28. 5. 77 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 126/21 
standbrenging  van  een  genormd  Europees  systeem  op 
dit gebied. 
2. Het  onderzoek  naar  de behoefte  aan  informatie 
in het  wegverkeer  (verkeersongevallen,  verwachting 
t.a.v.  het zicht  op en de toestand  van  de wegen,  weers-
verwachting,  technieken  inzake  de mondelinge  en 
visuele  communicatie  met  de bestuurders,  wisselweg-
wijzing  aan  de kant  van  de wegen,  analyse  van  de 
vraagstukken  op het  gebied  van  de verkeersleiding, 
enz.)  is namelijk  van  verstrekkende  betekenis,  aan-
gezien  het  lange-afstandsverkeer  in de jaren  1950-
1970  is verzesvoudigd.  Het  internationale  autoverkeer 
is in tien  jaar  tijd  zelfs  lxh maal  zo groot  geworden. Ondanks  de aanzienlijke  bedragen  die  in het  weg-
verkeer  zijn  geïnvesteerd,  zijn  de bestaande  proble-
men op het gebied  van  de capaciteit  en de verkeers-
stroom  acuter  geworden,  zodat  van  de geplande  actie 
in dit opzicht  een  belangrijke  bijdrage  tot vergroting 
van de verkeersveiligheid  en een beter  gebruik  van  de 
verkeersinfrastructuur  kan  worden  verwacht. 
3. Daarom  stemt  het  Comité  in met  het  voorstel 
van de Commissie,  de voorzitter  van  de Raad  te 
machtigen,  de personen  aan  te wijzen  die gerechtigd 
zijn om de overeenkomst  namens  de Gemeenschap  te 
ondertekenen. 
Gedaan  te Brussel,  28 april  1977. 
De Voorzitter 
van het  Economisch  en  Sociaal  Comité 
B. de FERRANTI 
Advies  inzake  een voorstel  voor  een besluit  van  de Raad  tot goedkeuring  van  een onder-
zoekprogramma  op het  gebied  van  de behandeling  en het  gebruik  van  zuiveringsslib 
De tekst  waarop  de adviesanvraage  betrekking  heeft  is bekendgemaakt  in het Publikatie-
blad van  de Europese  Gemeenschappen  n. C 86 van 6 april  1977,  blz.  8. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Op 20 januari  1977  heeft  de Raad  besloten  het Economisch  en Sociaal  Comité  overeen-
komstig  de bepalingen  van  artikel  198  van  het Verdrag  tot oprichting  van  de Europese 
Economische  Gemeenschap  over  bovengenoemde  voorstel  te raadplegen. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voor-
noemd  onderwerp  tijdens  zijn  op 27 en 28 april  1977  te Brussel  gehouden  148e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  het  Verdrag  tot oprichting  van  de Europese 
Economische  Gemeenschap,  in het  bijzonder  arti-
kel 198, 
Gezien  het  verzoek  om  advies  van  de Raad  van  de 
Europese  Gemeenschappen  d. d. 20 januari  1977, Gezien  het  besluit  van  zijn  Bureau  d. d. 25 januari 
1977,  de Afdeling  voor  energie  en nucleaire  vraag-
stukken  te belasten  met  het opstellen  van  een  advies 
en een rapport  over  dit onderwerp, 
Gezien  het op 6 april  1977  tijdens  de 31e  vergadering 
van deze  Afdeling  opgestelde  advies, 
Nr. C 126/22 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 28. 5. 77 
Gezien  het door  de rapporteur,  Sir John  Peel,  monde-
ling uitgebrachte  verslag, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  148e  zitting 
van 27 en 28 april  1977  (vergadering  van  27 april), 
Overwegende  dat  in het op 15 maart  1976  door  de 
Raad  vastgestelde  Tweede  onderzoekprogramma  in-
zake  het  milieu  (*) in het  bijzonder  werkzaamheden 
worden  genoemd  ter vermindering  en voorkoming  van 
verontreiniging  en hinder,  onder  meer  door  de toe-
passing  van  „schone"  technieken; 
Overwegende  dat de behandeling  en het gebruik  van 
rioleringsslib  onder  dit hoofd  als onderzoeksobject 
worden  genoemd; 
Overwegende  dat gezamenlijk  uitgevoerde  onderzoek-
zaamheden  inzake  rioleringsslib  waarschijnlijk  een 
