[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 25.7.2005

COM(2005) 331 definitief

.

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD

Evaluatie van het op grond van artikel 119 van het Verdrag ingestelde mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de lidstaten

.

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD

Evaluatie van het op grond van artikel 119 van het Verdrag ingestelde mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de lidstaten

ACHTERGROND

Op grond van artikel 119 van het Verdrag is voorzien in een communautair mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de lidstaten die de euro niet hebben aangenomen en die zich voor feitelijke of ernstig dreigende moeilijkheden met betrekking tot de lopende rekening van de betalingsbalans of het kapitaalverkeer gesteld zien. Het mechanisme is ingesteld bij Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad van 18 februari 2002 (hierna “de verordening” genoemd)[1]. In de verordening is bepaald dat de Raad om de drie jaar moet onderzoeken in hoeverre het beginsel en de toepassingsregels van het mechanisme, alsook het gespecificeerde maximum van de in het kader van het mechanisme toe te kennen leningen nog aan de behoeften voldoen. De Raad dient zich daarbij te baseren op een verslag van de Commissie en een advies van het Economisch en Financieel Comité (EFC). Aangezien drie jaar is verstreken sinds de verordening is vastgesteld, heeft de Commissie deze mededeling opgesteld die dienst doet als verslag aan de Raad over de werking van het mechanisme.

HOOFDKENMERKEN VAN HET MECHANISME

Het mechanisme maakt het mogelijk snel een aanzienlijk steunbedrag toe te kennen. De begunstigde lidstaat dient de steun immers tijdig te ontvangen opdat hij maatregelen van economisch beleid kan nemen om te voorkomen dat een acute betalingsbalanscrisis ontstaat en om zijn streven naar convergentie te steunen. Op deze wijze kan de toegang tot het mechanisme – in combinatie met de aan de financiële ondersteuning verbonden economische voorwaarden – het vertrouwen van de financiële markten versterken in het vermogen van de begunstigde lidstaat om de betalingsbalanssituatie wederom gezond te maken[2].

Het mechanisme voor financiële ondersteuning kan ten uitvoer worden gelegd door de Raad hetzij op initiatief van de Commissie (handelend op grond van artikel 119) in overeenstemming met de lidstaat die op een communautaire financiering een beroep wenst te doen, hetzij op rechtstreeks verzoek van de betrokken lidstaat. Wanneer het mechanisme in werking is gezet, onderzoekt de Raad de situatie in de lidstaat die op de financiële ondersteuning een beroep wenst te doen en besluit hij over a) de toekenning van een lening of een passende financieringsfaciliteit, het bedrag en de gemiddelde looptijd; b) de economische beleidsvoorwaarden die aan de financiële ondersteuning op middellange termijn worden verbonden teneinde een houdbare betalingsbalanssituatie te herstellen; en c) de voorwaarden van de lening of financieringsfaciliteit, welke in beginsel in achtereenvolgende tranches wordt uitgekeerd of opgenomen. De besluiten van de Raad tot toekenning van steun via het mechanisme worden met gekwalificeerde meerderheid van stemmen genomen op voorstel van de Commissie die daartoe het EFC raadpleegt.

Op gezette tijden gaat de Commissie in samenwerking met het EFC na of het economisch beleid van de lidstaat die steun heeft ontvangen, voldoet aan de voorwaarden van het herstelprogramma en aan eventuele andere voorwaarden. De lidstaat stelt daartoe alle nodige gegevens ter beschikking van de Commissie. De uitbetaling van de achtereenvolgende tranches is afhankelijk van de resultaten van deze controle. Op verzoek van de begunstigde lidstaat kan een lening met een clausule inzake vervroegde aflossing worden toegekend. Ingeval tijdens de looptijd van de financiële ondersteuning (wederom) beperkingen op het kapitaalverkeer worden ingesteld (artikel 120 van het EG-Verdrag), worden de voorwaarden en de wijze van toepassing van de ondersteuning opnieuw aan een onderzoek onderworpen.

FINANCIERING VAN VIA HET MECHANISME VERSTREKTE LENINGEN

Het aan hoofdsom uitstaande bedrag van de leningen die uit hoofde van het mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn aan de lidstaten kunnen worden toegekend, is momenteel beperkt tot 12 miljard EUR. De Commissie is gemachtigd namens de Europese Gemeenschap tot dit maximumbedrag de benodigde leningen aan te gaan op de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen. De transacties voor het aangaan en verstrekken van leningen worden uitgevoerd in euro, worden op dezelfde valutadatum verricht en mogen voor de Gemeenschap geen transformatie van looptijd, geen valuta- of renterisico en evenmin enig ander commercieel risico met zich meebrengen. De ECB dient de nodige maatregelen te nemen om het beheer van de verstrekte leningen te verzekeren[3]. De Raad kan tevens besluiten een beroep te doen op de lidstaten voor de volledige of gedeeltelijke financiering van de financiële ondersteuning op middellange termijn.

