EUROPESE COMMISSIE Brussel, 29.6.2022 COM(2022) 289 final MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD Strategisch prognoseverslag 2022























Versterken van het verband tussen de groene en de digitale transitie in de nieuwe geopolitieke context



I.Inleiding De wereld heeft af te rekenen met geopolitieke aardverschuivingen die de megatrends die de EU al treffen, nog verder versterken. De gevolgen op lange termijn van de militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne, onder meer voor energie, voedsel, economie, veiligheid, defensie en geopolitiek, zullen een grote invloed hebben op het Europese pad naar een eerlijke groene en digitale transitie. Deze en andere toekomstige uitdagingen zullen de Europese Unie evenwel niet doen afwijken van haar langetermijndoelstellingen. Met de juiste reeks beleidslijnen kunnen zij als een katalysator werken waarmee deze doelstellingen sneller worden verwezenlijkt. Uiteindelijk zou dit onze veerkracht en open strategische autonomie op verschillende gebieden kunnen bevorderen; van energie, voedsel, veiligheid en kritieke voorraden – met inbegrip van grondstoffen die nodig zijn voor de transities – tot baanbrekende technologieën. Tegen deze nieuwe geopolitieke achtergrond en op basis van een volwaardige prognoseoefening, wordt in het strategische prognoseverslag 2022 een toekomstgerichte strategische reflectie over de interacties tussen de groene en de digitale transitie gepresenteerd. Zij staan allebei bovenaan de politieke agenda van de EU en hun wisselwerking zal enorme gevolgen hebben voor de toekomst. Het welslagen ervan zal ook van cruciaal belang zijn voor de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen. Hoewel ze verschillend van aard zijn en elk onderworpen zijn aan een specifieke dynamiek, verdient hun twinning – d.w.z. hun vermogen om elkaar te versterken – het nauwer te worden onderzocht. De groene transitie zal niet plaatsvinden zonder de doelstellingen en beleidsmaatregelen die zijn vastgelegd in de Europese Green Deal, een sectoroverschrijdende strategie om tegen 2050 klimaatneutraliteit te verwezenlijken en de aantasting van het milieu te verminderen. Tot voor kort vorderde de digitale transitie slechts met beperkte duurzaamheidsaspecten. Om de nadelige bijwerkingen te verminderen en het volledige potentieel ervan te benutten en op die manier ecologische, sociale en economische duurzaamheid mogelijk te maken, vereist de digitale transitie passende beleidskaders en governance, zoals uiteengezet in het digitale kompas en Fit for 55. Op weg naar 2050 zal de twinning afhangen van het vermogen om bestaande en nieuwe technologieën op grote schaal in te zetten, alsook van verschillende geopolitieke, sociale, economische en regelgevende factoren. Op basis van de analyse daarvan worden in deze mededeling tien belangrijke gebieden vastgesteld waarop actie nodig is. Een alomvattende, toekomstgerichte en strategische benadering van de dubbele transitie, waarbij het inherente geopolitieke karakter ervan, wordt erkend, is noodzakelijk om de synergieën tussen beide transities verder te versterken en spanningen aan te pakken. II.Synergieën en spanningen tussen de groene en de digitale transitie Digitale technologieën zouden een belangrijke rol kunnen spelen bij het bereiken van klimaatneutraliteit, het verminderen van vervuiling en het herstellen van de biodiversiteit. Door inputs te meten en te regelen en met meer automatisering zouden technologieën zoals robotica en het internet der dingen de hulpbronnenefficiëntie kunnen verbeteren en de flexibiliteit van systemen en netwerken kunnen versterken. Energie-efficiënt, op blockchain gebaseerd gegevensbeheer gedurende de gehele levenscyclus en de waardeketen van producten en diensten zou de vooruitgang in de richting van een meer circulaire economie en concurrerende duurzaamheid nieuw leven kunnen inblazen. Digitale technologieën zouden ook de monitoring, rapportage en verificatie van broeikasgasemissies met het oog op de koolstofbeprijzing kunnen ondersteunen. Met digitale productpaspoorten kunnen materialen en bestanddelen beter worden getraceerd, wordt ook de end-to-end-traceerbaarheid verbeterd en worden gegevens toegankelijker, wat essentieel is voor levensvatbare circulaire bedrijfsmodellen. Digitale tweelingen zouden innovatie en het ontwerp van duurzamere processen, producten of gebouwen kunnen vergemakkelijken. Met kwantumcomputing worden simulaties die te complex zijn voor klassieke computers vereenvoudigd. Vanuit de ruimte opererende