NL Publicatieblad van de Europese Unie C 264/11

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Een eerlijkere arbeidsmobiliteit in de EU”

(verkennend advies)

(2016/C 264/02)

Rapporteur: Laura GONZÁLEZ DE TXABARRI ETXANIZ Corapporteur: Dorthe ANDERSEN

Bij brief van 16 december 2015 heeft het Nederlandse ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid namens het Nederlandse voorzitterschap van de Raad het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende werking van de Europese Unie (VWEU) verzocht een verkennend advies op te stellen over het thema:

„Een eerlijkere arbeidsmobiliteit in de EU”

(verkennend advies)

De afdeling Werkgelegenheid, Sociale zaken en Burgerschap, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 4 april 2016 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 27 en 28 april 2016 gehouden 516e zitting (vergadering van 27 april) het volgende advies uitgebracht, dat met 232 stemmen vóór en 2 tegen, bij 5 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Het EESC vindt dat zowel de Commissie als de lidstaten zich in de huidige politieke context extra inspanningen moeten getroosten om het vrije verkeer van werknemers binnen de EU te waarborgen en te bevorderen en daarbij iedere vorm van discriminatie op basis van nationaliteit af te schaffen en ongerechtvaardigde beperkingen voor werknemers én bedrijven te voorkomen; het gaat hier immers om fundamentele vrijheden die in het VWEU zijn vastgelegd en om een van de grootste successen van het Europese integratieproces. Het EESC steunt initiatieven die een eerlijke arbeidsmobiliteit binnen de EU kunnen bevorderen en stimuleren, in overeenstemming met de doelstelling van het Nederlandse Raadsvoorzitterschap en de Commissie om de mobiliteit te bevorderen.

1.2 Mits arbeidsmobiliteit onder eerlijke voorwaarden plaatsvindt en een positieve mogelijkheid inhoudt, kan zij voor werknemers, werkgevers en de samenleving als geheel gunstige gevolgen hebben en een verrijking zijn. Arbeidsmobiliteit is een hoeksteen van de interne markt en kan Europese burgers en bedrijven welvaart en kansen op werk helpen opleveren. Ook kan zij een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen van de EU op het gebied van werkgelegenheid en economische groei leveren: mobiliteit kan de verschillen in werkgelegenheidsniveaus in de lidstaten helpen uitvlakken doordat arbeidskrachten en talent zich kunnen begeven naar die plaatsen waar tekorten zijn, kan een betere inzet van menselijke hulpbronnen opleveren en kan ook een impuls geven aan de overdracht van kennis, aan innovatie en aan de ontwikkeling van vaardigheden — zaken die belangrijk zijn in een wereld van technologische veranderingen. Bovendien kan arbeidsmobiliteit de gevolgen van de vergrijzing van de beroepsbevolking in het land van bestemming helpen verzachten.

1.3 In sommige gevallen en sectoren kan arbeidsmobiliteit echter ook resulteren in een zgn. braindrain, waarbij met name jongeren uit landen met een hoge werkloosheid wegtrekken, op zoek naar werk of betere arbeidsmogelijkheden elders. Tegelijkertijd mag de positieve waarde van het vrije verkeer van arbeid niet verzwakt of in twijfel getrokken worden door ongefundeerde angst voor allerlei soorten misbruik.

1.4 Om dergelijke situaties te voorkomen dringt het EESC er bij de Commissie en de lidstaten op aan economische maatregelen te treffen om groei, productiviteit en nieuwe, kwalitatief hoogwaardige banen in alle lidstaten te bevorderen, teneinde de levensomstandigheden van alle Europese burgers te verbeteren.

1.5 Een eerlijke mobiliteit vereist dat de beginselen van gelijke behandeling en van non-discriminatie op grond van nationaliteit in overeenstemming met het acquis communautaire worden gewaarborgd voor Europese mobiele werknemers die het recht op vrij verkeer uitoefenen en die onder de arbeidsvoorwaarden en loonvormingsregels van het gastland vallen, waarbij de cao-regelingen en de arbeidsverhoudingen in de desbetreffende lidstaat onverkort in acht worden genomen.

