[pic] | EUROPESE COMMISSIE |

Brussel, 8.10.2010

COM(2010) 548 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

EVALUATIE (2010) VAN DE UITVOERING VAN HET BIODIVERSITEITSACTIEPLAN VAN DE EU

SEC(2010) 1163 SEC(2010) 1164 SEC(2010) 1165

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

EVALUATIE (2010) VAN DE UITVOERING VAN HET BIODIVERSITEITSACTIEPLAN VAN DE EU

INLEIDING

IN DE MEDEDELING “HET BIODIVERSITEITSVERLIES TEGEN 2010 - EN DAARNA - TOT STAAN BRENGEN - DE ECOSYSTEEMDIENSTEN IN STAND HOUDEN IN HET BELANG VAN DE MENS” VAN 2006 [1] werd het belang van de bescherming van de biodiversiteit als voorwaarde voor duurzame ontwikkeling onderstreept en werd een gedetailleerd biodiversiteitsactieplan (BAP) beschreven om dat doel te bereiken. Ook ging de Commissie in dit document de verbintenis aan om bij de Raad en het Parlement periodiek verslag uit te brengen over de bij de uitvoering daarvan geboekte vooruitgang.

In de 'middenbeoordeling' van het BAP van 2008[2] werden de belangrijkste activiteiten geschetst die door de Commissie en de lidstaten sedert 2006 zijn ontplooid. Die beoordeling wees uit dat de EU hoogstwaarschijnlijk haar streefdoel om de achteruitgang van de biodiversiteit tegen 2010 tot staan te brengen, niet zal verwezenlijken.

Sedert 2008 prijkt de biodiversiteit zowel in de EU als op mondiaal niveau hoog op de politieke agenda. 2010 is het Internationale Jaar van de Biodiversiteit. Voor de allereerste keer zal de biodiversiteit het voorwerp zijn van besprekingen op het niveau van staatshoofden en regeringsleiders in de algemene vergadering van de Verenigde Naties in september, zulks in de aanloop naar de 10e vergadering van de Conferentie der Partijen bij het VN-Verdrag inzake biologische diversiteit (VN-VBD) in Nagoya, Japan, in oktober.

In januari 2010 heeft de Europese Commissie een mededeling aangenomen over 'Opties voor een EU-visie en een EU-doel voor biodiversiteit na 2010'[3]. Die bevatte een evaluatie van de successen en tekortkomingen van het huidige beleid. In zijn conclusies van maart 2010 heeft de Raad (Milieu) ingestemd met een nieuwe langetermijnvisie en een nieuw tussentijds hoofddoel inzake biodiversiteit in de EU voor de periode na 2010. Met dat nieuwe hoofddoel verbindt de EU zich ertoe "het biodiversiteitsverlies en de achteruitgang van ecosysteemdiensten in de EU uiterlijk in 2020 tot staan te brengen en, voor zover dit haalbaar is, ongedaan te maken, en tevens de bijdrage van de EU tot het verhoeden van wereldwijd biodiversiteitsverlies op te voeren".

De EU-staatshoofden en -regeringsleiders hebben vervolgens de EU-visie en het EU-doel inzake biodiversiteit voor de periode na 2010 onderschreven op de Europese voorjaarstop van 2010[4]. Ten slotte wordt in de 'Europa 2020'-strategie[5] die door de Europese Raad in juni 2010 is bekrachtigd, het belang onderstreept van het bereiken van de biodiversiteitsdoelstellingen, met name via de ontwikkeling van een hulpbronnenefficiëntie-initiatief.

In deze evaluatie van het BAP in 2010 worden de schijnwerpers gericht op belangrijke initiatieven die sedert de 'middenbeoordeling' zijn ontplooid. Er wordt een samenvatting gegeven van de huidige stand van zaken met betrekking tot elk van de vier voornaamste beleidsgebieden, tien doelstellingen en vier ondersteunende maatregelen in het BAP van 2006. Hoewel de aandacht in dit verslag vooral uitgaat naar de vooruitgang op EU-niveau, wordt in de begeleidende documenten en de 27 landenprofielen[6] een uitvoerig beeld geschetst van alle ontwikkelingen, ook op nationaal niveau.

Voortbouwend op de vooruitgang waarvan hier verslag wordt gedaan, werkt de Commissie thans aan een biodiversiteitsstrategie voor de periode na 2010, die op het bereiken van het EU-biodiversiteitsdoel voor 2020 EU is gericht.

TOESTAND EN TRENDS INZAKE BIODIVERSITEIT

UIT DE 'EU 2010 BIODIVERSITY BASELINE' [7] die door het Europees Milieuagentschap (EMA) in juni 2010 is gepubliceerd, blijkt dat de biodiversiteit in de EU onder zware druk staat en ernstig gevaar loopt. In de 'Baseline' wordt de aandacht vooral gericht op de toestand van de biodiversiteit in relatie tot de genomen - en in dit verslag geïnventariseerde - maatregelen.

