Speciaal verslag Heeft het EFRO met 
succes de ontwikkeling 
van starterscentra 
ondersteund?NL 2014  nr. 07
EUROPESE
REKENKAMER
EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver ( http://europa.eu ).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2014
ISBN 978-92-872-0131-7
doi:10.2865/34158
© Europese Unie, 2014
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Printed in Luxembourg
NL 2014  nr. 07
Speciaal verslag Heeft het EFRO met 
succes de ontwikkeling 
van starterscentra 
ondersteund?
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, 
VWEU)
02
 Inhoud
Paragraaf
 Lijst van termen
I – VII Samenvatting
1 – 9 Inleiding
10 – 17 Reikwijdte en doelstellingen van de controle
18 – 78 Opmerkingen
19 – 28 De starterscentra hadden meestal een infrastructuur van goede kwaliteit maar hun prestaties 
bleven achter
20 – 23  In de meeste gevallen waren de centra goed afgestemd en gebouwd en uitgerust volgens plan
24 – 28 De gecontroleerde starterscentra waren in vergelijking minder doeltreffend
29 – 58 De gecontroleerde EFRO-centra hadden goede praktijken onvoldoende benut
31 – 34 Bij de oprichting van starterscentra werd onvoldoende aandacht besteed aan de doeltreffendheid van hun 
ondersteunende functies
35 – 48 De diensten van de centra hielden weinig verband met de behoeften van hun klanten
49 – 51 De toezichtsystemen in de centra verschaften geen toereikende beheersinformatie
52 – 58 De financiële duurzaamheid van de centra was onverenigbaar met de doelstelling passende 
startersdiensten te bieden voor de relevante bedrijven
59 – 72 De EFRO-beheerssystemen waren niet gericht op de doelmatigheid van de door de centra 
geboden diensten
60 – 68 In de procedure voor de selectie van centra ging te weinig aandacht naar bepaalde essentiële aspecten van 
hun activiteit
69 – 72 De uit het EFRO gecofinancierde centra hoefden hun activiteiten niet lang genoeg voort te zetten
03 Inhoud
73 – 78 De beperkte verspreiding van kennis door de Europese Commissie hinderde de bevordering van 
goede praktijken
79 – 85 Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage  — Lijst van de gecontroleerde starterscentra
 Antwoorden van de Commissie
04
 Lijst van termen
EBN : European Business and Innovation Centre Network — Europees netwerk van bedrijfsinnovatiecentra .
EC-BIC -starterscentrum : Een starterscentrum dat een gecertificeerd lid van een EBN is.
EFRO : Europees Fonds voor regionale ontwikkeling.
Klant : Een ondernemer of firma die steun ontvangt op grond van een samenwerkingsovereenkomst met een 
starterscentrum. De steun kan bestaan uit de verhuur van installaties en/of deelname aan bedrijfsondersteunende 
acties.
Mkb : Midden- en kleinbedrijf. Deze categorie omvat ondernemingen waar minder dan 250 personen werkzaam zijn 
en waarvan de jaaromzet 50  miljoen  euro en/of het jaarlijkse balanstotaal 43  miljoen  euro niet overschrijdt.
Netwerken : Een zakelijke activiteit waarbij zakenlui en ondernemers persoonlijke contacten leggen en zakelijke 
mogelijkheden scheppen.
Onderneming met sterk groeipotentieel : Een onderneming die beter presteert (of waarvan dit verwacht wordt) 
dan de betrokken sector of de markt als geheel. 
Regionale innovatiestrategie (RIS) : Een document dat systematisch en doelgericht regionale prioriteiten bepaalt 
en die toepast in acties die gericht zijn op de ontwikkeling van plaatselijke innovatie door academische en zakelijke 
organisaties. 
Scoutactiviteit : Actief zoeken naar klanten en potentiële markten onderzoeken.
Spin -off: Een zelfstandige onderneming die ontstaat wanneer een afdeling of deel van een bestaande 
onderneming of organisatie daarvan wordt afgescheiden en een aparte entiteit wordt.
Starter : Een nieuw opgericht bedrijf of een partnerschap dat de eerste ontwikkeling van zijn product of dienst 
uitvoert en marktonderzoek verricht. 
Startersprogramma : Een voor elke starter in het centrum apart opgesteld document met de beschrijving van de 
geplande evenementen en acties. Een startersprogramma heeft tot doel voor een klant zakelijke doelstellingen vast 
te stellen en een reeks specifieke middelen en diensten te kiezen die zijn ontwikkeling ondersteunen. De uitvoering 
van het programma en de realisatie van de zakelijke doelstellingen worden bijgehouden aan indicatoren.
Virtueel starten : Een regeling waardoor een onderneming de steun van een starterscentrum geniet zonder 
werkelijk in dat centrum te zijn gevestigd.
05
 Samenvatting
IV
De teleurstellende resultaten van de gecontroleerde 
centra zijn te verklaren door het feit dat bestaande 
goede praktijken slechts in beperkte mate werden 
toegepast. Met name was er bij de oprichting van star -
terscentra te weinig aandacht voor de doeltreffend -
heid van hun ondersteunende functies. Ten tweede 
hielden de diensten van de centra weinig verband met 
de zakelijke doelstellingen van de klanten. Ten derde 
verschaften de toezichtsystemen in de centra geen 
toereikende beheersinformatie. Ten slotte werden de 
startersactiviteiten gehinderd door twijfels over de 
financiële duurzaamheid.
V
Op het niveau van de beheersautoriteiten waren de 
beheerssystemen te sterk gericht op output en werd 
te weinig aandacht besteed aan de operationele 
activiteiten van de starterscentra. Met name was in 
de procedure om starterscentra te selecteren voor 
cofinanciering onvoldoende aandacht besteed aan 
verscheidene elementen die van essentieel belang 
zijn voor op starters gerichte activiteiten, zoals per -
soneelscapaciteiten, reikwijdte en relevantie van de 
startersdiensten en de financiële duurzaamheid. In de 
meeste gevallen waren de verwachte voordelen voor 
de regionale economie niet geëvalueerd.
VI
De Commissie heeft enige moeite gedaan om kennis 
te verzamelen over de activiteiten en kenmerken van 
starterscentra in Europa, maar de steun die zij bood, 
kan niet adequaat worden geacht. De activiteiten 
van de Commissie ter bevordering van starterscen -
tra en goede praktijken bleven te beperkt om het 
risico van mislukking te ondervangen bij onervaren 
en nog onvoldoende ontwikkelde gecofinancierde 
starterscentra.I
Het midden- en kleinbedrijf (mkb) speelt een belang -
rijke rol bij het scheppen van banen en groei. Op 
grond daarvan is de steunverlening aan het mkb met -
tertijd steeds belangrijker geworden als politieke prio -
riteit. Over de laatste twee programmeringsperioden 
werd respectievelijk 23 en 15  miljard  euro aan struc -
tuurfondssteun uitgetrokken voor de ondersteuning 
van het mkb. Starterscentra zijn gericht op ondersteu -
ning van de succesvolle vestiging en verdere ontwik -
keling van startende ondernemingen.
II
Hoofddoel van de controle was te beoordelen of de 
uit het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling 
(EFRO) gecofinancierde starterscentra met succes 
steun hadden verleend aan startende ondernemingen 
met veel potentieel. Het controleteam verrichtte con -
troles ter plaatse op een steekproef van starterscentra 
in vier lidstaten. Het team bezocht ook de beheers -
autoriteiten in die lidstaten en verrichtte een bench -
markonderzoek van een uitgebreide steekproef met 
starterscentra uit twee bijkomende lidstaten.
III
De Rekenkamer concludeert dat het EFRO een aan -
zienlijke financiële bijdrage heeft geleverd aan de 
vorming van een infrastructuur van starterscentra, 
vooral in lidstaten waar dit soort bedrijfssteun betrek -
kelijk zeldzaam was. De gecontroleerde starterscentra 
leverden echter slechts bescheiden prestaties.
Samenvatting 06
VII
De Rekenkamer doet de volgende aanbevelingen:
Ten eerste moet de Commissie van de lidstaten eisen 
dat zij de goedkeuring van de vestiging van nieuwe 
starterscentra met cofinanciering van de EU afhanke -
lijk maken van de volgende aspecten:
a) De vestiging moet berusten op gedetailleerde en 
realistische bedrijfsplannen met bijzondere aan -
dacht voor de duurzaamheid van hun op starters 
gerichte activiteiten zonder winstoogmerk.
b) Vanaf het begin moeten de op starters gerichte 
activiteiten worden verricht door voldoende 
bekwaam personeel dat klanten en potentiële on -
dernemers relevante individuele steun kan bieden.
c) De starterscentra moeten proactief op zoek gaan 
naar nieuwe klanten, ongeacht hun geografische 
oorsprong, en zich vooral richten op klanten met 
innovatieve ideeën met een sterk groeipotentieel, 
om zodoende de doelmatigheid van de overheids -
financiering en dus de toegevoegde waarde van 
de EU -middelen maximaal te maken.
d) De startersactiviteit voor elke zakelijke klant moet 
beginnen met de opstelling van een gedetailleerd, 
op maat gesneden startersprogramma. De uitvoe -
ring van dit programma moet worden gevolgd en 
er moet worden bekeken in welke mate de zake -
lijke doelstellingen zijn verwezenlijkt.
e) De starterscentra moeten hun diensten ook 
aanbieden aan niet ter plaatse gevestigde onder -
nemingen, zodat ze de impact van de starters -
steun op het lokale bedrijfsleven verruimen en de 
mogelijkheden om te netwerken verbeteren.
f) De starterscentra moeten een toezichtsysteem 
invoeren dat niet alleen steunt op uit hun eigen 
activiteit afgeleide gegevens, maar ook op door de 
gesteunde klanten verstrekte bedrijfsgegevens.Ten tweede moet de Commissie van de instanties van 
de lidstaten eisen dat de volgende elementen worden 
opgenomen in het ontwerp van de selectie- en toe -
zichtprocedures voor de uit het EFRO gecofinancierde 
starterscentrumprojecten.
g) In de projectselectiecriteria moet meer nadruk 
worden gelegd op de verwachte projectresultaten 
dan op het produceren van materiële output.
h) Tijdens de projectbeoordeling en tijdens de vast -
stelling van de contractuele verplichtingen moet 
meer gebruik worden gemaakt van deskundige 
kennis over de activiteiten van starterscentra.
i) Het niveau van de overheidssteun moet gebaseerd 
zijn op de welomschreven verwachte resultaten 
van het starterscentrumproject. De waarde van de 
EFRO -betalingen moet zijn gekoppeld aan de door 
het centrum behaalde resultaten.
j) De duurzaamheidsperiode moet worden af -
gestemd op de werkelijke levensduur van de 
uit het EFRO gecofinancierde activa van het 
starterscentrum.
Ten derde dient de Commissie:
k) haar kennis inzake de doeltreffendheid en doel -
matigheid van starterscentra te actualiseren en te 
benutten om ervoor te zorgen dat de EFRO -steun 
goed is afgestemd op de behoeften van deze 
sector;
l) zich opnieuw in te zetten voor steun aan de sector 
van de starterscentra, vooral die welke EU -steun 
ontvangen, bijvoorbeeld door het organiseren 
van een uitwisseling van kennis en ervaring met 
de bevoegde organen in de lidstaten. Dit initiatief 
moet gericht zijn op alle starterscentra, die zo 
op Europees niveau hun succesverhaal kunnen 
presenteren, kennis kunnen uitwisselen en steun 
kunnen verwerven van hun gelijken.
07
 Inleiding
Waarom zijn starters -
centra belangrijk?
01 
Het midden- en kleinbedrijf (mkb) 
speelt een belangrijke rol bij het 
scheppen van banen en groei. Naar 
schatting zijn de 20,7 miljoen Europese 
ondernemingen in deze groep goed 
voor 67 % van de totale werkgelegen -
heid en 58 %1 van de bruto toege -
voegde waarde2. Op grond daarvan 
is de steunverlening aan het mkb 
mettertijd steeds belangrijker gewor -
den als politieke prioriteit in Europa. 
Volgens de Lissabonstrategie moest 
bijzonder belang worden gehecht aan 
het mkb. Later werd in de strategie 
Europa 2020 nadrukkelijk gewezen op 
het belang van het mkb en innovatie 
voor de economie in de Europese Unie 
en op de essentiële rol die deze spelen 
om te komen tot slimme, duurzame en 
inclusieve groei.
02 
Starterscentra zijn erop gericht jonge 
ondernemingen een brede en inten -
sieve ondersteuning te bieden. Deze is 
het noodzakelijkst aan het begin van 
de levenscyclus van een onderneming 
wanneer het risico van mislukking het 
grootst is. De definitie van een star -
terscentrum door de Rekenkamer is 
weergegeven in tekstvak 1 .03 
 Gepubliceerde onderzoeken wijzen 
erop dat ondernemingen die starters -
steun ontvingen aanzienlijk minder 
gevaar lopen in hun eerste jaren te 
falen. Van nieuwe ondernemingen 
bestaat er na drie jaar doorgaans nog 
ongeveer 56 %3, maar bij bedrijven 
met steun van starterscentra is dat 
ongeveer 90 %4.
04 
Een startersprogramma is het doeltref -
fendst als het specifiek is toegesneden 
op de eigen behoeften van de onder -
nemer. De omvang, soort en intensiteit 
van de steun hangt af van diverse 
factoren. In het algemeen verschilt 
de steun echter volgens de ontwik -
kelingsfase van de gesteunde onder -
neming (bijv. oprichting, uitbreiding), 
volgens de marktsector waarin zij 
opereert (bijv. informatie- en commu -
nicatietechnologie, biotechnologie) en 
volgens de aard van de onderneming 
(bijv. starter, spin -off)5.
Definitie van een starterscentrum
Een starterscentrum is een organisatie ter ondersteuning van de succesvolle vestiging en verdere ontwik -
keling van ondernemingen. Het centrum biedt vaak toegang tot een fysieke bedrijfsinfrastructuur, op maat 
gesneden ondersteunende diensten en netwerkmogelijkheden.
Starterscentra verschillen onderling sterk, met name wat betreft het bereik van de geboden programma’s, 
hun interne organisatie, de economische sector waarin zij gespecialiseerd zijn en de soorten klanten die zij 
helpen.Tekstvak 11 ECORYS, EU SMEs in 2012: at the 
crossroads , Europese 
Commissie, september 2012 
(http://ec.europa.eu/
enterprise/policies/sme/
facts -figures -analysis/
performance -review/files/
supporting -documents/2012/
annual -report_en.pdf ).
2 De bruto toegevoegde 
waarde is de waarde van de 
geproduceerde goederen en 
diensten minus de kosten voor 
alle input en grondstoffen die 
rechtstreeks verband houden 
met die productie.
3 Eurostat: http://epp.eurostat.
ec.europa.eu/statistics_
explained/index.php/
Business_demography_
statistics
4 Het EBN gaf aan dat 92 % van 
de ondernemingen binnen 
een startersprogramma bleef 
bestaan en dat het 
overlevingspercentage in de 
drie jaar na afloop van dat 
programma 90 % was. Verslag 
„BIC Observatory 2012©” 
(http://www.ebn.be/assets/
assets/pdf/2012/bic_
obs_2012.pdf ). 
Het Britse Business Incubation 
Ltd meldde een overleving 
van 98 % tijden de 
programmatijd en van 87 % na 
vijf jaar ( http://www.ukbi.
co.uk/resources/
business- incubation.aspx . 
De Amerikaanse National 
Business Incubation 
Association meldde een 
overlevingspercentage van 
87 % na vijf jaar; 2012 State of 
the Business Incubation 
Industry.
5 Zie paragraaf 14.
08 Inleiding
05 
In de „Smart Guide to Innovation - 
Based Incubators (IBI)”6 van de Euro -
pese Commissie worden drie fasen van 
op starters gerichte activiteiten onder -
scheiden. Voorbeelden van activiteiten 
in elke fase worden beschreven in 
schema 1 .
a) Prestart. Deze fase omvat activitei -
ten die erop gericht zijn potentiële 
ondernemers te ondersteunen 
bij het ontwikkelen van zakelijke 
ideeën, bedrijfsmodellen en -plan -
nen. Bedoeling is de ondernemers 
beter in staat te stellen werkelijk 
een onderneming op te richten en 
met succes door te gaan naar de 
startfase. In deze fase verleende 
diensten zijn bijvoorbeeld de eer -
ste beoordeling van het zakelijke 
idee en persoonlijke begeleiding 
bij alle aspecten van de opstelling 
van een bedrijfsplan.
b) Start. Deze fase begint wanneer 
een mkb start en eindigt wanneer 
het zelfredzaam wordt en klaar 
is om zelfstandig te functioneren 
op de vrije markt. Deze fase duurt 
ongeveer drie jaar. In die periode 
geeft het starterscentrum toegang tot financiering, opleiding en 
begeleiding voor ondernemers, 
alsook tot netwerken van mogelij -
ke zaken- en technologiepartners, 
kantoorruimte en in sommige ge -
vallen volledig uitgeruste laborato -
ria, ateliers en installaties voor het 
maken van prototypes. Materiële 
startershulp (waarbij ondernemin -
gen werkelijk zijn gevestigd in het 
starterscentrum) is belangrijk in 
bepaalde economische sectoren 
zoals biotechnologie en geavan -
ceerde materialen. In sommige 
sectoren kan een efficiën  te oplos -
sing echter ook liggen in virtueel 
starten, bijvoorbeeld voor de 
ontwikkeling van software.
c) Nazorg. Deze fase omvat activi -
teiten wanneer een onderneming 
operationeel en financieel zelf -
standig is geworden en kan blijven 
functioneren zonder externe 
steun. Het mkb kan nog steeds 
behoefte hebben aan diverse 
diensten, bijvoorbeeld maatrege -
len om de omzet te verhogen, om 
het productieproces te verbeteren 
door methoden zoals internatio -
nalisering of om innovaties in te 
voeren.
