MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE EUROPESE RAAD - Tweede verslag over de voorbereidingen voor de invoering van de euromuntstukken en -biljetten

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE EUROPESE RAAD

Tweede verslag over de voorbereidingen voor de invoering van de euromuntstukken en -biljetten

Samenvatting

In dit verslag, opgesteld ter attentie van de Europese Raad, wordt de stand van zaken opgemaakt van de voorbereidingen, wordt de schijnwerper gericht op enkele grote werken in uitvoering en worden goede praktijken aangegeven die kunnen zorgen voor een soepele overgang naar de euro.

Sinds het eerste verslag (april 2001) zijn over het algemeen goede vorderingen gemaakt. De situatie blijft echter zeer uiteenlopend: de economische actoren zijn niet allen even ver gevorderd. De centrale overheden hebben hun voorbereidingen vrijwel afgerond, maar de lagere overheden schijnen minder snel te werk te gaan. Ook het MKB bereidt zich maar traag voor en vele kleinere bedrijven zijn zich niet voldoende bewust van de termijnen en de kosten [1]. De voorlichting van de particulieren is sterk verbeterd, maar over het geheel genomen nog niet voldoende. [2] Het gebruik van de euro is iets toegenomen, vooral bij de transacties met de overheid, maar het bedrijfsleven gaat niet gemakkelijk tot de Europese munt over en het gebruik door particulieren blijft zeer gering. De communicatie-inspanningen worden momenteel opgevoerd. Het Eurosysteem heeft een breed opgezette mediacampagne gelanceerd met een budget van 80 miljoen EUR. De voorlichtingscampagnes van de lidstaten en de Commissie worden uitgebreid en zullen hun toppunt bereiken in december met een bijdrage van de Gemeenschap van 28 miljoen EUR.

[1] Flash Eurobarometer over het MKB, september 2001.

[2] Flash Eurobarometer over de houding tegenover de euro, september 2001.

Om snel verbetering te brengen in de situatie acht de Commissie het nodig:

- de voorlichtingsacties van de overheid en de beroepsorganisaties ten behoeve van het MKB te intensiveren. Bijzondere aandacht moet gaan naar de handelaren, die bewust moeten worden gemaakt van de praktische en logistieke problemen (kassabeheer, teruggeven van wisselgeld, wachtrijen, hanteren van biljetten en muntstukken...) die de overgang naar de euro meebrengt;

- de communicatie-inspanning naar de burger - met name personen die moeilijk toegang tot informatie hebben - op te voeren en de maatregelen inzake vervroegde omschakeling te veralgemenen (bankrekeningen, girale betaalmiddelen, prijzen, lonen...), teneinde de burger geleidelijk in een euroklimaat onder te dompelen en hem te helpen een nieuwe waardeschaal aan te leren.

De productie van de euro verloopt volgens plan. Eind augustus waren al ruim 11 miljard bankbiljetten en 46,8 miljard euromuntstukken (eind september) geproduceerd, hoeveelheden die voldoen aan de eerste behoeften.

Wat de maatregelen voor de invoering van de eurobiljetten en -muntstukken betreft is het kader voor de bevoorrading vooraf binnen en buiten de eurozone thans voltooid. In sommige landen van de eurozone zijn de operaties al begonnen en zij verlopen naar behoren. Onzekerheid blijft echter bestaan over de graad van deelname van de handelaren aan de bevoorrading vooraf, waarvan het kader alles samen weinig aantrekkelijk is. De aanpassing van de geldautomaten in de meeste deelnemende landen zal een zeer snelle overgang mogelijk maken. Uit simulaties blijkt dat het grootste deel van de bevolking op 5 januari al eurobiljetten van zijn bank zal hebben ontvangen (in sommige lidstaten nog vroeger). Het introductietempo zal dus sneller zijn dan verwacht. In de verklaring van de Raad van november 1999 was als doel gesteld het gros van de omwisselingsoperaties in twee weken af te handelen: waarschijnlijk zal dit kunnen worden teruggebracht tot één week. De euromuntstukken zullen ten vroegste beschikbaar zijn op 14 december en zullen in de eerste dagen van januari snel in omloop worden gebracht.

De Commissie wenst:

- een intensivering van de inspanningen om het MKB te stimuleren aan de bevoorrading vooraf deel te nemen, bijvoorbeeld door gunstigere debiteringsregels;

- voortzetting van de inspanningen om de aanpassing van de geldautomaten op 1 januari te bespoedigen in de landen die een achterstand hebben.

Mogelijke risico's zijn vooral de opslag en het vervoer van het geld, tekorten aan bankbiljetten en diverse andere zaken zoals communicatieproblemen. De opslagcapaciteit is toereikend voor de bankbiljetten, maar de meeste landen treffen uitzonderlijke voorzieningen voor de muntstukken. Verschillende lidstaten werken aan urgentieplannen voor het vervoer. Tekorten worden vooral verwacht bij de kleine bankbiljetten en daarom worden extra hoeveelheden gedrukt. Voorts worden nooddistributieplannen uitgewerkt. Er zal een informatienetwerk over de overgang naar de chartale euro tot stand worden gebracht, dat door de Commissie en het secretariaat van het Economisch en Financieel Comité zal worden beheerd. Het zal als kader dienen voor de behandeling van alle informatie over de overschakeling tijdens de periode waarin de eurobiljetten en -muntstukken worden ingevoerd en zal het algemene verloop van deze operatie bijhouden. Opvolging van het verloop van de prijzen wordt overigens van zeer groot belang geacht. Het publiek vreest steeds meer dat zich tijdens de omschakeling prijsmisbruiken zullen voordoen, en in verschillende landen zijn al klachten ingediend, zowel over de openbare als over de particuliere sector. De lidstaten hebben er zich toe verbonden de openbare tarieven op een neutrale wijze of als regel in het voordeel van de burger om te rekenen. De lagere overheden houden zich echter niet altijd aan deze regel. In april is tussen de vertegenwoordigers van de handelaren en de consumenten een Europees akkoord ondertekend dat algemene prijsstabiliteit garandeert ter gelegenheid van de overgang naar de euro. De lidstaten en de consumentenverenigingen treffen voorts regelingen om de prijzen te controleren.

Het risico van prijsstijgingen is over het algemeen zeer gering of zelfs onbestaande. Om het zoveel mogelijk te beperken, doet de Commissie evenwel een beroep op de overheid en de handelaren hun toezeggingen inzake prijsstabiliteit bij de overgang naar de euro te respecteren, en op de consumenten om waakzaam te blijven. De Commissie zal samen met de ECB en de Raad de ontwikkeling van de prijzen op de voet volgen. Zij verzoekt de lidstaten in 2002 op geregelde tijdstippen gegevens daarover te publiceren.

Belangrijke vooruitgang is geboekt bij de totstandbrenging van een algemeen kader voor de bescherming van de eurobiljetten en -muntstukken tegen namaak. Op de uitvoering van de desbetreffende besluiten (verordening van de Raad, kaderbesluit, enz.) wordt door de Instellingen van de Gemeenschap nauwgezet toegezien. De lidstaten zullen de tenuitvoerlegging van de communautaire voorschriften inzake bestrijding van de valsemunterij moeten bespoedigen. De werkzaamheden aan de databank over namaak moeten worden geïntensiveerd opdat zij op 1 januari 2002 operationeel zou zijn.

Ten slotte worden in het verslag veertig goede praktijken opgesomd. Deze zijn niet stelselmatig in alle landen of sectoren toe te passen, maar voor het grootste deel van de deelnemende landen zijn zij van belang.

Twintig goede praktijken worden uiterst belangrijk geacht voor het goede verloop van de operaties : onmiddellijke vaststelling van de prijzen in euro met tegenwaarde in nationale munt; vervroegde omschakeling van de bankrekeningen en de girale betaalmiddelen; vervroegde omschakeling van de nutsbedrijven; kosteloze en onbeperkte omwisseling van nationale munt in euro door de banken voor hun cliënten begin 2002, met kennisgeving als het gaat om grote bedragen; kosteloze uitwisseling voor niet-cliënten, tot een door elke bank te bepalen bedrag, van de nationale munt tegen euro aan het loket van de banken begin 2002; vrijwel onmiddellijke aanpassing van de geldautomaten; geen aanrekening van kosten voor het inleveren van nationale munt door handelaren bij de banken begin 2002; uitgestelde debitering (valutadatum) van de vervroegd aan de handelaren geleverde biljetten en munten; verspreiding onder kleine handelaren van instrumenten voor het berekenen van wisselgeld; bezoek van specialisten aan de handelaren om de omschakeling op de euro uit te leggen; dialoog over de euro tussen de sociale partners binnen het bedrijf; praktische opleiding van het kassapersoneel in het werken met eurobiljetten en -muntstukken in 2001; opening van alle of een deel van de loketten van de banken op 1 januari 2002; uitbreiding van de openingsuren van de bankloketten begin 2002; opname van gebruikelijke bedragen in kleine coupures aan de loketten van de banken begin 2002; teruggaaf van wisselgeld uitsluitend in euro begin 2002; naleving door de handelaren van de verbintenis inzake algemene prijsstabiliteit die door hun Europese vertegenwoordigers is aangegaan; dubbele prijsaanduiding ten minste tot het einde van de periode van dubbele omloop; bijzondere praktische opleidingsacties ten behoeve van personen met een zintuiglijke of mentale handicap en voorlichtingsacties van lagere overheden en verenigingen ten behoeve van kwetsbare groepen (daklozen, alleenwonende ouderen, enz.).

Twintig andere goede praktijken worden door de Commissie nuttig geacht: verspreiding van eenvoudige instrumenten voor het ramen van de behoeften aan liquide middelen; gebruik, met instemming van de consument, van pakketten van euromuntstukken voor het teruggeven van wisselgeld de laatste dagen van december; verstrekking van pakketten van euromuntstukken door werkgevers aan hun personeel; verlaging van de waarde van de coupures van de nationale munt in de geldautomaten de laatste dagen van december; organisatie van simulaties van betalingen in euro; medewerking van alle plaatselijke actoren aan de voorlichting over de euro; uitstel van de koopjesdagen als deze normaal in de eerste week van januari beginnen; aanstelling van een of meer personen in grote winkels om te antwoorden op vragen over de euro; verspreiding van gestandaardiseerde verpakkingen voor het inleveren van nationale muntstukken; opzij leggen van nationale muntstukken en biljetten die aan de kassa's worden aangeboden; terbeschikkingstelling van omrekeningsinstrumenten aan de klanten; aanstelling van euro-ombudsmannen door de lagere overheden of de kamers van koophandel; verspreiding door de lagere overheden of de kamers van koophandel van aanplakbiljetten voor de handelaren waarop de eurobiljetten en -muntstukken (alle verschillende nationale zijden) zijn weergegeven; controle op het prijsverloop door de overheid, eventueel in samenspraak met de consumentenorganisaties; uitvoering door de centrale of lagere overheden van voorlichtingsacties ten behoeve van migranten met tekst in hun voornaamste talen (Arabisch, Turks, Swahili ...); bevoorrading vooraf van de handel vooral met kleine coupures (vijf en/of tien euro); plaatsing van omrekenaars in papier (plaatjes ...) op winkelwagens in grote verkooppunten; verspreiding van speciale omrekeningsinstrumenten onder kwetsbare groepen door overheidsdiensten of verenigingen; organisatie van opleidingsacties voor het herkennen van vals geld ten behoeve van de handelaren door de overheid of de kamers van koophandel; en vaststelling van maatregelen ter bevordering van betaling in euro in 2001.

De Commissie richt een oproep tot de lidstaten en de beroepsorganisaties om deze goede praktijken zoveel mogelijk toe te passen, teneinde de voorbereiding op de euro en de operaties voor de introductie van de biljetten en muntstukken te vergemakkelijken.

1. Stand van de voorbereidingen

1.1. Voorbereidingen van het bedrijfsleven

1.1.1. Stand van de voorbereidingen van de bedrijven

1.1.2. Gebruik van de euro door de bedrijven

1.2. Voorbereidingen van de financiële instellingen

1.2.1. Vervroegde omzetting in euro

1.2.2. Bevoorrading en onderbevoorrading vooraf

1.2.3. Aanpassing van de geldautomaten

1.2.4. Omwisseling van nationale munt in euro

1.3. Voorbereidingen van de overheidsdiensten

1.3.1. Voorbereidingen van de centrale overheid

1.3.2. Voorbereidingen van de lagere overheden

1.4. Voorbereiding van de burgers

1.4.1. Kennis van de burger over de euro

1.4.2. Vertrouwdheid met de nieuwe waardeschaal

1.4.3. Onzekerheden over de euro

1.4.4. Gebruik van de euro door de consument

1.5. Voorlichtingscampagnes

1.5.1. Acties van de Europese Commissie en de lidstaten

1.1.2. Actie van het Eurosysteem

2. Werken in uitvoering en goede praktijken

2.1. Werken in uitvoering

2.1.1. Noodplannen en veiligheidsmaatregelen

2.1.2. Vorderingen bij de totstandbrenging van het kader voor de bestrijding van namaak

2.1.3. Aanpak van het risico van prijsverhogingen

2.1.4. Fabricage van de eurobiljetten en -muntstukken

2.1.5. Introductie van de biljetten en muntstukken

2.1.6. Praktische opleiding voor de burger en met name voor personen met moeilijke toegang tot informatie

2.1.7. Grensoverschrijdende betalingen in euro

2.2. Veertig goede praktijken om de overgang naar de euro te vergemakkelijken

2.2.1. Twintig goede praktijken die de Commissie van groot belang acht

2.2.2. Twintig goede praktijken die de Commissie nuttig acht

3. Bijlagen

3.1. Wetgevende maatregelen van de lidstaten

3.2. Vergelijkende tabel van de nationale plannen voor de overgang naar de euro

Op minder dan drie maanden voor het in omloop brengen van de eurobiljetten en -muntstukken wordt in dit verslag aan de Europese Raad de balans opgemaakt van de voorbereidingen voor de overgang op de euro, de schijnwerper gericht op enkele belangrijke werkterreinen en een veertigtal goede praktijken geïdentificeerd die essentieel of nuttig worden geacht voor het goede verloop van de operaties.

