COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 09.10.1996 
COM(96) 463 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
BENCHMARKING VAN HET CONCURRENTIEVERMOGEN VAN DE 
EUROPESE INDUSTRIE 

INHOUD 
I. INLEIDING 1 
IL CONCURRENTIERESULTATEN VAN DE EUROPESE INDUSTRIE .. 3 
1. De algemene context 3 
2. Industriële groei '. 6 
3. Kosten van productiefactoren .....; 7 
4. Industriële investeringen 18 
III. FACTOREN DIE HET CONCURRENTIEVERMOGEN BEPALEN 9 
1. Het functioneren van de markten 9 
2. Innovatie ; 14 
IV. BENCHMARKING 17 
1. Benchmarking van ondernemingen 18 
2. Benchmarking van sectoren 19 
3. Benchmarking van randvoorwaarden ™. 19 
V. CONCLUSIES 21 
/)/*. 
I. INLEIDING 
Het uitgangspunt voor deze mededeling zijn de voorstellen van de Commissie voor een 
vertrouwenspact voor de werkgelegenheid1. In dat document wordt er eerst op gewezen dal 
het niveau van de structurele werkloosheid stelselmatig toeneemt; aan het eind van elke 
recessie is het niveau hoger. De belangrijkste uitdaging voor Europa vandaag dé dag is ervoor 
te zorgen dat er in voldoende tempo nieuwe banen bijkomen om deze tendens tegen te gaan 
en om ervoor te zorgen dat allen die bereid en in staat zijn om door produktieve arbeid bij te 
dragen tot het welzijn in de Europese Unie, de mogelijkheid hebben om dat te doen. Zoals 
uiteengezet in het Witboek inzake "groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid"2 en in 
de mededeling over "het beleid inzake het concurrentievermogen van de Europese Unie op 
industriegebied" is verbetering van het concurrentievermogen van de Europese economie een 
belangrijk middel om dat doel te bereiken. Deze drie documenten beschrijven samen met 
andere voorstellen van de Commissie de voorwaarden die moeten worden gerealiseerd wil het 
concurrentievermogen verbeteren. Veel van deze acties betreffen de Lid-Staten. 
Deze mededeling is bedoeld om een actuele analyse te verschaffen van de huidige toestand 
van het concurrentievermogen van de Europese industrie. Met het oog op de 
prioriteitenstelling wordt een beperkt aantal sleutelgebieden om het concurrentievermogen te 
verbeteren vastgesteld aan de hand van de voorafgaande analyse. De Commissie vestigt de 
aandacht op benchmarking niet als nieuw beleidsinitiatief, maar als instrument om ervoor te 
zorgen dat maatregelen op sleutelgebieden voor het concurrentievermogen beter worden 
uitgevoerd door de nadruk te leggen op factoren en voorwaarden die bepalend zijn voor 
betere prestaties en door informatie uit te wisselen over de beste praktijken ontwikkelen. 
Hoewel in deze mededeling de analyse van het concurrentievermogen vooral betrekking heeft 
op de industrie, wordt tevens ingegaan op een aantal van de factoren die ten grondslag liggen 
aan het resultaat van de economie in haar geheel in termen van groei, produktiviteit en 
werkgelegenheid. Elke discussie over het concurrentievermogen van de Europese 
verwerkende industrie zou onvolledig zijn als niet tegelijkertijd wordt ingegaan op het 
concurrentievermogen van een aantal diensten. 
Actie voor de werkgelegenheid in Europa - een vertrouwenspact SEC(96)1093 van 6.5.1996. 
Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid (COM(93)700, december 1993). 
COM(94)319 van 14.9.1994. 
^h 
Adviesgroep concurrentievermogen benoemd door voorzitter Santer 
Het eerste rapport van de adviesgroep gaf een globale kijk op het concurrentievermogen. Hierin 
werd benadrukt dat concurrentievermogen te maken heeft met produktiviteit, efficiency en 
rentabiliteit en als zodanig geen doel op zich is. Het is een krachtig middel om de 
levensstandaard te verhogen en de sociale welvaart te verbeteren. Op het niveau van de 
economie hebben de belangrijkste indicatoren voor het concurrentievermogen dan ook 
betrekking op groei, produktiviteit en werkgelegenheid naast de factoren die een bepaald 
resultaat kunnen verklaren. Op het niveau van de grote sectoren van de economie of de 
afzonderlijke industrie- en dienstensectoren kunnen veel van dezelfde indicatoren voor het 
concurrentievermogen worden gebruikt. Het marktaandeel en de rentabiliteit zijn eveneens 
belangrijke indicatoren waardoor een verband wordt gelegd met het concurrentievermogen van 
de bedrijven. Er is een verband tussen de verschillende indicatoren voor het 
concurrentievermogen, aangezien het uiteindelijk de ondernemingen zijn die de groei 
verschaffen waardoor banen worden geschapen en de produktiviteit toeneemt. Hoe het 
concurrentievermogen op de verschillende niveaus samenhangt, zodat een bepaald resultaat 
wordt bereikt, is een belangrijk vraagstuk waarop in het onderstaande nader wordt ingegaan. 
In deze mededeling staan structurele factoren die het concurrentievermogen beïnvloeden, 
centraal. Uiteraard is ook het macro-economisch klimaat van grote invloed. De Commissie 
brengt evenwel regelmatig verslag uit over deze aspecten in het Economisch Jaarverslag en 
zij volgt de vooruitgang die wordt geboekt bij het realiseren van de macro-economische 
doelstellingen doordat zij de economische convergentie onderzoekt. De criteria van 
Maastricht, streefcijfers voor de Economische en Monetaire Unie, vertegenwoordigen een 
vorm Vf n benchmarking op beleidsgebied die zijn nut heeft bewezen wat het bevorderen van 
de convergentie betreft en die als model kan dienen voor het toepassen van benchmarking op 
andere gebieden die voor het concurrentievermogen van belang zijn. 
De EMU en concurrentievermogen 
De overgang naar de Economische en Monetaire Unie (EMU) zal belangrijke gunstige affecten 
hebben op het concurrentievermogen, zowel wat interne als wat externe aspecten betreft. 
Intern zal de EMU een einde maken aan de transactiekosten bij grensoverschrijdende betalingen. 
Bovendien zal de EMU het concurrentievermogen bevorderen doordat de doorzichtigheid wordt 
verbeterd. Vooral kleine en middelgrote ondernemingen, die zich in het internationale 
handelsverkeer voor naar verhouding hoge kosten geplaatst zien, zullen profiteren, aangezien de 
EMU hen in staat zal stellen hun efficiency te verbeteren door zich op alle Europese markten te 
begeven. 
Voorts zal de EMU er in belangrijke mate toe bijdragen dat de voordelen van de interne markt 
ten volle worden benut. De afgelopen vier jaar hebben valutaschommelingen ertoe geleid dat 
produktiefactoren niet optimaal zijn ingezet, waardoor de gunstige effecten van economische 
eenwording in gevaar zijn gebracht en de groei in Europa is vertraagd. 
Extern is het mogelijk dat de financiële markten, gezien het belang van de Europese Unie in de 
internationale handel, de Euro een status van internationale munteenheid verlenen die 
vergelijkbaar is met die van de dollar. Europese ondernemingen zullen steeds vaker op derde 
markten in Euro kunnen verkopen, hetgeen een garantie biedt tegen de effecten van 
valutaschommelingen op verkoopprijzen. 
Tenslotte is macro-economisch beleid van essentieel belang voor het concurrentievermogen. 
Met name absorberen overheidstekorten die te hoog zijn een aanzienlijk deel van de particuliere 
besparingen (bijna 35% in 1993), hetgeen ten koste gaat van produktieve investeringen en de 
rentevoeten opdrijft. Beleid dat gericht is op budgettaire stabiliteit, maakt het mogelijk het 
macro-economisch klimaat te verbeteren. Zo zijn in de EU de netto-staatsleningen gedaald van 
6,3% in 1993 naar 5,1% in 1995 en 4,4% in 1996 (prognose). De reële korte-termijnrente heeft 
een vergelijkbare ontwikkeling doorgemaakt van 6,7% in 1992 naar 4,9% in 1993 en 3,9% in 
1995. Deze ontwikkeling wordt gestimuleerd door de vorderingen die met het oog op de 
Economische en Monetaire Unie worden gemaakt. 
Het zijn in de eerste plaats de ondernemingen zelf die ervoor moeten zorgen dat zij 
concurrerend blijven. Zij handhaven hun concurrentievermogen door de efficiency en 
flexibiliteit waarmee zij voldoen aan de vraag op de bestaande markten en door hun vermogen 
om zich aan te passen aan structurele veranderingen, nieuwe markten te creëren en aan nieuwe 
vraag te beantwoorden. De kwaliteit van het management bepaalt in sterke mate in hoeverre 
ondernemingen hierin slagen. De overheid steunt het concurrentievermogen door te zorgen voor 
passende randvoorwaarden waarbinnen de ondernemingen actief kunnen zijn. In de praktijk 
betekent dit zorgen voor de nodige infrastructuur, invoeren van de nodige regelgeving en 
speciale initiatieven, met name op het gebied van innovatie, kwaliteit, ondernemingsklimaat 
voor het midden- en kleinbedrijf en economische samenhang (Groenboek van de Commissie 
over innovatie, werkdocument over kwaliteit en meerjarenprogramma voor het MKB). 
In deze mededeling wordt ingegaan op de diversiteit van de factoren die het 
concurrentievermogen van ondernemingen beïnvloeden en op de relaties tussen deze factoren. 
Uit een ander vloeit de noodzaak voort om een coherente aanpak te ontwikkelen die is 
toegespitst op die factoren in het ondernemingsklimaat die bepalend zijn voor ondernemingen. 
Deze exercitie is dringend nodig gezien de mondialisering van markten en het risico dat een 
achterblijvend concurrentievermogen op die markten inhoudt voor de werkgelegenheid en de 
levensstandaard. Om ondernemingen en overheidsinstanties te assisteren bij de aanpassingen die 
nodig zijn om tegen de toenemende internationale concurrentie op te kunnen, stelt de 
Commissie voor benchmarking in samenwerking met de industrie en de overheid te bevorderen. 
In deze mededeling wordt niet ingegaan op alle randvoorwaarden die het concurrentievermogen 
bepalen, maar worden er slechts enkele behandeld. Enkele aspecten van de belastingen, het 
sociaal beleid en de efficiency van de overheid worden behandeld voor zover zij voor het 
concurrentievermogen van belang zijn. Hetzelfde geldt voor de regelgeving, de last van 
administratieve procedures en de adequaatheid van de openbare infrastructuur. De Commissie 
zal blijven onderzoeken hoe het overheidsbeleid het concurrentievermogen kan bevorderen. 
