OVEREENKOMST aangaande uitlevering tussen de lidstaten van de Europese Unie TOELICHTEND RAPPORT (Goedgekeurd door de Raad op 26 mei 1997) (97/C 191/03)

1. ALGEMENE OPMERKINGEN

a) Tijdens de ministeriële bijeenkomst in Limelette van 28 september 1993 zijn de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken het eens geworden over een verklaring, die vervolgens in de zitting van 29/30 november 1993 door de Raad (Justitie en Binnenlande Zaken) is aangenomen en waarbij de bevoegde autoriteiten van de Europese Unie de opdracht kregen om na te gaan of het voor de lidstaten raadzaam is onderling een uitleveringsovereenkomst te sluiten ter aanvulling van de Europese uitleveringsovereenkomst van de Raad van Europa van 1957 en een aantal bepalingen daarvan te wijzigen.

Daartoe is een werkprogramma opgesteld voor de bestudering van zowel de uitleveringsprocedures als de materiële voorwaarden voor uitlevering, teneinde deze te versoepelen en aldus uitlevering te vergemakkelijken.

Op 10 juni 1994 besloot de Raad in het licht van de tot dan toe uitgevoerde werkzaamheden dat eerst aandacht diende te worden besteed aan de specifieke kwesties met betrekking tot procedures waarin personen met hun uitlevering instemmen. De overeenkomst aangaande de verkorte procedure tot uitlevering betreffende de uitlevering van personen die daarmee instemmen, kwam zodoende tot stand en werd op 10 maart 1995 door de Raad opgesteld en door alle lidstaten ondertekend (1).

Vervolgens werd verder gewerkt aan de resterende onderwerpen van het oorspronkelijke programma, aan de hand van een aantal ontwerp-artikelen waarin uiteindelijk verschillende procedurele en inhoudelijke bepalingen zijn opgenomen. Vooral die inhoudelijke bepalingen vergden politieke bemoeienis van de Raad, die meermalen nauwkeurige instructies heeft gegeven aan de instanties die bij de uitwerking van de tekst betrokken waren.

Op 27 september 1996 is de overeenkomst aangaande de uitlevering tussen de lidstaten van de Europese Unie door de Raad opgesteld en op dezelfde dag door alle lidstaten ondertekend (2).

De overeenkomst bestaat uit een preambule, 20 artikelen en zes verklaringen in een bijlage die een integrerend bestanddeel van de overeenkomst vormt.

b) De overwegingen die aan de overeenkomst ten grondslag liggen, staan duidelijk in de preambule vermeld.

Zoals blijkt uit de verklaring van 1993, was de Raad, bij de aanvang van de werkzaamheden ter verbetering van de justitiële samenwerking in strafzaken in het kader van titel IV van het Verdrag betreffende de Europese Unie, van oordeel dat uitlevering een belangrijke rol speelt bij de vereenvoudiging van de strafrechtspraak in de lidstaten.

Tegelijkertijd was men unaniem van mening dat de aanzienlijke overeenkomsten tussen het strafrechtelijk beleid van de lidstaten en bovenal hun wederzijdse vertrouwen in de juiste werking van de nationale rechtsstelsels, en in het vermogen van de lidstaten om strafrechtspleging overeenkomstig de beginselen van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden te verzekeren, tevens een herziening rechtvaardigden van de grondbeginselen van uitlevering (voorwaarden voor uitlevering, weigeringsgronden, specialiteitsbeginsel enz.).

Uit de werkzaamheden in het kader van titel IV van het Verdrag met betrekking tot verschillende vormen van zware criminaliteit bleek bovendien steeds duidelijker dat, wat betreft uitlevering, alleen een ingrijpende wijziging van de materiële voorwaarden een wezenlijke verbetering van de samenwerking in de belangrijkste strafzaken, zoals die betreffende terrorisme en georganiseerde misdaad, zou opleveren.

Op basis daarvan was het mogelijk die artikelen van de overeenkomst aangaande dubbele strafbaarheid, politieke delicten, uitlevering van eigen onderdanen en met betrekking tot het specialiteitsbeginsel verder uit te werken, welke bepalingen - meer dan de overige artikelen, hoe belangrijk ook - ertoe leiden dat het nieuwe instrument de uitlevering wezenlijk vernieuwt, zulks volledig naar de algemene wens van de Europese Unie om het gehele terrein van justitiële samenwerking in strafzaken aan te passen aan de behoeften van vandaag en morgen.

De gewenste aanpassing leidt tot wijzigingen die tot herziening van de nationale wetgeving en soms zelfs van de grondwet van de lidstaten noodzaken. In de onderscheidende artikelen is de doelstelling aangegeven. Sommige artikelen bieden de mogelijkheid van het maken van een voorbehoud. Deze mogelijkheid is echter zoveel mogelijk ingeperkt. De belangrijkste voorbehouden hebben een beperkte strekking (b.v. het voorbehoud inzake politieke delicten in artikel 5) of staan een volledige afwijking van het nieuwe beginsel toe, maar leggen de lidstaat die het voorbehoud maakt een alternatieve verplichting op (zoals in artikel 3 in verband met dubbele strafbaarheid), of kennen een regime van tijdelijke geldigheid teneinde de lidstaat die een voorbehoud maakt de gelegenheid te geven een en ander te heroverwegen (b.v. in verband met artikel 7 betreffende de uitlevering van eigen onderdanen). Bovendien voorziet de aan de overeenkomst gehechte verklaring van de Raad over de follow-up in de mogelijkheid om alle voorbehouden, ook die welke niet onder voornoemd regime van tijdelijke geldigheid vallen, op gezette tijden te herzien.

c) Reeds in zijn verklaring van 1993 was de Raad van oordeel dat het nieuwe instrument de bestaande overeenkomsten niet moet vervangen, maar dient aan te vullen. Het aanvullende karakter van de nieuwe overeenkomst is in artikel 1 vastgelegd en wordt gedeeltelijk aangehaald in de preambule, die vermeldt dat de bepalingen van reeds bestaande overeenkomsten van kracht blijven voor alle aangelegenheden die niet in de onderhavige overeenkomst worden geregeld. Dientengevolge bevat de onderhavige overeenkomst geen verplichting tot uitlevering. Die verplichting is opgenomen in de "moederverdragen".

Deze benadering, die inhoudt dat de tekst zich toespitst op aspecten die werkelijk verandering vereisen, heeft tot gevolg dat het Europese uitleveringssysteem een in wisselwerking met de nationale wetgeving staand web zal vormen van verschillende complexe stellen van Verdragsregels die niet voor alle lidstaten gelden. Onder andere om die reden stelde de Raad in een eerdergenoemde verklaring dat hij niet alleen regelmatig de werking van deze overeenkomst zal bestuderen, maar ook "de werking van de uitleveringsprocedure tussen de lidstaten in het algemeen", alsmede de andere verdragen en nationale praktijken.

2. OPMERKINGEN BIJ DE AFZONDERLIJKE ARTIKELEN

Artikel 1 - Algemene bepalingen

De overeenkomst is bedoeld om, onder meer overeenkomstig artikel 28, lid 2, van het Europese Uitleveringsverdrag, bepaalde internationale instrumenten inzake uitlevering waarbij sommige of alle lidstaten partij zijn geworden, aan te vullen of de toepassing ervan te vergemakkelijken. Die instrumenten zijn in het artikel 1, lid 1, van de onderhavige overeenkomst opgesomd.

De in lid 1 genoemde instrumenten zijn deels "moederverdragen" (Europees Uitleveringsverdrag en het Benelux-Verdrag) en vormen deels een aanvulling op die verdragen (Europees Verdrag tot bestrijding van terrorisme en de Schengen-Uitvoeringsovereenkomst).

De onderhavige overeenkomst vormt een aanvulling op al die verdragen. Derhalve kan zij niet dienen als enige juridische basis voor uitlevering. Zoals in de algemene opmerkingen bij dit rapport reeds is gezegd, is een andere consequentie van de plaatsing van deze overeenkomst in het kader van het Europese Uitleveringsverdrag en de andere bovengenoemde instrumenten, dat de bepalingen van die verdragen van kracht blijven voor alle kwesties die niet door deze overeenkomst worden geregeld. Evenzo blijven alle voorbehouden en verklaringen bij deze verdragen gelden tussen de lidstaten die partij zijn bij deze overeenkomst, voorzover zij betrekking hebben op zaken die niet door de onderhavige overeenkomst worden geregeld.