1.6 Het EESC dringt er bij de Commissie op aan dat zij zich in overleg met de sociale partners over alle noodzakelijke kwesties rond de detachering van werknemers buigt om een einde te maken aan oneerlijke praktijken die tot sociale dumping leiden. Zo ook dienen de bevoegdheden van de lidstaten inzake collectieve onderhandelingen en de verschillende stelsels voor arbeidsbetrekkingen bij iedere nieuwe maatregel op Europees niveau in acht te worden genomen.

1.7 Wat grensarbeiders betreft acht het EESC het noodzakelijk dat de situatie in het oog wordt gehouden en op EU-niveau gegevens worden verzameld, om mogelijke obstakels weg te nemen en voor een vrije en eerlijke mobiliteit van deze arbeiders te zorgen.

1.8 Het EESC verzoekt de Commissie haar voornemen om een einde te maken aan sociale dumping en misbruik consequent door te trekken en erop toe te zien dat andere initiatieven op het gebied van de interne markt niet juist daarvoor de deur openzetten (incl. het geplande dienstenpaspoort).

1.9 Bij het waarborgen van een eerlijke mobiliteit is een cruciale rol weggelegd voor de arbeidsinspectie. Dit betekent wel dat de lidstaten de nationale arbeidsinspecties en de instanties die toezicht houden op de arbeidsmarkt van voldoende bevoegdheden, personele en financiële middelen moeten voorzien en dat de Europese grensoverschrijdende instrumenten voor toezicht op de arbeidsmarkt, waaronder de grensoverschrijdende handhaving van straffen, verbeterd moeten worden.

1.10 Het EESC steunt de vereenvoudiging van de regels ter coördinatie van de socialezekerheidsstelsels en de samenwerking tussen de lidstaten bij de toepassing van deze regels. Het wijst er daarnaast op dat het beginsel van gelijke behandeling van mobiele arbeiders beslist bij iedere herziening van Verordening (EG) nr. 883/2004 (1) in acht genomen dient te worden om te voorkomen dat mensen hun opgebouwde rechten verliezen of helemaal geen rechten opbouwen indien zij in een andere lidstaat gaan werken.

2. Inleiding

2.1 Het EESC brengt dit verkennende advies over een eerlijkere arbeidsmobiliteit in de EU uit op verzoek van het Nederlandse voorzitterschap, dat in zijn prioriteiten het volgende stelt: „Arbeidsmobiliteit kan bijdragen aan economische groei en werkgelegenheid, maar de schaduwkanten moeten worden geadresseerd om het draagvlak voor het vrij verkeer van werknemers en van diensten te vergroten”.

2.2 Het vrije verkeer van werknemers vormt een van de fundamentele vrijheden van de interne markt en een van de pijlers van het Europese integratieproces. Bovendien wordt het door de Europese burger als een van de grootste successen van de EU beschouwd. Het vrije verkeer heeft de basis gelegd voor de interne markt, die heeft bijgedragen tot het scheppen van economische groei, werkgelegenheid en kansen voor burgers, werknemers en bedrijven. Wanneer er sprake is van een eerlijke gang van zaken kan arbeidsmobiliteit gunstige gevolgen hebben voor werknemers, werkgevers en de samenleving als geheel — reden om dit vrije verkeer te vergemakkelijken door de obstakels zoveel mogelijk weg te nemen. Oneerlijke concurrentie of discriminatie van werknemers op de interne markt is onaanvaardbaar.

2.3 Arbeidsmobiliteit kan ook een aantal nadelen opleveren, waaraan het hoofd geboden moet worden om de risico’s te beperken en zowel werknemers als bedrijven in staat te stellen om de kansen die arbeidsmobiliteit biedt ten volle te benutten.

2.4 De EU tracht eerlijke arbeidsmobiliteit in Europa te bevorderen door bepaalde obstakels weg te nemen. De Commissie heeft in haar werkprogramma voor 2016 aangekondigd dat zij met voorstellen inzake arbeidsmobiliteit zal komen waarin maatregelen zijn opgenomen „om misbruik tegen te gaan via betere handhaving en coördinatie van de socialezekerheidsstelsels. Ook zullen we een gerichte herziening van de detacheringsrichtlijn (2) presenteren, om ervoor te zorgen dat hetzelfde werk op dezelfde plaats op dezelfde manier wordt beloond. Dit moet braindrain en oneerlijke praktijken die tot sociale dumping leiden, tegengaan.”