Overzicht van de drie fasen van een startersprogrammaSchema 1
Bron:  Europese Rekenkamer op basis van de door de Commissie gepubliceerde Smart Guide.Prestart Start Nazorg
 ο Beoordeling innovativiteit
 ο Voorbereiding bedrijfsplan
 ο Opleiding ο Toegang tot financiering
 ο Begeleiding, mentoring en opleiding
 ο Fysieke huisvesting, laboratoria en ateliers
 ο Commercialisering
 ο Geavanceerde bedrijfsplanning
 ο Associatie van zakenpartners ο Bedrijfsontwikkeling
 ο Internationalisering
 ο Clustering
 ο Netwerken
Zakelijk idee Startend bedrijf Duurzaam mkb6 Europese Commissie, februari 
2010 ( http://ec.europa.eu/
regional_policy/sources/
docoffic/2007/working/
innovation_incubator.pdf )
09 Inleiding
Hoe ondersteunt het 
Europees Fonds voor 
regionale ontwikkeling 
(EFRO) de starterscentra?
06 
Naast regionale convergentie en 
Europese territoriale samenwerking 
zijn regionaal concurrentievermogen 
en werkgelegenheid de voornaam -
ste doelstellingen van het cohesie -
beleid van de EU. In de praktijk zijn 
de structuurfondsen en met name 
het Europees Fonds voor regionale 
ontwikkeling (EFRO) de voornaamste 
bronnen van EU -financiering voor 
mkb -steunprogramma’s.
07 
De programma’s en begrotingen voor 
de structuurfondsen bestrijken telkens 
een periode van zeven jaar. Voor de 
programmeringsperiode 2000-2006 
hadden de structuurfondsen een to -
tale begroting van ongeveer 225  mil -
jard euro, voor de periode 2007-2013 
bedroeg de totale begroting ongeveer 
345 miljard  euro. Voor mkb -steun was 
daarin respectievelijk 23 en 15 mil -
jard  euro uitgetrokken. Over de bedra -
gen die specifiek waren bestemd voor 
de ontwikkeling van starterscentra zijn 
geen gegevens beschikbaar.
08 
De structuurfondsen staan onder ge -
deeld beheer. De Commissie draagt de 
algemene verantwoordelijkheid voor 
het beheer van de structuurfondsen. 
Zij doet dat door het functioneren van 
nationale beheerssystemen te beoor -
delen en operationele programma’s 
goed te keuren. De in de operationele 
programma’s opgenomen maatrege -
len en met name de selectie van 
projecten worden uitgevoerd door 
organen op lidstaatniveau.09 
In het kader van dit verslag worden bij 
de door het EFRO gecofinancierde pro -
jecten voor starterscentra twee fasen 
onderscheiden:
Fase I: vestiging  
Deze fase begint bij de ondertekening 
van de subsidie -overeenkomst. De 
projectbeheerder maakt dan plannen 
voor de oprichting (of vernieuwing) 
van gebouwen en de aanschaf van de 
benodigde uitrusting. De fase eindigt 
wanneer het centrum beschikt over 
uitrusting en personeel en fysiek 
startklaar is, en wanneer de wettelijke 
en financiële aspecten van de investe -
ring geregeld zijn. Het starterscentrum 
is dan klaar om zijn eerste klanten te 
ontvangen. Deze fase duurt doorgaans 
twee jaar.
Fase II: werking  
Deze fase start wanneer de eerste 
klanten van het centrum arriveren 
en een startersprogramma krijgen 
en loopt tot het einde van de duur -
zaamheidsperiode, dus tot wanneer 
de projecteigenaar volgens de subsi -
dievoorwaarden niet langer verplicht 
is de projectresultaten in stand te 
houden of activa te behouden voor de 
op starters gerichte activiteiten van 
het centrum. Voor de gecontroleerde 
projecten eindigde deze fase vijf jaar 
na de ondertekening van de subsidie -
overeenkomst, en zij duurde gewoon -
lijk ongeveer drie jaar vanaf het einde 
van fase I.
10
 Reikwijdte en doelstellingen 
van de controle
10 
De controle had voornamelijk tot 
doel te beoordelen of de door het 
EFRO gecofinancierde starterscentra 
met succes steun hadden geboden 
aan startende ondernemingen met 
sterk groeipotentieel. De Rekenkamer 
stelde de volgende drie controlevra -
gen, die elk een ander beheersniveau 
betreffen:
a) Hebben de begunstigden 
goede praktijken toegepast bij 
de vestiging en exploitatie van 
starterscentra?
b) Hebben de voor het EFRO -beheer 
bevoegde organen7 doeltreffende 
mechanismen ingevoerd om ge -
schikte centra te selecteren voor 
de steun en om ervoor te zorgen 
dat deze goed functioneren?
c) Heeft de Commissie passende 
maatregelen getroffen om te zor -
gen voor een maximale impact van 
de EFRO -steun op de gecofinan -
cierde centra?
11 
De controle werd verricht in de ge -
bouwen van de Europese Commissie 
en in de vier lidstaten die de grootste 
bedragen aan EFRO -middelen hadden 
toegewezen aan de oprichting van 
starterscentra (de Tsjechische Repu -
bliek, Spanje, Polen en het Verenigd 
Koninkrijk). Op basis van de (wegens 
het ontbreken van officiële cijfers als 
beschreven in paragraaf 7 uitgevoer -
de) analyse van een lijst van projecten 
schat de Rekenkamer dat over de 
periode 2000-2013 in de vier bezochte 
lidstaten 1,2  miljard  euro werd toege -
wezen aan acties die bijdroegen tot de 
oprichting van starterscentra.12 
De Rekenkamer verrichtte controles 
ter plaatse op een steekproef van 27 
starterscentra (zie de bijlage ) die in 
de programmeringsperiode 2000-
2006 EFRO -steun hadden ontvangen 
en ten minste drie jaar doorlopend 
actief waren geweest. De Rekenkamer 
onderzocht alle aspecten van hun ac -
tiviteiten, vanaf de planningsbesluiten 
waarop hun oprichting berustte tot de 
in die centra bestaande praktijken en 
procedures. De gemiddelde totale kos -
ten van één project beliepen 6,1 mil -
joen euro. Gemiddeld 82 % van dit 
bedrag kwam uit bijdragen uit over -
heidsmiddelen. Van de gemiddelde to -
tale kosten werd 42 % gedragen door 
het EFRO (in totaal 70 miljoen euro), de 
overige 40 % door de lidstaten.
13 
De Rekenkamer beoordeelde ook 
de beheerssystemen die door de zes 
voor deze 27 starterscentra bevoegde 
beheersautoriteiten waren ingevoerd. 
De beoordeling was gericht op het 
projectselectieproces, op de voorwaar -
den in de subsidieovereenkomst en op 
de vraag hoe die vervolgens werden 
gemonitord om te garanderen dat de 
contractuele doelstellingen werden 
verwezenlijkt.
14 
De als controlecriteria gebruikte nor -
men zijn gebaseerd op goede praktij -
ken die werden beschreven in de door 
de Europese Commissie gepubliceerde 
Smart Guide en in andere publicaties 
over dit thema8.7 Bijvoorbeeld 
beheersautoriteiten en 
intermediairs.
8 National Business Incubation 
Association, Best practices in 
action — Guidelines for 
implementing First‑Class 
Business Incubation Programs,  
tweede editie 2010.  
Europese Commissie, 
Benchmarking of Business 
Incubators , februari 2002.
11 Reikwijdte en doelstellingen van de controle
15 
Integraal deel uitmakend van de con -
trole was een benchmarking waarbij 
belangrijke cijfers en indicatoren wer -
den verzameld voor de beoordeling 
van de prestaties en doelmatigheid 
van de activiteiten van geselecteerde 
centra die EFRO -steun hadden ontvan -
gen. In totaal hebben 49 starterscen -
tra9 (zie de bijlage ) in de vier bezochte 
lidstaten en in Italië en Duitsland 
— twee lidstaten die ook aanzienlijke 
bedragen aan EU -cofinanciering heb -
ben uitgetrokken voor de werking van 
dergelijke centra — gedetailleerde 
informatie verstrekt over hun activitei -
ten en hun financiële situatie.
16 
De 49 uit het EFRO gecofinancierde 
starterscentra in de steekproef wer -
den vergeleken met een benchmark 
op basis van de resultaten van de 65 
starterscentra met een EC -BIC-certifi -
caat10 die lid waren van het Europees 
netwerk van bedrijfsinnovatiecentra 
(EBN)11 — en die dus de door de Com -
missie als beste erkende praktijken 
toepasten — in de zes geselecteerde 
lidstaten. Deze 65 centra worden in 
dit verslag de „benchmarkcentra” 
genoemd.
17 
Controle -informatie werd verzameld 
aan de hand van gesprekken met 
ambtenaren van de Commissie en 
van de lidstaten alsook met project -
beheer  ders. Ook werden documenten 
bestudeerd van Europese en nationale 
instanties en van starterscentra.9 21 ter plaatse gecontroleerde 
centra en 28 andere uit het 
EFRO gecofinancierde centra.
10 Om het EC -BIC-keurmerk te 
verkrijgen, moet een 
starterscentrum een 
accreditatieprocedure 
doorlopen waarbij de naleving 
van de desbetreffende criteria 
wordt geverifieerd.
11 Het EBN is een Europese 
niet-gouvernementele 
associatie van ongeveer 200 
starterscentra. Het is de enige 
organisatie die het door de 
Europese Commissie erkende 
EC-BIC-keurmerk mag 
verlenen aan starterscentra.
12
 Opmerkingen
18 
Dit deel begint met een beoordeling 
van de prestaties van de gecontro -
leerde starterscentra. Daarna volgen 
de opmerkingen in verband met elk 
van de drie controlevragen van de 
Rekenkamer.
De starterscentra hadden 
meestal een infrastruc -
tuur van goede kwaliteit 
maar hun prestaties 
 bleven achter
19 
De Rekenkamer beoordeelde de pres -
taties van de gecontroleerde, uit het 
EFRO gecofinancierde starterscentra 
op basis van de bouw-, uitrustings- 
of renovatiewerkzaamheden (hun 
output) en op basis van de bereikte 
resultaten. Deze twee dimensies ko -
men ongeveer overeen met de twee 
fasen in de uitvoering van een star -
terscentrumproject als beschreven in 
paragraaf 9.In de meeste gevallen waren 
de centra goed afgestemd 
en gebouwd en uitgerust 
 volgens plan
20 
De Rekenkamer is van oordeel dat 
fysieke ruimte in starterscentra bij -
zonder belangrijk is in bepaalde snel 
groeiende sectoren zoals biotechno -
logie en geavanceerde materialen, die 
afhankelijk zijn van beschikbaarheid in 
het centrum van anders onbetaalbare 
uitrusting. Starterscentra moeten zo 
zijn ontworpen dat zij comfortabele 
werk- en vergaderruimte bieden met 
algemeen bruikbare kantoorappara -
tuur en communicatiemiddelen. Het is 
ook belangrijk gezamenlijke ontspan -
ningsruimte te voorzien om integratie 
tussen huurders aan te moedigen 
en de beste kansen te bieden voor 
samenwerking en de vrije uitwisseling 
van ideeën.FotoDoor het EFRO gecofinancierd gebouw „Delta” in het technologiepark van Wroclaw
In de meeste gevallen boden de gecontroleerde EFRO -projecten voor starterscentra goed passende 
werkomstandigheden.
Bron:  Europese Rekenkamer.
Architect:  Anna  Kościuk.
13 Opmerkingen
21 
De grote meerderheid van de bezoch -
te starterscentra was erin geslaagd 
hun klanten aantrekkelijke werkruimte 
te bieden. Onder de gecontroleerde 
installaties bevonden zich zowel 
eenvoudige kantoorgebouwen als vol -
ledig uitgeruste laboratoria. In 23 van 
die 27 centra waren de werkomstan -
digheden afgestemd op de individuele 
behoeften van de mkb -klanten en 
werd samenwerking aangemoedigd. 
Bij de indeling van de fysieke ruimte in 
de centra was rekening gehouden met 
het belang van netwerken: er was een 
ontspanningsruimte waar de in het 
centrum gehuisveste ondernemingen 
spontaan konden netwerken.
22 
De beoordeling van deze fase door 
de Rekenkamer bestreek ook de 
planning en bouw van de gecontro -
leerde installaties. Alle centra waren 
gebouwd volgens de plannen, die in 
23 van de 27 gevallen gedetailleerde 
informatie bevatten over de gewenste 
eigenschappen van de installatie en 
waarin vaste bouwschema’s waren 
vastgelegd. De meeste centra (23 van 
de 27) waren opgeleverd overeen -
komstig deze plannen, maar slechts 15 
ervan waren voltooid binnen de in de 
projectaanvraag genoemde termijn.23 
De Rekenkamer ontdekte geen grote 
kostenoverschrijdingen en 20 van de 
27 projecten waren afgerond binnen 
de geplande begroting. Kostenover -
schrijdingen waren gedekt met eigen 
middelen van de aanvragers en had -
den geen invloed op de EU -begroting.
De gecontroleerde starters -
centra waren in vergelijking 
minder doeltreffend
24 
De Rekenkamer beoordeelde de doel -
treffendheid en doelmatigheid van 
de starterscentrumprojecten in fase II 
door meting van hun operationele ac -
tiviteit en evaluatie van hun resultaten 
met betrekking tot hun voornaamste 
doelstellingen:
a) het aantal met steun van het cen -
trum opgestelde bedrijfsplannen;
b) het aantal in het centrum gestarte 
ondernemingen;
c) het aantal geschapen 
arbeidsplaatsen.
25 
Tijdens de referentieperiode hielp elk 
gecontroleerd centrum bij de opstel -
ling van gemiddeld 20 nieuwe bedrijfs -
plannen. Dit leidde tot 15 startende 
ondernemingen en 27 nieuwe banen. 
Gemiddeld waren in elk gecontroleerd 
centrum tijdens de referentieperiode 
164 mensen werkzaam, maar slechts 
een klein aantal hiervan werkte voor 
een startende onderneming.
14 Opmerkingen
26 
De doeltreffendheid van de door 
EC-BIC gecertificeerde starterscentra 
in de benchmark, die qua grootte 
vergelijkbaar waren met de door de 
Rekenkamer gecontroleerde centra, 
lag veel hoger. De benchmarkcentra 
hadden tijdens de referentieperiode 
geholpen bij de opstelling van ge -
middeld 101 nieuwe bedrijfsplannen 
en de vestiging van gemiddeld 65 
nieuwe startende ondernemingen, 
hetgeen had geleid tot het scheppen 
van 147 nieuwe arbeidsplaatsen. Dit 
hoge aantal starters is mede te danken 
aan het feit dat aan ondernemingen meer steun werd geboden dan alleen 
materiële startershulp (pre- en virtuele 
startdiensten voor ondernemers). De 
waarde van virtuele startersprogram -
ma’s blijkt uit het feit dat het aantal 
in de gecontroleerde centra ontstane 
startende ondernemingen veel groter 
is dan het aantal huurders in de centra. 
Gedetailleerde informatie over de 
doeltreffendheid van beide groepen 
starterscentra is te vinden in de tabel.
Gemiddelde resultaten van starterscentra
De gecontroleerde EFRO -starterscentra waren in vergelijking minder doeltreffend.Tabel
Algemeen gemiddelde
Gecontroleerde EFRO-starterscentra Benchmarkcentra
Prestartactiviteiten
Vragen over steun 92 738
Voorbereide bedrijfsplannen 20 101
Projecten voor bedrijfsoprichting 19 91
Startersactiviteiten
Gevormde starters (ook niet in het centrum gevestigde) 15 65
Geschapen banen in startende ondernemingen 27 147
Geschapen banen per startende onderneming 1,8 2,3
Alle in het centrum aanwezige bedrijven 26 35
Werknemers van alle aanwezige bedrijven 164 166
Werknemers per aanwezig bedrijf 6,4 4,7
Nazorg
Steun voor bestaand mkb 54 168
Geschapen banen bij mkb na startperiode 20 49
Geschapen banen per mkb na startperiode 0,4 0,3
Bron:  ERK -benchmarkgegevens over 2011.
15 Opmerkingen
27 
Ter beoordeling van de doelmatig -
heid werden deze resultaten bekeken 
in het licht van de ingezette midde -
len (werkingskosten en ingeschakeld 
personeel). Het resultaat van deze 
meting werd vergeleken met dat van 
de EC -BIC-benchmarkcentra. Nadere 
informatie is te vinden in schema 2 . 
