MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE EN HET COMITE VAN REGIO'S - Commentaar van de Commissie op de conclusies van de tussentijdse beoordeling van het kaderprogramma voor energie (1998-2002)

1. Inleiding

In 1998 zijn de programma's met betrekking tot het energiebeleid - ETAP, SYNERGIE, ALTENER, SAVE, CARNOT en SURE - samengebracht in een meerjarenkaderprogramma voor energie (KPE). In het onderhavig document deelt de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's de conclusies mede van de tussentijdse beoordeling van het kaderprogramma voor energie (1998-2002), alsmede haar commentaar daarop, overeenkomstig het bepaalde in de beschikking van de Raad inzake het kaderprogramma voor energie [1]. De beoordeling bestrijkt de activiteiten van het kaderprogramma van de Gemeenschap in de periode 1998-2001.

[1] Beschikking 1999/21/EG, Euratom, van 14 december 1998 (PB L 7 van 13.1.1999, blz. 16). Artikel 5, lid 2, luidt als volgt: "Tijdens het derde jaar van de toepassingsperiode van dit kaderprogramma en in ieder geval voordat zij voorstellen indient voor de vaststelling van een volgend kaderprogramma laat de Commissie door onafhankelijke deskundigen een externe evaluatie verrichten van de uitvoering van de communautaire acties uit hoofde van dit kaderprogramma. De Commissie doet mededeling van de conclusies daarvan, alsmede van haar opmerkingen aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio"s".

Deze tussentijdse beoordeling is uitgevoerd door een toegewijd panel van onafhankelijke deskundigen van hoog niveau, hierna het "Panel" genoemd, met mevrouw Judith Stammers als voorzitster. Het Panel heeft een grondige studie uitgevoerd op basis van een zeer uiteenlopende elementen, waaronder eerdere beoordelingen van de specifieke programma's en de jaarlijkse in het jaar 2000 uitgevoerde evaluatie van het kaderprogramma voor energie van het Bureau van Dijk, die de activiteiten in de periode 1998-1999 bestrijkt. Het verslag beoordeelt de specifieke programma's op efficiency, doeltreffendheid, relevantie en duurzaamheid, maar houdt rekening met beperkingen qua tijd en geld. Het besteedt ook aandacht aan de coördinatie van de specifieke programma's, de synergieën daartussen en de door het kaderprogramma toegevoegde waarde. Onderstaande tabel laat de verschillen in omvang zien van de geanalyseerde programma's, alsmede de voor het beheer van elk programma toegewezen personele middelen.

Algemene gegevens over de specifieke programma's van het KPE, 1998-2001

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het Panel geeft zijn mening over toekomstige activiteiten, met inbegrip van de algehele opbouw van het kaderprogramma en de specifieke interventiemogelijkheden. De deskundigen hebben bij hun beoordeling ook rekening gehouden met de brede politieke context waarin het energiebeleid past, met name met het Groenboek "Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening" [2]. De Commissie acht het bijzonder nuttig dat het Panel rekening heeft gehouden met de meest recente algemene politieke ontwikkelingen en initiatieven, en met het energiebeleid verband houdende activiteiten in andere EU-beleidssectoren (bijvoorbeeld externe betrekkingen, landbouw, regionaal beleid, onderzoek) in zijn beoordeling betrekt.

[2] COM(2000) 769 def. van 29.11.2000.

In onderstaand commentaar tracht de Commissie een antwoord te geven op op alle voorstellen en aanbevelingen die in dit verslag zijn geformuleerd. Verder worden korte opmerkingen gemaakt over bepaalde specifieke punten in verband met de conclusies en aanbevelingen in de samenvattingen van de specifieke programmabeoordelingen.

2. Voornaamste conclusies en aanbevelingen

De Commissie is van oordeel dat het Panel een evenwichtig en veelomvattend verslag heeft uitgebracht, dat erkenning en kritiek combineert, en dat alle activiteiten van het gehele kaderprogramma bestrijkt. De vier voornaamste boodschappen die het verslag als geheel uitdraagt zijn:

- Er bestaat een wezenlijke behoefte aan een nieuw energieprogramma als opvolger van het huidige KPE. Aanbevolen wordt om het huidige kaderprogramma te laten evolueren tot één enkel programma met behoud van drie van de huidige werkterreinen - energie-efficiëntie, hernieuwbare energie en internationale samenwerking - en toevoeging van een nieuw bijkomend gebied: energieaspecten van vervoer.

- Het nieuwe programma moet rekening kunnen houden met en invloed uit oefenen op de energiecomponenten van andere communautaire programma's. Aangeraden wordt een programmabeheersstructuur die waarborgt dat er een doeltreffende leidende en coördinerende rol kan worden gespeeld.

