Nr. C 339/64 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
November 1990: Het Europese Parlement hecht zijn goedkeuring aan een pakket maatregelen voor de 
integratie van de vijf nieuwe Duitse deelstaten in de EG. 
December 1990: Ook de Raad stemt in met dit pakket van overgangsmaatregelen voor de integratie van de 
voormalige DDR in de Gemeenschap. 
December 1990: De Europese Raad van Rome besluit de Sovjetunie voedingshulp ter waarde van 750 miljoen 
ecu te verlenen. De hulpmaatregelen voor de Midden- en Oosteuropese landen zullen geïntensiveerd worden. 
December 1990: De Raad van de EG verleent de Commissie het mandaat om onderhandelingen over 
associatie-overeenkomsten met Polen, Hongarije en Tsjechoslowakije te beginnen. De onderhandelingen gaan 
in februari 1991 van start. 
Januari 1991: De Commissie deelt mee dat nu ook Roemenië in het genot zal komen van het steunprogramma 
van 24 industrielanden voor hervormingsgezinde landen in Oost-Europa. 
Maart 1991: De Commissie legt een communautair bestek voor de nieuwe Duitse deelstaten vast. De EG zal 
deze gebieden in de jaren 1991 tot en met 1993 steun ter waarde van in totaal 6 miljard DM door de EG ter 
beschikking stellen. 
Juni 1991: De RWEB wordt opgeheven. 
Augustus 1991: Mislukte coup in de Sovjetunie die leidt tot een versnelde ontwikkeling van de SU in de 
richting van een bond van democratische Staten. 
Advies over de economische situatie in en van de Gemeenschap medio '91 
(91/C 339/13) 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 26 februari 1991 besloten, overeenkomstig de 
bepalingen van artikel 20 (vierde alinea) van het Reglement van Orde een advies uit te 
brengen over „De economische situatie in en van de Gemeenschap medio 1991." 
De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorberei­
ding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 september 1991 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer B.N.J. Pompen. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 289e zitting (vergadering van 
26 september 1991) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen 
(6 stemmen tegen, bij 15 onthoudingen) is goedgekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. Algemene trends 
In deze paragraaf wordt door middel van enkele indi- ?e P^Jecties voor de jaren 1991 en 1992 zijn opgesteld 
catoren een beeld gegeven van de economische ontwik- door de Europese Commissie. Deze zijn aangevuld met 
keling over een zestal jaren: 1989-1994 (zie tabel 1) <*). Projecties voor 1993/1994 van het Nederlands Centraal 
Planbureau om de basis voor de beschouwing over het 
(l) De economische gegevens van de EG en Duitsland hebben beleid te verbreden. Uiteraard zijn deze projecties met 
geen betrekking op de voormalige DDR vanwege belangrijke grote onzekerheden omgeven. Op enkele van deze onze-
statistische problemen. kerheden wordt in paragraaf 1.4 ingegaan. 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/65 
Tabel 1: Internationale kerngegevens 1989-1994 
Volume BBP 
(mutaties in %) 
VS 
Japan 
EG 
Volume binnenlandse vraag 
(mutaties in %) 
VS 
Japan 
EG 
Inflatie 
(mutaties in % BBP) 
VS 
Japan 
EG 
Werkloosheid 
(niveau in %) 
VS 
Japan 
EG 
Begrotingssaldo overheid (d) 
(niveau in %) 
VS 
Japan 
EG 
Saldo lopende rekening 
(niveau in %) 
VS 
Japan 
EG 
Lange rente 
(niveau in %) 
VS 
Japan 
BRD 1989 
2,8 
4,9 
3,3 
2,2 
5,7 
3,7 
3,8 
1,5 
5,1 
5,3 
2,3 
8,9 
-1,7 
1,8 
-3,0 
-1,9 
2,1 
-0,1 
8,5 
5,1 
7,0 1990 
1,0 
5,6 
2,7 
0,5 
5,8 
2,8 
4,1 
1,9 
5,6 
5,4 
2,1 
8,2 
-2,4 
2,2 
-4,1 
-1,8 
U 
-0,2 
8,5 
7,4 
8,8 1991 
(a) 
0,3 
4,2 
2,2 
-0,1 
4,2 
2,3 
5,5 
2,1 
5,5 
6,1 
2,2 
8,8 
-2,3 
2,5 
-4,1 
-1,8 
1,6 
-0,8 
— 1991 
(b) 
0,1 
3,8 
1,4 
-0,5 
4,1 
1,4 
4,0 
2,3 
5,5 
6,6 
2,2 
8,7 
-1,8 
1,7 
-4,6 
-0,3 
0,9 
-0,6 
7,75 
6,75 
9,00 1992 
(a) 
1,0 
4,1 
2,5 
0,7 
4,3 
3,0 
5,7 
2,0 
4,8 
6,7 
2,3 
8,8 
-1,9 
2,2 
-3,6 
-1,4 
1,9 
-0,7 
— 1992 
(b) 
1,6 
4,1 
2,3 
1,4 
4,6 
2,7 
4,7 
2,0 
4,8 
6,6 
2,2 
9,2 
-2,4 
2,0 
-4,4 
-0,9 
1,0 
-0,8 
7,5 
6,5 
9,3 1993/1994 
3,75 
4,25 
3,25 
3,25 
4,25 
3,0 
3,75 
2,25 
4,25 
(c) 
5,75 
2,25 
8,75 
(c) 
-1,75 
3,25 
-3,5 
(c) 
-0,5 
1,0 
-0,5 
(c) 
7,5 
6,5 
8,0 
(a) Projectie in november 1990. 
(b) Projectie in mei 1991. 
(c) Niveau in 1994. 
(d) Vorderingensaldo. 
Bronnen: — voor de jaren 1989-1992: Europese Commissie, 
— voor de jaren 1993/1994 en voor de lange rente: Centraal Planbureau in Nederland (maart 1991). 
Juist het afgelopen jaar is gebleken dat de economische 
situatie en de verwachtingen daarover in een betrekke­
lijk korte tijd aanmerkelijk kunnen veranderen. Tabel 1 
illustreert dat: tussen november 1990 en mei 1991 zijn 
de door de Europese Commissie gepubliceerde projec­
ties voor de jaren 1991 en 1992 op een aantal punten 
aanzienlijk gewijzigd. Voor de EG houden deze veran­
deringen op korte termijn minder groei en meer werk­
loosheid in. Op middellange termijn worden de groei-
voorwaarden voor de EG echter redelijk positief beoor­
deeld. Deze wijzigingen in de projecties zijn mede het gevolg 
van enkele belangrijke ontwikkelingen: 
— de in 1990 opgetreden groeivertragingen buiten de 
EG, maar ook binnen de EG hebben sterker doorge­
werkt dan voorzien, 
— de Golfcrisis heeft geleid tot een tijdelijke stijging 
van de olieprijs en tot een toename van economische 
onzekerheden; het vertrouwen heeft zich pas gelei­
delijk hersteld, 
Nr. C 339/66 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
— een minder restrictieve ontwikkeling van het Ameri­
kaanse begrotingsbeleid, 
— een sterke expansie van de begroting van de BRD 
door de Duitse eenwording, 
— de moeizame overgang naar een markteconomie of 
zelfs politieke en sociaal-economische desintegratie 
in de Sovjetunie en de Oosteuropese landen. 
1.2. Buiten de Europese Gemeenschap 
De Europese Commissie verwacht dat de economische 
groei in het niet-EG-deel van de Organisatie voor Eco­
nomische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) dit 
jaar slechts 1 % zal bedragen. In 1992 zou het groeitem­
po als gevolg van lagere olieprijzen en een zeker herstel 
van vertrouwen in de toekomst kunnen toenemen tot 2 a 
2,5 %. Voor 1993 en 1994 wordt een verder groeiherstel 
verwacht. De uitkomsten worden uiteraard grotendeels 
door de Verenigde Staten en Japan bepaald. In de 
OECD Economie Oulook nr. 49 van juni 1991 zijn de 
groeiverwachtingen [volume bruto binnenlands pro-
dukt (BBP)] in 1992 beter voor de VS (3,1) en enigszins 
gematigder voor Japan (3,5). De inflatie (% BBP) in 
1992 in de VS wordt geraamd op 3,6 en in Japan 
op 1,9. Een gunstig aspect van de projectie is dat de 
verschillen in de posities van de lopende rekeningen van 
de betalingsbalans van de grote OESO-landen kleiner 
worden. 