2.5 Het EESC gaat in dit advies nader in op de verschillende aspecten van arbeidsmobiliteit in de context van aanhoudend hoge werkloosheid en ingrijpende veranderingen op de arbeidsmarkten, tegen de achtergrond van de globalisering, sociale veranderingen en technologische innovatie.

2.6 Na tientallen jaren waarin mobiliteit binnen de EU nauwelijks voorkwam, hebben de uitbreiding van de EU, de crisis die in 2008 begon en de stijging van de werkloosheid geleid tot een toename van het verkeer van werknemers. Lag het aantal mobiele werknemers in 2006 nog op een kleine 12 miljoen mensen, in 2014 was dit aantal gestegen tot zo’n 15 miljoen (3). In datzelfde jaar waren er 8,3 miljoen mensen in de arbeidsgerechtigde leeftijd die in een andere lidstaat woonden en werkten — d.w.z. 3,4 % van de beroepsbevolking — en waren er 1,6 miljoen mensen die in een ander land werkten dan het land waarin ze woonden (grensarbeiders) (4).

2.7 Het vrije verkeer van burgers en werknemers in de EU staat de laatste tijd echter onder zware druk — een ontwikkeling waar het EESC zich zorgen over maakt. Zowel de beperkingen die sommige lidstaten „Schengen” opleggen om de vluchtelingenstroom in te dammen (5) als de uitzonderingen op het beginsel van gelijke behandeling van mobiele werknemers binnen de EU die tijdens de bijeenkomst van de Europese Raad op 18 en 19 februari 2016 (6) met het VK zijn overeengekomen, zouden hun weerslag kunnen hebben op een van de meest gewaardeerde successen van het Europese integratieproces.

2.8 Vrij verkeer van werknemers en afschaffing van iedere vorm va discriminatie op basis van nationaliteit zijn grondbeginselen die in het VWEU zijn verankerd en die gewaarborgd en bevorderd moeten worden. Het Schengengebied vormt het hart van het Europese integratieproces en is van cruciaal belang voor het functioneren van de Europese economie. Het waarborgen van open grenzen en van de mogelijkheid voor burgers om in alle lidstaten onder gelijke voorwaarden te reizen, te wonen en te werken dient een prioriteit voor en een verantwoordelijkheid van de EU en haar lidstaten te zijn.

2.9 Aangezien vooral werknemers en bedrijven er de gevolgen van ondervinden dient de Commissie bij ieder initiatief op dit vlak de sociale partners, zowel op sectoraal als brancheoverkoepelend niveau, te raadplegen over de noodzaak en de mogelijke aspecten ervan. Zo ook dienen de bevoegdheden van de lidstaten inzake collectieve onderhandelingen en de verschillende stelsels voor arbeidsbetrekkingen bij iedere nieuwe maatregel op Europees niveau in acht te worden genomen.

3. Algemene opmerkingen

3.1 Het vrije verkeer van werknemers wordt geregeld in artikel 3, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en in de artikelen 4, lid 2, onder a), 20, 26 en 45 t/m 48 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Dit vrije verkeer houdt de afschaffing in van elke discriminatie op grond van nationaliteit tussen de werknemers van de lidstaten, wat betreft werkgelegenheid, beloning en overige arbeidsvoorwaarden. De basisregeling voor de aanspraak op de rechten inzake vrij verkeer en vrij verblijf en op sociale en economische rechten is neergelegd in Richtlijn 2004/38/EG betreffende vrij verkeer en vrij verblijf in de EU (7) en in Richtlijn 2014/54/EU betreffende maatregelen om de uitoefening van het recht op werken in een andere lidstaat te vergemakkelijken (8).

3.2 Het vrije verkeer van werknemers houdt het recht in om zich vrij te verplaatsen en te verblijven in een van de lidstaten teneinde daar een beroep uit te oefenen overeenkomstig de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen die voor de tewerkstelling van nationale werknemers gelden. Het omvat dus de vrijheid van verkeer zelf alsook het recht op gelijke behandeling met betrekking tot zaken als werk, sociale diensten, onderwijs en opleiding.

