Advies van het Comité van de Regio's over:

- het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de tweede fase van het communautair actieprogramma op onderwijsgebied - Socrates",

- het "Voorstel voor een besluit van de Raad tot vaststelling van de tweede fase van het communautair actieprogramma inzake beroepsopleiding - Leonardo da Vinci", en - het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het communautair actieprogramma - Jeugd"

(1999/C 51/13)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de tweede fase van het communautair actieprogramma op onderwijsgebied - Socrates (COM(98) 329 def. - 98/0195 COD) (); het voorstel voor een besluit van de Raad tot vaststelling van de tweede fase van het communautair actieprogramma inzake beroepsopleiding - Leonardo da Vinci (COM(98) 330 def.-98/0196 SYN) () en het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het communautair actieprogramma "Jeugd" (COM(98) 331 def. - 98/0197 COD) ();

gezien de besluiten van de Raad van 15 september 1998 en 1 oktober 1998 (resp. de programma's "Socrates" en "Jeugd") en het besluit van de Commissie van 1 september 1998 (het programma "Leonardo da Vinci") om, overeenkomstig artikelen 126 en 127 en artikel 198 c, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Comité van de Regio's dienaangaande te raadplegen;

gezien het besluit van zijn Bureau d.d. 13 mei 1998 om commissie 7 "Onderwijs, beroepsopleiding, cultuur, jeugd, sport, burgerrechten" met de voorbereiding van dit advies te belasten;

gezien het ontwerpadvies (CDR 226/98 rev.), dat op 1 oktober 1998 door commissie 7 werd goedgekeurd (rapporteur: de heer Evans);

overwegende dat in het Verdrag van Amsterdam wordt verklaard dat de lid-staten van de Europese Unie vastbesloten zijn het hoogst mogelijke kennisniveau voor hun volkeren na te streven door middel van ruime toegang tot onderwijs en door middel van de voortdurende vernieuwing daarvan;

overwegende dat in het Verdrag van Amsterdam de belangrijke rol van lokale en regionale overheden op het terrein van beroepsopleiding wordt erkend en beroepsopleiding derhalve is toegevoegd aan de beleidsonderdelen waarover het Comité van de Regio's verplicht geraadpleegd dient te worden,

heeft tijdens zijn 26e zitting van 18 en 19 november 1998 (vergadering van 19 november) het volgende advies goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Comité constateert met voldoening dat het kennisbeleid door het Verdrag van Amsterdam en Agenda 2000 in het middelpunt van de komende ontwikkelingen in de Europese Unie wordt geplaatst. In "Agenda 2000" en de mededeling "Voor een Europa van de kennis" heeft de Commissie aangekondigd m.b.t. onderwijs, beroepsopleiding en jeugd drie voorstellen te zullen uitwerken. Het Comité heeft over genoemde mededeling advies uitgebracht (). Daarin spreekt het zich zeer positief uit over de doelstelling om een meer open en dynamische Europese onderwijsruimte te creëren en ondersteunt het het streven om een meer strategisch, coherent kader voor onderwijs, beroepsopleiding en jeugdbeleid in de EU te ontwikkelen.

1.2. De bedoeling van de Commissie is voort te bouwen op het fundament van de lopende programma's voor onderwijs (Socrates), beroepsopleiding (Leonardo da Vinci) en jeugd (Jeugd) door ten eerste de namen van de programma's te handhaven, aangezien de meeste EU-burgers deze inmiddels kennen; voorts de aanwending van EU-middelen te verbeteren en deze middelen doelgerichter in te zetten en te sturen. De drie voorstellen geven gestalte aan de wens om een geïntegreerde aanpak te volgen, die met name d.m.v. gezamenlijke acties vorm moet krijgen. Het Comité is verheugd over deze grotere mate van integratie, aangezien hierdoor de impact van initiatieven, met name met het oog op bestrijding van sociale uitsluiting, kan worden gemaximaliseerd.

1.3. De drie programma's op het gebied van onderwijs, beroepsopleiding en jeugdbeleid staan in het teken van de volgende drie doelstellingen:

- bevorderen van de werkgelegenheid, overeenkomstig de besluiten van de Europese Raad van Luxemburg, door het ontwikkelen van door veranderingen van het werk en de werkorganisatie noodzakelijk geworden vaardigheden en bekwaamheden en ondernemingscultuur;

- vergroten van het kennispotentieel om de sociale en technische voorwaarden te scheppen voor innovatie, aangezien innovatie een belangrijke troef is voor economische groei en een hogere levensstandaard;

- burgers de mogelijkheid te bieden "een Europese ervaring" op te doen, die hun het gevoel zal geven bij Europa te horen en deel uit te maken van een gemeenschappelijke ruimte.

1.4. De Commissie, de Raad, het Europees Parlement en de andere Europese instellingen achten werkloosheid en sociale uitsluiting de twee belangrijkste problemen die aangepakt moeten worden. In dit licht gezien juicht het Comité het toe dat in de gemeenschappelijke, vereenvoudigde en geïntegreerde onderdelen van de herziene programma's en de geplande koppelingen met de structuurfondsen, in het bijzonder het Europees Sociaal Fonds, de scheiding tussen onderwijs en beroepsopleiding, formele en informele vormen van onderwijs en initiële en voortgezette opleiding steeds vager wordt. Complementariteit en samenhang kunnen de bestrijding van sociale uitsluiting en werkloosheid alleen maar vergemakkelijken.

1.5. Het Comité stelt met voldoening vast dat in de werkgelegenheidsrichtsnoeren die in aansluiting op de Werkgelegenheidstop van november 1997 in Luxemburg zijn opgesteld en bekrachtigd worden in de door de Commissie voorgestelde acties voor de herziene programma's, wordt verklaard dat formele en informele vormen van onderwijs en beroepsopleiding in de ruimste zin van het woord een essentiële factor zijn voor inzetbaarheid en aanpasbaarheid; zij kunnen de ontwikkeling van ondernemingszin in hoge mate ondersteunen en vormen een hoeksteen voor de bevordering van gelijke kansen. Nu maatregelen t.b.v. gehandicapten in de opleidingsprogramma's zijn opgenomen, wil het Comité in het bijzonder wijzen op de terechte eisen van deze groep m.b.t. te ondernemen acties.

