COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 02.05.1997 
COM(97) 159 def. 
97/0121 (SYN) 
Voorstel voor een 
AANBEVELING VAN DE RAAD 
BETREFFENDE 
EUROPESE SAMENWERKING 
TER WAARBORGING VAN DE KWALITEIT 
IN HET HOGER ONDERWIJS 
(door de Commissie ingediend) 

TOELICHTING 
I. INLEIDING 
1. Het is duidelijk dat de kwaliteit van het hoger onderwijs een dringende kwestie is, 
zowel voor de Lid-Staten als voor de instellingen voor hoger onderwijs zelf. 
Aanmoediging, ondersteuning en aanvulling van de nationale maatregelen door de 
Europese Unie kan een nuttige bijdrage leveren aan de verbetering van de kwaliteit 
van het onderwijs op dit terrein. 
2. Het Memorandum van de Commissie over het hoger onderwijs 1 en de reacties van 
de Lid-Staten in het kader van een uitgebreid debat over dit onderwerpt hadden 
aangetoond dat in het kader van een steeds meer gediversifieerd hoger onderwijs de 
kwaliteit van beslissend belang is. Ook bleek dat de beoordeling van de 
wetenschappelijke kwaliteit van onderzoek en personeel alleen niet langer bepalend 
was voor de kwaliteit van het onderwijs en dat daarom ook de kwaliteit van de 
programmaorganisatie, de onderwijsmethoden, de managementmethoden, de 
structuren en de communicatie geëvalueerd moesten worden. Zowel de rol van de 
beoordeling voor een strategisch beheer als de culturele dimensie van de 
beoordeling werden benadrukt. Men stond in principe positief tegenover de 
invoering van efficiënte en aanvaardbare methoden, gebaseerd op Europese 
samenwerking en op een transnationale uitwisseling van ervaringen, evenals 
tegenover de vorming van een netwerk van evaluatiedeskundigen. 
3. Op basis van de resultaten van het Memorandum, en na meerdere jaren van nauwe 
samenwerking in het kader van het ERASMUS-programma, hebben de Raad3 en de 
Ministers van Onderwijs, in het kader van de Raad bijeen, in november 1991 de 
wens geuit de communautaire actie op het gebied van de beoordeling van het 
kwaliteit in het hoger onderwijs verder te ontwikkelen. De ministers van onderwijs 
waren van mening dat de vele verschillende kwaliteitsbeoordelingsmethoden die al 
op nationaal niveau bestonden, nog zouden kunnen worden aangevuld met 
Europese ervaringen op het gebied van de kwaliteitsbeoordeling, zonder natuurlijk 
de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de Lid-Staten en de autonomie van 
de hoger-onderwijsinstellingen in het gedrang te willen brengen. Een door de 
Commissie verrichte studie^ naar de methoden van kwaliteitsbeoordeling die op dat 
moment in de Lid-Staten werden gebruikt, bood een overzicht van de "traditionele 
methoden" en de "nieuwe methoden" van kwaliteitsbeoordeling in de Lid-Staten. 
Aangezien deze studie ook wees op een toenemende belangstelling voor kwaliteit in 
het hoger onderwijs en op gemeenschappelijke elementen in de reeds bestaande 
"nieuwe methoden", lanceerde de Commissie in overleg met de bevoegde 
autoriteiten van de Lid-Staten twee Europese proefprojecten - één in 
ingenieurswetenschappen en een ander in communicatie/informatie of kunst/design. 
Aan deze proefprojecten werd deelgenomen door 42 instellingen uit Lid-Staten 
(plus 4 instellingen uit IJsland en Noorwegen). 
i COM (91) 349 def. 
2 Welke toekomst heeft het hoger onderwijs in de Europese Gemeenschap? Reacties op het Memorandum, Studie Nr. 2 
van de Task Force Menselijke Hulpbronnen, Onderwijs, Opleiding en Jeugdzaken, Luxemburg 1993 
3 PB nr. 321 van 12 december 1991, blz. 2 
4 Kwaliteitszorg en kwaliteitsbewaking in het Europese hoger onderwijs. Methoden en mechanismen, Studie Nr. 1 van de 
Task Force Menselijke Hulpbronnen, Onderwijs, Opleiding en Jeugdzaken, Luxemburg 1993 
4. Gedurende de eerste helft van de jaren 90, toen de Commissie de projecten 
lanceerde, onderwierpen nog maar weinig Europese landen hun hoger-
onderwijssteïsels aan een systematische beoordeling. Het doel van de protecten was 
dan ook het stimuleren van de bewustwording van de noodzaak het hoger onderwijs 
in Europa te evalueren, de nationale evaluatieprocedures te verrijken, de 
beoordelingsprocedures een Europese dimensie te verlenen, de uitwisseling van 
ervaringen te ondersteunen en bij te dragen tot de verbetering van de wederzijdse 
erkenning van diploma's en studieperiodes. Hiertoe moest de samenwerking tussen 
de instellingen worden gestimuleerd en het wederzijds vertrouwen worden versterkt 
via een beter begrip van programma's die in verschillende culturele omgevingen 
worden onderwezen. 
