COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 25.01.1999 
COM(1998)774def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD, AAN HET EUROPEES PARLEMENT, 
AAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE 
EN AAN HET COMITE VAN DE REGIO'S 
over de tenuitvoerlegging van Aanbeveling 92/441/EEG van 24 juni 1992 
inzake gemeenschappelijke criteria met betrekking tot toereikende inkomsten en 
prestaties in de stelsels van sociale bescherming 

SAMENVATTING 
Dit verslag heeft ten doel de rol te evalueren van de bijstandsregelingen in de 
armoedebestrijding binnen de socialezekerheidsstelsels. Het is gebaseerd op Aanbeveling 
92/44l/EEG van 24 juni 1992, waarmee de Raad een bijdrage wilde leveren aan de 
inspanningen van de lidstaten om armoede en sociale uitsluiting te bestrijden. 
In het kader van de sociale overdrachten binnen de socialezekerheidsstelsels vormen 
bijstandsuitkeringen het laatste middel voor een herverdeling van de inkomens. Deze 
premievrije uitkeringen zijn bedoeld voor de allerarmsten ter dekking van hun 
elementaire levensbehoeften. Aan de in de aanbeveling genoemde gemeenschappelijke 
beginselen wordt door de lidstaten op complexe en zeer uiteenlopende wijze uitvoering 
gegeven. Bijstandsuitkeringen staan niet los, maar zijn een onderdeel van een combinatie 
van hulp in natura, uitkeringen en sociale diensten, waarvan dit verslag een eerste 
overzicht geeft. 
Het aantal bijstandsgerechtigden is sinds het einde van de jaren tachtig toegenomen Ter 
verklaring van deze toename kunnen twee hoofdfactoren worden aangevoerd. De eerste 
is de hogere en aanhoudende werkloosheid. De tweede houdt verband met het groeiende 
aantal personen met een breuk in hun sociale leven (gevangenis, gebroken gezinnen, 
gedwongen migratie, verlies van de woning, te veel schulden,..). Vergeleken met de 
totale bevolking zijn alleenstaande mannen en eenoudergezinnen duidelijk 
oververtegenwoordigd. 
In uiteenlopende mate koppelen de lidstaten bijstand aan arbeidstoeleidende maatregelen. 
Deze omvatten de inschakeling van de diensten voor de arbeidsvoorziening ten behoeve 
van degenen die het meest in moeilijkheden verkeren, maatschappelijk nuttige 
activiteiten, het scheppen van werkgelegenheid in de niet-commerciële sector, financiële 
prikkels voor werkgevers om bijstandsgerechtigden in dienst te nemen, en de 
vergemakkelijking van de overgang naar werk zonder inkomensverlies. Deze 
maatregelen sorteren vooralsnog weinig effect en moeten worden uitgebreid om de 
arbeidsinpassing te verbeteren. Deze actieve ondersteuning van bijstandsgerechtigden in 
de werkende leeftijd ligt helemaal in de lijn van de Europese werkgelegenheidsstrategie. 
In hun streven naar meer efficiëntie breiden verscheidene lidstaten hun bijstandsverlening 
uit tot maatregelen die de economische en sociale integratie van bijstandsgerechtigden 
moeten verbeteren. Deze kunnen betrekking hebben op de huisvesting, het onderwijs, het 
gezin, de gezondheidszorg of het burgerschap. In sommige lidstaten wordt ook meer en 
meer een individuelere aanpak gevolgd, die de bijstandsgerechtigden actiever bij de 
opstelling van stappenplannen met steun van de sociale dienst en het arbeidsbureau en 
van plaatselijke partners betrekt. 
De aanbeveling van de Raad heeft de discussie tussen de lidstaten op gang helpen 
brengen. De daarin genoemde regelingen moeten globaal genomen gelijke tred houden 
met het sociaal beleid en met name het werkgelegenheidsbeleid. Teneinde de lidstaten te 
helpen hun activiteiten op het gebied van de sociale bescherming, de toegang tot werk en 
de economische en sociale integratie te optimaliseren, biedt dit verslag materiaal op 
grond waarvan de discussie kan worden voortgezet en de fundamenten kunnen worden 
gelegd voor de tenuitvoerlegging van het nieuwe artikel 118 van het toekomstige 
Verdrag (artikel 137 van de geconsolideerde versie). 
Inhoudsopgave 
I. De plaats van de bijstand in de socialezekerheidsstelsels 
/. Het laatste vangnet 
2. De bijdrage van de andere uitkeringen 
3. De beschikbaarheid voor werk 
4. Sociale begeleiding 
II. Recente ontwikkeling in het gebruik van bijstandsregelingen 
1. Verlichting van de armoede 
2. Wie zijn de begunstigden? 
3. Het afglijden van een werkloosheidsuitkering naar de bijstand 
4. Belemmeringen om uit de bijstand te geraken 
4.1. Van de ene uitkering in de andere 
4.2. Werk vinden is niet altijd genoeg 
III. De weg naar werk 
1. Wat kun je verwachten van de diensten voor de arbeidsvoorziening? 
2. Hoe kan de inzetbaarheid worden verbeterd? 
2.1. Verbetering van vaardigheden en kwalificaties 
2.2. Specifieke maatregelen als tijdelijke oplossingen 
2.2.1. Prikkels voor vrijwilligerswerk 
2.2.2. Gesubsidieerde arbeid in de niet-commerciële sector 
3. Toegang tot de arbeidsmarkt 
3.1. Toegang tot ondernemingen 
3.2. Financiële prikkels voor herintreding 
3.2.1. Aanpassing van de hoogte van de bijstand 
3.2.2. Versoepeling van de^ overgang van bijstand op loon 
IV. Een stap verder: de stappenplannen 
V Vooruitzichten, toereikende middelen en uitkeringen als uitgangspunt voor 
economische en sociale integratie 
Bijlagen 
Aanbeveling 92/441/EEG van de Raad van 24 juni 1992 
Tabellen 
1- Nationale bijstandsregelingen, voornaamste diensten en toeslagen 
2- Hoogte van de door de bijstand, de woonkostentoeslag en de kinderbijslag geboden 
steun, uitgedrukt in koopkrachtpariteiten 
3- Kenmerken van de bijstandontvangers 
4- Arbeidssituatie van de bijstandontvangers 
5- Resultaten van de maatregelen voor sociaal-economische integratie 
In 1992 heeft de Raad twee aanbevelingen goedgekeurd die gebaseerd waren op de 
toezeggingen die de Commissie in haar sociaal actieprogramma voor de 
tenuitvoerlegging van het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de 
werkenden van december 1989 had gedaan. De eerste heeft betrekking op de 
convergentie van de doelstellingen en het beleid op het gebied van de sociale 
bescherming1, en noemt als een van de gemeenschappelijke doelstellingen de garantie van 
een inkomstenpeil dat een menswaardig leven mogelijk maakt. De tweede aanbeveling 
behelst de beginselen en voorwaarden voor de tenuitvoerlegging van deze 
inkomstengarantie. Dit verslag gaat over deze tweede aanbeveling. 
Het verslag is gebaseerd op drie bronnen, namelijk het Europese seminar1 van september 
1996 in Lissabon, dat werd georganiseerd op het moment dat Portugal op het punt stond 
een nationale bijstandsregeling in te voeren, een in 1997 gehouden enquête onder de 
lidstaten en de recente werkzaamheden van de Europese Stichting tot verbetering van de 
levens- en arbeidsomstandigheden4 Het evalueert de rol van de bijstandsregelingen in de 
socialezekerheidsstelsels vanuit het oogpunt van de armoedebestrijding en analyseert de 
bijdrage ervan aan de sociale en economische integratie van de bijstandontvangers. 
Dit verslag moet gezien worden in relatie tot het door de Commissie aangezwengelde 
debat over de modernisering en verbetering van de sociale bescherming in de Europese 
Unie5 en de Europese werkgelegenheidsstrategie6. Het past in het kader van de 
voorbereidingen van de Commissie op de tenuitvoerlegging van het nieuwe artikel 118 
van het toekomstige Verdrag (artikel 137 van de geconsolideerde versie)". 
I. De plaats van de bijstand in de socialezekerheidsstelsels 
De bijstandsregelingen gaan terug op de openbare bijstand aan armen en misdeelden die 
niet op andere wijze in hun eigen onderhoud konden voorzien. Mensen zonder middelen 
van bestaan een minimuminkomen verschaffen was een morele plicht en droeg bij tot 
handhaving van een zekere maatschappelijke stabiliteit. Toen de algemene 
socialezekerheidsstelsels zijn ontworpen, zijn de bijstandsregelingen daar in meerdere of 
mindere mate in geïntegreerd. 
In de landen waar de sociale verzekering overwegend op arbeid is gebaseerd, zoals 
Duitsland, België, Oostenrijk, Frankrijk en Luxemburg, is de bijstand, een premievrije 
uitkering voor mensen zonder werk, naast de socialezekerheidsstelsels ontwikkeld. 
Hetzelfde geldt voor Nederland. Het beheer van de bijstandsregelingen wordt 
overgelaten aan de gemeenten. De nationale overheid heeft een beperkte rol en stelt 
alleen een gemeenschappelijk wettelijk kader voor de verschillende vormen van bijstand 
vast. 
1 Aanbeveling 92/442/EEG van de Raad van 27 juli 1992, PB L 245 van 26.8.92. 
: Aanbeveling 92/44l/EEG van de Raad van 24 juni 1992, PB L 245 van 26.8.92. 
"Les politiques du revenu minimum dans l'Union européenne". Pierre Guibentif - Denis Bouget, 1997, 
gezamenlijke publicatie van de Europese Commissie, het Ministetïo da Solidariedade e Segurança social" en de 
( hiiào das Mutualidades portuguesas. 
"Report on GMI development in EU Member Countries in 1992-1997", Matti Heikkila, Darren McCausland, 
werddocument, dec. 1997. 
• COM (97) 102 del', van 12.3.97. 
h Europese richtsnoeren voor de werkgelegenheid: resolutie van de Raad van 15 december 1997 voor het jaar 1998; 
C( )M(98) 574 voor het jaar 1999. 
4 
Bij een meer algemene benadering, gebaseerd op de behoeften van de burgers en op een 
bijstandsgedachte. wordt bijstand gezien als een intrinsiek bestanddeel van de 
socialezekerheidsstelsels. Dat is het geval in Ierland, het Verenigd Koninkrijk, de 
Noordse landen en recentelijk in Portugal. De regelingen waren daar van meet af aan 
meer geïntegreerd en de overheidsbemoeienis is er sterker. De mediterrane landen nemen 
een tussenpositie in. Bijstand is daar nog niet erg in zwang; Griekenland kent geen 
bijstand, in Spanje wordt de bijstand per autonome regio geregeld en Italië kent enkele 
plaatselijke regelingen7. 
Deze verschillen zijn terug te vinden in de manier waarop de verantwoordelijkheden voor 
het beheer en de financiering tussen nationale, regionale en plaatselijke niveaus zijn 
verdeeld. Daarentegen brengt het feit dat de regelingen met soortgelijke sociaal-
economische veranderingen worden geconfronteerd en zich voor hetzelfde soort 
problemen geplaatst zien, ze in de praktijk nader tot elkaar. 
1-7. Het laatste vangnet 
Bijstand voorziet in de fundamentele levensbehoeften in noodsituaties. Bijstand berust 
niet op premiebetaling, wordt gefinancierd uit de belastingopbrengsten en vormt een 
aanvulling op de gezinssolidariteit. 
Bijstandsregelingen fungeren als laatste vangnet voor degenen die niet op een andere 
wijze in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Zoals in de aanbeveling wordt gesteld 
(C-2), bieden bijstandsuitkeringen differentiële financiële steun. Zij vullen het verschil 
tussen het eigen en gezinsinkomen - of die nu afkomstig zijn uit arbeid of uit andere 
sociale uitkeringen8 - en het gegarandeerde minimuminkomen aan. Aan dit algemene 
beginsel wordt door de lidstaten op complexe en uiteenlopende wijze uitvoering 
gegeven9 
De bijstand dient ter dekking van de noodzakelijke levensbehoeften, zulks 
overeenkomstig de aanbeveling (punt C-l-a). De hoogte van de bijstand wordt over het 
algemeen op nationaal niveau vastgesteld, maar hierbij kan rekening worden gehouden 
met regionale verschillen in de kosten van levensonderhoud. Zij zijn gekoppeld aan het 
indexcijfer van de consumptieprijzen of aan andere sociale uitkeringen (punt C-l c en e 
van de aanbeveling). 
Voordat tot een bijstandsuitkering wordt overgegaan, worden eerst de middelen van de 
aanvrager gecontroleerd. Zoals bepaald in de aanbeveling (punt B-3), heeft deze 
middelentoets in alle lidstaten niet alleen betrekking op de aanvrager zelf, maar ook op 
het huishouden10 waarin hij leeft. Dit vormt het belangrijkste criterium voor een 
bijstandsuitkering. Vervolgens is de hoogte van de uitkering afhankelijk van de 
samenstelling van het huishouden. Verder vormen bijstandsuitkeringen een aanvulling op 
de gezinssolidariteit. Aanvragers moeten dus binnen bepaalde, van lidstaat tot lidstaat 
verschillende, grenzen proberen vorderingen inzake onderhoudsverplichtingen te hunnen 
gunste te verhalen. 