1.6. Het Comité heeft in tal van zijn adviezen benadrukt dat de continu veranderende eisen die ingevolge de nieuwe arbeidssystemen en aanpassing aan nieuwe technologieën aan de werkplek gesteld worden, noodzakelijk maken dat arbeidskrachten zich permanent (bij)scholen. Banen voor het leven bestaan niet meer. Onderwijs en beroepsopleiding in het teken van "levenslang leren" zouden dus wel eens het aangewezen instrument kunnen zijn om arbeidskrachten op te leiden die over de vereiste vaardigheden en bekwaamheden beschikken, hetgeen een sleutelfactor voor een duurzame economische en sociale ontwikkeling is. Deze continue aanpassing van de vaardigheden van de arbeidskrachten is niet alleen een taak van de particuliere sector (werkgevers), maar ook en vooral van de lokale en regionale overheden. Het Comité wil in het bijzonder wijzen op de behoefte aan voortgezette opleidingen voor leraren in IT- en multimediatoepassingen in het onderwijs.

1.7. Het Comité stelt met voldoening vast dat de betekenis van het onderwijs-, beroepsopleidings- en jeugdbeleid voor de uitoefening van een actief burgerschap erkend wordt en benadrukt dat toegang tot een cognitieve maatschappij een fundamenteel aspect is van een Europa van de burgers, omdat mensen zo in staat worden gesteld meer te participeren in het economisch, sociaal en maatschappelijk leven.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Elk programma heeft weliswaar specifieke, op de nagestreefde doelen afgestemde acties, maar deze acties worden uitgevoerd met gebruikmaking van een of meer van de volgende zes maatregelen: fysieke mobiliteit, virtuele mobiliteit, networking, talenkennis, innoverende projecten en producten en kennis van onderwijs- en opleidingsstelsels. Het Comité acht het positief dat gebruik gemaakt wordt van een gemeenschappelijk kader van activiteiten, aangezien hiermee de basis wordt gelegd voor een meer gerichte en geïntegreerde aanpak.

2.1.1. Fysieke mobiliteit

2.1.1.1. Het Comité stelt vast dat de maatregelen ter bevordering van de fysieke mobiliteit in de lopende drie programma's hun vruchten afwerpen. Toch zou het willen wijzen op de noodzaak te zorgen voor gelijke kansen, met name voor probleemgroepen, om in aanmerking te komen voor mobiliteitsbevorderende maatregelen.

2.1.1.2. Het Comité ondersteunt maatregelen waarmee de wederzijdse erkenning van diploma's en verworven vaardigheden kan worden bevorderd en stappen kunnen worden genomen om een einde te maken aan zaken die de mobiliteit belemmeren. Zoals gezegd in zijn advies over het Groenboek van de Commissie "Onderwijs, opleiding, onderzoek: De belemmeringen voor transnationale mobiliteit" (), ondersteunt het Comité de inspanningen om het European Credit Transfer System (ECTS) uit te breiden, en wel zo dat het met name het gehele stelsel van beroepsopleidingen bestrijkt, alsook de initiatieven om de wederzijdse erkenning van verworven vaardigheden/informele beroepsopleidingen te bevorderen d.m.v. een beoordelingssysteem.

2.1.1.3. Het Comité juicht het streven toe om via het Leonardo-programma de mobiliteit in het leerlingstelsel en in andere alternerende opleidingen te bevorderen en vindt het een goed idee om een "Europass-Opleiding"-getuigschrift in te voeren, waarmee de door de houder in een andere lid-staat opgedane opleiding- en/of werkervaring wordt erkend (vgl. het advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad inzake de bevordering van Europese opleidingstrajecten in alternerende opleidingen en in het leerlingwezen ().

2.1.1.4. Het Comité erkent de waardevolle bijdrage van het programma "Jeugd", dat vooral kansarme jongeren die niet voldoende kwalificaties hebben om in aanmerking te komen voor de programma's Leonardo en Socrates, de mogelijkheid biedt aan het programma deel te nemen. Juist deze jongeren hebben vaak de meeste problemen om te integreren in het maatschappelijk en beroepsleven. Deelname aan uitwisselingen kan hen helpen deze problemen de baas te worden.

2.1.1.5. Het Comité juicht het toe dat het programma "Europees vrijwilligerswerk" in een coherente beleidsaanpak voor de jeugd wordt opgenomen. Hiermee wordt gevolg gegeven aan de aanbeveling die het Comité in zijn advies over het programma "Europees vrijwilligerswerk" () heeft gedaan. Europees vrijwilligerswerk biedt, zo onderstreept het Comité, de mogelijkheid om buiten schoolverband iets te leren, hetgeen jongeren ten goede komt in hun persoonlijke ontwikkeling, in hun integratie in de maatschappij en in hun loopbaan. Tevens biedt het jongeren de kans om als EU-burger een actieve bijdrage te leveren aan de samenleving, en kweekt het solidariteit tussen de vrijwilligers onderling alsook tussen de deelnemende gemeenten en regio's.

2.1.1.6. Het Comité juicht de mogelijkheden toe om de banden tussen onderwijs- en beroepsopleidingswereld en het arbeidsleven te versterken via - in het kader van de bevordering van de mobiliteit georganiseerde - uitwisselingen waarbij leerlingen en opleiders (Leonardo) en leraren (Socrates) een stage volgen in een bedrijf, en via uitwisselingen tussen ondernemingen/universiteiten en opleidingsinstituten (Leonardo). Zoals het Comité reeds heeft aanbevolen in zijn advies "Lokale en regionale overheden in het raakvlak tussen onderwijs en bedrijfsleven" (), dienen meer initiatieven te worden genomen om de samenwerking tussen onderwijs- en beroepsopleidingsinstellingen en bedrijfsleven te stimuleren.

