m COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(91) 347 def.-SYN 361 
Brussel, 6 november 1991 
Voorstel voor een 
RICHTLIJN VAN DE RAAD 
tot wijziging van Richtlijn 90/531/EEG 
betreffende de procedures voor het plaatsen van opdrachten 
in de sectoren water- en energievoorziening, 
vervoer en telecommunicatie 
(ingediend door de Commissie) 

INHOUD 
Biz, 
TOELICHTING 1 
I. Inleiding 1 
II. Werkingssfeer 2 
III. Definitie van opdrachten voor dienstverlening 4 
Omschrijving van de opdracht 4 
Omschrijving van opdrachten voor dienstverlening 4 
Definitie van de categorieën diensten 6 
Prijsvragen voor ontwerpen 7 
Opdrachten voor onderzoek en ontwikkeling 7 
Opdrachten waarop de richtlijn van toepassing is 8 
IV. Procedureregeling 8 
V. Specifieke punten betreffende de dienstverlening in de 
vier sectoren in kwestie 9 
Transacties binnen groepen (artikel 11 bis) 9 
Vertrouwelijkheid 13 
VI. Goedkeuring van een gecodificeerde tekst 15 
VII. Gedetailleerde bespreking van de artikelen 16 
Bijlage I : Concordantietabel 31 
VOORSTEL VOOR EEN RICHTLIJN VAN DE RAAD 34 

- 1 -
TOELICHTING 
I. INLEIDING 
1. In haar mededeling aan de Raad betreffende de procedures voor de 
plaatsing van opdrachten in de zogenoemde uitgesloten sectoren(*) 
heeft de Commissie de industriële en economische aspecten van de 
aankopen van diensten die werkzaam zijn in de sectoren water- en 
energievoorziening, vervoer en telecommunicatie, geanalyseerd. Daarbij 
bleek dat een openstelling van de opdrachten in deze sectoren voor de 
communautaire mededinging een aanzienlijke winst zou kunnen opleveren; 
de voordelen die uit doorzichtiger en niet-discriminerende 
aankoopmethoden in de vier betrokken sectoren zullen voortvloeien, 
zullen gevolgen hebben in alle sectoren van de economie en zullen de 
aanbestedende diensten belangrijke besparingen en een betere kwaliteit 
van de dienstverlening opleveren, terwijl zij aan de aanbodzijde een 
beroep zullen kunnen doen op meer concurrerende dienstverleners. De 
opening van de opdrachten in deze sectoren voor de communautaire 
mededinging zal aldus het concurrentievermogen van de communautaire 
industrie in haar geheel ten goede komen. 
2. Deze gevolgen zijn uiteraard ook te danken aan het belang van de 
aankopen van diensten, die kunnen worden geraamd op ongeveer 
45 miljard ecu , dat is 15 à 20 % van de totale aankopen in deze 
sectoren. Een dergelijke hoeveelheid aankopen van een gehele reeks 
diensten, van eenvoudige, zeer arbeidsintensieve diensten tot zeer 
gespecialiseerde en kapitaalintensieve diensten, is ontegenzeggenlijk 
van belang, ook al is hier een minder hoog bedrag mee gemoeid dan met 
de aankopen van diensten door overheidsinstanties (daarover gaat het 
voorstel van de Commissie betreffende overheidsopdrachten voor het 
verrichten van diensten^)). 
(1) COM(88) 376 van 11 oktober 1988; supplement 6/88 bij het Bulletin van de 
Europese Gemeenschappen 
(2) COM(91)322 van 30 augustus 1991 
- 2 -
3. Richtlijn 90/531/EEG was bedoeld om de opdrachten voor leveringen en 
voor de uitvoering van werken in de vier sectoren in kwestie ook van de 
interne markt te laten profiteren. Met dit voorstel wordt beoogd de 
bepalingen van deze richtlijn uit te breiden tot de opdrachten voor 
dienstverlening in deze sectoren; evenals in het voorstel betreffende 
overheidsopdrachten voor het verrichten van diensten is echter wel 
rekening gehouden met de bijzondere kenmerken van de opdrachten voor 
dienstverlening. 
Bijlage I bij het onderhavige memorandum bevat een concordantietabel 
waarin is aangegeven welke bepalingen van het onderhavige voorstel, het 
voorstel overheidsopdrachten voor het verrichten van diensten en 
Richtlijn 90/531/EEG met elkaar overeenkomen. 
4. Overeenkomstig het Witboek inzake de voltooiing van de interne 
markt(*) legt de Commissie met dit voorstel de laatste hand aan haar 
programma betreffende overheidsopdrachten. 
(1) COM(85)310 def. van 14 juni 1985 
- 3 -
II. WERKINGSSFEER 
5. Dit voorstel heeft ten doel de procedureregeling van 
Richtlijn 90/531/EEG zoveel mogelijk uit te breiden tot de opdrachten 
voor dienstverlening. De werkingssfeer is gelijk aan die van 
Richtlijn 90/531/EEG voor wat betreft de aanbestedende diensten en de 
gedekte werkzaamheden (artikel 2) in de vier sectoren in kwestie. 
6. Overeenkomstig het nagestreefde doel, namelijk het verplicht stellen 
voor de aanbestedende diensten van een zo coherent mogelijke en aan hun 
specifieke kenmerken aangepaste regeling voor de plaatsing van 
opdrachten, bevat dit voorstel slechts wijzigingen op 
Richtlijn 90/531/EEG wanneer : 
a) het specifieke karakter van de dienstverlening of van de prijsvragen 
voor ontwerpen zulks vereist; 
b) de bestaande bepalingen moeten worden uitgebreid tot de 
dienstverlening en de prijsvragen voor ontwerpen. 
7. Sommige bepalingen zijn van toepassing op de drie soorten opdrachten. 
In de gevallen waarin de bepalingen van Richtlijn 90/531/EEG niet 
uitsluitend gelden voor opdrachten voor leveringen en de uitvoering van 
werken leek het niet noodzakelijk in dit voorstel een wijziging op te 
nemen. Zodra dit voorstel eenmaal is goedgekeurd, zullen daardoor een 
- 4 -
groot aantal bepalingen van Richtlijn 90/531/EEG van toepassing worden 
op de diensten, zonder dat zij behoeven te worden gewijzigd. 
8. Deze bepalingen hebben met name betrekking op : 
- de werkingssfeer (artikel 2); 
- het discriminatieverbod (artikel 4, lid 2 en 4); 
- raamovereenkomsten (artikel 5); 
- opdrachten in verband met aan mededinging onderworpen 
telecommunicatie-activiteiten (artikel 8); 
- geheim verklaarde opdrachten (artikel 10); 
- krachtens internationale overeenkomsten geplaatste opdrachten 
(artikel 11, lid 2 en 3); 
- technische specificaties (artikel 13); 
- de procedureregels (artikel 19 t/m 22); 
- het erkenningssysteem (artikel 24); 
- de selectiecriteria (artikel 25); 
- de gunningscriteria (artikel 27, lid 2 t/m 5); 
- de raadpleging van het Raadgevend Comité inzake opdrachten voor de 
telecommunicatiesector (artikel 31, lid 2, punt a t/m e); 
- de statistieken (artikel 34). 
III. DEFINITIE VAN OPDRACHTEN VOOR DIENSTVERLENING 
Omschrijving van de opdracht 
9. Dit voorstel heeft slechts betrekking op diensten die worden verkregen 
op grond van een overeenkomst onder bezwarende titel tussen twee 
verschillende rechtspersonen. 
- 5 -
Diensten die worden verricht binnen een aanbestedende dienst die een en 
dezelfde rechtspersoon vormt, worden daarentegen niet als opdrachten 
voor diensten beschouwd en vallen niet onder de bepalingen van deze 
richtlijn. 
Omschrijving van opdrachten voor dienstverlening 
10. Overeenkomstig het nagestreefde doel, namelijk de aanvulling van de 
bestaande regeling, worden opdrachten voor dienstverlening in 
artikel 1 zodanig omschreven, dat de definitie ook betrekking heeft op 
de niet door Richtlijn 90/531/EEG gedekte aankopen die worden verricht 
door de aanbestedende diensten in de sectoren in kwestie. Dit voorstel 
vult dus de werkingssfeer van de bestaande richtlijn aan, die ook nu 
reeds, naast de opdrachten voor de uitvoering van werken, sommige 
opdrachten voor dienstverlening dekt. Het gaat hier in de eerste 
plaats om de opdrachten voor dienstverlening die worden beschouwd als 
opdrachten voor leveringen in de zin van Richtlijn 90/531/EEG, te 
weten : 
i) dienstverlening betreffende bepaalde software aan aanbestedende 
diensten in de telecommunicatiesector; 
ii) dienstverlening die is bestemd om uitrusting ter beschikking van 
de aanbestedende dienst te stellen (leasing-, huur- of 
huurkoopovereeenkomsten). 
Voorts gaat het om dienstverlening die in een opdracht voor leveringen 
of de uitvoering van werken is begrepen, en wel met name : 
- 6 
i) diensten voor het aanbrengen en installeren van uitrusting die 
het voorwerp van een opdracht voor leveringen vormt; 
ii) diensten die betrekking hebben op het maken van ontwerpen en deel 
uitmaken van een opdracht voor de uitvoering van werken waarvoor 
de aannemer zowel het ontwerp als de uitvoering van de werken op 
zich neemt; 
iii) diensten die zijn begrepen in een opdracht voor de uitvoering van 
"sleutelklare" werken. 
11. Wanneer naast een aanbestedingsprocedure voor een opdracht voor de 
uitvoering van werken of voor leveringen een afzonderlijke 
aanbestedingsprocedure voor het ontwerpen van die werken of voor het 
aanbrengen en installeren van uitrusting wordt uitgeschreven, worden 
laatstgenoemde opdrachten beschouwd als opdrachten voor 
dienstverlening die binnen de werkingssfeer van deze richtlijn vallen. 
Aangezien de regels van deze richtlijn slechts anders zijn voor zover 
het specifieke karakter van de nog niet door de bestaande regeling 
gedekte dienstverlening zulks vereist, zal de indeling van een 
opdracht in een bepaalde categorie de aanbestedende diensten niet voor 
praktische moeilijkheden stellen. 
Definitie van de categorieën diensten 
12. De mogelijkheden voor grensoverschrijdende uitwisseling van diensten 
zijn niet voor alle sectoren gelijk. Daarom wordt in dit voorste 
onderscheid gemaakt tussen prioritaire en residuaire diensten. 
- 7 -
Prioritaire diensten zijn diensten waarvoor reeds nu een communautaire 
aanbestedingsprocedure dient te worden toegepast om de voordelen van 
een verruimde markt te benutten (toeneming van de grensoverschrijdende 
transacties, schaalvoordelen, enz.); zij worden in bijlage XVIA 
opgesomd en zijn onderworpen aan ongeveer dezelfde regeling als die 
van Richtlijn 90/531/EEG. Over de kenmerken van de transacties die 
betrekking hebben op de residuaire diensten is daarentegen niet genoeg 
bekend om reeds nu met zekerheid te kunnen concluderen dat de 
communautaire bepalingen in deze nuttig zijn. Daarom gelden voor deze 
diensten, die in bijlage XVIB worden opgesomd, uitsluitend regels met 
betrekking tot de doorzichtigheid. 
13. De definitie van de diensten en hun indeling in bijlage XVIA of XVIB 
is hetzelfde als in het voorstel "overheidsopdrachten diensten". De 
onderverdeling in prioritaire en residuaire diensten heeft namelijk 
meer te maken met de eigen kenmerken van de betrokken diensten dan met 
het statuut van de aanbestedende diensten waaraan zij worden geleverd. 
Zij zijn in de bijlagen XVIA en XVIB gedefinieerd onder verwijzing 
naar de nomenclatuur van de Verenigde Naties (Central Product 
Classification) hetgeen het voordeel heeft dat dit een internationale 
nomenclatuur is. 
Prijsvragen voor ontwerpen 
14. Dit voorstel gaat ook over prijsvragen voor ontwerpen, waarbij een 
oproep tot mededinging wordt gedaan voor "ideeën" in plaats van 
"traditionele offertes". Artikel 17bis bevat aldus specifieke 
- 8 -
procedureregels om de organisatie van deze prijsvragen doorzichtig te 
maken en zonder discriminatie te laten verlopen. 
Opdrachten voor onderzoek en ontwikkeling 
15. Uitsluitend transacties die voor de aanbestedende dienst resultaat 
moeten opleveren en met de bedoelde activiteiten verband houden, 
worden beschouwd als onder dit voorstel vallende opdrachten voor 
dienstverlening op het gebied van onderzoek en ontwikkeling. De 
financiering van onderzoek en ontwikkeling door een aanbestedende 
dienst ten behoeve van bijvoorbeeld de gehele samenleving wordt 
daarentegen niet beschouwd als een opdracht voor dienstverlening. Deze 
benadering komt overeen met die van het voorstel "overheidsopdrachten 
diensten". 
16. Evenals voor de reeds onder Richtlijn 90/531/EEG vallende 
O & O-opdrachten waarbij het ook gaat om leveringen of de uitvoering 
van werken, wordt ook in dit voorstel de mogelijkheid geopend geen 
oproep tot mededinging te doen (artikel 15, lid 2, punt b) . Nu ook 
opdrachten voor dienstverlening binnen de werkingssfeer komen te 
vallen, wordt de betekenis van dit voorstel echter veel groter. Om 
ervoor te zorgen dat aldus niet een bepaalde onderneming wordt 
begunstigd, moet worden bepaald dat de toepassing van dit artikel de 
uitschrijving van aanbestedingen voor latere opdrachten onverlet laat, 
en wel meer bepaald voor opdrachten die betrekking hebben op 
serieproduktie. 
Specifieke bepalingen met het oog op de vertrouwelijkheid van 
O & O-opdrachten zijn ook in het voorstel opgenomen (zie punt 25 t/m 
28) . 
- 9 -
Opdrachten waarop de richtlijn van toepassing is 
17. De voorschriften van Richtlijn 90/531/EEG zijn van toepassing op 
opdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken die worden 
geplaatst door binnen de werkingssfeer van de richtlijn vallende 
diensten, maar uitsluitend in het kader van de in artikel 2 van die 
richtlijn beschreven werkzaamheden. Opdrachten voor de uitoefening van 
andere werkzaamheden vallen dus niet onder deze voorschriften. Evenzo 
heeft het onderhavige voorstel uitsluitend betrekking op opdrachten 
voor dienstverlening die door de betrokken diensten worden geplaatst 
voor de uitoefening van een van de werkzaamheden in kwestie. 
IV. PROCEDUREREGELING 
18. De procedureregeling (titels IV en V) van de onderhavige richtlijn, 
die is gebaseerd op die welke in Richtlijn 90/531/EEG is vastgesteld 
voor opdrachten voor de uitvoering van werken en voor leveringen, is 
van toepassing op opdrachten voor de in bijlage XVIA vermelde diensten 
(zie punt 47). 
Zoals in punt 12 en 13 reeds werd opgemerkt, zullen voor opdrachten 
voor de in bijlage XVIB vermelde diensten slechts minimale 
voorschriften gelden (artikel 12 ter). 
19. De procedureregels voor prijsvragen voor ontwerpen zijn specifieker. 
Zij hebben betrekking op het uitschrijven van de prijsvraag 
(artikel 16, lid 4 en bijlage XVII), de samenstelling van de jury 
(artikel 17 bis), de bekendmaking van het resultaat van de prijsvraag 
(artikel 18 en bijlage XVIII) en de opdrachten die op een prijsvraag 
volgen (artikel 15, lid 2, punt 1). 
- 10 -
V. SPECIFIEKE PUNTEN BETREFFENDE DE DIENSTVERLENING IN DE VIER SECTOREN IN 
KWESTIE 
Transacties binnen groepen (artikel 11 bis) 
20. Artikel 11 bis voorziet in de uitsluiting van bepaalde opdrachten voor 
dienstverlening die worden gegund aan een dienstverlener die met de 
aanbestedende dienst is verbonden, of aan een dienstverlener die is 
verbonden met een aanbestedende dienst die deelneemt in een joint 
venture voor de uitoefening van een onder de richtlijn vallende 
werkzaamheid. 
Uitgesloten zijn de opdrachten voor dienstverlening die worden gegund 
aan een verbonden onderneming wier hoofddoel erin bestaat op te treden 
als centrale dienstverlener voor de groep waarvan zij deel uitmaakt, 
in plaats van haar diensten commercieel op de open markt te verkopen. 
Aldus speelt de richtlijn in op de bijzondere rol van sommige vormen 
van dienstverlening die de ondernemingen een commercieel voordeel 
opleveren en een gemeenschappelijk karakter geven. Tegelijkertijd 
wordt zo de realiteit van de groepsstructuur, waarin vele 
aanbestedende diensten in zowel de openbare als de particuliere sector 
hun activiteiten uitoefenen, geaccepteerd. 
21. De bepaling heeft meer in het bijzonder betrekking op drie soorten 
dienstverlening binnen groepen. Deze categorieën zijn niet altijd even 
duidelijk van elkaar te onderscheiden : 
- de verlening van gemeenschappelijke diensten zoals boekhouding, 
aanwerving en beheer; 
- de verlening van gespecialiseerde diensten die de know-how van de 
groep bevatten; 
- 11 -
- de verlening van een gespecialiseerde dienst aan een joint venture. 
De verlening van dergelijke diensten is dikwijls geconcentreerd bij 
een verbonden onderneming binnen de groep. Dit gebeurt om dezelfde 
redenen die groepen er ook toe brengen afzonderlijke verbonden 
ondernemingen op te richten voor hun verschillende activiteiten. Deze 
redenen zijn onder andere beperking van de aansprakelijkheid, fiscale 
optimalisering, gescheiden kostenbeheersing en efficiënt beheer in het 
algemeen. Het aanknopen van dergelijke banden doet echter niets af aan 
het unieke karakter van de groep. 
De verlening van gemeenschappelijke diensten aan verbonden 
ondernemingen is derhalve een organisatorische kwestie en er is geen 
reden om dit tegen te werken. 
Daarnaast weerspiegelt de concentratie van gespecialiseerde know-how 
het commerciële en concurrentievoordeel van die groep. Vooral (maar 
niet uitsluitend) voor particuliere bedrijven is de directe toegang 
tot dergelijke diensten onontbeerlijk. 
22. Tenslotte worden joint ventures voor de uitvoering van een bepaald 
project dikwijls opgericht om dat project te laten profiteren van de 
gespecialiseerde kennis van de groepen die de joint venture vormen. 
Als men deze groepen de toegang hiertoe ontzegt, valt meteen de reden 
voor de oprichting van de joint venture weg. 
12 
De binnen de groep verleende diensten kunnen in belangrijke opzichten 
verschillen van de leveringen. De beschikbaarheid van diensten bezorgt 
de groep haar eigen karakter (gemeenschappelijk beheer, 
personeelsaanwerving, boekhouding) en haar concurrentievermogen 
(know-how waartoe de groep toegang heeft en die zij niet ter 
beschikking van anderen stelt, tenzij via de activiteiten van de groep 
als geheel). Gezien deze kenmerken is een uitzonderingsbehandeling 
gerechtvaardigd. 
Anderzijds verschilt het exploiteren van een op de vrije markt 
aangeboden dienst door met de groep verbonden ondernemingen niet van 
het betrekken van leveringen van een met de groep verbonden 
onderneming. De verplichting om in beide gevallen in een context van 
open mededinging een aanbesteding uit te schrijven, zou geen afbreuk 
doen aan het karakter en het concurrentievoordeel van de groep. 
23. De uitsluiting van bepaalde opdrachten voor dienstverlening is 
derhalve aan twee beperkingen onderworpen doordat de desbetreffende 
bepaling slechts van toepassing is op verbonden ondernemingen 
- waarvan de jaarrekening is geconsolideerd met die van de 
aanbestedende dienst overeenkomstig de bepalingen van de Zevende 
Vennootschapsrichtlijn(^) of, in het geval van niet onder die 
richtlijn vallende aanbestedende diensten, wanneer er sprake is van 
een dominerende invloed in de zin van het mededingingsrecht; en 
- waarvan het hoofddoel is diensten aan de groep te verlenen en niet 
commercieel werkzaam te zijn. 
(1) Richtlijn 83/349/EEG van de Raad van 13 juni 1983, PB L 193 van 
18 juli 1983 
- 13 -
Om toch enige ruimte te laten voor transacties met verbonden 
ondernemingen waarin de aanbestedende dienst een minderheidsdeelneming 
heeft (waarvoor de uitzondering niet zou gelden) en voor marginale 
commerciële activiteiten, is het minimum voor de dienstverlening 
binnen de groep vastgesteld op 85 % van de omzet van de 
dienstverlener. 
24. Volgens de richtlijn behoeven voor de gunning van dergelijke 
opdrachten de voorschriften van de richtlijn dus niet te worden 
nageleefd. Desgewenst moet de Commissie echter wel toezicht op 
dergelijke uitzonderingen kunnen uitoefenen en voorts moeten de door 
de Commissie noodzakelijk geachte bewijzen worden geleverd. Deze 
bewijzen zouden de geconsolideerde jaarrekening, door verbonden 
ondernemingen opgesteld volgens Richtlijn 83/349/EEG, kunnen omvatten. 
Zij kunnen ook de verificatie van deelnemingen en van het binnen de 
groep gerealiseerde percentage van de omzet door openbare controle­
organen omvatten. (Men heeft de Commissie verzekerd dat, wanneer 
particuliere aanbestedende diensten aan een externe 
accountantscontrole zijn onderworpen, de accountant van de groep in 
staat zou zijn te controleren of deze voorschriften worden nageleefd.) 
Vertrouwelijkheid 
25. Gezien het industriële karakter van de activiteiten die door de 
aanbestedende diensten in de vier sectoren in kwestie worden 
uitgeoefend, moeten in de richtlijn bepalingen worden opgenomen ter 
bescherming van vertrouwelijke of in commercieel opzicht gevoelig 
liggende informatie, terwijl toch de verplichting moet blijven bestaan 
om een oproep tot mededinging te doen voor opdrachten of prijsvragen 
voor ontwerpen. De bepalingen van Richtlijn 90/531/EEG worden 
uitgebreid tot de opdrachten voor dienstverlening. 
- 14 -
Deze bepalingen hebben betrekking op : 
a) de bescherming van het vertrouwelijke karakter van de informatie 
bij het verstrekken van de technische specificaties, bij de 
erkenning en de selectie van leveranciers en bij de toewijzing van 
de opdrachten (artikel 4); 
b) de mogelijkheid vrij te kiezen uit de procedures voor het plaatsen 
van opdrachten (artikel 15) en uit de middelen om een oproep tot 
mededinging te doen (artikel 16), zodat de aanbestedende dienst 
geen aankondiging betreffende de opdracht voor de dienstverlening 
in kwestie behoeft bekend te maken in het Publikatieblad en aldus 
de verspreiding van de desbetreffende informatie kan beperken; 
c) de verplichting om in de indicatieve periodieke aankondiging 
(artikel 17 en bijlage XIV) slechts de categorieën diensten en het 
totaalbedrag van elke categorie bekend te maken (zonder dat daarom 
de uiteindelijke bestemming van de dienst behoeft te worden 
onthuld); 
d) de onderverdeling van de aankondiging van geplaatste opdrachten 
(bijlage XV) in twee delen, waarvan er slechts één in het 
Publikatieblad moet worden bekendgemaakt; 
e) de mogelijkheid om in de aankondiging van geplaatste opdrachten 
geen gegevens te vermelden betreffende de prijp, de 
gunningscriteria en de waarde van het uit te besteden deel van de 
opdracht (punt 11 van bijlage XV); 
f) de mogelijkheid te wijzen op het gevoelige commerciële karakter van 
de gegevens die moeten worden verstrekt onder punt 6 en 9 (aantal 
- 15 -
aanbiedingen en naam van de leverancier) van de aankondiging van 
geplaatste opdrachten (artikel 18, lid 2). 
26. Voor sommige opdrachten voor in bijlage XVIB vermelde diensten of voor 
opdrachten voor onderzoek, ontwikkeling of studie zouden de 
bovengenoemde bepalingen onvoldoende kunnen blijken voor zover bij de 
bekendmaking van deel I van de aankondiging van geplaatste opdrachten 
binnen twee maanden na de gunning gegevens zouden kunnen worden 
onthuld waaraan de aanbestedende dienst geen bekendheid wenst te 
geven; alleen al het resultaat van de plaatsing van een opdracht zou 
de interne strategie van de aanbestedende dienst of van de onderneming 
waaraan de opdracht is gegund, kunnen onthullen en daarom moet dit 
vertrouwelijk kunnen blijven. 
27. Volgens het bepaalde in artikel 18, lid 3, kan daarom de beschrijving 
van de opdrachten voor diensten als bedoeld in bijlage XVIB en van de 
opdrachten die overeenkomstig artikel 15, lid 2, punt b) , zonder 
voorafgaande oproep tot mededinging worden geplaatst, beperkt blijven 
tot de vermelding van de categorie van de dienst in kwestie van 
bijlage XVI (diensten voor onderzoek en ontwikkeling, diensten voor 
bedrijfsadvisering en aanverwante diensten enz.). 
28. Opgemerkt zij dat de overige opdrachten waarbij het resultaat van de 
gunningsprocedure eveneens vertrouwelijk moet blijven, in de eerste 
plaats opdrachten zijn die niet binnen de werkingssfeer van de 
richtlijn vallen, want hoewel zij door de aanbestedende diensten 
worden geplaatst, houden zij verband met andere activiteiten dan die 
waarop de richtlijn betrekking heeft of zijn zij van het 
toepassingsgebied van de richtlijn uitgesloten krachtens specifieke 
bepalingen zoals die van artikel 7. 
- 16 -
VI. GOEDKEURING VAN EEN GECODIFICEERDE TEKST 
29. In artikel 2 van dit voorstel wordt bepaald dat de Commissie bij de 
goedkeuring van deze richtlijn haar goedkeuring hecht aan een 
geconsolideerde tekst die alle bepalingen betreffende leveringen, de 
uitvoering van werken en dienstverlening bevat. 
Het is zeer nuttig om op heel korte termijn over één enkel instrument 
te kunnen beschikken : in de eerste plaats zal op nationaal niveau 
kunnen worden verwezen naar één enkel communautair instrument, 
ongeacht het type opdracht. Ook voor de belanghebbende partijen zal 
het gemakkelijker zijn één enkel instrument te gebruiken, te meer 
daar, zoals in punt 7 uiteengezet werd, de bepalingen betreffende 
leveringen en de uitvoering van werken ook betrekking hebben op 
dienstverlening en daarom niet noodzakelijk nog eens in dit voorstel 
zijn opgenomen. 
VII. GEDETAILLEERDE BESPREKING VAN DE ARTIKELEN 
30. Onderstaande toelichting heeft betrekking op de gewijzigde of nieuwe 
bepalingen, die in artikel 1 van dit voorstel zijn vermeld. 
Artikel 1, lid 3 
31. De opneming van de definitie van "verbonden ondernemingen" is 
noodzakelijk om krachtens artikel 11 bis vrijstelling te verlenen voor 
sommige opdrachten voor dienstverlening die het voorwerp vormen van 
transacties binnen een groep (zie punt 20 t/m 24). Deze definitie 
verwijst naar de Zevende Richtlijn (83/349/EEG) betreffende de 
jaarrekening. Voor niet onder deze richtlijn vallende bedrijven is het 
principe van de dominerende invloed in de zin van lid 2 van dit 
artikel van toepassing. 
- 17 -
Artikel 1, lid 4 
32. Bij lid 4 van artikel 1 worden opdrachten voor dienstverlening in de 
definitie van opdrachten opgenomen. Overeenkomstig het nagestreefde 
doel, namelijk de aanvulling van de bestaande regeling, worden 
opdrachten voor dienstverlening zodanig gedefinieerd dat alle aankopen 
in de sectoren in kwestie die niet vallen onder de definitie van 
opdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken van 
Richtlijn 90/531/EEG, zijn gedekt. 