5. De proefprojecten voor de kwaliteitsbeoordeling in het hoger onderwijs zijn in de 
loop van 1994 en 1995 uitgevoerd in samenwerking met de bevoegde autoriteiten 
van de Lid-Staten. Deze proefprojecten waren in hoofdzaak gericht op de 
beoordeling van de onderwijskwaliteit van een bepaald vak binnen een instelling, 
maar sloten mogelijke interacties met onderzoeksactiviteiten en het beheer van 
hoger-onderwijsinstellingen niet uit. De methode steunde op de vier 
gemeenschappelijke principes van de op het moment van lancering van het project 
in Europa bestaande beoordelingsstelsels (Denemarken, Frankrijk, Nederland en het 
Verenigd Koninkrijk). De doelstellingen, methoden en organisatie van de projecten 
werden behandeld in de "Richtlijnen voor deelnemende instellingen", die in alle 
Gemeenschapstalen werden vertaald en onder alle deelnemers aan de 
proefprojecten verspreid. 
6. De resultaten van de dialoog op Europese schaal die gedurende de proefprojecten 
heeft plaatsgevonden tussen de betrokken instellingen voor hoger onderwijs, 
deskundigen, nationale autoriteiten en niet-gouvernementele organisaties worden 
weergegeven in een informatieve nota^ die door mevrouw Cresson aan de 
instellingen van de Gemeenschap is voorgelegd, samen met een verslag van de 
beheersgroep die de Commissie heeft bijgestaan bij de uitvoering van de 
proefprojecten. De betrokken partijen waren uiterst tevreden over de lancering en 
uitvoering van de Europese proefprojecten. De deelnemers hebben het vaste 
voornemen geuit de samenwerking en uitwisseling van ervaringen voort te zetten en 
de structuren te gebruiken die door alle landen waren opgezet voor de organisatie 
van de proefprojecten, ongeacht of zij wel of niet reeds over een beleid inzake 
kwaliteitsbewaking beschikten. 
7. Tijdens zijn bijeenkomst van 6 mei 1996, waar ook de informatieve nota over de 
resultaten van de proefprojecten werd gepresenteerd, heeft de Raad (Onderwijs) de 
Commissie gefeliciteerd met de geboekte vooruitgang en nota genomen van het 
voornemen van de Commissie om een voorstel voor een Aanbeveling van de Raad 
in te dienen in dezelfde geest als de voorgelegde informatieve nota A 
5 SEQ96) 800 
6 Verslag van de 1920ste vergadering van de Raad (Onderwijs), Sl(96) 428 
II ALGEMENE CONTEXT 
8. Het nieuwe Hoofdstuk 3 van Titel VIII van het Verdrag omschrijft de belangrijke 
rol van de Gemeenschap voor de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte, met 
uitsluiting van een harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen 
van de Lid-Staten en met volledige eerbiediging van hun verantwoordelijkheid voor 
de inhoud van het onderwijs en de opzet van hun eigen onderwijsstelsel. Voor een 
werkelijk vrij verkeer in een interne markt is een open onderwijsruimte nodig, met 
een wederzijdse erkenning van diploma's. Onderwijs van een hoog gehalte dat 
iedereen in staat stelt op Europees en mondiaal niveau te functioneren en zich 
binnen de Gemeenschap vrij te bewegen, vereist een transnationale mobiliteit en 
transnationale samenwerking. De mobiliteitsprogramma's van de Gemeenschap op 
het gebied van onderwijs en opleiding hebben sinds hun aanvang in 1986 steeds 
duidelijker aangetoond dat mobiliteit en samenwerking op Europees niveau de 
kennis over en het inzicht in de verschillende nationale onderwijsstelsels verdiepen, 
een grotere transparantie en wederzijds vertrouwen creëren en aldus bijdragen tot 
het neerhalen van de barrières voor een erkenning van diploma's en vaardigheden. 
Het recente Groenboek? van de Commissie over onderwijs, opleiding en 
onderzoek, getiteld "De belemmeringen voor de transnationale mobiliteit" erkent 
evenwel dat er nog veel van dergelijke belemmeringen zijn. 
9. Kwaliteitsbeoordeling en kwaliteitsbewaking in het hoger onderwijs en transnationale 
samenwerking in kwaliteitskwesties maken deel uit van deze traditie en verbeteren 
de interactie tussen vrij verkeer, onderwijs van een hoog gehalte en verbetering van 
de doorzichtigheid en het wederzijds begrip. 
De instelling van permanente kwaliteitsbeoordeiings- en 
kwaliteitsbewakingsmechanismen in de Lid-Staten en de institutionalisering van een 
Europese samenwerking zullen een toegevoegde waarde creëren in termen van 
kwaliteit: hoger-onderwijsinstellingen in de Lid-Staten, bijgestaan door niet-
gouvernementele organisaties of groepen, zullen hun sterke en zwakke punten 
kunnen evalueren aan de hand van de voor de verschillende studierichtingen 
aangegeven doelstellingen, hun institutioneel profiel en de betreffende Europese en 
internationale opleidingseisen, en aldus de kwaliteit van de resultaten van de 
verschillende hoger-onderwijsstelsels veilig stellen. De flexibiliteit en de verbetering 
van de kwalificaties als gevolg daarvan zullen het vrije verkeer vergemakkelijken. 