datatechnologieën die algemene informatie in real time verstrekken, monitoren de vooruitgang in de richting van duurzaamheid. Het delen van gegevens of gamificatie kan de inspraak van het publiek in het sturen van de transities en de gezamenlijke totstandbrenging van innovaties vergroten. Het nastreven van de groene transitie zal ook de digitale sector veranderen. Hernieuwbare energiebronnen, hernieuwbare waterstof, kernenergie (met inbegrip van kleine modulaire reactoren) en technologie op basis van kernfusie zullen belangrijk zijn in het kader van de groeiende energiebehoeften in de digitale sector. Het bevorderen van beleid dat gericht is op klimaatneutraliteit en energie-efficiëntie voor datacentra en cloudinfrastructuren tegen 2030, onder meer door aan hun stroomvraag tegemoet te komen met zonne- of windenergie, zal de vergroening van datagebaseerde technologieën, zoals analyse van big data, blockchain en het internet der dingen, ondersteunen. Vertragingen bij de invoering van duurzame opwekkingscapaciteit en infrastructuur kunnen echter een uitdaging vormen. Door een betere locatieplanning en het gebruik van geschikte technologieën zou de warmte die door datacentra in tertiaire sectoren wordt geproduceerd, kunnen worden hergebruikt. Duurzame financiering zal bijdragen tot het mobiliseren van klimaatneutrale investeringen in de digitale sector. Een beter ontwerp, meer circulaire bedrijfsmodellen en productiepatronen kunnen helpen om elektronisch afval te verminderen. Aan de vraagzijde zullen het verbruik en de praktijken van bedrijven en burgers belangrijk zijn om het energieverbruik bij het gebruik van digitale technologieën te verlagen. Tenzij digitale technologieën energie-efficiënter worden gemaakt, zal het wijdverbreide gebruik ervan het energieverbruik doen toenemen. Informatie- en communicatietechnologie (ICT) is verantwoordelijk voor 5 tot 9 % van het wereldwijde elektriciteitsgebruik en voor ongeveer 3 % van de broeikasgasemissies. Het ontbreken van een overeengekomen kader voor het meten van het milieueffect van digitalisering, met inbegrip van mogelijke reboundeffecten, leidt tot duidelijke variaties in deze ramingen. Uit studies blijkt echter dat het energieverbruik van ICT zal blijven toenemen door het stijgende gebruik en de productie van consumentenapparaten, de behoefte van netwerken, datacentra en crypto-activa. Het energieverbruik zal ook toenemen als gevolg van het stijgende gebruik van onlineplatforms, zoekmachines, virtual-realityconcepten zoals het metaverse, en muziek- of videostreamingplatforms. Anderzijds kan de uitrol van de volgende generaties chips met een laag vermogen en efficiëntere connectiviteitstechnologieën (5G en 6G, netwerken aangedreven door artificiële intelligentie) de algehele voetafdruk van ICT verminderen. Er zullen nog meer spanningen ontstaan met betrekking tot elektronisch afval en de milieuvoetafdruk van digitale technologieën. Een grotere afhankelijkheid van elektronica, telefoons en computerapparatuur versnelt de wereldwijde productie van elektronisch afval, dat tegen 2030 zou kunnen oplopen tot 75 miljoen ton. In de EU wordt momenteel slechts 17,4 % daarvan naar behoren verwerkt en gerecycleerd, terwijl de productie van elektronisch afval jaarlijks met 2,5 miljoen ton toeneemt. Zonder het juiste beleid zal er voor elke overstap naar nieuwe normen of technologieën enorm veel apparatuur moeten worden vervangen. Voor 5G en 6G zullen gebruikers hun apparatuur bijvoorbeeld moeten vervangen om de voordelen ervan volledig te kunnen benutten, omdat de meeste bestaande smartphones, tablets en computers alleen achterwaarts compatibel zijn. Door de vooruitgang op het gebied van digitalisering zal ook het waterverbruik toenemen, bijvoorbeeld voor de koeling van datacentra of de productie van chips. De ontginning en verwerking van de grondstoffen die nodig zijn voor de transitie brengen milieu- en ethische bezorgdheden met zich mee. Tot slot zullen klimaat- en milieurisico’s van invloed zijn op de levensduur en de werking van kritieke digitale infrastructuren. De komende 30 jaar kunnen de kosten voor schade als gevolg van extreme weersomstandigheden in de EU met 60 % stijgen. In het algemeen kunnen digitale technologieën, indien zij naar behoren worden beheerd, bijdragen tot de totstandbrenging van een klimaatneutrale, hulpbronnenefficiënte economie en samenleving, door het gebruik van energie en hulpbronnen in belangrijke economische sectoren te verminderen en zelf hulpbronnenefficiënter te worden. III. Kritieke technologieën voor twinning