Advies over het voorstel voor een Richtlijn van de Raad houdende wijziging van de Richtlijnen 66/400/EEG, 66/401/EEG, 66/402/EEG, 66/403/EEG, 69/208/EEG, 70/457/EEG en 70/458/EEG betreffende het in de handel brengen van bietenzaad, zaaizaad van groenvoedergewassen, zaaigranen, pootaardappelen, zaaizaad van oliehoudende planten en vezelgewassen en groentezaad, en betreffende de gemeenschappelijke rassenlijst voor landbouwgewasssen (1) (94/C 195/14)

De Raad heeft op 20 december 1993 besloten, overeenkomstig de bepalingen van de artikelen 43 en 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor landbouw en visserij, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 april 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Bastian.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 315e Zitting op 27 en 28 april 1994 (vergadering van 27 april 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met grote meerderheid van stemmen (1 stem tegen) is goedgekeurd.

Onder voorbehoud van het onderstaande hecht het Comité zijn goedkeuring aan het voorstel van de Commissie tot voltooiing van de harmonisatie van de wetgeving op de technische kenmerken van zaden die in de Europese Unie in de handel worden gebracht.

1. Voorafgaande opmerkingen

1.1. Met de aan het Comité voorgelegde ontwerp-richtlijn wordt de wijziging beoogd van 7 richtlijnen uit de periode 1966-1970. Nu is elk van die richtlijnen in de afgelopen 20 tot 25 jaar herhaaldelijk gewijzigd. Zo is Richtlijn 66/403/EEG 23 maal en Richtlijn 69/208/EEG 32 maal aangepast. Om zijn advies te kunnen uitbrengen, had het Comité dus theoretisch naar 100 tot 150 teksten moeten verwijzen.

1.1.1. Het Comité verzoekt de Commissie al deze teksten in een enkele tekst bijeen te brengen en op elkaar af te stemmen zodra het onderhavige richtlijnvoorstel aangenomen is.

1.2. Het Comité zou willen weten welke procedure gevolgd zal worden bij de toepassing van de richtlijnen over zaaigoed in de landen van de Europese Economische Ruimte die tot de Europese Unie zullen toetreden.

2. Doel van het Commissievoorstel

2.1. Bestaande wetgeving

2.1.1. De algemene bepalingen betreffende het in de handel brengen van landbouw- en tuinbouwzaad worden sinds 1966, dus 27 jaar al, voor het merendeel door middel van richtlijnen geharmoniseerd.

2.1.1.1. Deze richtlijnen handelen over de twee basiskenmerken van het zaaigoed:

- het genetische karakter van rassen uit de gemeenschappelijke lijst (Richtlijnen 457 en 458),

- de technologische eigenschappen van zaaigoed (genetica, zuiverheid, kiemkracht, vermeerdering, ...) als bedoeld in de "afzet"-richtlijnen (400, 401, 402, 403, 208 en ook 458), waarin eigenlijk ook de officiële controle op die eigenschappen geregeld is.

2.1.1.2. Deze teksten zijn onderling nauw verweven en hebben twee doelstellingen:

a) de kwaliteit van in de handel gebracht zaaigoed te waarborgen (bescherming van de consument, genetische verbetering, ordening van de sector zaaigoed);

b) het vrije verkeer in de Europese Unie te verzekeren, maar ook de handel te vergemakkelijken met derde landen die de gelijkwaardigheid en de OESO-voorschriften inzake zaaigoed respecteren.

2.1.1.3. Dank zij de coherentie van de regelgeving en wellicht ook de marge die is ingeruimd voor een praktische toepassing naar gelang van de klimatologische omstandigheden en de agrarische en administratieve gewoonten, zijn deze doelstellingen tot dusver opvallend goed verwezenlijkt.

2.1.2. Deze specifieke richtlijnen over zaaigoed werden in 1977 aangevuld met fytosanitaire voorschriften die ook van toepassing zijn op zaaigoed en teeltmateriaal. Voorts breidt de Europese Unie haar bevoegdheden uit naarmate genetisch gemodificeerde organismen en nieuwe voedingsprodukten opduiken en de problematiek van de genetische hulpbronnen en het kwekersrecht zich ontwikkelt.