Op verzoek van de debiteur-lidstaat kan de Commissie als de omstandigheden een verbetering van de rente op de verstrekte lening mogelijk maken, overgaan tot herfinanciering of herstructurering van de financieringsvoorwaarden voor het geheel of een deel van de oorspronkelijk opgenomen leningen. Deze transacties mogen niet leiden tot een verlenging van de gemiddelde looptijd van de betrokken opgenomen leningen en evenmin tot een verhoging van het nog af te lossen bedrag. De voor de sluiting en uitvoering van elke transactie gemaakte kosten worden gedragen door de begunstigde lidstaat. Het EFC moet van deze transacties in kennis worden gesteld. De uit hoofde van de financiële ondersteuning op middellange termijn toegekende leningen kunnen dienen ter consolidatie van monetaire steun op korte termijn die de Europese Centrale Bank (ECB) op grond van de faciliteit voor financiering op zeer korte termijn heeft verleend.

EVALUATIE VAN HET BEGINSEL VAN HET MECHANISME EN VAN HET MAXIMUM VAN DE IN HET KADER VAN HET MECHANISME TOE TE KENNEN LENINGEN

Sinds de vaststelling van de verordening is nog geen beroep op het mechanisme gedaan[4]. Geen enkele lidstaat die van het instrument gebruik mag maken, is tijdens deze periode immers met feitelijke of ernstig dreigende moeilijkheden met betrekking tot zijn betalingsbalans geconfronteerd. Of het beginsel en de toepassingsregels van het mechanisme, alsook het maximum van de in het kader van het mechanisme toe te kennen leningen adequaat zijn, kon derhalve nog niet worden getoetst in een situatie waarin een of meerdere lidstaten werkelijk behoefte hadden aan communautaire financiering.

Hoewel het sinds de vaststelling van de verordening nog niet nodig is gebleken financiële ondersteuning op middellange termijn toe te kennen, blijven het beginsel van het mechanisme en de aan de instelling ervan ten grondslag liggende redenering nog steeds relevant. Als gevolg van de uitbreiding van de Unie op 1 mei 2004 is het aantal lidstaten dat van het mechanisme gebruik mag maken, opgelopen van drie tot dertien. Zolang deze lidstaten de euro niet hebben aangenomen, mogen zij een beroep doen op financiële ondersteuning op middellange termijn van de Gemeenschap ingeval zij problemen met hun betalingsbalans ondervinden. Bij de vaststelling van het huidige maximum van 12 miljard EUR voor de in het kader van het mechanisme toe te kennen leningen heeft de Raad geanticipeerd op toekomstige uitbreidingen[5]. Hoewel het thans geldende maximum lager is dan het bij de verordening van 1988 vastgestelde maximum van 16 miljard EUR, blijft het volgens de Commissie hoog genoeg om tegelijkertijd aan de behoeften van meerdere lidstaten te voldoen. In dit stadium wordt dan ook geen wijziging in het beginsel en de toepassingsregels van het mechanisme en in het maximum van de in het kader van het mechanisme toe te kennen leningen voorgesteld.

ACTUALISERING VAN HET “EUROPEAN MEDIUM-TERM NOTE”-PROGRAMMA VAN DE GEMEENSCHAP

In de verordening houdende instelling van het mechanisme is bepaald dat passende procedures en instrumenten dienen te worden vastgesteld zodat de Gemeenschap snel kan overgaan tot het verlenen van financiële ondersteuning op middellange termijn. In dit verband zij erop gewezen dat de Commissie haar kaderovereenkomst – “European medium-term note”-programma (EMTN-programma) – betreffende de emissie van obligaties heeft geactualiseerd. De documenten die op het geactualiseerde raamwerk betrekking hebben, zijn thans in overeenstemming gebracht met de huidige normen op de financiële markten. Voorts stelt het geactualiseerde EMTN-programma de Commissie in staat namens de Gemeenschap en/of Euratom directe emissies te verrichten ten belope van maximaal 4 miljard EUR en met looptijden tussen drie maanden en 30 jaar al naargelang het specifieke project dat moet worden gefinancierd[6]. De omvang van het programma wordt vastgesteld op basis van een realistische inschatting van de financieringsbehoeften in de nabije toekomst en kan indien nodig op initiatief van de Commissie snel worden verhoogd.

Het EMTN-programma dient niet uitsluitend ter financiering van het mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn. Er wordt ook van EMTN-emissies gebruik gemaakt voor de back-to-back-financiering van leningen i) die de EU toekent in de vorm van financiële bijstand aan derde landen die in ernstige financiële moeilijkheden verkeren; en ii) die Euratom kan toekennen aan de lidstaten, sommige landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS om een bijdrage te leveren aan de verbetering van de veiligheid van kerncentrales. In het kader van het nieuwe programma zijn reeds transacties gesloten ten belope van in totaal 1,66 miljard EUR (juni 2005).