Uit de 'Baseline' komt duidelijk naar voren dat het streefdoel om het biodiversiteitsverlies in Europa tegen 2010 een halt toe te roepen, niet is gehaald. Bovendien krijgen Europa's ecosysteemdiensten een middelmatige tot ongunstige beoordeling — d.w.z. dat de ecosystemen hier niet langer in staat worden geacht om op een kwalitatief en kwantitatief optimaal niveau essentiële diensten zoals gewasbestuiving, schone lucht en schoon water te garanderen[8].

De mondiale situatie is zo mogelijk nog zorgwekkender omdat, zoals de in mei 2010 gepubliceerde '3rd Global Biodiversity Outlook'[9] aantoont, de druk op de biodiversiteit alleen maar blijft toenemen. De internationale gemeenschap is er niet in geslaagd het streefdoel te halen dat zij zich krachtens het VN-VBD had gesteld, namelijk het biodiversiteitsverlies wereldwijd tegen 2010 significant afremmen. Europa treft een deel van de schuld voor deze mislukking. De voorbije veertig jaar is Europa's ecologische voetafdruk, die de menselijke vraag afzet tegen de ecologische draagkracht van onze planeet, met 33 % toegenomen[10].

SAMENVATTING VAN DE VOORUITGANG SINDS DE 'MIDDENBEOORDELING'

A. BELEIDSGEBIED 1: BIODIVERSITEIT IN DE EU

Doelstellingen

1. Bescherming van de belangrijkste habitats en soorten in de EU

De Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn vormen de rechtsgrondslag voor het Natura 2000-netwerk van beschermde gebieden. Er is flinke vooruitgang geboekt bij de voltooiing van het Natura 2000-netwerk, met name wat het mariene milieu betreft. Toch zijn er nog onvoldoende mariene gebieden beschermd, ook al is hun aantal in de Oostzee bijvoorbeeld meer dan verdubbeld.

Het Natura 2000-netwerk omvat nu circa 26 000 gebieden en bestrijkt bijna 18 % van het landareaal van de EU. Echter, het merendeel van de 'gebieden van communautair belang' is door de lidstaten nog steeds niet officieel als 'speciale beschermingszone' (SBZ) aangewezen.

[pic]

De nadruk komt steeds meer te liggen op het doeltreffend beheer en herstel van het Natura 2000-netwerk om een meetbare verbetering te bewerkstelligen van de instandhoudingsstatus van soorten en habitats die voor het EU-natuurbehoud belangrijk zijn.

Andere aandachtpunten:

- Milieueffectbeoordeling. Aanneming, in 2009, van twee verslagen van de Commissie over de toepassing en doeltreffendheid van de richtlijn milieueffectbeoordeling (MEB) en de richtlijn strategische milieueffectbeoordeling (SMEB).

- Biodiversiteit in de ultraperifere gebieden en de landen en gebieden overzee . Ontwikkeling door de Commissie en bepaalde lidstaten van een op vrijwillige basis toegepaste natuurbeschermingsregeling voor ultraperifere gebieden en landen en gebieden overzee, die tot de meest biodiverse 'hot spots' ter wereld behoren maar waar de EU-natuurbehoudswetgeving niet van toepassing is.

2. Instandhouding en herstel van de biodiversiteit en de ecosysteemdiensten op het gehele platteland in de EU

Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) is het beleidsinstrument met de meest vérstrekkende gevolgen voor de biodiversiteit in plattelandsgebieden. In 2009 maakte het GLB het voorwerp uit van een zogenaamde 'health check'. Als onderdeel van deze exercitie zijn de goede landbouw- en milieucondities (GLMC) die deel uitmaken van de randvoorwaarden, aangepast.

Een ongunstige ontwikkeling, vanuit het oogpunt van de biodiversiteit, was de afschaffing van de verplichte braaklegging. De braakleggingsregeling, die in 1988 in het GLB werd geïntroduceerd en in 1992 verplicht werd gesteld, heeft substantiële resultaten opgeleverd inzake bescherming en vergroting van de biodiversiteit.

Ter gelegenheid van de 'health check' zijn echter ook andere belangrijke en voor de biodiversiteit positieve veranderingen doorgevoerd, zoals:

- de aanwijzing van biodiversiteit als een van de vijf nieuwe uitdagingen voor het GLB;

- de invoering van een nieuwe facultatieve GLMC-norm voor de totstandbrenging en/of het behoud van habitats;

- de invoering van een nieuwe bindende norm inzake de inachtneming van bufferstroken langs waterlopen;

- de overdracht van meer middelen van de eerste naar de tweede pijler van het GLB (via 'modulatie'), waardoor extra geld beschikbaar komt voor biodiversiteit.

Er zijn nieuwe richtlijnen aangenomen over plantenrassen en -landrassen die door genetische erosie worden bedreigd en die van nature aan de plaatselijke en regionale omstandigheden zijn aangepast[11].

Andere aandachtpunten:

- Energie . Vorderingen inzake de vaststelling van duurzaamheidscriteria voor vloeibare biobrandstoffen en voor de implementatie van de richtlijn hernieuwbare energie[12], teneinde negatieve gevolgen voor de biodiversiteit in de EU en wereldwijd te voorkomen.

