9HH|< 
ris'•'# 
fHnivic COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(94)221def. 
Brussel, 07.09.1994 
VSLMSP DE COMMUNAUTAIRE ACTIES TEN BEHOEVE VAN HET MKB EN 
DE AMBACHTELIJKE SECTOR: 
VIERDE VERSLAG OVER DE WERKZAAMHEDEN VAN DE COMMISSIE 
OP HET GEBIED VAN HET ONDERNEMINGSBELEID 
- JAAR 1993-
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
OP HET GEBIED VAN DE COÖRDINATIE VAN DE ACTIVITEITEN 
TEN BEHOEVE VAN HET MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF (MKB) 
«SI-, 
HgBNffilrefSb 
^«S*fMt&Efi 

DE COMMUNAUTAIRE ACTIES TEN BEHOEVE VAN HET MKB EN DE 
AMBACHTELIJKE SECTOR 
4 
Op 25 mei 1994 heeft de Commissie een geïntegreerd programma ten behoeve van het 
MKB en de ambachtelijke sector1 aangenomen. 
Door zowel de lopende als de nieuwe acties ten behoeve van het MKB in een globaal 
kader onder te brengen, wil dit programma de doeltreffendheid en de zichtbaarheid 
verbeteren van de initiatieven die door de Lid-Staten en door de Europese Unie worden 
ondernomen. Al deze acties werden in het Geïntegreerd Programma schematisch 
voorgesteld in de vorm van een tabel die op de volgende bladzijde is overgenomen. 
Om aan de eisen inzake zichtbaarheid en samenhang te voldoen, is het noodzakelijk 
gebleken een overzicht te geven van alle informatie - die door de Commissie zal worden 
verstrekt - over het beleid van de Unie in het kader van het besluit betreffende een 
meerjarenprogramma (1993-1996) ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector2. 
Het doel van deze mededeling is een gedetailleerde presentatie te geven van de 
momenteel in het kader van het ondernemingenbeleid en van andere communautaire 
beleidsvormen gevoerde acties. 
Dit document bestaat derhalve uit: 
- enerzijds het verslag over de in 1993 ondernomen acties in het kader van het 
meerjarenprogramma ten behoeve van het MKB3, en 
- anderzijds het verslag over de coördinatie van de communautaire activiteiten ten 
behoeve van het MKB, die in het kader van andere communautaire beleidsvormen 
zijn uitgevoerd, met bijzondere aandacht voor de acties op het gebied van regionaal 
beleid, onderzoek en beroepsopleiding4. Dit verslag, waarvan een samenvatting 
voorafgaat, bestrijkt de periode van 1991 tot eind 1993 en bevat kwantitatieve 
gegevens over de gevolgen van deze programma's voor het MKB. 
De Commissie is van oordeel dat deze gezamenlijke presentatie van alle maatregelen en 
communautaire beleidslijnen ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector ertoe 
zal bijdragen de zichtbaarheid en de samenhang ervan te verbeteren en dat daarmee het 
verzoek van de Raad en van alle bij het ondernemingenbeleid betrokken partijen zal 
worden ingewilligd. 
COM(94) 207 def. van 3 juni 1994 
Besluit 93/379/EEG van de Raad van 14.6.1993, PB L 161 van 2 juli 1993 
Verslag als bedoeld in artikel 3, lid 4, van Besluit 93/379/EEG 
Verslag als bedoeld in artikel 5 van Besluit 93/379/EEG 
GEÏNTEGREERD PROGRAMMA TEN BEHOEVE VAN HET MKB EN DE AMBACHTELIJKE SECTOR 
i SECOoRDWEERBE ACTIES ~~~ 
Doelstelling: Ondernemingsklimaat MKB Inhoud 
Nieuwe actie: 
° Werkgroep administratieve vereenvoudiging 
Inhoud Financiering 
Verbetering van het administratief klimaat 
Doelstelling: Ondersteunende diensten voor 
het MKB 
Bevordering van de maatregelen ten behoeve 
van het MKB Financiering 
Nieuwe acties: 
• Overiegforum 
° Stimulering van de vraag 
i. COMMUNAUTAIRE BUDIMGEN~~~ 
Doelstelling: Ondernemingsklimaat MKB Inhoud Financiering 
Verbetering van het administratief klimaat Lopende actie: 
0 Effectbeoordelingsformulier 
Nieuwe actie: 
° Kosten-batenanalyse MKB-programma 
MKB-programma 
Verbetering van het juridisch en fiscaal klimaat Nieuwe acties: 
° Onderzoek bestaande wetgeving 
° Overdracht van ondernemingen 
° Fiscaal klimaat 
° Betalingstermijnen 
° Buurtvoorzieningen 
Inhoud Doelstelling: Ondersteunende diensten voor 
het MKB 
Verbetering van de toegang tot financiering en 
krediet MKB-programma 
MKB-programma 
MKB-programma 
MKB-programma 
MKB-programma 
Financiering 
Lopende actiêl 
° Toegang van het MKB tot financiële 
instrumenten: b.v. risicodragend kapitaal, 
onderlinge-waarborgmaatschappijen, 
secundaire markten 
Nieuwe acties: 
* Kapitaalmarkten 
0 Privé-kapitaal voor OTO 
° Nieuwe financieringstechnieken 
° Ronde Tafel: analyse en follow-up 
° Verbetering van de voorwaarden voor 
gebruikmaking van de communautaire 
instrumenten MKB-programma 
MKB-programma 
vierde OTO-kaderprogramma 
Cl MKB 
EIB + EIF + Cl MKB 
Structuurfondsen en globale EIB-leningen 
Samenwerking 
Managementkwaliteit, aanpassing MKB aan 
structurele veranderingen en aan de interne 
markt Lopende acties: 
0 Netwerken voor het zoeken naar partners 
(BC-NET, BSO) 
° Direct partnerschap: Europartenariat, 
Interprise 
Q Toelevering: doorzichtigheid van de markt 
en proefacties 
Nieuwe acties: 
° Ondersteuning na eerste contact 
° Netwerken van ondernemingen 
8 Groepering in produktie- of 
distributienetwerken 
° Toelevering: contactbeurzen voor 
toeleveranciers, ontwikkelingskernen, 
netwerkvorming, kwaliteitsstrategie MKB-programma 
MKB-programma 
MKB-programma 
MKB-programma (proefactie ambachtelijke 
sector) + Cl MKB 
Cl MKB 
Cl MKB 
MKB-programma + Cl MKB 
Lopende acties: 
° Proefactie voor bijstand, type 
EUROMANAGEMENT 
0 Kleine ondernemingen, ambachtelijke 
sector, handel, sociale economie 
° Oprichters van ondernemingen en jonge 
ondernemers 
Nieuwe acties: 
° Bijstandspotentieel van intermediairs 
" Steun aan groei-ondernemingen (stimulering 
van proefacties) 
° Voorbereiding van de bedrijfsleiders en 
aanpassing van het personeel aan de 
veranderingen in het bedrijfsleven 
° Opleiding 
Overige acties Lopende actie: 
° Ontwikkeling en verbetering van de EIC's 
Nieuwe acties: 
0 Betere toegang tot het OTO-programma 
° MKB en informatiemaatschappij MKB-programma 
MKB-programma 
MKB-programma 
Cl MKB 
MKB-programma + Cl MKB 
Cl MKB + ADAPT 
LEONARDO-programma 
MKB-programma 
vierde OTO-kaderprogramma 
Cl MKB, (...) 
voornaamste financieringsbronnen: 
- MKB-programma 1993-1996: 112,2 miljoen ecu 
- Communautair initiatief MKB 1994-1999: 1 miljard ecu 
- Communautair initiatief ADAPT 1994-1999: talrijke MKB-doelstellingen in het kader van de 1,4 miljard ecu toewijzing 
- Structuurfondsen 1994-1999: Communautaire bestekken en andere communautaire initiatieven 
- Vierde OTO-kaderprogramma 1995-1999: talrijke MKB-doelstellingen in het kader van de 12,3 miljard ecu toewijzing 
- Globale EIB-leningen: 1 miljard ecu voor het concurrentievermogen van het MKB 
- Rentesubsidies (2%): 45 miljoen ecu voor 1994 - 22,75 miljoen ecu voor 1995 
- EIF: 2 miljard ecu kapitaal voor garantie en directe participaties 
A\ 
4e VERSLAG OVER 0B WERKZAAMHEDEN VAN m CCH^ÜSSÏI OF «ET 
GEBIED VAN KIT ONDERNEMINGENBELEID 
l e 
INLEIDING 5 
I. OPHEFFING VAN ADMINISTRATIEVE. FINANCIËLE EN JURIDISCHE 
HINDERPALEN 
1.1 Administratieve vereenvoudiging en evaluatie van het effect van de 
communautaire wetgeving 7 
1.2 Verbetering van het financiële ondernemingsklimaat 7 
1.2.1 Ronde Tafel van prominenten uit de banksector 7 
1.2.2 Betalingstermijnen bij handelstransacties 8 
1.2.3 Stimulering van het financiële klimaat 9 
1.3 Overdracht van ondernemingen 9 
1.4 Coöperatieve vennootschappen, onderlinge maatschappijen en verenigingen 10 
1.5 Uitbreiding van het externe overleg 10 
II. VOORLICHTING EN ONDERSTEUNING VAN HET BEDRIJFSLEVEN 
2.1 Voorlichting van het bedrijfsleven 12 
2.1.1 Netwerk van Euro Info Centres 12 
2.1.2 Ontwikkeling van het EIC van de sociale economie 14 
2.1.3 Europese Week van de Onderneming 14 
2.1.4 Diverse maatregelen op informatiegebied 16 
2.2 Maatregelen ter ondersteuning van het bedrijfsleven 18 
2.2.1 Opleiding en adviesverlening 18 
Euromanagement - Voorbereiding van het MKB op de interne markt 
Euromanagement - Normalisatie, certificatie, kwaliteitsborging en 
veiligheid op de arbeidsplaats 
Kleine en ambachtelijke bedrijven 
2.2.2 Financiering 22 
Startkapitaal 
Onderlinge-waarborgmaatschappijen 
2.2.3 Toegang tot de markten 23 
Euromarketing 
Bevordering van de samenwerking van het MKB met Midden- en 
Oost-Europa 
De deelneming van het MKB aan overheidsopdrachten 
2.2.4 Technologie 26 
Het MKB en de communautaire O&TO-activiteiten 
Proefactie VALUE-MKB 
III. BEVORDERING VAN SAMENWERKING EN PARTNERSCHAP 
3.1 Het Business Cooperation Network (BC-NET) 27 
3.2 Het Bureau voor samenwerking tussen ondernemingen (BSO) 32 
3.3 Europartenariat en Interprise 33 
3.3.1 Europartenariat 33 
3.3.2 Interprise 36 
3.4Toelevering 38 
IV. EVALUATIE EN ONTWIKKELING VAN HET BELEID 
4.1 Verbetering van de kennis van het MKB 41 
4.1.1 Statistieken 41 
4.1.2 Definities van het MKB 42 
4.1.3 Europese Waarnemingspost voor het MKB 42 
4.2 Ontwikkeling van het beleid op het gebied van de handel en 
de sociale economie 
4.2.1 Handel en distributie 43 
43 
4.2.2 Coöperatieve vennootschappen, onderlinge maatschappijen en 
verenigingen 46 
Bijlage 1: Lijst van de belangrijkste, in 1993 aangenomen teksten met 
betrekking tot het ondernemingenbeleid 
Bijlage 2: EUROPARTENARIAT-methode 
Bijlage 3: INTERPRISE-methode 
iflfrff igllftff *iiM "WjlllMi iXiiffi IIIIISIIIMWI' 
Het jaar 1993 is van essentieel belang geweest wat de doelstellingen, de middelen en de 
ontwikkeling van het communautaire ondernemingenbeleid betreft. 
Met de goedkeuring en inwerkingtreding van diverse belangrijke teksten wordt een 
nieuw institutioneel kader gecreëerd voor en een sterkere en Tuimere dimensie gegeven 
aan de communautaire acties ten aanzien van de ondernemingen en met name van het 
MKB in de Europese Unie. 1993 was het geboortejaar van een tweede generatie van 
communautair ondernemingenbeleid die nauw aansluit bij de beleidslijnen van de 
Lid-Staten. 
Een kort overzicht van de belangrijkste data volstaat om het belang van het voorbije 
jaar uit drie oogpunten te meten: 
uit institutioneel oogpunt 
Inwerkingtreding, op 1 november 1993» van het ycTJT^tetr^fcnfa 4ç $WQpç^ 
ynie met in artikel 130 de officiële bekrachtiging van het ondernemingenbeleid 
(tot dusver op autonome juridische basis) en in de 18e slotverklaring de 
verbintenis van de Commissie om bij haar wetgevingsvoorstellen rekening te 
houden met de kosten en de baten voor de overheden van de Lid-Staten en voor 
alle betrokkenen. 
uit algemeen economisch oogpunt 
Voorstel van de Commissie van 12 januari 19^3 betreffende de oprichting van het 
Europees Investeringsfonds dat leningen voor MKB-investeringen zal garanderen. 
Voorstel van de Commissie van 9 juli 1993 betreffende de leningsfaciliteit voor 
het MKB, waarbij onder bepaalde voorwaarden rentesubsidies kunnen worden 
toegekend. 
- WitfrQfifc ym 4e ÇQm*rô§ie ovei groei, ÇQftçprrCT^evçnT^Qgen en 
werkgelegenheid - Naar de 21e eeuw: wegen en uitdagingen. Dit boek stelt een 
aanvullende strategie voor ten behoeve van de ondernemingen, met name van het 
MKB, ten einde een goede mobilisatie van de economische subjecten voor de 
groei, het concurrentievermogen en de werkgelegenheid te waarborgen. 
uit het oogpunt van het ondernemingenbeleid 
Besluit van de Raad van 14 juni 1993 betreffende een meerjarenprogramma van 
communautaire acties ter verterking van de prioritaire krachtlijnen en ter 
verzekering van de continuïteit en de consolidatie van het beleid ten aanzien van 
de ondernemingen, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf, in de 
Gemeenschap. Bij dit besluit krijgt het ondernemingenbeleid voor de periode 
1993-1996 een budget van 112,2 miljoen ecu toegewezen. 
Resolutie van de MKB-Raad van 11 november 1993 betreffende de versterking 
van het concurrentievermogen van het bedrijfsleven, met name het midden- en 
kleinbedrijf en de ambachtelijke sector, en de ontwikkeling van de 
werkgelegenheid in de Gemeenschap. 
Conclusies van de Europese Raad van 10 en 11 december 1993 te Brussel, waarin 
het scheppen van een voor het MKB gunstig fiscaal, financieel en administratief 
klimaat wordt aangemoedigd. 
Dit verslag is opgesteld overeenkomstig artikel 6 van het Besluit van de Raad van 
28.7.1989 inzake de verbetering van het ondernemingsklimaat en de bevordering van 
de ontwikkeling van ondernemingen, in het bijzonder van het midden- en kleinbedrijf, 
in de Gemeenschap (PBEG L 239 van 16.8.1989) en artikel 3 van het voornoemde 
Besluit van de Raad van 14 juni 1993 (PBEG L 161 van 2.7.1993). 
I. OPHEFFING VAN ADMINISTRATIEVE. FINANCIËLE EN JURIDISCHE 
HINDERPALEN 
1.1 Administratieve vereenvoudiging en evaluatie van het effect van de 
communautaire wetgeving 
De Commissie heeft haar werkzaamheden voortgezet met betrekking tot de procedures 
voor administratieve vereenvoudiging, die erop gericht zijn de administratieve, 
juridische en financiële hinderpalen uit de weg te ruimen en de kosten voor de 
ondernemingen zoveel mogelijk te reduceren. Nog steeds wordt bijzondere aandacht 
besteed aan de problemen van het MKB en aan de evaluatie van het effect dat de 
noodzaak tot aanpassing aan de communautaire wetgeving op deze kleine en 
middelgrote ondernemingen sorteert. 
De Commissie heeft er vooral naar gestreefd het door haar opgezette 
effectbeoordelingssysteem te verbeteren en te versterken en de procedures voor overleg 
met de beroepsorganisaties te verbeteren. Overeenkomstig de door de Commissie 
geleverde inspanningen om de transparantie van haar werkmethoden te verbeteren, 
wordt het door de Commissie voorgestelde wetgevingsprogramma thans in het 
Publikatieblad gepubliceerd. De ondernemingen worden van tevoren in kennis gesteld 
van de voornemens van de Commissie op het gebied van de wetgeving, van de 
voorstellen waarvoor een effectbeoordeling zal plaatsvinden en van die waarover met 
de betrokken externe partijen ruim overleg zal worden gepleegd. 
De effectbeoordelingen zelf worden in het Publikatieblad bekendgemaakt. In het kader 
van het effectbeoordëüngssysteem werd voor ongeveer dertig wetgevingsvoorstellen die 
deel uitmaken van het werkprogramma van de Commissie voor 1993, een evaluatie 
noodzakelijk geacht. Een aantal voorstellen werd door de Commissie ingediend en op 
periodieke vergaderingen besproken met de organisaties die het MKB 
vertegenwoordigen. 
Op 29 april 1993 heeft de Commissie met de Lid-Staten en de beroepsorganisaties een 
workshop gehouden om het effectbeoordelingssysteem kritisch te onderzoeken en er 
eventuele verbeteringen in aan te brengen. Daarbij is met name gebleken dat de 
Commissie bij het onderzoek van de wetgevingsvoorstellen een gedetailleerder 
kosten-batenanalyse moet verrichten, hoewel een dergelijk voorstel belangrijke 
financiële implicaties kan hebben. 
1.2 Verbetering van het financiële ondernemingsklimaat 
1.2.1 Ronde Tafel van prominenten uit de banksector 
Op verzoek van Commissaris Vanni d'Archirafi, die verantwoordelijk is voor het 
ondernemingenbeleid, heeft de Commissie een Ronde Tafel georganiseerd van 
prominenten uit de banksector van verschillende Lid-Staten, waarbij twee 
doelstellingen werden nagestreefd: 
• op middellange termijn: betere toewijzing van particuliere financieringen ten 
gunste van het MKB (in overleg met de financiële kringen, identificatie van de 
beste werkwijzen, evaluatie van de mogelijkheden tot omzetting ervan in de 
Lid-Staten, voorstellen voor nieuwe benaderingen met het oog op een 
doeltreffender partnerschap tussen de financiële instellingen en het MKB); 
• op korte termijn: opstelling van aanbevelingen voor de tenuitvoerlegging van het 
Europees Investeringsfonds (EIF) (met inachtneming van het statuut en de 
onafhankelijkheid ervan) en de rentesubsidies (Faciliteit ten behoeve van het 
MKB). Deze aanbevelingen werden in grote lijnen aan de MKB-Raad van 11 
november 1993 voorgelegd. 
De diensten die met het ondernemingenbeleid zijn belast, hebben het secretariaat van 
de Ronde Tafel verzorgd (organisatie van 5 vergaderingen van de leden en van de 
werkgroep van deskundigen). Diverse andere betrokken directoraten-generaal werden 
uitgenodigd om aan deze besprekingen deel te nemen. 
Het resultaat van de werkzaamheden was de goedkeuring door de Ronde Tafel van 
aanbevelingen die op 11 november 1993 aan de MKB-Raad konden worden 
voorgelegd. 
1.2.2 Betalingstermij nen bij handelstransacties 
Om na te gaan in welke mate het probleem van de betalingstermijnen op communautair 
niveau moet worden behandeld en welke maatregelen in voorkomend geval moeten 
worden voorgesteld, werd met de betrokken kringen in het eerste halfjaar van 1993 
overleg gepleegd op basis van werkdocument SEC(92) 2214 van de diensten van de 
Commissie. 
Als gevolg van de publikatie van het werkdocument heeft de Commissie meer dan 130 
standpunten ontvangen. Het ESC heeft op 30.6.1993 zijn advies gegeven. In zijn 
resolutie van 21 april 1993 over toelevering en overheidsopdrachten was het Europees 
Parlement van oordeel dat dit probleem een harmonisatie op Europees niveau vereiste 
en verzocht de Commissie specifieke voorstellen in te dienen. Ingevolge het verzoek 
van het Europees Parlement heeft de Commissie op 7-8 juli 1993 te Brussel een 
openbare hoorzitting georganiseerd. Ongeveer 30 beroepsorganisaties waren 
vertegenwoordigd. 
Uit de besprekingen is gebleken dat de ondernemingen in de meeste Lid-Staten en 
sectoren met ernstige moeilijkheden te kampen hebben en dat de toestand recentelijk 
nog is verslechterd. Een meerderheid van de organisaties is van oordeel dat er 
communautaire maatregelen moeten worden genomen. Een interne evaluatie van de 
resultaten van het overleg is momenteel aan de gang. 
Het bedrijfsleven heeft de Commissie gecomplimenteerd, enerzijds omdat zij 
belangstelling toont voor een probleem dat heel concreet de ondernemingen treft en 
anderzijds omdat zij de betrokken kringen de mogelijkheid heeft geboden hun 
standpunt uiteen te zetten. 
1.2.3 Stimulering van het financiële klimaat 
Er werd een mededeling aan de Raad opgesteld om de financiële problemen waarmee 
de kleine en middelgrote ondernemingen in de Europese Gemeenschap worden 
geconfronteerd, te analyseren en oplossingen te suggereren die grondiger dienen te 
worden onderzocht. De mededeling is door de Commissie op 19.10.1993 
goedgekeurd1. 
Deze mededeling is voornamelijk gericht aan de Raad en de regeringen van de 
Lid-Staten, aangezien de meeste maatregelen op nationaal en/of regionaal niveau 
moeten worden genomen; de financiële instellingen en de organisaties die het MKB 
moeten adviseren en bijstaan, zijn er eveneens bij betrokken. 
Tijdens de voorbereiding van dit document werden met de betrokken partijen en de 
diensten van de Commissie talrijke besprekingen gevoerd. Tussen juni en oktober 1993 
werd geregeld officieel overleg gepleegd tussen de diensten; het Comité van artikel 4 
heeft de ontwerp-mededeling op 16 juli 1993 besproken en het Comité voor handel en 
distributie op 22 oktober 1993. 
1-3 Overdracht van ondernemingen 
Elk jaar verdwijnen er teveel ondernemingen, met name kleine en middelgrote 
ondernemingen, omdat zij de problemen in verband met hun overdracht niet hebben 
kunnen oplossen. De Commissie, die zich bewust is van de economische gevolgen van 
deze moeilijke transactie, bestudeert momenteel de maatregelen die kunnen worden 
genomen om de structuur van het MKB in stand te houden. Daarvoor baseert zij zich 
op de voorstellen die zijn gedaan tijdens het symposium dat zij op 29 en 30 januari 
1993 met een honderdtal deskundigen uit alle Lid-Staten heeft georganiseerd. 
Deze voorstellen hebben voornamelijk betrekking op maatregelen die erop gericht zijn 
de fiscale druk te verminderen en een juridisch kader te scheppen waardoor de 
overdracht van een MKB wordt vergemakkelijkt, ten einde de continuïteit ervan en de 
werkgelegenheid te waarborgen. 
De conclusies van het symposium werden aan de deelnemers, de beroepsorganisaties en 
het Comité van artikel 4 voorgelegd. 
1 COM(93) 528 
Aan de notulen van het symposium wordt thans gewerkt. 
Andere besprekingen zijn aan de gang. 
Men constateert een groeiende belangstelling van de betrokken kringen voor het thema 
van de overdracht van ondernemingen en vooral een sterke toename van het aantal 
studiebijeenkomsten, conferenties, artikelen enz. 
1.4 Coöperatieve vennootschappen, onderlinge maatschappijen en verenigingen 
Op 11 maart 1992 heeft de Commissie de Raad drie voorstellen voor verordeningen 
voorgelegd betreffende het statuut van de Europese vereniging, de Europese 
coöperatieve vennootschap en de Europese onderlinge maatschappij, alsmede 
aanvullende richtlijnen met betrekking tot de rol van de werknemers. Deze voorstellen 
hebben ten doel Europese juridische statuten in te voeren op grond waarvan de 
coöperatieve vennootschappen, onderlinge maatschappijen en verenigingen 
transnationale activiteiten kunnen ontwikkelen zonder daarbij hun specifieke karakter 
van personenvennootschap te verliezen of ten aanzien van de kapitaalvennootschappen 
te worden gediscrimineerd. 
Ingevolge het advies van het Europees Parlement in januari 1993 heeft de Commissie 
op 6 juli 1993 gewijzigde voorstellen ingediend. 
In de loop van het tweede halfjaar van 1993 heeft het Belgische Voorzitterschap de 
nodige impuls gegeven om een eerste technische interpretatie van het dossier "Europese 
coöperatieve vennootschap" (ECV) af te ronden. 
Dank zij de vorderingen bij de opstelling en bijwerking van de tekst over het statuut 
van de Europese vennootschap konden de werkzaamheden sneller verlopen, aangezien 
diverse formuleringen die reeds door de delegaties waren goedgekeurd, voor de ECV 
konden worden overgenomen (b.v. overdracht van het hoofdkantoor, hiërarchie van de 
geldende wetten, verkiesbaarheidscriteria van de leden van de organen enz.). 
Voorts werd in september 1993 een studie aangevat over de directe belastingen die van 
toepassing zijn op de verenigingen. 
1.5 Uitbreiding van het externe overleg 
Europese organisaties van ondernemingen 
In de geest van openheid en transparantie die zij sinds haar oprichting heeft toegepast, 
heeft de Commissie nauwe contacten onderhouden met de beroepsorganisaties die de 
bijzondere belangen van het MKB, de ambachtelijke sector, de handel en de sociale 
economie vertegenwoordigen. 
10 
Op de maandelijkse vergaderingen met de vertegenwoordigende organisaties kon over 
de werkzaamheden van de diensten van de Commissie van gedachten worden 
gewisseld. Vertegenwoordigers van andere directoraten-generaal werden uitgenodigd 
om hun werkzaamheden toe te lichten en ze met het bedrijfsleven te bespreken. 
Commissaris Vanni d'Archirafi, die verantwoordelijk is voor het ondernemingenbeleid, 
heeft aan twee van deze vergaderingen deelgenomen. Commissaris Flynn vergezelde 
hem om samen met de organisaties de problematiek van het Witboek over groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid te bespreken. 
De Commissie heeft met genoegen kunnen vaststellen dat er een akkoord tot 
wederzijdse vertegenwoordiging was gesloten tussen zeven Europese organisaties die 
het MKB en de ambachtelijke sector vertegenwoordigen, met het oog op de 
tenuitvoerlegging van de overleg- en onderhandelingsprocedures in het kader van het 
Protocol inzake het sociale beleid. 
Handel 
Het overleg met de handelssector over de wetgevingsmaatregelen met betrekking tot 
zijn activiteit werden voortgezet in het kader van het CHD, dat voor de periode 
1993-1995 werd vernieuwd. De belangrijkste onderwerpen die door het CHD in 1993 
werden behandeld, zijn: de betalingstermijnen, de statistieken, de voortzetting van de 
werkzaamheden in verband met de gedragscodes, met name betreffende de nieuwe 
betalingsmiddelen, het consumentisme, de buitenlandse handel en de problemen van 
kleine en middelgrote handelsondernemingen. 
De plenaire vergadering van het CHD van 5 maart 1993 was gewijd aan het thema "De 
handel, pijler van de interne markt" en telde meer dan 250 deelnemers (CHD, 
deskundigen, ambtenaren van de Commissie en van de Lid-Staten, pers). Zij vormde 
zoals elk jaar een markante gebeurtenis: de afgelegde verklaringen en de contacten 
tussen de Commissie, de vertegenwoordigers van de sector, de ambtenaren en de pers 
hebben stellig aan een beter inzicht in de situatie bijgedragen. 
Sociale economie 
Tijdens de vierde conferentie van de Sociale Economie, die van 8 tot 10 november 
1993 te Brussel heeft plaatsgevonden, werd zoals tijdens de derde conferentie gewezen 
op de noodzaak van een overlegmechanisme met de instellingen van de Gemeenschap. 
Initiatieven met het oog op de oprichting van een Forum van de Sociale Economie zijn 
momenteel in voorbereiding. 
Lid-Staten 
Op verzoek van commissaris Vanni d'Archirafi werd op 21 juni 1993 een eerste 
informele vergadering gehouden met de voor het MKB in de Lid-Staten bevoegde 
directeuren-generaal, ten einde de Commissie in staat te stellen een gedachtenwisseling 
te houden over de algemene situatie van de kleine en middelgrote ondernemingen in de 
Gemeenschap. Er werd met name een beeld geschetst van de door de Commissie 
geleverde inspanningen met betrekking tot de voorlichting en het zoeken van partners 
11 
en in verband met de uitvoering en ontwikkeling van acties, zoals die ter voorbereiding 
van de bedrijfsleiders en ter verbetering van het administratieve ondernemingsklimaat. 
Er werd eveneens van gedachten gewisseld over de verschillende initiatieven ten gunste 
van het MKB op communautair en nationaal niveau, met name in verband met de 
voorwaarden voor toegang tot financiering, voor deelneming aan onderzoek en 
technologische ontwikkeling en voor gebruikmaking van de structuurfondsen. 
Deze eerste ontmoeting heeft reeds de mogelijkheid geboden om de moeilijkheden van 
het MKB en de ten gunste van het MKB gevoerde acties in de ruimere context van het 
coöperatieve beheer van de interne markt te plaatsen, waarbij de voorlichting en de 
vereenvoudiging zowel op communautair als op nationaal niveau gepriviligieerde 
actiemiddelen zijn gebleken. De Commissie is voornemens dit soort ontmoetingen te 
herhalen, voornamelijk om gecoördineerde acties met de Lid-Staten te kunnen 
opzetten. 
II. VOORLICHTING EN ONDERSTEUNING VAN HET BEDRIJFSLEVEN 
2.1 Voorlichting van het bedrijfsleven 
2.1.1 Netwerk van Euro Info Centres 
De ontwikkeling van het netwerk van Euro Info Centres (EIC's) in 1993 houdt 
rechtstreeks verband met de ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan in het kader 
van de erkenning van het belang van het MKB voor de opleving van de Europese 
economie, zoals met name gedefinieerd op de Europese Raad van Edinburgh in 
december 1992 en die van Kopenhagen in juni 1993. Deze ontwikkeling beoogt onder 
meer de invoering van nieuwe vormen van partnerschap waarbij op basis van een 
driehoeksverhouding en dank zij een grotere operationaliteit van het netwerk een 
samenwerking tot stand wordt gebracht tussen de Commissie, de ondernemingen en de 
organisaties die deze laatsten op regionaal en lokaal niveau vertegenwoordigen (kamers 
van koophandel, lokale ontwikkelingscentra, beroepsorganisaties enz.). 
Uit dit oogpunt hebben de EIC's ten doel de Europeanisering en internationalisering 
van de Europese ondernemingen te bevorderen via hun verschillende functies 
(produktie, verkoop, beheer, financiering, promotie). Dank zij een permanente 
interactieve dialoog met de lokale economische subjecten waren de Euro Info Centres 
het best geplaatst om de nieuwe dimensie van het ondernemingenbeleid in de praktijk 
om te zetten. Deze praktijkgerichte taak sluit trouwens perfect aan bij de acties van de 
Lid-Staten. 
12 
Tegen deze achtergrond werden de specifieke activiteiten van de EIC's in 1993 
gekenmerkt door een drievoudig doel: specialisatie, kwaliteit en rendement. 
Wat de specialisatie betreft, werd het netwerk gekarakteriseerd door een gedetailleerder 
kwalificatie van de voorlichtingstaak van de EIC's, met name dank zij de uitbreiding 
en systematisering van de patnerschapsacties tussen de EIC's en de gespecialiseerde 
directoraten-generaal van de Commissie. Vier gespecialiseerde EIC-werkgroepen 
werden opgericht, namelijk interne markt, O&O, buitenlandse betrekkingen en 
communautaire programma's. Deze ontwikkelingen hebben de EIC's in staat gesteld 
actief aan de werkzaamheden van de BTW-gespreksgroep deel te nemen, op basis van 
een gedetailleerde vragenlijst aan de follow-up van de effectieve verwezenlijking van 
de interne markt mee te werken en rechtstreeks bij te dragen aan de opstelling van voor 
de ondernemingen bestemde sectorale gidsen op het gebied van het milieu. Door al 
deze acties zijn de betrokken directoraten-generaal er via de EIC's in geslaagd de 
ondernemingen beter vertrouwd te maken met hun programma's en derhalve meer bij 
hun initiatieven te betrekken. 
Dank zij dit uitwisselingsmechanisme kon ook de voorlichtingstaak van de EIC's zelf 
worden onderstreept en de verspreiding van doelgerichte eerstelijnsinformatie worden 
bevorderd. Dit mechanisme heeft er ten slotte toe bijgedragen de taak van bijstands- en 
adviesverlening via de EIC's verder te preciseren door een betere identificatie en 
selectie van de ondernemingen die voor de communautaire initiatieven in aanmerking 
komen, en door een grotere deelneming van de ondernemingen via een betere 
voorlichting. 
De uitbreiding van het netwerk tot derde landen werd het hele jaar lang voortgezet door 
de oprichting van verbindingscentra in Boedapest, Sofia, Reykjavik, Nicosia, 
Ljubljana, Bratislava, Ankara en Tel Aviv. 
Wat de kwaliteit van de dienstverlening betreft, werd bijzondere aandacht besteed aan 
enerzijds de harmonisatie en perfectionering van de voorlichtingsinstrumenten en 
anderzijds de intensivering en diversifiëring van de programma's voor permanente 
educatie, zulks met het oog op een groter professionalisme van het netwerk en een 
betere operationaliteit van de dienstverlening aan de ondernemingen. De follow-up van 
de door de EIC's gevoerde acties werd eveneens versterkt en geherstructureerd door de 
toepassing van een kwalitatief management, rechtstreeks geïnspireerd door de techniek 
van het MBO- of doelstellingenmanagement. 
Ten slotte werden ook op technisch gebied belangrijke aanpassingen doorgevoerd met 
als doel zowel de snelheid van de informatieverspreiding als het rendement van de 
diensten te verbeteren. De oprichting van een netwerk met toegevoegde waarde 
(VANS), dat alle netwerken van de met het ondernemingenbeleid belaste diensten van 
de Commissie omvat, heeft er met name toe bijgedragen de mogelijkheden tot 
communicatie en overdracht van bestanden aanzienlijk uit te breiden en tegelijkertijd 
een grotere synergie tussen de voorlichtings- en samenwerkingsacties ten gunste van de 
ondernemingen te waarborgen. Er werd een "hot line" geïnstalleerd om een directe en 
permanente dialoog tussen de EIC's en de voorlichtingsdienst van de centrale 
13 
netwerkstructuur over alle vragen betreffende communautaire beleidsvormen en 
programma's mogelijk te maken. Er werd een gegevensbank ad hoc opgericht op grond 
van een selectie van de vragen die zowel door de ondernemingen aan de EIC's als door 
de EIC's aan de centrale structuur (een totaal van 5 000 vragen in 1993) waren gesteld. 
Ten slotte zijn er met betrekking tot de activering van het netwerk aanzienlijke 
inspanningen geleverd om een directe en systematische uitwisseling van informatie 
tussen de leden onderling en met hun subnetwerken (meer dan 2 500 geregistreerde 
verbindingen in 1993) te bevorderen. 
Dank zij de dynamiek als gevolg van de nieuwe dimensie van de onderneming op 
communautair niveau zijn de EIC's door middel van soepele en multifunctionele 
instrumenten uitgegroeid tot waardevolle gesprekspartners van de Commissie in haar 
betrekkingen met het MKB. Door hun praktijkgerichte actie kon in 1993 een vlottere, 
snellere en systematischer dienstverlening aan de ondernemingen worden gewaarborgd. 
2.1.2 Ontwikkeling van het EIC van de sociale economie 
Het werkprogramma ARIES (Association Réseau d'Information de l'Economie Sociale) 
werd in 1993 ten uitvoer gelegd om de ondernemingen van de sociale economie over 
de voor deze sector specifieke voorlichtingsinstrumenten te laten beschikken. 
ARIES omvat de volgende activiteiten: 
Programma voor de ontwikkeling van gegevensbanken 
Informatieprodukten - standaardiseringssysteem 
Studiebijeenkomst, netwerken en demonstratiestands 
Ontwikkeling van een standaardpakket voor de leden van ARIES (opleiding, 
programmatuur, installatie en beproeving van experimentele netwerken) 
In de verschillende Lid-Staten werden reeds demonstraties gehouden. 
2.1.3 Europese Week van de Onderneming 
Om aan de acties die door de Commissie ten gunste van de ondernemingen worden 
gevoerd en aan de daarvoor beschikbare instrumenten meer bekendheid te geven en de 
gebruikmaking ervan, met name door het MKB, te bevorderen, heeft van 4 tot 8 
oktober 1993 een tweede editie van de Week van de Onderneming plaatsgevonden. 
14 
In de 12 Lid-Staten van de Gemeenschap werd een aantal evenementen (conferenties, 
ronde tafels, open dagen, workshops, media-acties, beurzen, tentoonstellingen) 
georganiseerd ten behoeve van de kleine en middelgrote ondernemingen, de 
vertegenwoordigende organisaties, de lokale, regionale of nationale overheden en alle 
MKB-intermediairs. 
Met de steun en de deelneming van de Commissie werden door de leden van de 
netwerken (EIC, BC-NET, BSO) maar liefst 2 500 evenementen in bijna 600 steden 
georganiseerd. 60 000 ondernemingen hebben er actief aan deelgenomen (meer dan 
100 000, als men het publiek meerekent dat de radio- en televisieuitzendingen heeft 
gevolgd). 
De evenementen hadden betrekking op alle communautaire programma's en 
beleidsvormen, met de nadruk op de actuele aspecten in verband met de kleine en 
middelgrote ondernemingen (BTW, milieu, verwezenlijking van de interne markt, 
partnerschap, O&TO, overheidsopdrachten enz.). 
De Commissie heeft haar bijdrage geleverd in de vorm van folders, affiches en, in 
enkele gevallen, subsidies voor de organisatie van deze evenementen. Ambtenaren van 
een twaalftal directoraten-generaal hebben aan meer dan 250 evenementen 
deelgenomen. Ook diverse leden van de Commissie hebben voordrachten gehouden, 
onder wie mevrouw Scrivener en de heren Bangemann, Deus Pinheiro, Matutes, 
Millan en Vanni d'Archirafi. 
Vergeleken met de resultaten van de eerste Europese Week van de Onderneming in 
1992, kunnen de volgende conclusies worden getrokken: 
algemeen beschouwd waren de evenementen meer gespecialiseerd, meer 
doelgericht en beter afgestemd op de actuele problemen van de ondernemingen 
(veel zittingen b.v. over BTW, vervoer, milieu enz.). Tegelijkertijd zijn er niet 
zoveel grote evenementen van algemene aard geweest. Deze ontwikkeling sluit 
echter goed aan bij het eigenlijke doel van de diensten van de Commissie, 
namelijk op regionaal en lokaal niveau een dialoog tussen specialisten op gang 
brengen, waarbij de reële problemen van de ondernemingen aan bod komen; 
de verslaggeving door de media was heel belangrijk: er werden reeds honderden 
kranteknipsels geïnventariseerd en het aantal radio- of TV-opnames neemt 
gestadig toe; 
de spreiding per land komt in grote trekken overeen met de schema's van 1992, 
met Italië als actiefste land. Men heeft meer initiatieven in Duitsland, Ierland en 
Denemarken geteld en iets minder in Frankrijk en Griekenland (de daling in 
Griekenland is toe te schrijven aan het feit dat de parlementsverkiezingen voor de 
deur staan). 
15 
Met het oog op de evaluatie van de resultaten van deze Week wordt momenteel een 
samenvattend verslag opgesteld met de opmerkingen van de ambtenaren die als 
sprekers hebben deelgenomen, van de pers, de organisatoren en de met het 
ondernemingenbeleid belaste diensten van de Commissie. 
Als voorbeeld twee van de origineelste evenementen: 
* Opzetten van een project van vragen/antwoorden met de ondernemingen van de 
regio Rhône/Alpes, gecoördineerd door ERAI (Entreprises Rhône-Alpes 
International) en de Voorlichtingsdienst van het EIC-netwerk. Deze interactieve 
uitwisseling, die verscheidene maanden heeft geduurd, heeft tijdens de Week 
geresulteerd in de dagelijkse publikatie van een selectie van vragen/antwoorden 
in de lokale pers (een onderwerp per dag). Dank zij de aard van de vragen en de 
diversiteit van de ondervragers kon de Commissie een volledig beeld krijgen 
van de behoeften en problemen van de bedrijfsleiders van de regio wat de 
verwezenlijking van de interne markt betreft. 
* Uitstekende regionale spreiding door diverse Britse EIC's, zoals Leicester, 
Newcastle of Liverpool, die elk in de loop van de Week een vijftiental 
evenementen en acties hebben georganiseerd. Wat de doorstroming 
(verspreiding van de informatie op regionaal niveau) betreft, zij eveneens 
gewezen op de door de IKK van Sligo in Ierland, het Comité de Liaison des 
Chambres Economiques van de regio Languedoc-Roussillon (EIC van 
Montpellier) en de IKK van de Dodekanesos in Griekenland geleverde 
inspanningen. 
2.1.4 Diverse maatregelen op informatiegebied 
Informatie over het Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV> 
Sinds begin 1993 heeft de Commissie een brochure verspreid met als titel "EESV - De 
ontwikkeling van een nieuwe Europese samenwerkingsvorm - Balans van drie jaar 
ervaring", waarin informatie wordt verstrekt over en voorbeelden worden gegeven van 
het gebruik van het EESV door de economische subjecten en met name het MKB. 
Gebaseerd op een in 1991 onder alle bestaande EESV's gehouden enquête, maakt dit 
document een balans op van de situatie en voorziet in een door het MKB geformuleerde 
behoefte aan informatie over de aard van deze nieuwe samenwerkingsvorm en de 
mogelijkheden om er een beroep op te doen. 