In dit verband moet worden gewezen op de aan deze overeenkomst gehechte, door Portugal afgelegde verklaring over het Portugese voorbehoud bij artikel 1 van het Europese Uitleveringsverdrag ingeval uitlevering wordt verzocht in verband met een strafbaar feit dat bestraft wordt met een straf of maatregel die levenslange vrijheidsbeneming meebrengt. Portugal verklaart dat het voor zulke feiten alleen uitlevering zal toestaan indien het de door de verzoekende lidstaat toegezegde waarborgen om toepassing van bestaande voorzieningen ten gunste van de betrokkene te verzekeren, voldoende acht. In de verklaring wordt gesteld dat Portugal in die omstandigheden uitlevering zal toestaan met inachtneming van de desbetreffende bepalingen van zijn grondwet en de interpretatie daarvan door zijn constitutionele hof. In de verklaring herbevestigt Portugal tevens de geldigheid van artikel 5 van het Verdrag tot toetreding van Portugal tot de Schengen-Uitvoeringsovereenkomst.

Het aanvullende karakter van deze overeenkomst heeft tevens tot gevolg dat, indien er sprake is van een aangelegenheid die ook in de in lid 1 genoemde verdragen is geregeld en de respectieve bepalingen niet met elkaar verenigbaar zijn, de bepalingen van deze overeenkomst prevaleren. Dit is tevens het geval wanneer er met betrekking tot die andere verdragen verklaringen zijn afgelegd of voorbehouden zijn gemaakt, tenzij deze overeenkomst uitdrukkelijk anders bepalen. Zonodig wordt in dit rapport aangegeven welk verband er bestaat tussen deze overeenkomst en de andere verdragen.

Zoals vermeld in de preambule, is er ook een verband tussen deze overeenkomst en de Overeenkomst aangaande de verkorte procedure tot uitlevering tussen de lidstaten van de Europese Unie, hoewel in artikel 1 niet specifiek naar dat verband verwezen wordt. Wanneer beide verdragen allebei in werking zijn getreden, kunnen er situaties ontstaan waarin beide instrumenten gelijktijdig van toepassing zijn, omdat enkele van de in deze overeenkomst behandelde aangelegenheden ook aan de orde kunnen zijn in het geval dat de betrokkene met zijn uitlevering instemt.

Artikel 1 van deze overeenkomst is anders geformuleerd dan het corresponderende artikel 1 van de overeenkomst aangaande de verkorte procedure, vanwege het verschil in aard en inhoud van beide instrumenten, hoewel zij beide een aanvulling vormen op bestaande verdragen. In het bijzondere houdt de onderhavige overeenkomst in zekere zin een wijziging in van de voorwaarden voor uitlevering tussen de lidstaten, doordat de bestaande wetelijke regeling voor uitlevering zoals die op basis van de "moederverdragen" wordt toegepast, gewijzigd wordt. Anderzijds worden bij de overeenkomst aangaande de verkorte procedure tot uitlevering de procedurele aspecten geregeld van bepaalde gevallen van uitlevering die bij de "moederverdragen" niet geregeld zijn.

In lid 2, dat gelezen moet worden in samenhang met artikel 28, lid 3, van het Europese Uitleveringsverdrag, is bepaald dat lid 1 niet afdoet aan de toepasselijkheid van bepalingen van bilaterale of multilaterale overeenkomsten waarin aan lidstaten verdergaande uitleveringsregelingen worden geboden, alsmede van uitleveringsovereenkomsten op basis van een uniforme wetgeving (b.v. in de betrekkingen tussen de Noordse landen), of op basis van wederkerige wetgevingen, die het mogelijk maken op het grondgebied van een lidstaat bevelen tot aanhouding ten uitvoer te leggen die op het grondgebied van een andere lidstaat gegeven zijn (b.v. in de betrekkingen tussen het Verenigd Koninkrijk en Ierland).

Artikel 2 - Feiten die tot uitlevering aanleiding kunnen geven

In lid 1 wordt bepaald welke feiten tot uitlevering aanleiding kunnen geven. Het aantal feiten die tot uitlevering kunnen leiden, zal door de toepassing van dit artikel zeer waarschijnlijk sterk toenemen.

Dit lid bepaalt dat de feiten zowel krachtens het recht van de verzoekende lidstaat alsook volgens dat van de aangezochte lidstaat strafbaar moeten zijn gesteld, zodat de regel van de dubbele strafbaarheid die in de "moederverdragen" reeds is opgenomen, wordt bevestigd (een specifieke uitzondering op die regel wordt in artikel 3 behandeld). Tevens wordt de voor uitlevering minimaal vereiste maximumstraf gewijzigd: naar het recht van de verzoekende lidstaat is de maximumstraf tenminste twaalf maanden vrijheidsstraf of een maatregel welke vrijheidsbeneming van dezelfde duur meebrengt. Naar het recht van de aangezochte lidstaat is dit teruggebracht tot zes maanden.

De drempel van één jaar bestaat reeds krachtens het Europese Uitleveringsverdrag, maar ten aanzien van deze drempel sommige lidstaten op het ogenblik van de bekrachtiging een voorbehoud gemaakt. Krachtens artikel 17 van de onderhavige overeenkomst zijn soortgelijke voorbehouden niet toegestaan. De drempel van één jaar spoort eveneens met de in artikel 61 van de Schengen-Uitvoeringsovereenkomst gekozen oplossing. In artikel 2, lid 1, van het Benelux-Verdrag is er al sprake van een drempel van zes maanden naar het recht van de verzoekende staat. Dit artikel bevat een verdergaande uitleveringsregeling en prevaleert derhalve boven de onderhavige bepaling van de overeenkomst voorzover het uitleveringsregelingen betreft tussen staten die partij zijn bij dat verdrag.

Voor de meeste lidstaten betekent de drempel van zes maanden met betrekking tot de aangezochte lidstaat een vernieuwing.

Wat betreft het bepaalde in lid 2, hebben bepaalde lidstaten de uitlevering geweigerd omdat hun nationale wetgeving niet voorziet in maatregelen die vrijheidsbeneming meebrengen en die qua aard vergelijkbaar zijn met die op grond waarvan om uitlevering was verzocht, hoewel deze lidstaten bij artikel 25 van het Europees Uitleveringsverdrag geen voorbehouden hadden gemaakt. Met lid 2 werd beoogd de wettelijke situatie duidelijk te maken, zodat uitlevering op deze gronden tussen de lidstaten niet mag worden geweigerd.

Lid 3 regelt de zogeheten "accessoire uitlevering" en bevat een gelijksoortige regeling als artikel 1 van het tweede protocol bij het Europese Uitleveringsverdrag. Krachtens het bepaalde in dit lid heeft de aangezochte lidstaat het recht om uitlevering toe te staan voor feiten die niet voldoen aan de voorwaarden voor uitlevering als bedoeld in lid 1, maar bedreigd zijn gesteld met een boete. De overweging was dat de redenen voor niet-uitlevering vervallen wanneer de opgeëiste persoon zal worden uitgeleverd voor een ernstig feit dat voldoet aan de voorwaarden van lid 1. In dat geval behoort de betrokkene niet te ontsnappen aan een strafvervolging voor minder ernstige feiten. Zo wordt het de rechtbanken van de verzoekende lidstaat mogelijk gemaakt hem voor alle strafbare feiten te berechten.

Een ander aspect van de kwestie van de onmogelijkheid van uitlevering voor strafbare feiten die met een geldboete zijn bedreigd, wordt geregeld in artikel 10, lid 1, dat betrekking heeft op gevallen waarin het verzoek om uitlevering niet op zulke feiten was gebaseerd, maar waarin de verzoekende lidstaat in verband met die feiten wellicht moet optreden nadat de betrokkene is uitgeleverd.

Artikel 3 - Samenspanning of deelneming aan een criminele organisatie

Sedert 1993 heeft de Europese Unie in het kader van haar maatregelen tegen de meest ernstige vormen van criminaliteit in het bijzonder gesteld dat grote prioriteit moet worden verleend aan de aanpak van de ernstigste vormen van georganiseerde criminaliteit en terrorisme. In dit verband is vaker geconstateerd dat het de nationale wetgevingen van de lidstaten ontbreekt aan homogeniteit in de strafbepalingen met betrekking tot de samenwerking van twee of meer personen met het oogmerk misdrijven te plegen. Een en ander is te wijten aan het verschil in wetstradities, maar wijst niet op verschillen in strafrechtelijk beleid. Deze verschillen kunnen de justitiële samenwerking bemoeilijken.

In het bijzonder de verschillen tussen de diverse vormen van criminele organisaties die onder de werking van het strafrecht van de lidstaten vallen en de verschillen tussen de diverse vormen van samenspanning - en meer nog de verschillen tussen, enerzijds, de strafbare feiten van het deelnemen aan een criminele organisatie en, anderzijds, de strafbare feiten van het samenspannen - bleken bij uitlevering bijzonder gevoelig te liggen, in die zin dat ten gevolge van het ontbreken van de vereiste dubbele strafbaarheid uitlevering voor misdaden die van cruciaal belang zijn in de strijd tegen de georganiseerde misdaad kan worden voorkomen.