2.1.2.1. Deze nieuwe - nog niet allemaal gepubliceerde teksten - zullen van invloed zijn op de sector zaaigoed. Sommige consequenties zijn nu al te voorzien, andere vallen moeilijk te voorspellen, maar kunnen zeer ingrijpend zijn.

2.2. Doelstellingen van de Commissie

2.2.1. Omdat de Commissie bezorgd is over mogelijke beperkingen van het vrije verkeer die de diverse zaaigoedrichtlijnen nog bevatten in weerwil van meer dan 20 jaar praktisch onbeperkte handel tussen de lid-staten, stelt zij met het oog op de interne markt een aantal wijzigingen voor die er in grote trekken op neerkomen dat het de lid-staten verboden wordt de algemene bepalingen aan te passen of ervan af te wijken. Met deze taak worden het "Permanent Comité" en de Commissie belast.

2.2.2. Tevens is de Commissie van plan het toepassingsgebied van deze richtlijnen uit te breiden en ze met name juridisch te koppelen aan de in paragraaf 2.1.2 bedoelde teksten.

2.3. Voorgestelde wijzigingen

2.3.1. De voorgestelde wijzigingen vallen uiteen in horizontale wijzigingen, die voor alle soorten gelden, en specifieke wijzigingen, die slechts op één zaadsoort betrekking hebben.

3. Opmerkingen van het Comité

3.1. Algemene opmerkingen

3.1.1. De voorstellen met betrekking tot het eerste doel (de afzet in de Europese Unie) lijken doorgaans voort te spruiten uit de opgedane ervaring en uit de compromissen die de lid-staten onderling en met de Commissie hebben gesloten.

De consequenties van het tweede doel (een ruimer toepassingsgebied en nieuwe rechtsgronden) zijn daarentegen vager. Voorts zouden alleen aan het Permanent comité en aan de Commissie bevoegdheden worden toegekend.

In de Toelichting verklaart de Commissie dat een eenvormige regeling noodzakelijk is. Maar voor zaaigoed van planten die over het hele grondgebied van de Europese Unie groeien, moet per lid-staat of regio in aanpassingen volgens de klimaatomstandigheden, de gewoonten of de eisen van consumenten of gebruikers worden voorzien. Dit zal op voorstel van het Permanent comité gebeuren.

3.1.2. Het Comité onderstreept dat het Raadgevend comité voor teeltmateriaal tijdig moet worden gehoord en dat terdege rekening dient te worden gehouden met het advies en de standpunten van dit comité.

3.1.3. In de Toelichting staat ook dat het voorstel weinig of geen gevolgen zal hebben voor het midden- en kleinbedrijf. Dit lijkt echter niet te kloppen op een aantal punten die juist wel van ingrijpende invloed kunnen zijn op de ordening van de sector, met name op de betrekkingen tussen landbouwers die zaaigoed voortbrengen, produktiebedrijven, distributeurs of afnemers (b.v.: afzet van niet-bewerkt zaad). Andere aspecten kunnen grote consequenties hebben voor de financiering van het onderzoek (b.v. zaad van de tweede generatie: R2).

3.2. Opmerkingen over de horizontale wijzigingen

3.2.1. Uitbreiding van het toepassingsgebied van de richtlijnen "tot de produktie en, zo nodig, het gebruik"

3.2.1.1. Wat het gebruik betreft, wordt de uitbreiding afgezwakt door de woorden "zo nodig". Hiermee moeten waarschijnlijk de regionale aspecten van uitzonderingen als "voedermengsels", "minder strenge eisen" of "beperkingen op het in de handel brengen van sommige rassen" worden ondervangen. In dit opzicht zou de Commissie echter haar bedoelingen in de richtlijn of de overwegingen moeten verduidelijken.

3.2.2. Uitbreiding van het toepassingsgebied van de richtlijnen tot de verwerking van het zaaigoed, de instandhouding van genetische hulpbronnen, de GMO's en nieuwe voedingsprodukten

Op 24 februari 1993 heeft het Comité advies uitgebracht over de nieuwe voedingsprodukten (1).

3.2.2.1. Hiermee moet het Permanent comité en de Commissie alleen een rechtsgrond worden verschaft om op deze punten een coördinatie met de desbetreffende richtlijnen tot stand te kunnen brengen.

