Aanvullende bijdrage van de Commissie ten behoeve van de Intergouvernementele Conferentie over de institutionele vraagstukken De hervorming van de communautaire rechtspleging

Aanvullende bijdrage van de Commissie ten behoeve van de Intergouvernementele Conferentie over de institutionele vraagstukken

De hervorming van de communautaire rechtspleging

Inleiding

De Commissie beschouwt het als een van de hoekstenen van de Europese Unie dat deze een rechtsgemeenschap blijft. De justitiabelen, de Europese burgers, moeten kunnen rekenen op een rechterlijke organisatie die een correcte, samenhangende en doeltreffende toepassing van het gemeenschapsrecht waarborgt.

In haar advies van 26 januari 2000 aan de Intergouvernementele conferentie, getiteld "Aanpassing van de instellingen voor een geslaagde uitbreiding", heeft de Commissie een specifieke bijdrage aangekondigd met betrekking tot de hervorming van de rechterlijke organisatie.

Ter voorbereiding van die hervorming heeft de Commissie in mei 1999 een studiegroep opgericht, bestaande uit oud-leden van het Hof van Justitie en het Gerecht van eerste aanleg en uit hooggekwalificeerde deskundigen met praktische ervaring op het gebied van de communautaire rechtspleging, om te zoeken naar geschikte oplossingen op korte en langere termijn. Aan het rapport van de studiegroep, dat op 4 februari jl. aan de Voorzitter van de Commissie is overhandigd, heeft de Commissie tal van punten ontleend die zij in haar voorstellen heeft opgenomen.

I. De noodzaak van een gedurfde hervorming

Het Hof van Justitie is een instelling die in de Unie van wezenlijk belang is: zij moet erop toezien dat bij de uitlegging en de toepassing van het huidige Verdrag het recht wordt geëerbiedigd (art. 220 van het EG-Verdrag). Sedert de Europese Akte is aan het Hof een Gerecht van eerste aanleg toegevoegd.

Bij een uitbreiding van de Unie moeten de doeltreffendheid van de communautaire rechtspleging en de samenhang in haar jurisprudentie gewaarborgd zijn, want deze zijn onmisbaar met het oog op een eenvormige toepassing van het gemeenschapsrecht in een Europa met een nog grotere verscheidenheid. De uitbreiding van de Unie zal aanleiding geven tot een zowel kwantitatieve als kwalitatieve verzwaring van de te behandelen geschillen, aangezien de rechterlijke instanties van de nieuwe lidstaten nog vertrouwd moeten geraken met het gemeenschapsrecht. Daarbij zal rekening moeten worden gehouden met een aantal parameters, zoals de noodzaak om een doeltreffende rechtsbescherming te waarborgen, de kwaliteit en samenhang van de jurisprudentie te handhaven en de naleving ervan op het gehele grondgebied van de Unie af te dwingen.

Reeds thans, in een Unie met vijftien leden, blijkt uit de communautaire gerechtelijke statistieken dat het Hof van Justitie en het Gerecht van eerste aanleg het steeds moeilijker krijgen om hun taak naar behoren te vervullen.

Dit is in hoofdzaak een gevolg van het voortdurend toenemende aantal communautaire geschillen (toename van het aantal prejudiciële vragen met 87 % op negen jaar tijd [1], verdubbeling van het aantal bij het Gerecht van eerste aanleg aanhangig gemaakte geschillen op zeven jaar tijd [2] ) en leidt tot buitensporig lange wachttijden vóór een uitspraak [3] en tot een aanzienlijke toename van het aantal aanhangige zaken dat op beslechting wacht [4].

[1] 141 prejudiciële vragen in 1990, 264 in 1998.

[2] 116 zaken aanhangig gemaakt in 1992, 238 in 1998.

[3] 21 maanden gemiddeld voor het Hof, 30 maanden gemiddeld voor het Gerecht van eerste aanleg.