2.1.1.7. In de context van het schoolonderwijs erkent het Comité van de Regio's ook het belang van de mobiliteit van leerlingen na deelneming aan een programma: zo zouden leerlingen uit verschillende deelnemende landen elkaar tijdens studie- en/of ontmoetingsdagen moeten kunnen ontmoeten om hun deelname en medewerking aan het project te evalueren.

2.1.2. Virtuele mobiliteit

2.1.2.1. Het Comité ondersteunt continue initiatieven om scholen vertrouwd te maken met Internet en de ontwikkelingen op het gebied van pedagogisch multimediaal materiaal. Wel wil het in dit verband de opmerkingen aanhalen uit zijn advies () over de mededeling van de Commissie "Leren in de informatiemaatschappij: actieplan voor een Europees onderwijsinitiatief" (1996-1998), waarin het erop wijst dat de nodige begrotingsmiddelen beschikbaar moeten zijn. Verder herhaalt het Comité dat maatregelen dienen te worden genomen om het gebruik van nieuwe technologieën in beroepsopleidingen en in het volwassenenonderwijs te bevorderen.

2.1.2.2. Het Comité benadrukt dat speciale maatregelen moeten worden genomen om te vermijden dat de nieuwe technologieën de maatschappelijke kloof tussen degenen die hiertoe toegang hebben en degenen die dit niet hebben, nog groter maken. Daarom komt het er in de eerste plaats op aan de leerkrachten ervan te overtuigen dat hun school de nodige apparatuur dient aan te kopen om de leerlingen toegang te verschaffen tot de multimediale informatiemaatschappij. Ook mag het belang van de leraar als menselijke verbindingsschakel niet over het hoofd worden gezien. Het Comité schaart zich achter de wens van de Commissie om de nieuwe technologieën te gebruiken om sociale uitsluiting tegen te gaan en dringt derhalve erop aan, voor een zo groot mogelijke toegankelijkheid van deze faciliteiten te zorgen.

2.1.2.3. Het Comité onderstreept daarom dat het noodzakelijk is op alle niveaus "mediakunde" te onderrichten, om mensen te helpen wijs te worden uit de informatie die zij via de nieuwe technologieën ontvangen, en een informatiemaatschappij op te bouwen waaraan iedereen deel heeft.

2.1.3. Samenwerkingsnetwerken en het belang van networking

2.1.3.1. Dit is een nieuwe voorziening met als doel in de lid-staten de publieke en particuliere actoren op regionaal en sectoraal niveau bijeen te brengen in netwerken, om zo de in de EU voorhanden zijnde expertise inzake een bepaald onderwerp te bundelen en de informatieverspreiding te verbeteren. Bij de opbouw van een Europees samenwerkingsnetwerk is het volgens het Comité zaak dat op reeds bestaande regionale/lokale netwerken wordt voortgebouwd, om overlappingen te vermijden.

2.1.3.2. Het Comité juicht de oprichting van zulke samenwerkingsnetwerken in de EU toe, met name wanneer daarbij lokale en regionale actoren worden betrokken. Het Comité attendeert erop dat er op lokaal en regionaal niveau een enorme schat aan kennis en ervaring is. Juist op dit niveau zijn de meeste creatieve en innoverende oplossingen te vinden. In tal van adviezen heeft het Comité aangeraden om efficiënter gebruik te maken van deze waardevolle informatiebron, en wel door de verspreiding van best practices via netwerken. Zulke netwerken zijn cruciaal om beleid te ontwikkelen dat een breed draagvlak heeft, en oplossingen te vinden waarmee sociale uitsluiting kan worden tegengegaan. Tevens kunnen zij bijdragen tot een gecoördineerd beleid voor onderwijs, beroepsopleiding, industrie en werkgelegenheid ten behoeve van het gebied, het bedrijfsleven en de burger.

2.1.3.3. Het Comité heeft reeds in zijn advies "Lokale en regionale overheden in het raakvlak tussen onderwijs en bedrijfsleven" benadrukt dat lokale en regionale overheden deel uit dienen te maken van deze netwerken vanwege hun sleutelfunctie om partnerschappen te coördineren en alle relevante actoren bijeen te brengen, met name de actoren uit de onderwijs- en beroepsopleidingswereld en het bedrijfsleven.

2.1.3.4. Het Comité acht het van het grootste belang dat alle relevante actoren, waaronder de economische en sociale partners, onderwijs- en opleidingsinstellingen, ouders, leerlingen, enz., ten volle betrokken worden bij deze netwerken en onderstreept dat meer bekendheid zou moeten worden gegeven aan praktijkvoorbeelden die laten zien hoe netwerken op deze terreinen het best kunnen worden opgezet.

2.1.3.5. Het Comité stelt met voldoening vast dat er in de voorstellen voor het Leonardo-programma nadrukkelijk op gewezen wordt dat de netwerken een belangrijke rol spelen om het onderzoek naar de gevraagde vaardigheden en de anticipering hierop te bevorderen. Door lokale en regionale overheden hierbij te betrekken kan ervoor worden gezorgd dat vaardigheden worden ontwikkeld die beantwoorden aan de vraag op de lokale arbeidsmarkt en aansluiten bij het beleid voor lokale ontwikkeling.

2.1.3.6. Het Comité dringt aan op een flexibele koppeling met ESF-steun (voor een doelmatige werking) en met EFRO-steun (voor investeringsaspecten), waardoor de acties op dit terrein zouden kunnen worden geïntensiveerd.