3.3 Wanneer er sprake is van een eerlijke gang van zaken kan arbeidsmobiliteit gunstige gevolgen hebben voor werknemers, werkgevers en de samenleving als geheel. Het kan burgers en werknemers goede kansen bieden om zich in persoonlijk, economisch en sociaal opzicht te ontwikkelen — reden dus om het vrije verkeer van werknemers te vergemakkelijken.

3.4 Mobiliteit speelt een centrale rol bij de inzetbaarheid van werknemers en de ontwikkeling van talent en kan een middel zijn om de verschillen in werkgelegenheidsniveau tussen de lidstaten te verkleinen, het tekort aan arbeidskrachten bij producenten in andere lidstaten op te vangen en de vaardigheden van werknemers beter te benutten. Mobiliteit biedt werknemers betere kansen op een baan en werkgevers een ruimere keuze aan talent. In die zin kan mobiliteit een belangrijke rol spelen bij de inspanningen om de Europa 2020-doelstellingen voor werkgelegenheid en economische groei te realiseren.

3.5 Dankzij arbeidsmobiliteit kunnen ook de overdracht van kennis, de innovatie en de ontwikkeling van menselijk kapitaal worden bevorderd, zaken die in een context van snelle technologische veranderingen en globalisering van essentieel belang zijn. Onder de juiste voorwaarden zou een eerlijke arbeidsmobiliteit de interactie tussen Europese burgers moeten bevorderen en ertoe moeten leiden dat zij elkaar beter leren kennen en elkaar beter accepteren, waardoor een bijdrage aan een tolerantere en inclusievere samenleving wordt geleverd.

3.6 We kunnen echter niet voorbijgaan aan het feit dat arbeidsmobiliteit ook zijn schaduwzijden heeft. Zo worden Europese werknemers die in een andere lidstaat werken vaak om verschillende redenen eerder blootgesteld aan misbruik en discriminatie op gebieden als sociale zekerheid, loon- en arbeidsvoorwaarden, toegang tot sociale uitkeringen en onderwijs, en belastingen. Dit alles kan ook concurrentievervalsing tussen bedrijven in de hand werken, met name in arbeidsintensieve sectoren met een relatief groot aantal zeer kleine bedrijven, zoals de bouw. Andere nadelen van mobiliteit zijn dat gezinsleden van elkaar kunnen worden gescheiden en dat het moeilijk kan zijn om in een ander land, met een andere taal en cultuur, te integreren. Het EESC heeft in tal van adviezen aangegeven hoe belangrijk het is dat de mobiliteit binnen de EU wordt ondersteund en deze belemmeringen worden weggenomen (9).

3.7 De aanhoudende slechte economische vooruitzichten, hoge werkloosheid en zwakke arbeidsperspectieven in sommige EU-lidstaten brengen vooral jongeren ertoe in andere landen op zoek te gaan naar werk of betere lonen en arbeidsvoorwaarden. Dit kan een positieve kant hebben, in die zin dat jongeren dan in een ander land werkervaring kunnen opdoen en zich verder kunnen bekwamen in plaats van in hun eigen land zonder werk te zitten. Bovendien kan deze opgedane ervaring ook positief uitpakken voor hun land als zij weer terugkeren. Anderzijds zou ook een braindrain kunnen ontstaan en zouden de gevolgen van de vergrijzing in de landen van herkomst verergerd kunnen worden.

3.8 Daarnaast kan een sterke mobiliteit leiden tot grote uitdagingen en tot spanningen op de arbeidsmarkt van de bestemmingslanden, met name indien er vanwege de economische situatie onvoldoende groei en werkgelegenheid is om een stijging van de werkloosheid te voorkomen.

3.9 Willen de voordelen van arbeidsmobiliteit binnen de EU gemaximaliseerd kunnen worden terwijl de risico’s ervan worden ingedamd en zowel werknemers als bedrijven in staat worden gesteld om alle kansen te grijpen, dan moet er beslist een economisch beleid worden gevoerd dat is gericht op het bevorderen van groei, productiviteit en banen, zodat de levensomstandigheden in alle landen verbeterd kunnen worden.

