NL Publicatieblad van de Europese Unie C 318/22

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de diversiteit van ondernemingsvormen (initiatiefadvies)

2009/C 318/05

Rapporteur: de heer CABRA DE LUNA

Co-rapporteur: mevrouw ZVOLSKÁ

Het Europees Economisch en Sociaal Comité besloot op 10 juli 2008, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde, een initiatiefadvies op te stellen over de

„Diversiteit van ondernemingsvormen.”

De gespecialiseerde afdeling „Interne markt, productie en consumptie”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 september 2009 goedgekeurd. Rapporteur was de heer CABRA DE LUNA en co-rapporteur mevrouw ZVOLSKÁ.

Het Comité heeft tijdens zijn op 30 september en 1 oktober 2009 gehouden 456e zitting (vergadering van 1 oktober) het volgende advies uitgebracht, dat met 113 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Doel van dit advies is om de diversiteit van de in de Unie bestaande ondernemingsvormen te beschrijven. De bescherming en de bevordering van deze diversiteit is van groot belang voor de voltooiing van de interne markt, het voortbestaan van het Europees sociaal model en de verwezenlijking van de doelstellingen van de strategie van Lissabon voor werkgelegenheid, concurrentievermogen en sociale cohesie.

1.2 Het advies is verder gericht op de noodzaak van rechtsregelingen voor ondernemingen en mededingingsbeleid om de diversiteit en de pluraliteit van ondernemingsvormen, behorend tot de grote troeven van de Unie, op coherente wijze te promoten ten einde voor gelijke kansen te zorgen voor alle soorten ondernemingen waarbij oog bestaat voor de kenmerken van iedere vorm.

1.3 Pluralisme en diversiteit van ondernemingsvormen worden in het Verdrag en ook in de praktijk erkend en zijn het resultaat van verschillende juridische statussen die zijn goedgekeurd of nog worden overwogen.

1.4 Die diversiteit draagt bij tot de welvaart van de Unie en is cruciaal voor Europa met zijn motto „één in verscheidenheid”. Alle ondernemingsvormen weerspiegelen een aspect van de Europese geschiedenis en iedere vorm reflecteert ons gedachtegoed en onze culturen. Deze diversiteit moet bewaard blijven.

1.5 Diversiteit is ook een wezenlijk fundament voor het verwezenlijken van de doelstellingen van Lissabon voor groei, werkgelegenheid, duurzame ontwikkeling en sociale cohesie die zijn gebaseerd op het behoud en de toename van de concurrentiekracht van de bedrijven.

1.6 Het mededingingsrecht moet er niet op zijn gericht om voor uniformiteit te zorgen maar moet zorgen voor een uitgebalanceerd rechtskader dat kan worden toegepast op de verschillende ondernemingsvormen, die zich met behoud van hun eigen doelstellingen en werkmethoden moeten kunnen ontwikkelen.

1.7 Verder wordt de Commissie verzocht om werk te maken van de goedkeuring van specifieke Europese statuten voor verenigingen en onderlinge maatschappijen. Voorts is het Comité ermee ingenomen dat een begin is gemaakt met het werk aan Europese statuten voor stichtingen en hoopt het dat die spoedig zullen worden goedgekeurd. Daarnaast is het tevreden over de vereenvoudiging van de verordening aangaande de Europese coöperatieve vennootschap want de ingewikkeldheid van die regeling vertraagde de opkomst van deze rechtsvorm.

1.8 Dienstverleners en netwerkexploitanten die ondersteuning en informatie, juridisch en marketingadvies, alsook andere diensten aanbieden, moeten zich uitstrekken tot alle ondernemingsvormen.

1.9 Het Comité dringt er bij de Commissie op aan om de identiteit van coöperaties te respecteren en op boekhoudkundig gebied het aandeel van de leden als eigen vermogen te beschouwen, en niet als schuld, zolang het lid de coöperatie niet verlaat.

1.10 Economische statistieken over coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen, stichtingen en soortgelijke entiteiten zijn zeer beperkt en heterogeen en dat maakt het moeilijk om die organisaties te analyseren en hun bijdrage tot belangrijke macro-economische doelstellingen te evalueren.

1.10.1 Daarom verzoekt het Comité de Commissie en de lidstaten in dit verband om statistische registers in te voeren. Het denkt daarbij met name aan de voorbereiding van satellietrekeningen overeenkomstig de geharmoniseerde criteria van het Europees stelsel van economische rekeningen (ESER) die gedetailleerd worden behandeld in het handboek voor het opstellen van de satellietrekeningen van de ondernemingen in de sociale economie: coöperaties en onderlinge maatschappijen (1)en het verslag van het Comité over de sociale economie in de Europese Unie. (2)

1.11 In dit verband zou de Commissie de lidstaten moeten verzoeken om na te gaan of het mogelijk is ondernemingen op basis van hun aangetoond maatschappelijk nut of hun vastgestelde bijdrage aan de regionale ontwikkeling fiscaal te stimuleren. (3)

1.12 De Commissie wordt op haar beurt verzocht om als essentieel element voor het Europees concurrentievermogen een waarnemingspost „Diversiteit van ondernemingsvormen” op te richten. Die diversiteit is cruciaal voor het Europees concurrentievermogen. Verder moet zij reeds bestaande organen verder ontwikkelen zodat die ervoor zorgen dat bedrijven niet worden gediscrimineerd in het beleid dat betrekking op hen heeft en zouden de werkzaamheden van de respectieve DG’s van de Commissie in dit verband moeten worden gecoördineerd.