33. Voor sommige opdrachten behoeven de communautaire voorschriften echter 
niet te gelden wegens hun eigen kenmerken of wegens het in de nabije 
toekomst te verwachten gebrek aan mededinging. Deze opdrachten zijn 
vermeld in de punten i), ii) en iii) en het betreft hier opdrachten 
voor telecommunicatiediensten die overeenkomstig Richtlijn 90/388/EEG 
niet zullen worden geliberaliseerd, diensten van arbitrage en 
verzoening waarvoor de dienstverleners gewoonlijk in overleg door de 
betrokken partijen worden aangewezen, alsmede opdrachten betreffende 
de aankoop van onroerende goederen die noch opdrachten voor 
leveringen, noch opdrachten voor de uitvoering van werken zijn. De in 
verband met dergelijke aankopen verleende diensten vallen echter wel 
onder deze richtlijn. 
Artikel 1, lid 5, 6, 7 en 8 
34. In al deze definities wordt het begrip "dienstverlening" of 
"dienstverlener" opgenomen. Bovendien wordt in lid 6 verduidelijkt dat 
dienstverleners niet kunnen worden afgewezen wegens hun rechtsvorm 
(zie punt 26). 
- 18 -
Artikel 1, lid 16 
35. Dit lid bevat de definitie van prijsvragen voor ontwerpen. Deze 
verschillen van opdrachten voor dienstverlening doordat zij geen 
betrekking hebben op de verlening van een dienst als zodanig, maar ten 
doel hebben de mogelijkheden voor een toekomstig ontwerp te verkennen 
dat eventueel later het voorwerp zal vormen van een opdracht voor 
dienstverlening, de uitvoering van werken of leveringen : het kan hier 
bijvoorbeeld gaan om prijsvragen op het gebied van automatische 
gegevensverwerking (ontwerp voor de automatisering van een dienst), 
weg- en waterbouw of zelfs architectuur (ontwerp voor de bouw van het 
hoofdkantoor). 
Artikel 3, lid 2, punt a) 
36. Alle bepalingen van de alternatieve regeling van Richtlijn 90/531/EEG 
worden uitgebreid tot de opdrachten voor dienstverlening; wanneer een 
Lid-Staat bij een besluit van de Commissie wordt gemachtigd de 
alternatieve regeling toe te passen voor de plaatsing van opdrachten 
voor leveringen en voor de uitvoering van werken door diensten die 
werkzaam zijn op het gebied van de prospectie en de winning van 
aardolie en -gas, dan is het van belang dat deze regeling ook wordt 
toegepast voor de opdrachten voor dienstverlening. Alleen lid 2, 
punt a), behoefde te worden gewijzigd om daarin de "opdrachten voor 
dienstverlening" op te nemen. 
Artikel 4 
37. De wijzigingen in artikel 4 dienen om de werkingssfeer van 
Richtlijn 90/531/EEG uit te breiden tot opdrachten voor 
dienstverlening en prijsvragen voor ontwerpen en om het 
discriminatieverbod uit te breiden tot dienstverleners. 
- 19 -
Artikel 6, lid 1 en 2 
38. De richtlijn dient alleen betrekking te hebben op de plaatsing van 
opdrachten of de organisatie van prijsvragen voor ontwerpen op de door 
de richtlijn gedekte gebieden. In de nieuwe versie van artikel 6, 
lid 1 en 2, wordt dit reeds in Richtlijn 90/531/EEG bestaande principe 
uitgebreid tot de dienstverlening en de prijsvragen voor ontwerpen. 
Artikel 7 
39. Richtlijn 90/531/EEG is niet van toepassing op aankopen van produkten 
die zullen worden wederverkocht of verhuurd onder concurrentiele 
voorwaarden. Volgens de nieuwe versie van artikel 7 vallen opdrachten 
voor dienstverlening die met het oog op deze wederverkoop of verhuur 
worden geplaatst, evenmin onder de richtlijn. Wanneer een 
aanbestedende dienst namelijk opdrachten voor dienstverlening plaatst 
om deze wederverkoop of verhuur tot een goed einde te brengen, behoeft 
de daarmee verband houdende dienstverlening (bijvoorbeeld reclame) 
niet aan de procedureregeling van de richtlijn te worden onderworpen; 
door de concurrentiedruk op de verkoop- of de verhuurprijs van het 
produkt wordt de aanbestedende dienst immers gedwongen alle elementen 
waardoor deze prijs tot stand komt, tegen zo gunstig mogelijke 
voorwaarden aan te kopen. 
Artikel 10 bis 
40. Volgens de nationale wetgeving van sommige Lid-Staten mogen sommige 
diensten uitsluitend door overheidslichamen worden verleend. Krachtens 
het nieuwe artikel 10 bis zijn deze opdrachten onder bepaalde 
voorwaarden van de toepassing van de richtlijn uitgesloten. 
- 20 -
Dit artikel heeft daarentegen niet ten doel opdrachten uit te sluiten 
die door een aanbestedende dienst bij contract worden gereserveerd 
voor een of meer leveranciers door middel van bijvoorbeeld een 
raamovereenkomst. 
Artikel 11 
41. In de nieuwe versie van dit artikel wordt de reeds in 
Richtlijn 90/531/EEG opgenomen vrijstelling uitgebreid tot opdrachten 
voor dienstverlening en prijsvragen voor ontwerpen die op grond van 
internationale overeenkomsten worden geplaatst respectievelijk 
georganiseerd. 
Artikel 11 bis 
42. Dit nieuwe artikel heeft uitsluitend betrekking op dienstentransacties 
tussen : 
- de aanbestedende dienst en "verbonden ondernemingen", zoals 
gedefinieerd in artikel 1, lid 3; en 
- een joint venture waarin een aanbestedende dienst deelneemt, en met 
haar "verbonden ondernemingen". 
Op grond van dit artikel wordt vrijstelling van de toepassing van de 
richtlijn verleend wanneer de aanbestedende dienst opdrachten voor 
dienstverlening bij haar dochterondernemingen plaatst, (zie punt 20 
t/m 24). 
Artikel 12 
43. In de nieuwe versie van artikel 12 zijn ook de voor de dienstverlening 
- 21 -
geldende drempels opgenomen (lid 1) en worden de bepalingen 
betreffende de berekening van de geraamde waarde van een opdracht 
aangepast aan de specifieke kenmerken van de dienstverlening (lid 2 en 
3). 
44. De drempels worden vastgesteld op het niveau dat in Richtlijn 
90/531/EEG wordt aangegeven voor de opdrachten voor leveringen, 
namelijk 400.000 ecu voor opdrachten die worden geplaatst door 
diensten in de sectoren water- en energievoorziening en vervoer, en 
600.000 ecu voor opdrachten die worden geplaatst door diensten in de 
telecommunicatiesector. 
Door de vaststelling van een gemeenschappelijke drempel worden 
moeilijkheden in verband met de indeling van een opdracht in de ene of 
de andere categorie vermeden, zodat de toepassing van de richtlijn 
niet kan worden omzeild door een opdracht kunstmatig in te delen in 
een categorie waarvoor een hogere drempel geldt. 
Aangezien vele opdrachten zowel dienstverlening als leveringen 
omvatten, is het bovendien van belang dat de aanbestedende dienst bij 
de raming van de waarde van de opdracht de aandelen van elk van deze 
categorieën optelt om vast te stellen of de totale waarde van die 
opdracht de drempel overschrijdt. 
45. Dankzij deze niveaus kan voorts een groot deel van de totale waarde 
van alle opdrachten worden gedekt en vallen vele opdrachten met een 
lagere waarde, die naar alle waarschijnlijkheid geen aanleiding zullen 
geven tot grensoverschrijdende transacties, niet onder de richtlijn. 
- 22 -
Artikel 12 bis, 12 ter en 12 quater 
46. Volgens deze artikelen is een andere procedureregeling van toepassing 
al naargelang het gaat om prioritaire diensten (vermeld in bijlage 
XVIA) of residuaire diensten (vermeld in bijlage XVIB). 
47. Voor de opdrachten voor prioritaire diensten geldt de volledige 
regeling van het voorstel (artikel 12 bis), net zoals voor de 
opdrachten voor de uitvoering van werken en voor leveringen. Dit is de 
regeling van Richtlijn 90/531/EEG. 
48. Voor de residuaire diensten zullen slechts minimale regels gelden 
(artikel 12 ter). Deze hebben enerzijds betrekking op de technische 
specificaties, die zo doorzichtig mogelijk moeten zijn om geen 
belemmering voor het handelsverkeer te vormen. Anderzijds houden zij 
in dat de aanbestedende diensten aankondigingen van geplaatste 
opdrachten opstellen (zie eveneens punt 57). Dank zij deze 
aankondigingen zal de Commissie een solide informatiebasis over deze 
dienstentransacties kunnen samenstellen en kunnen nagaan of het 
wenselijk is in een later stadium de volledige procedureregeling uit 
te breiden tot deze diensten (zie ook punt 12). 
Artikel 14 
49. In de nieuwe versie van dit artikel worden alleen maar de bepalingen 
betreffende de mededeling van de gewoonlijk door de aanbestedende 
diensten gebruikte specificaties tot de dienstverlening uitgebreid. 
- 23 -
Artikel 15 
50. In punt b) van lid 2 wordt bepaald dat, wanneer opdrachten op het 
gebied van O & O, onderzoek, proefneming, studie of ontwikkeling 
zonder voorafgaande bekendmaking worden geplaatst, voor 
vervolgopdrachten wel degelijk een oproep tot mededinging moet worden 
gedaan, vooral wanneer deze bij voorbeeld ertoe strekken het resultaat 
van het O & O, de proefneming of de studie in serie te produceren. 
51. Bij punt f) worden de bestaande bepalingen voor opdrachten voor de 
uitvoering van werken uitgebreid tot de dienstverlening. 
52. Volgens punt 1) behoeven de aanbestedende diensten geen oproep tot 
mededinging te doen wanneer de opdrachten op grond van nationale 
bepalingen aan de winnaar van een prijsvraag moeten worden toegewezen. 
Deze bepaling is echter niet van toepassing wanneer de prijsvraag in 
kwestie niet is georganiseerd overeenkomstig de bepalingen van deze 
richtlijn (bij voorbeeld een lager prijzengeld dan de vastgestelde 
drempel). 
Artikel 16 
53. Artikel 16 handelt over de wijze waarop tot mededinging kan worden 
opgeroepen. In de nieuwe versie is rekening gehouden met het feit dat 
de dienstverlening nu ook in de richtlijn is opgenomen. 
54. In het geval van prijsvragen voor ontwerpen (lid 4) moet een 
aankondiging in het Publikatieblad worden bekendgemaakt. 
- 24 -
De voor de opdrachten vermelde wijzen om tot mededinging op te roepen, 
zijn uit de aard der zaak niet geschikt voor prijsvragen. 
Artikel 17 
55. Het nieuwe lid c) bevat de nodige bepalingen om ervoor te zorgen dat 
de aanbestedende diensten bij de bekendmaking van de periodieke 
aankondiging de gegevens betreffende hun plannen voor aankopen van 
diensten vermelden. Het minimumbedrag waarboven deze gegevens moeten 
worden verstrekt, is gelijk aan dat voor leveringen, ongeacht de 
categorie diensten waar het om gaat. 
Artikel 17 bis 
56. Dit nieuwe artikel heeft uitsluitend betrekking op prijsvragen voor 
ontwerpen. 
Wanneer deze worden georganiseerd in het kader van een procedure voor 
de plaatsing van opdrachten voor leveringen, de uitvoering van werken 
of dienstverlening, zijn de aanbestedende diensten verplicht het 
discriminatieverbod (lid 2 en 3) en de voorschriften voor de 
samenstelling van de jury (lid 4) na te leven, ongeacht het 
prijzengeld en de voorgenomen betalingen aan deelnemers en ook in de 
gevallen waarin geen betalingen plaatsvinden. 
Wanneer daarentegen als afzonderlijke procedure een prijsvraag voor 
ontwerpen wordt uitgeschreven, lijkt het dienstig een oproep tot 
mededinging op Europees niveau en een bekendmaking slechts verplicht 
te stellen in de gevallen waarin het prijzengeld meer dan 200.000 ecu 
bedraagt, ten einde de administratieve procedures voor de 
aanbestedende diensten te beperken. Volgens lid 5 kunnen 
- 25 -
de Lid-Staten voorschrijven dat de op een prijsvraag volgende opdracht 
aan de winnaars van die prijsvraag wordt gegund. 
Artikel 18 
57. De nieuwe versie van artikel 18 heeft betrekking op alle 
aankondigingen van geplaatste opdrachten, ongeacht of het gaat om 
opdrachten voor leveringen, de uitvoering van werken, dienstverlening 
of om prijsvragen voor ontwerpen. 
De bepalingen van Richtlijn 90/531/EEG zijn aldus uitgebreid tot 
dienstverlening en prijsvragen voor ontwerpen. 
Omwille van de vertrouwelijkheid kunnen aanbestedende diensten die 
gebruik maken van artikel 15, lid 2, punt b) , om bepaalde opdrachten 
voor onderzoek, proefneming, studie of ontwikkeling zonder 
voorafgaande bekendmaking te kunnen plaatsen, evenwel besluiten geen 
beschijving van de inhoud van de opdracht zoals bedoeld in bijlage XV, 
punt 3 te verstrekken, maar uitsluitend het hoofddoel van de opdracht 
in de zin van bijlage XVI mede te delen. 
Artikel 19, lid 5 
58. Lid 5 wordt aangepast om ook de nieuw ingevoerde aankondiging van 
prijsvragen voor ontwerpen in aanmerking te nemen. 
Artikel 22, lid 1 
59. Alle bepalingen van artikel 22 zijn van toepassing op dienstverlening; 
- 26 -
in de nieuwe versie van lid 1 wordt slechts het begrip dienstverlener 
toegevoegd. 
Artikel 23 
60. In de nieuwe versie van artikel 23 worden de bepalingen in kwestie 
uitgebreid tot de dienstverlening. 
Artikelen 24 en 25 
61. Alle bepalingen van de artikelen 24 en 25 zijn van toepassing op 
opdrachten voor dienstverlening; de wijzigingen houden slechts de 
toevoeging van het begrip "dienstverlener" in. 
Artikel 25 bis 
62. Op het gebied van de dienstverlening blijkt het in sommige gevallen 
noodzakelijk de kwaliteit van de dienstverlener te bewijzen door 
middel van een door een onafhankelijke instantie opgestelde 
verklaring. 
In artikel 25 bis wordt het bestaan van kwaliteitsbewakingsregelingen 
erkend en worden de aanbestedende diensten verplicht te verwijzen naar 
de Europese normen EN 29000 en EN 45000. 
Opdat het bewijzen van de kwaliteit geen belemmering voor het 
handelsverkeer vormt en overeenkomstig de jurisprudentie van het 
Hof van Justitie in de zaak "Dundalk" (*) , wordt in artikel 25 bis 
tevens bepaald dat de aanbestedende diensten gelijkwaardige 
(1) Zaak 45/87 - Jurispr. van 13 maart 1987 
- 27 -
verklaringen van andere Lid-Staten moeten erkennen, tenzij zij kunnen 
aangeven om welke redenen deze verklaringen ongeschikt zijn voor het 
doel van de opdracht in kwestie. 
Artikel 26 
63. Volgens de nationale wetgeving van sommige Lid-Staten is 
dienstverlening door rechtspersonen verboden of gelden voor deze 
vennootschappen beperkende bepalingen (met betrekking tot de vestiging 
of de uitgeoefende werkzaamheden). De nieuwe bepalingen van 
artikel 26, lid 2 en 3, komen overeen met die van het voorstel 
"overheidsopdrachten diensten"; overeenkomstig de jurisprudentie van 
het Hof van Justitie in met name het geval "Webb"(l) zijn de 
aanbestedende diensten krachtens deze bepalingen verplicht ook de 
aanbiedingen van rechtspersonen in aanmerking te nemen wanneer deze in 
overeenstemming zijn met de regeling van het land waar zij zijn 
gevestigd. Dit verhindert de aanbestedende dienst niet een bepaald 
opleidingsniveau van de dienstverleners te verlangen of elke 
aanbieding op haar inhoud te beoordelen. 
Artikel 27 
64. Artikel 27 gaat over de gunningscriteria. Dat zijn in hoofdzaak 
dezelfde criteria als reeds gelden voor opdrachten voor de uitvoering 
van werken en voor leveringen, namelijk de laagste prijs of de 
economisch voordeligste aanbieding. 
(1) Zaak 279/80, Webb [1981] Jurispr. 3304 
- 28 -
Hoewel op het gebied van de dienstverlening de prijs gewoonlijk niet 
het doorslaggevende criterium is, is het noodzakelijk gebleken ervoor 
te zorgen (lid 1) dat deze bepalingen geen afbreuk doen aan de 
nationale regelingen die verplichte bezoldigingsschalen voorschrijven. 
Ook al kan er niet in alle Lid-Staten volledige mededinging via de 
prijzen zijn, toch lijken deze verschillen geen belemmering voor het 
grensoverschrijdende dienstenverkeer te vormen. 
65. Sommige dienstverleners zijn overheidsdiensten of 
overheidsondernemingen. Het kan zijn dat deze diensten of 
ondernemingen concurrentievoordelen ontlenen aan hun statuut. Lid 6 
heeft niet ten doel het gedrag van de overheidsdiensten en de 
overheidsondernemingen door de aanbestedende diensten te laten 
controleren. Het is veeleer de bedoeling ervoor te zorgen dat de 
aanbestedende dienst goed weet in hoeverre openbare middelen zijn 
gemoeid met een aanbieding van een openbare dienstverlener. 
Artikel 29 bis 
66. Doordat tot mededinging zal worden opgeroepen voor de onder deze 
richtlijn vallende opdrachten, zullen niet-communautaire ondernemingen 
gemakkelijker toegang krijgen tot de Europese markt. Bij gebrek aan 
specifieke internationale regels betreffende het dienstenverkeer is 
het echter lang niet zeker dat derde landen de communautaire 
ondernemingen een vergelijkbare toegang tot hun markten zullen 
verlenen. 
- 29 -
Hoewel het risico van een verlegging van het handelsverkeer ten nadele 
van de Gemeenschap bestaat, is het minder groot voor de 
dienstverlening dan voor de opdrachten voor leveringen, doordat een 
belangrijk deel van de dienstverlening immers dikwijls op het 
grondgebied van de Gemeenschap moet plaatsvinden. 
Om die reden en wegens het ontbreken van communautaire regels ter 
bepaling van de oorsprong van alle diensten, lijkt het niet 
gerechtvaardigd de bepalingen van artikel 29 van Richtlijn 90/531/EEG 
uit te breiden tot de onder deze richtlijn vallende opdrachten voor 
dienstverlening. Om een eenzijdige openstelling van de opdrachten voor 
dienstverlening ten nadele van de Gemeenschap te voorkomen, wordt bij 
artikel 29 bis een regeling ingesteld die uitsluitend op de onder deze 
richtlijn vallende dienstverlening van toepassing is en met behulp 
waarvan de Commissie kan trachten eventuele problemen in verband met 
de toegang tot de markten van derde landen via onderhandelingen op te 
lossen. Voorts wordt in lid 4 bepaald dat de Commissie in overleg met 
het Raadgevend Comité maatregelen kan nemen om de toegang van 
ondernemingen uit derde landen te beperken wanneer is vastgesteld dat 
deze landen de communautaire ondernemingen geen toegang tot hun 
markten geven. De Raad kan met gekwalificeerde meerderheid van stemmen 
besluiten deze maatregelen te wijzigen. 
Artikel 30, lid 1 
67. De vervanging van de woorden "software-service" door "dienstverlening" 
brengt geen verandering in de strekking van de bepalingen van artikel 
30 van toepassing op de onder Richtlijn 90/531/EEG vallende 
opdrachten, maar heeft tot gevolg dat deze bepalingen worden 
uitgebreid tot de opdrachten voor dienstverlening. 
- 30 -
Artikel 33, lid 1, punt a) 
68. De bepalingen van artikel 33 zijn in hun geheel van toepassing op de 
dienstverlening; onder a) wordt slechts het begrip "dienstverleners" 
toegevoegd. 
Artikel 37 
69. Aangezien Richtlijn 90/531/EEG voorziet in overgangsperiodes voor drie 
Lid-Staten, zou het onjuist zijn de onderhavige richtlijn op een 
vroegere datum in werking te laten treden; de termijnen voor de 
toepassing van de onderhavige richtlijn zijn derhalve aangepast aan 
die van Richtlijn 90/531/EEG. 
- 31 -
CONCORDANTIETABEL 
RICHTLIJN DIENSTVERLENING 
"ZOGENOEMDE UITGESLOTEN 
SECTOREN" RICHTLIJN 
"DIENSTEN" 
COM(90)372 RICHTLIJN 
90/531/EEG 
ARTIKEL 1 
Artikel 1 
3. Verbonden onderneming 
4. Opdrachten voor dienstverlening 
5. Raamovereenkomst 
6. Inschrijver 
7. Procedures 
8. Specificaties 
16. Prijsvragen voor ontwerpen 1(a) 
1(9) aanpassing van artikel 1(4) 
aanpassing van artikel 1(5) 
aanpassing van artikel 1(6) 
aanpassing van artikel 1(7) 
aanpassing van artikel 1(6) 
Artikel 3 (2) (a) 
Alternatieve regeling olie 
gas/steenkool aanpassing van artikel 3(2) 
(a) 
Artikel 4 
Toepassing van de non-
discriminatieprocedures aanpassing van artikel 4 
Artikel 6 
Opdrachten en prijsvragen voor 
ontwerpen die verband houden met 
de onder de richtlijn vallende 
activiteiten aanpassing van artikel 6 
Artikel 7 
a) Uitsluiting van dienstverlening 
die verband houdt met 
produkten waarvoor mededinging 
bestaat 
b) Uitsluiting van de opdrachten 
voor dienstverlening waarvoor 
mededinging bestaat aanpassing van artikel 7(1) 
Artikel 10 bis 
Eén enkele dienstverlener 
beschikbaar 
Artikel 11 
Speciale procedureregels aanpassing van artikel 11 
Artikel 11 bis 
Transacties binnen groepen 
Artikel 12 
1. drempel 
2. berekening van de waarde 
van de opdracht 
3. voor financiële diensten 
4.12. berekening van de waarde 
van de opdracht 8(2) 
8(4) aanpassing van artikel 12(1) 
aanpassing van artikel 12 
(2 t/m 9) 
Artikelen 12 bis, 12 ter 
en 12 quater 
Gedifferentieerde toepassing 9, 10 en 11 
Artikel 14 
Mededeling van de technische 
specificaties aanpassing van artikel 14 
- 32 -
Artikel 15 
2. Procedures zonder oproep tot 
mededinging 
b) opdrachten voor onderzoek 
en ontwikkeling 
c) opdrachten met bijzondere 
technische kenmerken 
f) opdrachten voor 
aanvullende diensten 
1) opdracht voortvloeiend 
uit een prijsvraag voor 
ontwerpen aanpassing van artikel 15 
(2) (b) 
aanpassing van artikel 15 
(2) (c) 
aanpassing van artikel 15 
(2) (f) 
12 (3)(c) 
Artikel 16 
1. Wijzen waarop een oproep 
tot mededinging kan geschieden 
3. Oproep tot mededinging voor 
prijsvragen voor ontwerpen 16 (4) aanpassing van artikel 16(1) 
Artikel 17(1)(c) 
Periodieke aankondiging aanpassing van artikel 17(1) 
Artikel 17 bis 
Prijsvragen voor ontwerpen 14 
Artikel 18 
1. aankondiging van geplaatste 
opdrachten 
2 
3. bekendmaking van gegevens aanpassing van artikel 18 
aanpassing van artikel 18 
Artikel 19 (5 
Bekendmaking aanpassing van artikel 19(5) 
Artikel 22 (1) 
Aanvraag van het bestek aanpassing van artikel 22(1) 
Artikel 23 (1) 
Sociale clausule aanpassing van artikel 23(1) 
Artikel 24 
Systeem van erkenning van 
geschiktheid aanpassing van artikel 24 
Artikel 25 
Selectie van de gegadigden aanpassing van artikel 25 
Artikel 25 bis 
Verklaring/kwaliteitsbewaking 29 
Artikel 26 
2-3. Natuurlijke personen/ 
rechtspersonen 22 (2-3) 
Artikel 27 
1. Gunningscriteria 32 (1) 
6. Aanbiedingen van overheids- 33 (2) 
diensten/overheidsondernemingen 
Artikel 29 bis 
Aanbiedingen uit derde 
landen (dienstverlening) - 33 
37 
Artikel 30 (1) 
1. Waarde in nationale valuta aanpassing van artikel 30 
Artikel 33 (1) 
Bewaring van informatie aanpassing van artikel 33(1) 
Artikel 37 
Termijn voor de toepassing aanpassing van artikel 37(1) 
Artikel 37 bis 
Verwijzing naar de richtlijn 
ARTIKEL 2 
Geconsolideerde richtlijn 
ARTIKEL 3 T/M 5 
Inwerkingtreding 
Bijlage XII 
Aankondiging openbare, niet-
openbare en onderhandelings­
procedure aanpassing van bijlage XII 
Bijlage XIV 
Periodieke aankondiging aanpassing van bijlage XIV 
Bijlage XV 
Aankondiging van geplaatste 
opdrachten aanpassing van bijlage XV 
Bijlage XVI 
A. Diensten in de zin van 
artikel 12 bis 
B. Diensten in de zin van 
artikel 12 ter Bijlage I 
A. 
B. 