In de Verenigde Staten wordt voor 1991 als geheel nog 
een daling van de produktie verwacht, dit met name 
als gevolg van de grote onzekerheden in 1990. In de 
loop van 1991 is echter een herstel mogelijk. Redelijke 
rentestanden en relatief matige olieprijzen zijn daarvoor 
gunstige factoren. Een toename van de groeivoet van 
de export van goederen en van de binnenlandse con­
sumptieve bestedingen ligt in het verschiet. Het federale 
begrotingstekort zal naar verwachting slechts geleidelijk 
worden verminderd en op zijn vroegst in 1996 zijn 
verdwenen. Het tekort op de betalingsbalans zal in 1991 
en de volgende jaren minder dan 1 % van het BBP 
belopen. 
De kapitaalmarktrente zal zich vermoedelijk op een 
niveau van ongeveer 8,5 % bewegen. De koers van de 
dollar zal de neiging hebben aan te trekken tengevolge 
van de positieve ontwikkelingen van de betalingsbalans. 
Voor Japan zijn de verwachtingen voor de ontwikkeling 
van de economie, hoewel minder uitbundig dan in 
voorgaande jaren, eveneens gunstig voor de periode 
1992-1994. Volgens deze verwachtingen wordt de groei 
van het BBP geraamd op 4%. Het overschot op de 
lopende rekening stabiliseert zich rond de 1 % van het 
BBP. Het overschot op de begroting blijft ongeveer 2% 
van het BBP, de inflatie zal dalen naar 2%, terwijl de 
kapitaalmarktrente zich op ongeveer 6,5 % zal blijven 
bewegen. 
1.3. Binnen de Europese Gemeenschap 
Ook in deze paragraaf wordt een nadere toelichting 
en verbijzondering gegeven van de projecties van de Europese Commissie met betrekking tot economische 
groei, inflatie en loonkosten, werkloosheid, begrotings-
saldi en de lopende rekening voor de jaren 1991 en 
1992. Verwachtingen voor 1993 en 1994 zijn ontleend 
aan een recente publikatie van het Nederlandse Cen­
traal Planbureau. 
De algemene economische ontwikkeling van de EG is 
opgebouwd uit deels convergerende, deels divergerende 
ontwikkelingen in de afzonderlijke lid-staten. In deze 
paragraaf wordt niet alleen aandacht besteed aan het 
EG-gemiddelde, maar ook aan duidelijke afwijkingen 
van het gemiddelde. Voor een zuivere beoordeling dient 
daarnaast ook nog met verschillen in economische 
structuur en in uitgangspositie van de lid-staten re­
kening te worden gehouden. Dat laatste valt echter 
buiten het bestek van dit advies. De bijzondere kenmer­
ken van de economieën van de lid-staten komen in de 
landen-rapporten aan de orde. Voor de advisering van 
deze landen-rapporten heeft het Comité een bijzondere 
procedure ontwikkeld. 
Volume BBP 
Voor de EG als geheel zal de groei van het BBP in 1991 
naar verwachting niet meer dan 1,4% bedragen, met 
name door een lage groei (0,8%) in het eerste halfjaar. 
Daarbij loopt vooral de reële groei van de bruto-investe-
ringen terug: van 6,7% in 1989, 4,3% in 1990 naar 
0,8 % in 1991. Met name was deze daling van de bruto-
investeringen in het VK opvallend: in 1990 1,9% en in 
1991 10,4%. De Commissie acht overigens de onder­
liggende groeivoorwaarden van het BBP van de Ge­
meenschap fundamenteel gezond. Het groeitempo van 
het BBP herstelt zich in de tweede helft van 1991 en in 
1992 tot naar verwachting 2,3 %. Voor 1993 en 1994 
wordt een verder groeiherstel tot 3,25 % verwacht. 
In 1991 is de recessie het scherpst in het Verenigd 
Koninkrijk (- 2,2%), terwijl voor Duitsland, Spanje, 
Portugal en de Benelux-landen nog een BBP-groei wordt 
voorzien van meer dan 2,5%. In 1992 wordt in alle 
landen weer een toename van het groeitempo voorzien, 
met uitzondering van Duitsland en Nederland, waar 
een groeivertraging wordt verwacht. 
Inflatie (BBP) en loonkosten 
De inflatie daalt naar verwachting. De daling, vooral 
ten gevolge van een externe oorzaak, te weten de daling 
van de olieprijs, blijft echter beperkt: van 5,5 % in 1990 
tot 4,8%> in 1992. De verschillen tussen de lid-staten 
nemen af. Het inflatietempo stabiliseert zich dan wel 
stijgt licht, waar dit laag is (2,5 a 4%), daalt licht in 
die lid-staten waar het inflatietempo nu 6 a 7% be­
draagt, en zal naar verwachting afnemen in de hoge-
inflatielanden. Duitsland geeft een wat afwijkend beeld 
te zien van een lage naar oplopende inflatie. 
Gemiddeld genomen doet zich in 1990 en 1991 een 
zekere versnelling van de nominale loonvoetstijging 
voor, waardoor de reële arbeidskosten per eenheid pro-
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/67 
dukt na jaren van continue daling weer toenemen met 
1% in 1990/1991. De loonkostenontwikkeling verschilt 
overigens sterk van lid-staat tot lid-staat. 
Werkloosheid 
De Europese Commissie verwacht dat de werkloosheid 
in de EG in 1992 weer toeneemt tot 9,2% van de 
beroepsbevolking. De hernieuwde stijging na de conti­
nue daling in de afgelopen jaren is een ernstig probleem. 
De stijging van de werkloosheid is het sterkst in het 
Verenigd Koninkrijk: van 5,7% in 1990 tot 10,8% in 
1992. In Spanje en Ierland blijft de werkloosheid erg 
hoog (15 a 16%). In de andere lid-staten is sprake van 
stabilisatie dan wel een lichte stijging. 
Begrotingssaldo overheid 
Italië en Griekenland blijven een groot begrotingstekort 
kennen van 10% van het BBP of meer. In Duitsland 
loopt het tekort als gevolg van de kosten van de eenwor­
ding dit jaar op tot 5 % van het BBP. In het Verenigd 
Koninkrijk is sprake van een verslechtering van het 
begrotingssaldo van + 1 % van het BBP in 1989 naar 
-2% van het BBP in 1991. 
Lopende rekening 
De lopende rekening van de EG zal in 1991 en 1992 een 
klein tekort vertonen (— 0,5 % resp. — 0,8 % van het 
BBP van de EG). Zwaar weegt het verdwijnen van 
het traditionele overschot van Duitsland. Relatief de 
grootste overschotten worden geboekt door Luxemburg 
(25% van het BBP) en Nederland (4% van het BBP); 
relatief het grootste tekort door Griekenland (— 4 % 
van het BBP). 
1.4. Enkele onzekerheden 
Afzonderlijke punten van aandacht vormen o.a. de olie­
prijzen, de dollarkoers en de ontwikkeling van de we­
reldhandel, met name omdat de effecten van deze onze­
kere factoren groot zijn. Aangenomen is dat de olieprij­
zen zich bewegen rond de 20 US dollar per vat. Er is 
echter ook aanleiding te verwachten dat het aanbod 
van olie door de grote behoefte aan valuta-inkomsten 
in de landen van het Midden-Oosten én door de onder­
linge verdeeldheid over de te volgen strategie in de 
landen van de Organisatie van olie-exporterende lan­
den (OPEC) groter zal zijn dan geraamd. De olieprijs 
zal in dat geval lager zijn en kunnen dalen tot 15 US 
dollar per vat. Voor de gebruikerslanden betekent dit 
ruilvoetwinst, meer koopkracht, lagere inflatie en meer 
produktie. 
