Advies nr. 5/2002

van de Rekenkamer van de Europese Gemeenschappen betreffende een gewijzigd voorstel voor een verordening van de Raad tot vaststelling van bijzondere maatregelen inzake beëindiging van de dienst door ambtenaren van de Commissie van de Europese Gemeenschappen naar aanleiding van de hervorming van de Commissie

(2002/C 236/01)

TOELICHTING

Op 20 maart 2002 diende de Commissie een gewijzigd voorstel in voor een verordening van de Raad tot vaststelling van bijzondere maatregelen inzake beëindiging van de dienst door ambtenaren van de Commissie van de Europese Gemeenschappen naar aanleiding van de hervorming van de Commissie(1).

In een op 11 april 2002 door de Rekenkamer ontvangen schrijven verzocht de Raad haar om advies over dit gewijzigde voorstel.

Dit gewijzigde voorstel betreft de toestemming voor afvloeiing van 600 ambtenaren bij de Commissie, waarbij er 200 in 2002, 200 in 2003 en 200 in 2004 afvloeien, om te voorzien in de behoefte aan personeel met andere vakbekwaamheden.

De Rekenkamer heeft het gewijzigde voorstel bestudeerd en brengt het onderhavige advies uit, op de volgende gronden:

1. In haar toelichting stelt de Commissie dat de afvloeiingsregeling voor 600 ambtenaren van de Commissie het mogelijk zou maken, 273 nieuwe ambtenaren budgettair neutraal te werven, aangezien de wervingskosten zouden worden gecompenseerd door de besparingen die de afvloeiing oplevert. Volgens de toelichting is het aantal van 600 personeelsleden bepaald op basis van een analyse van de voor de Commissie noodzakelijke gespecialiseerde beroepsprofielen en kwalificaties. Er wordt niet aangegeven om welke beroepsprofielen en kwalificaties het gaat, en evenmin wordt het aantal (600) nader toegelicht.

2. Het oorspronkelijke voorstel, waarover de Rekenkamer advies nr. 3/2001(2) uitbracht, voorzag in een vergoeding bij afvloeiing voor 600 ambtenaren die de leeftijd van 50 jaar hadden bereikt en een anciënniteit van ten minste tien jaar hadden. Volgens het gewijzigde voorstel geldt de afvloeiingsregeling voor 600 ambtenaren die de leeftijd van 55 jaar hebben bereikt en een anciënniteit van ten minste 15 jaar hebben.

3. Het gewijzigde voorstel voorziet in een lagere gemiddelde vergoeding voor beëindiging van de dienst (62,5 % van het basissalaris in plaats van 65 %).

4. De jaarlijkse besparingen en kosten die zijn opgenomen in het financieel memorandum in de bijlage bij het gewijzigde voorstel geven voor zowel de "vertrekkende" als de "binnenkomende" ambtenaren een overzicht van de voornaamste salariskosten en opbrengsten die elk jaar op de begroting worden aangewezen. De verschillen ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel zijn toe te schrijven aan de geraamde hogere besparingen en de hieruit voortvloeiende mogelijkheid, een groter aantal nieuwe ambtenaren te werven (273 in plaats van de 258 in het oorspronkelijke voorstel).

5. De Commissie heeft bij de berekening dezelfde methoden gehanteerd als voor het oorspronkelijke voorstel. In haar eerdere advies was de Rekenkamer van oordeel dat de berekening verder verfijnd had kunnen worden, maar dat het onmiddellijke effect op de begroting in grote lijnen redelijk wordt weergegeven. Niettemin lijkt er geen rekening te zijn gehouden met de toename van de toekomstige pensioenkosten als gevolg van de aanstelling van de nieuwe ambtenaren. Zoals de Rekenkamer in haar eerdere advies stelde, "zouden bijgevolg de volledige kosten op lange termijn (maar niet de onmiddellijke contante kosten) van de nieuw geworven personeelsleden ongeveer 25 % hoger komen te liggen dan uit de berekening van de Commissie blijkt".

6. De budgettaire besparingen zullen worden gerealiseerd door 327 van de 600 posten die zijn vrijgekomen door vervroegde uittreding niet te bezetten, en door voor de resterende posten ambtenaren in lagere loopbanen en rangen te werven. In het voorstel wordt niet toegelicht welke begrotingsmechanismen zullen worden gehanteerd om ervoor te zorgen dat de besparingen op lange termijn veiliggesteld zijn.

7. De voorgestelde afvloeiingsregeling (in feite een vervroegde-uittredingsregeling) lijkt in strijd met de werkgelegenheidsdoelstelling, zoals voorgesteld door de Commissie en vastgesteld door de Raad(3), om de participatiegraad van oudere werknemers (in de leeftijd van 55 tot 64 jaar) te verhogen. De Europese Raad van 15 en 16 maart 2002 in Barcelona heeft deze doelstelling bevestigd en aanbevolen, oudere werknemers meer mogelijkheden te bieden om op de arbeidsmarkt actief te blijven, bijvoorbeeld door flexibele, geleidelijke pensioenregelingen.

8. In de vijfde overweging bij de voorgestelde verordening wordt gesteld: "De vakbekwaamheid van sommige ambtenaren, met name oudere ambtenaren, zal echter te veel afwijken van die welke voor de te vervullen functies vereist is". Om die reden zouden zij van vervroegde uittreding gebruik moeten kunnen maken. Van de beoogde groep van 600 personeelsleden wordt verondersteld dat er 312 hogere ambtenaren zijn in de rang A3 (afdelingshoofd) en de rangen A 5/A 4 (hoofdadministrateur, hoofd administratieve eenheid). Hieruit blijkt dat het personeelsbeleid moet worden verbeterd.

