C 226/30 NL 8.8.2000 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
Advies van het Comité van de Regio’s over het „Zesde periodieke verslag van de sociale en
economische situatie en ontwikkeling van de regio’s in de Europese Unie”
(2000/C 226/10)
HET COMITE ´VAN DE REGIO’S,
gezien het „Zesde periodieke verslag van de sociale en economische situatie en ontwikkeling van de
regio’s in de Europese Unie” (SEC(1999) 66 def.);
gezien het besluit van de Commissie van 1 september 1999 om overeenkomstig artikel 265, eerste alinea,
van het EG-Verdrag, het Comité van de Regio’s over dit verslag te raadplegen;
gezien het besluit van het bureau (2 juni 1999) om commissie 1 „Regionaal beleid, structuurfondsen,
economische en sociale samenhang, grensoverschrijdende en interregionale samenwerking” met devoorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden te belasten;
gezien het op 1 december 1999 door commissie 1 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 388/99 rev. 2)
(rapporteur: de heer Bazin, lid van de regioraad van Bourgogne, F/EVP),
heeft tijdens zijn 33e zitting van 12 en 13 april 2000 (vergadering van 12 april) het volgende advies
uitgebracht.
1.Inleiding 1.4. Op die manier kan een zo objectief mogelijk oordeel
worden gevormd over de belangrijkste tendensen die het
laatste decennium van deze eeuw in de regio’s te bespeuren
1.1. De Commissie analyseert en becommentarieert in het waren op het gebied van economie, arbeidsmarkt en demo-
„Zesde periodieke verslag van de sociale en economische grafie. Voorts kan een analyse worden gemaakt van het
situatie en ontwikkeling van de regio’s in de Europese Unie” concurrentievermogen van de EG-regio’s, de ontwikkelingen
het effect van het regionale beleid binnen de Unie en de in de al dan niet via de Europese structuurfondsen gesteunde
resultaten van het cohesieproces. Tevens gaat zij in op de regio’s en kunnen de respectieve situaties in de tien Midden-
ontwikkeling in tien Midden- en Oost-Europese landen en op en Oost-Europese landen en Cyprus met elkaar worden
Cyprus. vergeleken.
1.5. Het Comité kan zich dus in beginsel vinden in het 1.2. Dit op 28 juli 1999 door de Commissie gepubliceerde
zesde periodiek verslag, dat een mijlpaal vormt in de analyse verslag is het laatste in een serie documenten die om de drie
van regionale gegevens en waaruit de vooruitgang blijkt die in jaar door de Commissie worden gepubliceerd. Overeenkomstig
dit verband sinds de publicatie van het vijfde verslag (1995) is artikel 130 B van het Verdrag van Maastricht (
1) zal de
geboekt. Er moet nog veel kennis worden opgedaan, maar dat Commissie voortaan driejaarlijks een verslag over de economi-
hoeft geen probleem te zijn als er verder wordt gewerkt aan de sche en sociale cohesie uitbrengen met analyses die voorheen
coherentie van de Europese statistieken en de studies die het in de periodieke verslagen werden gegeven. Het eerste cohesie-
project EROP (Europees Ruimtelijke Ordenings Perspectief) verslag werd in 1996 gepubliceerd.
begeleiden de beloofde resultaten zullen opleveren. Ten slotte
stemt het tot tevredenheid dat wordt vastgehouden aan
competitiviteit (tweede gedeelte van het verslag) als middel om 1.3. Accurate, gedetailleerde en regelmatig geactualiseerde
meer inzicht te kunnen krijgen in de regionale ontwikkelings- kennis van economische en sociale gegevens betreffende de
verschillen binnen Europa en oplossingen daartoe aan te hele Europese Unie is een must. Onderhavig verslag betekent
dragen. in vergelijking met eerdere verslagen een aanzienlijke stap
vooruit: niet alleen stelt de Commissie de gegevens overzichte-lijk bij, ook beschrijft zij nieuwe en interessante perspectieven
op een aantal gebieden: mondialisering van de economie,
ontwikkeling van de informatiemaatschappij, invoering van de 2.Deugdelijkheid van de analytische opzet
euro, uitbreiding van de Unie naar het Oosten, regionale
economie en arbeidsmarkt.
2.1. Het verslag heeft betrekking op de regio’s. Weliswaar
lijkt dit het enige juiste vertrekpunt om gegevens te vergaren
en te vergelijken, maar het spreekt voor zich dat regio’s in
allerlei opzichten vergaand van elkaar verschillen. Sommige (1) Artikel 159, lid 2, van het geconsolideerde EG-Verdrag.
8.8.2000 NL C 226/31 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
regio’s zijn als het ware langs natuurlijke weg ontstaan, andere ten. In het verslag worden de ongelijkheden voornamelijk
gemeten met behulp van de vergelijking BBP per capita van resulteren uit recente samenvoegingen van kleinere qua grootte
uiteenlopende gebieden. Ook speelde een en ander zich een regio/gemiddeld BBP per capita van alle regio’s. Deze
werkwijze steekt schril af bij de veel preciezere meetmethoden in verschillende tijdvakken af en lopen mogelijkheden en
bevoegdheden, met name op economisch gebied, uiteen. Het die de economische wetenschap vandaag de dag te bieden
heeft. Ook kunnen vraagtekens worden geplaatst bij de is dus erg moeilijk om entiteiten te vergelijken die in historisch,
cultureel, administratief, politiek en economisch opzicht in houdbaarheid van criteria die in wezen uitsluitend in financieel
opzicht te kwantificeren zijn. De samenleving kan zich name- wezen de bekende appels en peren zijn.
