28 3 88 l^ublikatieblad van de Europese (Gemeenschappen ^r.C80^11 
Advies over het voorstel voor een besluit van de Raad voor een communautaire maatregel met 
betrekking tot prognose en evaluatie op het gebied van wetenschap en technologie — EA^^f 
^C80^ 
De Raad heeft op 12november 1987 besloten,overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 (^ van 
hetVerdrag tot oprichtingvan de Europese Economische gemeenschap het Economisch en sociaal 
Comité te raadplegen over het bovengenoemd voorstel. 
De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding van de 
desbetreffende ^verkzaamhedenv^asbelast, heeft haar advies op l^^anuan 1988 goedgekeurd. 
Rapporteur ^vas de heerRoseingrave. 
Idet Economisch en sociaal Comité heeftti^denszim2^2^^itting^vergaderingvan27^anuan 1988^ 
het volgende advies uitgebracht dat zonder stemmen tegen^2onthoudmgen^is goedgekeurde 
1. Inleiding „de besluitvormers bi^ de overheid en in de pnvesector 
duidelijk te maken dat een doeltreffend beleid op lange 
termnnvoorvBetenschanentechnolo^ie niet enkel tot 
stand kan komen met als enige doelstelling de 
verbetering van het technologisch aanbod, maar dat het 
Europese concurrentievermogen tevens v^ordt bepaald 
door de verspreiding van technologie en het vermogen 
nieuvBe toepassingen voor de technologie te bedenken, 
daarvoor een reële maatschappelijke vraag bestaat.^ 1.1. De onderhavige mededeling en het in de bnlage 
opgenomen ontwerpbesluit hebben betrekking op de 
voortzetting van de EA^L activiteiten. EA^L is het 
researchprogramma voor prognose m.b.t.langetermim^ 
veranderingen op het gebied van wetenschap en technolo 
gie en evaluatie van de gevolgen hiervan voor de 
toekomstige ontwikkeling van de Pid^taten^het Comité 
kan hiermee, alsook met het voor dit programma 
voorgestelde budget,in grotehmen instemmen. 
1.2. Plet Comité heeft ook aan de voorgaande tv^ee 
EA^L^programimTs zim goedkeuring gegeven. In znn 
adviezen heeft het aanbevelingen geformuleerd daaraan in 
onderhavig voorstel tot voortzetting van de EA^P 
activiteiten, aandacht is besteed. Ook in andere document 
ten van het Comité komt dit onderwerp aan de orde, nl in 
het informatief rapport over Europa en de nieuvBe 
technologieën en in het in 198é^ uitgebrachte adviesover het 
kaderprogramma ^P 
P3. De onderzoekswerkzaamheden m het EA^P 11 
programma vaaren op vnf gebieden, alle van cruciale 
betekenis voor de economische groei en de sociale 
ontwikkeling in Europa, geconcentreerde 
^verandering vande relaties tussen technologie, v^erk 
gelegenheid en arbeid, 
— veranderingen op het gebied van dienstverlening en 
technologische veranderingen, 
— communicatie — een zaak van strategisch belang voor 
Europa, 
— de toekomst van de voedingsmiddelenindustrie, 
— geïntegreerde ontwikkeling vanduurzamenatuurl^ke 
hulpbronnen. 
IBP Plet in de toelichting op het Commissievoorstel 
gegeven overzicht van de resultaten van EA^Pf 11 is 
indrukwekkend. De Commissie gaat echter te ver door te 
stellen dat het mogelnk is gebleken Deze benadering van het langetermijnbeleid inzake 
wetenschap en technologie strookt met de door het Comité 
zelf aangegevenprionteiten.Lhans wordt meerdanvier 
^aar geleden beseft dat aan deze prioriteiten behoefte 
bestaat, maar het doel is niettemin nog niet bereikt. Alen 
moet hiernaar bleven toewerken. 