Van dit laatste land heeft de Commissie geen antwoord op de toegezonden vragenlijsten ontvangen. 
Iedere in het kader van de sociale zekerheid toegekende financiële steun, met inbegrip van andere sociale minima. 
Het is bijvoorbeeld mogelijk dat geen bijstand wordt toegekend terwijl de inkomsten uit arbeid en/of sociale 
uitkeringen toch onder het bijstandsniveau blijven. Deze kwestie komt in diverse hoofdstukken (11.4.2 en UI.3.2.2) 
en in de conclusies aan de orde. 
De nationale definities van huishouden vertonen onderlin» verschillen.. 
Het aanvullend karakter van de bijstand ten opzichte van de andere sociale uitkeringen 
(punt B-5 van de aanbeveling) varieert In acht lidstaten (België, Oostenrijk, Duitsland, 
Spanje, Frankrijk, Ierland, Luxemburg en Portugal) moeten bijstandaanvragers eerst hun 
rechten op andere sociale uitkeringen doen gelden. Bijstand kan echter voorlopig worden 
verleend in afwachting van de toekenning van een andere uitkering11 Een aantal 
lidstaten, zoals Nederland, Duitsland en Luxemburg, maken ook melding van het feit dat 
een bijstandsuitkering als aanvulling op een pensioen of een werkloosheidsuitkering kan 
worden verstrekt. Alleen sommige Spaanse autonome regio's beschouwen bijstand 
onverenigbaar met deze uitkeringen. In het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Zweden, 
Finland en Nederland hoeft men niet eerst zijn rechten op de andere uitkeringen te doen 
gelden. Bijstand blijft niettemin het laatste vangnet. 
Bijstandsuitkeringen zijn ook premievrij. Er wordt geen enkele bijdrage vooraf verlangd. 
Bijgevolg wordt de bijstand in de lidstaten over het algemeen uit de belastingopbrengsten 
gefinancierd en niet uit premies op inkomen uit arbeid. 
Bijstandsuitkeringen zijn onbeperkt in de tijd. zulks overeenkomstig het verzoek van de 
Raad (punt B-4 van de aanbeveling)12. Stopzetting van de uitkering hangt af van de 
middelen waarover het huishouden van de bijstandontvanger komt te beschikken. 
Ondanks dit onbeperkte karakter zijn bijstandsuitkeringen in de meeste lidstaten als 
tijdelijk bedoeld, om soelaas te bieden in uitzonderlijke situaties die de 
bijstandontvangers met of zonder andere hulp, met name door werk, te boven zouden 
moeten kunnen komen. 
1-2. De bijdrage van de andere uitkeringen 
Bijstandsuitkeringen kunnen niet los worden gezien, maar vormen een onderdeel van 
een heel scala van sociale uitkeringen, diensten en hulp in natura. 
In dit verslag worden de meest algemene regelingen beschreven (zie tabel 1). In Ierland 
en het Verenigd Koninkrijk zijn deze regelingen opgesplitst in twee uitkeringen al 
naargelang de ontvangers beschikbaar zijn voor werk of niet. Sommige lidstaten kennen 
speciale premievrije sociale minima ten behoeve van: 
- personen die de wettelijke pensioenleeftijd hebben bereikt: zes lidstaten kennen 
dergelijke regelingen: België, Frankrijk, Spanje, Ierland, Portugal en het Verenigd 
Koninkrijk1, 
- mensen met een handicap, zeven lidstaten kennen dergelijke regelingen voor de 
zwaarste handicaps: België. Spanje, Frankrijk. Ierland, Nederland, Portugal en het 
Verenigd Koninkrijk1, 
- eenoudergezinnen: er bestaan in verschillende mate speciale bijstandsuitkeringen in 
België, Frankrijk, Ierland en het Verenigd Koninkrijk1'. 
Zeven lidstaten kennen leeftijdsgrenzen bij de toepassing van de regelingen (18 jaar in 
België, Ierland, Nederland. Portugal en het Verenigd Koninkrijk14; 25 jaar in Frankrijk en 
Spanje, 30 jaar in Luxemburg), wat een deel van de bevolking in de werkende leeftijd 
uitsluit. In Frankrijk, Spanje en Portugal worden de leeftijdsgrenzen verlaagd wanneer 
men een gezin ten laste heeft. Ten slotte zijn de in dit verslag behandelde regelingen 
Ierland maakt van deze bepaling bijvoorbeeld veel gebruik. 
" In Spanje en Frankrijk zijn zij wel in de tijd beperkt, maar daar staat tegenover dat zij onbeperkt verlengd 
kunnen worden. 
Opgenomen in de Income support 
En werkzoekenden van 16 en 17 jaar onder beperkte voorwaarden. 
dikwijls ook van toepassing op immigranten, asielzoekers en niet-EU-onderdanen, mits 
zij aan het woonplaatsvereiste voldoen. 
Een beoordeling van de in de verschillende lidstaten daadwerkelijk ontvangen steun 
dient met de allergrootste voorzichtigheid te geschieden, want er is niet alleen bijstand. 
Niet alleen kunnen bijstandsuitkeringen een aanvulling vormen op bepaalde uitkeringen 
tot de wettelijk vastgestelde maxima, zoals hierboven uiteengezet, maar ook kan het 
effect ervan nog worden versterkt door aanvullende uitkeringen, voordelen in natura of 
diensten, die voorzien in specifieke behoeften in de zin van de aanbeveling (punt C-l, b). 
Zij worden als rechten of op discretionaire wijze toegekend1 . Zij voorzien in behoeften 
op het gebied van gezondheidszorg, huisvesting, onderwijs, vervoer, verwarming, 
huishoudelijke apparaten, kleding en voeding (zie tabel 1). 
I -3. De beschikbaarheid voor werk 
In twaalf lidstaten moeten bijstandontvangers zich voor werk of scholing beschikbaar 
houden, behalve in geval van ziekte of een handicap of wanneer men kinderen of 
gehandicapte volwassenen ten laste heeft. 
Zoals bepaald in de aanbeveling (B-3). vereisen de bestaande regelingen op die in 
Frankrijk na dat arbeidsgeschikte bijstandontvangers zich beschikbaar houden voor werk, 
actief werk zoeken en bereid zijn passend werk te aanvaarden. In Ierland en het Verenigd 
Koninkrijk is deze voorwaarde van toepassing op respectievelijk de Unemployment 
Assistance en de income-based Jobseeker's Allowance. In Frankrijk geldt deze 
voorwaarde niet en werk is daar een van de vele opties in het algemene integratieproces 
waaraan de' bijstandontvangers deelnemen. Niettemin staat twee derde van de 
bijstandontvangers als werkzoekende ingeschreven. 
De lidstaten stellen op soortgelijke wijze de uitzonderingen op deze verplichte 
beschikbaarheid voor werk vast. Het betreft hier gehandicapten16, mensen die nog te jong 
zijn om te werken of de zorg hebben voor kleine kinderen of gehandicapte volwassenen. 
De enkele gegevens die beschikbaar zijn, geven grote verschillen in het aantal niet voor 
werk beschikbare personen tussen de lidstaten te zien (1/3 in Zweden, 87,6% in 
Luxemburg). Dit zou kunnen worden verklaard door het al dan niet bestaan van 
specifieke steunregelingen voor deze verschillende categorieën. Daarbij komen nog de 
langdurig zieken, die geen beroepswerkzaamheden kunnen uitoefenen (5% in Duitsland 
en Portugal. 30% in Zweden). Drugsgebruikers en alcoholisten, die dikwijls 
oververtegenwoordigd zijn in de groep bijstandontvangers, worden soms wel en soms 
niet als arbeidsgeschikt beschouwd. 
Inzake gezinsverantwoordelijkheid verlenen veel lidstaten een tijdelijke vrijstelling van de 
plicht om beschikbaar te zijn voor werk wanneer de kinderen nog niet schoolgaan. 
Sommige lidstaten zijn soepeler ten aanzien van eenoudergezinnen. De combinatie van 
werk en gezin is een moeilijk probleem. De gekozen benadering kan rechtstreeks van 
invloed zijn op het leven en de opvoeding van de kinderen in kwestie. Kinderopvang zou 
de toegang van de ouders tot werk of scholing vergemakkelijken. Deze voorziening is 
gratis in Zweden, gekoppeld aan de toekenning van de Toimeentulotuki in Finland en 
"* Personen die hun hoofdinkomen niet uit de bijstand betrekken, kumien ook voor deze aanvullende bijstand in 
aanmerking komen. 
' Een aantal lidstaten, zoals Finland, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Luxemburg en Duitsland, maken gewag 
van maatregelen en activiteiten ten behoeve van deze groep. 
gepland voor eenoudergezinnen in het Verenigd Koninkrijk. Er moet echter nog 
uitvoerige informatie over deze belangrijke kwestie van het aanbieden van betaalbare 
diensten aan gezinnen met een laag inkomen worden verzameld. 
1-4. Sociale begeleiding 
De helft van de lidstaten heeft sociale-integratiemaatregelen ingevoerd, dikwijls in 
combinatie met scholings- en werkgelegenheidsmaatregelen. 
De aanbeveling raadt aan het recht op bijstand vergezeld te doen gaan van maatregelen 
voor economische en sociale integratie (punten B-3 en C-4). De lidstaten hebben in 
uiteenlopende mate maatregelen getroffen met betrekking tot de gezondheidszorg, 
ontwenningskuren, de mobiliteit (rijbewijs), het financieel beheer van het gezin (te grote 
schuldenlast), de opvoeding van de kinderen, het leren van talen en burgerschap. Bij de 
meeste van die maatregelen blijft werk het uiteindelijke doel. In enkele lidstaten, zoals 
België, Spanje, Frankrijk en Portugal, zijn deze maatregelen opgenomen in individuele 
integratiecontracten (zie hoofdstuk IV). 
II - Recente ontwikkeling in het gebruik van de bijstandsregelingen 
Il -1. Verlichting van de armoede 
Bijstand kost weinig in vergelijking met alle socialezekerheidsuitgaven, maar is voor de 
meeste bijstandontvangers de eerste bron van inkomsten. De hoogte van de bijstand 
verschilt aanmerkelijk per lidstaat. 
Bijstand is bedoeld voor de ernstigste situaties van onbemiddeldheid en pretendeert niet 
voor alle gevallen van armoede een oplossing te bieden. Via alle overdrachten die zij 
verrichten, spelen de socialezekerheidsstelsels een algemenere rol. In termen van 
budgettaire uitgaven17 kost de bijstand zeer weinig18. Daarentegen blijkt voor de meeste 
ontvangers bijstand de belangrijkste en soms zelfs de enige bron van inkomsten te zijn. 
De werkzaamheden betreffende de evaluatie van de door bijstand en de belangrijkste 
daarmee samenhangende uitkeringen geboden effectieve steun zijn nog fragmentarisch en 
kunnen bij volgende verslagen nog worden verdiept. Tabel 2 geeft een eerste raming van 
de door bijstand, de woonkostentoeslagen en kinderbijslag geboden steun, uitgedrukt in 
koopkrachtpariteiten. Zij vertonen grote verschillen per lidstaat. De 
woonkostentoeslagen en kinderbijslag kunnen samen meer dan de helft van de geboden 
steun uitmaken. Voor paren met twee kinderen vormt de kinderbijslag 7 tot 28% van de 
totale steun19. Het aandeel hiervan neemt toe in eenoudergezinnen en loopt op tot 42% 
in Finland. De woonkostentoeslagen zijn moeilijker te ramen. Zij kunnen binnen een 
zelfde land per regio of zelfs per gemeente verschillen of afhangen van de persoonlijke 
"De sociale zekerheid in Europa. 1997"; samenvatting. C( )M(98)243 def, en intern document; april 1998. De -
sociale overdrachten bedroegen in 1993 ongeveer 30% van het netto gezinsinkomen in de Unie. Voor ongeveer 35% 
van de huishoudens vormden zij de belangrijkste inkomstenbron en zonder de overdrachten zou bijna 40% van de 
huishoudens een inkomen onder de helft van het nationale gemiddelde hebben. 17% van de huishoudens heeft na 
deze overdrachten nog steeds een inkomen onder dit gemiddelde. 
"De sociale zekerheid in Europa. 1997"; intern document, april 1998.,Op basis van ESSPROS bedragen de 
uitgaven in verband met "sociale uitsluiting" in 1995 1,6% van het EU-totaal (Griekenland niet inbegrepen). De 
uitgaven voor "sociale uitsluiting" waren in de meeste landen erg gering, nul of bijna nul in de zuidelijke landen en 
alleen in Denemarken en Zweden meer dan 1% - er zou echter sprake kunnen zijn van indelingsproblemen, die 
ervoor zorgen dat uitgaven die moeten garanderen dat het individuele levenspeil niet onder een gegeven minimum 
zakt, elders worden geboekt. 
Met kinderen kan via al dan niet in de raming van het beschikbare inkomen van de bijstandaanvrager inbegrepen 
kinderbijslag of via aanpassing van de hoogte van het bijstandsbedrag rekening worden gehouden. Beide formules 
kunnen in een zelfde land worden gecumuleerd. 
8 
omstandigheden van de ontvanger wanneer zij berekend worden op basis van de 
effectieve woonkosten. Hun aandeel in de geboden steun varieert van 7 tot meer dan 
50%. 