- Het KPE heeft in feite geen imago, en heeft gefunctioneerd als zes afzonderlijke programma's. Het gevolg was dat de koppelingen tussen de programma's meestal zwak waren, en dat nauwelijks enige synergie tot stand is gebracht. Uitzonderingen hierop zijn SAVE en ALTENER. Tegelijkertijd vond men dat de specifieke programma's over het algemeen goed werden geleid, dat er goede projecten werden gefinancierd en nuttige resultaten werden geproduceerd.

- Ondanks de prestaties en successen op deelgebieden oordeelde het Panel dat alle zes programma's leden aan een ernstig gebrek aan financiële en personele middelen. Bij alle programma's werd onvoldoende aandacht besteed aan de verspreiding van de projectresultaten en effectbeoordeling. Het Panel vindt dat voor het toekomstige energieprogramma een veel groter bedrag moet worden uitgetrokken dan de 175 miljoen euro waarover het KPE in de periode 1998-2000 kon beschikken. Verder dient te worden overwogen het dagelijks beheer van het nieuwe programma te externaliseren, en daarvoor een agentschap op te richten.

Antwoord van de Commissie

Bij de voorbereiding van haar voorstel voor een meerjarenenergieprogramma "Intelligente energie voor Europa 2003-2006" [3] heeft de Commissie terdege rekening gehouden met de aanbevelingen van vorige KPE-evaluaties, alsmede met de voorlopige bevindingen in het tussentijdsverslag van het Panel.

[3] COM(2002) 162 def. van 9.4.2002 en COM(2002)162 def./2 van 24.4.2002

In verband hiermee stelt de Commissie één enkel energieprogramma voor dat met de vier aangegeven actieterreinen bestrijkt, met een werkprogramma dat gedetailleerde regels zal bevatten voor de coördinatie en koppeling met andere communautaire beleidssectoren en acties op energiegebied van de lidstaten. Het voorstel benadrukt ook de noodzaak van effectiever en systematischer verspreiding en effectbeoordeling bij de ontwikkeling van toekomstige programma's. De Commissie bestudeert echter ook alternatieve beheersstructuren, teneinde te bepalen wat de meest kosteneffectieve oplossing voor de uitvoering van het programma is.

3. Het toekomstig energieprogramma

Het Panel adviseert om voor het toekomstige programma een veel groter bedrag uit te trekken dan de 175 miljoen euro van het huidige KPE. Het toekomstig programma behoudt drie van de zes actieterreinen van het huidige KPE en krijgt als bijkomend actieterrein de energieaspecten van vervoer. Er zal veel energie moeten worden gestopt in beïnvloeding, coördinatie en sturing van de energiecomponenten van andere relevante programma's van de Commissie, alsmede in het leggen van contacten met de programma's van lidstaten, internationale organisaties, financiële instellingen en andere belanghebbenden op andere met energiebeleid verband houdende gebieden.

Voor de implementatie van deze ideeën denkt het Panel aan benoeming van een door een Eenheid gesteunde persoon, die verantwoordelijk wordt voor de coördinatie van de energiecomponenten van andere EG-programma's en voor de contacten met energieprogramma's en andere belanghebbenden buiten de EU. Deze post moet in DG TREN worden gevonden. Bovendien moet er een onder voorzitterschap van de benoemde persoon staande interdepartementale werkgroep komen van vertegenwoordigers van de directoraten-generaal die programma's met energiecomponenten hebben. Voorts beveelt het Panel de invoering aan van een officiële procedure voor het screenen van de energiecomponenten van EG-programma's door de werkgroep.

Het Panel adviseert om het toekomstige programma financiering te laten bieden voor: (1) bovengenoemde coördinatie-eenheid, en alle studies evaluaties en prognoses waartoe zij opdracht geeft. De kosten hiervan worden geraamd op 20 miljoen euro over vier jaar; (ii) vier verschillende werkterreinen namelijk energie-efficiëntie, hernieuwbare energie, internationale samenwerking en de energieaspecten van vervoer, waarvoor respectievelijk 40%, 35%, 10% en 15% van de resterende financiële middelen van het programma bestemd moeten worden.

Voorts moeten de in het kader van het huidige kaderprogramma voor energie via ETAP uitgevoerde werkzaamheden die relevant zijn voor de werkterreinen van het nieuwe programma onder beheer komen van genoemde coördinatie-eenheid en uit haar begroting gefinancierd worden. De resterende activiteiten van ETAP moeten uit het toekomstige programma worden weggelaten. Hetzelfde geldt voor de activiteiten van het CARNOT- en SURE-type.

