Nr. C 41/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 91 
Advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek 
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (O&TO) op het gebied van 
telematicasystemen van algemeen belang (1990-1994) (l) 
(91/C 41/03) 
De Raad heeft op 6 juni 1990 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 Q, 
lid 2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het 
Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding 
van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 november 1990 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer Flum. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 281e zitting (vergadering van 
20 november 1990) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goed­
gekeurd. 
1. Inhoud van het programma 
1.1. Met dit programma beoogt de EG-Commissie 
de voorwaarden te scheppen voor het opzetten van 
Europese netwerken van telematicadiensten van al­
gemeen belang. De volgende gebieden zijn als prioritair 
aangewezen: 
1) informatie-uitwisseling tussen de afzonderlijke 
overheidsdiensten; 
2) beheersen en geleiden van weg- en luchtverkeer; 
3) gezondheidszorg voor de bevolking; 
4) afstandonderwijs en -opleidingen; 
5) bibliotheekwezen; 
6) onderzoek en technologische ontwikkeling op het 
gebied van linguïstiek. 
1.2. Voor dit stimuleringsprogramma wordt een to­
taalbedrag van 380 miljoen ecu uitgetrokken, dat als 
volgt over de verschillende gebieden wordt verdeeld: 
gebied 1: 29-33%, gebied 2: 30-34%, gebied 3: 15-17%, 
gebied 4: 10-12%, gebied 5:6-7%, gebied 6: 5-6%. 
1.3. Al deze gebieden hebben de volgende twee as­
pecten gemeen: 
a) Zij hebben vooral betrekking op de omstandigheden 
waarin in de toekomst dienstverlening plaatsvindt, 
en met name op die sectoren die onder de overheid 
ressorteren. 
b) Zij hebben vooral betrekking op de relatie tussen 
aanbieder en gebruiker van openbare diensten, 
d.w.z. op de diensten die als produkten door de 
overheid aan de bevolking worden geleverd. 
1.4. Onderhavig stimuleringsprogramma beoogt een 
informatisering van functies en relaties op bovenge­
noemde gebieden, d.w.z. het geheel of gedeeltelijk or­
ganiseren ervan middels de toepassing van informatie-
en communicatiesystemen. 
(') PB nr. C 174 van 16. 7. 1990, blz. 19. 2. Algemene opmerkingen over het onderzoekspro­
gramma 
Het Comité staat in principe achter het voorgestelde 
programma, aangezien dit tot de Europese integratie 
kan bijdragen. Met dit programma kan de basis worden 
gelegd voor een vergaande, zinvolle informatisering van 
de overheidsdiensten in de Gemeenschap, waarbij be­
scherming van persoonlijke gegevens gewaarborgd is. 
Wil men dit kunnen verwezenlijken, dan dient volgens 
het Comité wel rekening te worden gehouden met de 
volgende opmerkingen. 
2.1. Dit programma gaat van de veronderstelling uit, 
dat de totstandbrenging van de interne markt gepaard 
gaat met een extra behoefte aan telematicadiensten. 
Het Comité is van mening dat deze veronderstelling 
uitgaande van de volgende punten moet worden ge­
toetst : 
— Of er inderdaad extra behoefte aan overheidsdien­
sten zal ontstaan, hangt wezenlijk af van de manier 
waarop overheidstaken op zowel nationaal als Eu­
ropees niveau in de toekomst zullen worden geor­
ganiseerd. 
— Pas wanneer er een maatschappelijk verantwoord 
concept voor de organisatie van deze taken is ont­
wikkeld, kan de vraag naar het nut van informatise­
ring van bepaalde diensten worden beantwoord. 
— Dit antwoord kan niet worden gezocht in het zoveel 
mogelijk gebruik maken van informatie- en commu­
nicatiesystemen. Gezien de aanzienlijke risico's van 
een verregaande informatisering van maatschappe­
lijke functies (het risico van misbruik en ontoerei­
kende beveiliging van databanken, het gevaar de 
oorspronkelijke doelstellingen van de dienst­
verlening op de tocht te zetten, verslechtering van 
arbeidsvoorwaarden van dienstverleners, enz.) dient 
bij de aanleg van elektronische netwerken en infor­
matisering van functies veeleer volgens het principe 
van beperking tot het noodzakelijke en maatschap­
pelijk verantwoorde te worden gehandeld. 
18. 2. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 41/7 
2.2. Het programma beoogt een conceptuele, tech­
nologische en prenormatieve basis te leggen voor de 
geleidelijke invoering van zich over geheel Europa uit­
strekkende netwerken van telematicadiensten. Met het 
leggen van deze basis worden reeds belangrijke beslis­
singen over de toekomst op genoemde gebieden geno­
men. Het Comité vindt dat deze plannen een aantal 
problemen en risico's met zich meebrengen, waarmee 
in de onderzoeksprogramma's weinig of geen rekening 
wordt gehouden. 
2.3. Gezien de fundamentele correlatie tussen het 
stimuleren van onderzoek ten behoeve van telematica­
diensten en de toekomst van de dienstverlening, is het 
van het grootste belang dat de betrokken partijen ook 
worden ingeschakeld bij het besluitvormingsproces, zo­
dat al in het prenormatieve en normatieve stadium van 
het innovatieproces rekening wordt gehouden met hun 
belangen. In het programma wordt volledig voorbijge­
gaan aan de vanuit democratisch oogpunt bestaande 
fundamentele noodzaak om alle belangengroepen te 
betrekken bij het vorm geven aan techniek en arbeid. 
In dit programma is alleen gedacht aan de belan­
gengroepen van producenten die zich met de ontwikke­
ling van de techniek bezighouden, telecommunicatie-
exploitanten, degenen die telecommunicatiediensten 
verlenen, en de instellingen die experimenteel van deze 
diensten gebruikmaken. De betrokken werkgevers, 
werknemers, en gebruikers zijn buiten beschouwing 
gelaten. 