De complexe interactie van deze regelingen op de gezinsinkomens kan voor velen een 
belemmering vormen voor deelname aan actieve herintredingsmaatregelen (zie punt II-
4.1). Deze kwestie komt in de nationale plannen ter uitvoering van de Europese 
werkgelegenheidsrichtsnoeren aan de orde. 
II - 2. Wie zijn de begunstigden? 
Een groeiend aantal werkzoekenden en personen wier leven ontwricht is. Onder de 
ontvangers vinden we veel alleenstaande mannen en eenoudergezinnen20. Sommigen 
blijven lange tijd op bijstand aangewezen. 
Aantal en samenstelling van de bijstandontvangers zijn afhankelijk van het bestaan van 
andere inkomenssteunregelingen, die specifiek zijn voor bepaalde categorieën en hier niet 
behandeld worden (zie 1-2). Bovendien • vragen bijstandgerechtigden niet altijd een 
uitkering aan wegens gebrek aan informatie, de administratieve rompslomp of het soms 
ermee gepaard gaande stigmatiserende effect21. 
Niettemin kan worden geconstateerd dat het aantal begunstigden sinds het einde van de 
jaren tachtig in alle lidstaten is toegenomen22. Twee factoren liggen aan deze stijging ten 
grondslag. De eerste houdt verband met de hogere en aanhoudende werkloosheid. De 
tweede houdt verband met het groeiend aantal personen wier leven ontwricht is 
(gebroken gezinnen, gedwongen migratie, daklozen, gevangenis, delinquentie, te grote 
schuldenlast....). 
Vergeleken met het totaal aantal huishoudens zijn onder de bijstandontvangers twee 
hoofdcategorieën oververtegenwoordigd (tabel 3). Tot de eerste behoren de 
alleenstaanden, meestal mannen (meer dan de helft van de ontvangers in alle lidstaten 
behalve in Denemarken en Spanje). De tweede categorie omvat de eenoudergezinnen, 
bijna uitsluitend vrouwen met kinderen (10 tot 20% van de ontvangers en een piek van 
35/40% in sommige Spaanse regio's). In verhouding treft men onder de ontvangers veel 
jongeren aan Zij komen al aan het begin van hun beroepsleven of zelfs nog eerder in de 
bijstand terecht. 
Deze tendensen vormen tot op zekere hoogte een afspiegeling van de verslechtering van 
de arbeidsmarkt. Ook weerspiegelen zij de keuzes die op het gebied van het sociaal 
beleid en met name van de sociale zekerheid zijn gemaakt. Paren met of zonder kinderen 
zijn er bijvoorbeeld ondervertegenwoordigd. Dit kan worden verklaard door de sociale 
zekerheid die hun binnen de socialezekerheidsstelsels geboden wordt, en door de grotere 
kans dat ten minste een van de partners werk heeft. 
De werkelijke duur van de uitkering is moeilijk te beoordelen. Maar weinig lidstaten 
beschikken over gegevens en in sommige gevallen voorzien de regelingen zelf in een 
beperkte duur. Verscheidene lidstaten maken echter melding van een verlenging van de 
Ontvanger = persoon die in eigen naam of als gezinshoofd bijstand ontvangt. 
Begunstigde = persoon die rechtstreeks of als afhankelijke van een ontvanger bijstand geniet. 
üi toekomstige verslagen kunnen nog andere factoren worden bestudeerd, die verband houden met de vraag of de 
aanvrager in aanmerking komt. potentieel misbruik en de effectieve dekking van de regelingen. 
"" Een tijdelijke in Nederland uitgezonder. 
gemiddelde duur en van het feit dat sommige begunstigden langdurig op bijstand 
aangewezen zullen zijn. Ongeveer 10% van de ontvangers is dat bijvoorbeeld in Frankrijk 
en Finland al een aantal jaren. In Ierland ontvangt bijna een derde van de Unemployment 
,te/s/awce-ontvangers die al meer dan drie jaar. De regelingen zijn echter ontworpen 
voor kortlopende bijstandsverleningen voor personen die tijdelijk niet over toereikende 
financiële middelen beschikken. Hoe langer mensen bijstand ontvangen, des te moeilijker 
zij daaruit komen. Nederland schat dat de kans om uit de bijstand te komen afneemt van 
49% in het eerste jaar tot 13% in het vierdejaar en dat de kans om werk te vinden daalt 
van 15% tot 5%. 
II - 3. Het afglijden van een werkloosheidsuitkering naar de bijstand 
Beperkingen bij de werkloosheidsuitkeringen hebben veel werklozen de bijstand in 
gejaagd. 
Alle lidstaten onderkennen het verband tussen de toename van de werkloosheid en de 
stijging van het aantal bijstandontvangers. Terwijl de werkloosheid toenam, hebben veel 
lidstaten de duur van de werkloosheidsuitkeringen bekort, de hoogte ervan verlaagd of 
strengere toekenningsvoorwaarden toegepast. Ongeveer een derde van de ontvangers in 
Duitsland, België en Zweden is werkzoekend, twee derde in Frankrijk, 86% in Portugal 
en 90%o in Ierland (tabel 4). 
Bijstand kan een aanvulling vormen op de werkloosheidsuitkering wanneer het 
normbedrag voor een alleenwonende of voor het gezin hoger is dan dat van de 
werkloosheidsuitkering. Deze laatste geldt immers alleen voor de werkloze en houdt 
geen rekening met het huishouden waarin hij leeft23. In Duitsland bijvoorbeeld ontvangt 
16% van de Sozialhilfe-ontvangers tussen 21 en 65 jaar die in aanvulling op de 
werkloosheidsuitkering en van deze 16% gaat het in 33% van de gevallen om paren met 
kinderen. Dit maakt het uit administratief oogpunt alleen maar ingewikkelder. 
De bijstand is ook het laatste redmiddel wanneer de werkloosheidsuitkering wordt 
beëindigd of wanneer niet aan de voorwaarden daarvoor wordt voldaan. Om voor een 
werkloosheidsuitkering (in feite een verzekering) in aanmerking te komen, moet men 
gedurende een bepaalde minimumperiode hebben gewerkt en sociale premies hebben 
betaald, wat betekent dat: 
- schoolverlaters, 
- personen die hun beroepsbezigheid lange tijd hebben onderbroken of nooit gewerkt 
hebben, 
- personen die deeltijdarbeid of tijdelijk werk hebben verricht dat niet aan de 
minimumvoorwaarden voldoet, 
daarvoor niet in aanmerking komen. 
Deze personen kunnen afhankelijk van hun gezinssituatie bijstand ontvangen. Bovendien 
valt, wanneer een minimumleeftijd vereist is, een deel van de jongeren buiten iedere 
economische steunregeling. 
Sommige lidstaten, zoals Oostenrijk, Duitsland, Spanje, Finland, Frankrijk, Portugal en 
Zweden, kennen ter voortzetting van de werkloosheidsverzekering een op de bijstand 
gebaseerde werkloosheidsuitkering, die over het algemeen lager is en waarvoor de 
voorwaarden per lidstaat verschillen. Wanneer hiervoor echter als voorwaarde wordt 
"" Behalve in Ierland (waar de Unemployment Benefit amper hoger is dan de Supplementary Welfare Allowance) en 
het Verenigd Koninkrijk (waar de income-based JSA even hoog is als de Income Support) 
10 
gesteld dat men de vorige uitkering moet hebben ontvangen, zijn bovengenoemde 
categorieën daarvan nog steeds uitgesloten. Dit kan een beletsel vormen om werk te 
zoeken in zoverre bijstandontvangers niet dezelfde toegang hebben tot algemene 
werkgelegenheidsmaatregelen als de ontvangers van een werkloosheidsuitkering (zie III-
1). Ierland, het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Luxemburg kennen slechts twee 
soorten uitkeringen voor werkzoekenden, de ene op basis van premies, de andere niet. 
Zij bieden de ontvangers dezelfde toegang tot de algemene werkgelegenheids­
maatregelen. 
De overgang van een werkloosheidsuitkering naar de bijstand heeft dikwijls een 
verschuiving van de verantwoordelijkheden van de nationale naar de regionale en/of 
lokale begroting tot gevolg. Dit kan resulteren in een verhoogde druk op de plaatselijke 
economieën die onder de hoogste werkloosheid gebukt gaan. 
II - 4. Belemmeringen om uit de bijstand te geraken 
De complexiteit van de uitkeringsregelingen en de onzekerheid op de- arbeidsmarkt 
kunnen daartoe bijdragen. 
Om uit de bijstand te geraken moeten andere uitkeringen, werk of een verandering in de 
gezinssituatie meer inkomen opleveren dan de maximum bijstand. De belemmeringen 
kunnen van persoonlijke aard zijn maar ook het gevolg zijn van het functioneren van de 
regelingen. 
II - 4-1. Van de ene uitkering in de andere 
Bijstand kan een aanvulling vormen op andere uitkeringen wanneer met de uitgekeerde 
bedragen niet het niveau van het gewaarborgd inkomen wordt gehaald. Behalve om de 
hierboven behandelde werkloosheidsuitkeringen kan het hier ook gaan om 
invaliditeitsuitkeringen, ziektegeld of pensioenen (tabel 4). Of men erin slaagt uit de 
bijstand te geraken hangt af van de besluiten die bij de tenuitvoerlegging van de andere 
uitkeringen genomen worden. 
Bijstand wordt ook verleend in combinatie met andere uitkeringen en diensten, waardoor 
het aantal procedures en toekenningsvoorwaarden sterk toeneemt. De aanvragers, die 
door hun situatie meer aanpassingsproblemen hebben, laten zich door deze 
administratieve rompslomp nogal gemakkelijk afschrikken. Wanneer zij toch in hun 
aanvraag volharden, dan is dat in de hoop meer zekerheid te krijgen. Het is begrijpelijk 
dat zij een bijstandsuitkering niet graag opgeven wanneer de aangeboden banen onzeker 
zijn en het opnieuw aanvragen van een bijstandsuitkering voor hen een beproeving is. 
Bovendien worden zij bij het zoeken naar werk of een opleiding niet altijd actief 
gesteund, wat extra demotiverend is. Door verscheidene lidstaten wordt gemeld dat het 
personeel van de gemeentelijke sociale diensten alleen al de handen vol heeft aan de 
administratieve verwerking van de aanvragen en geen tijd heeft voor maatregelen op het 
gebied van sociale en beroepsintegratie 
Dit alles betekent dat er nog veel gedaan kan worden aan de vereenvoudiging van de 
procedures, zoals in de aanbeveling wordt geadviseerd (punt C-6), aan een verbetering 
van de doeltreffendheid van de regelingen en de verwezenlijking van de doelstellingen die 
de lidstaten zich inzake de activering van het sociaal en werkgelegenheidsbeleid hebben 
gesteld. 
11 
II - 4-2. Werk vinden is niet altijd genoeg 
In alle lidstaten verricht een bepaald percentage bijstandontvangers betaald werk. Dat is 
het geval met de helft van de ontvangers van de Social Bidrag in Zweden, waarvan 20% 
een fulltime baan heeft, 13% in Frankrijk, Finland en Nederland, 8%> in Luxemburg,7,4% 
in Duitsland en 5,3%» in Portugal (tabel 4). Dit verschijnsel is eerder niet zo duidelijk 
geweest in de lidstaten. Met de ontwikkeling van deeltijd- en flexibele arbeid is het 
tegenwoordig aan het toenemen. 
Als reactie op deze nieuwe situaties en om de overgang naar werk zonder 
inkomstenverlies te vergemakkelijken, hebben de lidstaten verschillende formules 
ontwikkeld waarbij men naast een salaris blijvend of tijdelijk een bijstandsuitkering kan 
blijven ontvangen (zie voor bijzonderheden hoofdstuk III-3.2.2). Deze faciliteiten kunnen 
ook een toename van het aantal begunstigden tot gevolg hebben. 
III - De weg naar werk 
De in de nationale bijstandsregelingen opgenomen24 voorwaarde dat men beschikbaar 
moet zijn voor werk, is weer actueel geworden door de economische en budgettaire 
moeilijkheden waarvoor de lidstaten zich sinds de jaren tachtig gesteld zien. Het gaat 
hier nu om actieve beschikbaarheid en het begrip "passende arbeid" is verruimd. Maar 
weinig bijstandontvangers vinden echter op eigen gelegenheid of via de algemene 
scholings- en werkgelegenheidsmaatregelen werk. De lidstaten proberen deze resultaten 
dus te verbeteren en de beperkte middelen geconcentreerd aan te wenden voor degenen 
die er het meest behoefte aan hebben. 
Dit hoofdstuk gaat niet in op de maatregelen die voor alle werkzoekenden bestemd zijn, 
maar bespreekt de verschillende fasen die bijstandontvangers moeten doorlopen om 
weer aan het werk te geraken, de door de lidstaten genomen maatregelen om hen daarbij 
te helpen (Aanbeveling, C-5) en het soort werk dat zij kunnen verwachten. 
III - 1. Wat kun je venvachten van de diensten voor de arbeidsvoorziening? 
Dat zij hun maatregelen coördineren met die vatt de sociale diensten en zich meer dan 
in het verleden om de bijstandontvangers bekommeren. 