Bovendien zullen de geïnstitutionaliseerde uitwisseling van ervaringen en Europese 
samenwerking op het gebied van kwaliteitsbeoordeling en kwaliteitsbewaking een 
nieuwe dimensie toevoegen aan de kennis van de situatie in de verschillende 
studierichtingen, aan het inzicht in de programma's die in de verschillende Europese 
landen worden onderwezen, en aan de mechanismen om de kwaliteit in de hoger-
onderwijsinstellingen te bewaken. 
Een geïnstitutionaliseerde samenwerking op het terrein van kwaliteitsbeoordeling en 
kwaliteitsbewaking zou kunnen leiden tot een doelgericht gebruik van verschillende 
culturele benaderingen en gemeenschappelijke methodologische elementen, 
ontwikkeld op basis van vrijwilligheid en gebaseerd op wederzijds vertrouwen en 
begrip. Dit zou een grote stap vooruit betekenen bij het wegnemen van de 
belemmeringen van mobiliteit. 
COM(96) 462 def. 
10. Het gebruik van gemeenschappelijke methodologische elementen leidt niet tot een 
"hiërarchische indeling" of tot een gemeenschappelijke Europese norm. Methoden 
van kwaliteitsbeoordeling zijn regels betreffende de procedure, niet de inhoud, Met 
andere woorden, zij geven de procedure aan volgens welke de kwaliteit beoordeeld 
dient te worden (wie erbij moet worden betrokken, v/aarnaar moet worden 
gekeken, enz.), maar niet de kwaliteitscriteria zelf. Deze methoden helpen de 
actoren hun eigen sterke en zwakke punten te bepalen door de output van hun 
studierichtingen of hun hoger-onderwijsinstellingen te bestuderen en de vraag op te 
werpen of deze resultaten een afdoend antwoord bieden op de concrete problemen 
in de concrete economische, sociale en culturele context waarin hun instellingen van 
hoger onderwijs opereren. Het uiteindelijke oordeel over de kwaliteit van de 
institutionele reactie op deze uitdagingen is aan de actoren zelf en aan degenen aan 
wie advies is gevraagd. 
11. De globalisering van economieën, die leidt tot een intensivering van de internationale 
concurrentie door de opkomst van een steeds meer geïntegreerde wereldmarkt, heeft 
de economische, sociale en culturele doelstellingen van de ontwikkelingsmissie van de 
Europese Gemeenschap een nieuwe dimensie verleend: dit doel kan alleen worden 
verwezenlijkt indien een reeks structurele veranderingen wordt doorgevoerd om het 
concurrentievermogen van de Gemeenschap te versterken. Eén van de belangrijkste 
doelstellingen van de strategieën van ondernemingen en van het beleid van de overheid 
is de benutting van de concurrentievoordelen die het gevolg zijn van de geleidelijke 
overgang naar een op kennis gebaseerde economie. De kwaliteit van onderwijs en 
opleiding is dan ook van doorslaggevend belang voor de verwezenlijking van de 
doelstellingen van de Gemeenschap zoals aangegeven in artikel 3 van het EG-Verdrag. 
Het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid8 nodigt de Lid-
Staten uit die elementen te kiezen die zij als een potentieel positieve bijdrage aan hun 
eigen actie beschouwen, en stelt communautaire maatregelen voor die een nieuwe 
stimulans moeten geven aan het Europese concurrentievermogen. 
12. In die geest benadrukt het recente Witboek "Onderwijzen en leren"? dat de 
veranderingen die op het ogenblik aan de gang zijn, enerzijds de toegang tot 
informatie en kennis hebben bevorderd, maar tegelijkertijd de werksystemen en 
noodzakelijke kwalificaties zodanig hebben veranderd dat een ingrijpende 
reorganisatie van de onderwijshulpbronnen nodig is om onzekerheid en socfale 
uitsluiting te voorkomen in een op kennis gerichte samenleving waar ieders positie 
steeds meer zal worden bepaald door de kennis die hij of zij heeft verworven. 
13. In die context dienen de ouderwetse besturingsmechanismen van de nationale 
overheden herzien te worden om de noodzakelijke flexibele aanpassingen mogelijk 
te maken. Een nieuwe interpretatie van de autonomie van de hoger-
onderwijsinstellingen windt veld, die hen meer ruimte geeft om zelf hun taken en de 
daarvoor benodigde middelen te bepalen, met inbegrip van de verdeling van de 
financiële middelen, maar die hen tevens een grotere verantwoordelijkheid geeft 
voor de kwaliteit van het geboden onderwijs. 
8 Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid. Naar de 21ste eeuw. Wegen en uitdagingen, Witboek, Brussel, 
Luxemburg 1994 
9 Onderwijzen en leren - Naar een cognitieve samenleving, Witboek, Brussel, Luxemburg 1995 
5 
14. De ervaringen in de Lid-Staten en de samenwerking in de Europese proefprojecten 
hebben aangetoond dat de procedures voor kwaliteitsbeoordeling en 
kwaliteitsbewaking niet alleen de hoger-onderwijsinstellingen indicaties geven van 
hun eigen prestaties, maar ook de interne reflectie in deze instellingen bevorderen 
en hun vermogen verbeteren om hun producten te reorganiseren en aan te passen 
aan de eisen die hun economische, sociale en culturele omgeving stelt. Dit mag 
worden beschouwd als een eerste stap op weg naar de ontwikkeling van coherente 
strategieën voor kwaliteitsbeoordeling en kwaliteitsbewaking in het hoger onderwijs, 
binnen het ruimere kader van de ontwikkeling van het vermogen tot permanente 
vernieuwing van de hoger-onderwijsinstellingen, die echte "learning organisations" 
dienen te worden. 
