A4-0410/96

Resolutie over het eerste verslag van de Commissie over de inachtneming van culturele aspecten bij acties van de Europese Gemeenschap (COM(96)0160 - C4-0249/96)

Het Europees Parlement,

- gezien het verslag van de Commissie (COM(96)0160 - C4-0249/96),

- gelet op de artikelen 3 sub P, 92, lid 3, sub d) en 128 van het EG-Verdrag,

- onder verwijzing naar zijn eerdere resoluties:

. van 18 januari 1979 houdende advies van het Europees Parlement inzake de mededeling van de Commissie van de Europese Gemeenschappen aan de Raad betreffende de communautaire actie in de culturele sector ((PB C 39 van 12.2.1979, blz. 50.));

. van 18 november 1983 over de versterking van de rol van de Gemeenschap op het terrein van de cultuur ((PB C 342 van 19.12.1983, blz. 127.));

. van 17 februari 1989 over een nieuwe aanzet voor de communautaire actie in de culturele sector ((PB C 69 van 20.3.1989, blz. 180.));

. van 21 januari 1993 over de mededeling van de Commissie inzake de nieuwe vooruitzichten voor de actie van de Gemeenschap op cultureel gebied ((PB C 42 van 15.2.1993, blz. 173.));

. van 10 januari 1994 over het cultuurbeleid van de Gemeenschap ((PB C 44 van 14.2.1994, blz. 184.));

- gezien zijn standpunten over de herziening van het Verdrag van Maastricht en inzonderheid zijn resolutie van 13 maart 1996 houdende advies van het Europees Parlement inzake de bijeenroeping van de Intergouvernementele Conferentie en de evaluatie van de werkzaamheden van de Reflectiegroep en vaststelling van de beleidsprioriteiten van het Europees Parlement met het oog op de Intergouvernementele Conferentie ((PB C 96 van 1.4.1996, blz. 77.)),

- gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de acties van de Europese Gemeenschap ter bevordering van de cultuur (COM(94)0356),

- gezien het verslag van de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media en het advies van de Commissie externe economische betrekkingen (A4-0410/96),

A. overwegende dat in lid 4 van artikel 128 van het EG-Verdrag is bepaald dat "de Gemeenschap bij haar optreden uit hoofde van andere bepalingen van dit Verdrag rekening houdt met de culturele aspecten",

B. overwegende dat de Commissie in haar bovenvermelde mededeling over de acties van de Europese Gemeenschap ter bevordering van de cultuur had aangekondigd dat zij een verslag over de culturele dimensie van de communautaire beleidsvormen zou opstellen,

C. overwegende dat de Commissie ook interne maatregelen had aangekondigd opdat bij de vaststelling en uitvoering van communautaire beleidsvormen met gevolgen voor de sector cultuur rekening kan worden gehouden met de culturele vereisten,

D. overwegende dat het eerste verslag van de Europese Commissie over de inachtneming van culturele aspecten bij acties van de Europese Gemeenschap geen betrekking heeft op de culturele acties die de Gemeenschap op de grondslag van artikel 128 voert, en met name op het Caleidoscoopprogramma - dat in maart 1996 van start is gegaan - en op de programma's Ariane en Raphaël, die thans door het Europees Parlement en de Raad behandeld worden,

E. overwegende dat de Commissie in haar verslag een antwoord tracht te geven op de vier volgende vragen:

" - in welke communautaire teksten en bij welke communautaire beleidsmaatregelen is/wordt rekening gehouden met culturele aspecten, welke hebben consequenties gehad of kunnen consequenties hebben op cultureel gebied, en welke hebben een culturele dimensie verworven?

- hoe werden in deze teksten en beleidsmaatregelen de specifieke doelstellingen en de doelstellingen van culturele aard met elkaar verzoend? In hoeverre werd met de culturele aspecten rekening gehouden?

- hebben de communautaire richtsnoeren en besluiten de regionale en nationale richtsnoeren en besluiten op cultureel gebied versterkt, tegengewerkt of verzwakt?

- bij de behandeling van welke in de nabije toekomst op te lossen problemen moet speciaal rekening worden gehouden met de culturele aspecten?"