Bijlage XVII 
Aankondiging van prijsvragen 
voor ontwerpen Bijlage IV A 
Bijlage XVIII 
Resultaat van prijsvragen voor 
ontwerpen Bijlage IV B 

34 -
Voorstel voor een 
RICHTLIJN VAN DE RAAD 
tot wijziging van Richtlijn 90/531/EEG 
betreffende de procedures voor het plaatsen van opdrachten 
in de sectorenwater- en energievoorziening, 
vervoer en telecommunicatie 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, 
inzonderheid op artikel 57, lid 2, laatste zin, en de artikelen 66, 100 A en 
113, 
Gezien het voorstel van de Commissie(1), 
In samenwerking met het Europese Parlement(2)f 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité^), 
Overwegende dat beperkingen op het vrije verkeer van goederen en het vrij 
verrichten van diensten ten aanzien van opdrachten voor leveringen, voor 
uitvoering van werken en voor verrichten van diensten in de sectoren water- en 
energievoorziening, vervoer en telecommunicatie op grond van de artikelen 30 en 
59 van het Verdrag zijn verboden; 
(1) PB nr. C 
(2) PB nr. C 
(3) PB nr. C 
- 35 -
Overwegende dat krachtens artikel 97 van het Verdrag tot oprichting van de 
Europese Gemeenschap voor Atoomenergie tegen ondernemingen die onder de 
rechtsmacht van een Lid-Staat vallen, wanneer zij aan de bouw van installaties 
van wetenschappelijke of industriële aard op het gebied van de kernenergie 
binnen de Gemeenschap wensen deel te nemen of daarop betrekking hebbende 
diensten wensen te verrichten, geen enkele op de nationaliteit gegronde 
beperking kan worden tegengeworpen; 
Overwegende dat in het Witboek over de voltooiing van de interne markt eveneens 
een actieprogramma en een tijdschema zijn opgenomen om de openstelling van de 
opdrachten voor verrichten van diensten te verwezenlijken; 
Overwegende dat de voorschriften inzake het plaatsen van opdrachten voor 
verrichten van diensten zo nauw mogelijk bij die inzake het plaatsen van 
opdrachten voor leveringen en voor uitvoering van werken als bedoeld in 
Richtlijn 90/531/EEG van de Raadt 1) dienen aan te sluiten; 
Overwegende dat dienstverrichters natuurlijke of rechtspersonen kunnen zijn, 
onverminderd de met het Verdrag verenigbare nationale bepalingen van het land 
waarin deze dienstverrichters zijn gevestigd; 
Overwegende dat zowel met het oog op de toepassing van de procedure­
voorschriften als voor controle-doeleinden de dienstensector het best wordt 
afgebakend door deze onder te verdelen in categorieën die met bepaalde posten 
van de "Central Product Classification" (CPC) overeenkomen; 
Overwegende dat door Richtlijn 90/531/EEG verrichten van diensten op 
contractuele, doch niet op andere grondslag, zoals op die van wettelijke of 
bestuursrechtelijke bepalingen of van arbeidsovereenkomsten, wordt bestreken; 
Overwegende dat Richtlijn 90/531/EEG, voor zover het onderzoek en ontwikkeling 
(O & O) betreft, slechts betrekking heeft op de O & O-diensten waarvan de 
resultaten uitsluitend aan de aanbestedende diensten ten goede komen; 
(1) PB nr. L 297 van 29.10.1990, blz. 1 
- 36 -
Overwegende dat overeenkomsten betreffende verwerving of huur van onroerende 
goederen bijzondere kenmerken vertonen, waardoor het niet dienstig is daarop de 
bepalingen inzake aanbestedingen toe te passen; 
Overwegende dat arbitrage- en verzoeningsdiensten meestal worden verleend door 
lichamen of personen die op een wijze die niet door aanbestedingsbepalingen kan 
worden beheerst, worden aangewezen of uitgekozen; 
Overwegende dat opdrachten waarvoor slechts één welbepaalde dienstverrichter 
ter beschikking staat, onder bepaalde voorwaarden geheel of ten dele van de 
toepassing van Richtlijn 90/531/EEG kunnen worden uitgezonderd; 
Overwegende dat gedurende een overgangsperiode de volledige toepassing van deze 
Richtlijn 90/531/EEG moet worden beperkt tot opdrachten voor verrichten van 
diensten ten aanzien waarvan de bepalingen van genoemde richtlijn zullen 
toelaten dat de mogelijkheden tot uitbreiding van het grensoverschrijdende 
handelsverkeer ten volle kunnen worden benut; dat, wat opdrachten voor het 
verrichten van andere diensten betreft, de situatie een zekere tijd moet worden 
gevolgd, alvorens genoemde richtlijn daarop volledig van toepassing te 
verklaren; dat de wijze waarop het volgen geschiedt, in genoemde richtlijn 
dient te worden geregeld, en wel zodanig dat belanghebbenden toegang hebben tot 
de relevante informatie; 
Overwegende dat de communautaire voorschriften inzake de onderlinge erkenning 
van diploma's, certificaten en andere titels van toepassing zijn, wanneer voor 
deelneming aan een aanbestedingsprocedure of aan een prijsvraag voor ontwerpen 
een bepaalde beroepsbekwaamheid wordt geëist; 
Overwegende dat de ondernemingen uit de Gemeenschap in derde landen toegang tot 
opdrachten voor verrichten van diensten moeten krijgen; dat te dien einde 
onderhandelingen kunnen worden geopend, wanneer die toegang in feite of 
rechtens blijkt te worden beperkt; dat het onder bepaalde voorwaarden 
- 37 
mogelijk moet zijn betreffende de toegang van ondernemingen uit het betrokken 
derde land tot of betreffende de toegang van aanbiedingen uit dat land voor de 
onder Richtlijn 90/531/EEG vallende opdrachten voor verrichten van diensten, 
maatregelen te nemen, 
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD : 
ARTIKEL 1 
Richtlijn 90/531/EEG wordt als volgt gewijzigd : 
1) In artikel 1 wordt punt 3 als volgt gelezen : 
"3. "verbonden ondernemingen" : ondernemingen waarvan de jaarrekening is 
geconsolideerd met die van de aanbestedende dienst overeenkomstig de 
voorschriften van Richtlijn 83/349/EEG van de Raad(l) of, in het geval 
van aanbestedende diensten die niet onder die richtlijn vallen, 
ondernemingen waarop de aanbestedende dienst rechtstreeks of middellijk 
een dominerende invloed kan uitoefenen in de zin van punt 2 of 
ondernemingen die een dominerende invloed op een aanbestedende dienst 
kunnen uitoefenen of die, te zanten met de aanbestedende dienst, onder 
dominerende invloed staan van een andere onderneming uit hoofde van 
eigendom, financiële deelneming of de voor de onderneming geldende 
voorschriften. 
(1) PB nr. L 193 van 18.7.1983, blz. 1. 
- 38 -
2) In artikel 1 worden de leden 3(oud) tot en met 7(oud) door de volgende 
bepalingen vervangen : 
"4. "opdrachten voor leveringen, voor uitvoering van werken en voor 
verrichten van diensten" : schriftelijke overeenkomsten onder 
bezwarende titel tussen één van de in artikel 2 omschreven 
aanbestedende diensten en een leverancier, aannemer of 
dienstverrichter, met uitzondering van overeenkomsten betreffende : 
(i) verwerving of huur, ongeacht de financiële regeling ervan, van 
grond, gebouwen of andere onroerende goederen of van de rechten 
daarop; 
(ii) spraaktelefonie-, telex-, mobiele-radiotelefonie-, semafoon- en 
tele-communicatiesatellietdiensten; 
(iii) arbitrage- en verzoeningsdiensten. 
Deze overeenkomsten hebben betrekking op : 
- 39 -
a) in het geval van opdrachten voor leveringen : aankoop, leasing, huur 
of huurkoop met of zonder koopoptie, van produkten; 
b) in het geval van opdrachten voor uitvoering van werken : de 
uitvoering dan wel het ontwerp en de uitvoering te zamen, dan wel 
het uitvoeren, met welke middelen dan ook, van de in bijlage XI 
bedoelde werkzaamheden van de bouwnijverheid. Deze opdrachten kunnen 
daarnaast ook de voor uitvoering daarvan vereiste leveringen en 
diensten omvatten; 
c) in het geval van opdrachten voor verrichten van diensten : elke 
andere prestatie. 
Opdrachten die verrichten van diensten en leveringen omvatten, worden 
beschouwd als opdrachten voor leveringen, wanneer de totale waarde van 
de leveringen meer bedraagt dan de waarde van de onder de opdracht 
vallende diensten; 
5. "raamovereenkomst" : een overeenkomst tussen één van de aanbestedende 
diensten als omschreven in artikel 2 en een of meer leveranciers, 
aannemers of dienstverrichters, die ten doel heeft de voorwaarden met 
name inzake prijs en, in voorkomend geval, hoeveelheid, van in de loop 
van een bepaalde periode te plaatsen opdrachten vast te stellen; 
6. "inschrijver" : de leverancier, de aannemer of de dienstverrichter die 
een aanbieding doet, en "gegadigde" : degene die heeft verzocht om een 
uitnodiging tot deelneming aan een niet-openbare procedure of aan een 
procedure van gunning via onderhandelingen; dienstverrichters kunnen 
natuurlijke of rechtspersonen zijn, met inbegrip van aanbestedende 
diensten in de zin van artikel 2; 
- 40 -
7. "openbare procedures, niet-openbare procedures en procedures van 
gunning via onderhandelingen" : de door de aanbestedende diensten 
gevolgde aanbestedingsprocedures, waarbij : 
a) in het geval van de openbare procedures, alle belangstellende 
leveranciers, aannemers of dienstverrichters mogen inschrijven; 
b) in het geval van niet-openbare procedures, alleen de door de 
aanbestedende dienst aangezochte gegadigden mogen inschrijven; 
c) in het geval van de procedures van gunning via onderhandelingen, de 
aanbestedende dienst de door hem gekozen leveranciers, aannemers of 
dienstverrichters raadpleegt en in onderhandelingen met een of meer 
van hen de inhoud van de overeenkomst vaststelt; 
8. "technische specificaties" : technische eisen, met name die welke zijn 
opgenomen in het bestek, die een omschrijving geven van de vereiste 
kenmerken van een werk, een materiaal, een produkt, een levering of een 
dienst en aan de hand waarvan een werk, een materiaal, een produkt, een 
levering of een dienst objectief zodanig kunnen worden omschreven dat 
deze beantwoorden aan het gebruik waarvoor zij door de aanbestedende 
dienst bestemd zijn. Deze technische voorschriften kunnen tevens 
omvatten het kwaliteitsniveau, de gebruiksgeschiktheid, de veiligheid 
en de afmetingen, met inbegrip van de voorschriften voor het materiaal, 
het produkt, de levering of de dienst met betrekking tot 
kwaliteitsgarantie, terminologie, symbolen, proefnemingen en 
proefnemingsmethoden, verpakking, het merken of het etiketteren. In het 
geval van opdrachten voor uitvoering van werken kunnen zij tevens de 
voorschriften omvatten voor het ontwerpen en de kostprijsberekening, 
- 41 -
de voorwaarden voor de proefnemingen, controle en oplevering van 
werken, alsmede de bouwwijzen en -technieken en alle andere voorwaarden 
van technische aard die de aanbestedende dienst bij algemene dan wel 
bijzondere maatregel kan voorschrijven met betrekking tot de voltooide 
werken en tot de materialen of bestanddelen waaruit deze werken zijn 
samengesteld;" 
3) In artikel 1 worden voorts de punten 8 tot en met 14 vernummerd tot de 
punten 9 tot en met 15. 
4) Aan artikel 1 wordt het volgende punt toegevoegd : 
"16. "prijsvragen voor ontwerpen" : die nationale procedures welke tot doel 
hebben de aanbestedende dienst een plan of ontwerp te verschaffen, met 
name op het gebied van architectuur en weg- en waterbouw of op het 
gebied van de automatische gegevensverwerking, en waarbij op basis van 
een concours de selectie door een jury geschiedt, al dan niet met 
toekenning van prijzen;" 
5) Artikel 3, lid 2, punt a), wordt als volgt gelezen : 
"a) de beginselen van non-discriminatie en van oproep tot mededinging in 
acht neemt bij de gunning van opdrachten voor leveringen, voor 
uitvoering van werken en voor verrichten van diensten, inzonderheid ten 
aanzien van de informatie die hij de ondernemingen verstrekt met 
betrekking tot zijn voornemens inzake het plaatsen van opdrachten;" 
6) Artikel 4 wordt als volgt gelezen : 
"Artikel 4 
1. Voor het plaatsen van opdrachten voor leveringen, voor uitvoering van 
werken en voor verrichten van diensten of voor het organiseren van 
prijsvragen voor ontwerpen, passen de aanbestedende diensten de 
procedures toe die zijn aangepast aan de bepalingen van deze richtlijn. 
- 42 
2. De aanbestedende diensten zorgen ervoor dat er geen discriminatie 
tussen leveranciers, aannemers of dienstverrichters plaatsvindt. 
3. Bij het verstrekken van de technische specificaties aan de 
belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters, bij de 
kwalificatie en selectie van leveranciers, aannemers of 
dienstverrichters en bij de toewijzing van de opdrachten kunnen de 
aanbestedende diensten eisen stellen ter bescherming van het 
vertrouwelijke karakter van de informatie die zij verstrekken. 
4. Het recht van leveranciers, aannemers of dienstverrichters om van een 
aanbestedende dienst overeenkomstig de nationale wetgeving te eisen dat 
door hen verstrekte informatie vertrouwelijk wordt behandeld, wordt 
door deze richtlijn niet beperkt." 
7) In artikel 6 worden de leden 1 en 2 als volgt gelezen : 
"1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten of prijsvragen voor 
ontwerpen waarmede de aanbestedende diensten iets anders beogen dan de 
uitoefening van hun in artikel 2, lid 2, bedoelde activiteiten of voor 
de uitoefening van die activiteiten in een derde land, in 
omstandigheden waarbij er geen sprake is van de fysieke exploitatie van 
een netwerk of van een geografisch gebied binnen de Gemeenschap. 
2. Deze richtlijn is evenwel eveneens van toepassing op de opdrachten of 
de prijsvragen voor ontwerpen die worden geplaatst, respectievelijk 
georganiseerd door de diensten die een activiteit verrichten als 
omschreven in artikel 2, lid 2, punt a), onder i), en die : 
- 43 -
a) verband houden met waterbouwtechnische projecten, irrigatie of 
drainage voor zover de voor drinkwatervoorziening bestemde 
hoeveelheid water groter is dan 20 % van de totale hoeveelheid water 
die door middel van deze projecten of deze irrigatie- of 
drainage-installaties ter beschikking wordt gesteld, of 
b) verband houden met de afvoer of behandeling van afvalwater." 
8) In artikel 7 wordt lid 1 als volgt gelezen : 
"1. Deze richtlijn is niet van toepassing op : 
a) opdrachten die zijn geplaatst voor wederverkoop of verhuur aan 
derden, indien de aanbestedende dienst geen bijzondere of 
uitsluitende rechten bezit om het voorwerp van deze opdrachten te 
verkopen of te verhuren en het andere instanties vrijstaat deze te 
verkopen of te verhuren op dezelfde voorwaarden als de aanbestedende 
dienst; 
b) opdrachten voor verrichten van diensten die rechtstreeks met 
wederverkoop of verhuur van de onder a) bedoelde produkten verband 
houden". 
9) Het volgende artikel wordt ingevoegd : 
"Artikel 10 bis : 
Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten voor verrichten van 
diensten die door de aanbestedende diensten krachtens een uitsluitend recht 
uit hoofde van een met het Verdrag verenigbare bekendgemaakte wettelijke of 
bestuursrechtelijke regeling, moeten worden geplaatst bij een instantie die 
in de zin van artikel 1, punt b) van Richtlijn .../... (*) zelf een 
aanbestedende dienst is. 
(*) PB nr. C 23 van 31.1.1991, blz. 1." 
- 44 -
10) Artikel 11, punt 1, wordt als volgt gelezen : 
"1. krachtens een internationale overeenkomst, gesloten overeenkomstig het 
Verdrag, tussen een Lid-Staat en één of meer derde landen, betreffende 
leveringen, uitvoering van werken, verrichten van diensten of 
prijsvragen voor ontwerpen die bestemd zijn voor de gemeenschappelijke 
verwezenlijking of exploitatie van een project door de ondertekenende 
Staten; elke overeenkomst wordt ter kennis gebracht van de Commissie, 
die het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten, ingesteld bij 
Besluit 71/306/EEG(l), laatstelijk gewijzigd bij Besluit 77/63/EEG(2), 
kan raadplegen, of in het geval van overeenkomsten betreffende 
opdrachten die worden geplaatst door diensten die een activiteit 
verrichten als omschreven in artikel 2, lid 2, punt d), het in artikel 
31 bedoelde Raadgevend Comité inzake opdrachten voor de 
telecommunicatiesector; 
(1) PB nr. L 185 van 16.8.1971, blz. 15 
(2) PB nr. L 13 van 15.1.1977, blz. 15." 
11) Het volgende artikel wordt ingevoegd : 
"Artikel 11 bis 
1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten voor verrichten van 
diensten : 
a) die door een aanbestedende dienst bij een met hem verbonden 
onderneming worden geplaatst; 
b) die door een gemeenschappelijke onderneming ("joint venture"), 
bestaande uit verscheidene aanbestedende diensten voor de 
uitoefening van de in artikel 2, lid 2, bedoelde activiteiten, bij 
een met één van deze aanbestedende diensten verbonden onderneming 
worden geplaatst, 
mits ten minste 85 % van de gemiddelde omzet die deze onderneming de 
laatste drie jaar in de Gemeenschap heeft behaald, van de verrichting 
van deze diensten aan de ondernemingen waarmee zij is verbonden, 
afkomstig is. 
- 45 -
2. De aanbestedende diensten verstrekken de Commissie desgevraagd de 
volgende gegevens betreffende de toepassing van het in lid 1 bepaalde : 
- de naam van de betrokken ondernemingen; 
- de aard en de waarde van de betrokken opdrachten voor verrichten van 
diensten; 
- de gegevens die de Commissie noodzakelijk acht om te bewijzen dat de 
betrekkingen tussen de aanbestedende dienst en de onderneming waaraan 
de opdrachten worden gegund, aan de in dit artikel gestelde eisen 
voldoen." 
12) Artikel 12 wordt als volgt gelezen : 
"Artikel 12 
1. Deze richtlijn is van toepassing op opdrachten waarvan de geraamde 
waarde zonder BTW gelijk is aan of meer bedraagt dan 
a) 400 000 ecu voor opdrachten voor leveringen en voor verrichten van 
diensten, geplaatst door diensten die een activiteit verrichten als 
omschreven in artikel 2, lid 2, punten a), b) en c); 
b) 600 000 ecu voor opdrachten voor leveringen en voor verrichten van 
diensten, geplaatst door diensten die een activiteit verrichten als 
omschreven in artikel 2, lid 2, punt d); 
c) 5 000 000 ecu voor opdrachten voor uitvoering van werken. 
2. Met het oog op de raming van de waarde van een opdracht voor verrichten 
van diensten vermeldt de aanbestedende dienst de totale vergoeding van 
de dienstverrichter, rekening houdend met het bepaalde in de leden 3 
tot en met 12. 
3. Voor de raming van de waarde van opdrachten voor financiële diensten 
worden de volgende bedragen in aanmerking genomen : 
- 46 -
- voor verzekeringsdiensten, de te betalen premie; 
- voor bank- en andere financiële diensten, honoraria, provisies en 
rente, alsmede andere vormen van beloning. 
4. In geval van opdrachten voor leveringen die betrekking hebben op 
leasing, huur of huurkoop, of in geval van opdrachten voor verrichten 
van diensten waarin geen totale prijs wordt vermeld, wordt de waarde 
van de opdracht berekend op de volgende grondslag : 
a) indien het gaat om overeenkomsten met een vaste looptijd : de totale 
geraamde waarde voor de gehele looptijd wanneer die twaalf maanden 
of minder bedraagt, dan wel de totale waarde met inbegrip van de 
geraamde residuwaarde wanneer de looptijd meer dan twaalf maanden 
bedraagt; 
b) indien het gaat om overeenkomsten voor onbepaalde duur of indien er 
twijfel over de looptijd van de overeenkomst bestaat : het 
verwachte totaalbedrag van de tijdens de eerste vier jaar te 
verrichten betalingen. 
5. Indien in een voorgenomen opdracht voor leveringen of voor verrichten 
van diensten optiebedingen worden vermeld, dient het hoogst toelaatbare 
bedrag voor aankoop, leasing, huur of huurkoop, inclusief de 
optiebedingen, als grondslag te worden genomen voor de berekening van 
de waarde van de opdracht. 
6. Indien het gaat om een verwerving van leveringen of diensten voor een 
bepaalde periode door middel van een reeks opdrachten die aan een of 
meer leveranciers of dienstverrichters zullen worden gegund of van 
vervolgopdrachten, dient de waarde van de opdracht te worden berekend 
op basis van : 
- 47 -
a) ofwel de totale waarde van de opdrachten die tijdens het 
voorafgaande boekjaar of de voorafgaande twaalf maanden zijn 
geplaatst en soortgelijke kenmerken vertoonden, indien mogelijk 
gecorrigeerd op grond van verwachte wijzigingen in hoeveelheid of 
waarde gedurende de volgende twaalf maanden, 
b) ofwel de samengetelde waarde van de opdrachten die zullen worden 
geplaatst tijdens de twaalf maanden volgende op de gunning van de 
eerste opdracht, of tijdens de hele looptijd van de opdracht, indien 
deze langer is dan twaalf maanden. 
7. De waarde van een opdracht voor zowel verrichten van diensten als 
leveringen moet worden geraamd op basis van de totale waarde van de 
dienstverrichting en van de leveringen, ongeacht het respectieve 
aandeel ervan. 
8. De waarde van een raamovereenkomst dient te worden berekend aan de hand 
van de geraamde maximumwaarde van het geheel van de voor de betrokken 
periode beoogde opdrachten. 
9. De berekening van de waarde van een opdracht voor uitvoering van werken 
moet, met het oog op de toepassing van lid 1, worden gebaseerd op de 
totale waarde van het werk. Onder "werk" wordt verstaan, het resultaat 
van een geheel van werkzaamheden van de bouwnijverheid of de water- en 
wegenbouw dat een zelfstandige economische functie zal moeten 
vervullen. 
Wanneer met name een levering, een werk of een dienst in verscheidene 
percelen is verdeeld, moet de waarde van elk perceel in aanmerking 
worden genomen bij het bepalen van de in lid 1 bedoelde waarde. Wanneer 
de samengetelde waarde van de percelen gelijk is aan of meer bedraagt 
dan de in lid 1 vermelde waarde, zijn de bepalingen van dit lid op alle 
- 48 -
percelen van toepassing. Bij opdrachten voor uitvoering van werken 
mogen de aanbestedende diensten echter afwijken van lid 1 voor percelen 
waarvan de geraamde waarde, exclusief BTW, minder dan 1 000 000 ecu 
bedraagt, mits het samengetelde bedrag van deze percelen niet meer dan 
20 % van de totale waarde van het geheel van de percelen bedraagt. 
10. Voor de toepassing van lid 1 houden de aanbestedende diensten bij het 
bepalen van de geraamde waarde van opdrachten voor de uitvoering van 
werken ook rekening met de waarde van alle leveringen of diensten die 
voor de uitvoering van het werk noodzakelijk zijn en door de 
aanbestedende diensten ter beschikking van de aannemer worden gesteld. 
11. De waarde van leveringen of diensten die niet noodzakelijk zijn voor 
de uitvoering van een bepaalde opdracht voor de uitvoering van werken, 
mag niet bij de waarde van deze opdracht worden opgeteld met als 
gevolg dat de verwerving van deze leveringen of van deze diensten aan 
de toepassing van de richtlijn wordt onttrokken. 
12. De aanbestedende diensten mogen de toepassing van deze richtlijn niet 
omzeilen door de opdrachten te splitsen of bijzondere regels te 
gebruiken voor de berekening van de waarde van de opdrachten." 
13) De volgende titel wordt ingevoegd : 
"TITEL 1 bis 
GEDIFFERENTIEERDE TOEPASSING 
Artikel 12bis 
Opdrachten voor leveringen en voor uitvoering van werken alsmede opdrachten 
voor verrichten van in bijlage XVIA opgenomen diensten worden 
overeenkomstig de bepalingen van de Titels II, III en IV geplaatst. 
- 49 -
Artikel 12ter 
Opdrachten voor verrichten van in bijlage XVIB opgenomen diensten worden 
overeenkomstig de artikelen 13 en 18 geplaatst. 
Artikel 12quater 
Opdrachten die betrekking hebben op zowel in bijlage XVIA als in 
bijlage XVIB opgenomen diensten, worden overeenkomstig de bepalingen van de 
Titels II, III en IV geplaatst, indien de waarde van de in bijlage XVIA 
opgenomen diensten groter is dan die van de diensten welke in bijlage XVIB 
zijn opgenomen. Indien dit niet het geval is, worden zij overeenkomstig de 
artikelen 13 en 18 geplaatst." 
14) Artikel 14 wordt als volgt gelezen : 
"Artikel 14 
1. De aanbestedende diensten delen de belangstellende leveranciers, 
aannemers of dienstverrichters desgevraagd de technische specificaties 
mede die regelmatig in hun opdrachten voor leveringen, voor uitvoering 
van werken of voor verrichten van diensten worden beoogd, of de 
technische specificaties die zij voornemens zijn toe te passen op 
opdrachten waarover periodieke indicatieve aankondigingen in de zin van 
artikel 17 worden gepubliceerd. 
2. Indien deze technische specificaties op documenten berusten waarover 
belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters kunnen 
beschikken, is het voldoende indien de referentie daarvan wordt 
vermeld." 
15) In artikel 15, lid 2, wordt punt b) als volgt gelezen : 
é 
50 -
"b) indien een opdracht uitsluitend wordt geplaatst ten behoeve van 
onderzoek, proefneming, studie of ontwikkeling en niet met het doel 
winst te maken dan wel de kosten van onderzoek of ontwikkeling te 
dekken en voor zover de plaatsing van een dergelijke opdracht niet 
verhindert dat een oproep tot mededinging wordt gedaan voor latere 
opdrachten waarmee dit doel wel wordt beoogd;" 
16) In artikel 15, lid 2, wordt punt c) als volgt gelezen : 
"c) wanneer de opdracht om technische of artistieke redenen of wegens de 
bescherming van alleenrechten slechts door een bepaalde leverancier, 
aannemer of dienstverrichter kan worden uitgevoerd;" 
17) In artikel 15, lid 2, wordt punt f) als volgt gelezen : 
"f) voor aanvullende werken of diensten die noch in het oorspronkelijke 
ontwerp, noch in de eerste gegunde opdracht waren opgenomen, maar die 
ten gevolge van een onvoorziene omstandigheid noodzakelijk zijn 
geworden voor de uitvoering van deze opdracht, mits de gunning 
geschiedt aan de aannemer of dienstverrichter die de eerste opdracht 
uitvoert : 
- wanneer deze aanvullende werken of diensten technisch of economisch 
niet los van de hoofdopdracht kunnen worden uitgevoerd zonder de 
aanbestedende diensten grote ongemakken te bezorgen; 
- of wanneer deze aanvullende werken of diensten, hoewel zij kunnen 
worden gescheiden van de uitvoering van de oorspronkelijke opdracht, 
strikt noodzakelijk zijn om die te perfectioneren;" 
- 51 -
18) Aan artikel 15, lid 2, wordt het volgende punt toegevoegd : 
"1) indien de opdracht voor verrichten van diensten voortvloeit uit een 
overeenkomstig de bepalingen van deze richtlijn georganiseerde 
prijsvraag voor ontwerpen en volgens de toepasselijke voorschriften aan 
één van de winnaars van die prijsvraag moet worden gegund, mits alle 
winnaars van de prijsvraag aan de aanbestedingsprocedure deelnemen." 
19) Artikel 16, lid 1, wordt als volgt gelezen : 
"1. Voor opdrachten voor leveringen, voor uitvoering van werken of voor 
verrichten van diensten kan de oproep tot mededinging geschieden : 
a) via een overeenkomstig bijlage XII, A, B of C, opgestelde 
aankondiging, of 
b) via een overeenkomstig bijlage XIV opgestelde indicatieve periodieke 
aankondiging, of 
c) via een overeenkomstig bijlage XIII opgestelde mededeling inzake het 
bestaan van een erkenningssysteem." 
20) Artikel 16, lid 2, punt a), wordt als volgt gelezen : 
"a) moet de aankondiging specifiek verwijzen naar leveringen, werken of 
diensten waarop de te plaatsen opdracht betrekking heeft;" 
21) In artikel 16 wordt het volgende lid ingevoegd : 
"4. Voor prijsvragen voor ontwerpen geschiedt de oproep tot mededinging 
langs de weg van een overeenkomstig bijlage XVII opgestelde 
aankondiging." 
22) In artikel 16 wordt lid 4(oud) vernummerd tot lid 5. 
- 52 -
23) Aan artikel 17, lid 1, wordt het volgende punt toegevoegd : 
"c) in het geval van opdrachten voor verrichten van diensten, het 
totaalbedrag van de opdrachten voor diensten voor elk van de in 
bijlage XVIA vermelde dienstencategorieën die zij voornemens zijn in de 
loop van de komende twaalf maanden te plaatsen en waarvan de geraamde 
totale waarde, gelet op artikel 12, 750 000 ecu of meer bedraagt." 
24) Het volgende artikel wordt ingevoegd : 
"Artikel 17 bis : 
1. Voor prijsvragen voor ontwerpen geldt dat wanneer als afzonderlijke 
procedure een prijsvraag voor ontwerpen wordt uitgeschreven, deze 
voorschriften echter slechts van toepassing zijn, indien met het totale 
bedrag aan prijzengeld en betalingen aan deelnemers ten minste 
200 000 ecu is gemoeid. 