- Water . In de periode tussen december 2009 en maart 2010: aanneming en indiening bij de Commissie van de stroomgebiedbeheerplannen van de lidstaten, overeenkomstig artikel 13 van de kaderrichtlijn water[13]. De Commissie werkt momenteel aan een uitvoerige beoordeling van deze plannen. Die dienen gericht te zijn op het nakomen van de verplichting om alle wateren tegen 2015 in een goede ecologische toestand te brengen.

- Bossen . Aanneming van een Groenboek van de Commissie over de bossen in 2010, waarmee een debat op gang is gebracht over de opties voor een EU-aanpak van bosbescherming en bosinformatie tegen de achtergrond van klimaatverandering[14].

- Bodems . De EU is het nog niet eens kunnen worden over de vaststelling van een kaderrichtlijn bodembescherming. Met een dergelijke kaderrichtlijn, die de belangrijkste bedreigingen voor de bodem aanpakt, zou een cruciale bijdrage worden geleverd aan de bescherming van de biodiversiteit in de bodem en zodoende ook aan het afremmen van het biodiversiteitsverlies in het algemeen.

3. Instandhouding en herstel van de biodiversiteit en de ecosysteemdiensten in het mariene milieu in de EU

De Commissie gaat een besluit vaststellen over criteria en methodologische ijkpunten voor een goede milieutoestand van mariene wateren. Dat is een cruciale stap in het proces ter uitvoering van de kaderrichtlijn mariene strategie, waarvan een van de einddoelen het behoud van de mariene biodiversiteit is. Om te garanderen dat een en ander effect sorteert, wordt deze richtlijn ten uitvoer gelegd middels een gezamenlijke strategie van de lidstaten en de Commissie, die onder meer betrekking heeft op gegevensverwerking en monitoring.

Wat de visserij betreft heeft de Commissie in 2009 een Groenboek over de hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB)[15] aangenomen, waarin wordt erkend dat de visbestanden van de Unie als gevolg van falende implementatie zó intensief worden bevist dat voor 88 % daarvan de maximale duurzame vangst (MSY) en voor 46 % zelfs de biologisch veilige limiet wordt overschreden (hetgeen betekent dat zij zich wellicht niet meer zullen herstellen). Zo luidde de conclusie, ondanks de eerdere herziening van het GVB in 2002 waarbij een reeks positieve innovaties was doorgevoerd – met name een ecosysteemgerichte langetermijnbenadering van het beheer van de visbestanden. Het Groenboek vormde de eerste stap naar een volledige omvorming van het GVB, die tegen 2012 haar beslag moet krijgen. De naleving van de verbintenis die de EU in 2002 op de Wereldtop over duurzame ontwikkeling in Johannesburg is aangegaan om tegen 2015 te komen tot MSY-bevissing van de uitgedunde bestanden, wordt een belangrijk element in dit verband.

Andere aandachtpunten:

- Geïntegreerd maritiem beleid (IMP) . Het voortgangsverslag van de Commissie over het IMP van de Unie[16] heeft de rol van de kaderrichtlijn mariene strategie als milieupijler van het IMP bekrachtigd. De richtlijn biedt een platform voor de succesvolle ontwikkeling van alle maritieme activiteiten, terdege rekening houdend met de cumulatieve effecten daarvan.

4. Versterking van de verenigbaarheid van regionale en ruimtelijke ontwikkeling met biodiversiteit in de EU

In de programmeringsperiode 2007-2013 van het cohesiebeleid is het behoud van de biodiversiteit zowel direct als indirect aan de orde. De lidstaten hebben in totaal ongeveer 2,7 miljard euro uitgetrokken voor de “bevordering van biodiversiteit en natuurbescherming (met inbegrip van Natura 2000)”. In het kader van het toerisme is nog eens 1,1 miljard euro toegewezen voor de “bevordering van natuurlijke rijkdommen” en 1,4 miljard euro voor de “bescherming en ontwikkeling van het natuurlijke erfgoed”, twee thema's die natuur- en biodiversiteitsprojecten omvatten. Uit een en ander valt af te leiden dat circa 1,5 % van alle financiering in het kader van het cohesiebeleid in 2007-2013 rechtstreeks bijdraagt aan het biodiversiteitsbeleid.

Er zijn daarnaast nog andere aanzienlijke milieu-investeringen die een positieve bijdrage kunnen leveren aan natuur en biodiversiteit, zoals afvalwaterzuivering en preventie van natuurrampen alsook investeringen in het kader van grensoverschrijdende en interregionale samenwerking[17], ook in de ultraperifere gebieden.

Op twee na hebben alle lidstaten bepaalde middelen toegewezen voor natuur en biodiversiteit; de relatieve omvang daarvan in verhouding tot het totaalbedrag der toegewezen middelen verschilt echter van land tot land. Zeven lidstaten zijn voornemens meer dan 2 % van hun toegewezen middelen voor met biodiversiteit verband houdende categorieën te gebruiken.

Voorts komt uit het strategisch verslag voor 2010[18] naar voren dat diverse lidstaten problemen hebben bij de aanwending van de middelen die voor natuur- en biodiversiteitsbescherming zijn toegewezen.