3.2.2.2. Het Comité zou gaarne zien dat het op de hoogte wordt gehouden van hetgeen verder met deze algemene teksten gebeurt. Ook wil het dat de maatregelen die het Permanent comité en de Commissie ter uitvoering van de onderhavige richtlijn voorstellen, na raadpleging van de sociale en beroepsorganisaties en het Raadgevend comité voor Teeltmateriaal vastgesteld worden.

3.2.3. Aantal toegestane generaties (eerste vermeerdering, R1, tweede vermeerdering, R2, enz.

3.2.3.1. De lid-staten mogen niet langer verbieden dat van strograan en groenvoedergewassen met grote zaadkorrels, vooral erwten, zaad van de tweede generatie in de handel gebracht wordt.

3.2.3.2. Voor graan echter kan de produktie van zaad van de tweede generatie worden verboden. Wordt ze toegestaan, dan mogen alleen de rassen van de nationale lijst worden geproduceerd. Deze maatregelen gelden evenwel niet voor groenvoedergewassen met grote zaadkorrels.

Dat beide groepen soorten ongelijk behandeld worden, is volstrekt onlogisch: het gaat in alle gevallen om autogame planten met vergelijkbare technische en commerciële problemen. Om deze discrepantie te vermijden dient de "graanregeling" te worden uitgebreid tot groenvoedergewassen met grote zaadkorrels.

3.2.3.3. De verplichting om twee verschillende generaties van eenzelfde soort tezelfdertijd in de handel te laten brengen, kan zware economische gevolgen hebben en de produktie totaal ontregelen. (Er wordt nl. aangenomen dat zaad van de tweede generatie goedkoper zal zijn. Dit is echter niet het geval, tenzij ervan uitgegaan wordt dat de kweker er minder kwekersrechten voor zal ontvangen, en dat er dus minder geld voor rassenonderzoek wordt uitgetrokken. Dergelijke gevolgen reiken beslist verder dan de beoogde opheffing van de beperkingen van het vrije verkeer).

3.2.3.4. Dat voor de raszuiverheid van zaad van de tweede generatie lagere kwaliteitsnormen gelden, schaadt de uiteindelijke kwaliteit van het verbruiksprodukt, en is dus geen verbetering.

3.2.3.5. Van de in de lijst opgenomen rassen zijn de kenmerken van zaad van de eerste generatie, en niet die van de tweede generatie behandeld, wat van belang is voor soorten (b.v. triticale) of voor sommige rassentypes die niet volledig autogaam zijn.

3.2.3.6. Het zou veel beter zijn een beperking op te leggen voor de afzet van één enkele generatie, nl. de eerste, en de landen waar de tweede generatie nog gangbaar is, voldoende aanpassingstijd te laten.

3.2.4. Etikettering leverancier

Uit de tekst valt moeilijk op te maken of het mogelijk is etikettering door de leverancier verplicht te stellen. Om de voorlichting van de consument te garanderen, zou gepreciseerd moeten worden dat etikettering verplicht is.

3.2.5. Fouten of onnauwkeurigheden in de tekst

3.2.5.1. Niet-bewerkt zaad dat bestemd is voor certificering moet worden geëtiketteerd, maar "deze bepaling geldt niet voor het in de handel brengen van kleine hoeveelheden dergelijk zaad in hetzelfde plaatselijk administratief gebied".

Aangezien het nooit in de bedoeling van de Commissie kan liggen niet-bewerkt zaad aan de gebruiker te laten aanbieden, is deze alinea onbegrijpelijk. Er moet hoe dan ook worden vermeden dat deze bepaling als een vrijbrief voor misbruiken kan worden opgevat.

3.2.6. Maatregelen voor de harmonisatie van de voorschriften inzake de opneming van rassen

De huidige richtlijnen en de voorgestelde wijzigingen bevatten een aantal algemene vereisten inzake opneming in de nationale lijst. De rassen van de gemeenschappelijke lijst, die op de nationale lijsten is gebaseerd, moeten in de hele Unie vrij verhandeld kunnen worden. Maar uiteraard worden de opnemingsvoorschriften per lid-staat bepaald door de teelt- en gebruikstechnieken, en er kunnen dus moeilijk technische voorschriften voor één Europese lijst worden vastgesteld. Toch kunnen de vorderingen op de weg naar een zekere harmonisatie van de voorschriften voor de beoordeling van teelt- of gebruikswaarde alleen maar toegejuicht worden.

