NL Publicatieblad van de Europese Unie C 57/114

Motivering van de Raad: Standpunt (EU) nr. 3/2016 van de Raad in eerste lezing met het oog op de vaststelling van een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake veiligheid op het spoor (herschikking)

(2016/C 057/06)

I. INLEIDING

Op 31 januari 2013 heeft de Commissie bij de Raad een voorstel ingediend voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake spoorwegveiligheid (herschikking).

Het Europees Parlement heeft op 26 februari 2014 over zijn standpunt in eerste lezing gestemd.

Op 5 juni 2014 heeft de Raad een politiek akkoord bereikt over de ontwerprichtlijn. Nadat de tekst door de juristen-vertalers was bijgewerkt, heeft de Raad op 10 december 2015, overeenkomstig de in artikel 294 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie neergelegde gewone wetgevingsprocedure, zijn standpunt in eerste lezing vastgesteld.

Na de stemming in het Europees Parlement en de aanneming van het politiek akkoord van de Raad is er tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie onderhandeld om tot een akkoord over het voorstel te komen. Op 17 juni 2015 is er een definitief compromis bereikt, dat vervolgens door het Comité van permanente vertegenwoordigers op 30 juni 2015 is goedgekeurd. Ook de Commissie vervoer en toerisme (TRAN) van het Europees Parlement heeft het akkoord bevestigd, nl. op 10 november 2015, en daartoe een brief aan de voorzitter van het Comité van permanente vertegenwoordigers gericht.

De Raad heeft bij zijn werkzaamheden rekening gehouden met het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité en van het Comité van de Regio’s.

II. ANALYSE VAN HET STANDPUNT IN EERSTE LEZING

1. Algemene opmerkingen

Dit voorstel maakt deel uit van het vierde spoorwegpakket, dat bestaat uit zes wetgevingsvoorstellen waarmee wordt beoogd de resterende hinderpalen voor de voltooiing van de Europese spoorwegruimte weg te werken.

Dit voorstel heeft tot doel tot een gemeenschappelijke veiligheidsaanpak te komen, om extra schaalvoordelen te creëren voor spoorwegondernemingen die in de hele Unie actief zijn, en de administratieve procedures voor de afgifte van veiligheidscertificaten te vereenvoudigen en te hervormen, en zodoende de versnippering van de voorschriften in de Unie weg te nemen.

Doel van de veiligheidsrichtlijn is, meer in het bijzonder, het bestaande regelgevingskader te wijzigen om uiteindelijk te komen tot een uniek EU-veiligheidscertificaat voor spoorwegondernemingen en infrastructuurbeheerders, dat afgegeven moet worden door het Spoorwegbureau van de Europese Unie (hierna „het Bureau”). Voorts heeft de richtlijn tot doel de rol en de verantwoordelijkheden van de diverse actoren van het spoorwegsysteem te verduidelijken, met het oog op een adequate risicobeheersing op alle niveaus.

De Raad heeft ervoor geopteerd het oorspronkelijke voorstel op verscheidene punten aan te passen. De belangrijkste bepalingen van de richtlijn zijn dan ook aanzienlijk gewijzigd. Als gevolg daarvan wijkt het standpunt van de Raad in eerste lezing af van het oorspronkelijke Commissievoorstel, in die zin dat het anders is geformuleerd en verscheidene bepalingen zijn toegevoegd en geschrapt. Dit houdt in dat de Raad niet kan instemmen met de amendementen die het Europees Parlement in eerste lezing in die bepalingen heeft aangebracht.

2. Belangrijkste beleidskwesties

i) Afgifte van veiligheidscertificaten en de respectieve rol van het Spoorwegbureau van de Europese Unie en van de nationale veiligheidsinstanties (artikel 10)

Om de afgifte van veiligheidscertificaten aan spoorwegondernemingen en infrastructuurbeheerders efficiënter te maken, stelt de Commissie voor de omslag te maken naar een uniek EU-veiligheidscertificaat dat in de hele Unie geldig is. Daartoe voorzag de Commissie in haar oorspronkelijke voorstel in een aanzienlijke bevoegdheidsoverdracht van de nationale instanties naar het Bureau voor wat betreft de afgifte van veiligheidscertificaten (artikel 10).

De Raad is het eens met de algemene aanpak van de Commissie, maar meent dat het Commissievoorstel in dit opzicht gewijzigd dient te worden om meer flexibiliteit in te bouwen aangaande de respectieve verantwoordelijkheden van de nationale veiligheidsinstanties en het Bureau met betrekking tot de veiligheidscertificering.