Artikel 3 beoogt dit probleem te verhelpen door, in afwijking van artikel 2, lid 1, van de onderhavige overeenkomst en van het overeenkomstige artikel 2 van het Europese Uitleveringsverdrag en artikel 2 van het Benelux-Verdrag, een uitzondering op het beginsel van de dubbele strafbaarheid in te voeren. Daartoe is in lid 1 bepaald dat, indien het feit waarvoor de uitlevering wordt verzocht, krachtens het recht van de verzoekende lidstaat wordt aangemerkt als deelneming aan een criminele organisatie of samenspanning, uitlevering niet mag worden geweigerd uitsluitend op grond van het feit dat dit gedrag naar het recht van de aangezochte lidstaat niet strafbaar is. Vanzelfsprekend blijven de andere weigeringsgronden van deze overeenkomst of van andere geldende verdragen van kracht.

Deze belangrijke bepaling wordt echter toegepast onder twee voorwaarden welke allebei in lid 1 zijn opgenomen. Ten eerste dient het feit krachtens het recht van de verzoekende lidstaat strafbaar te zijn gesteld met een vrijheidsstraf of een maatregel welke vrijheidsbeneming met zich brengt met een maximum van ten minste twaalf maanden. Duidelijkheidshalve wordt de in artikel 2 reeds genoemde drempel expliciet herbevestigd.

Ten tweede moet de deelneming aan een criminele organisatie of de samenspanning tot doel hebben het plegen van:

a) "een of meer feiten zoals bedoeld in de artikelen 1 en 2 van het Europese Verdrag tot bestrijding van terrorisme", of

b) "enig ander feit dat strafbaar is gesteld met een vrijheidsstraf om met een maatregel welke vrijheidsbeneming met zich brengt met een maximum van ten minste twaalf maanden, op het gebied van handel in verdovende middelen en andere vormen van georganiseerde misdaad of andere daden van geweld gericht tegen het leven, de fysieke integriteit of de vrijheid van een persoon, of wanneer daarbij gemeen gevaar voor personen is ontstaan." Lid 2 benoemt de documentatie aan de hand waarvan de aangezochte lidstaat bepaalt of aan deze tweede voorwaarde is voldaan.

Uit de voorwaarden blijkt dat de uitzonderlijke afwijking van de eis van dubbele strafbaarheid verantwoord is en alleen van toepassing is met betrekking tot bijzonder ernstige vormen van deelneming aan een criminele organisatie of van samenspanning en dat de ernst daarvan moet worden beoordeeld op basis van de aard van de feiten die het doel vormen van de mensen die samenspannen, een criminele organisatie oprichten of eraan deelnemen. De feiten die in dit verband in de overeenkomst als ernstig worden beschouwd, behoren tot drie welomschreven categorieën: daden van terrorisme, daden die verband houden met georganiseerde misdaad, inclusief drugshandel, en geweldsdelicten.

Daarentegen bevat lid 1 geen definitie van deelneming aan een criminele organisatie of samenspanning, aangezien het voldoende is dat het feit dat aan het uitleveringsverzoek ten grondslag ligt, naar het recht van de verzoekende lidstaat wordt aangemerkt als deelneming aan een criminele organisatie of als samenspanning.

Aangezien het beginsel van de dubbele strafbaarheid voor vele lidstaten een in hun uitleveringswetgeving verankerd beginsel is, werd het echter passend geacht een andere oplossing te bieden dan die van lid 1. Om die reden voorzien de leden 3 en 4 in de mogelijkheid van een combinatie van een voorbehoud ten aanzien van het bepaalde in lid 1 en de verplichting om de in lid 4 omschreven gedragingen voor uitlevering vatbaar te maken overeenkomstig het bepaalde in artikel 2, lid 1.

Volgens lid 3 kan een lidstaat zich het recht voorbehouden lid 1 niet toe te passen dan wel het toe te passen onder bepaalde voorwaarden die in het voorbehoud moeten worden aangegeven. De lidstaat die een voorbehoud maakt, is vrij de inhoud van die voorwaarden te bepalen.

Indien een voorbehoud wordt gemaakt, al dan niet met voorwaarden, is lid 4 van toepassing. Dit lid bevat een beschrijving van het gedrag dat naar het recht van de lidstaat aanleiding moet kunnen geven tot uitlevering. Hiertoe wordt zonder verder gebruik te maken van begrippen als deelneming aan een criminele organisatie of samenspanning, een reeks objectieve elementen gebruikt:

- Het gedrag dient bij te dragen aan het plegen door een groep van personen met een gemeenschappelijk oogmerk van een of meer strafbare feiten van het in die bepaling genoemde type.

- De bijdrage kan van enigerlei aard zijn en in een bepaald geval zal objectief moeten worden bezien of het gedrag inderdaad bijdraagt aan het plegen van een of meer strafbare feiten. Zoals geformuleerd in dit lid, behoeft het gedrag niet te bestaan in deelneming van de persoon aan het feitelijke plegen van het strafbare feit of de strafbare feiten in kwestie. Het bijdragen kan in feite ook van ondergeschikte aard zijn (louter materiële voorbereiding; logistieke steun voor het verschaffen van vervoer of verblijf aan personen en ander gedrag). In het lid wordt niet bepaald dat de persoon die aan het plegen van het strafbaar feit bijdraagt, een "lid" van de groep moet zijn. Derhalve zal ook de bijdrage van een persoon die niet als lid van een goed georganiseerde groep bijdraagt aan de misdadige activiteiten van de groep - hetzij incidenteel, hetzij structureel - onder deze bepaling vallen, mits de andere elementen van het strafbare feit aanwezig zijn.

- In dit lid staat: "De bijdrage van de persoon dient opzettelijk te gebeuren en met kennis van zaken wat betreft ofwel het oogmerk en de algemene misdadige activiteit van de groep ofwel van het voornemen van de groep om het betrokken feit of de betrokken feiten te plegen.". De gekozen formulering kwalificeert de bijdrage op twee manieren: ten eerste, de bijdrage moet opzettelijk zijn; derhalve vallen niet opzettelijke bijdragen er buiten. Ten tweede, de aard van criminele groepen en de omstandigheden waaronder de bijdrage wordt geleverd lopen uiteen; derhalve is het vereist dat een element van kennis nader wordt omschreven. Met betrekking hierop leidt de formulering ertoe dat het element van kennis bestaat uit kennis ofwel van het oogmerk en de algemene criminele doelstellingen van de groep ofwel van het voornemen van de groep om een of meer van de betrokken feiten te plegen.

- De strafbare feiten van een groep waaraan iemand bijdraagt, zijn dezelfde als die van lid 1, onder a) en b). Ook hier is de bijzondere verplichting van deze bepaling gerechtvaardigd door de ernst van de strafbare feiten die de groep heeft gepleegd of heeft gepland.

Artikel 4 - Bevel tot vrijheidsbeneming in een andere plaats dan in een penitentiaire inrichting

In artikel 12 van het Europese Uitleveringsverdrag wordt bepaald dat een verzoek tot uitlevering gebaseerd moet zijn op een veroordeling of maatregel die vrijheidsbeneming meebrengt dan wel - bij uitlevering met het oog op strafvervolging - op een bevel tot aanhouding of een andere akte die dezelfde kracht heeft. Krachtens deze akten wordt aan betrokkene gewoonlijk zijn vrijheid benomen in een penitentiaire inrichting.

Echter met het oog op een proces of zelfs ter vervanging van de betekening van vonnissen zijn nieuwe soorten maatregelen ter beperking van persoonlijke vrijheid ontwikkeld of zullen in de toekomst mogelijk worden ontwikkeld. In sommige lidstaten is het wettelijk toegestaan dat de rechterlijke autoriteiten gebruik maken van huisarrest of wordt, hoe de maatregel ook wordt genoemd, bepaald dat een persoon zijn vrijheid in een andere plaats dan in een penitentiaire inrichting wordt ontnomen.

Aangezien vrijheidsbeneming in een andere plaats dan in een penitentiaire inrichting krachtens die wetgevingen qua doel en wettelijke regeling gelijkwaardig is aan een vrijheidsbeneming in een penitentiaire inrichting - uitsluitend de plaats waar de persoon in voorarrest wordt gehouden, wijkt af - werd de mening gehuldigd dat deze afwijkende voorziening waarschijnlijk geen negatieve gevolgen zal hebben voor de uitlevering.

Teneinde te voorkomen dat door een enige interpretatie van genoemd artikel van het Europese Uitleveringsverdrag of het overeenkomstige artikel 11 van het Benelux-Verdrag een uitlevering zou worden belemmerd, is in artikel 4 bepaald dat uitlevering niet kan worden geweigerd op grond van het enkele feit dat de maatregel die aan het verzoek ten grondslag ligt, voorziet in vrijheidsbeneming in een andere plaats dan in een penitentiaire inrichting.

Deze bepaling noodzaakt niet tot wijziging van de nationale voorschriften inzake arrest en persoonlijke vrijheidsbeneming, zelfs niet met betrekking tot uitlevering; evenmin leidt deze bepaling tot wijziging van de andere voorwaarden voor het toestaan of het weigeren van uitlevering.

