Samenvatting van het advies van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming over het nieuwe migratie- en asielpact

(De volledige tekst van dit advies is beschikbaar in het Engels, het Frans en het Duits op de EDPS-website www.edps.europa.eu)

(2021/C 99/08)

De Europese Commissie heeft op 23 september 2020 het nieuwe migratie- en asielpact gepresenteerd, dat bestaat uit vijf wetsvoorstellen: i) een gewijzigd voorstel voor een Eurodac-verordening, ii) een gewijzigd voorstel voor asielprocedures, iii) een voorstel voor een verordening betreffende asiel- en migratiebeheer, iv) een voorstel voor een screeningverordening, en v) een voorstel voor een verordening betreffende crisis- en overmachtsituaties. Het pact bevat tevens een aantal initiatieven van niet-wetgevende aard.

De EDPS onderschrijft de noodzaak van een doeltreffender migratie- en asielbeheer. Tegelijkertijd is gegevensbescherming, zoals is vermeld in de EDPS-strategie 2020–2024, een van de laatste verdedigingslijnen voor kwetsbare personen, zoals migranten en asielzoekers die aankomen bij de buitengrenzen van de EU. De EDPS is daarom van mening dat de voorgestelde uitgebreide aanpak moet zijn gebaseerd op de volledige eerbiediging van de grondrechten van personen die om internationale bescherming verzoeken en andere migranten, met inbegrip van hun recht op gegevensbescherming en privacy.

De EDPS is over het algemeen van mening dat een diepgaande effectbeoordeling ten aanzien van de grondrechten en gegevensbescherming moet worden uitgevoerd. De EDPS is tevens van mening dat de respectieve verantwoordelijkheden van de verschillende actoren die betrokken zijn bij de verwerking van persoonsgegevens in de wetgevingsvoorstellen duidelijk moeten worden toegewezen. Daarnaast is de EDPS van mening, rekening houdend met het feit dat de meeste voorstellen in het nieuwe migratie- en asielpact voortbouwen op voorstellen om het gemeenschappelijk Europees asielstelsel uit 2016 te hervormen, dat de aanbevelingen in zijn advies 07/2016 over het eerste hervormingspakket inzake het gemeenschappelijk Europees asielstelsel, met name die over Eurodac, volledig van toepassing blijven.

Meer specifiek beveelt de EDPS, met betrekking tot het gewijzigde voorstel voor een Eurodac-verordening, aan dat de autoriteiten van de lidstaten en de instellingen van de Unie nog steeds alleen de gegevens kunnen inzien die relevant zijn voor de uitvoering van hun specifieke taken, zelfs als de gegevensverzamelingen zijn gekoppeld in een reeks. De EDPS beveelt tevens aan dat in het gewijzigde voorstel het standaardmodel voor gecoördineerd toezicht uitdrukkelijk wordt ingevoerd in overeenstemming met artikel 62 van Verordening (EU) 2018/1725. De EDPS beveelt verder aan om vóór aanvang van het operationele gebruik van het aangepaste stelsel, het beveiligingskader voor de functionaliteit en de technische omgeving van Eurodac naar behoren bij te werken, en om in het voorstel te verduidelijken welke gegevens worden opgeslagen in respectievelijk het gemeenschappelijk identiteitsregister en in het centrale systeem van Eurodac.

Met betrekking tot het voorstel voor een screeningverordening benadrukt de EDPS dat de nauwkeurigheid van de verwerkte informatie van cruciaal belang is en dat het recht op rectificatie en/of aanvulling van de persoonsgegevens van onderdanen uit derde landen in alle gevallen moet worden gewaarborgd. Voorts is de EDPS van mening dat het voorstel erg algemeen blijft voor wat betreft de methoden die kunnen worden gebruikt voor het verzamelen van gegevens die worden verstrekt door of verkregen van de onderdaan van een derde land voor diens identificatie of verificatie, met name wanneer rekening wordt gehouden met de vele verschillende praktijken die op nationaal niveau worden gebruikt, met een uiteenlopende mate van indringendheid en doeltreffendheid. De EDPS beveelt ook aan het doel en de modaliteiten te verduidelijken die verband houden met de verwerking van persoonsgegevens om te verifiëren of de onderdaan van een derde land een risico vormt voor de veiligheid.

In het advies zijn enkele aanvullende aanbevelingen die verband houden met gegevensbescherming opgenomen waarmee tijdens het wetgevingsproces ook rekening zou moeten worden gehouden.

1. INLEIDING EN ACHTERGROND

1. Op 23 september 2020 heeft de Europese Commissie het nieuwe migratie- en asielpact ( 1 ) gepresenteerd. Dit is een van de belangrijkste beleidsinitiatieven van de Commissie en ook voorzien in haar werkprogramma dat is gepubliceerd op 29 januari 2020 onder de vijfde prioriteit: “Bevordering van onze Europese levenswijze” ( 2 )

2. Het nieuwe migratie- en asielpact bestaat uit meerdere wetgevingsvoorstellen en uit instrumenten van niet-wetgevende aard. Het pact bouwt voort op de Commissievoorstellen voor de hervorming van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel die de Commissie in 2016 en 2018 heeft gepresenteerd en waarover het Parlement en de Raad al voorzichtige politieke overeenstemming hebben bereikt, maar waarvoor de onderhandelingen nog niet zijn afgerond.