Voor bijstandontvangers die voor werk beschikbaar zijn, is de belangrijkste weg terug 
naar de arbeidsmarkt inschrijving bij het arbeidsbureau25. In principe is dit een manier 
om hen hetzelfde te behandelen als de anderen. In feite betekent de overgang van een 
werkloosheidsuitkering naar bijstand in de meeste lidstaten ook verandering van 
uitkeringsinstantie en van wijze van betaling. 
Het zijn vooral de sociale diensten die zich met de bijstandontvangers bezighouden en 
niet zozeer de diensten voor de arbeidsvoorziening. Deze diensten werken dikwijls langs 
elkaar heen. Van oudsher zien de sociale diensten hun hulpverlening niet als bestrijding 
van werkloosheid, die wordt beschouwd als een van de vele problemen waarmee hun 
cliënten te maken hebben. In sommige lidstaten gaan zij op dit gebied echter een 
actievere rol spelen. Zonder de plaats in te nemen van de arbeidsbureaus, worden zij 
belast met de ontwikkeling van specifieke activiteiten in verband met de arbeidsmarkt. 
" Met uitzondering van Frankrijk, zie 1-3. 
"^ In sommige lidstaten verplicht. 
12 
Sommige lidstaten realiseren zich dat deze verkokering van diensten schadelijk is voor de 
arbeidsperspectieven van bijstandontvangers en proberen die nader tot elkaar te brengen. 
Een eerste stap in die richting is de werkgelegenheidsmaatregelen niet alleen voor 
langdurig werklozen open te stellen maar ook voor bijstandontvangers, zoals 
bijvoorbeeld in België, Frankrijk, Duitsland en Portugal is gebeurd. In Ierland en het 
Verenigd Koninkrijk gebeurt dit in feite ook omdat zij geen onderscheid maken tussen de 
uitkeringen voor deze twee categorieën werkzoekenden. In Duitsland kunnen 
Sozialhilfe-ontvangevs tot maximaal 20% van het aantal deelnemers deelnemen aan het 
werkgelegenheidsprogramma voor langdurig werklozen26. In Portugal krijgen ontvangers 
van de Rendimento minimo garantido bovendien voorrang bij door het Europees Sociaal 
Fonds medegefinancierde maatregelen. 
Een andere, delicatere en langdurigere, aanpak bestaat erin de diensten voor de 
arbeidsvoorziening beter te motiveren ten gunste van degenen die de meeste 
moeilijkheden ondervinden, en samen te laten werken met de uitkeringsinstanties. In 
België werken de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn dikwijls samen met de 
diensten voor de beroepsopleiding en de arbeidsvoorziening. In Frankrijk moeten de 
Agences Nationales Pour l'Emploi zich meer op de personen met de grootste problemen 
richten. In Duitsland is in 1998 door de Bundesanstalt für Arbeit en de 
Bundesvereinigung der kommunalen Spitzenverbande een gids gepubliceerd om de 
samenwerking tussen de diensten voor de arbeidsvoorziening en de sociale diensten op 
het gebied van de arbeidsinpassing van Sozialhilj"e-ontvangers aan te moedigen27. 
In Nederland richten de diensten voor de arbeidsvoorziening hun inspanningen vooral op 
de moeilijk plaatsbaren, categorieën die in samenwerking met de gemeentelijke sociale 
diensten worden vastgesteld. Uiterlijk in 2001 moeten de openbare diensten voor de 
arbeidsvoorziening, uitkeringsinstanties en de sociale diensten opgegaan zijn in Centra 
voor Werk en Inkomen, die als één loket functioneren voor alle werkzoekenden en 
uitkeringsgerechtigden28. In het Verenigd Koninkrijk delen het personeel van de 
uitkeringsinstanties en dat van de diensten voor de arbeidsvoorziening dezelfde 
kantoorruimte en houden zij zich bezig met alle JSA-ontvangers29. De rol van deze 
laatste diensten is uitgebreid en zij werken samen met talrijke plaatselijke actoren om de 
New Deals uit te voeren. 
Meer samenwerking tussen de sociale diensten en de diensten voor de 
arbeidsvoorziening leidt tot een onderlinge aanpassing van de methoden, een betere 
afstemming hiervan op de doelstellingen en tot een combinatie van een 
gestandaardiseerde administratieve behandeling met een persoonlijkere hulpverlening, 
getuige de verderop beschreven stappenplannen (hoofdstuk IV). 
III - 2. Hoe kan de inzetbaarheid worden verbeterd? 
Sterke concurrentie en een gebrek aan vaardigheden beperken de deelname aan 
algemene scholingsmaatregelen. Specifieke maatregelen kunnen de inzetbaarheid 
verbeteren en het gebrek aan onderwijs of opleiding compenseren. 
26 "Aiction Beschaftigungshilfen t'iïr Langzeitarbeitslose 1995 bis 1999", 10.2.1995. 
27 
"Leitfaden tür Sozialhiltetrager und Arbeitsamter zur benitlichen Eingliedemng Arbeitsloser", Bundesanstalt für 
Arbeit und Bundesvereinigung der Kommunalen Spitzenverbande; Nümberg/Köln, Marz 1998. 
SZW, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, "De andere kant van Nederland: preventie en 
bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting", voortgangsrapportage, april 1997. 
Personen met speciale sociale problemen worden doorverwezen naar de sociale diensten, die gescheiden blijven. 
13 
Ill - 2-1. Verbetering van vaardigheden en kwalificaties 
Slechts enkele procenten bijstandontvangers (tabel 5) volgen een opleiding of een stage. 
Nog afgezien van de beperkte begrotingsmiddelen, ontbreekt het hun in de praktijk aan 
de vereiste vaardigheden en kwalificaties om te voldoen aan de toelatingsvoorwaarden of 
om daar ten volle van te profiteren, zelfs als zij toegang kunnen krijgen tot de 
standaardopleidingsmaatregelen. 
In Denemarken, verplicht de Lov om Kommunal Aktivering'0 de gemeenten 
tweedekansonderwijs te verzorgen (20% van de deelnemers aan activeringsmaatregeien) 
en stages te organiseren (60%). In het Verenigd Koninkrijk kunnen werkzoekenden die 
voor de New Deal in aanmerking komen, tweedekansonderwijs volgen, dat wordt 
verzorgd door de plaatselijke partners tijdens de vier maanden die voorafgaan aan de 
Gateway. De deelnemers aan de New Deal die hun verplichte middelbaar onderwijs niet 
hebben afgemaakt31, krijgen maximaal een jaar voltijds onderwijs of scholing 
aangeboden. Zweden ontwikkelt met zijn meerjarig volwassenenonderwijsinitiatief 
(1997-2002) en zijn inzetbaarheidsinstituten (AMI) een strategie van nationale betekenis. 
Tweedekansonderwijs is echter in de eerste plaats bedoeld voor degenen die met succes 
het verplicht secundair onderwijs hebben voltooid. 
De aangeboden specifieke opleidingen blijven evenwel beperkt, van korte duur en weinig 
bezocht. De redenen daarvoor zijn niet alleen de geringe begrotingsruimte, maar ook 
meer in het algemeen het ontbreken van duidelijke strategieën om te compenseren wat de 
nationale onderwijsstelsels verzuimd hebben. 
Scholing kan gecombineerd worden met stages in ondernemingen, die over het algemeen 
ook van korte duur zijn. Hiervoor wordt een financiële vergoeding aan de werkgevers 
verstrekt (Duitsland, Luxemburg, België, Frankrijk, Denemarken en het Verenigd 
Koninkrijk bijvoorbeeld). Duitsland heeft voor langdurig werklozen een tripartiete 
formule ontwikkeld (werknemer, werkgever, openbare dienst voor de 
arbeidsvoorziening) van inpassingscontracten waarbij een opleidingsperiode wordt 
gegarandeerd waarvan de kosten voor rekening komen van de openbare dienst voor de 
arbeidsvoorziening. In het kader van de Britse New Deal voor jongeren garanderen de 
werkgevers de kwaliteit van onder meer de geboden opleiding. 
III - 2-2. Specifieke maatregelen als tijdelijke oplossingen 
Negen lidstaten (Duitsland, België, Denemarken, Spanje, Frankrijk, Luxemburg, 
Nederland, Portugal, Verenigd Koninkrijk) hebben maatregelen ontwikkeld die 
uiteindelijk, dikwijls op lange termijn, de reïntegratie op de arbeidsmarkt ten doel 
hebben. In de meeste lidstaten zijn die alleen bedoeld voor personen die voor werk 
beschikbaar zijn. Sommige stellen deze maatregelen niet alleen open voor mensen die 
voor werk beschikbaar zijn, maar ook voor anderen die vrijgesteld zijn van de 
verplichting zich voor werk beschikbaar te houden, zoals eenoudergezinnen of ouderen 
(Denemarken, Luxemburg, Nederland''2). Frankrijk en Portugal bieden deze als mogelijke 
opties voor alle begunstigden aan. 
III -2-2-1. Prikkels voor vrijwilligerswerk 
Op 1.7.98 vervangen door de'Lov om Aktiv Social-Politik. 
National Vocational Qualification, level 2 
" Eenoudergezinnen, ouderen boven de 57.5 jaar. om sociale of medische redenen vrijgestelden. 
14 
In deze negen lidstaten worden met name door de gemeenten voor de samenleving 
nuttige taken aangeboden op het gebied van onderhoud van openbare ruimten en 
gebouwen, het milieu, collectieve voorzieningen en ziekenhuizen. De deelnemers 
ontvangen een aanvulling op de bijstand in de vorm van een premie of vergoeding van de 
gemaakte kosten. 
Deze maatregelen moeten voorkomen dat de betrokkenen naar volledig nietsdoen 
afglijden, en verkleinen de kans op sociale uitsluiting. Zij helpen met name personen die 
niet direct weer aan het werk kunnen met alle verplichtingen van dien. Zowel door de 
aard van het werk als door de eraan verbonden voorwaarden vertekenen zij echter de 
arbeidsmarkt. De deelnemers blijven volledig afhankelijk van sociale uitkeringen, kunnen 
niet terug in het socialezekerheidsstelsel en geen rechten op een werkloosheidsuitkering 
of een pensioen opbouwen, behalve de in sommige lidstaten bestaande premievrije 
minima. Daarom blijven deze maatregelen beperkt. In Frankrijk spelen zij een 
ondergeschikte rol, in Duitsland en Luxemburg worden zij steeds minder toegepast en 
wordt de voorkeur gegeven aan de volgende optie. 
III - 2-2-2. Gesubsidieerde arbeid in de niet-commerciële sector 
Van deze mogelijkheid wordt in de lidstaten het meest gebruik gemaakt. De plaatselijke 
autoriteiten stimuleren het scheppen van werkgelegenheid in de sociale economie, 
basisvoorzieningen en publieke dienstverlening, of treden zelf als werkgever op. De 
banen lijken door hun aard sterk op de hiervoor genoemde (beschreven onder 2.2.1), 
maar zijn beter gestructureerd en dikwijls in een arbeidsovereenkomst geregeld. Er 
worden sociale premies geheven, zodat de betrokkenen weer opgenomen kunnen worden 
in het socialezekerheidsstelsel. Zij omvatten onder meer: 
- in Spanje de empleo social, 
-in België de indienstneming door de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn 
van bijstandontvangers die ter beschikking worden gesteld van lagere overheden of 
NGO's, 
- in Duitsland het creëren van banen door de gemeenten, met name voor jongeren, in het 
kader van het programma H iff e zur Arbeit, 
- in Frankrijk de contrats emploi solidarité (CES") en de contrats emploi consolidé 
(CEC), waarvoor onder andere bijstandontvangers voorrang krijgen, 
- in Denemarken de job training bij de overheid, 
- in Luxemburg de Affectations temporaires indemnisées, 
- in Ierland de Community employment programmes, 
- in Nederland de banenpools en Melkert-banen. 
De ontwikkeling van deze maatregelen vergt veel van de lagere overheden en is voor 
sommige lidstaten op het ogenblik aanleiding om de verdeling van de financiële en 
personele middelen en de verantwoordelijkheden te heroverwegen. Qua financiering 
verschilt de situatie per lidstaat. In Luxemburg, Portugal en Frankrijk"4 wordt een en 
ander uit de nationale begroting gefinancierd maar is het beheer gedecentraliseerd. In 
Zweden en Duitsland moeten de gemeenten de kosten van de bijstandsregelingen 
volledig dragen. In de andere lidstaten worden de uitgaven tussen de lagere en nationale 
overheden gedeeld. De financiering vormt echter niet het enige probleem. Het is ook de 
Deze betreffen 40% van de op de arbeidsmarkt (her)ingetreden bijstandontvangers. Deze laatste maken 30% van 
de afgesloten CES uit. 
Bovendien moet elk departement 20% van de bijstandsmiddelen besteden aan specifieke inpassingsmaatregelen 
(gezondheidszorg, huisvesting. ... ) die boven op de gesubsidieerde arbeidsovereenkomsten kunnen komen. 
15 
vraag of de lagere overheden over het vereiste personeel en de nodige deskundigheid 
beschikken om deze banen te creëren. 