Vooral wanneer in de aangezochte staat de mogelijkheid van vrijheidsbeneming niet bestaat, kan het voor de verzoekende lidstaat zinvol zijn om bij een uitleveringsverzoek uitleg te geven over het toepassingsbereik en de juridische omschrijving van huisarrest of een soortgelijke maatregel die aan het verzoek ten grondslag ligt.

Artikel 5 - Politieke delicten

De gemeenschappelijke verbintenis van de lidstaten tot het voorkomen en bestrijden van terrorisme, die vaak door de Europese Raad is onderstreept, en de daaruit voortvloeiende noodzaak om de justitiële samenwerking te verbeteren teneinde het risico dat dergelijke gedragingen ongestraft blijven, uit te sluiten, hebben ertoe geleid dat de kwestie van de politieke delicten met betrekking tot uitlevering opnieuw is bezien.

Gelet op de overeenkomsten tussen de politieke opvattingen van de lidstaten en het fundamentele vertrouwen in de werking van de strafrechtelijke handhavingsstelsels van de lidstaten lag het voor de hand de handhaving van het politieke delict als weigeringsgrond voor uitlevering tussen de lidstaten van de Europese Unie te heroverwegen. Het bepaalde in artikel 5 is het resultaat van deze heroverweging.

De belangrijke wijzigingen als gevolg van de nieuwe bepalingen moeten worden gelezen in samenhang met de aan de overeenkomst gehechte gemeenschappelijke verklaring van de lidstaten in verband met het asielrecht (Verdrag betreffende de status van vluchtelingen van 1951, zoals gewijzigd bij het Protocol van New York van 1967),waarin de relatie wordt gelegd tussen deze overeenkomst en de asielbepalingen in de grondwet van sommige lidstaten en de relevante internationale instrumenten.

Uit artikel 5 blijkt een tweeledige aanpak: enerzijds wordt in lid 1 bepaald dat met het oog op uitlevering geen strafbaar feit als een politiek delict wordt beschouwd; anderzijds wordt in lid 2, waarin erkend wordt dat door middel van een voorbehoud van dit beginsel mag worden afgeweken, bepaald dat er geen voorbehoud kan worden gemaakt met betrekking tot daden van terrorisme. Voornoemd beginsel blijft op dit gebied dus onverlet.

In artikel 3 van het Europese Uitleveringsverdrag en artikel 3 van het Benelux-Verdrag wordt uitlevering voor politieke delicten uitgesloten. Artikel 1 van het Europese Verdrag tot bestrijding van terrorisme bevat een uitzondering op die regels door te bepalen dat een in dat artikel genoemd strafbaar feit niet beschouwd mag worden als een politiek delict, een met een politiek delict samenhangend feit of een feit ingegeven door politieke motieven. Bovendien voorziet artikel 2 van laatstgenoemd Verdrag in de mogelijkheid voor een staat die partij is, om niet als zodanige delicten te beschouwen: elke ernstige daad van geweld die niet is bedoeld in artikel 1, gericht is tegen het leven, de fysieke integriteit of de vrijheid van personen of tegen enig goed, wanneer daarbij gemeen gevaar voor personen is ontstaan, alsmede in geval van een poging tot het plegen van een van de voornoemde strafbare feiten of de deelneming eraan de medepleger of medeplichtige van een persoon die een zodanig feit pleegt of daartoe een poging doet.

In lid 1 van dit artikel wordt de mogelijkheid om zich te beroepen op het uitzonderingsgeval van het politieke delict volledig uitgesloten.

In lid 1 is de formulering overgenomen van artikel 1 van het Europese Verdrag tot bestrijding van terrorisme, maar de bepaling is niet langer beperkt tot een lijst van strafbare feiten. Lid 1 van de onderhavige overeenkomst heeft dus voorrang op artikel 3, lid 1, van het Europese Uitleveringsverdrag, en artikel 3, lid 1, van het Benelux-Verdrag, alsmede op de artikelen 1 en 2 van het Europese Verdrag tot bestrijding van terrorisme.

Zoals bepaald in lid 3, wijzigt lid 1 van dit artikel op generlei wijze het bepaalde in artikel 3, lid 2, van het Europese Uitleveringsverdrag of in artikel 5 van het Europese Verdrag tot bestrijding van terrorisme. Krachtens deze bepalingen, die derhalve ten volle kunnen worden toegepast, mag de aangezochte lidstaat uitlevering blijven weigeren indien het verzoek tot uitlevering is gedaan met de bedoeling een persoon te vervolgen of te straffen op grond van zijn ras, godsdienst, nationaliteit of politieke gezindheid, of indien de positie van betrokkene om een van deze redenen ongunstig dreigt te worden beïnvloed.

De mogelijkheid dat deze omstandigheden zich in het kader van een uitleveringsprocedure tussen de lidstaten van de Europese Unie zullen voordoen, bestaat waarschijnlijk alleen in theorie. Aangezien de eerbiediging van de fundamentele rechten en vrijheden een absoluut beginsel van de Europese Unie is en, zoals reeds gezegd, de achterliggende gedachte is bij elke vooruitgang die de Unie via de onderhavige overeenkomst wil boeken, was men echter van oordeel dat de tekst niet mag afwijken van voornoemde traditionele regel waarbij personen beschermd worden tegen strafrechtelijke procedures waarin politieke discriminatie een rol speelt, en dat de geldigheid van die regel expliciet dient te worden benadrukt.

Lid 3 wordt eveneens genoemd in de aan de overeenkomst gehechte verklaring, waarin Griekenland stelt dat het in het licht van het bepaalde in dat lid mogelijk is het hele artikel dusdanig te interpreteren dat het verenigbaar is met de voorwaarden van de Griekse grondwet.

Lid 2 bepaalt - zoals reeds vermeld - dat elke lidstaat een voorbehoud kan maken waarbij de toepassing van lid 1 beperkt wordt tot twee categorieën van strafbare feiten:

a) de strafbare feiten bedoeld in de artikelen 1 en 2 van het Europese Verdrag tot bestrijding van terrorisme (die betrekking hebben op de ernstigste feiten zoals het in gijzeling nemen, het gebruik van vuurwapens en explosieven, daden van geweld die gericht zijn tegen het leven of de vrijheid van personen of die gemeen gevaar voor personen doen ontstaan);

b) strafbare feiten die worden aangemerkt als samenspanning of deelneming aan een criminele organisatie om een of meer van de onder a) genoemde strafbare feiten te plegen.

Ten aanzien van deze laatstgenoemde categorieën is de reikwijdte van de onderhavige overeenkomst groter dan het toepassingsbereik van artikel 1, onder f), van het Europese Verdrag tot bestrijding van terrorisme, dat beperkt is tot een poging tot het plegen van een van de strafbare feiten die worden genoemd in artikel 1 of tot deelneming als medepleger of als medeplichtige van een persoon die die feiten pleegt of poogt te plegen.

In tegenstelling tot artikel 3, lid 1, van de onderhavige overeenkomst wordt samenspanning of deelneming aan een criminele organisatie zoals bedoeld in lid 2, onder b), van dit artikel slechts in overweging genomen voorzover het gedragingen betreft welke overeenkomen met de omschrijving in artikel 3, lid 4.

Lid 4 ten slotte vormt het sluitstuk van dit artikel door te bepalen dat de voorbehouden krachtens artikel 13 van het Europese Verdrag tot bestrijding van terrorisme niet langer van toepassing zijn. Lid 4 geldt zowel voor de lidstaten die het in lid 1 genoemde beginsel ten volle toepassen als voor de lidstaten die de in lid 2 bedoelde verklaring zullen afleggen.

Artikel 6 - Fiscale delicten

Artikel 5 van het Europese Uitleveringsverdrag en artikel 4 van het Benelux-Verdrag bepalen dat uitlevering voor fiscale delicten slechts wordt toegestaan indien partijen daartoe hebben besloten ten aanzien van dergelijke delicten of categorieën van deze delicten. De beperking zoals bedoeld in artikel 5 van het Europese Uitleveringsverdrag wordt opgeheven door artikel 2 van het tweede aanvullende protocol bij het Europese Uitleveringsverdrag, maar dit protocol is niet door alle lidstaten bekrachtigd en is niet van toepassing tussen lidstaten tussen welke andere uitleveringsregelingen dan die in het Europese Uitleveringsverdrag gelden. In artikel 63 van de Schengen-Uitvoeringsovereenkomst wordt de beperking met betrekking tot fiscale delicten gedeeltelijk opgeheven.

In de leden 1 en 2 wordt voorzien in een voor alle lidstaten gelijke wettelijke regeling zoals die van het Europese Uitleveringsverdrag. De onderhavige regeling prevaleert dus boven zowel de bovengenoemde artikelen van het Europese Uitleveringsverdrag en het Benelux-Verdrag als de regeling van de Schengen-Uitvoeringsovereenkomst.