3. De Commissie heeft in dit kader twee gewijzigde en drie nieuwe wetgevingsvoorstellen gepresenteerd: — een gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de instelling van “Eurodac” voor de vergelijking van biometrische gegevens ten behoeve van een doeltreffende toepassing van de verordening betreffende asiel- en migratiebeheer (hierna: “gewijzigd voorstel voor een Eurodac-verordening”) (3); — een gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een gemeenschappelijke procedure voor internationale bescherming in de Unie en tot intrekking van Richtlijn 2013/32/EU (hierna: “gewijzigd voorstel voor asielprocedures”) (4); — een voorstel voor een verordening betreffende asiel- en migratiebeheer en tot wijziging van Richtlijn 2003/109/EG van de Raad en de voorgestelde Verordening (EU) XXX/XXX [asiel- en migratiefonds] (hierna: “voorstel voor een verordening betreffende asiel- en migratiebeheer”) (5); — een voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot invoering van een screening van onderdanen van derde landen aan de buitengrenzen en tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 767/2008, (EU) 2017/2226, (EU) 2018/1240 en (EU) 2019/817 (hierna: “voorstel voor een screeningverordening”) (6); — een voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de aanpak van crisis- en overmachtsituaties op het gebied van migratie en asiel (hierna: “voorstel voor een verordening betreffende crisis- en overmachtsituaties”) (7). Daarnaast omvat het nieuwe pact de volgende initiatieven van niet-wetgevende aard: — een nieuwe aanbeveling over een blauwdruk paraatheid en crisisbeheer in verband met migratie (8); — een nieuwe aanbeveling over hervestiging en aanvullende trajecten (9); — een nieuwe aanbeveling over opsporings- en reddingsactiviteiten door particuliere vaartuigen (10); — nieuwe richtsnoeren betreffende de richtlijn hulpverlening (11).

4. De EDPS is op 27 juli 2020 informeel geraadpleegd door de Commissie over het gewijzigde voorstel voor een Eurodac-verordening en heeft zijn informele opmerkingen in augustus meegedeeld aan de Commissie. De EDPS is ingenomen met het feit dat in een vroeg stadium van de procedure om zijn standpunten is gevraagd en spoort de Commissie aan deze goede praktijk voort te zetten.

5. De EDPS is vervolgens op 5 oktober 2020 formeel geraadpleegd door de Commissie over het gewijzigde voorstel voor een Eurodac-verordening. De raadpleging beslaat echter niet de andere elementen van het migratie- en asielpakket dat is vastgesteld op 23 september 2020 die ook gevolgen kunnen hebben voor het recht op gegevensbescherming en dus vallen binnen het toepassingsgebied van artikel 42, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1725 (hierna: “EUDPR”).

6. Tegelijkertijd wordt in het gewijzigde voorstel voor een Eurodac-verordening verwezen naar een aantal andere wetgevingsvoorstellen die deel uitmaken van het nieuwe migratie- en asielpact, zoals de verordening betreffende asiel- en migratiebeheer, de verordening asielprocedures, de screeningverordening, enz. Daarom bevat dit advies, ondanks dat het primair het gewijzigde voorstel voor een Eurodac-verordening betreft, ook bepaalde opmerkingen over en aanbevelingen voor de andere wetgevingsvoorstellen.

5. CONCLUSIES

De EDPS begrijpt de noodzaak van een samenhangender en doeltreffender migratie- en asielbeheer. Tegelijkertijd is gegevensbescherming, zoals al is vermeld in de EDPS-strategie 2020–2024, een van de laatste verdedigingslijnen voor kwetsbare personen, zoals migranten en asielzoekers die aankomen bij de buitengrenzen van de EU. De voorgestelde uitgebreide aanpak moet daarom zijn gebaseerd op de volledige eerbiediging van de grondrechten van personen die om internationale bescherming verzoeken en andere migranten, met inbegrip van hun recht op gegevensbescherming en privacy.

36. Daarom geeft de EDPS, in zijn adviserende rol, in dit advies enkele specifieke aanbevelingen ten aanzien van gegevensbescherming en privacy. Hoewel dit advies primair het gewijzigde voorstel voor een Eurodac-verordening betreft, bevat het ook een aantal opmerkingen over en aanbevelingen voor de andere wetgevingsvoorstellen. De uitgebreide aanpak die is voorzien in het nieuwe migratie- en asielpact geeft, samen met de mogelijke gevolgen van een dergelijk kader voor de grondrechten, met inbegrip van die inzake privacy en gegevensbescherming, aanleiding voor een grondige effectbeoordeling ten aanzien van de grondrechten en gegevensbescherming.