1. Stand van de voorbereidingen

1.1. Voorbereidingen van het bedrijfsleven

1.1.1. Stand van de voorbereidingen van de bedrijven

1.1.1.1. Voorbereidingen van de grote ondernemingen

Volgens de jongste studies, met name die van de Fédération des experts-comptables européens (FEE) [3] of de Unie van Industrie- en Werkgeversfederaties in Europa (UNICE) [4], zijn de voorbereidingen van de grote ondernemingen voldoende gevorderd.

[3] Beschikbaar op het volgende adres: www.fee.be

[4] Beschikbaar op het volgende adres: www.unice.org

Vrijwel al deze ondernemingen hebben de nodige maatregelen genomen om aan hun wettelijke verplichtingen in euro te voldoen, zoals omzetting van het kapitaal, aanpassing van de boekhouding en de facturatie, alsmede de mogelijkheid om aangiften in euro in te dienen bij de overheid. Ook hebben zij hun prijzen en apparatuur aangepast en opleidingsprogramma's voor hun personeel gepland, die overigens over het algemeen al zijn begonnen.

1.1.1.2. Voorbereidingen van het midden- en kleinbedrijf

Het midden- en kleinbedrijf (MKB) blijft in zijn voorbereidingen ver achter op de grote ondernemingen. Volgens de laatste FLASH Eurobarometer van september [5] acht slechts 23% van de MKB-bedrijven zich reeds voorbereid op de invoering van de euro, resultaat dat dicht bij dat van voorjaar 2001 ligt. Bijna een op de vijf is nog niet aan de voorbereidingen begonnen.

[5] Enquête in juli/augustus 2001 door EOS Gallup Europe, voor rekening van de Europese Commissie, uitgevoerd bij een steekproef van 2813 MKB-bedrijven van de eurozone.

Het aandeel van de middelgrote ondernemingen (50 tot 249 werknemers) dat zich op de euro voorbereid acht, bedraagt thans 49% of eens zoveel als in het voorjaar. Slechts 9% acht zich echter reeds volledig "eurocompatibel". De bedrijven in Luxemburg (37%), Oostenrijk (21%) en Nederland (23%) hebben het meeste vertrouwen in hun vermogen om met de euro te werken. Die in Spanje (7%), Frankrijk (8%) en Italië (3%) hebben de grootste achterstand.

Het is wellicht geen verrassing dat de kleine bedrijven (minder dan 50 personen) en vooral de zeer kleine (met minder dan 10 personeelsleden) het minst voorbereid zijn. Slechts 22% verklaart zich over het geheel genomen voorbereid en 8% "eurocompatibel". Slechts een minderheid van de kleine bedrijven heeft de impact van de euro per functie vastgesteld, de opleidingsbehoeften geëvalueerd of de partners van hun voornemens in kennis gesteld.

De trage voorbereiding van het MKB dreigt ernstige gevolgen te hebben voor hun vermogen om op 1 januari 2002 nog uitsluitend in euro te handelen: bijna een op de vijf acht zich niet in staat op 1 januari 2002 alle verrichtingen in euro uit te voeren. Een van de prioritaire opdrachten van de overheid en de beroepsorganisaties blijft dus alle ondernemingen te doen inzien dat 31 december 2001 de uiterste datum is waarop alle girale verrichtingen van de economische actoren in euro moeten worden uitgevoerd.

Ten slotte moet bijzondere aandacht worden besteed aan de openbaarvervoerbedrijven. De langere tijd die nodig is voor de betalingen en opslagproblemen kunnen aanzienlijke moeilijkheden meebrengen voor voertuigen met verkoop aan boord (vooral bussen en trams). De Commissie zal de Raad vervoer een werkdocument over dit vraagstuk voorleggen.

1.1.1.3. Voorbereidingen van de handelaren

In vergelijking met de andere sectoren worden de ondernemingen in handel en distributie geconfronteerd met bijkomende uitdagingen die verband houden met de aard van hun bedrijvigheid. De omrekening, de dubbele prijsaanduiding en de opleiding van personeel dat in contact staat met het publiek vergen bijzondere aandacht en moeten zorgvuldig worden voorbereid. De handel speelt ook een hoofdrol in de invoering van de eurobiljetten en -muntstukken en het innemen van de oude nationale munt. Voorts moeten deze ondernemingen hun apparatuur aanpassen (met name kassa's en weegtoestellen) en zich op de gelijktijdige omloop van twee munten voorbereiden: zij moeten hun kasbehoeften ramen om wisselgeld in euro te kunnen teruggeven, het aantal wachtenden beperken, antwoorden op de vragen van hun klanten, opslag- en veiligheidsmaatregelen nemen enz. Vooral van belang is dat de betaalterminals van de handelaren vóór 1 januari 2002 aan de euro worden aangepast en dat hun technische compatibiliteit wordt getest. Zoniet zullen de transacties bij bepaalde handelaren begin 2002 worden verworpen omdat hun apparatuur niet aangepast is.

De komst van de euro zal verschillende gevolgen hebben naargelang van het soort en de omvang van de bedrijven. Zoals in het bedrijfsleven in zijn geheel zijn de kleine handelsbedrijven het minst voorbereid, terwijl de grote winkelbedrijven hun voorbereidingen over het algemeen tot een goed einde hebben gebracht en vaak simulaties van aankopen in euro hebben verricht. De Ierse overheid heeft onder de handelaren een opleidingspakket verspreid met een volledige handleiding van de overgang naar de euro en de te nemen maatregelen, een uitvoerige lijst van verschillende duizenden prijzen in pond met hun equivalent in euro (om het aantal fouten bij de omrekening van de etiketten te beperken) en een omrekeningsmachine voor het wisselgeld. Het zou wenselijk zijn dat dit soort actie door alle deelnemende landen wordt overgenomen.

Ondanks de voorlichtingsinspanningen is het MKB over het algemeen nog onvoldoende voorbereid. De lidstaten en de beroepsorganisaties moeten in de enkele maanden die hen resten extra inspanningen leveren om de achterstand in te halen. Bijzondere aandacht moet gaan naar de situatie van de kleine bedrijven, vooral in de handel.

1.1.2. Gebruik van de euro door de bedrijven

De bedrijven maken over het algemeen nog weinig gebruik van de euro voor hun betalingen, rekeningen en boekhouding.

1.1.2.1. Betalingen van de bedrijven in euro

Volgens een studie van de Commissie [6] is het gemiddelde aandeel van de euro in de binnenlandse betalingen in het tweede kwartaal van 2001 iets toegenomen, maar is het niveau van het derde kwartaal van 2000 niet meer bereikt (26%, tegen 30% op die datum). De ontwikkeling van het gebruik van de euro is in volume gezien matig: het aandeel is toegenomen van 7,3% tot 7,8%. De grens van 10% betalingen in euro is voor de binnenlandse betalingen van de bedrijven slechts in twee landen gehaald: België (16%) en Luxemburg (25%). Twee landen vallen op door een uitzonderlijk gering gebruik van de euro: Nederland (0,28%) [7] en Oostenrijk (1,7%).

[6] Zevende kwartaalnota over de ontwikkeling van het gebruik van de euro, Europese Commissie, juli 2001, beschikbaar op www.europa.eu.int

[7] De Nederlandse vereniging van banken raamt het aandeel van de betalingen in euro van de bedrijven echter op 3,6% in september.

Het aandeel van de euro in de internationale betalingen van het bedrijfsleven ligt veel hoger: ongeveer 33% in volume en 43% in waarde. Het gebruik van de euro door het bedrijfsleven bij internationale transacties ligt bijzonder hoog in Spanje (72% in volume), Finland (52%) en Luxemburg (42%). Ook hier is het nog bijzonder gering in Nederland (4%) en Oostenrijk (15%).

1.1.2.2. Boekhouding en rekeningen van de ondernemingen in euro

Het is moeilijk het aantal bedrijven te schatten dat zijn boekhouding in euro voert. Een bedrijf kan zijn prijzen in euro vaststellen en facturen in euro opstellen en toch zijn boekhouding in nationale munt blijven voeren. De belastingdiensten veronderstellen dat bedrijven die hun BTW-aangiften in euro indienen, voor hun boekhouding op de Europese munt zijn omgeschakeld, hetgeen een vrij betrouwbare benadering geeft. Sedert bijna een jaar blijft de vaststelling dat, behalve in Luxemburg en België - waar meer dan een vennootschap op vijf haar boekhouding in euro voert -, tot dusver weinig bedrijven dezelfde keuze hebben gemaakt [8].

[8] In haar vorige mededeling noemt de Commissie ten onrechte de SAP-software als een van de mogelijke oorzaken van het geringe aantal bedrijven dat voor zijn boekhouding op de euro is omgeschakeld, met de opmerking dat sommige software het niet mogelijk maakt de gegevens in de loop van het jaar om te rekenen door gebrek aan vermogen om de retropolatie van de gegevens te berekenen. Dit is onjuist: de na 1998 verkochte SAP-software biedt deze mogelijkheid wel en de vóór 1998 gekochte software kan worden bijgesteld.

Wat de rekeningen van de bedrijven in de eurozone betreft blijkt uit de statistieken van de Commissie dat het aantal rekeningen in euro in het tweede kwartaal van 2001 sterk is toegenomen (van 4,8% tot 7,9%) en dat er een kleine stroomversnelling is: meer dan een nieuwe rekening op de zes wordt in euro geopend (18,5%). In vergelijking met de deviezenrekeningen in de eurozone vertegenwoordigt de euro ongeveer een rekening op de drie (30%).

Het gebruik van de euro door de bedrijven blijft over het algemeen zeer gering. Het is wenselijk dat de overheid het bedrijfsleven aanmoedigt onverwijld de euro te gebruiken: betalen, betaald worden, facturen opstellen of ontvangen in euro zijn allemaal tekenen van "eurocompatibiliteit".

1.2. Voorbereidingen van de financiële instellingen

De voorbereidingen van de banken zijn in de laatste maanden aanzienlijk uitgebreid, waarbij in veel landen de eerste maatregelen zijn getroffen om automatisch op de euro om te schakelen en in sommige al een aanvang is gemaakt met de bevoorrading vooraf.

1.2.1. Vervroegde omzetting in euro

In haar aanbeveling van 11 oktober 2000 had de Commissie een vervroegde omzetting in euro van de bankrekeningen en de girale betaalmiddelen in het derde kwartaal van 2001 voorgesteld. Aanvankelijk waren alleen de banken in België en Frankrijk daartoe bereid, maar sedertdien is deze maatregel vrijwel algemeen aanvaard: hij wordt gevolgd door 73% van de banken die de Commissie heeft ondervraagd bij de tweede enquête over het beleid van de banken voor de overgang op de euro, die in augustus 2001 werd uitgevoerd [9]. Ierland blijft het enige land waar nog geen enkele bank een dergelijke operatie heeft gepland. Afgezien van de nationale scenario's zijn de keuzen van de banken vaak verschillend, zelfs binnen hetzelfde land: het is niet uitzonderlijk dat sommige banken overschakelen in juli en andere besluiten te wachten tot 1 januari. De rekeningen worden vervroegd aangepast door alle banken in België, Frankrijk, Griekenland, Luxemburg, Spanje en Portugal. Zij worden daarin gevolgd door een groot aantal banken in Duitsland en slechts enkele banken in Oostenrijk, Nederland en Finland. De vaakst voorkomende datum voor de start van de operatie was juli (30%), gevolgd door oktober (22%), september (16%) en november (5%). Met uitzondering van de banken in Italië zijn alle omschakelingsoperaties gebaseerd op stilzwijgende instemming van de klant [10].

[9] Tweede enquête over het beleid van de banken voor de voorbereiding van de overgang op de euro, Europese Commissie, 18 september 2001. Beschikbaar op www.europa.eu.int.

[10] In Italië is echter op 25 september een decreet aangenomen dat de banken toestaat de rekeningen met stilzwijgende instemming van de klant in euro om te zetten.