Ander aandachtpunt:

- Groene infrastructuur . De Commissie en de Raad hebben het belang onderstreept van de ontwikkeling van en investeringen in ‘groene infrastructuur’[19]. De Commissie ondersteunt de uitwisseling van goede praktijken als basis voor een na 2010 te ontwikkelen EU-strategie inzake groene infrastructuur[20].

5. Aanzienlijke vermindering van de impact van invasieve uitheemse soorten en genotypes op de biodiversiteit in de EU

De mededeling 'Naar een EU-strategie ten aanzien van invasieve soorten' van 2008[21] heeft een gedachtewisseling tussen de belanghebbenden en de Europese instellingen op gang gebracht. In juni 2009 heeft de Raad (Milieu) aangedrongen op een doeltreffende strategie teneinde de bestaande lacunes op EU-niveau op te vullen en alle beleidsopties te onderzoeken. Het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's hebben uitdrukkelijk gepleit voor wetgeving. De Commissie werkt aan een EU-strategie ten aanzien van invasieve soorten.

B. BELEIDSGEBIED 2: De EU en de biodiversiteit op wereldschaal

Doelstellingen

6. Aanzienlijke verbetering van de doeltreffendheid van de internationale governance inzake biodiversiteit en ecosysteemdiensten

Sedert de 9e vergadering van de Conferentie der Partijen (CoP) bij het VN-Verdrag inzake Biologische Diversiteit (CoP9) in 2008 heeft de Commissie haar inspanningen toegespitst op de nakoming van de aangegane verbintenissen – van beschermde gebieden en biodiversiteit van de bossen tot mariene beschermde gebieden – alsook op de voorbereiding van de 10e vergadering (CoP10) in oktober 2010, teneinde het succes daarvan te verzekeren. Op de agenda van CoP10 staan drie kernpunten waarover overeenstemming moet worden bereikt: een herzien en bijgewerkt strategisch VBD-plan voor 2011-2020, een protocol over de toegang tot genetische hulpbronnen en de eerlijke en billijke deling van de voordelen die uit het gebruik ervan voorkomen (ABS), en een financieringsdoelstelling voor de mondiale biodiversiteit. Deze drie elementen zullen bepalend zijn voor het vermogen van de internationale gemeenschap om de biodiversiteitscrisis het hoofd te bieden.

Ondanks de onverdroten inspanningen van de EU om de internationale verbintenissen inzake biodiversiteit te versterken, is de mondiale doelstelling om het tempo van de biodiversiteitsafname wereldwijd tegen 2010 aanzienlijk te vertragen, niet gehaald[22], zoals blijkt uit het nieuwe rapport over de millenniumontwikkelingsdoelstellingen en uit de '3rd Global Biodiversity Outlook' (GBO3), die in 2010 is gepubliceerd met een bijdrage van het wereldwijde Biodiversity Indicators Partnership (BIP) dat door de Europese Commissie wordt ondersteund.

Andere aandachtpunten:

- G8 . In april 2009 is, onder het Italiaanse voorzitterschap van de G8 en dankzij een stevige impuls van de tot de EU behorende G8-landen en de Commissie, het ambitieuze “ Charter van Syracuse ” over de biodiversiteit aangenomen, dat prioritaire acties op wereldniveau uittekent. De verklaring van de G8-top van l'Aquila verbindt de G8-leden er voorts onder meer toe "de internationale, regionale, nationale en lokale activiteiten ter behoud van de biodiversiteit te versterken en te verbreden".

- Conclusies van de Raad van de EU betreffende de mondiale biodiversiteit . In december 2009 heeft de Raad conclusies aangenomen over de internationale biodiversiteit na 2010, waarin hij onder meer heeft gewezen op de link tussen klimaatverandering en biodiversiteit en heeft gepleit voor de ontwikkeling en het gebruik van een ecosysteemgerichte benadering van aanpassing aan en mitigatie van klimaatverandering.

- Thematisch Programma milieu en natuurlijke hulpbronnen (ENRTP) . In het jaarlijkse actieprogramma van de Commissie voor 2010 wordt 1 miljoen euro uitgetrokken voor steun aan het secretariaat van het VBD voor de tenuitvoerlegging van de besluiten van de CoP10 en nogmaals 1 miljoen euro voor steun voor de uitvoering van het VBD-werkprogramma inzake beschermde gebieden (inzonderheid mariene beschermde gebieden).

- 10e EOF - acties in de ACP-landen : In het jaarlijkse actieprogramma van de Commissie voor 2010 wordt 20 miljoen euro uitgetrokken om in de landen van Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan de bescherming en het duurzame gebruik van de biodiversiteit op lange termijn te verbeteren en de armoede van de bevolking rondom beschermde gebieden te bestrijden.