3.10 De algemene opvatting in sommige landen dat arbeidsmobiliteit kan leiden tot sociale en loonconcurrentie voedt, samen met de ongefundeerde overtuiging dat mobiele werknemers misbruik maken van overheidsdiensten en sociale voorzieningen — het zgn. „sociale toerisme” —, de vijandigheid jegens arbeidsmobiliteit. Wat dit vermeende misbruik betreft is er volgens diverse studies geen bewijs voor dat hogere socialebijstandsuitkeringen in andere lidstaten een belangrijke reden zijn voor mensen om daar te willen gaan werken. Dat blijkt ook uit het feit dat mobiele werknemers uit andere lidstaten naar verhouding minder vaak een bijstandsuitkering ontvangen dan de onderdanen van het gastland zelf. Voor zover zij wel vaker bepaalde uitkeringen ontvangen is dit te wijten aan de specifieke sociaaleconomische omstandigheden waarin de mobiele werknemers verkeren (10). De studies tonen aan dat er slechts een minimaal verband tussen mobiliteit en sociale uitkeringen bestaat; de mate van werkloosheid of het loonniveau is veel doorslaggevender (11).

4. Specifieke opmerkingen

4.1 Een eerlijkere arbeidsmobiliteit

Een eerlijke arbeidsmobiliteit houdt in dat wordt gewaarborgd dat mobiele arbeiders die in overeenstemming met het acquis communautaire hun het recht op vrij verkeer uitoefenen, worden behandeld in overeenstemming met de beginselen van gelijke behandeling en non-discriminatie. Daartoe is het van essentieel belang dat de lidstaten ervoor zorgen dat de vigerende wetgeving op het gebied van sociale rechten en arbeids- en loonvoorwaarden wordt toegepast op mobiele werknemers en onverkort wordt gehandhaafd, om te voorkomen dat er sociale en loondumping of oneerlijke concurrentie tussen bedrijven kan ontstaan. Dit komt ook de interne markt ten goede.

4.1.1 Bovendien moeten de administratieve, institutionele en taalbarrières die de arbeidsmobiliteit nog altijd in de weg staan, worden beslecht door middel van concrete maatregelen om mobiele werknemers beter te informeren en te adviseren, in samenwerking met het EURES-netwerk en het netwerk van openbare diensten voor arbeidsvoorziening, die ook versterkt moeten worden, alsook maatregelen om de taalvaardigheid van mobiele werknemers en de erkenning van beroepskwalificaties te verbeteren enz. Het EESC heeft hiertoe al in eerdere adviezen voorstellen gedaan (12).

4.1.2 Een eerlijke arbeidsmobiliteit kan niet zonder maatregelen om in alle EU-lidstaten groei en banen te genereren, om te voorkomen dat de huidige onderlinge verschillen nog groter worden en ervoor te zorgen dat alle lidstaten baat hebben bij arbeidsmobiliteit.

4.1.3 Alleen onder die voorwaarden kan een eerlijke arbeidsmobiliteit tot stand gebracht worden, een arbeidsmobiliteit die door werknemers wordt gezien als een positieve mogelijkheid en niet als een keuze waartoe zij zich gedwongen voelen.

4.2 Detachering van werknemers

4.2.1 Voor gedetacheerde werknemers geldt een aparte wettelijke regeling: het is niet de werknemer die gebruik maakt van het recht op vrij verkeer, maar de werkgever die zich beroept op de vrijheid van dienstverlening om zijn werknemer tijdelijk in een ander land te laten werken. Voordeel hiervan voor zowel de ondernemer als de werknemer is dat de plaats van tewerkstelling in het contract niet veranderd hoeft te worden en de sociale premies in het land van herkomst afgedragen blijven worden.

4.2.2 De detachering van werknemers is geregeld in Richtlijn 96/71/EG (13) en in Richtlijn 2014/67/EU inzake de toepassing van de wetgeving betreffende de detachering van werknemers (14), die in mei 2014 is goedgekeurd.

4.2.3 Hoewel er geen officiële statistische gegevens over de lonen van gedetacheerde werknemers voorhanden zijn, wordt in een studie van de Commissie (15) geconstateerd dat zij in de bouw en in de vervoersector slechter betaald worden dan werknemers uit de lidstaat zelf — een verschil dat kan oplopen tot 50 %. Mogelijke verklaringen hiervoor zijn dat er ten onrechte minimumlonen worden betaald en dat gedetacheerde werknemers vaak laag worden ingeschaald. Ook in andere productiesectoren doen zich verschillen voor, al zijn deze wel kleiner en variëren ze van land tot land. De bronnen waaruit deze informatie afkomstig is zijn divers: arbeidsinspecties, rapporten van vakbonden en van werknemersorganisaties, en media (16).