effectieve  bijdrage  zullen  leveren  tot zowel  de ver-
mindering  van de milieuverontreiniging  als het zuinige 
gebruik  van  grondstoffen, 
BRENGT  HET  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  algemene  stemmen  is goedgekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. De  verwijdering  van  rioolslib  levert  overal  in 
de Gemeenschap  steeds  grotere  problemen  op.  Hoe-
wel het slib  maar  een zeer  klein  gedeelte  van  de totale 
hoeveelheid  rioolwater  vormt,  maken  behandeling  en 
verwijdering  hiervan  bijna  40 % van  de totale  kosten 
van de behandeling  en verwijdering  van  rioolwater 
uit. Lozing  hiervan  in de zee of op het land  leidt  tot 
stankoverlast,  eutrofiëring,  microbiële  en chemische 
waterverontreiniging.  Zelfs  bij verbranding  van  het 
slib kan  nog  water-  of luchtverontreiniging  optreden, 
terwijl  dit bovendien  een  kostbaar  procédé  is. Het  is 
dan ook  van  essentieel  belang  dat  het  onderzoek 
naar  verbeterde  verwijderingsmethoden  wordt  voort-
gezet. 
1.2. In  1971  hebben  de zes Lid-Staten  van  de Ge-
meenschap  en een  aantal  andere  landen  de overeen-
komst  over  het COST-Project  68 ondertekend.  Deze 
overeenkomst  betrof  een  onderzoekprogramma  waar-
mee werd  beoogd,  de methoden  voor  het behandelen 
en verwijderen  van  zuiveringsslib  aan  de hand  van 
uniforme  criteria  te beoordelen  door  vergelijkende 
evaluatie  van functionerende  installaties  op industriële 
(!) PB nr. L 74 van  20. 3. 1976,  blz.  36. schaal  in verschillende  landen.  Het  programma  be-
sloeg  een  periode  van  twee  jaar  en omvatte  zowel 
laboratoriumwerkzaamheden  als „veldwerk"  in ver-
scheidende  landen.  Het  bijzondere  van  dit program-
ma was  dat de in de verschillende  landen  uitgevoerde 
onderzoekwerkzaamheden  door  een  speciaal  geselec-
teerd  comité  van deskundigen  (beheerscomité)  werden 
gecoördineerd.  In november  1975  is het eindrapport 
met de resultaten  van  de onderzoekingen  verschenen; 
gesteld  werd  dat  het  project  in zoverre  een  succes 
was geweest  dat een  omvangrijker  onderzoek  is ver-
richt  dan  in één land  alleen  mogelijk  zou zijn  geweest. 
Voorts  werd  in het  rapport  verklaard  dat  verdere 
multinationale  onderzoekprogramma's  zeer  wenselijk 
zouden  zijn. 
1.3. Op  basis  van  deze  aanbevelingen  heeft  de 
Commissie  een  ontwerp  opgesteld  voor  een  nieuw 
multinationaal  project,  dat in 1975  aan  het  Comité 
voor  wetenschappelijk  en  technisch  onderzoek 
(CREST)  werd  voorgelegd.  De Raad  heeft  het belang 
van dit onderzoek  voor  de Gemeenschap  erkend  en 
een comité  van  deskundigen  samengesteld  dat  een 
verder  onderzoekprogramma  moest  opstellen.  Dit 
programma  werd  op 4 maart  1976  goedgekeurd  door 
het Raadgevend  comité  inzake  programmabeheer 
voor  milieu-onderzoek. 
1.4. Het  thans  voorgestelde  onderzoekprogramma  zal 
op Gemeenschapsniveau  worden  gecoördineerd  en 
een periode  van  drie  jaar  bestrijken;  er zal een bedrag 
van 140  000 rekeneenheden  voor  worden  uitgetrok-
ken, waaraan  de bijdragen  van  de niet-Lid-Staten  nog 
moeten  worden  toegevoegd.  Het  Comité  voor  coördi-
natie  van  het onderzoek  zal gedurende  de driejarige 
période  een  aantal  werkvergaderingen  organiseren, 
waarbij  deskundigen  uit  alle  deelnemende  landen 
aanwezig  zullen  zijn;  het zal voorts  een  eindrapport 
publiceren.  De  belangrijkste  onderwerpen  van  het 
programma  zijn: 
— stabilisatie  van  het slib  en stankproblemen; 
— ontwatering  van  slib; 
— problemen  in verband  met  het karakteriseren  van 
slib; 
— milieuproblemen  in verband  met  de toepassing 
van rioolslib  op het land  — landbouw. 
