Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie 'Actieplan voor het consumentenbeleid 1999-2001'"

(2000/C 57/12)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de mededeling van de Commissie "Actieplan voor het consumentenbeleid 1999-2001" (COM(1998) 696 def.);

gezien het besluit van het Bureau van 15 juli 1998 om overeenkomstig artikel 198 C, vierde alinea, van het EG-Verdrag een advies over dit onderwerp op te stellen en commissie 5 "Sociaal beleid, volksgezondheid, consumentenbescherming, onderzoek, toerisme" met de desbetreffende voorbereidende werkzaamheden te belasten;

gezien het op 6 december 1999 door commissie 5 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 181/99 rev. 2) (rapporteur: de heer Jung D, EPP),

heeft tijdens zijn 31e zitting van 17 en 18 november 1999 (vergadering van 18 november) het volgende advies uitgebracht dat met eenparigheid van stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Uitgangssituatie

1.1.1. Mondialisering van markten en technologische vooruitgang resulteren in steeds meer en duurzamere gevolgen voor diensten- en productensectoren en afzetmethoden. Ook krijgt de consument een voortdurend breder assortiment voorgeschoteld. Bovendien worden producten in toenemende mate niet meer in de lidstaat van de consument of binnen de EU vervaardigd. Technische innovatie en ontwikkeling van de wetenschap monden uit in steeds ingewikkeldere en modernere productieprocessen waarvan de effecten op lange termijn voor gezondheid en veiligheid van de consument tot op heden nog niet met zekerheid kunnen worden voorspeld.

1.1.2. Deze ontwikkelingen zullen de taakstelling voor en de toekomstige vorm van het consumentenbeleid beïnvloeden. De Europese consument verwacht dat ten aanzien van producten en diensten strenge veiligheids- en gezondheidsnormen worden toegepast en deze verwachtingen vormen met name op het gebied van rechtshandhaving, risico-evaluatie en wetgevingscapaciteit een richtsnoer voor het toekomstige beleid van lidstaten en Unie. Deze snel veranderende ontwikkelingen stellen zeer hoge eisen aan kennis en beoordelingsvermogen van de consument, die hij echter nog niet op alle terreinen heeft kunnen ontwikkelen. De Commissie stelt zich op het standpunt dat de lidstaten hierdoor in toenemende mate maatregelen zullen moeten nemen en dat niet alleen samenwerking en coördinatie, maar ook een flexibele en responsieve aanpak van de regelgeving nodig zullen zijn, alsook een objectievere politieke besluitvorming die op een onafhankelijke wetenschappelijke evaluatie is gebaseerd. Verder dient de informatievoorziening aan de consument te worden verbreed en verbeterd.

1.1.3. Ook de dienstenmarkten en daarmee de verwachtingen van de consument dienaangaande zijn aan veranderingen onderhevig. Steeds meer gewone consumenten maken bijv. gebruik van complexe financiële diensten met betrekking tot de vaker dan voorheen op particuliere leest geschoeide ouderdomsvoorziening. Diensten zijn in tegenstelling tot goederen echter meer op de persoonlijke behoeften van de consument toegesneden. Dit maakt het moeilijker om een vergelijking met alternatieve diensten te maken, waardoor de concurrentiedruk afneemt. Het is in dit verband zaak dat in de deels reeds bestaande regelgeving op deze toenemende complexiteit wordt ingespeeld.

1.1.4. De situatie met betrekking tot bepaalde, vroeger uitsluitend door de nutssector geleverde diensten van algemeen belang is de laatste jaren door liberalisering duurzaam gewijzigd. De liberalisering stoelde in de eerste plaats op het argument dat meer mededinging de consument voordelen biedt. De Commissie wijst erop dat in bepaalde gevallen aanvullend beleid noodzakelijk is om de consument in staat te stellen, daadwerkelijk van deze voordelen te profiteren.

1.1.5. Marketing- en verkooptechnieken veranderen structureel door de snelle verspreiding van nieuwe informatie- en communicatietechnieken (met name Internet). De consument kan via Internet een breed pakket aan informatie en aanbiedingen krijgen. Hij wordt echter ook met risico's geconfronteerd, omdat met name de regelgeving voor de elektronische handel nog onvolledig is. Er zullen in dit verband maatregelen moeten worden genomen en te dien aanzien zal op EU-niveau nog heel wat werk moeten worden verzet.

1.2. Achtergrond

1.2.1. Krachtens artikel 153 van het EU-Verdrag bevordert de Gemeenschap de belangen van de consument, waarborgt zij een hoog niveau van consumentenbescherming, en draagt zij bij tot de bescherming van de gezondheid, de veiligheid en de economische belangen van de consumenten, alsmede tot de bevordering van hun recht op voorlichting en vorming, en hun recht van vereniging om hun belangen te behartigen.