IL CONOJRRENTIERESULTATEN VAN DE EUROPESE INDUSTRIE 
1. De algemene context 
Een krachtige economie is een economie die in staat is tot hoge produktieve efficiency en het 
scheppen van banen ten einde de levensstandaard te verhogen. Het begrip levensstandaard 
moet ruim worden opgevat en bevat elementen die zich moeilijk laten kwantificeren, zoals een 
hoge graad van milieubescherming of een laag misdaadcijfer. Hieronder valt het streven naar 
een redelijke mate van bescherming tegen ziekte en armoede dat bekend is geworden als het 
Europese sociale model. Om de kwaliteit van het bestaan in Europa te handhaven en de 
verbeteren, moeten verwachtingen en mogelijkheden met elkaar in overeenstemming worden 
gebracht en moet de produktieve basis in staat zijn het gewenste resultaat te produceren. 
Het bruto binnenlands produkt is een zeer onnauwkeurige maat voor de levensstandaard. Het is 
echter mogelijk dat sommige minder goed te kwantificeren elementen van de levensstandaard 
beter verenigbaar zijn met een verhoging van het bruto binnenlands produkt dat dan zo op het 
eerste gezicht zou lijken. Een hoge graad van milieubescherming kan bij voorbeeld onder 
bepaalde omstandigheden bijdragen aan het concurrentievermogen . Verbetering van de 
efficiency waarmee de economie energie en grondstoffen omzet in goederen en diensten, is 
zowel een belangrijke factor voor het bereiken van duurzame ontwikkeling als een belangrijk 
middel om het concurrentievermogen te verbeteren. 
De piramide van het concurrentievermogen 
ss^s^sa 
î r MÊmmÊSMÊ 
Mdikmulinten iten jij- financiële „ 
'lil rë«ulidicn 
wingen", [* ' ' '™j p'Visffanw-P*] ^^^n^ ' mvtstcr' 
Een hoge produktiviteit vormt de basis voor verhoging van de levensstandaard. Verhoging van 
de arbeidsproduktiviteit mag niet ten koste gaan van het scheppen van banen. Het vermogen om 
een hoge bedrijvigheidsgraad te bereiken is rechtstreeks van invloed op de levensstandaard, 
doordat inkomen van een groter deel van de bevolking wordt gegenereerd. Als produktiviteit en 
werkgelegenheid tegelijkertijd toenemen, kan een krachtige groei worden bereikt. Wat de 
economie betreft, vormen produktiviteit en werkgelegenheid de belangrijkste benchmarks voor 
het concurrentievermogen. In tegenstelling tot de criteria van Maastricht, kunnen deze begrippen 
niet rechtstreeks worden vertaald in beleidsmaatregelen. De structurele voorwaarden die ten 
grondslag liggen aan betere prestaties, laten zich gemakkelijker vertalen in beleidsmaatregelen 
op het vlak van afzonderlijke randvoorwaarden die het concurrentievermogen beïnvloeden. De 
verschillende verbanden die bepalend zijn voor goede resultaten van de economie, kunnen 
worden geïllustreerd door de piramide van het concurrentievermogen. 
Europa loopt nog steeds sterk achter op de Verenigde Staten wat betreft 
arbeidsproduktiviteit en het deel van de actieve beroepsbevolking dat een baan heeft (de 
bedrijvigheidsgraad). Europa heeft ook een slechtere bedrijvigheidsgraad dan Japan. Als 
gevolg hiervan is het BBP per hoofd van de bevolking ongeveer één derde lager dan dat in de 
Verenigde Staten en één zesde lager dan dat in Japan. Een dergelijk resultaat is geenszins 
onvermijdbaar en dient dan ook niet als aanvaardbaar te worden beschouwd. De menselijke 
middelen, financiële middelen en infrastructuur van Europa en de omvang en ontwikkeling van 
zijn thuismarkt vormen de basis voor zowel hoge produktiviteit als een hoge 
bedrijvigheidsgraad. Binnen de bestaande technologische grenzen is nog steeds een aanzienlijk 
Mededeling van de Commissie over industriële mededinging en milieubescherming (SEC(92)1986). 
ongeëxploiteerd potentieel aanwezig. Voorbij de huidige grenzen kan verdere winst worden 
geboekt door de innovatie te versnellen. 
De snelle stijging van het kapitaal in de Europese Unie en Japan, die als zodanig moeilijk te 
interpreteren is, heeft aanzienlijk bijgedragen tot de toename van de arbeidsproduktiviteit in 
deze landen, maar dit is in belangrijke mate ten koste gegaan van de produktiviteit van het 
kapitaal. In zowel de Europese Unie als in Japan was de vervanging van arbeid door kapitaal 
aanzienlijk, terwijl ook de kapitaalintensiteit sterk toenam. 
Het aantal nieuwe banen valt nog steeds tegen. Sinds 1960 is de Europese Unie erin geslaagd 
netto 10 miljoen nieuwe banen te creëren, ofwel de helft van het aantal in Japan en minder dan 
één vijfde van dat in de Verenigde Staten, hoofdzakelijk als gevolg van het zeer hoge tempo 
waarin banen verloren gingen. Tegelijkertijd was het aantal nieuwkomers op de arbeidsmarkt in 
de Verenigde Staten anderhalf keer zo groot als in Europa, maar in Japan lager. Dank zij het 
hoge tempo waarin netto nieuwe banen werden geschapen in de Verenigde Staten kon de 
bedrijvigheidsgraad hier van 1960 tot 1995 aanzienlijk stijgen, zodat de Japanse 
bedrijvigheidsgraad die voortdurend hoog was, werd benaderd. In de Europese Unie is de 
bedrijvigheidsgraad in dezelfde periode gedaald. Het feit dat sommige landen in Europa de 
Amerikaanse en Japanse waarden evenaren of zelfs overtreffen, lijkt erop te wijzen dat een lage 
bedrijvigheidsgraad in Europa niet onvermijdelijk is. 
BEDRIJVIGHEIDSGRAAD 
1960 1995 
Europese Unie 67% 60% 
Verenigde Staten 63% 72% 
Japan 74% 74% 
Het is mogelijk aan te geven wat de belangrijkste redenen zijn voor de teleurstellende 
prestaties van Europa. Factoren die van bijzonder belang zijn voor de produktiviteit en groei, 
zijn onder meer de immateriële investeringen, innovatie, investeringen in vaste activa (fabrieken 
en outillage). Wat de werkgelegenheid betreft zijn naast de investeringen in menselijke 
hulpbronnen, het functioneren van de arbeidsmarkt en demografische ontwikkelingen vooral de 
aantallen nieuwkomers op de arbeidsmarkt en de demografische druk belangrijke factoren. Deze 
vraagstukken hangen samen met specifieke aandachtsgebieden, zoals vergrijzing van de 
bevolking, interne en externe flexibiliteit van de arbeid, beroepsopleiding, onderzoek en 
ontwikkeling, organisatorische kwesties, financiering van investeringen en hoogte en structuur 
van de belastingen. 
Overheidsuitgaven dragen bij tot het concurrentievermogen als deze dienen voor de 
ontwikkeling van Europa's infrastructuur, de aanmoediging van immateriële investeringen in 
bekwaamheden en technologie en bevordering van de ontwikkeling van achtergebleven regio's. 
De Europese economie heeft steeds vaker te maken met problemen als gevolg van knelpunten in 
de infrastructuren, zowel wat betreft de fysieke capaciteit als wat betreft de wijze waarop de 
faciliteiten worden geëxploiteerd. Bijgevolg zijn de infrastructuurkosten van bij voorbeeld 
vervoersactiviteiten in Europa veel hoger dan in de Verenigde Staten met nadelige gevolgen 
voor de concurrentiepositie van ondernemingen die in Europa zijn gevestigd. 
Een sociaal vangnet is nodig om ervoor te zorgen dat de vruchten van de groei rechtvaardig 
worden verdeeld en om sociale uitsluiting tegen te gaan. De sociale zekerheid moet echter de 
ontvangers ervan uitrusten met de nodige bekwaamheden en hen stimuleren tot de nodige 
mobiliteit om produktieve arbeidsplaatsen in te nemen ten einde het concurrentievermogen van 
de economie te bevorderen. Op consumptie gerichte overheidstekorten leiden uiteindelijk tot 
verlaging van het produktiepotentieel doordat investeringen worden ontmoedigd. 
Belastingen, met name op arbeid, betekenen direct of indirect een kostenpost voor de 
ondernemingen. Als percentage van het BBP zijn de belastingen in de Europese Unie in de 
periode 1970-1995 gestegen van 34% naar 43%. Bovendien hebben de zeer hoge 
belastingtekorten in Europa die vooral het gevolg zijn van de groei van de 
overheidsoverdrachten, tot gevolg dat binnenlandse besparingen meer worden gebruikt voor de 
financiering van tekorten dan voor investeringen. Wat de structuur van de belastingen betreft, 
blijkt dat in de periode 1980-1994 het Europese gemiddelde van de effectieve belastingen op 
tewerkgestelde arbeidskrachten gestaag toenam van 34% tot 40%, terwijl de effectieve 
belastingen op andere produktiefactoren daalden van 44% naar 35%. 
Er dient met nadruk op te worden gewezen dat het functioneren van het economische systeem 
niet zozeer afhankelijk is van de beschikbaarheid en kwaliteit van de afzonderlijke factoren die 
met het concurrentievermogen samenhangen, als wel van de wisselwerking tussen verschillende 
factoren. De wijze waarop de verschillende factoren op elkaar ingrijpen kan de economische 
prestaties ten goede komen dan wel belemmeren. 
2. Industriële groei 
Hoewel de economische grondslagen sterk zijn verbeterd, zijn de resultaten van de Europese 
industrie minder goed geweest dan zij hadden kunnen zijn. In de meeste verwerkende sectoren is 
de Amerikaanse produktiviteit nog steeds hoger dan de Europese. Hoge Japanse produktiviteit is 
geconcentreerd in een beperkt aantal op de export gerichte sectoren. 
Het aandeel van de Europese Unie in de OESO-exportmarkten (uitgezonderd intra­
communautaire handel) is sinds 1987 teruggelopen. Dit teruglopende marktaandeel valt 
hoofdzakelijk toe te schrijven aan onvoldoende aanwezigheid op markten met een sterke groei 
in plaats van aan wisselkoersen of andere prijsontwikkelingen. Ook wat directe Europese 
investeringen in derde landen betreft is er weinig specialisatie op groeimarkten. De buitenlandse 
handel en investeringen van de Europese Unie zijn geconcentreerd geweest op volwassen 
markten, Oost-Europa en het Middellandse-Zeegebied, in plaats van op de sterk groeiende 
markten in Oost-Azië en bepaalde delen van Latijns-Amerika. Sinds 1993 zijn er bemoedigende 
tekenen van betere Europese prestaties op groeimarkten, zowel wat export als wat buitenlandse 
investeringen betreft. Om hun positie op de wereldmarkten te handhaven en te verbeteren, is hét 
absoluut noodzakelijk dat de Europese ondernemingen onder voorwaarden die gelijkwaardig 
zijn aan die voor hun belangrijkste concurrenten en vergelijkbaar zijn met die voor de 
binnenlandse concurrenten, toegang hebben tot de markten van derde landen.5 
De netto-winstmarges en het rendement op investeringen van Europese ondernemingen 
vertonen sinds 1994 een zekere verbetering. Vergeleken met de kapitaalkosten is het rendement 
evenwel nog ontoereikend (7%) aangezien dit nog lager is dan de rentevoet voor langlopende 
overheidsleningen (8%). 