Energie, vervoer, industrie, gebouwen en landbouw zijn de sectoren met de meeste broeikasgasemissies in de EU. Het verkleinen van hun voetafdruk, zoals ook is voorzien in het “Fit for 55”-pakket, en het verbeteren van hun veerkracht is dus van cruciaal belang voor een succesvolle twinning. Zonder de juiste technologieën en beleidslijnen kunnen de negatieve gevolgen voor het milieu van deze sectoren echter moeilijker worden verminderd. Op mondiaal niveau is dit met name het geval, aangezien er tegen 2050 een bevolking van 9,7 miljard met een hoger gemiddeld inkomen wordt verwacht die meer voedsel, industriële producten, energie, huisvesting, mobiliteit en water nodig zal hebben. Tot 2030 zal de vermindering van de CO2-emissies hoofdzakelijk afkomstig zijn van technologieën die vandaag beschikbaar zijn. Toch zullen klimaatneutraliteit en circulariteit tegen 2050 mogelijk worden gemaakt door de ontwikkeling van nieuwe technologieën die zich momenteel in de experimentele, demonstratie- of prototypefase bevinden. Het gaat hierbij om verschillende digitale technologieën die de twinning in alle sectoren kunnen bevorderen. 1.Digitalisering van energie De militaire agressie van Rusland tegen Oekraïne heeft het belang van de geopolitieke aspecten van de transitie naar schone energie vergroot. Daarbij is de nadruk gelegd op de noodzaak om deze te versnellen en de krachten te bundelen om een veerkrachtiger energiesysteem en een echte energie-unie tot stand te brengen. De EU heeft ambitieuze opties voorgesteld om de gevolgen van hoge energieprijzen voor consumenten (met name kwetsbare consumenten en consumenten die gevaar lopen tot energiearmoede te vervallen) en de industrie te beperken en de zekerheid van de energievoorziening van de EU te versterken. Op middellange termijn is een geïntegreerd EU-systeem dat grotendeels gebaseerd is op de productie van schone energie, het diversifiëren van de energievoorziening en het verhogen van energiebesparing en energie-efficiëntie in alle sectoren, de meest kosteneffectieve oplossing om de afhankelijkheid van de EU van fossiele brandstoffen te verminderen Zo zou de volledige uitvoering van het “Fit for 55”-pakket het gasverbruik van de EU tegen 2030 met 30 % doen dalen. Dit is nog relevanter omdat door de vooruitgang van de dubbele transitie de vraag naar elektriciteit zal toenemen. Digitalisering kan de energiezekerheid van de EU versterken. Digitale technologieën kunnen efficiëntere stromen van energiedragers ondersteunen en de interconnectiviteit tussen markten vergroten. Zij kunnen de nodige gegevens verstrekken om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen op verschillende niveaus en bijna in real time. De voorspelling van energieproductie en -behoefte kan worden verbeterd door middel van digitale technologieën, nieuwe sensoren, satellietgegevens en blockchain. Hierdoor kunnen slimme netwerken het verbruik aanpassen aan de weersomstandigheden die van invloed zijn op de productie van variabele hernieuwbare energie. Dat zal een doeltreffend beheer en een doeltreffende distributie van hernieuwbare energie mogelijk maken, grensoverschrijdende uitwisseling vergemakkelijken en onderbrekingen voorkomen. Digitalisering zal mensen en bedrijven in staat stellen het verbruik te verschuiven naar groene energiebronnen, het verbruik aan te passen of zelfs energie te verhandelen. “Energy-as-a-service” en datagestuurde innovatieve energiediensten kunnen de manier waarop energieleveranciers en consumenten met elkaar omgaan, veranderen. Daarnaast kunnen mininetwerken en zelf georganiseerde netwerken een bottom-upmanier worden om het energiesysteem te beheren. Om de veerkracht tegen hybride dreigingen te vergroten, vereist de digitalisering van energiesystemen een grotere capaciteit voor cyberbeveiliging en veilige, autonome en alomtegenwoordige communicatiesystemen, zoals veilige connectiviteit vanuit de ruimte. 2.Groener vervoer mogelijk maken met digitale technologieën