1.2.2. Reeds in het Verdrag van Maastricht werd een hoog niveau van consumentenbescherming voor het eerst als zelfstandige doelstelling in het Unieverdrag genoemd. Deze doelstelling wordt door artikel 153 bevestigd, versterkt en uitgebreid. Voorts is het van wezenlijk belang voor de verdere uitbouw van het consumentenbeleid dat in de toekomst bij het ontwerpen en tenuitvoerleggen van andere Gemeenschapsbeleidsmaatregelen met de behoeften van de consumentenbescherming rekening moet worden gehouden.

1.2.3. Het Comité pleitte reeds in zijn advies van 13 juni 1996 over de mededeling van de Commissie "Prioriteiten voor het consumentenbeleid 1996-1998"(1) ervoor, de rechten van de consument te versterken en het consumentenbeleid als zelfstandig beleidsterrein in het EU-Verdrag op te nemen.

1.3. Doel

Het Comité wil met dit advies

- een verdere bijdrage leveren tot verbetering van de consumentenbescherming en versterking van de rechten van de consument;

- de Commissie bij de uitvoering van haar actieplan voor consumentenbeleid 1999-2001 ondersteunen;

- voorstellen doen om de consumentenbescherming te verbeteren;

- de nadruk leggen op de verantwoordelijkheid van lidstaten, alsook regionale en lokale collectiviteiten ten aanzien van effectieve consumentenbescherming; en

- bijdragen tot actieve samenwerking ter zake van het consumentenbeleid tussen de Commissie, de lidstaten, de regionale en lokale lichamen, alsmede het bedrijfsleven, de consumenten en hun organisaties.

2. Inhoud van het actieplan voor het consumentenbeleid 1999-2001

De Commissie noemt in het actieplan de volgende doelstellingen: "een krachtigere stem voor de consumenten in de gehele EU; een hoog niveau van gezondheid en veiligheid voor de EU-consumenten; en volledige behartiging van de economische belangen van de EU-consumenten." Dit zijn de drie prioriteiten waarmee de Commissie de consumentenbescherming het nieuwe millennium wil binnenloodsen.

2.1. Een krachtigere stem voor de consumenten in de gehele EU

2.1.1. De Commissie stelt zich op het standpunt dat de consument in zekere mate zelf verantwoordelijk is voor behartiging en bescherming van zijn belangen. Hij heeft daarbij echter wel behoefte aan efficiënte en objectieve ondersteuning vanwege de toenemende complexiteit en het, niet in de laatste plaats door de ontwikkeling van de informatiemaatschappij, gestaag stijgende informatieaanbod. Dit geldt in het bijzonder voor bepaalde bevolkingsgroepen.

2.1.2. Effectief opererende consumentenorganisaties vormen een conditio sine qua non voor adequate vertegenwoordiging van consumentenbelangen. Deze organisaties hebben financiële en vaktechnische ondersteuning nodig om efficiënt, vakkundig en onafhankelijk te kunnen voorzien in de behoeften van de consument op het gebied van informatie, advies en belangenbehartiging. Daarom stelt de Commissie in bijlage 1 bij haar mededeling als aanvulling op het bestaande aanbod aan beroepsopleiding (vervolg)opleidingsmaatregelen ten behoeve van de organisaties voor.

2.1.3. Voorts benadrukt zij het belang van de dialoog als middel om ervoor te zorgen dat de belangen van de consumenten in vergelijking met de belangen van andere maatschappelijke groeperingen voldoende tot hun recht komen. Zij doelt daarbij niet uitsluitend op de dialoog tussen consumenten enerzijds en bedrijfsleven, lokale, regionale en nationale collectiviteiten alsmede de Commissie anderzijds, maar ook op de dialoog tussen Commissie, derde landen en internationale organisaties.

2.1.4. Ook wil de Commissie ten behoeve van een krachtigere stem voor de consument de consumentenorganisaties intensiever in het kader van de Europese besluitvorming raadplegen en met name de vaktechnische dialoog tussen consumenten en bedrijfsleven bevorderen, zodat bestaande of potentiële conflicten via zelfreguleringovereenkomsten kunnen worden opgelost. Om beter op de consumentenbehoeften te kunnen inspelen, zal het consumentencomité van de Commissie in de toekomst over handhavingskwesties, opleiding en informatiecampagnes van de Unie worden geraadpleegd. Ook wil de Commissie de dialoog tussen bedrijfsleven en consumenten bevorderen door "gedecentraliseerde", sectorale (jaarlijkse) dialoogronden.