De afgelopen tien jaar is de industriële toegevoegde waarde in de Europese Unie gestegen met 
2,4% per jaar tegen 3% in de Verenigde Staten en 3,8% in Japan. Dit globale resultaat is ook 
terug te vinden in de afzonderlijke sectoren. Van de verwerkende sectoren zijn alleen voedings-
en genotmiddelen en hout en meubelen in de periode 1985-1995 in de Europese Unie sneller 
gegroeid dan in de Verenigde Staten en Japan. 
5 Mededeling van de Commissie over markttoegang van 14 februari 1996 COM(96)53. 
Alle sectoren waarvoor de groei van de toegevoegde waarde in Europa gelijk aan of hoger dan 
die in de Verenigde Staten of Japan was, realiseerden produktiviteitsverbeteringen gelijk aan of 
hoger dan die van hun belangrijkste concurrenten. In alle sectoren die in Europa langzamer 
groeiden, waren de produktiviteitsverbeteringen minder. Ook waren de investeringsquota's in de 
Europese sectoren met een gemiddelde of goede relatieve groei hoger dan die van hun 
concurrenten. 
3. Kostenvan productiefactoren 
Willen ondernemingen concurrerend blijven, dan moeten zij hun eenheidskosten beheersen door 
hun efficiency te verhogen of de kosten van de produktiefactoren te beheersen of door een 
combinatie van beide. De afzonderlijke kostenposten laten voor de afzonderlijke verwerkende 
onderneming een ander beeld zien dan voor de economie in haar geheel. Voor de afzonderlijke 
industriële onderneming vertegenwoordigt de aankoop van goederen en diensten 60% van de 
kosten, gevolgd door de arbeidskosten met 30% (en 70% van de toegevoegde waarde), en de 
financieringskosten het resterende deel. 
Aangezien de aankoop van goederen en diensten zo'n groot aandeel in de kosten heeft, is de 
toegang tot efficiënte leveranciers een belangrijke voorwaarde voor het concurrentievermogen. 
Energie, water en diensten aan de producent (communicatie, vervoer, financiële en zakelijke 
dienstverlening) vertegenwoordigen direct of indirect meer dan een vijfde van de 
fabricagekosten. De prijzen voor sleuteldiensten in Europa zijn nog steeds hoger dan die 
van de belangrijkste concurrenten en met voortschrijdende liberalisering elders is de kloof 
tussen Europa en zijn grote concurrenten groter geworden. Wat telecommunicatie betreft zijn de 
prijzen van interlokale gesprekken na de invoering van concurrentie in de periode 1990-1994 
met 18 tot 35% gedaald. Waar geen concurrentie was, daalden de prijzen met 12 tot 16%. Wat 
energie betreft, zijn de gasprijzen evenredig met de olieprijzen gedaald, maar gemiddeld nog 
30% hoger dan die in de VS. Voor elektriciteit is het verschil groter. 
Grote ondernemingen hebben toegang tot een groot potentieel voor internationale besparingen 
en complexe financiële instrumenten alsmede complexe boekhoudsysternen. Zij kunnen 
investeringen onder gunstige voorwaarden financieren. De meeste kleinere ondernemingen zijn 
niet genoteerd aan de beurs, vaak plaatselijk ingesteld en afhankelijk van zeer traditionele 
financieringsbronnen voor hun investeringen. Zij doen in veruit de meeste gevallen een beroep 
op hun winstreserves, waarover zware belastingen worden geheven, en bankleningen. Sinds 
1980 zijn de gemiddelde nominale rentevoeten voor langlopende leningen in Europa steeds 1 
tot 2 procentpunten hoger geweest dan die in de Verenigde Staten en ongeveer 4 procentpunten 
hoger dan die in Japan. Ramingen van de kapitaalkosten wijzen eveneens op hogere 
financieringskosten in Europa en vooral in de kleinere Lid-Staten. Enkele factoren die hebben 
bijgedragen tot de hoge kapitaalkosten in Europa zijn inflatieverwachtingen, hoge tekorten in de 
openbare sector, geen concurrentie tussen financiële instellingen en beperkingen op 
grensoverschrijdende investeringen. 
De derde kostenpost voor de industrie zijn de arbeidskosten. De ontwikkelingen van de 
arbeidskosten hangen nauw samen met de algemene macro-economische situatie. De afgelopen 
twee decennia heeft de Europese economie een moeizaam aanpassingsproces doorgemaakt, niet 
alleen in verband met structurele veranderingen, maar ook om de inflatiedruk en kosten te 
beheersen en de rentabiliteit van kapitaalinvesteringen te herstellen. In de jaren zeventig bedroeg 
de inflatie meer dan 10% om vervolgens te dalen naar 5% aan het begin van de jaren negentig 
. en 3% nu. De inflatieverwachtingen hebben het klimaat voor loononderhandelingen sterk 
beïnvloed. Momenteel heeft de Unie een gunstige economische grondslag. De inflatie is 
voortdurend laag en nog steeds dalende, de spanningen op de wisselkoersen zijn geleidelijk 
minder geworden, de wereldhandel groeit gestaag in een gunstig tempo en de rentabiliteit van 
investeringen verbetert. Desondanks is duidelijk dat de Europese economie nog steeds met een 
aantal kosten- en produktiviteitsproblemen kampt. 
Wat het concurrentievermogen betreft, moeten alle lasten waarvoor een werkgever zich 
geplaatst ziet in verband met het in dienst hebben van personeel in rekening worden gebracht, 
waarna de totale arbeidskosten moeten worden gecombineerd met de produktiviteit om de 
arbeidskosten per geproduceerde eenheid te krijgen6-. De arbeidskosten per geproduceerde 
eenheid laten zich in de praktijk moeilijk berekenen, zodat hiervoor naar verhouding weinig 
betrouwbare schattingen beschikbaar zijn. De afgelopen decennia heeft de Europese Unie haar 
inflatieprobleem geleidelijk onder controle gekregen en de lonen uitgedrukt als percentage van 
het BBP omlaag gebracht tot een niveau dat vergelijkbaar is met dat in de Verenigde Staten en 
Japan. Tevens is de produktiviteit in de Unie ten opzichte van de Verenigde Staten verbeterd. De 
werkelijke arbeidskosten per geproduceerde eenheid in de EU zijn dan ook sinds 1980 
geleidelijk verminderd. 
In de verwerkende sector is de situatie minder duidelijk en waarschijnlijk minder gunstig. 
Terwijl bij voorbeeld de afgelopen jaren de werkelijke arbeidskosten per geproduceerde eenheid 
in de EU economie als geheel ten opzichte van de Verenigde Staten met 5% zijn gedaald, zijn er 
tekenen die erop wijzen dat deze kosten in de verwerkende industrie met in totaal 1-2% zijn 
gestegen. 
Een belangrijk verschil in de structuur van de arbeidskosten tussen de Europese Unie en de 
Verenigde Staten betreft de indirecte kosten en belastingen, die een afspiegeling vormen voor de 
mate waarin bepaalde diensten - gezondheidszorg, pensioenvoorzieningen, enz. - worden 
gefinancierd met belastinggelden of uit het nettoloon. Een belangrijk punt van zorg voor de 
Europese Unie dat in het Witboek naar voren wordt gebracht, betreft de wijze waarop indirecte 
kosten extra zwaar wegen op de lagere loonschalen. De vraag naar ongeschoolde arbeid is 
teruggelopen ten opzichte van de vraag naar geschoolde arbeid en de werkloosheidsproblemen 
zijn bijzonder ernstig voor ongeschoolden. Door de indirecte kosten te verlagen ten opzichte van 
die voor de hogere inkomens kan het aantrekkelijker worden om ongeschoold personeel in 
dienst te nemen. 
De loonkosten stijgen thans vrij weinig. De hervormingen van de belastingen en de sociale 
zekerheid waaraan reeds wordt gewerkt, zullen ertoe bijdragen dat de arbeidskosten in de hand 
worden gehouden, hoewel de belangrijkste mogelijkheden om de kosten per eenheid laag te 
houden evenals voorheen nog steeds worden geboden door actief te streven naar hogere 
produktiviteit in het kader van een economie met hoge inkomens en hoge bekwaamheid. 
4. Industriële investeringen 
Produktiviteitsverbeteringen zijn sterk afhankelijk van investeringen, zowel materiële als 
immateriële. Investeringen in installaties en uitrusting verhogen niet alleen de 
produktiecapaciteit maar introduceren ook technische vooruitgang. Zeer opmerkelijk waren de 
investeringen van Japan in installaties en uitrusting die aan het begin van het decennium zijn 
gestegen tot een piek van drie maal het niveau van het begin van de jaren zeventig om 
vervolgens tijdens de huidige recessie weer terug te vallen. Tot 1990 vertoonden de 
investeringen in uitrusting in de Verenigde Staten en Europa een vergelijkbare ontwikkeling 
totdat de Amerikaanse investeringen zeer snel begonnen te stijgen. 
6 De totale arbeidskosten omvatten sociale zekerheid en belastingen naast de lonen en salarissen. Deze 
kosten zijn dus niet hetzelfde als inkomsten. Om de arbeidskosten per geproduceerde eenheid te berekenen, 
worden de totale arbeidskosten gecombineerd met de produktiviteit. Hoge arbeidskosten kunnen worden 
gecompenseerd door hoge produktiviteit. 
Met betrekking tot de immateriële investeringen, met name wat het belang van kwaliteitszorg 
voor het concurrentievermogen van de industrie betekent, bevat het World Competitiveness 
Report informatie over de verschillende elementen van het concurrentievermogen van landen 
over de gehele wereld. De tendensen over de afgelopen jaren laten zien dat veranderingen in het 
kwaliteitsniveau gelijke tred houden met de toepassing van kwaliteitszorgstrategieën. Voor het 
eerst sinds het midden van de jaren zeventig zijn de Verenigde Staten zelfs bezig Japan voorbij 
te streven wat het kwaliteitsniveau betreft. Deze tendensen worden bevestigd door de 
klantensatisfactie, de motivering van het personeel en de kwaliteit van de industriële relaties. 