De Raad wijzigt daarom de aanvankelijk door de Commissie voorgestelde balans in de bevoegdheidsverdeling tussen het Bureau en de nationale veiligheidsinstanties inzake de veiligheidscertificering, en kent de nationale veiligheidsinstanties in specifieke omstandigheden aanvullende garanties toe.

Meer in het bijzonder voorziet de Raad in een tweeledig systeem voor de afgifte van veiligheidscertificaten, waarbij het Bureau als één-loket zou fungeren via de oprichting van een nieuw informatie- en communicatiesysteem voor de afgifte van veiligheidscertificaten aan spoorwegondernemingen die betrokken zijn bij grensoverschrijdend verkeer, en de nationale veiligheidsinstanties een belangrijke rol blijven spelen bij het beoordelen van de vraag of aan de voorwaarden voor de afgifte van de veiligheidscertificaten is voldaan. Het compromis bepaalt tevens dat spoorwegondernemingen die enkel voor nationaal vervoer instaan, ervoor kunnen kiezen een certificeringsverzoek in te dienen bij het Bureau of bij de nationale veiligheidsinstantie. In beide gevallen blijven de procedure en de beslissingscriteria evenwel dezelfde.

Het Europees Parlement steunt in het algemeen de aanpak die de Raad heeft gevolgd. Die aanpak komt ook tegemoet aan de bezwaren van het Europees Parlement tegen de opneming van het begrip „geïsoleerde spoorwegnetten” in het kader van de bepalingen inzake de samenwerkingsovereenkomsten (zie hierna onder punt iii)).

Derhalve is amendement 78 gedeeltelijk of naar de geest overgenomen, terwijl de amendementen 46 en 77 niet konden worden overgenomen door de Raad.

ii) Verduidelijking van de rol en de verantwoordelijkheden van de verschillende actoren in de veiligheidsketen (artikel 4)

De Commissie stelt voor de rol en de verantwoordelijkheden van de actoren in de spoorwegketen nader af te bakenen in het licht van de recente evolutie van de markt en van het rechtskader (artikel 4).

De Raad staat hier in beginsel achter, maar beveelt aan dat de rol en de verantwoordelijkheden van die actoren nog verder worden verduidelijkt teneinde het veiligheidsniveau te verhogen, dit door middel van stringentere bepalingen over de respectieve rol die de spoorwegactoren vervullen bij de ontwikkeling en de verbetering van de veiligheid op het spoor. Voorts is de Raad van mening dat infrastructuurbeheerders en spoorwegondernemingen een grote verantwoordelijkheid dienen te dragen voor het veilige functioneren van de treinen, en dat zij ertoe verplicht moeten worden veiligheidsbeheersystemen op te zetten.

Het Europees Parlement stelt voor alle actoren in de spoorwegveiligheidsketen een even grote verantwoordelijkheid te geven. Bovendien overweegt het Parlement de bevoegdheid voor spoorwegondernemingen over te dragen naar de lidstaten en het Bureau.

Derhalve konden de amendementen 12, 18 en 62 niet worden overgenomen door de Raad.

iii) Samenwerkingsovereenkomsten tussen het Bureau en de nationale veiligheidsinstanties in het kader van de certificering van spoorwegondernemingen die betrokken zijn bij grensoverschrijdend vervoer (artikel 11)

Hoewel de Commissie in haar voorstel geen bepalingen opnam inzake samenwerkingsovereenkomsten tussen het Bureau en de nationale veiligheidsinstanties, is de Raad van mening dat het zeer belangrijk is een nieuw mechanisme in te stellen voor de sluiting van dergelijke overeenkomsten met het oog op een vlottere praktische uitvoering van het nieuwe certificeringssysteem.

Op grond van dit mechanisme zouden de samenwerkingsovereenkomsten tussen het Bureau en de nationale veiligheidsinstanties specifieke samenwerkingsregelingen kunnen bevatten omtrent spoorwegnetten die om geografische of historische redenen specifieke deskundigheid vergen. Bovendien kunnen, als die spoorwegnetten geïsoleerd zijn van het spoorwegnet van de rest van de Unie, dergelijke samenwerkingsregelingen onder meer de mogelijkheid behelzen taken naar de betrokken nationale veiligheidsinstanties over te hevelen wanneer dat nodig is voor een doelmatige en evenredige toewijzing van de certificering.