lijk anders ontwikkelen en andere waarden op een hoger plan
stellen. Het valt namelijk niet uit te sluiten dat de 21e eeuw de
opkomst te zien zal geven van een individuele of maatschappe-lijke „vraag” die meer gericht zal zijn op immateriële aspiraties,
2.2. De beperkingen waarop een dergelijke vergelijking idealen in verband met solidariteit, milieudoeleinden, meer
stuit, kunnen met name worden aangetoond aan de hand van aandacht voor de kwaliteit van levensmiddelen, behoeften in
het in de economische theorie gebezigde onderscheid tussen verband met de gezondheid, de kwaliteit van het bestaan, enz.
gepolariseerde regio’s (met een actief centrum dat de activiteit
uit de omringende ruimte wegzuigt) en homogene regio’s
(samengesteld uit zeer gelijksoortige subregio’s). Zo zijn som-2.6. Ook is het beter om in de toekomst de gevolgen vanmige NUTS-2-regio’s gepolariseerd en andere homogeen. Inregionale-bevolkingsvariaties buiten beschouwing te laten. Aanhet verslag wordt dit onderscheid slechts impliciet gemaaktde hand van het criterium BBP per inwoner kan de situatie vanwanneer de Commissie ingaat op grootstedelijke diensten-de individuele burger worden beoordeeld, maar de ontwikke-regio’s, industriële regio’s met steden van gemiddelde grootteling van de regio als geheel in vergelijking met het aantalof plattelandsregio’s. Gepolariseerde en homogene regio’sinwoners blijft buiten beeld. Zo kan het dus gebeuren dat eenvallen echter moeilijk met elkaar te vergelijken, en ook hetregio er dank zij het aantrekken van werkzoekenden oponderscheid tussen steden en regio’s is niet altijd even duidelijk.vooruit is gegaan, maar dat deze vooruitgang in termen van
BBP per capita minder uit de verf komt dan aan de handvan het regionale BBP. Ongelijkheden kunnen dus door de
toepassing van de ratio BBP/Bevolking aan het zicht worden
onttrokken. Dit zwakke punt, dat in de hand wordt gewerkt2.3. Analyses van regionale verschillen worden soms name-door uitsluitend deze ratio toe te passen, wordt evenwellijk vertekend door onvermijdelijke statistische effecten. Naar-gecompenseerd door de nauwkeurige studie (in het tweedemate een regio groter en bevolkter is, komen indicatorengedeelte van het verslag) over de factoren die bijdragen tot hetsteeds meer neer op een gemiddelde dat aanzienlijke interneBBP en de competitiviteit van de regio’s.verschillen aan het oog kan onttrekken. In een als rijk
beschouwde regio bestaat her en der vaak wel degelijk
armoede. Het staat iedere lidstaat vrij om er zijn eigen
billijkheidsopvattingen op na te houden, maar de Unie kandergelijke situaties niet negeren. De verschillen werken immers
in de hand dat in de lokale publieke opinie aan de Europese 3.Middelen om de aanhoudend hoge werkloosheid te
gedachte wordt getwijfeld en dat de mensen de Unie de schuld bestrijden
van ongelijkheden geven. Zo bepaalt iedere lidstaat welke
regio’s voor het programma NUTS-2 in aanmerking komen,
maar de desbetreffende besluiten voldoen niet altijd aan de3.1. Het Comité maakt zich de meeste zorgen over onzicht-door de Gemeenschap vastgestelde optimaliteitscriteria. Hetbare werkloosheid. Het desbetreffende onderdeel van hetComité hoopt dat het nodige zal worden gedaan om deverslag moet dan ook als eerste worden besproken. Hoewel destatistische gegevens geleidelijk te verfijnen, zodat intraregiona-situatie hier en daar lijkt te verbeteren, blijft de werkloosheidle ongelijkheden zichtbaarder worden. Voorts hoopt het nauwin de Unie hoog (ongeveer 16,5 miljoen mensen) en vormtbij deze werkzaamheden te worden betrokken.deze een bron van ernstige menselijke en maatschappelijke
problemen. Ook werkt zij economische onevenwichtighedenin de hand bij de geografische verdeling van productie van
goederen en verlening van diensten.
2.4. Weliswaar is er de laatste tijd op statistisch gebied de
nodige vooruitgang geboekt, maar de gegevens betreffende de
3.2. De Commissie benadrukt dat de werkloosheid tien Midden- en Oost-Europese landen en Cyprus zijn nog altijd
structureel is en dat eventuele verlagingen niet gecompenseerd summier en soms onvoldoende betrouwbaar. De kwaliteit van
worden door verhogingen elders. Geografische werkloos- deze gegevens moet, eventueel via een partnerschap, worden
heidshaarden blijven dan ook om prioritaire aandacht vragen verhoogd. Dat is onontbeerlijk met het oog op de uitbreiding
en blijken in hoge mate ongelijk over de Unie te zijn verdeeld. en de geloofwaardigheid van ieder toekomstig regionaal beleid.
De 25 minst getroffen regio’s zijn bovendien dezelfde als
tien jaar geleden. In de meest getroffen gebieden nam hetwerkloosheidspercentage van 20 tot 24 % toe, terwijl het 4 %
voor de 25 sterke regio’s bedroeg. Ook breidde de langdurige
werkloosheid zich uit, evenals de werkloosheid onder jongeren 2.5. Interregionale ongelijkheden moeten met behulp van
nauwkeurigere en betrouwbaardere indicatoren worden geme- op zoek naar hun eerste baan.