Tenslotte adviseert het Panel de Commissie om het programma beter zichtbaar te maken en het imago ervan te verbeteren. Zij verzoekt de Commissie de mogelijkheid te overwegen van externalisering van het dagelijks beheer van de vier werkterreinen van het programma, en voor dat doel een agentschap op te richten.

Antwoord van de Commissie

De Commissie is het met het Panel eens dat de beperkte middelen die beschikbaar zijn voor het toekomstige programma geconcentreerd moeten worden op een kleiner aantal werkterreinen die de prioriteiten van het huidige energiebeleid weerspiegelen. De Commissie is ervan overtuigd dat de voorgestelde concentratie van activiteiten er beter toe kan bijdragen om de voornaamste betrokken spelers bewuster te doen streven naar efficiënter en intelligenter energieproductie- en -verbruikssystemen. Eveneens zal een eengemaakt programma, met de vier thematische gebieden als voorgesteld door het Panel, zeker meer algehele samenhang en gewicht geven aan de gesteunde acties. Hierdoor zal het ook makkelijker worden coherente beheersprocedures in te voeren, en zal er met meer flexibiliteit op veranderende behoeften en/of prioriteiten kunnen worden ingespeeld.

De Commissie erkent dat het belangrijk is om studies, evaluaties en prognoses te focussen op de vier thematische gebieden van het programma, maar erkent daarnaast de noodzaak van voortzetting van communautaire steun aan meer interdisciplinaire en energiesectorbrede soorten activiteiten zoals modellering. Voorts is de Commissie het ermee eens dat de specifieke programma's van CARNOT en SURE geen mogelijke synergieën met de voorgestelde vier thematische gebieden hebben, en dat derhalve de activiteiten op deze gebieden niet in het kader van één enkel geïntegreerd energieprogramma passen.

De Commissie hecht zeer veel belang aan coördinatie en koppeling van het programma met andere communautaire energierelevante beleidssectoren. Hetzelfde geldt voor de ontwikkeling van acties die complementair zijn en gecoördineerd worden met de acties van de lidstaten en van andere belangrijke spelers op energiegebied. De voornaamste bijdragen kunnen in dit verband worden geleverd door de leden van het programmacomité waarmee de Commissie programmabeheerszaken bespreekt.

De onderlinge samenwerking en consultatie van de diensten van de Commissie zorgt ervoor dat de acties op energiegebied op een coherente manier gerealiseerd worden. Ze zal verder worden bevorderd door de effectbeoordelingsmechanismen die onlangs door de Commissie zijn goedgekeurd in haar "Betere wetgeving"-pakket [4]. De Commissie zet zich volledig in voor een beter beheer van de communautaire programma's dat, in overeenstemming met de hervorming van de Commissie de beste beheerspraktijken hanteert. De Commissie neemt het voorstel om een interdepartementale werkgroep op te richten in overweging, en zal het met de betrokken diensten bespreken.

[4] COM(2002) 275 def, COM(2002) 276 def., COM(2002) 277 def. en COM(2002) 278 def. van 5.6.2002

Ten aanzien van de oprichting van een coördinatie-eenheid en de externalisering van het dagelijks beheer onderzoekt de Commissie nog de verschillende opties, teneinde de meest kosteneffectieve oplossing voor het beheer en de coördinatie van het programma en de activiteiten op energiegebied te vinden.

In het kader van het onlangs voorgestelde nieuwe organisatieschema voor het Directoraat-generaal Energie en Vervoer zal het beheer van het meerjarenprogramma voor acties op energiegebied "Intelligente energie voor Europa" (2003-2006) binnen één enkel directoraat geconcentreerd worden. Deze door het Panel aanbevolen concentratie zal leiden tot een betere coördinatie en tot aanwijzing van een hoge ambtenaar die de verantwoordelijkheid krijgt voor het kanaliseren en onderhouden van contacten met andere programma's en spelers op energiegebied buiten de Europese Commissie.

Waar dat past en op basis van kosten/baten-overwegingen kan de Commissie beslissen specifieke taken aan externe organisaties over te laten. Gezien de aard van de voorgestelde programma-activiteiten is de eerste optie bepaalde programmabeheerstaken over te laten aan een uitvoerend agentschap, met uitzondering van taken met een beoordelingsniveau dat politieke keuzes kan betekenen.