2.1.4. Bevordering van talenkennis

2.1.4.1. Het Comité is voorstander van de bevordering van talenkennis en onderstreept dat daardoor tot een groter cultureel bewustzijn en een betere inzetbaarheid wordt bijgedragen daar talenkennis een belangrijke voorwaarde voor mobiliteit is.

2.1.4.2. Het Comité acht het van bijzonder belang dat "minderheidstalen" worden ondersteund en dat maatregelen ten behoeve van de mobiliteit met name gestimuleerd worden in gebieden waar minder gangbare talen worden gesproken.

2.1.5. Steun ten behoeve van innoverende projecten en producten

2.1.5.1. Het Comité acht het zaak meer bekendheid te geven aan voorbeelden van innovatieve benaderingen die in de praktijk goed blijken te werken. Dit zou aanzienlijk kunnen bijdragen tot een verbetering van het beleid en de praktijk op dit terrein overal in de EU. Tevens acht het Comité het van belang dat transnationale proefprojecten worden gesteund om innovatie en de toepassing ervan in onderwijs, opleiding en jongerenzorg te bevorderen.

2.1.6. EU-referentiesystemen en betere kennis van de systemen

2.1.6.1. De ontwikkeling van systemen voor referentiewaarden, data en informatie is van cruciaal belang voor een dynamisch onderwijs-, beroepsopleidings- en jeugdbeleid. Het Comité juicht het toe dat er ter vergemakkelijking van het verzamelen van gegevens op dit gebied een nieuwe Europese waarnemingspost voor onderwijs zal worden opgezet, die de activiteiten m.b.t. de uitwisseling van informatie en ervaringen zal poolen.

2.1.6.2. Het Comité dringt er nogmaals bij de Commissie op aan, gebruik te maken van bestaande netwerken om de samenwerking op het gebied van kwaliteitsbewaking en de ontwikkeling van systemen voor de erkenning van kwalificaties uit te bouwen, en verwijst naar eerdere aanbevelingen terzake in zijn adviezen over het Witboek Onderwijzen en leren - naar een cognitieve samenleving () en over het Voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende Europese samenwerking ter waarborging van de kwaliteit in het hoger onderwijs ().

2.1.6.3. Het Cedefop dient gesteund te worden in zijn taak om informatie te verzamelen op het gebied van beroepsonderwijs, in het bijzonder m.b.t. het onderzoek naar de toegang tot beroepsopleidingen en systemen voor de erkenning van vaardigheden. Tevens dient de know-how van de Europese Stichting voor Opleiding op het gebied van de verstrekking van relevante informatie inzake beroepsonderwijs aan partnerlanden, m.i.v. de landen van Midden- en Oost-Europa, te worden erkend. Het Comité benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat de werkzaamheden van de verschillende gegevensbanken en instellingen elkaar op een efficiënte wijze aanvullen en doelmatig gecoördineerd worden om te voorkomen dat zij elkaar overlappen.

2.1.7. Gezamenlijke oproepen tot het indienen van voorstellen

2.1.7.1. Het Comité is zeer te spreken over het idee om gezamenlijk oproepen te lanceren tot het indienen van voorstellen voor de ontwikkeling van een gemeenschappelijk informatiesysteem, een gecoördineerd waarnemingssysteem voor goede praktijken op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding gedurende het gehele leven, gezamenlijke acties op het gebied van multimedia in het onderwijs en de beroepsopleiding, en regionale Europese kenniscentra.

2.1.7.2. Het Comité dringt erop aan dat er vooral naar gestreefd wordt de nodige bekendheid te geven aan de op te zetten projecten en aan de resultaten daarvan, door voor elk van de drie hier behandelde programma's een centraal bestand op internet te creëren (een soort bibliotheek), waarin de gesubsidieerde projecten en de resultaten daarvan kort worden beschreven (bijvoorbeeld in maximaal tien regels) en het e-mailadres van de contactpersonen voor ieder project wordt gegeven.

2.1.7.3. Doel van deze Europese kenniscentra is, aldus de Commissie, het bevorderen van het contact en de interactie tussen de regionale en lokale actoren die deelnemen aan de programma's, om zo het regionale en lokale beleid voor permanente educatie te ondersteunen. De bedoeling is dat dit vooral gebeurt door het verspreiden van informatie en resultaten en het stimuleren van actieve interactie tussen de drie programma's. Reeds tijdens zijn eerste ambtsperiode heeft het Comité van meet af aan gepleit voor lokale en regionale kenniscentra, aangezien deze met de nieuwe technologieën de toegang tot vormen van wetenschappelijk en beroepsonderwijs aanzienlijk kunnen verbeteren, in het bijzonder voor kansarme groepen. Bovendien kunnen deze centra bijdragen tot de verbetering van de contacten tussen burgers en tegemoet komen aan de nieuwe relationele behoeften van onze tijd.

2.1.7.4. Gelet op de financiële beperkingen van lokale en regionale overheden zou het echter niet verstandig zijn om nieuwe faciliteiten op te zetten. Bestaande faciliteiten behoeven immers slechts enkele aanpassingen om te voldoen aan de normen voor de invoering van hi-tech voorzieningen.

2.1.7.5. Het Comité dringt aan op een flexibele koppeling met ESF-steun, waardoor de acties op dit terrein zouden kunnen worden geïntensiveerd.

2.1.7.6. In de programma's wordt geen speciale aandacht besteed aan plattelandsgebieden. Het Comité acht het aanbevelenswaardig om meer oog te hebben voor de specifieke behoeften van deze gebieden, die voor een deel onder doelstelling 5b en 6 van de structuurfondsen vallen. Daarnaast onderstreept het Comité dat Europese centra voor permanente educatie een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van deze gebieden door toegang tot onderwijs en beroepsopleidingen te bieden.