4.2.4 Het HvJ heeft zich uitgesproken over het salaris dat aan gedetacheerde werknemers uitbetaald moet worden en deze jurisprudentie heeft bijgedragen tot grote controverse. De Commissie heeft daarop besloten een richtlijn voor te stellen om fraude en misbruik bij detachering beter te bestrijden (Richtlijn 2014/67/EU (17)). De lidstaten hebben tot 18 juni 2016 de tijd om de toepassingsrichtlijn om te zetten. Het EESC heeft al te kennen gegeven dat de sociale dimensie van de interne markt zo weliswaar enigszins wordt versterkt, maar dat deze richtlijn niet aan zijn wensen voldoet (18).

4.2.5 In het kader van het pakket arbeidsmobiliteit heeft de Commissie aangekondigd dat de detacheringsrichtlijn aan een gerichte herziening onderworpen zal worden „om ervoor te zorgen dat hetzelfde werk op dezelfde plaats op dezelfde manier wordt beloond. Dit moet braindrain en oneerlijke praktijken die tot sociale dumping leiden, tegengaan” (19). Op 8 maart jl. heeft de Commissie haar voorstel tot wijziging van de richtlijn (20) gepubliceerd, d.w.z. voordat het pakket arbeidsmobiliteit wordt gepresenteerd en de termijn voor omzetting van de toepassingsrichtlijn verstrijkt. Het EESC zal alle aanverwante kwesties in een apart advies over het Commissievoorstel behandelen.

4.2.6 Het EESC neemt met belangstelling kennis van het voornemen van de Commissie om sociale dumping tegen te gaan. Het wijst nogmaals op hetgeen het in advies SOC/460 heeft gesteld: „benadrukt ook het belang van de te garanderen bescherming van gedetacheerde werknemers, de inachtneming van de verschillende arbeidsmarktmodellen in de lidstaten en het tegengaan van sociale dumping en oneerlijke concurrentie”. Het is — ook in de toekomst — van belang een juiste balans te vinden tussen de noodzaak om de vrijheid van dienstverlening te bevorderen en de noodzaak om de rechten van gedetacheerde werknemers te beschermen. Het EESC zal hier nog op terugkomen.

4.2.7 Het EESC verzoekt de Commissie haar voornemen om een einde te maken aan sociale dumping en misbruik consequent door te trekken en erop toe te zien dat andere initiatieven op het gebied van de interne markt niet juist daarvoor de deur openzetten (incl. het geplande dienstenpaspoort).

4.3 Grensarbeiders

Krachtens Verordening (EG) nr. 883/04 vallen grensarbeiders onder het socialezekerheidsstelsel van het land waarin zij werken. In sommige gevallen kunnen zij echter met bepaalde vormen van discriminatie te maken krijgen als de bestaande regels onvoldoende gehandhaafd worden. Het is dan ook noodzakelijk de situatie in het oog te houden en op Europees niveau gegevens te verzamelen om mogelijke belemmeringen voor het vrije verkeer van grensarbeiders weg te nemen en ervoor te zorgen dat nationale en EU-wetgeving, in overeenstemming met het beginsel van non-discriminatie en gelijke behandeling, correct worden toegepast.

4.4 Rol van de arbeidsinspectie

4.4.1 Het EESC is van mening dat de nationale arbeidsinspectie een fundamentele rol bij de bestrijding van brievenbusmaatschappijen, onderbetaling en zwartwerk dient te vervullen door ervoor te zorgen dat de rechten van mobiele en gedetacheerde werknemers in acht worden genomen en misbruik te voorkomen. Zo kan ook concurrentievervalsing tussen bedrijven worden voorkomen.