16 
Gezien de grote belangstelling voor deze brochure hebben de diensten van de 
Commissie besloten hun actie op het gebied van het EESV te versterken. De oprichting 
van een Europees netwerk van EESV's (REGIE genaamd) dat praktische en 
nauwkeurige informatie over alle tot dusver bestaande EESV's zal verzamelen, wordt 
momenteel voorbereid. Zo zal mettertijd een gegevensbank kunnen worden opgezet 
met exploiteerbare gegevens ten behoeve van met name de kleine en middelgrote 
ondernemingen die sommige van hun activiteiten via de transnationale samenwerking 
en door middel van het EESV wensen te ontwikkelen. 
Praktische MKP-gids over concurrentie 
De Commissie moedigt de kleine en middelgrote ondernemingen aan onderlinge 
samenwerkingsovereenkomsten te sluiten en ziet in het bijzonder toe op de opstelling 
en naleving van regels die een vrije concurrentie waarborgen. De brochure "MKB en 
concurrentie - Een praktische handleiding" is voor direct gebruik door het MKB 
bedoeld en verstrekt informatie over de essentiële punten, preciseert de mechanismen 
en herhaalt de beginselen die aan het mededingingsrecht op communautair niveau ten 
grondslag liggen. Aan de hand van concrete voorbeelden en schema's kan gemakkelijk 
worden nagegaan of een met een andere onderneming gesloten overeenkomst 
geoorloofd is dan wel met het oog op een vrijstelling moet worden aangemeld, welke 
maatregelen kunnen worden genomen en welke procedures moeten worden gevolgd 
(aanmelding, klachten, beroep enz.). Deze gids is op aanvraag in de 9 talen van de 
Gemeenschap beschikbaar. 
Voortzetting van de pufrlikatie Euro-Info 
Euro-Info is een spoedinformatiebulletin, bestemd voor kleine en middelgrote 
ondernemingen en ambachtelijke bedrijven. Het wordt gratis aan de ondernemingen, de 
beroepsorganisaties, -verenigingen en -groeperingen, de BSO-correspondenten, de 
leden van BC-NET en de EIC's toegezonden. 
Euro-Info verstrekt beknopte informatie over de door de diensten van de Commissie 
gevoerde acties en ter beschikking gestelde instrumenten, alsmede over de door andere 
directoraten-generaal opgezette acties die voor kleine en middelgrote ondernemingen en 
ambachtelijke bedrijven van belang zijn. 
Euro-Info wordt in de negen talen van de Gemeenschap gepubliceerd, verschijnt tien 
maal per jaar en de oplage zal binnenkort 70 000 exemplaren bedragen. Speciale edities 
over onderwerpen zoals de ambachtelijke sector en toelevering zijn eveneens gepland, 
gelet op het bijzondere belang ervan in de komende maanden. 
Mofrjele stands 
De Commissie beschikt thans over twee moderne mobiele stands, die meer modulair 
zijn dan de vorige. Deze stands dienen als ondersteuning voor de presentatie van het 
ondernemingenbeleid op beurzen en tentoonstellingen, studiebijeenkomsten en 
17 
conferenties die bedoeld zijn voor de bedrijfsleiders van kleine en middelgrote 
ondernemingen of ambachtelijke bedrijven. 
Twaalf activiteiten op het gebied van het ondernemingenbeleid kunnen in beeld worden 
gebracht op een stand van een dertigtal m2, op borden met logo's en teksten in de taal 
van het bezochte land, terwijl op een kleinere stand alle activiteiten op het gebied van 
voorlichting en samenwerking kunnen worden samengebracht. Tevens wordt een 
videoclip vertoond en wordt algemene en specifieke documentatie in de gewenste taal 
aan het publiek aangeboden. Ten slotte is een vertegenwoordiger van de diensten van 
de Commissie permanent aanwezig om de voorlichting van de bezoekers te 
completeren. 
In 1993 hebben de met het ondernemingenbeleid belaste diensten van de Commissie 
aan een dertigtal beurzen en tentoonstellingen in de landen van de Europese Unie, maar 
ook van Noord-Afrika (Tunesië) deelgenomen. Bij al deze gelegenheden hebben 
duizenden bezoekers, onder wie talrijke bedrijfsleiders, hun kennis van de Commissie 
en met name van haar actie ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector 
kunnen verdiepen. 
2.2 Maatregelen ter ondersteuning van het bedrijfsleven 
2.2.1 Opleiding en adviesverlening 
EUROMANAGEMENT - Voorbereiding van het MKB op de interne markt 
Om de bedrijfsleiders van het MKB een strategie te helpen uitwerken voor hun 
onderneming in het licht van de openstelling van de interne markt, heeft de Commissie 
haar werkzaamheden op het gebied van de opleiding voortgezet. Uit dit oogpunt werd 
in 1993 niet alleen een honderdtal opleidingsacties en studies van de gevolgen van de 
interne markt voltooid, maar werd ook het Euromanagement-netwerk opgezet, dat 
organisaties voor opleiding/adviesverlening uit alle Lid-Staten omvat. 
Op 17 mei 1993 heeft te Brussel een studiebijeenkomst plaatsgevonden met 57 
organisaties voor opleiding/adviesverlening die aan de acties ter voorbereiding van het 
MKB op de interne markt hebben deelgenomen. Het doel was enerzijds alle gevoerde 
acties te evalueren en anderzijds richtsnoeren op te stellen over de kenmerken van het 
op te zetten netwerk. 
Wat de evaluatie betreft, konden dank zij de gevoerde acties: 
de bedrijfsleiders van het MKB hun kennis over de door de interne markt geboden 
nieuwe mogelijkheden verruimen en precieze acties identificeren om deze te 
benutten; 
18 
de organisaties voor opleiding/adviesverlening zich vertrouwd maken met de 
gevolgen van de interne markt voor het MKB en het initiatief nemen om andere 
studiebijeenkomsten en specifieke acties te organiseren, zoals de oprichting van 
ondernemersclubs of verkoopconsortia. 
De conclusies van de studiebijeenkomst waren de volgende: 
de deelnemende organisaties hebben unaniem vastgesteld dat er bij de meeste 
MKB-bedrijfsleiders een behoefte bestaat aan opleiding over het Europese 
integratieproces; 
er kon worden geconstateerd dat de tekortkomingen van de ondernemingsleiders 
voornamelijk betrekking hebben op het strategische beheer. Om in deze leemte te 
voorzien, moet hun de toegang tot streng geselecteerde nuttige informatie worden 
vergemakkelijkt en moet hun vaardigheid om deze informatie te exploiteren en op 
doeltreffende wijze passende maatregelen te kunnen nemen, worden verbeterd; 
opdat het netwerk een nuttige bijdrage kan leveren aan het concurrentievermogen 
van het MKB, moet het de uitwisseling van informatie ("success stories"), 
instrumenten en deskundigen bevorderen. Voorts moet het de mogelijkheid bieden 
nieuwe transnationale acties te ontwikkelen. 
Ten slotte hebben de deelnemende organisaties voorgesteld de invoering van het 
netwerk in twee fasen te realiseren: eerst een fase waarin een vrij soepele structuur 
wordt geconsolideerd en vervolgens de openstelling van het netwerk voor nieuwe 
belangstellende organisaties. 
19 
EUROMANAGEMENT - Normalisatie, certificatie, kwaliteitsborging en veiligheid op 
de arbeidsplaats 
Met deze proefactie streeft de Commissie twee doelstellingen na: 
evaluatie van het effect van de Europese normalisatie, certificatie en 
kwaliteitsborging op het MKB; 
ondersteuning d.m.v. voorlichting en adviesverlening van de door het MKB 
geleverde inspanningen om zich aan de ter zake gestelde eisen aan te passen. 
Ingevolge een aanbesteding werden in 1993 door de Commissie 52 consulenten 
geselecteerd om 780 kleine en middelgrote ondernemingen te evalueren en te 
adviseren. Een extern coördinator, eveneens geselecteerd door middel van een 
aanbesteding, heeft trouwens opdracht gekregen de methoden ter beoordeling van het 
MKB uit te werken, de consulenten tijdens de actie bij te staan en een samenvattend 
rapport met de door de consulenten behaalde resultaten op te stellen. 
De actie werd in juni aangevat met een studiebijeenkomst die bedoeld was om de 
kennis van de consulenten op het gebied van het communautaire normalisatie- en 
certificatiebeleid bij te werken en hen in de methoden ter beoordeling van het MKB op 
te leiden. 
De evaluaties vorderen goed en zullen in februari 1994 klaar zijn. Dan zal de 
coördinator een eindrapport kunnen opstellen dat de Commissie: 
meer inzicht moet verschaffen in de problemen waarmee deze representatieve 
steekproef van het MKB wordt geconfronteerd om zich aan te passen aan de 
Europese eisen inzake normalisatie, certificatie, kwaliteitsborging en veiligheid op 
de arbeidsplaats; 
de eerste indicaties moet verstrekken over de verschillen per land en per sector. 
AFNOR, het Franse normalisatie-instituut, werd tot coördinator gekozen. 
De Commissie financiert 50% van de evaluatiekosten. De consultenten werd 
opgedragen andere financieringsbronnen te vinden, hetzij publieke, hetzij particuliere, 
voornamelijk in de vorm van een financiële deelneming van de geëvalueerde kleine en 
middelgrote ondernemingen. 
20 
Kleine en ambachtelijke bedrijven 
De op dit gebied ondernomen acties hebben ten doel de aanpassing van de kleine en de 
ambachtelijke bedrijven aan de nieuwe gegevens van de interne markt te bevorderen. 
Na een eerste proefproject van 3 jaar (1991-1993) volgt het meerjarenprogramma 
(1993-1996). 
In het kader van dit eerste proefproject werden de volgende werkzaamheden verricht: 
• de in 1991 en 1992 overeenkomstig de aanbevelingen van de Europese conferentie 
van het ambacht gehouden aanbestedingen en de follow-up van de uitvoering van 
de 25 gesloten contracten; 
• de organisatie van de 2e Europese conferentie van de kleine en ambachtelijke 
bedrijven en van 11 voorbereidende colloquia. 
In 1993 hadden de werkzaamheden voornamelijk betrekking op: 
• de organisatie van de eerste twee colloquia (Luxemburg en Rome) ter 
voorbereiding van de 2e Europese conferentie; 
• het opzetten van 2 proefacties betreffende ontmoetingen tussen deskundigen van 
beroepsorganisaties en uitwisselingen tussen ondernemingen; 
• de voorbereiding van richtsnoeren voor het MKB-ambacht in het kader van het 
Poseidom-programma; 
• het houden van een aanbesteding over de grenszones; 
• de voorbereiding van een aanbesteding over de samenwerking tussen kleine 
ondernemingen. 
Proefproject op het gebied van de ambachtelijke beroepsopleiding 
Dit proefproject, dat in 1990 werd opgezet, is bedoeld om jonge ambachtslieden een 
beroepsopleiding te geven op grond waarvan zij in hun land van oorsprong een 
beroepsactiviteit kunnen uitoefenen of later hun eigen bedrijf kunnen oprichten. 45 
jongeren - Grieken, Spanjaarden of Portugezen, 16 à 20 jaar oud, die de leerplicht in 
hun land hebben vervuld - werden geselecteerd. 
In drie tot drieëneenhalf jaar krijgen deze jongeren in Duitsland een alternerende 
beroepsopleiding (afwisselend in een opleidingscentrum en in een onderneming). Een 
taalcursus van zes maanden is aan deze opleiding voorafgegaan. 
21 
Diverse vergaderingen hebben plaatsgevonden: 
de vierde vergadering ter evaluatie van het proefproject werd op 18 maart 1993 
gehouden in Ohlstadt (Duitsland) in aanwezigheid van vertegenwoordigers van de 
jongeren, de meesters-ambachtslieden, de beroepsorganisaties van de betrokken 
landen en de Duitse organisatie die verantwoordelijk is voor het project; 
een studiebijeenkomst over de samenwerking tussen Europese ambachtelijke 
bedrijven in de sector beroepsopleiding (Ohlstadt, 19 maart 1993), waaraan 
behalve de bovengenoemde vertegenwoordigers ook ondernemers uit de betrokken 
landen hebben deelgenomen; 
een conferentie "Opleiding van bedrijfsleiders" (Luxemburg, 15/16 november 
1993) werd ter gelegenheid van de presentatie van het proefproject georganiseerd 
(140 deelnemers). 
Er zij op gewezen dat dit het enige proefproject van de Commissie is met als doel een 
volledige ambachtelijke beroepsopleiding in het buitenland te krijgen. 
In dit derde jaar zetten 28 jongeren het project voort, hetgeen overeenkomt met het 
percentage geslaagden onder de Duitse studenten. 
Het proefproject wordt via het PETRA-programma medegefinancierd. 
2.2.2 Financiering 
Startkapitaal 
1993 was het vierde jaar van het experimentele programma met een looptijd van 5 jaar 
(1990-1994) ter bevordering van de oprichting van ondernemingen in de Gemeenschap 
en ter verbetering van de overlevingskansen van nieuwe ondernemingen. Er zij aan 
herinnerd dat door middel van aanbestedingen 24 startkapitaalfondsen werden 
geselecteerd, die terugbetaalbare voorschotten ontvangen om 50% van hun 
bedrijfskosten gedurende 5 jaar te dekken. 15 van die fondsen, gevestigd in regio's 
waaraan steun wordt verleend, ontvangen bovendien kapitaalbijdragen. 
1993 werd gekenmerkt door een vertraging van de investeringsactiviteit als gevolg van 
de economische moeilijkheden. 
Drie nieuwe leden zijn tot het netwerk toegetreden. Er werden diverse evenementen 
georganiseerd: 
Sevilla (27/28 mei 1993) - 7e studiebijeenkomst van het netwerk - 55 deelnemers: 
"De rol van de overheidssector bij 'early-stage' investeringen" 
22 
Brussel (2/3 december 1993) - 8e studiebijeenkomst- 150 deelnemers "Investeren 
in de oprichting en groei van ondernemingen:! het opnemen van fondsen -
medefinanciering - output" 
Het Comité van artikel 4 werd op zijn vergaderingen van februari en juli 1993 over de 
stand van zaken van de proefactie ingelicht. 
Een voortgangsrapport met de resultaten werd in januari 1993 ingediend. 
In 1992 werd door de Warwick Business School een externe evaluatie verricht. 
Na bijna vier jaar werden in het kader van het experimentele programma de volgende 
resultaten behaald: 
de 24 startkapitaalfondsen beschikken over een totaal kapitaal van 40 miljoen ecu, 
waarvan 57% afkomstig is van particuliere bronnen, 37% van regionale openbare 
bronnen en 6% van de Commissie 
20 miljoen ecu werd door deze fondsen in de oprichting van 187 nieuwe 
ondernemingen geïnvesteerd 
161 van de 187 ondernemingen zijn eind 1993 nog steeds actief, wat neerkomt op 
een mislukkingspercentage van 14% over 4 jaar 
zij hebben 1706 directe banen en via onderaanbesteding talrijke indirecte banen 
gecreëerd 
75 % van de projecten heeft overwegend betrekking op technologie. 
Onderlinge-waarborgmaatschappijen 
Het tweede congres van de Europese Vereniging van 
onderlinge-waarborgmaatschappijen heeft op 5 en 6 oktober te Hamburg 
plaatsgevonden. Circa 300 personen uit de Gemeenschap en ook uit derde landen 
hebben eraan deelgenomen. Via dit congres konden zowel degenen die binnen de 
instellingen verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling van het MKB, als de 
verenigingen die het MKB vertegenwoordigen, worden voorgelicht over de rol die de 
onderlinge waarborg kan spelen ter verbetering van de financiering van het MKB. 
De resultaten van een recent vergelijkend onderzoek naar de onderlinge waarborg en 
het MKB werden gepresenteerd, alsmede een proefproject met het oog op de oprichting 
van een onderling-waarborgsysteem in Portugal. Dit project wordt uitgevoerd in nauwe 
samenwerking tussen het IAPMEI, de Europese Vereniging van 
onderlinge-waarborgmaatschappijen en het IMPI. 
2.2.3 Toegang tot de markten 
Euromarketing 
Het doel van deze studie (gestart met een aanbesteding, gepubliceerd in het PBEG van 
26.6.91) is de bedrijfsleiders van het MKB te helpen om in het kader van de interne 
markt een voor hun onderneming geschikte marketingstrategie te definiëren. 
23 
Doelstellingen van EUROMARKETING 
Onderzoek van het door de kleine en middelgrote ondernemingen toegepaste 
marketingbeleid en van de aanpassingen van hun methoden aan de evolutie van het 
handelsklimaat. 
Identificatie van een optimale Euromarketing-strategie voor kleine en middelgrote 
ondernemingen die de door de interne markt geboden nieuwe kansen wensen te 
benutten. 
Opstelling van een gids die bedoeld is om de bedrijfsleiders van kleine en 
middelgrote ondernemingen hun eigen Euromarketing-strategie te helpen definiëren. 
De studie werd in 1993 voltooid en de conclusies ervan werden in de vorm van twee 
documenten gepresenteerd: 
een eindrapport en een samenvatting, beide aan de Commissie toegezonden. Het 
laatste document - dat wellicht op ruime schaal bij de overheidsdiensten en 
openbare instellingen van de Lid-Staten zal worden verspreid - bevat de 
belangrijkste conclusies van de studie en geeft suggesties: 
- voor de ondernemingen, ten einde deze in staat te stellen een 
Euromarketing-strategie toe te passen, en 
- voor de Commissie en de overheidsdiensten, opdat deze op dit gebied een 
nuttige bijdrage kunnen leveren aan het MKB. 
een gids ten behoeve van de bedrijfsleiders van kleine en middelgrote 
ondernemingen, met een gedetailleerde presentatie van een 
Euromarketing-strategie, geïllustreerd met talrijke case-studies. Doel van de gids 
is de gedachtengang van de bedrijfsleider in goede banen te leiden en hem het 
marketingbeleid te helpen definiëren dat voor zijn onderneming in het kader van 
de interne markt het meest geschikt is. 
Bevordering van de samenwerking van het MKB met Midden- en Oost-Europa 
Deze actie is bedoeld om de communautaire kleine en middelgrote ondernemingen 
nieuwe markten in de landen van Midden- en Oost-Europa te helpen ontdekken. 
Door middel van een in 1993 gestarte proefactie wil de Commissie gemeenschappelijke 
acties ondersteunen die gericht zijn op de verzameling, verspreiding en uitwisseling van 
de informatie en de know-how op het gebied van de buitenlandse handel, de 
investeringen en de samenwerking: studiebijeenkomsten, conferenties, uitwisselingen 
van personeel, voorlichtingsinstrumenten. 
24 
De aanbesteding werd in september 1993 afgerond. 11 contracten werden gesloten. Op 
voorwaarde dat extra begrotingsmiddelen worden uitgetrokken, zullen 10 nieuwe 
contracten worden gegund. 
De deelneming van het MKB aan overheidsopdrachten 
Ten einde het MKB gemakkelijker toegang te verlenen tot overheidsopdrachten, is de 
Commissie begonnen met de voorbereiding van een werkprogramma om erop toe te 
zien dat de grote lijnen van haar mededeling "De deelneming van het midden- en 
kleinbedrijf aan overheidsopdrachten in de Gemeenschap" - SEC(92) 722 def. - worden 
gevolgd. 
De talrijke voorbereidende werkzaamheden hadden voornamelijk betrekking op de 
voortzetting van het onderzoek van de reeds geïdentificeerde belemmeringen voor de 
deelneming van het MKB en het definiëren van alle geloofwaardige opties op dit 
gebied. Tevens werd nagegaan hoe in dit verband de door de Europese Raad van 
Edinburgh en Kopenhagen goedgekeurde communautaire financiële instrumenten, 
alsmede de structuurfondsen en het cohesiefonds onder meer voor de ontwikkeling van 
de certificatie- en beproevingsinfrastructuur in de minder ontwikkelde regio's optimaal 
kunnen worden aangewend. De diensten van de Commissie hebben studies aangevat 
naar de wijze waarop de algemene beschikbaarheid van informatie over 
overheidsopdrachten kan worden verbeterd, met name via een netwerk van diensten 
voor informatieverstrekking en technische bijstand aan de ondernemingen. In deze 
context heeft een aantal Euro Info Centres reeds een specialisatie op het gebied van 
overheidsopdrachten ontwikkeld. 
Er werd een aanbesteding gehouden voor de analyse van de onregelmatigheden in de in 
het Publikatieblad verschenen berichten van aanbesteding. Voorts zijn de 
werkzaamheden ter voorbereiding van een andere aanbesteding betreffende de 
samenstelling van een praktische gids inzake het beheer van de voorbereiding van de 
deelneming aan overheidsopdrachten reeds ver gevorderd. 
De diensten van de Commissie hebben de studiebijeenkomst van 14/15 januari 1994 
over de toegang van het MKB tot overheidsopdrachten voorbereid, waarop 
vertegenwoordigers van talrijke overheids-, semi-overheids- en particuliere organisaties 
waren uitgenodigd. 
Het Raadgevend Comité voor overheidsopdrachten werd hierover om advies gevraagd; 
het laatste overleg vond op 13 oktober 1993 plaats. 
25 
2.2.4 Technologie 
Het MKB en de communautaire O&TO-activiteiten 
Een mededeling van de Commissie aan de Raad, getiteld "Het MKB en de 
communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling", werd op 30.9.1993 door de Commissie goedgekeurd en op 11.11.1993 
aan de Raad voorgelegd. 
Doel van dit document was een overzicht te geven van de situatie van het MKB ten 
aanzien van de communautaire O&TO-programma's en na te gaan welke vorderingen 
zijn gemaakt en welke aanpassingen moeten worden doorgevoerd om de deelneming 
van het MKB te versterken. 
Tussen 1.1.1987 en 31.12.1991 hebben slechts 1 140 ondernemingen met minder dan 
500 werknemers (d.w.z. 11% van alle deelnemers en 13% van het totale budget) aan 
communautaire O&TO-programma's deelgenomen, informatietechnologieën buiten 
beschouwing gelaten. Met het 4e Kaderprogramma voor O&O (1994-1998) zou 
derhalve de deelneming van het MKB aan de programma's aanzienlijk moeten kunnen 
worden versterkt, met name door de uitbreiding van de in het kader van 
BRITE/EURAM uitgewerkte uitvoerbaarheids-/expansiepremies tot andere 
onderzoekgebieden. 
Na de goedkeuring van dit document heeft de Commissie een werkgroep opgericht om 
de actie van de verschillende diensten ten aanzien van het MKB in de context van het 
communautaire onderzoek beter te coördineren. 
EUROMANAGEMENT O&TO II 
Na overleg met het raadgevend comité van het ondernemingenbeleid (Comité artikel 4) 
heeft de Commissie besloten in 1994 een tweede fase van de proefactie 
Euromanagement O&TO uit te voeren. Deze nieuwe actie is bedoeld om een groot 
aantal kleine en middelgrote ondernemingen (circa 1 500) te identificeren die kunnen 
deelnemen aan de aanbestedingen van het 4e O&O-Kaderprogramma op het gebied van 
informatietechnologie, industriële technologie en biowetenschappen en biotechnologie. 
Voorts zal de Commissie bijzondere aandacht besteden aan de exploitatie van de 
resultaten van het communautaire O&TO bij het MKB. 
Proefactie VALUE-MKB 
Deze actie is bedoeld ter bevordering van de overdracht van innovaties van de 
communautaire O&O-programma's naar het MKB. Het gaat er vooral om de 
exploitatie en de verspreiding van de resultaten van het communautaire onderzoek te 
verbeteren. 
26 
X EXPLORATIEPREMIES: subsidies, bedoeld om de reis- en verblijfkosten te dekken 
van kleine en middelgrote ondernemingen die een overeenkomst voor overdracht van 
technologie willen sluiten op grond van de resultaten van het communautaire 
onderzoek (tot 75% van de werkelijke kosten: max. 7 000 ecu). 
PREMIES VOOR OVERDRACHT VAN TECHNOLOGIE: subsidies, bedoeld om 
alle kosten (personeel, algemene kosten, apparatuur enz.) te dekken in verband met 
de evaluatie van de uitvoerbaarheid van een technologieoverdracht en de uitvoering 
ervan (tot 50% van de werkelijke kosten: max. 100 000 ecu). 
In de loop van het jaar 1993 werden: 
10 contracten ondertekend voor exploratiepremies, voor een totaalbedrag van 
42 000 ecu. 
5 contracten ondertekend voor premies voor technologieoverdracht, voor een 
totaalbedrag van 270 000 ecu. 
10 VACRO-Days (Value Crossroads Days) werden georganiseerd ter bevordering van 
de resultaten van het communautaire onderzoek bij het MKB (5 onder het 
ESPRIT-programma, 2 onder het BAP-programma, 2 onder BRITE/EURAM). 
HL BEVORDERING VAN SAMENWERKING EN PARTNERSCHAP 
3.1 Het Business Cooperation Network ^BC-NETÏ 
Structuur van het netwerk 
Op 15 december 1993 telde het netwerk 571 leden (adviseurs en intermediairs), van 
wie 539 in de Lid-Staten en 32 in 24 derde landen. 
Deze situatie is het gevolg van de niet-hernieuwing van de overeenkomsten van weinig 
actieve adviseurs eind 1992 en van een selectie van nieuwe kandidaten na de publikatie 
van een uitnodiging tot inschrijving in het Publikatieblad van januari 1993 (93/C17, 
93/S15 van 22.1.1993). 
Door deze geregelde herzieningen van de samenstelling van het netwerk kan de 
kwaliteit ervan worden verbeterd, zonder evenwel de omvang ervan al te zeer te 
beperken. 
Wat het aantal ondertekende contracten per Lid-Staat betreft, ziet de situatie er op 15 
december 1993 als volgt uit: 
27 
België 35 Italië 91 
Duitsland 91 Luxemburg 3 
Denemarken 16 Nederland 28 
Griekenland 35 Portugal 22 
Spanje 63 Verenigd Koninkrijk 67 
Frankrijk 78 Derde landen 32 
Ierland 10 
De geleidelijke openstelling van het BC-NET voor derde landen, die de mogelijkheid 
biedt de internationalisering van de economie te volgen en er profijt van te trekken, 
werd voortgezet. 
De officiële ondertekening van de toetreding van Canada en Marokko heeft 
plaatsgevonden op 2 juli 1993 tijdens de jaarlijkse conferentie "PARTENARIAT '93". 
Door deze uitbreiding kan het BC-NET haar aanwezigheid in het Middellandse 
Zeegebied versterken en voor het eerst in Noord-Amerika de kop opsteken. Het 
BC-NET is thans in 24 derde landen aanwezig. 
Activiteit van het netwerk en resultaten 
In 1993 heeft de centrale eenheid 10 053 CP's (Cooperation Profiles of 
samenwerkingsprofielen) ontvangen, d.w.z. gemiddeld 838 CP's per maand. 
Terwijl de aanvragen tot samenwerking overwegend van het zakelijke type zijn 
(60,7%), constateert men in vergelijking met 1992 een lichte evolutie ten gunste van de 
technische samenwerking (27%) en ten nadele van de financiële samenwerking (6,8%). 
De verdeling naar activiteitensector van de aanvragen tot samenwerking blijft eveneens 
stabiel, waarbij de produktiesector nog steeds de grootste is (65% van de aanvragen op 
30 november 1993 tegen 64% op 31 december 1992). 
Acties van de centrale eenheid 
a. Gespecialiseerde werkgroepen en subnetwerken 
De centrale eenheid heeft een werkgroep opgericht met vertegenwoordigers van de 
financiële organisaties van het BC-NET. Deze werkgroep heeft in januari 1993 een 
vergadering gehouden. 
In januari 1993 is er ook een vergadering geweest van de werkgroep "Flash Profile". 
Als resultaat van de werkzaamheden van deze werkgroep werd een mechanisme voor 
selectieve verspreiding van de Flash Profiles opgezet. 
Een werkgroep "Opleiding" heeft in februari 1993 een vergadering gehouden. Op 
grond van de conclusies van deze werkgroep, die in maart 1993 aan de adviesgroep 
"Monitoring" werden voorgelegd, kon een nieuw opleidingsprogramma worden 
vastgesteld. 
28 
Ten slotte wordt momenteel gewerkt aan de oprichting van een subnetwerk 
" Overheidsopdrachten ". 
b. Adviesgroep "Monitoring" 
De adviesgroep "Monitoring" heeft in maart 1993 een vergadering gehouden. Als 
gevolg hiervan werd besloten: 
• meer steun te verlenen aan de leden, met name door de voortzetting van het 
programma inzake kwaliteitsbeheer, 
• een nieuw promotieprogramma uit te voeren, 
• de doeltreffendheid van het netwerk te verbeteren (overheidsopdrachten, wijziging 
van de gedragscode, uitbreiding tot derde landen). 
c. Nationale vergaderingen 
In het eerste halfjaar van 1993 heeft BC-NET nationale vergaderingen georganiseerd in 
Ierland en in Denemarken en, in het kader van Europartenariat, een nationale 
vergadering te Rijssel in Frankrijk (juni 1993) en een vergadering van de Britse en 
Ierse leden te Glasgow in Schotland (december 1993)2. 
Voorts hebben de Zweedse en Finse NCP's (nationale contactpunten) een vergadering 
van hun subnetwerken georganiseerd, waaraan de voor het ondernemingenbeleid 
verantwoordelijke diensten hebben deelgenomen. 
Andere nationale vergaderingen, gezamenlijk georganiseerd door de centrale eenheid 
en de belangstellende leden, zijn in alle Lid-Staten gepland. De eerste in deze reeks 
was die van de Belgische en Luxemburgse leden in november 1993. 
d. Jaarlijkse conferentie 
Dit jaar werd de jaarlijkse conferentie van BC-NET uitgebreid tot de andere 
samenwerkingsacties die door de voor het ondernemingenbeleid verantwoordelijke 
diensten worden ondernomen. De conferentie droeg de titel "Partnerschap '93 - De 
dynamiek van de groei" en werd bijgewoond door de leden van BC-NET en BSO en de 
belangrijkste partners van de acties Europartenariat, Interprise en Toelevering. In totaal 
waren ongeveer 744 deelnemers aanwezig. 
In december 1992 werd te Bari een vergadering van de 
Italiaanse leden georganiseerd in het kader van 
Europartenariat. 
29 
e. Opleiding 
Na de selectie van de nieuwe adviseurs werd van mei tot juni 1993 in de verschillende 
Lid-Staten een eerste reeks opleidingsvergaderingen voor BC-NET georganiseerd (11 
nationale opleidingsvergaderingen). 
Voorts werden opleidingsvergaderingen georganiseerd voor de nieuwe Argentijnse, 
Canadese, Chileense, Hongaarse, Marokkaanse, Filippijnse, Tsjechische, Slowaakse en 
Uruguayaanse NCP's en hun subnetwerken. 
Bijscholingsvergaderingen werden belegd voor de subnetwerken van de Zweedse en 
Finse NCP's en voor andere leden die over een subnetwerk beschikken. 
Een tweede reeks van 26 opleidingsvergaderingen voor alle leden werd in het vierde 
kwartaal 1993 aangevat. Bij die gelegenheid werd het opleidingsmateriaal volledig 
geactualiseerd. 
f. Tarifering 
De tarifering is op 1 januari 1993 in werking getreden voor de communautaire leden3 
die daarvoor een aanhangsel hebben moeten ondertekenen4. 
g. Kwaliteitsbeheer 
Het beleid ter verbetering van de kwaliteit werd voortgezet via diverse acties, 
waaronder met name: 
de invoering van de tarifering; 
de vernieuwing van het netwerk met de nieuwe selectieprocedure die een 
persoonlijk gesprek inhoudt met de kandidaten wier dossier aanvullende informatie 
behoeft; 
de intensivering van de opleidingsprogramma's. 
Zij gold reeds voor de EVA-landen, Israël, Turkije en 
Australië. 
Voor de nieuwe leden werd het aanhangsel in de 
BC-NET-overeenkomst opgenomen. 
30 
Op dit ogenblik is de centrale eenheid begonnen met een actieprogramma ter 
verbetering van de prestaties. In deze context is zij in het tweede halfjaar van 1993 
gestart met een helpdesk Kwaliteit. 
h. Gebruikmaking van het BC-NET voor technologische innovatie 
In het kader van de aanpassing van het BC-NET aan de technologische innovatie 
werden twee acties aangevat: 
een actie op korte termijn met als doel bepaalde geautoriseerde technische en 
technologische CP's op te nemen in een gegevensbank die interactief kan worden 
geraadpleegd en via VANS toegankelijk is; 
een actie op lange termijn met het oog op de herziening van de basisbeginselen 
van het BC-NET-systeem, vooral wat de aanvragen tot technische en 
technologische samenwerking betreft. 
i. Ontwikkeling van toepassingen - Installatie van BRS en VANS 
Alle eerder genoemde activiteiten worden door ontwikkelingen op het gebied van de 
informatica ondersteund. Behalve het onderhoud van de bestaande toepassingen hebben 
in 1993 diverse ontwikkelingen plaatsgevonden: 
de versie 4.1 van de BRS-programmatuur, bestemd voor de leden van een 
subnetwerk, werd met succes bij meer dan 30 intermediairs in bedrijf gesteld; 
de zogenaamde RPS-programmatuur die een hulp is voor de leden bij de 
voorbereiding van hun halfjaarlijkse verslagen over de werkzaamheden, werd in 
1993 voltooid; 
het BC-NET-team heeft een geconsolideerde gegevensbank van de netwerken van 
de voor het ondernemingenbeleid verantwoordelijke diensten opgezet (deze werd 
reeds gebruikt bij de voorbereiding van de geconsolideerde lijst van 
BC-NËT-netwerken die is verspreid tijdens de Europese Week van de 
Onderneming die van 4 tot 8 oktober 1993 heeft plaatsgevonden); 
in 1993 werd programmatuur ontwikkeld waarmee de centrale eenheid met ingang 
van 1993 het tarief op zijn leden kan toepassen. 
De installatie van BRS en VANS werd voortgezet: sinds 1 januari 1993 werden 42 
nieuwe BRS-installaties voltooid. De centrale eenheid heeft eveneens gezorgd voor een 
twaalftal installaties van VANS en zeven cursussen over het gebruik van de door 
VANS aangeboden diensten. 
31 
3.2 Het Bureau voor samenwerking tussen ondernemingen (BSO) 
1993 is voor het BSO een jaar geweest waarin de behaalde resultaten als gevolg van de 
in 1991 en 1992 gevoerde acties voor kwalitatieve en kwantitatieve verbetering werden 
geëvalueerd. 
Het netwerk telt momenteel 412 correspondenten, verdeeld over 54 landen. 
De 6 580 ontvangen CP's en de voortdurende aanvragen van nieuwe organisaties om 
toetreding tot het netwerk zijn een bewijs van de groeiende belangstelling voor en het 
succes van onze acties. 
Tegelijkertijd zijn andere maatregelen genomen ter verbetering en stimulering van het 
instrument. 
De in de loop van het jaar genomen maatregelen sloten aan op de reeds in de jaren 
1991 en 1992 ingeleide ontwikkelingsprojecten en ontwikkelen zich volgens drie 
hoofdlijnen: 
Technische en functionele verbetering van het netwerk 
Het computersysteem werd verbeterd. 
De werkdocumenten werden geperfectioneerd. Aan de opstelling van gidsen met meer 
gedetailleerde informatie, de ene bestemd voor de correspondenten, de andere voor de 
ondernemingen, wordt reeds een tijdlang gewerkt. 
Wat de vertaling betreft, zijn er operationele verbeteringen aangebracht en wordt een 
project bestudeerd voor het automatisch vertalen van de aankondigingen in alle talen 
van de Gemeenschap om zo de termijnen te verkorten. 
Kwalitatieve verbetering en uitbreiding van het netwerk 
Er werd een "evaluatie" van de leden van het netwerk verricht, voornamelijk op grond 
van hun activiteit, gemeten aan de hand van het aantal ingezonden aanbiedingen voor 
samenwerking, hun capaciteit tot verspreiding van de aankondigingen en hun 
deelneming aan de verschillende activiteiten van het netwerk. 
Onder de correspondenten werd een enquête gehouden om interessante statistische 
gegevens te verzamelen met het oog op de ontwikkeling van het netwerk en ook om 
reacties en/of suggesties voor verbeteringen uit te lokken. De enquête had voornamelijk 
betrekking op de wijze waarop de correspondenten op sectoraal of geografisch niveau 
tewerkgaan, de follow-up van de voor de klanten gelegde contacten, de verspreidings-
en promotiemiddelen en -technieken. 
32 
Een nieuw formulier voor het halfjaarlijkse verslag ov«: de werkzaamheden werd aan 
de leden van het netwerk ter beschikking gesteld. 
De uitbreiding werd zowel binnen als buiten de Gemeenschap voortgezet. In de loop 
van het jaar 1993 zijn, behalve de nieuwe communautaire leden, ook Costa Rica, 
Uruguay, Algerije, Libanon en de Bezette Gebieden tot het netwerk toegetreden. Het is 
de bedoeling de geografische spreiding voor de landen van het Middellandse Zeegebied 
en van Latijns Amerika te completeren in het kader van de programma's 
MED-INVEST en AL-INVEST. 
Stimujerjng en activering van het netwerk 
De uitgave van een informatiebrief over samenwerking wordt voortgezet. 
Er werden twee beperkte bijeenkomsten inzake monitoring georganiseerd. 
- Pe plepajre yergaofoing heeft op 1 en 2 juli 1993 te Brussel plaatsgevonden in het 
kader van de Conferentie over Samenwerking. 
Nationale bijeenkomsten van de Franse, Engelse en Ierse leden werden ter 
gelegenheid van Europartenariat "Rijssel" en "Schotland" georganiseerd. In 
Denemarken en Ierland werden eveneens bijeenkomsten georganiseerd om de 
activiteit van de leden van deze landen te stimuleren. 
3.3 fiurpptenyiflt en enterprise 
3.3.1 Europartenariat 
Europartenariat, een programma dat door het Directoraat-generaal 
Ondernemingenbeleid, handel, toerisme en sociale economie en het 
Directoraat-generaal Regionaal beleid gezamenlijk wordt beheerd, is erop gericht de 
ontwikkeling en de groei van een minder ontwikkelde regio5 door de transnationale 
samenwerking van de kleine en middelgrote ondernemingen te stimuleren. De voor de 
uitvoering van Europartenariat-evenementen toegepaste methoden worden in bijlage 3 
toegelicht. 
Regio's van doelstelling 1, 2 of 5b, 
33 
a) Analyse van de evenementen in 1993 
Sinds 1991 vinden er jaarlijks twee evenementen plaats. 
"Europartenariat Noordoost-Frankrijk " 
In 1993 heeft Europartenariat zich met het evenement van Rijssel tot de regio's van 
doelstelling 2 gericht: Nord-Pas-de-Calais. Picardie. Champagne-Ardenne en 
Lotharingen. Het doel was het transnationale partnerschap tussen MKB-ondernemingen 
uit de vier regio's van Noord- en Oost-Frankrijk en MKB-ondernemingen uit de landen 
van de Gemeenschap, het Middellandse Zeegebied, Midden- en Oost-Europa en de 
EVA te bevorderen. 
In het kader van het beleid ter ontsluiting van de regio's met een 
ontwikkelingsachterstand hebben Corsica en de Franse overzeese gebiedsdelen 
Guadeloupe, Martinique, Guyana en Réunion als gastregio's aan het evenement van 
Rijssel deelgenomen. 
Europartenariat Noordoost-Frankrijk was het grootste evenement dat ooit in Europa op 
het gebied van de samenwerking tussen ondernemingen werd georganiseerd en waaraan 
talrijke bedrijven uit derde landen (EVA, Midden- en Oost-Europa, Middellandse 
Zeegebied) als bezoekers hebben deelgenomen. 
Naar verwachting zal in Rijssel meer dan 40% van de ondernemingen uit de catalogus 
samenwerkingsovereenkomsten hebben gesloten. Die overeenkomsten bestrijken een 
heel breed gamma (financiële en technologische overeenkomsten, 
toeleveringscontracten, octrooien enz.), hetgeen een bevestiging is van de weg die 
sinds Europartenariat Leipzig in 1991 werd ingeslagen. 
De cijfers van Europartenariat Noordoost-Frankrijk kunnen nu reeds als volgt worden 
samengevat: 
Aantal geselecteerde ondernemingen uit Noordoost-Frankrijk: 414 
Aantal geselecteerde ondernemingen uit de Franse overzeese gebieden: 63 
Aantal geselecteerde ondernemingen uit Corsica: 18 
Aantal deelnemende landen: 42 
Aantal als bezoekers inschreven ondernemingen: 1 768 
Aantal gevraagde afspraken: 10 650 
Gemiddeld aantal afspraken per Franse onderneming: 21 
34 
"Europartenariat Schotland" 
Europartenariat Schotland was de 9e editie van Europartenariat. Als bezoekers waren 
in totaal 1 259 ondernemingen - waarvan 626 communautaire ondernemingen - uit 55 
landen op 13 en 14 december 1993 te Glasgow aanwezig. 
Voor het eerst hebben ondernemingen uit Noord-Amerika (Verenigde Staten en 
Canada)* China en de Bezette Gebieden aan dit evenement deelgenomen. 
Circa 6 000 afspraken met de geselecteerde Schotse ondernemingen werden 
voorgeprogrammeerd. 
De belangrijkste vertegenwoordigde sectoren waren voedingsmiddelen, textiel en 
confectie, zakelijke diensten en opleiding, elektriciteit, elektronica, optica en 
opto-elektfonica, 
De eerste reacties van de deelnemers getuigen van een perfecte logistieke organisatie en 
een uitstekende kwaliteit van de zakelijke contacten. 
b) Evolutie van het programma 
Quotasysteem 
Het quotasysteem werd voor het eerst getest ter gelegenheid van Europartenariat 
Noordoost-Frankrijk. Elke nationale adviseur dient erop toe te zien dat een bepaald 
aantal ondernemingen aan het evenement deelneemt; dit aantal wordt berekend 
naargelang van het budget dat aan de hoofdcontractant wordt aangeboden. Dit systeem 
waarborgt niet alleen een minimale aanwezigheid van ondernemingen uit de Lid-Staten, 
maar ook een extra inzet van de nationale adviseurs. 