2.1.8. Verbeterde en vereenvoudigde procedures

2.1.8.1. Het Comité ondersteunt de inspanningen van de Commissie om de procedures te stroomlijnen en gebruiksvriendelijker te maken. Het staat positief tegenover de decentralisering van het programma, met dien verstande dat ieder land over een aanzienlijk budget kan beschikken, en pleit ervoor dat deze decentralisering ook op het nationale vlak wordt doorgevoerd.

2.1.8.2. Het Comité juicht het ook toe dat de nieuwe programma's voorzien in de mogelijkheid tot meerjarenfinanciering. Dit verhoogt de flexibiliteit en biedt de mogelijkheid bij projecten verschillende tijdschema's te hanteren.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Socrates

3.1.1. Doel van het programma Socrates is het bevorderen van de kwaliteit van onderwijs door samenwerking aan te moedigen, mobiliteit te vergroten en de Europese dimensie in alle onderwijssectoren te ontwikkelen. Het Comité is verheugd dat in de doelstelling van het programma specifiek over een Europese dimensie wordt gesproken en dringt erop aan dat dit begrip in de ruimste zin van het woord wordt geïnterpreteerd, en niet alleen in termen van talenonderwijs. Daarnaast dringt het Comité erop aan, gewag te maken van de toegevoegde waarde van intercultureel onderwijs. Met intercultureel onderwijs kunnen racistische en xenofobische attitudes in de maatschappij worden uitgebannen en kan de integratie van alle burgers ongeacht hun afkomst worden ondersteund, zoals het Comité ook heeft onderstreept in zijn advies over intercultureel onderwijs (). Het Comité acht het van groot belang dat maatregelen ter bevordering van intercultureel onderwijs en cultureel bewustzijn in een zo vroeg mogelijk stadium in het systeem worden opgenomen en wil met name wijzen op het belang van voortgezette opleidingen voor leraren op het gebied van Europese vraagstukken.

3.1.2. Het Comité staat positief tegenover het voorgestelde tweejaarlijkse verslag van de lid-staten over de stand van zaken in de Europese ruimte voor onderwijs in de betreffende periode. Het Comité benadrukt echter dat lokale en regionale overheden bij het opstellen van dit verslag betrokken dienen te worden.

3.1.3. Het Comité juicht het toe dat het aantal programmadoelstellingen is teruggebracht van 9 tot 4, nl. versterking van de Europese dimensie in het onderwijs op alle niveaus, bevordering van samenwerking in alle sectoren en op alle niveaus van het onderwijs, bijdragen aan het wegnemen van belemmeringen voor deze samenwerking en stimuleren van innovaties op onderwijsgebied in de EU. Het Comité vindt het positief dat de politieke doelstellingen zo duidelijker worden omschreven, aangezien dit ertoe kan bijdragen dat initiatieven en projecten ook daadwerkelijk aansluiten bij de acties die voor de verwezenlijking van deze doelstellingen ondernomen worden.

3.1.4. Het Comité stelt met voldoening vast dat het aantal maatregelen is teruggebracht van 27 tot 8. Deze 8 maatregelen bestrijken de 3 belangrijkste stadia van permanente educatie (Comenius-schoolonderwijs, Erasmus - hoger onderwijs en Gruntvig - andere opleidingstrajecten m.i.v. volwassenenonderwijs), alsook het horizontale beleid (Lingua- talen, Atlas- multimedia, observatie en innovatie, gezamenlijke acties en begeleidende maatregelen).

3.1.5. Het Comité onderschrijft de tweede doelstelling van de programma's en stelt met voldoening vast dat met de nieuwe "Grundvig-maatregel" in de tweede fase meer de nadruk komt te liggen op het onderwijs aan volwassenen en personen die de school hebben verlaten zonder diploma. De Grundvig-maatregel dient ter bevordering van nieuwe vormen van informeel onderwijs die zijn opgezet om het verwerven van bekwaamheden gedurende het gehele leven te vergemakkelijken. Het Comité juicht met name de voorstellen voor de ontwikkeling van een systeem voor de erkenning van verworven vaardigheden toe.

3.1.6. Het Comité juicht de maatregelen toe die de Commissie na raadpleging van het Comité heeft genomen om meer nadruk te leggen op innoverende activiteiten, zoals vastgelegd in de vierde doelstelling van de programma's. Het Comité vindt het met name positief dat het programma ruimte biedt om in te spelen op nieuwe behoeften die tijdens de looptijd van het programma kunnen ontstaan.

3.1.7. Het Comité onderschrijft het streven van de Commissie om ter bevordering van "levenslang leren" projecten te steunen die een schakel vormen tussen de verschillende vormen van onderwijs. Het Comité moet echter met teleurstelling vaststellen dat in de doelstellingen niet expliciet het concept "levenslang leren" genoemd wordt. Weliswaar komt in de bijlage van het Socrates-programma "levenslang leren" in de vorm van volwassenenonderwijs aan de orde, maar het concept wordt hier gerangschikt onder de communautaire acties en heeft, ten onrechte, betrekking op het verwerven van vaardigheden voor het gehele leven, terwijl juist op dit terrein voortdurende bijscholing noodzakelijk is.

3.1.8. Het programma dient verder vaart te blijven zetten achter de erkenning op universitair niveau van studieperiodes die in het buitenland zijn doorgebracht en de aldaar verworven diploma's en getuigschriften.

3.1.9. Het Comité is verheugd dat de Commissie te kennen heeft gegeven graag meer samenwerking tussen alle actoren op onderwijsgebied, met inbegrip van de ouders, te zien, en dienovereenkomstig ook een raadplegingsverplichting in haar besluit heeft opgenomen.

3.1.10. Het Comité acht het positief dat alle maatregelen met betrekking tot scholen en initiële en voortgezette pedagogische opleiding gegroepeerd worden rond een aantal acties en dat universiteiten de mogelijkheid geboden wordt om op dezelfde manier te werk te gaan.