Over het geheel genomen weerspiegelt het voorstel van de Commissie voor een meerjarenprogramma voor acties op energiegebied "Intelligente energie voor Europa" (2003-2006) in grote trekken de bovenstaande aanbevelingen. Ten aanzien van de verdeling van de begroting over de thematische gebieden stelt de Commissie omwisseling voor van de aan "energie-efficiëntie" en "hernieuwbare energie" toegewezen kredieten (respectievelijk 35% en 40% in plaats van 40% en 35% als voorgesteld door het Panel). Volgens de Commissie houden namelijk de onder "energieaspecten van vervoer" vallende activiteiten veel vaker verband met verbeteringen op het gebied van energie-efficiëntie dan met hernieuwbare energie.

4. Specifieke programma's/werkterreinen

In zijn voor alle werkterreinen van het KPE geldende aanbevelingen benadrukt het Panel dat er naar manieren moet worden gezocht om de tijd tussen de sluiting van een oproep tot indiening van voorstellen/aanbestedingen en de ondertekening van een contract te bekorten. Het Panel adviseert verder dat de Commissie strategieën ontwikkelt voor een gerichte verspreiding van projectresultaten en voor een systematische effectbeoordeling van de toekomstige programmaresultaten.

Antwoord van de Commissie

De Commissie erkent dat de voor de voorbereiding van een contract benodigde tijd korter moet worden. Bij de voorbereiding van het programma "Intelligente energie voor Europa 2003-2006" zal de Commissie haar uiterste best doen om de procedures en de met de oproep tot inschrijving en met het contract verband houdende documentatie te vereenvoudigen en gebruiksvriendelijker en efficiënter te maken, de elektronische indiening van voorstellen te stimuleren en gemakkelijker te maken. Verder zal ook verduidelijking en verdere delegering van verantwoordelijkheden op verschillende Commissieniveaus de contractvoorbereidingen sneller laten verlopen.

De Commissie is er ook van overtuigd dat de uit een eengemaakte programmastructuur voortvloeiende gemeenschappelijke procedures verder zullen bijdragen tot minder vertraging. De Commissie is het echter niet met het Panel eens dat de raadpleging van het Programmacomité over de voor steun aanbevolen voorstellen een van de belangrijkste oorzaken is dat het evaluatieproces zo lang duurt. De bijeenkomsten van het Programmacomité worden van tevoren gepland en vinden gewoonlijk ongeveer een maand na de evaluatie door de externe deskundigen plaats.

Wat de verspreiding van resultaten en effectbeoordeling betreft stelt de Commissie voor om binnen ieder thematisch gebied een substantieel deel van de programmakredieten voor deze activiteiten te bestemmen. Het werkprogramma van "Intelligente energie voor Europa" zal ook een informatiestrategie omvatten, die uitgebreide promotie en exploitatie van resultaten en een doeltreffende reproductie van beste praktijken aanmoedigt. Het werkprogramma zal verder voorzien in concrete methoden en instrumenten voor systematisch project- en programmatoezicht, met name door brede toepassing van prestatie-indicatoren.

5. De afzonderlijke werkterreinen van het toekomstige programma

De aanbevelingen van het Panel voor de afzonderlijke werkterreinen staan in de bijlage bij deze Mededeling.

Antwoord van de Commissie

De Commissie stelt de constructieve opmerkingen en suggesties van het Panel op prijs. Zij zal ze graag diepgaand bestuderen en ervoor zorgen dat zij een passende follow-up krijgen bij de opstelling van het werkprogramma van "Intelligente energie voor Europa". Dan nu een paar korte opmerkingen over enkele specifieke door het Panel aan de orde gestelde punten.

De Commissie is het er volledig mee eens dat de prioriteiten van het werkprogramma moeten voortvloeien uit een breed overleg waarbij relevante belanghebbenden en de overheidsinstanties voor energie van de lidstaten betrokken zijn. De Commissie vindt echter dat dit overleg plaats dient te vinden gedurende de voorbereiding van het werkprogramma (die een gedetailleerd schema van geplande oproepen omvat) maar zeker niet voorafgaand aan iedere oproep tot indiening van voorstellen.

De Commissie belooft algemene statistieken te publiceren over de deelname aan het programma en al het mogelijke te doen om uiteenlopende en nieuwe belanghebbenden bij het programma te betrekken, tegelijk met de voornaamste spelers in de energiesector op nationaal, regionaal en plaatselijk niveau.

De Commissie hecht er het grootst mogelijke belang aan een echte wijziging in het energiegedrag in de Gemeenschap teweeg te brengen door de belangrijkste belanghebbenden, het bedrijfsleven en de gewone burger, energiebewuster te maken door uitwisseling van ervaring en kennis te bevorderen, acties gericht op verhoging van investeringen in de best beschikbare technieken te ondersteunen en de verspreiding van de beste praktijken aan te moedigen en daarmee een algemene verschuiving naar efficiënter energieproductie en -gebruik te bevorderen.

