Voortgangsverslag over de tenuitvoerlegging van het TEN-T-netwerk in 2016 en 2017

Voortgangsverslag over de tenuitvoerlegging van het TEN-T-netwerk in 2016 en 2017

1.Inleiding

Vervoer is een hoeksteen van het Europese integratieproces en maakt connectiviteit, convergentie en cohesie in de hele Unie mogelijk. Een slim, duurzaam en volledig geconnecteerd Europees vervoersnetwerk is essentieel voor de voltooiing en goede werking van de Europese interne markt en om Europa te verbinden met de wereldmarkten. Het draagt dus bij tot groei, werkgelegenheid en concurrentiekracht in Europa. Met de ontwikkeling van schonere vervoersmodi, zoals het spoor en de binnenvaart, en de uitrol van alternatieve brandstoffen voor het wegvervoer en de scheepvaart, speelt het TEN-T bovendien een cruciale rol bij de transitie naar een koolstofarme economie en dus voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europese Green Deal.

De verwezenlijking van de doelstellingen en normen die zijn vastgesteld in de richtsnoeren van 2013 voor de ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnetwerk (Verordening (EU) nr. 1315/2013 , hierna de “TEN-T-verordening” genoemd) is dus essentieel voor de ontwikkeling van een duurzaam, naadloos en slimmer Europees vervoersnetwerk. De TEN-T-richtsnoeren voorzien in een uitgebreid netwerk en een kernnetwerk om, enerzijds, alle regio’s een betere toegang te verschaffen tot de Europese en wereldmarkten en, anderzijds, sterk te focussen op infrastructuur van strategisch belang. Zowel bij het kernnetwerk als het uitgebreide netwerk wordt gefocust op mondiale integratie, interoperabiliteit en de gecoördineerde ontwikkeling van infrastructuur, met name op grensoverschrijdende trajecten, om missing links en knelpunten weg te werken. Het TEN-T-beleid baant ook de weg voor de toekomst van het vervoerssysteem, met name via faciliteiten die oplossingen met een lage uitstoot, nieuwe dienstverleningsconcepten en andere technologische innovaties stimuleren. In de TEN-T-verordening zijn duidelijke termijnen vastgesteld voor de voltooiing van het kernnetwerk (tegen 2030) en het uitgebreide netwerk (tegen 2050).

Voor de verwezenlijking van het TEN-T wordt financiële ondersteuning verleend via de bij Verordening (EU) nr. 1316/2013 ingestelde Connecting Europe Facility (CEF). Voorts verleent de EU voor grote investeringen in het TEN-T steun uit het Cohesiefonds (CF) en het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en via de verschillende financiële instrumenten van de Europese Investeringsbank (EIB).

Om aan de Europese burgers en beleidsmakers verslag te kunnen uitbrengen over de effectiviteit van het TEN-T-beleid moeten tussentijdse resultaten worden gemeten en gerapporteerd. Daarom is in artikel 49, lid 3, van de TEN-T-verordening bepaald dat de Commissie om de twee jaar een voortgangsverslag moet opstellen over de verwezenlijking van het trans-Europese vervoersnetwerk en dat verslag moet indienen bij het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s. Het eerste verslag over de verslagjaren 2014 en 2015 is in juni 2017 goedgekeurd. Dit is het tweede tweejaarlijks verslag van de Commissie aan de andere instellingen van de EU.

Dit tweede verslag is opgesteld op basis van gegevens van 2016 en 2017. Het geeft een beeld van een situatie die, met name wat de technische conformiteit betreft, blijft evolueren. De vooruitgang die reeds zichtbaar is in 2016 en 2017, geeft het juiste signaal af en onderstreept de relevantie van het TEN-T-beleid, die nog is toegenomen ten opzichte van de ontwikkeling in 2013, met name in het licht van de decarbonisatie en de Europese Green Deal, waarin vervoer een zeer belangrijke rol te spelen heeft.

2.Belangrijkste resultaten

Uit de informatie in het TENtec-informatiesysteem blijkt dat het conformiteitspercentage van de TEN-T-kernnetwerkcorridors met de eisen van de TEN-T-verordening tussen 81 % en 100 % bedraagt voor de meeste van de beschikbare indicatoren (10 van de 13), terwijl dat percentage voor de andere drie eisen tussen 11 % en 67 % ligt.