Internationalisering 
Het programma staat open voor de landen van de EVA en die van Midden- en 
Oost-Europa. Zo verleent PHARE financiële steun voor de door de nationale adviseurs 
van deze landen georganiseerde promotieacties en dienstreizen van de ondernemingen. 
Op dezelfde wijze steunt het MED-INVEST-programma dit soort acties voor de 
adviseurs van de Middellandse-Zeelanden. 
Follow-up 
Het is de bedoeling dat de acties inzake de follow-up van de evenementen worden 
versterkt. Zo zal de hoofdorganisator worden gevraagd één jaar na de datum van het 
evenement een aanvullend verslag in te dienen. Deze evaluatie maakt een integrerend 
deel uit van het werkprogramma van de hoofdorganisator en de nationale adviseurs. 
35 
Structurerende effeçm 
Het is van belang erop te wijzen dat Europartenariat van directe invloed is op de 
volgende punten: 
de verbetering of ontwikkeling van het image van de betrokken regio; 
de belangrijke rol van de strategie van het partnerschap; 
de grotere bewustwording van het MKB van de door de interne markt geboden 
mogelijkheden: 
de noodzaak tot internationalisering van het bedrijfsleven. 
Volgende evenementen 
De volgende evenementen zullen plaatsvinden in: 
Polen: Gdansk, op 9 en 10 juni 1994; 
Spaans Baskenland: Bilbao, op 21 en 22 november 1994. 
3.3.2 INTERPRISE 
Het INTERPRISE-programma (initiatief ter bevordering van het partnerschap tussen 
industrieën en/of diensten in Europa) heeft ten doel in de gehele Gemeenschap lokale, 
regionale en nationale acties te ondersteunen, die erop gericht zijn directe contacten 
tussen bedrijfsleiders te stimuleren om zo samenwerkingsovereenkomsten tussen de 
kleine en middelgrote ondernemingen tot stand te brengen. 
INTERPRISE heeft zich voor zijn doelstellingen en methoden door de werking van 
Europartenariat laten inspireren, maar dan wel op ruimere schaal, aangezien de 
industriële en ontwikkelde regio's er evenzeer bij betrokken zijn als de regio's die 
bijstand genieten. De projecten moeten ten minste drie regio's van drie Lid-Staten van 
de Gemeenschap omvatten, maar kunnen ook tot extracommunautaire regio's worden 
uitgebreid. 
Nadere gegevens over de organisatie van de INTERPRISE-evenementen worden in 
bijlage 4 verstrekt. 
Dit programma biedt de mogelijkheid tot: 
transnationale toenadering tussen kleine en middelgrote ondernemingen en 
begeleiding ervan om hen op te leiden voor en aan te moedigen tot partnerschap; 
36 
toenadering via de gemeenschappelijke actie tussen de regio's, 
beroepsorganisaties, kamers van koophandel en bureaus voor ontwikkeling met het 
oog op de economische ontwikkeling en de efficiënte werking van de interne 
markt en de particuliere sector; 
intensivering van de contacten tussen ondernemers, organisaties en 
beleidsinstanties; 
het leggen van directe contacten tussen de communautaire actie en de 
ondernemingen die er zich zo rekenschap van kunnen geven dat er concrete 
programma's bestaan die hun aanbelangen, in het bijzonder met het oog op de 
exploitatie van de door de interne markt geboden mogelijkheden. 
In 1993 werden 44 projecten goedgekeurd, die 290 regio's bestrijken. 
Deelneming van de Lid-Staten 
Deze projecten behelsen in totaal 47 evenementen, verdeeld als volgt: Frankrijk 
organiseerde 14 evenementen, Italië 9, Spanje 4, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland 
en België 3, Griekenland 2, Nederland 2, Denemarken, Ierland en Portugal 1. Buiten 
de Gemeenschap hebben Polen, Hongarije, de Tsjechische en Slowaakse Federatie en 
Maleisië elk een evenement georganiseerd. 
Als men evenwel het aantal medeorganisatoren per project analyseert, constateert men 
dat alle Lid-Staten op evenwichtige wijze aan de verschillende projecten deelnemen: 
Frankrijk (27 deelnemingen), Duitsland (22), Spanje (22), Italië (21), het Verenigd 
Koninkrijk (18), België (13), Nederland (13), Denemarken (8), Portugal (7), 
Griekenland (7), Ierland (4) en Luxemburg (1). 
Wat de deelneming van extracommunautaire partners (EVA, Midden- en Oost-Europa, 
Baltische landen, Maleisië) betreft, valt vooral die van Zweden (3 maal) en Polen (5 
maal) in het oog. 
Tijdens de in het kader van Interprise georganiseerde "Euro-Malaysian Partnership 
Days" konden bijvoorbeeld reeds joint ventures op het gebied van de elektronica en de 
automobielsector worden voorbereid en ver gevorderde onderhandelingen worden 
gevoerd met het oog op het sluiten van handelsovereenkomsten, met name voor 
farmaceutische of klimaatregelapparatuur, in samenwerking met Duitse, Britse, 
Italiaanse en Nederlandse ondernemingen. 
Pelmgrjjkste sectoren 
Voedingsmiddelen, elektronica, chemie, milieu, metalen, textiel, bouw, diensten en 
hout waren in 1993 de meest gevraagde sectoren voor transnationale samenwerking. 
Bepaalde projecten zijn sterk gespecialiseerd, zoals b.v. een project over 
37 
composietmaterialen dat resulteerde in de ondertekening van vijf R&D 
CRAFT-dossiers. 
Synergie tussen de instrumenten van het ondernemingenbeleid 
EIC: negen Euro Info Centres hebben in 1993 INTERPRISE-projecten ingediend en 32 
EIC's hebben als medeorganisatoren deelgenomen. 
BC-NET: de voor de projecten toegepaste methoden omvatten vaak het gebruik van 
BC-NET om de fase waarin de afspraken worden vastgelegd, te verbeteren. 
Kwantitatieve evaluatie 
Meer dan 5 500 ondernemingen hebben in 1993 aan de verschillende evenementen 
deelgenomen tegen circa 4 200 in 1992. 
Een globale evaluatie van de acties in 1993 is aan de gang. Het is nuttig te wijzen op 
de resultaten van een enquête, gebaseerd op de toezending van een vragenlijst aan de 
organisatoren van projecten die van september tot december 1992 zijn uitgevoerd. De 
in februari 1993 verzonden vragenlijst had betrekking op de resultaten van de 
ontmoetingen binnen de drie maanden na het evenement. De resultaten zijn de 
volgende: 
Aantal deelnemende firma's: 1 876 
Aantal ontmoetingen: 9 247 
Reeds getekende contracten: 68 
Studiebijeenkomst EG-China (Antwerpen. 6-8 december 1993) 
Er zij ten slotte op gewezen dat voor het eerst een studiebijeenkomst met ontmoetingen 
tussen ondernemingen uit de Gemeenschap en China werd georganiseerd. 
Het doel ervan was de toegangsmogelijkheden tot de Chinese markt te schetsen en de 
samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen te ontwikkelen. 40 Chinese 
ondernemers hebben talrijke afspraken gemaakt met een zestigtal communautaire 
ondernemers op gebieden als telefoonmagneetkaarten of vleesverwerking. 
3.4 Toelevering 
Het groeiende belang van de toelevering in de Gemeenschap werd weerspiegeld door 
de sterke positie die de desbetreffende activiteiten in het Besluit van de Raad van 14 
juni 1993 innemen en werd nog onderstreept door het Europees Parlement in zijn 
Resolutie over de toeleveringsmarkt. 
38 
In deze context heeft de Commissie besloten de lopende coördinatie-acties te versterken 
en een aantal aanmoedigingsacties op te zetten. 
Voorts werden de richtsnoeren van het paneuropese forum van de toelevering, dat op 
14 en 15 december 1992 te Madrid heeft plaatsgevonden, geconcretiseerd, vooral wat 
de prioritaire hoofdlijnen van de transparantie en de samenwerkingsnetwerken betreft. 
Verbetering van de transparantie van de Europese toeleveringsmarkt 
Ingevolge de analyse van de studies over het economische belang van de toelevering in 
de hele Gemeenschap, waaruit de noodzaak is gebleken om tot een grotere 
transparantie van de toeleveringsmarkt te komen, heeft de Commissie de statistische 
enquête in directe samenwerking met de nationale bureaus voor de statistiek en de 
beroepsorganisaties voortgezet. Deze enquête die erop gericht is aan de bestaande 
statistische instrumenten een rubriek toelevering toe te voegen, heeft in een eerste fase 
betrekking op vijf werkgebieden (automobiel, luchtvaart, bouw, textiel/kleding en 
elektronica), waarvoor het cruciale belang van de toelevering door economische studies 
is aangetoond. 
Bovendien wendt de Commissie de nodige middelen aan om de praktische gidsen over 
de juridische aspecten van de toelevering geregeld te actualiseren en onderzoekt de 
mogelijkheid om een Europees toeleveringscontract op te stellen. 
Een betere communicatie en samenwerking tussen toeleveranciers en opdrachtgevers en 
tussen toeleveranciers onderling 
De Commissie verheugt zich over de grote belangstelling die voor haar 
voorlichtingsbeleid op het gebied van de toelevering wordt getoond. Als antwoord op 
specifieke vragen heeft zij immers in de periode na het paneuropese forum van Madrid 
een tienduizendtal door haar diensten gepubliceerde documenten verzonden. 
Maatregelen op het gebied van kwaliteit en certificatie 
De Commissie verleent steun en neemt ook actief deel aan een initiatief van de 
beroepsorganisaties met het oog op de wederzijdse erkenning inzake certificatie en de 
opstelling van een algemeen aanvaarde gedragscode. 
Op basis van reeds genomen initiatieven en van nieuwe aansporingen door de Raad, het 
Parlement en de beroepsorganisaties of intermediairs van de toelevering wordt de 
Commissie ertoe aangezet een actiekader ter aanmoediging van de toelevering in de 
Gemeenschap op te zetten. Gelet op het groeiende belang van een goed georganiseerde 
en gestructureerde toelevering voor de nieuwe relaties tussen industrietakken, vormt de 
aanmoediging ervan een strategische keuze voor de verbetering van het 
concurrentievermogen van de ondernemingen en bijgevolg van de groei van de 
communautaire economie. 
39 
Om in de groeiende behoeften van de ondernemingen aan praktische acties op het 
gebied van de toelevering te kunnen voorzien, voert de Commissie een actie die erop 
gericht is de vorming van netwerken van een aantal beurzen en van in de Gemeenschap 
bestaande gegevensbanken over toelevering aan te moedigen. Deze gedecentraliseerde 
structuur zal ten doel hebben diverse gegevens, met name over marktsituaties, 
overheidsopdrachten, juridische, technische en certifiçatieproblemen, ter beschikking te 
stellen van de ondernemingen. 
Voorts werd het experimentele programma ter verbetering van het 
concurrentievermogen van de toeleveranciers in de sector consumentenelektronica 
gestart op een conferentie die op 24 en 25 maart 1993 werd gehouden te Brussel in 
aanwezigheid van talrijke prominenten en bedrijfsleiders van deze sector uit de 
Gemeenschap en Japan. Een eerste fase van dit programma, bestaande uit een 
studiereis om de organisatie van deze sector in Japan te onderzoeken, werd reeds met 
succes bekroond, aangezien de Europese producenten van componenten daardoor tot 
betere werkwijzen werden aangemoedigd. 
40 
IV. EVALUATIE EN ONTWIKKELING VAN HET BELEID 
4.1 Verbetering van de kennis van het MKB 
4.1.1 Statistieken 
De werkzaamheden die erop gericht zijn een zo recent mogelijk beeld te geven van de 
populatie van de Europese ondernemingen en die in samenwerking met Eurostat 
worden uitgevoerd, werden voortgezet met de nadruk op het gebruik van de bestaande 
informatiebronnen. 
Het Europees statistisch stelsel over het MKB, d.w.z. de gegevens over de 
ondernemingen, ingedeeld naar. omvang, werd bijgewerkt (het bevat nu cijfers voor de 
periode 1988-1991) en uitgebreid tot andere landen (het omvat nu 22 landen), 
bedrijfstakken (met uitzondering van de landbouw bestrijkt het nu de gehele economie) 
en grootteklassen (het telt voortaan negen beroepscategorieën en enkele landen hebben 
gegevens verstrekt, ingedeeld naar omzet). De laatste waarden die werden opgenomen, 
zijn van betere kwaliteit dan de vorige dank zij o.m. de door de nationale bureaus voor 
de statistiek opgestelde documenten over de daarbij toe te passen methoden. 
Het onderzoek met het v oog op de uitwerking van een systeem van 
conjunctuurindicatoren is op de drie onderzochte gebieden, namelijk demografie, 
werkgelegenheid en produktie, met succes bekroond. Op demografisch gebied 
beschikken diverse landen reeds over gegevens over oprichtingen en sluitingen van 
ondernemingen en zijn zelfs in staat overlevingspercentages te berekenen. Wat de twee 
andere gebieden betreft, lijken de eerste resultaten aan te geven dat kleine en 
middelgrote ondernemingen een andere conjunctuurontwikkeling kennen dan grote 
ondernemingen. 
Deze vorderingen worden thans geëxploiteerd in de vorm van een publikatie onder de 
titel "Enterprises in Europe - Third Report", die naar verwachting begin 1994 zal 
verschijnen. 
41 
4.1.2 Definities van het MKB 
Deze problematiek ligt ten grondslag aan alle acties ten behoeve van het MKB. 
Ingevolge zijn verslag van 1992 aan de Raad6 heeft DG XXIII samen met het Bureau 
voor de statistiek de werkzaamheden voortgezet met het oog op de vaststelling van 
geactualiseerde ratio's tussen de diverse aanbevolen criteria voor de definitie van het 
MKB: omzet, aantal werknemers en totale balans. 
Ook is begonnen met een bijwerking van de inventaris van de in het kader van de 
communautaire acties gehanteerde definities. 
4.1.3 Europese Waamemingspost voor het MKB 
Sinds de oprichting ervan op 10 december 1992 heeft de Europese Waamemingspost 
voor het MKB bij de Commissie een eerste onafhankelijk verslag ingediend over de 
stand van zaken en de vooruitzichten van de kleine en middelgrote ondernemingen in 
de Gemeenschap. 
Dit eerste jaarverslag bevat tal van nuttige gegevens en een aantal politieke 
aanbevelingen. Aangezien het hoofddoel van de Waamemingspost erin bestaat een 
horizontaal en coherent overzicht te geven van de onderwerpen die voor het MKB 
relevant zijn, kan dit verslag een essentieel naslagwerk worden voor al degenen die, 
zowel op regionaal en nationaal als op communautair niveau, voor het 
ondernemingenbeleid en de ontwikkeling van het MKB verantwoordelijk zijn. Dit 
verslag en ook de toekomstige verslagen kunnen met name een belangrijke bron van 
inlichtingen vormen over de ontwikkeling van de verschillende typen kleine en 
middelgrote ondernemingen en over de voorwaarden waaronder zij functioneren. De 
informatie in dit verslag kan van grote waarde zijn voor de beoordeling van de effecten 
van de voltooiing van de interne markt op de kleine en middelgrote ondernemingen. 
Om een bijdrage te leveren aan een algemeen debat over de onderwerpen in verband 
met de kleine en middelgrote ondernemingen heeft de Commissie besloten haar eigen 
opmerkingen over het eerste jaarverslag van de Waamemingspost7 openbaar te maken 
en deze aan de Raad, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité 
over te leggen. 
Aangezien het hoofddoel van de actie van de Commissie erin bestaat het 
ondernemingenbeleid een hoge toegevoegde waarde te geven en aan de opleving van de 
economische activiteit in een werkgelegenheidsbevorderend groeikader bij te dragen, 
verheugt de Commissie zich over de convergentie tussen de analysen, conclusies en 
aanbevelingen van dit verslag en de richtsnoeren van het nieuwe programma van 
6 SEC(92) 351 def. van 29.4.1992 
7 COM(93) 527 def. van 5 november 1993 
42 
communautaire acties ter versterking van de prioritaire krachtlijnen en ter verzekering 
van de continuïteit en de consolidatie van haar ondernemingenbeleid8. 
4.2 Ontwikkeling van het beleid op het gebied van de handel en de sociale economie 
4.2.1 Handel en distributie 
Commerce 2000 
Het programma Commerce 2000 is erop gericht de samenwerking tussen kleine en 
middelgrote ondernemingen te bevorderen door de toepassing van moderne 
beheersmethoden en nieuwe technologieën in de handels- en distributiesector. 
Het programma omvat proefprojecten, conferenties en evaluaties van de projecten die 
in het kader van de in 1991 gehouden aanbesteding (PBEG 1991 C 209) zijn 
uitgevoerd. In 1993 werden 11 proefprojecten voltooid waaraan financiële steun ten 
belope van 1 789 000 ecu werd verleend. 
Op 14 en 15 juni 1993 heeft te Brussel een evaluatieconferentie plaatsgevonden: de 
uitgevoerde projecten en de evaluatie ervan werden aan meer dan 300 deelnemers 
(bedrijfsleiders, beroepsorganisaties, ambtenaren, pers) gepresenteerd. Een beknopt 
verslag werd opgesteld en in 2 000 exemplaren verspreid. 
Een groep, bestaande uit vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en ambtenaren van 
de Commissie, is na de conferentie van 14 en 15 juni 1993 samengekomen om na te 
gaan welk gevolg daaraan moet worden gegeven in het kader van het tweede initiatief. 
Op 30 juni 1993 heeft de firma Deloitte & Touche een evaluatierapport van het eerste 
initiatief ingediend onder de titel "Evaluatie van het programma Commerce 2000". 
Er werd een verzoek om reacties van belangstellenden voor uitvoerbaarheidsstudies en 
een oproep tot het indienen van voorstellen voor proefprojecten gepubliceerd 
(PBEG C 227/20 van 15.10.93) met het oog op de voortzetting van deze actie, die met 
name bedoeld is om de projecten voor samenwerking tussen kleine en middelgrote 
handelsondernemingen (uitvoerbaarheidsstudies) en het exemplarische karakter ervan 
(subsidiëring van projecten) aan te moedigen. 
8 Besluit van de Raad 93/379/EEG van 14 juni 1993, PB L 
161 van 31 juli 1993 
43 
Een voorbeeld van een project in het kader van Commerce 2000 
De firma Scheins (D) heeft bij wijze van proef een origineel transnationaal 
verbindingssysteem opgezet: deze grossier is voortaan met zijn leveranciers en 
detaillisten van de tuinbouwsector in twee aangrenzende landen (L en B) verbonden 
door middel van een tweetalig systeem voor gegevensuitwisseling (Frans en Duits); 
met deze programmatuur die op wereldschaal toepasbaar is, kunnen de uitwisselingen 
worden versneld en de omzet tussen de partners vergroot (totale kosten van de 
investering: 93 000 ecu, waarvan 30 000 ecu communautaire steun, m.a.w. 32,3%). 
Handelsstatistiek 
De belangrijkste activiteiten waren de volgende: 
Publikatie "Retailing in the European single market 1993"(EN/DE/FR). 
Deze publikatie werd in februari aan de regeringsdeskundigen en het Comité voor 
handel en distributie gepresenteerd. Ruim 1 200 actoren van de Europese handel 
en meer dan 300 vertegenwoordigers van de sector en van de bevoegde instanties 
hebben een "mailing" ontvangen waarin deze publikatie wordt aangekondigd. 
Deze publikatie kent een groot succes en er zijn aanvragen gedaan om deze studie 
tot de groothandel uit te breiden. 
Proefenquête naar de verkoopvormen in de detailhandel van de Gemeenschap. 
De eerste conclusies van de enquête werden in oktober 1993 in de vorm van een 
voorlopig rapport gepresenteerd (de presentatie en verspreiding zullen alleen in de 
definitieve vorm plaatsvinden). 
Aangezien de bestaande informatie niet voldoende aan de huidige vraag 
beantwoordt, heeft de Commissie in een verordening over de structuurstatistiek 
van de ondernemingen een statistische bijlage "handel" gepland. 
Talrijke vergaderingen van statistici/deskundigen en een gezamenlijke vergadering 
van regeringsdeskundigen en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven 
(GCI/CCD) werden hieraan gewijd en hebben geresulteerd in een beginselakkoord 
over de ontwerp-verordening. De noodzaak tot harmonisatie werd algemeen 
erkend. Er werd gevraagd om op passende wijze rekening te houden met de kleine 
en middelgrote ondernemingen in de zin van een verlichting van de vragenlijsten; 
er is ook een aanvraag gedaan om "versnelde uitvoering van het initiatief van de 
Commissie". 
44 
Studies over de handel 
De vijf, in 1991 verrichte studies werden in 1993 in meer dan 1 000 exemplaren 
verspreid. Het gaat om studies over franchising, inkoopcombinaties, nieuwe 
handelsintermediairs, het effect van nieuwe technologieën en de vormen van 
internationalisering. 
Twee nieuwe studies van structurele aard werden op 5 februari 1993 ter gelegenheid 
van een gezamenlijke vergadering van regeringsdeskundigen (GCI) en 
vertegenwoordigers van het bedrijfsleven (CCD) gepresenteerd. Zij hebben betrekking 
op: 
de buitenlandse investeringen in de groot- en kleinhandel in de EG (studie 
verspreid in oktober 1993 in 300 exemplaren), 
de evolutie van de handelsvormen in de EG en de Verenigde Staten (moet nog 
worden verspreid). 
Er werd een verzoek om reacties van belangstellenden gepubliceerd voor het verrichten 
van studies op het gebied van handel en distributie (PBEG nr. C 123/15 van 5.5.93), 
gevolgd door twee aanbestedingen met voorafgaande selectie voor: 
de realisatie van 4 brochures over de nationale en communautaire wetgeving die 
van direct belang is voor de handel: zakelijke stedebouw, vrijheid van vestiging, 
consumentenbescherming, concurrentie. 
dienstreizen op het gebied van de handel in Midden- en Oost-Europa: 
samenstelling van groepen deskundigen die de distributiesector in de Gemeenschap 
vertegenwoordigen, met als doel contacten te leggen tussen ondernemers en 
ambtenaren van de EG en van Midden- en Oost-Europa (samenwerking tussen de 
marktdeelnemers, steun aan de oprichting van beroepsverenigingen). 
De presentatie van de jaarlijks verrichte studies tijdens een gezamenlijke bijeenkomst 
van regeringsdeskundigen (GCI) en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven (CCD), 
waarop de pers wordt uitgenodigd, kent een groot succes en geeft aanleiding tot 
verzoeken om grondiger behandeling van de ontwikkelde thema's. 
De verspreiding van deze studies gaat met dezelfde positieve reacties gepaard. 
45 
Uitvoering van het werkprogramma 
Zoals in de conclusies van de Raad van 30 juni 1992 werd gevraagd (Bull. EG 6-1992, 
punt 1.3.58), heeft de Commissie een verslag aan de Raad voorbereid over de stand 
van zaken bij de uitvoering van het werkprogramma op het gebied van de handel. 
Dit verslag heeft ten doel een analyse te maken van de behoeften van de sector als 
gevolg van de aanpassing aan de interne markt, ten einde de krachtlijnen van de 
communautaire actie bij te stellen en de balans op te maken van de gevoerde acties. 
Het werd voor advies aan de regeringsdeskundigen, de leden van het CCD, de overige 
diensten van de Commissie en de Directeuren-generaal van de handel van de Lid-Staten 
voorgelegd. Het zou op de agenda van de Raad moeten worden geplaatst voor het 
tweede halfjaar van 1994 onder het Griekse Voorzitterschap. 
4.2.2 Coöperatieve vennootschappen, onderlinge maatschappijen en 
verenigingen 
Statistieken 
Ingevolge de toezending door de diensten van de Commissie in 1992 van een 
vragenlijst aan de verenigingen en stichtingen in de 12 Lid-Staten en rekening houdend 
met het grote aantal ontvangen antwoorden (2 300), heeft de eenheid Sociale economie 
een beroep moeten doen op een externe dienst voor de codering, verwerking en analyse 
van de antwoorden. De firma ISG - Sozialforschung und Gesellschaftspolitik werd 
hiervoor geselecteerd. 
Het computersysteem SPSS (Statistical Package for the Social Science) dat zij hiervoor 
willen gebruiken, biedt het voordeel dat informatie kan worden uitgewisseld met de 
John Hopkins University - Institute for Policy Studies, die een parallelle en 
complementaire studie verricht over de welzijnssector. De gegevensbank in MS-DOS 
zal leesbaar en compatibel zijn met de systemen die door de Commissie en de meeste 
externe organisaties waarmee zij contacten heeft, worden gebruikt zonder dat de 
anonimiteit van de antwoorden daarbij in het gedrang komt. 
De eindrapport werd in december 1993 ingediend. 
Indeling van de ondernemingen van de sociale economie 
Om de toegang van de ondernemingen van de sociale economie tot de middelen voor 
financiering van hun investeringen te vergemakkelijken, heeft de Commissie diverse 
studies laten uitvoeren. Deze studies hebben geresulteerd in concrete maatregelen met 
als doel een financieel kader uit te werken. Momenteel is het van essentieel belang de 
sterkste marktdeelnemers van de sector te identificeren om het bedoelde financiële 
kader op een ideale basis (vertrouwen van de investeerders) te kunnen opzetten. 
46 
Te dien einde werd in december 1992 het initiatief genomen/om een ranglijst te maken 
van de 500 grootste en de 500 meest dynamische ondernemingen van de sociale 
economie in de Europese Gemeenschap. 
Het is de bedoeling een positief beeld te geven van de sociale economie door deze te 
presenteren onder de twee aspecten die van haar concurrentievermogen getuigen, en 
1 000 concurrerende ondernemingen van de sociale economie te selecteren, hun sterke 
kanten en mogelijkheden te beschrijven, hun bekendheid te vergroten en hun prestaties 
in cijfers te vertalen. De contractant werd op basis van een aanbesteding geselecteerd. 
Het eindrapport zal naar verwachting op 30.6.1994 worden ingediend. 
****** 
47 
BIJLAGE 1 
LUST VAN DE BELANGRUKSTE, IN 1993 AANGENOMEN TEKSTEN MET 
BETREKKING TOT HET COMMUNAUTAIRE ONDERNEMINGENBELEID 
COMMISSIE 
Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende deelneming van de 
Gemeenschap in het Europees Investeringsfonds. 
PB C 37 van 11.2.93 
Mededeling van de Commissie van 30 september 1993 over het MKB en de 
communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling. 
COM(93) 356 def. 
Mededeling van de Commissie van 5 november 1993. Opmerkingen van de 
Commissie over het eerste jaarverslag (1993) van de Europese Waamemingspost 
voor het MKB. 
COM(93) 527 def. 
Mededeling van de Commissie van 10 november 1993 over de knelpunten bij de 
financiering van kleine en middelgrote ondernemingen. 
COM(93) 528 def. 
Voorstel voor een besluit van de raad van 11 november 1993 betreffende de 
toekenning van communautaire rentesubsidies op leningen voor kleine en 
middelgrote ondernemingen die door de europese investeringsbank in het kader 
van haar tijdelijke leningsfaciliteit worden verstrekt. 
RAAD 
Besluit van de Raad van 14 juni 1993 betreffende een meerjarenprogramma van 
communautaire acties ter versterking van de prioritaire krachtlijnen en ter 
verzekering van de continuïteit en de consolidatie van het beleid ten aanzien van 
de ondernemingen, in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf, in de 
Gemeenschap. 
PB L 161 van 2.7.93 
Memorandum van het Belgische Voorzitterschap: Het midden- en kleinbedrijf, de 
stuwende kracht achter de Europese groei (oktober 1993). 
48 
Resolutie van de Raad van 22 november 1993 betreffende de versterking van het 
concurrentievermogen van het bedrijfsleven, met name het midden- en kleinbedrijf 
en de ambachtelijke sector, en de ontwikkeling van de werkgelegenheid in de 
Gemeenschap. 
PB C 326 van 3.12.93 
Conclusies van de Europese Raad van Brussel van 10 en 11 december 1993 tot 
aanmoediging van het scheppen van een fiscaal, financieel en administratief 
klimaat dat gunstig is voor het midden- en kleinbedrijf. 
EUROPEES PARLEMENT 
Advies van het Parlement over het voorstel voor een besluit van de Raad 
betreffende een meerjarenprogramma van communautaire acties ten behoeve van 
het MKB (COM(92) 470). 
PB C 150 van 31.5.93 
Resolutie van het Parlement over de mededelingen van de Commissie aan de Raad 
"Naar een Europese toeleveringsmarkt" en "De deelneming van het midden- en 
kleinbedrijf aan overheidsopdrachten in de Gemeenschap". 
PBC 150 van 31.5.93 
Rapport van 31.03.1993 van De Heer Roberto Speciale, lid van het Europees 
Parlement betreffende de toelevering. Zittingsdocumenten van het E.P. nr. 
203.858/def. 
ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE 
Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een besluit 
van de Raad betreffende een meerjarenprogramma van communautaire acties ten 
behoeve van het MKB (COM(92) 470). 
PB C 161 van 14.6.93 
Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het werkdocument van de 
diensten van de Commissie over de betalingstermijnen bij handelstransacties. 
PB C 249 van 13.9.93 
49 
BIJLAGE 2 
EUROPARTENARIAT-methode 
De organisatie van een Europartnerschap verloopt als volgt: 
1. Identificatie door de Commissie van een communautaire gastregio die een 
specifieke actie behoeft voor zijn ontwikkeling, op grond van de aanvragen van de 
belangstellende regio 's; 
2. Identificatie door de Commissie van een of meer organisatoren; 
3. Identificatie en selectie door de organisatoren van een aantal kleine en middelgrote 
ondernemingen in de gastregio, die aan welbepaalde criteria voldoen, zoals de 
omvang van de onderneming, de partnerschapsprojecten, het vermogen van de 
onderneming om een transnationaal partnerschap aan te gaan en de financiële 
gezondheid; 
4. Publikatie in 80 000 exemplaren en 5 communautaire talen (Frans, Duits, Spaans, 
Italiaans, Engels) van een catalogus met de geselecteerde ondernemingen en hun 
samenwerkingsprojecten (exportbevordering wordt niet als doelstelling beschouwd); 
5. Promotie van het evenement in alle deelnemende landen (EEG, Middellandse 
Zeegebied, Midden- en Oost-Europa, EVA) via een netwerk van nationale 
adviseurs, de netwerken voor samenwerking en informatie van de Commissie 
(Bureau voor Samenwerking tussen Ondernemingen (BSO), Business Cooperation 
Network (BC-NET) en Euro Info Centres (EIC's)) en het netwerk van Europese 
bedrij fsinnovatiecentra (BIC). De rol van de nationale adviseur is van 
doorslaggevend belang: behalve zijn promotie- en voorlichtingsactie begeleidt hij de 
ondernemingen bij het evenement en staat hen tijdens de ontmoetingsdagen bij; 
6. Organisatie van twee ontmoetingsdagen op basis van vooraf door de ondernemingen 
zelf vastgestelde en meegedeelde afspraken. 
Steun van de Commissie 
1. Het totale budget van de actie wordt voor twee derde door de Commissie en een 
derde door het gastland gefinancierd. Voor de promotie van Europartenariat in de 
Middellandse-Zeelanden en de Midden- en Oosteuropese landen worden eveneens 
financiële middelen ter beschikking gesteld in het kader van de programma's 
MED-INVEST en PHARE. 
2. De vertegenwoordigers van de- diensten van de Commissie, die met het 
communautaire ondernemingenbeleid en het regionale beleid zijn belast, verlenen 
de hoofdorganisator bijstand en advies tijdens de diverse voorbereidende fasen. 
50 
' BULAGE 3 
INTERPRISE-methode 
Om voor steun van de met het ondernemingenbeleid belaste diensten van de Commissie 
in aanmerking te komen, moet een project voortaan beantwoorden aan een voor dit 
programma specifieke methode die uit de volgende fasen bestaat: 
1) Identificatie en selectie van ten minste 15 ondernemingen per deelnemende regio, 
die echte samenwerkingsprojecten hebben (commercieel, financieel, technisch, 
joint-venture, overdracht van know-how enz.); 
2) Publikatie en verspreiding van een catalogus met de samenwerkingsprofielen en 
-projecten van elk van de deelnemende ondernemingen of van een aantal ervan 
(monoregionale of multiregionale catalogus), waarbij alle overige procédés voor 
uitwisseling van informatie over de ondernemingen en hun projecten voor 
samenwerking tussen de ondernemingen zelf zijn toegestaan, op voorwaarde dat het 
beginsel van de keuze van de afspraken door de onderneming in acht wordt 
genomen; 
3) Organisatie van de contactdagen (logistieke aspecten, tolken, ...) en vastleggen van 
de afspraken. Te dien einde centraliseren de partners de door de ondernemingen 
ingediende aanvragen om samenwerking en stellen op grond van deze aanvragen 
een programma van individuele afspraken op; 
4) Evaluatie en follow-up van de ontmoetingen met het oog op de vaststelling van het 
aantal gesloten samenwerkingsovereenkomsten. 
Criteria 
De volgende criteria moeten in acht worden genomen: 
- het project kan op gelijk welk ogenblik van het jaar en over het algemeen zes 
maanden vóór het evenement worden ingediend; 
- het programma moet betrekking hebben op samenwerkingsacties tussen 
ondernemingen; 
- het programma moet door ten minste één organisatie per deelnemende regio of land 
(minimaal 3 regio's van 3 Lid-Staten van de Gemeenschap) worden opgesteld; 
- de betrokken organisaties moeten een financiële bijdrage leveren aan het 
programma; 
- de inachtneming van de hierboven beschreven methode; 
- de steun van de Commissie - Directoraat-generaal XXIII moet worden vermeld in 
elk document dat in het kader van het initiatief wordt gepubliceerd; 
- het budget mag geen enkel verlies of winst vertonen. 
51 
Steun van de Commissie 
De Commissie verleent steun in de vorm van: 
- technische bijstand voor de organisatie van het programma op grond van de 
ervaring die de voor het communautaire ondernemingenbeleid verantwoordelijke 
diensten van de Commissie op het gebied van samenwerkingsprogramma's hebben 
opgedaan; 
- toekenning van een subsidie die 50% van het totale budget van de organisator niet 
mag overschrijden. 
52 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
OP HET GEBIED VAN DE COÖRDINATIE VAN DE ACTIVITEITEN 
TEN BEHOEVE VAN HET MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF (MKB) 
53 
VOORWOORD 
In voorliggend verslag wordt een overzicht gegeven van de communautaire maatregelen 
en programma's die buiten het toepassingsgebied vallen van het Besluit van de Raad 
betreffende een meerjarenprogramma ten behoeve van het MKB(1). De doelstelling van 
de coördinatie van de communautaire acties is tweeledig: enerzijds beter rekening houden 
met de specifieke kenmerken van het MKB bij het vaststellen van communautaire acties 
en anderzijds een grotere deelname van het MKB aan de programma's. 
Uit het verslag blijkt dat een dergelijke coördinatie op gebieden zoals onderzoek en 
technologische ontwikkeling, internationale samenwerking en beroepsopleiding zijn 
vruchten heeft afgeworpen. Hetzelfde geldt voor de structuurfondsen. Voor de analyse van 
de resultaten van de structuurfondsen voor het MKp, is men echter afhankelijk van de 
gegevens die de Lid-Staten moeten verstrekken in de vorm van eindverslagen en 
beoordelingen vooraf, overeenkomstig de nieuwe Verordeningen. Een uitbreiding van het 
partnerschap, waarin de nieuwe Verordeningen voorzien, kan leiden tot een betere 
coördinatie. De Commissie, de Lid-Staten en de economische en sociale partners zijn in 
de toekomst verplicht zich gezamenlijk in te spannen om de coördinatie zo goed mogelijk 
te laten verlopen, hetgeen noodzakelijk is voor de doelmatigheid van de maatregelen ten 
behoeve van het MKB. 
Hierbij verwijzen we echter naar het communautaire uitgangspunt wat betreft de definitie 
van het MKB. Zoals werd uiteengezet in het Verslag van de Commissie aan de Raad van 
29 april 1992 (SEC(92) 351 def.) wordt het onmogelijk geacht op communautair niveau 
tot één enkele definitie te komen. In het betreffende Verslag wordt echter gepleit voor een 
zo groot mogelijke samenhang van de verschillende communautaire definities, met name 
door gebruik te maken van bepaalde drempelwaarden. De Commissie stelde in het 
Verslag voor "ten einde een al te sterke uitbreiding van de gehanteerde drempelwaarden 
tegen te gaan, bij voorkeur de drempelwaarden van 250 en 50 werknemers te hanteren". 
De belangrijkste definities die op dit moment op communautair niveau gehanteerd 
worden, zijn opgenomen in de bijlage aan het eind van dit verslag. Hieruit blijkt dat de 
verschillende definities die op dit moment op communautair niveau worden gehanteerd, 
bepaalde overeenkomsten vertonen. De diensten van de Commissie doen verder hun best 
te zorgen voor de totstandkoming van een grotere doorzichtigheid van de definities die 
op nationaal niveau worden gehanteerd, met name in het kader van de operationele 
programma's of de door de structuurfondsen gecofinancierde algemene subsidies. 
(i) 93/379/EEG PB L 161 van 02.07.1993, blz. 68. 
• ^ 
INHOUDSOPGAVE VAN HET VERSLAG 
SAMENVATTING MET OVERZICHTSTABEL 
INLEIDING 
I. DE FINANCIËLE INSTRUMENTEN VAN DE GEMEENSCHAP EN HET 
MKB 
1.1. DE STRUCTUURFONDSEN EN HET MKB 
1.1.1 Communautaire bijstandsverlening uit hoofde van de doelstellingen 1, 
2 en 5b 
1.1.2 Bijstandsverlening uit hoofde van doelstelling 5a 
1.1.3 Het Europees Sociaal Fonds en het MKB 
1.1.4 De communautaire initiatieven 
1.1.5 Een eerste evaluatie van het, gebruik van de structuurfondsen door het 
MKB 
1.2. DE EUROPESE INVESTERINGSBANK (EIB) EN HET MKB 
1.3. HET NIEUW COMMUNAUTAIR INSTRUMENT (NCI) EN HET MKB 
1.4. DE EGKS EN HET MKB 
II. ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING (O&TO) EN 
HET MKB 
II. 1. Deelname van het MKB aan de O&TO-programma's op het gebied van 
industriële en materiaaltechnologieën, milieutechnologie, biowetenschappen 
en biotechnologie en energie 
11.2. Deelname van het MKB aan de onderzoekactiviteiten op het gebied van 
informatie- en communicatietechnologieën 
11.3. Deelname van het MKB aan de programma's voor de toepassing van de 
onderzoekresultaten 
11.4. Deelname van het MKB aan innovatie en overdracht van technologie 
11.5. Andere communautaire programma's die betrekking hebben op de 
technologieën en het onderzoek 
11.6. Coördinatie tussen de diensten van de Commissie 
III. DE PROGRAMMA'S MET BETREKKING TOT DE BEROEPSOPLEIDING 
EN HET MKB 
III. 1. Het programma Eurotecnet 
111.2. Het programma COMETT 
111.3. Het programma FORCE 
111.4. Het CEDEFOP 
111.5. Plaatselijke ontwikkeling en werkgelegenheid 
IV. DE ANDERE COMMUNAUTAIRE PROGRAMMA'S 
IV. 1. De internationale samenwerking 
IV.2. Hygiëne, gezondheid en veiligheid op de werkplek 
IV.3. De nieuwe financiële technieken en het MKB 
IV.4. Het vervoer en het MKB 
IV.5. Het milieu en het MKB 
IV.6. Het gemeenschappelijk visserijbeleid en het MKB 
V. CONCLUSIE 
• 
Lijst van de tabellen 
Overzichtstabel 
Tabel 1: Uitgaven van het EFRO per jaar en het totaal over 1989 t/m 1993 
Tabel 2: Globale subsidies 
Tabel 3: Doelstelling 5b 
Tabel 4: De Europese Investeringsbank 
Tabel 5: Overzichtstabel van de deelname van het MKB aan de acties 
"Uitvoerbaarheidspremies" en "CRAFT" in het kader van BRITE/EURAM 
Tabel 6: Overzichtstabel van de deelname van het MKB aan de kaderprogramma's op 
het gebied van telecommunicatie en informatietechnologieën 
Tabel 7: Aantal kleine en middelgrote ondernemingen dat direct heeft geprofiteerd van 
SPRINT 
Tabel 8: Deelname van het MKB aan het programma THERMIE 
Tabel 9: De onderzoekactiviteiten (EGKS) en het MKB 
Tabel 10: Overzichtstabel van de acties ten behoeve van het MKB in de programma's 
EUROTECNET, COMETT en FORCE 
• s€ 
SAMENVATTING 
DE FINANCIËLE INSTRUMENTEN, DE COMMUNAUTAIRE PROGRAMMA'S 
EN HET MKB 
Het actieprogramma met betrekking tot het ondernemingsbeleid (Besluit van de Raad 
93/379 van 14 juni 1993) voorziet, behalve in een aantal specifieke acties ten behoeve 
van het MKB waarvoor 112,2 miljoen ecu is uitgetrokken voor de periode 1993-1996, in 
de coördinatie tussen de diverse andere communautaire beleidsterreinen. Het doel van 
deze coördinatie is enerzijds ervoor te zorgen dat er meer rekening wordt gehouden met 
de specifieke kenmerken van het MKB in de andere communautaire beleidsterreinen en 
anderzijds de deelname van het MKB aan de communautaire programma's uit te breiden. 
I- DE FINANCIËLE INSTRUMENTEN VAN DE UNIE 
Het grootste deel van de communautaire steun ten behoeve van het MKB is afkomstig 
uit de structuurfondsen in de vorm van cofinanciering, met als doel de sociale en 
economische samenhang van de Europese Unie te waarborgen. De financiële steun aan 
het MKB wordt tevens toegekend in de vorm van algemene leningen van de EIB en 
leningen van het Nieuw Communautair Instrument. 