De omzetting van de rekeningen van particulieren was vrijwel voltooid in september in België en Frankrijk en heeft tot geen noemenswaardige moeilijkheden geleid in de betrekkingen met het clientèle (de meeste grote banken hebben slechts enkele klachten ontvangen).

Vervroegde aanpassing van de rekeningen is volgens de meeste banken nuttig voor henzelf en voor hun klanten: zij draagt bij tot een betere spreiding van de technische verrichtingen en maakt de burger vertrouwd met de nieuwe munt. De tot dusver uitgevoerde operaties zijn met succes bekroond. Het is wenselijk dat zij worden veralgemeend.

1.2.2. Bevoorrading en onderbevoorrading vooraf

1.2.2.1. Operaties binnen de eurozone

De handelsbanken (en vaak ook de postkantoren) hebben in september euromuntstukken ontvangen in België, Ierland, Frankrijk, Italië en Portugal. Zij hebben biljetten en muntstukken ontvangen in Duitsland, Spanje, Luxemburg, Oostenrijk en Finland. De Portugese banken zullen in de loop van oktober biljetten ontvangen, periode die ook is gekozen voor de distributie van muntstukken en biljetten in Griekenland. De Belgische, Spaanse, Ierse en Italiaanse banken zullen de biljetten ontvangen in november. De banken in Frankrijk en Nederland zullen moeten wachten tot december [11]. Tijdens de operaties van de bevoorrading vooraf hebben zich nog geen belangrijke incidenten voorgedaan.

[11] De banken in Nederland kunnen echter een verzoek indienen om ze vroeger te ontvangen. In Frankrijk kunnen de banken en de warenhuizen een soepelere regeling aanvragen.

De onderbevoorrading vooraf, dit is de distributie door de banken onder de handelaren van een deel van de ontvangen biljetten en muntstukken, is al in september begonnen in Oostenrijk, Duitsland, Luxemburg en, voor de grootste handelaren, in Spanje. In de overige landen is zij gespreid over de maanden oktober tot december. De Europese Centrale Bank heeft overigens bevoorrading vooraf van de bedrijven met kleine hoeveelheden biljetten vanaf september toegestaan met het oog op de opleiding van het personeel. De banken voorzien dat zij gemiddeld 48% van hun handelarenclientèle vooraf met euro zullen bevoorraden [12]. Er zijn echter enorme verschillen tussen de banken, zelfs binnen hetzelfde land: het komt voor dat de ene bank 10% van haar handelarenclientèle vooraf zal bevoorraden en haar concurrent 90%. Deze verschillen kunnen te maken hebben met verschillen in het handelsbeleid en met de moeilijkheid om de vraag van de handelaren te voorspellen. Oostenrijk (75%) en Frankrijk (71%) hebben de hoogste ramingen. Spanje (15%) en Finland (12%) de laagste. In Duitsland (32%) en Ierland (48%) ligt de gemiddelde raming ook lager dan 50% van het handelarenclientèle.

[12] Tweede enquête over het beleid van de banken voor de voorbereiding van de overgang op de euro, Europese Commissie, 18 september 2001.

De overeenkomst van 19 februari 2001 tussen de Commissie en de drie Europese federaties bepaalt dat handelaren die hun bank garanties kunnen bieden voor de ontvangen biljetten en muntstukken, niet vóór 1 januari 2002 zullen worden gedebiteerd. Het onderzoek van de toepassing van deze overeenkomst heeft een aangename verrassing opgeleverd: een groot aantal banken zijn nog verder gegaan dan deze verbintenis. Ongeveer 47% staat uitgestelde debitering tot 2 januari toe zonder een garantie te vragen [13] en 8% stelt de debitering zelfs uit tot na 1 januari 2002. Met uitzondering van België en Frankrijk, waar alle ondervraagde banken de debitering tot 2 januari uitstellen, verschillen de beslissingen van de banken echter sterk binnen hetzelfde land.

[13] Idem.

1.2.2.2. Operaties buiten de eurozone

Om de overgang naar de chartale euro te vergemakkelijken, heeft het Europees Stelsel van centrale banken een kader ontworpen voor de distributie van biljetten in de banksector buiten de eurozone. Deze regeling is van zeer groot belang voor de landen van Midden- en Oost-Europa, waar de nationale munten van de eurozone en vooral de Duitse mark een belangrijke rol als betaalmiddel spelen. Geraamd wordt dat ongeveer 40% van de waarde van de markbiljetten in omloop is buiten Duitsland.

Het richtsnoer van de raad van bestuur van de ECB van 13 september 2001 [14] voorziet in bevoorrading en onderbevoorrading vooraf buiten de eurozone. Vanaf 1 december 2001 zullen de nationale kredietinstellingen aan hun filialen en hoofdkantoren buiten de eurozone biljetten mogen verstrekken bij wijze van bevoorrading vooraf. Het kan om een aanzienlijk volume gaan, vooral voor de Duitse en de Oostenrijkse banken die vanouds zeer actief zijn in de landen van Midden- en Oost-Europa. Kredietinstellingen buiten de eurozone die eurobiljetten ontvangen mogen deze niet doorgeven aan derden, ook niet aan handelaren. Bijzondere regels zijn ook vastgesteld om de bevoorrading vooraf mogelijk te maken van enkele banken buiten de eurozone die zeer actief zijn op de internationale markt van biljetten (zoals de Union des Banques Suisses, de Royal Bank of Scotland, enz.). Bovendien kunnen aan de centrale banken buiten de eurozone onder bepaalde voorwaarden vanaf 1 december 2001 eurobiljetten worden verstrekt. Voorwaarden zijn met name de verbintenis de biljetten niet vóór 1 januari 2002 in omloop te brengen en een zekerheid in euro te stellen. Onderbevoorrading vooraf is slechts mogelijk voor kredietinstellingen die de mogelijkheid van contractuele of wettelijke boeten aanvaarden [15]. Alle operationele en praktische regelingen moeten worden overeengekomen tussen de aangezochte nationale bank en de centrale bank van het land buiten de eurozone.

[14] PB L 257/6.

[15] Als de ontvangen euro's te vroeg in omloop worden gebracht. De boeten bedragen 10% van de waarde van de ontvangen biljetten en munststukken.

De operaties voor de bevoorrading vooraf verlopen naar behoren. Om de handelaren nog meer aan te moedigen aan de onderbevoorrading vooraf deel te nemen, is het echter wenselijk hen het voordeel van uitgestelde debitering toe te staan zoals de centrale banken aan de handelsbanken hebben verleend. [16]

[16] Debitering in drie fasen: op 2, 23 en 30 januari (of in eenmaal: op 15 januari).

1.2.3. Aanpassing van de geldautomaten

Gemiddeld 83% van de geldautomaten van de ondervraagde banken zal vanaf de eerste dag eurobiljetten leveren, resultaat dat iets hoger ligt dan de raming van maart (+ 4 punten) [17]. De resultaten liggen overal hoger dan 80%, behalve in Griekenland (75%, of twintig punten minder dan in maart), Portugal (48%) en Finland (25%, of tien punten meer dan in maart).

[17] Idem.

Deze snelle aanpassing is over het algemeen toe te schrijven aan het besluit van de banken zich nieuwe biljettencassettes aan te schaffen in plaats van de bestaande door een technicus te doen bijstellen; een andere mogelijkheid is in de laatste dagen van december een van de cassettes te doen bijstellen (en het aanbod coupures te beperken), zodat op 1 januari onmiddellijk biljetten kunnen worden verdeeld.

De grote meerderheid van de ondervraagde banken (68%) zal de verdeling van de nationale bankbiljetten via geldautomaten in 2002 niet voortzetten, resultaat dat te stellen is tegenover het hoge aanpassingspercentage van de automaten op de eerste dag. Ongeveer 29% van de banken wil de verdeling voortzetten zolang de automaten niet zijn aangepast en 3% is dat van plan voor enkele toestellen al naar het geval. De beslissingen tot voortzetting hebben a priori een beperkte invloed, behalve in Portugal en Finland, waar de aanpassing van de geldautomaten traag verloopt: voortzetting van de verdeling van de nationale bankbiljetten kan hier het vervangingstempo aanzienlijk vertragen en daardoor de problemen bij het teruggeven van wisselgeld in handelszaken vergroten.

Aanzienlijke vorderingen zijn gemaakt wat betreft het tempo van aanpassing van de geldautomaten. Een bijzondere inspanning is echter nodig in Finland en Portugal, waar de situatie zorgwekkend blijft.

1.2.4. Omwisseling van nationale munt in euro

1.2.4.1. Omwisseling van bankbiljetten tijdens de periode van dubbele omloop

In oktober 2000 had de Commissie kosteloze en onbeperkte omwisseling aan de bankloketten voor de klanten aanbevolen, met voorafgaande kennisgeving voor grote bedragen. Deze aanbeveling is alles samengenomen door 75% van de ondervraagde banken opgevolgd [18]. Ongeveer 20% van de banken zal het bedrag beperken, ongeveer 5% zal onbeperkt omwisselen maar het bedrag op de rekening plaatsen. Oostenrijk is het enige land waar alle ondervraagde banken een maximum willen toepassen (50 000 ATS of 3633,64 EUR). Enkele banken zullen echter op dezelfde wijze tewerk gaan in Portugal, Finland, Luxemburg en Italië. Nederland onderscheidt zich door de wens van de meeste banken slechts via de rekening om te wisselen. Per saldo volgen alleen Ierland, Frankrijk, België, Duitsland, Spanje en Griekenland de aanbeveling van de Commissie volledig op.

[18] "Tweede enquête over het beleid van de banken voor de voorbereiding van de overgang op de euro, Europese Commissie, 18 september 2001.

De Commissie had ook kosteloze omwisseling voor niet-klanten aanbevolen, tot een vrij door de banken te bepalen maximum. Van de ondervraagde banken heeft 81% deze aanbeveling opgevolgd of is zelfs verder gegaan. Ongeveer 67% van de banken wil gratis omwisselen tot een bepaald bedrag (hetgeen elf punten meer is dan het in maart opgetekende resultaat) en 13% onbeperkt. Slechts 8% is voornemens kosten aan te rekenen. De situatie is ongeveer gelijk in zeven lidstaten (Italië, België, Ierland, Spanje, Finland, Oostenrijk en Frankrijk), waar alle ondervraagde banken tot een bepaald bedrag kosteloos willen omwisselen.

1.2.4.2. Omwisseling van bankbiljetten na de periode van dubbele omloop

Ongeveer 57% van de ondervraagde banken zal kosteloos en onbeperkt omwisselen voor hun klanten (meestal via de rekening), 8% zal kosteloos omwisselen tot een bepaald bedrag. Bijna één bank op de vier (22%) zal kosten aanrekenen. Ten slotte zal 11% van de banken niets omwisselen en heeft 3% nog geen beslissing genomen. Over het algemeen is omwisseling mogelijk tot in juni (33% van de gevallen), december (14%) en nog langer (22%).

1.2.4.3. Inlevering van nationale munt door de handelaren

Ongeveer 83% van de ondervraagde banken zal geen kosten aanrekenen bij de inlevering van nationale biljetten door de handelaren in 2002. Dit hoge percentage wijst op de goede wil van de banken, die van hun gebruikelijke tariferingsregels afwijken. Slechts 11% van de banken wil kosten aanrekenen en 6% heeft nog geen besluit genomen. In Finland zullen de meeste banken kosten aanrekenen, in Oostenrijk slechts enkele en in Duitsland vrijwel geen. Enkele Nederlandse banken zullen kosten aanrekenen vanaf het einde van de eerste week van januari.

Bijna 76% van de ondervraagde banken zal evenmin kosten aanrekenen voor het terugnemen van muntstukken, ondanks de moeilijke behandeling daarvan (telling, opslag, enz.). Slechts 18% zal kosten aanrekenen. Door 6% van de ondervraagde banken is nog geen besluit genomen. Aanrekening van kosten wordt overwogen door de meeste banken in Finland en slechts enkele banken in Duitsland. Geen van de ondervraagde banken in Griekenland, Frankrijk, België, Spanje, Portugal, Luxemburg en Ierland zal kosten aanrekenen. Nederland bevindt zich in een bijzonder situatie omdat de muntstukken rechtstreeks worden teruggenomen door de centrale bank en dus niet via de handelsbanken.

De wijze van omwisseling van nationale bankbiljetten in euro en van inlevering van nationale munt door de handelaren is over het algemeen in overeenstemming met de aanbevelingen van de Commissie en gunstig voor de klant. Het is wenselijk dat deze goede praktijken worden veralgemeend.

1.3. Voorbereidingen van de overheidsdiensten

1.3.1. Voorbereidingen van de centrale overheid

Het wetgevend werk van de lidstaten is uitvoerig beschreven in bijlage 1, maar hierna worden enkele terreinen behandeld waarvoor nieuwe voorschriften zijn vastgesteld.