2.1.5. De dialoog tussen de Commissie zelf en de consumenten op de interne markt zal worden verdiept en uitgebreid door oprichting van meer Euro-infocentra. Het is de bedoeling dat de centra in samenwerking met de consumentenorganisaties meer pr-werkzaamheden gaan verrichten. Verder wil zij haar eigen diensten aan de Euro-infocentra in een netwerk koppelen om de informatieverstrekking aan alle betrokkenen en gebruikers te verbeteren.

2.1.6. Tevens hecht de Commissie er veel waarde aan, dat de opleiding van de consumenten in de lidstaten wordt verbeterd. Zij wil dat de Unie hiertoe bijdraagt door in samenwerking met de nationale, regionale en lokale autoriteiten de uitwisseling van goede praktijken over integratie van consumentenvoorlichting in de schoolopleiding te bevorderen. Daarbij wil zij zich concentreren op ontwikkeling van leermiddelen, scholing van leerkrachten en synergie tussen scholen en de lokale omgeving.

2.2. Een hoog niveau van gezondheid en veiligheid voor de EU-consumenten

2.2.1. De Commissie heeft in dit verband de volgende zwaartepunten voor de komende drie jaar geformuleerd:

- wetenschappelijk gebaseerde politieke besluitvorming;

- veiligere producten;

- veiligere diensten; en

- betere handhaving, controle en reactie in noodgevallen.

2.2.2. Zij wijst in haar actieplan op de toenemende risico's waaraan gezondheid en veiligheid van de consumenten door complexere producten en diensten worden blootgesteld. Daarbij legt zij met name de nadruk op een consequente en objectieve beleidsvorming, die tevens gebaseerd dient te zijn op een onafhankelijke, wetenschappelijke risico-evaluatie. Zij acht snelle identificatie en evaluatie van, alsmede reactie op onvoorziene risico's voor de gezondheid en veiligheid van de consumenten in dit verband essentieel.

2.2.3. Daarom streeft zij naar consolidering en verhoging van de efficiëntie van de wetenschappelijke comités. Daartoe zal zij geharmoniseerde richtsnoeren voor de procedures en de methoden van de comités opstellen. Zij wil het gebruik van "intercollegiale toetsing" bij de werkzaamheden van de comités invoeren en onderzoeken hoe de samenwerking met de overeenkomstige nationale organen in een netwerk gestalte kan krijgen. Ook wil zij bekijken in hoeverre de risicobeheerprocessen in het kader van een samenhangend concept voor risicoanalyse kunnen worden verbeterd. Verder wil zij richtsnoeren opstellen voor een ruime toepassing van het voorzorgsbeginsel in Europa.

2.2.4. Aangezien de gevaren voor de Europese consument niet uitsluitend binnen de Unie ontstaan, dient er op internationaal niveau consensus te worden bereikt over risicoanalyse op het gebied van de voedsel- en productveiligheid, alsook over de invoering van het voorzorgsbeginsel.

2.2.5. Wat het levensmiddelenrecht betreft, kondigt de Commissie een mededeling aan over maatregelen op drie gebieden die van bijzonder belang voor de consument zijn (etikettering, hygiëne en inspectie) en wil zij met een voorstel voor een kaderrichtlijn voor het levensmiddelenrecht komen. Voorts is zij van plan, de richtlijnen inzake hygiëne van dieren en levensmiddelen te vereenvoudigen en te structureren. Verder wil zij de bestaande wetgeving wijzigen ter versterking van zelfcontrole door de betrokkenen in de gehele voedselketen, de controle van de actoren door de nationale autoriteiten en de audit door de Commissie van de nationale controles.

2.2.6. Daarnaast kondigt zij een verslag betreffende de uitvoering van de richtlijn inzake productveiligheid, met voorstellen tot wijziging van deze regeling, aan. Zij zal onder andere bij het opstellen van nieuwe en wijziging van bestaande productnormen streven naar producten die veiliger voor kinderen en baby's zijn.

2.2.7. Op het gebied van veiligere diensten zal zij met de noodzakelijke voorstellen komen betreffende veiligheid en aansprakelijkheid van de dienstverleners.

2.2.8. Tevens dient het snelle-waarschuwingssysteem voor gevaarlijke consumentengoederen te worden verbeterd en uitgebreid. Er zal ook een netwerk van deskundigen worden opgericht waarop in spoedgevallen een beroep kan worden gedaan. De veiligheid van levensmiddelen moet, met medewerking van het te Dublin gevestigde Voedsel- en Veterinair Bureau, worden verhoogd door toepassing van een risicobeheersysteem en invoering van controles tijdens alle fasen van de voedselproductieketen, alsook door controle van de controlediensten zelf. De Commissie noemt uitdrukkelijk de mogelijkheid om bij niet-naleving van de wetgeving naar het Hof van Justitie te stappen, ten einde te garanderen dat het Gemeenschapsrecht door de lidstaten wordt omgezet en uitgevoerd.