Een andere belangrijke vorm van immateriële investeringen, waarvoor de prestaties van Europa 
ontoereikend zijn, is onderzoek en ontwikkeling. 
TOTALE O&O- INDUSTRIËLE 
UITGAVEN (%BBP) O&O-UITGAVEN 
(%BBP) 
Europese Unie 1,9% 1,0% 
Verenigde Staten 2,5% 1,6% 
Japan 3,0% 2,2% 
HL FACTOREN DIE HET CONCURRENTIEVERMOGEN BEPALEN 
Voor de slechte concurrentieresultaten van de Europese industrie laten zich twee hoofdoorzaken 
aanwijzen: het functioneren van de markten en innovatie. De essentiële complementariteit 
tussen efficiënte markten en hoge innovatietempo's en immateriële investeringen moet worden 
benadrukt. Opheffing van de belemmeringen voor toegang tot belangrijke goederenmarkten en 
ervoor zorgen dat de kapitaal- en arbeidsmarkten kunnen voldoen aan de behoeften aan nieuwe 
vormen van investeringen en arbeidsorganisatie is van essentieel belang voor innovatie. Als de 
markten onvoldoende zijn geliberaliseerd, zullen de voordelen van immateriële investeringen, 
die Europa een concurrentievoordeel moeten verschaffen, niet worden geconcretiseerd: Evenmin 
zijn efficiënte markten toereikend om ervoor te zorgen dat de immateriële investeringen het 
hoge niveau bereiken dat nodig is om verdere verbetering van de levensstandaard mogelijk te 
maken en ervoor te zorgen dat de groei op bekwaamheids- en kennisintensieve grondslag wordt 
gestimuleerd. 
I. Het functioneren van de markten 
Beperkingen van de markttoegang leiden tot inefficiency en belemmeren innovatie en groei. 
Erkenning van de hoge kosten die aan beperkingen van de markttoegang zijn verbonden, heeft 
in de ontwikkelde landen geleid tot een duidelijke tendens om de markten te liberaliseren. In de 
Europese Unie heeft het programma voor de interne markt samen met het mededingingsbeleid 
en het handelsbeleid ertoe geleid dat met name de markten voor gefabriceerde produkten in 
belangrijke mate zijn opengesteld. 
Produktmarkten 
Dank zij de interne markt zijn handelsbelemmeringen weggenomen en is de toegang tot de 
markten vergemakkelijkt. Op bepaalde belangrijke markten zijn de effecten evenwel minder 
sterk geweest. Gebieden waarop de minste vooruitgang is geboekt wat betreft het wegnemen 
10 
van belemmeringen voor de toegang ofwel door verbetering van bilaterale economische 
relaties ofwel door internationaal handelsoverleg in het kader van de Uruguay-ronde, in het 
kader van het programma voor de interne markt of in het kader van nationale programma's, zijn 
bijvoorbeeld de markten voor overheidsopdrachten, openbare nutsbedrijven en tal van diensten. 
Er dient op te worden gewezen dat veel beperkingen voor de toegang tot de markt, met name in 
de dienstensector, het resultaat zijn van maatregelen van de nationale regeringen. Zo worden er 
nog steeds nationale beperkingen gehandhaafd op het gebied van de zakelijke dienstverlening, 
bouw en distributie. De meer of minder ernstige beperkingen voor de toegang tot de markt in 
deze sectoren samen komen nog steeds overeen met ongeveer de helft van het bruto binnenlands 
produkt. 
In de mededeling van de Commissie over de diensten van algemeen belang7 in Europa wordt 
een aantal beginselen uiteengezet die als richtsnoer voor het beleid op dit gebied gelden. 
Diensten van algemeen economisch belang zijn marktdiensten waaraan de Lid-Staten speciale 
verplichtingen verbinden op grond van het criterium algemeen belang en omvatten zaken als 
vervoersnetwerken, energie en communicatie. De introductie van concurrentie in deze sectoren 
is dan ook gekoppeld aan openbare dienstverplichtingen zoals de levering van een universele 
dienst die alle burgers de beschikking moet geven over een dienst van goede kwaliteit tegen 
prijzen die voor iedereen betaalbaar zijn. 
In het tweede verslag van de adviesgroep concurrentievermogen is gewezen op het feit dat de 
kwaliteit van de infrastructuur de belangrijkste factor is waardoor multinationale 
investeringen worden beïnvloed. Volgens de groep heeft de introductie van concurrentie in de 
sector openbare nutsbedrijven geleid tot een situatie waar zowel de staat (positieve gevolgen 
voor de vereiste overheidsleningen) als de industrie (nutsbedrijven die beter op de behoeften 
inspelen) en de consument (concurrerende prijzen en diensten en een ruimere keuze) voordeel 
bij hebben. In zijn conclusies verklaart de groep dat de Commissie de uitwisseling van de beste 
praktijken moet stimuleren door de beste praktijken bij de hervormingen in de openbare sector 
en de verbeteringen van het concurrentievermogen in de Europese Unie ten opzichte van de VS 
en Japan te volgen en hierover jaarlijks een benchmark-rapport te publiceren. 
In die landen waar belangrijke diensten zijn geliberaliseerd, is gebleken dat naast de gunstige 
effecten van lagere prijzen en betere diensten aanzienlijke mogelijkheden ontstaan voor groei en 
werkgelegenheid: 
- dit geldt onder meer voor telecommunicatie, aangezien veel innovatieve diensten voor hun 
ontwikkeling afhankelijk zijn van open, kosteneffectieve telecommunicatienetwerken. 
Zo zijn in de Verenigde Staten de prijzen van interlokale en internationale gesprekken en van 
huurlijnen aanzienlijk lager dan in Europa, hetgeen een concurrentievoordeel betekent voor 
ondernemingen die sterk van communicatie afhankelijk zijn. Verder zijn in de huurprijs voor 
de vaste telefoonlijn doorgaans onbeperkte lokale gesprekken opgenomen; dit is een 
belangrijke stimulans gebleken voor Internet-diensten. In Europa worden Internet­
verbindingen betaald volgens lokale tarieven en afhankelijk van de duur. Gesloten netwerken 
hebben ook de ontwikkeling van diensten op basis van informatietechnologie belemmerd, 
doordat het aantal diensten dat kan worden aangeboden, beperkt wordt. 
Telecommunicatiediensten waar geen concurrentie heerst vormen een factor die de 
ontwikkeling van de informatiemaatschappij in Europa vertraagt. Waar de markten zijn 
opengesteld, is in de telecommunicatiesector (met inbegrip van apparatuur) een groot aantal 
banen geschapen. Zo is de werkgelegenheid in de telecommunicatiesector in Finland na de 
liberalisering 20% sneller gestegen dan de werkgelegenheid in het algemeen; 
Mededeling van de Commissie - De diensten van algemeen belang in Europa (COM(96)443 van 
11.9.1996). 
11 
- de liberalisering van de toegang tot de vervoersmarkten leidt tot aanzienlijke 
kostenbesparingen en verbetert het concurrentievermogen van de sectoren wegvervoer, 
luchtvervoer en zeevervoer. Naarmate de marktstructuren beter worden aangepast aan de 
liberalere regelgeving, kunnen verdere verbeteringen worden verwacht. Wat het luchtvervoer 
betreft, een belangrijk communicatiemiddel voor zakelijke gebruikers, lijkt een lange reeks 
bilaterale samenwerkingsovereenkomsten tussen luchtvaartmaatschappijen onder nationale 
vlag in het verleden een aantal van de voordelen die van liberalisering mochten worden 
verwacht teniet te hebben gedaan. Wat de toegang tot de spoordiensten betreft, is de 
liberalisering minder ver gevorderd dan voor andere takken van vervoer, ondanks het grote 
strategische belang voor het verminderen van de congestie op de wegen; 
- energie is een ander gebied waar liberalisering de industrie belangrijke voordelen zal 
opleveren zodra de interne markt in de praktijk is gerealiseerd. In de elektriciteitssector is 
enige vooruitgang geboekt; 
- ondanks de wetgeving inzake de interne markt zijn financiële diensten nog steeds 
verbrokkeld en is er weinig grensoverschrijdende concurrentie. Voorzover in de banksector 
de concurrentie is toegenomen, valt dit hoofdzakelijk toe te schrijven aan technologische 
ontwikkelingen zoals telebankieren, waardoor banken hun diensten veel goedkoper kunnen 
aanbieden; 
- de minste vooruitgang bij het opheffen van de belemmeringen voor toegang tot de markt is 
geboekt op het gebied van de zakelijke dienstverlening. Marketing is een gebied waarvoor 
een groot aantal nationale beperkingen de mogelijkheden van het bedrijfsleven om 
gecoördineerde grensoverschrijdende marketingprogramma's op te zetten, beperken. De 
situatie is in meer detail beschreven in het recente Groenboek van de Commissie over 
o 
commerciële communicatie in de interne markt. Professionele dienstverlening blijft een 
vesting waarin concurrentie nog niet is doorgedrongen. Wil het bedrijfsleven geen ernstig 
concurrentienadeel ondervinden, dan zal de Europese Unie met meer succes moeten trachten 
. de vereiste liberaliseringswetgeving in te voeren om vervolgens te zorgen voor samenhang 
tussen de verschillende beleidstakken zodat de vruchten kunnen worden geplukt. 
De intensiteit van de concurrentie op sommige markten kan ook worden ondermijnd door 
voortdurende subsidiëring van ondernemingen. Als de markt niet naar behoren functioneert, 
kunnen bepaalde subsidies positieve effecten op het concurrentievermogen hebben (bijvoorbeeld 
subsidies voor O&O of het MKB of voor de oprichting van ondernemingen) of nodig zijn om 
bepaalde doelstellingen van de Gemeenschap te realiseren, bijvoorbeeld economische en sociale 
samenhang (regionale steun en steun ten behoeve van opleidingen). Overheidssteun blijft 
evenwel een belangrijk probleem in Europa, waar de steun aan de verwerkende industrie alleen 
al in 1992 34 miljard ecu bedroeg, ofwel 1200 ecu voor elke werknemer in de industriële sector. 
Hoewel steunmaatregelen van de staten vooral gericht zijn op de verwerkende industrie, leveren 
zij ook een probleem op in bepaalde dienstensectoren die worden geliberaliseerd. Zo kunnen in 
het luchtvervoer hoge subsidieniveaus de maatregelen om door liberalisering van de markten 
meer concurrentie in te voeren tenietdoen. Daarom heeft de Commissie een specifieke regeling 
voor steun aan het luchtvervoer ingevoerd. 
Kapitaalmarkt 
De liberalisering van kapitaalbewegingen is een van de belangrijke resultaten van het 
programma voor de interne markt geweest. De kapitaalmarkten kennen echter nog een aantal 
onvolmaaktheden en beperkingen die de mogelijkheden van Europese ondernemingen om 
COM(96) 192 def van 8.5.1996. 