7. Aanzienlijke versterking van het aspect biodiversiteit en ecosysteemdiensten in het beleid van de EU voor externe bijstand

In de evaluatie van het BAP voor 2008 wordt vermeld dat de externe bijstand die door de EU-lidstaten voor biodiversiteit wordt verleend, in de periode 2003-2006 gemiddeld ongeveer 740 miljoen euro per jaar bedroeg, wat overeenstemt met 48 % van alle biodiversiteitgerelateerde ontwikkelingsbijstand. De cijfers voor de periode 2007-2009 worden thans verzameld. De Commissie zal haar eigen bijdrage in de aanloop naar CoP10 bijstellen.

De portefeuille van externe acties die door de Europese Commissie worden beheerd, bevat voor 2007-2009 verbintenissen voor biodiversiteitgerelateerde activiteiten voor een totale waarde van circa 325 miljoen euro.

Andere aandachtpunten:

- Wereldmilieufonds (GEF) . Het totaal van de beschikbaar gestelde middelen voor de vierde aanvulling van het GEF in het voorjaar van 2010 geeft een stijging met 34 % te zien. Dat heeft zich vertaald in een stijging van 28 % van de middelen bestemd voor biodiversiteit. Een en ander is voor een groot deel te danken aan de extra inspanningen van een aantal EU-lidstaten.

- Milieueffectbeoordeling Een recente evaluatie van de milieueffectbeoordelingsregelingen van bilaterale en multilaterale ontwikkelingsinstanties[23] bracht aan het licht dat alle onderzochte ontwikkelingsinstanties van EU-lidstaten in hun procedures in zekere mate rekening houden met een milieueffectbeoordeling, maar dat methodiek en striktheid van land tot land verschillen.

- Thematisch programma milieu en natuurlijke hulpbronnen (ENRTP) De tussentijdse evaluatie van het ENRTP leidde tot de conclusie dat het programma goed gefocust was op zijn doelstellingen, waaronder de bescherming van de biodiversiteit. Wel werd in de beoordeling gepleit voor een betere integratie van de in het ENRTP-kader bereikte resultaten in de grote geografische programma's. De tweede fase van het ENRTP loopt van 2011 tot 2013; er wordt een stijging van het budget voor biodiversiteit voorgesteld.

- Biodiversiteitsopleiding voor EU-personeel . Er is een begin gemaakt met de opleiding van het personeel van EU-delegaties en geografische desk officers om biodiversiteitgerelateerde 'outreach'-activiteiten met derde landen te intensiveren.

8. Aanzienlijke vermindering van de impact van internationale handel op de mondiale biodiversiteit en de ecosysteemdiensten

De illegale handel in bedreigde soorten vormt een grote bedreiging voor de biodiversiteit. De EU speelt een leidende rol binnen de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (CITES). Op de 15e vergadering van de Conferentie der Partijen bij deze overeenkomst in Doha in maart 2010 heeft zij de aanneming van belangrijke besluiten ondersteund. De partijen hebben het echter laten afweten wat betreft de bescherming van mariene soorten, waaronder de emblematische blauwvintonijn.

De EU is zich ten volle blijven engageren in het onderhandelingsproces over de internationale regeling inzake toegang tot genetische hulpbronnen en deling van de uit het gebruik daarvan voortvloeiende voordelen (ABS), die op de CoP10 van het VBD in oktober 2010 moet worden aangenomen.

Andere aandachtpunten:

- Wetshandhaving, governance en handel in de bosbouw (FLEGT) . In november 2009 is de eerste vrijwillige partnerschapsovereenkomst (VPO) met Ghana bekrachtigd. Er lopen thans onderhandelingen over FLEGT-VPO's met Maleisië, Indonesië, Liberia en de Centraal-Afrikaanse Republiek. Overeenkomsten met Kameroen en Congo-Brazzaville staan op het punt te worden afgerond.

- Illegale houtkap . De verordening tot vaststelling van de verplichtingen waaraan exploitanten die hout of houtproducten op de interne markt brengen, moeten voldoen, en die illegaal gewonnen hout van de EU-markt moet weren, is in juli 2010 door het Europees Parlement goedgekeurd en zal wellicht tegen eind 2010 zijn aangenomen.

- Duurzaamheidseffectbeoordelingen (DEB's) . Ervoor zorgen dat de in de DEB's van handelsovereenkomsten opgenomen aanbevelingen worden uitgevoerd, blijft een prioriteit.

C. BELEIDSGEBIED 3: Biodiversiteit en klimaatverandering

Doel

9. Ondersteuning van de aanpassing van de biodiversiteit aan de klimaatverandering

De EU is specifieke aandacht blijven besteden aan de belangrijke koppelingen die bestaan tussen biodiversiteit en klimaatverandering, en dit komt steeds duidelijker tot uiting in de ontwikkeling van het beleid. In de conclusies van de Raad van december 2009 en maart 2010 wordt uitdrukkelijk erkend dat wanneer het erop aankomt landen te helpen bij de aanpassing aan klimaatverandering, diverse door biodiversiteit geleverde diensten gelijkwaardig zijn aan op menselijke technologie gebaseerde oplossingen en vaak veel goedkoper uitvallen. Bescherming en herstel van de biodiversiteit bieden derhalve kosteneffectieve mogelijkheden tot bestrijding van en aanpassing aan klimaatverandering. De conclusies van de Raad van december 2009 bevatten een aanbeveling om de ecosysteemgerichte aanpak van bestrijding van en aanpassing aan klimaatverandering verder te ontwikkelen en toe te passen.