Samen met de bevolkingsgroei en een hogere levensstandaard zal de vraag naar vervoer blijven toenemen. Wereldwijd zou het personenvervoer tussen 2015 en 2050 bijna kunnen verdrievoudigen. In de EU zal tegen 2050 het personenvervoer naar verwachting met ongeveer 21 % toenemen en het goederenvervoer met 45 %, en dit ondanks de inspanningen om meer verkeer te verschuiven naar andere vervoerswijzen zoals vervoer per spoor of over water. Verstedelijking, toenemend bewustzijn van de consument, veranderende kosten van duurzame vervoersopties (die momenteel nog steeds relatief hoog zijn) en nieuwe bedrijfsmodellen (ook als het gaat om het beheer van de toeleveringsketen) zullen ook van invloed zijn op de sector. Daarnaast kan digitalisering de hybridisatie van de werkplek verder versnellen, wat gevolgen heeft voor de lokale en grensoverschrijdende mobiliteit van werknemers. In combinatie met digitale technologieën zullen bredere toepassingen voor batterijen van de volgende generatie een belangrijke verschuiving van de mobiliteit in de richting van duurzaamheid mogelijk maken. Dit geldt voor verscheidene vervoerswijzen, waaronder personen- en vrachtvervoer, zware vrachtwagens of luchtvaart. Elektrische vliegtuigen zouden bijvoorbeeld kleine regionale luchthavens in de hele EU met elkaar kunnen verbinden. Het beheer van de extra vraag naar elektriciteit vanuit het vervoer, zowel voor directe elektriciteitsvoorziening als voor massaproductie van hernieuwbare en koolstofarme brandstoffen voor sectoren die moeilijk koolstofvrij kunnen worden gemaakt, zoals de luchtvaart en het vervoer over water, moet worden gecombineerd met een verbetering van de energie-efficiëntie van elektrische voertuigen. Ook op systeemniveau is een benadering vereist voor het integreren van sensoren, rekenkracht en geavanceerde software. Het gebruik van gegevens van voertuigen en hun omgeving kan het opladen optimaliseren. Bidirectioneel opladen zou flexibiliteit kunnen bieden voor slimme elektriciteitsnetten, de integratie van hernieuwbare energie ondersteunen en het gebruik ervan maximaliseren. Bovendien kan digitalisering in combinatie met vanuit de ruimte opererende diensten betrouwbare oplossingen voor verbonden en geautomatiseerde (inclusief autonome) schepen en voertuigen ondersteunen, wat bijdraagt tot een efficiënter verkeersbeheer en een lager brandstofverbruik. Experimentele ontwerpen zoals proefopstellingen of levende laboratoria, die het testen van mobiliteitsoplossingen in een echte omgeving mogelijk maken, kunnen helpen om de behoeften van eindgebruikers beter te begrijpen. Digitale tweelingen van voertuigen kunnen volledige gegevens verstrekken over realtimeprestaties, onderhoudsgeschiedenis, configuratie, vervanging van onderdelen of garantie. Slimme mobiliteit vereist grote investeringen om nieuwe technologieën en infrastructuren te ontwikkelen en toegang te krijgen tot verschillende digitale technologieën zoals artificiële intelligentie, clouds of halfgeleiders. Om een kritische massa te bereiken en afhankelijkheid van grote, dominante actoren te voorkomen, moeten spelers in de sector bovendien partnerschappen opzetten, investeringen bundelen en overeenstemming bereiken over gemeenschappelijke normen, infrastructuren, platforms en governancekaders. Ook de maatschappelijke acceptatie van zelfrijdende voertuigen en de kostengerelateerde toegankelijkheid zullen van cruciaal belang zijn. Digitalisering en artificiële intelligentie zullen ook de opkomst van efficiëntere multimodale mobiliteitsoplossingen stimuleren, door alle vervoerswijzen te combineren in één, interoperabel platform, zoals “mobility-as-a-service” of “transport-as-a-service”. Dit kan de efficiëntie, de keuze van de consument, de toegankelijkheid en de betaalbaarheid, met name van het openbaar vervoer, ten goede komen. Daarnaast zullen digitale platforms andere opties, zoals poolen en delen, stimuleren. Digitale technologie is ook essentieel om ervoor te zorgen dat er in steden en afgelegen en plattelandsregio’s verbonden multimodale mobiliteitsdiensten ontstaan, zodat burgers en bedrijven toegang hebben tot en kunnen kiezen tussen verschillende opties voor zowel personen- als goederenvervoer. Daarnaast hebben nieuwe technologieën en oplossingen op basis van lage emissies, digitale en artificiële intelligentie, zoals drones, het potentieel om een breed spectrum van nieuwe toepassingen en diensten aan te bieden, van de levering van goederen tot medische bijstand. Dit vereist verdere interoperabiliteit tussen verschillende modi, exploitanten en platforms, en alomtegenwoordige connectiviteit. Een betere en bredere toegang tot mobiliteitsgegevens zal met name overheden helpen bij het monitoren en plannen van vervoersactiviteiten, infrastructuur en diensten en vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen met lagere kosten en minder milieueffecten. Toegang tot gegevens is ook essentieel om het verkeersbeheer te verbeteren en klanten en bedrijven een ruimere keuze te bieden aan duurzame mobiliteitsoplossingen. 