9. Gelet op de bezoldiging van ambtenaren in de rangen A 5 - A 3 zou een vergoeding ter hoogte van 62,5 % van het basissalaris in bepaalde gevallen waarschijnlijk een redelijke levensstandaard mogelijk maken. Bovendien is degene die een vergoeding wegens beëindiging van de dienst ontvangt, vrij om een nieuwe beroepsbezigheid te kiezen ter compensatie van het gederfde deel van het basissalaris. Hierdoor kan de vergoeding aantrekkelijk worden voor goed presterende personeelsleden.

10. De regeling zou niet aan haar doel beantwoorden wanneer deze ook werd toegepast op goed presterende ambtenaren die worden aangetrokken door de geboden financiële voorwaarden. De Rekenkamer merkt op dat er geen passende en duidelijke selectiecriteria zijn vastgesteld.

11. Bij de tenuitvoerlegging van de regeling dient te worden gewaarborgd dat personeelsleden die kunnen worden bijgeschoold, eerlijk worden behandeld.

12. In het kader van beschouwingen over flexibele uittredingsmogelijkheden heeft de gewezen president van de Rekenkamer, de heer Jan O. Karlsson, in een brief d.d. 10 september 2001 aan de heer Neil Kinnock, vice-voorzitter van de Commissie, opgemerkt dat het dienstig zou zijn een billijke, transparante pensioenregeling in te stellen die voldoende stimuleert tot vervroegde uittreding. Het huidige pensioenstelsel zou star zijn en nadelig werken voor degenen die de dienst vóór hun 60e jaar willen verlaten. In die brief werd ook gesteld dat afvloeiing in feite niet alleen kostbaar, maar ook onbillijk is, aangezien er financiële compensatie wordt gegeven ongeacht het aantal dienstjaren. Een dergelijk systeem zou pas in laatste instantie moeten worden gebruikt (bijvoorbeeld bij grote reorganisaties van de instellingen), en ook valt te overwegen om gebruik te maken van meer economische, billijke systemen zoals een aantrekkelijke regeling voor vervroegde uittreding (namelijk zonder verminderingscoëfficiënt) op initiatief van de organisatie.

13. De Rekenkamer is zich bewust van de behoefte aan een adequaat personeel-monitoringsysteem om te zorgen voor de noodzakelijke regelmatige personeelsvernieuwing, en merkt op dat het voorstel in de ontwerp-verordening tot herziening van het statuut(4) om de voorwaarden voor afvloeiing boven de leeftijd van 55 jaar te verlichten, beter zou aansluiten bij de vereisten van flexibiliteit en goed financieel beheer tegen lagere kosten voor de begroting(5). Door de toepassing van bovengenoemde regeling zal in de toekomst waarschijnlijk minder gebruik worden gemaakt van vervroegde uittreding.

DE REKENKAMER VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 283,

Gezien het gewijzigde voorstel van de Commissie van 20 maart 2002(6),

Gezien het op 11 april 2002 bij de Rekenkamer ingekomen verzoek van de Raad om advies over dit gewijzigde voorstel,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

1. Zoals de Rekenkamer in haar advies nr. 3/2001 reeds heeft opgemerkt, lijkt er geen rekening te zijn gehouden met de toename van de toekomstige pensioenkosten als gevolg van aanstelling van de nieuwe ambtenaren.

2. In het voorstel zou moeten worden uiteengezet welke begrotingsmechanismen zullen worden gehanteerd om ervoor te zorgen dat de besparingen op lange termijn daadwerkelijk veiliggesteld zijn.

3. In de considerans bij het voorstel voor een verordening zou de samenhang moeten worden toegelicht tussen de regeling en de Europese werkgelegenheidsdoelstelling om de participatiegraad van oudere werknemers te verhogen door flexibele, geleidelijke pensioenregelingen.

4. De Rekenkamer merkt op dat er geen passende en duidelijke selectiecriteria zijn vastgesteld.

5. Bij de tenuitvoerlegging van de regeling dient te worden gewaarborgd dat personeelsleden die kunnen worden bijgeschoold, eerlijk worden behandeld.

6. De Rekenkamer is van oordeel dat een regeling voor vervroegde uittreding zoals die welke is voorgesteld, slechts een eenmalige oplossing dient te zijn. In de toekomst dient de nadruk te worden gelegd op verbetering van het personeelsbeleid.

Dit advies werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 17 en 18 juli 2002.

Voor de Rekenkamer

Juan Manuel Fabra Vallés

President

(1) COM(2002) 136 def. van 20 maart 2002.

(2) PB C 162 van 5.6.2001.

(3) Besluit 2002/177/EG van de Raad van 18 februari 2002 betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten voor 2002 en Aanbeveling 2002/178/EG van de Raad van 18 februari 2002 inzake de tenuitvoerlegging van het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten (beide gepubliceerd in PB L 60 van 1.3.2002).

(4) Document COM(2002) 213 def.

(5) In deze mogelijkheid, die de Rekenkamer tijdens de besprekingen over het plan voor administratieve hervorming steeds al heeft bepleit, wordt slechts voorzien in het belang van de dienst, op basis van objectieve criteria en transparante procedures. Er wordt niet voorzien in een "gouden handdruk", maar het gaat erom de in het statuut bepaalde wegingscoëfficiënten te verminderen en in sommige gevallen zelfs af te schaffen.

(6) COM(2002) 136 def. van 20 maart 2002.