Een van de voornaamste opdrachten is de vervroegde aanpassing van de facturen van de overheidsdiensten, de overheidsopdrachten en de loonstrookjes. Andere maatregelen betreffen de opleiding van de ambtenaren, en meer algemeen de omschakeling van elke dienst. Een vervroegde overstap van de nutsbedrijven wordt voorbereid in België, Spanje, Frankrijk, Italië, Ierland, Luxemburg, Portugal en Finland. Wetgeving inzake vervroegde omschakeling voor de overheidsopdrachten is vastgesteld in Griekenland, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Nederland en Portugal. De ambtenaren ontvangen reeds hun loonstrook in euro, zij het met verschillende modaliteiten, in Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg en Portugal (meer precieze gegevens zijn terug te vinden in de bijlage). Zo ontvangen alle Franse ambtenaren (2,8 miljoen burgerlijke ambtenaren en militairen) sinds juli hun loon in euro via een bankoverschrijving (46% van de uitgaven van de Franse staat werd eind augustus in euro betaald). In Italië is de aanpassing van de ambtenarenlonen begonnen in oktober en in Ierland zal zij vóór het einde van november worden afgerond.

De meeste overheidsdiensten zijn begonnen aan de opleiding van hun personeel. Andere beginnen eerst aan het einde van het jaar. In Griekenland is de opleiding van de ambtenaren begonnen na Pasen; de ministeries (vooral de belastingdiensten), prefecturen, regionale en plaatselijke overheden, de diensten van de sociale zekerheid, de banken en de beroepsorganisaties hebben een brochure ontvangen met de titel "van de drachme naar de euro". In Frankrijk wordt een bijzondere inspanning gedaan voor de opleiding van de ambtenaren, die vóór het einde van het jaar allen ten minste een halve dag een opleiding over de euro zullen hebben gevolgd (67% heeft ze al gehad). In Portugal is de opleiding van de opleiders van de ambtenaren tot een goed einde gebracht. In België wordt openbaar kassapersoneel dat in contact staat met het publiek thans opgeleid.

Andere initiatieven hebben betrekking op algemene maatregelen in verband met de omschakeling. De door de lidstaten uitgevoerde acties zijn reeds beschreven in de mededeling van de Commissie van 3 april 2001 [19]. Wat het vervolg van deze acties betreft kan het volgende worden vermeld: in Griekenland hebben de minister van openbaar ambt, economie en financiën bij ministerieel besluit een actiegroep opgericht voor de opvolging van de richtsnoeren van het nationaal comité voor de euro. Deze groep zal actieplannen voor de overheidsdiensten, de particuliere sector en de banken opstellen om op de euro om te schakelen en de daarmee gepaard gaande problemen snel op te lossen, en zij zal de voorlichting en de educatieve programma's over de euro plannen en daarvoor documentatie opstellen. Twee informatiebladen van het Ministerie van financiën, het ene over de omschakeling van de afdeling begroting, het andere ten behoeve van gepensioneerde ambtenaren, zijn reeds verdeeld.

[19] COM(2001)190 van 3.4.2001.

In Spanje zijn twee speciale werkgroepen opgericht binnen de overheidsdiensten. De eerste is belast met het toezicht op de afronding van de openbare tarieven en prijzen in euro, de tweede met de vervroegde aanpassing van de loonfiches. De barema's van de sociale zekerheid zullen tegelijk in euro en in peseta beschikbaar zijn. Als gevolg van een akkoord tussen het Ministerie van economische zaken en de vertegenwoordigers van de overheidsbedrijven werken de Spaanse overheidsdiensten sedert 15 september 2001 in euro.

In Luxemburg is op regionale vergaderingen met vertegenwoordigers van de lagere overheden in de loop van juni gewezen op de behandeling van de lopende overheidscontracten op 31 december 2001, de overschakeling op de euro door deze overheden en hun deelname aan de communicatiecampagne. De aanpassing van de computersystemen wordt bevredigend geacht.

In Nederland is de centrale overheid in principe klaar voor de overgang op de euro. De voorbereidingen (met inbegrip van testen) moesten op 1 juli 2001 beëindigd zijn en het Ministerie van financiën bevestigt dat deze datum gerespecteerd is. De omschakeling van de huidige systemen zal geconcentreerd zijn aan het einde van 2001. De gezondheidsdiensten blijven een probleem. De Ministeries van financiën en volksgezondheid hebben richtsnoeren gegeven voor steunverlening aan deze sector (verzorgings- en rusthuizen, gezondheidsdiensten, enz.). Een onderzoek is gaande om de stand van zaken op de scholen na te gaan.

In Portugal leggen de ministeries de laatste hand aan de voorbereidingen wat betreft het afronden en het omrekenen van de historische gegevens. Een nieuw initiatief, "Euro Municipios", werd in januari gelanceerd door de nationale commissie voor de euro in partnerschap met een van de grootste banken. Zij hebben een netwerk van euro-opleiders gecreëerd dat meer dan 85% van de gemeenten bestrijkt. De euro-commissie verifieert momenteel welke gemeenten goed voorbereid zijn en geeft hen het label "klaar voor de euro". Het definitieve plan voor de omschakeling van de financiële diensten van de overheid is begin mei goedgekeurd. Het behandelt een aantal terreinen die onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van financiën vallen. In dit plan worden ook de vragen opgesomd waarop nog een antwoord moet worden gegeven en worden voorstellen ter zake gedaan, na de presentatie van de programma's voor de overgang op de euro.

In Finland zullen veel burgers in de komende maanden facturen in euro ontvangen. Het gaat vooral om rekeningen van de overheidsdiensten, want de plaatselijke overheden zullen hun boekhoudings- en informaticasystemen in het najaar geleidelijk aan de euro aanpassen.

In Italië heeft het euro-comité een document gepubliceerd met richtsnoeren voor de definitieve overstap van de regering op de euro [20]. Het kan ook dienen als referentie voor de lagere overheden.

[20] Beschikbaar op www.tesoro.it

De centrale overheidsdiensten zijn over het algemeen voorbereid. Zij zouden een meer actieve rol kunnen spelen door stelselmatig over te gaan tot vervroegde omschakeling van de overheidsopdrachten en de ambtenarensalarissen, naar het voorbeeld van de besluiten die sommige lidstaten hebben genomen.

1.3.2. Voorbereidingen van de lagere overheden

Het rechtskader voor de overgang naar de chartale euro is op geharmoniseerde wijze vastgesteld door de 12 lidstaten: de boekhoudkundige omschakeling zal bij de 70.000 lagere overheden van de eurozone plaatsvinden op 31 december 2001. Overeenkomstig de beginselen subsidiariteit en plaatselijke autonomie hebben veel overheden echter initiatieven genomen om de interne administratieve aanpassingen te vergemakkelijken en uiteenlopende acties op het gebied van communicatie te ontwikkelen.

De administratieve voorbereidingen van de kleinere overheden worden bespoedigd. Steeds meer plaatselijke en regionale overheden van grotere omvang voeren communicatieacties om de inwoners voor te bereiden op de overgang naar de euro.

1.3.2.1. Bespoediging van de interne voorbereidingen op het praktisch gebruik van de euro

De nationale voorlichtingscampagnes over de euro hebben geleid tot een bespoediging van de voorbereidingen van de plaatselijke overheden.

De aanpassing van de informatica voor het financieel beheer heeft daar baat bij gehad. Zo heeft een Franse departementsraad besloten in juni 2001 de omschakeling van een budget van 332 miljoen EUR te testen om zijn personeel vertrouwd te maken met de definitieve omschakeling. Deze operatie heeft twee weken geduurd; het personeel werd vertrouwd gemaakt met de nieuwe financiële software en de opleiding stond open voor de ambtenaren van alle diensten. In Duitsland oefenen de deelstaten toezicht uit op de computeraanpassingen van de gemeenten: in juli 2001 leverde nog maar 2% van de computerapparatuur problemen op. In Nederland wordt nauwgezet toezicht uitgeoefend door het Ministerie van financiën om te waken over de computeraanpassingen voor de betalingen in euro van de sociale uitkeringen; in geval van moeilijkheden tijdens de overgangsperiode zal een manuele behandelingsprocedure worden gevolgd om de continuïteit van de dienst te verzekeren.

Overal in de eurozone moet bijzondere aandacht worden besteed aan de elektronische betaalterminals van de plaatselijke overheid.

De aanpassingen van de computerapparatuur aan de euro verlopen eveneens over het algemeen naar behoren. De meeste besturingsvoorzieningen zijn geïnstalleerd. In Ierland zijn de parkeerterreinen toegerust om tijdens de overgangsperiode betaling in twee munten te aanvaarden. Steden als Parijs variëren de tarieven ten voordele van de gebruiker om het parkeren in eigen straat te bevorderen en het gebruik van de wagen te beperken. De lonen worden in euro uitbetaald door de Franse lagere overheden die tot vervroegde omschakeling hebben besloten en die dus meegaan met de keuze die vanaf juli 2001 voor het overheidspersoneel geldt. De lonen van het grootste deel van het personeel van de plaatselijke overheden zullen echter vanaf 1 januari 2002 in euro worden betaald. Officiële verklaringen van de omzetting van overheidsopdrachten in euro worden door de plaatselijke overheden afgegeven in Frankrijk om geschillen te voorkomen.

Een voor de gebruiker neutrale of gunstige omrekening van de plaatselijke tarieven in euro is een gevoelig liggende zaak die bijzondere aandacht vereist van de centrale en de plaatselijke overheidsdiensten. In alle landen van de eurozone zijn uiterst precieze ministeriële rondzendbrieven opgesteld om te zorgen dat de plaatselijke overheden het voorbeeld blijven geven.

Samenwerking tussen gemeenten is ook een goede praktijk bij de voorbereiding op de euro die steeds meer ingang vindt. Zij maakt het mogelijk in het veld de moeilijkheden te meten en mogelijke oplossingen door te geven. Gedurende zes maanden zullen "facilitators" die door de kamers van koophandel met financiële steun van de departementsraad zijn aangeworven, de talrijke intergemeentelijke bestuursorganen van Charente-maritime in Frankrijk begeleiden bij hun aanpassingen aan de euro. In Nederland verrichten verschillende steden een preventief onderzoek van corrigerende maatregelen die door de plaatselijke overheden kunnen worden genomen. In België werken de gemeenschappen en de gewesten momenteel aan maatregelen die nodig zijn voor de aanpassing van de regelgeving en voor de begeleiding van de lagere overheden bij de overgang naar de euro.

1.3.2.2. Communicatieacties van lagere overheden ten behoeve van de inwoners

Uit de peiling van Eurobarometer blijkt dat de gebruikers spontaan hulp verwachten, in de eerste plaats van de banken en daarna van hun gezinsleden, om zich vertrouwd te maken met de nieuwe munt. Kwetsbare groepen verwachten echter bijzondere inspanningen van de plaatselijke overheid.

Steeds meer regionale en plaatselijke overheden voldoen aan deze verwachtingen. Parijs en Berlijn lanceren in september 2001 voorlichtingscampagnes over de euro met allerhande visueel materiaal en animaties. Baskenland steunt de voorlichtingsacties van de gemeenten om de overgang naar de euro op het platteland te vergemakkelijken. Te Duinkerken worden workshops georganiseerd voor groepen die praktische informatie over de euro in probleemwijken wensen.

Italië voert een breed programma, "De euro in de kleine steden", uit, waaraan wordt meegewerkt door het euro-comité en een belangrijke consumentenorganisatie; in ongeveer 3000 gemeenten worden euro-dagen georganiseerd. Deze acties zijn bestemd voor het grote publiek, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen en bejaarden.

Bonn, Sintra, Porto, Antwerpen, Lyon, Barcelona, Dusseldorf, Frankfurt, Venetië, Bologna, Turijn en Milaan zetten tot in maart 2002 4800 personen in ten behoeve van blinden en slechtzienden, gehandicapten en bejaarden in het kader van het programma "De euro gemakkelijk gemaakt" dat door de Commissie wordt medegefinancierd. Om de leerlingen met de euro vertrouwd te maken, hebben de lagere overheden die scholen, colleges en lycea beheren educatieve spelen ontworpen. Een voorbeeld is Venetië, dat met steun van de staat en handelsorganisaties educatieve spelen op zijn website heeft geplaatst.

Om handelaren en bedrijven met minder dan 20 personeelsleden voor te bereiden op de euro, steunen de lagere overheden de bewustmakingsacties van de kamers van koophandel. De meest voorkomende actie is gericht op de bedrijven die leverancier zijn van de lagere overheden. Bij andere acties worden bedrijven en lagere overheden betrokken die aangesloten zijn bij kamers van koophandel. Zo worden met behulp van een podiumvrachtwagen discussies over praktische thema's rond de euro georganiseerd in 17 gemeenten van het departement Deux -Sèvres (F).

Bij onderzoek van de voorbereidingen van de lagere overheden blijkt dat tal van goede praktijken worden toegepast. Naast deze specifieke voorbeelden is het echter moeilijk de werkelijke voorbereidingsgraad te evalueren. Zo is er nog ernstige twijfel over de vorderingen van de kleinste overheden.