37. Daarnaast worden in de geïntegreerde aanpak van het nieuwe migratie- en asielpact specifieke taken toegewezen aan een veelheid van actoren op nationaal en Unieniveau, waaronder EU-agentschappen, zoals het Europese Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) en het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken (EASO). Op basis van zijn ervaring met het houden van toezicht op grootschalige IT-systemen van de EU, is de EDPS van mening dat de wetgevingsvoorstellen de respectieve verantwoordelijkheden voor de verwerking van persoonsgegevens, die van essentieel belang zijn om te weten wie de verwerkingsverantwoordelijke is op grond van de EUDPR en de AVG, duidelijk moeten toewijzen. Met betrekking tot het gewijzigde voorstel voor een Eurodac-verordening is de EDPS van mening dat de aanbevelingen die zijn gedaan in advies 07/2016 over het eerste hervormingspakket inzake het gemeenschappelijk Europees asielstelsel (12), met name die over Eurodac, volledig van toepassing blijven. Daarnaast acht de EDPS het, met betrekking tot de nieuwe bepalingen die worden ingevoerd door het gewijzigde voorstel voor een Eurodac-verordening, van belang te waarborgen dat de autoriteiten van de lidstaten en instellingen van de Unie nog steeds alleen de gegevens kunnen inzien die relevant zijn voor de uitvoering van hun specifieke taken, zelfs als de gegevensverzamelingen zijn gekoppeld in een reeks. Bovendien beveelt de EDPS aan om het standaardmodel voor gecoördineerd toezicht uitdrukkelijk in te voeren in overeenstemming met artikel 62 van de EUDPR. De EDPS beveelt verder aan om vóór aanvang van het operationele gebruik van het aangepaste stelsel, het beveiligingskader voor de functionaliteit en de technische omgeving van Eurodac naar behoren bij te werken, en om in het voorstel te verduidelijken welke gegevens worden opgeslagen in respectievelijk het gemeenschappelijk identiteitsregister en in het centrale systeem van Eurodac.

38. Met betrekking tot de andere voorstellen en met name het voorstel voor een screeningverordening benadrukt de EDPS dat de nauwkeurigheid van de verwerkte informatie cruciaal is en dat het recht op rectificatie en/of aanvulling van de persoonsgegevens van onderdanen uit derde landen in alle gevallen moet worden gewaarborgd. Voorts is de EDPS van mening dat het voorstel erg algemeen blijft voor wat betreft de methoden die kunnen worden gebruikt voor het verzamelen van gegevens van onderdanen van derde landen voor hun identificatie, met name wanneer rekening wordt gehouden met de vele verschillende praktijken die op nationaal niveau worden gebruikt, met een uiteenlopende mate van indringendheid en doeltreffendheid. De EDPS beveelt ook aan om het doel en de modaliteiten te verduidelijken die verband houden met de verwerking van persoonsgegevens voor de verificatie of onderdanen van derde landen een risico vormen voor de veiligheid.

39. Tot slot merkt de EDPS op dat in de nieuwe wetgevingsvoorstellen wezenlijke juridische bepalingen over de bescherming van persoonsgegevens ontbreken of dat de voorgestelde tekst niet volledig in lijn is met het toepasselijke Unierecht. De EDPS beveelt derhalve aan dat in de wetgevingsvoorstellen minimaal uitdrukkelijk wordt verwezen naar het toepasselijke rechtskader betreffende gegevensbescherming van de Unie, te weten de AVG, de EUDPR en, indien van toepassing, Richtlijn (EU) 2018/680.

Brussel, 30 november 2020 Wojciech Rafał WIEWIÓROWSKI

(1) COM(2020) 609 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?qid=1601287338054&uri=COM:2020:609:FIN

(2) COM(2020) 37 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A52020DC0037

(3) COM(2020) 614 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM:2020:614:FIN

(4) COM(2020) 611 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM:2020:611:FIN

(5) COM(2020) 610 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM:2020:610:FIN

(6) COM(2020) 612 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM:2020:612:FIN

(7) COM(2020) 613 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM:2020:613:FIN

(8) Aanbeveling (EU) 2020/1366 van de Commissie van 23 september 2020 over een EU-mechanisme voor paraatheid en crisisbeheer in verband met migratie (Blauwdruk paraatheid en crisisbeheer in verband met migratie), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32020H1366

(9) Aanbeveling (EU) 2020/1364 van de Commissie van 23 september 2020 betreffende legale trajecten voor bescherming in de EU: bevordering van hervestiging, toelating op humanitaire gronden en andere aanvullende trajecten, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32020H1364

(10) Aanbeveling (EU) 2020/1365 van 23 september 2020 betreffende samenwerking tussen lidstaten met betrekking tot operaties die worden uitgevoerd door vaartuigen die eigendom zijn van of geëxploiteerd worden door particuliere entiteiten met het oog op opsporings- en reddingsactiviteiten, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32020H1365

(11) Richtsnoeren van de Commissie voor de uitvoering van de EU-regels inzake de omschrijving en bestrijding van hulpverlening bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf, C(2020) 6470 final.

(12) Advies 07/2016 van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming over het eerste hervormingspakket inzake het gemeenschappelijk Europees asielstelsel (Eurodac-, EASO- en Dublinverordeningen).