De koers van de dollar is eveneens een onzekere factor. 
Een waardestijging van de dollar leidt in de Verenigde 
Staten tot een lagere inflatie, een lagere volumegroei 
van de produktie en een hogere werkloosheid. Het 
overheidstekort zal dan stijgen en het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans toenemen. 
Daarmede komt het beeld van het zogeheten dubbel­
tekort weer extra scherp naar voren. 
De groei van de wereldhandel daalt dit jaar naar ver­
wachting tot 3,5%. Het Nederlands Centraal Plan­
bureau verwacht dat de groei van de wereldhandel in 
1993/1994 weer op het niveau van 1989 (7%) kan 
zijn. Onvoorziene conjuncturele ontwikkelingen in de 
industrielanden of het mislukken van de Uruguay-ronde 
kunnen echter tot duidelijk andere inkomsten voor de 
wereldhandel leiden, die op hun beurt van grote invloed 
zijn op de economische ontwikkeling in de EG. 
2. De Europese Gemeenschap op de drempel van 1993 
2.1. Kort historisch overzicht (*) 
De Gemeenschap staat op de drempel van een nieuwe 
fase in haar nog jonge bestaan. Een korte terugblik kan 
deze nieuwe fase in een historisch perspectief plaatsen 
en daarmede de betekenis ervan verhelderen. 
De Benelux, die een voorlopersfunctie voor de Gemeen­
schap heeft vervuld, werd opgericht in 1944 en omvatte 
20 miljoen inwoners uit 3 landen. 
De Europese Gemeenschap kwam tot stand in 1957, 
omvatte 6 landen (Benelux, Duitsland, Frankrijk, Italië) 
en telde 180 miljoen mensen. 
In 1972 vond een uitbreiding plaats van de Europese 
Gemeenschap naar enkele noordelijk gelegen landen 
(Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk), 
waarmee de EG uitgroeide tot 260 miljoen inwoners. 
In 1981 trad Griekenland toe en in 1986 volgden nog 
twee zuidelijke Staten, te weten Spanje en Portugal. Het 
inwonertal kwam daarmede op 320 miljoen, inmiddels 
verhoogd tot 336 miljoen door de hereniging van Duits­
land in 1990. 
Van betekenis zijn evenzeer de doelstellingen van de 
Gemeenschap. Van het begin af aan was de gedachte 
van een economische samenwerking gericht op de ver­
wezenlijking van een gemeenschappelijke markt. Daar­
voor zijn ook vele instrumenten ontwikkeld en in wer­
king. In de loop van de tijd is de doelstelling van 
een Economische en Monetaire Unie (EMU) in zicht 
gekomen. Parallel hieraan zijn, ook in het Verdrag, 
doelstellingen van politieke aard vermeld. Deze krijgen 
sedert kort de aandacht van een Politieke Unie. Thans 
kan worden gesproken van een vorm van een Europese 
rechtsorde met eigen doelstellingen, die functioneert 
met eigen bevoegdheden en besluitvormingsprocessen 
en met eigen instellingen voor bestuur, controle en 
rechtspraak. De Gemeenschap is gebaseerd op mensen­
rechten, pluriformiteit, periodieke verkiezingen, de 
(*) Bron: de in § 2.1 en § 2.2 vermelde gegevens zijn ontleend 
aan Economics of European Integration (Theory, Practice 
and Policy) van W.T.M. Molle (Darmouth, Aldershot UK) 
en aan Economisch Statistische Berichten (December 1989, 
blz. 1271-1273), Nederlandse Economisch Instituut, Rot­
terdam. 
Nr. C 339/68 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
markteconomie als hoofdvorm van economische or­
dening en een verdeling van de gemeenschapsfuncties 
volgens de beginselen van checks and balances. 
Voor de afbakening van de bevoegdheden tussen de 
Gemeenschap en de lid-staten is op de gebieden die niet 
exclusief onder de bevoegdheid van de Gemeenschap 
vallen, het beginsel van de subsidiariteit leidend. 
De geschetste historische lijn laat een opmerkelijke re­
gelmaat zien van perioden van ongeveer 14 jaar (1944, 
1958, 1972, 1986) waarin uitbreiding van de Gemeen­
schap aan de orde kwam. Volgens artikel 237 van het 
Verdrag kan iedere Europese Staat verzoeken lid van 
de Gemeenschap te worden. Mogelijkerwijze kan nog 
in het lopende decennium worden gerekend met de 
toetreding van de landen van de Europese Vrijhandels­
associatie (EVA) met een totale bevolking van 30 mil­
joen. Op langere termijn zouden de landen van Midden-
en Oost-Europa (de USSR niet medegerekend 120 mil­
joen inwoners) hun entree kunnen doen. Bij de verdere 
interne opbouw van de Gemeenschap, waarbij de doel­
stellingen, de verdeling van de bevoegdheden en de aard 
van de instellingen aan de orde zijn, is het goed voor 
ogen te houden welke omvang van de Gemeenschap op 
langere termijn wordt beoogd. 
In deze korte beschouwing over de interne en de externe 
ontwikkeling van de Europese Gemeenschap kunnen 
enkele uitkomsten van een onderzoek van Eurodata 
Survey van maart 1991 verhelderend werken. Van de 
Europeanen (EG/EVA) is 68 % voorstander van verdere 
eenwording, 60% voor een gemeenschappelijke munt 
en een gemeenschappelijk buitenlands beleid; slechts 
14% verklaart zich tegen een uitbreiding met Oosteu-
ropese landen. 
2.2. De vrije verkeersstromen 
Indien volgens de bedoelingen van het Verdrag de vrij­
heden van verkeer van personen, goederen, diensten en 
kapitaal per 1 januari 1993 worden gerealiseerd, zal 
naar verwachting de omvang van dit vrije verkeer in 
het komende decennium een grote sprong voorwaarts 
maken. 
Zo zal, naar verwachting, de goederenhandel tussen de 
landen van de Gemeenschap toenemen van 8 % BBP in 
1970 tot 20% BBP in het jaar 2000. Voor de intracom­
munautaire dienstenhandel verwacht men een groei van 
4% BBP in 1970 naar eveneens 20% in 2000. 
Het aandeel buitenlandse werknemers van EG-oor-
sprong in andere EG-landen is al 30 jaar ongeveer 2%. 
Er zijn geen duidelijke signalen die in het vrije verkeer 
van personen van EG-origine met definitieve vestiging 
in een andere lid-staat een grote toename doen ver­
wachten. 
Wel is van belang dat de immigratie vanuit derde landen 
naar de Gemeenschap zich kan ontwikkelen. Dit onder­
werp zal in een afzonderlijk advies worden behandeld. Het aandeel in elkanders investeringen in de EG-landen 
is tot nog toe relatief gering geweest. In de periode 
1970-1985 schommelde het aandeel van de buitenlandse 
investeringen van en naar EG-landen in de totale inves­
teringen rond de 1 %. Het inkomen uit investeringen in 
de andere EG-landen bedroeg in de recente jaren 2% 
van het bruto nationaal produkt. Verwacht wordt in het 
komende decennium dat deze percentages zich zullen 
verveelvoudigen. 
Voorwaarde voor vooruitgang in het verkeer is dat de 
vereiste voorbereidingen tijdig tot afronding komen. In 
concreto betekent dit dat de ongeveer 280 voorstellen 
uit het Witboek zijn verwerkt in Europese verordenin­
gen, dan wel via richtlijnen in nationale wetgeving 
zijn omgezet en in de lid-staten praktische toepassing 
kunnen vinden. 