3.2. Leonardo da Vinci

3.2.1. Het programma Leonardo da Vinci heeft drie doelstellingen:

3.2.2. verbeteren en versterken van de maatschappelijke en beroepsintegratie van jongeren, in het bijzonder door middel van het alternerend leren en het leerlingwezen;

3.2.3. verbreden en ontwikkelen van de toegang tot een hoogwaardige voortgezette opleiding en scholing gedurende het gehele leven, in het bijzonder ter begeleiding van technologische en organisatorische vernieuwingen en van de inspanning om in opleiding te investeren;

3.2.4. ondersteunen van de beroepsopleidingssystemen met het oog op de consolidering van de reïntegratie in de arbeidswereld en een betere integratie op de arbeidsmarkt van mensen wier positie op de arbeidsmarkt ernstig gevaar loopt doordat hun bekwaamheden ontoereikend of achterhaald zijn.

3.2.5. Het Comité raadt aan om de tweede programmadoelstelling (in de Engelse versie) als volgt te herformuleren: "access to lifelong skills acquisition and updating", om de indruk weg te nemen dat in een beroepsopleiding verworven vaardigheden niet continu bijgevijld hoeven te worden. (De Nederlandse tekst is al zo geformuleerd, vert.). Het Comité onderstreept tevens hoe belangrijk het is om in de beroepsopleidingsstelsels in de EU de wederzijdse erkenning van verworven diploma's/vaardigheden te bevorderen d.m.v. een beoordelingssysteem.

3.2.6. Het Comité stelt verheugd vast dat de acties gecentreerd zijn rond drie doelstellingen in plaats van rond negentien, zoals in het huidige Leonardo da Vinci-programma. Het is ook ingenomen met het voorstel voor zes soorten transnationale maatregelen (zie de opsomming in 2.1) in plaats van drieëntwintig, zoals in de eerste fase. Met deze rationalisering zullen de middelen effectiever en doelgerichter kunnen worden ingezet.

3.2.7. Het Comité stelt met voldoening vast dat het programma Leonardo da Vinci is gaan functioneren als een Europese proeftuin voor innoverende projecten en is ervan overtuigd dat de maatregel "innoverende proefprojecten" ook in de toekomst tot de ontwikkeling van nieuwe producten en opleidingsmethoden zal leiden, die later eventueel toepassing zullen vinden in de praktijk. Het Comité van de Regio's stelt voor de resultaten en uitkomsten van de projecten die op Europees niveau zijn ontwikkeld te verspreiden, zodat een waar multiplicatoreffect optreedt.

3.2.8. Het Comité betuigt zijn instemming met de voorstellen van de Commissie om een beter pedagogisch en controlekader voor het programma, gecombineerd met gemeenschappelijke kwaliteitsnormen, op te zetten. Het Comité van de Regio's dringt er voorts op aan dat de selectiecriteria voor de projecten doorzichtiger worden gemaakt.

3.2.9. Het Comité juicht het toe dat de maatregelen om talenkennis te bevorderen en communautaire referentiegegevens op het gebied van beroepsopleiding te genereren, worden voortgezet.

3.2.10. Het Comité vindt het zinvol dat een stabiel prioriteitenkader voor een periode van drie jaar wordt opgesteld, waarbij de selectieprocedure nog wel jaarlijks zal plaatsvinden, en kan zich tevens vinden in het begeleidend voorstel om halverwege het programma een tweede oproep tot het indienen van voorstellen te publiceren om nieuwe prioriteiten vast te stellen of wijzigingen door te voeren.

3.2.11. Het Comité stelt met voldoening vast dat de Commissie het concept "levenslang leren" ondersteunt door in artikel 1 te spreken van onderwijs en opleiding gedurende het gehele leven in plaats van, zoals in het eerdere programma Leonardo, een onderscheid te maken tussen initiële en voortgezette opleiding.

3.2.12. Van de drie programma's kan het programma Leonardo da Vinci misschien wel de grootste bijdrage leveren aan de tenuitvoerlegging van een EU-beleid voor het MKB, de generator van werkgelegenheid en groei. Het Comité zou in dit verband willen onderstrepen dat meer maatregelen dienen te worden genomen om networking tussen ondernemingen onderling op lokaal en regionaal niveau te bevorderen. Via deze netwerken kunnen know-how en vaardigheden, evenals strategieën voor het efficiënt starten van een bedrijf, worden verspreid. Ook kan via deze netwerken meer bekendheid worden gegeven aan medefinancieringsstrategieën waarmee fondsen bijeengebracht kunnen worden om opleidingsprogramma's te steunen en investeringen in opleidingen aan te moedigen. Het Comité dringt aan op een flexibele koppeling met ESF-steun, waardoor de acties op dit terrein zouden kunnen worden geïntensiveerd.

3.3. Jeugd

3.3.1. Met het programma wordt beoogd jongeren in staat te stellen vaardigheden en bekwaamheden te ontwikkelen, een verantwoordelijk burgerschap uit te oefenen en actief deel te nemen aan de samenleving. Daarbij wordt met name de rol van jonge vrouwen bevorderd.

3.3.2. Het Comité stelt met voldoening vast dat het aantal doelstellingen van het programma teruggebracht is van tien tot de volgende drie:

3.3.3. versterken van het solidariteitsbesef, door jongeren die legaal in een lid-staat verblijven meer te betrekken bij transnationale activiteiten ten dienste van de samenleving, binnen de EU of samen met derde landen, in het bijzonder die waarmee de EU samenwerkingsovereenkomsten heeft gesloten;

3.3.4. bevorderen van de actieve bijdrage van de jongeren aan de Europese integratie via hun deelname aan transnationale uitwisselingen, binnen de EU of met derde landen, die hen in staat stellen de Europese realiteit in al haar verscheidenheid te ontdekken en zich open te stellen voor andere milieus, waardoor de bestrijding van racisme, antisemitisme en vreemdelingenhaat steun krijgt;

3.3.5. stimuleren van de zin voor initiatief en de ondernemingsgeest alsmede de creativiteit van de jongeren ten einde hen in staat te stellen zich actief in de samenleving te integreren; tegelijkertijd is het de bedoeling bij te dragen tot erkenning van in een Europese context opgedane informele opvoedingservaring.

