Advies van het Economisch en Sociaal Comité over:

- het "Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de voorwaarden voor de terbeschikkingstelling, in het raam van verrichting van grensoverschrijdende diensten, van werknemers in loondienst die onderdaan van een derde land zijn", en

- het "Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot uitbreiding van het vrij verrichten van grensoverschrijdende diensten tot in de Gemeenschap gevestigde onderdanen van een derde land"(1)

(1999/C 209/02)

De Raad heeft op 25 mei 1999 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde voorstellen.

De Afdeling "Interne markt, productie en consumptie", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 18 mei 1999 goedgekeurd; rapporteur was de heer Liverani.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 364e zitting (vergadering van 26 mei 1999) het volgende advies uitgebracht, dat met 70 stemmen vóór, bij 6 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het door de Europese Commissie gepresenteerde voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de voorwaarden voor de terbeschikkingstelling, in het raam van verrichting van grensoverschrijdende diensten, van werknemers in loondienst die onderdaan van een derde land zijn, is gebaseerd op artikel 57, lid 2, van het EG-Verdrag, waarnaar artikel 66 betreffende het verrichten van diensten uitdrukkelijk verwijst (medebeslissingsprocedure). Het eveneens door de Commissie voorgelegde voorstel voor een richtlijn van de Raad tot uitbreiding van het vrij verrichten van grensoverschrijdende diensten tot in de Gemeenschap gevestigde onderdanen van een derde land, is gebaseerd op artikel 59, lid 2, van het EG-Verdrag (overlegprocedure).

1.2. Beide voorstellen zijn gericht op de invoering van een "EG-dienstverrichtingskaart": een instrument dat de situatie moet regelen van onderdanen van derde landen die legaal in een lidstaat verblijven, er als zelfstandige of in loondienst een activiteit mogen uitoefenen en zich naar een andere lidstaat moeten verplaatsen om er diensten te verrichten, maar daarin door visum-, verblijfs- en arbeidsvergunningproblemen belemmerd worden. Hoewel de voorstellen betrekking hebben op het vrij verrichten van diensten, mag ook het sociale belang ervan voor het vrije verkeer van werknemers - met inbegrip van onderdanen van derde landen - niet uit het oog worden verloren; over deze kwestie heeft het Comité zich recentelijk uitgesproken in het advies over de "Mededeling van de Commissie getiteld 'Een actieplan voor het vrij verkeer van werknemers'"(2).

1.3. Het eerste voorstel voor een richtlijn betreft communautaire ondernemingen die grensoverschrijdende diensten verrichten en werknemers in loondienst, welke onderdaan zijn van een derde land, ter beschikking willen stellen. Voorgesteld wordt dat de dienstenleverancier deze werknemers "op ieder moment" ter beschikking kan stellen door vooraf een eenvoudige verklaring te verstrekken aan de autoriteiten van de lidstaat waar de dienst geleverd wordt. Deze verklaring maakt deel uit van een nauwkeurig systeem van garanties die door de lidstaat waar de dienstenverrichter gevestigd is, via de "EG-dienstverrichtingskaart" worden geboden; deze kaart is voor alle lidstaten dezelfde, heeft een beperkte geldigheidsduur (maximaal 12 maanden) en kan niet automatisch worden verlengd.

1.4. Het tweede voorstel voor een richtlijn betreft het vrij verrichten van diensten door onderdanen van derde landen die als zelfstandige in de Gemeenschap gevestigd zijn. Doel ervan is te voorkomen dat de als zelfstandige in een lidstaat gevestigde onderdanen van een derde land die in een andere lidstaat diensten willen verrichten, zich in die tweede lidstaat zouden moeten vestigen. Ook in dit geval wordt in de afgifte van een "EG-dienstverrichtingskaart" voorzien.

1.5. De "EG-dienstverrichtingskaart", die een beperkte geldigheidsduur heeft, wordt afgegeven door de lidstaat waar de dienstenleverancier gevestigd is en garandeert dat de situatie van de dienstverrichter en de onderdaan van een derde land die als zelfstandige of in loondienst werkt, regelmatig is. Deze regeling bespaart de dienstverrichter in elke lidstaat waar hij diensten wil verrichten, een aantal tijdrovende formaliteiten, en maakt ook duidelijk dat uitdrukkelijk onderscheid moet worden gemaakt tussen een terbeschikkingstelling met het oog op dienstverrichting enerzijds en het recht op vrij verkeer van werknemers of vrije vestiging van bedrijven in de Gemeenschap anderzijds. Tegelijkertijd worden de administratieve procedures ook vereenvoudigd voor de lidstaat waar de diensten worden verricht. De "EG-dienstverrichtingskaart" garandeert dat een onderdaan van een derde land na beëindiging van de dienstverrichting ook weer kan terugkeren naar de lidstaat waar hij gevestigd was.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité verheugt zich over de voorstellen van de Commissie die betrekking hebben op een soort economische en beroepsactiviteit die thans wijd verspreid is en waarvoor tot dusver op EU-niveau nog geen enkele coördinerende maatregel is genomen. De voorstellen vormen een zeer goede aanvulling van een wettelijk kader dat voorziet in belangrijke communautaire voorschriften inzake de gelijke behandeling van onderdanen van derde landen en de opheffing van hinderpalen voor het vrij verrichten van diensten, waarover dit initiatief in deze voorstellen voornamelijk gaat.

