrage tot de beoor­
deling van de stand van zaken en van het beleid om 
ontwikkelingen te beïnvloeden, een grondig onderzoek 
naar de toekomst van toerisme en naar het aandeel 
hiervan in de regionale ontwikkeling in de ruime zin, 
d.w.z. incl. ruimtelijke ordening en urbanisme waar dit 
zinvol zou kunnen zijn, instellen. Het EG-beleid inzake 
toerisme maakte tot dusverre een nogal bescheiden 
indruk, d.w.z. het was op bescherming van de consu­
ment gericht (zie ook het rapport). Het Comité pleit 
voor een breder opgezet beleid, waarbij wordt uitge­
gaan van het in artikel 2 van het Raadsbesluit betreffen-tegen het beginsel dat aan het begin van de Uruguay-
ronde (in 1986 te Punta del Este) is overeengekomen, 
nl. dat de onderhandelingen moeten leiden tot een even­
wichtige verdeling van de voordelen en de verplichtin­
gen over de diverse partijen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
de een actieprogramma voor het Europees Jaar van het 
Toerisme (*) neergelegde doel, nl. het doen uitkomen 
van het economische en sociale belang van de toeristi­
sche sector, onder meer in het kader van het regionaal 
beleid en het scheppen van nieuwe werkgelegenheid. 
1.3. Toerisme is een economische activiteit gewor­
den, waarbij de consument de verlangde diensten wor­
den verleend. De afgelopen dertig jaar heeft deze activi­
teit in Europa steeds meer aan betekenis gewonnen. 
1.4. Als economische activiteit is toerisme steeds af­
hankelijker van de verschillende beleidsvormen gewor­
den. Toerisme is geen bedrijfstak die helemaal op zich­
zelf staat. Er is een wisselwerking met tal van andere 
gebieden: vervoer, milieu, sociale en plattelandsontwik­
keling, landbouw, dienstverlening e.d. In het beleid op 
deze terreinen dient dus ook optimaal op de ontwikke­
ling van het toerisme te worden gelet. 
(!) PB nr. L 17 van 21. 1. 1989. Advies over toerisme en regionale ontwikkeling 
(90/C 332/42) 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens de zitting van 19 oktober 1989 besloten de 
Afdeling voor regionale ontwikkeling, ruimtelijke ordening en urbanisme overeenkomstig 
artikel 20 (vierde alinea) van het Reglement van Orde te belasten met het opstellen van een 
initiatiefadvies en een rapport over toerisme en regionale ontwikkeling. 
De Afdeling voor regionale ontwikkeling, ruimtelijke ordening en urbanisme heeft haar 
advies op 19 juli 1990 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Vassilaras. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 279e zitting (vergadering van 
20 september 1990) het volgende advies uitgebracht, dat zonder stemmen tegen (één onthou­
ding) is goedgekeurd.