2.3. Volledige behartiging van de economische belangen van de EU-consumenten

2.3.1. In dit hoofdstuk behandelt de Commissie de reeds bestaande en omvangrijke regelgeving voor de bevordering van de consumentenbelangen. Zij is van mening dat de regels gedurende de komende jaren moeten worden geactualiseerd en dat nog bestaande gaten dienen te worden opgevuld. Voorts moet ervoor worden gezorgd dat de bestaande voorschriften effectief uitgevoerd kunnen worden. Daartoe zal ook verbetering van de samenwerking tussen de administraties een prioriteit zijn. Bovendien zal zij met maatregelen komen voor de verbetering van de rechtshandhaving en de omzetting in nationaal recht. Verder pleit zij voor evenwicht tussen een regelgevende en een niet-regelgevende aanpak (soft-law).

2.3.2. Wat de bestaande richtlijnen betreft, wil de Commissie voorstellen indienen om de wetgeving inzake consumentenkrediet aan de huidige methoden en praktijken aan te passen. Ook zal zij verschillende mogelijkheden ter voorkoming van overmatige schuldenlasten onderzoeken en zonodig aanbevelingen doen. Daarnaast zal zij mogelijke verbeteringen van de regels voor tussenpersonen in het verzekeringswezen onderzoeken om de grensoverschrijdende afsluiting van verzekeringsovereenkomsten te vergemakkelijken. Bovendien gaat zij bekijken of de in haar "Mededeling inzake het versterken van het vertrouwen van de cliënt in electronische betalingsinstrumenten in de interne markt" gedane aanbevelingen zijn uitgevoerd. Is dat niet het geval, dan zal zij met een richtlijn komen.

2.3.3. De voornaamste werkzaamheden van de Commissie in het verband met de euro zullen betrekking hebben op de controle betreffende de drie door haar gedane aanbevelingen. Zij denkt in dit verband aan wetgeving inzake dubbele prijsaanduiding en maatregelen ter bescherming van de belangen van de consument in het elektronische betalingsverkeer.

2.3.4. De bestaande wetgeving bevat reeds de verplichting tot het opstellen van uitvoeringsverslagen. De Commissie wil daarvan profiteren om de regelgeving grondig te herzien, en is van plan om in het kader van het actieprogramma de volgende verslagen uit te brengen:

vóór eind 1999:

- verslag over de toepassing van de richtlijn betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten;

- verslag over de haalbaarheid van de vaststelling van doeltreffende middelen om klachten van consumenten te behandelen; en

- verslag over de toepassing van de richtlijn inzake vergelijkende en misleidende reclame;

vóór eind 2001:

- verslag over de tenuitvoerlegging van de richtlijn betreffende op afstand gesloten overeenkomsten;

zonder tijdsaanduiding:

- verslag over de toepassing van de richtlijn betreffende het doen staken van inbreuken.

Naast deze evaluatieverslagen zal de Commissie ook voorstellen doen om lacunes in de regelgeving op te vullen. Haar voorstellen zullen waarschijnlijk betrekking hebben op de verkoop van "wonderproducten", misleidende gezondheidsbeweringen en piramideverkoop.

2.3.5. Verder rekent zij in het actieplan rechtshandhaving en controle op de omzetting van de EG-wetgeving tot haar belangrijkste taken. Wat het eerste betreft, wil zij de administratieve samenwerking tussen de lidstaten onderling, tussen de lidstaten en de Commissie, alsook tussen de lidstaten en de consumentenorganisaties vergemakkelijken en verbeteren. Tevens dient de handhaving beter door de nationale agentschappen te worden gecoördineerd.

2.3.6. In verband met de rechtstoegang voor de consument beschouwt de Commissie de praktische toepassing van de richtlijn betreffende het doen staken van inbreuken een prioriteit. Bovendien zal zij de tenuitvoerlegging steunen van maatregelen en aanbevelingen die in de mededeling met het oog op buitengerechtelijke beslechting van consumentengeschillen zijn geformuleerd. Ook zal zij bezien of het nodig is om het instellen van collectieve claims door de consumenten te vergemakkelijken.