Zo leverden de gecontroleerde centra 
per 100  000  euro werkingskosten 
gemiddeld 5,3 banen op, vergeleken 
met 9,6 in de benchmarkcentra, dus 
de kosten beliepen 18 000 euro per 
baan, tegenover 10 400 euro bij de 
benchmarkcentra. Tussen beide groepen van centra 
bestaat een vergelijkbaar verschil wat 
betreft de kosten per bedrijfsplan 
en de kosten per nieuw opgerichte 
onderneming. Vergelijkbare conclusies 
kunnen worden getrokken wanneer 
de berekening wordt gebaseerd op 
het aantal door het centrum ingezette 
personeelsleden.
Doelmatigheid van de werking van de centra — Resultaten van 2011
De gecontroleerde starterscentra waren in vergelijking minder doeltreffend.Schema 2 12,00
Bedrijfsplannen Starters Banen Bedrijfsplannen Starters Banen2,244,89
1,753,115,319,60
1,735,27
1,353,354,0910,35
10,00
8,00
6,00
4,00
2,00
0,00Gecontroleerde
starterscentra
Benchmarkcentra
gecreëerd per 100 000  euro werkingskosten gecreëerd door personeel in dienst bij de starterscentra
Bron:  ERK -benchmarkgegevens over 2011.
16 Opmerkingen
28 
De meeste gecontroleerde EFRO -cen-
tra waren vrij recentelijk operationeel 
geworden en dit gebrek aan ervaring 
was ongetwijfeld nadelig voor hun 
doeltreffendheid. De grootte van 
de verschillen tussen beide groepen 
centra toont echter aan dat de uit het 
EFRO gecofinancierde en door de Re -
kenkamer gecontroleerde starterscen -
tra in verhouding slecht presteerden. 
De diverse mogelijke redenen hiervoor 
worden hierna besproken binnen de 
structuur van de drie in paragraaf 10 
gestelde controlevragen.
De gecontroleerde 
EFRO -centra hadden 
goede praktijken onvol -
doende benut
29 
Een starterscentrum is een complex 
systeem waarbij succes afhangt van 
externe factoren zoals de macro -eco-
nomische situatie, het juridische 
systeem waarin het centrum opereert, 
en de ondernemingscultuur in het 
land waarin het centrum ligt. Maar ook 
interne praktijken beïnvloeden het 
succes van een centrum.
30 
Omdat de Rekenkamer dit erkent, 
onderzocht zij de kwaliteit en relevan -
tie van de praktijken en procedures 
bij de gecontroleerde centra op vier 
terreinen:
a) de interne bedrijfsplanning;
b) de relevantie van de aan hun 
 klanten verleende diensten;
c) de gebruikte systemen voor het 
monitoren van klanten; en
d) hun bedrijfsmodellen.Bij de oprichting van star -
terscentra werd onvoldoende 
aandacht besteed aan de 
doeltreffendheid van hun 
ondersteunende functies
31 
De Rekenkamer is van oordeel dat 
de opdracht en doelstellingen van 
een starterscentrum van bij de start 
duidelijk moeten zijn omschreven. 
Zijn toekomstige activiteiten moeten 
nauwkeurig worden beschreven in een 
bedrijfsplan. Dit plan moet informatie 
bevatten over de belangrijkste onder -
steunende acties van het centrum als -
ook nadere gegevens over de persone -
le en materiële middelen die nodig zijn 
opdat het centrum zijn doelstellingen 
met succes zou kunnen verwezenlij -
ken. Het moet ook gegevens bevatten 
over regelingen voor netwerken.
32 
Hoewel 22 van de 27 gecontroleerde 
centra bedrijfsplannen hadden op -
gesteld overeenkomstig de formele 
verplichtingen die voortvloeien uit 
de wetgeving inzake EFRO -steun12, 
had slechts de helft ervan gegevens 
opgenomen over hun activiteiten en 
resultaatgerichte doelstellingen.12 De vijf andere centra waren 
wettelijk niet verplicht een 
bedrijfsplan op te stellen.
17 Opmerkingen
33 
Analyse van de bedrijfsplannings -
documenten van de centra wijst op 
tekortkomingen in elementen die 
van essentieel belang zijn voor de 
goede werking van het centrum. Heel 
vaak ontbraken beschrijvingen van 
de startersprogramma’s; de daarvoor 
in te zetten middelen (bijvoorbeeld 
gekwalificeerd personeel) waren niet 
aangegeven, of de gegevens over de 
kosten voor de activiteiten ontbraken 
of waren onvolledig. Zonder deze es -
sentiële informatie is het onmogelijk 
een betrouwbare beoordeling van de 
toekomstige economische duurzaam -
heid van een centrum te maken.
34 
De talrijke in de planningdocumenten 
opgenomen doelstellingen betroffen 
meestal de installaties van de centra 
zelf maar niet de activiteiten die het 
centrum werkelijk zou uitvoeren. Er 
was dus te weinig aandacht voor het 
belang en de resultaten van de star -
tersprogramma’s. Door deze tendentie 
naar materiële doelstellingen zoals 
bouw en uitrusting, kregen de doel -
stellingen van de constructiefase (fase 
I) overmatige aandacht ten nadele van 
het bereiken van de basisdoelstellin -
gen van op starters gerichte activitei -
ten (fase II).De diensten van de centra 
hielden weinig verband 
met de behoeften van hun 
klanten
35 
De Rekenkamer is van oordeel dat 
de kernactiviteit van een starterscen -
trum ligt in het bieden van diensten 
van bedrijfsondersteuning voor zijn 
klanten. Aan ondernemers kan een 
hele reeks diensten13 worden gebo -
den, waaronder verhuring van fysieke 
ruimte, mentoring, opleiding, advies 
op diverse terreinen, netwerken, toe -
gang tot financiering en vele andere. 
Starterssteun kan echter niet effectief 
resultaat behalen als hij alleen bestaat 
uit een eenvoudige lijst van beschik -
bare diensten. De meest doeltreffende 
centra volgen een individuele aanpak: 
een op maat gesneden starterspro -
gramma gecombineerd met andere 
initiatieven voor ondernemerssteun 
(zoals lezingen door gastsprekers) 
die nieuw opgerichte mkb’s moeten 
klaarmaken voor hun optreden op de 
vrije markt.
Geboden diensten
36 
De gecontroleerde centra boden hun 
klanten in het algemeen14 steun in de 
vorm van gesubsidieerde kantoor -
ruimte (geboden door 94 % van de 
centra). Daarnaast werden kosteloos 
of tegen een kleine vergoeding ook 
„zachte diensten” verleend. De meest 
gebruikelijke betroffen begeleiding, 
opleidingen, rechtsbijstand en steun 
inzake marketing, boekhouding en 
intellectuele-eigendomsrechten.13 In het in 2006 door de 
Amerikaanse National 
Business Incubation 
Association uitgebrachte 
verslag „State of the Business 
Incubation Industry” worden 
33 verschillende diensten 
genoemd die starterscentra 
kunnen bieden aan hun 
klanten.
14 In het Verenigd Koninkrijk 
werd gewoonlijk geen 
huurverlaging geboden.
18 Opmerkingen
37 
Schema 3  toont de reeks aan diensten 
die wordt geboden door de door de 
 Rekenkamer gecontroleerde EFRO -cen-
tra in vergelijking met de bij de bench -
markpopulatie van EC -BIC-centra 
geboden reeks relevante diensten. Met 
name kon slecht 53 % van de centra 
raad geven over finan  ciële planning 
en financiering. Dit geeft reden tot 
bezorgdheid: onvoldoende toegang 
tot financiering staat bekend als een 
ernstige hinderpaal voor de ontwik -
keling van het mkb15 en het gebrek 
aan financieel advies door de centra 
droeg niet bij tot de oplossing van dit 
probleem. Het zorgde voor een slech -
tere algemene indruk van klanten en 
potentiële klanten over het nut van de 
door de centra geboden steun voor de 
gehuisveste ondernemingen.
Aard en frequentie van de voornaamste diensten geboden door de gecontroleerde 
EFRO -centra
De gecontroleerde EFRO -centra bieden een beperktere reeks diensten.Schema 3
Bron:  ERK -benchmarkgegevens over 2011.Steun bedrijfsmodelleringSteun beoordeling
ondernemerscapaciteitenRisicoanalysesteunStartersdiensten
Verzorging van opleiding
Beoordeling
opleidingsbehoeften
Huur startersruimte
Steun fondsenwerving
Steun ﬁnanciële planning94 %
80 % 53 %
76 %78 %51 %41 %69 %67 %
71 %90 %
Gecontroleerde starterscentra
BenchmarkcentraIdentiﬁcatie van beoogde klanten
Steun bedrijfsplanning100 %
90 %
80 %70 %60 %50 %
40 %
30 %
20 %
10 %
0 %15 Organisatie voor Economische 
Samenwerking en 
Ontwikkeling, The SME 
Financing Gap, Volume I, 
Theory and Advice, ( http://
ec.europa.eu/enterprise/
newsroom/cf/_getdocument.
cfm?doc_id=624 )
19 Opmerkingen
Startersprogramma’s
38 
Tijdens de controle constateerde de 
Rekenkamer dat de vrij beperkte reeks 
aan diensten aangeboden door de ge -
controleerde centra een rechtstreeks 
gevolg was van hun opvatting over 
startershulp. Meestal waren de uit het 
EFRO gecofinancierde starterscentra 
niet direct betrokken bij de zakelijke 
ontwikkeling van hun klanten en werk -
ten ze ook niet actief samen met de in 
het centrum gehuisveste bedrijven om 
voor dezen zakelijke doelstellingen te 
selecteren en vast te stellen. De star -
terscentra eisten van de in het centrum 
gehuisveste bedrijven niet dat deze op 
dit vlak nauw met hen samenwerkten 
en hunnerzijds zagen die bedrijven 
vaak geen heil in het delen van gevoe -
lige bedrijfsgegevens, zodat ze daar 
terughoudend tegenover stonden.
39 
Zelden waren er gestructureerde, 
alomvattende startersprogramma’s 
voor intensieve samenwerking tussen 
de centra en hun klanten. In slechts 4 
van de 27 gecontroleerde centra werd 
met elke klant apart systematisch 
een alomvattend startersprogramma 
opgesteld met daarin specifieke doel -
stellingen inzake prestaties en ontwik -
keling. Slechts 6 van de 27 gecontro -
leerde centra werden onderworpen 
aan kwaliteitscontroles die moesten 
helpen de algemene kwaliteit van de 
startersdiensten te verbeteren.40 
De geringe samenwerking leidde tot 
een gevoel van „afzondering” van het 
centrum en had een negatief effect op 
het gemeenschapsgevoel tussen de 
in het centrum gehuisveste bedrijven. 
Dit was niet bevorderlijk voor synergie 
tussen de bedrijven.
Vaardigheden van het personeel
41 
Daar een cultuur van intensieve sa -
menwerking tussen de centra en hun 
klanten ontbrak, werden personeels -
leden van de centra niet aangemoe -
digd tot het bezitten of verwerven van 
specifieke vaardigheden en ervaring 
waardoor ze de in het centrum gehuis -
veste bedrijven doeltreffender zouden 
kunnen bijstaan. Door dit gebrek aan 
vaardigheden was het personeel van 
de centra niet in staat tot maatrege -
len voor een doeltreffender contact 
met de in het centrum gehuisveste 
bedrijven, zodat een vicieuze cirkel 
ontstond. De reeks vaardigheden en 
deskundigheid van het personeel in de 
centra was kleiner bij de gecontroleer -
de centra dan bij die in de benchmark, 
zoals blijkt uit schema 4 .
42 
Met name hadden betrekkelijk weinig 
personeelsleden die rechtstreeks star -
tersactiviteiten uitvoerden, vaardig -
heden waardoor zij ondernemingen 
meer specifiek konden bijstaan op 
terreinen zoals specifieke sectorge -
relateerde deskundigheid (39 %) of 
toegang tot financieringsmogelijk -
heden (43 %).
20 Opmerkingen
43 
Een ander gevolg van dit gebrek aan 
samenwerking was dat de starters -
centra weinig gestructureerde kennis 
hadden van de individuele noden 
en realisaties van de in het centrum 
gehuisveste bedrijven.Prestart- en virtuele 
startersprogramma’s
44 
Programmagebreken en geringe be -
trokkenheid werden ook aangetroffen 
op twee andere belangrijke gebieden 
van de startersactiviteiten, namelijk 
bij de prestartsteun (zie paragraaf 5, 
onder a)) en de virtuele starterspro -
gramma’s (zie paragraaf 46). Beide 
diensten worden aangeboden aan 
potentiële klanten en klanten die niet 
noodzakelijk fysiek aanwezig zijn in de 
gebouwen van het centrum.Vergelijking van de voornaamste beschikbare vaardigheden en deskundigheid bij 
het personeel
De reeks vaardigheden en deskundigheid van het personeel in de centra was kleiner bij de gecontroleerde 
centra.
Bron:  ERK -benchmarkgegevens over 2011.Schema 4
14 %49 %39 %55 %
35 %
43 %43 %39 %
22 %Oprichting en ondersteuning 
hoogtechnologisch mkb
Speciﬁeke kennis 
inzake opleiding
Toegang tot ﬁnancieringBenchmarkcentraGecontroleerde starterscentraInternationale samenwerking
Juridisch adviesOverige
Publiciteit voor geholpen mkb
Geavanceerd ICT-gebruik bij 
mkb-ontwikkelingOntwikkeling van het menselijke potentieel90 %
80 %
70 %
60 %
50 %40 %30 %20 %10 %
0 %
21 Opmerkingen
45 
Het is belangrijk dat potentiële onder -
nemers intensief worden ondersteund 
tijdens hun prestart. Ten eerste kan het 
centrum zo een reserve van potentiële 
klanten vormen ongeacht hun geo -
grafische oorsprong. Tevens versterkt 
het centrum zijn betrokkenheid bij de 
plaatselijke gemeenschap. Het perso -
neel van het centrum moet er echter 
heel wat tijd in investeren. In 14 van de 
27 gecontroleerde centra werd deze 
dienst niet aangeboden. Het ontbre -
ken van deze dienst was een van de 
redenen voor het geringe aantal door 
de centra ontvangen vragen, zoals 
blijkt uit de tabel.
46 
Virtuele startersprogramma’s worden 
gegeven aan klanten die niet zijn 
gevestigd in de gebouwen van het 
centrum. Deze dienst versterkt de 
doeltreffendheid van de centra (zie 
paragraaf 26). De belangstelling voor 
het ontvangen van dit soort bedrijfs -
steun hangt goeddeels af van de 
kwaliteit en doeltreffendheid van de 
startersprogramma’s. Zwakke starters -
programma’s (zie de paragrafen 38 
en 39) en beperkingen van de reeks 
aangeboden diensten waren de twee 
hoofdoorzaken van het feit dat slechts 
11 van de 27 gecontroleerde centra 
virtuele programma’s aanboden voor 
elders gevestigde klanten.Netwerken en ingebedde 
starterscentra
47 
De gecontroleerde centra begrepen 
duidelijk de noodzakelijkheid van net -
werken en de voordelen die dat met 
zich brengt. In totaal hadden 19 van 
de 27 centra getracht een netwerk van 
onderling verbonden belanghebben -
den te vormen. Verder hadden vrijwel 
alle gecontroleerde centra banden met 
een erkende lokale partner of waren ze 
er ingebed. Onder die partners bevon -
den zich universiteiten, bedrijfsonder -
steunende organisaties en overheids -
instanties. Toch hadden weinig centra 
met succes een netwerk gevormd 
met daarin alle soorten relevante 
belanghebbenden zoals universiteiten, 
marktleiders en hun eigen vroegere 
klanten na de startersfase.
48 
Starterscentra moeten een belangrijke 
rol spelen in de infrastructuur voor 
bedrijfssteun van elke regio. Toch 
waren slechts 14 van de 27 centra ooit 
geraadpleegd tijdens de voorberei -
ding van regionale innovatiestrate -
gieën. Dit lage cijfer bewijst indirect 
dat de waarde van starterscentra als 
belangrijke bedrijfssteunpunten vaak 
niet wordt erkend.
22 Opmerkingen
De toezichtsystemen in de 
centra verschaften geen toe -
reikende beheersinformatie
49 
De Rekenkamer is van oordeel dat 
in elk starterscentrum een toezicht -
systeem zou moeten bestaan. Dit 
systeem moet statistieken en andere 
relevante informatie verzamelen en 
registreren over de activiteit van het 
centrum en zijn klanten. Deze infor -
matieverzameling heeft tot doel te 
beoordelen of de middelen doelmatig 
en doeltreffend werden ingezet en of 
ze bijdroegen aan het verwezenlijken 
van de strategische doelstellingen. Dit 
laatste is alleen mogelijk als zowel het 
beheerssysteem van het centrum als 
de gehuisveste ondernemingen de be -
drijfsgegevens presenteren in de vorm 
van gestandaardiseerde financiële en 
activiteitsindicatoren.50 
Slechts 15 van de 27 centra hadden 
een systeem ingevoerd om de star -
tersactiviteiten regelmatig te obser -
veren en te registreren. Bij de andere 
centra bleef de informatieverzameling 
beperkt tot de verplichte statistieken 
voorgeschreven in boekhoudregels 
en belastingwetgeving. De centra 
waren vaak niet in staat gedetailleerde 
financiële informatie te verstrek -
ken over de waarde van de aan elke 
klant verleende steun. Zo wordt een 
degelijke beoordeling van hun star -
tersactiviteit moeilijker. Nog minder 
gebruikelijk was het om gegevens over 
de zakelijke activiteiten van de klanten 
op te nemen in de toezichtgegevens 
van het centrum. Bepaalde centra 
verzamelden geen basisgegevens 
over prestaties omdat zij slechts een 
beperkt zicht hadden op de ontwikke -
ling van hun klanten. Slechts 5 van de 
27 centra benutten de gegevens over 
de prestaties van hun klanten om het 
beheer van hun faciliteit te verbete -
ren. Een voorbeeld van een centrum 
waar dit wel gebeurde, is te vinden in 
tekstvak 2 .