Bijstandsverlening van de structuurfondsen (EFRO. ESF EN EOGFL^l 
Over 1989 t/m 1993 wordt het totale bedrag van de steun aan de ondernemingen in de 
Communautaire Bestekken en van de overige bijstandsverlening voor de doelstellingen 
1 en 2 op 5 miljard ecu geraamd en voor doelstelling 5b op 1 miljard ecu; dat betekent 
in totaal 6 miljard ecu voor de doelstellingen 1, 2 en 5b, die samen 13% van het totale 
budget van de CB's vertegenwoordigen. Voor een beter gebruik van de structuurfondsen 
door het MKB, is een grotere doorzichtigheid van de maatregelen ten behoeve van het 
MKB noodzakelijk, alsmede een grotere betrokkenheid van de gesprekspartners vanuit 
het MKB en de vereenvoudiging van de procedures voor het toekennen van steun. Een 
bredere samenwerking tussen de Commissie, de Lid-Staten, de regionale of plaatselijke 
overheden, en de economische en sociale partners zou de bijstandsverlening van de 
structuurfondsen ten behoeve van het MKB over de periode 1994-1999 aanmerkelijk 
kunnen verbeteren. 
De Europese Investeringsbank 
De EIB kan kleine en middelgrote investeringen van met name het MKB steunen middels 
algemene leningen. Sinds 1988 hebben ongeveer 36.500 kleine en middelgrote 
ondernemingen van dergelijke kredieten gebruik gemaakt voor een bedrag ter hoogte van 
9,7 miljard ecu, oftewel meer dan 50% van de steun die is toegekend aan de industrie 
en dienstensector. In 1992 waren Italië, Duitsland, Frankrijk en België de belangrijkste 
begunstigden van de kredieten op algemene leningen voor het MKB. 
Het Nieuw Communautair Instrument 
Op 31.12.1992 bedroeg het totaal aan leningen die toegekend zijn in het kader van het 
NCIIII en het NCIIV 3,5 miljard ecu, waarvan 682,8 miljoen ecu voor het NCIIV. 
Met behulp van deze leningen werd de financiering mogelijk van nieuwe investeringen 
ter waarde van 7,2 miljard ecu ten behoeve van meer dan 9600 projecten, hetgeen tot 
60.000 nieuwe arbeidsplaatsen heeft geleid. Deze leningen zijn vooral bestemd voor 
ondernemingen met minder dan 50 werknemers. Onder het NCI IV hebben Italië, Spanje 
en het Verenigd Koninkrijk de meeste steun ontvangen. 
• ^ 
II. ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING: OTO 
0T0 vormt een bijzonder belangrijk element voor de concurrentiepositie van het MKB. 
De Commissie stimuleert dan ook de deelname van het MKB aan de communautaire 
onderzoekprogramma's en zorgt voor de tenuitvoerlegging van acties voor de verspreiding 
van nieuwe technologieën. 
Industriële en materiaaltechnologieën, milieutechnologie, biowetenschappen en 
biotechnologie en energie: 
In 1991 en 1992 was de deelname aan de gezamenlijke OTO-programma's in de diverse 
sectoren vanuit het MKB 11,5% en bedroeg het aantal contracterende kleine en 
middelgrote ondernemingen 1004. Het bedrag bestemd voor het MKB besloeg 167 
miljoen ecu, oftewel 12% van het totale budget. 
Wat betreft de programma's op industrieel gebied, zoals BRITE/EURAM (industriële en 
materiaaltechnologieën) ligt de deelname vanuit het MKB veel hoger: 32% van de 
contracterende ondernemingen en 25% van het totale budget. Er kan dan ook 
geconstateerd worden dat het MKB in toenemende mate deelneemt aan dit programma 
waarin speciale, voor het MKB bestemde acties opgenomen zijn: 
"uitvoerbaarheidspremies" en "Cooperative Research Action for Technology — CRAFT". 
Deze speciale acties hebben ertoe geleid dat de kleine en middelgrote ondernemingen 
nieuwe technologieën en kennis met betrekking tot hun specifieke activiteiten konden 
ontwikkelen en vergaren, en dat ze deel konden nemen aan een leerproces waardoor ze 
de waarde en het toenemende belang van OTO als concurrentiefactor begonnen in te zien. 
Informatie- en communicatietechnologieën 
De deelname van het MKB is sinds de invoering van het programma ESPRIT in 1980 
toegenomen. Op dit moment bedraagt het percentage deelnemende kleine en 
middelgrote ondernemingen 80% voor de communicatietechnologieën, 65% voor de 
informatietechnologieën en 95% voor de telematicasystemen. 
De kleine en middelgrote ondernemingen die aan de projecten deelnemen, zijn merendeels 
afkomstig uit de industriële high tech-sectoren en de sectoren waar de nadruk op de 
technologie ligt. Het betreft hier vooral de dienstverlenende bedrijven op het gebied van 
OTO en de producenten van onderdelen of halffabrikaten die zich voornamelijk bezig 
houden met de ontwikkeling van toepassingsmogelijkheden voor OTO. 
Toepassing van de onderzoekresultaten: VALUE 
Er hebben 300 kleine en middelgrote ondernemingen geprofiteerd van het proefproject 
VALUE-MKB voor een bedrag van 2,1 miljoen ecu. VALUE-MKB beoogt het 
bevorderen van de overdracht van de resultaten van het communautaire onderzoek naar 
het MKB. VALUE-MKB is een goed voorbeeld van de coördinatie tussen de diensten van 
de Commissie. 
Dank zij EUROMANAGEMENT-OTO hebben 657 kleine en middelgrote 
ondernemingen gebruik kunnen maken van de diensten van 47 technische adviseurs die 
meer dan 1000 OTO-projecten hebben geïdentificeerd. In 1993 zijn er naar aanleiding 
van deze projecten 120 voorstellen voor onderzoek ingediend naar aanleiding van de 
openbare aanbestedingen van de Commissie, waarvan 30% geselecteerd werd. 
• sz 
Innovatie en technologie-overdracht: SPRINT 
Het programma SPRINT, dat voor de periode 1989 t/m 1993 over een budget van 90 
miljoen ecu beschikt, ondersteunt de technologische samenwerking van kleine en 
middelgrote ondernemingen middels transnationale netwerken voor de samenwerking 
binnen het MKB en het organiseren van ontmoetingsdagen voor kennisoverdracht. De 
verspreiding van nieuwe technologieën wordt bevorderd door de onderzoek- en 
technologienetwerken en door specifieke projecten voor de overdracht van 
intracommunautaire innovaties. 
De resultaten binnen het MKB zijn vanaf 1989 als volgt: 
— 7200 kleine en middelgrote ondernemingen hebben nieuwe technologie in huis 
gehaald 
— 24.000 kleine en middelgrote ondernemingen hebben een nieuwe technologie 
getest of geëvalueerd 
— 64.000 kleine en middelgrote ondernemingen zijn bewust gemaakt van een 
nieuwe technologie 
hetgeen inhoudt dat er in totaal 95.200 kleine en middelgrote ondernemingen van het 
programma SPRINT hebben geprofiteerd. 
Andere activiteiten op het gebied van onderzoek, naast het kaderprogramma OTO, zijn 
tevens van invloed geweest op het MKB, zoals op het gebied van energie (programma 
Thermie), transport (EURET) en de EGKS. 
De effectieve coördinatie van deze OTO-programma's heeft ertoe geleid dat de 
MKB-dimensie van het vierde kaderprogramma OTO concrete vormen aangenomen heeft, 
terwijl de communautaire acties op het gebied van OTO voor het MKB veel doorzichtiger 
zijn geworden, vooral door de gezamenlijke inspanningen en de coördinatie van de 
bestaande netwerken. 
III. DE PROGRAMMA'S MET BETREKKING TOT DE BEROEPSOPLEIDING 
Een aantal communautaire programma's heeft als doelstelling het verbeteren van het 
opleidingsniveau in de gehele Unie, om aldus vat te houden op de veranderingen op 
economisch, technologisch, sociaal en cultureel niveau. 
Enkele van deze programma's — EUROTECNET (innovatie op het gebied van de 
beroepsopleiding in verband met de technologische verandering in de Europese 
Gemeenschap), COMETT (onderwijs en opleiding op het gebied van de technologie) en 
FORCE (voortgezette beroepsopleiding) — hebben specifiek betrekking op het MKB. 
Wat betreft EUROTECNET, is 18% van de projecten van het netwerk gericht op het 
MKB. Er zijn naar schatting 7000 kleine en middelgrote ondernemingen direct 
betrokken bij de acties van het programma COMETT, hetgeen betekent dat de deelname 
vanuit het MKB 75% bedraagt en dat 30.000 kleine en middelgrote ondernemingen 
door middel van cursussen direct of indirect van dit programma profiteren. Binnen 
FORCE nemen 1250 kleine en middelgrote ondernemingen of groepen ondernemingen 
als partner deel aan de projecten, hetgeen betekent dat het percentage directe deelnemers 
uit deze groep 62% bedraagt. 
In het kader van de communautaire acties die van start zijn gegaan om op lokaal niveau 
de werkgelegenheid te bevorderen, kon er met behulp van het programma Plaatselijk 
Werkgelegenheidsinitiatief voor vrouwen (PWI) van 1986 t/m 1990 aan ongeveer 700 
ondernemingen van vrouwen bijstand verleend worden. 
9 S3 
IV. ANDERE PROGRAMMA'S 
Van de overige programma's die uitgevoerd zijn, kunnen we volstaan met het noemen van 
de programma's die beogen de internationalisatie van het MKB te bevorderen in het kader 
van de samenwerking die met een aantal derde landen tot stand is gekomen. 
DE INTERNATIONALE SAMENWERKING 
De samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen is niet beperkt tot het 
gebied van de Unie, maar strekt zich uit tot andere landen zoals de EVA-landen die nu 
al deelnemen aan de netwerken BC-Net en de Euro Info Centres (als 
correspondentiecentra). Verder is er samenwerking tot stand gekomen met de Midden-
en Oosteuropese landen in het kader van het programma PHARE, met het Gemenebest 
van Onafhankelijke Staten (GOS) en Georgië, alsmede met de ontwikkelingslanden in 
Azië, Latijns-Amerika en de Middellandse-Zeelanden. 
In het kader van het programma PHARE heeft de Commissie een aantal programma's 
opgezet voor de ontwikkeling van het MKB, in het kader waarvan aan 8 Midden- en 
Oosteuropese landen en aan 3 Baltische staten technische bijstand wordt verleend voor 
een bedrag van 95 miljoen ecu. De steun heeft betrekking op de maatregelen inzake de 
bijstandsverlening aan het MKB, de financiële instrumenten en de beleidslijnen voor de 
totstandkoming van een communautair ondernemingsbeleid. In de toekomst zullen nieuwe 
partners uit de Midden- en Oosteuropese landen gaan deelnemen aan de netwerken voor 
informatie (de EIC's) en samenwerking (BC-Net), alsmede aan de programma's voor 
partnerschappen (EUROPARTENARIAT, JOPP). Het programma JOPP (Joint Venture 
PHARE Programme) beoogt het bevorderen van de oprichting van joint ventures van 
kleine en middelgrote ondernemingen in de Midden- en Oosteuropese landen. Van het 
totale budget van 400 miljoen ecu werd sinds 1991 17 miljoen ecu uitgegeven ten 
behoeve van het MKB. 
De samenwerking met de GOS en Georgië komt tot stand middels het programma 
TACIS, waarvoor in 1992 een budget van 20 miljoen ecu werd uitgetrokken. Er wordt 
voorzien in de oprichting van 7 ontwikkelingsbureaus en 9 "Business Communication 
Centres-BCC", die aan de BSO-netwerken en BC-Net gekoppeld zullen worden. 
De samenwerking met de ontwikkelingslanden komt tot stand middels de programma's 
MED-INVEST (12,2 miljoen ecu van 1993 t/m 1995) voor de Mediterrane Derde Landen, 
het programma AL-INVEST (18,5 miljoen ecu van 1993 t/m 1995) voor de landen in 
Latijns-Amerika en het ECIP-programma (20 miljoen ecu in 1992 en 39 miljoen ecu in 
1993). 
Tenslotte zijn er acties opgestart om de export vanuit de Unie naar derde landen te 
bevorderen. 
V. CONCLUSIE 
Er wordt in de communautaire programma's in toenemende mate rekening gehouden met 
het MKB en de Commissie zal, in samenwerking met de Lid-Staten en organisaties die 
het MKB en het ambacht vertegenwoordigen, ook in de toekomst haar inspanningen 
voortzetten teneinde de deelname van het MKB aan het Europese integratieproces te 
vergemakkelijken met het oog op de maatregelen zoals opgenomen in het Witboek 
"Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid". 
f Go 
DE FINANCIËLE INSTRUMENTEN, DE COMMUNAUTAIRE PROGRAMMA'S EN HET MKB(X) 
3 Communautaire maatrecelen 
Financiële instrumenten 
— Structuurfondsen (1989-1993) 
(schatting toegekende bedragen) 
— Europese Investeringsbank — 
Algemene leningen (1988-1992) 
— Nieuw Communautair Instrument 
(NCI III en IV) — leningen 
Programma Onderzoek en 
Technologische Ontwikkeling 
— alle programma's te zamen in 1991 en 
1992, waarvan 
• BRITE-EURAM met: 
— uitvoerbaarheidspremies 
— CRAFT 
• JOULE 
— informatie- en 
communicatietechnologieën: 
• communicatietechnologieën 
• informatietechnologieën 
t telematicasystemen bedrag toegekend 
aan het MKB 
in ecu 
6 miljard 
9,7 miljard 
3,5 miljard 
167 miljoen 
5,6 miljoen 
26 miljoen aantal kleine 
en middelgrote 
ondernemingen 
36.500 
1004 
192 (projecten) 
255 (projecten) percentage 
deelname MKB 
aan de projecten 
11,5% 
32% 
100% 
100% 
16% 
80% 
65% 
95% percentage 
deelname 
MKB op het totale 
budget 
13% 
12% 
25% 
100% 
100% 
19% 
Communautaire maatregelen Bedrag toegekend 
aan het MKB 
m ecu aantal kleine 
en middelgrote 
ondernemingen percentage 
deelname MKB 
aan de projecten percentage 
deelname MKB op 
het totale 
budget 
0^ — VALUE MKB 
— EUROMANAGEMENT-OTO 
— SPRINT 90 MILJOEN ECU 
(1989-1993) 
— THERMIE (90-93) 
— EGKS 
Programma's met betrekking tot de 
beroepsopleiding 
— EUROTECNET 
— COMETT 
— FORCE 2,1 miljoen 
175 miljoen 
26 miljoen 300 
657 
95.200 
311 projecten 100% 
100% 
59% 
46 projecten 
7000 (direct) 
30.000 (indirect) 
1250 18% 
75% 
62% 100% 
100% 
41% 
48% 
Programma's met betrekking tot 
internationale samenwerking 
— Programma PHARE-MKB 
— JOPP (1991-1993) 
— MED-INVEST (1993-1995) 
— AL-INVEST (1993-1995) 
— ECIP 1992 
1993 95 miljoen 
17 miljoen 
12,2 miljoen 
18,5 miljoen 
20 miljoen 
39 miljoen 100% 
93,3% 
100% 
100% 
186 projecten 100% 
100% 
100% 
(X) Hierbij dient opgemerkt te worden dat in deze tabel communautaire maatregelen van verschillende aard zijn opgenomen en dat de cijfers 
derhalve niet altijd vergelijkbaar zijn. Enerzijds hebben deze gegevens namelijk vaak betrekking op verschillende periodes, terwijl anderzijds 
de bedragen betrekking hebben op ofwel subsidies, ofwel leningen. De aan het MKB toegekende bedragen kunnen dan ook niet zonder meer 
bij elkaar opgeteld worden. 
INLEIDING 
Het eerste verslag van de Commissie over "de coördinatie van de activiteiten ten behoeve 
van het MKB die buiten het toepassingsgebied vallen van het Besluit van de Raad 
(89/490/EEG)" werd reeds op 6 mei 1992(2) aangenomen en had betrekking op de periode 
van juli 1989 tot eind 1990. Dit eerste verslag voldeed aan de eisen zoals vastgelegd in 
het Besluit van de Raad van 28 juli 1989(3) dat inmiddels vervangen is door het Besluit 
van de Raad van 14 juni 1993(4). 
Rekening houdend met de informatie die reeds in het eerste verslag werd verschaft, met 
name een beschrijving van de programma's die ook van toepassing is voor de periode 
waarover dit verslag handelt, heeft de Commissie ervoor gekozen in dit verslag haar 
inspanningen te concentreren op de effectieve coördinatie van de communautaire 
programma's en initiatieven, en op de aspecten die niet in het eerste verslag werden 
behandeld, zoals de evaluatie van het effect van de programma's voor het MKB. 
Dit verslag heeft betrekking op de jaren 1991 en 1992, alsmede — voor zover mogelijk 
— een deel van 1993. 
Het belang van de kleine en middelgrote bedrijven voor de hernieuwde economische groei 
en de werkgelegenheid in Europa, dat door alle communautaire en nationale instanties 
wordt erkend, rechtvaardigt een horizontale aanpak. Hierdoor worden zowel de 
samenhang van de communautaire acties ten gunste van het MKB, als een betere 
integratie van de MKB-dimensie wat betreft de overige beleidsterreinen en 
communautaire maatregelen gewaarborgd. Hoewel kleine en middelgrote ondernemingen 
door hun flexibiliteit, hun vermogen zich aan te passen aan de behoeften op de markt en 
hun iimovatiecapaciteit, minder te lijden hebben van de veranderingen waaraan de grote 
bedrijven die actief zijn in de traditionele sectoren van de economie onderhevig zijn, 
krijgen ook zij te maken met bepaalde problemen — de voltooiing van de interne markt 
en industriële veranderingen — die opgelost moeten worden om hun concurrentiepositie 
veilig te stellen. We moeten er daarom het oog op houden dat het MKB volledig kan 
deelnemen aan het Europese integratieproces. 
Dit verslag beoogt geenszins een overzicht te geven van alle communautaire programma's 
of initiatieven die, direct of indirect, van invloed kunnen zijn op het MKB. Gezien de 
grote diversiteit van de communautaire maatregelen en het horizontale karakter van het 
MKB, zou dit immers neerkomen op een analyse van bijna alle communautaire 
programma's. Bovendien is het actieprogramma ten gunste van het MKB, zoals voorzien 
in de besluiten van de Raad 89/490/EEG van 28 juli 1989 en 93/379/EEG van 14 juni 
1993, in afzonderlijke verslagen opgenomen. 
Het uitgangspunt van dit verslag zijn daarentegen de vier belangrijkste hoofdstukken: het 
MKB en de structuurfondsen, het MKB en de programma's met betrekking tot onderzoek 
en technologische ontwikkeling, het MKB en de programma's met betrekking tot de 
beroepsopleiding en tenslotte het MKB en de andere communautaire programma's die 
duidelijk bestemd zijn voor het MKB en het ambacht. 
(2) 
(3) SEC(92) 704 def. 
89/490/EEG PB L 239 van 16.08 1989, blz. 33-34. 
(4) 93/379/EEG PB L 161 van 02.07.1993, blz. 68. 
S3 
I. DE FINANCIËLE INSTRUMENTEN VAN DE GEMEENSCHAP EN HET 
MKB 
1.1. DE STRUCTUURFONDSEN EN HET MKB 
De eerste periode van de hervorming van de structuurfondsen liep van 1989 tot 1993 en 
aan het einde van deze periode waren bijna alle middelen toegewezen. Het streven naar 
economische en sociale samenhang in de Gemeenschap zal voortgezet worden gedurende 
de nieuwe programmeringsperiode van 6 jaar (1994-1999) op basis van de conclusies van 
de Raad van Edinburgh in december 1992, tijdens welke de toekenning van de 
structuurfondsen (141 miljard ecu) voor de komende jaren werd vastgesteld, en op grond 
van de nieuwe Verordeningen die op 20 juli 1993 zijn aangenomen(5). 
In het vorige verslag zijn de grote lijnen van de structurele acties van de Gemeenschap 
(concentraties, complementariteit, programmering, partnerschap), de instrumenten (EFRO, 
ESF, EOGFL-Oriëntatie), de financiële middelen en de werking ervan uitvoerig 
besproken. 
In dit hoofdstuk van het verslag zullen de volgende punten aan bod komen: de 
bijstandsverlening uit hoofde van de doelstellingen 1, 2 en 5b, van doelstelling 5a, het 
Europees Sociaal Fonds en tenslotte de gegevens die afgeleid kunnen worden uit de eerste 
evaluatie van het gebruik van de structuurfondsen door het MKB. 
1.1.1. Communautaire bijstandsverlening uit hoofde van de doelstellingen 1, 2 
en 5b 
De structurele actie van de Gemeenschap voor de periode 1989-1993 beloopt een 
begrpting van 60,3 miljard ecu (waarde van 1989) in de vorm van vastleggingskredieten, 
waarbij voor de periode 1991-1993 nog een bedrag van 3 miljard ecu kan worden 
opgeteld dat door de Commissie is vrijgemaakt voor het wederopbouw en integratie van 
de voormalige DDR. In tabel 1 is de toegekende EFRO-steun (per jaar, per land en het 
totaal over 1989 t/m 1993) opgenomen. 
(5) PB L 193 van 31.07.93; Kaderverordening nr. 2081/93 (tot wijziging van 
Verordening nr. 2052/88), Verordening coördinatie nr. 2082/93 (houdende wijziging 
van Verordening nr. 4253/88), Verordening nr. 2083/93 (houdende wijziging van 
Verordening nr. 4254/88 van het EFRO), Verordening nr. 2084/93 (houdende 
wijziging van Verordening nr. 4255/88 van het ESF), Verordening nr. 2085/93 
(houdende wijziging van Verordening nr. 4256/88 van het EOGFL, Afdeling 
Oriëntatie) en Verordening 2080/93 (met betrekking tot het Financieringsinstrument 
voor de Oriëntatie van de Visserij). 
Gy 
Tabel 1 
Tabel van de uitgaven van het EFRO per jaar en het totaal over 1989 t/m 1993 
op 31.12.93 uit hodfde van de doelstellingen 1, 2 en 5b, alsmede de 
communautaire maatregelen en innovatieve acties (artikel 10 van het EFRO) in 
duizend ecu 
B 
DK 
D 
EL 
ESP 
FR 
IRL 
I 
L 
NL 
P 
UK 
COM 
EG 89 
40.686 
8.948 
178.507 
642.029 
1.220.927 
219.809 
308.373 
910.846 
3.462 
592.567 
505.588 
34.895 
4.666.637 90 
66.803 
18.390 
113.941 
561.693 
1.802.226 
442.739 
291.997 
837.113 
2.975 
45.677 
533.722 
469.548 
40.747 
5.227.571 91 
74.435 
26.122 
246.201 
882.586 
1.741.648 
334.898 
280.096 
1.440.666 
2.511 
27.473 
938.883 
590.808 
125.223 
6.711.550 92 
48.386 
14.216 
211.578 
1.427.840 
1.924.284 
621.859 
636.022 
1.017.014 
19.142 
56.425 
1.497.162 
654.559 
257.448 
8.385.935 93 
93.711 
12.074 
350.217 
1.081.129 
2.283.905 
761.188 
519.472 
2.441.724 
732 
64.414 
1.374.600 
897.614 
152.193 
10.032.973 te zamen 
324.021 
79.750 
1.100.444 
4.595.277 
8.972.990 
2.380.493 
2.035.96)0 
6.647.363 
25.360 
197.451 
4.936.934 
3.118.117 
610.506 
35.024.666 
Bron: Directoraat-generaal Regionaal beleid en Directoraat-generaal Begrotingen. 
és 
DOELSTELLING 1: ontwikkeling en structurele aanpassing van de regio's met een 
ontwikkelingsachterstand 
De communautaire bijdrage, die opgenomen is in de Communautaire Bestekken (CB's) 
van de regio's van doelstelling 1 uit hoofde van de structuurfondsen, bedraagt 36.200 
miljoen ecu (constante waarde 1989), waarbij het bedrag van de andere financiële 
instrumenten opgeteld moet worden: aanvullende begrotingslijnen van de Geïntegreerde 
Mediterrane Programma's (GMP's) en van het Speciale Programma voor de Ontwikkeling 
van de Portugese Industrie (PEDIP) voor een bedrag van 1.084 miljoen ecu. Zowel de 
GMP's als het PEDIP gingen aan de inwerkingtreding van de nieuwe verordeningen van 
de structuurfondsen vooraf. 
De meeste operationele programma's en andere bijstandsverlening van de CB's werden 
in 1990 en 1991 goedgekeurd. Zo werden ongeveer 300 operationele programma's, 63 
(grote) projecten en 13 globale subsidies goedgekeurd. 
Hierbij noemen we vooral het PEDIP, het Speciale Programma voor de Ontwikkeling van 
de Portugese Industrie, dat door de Raad in het leven is geroepen met het oog op de 
betrekkelijk grote achterstand van de Portugese industrie. Het PEDIP voorziet in een 
lange reeks acties ten behoeve van het aanzwengelen van de industriële sector, met 
steunmaatregelen voor onder meer het MKB, de kwaliteit van de industrie en de 
concurrentiepositie. Wat betreft de acties ten behoeve van het MKB, werd steun gegeven 
voor de volgende acties: oprichting en ontwikkeling van technologiecentra, centra voor 
de ontwikkeling en verbreiding van nieuwe technologieën, de aanschaf van beproevings-
en meetapparatuur, steun voor industriële samenwerkingsverbanden, voor acties op het 
gebied van partnerschappen tussen grote ondernemingen en het MKB, en steun voor de 
aanschaf van produktiemiddelen. 
Tussen 1989 en 1992 ontvingen de MKB-projecten in het kader van PEDIP voor 370 
miljoen ecu aan subsidie voor investeringen ter hoogte van 1600 miljoen ecu in meer dan 
1300 ondernemingen. Het totale bedrag van deze subsidie vertegenwoordigt ongeveer 
21% van alle (nationale en communautaire) overheidsuitgaven in het kader van het 
programma. 
De bijstandsverlening van het EOGFL. Afdeling Oriëntatie met betrekking tot de regio's 
van doelstelling 1, wordt voornamelijk uitgevoerd in de vorm van operationele 
programma's (met een of meer fondsen) en communautaire maatregelen (waaronder 
LEADER). Over de periode 1991-1992 bedroeg de totale financiering 978 miljoen ecu 
voor de operationele programma's. De toegekende steun voor communautaire maatregelen 
bedroeg 174 miljoen ecu, waarvan 124 miljoen ecu voor LEADER. De specifieke 
programma's POSEICAN, POSEIDOM en POSEIMA hebben 30 miljoen ecu aan 
vastleggingskredieten toegewezen gekregen. Verder werd er gedurende deze periode ook 
183 miljoen ecu uitgetrokken voor de operationele programma's in de voormalige DDR. 
De belangrijkste doelstelling van de steun is: de diversificatie van de produkten, de 
ontwikkeling van alternatieve energiebronnen, de ontwikkeling van een milieuvriendelijke 
werkwijze en de creatie van duurzame werkgelegenheid op het platteland. Het MKB komt 
in aanmerking voor alle beschreven steunmaatregelen en in de praktijk gaat bijna alle 
steun die in het kader van deze maatregelen wordt toegekend naar het MKB en de 
afzonderlijke ondernemingen. 
Wat betreft het Europees Sociaal Fonds, kan aan de hand van de ervaringen van de 
afgelopen 4 jaar een bepaald aantal maatregelen ten gunste van het MKB worden 
geïdentificeerd, met name voor de periode van 1991 tot nu. 
Het ESF ondersteunt acties op het gebied van de beroepsopleiding voor "personen die in 
het midden- en kleinbedrijf werkzaam zijn". Het is de bedoeling de capaciteiten van de 
werkende personen aan te passen aan de werkgelegenheidsmogelijkheden. Door 
omscholing en daarmee de arbeidsmobiliteit te bevorderen, wordt de benutting van het 
menselijk potentieel in deze regio's bevorderd. 
Tussen 1989 en 1993 werd meer dan 10 miljard ecu uitgetrokken voor beroepsopleiding, 
werkgelegenheid en ontwikkeling van het menselijk potentieel in de regio's van 
doelstelling 1. De inspanningen ten behoeve van het MKB komen vooral tot uiting in de 
financiering van acties op het gebied van de permanente opleiding, bestemd voor de 
personen die werkzaam zijn in het MKB. Hoewel het MKB nog steeds geen apart 
beleidsonderdeel is in de regio's van doelstelling 1, steunen veel acties van de 
operationele programma's en andere vormen van bijstandsverlening het MKB, zoals 
bijvoorbeeld het programma "Industrie en Diensten" in Ierland, de onderdelen "Toerisme" 
en "Concurrentievermogen van de ondernemingen" in Griekenland, of "PEDIP" in 
Portugal. 
Twee maatregelen die eind 1991 in het programma "Industrie en Diensten" in 
Ierland zijn ingevoerd ten gunste van het MKB, zijn bijvoorbeeld: 
— job training schemes: opleiding in het bedrijf. Deze voorzieningen vormen een 
nieuwe aanpak van de problemen op het gebied van de beroepsopleiding in Ierland 
en beantwoorden aan de verwachtingen van de werkgevers, die van mening zijn dat 
de bestaande structuren nog steeds te veraf staan van de realiteit van het 
bedrijfsleven; 
— subsidies voor werkgelegenheid: voor het eerst zou de particuliere sector een 
financiële bijdrage moeten leveren aan deze steun voor werkgelegenheid (van 25%, 
de overige 75% komt voor rekening van het ESF). 
Deze twee nieuwe maatregelen stemmen overeen met de conclusies van een nationale 
werkgroep ad hoc, die benadrukt heeft dat het van belang is dat het in Ierland 
aanwezige potentieel van de lokale bedrijven wordt benut. 
É>9 
DOELSTELLING 2: de omschakeling van regio's of gedeelten van regio's die zwaar 
door de achteruitgang van de industrie worden getroffen 
De CB's van de eerste fase, bestemd voor de regio's van doelstelling 2, hadden betrekking 
op een periode van 3 jaar (1989-1991) en een steun van 3.900 miljoen ecu (constante 
waarde 1989). De CB's van de tweede fase (1992-1993) beliepen in totaal 3.354 miljoen 
ecu (constante waarde 1992). Al met al zijn meer dan 200 operationele programma's en 
andere vormen van bijstandsverlening (15 grote projecten en 4 globale subsidies) uit de 
CB's goedgekeurd. 
Uit de analyse van de 18 operationele programma's van het Verenigd Koninkrijk 
komt naar voren dat is voorzien in bijstand voor de ontwikkeling van 
ondernemingen, en met name van het MKB, in de 9 regio's van doelstelling 2. 
De steun omvat onder meer verschillende vormen van dienstverlening aan het 
bedrijfsleven (financieel, management, design en marketing), plaatselijke initiatieven 
voor het creëren van werkgelegenheid die met name de oprichting van bedrijven 
stimuleren, de cofinanciering van industriële investeringen in de vorm van subsidies 
of leningen en steun voor garanties op leningen, dienstverlening om het verkrijgen 
van toegang tot risicodragend kapitaal en startkapitaal voor de groei en uitbreiding 
van ondernemingen eenvoudiger te maken. De steun heeft ook betrekking op het 
oprichten of stimuleren van structuren voor de economische omschakeling en van 
teams voor regionale ontwikkeling. Hieronder vallen tevens de investeringen in de 
"Enterprise Agencies", de exploitatiekosten van bedrijvencentra, de promotie van 
marketing en export om de aanwezigheid van de kleine ondernemingen op de interne 
markt te bevorderen. 
In 1993 is de Commissie begonnen met een evaluatie van de bijstandsverlening van het 
EFRO uit hoofde van de doelstellingen 1 en 2. Aan de hand van deze evaluatie kan beter 
beoordeeld worden wat het effect is van de communautaire maatregelen in deze regio's 
voor het MKB. 
De bijstandsverlening van het Europees Sociaal Fonds voor de regio's van doelstelling 2 
vertegenwoordigt een waarde van 1.762 miljoen ecu, bestemd voor de opleiding en 
werkgelegenheid in deze gebieden in de periode 1989 t/m 1993. Een van de prioriteiten 
van de CB's, waarover voor de periode 1992-1993 opnieuw onderhandeld is, heeft 
betrekking op het versterken van het MKB in de betreffende gebieden door de lokale 
industriële toelevering te bevorderen. Hiertoe zou de invoering van innovatieve 
oplossingen in het MKB gestimuleerd, en de ambachtelijke sector gemoderniseerd moeten 
worden. 
Het gaat hierbij om een groot aantal sectoren, zoals bijvoorbeeld de industrie 
(biotechnologie, onderhoud) en de dienstensector (transport, kantoorautomatisering, 
telecommunicatie, gezondheidszorg). De meeste Lid-Staten (Frankrijk, Italië, Verenigd 
Koninkrijk, Luxemburg, België, Nederland,...) hebben, wat betreft de maatregelen "ter 
bevordering van het opzetten en ontwikkelen van ondernemingen", prioriteit toegekend 
aan het MKB. Het ESF concentreert zich met name op de opleidingsacties die gericht zijn 
op het begeleiden van de modernisering en herstructurering van ondernemingen. 
In bepaalde gevallen heeft men de voorkeur gegeven aan beroepsopleidingsacties met als 
doelstelling een echt "bedrijfsklimaat" te scheppen dat uitgaat van de opleiding en 
bekwaamheid van niet alleen het hoger personeel, maar van alle medewerkers die 
verantwoordelijk zijn voor de organisatie en de bedrijfsvoering van de onderneming. 
Bij wijze van voorbeeld: het Nationaal Instituut van de Industrie is in Spaans 
Baskenland in 1992 een project gestart dat is gebaseerd op het begrip "integrale 
kwaliteitszorg" als bedrijfssysteem. Hierdoor werd het mogelijk alle 
functioneringsaspecten van de onderneming rendabel te maken. 
Het Instituut heeft voor dit experiment een onderneming gekozen uit de sector 
installatiemateriaal en uit de ijzer- en metaalindustrie. Alle functies (van arbeider tot 
produktiemanager), en alle afdelingen van het bedrijf (administratie, boekhouding, 
distributie,..) zijn bij het experiment betrokken. Er worden werkgroepen 
samengesteld, waarbij de nadruk ligt op de concrete werkzaamheden en de 
methodologische problemen. 
Dit proces moet leiden tot het stelselmatig doorvoeren van een correcte werkwijze en 
het hierbij betrekken van alle medewerkers teneinde hun bewustmaking en motivatie 
te bevorderen. Door tegen geringe kosten tegemoet te komen aan de wensen van de 
klant, wordt de concurrentiepositie van de hele onderneming versterkt. 
DE EUROPESE ONDERNEMINGS- EN INNOVATIECENTRA: EOIC 
Een bijzonder belangrijk aspect van het communautaire regionaal beleid ten behoeve van 
het MKB, wordt gevormd door de Europese ondememings- en innovatiecentra (EC-BIC 
European Community Business Innovation Centres), die speciaal opgezet zijn om de 
oprichting of uitbreiding van innovatieve kleine of middelgrote ondernemingen te 
bevorderen en om het plaatselijke potentieel wat betreft de menselijke, materiële en 
financiële hulpbronnen te valoriseren. De Commissie heeft haar steun gegeven aan de 
oprichting van het "European Business Innovation Centre Netwerk" (EBN) dat een 
aanvulling vormt op het BIC-netwerk met acties op het gebied van opleiding, promotie 
en voorlichting. Het EBN bestaat eveneens uit financiële instellingen, internationale 
netwerken, technische instituten, deskundige adviseurs en internationale handelsconcerns, 
die een verrijking vormen voor het netwerk aangezien ze voor een goede synergie van 
de verschillende activiteiten zorgen. 
De BIC hebben gekozen voor een geïntegreerde aanpak wat betreft de plaatselijke 
economische ontwikkeling en bieden de ondernemingen een volledig dienstenpakket aan 
waarmee deze hun management- en ondernemerscapaciteiten kunnen versterken dank zij 
een strategisch ontwikkelingsplan (business plan) met onder meer de marktanalyse, het 
financieringsplan, de benodigde technologie, de invoering ervan, en begeleiding van de 
onderneming. De communautaire steun uit hoofde van BIC wordt toegekend aan alle 
regio's die in aanmerking komen voor EFRO-steun. 
In 1984 werd het eerste BIC opgericht en vandaag de dag zijn er 92, verspreid over niet 
alleen de Gemeenschap maar ook Midden- en Oost-Europa. Tot op heden zijn er dank 
zij de BIC ongeveer 3000 innovatieve industriële kleine en middelgrote 
ondernemingen opgericht, die werk bieden aan gemiddeld 5,5 mensen per bedrijf. 
Bovendien ontvangen 15 van de bestaande 25 fondsen voor startkapitaal (die door het 
ondernemingsbeleid worden gesteund middels terug te betalen voorschotten voor de 
exploitatiekosten) steun van de BIC die als aandeelhouders in de fondsen deelnemen. De 
fondsen voor startkapitaal maken deel uit van het netwerk "European Seed Capital Fund 
Network", dat gezamenlijk wordt gefinancierd in het kader van het regionaal beleid en 
het ondernemingsbeleid. 
DE GLOBALE SUBSIDIES 
Naast de operationele programma's bestaat een van de nieuwe aspecten van de 
hervorming van 1988 uit de mogelijkheid gebruik te kunnen maken van globale subsidies. 
"De Commissie kan aan de bemiddelende instantie, met inbegrip van de door de Lid-Staat 
in overleg met de Commissie aangewezen organisaties voor regionale ontwikkeling, het 
beheer van de globale subsidies toekennen"(6). De Commissie maakt bij voorkeur gebruik 
van deze vorm van bijstandsverlening voor de initiatieven voor plaatselijke ontwikkeling. 
In 1991 en 1992 werden er 14 globale subsidies toegekend, waarvan 13 voor regio's van 
doelstelling 1 en één voor de regio's van doelstelling 2 in Frankrijk. In tabel 2 zijn de 
bedragen opgenomen die per land werden toegekend. Geconstateerd kan worden dat in 
1991 en 1992 meer dan 238 miljoen ecu aan globale subsidies werd toegekend voor 
investeringen ter waarde van ongeveer 756 miljoen ecu. Het gemiddelde percentage van 
de communautaire cofinanciering bedroeg 31% — voornamelijk afkomstig uit het EFRO 
— en 50% voor Italië. De meeste globale subsidies hadden betrekking op specifieke 
maatregelen ten behoeve van het MKB. 
In Italië was de bijdrage van het EFRO aan de globale subsidies bestemd voor het 
onderdeel "Industrie, ambacht en diensten" van de CB's van de regio's van doelstelling 
1 (met uitzondering van een globale subsidie voor de ontwikkeling van het toerisme). 
(6) Artikel 5, lid 2 van de Verordening nr. 2052/88. 
Tabel 2 
GLOBALE SUBSIDIES 
LAND 
1991 
FRANKRIJK (Doelstelling 
2) 
STRIDE (ANVAR) 
SPANJE (Doelstelling 1) 
Andalusië (IFA) 
Murcia (IFM) 
1992 
Doelstelling 1 
ITALIË 
"Industrie, ambacht, diensten" 
Apulië (BIC-APULIA) 
(IASM) 
(GEPI) 
"Toerisme" (INSUD) 
(AFM/Edilizia) 
(ENFAPI) 
(EFIBANCA) 
(UNIONCAMERE) 
Sardinië (CONSORZIO 21) 
Mezzogiorno (FIME) 
IERLAND 
Interne ontwikkeling 
Area Management 
Development Ltd 
TOTAAL Bedrag GS 
(milj. ecu) 
17,3 
46 
18,9 
218 
10 
8 
87 
3 
5 
10 
6,35 
7,6 
6,5 
10 
238,45 Totale kosten 
(milj. ecu) 
35,02 
338 
36,2 
4 
20 
16 
216 
6 
10 
20 
12,7 
12,04 
13 
17,5 
756,46 Cofinanciering 
EG (%) 
50% 
13% 
52,3 % 
70% 
50% 
50% 
40,28 % 
50% 
50% 
50% 
50% 
63% 
50% 
57 % 
31,5% EFRO 
(%) 
90% 
100% 
100 % 
100 % 
100 % 
100 % 
100% 
100 % 
100% 
100% 
100 % 
100 % 
100 % 
63,7 % ESF 
(%) 
10% 
36,3 % 
11 
De in dit kader uitgevoerde acties ten behoeve van het MKB hebben als doelstelling: het opzetten 
van een netwerk van bureaus voor de dienstverlening op het gebied van de informatica en hulp bij 
het beheer van kleine en middelgrote ondernemingen in de bouw, steun voor structuren die 
gespecialiseerde diensten aanbieden, steun voor innovatie (nieuwe procédés en produkten), opzetten 
van consortia van kleine en middelgrote ondernemingen op het gebied van garanties voor leningen, 
export en geavanceerde diensten, financiële steun voor starters en financiële dienstverlening zoals 
risicodragend kapitaal, startkapitaal, participatiepremies en participatieleningen. 
De globale subsidie die aan het Instituut voor de Ontwikkeling van Andalusië (IFA) is toegekend, 
is bestemd voor 5 deelprogramma's ten behoeve van het MKB: steun voor produktieve 
investeringen, steun voor dienstverlening aan de ondernemingen, plaatselijke ontwikkeling, 
industriegebieden en ambachtelijke zones, technische bijstand. De globale subsidie die aan Murcia 
is toegekend, heeft tevens — in tegenstelling tot die voor het IFA — betrekking op maatregelen ten 
behoeve van het toerisme. 
De globale subsidie voor Ierland heeft als doelstelling het steunen van de interne ontwikkeling, dat 
wil zeggen het bevorderen en steunen van plaatselijke initiatieven voor economische ontwikkeling 
middels steun voor het opzetten en ontwikkelen van ondernemingen, voor onderwijs en opleiding, 
en tenslotte voor technische bijstand. 
De globale subsidie STRIDE voor Frankrijk, die aan ANVAR (Agence Nationale pour la 
Valorisation de la Recherche) is toegekend, heeft betrekking op onderzoek en technologie-overdracht 
in de regio's van doelstelling 2 in Frankrijk. 
Het is nog te vroeg om te kunnen bepalen wat het effect is van de globale subsidies voor het MKB, 
aangezien ze pas onlangs toegekend zijn. De evaluatie van deze globale subsidies is echter gepland. 