[4] Niet-afgehandelde zaken Hof : 433 zaken einde 1993, 748 zaken einde 1998;

Niet meer dan tien jaar na de oprichting van het Gerecht van eerste aanleg moet worden geconstateerd dat de huidige structuren niet meer aangepast zijn en dat een ingrijpende hervorming dringend noodzakelijk is, als men het risico wil vermijden dat de Gemeenschap het karakter van een rechtsgemeenschap verliest.

De termijnen die het Hof van Justitie en het Gerecht van eerste aanleg nodig hebben om uitspraak te doen, zoals deze naar voren komen uit de door de communautaire rechterlijke instanties opgestelde statistieken, maken duidelijk dat de communautaire rechterlijke organisatie, ondanks alle inspanningen, de grenzen van haar vermogen om recht te spreken heeft bereikt. Bij de uitbreiding zullen de huidige rechterlijke instanties van de Gemeenschap stellig niet in staat zijn om binnen redelijke termijnen de toegenomen werklast aan te kunnen. Dit is in een rechtsgemeenschap zorgwekkend te noemen, amper tien jaar na de oprichting van het Gerecht van eerste aanleg en aan de vooravond van een nieuwe uitbreiding.

De Commissie stelt allereerst voor de verdeling van de rechtsbevoegdheden grondig te hertekenen, aangezien het Hof en het Gerecht van eerste aanleg met de bestaande bevoegdheidsverdeling nu reeds niet meer in staat zijn hun opdracht naar behoren te vervullen. De samenstelling en de werking van de communautaire rechterlijke instanties moeten vervolgens worden aangepakt, met inachtneming van de respectieve werklast van het Hof en het Gerecht van eerste aanleg. De Commissie is van oordeel dat het aantal rechters in de eerste plaats moet beantwoorden aan de behoeften van de rechtspleging.

II. Verduidelijking en herverdeling van de rechtsprekende bevoegdheden in een soepel institutioneel kader

De Commissie is van oordeel dat de huidige achterstand bij het Hof en het Gerecht van eerste aanleg in aanzienlijke mate zou kunnen worden verminderd door met name drie soorten maatregelen:

- een verduidelijking van de respectieve rol van het Hof en de nationale rechterlijke instanties, ten einde aan de laatstgenoemde een eigen verantwoordelijkheid te geven bij de afwikkeling van de prejudiciële procedure,

- een nieuwe bevoegdheidsverdeling tussen het Hof en het Gerecht van eerste aanleg ten aanzien van rechtstreekse beroepen, waarbij het Hof, als hoogste rechtsprekende instantie van de Unie, nog alleen uitspraak zou doen over vraagstukken die van wezenlijk belang geacht worden voor de communautaire rechtsorde en waarbij aan het Gerecht van eerste aanleg een algemene principiële bevoegdheid ter zake wordt verleend,

- een verlichting van de werkdruk van het Hof en het Gerecht van eerste aanleg met betrekking tot bepaalde bijzondere categorieën van geschillen.

a. Het systeem van prejudiciële vragen

(i) De bevoegdheid van het Hof

Het systeem van prejudiciële vragen vormt zonder enige twijfel de hoeksteen van de communautaire rechtsorde. Veertig jaar ervaring hebben geleerd dat het het doeltreffendste instrument is om de eenvormige toepassing van het Gemeenschapsrecht op het gehele grondgebied van de Unie te waarborgen en dat het, dank zij de eenvoudige en directe dialoog die het tussen elke nationale rechterlijke instantie en het Hof tot stand brengt, een buitengewoon integratiebevorderende factor is. De Commissie is van oordeel dat deze regulerende taak, die van wezenlijk belang is voor de communautaire rechtsorde, bijgevolg in principe tot de exclusieve bevoegdheid van het Hof van Justitie moet blijven behoren.