IBP Het is toe te ruichen dat de Commissie in haar 
toelichting op het meu^eEA^L voorstel zegt dat zn 
„nog steeds overtuigd ^ van de noodzaak de 
wetenschappelijke en technische ontwikkelingen op de 
voet te volgen, de prognoses voor de mogelijkheden en 
het belang voor Europa op lange termim te analvseren 
en de sociale gevolgen van de ontwikkeling en de 
verspreiding van nieuwe technologie grondig te evalue 
ren^. 
Dit sluitaanbi^ deal dikwidsdoor het Comitegeformuleer 
de verlangens^, waarvan de Commissie in de „Over 
wegingen^bi^ haar voorstel voor een besluit nota blijkt te 
hebben genomen. 
PeP Het Comité stemtvolledig in met het voorstel voor 
een meuwEA^L programma voor de penodel9881992. 
De driewerkgebieden — prognose,evaluatie enwaarne^ 
ming — zimzeerbelangri^kecomponentenvanhetE(P 
programma voor ontwikkeling, onderzoek en technologie. 
Het is verheugend dat de Commissie via het meuweEA^L 
programma prognose^werkzaamheden gebaseerd op 
ontwikkelingen in wetenschap en technologie wil combine 
ren met de strategische evaluatie van de rol van wetenschap 
en technologie in de Europese samenleving en van de 
mogelijkheden en gevolgen die wetenschap en technologie 
voor de Europese samenleving hebben. 
par^^ee^^^Mt^ ^m^^e^m^m^ t^e^,^ i^^^^^tin 
Nr. C 80/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 3. 88 
2. Een nieuwe fase in de ontwikkeling van de FAST-
werkzaamheden 
2.1. F AST II sloot nog nauw aan bij het eerste FAST-
programma; met onderhavig voorstel wordt voor een 
geheel nieuwe koers, een geheel nieuwe aanpak gekozen. 
2.2. Het nieuwe FAST-programma is een rechtstreeks 
antwoord op: 
— nieuwe institutionele structuren, zoals STOA (Scientific 
and Technological Options Assessment) en NOTA 
(Nederlandse Organisatie voor Technology Assess­
ment), 
— nieuwe programma's, zoals BRITE (basisonderzoek 
naar industriële technologie voor Europa), ESPRIT 
(Europees strategisch programma voor onderzoek en 
ontwikkeling op het gebied van informatietechnologie), 
RACE (O & O op het gebied van geavanceerde 
telecommunicatietechnologie) en nieuwe activiteiten, 
zoals CUBE (overlegorgaan biotechnologie in Europa), 
COMETT (Actieprogramma van de Gemeenschap voor 
onderwijs en opleiding op het gebied van de technolo­
gie), 
— de uit de Europese Akte voortvloeiende verplichtingen, 
o. m. het stimuleren van meer sociaal-economische 
samenhang in de Gemeenschap, de voor 1992 geplande 
voltooiing van de interne markt en de tenuitvoerlegging 
van het meerjarenprogramma voor onderzoek (Kader­
programma). 
2.3. Het Comité kan alleen maar instemmen met de 
flexibiliteit die aan het nieuwe FAST-programma ten 
grondslag ligt; met deze nieuwe aanpak kan namelijk 
steeds op zich wijzigende behoeften worden ingespeeld. 
2.4. Een belangrijk kenmerk van het nieuwe FAST-
programma is dat het zich geleidelijk moet ontwikkelen. 
Dit wordt duidelijk gemaakt in de vierde en de vijfde alinea 
van punt 3 van het „financieel memorandum" bij het 
voorstel: 
„Er wordt een duidelijke beschrijving gegeven van het 
werkprogramma voor het eerste jaar (1988). Ook de 
mogelijke belangrijke onderzoekthema's voor de jaren 
1989-1992 worden beschreven. 
In de loop van het eerste jaar zal de Commissie in 
samenwerking met het CBC de nauwkeurige inhoud 
van de FAST-werkzaamheden voor de jaren 1989-1990 
vaststellen, waarbij de flexibiliteit als beginsel niet uit 
het oog wordt verloren. 
In de loop van 1990 zal zij aan de hand van de in de 
voorgaande jaren opgedane ervaringen het definitieve 
werkprogramma voor de jaren 1991 en 1992 samenstel­
len." 