F. overwegende dat de Commissie eerst de stand van zaken belicht ten aanzien van de ontwikkeling van het Gemeenschapsrecht, de interne beleidsvormen, het beleid inzake audiovisuele media en de externe betrekkingen van de Gemeenschap, vervolgens in het kort aangeeft via welke wegen en middelen de nieuwe, door het Unieverdrag aan de Gemeenschap toegekende taken kunnen worden volbracht, en een algemene methode voorstelt om de bij de totstandkoming van besluiten en bij de vaststelling en tenuitvoerlegging van de beleidsvormen die op cultureel gebied gevolgen kunnen hebben, rekening te houden met de culturele aspecten,

G. overwegende dat de Commissie in haar eerste verslag weliswaar geen volledig, bijgewerkt beeld geeft van de culturele aspecten van het optreden van de Europese Gemeenschap, maar dat het verslag toch inzicht verschaft in de omvang van de culturele dimensie in de diverse sectoren waarin de Unie het recht heeft beleid te voeren, in de tekortkomingen van het communautaire beleid en in de obstakels op de weg naar een bevredigende uitvoering van artikel 128, lid 4, van het EG-Verdrag, en tevens de mogelijkheid biedt een vergelijkende studie te maken van de handelingen van de Gemeenschap welke betrekking hebben op culturele vraagstukken,

H. overwegende dat de Commissie zich in haar conclusies beperkt tot de constatering dat men bij de wetgevingsbesluiten en in het kader van de rechtspraak van het Hof van Justitie getracht heeft de doelstellingen van het Verdrag in overeenstemming met de specifieke oogmerken van het cultuurbeleid te verwezenlijken en dat het grootste deel van de beleidsvormen en acties van de Gemeenschap een culturele dimensie hebben - zonder dat deze dubbele constatering gevolgd wordt door concrete oplossingen - en tot een herhaling van het principe van verenigbaarheid van de afgeleide-rechtsbesluiten en van samenhang van de interne beleidsvormen met de doelstellingen van het cultuurbeleid in de zin van artikel 128 van het Verdrag,

I. overwegende dat het subsidiariteitsbeginsel moet worden geïnterpreteerd als een adequate garantie voor het feit dat de cultuurbeleidsmaatregelen van de staten en de regio's prioritair zijn, maar dat zulks het beleid van de Unie in het kader van artikel 128 niet mag afremmen,

J. overwegende dat er symbolen bestaan van de Europese culturele identiteit die op uiteenlopende en pluralistische wijze tot uiting komen naargelang van het karakter van de verschillende volkeren en die hun oorsprong vinden in de joods-Grieks-Romeins-christelijke leer, die staat voor de beginselen van democratie, recht, menselijke waardigheid, vrijheid en solidariteit,

K. overwegende dat de Europese Unie zich ten doel moet stellen de samenhorigheid tussen de Europese volkeren te bevorderen, en wel met eerbiediging van hun historische profiel, hun linguïstische verscheidenheid, hun zowel regionale als nationale culturele identiteit, hun waardigheid en hun vrijheid,

L. overwegende dat de humanistische waarden en het onderricht in humanistische vakken en klassieke talen behouden moeten blijven als basis van de Europese cultuur in een wereld die door technologie en pragmatisme bedreigd wordt,

M. overwegende dat Europa plurinationaal, plurilinguïstisch, pluricultureel en pluri-etnisch is en zal blijven en dat deze trek een onontbeerlijk element vormt van het erfgoed waarvan het behoud als een plicht op de Unie rust,

N. overwegende dat de cultuur een element van de samenhang is, het bindende element van het burgerschap, een instrument ter bevordering van de menselijke waardigheid en de tolerantie en drijvende kracht van de ontwikkeling, en dat dit in het Verdrag betreffende de Europese Unie ook moet worden benadrukt en verankerd,

O. het meer dan ooit van belang achtend dat bij de samenwerking met de rest van de wereld het accent wordt gelegd op de beginselen waarop de Europese Unie stoelt: vrijheid, mensenrechten, democratie, tolerantie, eerbiediging van de verschillen tussen de volkeren, de waarde van de menselijke persoon, de morele en humane beginselen,

P. overwegende dat er voor het cultuurbeleid uiterst weinig middelen beschikbaar worden gesteld en dat de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europese Unie daardoor in het gedrang dreigt te komen,

Q. overwegende dat de rol van de cultuur in het Verdrag betreffende de Europese Unie moet worden versterkt,

R. overwegende dat de burgers een onvervreemdbaar recht hebben op de toegang tot cultuur en op het bekrachtigen en uiten van hun culturele identiteit,

S. overwegende dat voor de cultuur thans een juridische grondslag in het Verdrag is geschapen; dat cultuur een integraal bestanddeel van het optreden van de Gemeenschap vormt en dus dezelfde status moet krijgen als andere in het Verdrag opgenomen acties,

T. overwegende dat cultuur ertoe kan bijdragen de doelstellingen van de Gemeenschap te bereiken door bevordering van het burgerschap, ontwikkeling van de mens, individueel en algemeen, versterking van de economische en sociale samenhang, verhoging van de werkgelegenheid, bestrijding van uitsluiting en verrijking van de levenskwaliteit van onze burgers,