3.De klimaatneutraliteit van de industrie nieuw leven inblazen door middel van digitale technologieën Om in 2050 klimaatneutraliteit te bereiken, moet de EU-industrie haar CO2-emissies tegen 2030 al met 23 % verminderen ten opzichte van 2015. De industrie is wereldwijd verantwoordelijk voor 37 % van het totale eindenergieverbruik en voor ongeveer 20 % van de broeikasgasemissies. Vier energie-intensieve industrieën – staal, cement, chemicaliën, pulp en papier – zijn goed voor ongeveer 70 % van de totale wereldwijde Co2-emissies.2-emissies. Zij zijn ook de grootste industriële energiegebruikers in de EU. Digitale technologieën zullen belangrijk zijn voor het beheer van vraag en aanbod van grote industriële energiegebruikers in een systeem met diverse bronnen en grondstoffen. Slimme meters, met inbegrip van submeters, en sensoren kunnen de energie-efficiëntie verhogen door realtime-informatie te verstrekken over het verbruik en deze in de energiebeheertools in te geven. Toezichtcontrole, analyse van big data en systemen voor gegevensvastlegging zullen de efficiëntie van industriële processen en procesgegevens verbeteren om slimmere beslissingen mogelijk te maken. Digitale tweelingen helpen systeemontwerpen te verbeteren, nieuwe producten te testen, preventief onderhoud te monitoren en te garanderen, de levenscyclus van het product te beoordelen en optimale materialen te selecteren. Datagestuurde optimalisatie helpt bestaande materialen te verbeteren, groenere alternatieven te ontwikkelen en de levensduur ervan te verlengen. Monitoring- en volgsystemen geven informatie over materialen of onderdelen die in producten worden gebruikt, wat de circulariteit kan stimuleren door middel van beter onderhoud en hoogwaardige gesloten lus-recycling. De integratie van productie-, digitale en andere geavanceerde technologieën, zoals robotica of 3D- en 4D-printing, zal ook een belangrijke rol spelen. De invoering van digitale oplossingen door de industriële sector vereist een hogere mate van technologische paraatheid en cyberbeveiliging om de gegevens van industriële processen en de integriteit van de werking ervan te beschermen. 4.Groenere gebouwen met behulp van digitalisering Demografische trends en verstedelijking zullen leiden tot veranderingen in de vraag naar gebouwen. Door de groeiende stedelijke bevolking zal tegen 2060 de omvang van het wereldwijde gebouwenbestand zijn verdubbeld. In de EU kan het aantal mensen dat in overwegend stedelijke en intermediaire regio’s woont, tegen 2050 oplopen tot 80 %. Er zullen ook meer kleine huishoudens zijn, die waarschijnlijk meer energie per persoon verbruiken dan de grotere. Deze trends, gekoppeld aan het gebruik van digitale apparaten voor werken en onderwijs op afstand, slim of zelfstandig wonen, zullen het energieverbruik van gebouwen verhogen. In de EU is deze sector momenteel goed voor 40 % van het energieverbruik, terwijl 75 % van het gebouwenbestand niet energie-efficiënt is. Om klimaatneutraliteit te realiseren en aanzienlijke voordelen te halen uit een perspectief om alle verontreiniging tot nul terug te dringen, moeten nieuwe gebouwen tegen 2030 emissievrij zijn en moet een vijfde van de bestaande gebouwen worden aangepast. Om klimaatneutraliteit te bereiken in de sector, zou verwarming op fossiele brandstoffen moeten worden vervangen door duurzame alternatieven, zoals warmtepompen, het verkleinen van de koolstofvoetafdruk door watergebruik en het verbeteren van de algehele energieprestaties, waarbij tegelijkertijd wordt gewaarborgd dat er voor iedereen oplossingen beschikbaar zijn. Dit zal bijdragen aan de doelstelling van de EU om tegen 2030 35 miljoen energie-inefficiënte gebouwen te renoveren. Slimme gebouwen en meters kunnen helpen om deze doelen te bereiken en energiearmoede aan te pakken. Tegen 2030 zou met building information modelling de energie- en waterefficiëntie van de sector verder kunnen worden verbeterd, zodat een langetermijnanalyse kan worden gemaakt van de ontwerpkeuzes bij de bouw en het gebruik van gebouwen. De beschikbaarheid van geanonimiseerde gegevens, slimme apparaten en consumentengedrag zal gerichte investeringen in renovaties mogelijk maken. Digitale logboeken en levenscyclusanalyses zullen nodig zijn om informatie over emissies tijdens de gehele levensduur te beoordelen, te rapporteren, op te slaan en te volgen, en zullen de milieueffecten van materialen helpen verminderen en het gebruik van giftige materialen helpen voorkomen. Digitale tweelingen kunnen de manier waarop stedelijke ruimten worden gepland, gemonitord en beheerd, veranderen. Dit zou kunnen leiden tot een vermindering van de stedelijke emissies, een betere hulpbronnenefficiëntie en levenskwaliteit en een beter gebruik van de bouwruimte, en zou gebouwen beter bestand kunnen maken tegen gevaarlijke gebeurtenissen. 