2. De toelating van deelnemers aan prijsvragen voor ontwerpen wordt niet 
beperkt naar grondgebied van een Lid-Staat of naar een deel daarvan. 
3. Bij prijsvragen met een beperkt aantal deelnemers past de aanbestedende 
dienst de voorschriften van artikel 25 toe. 
4. De jury mag uitsluitend bestaan uit personen die geen financiële 
bindingen hebben met, noch in bijzondere betrekkingen staan tot 
deelnemers aan de prijsvraag. Indien van de deelnemers aan een 
prijsvraag een bijzondere beroepsbekwaamheid wordt geëist, moet de 
meerderheid van de juryleden diezelfde bekwaamheid hebben. De jury is 
autonoom in haar besluiten. De jury besluit aan de hand van de anoniem 
ingediende ontwerpen en uitsluitend op grond van de in de uitnodiging 
tot het indienen van ontwerpen in de zin van bijlage XVII vermelde 
criteria. 
- 53 -
5. De Lid-Staten kunnen de aanbestedende diensten ertoe verplichten op de 
prijsvraag volgende opdrachten aan een van de winnaars van een 
prijsvraag voor ontwerpen te gunnen." 
25) Artikel 18 wordt als volgt gelezen : 
"Artikel 18 
1. De aanbestedende diensten die een opdracht hebben geplaatst of een 
prijsvraag voor ontwerpen hebben gehouden, doen de Commissie binnen 
twee maanden na de plaatsing ervan onder de door de Commissie 
overeenkomstig de procedure van artikel 32 te bepalen voorwaarden, 
mededeling van het resultaat van de gunningsprocedure door middel van 
een overeenkomstig bijlage XV of bijlage XVIII opgestelde aankondiging. 
2. De in afdeling I van bijlage XV of in bijlage XVIII verstrekte gegevens 
worden bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen. In dit verband eerbiedigt de Commissie het gevoelige 
commerciële karakter waarop door aanbestedende diensten bij de 
toezending van deze gegevens betreffende de punten 6 en 9 van 
bijlage XV is gewezen. 
3. Aanbestedende diensten die de bepalingen van artikel 15, lid 2, 
onder b), toepassen of opdrachten voor in bijlage XVIB opgenomen 
diensten plaatsen, behoeven onder punt 3 van bijlage XV slechts de 
hoofdbenaming van het voorwerp van de opdracht in de zin van de 
indeling van bijlage XVI te vermelden. 
4. De in afdeling II van bijlage XV verstrekte gegevens worden nie-, 
bekendgemaakt, behalve, in vereenvoudigde vorm, voor statistische 
doeleinden." 
26) Artikel 19, lid 5, wordt als volgt gelezen : 
"5. Opdrachten of prijsvragen voor ontwerpen waarvoor overeenkomstig 
- 54 -
artikel 16, lid 1 of lid 4, een aankondiging in het Publikatieblad van 
de Europese Gemeenschappen wordt bekendgemaakt, mogen niet op enige 
andere wijze openbaar worden gemaakt voordat de aankondiging is 
verzonden naar het Bureau voor Officiële Publikaties van de Europese 
Gemeenschappen. Deze bekendmakingen mogen geen andere gegevens bevatten 
dan die welke in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen zijn 
opgenomen." 
27) Artikel 22, lid 1, wordt als volgt gelezen : 
"1. Voor zover tijdig aangevraagd moeten de aanbestedende diensten als 
regel de leveranciers, aannemers of dienstverrichters binnen zes dagen 
na ontvangst van het verzoek het bestek en de daarbij behorende stukken 
toezenden." 
28) Artikel 23 wordt als volgt gelezen : 
"Artikel 23 
1. De aanbestedende dienst kan, eigener beweging of daartoe verplicht door 
een Lid-Staat, in het bestek aangeven bij welke dienst of diensten de 
inschrijvers de ter zake dienende informatie kunnen krijgen over de 
verplichtingen ten aanzien van de bepalingen inzake arbeidsbescherming 
en arbeidsvoorwaarden die in de Lid-Staat, de regio of de plaats waar 
de werken worden uitgevoerd of waar de diensten worden verricht, gelden 
en die van toepassing zijn op de werkzaamheden die tijdens de 
uitvoering van de opdracht op het werkterrein worden verricht. 
2. De aanbestedende dienst die de in lid 1 vermelde informatie verstrekt, 
verzoekt de inschrijvers of degenen die deelnemen aan een 
aanbestedingsprocedure aan te geven of zij bij de voorbereiding van hun 
aanbieding rekening hebben gehouden met de verplichtingen ten aanzien 
van de bepalingen inzake arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden die 
gelden op de plaats waar de werken worden uitgevoerd of waar de 
diensten worden verricht. Zulks vormt geen beletsel voor de toepassing 
van artikel 27, lid 5, inzake de verificatie van abnormaal lage 
aanbiedingen." 
29) In artikel 24 worden de leden 1, 3, 5, 7 en 8 als volgt gelezen : 
"1. Aanbestedende diensten kunnen desgewenst een systeem van erkenning van 
geschiktheid van leveranciers, aannemers of dienstverrichters opzetten 
en beheren." 
- 55 -
"3. Deze criteria en regels voor erkenning worden desgevraagd ter 
beschikking gesteld aan belangstellende leveranciers, aannemers of 
dienstverrichters. Wanneer deze criteria en regels zijn bijgewerkt, 
wordt dit aan de belangstellende leveranciers, aannemers of 
dienstverrichters meegedeeld. Wanneer een aanbestedende dienst van 
oordeel is dat de erkenningsregeling van bepaalde derde diensten of 
lichamen aan de voorwaarden voldoet, deelt zij de namen van deze derde 
diensten of lichamen aan de belangstellende leveranciers, aannemers of 
dienstverrichters mede." 
"5. Bij het nemen van hun besluit over de erkenning of wanneer de 
erkenningscriteria en -regels worden bijgewerkt, mogen de aanbestedende 
diensten niet : 
- aan bepaalde leveranciers, aannemers of dienstverrichters 
administratieve, technische of financiële voorwaarden opleggen die 
niet aan andere worden opgelegd; 
- proeven of bewijzen eisen die een doublure zouden vormen met reeds 
beschikbare objectieve bewijzen." 
"7. Er wordt een lijst van erkende leveranciers, aannemers of 
dienstverrichters bewaard, die volgens het type van opdrachten waarvoor 
de erkenning geldt, in categorieën kan worden ingedeeld. 
8. De aanbestedende diensten kunnen de erkenning van een leverancier, een 
aannemer of een dienstverrichter slechts beëindigen om redenen die 
berusten op de in lid 2 vermelde criteria. Het voornemen om een 
erkenning te beëindigen, alsmede de reden(en) daartoe moeten de 
leverancier, aannemer of dienstverrichter vooraf schriftelijk ter 
kennis worden gebracht." 
- 56 -
30) Artikel 25, lid 1, wordt als volgt gelezen : 
"1. Aanbestedende diensten die de gegadigden selecteren voor een niet-
openbare aanbestedingsprocedure of een procedure van gunning via 
onderhandelingen, doen zulks in overeenstemming met de door hen 
omschreven objectieve criteria en regels, die ter beschikking staan van 
de belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters." 
31) Het volgende artikel wordt ingevoegd : 
"Artikel 25 bis 
Indien de aanbestedende dienst de overlegging verlangt van een door een 
onafhankelijke instantie opgestelde verklaring dat de dienstverrichter aan 
bepaalde normen inzake kwaliteitsbewaking voldoet, dient deze te verwijzen 
naar kwaliteitsbewakingsregelingen die op de Europese normenreeks EN 29000 
zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door instanties die voldoen aan 
de Europese normenreeks EN 45000. De aanbestedende diensten erkennen 
gelijkwaardige verklaringen van in andere Lid-Staten gevestigde instanties. 
Zij aanvaarden eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige maatregelen 
op het gebied van de kwaliteitsbewaking van dienstverrichters die niet voor 
dergelijke verklaringen in aanmerking komen of die niet binnen de gestelde 
termijnen dergelijke verklaringen kunnen verkrijgen." 
32) Artikel 26 wordt als volgt gelezen : 
"Artikel 26 
1. Combinaties van leveranciers, aannemers of dienstverrichters mogen 
inschrijven op of onderhandelen over een aanbesteding. De omvorming van 
dergelijke combinaties tot een bepaalde rechtsvorm kan niet worden 
- 57 -
geëist voor de inschrijving of de onderhandeling, maar de gekozen 
combinatie kan wel worden verplicht tot deze omvorming indien de 
opdracht aan haar wordt gegund, voor zover omvorming noodzakelijk is 
voor een goede uitvoering van de opdracht. 
2. Gegadigden of inschrijvers die krachtens de wetgeving van de Lid-Staat 
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betrokken diensten te 
verrichten, mogen niet worden afgewezen louter op grond dat zij, 
krachtens de wetgeving van de Lid-Staat waarin de opdracht wordt 
gegund, een natuurlijke dan wel een rechtspersoon moeten zijn. 
3. Van rechtspersonen kan worden verlangd dat zij in de inschrijving of in 
het verzoek tot deelneming de namen en de ter zake dienende 
beroepsbekwaamheden van het personeel dat met het verrichten van de 
dienst wordt belast, vermelden." 
33) Artikel 27, lid 1, wordt als volgt gelezen : 
"1. Onverminderd de nationale wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen 
betreffende de vergoeding van bepaalde diensten, zijn de criteria aan 
de hand waarvan de aanbestedende diensten een opdracht gunnen : 
a) hetzij de economisch voordeligste aanbieding, waarbij verschillende 
criteria worden gehanteerd, zoals : leveringstermijn, 
uitvoeringstermijn, gebruikskosten, rentabiliteit, kwaliteit, 
welstand en functionaliteit, technische waarde, de service na 
verkoop en technische bijstand, verbintenissen met betrekking tot 
reserveonderdelen, gewaarborgde materiaalvoorziening en prijs; 
- 58 -
b) hetzij alleen de laagste prijs." 
34) Aan artikel 27 wordt het volgende lid toegevoegd : 
"6. Bij een inschrijving op een opdracht voor verrichten van diensten door 
een overheidsdienst of een overheidsonderneming onderzoekt de 
aanbestedende dienst met name of de inschrijving wordt beïnvloed door 
de verstrekking van openbare middelen in de vorm van : 
a) vergoeding van bedrijfsverliezen; 
b) kapitaalinbreng of dotatie; 
c) inbreng à fonds perdu en leningen tegen gunstige voorwaarden; 
d) verlening van financiële voordelen door het achterwege laten van de 
inning van winsten of vorderingen; 
e) het afzien van een normale beloning voor de aangewende openbare 
middelen; 
f) vergoeding van door overheden opgelegde lasten. 
Indien de aanbestedende dienst voornemens is een opdracht te gunnen 
aan een inschrijver wiens inschrijving door één van deze elementen 
wordt beïnvloed, stelt hij de Commissie daarvan in kennis." 
35) Het volgende artikel wordt ingevoegd : 
"Artikel 29bis 
1. De Lid-Staten stellen de Commissie in kennis van de algemene 
moeilijkheden, in feite of rechtens, die hun ondernemingen ondervinden 
om in derde landen opdrachten voor verrichten van diensten toegewezen te 
krijgen. 
- 59 -
2. De Commissie dient, voor de eerste maal vóór 31 december 1992 en 
vervolgens periodiek, bij de Raad een verslag in betreffende de 
openstelling van opdrachten voor verrichten van diensten in derde 
landen, alsook betreffende de stand van de onderhandelingen die 
daarover, met name in het kader van de GATT, met derde landen worden 
gevoerd. 
3. Indien de Commissie, hetzij op grond van de in lid 2 bedoelde verslagen, 
hetzij op basis van andere informatie, vaststelt dat met betrekking tot 
het plaatsen van opdrachten voor verrichten van diensten, 
a) een derde land de ondernemingen van de Gemeenschap geen toegang 
verleent die vergelijkbaar is met die welke de Gemeenschap toekent 
aan ondernemingen van dat derde land, 
b) de ondernemingen van de Gemeenschap in een derde land geen nationale 
behandeling krijgen die dezelfde concurrentiemogelijkheden biedt als 
die welke aan binnenlandse ondernemingen worden geboden, of 
c) een derde land ondernemingen van andere derde landen gunstiger 
behandelt dan ondernemingen van de Gemeenschap, 
kan zij onderhandelingen openen om dit euvel te verhelpen. 
4. In de in lid 3 bedoelde gevallen kan de Commissie, naast de in dat lid 
genoemde maatregelen, besluiten dat het gunnen van opdrachten voor 
verrichten van diensten aan : 
a) ondernemingen waarop de wetgeving van het betrokken derde land vai 
toepassing is; 
b) ondernemingen die met ondernemingen als onder a) bedoeld, zijn 
verbonden en die hun statutaire zetel in de Gemeenschap hebben, maar 
die geen daadwerkelijke en duurzame band met de economie van een 
Lid-Staat hebben; 
- 60 -
c) ondernemingen die inschrijvingen indienen welke betrekking hebben op 
diensten die hun oorsprong hebben in het betrokken derde land, 
moet worden opgeschort of beperkt gedurende een in het besluit aan te 
geven periode. De Commissie kan de passende maatregelen op eigen 
initiatief dan wel op verzoek van een Lid-Staat nemen, na overleg met de 
Lid-Staten overeenkomstig de procedure van artikel 32, leden 5, 6 en 7. 
Indien de Commissie door een Lid-Staat wordt verzocht op te treden, 
neemt zij een besluit binnen ten hoogste drie maanden na ontvangst van 
dit verzoek. 
Zij stelt de Raad en de Lid-Staten van de genomen besluiten in kennis. 
Iedere Lid-Staat kan het besluit van de Commissie binnen ten hoogste 
vier weken na de datum van het besluit aan de Raad voorleggen. 
De Raad kan binnen ten hoogste drie maanden na deze voorlegging met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen een andersluidend besluit nemen. 
- 61 -
5. Dit artikel laat de verplichtingen van de Gemeenschap of van de 
Lid-Staten ten opzichte van derde landen onverlet." 
36) In artikel 30, lid 1, worden de woorden "en software-service" geschrapt. 
37) Artikel 33, lid 1, punt a), wordt als volgt gelezen : 
"a) de erkenning en de selectie van de ondernemingen, leveranciers of 
dienstverrichters en de gunning van de opdrachten;" 
38) Artikel 37 wordt als volgt gelezen : 
"Artikel 37 
1. De Lid-Staten treffen uiterlijk op 1 juli 1992 de nodige maatregelen om 
aan de bepalingen van deze richtlijn betreffende opdrachten voor 
leveringen en voor uitvoering van werken te voldoen. Zij stellen de 
Commissie daarvan onverwijld in kennis. 
De Lid-Staten kunnen bepalen dat deze maatregelen eerst met ingang van 
1 januari 1993 van toepassing zijn. 
2. De Lid-Staten passen uiterlijk op 1 januari 1993 de bepalingen 
betreffende opdrachten voor verrichten van diensten toe. 
3. Voor het Koninkrijk Spanje wordt de datum 1 januari 1993 evenwel 
vervangen door die van 1 januari 1996. Voor de Helleense Republiek en 
de Portugese Republiek wordt de datum 1 januari 1993 vervangen door die 
van 1 januari 1998. 
4. Aanbeveling 84/550/EEG van de Raad van 12 november 1984 inzake de 
eerste fase van de openstelling van de markt voor overheidsopdrachten 
op telecommunicatiegebied(1) heeft met ingang van de data waarop de 
Lid-Staten de onderhavige richtlijn ten uitvoer leggen geen uitwerking 
meer. 
(1) PB nr. L 298 van 16.11.1984, blz. 54." 
- 62 -
39) Het volgende artikel wordt ingevoegd : 
"Artikel 37 bis 
Wanneer de Lid-Staten de in artikel 37 bedoelde maatregelen vaststellen, 
wordt in de tekst daarvan naar de onderhavige richtlijn verwezen of wordt 
hiernaar verwezen bij de officiële bekendmaking van die maatregelen. De 
regels voor deze verwijzing worden vastgesteld door de Lid-Staten." 
40) De lijst van bijlagen alsmede de bijlagen XII, XIV en XV worden vervangen 
door de in de bijlage bij de onderhavige richtlijn vervatte lijst van 
bijlagen en de bijlagen XII, XIV en XV. 
41) De bijlagen XVI, XVII en XVIII worden toegevoegd. 
Artikel 2 
De Commissie stelt vóór 1 januari 1993 een richtlijn vast waarin de bepalingen 
van Richtlijn 90/531/EEG en die van de onderhavige richtlijn worden 
gecodificeerd overeenkomstig de in artikel 32, leden 4 tot en met 7, vermelde 
procedure. 
Artikel 3 
1. De Lid-Staten doen de nodige bepalingen in werking treden om uiterlijk op 
1 januari 1993 aan deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie 
daarvan onverwijld in kennis. 
- 63 -
2. Spanje kan niettemin bepalen dat de in lid 1 bedoelde maatregelen eerst met 
ingang van 1 januari 1996 van toepassing zijn. Griekenland en Portugal 
kunnen bepalen dat de in lid 1 bedoelde maatregelen eerst met ingang van 
1 januari 1998 van toepassing zijn. 
3. Wanneer de Lid-Staten de in lid 1 bedoelde bepalingen aannemen, wordt in die 
bepalingen naar de onderhavige richtlijn verwezen of wordt hiernaar verwezen 
bij de officiële bekendmaking van die bepalingen. De regels voor deze 
verwijzing worden vastgesteld door de Lid-Staten. 
Artikel 4 
De Lid-Staten delen de Commissie de tekst mede van alle belangrijke bepalingen 
van intern recht, van wetgevende en bestuursrechtelijke aard, die zij op het 
onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen. 
Artikel 5 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. 
Gedaan te Brussel, 
Voor de Raad 
De Voorzitter 
63 a -
"LUST VAN BIJLAGEN Bij lage 
BIJLAGE I Aanbestedende diensten op het gebied van de produktie, het vervoer of de distributie 
van drinkwater 
BIJLAGE II : Aanbestedende diensten op het gebied van de produktie, het vervoer of de distributie 
van elektriciteit 
BIJLAGE III : Aanbestedende diensten op het gebied van het vervoer, de opslag of de distributie van 
gas of warmte 
BIJLAGE IV : Aanbestedende diensten op het gebied van exploratie en winning van aardolie en 
aardgas 
BIJLAGE V : Aanbestedende diensten op het gebied van de exploratie en winning van steenkool of 
andere vaste brandstoffen 
BIJLAGE VI : Aanbestedende diensten op het gebied van vervoerdiensten per trein 
BIJLAGE VII : Aanbestedende diensten op het gebied van stadsspoorweg-, tram-, trolley- of 
busverbindingen 
BIJLAGE VIII : Aanbestedende diensten op het gebied van luchthavenfaciliteiten 
BIJLAGE IX : Aanbestedende diensten op het gebied van zeehaven-, binnenhaven- of andere 
aanlandingsfacilitei ten 
BIJLAGE X : Aanbestedende diensten op het gebied van telecommunicatie 
BIJLAGE XI : Lijst van beroepswerkzaamheden gebaseerd op de algemene systematische 
bedrijfsindeling in de Europese Gemeenschappen 
BIJLAGE XII : A. Openbare procedure 
B. Niet-openbare procedure 
C. Procedure van gunning langs de weg van onderhandelingen 
BIJLAGE XIII : Mededeling inzake het bestaan van een erkenningsregeling 
BIJLAGE XIV : Periodieke aankondiging : 
A. voor opdrachten voor leveringen 
B. voor opdrachten voor uitvoering van werken 
C. voor opdrachten voor verrichten van diensten 
BIJLAGE XV : Aankondiging van geplaatste opdrachten 
I. In het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen te publiceren gegevens 
II. Niet voor publikatie bestemde gegevens 
BIJLAGE XVI : A. Diensten in de zin van artikel 12 bis 
B. Diensten in de zin van artikel 12 ter 
BIJLAGE XVII : Aankondigingen van prijsvragen voor ontwerpen 
BIJLAGE XVIII : Resultaat van prijsvragen voor ontwerpen 

- 64 -
BIJLAGE XII 
A. Openbare procedure 
1. Naam, adres, telegramadres, telefoon-, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst. 
2. Aard van de opdracht (leveringen, werken of verrichting van diensten; in voorkomend geval aangeven 
of het om een raamovereenkomst gaat). 
Categorie waartoe de dienst behoort, in de zin van bijlage XVI A of XVI B, en beschrijving 
(CPC-indeling). 
3. Plaats van levering, uitvoering of verrichting van diensten. 
4. Voor leveringen en werken : 
a) Aard en hoeveelheid van de te leveren produkten 
of 
aard en omvang van de te verrichten werkzaamheden en algemene kenmerken van het werk. 
b) Gegevens betreffende de mogelijkheid voor leveranciers om in te schrijven voor gedeelten en/of 
het geheel van de vereiste leveringen. 
Indien, voor opdrachten voor de uitvoering van werken, het werk of de opdracht in verschillende 
percelen is verdeeld, orde van grootte van de percelen en mogelijkheid voor elk der percelen 
afzonderlijk, voor samengevoegde percelen of voor de massa der percelen in te schrijven. 
c) Voor opdrachten voor de uitvoering van werken : 
Gegevens betreffende het doel van het werk of de opdracht indien de opdracht ook betrekking 
heeft op de opstelling van eigen ontwerpen. 
5• Voor verrichting van diensten : 
a) Vermelding of het verrichten van de dienst krachtens wettelijke of bestuursrechtelijke 
voorschriften voor een bepaalde beroepsgroep is gereserveerd. 
b) Verwijzing naar de relevante wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen. 
c) Vermelding of rechtspersonen de namen en beroepsbekwaamheden van het personeel dat met het 
verrichten van de dienst wordt belast, dienen op te geven. 
d) Vermelding of dienstverrichters voor een gedeelte vande betrokken diensten kunnen inschrijven. 
6. Toestemming om varianten in te dienen. 
7. Afwijking van het gebruik van Europese specificaties overeenkomstig artikel 13, lid 6. 
8. Termijn voor de levering of uitvoering of looptijd van de overeenkomst inzake verrichting van 
diensten. 
9. a) Adres waar bestek en aanvullende stukken kunnen worden aangevraagd. 
b) (In voorkomen geval) het ter verkrijging van genoemde stukken te betalen bedrag en de wijze van 
betaling daarvan. 
10. a) Uiterste datum voor de ontvangst van de inschrijvingen. 
b) Adres waar deze moeten worden ingediend. 
c) Taal of talen waarin zij moeten worden gesteld. 
11. a) (In voorkomend geval) degenen die bij de opening van de inschrijvingen worden toegelaten, 
b) Dag, uur en plaats van de opening. 
12. (In voorkomend geval) verlangde borgsommen en waarborgen. 
13. Belangrijkste voorschriften voor financiering en betaling en/of verwijzingen naar de teksten 
waarin dit wordt geregeld. 
- 65 -
14. (In voorkomend geval) rechtsvorm die de combinatie van leveranciers, aannemers of 
dienstverrichters aan wie de opdracht wordt gegund, moet hebben. 
15. Economische en technische minimumeisen waaraan de leverancier, de aannemer of de dienstverrichter 
aan wie de opdracht wordt gegund moet voldoen. 
16. Termijn gedurende welke de inschrijver zijn aanbieding gestand moet doen. 
17. Bij de gunning van de opdracht aan te leggen criteria. De naast de laagste prijs geldende 
criteria worden vermeld, voor zover deze niet in het bestek zijn opgenomen. 
18. Overige inlichtingen. 
19. (In voorkomend geval) referentie van de bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen van de periodieke aankondiging van inlichtingen waarnaar de opdracht verwijst. 
20. Datum van verzending van de aankondiging door de aanbestedende dienst. 
21. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor Officiële Publikaties der Europese 
Gemeenschappen (te verstrekken door het Bureau voor Officiële Publikaties). 
- 66 -
BIJLAGE XII 
B. Niet-openbare procedure 
1. Naam, adres, telegramadres, telefoon-, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst. 
2. Aard van de opdracht (leveringen, werken of verrichting van diensten; in voorkomend geval aangeven 
of het om een raamovereenkomst gaat). 
Categorie waartoe de dienst behoort, in de zin van bijlage XVI A of XVI B, en beschrijving 
(CPC-indeling). 
3. Plaats van levering, uitvoering of verrichting van diensten. 
4. Voor leveringen en werken : 
a) Aard en hoeveelheid van de te leveren produkten 
of 
aard en omvang van de te verrichten werkzaamheden en algemene kenmerken van het werk. 
b) Gegevens betreffende de mogelijkheid voor leveranciers om in te schrijven voor gedeelten en/of 
het geheel van de vereiste leveringen. 
Indien, voor opdrachten voor de uitvoering van werken, het werk of de opdracht in verschillende 
percelen is verdeeld, orde van grootte van de percelen en mogelijkheid voor elk der percelen 
afzonderlijk, voor samengevoegde percelen of voor de massa der percelen in te schrijven. 
c) Voor opdrachten voor de uitvoering van werken : 
Gegevens betreffende het doel van het werk of de opdracht indien de opdracht ook betrekking 
heeft op de opstelling van eigen ontwerpen. 
5• Voor verrichting van diensten : 
a) Vermelding of het verrichten van de dienst krachtens wettelijke of bestuursrechtelijke 
voorschriften voor een bepaalde beroepsgroep is gereserveerd. 
b) Verwijzing naar de relevante wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen. 
c) Vermelding of rechtspersonen de namen en beroepsbekwaamheden van het personeel dat met het 
verrichten van de dienst wordt belast, dienen op te geven. 
d) Vermelding of dienstverrichters voor een gedeelte van de betrokken diensten kunnen inschrijven. 
6. Toestemming om varianten in te dienen. 
7. Afwijking van het gebruik van Europese specificaties overeenkomstig artikel 13, lid 6. 
8. Termijn voor de levering of uitvoering of looptijd van de overeenkomst inzake verrichting van 
diensten. 
9. (In voorkomend geval) rechtsvorm die de combinatie van leveranciers, aannemers of 
dienstver rich ters aan wie de opdracht wordt gegund, moet hebben. 
10. a) Uiterste datum voor de ontvangst van aanvragen tot deelname. 
b) Adres waar deze moeten worden ingediend. 
c) Taal of talen waarin zij moeten worden gesteld. 
11. Uiterste datum voor de verzending van de uitnodigingen tot inschrijving. 
12. (In voorkomend geval) verlangde borgsommen en waarborgen. 
13. Belangrijkste voorschriften voor financiering en betaling en/of verwijzing naar de teksten waarin 
dit wordt geregeld. 
- 67 -
14. Inlichtingen met betrekking tot de eigen toestand van de leverancier, de aannemer of de 
dienstverrichter, alsmede de economische en technische minimumeisen waaraan deze moet voldoen. 
15. Bij de gunning van de opdracht aan te leggen criteria, voor zover deze niet in de uitnodiging tot 
inschrijving zijn opgenomen. 
16. Overige inlichtingen. 
17. (In voorkomend geval) referentie van de bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen van de periodieke aankondiging van inlichtingen waarnaar de opdracht verwijst. 
18. Datum van verzending van de aankondiging door de aanbestedende dienst. 
19. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor Officiële Publikaties der Europese 
Gemeenschappen (te verstrekken door het Bureau voor Officiële Publikaties). 
- 68 -
BIJLAGE XII 
C. Procedure van gunning via onderhandelingen 
t. Naam, adres, telegramadres, telefoon-, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst. 
2. Aard van de opdracht (leveringen, werken of verrichting van diensten; in voorkomend geval aangeven 
of het om een raamovereenkomst gaat). 