2.4. De resultaten van het te stimuleren onderzoek 
zijn bepalend voor de kwaliteit van bovengenoemde 
diensten en functies; er is echter niet onderzocht of de 
nagestreefde „informatisering" eventueel haaks staat 
op de doelstellingen van de diensten en functies. Zo is 
het maar zeer de vraag, of door de beoogde elektronise-
ring van het afstandonderwijs de onmisbare sociale 
interactie bij het leerproces niet nog meer in het gedrang 
komt. Ook valt te vrezen dat door een verdergaande 
informatisering van de verzorging van patiënten in de 
gezondheidszorg essentiële factoren voor het genezings­
proces verder op de achtergrond komen te staan. Daar­
om moeten de betrokken maatschappelijke groeperin­
gen vanaf het begin de gelegenheid krijgen om een 
bijdrage te leveren aan de invulling van het programma 
voor onderzoek en ontwikkeling (O & O). 
2.5. a) Wanneer communautaire netwerken voor te­
lematicadiensten worden opgezet, zal ook het 
werk in de dienstensector sterk veranderen. 
Men denke hierbij met name aan arbeids­
organisatie, inhoud van het werk, belasting 
van o.a. de gezondheid en opleidingseisen. 
Daarom moet er tijdig voor worden gezorgd 
dat al in de voorbereidingsfase van innovaties 
aandacht wordt besteed aan eventuele uit­
werkingen op het werk zelf en op de techni­
sche uitrusting. 
b) Wanneer telematicasystemen in netwerken 
worden opgenomen, ontstaat op allerlei pun­
ten ook het probleem van het auteursrecht 
(bescherming van de intellectuele eigendom). 
Dit probleem is tot nu toe in de programma's 
niet aan de orde gesteld en dient daarom 
eindelijk te worden aangepakt. 3. Conclusies 
3.1. De voorgestelde maatregelen ter stimulering van 
het onderzoek dienen uit te monden in het ontwikkelen 
van concepten van openbare dienstverlening die qua 
organisatie en aanbod op de bescherming en de behoef­
ten van burgers en werknemers zijn afgestemd. 
3.2. Het Comité wenst nogmaals bijzondere nadruk 
te leggen op de volgende punten: 
— er moet principieel worden gezorgd voor een af­
doende bescherming van persoonlijke gegevens, met 
name in de programma's 1 en 3, 
— het auteursrecht (!) moet worden gewaarborgd met 
name in de programma's 4, 5 en 6, 
— de voorgestelde programma's moeten zorgvuldig 
worden doorgelicht, b.v. bij afstandonderwijs, ta­
lenonderwijs en patiëntenbegeleiding in de gezond­
heidssector, 
— bij de invoering van nieuwe telematicasystemen 
moet rekening worden gehouden met de gerecht­
vaardigde belangen op het vlak van werknemers­
bescherming, arbeidsorganisatie, werklast en oplei­
dingseisen, 
— de betrokken groepen, met name consumenten, 
werknemers en werkgevers moeten bij de zaak be­
trokken worden. 
3.3. Het Comité vindt 
a) dat het verslag van de Commissie en de uitkomsten 
van de evaluatie (artikel 5 van het Commissie­
voorstel) aan het Economisch en Sociaal Comité 
moeten worden voorgelegd; over voorgenomen wij­
zigingen in de programma's brengt het Comité over­
eenkomstig de bepalingen van de Verdragen ad­
viezen uit; 
b) dat maatschappelijke groeperingen als werkgevers, 
werknemers en consumenten de gelegenheid moeten 
krijgen, hun suggesties en opmerkingen aan het in 
artikel 6 genoemde Comité voor te leggen. 
3.4. De door het Comité noodzakelijk geachte maat­
regelen ter bevordering van het onderzoek naar de 
gevolgen van bepaalde technieken en naar alternatieven, 
mogen niet in een apart, van de technische onderzoeks­
werkzaamheden gescheiden programma plaatsvinden, 
maar moeten integraal deel uitmaken van de afzonder­
lijke technisch georiënteerde onderzoeksgebieden (te­
lematicasystemen voor overheden, e.d.) en als zodanig 
worden gestimuleerd. De toekenning van financiële 
middelen moet in redelijke verhouding staan met die 
voor technisch-geörienteerd onderzoek (minstens 10% 
van het uitgetrokken totaalbedrag). 
(') Zie ook het advies van het Comité inzake het Groenboek 
over het auteursrecht en de technologische uitdaging (PB 
nr. C71 van 20. 3. 1989, blz. 9). 
Nr. C 41/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 2. 91 
3.5. Het Comité gaat ervan uit dat de Commissie 
voor het nodige personeel zal zorgen om het welslagen 
van dit programma te waarborgen. 
4. Slotopmerking 
4.1. Het Economisch en Sociaal Comité heeft dit 
advies vanuit zijn specifieke invalshoek heel duidelijk 
geformuleerd. Het wil hiermee een bijdrage leveren aan 
de totstandkoming van een Europa waarin de burger 
Gedaan te Brussel, 20 november 1990. niet het gevoel hoeft te hebben dat hij/zij in een „verka-
belde", d.w.z. een volledig „elektronisch gereguleerde" 
maatschappij moet leven, die technologische mogelijk­
heden hoger aanslaat dan de onvervreemdbare vrijhe­
den van het individu. 
4.2. Het Comité dringt er daarom bij de Commissie 
op aan, bij de aanpassing van het voorgestelde program­
ma terdege met de in dit advies geuite bezorgdheid 
rekening te houden. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Francs STAEDELIN