2.3.7. Ten slotte zal de Commissie werken aan een betere integratie van de economische belangen van de consumenten in andere beleidsmaatregelen van de Unie. Zij noemt in dit verband in de eerste plaats de diensten van algemeen belang en merkt op dat gezorgd dient te worden voor het juiste evenwicht tussen liberalisering van markten en maatregelen ten behoeve van betaalbaarheid, kwaliteit en transparantie van het aanbod die essentieel zijn voor een reële keuze voor de consument. Ook wil zij de consumentenbelangen zwaarder laten meewegen bij kwesties betreffende de informatiemaatschappij. Deze kan de consumenten grote voordelen bieden, maar brengt ook risico's mee, met name met betrekking tot veiligheid van betalingssystemen, verdeling van verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité constateert met voldoening dat de Commissie op basis van het Verdrag van Amsterdam een actieplan voor het consumentenbeleid 1999-2001 heeft uitgebracht, daarin de toekomstige maatregelen en activiteiten ter zake tegen de achtergrond van dit verdrag behandelt en aangeeft, op welke sectoren zij haar werkzaamheden de komende drie jaar wil richten.

3.2. Het Comité is van mening dat het in artikel 153 van genoemd Verdrag als zelfstandige doelstelling geformuleerde hoge niveau van consumentenbescherming een noodzakelijke aanvulling op de interne markt vormt. Ook daarom juicht het Comité de publicatie van het actieplan toe.

3.3. Het Comité denkt dat het actieplan een fundamenteel instrument voor de uitbreiding van de consumentenbescherming in Europa vormt. Het wijst er evenwel op dat het plan in algemene termen is geformuleerd en dat het er daarom bij de uitvoering ervan op aan zal komen om de juiste maatregelen te nemen, waarbij vooral eerst zorgvuldig dient te worden getoetst of EG-wetgeving wel geboden is.

3.4. Het schaart zich voorts achter de voorgestelde uitgangspunten ter versterking van het Europese consumentenbeleid en de daarbij genoemde prioriteiten: "een krachtigere stem voor de consumenten in de gehele Unie; een hoog niveau van gezondheid en veiligheid voor de EU-consumenten; en volledige behartiging van de economische belangen van de EU-consumenten". Het wijst er echter op dat de bevoegdheden van de Unie ingevolge artikel 153 niet verder strekken dan het leveren van een bijdrage hiertoe.

3.5. Benadrukt moet worden dat het consumentenbeleid van de Gemeenschap niet door een defensieve houding gekenmerkt mag worden, maar dat het na zorgvuldige afweging bestaande probleemgebieden dient te ondersteunen, waarbij vooral de actieve betrokkenheid van de Europese consument bij dit proces gestimuleerd dient te worden.

3.6. Ook moet het Europese consumentenbeleid stroken met het subsidiariteits- en proportionaliteitsbeginsel van artikel 5 van het EU-Verdrag. Met name wat het voornemen van de Commissie betreft, actiever op het gebied van rechtshandhaving te worden, wijst het Comité erop dat het subsidiariteitsbeginsel dient te worden nageleefd. Beseft dient te worden dat tenuitvoerlegging van EU-regelgeving een nationale, en soms ook regionale, aangelegenheid is.

3.7. Weliswaar is de consument tot op zekere hoogte zelf verantwoordelijk voor de behartiging van zijn belangen, maar vooral voor de totstandbrenging van een goed functionerende markt, de liberalisering in de nutssector, gezondheidskwesties en voor de beoordeling van de, met name via de nieuwe media, nagenoeg oeverloze informatiestroom moet hij kunnen rekenen op bescherming door de autoriteiten en ondersteuning van de consumentenorganisaties. De rechten van de EU-burgers op informatie, vereniging en onderwijs zijn fundamenteel voor hun juridische bescherming en dienen dan ook te worden versterkt. Ook worden autoriteiten en consumentenorganisaties als gevolg van economische en maatschappelijke ontwikkelingen binnen de EU (bijv. het probleem van de vergrijzing(2)) steeds vaker geconfronteerd met de behoeften van groepen mensen die vanwege materiële of lichamelijke gebreken niet volledig voor zichzelf kunnen opkomen en daarom bij uitstek op ondersteuning zijn aangewezen.

3.8. De Commissie hecht op goede gronden waarde aan vakkundige en efficiënte consumentenorganisaties, die zij dan ook wil steunen. Dit is niet alleen voor de consument, maar ook voor het lokale, regionale, nationale en Europese consumentenbeleid cruciaal: consumentenorganisaties moeten in staat zijn, de alsmaar toenemende informatiemassa te kanaliseren en te beoordelen, de consumenten adequaat te adviseren en de consumentenbelangen bij de beleidsvorming met kennis van zaken te vertegenwoordigen.