De aangeboden banen zijn over het algemeen laaggekwalificeerd, slecht betaald, 
parttime, van korte duur en met weinig garantie op verlenging. Maar weinige duren 
langer dan eenjaar35. De contractanten doen niet altijd nuttige beroepservaring voor een 
latere betrekking op. Een duurzame herintrede op de arbeidsmarkt blijft moeilijk voor 
hen. In" Nederland vond in 1996 6% van degenen met een gesubsidieerde 
arbeidsovereenkomst weer regulier werk, in Luxemburg 16% in 1995. In Frankrijk was 
in 1996 27% van de nieuwe bijstandontvangers na eenjaar weer aan het werk, waarvan 
44% met een gesubsidieerde arbeidsovereenkomst36 waarvan driekwart parttime in 
afwachting van een fulltime baan. 
III - 3. Toegang tot de arbeidsmarkt 
Er zijn maar weinig maatregelen speciaal op bijstandontvangers gericht. De lidstaten 
hechten bijzonder belang aan de vergemakkelijking van de overgang naar werk en het 
voorkomen van inkomstenverlies. 
III - 3-1. Toegang tot ondernemingen 
Er zijn diverse stimuleringsmaatregelen voor werkgevers. Subsidie of vermindering van 
de sociale lasten in het kader van arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd zijn het 
meest gebruikelijk. De meeste lidstaten maken daar gebruik van zonder dat deze 
maatregelen speciaal voor bijstandontvangers bedoeld zijn. Duitsland, Luxemburg, 
België, Nederland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk moedigen de werkgevers aan 
bijstandontvangers in dienst te nemen. 
Er .orden maatregelen genomen om het risico dat zittend personeel door gesubsidieerde 
werknemers wordt vervangen, te beperken. Zij moedigen de werkgevers aan de 
werknemers ook na de gesubsidieerde periode in dienst te houden (standaardcontracten 
in Luxemburg, tripartiete overeenkomsten in Duitsland, toezeggingen om aan de 
kwaliteitscriteria van de New Deal-opùes te voldoen in het Verenigd Koninkrijk, contrats 
initiative emploi (CLE) in Frankrijk). De ervaring leert dat de werkgevers over het geheel 
genomen niet staan te trappelen. Niettemin is met name vanwege de selectie die de 
werkgevers bij de aanstelling maken, het percentage van degenen die vervolgens een 
reguliere arbeidsplaats krijgen, groter dan onder vorige regelingen. Het zou nuttig zijn 
om in de toekomst de kwaliteit van de banen te kunnen evalueren. 
Behalve met financiële prikkels proberen verscheidene lidstaten bedrijven en hun 
werknemers aan te spreken op hun sociale verantwoordelijkheden. Denemarken heeft in 
1997 een nationaal en Europees debat over dit onderwerp georganiseerd37. In Frankrijk 
en Portugal werken de sociale partners samen in de plaatselijke inpassingscommissies, 
die zijn opgezet om op plaatselijk niveau werkgelegenheidskansen te creëren. In België 
zoeken de OCMW's naar partnerschappen met het bedrijfsleven. 
In Frankrijk, Spanje, Ierland en Portugal ten slotte kunnen bijstandontvangers hulp 
krijgen bij het creëren van hun eigen baan of het opzetten van hun eigen bedrijf. Er wordt 
' Met uitzondering van bijvoorbeeld Ierland, waar moeilijk plaatsbaren van meer dan 35 jaar een 
arbeidsovereenkomst van driejaar kunnen krijgen, en Frankrijk, waar de CECs gedurende maximaal vijfjaar 
kunnen worden verlengd. 
"'' Inclusief de in punt III-3 hierna genoemde steun aan bedrijven. 
«Een nieuw partnerschap voor de sociale samenhang», Kopenhagen, juni 1997. 
16 
ook speciale steun toegekend voor de oprichting van bedrijven die werklozen en andere 
kwetsbare personen op de arbeidsmarkt in dienst nemen. 
III - 3-2. Financiële prikkels voor herintreding 
Kijkt men naar de netto vervangingscoëfficiënt van de bijstand door een gemiddeld 
salaris"8, dan is het over het geheel genomen alleen voor alleenstaanden economisch 
interessant om werk te zoeken, Zij maken bijna de helft uit van de bijstandontvangers in 
de hele Unie. De coëfficiënten zijn aanmerkelijk hoger voor paren met twee kinderen 
waarbij één ouder weer aan het werk zou gaan. Wordt met het werk van beide ouders 
rekening gehouden, een situatie die veel voorkomt in de Noordse landen en zich ook in 
de rest van de Unie verbreidt, dan vallen de coëfficiënten lager uit. Voor 
eenoudergezinnen worden de coëfficiënten tot op zekere hoogte onderschat omdat de 
kosten van kinderopvang, een essentieel element wanneer men weer gaat werken, daar 
niet in begrepen zijn. 
De verhouding tussen bijstand en minimumloon39 staat in een aantal lidstaten ter 
discussie. Het zou nuttig zijn als in de toekomst de vervangingscoëfficiënten ten opzichte 
van deze lonen kon worden geschat40, want de kans is groot dat het loon bij herintreding 
op dat niveau ligt. 
III - 3-2-1. Aanpassing van de hoogte van de bijstand 
De lidstaten verlagen de normbedragen van de bijstand niet bij wijze van prikkel om weer 
aan het werk te gaan. Het is moeilijk om deze normbedragen te veranderen, die als 
bestaansminima worden beschouwd. Een verlaging daarvan zou moeilijk te verdedigen 
zijn. De lidstaten hebben de individuele sancties in het geval van werkweigering of niet-
deelneming aan inpassingmaatregelen verscherpt. De uitkering kan gedurende enkele 
maanden, of zelfs langer in geval van recidive, worden stopgezet (België, Spanje, 
Frankrijk, Luxemburg, Portugal) of verlaagd (met 20 tot 25% in Denemarken, Duitsland 
en Finland; met 15, 20 en zelfs 100% in Nederland en met 40% van de persoonlijke 
uitkering in het Verenigd Koninkrijk). De gestraften hebben over het algemeen de 
mogelijkheid in beroep te gaan. Over de daadwerkelijke toepassing van de sancties zijn 
maar weinig gegevens beschikbaar (2,1% van de bijstandontvangers in Portugal, 2,8% in 
Luxemburg, 5% van de afgesloten inpassingscontracten in Frankrijk). 
IW-3-2-2. Versoepeling van de overgang van bijstand op loon 
Om de overgang naar betaald werk te vergemakkelijken hebben zes lidstaten (België, 
Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Ierland en Nederland) overgangsperioden (van 1 tot 3 
jaar) ingevoerd, waarin de bijstand geheel of gedeeltelijk41 kan worden gecumuleerd met 
het salaris. Nederland en Ierland hebben dit gedaan met het doel deeltijdarbeid te 
stimuleren42. Luxemburg telt inkomsten uit arbeid tot 20% van het gegarandeerde totale 
inkomen voor onbepaalde tijd niet mee. In Ierland en het Verenigd Koninkrijk is het 
toegestaan naast een bijstandsuitkering permanent bij te verdienen gedurende 
Of 2/3 van deze salarissen, woonkostentoeslagen en kinderbijslag inbegrepen: tabel 3.4, blz. 35 in «Social 
benefits and work incentives». OESO. uitgave 1998. 
Bestaat in zes lidstaten. 
411 Voltijds. 
Soms degressief. 
Nederland voor personen ouder dan 57.5 jaar en voor eenoudergezinnen met kinderen onder de vijfjaar; Ierland, 
betreft de ( 'nemployment Assistance en de Lone Parents Assistance. 
17 
respectievelijk maximaal 30 en 16 uur per week43. Daarboven passen deze landen in-
work benefits toe, die op het ogenblik alleen voor gezinnen met kinderen gelden44. Alleen 
in sommige autonome regio's in Spanje is het nog steeds verboden naast een 
bijstandsuitkering inkomen uit arbeid te genieten. De aanpak zou kunnen worden 
uitgebreid tot de toeslagen, zoals het geval is voor de woonkostentoeslag in Ierland en 
het Verenigd Koninkrijk. Bijstandontvangers zouden dan des te meer worden 
gestimuleerd om van de werkgelegenheidskansen te profiteren. Tot dusverre hebben 
maar weinig lidstaten daarvoor gekozen, omdat de ingewikkelde procedure en de 
verdeling van de bevoegdheden tussen de vele bestuurslagen waarschijnlijk een rem op 
de vooruitgang vormen. 
De doeltreffendheid van deze maatregelen hangt af van een goede onderlinge aansluiting 
tussen arbeidsrecht, sociale bescherming, actieve maatregelen inzake opleiding en werk, 
en belastingstelsels. In overeenstemming met het witboek van de Commissie "Groei, 
concurrentievermogen, werkgelegenheid"45 hebben de lidstaten stappen ondernomen om 
de indirecte loonkosten voor laaggeschoolden te verlagen. Bovendien hebben de lidstaten 
thans overeenstemming bereikt over een richtsnoer voor de werkgelegenheid46, die 
beoogt de uitkerings- en belastingstelsels te onderzoeken en waar nodig te herzien om 
het voor werklozen en inactieven aantrekkelijker te maken om werk of 
opleidingsmogelijkheden te zoeken en de aanvaarden. 
IV- Een stap verder: de stappenplannen 
Slechts een kleine minderheid van de bijstandont\>angers geraakt uit de bijstand en komt 
weer aan het werk. Om deze resultaten te verbeteren, wordt gewerkt aan een aanpak 
gebaseerd op individuele contracten die de ondertekenaars verplichten persoonlijke 
projecten op te stellen. 
In de lidstaten die op dit punt over gegevens beschikken (tabel 5), ligt het percentage 
personen dat jaarlijks uit de bijstand geraakt tussen de 6% en 33% en dat is niet in alle 
gevallen toe te schrijven aan het vinden van werk: dat is bijvoorbeeld de reden in twee 
derde van de gevallen in Frankrijk en in 13% van de gevallen in Nederland, zonder dat 
het mogelijk is een uitspraak te doen over de duurzaamheid van de gevonden baan. De 
lidstaten zagen zich genoodzaakt andere mogelijkheden voor sociale integratie te 
verkennen en iets te doen aan het grote aantal zowel persoonlijke als institutionele 
obstakels waar bijstandontvangers op kunnen stuiten. Die kunnen bijvoorbeeld gelegen 
zijn in het gezin, het onderwijs of de huisvesting, en kunnen de kansen om werk te 
vinden en te houden in gevaar brengen. 
Maatschappelijk werkers, dikwijls de eerste contactpersonen voor bijstandontvangers, 
weten maar al te goed hoe moeilijk het voor deze mensen is plannen voor de toekomst te 
maken en hun weg te vinden in de voortdurend wisselende doolhof van maatregelen op 
opleidings- en werkgelegenheidsgebied. Om dit te verhelpen zijn adviezen en diensten 
ontwikkeld die de mensen helpen aan hun ontwrichte leven weer zin te geven en hun 
leven in te richten op een wijze die meer aansluit bij hun persoonlijke ontwikkeling. 
Onder de standaardvoorwaarden voor het minimumloon. 
In het Verenigd Koninkrijk loopt een experiment voor de andere categorieën. In Ierland wordt gedurende drie 
jaar degressieve steun verleend via de Back to Work Allowance voor nieuw gecreëerde banen of het scheppen van 
zijn eigen baan. De in-work henefits zijn inclusief de woonkosten. 
45COM(98)7()()def. 
'' Richtsnoer 4 van de werkgelegenheidsrichtsnoeren 1999, COM(9S) 574 de f. 
11 
Er worden individuele actieplannen opgesteld. Deze maken een in de tijd meer coherente 
aanpak mogelijk en houden rekening met het gezin en de sociale omgeving. Zij kunnen 
bijvoorbeeld maatregelen inhouden ter vergroting van de sociale zelfstandigheid (het 
leren van talen, rijbewijs, ontwenningskuur,..), ter verbetering van de gezinssituatie 
(schoolbezoek van de kinderen, te grote schulden,...), deelname aan burenhulp, 
verbetering van huisvesting, scholing, onderricht in de rechten en plichten van de 
burgers. Werk blijft in vele gevallen het uiteindelijke doel. 
De lidstaten hebben op dit gebied uiteenlopende vorderingen gemaakt, bijvoorbeeld: 
- in Finland de verplichte individuele plannen voor degenen die een aangeboden baan 
afslaan (in maart 1998 ingevoerd); 
- in Duitsland het Gesamtplan van de wet op de Sozialhilfe (§ 19-4); 
- in Denemarken het individuel handlingsplan dat de gemeenten voor ontvangers van de 
Social Bistand boven de 25 jaar moeten opstellen; 
- in Nederland de "weg naar de arbeidsmarkt" voor langdurig werklozen, die regelingen 
omvat voor sociale integratie, studie en scholing; 
- in het Verenigd Koninkrijk de Jobseeker 's Agreement, die een voorwaarde is voor de 
toekenning van de Jobseeker's Allowance en om de veertien dagen wordt herzien. 
Daarin wordt het soort werk genoemd waarvoor de betrokkene beschikbaar is en de 
stappen die hij moet doorlopen om een baan te vinden. 
In andere lidstaten hebben de individuele plannen zich ontwikkeld in de richting van 
wederzijdse toezeggingen die de betrokkenen niet alleen verantwoordelijkheid geven 
voor hun toekomst, maar ook aangeven hoe de sociale dienst en het arbeidsbureau hen 
kunnen helpen hun doelstellingen te verwezenlijken. In Frankrijk en Portugal worden 
deze toezeggingen uitgebreid tot de plaatselijke gemeenschappen die vertegenwoordigd 
zijn in de inpassingscommissies, die de toezeggingen mede hebben ondertekend. 