1.13 Ten slotte pleit het Comité ervoor dat alle organisaties die aantonen dat zij het meest representatief zijn voor de diverse soorten ondernemingen bij de sociale dialoog worden betrokken.

2. De diversiteit van ondernemingsvormen en de interne markt in de EU

2.1 De momenteel in de Unie bestaande diversiteit is het resultaat van onze ingewikkelde en gevarieerde historische ontwikkeling. Iedere vorm vloeit voort uit een specifieke historische, sociale of economische situatie die vaak van lidstaat tot lidstaat verschilt. Daarnaast moeten bedrijven zich ontwikkelen en zich voortdurend aanpassen aan veranderende samenlevingen en markttendensen en daarbij zelfs hun rechtsvorm bijstellen. Daarom vormen de pluraliteit en de diversiteit van ondernemingsvormen waardevolle aspecten van het erfgoed van de Unie en zijn zij cruciaal voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de strategie van Lissabon voor groei, werkgelegenheid, duurzame ontwikkeling en sociale samenhang, die zijn gebaseerd op behoud en uitbouw van het concurrentievermogen van de bedrijven. Het is van het grootste belang om die diversiteit te beschermen en te behouden om te zorgen voor competitieve markten, economische efficiëntie, de concurrentiekracht van de economische actoren, waarbij de sociale cohesie wordt bewaard.

2.2 Dit wordt door de Europese instellingen erkend in de artikelen 48, 81 en 82 van het EG-Verdrag en in artikel 33 van het Verdrag van Lissabon (4) waarin als een van de doelstellingen van de Unie wordt genoemd een sociale markteconomie die is gebaseerd op evenwicht tussen marktregels en sociale bescherming van het individu als werknemer en burger.

2.3 De diversiteit van ondernemingsvormen kan aan de hand van verschillende criteria worden gedefinieerd zoals omvang, juridische structuur, modaliteiten van toegang tot kapitaal, doelstellingen, financiële en politieke rechten die aan kapitaal kleven (verdeling van winst en dividenden, stemrechten), samenstelling van vermogen (publiek of privaat), benoeming van beheerders, belang voor de economie (Europees, nationaal en lokaal), werkgelegenheid, faillissementsrisico, enz. Dit alles vormt een voedingsbodem voor diversiteit die op de volgende wijze vereenvoudigd kan worden weergegeven:

DIVERSITEIT VAN ONDERNEMINGSVORMEN IN DE EUROPESE UNIE

OMVANGSOORT Multinational Groot Middelgroot en klein In handen van de overheid X X Beursgenoteerd X X X Niet-beursgenoteerd X X Familiebedrijf X X Vennootschappen onder firma, commanditaire vennootschappen en maatschappen (partnership) X X X Coöperatie X (5) X (5) Onderlinge maatschappij X (5) X (5) Stichting X (5) X (5) Vereniging X (5) X (5) Andere vormen van non-profitorganisaties die in de lidstaten kunnen worden aangetroffen X (5) X (5)

Overeenkomstig diverse uitspraken van het Hof van Justitie (6) kunnen stichtingen, verenigingen en andere non-profitorganisaties economische actoren zijn wanneer zij economische activiteiten in de zin van de artikelen 43 en 49 van het EG-Verdrag verrichten en worden zij daarom in deze classificatie opgenomen.

2.4 Weliswaar is iedere onderneming, ongeacht de vorm, gericht op het creëren van waarde en het maximaliseren van resultaten, maar de parameters of concepten voor het meten van waarde en resultaten kunnen verschillen naargelang het soort bedrijf en de doelstellingen van hen die het controleren of van de bedrijfsactiviteit profiteren. Soms betekent maximalisering van resultaten het hoogste rendement van het door aandeelhouders geïnvesteerd kapitaal. In andere gevallen betekent creatie van waarde en maximalisering van resultaten optimalisering van de kwaliteit van de aan het algemene publiek of de leden verleende diensten (bijv. in een onderwijscoöperatie waar de eigenaren/leden gezinnen zijn of in een onderlinge waarborgmaatschappij; ook valt de verplichting tot openbare dienstverlening hier te noemen).