Sommige Lid-Staten en/of hoger-onderwijsinstellingen zoeken systematisch naar 
methoden om deze ontwikkeling te stimuleren in het kader van een globale strategie 
voor de heromschrijving van de relatie tussen hoger-onderwijsinstellingen, de 
overheid en de samenleving. Het vermogen van hoger-onderwijsinstellingen om snel 
en doeltreffend te reageren op de complexe veranderingen die plaats vinden in hun 
economische, sociale en culturele omgeving kan worden bevorderd door interne 
mechanismen voor auto-evaluatie en autocorrectie toe te voegen. Zo zouden de 
kwaliteitsbeoordelings- en bewakingsprocedures bijvoorbeeld niet alleen kunnen 
bijdragen tot een synthese van enerzijds de Europese academische tradities en 
anderzijds de noodzaak het concurrentievermogen te vergroten, maar ook een 
"holistisch" hoger onderwijs kunnen creëren dat zowel aan de economische als aan 
de sociale en culturele uitdagingen van de moderne samenleving beantwoordt. 
15. De Europese burgers zijn geïnteresseerd in een verantwoording van de gedane 
investeringen, niet alleen als belastingbetalers en belangrijkste financiers van het 
hoger onderwijs, maar ook omdat zij in veel gevallen collegegeld betalen. Jongeren 
hebben recht op betrouwbare informatie over de kwaliteit van de aangeboden 
cursussen, zodat zij een studie kunnen kiezen die aansluit bij hun persoonlijke 
voorkeuren en de noodzakelijke kennis en vaardigheden kunnen verwerven. 
III. RECHTSGRONDSLAG VAN DE AANBEVELING 
16. Onder de maatregelen die de Europese Gemeenschap kan nemen om de algemene 
doelstellingen te verwezenlijken, zijn de afschaffing, tussen de Lid-Staten, van 
hinderpalen voor het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal 
(punt c)) en het leveren van een bijdrage tot onderwijs en opleiding van hoog 
gehalte en tot de ontplooiing van de culturen van de Lid-Staten (punt p)). 
Overeenkomstig het in artikel 3b van het Verdrag genoemde subsidiariteitsbeginsel 
treedt de Gemeenschap slechts op indien en voor zover de doelstellingen van het 
overwogen optreden niet voldoende door de Lid-Staten kunnen worden 
verwezenlijkt en derhalve vanwege de omvang of de gevolgen van het overwogen 
optreden beter door de Gemeenschap kunnen worden verwezenlijkt. 
Wat onderwijs en opleiding betreft, preciseren de artikelen 126 en 127 dat de 
bijdrage van de Gemeenschap bestaat uit het aanmoedigen van de samenwerking 
tussen de Lid-Staten en zo nodig het ondersteunen en aanvullen van hun 
activiteiten, met volledige eerbiediging van de verantwoordelijkheid van de Lid-
Staten voor de inhoud van het onderwijs en de opzet van het onderwijsstelsel en 
van hun culturele en taalkundige verscheidenheid. 
1 7. De Aanbeveling respecteert de verscheidenheid van de Europese onderwijs- en 
opleidingsstelsels en gaat uit van vrijwillige samenwerking en aanpassing. De 
communautaire actie op dit terrein zou een toegevoegde waarde kunnen creëren In 
die zin dat geen enkele Lid-Staat of groep van Lid-Staten voüedlg zoo kunnen 
profiteren van de voordelen van samenwerking op Europese schaal, met name op 
het terrein van de evaluatie en de kwaliteitsbewaking, zonder banden te smeden 
met alle andere Lid-Staten. De snelle ontwikkelingen op dit terrein maken dat 
voortdurend ervaringen en informatie over alle ontwikkelingen in de Lid-Staten 
moeten worden uitgewisseld als men bij wil blijven. Aangezien deze uitwisseling zou 
steunen op het gecombineerde probleemoplossende vermogen van de Lid-Staten, 
zal deze uitwisseling op zichzelf al de dynamiek van de ontwikkeling versterken en 
de kwaliteit van het Europese hoger onderwijs aanzienlijk en doeltreffend verhogen. 
IV. IN DE AANBEVELING VOORGESTELDE DOELSTELLINGEN EN MIDDELEN 
EN DE SYNERGETISCHE EFFECTEN DAARVAN 
18. De onderhavige Aanbeveling nodigt de Lid-Staten uit mechanismen in te voeren 
voor kwaliteitsbeoordeling en kwaliteitsbewaking in hun hoger-onderwijsstelsels en 
wijst op het nut van dit type systemen en op enkele beginselen van het functioneren 
daarvan, zonder evenwel methoden, structuren of financiële modaliteiten voor te 
stellen; deze blijven onder hun uitsluitende verantwoordelijkheid vallen. 