De studiegroep is het met deze zienswijze eens. Hij stelt evenwel voor de laatste zin van artikel 225, lid 1, van het EG-Verdrag te schrappen, om het mogelijk te maken om, bij wijze van uitzondering, aan het Gerecht van eerste aanleg de bevoegdheid toe te kennen om kennis te nemen van prejudiciële vragen op zeer gespecialiseerde gebieden van het gemeenschapsrecht [5]. De studiegroep is namelijk van mening dat bepaalde bijzondere categorieën van geschillen in hu geheel, met inbegrip van prejudiciële vragen dienaangaande, aan het Gerecht van eerste aanleg moeten worden toegewezen en dat het Hof, als hoogste rechterlijk orgaan van de Unie, zich slechts dient uit te spreken in gevallen waarin door de Commissie beroep in het belang van de wet is ingesteld [6].

[5] Zoals de intellectuele eigendomsrechten (merken, octrooien, tekeningen en modellen enz.).

[6] Zoals bijvoorbeeld mogelijk wordt gemaakt door artikel 68, lid 3, van het Verdrag.

Dit voorstel zal moeten worden onderzocht in het kader van de specifieke herschikking van bevoegdheden welke in voorkomend geval zal moeten plaatsvinden met betrekking tot bepaalde categorieën van geschillen, zoals geschillen betreffende intellectuele eigendomsrechten.

(ii) Verduidelijking van de respectieve rol van het Hof en van de nationale rechter

Om geen afbreuk te doen aan de doeltreffendheid van de prejudiciële procedure moet het Hof zich kunnen concentreren op werkelijk nieuwe vraagstukken en uitspraak kunnen doen binnen aanzienlijk kortere termijnen. Daartoe acht de Commissie het noodzakelijk artikel 234 (voorheen artikel 177) van het Verdrag aan te passen, om de bevoegdheidsverdeling tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties te verduidelijken.

1. De eerste wijziging die wordt voorgesteld, beoogt aan de nationale rechter een eigen bevoegdheid te geven in zijn hoedanigheid van rechter van gemeen recht op communautair gebied. Thans wordt van deze hoedanigheid van de nationale rechter niet uitdrukkelijk melding gemaakt in het Verdrag. Ze kan slechts worden afgeleid uit de gezamenlijke lezing van de artikelen 234 en 240. Het komt er derhalve op aan dit recht te zetten door in het opschrift van artikel 234 duidelijk te vermelden dat het in de eerste plaats de taak van de nationale rechter is het gemeenschapsrecht toe te passen op de geschillen die hem worden voorgelegd, en dat hij de mogelijkheid heeft zich tot het Hof te wenden wanneer hij met een specifiek interpretatieprobleem wordt geconfronteerd.

2. Volgens dezelfde gedachtegang zou kunnen worden overwogen de tweede alinea van artikel 234 te wijzigen en daarin de nationale rechters die niet in laatste aanleg uitspraak doen uit te nodigen om aan te geven waarom zij twijfelen aan de betekenis van de communautaire voorschriften die van toepassing zijn op de geschillen die bij hen aanhangig zijn gemaakt en waarom zij het noodzakelijk achten een vraag voor te leggen aan het Hof. Deze bepaling zou kunnen worden aangevuld met nadere regels in het Reglement voor de procesvoering.

3. In het kader van deze verduidelijking van de verdragstekst lijkt het ten slotte noodzakelijk in artikel 234 de in de jurisprudentie gegroeide regel op te nemen, volgens welke elke nationale rechter bij twijfel over de geldigheid van een gemeenschapsbesluit gehouden is de zaak aan het Hof voor te leggen, dat als enige bevoegd is om toezicht te houden op de wettigheid van communautaire besluiten.