Overeenkomstig lid 1 kunnen in beginsel fiscale delicten die krachtens het recht van de aangezochte lidstaat als een strafbaar feit van dezelfde aard worden aangemerkt, in beginsel eveneens tot uitlevering leiden.

Aangezien het recht van de lidstaten kan verschillen wat betreft de bestanddelen van de diverse delicten in verband met retributies, belastingen, douane en deviezen, werd het juist geacht de aangezochte lidstaat een ruime beoordelingsbevoegdheid te geven bij het nagaan of zijn recht een delict bevat dat kan worden aangemerkt als een strafbaar feit van dezelfde aard als dat waarvoor om uitlevering wordt verzocht. Om aan de eis van de dubbele strafbaarheid te voldoen, volstaat het derhalve dat een delict wordt aangemerkt als zijnde "van dezelfde aard" (3*).

Lid 2 bevat een gelijksoortige regeling als die van het tweede protocol (4**), op grond waarvan uitlevering niet mag worden geweigerd op grond van het feit dat het recht van de aangezochte lidstaat niet dezelfde soort fiscale heffingen oplegt als het recht van de verzoekende lidstaat. Ook hier is de grondgedachte dat de essentiële elementen van het delict er bepalend voor zijn om de toepassing van het beginsel van de dubbele strafbaarheid te toetsen.

Lid 3 voorziet in de mogelijkheid dat er een voorbehoud wordt gemaakt voor niet met accijnzen, BTW of douane verband houdende delicten, die van het toepassingsgebied van de overeenkomst kunnen worden uitgesloten. Wat daarentegen met accijnzen, BTW en douane verband houdende delicten betreft, kan niet van de werking van lid 1 van dit artikel worden afgeweken door een voorbehoud te maken. Een bij deze bepaling gemaakt voorbehoud is tevens relevant met betrekking tot artikel 10, overeenkomstig artikel 10 lid 4.

Lidstaten die partij zijn bij het tweede protocol mogen inzake uitlevering op grond van fiscale delicten geen strengere regeling uitvaardigen dan die waarmee ze bij het tweede protocol reeds hebben ingestemd. Uit dit beginsel volgt dat lidstaten die partij zijn bij het tweede protocol en geen voorbehoud hebben gemaakt bij artikel 2 ervan, geen verklaring overeenkomstig lid 3 kunnen afleggen.

Artikel 7 - Uitlevering van onderdanen

Dit artikel dient in samenhang met de verklaring van de Raad over het begrip onderdanen en de verklaring van Denemarken, Finland en Zweden in verband met artikel 7 van de overeenkomst te worden gelezen.

Slechts weinig lidstaten leveren hun eigen onderdanen uit. Artikel 6 van het Europese Uitleveringsverdrag voorziet in de bevoegdheid om uitlevering op grond van nationaliteit te weigeren, en in artikel 5 van het Benelux-Verdrag wordt uitlevering van onderdanen uitdrukkelijk uitgesloten. In sommige lidstaten belet de grondwet de uitlevering van onderdanen, andere lidstaten kennen een wettelijk verbod daartoe.

Overeenkomstig lid 1 mag uitlevering van onderdanen in beginsel niet worden geweigerd op grond van het feit dat de opgeëiste persoon onderdaan van de aangezochte lidstaat in de zin van artikel 6 van het Europese Uitleveringsverdrag is. Dit is een belangrijke vooruitgang in de richting van het verwijderen tussen de lidstaten van een van de traditionele belemmeringen voor uitlevering. De redenen voor deze wijziging zijn, zoals reeds in het algemene gedeelte van het toelichtend rapport werd benadrukt, gelegen in de gemeenschappelijke waarden, en rechtstradities en het wederzijdse vertrouwen in de goede werking van de strafrechtelijke handhavingsstelsels van de lidstaten van de Europese Unie.

In deze bepaling wordt het begrip "onderdaan" van een lidstaat niet gedefinieerd, maar wordt verwezen naar artikel 6 van het Europese Uitleveringsverdrag. Dat artikel voorziet erin dat elke partij in een verklaring de term "onderdanen" kan definiëren.

Verscheidene lidstaten hebben dergelijke verklaringen afgelegd, onder andere Denemarken, Finland en Zweden. Deze drie lidstaten hebben "onderdanen" gedefinieerd als onderdanen van de Noordse staten (Denemarken, Finland, IJsland, Noorwegen en Zweden) alsmede vreemdelingen met verblijfplaats op het grondgebied van een van deze staten. Men was van oordeel dat deze verklaringen te ver gingen. Derhalve bevestigen Denemarken, Zweden en Finland, in de context van de onderhavige overeenkomst, door middel van de aan de overeenkomst gehechte verklaring dat zij zich in hun betrekkingen met andere lidstaten op basis van wederkerigheid niet zullen beroepen op de definitie van onderdanen overeenkomstig het Europese Uitleveringsverdrag als grond om de uitlevering van op hun grondgebied verblijvende onderdanen van niet-Noordse staten te weigeren.

Lid 2 voorziet in de mogelijkheid om van het algemene beginsel van lid 1 af te wijken. De mogelijkheid om in dit verband een voorbehoud te maken, werd wenselijk geacht aangezien het verbod tot uitlevering van onderdanen is vastgelegd in de grondwet of in nationale wetten die op oude rechtstradities berusten. Daarin wijzigingen aanbrengen, blijkt een complexe aangelegenheid te zijn. Lid 3 bevat evenwel een regeling die een heroverweging van gemaakte voorbehouden zal bevorderen.

Ingevolge lid 2 wordt het voorbehoud gemaakt door middel van een verklaring dat de uitlevering van onderdanen niet is toegestaan of slechts onder bepaalde voorwaarden die de lidstaat die de verklaring aflegt, zelf bepaalt. Zo kan een lidstaat bepalen dat hij uitlevering van onderdanen niet toestaat ten behoeve van de tenuitvoerlegging van een straf, maar uitsluitend voor een strafvervolging mits de uitgeleverde persoon, als hij wordt veroordeeld, weer wordt overgedragen met het oog op de tenuitvoerlegging van de straf. Een lidstaat mag ook aangeven dat bij uitlevering van eigen onderdanen het beginsel van de dubbele strafbaarheid, het specialiteitsbeginsel en het verbod tot verderlevering aan een andere lidstaat altijd van toepassing zullen zijn.

In dit verband dient op de verklaring van de Raad over het begrip "onderdanen" te worden gewezen. Overeenkomstig deze verklaring doet het begrip onderdaan in de onderhavige overeenkomst geen afbreuk aan andere definities in of uit hoofde van het Verdrag van de Raad van Europa van 21 maart 1983 inzake de overbrenging van gevonniste personen. Deze verklaring laat elk voorbehoud uit hoofde van de onderhavige overeenkomst onverlet.

Uit lid 3 blijkt dat elk voorbehoud een geldigheidsduur van vijf jaren heeft en telkens voor een periode van dezelfde duur kan worden verlengd. Binnen deze periode kan elke lidstaat te allen tijde een voorbehoud geheel of gedeeltelijk intrekken. Dit lid voorziet in procedures die garanderen dat voorbehouden niet automatisch verstrijken zonder dat de depositaris van de overeenkomst de betrokken lidstaat tweemaal kennis heeft gegeven.

De procedure zal als volgt verlopen. Twaalf maanden vóór het verstrijken van elke vijfjaarlijkse periode stelt de depositaris de betrokken lidstaat ervan in kennis dat het voorbehoud op een bepaalde datum verstrijkt. Uiterlijk drie maanden vóór deze datum dient de lidstaat de depositaris overeenkomstig lid 3, derde alinea, in kennis te stellen van zijn voornemen. Indien de lidstaat de depositaris meedeelt dat het voorbehoud wordt gehandhaafd, wordt dit verlengd voor een periode van vijf jaar, te rekenen vanaf de eerste dag volgend op de datum waarop het voorbehoud verstrijkt.

Indien de lidstaat de depositaris niet conform de overeengekomen procedure in kennis stelt van zijn voornemen, dan wordt het voorbehoud automatisch als verlengd beschouwd voor een periode van zes maanden die ingaat op de eerste dag volgend op de vijfjaarlijkse periode. De depositaris stelt de lidstaat in kennis van deze automatische verlenging en van de dag waarop het voorbehoud definitief vervalt. In zijn kennisgeving herinnert de depositaris de lidstaat aan het bepaalde in lid 3, vierde alinea, van het artikel.

Indien de lidstaat een kennisgeving doet tot handhaving van zijn voorbehoud uit hoofde van lid 2 van het artikel, wordt er in elk geval van uitgegaan dat de verlengingsperiode van het voorbehoud ingaat op de eerste dag na de vervaldatum van de vijfjaarlijkse periode tijdens welke het voorbehoud gold.