Aan deze wederzijdse toezeggingen beantwoorden het integratiecontract in België, het 
contrat d'insertion in Frankrijk, het projet d'insertion in Luxemburg, het proyecto de 
integracion in Spanje en het acordo de inserçâo in Portugal. Zij worden gezien als 
indicatieve sociale instrumenten, waarop de maatschappelijk werkers dikwijls naar eigen 
goeddunken teruggrijpen. Er wordt gebruik van gemaakt door 15% van de 
bijstandontvangers in België. 22% in Portugal en 28% in Frankrijk. Het zijn geen 
arbeidsovereenkomsten. Werk is slechts een van de vele manieren om tot economische 
en sociale integratie te geraken. In Portugal bijvoorbeeld betreft een op de vijf acordos 
de inserçâo onderwijs, gezondheid en of sociale begeleiding, een op de tien betreft 
huisvesting. 
V- Vooruitzichten, toereikende middelen en uitkeringen als uitgangspunt voor 
economische en sociale integratie 
In zijn aanbeveling beval de Raad de lidstaten aan "in het kader van een algemene, 
coherente regeling ter bestrijding van sociale uitsluiting het fundamentele recht van 
personen te erkennen op inkomsten en prestaties die toereikend zijn om een menswaardig 
bestaan te leiden". Bijstandsregelingen beantwoorden daar in tweeërlei opzicht aan. 
Enerzijds vormen zij de laatste mechanismen voor een herverdeling van de inkomens, die 
van essentieel belang zijn in tijden van economische crisis en verergering van de 
armoede. Anderzijds vormen zij dankzij de eraan verbonden toeslagen en diensten een 
houvast voor de economische en sociale integratie van bijstandontvangers. 
19 
De aanbeveling van de Raad heeft ertoe bijgedragen de discussie tussen de lidstaten te 
organiseren en te stimuleren. Er kan ook een zekere convergentie tussen de nationale 
regelingen worden geconstateerd qua toepassingsgebied en toekenningsvoorwaarden. 
Daarentegen zijn er nog steeds aanzienlijke verschillen met betrekking tot hun plaats in 
de socialezekerheidsstelsels, hun samenhang met de andere maatregelen inzake sociale 
ondersteuning en werkgelegenheid, en de wijze van uitvoering - zoals de normbedragen 
en de bepalingen inzake toeslagen en diensten. 
Voor de wederopneming van de allerarmsten in de algemene (op verzekering 
gebaseerde) socialezekerheidsstelsels is het dikwijls nodig dat zij reguliere arbeid 
verrichten. Echter, dat is op dit ogenblik slechts voor een minderheid van de 
bijstandontvangers weggelegd. De meeste banen die worden aangeboden, zijn van 
tijdelijke aard. De scheidslijn tussen bijstand en loon is aan het vervagen. De 
ontwikkeling van banen van korte duur en van deeltijdarbeid draagt daartoe bij. Het is 
ook mogelijk dat de ruimere mogelijkheden om naast een bijstandsuitkering nog bij te 
verdienen de opkomst van deze nieuwe vormen van werkgelegenheid in de hand werkt. 
Anderzijds kan men zich afVragen of bijstand wel het meest geschikte middel is om 
parttimers die weinig verdienen, te helpen. 
Gezien de onzekere arbeidsmarkt is het zoeken naar duurzamere 
werkgelegenheidskansen voor bijstandontvangers een zaak van lange adem, waaraan 
door de lidstaten in verschillende mate wordt gewerkt. Er zijn initiatieven genomen, 
zoals het scheppen van werkgelegenheid in de niet-commerciële dienstverlening, de 
mobilisering van de diensten voor de arbeidsvoorziening en de vergemakkelijking van de 
overgang van bijstand op een salaris zonder inkomstenverlies. De in een aantal lidstaten 
ten uitvoer gelegde individuele overeenkomsten of contracten versterken dit proces 
doordat zij de werkgelegenheid in een bredere visie van de integratie verankeren en de 
bijstandontvangers actiever daarbij betrekken. 
Om de werkzaamheden met de lidstaten voort te zetten met het doel de situatie van de 
begunstigden van regelingen die onder de aanbeveling vallen, te verbeteren, stelt de 
Commissie voor de volgende vragen te verdiepen: 
Optimalisering van de geboden sociale bescherming 
- Hoe kan beter worden voorzien in de allernoodzakelijkste behoeften en beter rekening 
worden gehouden met de toeslagen (woonkosten, gezondheidszorg, gezin,...)? 
- Kan er meer samenhang worden aangebracht tussen de sociale minima en de andere 
sociale uitkeringen, met name de werkloosheids- en pensioenuitkeringen? 
- In hoeverre kunnen de regelingen worden gebruikt als aanvulling op de inkomsten uit 
arbeid9 
- Hoe kan het functioneren van de regelingen uit gebruikersoogpunt worden verbeterd? 
Vergroting van de toegang tot werk 
- Hoe kunnen bijstandontvangers geholpen worden deel te nemen aan de algemene 
maatregelen op het gebied van scholing en werkgelegenheid? 
- Zijn er specifieke maatregelen nodig, waarom en welke? 
- Wat zijn de beste manieren om de overgang naar werk zonder inkomstenverlies te 
vergemakkelijken? 
- Kan de kwaliteit van de aan bijstandontvangers aangeboden en voor hen beschikbare 
banen worden verbeterd9 
20 
Deze vragen zouden moeten worden behandeld in samenhang met de Europese 
richtsnoeren voor de werkgelegenheid en de nationale actieplannen. 
Ontwikkeling van de economische en sociale integratie 
- Wat zijn de rechten en verantwoordelijkheden van bijstandontvangers en de te hunnen 
laste komenden? 
-Hoe kan op gecoördineerde wijze worden gereageerd op de vele economische en 
sociale problemen waarvoor bijstandontvangers zich gesteld zien? 
-Wat zegt het groeiende aantal bijstandontvangers over de manier waarop het 
economisch en sociaal beleid functioneert om de verklaarde doelstellingen van 
participatie en sociale cohesie te bevorderen? Hoe kan de sociale integratie worden 
verbeterd? 
De Commissie wenst de discussie ook open te stellen voor de sociale partners, de NGO's 
en de andere maatschappelijke organisaties als de hoofdrolspelers in het beleid op het 
gebied van de economische en sociale integratie. De discussies die zullen plaatsvinden, en 
de beleidslijnen die daaruit naar voren kunnen komen, zullen bijdragen tot de 
voorbereiding van de tenuitvoerlegging van het nieuwe artikel 118 van het toekomstige 
Verdrag (artikel 137 van de geconsolideerde versie). 
21 
Tabel 1 
Nationale bijstandsregelingen, 
voornaamste diensten en toeslagen 
Basisregeling Voornaamste toeslagen 
Oostenrijk Sozialhilfe Woonkostentoeslag (indien een passende woning niet uit de 
normbedragen kan worden betaald, dan ontvangt men daarvoor een 
toeslag in geld of in natura). Ziektekostenverzekering. 
België Minimuminkomen In principe dient het minimuminkomen ter dekking van alle 
noodzakelijke uitgaven. Bijzondere bijstand is mogelijk, te beoordelen 
door de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn, voornamelijk 
voor huisvesting en aanverwante kosten, gezondheidszorg, achterstallige 
bedragen voor gas/water/elektriciteit 
Denemarken Social bistand Woonkostentoeslag. Studietoelage voor uit- of thuiswonende studenten. 
Finland Toimeentutotuki Woonkostentoeslag. Het aanvullend deel van de Toimeentulotuki dient ter 
dekking van hoge medische kosten, kinderopvang, hoge 
verwervingskosten. 
Frankrijk Revenu minimum 
d'insertion (Rh/U) Woonkostentoeslag tegen het maximumtarief voor huurders. Vrijstelling 
van de onroerendgoedbelasting. Gratis gezondheidszorg. In het kader van 
de contrats d'insertion ter beschikking gestelde middelen (.... 
Duitsland Sozialhilfe Woonkostentoeslag. Ziektekostenverzekering en uitgaven in verband met 
ziekte. Onderwijstoelage. Hulp in uitzonderlinge omstandigheden 
Ierland Supplementary 
welfare allowance -
Unemployment 
assistance Woonkostentoeslag. Bijdragen voor kleding en schoeisel voor 
schoolgaande kinderen. Hulp in natura voor beddengoed, verwarming en 
andere noodzakelijke huishoudelijke apparaten. 
Luxemburg Revenu minimum 
garanti (RMG) Woonkostentoeslag. Ziektekostenverzekering. 
Nederland Algemene bijstand Woonkostentoeslag. Ziektekostenverzekering. 
Portugal Rendimento minimo 
garantido (RMG) Woonkostentoeslag. Medische kosten (voor bepaalde categorieën), 
studiebeurzen. Subsidie voor het openbaar vervoer. 
Spanje Renta minima Urgente sociale bijstand (huisvesting, huishoudelijke apparaten) 
Zweden Socialbidrag Woonkostentoeslag, toeslag voor eenoudergezinnen 
Verenigd 
Koninkrijk Income support -
income-based Job-
seekers allowance Woonkostentoeslag. Bijdrage in de gemeentebelastingen. 
Tandheelkundige behandelingen, gesubsidieerde brillen; melk + 
vitaminen voor kinderen < 5 jaar en zwangere vrouwen, schoolmaaltijden. 
Bijdrage in de bevallings- en begrafeniskosten. Koudetoeslag voor 
gepensioneerden, gehandicapten en personen met kinderen onder de 5 jaar 
Bijstandontvangers vallen onder de algemene nationale bepalingen inzake gezondheidszorg, onderwijs 
en gezin (kinderbijslag). Hier wordt slechts de bijzondere bijstand vermeld. De bepalingen inzake 
werkgelegenheid en scholing komen in het verslag zelf aan de orde. 
Bronnen: 
- Pierre Guibentif, Denis Bouget, "Lespolitiques du revenu minimum dans l'Union européenne", Lissabon, 1997 
- Antwoorden van de lidstaten op de vragenlijst 1997 van de Commissie over de bijstand. 
- Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden, "Report on GMI development in EU 
Member States in 1992-199T\ december 1997, Matti Heikkila, Darren McCausland 
- OESO, "Bijstand in de OESO-landen, nationale rapporten". 1996 
22 
Tabel 2 
Hoogte van de door de bijstand, de woonkostentoeslag en de kinderbijslag geboden steun 
1995. uitgedrukt in koopkrachtpariteiten 
Lidstaten A4" B D DK E48 F FIN IRL 
49 L NL p50 S UK 
51 
Ongehuwd zonder kinderen 
Netto totale steun 
Aandeel 
woonkostentoeslag 
in % 483 
27 499 
0 661 
36 561 
9 304 
0 481 
40 644 
40 384 
0 808 
14 734 
21 221 
21 625 
7 661 
56 
Paar - 2 kinderen 
Netto totale steun 
Aandeel 
woonkostentoeslag 
in % 
Aandeel 
kinderbijslag in % 1082 
15 
23 926 
0 
28 1230 
29 
7 1431 
0 
11 565 
0 
8 858 
31 
11 1266 
20 
14 852 
0 
9 1519 
7 
14 1090 
14 
10 654 
10 
10 1207 
14 
13 1094 
34 
11 
Eenoudergezin - 2 kinderen 
Netto totale steun 
Aandeel 
woonkostentoeslag 
in% 
Aandeel 
kinderbijslag in % 903 
18 
28 926 
0 
28 895 
34 
13 007 
11 
- 26 504 
0 
10 760 
35 
12 050 
24 
42 837 
0 
9 145 
10 
18 006 
16 
11 476 
13 
13 994 
18 
14 960 
38 
16 
De woonkosten toeslag en kinderbijslag zijn uitgedrukt in % van de netto totale steun. Een percentage nul betekent dat er 
geen afzonderlijke woonkostentoeslag wordt verstrekt. De woonkosten worden in dat geval verondersteld uit de bijstand 
betaald te kunnen worden. De bedragen zijn netto. Heffingen (inkomstenbelasting, gemeentebelastingen) worden in 
Denemarken, Luxemburg, het Verenigd Koninkrijk en in Nederland toegepast. 
Bronnen: 
-Gegevens gemodelleerd naar de OESO-database inzake sociale uitkeringen, belastingen en stimulansen; 
Internet-site: http://www.oecd.org/els.socpol/benefitscompendium/index.htm. 
- Koopkrachtpariteiten. Eurostat: Statistics in focus - Economy and finance. 1995/2. Elk bedrag in nationale valuta wordt 
omgerekend in een gemeenschappelijke referentie-eenheid. de KKP. waannee voor een bepaald jaar in elke lidstaat 
dezelfde hoeveelheid goederen en diensten kan worden gekocht. 
Gemiddelde van de 9 bestaande Sozia////'//«-regelingen (1 voor elke deelstaat). Bij de woonkostentoeslag kon wegens de 
grote verschillen in verband met de individuele situaties slechts een ruw geschat bedrag worden opgenomen. 