5.Slimmere en groenere landbouw Klimaat- en milieucrises, veranderingen in demografie en geopolitieke instabiliteit zullen de veerkracht van de landbouw in de EU en haar pad naar duurzaamheid in gevaar brengen. Zonder beleidsmaatregelen zouden de landbouwemissies tegen 2050 wereldwijd met 15 tot 20 % kunnen toenemen. Tegen die tijd zal 10 % van het wereldwijde gebied dat momenteel geschikt is voor gewassen en vee naar verwachting klimatologisch niet langer geschikt zijn. Er zullen andere bedreigingen ontstaan voor de biosfeer, het water, de bodem of de biodiversiteit. In de nieuwe geopolitieke context moet de EU minder afhankelijk worden van de invoer van diervoeders, meststoffen en andere grondstoffen. Dit moet worden gerealiseerd zonder de productiviteit, de voedselzekerheid of de vergroening van de sector te ondermijnen en tegelijkertijd moet de voedselonzekerheid in partnerlanden met een laag inkomen worden aangepakt. Digitale technologieën kunnen slimme en groenere landbouw mogelijk maken als ze op de juiste manier worden ingezet. Het toegenomen gebruik van digitale detectie in situ (om behandelingen aan te passen aan specifieke omstandigheden) en vanuit de ruimte opererende EU-diensten zou ervoor kunnen zorgen dat er minder water, pesticiden, meststoffen en energie moeten worden gebruikt, wat ook de gezondheid van mens en dier ten goede zal komen. Digitale tweelingen zullen gegevens verstrekken om de diversificatie van producten te beheren en functionele biodiversiteit te gebruiken om ongediertebestrijding opnieuw vorm te geven. Kwantumcomputing kan, in combinatie met bio-informatica en plantgenomica, het inzicht in de biologische en chemische processen die nodig zijn voor het terugdringen van pesticiden en meststoffen, verbeteren. Digitale platforms die de lokale distributie vergemakkelijken en voedselverspilling voorkomen, kunnen de lokale productie stimuleren en de consumptiecircuits verkorten. Satellietgegevens, sensoren, blockchain en gegevens uit de hele waardeketen kunnen de traceerbaarheid en transparantie vergroten. Open digitale landbouwplatforms die een basis bieden voor veilige en betrouwbare gegevensuitwisseling en digitale diensten, zoals precisielandbouw, kunnen een eerlijke samenwerking in de waardeketen versterken en efficiënte marktplaatsen creëren. Een bredere toepassing van deze technologieën zal lagere installatie- en onderhoudskosten met zich meebrengen en zorgen voor meer connectiviteit in perifere en plattelandsgebieden. Daarnaast zullen digitale oplossingen die zijn ontwikkeld voor gestandaardiseerde processen, meer gediversifieerde landbouwmodellen moeten ondersteunen. Vertrouwen, sterke beveiliging en passende vaardigheden bepalen de toepassing van twinning-gerelateerde technologieën. IV. Geopolitieke, economische, sociale en regelgevende factoren die twinning bepalen De huidige geopolitieke verschuivingen bevestigen dat de dubbele transitie moet worden versneld, waardoor de veerkracht van de EU en de open strategische autonomie worden versterkt. De gevolgen van de Russische militaire agressie tegen Oekraïne hebben de geopolitieke en economische realiteit al veranderd. Het gaat hierbij om verschillende factoren die relevant zijn voor twinning: stijgende energie- en voedselprijzen en daarmee samenhangende sociale gevolgen, de potentiële noodzaak om het gebruik van steenkool tijdelijk te verhogen, nog meer druk op de overheidsfinanciën, hogere inflatiecijfers, meer cyberrisico’s, problemen met de toeleveringsketens en een verminderde toegang tot kritieke grondstoffen en technologieën. Het nieuwe gevoel dat de overgang van fossiele brandstoffen dringend moet worden versneld, zou een kantelpunt kunnen zijn voor de groene transitie. De geopolitieke situatie zal ook de transformatie van de toeleveringsketens nieuw leven inblazen als gevolg van veranderingen in de mondiale arbeids- en productiekosten en door de gevolgen van de COVID-19-pandemie. Er zal druk worden gezet om over te stappen naar minder kwetsbare, meer gediversifieerde en betrouwbaardere toeleveringsketens en, mogelijk, “friend-shoring”. Hierdoor kan in sommige gevallen ook de koolstofvoetafdruk verkleinen en de circulaire economie worden bevorderd. In dit verband hebben EU-partners zoals Zuid-Korea, de Verenigde Staten en Japan bijvoorbeeld ook systemen voor monitoring van de toeleveringsketen en binnenlandse capaciteiten opgezet of