Goede praktijk — Geïntegreerd toezichtsysteem
Een van de meest succesvolle gecontroleerde centra in de Tsjechische Republiek hield regelmatig toezicht op 
de prestaties van de in het centrum gehuisveste ondernemingen en op de relevantie en kwaliteit van de hun 
geboden steun. Daartoe had het centrum een systeem ontwikkeld van essentiële prestatie -indicatoren die 
uitgebreide informatie opleveren over de activiteiten van het centrum (bijvoorbeeld het aantal opleidingen 
of lezingen) en over de prestaties van de in het centrum gehuisveste ondernemingen (bijvoorbeeld de omzet, 
het aantal aangevraagde patenten of het aantal geschapen voltijdsequivalente banen). De verkregen informa -
tie werd door het management benut ter beoordeling van de doeltreffendheid van startersprogramma’s.Tekstvak 2
23 Opmerkingen
51 
De centra die wel activiteitsmetingen 
verrichten, hadden in al hun toe -
zichtsystemen prestatie -indicatoren 
opgenomen. Maar in slechts 10 van de 
27 gevallen waren deze gebaseerd op 
door erkende nationale of internatio -
nale organisaties vastgestelde nor -
men16. Dit gebrek aan standaardisering 
maakte het moeilijker de prestaties 
van afzonderlijke centra te vergelijken 
met de beschikbare benchmarkgege -
vens of de impact ervan op de plaatse -
lijke economie te beoordelen.
De financiële duurzaamheid 
van de centra was onver -
enigbaar met de doelstelling 
passende startersdiensten 
te bieden voor de relevante 
bedrijven
52 
De Rekenkamer is van oordeel dat een 
relevant bedrijfsmodel een centrum 
in staat moet stellen zijn strategische 
doelstellingen te verwezenlijken, 
rekening houdend met economische 
omstandigheden. Dit betekent dat 
het centrum selectief te werk gaat bij 
het verlenen van steun en diensten 
aan een bepaalde groep ondernemin -
gen. Het mag alleen die ondernemers 
steunen die komen met haalbare, 
innovatieve en competitieve zakelijke 
ideeën. Dat houdt in dat er deugde -
lijke opnamecriteria moeten bestaan 
en dat aan scouting wordt gedaan om 
te zorgen voor een voldoende aantal 
waardevolle kandidaten.53 
Startersactiviteiten zijn meestal 
niet rendabel: de steun en diensten 
worden gratis aangeboden of tegen 
een prijs die de kosten van het cen -
trum niet dekt. In de gecontroleerde 
populatie van 27 starterscentra waren 
er slechts 7 die zeker hadden gesteld 
dat de financiële steun van belangheb -
benden continu beschikbaar was. Een 
voorbeeld van een dergelijke rege -
ling is opgenomen in tekstvak 3 . Van 
de overige 20 centra werd financiële 
zelfstandigheid verwacht zodat ze al te 
veel aandacht moesten besteden aan 
de financiële kant van hun activiteiten.
54 
Dit bracht mee dat de gecontroleerde 
centra sterk afhankelijk waren van 
intern door startersactiviteiten ge -
genereerde inkomsten (vooral huur 
voor kantoorruimte) die goed waren 
voor 72 % van hun totale ontvang -
sten. Bij de benchmarkpopulatie 
van EC -BIC-centra genereerde deze 
activiteit slechts 34 % van de ontvang -
sten en kwam de rest uit openbare en 
particuliere financiering.
55 
Om hun structurele deficit te vermin -
deren, moesten de gecontroleerde 
centra die niet zeker waren van conti -
nue financiering, hun kosten verlagen 
en hun ontvangsten maximaliseren. 
Kostenverlaging leidde onvermijdelijk 
tot een lager dienstverleningsniveau 
en vereenvoudigde startersprogram -
ma’s. Het betekende ook dat minder 
middelen beschikbaar waren voor 
scouting. Met het verhuren van kan -
toorruimte als voornaamste inkom -
stenbron hadden de centra getracht 
hieruit het maximum te halen.16 Verscheidene organisaties 
publiceren dit soort 
informatie. Dat zijn onder 
meer het Europees netwerk 
van bedrijfsinnovatiecentra, 
de Amerikaanse National 
Business Incubation 
Association en de Europese 
Commissie.
24 Opmerkingen
56 
Zelfs de drukste van de gecontroleer -
de faciliteiten kregen zelden meer dan 
enkele aanvragen per maand. Daarom 
waren de centra weinig gestimuleerd 
te werken met een formele toelatings -
procedure waarbij potentiële klanten 
werden geselecteerd op basis van 
onderzoek van de innovatie en het 
groeipotentieel in de door hen voorge -
stelde zakenideeën. Slechts 12 van de 
27 gecontroleerde centra hadden een 
dergelijke procedure ingevoerd.
57 
Zo konden ondernemingen met een 
kleiner groeipotentieel toch een plaats 
vinden in een centrum, zodat het mid -
delengebruik van dat centrum minder 
doelmatig werd.
58 
Door de ontoereikende financiering 
en het gebrek aan externe middelen 
(bijvoorbeeld van een aandeelhouder) 
moesten 8 van de 27 gecontroleerde 
centra de reikwijdte beperken van de 
starterssteun die zij boden na afloop 
van hun EFRO -subsidieovereenkomst. 
In vier gevallen hadden de centra hun 
startersactiviteit volledig gestopt en 
waren het gewone commerciële kan -
toorruimten geworden zonder enige 
functie van bedrijfsondersteuning. Zwakke selectiecriteria en het ontbre -
ken van ontwikkelingsdoelstellingen 
voor de in het centrum gehuisveste be -
drijven hadden een negatieve invloed 
op de doeltreffendheid van de gecon -
troleerde centra en een ongunstig 
effect op de algemene doelmatigheid 
van hun startersactiviteiten.
De EFRO -beheerssyste -
men waren niet gericht op 
de doelmatigheid van de 
door de centra geboden 
diensten
59 
Deze controleresultaten (met inbegrip 
van de benchmarkgegevens) geven 
duidelijk aan dat de gecontroleerde 
centra niet efficiënt genoeg waren 
bij hun dienstverlening. Het is dan 
ook bijzonder belangrijk de door de 
beheersautoriteiten ingevoerde EFRO - 
beheerssystemen met betrekking tot 
de besteding van overheidsmiddelen 
te onderzoeken. De beoordeling door 
de Rekenkamer was gericht op twee 
belangrijke aspecten: hoe werden de 
te cofinancieren projecten geselec -
teerd en hoe werd de duurzaamheid 
van hun werking gegarandeerd.Goede praktijk — Financiële steun van de moederorganisatie
Om te zorgen voor werkingsstabiliteit en financiële duurzaamheid hadden de Spaanse kamers van koophan -
del, de organisaties die de starterscentra beheerden, zich formeel ertoe verbonden alle jaarlijkse tekorten te 
dekken. Deze formele verbintenis vormt een tastbaar bewijs dat de belanghebbenden van de centra bereid 
zijn deel te nemen aan het beleid inzake de oprichting van bedrijven, dat wordt gezien als een openbare taak 
die spoort met de activiteiten van de moederorganisatie.Tekstvak 3
25 Opmerkingen
In de procedure voor de 
selectie van centra ging 
te weinig aandacht naar 
bepaalde essentiële aspecten 
van hun activiteit
60 
De Rekenkamer is van oordeel dat 
de overheid steunmaatregelen in het 
algemeen zo moet ontwerpen dat 
rekening wordt gehouden met de in 
haar ondernemingsbeleid vastgestelde 
behoeften en dat de geïnvesteerde 
openbare middelen duurzaamheid en 
een passend rendement opleveren in 
de vorm van nieuw mkb en nieuwe 
banen. Met dat doel mogen projecten 
alleen worden geselecteerd voor co -
financiering als hun latere duurzaam -
heid is gewaarborgd.
61 
De twee projectuitvoeringsfasen die 
in verband met starterscentra werden 
beschreven in de inleiding (zie para -
graaf 9) zijn terug te vinden in de door 
de beheersautoriteiten toegepaste 
EFRO -beheersprocedures. De EFRO - 
cofinanciering gaat voornamelijk naar 
investeringen in fysieke infrastruc -
tuur in de regio’s van de EU. Het door 
de beheersautoriteiten toegepaste 
beheersproces moet vooral zorgen 
voor de doeltreffende oplevering van 
fysieke output.
Beoordeling en selectie van 
projecten
62 
In het geval van de starterscentra is 
deze outputgerichte benadering reeds 
merkbaar in de fase van de project -
selectie. Met name werd bij de project -
beoordeling en -selectie te weinig aan -
dacht besteed aan bepaalde belangrijke 
elementen van de startersactiviteiten 
die deel uitmaken van de operationele 
fase (fase II) van een project.a) Personeelskwalificaties. Bij de se -
lectieprocedure werd de geschikt -
heid van de voor het bieden van 
startersdiensten verantwoordelijke 
personeelsleden niet naar beho -
ren beoordeeld. De Rekenkamer 
constateerde meer bepaald dat in 
een op de drie gevallen cofinancie -
ring werd toegewezen aan projec -
ten waarbij niet was aangetoond 
dat enig personeelslid de nodige 
kennis of enige ervaring had op 
het betrokken terrein. In bepaalde 
gevallen zou dit gebrek aan speci -
fieke expertise worden opgevan -
gen door bijkomende, uit het EFRO 
gecofinancierde projecten.
b) Startersdiensten. De reikwijdte en 
relevantie van de te bieden star -
tersdiensten en met name van de 
startersprogramma’s werden niet 
beoordeeld tijdens de procedure 
ter goedkeuring van subsidies aan 
starterscentra.
c) Financiële duurzaamheid. Aanvra -
gers moesten geen gedetailleerde 
informatie verstrekken over de 
reikwijdte van de bedrijfssteun 
en de verwachte kosten en resul -
taten. Evenmin werd informatie 
gevraagd over hun strategieën om 
eventuele tekorten in de operatio -
nele uitgaven te dekken en om 
de doorlopen de verlening van 
startersdiensten te garanderen.
d) Verwachte projectimpact. Bij de 
beoordelingsprocedure werd niet 
gekeken naar de verwachte voor -
delen voor de regionale economie. 
Door het ontbreken van gestan -
daardiseerde beoordelingscriteria 
viel ook niet uit te maken hoe 
doelmatig de geplande projecten 
zouden zijn wat betreft de kosten 
per nieuwe baan of per nieuw 
mkb.
26 Opmerkingen
Projectdoelstellingen en 
-indicatoren
63 
Bepaalde in de aanvraag genoemde 
projectdoelstellingen waren gekwanti -
ficeerd aan de hand van indicatoren en 
hadden welomschreven streefdoelen. 
Outputindicatoren waren naar beho -
ren toegepast: voorbeelden daarvan 
zijn het aantal vierkante meter ge -
bouwde kantoorruimte of het aantal 
geïnstalleerde printers.
64 
Geen van de bezochte beheersautori -
teiten had echter een systeem van in -
dicatoren ingevoerd op basis van door 
een ervaren nationale of internationale 
groep van starterscentra uitgebrachte 
richtsnoeren met goede praktijken.
65 
Het is zeer belangrijk dat bij het bepa -
len van doelstellingen voor starters -
acties (fase II) nauwkeurig indicatoren 
worden vastgelegd. Meestal werden 
de indicatoren goeddeels door de 
aanvragers zelf bepaald.
66 
Het ontbreken van structuur in de 
toepassing van indicatoren bij de 
vaststelling van specifieke project -
doelstellingen en bij het monitoren 
van de werking had ook invloed op 
de algemene doelmatigheid van de 
overheidsuitgaven. Met name waren de 
beheersautoriteiten niet in staat bij de 
ondertekening van subsidieovereen -
komsten te garanderen dat de waarde 
van de EFRO -subsidie of het cofinancie -
ringsniveau proportioneel waren met 
de resultaten die de aanvrager hoopte 
te bereiken of met de impact op het 
ondernemerschap ter plaatse. Tijdens 
de projectselectiefase werden de voor -
delen van het verstrekken van over -
heidsmiddelen niet gekwantificeerd en 
beoordeeld.Toezicht op en follow -up van 
projecten
67 
De fysieke vestiging van starterscentra 
was meestal behoorlijk gevolgd. De 
autoriteiten van de lidstaten hadden 
de locatie bezocht en de financiële 
documenten onderzocht.
68 
De autoriteiten van de lidstaten waren 
echter niet in staat geweest de doel -
treffendheid van de centra bij het 
bereiken van resultaten behoorlijk 
te meten. Dit lag goeddeels aan het 
feit dat zij geen maatregelen hadden 
getroffen om te garanderen dat de 
beheerssystemen in de centra hun 
basisfunctie inzake prestatiebewaking 
zouden vervullen. Door het ontbreken 
van een deugdelijk toezicht op de re -
sultaten waren zij niet in staat de juiste 
follow -up te geven aan het bereiken 
van de verwachte resultaten.
De uit het EFRO gecofinan -
cierde centra hoefden hun 
activiteiten niet lang genoeg 
voort te zetten
69 
De Rekenkamer is van oordeel dat 
bijzondere aandacht dient te worden 
besteed aan de financiële en opera -
tionele duurzaamheid van de gecofi -
nancierde projecten, aan de kwaliteit 
van de geboden startersdiensten en 
aan de verwachte positieve algemene 
impact op de plaatselijke economie en 
mogelijk daarbuiten.
27 Opmerkingen
70 
Op dit punt was de minimale lengte 
van de duurzaamheidsperiode17 (vijf 
jaar) niet afgestemd op de kenmerken 
van startershulp en kwam ze ook niet 
behoorlijk overeen met de levensduur 
van de met EFRO -steun opgebouwde 
en verworven activa (20-30 jaar)18. 
Dit betekende dat de beheersauto -
riteiten hun controle over de activa 
hadden losgelaten zodra de minimale 
duurzaamheidsperiode als bepaald in 
de structuurfondsverordening19 was 
afgelopen. Een voorbeeld van hoe een 
lidstaat dit probleem met succes heeft 
aangepakt, is te vinden in  tekstvak 4 .
71 
Na afloop van de duurzaamheids -
periode werd de voor de oplevering 
van het project verantwoordelijke 
entiteit ontheven van haar contrac -
tuele verplichtingen en kon zij vrij 
beschikken over de verworven activa. 
Voor de gecontroleerde projecten had -
den 8 van de 27 starterscentra na het 
einde van de vijfjarige duurzaamheids -
periode hun activiteiten voor starters 
geheel of gedeeltelijk stopgezet.72 
In dergelijke situaties gaat het feitelijke 
voordeel van de overheidsfinancie -
ring naar de eigenaars van de faciliteit 
(zoals particuliere ondernemingen, 
plaatselijke autoriteiten, kamers van 
koophandel en universiteiten) en niet 
naar plaatselijke ondernemers en star -
ters. De Rekenkamer schat de totale 
waarde van de hierbij betrokken mid -
delen op ongeveer twee derde van de 
totale EFRO -investering in de gecon -
troleerde projecten voor starterscentra 
ofwel 30 miljoen euro.17 De periode waarin de 
begunstigde verplicht is de in 
de subsidieovereenkomst 
opgenomen verbintenissen 
na te leven.
18 De levensduur van de 
betrokken activa (vooral 
gebouwen) werd bepaald op 
basis van de in de betrokken 
lidstaten toegepaste 
afschrijvingspercentages.
19 Verordening (EG) nr. 1260/1999 
van de Raad van 21 juni 1999 
houdende algemene 
bepalingen inzake de 
structuurfondsen (PB L 161 
van 26.6.1999, blz. 1).
Goede praktijk — Duurzaamheidsperiode
In Polen werd het probleem van een korte duurzaamheidsperiode bij een van de in het horizontale operatio -
nele programma opgenomen maatregelen voor de programmeringsperiode 2007-2013 ondervangen. De in 
de subsidieovereenkomst vastgelegde duurzaamheidsperiode was verlengd tot 20 jaar en de projectuitvoer -
ders waren verplicht alle voor de bouw van de faciliteit ontvangen overheidsmiddelen in de vorm van be -
drijfssteun over te dragen aan de in die periode in het centrum gehuisveste mkb’s.Tekstvak 4
28 Opmerkingen
De beperkte verspreiding 
van kennis door de Euro -
pese Commissie hinderde 
de bevordering van goede 
praktijken
73 
De Rekenkamer richtte haar beoorde -
ling van de bijdrage van de Commissie 
vooral op activiteiten die in principe 
bijdroegen tot de ontwikkeling en 
uitvoering van starterscentrumprojec -
ten. Met name bekeek de Rekenkamer 
of de Commissie deskundigheid inzake 
startersactiviteiten had opgebouwd 
en of op basis daarvan op Europees 
niveau richtsnoeren met goede praktij -
ken beschikbaar waren gesteld.