Een lidstaat die een voorbehoud handhaaft, kan dit wijzigen om de voorwaarden voor uitlevering te versoepelen. In geen geval kan een lidstaat het voorbehoud zodanig wijzigen dat de voorwaarden voor uitlevering strenger worden, bijvoorbeeld door nieuwe voorwaarden toe te voegen.

Artikel 8 - Verjaring

Krachtens artikel 10 van het Europese Uitleveringsverdrag en artikel 9 van het Benelux-Verdrag wordt uitlevering niet toegestaan indien volgens de wet van de verzoekende staat of die van de aangezochte staat het recht tot strafvervolging of de straf is verjaard.

In lid 1 van dit artikel wordt bepaald dat een verzoek om uitlevering niet kan worden geweigerd op grond van het feit dat het recht tot strafvervolging of de straf volgens het recht van de aangezochte lidstaat verjaard is. Deze benadering zal de uitlevering tussen de lidstaten vergemakkelijken.

Lid 2 maakt de toepassing van het artikel facultatief, zodat rekening gehouden kan worden met het recht van de aangezochte lidstaat wanneer het een feit betreft dat onder de rechtsmacht van die lidstaat valt. Artikel 9 bevat een bepaling die op soortgelijke overwegingen gebaseerd is.

Artikel 9 - Amnestie

Dit artikel is nieuw ten opzichte van het Europese Uitleveringsverdrag en het Benelux-Verdrag, maar handhaaft de regeling die reeds in artikel 4 van het tweede aanvullende protocol bij het Europese Uitleveringsverdrag vervat is. Het stemt overeen met artikel 62, lid 2, van de Schengen-Uitvoeringsovereenkomst.

In dit artikel wordt bepaald dat een in de aangezochte lidstaat afgekondigde amnestie een dwingende reden vormt om uitlevering niet toe te staan, indien die lidstaat krachtens zijn strafwetgeving bevoegd zou zijn om het strafbare feit te vervolgen.

Aan het feit dat de amnestie de uitlevering alleen verhindert indien het strafbare feit onder de rechtsmacht van de aangezochte lidstaat valt, liggen dezelfde overwegingen ten grondslag als aan artikel 8, lid 2.

Artikel 10 - Andere feiten dan die welke tot het uitleveringsverzoek hebben geleid

Artikel 10 dient te worden bezien in samenhang met artikel 14 van het Europese Uitleveringsverdrag en het overeenkomstige artikel 13 van het Benelux-Verdrag. Artikel 10 bevat nieuwe bepalingen, krachtens welke een lidstaat die een uitlevering heeft verkregen gemakkelijker zijn rechtsmacht in strafzaken (vervolging, berechting en tenuitvoerlegging van straffen) kan uitoefenen met betrekking tot andere vóór de uitlevering van de persoon begane strafbare feiten dan die welke aan het verzoek tot uitlevering ten grondslag lagen. Krachtens artikel 10 kan een verzoekende lidstaat optreden zonder dat de toestemming van de staat die de uitlevering heeft toegestaan, moet worden gevraagd en verkregen.

Dit vereenvoudigde systeem is van toepassing in de in lid 1 genoemde vier gevallen. De onderdelen a), b) en c) betreffen gevallen waarin niet noodzakelijkerwijs om uitlevering had kunnen worden verzocht; het in onderdeel d) bedoelde geval betreft daarentegen ook strafbare feiten waarvoor uitlevering had kunnen worden gevraagd en verkregen.

Krachtens artikel 10, lid 1, onder a), kan een verzoekende lidstaat een strafvervolging instellen of voortzetten, dan wel een persoon berechten voor een feit dat niet is bedreigd met een sanctie die leidt tot beperking van de persoonlijke vrijheid.

Krachtens artikel 10, lid 1, onder b), kan een verzoekende lidstaat zelfs indien het feit bedreigd is met een sanctie die leidt tot een beperking van de persoonlijke vrijheid, een strafvervolging instellen of voortzetten, dan wel een persoon berechten, voorzover de persoon tijdens de vervolging, dan wel ten gevolge daarvan, niet in zijn persoonlijke vrijheid beperkt wordt. Dit betekent dat indien de persoon veroordeeld wordt tot een straf of maatregel die vrijheidsbeneming meebrengt, dit vonnis alleen ten uitvoer kan worden gelegd indien de verzoekende lidstaat daartoe de toestemming verkrijgt van hetzij de betrokkene, zoals bedoeld in artikel 10, lid 1, onder d), hetzij de aangezochte staat, krachtens artikel 14 van het Europese Uitleveringsverdrag. Onder artikel 10, lid 1, onder b), vallen ook zaken waarin het feit is bedreigd met vrijheidsbeneming of boetes. Echter, indien de betrokkene veroordeeld is tot een boete is geen toestemming nodig voor de tenuitvoerlegging van het vonnis.

Krachtens artikel 10, lid 1, onder c), kan een verzoekende lidstaat een onherroepelijke veroordeling tot een boete, dan wel tot een maatregel die geen vrijheidsbeneming meebrengt ten uitvoer leggen. Er zij op gewezen dat onderdeel c) een staat de mogelijkheid biedt om niet alleen boetes, maar ook daarvoor in de plaats komende maatregelen ten uitvoer te leggen, zelfs al leidt die vervangende maatregel tot beperking van de persoonlijke vrijheid. Wat de formulering van deze bepaling betreft, moet een maatregel die in de plaats komt van een boete in dit geval uitsluitend worden geïnterpreteerd als een maatregel die overeenkomstig het nationale recht kan worden toegepast indien geen betaling van de geldboete is verkregen. Derhalve heeft deze bepaling geen betrekking op beperkingen van de vrijheid welke zijn bevolen ten gevolge van de intrekking van voorwaardelijke invrijheidstelling of enig andere soortgelijke maatregel.

In het geval van artikel 10, lid 1, onderdeel d), kan een verzoekende lidstaat een opgeëist persoon vervolgen of berechten, dan wel een aan die persoon opgelegde straf ten uitvoer leggen, zonder dat daartoe de toestemming van de andere staat vereist is, mits de betrokkene na zijn overlevering uitdrukkelijk afstand doet van de bescherming van het specialiteitsbeginsel met betrekking tot bepaalde delicten. Onder dit onderdeel vallen ook situaties waarin - op basis van het vonnis, de straf en de daartoe opgelegde maatregelen - een verzoek om uitlevering mogelijk zou zijn geweest en, indien de toestemming van de aangezochte staat vereist was geweest, die staat verplicht zou zijn geweest om toestemming te geven, als bedoeld in artikel 14, lid 1, onder a), tweede zin, van het Europese Uitleveringsverdrag.

Artikel 10, lid 1, onderdeel d), is opgenomen omdat de belangen van de opgeëiste personen in het kader van de uitleveringsbetrekkingen tussen de lidstaten voldoende beschermd geacht worden door de toestemmingsprocedure. De bepaling is te vergelijken met de beschouwingen bij artikel 9 van de overeenkomst aangaande de verkorte procedure tot uitlevering en biedt de mogelijkheid gevallen waarin de persoon na zijn overlevering afziet van het specialiteitsbeginsel, in overweging te nemen.

De leden 2 en 3 stemmen eveneens overeen met soortgelijke bepalingen van die overeenkomst en strekken ertoe een goede procedure vast te leggen voor het doen van afstand van het specialiteitsbeginsel en dienen ertoe te verzekeren dat de afstand uit vrije wil wordt gedaan en dat de gevolgen ervan volledig bekend zijn.

In lid 2 wordt gespecificeerd dat de afstand van het specialiteitsbeginsel wordt gedaan voor "bepaalde feiten". Dit betekent dat zowel een algemene afstand voor alle vóór de overlevering begane feiten, als een afstand voor bepaalde soorten feiten ongeldig is. Deze bepaling, die op dit punt verschilt van artikel 9 van de overeenkomst aangaande de verkorte procedure, biedt een extra garantie dat de persoon zich bewust is van de gevolgen van die afstand.

Lid 4 houdt verband met artikel 6 en bepaalt dat bij de toepassing van artikel 10, lid 1, onderdelen a), b) en c), de toestemming van de aangezochte lidstaat moet worden gevraagd en verkregen indien de nieuwe feiten fiscale delicten zijn waarvoor de aangezochte lidstaat de mogelijkheid tot uitlevering heeft uitgesloten door middel van de in artikel 6, lid 3, bedoelde verklaring.

Artikel 11 - Toestemming van de aangezochte lidstaat

Krachtens artikel 11 kunnen lidstaten - door middel van verklaringen en op basis van wederkerigheid - desgewenst een aanvullende regeling invoeren, die verschilt van die van artikel 10, met het oog op de vergemakkelijking van de uitoefening van de rechtsmacht in strafzaken in de verzoekende lidstaat voor andere strafbare feiten dan die waarvoor de uitlevering is toegestaan. Deze voorziening bestaat uit een afwijking van de bepalingen over het specialiteitsbeginsel in de "moederverdragen".