In de context van de actualisering van het EMTN-programma zijn conform de in september 2003 in het EFC bereikte consensus collective action clauses (CAC’s) opgenomen in de documentatie die op het programma betrekking heeft. CAC’s zijn bedoeld om de rechten van obligatiehouders beter te beschermen en nemen de vorm aan van clausules inzake collectieve belangenverdediging, herstructurering bij meerderheidsbesluit en afdwingbaarheid ingeval de emittent in gebreke blijft. De opneming van CAC’s in de EMTN-documentatie is in overeenstemming met de verklaring van de lidstaten en de Commissie dat zij het goede voorbeeld zouden geven door in de eigen internationale emissie-overeenkomsten CAC’s op te nemen en aldus de internationale inspanningen te ondersteunen die erop gericht zijn om in geval van een schuldencrisis tot een ordelijke herstructurering van de overheidsschulden van het betrokken land te komen[7].

CONCLUSIE

Deze mededeling is het eerste driejaarlijkse verslag dat overeenkomstig de desbetreffende verordening aan de Raad moet worden uitgebracht over het beginsel en de toepassingsregels van het communautaire mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn, alsook over het maximum van de in het kader van het mechanisme toe te kennen leningen. Aangezien geen enkele lidstaat die van het mechanisme gebruik mag maken er tijdens de verslagperiode een beroep op heeft gedaan, konden noch het beginsel en de toepassingsregels van het mechanisme, noch het maximum van de in het kader van het mechanisme toe te kennen leningen worden getoetst. De Commissie is niettemin van oordeel dat het mechanisme blijft voldoen aan de potentiële behoeften van de lidstaten die ervan gebruik mogen maken en stelt in dit stadium dan ook voor het mechanisme ongewijzigd te laten.

[1] Publicatieblad L 53 van 23.2.2002. Correctie, Publicatieblad L 349 van 24.12.2002. De verordening van 2002 vervangt Verordening (EG) nr. 1969/88 van de Raad.

[2] Een lidstaat die voornemens is een beroep te doen op financieringsbronnen buiten de Gemeenschap waaraan economische beleidsvoorwaarden verbonden zijn, moet vooraf overleg plegen met de Commissie en de overige lidstaten, teneinde na te gaan welke mogelijkheden het communautaire mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn biedt. Dit overleg vindt plaats in het Economisch en Financieel Comité.

[3] Besluit ECB/2003/14 van de Europese Centrale Bank van 7 november 2003 betreffende het beheer van de opgenomen en verstrekte leningen van de Europese Gemeenschap uit hoofde van het mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn [Publicatieblad L 297 van 15.11.2003].

[4] Het meest recente Raadsbesluit om het mechanisme in werking te zetten, is aangenomen op grond van de vorige verordening en dateert van januari 1993, toen aan Italië een lening van 8 miljard EUR in vier tranches is toegekend. Daarvan zijn slechts de eerste twee tranches van telkens 2 miljard EUR uitgekeerd, omdat de Italiaanse betalingsbalanssituatie inmiddels dermate was verbeterd dat de resterende tranches niet meer hoefden te worden uitbetaald.

[5] Ten tijde van de vaststelling van Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad van 18 februari 2002 bestond de groep van de toetredende landen uit de tien nieuwe lidstaten, Bulgarije en Roemenië.

[6] Het nieuwe programma vervangt een tot 2 miljard EUR beperkt programma dat oorspronkelijk in 1994 is ingevoerd en in 1999 is geactualiseerd. Het programma zal worden uitgevoerd door Goldman Sachs en Deutsche Bank, die verantwoordelijk zijn voor de plaatsing van de obligaties bij Europese en internationale beleggers.

[7] In het kader van de internationale inspanningen die worden geleverd om in geval van een schuldencrisis een ordelijke herstructurering van de overheidsschulden van het betrokken land te bevorderen, zijn de EU-lidstaten overeengekomen het goede voorbeeld te geven en CAC’s in hun internationale emissie-overeenkomsten op te nemen. Meer in het bijzonder heeft de voorzitter van de Raad (Ecofin) tijdens de vergadering van het International Monetary and Financial Committee (IMFC) van april 2003 aangekondigd dat de EU tegen het einde van dat jaar bij de emissie van obligaties van de centrale overheid welke in een buitenlands rechtsgebied plaatsvinden en/of onder buitenlands recht vallen, gebruik zou maken van contractuele bepalingen die gebaseerd zijn op het door de G10 ontwikkelde raamwerk, waarbij deze indien nodig met het toepasselijke recht in overeenstemming worden gebracht en aan de lokale rechtspraktijk worden aangepast. Daarna zullen de EU-lidstaten geen obligaties van dat type meer uitgeven zonder CAC’s in de desbetreffende obligatiecontracten op te nemen. Bij dezelfde gelegenheid heeft het voor economische en monetaire zaken bevoegde Commissielid te kennen gegeven dat ook in de documentatie betreffende communautaire emissies CAC’s zouden worden opgenomen.