De Commissie heeft terecht voor een dergelijke evolutieve 
strategie gekozen; de inhoud van het werkprogramma voor 
1989/1990 en voor 1989-1992 zou te gelegener tijd voor 
advies aan het Economisch en Sociaal Comité moeten 
worden voorgelegd. 
3. De „leidende beginselen" van het nieuwe FAST-
programma 
3.1. Het eerste beginsel betreft het verwezenlijken van 
een grotere mate van integratie van de FAST-werkzaam­
heden in de verschillende stadia van de programmering van 
het EG-onderzoek; ook op dit punt heeft de Commissie 
voor een goede opzet gekozen. In de toelichting (blz. 5, III, punt 1) en in de omschrijving 
van de onderzoekswerkzaamheden (financieel memoran­
dum, blz. 1, punt 3) zou expliciet vermeld moeten worden 
dat niet alleen naar aanleiding van verzoeken van 
Commissie en Lid-Staten, maar ook naar aanleiding van 
verzoeken van het Economisch en Sociaal Comité en van 
andere Gemeenschapsinstellingen FAST-werkzaamheden 
zullen worden uitgevoerd. 
3.2. Het tweede beginsel van het nieuwe FAST-
programma is dat de samenhang tussen de prognose- en 
evaluatiewerkzaamheden op national niveau en de FAST-
werkzaamheden op EG-niveau moet worden versterkt. 
Ook met dit beginsel kan worden ingestemd, aangezien het 
strookt met de opmerkingen van het Comité in diens advies 
over FAST II (!). Het Comité herhaalt hier zijn instemming 
met het voornemen om de onafhankelijkheid van FAST als 
communautair instrument te bewaren, en het is nog steeds 
van mening dat de Lid-Staten actiever bij de financiering en 
de tenuitvoerlegging van FAST-werkzaamheden alsook bij 
de benutting van de resultaten ervan moeten worden 
betrokken. 
4. Werkgebieden van het nieuwe FAST-programma 
(inhoud en opzet) 
4.1. De Commissie heeft volkomen terecht drie onder­
ling samenhangende „hoofdgebieden" voor het nieuwe 
FAST-programma geïdentificeerd, nl. prognoses, evaluatie 
en waarneming. 
4.2. De Commissie concentreert zich wat het werk­
gebied „prognoses" betreft terecht op een aantal kernthe­
ma's van algemene aard. Elk van deze algemene thema's is 
op zichzelf een essentieel onderdeel van dit werkgebied, en 
rechtvaardigt dat hiervoor, naarmate het FAST-program­
ma evolueert, een belangrijk deel van de middelen wordt 
ingezet. 
4.3. De drie soorten analyses die bij het hoofdgebied 
„evaluatie" worden genoemd, zullen een belangrijke 
bijdrage leveren tot het ontstaan van inzicht in het 
wetenschaps- en technologiebeleid en zo nodig tot het 
uitwerken van maatregelen om dit beleid bij te stellen. 
Technologie-evaluatie moet worden opgevat in de zin 
waarin dit begrip in het nieuwe FAST-programma wordt 
omschreven: 
„Het begrip evaluatie in de context van FAST dient niet 
te worden verward met het begrip evaluatie of beoorde­
ling van onderzoekprogramma's of van O & O. De term 
evaluatie wordt in het kader van FAST gebruikt in de zin 
van „Technology Assessment" of „Technologiefolgen-
Abschatzung" en heeft tot doel de gevolgen van 
wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen te 
bestuderen, en wel op korte of op lange termijn, voor 
bepaalde sectoren of voor het onderzoek, de industrie, de 
economie, het milieu en de maatschappij in het 
algemeen." 
Voor een strategische evaluatie van wetenschap en 
technologie is vereist dat allen die rechtstreeks dan wel 
indirect te maken hebben met wetenschap en technologie 
en de gevolgen daarvan, bij het evaluatieproces worden 
betrokken: onderzoekers, contractanten, ondernemers, 
gebruikers, beleidsmakers en beleidsanalisten. Daarbij 
dient bijzondere aandacht te worden besteed aan de 
implicaties en mogelijkheden voor de economische wel­
vaart en de kwaliteit van het bestaan. 