Van de 283 voorstellen zijn er 213 op communautair 
niveau in deze zin gerealiseerd. De resterende 70 voor­
stellen wachten op verdere behandeling of finale afdoe­
ning door de Raad. Indien 1993 een reëel startjaar wil 
blijven, moet de nieuwe communautaire besluitvorming 
in 1991 zijn afgerond. 
Het Comité onderstreept in dit verband ten volle de 
uitdrukkelijke uitspraak van de Europese Raad tijdens 
zijn bijeenkomst te Rome op 14 en 15 december 1990, 
inhoudende dat alles in het werk gesteld moet worden 
om alle maatregelen inzake de interne markt zo tijdig 
te nemen dat zij per 1 januari 1993 feitelijk werken. 
Het Comité is bijzonder bezorgd over de voortgang met 
betrekking tot: 
— de verdere vormgeving aan de harmonisatie van 
indirecte belastingen na het beginselakkoord van de 
ECOFIN-Raad d.d. 24 juni 1991, 
— vrije verkeer van personen, 
— transport, 
— veterinaire en fytosanitaire maatregelen. 
Indien op één van deze terreinen beperkingen blijven 
bestaan, die een controle tussen de landen vereisen, zal 
geen sprake zijn van een vrije interne markt. 
2.3. De Europese Politieke Unie 
2.3.1. Evenwicht tussen economische en 
politieke status 
De Europese Politieke Unie is van belang voor de wijze 
waarop de Gemeenschap naar derde landen als zelfstan­
dige eenheid optreedt. Met de groeiende economische 
betekenis van de Gemeenschap in de wereldverhoudin­
gen en in internationale organisaties [Algemene Over­
eenkomst betreffende tarieven en handel (GATT), In­
ternationaal Monetair Fonds (IMF), Internationale Ar­
beidsorganisatie (ILO)] neemt ook haar politieke ge-
ÓPL 1^.91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen l^r.GóB]9^9 
wicht toe.Tijdens de Golfcrisis enbijde standpunt^ 
bepaling over het landbouwbeleid tijdens de Uruguay 
ronde alsmede tijdens de recente gebeurtenissen in ]oe^ 
goslavièis de beboette aan verbetering van de besluit 
vorming van de Gemeenschap gebleken. Töaarom is 
een evenwichtige verhouding tussen de economische en 
politieke eenheid van de Gemeenschap een absolute 
vereiste, 
^evenwichtigheid klemt te meer nu zich met name in 
het grotere Europa ingrijpende veranderingen voordoen 
in de politieke en economische stelsels. Een herkenbare 
en op haar doelstellingen identificeerbare Europese Ge^ 
meenschap is noodzakelijk om duidelijk en welbewust 
mede richting te geven aan de toekomstige verhouding 
gen in dit werelddeel. 
^L^. plaats van het Economisch en ^o 
ciaal Gomité 
Voor het Economisch en ^ociaalGomité is van grote 
betekenis^ hoe vorm en inhoud ^al worden gegeven 
aan een democratische verdeling van bevoegdheden en 
verantwoordelijkhedenbinnende Gemeenschap. COok 
acht het Gomité het van belang dat de besluitvormings^ 
structuur^ met name van de R.aad^ doelmatig endoord 
wichtig is. L^e sociale en economische sectoren moeten 
wetend aan welke regels zijlichte houden hebben en 
hoe de^e regels tot stand komen. 
Het Gomitéheett thans een consultatieve functie. Het 
streettge^n uitbreiding hiervan in de richting van me 
debeslissingna. Hetis van oordeel dathet Europees 
Parlement volgens de historische tradities van de par 
lementaire democratieën in de lidstaten de functie van 
medebeslissingsorgaan toekomt. 
^el acht het Gomité goede gronden aanwezig aan deze 
consultatieve functie een onanrankelijkeen volwaardige 
plaats toe te kennen. Het baseert deze gedachte op de 
volgende overwegingen^ 
— door de consultatieve functie worden de maatschap^ 
pelijke groeperingen^ die groot belang hebben bij de 
toepassing van het beleid^ er in de tase van de 
beleidsvorming bij betrokkene 
— door de consultatieve functie kunnen de kennis en 
het inlicht die over de aan de orde lijnde materie bij 
de betrokken groeperingen bestaan^wordenbenut^ 
— door de consultatieve functie ontstaat een Europees 
torum waar vertegenwoordigers van de verschillend 
de maatschappelijke groeperingen periodiek en svs^ 
tematischoverdebelangrijke sociale eneconomiD 
schevraagstukken met elkaar vangedachten wis^ 
selen. 
Toepassing van deze functies verhoogt de e^ectiviteit 
van het beleid^ verbreedt het Europees draagvlak ervan 
en verbetert het wederkerigbegrip en de onderlinge 
verstandhouding tussen de sociale en economische groe^ 
peringen. Het Gomité merktinditkaderopdat de huidigesociaaL 
economische adviesstructuur in de EG veel elementen 
kent ^G^ raadgevende comités^ paritaire comités^ per 
manent comités directe raadpleging door de commissie 
van representatieve Europese organisaties van werk 
gevers enwerknemersorganisaties^Belangrijkeproble 
men daarbij lijnde gebrekkige samenhangt de onderlin 
ge afstemming en de procedurele ondoorzichtigheid van 
de gehele structuur. Het Gomité wil waarschuwen voor 
een wildgroei in dit oplicht en spreekt zijn bezorgdhied 
erover uit dat door dit gebrek aan samenhang en door 
zichtigheid dubbel werk plaats vindt danwei de a^zon 
derlijke sociaaleconomische consultatieorganen bui 
ten spel kunnen worden gezet. 
^.4. ^^^^^^^^^^^^^^^^r^ 
^.L Gentrale doelstellingen van so 
ciaal economisch beleid 
lnzijnadvie^envan9oktoberl9^9^doc.E^Gll^/ 
^en^^ebruari 1991 ^doc.E^G^^91^heett het 
Gomité zeer uitvoerig zijn zienswijze gegeven overde 
Economische en^ionetaireUnie. HetGomitéis van 
mening dat aan het Europees ^vsteem van Gentrale 
Banken dat verantwoordelijken rijnvoer het regule 
ren van de ecu^hoeveelheid en voor het gemeenschappen 
lijkmonetair beleid^ door allelidDstaten zou moeten 
wordendeelgenomen^zo ook aande coördinatie van 
het economisch en het begrotingsbeleid, ^oals bij het 
in 19^9 ingevoerde wisselkoersmechanisme al het geval 
was^ouden voor lidstaten met een convergentieach^ 
terstand bij het begin van de derde ^aseuitzonderingsre^ 
gelingen in werking kunnen treden^odat de koers van 
hun munten t.o.v.de ecu nog kan worden aangepast. 
Het Gomitéblijtt de voltooiing van de interne markt en 
de volledige werking van de Economische en monetaire 
Unie renais twee keerzijden van één medaille en als te 
stellen voorwaarden aan de Gemeenschap zelL 
^elwilhetGomitéverderingaan opeen zeer belangrijk 
onderdeel van de Economische en monetaire Unie^ te 
weten de onderlinge afstemming van het sociaalecono^ 
mische beleid in de lidstaten^ de zogenaamde convex 
gentie. 
In haar Economisch Jaarverslag 1990B1991 vermeldt de 
Gommissie dat de economische convergenties die sedert 
het begin van de jaren tachtig aanzienlijk is verbeterde 
zich in de periodel9^1990 ongunstig heett ontwik 
keld.fóaarentegen zullend volgens de Gommissie^ in het 
kader van het multilaterale toedicht de eisen ten aanzien 
van de convergentie scherper worden. 