In elk gezin zijn de Ren ta minima en de kinderbijslag in theorie belastbaar, maar in feite wordt er geen belasting betaald 
omdat de uitkeringsbedragen onder de belastingvrije voet blijven. 
49 
Woonkostentoeslag niet inbegrepen omdat gegevens niet beschikbaar zijn. Maar weinig ontvangers van de Supplementary 
Welfare Allowance ontvangen de woonkostentoeslag. De toeslag voor alleenstaande ouders, die 68% van de totale steun 
uitmaakt, is belastbaar maar er wordt geen belasting geheven omdat de bedragen onder de belastingvrije voet blijven. 
Gegevens over het jaar 1997, het eerste jaar van de RMG. 
De Income Support is belastbaar (ten dele voor paren + 2 en alleenstaande ouder + 2) maar er wordt geen belasting 
geheven omdat de bedragen onder de belastingvrije voet blijven. Het geringe bedrag in de rubriek "belastingen" is voor de 
gemeentebelastingen. Dit wordt gecompenseerd door een aan de bijstandontvangers betaalde bijdrage in de 
gemeentebelastingen die in de praktijk het effect van deze belastingen nuetraliseert. 
Tabel 3 
in % van het aantal ontvangers Kenmerken van de bijstandontvangers 
Alleenstaanden 
(m/v) 
Eenouder-
gezinnen (m/v) 
Paren met 
kinderen 
Aantal 
ontvangers 
Verschil ten 
opzichte van 
1990 % 
Totale 
bestreken 
bevolking 
Verdehng naar 
leeftijd B 
1997 
54 
19 
9,2 
80 020 
+ 62 
126 000 
(ram.) 
27%<25j. 
51%<35j. DK 
1994 
40,6 
25,3/15,3 
11,5 
1/10,5 
32,5 
290 000 
+ 16 
50%<30j. D 
1996 
51,6 
22,7 
14 
1 377 945 
+ 11 
(1995) 
2.688 805 
73% 
< 40 jaar 1995 
22 a 30 
35 a 40 
63 714 
+ 26 
(95 97) 
186 568 
2/3 < 
45 jaar FI 
1994 
61,4 
36,9/24,5 
10,5 
1,3/9,2 
15,8 
339 020 
(1995) 
+ 87 
584 100 
(1995) 
2/3 < 
30 jaar FR 
M 010 472 
+ 98 IRL 1997 
SWA 1 '.A. 
72,8 
18 279 
37 604 
70% < 
39jaar 159 777 
+ 14 
53% < 
35 jaar I. 
1994 
66,5 
19,5 
8,2 
4622 
+ 73 
(1986) 
6 804 
54%< 
40 jaar NL 
1995 
57,6 
23,6 
11,8 
493 000 
-7 
60% 
<40 jaar P 
1996 
7 
21,9 
89 937 
283 433 
51< 
25jaar S 
1994 
61,5 
39/ 22,5 
17,2 
1,9/15,3 
15,6 
715 000 
+ 8 
(9394) UK 
I.S. JSA 
59 
27 
5 
4103000 
* 
9%< 25 j 
43>60j. 78 
1 
15 
1097000 
29<25j. 
13>50j. 
.1 =.iaar 
Onder de ontvangers worden huishoudens in de zin van de nationale regelingen verstaan (nationale definities) met wisselende samenstellingen (alleenstaande of een ontvanger met de te zijnen 
laste komende kinderen en/of volwassenen in hetzelfde huishouden). De totale bestreken bevolking wordt over het algemeen geraamd op basis van de verklaringen van de ontvangers 
Bron: Pierre Guibentif - Denis Bouget, "Les politiques du revenu minimum dans l'Union Européenne", 1997 ; aangevuld met: 
B: situatie in januari 97; «De bijstandontvangers in België, 1990-1997», De staatssecretaris voor Maatschappelijke Integratie, Jan Peeters; 
D: situatie op 31.12.96; "Sozialhilfe Statistisches Bundesamt"; 
DK: Susanna Brogaard en Hanne Weise: "Evaluering af Lov om kommunal aktivering" 1997 
E: de percentages variëren naar autonome regio; Fundacion Argentaria, 1995 
F: situatie op 31.12.96, inclusief overzeese departementen, die ongeveer 16% van het totaal uitmaken; DIRMI/CAF, j uni 1997; 
P: situatie op 31.08.98 
IRL: situatie op 31.12.97; SWA = Supplementary Welfare Allowance; de jaarlijkse stroom is groter (73 554 ontvangers in 1997) ; U.A. = Unemployment Assistance 
LUX: 3e rapport RMG du Conseil Supérieur de l'action sociale à la Chambre des Députés, juli 1996; FNS/CDP-gegevens dec. 1994; 
NL: Gegevens voor ontvangers tussen 18 en 64 jaar; 
UK: I.S = Income support; JSA = income-based Jobseeker's allowance; Statistics Quarterly Enquiry, nov. 97; Noord-Ierland: Income support 100% census, JSA 20% sample Cijfers afgerond op 
het dichtstbijzijnde duizendtal. * Het aantal IS-ontvangers is tussen 1990 en 1995 met 36% gestegen. Vanaf oktober 1996 is de IS voor werklozen vervangen door de JSA. 
& 
Tabel 4 
Arbeidssituatie van de bijstandontvangers 
in % van de aanvragers 
B 
D 
E 
FIN 
F 
IRL. 
I. 
P 
s 
UK Werkend 
2.8 
7,4 
zeer weinig 
11,1 
13 
met 
beschikbaar 
8 
5,3 
50, 
waarvan 20 
voltijds 
met 
beschikbaar Werkzoekend 
met 
uitkering 
7 
14.3 zonder 
uitkering 
30,1 
20.9 
langdurig werklozen 
54,3 
13,8 zeer weinig 
41,2 
90 
31 
86,2 
4 x nationaal gemiddelde 
21,1 (JSA) Stage, 
scholing 
3,8 
(studerenden) 
5,3 
weinig 
6 
niet 
beschikbaar Overige 
56,3, waarvan 10,8 gescheiden, 9,6 aanvulling op andere 
uitkeringen, 2,9 gehandicapten/zieken 
62,1. waarvan 14.8 tenlastekomenden. 7,1 
gehandicapten/zieken, 1,4 gepensioneerden 
eenoudergeziimen 
76,7 aanvulling op andere uitkeringen 
26 
10. waarvan 2,6 gehandicapten/zieken, 1,6 vluchtelmgen 
51, waarvan 26 gehandicapten/zieken, 18 huisvrouw en, 8 
ouder dan 60 jaar; 
5 gepensioneerden. 2,8 gehandicapten/zieken, 0,7 
gezinsbij stand 
33 gehandicapten/zieken 
78,4, waarvan 34.1 gepensioneerden. 19,5 
eenoudergezinnen, 17,3 gehandicapten/zieken 
NB: een bijstandaanvrager kan verscheidene andere uitkeringen ontvangen 
Bronnen: 
Antwoorden van de lidstaten op de vragenlijst van de Commissie van 1997, aangevuld met: 
B: situatie ten tijde van de aanvraag: "Enquête naar de toename van het aantal bijstandsaanvragen. Vereniging 
van Belgische steden en gemeenten, afdeling OCMW"; gegevens 1994 
D: situatie op 31.12.1996 voor personen tussen 15 en 65 jaar: "'Sozialhilfe Statistisches Bundesamt'" 
E: Ministerio de Trabajo y Asuntos sociales. "Las rentas minimas de insercion'*. origen. modelos y aplicacion en las 
Comunidades autonomas. 05.1997 
F: ten tijde van de aanvraag: Isa Aldeghi. "les nouveaux arrivants au revenu minimum d'insertion", enquête RMI 900-
CREDOC-DLRMI 1996. CRED()C, nov. 96 
IRL: Supplementary Welfare Allowance + Unemployment Assistance : Statistical information on Social Welfare Services-
Department of Social Community and Family Affairs - 1997 
L: situatie ten tijde van de aanvraag; Rapport d'activité 1995 du Service Nationale d'Action Sociale 
P: Gedurende de proefperiode 1.7.96/31.10.97 hebben 17 960 huishoudens bijstand ontvangen; op 30.7.97 ontvingen 11 482 
huishoudens nog steeds bijstand. 
S: antwoord op de vragenlijst 1996. gegevens van 1994 
UK: Income Support + income-based Jobseeker's Allowance(JSA), Statistics Quaterly Enquiry, Nov.97; Noord-
Ierland: Income support 100% census, JSA 20% sample 
25 
Tabel 5 
Resultaten van de maatregelen voor sociaal-economische integratie 
in % van de ontvangers 
DK 
D 
E 
F 
L 
NL 
P geactiveerd 
49 
8,4 
100 
in theorie 
>28 
12,0 
21.8 uit de 
bijstand 
20 tot 30 
33 
6.0 in 
96 
32, 9 werk 
15 
13 
empleo social 
27 
4,7 
11.6 
9,7 vrijwilli-
gerswerk 
niet 
beschikbaar 
3.9 
niet 
beschikbaar scholmg, 
stages 
34 
niet 
beschikbaar 
6 
3.5 
0,6 
21,5 overige 
50 aanvulling op andere uitkeringen 
0,05 proyectos de integracion social 
(gezondheidszorg, schoolgaande 
kinderen,..-.) 
47 vverkzoekenden, 5 overige 
79,5 vrijgesteld van MSC 
18,8, waarvan 4 verhuizing naar het 
buitenland, 4 huwelijken 
18,6 gezondheidszorg. 23,7 sociale 
bij stand; 7,8 woonkostentoeslag 
'£63^^66^' = bijstandontvangers die hebben deelgenomen aan maatregelen voor sociaal-
economische integratie 
"'werk'" = personen die een al dan niet gesubsidieerde baan hebben gevonden 
Bronnen: 
Antwoorden van de lidstaten op de vragenlijst van de Commissie van 1997, aangevuld met: 
D: deelnemers aan het programma « Hilfe zur Arbeit » ; Breuer Wühem « Revenu minimum garanti et politiques 
d'insertion sur le marché de l'emploi, le cas de l'Allemagne » ISG, Sozialforschung und Gesellschaftspolitik, 
1995, op basis van een enquête uit 1992 
E: Mimsterio de Trabajo y Asuntos sociales. "Las rentas minimas de insercion", origen, modelos y aplicacion en 
las Comunidades autonomas, 05.1997 ; Fundacion Argentaria, "Las rentas minimas de insercion en Espana: entre 
la asistencia y la insercion'". voorlopige versie mei 1995; gegevens 1993 
F: situatie een jaar na opneming in de bijstandsregeling. 28% "geactiveerden" = die een inpassingscontract 
hebben ondertekend; Isa Aldeghi. "Les nouveaux arrivants au revenu minimum d'insertion", enquête RMI900 -
CREDOC-DIRMI 1996. CREDOC, nov.96 
L: situatie op 31.12.1995: van de 7 433 begunstigden zijn er 5 912 (79,5%) vrijgesteld van de Mesures sociales 
complémentaires (MSC). 56.7% van de niet-vrijgestelden zijn "geactiveerd": 3e rapport du Conseil supérieur à 
l'action sociale à la Chambre des Députés, juli 1996 
NL: gegevens 1991. studie "Van bijstand naar werk". Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, mei 
1994. In 1995 betroffen de activeringsmaatregelen 27,5% van het totale aantal bijstandontvangers 
P: resultaten over de periode 1.7.96/31.08.98; 21,8% "geactiveerden" = die een "acordo de inserçâo" hebben 
ondertekend 
26 
Nr. I. 245/46 Publikaticblad van de Eurupc.se Gemeenschappen 26. 8. 92 
AANBEVELING VAN DE RAAD 
van 24 juni 1992 
inzake gemeenschappelijke criteria met betrekking tot toereikende inkomsten en prestaties in de 
stelsels van sociale bescherming 
(92/441/EEG) 
DL RAAD VAN DK EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, in/onderheid op artikel 235, 
Gezien het voorstel van de Commissie ('), 
Gezien het advies van het Europese Parlement (J), 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Conu-
ie O. 
( I ) Overwegende dat de versterking van de sociale samen­
hang binnen de Genieenschap impliceert dat de solida­
riteit met de armste en meest kwetsbare personen in de 
samenleving moet worden bevorderd; 
(2) Overwegende dat eerbied voor de menselijke waardig­
heid een van de grondrechten is waarop het Gemeen­
schapsrecht stoelt, zoals deze grondrechten erkend zijn 
in de preambule van de Europese Akte; 
(3) Overwegende dat verschijnselen van sociale uitsluiting 
en gevaar voor bestaansonz.ckerheid in de afgelopen 
tien jaar zijn toegenomen en gediversifieerd, met name 
vanwege de combinatie van ontwikkelingen op de 
arbeidsmarkt enerzijds, in het bijzonder de toename 
van langdurige werkloosheid, en veranderingen in de 
gezinsstructuur anderzijds, in het bijzonder de toena­
me van het aantal eenpersoonshuishoudens; 
(4) Overwegende dat de algemene beleidsmaatregelen 
inzake ontwikkeling, die de geconstateerde structurele 
ontwikkelingen kunnen helpen afremmen, vergezeld 
moeten gaan van een specifiek, systematisch en cohe­
rent integratiebeleid; 
(5) Overwegende dat het derhalve zaak is de inspanningen 
voort te zetten, de verworvenheden van het sociaal 
beleid te versterken en dit beleid af te stemmen op het 
meerdimensionale karakter van de sociale uitsluiting, 
dat impliceert dat er naast de verschillende vormen van 
directe hulp ook maatregelen vereist zijn die bewust 
gericht zijn op de economische en sociale integratie van 
de betrokkenen; 
(6) Overwegende dat mensen met ontoereikende, onregel­
matige en onzekere inkomsten niet in staat zijn behoor-
(') PB nr. C 163 van 22. 6. 1991, blz. 3. 