Categorie waartoe de dienst behoort, in de zin van bijlage XVI A of XVI B. en beschrijving 
(CPC-indeling). 
3. Plaats van levering, uitvoering of verrichting van diensten. 
4. Voor leveringen en werken : 
a) Aard en hoeveelheid van de te leveren produkten 
of 
aard en omvang van de te verrichten werkzaamheden en algemene kenmerken van het werk. 
b) Gegevens betreffende de mogelijkheid voor leveranciers om in te schrijven voor gedeelten en/of 
het geheel van de vereiste leveringen. 
Indien, voor opdrachten voor de uitvoering van werken, het werk of de opdracht in verschillende 
percelen is verdeeld, orde van grootte van de percelen en mogelijkheid voor elk der percelen 
afzonderlijk, voor samengevoegde percelen of voor de massa der percelen in te schrijven. 
c) Voor opdrachten voor de uitvoering van werken : 
Gegevens betreffende het doel van het werk of de opdracht indien de opdracht ook betrekking 
heeft op de opstelling van eigen ontwerpen. 
5. Voor verrichting van diensten : 
a) Vermelding of het verrichten van de dienst krachtens wettelijke of bestuursrechtelijke 
voorschriften voor een bepaalde beroepsgroep is gereserveerd. 
b) Verwijzing naar de relevante wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen. 
c) Vermelding of rechtspersonen de namen en beroepsbekwaamheden van het personeel dat met het 
verrichten van de dienst_wprdt belast, dienen op te geven. 
d) Vermelding of dienstverrichters voor een gedeelte van de betrokken diensten kunnen inschrijven. 
6. Afwijking van het gebruik van Europese specificaties overeenkomstig artikel 13, lid 6. 
7. Termijn voor de levering of uitvoering of looptijd van de overeenkomst inzake verrichting van 
diensten. 
8. a) Uiterste datum voor de ontvangst van aanvragen tot deelname. 
b) Adres waar deze moeten worden ingediend. 
c) Taal of talen waarin zij moeten worden gesteld. 
9. (In voorkomend geval) verlangde borgsommen en waarborgen. 
10. Belangrijkste voorschriften voor financiering en betaling en/of verwijzing naar de teksten waarin 
dit wordt geregeld. 
11. (In voorkomend geval) rechtsvorm die de combinatie van leveranciers aan wie de opdracht wordt 
gegund, moet hebben. 
12. Inlichtingen met betrekking tot de eigen toestand van de leverancier, de aannemer of de 
dienstverrichter alsmede de economische en technische minimumeisen waaraan moet worden voldaan 
door degene aan wie de opdracht wordt gegund. 
13. (In voorkomend geval) naam en adres van de leveranciers, aannemers of dienstverrichters die reeds 
door de aanbestedende dienst zijn geselecteerd. 
- 69 -
14. (In voorkomend geval) datum van eerdere bekendmakingen in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen. 
15. Overige inlichtingen. 
16. (In voorkomend geval) referentie van de bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen van de periodieke aankondiging van inlichtingen waarnaar de opdracht verwijst. 
17. Datum van verzending van de aankondiging door de aanbestedende dienst. 
18. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor Officiële Publikaties der Europese 
Gemeenschappen (te verstrekken door het Bureau voor Officiële Publikaties). 
- 70 -
BIJLAGE XIV 
Periodieke aankondiging 
6. VOO» OPDRACHTEN VOOR VERRICHTING VAN DIENSTEN 
1. Naam, adres, telefoonnummer, telegramadres, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst of 
van de dienst waar aanvullende inlichtingen kunnen worden verkregen. 
2. Totaal van de voorgenomen opdrachten voor elk van de in bijlage XVIA opgenomen categorieën van 
diensten. 
3. a) Beoogde datum van aanvang van de aanbestedingsprocedures (indien bekend), 
b) Type van de aanbestedingsprocedures. 
4. Overige inlichtingen (bij voorbeeld of later al dan niet een oproep tot mededinging zal worden 
bekendgemaakt). 
5. Datum van verzending van de aankondiging door de aanbestedende diensten. 
6. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor Officiële Publikaties der Europese 
Gemeenschappen (te verstrekken door het Bureau voor Officiële Publikaties). 

- 71 -
BIJLAGE XV 
Aankondiging van geplaatste opdrachten 
I. IN HET PUBLIKATIEBLAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN TE PUBLICEREN GEGEVENS 
1. Naam en adres van de aanbestedende dienst. 
2. Aard van de opdracht (leveringen, werken of verrichting van diensten; in voorkomend geval 
aangeven of het om een raamovereenkomst gaat). 
3. Ten minste een beknopte beschrijving van de aard van de produkten, werken of diensten. 
4. a) Vorm van de oproep tot mededinging (aankondiging over het erkenningssysteem, periodieke 
aankondiging, aanbesteding). 
b) Referentie van de bekendmaking van de aankondiging in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen. 
c) In het geval van opdrachten die zonder oproep tot mededinging worden gegund, vermelding van 
de desbetreffende bepaling van artikel 15, lid 2, of artikel 12 ter. 
5. Procedure voor het gunnen van de opdracht (openbare procedure, niet-openbare procedure of 
gunning via onderhandelingen). 
6. Aantal ontvangen aanbiedingen. 
7. Datum van gunning. 
8. Prijs die is betaald voor de opportuniteitsaankopen uit hoofde van artikel 15, lid 2, 
onder j). 
9. Naam en adres van de leverancier(s), aannemer(s) of dienstverlener(s) aan wie de opdracht is 
gegund. 
10. In voorkomend geval, vermelden of de opdracht in onderaanbesteding is of kan worden gegeven. 
11. Facultatieve gegevens : 
- deel van de opdracht dat aan onderaannemers kan worden uitbesteed, en waarde daarvan; 
- criterium voor de gunning van de opdracht; 
- betaalde prijs (of prijzen). 
1 * • NIET VOOR PUBLIKATIE BESTEMDE GEGEVENS 
12. Aantal geplaatste opdrachten (wanneer een opdracht over verscheidene leveranciers werd 
verdeeld). 
13. Waarde van elke geplaatste opdracht. 
14. Land van oorsprong van het produkt of de dienst (uit de Gemeenschap of niet uit de 
Gemeenschap en in dit laatste geval uitgesplitst naar land). 
15. Is er gebruik gemaakt van de afwijkingen van artikel 13, lid 6, op het gebruik van de 
Europese specificaties ? Zo ja, van welke ? 
16. Welk gunningscriterium is er gehanteerd ? (economisch voordeligste aanbieding, laagste prijs, 
bij artikel 28 toegestane criteria). 
17. Is de opdracht gegund aan een inschrijver die een variant voorstelt in de zin van artikel 27, 
lid 3 ? 
18. Zijn, overeenkomstig het bepaalde in artikel 27, lid 5, bepaalde offertes niet in aanmerking 
genomen omdat zij abnormaal laag waren ? 
19. Datum van verzending van deze aankondiging door de aanbestedende diensten. 
- 72 -
BIJLAGE XVIA 
Diensten in de zin van artikel 12 bis 
Cat. Benaming Afdeling, groep, klasse 
of subklasse van de CPC 
1. Onderhouds- en reparatiediensten 6112, 6122, 633, 886 
Diensten voor vervoer over land, met 
inbegrip van diensten voor vervoer per 
pantserwagen en koeriersdiensten, 
postvervoer uitgezonderd 712 (uitgezonderd 71235), 
7512, 87304 
Diensten voor luchtvervoer van passagiers en 
vracht, met uitzondering van postvervoer 73 (uitgezonderd 7321) 
Postvervoer over land, met uitzondering van 
raiIvervoer; postvervoer door de lucht 71235, 7321 
Telecommunicatiediensten 752* 
Financiële diensten 
a) Verzekeringsdiensten 
b) Bankverrichtingen en diensten in 
verband met beleggingen ex 81 
812, 814 
Computer- en aanverwante diensten 84 
0 & O-diensten** 85 
Diensten van accountancy, controle 
en boekhouding 862 
10. Diensten voor marktonderzoek en peiling 
van de openbare mening 864 
11. Diensten voor bedrijfsadvisering en 
aanverwante diensten 865, 866*** 
12. Bouwkundige diensten; 
Technische en geïntegreerde technische diensten; 
Diensten van stedebouw en landschapsarchitectuur; 
Diensten voor aanverwante technische en 
wetenschappeli jke advisering; 
Diensten voor het uitvoeren van technische 
proeven en analyses 867 
13, Advertentie- en reclamediensten 871 
14. Diensten voor het schoonmaken van gebouwen 
en het beheer van onroerende goederen 874 
82201, 82202 
15. Uitgeverij- en drukkerijdiensten, in regie 
of op contractbasis 88442 
16. Riolering en vuilophaaldiensten; 
afvalverwerking en aanverwante diensten 94 
* Uitgezonderd spraaktelefonie-, telex-, mobiele-radiotelefonie-, semafoon- en 
telecommunicatiesatellietdiensten 
** Als bedoeld in de achtste overweging 
*** Uitgezonderd arbitrage- en verzoeningsdiensten 
(9 
- 73 -
BIJLAGE XVIB 
Diensten in de zin van artikel 12 ter 
Cat. Benaming Afdeling, groep, klasse of 
subklasse van de CPC 
17. Hotel- en restauratiediensten 64 
18. Spoorwegvervoersdiensten 711 
19. Vervoersdiensten over het water 72 
20. Diensten voor ondersteunend en hulpvervoer 74 
21. Diensten van juridische aard 861 
22. Plaatsing van personeel en personeels­
verschaffing 872 
23. Opsporings- en bewakingsdiensten 
(uitgezonderd vervoer per pantserwagen) 873 (uitgezonderd 87304) 
24. Diensten voor onderwijs en beroepsonderwijs 92 
25. Gezondheids- en sociale diensten 93 
26. Diensten voor recreatie, cultuur en sport 96 
27. Andere diensten 
- 74 -
BIJLAGE XVII 
Aankondigingen van prijsvragen voor ontwerpen 
1. Naam, adres, telefoonnummer, telegramadres, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst en 
van de dienst waar de ter zake dienende stukken kunnen worden verkregen. 
2. Beschrijving van het project. 
3. Aard van de prijsvraag : openbaar of niet-openbaar. 
4. Bij openbare prijsvragen : uiterste datum voor de ontvangst van de ontwerpen. 
5. Bij niet-openbare prijsvragen : 
a) beoogd aantal of minimum- c.q. maximumaantal deelnemers; 
b) in voorkomend geval : namen van reeds geselecteerde deelnemers; 
c) criteria voor deze selectie; 
d) uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming. 
6. In voorkomend geval, vermelding of de deelneming aan een bepaalde beroepsgroep is voorbehouden. 
7. Bij de beoordeling van de ontwerpen te hanteren criteria. 
8. In voorkomend geval, namen van geselecteerde juryleden. 
9. Vermelding of de beslissing van de jury verbindend is. 
10. In voorkomend geval, aantal en waarde van de toe te kennen prijzen. 
11. In voorkomend geval : nadere gegevens inzake vergoedingen aan alle deelnemers. 
12. Vermelding of de winnaars recht hebben op de gunning van eventuele vervolgopdrachten. 
13. Overige inlichtingen. 
14. Datum van verzending van de aankondiging. 
15. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor Officiële Publikaties der Europese 
Gemeenschappen. 
- 75 -
BIJLAGE XVIII 
Resultaat van prijsvragen voor ontwerpen 
1. Naam, adres, telefoonnummer, telegramadres, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst. 
2. Beschrijving van het project. 
3. Totaal aantal deelnemers. 
4. Aantal buitenlandse deelnemers. 
5. Winnaar(s) van de prijsvraag. 
6. In voorkomend geval, toegekende prijs of prijzen. 
7. Overige inlichtingen. 
8. Verwijzing naar de aankondiging van de prijsvraag. 
9. Datum van verzending van deze aankondiging. 
10. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor Officiële Publikaties der Europese 
Gemeenschappen." 

- 76 -
WERKDOCUMENT 
VAN DE DIENSTEN VAN 
DE COMMISSIE 
Gecodificeerde tekst waarbij de 
bepalingen van het voorstel voor een 
Richtijn COM(91) 
(opdrachten voor dienstverlening) 
in Richthtlijn 90/531/EEG 
(opdrachten voor leveringen en de uitvoering van werken) 
worden opgenomen 
- 77 -
VERKLARENDE OPMERKING 
Bijgaande gecodificeerde tekst dient om het voorstel voor een richtijn 
betreffende de opdrachten voor verrichten van diensten in de sectoren water- en 
energievoorziening, vervoer en telecommunicatie(*) gemakkelijker te kunnen 
lezen en begrijpen. 
Door middel van deze tekst worden alle wijzigingen die worden voorgesteld om de 
opdrachten voor dienstverlening in aanmerking te nemen, verwerkt in 
Richtlijn 90/531/EEG, die van toepassing is op opdrachten voor leveringen en de 
uitvoering van werken. 
De onderstreepte gedeelten komen overeen met de gewijzigde of nieuwe bepalingen 
in het formele voorstel; wanneer in de bepalingen niet expliciet wordt vermeld 
dat het gaat om opdrachten voor leveringen of de uitvoering van werken, zijn 
zij ook van toepassing op opdrachten voor dienstverlening. 
(1) COM(91) .... van , voorstel voor een richtlijn van de Raad tot 
wijziging van Richtlijn 90/531/EEG betreffende de procedures voor het 
plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, 
vervoer en telecommunicatie. 
- 78 -
GECODIFICEERDE TEKST 
TITEL 1 
ALGEMEEN 
Artikel 1 
In de zin van deze richtlijn wordt verstaan onder : 
1. "overheidsdiensten" : de Staat, zijn territoriale overheden, 
publiekrechtelijke lichamen en verenigingen bestaande uit een of meer van 
deze overheden of publiekrechtelijke lichamen. 
Een lichaam wordt als publiekrechtelijk lichaam aangemerkt, indien het 
- is ingesteld met het specifieke doel te voorzien in behoeften van algemeen 
belang en niet van industriële of commerciële aard is, en 
- rechtspersoonlijkheid heeft, en 
- in hoofdzaak door de Staat, door territoriale overheden of door andere 
publiekrechtelijke lichamen wordt gefinancierd, dan wel indien het beheer 
ervan onderworpen is aan het toezicht van die lichamen, of ook indien de 
leden van het bestuurs-, het leidinggevende of toezichthoudende orgaan 
voor meer dan de helft worden aangesteld door de Staat, door territoriale 
overheden of door andere publiekrechtelijke lichamen; 
2. "openbaar bedrijf" : bedrijf waarover overheidsdiensten rechtstreeks of 
middellijk een dominerende invloed kunnen uitoefenen uit hoofde van 
eigendom, financiële deelneming of het bedrijf betreffende voorschriften. 
Een dominerende invloed wordt geacht aanwezig te zijn, wanneer de 
oveheidsdiensten, al dan niet rechtstreeks, ten aanzien van een bedrijf : 
- 79 -
- de meerderheid van het geplaatste kapitaal van dat bedrijf bezitten, of 
- over de meerderheid van de stemrechten verbonden aan de door het bedrijf 
uitgegeven aandelen beschikken, of 
- meer dan de helft van de leden van het bestuurs-, leidinggevende of 
toezichthoudende orgaan van het bedrijf kunnen aanstellen; 
3. "verbonden ondernemingen" ; ondernemingen waarvan de jaarrekening is 
geconsolideerd met die van de aanbestedende dienst overeenkomstig de 
voorschriften van Richtlijn 83/349/EEG van de Raad(^) of, in het geval van 
aanbestedende diensten die niet onder deze richtlijn vallen, ondernemingen 
waarop de aanbestedende dienst rechtstreeks of middellijk een dominerende 
invloed kan uitoefenen in de zin van lid 2 of ondernemingen die een 
dominerende invloed op een aanbestedende dienst kunnen uitoefenen of die, te 
zamen met de aanbestedende dienst, onder dominerende invloed staan van een 
andere onderneming uit hoofde van eigendom, financiële deelneming of de voor 
de onderneming geldende voorschriften. 
4. "opdrachten voor leveringen, voor uitvoering van werken en voor verrichten 
van diensten" : schriftelijke overeenkomsten onder bezwarende titel tussen 
één van de in artikel 2 omschreven aanbestedende diensten en een 
leverancier, aannemer of dienstverrichter, met uitzondering van 
overeenkomsten betreffende : 
- verwerving of huur, ongeacht de financiële regeling ervan, van grond, 
gebouwen of andere onroerende goederen of de rechten daarop; 
- spraaktelefonie-, telex-, mobiele-radiotelefonie-, semafoon- en 
telecommunicatiesatellietdiensten; 
- arbitrage- en verzoeningsdiensten. 
Deze overeenkomsten hebben betrekking op : 
(1) PB nr. L 193 van 18.7.1983, blz. 1 
- 80 -
a) in het geval van opdrachten voor leveringen : aankoop, leasing, huur of 
huurkoop met of zonder koopoptie, van produkten; 
b) in het geval van opdrachten voor uitvoering van werken : de uitvoering 
dan wel het ontwerp en de uitvoering te zamen, dan wel het uitvoeren, met 
welke middelen dan ook, van de in bijlage XI bedoelde werkzaamheden van 
de bouwnijverheid. Deze opdrachten kunnen daarnaast ook de voor 
uitvoering daarvan vereiste leveringen en diensten omvatten; 
c) in het geval van opdrachten voor verrichten van diensten : elke andere 
prestatie. 
Opdrachten die verrichten van diensten en leveringen omvatten, worden 
beschouwd als opdrachten voor leveringen, wanneer de totale waarde van de 
leveringen meer bedraagt dan de waarde van de onder de opdracht vallende 
diensten; 
5. "raamovereenkomst" : een overeenkomst tussen één van de aanbestedende 
diensten als omschreven in artikel 2 en een of meer leveranciers, aannemers 
of dienstverrichters, die ten doel heeft de voorwaarden met name inzake 
prijs en, in voorkomend geval, hoeveelheid, van in de loop van een bepaalde 
periode te plaatsen opdrachten vast te stellen; 
6. "inschrijver" : de leverancier, de aannemer of de dienstverrichter die een 
aanbieding doet, en "gegadigde" : degene die heeft verzocht om een 
uitnodiging tot deelneming aan een niet-openbare procedure of aan een 
procedure van gunning via onderhandelingen; dienstverrichters kunnen 
natuurlijke of rechtspersonen zijn, met inbegrip van aanbestedende diensten 
in de zin van artikel 2; 
7. "openbare procedures, niet-openbare procedures en procedures van gunning via 
onderhandelingen" : de door de aanbestedende diensten gevolgde 
aanbestedingsprocedures, waarbij : 
a) in het geval van de openbare procedures, alle belangstellende 
- 81 -
leveranciers, aannemers of dienstverrichters mogen inschrijven; 
b) in het geval van niet-openbare procedures, alleen de door de 
aanbestedende dienst aangezochte gegadigden mogen inschrijven; 
c) in het geval van de procedures van gunning via onderhandelingen, de 
aanbestedende dienst de door hem gekozen leveranciers, aannemers of 
dienstverrichters raadpleegt en in onderhandelingen met een of meer van 
hen de inhoud van de overeenkomst vaststelt; 
8. "technische specificaties" : technische eisen, met name die welke zijn 
opgenomen in het bestek, die een omschrijving geven van de vereiste 
kenmerken van een werk, een materiaal, een produkt, een levering of een 
dienst en aan de hand waarvan een werk, een materiaal, een produkt, een 
levering of een dienst objectief zodanig kunnen worden omschreven dat deze 
beantwoorden aan het gebruik waarvoor zij door de aanbestedende dienst 
bestemd zijn. Deze technische voorschriften kunnen tevens omvatten het 
kwaliteitsniveau, de gebruiksgeschiktheid, de veiligheid en de afmetingen, 
met inbegrip van de voorschriften voor het materiaal, het produkt, de 
levering of de dienst met betrekking tot kwaliteitsgarantie, terminologie, 
symbolen, proefnemingen en proefnemingsmethoden, verpakking, het merken of 
het etiketteren. In het geval van opdrachten voor uitvoering van werken 
kunnen zij tevens de voorschriften omvatten voor het ontwerpen en de 
kostprijsberekening, de voorwaarden voor de proefnemingen, controle en 
oplevering van werken, alsmede de bouwwijzen en -technieken en alle andere 
voorwaarden van technische aard die de aanbestedende dienst bij algemene dan 
wel bijzondere maatregel kan voorschrijven met betrekking tot de voltooide 
werken en tot de materialen of bestanddelen waaruit deze werken zijn 
samengesteld; 
9. "norm" : een technische specificatie die door een erkende 
normaliseringsinstelling voor herhaalde of voortdurende toepassing is 
goedgekeurd en waarvan de inachtneming in beginsel niet verplicht is; 
10. "Europese norm" : een norm die door de Europese Commissie voor Normalisatie 
- 82 -
(CEN) of het Europees Comité voor Elektrotechnische Normalisatie (CENELEC) 
volgens de gemeenschappelijke regels van deze organisaties als "Europese 
norm (EN)" of "Harmonisatiebescheid (HD)", dan wel door het Europees 
Normalisatie-Instituut voor de Telecommunicatie (ETSI) volgens zijn eigen 
regels als een "Europese telecommunicatienorm" (ETS) is goedgekeurd; 
11. "gemeenschappelijke technische specificatie" : een technische specificatie 
die volgens een door de Lid-Staten erkende procedure opgesteld is met het 
oog op eenvormige toepassing in alle Lid-Staten en die bekendgemaakt is in 
het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen; 
12. "Europese technische goedkeuring" : een op de bevinding dat aan de 
fundamentele vereisten voor bouwwerken wordt voldaan, gebaseerde, gunstige 
technische beoordeling, waarbij een produkt geschikt wordt verklaard voor 
het gebruik voor een bepaald doel volgens zijn intrinsieke eigenschappen en 
de bij Richtlijn 89/106/EEG van de Raad van 21 december 1988 betreffende de 
onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen 
der Lid-Staten inzake voor de bouw bestemde produkten(*) voor de 
toepassing en het gebruik ervan vastgestelde voorwaarden. De Europese 
technische goedkeuring wordt afgegeven door de te dien einde door de 
Lid-Staat erkende instantie; 
13. "Europese specificatie" : een gemeenschappelijke technische specificatie, 
een Europese technische goedkeuring of een nationale norm waarin een 
Europese norm omgezet is; 
14. "openbaar telecommunicatienetwerk" : de openbare telecommunicatie-
infrastructuur waarmee signalen tussen bepaalde eindstations van het 
netwerk kunnen worden overgebracht door middel van draden, 
straalverbindingen, optische middelen of andere elektromagnetische 
middelen. 
Een "eindstation van het netwerk" is het geheel van materiële verbindingen 
en van technische toegangsspecificaties, die deel uitmaken van het openbaar 
(1) PB nr. L 40 van 11.2.1989, blz. 12 
- 83 -
telecommunicatienetwerk en die nodig zijn om toegang te krijgen tot dit 
openbaar netwerk en met behulp daarvan doeltreffend te communiceren; 
15. "openbare telecommunicatiediensten" : telecommunicatiediensten waarvan de 
Lid-Staten het aanbod met name aan een of meer telecommunicatieorganisaties 
specifiek hebben opgedragen. 
"telecommunicatiediensten" : diensten die geheel of gedeeltelijk bestaan in 
het overbrengen en doorgeven van signalen op het openbare 
telecommunicatienet door middel van telecommunicatieprocédés, met 
uitzondering van radio-omroep en van televisie. 
16. "prijsvragen voor ontwerpen" ; die nationale procedures welke tot doel 
hebben de aanbestedende dienst een plan of ontwerp te verschaffen, met name 
op het gebied van architectuur en weg- en waterbouw of op het gebied van de 
automatische gegevensverwerking, en waarbij op basis van een concours de 
selectie door een jury geschiedt, al dan niet met toekenning van prijzen;" 
Artikel 2 
1. Deze richtlijn geldt voor de aanbestedende diensten die : 
a) overheidsdiensten of openbare bedrijven zijn en die één van de in lid 2 
als relevant in de zin van deze richtlijn aangemerkte activiteiten tot 
taak hebben; 
b) of die, indien het geen overheidsdiensten of openbare bedrijven betreft, 
één van de in lid 2 als relevant in de zin van deze richtlijn aangemerkte 
activiteiten of een combinatie daarvan tot taak hebben en die bijzondere 
of uitsluitende rechten genieten die hun door een bevoegde instantie van 
een Lid-Staat zijn verleend. 
2. Relevante activiteiten in de zin van deze richtlijn zijn : 
- 84 -
a) de beschikbaarstelling of exploitatie van vaste netten die aan het 
publiek een dienst verlenen op het gebied van de produktie, het vervoer 
of de distributie van : 
i) drinkwater, of 
ii) elektriciteit, of 
iii) gas of warmte; 
of de drinkwater-, elektriciteits-, gas- of warmtetoevoer aan die netten; 
b) de exploitatie van een geografisch gebied met het oogmerk van 
i) prospectie of winning van aardolie, gas, steenkool of andere vaste 
brandstoffen, of 
ii) het verstrekken van luchthaven-, zeehaven-, binnenhaven- of andere 
aanlandingsfaciliteiten voor vervoer door de lucht, over zee of over 
de binnenwateren; 
c) de exploitatie van netten van openbare dienstverlening op het gebied van 
vervoer per trein, automatische systemen, tram, trolleybus of bus of 
kabel. 
Ten aanzien van vervoersdiensten wordt er vanuit gegaan dat er een net 
bestaat, indien de dienst wordt verleend onder voorwaarden die gesteld 
zijn door een bevoegde instantie van een Lid-Staat, zoals de te volgen 
routes, de beschikbaar te stellen capaciteit of de frequentie van de 
dienst; 
d) de beschikbaarstelling of exploitatie van openbare 
telecommunicatienetwerken of het verschaffen van één of meer openbare 
telecommunicatiediensten aan het publiek. 
- 85 -
3. Voor de toepassing van lid 1, onder b), worden onder bijzondere of 
uitsluitende rechten verstaan : rechten voortvloeiende uit een machtiging 
die door een bevoegde autoriteit van de betrokken Lid-Staat is gegeven door 
middel van elke wettelijke of bestuursrechtelijke bepaling die tot gevolg 
heeft dat de uitoefening van een in lid 2 omschreven activiteit voorbehouden 
blijft aan een of meer diensten. 
Een aanbestedende dienst wordt geacht bijzondere of uitsluitende rechten te 
genieten, met name indien : 
a) deze dienst voor de aanleg van netten of faciliteiten, als bedoeld in 
lid 2, gebruik kan maken van een onteigeningsprocedure of een 
erfdienstbaarheid kan vestigen, dan wel delen van het net kan aanbrengen 
op, onder of boven de openbare weg; 
b) deze dienst in het in lid 2, onder a), genoemde geval drinkwater, 
elektriciteit, gas of warmte toevoert aan een net dat wordt geëxploiteerd 
door een dienst die bijzondere of uitsluitende rechten geniet die zijn 
verleend door een bevoegde autoriteit van de betrokken Lid-Staat. 
4. Het verzorgen van een openbare busdienst wordt niet beschouwd als een 
activiteit in de zin van lid 2, onder c), indien andere diensten vrijelijk 
deze dienstverlening, algemeen dan wel voor een bepaald geografisch gebied 
onder dezelfde voorwaarden als de aanbestedende diensten kunnen verrichten. 