De toestemming van de aangezochte lidstaat zoals bedoeld in artikel 14, lid 1, onder a), van het Europese Uitleveringsverdrag en artikel 13, lid 1, onder a), van het Benelux-Verdrag wordt geacht te zijn gegeven. Op basis van deze veronderstelde toestemming kan de verzoekende lidstaat de opgeëiste persoon vervolgen, berechten, vonnissen of hem in hechtenis nemen, terzake van andere vóór de overlevering begane feiten dan die waarvoor de uitlevering is toegestaan.

Het werd echter raadzaam geacht een lidstaat die de verklaring heeft afgelegd, de bevoegdheid te verlenen om de "toestemming die geacht wordt te zijn gegeven" te schorsen bij een specifiek verzoek om uitlevering, door middel van een door specifieke aspecten van de zaak ingegeven besluit. De aangezochte lidstaat dient alsdan de verzoekende lidstaat bij het inwilligen van de uitlevering hiervan in kennis te stellen. Lidstaten die dat wensen, kunnen bij het afleggen van de verklaring aangeven in welke soort zaken zij de "toestemming die geacht wordt te zijn gegeven" opschorten.

Indien de regeling betreffende de veronderstelde toestemming geldt, is artikel 10 niet van toepassing. Zoals hierboven aangegeven is het beginsel van de toestemming die geacht wordt te zijn gegeven onverkort van toepassing op alle onder artikel 10 vallende situaties. Heeft een aangezochte lidstaat in een bepaald geval echter meegedeeld dat hij dit beginsel niet zal toepassen, dan is artikel 10 opnieuw van toepassing. In de samenhang tussen de twee artikelen wordt voorzien in artikel 11, tweede zin.

Artikel 12 - Verderlevering aan een andere lidstaat

In artikel 15 van het Europese Uitleveringsverdrag en artikel 14, lid 1, van het Benelux-Verdrag is bepaald dat de verzoekende staat een persoon niet aan een derde staat kan uitleveren zonder de toestemming van de staat die de persoon aan hem heeft uitgeleverd.

Krachtens artikel 12, lid 1, is die regel niet meer van toepassing en hoeft de lidstaat die een verzoek om verderlevering heeft ontvangen, geen toestemming te vragen aan de lidstaat die de betrokken persoon heeft uitgeleverd.

Deze nieuwe bepaling geldt, zoals uitdrukkelijk wordt gesteld, slechts voor verderlevering van een lidstaat naar een andere lidstaat. Voorts geldt deze bepaling slechts indien de staat die krachtens artikel 15 van het Europese Uitleveringsverdrag zijn toestemming zou moeten geven, een lidstaat is.

Elke lidstaat kan van lid 1 afwijken door middel van een uit hoofde van lid 2 af te leggen verklaring. Deze verklaring heeft tot gevolg dat artikel 15 van het Europese Uitleveringsverdrag en artikel 14 van het Benelux-Verdrag van toepassing blijven, hetgeen betekent dat de toestemming van die staat vereist is voor verderlevering.

Uitgaande van dezelfde overwegingen als bij artikel 10, lid 1, onderdeel d), werd evenwel geoordeeld dat de in lid 1 van het artikel opgenomen afwijking van de algemene regel niet van toepassing dient te zijn indien de betrokken persoon instemt met de verderlevering. Er wordt van uitgegaan dat de in artikel 10, leden 2 en 3, uiteengezette bijzonderheden voor het tot uitdrukking brengen van deze instemming in dit verband toegepast zullen worden.

Ook was de opvatting dat de in lid 1 van het onderhavige artikel opgenomen afwijking niet geldt indien artikel 13 van de overeenkomst aangaande de verkorte procedure tot uitlevering iets anders bepaalt. Dit is het geval wanneer de betrokken persoon heeft ingestemd met de uitlevering en ingevolge een verklaring van de betrokken lidstaat krachtens artikel 9 van die overeenkomst het specialiteitsbeginsel niet van toepassing is. In lid 2 wordt derhalve uitdrukkelijk bepaald dat de krachtens dit lid afgelegde verklaring in die twee gevallen geen enkel gevolg zal hebben.

Artikel 13 - Centrale autoriteit en verzending van document via een faxapparaat

Dit artikel is grotendeels geënt op de Overeenkomst van 26 mei 1989 tussen de lidstaten van de Europese Gemeenschappen betreffende de vereenvoudiging en de modernisering van de wijze waarop verzoeken om uitlevering worden verzonden (de zogeheten Overeenkomst van San Sebastian, opgesteld in het kader van de Europese politieke samenwerking).

Overeenkomstig lid 1 dient elke lidstaat een centrale autoriteit aan te wijzen. Voorziet, zoals in Duitsland, het constitutionele bestel erin dat bepaalde functies die in andere staten zouden worden uitgeoefend door één centrale autoriteit, worden uitgeoefend door autoriteiten die op regionaal niveau bevoegd zijn, dan is het mogelijk meer dan één centrale autoriteit aan te wijzen.

De centrale autoriteit is het centrale punt voor de toezending en ontvangst van uitleveringsverzoeken en de vereiste ondersteunende documenten. In een aantal lidstaten ligt het voor de hand dat die autoriteit het Ministerie van Justitie is.

Lid 1 is evenwel niet van toepassing indien de overeenkomst, zoals in artikel 14, uitdrukkelijk voorziet in een ander kanaal voor toezending en ontvangst van documenten.

Lid 3 geeft de centrale autoriteit de mogelijkheid om uitleveringsverzoeken en documenten per fax te verzenden. Lid 4 bevat de voorwaarden voor de verzending per fax. Deze voorwaarden strekken ertoe de echtheid en de vertrouwelijkheid van de toezending te waarborgen en houden in dat de in het artikel bedoelde cryptoapparatuur gebruikt dient te worden.

De verzoekende lidstaat moet er volledig op kunnen vertrouwen dat de uitleveringsdocumenten echt zijn, d.w.z. dat zij afgegeven zijn door een autoriteit die krachtens het nationale recht daartoe gerechtigd is, en dat die documenten niet vervalst zijn. Dit geldt vooral voor arrestatiebevelen of andere soortgelijke documenten op grond waarvan de verzoekende staat maatregelen kan nemen die leiden tot een inbreuk op de rechten van het individu. Indien de autoriteiten van de aangezochte lidstaat aan de echtheid van het uitleveringsdocument twijfelen, is de centrale autoriteit van die staat gerechtigd van de centrale autoriteit van de verzoekende lidstaat te verlangen dat zij de originele documenten of voor eensluidend gewaarmerkte afschriften ervan overlegt op de in lid 5 voorgeschreven wijze. Dit artikel geeft niet de betrokken persoon het recht te eisen dat het document op de traditionele wijze toegezonden wordt.

Er wordt voorzien dat het voor de goede werking van dit artikel noodzakelijk kan zijn dat de lidstaten elkaar raadplegen over de praktische regelingen voor de toepassing van dit artikel.

Dit artikel sluit toekomstige regelingen tussen de lidstaten buiten het kader van deze overeenkomst inzake toezending van documenten met andere moderne telecommunicatiemiddelen dan faxapparatuur niet uit.

Artikel 14 - Aanvullende inlichtingen

Dit artikel behelst het recht om een verklaring af te leggen, door middel waarvan er op basis van wederkerigheid een systeem van rechtstreekse verzoeken om aanvullende inlichtingen wordt ingesteld. Verzoeken om aanvullende informatie hebben vaak betrekking op aangelegenheden die eigenlijk alleen door de justitiële of een andere bevoegde autoriteit kunnen worden beantwoord. Het verzoek om aanvullende inlichtingen kan derhalve rechtstreeks worden gedaan teneinde de procedure te bespoedigen.

Uit de tweede alinea van het artikel volgt impliciet dat de autoriteit die het verzoek om aanvullende inlichtingen heeft ontvangen, dit ook rechtstreeks aan de verzoekende autoriteit mag beantwoorden.

In dit artikel wordt gesteld dat de procedure voor aanvullende inlichtingen moet overeenstemmen met artikel 13 van het Europese Uitleveringsverdrag of artikel 12 van het Benelux-Verdrag. Ook bij rechtstreekse aanvragen krachtens dit artikel kunnen de autoriteiten van de lidstaten die de aanvullende inlichtingen opvragen derhalve een termijn stellen waarbinnen deze ontvangen moeten zijn.

Artikel 15 - Legalisering

Dit artikel strekt ertoe de formele vereisten voor documentatie voor uitlevering te vereenvoudigen. Daartoe is in het artikel het algemene beginsel vastgelegd dat documenten of afschriften ervan die met het oog op uitlevering toegezonden worden, vrijgesteld zijn van de verplichting tot legalisering of andere formaliteiten.