12 
investeringskapitaal aan te trekken beperken. Wat hypothecair krediet betreft, verschillen de 
toegangsmogelijkheden tot de kapitaalmarkten met het oog op herfinanciering. Er zijn ook 
problemen op sommige obligatiemarkten. Als gevolg van verschillen in de belastingen op 
kapitaalopbrengsten zijn er nog steeds distorsies in het kapitaalverkeer tussen de Lid-Staten. 
Voor verzekeringsmaatschappijen gelden vaak beperkingen wat betreft het soort investering en 
het land waarin zij hun reserves hebben. In veel Lid-Staten gelden ernstige beperkingen voor 
paneuropese activiteiten van de pensioenfondsen. Het relatief grote pakket buitenlandse 
aandelen van in het Verenigd Koninkrijk en Nederland gevestigde pensioenfondsen vloeit voort 
uit het feit dat dit de enige twee landen zijn, samen met Ierland, waar geen beperkingen gelden 
voor de investeringen van pensioenfondsen. 
Arbeidsmarkt 
Een beter functionerende arbeidsmarkt wordt over het algemeen gezien als een vitale factor voor 
het concurrentievermogen van de Europese industrie, terwijl het concurrentievermogen van de 
industrie zelf weer een bepalende factor voor het werkgelegenheidsniveau is. » 
Meer fundamenteel kan worden gesteld dat het nodig is alle relevante onderdelen van de 
arbeidsmarkt - bescherming van de werkgelegenheid, werktijden, sociale zekerheid en 
gezondheid en veiligheid - radicaal te herzien en aan te passen aan een wereld waarin arbeid op 
een andere wijze zal zijn georganiseerd, waarin met name de grenzen tussen arbeid en vrije tijd, 
arbeid en scholing en werknemer en zelfstandige minder duidelijk afgebakend zijn of kunnen 
worden. De zekerheid van de werknemers moet opnieuw worden geformuleerd, waarbij de 
nadruk meer komt te liggen op zekerheid gebaseerd op de mogelijkheid om werk te krijgen en 
op de arbeidsmarkt en minder op zekerheid gebaseerd op de individuele arbeidsplaats. De 
nadruk moet liggen op zekerheid onder veranderende omstandigheden, niet op zekerheid tegen 
veranderende omstandigheden. 
Het afgelopen decennium hebben de Lid-Staten in de regelgeving inzake de arbeid ingrijpende 
wijzigingen aangebracht om de arbeidsmarkt flexibeler te maken. In vrijwel alle Lid-Staten is 
de regelgeving inzake de werktijden aanzienlijk verminderd en in één op de drie Lid-Staten zijn 
de regels voor het aannemen en ontslaan van personeel versoepeld. Het is voor de werkgevers 
gemakkelijker geworden om parttime en tijdelijke medewerkers aan te trekken en de 
mogelijkheden om als zelfstandige te werken zijn aanzienlijk verruimd. De Lid-Staten hebben 
vooral veranderingen aangebracht in maatregelen die de werkgelegenheidskansen van zwakkere 
groepen, bij voorbeeld ongeschoolde jongeren en/of arbeiders met weinig ervaring, 
belemmerden. 
Gebrek aan flexibiliteit op de arbeidsmarkt is het gevolg van een aantal oorzaken die niet 
noodzakelijkerwijs samenhangen met de regels en voorwaarden die voor de werkgelegenheid 
gelden. Zo zijn de pensioenregelingen van bedrijven vaak zo dat degenen die van baan 
veranderen zwaar worden gestraft omdat pensioenrechten in de laatste jaren vóór de 
pensionering zeer sterk kunnen stijgen. Ook de woningmarkten in Europa ontmoedigen 
geografische mobiliteit in een aantal Europese landen. Niet alleen grote verschillen in 
huizenprijzen tussen gebieden met een hoge en een lage werkloosheid, maar ook het gebrek aan 
huurwoningen als gevolg van beperkende huurvoorschriften maken het zeer moeilijk om in een 
andere streek te gaan werken. 
Het slechte functioneren van de arbeidsmarkten in de Lid-Staten is gedeeltelijk toe te 
schrijven aan ontoereikende of verouderde stelsels of regelgeving die de interne en externe 
flexibiliteit en het vermogen van ondernemingen om banen te scheppen kunnen beperken. De 
mate waarin de arbeidsmarkt is gereguleerd verschilt aanzienlijk binnen de Europese Unie. 
Hoewel de werkgelegenheid in de eerste plaats wordt bepaald door het functioneren van de 
13 
economie in haar geheel, zijn er tekenen die erop wijzen dat de regelgeving voor de 
arbeidsmarkt van invloed kan zijn op het scheppen van nieuwe banen of in ieder geval op de 
snelheid waarmee ondernemingen hun personeel aanpassen aan veranderende omstandigheden. 
Beperkingen op de mogelijkheden van ondernemingen om hun personeelsbestand aan te passen 
in de vorm van regelgeving of als gevolg van de kosten van het aannemen en ontslaan van 
arbeiders zullen, als zij buitensporig of achterhaald zijn, nadelige gevolgen hebben voor de 
economische prestaties van ondernemingen, hoewel ondernemingen in de praktijk vaak 
mogelijkheden vinden om sommige van deze effecten te omzeilen door meer gebruik te maken 
van tijdelijke arbeidskrachten en andere atypische arbeidsovereenkomsten. 
- Hierbij moet worden aangetekend dat meer flexibiliteit moet worden gecombineerd met een 
toereikende mate van stabiliteit en zekerheid van de werkgelegenheid om ten volle de 
vruchten te kunnen plukken. Een effectief gebruik van menselijke hulpbronnen is nog steeds 
een essentiële voorwaarde voor produktiviteitsverbetering en voor interne flexibiliteit. Een 
toenemend verloop in de werkgelegenheid houdt het gevaar in dat investeringen in menselijk 
kapitaal, met name in de vorm van opleidingen, die nodig zijn voor de groei en het 
concurrentievermogen op langere termijn, niet worden gedaan. Opleiding en permanente 
bijscholing van bekwaamheden is een immateriële investering die zowel voor de industrie als 
voor de werknemers steeds meer vruchten afwerpt (een tendens die in de toekomst nog 
sterker zal worden). Een industriële strategie waarin hoge bekwaamheid, hoge kwaliteit en 
hoge produktiviteit centraal staan, zal, zoals hieronder uiteengezet, het concurrentievermogen 
van de industrie en de mogelijkheden van werknemers om een baan te vinden verhogen. 
- In continentaal Europa wordt doorgaans sectorieel loonoverleg gepleegd, terwijl in de 
Verenigde Staten en Japan meestal per fabriek wordt overlegd. Het niveau waarop het 
loonoverleg plaatsvindt, wordt doorgaans vastgesteld door de sociale partners en zij moeten 
instemmen met eventuele veranderingen in bestaande regelingen. De verschillende vormen 
van loonoverleg hebben alle hun voor- en nadelen en op dit ogenblik kan niet worden gezegd 
dat de ene vorm intrinsiek superieur is aan de andere. Enerzijds is in sommige landen 
centraal of sectorieel loonoverleg gebruikt om met succes loonmatiging in te voeren, met 
belangrijke gevolgen voor de inflatie en de kosten. Het draagt ook bij aan de doorzichtigheid 
van lonen en aan de sociale en regionale samenhang. Anderzijds leidt sectorieel loonoverleg 
echter ook tot vergelijkbare loonschalen in verschillende ondernemingen ongeacht hun 
produktiviteitsniveau en in verschillende regio's binnen hetzelfde land ongeacht verschillen 
in de beschikbaarheid van arbeid. 
- Arbeidstijden worden geregeld in collectieve overeenkomsten of door de wetgeving. 
Beperkingen op de arbeidstijden die door de Lid-Staten worden ingevoerd zonder rekening te 
houden met de in de Europese wetgeving vastgestelde minimumnormen, die een ruime 
marge bieden wat de uitvoering op nationaal niveau betreft, hebben gevolgen voor de tijd 
waarin gewerkt wordt. Zodoende kunnen de mogelijkheden om fabrieken optimaal te 
exploiteren ten einde bestaande of toekomstige investeringen zo rendabel mogelijk te maken, 
worden belemmerd. De mate waarin kapitaal nuttig wordt gebruikt, wordt zodoende beperkt. 
Ook sommige diensten, bijvoorbeeld de mogelijkheid dat winkels langer open blijven om te 
voldoen aan behoeften van degenen die op normale tijden werken, worden in hun 
ontwikkelingsmogelijkheden beperkt Innovatieve toepassingen van flexibele arbeidstijden 
kunnen ook tot een groot aantal nieuwe banen leiden. 
Goed functionerende arbeidsmarkten spelen in op de wereldwijde concurrentie en 
technologische ontwikkelingen die als gevolg van de daaraan verbonden tijdsdruk de snelheid 
verhogen waarmee structurele veranderingen plaatsvinden. 
14 
Europa ontwikkelt zich (evenals de rest van de wereld) in de richting van een meer op kennis 
gebaseerde economie waarin informatie en technologie een cruciale rol spelen die ertoe leidt dat 
ondernemingsstructuren en organisatorische bevoegdheden worden hervormd. De mate waarin 
de industrie erin slaagt de uitdaging van deze veranderingen aan te gaan wordt bepaald door de 
vraag hoe goed bekwaamheden kunnen worden verbeterd. Jaarlijks verdwijnt ten minste 10% 
van alle banen om te worden vervangen door nieuwe, andere banen in nieuwe procédés en 
nieuwe ondernemingen, die hoger ontwikkelde of ruimere bekwaamheden vereisen. Deze 
veranderingen zijn evenwel niet vergezeld gegaan van passende maatregelen om de 
bekwaamheden van het personeel te ontwikkelen en te verbeteren, zodat er een 
bekwaamhedenkloof is ontstaan en bekwaamheden onvoldoende aan de behoeften voldoen. 
2. Innovatie 
Immateriële factoren zijn van doorslaggevend belang voor het vermogen van ondernemingen 
om te innoveren en voor hun concurrentievermogen. Zij stellen kennisintensieve economieën in 
staat om hun concurrentiepositie te handhaven ten opzichte van kapitaal- of arbeidsintensieve 
economieën en om de levensstandaard te blijven verhogen op een milieuvriendelijke, duurzame 
wijze. Dematerialisering van de economie betekent in steeds hogere mate investeren in 
immateriële zaken. Immateriële investeringen en innovatie gaan hand in hand. Een hoog 
bekwaamheidsniveau is gunstig voor het aanpassingsvermogen en zorgt ervoor dat steeds meer 
technologisch geavanceerde processen kunnen worden toegepast. Intellectuele eigendom vormt 
de basis waarop ondernemingen hun technologische superioriteit kunnen omzetten in 
commercieel succes. Het Groenboek over innovatie biedt een aangrijpingspunt om alle 
verschillende belemmeringen voor innovatie in ogenschouw te nemen en een 
gemeenschappelijke benadering uit te werken om een oplossing te vinden . 