De Commissie is van mening dat de bestaande promotienetwerken op communautair en internationaal niveau, en de energieagentschappen belangrijke instrumenten zijn in dit proces en een belangrijke rol dienen te spelen bij het promoten en ten volle benutten van programmaresultaten en -outputs. Zoals benadrukt door het Panel omvatten deze netwerken de SAVE-agentschappen, maar de Commissie vindt netwerken meer dienen te omvatten.

De Commissie is het ermee eens dat beoordeling door de SAVE-agentschappen een voorwaarde moet zijn voor voortzetting van de communautaire steun, maar is het niet met het Panel eens dat de SAVE-agentschappen in de startfase meer financiële steun zouden moeten krijgen. Een uitzondering op deze regel kan echter worden gemaakt voor agentschappen in kandidaat-landen. De Commissie is in feite de mening toegedaan dat communautaire steun meer op concrete activiteiten gericht op de realisering van nauwkeurig omschreven energiebeleidsdoelstellingen geconcentreerd dient te worden.

De Commissie neemt nota van de voorstellen van het Panel om jaarlijkse bijeenkomsten voor de lokale en regionale agentschappen te organiseren en een prijs uit te loven voor het beste agentschap. De Commissie is het er voorts mee eens dat initiatieven als "ManagEnergy" belangrijk zijn en dat zij in de toekomst moeten worden voortgezet en verbeterd.

De Commissie ziet de internationale samenwerkingscomponent van het toekomstige programma als een mechanisme voor ondersteuning van ontwikkelingssamenwerking en voor het promoten en bevorderen van investeringen in hernieuwbare energiebronnen en efficiënt energiegebruik in de ontwikkelingslanden. De investering zal helpen bij de aanpak van de problemen in verband met de verwachte groei van het energieverbruik in de ontwikkelingslanden en de daarmee gepaard gaande effecten op de continuïteit van de energievoorziening en de uitstoot van broeikasgassen door het gebruik van fossiele brandstoffen. Het programma zal daarom bijdragen tot verlichting van armoede en verbetering van de levenskwaliteit van de betrokken bevolkingen. Het voorstel van de Commissie is erop gericht de staatsinstellingen in deze landen te versterken en de mechanismen van het protocol van Kyoto te bevorderen, om zo het gebruik van duurzame energiebronnen aan te moedigen en de toegang tot energiediensten voor de energiearme [5] landen te verbeteren. Met andere woorden, en met in het achterhoofd te beperktheid van de financiële middelen voor projectfinanciering stelt de Commissie voor om, in plaats van de huidige synergielijnen te blijven volgen, in het kader van het nieuwe programma de doelstellingen, werkterreinen en de geografische reikwijdte van de acties te herfocusseren.

[5] De komende Mededeling van de Commissie over samenwerking op energiegebied met ontwikkelingslanden in het kader van de Wereldtopconferentie van Johannesburg van 2002 zal ook aan deze thema's gewijd zijn.

Het volledige verslag is op verzoek verkrijgbaar bij tren-info@cec.eu.int

BIJLAGE

Conclusies van de tussentijdse beoordeling van het kaderprogramma voor energie (1998-2002)

SAMENVATTING

De tussentijdse evaluatie van het kaderprogramma voor energie (1998-2002) (KPE) is van januari tot mei 2002 uitgevoerd door een Panel bestaande uit Bureau van Dijk, professor Ugo Farinelli en Judith Stammers. Hun opdracht was de efficiency, doeltreffendheid, relevantie en duurzaamheid te analyseren van de zes samenstellende programma's van het KPE (SAVE, ALTENER, SYNERGY, CARNOT, SURE en ETAP); te onderzoeken welke voordelen het bij KPE behoren hen heeft opgeleverd; en hun visie te geven op toekomstige activiteiten. Het Panel moest hierbij rekening houden met de brede politieke context waarin energiebeleid wordt uitgevoerd.

Doordat de Commissie de evaluatie met vertraging is begonnen, konden de resultaten daarvan niet van invloed zijn op de opstelling van het nieuwe kaderprogramma door de Commissie. Gehoopt wordt echter dat zij gespreksstof zullen opleveren in het debat over de voorstellen van de Commissie en van pas zullen komen bij de opstelling van het toekomstige werkplan van het programma.