1. is ervan overtuigd dat een echte Europese culturele dimensie alleen kan worden verwezenlijkt door invoering van stemming bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen voor de besluitvorming binnen de Raad;

2. is van oordeel dat de inachtneming van culturele aspecten in de toekomst tot de verplichtingen van de Europese Gemeenschap moet behoren en dat te dien einde een clausule moet worden ingevoerd inzake verenigbaarheid van alle communautaire voorschriften en activiteiten die gevolgen voor de cultuur kunnen hebben met de culturele doelstellingen;

3. is van oordeel dat artikel 128 zijn betekenis verliest als het niet de rechtsgrondslag of een van de rechtsgrondslagen vormt van elk wetgevingsbesluit waarvan het doel voornamelijk van culturele aard is;

4. onderstreept dat de bescherming van de culturele en taalkundige verscheidenheid afhankelijk is van de instandhouding en bescherming van het cultureel erfgoed in de zin van artikel 128;

5. acht tegelijkertijd wijzigingen van artikel 128 noodzakelijk ten einde het toepassingsgebied van dit artikel te verruimen, met name door hierin een verwijzing naar het behoud en de bescherming van de Europese talen binnen en buiten Europa op te nemen en de verwijzing naar "culturele uitwisseling op niet-commerciële basis" te vervangen met "doelstellingen van in eerste instantie culturele aard";

6. benadrukt dat het subsidiariteitsbeginsel positief moet worden geïnterpreteerd in die zin dat communautaire maatregelen worden aangemoedigd in alle gevallen waarin dit gunstige gevolgen heeft voor de Europese culturen en ertoe bijdraagt de voorwaarden te scheppen voor een volledige participatie van de burgers en de plaatselijke, regionale en nationale overheden aan de opbouw van een verenigd en sterk Europa;

7. wijst op de behoefte aan steeds nauwere betrekkingen met de Raad van Europa, de UNESCO en de op het gebied van cultuur gespecialiseerde niet-gouvernementele organisaties, en wel met eerbiediging van de identiteit en autonomie van alle partijen;

8. sluit zich aan bij de opvatting dat het cultuurbeleid een belangrijke component is van de internationale betrekkingen en het buitenlands beleid en acht het noodzakelijk dat de Gemeenschap culturele activiteiten buiten de Europese Unie bevordert teneinde de Europese culturele waarden tot hun recht te doen komen, vooral met het oog op het erfgoed van Europese oorsprong buiten Europa;

9. verzoekt de Commissie voortaan "geïntegreerde" culturele programma's voor te leggen, d.w.z. programma's waarin wordt gezorgd voor samenhang tussen de in artikel 128 van het EG-Verdrag omschreven culturele activiteiten en de andere communautaire instrumenten waarin in het Verdrag wordt voorzien, met name in de artikelen 126 en 127 (onderwijs en beroepsopleiding), artikel 130 A tot en met 130 E (economische en sociale samenhang) evenals artikel 130 G (onderzoek en technologie);

10. is verheugd over de resolutie die op 16 december aan de Raad Cultuur zal worden voorgelegd en die de Raad ertoe verplicht doelmatige en coherente procedures in te voeren om de gevolgen van andere communautaire beleidsterreinen voor de culturele sector in het oog te houden en indien noodzakelijk bij te stellen;

11. verzoekt de Commissie adequate procedures te ontwikkelen waarmee wanneer beleid uit hoofde van andere bepalingen van het Verdrag op stapel wordt gezet, kan worden onderzocht welke voorstellen waarschijnlijk gevolgen voor de cultuur zullen hebben en deze in haar jaarlijkse werkprogramma aan te wijzen;

12. onderstreept dat bij de Commissie gezorgd moet worden voor meer coördinatie tussen de diverse sectoren van het communautair beleid - inzonderheid tussen de voor de sector cultuur beschikbaar gestelde kredieten - via handhaving van het huidige systeem van gedifferentieerde maatregelen welke er borg voor staan dat er uit diverse bronnen gelden beschikbaar worden gesteld en dat de culturele dimensie geïntegreerd wordt in het interne beleid van de Gemeenschap;

13. benadrukt andermaal dat de uitgaven voor de sector cultuur of met een cultureel effect in hun geheel moeten worden verhoogd, zonder deze evenwel te bundelen in één enkel fonds voor het communautaire cultuurbeleid;

14. herinnert aan artikel 10 van de EFRO-verordening maar onderstreept dat het een gering financieel effect heeft en dat in het kader van het EFRO in zijn geheel concreet rekening moet worden gehouden met de culturele aspecten;