Initiatieven van de Commissie
74 
In de loop van haar controle onder -
zocht de Rekenkamer een aantal initia -
tieven van de Commissie. Zij richtte 
zich vooral op initiatieven die beston -
den sinds begin 2000 en hoofdzakelijk 
betrekking hadden op starterscentra. 
Deze initiatieven konden bijdragen 
aan het verzamelen van relevante 
kennis binnen de Commissie en aan 
de verspreiding van die kennis en 
van relevante goede praktijken onder 
geïnteresseerde belanghebbenden of 
bevoegde instanties.75 
Met betrekking tot kennisbeheer dient 
te worden gewezen op twee belang -
rijke initiatieven:
a) In 2002 publiceerde de Commissie 
een benchmarkstudie met waarde -
volle informatie over de stand van 
zaken bij Europese starterscentra. 
Daarin werd aanbevolen deze 
benchmarking te herhalen, maar 
dit gebeurde niet.
b) Parallel met deze actie vormde 
de Commissie een databank van 
starterscentra20. De gegevens wer -
den jaarlijks bijgewerkt tot 2006; 
daarna werd het systeem niet 
meer ontwikkeld en bijgewerkt.
Verspreiding van kennis
76 
Naast het voornoemde benchmark -
verslag werd ter verspreiding van 
expertise inzake starterscentra in 
2010 door de Commissie een „Smart 
Guide to innova  tion -based incubators” 
gepubliceerd. In dit op de ervaring 
van EBN -leden gebaseerde document 
worden de voornaamste factoren en 
processen beschreven die het succes 
van starterscentra het sterkst beïn -
vloeden, maar ook hoe dit het best kan 
worden gemeten. De gids bevat echter 
geen prestatiegegevens of informatie   
over de doeltreffendheid van dit soort 
bedrijfssteun. De gids werd te laat 
gepubliceerd, zodat de gecontroleerde 
centra er op het moment van hun 
vestiging geen rekening mee konden 
houden. Slechts enkele centra waren 
zelfs maar op de hoogte van het be -
staan ervan.20 http://cordis.europa.eu/
incubators/about.htm
29 Opmerkingen
77 
Uit de hiervoor beschreven initiatieven 
blijkt dat de Commissie de laatste tien 
jaar inderdaad moeite heeft gedaan 
om gegevens te verzamelen over 
starterscentra. De verzamelde ervarin -
gen en kennis gingen echter verloren 
door het gebrek aan continuïteit in de 
initiatieven van de Commissie. Doordat 
de Commissie de systematische studie 
van de starterscentra niet had voortge -
zet, kon zij te weinig bijgewerkte ken -
nis delen. Deze kennis zou bijzonder 
nuttig zijn geweest voor lidstaten die 
intensief bezig waren met het ontwik -
kelen van hun netwerk van starters -
centra (bijvoorbeeld de in en na 2004 
tot de EU toegetreden lidstaten).
78 
De Commissie beschikt niet over 
een toereikend kennispakket om de 
doeltreffendheid van de starterscentra 
te kunnen beoordelen of om geavan -
ceerde steun te kunnen bieden aan 
een van die centra, met name aan de 
uit het EFRO gecofinancierde centra. 
Het stijgende aantal starterscentra 
maakt het voor de Commissie bijzon -
der belangrijk steun te verlenen aan 
exploitanten, beheersautoriteiten en 
lidstaten, vooral door het presente -
ren van goede praktijken, geslaagde 
startersprogramma’s of benchmark -
gegevens die de beheersautoriteiten 
kunnen benutten bij de beoordeling 
van voorstellen tot oprichting van 
nieuwe centra.
30
 Conclusies en 
aanbevelingen
79 
Het EFRO heeft een aanzienlijke finan -
ciële bijdrage geleverd aan de vorming 
van een infrastructuur van starterscen -
tra, vooral in lidstaten waar dit soort 
bedrijfssteun betrekkelijk zeldzaam 
was. Toch is de Rekenkamer van oor -
deel dat de verlening van startersdien -
sten en dus ook de ruimere impact op 
plaatselijke ondernemingen vrij klein 
was door de financiële beperkingen 
en het lage niveau startersactiviteiten. 
Dit viel hoofdzakelijk te verklaren door 
een gebrek aan expertise inzake star -
terspraktijken en door tekortkomingen 
in de beheerssystemen.
In het algemeen waren de 
gecontroleerde, uit het 
EFRO gecofinancierde 
startersfaciliteiten correct 
opgezet maar de aan de 
klanten geboden bedrijfs -
steun had slechts matig 
succes
80 
De prestaties van de gecontroleerde 
starterscentra waren geringer dan 
die van de benchmarkcentra. Hoe -
wel het EFRO de infrastructuur voor 
starterscentra op doeltreffende wijze 
opleverd e, had het fonds minder 
succes waar het ervoor moest zor -
gen dat die centra hun klanten op 
doeltreffende en doelmatige wijze 
steun verleenden. De door het EFRO 
gesteunde starterscentra waren actief 
in moderne, goed aangepaste gecofi -
nancierde installaties, maar het kostte 
meer middelen en personeel om een 
nieuwe starter voort te brengen dan in 
de benchmarkcentra.De gecontroleerde EFRO - 
centra hadden goede praktij -
ken onvoldoende benut
81 
De kleinere doeltreffendheid en 
doelmatigheid van de gecontroleerde 
starterscentra kan diverse oorzaken 
hebben. De meeste centra waren 
vrij onlangs actief geworden en dit 
gebrek aan ervaring belemmerde 
ongetwijfeld hun doelmatigheid. De 
duidelijkste tekenen hiervan waren 
tekortkomingen en leemten in de 
startersprogramma’s en ontoereikende 
bedrijfsmodellen, vooral wat betreft 
de financiële duurzaamheid. Door 
deze beperking waren de beheers -
teams van de centra meer gericht op 
het genereren van inkomsten dan op 
het verlenen van kwaliteitsdiensten 
aan starters met een sterk groeipoten -
tieel. Vanuit deze inkomstengerichte 
benadering hebben de beheerders van 
de centra de toelatingscriteria voor 
nieuwe klanten afgezwakt. Dit had tot 
gevolg dat dure starterssteun werd ge -
boden aan ondernemingen met gering 
groei  potentieel. Het versterkte ook de 
ondoelmatigheid van het gebruik van 
de in de starterscentra geïnvesteerde 
overheidsmiddelen.
82 
De starterscentra waren niet in staat 
hun klanten alomvattende en indivi -
dueel toegesneden steun te bieden. Er 
was een beperkte keuze aan geboden 
diensten. De meeste gecontroleerde 
centra boden geen steun aan kandi -
daat -ondernemers in de prestartfase 
of aan niet ter plaatse gevestigde klan -
ten. De startersprogramma’s waren vrij 
elementair en niet afgestemd op de 
specifieke behoeften en bedrijfsont -
wikkelingsdoelstellingen van de afzon -
derlijke klanten. Omdat de centra niet 
nauw samenwerkten met hun klanten 
hadden zij geen nauwkeurig beeld van 
hun ontwikkelingsniveau. Ook dit had 
een negatieve invloed op de kwaliteit 
van de geboden bedrijfssteun.
31 Conclusies en aanbevelingen
Aanbeveling 1
De Commissie moet van de lidstaten 
eisen dat zij de goedkeuring van de 
vestiging van nieuwe starterscentra 
met cofinanciering van de EU afhanke -
lijk maken van de volgende aspecten:
a) De vestiging moet berusten op 
gedetailleerde en realistische 
bedrijfsplannen met bijzondere 
aandacht voor de duurzaamheid 
van hun op starters gerichte activi -
teiten zonder winstoogmerk.
b) Vanaf het begin moeten de op 
starters gerichte activiteiten 
worden verricht door voldoende 
bekwaam personeel dat klanten en 
potentiële ondernemers relevante 
individuele steun kan bieden.
c) De starterscentra moeten proactief 
op zoek gaan naar nieuwe klan -
ten, ongeacht hun geografische 
oorsprong, en zich vooral richten 
op klanten met innovatieve ideeën 
met een sterk groeipotentieel, om 
zodoende de doelmatigheid van 
de overheidsfinanciering en dus 
de toegevoegde waarde van de 
EU-middelen maximaal te maken.
d) De startersactiviteit voor elke 
zakelijke klant moet beginnen met 
de opstelling van een gedetail -
leerd, op maat gesneden starters -
programma. De uitvoering van dit 
programma moet worden gevolgd 
en er moet worden bekeken in 
welke mate de zakelijke doelstel -
lingen zijn verwezenlijkt.
e) De starterscentra moeten hun 
diensten ook aanbieden aan niet 
ter plaatse gevestigde onderne -
mingen, zodat ze de impact van 
de starterssteun op het lokale 
bedrijfsleven verruimen en de 
mogelijkheden om te netwerken 
verbeteren.f) De starterscentra moeten een 
toezichtsysteem invoeren dat niet 
alleen steunt op uit hun eigen 
activiteit afgeleide gegevens, maar 
ook op door de gesteunde klanten 
verstrekte bedrijfsgegevens.
De beheerssystemen hadden 
wel op doeltreffende wijze 
gezorgd voor oplevering van 
de infrastructuur maar niet 
voor het bieden van doel -
matige starterssteun
83 
In de meeste gevallen hadden de be -
heerssystemen er wel op doeltreffen -
de wijze voor gezorgd dat de fysieke 
output (bijvoorbeeld gebouwen) tijdig 
en volgens de plannen werd opgele -
verd. Zij garandeerden echter niet dat 
startersdiensten zoals begeleiding en 
opleiding op doeltreffende en doelma -
tige wijze werden aangeboden. Er had 
meer nadruk moeten worden gelegd 
op het beheer van de startersdiensten 
op lange termijn.
84 
De instanties van de lidstaten die 
projecten  selecteerden voor cofinan -
ciering besteedden te weinig aandacht 
aan de verwachte resultaten van de 
startersactiviteit en aan de haalbaar -
heid van de bedrijfsmodellen van de 
starterscentra. Dit had ernstige gevol -
gen; het had invloed op de gekozen 
doelstellingen voor de afzonderlijke 
centra en bijgevolg op de duurzaam -
heid van de startersactiviteiten. Dit 
tweede punt is bijzonder zorgwekkend 
omdat de lengte van de duurzaam -
heidsperiode niet goed overeenkomt 
met de aard van de uit het EFRO geco -
financierde starterscentrumprojecten. 
Dit leidt tot een belangrijk risico, na -
melijk dat met de bestaande systemen 
een aanzienlijk deel van de waarde van 
de overheidsmiddelen na afloop van 
de duurzaamheidsperiode toevalt aan 
de eigenaars van de centra.
32 Conclusies en aanbevelingen
Aanbeveling 2
De Commissie moet van de instanties 
van de lidstaten eisen dat de volgende 
elementen worden opgenomen in het 
ontwerp van de selectie- en toezicht -
procedures voor de uit het EFRO geco -
financierde starterscentrumprojecten:
a) In de projectselectiecriteria moet 
meer nadruk worden gelegd op de 
verwachte projectresultaten dan 
op het produceren van materiële 
output.
b) Tijdens de projectbeoordeling 
en tijdens de vaststelling van de 
contractuele verplichtingen moet 
meer gebruik worden gemaakt van 
deskundige kennis over de activi -
teiten van starterscentra.
c) Het niveau van de overheidssteun 
moet gebaseerd zijn op de wel -
omschreven verwachte resultaten 
van het starterscentrumproject. De 
waarde van de EFRO -betalingen 
moet zijn gekoppeld aan de door 
het centrum behaalde resultaten.
d) De duurzaamheidsperiode moet 
worden afgestemd op de werkelij -
ke levensduur van de uit het EFRO 
gecofinancierde activa van het 
starterscentrum.De Commissie ondernam te 
weinig om de uitwisseling 
van kennis en goede praktij -
ken te vergemakkelijken
85 
De Commissie heeft enige moeite 
gedaan om kennis te verzamelen over 
de activiteiten en kenmerken van een 
grote populatie aan starterscentra in 
Europa, maar benut deze kennis niet 
voor de steun die zij biedt. De onlangs 
gepubliceerde Smart Guide biedt een 
nuttig overzicht van de beginselen in -
zake het systeem maar is te weinig ge -
detailleerd en er ontbreken belangrijke 
gegevens op dit terrein, bijvoorbeeld 
benchmarks voor essentiële indicato -
ren. De activiteiten van de Commissie 
ter verspreiding van relevante kennis 
en ter bevordering van goede prak -
tijken bleven te beperkt om het risico 
van mislukking te ondervangen bij 
pas opgerichte en gecofinancierde 
starterscentra.
Aanbeveling 3
De Commissie dient:
a) haar kennis inzake de doeltref -
fendheid en doelmatigheid van 
starterscentra te actualiseren en te 
benutten om ervoor te zorgen dat 
de EFRO -steun goed is afgestemd 
op de behoeften van deze sector;
b) zich opnieuw in te zetten voor 
steun aan de sector van de star -
terscentra, vooral die welke EU - 
steun ontvangen, bijvoorbeeld 
door het organiseren van een 
uitwisseling van kennis en ervaring 
met de bevoegde organen in de 
lidstaten. Dit initiatief moet gericht 
zijn op alle starterscentra, die zo 
op Europees niveau hun succesver -
haal kunnen presenteren, kennis 
kunnen uitwisselen en steun kun -
nen verwerven van hun gelijken.
33 Conclusies en aanbevelingen
Dit verslag werd door kamer II onder voorzitterschap van de heer Henri 
GRETHEN, lid van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering 
van 9 april 2014.
Voor de Rekenkamer
Vítor  Manuel  da SILVA  CALDEIRA
President

34
 Bijlage
Lijst van de gecontroleerde starterscentra
Naam van het centrum Bezocht Bevraagd
Tsjechische Republiek
Agentura pro ekonomický rozvoj Vsetínska, o.p.s. Podnikatelský inkubátor Vsetín
BIC Ostrava spol.s r.o.
Podnikatelský inkubátor Nymburk příspěvková organizace
South Moravian Innovation centre
STEEL IT Třinec Institut EuroSchola, o.s.
TechnoPark Pardubice, k.s.
Vědeckotechnický park Plzeň, a.s.
Vědeckotechnický park Roztoky Trigema a.s.
VŠB — TU Ostrava
VÚSH, a.s. Podnikatelský inkubátor Brno-JihX
X
X
X
XX
X
X
X
X
X
X
X
X
X
Duitsland
BGI Biotechpark Gatersleben Infrastrukturgesellschaft mbH
Merseburger Innovations- und Technologiezentrum GmbH
Mitteldeutsches Multimediazentrum Halle GmbH
TechnologieZentrum Dresden GmbH
TGZ Halle Technologie- und Gründerzentrum Halle GmbHX
X
X
X
X
Italië
2i3T Società per la gestione dell’Incubatore di Imprese e per il Trasferimento Tecnologico dell’Università’ 
degli Studi di Torino
BIC Pieve di Bono
Bioindustry park Silvano Fumero Spa
Incubatore Comune di Ultimo
Incubatore universitá degli studi di Firenze (strutture di Via Nizza e Strada del Drosso)
Pépinière d’Entreprises Espace Aosta
Polo Scientifico e Tecnologico di Navacchio
Sistema di incubazione policentrico metropolitano Comune di Firenze
Tecnogranda SpaX
X
X
X
X
X
X
X
X
Polen
Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Beskidzki Inkubator Technologiczny w Bielsku-Białej
Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości Sp. z o.o.
Bełchatowsko — Kleszczowski Park Przemysłowo — Technologiczny
Fundacja Uniwersytetu im. A.Mickiewicza w  Poznaniu
Inkubator Tecnologiczny ARTERION/Fundacja Wspierania Przedsiębiorczości i Nauki
Łódzki Regionalny Park Naukowo-Technologiczny Sp. z o.o.
Śląski Park Przemysłowo — Technologiczny Sp. z o.o.
Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno — Gospodarczych Inkubator Technologiczny w Białogardzie
Wrocławski Park Technologiczny S.A.X
X
X
X
X
XX
X
X
X
X
X
X
X
XBijlage
35 Bijlage
Naam van het centrum Bezocht Bevraagd
Spanje
BIC Granada
Parque Tecnológico de Andalucía
Vivero de empresas de Badajoz
Vivero Castilleja de la Cuesta
Vivero de Azuaga
Vivero de Plasencia
Vivero de Puertollano
Vivero de Vigo
Vivero Nuevo Torneo Sevilla
Vivero de Alcala de Guadaira
Vivero Salamanca
Vivero Talavera de la ReinaX
X
X
X
X
X
XX
X
X
X
X
X
X
X
X
Verenigd Koninkrijk
Chester Innovation Economy Centre
Core Technology Facility
Daresbury Incubator
InfoLab21
Power Technologies Innovation Centre
Technium Springboard
The Media Factory
Swansea Technium II
Aberystwyth Technium
PONTIO — Bangor UniversityX
X
X
X
X
X
X
X
XX
X
X
X
X
X
XBijlage
36
Samenvatting
I
Om het concurrentievermogen van het mkb te verbete -
ren, is een combinatie van financiële en niet-financiële 
steun en een mkb-vriendelijk wettelijk en administratief 
kader nodig. Dit komt derhalve tot uitdrukking in het 
regelgevend kader voor de nieuwe programmerings -
periode 2014-2020. Steun voor het concurrentievermo -
gen van het mkb is een topprioriteit voor de Europese 
structuur- en investeringsfondsen. De nieuwe generatie 
programma’s biedt de mogelijkheid om de mkb-steun 
tegen het licht te houden en gerichter te besteden, 
en om een brede en samenhangende beleidsmix 
te ontwikkelen die ten volle gebruikmaakt van alle 
beschikbare instrumenten, met inbegrip van financiële 
instrumenten, mkb-ondersteuningsdiensten en moge -
lijkheden op het gebied van overheidsopdrachten.