Andere aandachtpunten:

- Witboek over aanpassing aan klimaatverandering [24]. In dit in 2009 aangenomen Witboek wordt het belang benadrukt van het behoud en herstel van ecosysteemintegriteit en de ontwikkeling van een "groene infrastructuur".

- Akkoord van Kopenhagen . Ter uitvoering van het in december 2009 in het kader van het VN-Raamverdrag inzake klimaatverandering (UNFCCC) gesloten Akkoord van Kopenhagen, en met name de bepalingen over financiële steun van de industrielanden, onderzoekt de Commissie de mogelijkheden om synergetische voordelen voor de biodiversiteit tot stand te brengen.

- Terugdringen van emissies ten gevolge van ontbossing en bosdegradatie (REDD) . Op grond van de mededeling over ontbossing van 2008 roept de EU op om de wereldwijde afname van het bosareaal uiterlijk tegen 2030 een halt toe te roepen en de bruto-ontbossing in de tropen tegen 2020 ten opzichte van het huidige niveau met ten minste 50 % te verminderen. Het belangrijkste instrument daartoe, dat belangrijke synergetische voordelen voor zowel het klimaat als de biodiversiteit zal opleveren, is REDD. De totstandbrenging van een akkoord over REDD op de CoP van de UNFCCC in Cancún (december 2010) is voor de EU een kerndoelstelling.

- Het Wereldwijd Bondgenootschap tegen klimaatverandering (GCCA) van de Europese Commissie levert steun voor – onder meer – aanpassingsmaatregelen in de minst ontwikkelde landen en kleine eilandstaten in ontwikkeling. Diverse projecten zijn toegespitst op ecosysteemgerichte benaderingen zoals het herstel van wetland- en kustecosystemen.

D. BELEIDSGEBIED 4: De kennisbasis

Doel

10. Aanzienlijke versterking van de kennisbasis voor de instandhouding en de duurzame benutting van de biodiversiteit, in de EU en wereldwijd

De voorbije twee jaar is forse vooruitgang geboekt bij de vergroting van de kennisbasis inzake biodiversiteit en ecosysteemdiensten, zowel in de EU als recentelijk ook op wereldniveau.

Andere aandachtpunten:

- Biodiversiteitsreferentiesituatie in de EU . In juni 2010 heeft het EMA de 'EU 2010 Biodiversity Baseline' en daarmee samenhangende indicatoren (SEBI) voorgesteld met betrekking tot de toestand van de biodiversiteit en de ecosysteemdiensten in de EU en in de hele wereld.

- Biodiversiteitsinformatiesysteem voor Europa (BISE) . In juni 2010 hebben de Commissie en het EMA BISE het licht laten zien. Dit is het eerste webportaal voor alle gegevens en informatie over biodiversiteit in de EU.

- Kaderprogramma's en de Europese Onderzoekruimte : innovatief onderzoek van de biodiversiteit in de bodem, op het land en in mariene en zoete wateren heeft nieuwe kennis, inzichten en voor het beleid en het beheer relevante informatiecapaciteit opgeleverd.

- IPBES . Op wereldniveau is de internationale gemeenschap in juni 2010 overeengekomen om, naar het voorbeeld van de succesvolle Internationale Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC), een intergouvernementeel wetenschappelijk-politiek platform inzake biodiversiteit en ecosysteemdiensten (IPBES) op te zetten. De EU was hiervan de initiatiefneemster en de belangrijkste voorvechtster.

- TEEB . Als onderdeel van het door de G8 in 2007 onderschreven Potsdam-initiatief is een begin gemaakt met 'The Economics of Ecosystems and Biodiversity' (TEEB), een studie die bedoeld is om economische argumenten voor biodiversiteitsbescherming aan te dragen. De Commissie was van meet af aan een van de belangrijke geldschieters voor TEEB. Sedert 2008 is een groot aantal TEEB-resultaten gepubliceerd – met name 'TEEB voor beleidsmakers' in 2009 en 'TEEB voor bedrijven' in 2010. De voltooiing van alle TEEB-rapporten in definitieve vorm is gepland voor oktober 2010[25].

E. DE VIER BELANGRIJKSTE ONDERSTEUNENDE MAATREGELEN

1. Zorgen voor een toereikende financiering

Het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (en vooral 'as 2' daarvan) blijft de belangrijkste bron van EU-financiering voor Natura 2000 en de biodiversiteit in de Unie. Daarnaast zijn ook het Europees Regionaal Ontwikkelingsfonds en het Europees Visserijfonds belangrijke bronnen van EU-financiering. Een heikel punt blijft het ontbreken van een algemeen geaccepteerde methodiek om vast te stellen hoeveel EU-middelen door de lidstaten zijn gebruikt voor de ondersteuning van natuur en biodiversiteit. Echt betrouwbare cijfers zijn daardoor moeilijk te verkrijgen. Hiervoor moet een oplossing worden gezocht.