19. De Aanbeveling benadrukt dat Europese samenwerking op het terrein van 
kwaliteitsbeoordeling en kwaliteitsbewaking de Lid-Staten zal kunnen helpen te 
voldoen aan de nieuwe kwaliteitseisen die aan de onderwijsstelsels worden gesteld. 
Om te verzekeren dat de kwaliteitsbeoordelingsprocedures in de verschillende Lid-
Staten geen ongewenste neveneffecten opleveren, maar daadwerkelijk bijdragen tot 
meer doelmatigheid, dienen de uitwerkingen van het juridische en institutionele 
kader op de behaalde resultaten permanent bestudeerd en onderling vergeleken te 
worden. Ook de ontwikkeling van innovatiestrategieën voor de hoger-
onderwijsstelsels zal door samenwerking vergemakkelijkt worden. 
20. Het Netwerk voor kwaliteitsbeoordeling in het hoger onderwijs zal de samenwerking 
van Lid-Staten en hoger-onderwijsinstellingen bevorderen door de uitwisseling van 
informatie en ervaringen op Europees niveau aan te moedigen. 
21. Men mag wederzijds katalytische invloeden verwachten tussen enerzijds de 
bestaande communautaire programma's die de samenwerking in het onderwijs 
bevorderen, en anderzijds de beoordelingsinstanties van de Lid-Staten en het 
voorgestelde Netwerk voor kwaliteitsbeoordeling in het hoger onderwijs. Om 
slechts enkele van de meest voor de hand liggende voorbeelden te noemen: ten 
behoeve van de activiteiten binnen hun institutionele overeenkomsten in het kader 
van SOCRATES/ERASMUS, b.v. de gemeenschappelijke ontwikkeling van 
studieprogramma's of ECTS-activiteiten, zouden universiteiten waardevolle 
aanvullende informatie kunnen krijgen van nationale beoordelingsorganen of 
beoordelingsprojecten die worden ondersteund door het 
Kwaliteitsbeoordelingsnetwerk. "Thematische Netwerken" die op basis van hun 
eerdere werk in heel Europa kwaliteitsbeoordelingen voor hun studierichting(en) 
invoeren, zouden directe hulp van dit Netwerk kunnen krijgen. Andersom zouden 
beide typen contacten weer een bron van informatie en een stimulans kunnen zijn 
voor de vorming van een pool van internationale collega's op het gebied van 
kwaliteitsbeoordeling. Op de lange termijn kan een verband worden gelegd met 
andere activiteiten zoals open en afstandsonderwijs en samenwerking tussen 
universiteiten en bedrijfsleven, met het oog op een zo goed mogelijke integratie van 
afgestudeerden in de arbeidsmarkt. 
22. Europese en internationale organisaties en verenigingen die bevoegd en actief zijn 
op het gebied van hoger onderwijs, werden bij de voorbereiding van de 
proefprojecten betrokken. Een in opdracht van de Commissie verrichte studie^ 
geeft een systematisch overzicht van de activiteiten van internationale organisaties 
en van de verschillende uitgevoerde projecten op het gebied van kwaliteitsbewaking 
en -beoordeling. In het algemeen blijkt uit de studie dat de initiatieven van de 
bevoegde internationale organisaties ter verbetering van de kwaliteit van de hoger-
onderwijsinstellingen wijd verspreid en hoogst interessant, maar tegelijk ook 
incidenteel en beperkt van opzet zijn. Samenwerking tussen deze organisaties en hun 
deelname aan het Kwaliteitsbeoordelingsnetwerk zou niet alleen tot bewustwording 
van gemeenschappelijke belangen en tot multiplicatoreffecten leiden, maar ook en 
vooral tot transparantie; op dit terrein kan een groot aantal verschillende 
netwerken, die alle op verschillende niveaus, aan verschillende aspecten en langs 
elkaar heen werken, gemakkelijk tot verwarring leiden. 