Bekwaamheden 
Ondanks het gebrek aan vergelijkbare gegevens verschaft een onderzoek van de onderwijs- en 
opleidingssystemen enige belangrijke informatie over de huidige behoeften aan menselijke 
hulpbronnen. De veel grotere snelheid van de veranderingen en het feit dat mensen tijdens hun 
actieve loopbaan een aantal malen van baan zullen moeten veranderen vergen een gedegen 
algemene opleiding als basis voor de verdere ontwikkeling van bekwaamheden. De systemen 
voor onderwijs en initiële opleiding vormen dan ook de essentiële-grondslag voor deelname aan 
verdere opleiding. Systemen die toegang bieden tot kwalificaties- met name door 
leerlingenstelsels die mensen in staat stellen voor een beroep of vak kwalificaties te verwerven -
in een later stadium van de loopbaan, waarbij rekening wordt gehouden met eerdere 
werkervaring, zijn slecht ontwikkeld. Dit beperkt de mogelijkheden om in de loop van de 
actieve loopbaan van baan of carrière te veranderen. Het beperkt ook de vooruitzichten op een 
baan en is nadelig voor de efficiëntie van de arbeidsmarkt. 
De bekwaamheden die vandaag de dag nodig zijn voor het efficiënt functioneren van 
ondernemingen, zijn niet beperkt tot de technische bekwaamheden in verband met een bepaalde 
taak of functie. Zo zijn het vermogen om in teamverband te werken, om zich snel aan te passen 
aan gewijzigde omstandigheden en om verantwoordelijkheden te dragen even belangrijk als een 
formelere opleiding in specifieke aspecten van het produktieproces. De uitvoering van 
kwaliteitszorgstrategieën voor het management van de permanente veranderingen in de moderne 
industrie heeft het belang en de inhoud van de beroepsopleiding ingrijpend gewijzigd, aangezien 
iedereen in dergelijke gevallen een onderdeel van de kwaliteit vormt. 
COM(95)688 def van 20.12.1995. 
15 
Voor de effectiviteit van de beroepsopleidingen is het van essentieel belang dat de industrie 
actief betrokken is. Als echter de mogelijkheid bestaat dat de betrokken onderneming haar 
investering verloren ziet gaan, bestaat de kans dat zij niet in opleiding investeert. Naar het 
schijnt is het gebied waar het minst wordt gedaan aan de ontwikkeling van bekwaamheden, dat 
van de initiële beroepsopleiding op het vlak van de aspecifieke opleidingen met een technisch 
karakter. De markt blijkt onvoldoende te voorzien in opleidingen met het oog op aspecifieke 
bekwaamheden en hiervoor zijn corrigerende maatregelen nodig. 
Een belangrijke tekortkoming van de opleidingsstelsels is nog steeds het ontbreken van 
doorzichtigheid en erkenning van kwalificaties tussen Lid-Staten. Om tot daadwerkelijke 
onderlinge erkenning te komen als middel om de niveaus en aanvaardbaarheid van kwalificaties 
te verbeteren, kan het nodig zijn een soortgelijke aanpak te volgen als voor produktnormen. Er 
moeten systemen worden opgezet om ervoor te zorgen dat opleidingsstelsels en de levering van 
opleidingen een hoog niveau hebben. Een mogelijkheid om voor opleidingen 
kwaliteitsbeheersing op te zetten is wellicht een benadering vergelijkbaar met die voor kwaliteit 
en milieunormen, gesteund door certificatie. De werkzaamheden die in dit verband reeds 
plaatsvinden in organen als de Europese organisatie voor kwaliteit (EOQ), die op Europees 
niveau een geharmoniseerd stelsel voor de kwalificatie van kwaliteitsdeskundigen 
(kwaliteitstechnici, managers en auditors) heeft uitgewerkt, kunnen als model dienen. De 
ontwikkeling van dergelijke beoordelingstechnieken vormt de grondslag voor succesvolle 
benchmarking van bekwaamheden. 
Technologie 
Europa heeft nagelaten zijn wetenschappelijke en technologische basis optimaal te gebruiken. 
Het Europese onderzoek lijkt minder op de markt gericht dan dat van zijn belangrijkste 
concurrenten. Bovendien houden minder mensen zich bezig met O&O. Wetenschappelijk 
onderzoekpersoneel vertegenwoordigt slechts 0,47% van de beroepsbevolking tegen 0,74% van 
de Verenigde Staten en 0,80% in Japan. 
Het overzicht van innovatie in de Gemeenschap laat zien dat bij ondernemingen die deelnemen 
aan technische samenwerkingsovereenkomsten, nieuwe of verbeterde produkten doorgaans 
een veel hoger aandeel in de totale omzet hebben. Het is dan ook van belang dat overheidssteun 
voor O&O wordt gekoppeld aan samenwerking zoals gebeurt in de O&O-programma's van de 
Europese Unie. 
In de periode 1984-1993 is het aandeel van de Europese Unie wat nieuwe octrooien betreft, de 
belangrijkste graadmeter voor het innovatievermogen, teruggelopen voor alle sectoren, behalve 
lucht- en ruimtevaart en vervoersmaterieel. De belangrijkste achteruitgang vond plaats in de 
elektronische sector, een sector met zeer intensieve O&O die van grote invloed is op innovatie 
in de rest van de industrie omdat de technologie in investeringsgoederen is terug te vinden. 
Adaptatieve organisaties zijn thans een eerste voorwaarde voor innovatie. Dergelijke 
organisaties gebruiken veelzijdige medewerkers, decentralisatie van verantwoordelijkheid en 
teamwork om de verschillende functies in een onderneming op alle gebieden, van onderzoek, 
engineering en produktie tot marketing en distributie, volgens een projectbenadering te 
integreren. Snellere ontwikkeling van nieuwe produkten is afhankelijk van de succesvolle 
integratie van functies. Leveranciers worden steeds meer bij het ontwikkelingsproces betrokken. 
Veranderende managementpraktijken nemen ook een centrale plaats in bij de introductie van 
lean production processen waaronder integrale kwaliteitszorg, permanente incrementele 
verbetering (kaizen) en just-in-time produktiesystemen. 
Kwaliteit 
16 
Eurobarometer heeft op verzoek van de Commissie een aantal onderzoeken gedaan naar het 
effect van kwaliteitssystemen op de bedrijfsresultaten, die erop wijzen dat de uitvoering van 
kwaliteitszorgstrategieën tot aanzienlijke verbetering van de bedrijfsresultaten leidt. Terwijl 
Europa wat organisatie betreft steeds vaker de beste praktijken die elders zijn ontwikkeld, 
overneemt, zijn er weinig tekenen die erop wijzen dat in Europa belangrijke verbeteringen in de 
beste praktijken zijn aangebracht. 
Om effect te sorteren, moeten inspanningen om de kwaliteit te bevorderen worden ingebed in 
een kader voor permanente verbetering van de technische kwaliteitsinfrastructuren voor 
industriële en economische initiatieven. De Commissie kan zorgen voor een Europese inslag, 
een Europees kader en een Europese richting voor de verschillende initiatieven in de 
Gemeenschap en zodoende zowel het bedrijfsleven als de overheid meer bij de problematiek 
betrekken. De Commissie kan er ook in het kader van het kwaliteitsbeleid toe bijdragen dat de 
kwaliteitsboodschap in haar verschillende beleidsterreinen ingang vindt door te zorgen voor 
meer samenhang en integratie van de verschillende maatregelen waarover zij beschikt (bij 
voorbeeld milieu, sociaal beleid, regionaal beleid, enz.). 
Het Europese kwaliteitsbeleid moet in de eerste plaats een bewustmakingsbeleid zijn dat een 
reeks kwaliteitsinstrumenten en -acties op Europees niveau politieke zichtbaarheid en steun 
verschaft. Geen enkele overheidsinstantie, noch op nationaal, noch op Europees niveau, kan de 
markt verplichten een kwaliteitsstrategie te volgen. Zij kunnen echter wel door hun openlijk 
engagement en de ruime verspreiding van informatie en boodschappen het klimaat beïnvloeden 
waarbinnen het management zijn strategieën opstelt. Een duidelijk politiek signaal kan grote 
gevolgen hebben voor de industriële investeringen. 
Diffusie 
Overal zijn gelieerde ondernemingen, partnerondernemingen, klanten en leveranciers 
belangrijke wegen voor de verspreiding van innovatie. Er zijn evenwel verschillen in de 
banden en contacten tussen de industrie en het onderzoeksysteem. De Duitse infrastructuur, met 
name de Fraunhofercentra, wordt vaak aangehaald als een goed voorbeeld van het stimuleren 
van de verspreiding van innovatie. 
De innovatiesystemen zijn nog steeds hoofdzakelijk nationaal. Diversiteit moet worden gezien 
als een verrijking van het innovatieproces. Versnippering van de inspanning moet evenwel 
worden gezien als een nadeel. Wil de informatiemaatschappij zich met succes ontwikkelen, dan 
zullen nieuwe technologieën in een veel sneller tempo moeten worden aanvaard. Hoewel de 
verspreiding van innovatie op dit ogenblik in de eerste plaats een nationale aangelegenheid is, 
kan grensoverschrijdende samenwerking bijdragen tot samenwerking en uitwisseling die voor 
alle betrokkenen voordeel oplevert. Het meest effectieve instrument voor grensoverschrijdende 
verspreiding van innovaties zijn technische samenwerkingsovereenkomsten tussen bedrijven die 
in Europa werkzaam zijn en tussen deze bedrijven en bedrijven in derde landen. 
Financiering van innovatie 
Behalve de verspreiding is ook de financiering van innovatieve hightech bedrijven een groot 
probleem in Europa, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen. Voor innovatieve 
projecten zijn al voor de start van commerciële activiteiten aanzienlijke investeringen vereist in 
de onderzoekfase, de prototypefase en vooral voor het opstarten van de produktie. Er is dus geld 
nodig in een stadium waarin de potentiële opbrengsten nog ver verwijderd zijn en de 
technologische onzekerheden groot zijn. De verschaffers van risicodragend kapitaal in Europa 
zijn altijd voorbijgegaan aan de noodzaak van aanloopinvesteringen en hebben slechts 7% van 
17 
de totale investeringen op dit gebied voor hun rekening genomen. Deze zwakheid doet zich met 
name gevoelen als het erom gaat nieuwe high-tech-bedrijven te creëren die nodig zijn voor de 
vernieuwing van het produktieve stelsel in Europa en om de Europese aanwezigheid op de 
markten van de toekomst te garanderen.. 