2.4.1 Tevens kan het voorkomen dat een grote onderneming geen aandeelhouders heeft en haar winst herinvesteert of aan goede doelen besteedt, zoals de spaarbanken in sommige Europese landen. (7)

2.4.2. Verder geldt in veel lokale micro- en middelgrote en kleine ondernemingen dat het genereren van waarde niet uitsluitend winstbejag betekent, maar ook sociale doelstellingen dient als arbeidsomstandigheden of zelfbeheer.

2.5 Hieronder worden de verschillende bedrijfsmodaliteiten gedetailleerder naar grote beschreven waarbij zij in het licht van de eigendom worden onderverdeeld.

2.6 Multinationals en grote bedrijven, die door hun omvang meestal ter beurze zijn genoteerd verhogen de productiviteit en de concurrentiekracht van de economische systemen. Verder kunnen zij, wanneer het bedrijfsresultaat goed is, ook voor een hoog werkgelegenheidsniveau zorgen. (8)

2.7 De concurrentievoordelen van een bedrijf zijn steeds meer gebaseerd op competitieve strategieën waarin onderzoek, ontwikkeling en technologische innovatie (O&O&I) een centrale plaats innemen. Multinationals en grote bedrijven spelen een hoofdrol in O&O&I dat door de particuliere sector in de Unie wordt uitgevoerd, maar het staat niet vast of dat in de sleutelsectoren op mondiaal niveau ook het geval is. Verder is deze categorie ondernemingen weliswaar belangrijk voor de economie en de werkgelegenheid, maar beseft dient te worden dat ieder van hen vaak het centrum is van grote, wereldwijde productienetwerken die vaak bestaan uit sterk met elkaar verbonden mkb’s (als het ware een groot bedrijf binnen een netwerk) of zelfstandige ondernemingen (modulaire productienetwerken). Het zijn juist de Europese landen met de meeste multinationals en grote ondernemingen die het eerst de door de huidige economische crisis veroorzaakte productie-uitval en banenverlies voelen.

2.8 De afgelopen decennia hebben deze bedrijven veel delen van hun productieproces en diensteninfrastructuur uitbesteed aan mkb’s en onder meer daardoor hangt het productie- en werkgelegenheidsniveau binnen het MKB vaak af van de vraag van het grootbedrijf en de multinationals. Daarom loopt de weg om Europa op de wereldmarkt te positioneren vaak via die laatste categorie. Weliswaar is 30 % van de 40 grootste industriële ondernemingen in de EU gevestigd (9), maar de marktwaarde van die bedrijven bedraagt slecht 24 % van het totaal en in sommige geavanceerde technologiesectoren, zoals branches die gebaseerd zijn op ICT, wordt het EU-aandeel door slechts één groot bedrijf geleverd.

2.9 Mkb’s, netwerken van mkb’s, micro-ondernemingen en zelfstandigen hebben de afgelopen decennia een grote rol gespeeld bij substantiële technologische veranderingen en vormen de basis van de Europese economie: mkb’s vormen 99 % van de EU-bedrijven en zijn goed voor 66 % van de werkgelegenheid. (10) Hoewel zij meestal niet ter beurze zijn genoteerd kunnen zij gebruikmaken van een beursnotering om hun kapitaal te verhogen of om risicokapitaal (venture capital) aan te trekken.

2.9.1. Over het algemeen moet het MKB worden gesteund maar de Small Business Act alleen is daarvoor ontoereikend. (11) Mkb’s bieden in het huidige klimaat van economische recessie en banenverlies vaak een manier om banen te behouden omdat de stakeholders die deze bedrijven opstarten en controleren een nauwe band hebben met de sector waarin zij opereren en hebben aangetoond dat zij bijzonder goed in staat zijn om banen te creëren en te behouden. Mkb’s zijn de natuurlijke kweekvijvers van ondernemingscultuur en permanente opleidingscentra voor bedrijfsdirecteuren en –leiders.

2.10 Bedrijven die diensten van algemeen belang verlenen kunnen, afhankelijk van de eigendomsverhoudingen, publiek, gemengd of particulier zijn. In geografisch opzicht kunnen zij een multinational zijn of een nationaal dan wel lokaal bedrijf, waarbij moet worden aangetekend dat zij meestal lokaal of regionaal opereren. Zij verrichten diensten van algemeen belang als onder meer vervoer, energie- en watervoorziening, afvalverwerking, communicatie, sociale diensten, gezondheidszorg en onderwijs. Het valt evenwel niet uit te sluiten dat deze bedrijven ook commercieel opereren, maar daarbij moeten zij wel Transparantierichtlijn 93/84/EEG respecteren. (12) Zij streven het algemeen belang na en hun opbrengsten gebruiken zij voor regionale en lokale activiteiten. Daarmee dragen zij in hoge mate bij tot sociale, economische en regionale samenhang. Ondernemingen die essentiële diensten van algemeen belang verlenen, zijn cruciaal om de economie in het algemeen te stimuleren, en investeren in sleutelsectoren die een hefboomeffect op de rest van de economie hebben (telecom met bijbehorende infrastructuur, vervoer, enz.).