3.9. Ook kan zo een zinvolle en horizontale dialoog tussen consumenten en bedrijfsleven worden gevoerd. Het is dan ook met name toe te juichen dat de Commissie een regelmatige, sectorale en op zelfregulering gerichte dialoog wil bevorderen. Haar streven om zuinig met wetgeving te zijn, biedt niet alleen de mogelijkheid, de wetgevingsinstanties te ontlasten, maar kan ook tot meer verantwoordelijkheidsgevoel op lokaal en regionaal niveau bijdragen. Het Comité wijst er echter met klem op dat dit niet ten laste van de consument mag gaan en dat het toch altijd mogelijk moet blijven regelingen ten behoeve van de consumentenbescherming uit te vaardigen.

3.10. Voorts is het Comité het met name eens met de volgende door de Commissie genoemde prioriteiten: systematische raadpleging van de consument, versterkte coördinatie van de sectorale dialoog en oprichting van een netwerk waarin know-how betreffende consumentenvraagstukken wordt gebundeld.

Niet alleen de Euro-infocentra, maar ook de regionale en lokale lichamen en de bestaande consumentenorganisaties dienen te worden aangesloten op dit netwerk, dat dank zij moderne communicatiemiddelen relatief goedkoop moet kunnen functioneren. Ook het voorstel, het Europese en nationale consumentenrecht te structureren, te bundelen en te publiceren, verdient bijval met het oog op de grootst mogelijke transparantie die cruciaal is voor de acceptatie van de Unie door de burger en hun vertrouwen in de interne markt.

3.11. Tevens is het Comité alleszins te spreken over het streven van de Commissie om bij activiteiten op andere beleidsterreinen meer met de economische belangen van de consument rekening te houden. Op die manier kan het overige beleid van de Unie nog beter dan tot op heden op de consumentenbelangen worden afgestemd.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Speelt de Unie sterker in op de belangen van de consument, dan kan zij op veel meer acceptatie onder de burgers rekenen. De afwijzende houding van de burgers komt het duidelijkst tot uiting op terreinen - bijv. de volksgezondheid of de levensmiddelensector - waarop verwachte maatregelen van de Unie niet of onvoldoende geconcretiseerd worden. Het Europese consumentenbeleid is van grote strategische waarde om burgers en Unie dichter bij elkaar te brengen.

4.2. Omdat steeds meer jongeren (zelfs kinderen) toegang tot moderne communicatiemiddelen krijgen, zijn opleiding van de jeugd, maar ook het kweken van een kritische houding en besef van eigen verantwoordelijkheid onder de consumenten van groot belang; ook de scholen moeten in dit verband actief meewerken. Voorts bewegen jongeren zich momenteel veel gemakkelijker op de interne markt dan enige jaren geleden het geval was. Het lijkt dus een goede zaak, de Europese dimensie van de consumentenbescherming in het onderwijs te integreren. Daarom neemt het Comité met genoegen kennis van het aanbod van de Commissie om op dit gebied een bijdrage te leveren, maar wijst het er wel op dat het subsidiariteitsbeginsel in acht dient te worden genomen.

4.3. Bijval verdient ook het voornemen van de Commissie om toekomstige maatregelen en besluiten pas te nemen na afsluiting van een met wetenschappelijke waarborgen omgeven procedure voor risico-analyse en -beoordeling. De BSE-kwestie en het daaruit voortvloeiende substantiële vertrouwensverlies bij de Europese consumenten heeft maar al te duidelijk aangetoond, hoe noodzakelijk dergelijke procedures zijn. Vast dient te staan dat voortaan uitsluitend nog veilige, gezonde en voor menselijke consumptie geschikte voedingsmiddelen op de markt worden gebracht.

4.4. Doeltreffende en integrale controle van de gehele voedselproductieketen, dit wil zeggen van het teeltstadium tot en met de verkoop aan de eindgebruiker, is geboden om de veiligheid van levensmiddelen te garanderen. Het Comité verzoekt de lidstaten, alsook de regionale en lokale autoriteiten om hun controleactiviteiten te optimaliseren en, gesteund door de Commissie, verder aan hun onderlinge coördinatie te werken. De Commissie wordt in dit verband opgeroepen, zo snel mogelijk met een kaderrichtlijn voor het hele levensmiddelenrecht te komen. Deze regeling dient de basisbeginselen van het EG-levensmiddelenrecht te bevatten en de plichten van betrokkenen dienen daarin helder te worden gedefinieerd.