Gezamenlijk antwoord op de 
paragrafen III en IV 
De Commissie verwelkomt de conclusies van de 
Rekenkamer ten aanzien van de financiële bijdrage 
van het EFRO aan de totstandbrenging van de zake -
lijke infrastructuur.
De Commissie merkt op dat het feit dat de prestaties 
van de starterscentra waar audits zijn gehouden als 
„bescheiden” worden geclassificeerd, gebaseerd is op 
de vergelijking van de resultaten van deze recenter tot 
stand gebrachte starterscentra met de benchmarks 
die zijn vastgesteld door gevestigde, „volwassener” 
starterscentra. 
Met name in de lidstaten die in 2004 of daarna tot de 
EU zijn toegetreden, ontbrak een dergelijke zakelijke 
infrastructuur; nu pas wordt die structuur opgebouwd, 
onder meer met steun van de structuurfondsen. Er is 
derhalve niet veel ervaring opgedaan en er moeten 
verdere inspanningen worden geleverd om beter te 
leren hoe deze infrastructuur doeltreffend kan worden 
gebruikt om nieuwe zakelijke ideeën en startende 
bedrijven adequaat te ondersteunen.
IV
De benchmarks die in de verslagen van het Bedrijfs -
innovatiecentrum van de Europese Commissie en de 
„International Association of Science Parks and Areas 
of Innovation” (internationale vereniging van weten -
schapsparken en innovatieterreinen) zijn gepresen -
teerd, kunnen helpen de beoordeling aan te vullen 
met extra gegevens. Antwoorden  
van de Commissie
V
De hervorming van het cohesiebeleid voor de periode 
2014-2020 biedt het toezichtcomité van het respec -
tieve operationele programma de nodige stimulansen 
om de selectiecriteria goed te keuren om te zorgen 
voor maximale impact voor dit soort investeringen. 
Landen en regio’s moeten vooraf besluiten welke 
doelstellingen zij met de beschikbare middelen willen 
bereiken en nauwkeurig aangeven hoe zij de voor -
uitgang bij de verwezenlijking van die doelstellingen 
voor elke prioritaire as willen meten. Hierdoor wordt 
regelmatig toezicht mogelijk, alsmede discussie over 
de manier waarop de financiële middelen worden 
gebruikt. 
VI
De Europese Commissie heeft in 1984 het Europees 
Bedrijfsinnovatiecentrum (EC-BIC) opgericht. Sinds -
dien biedt zij voortdurend ondersteuning via het 
EC-BIC kwaliteitsborgingssysteem. 
Om de kennis van de managementautoriteiten in 
het veld te vergroten, heeft de Europese Commissie 
een „Guide on Research and Innovation Strategies 
for Smart Specialisation” opgesteld. Bovendien heeft 
de Commissie richtsnoeren verstrekt op basis van 
de ervaring die is opgedaan met de verschillende 
generaties regionale innovatiestrategieën. Verder 
zijn richtsnoeren gegeven die afkomstig waren van 
ondersteunde projecten/netwerken. De Commissie 
heeft veel initiatieven ontwikkeld om dit aan te moe -
digen, waaronder Regio’s voor economische veran -
dering (begonnen in 2006). Dat is een leerplatform 
voor EU-regio’s waarvan deel uitmaken: de jaarlijkse 
conferentie van Regio’s voor economische verande -
ring, RegioStars Awards, een gegevensbank waarmee 
regio’s van elkaars beleid kunnen leren en interregio -
nale „fast-track”-netwerken, gefinancierd door de 
programma’s Interreg IVC en Urbact II.
De Commissie heeft in juni 2008 de „Small Business 
Act” goedgekeurd, een breed beleidskader inzake 
mkb-beleid voor de EU en de lidstaten. De Small Busi -
ness Act noemt ondernemerschap als een prioritair 
gebied; er is gekozen voor een bredere aanpak om 
alle barrières voor ondernemerschap op het niveau 
van de EU en op nationaal niveau op te lossen. Deze 
actie is versterkt door het „Actieplan Ondernemer -
schap 2020”, dat begin 2013 is goedgekeurd. Binnen 
dit algemene kader is de Commissie het BIC-kwaliteits -
keurmerksysteem blijven ondersteunen. 
Antwoorden van de Commissie 37
VII a)
De Commissie ondersteunt de noodzaak om starters -
centra op te zetten op basis van gedetailleerde en 
realistische businessplannen volledig. Zij moeten wor -
den geïntegreerd in de algehele regionale ontwikke -
lingsstrategie, en de lidstaten wordt sterk aangeraden 
slimme specialisatiestrategieën uit te voeren.
VII b)
De vaardigheden om startende ondernemingen 
bij te staan in starterscentra worden momenteel 
opgebouwd, met name in de lidstaten die in 2004 of 
daarna tot de EU zijn toegetreden, en de voornaamste 
doelstelling is te zorgen voor de financiële duurzaam -
heid van de zojuist opgebouwde startersinfrastruc -
tuur. Deze vaardigheden bestonden eerder nog niet 
en worden door de totstandbrenging van nieuwe 
startersinfrastructuur opgebouwd.
VII c)
De Commissie is het hiermee eens. Voor de program -
meringsperiode 2014-2020 worden de activiteiten 
van starterscentra gebonden aan de voorwaarde dat 
er sprake moet zijn van een passende ontwikkelings -
strategie. Starterscentra worden in de eerste plaats 
opgericht om de interne economische ontwikkeling 
van een regio te bevorderen en om te beantwoorden 
aan de behoeften en het potentieel dat door de eco -
nomische (of de innovatie-) strategie is bepaald. 
VII d)
De Commissie is het hiermee eens. De Commissie zal 
de lidstaten adviseren de aanbeveling van de Reken -
kamer op te nemen als eis waarmee rekening moet 
worden gehouden bij de selectie en de opstelling van 
steunovereenkomsten tussen bemiddelingsinstanties 
en het management van starterscentra.VII 
De Commissie is niet betrokken bij de selectie van pro -
jecten op grond van het kader voor cohesie, behalve 
voor de goedkeuring van grote projecten.
Het nieuwe regelgevende kader voor de periode 
2014-2020 garandeert niettemin van meet af aan dat 
via de inhoud van de goedgekeurde programma’s en 
de interventielogica, met inbegrip van de resultaat -
indicatoren van de doelstellingen en de output die in 
de prioritaire assen zijn samengevat, de selectie van 
projecten door de lidstaten zal worden gedaan, zoveel 
mogelijk overeenkomstig de aanbevelingen van de 
Rekenkamer. 
Op basis van het prestatiekader dat voor elk operatio -
neel programma is vastgesteld, kan de Commissie de 
prestatie van programma’s stimuleren en evalueren 
door middel van mijlpalen en indicatoren. Wanneer 
uit een evaluatie van de prestaties blijkt dat een 
bepaalde prioriteit niet de geplande mijlpaal heeft 
gehaald, m.a.w. niet het gewenste resultaat heeft 
opgeleverd, en wanneer de lidstaat niet de nodige 
stappen heeft genomen om het probleem op te 
lossen, kan de Commissie de tussentijdse betalingen 
geheel of gedeeltelijk opschorten, of uiteindelijk 
financiële correcties toepassen. De prestatiereserve 
mag niet voor zo’n programma worden aangewend.
Op grond van het wettelijk kader voor de periode 
2014-2020 versterkt de Commissie ook alle voorwaar -
den vooraf voor de fondsen om ervoor te zorgen 
dat aan de nodige voorwaarden voor hun doeltref -
fende tenuitvoerlegging is voldaan. Ten aanzien van 
het mkb verwijzen de voorwaarden vooraf naar de 
specifieke acties die door de lidstaten worden uitge -
voerd om de bevordering van het ondernemerschap 
te benadrukken, rekening houdend met de Small 
Business Act.
Bovendien zal de Commissie via haar actieve betrok -
kenheid en niet-aflatende inspanningen bij de lid -
staten de managementautoriteiten adviseren om de 
aanbevelingen van de Europese Rekenkamer in het 
selectieproces en de selectiecriteria van starterscentra 
te betrekken. De bijdrage aan de verwachte resultaten 
van de prioritaire as moet voortaan in de selectiecrite -
ria worden opgenomen.
Antwoorden van de Commissie 38
VII h)
De Commissie is het hiermee eens. Deskundige kennis 
op het gebied van starterscentra stoelt, met name 
in de lidstaten die in 2004 of daarna tot de EU zijn 
toegetreden, voornamelijk op het principe „al doende 
leren”. Het is nu waarschijnlijker dat de deskundigen 
te vinden zijn in de landen waar enige ervaring is met 
starterscentra, en dat zij hun kennis kunnen door -
geven door andere bij starterscentra betrokken acto -
ren, zoals arbeidsbureaus, te trainen. De Commissie zal 
de lidstaten adviseren deze aanbeveling te volgen.
VII i)
De Commissie is het hiermee in principe eens. De 
EFRO-bijdrage aan het project is gebaseerd op een 
kosten-batenanalyse die is afgeleid uit het onderne -
mingsplan. De resultaten van een starterscentrum 
kunnen echter worden beïnvloed door externe fac -
toren die niet altijd van tevoren bekend zijn, alsmede 
door de hoeveelheid overheidssteun per gecreëerde 
baan. EFRO-betalingen koppelen aan resultaten zou 
om deze redenen problematisch zijn.
VII j)
De Commissie is het hiermee niet eens. De Commis -
sie is van mening dat de duurzaamheidsperiode zoals 
de Rekenkamer die definieert moet overeenkomen 
met de duurzaamheidsperiode van artikel 71 van de 
verordening houdende gemeenschappelijke bepalin -
gen (Verordening (EU) nr. 1303/2013). De Commissie 
beschikt niet over een wettelijke basis om aan begun -
stigden, wat de activiteiten van starterscentra betreft, 
aanvullende verplichtingen op te leggen die verder 
gaan dan de duurzaamheidsperiode van vijf jaar.
In dat verband neemt de Commissie akte van de 
goede praktijken die de Rekenkamer in sommige 
lidstaten heeft aangetroffen.
VII k)
De Commissie erkent dat zij haar kennis moet blijven 
actualiseren. In 2014 zal de Commissie een verslag, 
getiteld „Setting up, managing and evaluating EU 
science and technology parks”, over het opzetten, 
beheren en evalueren van wetenschaps- en tech -
nologieparken in de EU, publiceren, waarin advies 
en richtsnoeren worden geboden en dat onder de 
managementautoriteiten zal worden verspreid.VII e)
De Commissie is het hiermee in principe eens, maar 
deze aanbeveling is, in overeenstemming met het 
subsidiariteitsbeginsel, veeleer een overweging die 
de lidstaten moeten maken en die afhangt van de 
nagestreefde doelstellingen om de interne econo -
mische groei te bevorderen. De Commissie zal de 
lidstaten aanbevelen starterscentra aan te sporen 
hun diensten open te stellen voor niet plaatselijk 
gevestigde bedrijven, waarbij een duidelijke strategie 
is dat zij ervoor moeten zorgen dat het plaatselijke 
bedrijfsleven ervan profiteert. De Commissie zal de 
lidstaten ook aanbevelen netwerken en verbindingen 
met andere starterscentra tot stand te brengen om 
de kennisuitwisseling te bevorderen en gezamenlijke 
activiteiten van starterscentra aan te moedigen, met 
name in grensoverschrijdende situaties binnen de EU 
en daarbuiten.
VII f)
De Commissie is het hiermee eens. De Commissie zal 
de lidstaten aanbevelen om starterscentra te stimu -
leren om een toezichtsysteem in te voeren zonder 
dat dit voor de ondersteunde cliënten tot een toene -
mende administratieve belasting leidt. Gezien het feit 
dat sommige ondernemingen zakelijke informatie als 
vertrouwelijk beschouwen, kan dit alleen op vrijwillige 
basis worden gedaan.
Op grond van het gedeelde beheer van de structuur -
fondsen heeft de Commissie geen wettelijke basis 
om expliciet de opneming van deze elementen in de 
opzet van de procedures te eisen. 
De Commissie zal de lidstaten in haar hoedanigheid 
van toezichthouder aansporen de genoemde aanbe -
veling op te volgen. In het kader van het gedeelde 
beheer zijn de lidstaten echter verantwoordelijk voor 
de selectie en de uitvoering van, alsmede voor het 
toezicht op de projecten.
De Commissie is van mening dat de aanbevelingen 
van de Rekenkamer onder g) en j) door de lidstaten 
moeten worden aangepakt.
VII g)
De Commissie is het hiermee eens. Dit is in over -
eenstemming met de resultaatgerichtheid van het 
hervormde cohesiebeleid en de Europese Commissie 
zal adviseren om deze aanbeveling in de relevante 
selectiecriteria op te nemen.
Antwoorden van de Commissie 39
Opmerkingen
Gezamenlijk antwoord op de 
paragrafen 21 tot en met 23
De Commissie is verheugd over dit oordeel door de 
Rekenkamer.
26
De omvang van de starterscentra is een van de vele 
factoren die ervoor zorgen dat de doeltreffendheid 
van de door het EFRO geauditeerde starterscentra ver -
gelijkbaar is met de populatie benchmarkcentra. De 
Commissie zou graag onder de aandacht brengen dat 
andere externe factoren, zoals de regionale economie, 
het profiel van de starterscentra, het soort bedrijven 
en de beginselen van marktfalen, ook belangrijk zijn.
De primaire rol van de EFRO-starterscentra is de 
ontwikkeling van startende bedrijven te bevorderen. 
De steun aan bedrijven die verder gaat dan fysieke 
steun door starterscentra, kan ook met andere mid -
delen worden bereikt. Zo wordt steun in het Verenigd 
Koninkrijk bijvoorbeeld vaak verstrekt door diensten -
bedrijven die een ruime verscheidenheid aan verschil -
lende soorten zakelijk advies bieden.
27
Ten aanzien van het voorbeeld dat de Rekenkamer 
geeft, merkt de Commissie op dat de kosten per 
gecreëerde baan ter beoordeling van de doelmatigheid 
van de starterscentra van land tot land kunnen varië -
ren, aangezien de starterskosten, het afschrijvings- en 
het boekhoudbeleid, alsmede het salarisniveau in de 
verschillende lidstaten van grote invloed zijn op deze 
indicator. 
28
De relatief slechte prestaties van de door het EFRO 
gesteunde starterscentra in de steekproef van de 
Rekenkamer kunnen ook worden toegeschreven 
aan het feit dat de BIC-starterscentra onderworpen 
worden aan de kwaliteitscontrole in het kader van de 
certificeringsregeling van EC-BIC. Zie ook het ant -
woord op paragraaf 16. 
29
De interne prestatie hangt af van de management -
vaardigheden, de organisatie, het motivatiesysteem 
en het plaatselijke innovatiestelsel. De Commissie zal 
de lidstaten aanbevelen in de door het EFRO gefinan -
cierde starterscentra erkennings- of kwaliteitssyste -
men in te voeren. VII l)
De Commissie is het hiermee eens en benadrukt 
dat bij de nieuwe koers van het Enterprise Europe 
Network (2015-2021) reeds met deze aanbevelingen 
rekening is gehouden. Het Enterprise Europe Network 
moet een verbinding tot stand helpen brengen tussen 
regionale mkb-ondersteuningsdiensten (waaronder 
starterscentra) en goede praktijken op Europees 
niveau. 
De partners van het Enterprise Europe Network 
moeten in de huidige situatie ook samenwerken met 
andere Europese netwerken, en acties opstarten zoals 
gezamenlijke promotie en bekendmaking.
Inleiding
01
De Commissie heeft de belangrijke rol die het mkb 
in de economie speelt, in het regelgevend kader 
voor de nieuwe programmeringsperiode 2014-2020 
vastgelegd: het mkb moet in de eerste plaats wor -
den ondersteund door de Europese structuur- en 
investeringsfondsen.
Reikwijdte en doelstellingen van de controle
16
De Commissie is verheugd dat de Rekenkamer 
erkent dat de door de Commissie ondersteunde 
certificeringsregeling van het Europees netwerk van 
bedrijfsinnovatiecentra (EBN) de beste praktijken 
bevordert. De door het EFRO medegefinancierde 
starterscentra worden in de steekproef van de 
Rekenkamer vergeleken met EC-BIC-starterscentra die 
zijn gecertificeerd op basis van een breed scala aan 
criteria. 