4.4.2 Het feit dat de controle in sommige landen tekortschiet, doordat de arbeidsinspectie niet goed is georganiseerd of niet over de nodige bevoegdheden, competenties of middelen beschikt, werkt misbruik in de hand. Arbeidsinspecties en andere instanties die toezicht houden op de arbeidsmarkt kunnen alleen doeltreffend functioneren als zij over voldoende financiële middelen en over voldoende, goed opgeleid personeel beschikken. In dit licht is het dan ook noodzakelijk dat er Europese normen komen, waarbij ook de grensoverschrijdende handhaving van straffen wordt verbeterd, en dat lidstaten die moeite hebben om een goede arbeidsinspectie op te zetten, worden gesteund.

4.4.3 In combinatie hiermee zou verbetering van de Europese instrumenten voor grensoverschrijdende inspecties, waar het Europees Parlement in zijn resolutie van 14 januari 2014 (21) voor pleit, het gemakkelijker maken om sociale dumping op te sporen en te bestrijden, met name door opsporing van brievenbusmaatschappijen.

4.4.4 Dit zou ook naadloos aansluiten bij het Europese platform voor de bestrijding van zwartwerk dat onlangs in het leven is geroepen.

4.5 Meeneembaarheid van sociale rechten en bescherming van mobiele werknemers

4.5.1 Het EESC steunt de vereenvoudiging van de regels ter coördinatie van de socialezekerheidsstelsels en de samenwerking tussen de lidstaten bij de toepassing van deze regels. Het wijst er daarnaast op dat het beginsel van gelijke behandeling van mobiele arbeiders beslist bij iedere herziening van Verordening (EG) nr. 883/2004 in acht genomen dient te worden om te voorkomen dat mensen hun opgebouwde rechten verliezen of helemaal geen rechten opbouwen indien zij in een andere lidstaat gaan werken.

4.5.2 Wil een eerlijke arbeidsmobiliteit tot stand gebracht kunnen worden, dan moeten mobiele werknemers hun sociale rechten kunnen meenemen. Dit geldt zowel voor mensen die in een ander land gaan werken als voor mensen die in een ander land hebben gewerkt en naar hun eigen land terugkeren.

4.5.3 Om het vrije verkeer van personen te vergemakkelijken en de arbeidsmobiliteit te bevorderen heeft de EU maatregelen getroffen ter coördinatie van de socialezekerheidsstelsels, waarmee de betrekkingen tussen de nationale stelsels worden geregeld zonder daarbij de inhoud van de normen in die stelsels te veranderen.

4.5.4 Op basis van de Verdragen zijn bepalingen ter coördinatie van de socialezekerheidsstelsels vastgesteld. Het gaat daarbij o.a. om Verordening (EEG) nr. 1408/71 (basisverordening) en Verordening (EEG) nr. 574/72 (toepassingsverordening), die inmiddels vervangen zijn door Verordening (EG) nr. 883/2004 (basisverordening) en Verordening (EG) nr. 987/2009 (22) (toepassingsverordening). Momenteel wordt gewerkt aan een herziening van Verordening (EG) nr. 883/2004.

4.5.5 Het EESC zal een uitgebreid verslag uitbrengen zodra de Commissie het voorstel tot herziening van Verordening (EG) nr. 883/2004 voorlegt. Zoals het al eerder heeft aangegeven dient het wetgevingskader te reageren op de veranderende situatie op de arbeidsmarkt, de nieuwe arbeidsvormen en de nieuwe vormen van mobiliteit (23).

4.5.6 Het EESC vindt dat de beginselen van gelijke behandeling, cumulatie van perioden, exporteerbaarheid van uitkeringen en bepaling van de toepasselijke wetgeving (uniciteitsbeginsel) van fundamenteel belang zijn voor het vrije verkeer van arbeid en bij iedere toekomstige herziening van Verordening (EG) nr. 883/2004 gegarandeerd moeten worden.

4.5.7 Wat het vrije verkeer van werkzoekenden in een ander land betreft, wijst het EESC op de verklaring van EU-commissaris Thyssen op 13 november 2015 in Dublin: „Het recht op verkeer van werkzoekenden dient naar onze mening gehandhaafd te worden — met name in het licht van de sterk uiteenlopende werkloosheidscijfers tussen de lidstaten. Het is echter van essentieel belang dat dit niet gebeurt op kosten van het socialezekerheidsstelsel van het gastland. Met dit in gedachten willen we het voor iemand die werkloos raakt mogelijk maken om zijn of haar werkloosheidsuitkering mee te nemen naar een ander land waar hij of zij misschien een grotere kans heeft om een baan te vinden. Momenteel kan dit al voor een periode van drie maanden”. De Commissie wil deze periode verlengen tot zes maanden.