4.5. Het Comité schaart zich achter het voornemen van de Commissie om een mededeling uit te brengen over vervolgmaatregelen aangaande etikettering, hygiëne en inspectie van levensmiddelen; deze onderwerpen zijn van groot belang voor de consument. De Commissie wordt in dit verband verzocht, de etiketteringverplichtingen substantieel te verzwaren, zodat de consument uitgebreid over inhoud, bestandelen en herkomst van alle levensmiddelen wordt geïnformeerd. Dit geldt vooral voor artikelen die genetisch gemodificeerde organismen bevatten, daaruit zijn gefabriceerd of met behulp daarvan zijn geproduceerd. Etiketten met uitvoerige informatie zijn zeker ook van belang voor consumenten die aan allergieën lijden. Dezen kunnen immers uitsluitend op basis van volledige informatie een veilige keuze maken.

4.6. Ook dienen Commissie en lidstaten, alsmede de regionale en lokale autoriteiten zich naar het voorzorgsbeginsel te richten. De Commissie wordt verzocht, dit beginsel uitvoeringsvriendelijk uit te werken, alsook duidelijke en hanteerbare richtsnoeren voor de toepassing ervan op te stellen.

4.7. Er dient te worden toegezien op uniforme en correcte toepassing van het Gemeenschapsrecht in de lidstaten. Dit is noodzakelijk voor het functioneren van de interne markt en het vertrouwen van de consument. Controle, mede met gebruikmaking van audits, op de activiteiten van de bevoegde controlediensten en autoriteiten is een adequaat middel om vast te stellen of de nodige maatregelen op het gebied van levensmiddelencontrole op de gehele interne markt efficiënt en uniform worden uitgevoerd. De eenvormige toepassing van het Gemeenschapsrecht is hiermee gediend. Levensmiddelencontrole behoort echter tot de bevoegdheden van de lidstaten en de regionale en lokale autoriteiten, en dat dient zo te blijven.

4.8. De Commissie wil de Europese normalisatie-instellingen opdragen om, met name voor kinder- en babyartikelen, nieuwe productveiligheidsnormen op te stellen c.q. bestaande normen aan te passen. Dit voornemen verdient bijval, maar de Europese consumenten dienen in voldoende mate bij de desbetreffende procedures te worden betrokken.

4.9. Ook is het een goede zaak dat de Commissie het snelle-waarschuwingssysteem voor gevaarlijke consumentengoederen wil verbeteren en uitbreiden. Het waarschuwingssysteem dient op acuut gevaar voor de volksgezondheid te worden geconcentreerd, zodat de nationale autoriteiten, met name op levensmiddelengebied, snel en effectief kunnen reageren. Ook kan de autoriteiten op die manier de noodzakelijke informatie worden verschaft over de verspreiding van gevaarlijke producten, waardoor onverwijld en doelmatig kan worden opgetreden. Mededelingen die slechts algemene informatie bevatten, dienen gemakkelijk van werkelijke gevaarmeldingen te kunnen worden onderscheiden.

4.10. Verplichtingen die het bedrijfsleven zelf op zich neemt of vrijwillige akkoorden tussen consumentenorganisaties en ondernemers vormen een welkome aanvulling op of alternatief voor overheidsregelingen, maar mogen geen afbreuk doen aan een hoog niveau van consumentenbescherming. Voorts is het fundamenteel voor het functioneren van deze instrumenten dat zij correct worden uitgevoerd en gecontroleerd.

4.11. Het voornemen van de Commissie om de bestaande bepalingen betreffende consumentenkrediet te moderniseren en aan de huidige verkoopmethoden en praktijken aan te passen, verdient alle bijval.

4.12. De Europese consument heeft er alle belang bij om volledig van de mogelijkheden van elektronische communicatie en de opkomende elektronische handel te kunnen profiteren. Daartoe is niet uitsluitend significante technische vooruitgang geboden; ook moeten de juridische randvoorwaarden verder worden aangepast. Het Comité wijst er voorts met klem op dat de randvoorwaarden voor de consumentenbescherming in de informatiemaatschappij uitsluitend effectief op Europees c.q. internationaal niveau kunnen worden vastgelegd.

4.13. De huidige discussie over de ontwerprichtlijn inzake verkoop op afstand van financiële diensten leert dat de lidstaten het er in hoge mate over eens zijn dat de algemene richtlijn inzake verkoop op afstand het uitgangspunt voor deze regeling dient te vormen. Ook vinden alle lidstaten dat, gegeven de huidige stand van harmonisatie van het burgerlijk recht, volledige harmonisering in het kader van deze richtlijn geen aanbeveling verdient. Ook het Comité vindt dat de voorkeur naar minimumnormen uitgaat. Deze laten de lidstaten namelijk ruimte om een hoger beschermingsniveau voor te schrijven.