10 "Initiatives of Quality Assurance and Assessment of Higher Education in Europe" - Commissiedocument 
8 
VOORSTEL 
VOOR EEN AANBEVELING VAN DE RAAD 
BETREFFENDE 
EUROPESE SAMENWERKING 
TER WAARBORGING VAN DE KWALITEIT 
IN HET HOGER ONDERWIJS 
(Ingediend door de Commissie) 
SUo 
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op de 
artikelen 126 en 127, 
Gezien het voorstel van de Commissie1 ', 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité12, 
Gezien het advies van het Comité van de Regio's13, 
Volgens de procedure van artikel 189 C van het Verdrag14, 
Overwegende dat alle Lid-Staten ernaar streven de kwaliteit van onderwijs en opleiding te 
waarborgen en dat de van de Gemeenschap verwacht wordt dat zij een bijdrage levert aan deze 
permanente inspanning door de samenwerking tussen de Lid-Staten aan te moedigen, en indien 
nodig door hun actie te ondersteunen en aan te vullen, met volledige eerbiediging van de 
verantwoordelijkheid van de Lid-Staten voor de inhoud van het onderwijs en de opzet van het 
onderwijs- en opleidingsstelsel, en van hun culturele en taalkundige verscheidenheid; 
Overwegende dat de Raad in zijn Conclusies van 25 november 199115 heeft aangegeven dat 
de verbetering van de kwaliteit van het hoger onderwijs een gemeenschappelijke zorg is van alle 
Lid-Staten en alle instellingen voor hoger onderwijs van de Europese Gemeenschap; dat, gelet 
op de verscheidenheid van de op nationaal niveau gebruikte methoden, de op nationale schaal 
verworven ervaring aangevuld zou kunnen worden door ervaringen op Europese schaal, 
verzameld in het kader van proefprojecten voor het opzetten van samenwerking op dit terrein, 
dan wel ter versterking van bestaande samenwerking; 
Overwegende dat de ontwikkelingen en activiteiten in de Lid-Staten, alsmede de transnationale 
samenwerking en de mobiliteit van studenten en docenten (met name in het kader van 
communautaire programma's als SOCRATES, en in het bijzonder het onderdeel ERASMUS 
daarvan), de Europese hoger-onderwijsinstellingen bewuster heeft gemaakt van het probleem 
van de beoordeling van de kwaliteit van buitenlandse studies en de vergelijking daarvan met de 
kwaliteit van de studies in hun eigen onderwijsstelsels; 
Overwegende dat een van de hoofdthema's van de reacties16 op het Memorandum van de 
Commissie over hoger onderwijs was dat het traditionele beeld van een kwaliteitshiërarchie van 
onderwijsinstellingen waarvan de diploma's traditioneel als toegangsbewijzen voor de 
maatschappij worden beschouwd, duidelijk steeds meer achterhaald is; dat er een tendens 
bestaat steeds meer aandacht te besteden aan de noodzaak van kwaliteit in het gehele onderwijs 
en binnen elke instelling; dat de kwaliteit op alle niveaus en in alle sectoren bewaakt moet 
worden, waarbij de doelstellingen, methoden en eisen uiteenlopend kunnen zijn; dat men over 
het algemeen positief staat tegenover de invoering van doeltreffende en aanvaardbare methoden 
van kwaliteitsbeoordeling die zijn gebaseerd op Europese samenwerking en transnationale 
uitwisseling van ervaringen en die zowel de het belang van de beoordeling voor een strategisch 
beheer als de culturele dimensie van de beoordeling benadrukken; 
PB nr. 
PBnr. 
PB nr. 11 
12 
13 
14 
1 5 PB nr. C 321 van 12 december 1991, blz. 2 
1 ° Welke toekomst heeft het hoger onderwijs in de Europese Gemeenschap? Reacties op het Memorandum, Studie nr. 2 van de 
Task Force Menselijke Hulpbronnen, Onderwijs, Opleiding en Jeugdzaken, Luxemburg 1993 
Overwegende dat een door de Commissie verrichte studie 17 over de situatie op het gebied 
van kwaliteitsbeoordeling in de Lid-Staten uitwees dat de nieuwe systemen van 
kwaliteitsbeoordeling bepaalde elementen gemeen hebben en dat de twee proefprojecten 
die daarna zijn uitgevoerd, gebaseerd waren op een gemeenschappelijke basis van aan de 
bestaande nationale systemen ontleende elementen; dat deze poefprojecten deze methode 
met succes hebben toegepast en aangetoond hebben dat alle actoren op dit gebied 
voorstander zijn van een voortdurende uitwisseling van ervaringen tijdens de reorganisatie 
van het hoger onderwijs in het algemeen en de ontwikkeling van de kwaliteitsbeoordeling 
en kwaliteitsbewaking In het bijzonder ' &; 
Overwegende dat de hoger-onderwijsinstellingen niet alleen moeten voldoen aan de 
onderwijs- en opleidingseisen die een mondiale "kennismaatschappij" stelt, maar ook 
oplossingen moeten bieden voor sociale problemen op nationaal niveau; dat zij zich daarom 
inspannen om diensten van het vereiste kwaliteitsniveau aan te bieden, door middel van 
nieuwe initiatieven (per individuele instelling of op basis van samenwerking in het kader van 
verenigingen van hoger-onderwijsinstellingen) die de kwaliteit van het onderwijs moeten 
garanderen; 
Overwegende dat de steeds dwingender eisen als gevolg van deze openstelling naar de rest 
van de wereld de overheden van de Lid-Staten met een nieuwe uitdaging confronteren, 
namelijk de aanpassing van de hoger-onderwijsstelsels en van de banden daarvan met de 
staat en de samenleving, op een manier die de bestaande academische normen en waarden 
intact Iaat en die de autonomie en verantwoordelijkheid van de instellingen versterkt; 
Overwegende dat het debat rond de Mededeling van de Commissie van 13 februari 
199419 heeft aangetoond dat alle Lid-Staten op het ogenblik stelsels willen invoeren of 
vernieuwen om de wederzijdse erkenning van academische of professionele kwalificaties te 
verbeteren; dat kwaliteitsbewaking in het hoger onderwijs de instellingen kan helpen de 
noodzakelijke flexibiliteit te verwerven en kan bijdragen tot hun modernisering; 
Overwegende dat het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid^O 
het ontbreken van een open onderwijsruimte in de Gemeenschap, als gevolg van een 
onvoldoende transparant systeem van kwalificaties, een nadeel noemde voor heel Europa, 
en dat volgens dit document de welvaart van naties steeds meer is gebaseerd op de opbouw 
en benutting van kennis, en dat de essentiële elementen voor het concurrentievermogen 
1 ' Kwaliteitszorg en kwaliteitsbewaking in het Europese hoger onderwijs. Methoden en mechanismen, Studie Nr. 1 van de 
Task Force Menselijke Hulpbronnen, Onderwijs, Opleiding en Jeugdzaken, Luxemburg 1993 