Antwoorden van de Commissie 40
37
Starterscentra hebben verschillende stadia in hun 
levenscyclus en hun aanbod hangt af van de rijpheid 
en het „ecosysteem” waarin zij opereren. Hoewel de 
Commissie ook van mening is dat een breed scala aan 
diensten zou moeten worden aangeboden om bedrij -
ven een soepele start te bieden, moet het diensten -
aanbod mettertijd gedurende de levenscyclus van de 
starterscentra worden ontwikkeld. 
38
Het EFRO heeft de bouw van starterscentra onder -
steund, maar er was sprake van een gebrek aan focus 
op de samenwerking tussen bedrijven en starterscen -
tra. In de lidstaten die in 2004 of daarna tot de EU zijn 
toegetreden, wordt dit veroorzaakt door een gebrek 
aan zakelijke kennis (bedrijfsplanning, management -
vaardigheden enz.) zowel aan de kant van de starters -
centra (nieuwe infrastructuur, maar geen geschoold 
personeel om die te beheren) als aan die van de 
bedrijven. Hetzelfde geldt voor de EU-15-lidstaten, 
waar de investeringen op aanvulling van de innovatie-
infrastructuur waren gericht.
Bovendien worden de in de starterscentra gehuisveste 
bedrijven niet gedwongen om met hun personeel 
samen te werken, aangezien zij voor de opstelling 
van hun ontwikkelingsplan gebruik kunnen maken 
van externe dienstverleners. Het delen van gevoelige 
gegevens zou negatieve consequenties kunnen heb -
ben voor gehuisveste bedrijven, tenzij een vertrouwe -
lijkheidsovereenkomst is ondertekend.
Bedrijfsdiensten kunnen worden uitbesteed aan 
dienstverleners van buiten, in plaats van ze aan het 
personeel van de starterscentra toe te vertrouwen.
39
De Commissie verwijst naar haar antwoord op boven -
staande paragraaf 38.
40
Zoals de Rekenkamer reeds vermeldde, worden klan -
ten aangetrokken door gesubsidieerde kantoorruimte 
in plaats van door de verleende diensten. Huurders 
moeten zorgvuldig worden geselecteerd en voldoen 
aan een profiel dat in het programma van het starters -
centrum is vastgesteld. Aangezien de selectie van de 
projecten en de definitie van de selectiecriteria onder 
de nationale bevoegdheid vallen, zal de Commissie de 
lidstaten aanbevelen deze aspecten in overweging te 
nemen.32
De Commissie is verheugd over het oordeel van de 
Rekenkamer dat 22 van de 27 geauditeerde projec -
ten een ondernemingsplan hadden opgesteld dat 
in overeenstemming was met de verplichtingen die 
voorvloeien uit de wetgeving inzake EFRO-steun.
De Commissie erkent dat in sommige gevallen de 
ondernemingsplannen, hoewel zij in overeenstem -
ming waren met de formele selectiecriteria, een 
gebrek aan kwantificeerbare doelstellingen en pas -
sende resultaatindicatoren bevatten. In het kader 
van het gedeelde beheer is de selectie van projecten 
echter de verantwoordelijkheid van de lidstaten. Dit 
betekent dat het bij de selectie van starterscentra in 
de eerste plaats de lidstaat (de managementautoriteit) 
had moeten zijn die de kwaliteit van de projectaan -
vragen en de ondersteunende documenten (zoals de 
kwaliteit van de ondernemingsplannen) had moeten 
controleren. 
33
Zoals in paragraaf 32 hierboven reeds in herinnering is 
geroepen, is de selectie van projecten in het kader van 
het gedeelde beheer de verantwoordelijkheid van de 
lidstaten. De Commissie heeft noch tot taak, noch de 
mogelijkheid om al deze details voor iedere project -
aanvraag te verifiëren. 
34
In sommige lidstaten, met name in de lidstaten die in 
2004 of daarna tot de EU zijn toegetreden, richtte men 
zich vooral op de bouw van de fysieke infrastructuur 
vanwege een gebrek aan ervaring met de totstand -
brenging van starterscentra. Om een volledig opera -
tioneel starterscentrum tot stand te brengen, is tijd 
nodig, alsmede een goed functionerend plaatselijk 
„innovatie-ecosysteem”. Dit proces wordt binnenkort 
ten uitvoer gelegd door middel van de nieuwe resul -
taatgerichte aanpak van het cohesiebeleid.
36
Zoals uitgelegd in paragraaf 34 is de zakelijke infra -
structuur (zoals starterscentra) in de meeste lidstaten 
die in 2004 of daarna tot de EU toetraden, onderont -
wikkeld. Het EFRO heeft in de periode 2007-2013 voor 
het eerst de bouw van starterscentra en het voorzien 
in basale „zachte diensten” ondersteund. Al snel werd 
duidelijk dat de ondersteuning door „zachte diensten” 
was onderschat en dus worden voor de periode 2014-
2020 verbeteringen gepland. 
Antwoorden van de Commissie 41
48
De rol die starterscentra spelen in de zakelijke infra -
structuur van een regio verschilt, afhankelijk van de 
lidstaten en van elke specifieke nationale context. 
In de nieuwe programmeringsperiode is de uitwer -
king van een slimme specialisatiestrategie, met 
inbegrip van een brede raadpleging van spelers op 
het gebied van innovatie, een voorwaarde voor de 
toegang tot EFRO-steun.
49
Aangezien nu een bijdrage aan de verwachte resul -
taten van de prioritaire as in de selectiecriteria moet 
worden opgenomen, zal de Commissie de manage -
mentautoriteiten adviseren de aanbeveling van de 
Europese Rekenkamer ten aanzien van de oprichting 
van een toezichtsysteem in elk starterscentrum op te 
nemen in het selectieproces en de selectiecriteria.
53
De activiteit van het starterscentrum moet blijven 
voortbestaan nadat een einde is gekomen aan de 
medefinanciering door het EFRO. Het duurzaam -
heidscriterium maakt een vast onderdeel uit van de 
selectiecriteria. In overeenstemming met het beginsel 
van gezond financieel beheer moet de continuïteit 
van de bedrijfsvoering worden gegarandeerd, zonder 
dat daarbij volledig op overheidsfinanciering wordt 
gesteund.
56
Een starterscentrum biedt in de eerste plaats kantoor -
ruimte te huur voor bedrijven die er gevestigd zijn, 
met name aan het begin van de levenscyclus van het 
bedrijf. Om financieel levensvatbaar te kunnen zijn, 
worden potentiële aanvragers uitgenodigd om de 
beschikbare ruimte te vullen.
De Commissie is ook van mening dat een van de voor -
naamste doelstellingen van de door het EFRO onder -
steunde starterscentra was om banen te creëren en 
niet uitsluitend hoogtechnologische mkb-bedrijven.41
Specialistische diensten kunnen door buitenstaanders 
worden verstrekt, aangezien de interne diensten meer 
algemeen van aard zijn. De kosten voor het opbouwen 
van deskundigheid door het personeel van het starters -
centrum vallen wellicht hoog uit, en het starterscen -
trum oogst misschien nooit de gewenste voordelen. 
43
De Commissie is van mening dat het gebrek aan 
samenwerking tussen de starterscentra en hun 
klanten wellicht een direct gevolg is van de terughou -
dendheid van de klant om gevoelige informatie te 
delen.
44
De Commissie is van mening dat de uitgekeerde EU-
middelen een positief effect hebben op de ontwik -
keling van entiteiten die niet fysiek in de gebouwen 
van het starterscentrum gehuisvest zijn, maar die van 
hun diensten gebruikmaken en die met hun huurders 
samenwerken.
45
De starterscentra zijn in de lidstaten die in 2004 
of daarna tot de EU zijn toegetreden, pas in deze 
programmeringsperiode opgezet, en toen was er 
tijd nodig om betere samenwerking tot stand te 
brengen tussen het starterscentrum en zijn klanten, 
alsmede zijn potentiële klanten. Een andere factor die 
de samenwerking beperkte, was de kwaliteit van het 
personeel dat de starterscentra beheerde, dat vaak 
over onvoldoende zakelijke vaardigheden beschikte. 
Tot slot ontbrak het sommige starterscentra aan 
organisatievermogen om prestarterssteun te bieden, 
terwijl voor het geven van dergelijke steun extra eigen 
middelen nodig zijn.
Hetzelfde geldt voor de EU-15-lidstaten, waar de 
investeringen op aanvulling van de innovatie-infra -
structuur waren gericht.
47
Zwakke samenwerking tussen het bedrijfsleven, uni -
versiteiten en O&O-instellingen is een bekend feno -
meen in de lidstaten die in 2004 of daarna tot de EU 
zijn toegetreden, en de Commissie heeft geprobeerd 
dit probleem in de lopende programmeringsperiode 
op te lossen door waar mogelijk echte coördinatie -
mechanismen in te stellen. Dit heeft vervolgens gevol -
gen voor de activiteiten van starterscentra en hun 
pogingen om met partners uit O&O en universiteiten 
netwerken aan te gaan.
Antwoorden van de Commissie 42
60
Voor de programmeringsperiode 2014-2020 vraagt 
de Commissie de lidstaten vooraf toe te zeggen om 
ondernemers er via een slimme specialisatiestrategie 
toe te verbinden na te gaan hoe de sterke kant van 
onderzoek kan worden gekoppeld aan de behoeften 
van het bedrijfsleven.
Gezamenlijk antwoord op de 
paragrafen 62 tot en met 62, onder c)
In het wettelijk kader van de periode 2007-2013 valt 
het proces van beoordeling en selectie van de projec -
ten onder de verantwoordelijkheid van de nationale 
autoriteiten, de managementautoriteit en het toe -
zichtcomité. In dat comité heeft de Commissie slechts 
een adviserende rol. 
In het wettelijk kader van de periode 2014-2020 moet 
de bijdrage van een actie aan de verwachte resultaten 
van de prioritaire as voortaan in de selectiecriteria 
worden opgenomen.
62 d)
Investeringen in starterscentra faciliteren veeleer dan 
dat zij de groei bevorderen. Starterscentra kunnen op 
zichzelf geen economische groei genereren; zij moe -
ten samengaan met andere externe factoren. Boven -
dien kan het optreden belangrijke gevolgen hebben, 
zowel positieve als negatieve, op de ontwikkeling van 
een regio. Om ervoor te zorgen dat de investeringen 
in een starterscentrum de regio rechtstreeks voor -
delen bieden, is derhalve een diepgaand onderzoek 
nodig.
De Commissie beoordeelt de doelstellingen van 
de prioritaire assen van operationele programma’s. 
Het gaat daarbij misschien niet alleen om banen die 
tot stand zijn gebracht, maar bijvoorbeeld ook om 
nieuwe producten die zijn ontwikkeld of tot stand 
gekomen export.
64
Wat betreft de lidstaten die in 2004 en daarna zijn 
toegetreden: zij leren constant bij over hoe indicato -
ren moeten worden vastgesteld en hoe de uitvoering 
moet worden beoordeeld. Dit heeft ook implicaties  
voor het toezicht op starterscentra als nieuw 
gebouwde infrastructuur.58
Wat starterscentra bieden, kan op twee manieren 
worden bekeken: dienstverlening of huurruimte. Wat 
de huurruimte betreft, heeft het EFRO aan de doelstel -
ling voldaan en geschikte kantoorruimte geboden. De 
dienstverleningsfunctie kan worden geleverd door 
dienstverleners van buiten. 
Gebrek aan financiering door buitenstaanders is een 
vaak voorkomend probleem bij de ondersteuning van 
het mkb en O&O-activiteiten. De starterscentra waren 
gebouwd in de regio’s en na de in de EFRO-verorde -
ning vastgestelde duurzaamheidsperiode was het hun 
toegestaan om te schakelen op andere activiteiten. Dit 
werd in de eerste plaats veroorzaakt door de onjuiste 
vaststelling van de selectiecriteria; daarom zal de 
Commissie voor de nieuwe programmeringsperiode, 
in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, 
de managementautoriteiten aanbevelen met name 
aan dit aspect meer aandacht te besteden door ten 
behoeve van het selectieproces stringentere selectie -
criteria vast te stellen.
59
In het kader van het gedeelde beheer is de Commissie 
niet betrokken bij de selectie van projecten, behalve 
voor de goedkeuring van grote projecten.
Zoals bepaald in artikel 125 van de verordening hou -
dende gemeenschappelijke bepalingen (Verordening 
(EU) nr. 1303/2013 van 17 december 2013) valt het vast -
stellen van selectiecriteria onder de verantwoordelijk -
heid van de managementautoriteit, met goedkeuring 
van het toezichtcomité. 
Volgens artikel 48, lid 3, van die verordening moet de 
Commissie deelnemen aan de werkzaamheden van 
het toezichtcomité, maar alleen als raadgever. 
De Europese Commissie zal de managementautori -
teiten derhalve adviseren om de aanbevelingen van 
de Europese Rekenkamer in het selectieproces en de 
selectiecriteria van starterscentra te betrekken. De 
bijdrage aan de verwachte resultaten van de prio -
ritaire as moet voortaan in de selectiecriteria wordt 
opgenomen. 
Antwoorden van de Commissie 43
Om het keurmerk toegekend te krijgen, moeten BIC’s 
door een accreditatieproces om hun naleving van de 
specifieke criteria voor dit keurmerk te controleren 
(EBN-kwaliteitsstelsel). 
De sublicenties van dit keurmerk worden sinds 2002 
door EBN beheerd op grond van een met de Com -
missie gesloten keurmerklicentieovereenkomst. De 
huidige licentieovereenkomst is in 2009 gesloten voor 
een periode van vijf jaar en de Commissie overweegt 
momenteel de opties voor de toekomst. EBN wordt 
opgeroepen om meer te doen om zijn benchmarking -
regeling ruimer bekend te maken en verdere invoe -
ring te stimuleren.
75 b)
De databank van starterscentra is ingevoerd in het 
kader van een netwerkproject voor starterscentra dat 
wordt gefinancierd in het kader van KP6, samen met 
vergelijkbare netwerkprojecten voor bureaus voor 
technologieoverdracht en voor risicokapitaal. In de 
programmacomités voor concurrentievermogen en 
innovatie trokken de lidstaten steeds vaker de waarde 
van zuivere „netwerkprojecten” in twijfel, en vroegen 
ze om projecten ter ondersteuning van „samenwer -
king rond thema’s” van gemeenschappelijk belang, 
zoals „standaardisering en innovatie”, „innovatie in 
dienstverlening” en dergelijke. In deze projecten is de 
voorkeur gegeven aan een verticale integratie van ver -
schillende actoren op het gebied van innovatie (mkb, 
ondernemers, universiteiten, overheden enz.) in plaats 
van het in netwerken opnemen van vergelijkbare 
organisaties door heel Europa heen. Voor starterscen -
tra hebben de EurOffice 1+2-projecten (thans EBN-
softlanding club) deze nieuwe aanpak om hechter met 
de eigen gemeenschap te werken in plaats van deze 
uit te breiden, uitgevoerd. De projecten hebben geco -
ordineerde dienstenpakketten ontwikkeld en getest 
onder deelnemende starterscentra waarmee die een 
snelle internationalisering van de startende bedrijven 
onder hun huurders ondersteunen.  Bovendien kun -
nen ondernemers, hoewel er niet langer sprake is van 
een benchmarking, gemakkelijk rechtstreeks toegang 
krijgen tot informatie over individuele starterscentra 
via hun website, als gevolg van de verbetering van 
internettechnologieën. 
1 Besluiten om de EC-BIC vergunning af te geven aan nieuwe 
kandidaat-organisaties; verlenging of intrekking van bestaande 
licenties; selectie van de te auditeren BIC’s; suggesties voor 
wijzigingen voor het EC-BIC certificerings- en kwaliteitssysteem; 
veranderen en goedkeuren van interne reglementen.66
De Commissie merkt op dat het systeem van project -
selectie, dat onder de verantwoordelijkheid van de 
lidstaten valt, hoewel het correct werkte, niet garan -
deerde dat het medefinancieringsniveau evenredig 
was met de invloed op plaatselijk ondernemerschap. 
De managementautoriteiten hebben een reeks indica -
toren vastgesteld om toe te zien op de prestaties van 
het operationele programma bij de uitvoering ervan, 
en niet bij acties. De Commissie zal de lidstaten aanbe -
velen meer nadruk te leggen op het toezicht op acties.
68
De Commissie verwijst naar haar antwoord onder 
paragraaf 66.
70
De aanbeveling van de Rekenkamer gaat verder dan 
de verplichting op grond van de EFRO-verordening, 
waarin is bepaald dat de duurzaamheidsperiode vijf 
jaar bedraagt. 
71
De Commissie beschikt niet over een wettelijke basis 
om aan begunstigden, wat de activiteiten van star -
terscentra betreft, aanvullende verplichtingen op te 
leggen die verder gaan dan de duurzaamheidsperiode 
van vijf jaar. 
Het is de verantwoordelijkheid van de nationale auto -
riteiten om in de selectiecriteria en in de voorwaarden 
voor het verstrekken van subsidie aan het project, 
te besluiten tot uitbreiding van de duurzaamheids -
periode tot meer dan de in de betrokken verordening 
vastgestelde duur.