1.4. Voorbereiding van de burgers

De nationale communicatiecampagnes werden begin 2001 op het grote publiek gericht. Dit begint vruchten af te werpen: de kennis van de basiselementen van de overgang naar de euro neemt toe, maar is over het algemeen nog onvoldoende.

1.4.1. Kennis van de burger over de euro

De Commissie meet regelmatig de kennis van het publiek en de houding van de burger via haar Eurobarometerenquêtes. De laatste werd uitgevoerd in de tweede week van september [21].

[21] Flash eurobarometer nr. 98, Houding tegenover de euro, beschikbaar op het volgende adres: www.europa.eu.int/comm/economy_finance/document/euro/barometers/brmtr_en.htm

1.4.1.1. Kennis van het tijdschema van de overgang naar de euro

De kennis van de datum van het in omloop brengen van de biljetten en muntstukken is in de tweede helft van 2001 sterk verbeterd: het aantal onjuiste of onduidelijke antwoorden is gedaald van 40 tot 22%. De kennis van de invoeringsdatum ligt in vijf landen onder het gemiddelde: Griekenland (38% fouten of onnauwkeurigheden), Frankrijk (26%), Spanje (28%), Oostenrijk (28%) en Italië (29%). Het foutenpercentage ligt echter lager dan 15% in België, Duitsland, Ierland, Portugal, Nederland en Finland.

Uit de verdeling naar sociaal-economische groep blijkt dat vrije beroepen, hoger kaderpersoneel en kantoorbedienden over het algemeen beter geïnformeerd zijn dan het gemiddelde. Een bijzondere voorlichtingsinspanning zal echter moeten worden geleverd ten behoeve van de landbouwers, de werklozen en de huisvrouwen/mannen.

De duur van de periode van dubbele omloop is nog steeds slecht bekend: 75% van de inwoners van de eurozone kan geen juist antwoord geven. De communicatiecampagnes van de lidstaten hebben nog weinig effect. De onwetendheid over het tijdschema is bijzonder groot in Duitsland (95% slechte antwoorden), Griekenland (86%), Frankrijk (88%) en Ierland (88%). De Nederlanders (45%), Oostenrijkers (55%) en Finnen (53%) zijn aanzienlijk beter ingelicht.

In de eurozone heeft ruim één inwoner op de twee de neiging de duur van de periode van dubbele omloop te overschatten en een op de tien om hem te onderschatten. Een persoon op zeven kan geen antwoord geven.

1.4.1.2. Kennis van de praktische kanten van de overgang naar de euro

De exacte omrekeningskoers van de euro in nationale munt is thans bij de meeste inwoners van de eurozone bekend (59%, tegen 15% aan het begin van het jaar). Met een foutenmarge van +/- 1 cent geeft 68% van de ondervraagden een correct antwoord; bij een foutenmarge van +/- 5 cent is dit 82%.

De resultaten verschillen aanzienlijk tussen de landen. De juiste waarde van de euro is bekend bij bijna 83% van de Portugezen, 75% van de Luxemburgers, 77% van de Spanjaarden, 81% van de Belgen en 78% van de Fransen, maar slechts 36% van de Duitsers, 49% van de Italianen, 49% van de Finnen en 42% van de Grieken. Meestal is er een neiging om de waarde van de euro te overschatten.

Dat de eurobankbiljetten overal in de eurozone kunnen worden gebruikt wordt gemiddeld door 16% van de burgers van de betrokken landen niet begrepen, vooral in Griekenland (27%) en Portugal (21%). Dit basisprincipe is echter bekend bij meer dan 90% van de Belgen en 95% van de Luxemburgers.

De vorderingen bij de voorlichting van de burger zijn aanzienlijk maar blijven ontoereikend. De voorbereiding op de overgang naar de euro kan niet worden afgemeten aan normale criteria: alle burgers moeten de enkele sleutelelementen kennen die nodig zijn voor een soepele overgang naar de nieuwe munt (datum van invoering, omrekeningskoers, duur van de periode van dubbele omloop,...). De lidstaten moeten hun inspanningen dus voortzetten en opvoeren.

1.4.2. Vertrouwdheid met de nieuwe waardeschaal

Om de prijzen in euro te "begrijpen" en prijsverschillen te kunnen beoordelen, dient de consument zich een waardeschaal in de nieuwe munt eigen te maken en enkele basisbedragen te onthouden. Dit leren vergt tijd. Om de consument op de euro voor te bereiden, is het dus wenselijk proactief tewerk te gaan en hem geleidelijk in een euroklimaat onder te dompelen. Communicatieacties zouden hem ook moeten helpen enkele referentieprijzen in euro te onthouden. De Commissie heeft al in oktober 2000 aanbevolen de bankrekeningen en girale betaalmiddelen alsook de rekeningen van de nutsbedrijven vervroegd in euro om te zetten, zo spoedig mogelijk de lonen in euro uit te betalen, de loononderhandelingen in euro te voeren en vanaf het derde kwartaal van 2001 de prijzen in euro vast te stellen [22].

[22] Voor verkoop op afstand en sectoren die vooral van girale betalingen gebruik maken.

1.4.2.1. Dubbele prijsaanduiding

Sedert het begin van het jaar worden de prijzen steeds meer in twee munten aangegeven. Dit is voor alle bedrijven en handelszaken sedert maart verplicht in Griekenland en voor de meeste in Oostenrijk en Portugal sedert begin oktober. Vanaf 15 december is ook verplicht in België. De resultaten in de landen waar prijsvermelding in euro facultatief blijft, zijn over het algemeen zeer goed in de grote distributiebedrijven (bijvoorbeeld 95% in de Franse supermarkten [23], 89% in de Belgische supermarkten [24], 97% in de Ierse supermarkten [25]...) en vrij goed in de handelszaken (bijvoorbeeld 69% van de garages in Frankrijk, 62% van de hotels in België...). De omrekeningsregels worden over het algemeen goed nageleefd (bijvoorbeeld gemiddeld 2,2% fouten in Frankrijk) [26]. Meer dan 90% van de consumenten zegt reeds prijzen in euro te hebben gezien in supermarken en bijna 80% in handelszaken [27].

[23] Enquête van DGCCRF, augustus 2001, beschikbaar op www.minefi.gouv.fr .

[24] Ministerie van Economische zaken, beschikbaar op www.mineco.fgov.be/euro.

[25] Office of the Director of consumer affairs.

[26] In Portugal heeft de inspectie van economische activiteiten de opdracht vanaf 1 oktober de naleving van de omrekeningsregels en de aanduidingsverplichtingen te controleren.

[27] Eurobarometer 55.2, "De Europeanen en de euro", Europese Commissie, Vragen gesteld in juli 2001.

Het effect van deze dubbele prijsaanduiding op het leren van een nieuwe waardeschaal in euro blijft echter beperkt: het aantal consumenten dat prijzen in euro kent neemt toe (34%, tegen 20% aan het begin van het jaar), maar is over het algemeen nog gering. Er zijn weinig verschillen tussen de deelnemende landen, met uitzondering van Ierland en Portugal, waar de resultaten zeer laag liggen (resp. 22% en 26%). Sociaal-economisch gezien komt het van buiten leren van prijzen in euro iets vaker voor bij de vrije beroepen en de hogere kaderleden (44%) en zeer weinig bij huisvrouwen/mannen (25%). De aandacht die aan de prijzen in euro wordt besteed is over het algemeen zeer gering: minder dan één consument op tien verklaart de prijzen stelselmatig te bekijken, iets meer dan één op drie doet dat af en toe [28].

[28] Idem.

Deze resultaten zullen ongetwijfeld verbeteren naarmate de prijzen omgekeerd worden aangeduid en het prijsbeleid geleidelijk wordt omgeschakeld [29]. De gezamenlijke verklaring van de Europese vertegenwoordigers van de consumenten, de handel en het MKB die op 2 april 2001 te Brussel werd aangenomen, voorziet immers in een geleidelijke omkering van het lettertype (de euro wordt duidelijker afgedrukt dan de nationale munt) en de vaststelling van psychologische prijzen in euro tussen september en begin december 2001. In Portugal is deze prijsaanduiding wettelijk verplicht (de prijs in euro moet groter of zichtbaarder dan die in nationale munt worden afgedrukt) en in Frankrijk wordt zij aanbevolen door de Conseil National de la Consommation. Sommige grootwinkelbedrijven stellen hun prijzen al vast in euro, maar het is nog te vroeg om de invloed van deze maatregel te meten.

[29] In Nederland heeft het nationaal forum echter besloten de prijzen niet omgekeerd te vermelden, uit vrees de consument in verwarring te brengen.

1.4.2.2. Schepping van een euroklimaat

Naast de ontwikkeling van de prijzen in euro zijn in veel deelnemende landen belangrijke elementen in het dagelijks leven van de consument aan het omschakelen op de Europese munt:

- facturen van overheidsdiensten. In Frankrijk zijn de nutsbedrijven aan de aanpassing van hun facturen begonnen in januari. Vergelijkbare acties hebben plaatsgevonden in juli in België en Italië, in september in Spanje en Luxemburg en in oktober in Portugal. Over het algemeen zijn deze operaties zeer goed verlopen [30]. Ook de instellingen van de sociale zekerheid zijn in sommige landen aan de omschakeling begonnen (bijvoorbeeld de Franse ziekteverzekering in oktober);

[30] Electricité de France was het eerste nutsbedrijf in Europa dat omschakelde op de euro (in januari). Enkele belangrijke gegevens over deze operatie: in januari 2001 ontving EDF 3 000 gemuteerde cheques (euro op een cheque in FRF of omgekeerd) en 50 000 gedeeltelijke betalingen per cheque (overbrenging van het bedrag in euro van de factuur op een cheque in FRF met 10% fouten). In verhouding tot het totaal beliepen de fouten 1,3% van de inningen van januari en slechts 0,3% eind maart. De facturatiedienst heeft alle klanten individueel verzocht het restbedrag over te maken. Aan de klanten die een fout hadden begaan werd geen boete opgelegd. Om het aantal fouten te verminderen, werd de vormgeving van de factuur verbeterd in januari en april. In de callcenters kwamen ongeveer 60 000 oproepen meer binnen (+1,3%), waarvan 90% van particulieren. 57% van de oproepen van particulieren had betrekking op omrekeningsproblemen, 18% op de wijze van betaling, 17% op diverse punten (leesbaarheid van de factuur...), 6% op de wettelijkheid van de verandering en 2% op de continuïteit van de contracten. De oproepen van beroepsbeoefenaren betroffen voor 37% omrekeningsmoeilijkheden, 19% boekhoudkundige vraagstukken, 17% de wijze van betaling, 17% de leesbaarheid van de factuur, 6% de wettelijkheid van de verandering en 4% de continuïteit van de contracten. Uit een enquête van februari, maart en april bleek dat 61% van de klanten de verandering van munteenheid op de facturen had opgemerkt (waarbij moet worden vermeld dat velen door automatische afhouding van hun bankrekening betalen en dus niet op de factuur letten), 79% geen probleem had met de verandering op de factuur, 30% moeilijkheden ondervond bij de betaling van de factuur en 81% een positief beeld van EDF heeft omdat het bedrijf deze verandering heeft doorgevoerd. Op te merken valt dat, ondanks de volkomen neutraliteit van de tariefomrekening, 18% van de klanten de indruk had meer te moeten betalen. Bron: EDF.

- uitbetaling van de lonen. Naar het voorbeeld van de Europese, de Franse, de Italiaanse, de Spaanse, de Ierse en de Portugese ambtenaren wordt een groeiend aantal loontrekkenden thans in euro betaald, vooral in grote ondernemingen;

- aanpassing van de bankrekeningen en de girale betaalmiddelen. Begonnen in België en Frankrijk is deze ontwikkeling vrijwel algemeen geworden na een aanbeveling van de Commissie van oktober 2000. De vervroegde omschakeling heeft een grote invloed op de vertrouwdheid met de euro, vooral in landen waar veel cheques worden gebruikt (een cheque in euro invullen helpt uiteraard meer bij het leren van referentiebedragen dan betalen per kaart);

- omschakeling van weeg- en meettoestellen. In sommige landen zoals Frankrijk, Finland en België is reeds een aanvang gemaakt met de aanpassing van de benzinepompen.

De consumenten zijn over het algemeen nog weinig vertrouwd met de euro. In deze situatie zal echter snel verbetering komen in de landen die maatregelen hebben genomen om vervroegd een euroklimaat te scheppen. Dergelijke acties zouden snel moeten worden veralgemeend, vooral in de landen die nog achterblijven (Oostenrijk, Nederland, ...) om de consument niet in verwarring te brengen bij de invoering van de biljetten en muntstukken.

1.4.3. Onzekerheden over de euro

De meeste burgers in de eurozone hebben vertrouwen in hun vermogen aan de nieuwe munt te wennen: één op zeven (16%) verwacht geen moeilijkheden, terwijl ruim één op twee (57%) slechts tijdelijke problemen verwacht. Grote moeilijkheden worden slechts door 12% van de consumenten verwacht. Het vertrouwen is bijzonder sterk in Oostenrijk (32% van de consumenten denkt geen moeilijkheden te hebben), Luxemburg (29%) en Duitsland (24%). De Spanjaarden (11%), de Fransen (10%) en de Italianen (10%) maken zich echter veel meer zorgen [31]. De enquête van juli over "De Europeanen en de euro" heeft de voornaamste punten van zorg aan het licht gebracht.