2.2. Hierbij zij herinnerd aan Richtlijn 96/71/EG(3) die - wat de arbeidsvoorwaarden (met name de minimumlonen) betreft van werknemers in loondienst die naar een andere lidstaat worden uitgezonden - de naleving voorschrijft van een "harde kern" van dwingende minimumvoorschriften die in de lidstaat waar de dienstverrichting plaatsvindt, van kracht zijn.

2.3. Tevens zij ook Verordening (EEG) nr. 1408/71(4) vermeld, waarvan het toepassingsgebied sinds kort tot onderdanen van derde landen(5) is uitgebreid en waarmee het Comité zijn instemming heeft betuigd(6).

2.4. Het Comité wijst op de inspanningen van de Unie om een gemeenschappelijk standpunt te bepalen ten aanzien van onderdanen van derde landen die legaal en permanent in de Unie verblijven, en aan te geven in hoeverre zij op dezelfde wijze dienen te worden behandeld als de burgers van de Unie(7). Het onderstreept voorts dat artikel 59, lid 2, van het Verdrag van Rome van 1957 reeds voorzag in uitbreiding van het vrij verrichten van diensten tot zelfstandigen die onderdaan van een derde land zijn, maar dat hieraan nooit gevolg is gegeven.

2.5. Het is in ieder geval duidelijk dat de huidige initiatieven te rechtvaardigen zijn als reactie op niet alleen de discriminerende behandeling van onderdanen van derde landen, maar ook en vooral op de aanzienlijke belemmeringen welke het vrij verrichten van diensten momenteel ondervindt. Een en ander maakt dat het Comité dan ook zonder meer voorstander is van het principe volgens welk de voorwaarden voor dienstverrichting geen deel uitmaken van het immigratiebeleid, hetgeen de Raad in een recente aanbeveling(8) nog heeft bevestigd.

2.6. De thans geldende wettelijke voorschriften lopen in de verschillende lidstaten sterk uiteen. Sommige lidstaten bekijken terbeschikkingstelling op dezelfde manier als een aanvraag om toegang tot werk bij een op hun grondgebied gevestigde werkgever, wat hoegenaamd niet met de realiteit overeenstemt. In andere lidstaten is misschien wel minder stringente wetgeving van kracht, maar moet toch een nieuwe arbeidsvergunning - of een specifiek document voor terbeschikkingstelling - worden aangevraagd bij de overheid van de regio waar de diensten worden verricht. Nog andere lidstaten eisen dat de werknemer vóór enigerlei terbeschikkingstelling ten minste één jaar bij dezelfde dienstenleverancier heeft gewerkt, hetgeen een in de Europese Unie gevestigde onderneming in sommige gevallen duidelijk benadeelt ten opzichte van ondernemingen die in derde landen gevestigd zijn waar deze eis niet geldt.

2.7. Dienstenleveranciers die gevestigd zijn in een andere lidstaat dan die waar de diensten worden verricht, krijgen met een dubbele handicap te maken: eerst en vooral kan de bureaucratische rompslomp die gepaard gaat met de afgifte van onder meer een vergunning door de lidstaat waar de dienstverrichting gebeurt, het verrichten van diensten door de dienstenleverancier bemoeilijken, zo niet volledig verhinderen, als het betrokken personeel onderdaan van een derde land is. Voorts zijn er de controles door de lidstaat waar de dienstverrichting plaatsvindt, die nog eens bovenop de controles komen die reeds zijn verricht door de lidstaat waar de dienstenleverancier gevestigd is.

2.8. De hierbij voorgestelde maatregelen komen ontegensprekelijk de betrokken diensten van de lidstaten ten goede, omdat deze thans de regelmatigheid moeten nagaan van situaties waarbij nagenoeg alle arbeidskrachten afhangen van de lidstaat waar de dienstenleverancier gevestigd is. Deze administratieve diensten behouden overigens het recht om achteraf nog andere controles uit te voeren waar dit nodig blijkt. In ieder geval is het niet duidelijk of een van een derde land zijnde dienstenleverancier die in een derde land een bekwaamheidsgetuigschrift heeft verkregen dat althans door één lidstaat is erkend, ook in alle lidstaten diensten kan verrichten. Een en ander moet dan ook in de richtlijnvoorstellen nauwkeuriger worden geformuleerd.