15. verzoekt de Commissie het cultuurbeleid een centrale plaats toe te kennen binnen de EU-structuurfondsen teneinde de creatieve economie te steunen, die kan bijdragen aan het scheppen van werkgelegenheid en het economisch en sociaal herstel;

16. vestigt de aandacht op het feit dat een belangrijk deel van de communautaire beleidsmaatregelen in de culturele sector overeenkomstig het conditionaliteitsbeginsel kunnen worden verwezenlijkt en dat de uit hoofde van dit beginsel gedane inspanningen de rechtstreekse acties zouden moeten aanvullen;

17. vreest dat sommige grote infrastructuurprojecten, voor de uitvoering waarvan nog een concreet besluit van de Raad van de Unie vereist is, zullen neerkomen op een aantasting van het beginsel van verenigbaarheid met de culturele dimensie van het Europees beleid en verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat het betrokken beginsel in acht wordt genomen; is van oordeel dat in sommige gevallen compenserende maatregelen mogelijk zijn;

18. verzoekt de Commissie een bepaling vast te stellen dat bij iedere openbare aanbesteding (infrastructuur op het gebied van de wegenbouw, installaties, enz.) die door de Europese Unie wordt gecofinancierd, 0,5 à 1% van het door Europese fondsen gedekte budget wordt uitgetrokken voor het scheppen van een kunstwerk (schilderij, beeldhouwwerk, enz.) ter decoratie van het project in kwestie;

19. is van mening dat de Europese dimensie van onderwijs, televisie en film moet worden versterkt om bij de burgers van de EU meer begrip te creëren voor de verschillende culturen van de Unie;

20. wijst op de rol van de niet-gouvernementele organisaties uit de burgermaatschappij ten aanzien van de ontwikkeling van de Europese culturele dimensie, verzoekt de Commissie met die organisaties een waarachtige, constructieve culturele dialoog aan te gaan, en verklaart zich bereid daaraan een bijdrage te leveren door de mogelijkheid te overwegen van oprichting, onder leiding van het Europees Parlement, van een ad hoc- structuur om deze dialoog werkelijk inhoud te geven;

21. verzoekt de Commissie om steun te blijven verlenen aan culturele netwerken, die van cruciaal belang zijn voor de participatie van alle culturele organisaties van de creatieve gemeenschap aan het opstellen en uitvoeren van het cultuurbeleid van de EU; benadrukt dat een en ander van doorslaggevend belang is voor de totstandbrenging van een echt Europese burgerschap;

22. verzoekt de Commissie de Europese samenwerking te stimuleren door een constructieve dialoog en een samenwerkingssysteem tussen de Europese culturele stichtingen tot stand te brengen; wijst op de belangrijke rol die academies en universiteiten bij de ontwikkeling van de Europese culturele dimensie spelen; is verheugd over het positieve resultaat van de bemoeiingen van de Commissie in het kader van de Jean Monnet-actie en verzoekt de Europese universiteiten de mogelijkheid te onderzoeken om andere, naar vaders van de Europese gedachte als Schuman, Spaak, De Gasperi, Adenauer, De Madariaga en Spinelli genoemde leerstoelen te creëren; herhaalt zijn verzoek de Europese universitaire instelling tot een echt orgaan van de Unie om te vormen;

23. verzoekt de Commissie in dit verband ook aandacht te besteden aan het pre- universitaire onderwijs in de Europese Unie; stelt voor dat de Commissie een schoolboek samenstelt over de geschiedenis van Europa (kunst, geestesstromingen, wetenschap, politiek, enz.) dat, na door de Raad te zijn goedgekeurd, als aanbevolen onderwerp in de lesroosters van alle lidstaten zou moeten worden opgenomen;

24. verzoekt de Commissie een cultuurbeleid te ontwikkelen waarin volledige opheffing van het analfabetisme en de verspreiding van boeken voorop staan en maatregelen ter verwezenlijking van een BTW-nultarief en toepassing van vaste prijzen voor boeken binnen homogene taalzones worden gestimuleerd;

25. verzoekt de in de Raad vertegenwoordigde ministers van Onderwijs in de individuele lidstaten te voldoen aan de verplichtingen die de Raad is aangegaan in zijn in 1988 goedgekeurde resolutie over de Europese dimensie van het onderwijs;

26. verzoekt de Commissie jaarlijks verslag uit te brengen aan het Parlement over de wijze waarop de culturele aspecten bij de acties van de Gemeenschap uit hoofde van andere bepalingen van het Verdrag in aanmerking zijn genomen;

27. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie, de Raad van de Unie, het Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de regio's, de regeringen van de lidstaten, de Raad van Europa en de UNESCO.