2.11 De eigenaren van beursgenoteerde ondernemingen (listed enterprises) zijn geregistreerde aandeelhouders en zij verhandelen hun aandelen op openbare beurzen.

2.12 Niet ter beurze genoteerde ondernemingen kunnen groot of klein zijn en hun eigendomstitels (aandelen, deelnemingscertificaten dan wel andere effecten) zijn per definitie niet beursgenoteerd. Toch streven deze bedrijven vaak naar een notering, met name wanneer risicokapitaal of particuliere investeerders in het spel zijn. Ook particuliere mkb’s kunnen een beursnotering gebruiken wanneer zij hun kapitaal willen verhogen om de uitbreiding van hun activiteiten te financieren.

2.13 Familiebedrijven zijn een krachtig instrument om de ondernemingscultuur te verspreiden en blijven de beste weg om miljoenen mensen naar het bedrijfsleven te leiden. Daarbij gaat het niet alleen om het MKB, waar deze bedrijven de meerderheid vormen, maar ook om grote familiebedrijven, die in grote landen als Duitsland, het VK, Italië of Frankrijk goed zijn voor 12 à 30 % van alle grote ondernemingen. (13) Grote en kleine familiebedrijven zijn ondernemingen die permanent door een familie worden gecontroleerd, zelfs al gaat het om een aandelenvennootschap. Het komt voor dat men geen ambitie heeft om ter beurze te worden genoteerd.

2.14 Vennootschappen onder firma, maatschappen of commanditaire vennootschappen (partnerships) zijn typische bedrijfsvormen in de Angelsaksische wereld (maar bestaan ook in andere lidstaten) en worden vaak door beoefenaars van vrije beroepen opgericht. Zij vormen een efficiënt instrument voor zelfstandigen (advocaten, accountants, enz.) om aan zakelijke dienstverlening te doen. Een dergelijk bedrijf is in handen van de partners, wier belangrijkste band, afgezien van het kapitaal dat zij erin gestoken hebben, door hun werk wordt gevormd. Gaat een partner met pensioen of verlaat hij anderszins het samenwerkingsverband, dan draagt hij zijn deel aan zijn partners over.

2.15 Ten slotte kan deze gevarieerde lijst van in de Unie bestaande ondernemingssoorten nog worden aangevuld met een uiterst divers assortiment van particuliere ondernemingen die soortgelijke organisatorische en operationele trekken vertonen en hun activiteiten op sociale doelen richten: zij komen veeleer tegemoet aan de behoeften van personen dan beleggers rendement op hun kapitaal te verschaffen. (14) Deze bedrijven worden meestal aangeduid als coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen. (15) In de documenten van Commissie, EP en EESC worden deze ondernemingen vaak als de bedrijven van de sociale economie aangeduid. (16) Deze aanduiding wordt niet in alle lidstaten gebruikt en anderen spreken van onder meer de „derde sector” (17), „derde systeem” of solidariteitseconomie. Al die termen beschrijven bedrijven die in heel Europa dezelfde kenmerken vertonen. (18)

3. De sociale dimensie

3.1 Veel multinationals, grote bedrijven en mkb’s hebben geen expliciete sociale doelstellingen, maar hun activiteiten vormen een doorslaggevende bijdrage tot concurrentievermogen en werkgelegenheid en dat heeft vaak een substantiële sociale en territoriale dimensie. Die dimensie springt vooral in het oog bij sterk lokaal opererende mkb’s en micro-ondernemingen.

3.2 Coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen zijn in de Unie ook zeer belangrijke actoren met significante activiteiten in drie van de vijf institutionele sectoren waarvan via het Europees stelsel voor economische rekeningen (1995-ESER) alle economische besluitvormingscentra in iedere nationale economie zijn meegenomen. (19) De sociale economie is goed voor 10 % van het Europees bedrijfsleven, m.a.w. twee miljoen bedrijven (20) en 7 % (21) van de betaalde banen. Coöperaties tellen 143 miljoen leden, onderlinge maatschappijen 120 miljoen en 50 % van de EU-bevolking is lid van een vereniging. (22)

3.2.1 Deze grote of kleine bedrijven zijn gevestigd in gebieden of sociale stratificaties die problemen en uitdagingen kennen die een risico voor de interne markt en de sociale samenhang inhouden; zij internaliseren sociale kosten en genereren positieve externe gevolgen.