Het Gomité onderkent tenvolle de moeilijkheden die 
zijn verbonden aan de aanpak van convergentie van 
economisch beleid in detwaal^lidstaten^ elk met ^ijn 
eigen geschiedenis en ^ijnbijzondere^ actuele situatie, 
löaarbij geldt dat de noodzakelijke convergentie gemak 
keiijker tot stand gebracht kan worden naarmate het 
Nr. C 339/70 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
tempo van duurzame economische groei onder hand­
having van prijsstabiliteit in de EG hoger ligt. 
Onvoldoende vorderingen in de convergentie zouden 
een vertragende werking kunnen hebben op de invoe­
ring van de Economische en Monetaire Unie c.q. de 
gedachte fasering ervan. 
Het Comité wil een bijdrage leveren in de totstand­
koming en handhaving van de onderlinge afstemming 
van het sociaal-economisch beleid in de lid-staten. 
Het Comité doet dit door aandacht te geven aan hoofd­
doelstellingen van het sociaal-economisch beleid en 
door in te gaan op de mogelijke functie van het Econo­
misch en Sociaal Comité bij de verwezenlijking ervan. 
In zijn advies van 27 februari 1991 zijn onder para­
graaf 4 reeds een groot aantal aspecten die betrekking 
hebben op de convergentie van het sociaal-economisch 
beleid, beschreven. Daarin staat met name centraal de 
stelling dat er in de verschillende lid-staten consensus 
moet bestaan over de hoofddoelstellingen van het so­
ciaal-economisch beleid. Het Comité beveelt daarom 
aan dat op Europees niveau de algemene doelstellingen 
voor het te voeren sociaal-economisch beleid in hun 
onderling verband helder worden geformuleerd. Deze 
doelstellingen kunnen dienen als een gemeenschappelijk 
oriëntatiekader. Bovendien kunnen de periodiek door 
de Raad van ministers van economische en financiële 
zaken vast te stellen meerjarenrichtsnoeren eraan wor­
den getoetst. 
In het EG-Verdrag staan deze hoofddoelstellingen ver­
spreid over een aantal artikelen. Zo vermeldt artikel 2 
een gestadige en evenwichtige expansie, een grotere 
stabiliteit en een toenemende verbetering van de levens­
standaard. Artikel 104 spreekt van evenwicht van de 
betalingsbalans in haar geheel, een hoge graad van 
werkgelegenheid en een stabiel prijsniveau. Artikel 130 
A en Artikel 130 B handelen over de economische 
en sociale samenhang, terwijl artikel 130 R ingaat op 
behoud en verbetering van het milieu. 
Indien men deze thans verspreid geformuleerde doelstel­
lingen goed en helder op een rij weet te zetten en deze 
bovendien weet over te dragen aan de burgers van 
Europa of in ieder geval aan de sociaal-economische 
organisaties die hen vertegenwoordigen, zouden de cen­
trale doelstellingen waarvoor Europa staat, meer be­
kendheid krijgen buiten de direct betrokken beleidsma­
kers. Daardoor zal ook de maatschappelijke aanvaar­
ding van Europa bij de burgers toenemen. 
Overeenstemming over dergelijke doelstellingen is ook 
van groot belang voor de discussies over economisch-
politieke vragen, waarbij het accent kan worden ver­
plaatst van een strijd over onoverbrugbare ideologische 
tegenstellingen naar een zakelijke toetsing van mogelij­
ke maatregelen. Tot de centrale doelstellingen van sociaal-economisch 
beleid rekent het Comité: 
a) Duurzame en evenwichtige economische groei, 
d.w.z. een economische groei die ook de blijvende 
leefbaarheid en het voortdurende produktief vermo­
gen van deze aarde waarborgt. 
b) Volledige werkgelegenheid, d.w.z. werk voor ieder­
een dit tot arbeiden in staat en bereid is. Deze 
doelstelling dient niet alleen de mogelijkheid te be­
vorderen van een individuele kwantitatieve bijdrage 
in de produktie, maar behoort ook gericht te zijn 
op vergroting van de mogelijkheden voor de mens 
om zich kwalitatief te ontplooien. 
c) Stabiel prijsniveau. De handhaving van deze doel­
stelling is de primaire taak van het Europees stelsel 
van centrale banken in de Economische en Monetai­
re Unie. In het advies van 27 februari 1991 heeft het 
Comité de doelstelling nog exacter weergegeven als 
„stabiliteit van het prijspeil", dan wel „stabiele 
geld waarde". 
d) Evenwichtige betalingsbalans. Voor de Europese 
Gemeenschap als geheel geldt deze eis van evenwicht 
voor haar positie in verhouding tot derde landen. 
e) Economische en sociale samenhang. De basis­
gedachte van deze doelstelling is de invulling van 
een Europees burgerschap in sociaal-economische 
zin. In de ontwikkeling van het denken hierover zijn 
o.a. de volgende elementen ondertekend: 
— spreiding van de welvaart: in de artikelen 130 A 
tot en met 130 E van het Verdrag is op commu­
nautair niveau hieraan inhoud gegeven door 
onder meer de ontwikkeling van economisch 
achterblijvende regio's te benadrukken, 
— de integratie van de sociale dimensie in de inter­
ne markt door de aanvaarding door 11 van de 
12 landen van het Gemeenschapshandvest van 
de sociale grondrechten voor werkenden en de 
uitwerking hiervan in een actieprogramma, 
— de ontwikkeling van de sociale dialoog, waarin 
de organisaties van werkgevers en werknemers 
overeenkomstig hun belangrijke maatschappelij­
ke posities hun bijdrage kunnen leveren tot de 
Gemeenschap. 
Het aspect van de economische en sociale samenhang 
is door het Comité uitvoerig aan de orde gesteld in zijn 
advies over „De sociale ontwikkeling in de Gemeen­
schap 1990" van mei 1991 (l). 
2.4.2. Functie van het ESC in het proces 
van de convergentie 
Zoals in paragraaf 2.4.1 reeds is aangegeven, is de 
convergentie van het sociaal-economisch beleid in de 
Het Comité geeft daartoe in dit advies een korte for­
mulering van deze centrale doelstellingen. (J) PB nr. C 191 van 22. 7. 1991, blz. 10. 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/71 
Gemeenschap een zeer moeilijk proces. Daarbij moest 
worden gestart vanuit per lid-staat bestaande verschil­
len in sociaal-economische voorgeschiedenis en feitelij­
ke situatie. Bovendien zal sprake zijn van een herverde­
ling van bevoegdheden tussen de lid-staten en de Ge­
meenschap op monetair-economisch terrein, terwijl de 
lid-staten van een belangrijk instrument als dat van de 
hantering van de wisselkoers op termijn afstand zullen 
moeten doen. 
Het Comité meent bij de bevordering van de coördinatie 
van het sociaal-economisch beleid een rol te kunnen 
vervullen. 
Zoals bekend bestaat het Comité uit een veelheid van 
relaties op sociaal-economisch terrein in de Gemeen­
schap. Enerzijds beschikt het Comité via deze relaties 
over vele functionele contacten met de lid-staten. An­
derzijds beschikken het Comité en zijn leden door hun 
funcitoneren in Europees verband, alwaar vele sociaal-
economische vraagstukken aan de orde komen, ook 
over inzicht in de communautaire aspecten van het 
sociaal-economische beleid. In zijn dubbele hoedanig­
heid van vertegenwoordiger van maatschappelijke groe­
peringen uit de lid-staten en adviseur voor Europees 
beleid kan het Comité een consultatieve functie vervul­
len bij de coördinatie van het sociaal-economisch beleid. 
Het Comité heeft in zijn advies over de Economische 
en Monetaire Unie ten aanzien van deze betrokkenheid 
bij de coördinatie van het sociaal-economisch beleid 
reeds enkele uitspraken gedaan. Daarbij is met name 
ingegaan op de wenselijkheid dat het Comité geraad­
pleegd wordt over de vast te stellen meerjarenrichtlijnen 
en de uit te brengen rapporten per land. Ook in het 
advies over het „Economisch jaarverslag 1990/1991" is 
deze wens uitdrukkelijk verwoord. Het Comité dringt 
erop aan dat deze functionele betrokkenheid ook for­
meel erkenning krijgt in een officieel besluit van de Raad 
van ministers. Vooruitlopend hierop zal het Comité zich 
inzetten voor een concrete bijdrage in de follow-up van 
de rapporten over de economische situatie in de lid­
staten. 
Het Comité verstaat zijn taak hierbij zo dat het deze 
landen-rapporten bespreekt met maatschappelijke groe­
peringen in het land waarover het rapport handelt. 
Het Comité zal deze gedachtenwisseling met de natio­
nale vertegenwoordigers plaatsen in het kader van zijn 
halfjaarlijkse adviezen over de sociale en economische 
situatie in de Gemeenschap. 
Het Comité verwacht van deze periodieke contacten 
een positieve invloed op elkanders opvattingen en 
vertrouwt erop daarmede een bijdrage te leveren in 
de onderlinge afstemming van het sociaal-economisch 
beleid in de lid-staten. 3. «Bijzondere sociaal-economische vraagstukken 
3.1. Eenwording van Duitsland (1) 
In zijn advies van 20 november 1990 (doe. ESC 1378/ 
90) is het Comité uitvoerig ingegaan op de sociale en 
economische aspecten die naar de verwachtingen toen 
bij de eenwording aan de orde zouden komen. De 
oorzaken van de nu optredende problemen zijn in dat 
advies op hoofdzaken reeds aangegeven. 
In de voormalige DDR is het industriepark verouderd, 
de milieu-erfenis rampzalig; er is een groot verlies aan 
afzet in de Sovjetunie en de Oosteuropese landen; de 
eigen bevolking prefereert westerse produkten, de infra­
structuur is ver beneden niveau, er is onvoldoende 
professionele oriëntatie op de werking van een sociale 
markteconomie bij de overheid en in de particuliere 
sector; de eigendomsverhoudingen zijn in sommige op­
zichten nog onzeker; de arbeidsproduktiviteit is laag. 
Tegenover de schrikwekkende groei van de werkloos­
heid naar 2 miljoen werklozen zijn er echter ook positie­
ve ontwikkelingen vast te stellen. 
Zo telt men vele nieuwe bedrijfsvestigingen per maand, 
zijn er sedert 1 juli 1990 meer dan 1 miljoen nieuwe 
banen gecreëerd, zal in 1991 voor 26 miljard DM door 
het bedrijfsleven in de betrokken deelstaten worden 
geïnvesteerd, verstrekte de federale overheid in 1990 
50 miljard DM en zal zij in 1991 ruim 100 miljard DM 
en over de periode 1990-1994, naar huidige inzichten, 
ruim 400 miljard DM aan hulp beschikbaar stellen, zal 
tot 1994 50 miljard in het spoorwegennet en voor een 
zelfde bedrag in de telecommunicatie worden geïn­
vesteerd, is er geld gereserveerd voor 280 000 banen in 
de verzorgende overheidssector en is er een om­
scholingsprogramma voor 550 000 personen. 
De verdere ontwikkeling van de aanpak in de deelstaten 
is een verantwoordelijkheid van Duitsland. Alleen bin­
nen de beleidsregels van de Gemeenschap (bijvoorbeeld 
de structuurfondsen) is het Comité tot oordelen be­
voegd. Wel staat vast dat de gevolgen van de hereniging 
voor het door de Duitse federale regering te voeren 
beleid ook uitstralen naar de economische situatie in 
de Gemeenschap. 
3.2. De Europese Economische Ruimte (EER) 
De instelling van een Europese Economische Ruimte 
kan worden beschouwd als een doel op zich, maar 
ook als een tussenfase naar een uitbreiding van de 
Gemeenschap met alle c.q. een aantal EVA-landen 
(Oostenrijk en Zweden hebben inmiddels om toetreding 
verzocht). In beide opties verdient de EER steun. De 
EVA-landen hebben dezelfde politieke en sociaal-eco­
nomische uitgangspunten als de Gemeenschap. Als han­
delspartner van de Gemeenschap is de EVA even groot 
als Japan en de VS samen. 
0) De gegevens in paragraaf 3.1 zijn ontleend aan een persconfe­
rentie op 4 juni 1991 van de Duitse Parlementaire Staatssecre­
taris A. Pfeifer. 
Nr. C 339/72 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
Het Comité is zich ervan bewust dat een aantal vraag­
stukken nog op een oplossing wachten. Het denkt hier­
bij o.a. aan aspecten van een mededingings- en land­
bouwbeleid, bescherming van visgronden, het transit-
verkeer, hulp aan minder ontwikkelde regio's en de 
invloed op de besluitvorming binnen de Gemeenschap. 
Het Comité vertrouwt erop dat hiervoor, gelet op de 
gemeenschappelijke historie en belangen, overeenstem­
ming zal worden bereikt. 
3.3. Midden- en Oost-Europa {l) 
Na de dromen en de idealen van de revolutie in 1989 
in Midden- en Oost-Europa komt nu de harde, ontnuch­
terende werkelijkheid. De overgang naar een markteco­
nomie gaat tijdelijk gepaard met een negatieve economi­
sche groei. Door de financieel-economische crisis in de 
Sovjet-Unie zijn de Oost- en Middeneuropese landen 
gedwongen, sneller dan voorzien, andere markten voor 
hun export te vinden. Daarnaast blijkt het moeilijk om 
staatsbedrijven te veranderen in marktgerichte onderne­
mingen. De werkloosheid neemt sterk toe, de buiten­
landse handel slinkt, de inflatie stijgt, de schulden 
groeien, de produktiviteit daalt, de technologie is verou­
derd, de infrastructuur verwaarloosd, het milieu ver­
vuild. Er is grote bezorgdheid over het behoud van de 
sociale stabiliteit. 
De landen oriënteren zich in hun veranderingsproces 
op West-Europa en in het bijzonder op de Europese 
Gemeenschap. Zij zien uit naar een positieve reactie en 
een constructieve bijdrage van die kant. 
Het Comité stelt met waardering vast dat de Gemeen­
schap snel met een veelheid van initiatieven en maatre­
gelen heeft ingespeeld op het gebeuren in Midden- en 
Oost-Europa. Het Comité denkt hierbij met name aan: 
— de coördinerende functie van de Commissie bij de 
opzet en uitvoering van het hulpprogramma van de 
vierentwintig landen, 
— de oprichting in mei 1990 van een Europese Bank 
voor de Wederopbouw en Ontwikkeling van de 
landen in Midden- en Oost-Europa, met een 
startkapitaal van 10 miljard ecu, 
— de opzet van een actieplan tot een bedrag van 
500 miljoen ecu in 1990, 900 miljoen ecu in 1991 en 
meer dan 1 miljard ecu in 1992, 
— de oprichting van een Europese Stichting voor oplei­
ding, 
— versnelde afsluiting van handels- en samenwerkings­
akkoorden en de toepassing van de meestbegun-
stigingsclausule op de betrokken landen, 
— de opening van gesprekken over zogenaamde as­
sociatie-overeenkomsten, 
(') De gegevens in paragraaf 3.3 zijn ontleend aan een rede, 
uitgesproken te Den Haag op 21 maart 1991 door de vice-
voorzitter van de Commissie, de heer F.H.Y.Y. Andriessen. — toezegging tot een totaal (maart 1991) van 
27,5 miljard ecu, waarvan 5,7 miljard subsidie, 
9 miljard leningen, 8 miljard kapitaal van de 
Europese Investeringsbank, de Wereldbank en de 
Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, 
— het lanceren van de gedachte van een Pan-Europees 
Energiehandvest. 
Het Comité is van oordeel dat de Gemeenschap op deze 
weg van positieve reactie en constructieve bijdrage moet 
doorgaan. Het ziet daarbij als richtsnoer van handelen 
de verbetering van de toegang tot de westerse markten, 
de ondersteuning bij de verhoging van het niveau van 
training en opleiding, bij de aanpak van milieuvraag­
stukken, bij de infrastructuur en bij de hervorming 
van de economie volgens de uitgangspunten van de 
markteconomie. Het Comité beklemtoont dat de rich­
ting van de ontwikkelingen in Midden- en Oost-Europa 
moet worden ondersteund en zeker gesteld. 
Voorop moet echter staan de gedachte dat deze landen 
uiteindelijk zelf hun problemen moeten oplossen, waar­
bij het bouwen aan een goede infrastructuur en het 
scheppen van wettelijke zekerheid en politieke stabiliteit 
prioriteiten moeten vormen. Dan zal ook het westerse 
bedrijfsleven perspectief zien voor investeringen in deze 
landen. Met het oog op de mogelijke uitbreiding van 
de Europese Gemeenschap zal als alles overkoepelende 
voorwaarde moeten gelden dat de mensenrechten wor­
den gerespecteerd, de rechtsstaat wordt erkend, sprake 
is van pluriformiteit van politieke partijen, de markteco­
nomie wordt aanvaard, kortom dat de waarden die 
behoren tot het erfgoed van de democratische samen­
leving worden gerespecteerd. Het Comité bereidt een 
afzonderlijk advies voor over de betrekkingen tussen 
de Gemeenschap en de landen van Midden- en Oost-
Europa. 
De recente gebeurtenissen in de Unie van Soevereine 
Republieken (USR) zijn in dit advies niet op hun gevol­
gen bezien. De betekenis ervan lijkt vooralsnog zo te 
moeten worden gewaardeerd dat de ontwikkelingen in 
de richting van democratie en markteconomie eerder 
zijn versterkt dan verzwakt en dat vanuit de Gemeen­
schap extra inspanningen noodzakelijk en verantwoord 
zijn om een blijvende voortgang ervan mede te waar­
borgen. 
3.4. GATT 
Voor de langere-termrjnvooruitzichten van de Gemeen­
schap zijn van bijzondere betekenis de uitkomsten van 
het overleg van de achtste GATT-ronde. 
De GATT richt zich op het verminderen van tarieven 
en andere handelsbelemmeringen alsmede het afschaf­
fen van discriminatie in de internationale handel. 
De Gemeenschap heeft grote belangen bij een vrije 
wereldhandel. Zij moet actief deelneemster blijven van 
de wereldmarkt, zowel wat de invoer als wat de uitvoer 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/73 
betreft. Vrijheid van verkeer van goederen en diensten 
is ook een van haar interne doelstellingen. Door een 
vrije wereldhandel wordt ook de welvaart in de wereld 
gediend en kunnen ook minder ontwikkelde landen zich 
internationaal ontplooien. Het Comité acht het dan 
ook zaak dat de achtste GATT-ronde tot positieve 
resultaten leidt. 
Op de agenda van de achtste GATT-ronde staan een 
reeks van onderwerpen. Naast de verwezenlijking van 
de algemene doelstellingen zoals het verminderen en 
afschaffen van tarieven en non-tarifaire maatregelen en 
de verdere liberalisatie van de handel, wordt ook over­
leg gevoerd over het onder de GATT-regels brengen 
van de sectoren textiel en kleding, herziening van de 
regels van vrijwaring, verbetering van de geschillenbe­
slechting, handelsaspecten van de intellectuele eigen­
dom, het betrekken in de GATT van de handel in 
diensten en afbouw van steunmaatregelen in allerlei 
vorm voor de landbouw. 
De besprekingen zijn tot nog toe gestuit op het niet 
vinden van gezamenlijke oplossingen voor de handel in 
landbouwprodukten, die tot dusverre slechts in beperk­
te mate onder de GATT-regels valt. 
Uit de agenda blijkt dat er een veelheid van belangen 
voor de Gemeenschap op het spel staat in een veelheid 
van sectoren. In dit algemene advies over de economi­
sche situatie brengt het Comité daarom met klem naar 
voren dat de gevolgen die voor de Gemeenschap aan 
het al dan niet slagen van de onderhandelingen zijn 
verbonden, in dit brede kader moeten worden beoor­
deeld. Het landbouwbeleid vormt daarvan een bete­
kenisvol, maar niet allesbepalend onderdeel. 
Het Comité zal overigens over de voortgang in de 
achtste GATT-ronde en over het te voeren landbouw­
beleid in en door de Gemeenschap afzonderlijke advie­
zen uitbrengen. 
3.5. Ontwikkelingslanden 
De externe positie van veel (olie-importerende) ontwik­
kelingslanden is in 1990 aanzienlijk verzwakt door een 
teruglopende vraag naar grondstoffen, door ruilvoet­
verlies mede als gevolg van de olieprijsstijging en door 
de hoge internationale rentevoet. Naar verwachting 
zullen de reële exportopbrengsten van deze landen ook 
dit jaar nauwelijks toenemen en stromen er hogere 
geldbedragen van de ontwikkelingslanden naar de in­
dustrielanden dan vice-versa. In een aantal landen 
vormt de zeer hoge buitenlandse schuld dan ook een 
belangrijke rem op de sociaal-economische ontwikke­
ling. Met name is de ontwikkeling in Afrika zorgwek­
kend. 
Het lijkt meer en meer noodzakelijk, dat de samenwer­
king met en ondersteuning van de ontwikkelingslanden 
inzet van communautair beleid moet worden. Dit 
vraagt: — erkenning in het Verdrag van medeverantwoorde­
lijkheid van de Gemeenschap voor samenwerking 
met en ondersteuning van de ontwikkelingslanden, 
— coördinatie van dit beleid in de lid-staten, 
— vermindering en zonodig kwijtschelding van de 
schuld van de ontwikkelingslanden die bereid zijn 
tot economische hervormingen en beleidsaanpas­
singen, 
-— verschaffen van ruime toegang aan de ontwikke­
lingslanden tot de interne markt door een hervor­
ming van het Algemeen Preferentieel Systeem. 
3.6. Demografische trends 
Van grote betekenis voor de sociaal-economische ont­
wikkeling van Europa zijn de demografische trends 
voor de komende 20 tot 30 jaar. 
In absolute zin neemt de wereldbevolking nog steeds 
toe, van 2,5 miljard in 1950, 5 miljard in 1990 tot 
8 miljard in 2020. In relatieve zin is, ondanks een 
stijging van de gemiddelde levensduur, sprake van een 
vertraging in de groei: van 1950-1985 100% en van 
1985-2020 65 %. Deze vertraging vloeit voort uit een 
over bijna de gehele wereld vast te stellen demografische 
verandering die zich kenmerkt door een daling van 
het aantal kinderen per vrouw. Dit bedraagt thans in 
Europa 1,5, Oost-Azië 2,2, Latijns Amerika 3,5, Zuid-
Azië 4,7. Alleen in Afrika is deze trend nog niet vastge­
steld en beweegt het aantal kinderen per vrouw zich op 
het niveau van 6. 
De bevolking van EG/VS/Japan, in 1950 35 % van de 
wereldbevolking, vertegenwoordigt in 2010 nog 15%. 
Afrika, thans 650 miljoen inwoners tellend, zal dan 
1,25 miljard inwoners omvatten en in bevolkingsom­
vang gelijk zijn aan China. 
De belangrijkste gevolgen van deze ingrijpende ontwik­
kelingen zijn: 
— migratiestromen, waarbij voor Europa in het bijzon­
der de Afrikaanse landen aan de Middellandse Zee 
van belang zijn, 
— vorming van nieuwe wereldmachtscentra, waarbij 
gedacht kan worden aan China, India, Indonesië, 
Brazilië, Mexico, 
— milieubedreiging ten gevolge van toename van de 
kooldioxide-uitstoot, ontbossing en watervervui­
ling. 
Binnen de Gemeenschap zal van grote betekenis zijn 
het proces van de vergrijzing die zich in bijna alle lid­
staten voordoet, zij het in een verschillende tijdsvolg­
orde. 
Nr. C 339/74 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
De gevolgen van de vergrijzing komen met name tot 
uiting: 
— Op de arbeidsmarkt. Het aandeel van de werkende 
bevolking in de bevolkingsopbouw neemt voorals­
nog weliswaar niet af, maar zal op termijn gaan 
krimpen. De gemiddelde leertijd van de werkenden 
neemt al wel toe. Dit plaatst de landen voor de 
noodzaak, nieuwe vormen van voorziening te vin­
den voor de vervulling van taken, ouderen langer 
in het werkproces te betrekken, andere bronnen van 
arbeid aan te boren dan wel de facor arbeid door 
kapitaal te vervangen. 
— In de financiering van pensioenen. Niet alleen ver­
dubbelt enerzijds op termijn het procentuele aantal 
gepensioneerden, maar ook versmalt anderzijds het 
aantal actieven dat voor de financiële draagkracht 
van de maatschappij moet zorg dragen. 
— In andere consumptieve behoeften. Het behoeften-
patroon van de ouderen zal meer en meer bepalend 
worden. Daarbij zal vooral de vraag naar gezond­
heidsdiensten en bijzondere huisvesting toenemen. 
De ontgroening en de vergrijzing binnen de Gemeen­
schap noodzaakt de lid-staten tot een aantal sociaal-
economische maatregelen, waarbij coördinatie op Ge­
meenschapsniveau aanbeveling verdient. 
4. Conclusies en aanbevelingen 
4.1. Conclusies 
Het Comité stelt vast dat: 
a) volgens de analyse van de Commissie de ontwikke­
ling van de economie, die in het tweede halfjaar 
1990 en het eerste halfjaar 1991 duidelijk in ver­
traging was, zich weer in opwaartse richting be­
weegt, maar wel zal achterblijven bij de ontwik­
kelingen in US/Japan; 
b) de ontwikkelingen per land sterk verschillen. De 
rapporten per land blijven van zeer groot belang; 
c) de werkloosheid na een aantal jaren van daling in 
1991/1992 weer toeneemt tot 9,2%. Op zich, maar 
ook in vergelijking met de VS (6,6%), Japan (2,2 %) 
en de EVA-landen (2,5%) is dit werkloosheidsni­
veau onaanvaardbaar hoog; 
d) de reële loonkosten per eenheid produkt in de perio­
de 1990/1991 zijn gestegen met in totaal 1 % na een 
daling over de periode 1982-1989; 
e) de groei van de investeringen verminderde: 1989 
(6,7%), 1990 (4,3%) en 1991 (0,8%). 4.2. Aanbevelingen 
Het Comité beveelt aan: 
4.2.1. Wat de Gemeenschap betreft 
a) De centrale doelstellingen van het sociaal-economi­
sche beleid in hun onderling verband te formuleren 
als oriëntatiekader voor de lid-staten bij het streven 
naar convergentie die wordt beoogd in de Economi­
sche en Monetaire Unie. 
b) Het Comité te betrekken bij de vormgeving aan 
deze convergentie. 
c) De bevordering van de werkgelegenheid en de ver­
mindering van de werkloosheid te beschouwen als 
topprioriteit van beleid op het niveau van de ge­
meenschap en dat van de lid-staten. 
d) Aandacht te geven aan de bestrijding van de inflatie 
en aan de beheersing van de produktiekosten. De 
winstgevendheid en de groei van de investeringen 
en de verbetering van de produktiviteit vragen 
blijvende inspanning. 
e) De gevolgen van het demografische proces in de 
Gemeenschap in het beleid te betrekken. 
4.2.2. Wat de verhouding tot derde lan­
den in Europa betreft 
f) De Gemeenschap in beginsel open te houden voor 
toetreding door nieuwe leden. Voordien moet echter 
binnen de Gemeenschap zijn voorzien in een demo­
cratische en doeltreffende besluitvorming, welke 
ook is berekend op een veel groter aantal leden. 
Bovendien behoren kandidaat-leden verworvenhe­
den in de interne markt en uitkomsten van de thans 
lopende Intergouvernementele Conferenties te aan­
vaarden en in staat te zijn deze mede te verwer­
kelijken. 
g) De EER te beschouwen als vorm van samenwerking 
op zich, maar tevens als fase naar een volledige 
Economische Gemeenschap. Verwerkelijking ervan 
op korte termijn verdient steun. 
h) Ten opzichte van de landen in Midden- en Oost-
Europa een positieve opstelling te blijven innemen 
en deze daadwerkelijk nog te versterken. De ontwik­
kelingen in de afgelopen jaren moeten worden on­
dersteund. 
4.2.3. Wat derde landen binnen en buiten 
Europa betreft 
i) Een uiterste inspanning te leveren om de onderhan­
delingen over de GATT tot een nieuwe overeen­
komst te leiden. De betekenis van de GATT voor 
de Gemeenschap als grootste handelsblok van de 
wereld is zeer groot. 
ÓEL12.91 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen l^rCóB]9B^ 
j^ Samenwerking met en hulp aan de ontwikloelings 
landen te erkennen in het Verdrag als medeverant 
woordelijkheid van de Gemeenschap. 
k^ In de internationale monetaire instanties ^1ME,G^ 
e.a.^ een initiatief te nemen vooreen analvse en 
mogelijke hervorming van het bestaande intematio^ nale monetaire stelsel, dat naar veler mening mede 
verantwoordelijk is voor de huidige moeilijkheden 
in de economische ontwikkelingen in de wereld, 
waaronder ook die in de Gemeenschap. 
1^ Aandacht te schenken aan te verwachten immi 
gratiestromenvanuit met name bidden-enC^ostD 
Europa alsmede vanuit l^oordAftika. 
Gedaan te Brussel, 2^ september 1991. 
f^Voorz^er 
^^^^^o^o^^^^^o^^Co^^ 
Advies over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Parlement over het 
„Gemeenschappelijk Visserijbeleid^ 
^91BC^9B1^ 
Tóe Commissie heeft opll januari 1991 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 
198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Econo^ 
misch en Sociaal Comité advies te vragen inzake de mededeling van de Commissie aan de 
R.aad en aan het Parlement over het „Gemeenschappelijk visserijbeleid^. 
L^e Afdeling voor landbouwen visserij, die metde voorbereiding van dedesbetreft^ende 
werkzaamhedenwas belast, heeft haar advies op^septemberl991opgesteld. Rapporteur 
wasdeheerSilva. 
Het Economisch en Sociaal Gomité heeft tijdens zijn 289e zitting ^vergadering van 
2^ september 1991^ het volgende adviesuitgebracht, datmeteengrotemeerderheid van 
stemmen ^2 onthoudingen^ is goedgekeurd. 
Ll^LElL^IG 
1. Instemming met een algemeen beleid 
1.1. A^^^g 
1.1.1. Het Gomité neemt met voldoening kennis van 
de onderhavige mededeling van de Commissie, evenals 
van het ^eit dat deze voornemens is een aan de nieuwe 
omstandigheden aangepast gemeenschappelijk visserij 
beleid uit te werken. 
1.2. ^^^g^g 
1.2.1. Het Comité wijsterop dat het hier omeen 
mededeling gaat, in arwachting van het verslag dat de Commissie vóór ^ldecemberl991 aan de R.aad moet 
voorleggen. Hiermee wil de Commissie de standpunten 
van de betrokken instanties van de lidstaten en van de 
beroepskringen op het nationale en communautaire 
vlak toetsen. 
l.ó. A^ge^ee^^e^ 
1.^.1. löe visserijsector in zijn geheel is uitermate 
complet de nadruk zou daarom moeten komen te 
liggen op een algemeen beleid dat alle aspecten t^bestanD 
den, prijzen en markten, structuur, sociale aspectend en 
het gehele gebied van de Gemeenschap bestrijkt.