[31] Eurobarometer 55.2, "De Europeanen en de euro", Europese Commissie, juli 2001.

1.4.3.1. Persoonlijke problemen met het gebruik van de euro

Een groot aantal consumenten (34%) vreest de eurobiljetten en -muntstukken niet te zullen herkennen, bezorgdheid die vooral werd opgetekend in Griekenland (46%). De op 30 augustus begonnen campagne van het Eurosysteem om bekendheid te geven aan de biljetten en muntstukken, zal dit percentage ongetwijfeld aanzienlijk doen dalen.

Bijna 43% van de consumenten vreest voor moeilijkheden bij de vergelijking van de prijzen tussen verschillende winkels. Ongeveer 47% vreest de prijzen in euro niet te kunnen onthouden. Deze gedachte heerst bij de meerderheid in Griekenland (55%), Frankrijk (55%), Ierland (55%) en Italië (56%). In Nederland daarentegen is het vertrouwen zeer hoog (25%).

Een duidelijke meerderheid van de burgers (56%) vreest zich te vergissen bij het hoofdrekenen. Dit houdt eigenaardig genoeg weinig verband met de ingewikkeldheid van de berekening: hoewel deze vrij eenvoudig is voor de Italianen (delen door 2 000) zijn zij het meest ongerust (67%), meer dan de Spanjaarden (57%) die nochtans met een zeer moeilijke koers moeten werken (1 euro = 166,386 ESP). De resultaten verschillen sterk volgens de sociaal-economische groep: 34% van de kaderleden vreest zich te vergissen, tegen 64% van de gepensioneerden en 67% van de huisvrouwen/mannen. Vrouwen zijn over het algemeen veel minder zeker dan mannen (63% tegenover 47%).

Ten slotte vreest 41% van de consumenten moeilijkheden te ondervinden bij het lezen van facturen, loonstrookjes, rekeninguittreksels, enz. Dit gevoel van onzekerheid is het sterkt in Italië (57%), Griekenland (50%) en Ierland (51%).

1.4.3.2. Vrees voor misbruiken

Eerste bron van onzekerheid van de consumenten is de vrees voor prijsverhogingen bij de overgang naar de euro, welke momenteel wordt gedeeld door tweederde van de Europese burgers. Deze vrees is het grootst bij de Italianen (69%), de Fransen en de Duitsers (68%), en het kleinst bij de Luxemburgers (53%).

Een meerderheid van de inwoners van de eurozone (52%) vreest dat de handelaren hen zullen bedriegen bij het teruggeven van wisselgeld. Deze bezorgdheid, die onrechtstreeks ook een indruk geeft van de vertrouwensrelatie tussen consument en detailhandelaar, is bijzonder groot in Italië (62%) en Frankrijk (59%) en relatief gering in Finland (37%) en Nederland (35%). Zij verschilt ook volgens de sociaal-economische groep: matig bij de kaderleden (38%), maar 57% bij de werklozen, 60% bij de gepensioneerden en 62% bij de huisvrouwen/mannen.

De onzekerheden in verband met de overgang naar de euro nemen toe naarmate de datum nadert en het bewustzijn van de praktische moeilijkheden groter wordt. Afgezien van de verschillen tussen de landen zijn vrouwen en achtergestelde groepen over het algemeen vrij ongerust; de deelnemende landen dienen derhalve te voorzien in een speciaal op hen gerichte voorlichting.

1.4.4. Gebruik van de euro door de consument

De consument maakt alles samen genomen nog weinig gebruik van de euro.

1.4.4.1. Rekeningen in euro

Weinig consumenten kiezen spontaan voor omzetting van hun rekeningen in euro. Eind juni- dus vóór het begin van de vervroegde omschakeling - bedroeg het aandeel van de eurorekeningen in het totale aantal rekeningen van particulieren slechts 3,2%. Op die datum werd bijna één rekening op de veertien in euro geopend, tegen één op drieëndertig eind 2000. In deze situatie zou ongetwijfeld niet automatisch verandering zijn gekomen: in juli verklaarde 91% van de consumenten tot 2002 te willen wachten om hun rekening in euro om te zetten [32].

[32] Eurobarometer 55.2, "De Europeanen en de euro", Europese Commissie, juli 2001.

De jongste cijfers zijn nog niet beschikbaar, maar waarschijnlijk zijn thans vrijwel alle rekeningen van particulieren in euro omgezet in Frankrijk, België, Spanje en Luxemburg en de meeste in Duitsland en Portugal. In Oostenrijk, Finland en Nederland zijn de eurorekeningen waarschijnlijk nog in de minderheid en in Ierland zijn er vrijwel geen.

1.4.4.2. Betalingen in euro

Het gebruik van de euro door particulieren is in het tweede kwartaal in volume iets toegenomen (1,9% tegen 1,4%), maar nog steeds niet tot het peil van begin 2000 teruggekeerd (2,4%) [33]. De grens van 5% is slechts overschreden in twee landen: België (5,5%) en Luxemburg (6%). Dezelfde ontwikkeling kan worden waargenomen voor het aandeel van de betalingen in waarde: van 6,2% tot 8,8% (tegen 8,9% in het eerste kwartaal van 2000). Het komt nog vaak voor dat op de betaalterminal van de handelaar geen verrichtingen in euro mogelijk zijn [34].

[33] 7de kwartaalnota over het gebruik van de euro, Europese Commissie, juli 2001. Beschikbaar op het volgende adres: www.europa.eu.int/comm/economy_finance/document/misc/eurouse_en.htm.

[34] Zo moesten in Frankrijk in juli 2001 nog ongeveer 625 000 betaalterminals worden aangepast. Bron: CB Mag, juli 2001.

In de komende maanden zal hierin verandering komen door de vervroegde omschakeling van de girale betaalmiddelen. Het is weinig waarschijnlijk dat zich een massale toename van de betalingen per kaart in euro zal voordoen (in de praktijk is het meestal de handelaar die de munt voor de verrichting kiest), maar de betalingen in euro zullen waarschijnlijk sterk toenemen in de landen waar veel gebruik wordt gemaakt van cheques als deze slechts in één valuta luiden [35].

[35] Zo kan een Franse consument met een chequeboekje in euro geen cheques in frank uitschrijven. De Franse regering wil trouwens tegen het einde van het jaar een streefcijfer bereiken van 70% van de betalingen van de consument in euro.

Op de vraag waarom zij zo weinig gebruik maken van de euro, antwoorden de consumenten met verschillende argumenten: 28% vreest voor verwarring, 56% heeft geen rekening in euro, 54% heeft geen cheques in euro, 44% vreest voor weigering door de handelaren, 34% kent deze mogelijkheid niet en 77% heeft geen belangstelling.

Het "vrijwillige" gebruik van de euro door de consument blijft zeer gering. Slechts door een actief beleid van vervroegde omschakeling van de betaalmiddelen kunnen zij ervaring opdoen met de euro voordat de biljetten en muntstukken in omloop worden gebracht [36].

[36] In Nederland heeft het nationaal forum besloten de aanbevelingen van de Commissie niet te volgen en de omschakeling te concentreren aan het einde van het jaar 2001.

1.5. Voorlichtingscampagnes

1.5.1. Acties van de Europese Commissie en de lidstaten

Het voorlichtingsbeleid heeft twee doelstellingen: de steun van de bevolking voor de euro verkrijgen en de burger inlichten over de praktische gevolgen van de invoering van de chartale euro in zijn dagelijks leven. In de lidstaten worden talrijke enquêtes en studies verricht en de Commissie geeft alle zes tot acht weken een Eurobarometerflash uit waarmee de ontwikkeling van de openbare opinie kan worden gevolgd (de vragen zijn immers steeds dezelfde). De laatste flashpeiling (enquête van september 2001) toont aan dat 42 % van de bevolking zich nog steeds onvoldoende geïnformeerd acht over de euro. De grens van 100 dagen is thans overschreden. Dit betekent niet noodzakelijk dat de burger zelf naar informatie gaat zoeken. Hier ligt de enorme uitdaging voor de komende drie maanden: de burger aanspreken.

In de volgende bondige stand van zaken wat de voorlichting betreft wordt onderscheid gemaakt tussen de voorlichtingscampagnes over de euro van de nationale autoriteiten, de campagne van het ECB en het Eurosysteem en het optreden van de Europese Commissie.

1.5.1.1. Voorlichtingscampagnes in de lidstaten van de eurozone

De slogans van de eurocampagnes die begin 2001 in de landen van de eurozone zijn begonnen, geven aan waar de prioriteit van elk land ligt.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De budgettaire inspanningen van de lidstaten zijn eveneens aanzienlijk en geven de omvang van de campagnes aan, die in de laatste vier maanden van 2001 en de eerste maanden van 2002 zullen worden uitgebreid. In de volgende tabel worden de bedragen van de partnerschapsovereenkomsten met de lidstaten gegeven.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Opmerking: Andere budgetten voor voorlichting over de euro van de nationale diensten en/of instellingen zijn in deze bedragen niet begrepen.

Alle campagnes voorzien in een intense aanwezigheid in de voornaamste media, vooral de televisie. Coördinatie tussen de ministeries, het Eurosysteem en de Commissie maakt het mogelijk een algemeen mediaplan op te stellen, waardoor overlappingen worden voorkomen en een coherente programmering wordt verzekerd. Elke actor zal in zijn boodschappen de specifieke doelstellingen verspreiden die hem zijn toegewezen.

In de volgende tabel worden de plannen voor de televisie van elk land en de ECB gegeven.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bij de andere eurocampagnes in de lidstaten zijn verschillende acties te vermelden, zoals die waarbij mobiele middelen worden ingezet als vrachtwagens, trams, bussen ... die het land doorkruisen en naar de burger gaan. Elk land heeft een eurosite ontwikkeld en vrijwel alle landen hebben een "groen telefoonnummer" ter beschikking gesteld van allen die vragen hebben over de euro. Verschillende lidstaten hebben ook schriftelijke en audiovisuele voorlichting ontwikkeld ten behoeve van migranten.

Het programma "De euro gemakkelijker gemaakt" dat de Commissie met de verenigingen en vertegenwoordigers van gehandicapten heeft ontwikkeld, is grotendeels overgenomen in de nationale programma's en het betrokken materiaal is in tienduizenden exemplaren vermenigvuldigd. Aan het begin van het nieuwe schooljaar 2001-2002 zijn door de overheden tal van initiatieven genomen om de euro in de schoolprogramma's op te nemen.

Ook zijn initiatieven genomen om de achterstand in te halen die veel kleine bedrijven bij hun voorbereiding op de invoering van de chartale euro hebben opgelopen.

1.5.1.2. Actieprogramma van de Europese Commissie

Het actieprogramma van de Commissie voor de komende weken en maanden berust op vier principes:

- complementariteit met de andere actoren,

- continuïteit van de acties terwille van de doelmatigheid,

- partnerschap met de nationale autoriteiten en de Europese civiele samenleving, en

- maximale coördinatie van de communicatieacties ten behoeve van het publiek.

De acties die de Commissie heeft geprogrammeerd zouden niet zijn ondernomen als de Commissie niet het initiatief nam, want zij hebben betrekking op de Europese dimensie van de voorlichting over de euro. In die zin zijn zij complementair met de acties van de andere actoren, maar zij worden opgezet in partnerschap en coördinatie met hen. Acties zullen worden uitgevoerd via de grensoverschrijdende media (verspreid via satelliet en kabel) en de plaatselijke pers. De Commissie wil op die wijze personen bereiken die niet rechtstreeks door de nationale campagnes worden aangesproken en die moeilijk toegang tot informatie hebben.

De Commissie wil de conclusies van de Europese Raad van Nice met betrekking tot gemeenschappelijke datums voor de voorlichting over de chartale euro verder ten uitvoer leggen. Zo zijn acties gepland om de introductie van de biljetten en muntstukken te vieren op 31 december 2001. Ten slotte zal zij, in het verlengde van de ondernomen actie, de verspreiding van verschillende documenten uitbreiden die nuttig zijn gebleken en waarnaar grote vraag is, zoals affiches, boeken voor kinderen, cd-roms, tentoonstellingen, specimens van biljetten en munten, instrumenten en spelen [37] ... enz., die voorlichting geven over de Europese dimensie van de euro. De Commissie zal ook haar voorlichtingsprogramma voor derde landen uitbreiden.

[37] Beschikbaar op site: www.europa.eu.int/euro, hoofdstuk "Burgers en consumenten".

De campagnes van de lidstaten en de Commissie zullen in de komende maanden sterk worden opgevoerd. De tijd dringt om het doel te bereiken: allen de sleuteldatums en basisbeginselen van de overgang naar de euro te leren kennen.