(!) PB nr. C 211 van 8. 8. 1983, blz. 12, paragraaf 3.3. 
28. 3. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 80/13 
4.4. Het werkgebied „observatie" in het nieuwe FAST-
programma hangt nauw samen met het werkgebied 
„evaluatie"; er dient grote aandacht te worden besteed aan 
de voorgenomen ontwikkeling van een adequate methodo­
logie. 
4.5. Prognoses, evaluatie en waarneming zijn van 
centrale betekenis: deze werkgebieden vormen immers de 
kern van het FAST-onderzoekswerk, dat een essentiële 
bijdrage levert tot de planning van de onderzoeksprogram­
ma's van de Gemeenschap. 
5. Uitvoering van het nieuwe FAST-programma 
5.1. Zoals reeds gezegd, is het evolutieve karakter van 
het nieuwe FAST-programma toe te juichen; te gelegener 
tijd dient de inhoud van het werkprogramma voor 1989/ 
1990 en voor 1991/1992 voor advies aan het Comité te 
worden voorgelegd. 
5.2. Het is dringend nodig dat aandacht wordt besteed 
aan de verspreiding van de resultaten van FASTII. Alleen al 
het feit dat het bestaan van de FAST-programma's 
nauwelijks bekend is in de Lid-Staten, valt te betreuren, en 
er zouden onmiddellijk maatregelen moeten worden 
genomen om deze onbevredigende situatie recht te zetten. 
Het Comité kan instemmen met het voorstel om in 1988 
voorrang te geven aan de verspreiding van de resultaten. 
5.3. De in het kader van FAST II opgestelde onderzoeks­
verslagen zullen eerst nog uitvoeriger moeten worden geanalyseerd alvorens de onderzoeksresultaten in alle Lid-
Staten kunnen worden toegepast. 
5.4. Wat de verspreiding van de resultaten betreft, zou 
de Commissie haar taalgebruik zoveel mogelijk moeten 
vereenvoudigen en het gebruik van onverklaarde letter-
woorden moeten vermijden. 
5.5. De activiteiten in het kader van hoofdlijn II en III 
(zie blz. 7 en 8) mogen niet beperkt blijven tot aanvragen 
van de Commissie, maar zouden zich ook moeten 
uitstrekken tot aanvragen van het Europees Parlement, het 
Economisch en Sociaal Comité en andere Instellingen. 
5.6. Toetsing van het verslag van de „beoordelings-
groep" is een zaak waaraan prioritair aandacht zou moeten 
worden besteed. 
5.7. De onderzoeksactiviteiten in het kader van hoofd­
lijn III zijn ook toe te juichen. 
5.8. Detachering bij de FAST-eenheid van „wetenschap­
pelijke bezoekers" kan een belangrijke bijdrage betekenen, 
niet alleen tot de eigenlijke FAST-werkzaamheden, maar 
ook tot de totstandbrenging van het „Europa van de 
onderzoekers" ; dit zou op flexibele wijze moeten gebeuren, 
zodat zoveel mogelijk „bezoekers" uit alle Lid-Staten 
worden ingeschakeld. 
6. Financiële bepalingen 
Het budget dat krachtens het Kaderprogramma beschik­
baar komt, is gezien de doelstellingen van het nieuwe 
FAST-programma mager te noemen. 
Gedaan te Brussel, 27 januari 1988. 
De voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alfons MARGOT 
Advies over het voorstel voor een richtlijn van de Raad houdende vijfde wijziging van 
Richtlijn 74/651 /EEG inzake de bij invoer van kleine zendingen goederen zonder commercieel 
karakter toepasselijke belastingvrijstellingen binnen de Gemeenschap (') 
(88/C 80/06) 
De Raad van de Europese Gemeenschappen heeft op 9 december 1987 besloten, overeenkomstig de 
bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische 
Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het bovengenoemd voorstel. 
De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de 
desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 januari 1987 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer Noordwal. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 252e Zitting (vergadering van 27 januari 1988) 
het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd: 
(') PB nr. C 5 van 9. 1. 1988, blz. 5.