Momenteel wordt slechts voorzien in 20 % van de totale financieringsbehoeften voor het beheer van beschermde gebieden, met inbegrip van het Europese Natura 2000-netwerk[26]. Een raming uit 2004 geeft aan dat het beheer van Natura 2000 van de EU-25 wellicht een jaarlijkse investering van 6,1 miljard euro vereist[27]. Een geactualiseerde raming op basis van door de lidstaten verstrekte informatie levert een vergelijkbaar bedrag op. Daarom werkt de Europese Commissie samen met de lidstaten aan een beoordeling van de economische en maatschappelijke voordelen, de thans verrichte uitgaven en de feitelijke financieringsbehoeften in samenhang met Natura 2000. Daartoe is een IT-instrument ontwikkeld.

Ramingen van de behoeften in een breder – Natura 2000 overstijgend – biodiversiteitskader worden ontwikkeld als onderdeel van de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2020.

Andere aandachtpunten:

- Beheerplannen voor Natura 2000-gebieden . De nog ontoereikende ontwikkeling van deze instrumenten blijft een beperkende factor voor de adequate financiering van het Natura 2000-netwerk.

- LIFE+ . De specifieke financiering van natuur en biodiversiteit via LIFE+ is kleinschaliger dan andere EU-financieringsstromen, maar de circa 836 miljoen euro die in de periode 2007-2013 zal worden uitgegeven, komt de natuur en de biodiversiteit rechtstreeks ten goede.

2. Versterking van de beleidsvorming en beleidsuitvoering op EU-niveau

Reeds eerder heeft de Commissie lacunes in de uitvoering aangewezen als een van de waarschijnlijke oorzaken voor het niet-halen van de EU-biodiversiteitsdoelstelling voor 2010. De belangrijkste van die lacunes worden door de Commissie in kaart gebracht en krachtig aangepakt.

Andere aandachtpunten:

- Milieuwetgeving . In 2008 is een mededeling over de tenuitvoerlegging van de milieuwetgeving van de Europese Gemeenschap[28] aangenomen om aan te geven hoe de toepassing van de EU-milieuwetgeving middels een combinatie van allerlei innovatieve instrumenten kan worden verbeterd.

- Europees netwerk van milieu-instanties (ENEA) . In 2009 heeft het ENEA (dat door de Commissie is opgericht en bestaat uit deskundigen van de lidstaten inzake de programma's van de Structuurfondsen) een gespecialiseerde werkgroep biodiversiteit ingesteld.

- BAP-rapportage . Hoewel het BAP niet bindend is en de rapportagevoorschriften daarin op vrijwillige basis worden nageleefd, hebben de lidstaten zich veel moeite getroost om de Commissie volledige en actuele informatie te verstrekken.

3. Opbouwen van partnerschappen

Zowel op nationaal als op EU-niveau is bij herhaling gewezen op het belang van het opbouwen van partnerschappen met de lidstaten, andere instellingen en belanghebbende partijen als voorwaarde voor een succesvol biodiversiteitsbeleid.

Andere aandachtpunten:

- EU-platform 'Bedrijven & Biodiversiteit' . Dit platform is door de Commissie in juni 2010 opgezet om bedrijven te helpen bij het in kaart brengen van biodiversiteitsgerelateerde bedrijfsrisico's en -kansen. Thans wordt gestreefd naar synergie met soortgelijke initiatieven op nationaal niveau.

- EIB-groep . In 2010 heeft de Commissie de aanzet gegeven tot een partnerschap met de EIB-groep ter ontwikkeling van innovatieve financieringsinstrumenten voor de biodiversiteit.

4. Bouwen aan educatie, bewustmaking en participatie van het publiek

De EU heeft haar inspanningen voortgezet om het brede publiek beter bewust te maken van het belang van biodiversiteit en het behoud daarvan.

Andere aandachtpunten:

- Eurobarometer . In 2010 heeft de Commissie een Eurobarometer-enquête over biodiversiteit uitgevoerd[29]. Twee derde van de EU-burgers was bekend met de term 'biodiversiteit', maar slechts 38 % van de ondervraagden gaf aan te weten wat hij betekent en 8 respondenten op de 10 hadden nog nooit van Natura 2000 gehoord.

- EU-biodiversiteitscampagne . In januari 2010 is een grote campagne opgestart[30] om het publiek warm te maken voor actie om de erosie van de biodiversiteit een halt toe te roepen.

- Groene week . Ter vergroting van de bewustwording en het gevoel van betrokkenheid bij alle belanghebbenden was de Groene Week in 2010 helemaal gewijd aan de biodiversiteit.

F. MONITORING

Naast de al eerder genoemde belangrijke ontwikkelingen ('EU Biodiversity Baseline', BISE) zijn de onderzoek- en monitoringinspanningen geïntensiveerd om belangrijke hiaten in onze kennis op te vullen en informatie te verschaffen over nog onbekende aspecten van de biodiversiteitssituatie.

Andere aandachtpunten:

- Analyse van lacunes in onze kennis . Het EMA staat op het punt een dergelijke analyse te publiceren, met name betreffende ecosysteemindicatoren en indicatoren van ecosysteemdiensten.