C 226/32 NL 8.8.2000 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
3.3. De Commissie geeft aan dat de werkloosheid voor 3.7. De Commissie wijst er herhaaldelijk op dat de werk-
loosheid hoog is in regio’s met de meeste landbouw- en ongeveer de helft te wijten is aan structurele onevenwichtighe-
den tussen de vraag naar en het aanbod van arbeid. Dat is aanverwante activiteiten. Zij beveelt aan dat deze regio’s zich
meer op industrie en dienstverlening toeleggen. Dat lijkt echter weliswaar juist, maar ter zake van de volgende onderwerpen
dienen de conclusies van het verslag te worden aangescherpt: enigszins onjuist, want afstoting van landbouwactiviteiten
dient te worden vermeden, evenals minimalisering van het
economische en sociale belang van de landbouw en de
veralgemenisering van een model dat te veel op productiviteit— school- en permanente opleiding dienen te worden verbe-is gecentreerd. Werkgelegenheid in Europa zou in standterd. Deze vormen de sleutel tot aanpassing aan de op dekunnen worden gehouden en nieuwe banen zouden kunnenarbeidsmarkt levende behoeften en aan de vergaandeworden gecreëerd door middel van een minder intensievehuidige ontwikkelingen;landbouw waarin meer oog voor milieunormen bestaat en die
gericht is op de vraag van de consument naar natuurlijke
producten. Niet alle regio’s zijn even geschikt voor het
— verspreiding van informatie over de arbeidsmarkt aanproduceren van voedingsmiddelen. Slaagt men erin om onver-zowel bedrijven als werkzoekenden, en met name in Unie-mijdelijke omschakelingen naar andere productiewijzen teverband;stimuleren en de weg naar de toekomst te effenen, dan kunnen
bepaalde regio’s zich specialiseren, met alle economische en
sociale baten van dien.
— maatregelen om voor een soepele werking van de arbeids-
markt te zorgen.
3.8. De Commissie merkt terecht op dat de economische
basis van de zwakste regio’s moet worden versterkt, d.w.z. dater activiteiten moeten worden ontwikkeld die zijn gericht op
3.4. De Commissie lijkt zich in het verslag niet erg sterk te gebieden buiten deze regio’s. Op micro-economisch, d.w.z.
maken voor de werkgelegenheid onder vrouwen. Zij consta- op regionaal, niveau snijdt dit weliswaar hout, maar deze
teert dat vrouwen, die vaak gezinstaken vervullen, aanspraak benadering kent wel beperkingen. De voordelen voor de Unie
moeten kunnen maken op deeltijdwerk en flexibele arbeids- als geheel hangen immers vooral van exporten naar derde
uren. Dat bemoeilijkt echter de toegang van deze groep tot landen af.
hogere posities. Er dienen in dit verband concretere maatrege-
len te worden genomen teneinde gelijke kansen voor mannenen vrouwen op het gebied van werk en toegang tot economi-
sche en maatschappelijke posities te creëren. Ook moet een
denkproces op gang worden gebracht over de negatieve en 4.Zorgwekkende demografische ontwikkelingen
positieve effecten voor vrouwen van positieve discriminatie
die in sommige landen onderdeel van het gezinsbeleid vormt.Voorts belicht de Commissie het verband tussen een laag4.1. De demografische ontwikkelingen zijn uiterst zorgwek-werkloosheidspercentage en hoge participatie van vrouwen.kend en nopen tot waakzaamheid. De Commissie geeftDit verband kan gedeeltelijk worden verklaard door het feitbevolkingsprojecties tot 2025 en gaat er daarbij vanuit dat dedat vrouwen in deeltijd of met flexibele arbeidstijd werken. Inrecente tendensen zich zullen voortzetten. Het lijkt dushet verslag wordt namelijk opgemerkt dat in de regio’s metwaarschijnlijk dat:sterkere economieën behoefte aan dergelijke arbeid bestaat en
omdat vrouwen sneller dan mannen hiertoe overgaan, hebben
zij dus een hogere participatiegraad.— lage geboortecijfers vergrijzing in de hand zullen werken
met alle maatschappelijke en economische consequenties
van dien;
3.5. Wat de interregionale onevenwichtigheden betreft,
constateert de Commissie dat in sommige regio’s de vraag naar — ook de beroepsbevolking zal vergrijzen, waardoor het
arbeid veel hoger is dan het aanbod, terwijl in andere regio’s concurrentievermogen en de capaciteit van de Europeanende situatie omgekeerd is. Deze onevenwichtigheden moeten om zich in een dynamische wereld aan te passen zwaar op
worden gecorrigeerd door de geografische mobiliteit te bevor- de proef zullen worden gesteld;
deren (een nieuwe taal leren, flexibelere huizenmarkt, telewer-ken, enz.).
— vanaf de jaren 2005/2010 het aanbod van arbeid en de
daling van de beroepsbevolking in ongelijke mate zullen
afnemen en in functie van het immigratiebeleid dat delidstaten en de Unie zullen voeren.3.6. Ook zou de Commissie zich nader moeten uitspreken
over de verhouding tussen de sociale bescherming van werk-
zoekenden en de werkloosheidsoorzaken. Zij gaat niet diep inop kwesties als minimumloon, werkloosheidsuitkeringen en Cohesie dreigt dus een aangelegenheid voor de korte termijn
te worden die tot zeer uiteenlopende benaderingen in termen ondersteuning en bescherming van werknemers in het al-
gemeen. Voor deze kwesties heeft zij momenteel noch in van bevolking, verjonging en evenwicht tussen generaties zal
nopen. theoretisch noch in praktisch opzicht een concreet antwoord.
8.8.2000 NL C 226/33 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
4.2. De Commissie wijst op de problemen die door vergrij- 5.3. Het Comité is verheugd over de vooruitgang die
gedurende de laatste jaren in een groot aantal achtergebleven zing van de beroepsbevolking ontstaan wanneer werknemers
zich aan nieuwe technologie moeten aanpassen. Prioritair is regio’s is geboekt. Voor de periode 1991-1996 lijkt deze
significant te zijn en zich snel te hebben voltrokken. Dit is dat gekeken wordt naar maatregelen om permanente educatie
te stimuleren, nieuwe technologie zoveel mogelijk toegankelijk evenwel grotendeels aan de ontwikkelingen in de nieuwe
Duitse deelstaten te danken, terwijl de teruggang gedurende de te maken en managementtechnieken in te voeren die zijn
aangepast aan een oudere beroepsbevolking. De dynamiek van periode 1986-1991 dezelfde wortels had maar het tegengestel-
de effect sorteerde. De situatie buiten de nieuwe deelstaten de factor arbeid moet immers behouden blijven.
wordt in wezen gekenmerkt door nagenoeg constante vooruit-
gang.