De specifieke programma's van het KPE zijn geëvalueerd op basis van gesprekken met programmabeheerders van TREN en bestudering van door hen verstrekte documentatie. De basisgegevens konden worden gehaald uit eerdere externe evaluaties over de eerste jaren van het programma en door het management opgestelde overzichten over wat sindsdien is gebeurd. Er zijn telefoongesprekken over het KPE gehouden met enkele leden van het Programmacomité van het KPE, een paar leden van de werkgroep van de Energieraad en een contactpersoon in de kandidaat-landen. Inzicht in de overige activiteiten van de Commissie met betrekking tot het energiebeleid van de EU is verkregen uit documenten en gesprekken met ambtenaren van DG TREN, DG Onderzoek, DG Milieu, DG Ontwikkeling, AIDCO, DG Regio en DG Landbouw.

De beoordelaars waren van mening dat de specifieke programma's over het algemeen geleid werden door toegewijde ter zake deskundige ambtenaren. Er zijn goede projecten gefinancierd en nuttige resultaten behaald. Wanneer je kijkt naar hun zeer brede doelstellingen, blijken alle programma's echter aan een ernstig tekort aan financiële en personele middelen te lijden. Om dit verhelpen heeft men in het kader van alle programma's de afgelopen jaren indiening van grotere projecten aangemoedigd en waren de werkprogramma's beter gefocussed. De beoordeling van de voorstellen is met de jaren strenger en helderder geworden; bij de verschillende programma's zijn verschillende (maar geschikte) procedures toegepast. Door de ingewikkeldheid van de procedures was de tijd tussen de sluiting van een inschrijving en de ondertekening van de contracten over het algemeen veel te lang. Door personeelsgebrek is bij alle programma's onvoldoende aandacht besteed aan verspreiding van projectresultaten en effectbeoordeling. Men weet dat een aantal projecten na de beëindiging van de EU-financiering is voortgezet, maar er is niet geprobeerd dit systematisch te meten.

Alle zes specifieke programma's liepen al enkele jaren, voordat zij samen werden gebracht in het KPE. De desbetreffende beschikking van de Raad voorzag niet in een budget voor het samenbrengen van de programma's en het realiseren van onderlinge synergieën. Als gevolg daarvan zijn de koppelingen tussen de programma's over het algemeen zwak en is er nauwelijks enige synergie tot stand gebracht. Opvallende uitzonderingen zijn SAVE en ALTENER, die de afgelopen twee jaar steeds meer naar elkaar toe zijn gegroeid. Deze twee programma's en ook de meeste andere specifieke programma's - zijn in heel Europa goed bekend. Buiten de Commissie zijn er maar weinig mensen die hebben gehoord van het KPE, en als dat wel zo is, verwarren zij dit programma met het deelprogramma energie van het Kaderprogramma voor onderzoek. Het KPE heeft nauwelijks een imago.

De totale KPE-begroting voor 1998-2002 bedroeg 170 miljoen euro. De Commissie besteedt veel meer geld buiten het kader dan binnen het kader van het KPE aan werkzaamheden in verband met het energiebeleid. De meeste van die werkzaamheden vallen onder verantwoordelijkheid van andere DG's dan DG TREN, bijvoorbeeld onder DG Onderzoek, DG Regionale ontwikkeling en AIDCO (uitvoering van het beleid van DG Ontwikkeling en DG Buitenlandse betrekkingen). Ook andere DG's hebben belangstelling voor onderwerpen in verband met het energiebeleid zonder specifieke financiering daarvoor, bijvoorbeeld DG Milieu.

De beoordelaars zijn tot de conclusie gekomen dat er echt behoefte is aan een energieprogramma, dat de opvolger wordt van het KPE, wanneer dit programma eind 2002 afloopt. Zij vinden dat de imago van het nieuwe programma sterker moet zijn dan die van het KPE en dat het programmabeheer uniformer moet zijn. Zij achten het belangrijk dat DG TREN over dit programma de verantwoordelijkheid krijgt. Het programma moet rekening kunnen houden met en invloed uitoefenen op de met energiebeleid verband houdende werkzaamheden van alle andere DG's. Er moeten ook contacten worden uitgebouwd met de vele andere belanghebbenden op dit gebied - lidstaten, internationale organisaties, financiële instellingen enz., - zonder wier medewerking concrete activiteiten volgend op door KPE gesteunde projecten niet van de grond en tot bloei zullen kunnen komen.

Aanbevelingen

De aanbevelingen van de beoordelaars volgen hieronder. Eerst komen de algemene aanbevelingen voor het toekomstig programma. Daarna de aanbevelingen die voor alle specifieke programma's van het KPE gelden en in het toekomstig programma kunnen worden geïmplementeerd. Tenslotte worden specifieke aanbevelingen gegeven voor de werkterreinen die in het toekomstig programma moeten worden opgenomen.