De Commissie acht het niet wenselijk de thans in artikel 234, derde alinea, van het Verdrag opgenomen verwijzingsverplichting voor rechterlijke instanties die in laatste aanleg uitspraak doen, te versoepelen en deze rechterlijke instanties nog enkel te verplichten het Hof te raadplegen indien de vraag van voldoende belang is voor het gemeenschapsrecht en indien er na onderzoek door de lagere rechterlijke instanties redelijke twijfel blijft bestaan over het te geven antwoord. Naar het oordeel van de Commissie zouden de voordelen van een dergelijke versoepeling van de verwijzingsverplichting uit het oogpunt van de werkdruk van het Hof zeer gering zijn [7], terwijl de gevaren voor de eenvormige toepassing van het gemeenschapsrecht reëel zouden zijn, met name in het vooruitzicht van de uitbreiding. De Commissie vindt bijgevolg dat aan de huidige bewoordingen van artikel 234, derde alinea, van het Verdrag niet mag worden geraakt. De door de jurisprudentie van het Hof geïntroduceerde soepelheid [8] dient echter vanzelfsprekend van kracht te blijven.

[7] Drie vierde van de prejudiciële vragen wordt gesteld door lagere rechterlijke instanties.

[8] Arrest CILFIT van 6.10.1982, Jurispr.1982, blz.3415.

Daarenboven vraagt de Commissie zich af of het niet wenselijk zou zijn het systeem van prejudiciële vragen op het gebied van het vrij verkeer van personen (Titel IV) meer in overeenstemming te brengen met het gemene recht.

De voorgestelde nieuwe tekst voor artikel 234 gaat hierbij in bijlage.

b. Rechtstreekse beroepen: een nieuwe bevoegdheidsverdeling tussen het Hof en het Gerecht

Momenteel doet het Hof uitspraak over de rechtstrekse beroepen die door de lidstaten en de instellingen worden ingesteld, terwijl het Gerecht van eerste aanleg zich uitspreekt over beroepen van natuurlijke en rechtspersonen. Het Hof heeft reeds eerder gewezen op de doublures en de logge procedure die hiervan het gevolg zijn, en heeft gevraagd dat op bepaalde gebieden rechtstreekse beroepen uitsluitend door het Gerecht van eerste aanleg zouden worden behandeld.

De Commissie is van oordeel dat deze werkwijze dient te worden uitgebreid tot alle rechtstreekse beroepen, dat aan het Gerecht van eerste aanleg principieel een algemene bevoegdheid ter zake dient te worden verleend en dat aan het oordeel van het Hof nog alleen vraagstukken dienen te worden voorgelegd die van wezenlijk belang zijn voor de goede werking van de Gemeenschap, in welke gevallen zij wordt aangesproken in haar rol van hoogste rechterlijk orgaan van de Unie. Het zou hier met name gaan om beroepen wegens niet-nakoming, interinstitutionele beroepen, beroepen tegen normatieve besluiten met algemene strekking of op bepaalde gebieden, zoals de fundamentele rechten of artikel 309 van het Verdrag, vormen van nauwere samenwerking, de EMU, de begroting, titel IV van het EG-Verdrag en titel VI van het Verdrag betreffende de EU [9].

[9] Tot de exclusieve bevoegdheid van het Hof zouden voorts blijven behoren, de verzoeken om advies overeenkomstig artikel 300(voorheen 228) van het EG-Verdrag, alsmede de verzoeken tot beslechting van geschillen in de zin van artikel 35 van het Verdrag betreffende de EU.

Het overdragen van een aanzienlijk deel van de rechtstreekse beroepen naar de bevoegdheid van het Gerecht van eerste aanleg zal slechts tot een merkbare verlichting van de werkdruk van het Hof bijdragen indien dit gepaard gaat met een wijziging van het bestaande systeem van beroepsprocedures tegen arresten van het Gerecht van eerste aanleg. Naar het oordeel van de Commissie zouden voorzieningen in beroep voortaan moeten worden onderworpen aan een voorafgaande selectieprocedure ("schifting") door het Hof, volgens modaliteiten die nader dienen te worden vastgesteld in het Protocol betreffende het Statuut van het Hof.