Het Europees Parlement is het in beginsel eens met de aanpak van de Raad, maar beveelt aan een termijn van één jaar op te leggen voor de opstelling van de overeenkomsten. Derhalve werd amendement 84 niet overgenomen door de Raad.

iv) Vaststelling van nationale voorschriften op het gebied van veiligheid (artikel 8 en bijlage II)

Het standpunt van de Raad beoogt de vaststelling van een flexibele en werkbare procedure betreffende nationale voorschriften op het gebied van veiligheid. De Raad stelt daarom voor de lidstaten de mogelijkheid te bieden hun nationale veiligheidsvoorschriften waarvan zij al kennis hebben gegeven krachtens Richtlijn 2004/49/EG, in een aantal gevallen te behouden, conform artikel 8, lid 1, en de nieuwe bijlage II. Daarnaast stelt hij de lidstaten in staat nieuwe nationale veiligheidsvoorschriften vast te stellen (artikel 8, lid 3).

In het licht van de bedenkingen van het EP verduidelijkt het standpunt van de Raad niettemin de procedures die moeten worden toegepast voor de kennisgeving van nationale voorschriften, alsmede voor de beoordeling door het Bureau (tot maximaal acht maanden). Voorts bepaalt het standpunt van de Raad dat, wanneer het Bureau niet binnen de vooropgestelde termijn reageert, de nieuwe nationale voorschriften door de lidstaten worden vastgesteld, dan wel dat de bestaande voorschriften van kracht blijven. De door de Raad gekozen aanpak heeft ten doel te voorkomen dat nationale voorschriften worden gevalideerd zonder voorafgaande beoordeling door het Bureau.

Derhalve werd amendement 49 gedeeltelijk overgenomen door de Raad.

v) Verduidelijking van de toezichtsactiviteiten van de nationale veiligheidsinstanties (artikel 17)

In de tekst van de Raad is een nieuwe bepaling (artikel 17) opgenomen die stelt dat de nationale veiligheidsinstanties verregaande bevoegdheden moeten behouden voor het toezicht op spoorwegondernemingen en infrastructuurbeheerders. Deze nieuwe bepaling moet er met name voor zorgen dat de nieuwe procedure voor veiligheidscertificering de nationale veiligheidsinstanties niet ondermijnt in hun toezichtstaken.

Bovendien bepaalt de tekst van de Raad dat, indien een nationale veiligheidsinstantie tijdens het toezicht een ernstig veiligheidsrisico ontdekt, deze instantie tijdelijke veiligheidsmaatregelen kan treffen, waarover de nationale instantie het laatste woord heeft in geval van een meningsverschil met het Bureau.

vi) Aansprakelijkheid van het Bureau voor de afgifte van veiligheidscertificaten (overweging 27 en artikel 10, lid 6)

Het standpunt van de Raad beoogt een verduidelijking van de verantwoordingsplicht van het Bureau in verband met de afgifte van veiligheidscertificaten. In de tekst is een nieuwe overweging (overweging 27) opgenomen om te verwijzen naar het rechtskader van de aansprakelijkheid van het Bureau en om het belang van een volwaardige samenwerking met de autoriteiten van de lidstaten bij spoorwegongevallen te benadrukken. Voorts houdt het standpunt van de Raad in dat het Bureau de volledige verantwoordelijkheid draagt voor het afgegeven uniek veiligheidscertificaat (artikel 10, lid 6).

vii) Beroeps- en arbitrageprocedure (artikel 10, leden 7 en 12)

Terwijl het voorstel van de Commissie geen specifieke bepalingen over beroepsprocedures bevatte, weerspiegelt de tekst van de Raad de aan de verzoeker verleende mogelijkheid om de kwestie voor te leggen aan een nationale rechter in geval van een meningsverschil over de maatregel van de nationale veiligheidsinstantie.

Evenzo is een beroepsprocedure in geval van onenigheid tussen de nationale veiligheidsinstantie en het Bureau opgenomen in de tekst van de Raad.

viii) Duur van de overgangsbepalingen en omzettingstermijn (artikelen 31 en 33)

Op grond van het Commissievoorstel zou het Bureau twee jaar de tijd krijgen om zijn organisatiestructuur, personeelsbeleid en werkmethoden aan te passen aan zijn nieuwe taken.

De Raad is van mening dat een langere overgangsperiode dan de door de Commissie voorgestelde periode aangewezen is. De tekst van de Raad bepaalt dat de lidstaten de bestaande bepalingen van Richtlijn 2004/49/EG mogen blijven toepassen tot drie jaar na de datum van inwerkingtreding van de richtlijn, waarbij zij ook de mogelijkheid krijgen deze termijn met nog een jaar te verlengen.