3.3.6. Het Comité juicht het voorstel toe om de acties op te splitsen in vier soorten grote acties: vrijwilligerswerk voor jongeren, uitwisselingen van jongeren, initiatieven van jongeren en begeleidende maatregelen voor jeugdwerkers en jongeren (met zes sub-acties), in plaats van de acht grote acties (met 20 sub-acties) in het vorige programma.

3.3.7. Het Comité juicht de beslissing toe om middelen beschikbaar te stellen voor multilaterale uitwisselingen en voor de vereenvoudiging van procedures om dit te vergemakkelijken.

3.3.8. Het Comité staat positief tegenover de door de Commissie voorgestelde actie "Een kans voor jongeren", waarin samenwerking en burgerschap centraal staan. Het Comité beschouwt deze actie als een aanvullend instrument waarmee onderwijs en beroepsopleiding ten behoeve van jongeren in Europa kunnen worden gestimuleerd. Het Comité heeft altijd de ontwikkeling van projecten gesteund, die gebaseerd waren op de eigen initiatieven van jongeren. Volgens het Comité dragen dergelijke projecten namelijk bij om het gevoel van eigenwaarde op te krikken, verantwoordelijkheidsgevoel te kweken en creativiteit te stimuleren.

3.3.9. Het Comité is ingenomen met het voorstel van de Commissie om steun te verlenen voor studies voor de evaluatie van het effect van de Europese programma's op de levensloop van de jongeren.

3.3.10. Het Comité juicht het toe dat de Commissie en de lid-staten voornemens zijn een bijzondere inspanning te doen ten behoeve van jongeren die het om redenen van culturele, sociale, fysieke, economische of geografische aard moeilijker hebben om deel te nemen aan de bestaande actieprogramma's op EU- of nationaal, regionaal of plaatselijk niveau. Daarom zal rekening worden gehouden met de moeilijkheden die deze doelgroep ondervindt.

3.4. De rol van lokale en regionale overheden in de nieuwe programma's

3.4.1. Het Comité attenteert de Commissie op het feit dat nauwelijks gewag gemaakt wordt van de centrale rol die de lokale en regionale overheden in de EU in al deze programma's spelen. Deze centrale rol dient in consideransen aan het begin van de besluiten uitdrukkelijk te worden genoemd, in plaats van dat lokale en regionale overheden slechts algemeen met de term "regionaal en plaatselijk niveau" (art. 4) worden aangeduid.

3.4.2. In artikel 12, lid 4 van het voorstel voor het programma Leonardo da Vinci is sprake van een flagrante omissie, waar wordt gezegd dat de Commissie uiterlijk op 30 juni 2003 een tussentijds verslag over de uitvoering van het programma, en uiterlijk op 31 december 2005 een eindverslag dienaangaande aan het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité voorlegt.

3.4.3. Het Comité erkent dat beroepsopleiding - bij de huidige stand van zaken - niet tot zijn bevoegdheden behoort. Hierin zal echter verandering komen. Verwacht wordt dat deze bevoegdheid eind 1998, als de lid-staten het Verdrag van Amsterdam hebben geratificeerd, zal worden toegevoegd aan de bevoegdheden van het Comité van de Regio's, en het Comité dan verplicht geraadpleegd dient te worden over zaken betreffende beroepsopleiding, waaronder het programma Leonardo da Vinci. Om deze reden zou het natuurlijk uitermate raadzaam zijn, het Comité van de Regio's in deze nieuwe voorstellen van meet af aan te vermelden, in plaats van de officiële goedkeuring af te wachten en vervolgens een nieuw advies aan te vragen over het programma Leonardo da Vinci, dat elk moment van start zou kunnen gaan. Het is duidelijk dat deze omissie t.a.v. het Comité van de Regio's moet worden gecorrigeerd.

3.4.4. De Commissie geeft aan dat werkgroepen bestaande uit personen van aanzien uit de betrokken kringen zullen worden opgezet, die de Commissie zullen bijstaan bij de tenuitvoerlegging van de drie programma's. Het Comité acht het positief dat bij de samenstelling van deze werkgroepen het principe "gelijke kansen" wordt gehanteerd, maar zou erop willen wijzen dat ervoor gezorgd moet worden dat lokale en regionale overheden aan deze werkgroepen kunnen deelnemen evenals aan de comités die zullen worden opgezet om de Commissie bij te staan bij de tenuitvoerlegging van de programma's. Verder dringt het Comité erop aan dat lokale en regionale overheden ten volle worden betrokken bij het evaluatieproces.

3.5. Financiële middelen

3.5.1. Voorgesteld wordt om op de totale begroting rond de 3 miljard ecu vrij te maken voor de drie programma's tezamen. Dit bedrag zal als volgt worden verdeeld: 1,4 miljard ecu voor Socrates; 1 miljard ecu voor Leonardo da Vinci en 0,6 miljard ecu voor Jeugd.

3.5.2. In totaal is dit 0,67 % van de totale EU-begroting, hetgeen maar een heel klein aandeel is voor zo'n belangrijk terrein. Desalniettemin betekent dit t.o.v. de vier huidige programma's een toename van het budget met 60 %. Als dit haalbaar is, dan zou dat zeer toe te juichen zijn. De EP-rapporteur voor "Naar een Europa van de kennis" heeft de inadequate financiering van de vroegere programma's immers aan de kaak gesteld en het EP - hierin gesteund door het Comité - heeft trouwens aangedrongen op een substantiële uitbreiding van het budget voor Socrates. Als de financiële middelen ontoereikend zijn, heeft dat alleen maar tot resultaat dat gewekte verwachtingen en ambitieuze doelen niet kunnen worden verwezenlijkt. Met het oog op een doeltreffender beheer zou het wenselijk zijn meer informatie te verschaffen over en meer ruchtbaarheid te geven aan de indicatoren aan de hand waarvan wordt beslist hoeveel voor een bepaald programma of project wordt uitgetrokken.