De wijziging van de bevoegdheidsverdeling tussen het Hof van Justitie en het Gerecht van eerste aanleg inzake rechtstreekse beroepen kan tot stand worden gebracht in het kader van artikel 225, lid 2, van het Verdrag, waarvan evenwel de bewoordingen dienen te worden aangepast. Deze bepaling, die de Raad machtigt om te bepalen welke categorieën van beroepen op verzoek van het Hof, na raadpleging van de Commissie en het Parlement, aan het Gerecht van eerste aanleg worden toebedeeld, was in deze vorm te verantwoorden toen het - in de toenmalige logica - erom ging een gerecht "toe te voegen" aan het Hof [10] en dit laatste in staat te stellen om desgewenst sommige van haar bevoegdheden aan dit gerecht te delegeren. Thans dient de rechterlijke organisatie in haar geheel te worden hervormd, waarbij de bevoegdheden op, zodanige wijze worden verdeeld dat het Hof werkelijk het hoogste rechterlijk orgaan van de Unie wordt en dat het Gerecht - dat een zelfstandige status verwerft - als gewone rechter algemene bevoegdheden toegewezen krijgt. Het besluit van afgeleid recht waarbij de nieuwe bevoegdheidsverdeling wordt ingevoerd, dient bijgevolg te worden vastgesteld overeenkomstig een regelgevingsprocedure met raadpleging van het Hof en het Europees Parlement.

[10] Volgens de terminologie van artikel 225, lid 1.

Ten slotte acht de Commissie het dienstig om, zoals in het rapport van de studiegroep wordt gevraagd, aandacht te besteden aan het vraagstuk van een hervorming van de procedure wegens niet-nakoming, met name voor de talrijke gevallen van niet-omzetting van communautaire besluiten. Het voorstel van de studiegroep gaat uit van de constatering dat een groot deel, ja zelfs de meerderheid van de beroepen die bij het hof aanhangig worden gemaakt op grond van artikel 226 van het Verdrag, betrekking hebben op dergelijke gevallen van niet-nakoming, die door de betrokken lidstaten niet serieus worden betwist.

Naar het voorbeeld van artikel 88 van het EGKS-Verdrag zou het mogelijk zijn dit soort gevallen van niet-nakoming te laten vaststellen bij een beschikking van de Commissie, waartegen door de lidstaten een beroep tot nietigverklaring kan worden ingesteld.

Dit vraagstuk verdient een grondige bestudering, met inachtneming van alle relevante factoren, zoals onder meer het feit dat:

- een zo aanzienlijk deel van de beroepen wegens niet-nakoming aan het einde van de administratieve fase van de procedure al niet meer serieus wordt betwist, hetgeen illustreert hoe moeilijk het is het gemeenschapsrecht, zelfs in eenvoudige zaken, te doen naleven;

- de administratieve werkdruk (beheer van dossiers, vertaalwerk enz.) die dergelijke beroepen meebrengen, voor het Hof onevenredig groot is, ongeacht de verlichtende proceduremaatregelen die kunnen worden genomen om een snelle afhandeling van dit soort zaken mogelijk te maken;

- de communautaire rechterlijke instanties, die na de komende uitbreiding onvermijdelijk met een toename van het aantal geschillen zullen worden geconfronteerd, zich dienen te concentreren op de echte geschillen. Men zou er bijvoorbeeld mee kunnen beginnen hen de behandeling uit handen te nemen van beroepen wegens niet-omzetting van richtlijnen binnen de voorgeschreven termijn [11].