HET PARTNERSCHAP TUSSEN ONDERNEMINGEN 
De twee programma's om ondernemers met elkaar in contact te brengen, EUROPARTENARIAT 
en INTERPRISE, worden uitvoerig beschreven in het Verslag over de toepassing van het Besluit 
van de Raad van 28 juli 1989(7). Deze programma's vormen het onderwerp van de coördinatie tussen 
de diensten van het regionaal beleid en het ondernemingsbeleid. 
(7) COM(93) 365 def. van 23.07.1993. 
COMMUNAUTAIRE BIJSTANDSVERLENING UIT HOOFDE VAN DOELSTELLING 5b: 
ONTWIKKELING VAN DE KWETSBARE PLATTELANDSGEBIEDEN 
I- Overzicht van de uitsplitsing van de steun afkomstig uit de drie fondsen in de CB's 1989-1993 
en overzicht van de verleende steun 
Doelstelling 5b heeft betrekking op 50 gebieden in 9 Lid-Staten. Het betreft 5% van de bevolking 
en 17% van het communautair grondgebied. Er zijn 73 operationele programma's goedgekeurd uit 
hoofde van doelstelling 5b voor een bedrag van 2.607 miljoen ecu. Op 31.12.93 was het totall 
bedrag van de voorsiene kredieten voor dese doelstelling verleend. Tabel 3 geeft een overzicht van 
de uitsplitsing naar land, van het bedrag van de verleende steun tot 31.12.93 en de uitsplitsing van 
de EFRO-steun uit hoofde van doelstelling 5b. 
2. De bijstandsverlening van de verschillende fondsen 
Het EFRO heeft steun toegekend voor de diversificatie van de economische activiteiten in de 
plattelandsgebieden. De programma's hebben bovendien andere publieke en particuliere 
financieringsbronnen aangezwengeld (1 "EFRO-ecu" bracht investeringen ter waarde van ongeveer 
5 ecu met zich). Zo was de communautaire bijdrage van 2 miljard ecu goed voor acties ter waarde 
van 7,5 miljard ecu, waarvan 2,7 miljard voor rekening kwam van de particuliere sector en 4,8 
miljard van de publieke sector (op communautair, nationaal en regionaal niveau). 
Geconstateerd kan worden dat de bijstandsverlening van het EFRO en het EOGFL elkaar aanvullen 
op het gebied van agro-voedingsmiddelenindustrie, de houtindustrie, het toerisme 
(plattelandstoerisme) en de rurale infrastructuur. Verder vormt de EFRO-steun een aanvulling op 
het ESF op het gebied van de oprichting en aanpassing van professionele structuren voor 
opleidingsdoeleinden. 
De bijstandsverlening van het ESF in de gebieden van doelstelling 5b zal over de periode 1989*1993 
een bedrag van 450 miljoen ecu belopen. In deze regio's gaat het vooral om het ontwikkelen van 
opleidingen voor nieuwe beroepen en het bevorderen van de werkgelegenheid om de diversificatie 
van de economie ten gunste van de landbouwers mogelijk te maken. 
Bij wijze van voorbeeld: de traditionele messenfabricage in Frankrijk (Laguiole) nieuw leven 
inblazen. In Frankrijk ging de vakkennis op dit gebied langzaam helemaal verloren. Dank zij 
een speciale opleiding van 9 maanden konden echter 7 stagiairs dit beroep bij professionele 
messenmakers leren. Een van de stagiairs heeft tevens een opleiding tot bedrijfsleider genoten. 
Vervolgens heeft men een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid opgezet, alwaar 
onderdelen afkomstig uit Thiers in elkaar worden gezet. In dit bedrijf is een twintigtal mensen 
werkzaam en de concurrentiepositie van het bedrijf is gebaseerd op de kwaliteit van de 
produkten. 
U 
Tabel 3 
DOELSTELLING 5b 
Uitsplitsing van de steun van de 3 fondsen die opgenomen zijn in de CB's 
(1989-1993) 
LAND Miljoen ecu Bijdrage per inwoner 
(waarde '89) (ecu) 
FRANKRIJK 960 170 
DUITSLAND 525 113 
ITALIË 385 133 
VERENIGD KONINKRIJK 350 235 
SPANJE 285 289 
NEDERLAND 44 99 
BELGIË 32,5 125 
DENEMARKEN 23 215 
LUXEMBURG 2^ 735 
TOTAAL I 2607 158 
Overzicht van de verleende steun tot 31.12.1993 
LAND 
FRANKRIJK 
DUITSLAND 
ITALIË 
VERENIGD KONINKRIJK 
SPANJE 
NEDERLAND 
BELGIË 
DENEMARKEN 
LUXEMBURG 
TOTAAL EOGFL 
535 
223 
231 
22,2 
204,1 
14,2 
12,2 
3,8 
1,604 
1247 EFRO 
405,2 
288 
158,3 
290,3 
76 
29 
15,2 
15 
1,037 
1278 ESF 
161 
78 
46 
52,45 
44,3 
11,5 
14,8 
9,8 
0,052 
418 3 FONDSEN 
1101,2 
589 
435,3 
364,95 
324,4 
54,7 
42,2 
28,6 
2,693 
2943 n 
Uitsplitsing van de bijstandsverlening van het EFRO 
MKB en ambacht 
Toerisme 
Milieu 
Basisinfrastructuur 
Lokale en economische omschakeling 
($) 2 miljoen ecu EFRO-steun nog niet verdeeld. 
3 V 
3- Overzicht van de bijstandsverlening van het EFRO 
Uit de uitsplitsing naar sector van de bijstandsverlening van het EFRO in de programma's van 
doelstelling 5b, blijkt dat het MKB en het ambacht, en het toerisme de belangrijkste 
begunstigden zijn met respectievelijk 40% (meer dan 1 miljard ecu) en 32% van de kredieten. 
De steun van het EFRO is bestemd voor: 
— het scheppen van bedrijvenzones, van opleidingen in bedrijf, tijdelijke werkruimte, 
centra voor gezamenlijke diensten, opleidingscentra, centra voor onderzoek en 
ontwikkeling; 
— produktieve investeringen, voorzieningen op het gebied van de 
kantoorautomatisering en produktiemiddelen; 
— acties op het gebied van de overdracht/hervatting van commerciële en 
ambachtelijke activiteiten en renovatiewerkzaamheden in kleine steden en dorpen; 
— acties op het gebied van de promotie en begeleiding, zoals steun voor advies en 
innovatie, pogingen tot het verbeteren van basisstructuren, steun voor het 
verplaatsing van bepaalde activiteiten naar het platteland, het bevorderen van 
telewerken en het oprichten van multimediale centra; 
— financial engineering ter bevordering van de uitbreiding van de eigen middelen 
(deelneming, participatieleningen, startkapitaal) en ter vermindering van de 
schuldenlast (onderlinge waarborg, rente-uitkering, leasing). 
De maatregelen op het gebied van de modernisering en aanpassing van het produktieapparaat, de 
steun voor de vestiging en uitbreiding van ondernemingen in het kader van de tijdelijk ter 
beschikking gestelde bedrijfsruimten en de bedrijvengebieden worden kennelijk sneller uitgevoerd 
dan de "immateriële" steun, zoals bedrijfsadvies, technologie-overdracht of financial engineering. 
Het onderdeel toerisme had in bijna alle operationele programma's prioriteit. De financiering is 
echter niet toereikend om aan de stijgende vraag te kunnen voldoen. De projecten die uit het EFRO 
worden gefinancierd, hebben voornamelijk betrekking op het scheppen en ontwikkelen van 
accommodatie en voorzieningen voor de toeristencentra, alsmede de stimulering en promotie van 
het toerisme. 
}-T 
Er kan worden geconstateerd dat de steun voornamelijk is gebruikt voor de aanleg van 
accommodatie, hetgeen weinig problemen met zich brengt wat de uitvoering betreft. 
Op het gebied van het milieu had de bijstandsverlening van het EFRO onder meer betrekking op 
de investeringen van ondernemingen (MKB, ambacht en dienstensector) om de vervuiling door hun 
produktiesystemen te verminderen. 
Uit de balans van de eerste programmering komt een aantal onvolkomenheden naar voren. Zo werd 
in verschillende Lid-Staten de omvang en de verdeling van de steun a priori vastgesteld, en niet op 
grond van de behoeften zoals uiteengezet in de ontwikkelingsprojecten. De meeste gebieden lenen 
zich niet gemakkelijk voor de invoering van innovatieve maatregelen, zoals nieuwe 
communicatietechnieken of financial engineering. Dat is ook het geval wat betreft het 
deelprogramma "steun aan het MKB", dat een veel grotere prioriteit toekent aan de materiële 
investeringen dan aan de immateriële investeringen zoals advies en opleiding. Bovendien zijn de 
maatregelen ter bevordering van de integratie van het MKB op de interne markt of ter beperking 
van de gevolgen van het wegvallen van de interne grenzen en van de stijgende concurrentie 
(belastingheffing, normalisatie), niet toereikend. 
Bepaalde partners, met name de ondernemingen, hebben hun investeringsprogramma moeten 
bijstellen met het oog de economische teruggang vanaf 1991. In bepaalde Lid-Staten hebben de 
lagere overheden zelfs nieuwe prioriteiten moeten vaststellen in verband met het beperkte budget. 
Daardoor konden bepaalde infrastructuren op het gebied van de produktie (industriegebieden) of 
toeristische voorzieningen soms niet gerealiseerd worden. De acties om de handel en het rurale 
ambacht in de kleine steden te stimuleren, werd niet altijd voorafgegaan door een analyse van de 
prioriteiten wat betreft de vestiging. Het begrip "kern" is nog afwezig. 
Tegen de achtergrond van deze eerste balans is het, aan de hand van een analyse van de nadelige 
aspecten van de plattelandsgebieden, mogelijk geworden de behoeften van het MKB op het 
platteland te inventariseren en daarmee de prioriteiten van de nieuwe programmeringsperiode vast 
te stellen. 
De meeste plattelandsgebieden worden gekenmerkt door: 
— te weinig en onvoldoende aangepaste adviesdiensten en infrastructuren; 
— een grote afstand tot informatie- en innovatiecentra; 
— weinig kleine en middelgrote toeleveringsbedrijven; 
— een te laag peil van de beroepskwalificaties; 
— een onvoldoende aantrekkingskracht op hoger opgeleid personeel; 
— ontoereikende financieringsinstrumenten. 
IC 
De behoeften van het MKB zijn dus afhankelijk van de financiering, waaronder ook de 
overheidssteun, van het dienstenaanbod, de opleiding en de netwerkvorming van de ondernemingen. 
Deze kredietlijnen komen overeen met de doelstellingen van het ondernemingsbeleid. 
1.1.2» Bijstandsverlening uit hoofde van doelstelling 5a: versnelde aanpassing van 
de landbouwstructuur en verbetering van de voorwaarden inzake verwerking 
en afzet van visserij- en aquicultuurprodukten. 
De financiële steun van de Gemeenschap in het kader van deze bijstandsverlening wordt toegekend 
door het EOGFL, Afdeling Oriëntatie. 
1. Structurele steun ten behoeve van de modernisering van landbouwbedrijven 
De communautaire regelgeving^ voorziet in de mogelijkheid structurele steun te verlenen aan 
landbouwers en/of groepen landbouwers. In 1992 bedroeg de bijdfage van het EOGFL* Afdeling 
Oriëntatie, 983 miljoen ecu. Deze bijdrage was bestemd voor de cofinanciering van (tóe belangrijke 
maatregelen, te weten: 
— steun voor investeringen, bestemd voor telkens ongeveer 5Ö.Ö00 landbouwers per jaar, ter 
bevordering van de diversificatie van de activiteiten, meer aamdacht voor het milieu en een 
hoger percentage cofinanciering in de regio's met een ontwikkelingsachterstand; 
— compenserende vergoedingen in de achtergebleven regio's aan meer dan 1,2 miljoen 
landbouwers, hetgeen gelijk staat aan meer dan 30% va» de inkomsten in deze regio's; 
(8) Verordening (EEG) nr. 2328/91, PB L 218 van 06.08.1991; nr. 1096/88, PB L 110 van 
29.04.1988 en Verordening (EEG) nr. 1360/78, PB L 166 van 23.06.1978, 
}} 
— steun voor de vestiging en investeringen van jonge landbouwers (noodzakelijk voor de 
verjonging van de plattelandsbevolking). 
Deze maatregelen hebben hun vruchten afgeworpen in levensvatbare bedrijven en bij jonge 
landbouwers, alsmede in landen als Spanje en Portugal, die de steun hebben gebruikt om de 
landbouw te stimuleren. 
2. Steun voor de modernisering van de verwerking en afzet van landbouw- en bosbouwprodukten 
Twee verordeningen voorzien in communautaire steun voor de modernisering van de verwerking 
en afzet van landbouwprodukten (Verordening (EEG) nr. 866/90) en bosbouwprodukten 
(Verordening (EEG) nr. 867/90). Terwijl de eerste Verordening voorziet in de mogelijkheid om 
bijstand te verlenen aan natuurlijke personen, rechtspersonen en samenwerkingsverbanden, wordt 
in de tweede Verordening prioriteit gegeven aan de financiering van investeringen ten behoeve van 
het MKB. 
Van de 846 projecten die in 1991 bijstand ontvingen van het EOGFL ten belope van 396 miljoen 
ecu, hebben 506 kleine en middelgrote ondernemingen (ofwel 60% van alle projecten) 
communautaire steun ontvangen voor een bedrag van 218 miljoen ecu (ofwel 55% van de 
bijstandsverlening van het EOGFL). Van de 1.137 projecten die in 1992 in aanmerking kwamen 
voor de steun vanuit het EOGFL ter waarde van 440 miljoen ecu, kwamen 890 kleine en 
middelgrote ondernemingen (ofwel 78% van alle projecten) in aanmerking voor een 
bijstandsverlening van 271 miljoen ecu (62% van de EOGFL-steun). Geconstateerd kan worden 
dat het MKB de belangrijkste begunstigde is wat betreft het aantal projecten, maar dat de financiële 
steun van het EOGFL aan het MKB — aangezien het met name kleinere projecten betreft — lager 
is dan de steun bestemd voor de grote ondernemingen. 
Bovendien verschilt de omvang van de bijstandsverlening aan het MKB per Lid-Staat. In 1991 
betrof het in Denemarken bijvoorbeeld 33% van alle projecten, maar in Spanje en Griekenland 
100%. Tussen 1991 en 1992 is de deelname van het MKB gestegen van 60% naar 78% van de 
projecten en van 55% naar 62% van de EOGFL-steun. De gemiddelde bijdrage van het EOGFL per 
project dat door het MKB wordt uitgevoerd, verschilt eveneens aanzienlijk. In 1991 varieerde de 
bijdrage van 61.260 ecu in Frankrijk tot 801.530 ecu in Duitsland en bedroeg het communautaire 
gemiddelde per MKB-project 431.527 ecu (Luxemburg uitgezonderd). In 1992 werd het verschil 
tussen de Lid-Staten kleiner (van 65.649 voor Nederland tot 559.838 voor Ierland) en was het 
gemiddelde per MKB-project 304.600 ecu. Ten slotte was de gemiddelde bijdrage van het 
EOGFL-Oriëntatie voor de financiering van de overige projecten in 1991 21% hoger dan voor de 
MKB-projecten, en in 1992 meer dan het dubbele. 
3* 
3- Verbetering van de voorwaarden Inzake verwerking en afzet van visserij- en 
aquicultuurprodukten 
De Communautaire Verordening(9) voorziet in de mogelijkheid tot deelname in investeringen van 
overheidsinstanties, van semi-overheidsinstanties of van particulieren die betrekking hebben op de 
verbetering van de verwerkings- en afzetstructuur van visserij- en aquicultuurprodukten. Deze 
investeringen zijn voornamelijk bestemd voor de bouw en modernisering van gebouwen en 
bedrijfsuitrustingen voor de verwerking en afzet, de verbetering van de hygiëne, het invoeren van 
nieuwe technologieën en het ontwikkelen van nieuwe procédés en produkten. Er wordt prioriteit 
gegeven aan investeringen waarvoor producentengroeperingen en coöperaties verantwoordelijk zijn, 
alsmede aan de specifieke behoeften vanuit het MKB. In 1993 werd 74 miljoen ecu toegekend aan 
een zestigtal projecten. 
1.1.3. Het Europees Sociaal Fonds en het MKB 
Het Europees Sociaal Fonds heeft als taak het verbeteren van de mogelijkheden op de arbeidsmarkt 
in de Gemeenschap. Het Fonds neemt met name deel aan acties op het gebied van de 
beroepsopleiding (zo nodig vergezeld van acties voor beroepskeuzevoorlichting), en steun voor 
werkgelegenheid, alsmede de ontwikkeling van geëigende structuren voor de beroepsopleiding. 
Zoals reeds in het vorige verslag onderstreept werd, ligt bij het ESF (sinds de jaren '80) het accent 
op de steun aan de beroepsopleiding en de werkgelegenheid voor werknemers) in kleine en 
middelgrote ondernemingen, zeker gezien de belangrijke plaats die deze ondernemingen innemen 
in de economie en wat betreft het creëren van nieuwe arbeidsplaatsen. 
Dit is met name het geval in de Verordening van 1988(l0), waarin de prioriteit wordt gegeven aan 
de beroepsopleiding en aan steun voor de werkgelegenheid, vooral in het kader van de noodzakelijke 
modernisering binnen het MKB, waaronder ook coöperaties en verenigingen vallen. 
De nieuwe Verordeningen die op 20 juli zijn goedgekeurd1 n), versterken deze tendens nog eens. Het 
is de bedoeling dat er in de nieuwe doelstelling nr. 4 (met betrekking tot de aanpassing van de 
werknemers aan de industriële veranderingen en aan de ontwikkeling van de produktiesystemen) 
bijzonder veel aandacht uitgaat naar het MKB. 
(9) 
(10) 
(11) Verordening 4042/89, PB L 388 van 30.12.89. 
Verordening nr. 4255/88 van 19 december 1988. 
Verordening (EEG) nr. 2084/93 van de Raad van 20 juli 1993 tot wijziging van Verordening 
(EEG) nr. 4255/88 tot vaststelling van bepalingen voor de uitvoering van Verordening (EEG) 
nr. 2052/88 met betrekking tot het Europees Sociaal Fonds. 
13 
De opleidingsacties dienen dan ook aangepast te worden aan de eisen waaraan de werknemers in 
het MKB moeten voldoen met het oog op de ontwikkeling van de produktiesystemen, de noodzaak 
tot het produceren van kwaliteitsprodukten, en de bescherming van het milieu. 
In het kader van de doelstellingen 1, 2 en 5b, waarmee het Sociaal Fonds probeert de stabiliteit en 
groei van de werkgelegenheid in de betreffende regio's te bevorderen, wordt overigens duidelijk 
gesteld dat de gecofinancierde acties met name bestaan uit acties op het gebied van de permanente 
beroepsopleiding, beroepskeuzevoorlichting en advies ten behoeve van de werknemers in het MKB. 
De horizontale doelstellingen: de doelstellingen 3 en 4 
Het ESF heeft van 1989-1993 meer dan 7 miljard ecu uitgegeven aan het bestrijden van langdurige 
werkloosheid en het vergemakkelijken van de inschakeling van jongeren in het arbeidsproces. 
Door in deze twee doelstellingen de beroepsopleiding van langdurig werklozen en jongeren op te 
nemen ten einde ze een basisopleiding te geven die aansluit bij hun werkervaring en/of op te leiden 
in de nieuwe technologieën, probeert het ESF het opleidingsniveau van de arbeidskrachten in de 
gehele Gemeenschap te verbeteren, hetgeen gunstig is voor het MKB. 
In het kader van deze doelstellingen steunt het ESF tevens acties op het gebied van de 
beroepsopleiding voor de meest kwetsbare groeperingen van onze samenleving, met name 
gehandicapten, om hun inschakeling in een normale, niet beschermde arbeidsomgeving binnen een 
bedrijf te realiseren. 
Bij wijze van voorbeeld: in Luxemburg hebben twee stichtingen, na een marktanalyse, 
geconstateerd dat de vraag op de arbeidsmarkt enorm is gestegen op het gebied van de 
tuinbouw en sierteelt (activiteiten die vaak uitgevoerd worden in ambachtelijke bedrijven en het 
MKB, en die de mogelijkheid bieden tot economische integratie voor personen met een 
lichamelijke of geestelijke handicap). 
De stichtingen hebben, met steun van het ESF, een opleiding opgezet tot "medewerker in de 
glasbouw", die bestemd is voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten en in 1991 "tot volle 
wasdom" is gekomen. Dergelijke acties gaan soms gepaard met een actie ter bewustmaking 
(door middel van brochures, seminars, enz.) van de werkgevers zodat ze gestimuleerd worden 
tot het aannemen van gehandicapten (bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk). 
Het ESF steunt tevens de oprichting van ondernemingen door langdurig werklozen en jongeren. 
£o 
De acties op het gebied van de beroepsopleiding die door het ESF gecofinancierd zijn, moeten de 
belangrijkste belemmeringen voor het oprichten van een onderneming uit de weg ruimen (het gebrek 
aan theoretische kennis en praktijkervaring op dit gebied). Uit studies is namelijk gebleken dat (met 
name in België) alleen hoog opgeleide mensen een eigen bedrijf willen beginnen. 
Ten slotte wijzen we er nog eens op dat de functionering van het Sociaal Fonds afhankelijk is van 
de uitgangspunten van de hervorming van de structuurfondsen, en dus van het principe van het 
partnerschap. In overeenstemming met dit principe zijn de Lid-Staten verantwoordelijk voor de 
keuze van de projecten, en het is tevens de taak van de Lid-Staten om deze projecten in te dienen 
voor communautaire financiering. De Commissie is dan ook niet altijd op de hoogte van alle 
projecten (behalve de projecten waarvoor de Lid-Staten zelf besloten hebben extra aandacht te 
vragen in met name de Comités van Toezicht). 
Hierbij dient tevens opgemerkt te worden dat het verstrekken van informatie aan de uiteindelijke 
begunstigden van de structurele steunmaatregelen op het gebied van de opleiding en 
werkgelegenheid, in eerste instantie de taak is van de Lid-Staten. Deze verplichting is bovendien 
aangescherpt in de nieuwe regelgeving die voor de structuurfondsen die onlangs werd goedgekeurd. 
Het is dan ook noodzakelijk dat de Lid-Staten zorgen voor een betere informatieverstrekking inzake 
de structurele maatregelen, vooral ten opzichte van de ondernemingen. 
1.1.4. De communautaire initiatieven 
Aan de communautaire maatregelen die opgenomen zijn in het vorige verslag, dienen twee nieuwe 
acties toegevoegd te worden: 
— KONVER ten behoeve van de gebieden die getroffen werden door de teruglopende activiteiten 
van de wapenindustrie en de militaire bases. Tot het KONVER-initiatief, dat op verzoek van 
het Europese Parlement is opgestart, werd op 6 april 1993 besloten uit hoofde van artikel 11 
van de Verordening (EEG) nr. 4253/88 van de Raad. Het is het vervolg op een aantal 
proefprojecten in 1991 en 1992 in het kader van de begrotingslijn PERIFRA. Deze actie valt 
onder de begroting van 1993 met een krediet van 130 miljoen ecu, waarvan 85 miljoen ecu 
voor rekening van het EFRO en 45 miljoen ecu voor rekening van het ESF komen, en zal in 
1994 en later worden voortgezet. De voormalige DDR komt hiervoor in aanmerking. De 
beoogde maatregelen behelzen opleiding, innovatie en maatregelen op het gebied van het 
milieu die over het algemeen gebruikt worden binnen de omscholingsprogramma's. Enkele 
Lid-Staten hebben in hun programma's specifieke maatregelen ten gunste van het MKB 
opgenomen, met name het Verenigd Koninkrijk en België. 
?1 
— Het RETEX-initiatief, waartoe in 1992 besloten is(12), heeft tot doel de economische 
activiteiten in de sterk van de textiel- en kledingsector afhankelijke regio's sneller te 
diversifiëren om deze regio's minder van deze sector afhankelijk te maken en de levensvatbare 
ondernemingen in alle industriesectoren in staat te stellen zich gemakkelijker aan te passen. 
De bijdrage van de structuurfondsen wordt tot eind 1993 op 100 miljoen ecu geraamd en voor 
de periode 1994-1997 is een budget van 400 miljoen ecu gepland. De voor bijstand in 
aanmerking komende maatregelen kunnen betrekking hebben op de verbetering van de 
knowhow en het bevorderen van innovatie door middel van adviesdiensten, technische 
bijstand, samenwerkingsprogramma's, de beroepsopleiding, renovatie van gebouwen en een 
betere toegang tot risicodragend kapitaal en leningen. 
Van de opgestarte communautaire initiatieven zijn er een aantal, die onder het hoofdstuk "integratie 
van de minst ontwikkelde regio's in de Interne Markt" vallen, van groot belang voor het MKB. Het 
betreft hier STRIDE, TELEMATICA en PRISMA. 
— STRIDE: 460 miljoen ecu van het EFRO en het ESF ( 1990-1993)°3) 
Het doel van STRIDE is: 1) het versterken van de innovatie-capaciteit en technologische 
ontwikkeling van de regio's van doelstelling 1, waar onvoldoende voorzieningen en 
investeringen aanwezig zijn ten opzichte van het gemiddelde in de Europese Unie; 2) grotere 
deelname vanuit de onderzoekcentra en -instituten en de ondernemingen in deze regio's aan 
de programma's en netwerken voor communautair of internationaal onderzoek. Het initiatief 
draagt tevens bij tot de uitbreiding van contacten tussen de industrie en de 
onderzoekcentra/instituten in de regio's van doelstelling 1 en 2. 80% van de financiële 
middelen van STRIDE is toegekend aan de regio's van doelstelling 1. 
— TELEMATICA: 233 miljoen ecu van het EFRO (1991-1993)(,4) 
Het doel van TELEMATICA is om het gebruik van geavanceerde telecommunicatiediensten 
in de regio's van doelstelling 1 te bevorderen en om geavanceerde diensten die elders in de 
Europese Gemeenschappen beschikbaar zijn, toegankelijk te maken. Het onderhavige initiatief 
biedt een aanvulling op het STAR-programma door het MKB te stimuleren gebruik te maken 
van dienstverlening via geavanceerde telecommunicatiesystemen en door het MKB te helpen 
bij het opzetten of ontwikkelen van de dienstverlening op dit gebied. 
(,2) Beschikking van de Commissie, PB C 142 van 04.06.1992, blz. 5. 
(,3) PB C 196 van 04.08.1990, blz. 18. 
(,4) PB C 33 van 08.02.1991, blz. 7. 
— PRISMA: 114 miljoen ecu van het EFRO (1991-1993)(,5) 
Het doel van PRISMA is het verbeteren van de infrastructuren en dienstverlening aan de 
ondernemingen in de regio's van doelstelling 1, om de bedrijven in deze regio's te helpen zich 
aan te passen aan de voltooiing van de interne markt zodat zij optimaal profijt kunnen trekken 
van de mogelijkheden die de eenwording van de markt biedt. 
De voor steun in aanmerking komende maatregelen hebben betrekking op: 
— opzetten of ontwikkelen van de dienstverlening op het gebied van het ijken en de 
métrologie bestemd voor het bedrijfsleven, om daarmee bij te dragen aan het 
kwaliteitsbeleid van de ondernemingen; 
— technische bijstand aan het MKB op het gebied van de liberalisering van de markt 
voor overheidsopdrachten en steun aan het MKB met het oog op de intrekking 
van maatregelen als bedoeld in artikel 115 van het EEG-verdrag. 
Wat betreft de ontwikkeling van het platteland, kunnen we ermee volstaan het communautaire 
initiatief LEADER te noemen. Dit programma is van belang voor het MKB, het ambacht en het 
toerisme. 
— LEADER — (Liaison Entre Actions de Développement de l'Economie Rurale): 450 miljoen 
ecu afkomstig uit 3 fondsen (1991-1993)(,6) 
Het doel van LEADER is het bevorderen van een beleid voor plaatselijke ontwikkeling, 
gebaseerd op de bestaande programma's die ondersteund worden door de structuren voor 
plaatselijke ontwikkeling, in de regio's van de doelstellingen 1 en 5b. De cofinanciering vindt 
plaats middels globale subsidies. In deze context steunt LEADER een groot aantal 
geïntegreerde programma's die betrekking hebben op de verschillende voor steun in 
aanmerking komende maatregelen: bevorderen van de ontwikkeling van het platteland, de 
beroepsopleiding en loopbaanbegeleiding, het plattelandstoerisme, kleine en middelgrote 
ondernemingen, ambacht en diensten, valorisatie van plaatselijke landbouw- en 
bosbouwprodukten, voorzieningen voor groeperingen voor plaatselijke ontwikkeling, 
waaronder ook telecommunicatie. 
LEADER heeft bijstand verleend aan 217 plaatselijke groeperingen. Uit een eerste evaluatie 
van het programma blijkt dat 25% van het budget gebruikt is ten behoeve van het MKB 
en het ambacht en voor de regio's van doelstelling 5b in Frankrijk en Italië zelfs een hoger 
percentage. 
(,5) PB C 33 van 08.02.1991, blz. 9. 
(l6) PBC73 van 19.03.1991. 
<&3 
Geconstateerd kan worden dat de steun aan het MKB en het ambacht vaak aangevuld wordt 
met acties die betrekking hebben op het menselijk potentieel, of soms de valorisatie van de 
plaatselijke landbouwprodukten. In LEADER is het toerisme het best ontwikkelde onderdeel, 
dat meer dan 42% van de uitgaven vertegenwoordigt. Men kan er echter van uitgaan dat het 
ook hier voornamelijk het MKB betreft, aangezien voornamelijk kleine en middelgrote 
ondernemingen in deze sector actief zijn. 
Ten slotte dienen de communautaire initiatieven met betrekking tot het menselijk potentieel, zoals 
NOW, HORIZON en EUROFORM genoemd te worden. Het ESF verleent steun aan deze 
programma's, waarbij het accent voornamelijk ligt op de transnationale dimensie van de 
gefinancierde projecten. Dit geldt zeker voor het project NOW (gelijke kansen voor vrouwen en 
mannen), dat de oprichting van ondernemingen door vrouwen beoogt. 
Bij wijze van voorbeeld: in het kader van NOW heeft het Centre Social Familial Saint Gabriel, 
dat in de buurt van Marseille ligt, in 1991 een project opgezet dat bestemd is voor vrouwen 
die maatschappelijk en beroepsmatig weer actief willen worden. Naar verwachting zullen er in 
de kledingsector en in de horeca twee ondernemingen opgericht worden. Verder is gezorgd 
voor de opvang van de kinderen van de vrouwen die een opleiding volgen. Dit project is 
opgezet in samenwerking met een soortgelijk project in Napels (Italië). 
De evaluatie van de communautaire initiatieven is van start gegaan, en de conclusies hiervan komen 
in 1995 beschikbaar. 
DE TOEKOMSTIGE GENERATIE COMMUNAUTAIRE INITIATIEVEN 
Op 16.06.1993 heeft de Commissie een Groenboek gepubliceerd over de nieuwe generatie 
communautaire initiatieven voor de periode 1994-1999, dat de aanleiding vormde tot druk overleg 
over de initiatieven van de Gemeenschap. Alle partners is gevraagd vóór eind september een advies 
te geven. Tevens werden de vertegenwoordigers van de Lid-Staten die verantwoordelijk zijn voor 
het MKB (Comité van artikel 4) en de beroepsorganisaties die het MKB vertegenwoordigen, op de 
hoogte gebracht en geraadpleegd opdat zij ook een advies konden uitbrengen en, in voorkomend 
geval, voorstellen konden doen met betrekking tot de specifieke behoeften van het MKB, om aldus 
hun deelname uit te breiden. 
De communautaire initiatieven vertegenwoordigen, per definitie, een duidelijke toegevoegde 
communautaire waarde vanwege de communautaire dimensie ervan. In tegenstelling tot de CB's 
kunnen ze betrekking hebben op grensoverschrijdende maatregelen die veel verder gaan dan de 
nationale grenzen, en die een geschikt uitgangspunt vormen voor de bevordering van transnationale 
samenwerking en de uitwisseling van knowhow in de gebieden die met dezelfde problemen te 
maken hebben. De initiatieven dragen bij aan de tenuitvoerlegging van innovaties door te voorzien 
in de beproeving van nieuwe methodes die vervolgens opgenomen kunnen worden in de CB's. 
37 
Op 16.02.1994 heeft de Commissie de richtsnoeren van de volgende communautaire initiatieven 
voor de periode 1994-1999 goedgekeurd, waarvoor een bedrag van 13,45 miljard ecu wordt 
uitgetrokken, ofwel 9% van de totale middelen van de structuurfondsen. 
Van 4e 9 onderwerpen die de Commissie voorstelde, heeft een aantal betrekking op de voortzetting 
van reeds bestaande programma's. Dat is het geval voor INTERREG II, grensoverschrijdende 
samenwerking tussen de interne en externe grensgebieden, LEADER II, plattelandsontwikkeling, 
REGIS II, ultra-perifere regio's, het initiatief WERKGELEGENHEID-MENSELIJK POTENTIEEL 
met 4e onderdelen NOW en HORIZON, de initiatieven RECHAR, RESIDER, RETEX en KONVER 
voor regionale omschakeling met het oog op de industriële veranderingen. Als antwoord pp de sterke 
in4ustriële veranderingen en in overeenstemming met de maatregelen zoals aanbevolen W I*et 
Witboek "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid" zijn er echter ook belangrijke nieuwe 
programma's opgestart. Dat is het geval voor EMPLOI-YOUTH START, EMPLOI-ADAPT, de 
initiatieyen URBAJNE en PESCA en, last but not least, het initiatief ten behoeve van het MKB. 
In het kader van dit initiatief ten behoeve van het MKB, waarvoor een budget is uitgetrokken van 
1 miljard ecu, waarvan 800 miljoen ecu bestemd is voor de regio's van doelstelling 1, kunnen 
projecten gefinancierd worden die de volgende doelstellingen nastreven: de verbetering van de 
produktiesystemen, de verspreiding van technologische innovaties, de samenwerking tussen kleine 
en middelgrote ondernemingen, en de toegang tot kredieten en risicodragend kapitaal. Het initiatief 
maakt deel uit van de "tweede generatie" communautaire acties ten behoeve van het MKB. 
Alle voorstellen voor initiatieven worden voorgelegd aan het Europees Parlement, het Comité van 
de regio's, riet Economisch en Sociaal Comité, alsmede aan het nieuwe Comité van beheer van de 
communautaire initiatieven, dat bestaat uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten. De commissie 
heeft de initiatieven vastgesteld op 15 juni en de teksten werden gepubliceerd in het Publikatieblad 
van de Europese Gemeenschappen van 1 juli 1994. 
1.1.5. EEN EERSTE EVALUATIE VAN HET GEBRUIK VAN DE 
STRUCTUURFONDSEN DOOR HET MKB 
De bijstand van de structuurfondsen wordt aan de nationale en regionale overheden ter beschikking 
gesteld op basis van Communautaire Bestekken, die gezamenlijk door de Commissie en de 
Lid-Staten worden opgesteld. De CB's hebben betrekking op een beperkt aantal prioritaire 
doelstellingen en geven geen beschrijving van concrete projecten. Het is dan ook niet mogelijk om 
de bedragen 4ie toegekend zijn aan het MKB, precies uit te splitsen, noch om aan te geven over 
welke middelen het MKB over de periode 1989-1993 werkelijk heeft kunnen beschikken. 
Er is — noch op communautair niveau, noch op nationaal niveau — een systematische evaluatie 
uitgevoerd naar het exacte effect van de structuurfondsen voor het MKB. 
gr 
Wat doelstelling 5b betreft, kan uit een analyse van de dienstverlening opgemaakt worden dat de 
resultaten uiterst bevredigend zijn. 40% van de bijstandsverlening van het EFRO (meer dan 1 
miljard ecu) uit hoofde van doelstelling 5b (voor de periode 1989-1993), had betrekking op het 
MKB en het ambacht. Het hoge percentage bijstandsverlening ten behoeve van het MKB en het 
ambacht geeft aan hoe belangrijk het MKB en het ambacht zijn voor de ontwikkeling van de 
plattelandsgebieden. Wat betreft de regio's die voor steun in aanmerking komen uit hoofde van de 
doelstellingen 1 en 2, blijkt echter uit de getallen met betrekking tot de uitsplitsing van de 
bijstandsverlening van het EFRO dat het MKB en het ambacht geen speciale aandachtspunten 
vormen. 
Hierbij dienen we echter de resultaten te vermelden van het onderzoek dat de Commissie in februari 
1993 heeft laten uitvoeren naar "het gebruik van de structuurfondsen door het MKB". Uit dit 
onderzoek, dat gebaseerd is op de nationale verslagen, blijkt hoe moeilijk het is om de afzonderlijke 
projecten te identificeren. 
Er zijn diverse maatregelen en instrumenten ingevoerd om de ondernemingen te steunen op 
bijvoorbeeld de volgende gebieden: produktieve investeringen, toegang tot financiering, financial 
engineering (risicodragendkapitaal, startkapitaal, garantiefondsen, rentevergoedingen), modernisering 
en herstructurering van ondernemingen, opzetten van opleidingen in bedrijf, "technopolen", 
beroepsopleiding, technologische innovatiecentra, onderzoek, opzetten en ontwikkelen van bedrijven, 
advies aan ondernemingen (management, marketing), internationale promotie, export. De kleine en 
middelgrote ondernemingen hebben echter niet altijd kunnen profiteren van de voor hen bestemde 
steun. 
Uit het onderzoek blijkt dat van de 10 miljard ecu die bestemd was voor steun aan de 
ondernemingen in de CB's voor de regio's van doelstellingen 1, 2 en 5b (dat is 20% van de totale 
begroting van de CB's) slechts 2,5 à 3 miljard ecu aan het MKB is toegekend in de operationele 
programma's. In werkelijkheid zou slechts een klein deel van de beschikbare middelen van deze 
programma's aan het MKB toegewezen zijn, met name wat betreft de voor steun in aanmerking 
komende regio's uit hoofde van doelstelling 1. 
In het onderzoek worden enkele aanbevelingen gedaan die in overweging genomen dienen te 
worden: 
— de organisaties die het MKB vertegenwoordigen (zoals de Kamers van Koophandel en 
Fabrieken, de organisaties van het midden- en kleinbedrijf, de diensten voor regionale 
ontwikkeling en de verenigingen van kleine bedrijven) betrekken bij de voorbereiding, 
tenuitvoerlegging en begeleiding van de operationele programma's. De Commissie zou er, bij 
haar contacten met de Lid-Staten, op aan moeten dringen dat de beroepsorganisaties van het 
MKB meer betrokken worden bij het partnerschap; 
€$> 
— de procedures van de aanvraag voor communautaire bijstand vereenvoudigen en doorzichtiger 
maken voor het MKB en de toekenning van de kredieten versnellen; 
— verhogen van de doelmatigheid en diversificatie van de bemiddelende netwerken die, op lokaal 
en regionaal niveau — dat wil zeggen, zo dicht mogelijk bij het MKB -, de aanvragen voor 
communautaire bijstand van het MKB kunnen behandelen; 
— de nationale overheden overtuigen van het belang om gebruik te maken van de mogelijkheid 
tot het verkrijgen van leningen en globale subsidies; 
— de procedures van begeleiding en beoordeling van de structuurfondsen verbeteren teneinde de 
specifieke weerslag van de communautaire bijstandsverlening op het MKB beter te kunnen 
evalueren. 
Geconstateerd kan echter worden dat het MKB zelf vaak een obstakel vormt voor de mogelijkheden 
tot het verkrijgen van communautaire steun door: 
— een gebrek aan managementcapaciteiten of de afwezigheid van een ontwikkelingsstrategie van 
de onderneming; 
— weerzin bij de ondernemers/bedrijfsleiders om vreemd kapitaal aan te trekken, hetgeen een 
eerste voorwaarde is voor het verkrijgen van de meeste vormen van risicodragend kapitaal; 
— weinig mogelijkheden binnen het MKB om een project op een levensvatbare en commerciële 
wijze te structureren, en om de gegevens te verschaffen die noodzakelijk zijn voor het 
beoordelen van de risico's die verbonden zijn aan het toekennen van steun (ontbreken van 
"business plans"). 
De situatie is ingewikkeld. De diensten van de Commissie worden zelf ook geconfronteerd met de 
moeilijkheid om het effect van de structuurfondsen op het MKB te beoordelen. Dit heeft vooral te 
maken met: het werken met programmeringsfasen waardoor het niet mogelijk is na te gaan welke 
projecten door het MKB ingediend zouden kunnen zijn, het grote aantal operationele programma's 
(meer dan 500 voor enkel de doelstellingen 1 en 2) en de definitie van het MKB zelf, die per 
Lid-Staat nogal kan verschillen. Bovendien is het moeilijk om uit de CB's op te maken of het gaat 
om maatregelen die het MKB direct of indirect begunstigen. Verder kunnen de maatregelen ten 
behoeve van het MKB deel uit maken van verschillende onderdelen: "industrie en diensten", 
"concurrentievermogen van de ondernemingen", "plaatselijke ontwikkeling", "onderzoek en 
technologische ontwikkeling" die, indien ze niet direct voor het MKB bestemd zijn, zeker ook voor 
deze ondernemingen van nut kunnen zijn. 
S3 
Tot slot kan geconstateerd worden dat de Lid-Staten de tendens hebben eerder de prioriteit toe te 
kennen aan de infrastructuur dan aan de steunmaatregelen ten behoeve van het MKB, aangezien de 
kredieten dan sneller gebruikt worden en er onmiddellijk aanwijsbare resultaten zijn, wat niet altijd 
het geval is bij de acties ten behoeve van het MKB. 
De diensten van de Commissie hebben echter een onderzoek uitgevoerd naar de CB's en naar een 
groot aantal operationele programma's van in aanmerking komende de regio's uit hoofde van de 
doelstellingen 1 en 2. Op basis hiervan hebben ze een schatting gemaakt van de kredieten die 
toegekend zijn aan het MKB. Uit deze schattingen blijkt dat bijna 5 miljard ecu (waarde 1989) 
toegekend zou zijn aan directe maatregelen ten behoeve van ondernemingen en het MKB in het 
bijzonder. Wanneer we bij die 5 miljard het bedrag van de bijstandsverlening ten belope van 1 
miljard ecu uit hoofde van doelstelling 5b optellen, kan het totaal van de bijstandsverlening aan 
het MKB uit hoofde van de doelstellingen 1, 2 en 5b op 6 miljard ecu geschat worden, dat is 
ongeveer 13% van de totale begroting van de CB's voor deze drie doelstellingen. 