De Europese risicodragende sector 
Sommige zwakke punten van de Europese risicodragende sector vloeien voort uit het 
onderontwikkelde karakter van de pensioenfondsen, die in de Verenigde Staten de grootste 
investeerders zijn. Een ander zwak punt wordt gevormd door de verbrokkelde markt. 
Investeerders zijn bereid deel te nemen in risicodragende projecten op voorwaarde dat er 
voldoende zijn om het risico te spreiden. Ook moeten investeerders goede uitstapmogelijkheden 
hebben. Het feit dat er in Europa geen efficiënte goedkope financiële markt is voor 
groeifondsen, vergelijkbaar met NASDAQ, de over-the-counter effectenbeurs in de Verenigde 
Staten, heeft tot gevolg dat innovatieve bedrijven in Europa met een groot groeipotentieel geen 
toegang hebben tot geschikte financiering, aangezien nationale markten niet voldoende 
projecten kunnen bieden om de risico's te spreiden. Een aantal recente initiatieven moet hierin 
verbetering brengen. Zo is de handel op de EASDAQ-markt reeds begonnen en bieden de 
nieuwe markten van Parijs en Frankfurt en de Londense AIM-markt verschillende 
mogelijkheden om te voorzien in de behoeften van ondernemingen die op de bestaande 
effectenbeurzen niet aan bod komen. 
IV. BENCHMARKING 
In het bovenstaande is aangeven op welke belangrijke gebieden de Europese industrie niet naar 
bevrediging functioneert en zijn hiervoor enkele redenen gegeven. Zoals in de inleiding 
uiteengezet, is de Commissie van mening dat zij de voornaamste maatregelen die nodig zijn om 
verbetering te brengen in de huidige concurrentiesituatie op zowel het niveau van de Europese 
Unie als op dat van de Lid-Staten, al heeft geïdentificeerd en voorgesteld. De uitvœringVan die 
maatregelen is evenwel traag verlopen en resultaten in de vorm van snellere groei, meer 
werkgelegenheid en hogere produktiviteit moeten nog volgen. Als er een instrument zou zijn 
om de vooruitgang voortdurend te volgen en de situatie te beoordelen in het licht van de 
voortdurend beter wordende beste praktijk overal ter wereld, zou de Europese Unie beschikken 
over een krachtig instrument om het concurrentievermogen te verbeteren. Benchmarking kan 
een instrument zijn om er voor te zorgen dat de beste praktijk zoveel mogelijk wordt benaderd, 
op voorwaarde dat hierbij duidelijk wordt gekeken naar de factoren die essentieel zijn voor het 
concurrentievermogen. 
18 
BENCHMARKING MET HET OOG OP HET CONCURRENTIEVERMOGEN 
In een analyse van het concurrentievermogen wordt nagegaan welke verschillen er zijn in de 
resultaten wat betreft een aantal belangrijke grootheden als produktiviteit, groei, kosten, 
investeringen en innovatie. Een analyse van het concurrentievermogen verschaft evenwel 
nauwelijks een antwoord op de vraag waarom deze verschillen zijn opgetreden en in sommige 
gevallen jarenlang blijven bestaan ondanks het feit dat ontwikkelde landen ruimschoots toegang 
hebben tot nieuwe technologieën, kapitaal en geschoold personeel. Benchmarking gaat verder 
dan alleen maar een analyse van het concurrentievermogen en verschaft inzicht in de processen 
die tot superieure prestaties leiden. Eerst wordt nagegaan voor welke sleutelgebieden 
benchmarking nodig is en aan de hand van welke criteria die gebieden moeten worden 
geëvalueerd. Vervolgens wordt nagegaan wat wereldwijd de beste praktijken zijn en wordt 
gemeten hoe die resultaten zijn bereikt. 
Het potentiële toepassingsgebied van benchmarking is zeer ruim. In deze mededeling wordt een 
aantal mogelijke toepassingen van benchmarking beschreven. In elk geval wordt het type 
benchmarking bepaald door het gebruik dat van de resultaten zal worden gemaakt. 
Benchmarking van het concurrentievermogen heeft tot doel ondernemingen, industrieën en 
overheden te helpen betere resultaten te boeken wat betreft kritische grootheden die het 
concurrentievermogen bepalen. 
Benchmarking van ondernemingen 
Op ondernemingsniveau kan benchmarking een belangrijk instrument zijn om het 
concurrentievermogen te verbeteren. De toepassing van benchmarking is in de eerste plaats de 
verantwoordelijkheid van de industrie en de Europese Commissie wil zich niet bemoeien met de 
benchmarking van afzonderlijke ondernemingen. Er is evenwel een aantal projecten, zowel 
particuliere als openbare, dat tot doel heeft benchmarking van ondernemingen binnen het bereik 
van een groter publiek te brengen, met name kleine en middelgrote ondernemingen die niet 
over de middelen of de ervaring beschikken om zelf aan benchmarking te doen. 
Nationale programma's voor het benchmarken van ondernemingen. 
Het Department of Trade and Industry in het Verenigd Koninkrijk heeft een--nationaal 
benchmarkingprogramma opgezet om het mogelijk te maken statistische gegevens uit te 
wisselen en beste praktijken op nationaal niveau vast te stellen. Ook zijn Lid-Staten en 
particuliere organisaties begonnen met programma's om de verspreiding van de beste praktijken 
uit nlilieu-oogpunt te vergemakkelijken (bij voorbeeld het Britse Environmental technology 
Best Practice Programme). 
Het uiteenlopende karakter en de diverse technieken en processen die bij benchmarking van 
ondernemingen worden gebruikt, zijn niet direct bevorderlijk voor de beeldvorming rond het nut 
en de effectiviteit van dergelijke kwaliteitstechnieken. Industriële samenwerking en 
netwerkvorming, die inherent zijn aan benchmarking, kunnen krachtige instrumenten zijn voor 
de ontwikkeling van een Europese manier om dingen te doen, voor de effectieve ontwikkeling 
van een Europese kwaliteitscultuur die de Europese industrie intern kan versterken en die haar 
kan helpen de strijd met haar buitenlandse concurrenten aan te gaan. 
De Commissie stelt daarom voor dat de instellingen van de Gemeenschap de waarde van 
benchmarking van ondernemingen voor de bevordering van een geïntegreerde, concurrerende 
markt onderschrijven en alle betrokkenen oproepen hun ervaring te bundelen in een werkelijk 
Europees systeem met duidelijk zichtbare Europese processen. In dit verband zal het nodig zijn 
19 
om gezamenlijk Europese processen te ontwikkelen op basis van de verschillende bestaande 
processen, praktijken te vergelijken en gemeenschappelijke regels en een gemeenschappelijk 
ijksysteem vast te stellen. Tevens zullen gemeenschappelijke indicatoren en criteria moeten 
worden ontwikkeld, evenals een Europees informatienetwerk en een managementsysteem 
voor gegevens. 
2. Benchmarking van sectoren 
Benchmarking kan ook worden toegepast op sectoren, waarvoor al veel deskundigheid 
beschikbaar is. Dit is een natuurlijke verruiming van de benchmarking van ondernemingen, 
aangezien veel van dezelfde principes kunnen worden toegepast op de verzameling 
ondernemingen die een bedrijfstak vormen en waarvoor vergelijkbare vormen van beste praktijk 
fundamenteel zijn voor het concurrentievermogen. De Commissie heeft het belang van 
benchmarking van sectoren al benadrukt in haar recente mededelingen over de auto-industrie en 
de chemische industrie. Benchmarking van sectoren stelt de Commissie in staat op permanente 
basis te volgen in welke mate het Europese bedrijfsleven in staat is het hoofd te bieden aan de 
internationale concurrentie. Als dit wordt toegepast op de belangrijke plaatsfactoren, vormt het 
een aanzet tot de noodzakelijke benchmarking van randvoorwaarden. 
Benchmarking van sectoren door de Commissie 
Het proefproject voor leveranciers van onderdelen voor de consumentenelektronica dat samen 
met MITI en de industrie wordt uitgevoerd heeft tot doel de kwaliteit van Europese leveranciers 
van componenten te verbeteren door middel van benchmarking met de beste Japanse praktijken 
als uitgangspunt. 
In haar mededeling over de Europese chemische industrie (COM(96)187def.) verklaart de 
Commissie dat zij "in'overleg met vertegenwoordigers van de Europese chemische industrie een 
gestructureerd follow up-programma zal implementeren en de ontwikkelingen rond het 
internationale concurrentievermogen in deze sector en de goedkeuring van de verschillende in 
de mededeling voorgestelde maatregelen op de voet zal volgen". 
De Commissie is begonnen met het benchmarken van het concurrentievermogen van Europese 
autofabrieken. Ook op het gebied van de informatietechnologie wil de Commissie tot 
benchmarking overgaan. 
3. Benchmarking van randvoorwaarden 
In de derde plaats kunnen benchmarks worden ontwikkeld om de prestaties van belangrijke 
elementen van de randvoorwaarden voor de industrie te beoordelen. Zo kan de 
aantrekkelijkheid van Europa als plaats om zaken te doen worden beoordeeld. Het 
Nederlandse Ministerie van Economische Zaken heeft een verslag gepubliceerd over 
Benchmarking in Nederland: "toets op het concurrentievermogen" waarin een aantal 
mogelijkheden worden behandeld om randvoorwaarden te benchmarken. 
In deze mededeling wordt een aantal sleutelfactoren naar voren gebracht die bepalend zijn 
voor de prestaties en die zich voor benchmarking kunnen lenen: 
- Wat de kosten betreft, zijn belangrijke elementen de arbeidskosten per geproduceerde 
eenheid, financieringskosten, niveaus en structuur van de overheidsuitgaven, belastingen en 
tekorten. 
20 
Benchmarking kan ook worden toegepast op belangrijke produktiefactoren die het 
concurrentievermogen van de industrie bepalen zoals verzocht door de adviesgroep 
concurrentievermogen. Het Australische Bureau of Industry Economics heeft pionierswerk 
verricht met het benchmarken van infrastructuurdiensten. Het bureau heeft laten zien dat het 
mogelijk is deze produktiefactoren te benchmarken en de belangrijkste redenen vast te 
stellen voor minder bevredigende prestaties, waarvan sommige worden bepaald door de 
regelgeving en andere door het ondernemingsklimaat. Belangrijke te benchmarken aspecten 
zijn bij voorbeeld prijs, kwaliteit en toegankelijkheid van de dienstverlening en aantal 
aangeboden innovatieve diensten. De produktiviteit van kapitaal en arbeid moeten worden 
gemeten om de onderliggende oorzaken van onbevredigende prestaties vast te stellen. Zoals 
in het bovenstaande vermeld, zijn telecommunicatie, energie, vervoer en zakelijke en 
financiële dienstverlening de belangrijkste diensten waarvoor benchmarking nodig is. Nauw 
samenhangend met benchmarking van de kwaliteit van de diensten is die van de 
infrastructuur. Dit geldt met name voor vervoer, waar veel van de efficiëntie van de dienst 
wordt bepaald door de kwaliteit van de infrastructuur, ongeacht of het daarbij gaat om 
havens, wegen, luchthavens en verkeersleiding of het spoorwegnet. Ook investeringen in 
installaties en uitrusting en immateriële investeringen in onderwijs, opleiding en onderzoek 
moeten worden gebenchmarkt. 