3.3. Specifieke wijzigingen

3.3.1. Bieten (art. 1)

Nihil (afgezien van de horizontale punten, zie par. 3.1).

3.3.2. Groenvoedergewassen (art. 2)

3.3.2.1. Voortaan moeten de lid-staten zaad van de tweede generatie vrij laten verhandelen. In de tekst zou ook bepaald moeten worden dat de lid-staten, onder dezelfde voorwaarden als voor granen (zie par. 3.1.3), de produktie kunnen beperken tot zaad van de eerste generatie.

3.3.2.2. De verplichting om in de categorie handelszaad de voedersoorten te controleren waarvoor geen certificering vereist is, is in de nieuwe versie van artikel 3 van Richtlijn 401 weggevallen (punt 9/10 van het ontwerp): dit is een materiële vergissing.

3.3.2.3. Groenvoedermengsels: Het in de handel brengen van mengsels van groenvoedergewassen blijft terecht verboden. In elke staat wordt de uitzonderingsregeling gehandhaafd voor nationale producenten, op voorwaarde dat de mengsels alleen gebruikt worden "in een gebied waar de toepassing ervan op grond van de courante agronomische praktijk gerechtvaardigd is". Het begrip "gebied" komt hier in de plaats van het begrip "land", en "gebruik" in plaats van "het in de handel brengen": het is van belang te weten wat de Commissie hiermee bedoelt.

3.3.3. Granen (art. 3)

3.3.3.1. Tweede generatie (zie par. 3.2.3)

3.3.3.2. In punt 8 moet de mogelijkheid om de certificering van zaad van haver, gerst, rijst en tarwe te beperken tot zaad van de eerste vermeerdering, uitgebreid worden tot durumtarwe, spelt en triticale.

3.3.3.3. In de punten 13 en 14 staat dat mengsels van zaaigranen aanvaard moeten worden. Hiermee wordt de deur opengezet voor een grote technische achteruitgang, juist nu de eis van zuivere produkten steeds prominenter wordt op de markt van consumptiegranen. Deze bepaling is achterhaald. Voor landen waar dit nog nodig mocht zijn, kan beter een uitzondering volgens de procedure van het Permanent comité worden vastgesteld.

3.3.4. Aardappelen (art. 4)

Nihil (afgezien van de horizontale punten, zie par. 3.1).

3.3.5. Oliehoudende planten en vezelgewassen (art. 5)

Nihil (afgezien van de horizontale punten, zie par. 3.1).

3.3.5.1. Soja- en olievlaszaad van de tweede generatie moeten voortaan verhandeld kunnen worden. In de tekst zou ook bepaald moeten worden dat de lid-staten, onder dezelfde voorwaarden als voor granen (zie par. 3.1.3), de produktie kunnen beperken tot zaad van de eerste generatie.

3.3.6. Lijst van gewassen voor extensieve teelt

Nihil (afgezien van de horizontale punten, zie de par. 3.2.2 en 3.2.6).

3.3.7. Zaad van tuinbouwgewassen (art. 6)

3.3.7.1. Dat in de wijzigingen nr. 12 en 13 de verplichte certificering voor zaad van industrieel witlof weggevallen is, is beslist een materiële vergissing.

3.3.7.2. De versie die in wijziging nr. 18 voorgesteld wordt, spreekt van mengsels van kropsla; beter zou zijn: "mengsels van slazaad".

3.3.7.3. In wijziging nr. 20 is vergeten standaardzaad in de tekst op te nemen; hierdoor zou op de zakjes niet langer het gewicht hoeven te worden vermeld, wat uit het oogpunt van de voorlichting van de consument te betreuren valt.

Gedaan te Brussel, 27 april 1994.

De Voorzitter

van het Economischen Sociaal Comité

Susanne TIEMANN

(1) PB nr. C 29 van 31. 1. 1994, blz. 1.

(2) PB nr. C 108 van 19. 3. 1993, blz. 8.