18 Informatieve nota over de resultaten van de Europese proefprojecten voor de kwaliteitsbeoordeling In het hoger 
onderwijs (SEC (96) 800), door de Commissie aan de Raad aangeboden op 6 mei 1996 
19 COM (94) 596 def. 
*" Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid. Naar de 21ste eeuw. Wegen en uitdagingen, Witboek, Brussel, 
Luxemburg 1994, blz. 76 
10 
bovenal de kwaliteit van het onderwijs en de opleiding zijn, naast de manier waarop de 
maatschappelijke organisaties hun strategieën aanpassen aan de veranderende samenleving; 
Overwegende dat het Witboek over onderwijs en opleiding^l en het concept van de 
"cognitieve samenleving" waarop het is gebaseerd de rol van onderwijs en opleiding als "de 
belangrijkste vectoren van identificatie, het besef deel uit te maken van de samenleving, 
sociale emancipatie en persoonlijke ontplooiing" benadrukken, alsmede het feit dat "de te 
verwerven vaardigheden en de beheersing van fundamentele kennis de individuen meer en 
meer ten opzichte van elkaar zullen situeren in de sociale verhoudingen"; dat de sociale en 
culturele functies van onderwijs en opleiding enerzijds en economische functies anderzijds 
onlosmakelijk verbonden zijn, zodat de behoeften in termen van kwaliteit van onderwijs en 
opleiding eveneens multidimensionaal zijn, en van essentieel belang voor alle Europese 
burgers; 
Overwegende dat het Groenboek van de Commissie over transnationale mobiliteit^ wijst 
op de moeilijkheden die studenten ondervinden wanneer zij hun studies op transnationale 
basis willen voortzetten, en benadrukt dat onderwijs van hoge kwaliteit dat de betrokkenen 
in staat stelt te voldoen aan de Europese en mondiale normen en optimaal gebruik te 
maken van de mogelijkheden van het vrije verkeer binnen de Gemeenschap, mede 
gebaseerd dient te zijn op transnationale mobiliteit, 
I. BEVEELT DE LID-STATEN AAN: 
A. om, binnen hun verantwoordelijkheid voor de opzet van hun hoger-
onderwijsstelsels, transparante systemen voor kwaliteitsbeoordeling en 
kwaliteitsbewaking te ontwikkelen, met de volgende doelstellingen: 
- bewaren van de kwaliteit van het hoger onderwijs In de economische, sociale en 
culturele context van hun landen, met eerbiediging van de Europese dimensie en 
internationale eisen; 
- hoger-onderwijsinstellingen helpen gebruik te maken van 
kwaliteitsbewakingstechnieken als stuurmechanismen om de organisatorische 
flexibiliteit te garanderen, teneinde permanente verbeteringen te kunnen 
doorvoeren in een snel veranderende omgeving; 
- functioneren als steunpunten voor Europese en internationale samenwerking 
opdat men bij het vervullen van de twee bovengenoemde taken kan profiteren 
van de wederzijdse ervaringen; 
B. om de systemen van kwaliteitsbeoordeling en kwaliteitsbewaking op de volgende 
principes te baseren: 
Autonomie en onafhankelijkheid van de instanties die met kwaliteitsbeoordeling en -
bewaking belast zijn 
Deze instanties dienen wat procedures en methodologieën betreft autonoom en 
onafhankelijk te zijn, zowel ten opzichte van de politieke autoriteiten als ten opzichte van 
de hoger-onderwijsinstellingen zelf. 
^1 Onderwijzen en leren - Naar een cognitieve samenleving, Witboek, Brussel, Luxemburg 1995 
22 Groenboek Onderwijs-Opleiding-Onderzoek - De belemmeringen voor transnationale mobiliteit, COM{96) 462 def. 
11 
Aanpassing van de beoordelingsprocedures aan het profiel van de instellingen, met 
inachtneming van hun autonomie 
Alle procedures voor kwaliteitsbeoordeling en kwaliteitsbewaking dienen ook in te gaan 
op het zelfbeeld van de instellingen, bijvoorbeeld wat betreft de omschrijving van hun 
taak, zowel op het niveau van de instelling als geheel als per faculteit of studierichting, 
teneinde gediversifieerde antwoorden in termen van onderwijs en opleiding op de 
uiteenlopende behoeften van de arbeidsmarkt en van de samenleving als geheel mogelijk 
te maken. 
Interne en externe elementen van de procedures 
Alle procedures voor kwaliteitsbeoordeling en -bewaking dienen zowel een intern 
element van zelfreflectie als een extern element op basis van beoordeling door externe 
deskundigen te omvatten. 
Deelname van alle betrokkenen 
Het interne element dient in te houden dat alle relevante actoren binnen de instelling bij 
het proces van zelfreflectie worden betrokken, met name de docenten en de voor 
academische en professionele begeleiding verantwoordelijke administrateurs, maar ook 
de studenten. 