3.2.2 Die bedrijven wortelen in de lokale gemeenschap en richten zich in de eerste plaats op de behoeften van de mensen, daarom verhuizen ze niet, werken echt mee tegen ontvolking van het platteland en dragen bij tot de ontwikkeling van achtergebleven regio’s en gemeenten. (23) (24)

3.3 De bedrijven die diensten van algemeen belang verlenen zijn een hoeksteen van de sociale dimensie van Europa. Als integraal onderdeel van het Europese samenlevingsmodel vervullen zij een speciale rol want bij hun dienstverlening promoten zij en voldoen zij aan de beginselen betreffende goede kwaliteit, veiligheid en betaalbare prijzen, gelijke behandeling, universele toegang en de rechten van de gebruikers. Ook hebben zij direct en indirect een impact op de werkgelegenheid want goede infrastructuur trekt particuliere investeringen aan. Deze bedrijven vormen een essentieel onderdeel van de economie en zijn goed voor 25 tot 40 % van de werkgelegenheid en meer dan 30 % van het BBP.

3.4 Bedrijven van de sociale economie (sociale coöperaties en gelijksoortige ondernemingen met uiteenlopende rechtsvormen) bieden diensten aan op bijv. het gebied van gezondheidszorg, milieu, sociale zorg en onderwijs. Vaak herbergen hun productieprocessen significante altruïstische elementen en daarmee zijn zij efficiënte instrumenten van het beleid inzake maatschappelijk welzijn. Verder zijn een groot deel van dit soort bedrijven „WIF’s” („Work Integration Social Enterprises”). Die stellen zich tot doel banen te creëren en personen die een nadelige positie op de arbeidsmarkt innemen, te integreren.

3.5 De term bedrijf van de sociale economie is niet altijd een rechtsbegrip maar bestrijkt wel ondernemingen die in zeer uiteenlopende sectoren aan sociaal en economisch welzijn werken. Die ondernemingen vallen niet gemakkelijk te classificeren. Waar het om gaat, is hoe deze ondernemingen dusdanig ondersteund kunnen worden dat zij hun innovatiecapaciteit kunnen opvoeren, hetgeen met name in crisistijd van groot belang is. (25) De Commissie zou er goed aan doen om na te denken over een beleid voor dit soort bedrijven. (26)

3.6 De meest representatieve organisaties van deze diverse categorieën bedrijven zouden, zo zij hun representativiteit kunnen aantonen, bij de sociale dialoog moeten worden betrokken.

3.6.1 Sommige van die bedrijven hebben reeds deelgenomen aan sectorale besprekingen. Daarbij valt te denken aan de Association of European Cooperative and Mutual Insurers (AMICE), sommige leden van de Cooperatives Europe (27), de Europese vereniging van coöperatieve banken (FBE) en de Europese Spaarbankvereniging (ESBV). (28)

4. Het wettelijk en regelgevingskader voor al deze bedrijfsvormen

4.1 Inleiding: diversiteit van bedrijfsvormen en de interne markt

4.1.1 De verwezenlijking van de interne markt mag niet prevaleren boven de doeleinden en de instrumenten van een wettelijk en regelgevingkader dat recht doet aan de respectieve kenmerken van de marktpartijen. Er dient oog te bestaan voor alle specifieke bedrijfsvormen om voor gelijke kansen te zorgen. Doorgaans bestaat momenteel een dergelijk kader slechts voor grote, beursgenoteerde ondernemingen en de toepassing ervan op alle soorten bedrijven schept belemmeringen voor kleinere ondernemingen. De regelingen dienen er echter toe te dienen om de actoren efficiënt te laten werken, waardoor het systeem rechtvaardiger wordt. Dit omvat het vennootschapsrecht, boekhoudkundige voorschriften, het mededingings- en het fiscaal recht, statistische harmonisatie en ondernemingsbeleid.

4.2. Ondernemingsrecht

4.2.1 Europese NV’s en coöperaties hebben hun Europese statuten, maar bedrijven die deze ontberen, hebben te kampen met diverse belemmeringen op de interne markt. De Europese mkb’s hebben flexibele Unie-wetgeving nodig om gemakkelijker grensoverschrijdend te kunnen opereren. Ook hebben de coöperaties behoefte aan vereenvoudiging van de verordening betreffende de Europese coöperatieve vennootschap (ECV) want de complexiteit van die regeling vertraagt de ontwikkeling van deze categorie bedrijven.

4.2.2 Het ontbreken van toereikende wetgeving weerhoudt stichtingen ervan om op Europees niveau op voet van gelijkheid met entiteiten met een andere ondernemingsvorm te werken. Het Comité is daarom ingenomen met de resultaten van een haalbaarheidstudie betreffende Europese statuten voor stichtingen en verzoekt de Commissie om de effectbeoordeling begin 2010 af te ronden door een voorstel te doen voor een verordening die stichtingen van Europese omvang in staat zal stellen om met dezelfde kansen als andere actoren op de interne markt te opereren. (29)

4.2.3 Om dezelfde redenen wordt de Commissie verzocht om eveneens werk te gaan maken van de goedkeuring van Europese statuten voor Europese verenigingen en onderlinge maatschappijen.