4.3. Terecht wordt de nadruk op de afhankelijkheid van5.4. Over het geheel genomen, vallen drie belangrijkeouderen gelegd. Reeds de komende jaren zal de druk op deontwikkelingen te constateren: de groei op de diagonalenationale socialezekerheidsstelsels toenemen met alle vergaan-stedelijke en industriële as van de Unie blijft krachtig, waardoorde consequenties van dien.deze centra dus alleen maar sterker worden; de geografische
zones die onder doelstelling 1 vallen halen hun achterstand
met verschillende snelheden in; de groei in vele perifere regio’sdie buiten doelstelling 1 vallen is zwak.
4.4. Europa heeft jeugd, dynamische aflossing van gene-
raties en een geboortebeleid nodig. Zo niet, dan verouderen
5.5. Het gebruik van een gemiddelde om de convergentie wij en verliezen wij onvermijdelijk onze capaciteit om de
per land te onderzoeken lijkt aanvechtbaar. In de vergelijking actieve bevolking duurzaam te verjongen.
die van de vier cohesielanden wordt gemaakt om de convergen-
tie in beeld te brengen, wordt over het hoofd gezien, zoals intabel 1 van de bijlage bij het verslag valt te constateren, dat
gedurende de periode 1991-1996 de groei in Griekenland en
Spanje lager lag dan het Europese gemiddelde (resp. +1en +1,3 % gemiddelde jaarlijkse groei tegen een Europees
gemiddelde van + 1,5 %). Door de krachtige groei in Ierland
(+ 7,1 % gemiddeld op jaarbasis) bij de berekeningen mee tenemen, komt de gemiddelde groei voor de vier cohesielanden 5.Convergentie versus achterstand
zonder meer veel hoger uit (+ 1,7 % tegen + 1,5 %).
Het gebruik van een gemiddelde is in dit geval dus zeeraanvechtbaar.
5.1. De Commissie constateert dat er sprake is van reële
convergentie. Gedurende het laatste decennium steeg het BBP
van de tien regio’s met het laagste percentage van 41 % van
het Unie-gemiddelde naar 50 %. In hetzelfde tijdvak steeg het6.ConcurrentiekrachtBBP van de 25 armste regio’s van 52 naar 59 % van dit
gemiddelde en steeg het BBP van de vier zgn. cohesielanden
van 65 naar 76,5 % (geraamd wordt 78 % voor 1999).
6.1. In het verslag wordt de concurrentiekracht van regio’s Zij constateert verder met name dat de handel tussen de
gemeten aan de hand van het BBP per hoofd van de bevolking, cohesielanden en de andere lidstaten gedurende deze periode
dat reeds werd gebruikt om het ontwikkelingsniveau van de verdubbelde.
regio’s te beoordelen. Dit criterium lijkt weinig verband te
houden met de twee in het verslag gegeven definities vanconcurrentiekracht, te weten „het vermogen van bedrijven,
sectoren, regio’s, landen en supranationale gebieden om, onder
blootstelling aan internationale concurrentie, een relatief hoog 5.2. Er blijven evenwel vertragingen optreden: het staat vast
dat — zelfs in de cohesielanden waar gezien de feiten nieuw niveau van inkomen en werkgelegenheid te genereren” en
vooral „het vermogen om goederen en diensten te produceren beleid geboden is — het BBP in de (hoofd)steden ten koste van
de plattelandsregio’s wordt gegenereerd. Gegeven de sociale die internationaal kunnen worden verkocht tegen een prijs die
een hoog en blijvend inkomen genereert”. Het gekozen spanningen die hieruit overal in Europa voortvloeien, naar
aanleiding waarvan de Unie veel geld uitgeeft en zal uitgeven, criterium heeft dus weinig met de te meten grootheid te
maken. Concurrentiekracht is namelijk afhankelijk van het mag het uiteraard niet zo zijn dat het vrije ondernemerschap
— waaraan wij allen natuurlijk grote waarde hechten — vermogen om met prijzen te komen die lager liggen dan of
gelijk zijn aan die op de wereldmarkt. Lukt dat, dan vloeit daar excessieve groeiverschillen tussen de Europese regio’s veroor-
zaakt. Het regionaal beleid van de EU mag niet beperkt blijven automatisch werkgelegenheid uit voort. De Commissie gaat
dan ook niet zozeer in op concurrentiekracht, maar concen- tot het bestrijden van de onevenwichtigheden die momenteel
voortvloeien uit concentratie, mondialisering, delocalisering, treert zich slechts op een verklaring voor het uiteenlopende
BBP per capita. Hoewel haar uiteenzetting zeker niet oninteres- enz., maar dient er juist toe bij te dragen om deze te
voorkomen. sant is, behoeft deze toch enkele nadere opmerkingen.
C 226/34 NL 8.8.2000 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
6.2. De Commissie gaat er namelijk vanuit dat het BBP/ 6.7. De Commissie uit zich in concrete en neutrale bewoor-
dingen over directe buitenlandse investeringen, maar opge- Bevolking is samengesteld uit (BBP/Werkgelegenheid) × (Werk-
gelegenheid/Bevolking in de leeftijdsklasse 15-64) × (Bevolking merkt moet worden dat deze een belangrijke rol bij de
ontwikkeling van alle regio’s kunnen spelen. Zij dragen in de leeftijdsklasse 15-64/Totale bevolking). Voorts is zij
van mening dat de laatste component (Bevolking in de namelijk bij tot uitbreiding van de productiecapaciteit en
verhoging van de productiviteit. Voorts kunnen die investerin- leeftijdsklasse 15-64/Totale bevolking) maar weinig verklaart
over de variatie in het BBP per capita en ook niet veel door het gen een gunstig effect op de stabiliteit van de arbeidsverhoudin-
gen en de kwaliteit van bedrijfsopleidingen hebben, en komen gevoerde beleid wordt beïnvloed. Eerder merkt ze echter op
dat naarmate de tijd vordert, deze ratio kleiner wordt. zij op die manier de samenleving als geheel ten goede. Mochten
de investeringen echter in distorsies resulteren, dan dienen de
negatieve effecten op de Europese economische en werkgelen-genheidscultuur te worden geneutraliseerd.