Dit beginsel is niet van toepassing indien het Europese Uitleveringsverdrag (artikel 12, lid 2, onder a)), het Benelux-Verdrag (artikel 11, lid 2, onder a)) of de onderhavige overeenkomst (artikel 13, lid 5) legalisering of enige andere formaliteit vereist.

Echter in die gevallen voorziet het artikel in een aanzienlijke versoepeling van de formele vereisten met betrekking tot de speciale formaliteiten welke worden vereist door bepaalde lidstaten die verklaringen bij het Europese Uitleveringsverdrag hebben afgelegd. Krachtens de onderhavige bepaling is het in alle gevallen toereikend dat de afschriften van het document gewaarmerkt zijn volgens de regels die gelden in de lidstaat waar het document is afgegeven of door de centrale autoriteit, zoals bedoeld in artikel 13. Doel ervan is, de echtheid van het document te waarborgen in gevallen waarin de echtheid ervan door de verzoekende lidstaat of de betrokken persoon in twijfel wordt getrokken.

Artikel 16 - Doortocht

Dit artikel strekt ertoe de procedures voor doortocht die moeten worden gevolgd krachtens artikel 21 van het Europese Uitleveringsverdrag en artikel 21 van het Benelux-Verdrag te vereenvoudigen.

Zoals blijkt uit het bepaalde onder a), is de informatie die aan de verzoekende lidstaat moet worden verstrekt, beperkt. In afwijking van artikel 21, lid 3, van het Europese Uitleveringsverdrag en artikel 21, lid 2, van het Benelux-Verdrag, is het niet langer noodzakelijk documenten zoals afschriften van het aanhoudingsbevel te verstrekken. De in onderdeel a) bedoelde informatie is dezelfde als die welke moet worden verstrekt in gevallen waarin om voorlopige aanhouding van een persoon wordt verzocht. Sommige elementen van deze informatie zijn tevens gelijk aan de elementen van de informatie die krachtens artikel 4, lid 1, van de overeenkomst aangaande de verkorte procedure tot uitlevering nodig zijn en moeten in de twee overeenkomsten van de Europese Unie op dezelfde wijze worden uitgelegd.

In het licht van artikel 7 werd het van belang geacht hier te benadrukken dat de informatie over de identiteit van de persoon altijd de nationaliteit van de gezochte persoon moet behelzen.

Aangezien het belangrijk werd gevonden over snelle communicatiemiddelen te beschikken, wordt in onderdeel b) een keuze uit communicatiemiddelen geboden. De enige beperking is dat het verzoek schriftelijk moet kunnen worden vastgelegd. Derhalve vallen alle moderne communicatiemiddelen die aan deze eis voldoen onder de reikwijdte van deze bepaling.

Uit het bepaalde in onderdeel c) volgt dat, in afwijking van artikel 21, lid 4, van het Europese Uitleveringsverdrag en artikel 21, lid 3, van het Benelux-Verdrag, in gevallen van rechtstreeks vervoer door de lucht van de verzoekende lidstaat naar de aangezochte lidstaat geen verzoek om doortocht hoeft te worden ingediend bij een lidstaat over het grondgebied waarvan gevlogen wordt. Indien echter tijdens zo'n vlucht onvoorzien een landing moet worden uitgevoerd, dient de in onderdeel a) bedoelde informatie zo spoedig mogelijk aan de lidstaat van doorvoer te worden toegezonden. Het bepaalde in onderdeel b) kan in dergelijke gevallen worden toegepast.

Onderdeel d) heeft betrekking op artikel 21, leden 1, 2, 5 en 6, van het Europese Uitleveringsverdrag en behelst de mogelijkheid om de doortocht in bepaalde, daarin aangegeven gevallen te weigeren. Lid 1 van dat artikel, betreffende politieke of zuiver militaire delicten, alsmede lid 6, betreffende zogenaamde discriminerende vervolging, blijven van toepassing voorzover artikel 3 of 5 van de onderhavige overeenkomst de toepassing daarvan niet beperkt. Ook lid 2, dat betrekking heeft op nationale onderdanen, blijft van toepassing, met inachtneming van de beperkingen van artikel 7 van de onderhavige overeenkomst. Lid 5 staat in dezelfde verhouding tot artikel 6 van de onderhavige overeenkomst. Voorts behelst lid 5 andere gevallen van weigering van de doortocht die mogelijk blijven krachtens een verklaring, door een lidstaat afgelegd overeenkomstig dat lid, op basis waarvan het toestaan van de doortocht afhangt van dezelfde voorwaarden als die welke gelden voor uitlevering door diezelfde staat of van bepaalde van deze voorwaarden.

Artikel 17 - Voorbehouden

Dit artikel bepaalt dat bij deze overeenkomst geen andere voorbehouden zijn toegestaan dan die waarin deze overeenkomst uitdrukkelijk voorziet. Voorbehouden zijn voorzien in artikel 3, lid 3, artikel 5, lid 2, artikel 6, lid 3, artikel 7, lid 2, en artikel 12, lid 2.

Bedoelde voorbehouden worden door middel van een verklaring afgelegd bij de in artikel 18, lid 2, bedoelde kennisgeving. Deze kunnen niet op andere tijdstippen worden gemaakt.

Artikel 18 - Inwerkingtreding

Dit artikel regelt de inwerkingtreding van de overeenkomst overeenkomstig de door de Raad vastgestelde regels. De overeenkomst treedt in werking 90 dagen na de nederlegging van de laatste akte van aanneming door de staat die op het moment waarop de akte tot vaststelling van de overeenkomst door de Raad wordt aangenomen, lidstaat van de Europese Unie is, dat wil zeggen 15 lidstaten. De Raad heeft de akte op 27 september 1996 aangenomen.

Opdat de overeenkomst zo snel mogelijk kan worden toegepast tussen de lidstaten die dit wensen, biedt lid 3, evenals de eerder door de lidstaten gesloten overeenkomsten inzake justitiële samenwerking, evenwel de mogelijkheid dat elke lidstaat bij de aanneming of op enig later tijdstip kan verklaren, dat de overeenkomst reeds eerder van toepassing zal zijn in zijn betrekkingen met de lidstaten die een zelfde verklaring hebben afgelegd. Deze verklaring wordt 90 dagen nadat zij is afgelegd van kracht.

Artikel 19 - Toetreding van nieuwe lidstaten

Dit artikel bepaalt dat de overeenkomst openstaat voor toetreding van iedere staat die lid wordt van de Europese Unie en regelt de wijze waarop deze toetreding geschiedt. Een staat die geen lidstaat is kan niet tot de overeenkomst toetreden.Indien de overeenkomst reeds in werking is getreden op het tijdstip dat de nieuwe lidstaat toetreedt, wordt de overeenkomst voor de lidstaat van kracht 90 dagen na de nederlegging van diens akte van toetreding. Is de overeenkomst daarentegen 90 dagen na de toetreding van de nieuwe lidstaat nog niet in werking getreden, dan treedt zij ten aanzien van die lidstaat in werking op het in artikel 18, lid 3, bedoelde tijdstip van inwerkingtreding. In dat geval kan de toetredende staat eveneens een verklaring afleggen over een vervroegde toepassing, overeenkomstig artikel 18, lid 4.

Opgemerkt zij, dat indien een staat vóór de inwerkingtreding van de overeenkomst lid wordt van de Europese Unie en niet toetreedt tot de overeenkomst, deze laatste uit hoofde van artikel 18, lid 3, toch inwerking treedt zodra alle staten die lid waren op het tijdstip van de ondertekening, hun akte van aanneming hebben neergelegd.

Gelet op de aanvullende aard van deze overeenkomst, zoals blijkt uit artikel 1 van de overeenkomst, is een eerste voorwaarde voor toetreding dat het Europese Uitleveringsverdrag van 1957 van de Raad van Europa bekrachtigd is.

Artikel 20 - Depositaris

In dit artikel wordt bepaald dat de secretaris-generaal van de Raad depositaris is van de overeenkomst. De secretaris-generaal stelt de lidstaten zo spoedig mogelijk op de hoogte van kennisgevingen van lidstaten met betrekking tot de overeenkomst. Deze kennisgevingen worden bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen, C-serie, alsmede informatie over de stand van de aannemingen, toetredingen, verklaringen en voorbehouden.

(1) PB nr. C 78 van 30. 3. 1995, blz. 1.

(2) PB nr. C 313 van 23. 10. 1996, blz. 11.

(3*) Dat in de authentieke Engelse versie van het tweede protocol sprake is van "an offence of the same nature" in plaats van "similar offence", zoals in de huidige overeenkomst, heeft niet tot doel een verschil in de op de twee instrumenten gebaseerde regelingen in het leven te roepen, maar is louter te wijten aan technische redenen.

(4**) Om louter technische redenen is de Engelse tekst van deze overeenkomst niet dezelfde als de authentieke Engelse tekst van het tweede protocol.