4.3 Regelgeving voor boekhouding

4.3.1 De boekhoudingregels moeten op de verschillende bedrijfsvormen worden toegesneden. De obstakels waarmee beursgenoteerde ondernemingen worden opgezadeld door de invoering van het nieuwe International Accounting System (IAS) vormen een ander voorbeeld van beperkingen op het gebied van de boekhoudingvoorschriften. Het kan niet zo zijn dat de verslaglegging door Europese bedrijven wordt geharmoniseerd ten koste van de in de Unie bestaande diversiteit van ondernemingsvormen.

4.3.2 In het speciale geval van coöperaties is het uiteraard moeilijk om een duidelijke, algemene en niet-discriminerende definitie op te stellen van eigen vermogen. Dat kan namelijk een negatief en vernietigend effect hebben op de diversiteit van ondernemingsvormen. Het Comité dringt er dan ook bij de Commissie op aan om de identiteit van coöperaties te respecteren en op boekhoudkundig gebied het aandeel van de leden als eigen vermogen te beschouwen en niet als schuld, zolang het lid de coöperatie niet verlaat. (30)

4.3.3 Voorts gaat het Comité akkoord met de aanbeveling van de Groep „Larosière” (31) dat boekhoudkundige normen moeten stroken met bedrijfsmodellen, procyclisch gedrag dienen te stimuleren en langetermijninvesteringen en de stabiliteit van bedrijven niet mogen aantasten.

4.4 Mededingingsrecht

4.4.1 Ieder bedrijf moet ongeacht de rechtsvorm op zijn manier zaken kunnen doen. Daarom mogen de concurrentiebepalingen niet op een uniform ondernemingsgeestmodel zijn gebaseerd, dienen discriminatoire praktijken te worden vermeden en moeten nationale goede praktijken worden gerespecteerd. Het gaat er niet om, privileges toe te kennen maar juist om tot faire mededingingsbepalingen te komen. In lijn met een eerder advies (32) pleit het EESC er dan ook voor dat in de concurrentie- en fiscale regels wordt vastgelegd dat de kostenverschillen die niet voortvloeien uit inefficiënte productieprocessen, maar het gevolg zijn van de internalisering van sociale kosten, worden vergoed.

4.4.2 Verder heeft het Comité reeds uitgelegd dat sommige instrumenten van mededingingsbeleid niet neutraal zijn wanneer het om uiteenlopende ondernemingsvormen gaat: Waar het gaat om de regelgeving op het gebied van belastingheffing, overheidsopdrachten en mededinging vraagt de sociale economie vanwege haar bijzondere karakter vaak om speciale regelingen. (33) Zo zijn voornamelijk de grote bedrijven ontvangers van overheidssteun voor O&O&I-investeringen ten behoeve van vergroting van het concurrentievermogen van productiesystemen; zij doen daar dan ook het meeste aan. Tegelijkertijd hebben zij meer keuzemogelijkheden inzake de locatie waar zij gaan produceren en kunnen zij dus qua infrastructuur gaan „subsidieshoppen”. Soms gaat dat ten koste van de concurrentiepositie van kleine bedrijven, die geen opties voor de plaats van hun activiteiten hebben.

4.4.3 In het mededingingrecht moet ook oog bestaan voor de specifieke positie van sociale bedrijven die niet goed te verkopen goederen en diensten voortbrengen ten behoeve van marginale of aan sociale uitsluiting blootstaande personen en waarvan het productieproces in hoge mate op altruïstische inbreng steunt.

4.5 Belastingrecht

4.5.1 In sommige lidstaten hebben sommige bedrijven vaak te maken met ongelijkheid, die op zich niets te maken heeft met het productieproces maar wel met het feit dat het allocatiesysteem op de markt niet optimaal functioneert. (34) Het Comité schaart zich achter de richtlijn inzake verlaagde BTW-tarieven voor lokale diensten, die voornamelijk het MKB raakt, en wijst andermaal op zijn instemming met het door de Commissie geformuleerde beginsel dat belastingvoordelen voor een bepaald soort onderneming gelijke tred moeten houden met de wettelijke beperkingen of de sociale meerwaarde die dergelijke bedrijven belichamen. (35) In dit verband zou de Commissie de lidstaten moeten verzoeken om na te gaan of het mogelijk is de betrokken bedrijven op basis van hun aangetoond maatschappelijk nut of hun vastgestelde bijdrage aan de regionale ontwikkeling fiscaal te stimuleren. (36) Verder moeten er met name oplossingen worden gevonden voor het probleem dat non-profitorganisaties in sommige lidstaten de betaalde BTW over door hen voor hun activiteiten ten behoeve van het algemeen belang aangetrokken goederen en diensten niet kunnen terugvorderen. Ook moet de aandacht worden gevestigd op fiscale regelingen die van toepassing zijn op NGO’s wier economische activiteiten niet op het algemeen belang zijn gericht.