Hoewel het percentage van de conformiteit met de TEN-T-normen in 2017 was verbeterd ten opzichte van de voorgaande jaren, moet worden benadrukt dat die percentages niet altijd een accurate afspiegeling zijn van de kwaliteit of de operationele functionaliteit van het vervoersnetwerk. Die analyse moet worden gezien in de context van de deels rudimentaire technische TEN-T-normen ten opzichte van de reële behoeften op het terrein. Daarom zal het misschien nodig zijn die normen nader te specificeren en te verfijnen in het kader van de geplande herziening van de TEN-T-verordening, zodat ze de reële mogelijkheden en beperkingen van het netwerk beter weerspiegelen.

Een concreet voorbeeld: het spoornet behaalt al grotendeels de conformiteitspercentages voor elektrificatie (89 %), spoorwijdte (86 %), lijnsnelheid van goederenlijnen (86 %) en aslast (81 %). De percentages voor de conformiteit met de eisen inzake de toegestane lengte van goederentreinen (43 %) en vooral de invoering van ERTMS (11 %) hinken nog achterop. Een lijn kan geschikt zijn voor goederentreinen met een lengte van 740 m, maar zonder voldoende zijsporen kan die volledige interoperabiliteit in de praktijk niet worden gewaarborgd.

De wegeninfrastructuur is zelfs 100 % conform met de eisen voor autowegen/autosnelwegen. Zoals hierboven vermeld, is het belangrijk voor ogen te houden dat de definities van de wegencategorieën in de TEN-T-verordening verschillen van de definities van de VN/ECE/EUROSTAT/ITF, waardoor een ontoereikende kwaliteit van wegen op sommige plaatsen misschien onder de radar blijft. Bovendien bestaat de kans dat sommige delen van het netwerk gedurende een bepaalde periode niet goed worden onderhouden, waardoor een nominaal conforme weg toch niet aan de operationele en veiligheidsnormen beantwoordt.

De binnenwateren voldoen bijna volledig aan de eis inzake de uitrol van RIS (98 %) en de CEMT-vereiste van klasse IV of hoger (97 %). Zowel voor de minimumdiepgang van minstens 2,5 m als de minimumhoogte van minstens 5,25 m onder bruggen ligt het percentage op een hoge 85 %. Dit mag echter niet verhullen dat afwijkingen van de nominale conformiteit over korte afstanden een grote impact kunnen hebben op de bevaarbaarheid van grotere stukken van het waterwegennet. De situatie op de Donau is hiervan een voorbeeld.

Ten slotte is 89 % van de zeehavens aangesloten op het spoor, terwijl de spoorontsluiting van luchthavens met 67 % een beetje achterblijft. Ook hier geldt dat de goede cijfers soms minder goede scores van bepaalde knooppunten verdoezelen. Dat geldt met name voor havens: soms biedt de bestaande spoorwegaansluiting onvoldoende capaciteit of kwaliteit of ontbreekt de last/first mile.

In dit verslag wordt niet alleen de technische verwezenlijking van het TEN-T geanalyseerd, maar ook financiële investeringen in het TEN-T als geheel. In de loop van 2016 en 2017 werd in totaal meer dan 91 miljard euro geïnvesteerd in het TEN-T. Het grootste deel daarvan werd gefinancierd door de lidstaten (73 %). Van de 91 miljard euro werd 11,5 miljard euro gefinancierd via EIB-leningen, 9,8 miljard medegefinancierd door de Europese structuur- en investeringsfondsen (EFRO en CF) en 3,1 miljard euro door de CEF.

Het grootste aandeel van de totale door de lidstaten gerapporteerde investeringen (80 miljard euro, inclusief desgevallend het aandeel van de medefinanciering door de EU) ging naar het kernnetwerk (71 %). Voorts gingen de meeste middelen naar de TEN-T-spoorlijnen (met o.a. de uitrol van ERTMS) (45 %).

3.Reikwijdte en methodologie

In artikel 49, lid 3, van de TEN-T-Verordening is de rapporteringsverplichting van de Commissie omschreven. De Commissie moet de ontwikkeling van het trans-Europese vervoersnetwerk analyseren op basis van informatie over de voortgang van de projecten die de lidstaten hebben ingediend via het interactieve geografische en technische systeem voor het trans-Europese vervoersnetwerk (TENtec). Voorts moet de Commissie informatie verstrekken over het gebruik van de verschillende vormen van financiële bijstand voor alle vervoerswijzen, alsook andere elementen van het kernnetwerk en het uitgebreide netwerk in elke lidstaat. In het verslag moet ook een overzicht worden gegeven van de door de Commissie verrichte coördinatie van alle vormen van financiële bijstand, met het oog op een coherente toepassing van de TEN-T-verordening overeenkomstig de in die verordening vastgestelde doelstellingen en prioriteiten.