De inventarisatie van de maatregelen en het overzicht van de begroting vallen buiten het kader van 
dit verslag en vereisen een nauwere samenwerking tussen niet alleen de diensten van de Commissie, 
maar ook de Lid-Staten (met name de regionale overheden) die belast zijn met de tenuitvoerlegging 
van de programma's. 
Eén van de oplossingen die zou kunnen bijdragen tot een betere kennis van zowel de maatregelen 
die werkelijk uitgevoerd zijn, als van de bedragen die effectief ten gunste komen van het MKB, 
bestaat eruit de Lid-Staten ervan te overtuigen om de maatregelen ten behoeve van het MKB te 
onderscheiden van de overige maatregelen. Het in de CB's opnemen van een deelprogramma of 
onderdeel "steun aan de ontwikkeling van het MKB" zou in dit opzicht een tweeledig voordeel 
bieden. Enerzijds zouden de maatregelen ten behoeve van het MKB beter zichtbaar worden en 
anderzijds zou een gedifferentieerde en geïntegreerde aanpak ingevoerd kunnen worden die rekening 
houdt met de specifieke behoeften van het MKB. Door een dergelijke uitsplitsing van de acties 
zouden de kleine en middelgrote ondernemingen beter op de hoogte zijn van de mogelijkheden voor 
communautaire bijstand, zouden er oplossingen gevonden kunnen worden voor de problemen van 
deze ondernemingen en zou hun toegang tot deze vormen van steun verbeterd worden. Op die 
manier zou het tevens eenvoudiger zijn om de voorbeelden van goede, met name innovatieve 
werkwijzen vast te stellen om ze vervolgens ook toe te passen in de regio's met grotere problemen. 
De Commissie acht het wenselijk de zichtbaarheid te verbeteren van de acties ten behoeve van het 
MKB in het kader van het regionaal beleid. Hiertoe probeert ze de Lid-Staten en de bevoegde 
autoriteiten ervan te overtuigen in de nieuwe Communautaire Bestekken speciale aandacht te 
besteden aan de steun aan het MKB. 
Zt 
Eén van de middelen om deze doelstelling te bereiken, is de tenuitvoerlegging van artikel 4 van de 
nieuwe kaderverordening die voorziet in de uitbreiding van het partnerschap naar "de bevoegde 
autoriteiten en instanties overeenkomstig de respectieve institutionele regelingen en de gebruiken 
van de Lid-Staten met inbegrip van de economische en sociale partners". 
Met dit voorstel tot een uitbreiding van het partnerschap hoopt de Commissie de deelname te 
bevorderen op nationaal, regionaal en lokaal niveau van de bevoegde autoriteiten en instanties die 
kunnen bijdragen tot een grotere en betere doelmatigheid van de bijstandsverlening van de 
structuurfondsen. Terwijl het duidelijk de taak is van de Lid-Staten om de economische en sociale 
partners aan te wijzen, zou de tenuitvoerlegging van dit partnerschap voor het bedrijfsleven, en met 
name het MKB, een kans kunnen betekenen om zich te laten vertegenwoordigen en aldus invloed 
uit te oefenen op de toepassing van de structuurfondsen in de betreffende regio. 
De globale lijnen van de volgende fase van de programmering zijn reeds vastgesteld. Het is aan de 
gezamenlijke partners om uit te maken wat de rol van het MKB hierin zal zijn. 
1.2. DE EUROPESE INVESTERINGSBANK (EIB) EN HET MKB 
1.2.1. In de Gemeenschap 
De Europese Investeringsbank, de autonome financiële instelling van de Europese Gemeenschap die 
is opgezet om de financiering van investeringen ten behoeve van de Europese integratie te 
vergemakkelijken middels de fondsen die de Bank op de kapitaalmarkten leent, ondersteunt in haar 
hoedanigheid van financiële instelling het communautaire beleid. 
De EIB financiert investeringen die beantwoorden aan de doelstellingen van het communautaire 
beleid, bij voorkeur ter ondersteuning van de regionale ontwikkeling, en draagt bij aan de 
ontwikkeling van communicatienetwerken. Verder verleent de Bank bijstand ter ondersteuning van 
de milieubescherming en ter verbetering van de leefomstandigheden, en ten slotte ter versterking 
van de concurrentiepositie van de industrie. Bovendien draagt de EIB bij tot het 
samenwerkingsbeleid ten aanzien van derde landen. 
Teneinde het internationale concurrentievermogen van de industrie en de integratie van deze sector 
op communautair niveau te bevorderen, financiert de EIB grootschalige investeringen middels 
individuele leningen en kleinschalige investeringen, met name van het MKB, indirect middels de 
algemene leningen. 
3^ 
De EIB verstrekt de algemene leningen immers ter ondersteuning van kleine en middelgrote 
investeringen van met name het MKB, aangezien het uit beheersmatige overwegingen niet 
mogelijk is ze met individuele leningen te financieren. De algemene leningen worden afgesloten met 
financiële bemiddelaars die op nationaal, regionaal of zelfs lokaal niveau opereren en die ze in 
overleg met de Bank gebruiken in overeenstemming met de economische, technische en financiële 
bepalingen. Het toepassingsgebied van de algemene leningen is snel uitgebreid met het oog op de 
ontwikkeling van de behoeften en de diversificatie van de communautaire beleidsterreinen. 
De algemene leningen beantwoorden meestal aan meerdere doelstellingen van het communautaire 
beleid en hebben betrekking op: 
— in de achtergebleven zones, de kleine en middelgrote ondernemingen in de industrie, de 
dienstensector (met name het toerisme) en de landbouw, alsmede kleinschalige infrastructuren; 
— buiten deze zones, investeringen van kleine en middelgrote ondernemingen in de industrie en 
het toerisme; 
— ongeacht de ligging, investeringen van kleine en middelgrote ondernemingen die bijdragen tot 
de communautaire doelstellingen op het gebied van de milieubescherming, energie, transport 
en geavanceerde technologieën. 
De EIB werkt samen met een honderdtal partners, financiële instellingen en commerciële banken. 
Uit de cijfers zoals opgenomen in tabel 4, blijkt de omvang van de bijstand van de EIB aan het 
MKB. 
Sinds 1988 heeft de EIB in hoge mate bijgedragen aan de steun aan het MKB. Meer dan 
36.500 kleine en middelgrote ondernemingen hebben geprofiteerd van kredieten met een totale 
waarde van meer dan 9,7 miljard ecu, ofwel meer dan 50% van de financiële steun die 
toegekend is aan de industrie en diensten. Meer dan 23.000 acties (6,4 miljard ecu aan 
kredieten) hadden betrekking op investeringen in de steungebieden en ongeveer 13.500 
projecten werden uitgevoerd buiten deze gebieden (waarvan 11.600 en 3 miljard ecu aan eigen 
middelen en 1.700 projecten en 660 miljoen ecu aan bijstand van het NCI). 
5 O 
Tabel 4 
DE EUROPESE INVESTERINGSBANK 
De EIB in cijfers: 
Waarde van de door de EIB toegekende leningen: 
in 1992: 17 miljard ecu (stijging van 10,7% ten opzichte van 1991), waarvan 16 
miljard ecu in de Gemeenschap en 893 miljoen ecu in het kader van het 
samenwerkingsbeleid ten aanzien van derde landen; 
in 1991: 15,3 miljard ecu 
De EIB en de regionale ontwikkeling: 
1992: 11,8 miljard ecu (93% in de regio's die in aanmerking komen voor bijstand van 
de structuurfondsen (doelstellingen 1, 2 en 5b). 
1991: 8,49 miljard ecu 
Van 1989 t/m 1992 heeft de EIB voor bijna 35 miljard ecu bijstand verleend ten behoeve 
van de regionale ontwikkeling. 31 miljard ecu hiervan was bestemd voor de actiezones 
van de structuurfondsen (doelstellingen 1, 2 en 5b). 
De EIB en het MKB: 
In 1992 heeft de EIB algemene leningen afgesloten voor een totaalbedrag van 3.258 
miljoen ecu. In 1991 was dit 3.758 miljoen ecu. In 1992 werden in totaal 8.788 kredieten 
toegekend voor een bedrag van 4.071 miljoen ecu, tegen 10.271 kredieten ter waarde van 
2.991 miljoen in 1991 (waarvan respectievelijk 17 miljoen en 71 miljoen over de 
algemene leningen van het huidige NCI). 
40% van de kredieten op algemene leningen is toegekend voor kleine en middelgrote 
investeringen in de sectoren infrastructuur en energie, die meestal door de lagere 
overheden uitgevoerd werden. 
60% van de kredieten op algemene leningen was voornamelijk bestemd voor steun aan 
het MKB in de achtergebleven regio's. Uit de uitsplitsing van de kleine en middelgrote 
ondernemingen naar het aantal werknemers, blijkt dat het voornamelijk om bedrijven met 
minder dan 50 werknemers gaat (meer dan de helft van het bedrag en bijna 75% van het 
aantal kredieten). 
De bijstand die de EIB in de Gemeenschap heeft toegekend ter ondersteuning van de 
concurrentiepositie van de ondernemingen, bedroeg: 
in 1990: 3,7 miljard ecu, waarvan bijna 2 miljard ecu voor 7.447 kleine en middelgrote 
ondernemingen 
in 1991: 3,3 miljard ecu, waarvan 2,3 miljard ecu voor 9.548 kleine en middelgrote 
ondernemingen (met inbegrip van de kredieten op de algemene leningen van 
het NCI) 
in 1992: 2,6 miljard ecu, waarvan 2,1 miljard ecu voor 7.223 kleine en middelgrote 
ondernemingen. Italië (913 miljoen ecu), Duitsland (321 miljoen ecu), Frankrijk 
(318 miljoen ecu), België (183 miljoen ecu) en Spanje (162 miljoen ecu) waren 
in 1992 de belangrijkste begunstigden van de kredieten op de algemene 
leningen voor het MKB. Daarnaast steunt de EIB investeringen van het MKB 
op het gebied van het milieu of een rationeel gebruik van energie. 
9A 
De Europese Raad in Edinburgh van 11 en 12 december 1992, die het belang van de EIB erkent, 
zeker tegen de achtergrond van een zich ongunstig ontwikkelende economie, heeft de Bank gevraagd 
een tijdelijk mechanisme in werking te stellen voor leningen ter waarde van 5 miljard ecu (voor 
1993 en 1994), dat beter bekend staat als "de Edinburgh-faciliteit", teneinde de financiering te 
versnellen van de projecten die zich richten op de infrastructuren die met name verband houden met 
de transeuropese netwerken op het gebied van het transport, telecommunicatie, energie en 
milieubescherming. Het mechanisme is reeds opgezet en de EIB heeft tot november 1993 al leningen 
verstrekt voor een bedrag van 3,5 miljard ecu. 
Tijdens dezelfde Raad werd, in het kader van het Europese groei-initiatief, besloten tot de oprichting 
van een Europees Investeringsfonds dat garanties op leningen kan verstrekken voor projecten met 
betrekking tot de transeuropese netwerken en voor het MKB. Dit instrument, dat beschikt over een 
kapitaal van 2 miljard ecu waarop ingeschreven is door de EIB (40%), de Commissie (30%) en de 
banken (30%), kan garanties verstrekken voor een totaalbedrag van, op termijn, 8 maal het kapitaal 
waarvoor is ingeschreven, te weten 16 miljard ecu. Later kan het EIF overgaan tot deelneming. Dit 
nieuwe fonds kan dus bijstand verlenen aan het MKB in de hele Gemeenschap in de vorm van het 
toekennen van leningen. 
Tijdens de Europese Raad in Kopenhagen van 21 en 22 juni 1993 heeft de EIB, in samenwerking 
met de Commissie, gevraagd dit tijdelijke mechanisme voor leningen dat in Edinburgh goedgekeurd 
werd (de "Edinburgh-faciliteit"), te verhogen met 3 miljard ecu en de duur ervan te verlengen tot 
na 1994. Van deze 3 miljard is 1 miljard bestemd voor het versterken van de concurrentiepositie 
van het MKB, hierna te noemen de "MKB-faciliteit". Het percentage van de rentevergoeding over 
de leningen bedraagt 2% en zal gedurende 5 jaar uitbetaald worden. Alleen de investeringsprojecten 
die het scheppen van arbeidsplaatsen beogen, komen in aanmerking voor deze vergoeding. 
1-2.2. Buiten de Gemeenschap 
Buiten de Gemeenschap verleent de EIB bijstand in het kader van het samenwerkingsbeleid met de 
derde landen. Uit hoofde hiervan financiert de Bank investeringen in de industrie, landbouw en 
dienstensector, met name in het kader van algemene leningen met financiële instellingen of 
ontwikkelingsbanken. 
In de landen van Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, alsmede in de overzeese 
gebieden, cofinanciert de EIB dergelijke investeringen enerzijds uit eigen middelen en anderzijds 
met risicodragend kapitaal op de begrotingsmiddelen. 
Van 1976 t/m 1992 werd, in het kader van vier Overeenkomsten van Lomé, meer dan 1900 miljoen 
ecu (57% van de totale bijdrage) toegekend voor investeringen in de produktiesector, waarvan 
ongeveer 500 miljoen voor ongeveer 1100 kleine ondernemingen uit over het algemeen de 
particuliere sector. 
9£ 
In de mediterrane landen kon in het kader van diverse financiële protocollen die van 1988 t/m 1992 
van kracht waren, een aantal projecten gefinancierd worden in de industrie, de landbouw en de 
dienstensector, ten belope van ongeveer 400 miljoen ecu (24% van het totaalbedrag), waarvan 200 
miljoen voor meer dan 1400 investeringen van kleine ondernemingen in de particuliere sector, 
die meestal tot stand zijn gekomen in samenwerking met ondernemingen uit landen van de 
Gemeenschap. 
In de Midden- en Oosteuropese landen konden met behulp van de acties die in 1990 van start zijn 
gegaan, investeringen worden gesteund in met name de sectoren infrastructuur en energie. In de 
industrie heeft de geleidelijke ontwikkeling van het bankwezen geleid tot de toekenning van 
algemene leningen voor een bedrag van 290 miljoen ecu (op een totaal van 890 miljoen eind 1992), 
hetgeen weer geleid heeft tot een twintigtal eerste kredietacties ten belope van 42 miljoen ecu. 
1.3. HET NIEUW COMMUNAUTAIR INSTRUMENT (NCI) EN HET MKB 
Om voor bijstand in aanmerking te komen, moeten de voorgestelde projecten beantwoorden aan de 
doelstellingen zoals de Raad heeft vastgelegd in de besluiten, "waarbij aan de Commissie de 
bevoegdheid wordt verleend leningen aan te gaan ter bevordering van de investeringen in de 
Gemeenschap". Deze doelstellingen worden nader toegelicht in de verschillende 
toepassingsbepalingen, waarin tevens goedkeuring is verleend voor het in tranches opnemen van de 
leningen. De Commissie en de EIB zijn samenwerkingsovereenkomsten aangegaan die een nadere 
precisering bevatten van de mandaten krachtens welke de Bank namens en voor rekening en risico 
van de Gemeenschap transacties verricht. 
De algemene doelstellingen van de afzonderlijke NCI-tranches zijn nagenoeg hetzelfde en dragen, 
met betrekking tot de financiering van investeringsprojecten, bij tot een toenemende convergentie 
en integratie van het economisch beleid (NCI I, II en III) en tot de versterking van de industriële 
aanpassing en het concurrentievermogen van de economie van de Gemeenschap, mede door de 
verspreiding van nieuwe technologieën en innovaties (NCI IV). 
De richtsnoeren zijn echter veel specifieker, waardoor iedere tranche van het NCI een passend 
instrument wordt voor de economische behoeften op een bepaald moment. 
Zo voorzag de toepassingsbepaling van NCI II(I7) in de financiering van projecten voor produktieve 
investeringen door het MKB, als toevoeging op de financiering van de sectoren energie en 
infrastructuren. 
(17) Besluit van de Raad 82/169/EEG van 15.03.1982, PB L 078 van 24.03.1982, blz. 19. 
In het NCI III(18) waren dezelfde prioriteiten opgenomen; in de richtsnoeren die de Commissie heeft 
opgesteld, werd nader gepreciseerd dat de leningen NCI-MKB, aangezien ze aan geen enkele 
geografische beperking gehouden zijn, een aanvulling zou kunnen vormen op de actie van de EIB 
door bijstand te verlenen in de zones die buiten de steungebieden vallen. 
Het NCI IV(19) was uitsluitend gewijd aan investeringsprojecten van het industriële MKB, met name 
de projecten met betrekking tot de toepassing van nieuwe technologieën en innovaties, alsmede een 
rationeel gebruik van energie. Verder konden met deze leningen bepaalde niet-materiële activa 
gefinancierd worden die direct verband hielden met de betreffende investeringen, zoals octrooien, 
vergunningen, knowhow, kosten van onderzoek/ontwikkeling. 
De Raad van Ministers heeft in het besluit ter goedkeuring van NIC IV(20) de EIB verzocht 750 
miljoen ecu ter beschikking te stellen uit eigen middelen voor leningen ten behoeve van dezelfde 
doeleinden. Door de EIB toestemming te geven bijstand te verlenen ten belope van 750 miljoen aan 
projecten van het MKB buiten de steungebieden, heeft de Raad de Bank tevens de bevoegdheid 
gegeven dit soort bijstand, indien nodig, voort te zetten na deze tranche. 
Het NCI in cijfers: 
Op 31.12.1992 waren er uit hoofde van NCI III en NCI IV leningen verstrekt ten belope 
van 3.554,4 miljoen ecu, waarvan 682,8 miljoen ecu voor het NCIIV. Met deze leningen 
kon de financiering van 7,2 miljoen ecu aan nieuwe investeringen gerealiseerd worden, 
hetgeen overeenkomt met meer dan 9600 projecten en geleid heeft tot 60.000 nieuwe 
arbeidsplaatsen. Verder kan geconstateerd worden dat de meeste steun bestemd was 
voor ondernemingen met minder dan 50 werknemers; dit betreft zowel het aantal 
gefinancierde projecten als het totaalbedrag van de toegekende leningen. 
Het grootste deel van de algemene leningen van de 3 laatste tranches (NCI II, NCI III 
en NCI IV) was bestemd voor de industriële ondernemingen (89%), en met name voor de 
machinebouw (19%), de levensmiddelenindustrie (13%), de textielindustrie (10%) en de 
papierindustrie (8%). Verder was een groot deel bestemd voor de dienstensector (7,5%), 
en met name voor de dienstverlening aan het bedrijfsleven (5,4%). Het grootste deel van 
de algemene leningen was bovendien bestemd voor de steungebieden van de 
Gemeenschap. Met name wat betreft NIC IV (682,8 miljoen ecu), blijkt uit de uitsplitsing 
van de leningen naar land, dat Italië de belangrijkste begunstigde was (285,7 miljoen 
ecu), gevolgd door Spanje (132 miljoen ecu) en het Verenigd Koninkrijk (96,1 miljoen 
ecu). 
(18) 
(19) 
(20) Besluit van de Raad 83/200/EEG van 19.04.1983, PB L 112 van 28.04.1983, blz. 26. 
Besluit van de Raad 87/182/EEG van 09.03.1987, PB L 71 van 14.03.1987, blz. 34. 
Besluit van de Raad 87/182/EEG van 09.03.1987, PB L 71 van 14.03.1987, blz. 34. 
9y 
1.4. DE EGKS EN HET MKB 
Wat betreft de leningen die de EGKS verstrekt, is het MKB in bepaalde omschakelingszones de 
belangrijkste begunstigde van dit soort communautaire steun. In het onderhavige geval betreft het 
leningen die tegen gunstige voorwaarden worden verstrekt, in combinatie met rentevergoedingen 
(van maximaal 3%) waarvan de toekenning verbonden is aan het scheppen van stabiele 
arbeidsplaatsen. 
II. ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING (O&TO) EN HET MKB 
De aandacht die de Commissie schenkt aan het versterken van de coherentie en coördinatie van het 
beleid op het gebied van Onderzoek en Technologische Ontwikkeling (O&TO) en de acties ten 
behoeve van het MKB, blijkt duidelijk uit het voorstel van de Commissie aan de Raad betreffende 
het vierde kaderprogramma voor 0&TO(2l). 
Tegen de achtergrond van een groeiende internationale concurrentie, is O&TO een belangrijk 
element voor het concurrentievermogen van het MKB. Daarom heeft de Commissie zich 
ingespannen om de deelname van het MKB aan de communautaire onderzoekprogramma's te 
bevorderen. De Commissie heeft haar O&TO-programma's opengesteld voor het MKB en voert 
verschillende acties uit ter verspreiding van de nieuwe technologieën. 
In de Mededeling van de Commissie getiteld "Het MKB en de communautaire activiteiten op het 
gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling"(22) wordt de deelname van het MKB aan de 
bestaande programma's, en met name die van het derde kaderprogramma, diepgaand geanalyseerd 
en zijn de perspectieven opgenomen die het vierde kaderprogramma voor O&TO biedt voor de 
tenuitvoerlegging van een efficiëntere coördinatie. 
In dit verslag heeft de Commissie haar aandacht doen uitgaan naar de O&TO-programma's. In het 
kader van deze programma's hebben de diensten van de Commissie bijzonder nauw samengewerkt, 
met name wat betreft de programma's die speciaal bestemd waren voor het MKB en de programma's 
waaraan het MKB actief heeft deelgenomen. 
(2,) Vierde kaderprogramma O&TO. COM(93) 276 PB C 230 van 26.08.1993, blz. 4. 
(22) COM(93) 356. 
gr 
II.1. DEELNAME VAN HET MKB AAN DE O&TO-PROGRAMMA'S OP HET GEBIED 
VAN INDUSTRIËLE EN MATERIAALTECHNOLOGIEËN, 
MILIEUTECHNOLOGIE, BIOWETENSCHAPPEN EN BIOTECHNOLOGIE EN 
ENERGIE 
In de communautaire kaderprogramma's voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling vormt 
de deelname van het MKB een strategische prioriteit. Dit blijkt uit de tenuitvoerlegging van speciale, 
individuele programma's, waarin actief wordt geprobeerd de deelname van het MKB aan alle 
onderzoekactiviteiten te bevorderen. Van de contracten die in 1991 en 1992 aangegaan zijn in het 
kader van de specifieke O&TO-programma's, waren in alle sectoren tezamen met uitzondering van 
de informatietechnologie en telecommunicatie: 1004 contracterende ondernemingen (11,5%) 
afkomstig uit het MKB, een totaalbedrag vertegenwoordigend van 167 miljoen ecu (12% van 
de totale begroting). De percentages van de programma's bestemd voor de industrie, zoals 
BRITE-EURAM — industriële en materiaaltechnologieën — (32% van de contractanten en 
25% van de middelen) en JOULE — niet-nucleaire energie — (16% en 19%) liggen, zoals men 
kan verwachten, hoger dan het gemiddelde. Er kan echter een stijgende deelname vanuit het MKB 
geconstateerd worden, met name in het programma BRITE-EURAM (industriële en 
materiaaltechnologieën) waarin twee acties opgenomen zijn die specifiek voor het MKB bestemd 
zijn, te weten Uitvoerbaarheidspremies (UP) en "Cooperative Research Action for Technology 
(CRAFT)". 
De Uitvoerbaarheidspremies zijn bestemd voor de afzonderlijke ondernemingen van het MKB die 
onderzoekcapaciteit in huis hebben en die een voorstel willen voorbereiden in het kader van het 
programma BRITE-EURAM. Middels deze actie kan steun toegekend worden van maximaal 30.000 
ecu en tot 75% van de totale kosten van haalbaarheidsonderzoek met een duur van 9 maanden, dat 
tot doel heeft de uitvoerbaarheid van een concept, een procédé of een materiaal voor een 
BRITE-EURAM-project te beproeven of bewijzen. 
CRAFT zorgt ervoor dat ondernemingen die over geen of weinig O&TO-middelen beschikken, 
toegang kunnen krijgen tot onderzoek, door aan transnationale groepen industriële kleine en 
middelgrote ondernemingen financiële bijstand te verlenen ter waarde van 50% van de totale kosten 
van het O&TO-project, waarvan de uitvoering is toevertrouwd aan een derde (onderzoekcentrum, 
universiteit of onderneming). Bij de afzonderlijke projecten moeten ten minste 4 zelfstandige kleine 
en middelgrote ondernemingen betrokken zijn uit ten minste 2 verschillende Lid-Staten en de totale 
kosten moeten tussen 400.000 en 1 miljoen ecu belopen voor een periode van 1 of 2 jaar. 
Een van de basiscriteria van de acties van het kaderprogramma is de transnationale samenwerking 
(onderzoek met kostendeling, eensgezind optreden, begeleidende maatregelen). 
3G 
Deze samenwerking gaat gepaard met nauwe contacten met ondernemingen, universiteiten of 
onderzoekcentra in andere gebieden van de Gemeenschap. In dit kader is de specifieke doelstelling 
van CRAFT: het bevorderen van nauwe samenwerking tussen de kleine en middelgrote 
ondernemingen onderling door de ondernemingen van een bepaalde sector of van verschillende 
sectoren bijeen te brengen, zodat ze zich kunnen buigen over een gemeenschappelijk technisch 
probleem, waarvoor gezamenlijk naar een oplossing kan worden gezocht ten bate van alle partijen. 
Teneinde de toegang tot CRAFT voor de belangstellende kleine en middelgrote ondernemingen te 
verbeteren en te beschikken over een instrument voor steun en advies aan de kleine en middelgrote 
ondernemingen die aan CRAFT willen deelnemen, heeft de Commissie een netwerk van "National 
Focal Points" opgezet, dat zich uitstrekt over de hele Gemeenschap en de EVA-landen. Het gaat 
hier om een informeel en flexibel netwerk dat niet door de Commissie gefinancierd,wordt. Dit 
netwerk zorgt voor de verspreiding van de informatie, voor de organisatie van de vele begeleidende 
maatregelen van CRAFT (gerichte promoting binnen het MKB, sectoriële studies, workshops), en 
helpt kleine en middelgrote ondernemingen bij het inventariseren van hun behoeften op het gebied 
van O&TO en potentiële partners, alvorens een voorstel in te dienen bij CRAFT. 
Verder kreeg CRAFT bijzonder veel bekendheid middels het deelnetwerk O&TO van de Euro 
Info Centres. Soortgelijke contacten zijn gelegd tussen de Commissie en de Contactcentra VALUE 
die onlangs opgezet zijn. 
Naast de programma's die speciaal bestemd zijn voor het MKB, zijn er andere maatregelen genomen 
ten behoeve van het MKB, met name de speciale vermelding in alle informatieve documenten en 
de toenemende verspreiding van de resultaten van O&TO onder het MKB. 
De actie Uitvoerbaarheidspremies, die in 1989 ingevoerd werd, is voor de periode 1991 t/m 1993 
uitgerust met een budget van 6 miljoen ecu. Het programma CRAFT heeft voor dezelfde periode 
de beschikking over een budget van 57 miljoen ecu. Deze twee programma's vertegenwoordigen 
10% van het budget van het programma BRITE-EURAM en hebben uitsluitend betrekking 
op de activiteiten die speciaal bestemd zijn voor het MKB. 
De deelname van het MKB aan de acties "Uitvoerbaarheidspremies" en "CRAFT" in het kader van 
het programma BRITE-EURAM is opgenomen in tabel 5. 
Het is nog niet mogelijk CRAFT te evalueren, omdat de eerste CRAFT-contracten pas uit 1993 
dateren. De ervaringen met een aantal proefprojecten die in 1991 en 1992 afgerond zijn, waren 
echter bijzonder positief. 
Tabel 5 
Overzichtstabel van de deelname van het MKB aan de acties 
"Uitvoerbaarheidspremies" en "CRAFT" in het kader van BRITE/EURAM 
Acties 
Uitvoerbaar­
heidspremies 
Acties 
CRAFT 
CRAFT 
fase I 
CRAFT 
fase II GLOBALE 
BUDGET 
6 miljoen 
ecu 
(1991-1993) 
GLOBALE 
BUDGET 
57 miljoen 
ecu 
1991-1993 Aantal 
voorstellen 
Aantal 
geselecteerde 
projecten 
Bijdrage in de 
kosten in ecu 
Aantal 
voorstellen 
Aantal 
geselecteerde 
projecten 
Bijdrage in de 
kosten in ecu 
Aantal 
voorstellen 
Aantal 
geselecteerde 
projecten 
Bijdrage in de 
kosten in ecu Tot 
15.12.92 
270 
99 
2.890.717 
Tot 
15.01.93 
156 
78 
1.074.852 
39 
31 
1 11.625.395 Van 
15.12.92 
tot 
10.09.93 
270 
93 
2.740.392 
Van 
15.01.93 
tot 
31.05.93 
237 
117 
1.645.483 
37 
29 
12.017.087 TOTAAL 
540 
192 
5.631.109 
TOTAAL 
393 
195 
waarvan 
706 MKB 
2.720.335 
76* 
60 
23.642.482 
* 50 voorstellen + 5 hernieuwde voorstellen 
Uit de drie hierna volgende voorbeelden van de gese7acteerde voorstellen blijkt dat CRAFT beoogt 
te voorzien in bijzonder concrete behoeften van de ondernemingen door ze te helpen bij het oplossen 
van de dagelijkse technische problemen: ontwikkeling van een nieuw systeem voor het coaten van 
aluminium tegen corrosie (5 partners in 4 verschillende landen), gebruik van magnetronovens met 
continubedrijf voor de produktie van levensmiddelen (6 partners in 3 landen), ontwikkeling van een 
draad geïmpregneerd met synthetische diamant voor het slijpen van stenen (10 partners in 3 landen). 
Het modelprofiel van een kleine of middelgrote onderneming die deelneemt aan CRAFT is: een 
onderneming uit een van de traditionele industriële sectoren met weinig technologische inbreng ten 
opzichte van de ondernemingen die deel uit maken van een veel beperktere categorie, ook wel het 
"High Tech"-MKB genoemd. 
Het effect en de voordelen voor het MKB van deze programma's kunnen als volgt worden 
samengevat: 
— ze vormen een efficiënt en rendabel middel om nieuwe technologieën en knowhow te 
ontwikkelen en verwerven, nauw aansluitend bij hun eigen activiteiten; 
— de kleine en middelgrote ondernemingen worden betrokken bij een leerproces, waardoor ze 
gaan inzien wat de waarde en het toenemend belang zijn van O&TO als factor om hun 
concurrentiepositie te handhaven of verbeteren; 
— ze zorgen ervoor dat de kleine en middelgrote ondernemingen een beter zicht krijgen op hun 
technologische en concurrentiële omgeving, en bevorderen aldus hun beleidsstrategie; 
— ze vergemakkelijken de totstandkoming van contactnetwerken voor toekomstige 
samenwerking met een directer effect op hun transacties. 
II.2. DEELNAME VAN HET MKB AAN DE ONDERZOEKACTIVITEITEN OP HET 
GEBIED VAN INFORMATIE- EN COMMUNICATIETECHNOLOGIEËN 
De Commissie is verantwoordelijk voor een aantal initiatieven betreffende prenormatief en 
precompetitief onderzoek en technologisch onderzoek naar transmitterende technologieën op het 
gebied van bijvoorbeeld informatie en communicatie, en de industriële en materiaaltechnologieën. 
Bij wijze van voorbeeld noemen we de programma's met betrekking tot de informatietechnologieën, 
communicatietechnologieën en de ontwikkeling van telematicasystemen op gebieden van 
gemeenschappelijk belang. Deze programma's worden uitgevoerd middels uitnodigingen tot het 
indienen van voorstellen die periodiek verschijnen en bestemd zijn voor transnationale 
samenwerkingsproj ecten. 
De deelname van het MKB aan deze projecten is toegenomen sinds de Commissie begin jaren '80 
met het programma ESPRIT is gestart. 
33 
Op dit moment neemt het MKB deel aan 80% van de projecten op het gebied van de 
communicatietechnologieën, aan 65% van de projecten op het gebied van de 
informatietechnologieën, en aan ongeveer 95% van de projecten in de sector van de 
telematicasystemen. De meeste kleine en middelgrote ondernemingen die deelnemen aan de 
projecten, zijn afkomstig uit de industriële high tech-sectoren of de sectoren met een grote 
technologische inbreng. Het betreft dienstverlenende bedrijven op het gebied van de O&TO en 
producenten van onderdelen of halffabrikaten die voornamelijk actief zijn op het gebied van de 
ontwikkeling van O&TO-toepassingen. De kleine en middelgrote ondernemingen uit de traditionele 
industriële sectoren nemen ook deel in de hoedanigheid van eindgebruiker en profiteren op die 
manier van de toepassing en aanpassing van geavanceerde technologieën. 
Het precompetitief onderzoek dat wordt uitgevoerd in het kader van de hierboven genoemde 
onderzoekprogramma's, draagt bij tot de ontwikkeling en verbetering van de transmitterende en 
genererende technologieën die van groot belang zijn voor het bevorderen van het 
concurrentievermogen van de communautaire industrie, en met name van het MKB. Het 
prenormatief onderzoek draagt bij tot de ontwikkeling van Europese en mondiale normen en is 
tevens van belang voor het MKB, aangezien het de kleine en middelgrote ondernemingen 
mogelijkheden biedt om hun potentiële markten te vergroten. 
Met behulp van de programma's betreffende de informatie- en communicatietechnologieën (ICT) 
hebben de kleine en middelgrote ondernemingen contacten kunnen leggen met andere bedrijven, 
universiteiten en onderzoekcentra. Tevens hebben deze programma's de opkomst van "start-ups" en 
de ontwikkeling van innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen bevorderd. De kleine en 
middelgrote ondernemingen hebben, dank zij hun innovatiecapaciteit en hun aanpassingsvermogen 
aan de veranderingen van de markt, actief kunnen deelnemen aan de ICT-programma's en 
bijgedragen aan de versnelde ontwikkeling van nieuwe produkten en de toepassing van geavanceerde 
technologieën. 
Uit de opgedane ervaringen is echter gebleken dat de deelname van het MKB en de andere 
organisaties in de perifere regio's van de Gemeenschap op bepaalde onderzoekterreinen vaak erg 
moeizaam verliep. Om verandering te brengen in deze situatie, zijn er proefprojecten van start 
gegaan die tot doel hebben de toegankelijkheid van het programma voor de plaatselijke organisaties, 
en met name het MKB, te verbeteren en de risico's van de toepassing van de onderzoekresultaten 
te beperken. 
Deze speciale initiatieven zijn voornamelijk bestemd om het MKB te helpen de technologie die 
voortvloeit uit het communautaire O&TO, te doorgronden en gebruiken. In het kader van deze 
initiatieven is er bijstand verleend voor de eerste toepassing van de technologie (bijvoorbeeld de 
toepassing van elektronica in de produktie), alsmede voor workshops, voorlichting en publikaties 
in de achtergebleven regio's. 
1oO 
De belangrijkste activiteiten die in deze regio's ontplooid worden, zijn bestemd om de kennis van 
de technologie en van de toepassingsmogelijkheden ervan te vergroten, om de uitwisseling met 
deskundigen in de andere regio's van de Gemeenschap te vergemakkelijken, om de technologie die 
voortvloeit uit de onderzoekprojecten te verspreiden, om demonstraties te geven aan de industrie en 
met name het MKB, om uiteindelijk te komen tot praktische toepassingen van de ontwikkelde 
technologie, en om het onderzoek naar geavanceerde problemen te steunen in voorbereiding op 
toekomstige projecten. 
Het directe resultaat van de speciale initiatieven die uitgevoerd zijn in Spanje, Portugal, Griekenland, 
Italië en Ierland, is dat een aantal kleine en middelgrote ondernemingen, waarvan het merendeel nog 
geen enkele ervaring had met geavanceerde technologieën, nieuwe technologieën heeft aangeschaft 
of bezig is met de aanschaf ervan. Verder hebben deze initiatieven geleid tot een doelmatiger 
infrastructuur van de informatietechnologie in de Gemeenschap en tot een stijging van de vraag naar 
innovatie. 
Er zijn tevens bewustmakings- en promotie-activiteiten georganiseerd om ervoor te zorgen dat het 
MKB geïnformeerd wordt over de O&TO-programma's en de voorwaarden voor het indienen van 
voorstellen, en om de samenwerking tussen het MKB en andere ondernemingen, universiteiten en 
onderzoekcentra te bevorderen. 
De aanvullende activiteiten die uitgevoerd werden uit hoofde van andere programma's, moeten 
tevens de ontwikkeling van en de toegang tot onderzoek en technologie bevorderen. Hier dienen met 
name de activiteiten genoemd te worden die georganiseerd zijn in het kader van het programma met 
betrekking tot systemen voor de elektronische uitwisseling van commerciële gegevens via de 
communicatienetwerken (TEDIS). Aangezien de uitwisseling van elektronische gegevens van 
toenemend belang is voor de verbetering van de concurrentiepositie en de efficiëntie van de 
Europese ondernemingen, zijn er kredieten toegewezen aan een groot aantal regionale centra 
teneinde het gebruik van EDI te stimuleren, met name onder de kleine en middelgrote 
ondernemingen in de hele Gemeenschap, alsmede in de regio's en landen met een 
ontwikkelingsachterstand. 
In tabel 6 zijn de percentages opgenomen van de deelname van het MKB aan de programma's op 
het gebied van telecommunicatie en informatietechnologieën. 
II.3. DEELNAME VAN HET MKB AAN DE PROGRAMMA'S VOOR DE TOEPASSING 
VAN DE ONDERZOEKRESULTATEN 
Het programma VALUE: (1989-1993) 38 miljoen ecu — verspreiding en toepassing van de 
resultaten van communautair onderzoek. Het programma VALUE II — gecentraliseerde actie 
1992-1994: 66 miljoen ecu. 
-7o^ 
Tabel 6 
O OVERZICHTSTABEL VAN DE DEELNAME VAN HET MKB AAN DE KADERPROGRAMMA'S 
OP HET GEBIED VAN TELECOMMUNICATIE EN INFORMATIETECHNOLOGIEËN 
Kader 
I 
II 
III Programma 
ESPRIT 
AIM 
DELTA 
DRIVE 
ESPRIT 
EUROTRA 
RACE 
VALUE I(3) 
COMM, TECH 
INFO, TECH 
TELEMATICA 
VALUE II(4) 
TOTAAL Vastleggings­
krediet 
750.000.000 
17.187.000 
17.442.000 
47.867.000 
1.500.348.062 
17.000.000 
468.401.000 
7.276.890 
356.025.000 
949.676.756 
255.865.000 
7.060.000 
4.394.148.708 Aan MKB 
toegewezen 
steun(1) 
407.810.632 
13.753.000 
16.438.000 
43.141.000 
1.238.234.559 
2.200.000 
254.073.000 
2.910.156 
295.083.000 
741.917.706 
234.994.000 
2.965.200 
3.253.520.253 Globaal 
budget 
MKB(2) 
(%) 
54% 
80% 
94% 
90% 
83% 
13% 
54% 
40% 
83% 
78% 
92% 
42% 
74% Projecten 
Totaal 
239 
43 
28 
63 
418 
88 
92 
109 
75 
379 
134 
52 
1720 MKB 
139 
32 
26 
55 
300 
0 
51 
55 
59 
243 
126 
31 
1117 % 
58 
74 
93 
87 
72 
0 
55 
50 
79 
64 
94 
60 
65% Partners 
Totaal 
551 
197 
160 
254 
1453 
35 
421 
197 
480 
1182 
1173 
113 
6216 MKB 
159 
61 
70 
81 
545 
0 
95 
93 
128 
382 
385 
66 
2065 % 
29 
31 
44 
32 
38 
0 
23 
47 
28 
32 
33 
58 
33% Deelname 
Totaal 
1264 
277 
203 
442 
3769 
134 
881 
205 
812 
2699 
1699 
131 
12516 MKB 
226 
71 
88 
133 
844 
0 
129 
101 
173 
515 
520 
78 
2878 % 
18 
26 
43 
30 
22 
0 
16 
49 
21 
19 
31 
60 
23% 
(1) Budget van de projecten met deelname van het MKB. N.B. Het gaat hier om indicatieve cijfers aangezien bijvoorbeeld de dochtermaatschappijen van grote 
ondernemingen tot het MKB zijn gerekend. De aangegeven bedragen voor VALUE I en VALUE II hebben betrekking op de door het MKB voorgestelde 
projecten. 
(2) % van het budget van de projecten met deelname van het MKB/globaal budget. 
(3) Projecten voor de verspreiding en toepassing (1989-1992). 
(4) Projecten voor de verspreiding en toepassing (1992-1993). 
Aantal contracten 
Partners: aan eenzelfde project kunnen meerdere MKB-partners deelnemen. 
Deelname: een kleine of middelgrote onderneming kan aan meerdere projecten deelnemen. 
Het programma VALUE heeft als doel het bevorderen van de verspreiding en het doelmatig 
toepassen van de resultaten van wetenschappelijk en technologisch onderzoek, teneinde de 
concurrentiepositie van de Europese industrie, en met name van het MKB, te versterken. De bijstand 
aan de contractanten die deel hebben genomen aan communautair onderzoek, en met name bet 
MKB, is bestemd voor de financiering van marktonderzoek, haalbaarheidsstudies, en de 
voorbereiding van een ondernemingsplan voor kleine en middelgrote ondernemingen die in 
aanmerking willen komen voor risicodragend kapitaal of andere vormen van financiering. 