6.3. Zij probeert de concurrentiekracht toe te lichten aan
de hand van de andere twee componenten: de ratio (BBP/Werk-
gelegenheid), d.w.z. de arbeidsproductiviteit, en de ratio (Werk-6.8. Vervoers- en communicatieinfrastructuur is onontbeer-gelegenheid/Bevolking in de leeftijdsklasse 15-64), d.w.z. hetlijk voor het welslagen van het integratieproces op het gehelewerkgelegenheidsniveau. Dit lijkt te strijden met het in deel 3continent. Zowel uit geografisch als modaal oogpunt moetenvan het verslag ingenomen standpunt. Daarin gaat de Commis-hier nog de nodige prioriteiten worden vastgesteld. De helesie er namelijk vanuit dat het werkgelegenheidspercentagegeschiedenis van de Europese beschaving wordt gekenmerktgeen exogene variabele is maar door de productiviteit wordtdoor betrekkingen tussen personen en uitwisseling van goede-bepaald, en valt de volgende redenering te lezen: als concurren-ren en diensten. Pas door dit te vergemakkelijken, kan Europatiekracht van productiviteit afhangt, dan is productiviteitsstij-concreet gestalte worden gegeven.ging een noodzakelijke voorwaarde voor werkgelegenheids-
groei. De arbeidsproductiviteit is dus wel degelijk een factor
die de concurrentiekracht mede bepaalt. In deze redenering
6.9. Wat de geografische aspecten betreft, moet de Unie zouden productie en bijgevolg de werkgelegenheid dus moeten
werken aan moderne vervoers- en communicatieverbindingen stijgen, maar wordt over het hoofd gezien dat productiviteits-
in heel Europa. In dit verband zijn de verbindingen tussen winst ertoe leidt dat minder arbeid per eenheid product wordt
Oost en West cruciaal als blijk van de cohesie die tussen de ingezet.
Unie en de Midden- en Oost-Europese toetredingskandidaten
moet worden gerealiseerd. Ook moet de Unie werken aan deverdere ontwikkeling van de noord-zuidas in West-Europa.
Daarbij moet rekening worden gehouden met de uiterst 6.4. Wat productiviteit en werkgelegenheidsniveau betreft,
blijkt dat uitsluitend de arbeidsproductiviteit zich op een perifeer gelegen gebieden van de Unie, met name eilanden, die
behoefte hebben aan adequate vervoer- en communicatiemid- bevredigend niveau situeert. Dit is bemoedigend, maar volledi-
ge werkgelegenheid, doelstelling voor iedere samenleving, blijft delen.
moeilijk haalbaar. Ter verklaring verwijst de Commissie indit verband o.a. naar de structuur van de economische
bedrijvigheid, het innovatieniveau, toegang tot opleiding en6.10. Voorts dient de Unie zowel op modaal als ophet opleidingsniveau van de arbeidskrachten. Weliswaar kanintermodaal niveau een vervoers- en communicatierevolutie tede economische structuur slechts langzaam worden aangepast,realiseren die te vergelijken is met die van de negentiende eeuw.maar het innovatieniveau kan veel sneller worden opgevoerdDaarbij moet moderne hoogwaardige technologie wordendoor EU-maatregelen als een verbeterd octrooistelsel of anderetoegepast, dient een strategie meer op heel Europa dan opmaatregelen waarmee de omzetting van innovaties in marktrij-afzonderlijke projecten te zijn gericht en moet ieder project inpe producten en diensten kan worden bevorderd.het licht van zijn samenhang met de strategie worden gesteund.
Voor het vervoer over de weg, per spoor, overzee en vooral
via de kustvaart, via de binnenwateren en door de lucht is hiereen taak weggelegd die in de geest van intermodaliteit moet6.5. Voorts benadrukt de Commissie dat innovaties inworden vervuld en waarbij de natuur wordt gerespecteerd.Europa onvoldoende worden verspreid en dat wij in dit opzichtTegelijkertijd dient echter voor ogen te worden gehoudenver bij de Verenigde Staten achterblijven. Het Comité isdat vervoer en communicatie onderdeel uitmaken van devan mening dat onderzoek, innovatie en technologischelevensstandaard en inherent zijn aan iedere beschaving. Hetontwikkeling — noodzakelijkheden voor alle regio’s van despreekt voor zich dat men veel meer dan in het verledenEU — moeten worden verbeterd.moet toewerken naar een scheiding van personenverkeer en
goederenvervoer. Hier ligt een uitdaging voor de Unie en het
Comité zal eraan meewerken om deze met succes aan te gaan.
6.6. Uit het verslag blijkt duidelijk dat de bijdrage van het
MKB, dat in dit verband toch een zekere reputatie geniet, tot
het scheppen van arbeidsplaatsen moeilijk nauwkeurig te 6.11. Op energiegebied beperkt de Commissie zich tot een
beschrijvend betoog over één van de momenteel meest gevoe- meten is vanwege met name statistische verwarring tussen
besluitvormingscentra en productie-eenheden. Europa blijft lig liggende onderwerpen: afgezien van duurzame energie
negeert zij de problematiek van de energiebronnen en vooral over het algemeen achter op het gebied van risicokapitaal en
financiële steun voor mkb’s die zich met hoogwaardige het hachelijke probleem kernenergie. Interessant is te constate-
ren dat de energie-intensiteit (energieverbruik per eenheid van technologie bezighouden.