Eén van de gebieden voor benchmarking betreft bekwaamheden. In het kader van de 
lopende evaluatie van het concurrentievermogen heeft het Verenigd Koninkrijk onlangs een 
audit van bekwaamheden gepubliceerd die als poging tot benchmarking op dit gebied kan 
worden beschouwd. De audit is gebaseerd op kwalificaties in plaats van bekwaamheden, 
hoewel ook wordt ingegaan op het verwerven van fundamentele bekwaamheden. Om 
bekwaamheden goed te benchmarken, is het nodig de werkelijk verworven bekwaamheden te 
benchmarken en niet de afgegeven kwalificaties. Tevens moet het vermogen van het 
onderwijs- en opleidingssysteem om een van te voren vastgestelde reeks bekwaamheden af 
te leveren, worden gebenchmarkt. 
Innovatie is eveneens een gebied waarvoor benchmarking nuttig zou kunnen zijn. De 
Commissie is van plan om in het kader van haar innovatiebeleid een systeem op te zetten om 
innovatie in Europa en de rest van de wereld permanent te monitoren. De benchmarking van 
onderzoek met name onderzoek dat door de industrie zelf wordt gefinancierd, is een gebied 
waarvoor de Unie reeds geschikte indicatoren heeft ontwikkeld. Onderzoek is in de eerste 
plaats een input in het innovatieproces en niet zozeer een output, zodat aan de hand van 
gegevens over het onderzoek slechts een onvolledig beeld kan worden verkregen van de 
mate waarin Europese innovatiesystemen voldoende concurrerend zijn. Intellectuele 
eigendom kan tot op zekere hoogte worden beoordeeld aan de hand van octrooi-aanvragen en 
handelsmerken. Organisatorische innovatie en produktinnovatie en het vermogen van 
nationale systemen om innovatie te verspreiden laten zich moeilijker benchmarken. 
Mogelijke indicatoren voor het benchmarken van innovatie zijn licenties voor technologie, 
tempo waarin algemene technologieën worden aanvaard, snelheid tot de markt en de mate 
waarin integrale kwaliteitsconcepten worden toegepast. 
Benchmarking van milieu-effecten zal nodig zijn om ervoor te zorgen dat de maatregelen 
om het concurrentievermogen te verbeteren niet ten koste van de duurzaamheid gaan. 
Belangrijke criteria betreffen het vermogen van de economie om materiaalstromen op 
efficiënte wijze om te zetten in goederen en diensten. Voor de energie-efficiëntie zijn er al 
goede indicatoren. Voor andere materiaalstromen, bij voorbeeld het gebruik van water, een 
steeds schaarser wordende hulpbron, moeten echter nog benchmarks worden ontwikkeld. 
Criteria als de hoeveelheid water die wordt hergebruikt, kunnen dienst doen als maat voor de 
efficiëntie waarmee de Europese economie in het algemeen en de Europese industrie in het 
bijzonder hulpbronnen gebruiken. 
21 
- Veel beleidsterreinen die voor het concurrentievermogen van belang zijn, zijn uitsluitend of 
hoofdzakelijk de verantwoordelijkheid van de Lid-Staten. Dit geldt bij voorbeeld voor een 
aantal produktmarkten, met inbegrip van de distributie, en de arbeids- en kapitaalmarkten. 
Benchmarking op deze gebieden moet dan ook in nauwe samenwerking met de Lid-Staten 
worden opgezet. De Commissie werkt reeds actief met de Lid-Staten samen bij het gebruik 
van kritische indicatoren voor het werkgelegenheidsbeleid. In dit verband zijn met name 
indicatoren voor het volgen van de ontwikkeling van positieve flexibiliteit, zowel intern in 
ondernemingen als extern, van belang. 
- Een administratief klimaat dat gunstig is voor ondernemingen, is een essentiële voorwaarde 
voor het concurrentievermogen van de ondernemingen. Sommige Lid-Staten hebben 
krachtige strategieën uitgewerkt voor administratieve vereenvoudigingen, In het kader van 
het geïntegreerd programma ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf (MKB) en de 
ambachtelijke sector zullen de Commissie en de Lid-Staten gecoördineerde acties opzetten 
waarin benchmarking een waardevolle bijdrage zal leveren aan het bevorderen van de beste 
praktijk op het gebied van administratieve vereenvoudiging. 
Er is een aantal redenen waarom de Europese Unie zich met benchmarking zou moeten 
bezighouden. In de eerste plaats zijn er een aantal beleidsterreinen waarmee de Unie zich 
bezighoudt, die gevolgen hebben voor het concurrentievermogen en het is zaak dat deze 
gevolgen zo positief mogelijk zijn. Om ervoor te zorgen dat het beleid inderdaad de gewenste 
vruchten afwerpt, moet het concurrentievermogen regelmatig worden gevolgd en beoordeeld in 
het licht van de beste praktijken wereldwijd en niet alleen maar in het licht van de praktijken in 
de Lid-Staten. In de tweede plaats behoren veel beleidsterreinen tot de verantwoordelijkheden 
van de Lid-Staten, zodat hun vermogen om zowel onderling als ten opzichte van de beste 
praktijken wereldwijd te benchmarken moet worden bevorderd. Het verzamelen van gegevens is 
een kostbaar en tijdrovend proces. Door de inspanningen te bundelen kunnen de Commissie en 
de Lid-Staten aanzienlijke besparingen bereiken in het benchmarkingproces. 
De Commissie zal zich in eerste instantie inspannen om alle verschillende betrokkenen bijeen te 
brengen ten einde na te gaan welke acties al plaatsvinden en welke prioriteit moeten krijgen. In 
de loop van 1997 moet in samenwerking tussen de industrie, de Lid-Staten en de Commissie een 
werkprogramma worden opgesteld. Dit werkprogramma dient een aantal proefprojecten te 
omvatten om de geldigheid en haalbaarheid van benchmarking op het niveau van de Europese 
Unie te testen. Voorts moet in het werkprogramma worden aangegeven hoe benchmarking op 
permanente basis kan worden gemanaged en op welke wijze optimale benutting van de 
resultaten kan worden gewaarborgd. 
V. CONCLUSIES 
Uit de in deze mededeling beschreven analyse blijkt dat het dringend nodig is actie te 
ondernemen om het concurrentievermogen van de industrie te bevorderen en dat een globale 
aanpak moet worden gevolgd waarin alle factoren in het bedrijfsklimaat in aanmerking worden 
genomen die bepalend zijn voor ondernemingen. 
1. De Commissie verzoekt de Raad en het Europees Parlement haar analyse van het 
concurrentievermogen te onderschrijven, met als belangrijkste punten: 
10 CÓM(96)329 def van 10.7.1996. 
22 
- hoewel de situatie van de Europese economie een aantal sterke gebieden laat zien, slaagt de 
Europese Unie er niet in haar volledige potentieel te benutten of de prestaties van haar 
belangrijkste concurrenten te evenaren wat betreft levensstandaard, produktiviteit en schepping 
van werkgelegenheid, met als gevolg onbenutte hulpbronnen en hoge werkloosheidscijfers; 
- ontoereikende prestaties vinden ook hun weerslag in zwakke groei van de toegevoegde waarde 
in de industrie, lage rentabiliteit en een dalend aandeel in de export uit ontwikkelde landen; 
- hoge kosten en lage investeringen, met name immateriële investeringen, dragen samen bij aan 
de teruglopende prestaties van de industrie; 
- de overheidstekorten blijven te hoog en zijn te sterk geconcentreerd op overdrachten en 
consumptie, terwijl overheidsinvesteringen in zowel infrastructuur als immateriële investeringen 
te laag zijn. Het hoge niveau van de overheidstekorten zet de rentevoeten onder druk en slokt 
beschikbare besparingen op; 
- doorgaan met de controle op overheidssteun, ten einde de globale niveaus van de overheidssteun 
en de mate waarin ondernemingen van overheidssteun afhankelijk zijn te verminderen; 
- hoewel de stelsels voor onderwijs en opleiding in Europa in sommige gevallen zeer goed 
functioneren, moet in de meeste Lid-Staten nog een grote inspanning worden geleverd voordat 
permanente educatie en permanente bijscholing van de menselijke hulpbronnen een optimaal 
niveau hebben bereikt; 
- de Europese onderzoekbasis is onvoldoende op de markt gericht en nauwe integratie met de 
industrie is nodig, terwijl ook de investeringen in onderzoek nodig zijn en de snelheid waarmee 
nieuwe technologie ingang vindt, laag is; 
- nieuwe technologie vindt nog steeds te traag ingang, met name op gebieden in verband met de 
informatiemaatschappij; 
- de financiering van innovatie is nog steeds een speciaal probleem in Europa; 
- kwaliteit in al haar aspecten is een essentieel element voor de verbetering van het 
concurrentievermogen en er zijn adaptieve organisaties nodig om kwaliteitszorg in te voeren en 
het innovatieproces te versnellen. 
2. De Commissie stelt voor dat de Raad en het Europees Parlement hun steun betuigen aan het 
volgende: 
- de waarde van benchmarking als instrument om de oorzaken van slechte concurrentieprestaties 
vast te stellen en te helpen een oplossing voor deze zwakheden te vinden; en het voornemen van 
de Commissie om volgend jaar in nauw overleg met de industrie en de Lid-Staten een 
benchmarkingprogramma voor te stellen om de vooruitgang te volgen bij de verbetering van het 
concurrentievermogen op sleutelgebieden; 
- een Europees kwaliteitsbeleid dat zal bijdragen tot de verbetering van het concurrentievermogen 
van Europese ondernemingen, waartoe een Europees meerjarenactieprogramma voor 
kwaliteitsbevordering zal worden opgesteld, dat vooral geconcentreerd is op bevordering van 
zelfevaluatie, benchmarking, het opzetten van netwerken voor informatie-uitwisseling en de 
ontwikkeling van Europese programma's voor kwaliteitsopleidingen en technieken om de 
vooruitgang te meten. 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 463 def. 
DOCUMENTEN 
NL 10 17 
Catalogusnummer : CB-CO96-501-NL-C 
ISBN 92-78-09918-X 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg