Figuur 3: EMEP-monitoringkaarten voor Europa. Diagram “a” geeft de luchtconcentraties voor 1990 weer, diagram “b” die voor 2014.





1.1. Inleiding

Persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s) zijn chemische stoffen die wereldwijd zorgen baren vanwege de persistente, bioaccumulerende en toxische (PBT) eigenschappen en het potentieel ervan om over lange afstanden te worden vervoerd, wat leidt tot afzetting en ophoping ver van de plaats waar ze worden geproduceerd en gebruikt. Twee internationale verdragen hebben betrekking op POP’s en zijn gericht op de bescherming van de menselijke gezondheid en het milieu tegen de nadelige gevolgen ervan door de productie, het gebruik en het vrijkomen ervan in het milieu uit te bannen of te verminderen. Het Protocol van Aarhus inzake persistente organische verontreinigende stoffen (hierna het “Protocol” genoemd) is in 1998 aangenomen als onderdeel van het VN/ECE-Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand (CLRTAP), en het Verdrag van Stockholm inzake persistente organische verontreinigende stoffen (hierna het “Verdrag” genoemd) is in 2001 aangenomen en in 2004 in werking getreden.

De Europese Unie (hierna de “Unie” genoemd) is partij bij het Protocol en het Verdrag en heeft Verordening (EG) nr. 850/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende persistente organische verontreinigende stoffen en tot wijziging van Richtlijn 79/117/EEG (POP-verordening) vastgesteld met het oog op de uitvoering van het Verdrag. Verordening (EG) nr. 850/2004 is ingetrokken en vervangen door Verordening (EU) 2019/1021 betreffende persistente organische verontreinigende stoffen (vanaf 15 juli 2019, de datum van inwerkingtreding van die verordening).

Er zij op gewezen dat in artikel 12, lid 6, van Verordening (EG) nr. 850/2004 een specifieke rapportageverplichting voor de Commissie is opgenomen, die niet langer bestaat aangezien er in Verordening (EU) 2019/1021 geen overeenkomstige bepaling is opgenomen. De Commissie acht het echter passend om overeenkomstig Verordening (EG) nr. 850/2004 op basis van de door de lidstaten verstrekte gegevens een verslag vast te stellen betreffende de periode 2013‑2015 aangezien een dergelijk verslag beantwoordt aan de doelstellingen van Verordening (EU) 2019/1021 betreffende de monitoring van de vooruitgang die is geboekt met de beëindiging van het gebruik en de vrijkoming van POP’s.

De POP-verordening werd regelmatig bijgewerkt om wijzigingen van het Verdrag en het Protocol in het Unierecht toe te passen (grotendeels toevoeging van nieuwe stoffen aan de respectieve bijlagen) en legt aan exploitanten in alle EU-lidstaten specifieke verplichtingen op. Deze verplichtingen omvatten bijzonderheden over de productie, het op de markt brengen en het gebruik van in de lijst opgenomen POP’s die onder drie bijlagen vallen (bijlage I — verboden, bijlage II — beperkt, bijlage III — onopzettelijk vrijgekomen). Dit bestrijkt ook het beheer van deze stoffen in voorraden, vrijkomingen in het milieu en toezicht op concentraties in het milieu, alsmede bepalingen voor afvalbeheer. Als onderdeel van de POP-verordening moeten de lidstaten ook nationale uitvoeringsplannen en actieplannen opstellen om bronnen van POP’s op hun eigen grondgebied te identificeren en te beheren.

De verslagleggingsvereisten voor de lidstaten en de Europese Commissie uit hoofde van Verordening (EG) nr. 850/2004 zijn beschreven in artikel 12. De lidstaten moesten jaarlijks statistische gegevens verstrekken over de geproduceerde en op de markt gebrachte hoeveelheden van de in bijlage I of bijlage II vermelde stoffen. De lidstaten moesten ook om de drie jaar aan de Commissie verslag uitbrengen over de uitvoering van de bepalingen van de POP-verordening. De Commissie was verplicht om elke drie jaar een overzichtsverslag op te stellen met een samenvatting van de door de lidstaten verstrekte informatie en ondersteunende informatie die werd verstrekt via het Europees register inzake de uitstoot en overbrenging van verontreinigende stoffen (E-PRTR) en de Corinair-emissie-inventaris van het programma voor samenwerking inzake de bewaking en evaluatie van het transport van luchtverontreinigende stoffen over lange afstand in Europa (EMEP). De Commissie moest ook een samenvatting van dat overzichtsverslag toezenden aan het Europees Parlement en de Raad.