5. De toevoer van drinkwater, elektriciteit, gas of warmte aan netten voor 
dienstverlening aan het publiek door een andere aanbestedende dienst dan de 
overheidsdiensten, wordt niet beschouwd als een activiteit in de zin van 
lid 2, onder a), wanneer : 
a) in het geval van drinkwater of elektriciteit : 
- de produktie van drinkwater of elektriciteit door de betrokken dienst 
- 86 -
geschiedt omdat het verbruik ervan noodzakelijk is voor de uitoefening 
van een andere dan de in lid 2 bedoelde activiteit; en 
- de toevoer aan het openbare net uitsluitend afhangt van het eigen 
verbruik van de dienst en niet meer heeft bedragen dan 30 % van de 
totale drinkwater- of energieproduktie van de dienst berekend als het 
gemiddelde over de laatste drie jaren, met inbegrip van het lopende 
j aar ; 
b) in het geval van gas of warmte : 
- de produktie van gas of warmte door de betrokken dienst het 
onvermijdelijk resultaat is van de uitoefening van een andere dan de in 
lid 2 bedoelde activiteit; en 
- de toevoer aan het openbare net uitsluitend tot doel heeft deze 
produktie op economisch verantwoorde wijze te exploiteren en 
overeenstemt met ten hoogste 20 % van de omzet van de dienst berekend 
als het gemiddelde over de laatste drie jaren, met inbegrip van het 
lopende jaar. 
6. De in de bijlagen I tot en met X genoemde aanbestedende diensten voldoen aan 
bovengenoemde criteria. Om ervoor te zorgen dat de lijsten zo volledig 
mogelijk zijn, stellen de Lid-Staten de Commissie in kennis van de in hun 
lijsten opgetreden wijzigingen. De Commissie herziet de bijlagen I tot en 
met X volgens de procedure van artikel 32. 
Artikel 3 
1. Een Lid-Staat kan de Commissie verzoeken erin te voorzien dat exploitatie 
van geografische gebieden ter wille van de prospectie en de winning van 
aardolie, gas, steenkool of andere vaste brandstoffen niet beschouwd wordt 
als een relevante activiteit in de zin van artikel 2, lid 2, punt b) 
punt i), of dat de diensten niet geacht worden in aanmerking te komen voor 
- 87 -
bijzondere of uitsluitende rechten in de zin van artikel 2, lid 3, onder b), 
om een of meer van deze activiteiten te exploiteren indien rekening houdende 
met de relevante nationale bepalingen betreffende deze activiteiten, aan 
alle onderstaande voorwaarden is voldaan : 
a) wanneer er een machtiging wordt geëist voor de exploitatie van een 
dergelijk geografisch gebied, andere diensten ook vrij zijn een 
dergelijke machtiging aan te vragen onder dezelfde voorwaarden als die 
welke gelden voor de aanbestedende diensten en 
b) de technische en financiële capaciteit die de diensten moeten bezitten om 
de bijzondere activiteiten uit te oefenen worden vastgesteld voordat de 
beoordeling plaatsvindt van de merites van de gegadigden die de 
machtiging trachten te verkrijgen en 
c) de machtiging tot uitoefening van deze activiteiten wordt verleend op 
basis van objectieve criteria inzake de middelen die voor de prospectie 
of winning worden overwogen; deze criteria moeten vóór de indiening van 
de machtigingsaanvragen worden vastgesteld en bekendgemaakt en zij moeten 
op niet-discriminerende wijze worden toegepast en 
d) alle voorwaarden en eisen inzake het uitoefenen of stopzetten van de 
activiteit, met inbegrip van de voorschriften betreffende de met het 
uitoefenen van de activiteit samenhangende verplichtingen, de 
vergoedingen en de deelneming in het kapitaal of de inkomsten van de 
diensten, worden vastgesteld en beschikbaar gesteld vóór de indiening van 
de machtigingsaanvragen en moeten op niet-discriminerende wijze worden 
toegepast; elke wijziging met betrekking tot deze voorwaarden en eisen 
moet voor alle betrokken diensten gelden of op niet-discriminerende wijze 
geschieden; de verplichtingen die met het uitoefenen van de activiteit 
samenhangen, behoeven evenwel pas op het tijdstip voorafgaande aan de 
toekenning van de machtiging te worden vastgesteld en 
(7 
- 88 -
e) de aanbestedende diensten zijn noch bij wet, noch op grond van een 
reglement of administratief voorschrift, noch door een overeenkomst of 
onderlinge afspraak verplicht informatie te verstrekken over de overwogen 
of bestaande bronnen voor hun aankopen, tenzij de nationale autoriteiten, 
uitsluitend met het oog op de in artikel 36 van het Verdrag genoemde 
doelstelingen, daarom verzoeken. 
2. De Lid-Staten die de bepalingen van lid 1 toepassen, dragen er door middel 
van de machtigingsvoorwaarden of andere passende maatregelen zorg voor dat 
elke dienst : 
a) de beginselen van non-discriminatie en van oproep tot mededinging in acht 
neemt bij de gunning van opdrachten voor leveringen, voor uitvoering van 
werken en verrichten van diensten, inzonderheid ten aanzien van de 
informatie die hij de ondernemingen verstrekt met betrekking tot zijn 
voornemens inzake het plaatsen van opdrachten; 
b) aan de Commissie, onder de voorwaarden die deze overeenkomstig artikel 32 
vaststelt, informatie verstrekt inzake de toekenning van de opdrachten. 
3. Ten aanzien van individuele concessies of machtigingen die vóór het tijdstip 
waarop deze richtlijn overeenkomstig artikel 37 door de Lid-Staten ten 
uitvoer wordt gelegd, zijn verleend, is het bepaalde in lid 1, onder a), b) 
en c), niet van toepassing indien op dat tijdstip andere diensten vrij zijn 
om voor de exploitatie van geografische gebieden met het oog op de 
prospectie of de winning van aardolie, gas, steenkool of andere vaste 
brandstoffen een machtiging aan te vragen, op niet-discriminerende basis en 
op grond van objectieve criteria. Lid 1, onder d) , is niet van toepassing 
wanneer de voorwaarden en eisen zijn vastgesteld, toegepast of gewijzigd 
vóór bovengenoemd tijdstip. 
- 89 -
4. Een Lid-Staat die lid 1 wenst toe te passen, stelt de Commissie hiervan in 
kennis. Te dien einde deelt hij de Commissie alle wettelijke en 
bestuursrechtelijke bepalingen, overeenkomsten en afspraken mede met 
betrekking tot de vervulling van de in de leden 1 en 2 genoemde voorwaarden. 
De Commissie neemt haar besluit volgens de procedure van artikel 32, leden 4 
tot en met 7. Zij maakt haar besluit, en de redenen hiervoor, bekend in het 
Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. 
Ieder jaar doet zij de Raad een verslag toekomen over de tenuitvoerlegging 
van het onderhavige artikel en zij onderwerpt de toepassing ervan aan een 
nieuw onderzoek in het kader van het in artikel 36 bedoelde verslag. 
Artikel 4 
1. Voor het plaatsen van opdrachten voor leveringen, voor uitvoering van werken 
en voor verrichten van diensten of voor het organiseren van prijsvragen voor 
ontwerpen, passen de aanbestedende diensten de procedures toe die zijn 
aangepast aan de bepalingen van deze richtlijn. 
2. De aanbestedende diensten zorgen ervoor dat er geen discriminatie tussen 
leveranciers, aannemers of dienstverrichters plaatsvindt. 
3. Bij het verstrekken van de technische specificaties aan de belangstellende 
leveranciers, aannemers of dienstverrichters, bij de kwalificatie en 
selectie van leveranciers, aannemers of dienstverrichters en bij de 
toewijzing van de opdrachten kunnen de aanbestedende diensten eisen stellen 
ter bescherming van het vertrouwelijke karakter van de informatie die zij 
verstrekken. 
4. Het recht van leveranciers, aannemers of dienstverrichters om van een 
aanbestedende dienst overeenkomstig de nationale wetgeving te eisen dat door 
hen verstrekte informatie vertrouwelijk wordt behandeld, wordt door deze 
richtlijn niet beperkt. 
- 90 -
Artikel 5 
1. De aanbestedende diensten kunnen een raamovereenkomst beschouwen als een 
opdracht in de zin van artikel 1, punt 4, en kunnen die toewijzen 
overeenkomstig de bepalingen van deze richtlijn. 
2. Wanneer de aanbestedende diensten een raamovereenkomst hebben gesloten 
overeenkomstig het bepaalde in deze richtlijn, kunnen zij van artikel 15, 
lid 2, onder i), gebruik maken bij het plaatsen van op deze overeenkomst 
gebaseerde opdrachten. 
3. Wanneer een raamovereenkomst niet overeenkomstig het bepaalde in deze 
richtlijn is gesloten, mogen de aanbestedende diensten geen gebruik maken 
van artikel 15, lid 2, onder i). 
4. De aanbestedende diensten mogen geen oneigenlijk gebuik maken van 
raamovereenkomsten, met als gevolg dat de mededinging zou worden verhinderd, 
beperkt of vervalst. 
Artikel 6 
1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten of prijsvragen voor 
ontwerpen waarmede de aanbestedende diensten iets anders beogen dan de 
uitoefening van hun in artikel 2, lid 2, bedoelde activiteiten of voor de 
uitoefening van die activiteiten in een derde land, in omstandigheden 
waarbij er geen sprake is van de fysieke exploitatie van een netwerk of van 
een geografisch gebied binnen de Gemeenschap. 
2. Deze richtlijn is evenwel van toepassing op de opdrachten of de prijsvragen 
voor ontwerpen die worden geplaatst, respectievelijk georganiseerd door de 
diensten die een activiteit verrichten als omschreven in artikel 2, lid 2, 
punt a), onder i), en die : 
- 91 -
a) verband houden met waterbouwtechnische projecten, irrigatie of drainage 
voor zover de voor drinkwatervoorziening bestemde hoeveelheid water 
groter is dan 20 % van de totale hoeveelheid water die door middel van 
deze projecten of deze irrigatie- of drainage-installaties ter 
beschikking wordt gesteld, of 
b) verband houden met de afvoer of behandeling van afvalwater. 
3. De aanbestedende diensten doen de Commissie op haar verzoek mededeling van 
elke activiteit die volgens hen krachtens lid 1 is uitgezonderd. De 
Commissie kan ter informatie periodiek in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen de lijsten bekend maken van de categorieën activiteiten die 
zij als uitgezonderd beschouwt. Daarbij houdt de Commissie rekening met alle 
gevoelige commerciële aspecten waarop de aanbestedende diensten eventueel 
wijzen bij het verstrekken van informatie. 
Artikel 7 
1. Deze richtlijn is niet van toepassing op : 
a) opdrachten die zijn geplaatst voor wederverkoop of verhuur aan derden, 
indien de aanbestedende dienst geen bijzondere of uitsluitende rechten 
bezit om het voorwerp van deze opdrachten te verkopen of te verhuren en 
het andere instanties vrijstaat deze te verkopen of te verhuren op 
dezelfde voorwaarden als de aanbestedende dienst; 
b) opdrachten voor verrichten van diensten die rechtstreeks met wederverkoop 
of verhuur van de onder a) bedoelde produkten verband houden. 
2. De aanbestedende diensten doen de Commissie op haar verzoek mededeling van 
alle categorieën produkten die volgens hen krachtens lid 1 zijn 
uitgezonderd. De Commissie kan ter informatie periodiek in het 
Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen de lijsten bekend maken van de 
- 92 -
categorieën produkten die zij als uitgezonderd beschouwt. Daarbij houdt de 
Commissie rekening met alle gevoelige commerciële aspecten waarop de 
aanbestedende diensten eventueel wijzen bij het verstrekken van informatie. 
Artikel 8 
1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten die een aanbestedende 
dienst die een activiteit verricht als omschreven in artikel 2, lid 2, 
onder d), plaatst uitsluitend voor aankopen in verband met één of meer 
telecommunicatiediensten indien andere instanties vrij zijn om dezelfde 
diensten in hetzelfde geografische gebied en onder substantieel identieke 
voorwaarden aan te bieden. 
2. De aanbestedende diensten doen de Commissie op haar verzoek mededeling van 
de diensten die volgens hen krachtens lid 1 zijn uitgezonderd. De Commissie 
kan ter informatie periodiek in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen de lijsten bekend maken van de diensten die zij als 
uitgezonderd beschouwt. Daarbij houdt de Commissie rekening met alle 
gevoelige commerciële aspecten waarop de aanbestedende diensten eventueel 
wijzen bij het vestrekken van informatie. 
Artikel 9 
1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten 
a) die door de in bijlage I genoemde aanbestedende diensten worden geplaatst 
voor de aankoop van water; 
b) die door de in de bijlagen II, III, IV en V genoemde aanbestedende 
diensten worden geplaatst voor de levering van energie of brandstoffen, 
bestemd voor de opwekking van energie. 
2. De Raad beziet het bepaalde in lid 1 opnieuw wanneer hem een verslag van de 
Commissie, vergezeld van passende voorstellen, wordt voorgelegd. 
- 93 -
Artikel 10 
Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten wanneer zij door de 
Lid-Staten geheim zijn verklaard of wanneer de uitvoering ervan overeenkomstig 
de in de betrokken Lid-Staat geldende wettelijke of bestuurrechtelijke 
bepalingen gepaard moet gaan met bijzondere veiligheidsmaatregelen of wanneer 
de bescherming van de fundamentele belangen van de staatsveiligheid van dat 
land zulks vereist. 
Artikel 10 bis 
Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten voor verrichten van 
diensten die door de aanbestedende diensten krachtens een uitsluitend recht uit 
hoofde van een met het Verdrag verenigbare bekendgemaakte wettelijke of 
bestuursrechtelijke regeling, moeten worden geplaatst bij een instantie die in 
de zin van artikel 1, punt b), van Richtlijn .../... (*) zelf een aanbestedende 
dienst is. 
(*) PB nr. C 23 van 31.1.1991, blz. 1 
Artikel 11 
Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten waarvoor andere 
procedureregels gelden en die worden geplaatst : 
1. krachtens een internationale overeenkomst, gesloten overeenkomstig het 
Verdrag, tussen een Lid-Staat en één of meer derde landen, betreffende 
leveringen, uitvoering van werken, verrichten van diensten of prijsvragen 
voor ontwerpen die bestemd zijn voor de gemeenschappelijke verwezenlijking 
of exploitatie van een project door de ondertekenende Staten; elke 
overeenkomst wordt ter kennis gebracht van de Commissie, die het Raadgevend 
Comité inzake overheidsopdrachten, ingesteld bij Besluit 71/306/EEG^1), 
(1) PB nr. L 185 van 16.8.1971, blz. 15 
- 94 -
laatstelijk gewijzigd bij Besluit 77/63/EEG<1), kan raadplegen, of in het 
geval van overeenkomsten betreffende opdrachten die worden geplaatst door 
diensten die een activiteit verrichten als omschreven in artikel 2, lid 2, 
punt d), het in artikel 31 bedoelde Raadgevend Comité inzake opdrachten voor 
de telecommunicatiesector; 
2. op grond van een internationale overeenkomst inzake de legering van 
strijdkrachten en die ondernemingen in een Lid-Staat of in een derde land 
betreft; 
3. volgens de specifieke procedure van een internationale organisatie. 
Artikel 11 bis 
1. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten voor verrichten van 
diensten : 
a) die door een aanbestedende dienst bij een met hem verbonden onderneming 
worden geplaatst; 
b) die door een gemeenschappelijke onderneming ("joint venture"), bestaande 
uit verscheidene aanbestedende diensten voor de uitoefening van de in 
artikel 2, lid 2, bedoelde activiteiten, bij een met één van deze 
aanbestedende diensten verbonden onderneming worden geplaatst, 
mits ten minste 85 % van de gemiddelde omzet die deze onderneming de laatste 
drie jaar in de Gemeenschap heeft behaald, van de verrichting van deze 
diensten aan de ondernemingen waarmee zij is verbonden, afkomstig is. 
2. De aanbestedende diensten verstrekken de Commissie desgevraagd de volgende 
gegevens betreffende de toepassing van het in lid 1 bepaalde : 
- de naam van de betrokken ondernemingen; 
(1) PB nr. L 13 van 15.1.1977, blz. 15 
- 95 -
- de aard en de waarde van de betrokken opdrachten voor verrichten van 
diensten; 
- de gegevens die de Commissie noodzakelijk acht om te bewijzen dat de 
betrekkingen tussen de aanbestedende dienst en de onderneming waaraan de 
opdrachten worden gegund, aan de in dit artikel gestelde eisen voldoen. 
Artikel 12 
1. Deze richtlijn is van toepassing op opdrachten waarvan de geraamde waarde 
zonder BTW gelijk is aan of meer bedraagt dan 
a) 400 000 ecu voor opdrachten voor leveringen en verrichten van diensten, 
geplaatst door diensten die een activiteit verrichten als omschreven in 
artikel 2, lid 2, punten a), b) en c); 
b) 600 000 ecu voor opdrachten voor leveringen en voor verrichten van 
diensten, geplaatst door diensten die een activiteit verrichten als 
omschreven in artikel 2, lid 2, punt d) ; 
c) 5 000 000 ecu voor opdrachten voor de uitvoering van werken. 
2. Met het oog op de raming van de waarde van een opdracht voor verrichten van 
diensten vermeldt de aanbestedende dienst de totale vergoeding van de 
dienstverrichter, rekening houdend met het bepaalde in de leden 3 tot en met 
12. 
3. Voor de raming van de waarde van opdrachten voor financiële diensten worden 
de volgende bedragen in aanmerking genomen ; 
- voor verzekeringsdiensten, de te betalen premie; 
- voor bank- en andere financiële diensten, honoraria, provisies en rente, 
alsmede andere vormen van beloning. 
4. In geval van opdrachten voor leveringen die betrekking hebben op leasing, 
huur of huurkoop, of in geval van opdrachten voor verrichten van diensten 
(6 
- 96 -
waarin geen totale prijs wordt vermeld, wordt de waarde van de opdracht 
-ï oo de voloende rrrnnnal an • berekend op de volgende grondslag : 
a) indien het gaat om overeenkomsten met een vaste looptijd : de totale 
geraamde waarde voor de gehele looptijd wanneer die twaalf maanden of 
minder bedraagt, dan wel de totale waarde met inbegrip van de geraamde 
residuwaarde wanneer de looptijd meer dan twaalf maanden bedraagt; 
b) indien het gaat om overeenkomsten voor onbepaalde duur of indien er 
twijfel over de looptijd van de overeenkomst bestaat : het verwachte 
totaalbedrag van de tijdens de eerste vier jaar te verrichten betalingen. 
5. Indien in een voorgenomen opdracht voor leveringen of voor verrichten van 
diensten optiebedingen worden vermeld, dient het hoogst toelaatbare bedrag 
voor aankoop, leasing, huur of huurkoop, inclusief de optiebedingen, als 
grondslag te worden genomen voor de berekening van de waarde van de 
opdracht. 
6. Indien het gaat om een verwerving van leveringen of diensten voor een 
bepaalde periode door middel van een reeks opdrachten die aan een of meer 
leveranciers of dienstverrichters zullen worden gegund of van 
vervolgopdrachten, dient de waarde van de opdracht te worden berekend op 
basis van : 
a) ofwel de totale waarde van de opdrachten die tijdens het voorafgaande 
boekjaar of de voorafgaande twaalf maanden zijn geplaatst en soortgelijke 
kenmerken vertoonden, indien mogelijk gecorrigeerd op grond van verwachte 
wijzigingen in hoeveelheid of waarde gedurende de volgende twaalf 
maanden, 
b) ofwel de samengetelde waarde van de opdrachten die zullen worden 
geplaatst tijdens de twaalf maanden volgende op de gunning van de eerste 
- 97 -
opdracht, of tijdens de hele looptijd van de opdracht, indien deze langer 
is dan twaalf maanden. 
7. De waarde van een opdracht voor zowel verrichten van diensten als leveringen 
moet worden geraamd op basis van de totale waarde van de dienstverrichting 
en van de leveringen, ongeacht het respectieve aandeel ervan. 
8. De waarde van een raamovereenkomst dient te worden berekend aan de hand van 
de geraamde maximumwaarde van het geheel van de voor de betrokken periode 
beoogde opdrachten. 
9. De berekening van de waarde van een opdracht voor de uitvoering van werken 
moet, met het oog op de toepassing van lid 1, worden gebaseerd op de totale 
waarde van het werk. Onder "werk" wordt verstaan het resultaat van een 
geheel van werkzaamheden van de bouwnijverheid of de water- en wegenbouw dat 
een zelfstandige economische functie zal moeten vervullen. 
Wanneer met name een levering, een werk of een dienst in verscheidene 
percelen is verdeeld, moet de waarde van elk perceel in aanmerking worden 
genomen bij het bepalen van de in lid 1 bedoelde waarde. Wanneer de 
samengetelde waarde van de percelen gelijk is aan of meer bedraagt dan de in 
lid 1 vermelde waarde, zijn de bepalingen van dit lid op alle percelen van 
toepassing. Bij opdrachten voor de uitvoering van werken mogen de 
aanbestedende diensten echter afwijken van lid 1 voor percelen waarvan de 
geraamde waarde, exclusief BTW, minder dan 1 000 000 ecu bedraagt, mits het 
samengetelde bedrag van deze percelen niet meer dan 20 % van de totale 
waarde van het geheel van de percelen bedraagt. 
10. Voor de toepassing van lid 1 houden de aanbestedende diensten bij het 
bepalen van de geraamde waarde van opdrachten voor de uitvoering van werken 
ook rekening met de waarde van alle leveringen of diensten die voor de 
uitvoering van het werk noodzakelijk zijn en door de aanbestedende diensten 
ter beschikking van de aannemer worden gesteld. 
- 98 -
11. De waarde van leveringen of diensten die niet noodzakelijk zijn voor de 
uitvoering van een bepaalde opdracht voor de uitvoering van werken, mag 
niet bij de waarde van deze opdracht worden opgeteld met als gevolg dat de 
verwerving van deze leveringen of van deze diensten aan de toepassing van 
de richtlijn wordt onttrokken. 
12. De aanbestedende diensten mogen de toepassing van deze richtlijn niet 
omzeilen door de opdrachten te splitsen of bijzondere regels te gebruiken 
voor de berekening van de waarde van de opdrachten. 
TITEL I bis 
GEDIFFERENTIEERDE TOEPASSING 
Artikel 12bis 
Opdrachten voor leveringen en voor uitvoering van werken alsmede opdrachten 
voor verrichten van in bijlage XVIA opgenomen diensten worden overeenkomstig de 
bepalingen van de Titels II, III en IV geplaatst. 
Artikel 12ter 
Opdrachten voor verrichten van in bijlage XVIB opgenomen diensten worden 
overeenkomstig de artikelen 13 en 18 geplaatst. 
Artikel 12quater 
Opdrachten die betrekking hebben op zowel in bijlage XVIA als in bijlage XVIB 
opgenomen diensten, worden overeenkomstig de bepalingen van de Titels II, III 
en IV geplaatst, indien de waarde van de in bijlage XVIA opgenomen diensten 
groter is dan die van de diensten welke in bijlage XVIB zijn opgenomen. Indien 
dit niet het geval is, worden zij overeenkomstig de artikelen 13 en 18 
geplaatst. 
- 99 -
TITEL II 
TECHNISCHE SPECIFICATIES EN NORMEN 
Artikel 13 
1. De aanbestedende diensten vermelden de technische specificaties in de 
algemene stukken of in het bestek voor elke opdracht. 
2. De technische specificaties worden vastgesteld door verwijzing naar Europese 
specificaties, indien deze bestaan. 
3. Bij gebreke van Europese specificaties moeten de technische specificaties, 
voor zover mogelijk, wordeen vastgesteld door verwijzing naar andere in de 
Gemeenschap gebruikte normen. 
4. De aanbestedende diensten stellen de extra specificaties vast die nodig zijn 
ter aanvulling van de Europese specificaties of de andere normen. Daartoe 
geven zij de voorkeur aan specificaties die betrekking hebben op eisen 
inzake prestaties in plaats van conceptuele of beschrijvende eigenschappen, 
tenzij zij deze specificaties om objectieve redenen voor de uitvoering van 
de opdracht niet geschikt achten. 
5. Tenzij dergelijke specificaties voor het voorwerp van de opdracht strikt 
noodzakelijk zijn, kunnen geen technische specificaties worden gebruikt die 
produkten van een bepaald fabrikaat of een bepaalde herkomst, dan wel 
bijzondere werkwijzen vermelden, waardoor bepaalde ondernemingen worden 
begunstigd of uitgeschakeld. Het is met name verboden te verwijzen naar 
merken, octrooien of typen, of een bepaalde oorsprong of herkomst; een 
dergelijke verwijzing, vergezeld van de vermelding "of daaraan 
gelijkwaardig" is evenwel toegestaan wanneer het voorwerp van de opdracht 
niet op een andere wijze met voldoende nauwkeurige, voor alle betrokkenen 
- 100 -
volkomen begrijpelijke specificaties omschreven kan worden. 
6. De aanbestedende diensten kunnen afwijken van lid 2, indien : 
a) het technisch onmogelijk is om de overeenstemming van een produkt met die 
Europese specificaties afdoende vast te stellen; 
b) de toepassing van lid 2 afbreuk doet aan de toepassing van 
Richtlijn 86/361/EEG van de Raad van 24 juli 1986 betreffende de eerste 
fase van de wederzijdse erkenning van goedkeuringen van eindapparatuur 
voor telecommunicatie^1) of van Beschikking 87/95/EEG van de Raad van 
22 december 1986 betreffende de normalisatie op het gebied van de 
informatietechnologieën en de telecommunicatie^); 
c) bij de aanpassing van de bestaande praktijken aan de Europese 
specificaties, deze Europese specificaties de aanbestedende dienst zouden 
verplichten tot de aanschaf van materiaal dat incompatibel is met de 
reeds in gebruik zijnde apparatuur of zou leiden tot buitensporig hoge 
kosten of tot onevenredig grote technische moeilijkheden. De 
aanbestedende diensten kunnen echter slechts gebruik maken van deze 
afwijking in het kader van een welomschreven en schriftelijk vastgestelde 
strategie met het oog op een overgang naar Europese specificaties; 
d) de betrokken Europese specificatie ongeschikt is voor de overwogen 
bijzondere toepassing of indien daarin geen rekening is gehouden met de 
technische ontwikkelingen die zich sinds de vaststelling van die 
specificatie hebben voorgedaan. De aanbestedende diensten die deze 
afwijking toepassen, delen aan de bevoegde normalisatie-instelling of aan 
een andere instelling die bevoegd is tot herziening van de Europese 
specificaties de redenen mee waarom zij de Europese specificaties niet 
geschikt achten en verzoeken deze te herzien; 
(1) PB nr. L 217 van 5.8.1986, blz. 21 
(2) PB nr. L 36 van 7.2.1987, blz. 31 
- 101 -
e) het betrokken project werkelijk innoverend van aard is en daarvoor het 
gebruik van bestaande Europese specificaties niet dienstig zou zijn. 
7. De overeenkomstig artikel 16, lid 1, onder a), of artikel 16, lid 2, 
onder a), bekendgemaakte aankondigingen vermelden de toepassing van lid 6. 
8. Dit artikel laat de verplichte technische voorschriften, voor zover deze 
verenigbaar zijn met het Gemeenschapsrecht, onverlet. 
Artikel 14 
1. De aanbestedende diensten delen de belangstellende leveranciers, aannemers 
of dienstverrichters desgevraagd de technische specificaties mede die 
regelmatig in hun opdrachten voor leveringen, voor uitvoering van werken of 
voor verrichten van diensten worden beoogd, of de technische specificaties 
die zij voornemens zijn toe te passen op opdrachten waarover periodieke 
indicatieve aankondigingen in de zin van artikel 17 worden gepubliceerd. 
2. Indien deze technische specificaties gebaseerd zijn op documenten waarover 
belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters kunnen 
beschikken, is het voldoende indien de referentie hiervan wordt vermeld. 
TITEL III 
PROCEDURES VOOR HET PLAATSEN VAN OPDRACHTEN 
Artikel 15 
1. Aanbestedende diensten kunnen een keuze maken uit de in artikel 1, lid 7, 
genoemde procedures, mits, behoudens het in lid 2 bepaalde, een oproep tot 
mededinging overeenkomstig artikel 16 is gedaan. 