3.5.3. Het Comité vreest dat bij geringe financiële middelen, in combinatie met de verwachte toename van het aantal belangstellenden voor deelname aan de programma's, programma's worden opgezet die alleen ten goede komen aan personen en instellingen uit de bevoorrechte elite die over de meeste financiële middelen beschikken. Het gelijke-kansenbeginsel zou dan in het geding komen. Bij de toekenning van steun dient voorkomen te worden dat voor sommige projecten dusdanig hoge maximumbedragen worden vastgesteld dat kleinere projecten en samenwerkingsverbanden, die inhoudelijk gezien net zo baanbrekend en in cultureel opzicht vernieuwend kunnen zijn als grotere, daarvan de dupe worden. Uit oogpunt van het lokaal en regionaal beleid kan het gevaar bestaan dat begunstiging van "dure" projecten weliswaar een verlichting van het beheer van de programma's betekent, maar ten koste gaat van projecten en samenwerkingsverbanden tussen gemeenten en regio's in Europa.

3.5.4. Gezien het ambitieuze en brede actieterrein van deze programma's is een bedrag van 3 miljard ecu of meer zeker nodig. In dit verband moet bedacht worden dat - bij de huidige regeling - een toename van de EU-middelen met zich brengt dat de fondsen voor lokale entiteiten minstens in dezelfde mate toenemen.

3.5.5. Het Comité pleit voor koppelingen van de programma's met andere EU-fondsen die ter ondersteuning van complementaire activiteiten dienen, om de beschikbare financieringsmogelijkheden zo goed mogelijk te benutten. Het Comité denkt hierbij met name aan het Europees Sociaal Fonds.

3.5.6. Het Comité herinnert eraan dat meer investeren in de EU-programma's voor onderwijs, beroepsopleiding en jeugd niet alleen de economische en sociale samenhang in de EU zal versterken, maar ook een echt "Europa van de burgers" zal helpen bouwen dat een concrete betekenis in het dagelijks leven van zijn inwoners kan krijgen, zoals het Comité reeds onderstreept heeft in zijn advies over de herziening van de financiële middelen van het Socrates-programma ().

3.6. Openstelling van de programma's

3.6.1. De openstelling van de drie nieuwe programma's voor deelnemers buiten de EU, zowel de landen die zich op toetreding voorbereiden als Malta en Turkije, kan niet los gezien worden van het budget. Het Comité juicht de openstelling toe, maar wijst erop dat slechts met de nodige daadkracht aan de uitbreiding kan worden gewerkt, als er adequate en voldoende middelen beschikbaar zijn om te kunnen voldoen aan de verwachtingen die deze programma's, terecht, wekken.

3.6.2. Het Comité onderstreept dat samenwerking op deze terreinen belangrijk is om het economisch, sociaal en democratische hervormingsproces dat in deze landen gaande is, te ondersteunen.

4. Conclusies

4.1. Samenvattend kan worden gesteld dat de algemene strategie van de Commissie om deze drie nieuwe programma's gelijktijdig te presenteren, toe te juichen is.

4.2. Uitvoering van de voorgestelde acties zal in alle sectoren leiden tot meer participatie en betrokkenheid om de nagestreefde doelstellingen te verwezenlijken.

4.3. Het nieuwe gestroomlijnde beheer zal de effecten van de programma's vergroten en ervoor zorgen dat de landen die betrokken zijn bij het programma's een consequenter beleid voeren.

4.4. De Commissie en andere EU-instellingen dienen zich bewust te worden van de vitale en centrale rol die lokale en regionale overheden in de EU spelen, en deze ook als zodanig te erkennen. Het merendeel daarvan draagt directe verantwoordelijkheid voor de onderwijsvoorzieningen en de opzet van jeugdactiviteiten en veel van deze overheden hebben ook - doorgaans in het kader van strategieën voor economisch herstel of economische ontwikkeling - een bevoegdheid voor beroepsopleiding. Bij de tenuitvoerlegging en evaluatie van de programma's dient deze centrale rol erkend te worden. Het Comité dringt er derhalve op aan dat de lokale en regionale vertegenwoordigers worden opgenomen in de comités en werkgroepen die zullen worden opgezet om de Commissie bij te staan bij de tenuitvoerlegging van de programma's en pleit er tevens voor dat zij ten volle betrokken worden bij het evaluatieproces.

Brussel, 19 november 1998.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER

() PB C 314 van 13.10.1998, blz. 5.

() PB C 309 van 9.10.1998, blz. 9.

() PB C 311 van 10.10.1998, blz. 6.

() CDR 432/97 fin - PB C 180 van 11.6.1998, blz. 49.

() CDR 393/96 fin - PB C 215 van 16.7.1997, blz. 1.

() CDR 431/97 fin - PB C 180 van 11.6.1998, blz. 43.

() CDR 86/97 fin - PB C 244 van 11.8.1998, blz. 47.

() CDR 346/96 fin - PB C 116 van 14.4.1998, blz. 98.

() CDR 368/96 fin - PB C 116 van 14.4.1998, blz. 89.

() CDR 115/96 - PB C 182 van 24.6.1996, blz. 15.

() CDR 285/97 fin - PB C 64 van 27.2.1998, blz. 76.

() CDR 194/96 fin - PB C 215 van 16.7.1997, blz. 21.

() CDR 151/97 fin - PB C 379 van 15.12.1997, blz. 17.