4.14. De Commissie wil terecht onderzoeken of het nodig en nuttig is, het indienen van collectieve consumentenclaims te vergemakkelijken. Het Comité wijst er echter op dat in een aantal lidstaten fundamentele bezwaren tegen een verdere uitbreiding van dergelijke vorderingen bestaan, omdat daar de opvatting leeft dat de individuele consument al gemakkelijk toegang tot de rechter heeft.

5. Conclusies

5.1. De Europese burgers zullen het consumentenbeleid van de Unie in de eerste plaats beoordelen in het licht van hun aanspraak dat in de Unie uitsluitend gezonde levensmiddelen waarop niets valt aan te merken en veilige producten en goederen op de markt gebracht worden. Volgens het Comité dient dit dan ook een van de hoofdrichtsnoeren voor het beleid van de komende drie jaar te zijn. Het zou dan ook graag zien dat, mede vanuit het oogpunt van consumentenbescherming, meer aandacht wordt besteed aan het intensieve gebruik van medische stoffen, met name antibiotica, bij het fokken van dieren en dus bij het produceren van levensmiddelen van dierlijke herkomst. Ook dient in dit verband meer op de volksgezondheidsnormen te worden gelet.

5.2. Het Comité verzoekt de Commissie om zich bij de relevante internationale instanties en in het kader van de handelsbetrekkingen met derde landen sterk te maken voor de gezondheids-, veiligheids- en economische belangen van de Europese consument.

5.3. Voorts dienen de nationale voorschriften voor de consumentenbescherming op basis van minimumnormen nader tot elkaar te worden gebracht. Op die manier behouden de lidstaten de vrijheid om, zonder inbreuk op het Verdrag te maken, desgewenst een hoger beschermingsniveau vast te stellen en kunnen zij uitvoeringsmaatregelen op nationale bijzonderheden afstemmen.

5.4. Het Comité is zich ervan bewust dat de Europese consument in toenemende mate geïnformeerd wil worden over oorsprong en samenstelling van producten die hem worden aangeboden. Daarom wordt de Commissie verzocht om de etiketteringsverplichting in verband met levensmiddelen aanzienlijk te verzwaren ten behoeve van de consumentenbescherming. Ook is het wenselijk dat er een regeling wordt uitgevaardigd die het aanbrengen van regionale-oorsprongsaanduidingen vergemakkelijkt.

5.5. Gegeven de voortschrijdende mondialisering van de markten dienen consumenten tegen inbreuken van internationaal opererende aanbieders te worden beschermd. Daarom moet de Gemeenschap tevens de maatregelen ter bescherming van de consument op de mondiale markten intensiveren.

5.6. Het is een goede zaak dat de Commissie het uitbouwen van de behartiging van de consumentenbelangen op Europees en internationaal niveau als een zelfstandige doelstelling beschouwt. Zij wordt verzocht om de consumentenbescherming ook bij de uitbreiding een passende plaats te geven en de kandidaat-lidstaten vooral bij het ontwikkelen van een eigen beschermingssysteem de helpende hand te bieden. In dit verband is met name de opbouw van duurzame, transnationale samenwerking tussen de regionale consumentenorganisaties van de lidstaten en die van de toetredingslanden onontbeerlijk.

5.7. De rechten in de richtlijnen inzake consumentenbescherming moeten worden gestandaardiseerd. Zo is het bijv. nuttig om het herroepingsrecht en de verschillende termijnen te harmoniseren, de begrippen "consument" en "onderneming" te uniformiseren en de forumclausule in het internationaal privaatrecht in een en dezelfde formulering te gieten.

5.8. Opleiding en koppeling van de bestaande nationale, regionale en lokale consumentenorganisaties hebben voorrang op de oprichting van nog meer Euro-infocentra. Deze organisaties vormen namelijk de belangrijkste contactpunten voor de gewone consument.

5.9. Het Comité schaart zich achter het streven om het Europese, nationale en regionale consumentenrecht te structureren, te bundelen en te publiceren. Het stelt voor, ook vrijwillige verplichtingen van ondernemingen in een dergelijke databank op te nemen.

5.10. Ten slotte wordt de Commissie verzocht om het Comité met passende regelmaat over de uitvoering van het actieplan en de daarbij bereikte resultaten te berichten.

Brussel, 18 november 1999.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER

(1) CDR 221/96 fin - PB C 337 van 11.11.1996, blz. 49.

(2) zie CDR 388/97 fin - PB C 251 van 10.8.1998, blz. 36. CvdR-advies over het verslag van de Commissie "De demografische situatie in de Europese Unie 1997".