2. Aanbestedende diensten kunnen in de volgende gevallen gebruik maken van een 
procedure zonder voorafgaande oproep tot mededinging : 
- 102 -
a) indien geen aanbiedingen of geen geschikte aanbiedingen zijn gedaan in 
het kader van een procedure met voorafgaande oproep tot mededinging, voor 
zover de oorspronkelijke voorwaarden van de opdracht niet ingrijpend zijn 
gewijzigd; 
b) indien een opdracht uitsluitend wordt geplaatst ten behoeve van 
onderzoek, proefneming, studie of ontwikkeling en niet met het doel winst 
te maken dan wel de kosten van onderzoek of ontwikkeling te dekken en 
voor zover de plaatsing van een dergelijke opdracht niet verhindert dat 
een oproep tot mededinging wordt gedaan voor latere opdrachten waarmee 
dit doel wel wordt beoogd; 
c) wanneer de opdracht om technische of artistieke redenen of wegens de 
bescherming van alleenrechten slechts door een bepaalde leverancier, 
aannemer of dienstverrichter kan worden uitgevoerd; 
d) in strikt noodzakelijke gevallen waarin dringende spoed, voortvloeiende 
uit gebeurtenissen die door de betrokken aanbestedende diensten niet 
konden worden voorzien, de inachtneming van de voor openbare of 
niet-openbare procedures gestelde termijnen onmogelijk maakt; 
e) in het geval van opdrachten voor leveringen ten behoeve van door de 
oorspronkelijke leverancier verrichte aanvullende leveringen die bestemd 
zijn hetzij voor de gedeeltelijke vernieuwing van veelvuldig gebruikte 
leveringen of installaties, hetzij voor de uitbreiding van bestaande 
leveringen of installaties, indien verandering van leverancier de 
aanbestedende dienst ertoe zou verplichten apparatuur aan te schaffen met 
andere technische eigenschappen, zodat onverenigbaarheid ontstaat of bij 
gebruik en onderhoud zich onevenredige technische moeilijkheden voordoen; 
f) voor aanvullende werken of diensten die noch in het oorspronkelijke 
ontwerp, noch in de eerste gegunde opdracht waren opgenomen, maar die ten 
gevolge van een onvoorziene omstandigheid noodzakelijk zijn geworden voor 
- 103 -
de uitvoering van deze opdracht, mits de gunning geschiedt aan de 
aannemer of dienstverrichter die de eerste opdracht uitvoert : 
- wanneer deze aanvullende werken of diensten technisch of economisch 
niet los van de hoofdopdracht kunnen worden uitgevoerd zonder de 
aanbestedende diensten grote ongemakken te bezorgen; 
- of wanneer deze aanvullende werken of diensten, hoewel zij kunnen 
worden gescheiden van de uitvoering van de oorspronkelijke opdracht, 
strikt noodzakelijk zijn om die te perfectioneren; 
g) in het geval van opdrachten voor de uitvoering van werken, indien het 
gaat om nieuwe werken bestaande uit het herhalen van soortgelijke werken 
die door dezelfde aanbestedende diensten opgedragen zijn aan de aannemer 
die belast is geweest met een eerdere opdracht, mits deze werken 
overeenstemmen met een basisproject en dit project het voorwerp vormde 
van een eerste opdracht die na een oproep tot mededinging werd geplaatst. 
De mogelijkheid om deze procedure toe te passen moet reeds bij het 
uitschrijven van de aanbesteding van het eerste project worden vermeld, 
en het totale voor de volgende werken geraamde bedrag dient door de 
aanbestedende diensten in aanmerking te worden genomen voor de toepassing 
van artikel 12; 
h) voor op een goederenmarkt genoteerde en aangekochte goederen; 
i) voor opdrachten die worden geplaatst op basis van een raamovereenkomst, 
voor zover is voldaan aan de in artikel 5, lid 2, genoemde voorwaarde; 
j) voor opportuniteitsaankopen, wanneer zich gedurende zeer korte tijd een 
bijzonder voordelige gelegenheid tot aankopen voordoet en de te betalen 
prijs aanzienlijk lager ligt dan normaliter op de markt het geval is; 
k) voor de aankoop, onder bijzonder voordelige voorwaarden, hetzij bij een 
leverancier die zijn handelsactiviteiten stopzet, hetzij bij curatoren of 
- 104 -
vereffenaars in geval van faillissementen, gerechtelijke akkoorden tussen 
partijen of soortgelijke procedures overeenkomstig de nationale wet- of 
regelgeving; 
1) indien de opdracht voor verrichten van diensten voortvloeit uit een 
overeenkomstig de bepalingen van deze richtlijn georganiseerde prijsvraag 
voor ontwerpen en volgens de toepasselijke voorschriften aan een van de 
winnaars van die prijsvraag moet worden gegund, mits alle winnaars van de 
prijsvraag aan de aanbestedingsprocedure deelnemen. 
Artikel 16 
!• Voor opdrachten voor leveringen, voor uitvoering van werken of voor 
verrichten van diensten kan de oproep tot mededinging geschieden : 
a) via een overeenkomstig bijlage XII, A, B of C, opgestelde aankondiging, 
of 
b) via een overeenkomstig bijlage XIV opgestelde indicatieve periodieke 
aankondiging, of 
c) via een overeenkomstig bijlage XIII opgestelde mededeling inzake het 
bestaan van een erkenningssysteem. 
2. Wanneer een oproep tot mededinging geschiedt door middel van een indicatieve 
periodieke aankondiging : 
a) moet de aankondiging specifiek verwijzen naar leveringen, werken of 
diensten waarop de te plaatsen opdracht betrekking heeft; 
b) moet in de aankondiging worden vermeld dat deze opdracht zal worden 
geplaatst middels een niet-openbare procedure of een procedure van 
gunning via onderhandelingen, waarbij achteraf geen bericht van 
aanbesteding wordt bekendgemaakt, en worden de belangstellende bedrijven 
verzocht hun belangstelling schriftelijk kenbaar te maken; 
- 105 -
c) verzoeken de aanbestedende diensten nadien alle gegadigden hun 
belangstelling te bevestigen aan de hand van nadere gegevens betreffende 
de betrokken opdracht, alvorens met de selectie van de inschrijvers of 
deelnemers aan de onderhandelingen te beginnen. 
3. Wanneer een oproep tot mededinging plaatsvindt via een mededeling inzake het 
bestaan van een erkenningssysteem, worden de inschrijvers bij een 
niet-openbare procedure of de deelnemers aan een procedure van gunning via 
onderhandelingen gekozen uit de volgens dat systeem in aanmerking komende 
gegadigden. 
4. Voor prijsvragen voor ontwerpen geschiedt de oproep tot mededinging langs de 
weg van een overeenkomstig bijlage XVII opgestelde aankondiging. 
5. De in dit artikel bedoelde aankondigingen worden bekendgemaakt in het 
Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. 
Artikel 17 
1. De aanbestedende diensten maken door middel van een periodieke indicatieve 
aankondiging ten minste eenmaal per jaar het volgende bekend : 
a) in het geval van opdrachten voor leveringen, alle opdrachten per 
produktensector die zij voornemens zijn in de loop van de komende twaalf 
maanden te plaatsen en waarvan de geraamde waarde, gelet op artikel 12, 
750.000 ecu of meer bedraagt; 
b) in het geval van opdrachten voor de uitvoering van werken, de 
hoofdkenmerken van de opdrachten die de aanbestedende diensten voornemens 
zijn te plaatsen en waarvan de geraamde waarde niet lager is dan de in 
artikel 12, lid 1, vastgestelde drempel; 
c) in het geval van opdrachten voor verrichten van diensten, het 
totaalbedrag van de opdrachten voor diensten voor elk van de in 
- 106 -
bijlage XVIA vermelde dienstencategorieën die zij voornemens zijn in de 
loop van de komende twaalf maanden te plaatsen en waarvan de geraamde 
totale waarde, gelet op artikel 12, 750 000 ecu of meer bedraagt. 
2. De aankondiging wordt opgesteld overeenkomstig bijlage XIV en wordt 
bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. 
3. Wanneer de aankondiging wordt gebruikt als oproep tot mededinging, 
overeenkomstig artikel 16, lid 1, onder b), moet die ten hoogste twaalf 
maanden vóór de datum van verzending van de in artikel 16, lid 2, onder c), 
bedoelde uitnodiging zijn gepubliceerd. De aanbestedende dienst houdt zich 
voorts aan de in artikel 20, lid 2, vastgestelde termijnen. 
4. De aanbestedende diensten kunnen met name periodieke indicatieve 
aankondigingen over belangrijke projecten publiceren, zonder de reeds eerder 
in een indicatieve periodieke aankondiging vervatte informatie te herhalen, 
mits duidelijk wordt vermeld dat deze aankondigingen een aanvulling zijn. 
Artikel 17 bis 
1. Voor prijsvragen voor ontwerpen geldt dat wanneer als afzonderlijke 
procedure een prijsvraag voor ontwerpen wordt uitgeschreven, deze 
voorschriften echter slechts van toepassing zijn, indien met het totale 
bedrag aan prijzengeld en betalingen aan deelnemers ten minste 200 000 ecu 
is gemoeid. 
2. De toelating van deelnemers aan prijsvragen voor ontwerpen wordt niet 
beperkt naar grondgebied van een Lid-Staat of naar een deel daarvan. 
3. Bij prijsvragen met een beperkt aantal deelnemers past de aanbestedende 
dienst de voorschriften van artikel 25 toe. 
4. De jury mag uitsluitend bestaan uit personen die geen financiële bindingen 
hebben met, noch in bijzondere betrekkingen staan tot deelnemers aan de 
- 107 -
prijsvraag. Indien van de deelnemers aan een prijsvraag een bijzondere 
beroepsbekwaamheid wordt geëist, moet de meerderheid van de juryleden 
diezelfde bekwaamheid hebben. De jury is autonoom in haar besluiten. De jury 
besluit aan de hand van de op anonieme wijze ingediende ontwerpen en 
uitsluitend op grond van de in de uitnodiging tot het indienen van ontwerpen 
in de zin van bijlage XVII vermelde criteria. 
5. De Lid-Staten kunnen de aanbestedende diensten ertoe verplichten op de 
prijsvraag volgende opdrachten aan een van de winnaars van een prijsvraag 
voor ontwerpen te gunnen. 
Artikel 18 
1. De aanbestedende diensten die een opdracht hebben geplaatst of een 
prijsvraag voor ontwerpen hebben gehouden, doen de Commissie binnen 
twee maanden na de plaatsing ervan onder de door de Commissie overeenkomstig 
de procedure van artikel 32 te bepalen voorwaarden, mededeling van het 
resultaat van de gunningsprocedure door middel van een overeenkomstig 
bijlage XV of bijlage XVIII opgestelde aankondiging. 
2. De in afdeling I van bijlage XV of in bijlage XVIII verstrekte gegevens 
worden bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. 
In dit verband eerbiedigt de Commissie het gevoelige commerciële karakter 
waarop door aanbestedende diensten bij de toezending van deze gegevens 
betreffende de punten 6 en 9 van bijlage XV is gewezen. 
3. Aanbestedende diensten die de bepalingen van artikel 15, lid 2, onder b), 
toepassen of opdrachten voor in bijlage XVIB opgenomen diensten plaatsen, 
behoeven onder punt 3 van bijlage XV slechts de hoofdbenaming van het 
voorwerp van de opdracht in de zin van de indeling van bijlage XVIA te 
vermelden. 
4. De in afdeling II van bijlage XV verstrekte gegevens worden niet 
bekendgemaakt, behalve, in vereenvoudigde vorm, voor statistische 
doeleinden. 
- 108 -
Artikel 19 
1. De aanbestedende diensten moeten de datum van verzending van de in de 
artikelen 15 tot en met 18 bedoelde aankondigingen kunnen aantonen. 
2. De aankondigingen worden onverkort in de oorspronkelijke taal in het 
Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen en via de TED-databank 
bekendgemaakt. Een samenvatting met de belangrijkste gegevens van iedere 
aankondiging wordt in de andere officiële talen van de Gemeenschap 
gepubliceerd, maar slechts de tekst in de oorspronkelijke taal is 
authentiek. 
3. Het Bureau voor officiële publikaties van de Europese Gemeenschappen 
publiceert de aankondigingen uiterlijk twaalf dagen na toezending. In 
uitzonderlijke gevallen zal het, op verzoek van de aanbestedende dienst en 
op voorwaarde dat de aankondiging via de elektronische post, telefax of 
telex aan het Bureau werd toegezonden, zich beijveren de in artikel 16, 
lid 1, onder a), bedoelde aankondiging binnen een termijn van vijf dagen te 
publiceren. Ieder nummer van het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen waarin één of meer aankondigingen zijn opgenomen, bevat 
tevens het model of de modellen waarnaar de bekendgemaakte aankondigingen 
zijn opgemaakt. 
4. De kosten van bekendmaking van de aankondigingen in het Publikatieblad van 
de Europese Gemeenschappen komen voor rekening van de Gemeenschappen. 
5. Opdrachten of prijsvragen voor ontwerpen waarvoor overeenkomstig artikel 16, 
lid 1 of lid 4, een aankondiging in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen wordt bekendgemaakt, mogen niet op enige andere wijze 
openbaar worden gemaakt voordat de aankondiging is verzonden naar het Bureau 
voor Officiële Publikaties van de Europese Gemeenschappen. Deze 
bekendmakingen mogen geen andere gegevens bevatten dan die welke in het 
Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen zijn opgenomen. 
- 109 -
Artikel 20 
1. Bij openbare procedures wordt de termijn voor de ontvangst van de 
aanbiedingen door de aanbestedende diensten vastgesteld op ten minste 
52 dagen, te rekenen vanaf de datum van verzending van de aankondiging. Deze 
termijn voor de ontvangst kan tot 36 dagen worden teruggebracht, indien de 
aanbestedende diensten een aankondiging hebben gepubliceerd overeenkomstig 
artikel 17, lid 1. 
2. Bij niet-openbare procedures en procedures van gunning via onderhandelingen 
met voorafgaande oproep tot mededinging, gelden de volgende regels : 
a) de termijn voor de ontvangst van de aanvragen tot deelneming die worden 
gedaan in antwoord op een uit hoofde van artikel 16, lid 1, onder a) , 
gepubliceerde aankondiging, of in antwoord op een uitnodiging van een 
aanbestedende dienst overeenkomstig artikel 16, lid 2, onder c), is in 
het algemeen ten minste vijf weken te rekenen vanaf de datum van 
verzending van de aankondiging, en mag in geen geval korter zijn dan de 
in artikle 19, lid 3, bedoelde termijn van publikatie plus tien dagen; 
b) de termijn voor de ontvangst van de aanbiedingen kan in onderling overleg 
tussen de aanbestedende dienst en de uitgekozen gegadigden worden 
vastgesteld, mits alle gegadigden evenveel tijd krijgen om hun aanbieding 
voor te bereiden en in te dienen; 
c) indien het niet mogelijk is overeenstemming te bereiken over de termijn 
voor de ontvangst van de aanbiedingen, stelt de aanbestedende dienst een 
termijn vast die in het algemeen ten minste drie weken en in geen geval 
minder dan tien dagen bedraagt, te rekenen vanaf de datum van verzending 
van de schriftelijke uitnodiging; bij de duur van de termijn wordt met 
name rekening gehouden met de in artikel 22, lid 3, vermelde factoren. 
- 110 -
Artikel 21 
In het bestek kan de aanbestedende dienst de inschrijver verzoeken hem in 
zijn aanbieding mee te delen welk gedeelte van de opdracht hij eventueel 
voornemens is aan derden in onderaanbesteding te geven. 
Deze mededeling laat het probleem van de aansprakelijkheid van de hoofdaannemer 
onverlet. 
Artikel 22 
1. Voor zover tijdig aangevraagd moeten de aanbestedende diensten als regel de 
leveranciers, aannemers of dienstverrichters binnen zes dagen na ontvangst 
van het verzoek het bestek en de daarbij behorende stukken toezenden. 
2. Voor zover tijdig aangevraagd, verstrekken de aanbestedende diensten de 
aanvullende inlichtingen over het bestek uiterlijk zes dagen voor het 
verstrijken van de termijn waarbinnen de aanbiedingen worden ingewacht. 
3. Indien dee aanbiedingen pas kunnen worden ingediend na bestudering van een 
omvangrijke documentatie, bij voorbeeld uitgebreide technische 
specificaties, na bezichtiging op de plaats zelf, of na inzage ter plaatse 
van de bij het bestek behorende stukken, wordt hiermede rekening gehouden 
met het vaststellen van de termijnen. 
4. De aanbestedende diensten nodigen de uitgekozen gegadigden allen tegelijk en 
schriftelijk uit. Bij de uitnodigingsbrief worden het bestek en de daarbij 
behorende stukken ingesloten. In deze brief zijn ten minste de volgende 
gegevens opgenomen : 
a) het adres waar aanvullende stukken kunnen worden aangevraagd en de 
uiterste datum voor deze aanvraag, alsmede het eventueel ter verkrijging 
van genoemde stukken verschuldigde bedrag en de wijze van betaling 
daarvan; 
- Ill -
b) de uiterste datum voor de verzending van de aanbiedingen, het adres waar 
deze moeten worden ingediend en de taal of talen waarin zij moeten worden 
gesteld; 
c) een verwijzing naar de bekendgemaakte aankondiging; 
d) de aanduiding van de eventueel bij te sluiten stukken; 
e) de gunningscriteria indien deze niet in de aankondiging zijn vermeld; 
f) alle andere bijzondere voorwaarden voor deelneming aan de opdracht. 
5. De aanvragen tot deelneming aan opdrachten en de uitnodigingen tot inzending 
van een aanbieding moeten via de snelste weg geschieden. Wanneer de 
aanvragen tot deelneming per telegram, telex, telefax, telefoon of langs 
elektronische weg plaatsvinden, moeten zij worden bevestigd per brief die 
wordt verzonden vóór het verstrijken van de in artikel 20, lid 1, bedoelde 
termijn of vóór het verstrijken van de door de aanbestedende diensten 
krachtens artikel 20, lid 2, vastgestelde termijnen. 
Artikel 23 
1. De aanbestedende dienst kan, eigener beweging of daartoe verplicht door een 
Lid-Staat, in het bestek aangeven bij welke dienst of diensten de 
inschrijvers de ter zake dienende informatie kunnen krijgen over de 
verplichtingen ten aanzien van de bepalingen inzake arbeidsbescherming en 
arbeidsvoorwaarden die in de Lid-Staat, de regio of de plaats waar de werken 
worden uitgevoerd of waar de diensten worden verricht, gelden en die van 
toepassing zijn op de werkzaamheden die tijdens de uitvoering van de 
opdracht op het werkterrein worden verricht. 
2. De aanbestedende dienst die de in lid 1 vermelde informatie verstrekt, 
- 112 -
verzoekt de inschrijvers of degenen die deelnemen aan een 
aanbestedingsprocedure aan te geven of zij bij de voorbereiding van hun 
aanbieding rekening hebben gehouden met de verplichtingen ten aanzien van de 
bepalingen inzake arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden die gelden op de 
plaats waar de werken worden uitgevoerd of waar de diensten worden verricht. 
Zulks vormt geen beletsel voor de toepassing van artikel 27, lid 5, inzake 
de verificatie van abnormaal lage aanbiedingen. 
TITEL IV 
ERKENNING, SELECTIE EN GUNNING 
Artikel 24 
1. Aanbestedende diensten kunnen desgewenst een systeem van erkenning van 
geschiktheid van leveranciers, aannemers of dienstverrichters opzetten en 
beheren. 
2. Dit systeem, dat verscheidene fasen van erkenning van geschiktheid kan 
omvatten, moet worden beheerd op basis van door de aanbestedende dienst 
omschreven objectieve criteria en regels. Deze dienst verwijst dan naar de 
Europese normen waar deze passend zijn. Deze criteria en regels kunnen zo 
nodig worden bijgewerkt. 
3. Deze criteria en regels voor erkenning worden desgevraagd ter beschikking 
gesteld van belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters. 
Wanneer deze criteria en regels zijn bijgewerkt, wordt dit aan de 
belangstellende leveranciers, aannemers of dienstverrichters meegedeeld. 
Wanneer een aanbestedende dienst van oordeel is dat de erkenningsregeling 
van bepaalde derde diensten of lichamen aan de voorwaarden voldoet, deelt 
zij de namen van deze derde diensten of lichamen mee aan de belangstellende 
leveranciers, aannemers of dienstverrichters. 
- 113 -
4. Aanbestedende diensten moeten de aanvragers binnen een redelijke termijn op 
de hoogte brengen van het besluit inzake hun erkenning. Indien het 
erkenningsbesluit meer dan zes maanden in beslag neemt vanaf het indienen 
van de aanvraag om erkenning, moet de aanbestedende dienst de aanvrager 
binnen twee maanden na deze indiening mededeling doen van de redenen waarom 
deze termijn langer moet zijn en van de datum waarop zijn aanvraag zal 
worden aanvaard dan wel afgewezen. 
5. Bij het nemen van hun besluit over de erkenning of wanneer de 
erkenningscriteria en -regels worden bijgewerkt, mogen de aanbestedende 
diensten niet : 
- aan bepaalde leveranciers, aannemers of dienstverrichters administratieve, 
technische of financiële voorwaarden opleggen die niet aan andere worden 
opgelegd; 
- proeven of bewijzen eisen die een doublure zouden vormen met reeds 
beschikbare objectieve bewijzen. 
6. Indieners van een aanvraag tot erkenning aan wie de erkenning wordt 
geweigerd, moeten van dit besluit en van de redenen voor die weigering in 
kennis worden gesteld. Deze redenen moeten gebaseerd zijn op de in lid 2 
vermelde erkenningscriteria. 
7. Er wordt een lijst van erkende leveranciers, aannemers of dienstverrichters 
bewaard, die volgens het type van opdrachten waarvoor de erkenning geldt in 
categorieën kan worden ingedeeld. 
8. De aanbestedende diensten kunnen de erkenning van een leverancier, een 
aannemer of een dienstverrichter slechts beëindigen om redenen die berusten 
op de in lid 2 vermelde criteria. Het voornemen om een erkenning te 
beëindigen, alsmede de reden(en) daartoe moeten de leverancier, aannemer of 
dienstverrichter vooraf schriftelijk ter kennis worden gebracht. 
- 114 -
9. Aangaande de erkenningsregeling moet overeenkomstig bijlage XIII een 
aankondiging worden opgesteld die in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen bekend wordt gemaakt en waarin het doel van de regeling en de 
wijze waarop inzage kan worden verkregen in de desbetreffende regels worden 
aangegeven. Wanneer de regeling een geldigheidsduur van langer dan drie jaar 
heeft, moet de aankondiging jaarlijks worden bekendgemaakt. Wanneer de 
regeling van kortere duur is, volstaat een eenmalige aankondiging. 
Artikel 25 
1. Aanbestedende diensten die de gegadigden selecteren voor een niet-openbare 
aanbestedingsprocedure of een procedure van gunning via onderhandelingen, 
doen zulks in overeenstemming met de door hen omschreven objectieve criteria 
en regels, die ter beschikking staan van de belangstellende leveranciers, 
aannemers of dienstverrichters. 
2. De gehanteerde criteria kunnen ook de uitsluitingscriteria omvatten als 
weergegeven in artikel 23 van Richtlijn 77/305/EEG en in artikel 20 van 
Richtlijn 77/62/EEG. 
3. De criteria kunnen zijn gebaseerd op de objectieve noodzaak voor de 
aanbestedende dienst om de gegadigden te beperken tot een aantal dat 
gerechtvaardigd wordt door het noodzakelijke evenwicht tussen enerzijds de 
specifieke kenmerken van de aanbestedingsprocedure en anderzijds de middelen 
die daarvoor vereist zijn. Wel dient echter bij de vaststelling van het 
aantal gegadigden voldoende concurrentie te worden gewaarborgd. 
Artikel 25 bis 
Indien de aanbestedende dienst de overlegging verlangt van een door een 
onafhankelijke instantie opgestelde verklaring dat de dienstverrichter aan 
bepaalde normen inzake kwaliteitsbewaking voldoet, dient deze te verwijzen naar 
- 115 -
kwaliteitsbewakingsregelingen die op de Europese normenreeks EN 29000 zijn 
gebaseerd en die zijn gecertificeerd door instanties die voldoen aan de 
Europese normenreeks EN 45000. De aanbestedende diensten erkennen 
gelijkwaardige verklaringen van in andere Lid-Staten gevestigde instanties. 
Zij aanvaarden eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige maatregelen op 
het gebied van de kwaliteitsbewaking van dienstverrichters die niet voor 
dergelijke verklaringen in aanmerking komen of die niet binnen de gestelde 
termijnen dergelijke verklaringen kunnen verkrijgen. 
Artikel 26 
1. Combinaties van leveranciers, aannemers of dienstverrichters mogen 
inschrijven op of onderhandelen over een aanbesteding. De omvorming van 
dergelijke 
combinaties tot een bepaalde rechtsvorm kan niet worden geëist voor de 
inschrijving of de onderhandeling, maar de gekozen combinatie kan wel worden 
verplicht tot deze omvorming indien de opdracht aan haar wordt gegund, voor 
zover omvorming noodzakelijk is voor een goede uitvoering van de opdracht. 
2. Gegadigden of inschrijvers die krachtens de wetgeving van de Lid-Staat 
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betrokken diensten te 
verrichten, mogen niet worden afgewezen louter op grond dat zij, krachtens 
de wetgeving van de Lid-Staat waarin de opdracht wordt gegund, een 
natuurlijke dan wel een rechtspersoon moeten zijn. 
3. Van rechtspersonen kan worden verlangd dat zij in de inschrijving of in het 
verzoek tot deelneming de namen en de ter zake dienende beroepsbekwaamheden 
van het personeel dat met het verrichten van de dienst wordt belast, 
vermelden. 
Artikel 27 
1. Onverminderd de nationale wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen 
- 116 -
betreffende de vergoeding van bepaalde diensten, zijn de criteria aan de 
hand waarvan de aanbestedende diensten een opdracht gunnen : 
a) hetzij de economisch voordeligste aanbieding, waarbij verschillende 
criteria worden gehanteerd, zoals : leveringstermijn, uitvoeringstermijn, 
gebruikskosten, rentabiliteit, kwaliteit, welstand en functionaliteit, 
technische waarde, de service na verkoop en technische bijstand, 
verbintenissen met betrekking tot reserveonderdelen, gewaarborgde 
materiaalvoorziening en prijs; 
b) hetzij alleen de laagste prijs. 
2. In het in lid 1, onder a), bedoelde geval vermelden de aanbestedende 
diensten in het bestek of in de oproep tot mededinging, alle 
gunningscriteria die zij voornemens zijn te hanteren, zo mogelijk in 
afnemende volgorde van het belang dat eraan wordt gehecht. 
3. Indien de economisch voordeligste aanbieding als gunningscriterium wordt 
gehanteerd, kunnen de aanbestedende diensten door de inschrijvers 
voorgestelde varianten in aanmerking nemen indien deze voldoen aan de door 
de aanbestedende diensten geëiste minimumspecificaties. De aanbestedende 
diensten vermelden in het bestek de minimumspecificaties waaraan deze 
varianten moeten voldoen, alsmede hoe deze moeten worden ingediend. Indien 
varianten niet zijn toegestaan, geven de aanbestedende diensten dat in het 
bestek aan. 
4. Aanbestedende diensten kunnen een door een inschrijver voorgestelde variant 
niet weigeren uitsluitend omdat die werd opgesteld met gebruikmaking van 
technische specificaties die zijn vastgesteld onder verwijzing naar Europese 
specificaties of onder verwijzing naar nationale technische specificaties 
die zijn erkend in overeenstemming te zijn met de fundamentele voorschriften 
in de zin van Richtlijn 89/106/EEG. 