2. Algemene  opmerkingen 
2.1. Het  Comité  is ingenomen  met  dit voorstel, 
daar  het van  groot  belang  is, bepaalde  aspecten  van 
de nationale  onderzoekwerkzaamheden  kunnen  coör-
dineren.  In alle  Lid-Staten  worden  op zeer  grote 
schaal  (kosten:  6 min.  rekeneenheden  in de door  het 
programma  bestreken  periode  van  drie  jaar)  werk-
28. 5. 77 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 126/23 
zaamheden  uitgevoerd,  doch  coördinatie  hiervan  door 
een deskundig  comité  zou  van  zeer  grote  waarde 
kunnen  blijken  voor  het „poolen"  van  het onderzoek-
potentieel  en de uitwisseling  van  gegevens  en ideeën. 
2.2. Het  Comité  spreekt  de hoop  uit dat de Com-
missie,  zodra  uit het O & O-werk  concrete  conclusies 
kunnen  worden  getrokken,  op basis  daarvan  aanbe-
velingen  tot de Lid-Staten  zal richten  met  betrekking 
tot de wijze  waarop  optimaal  profijt  kan  worden  ge-
trokken  van  de positieve  waarde  van  rioolslib  en alle 
mogelijke  schadelijke  gevolgen  hiervan  tot een  mini-
mum  kunnen  worden  beperkt. volgen  heeft  voor  de landbouw  en bij de landont-
ginning.  Niettemin  lijkt  het erop  dat rioolslib  te veel 
als afval  en niet  als potentiële  grondstof  wordt  gezien. 
Als gevolg  van  de energiecrisis  en de zeer  hoge  prij-
zen van  kunstmest,  nog  afgezien  van  mogelijke  scha-
delijke  effecten  bij onjuiste  toepassing  hiervan,  is men 
rioolslib  veel  meer  gaan  zien  als mogelijke  meststof, 
die nuttige  hoeveelheden  stikstof  en fosfaat  bevat. 
Hoewel  door  gebruikmaking  van  alle  rioolslib  slechts 
voorzien  kan  worden  in een  gering  gedeelte  van  de 
totale  behoefte  in de landbouw  en slechts  een  klein 
gedeelte  van  het  landbouwareaal  daarvoor  in aan-
merking  komt,  kan  rioolslib  toch  een nuttige  bijdrage 
leveren  tot de voorziening  in de nationale  behoeften. 
2.3. Het  Comité  meent  evenwel  dat  de Gemeen-
schap  haar  activiteiten  op het  gebied  van  rioolslib 
niet moet  beperken  tot  de  coördinatie  van  de 
O & O-werkzaamheden  en de toepassing  van  de 
resultaten  hiervan.  De  Gemeenschap  dient  de Lid-
Staten  ook  te stimuleren  bij hun  programma's  voor 
de bouw  van  rioolzuiveringsinstallaties. 
2.4. Het  Comité  betreurt  dat  grote  hoeveelheden 
rioolslib  nog  altijd  zonder  verdere  behandeling  in de 
zee of op het  land  worden  geloosd.  De toepassing 
van behandeld  rioolslib  in de landbouw  betekent  een 
positieve  bijdrage,  hoewel  bij de huidige  stand  van  de 
kennis  nog  vele  problemen  onopgelost  blijven  — bij 
voorbeeld  verontreiniging  door  sommige  zware  me-
talen  en organische  verbindingen,  besmetting  van  op-
pervlaktewater  — en zich  ook  nog  zeer  bedenkelijke 
stankproblemen  voordoen.  Het  onderzoek  naar  al 
deze  problemen  is een  essentieel  facet  van  dit pro-
gramma,  waarmee  het Comité  ingenomen  is. 