8.8.2000 NL C 226/35 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
het BBP) in de minst ontwikkelde regio’s het hoogst is. Dit regio hebben. Het is niet bewezen dat decentralisatie per
definitie het meest efficiënte proces is. Voorts dient decentra- betekent dat de voorgestelde maatregelen om de energie-
infrastructuur te verbeteren en de energieafhankelijkheid te lisatie in ieder geval vergezeld te gaan van mededingingsbepa-
lende randvoorwaarden als transparantie, perfecte informatie verminderen, vergezeld moeten gaan van energiebesparings-
maatregelen. Absoluut genomen ligt in de achterstandsgebie- en een nabijheid van instanties, hetgeen niet altijd het geval is.
Prestatiemanagement is niet werkelijk iets nieuws en, zoals de den het energieverbruik per inwoner lager en wordt er
dus minder vervuild, maar wel worden er meer fossiele Commissie opmerkt, verschilt het nauwelijks van centrale
planning. Het verschijnsel staat dus niet per definitie borg voor brandstoffen gebruikt. De Commissie suggereert dat deze
gebieden meer gebruik moeten maken van duurzame energie. effectiviteit. De Commissie lijkt eveneens optimistisch wanneer
zij opmerkt dat het openbaar bestuur doeltreffender kan Dit is echter uitsluitend haalbaar voor zeer zonnige regio’s in
het zuiden of voor regio’s met veel wind. Voorts dient er bij worden gemaakt door privaat/publieke partnerschappen. Er is
in dit verband echter vaak sprake van ongewenste effecten als grootschalig gebruik van zonne- of windenergie veel niet-
agrarische vrije ruimte beschikbaar te zijn. het ontstaan van pressiegroepen, neiging tot corruptie, het feit
dat grote bedrijven en niet de mkb’s de grootste vinger in de
pap hebben (met alle monopolistische tendensen van dien) en
niet te vergeten druk vanuit de bancaire en financiële wereld.6.12. Het verslag bevat interessante informatie over te-De Commissie stelt op goede gronden dat horizontalelecommunicatie, het voorzieningsniveau (aantal telefoonaan-bestuursnetwerken log kunnen worden en dat de samenwer-sluitingen per inwoner) en de kwaliteit van de dienst (aantalkingspraktijk vaak in compromissen, d.w.z. in bestendigingdigitale verbindingen). Nieuwe toestellen als zaktelefoon —van het bestaande, resulteert.GSM of satelliettelefoon — worden evenwel buiten beschou-
wing gelaten, terwijl hier toch mogelijkheden liggen voor de
economische uitrusting van achterstandsgebieden, waarin de 6.16. De kwaliteit van het tweede gedeelte van het verslag
in zijn geheel verdient echter waardering. De Commissie gespecialiseerde ondernemingen vaak nauwelijks actief zijn.
Deze nieuwe mogelijkheden moeten worden aangegrepen beschrijft alleszins wenkende perspectieven op weg naar een
reëel project voor evenwichtige ontwikkeling in Europa. Het want regio’s waarin onvoldoende van nieuwe communicatie-
technologie (sleutel tot de moderne wereld) gebruik wordt hoofdstuk „Verklaring van concurrentiekracht: gemeenschap-
pelijke kenmerken van succesvolle regio’s” zal gedurende de gemaakt, zullen het meest worden genegeerd door de markt
en het vrije ondernemerschap. komende maanden ongetwijfeld aanleiding geven tot nadere
studies. Dat neemt niet weg dat de uitleg over de vier factorendie het meest tot de groei van het BBP bijdragen overtuigend
is:6.13. Watervoorziening is één van de belangrijkste aangele-
genheden waarmee Europa te maken zal krijgen. De beschik-a) de structuur van de economische bedrijvigheid is eenbaarheid van bronnen is namelijk in hoge mate van desleutelelement waarbij het beleid vooral moet wordengeografische gesteldheid afhankelijk. Het verslag bevat indi-gericht op spreiding van het Europese productieapparaatcaties van de reserves per hoofd per lidstaat. Daaruit blijkt daten het zoeken naar wegen om tot meer evenwicht tede meest ontwikkelde lidstaten over de minste bronnenkomen;beschikken waardoor het water daar het duurst is. Voorts stelt
de Commissie zich terecht op het standpunt dat recycling vanb) de opmerkingen over innovatieve activiteiten overtuigenhuisvuil, hoe kostbaar dit ook is, uit milieuoverwegingen teeveneens. Ook hier wordt gewezen op de noodzaak omprefereren valt.enerzijds het onderzoeksbeleid en anderzijds het beleid
inzake ontwikkeling en economische, sociale en territorialecohesie op elkaar af te stemmen. Hierop wordt overigens6.14. Het verslag geeft een goed beeld van de nationaleook nog eens met klem gewezen in het hoofdstuk dat aandispariteiten op het gebied van menselijk kapitaal, een gebiedO & TO is gewijd;waarop slechts langzaam vooruitgang kan worden geboekt.
De Commissie geeft echter nauwelijks indicaties voor hetc) voorts verdient de aandacht voor de regionale bereikbaar-verband tussen menselijk kapitaal en economische prestatie.heid bijval. Het is geen verrassing dat bereikbaarheid enToch is het bekend dat menselijk kapitaal rendementsverho-BBP nauw met elkaar samenhangen, maar dat neemt nietgend kan werken. In de endogene groeitheorie staat daar echterweg dat daarop best nog eens mag worden gewezen. Hettegenover dat dergelijke verhogingen het convergentieprocesvalt te hopen dat aan de hand van de aangekondigdekunnen doorkruisen.aanvullingen nog meer zicht kan worden verkregen op
deze factor, die niet alleen bepalend is voor de tenuitvoer-
legging van het regionale beleid, maar ook voor de trans-Europese vervoersnetwerken (en de aanpassing ervan) en 6.15. Aangaande instituties en maatschappelijk kapitaal
het vervoerbeleid in zijn geheel; toont de Commissie zich optimistisch wanneer zij opmerkt
dat „de Europese integratie hierin van veel belang (is), omdatregio’s daardoor te maken krijgen met instituties en concurren- d) tenslotte vormt de kwaliteit van de beroepsbevolking
zonder meer een relevante factor die noopt tot betere tie uit andere delen van de Unie”. Voor bestuursstructuren zijn
de regio’s namelijk afhankelijk van het nationale niveau en afstemming tussen het EFRO en het ESF. De Commissie
heeft dit reeds vaak benadrukt zonder er evenwel voldoen- ook beschikken zij ter zake vaak over weinig handelingsvrij-
heid. Voorts kunnen ten aanzien van bedrijfsnetwerken slechts de rekening mee te houden in de „enige programmerings-
documenten regionaal beleid” en de communautaire be- weinig besluiten lokaal worden genomen, met uitzondering
van die betreffende mkb’s die hun maatschappelijke zetel in de stekken. Er valt in dit verband stellig nog heel wat te doen.