Tot op heden zijn over de activiteiten van de Unie en haar lidstaten in het kader van Verordening (EG) nr. 850/2004 drie overzichtsverslagen gepubliceerd. Het eerste overzichtsverslag bestrijkt de periode vanaf de inwerkingtreding van de POP-verordening in 2004 tot en met 2006 en is in 2009 gepubliceerd. Het tweede overzichtsverslag, dat in 2011 werd gepubliceerd, bestrijkt de periode 2007-2009. Het derde overzichtsverslag werd in 2021 gepubliceerd en bestrijkt de periode 2010-2013. Het vierde overzichtsverslag van de Unie bestrijkt de periode 2013‑2015 en deze samenvatting is bedoeld als een verkorte versie van het hoofdverslag en geeft de belangrijkste bevindingen. Voor een verdere gedetailleerde analyse van de gepresenteerde bevindingen moet het volledige verslag worden geraadpleegd.

2.2. Beheers- en controlemaatregelen

2.12.1 Overzicht

Het beheer van POP’s bestrijkt meerdere elementen van de levenscyclus van een stof. Dit omvat de productie, het op de markt brengen en het gebruik van chemische stoffen, alsook de voorraden verouderde goederen, afvalbeheerkwesties en de handhaving van de verordening zelf.

2.22.2 Productie, op de markt brengen, gebruik en handhaving

‑Op basis van de door de lidstaten verstrekte informatie over de productie en het op de markt brengen van de in de bijlagen I en II opgenomen stoffen werd in de periode 20132015 slechts één POP-stof geproduceerd, namelijk perfluoroctaansulfonaat (PFOS), waarbij werd opgemerkt dat er vrijstellingen voor PFOS bestonden (het werd vooral gebruikt als nevelonderdrukker voor verchroming). Daarnaast werden twee stoffen van de bijlagen I en II (in overeenstemming met de vrijstellingen) ingevoerd, namelijk hexabroomcyclododecaan (HBCDD) en gechloreerde paraffines met korte keten (SCCP’s).

Op basis van de verstrekte informatie kunnen de volgende gegevens worden opgenomen:

·De invoer van HBCDD is gemeld door twee lidstaten (DK, FI). Denemarken heeft uitsluitend voor het jaar 2014 invoer gemeld en wel een hoeveelheid van 1,4 ton; Finland meldde dat er invoer had plaatsgevonden maar dat die aan het afnemen was.

·De invoer van SCCP’s werd gemeld door Denemarken (15 ton in 2013 en 5 ton in 2014) en Zweden (2,8 ton per jaar).

·De productie van PFOS in de Unie vond plaats in slechts één lidstaat, Duitsland. De productie daalde van 9 ton per jaar in 2013 tot 2,4 ton in 2015. Nagenoeg 50 % van het geproduceerde PFOS werd uitgevoerd of verscheept naar lidstaten van de EU (voornamelijk BE, DK, NL, AT, FI, SE). De resterende hoeveelheid geproduceerd PFOS werd gebruikt in Duitsland, voornamelijk als nevelonderdrukker voor de verchroming van metaal.

Een klein aantal lidstaten heeft ook gebruikgemaakt van de bepalingen van artikel 4 voor het gebruik van POP’s bij onderzoek en ontwikkeling. Vijf lidstaten (BE, ES, FR, AT, PL) verklaarden dat kleine hoeveelheden POP’s werden uitgevoerd voor onderzoeks- of analysedoeleinden. Deze uitvoer ging voornamelijk naar Afrikaanse en Aziatische landen en had betrekking op POP-gewasbestrijdingsmiddelen en pcb’s.