1.5.2. Actie van het Eurosysteem

De voorlichtingscampagne Euro 2002 wordt geleid door de ECB en de twaalf centrale banken van de eurzone. Het doelpubliek is in de eerste plaats de bevolking van de eurozone, maar ook die daarbuiten. Deze campagne is midden 2000 gelanceerd en zal worden voortgezet tot voorjaar 2002. Zij heeft een budget van 80 miljoen EUR en wordt gevoerd in de elf officiële talen van de Europese Unie; zij vult de campagnes van elke lidstaat van de eurozone aan. Het is een specifieke campagne waarin de klemtoon ligt op de praktische aspecten van de invoering van de biljetten en muntstukken, en vooral op de volgende vier punten:

-de visuele kenmerken van de eurobiljetten en -muntstukken,

-de voornaamste beveiligingskenmerken,

-de verschillende coupures en munten, en

-de verschillende modaliteiten van de overgang naar de chartale euro.

De voornaamste elementen van deze campagne zijn: een massacampagne in de media, internet (website in de elf officiële talen van de Gemeenschap: www.euro.ecb.int), public relations, een programma voor de pers en een partnerschapsprogramma. In het kader van deze voorlichtingscampagne is ook een zeer volledig opleidingsprogramma gelanceerd. Bijzondere inspanningen worden gedaan voor de gehandicapten, vooral de slechtzienden. Nauw is samengewerkt met de Europese unie van blinden, zowel bij het ontwerpen van de biljetten en muntstukken als bij de productie van aangepast opleidingsmateriaal in de vorm van een brochure in drie formaten (grootletterdruk, geluidsopname en braille) en specimens van biljetten (verdeeld door de Europese Commissie). Om het herkennen van de biljetten en munten nog meer te vergemakkelijken voor de visueel gehandicapten en om hen te helpen onderscheid te maken tussen de verschillende coupures, is ongeveer 1 miljoen EUR uitgetrokken voor de productie van speciaal detectiematerieel, dat ter beschikking zal worden gesteld via het netwerk van de Europese unie van blinden.

Buiten de eurozone zullen in december berichten worden verspreid in de internationale pers en via de televisie. In het kader van de internationale mediacampagne zullen ook berichten verschijnen in de tijdschriften en video's aan boord van vliegtuigen en zal informatie worden verstrekt in de grote Europese luchthavens. Bovendien zal de internationale versie van de voor het publiek bestemde voorlichtingsbrochure in 23 talen worden vertaald. Deze inspanningen worden aangevuld met bilaterale acties van de centrale banken van de lidstaten in de regio's waar hun eigen nationale valuta in omloop is.

De campagne van het Eurosysteem zal het grote publiek veel vertrouwder maken met de eurobiljetten en -muntstukken. Zij zou nog doeltreffender worden als zij werd overgenomen door de plaatselijke autoriteiten en de handels- en beroepsorganisaties (aanplakbiljetten ...).

2. Werken in uitvoering en goede praktijken

"Werken in uitvoering" belicht zes belangrijke thema's, gaande van het risico van prijsstijgingen tot de fabricage van de biljetten en muntstukken.

2.1. Werken in uitvoering

2.1.1. Noodplannen en veiligheidsmaatregelen

De invoering van de biljetten en muntstukken kan gepaard gaan met onverwachte gebeurtenissen en tekortkomingen in de plannen voor de overgang naar de chartale munt. De risico's zijn van diverse aard en zijn niet in alle lidstaten dezelfde. Er is echter een aantal gemeenschappelijke problemen die de meeste en misschien wel alle lidstaten moeten verhelpen. Het gaat met name om de opslag en het vervoer, blokkering van de aanvoer van liquide middelen en communicatieproblemen, zonder het algemene veiligheidsrisico te vergeten dat aan al deze zaken verbonden is.

2.1.1.1. Opslag en vervoer

Grote hoeveelheden biljetten - in euro of in nationale munt - moeten worden opgeslagen. Alle landen zijn van oordeel dat de bestaande installaties voldoende zijn voor de opslag van de biljetten, behalve Portugal dat luchtmachtbases heeft aangepast voor de opslag van bijkomende hoeveelheden.

Wat de muntstukken betreft overwegen alle landen, behalve Griekenland, nieuwe installaties in te richten. In België heeft de overheid een entrepot gehuurd om de uit omloop genomen muntstukken op te slaan. In Duitsland zullen de filialen van de centrale bank bijkomende opslagruimten installeren, vaak in kazernes. In Spanje worden de euromuntstukken opgeslagen in een centraal entrepot dat daarvoor is gebouwd en dat volstaat voor de stukken in euro en in peseta. Deze muntstukken zullen dan naar 80 regionale opslagplaatsen worden gebracht. Gedacht wordt aan nog verdere uitbreiding van het aantal entrepots. In Frankrijk zullen de euromuntstukken worden opgeslagen in daartoe aangepaste centra en, in de mate van het mogelijke, in plaatselijke opslagcentra waar de waardetransportbedrijven zich kunnen bevoorraden zonder een te grote afstand te moeten afleggen. In Ierland is een nieuwe opslaginstallatie ingericht bij de centrale bank (de Munt) en reeds in dienst genomen. In Italië zullen de euromuntstukken tijdelijk in centrale entrepots worden opgeslagen en in de loop van 2001 naar regionale of provinciale centra worden gebracht die belast zijn met de verdeling van de euromuntstukken en het innemen van de nationale muntstukken. In Luxemburg is de leverancier van de euromuntstukken, de Nederlandse Koninklijke Munt, belast met de veiligheid van het vervoer tot aan de Luxemburgse grens. Daar neemt de Luxemburgse staat deze verantwoordelijkheid over tot in een beveiligde militaire opslagplaats. In Nederland worden de euromuntstukken opgeslagen in een onlangs door de centrale bank gebouwd entrepot, waar ook de teruggenomen Nederlandse muntstukken zullen worden opgeslagen. In Oostenrijk biedt de Munt tijdelijk een nieuwe installatie aan voor de bevoorrading vooraf met euromuntstukken en het innemen van de nationale muntstukken. In Portugal zijn bestaande installaties, namelijk luchtmachtbases, aangepast.

Er doen zich problemen voor wat betreft de capaciteit en de veiligheid van het vervoer.

De lidstaten zullen het vervoer aandachtig controleren, taak die vaak is opgedragen aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Verschillende lidstaten hebben speciale urgentie- en vervoerplannen uitgewerkt met de banken en de waardetransporteurs (België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk en Portugal). Sommige landen zijn voornemens een beroep te doen op het leger of de politie om het vervoer te begeleiden. Het gaat momenteel om Frankrijk, Spanje, Ierland, Italië, Nederland en Oostenrijk. In andere landen zal het vervoer worden begeleid als er een risico schijnt te bestaan.

In België zal de nationale bank de plannen kennen van de maatschappijen die het geld vervoeren. In Spanje worden overal in het land gedecentraliseerde opslagplaatsen ingericht. Als dat nodig is (namelijk als de waardetransporteurs problemen met de opslag hebben), zal de nationale bank in bijkomende vervoercapaciteit voorzien en de frequentie van de leveringen opvoeren en zal niet alleen van het wegvervoer maar ook van de spoorwegen gebruik worden gemaakt. In Griekenland kan de centrale bank in geval van stakingen of capaciteitstekort elk bankfiliaal verplichten een minimumvoorraad aan te houden. De verst verwijderde plaatsen zullen worden bevoorraad volgens bepaalde prioriteitsregels. De politie en het leger zullen extra vervoercapaciteit aanbieden, ook per vliegtuig. In Ierland zal de nationale bank het geld naar de banken brengen, hetzij rechtstreeks, hetzij via opslagplaatsen van distributeurs. Zij zal de grote handelszaken, hetzij rechtstreeks (muntstukken), hetzij op verzoek van de distributeurs, bevoorraden op basis van de bestellingen van de banken. Verder zullen de banken en de handelaren elkaar als regel raadplegen over de wijze van vervoer. In Nederland heeft de nationale bank aangeboden de biljetten gedurende een periode van zes weken te vervoeren tussen de banken en haar gebouwen. Het gros van de leveringen zal naar de zetels van de handelsbanken gaan, die het geld naar de kleine filialen zullen brengen. De handelaren die momenteel gebruik maken van de diensten van de waardetransporteurs zullen het geld via hun gebruikelijke kanaal blijven ontvangen. Andere handelaren zullen met muntstukken worden bevoorraad door een leveringsdienst die speciaal zal worden opgericht voor de overgang naar de chartale euro; de biljetten zullen zij via hun bank ontvangen.

2.1.1.2. Risico van tekort aan contant geld

Door een samenloop van omstandigheden kan de verdeling van de eurobiljetten en -muntstukken worden geblokkeerd. Te denken valt aan problemen bij vervoer en opslag van het geld, ongelukken, een stormloop op de banken om nationale munt om te wisselen in euro, of een combinatie van al deze factoren. De logistiek van de overgang naar de chartale euro kan worden verstoord door een tekort aan kleine coupures.

Maatregelen om deze situatie te voorkomen zijn onder meer een extra distributie van biljetten, uitbreiding van de openingsuren van de banken (Duitsland, Spanje, Italië, Luxemburg, Portugal en Finland), versterking van de capaciteit van de bankloketten en de aanbeveling aan het publiek zich in de eerste dagen van 2002 niet allen tegelijk bij de bank aan te bieden om nationale munt in euro te wisselen (Italië, Portugal en Finland). De verdeling van kits onder de handelaren en het grote publiek zal eveneens de druk van de eerste dagen wegnemen.

In België overweegt de nationale bank meer startkits en bundels van 5 EUR-biljetten ter beschikking te stellen. In Griekenland zullen de overtollige nationale bankbiljetten van de filialen van de nationale bank als dat nodig is worden overgebracht naar naburige filialen of de hoofdzetel. De filialen zijn reeds ingedeeld volgens hun capaciteit en er is een overbrengingssysteem uitgewerkt. In Italië zullen de kleine handelaren slechts muntstukken en biljetten van 5 EUR op voorhand ontvangen, terwijl de grote handelszaken biljetten zullen ontvangen tot 20 EUR. Grootwarenhuizen zullen vanaf 1 oktober muntstukken ontvangen en vanaf 1 november biljetten van 5, 10 en 20 EUR. De centrale bank zal de handelaren bijna anderhalf miljoen bundels (25 biljetten van 5 EUR) leveren. In Ierland zullen sociale uitkeringen die contant worden uitbetaald vooral in kleine coupures worden betaald.

De capaciteit zal worden uitgebreid in Luxemburg, waar speciale wisselcentra zullen worden ingericht. In Portugal zullen maatregelen worden genomen om de capaciteit aan de loketten van de nationale bank en de handelsbanken te versterken.

In Frankrijk zullen de autoriteiten in geval van stormloop op de banken een crisis-mededeling doen uitgaan. Om deze situatie te voorkomen, plannen zij een massale levering vooraf van startkits en een preventieve communicatiecampagne. In Portugal zal met de waardetransporteurs en de handelsbanken een urgentieplan worden ontworpen en zal de nationale bank toezien op de vraag van alle handelsbanken.

2.1.1.3. Risico van concentratie van de bevoorrading vooraf aan het einde van 2001

Concentratie van de bevoorrading vooraf aan het einde van 2001 kan leiden tot vertraging bij het in omloop brengen van contant geld en tot wachtrijen in de banken. De meeste lidstaten zullen nauwgezet toezien op de bevoorrading en onderbevoorrading vooraf. Griekenland en Italië overwegen de openingsuren van de banken uit te breiden en ze in de weekends te openen. In Italië zal de bevoorrading vooraf twee weken vroeger plaatsvinden dan oorspronkelijk was gepland (voor de banken en postkantoren: 1 in plaats van 15 november). Duitsland heeft een systeem van financiële bonussen ingevoerd om de banken te stimuleren om zich snel te bevoorraden. Een deel van dit voordeel kan worden doorgegeven aan klanten die de banken vooraf bevoorraden.

2.1.1.4. Communicatieproblemen

Alle moeilijkheden die zich bij de overgang naar de chartale euro voordoen kunnen repercussies hebben voor het communicatieproces tussen de openbare en de particuliere sector en tussen de verschillende autoriteiten van de lidstaten. België, Duitsland en Nederland zullen erop toezien dat bij storingen een uniforme boodschap naar het publiek uitgaat opdat zich geen tegenspraak zou voordoen in het communicatieproces. In Oostenrijk zullen tussen de voornaamste partners versleutelde lijnen worden gelegd en zal de nationale bank permanent contact houden met de politie.

De ECB en de centrale banken van de lidstaten hebben in onderling overleg een procedure voor crisiscommunicatie ingesteld, opdat het Eurosysteem snel kan reageren en met één stem spreken in geval van crisis. Een nationale crisis zal door het land zelf worden behandeld. Het coördinatiecomité van het ECB voor de overgang naar de chartale euro (Cashco) zal onmiddellijk worden gewaarschuwd bij een mogelijke crisis die gevolgen kan hebben voor het gehele Eurosysteem. Elke verklaring of gemeenschappelijk communiqué zal worden opgesteld door de directie en goedgekeurd door de raad van bestuur.