C 226/36 NL 8.8.2000 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
De verhouding centrum-periferie in Europa komt in kaart 29 7.5. Uit de genoemde onderzoeken naar de impact van de
structuurfondsen blijkt dat deze de gesteunde regio’s soelaas van het verslag op opmerkelijk heldere wijze tot uiting.
Nauwelijks valt overtuigender te illustreren dat in het structuur- hebben geboden en dat daarmee de regionale dispariteiten zijn
verkleind. Dat is uiteraard een goede zaak. beleid met een dergelijke indicator rekening moet worden
gehouden. De evolutie van deze vier sleutelvariabelen, incombinatie met die van het BBP, zouden bovendien een
goede basis kunnen vormen voor de beoordeling van de 7.6. In verband met convergentie is echter het volgende
ontwikkelingen in de verhouding centrum-periferie in Europa. onderscheid belangrijk:
— enerzijds het streven naar maximale groei over de hele
linie; en
— anderzijds de gelijkmatige verdeling van groei of regionale7.Effectiviteit van het cohesiebeleidontwikkeling.
7.1. In dit advies kan niet worden ingegaan op de specifieke Uit rechtvaardigheidsoverwegingen is het logisch om de armste
situatie van de respectieve regio’s. Daarvoor zou iedere regio regio’s het meest te steunen. Daarbij dient echter wel op
haar opmerkingen en desiderata kenbaar moeten maken. Op efficiëntie te worden gelet, d.w.z. voor maximale ontwikkeling
die basis kan het Comité echter geen samenhangend advies in de hele EU te worden gezorgd. Gelijkheid betekent echter
uitbrengen. niet altijd doeltreffendheid en het streven naar gelijkmatige
regionale ontwikkeling betekent niet automatisch dat de groei
in haar totaliteit wordt gemaximaliseerd. Hieruit mag natuurlijkniet worden geconcludeerd dat regionale gelijkheid moet
7.2. De Commissie erkent ronduit dat, ondanks de aanzien- worden verworpen, maar het betekent wel dat gelijkheid
lijke vooruitgang die gedurende de laatste jaren is geboekt, het gevolgen heeft voor de prestaties van de Unie als geheel.
regionale cohesiebeleid in hoge mate tekortschiet en dat zowel
op nationaal als op Unie-niveau significante verschillen tussen
de regio’s blijven bestaan. Deze doelstelling is zeer ambitieus7.7. Het gewenste resultaat zou dus in beeld kunnenen tot nog toe ongekend in de Europese geschiedenis. Het isworden gebracht door de kosten van de structuurfondsen metechter nog te vroeg om de desbetreffende resultaten tede globale groei te vergelijken. Zulks niet om vraagtekens bijkunnen beoordelen. Wel kan worden geconcludeerd dat dede fondsen te plaatsen, maar omdat het logisch is om over eenstructuurfondsen hebben bijgedragen tot het terugdringen vandergelijke indicator te beschikken. Met de fondsen wordtde binnen de Unie bestaande ongelijkheden, met name tenimmers naar gelijkere ontwikkeling gestreefd.voordele van Griekenland, Ierland, Portugal en Spanje. De
Commissie concludeert terecht dat de effectiviteit van destructuurfondsen moeilijk kan worden beoordeeld omdat7.8. Ook zou het interessant zijn om het multipliereffectandere factoren nauwelijks in de evaluatie kunnen wordenvan de steun (de verhouding tussen de door de ondersteuningmeegenomen.gegenereerde toename van het regionale BBP en de hoogte
van de steunbedragen) te kunnen beoordelen. Een dergelijkeindicator, zelfs indien slechts summier van aard, vormt een
belangrijkere richtsnoer voor de oriëntatie van de structuur-7.3. Ondanks het verrichte werk blijft de werkloosheid infondsen dan de in het verslag gepresenteerde gegevens betref-de doelstelling-1- en 6-regio’s teleurstellend hoog, maar hetfende groei van het BBP of afname van de werkloosheid.BBP per inwoner tendeert naar het EU-gemiddelde. De Com-
missie gaat hoofdzakelijk in op de met de werkloosheidverband houdende lage arbeidsparticipatie en beperkt zich tot7.9. Het streven naar gelijkmatige ontwikkeling van dehet constateren van feiten in plaats van het zoeken naar deregio’s is belangrijker dan het streven naar evenwichtig gesprei-werkelijke oorzaken van het probleem. Verder zijn bepaaldede groei. Het eerste impliceert namelijk convergentie en deregio’s fors gesteund. De Commissie suggereert terecht dat deachterstandsregio’s moeten daarom sneller groeien dan deeffectiviteit van de bijstand objectief moet worden beoordeeldsterkere.om iedere achtergebleven regio dezelfde kansen op vooruit-
gang te bieden.