- Biosoil . In 2009 heeft de EU dit demonstratieproject voor monitoring van de biodiversiteit van bosbodems, dat overeenkomstig de 'Forest Focus'-verordening[31] is medegefinancierd, afgerond.

- Natura 2000-viewer. In 2010 heeft de Europese Commissie de Natura 2000-viewer beschikbaar gemaakt. Het gaat om een interactieve internettoepassing die iedereen de mogelijkheid biedt om Natura 2000-gebieden te ontdekken en daarmee verband houdende informatie op te vragen.

- Wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid (GMES). Dit initiatief, dat in 2011 van start gaat, zal aardobservatiegegevens en daarvan afgeleide informatie leveren ter ondersteuning van de monitoring van zowel het mariene als het terrestrische milieu.

CONCLUSIES

Hoewel het BAP hoe langer hoe meer vruchten afwerpt, moet worden vastgesteld dat noch de algemene doelstelling om het biodiversiteitsverlies in de EU tegen eind 2010 te stoppen, noch de mondiale biodiversiteitsdoelstelling is gehaald.

De jongste twee jaar is aanzienlijke – maar nog steeds onvoldoende – vooruitgang geboekt inzake:

- de verdere aanwijzing en doeltreffendere bescherming van Natura 2000-gebieden;

- de verbetering van de kennisbasis;

- het documenteren van allerlei koppelingen tussen biodiversiteit en klimaatverandering en van mogelijkheden om via een geïntegreerde benadering successen te boeken op beide fronten tegelijk.

De bevindingen in dit verslag bevestigen voorts de mankementen die in de mededeling van de Commissie over opties voor een EU-beleid inzake biodiversiteit na 2010[32] werden gesignaleerd. Verdere vooruitgang is nodig op het stuk van:

- integratie van de biodiversiteitsproblematiek in ander sectoraal beleid;

- vrijmaking van de nodige financiële middelen;

- opvulling van lacunes in het huidige beleid.

De Commissie werkt aan het toekomstige EU-beleidskader inzake biodiversiteit. Deze evaluatie van het BAP voor 2010 reikt daarvoor waardevolle elementen aan. Op alle niveaus (internationaal, EU-, nationaal en subnationaal) blijven meer actie en betere implementatie noodzakelijk. De in het BAP van de EU gehanteerde benadering, die gebaseerd is op partnerschappen met de lidstaten en op een gedeelde verantwoordelijkheid van alle sectoren voor de uitvoering, blijft uitermate valabel. Duidelijk is ook dat de tot op heden vastgestelde tekortkomingen bij de uitvoering van het BAP en het niet-bereiken van de biodiversiteitsdoelstelling voor 2010 het voorwerp zullen moeten zijn van grondige reflectie, willen wij ervoor zorgen dat de mondiale en EU-doelstellingen voor 2020 wél worden gehaald.

[1] COM(2006) 216.

[2] COM(2008) 864 definitief.

[3] COM(2010) 4 definitief.

[4] EUCO 7/10 http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/113591.pdf.

[5] COM(2010) 2020.

[6] Website: http://biodiversity.europa.eu/countries_and_networks.

[7] http://www.eea.europa.eu/publications/eu-2010-biodiversity-baseline/.

[8] http://www.rubicode.net.

[9] http://gbo3.cbd.int/.

[10] Global Footprint Network 2010.

[11] Richtlijnen 2008/62/EG en 2009/145/EG.

[12] Richtlijn 2009/28/EG.

[13] Richtlijn 2000/60/EG.

[14] COM(2010) 66 definitief.

[15] COM(2009) 163.

[16] SEC(2009) 1343.

[17] http://www.surf-nature.eu/index.php?id=2

[18] COM(2010) 110 en SEC(2010) 360 definitief.

[19] ‘Groene infrastructuur’ is een netwerk van natuurgebieden, waaronder landbouwgronden, groene corridors, waterrijke gebieden, parken, bosreservaten, inheemse plantengemeenschappen en mariene gebieden die van nature stormvloeden, temperaturen, overstromingsrisico's en de kwaliteit van water, lucht en ecosystemen regelen.

[20] COM(2010) 4 definitief.

[21] COM(2008) 789 definitief.

[22] GBO3.

[23] Environmental Assessment Summary Sheets: Bilateral and Multilateral Development Agencies. Canadian International Development Agency in opdracht van de DAC-werkgroep milieu- en ontwikkelingsbijstand http://www.acdi-cida.gc.ca/acdi-cida/acdi-cida.nsf/en/REN-218131217-PEH.

[24] COM(2009) 147 definitief.

[25] TEEB. www.teebweb.org.

[26] TEEB 2009.

[27] COM(2004) 431.

[28] COM(2008) 773 en SEC(2008) 2876.

[29] Flash Eurobarometer nr. 290 http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_290_en.pdf.

[30] http://ec.europa.eu/environment/biodiversity/campaign/index.htm.

[31] Verordening (EG) nr. 2152/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 17 november 2003 inzake de bewaking van bossen en milieu-interacties in de Gemeenschap (Forest Focus).

[32] COM(2010) 4.