Algemene aanbevelingen voor het toekomstige energieprogramma

- Een functionaris van DG TREN moet worden benoemd en de verantwoordelijkheid krijgen voor de coördinatie van de energiecomponenten van andere EG-programma's en voor het leggen en onderhouden van contacten met energieprogramma's en andere belanghebbenden buiten de EG.

- Er moet een eenheid worden opgericht die onder leiding van bovengenoemde coördinator komt te staan, voor uitvoering van studies, evaluaties en beoordelingen, en verzameling van gegevens in verband met deze coördinerende functies.

- Er moet een interdepartementale commissie of werkgroep, onder voorzitterschap van bovengenoemde coördinator worden opgericht met vertegenwoordigers van DG's die programma's met relevante energiecomponenten hebben, bijvoorbeeld DG Milieu, DG Landbouw, DG Regio, DG Ontwikkeling, DG Buitenlandse betrekkingen, AIDCO en DG Onderzoek.

- Er moet een officieel worden overeengekomen dat de energiecomponenten van elk EG-programma door dit orgaan worden gescreend.

- De coördinatie met andere DG's en externe instellingen mag geen routineaangelegenheid zijn. Zij moet worden georganiseerd en gestimuleerd aan de hand van duidelijke doelstellingen. Er dient voor te worden gezorgd dat voor alle deelnemers de door hen geïnvesteerde tijd en inspanning lonend is.

- Het toekomstig energieprogramma moet één enkel programma worden dat voorziet in financiering van:

- bovengenoemde coördinatie-eenheid en alle studies, evaluaties, prognoses enz. waartoe zij opdracht geven;

- vier verschillende werkterreinen namelijk (a) energie-efficiëntie (het momenteel door SAVE gefinancierde gebied), (b) hernieuwbare energie (ALTENER), (c) internationale samenwerking (SYNERGIE) en (d) energieaspecten van vervoer (TRANSPORT).

- De momenteel door ETAP uitgevoerde werkzaamheden die relevant zijn voor het nieuwe programma moeten door de coördinatie-eenheid worden beheerd en uit hun begroting worden gefinancierd. De resterende momenteel door ETAP gefinancierde werkzaamheden moeten worden geschrapt.

- De momenteel door CARNOT uitgevoerde werkzaamheden moeten uit het toekomstig energieprogramma worden geschrapt, en worden voortgezet in het kader van het programma van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal.

- Het vervoer van radioactieve stoffen dat momenteel onder SURE valt moet uit het toekomstige energieprogramma worden geschrapt, en worden voortgezet in het kader van het programma voor radioactief afvalbeheer en buitenbedrijfstelling van DG TREN.

- Het toekomstige energieprogramma moet een veel groter budget krijgen dan de 170 miljoen euro van KPE over 1998-2002.

- Ongeacht het definitieve begrotingscijfer moet bij de verdeling van de financiële middelen over de verschillende onderdelen de volgende formule worden toegepast:

- De coördinatie-eenheid krijgt een budget van 20 miljoen euro over vier jaar (gemiddeld 5 miljoen euro per jaar) voor de studies, evaluaties, beoordelingen, prognoses enz. die zij nodig heeft voor haar denkwerk en activiteiten. De studies moeten voor 100% worden gefinancierd om ervoor te zorgen dat zij exact met de behoeften van de eenheid overeenkomen.

- De resterende aan het energieprogramma toegewezen kredieten moeten als volgt over de vier specifieke werkterreinen worden verdeeld:

- SAVE 40%

- ALTENER 35%

- TRANSPORT 15%

- SYNERGIE 10%.

- Er moet alles aan worden gedaan om de zichtbaarheid van het programma te vergroten en het imago te verbeteren.

- Er moet worden overwogen het dagelijks beheer van de vier werkterreinen op een of andere manier te externaliseren, misschien door voor dat doel een agentschap op te richten. Daardoor zou er meer personeel van de Commissie vrij komen voor de coördinatie-eenheid en voor de uitvoering van de strategische werkzaamheden met betrekking tot het beheer van de vier werkterreinen.

Voor alle specifieke programma's/werkterreinen geldende aanbevelingen

- Er moet een manier worden gevonden om de tijd tussen de sluiting van een inschrijving en de ondertekening van het contract te bekorten. Methoden waaraan gedacht wordt zijn onder meer: invoering van een eenvoudig contract van het vaste honorariumtype, indien van toepassing; ondertekening door een projectcoördinator namens alle projectpartners; invoering van een speciaal soort contract voor geclusterde projecten.

- Er moeten strategieën voor gerichte verspreiding van projectresultaten worden ontwikkeld, en voor alle specifieke programma's worden geïmplementeerd. De verspreiding van de outputs van afzonderlijke projecten moet al in een vroeg stadium van de projectontwikkeling beginnen.