De gecentraliseerde actie voor de verspreiding en exploitatie van de resultaten van de 
communautaire OTO-activiteiten (VALUE II), die de Raad op 29 april 1992(23) goedkeurde, heeft 
de tenuitvoerlegging mogelijk gemaakt van activiteiten waarvan het MKB, direct of indirect, 
geprofiteerd heeft. We noemen hier in het bijzonder: 
— het toekennen van premies (voor ontwikkeling of voor technologieoverdracht) aan de kleine 
en middelgrote ondernemingen die geïnteresseerd zijn in de exploitatie van de resultaten van 
het communautaire O&TO, teneinde het gebruik en de verspreiding van de resultaten van 
de communautaire OTO-programma's in hun eigen omgeving te bevorderen; 
— het verlenen van directe bijstand ter promotie van de exploitatie van de resultaten van het 
communautaire OTO-onderzoek (projecten voor de verspreiding en toepassing); 
— het opzetten van een netwerk van 27 verbindingscentra in de Lid-Staten teneinde de 
informatieverstrekking, aan met name het MKB, over de OTO-activiteiten van de 
Gemeenschap en over de resultaten en kennis die hieruit voortvloeit, te verbeteren; 
— het organiseren, in het kader van dit netwerk, van thematische acties ter promotie van de 
resultaten (VACRO DAYS) voor industriële ondernemingen in de regio's van de 
Gemeenschap, en met name voor het MKB. 
In het informatiesysteem CORDIS, dat bestaat uit verschillende gegevensbanken, worden de 
belangrijkste gegevens over de O&TO-activiteiten en de resultaten ervan verzameld en bijgewerkt. 
Met behulp van CORDIS kan het MKB makkelijker toegang krijgen tot de informatie, met name 
via de Euro Info Centres (die via de computer de beschikking hebben over inschrijfformulieren voor 
de afzonderlijke communautaire O&TO-programma's) en via de verbindingscentra VALUE die in 
1992 zijn opgezet. 
(23) Beschikking van de Raad 92/272/EEG van 29.04.1992, PB L 141 van 23.05.1992, blz. 1. 
fo3 
VALUE MKB is een proefproject dat in 1991 van start is gegaan en dat de verspreiding van de 
resultaten van het communautair onderzoek naar het MKB bevordert. Verder beoogt het project de 
toepassing en verspreiding van de onderzoekresultaten die het MKB verkregen heeft in het kader 
van communautaire programma's. VALUE MKB kent premies toe voor ontwikkeling (voor het 
aangaan van een overeenkomst) en voor technologieoverdracht. Ongeveer 300 kleine en 
middelgrote ondernemingen hebben geprofiteerd van de activiteiten van VALUE-MKB. Het 
budget van dit proefproject beloopt 2,1 miljoen ecu. Gezien de positieve resultaten in 1991 en 1992, 
werd de actie in 1993 voortgezet. 
In het kader van het programma VALUE zal er een reeks seminars georganiseerd worden om de 
resultaten van het communautaire onderzoek te verspreiden onder de kleine en middelgrote 
ondernemingen die hebben deelgenomen aan het proefproject EUROMANAGEMENT — 
O&TO-audits. Ter herinnering, in het kader van de actie EUROMANAGEMENT — O&TO-audits 
hebben 657 kleine en middelgrote ondernemingen gebruik kunnen maken van de bijstand van 
47 technologisch adviseurs die meer dan 1000 O&TO-projecten hebben geïdentificeerd, hetgeen 
begin 1993 geleid heeft tot het indienen van 120 voorstellen voor onderzoek bij de Commissie in 
antwoord op de aanbestedingen van het derde kaderprogramma, waarvan uiteindelijk 30% 
geselecteerd werd. Deze actie zou in 1994 herhaald moeten worden met het oog op doelstelling 4 
van het Kaderprogramma Onderzoek en Ontwikkeling. 
II.4. DEELNAME VAN HET MKB AAN INNOVATIE EN OVERDRACHT VAN 
TECHNOLOGIE 
Programma SPRINT: (1989-1993) 90 miljoen ecu 
Het communautaire programma SPRINT*24* ter bevordering van innovatie en overdracht van 
technologie is een van de instrumenten die de Gemeenschap heeft ingesteld om het invoeren van 
nieuwe technologieën door het MKB, met inbegrip van het ambacht, te stimuleren. 
De belangrijkste drie actielijnen van SPRINT zijn: 
— versterken van de infrastructuur van innovatie- en technologiediensten in de Gemeenschap; 
— bevorderen van de verspreiding van nieuwe technologieën en andere hulpbronnen onder de 
ondernemingen; 
(24) Beschikking van de Raad 89/286/EEG van 17.04.1989, PB L 112 van 25.04.1989, blz. 12. 
4e>y 
— verbeteren van de bewustmaking en de kennis van innovaties en het uitwisselen van 
ervaringen op het gebied van het nationale en communautaire innovatiebeleid. 
Sinds april 1989 is er een reeks acties van start gegaan die elk betrekking hadden op een van de 
bovengenoemde actielijnen. 
A. Infrastructuur van de innovatiediensten in de Gemeenschap 
Teneinde de infrastructuur van de innovatiediensten in de Gemeenschap te versterken en de 
ontwikkeling van deze diensten in heel Europa voort te zetten, zijn er in het kader van SPRINT 
transnationale netwerken van innovatiediensten opgezet die samenwerken en zorgen voor de 
verspreiding van de "beste werkwijzen" op de diverse terreinen. 
Op dit moment steunt het programma: 
— 50 netwerken met inbegrip van meer dan 300 technologiediensten, verbindingsdiensten, 
diensten voor regionale ontwikkeling, Kamers van Koophandel en science-parken verspreid 
over heel Europa; 
— het netwerk EUROTECH, waaraan twaalf nationale organisaties voor onderzoek en 
ontwikkeling zijn verbonden, zoals onder meer ANVAR (F), British Technology Group 
(UK), CDTI (ES), CNR (IT), Fraunhofer Gesellschaft (D), TNO (NL), enz,; 
— 50 netwerken van sectoriële centra voor collectief onderzoek — "centres techniques 
industriels" in Frankrijk, "Forschungsgemeinschaften" in Duitsland — waaraan in totaal 200 
van dergelijke organisaties verbonden zijn (dat is een derde van alle Europese centra op dit 
gebied) in de traditionele industrieën zoals de bouw, de textielindustrie en de houtsector, of 
die actief zijn op het gebied van transversale technologieën, zoals lasertechnieken en 
informatietechnologie. 
Verder is, teneinde de binnen deze netwerken opgedane ervaringen te verspreiden, in het kader van 
SPRINT een geïntegreerd, gecoördineerd programma van start gegaan dat bestemd is om de "beste 
werkwijzen" vast te stellen en te verspreiden. Dit project draagt bij tot cte consolidatie van de 
deskundigheid en het beheer van de netwerken, de totstandkoming van kwaliteitsnormen en de 
versterking van de transnationale relaties tussen de deelnemers. 
Naast de hierboven genoemde netwerken heeft SPRINT tevens bijgedragen tot de oprichting van 
de Europese vereniging voor de organisatie van contractonderzoek (EACROl waarbij op dit moment 
meer dan vijftig Europese organisaties voor contractonderzoek zijn aangesloten. 
lo £ 
In navolging van de Europese vereniging voor risicodragend kapitaal (EVCA) en van de Europese 
vereniging voor technologieoverdracht, innovatie en industriële informatie (Til), die gedurende de 
proeffase van het programma opgezet zijn, beoogt dit mega-netwerk een Europees forum te worden 
voor de organisaties die het vertegenwoordigt en aan deze organisaties de diensten te kunnen 
verlenen die noodzakelijk zijn voor hun ontwikkeling, zoals de opleiding en de uitwisseling van 
informatie. 
Tenslotte heeft dit programma op experimentele basis bijstand verleend aan de plaatselijke en 
regionale overheden voor een betere ontwikkeling en planning van de science-parken en 
innovatiecentra door ze knowhow te leveren en ze op de hoogte te brengen van de beste Europese 
werkwijzen op dit gebied. Met het oog hierop zijn drie uitnodigingen tot het indienen van blijken 
van belangstelling gepubliceerd. De eerste heeft geleid tot de selectie van meer dan 100 deskundigen 
voor het ontwerp, de planning en het beheer van de science-parken; de tweede en derde tot de 
selectie van 82 projecten voor science-parken, die een beroep kunnen doen op de deskundigheid van 
een klein groepje van de voornoemde deskundigen (3 à 5). 
Dit heeft er indirect toe geleid dat SPRINT het zwaartepunt van de Europese knowhow in deze 
sector is geworden. 
B. Verspreiding van de technologische hulpbronnen binnen de Gemeenschap 
Teneinde de verspreiding van technologische hulpbronnen en kennis onder het bedrijfsleven in de 
Gemeenschap te vergemakkelijken, wordt in het kader van het programma op experimentele basis 
steun verleend aan de projecten voor grootschalige industriële technologieoverdracht die 
demonstreren hoe de nieuwe beschikbare technologieën aangepast en toegepast kunnen worden in 
de sectoren of regio's waar ze nog niet in de praktijk worden gebracht. De projecten ten behoeve 
van de — kleine en grote — industriële ondernemingen moeten als katalysator dienen voor de 
transregionale of transsectoriële technologieoverdracht. Op dit moment worden er 
haalbaarheidsstudies uitgevoerd naar veertig van deze specifieke projecten en men verwacht dat 
dertig projecten met communautaire steun uitgevoerd zullen worden. 
Teneinde het MKB beter bewust te maken van de toegang tot en de toepassing van nieuwe 
technieken voor de innovatie en het beheer van de technologie, is in het kader van het programma 
het initiatief MINT van start gegaan. MINT (Managing the Integration of New Technology') werd 
als communautair experimenteel programma voor advies en diagnostiek ontwikkeld en verleent 
financiële communautaire bijstand aan 1000 kleine en middelgrote ondernemingen in alle 
Lid-Staten, die advies krijgen ter bevordering van de aanpassing aan de nieuwe technologieën. 
4o6 
Met betrekking tot de verspreiding van managementtechnieken voor informatie en innovatie, zijn 
er verschillende initiatieven opgezet. Bij wijze van voorbeeld kan genoemd worden: de steun aan 
transnationale samenwerkingsprojecten tussen organisaties voor onderzoek en technologie — 
hierboven netwerken genoemd — voor de verspreiding van technische en economische gegevens 
over de , nieuwe technologieën en managementtechnieken voor innovaties, alsmede om 
ondernemingen te stimuleren in een efficiënte toepassing van geavanceerde produktietechnologieën 
en van de procedures voor kwaliteitsbeheer en kwaliteitsborging. Geraamd wordt dat deze 
samenwerkingsprojecten per jaar betrekking hebben op meer dan 100.000 kleine en middelgrote 
ondernemingen met name in de sector van de traditionele industrieën. 
Ter ondersteuning van een betere toepassing van de industriële vormgeving als instrument voor het 
management van innovaties, is in de experimentele fase van het programma de design-prijs van de 
Europese Gemeenschap ingesteld. Deze prijs werd reeds drie maal uitgereikt en in totaal hebben in 
de hele Gemeenschap 1000 kleine en middelgrote onderneming zich als kandidaat opgegeven. 
In 1994 is de volgende prijsuitreiking. 
Verder werd in het kader van het programma verdere steun toegekend voor maatregelen ter 
vermindering van de kosten van transacties voor de transnationale aanschaf van technologieën en/of 
technische samenwerking tussen ondernemingen. Bij wijze van voorbeeld kunnen genoemd worden: 
de 70 netwerken van bemiddelingsdiensten en contactcentra die als taak hebben de transnationale 
aanschaf van technologieën door bedrijven te vergemakkelijken of technologische samenwerking 
tussen deze bedrijven tot stand te brengen. Als direct resultaat van deze netwerken zijn er 300 
contracten tussen ondernemingen afgesloten. Een ander voorbeeld zijn de ontmoetingsdafen voor 
technologieoverdracht. Tijdens deze bijeenkomsten, die een of twee dagen duren, worden de 
geselecteerde ondernemingen uit een bepaalde regio die op zoek zijn naar partners uit andere landen, 
in contact gebracht met makelaars in technologie die afkomstig zijn uit andere regio's. Er zijn al 16 
ontmoetingsdagen voor technologieoverdracht geweest en in de komende jaren zullen er nog 16 
georganiseerd worden. Op die manier wordt aan meer dan 1300 ondernemingen de mogelijkheid 
geboden om hun vraag/aanbod op het gebied van technologische samenwerking aan de makelaars 
in technologie en de contactcentra in heel Europa voor te leggen. 
Ten slotte zijn er twee programma's van start gegaan die betrekking hebben op de financiering van 
innovaties. Het eerste programma, Transnationale investeringsforums, brengt innoverende 
ondernemingen met een hoog ontwikkelingspotentieel die op zoek zijn naar financieringsbronnen, 
in contact met financiers afkomstig uit verschillende landen die op zoek zijn naar 
investeringsmogelijkheden. Er zijn inmiddels al 8 investeringsforums geweest, waaraan in totaal 
300 innoverende kleine en middelgrote ondernemingen op het gebied van de high tech hebben 
deelgenomen. In de komende twee jaar zullen er 10 van dit soort forums georganiseerd worden voor 
in totaal 800 innoverende bedrijven en meer dan 1000 kapitaalverschaffers — voor het grootste 
gedeelte verschaffers van risicodragend kapitaal — afkomstig uit de hele Gemeenschap. 
1o^ 
Het tweede programma, dat bekend staat onder de naam "Financiering van technologie naar 
prestatie" (FTP), beoogt de bevordering van de aanschaf van nieuwe technologieën door het 
bedrijfsleven en met name het MKB, door de liquiditeit te verbeteren en door de concurrentiepositie 
van de Europese leveranciers van nieuwe technologieën (vaak ook kleine en middelgrote 
ondernemingen) te versterken. Op die manier steunt SPRINT een geselecteerde groep grote Europese 
banken en financiële instellingen, die als bemiddelaars optreden met het oog op de bevordering van 
de techniek. SPRINT tekent in op een deel van de financiering met risicodragend kapitaal, dat door 
deze financiële instellingen uit hoofde van de FTP-projecten ter beschikking wordt gesteld voor 
technologieën — de waarde van ieder project beloopt tussen de 50.000 en 200.000 ecu — en zorgt 
voor de commerciële en technische begeleiding. 
In tabel 7 is voor de verschillende maatregelen die de Commissie heeft ingevoerd, aangegeven 
hoeveel ondernemingen bijstand hebben gekregen in het kader van het programma SPRINT voor 
de aanschaf, het testen of het verkrijgen van informatie over nieuwe technologieën. Geconstateerd 
kan worden dat 7200 kleine en middelgrote ondernemingen nieuwe technologieën hebben 
aangeschaft, 24.000 kleine en middelgrote ondernemingen nieuwe technologieën hebben getest 
of geëvalueerd en 64.000 kleine en middelgrote ondernemingen geïnformeerd zijn over de 
nieuwe technologieën, met name dank zij de transnationale netwerken. In totaal hebben 95.200 
kleine en middelgrote ondernemingen van het programma SPRINT geprofiteerd. 
C. Doelmatigheid en coherentie van het beleid van de overheden 
Wat betreft de verbetering van de doelmatigheid en de coherentie van het beleid van de overheden 
inzake de promotie van innovatie en de overdracht van technologie, werden twee soorten activiteiten 
gefinancierd. 
De eerste soort, die al gedeeltelijk op gang is gekomen tijdens de proeffase, heeft betrekking op de 
uitwisseling van kennis en ervaring tussen de Lid-Staten en de Commissie inzake het 
innovatiebeleid, alsmede op de steunmaatregelen voor innovatie. 
De volgende onderwerpen kregen speciale aandacht: 
— octrooien en andere rechten op intellectueel eigendom; 
— science-parken; 
— regionale centra voor technologische bijstand; 
— managementtechnieken voor de innovatie, met name industriële vormgeving, waardeanalyse 
en kwaliteit. 
lo? 
Tabel 7 
Aantal kleine en middelgrote ondernemingen dat direct geprofiteerd beeft van SPRINT 
I. Toepassing van nieuwe technologie 
A. Transnationale technologische samenwerking tussen kleine en 
middelgrote ondernemingen via transnationale 
samenwerkingsnetwerken voor het MKB, en via bijeenkomsten 
voor technologieoverdracht 
• 600 overeenkomsten tussen telkens twee KMO's. 
Voorbeelden van overeenkomsten: produktie- en 
distributieovereenkomsten, overeenkomsten voor 
gezamenlijke O&TO en produktie; 
• van de gesloten overeenkomsten hebben gemiddeld 10 
KMO's de technologie getest of geanalyseerd; 
• van de gesloten overeenkomsten zijn gemiddeld 30 KMO's 
geïnformeerd over de nieuwe techniek. 
B. Verspreiding van nieuwe technologieën 
+via de onderzoek- en technologienetwerken (sinds 1986): 
300 organisaties voor onderzoek en technologie met 
gemiddeld 750 MKB-klanten, hebben aan deze actie 
deelgenomen 
• 2% van de MKB-klanten heeft een nieuwe technologie 
aangeschaft als direct gevolg van de activiteiten van deze 
netwerken; 
• 8% van de MKB-klanten heeft een nieuwe technologie 
getest of geëvalueerd als direct gevolg van de activiteiten 
van deze netwerken; 
• 20% van de MKB-klanten is geïnformeerd over de 
nieuwe technologie. 
•Specifieke projecten bestemd voor de overdracht van innovaties binnen de 
Gemeenschap (20 van deze projecten met telkens 5 KMO's): 
• KMO's die aan specifieke projecten deelnemen 
• KMO's die geïnformeerd zijn over de nieuwe technologie 
tijdens de verspreiding van specifieke projecten 
IL Andere voordelen 
C. Vergemakkelijken van de invoering van nieuwe technologieën 
met behulp van het programma MINT (hulp bij de invoering 
van nieuwe technologieën) 
• 1000 KMO's krijgen advies dat bestemd is om de invoering 
van de nieuwe technologie te vergemakkelijken 
D. Investeringsforums 
• 10 forums met telkens een veertigtal innoverende KMO's, 
afkomstig uit de verschillende landen en op zoek naar 
financiering 
Totaal A-D Aantal KMO's 
die een nieuwe 
technologie of 
andere (bijv. 
financiële) 
hulpbronnen 
verkregen 
hebben 
1200 
4500 
100 
Aantal direct 
begunstigde 
ondernemingen 
1000 
400 
7200 Aantal 
KMO's die 
de nieuwe 
technologie 
getest of 
geëvalueerd 
hebben 
6000 
18.000 
24.000 Aantal 
KMO's die 
gefnfonneer 
d zijn over 
de nieuwe 
technologie 
18.000 
45.000 
1000 
64.000 
log 
Om de balans op te kunnen maken van de publieke maatregelen en het overheidsbeleid op het 
gebied van steun aan innovatie en technologieoverdracht op regionaal, nationaal en communautair 
niveau, is er in 1993 een reeks forums georganiseerd over het innovatiebeleid. De thema's van deze 
eerste reeks waren: 
— steun voor nieuwe high tech-ondernemingen; 
— verkrijgen en verspreiden van technologische kennis; 
— bijeenbrengen van innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen; 
— organisatie van onderzoek en technologie, toekomststrategieën; 
—v bevorderen van kwaliteit binnen innovatieve kleine en middelgrote ondernemingen. 
De tweede soort activiteiten bestaat uit het opzetten van een systeem om het innovatiegebeuren 
nauwlettend te volgen, het European Innovation Monitoring System (EIMS), dat de basis moet 
worden van de Europese kennis en onderzoekcapaciteiten op het gebied van innovatie en 
technologieoverdracht. 
Een aanbesteding heeft geleid tot de selectie van 53 organisaties die beschikken over knowhow op 
het gebied van innovatie en technologieoverdracht. Deze organisaties zullen de diensten van de 
Commissie assisteren bij het ontwikkelen van dit systeem en bij het uitvoeren van enquêtes. Op dit 
moment wordt een tweede aanbesteding geëvalueerd. 
Er zijn diverse projecten opgestart voor een doelmatige ondersteuning van de besluiten en acties van 
de volgende doelgroepen: 
— beslissingsbevoegde en bestuurlijke instanties van de Commissie, Lid-Staten en regionale 
overheden; 
— dienstverlenende organisaties voor de ondersteuning van innovaties. 
Twee belangrijke gebieden hebben op dit moment betrekking op het MKB: 
1- Studies naar innovatie op basis van de bestaande gegevens 
Op dit moment zijn er een paar informatiebronnen die gebruikt kunnen worden voor een 
vergelijkend onderzoek van de resultaten op het gebied van wetenschap, technologie en innovatie. 
Een aantal van die bronnen zijn: de gegevensbanken inzake O&O en de industrie; alle gegevens 
afkomstig uit gedecentraliseerde enquêtes over innovatie; enquêtes over innovatie die gebaseerd zijn 
op de literatuur hierover en op andere bronnen. Binnen het EIMS wordt gebruik gemaakt van deze 
bronnen om een empirisch overzicht te kunnen geven van de huidige situatie van de innovaties en 
onderzoekactiviteiten, op basis van de volgende punten: 
^l-fO 
* resultaten van O&O en industriële structuren; 
* overdracht van nieuwe technologieën tussen de industriële ondernemingen onderling; 
* vergelijking van de innovatie-activiteiten binnen Europa; 
* industriële verspreiding van de resultaten van innovatie; 
* bronnen van innovatieve ideeën; 
* belemmeringen voor innovatie; 
* technologische samenwerking tussen ondernemingen. 
2. Enquêtes en nieuwe informatiebronnen 
Het EIMS dient niet alleen gebruikt te worden voor het invoeren en vergelijken van de bestaande 
gegevens. Het systeem moet ook de ontwikkeling en toepassing van nieuwe en innovatieve 
informatiebronnen over de innovatie in Europa stimuleren. De enquêtes naar innovatie zullen dan 
ook een centrale rol spelen bij de ontwikkeling van het EIMS. 
Ze vormen de basis van het systeem en zorgen ervoor dat alle schema's en ander materiaal over 
innovatie en innovatieve werkwijzen in Europa regelmatig bijgewerkt kunnen worden. 
In samenwerking met Eurostat is er een reeks nationale enquêtes over innovatie gehouden, die 
gebaseerd waren op methodologische werkzaamheden en tests, en die betrekking hadden op: 
* de innovatieve capaciteiten en strategieën van de Europese ondernemingen; en 
* de toepassing en verspreiding van technologieën en technieken voor innovatiemanagement. 
Dit heeft betrekking op 55.000 kleine en middelgrote ondernemingen. 
Eind 1992 beliep de financiële bijstand van SPRINT 87 miljoen ecu; dat is bijna het hele budget 
van het programma. De uitsplitsing van het budget naar de drie soorten acties die hierboven 
beschreven werden, komt overeen met de Beschikking van de Raad uit 1989 (89/286/EEG), te 
weten: 
- infrastructuur en innovatiediensten: 50 miljoen ecu 
- innovatieoverdracht: 30 miljoen ecu 
* kennisoverdracht: 10 miljoen ecu 
Een paar mensen van de verschillende diensten komen regelmatig informeel bijeen om informatie 
uit te wisselen over de financiering van innovaties met het oog op een betere coördinatie van de 
initiatieven en acties op dit gebied. 
w\ 
De Commissie heeft aan de Raad een voorstel voor een Verordening voorgelegd om het programma 
SPRINT in 1994 met een jaar te verlengen en hiervoor een budget uit te trekken van 23 miljoen 
ecu(25). 
II.5. ANDERE COMMUNAUTAIRE PROGRAMMA'S DIE BETREKKING HEBBEN OP 
DE TECHNOLOGIEËN EN HET ONDERZOEK 
PROGRAMMA THERMIE 
Op het gebied van de energie verleent het programma THERMIE, naast de programma's SAVE en 
ALTENER, bijstand aan het MKB. 
Het programma THERMIE, met als doelstelling het ondersteunen van de invoering en verspreiding 
van werkzame technologieën, hecht veel waarde aan het terugdringen van de uitstoot van 
vervuilende stoffen, de ontwikkeling van het concurrentievermogen van de industrie, met name van 
het MKB, en de samenwerking met derde landen. 
Naast de steun aan innovatieve projecten, worden in het kader van THERMIE ondersteunende 
maatregelen uitgevoerd met behulp van een netwerk van 40 Europese organisaties ter bevordering 
van energetische technieken (het OPET-netwerk). 
Dank zij dit netwerk worden de kleine en middelgrote ondernemingen begeleid bij het opzetten van 
hun energetische projecten. Ze krijgen namelijk gerichte en precieze informatie door deel te nemen 
aan "marketing-denktanks" waarin de beroepsbeoefenaars, industriëlen en de OPET's 
vertegenwoordigd zijn, en door transnationale partnerschappen aan te gaan voor de presentatie van 
innovatieve projecten op communautaire schaal. Daarnaast is voor het MKB een gegevensbank met 
informatie over energetische technieken opgezet. 
Aangezien het MKB een grote bijdrage aan de technologische innovatie levert, gelden ook 
innovatieve projecten in het MKB, samenwerking en partnerschappen die het communautaire 
karakter van de projecten bevorderen als selectiecriteria van THERMIE. 
Uit de statistische evaluatie van het programma THERMIE over de periode van 1973 t/m 1991, 
waarin ook rekening gehouden is met de voorgaande programma's voor de demonstratie van en 
bijstand aan de technologieën met betrekking tot koolwaterstoffen, blijkt dat gemiddeld 50% van 
de ingediende projecten afkomstig was uit het MKB. Het aandeel geselecteerde projecten van 
kleine en middelgrote ondernemingen bedroeg 57% voor de gebruikers en 48% voor de producenten 
van energetische technieken. 
(25) COM(93) 306 def. van 05.07.1993. 
AAA, 
In tabel 8 is een gedetailleerde weergave van de deelname van het MKB aan het programma 
THERMIE van 1990 t/m 1993 opgenomen. Van 1990 t/m 1993 blijkt dat ten minste 1 kleine of 
middelgrote onderneming aan ongeveer 60% van de projecten heeft deelgenomen; deze 
projecten vertegenwoordigen 40% van het totale budget. 
In het programma THERMIE en het OPET-netwerk wordt rekening gehouden met de specifieke 
kenmerken van de kleine en middelgrote ondernemingen door ze financiële steun toe te kennen, te 
helpen bij de administratieve en financiële opzet van de projecten, precieze en volledige informatie 
te verstrekken, te bemiddelen bij het vinden van Europese partners, en te betrekken bij de 
toekomstige ontwikkeling van de energetische technieken. Door de toegang tot het programma voor 
het MKB te vergemakkelijken, draagt THERMIE bij aan de versterking van de concurrentiepositie 
van het MKB, alsmede aan een beter administratief en financieel inzicht in de communautaire 
programma's. 
De invoering van werkzame energetische technieken in de kleine en middelgrote ondernemingen zou 
ongetwijfeld hun produktiekosten verlagen en bijdragen tot het handhaven of scheppen van 
werkgelegenheid. Uit de evaluatie blijkt dat in de periode 1973-1991 dank zij het programma 
THERMIE 17.000 arbeidsplaatsen gehandhaafd of gecreëerd konden worden. 
ONDERZOEKACTIVITEITEN EGKS 
De onderzoekprogramma's op het gebied van hygiëne en veiligheid hebben ook bijgedragen tot de 
bevordering van de samenwerking en het partnerschap tussen de ondernemingen van het MKB in 
de verschillende regio's van de EEG. Het gaat om de volgende programma's: 
— eerste gezamenlijke onderzoekprogramma op het gebied van veiligheid in de 
EGKS-industrieën 1989-1994(26); 
— vijfde en zesde onderzoekprogramma "Arbeidshygiëne in de mijnen" 1983-199r en 
1991-1994; 
— vijfde onderzoekprogramma "Technische bestrijding van schadelijke en hinderlijke invloeden 
op de arbeidsplaatsen en in de omgeving van installaties der ijzer- en staalindustrie" 
1985-1993(28). 
(26) PB C 325 van 29.12.1989. 
(27) PB C 332 van 08.12.1983 en PB C 14 van 22.01.1991, 
PB C 338 van 31.12.1985. (28) 
'M 5 
Tabel 
DEELNAME VAN HET MKB AAN HET PROGRAMMA THERMIE 
-S RATIONEEL 
ENERGIEGEBRUIK 
HERNIEUWBARE 
ENERGIEBRONNEN 
VASTE 
BRANDSTOFFEN 
OLIE EN GAS 
1990-1993 Aantal projecten 
toegekend bedrag 
(miljoen ecu) 
Aantal projecten 
toegekend bedrag 
(miljoen ecu) 
Aantal projecten 
toegekend bedrag 
(miljoen ecu) 
Aantal projecten 
toegekend bedrag 
(miljoen ecu) 
Aantal projecten 
toegekend bedrag 
(miljoen ecu) 1990 
MKB TOTAAL in % 
23 39 59,0% 
9,1 18,7 48,7% 
21 27 77,8% 
4,8 6,6 73,1% 
1 3 33,3% 
8,7 9,6 90,9% 
8 16 50,0% 
5,2 10 51,8% 
53 85 62,4% 
27,8 44,9 62% 1991 
MKB TOTAAL in % 
34 65 52,3% 
13,1 34,8 37,5% 
32 51 62,7% 
20,5 35,7 57,4% 
1 6 16,7% 
0,1 22,1 0,6% 
11 30 36,7% 
4,7 22,9 20,7% 
78 152 51,3% 
38,5 115,5 33,3% 1992 
MKB TOTAAL in % 
29 52 55,8% 
13,9 31,6 43,9% 
43 67 64,2% 
18,6 35,1 53% 
0 4 0% 
0 33,2 0% 
16 31 51,6% 
8,3 27,7 29,9% 
88 154 57,1% 
40,8 127,6 32,0% 1993 
MKB TOTAAL in % 
30 42 71,4% 
30,1 43,3 69,4% 
40 52 76,9% 
24,1 35,2 68,3% 
1 10 10% 
0,5 33 1,4% 
21 35 60% 
14 26,4 52,9% 
92 139 66,2% 
68,6 138 49,7% 1990-1993 
MKB TOTAAL in % 
116 198 58,6% 
66,1 128,5 51,5% 
136 197 69% 
68,0 112,7 60,4% 
3 23 13% 
9,3 97,9 9,5% 
56 112 50% 
32,2 87 37% 
311 530 58,7% 
175,7 426,1 41,2% 
MKB = projecten waaraan ten minste 1 kleine of middelgrote onderneming deelneemt 
TOTAAL = totaal aantal ondersteunde projecten 
Bron: evaluaties en beschikkingen van de Commissie inzake toegekende stei; 
In tabel 9 is een overzicht opgenomen van de aan het MKB toegekende steun, uitgesplitst naar 
Lid-Staat en uitgedrukt in een percentage van het globale budget dat toegewezen is aan de 
programma's. Uit deze tabel blijkt dat het gemiddelde van de aan het MKB toegewezen kredieten 
48% bedraagt, met een maximum van 77% voor het grootste van de drie 
EGKS-onderzoekprogramma's. 
Het MKB heeft vooral deelgenomen aan de uitvoering van onderzoekwerkzaamheden ter verbetering 
van de gezondheid, veiligheid, arbeidshygiëne op de werkplek en van de werk- en woonomgeving 
van werknemers in de Europese mijnen en staal- en ijzerindustrie. 
Een flink aantal resultaten van de door het MKB uitgevoerde onderzoekactiviteiten heeft geleid tot 
de totstandkoming van richtsnoeren ter bevordering van de gezondheid en veiligheid op de werkplek. 
Hierdoor werd het MKB nauwer betrokken bij de communautaire besluitvorming. De financiële 
deelname van de Commissie beliep over het algemeen 60% van de totale kosten van de 
onderzoekwerkzaamheden. De effecten in termen van werkgelegenheid en de economische weerslag 
(in veel gevallen werden industriële octrooien aangevraagd) zijn duidelijk. Met het oog op de 
toekomst van het EGKS-verdrag en de geleidelijke vermindering van de EGKS-heffingen, zullen 
de subsidies die toegekend worden voor EGKS-onderzoek echter flink verlaagd of zelfs afgeschaft 
worden. De kleine en middelgrote ondernemingen zullen dan ook moeten kiezen voor een 
diversificatie van hun industriële activiteiten en een nieuwe richting in moeten slaan. 
ONDERZOEKACTIVITEITEN OP HET GEBIED VAN HET VERVOER 
Met de Beschikking van de Raad van 21 december 1990(29) werd het programma EURET (European 
Research in Transport), een programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het 
gebied van het vervoer, vastgesteld. Het programma beantwoordt aan drie doelstellingen: 
optimalisering van de exploitatie van de vervoernetten, optimalisering van de logistiek en 
vermindering van de schadelijke externe gevolgen. Dank zij het opzetten van consortia van 
ondernemingen, kan het MKB ook deelnemen aan het programma, waarvoor 26,8 miljoen ecu is 
uitgetrokken. Terwijl meer dan de helft van de beschikbare middelen (51%) is toegekend aan de 
grote ondernemingen, komt het MKB als begunstigde op de tweede plaats met 19% van het 
budget (3,6 miljoen ecu). Hierna volgen de onderzoekinstituten (13%), universiteiten (12%) en de 
adviseurs (5%). 
(29) Beschikking 90/1 l/EEG van 21.12.1990, PB L 8 van 11.01.1991, blz. 16. 
nns 
Tabel 9 
De onderzoekactiviteiten (EGKS) en het MKB 
Onderzoekprogramma 
(EGKS) 
Programma Veiligheid 
(1989-1994) 
Programma 
"Technische bestrijding 
van schadelijke en 
hinderlijke invloeden 
op de arbeidsplaatsen 
en in de omgeving van 
installaties der ijzer- en 
staalindustrie" 
(1983-1991) 
(1991-1994) 
Programma 
"Arbeidshygiëne in de 
mijnen" (1985-1993) 
Totaal Totale 
budget van 
het 
programma 
in miljoen 
ecu 
21 
23 
11 
55 Aan het MKB toegekende bedragen in % van het globale budget van de programma's 
en per land 
FR 
3,4% 
25,7 
-D 
4,6% 
3,2 
15,9 ES 
5,6% 
2,6 
6,5 GB 
1,8% 
12,5 IT 
4,2% 
23,9 
2,2 PT 
2,2% 
2 
-B 
-
19,9 
1,5 Totaal 
21,8 
77,3 
38,6 
48% Absolute 
cijfers in 
miljoen ecu 
4,578 
17,8 
4,2 
26,578 
II.6. COÖRDINATIE TUSSEN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
Geconcludeerd kan worden dat de coördinatie tussen de diensten van de Commissie bijzonder 
vruchtbaar was wat betreft de specifiek voor het MKB bestemde acties in O&TO-programma's als 
CRAFT en de uitvoerbaarheidspremies van het programma BRITE-EURAM. De diensten van de 
Commissie wordt overigens verzocht deel te nemen aan het IRDAC — Industrial Research and 
Development Advisory Committee — dat op het gebied van O&TO de adviezen over het MKB 
heeft uitgebracht die ten grondslag liggen aan het programma CRAFT. Hetzelfde geldt voor de 
programma's voor de valorisatie van de onderzoekresultaten, zoals VALUE en — tijdens de 
proeffase — EUROMANAGEMENT — O&TO. 
Het programma VALUE heeft overigens een versterkende werking op de communautaire initiatieven 
die bijstand verlenen aan de financiering van de MKB-projecten met een doelstelling op 
technologisch gebied, zoals EUROTECH CAPITAL, SPRINT INVESTMENT FORA, SPRINT 
TECHNOLOGY PERFORMANCE FINANCING, VENTURE CONSORT en het proefproject 
Startkapitaal. 
Om de verschillende beleidslijnen van de bevoegde overheden van de Commissie op het gebied van 
risicodragend kapitaal ten behoeve van het MKB beter te kunnen integreren, is er een 
gemeenschappelijke brochure gepubliceerd onder de titel "het risicodragend kapitaal voor de 
valorisatie van de communautaire onderzoekactiviteiten van het MKB". 
Onlangs is er een werkgroep voor de diensten van O&TO en het MKB opgericht om de algemene 
aanpak te bevorderen en de eerste stappen naar een betere coördinatie tussen de diensten te 
consolideren, zodat op die manier beantwoord kan worden aan de specifieke behoeften van het 
MKB. 
De doelstelling van deze werkgroep is het concretiseren van de MKB-dimensie in het vierde 
kaderprogramma O&TO, door de maatregelen die in het kader van de verschillende beleidsterreinen 
uitgevoerd worden, beter op elkaar af te stemmen. Verder moet de werkgroep gaan zorgen voor een 
betere doorzichtigheid van de communautaire O&TO-acties voor het MKB, met name via een 
gezamenlijke promotie en via de coördinatie van de bestaande netwerken. 
41^ 
III. DE PROGRAMMA'S MET BETREKKING TOT DE BEROEPSOPLEIDINGEN HET 
MKB 
Op het gebied van de beroepsopleiding heeft de Commissie, naast de belangrijkste middelen 
(ongeveer 20 miljoen ecu voor de periode 1989-1993) die het Europees Sociaal Fonds uittrekt voor 
de inschakeling in het arbeidsproces van personen die problemen hebben op de arbeidsmarkt, een 
aantal programma's (ERASMUS, COMETT, LINGUA, EUROTECNET, FORCE en PETRA) 
opgezet die bestemd zijn om het niveau van de kwalificaties in de hele Gemeenschap te verbeteren, 
om op die manier het proces van economische, technologische, sociale en culturele veranderingen 
te kunnen beheersen. 
Deze programma's streven de volgende doelstellingen na: 
— bevorderen van de transnationaliteit om de kwaliteit te verbeteren, waarbij de nationale 
systemen gerespecteerd worden; 
— verveelvoudigen van transnationale uitwisselingen en vergroten van de mobiliteit van de 
stagiairs en opleiders; 
— opzetten van netwerken die de uitwisseling, samenwerking en het opzetten van gezamenlijke 
projecten moeten bevorderen. 
Van deze programma's hebben EUROTECNET (innovatie op het gebied van de beroepsopleiding 
in verband met de technologische verandering in de Europese Gemeenschap), COMETT (onderwijs 
en opleiding op het gebied van de technologie) en FORCE (permanente beroepsopleiding) specifiek 
betrekking op het MKB. In dit verslag zullen, na een kort overzicht van de doelstellingen van deze 
programma's, de effecten ervan voor het MKB besproken worden. 
In tabel 10 is de deelname van het MKB aan deze drie programma's cijfermatig weergegeven. 
III.1. HET PROGRAMMA EUROTECNET 
Het doel van het programma EUROTECNET{30) is het bevorderen van de innovatie op het gebied 
van de beroepsopleiding met het oog op de technologische veranderingen. Het programma is opgezet 
om de Lid-Staten te helpen de beroepsopleiding aan te passen aan de veranderingen van 
technologieën. Ter bevordering van de uitwisseling van informatie en de overdracht van ervaringen 
en kennis, is er een communautair netwerk van model- en samenwerkingsprojecten opgericht. 
(30) Besluit van de Raad 89/657/EEG, PB L 393 van 30.12.1989, blz. 30. 
44 ff 
Tabel 19 
wimmmmmmmm m*mm<m*m'rmii!rmFma?!mmmmm 
BEROEPSOPLEIDING 
Overzichtstabel van de acties ten behoeve van het MKB in de programma's 
EUROTECNET, COMETT en FORCE 
PROGRAMMA'S 19914992 
EUROTECNET (1990-1994) 
. Budget (miljoen ecu) 
. Totaal aantal netwerkprojecten 
. Totaal aantal projecten voor het MKB 
% projecten ten behoeve van het MKB 7,5 miljoen een 
277 
46 
18% 
COMETT (1990-1994) 
. Budget (excl. EVA) (miljoen ecu) (90-92: 
121) 
(93-94: 79) 
. Aantal begunstigde KMO's* 
(direct of indirect) 
. Aantal direct betrokken KMO's** 
. Aantal KMO's < 50 werknemers 
. Aantal KMO's met 50 tot 200 werknemers 
. Schatting van het percentage deelnemende 
KMO's 200 miljoen ecu 
30,000 
7.000 
3.300 
2.300 
>7S% 
FORCE (1991-1994) 
. Budget 91-93 
. Totaal aantal projecten 
(aanbestedingen 91 en 92) 
. Aantal contracterende KMO's of KMO's als 
coördinator van projecten, waaronder groepen 
KMO's. 
. Begunstigde KMO's 
— direct 
— via groepen ondernemingen 
— via beroepsorganisaties, sectoriële 
organisaties, enz. 
. Aantal betrokken ondernemingen, waaronder 
groepen KMO's (contractanten, coördinatoren, 
partners) 
. Aantal direct betrokken ondernemingen, 
waaronder groepen KMO's (contractanten, 
coördinatoren, partners) 
Percentage directe deelname KMO's-groepen 
KMO's/totaal aantal ondernemingen 32,8 miljoen ecu 
427 
140 
Enkele duizenden, een groep 
KMO's kan veel deelnemers 
bevatten, soms wel honderden. 
2.000 
1,250 
62% 
Schatting 
Deelname van het MKB heeft ook betrekking op de ontwikkeling van opleidingscursussen. 
A A3 
Dit heeft het mogelijk gemaakt het onderzoek te richten op de opleiding, en met name de stage, 
binnen de onderneming. Het doel hiervan is het bevorderen van deskundigheid en capaciteiten van 
de werknemers in met name het MKB om zich aan te passen aan de technologische veranderingen, 
en het creëren van de omstandigheden die noodzakelijk zijn om van het bedrijf een leerplek te 
maken. Het programma EUROTECNET, dat in 1990 van start is gegaan voor een periode van 5 
jaar, betekent een aanmerkelijke uitbreiding van de mogelijkheden voor de 
beroepsopleidingssystemen om profijt te trekken uit de innovatie in de hele Gemeenschap. In het 
programma wordt de prioriteit toegekend aan de kwalificaties die belangrijke veranderingen 
ondergaan en die een hoog technologisch gehalte hebben. De opleidingsmethodes en instrumenten 
die nodig zijn om de kleine en middelgrote ondernemingen in staat te stellen hun werknemers een 
permanente opleiding te bieden, worden steeds aangepast aan de jongste technologische 
veranderingen. 