[11] NB: In 1998 maakten beroepen wegens niet-nakoming 80% van de bij het Hof van Justitie ingestelde rechtstreekse beroepen uit (118 beroepen wegens niet-nakoming op 147 rechtstreekse beroepen).

c. De behandeling van bijzondere geschillen

(i) Gelet op de uitbreiding van het toepassingsgebied van het Gemeenschapsrecht tot zeer gespecialiseerde sectoren als met name het merkenrecht, het tekeningen- en moddelenrecht, het kwekersrecht en, in de nabije toekomst, het octrooirecht, is de Studiegroep van mening dat het Gerecht in verband met de grote hoeveelheid geschillen die deze sectoren lijken op te leveren [12], ontlast dient te worden van deze categorie en deze toe te wijzen aan onafhankelijke gespecialiseerde rechterlijke instanties. Het reeds zeer zwaar belaste Gerecht zou immers niet opgewassen zijn tegen een verdrievoudiging van zijn werklast, welke met name het gevolg zou zijn van de uitbreiding van zijn bevoegdheden tot alle hierboven voorgestelde rechtstreekse beroepen, van de uitbreiding van de Unie en van de toevloed van bijzondere geschillen.

[12] Voor het merkenrecht wordt het aantal geschillen dat bij het Gerecht aanhangig zal worden gemaakt, geschat op 400 per jaar.

Om de werklast van het Gerecht onmiddellijk te verlichten, stelt de Studiegroep voor het Gerecht te ontlasten van de geschillen op het gebied van het merkenrecht en van een andere categorie bijzondere geschillen, namelijk de ambtenarenzaken.

- Op het gebied van het merkenrecht betekent deze optie dat de Kamers van Beroep van het Bureau in Alicante zouden worden samengevoegd tot één orgaan, dat de status van rechterlijke instantie zou krijgen en in eerste instantie uitspraak zou doen in beroepen tegen de beslissingen van de divisies van het Bureau.

- Op het gebied van de ambtenarenzaken wordt gesuggereerd het voorstel van het Europees Parlement en het Hof van Justitie, dat in gelijke zin is geformuleerd, over te nemen en een "Institutionele Kamer van Beroep" in te stellen, die tot taak zou hebben de partijen te verzoenen alvorens uitspraak te doen en die eveneens de status van onafhankelijke rechterlijke instantie zou krijgen [13].

[13] Dit zou betekenen dat art. 236 (ex 179) van het Verdrag zou worden geschrapt en dat de overeenkomstige bepalingen van het Statuut zouden worden gewijzigd.

Tegen de uitspraken van deze nieuwe organen zou een tot rechtsvragen beperkt beroep openstaan, dat zou kunnen worden ingesteld door de partijen bij het geding.

(ii) De Commissie is van mening dat een passende oplossing moet worden gevonden voor alle bijzondere gedingen waarvan het aantal te overweldigend zou kunnen blijken voor de communautaire rechtspleging.

In deze gedachtengang zijn meerdere oplossingen denkbaar:

1) een uitbreiding van het aantal rechters van het Gerecht.

Artikel 225, lid 2, van het Verdrag verleent de Raad de bevoegdheid de samenstelling van het Gerecht te bepalen, en derhalve het aantal rechters verder uit te breiden dan één per lidstaat. De Commissie is van mening dat nagegaan moet worden of een besluit in deze zin niet zou volstaan om de werklast van het Gerecht beheersbaar te maken, althans in een eerste fase, voor de geschillen op het gebied der merken [14].

[14] Een verzoek in deze zin van het Hof is overigens momenteel aanhangig bij de Raad.

2) gelet op het specifieke karakter van deze geschillen, zou een tweede oplossing kunnen zijn het Gerecht zijn bevoegdheid als eerste instantie te ontnemen en deze toe te kennen aan onafhankelijke en gespecialiseerde rechterlijke instanties, zoals de Studiegroep heeft voorgesteld.

Indien tot de instelling van dergelijke instanties wordt besloten, zouden de beroepsmogelijkheden tegen de uitspraken van deze instanties moeten worden beperkt tot rechtsvragen en zouden deze beroepen moeten worden onderworpen aan de reeds genoemde filtrageprocedure.

De Studiegroep stelt voor de bevoegdheid om in deze beroepen te voorzien toe te wijzen aan het Gerecht [15], en wel om de volgende redenen:

[15] dat dan van naam zou veranderen.