Het externe element dient een proces van onderlinge raadpleging en adviesinwinning te 
zijn tussen onafhankelijke externe deskundigen en de actoren binnen de betrokken 
instelling. 
Oud-studenten, de sociale partners, beroepsorganisaties en andere relevante sociale 
groepen dienen in de groep van deskundigen vertegenwoordigd te zijn, teneinde de juiste 
sociale en professionele criteria in de beoordelingsprocedure in te kunnen brengen. 
De deelname van deskundigen uit andere Lid-Staten aan de peer reviews zou 
aangemoedigd moeten worden; dezen zouden bij de evaluatie verslag kunnen doen van 
ervaringen uit andere landen, de bestudeerde processen kunnen toetsen aan 
buitenlandse normen en het wederzijds cultureel begrip kunnen bevorderen. 
Publicatie van evaluatieverslagen 
Kwaliteitsbeoordelingsverslagen moeten worden gepubliceerd in de voor elke Lid-Staat 
meest geschikte vorm, als bruikbaar referentiemateriaal voor de partners en voor de 
burger in het algemeen. 
C. erop toe te zien dat op nationaal, regionaal of een ander niveau follow-
upmaatregelen worden genomen teneinde de hoger-onderwijsinstellingen in staat te 
stellen hun plannen te verwezenlijken voor een verbetering van de kwaliteit van de 
studie en voor een betere integratie van afgestudeerden in de arbeidsmarkt. 
D. erop toe te zien dat zowel op nationaal als institutioneel niveau hoge prioriteit 
wordt gegeven aan een voortdurende uitwisseling van ervaringen en samenwerking 
inzake kwaliteitsbeoordeling en kwaliteitsbewaking met andere Lid-Staten en met 
internationale organisaties en verenigingen op het gebied van het hoger onderwijs; 
12 
II. EN VERZOEKT DE COMMISSIE HIERTOE: 
1. de oprichting te ondersteunen van een "Europees Kwaliteitsbewakingsnetwerk" van 
de instanties die door de Lid-Staten belast zijn met de kwaliteitsbeoordeling en -
bewaking in het hoger onderwijs, en van organisaties en verenigingen binnen de 
Europese Gemeenschap met relevante ervaring op het gebied van 
kwaliteitsbeoordeling en kwaliteitsbewaking in het hoger onderwijs. 
Dit "Kwaliteitsnetwerk" zou met name de volgende taken moeten vervullen: 
a) uitwisseling van informatie en ervaringen via Europese conferenties en 
workshops en door het gebruik van nieuwe technologieën; 
b) technische bijstand aan de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staten voor 
concrete projecten ten behoeve van de invoering of verbetering van 
procedures en mechanismen voor kwaliteitsbeoordeling en 
kwaliteitsbewaking; 
c) hulp aan groepen van hoger-onderwijsinstellingen uit verschillende Lid-
Staten die willen samenwerken bij het kwaliteitsbeoordelings- of 
kwaliteitsbewakingsproces, met name door middel van de "Thematische 
Netwerken" binnen het ERASMUS-hoofdstuk van het SOCRATES-
programma; 
d) andere hulp aan hoger-onderwijsinstellingen, met name door het 
verstrekken van informatie over methodologische ontwikkelingen en goede 
praktijkvoorbeelden, door middel van het stimuleren van contacten met 
internationale deskundigen, door het vormen van een "pool" deskundigen 
of ook door het samenstellen van "tooi kits" van methodologische 
instrumenten; 
e) het leggen van een verband tussen kwaliteitsbeoordeling en andere 
communautaire initiatieven, met name in het kader van communautaire 
programma's SOCRATES en LEONARDO DA VINCI, en ook met de 
erkenning van kwalificaties op comunautair niveau; 
f) uitwerking van methodologieën om afgestudeerden gemakkelijker toegang te 
verschaffen tot de Europese arbeidsmarkt. 
Het "Europees Kwaliteitsbewakingsnetwerk" zou in aanmerking kunnen komen voor 
communautaire steun in het kader van de programma's SOCRATES en 
LEONARDO, overeenkomstig de doelstellingen en de normale procedures van die 
programma's. Actieve betrokkenheid van het bedrijfsleven bij het 
kwaliteitsbewakingsproces in het hoger onderwijs is een vereiste wat dit laatste 
programma betreft, maar natuurlijk evenzeer wenselijk voor SOCRATES. 
2. om de twee jaar aan de Raad, het Europees Parlement en andere betrokken 
instellingen verslag uit te brengen over de ontwikkeling van systemen voor 
kwaliteitsbeoordeling en kwaliteitsbewaking in de verschillende Lid-Staten en over 
de samenwerking op Europees niveau op dit terrein. 
passende voorstellen in te dienen, in het licht van de conclusies van die verslagen, 
met het oog op de verbetering van de kwaliteitsbewaking in het hoger onderwijs. 
13 
ISSN 0254-1513 
COM(97)159def. 
DOCUMENTEN 
NL 16 
Catalogusnummer : CB-CO-97-147-NL-C 
ISBN 92-78-18322-9 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
* S