Voor de omzettingstermijn zou een gelijkaardige regeling gelden.

Derhalve werden de amendementen 97, 99 en 100 gedeeltelijk overgenomen door de Raad.

ix) Veiligheidscultuur en rapportage van voorvallen (overweging 10 en artikelen 4 en 9)

Terwijl het Commissievoorstel geen bepalingen ter zake bevat, pleit de tekst van de Raad voor de bevordering van een cultuur van vertrouwen, vertrouwelijkheid en leren over en weer, waarbij het personeel van spoorwegondernemingen en infrastructuurbeheerders wordt aangemoedigd bij te dragen aan de ontwikkeling van veiligheid. Daarnaast voorziet de tekst van de Raad in de mogelijkheid om op vertrouwelijke basis veronachtzaamde veiligheidsrisico’s te melden. Deze aanpak wordt in het bijzonder toegepast in het kader van de veiligheidsbeheersystemen (artikel 9) op het niveau van de ondernemingen, teneinde deze in staat te stellen de nodige verdere corrigerende maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de veiligheidsprestaties van het spoorwegsysteem van de Unie systematisch gehandhaafd blijven. Tot slot krijgt het Bureau de kans een instrument op te zetten om deze informatie-uitwisseling tussen relevante actoren te faciliteren.

Derhalve werden de amendementen 20, 28-32, 59, 74, 94 en 101 gedeeltelijk of naar de geest overgenomen door de Raad.

x) Structuur van de rechtshandeling (gedelegeerde handelingen/uitvoeringshandelingen)

In het oorspronkelijke Commissievoorstel worden gedelegeerde handelingen voorgesteld om de inhoud van de gemeenschappelijke veiligheidsmethoden (GVM’s) en de wijziging ervan te bepalen (artikel 6), alsmede de inhoud van de gemeenschappelijke veiligheidsdoelen (GVD’s, artikel 7).

Om een akkoord met het Europees Parlement te bevorderen, aanvaardt de Raad deze aanpak, maar hij is van mening dat de artikelen waarvoor de Commissie de bevoegdheid krijgt om gedelegeerde handelingen vast te stellen ter bepaling van de GVM’s en van de GVD’s, gepaard moeten gaan met aanzienlijke waarborgen voor de lidstaten. De betrokkenheid van het comité van lidstaten bij de voorbereiding van de aanbeveling van het Bureau wordt daarom gehandhaafd in de voorbereidende fasen van de procedure die aan de vaststelling van de gedelegeerde handelingen in kwestie voorafgaan. De tekst van de Raad bepaalt met name dat de aanbevelingen inzake GVM’s en GVD’s worden vastgesteld als een uitvoeringshandeling, volgens de onderzoeksprocedure, waarbij het comité van lidstaten systematisch en geregeld op de hoogte gehouden wordt van de werkzaamheden van het Bureau. Zodra de aanbeveling door het Bureau is afgegeven, worden de GVM’s en de GVD’s door de Commissie aangenomen als gedelegeerde handelingen.

Derhalve werden de amendementen 72, 82, 93 en 95 slechts gedeeltelijk overgenomen door de Raad.

3. Andere door het Europees Parlement aangenomen amendementen

Andere amendementen die in het standpunt van de Raad in eerste lezing niet zijn overgenomen, betreffen met name:

— de opneming van een nieuwe overweging betreffende de handhaving van Richtlijn 2008/68/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 september 2008 betreffende het vervoer van gevaarlijke goederen over land (amendement 8);

— de vaststelling van geharmoniseerde voorschriften inzake minimale onderhoudsvereisten, aangezien de Raad van mening is dat dit een bevoegdheid van de met onderhoud belaste entiteit moet blijven (amendementen 14 en 82).

III. CONCLUSIE

Het standpunt van de Raad in eerste lezing weerspiegelt het compromis dat is bereikt tijdens de onderhandelingen tussen de Raad en het Europees Parlement, welke door de Commissie werden gefaciliteerd. Dit compromis is bevestigd middels een brief van de voorzitter van de Commissie vervoer en toerisme (TRAN) van het Europees Parlement aan de voorzitter van het Comité van permanente vertegenwoordigers van 24 november 2015.

In deze brief geeft de TRAN-voorzitter aan dat hij de leden van de commissie, en vervolgens de plenaire vergadering, zal aanbevelen het standpunt van de Raad in eerste lezing ongeamendeerd goed te keuren en de gewone wetgevingsprocedure af te sluiten in het stadium van de tweede lezing van het Europees Parlement, overeenkomstig artikel 294 van het VWEU.