- Gelet op zijn huidige bevoegdheden zou het Gerecht in staat zijn de jurisprudentie van deze nieuwe rechterlijke instanties te reguleren;

- De nieuwe verdeling van bevoegdheden tussen het Hof en het Gerecht is erop gericht het Hof vrij te stellen van de behandeling van vraagstukken waarvan het specifieke karakter gelijke tred houdt met het grote aantal. De grote massa geschillen op het gebied van de intellectuele eigendom is een voorbode van een hoeveelheid beroepen die omvangrijk zal blijven, ondanks de filtrageprocedure;

- Het Hof van Justitie zou zijn sturende rol op jurisprudentiegebied, als hoedster van het algemeen belang, op passender wijze vervullen in het kader van beroepen in het belang der wet, die door de Commissie kunnen worden ingesteld en waarvoor geen termijn geldt.

De Commissie is veeleer van mening dat de bevoegdheid om in beroepen te voorzien, in eerste instantie in beginsel bij het Hof zou moeten blijven. Desalniettemin pleit zij voor het opnemen van een bepaling in het Verdrag om alle geschillen op deze gebieden, indien dit noodzakelijk mocht blijken, over te dragen aan onafhankelijke en gespecialiseerde rechterlijke instanties, die dan enerzijds in eerste instantie en anderzijds als beroepsinstantie uitspraak doen.

3) Het verdient opmerking dat, indien voor deze laatste opIossing wordt gekozen, het Hof op dit gebied de bevoegdheid zal behouden om prejudiciële vragen te beantwoorden die rijzen in het kader van geschillen over namaak voor nationale rechterlijke instanties.

De Commissie is derhalve van mening dat er voor intellectuele-eigendomstitels, en met name met het oog op het toekomstige gemeenschapsoctrooi gedacht moet worden aan de instelling van een gespecialiseerde communautaire gerechteleijke instantie die bevoegd zou zijn voor geschillen over zowel de geldigheid van het gemeenschapsoctrooi als namaak van het beschermde product, om de rechtszekerheid van een enkele titel, die gevolgen heeft op het gehele grondgebied van de Gemeenschap, te waarborgen en het Hof en het Gerecht definitief te ontlasten van deze zeer specialistische geschillen.

(iii) Indien de bevoegdheid om in beroepen te voorzien toevertrouwd wordt aan een onafhankelijke rechterlijke instantie, is de Commissie van mening dat in de mogelijkheid moet worden voorzien om beroep in het belang van de wet in te stellen bij het Hof.

III. Samenstelling van het Hof, werking en procedure

a. Samenstelling en werking van het Hof en het Gerecht

In de hierboven voorgestelde beleidsrichting zou het Hof, afgezien van zijn bevoegdheid als eerste en laatste instantie voor bepaalde rechtstreekse beroepen, voortaan met name een sturende taak op het gebied van de jurisprudentie uitoefenen via de prejudiciële procedure, de beroepszaken en de beroepen in het belang der wet [16]. Het Gerecht, dat een zelfstandige status zou krijgen, zou zijn bevoegdheden uitgebreid zien worden tot alle rechtstreekse beroepen.

[16] Zie voetnoot onderaan blz. 9.

Het aantal rechters van het Gerecht zal moeten worden vastgesteld in functie van de nieuwe bevoegdheden die het zal krijgen, en in het belang van een doelmatige werking. Dit aantal zou los moeten staan van het aantal lidstaten.

Met betrekking tot het Hof van Justitie heeft de Studiegroep, die het dubbele vereiste van een vertegenwoordiging van de verschillende rechtsorden en een doelmatige communautaire rechtspleging heeft onderkend, geprobeerd deze belangen te verzoenen middels de handhaving van de regel van één rechter per lidstaat, met een strikte beperking van het aantal leden van de voltallige samenstelling (tot maximaal 13 rechters) en de instelling van een hiërarchie ten gunste van de president, bijgestaan door de kamerpresidenten [17].