onlangs opgestart. Waarborgen van de toegang tot kritieke grondstoffen is van het allergrootste belang voor de dubbele transitie van de EU. Momenteel is de EU nog meer afhankelijk van derde landen, waaronder China, voor een aantal kritieke grondstoffen dan van Rusland voor fossiele brandstoffen. De eigen productie van de EU is goed voor slechts 4 % van de wereldwijde toeleveringsketen van kritieke grondstoffen die worden gebruikt bij de productie van digitale apparatuur, zoals palladium, tantaal of neodymium. De EU heeft ook geen adequaat opgeschaalde ontginnings-, verwerkings- en recyclingindustrie. Tot dusver is er onvoldoende vooruitgang geboekt bij de ontwikkeling van binnenlandse deposito’s, met inbegrip van degene die van strategisch belang zijn voor de economie, met name omdat projecten nog steeds met aanzienlijke belemmeringen worden geconfronteerd. Tegelijkertijd zullen voor het realiseren van onze doelstellingen op het gebied van schone energie steeds meer verschillende grondstoffen nodig zijn. Zo zal het gebruik van lithium, een belangrijk onderdeel voor elektrische mobiliteit, toenemen met 3 500 %. Chili bezit momenteel 40 % van de lithiumafzettingen, terwijl in China 45 % van de raffinagefaciliteiten voor lithium gevestigd zijn. Daarnaast wordt een toename van 330 % van het gebruik van kobalt en een toename van 30 tot 35 % van het gebruik van aluminium en koper verwacht. Handel, samenwerking en partnerschappen met een gediversifieerd scala aan mineraalrijke en gelijkgestemde landen blijven bijzonder belangrijk. De wereldwijde stijging van de vraag vergroot de concurrentie om hulpbronnen en zal de productieconcentratie waarschijnlijk nog erger maken, waardoor er extra geopolitieke risico’s voor de voorziening ontstaan. Naast de toegang tot kritieke grondstoffen zal het vermogen om milieu- en sociale normen vast te stellen en de duurzaamheid van ontginnings-, raffinage- en recyclingactiviteiten en de productie van energie te waarborgen, cruciaal zijn in de nieuwe geopolitieke context. In combinatie met voldoende investeringen kunnen verhoogde circulariteit en precisie in de productie helpen om deze strategische afhankelijkheden te verminderen. Digitalisering kan de circulariteit nog verder versnellen, door het ontwerp te verbeteren, de nauwkeurigheid van de productie te vergroten en de reparatie-, renovatie- en recyclingprocessen te verbeteren. Na 2040 zou recycling bijvoorbeeld de belangrijkste voorzieningsbron van de EU kunnen zijn voor de meeste overgangsmetalen, samen met de blijvende behoefte aan primaire metalen. Recycling zal nog belangrijker zijn, omdat bijvoorbeeld de productie van staal of aluminium uit schroot aanzienlijk minder energie-intensief is dan wanneer hier grondstoffen voor worden gebruikt. Zowel de kwantiteit als de kwaliteit van recycling zijn relevant. Zo leidt koperverontreiniging van staal en aluminium tot een enorme waardevermindering en daardoor tot een hoger energieverbruik en emissies. De geopolitiek van technologieën zal aan belang winnen. Toegang tot kritieke technologieën zal een concurrentievoordeel opleveren en de strategische afhankelijkheden verminderen. De huidige beperkte capaciteit van de EU in sommige horizontale technologieën verzwakt haar positie. Technologische concurrentie kan snel toenemen, wat leidt tot de versnippering van mondiale innovatie-ecosystemen. Hierdoor kunnen de kosten stijgen en de cyberbeveiligingsrisico’s toenemen, met name voor technologieën voor tweeërlei gebruik, zoals 5G- en 6G-infrastructuur of digitale technologieën in de landbouw. Dit is des te relevanter omdat de hoeveelheid verzamelde gegevens, onder meer over de gewoonten en gedragspatronen van consumenten, en het aantal verbonden apparaten enorm zal toenemen. Bovendien wordt ook verwacht dat de rivaliteit op basis van waarden en maatschappelijke modellen zal toenemen. Dit is reeds te zien in de verschillende benaderingen van het internet. Bijvoorbeeld het beperken van de toegang tot specifieke inhoud (bv. China, Rusland), het nastreven van een op waarden gebaseerde aanpak (bv. de focus van de EU op gegevensbescherming en betrouwbare artificiële intelligentie) of het bevorderen van specifieke bestuursmodellen (bv. grotendeels geprivatiseerd, zoals in de Verenigde Staten, of gestuurd door de staat, zoals in de Chinese cybersoevereiniteit). Er zijn steeds meer zorgen over verbanden tussen kwaadwillige cyberactiviteiten en desinformatie, die de democratie bedreigen, de verdeeldheid verergeren en de toegang tot accurate informatie belemmeren. Dit is relevant