8.Uitbreiding 7.4. De situatie in de doelstelling-2-regio’s lijkt over het
algemeen te zijn verbeterd, maar deze gebieden blijven vaak
kwetsbaar (verdwijning en verplaatsing van productie-eenhe-
den). In de doelstelling-5b-regio’s is het aantal arbeidsplaatsen 8.1. Het standpunt van de Commissie komt erop neer dat
de toetredingskandidatuur van de Midden- en Oost-Europese toegenomen, maar is de werkloosheid vanwege de groei van
de actieve bevolking niet afgenomen. Dit is te wijten aan de landen en Cyprus gewettigd is door de beleidskeuze van deze
landen, de opkomst van de markteconomie aldaar en de door diversificatie van activiteiten in een economische structuur die
hoofdzakelijk op de landbouw is gebaseerd. hen gedurende de afgelopen tien jaar afgelegde weg.
8.8.2000 NL C 226/37 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen
8.2. Het Comité besluit niet over toetreding, maar merkt ontwikkeling van de toetredingsregio’s. De door de toetre-
dingskandidaten weg te werken achterstand blijft groot. Met op dat:
het oog op toetreding hebben nationale aspecten dan ook
— er meer landen voor toetreding in aanmerking komen; voorrang boven regionale aspecten, ook al spreekt het voor
zich dat het wenselijk is dat de regio’s van deze landen zich— niet voorbij mag worden gegaan aan een veelheid vanharmonieus ontwikkelen.politieke, economische, sociale, culturele en ideologische
feiten die verband houden met verleden, heden en toe-8.4. Ook hier speelt het onvermijdelijke onderscheid tussenkomst van deze landen. Deze laten zich niet in de eerstegroei en gelijkmatige regionale ontwikkeling. Zo kan men zichplaats uitdrukken in de vorm van een regionaal BBP, maarafvragen of deze landen inderdaad zo snel mogelijk moetenmanifesteren zich in complexe nationale doelstellingen;groeien om het voor de toetreding noodzakelijke niveau te
halen, dan wel of gestreefd dient te worden naar evenwichtig— de Unie in staat moet zijn om op korte termijn tegespreide regionale groei, die zich noodzakelijkerwijs lang-beantwoorden aan de door haar gewekte verwachtingen.zamer zal voltrekken (zoals de Commissie opmerkt, zijn deDaarbij dient zij de vele implicaties die haar interne enmet de omwenteling gepaard gaande schokken — een dalingexterne beleid voor de toetreding inhouden, in te schatten;van het BBP en het BBP per inwoner — nog lang niet helemaalook moet zij zich een oordeel vormen over haar reëleverwerkt).vermogen, en dat van de toetredingskandidaten, om een
daadwerkelijk solidair Europa op te bouwen;8.5. De Commissie constateert dat de directe buitenlandse
investeringen in de Midden- en Oost-Europese landen hoog — de houding van de Unie jegens deze landen dient altijd
zijn, maar op slechts enkele landen zijn geconcentreerd en uit evolutief en responsief te zijn. Daarbij dient de EU voor
een beperkt aantal lidstaten afkomstig zijn. Deze kwestie ligt ogen te houden dat de uitbreiding in de eerste plaats gericht
reeds sinds een aantal eeuwen gevoelig in de Europese is op politieke en morele doelstellingen en gebaseerd is
geschiedenis, en dat zal zo blijven. op samenwerking van samenlevingen die door vrijheid en
solidariteit worden gekenmerkt. Een geïntegreerd Europa
8.6. Voorts twijfelt de Commissie er niet aan dat deze moet bij voorrang worden beschouwd als een levensideaal
landen evolueren in de richting van een samenleving naar het en een gemeenschappelijke bestemming; de integratie kan
model van de Europese Unie. De realiteit gebiedt evenwel te slechts duurzaam slagen als deze op concrete fundamenten
zeggen dat de samenleving aldaar voor een groot deel nog is gebaseerd, en
geconcipieerd moet worden gezet. Hier is een taak voor
het Comité weggelegd want het door hem gewenste, op — het Comité staat geenszins sceptisch tegenover de uitbrei-
ding, maar deze moet wel met succes worden bekroond maatschappelijke waarden gebaseerde Europa kan slechts via
decentralisatie en door evenwicht gekenmerkte solidariteit want anders zullen de huidige en toekomstige lidstaten
met grote moeilijkheden te maken krijgen. Het zou de worden opgebouwd.
voorbereiding van de toetreding ten goede komen wanneerhet Comité, vertegenwoordiger van de territoriale collec- 8.7. Het Comité hoopt dat de toetredingskandidaten regio-
tiviteiten, er meer bij betrokken zou zijn. Het Comité kan nale politieke en bestuursstructuren zullen weten op te bouwen
namelijk praktische samenwerkingsverbanden opzetten en zodat aangelegenheden binnen eenzelfde institutioneel kader
uitbouwen met alle positieve gevolgen van dien. Bovendien kunnen worden behandeld. Het Comité kan als partner
mag de kandidatuur in economische zin en qua levenswijze optreden bij de tenuitvoerlegging van de regionale strategieën
geen al te sterke druk voor de bevolking van de toetredings- in de toetredingslanden.
landen meebrengen. Is dat wel het geval, dan kan dat tot
afwijzing in de publieke opinie leiden. 8.8. Voor Cyprus liggen de zaken anders. Uit de economi-
sche parameters blijkt dat het land op weg is om aan de
toetredingscriteria te voldoen. Het BBP ligt op 75 % van het 8.3. Uit het verslag blijkt dat, enkele uitzonderingen daarge-
laten, de dispariteiten tussen de EU- en de toetredingsregio’s Unie-gemiddelde, de werkloosheid is laag en de werkgelegen-
heid hoog. De productiviteit is evenwel aan de lage kant en significant blijven. De toetreding hangt niet uitsluitend af van
economische criteria, en met name niet van gelijkmatige daaraan moet met prioriteit worden gewerkt.
Brussel, 12 april 2000.
De voorzitter
van het Comité van de Regio’s
Jos CHABERT