2.5. Een  aantal  deelgebieden  van  het door-het  pro-
gramma  bestreken  onderzoekterrein  zijn  in sommige 
Lid-Staten  al uitvoerig  onderzocht,  bij voorbeeld  ver-
gelijkende  evaluatie  van  verschillende  stabilisatiepro-
cédés.  Ten  einde  zoveel  mogelijk  onderzoek  te kun-
nen verrichten  naar  nieuwe  objecten  op dit nog  vrij-
wel braak  liggende  grote  onderzoekterrein,  wijst  het 
Comité  er met  klem  op dat  overlappingen  moeten 
worden  voorkomen.  Het  comité  voor  de coördinatie 
dient  zich  in het bijzonder  tot taak  te stellen,  over-
lappingen  bij het onderzoekwerk  tot een  minimum  te 
beperken. 
2.6. Het  Comité  verheugt  zich  erover  dat  het  be-
langrijkste  onderzoekobject  is, onbewerkt  rioolslib 
zodanig  te behandelen  dat het zo economisch  moge-
lijk gebruikt  kan  worden  en minimale  negatieve  ge-2.7. Wil  men  dat  rioolslib  in de landbouw  wordt 
gebruikt,  dan  moet  ervoor  worden  gezorgd  dat  het 
door  de landbouwers  wordt  aanvaard.  Volgens  het 
Comité  dient  het onderzoekswerk  op twee  fronten  te 
worden  voortgezet.  In de eerste  plaats  moet  bij de 
lopende  O & O-werkzaamheden  worden  getracht,  de 
nog aanwezige  problemen  op te lossen  en aan de hand 
daarvan  tot aanvaardbare  grenswaarden  voor  de toe-
passing  van  het  slib  te komen.  In de tweede  plaats 
moeten  de contacten  en de uit wisseling  van  gegevens 
tussen  de landbouworganisaties  en de voor  de ver-
wijdering  van  rioolslib  verantwoordelijke  instanties 
worden  geïntensiveerd. 
2.8. Het  Comité  merkt  op dat  bepaalde  aspecten 
van het  onderzoek  inzake  rioolslib  ook  betrekking 
hebben  op het onderzoek  inzake  gierbemesting.  Hoe-
wel er kwalitatief  grote  verschillen  zijn,  levert  toepas-
sing op het land  hetzelfde  type  problemen  op,  in het 
bijzonder  waterverontreiniging  door  wegspoeling.  De 
Gemeenschap  bestudeert  de gierbemesting  reeds  in 
het kader  van  haar  agrarische  onderzoekprogramma. 
Het Comité  legt  er dan  ook  de nadruk  op dat  deze 
twee  programma's  nauw  gecoördineerd  dienen  te 
worden. 
2.9. Het  Comité  is zich  ervan  bewust  dat  energie 
kan worden  verkregen  uit rioolslib,  namelijk  door 
anaërobe  gisting  en door  gebruikmaking  van  het vrij-
komende  mengsel  van  methaan  en kooldioxide;  vol-
gens  sommigen  dient  het  onderzoek  op dit gebied 
dan ook  te worden  voortgezet.  Hoewel  de vrijkomen-
de energie  wel  met  succes  in de zuiveringsinstallatie 
zelf kan  worden  toegepast,  is het niet  waarschijnlijk 
dat deze  energiebron  een  significante  rol zal  gaan 
spelen  bij de voorziening  in de nationale  behoefte. 
2.10.  Het  Comité  ziet  evenwel  in dat  de belang-
stelling  van  de onderzoekers  thans  in grote  mate  uit-
Nr. C 126/24 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 28. 5. 77 
gaat naar  de mogelijkheid,  de aanzienlijke  hoeveel-
heid in rioolslib  aanwezige  proteïnen  te gebruiken  als 
toevoegsel  in diervoeding  en de hierin  aanwezige mineralen  terug  te winnen.  Volgens  het Comité  mag 
aan deze  onderzoeksobjecten  niet  voorbij  worden  ge-
gaan. 
Gedaan  te Brussel,  27 april  1977. 
De Voorzitter 
van het  Economisch  en Sociaal  Comité 
B. de FERRANTI