4.5.8 Gezien de ingewikkelde regelingen in Verordening (EG) nr. 883/2004 is nauwe samenwerking tussen de autoriteiten van de lidstaten een vereiste om te garanderen dat het vrije verkeer niet wordt bemoeilijkt door de diversiteit van de nationale regelingen en om ervoor te zorgen dat de informatie zo duidelijk is dat de begunstigden van de prestaties alsook de bedrijven op de hoogte zijn van hun rechten en plichten. Daarnaast dienen het gebruik van elektronische middelen en de samenwerking tussen de lidstaten zodanig te worden opgevoerd dat de informatieverplichtingen voor werknemers en bedrijven tot een minimum worden beperkt.

Brussel, 27 april 2016. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Georges DASSIS

(1) Verordening (EG) nr. 883/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels (PB L 166 van 30.4.2004, blz. 1).

(2) Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 1996 betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten (PB L 18 van 21.1.1997, blz. 1).

(3) Europese Commissie, Employment and Social Developments in Europe 2015, blz. 33.

(4) Toespraak van eurocommissaris Marianne Thyssen over de visie van Europa op eerlijke arbeidsmobiliteit, Dublin, 13 november 2015.

(5) http://ec.europa.eu/dgs/home-affairs/what-we-do/policies/borders-and-visas/schengen/reintroduction-border-control/index_en.htm

(6) Besluit van de staatshoofden en regeringsleiders, in het kader van de Europese Raad bijeen, over een nieuwe regeling voor het Verenigd Koninkrijk binnen de Europese Unie, deel D „Sociale uitkeringen en vrij verkeer”.

(7) Richtlijn 2004/38/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de burgers van de Unie en hun familieleden (PB L 158 van 30.4.2004, blz. 77).

(8) Richtlijn 2014/54/EU van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 betreffende maatregelen om de uitoefening van de in de context van het vrije verkeer van werknemers aan werknemers verleende rechten te vergemakkelijken (PB L 128 van 30.4.2014, blz. 8).

(9) PB C 424 van 26.11.2014, blz. 27, PB C 18 van 19.1.2011, blz. 74, PB C 228 van 22.9.2009, blz. 14.

(10) Europese Commissie, A fact finding analysis on the impact on the Member States social security systems of the entitlements of non active intra-EU migrants to special no contributory cash benefits and healthcare granted on the basis of residence.

(11) Giuletti Corrado, IZA-World of Labor, The welfare magnet hypothesis and the welfare take-up of migrants, blz. 5-6.

(12) PB C 327 van 12.11.2013, blz. 65, PB C 424 van 26.11.2014, blz. 27; PB C 18 van 19.1.2011, blz. 74 en PB C 228 van 22.9.2009, blz. 14.

(13) Op. cit.

(14) Richtlijn 2014/67/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 inzake de handhaving van Richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten en tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1024/2012 betreffende de administratieve samenwerking via het Informatiesysteem interne markt („de IMI-verordening”) (PB L 159 van 28.5.2014, blz. 11).

(15) Europese Commissie, Study on wage setting systems and minimum rates of pay applicable to posted workers in accordance with Directive 96/71/EC in a selected number of Member States and sectors. Final Report.

(16) Ibid., blz. 18-20.

(17) Op. cit.

(18) PB C 351 van 15.11.2012, blz. 61.

(19) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Het werkprogramma van de Commissie voor 2016, COM(2015) 610 final.

(20) Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 1996 betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten, COM(2016) 128 final.

(21) Resolutie van het Europees Parlement van 14 januari 2014 over doeltreffende arbeidsinspecties als middel om de arbeidsomstandigheden in Europa te verbeteren, P7 TA(2014)0012.

(22) Verordening (EG) nr. 987/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009 tot vaststelling van de wijze van toepassing van Verordening (EG) nr. 883/2004 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels (PB L 284 van 30.10.2009, blz. 1).

(23) PB C 228 van 22.9.2009, blz. 14.