- 117 -
5. Indien voor een bepaalde opdracht aanbiedingen worden gedaan die in 
verhouding tot de prestatie abnormaal laag lijken, verzoekt de aanbestedende 
dienst, alvorens deze te kunnen afwijzen, schriftelijk om door hem dienstig 
geachte preciseringen over de bestanddelen van de aanbieding en onderzoekt 
hij deze bestanddelen, waarbij hij rekening houdt met de verstrekte 
motivering. Hij kan verlangen dat binnen een redelijke termijn wordt 
geantwoord. 
De aanbestedende dienst kan motiveringen in aanmerking nemen die zijn 
gebaseerd op objectieve factoren, zoals de zuinigheid van het bouw- of 
produktieprocédé, de gekozen technische oplossingen, uitzonderlijk gunstige 
omstandigheden waarvan de inschrijver kan profiteren voor de uitvoering van 
de opdracht of het oorspronkelijke karakter van het produkt of het werk dat 
de inschrijver aanbiedt. 
Aanbiedingen die abnormaal laag zijn als gevolg van de ontvangst van 
staatssteun kunnen door de aanbestedende diensten pas dan worden afgewezen 
als zij de inschrijver hebben geraadpleegd en deze niet kon aantonen dat de 
steun in kwestie overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag ter 
kennis van de Commissie is gebracht of door de Commissie is goedgekeurd. 
Aanbestedende diensten die een inschrijving om deze redenen afwijzen, 
stellen de Commissie daarvan in kennis. 
6. Bij een inschrijving op een opdracht voor verrichten van diensten door een 
overheidsdienst of een overheidsonderneming onderzoekt de aanbestedende 
dienst met name of de inschrijving wordt beïnvloed door de verstrekking van 
openbare middelen in de vorm van ; 
a) vergoeding van bedrijfsverliezen; 
b) kapitaalinbreng of dotatie; 
c) inbreng à fonds perdu en leningen tegen gunstige voorwaarden; 
- 118 -
d) verlening van financiële voordelen door het achterwege laten van de 
inning van winsten of vorderingen; 
e) het afzien van een normale beloning voor de aangewende openbare middelen; 
f) vergoeding van door overheden opgelegde lasten. 
Indien de aanbestedende dienst voornemens is een opdracht te gunnen aan een 
inschrijver wiens inschrijving door één van deze elementen wordt beïnvloed, 
stelt hij de Commissie daarvan in kennis. 
Artikel 28 
1. Artikel 27, lid 1, is niet van toepassing indien een Lid-Staat de gunning 
van opdrachten baseert op andere criteria die deel uitmaken van 
voorschriften die op het ogenblik van de vaststelling van deze richtlijn van 
kracht waren en die ertoe strekken voorrang te verlenen aan bepaalde 
inschrijvers, mits deze voorschriften met het Verdrag verenigbaar zijn. 
2. Onverminderd het in lid 1 bepaalde vormt deze richtlijn tot en met 
31 december 1992 geen beletsel voor de toepassing van bestaande nationale 
voorschriften betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten voor 
leveringen en de uitvoering van werken die de vermindering van de regionale 
ongelijkheid en de bevordering van de werkgelegenheid beogen in 
achtergebleven gebieden en in gebieden met teruglopende industriële 
bedrijvigheid, mits de betrokken voorschriften verenigbaar zijn met het 
Verdrag en met de internationale verplichtingen van de Gemeenschap. 
Artikel 29 
1. Dit artikel is van toepassing op aanbiedingen die produkten bevatten van 
oorsprong uit derde landen waarmee de Gemeenschap niet in multilateraal of 
bilateraal kader een overeenkomst heeft gesloten die de communautaire 
- 119 -
ondernemingen op vergelijkbare wijze daadwerkelijk toegang verschaft tot de 
markten van deze derde landen, zulks onverminderd de verplichtingen van de 
Gemeenschap of van haar Lid-Staten ten aanzien van derde landen. 
2. Iedere aanbieding die wordt ingediend met het oog op de gunning van een 
opdracht voor leveringen, kan worden afgewezen wanneer het aandeel van de 
uit derde landen afkomstige goederen, waarvan de oorsprong wordt vastgesteld 
overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 802/68 van de Raad van 27 juni 1968 
betreffende de gemeenschappelijke definitie van het begrip "oorsprong van 
goederen"(*), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EEG) nr. 3860/87(2), 
meer dan 50 % uitmaakt van de totale waarde van de goederen waarop deze 
aanbieding betrekking heeft. Voor de toepassing van dit artikel wordt de 
programmatuur die in de apparatuur voor telecommunicatienetten wordt 
gebruikt, beschouwd als goederen. 
3. Behoudens het in lid 4 bepaalde wordt, wanneer twee of meer aanbiedingen 
volgens de gunningscriteria van artikel 27 gelijkwaardig zijn, de voorkeur 
gegeven aan de aanbieding die niet krachtens lid 2 kan worden afgewezen. 
Voor de toepassing van dit artikel wordt het bedrag van de aanbieding als 
gelijkwaardig beschouwd, indien het prijsverschil niet meer bedraagt dan 
3 %. 
4. Aan een aanbieding zal echter niet overeenkomstig lid 3 de voorkeur worden 
gegeven indien de aanbestedende dienst hierdoor genoodzaakt zou zijn 
apparatuur aan te schaffen met technische kenmerken die afwijken van de 
bestaande apparatuur, en dit tot onverenigbaarheid of tot technische 
moeilijkheden bij het gebruik of het onderhoud zou leiden of buitensporige 
kosten met zich zou brengen. 
5. Voor de toepassing van dit artikel worden voor de bepaling van het in lid 2 
bedoelde aandeel van uit derde landen afkomstige goederen, de derde landen 
buiten beschouwing gelaten ten gunste waarvan de toepassing van deze 
richtlijn bij een besluit van de Raad overeenkomstig lid 1 is uitgebreid. 
(1) PB nr. L 148 van 28.6.1968, blz. 1 
(2) PB nr. L 363 van 23.12.1987, blz. 30 
- 120 -
6. De Commissie brengt jaarlijks en voor de eerste keer tijdens de tweede helft 
van 1991 bij de Raad verslag uit over de vooruitgang die is geboekt bij de 
multilaterale of bilaterale onderhandelingen over de toegang van de 
communautaire ondernemingen tot de markten van de derde landen op de onder 
deze richtlijn vallende gebieden, over alle ingevolge deze onderhandelingen 
bereikte resultaten, alsmede over de daadwerkelijke toepassing van alle 
gesloten overeenkomsten. 
In het licht van deze ontwikkelingen kan de Raad, op voorstel van de 
Commissie en met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, de bepalingen van 
dit artikel wijzigen. 
Artikel 29 bis 
1. De Lid-Staten stellen de Commissie in kennis van de algemene moeilijkheden, 
in feite of rechtens, die hun ondernemingen ondervinden om in derde landen 
opdrachten voor verrichten van diensten toegewezen te krijgen. 
2. De Commissie dient, voor de eerste maal vóór 31 december 1992 en vervolgens 
periodiek, bij de Raad een verslag in betreffende de openstelling van 
opdrachten voor verrichten van diensten in derde landen, alsook betreffende 
de stand van de onderhandelingen die daarover, met name in het kader van de 
GATT, met derde landen worden gevoerd. 
3. Indien de Commissie, hetzij op grond van de in lid 2 bedoelde verslagen, 
hetzij op basis van andere informatie, vaststelt dat met betrekking tot het 
plaatsen van opdrachten voor verrichten van diensten, 
a) een derde land de ondernemingen van de Gemeenschap geen toegang verleent 
die vergelijkbaar is met die welke de Gemeenschap toekent aan 
ondernemingen van dat derde land, 
b) de ondernemingen van de Gemeenschap in een derde land geen nationale 
behandeling krijgen die dezelfde concurrentiemogelijkheden biedt als die 
welke aan binnenlandse ondernemingen worden geboden, of 
- 121 -
c) een derde land ondernemingen van andere derde landen gunstiger behandelt 
dan ondernemingen van de Gemeenschap, 
kan zij onderhandelingen openen om dit euvel te verhelpen. 
4. In de in lid 3 bedoelde gevallen kan de Commissie, naast de in dat lid 
genoemde maatregelen, besluiten dat het gunnen van opdrachten voor 
verrichten van diensten aan ; 
a) ondernemingen waarop de wetgeving van het betrokken derde land van 
toepassing is; 
b) ondernemingen die met ondernemingen als onder a) bedoeld zijn verbonden 
en die hun statutaire zetel in de Gemeenschap hebben, maar die geen 
daadwerkelijke en duurzame band met de economie van een Lid-Staat hebben; 
c) ondernemingen die inschrijvingen indienen welke betrekking hebben op 
diensten die hun oorsprong hebben in het betrokken derde land, 
moet worden opgeschort of beperkt gedurende een in het besluit aan te geven 
periode. De Commissie kan de passende maatregelen op eigen initiatief dan 
wel op verzoek van een Lid-Staat nemen, na overleg met de Lid-Staten 
overeenkomstig de procedure van artikel 32, leden 5, 6 en 7. Indien de 
Commissie door een Lid-Staat wordt verzocht op te treden, neemt zij een 
besluit binnen ten hoogste drie maanden na ontvangst van dit verzoek. 
Zij stelt de Raad en de Lid-Staten van de genomen besluiten in kennis. 
Iedere Lid-Staat kan het besluit van de Commissie binnen ten hoogste 
vier weken na de datum van het besluit aan de Raad voorleggen. 
De Raad kan binnen ten hoogste drie maanden na deze voorlegging met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen een andersluidend besluit nemen. 
- 122 -
5. Dit artikel laat de verplichtingen van de Gemeenschap of van de Lid-Staten 
ten opzichte van derde landen onverlet. 
TITEL V 
SLOTBEPALINGEN 
Artikel 30 
1. De waarde in nationale valuta van de in artikel 12 genoemde drempels wordt 
in principe om de twee jaar herzien; voor wat betreft de drempels voor 
opdrachten voor leveringen geschiedt dit met ingang van de in 
Richtlijn 77/62/EEG vastgestelde datum en voor wat betreft de drempels voor 
opdrachten voor de uitvoering van werken met ingang van de in 
Richtlijn 71/305/EEG vastgestelde datum. Deze waarden worden berekend op de 
grondslag van het gemiddelde van de dagelijkse waarden van de genoemde 
valuta in ecu over de periode van 24 maanden die eindigt op de laatste dag 
van oktober onmiddellijk voorafgaande aan de eerste januari waarop de 
herziening plaatsvindt. De waarden worden in de eerste dagen van november 
bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. 
2. De in lid 1 beschreven berekeningswijze wordt onderzocht uit hoofde van de 
bepalingen van Richtlijn 77/62/EEG. 
Artikel 31 
1. Met betrekking tot opdrachten die worden geplaatst door aanbestedende 
diensten die een activiteit verrichten als omschreven in artikel 2, lid 2, 
onder d), wordt de Commissie bijgestaan door een comité van raadgevende 
aard, namelijk het Raadgevend Comité inzake opdrachten voor de 
telecommunicatiesector, bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten 
en voorgezeten door een vertegenwoordiger van de Commissie. 
- 123 -
2. De Commissie raadpleegt dit Comité over 
a) wijzigingen in bijlage X; 
b) herziening van de waarden in nationale valuta van de drempels; 
c) krachtens internationale overeenkomsten vastgestelde regels voor het 
plaatsen van opdrachten; 
d) nader onderzoek van de toepassing van deze richtlijn; 
e) de bepalingen van artikel 32, lid 2, betreffende aankondigingen en 
statistische overzichten. 
Artikel 32 
1. De bijlagen I tot en met X worden overeenkomstig de procedure van de leden 3 
tot en met 7 herzien zodat zij voldoen aan de criteria van artikel 2. 
2. De nadere regels voor de presentatie, toezending, ontvangst, vertaling, 
bewaring en verspreiding van de in de artikelen 16, 17 en 18 genoemde 
aankondigingen en van de in artikel 34 genoemde statistische overzichten 
worden ter vereenvoudiging vastgesteld volgens de procedure van de leden 3 
tot en met 7. 
3. De herziene bijlagen en de nadere regels genoemd in de leden 1 en 2 worden 
bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. 
4. De Commissie wordt bijgestaan door het Raadgevend Comité inzake 
overheidsopdrachten en, in geval van herziening van bijlage X, door het in 
artikel 31 van deze richtlijn bedoelde Raadgevend Comité inzake opdrachten 
voor de telecommunicatiesector. 
- 124 -
5. De Commissievertegenwoordiger legt het Comité een ontwerp voor van de te 
nemen besluiten. Het Comité brengt over dit ontwerp, zo nodig door middel 
van een stemming, advies uit binnen een termijn die de voorzitter kan 
vaststellen naar gelang van de urgentie van de zaak. 
6. Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere Lid-Staat het 
recht te verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen. 
7. De Commissie houdt zo veel mogelijk rekening met het door het Comité 
uitgebrachte advies. Zij brengt het Comité op de hoogte van de wijze waarop 
zij rekening heeft gehouden met zijn advies. 
Artikel 33 
1. De aanbestedende diensten bewaren met betrekking tot alle opdrachten de 
nodige informatie om later hun besluiten betreffende : 
a) de erkenning en de selectie van de ondernemingen, leveranciers of 
dienstverrichters en de gunning van de opdrachten; 
b) het hanteren van specificaties die afwijken van de Europese specificaties 
overeenkomstig artikel 13, lid 6; 
c) het gebruik van procedures zonder voorafgaande oproep tot mededinging 
overeenkomstig artikel 15, lid 2; 
d) het niet-toepassen van het bepaalde in de titels II, III en IV krachtens 
de afwijkingen bedoeld in titel I, 
te kunnen rechtvaardigen. 
2. De informatie wordt bewaard gedurende ten minste vier jaar na de datum 
waarop de opdracht is gegund opdat de aanbestedende dienst gedurende dit 
- 125 -
tijdsbestek op verzoek van de Commissie aan deze Instelling de noodzakelijke 
inlichtingen kan verstrekken. 
Artikel 34 
1. De Lid-Staten zien erop toe dat de Commissie ieder jaar op volgens de 
procedure van artikel 32, leden 3 tot en met 7, te bepalen wijze, een 
statistisch overzicht krijgt betreffende de naar Lid-Staat en naar de in de 
bijlage I tot en met X genoemde werkzaamhedencategorieën uitgesplitste 
totale waarde van de beneden de in artikel 12 genoemde drempels blijvende 
geplaatste opdrachten die anders onder de toepassing van deze richtlijn 
zouden zijn gevallen. 
2. De regels worden vastgesteld overeenkomstig de procedure van artikel 32 en 
wel zodanig dat : 
a) met het oog op administratieve vereenvoudiging de minder belangrijke 
opdrachten kunnen worden uitgesloten, voor zover de bruikbaarheid van de 
statistieken daaronder niet te lijden zal hebben; 
b) de toegezonden gegevens vertrouwelijk worden behandeld. 
Artikel 35 
1. In Richtlijn 77/62/EEG wordt artikel 2, lid 2, als volgt gewijzigd : 
"2. Deze richtlijn is niet van toepassing op 
a) opdrachten die worden geplaatst op gebieden, vermeld in de artikelen 2, 
7, 8 en 9 van Richtlijn 90/531/EEG van de Raad van 17 september 1990 
betreffende de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren 
water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie(1) en op 
opdrachten die voldoen aan de voorwaarden van artikel 6, lid 2, van die 
richtlijn; 
- 126 -
b) leveringen die geheim zijn verklaard of waarvan de oplevering vergezeld 
moet gaan van bijzondere veiligheidsmaatregelen overeenkomstig de in de 
betrokken Lid-Staat van kracht zijnde wettelijke en bestuursrechtelijke 
bepalingen of wanneer de bescherming van de wezenlijke belangen van de 
veiligheid van die Staat zulks vereist. 
(1) PB nr. L 297 van 29.10.1990, blz. 1." 
2. In Richtlijn 71/305/EEG wordt artikel 3, leden 4 en 5, door de volgende 
bepaling vervangen : 
"4. Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten die worden geplaatst 
op de gebieden, vemeld in de artikelen 2, 7, 8 en 9 van 
Richtlijn 90/531/EEG van de Raad van 17 september 1990 betreffende de 
procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en 
energievoorziening, vervoer en telecommunicatie(1) en op de opdrachten 
die voldoen aan de voorwaarden van artikel 6, lid 2, van die richtlijn. 
1) PB nr. L 297 van 29.10.1991, blz. 1." 
Artikel 36 
Uiterlijk vier jaar na de tenuitvoerlegging van deze richtlijn onderwerpt de 
Commissie, in nauwe samenwerking met het Raadgevend Comité inzake 
overheidsopdrachten, de wijze waarop deze richtlijn is toegepast en de 
werkingssfeer ervan aan een nader onderzoek en doet zo nodig voorstellen tot 
aanpassing ervan, in het licht van de ontwikkelingen inzake met name de 
voortgang bij het openstellen van de markt en het peil van de mededinging. Ten 
aanzien van de aanbestedende diensten die een activiteit verrichten als 
omschreven in artikel 2, lid 2, onder d), treedt de Commissie op in nauwe 
samenwerking met het Raadgevend Comité inzake opdrachten voor de 
telecommunicatiesector. 
Artikel 37 
1. De Lid-Staten treffen uiterlijk op 1 juli 1992 de nodige maatregelen om aan 
de bepalingen van deze richtlijn betreffende opdrachten voor leveringen en 
- 127 -
voor uitvoering van werken te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan 
onverwijld in kennis. 
De Lid-Staten kunnen bepalen dat deze maatregelen eerst met ingang van 
1 januari 1993 van toepassing zijn. 
2. De Lid-Staten treffen uiterlijk op 1 januari 1993 de nodige maatregelen om 
aan de bepalingen van deze richtlijn betreffende opdrachten voor verrichten 
van diensten te voldoen. 
3. Voor het Koninkrijk Spanje wordt de datum 1 januari 1993 evenwel vervangen 
door die van 1 januari 1996. Voor de Helleense Republiek en de Portugese 
Republiek wordt de datum 1 januari 1993 vervangen door die van 
1 januari 1998. 
4. Aanbeveling 84/550/EEG van de Raad van 12 november 1984 inzake de eerste 
fase van de openstelling van de markt voor overheidsopdrachten op 
telecommunicatiegebiedf*) heeft met ingang van de data waarop de Lid-Staten 
de onderhavige richtlijn ten uitvoer leggen, geen uitwerking meer. 
Artikel 37 bis 
Wanneer de Lid-Staten de in de artikelen 37 en 37 bis bedoelde bepalingen 
aannemen, wordt in die bepalingen naar de onderhavige richtlijn verwezen of 
wordt hiernaar verwezen bij de officiële bekendmaking van die bepalingen. De 
regels voor deze verwijzing worden vastgesteld door de Lid-Staten. 
Artikel 38 
De Lid-Staten delen de Commissie de tekst mede van alle belangrijke bepalingen 
van intern recht, van wetgevende en bestuursrechtelijke aard, die zij op het 
onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen. 
(1) PB nr. L 298 van 16.11.1984, blz. 51 
- 128 -
Artikel 39 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. 
Gedaan te Brussel, Voor de Raad 
De Voorzitter 
- 129 -
FINANCIEEL MEMORANDUM 
1 • Omschrijving van de maatregel 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 90/531 
betreffende de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren 
water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie. 
2. Begrotingsl j In : B5-304 
3. Rechtsgrondslag 
Artikelen 52, 57, lid 2, 66, 100a en 113 van het Verdrag. 
4. Beschrijving van de maatregel 
4.1. Specifieke doelstellingen van de maatregel 
Openstelling van de opdrachten voor het verrichten van diensten door 
middel van harmonisatie van de nationale voorschriften inzake het 
plaatsen van opdrachten; doorzichtigheid van deze procedures met het 
oog op de fase van voorbereiding van de opdrachten, de oproep tot 
mededinging en de resultaten van de procedures voor het plaatsen van 
opdrachten. 
4.2. Duur 
Permanent, alhoewel de besluiten Jaarlijks worden genomen. 
4.3. Door de maatregel beoogde bevolkingsgroep 
Bedrijven in en bulten de Gemeenschap. 
5. Indeling van de uitgave 
Uitgaven : niet-verpI ichte uitgaven, ongesplitste kredieten. 
6. Soort uitgave 
Z ie punt 7.1. 
7. Financiële gevolgen 
7.1. Wl ize van berekening 
De bovengenoemde bedragen geven de kosten weer van 
± 1.500 aankondigingen van overheidsopdrachten in 1993 (vooral 
bekendmakingen Inzake de systemen van erkenning van geschiktheid 
- 130 -
en de bekendmaking van geplaatste opdrachten; in mindere mate de 
aankondigingen van de uitnodiging tot inschrijving) en van 
± 10.000 aankondigingen van overheidsopdrachten in 1994 (toename van 
het aantal periodieke aankondigingen en bekendmakingen van geplaatste 
opdrachten). 
In Supplement 5 van het Publikatieblad zal iedere pagina twee 
aankondigingen bevatten. Als gevolg van de toepassing van de 
richtlijn zullen derhalve in 1993 750 extra bladzijden en In 1994 
5.000 extra bladzijden worden gepubliceerd. De kosten per bladzijde 
bedragen 160,48 ecu en de uit deze richtlijn voortvloeiende uitgaven 
belopen derhalve : 
ecu in 1993 
ecu in 1994. 
Niettemin is het moeilijk vast te stellen hoeveel de uit de 
tenuitvoerlegging van de richtlijn voortvloeiende bijkomende uitgaven 
zullen belopen. Het programma inzake de openstelling van de 
overheidsopdrachten omvat namelijk verscheidene maatregelen die 
geleidelijk in werking zullen treden en die bijkomende uitgaven met 
zich zullen meebrengen. Bovendien nemen de aanbestedende diensten 
waarop de richtlijnen die reeds van kracht zijn, betrekking hebben, 
hun verplichtingen inzake bekendmaking steeds vaker in acht. De 
inachtneming van de voorschriften inzake bekendmaking zal in de 
komende jaren ook beter worden doordat in alle Lid-Staten 
communautaire voorschriften ten uitvoer worden gelegd om bedrijven 
die zich door besluiten van aanbestedende diensten gediscrimineerd 
achten, een minimum aan juridische bescherming te waarborgen. 
Daarnaast heeft de Commissie thans belangrijke maatregelen in 
voorbereiding waarmee wordt beoogd de aan Supplement 5 verbonden 
kosten, bij voorbeeld door de invoering van volledig 
gestandaardiseerde aankondigingen, nog sterker te verlagen. 
Met de bovengenoemde bijkomende uitgaven wordt rekening gehouden in 
de ramingen die In het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure 
worden voorgelegd. 
7.2. Aandeel van de "minibegroting" in de kosten van de maatregel 
Geen minibegroting. 
7.3. Indicatief tijdschema (vastleggingskredieten) 
Niet van toepassing (specifieke maatregel). 
8. De in het voorstel voor een maatregel vastgelegde bepalingen ter 
bestr i iding van fraude 
De algemene bepalingen die gewoonlijk door de financiële controle worden 
vastgelegd. 
9. Elementen van de kosten-efficiency-anaIyse 
9-1• Beoordeling en analyse van de doelstellingen 
In het Publikatieblad S (Supplement) worden (na aanpassing en 
vertaling) de aankondigingen van overheidsopdrachten voor leveringen, 
werken en diensten bekendgemaakt die door de Lid-Staten zijn 
- 131 -
medegedeeld overeenkomstig de communautaire richtlijnen of door 
sommige derde landen (met name Japan, de VS en de EVA) krachtens het 
In het kader van de GATT gesloten protocol-overeenkomst. 
Het "Supplement" zal zich in de komende jaren zeer sterk ontwikkelen, 
aangezien de overheidsopdrachten een fundamenteel element van de 
interne markt 1992 vormen. De communautaire richtlijnen zullen verder 
worden bijgewerkt en naar nieuwe sectoren uitgebreid. 
In samenhang met de eengemaakte markt zal het "Supplement" derhalve 
een groei doormaken die niet te vergelijken valt met de normale 
voortgang van andere series van het Publikatieblad. Het leek daarom 
gepast de voor het Supplement bestemde kredieten in deel B van de 
begroting op te nemen, meer in het bijzonder in hoofdstuk 5-30 dat 
aan de interne markt is gewijd. 
9.2. Motivering van de maatregel 
Expliciet gevolg van de richtlijnen van de Raad. 
9.3. Beoordel ing 
Z ie punt 7.1. 
- 132 -
FICHE D'IMPACT SUR LA COMPETITIVE ET L'EMPLOI 
i. Titre de la proposition 
Proposition de Directive modifiant la Directive 90/531/CEE relative aux 
procédures de passation des marchés dans les secteurs de l'eau, de 
l'énergie, des transports et des télécommunications. 
II. Quelle est la lust I fIcatIon principale de la mesure? 
La proposition de directive étend le régime de la directive 90/531/CEE aux 
services et vise à ce que les procédures de passation de marchés de 
services soient transparantes, et que les soumissionnaires de tous les 
Etats membres soient traités d'une manière non-dlscrImlnatolre. 
III. Caractéristiques des entreprises concernées 
En partIcul 1er: 
Y-a-t-ll un grand nombre de PME? 
Les prestataires de certains services sont dans de nombreux cas des PME. 
Certains marchés couverts par la directive visent des services qui sont 
réservés, dans certains Etats membres, à des professions libérales comme 
les architectes. 
Note-t-on des concentrations dans des réglons 
- éllglbles aux aides régionales des E.M.? 
Non 
- élIglbles au Feder? 
Non 
IV. Quelles sont les obligations Imposées directement aux entreprises? 
Aucune obligation n'est Imposée aux prestataires de services. 
V. Quelles sont les obligations susceptibles d'être Imposées Indirectement 
aux entreprises via les autorités locales7 
Néant 
VI. Y-a-t-ll des mesures spéciales pour les PME? Lesquelles? 
La proposition contient des éléments Importants visant i: 
- encourager la sous-traitance par une clause permettant aux entités 
adjudlcatrices de tenir compte de la sous-traitance prévue par les 
soumissionnaires (Article 21) 
- 133 -
- restreindre la concurrence de la part des grandes entreprises, en ce qui 
concerne la prestation de services réservés à des professions 
déterminées (Article 26 paragraphe 2), et en ce qui concerne la prise en 
compte de variantes (Article 27 paragraphe 3). 
En ce qui concerne les critères de sélection, la directive prévolt, en 
outre les dispositions également prévues pour les travaux et les 
fournitures, des critères particulièrement favorables aux PME et aux 
professions libérales: le savoir faire Intellectuel, l'efficacité, 
l'expérience et la fiabilité. 
vu. Quel est l'effet prévisible 
a) sur la compétitivité des entréprises? 
La mesure vise à renforcer la compétitivité des prestataires de services 
de l'ensemble des Etats membres. 
b) sur I'emploi? 
Les conséquences sur l'emploi, sont susceptibles de varier d'un secteur 
de services à l'autre, mais peuvent toutefois être considérées comme 
limltées. 
VIII. Les partenaires sociaux ont-Ils été consultés? Quels sont leurs avis? 
Les consultations ont lieu par la vole du Comité consultatif pour 
l'ouverture des marchés publics, au sein duquel sont représentés et 
l'Industrie et la Confédération Européenne des Syndicats. Les avis énoncés 
par les membres du Comité sont largement favorables. 

ISSN 0254-1513 
COM(91)347def. 
DOCUMENTEN 
NL 06 
Catalogusnummer : CB-CO-91-481-NL-C 
ISBN 92-77-76917-3 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeeuschappen 
1^2985 Luxemburg