Op basis van voorstellen van Nederland en Frankrijk heeft de Commissie voorgesteld een informatienetwerk voor de overgang naar de chartale euro op te richten, dat zal dienen als gemeenschappelijk kader voor de behandeling van alle informatie over de omschakeling in de periode waarin de eurobiljetten en -muntstukken worden ingevoerd en dat de stand van zaken zal opmaken van het algemene verloop van de operatie. De deelnemers van dit netwerk, dat door de diensten van de Commissie en het secretariaat van het CEF [38] zal worden beheerd, zijn ambtenaren die worden benoemd door de lidstaten, alsmede door de ECB en Europol. Informatiebronnen vanwege de overheden zijn de contracten van de Commissie met de particuliere sector, de bureaus van de Commissie in de lidstaten en alle andere beschikbare informatie. Deze gegevens zullen dan worden samengebracht, behandeld en verspreid in een voor de deelnemers geschikte vorm. De informele Raad Ecofin van Luik heeft op 22 september principieel ingestemd met de vorming van dit netwerk.

[38] Economisch en Financieel Comité.

2.1.2. Vorderingen bij de totstandbrenging van het kader voor de bestrijding van namaak

Als de eurobiljetten en -muntstukken in omloop zijn gebracht, zullen de acties ter bestrijding van namaak in de eurozone niet meer op de valuta's van de lidstaten gericht zijn, maar op de gemeenschappelijke munt. Er dient dus een gepast niveau van juridische harmonisatie tot stand te worden gebracht, met gemeenschappelijke beschermingsprocedures. Daartoe zijn een groot aantal maatregelen op juridisch, repressief en technisch vlak genomen en is de coördinatie op Europees niveau versterkt.

2.1.2.1. Verordening van de Raad over de bescherming van de euro tegen valsemunterij

Op 28 juni 2001 heeft de Raad op voorstel van de Commissie een verordening aangenomen die procedures voor het inzamelen, opslaan en uitwisselen van informatie over namaak instelt, de kredietinstellingen verplicht vals geld in bewaring te nemen en aan de bevoegde nationale autoriteiten door te geven, en de samenwerking op het niveau van de lidstaten en de EU, alsook met derde landen en internationale organisaties, organiseert [39].

[39] Verordening (EG) nr. 1338/2001 van de Raad van 28 juni 2001 tot vaststelling van maatregelen die noodzakelijk zijn voor de bescherming van de euro tegen valsemunterij, PB L 181 van 4.7.2001, blz. 6, en Verordening (EG) nr. 1339/2001 van de Raad van 28 juni 2001 houdende uitbreiding van de werking van Verordening (EG) nr. 1338/2001 tot vaststelling van maatregelen die noodzakelijk zijn voor de bescherming van de euro tegen valsemunterij, tot de lidstaten die de euro niet als munteenheid hebben aangenomen, PB L 181 van 4.7.2001, blz. 11.

De toepassing van de technische elementen van de verordening is al goed gevorderd in de lidstaten en de ECB. De ECB organiseert de technische bescherming van de eurobiljetten en de Commissie coördineert de acties van de lidstaten voor de technische bescherming van de muntstukken. Alle lidstaten beschikken over de nodige technische capaciteit voor een eerste analyse van vervalsingen. De ECB heeft een centrum voor het onderzoek van vals geld opgericht dat belast is met de volledige behandeling van de nagemaakte eurobiljetten. Om de met de bestrijding van valsemunterij belaste nationale instanties (politie, douane, centrale bank, Munt ...) bij te staan, is een Europees Technisch en Wetenschappelijk Centrum opgericht dat wordt geleid door een ambtenaar van de Commissie (van het OLAF [40]) en belast is met het geavanceerde onderzoek van vervalste euromuntstukken. Dit is het gevolg van een briefwisseling tussen de voorzitter van de Raad en de Franse minister van financiën [41]. De ECB werkt aan een databank van valse biljetten en, in samenwerking met de lidstaten en de Commissie, valse muntstukken. Dit project moet worden bespoedigd om de opgelopen achterstand in te halen, want het is van het hoogste belang dat de databank op 1 januari 2002 operationeel is.

[40] Bureau voor fraudebestrijding.

[41] Brieven van 28 februari en 9 juni 2000.

Zoals in de verordening wordt voorgesteld, worden inspanningen geleverd om het verzenden van gegevens aan Europol en de bescherming van de euro te verbeteren. Italië heeft daartoe een centraal bureau opgericht en België heeft zijn bestaande structuur versterkt en gereorganiseerd.

De lidstaten en de Europese Instellingen en organen moeten nog een aantal acties ondernemen om te voldoen aan de verordening, met name op het gebied van samenwerking, zowel op nationaal vlak als met derde landen en internationale organisaties. Zij moeten ook bijzondere aandacht besteden aan de onlangs aan de kredietinstellingen opgelegde verplichting vals geld in te houden en door te zenden. De ECB en de Commissie zien toe op de toepassing van de verordening en zullen verslag uitbrengen over de resultaten.

2.1.2.2. Kaderbesluit van de Raad (inzake strafrechtelijke en andere sancties)

Om de gewenste harmonisatie tussen de lidstaten wat betreft de strafrechtelijke behandeling van valsemunterij te bereiken, heeft de Raad in mei 2000 een kaderbesluit aangenomen in verband met het in omloop brengen van de euro [42]. Dit besluit definieert de betrokken delicten en bepaalt dat gevangenisstraffen met een maximum van niet minder dan acht jaar moeten worden opgelegd. De lidstaten moeten de Raad, de Commissie en de ECB de tekst van de maatregelen tot omzetting in nationaal recht toezenden vóór juni 2001, hetgeen nog maar acht lidstaten hebben gedaan [43]. De Commissie (het OLAF) heeft derhalve maatregelen genomen om toe te zien op de toepassing van de door de lidstaten aangegane verbintenissen.

[42] Kaderbesluit 2000/383/JBZ van de Raad van 29 mei 2000 tot versterking, door middel van strafrechtelijke en andere sancties, van de bescherming tegen valsemunterij in verband met het in omloop brengen van de euro, PB L 140 van 14.6.2000, blz. 1. Op initiatief van Zweden kan dit kaderbesluit worden gewijzigd om er de erkenning in op te nemen van vroegere veroordelingen bij een strafrechtelijke uitspraak in een andere lidstaat.

[43] Duitsland, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Denemarken, Zweden, Nederland en Oostenrijk.

2.1.2.3. Uitbreiding van het mandaat van Europol

In april 1999 heeft de Raad een besluit aangenomen waarbij het mandaat van Europol wordt uitgebreid tot de bestrijding van valsemunterij en vervalsing van betaalmiddelen [44]. Overeenkomstig zijn mandaat levert Europol bijstand aan de repressiediensten van de lidstaten om georganiseerde criminaliteit te voorkomen en te bestrijden door informatie uit te wisselen en operationele en strategische analyses te verstrekken. Bovendien stelt Europol zijn deskundigheid en technische middelen ter beschikking bij onderzoeken en operaties van de repressiediensten van de lidstaten binnen de EU. Europol zal een centrale databank over de bestrijding van namaak bijhouden en ook gebruik maken van de technische databank van de ECB. De databank van Europol moet begin 2002 operationeel zijn.

[44] 1999/C/149/02 - PB C 149 van 28.5.1999, blz. 16.

2.1.2.4. Ontwerpbesluit van de Raad betreffende intergouvernementele samenwerking en andere maatregelen

a) Op initiatief van de Franse Republiek [45] heeft de Raad in mei 2001 een akkoord bereikt over de grond van een ontwerpbesluit over de bescherming van de euro tegen valsemunterij. Dit ontwerp heeft tot doel de verordening van juni 2001 aan te vullen door intergouvernementele samenwerking. Het bepaalt voornamelijk dat de lidstaten Europol in kennis moeten stellen van de uitkomst van de technische analyse van valse eurobiljetten en -muntstukken en de relevante gecentraliseerde informatie betreffende strafrechtelijke onderzoeken inzake vervalsing van de euro. Het ontwerpbesluit voorziet ook in gerechtelijke samenwerking (Eurojust). Het zal opnieuw door het Europees Parlement worden bekeken vooraleer het wordt goedgekeurd.

[45] Besluit van de Raad : initiatief van de regering van de Franse Republiek met het oog op de aanneming door de Raad van een besluit inzake de bescherming van de euro tegen valsemunterij, PB C 75 van 7.3.2001, blz. 1.

b) De Commissie onderzoekt momenteel de wenselijkheid van wetgeving inzake een door de ECB en de centrale banken uitgewerkt systeem om de reproductie van eurobiljetten door middel van printers en scanners te voorkomen.

c) De ECB en de Commissie hebben een aantal aanbevelingen en mededelingen uitgebracht over de bescherming van het auteursrecht op de biljetten en muntstukken, en opleiding, voorlichting en andere maatregelen ter verbetering van de juridische bescherming van de eurobiljetten en -muntstukken [46].

[46] Zie mededeling van de Commissie COM(2001)190 def. van 3 april 2001.

2.1.2.5. Coördinatie op Europees niveau

Om de acties ter bescherming van de euro tegen namaak op het niveau van de EU te coördineren, is in februari 2001 een stuurgroep gevormd met vertegenwoordigers van de Commissie, de ECB en Europol. Deze groep wisselt informatie uit, neemt initiatieven en bereidt de gecoördineerde besluiten van de drie instellingen/organen voor. Haar hoofdopdracht is informatie over de werkzaamheden ter bescherming van de euro tegen namaak te verzamelen en uit te wisselen. Bovendien onderzoekt en coördineert de groep deze werkzaamheden om een gemeenschappelijke strategie uit te werken die moet zorgen voor een doeltreffend beleid van de EU ter bescherming van de euro. Deze coördinatievergaderingen worden ongeveer een maal per maand gehouden.

2.1.2.6. Opleiding

Om de eurobiljetten en -muntstukken vanaf het begin te beschermen, moeten specialisten in het herkennen van de nieuwe munt worden opgeleid. Daartoe zijn tal van initiatieven genomen door de Commissie, de ECB en Europol, alsook door de lidstaten en de nationale centrale banken, vooral binnen de Gemeenschap maar ook daarbuiten. Bovendien heeft de Commissie uitwisseling van informatie en een programma voor uitwisseling en bijstand op het gebied van opleiding voor de bescherming van de euro tegen namaak voorgesteld. Dit programma wordt begroot op 4 miljoen EUR voor de periode 2002-2005 en wordt momenteel door de Raad bekeken [47].

[47] COM(2001)248 def. van 22.5.2001.

2.1.3. Aanpak van het risico van prijsverhogingen

Een van de voornaamste zorgen van de Europese consumenten is dat de prijzen zullen stijgen bij de overgang naar de chartale euro. Volgens de laatste Eurobarometerenquête (juni 2001) verwachten steeds meer inwoners van de eurozone bedrog en misbruiken bij de omschakeling en beginnen zij te betwijfelen of de euro bijdraagt tot prijsstabiliteit.

De overheid krijgt rechtstreeks met dit probleem te maken wanneer zij haar prijzen (overheidsdiensten, tarieven, boeten ...) in euro moet vaststellen. Alle lidstaten hebben wetgeving aangenomen over de aanpassing van deze bedragen. De meeste hebben de overheidsdiensten verplicht erop toe te zien dat het publiek geen schade ondervindt. Volgens de thans beschikbare informatie zullen België en Luxemburg duidelijke prijzen vaststellen die stelselmatig in het voordeel van het publiek zijn. Duitsland, Nederland, Griekenland, Italië, Spanje, Frankrijk en Ierland zullen hun prijzen globaal gezien in het voordeel van het publiek aanpassen door een neutrale omrekening of afronding naar beneden. In Duitsland, Frankrijk, België, Finland en Italië zijn er echter al klachten dat centrale of plaatselijke overheidsdiensten hun prijzen bij de overgang naar de chartale euro (zullen) verhogen [48].

[48] Zo is in België bij Koninklijk Besluit van 11 augustus 2001 de belasting bij de indiening van een internationale octrooiaanvraag vastgesteld op 40 EUR of 7,5% meer dan de vroegere 1.500 BEF (37,18 EUR).

Bovendien heeft de overheid in Frankrijk en Finland ontdekt dat bepaalde prijzen in de detailhandel bij de omschakeling zijn verhoogd. De redenen voor deze verhoging zijn verschillend en hebben vaak geen verband met de overgang naar de euro. In Frankrijk heeft het Ministerie van Financiën reeds besloten de prijzen alle twee weken te controleren en de controle op de omrekeningsregels te verscherpen. In Oostenrijk staat de "Euro Währungsangabengesetz" de Minister van Economische Zaken toe om de prijzen in geval van een ongewettigde verhoging gedurende zes maanden vast te stellen. Ook kan een boete van 100.000 ATS (7.267,28 EUR) worden opgelegd, die met twee wordt vermenigvuldigd