[17] Een vergelijkbare oplossing zou voor het Gerecht gekozen moeten worden om de samenhang van zijn jurisprudentie te waarborgen.

Een alternatief, waarbij de doelmatigheid en de samenhang in de jurisprudentie eveneens baat zouden vinden, zou erin bestaan het aantal rechters te beperken tot een maximum van 13. Een uitbreiding van het aantal leden van het Hof zou immers vergezeld gaan van een uitbreiding van het aantal mogelijke samenstellingen daarvan. Een dergelijke ontwikkeling zou risico's met zich meebrengen voor een goede vervulling van zijn taak.

Er zijn nog andere alternatieven denkbaar. Tijdens de Conferentie zal hierover een globale discussie moeten worden gevoerd. Hoe dan ook zal het van belang zijn om zeker te stellen dat de arresten van het Hof een zodanige mate van aanvaardbaarheid hebben dat zijn gezag gehandhaafd blijft. Ten slotte zal rekening moeten worden gehouden met de opties die door de Conferentie zullen worden gekozen voor de architectuur van de communautaire instellingen in het algemeen.

De Commissie steunt het voorstel van de Studiegroep om het aantal advocaten-generaal van het Hof te verminderen.

Ook de overige suggesties van de Groep over met name de duur van het mandaat van de leden van de rechterlijke instanties en de modaliteiten van hun benoeming door de Raad verdienen nadere bestudering.

Met betrekking tot de benoeming van de leden van het Hof en het Gerecht acht de Commissie het wenselijk de mogelijkheid te onderzoeken om bij de Raad een systeem in te stellen waarbij hun grote juridische deskundigheid gewaarborgd wordt, of waarbij zelfs een kandidaat kan worden gekozen uit een lijst van verschillende namen die door de lidstaten zijn voorgedragen.

De Commissie stelt voor de leden van het Hof en het Gerecht bij gekwalificeerde meerderheid te benoemen.

b. De reglementen voor de procesvoering van het Hof en het Gerecht

De Commissie is van mening dat de reglementen voor de procesvoering van het Hof en het Gerecht zouden moeten worden vastgesteld volgens de modaliteiten van de vaststelling van procedureregels of -wetten in de lidstaten. Zij stelt voor dat de Raad deze reglementen voor de procesvoering bij gekwalificeerde meerderheid vaststelt die op initiatief van de Commissie na raadpleging van het Hof, dan wel op initiatief van het Hof na raadpleging van de Commissie worden voorgesteld.

Voorts zou de tweede alinea van artikel 245 moeten worden geschrapt en zou een duidelijk onderscheid moeten worden aangebracht tussen de bepalingen die in het Statuut van het Hof moeten worden gehandhaafd en de bepalingen die tot het niveau van het reglement voor de procesvoering behoren.

Concluderend stelt de Commissie de Conferentie voor:

- de rol van het Hof en de nationale rechterlijke instanties te verduidelijken, ten einde deze laatste meer verantwoordelijkheidsgevoel te geven met betrekking tot het gebruik van de prejudiciële procedure,

- een nieuwe verdeling van de bevoegdheden voor rechtstreekse beroepen te maken tussen het Hof en het Gerecht, om het optreden van het Hof, als hoogste rechterlijke instantie van de Unie, te beperken tot vraagstukken die als essentieel voor de communautaire rechtsorde worden beschouwd, en het Gerecht een principiële algemene bevoegdheid op dit gebied te geven, de rol van het Hof en het Gerecht in het kader van bepaalde bijzondere geschillen aan te passen,

- te voorzien in de benoeming van rechters bij gekwalificeerde meerderheid door de Raad en een systeem in te stellen waarbij de juridische competentie van de voorgestelde kandidaten kan worden gecontroleerd, het vraagstuk van de herziening van de niet-nakomingsprocedure tegen lidstaten te onderzoeken,

- de samenstelling van het Hof en het Gerecht vast te stellen in functie van de werklast van deze instellingen.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>