4.5.2 Momenteel hebben mkb’s weinig mogelijkheden om in O&O&I te investeren, maar dergelijke investeringen zijn belangrijk om efficiënt te produceren en een bedrijf competitief te houden. Dit levert een concurrentienadeel op dat moet worden gecompenseerd door belastingvoordelen toe te kennen aan mkb’s die daar wel in investeren. Afhankelijk van het land in kwestie wordt een breed scala aan compensaties aanbevolen zoals extra aftrekmogelijkheden voor diverse investeringen in I&O, restitutie in geval van het uitblijven van winst en verlaging van sociale lasten. Gegeven de strategische rol die het MKB in de economie van de Unie speelt, beveelt het Comité aan dat iedere lidstaat een optimale combinatie hanteert van compensaties om het voortbestaan en de groei van de mkb’s in zijn economie te stimuleren. Belangrijker nog is dat met dergelijke maatregelen de ontwikkeling van mkb’s die aan I&O doen gedurende de eerste jaren na hun oprichting kan worden gesteund.

4.6 Statistische harmonisatie

4.6.1 De totale cijfers betreffende de verschillende bedrijfsvormen worden op nationaal en EU-niveau opgesteld volgens de regels van ESER 95. De economische statistieken inzake coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen, stichtingen en andere entiteiten zijn zeer beperkt en op basis van heterogene criteria opgesteld en dat maakt het moeilijk om de bijdragen van deze organisaties tot de macro-economische hoofddoelstellingen te analyseren en te evalueren. Daarom is er op verzoek van de Commissie een handleiding opgesteld (37) met behulp waarvan in dit verband nationale statistieken op grond van homogene nationale boekhoudkundige criteria kunnen worden voorbereid. Het Comité roept ertoe op om deze nieuwe analytische instrumenten te gebruiken om in alle lidstaten geharmoniseerde statistieken op te stellen voor genoemde entiteiten en ten behoeve van efficiënte beleidsuitvoering. Ten slotte verdient het ook aanbeveling om een methode te ontwerpen die kan bijdragen tot oprichting van een Europese waarnemingspost voor microbedrijven.

Brussel, 1 oktober 2009 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) Op verzoek van de Commissie opgesteld door het CIRIEC (2006)

(2) Eveneens opgesteld door het CIRIEC; EESC, Brussel 2008, www.cese.europa.eu, ISBN-nummer 928-92-830-08-59-0

(3) PB C 234 van 22 september 2005

(4) Geconsolideerde versie van het EU-Verdrag na goedkeuring van het Verdrag van Lissabon, PB C 115 van 9 mei 2008.

(5) Door sommige lidstaten, het Europees Parlement, de Commissie en het EESC worden deze vormen aangemerkt als ondernemingen van de sociale economie. Dat is een sociologische categorie en geen juridische term.

(6) Bijv. zaken C-180/98, C-184/98, Pavlov, C-352/85, Bond van Adverteerders.

(7) De laatste 50 jaar is in de economische doctrine de nadruk gelegd op het verschil in doelstellingen van soorten bedrijven – zie B. Ward (1958), E.D. Domar (1967), J. Vanek (1970), J. Meade (1972) en J.L. Monzón (1989). Deze auteurs worden geciteerd in het handboek voor het opstellen van de satellietrekeningen van de ondernemingen in de sociale economie – zie noot 1.

(8) Soms hebben grote bedrijven geen aandeelhouders of keren onder geen beding winst uit zoals de spaarbanken in sommige Europese landen. Weer andere grote bedrijven, zijn niet beursgenoteerd (zoals coöperatieve vennootschappen die aandelen uitgeven) en ook bestaan er onderlinge maatschappijen die met hun eigen vermogen en reserves werken in plaats van met de inleg van de leden.

(9) www.forbes.com The Global 2000,04/02/2008

(10) CESE 1425/2004 (par. 2.1); CESE 528/2004 (par. 1.7); Handvest voor kleine bedrijven (2008/2237 INI))

(11) COM(2008) 394 def. „Denk eerst klein – een ”Small Business Act„ voor Europa”

(12) Richtlijn 93/84/EEG van 30 september 1993 tot wijziging van Richtlijn 80/723/EEG betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen Lid-Staten en openbare bedrijven (PB L 254 van 10 december 1993, blz. 16).

(13) A Coli, P. Fernández en M. Rose (2003): National Determinants of Family Firm Development? Family Firms in Britain, Spain and Italy in the Nineteenth and Twentieth Centuries, Enterprise & Society, 4, 28-64.

(14) De sociale economie (zie noot 2)

(15) Verslag van het Europees Parlement over de sociale economie (2008/2250 (INI))

(16) De Commissie noemt de sociale economie in talloze documenten, bijv. COM(2004) 18 def. „De bevordering van coöperatieve vennootschappen in Europa”.