2.9. Door de invoering van een "EG-dienstverrichtingskaart" behoeven de betrokken diensten van de lidstaten overigens ook niet langer een inreisvisum te vereisen, op voorwaarde dat deze kaart de regelmatigheid van de situatie bevestigt in de lidstaat waar de dienstenleverancier gevestigd is en waarnaar een onderdaan van een derde land die over een "EG-dienstverrichtingskaart" beschikt, overigens ook op ieder moment moet kunnen terugkeren. Aan de bovengenoemde voorwaarde kan volgens het ESC alleen worden voldaan als het verlenen van een "EG-dienstverrichtingskaart" overeenkomstig de door de Commissie en de Raad terzake vastgestelde bepalingen, wordt gekoppeld aan het criterium dat de betrokken werknemers bij de ter beschikking stellende onderneming regelmatig in dienst moet zijn. Het Comité dringt erop aan dat alles in het werk wordt gesteld om vervalsing van deze kaart voor onrechtmatige doeleinden onmogelijk te maken, zowel door doeltreffende en snelle uitwisseling van gegevens tussen administratieve diensten als door het gebruik van adequate technologieën bij de vervaardiging van de kaart.

2.10. Ook de Europese ondernemingen zullen baat hebben bij de invoering van een "EG-dienstverrichtingskaart" voor zelfstandige arbeidskrachten die onderdaan van een derde land zijn maar in de Europese Unie gevestigd zijn. Via deze maatregel wordt immers de markt waarbinnen kan worden gezocht naar actoren - vaak natuurlijke personen - die als toeleveranciers kunnen fungeren, tot de hele Gemeenschap uitgebreid. In het licht van het voorstel voor een richtlijn voor werknemers in loondienst die onderdaan van een derde land zijn, kan het vrij verrichten van diensten ook niet worden geweigerd aan zelfstandigen, als men discriminatie of verstoring van de interne markt wil voorkomen. Het valt niet te rechtvaardigen dat een zelfstandige, die onderdaan is van een derde land, gedwongen is een onderneming te vestigen in een lidstaat om daar vrij diensten te kunnen verrichten.

2.11. Het ESC merkt in ieder geval op dat omzetting en tenuitvoerlegging van de richtlijnvoorstellen terdege moeten worden bekeken tegen de achtergrond van de geplande uitbreiding van de EU, met name wat de overgangstermijnen betreft. Het Comité verzoekt de Commissie dan ook de gevolgen van de richtlijnvoorstellen voor de arbeidsmarkt in de EU na te gaan.

3. Conclusies

3.1. Het Comité wijst erop dat de behandelde voorstellen, naar hun strekking, vooruitlopen op de in het Verdrag van Amsterdam aangebrachte wijzigingen. In het op 1 mei 1999 in werking getreden Verdrag van Amsterdam is immers een nieuw hoofdstuk opgenomen dat gewijd is aan visumbeleid, asielrecht, immigratie en andere beleidslijnen die verband houden met een ruimte van vrijheid, veiligheid en gerechtigheid. Het statuut van een onderdaan van een derde land die als zodanig tot een lidstaat toegelaten is, zal dan ook voortaan in het acquis communautaire worden meegenomen, met name in het kader van de maatregelen die zijn voorzien in artikel 63, lid 4, van het nieuwe EG-Verdrag.

3.2. Wat onderdanen van derde landen betreft die legaal in een lidstaat zijn toegelaten en daar werk in loondienst of als zelfstandige verrichten, kan er in het kader van het vrije verkeer van diensten reeds vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam een link met het acquis communautaire worden gelegd (net als b.v. voor familieleden van werknemers uit de lidstaten). De thans behandelde voorstellen ter zake zijn immers van dien aard dat zij in het kader van de interne markt passen.

Brussel, 26 mei 1999.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. RANGONI MACHIAVELLI

(1) PB C 67 van 10.3.1999, blz. 12-17.

(2) Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de Mededeling van de Commissie getiteld "Een actieplan voor het vrij verkeer van werknemers" (COM(97) 586 def.: PB C 235 van 27.7.1998, blz. 82.

(3) Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 1996 betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten (PB L 18 van 21.1.1997, blz. 1).

(4) Verordening (EEG) nr. 1408/71 betreffende de toepassing van de sociale-zekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen (geconsolideerde versie in PB L 28 van 30.1.1997).

(5) Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1408/71 wat de uitbreiding ervan betreft tot de onderdanen van derde landen (PB C 6 van 10.1.1998, blz. 15).

(6) Advies van het Economisch en Sociaal Comité van 25 maart 1998 (PB C 157 van 25.3.1998, blz. 30).

(7) Zie de Mededeling van de Commissie "Naar een ruimte van vrijheid, veiligheid en gerechtigheid" van 14 juli 1998 (COM(1998) 459 def., blz. 6).

(8) Aanbeveling van de Raad van 27 september 1996 inzake de bestrijding van illegale tewerkstelling van onderdanen van derde landen (PB C 304 van 14.10.1996, blz. 1, punt I "Werkingssfeer").