aangezien de laatste 30 jaar van democratische vooruitgang teniet zijn gedaan: het gemiddelde niveau van de mondiale democratie is in 2021 gedaald tot het niveau van 1989. Daarnaast kan de huidige geopolitieke context gevolgen hebben voor projecten in verband met de dubbele transitie in partnerlanden, die al te maken hebben met financiële en voorzieningsbeperkingen als gevolg van de COVID-19-pandemie. Deze uitdaging wordt nog belangrijker, aangezien de vooruitgang op mondiaal niveau in de richting van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen voor het eerst is gekeerd. Ons beleid aanpassen aan een nieuw economisch model zal cruciaal zijn voor de verwezenlijking van de dubbele transitie. Dit houdt in dat de traditionele kijk op economische vooruitgang wordt geheroriënteerd naar een meer kwalitatieve kijk, die rond welzijn, hulpbronnenefficiëntie, circulariteit en regeneratie draait. Uiteindelijk leidt het bereiken van klimaatneutraliteit, een duurzaam gebruik van hulpbronnen, het terugdringen van alle verontreiniging tot nul en het tot staan brengen van de achteruitgang van de biodiversiteit tot een ingrijpende verandering van het economisch en sociaal beleid, gedreven door een passende mix van marktconforme instrumenten (bijvoorbeeld koolstofbeprijzing) en investeringen in duurzame projecten, zowel door de publieke als de particuliere sector. De groei van sociale ondernemingen en investeringen is ook een stimulerende factor voor deze verschuiving. De dubbele transitie zal eerlijk verlopen of zal niet plaatsvinden: inclusiviteit en betaalbaarheid zullen bepalend zijn voor het succes. Mensen met een laag of gemiddeld inkomen zijn kwetsbaarder voor de gevolgen en de kosten van de dubbele transitie, zoals automatisering van werkzaamheden, toegang tot digitale oplossingen en digitale overheidsdiensten, hogere energie- en voedselprijzen, financiering van verbeteringen in de energie-efficiëntie van gebouwen of vervoersarmoede. Er is ook een kloof tussen technisch onderlegde bedrijven en bedrijven die op technologisch gebied achterblijven. Regionale verschillen op het niveau van economische ontwikkeling en sociale welvaart kunnen deze tweedeling nog verder verergeren. Wrijvingen op de arbeids- en kapitaalmarkt zouden deze nog groter en duurder kunnen maken. In dit verband zal het bereiken van klimaatneutraliteit en milieuduurzaamheid alleen mogelijk zijn indien zij vergezeld gaan van maatregelen ter ondersteuning van deze groepen bij het dragen van de daarmee samenhangende financiële lasten en het overbruggen van ongelijkheden. Het bereiken van de doelstellingen van het Europees digitaal decennium en de Europese pijler van sociale rechten zal van cruciaal belang zijn om deze lacunes te dichten, maar er is mogelijk meer actie nodig. Dit is zelfs nog dringender gezien het feit dat degenen voor wie de transitie het moeilijkst is, degenen zijn die zich aan de kant met de minste emissies bevinden. Momenteel is de rijkste 10 % van de Europeanen per hoofd verantwoordelijk voor meer dan drie keer zoveel emissies als de rest van de Europese burgers . De dubbele transitie zal leiden tot ingrijpende verschuivingen op de arbeidsmarkt en aanverwante vaardigheden in de EU. Sectoren en regio’s die sterk afhankelijk zijn van steenkoolwinning, de winning van fossiele brandstoffen en aanverwante verwerkings- en toeleveringsketens zullen worden geconfronteerd met banenverlies. Aan de andere kant zullen er als gevolg van de groene transitie nieuwe banen worden gecreëerd, bijvoorbeeld op het gebied van schone energie, renovatie en de circulaire economie. Zo ook zal de digitale transitie waarschijnlijk nieuwe werkgelegenheids- en zakelijke kansen creëren, bijvoorbeeld op het gebied van geavanceerde technologieën, terwijl andere banen geheel of gedeeltelijk zullen worden geautomatiseerd en dus verloren gaan. Verdere digitalisering, versneld door COVID-19, zal ook gevolgen hebben voor de arbeidsomstandigheden en -patronen en voor de toegang tot sociale bescherming. Deze processen zullen niet noodzakelijkerwijs gelijktijdig verlopen en de impact ervan op verschillende bedrijven, sectoren en regio’s zal ongelijk zijn, wat mogelijk voor onevenwicht kan zorgen op economisch vlak en op de arbeidsmarkt. Voor de veranderde inhoud van de banen en de herverdeling van de werkgelegenheid zullen andere vaardigheden nodig zijn. Over het algemeen zijn de gevolgen van de van de dubbele transitie voor de arbeidsmarkt mogelijk complementair, met versterkende en omgekeerde effecten die verder onderzoek verdienen.