75 a)
De eerder verrichte benchmarkstudie is voortgezet via 
een gerichtere actie om de beste praktijken in Euro -
pese starterscentra die verzoeken om accreditatie in 
het kader van de keurmerkregeling EC-BIC, alsmede 
die welke hun lidmaatschap willen voortzetten, te 
benchmarken en te stimuleren. In haar hoedanig -
heid van eigenares van het EC-BIC keurmerk en van 
lid van het BIC-kwaliteitskeurmerkcomité1, draagt de 
Commissie ertoe bij dat in heel Europa zakelijke en 
innovatiecentra worden gestimuleerd hun kwaliteit en 
hun praktijken te verbeteren om het keurmerk EC-BIC 
te krijgen. 
Antwoorden van de Commissie 44
82
Starterscentra hebben verschillende stadia in hun 
levenscyclus en hun aanbod hangt af van de rijpheid 
en het „ecosysteem” waarin zij opereren. Hoewel de 
Commissie ook van mening is dat een breed scala aan 
diensten zou moeten worden aangeboden om bedrij -
ven een soepele start te bieden, moet het diensten -
aanbod mettertijd gedurende de levenscyclus van de 
starterscentra worden ontwikkeld.
Aanbeveling 1
De Commissie is niet betrokken bij de selectie van pro -
jecten op grond van het kader voor cohesie, behalve 
voor de goedkeuring van grote projecten.
Het nieuwe regelgevende kader voor de periode 
2014-2020 garandeert niettemin van meet af aan dat 
via de inhoud van de goedgekeurde programma’s en 
de interventielogica, met inbegrip van de resultaat -
indicatoren van de doelstellingen en de output die 
in de prioritaire assen zijn samengevat, de selectie 
van projecten door de lidstaten zal worden gedaan, 
zoveel mogelijk volgens de aanbevelingen van de 
Rekenkamer. 
Op basis van het prestatiekader dat voor elk operatio -
neel programma is vastgesteld, kan de Commissie de 
prestatie van programma’s stimuleren en evalueren 
door middel van mijlpalen en indicatoren. Wanneer 
uit een evaluatie van de prestaties blijkt dat een 
bepaalde prioriteit niet de geplande mijlpaal heeft 
gehaald, m.a.w. niet het gewenste resultaat heeft 
opgeleverd, en wanneer de lidstaat niet de nodige 
stappen heeft gezet om het probleem op te lossen, 
kan de Commissie de tussentijdse betalingen geheel 
of gedeeltelijk opschorten, of uiteindelijk financiële 
correcties toepassen. De prestatiereserve mag niet 
voor zo’n programma worden aangewend.
Op grond van het wettelijk kader voor de periode 
2014-2020 versterkt de Commissie ook alle voorwaar -
den vooraf voor de fondsen om ervoor te zorgen 
dat aan de nodige voorwaarden voor hun doeltref -
fende tenuitvoerlegging is voldaan. Ten aanzien van 
het mkb verwijzen de voorwaarden vooraf naar de 
specifieke acties die door de lidstaten worden uitge -
voerd om de bevordering van het ondernemerschap 
te benadrukken, rekening houdend met de Small 
Business Act.77
De Commissie stelt systematisch richtsnoeren op 
die in de programmeringsperiode 2014-2020 kun -
nen worden gebruikt. De lidstaten zijn ook verplicht 
een jaarlijks uitvoeringsrapport in te dienen voor elk 
operationeel programma, waarin een overzicht wordt 
gegeven van de prestatie van de tenuitvoerlegging 
van structuurfondsen.
78
De Commissie erkent dat zij haar kennis moet blijven 
actualiseren. In 2014 zal de Commissie een verslag, 
getiteld „Setting up, managing and evaluating EU 
science and technology parks”, over het opzetten, 
beheren en evalueren van wetenschaps- en techno -
logieparken in de EU, publiceren, waarin advies en 
richtsnoeren worden geboden en dat de komende 
maanden ruim zal worden verspreid door de 
managementautoriteiten.
Conclusies en aanbevelingen
80
De Commissie merkt op dat de classificatie van de 
prestaties van de starterscentra waar audits zijn 
gehouden als „bescheiden”, gebaseerd is op de 
vergelijking van de resultaten van deze recenter tot 
stand gebrachte starterscentra met de benchmarks 
die zijn vastgesteld door gevestigde, volwassen 
starterscentra.
Over het algemeen hadden de starterscentra in het 
voorbeeld van de Rekenkamer voor alle belangrijke 
functies relatief minder personeel dan de bench -
markcentra, ook voor begeleiding en steun voor 
ondernemers.
81
De Commissie deelt de mening van de Rekenkamer 
over het gebrek aan ervaring van sommige starters -
centra. In de lidstaten die in 2004 of daarna tot de 
EU zijn toegetreden, ontbrak een dergelijke zakelijke 
infrastructuur; nu pas wordt die structuur opge -
bouwd, onder meer met steun van de structuurfond -
sen. Er is derhalve niet veel ervaring opgedaan en er 
moeten verdere inspanningen worden geleverd om 
beter te leren hoe deze infrastructuur doeltreffend 
kan worden gebruikt om nieuwe zakelijke ideeën en 
startende bedrijven adequaat te ondersteunen.
Antwoorden van de Commissie 45
Aanbeveling 1 e) 
De Commissie is het hiermee in principe eens, maar 
deze aanbeveling is, in overeenstemming met het 
subsidiariteitsbeginsel, veeleer een overweging die 
de lidstaten moeten maken en die afhangt van de 
nagestreefde doelstellingen om de interne econo -
mische groei te bevorderen. De Commissie zal de 
lidstaten aanbevelen starterscentra aan te sporen 
hun diensten open te stellen voor niet plaatselijk 
gevestigde bedrijven, waarbij een duidelijke strategie 
is dat zij ervoor moeten zorgen dat het plaatselijke 
bedrijfsleven ervan profiteert. De Commissie zal de 
lidstaten ook aanbevelen netwerken en verbindingen 
met andere starterscentra tot stand te brengen om 
de kennisuitwisseling te bevorderen en gezamenlijke 
activiteiten van starterscentra aan te moedigen, met 
name in grensoverschrijdende situaties binnen de EU 
en daarbuiten.
Aanbeveling 1 f) 
De Commissie is het hiermee eens. De Commissie zal 
de lidstaten aanbevelen om starterscentra te stimu -
leren om een toezichtsysteem in te voeren zonder 
dat dit voor de ondersteunde cliënten tot een toene -
mende administratieve belasting leidt. Gezien het feit 
dat sommige ondernemingen zakelijke informatie als 
vertrouwelijk beschouwen, kan dit alleen op vrijwillige 
basis worden gedaan.
83
Het EFRO heeft in de periode 2007-2013 voor het eerst 
de bouw van starterscentra en het voorzien in basale 
„zachte diensten” ondersteund. Al snel werd duidelijk 
dat de ondersteuning door „zachte diensten” was 
onderschat en dus worden voor de periode 2014-2020 
verbeteringen gepland.
De Commissie zal de managementautoriteiten aan -
bevelen met name aan dit aspect meer aandacht te 
besteden door ten behoeve van het selectieproces 
voor acties stringentere selectiecriteria vast te stellen 
voor de programmeringsperiode 2014-2020.Bovendien zal de Commissie via haar actieve betrok -
kenheid en niet-aflatende inspanningen bij de 
lidstaten de managementautoriteiten adviseren om 
de aanbevelingen van de Europese Rekenkamer in het 
selectieproces en de selectiecriteria van starterscentra 
te betrekken. De bijdrage aan de verwachte resultaten 
van de prioritaire as moet voortaan in de selectiecrite -
ria worden opgenomen. 
Aanbeveling 1 a) 
De Europese Commissie ondersteunt de noodzaak om 
starterscentra op te zetten op basis van gedetailleerde 
en realistische businessplannen volledig. Zij moeten 
worden geïntegreerd in de algehele regionale ontwik -
kelingsstrategie, en de lidstaten wordt sterk aange -
raden slimme specialisatiestrategieën die worden 
ontwikkeld, uit te voeren.
Aanbeveling 1 b) 
De vaardigheden om startende ondernemingen 
bij te staan in starterscentra worden momenteel 
opgebouwd, met name in de lidstaten die in 2004 of 
daarna tot de EU zijn toegetreden, en de voornaamste 
doelstelling is te zorgen voor de financiële duurzaam -
heid van de zojuist opgebouwde startersinfrastruc -
tuur. Deze vaardigheden bestonden eerder nog niet 
en worden door de totstandbrenging van nieuwe 
startersinfrastructuur opgebouwd.
Aanbeveling 1 c) 
De Commissie is het hiermee eens. Voor de program -
meringsperiode 2014-2020 worden de activiteiten 
van starterscentra gebonden aan de voorwaarde dat 
er sprake moet zijn van een passende ontwikkelings -
strategie. Starterscentra worden in de eerste plaats 
opgericht om de interne economische ontwikkeling 
van een regio te bevorderen en om te beantwoorden 
aan de behoeften en het potentieel dat door de eco -
nomische (of de innovatie-) strategie is bepaald. 
Aanbeveling 1 d) 
De Commissie is het hiermee eens. De Commissie zal 
de lidstaten adviseren de aanbeveling van de Reken -
kamer op te nemen als eis waarmee rekening moet 
worden gehouden bij de selectie en de opstelling van 
steunovereenkomsten tussen bemiddelingsinstanties 
en het management van starterscentra.
Antwoorden van de Commissie 46
Aanbeveling 2 c) 
De Commissie is het hiermee in principe eens. De 
EFRO-bijdrage aan het project is gebaseerd op een 
kosten-batenanalyse die is afgeleid uit het onderne -
mingsplan. De resultaten van een starterscentrum 
kunnen echter worden beïnvloed door externe fac -
toren die niet altijd van tevoren bekend zijn, alsmede 
door de hoeveelheid overheidssteun per gecreëerde 
baan. EFRO-betalingen koppelen aan resultaten zou 
om deze redenen problematisch zijn. 
Aanbeveling 2 d) 
De Commissie is het hiermee niet eens. De Commis -
sie is van mening dat de duurzaamheidsperiode zoals 
de Rekenkamer die definieert, moet overeenkomen 
met de duurzaamheidsperiode van artikel 71 van de 
verordening houdende gemeenschappelijke bepalin -
gen (Verordening (EU) nr. 1303/2013). De Commissie 
beschikt niet over een wettelijke basis om aan begun -
stigden, wat de activiteiten van starterscentra betreft, 
aanvullende verplichtingen op te leggen die verder 
gaan dan de duurzaamheidsperiode van vijf jaar.
In dat verband neemt de Commissie akte van de 
goede praktijken die de Rekenkamer in sommige 
lidstaten heeft aangetroffen.
85
De Europese Commissie heeft in 1984 het Europees 
Bedrijfsinnovatiecentrum (EC-BIC) opgericht. Sinds -
dien biedt zij voortdurend ondersteuning via het 
EC-BIC kwaliteitsborgingssysteem. 
Om de kennis van de managementautoriteiten in 
het veld te vergroten, heeft de Europese Commissie 
een „Guide on Research and Innovation Strategies 
for Smart Specialisation” opgesteld. Bovendien heeft 
de Commissie richtsnoeren verstrekt op basis van 
de ervaring die is opgedaan met de verschillende 
generaties regionale innovatiestrategieën. Verder 
zijn richtsnoeren gegeven die afkomstig waren van 
ondersteunde projecten/netwerken. De Commissie 
heeft veel initiatieven ontwikkeld om dit aan te moe -
digen, waaronder Regio’s voor economische veran -
dering (begonnen in 2006). Dat is een leerplatform 
voor EU-regio’s waarvan deel uitmaken: de jaarlijkse 
conferentie van Regio’s voor economische verande -
ring, RegioStars Awards, een gegevensbank waarmee 
regio’s van elkaars beleid kunnen leren en interregio -
nale „fast-track”-netwerken, gefinancierd door de 
programma’s Interreg IVC en Urbact II.84
De Commissie is van mening dat de opmerking van de 
Europese Rekenkamer gericht is tot andere betrokken 
instanties dan de Commissie, namelijk de lidstaten.
De Commissie beschikt niet over een wettelijke basis 
om aan begunstigden, wat de activiteiten van star -
terscentra betreft, aanvullende verplichtingen op te 
leggen die verder gaan dan de duurzaamheidsperiode 
van vijf jaar. 
Het is de verantwoordelijkheid van de nationale auto -
riteiten om in de selectiecriteria en in de voorwaarden 
voor het verstrekken van subsidie aan het project, 
te besluiten tot uitbreiding van de duurzaamheids -
periode tot meer dan de in de betrokken verordening 
vastgestelde duur.
Aanbeveling 2
Op grond van het gedeelde beheer van de structuur -
fondsen heeft de Commissie geen wettelijke basis 
om expliciet de opneming van deze elementen in de 
opzet van de procedures te eisen. 
De Commissie zal de lidstaten in haar hoedanigheid 
van toezichthouder aansporen de genoemde aanbe -
veling op te volgen. In het kader van het gedeelde 
beheer zijn de lidstaten echter verantwoordelijk voor 
de selectie en de uitvoering van, alsmede voor het 
toezicht op de projecten.
De Commissie is van mening dat de aanbevelingen 
van de Rekenkamer onder a) en d) door de lidstaten 
moeten worden aangepakt.
Aanbeveling 2 a) 
De Commissie is het hiermee eens. Dit is in over -
eenstemming met de resultaatgerichtheid van het 
hervormde cohesiebeleid en de Europese Commissie 
zal adviseren om deze aanbeveling in de relevante 
selectiecriteria op te nemen.
Aanbeveling 2 b) 
De Commissie is het hiermee eens. Deskundige kennis 
op het gebied van starterscentra stoelt, met name 
in de nieuwe lidstaten, voornamelijk op het principe 
„al doende leren”. Het is nu waarschijnlijker dat de 
deskundigen te vinden zijn in de landen waar enige 
ervaring is met starterscentra, en dat zij hun kennis 
kunnen doorgeven door andere bij starterscentra 
betrokken actoren, zoals arbeidsbureaus, te trainen. 
De Commissie zal de lidstaten adviseren deze aanbe -
veling te volgen.
Antwoorden van de Commissie 47
De Commissie heeft in juni 2008 de „Small Business 
Act” goedgekeurd, een breed beleidskader inzake 
mkb-beleid voor de EU en de lidstaten. De Small Busi -
ness Act noemt ondernemerschap als een prioritair 
gebied; er is gekozen voor een bredere aanpak om 
alle barrières voor ondernemerschap op het niveau 
van de EU en op nationaal niveau op te lossen. Deze 
actie is versterkt door het „Actieplan Ondernemer -
schap 2020”, dat begin 2013 is goedgekeurd. Binnen 
dit algemene kader is de Commissie het BIC-kwaliteits -
keurmerksysteem blijven ondersteunen. 
Aanbeveling 3 a) 
De Commissie erkent dat zij haar kennis moet blijven 
actualiseren. In 2014 zal de Commissie een verslag, 
getiteld „Setting up, managing and evaluating EU 
science and technology parks”, over het opzetten, 
beheren en evalueren van wetenschaps- en tech -
nologieparken in de EU, publiceren, waarin advies 
en richtsnoeren worden geboden en dat onder de 
managementautoriteiten zal worden verspreid.
Aanbeveling 3 b) 
De Commissie is het hiermee eens en benadrukt 
dat bij de nieuwe koers van het Enterprise Europe 
Network (2015-2021) reeds met deze aanbevelingen 
rekening is gehouden. Het Enterprise Europe Network 
moet een verbinding tot stand helpen brengen tussen 
regionale mkb-ondersteuningsdiensten (waaronder 
starterscentra) en goede praktijken op Europees 
niveau. 
De partners van het Enterprise Europe Network 
moeten in de huidige situatie ook samenwerken met 
andere Europese netwerken, en acties opstarten zoals 
gezamenlijke promotie en bekendmaking. 

WAAR ZIJN EU-PUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Gratis publicaties:
•  één exemplaar:  
via EU Bookshop ( http://bookshop.europa.eu ); 
•  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie ( http://ec.europa.eu/represent_nl.htm ),  
bij de delegaties in niet-EU-landen ( http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm ),  
door contact op te nemen met Europe Direct ( http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm ), 
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
• via EU Bookshop ( http://bookshop.europa.eu ).
Betaalde abonnementen:
•  bij een van de verkoopkantoren van het Bureau voor publicaties van de Europese Unie  
(http://publications.europa.eu/others/agents/index_nl.htm ).
QJ-AB-14-007-NL-C ISSN 1831-0915
De afgelopen jaren heeft de EU met de 
ondersteuning van het Europees Fonds voor 
regionale ontwikkeling starterscentrum -
projecten gecofinancierd in het kader van haar 
cohesiebeleid. Dit sluit aan op de politieke 
prioriteiten van de EU, vooral die in de strategie 
van Lissabon en de strategie Europa 2020 om de 
oprichting en ontwikkeling van kleine en 
middelgrote ondernemingen (het midden- en 
kleinbedrijf (mkb)) te ondersteunen, aangezien 
die een belangrijke rol spelen bij het scheppen 
van banen en groei. In dit verslag beoordeelt de 
Europese Rekenkamer of deze starterscentrum -
projecten met succes startende mkb’ers hebben 
ondersteund.
EUROPESE
REKENKAMER