- De effectbeoordeling moet worden beschouwd als een systematisch beheersinstrument. Voor nieuwe projecten moeten procedures worden ingevoerd waaraan de projectpartners deelnemen als de leveranciers van informatie over effect. Dit behoeft geen "zware" oefening te zijn. Er kan veel worden geleerd van eenvoudige en efficiënte procedures. Er moet ook effectbeoordeling worden uitgevoerd voor alle voltooide projecten en programma's.

Belangrijke specifieke aanbevelingen voor de afzonderlijke werkterrein van het toekomstige programma

SAVE

- Om de beschikbare gelden zo goed mogelijk te kunnen besteden, moeten de doelstellingen scherper worden geformuleerd. Voor iedere oproep tot indiening van voorstellen moet een onafhankelijke studie worden verricht met de actieve hulp van de lidstaten om de programmaprioriteiten in het kader van de beschikbare kredieten te bepalen.

- Er dient een analyse van de omzet van de projectindieners te worden uitgevoerd om na te gaan of de aanvraag van de juiste mensen komt en/of het programma in bredere kring en/of op andere wijze moet worden gepromoot.

- Er moeten meer overzichtsrapporten worden ingediend door de programmabeheerders over de activiteiten van het programma. Deze rapporten moeten uitgebreide informatie bevatten, zodat ze voor beoordelingen kunnen worden gebruikt.

- In de toekomst moet prioriteit worden gegeven aan informatieverspreiding en effectbeoordeling. Gezien de grote massa kennis die reeds door SAVE is gegenereerd, moet informatieverspreiding een hoofdbestanddeel van het toekomstige programma worden.

- De SAVE-agentschappen moeten een belangrijke rol spelen bij de verspreiding van de SAVE-resultaten, en moeten geld krijgen om dit te doen.

- De SAVE-agentschappen moet meer rechtstreekse hulp krijgen in de startfase.

- De SAVE-agentschappen moeten aan het einde van hun contract met de Commissie worden onderworpen aan een effectanalyse om de redenen van succes of mislukking te bepalen.

- Er moet jaarlijks fora worden georganiseerd voor SAVE-agentschappen, en prijzen worden toegekend voor de beste agentschappen.

- Initiatieven als ManagEnergy die de uitwisseling van ervaring ondersteunen moeten worden aangemoedigd. Zij kunnen een grote steun betekenen voor de SAVE-agentschappen en andere belanghebbenden.

- Er moeten betere koppelingen komen tussen SAVE en andere energie- en milieuprogramma's op nationaal, Europees en internationaal niveau.

ALTENER

- Omdat het programma over weinig geld beschikt, moet al het mogelijke worden gedaan om tot effectieve interactie en synergieën te komen tussen ALTENER en de initiatieven en het beleid van de lidstaten op het gebied van hernieuwbare energie.

- De verspreidingsactiviteiten die zijn uitgevoerd in het kader van projecten moeten worden gecontroleerd om na te gaan of zij op de juiste wijze zijn uitgevoerd en in hoeverre ze doeltreffend waren.

- De SAVE-agentschappen moeten een belangrijke rol spelen bij de verspreiding van ALTENER-resultaten op lokaal niveau, en moeten daarvoor het benodigde geld krijgen.

- Er moet een manier worden gevonden om de OPET-agentschappen nauw te laten samenwerken met de SAVE-agentschappen bij de verspreiding van de ALTENER-resultaten.

SYNERGIE

- Het SYNERGIE-programma moet in de toekomst worden voortgezet en de grote lijnen moeten hetzelfde blijven.

- De doelstelling in verband met de implementatie van het Kyoto-protocol moet opnieuw worden geformuleerd, om het gebruik van duurzame energie als instrument voor economische en sociale ontwikkeling te bevorderen.

- Er moet nauwere banden worden gesmeed en onderhouden met andere programma's van de Commissie en met programma's van de lidstaten, derde landen en internationale organisaties.

- Er moeten contracten worden gesloten met internationale netwerken van studie en onderzoekcentra om te bepalen in hoeverre deze netwerken bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het actieprogramma.

- Gestreefd moet worden naar coördinatie en samenwerking met internationale financiële instellingen en andere financieringsbronnen, omdat de SYNERGIE-projecten en de toepassing van de resultaten een vervolg moeten krijgen na de beëindiging van de EG-steun.

- Een vertegenwoordiger van DG Ontwikkeling en/of AIDCO moet zitting hebben in het comité dat de voorstellen evalueert en selecteert.