(17) Het VK kent bijv. het Office of the Third Sector (OTS) dat zich bezighoudt met vrijwilligers- en gemeenschapsgroepen, sociale bedrijven, liefdadigheidsorganisaties, coöperaties en onderlinge maatschappijen; met andere woorden dezelfde categorie bedrijven die in dit advies bedrijven van de sociale economie worden genoemd. Het OTS is een overheidorgaan dat deel uitmaakt van het Cabinet Office (www.cabinetoffice.gov.uk).

(18) Verslag (2008/2250) (INI), zie ook noot 11.

(19) In het ESER- 1995 zijn de entiteiten met een gelijkwaardig economisch gedrag (ESER-1995,2.18) in 5 grote institutionele sectoren gegroepeerd (ESER-1995, tabel 2.2): a) niet-financiële vennootschappen (nr. 11); b) financiële instellingen (nr. 12); c) overheid (nr. 13); d) huishoudens (nr. 14); en e) instellingen zonder winstoogmerk ten behoeve van huishoudens (nr 15). Ook worden de verschillende productie-entiteiten in bedrijfstakken onderverdeeld waarin dezelfde of overeenkomstige activiteiten worden uitgeoefend (2.108) en daarbij worden 60, 31, 17, 6 en 3 bedrijfstakken in vijf niveaus opgedeeld (bijlage IV).

(20) Verslag 2008/2250 (INI), zie ook noot 11.

(21) De bedrijven van de sociale economie verschaffen 11 miljoen Europeanen volledige banen en zijn overal economisch actief. Een en ander varieert van zeer competitieve sectoren als financiën of landbouw tot innovatieve sectoren als individuele dienstverlening of duurzame energie.

(22) EESC (2008), de sociale economie (zie noot 2).

(23) COM(2004) 18 def., par. 4.3 (Over de bevordering van coöperatieve vennootschappen in Europa)

(24) De bijdragen van de diverse soorten bedrijven van de sociale economie tot de economische ontwikkeling van regio’s als Trento in Italië of Andalusië in Spanje zijn bekend.

(25) „It’s time for social enterprise to realise its potential”: Trimble, Robert, in The Bridge magazine, p. 17. http://www.ipt.org.uk/

(26) 5Zie het EESC-advies over „De ondernemersgeest en de agenda van Lissabon”, SOC/267 – CESE 1460/2007,25 oktober 2007.

(27) Opgemerkt zij dat sommige organisaties, als Cooperatives Europe, momenteel aan een studie werken over de vraag of zij representatief genoeg zijn om aan de raadpleging inzake de sociale dialoog deel te nemen.

(28) Zie de EESC-adviezen van 19 januari en 24 maart 2009 over het Europees economisch herstelplan (ECO/244 en 246).

(29) In de haalbaarheidstudie raamt de Commissie de kosten van deze belemmeringen voor grensoverschrijdende activiteiten van stichtingen op 90 à 100 miljoen euro per jaar.

(30) Dit wordt ook bepleit in recente boekhoudkundige literatuur: CIRIEC-España, Revista de Economía Pública, Social y Cooperativa, no 58, agosto 2007 (www.ciriec.es), „Clasificación del capital social de la sociedad cooperativa: una visión crítica”, B. Fernández-Feijóo y M. J. Cabaleiro.

(31) Verslag van de Groep op hoog niveau over het financieel toezicht in de Unie (februari 2009) (http://ec.europa.eu/internal_market/finances/docs/de_larosiere_report_en.pdf ; aanbeveling 4, blz. 21).

(32) PB C 234 van 22 september 2005, zie ook COM(2004) 18 def.

(33) EESC-advies 242/2000 over „De sociale economie en de interne markt” (par. 8.3.1), PB C 117 van 26 april 2000, blz. 52. De Commissie maakt een onderscheid tussen staatssteun en algemene maatregelen. Tot die laatste behoren fiscale stimulansen voor milieu-investeringen, investeringen in onderzoek en ontwikkeling of investeringen in opleiding die slechts ondernemingen begunstigen die dergelijke investeringen doen, maar ook in dit geval gaat het niet noodzakelijk om staatssteun. (Mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen (PB C 384 van 10 december 1998, blz. 3, punt 14)). In de hele Unie doen de grote bedrijven het meest aan O&O, bijv. in Spanje doet 27,6 % aan O&O terwijl het percentage voor bedrijven met minder dan 250 werknemers slechts 5,7 % bedraagt (gegevens over 2007, www.ine.es

(34) Zie de mededeling COM(2004) 394 def., zie ook noot 10.

(35) COM(2004) 18 def.

(36) EESC-advies over COM’s2004) 18 def. (PB C 234 van 22 september 2005, blz. 1, par. 4.2.3)

(37) Zie noot 1.