(') PB nr. C ISO van 15. 6. 1992 
(') PB nr. C 14 van 20. 1. 1992. bl/. I. lijk deel te nemen aan het economische en sociale leven 
van de maatschappij waarin zij leven, en er evenmin m 
slagen zich economisch en sociaal te integreren; dat het 
d«s van belang is de meest kansarmen in het kader van 
een algemeen, samenhangend beleid ter ondersteuning 
van hun integratie een recht toe te kennen op toerei­
kende, stabiele en voorzienbare inkomsten; 
(7) Overwegende dat de Raad en de Ministers van jtociale 
Zaken, in het kader van de Raad bijeciTï op 29 
september 19X9 een resolutie hebben aangenomen ter 
bestrijding van de sociale uitsluiting {*), waarin wordt 
beklemtoond dat de bestrijding van de sociale uitslui­
ting een belangrijk onderdeel van de sociale dimensie 
van de interne markt mag worden geacht; 
(8) Overwegende dat in het Gemeenschapshandvest van 
de sociale grondrechten van de werkenden, dat op de 
Europese Raad van Straatsburg van 9 december 1989 
door de Staatshoofden en Regeringsleiders van elf 
Lid-Staten is aangenomen, met name in de achtste 
overweging en in de punten 10 en 25 het volgende 
wordt verklaard: 
„Overwegende dat |. . .] het, in een geest van solida­
riteit, belangrijk is sociale uitsluiting te bestrijden;"; 
„Volgens de specifieke bepalingen van elk land: 
10. hebben alle werkenden van de Europese 
Gemeenschap recht op een adequate sociale 
bescherming en, ongeacht hun statuut en de 
grootte van de onderneming waarin zij werken, 
op sociale-zckerheidsprcstaties van een toerei­
kend niveau; 
moeten personen die, ongeacht of zij al dan nie: 
reeds hebben gewerkt, van de arbeidsmarkt zijn 
uitgesloten en geen bestaansmiddelen hebben, 
aanspraak kunnen maken op voldoende uitke­
ringen en middelen, aangepast aan hun persoon­
lijke situatie."; 
„25. dienen alle personen die de pensioengerechtigde 
leeftijd hebben bereikt, maar geen recht op 
pensioen hebben en niet over andere bestaans­
middelen beschikken, in aanmerking te kunnen 
komen voor voldoende middelen, alsmede voor 
een aan hun specifieke behoeften aangepast* 
sociale en geneeskundige bijstand."; 
(*) PB nr. C 277 van 31. 10. 1989, blz. 1. 
-?V 
26. 8. 92 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. L 245/47 
(9) Overwegende dat de Commissie dit fundamentele 
aspect van de bestrijding van sociale uitsluiting heeft 
overgenomen in haar actieprogramma tot uitvoering 
van het Gemeenschapshandvest van de sociale grond­
rechten van de werkenden, door met name te wijzen op 
het belang van een communautair initiatief dat in een 
geest van solidariteit gericht is op de meest kansarme 
burgers van de Gemeenschap, met inbegrip van de 
ouderen, wier sociale situatie al te vaak gelijkenis 
vertoont met die van personen die van de arbeidsmarkt 
zijn uitgesloten; 
( 10) Overwegende dat de invoering van een garantie inzake 
inkomsten en prestaties tot de sociale bescherming 
behoort; dat de I.id-Staten te dien aanzien de juridische 
aard bepalen van de maatregelen die deze garantie 
moeten bieden, en die in de meeste l.id-Staten niet 
onder de sociale zekerheid vallen; 
(11) Overwegende dat bij de geleidelijke tenuitvoerlegging 
van deze aanbeveling rekening moet worden gehouden 
met de beschikbare financiële middelen, met de natio­
nale prioriteiten en met het evenwicht binnen de 
nationale stelsels van sociale bescherming; dat het 
niveau van sociale bescherming van I.id-Sta.u tot 
l.id-Staat verschilt; 
(12) Overwegende dat het Europese Parlement zich in zijn 
resolutie over de bestrijding van de armoede in de 
Europese Gemeenschap (') heeft uitgesproken voor de 
invoering in alle l.id-Staten van een gegarandeerd 
minimuminkomen als middel om de armste burgers in 
de maatschappij te integreren; 
(13) Overwegende dat ook het Economisch en Sociaal 
Comité in zijn advies over armoede van 12 juli 1989 (2) 
de invoering van een sociaal minimum heeft bepleit, 
dat tegelijk bedoeld is als vangnet voor de armen en als 
stimulans voor hun reïntegratie in de samenleving; 
Overwegende dat deze aanbeveling de nationale en 
communautaire bepalingen inzake verblijfsrecht on­
verlet laat; 
( 15) Overwegende dat het Verdrag voor de verwezenlijking 
van de doelstellingen van deze aanbeveling in geen 
andere middelen voorziet dan die van artikel 2.35, 
1. BEVEELT DE L1D-STATEN AAN: 
A. in het kader van een algemene, coherente regeling ter 
bestrijding van sociale uitsluiting, het fundamentele 
recht van personen te erkennen op inkomsten en 
prestaties die toereikend zijn om een menswaardig 
bestaan te leiden, en hun stelsel van sociale bescher-
(M PB nr. C 262 v.m 10. 10. 198K. bl/.. 194. 
(;) PB nr. C 221 vin 2H. 8. 1989. bl/. 10. ming voor zover nodig volgens onderstaande beginselen en 
richtsnoeren dienovereenkomstig aan te passen; 
R. aan de erkenning van dit recht vorm te geven volgens 
onderstaande algemene beginselen: 
1. de bevestiging van een op eerbied voor de 
menselijke waardigheid gebaseerd recht; 
2. de omschrijving van de personele werkingssfeer 
van dit recht ten aanzien van de legale vestiging 
en de nationaliteit overeenkomstig de relevante 
bepalingen inzake vestigingen/of verblijf, waar­
bij ernaar wordt gestreefd volgens de door de 
l.id-Staten vastgestelde bepalingen geleidelijk en 
zo ruim mogelijk alle uitsluitingssituaties te 
omvatten; 
3. de opening van dit recht voor alle personen die 
zelf of in het huishouden waarin zij leven, niet 
over toereikende inkomsten beschikken, / 
I - onder voorbehoud van actieve beschikbaar-
' heid voor arbeid of beroepsopleiding ten 
einde werk te vinden, voor personen wier 
leeftijd, gezondheid en gezinssituatie deze 
actieve beschikbaarheid mogelijk maken of, 
in voorkomend geval, onder voorbehoud 
van maatregelen tot economische en sociale 
integratie voor de overige personen, en 
— onverminderd het recht van de Lid-Staten 
om dit recht niet toe te kennen aan personen 
die een voltijdse betrekking hebben of aan 
studenten; 
4. de toegang tot dit recht zonder beperking in de 
tijd, voor z.over aan de toekenningsvoorwaarden 
wordt voldaan en met dien verstande dat in 
concreto het recht steeds opnieuw voor beperk­
te, aansluitende tijdvakken kan worden toege­
kend; 
5. de aanvullende aard van dit recht ten opzichte 
\-.\n andere sociale rechten, terwijl er tegelijker­
tijd naar moet worden gestreefd de armsten 
opnieuw op te nemen in het stelsel van de 
algemene rechten; 
6. de flankering van du recht door beleidsmaatre­
gelen die op nationaal niveau nodig worden 
geacht voor de economische en sociale integratie 
van de betrokkenen, zoals bepaald in de resolu­
tie van de Raad en de Ministers van Sociale 
Zaken, in het kader van de Raad bijeen, van 29 
september 1989, ter bestrijding van de sociale 
uitsluiting; 
C. aan de tenuitvoerlegging van dit recht vorm te geven 
volgens onderstaande praktische richtsnoeren: 
1. a) rekening houdend met de levensstandaard 
en het prijspeil in de betrokken Lid-Staat 
wordt voor huishoudens van verschillend 
type en verschillende omvang de hoogte van 
Nr. L 245/48 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 26. 8. 92 
de inkomsten vastgesteld die toereikend 
worden geacht om op menswaardige wijze in 
de noodzakelijke levensbehoeften te voor­
zien; 
b) de bedragen worden aangepast of aangevuld 
om in specifieke behoeften te voorzien; 
c) bij de vaststelling van deze bedragen dient te 
worden uitgegaan van geschikte indicatoren 
zoals bij voorbeeld het gemiddelde beschik­
bare inkomen in de l.id-Staat, de gezinscon­
sumptiestatistiek, het wettelijk minimum­
loon, zo dat al bestaat, of het prijspeil; 
d) voor personen die de leeftijd en de geschikt­
heid hebben om te werken, moet een stimu­
lans blijven bestaan om werk*te zoeken; 
e) er worden modaliteiten vastgesteld voor een 
periodieke herziening van deze bedragen op 
basis van dezelfde indicatoren, zodat de 
betrokkenen in deze behoeften kunnen blij­
ven voorzien; 
2. aan personen met individuele of gezinsinkom­
sten die lager zijn dan het aldus vastgestelde, 
aangepaste of aangevulde bedrag, dient afge­
stemde financiële steun te worden toegekend 
zodat zij over dit bedrag kunnen beschikken; 
.L er dienen de nodige maatregelen 'te worden 
genomen opdat met betrekking tot de omvang 
van de aldus verstrekte geldelijke steun bij de 
toepassing van de regelingen inzake belasting- _ 
heffing, burgerlijke verplichtingen en sociale 
zekerheid rekening wordt gehouden met het 
wenselijke niveau van inkomsten en prestaties 
die toereikend zijn om een menswaardig bestaan 
te leiden, 
4. er dienen maatregelen te worden genomen om 
ervoor te zorgen dat de betrokken personen 
gemakkelijker toegang krijgen tot passende 
sociale begeleiding, zoals advies, voorlichting en 
hulp bij het geldend maken van hun rechten; 
5. ten behoeve van de personen die de leeftijd en de 
geschiktheid hebben om te werken, moeten 
maatregelen worden vastgesteld, waaronder 
indien nodig het organiseren van beroepsoplei­
dingen, om hen doeltreffend te helpen bij hun 
integratie of herintegratie in het beroepsleven; 
6. er dienen maatregelen te worden genomen om de 
meest kansarme personen daadwerkelijk van dit 
recht op de hoogte te stellen; 
de administratieve procedures en het onderzoek 
naar de bestaansmiddelen en de persoonlijke 
omstandigheden met betrekking tot de toeken­
ning van dit recht dienen zoveel mogelijk te 
worden vereenvoudigd; er dienen, voor zover mogelijk en overeenkom­
stig de nationale bepalingen, voor de betrokken 
personen gemakkelijk toegankelijke mogelijkhe­
den te worden gecreëerd om bij onafhankelijke 
derden zoals rechtbanken in beroep ce gaan: 
D. deze inkomsten en prestaties te garanderen in het 
kader van de stelsels voor de sociale bescherming; 
concrete regels ter zake vast te stelen, de kosten ervan 
te financieren en het beheer en de uitvoering ervan te 
organiseren overeenkomstig de nationale wetgeving 
en/of praktijken; 
E. de in deze aanbeveling bedoelde maatregelen met 
ingang van heden geleidelijk uit te voeren, zodat over 
vijf jaar een balans kan worden opgemaakt, 
— en daarbij rekening te houden met de beschikba­
re economische en begrotingsmiddelen, alsmede 
met de door de nationale autoriteiten vastgestel­
de prioriteiten en het evenwicht binnen de stelsels 
van sociale bescherming en 
— de werkingssfeer ervan in voorkomend geval te 
differentiëren naar leeftijdscategorie of gezins­
situatie; 
E. passende maatregelen te nemen 
— om systematisch informatie te verzamelen over 
de daadwerkelijke voorwaarden voor toegang 
van de betrokken bevolkingsgroepen tot deze 
maatregelen en 
— om de tenuitvoerlegging en de resultaten ervan 
methodisch te evalueren. 
II. EN VERZOEKT DE COMMISSIE HIERTOE: 
1. in samenwerking met de Lid-Staten de systematische 
uitwisseling van informatie en ervaringen en de 
voortdurende evaluatie van de vastgestelde nationale 
maatregelen te stimuleren en te organiseren; 
2. het Europese Parlement, de Raad en het Economisch 
en Sociaal Comité op gezette tijden een verslag voor 
te leggen waarin de vorderingen en problemen bij de 
uitvoering van deze aanbeveling worden beschreven 
op basis van de haar door de Lid-Staten verstrekte 
gegevens. 
Gedaan te Luxemburg, 24 juni 1992. 
Voor de Raad 
De Voorzitter 
José da SU.VA PENEDA 

ISSN 0254-1513 
COM(98) 774 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 04 01 17 
Catalogusnummer : CB-CO-98-774-NL-C 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
%c