In de Beschikking van de Raad is vastgelegd dat het MKB moet deelnemen aan de tenuitvoerlegging 
van het programma en aan de verspreiding van de behaalde resultaten. Bij EUROTECNET ligt dus 
de nadruk op de projecten die direct of indirect van invloed zijn op de invoering van innovatieve 
oplossingen op het gebied van het menselijk potentieel in het MKB. Naar aanleiding van de 
selectieprocedures in de 12 Lid-Staten, zijn 277 modelprojecten geselecteerd als basis van een 
netwerk van EUROTECNET-projecten, waarvan er 46 (dat is ongeveer 18%) betrekking hebben 
op de initiële of permanente beroepsopleiding binnen het MKB of bestemd voor het MKB. 
Deze projecten kunnen in vier groepen onderverdeeld worden: 
1. de projecten die voornamelijk tot doel hebben nieuwe strategieën en methodes te 
ontwikkelen om de behoeften op het gebied van de kwalificatie en opleiding van het MKB 
te kunnen analyseren; 
2. de projecten die beogen het niveau van de kwalificaties van de werknemers in het MKB te 
verhogen. Deze projecten hechten vooral waarde aan het vaststellen van de 
"sleutel-kwalificaties" die voorzien in de behoeften van de werknemers op zowel het gebied 
van de technische kwalificaties, als de persoonlijke ontwikkeling; 
3. de projecten voor de reorganisatie/transformatie van de opleidingscentra in dienstencentra 
voor het bedrijfsleven die beantwoorden aan de specifieke behoeften van het MKB; 
4. de projecten ter bevordering van de technologieoverdracht binnen het MKB (bijvoorbeeld 
OM — Computer Integrated Manufacturing: computergestuurd fabriceren, CAD — 
Computer Aided Design: computergestuurd ontwerpen, LAN — Local Area Network: lokaal 
netwerk) en ter ontwikkeling van nieuwe onderwijsstrategieën en -methodes binnen de 
onderneming. 
AZo 
Bij wijze van voorbeeld noemen we projecten van de verschillende categorieën: 
- het Italiaanse project AFM~Edilizia in de sectoren van de bouw en de weg- en 
waterbouw, dat als doelstelling heeft kleine ondernemingen op te zetten en te 
ontwikkelen met behulp van een systeem voor geavanceerde dienstverlening 
(nieuwe technologieën), de vraag te stimuleren door nieuwe beroepsprofielen in 
te voeren, en nieuwe bedrijfsstrategieën te bevorderen in de bouw, zoals de 
samenwerking tussen de grote ondernemingen en het MKB; 
- het Belgische project ARIA voor de opleiding van bedrijfsleiders, om ze bewust 
te maken van het belang om het intellectueel kapitaal van de werknemers in het 
MKB te handhaven en bevorderen, en ze te informeren over de technologische 
ontwikkelingen. De permanente opleiding wordt dan ook beschouwd als 
investering in het menselijk kapitaal van de onderneming; 
- het Britse project van het Newcastle College ter bevordering van de innovatie 
van de opleiding in nieuwe kwalificaties op het gebied van de elektrotechniek, om 
te voorzien in de vraag naar bepaalde kwalificaties vanuit het bedrijfsleven 
(CAO, computers, robots). Het doel van het project is de industrie te kunnen 
voorzien van ingenieurs en technici die in staat zijn zich aan te passen aan 
specifieke omstandigheden; 
- een ander Brits project dat door de universiteit van Aberdeen uitgevoerd wordt 
op het gebied van de aquicultuur, heeft als doelstelling het personeel van de 
Europese aquicultuurbedrijven die onlangs opgericht zijn, op te leiden in de 
hiotechnologieën, gebruikmakend van multimediale technieken en 
afstandsonderwijs. Dit project heeft betrekking op de permanente opleiding 
binnen de onderneming in de afgelegen zones en er wordt gebruik gemaakt van 
de rurale telecommunicatienetwerken. 
Het MKB en de beroepsopleiding vormden het thema van verschillende seminars van 
EUROTECNET, zoals bijvoorbeeld de seminars over het MKB en CIM, de ontwikkeling van het 
menselijk potentieel of de nieuwe opleidingsconcepten, waaraan veel kleine en middelgrote 
ondernemingen hebben deelgenomen. De conclusies van deze seminars zijn gepubliceerd en 
verspreid. 
Verder dienen we hier melding te maken van enkele EUROTECNET-publikaties die bestemd zijn 
om de kleine en middelgrote ondernemingen te helpen bij hun poging tot aanpassingen reorganisatie 
met het oog op de nieuwe strategieën voor het ontwikkelen van het menselijk potentieel en de 
nieuwe opleidingsstrategieën, zoals bijvoorbeeld: de praktische handleiding bestemd voor het MKB 
"12 steps towards the qualification of employees: mastering new technologies through continuing 
training", "the Learning Organization" met voorlichting voor de reorganisatie van het MKB, 
"EPOQUAL" waarin enkele casestudy's zijn opgenomen van nieuwe beroepsprofielen, en 
"L'importance de la productique (CIM) pour Ia formation continue au sein des petites et moyennes 
entreprises". 
A Z A 
III.2. HET PROGRAMMA COMETT 
Het programma COMETT (1990-1994)(3I) is een intracommunautair programma betreffende 
samenwerking tussen universiteit en onderneming inzake initiële en permanente opleiding op het 
gebied van met name de geavanceerde technologie. Eén van de algemene doelstellingen van het 
programma is het voorzien in de behoefte aan specifieke kwalificaties van het MKB. 
De uitgevoerde maatregelen hebben betrekking op de volgende 4 onderdelen: 
Onderdeel A: de ontwikkeling en versterking van het Europees netwerk van AUEF: 
samenwerkingsverbanden op opleidingsgebied tussen universiteit en onderneming ter 
bevordering van de transnationale samenwerking; 
Onderdeel B: transnationale uitwisseling door beurzen toe te kennen aan studenten, personen die 
hun basisopleiding voltooid hebben, of aan het personeel van universiteiten en 
ondernemingen; 
Onderdeel C: gezamenlijke projecten voor permanente opleiding op het gebied van de geavanceerde 
technologie en multimediaal afstandsonderwijs; 
Onderdeel D: aanvullende promotie- en begeleidingsmaatregelen. 
In 1992 werd een gedetailleerde analyse van de deelname van het MKB aan het 
COMETT-programma uitgevoerd aan de hand van een steekproef van 200 kleine en middelgrote 
ondernemingen die deelgenomen hadden aan 129 geselecteerde projecten in het kader van de in 
1990 uitgeschreven aanbesteding. Uit dit onderzoek, alsmede uit de gegevens van de gegevensbank 
COMETT, blijkt dat ongeveer 75% (ongeveer 7000) van de ondernemingen die deelgenomen 
hebben aan COMETT, bestond uit kleine en middelgrote ondernemingen (minder dan 500 
werknemers). Van de 7000 kleine en middelgrote ondernemingen die direct deelnamen, hebben 
3300 ondernemingen (ongeveer de helft) minder dan 50 werknemers, en 2300 (eenderde) tussen de 
50 en 200 werknemers in dienst. 
80% van de COMETT-projecten heeft betrekking op ten minste 1 kleine of middelgrote 
onderneming en dit percentage stijgt gestaag sinds COMETT I. Aan de AUEF-netwerken 
(samenwerkingsverbanden op opleidingsgebied tussen universiteit en onderneming, onderdeel A) 
nemen gemiddeld 10 kleine en middelgrote ondernemingen deel. Aan de gezamenlijke projecten 
voor permanente opleiding op het gebied van de geavanceerde technologie en multimediaal 
afstandsonderwijs (onderdeel C) nemen gemiddeld 4 kleine en middelgrote ondernemingen deel. 
(31) Besluit van de Raad 89/27/EEG, PB L 13 van 17.01.1989, blz. 28. 
12^ 
Van de kleine en middelgrote ondernemingen die deelnemen aan COMETT, neemt 40% deel aan 
de AUEF (onderdeel A), 33% aan de transnationale uitwisseling (onderdeel B) en ongeveer 25% 
aan de gezamenlijke projecten voor permanente opleiding (onderdeel C). Een groeiend aantal kleine 
en middelgrote ondernemingen is actief op twee gebieden (de onderdeten A en B, of A en C). 
Naar schatting profiteren 30.000 kleine en middelgrote ondernemingen direct of indirect van 
COMETT II, met name via de opleidingscursussen. 
De analyse heeft bovendien aangetoond wat voor soort kleine en middelgrote ondernemingen 
deelnemen aan COMETT. Het percentage deelnemende kleine en middelgrote ondernemingen per 
land verschilt niet erg. We kunnen echter constateren dat 60% van de MKB-pattners van eenzelfde 
project in hetzelfde land actief is, en 20% in een aangrenzend land. COMETT is dan ook een 
belangrijke ingang voor de kleine en middelgrote ondernemingen die op Europees niveau actief 
willen worden. 
Wat betreft de verschillende sectoren, blijkt dat een derde van de betrokken kleine en middelgrote 
ondernemingen dienstverlenende bedrijven zijn die voornamelijk actief zijn op het gebied van 
advies, ontwerp van software en opleiding. In de dienstensector komen we ook de meeste kleine en 
middelgrote ondernemingen tegen, terwijl de industriële sector vooral bestaat uit middelgrote 
ondernemingen (tussen 50 en 500 werknemers). Verder kan geconstateerd worden dat van het MKB 
de adviesbedrijven het meest actief zijn in het programma COMETT, en dat de traditionele 
industriële sector daarentegen het slechtst vertegenwoordigd is. 
1113. HET PROGRAMMA FORCE 
Het doel van het actieprogramma voor de ontwikkeling van de voortgezette beroepsopleiding in de 
Europese Gemeenschap, FORCE(32), is het aanmoedigen van ondernemingen, met name het MKB, 
om te investeren in de voortgezette beroepsopleiding en om werknemers deze opleiding te bieden. 
De transnationale maatregelen van het programma FORCE ondersteunen dan ook de synergie bij 
de innovatie, de uitvoering van Europese sectorieel onderzoek naar de voortgezette beroepsopleiding, 
de uitwisseling van vergelijkbare gegevens betreffende de voortgezette beroepsopleiding, de analyse 
van het contractuele beleid op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding en de prognose 
omtrent de ontwikkelingen op het gebied van beroepskwalificaties en beroepen. 
In een tijdsbestek van twee jaar (1991 en 1992) werden 427 projecten geselecteerd (164 in 1991, 
en 263 in 1992). 1250 kleine en middelgrote ondernemingen namen aan meer dan een derde 
van de projecten deel als partner, ofwel direct, ofwel indirect via beroepsverenigingen, Kamers 
van Koophandel en/of de equivalenten daarvan, en instellingen voor de opleiding binnen de 
onderneming. 
(32) Besluit van de Raad 90/267/EEG, PB L 156 van 21.06.90, blz. 1. 
** M 3 
De projecten worden gekenmerkt door hun sectoriële of intersectoriële gerichtheid, en ze zijn 
bestemd voor diverse categorieën werknemers. Ze steunen het MKB met hun activiteiten op het 
gebied van de permanente beroepsopleiding binnen de onderneming door middel van studies en 
onderwijsmateriaal. 
Er kunnen globaal vijf groepen MKB-projecten worden onderscheiden: 
1. projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding met een grote, directe 
deelname vanuit het MKB (ten minste drie kleine of middelgrote ondernemingen nemen deel 
als contractant, coördinator of partner); 
2. projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding waaraan Kamers van 
Koophandel en Fabrieken en/of equivalenten daarvan, en beroepsverenigingen deelnemen 
(indirecte deelname van het MKB); 
3. projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding voor grote 
ondernemingen/MKB ; 
4. projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding voor het MKB met een grote 
deelname van de opleidingsinstellingen en sociale partners; 
5. projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding voor het bedrijfsleven in het 
algemeen, waaronder ook het MKB. 
1. Projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding met een grote, directe 
deelname vanuit het MKB 
Aan deze projecten nemen ten minste drie, maar soms zelfs wel tien kleine of middelgrote 
ondernemingen deel. De grote ondernemingen en/of de Kamers van Koophandel en Fabrieken en/of 
equivalenten daarvan, en beroepsverenigingen zijn in deze projecten niet vertegenwoordigd, of 
ondervertegenwoordigd. De meeste projecten worden uitgevoerd in de grensgebieden tussen 
voornamelijk Duitsland en Nederland en worden gecoördineerd door economische instellingen. Deze 
projecten hebben altijd betrekking op meerdere landen. Het kan voorkomen dat een kleine of 
middelgrote onderneming zowel contractant als coördinator van een project is. Aan de meeste 
projecten van deze groep nemen 3 tot 5 kleine en middelgrote ondernemingen deel. De instellingen 
voor opleidingen binnen de onderneming, zijn in bijna alle partnerschappen vertegenwoordigd. 
Al deze projecten stellen, onafhankelijk van hun specifieke doelstellingen, dezelfde prioriteiten met 
betrekking tot de behoeften Van het MKB aan kwalificaties, hetgeen duidelijk blijkt uit de beoogde 
resultaten. Naast de programma's op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding en de 
pedagogische concepten die bestemd zijn voor verschillende doelgroepen (proefprojecten), dienen 
er aanvullende structuren te komen voor de voorlichting en steun voor de planning van de behoeften 
aan kwalificaties in de industriële sector (kwalificatieprojecten). De verspreiding van de resultaten 
wordt gewaarborgd door de toepassing van moderne les- en leermiddelen. 
Aiy 
Bij wijze van voorbeeld: het project dat gecoördineerd wordt door BBS 
(Berufsbildungsstatte) en gericht is op de behoeften aan opleiding binnen het MKB, 
beoogt de gelijkschakeling van de vereiste kwalificaties waaraan de werknemers van 
Nederlandse en Duitse partners op het gebied van de synthetische materialen moeten 
voldoen. De grensoverschrijdende samenwerking zou de verschillen in het 
ontwikkelingsniveau tussen de ontwikkelde regio's zoals Munster, en de minder 
ontwikkelde regio's zoals de vijf nieuwe deelstaten, moeten verkleinen. 
De opleidingsmodules zijn bestemd voor een opleiding in de opleidingscentra en 
vervolgens binnen de onderneming: In de modules wordt gebruik gemaakt van 
multimediale middelen voor het onderwijs in de opleidingscentra, gidsen voor de 
opleiding binnen de onderneming, informatieve seminars voor het MKB en een 
adviserende structuur voor hulp bij de tenuitvoerlegging van opleidingsstrategieën. Aan 
dit project wordt deelgenomen door centra voor de voortgezette opleiding, 
beroepsorganisaties, een bedrijfsvereniging, een universiteit, het MKB en grote 
ondernemingen in Duitsland en Nederland. 
Andere projecten hebben bijvoorbeeld betrekking op het management van strategische 
gegevens in de sector van de kleine en middelgrote ondernemingen in de kledingindustrie 
(F, UK, GR) en in de sector van zeilmakers, die voornamelijk bestaat uit heel kleine 
ondernemingen die een gecertificeerde opleiding willen ontwikkelen en in de Europese 
industrie een netwerk willen opzetten van goedgekeurde leveranciers en 
onderhoudsdiensten (UK, GR, P, I, IRL). 
2. Projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding waaraan Kamers van 
Koophandel en Fabrieken en/of equivalenten daarvan, en beroepsverenigingen 
deelnemen 
Bij deze projecten gaat het niet om de directe deelname van het MKB, maar om de deelname van 
groepen (met name kleine en middelgrote) ondernemingen binnen de Kamers van Koophandel en 
Fabrieken en/of equivalenten daarvan en beroepsverenigingen, ongeacht of het op nationaal niveau 
om groepen gaat die onder het privaatrecht of onder het publiekrecht vallen. In dit verband dient 
in het bijzonder de actieve deelname van de "Training and Enterprise Councils" (TEC) in 
Groot-Brittannië genoemd te worden. 
Onder deze categorie vallen twee soorten projecten. Allereerst de partnerschappen tussen ten minste 
vijf nationale beroepsorganisaties die, middels een Europese aanpak, willen voorzien in de behoeften 
aan kwalificaties van de deelnemende ondernemingen, zoals bijvoorbeeld in de sectoren van de 
kleding- en schoenenindustrie, voedingsmiddelenindustrie, en goederenvervoer. Verder kennen we 
nog de projecten waarin de Kamers van Koophandel en Fabrieken en de organisaties van het 
midden- en kleinbedrijf een dominantie positie innemen. Hoewel deze projecten over het algemeen 
een specifieke sectoriële aanpak aanhouden voor bijvoorbeeld het ontwikkelen van concepten op het 
gebied van de voortgezette opleiding en van onderwijsmateriaal voor de technisch-industriële 
werknemers in de verschillende sectoren, geven ze vaak intersectoriëte voorlichting die bestemd is 
voor de begeleiding van de bedrijfsleiders van het MKB bij hun eigen activiteiten op het gebied van 
de voortgezette opleiding, of bij de planning en toepassing van maatregelen ter verbetering van de 
kwalificaties binnen de onderneming. 
AZS 
Bij wijze van voorbeeld: het project dat gecoördineerd wordt door de Confederatie van 
de nationale leerlooiersverenigingen van de Europese Gemeenschap (COTANCE) en 
waaraan Griekse, Italiaanse, Franse, Nederlandse en Deense partners deelnemen, heeft 
als doelstelling het ontwikkelen van nieuw, aan het afstandsonderwijs aangepast 
lesmateriaal, om de voortgezette beroepsopleiding in de Europese leerlooierij te 
waarborgen. 
Andere projecten hebben betrekking op de voortgezette opleiding van ambachtelijke 
ondernemers in Europa, de kwaliteitsborging en de methode voor statistische controle in 
de aluminiumindustrie. 
3. Projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding voor grote 
ondernemingen/M KB 
Onder deze categorie vallen de grote ondernemingen die direct betrokken zijn bij de projecten 
middels de overdracht van hun knowhow en kennis naar het MKB. Op die manier ligt de kennis van 
de grote ondernemingen niet langer buiten het bereik van het MKB. Het gaat hier echter niet om 
de overdracht van structuren op het gebied van de voortgezette opleiding of de organisatie van grote 
ondernemingen naar het MKB, aangezien het MKB meestal niet beschikt over een afdeling voor de 
voortgezette opleiding en zeker niet voor de ontwikkeling van het menselijk potentieel, maar om 
de aanpassing van het beproefde materiaal voor de voortgezette opleiding aan de specifieke 
omstandigheden van het MKB, waarbij gebruik gemaakt wordt van moderne onderwijsmiddelen. De 
doelgroepen van deze projecten zijn over het algemeen dus de docenten en opleiders van het MKB. 
De opleidingsinstellingen spelen ook een belangrijke rol binnen de partnerschappen als coördinators 
van de harmonisatie van het onderwijsmateriaal in overeenstemming met de behoeften van het MKB 
en het waarborgen van de basisopleiding. 
Bij wijze van voorbeeld: het project "Valeurs et Performance" dat door het 
opleidingsnetwerk ASFO in Frankrijk wordt uitgevoerd in samenwerking met 
opleidingsinstellingen, ondernemingen, universiteiten en grote banken in Frankrijk, 
België, Spanje, Italië en het Verenigd Koninkrijk, voorziet in de oprichting van een 
transnationaal consortium voor het verlenen van bijstand aan het MKB. Dit consortium 
zal de analyses en evaluatiemethodes van de grote ondernemingen gaan inventariseren 
om hier vervolgens de voor het MKB meest bruikbare elementen uit te halen en een 
"pakket van bijstand, advies en opleiding voor een kleine of middelgrote onderneming" 
samen te stellen. 
4. Projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding voor het MKB met een 
grote deelname van de opleidingsinstellingen en sociale partners 
In deze categorie zijn de ondernemingen niet direct betrokken en hebben de projecten altijd 
betrekking op de programma's en concepten voor de voortgezette opleiding, alsmede op de 
structuren voor de voorlichting en steun bij de planning van het MKB. 
MG 
Naast de instellingen voor de opleiding binnen de onderneming, nemen steeds vaker universiteiten 
en samenwerkingsverbanden tussen universiteiten en ondernemingen van het programma COMETT 
deel aan deze projecten. De taak van de onderneming bestaat dan uit het uittesten van de resultaten 
van de projecten. De opleidingsinstellingen en de werknemers- of werkgeversorganisaties gaan 
partnerschappen aan. 
Bij wijze van voorbeeld: het project dat uitgevoerd wordt door de Portugese vereniging 
voor het bedrijfsleven (A.I.P.) in samenwerking met Frankrijk, en waaraan 
bedrijfsverenigingen, sectoriële opleidingscentra en AUEF deelnemen, beoogt de 
ontwikkeling van opleidingsmethode s die overdraagbaar zijn van de bedrijfsleiders van 
het MKB naar het strategisch management en het management van het menselijk 
potentieel. 
Een ander project, dat uitgevoerd wordt door de Bedrijfsschool Machinefabriek in 
Breda, bestaat uit het ontwikkelen van een opleidingsmodule "flexibel produktiesysteem 
— just in time". Deze module kan ook voor het MKB gebruikt worden en bevordert de 
inschakeling van vrouwen in het arbeidsproces. 
5. Projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding voor het bedrijfsleven in 
het algemeen, waaronder ook het MKB. 
De projecten op het gebied van de voortgezette beroepsopleiding die in deze categorie uitgevoerd 
zijn, richten zich niet specifiek op het MKB, maar op alle ondernemingen. Het doel van de projecten 
is het ontwikkelen van structuren voor de voorlichting of steun bij de planning 
(kwalificatieprojecten), programma's voor de voortgezette opleiding of de inhoud van de 
opleidingscursussen (proefprojecten) in een bepaalde industriële sector, zoals de metaalindustrie of 
farmaceutische produkten. Bepaalde projecten kennen echter een intersectoriële benadering en 
hebben betrekking op meer algemene onderwerpen zoals de organisatie van de voortgezette 
opleiding binnen de onderneming voor bijvoorbeeld de werknemers in de dienstensector. 
III.4. HETCEDEFOP 
Op het gebied van de beroepsopleiding dienen de activiteiten van het Europees Centrum voor de 
ontwikkeling van de beroepsopleiding (CEDEFOP) genoemd te worden, die een aanvulling vormen 
op de activiteiten van de Commissie. De prioritaire doelstelling van het CEDEFOP is het uitvoeren 
van studies en programma's voor: 
1. de ontwikkeling en verbetering van de opleiding van het hoger opgeleid personeel 
en de managers van het MKB en vooral de kleine ondernemingen, met als 
doelgroepen "de opleiders en de organisatoren van opleiding voor het MKB"; 
Al~l 
2. het identificeren van de meest effectieve opleidingsacties ter bevordering van de 
oprichting en ontwikkeling van kleine ondernemingen met als doelgroep "de 
oprichters van bedrijven"; 
3. het bevorderen van de uitwisseling van ervaringen en samenwerking; 
4. de vaststelling van goede voorbeelden van programma's en strategieën die gebruikt 
worden ter versterking van de concurrentiepositie van het MKB met als doelgroep 
"de organisaties voor bijstand aan het MKB". 
Om te voorzien in de specifieke behoeften van de hierboven genoemde doelgroepen, zijn de 
volgende activiteiten ondernomen: 
1. De opleiders en organisatoren van de opleiding voor het MKB 
Er zijn 5 vakgidsen uitgegeven voor de tenuitvoerlegging van opleidingsacties in het MKB. Het doel 
van deze gidsen is het bevorderen van de deskundigheid van opleiders en organisatoren van de 
opleiding, om de oprichting en ontwikkeling van het MKB te stimuleren. Deze gidsen hebben 
betrekking op de vier cruciale aspecten van het bedrijfsleven: bevordering van de 
ondernemingsgeest, steun voor de oprichting, steun voor het voortbestaan en de ontwikkeling van 
kleine ondernemingen, en het voorbereiden van het MKB op de interne markt. 
De gidsen zijn met veel succes in 7 landen uitgegeven. Uit een evaluatie is echter gebleken dat het 
nuttig is om, naast deze gidsen, modellen te ontwikkelen van opleidingscursussen die aangepast zijn 
aan het MKB. Het CEDEFOP heeft dan ook de ontwikkeling van lesmateriaal ondersteund in de 
vorm van "Handleidingen voor de opleiding aan het MKB" die eind 1993 verkrijgbaar zullen zijn. 
2. De oprichters van bedrijven 
Naast de nationale studies die in de twaalf Lid-Staten zijn uitgevoerd naar de opleiding van 
bedrijfsleiders van kleine ondernemingen, heeft het CEDEFOP een synoptische publikatie 
uitgegeven, waarin een overzicht wordt gegeven van deze nationale studies in de vorm van een 
beschrijving per land. Deze beschrijvingen hebben betrekking op de demografie van de 
ondernemingen, het profiel van de oprichters, het beleid ter ondersteuning van het opzetten van 
ondernemingen, en de opleiding voor het oprichten van een onderneming. Verder worden in deze 
publikatie een reeks aanbevelingen gedaan om de voorwaarden voor de oprichting en ontwikkeling 
van nieuwe ondernemingen in de Gemeenschap te verbeteren. 
AZ<g. 
3. Uitwisseling van ervaringen en samenwerking 
In 1991 is in het grensgebied Saarland-Lotharingen-Luxemburg een transnationaal opleidingsproject 
van start gegaan ten behoeve van het management van ambachtelijke bedrijven. Het doel van dit 
project is het opsporen van overeenkomsten tussen de nationale modellen van deze Grote Regio. Dit 
project heeft, met behulp van de organisaties van het midden- en kleinbedrijf van de Interregionale 
Raad van de organisaties van het midden- en kleinbedrijf in Saarland-Lotharingen-Luxemburg, 
bijgedragen aan de ontwikkeling van een gezamenlijk model van een opleidingsprogramma bestemd 
voor de ambachtslieden die een bedrijf willen beginnen. Verder heeft dit project het Economisch 
en Sociaal Comité ertoe gebracht in zijn advies betreffende het MKB en het ambacht(33) de 
Commissie voor te stellen het CEDEFOP, in samenwerking met de Commissie, meer te laten doen 
op het gebied van de opleiding van bedrijfsleiders en het samenwerkingsproject uit te breiden naar 
het Europese ambacht. 
4. De organisaties voor bijstand aan het MKB 
Om de voorbeelden van een goede werkwijze in het MKB te kunnen vaststellen, heeft het 
CEDEFOP een onderzoek uitgevoerd met een tweeledige doelstelling: 
— opsporen van externe en interne problemen die kleine ondernemers belemmeren van 
de opleiding gebruik te maken; 
— vaststellen van goede strategieën en steunprogramma's in de twaalf Lid-Staten om 
deze obstakels uit de weg te ruimen. 
Uit de conclusies van het onderzoek blijkt dat er geen grote verschillen zijn op het niveau van de 
problemen waarmee de ondernemingen te maken krijgen. Wat betreft de vraag, kan geconstateerd 
worden dat de infrastructuur niet toereikend is om gebruik te kunnen maken van een doelmatige 
opleiding, terwijl de ondernemer aan de andere kant een traditionele opleiding verwerpt. Wat betreft 
het aanbod van opleidingen, zien we in de meeste gevallen dat de methodologie niet aansluit bij de 
behoeften van de ondernemer, het gebrek aan opleidingen op maat en aan deskundigheid van de 
opleiders wat betreft de problemen waarmee de ondernemers te maken krijgen. In de ontwikkelde 
strategieën zien we echter een grote diversiteit op het gebied van zowel de ontwikkeling van 
infrastructuren en diensten, als de marketingstrategieën van de opleiding, de strategieën ter 
verbetering van de kwaliteit van de opleiding die vaak wordt aangeboden als opleiding "op maat", 
de invoering van nieuwe technologieën of methodologieën die flexibeler zijn en dichter bij de 
ondernemer staan, en ten slotte strategieën voor het opzetten en steunen van netwerken voor de 
samenwerking tussen de ondernemingen en de opleidingsinstellingen. 
{33) PB C 332 van 16.12.92, blz. 35. 
De acties die het CEDEFOP heeft ontwikkeld, hebben een aanzwengelende werking gehad op de 
ontwikkeling van initiatieven ter ondersteuning van de opleiding in het MKB. Zo hebben 
bijvoorbeeld de nieuwe Duitse deelstaten een netwerk opgezet voor steun aan de oprichting van 
ondernemingen, en werd in Portugal een waarnemingscentrum voor starters opgericht. Bovendien 
zijn er seminars georganiseerd voor de verspreiding van de resultaten van de werkzaamheden. 
De hierboven beschreven activiteiten van het CEDEFOP zijn uitgevoerd in het kader van het 
werkdocument "ontwikkeling van de beroepsopleiding in het MKB en in coöperaties". Hoewel het 
budget beperkt is, te weten 175.000 ecu in 1991 en 127.000 ecu in 1992, hebben de ontwikkelde 
acties hun weerslag gehad op het MKB. 
III.5. PLAATSELIJKE ONTWIKKELING EN WERKGELEGENHEID 
In het kader van de communautaire acties die ingesteld zijn om de plaatselijke werkgelegenheid te 
ontwikkelen, dienen we de programma's PWI, LEDA en SPEC te noemen, alsmede de netwerken 
EGLEI en TURN die vaak een grote weerslag hebben op het MKB door met name hun 
voorbeeldfunctie. 
PWI en SPEC verlenen financiële bijstand, terwijl LEDA eerder bedoeld is voor de ondersteuning 
van een netwerk voor de uitwisseling van ervaringen en voor onderzoekacties. 
Het programma Plaatselijk Werkgelegenheidsinitiatief (PW1)(34) voor vrouwen werd in 1984 opgezet 
en beoogt het verlenen van directe bijstand aan vrouwen die een bedrijf, coöperatie of ander 
plaatselijk werkgelegenheidsinitiatief beginnen. In 1987 werd in het kader van het tweede 
communautaire actieprogramma inzake gelijke kansen, een Europees netwerk van deskundigen 
opgezet voor de ondersteuning van vrouwen die een eigen bedrijf willen beginnen. Van 1986 tot 
1990 is aan ongeveer 700 ondernemingen van vrouwen communautaire steun toegekend. PWI 
is tevens een van de belangrijkste acties van het derde communautaire kaderprogramma inzake 
gelijke kansen voor vrouwen en mannen (1991-1995). Hoewel het budget beperkt is (1,5 miljoen 
ecu per jaar), hebben de premies ondanks het feit dat ze vrij laag zijn (1500 ecu per full-time 
arbeidsplaats) een aanzwengelend effect en worden de financiële partners gestimuleerd een bijdrage 
te leveren aan het project. Het PWI-netwerk biedt technische bijstand en zorgt voor de 
totstandkoming van partnerschappen voor de vorming van netwerken, de samenwerking tussen 
ondernemingen en synergieën met andere communautaire programma's. 
(34) Aanbeveling van de Raad van 13.12.1984 betreffende de bevordering van positieve acties 
ten behoeve van vrouwen, PB L 331 van 19.12.1984, blz. 34. Resolutie van de Raad van 
21.05.1991 betreffende het derde communautaire actieprogramma op middellange termijn 
inzake gelijke kansen voor mannen en vrouwen (1991-1995), PB C 142 van 31.05.1991, blz. 
1. 
>13o 
Er zijn publikaties tot stand gekomen, zoals de "Guide to better Business" die vrouwen begeleidt 
bij het starten en beheren van hun onderneming, of de gids voor de export. 
Het speciale ondersteuningsprogramma voor het scheppen van werkgelegenheid (SPEC), dat in 1990 
ingesteld werd voor een periode van 3 jaar naar aanleiding van een initiatief van het Europese 
Parlement, biedt financiële en technische bijstand aan de acties ter bevordering van de 
werkgelegenheid middels diagnoses en prognoses van de gevolgen van de voltooiing van de interne 
markt. Zo wordt bijvoorbeeld steun gegeven aan de programma's voor bijstand aan het MKB en 
voor de overdracht van knowhow naar de andere landen van de Gemeenschap. 
Het actieprogramma ter bevordering van de plaatselijke werkgelegenheid (LEDA), dat in 1986 van 
start ging, heeft als doelstelling het verbeteren van de knowhow op het gebied van de plaatselijke 
ontwikkeling en het verlenen van bijstand aan de lokale organisaties voor de bestrijding van de 
werkloosheid, het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen en het benutten van het plaatselijk 
potentieel. Naast het vaststellen van goede voorbeelden, heeft het programma met behulp van lokale 
deskundigen en onderzoekers methodes en technieken ontwikkeld die het mogelijk maken efficiënte 
strategieën te ontwerpen voor de plaatselijke ontwikkeling, die vervolgens over de gehele 
Gemeenschap verspreid worden. Hiertoe is in het kader van het programma een netwerk opgezet 
van 33 proefgebieden in de twaalf Lid-Staten en een aantal "geassocieerde gebieden" (met name in 
de Midden- en Oosteuropese landen) die als basis dienen voor de uitwisseling van ervaringen in de 
vorm van seminars en werkbezoeken. Daarnaast werd in 1991 een opleidingsprogramma op het 
gebied van het management opgestart en werd er een handleiding voor de plaatselijke ontwikkeling 
gepubliceerd. Het LEDA-programma, waarvoor een budget van 2 miljoen ecu per jaar wordt 
uitgetrokken, financiert niet direct initiatieven, maar wel acties zoals de ontwikkeling van lokale 
projecten voor het scheppen van werkgelegenheid, opleidingsprogramma's en seminars voor 
deskundigen. 
In juli 1993 ging het programma LEDA zijn derde fase in, met een duur van driejaar. De prioritaire 
doelstellingen van LEDA zijn: 
1. versterken van het bestaande netwerk door hier nieuwe gebieden in op te nemen; 
2. versterken van de capaciteiten van de uitvoerders op het gebied van de vaststelling, 
ontwikkeling en overdracht van goede werkwijzen door een beroep te doen op heel kleine 
LED A-netwerken en door het verlenen van bijstand in de vorm van begeleiding door de 
uitvoerders in de LED A-gebieden. 
3. uitbreiden van de activiteiten op het gebied van de verspreiding van knowhow over de hele 
Gemeenschap en daarbuiten, naar de EVA-landen en de gebieden in Midden- en Oost-Europa 
waar LEDA netwerken van geassocieerde gebieden opzet; 
4. mogelijk maken van de praktische toepassing van de in het kader van LEDA verkregen 
knowhow door: 
* het aanpassen van de instrumenten voor plaatselijke ontwikkeling, zoals de 
opleidingsprogramma's op het gebied van het projectmanagement, en de handleiding 
die bestemd is voor de uitvoerders en waarin rekening gehouden wordt met de 
specifieke behoeften van verschillende soorten gebieden; en 
* het stimuleren en steunen van de invoering van goede werkwijzen in de plaatselijke, 
nationale en communautaire programma's. 
A3A 
Verder heeft de Commissie in 1986 een uitwisselingsprogramma voor de functionarissen die 
verantwoordelijk zijn voor de plaatselijke ontwikkeling opgezet, dat geleid wordt door de Europese 
Groep van plaatselijke werkgelegenheidsinitiatieven (EGLEI) en bedoeld is om de functionarissen 
op te leiden via de uitwisseling van, en discussie over praktische ideeën en de ontwikkeling van 
transnationale samenwerking, zoals het regionale netwerk van vakverenigingen voor initiatieven op 
het gebied van de werkgelegenheid (TURN), een netwerk voor de vakverenigingen op regionaal en 
lokaal niveau. 
Al deze initiatieven op het gebied van de plaatselijke ontwikkeling maken het mogelijk met 
innovatieve werkwijzen te experimenteren en ze te veralgemeniseren, om ze vervolgens te 
verspreiden. Zo ontstaat er een katalysator-effect op met name het niveau van het MKB. 
IV. DE ANDERE COMMUNAUTAIRE PROGRAMMA'S 
IV.l. DE INTERNATIONALE SAMENWERKING 
De samenwerking tussen ondernemingen is één van de prioritaire doelstellingen van het 
ondernemingsbeleid. In dit hoofdstuk wordt aandacht besteed aan de samenwerkingsprogramma's 
die opgezet zijn ter bevordering van de samenwerking tussen communautaire ondernemingen en 
ondernemingen uit derde landen, te weten: de landen van de Europese Vrijhandelsassociatie, de 
Midden- en Oosteuropese landen, de landen van het GOS en Georgië, en de landen in Azië, 
Latijns-Amerika en het Middellandse-Zeegebied. 
1. SAMENWERKING MET DE EVA-LANDEN 
De deelname van de EVA-landen heeft geen financiële gevolgen voor de Europese Gemeenschap, 
aangezien deze landen op eigen kosten deelnemen aan de netwerken BC-NET en het Euro Info 
Centre (als correspondentiecentrum), alsmede aan het programma EUROPARTENARIAT. De 
Oostenrijkse Kamer van Koophandel heeft bijvoorbeeld gemeld dat er, via het netwerk BC-NET, 
29 contracten zijn getekend tussen Oostenrijkse en communautaire ondernemingen afkomstig uit 
sectoren als bijvoorbeeld de textielindustrie, meubelindustrie of de dienstensector. De contracten 
hebben betrekking op de oprichting van filialen of de ontwikkeling van activiteiten op het gebied 
van de handel, vertegenwoordiging of toelevering. 
A3Z 
2. SAMENWERKING MET DE MIDDEN- EN OOSTEUROPESE LANDEN 
In het kader van het programma PHARE heeft de Commissie programma's opgezet voor de 
ontwikkeling van het MKB middels het verlenen van technische bijstand aan de volgende landen: 
Polen, Hongarije, de Tsjechische Republiek, Slowakije, Bulgarije, Albanië, Slovenië, Roemenië, 
Letland, Estland en Litouwen. In dit kader zijn de aan het MKB toegewezen bedragen: 31 
miljoen ecu voor Polen, 20 miljoen ecu voor het voormalige Tsjechoslowakije, 25 miljoen ecu 
voor Hongarije, 2,5 miljoen ecu voor Bulgarije, 2,1 miljoen ecu voor Albanië, 700.000 ecu voor 
Slovenië, 10 miljoen ecu voor Roemenië, 1 miljoen ecu voor Letland, ook 1 miljoen ecu voor 
Estland, en 2 miljoen ecu voor Litouwen. De bijstandsverlening is gericht op drie soorten 
maatregelen: dienstverlening aan het MKB (advies, informatie en opleiding), financiële instrumenten 
(bankdiensten) en voorlichting voor het formuleren van een ondernemingsbeleid. Deze programma's 
worden gedecentraliseerd beheerd door eenheden die in ieder land gevestigd zijn en bestaan uit 
lokale en externe deskundigen. 
De diensten die verantwoordelijk zijn voor het ondernemingsbeleid, zijn nauw betrokken bij de 
tenuitvoerlegging van de maatregelen ten behoeve van het MKB in het kader van het 
PHARE-programma. Deze coördinatie speelt zich af op verschillende niveaus, en met name via de 
technische bijstand voor de ontwikkeling van het MKB in deze landen, via de bijdrage aan het 
opstellen, begeleiden en beoordelen van de aanbestedingen, en via de gezamenlijke organisatie van 
seminars. Daarnaast dragen de diensten bij aan de geleidelijke integratie van nieuwe partners uit de 
Midden- en Oosteuropese landen in de netwerken voor informatie en samenwerking tussen de kleine 
en middelgrote ondernemingen, te weten de EIC en BC-NET, aan de organisatie van een 
Europartnerschap in Polen in 1994, en ten slotte aan de ontwikkeling van de samenwerking en het 
partnerschap tussen ondernemingen in het kader van het programma JOPP. 
Het programma JOPP (Joint Venture PHARE Programme)(35) is een specifiek programma binnen het 
PHARE-programma met als doelstelling het bevorderen van acties voor steun aan de oprichting van 
gemeenschappelijke joint ventures in de Midden- en Oosteuropese landen tussen het communautaire 
MKB en partners uit deze landen. 
Het programma bevat vier soorten maatregelen: 
— de financiering van haalbaarheidsstudies die de communautaire kleine en middelgrote 
ondernemingen uitvoeren voor de oprichting van een joint venture in de Midden- en 
Oosteuropese landen; 
(35) Beschikking van de Raad van 30 januari 1991, nr. Z91/01, 
A33 
— de deelneming in het kapitaal van de joint venture in overleg met de financiële 
bemiddelaars; 
— de financiering van opleidingskosten van het personeel van de joint venture; 
— algemene acties ter vermindering van de kosten van het verkrijgen van de informatie 
die nodig is voor het oprichten van een joint venture. 
Voor het programma JOPP was oorspronkelijk een budget uitgetrokken van 20 miljoen ecu voor de 
periode 1991-1993, waarvan 17 miljoen ecu direct ten goede kwam aan het MKB. Eind 1991 was 
reeds 1 miljoen ecu aan het MKB toegekend. Op 31 december 1992 kwam hier nog eens 10,4 
miljoen ecu bij en in september 1993 was het hele budget besteed. Er werd onmiddellijk een 
aanvullend bedrag van 27,5 miljoen ecu voor het programma JOPP vrijgemaakt, zodat het 
programma het hoofd kon bieden aan de continu stijgende vraag vanuit het MKB. 
De uitgevoerde maatregelen hebben er vooral toe geleid dat de communautaire kleine en middelgrote 
ondernemingen haalbaarheidsonderzoek konden uitvoeren naar hun projecten voor joint ventures, 
waardoor de administratieve, financiële en juridische belemmeringen die de ontwikkeling van joint 
ventures in de weg staan, verminderd konden worden. Naar aanleiding van de haalbaarheidsstudies 
heeft een aantal kleine en middelgrote ondernemingen nu reeds de geplande joint ventures opgericht 
met de financiële bijstand van het programma JOPP. 
Hoewel de financieringen van JOPP bestemd zijn voor alle Midden- en Oosteuropese landen, zijn 
Polen en Hongarije de belangrijkste begunstigden. Deze financieringen hebben betrekking op alle 
economische produktiesectoren. De belangrijkste begunstigde sectoren zijn echter de industriële 
sector en de dienstensector, gevolgd door de consumptiegoederenindustrie en de 
voedingsmiddelenindustrie. De communautaire kleine en middelgrote ondernemingen hebben 
effectief geprofiteerd van het grootste deel van dit programma (93,3% van de geselecteerde 
dossiers). Bovendien is besloten dat de deelneming in het kapitaal van de joint venture, in overleg 
met de financiële bemiddelaars, in de toekomst beperkt zal worden tot de aanvragen vanuit het 
communautaire MKB. Door de oprichting of uitbreiding van joint ventures in de Midden- en 
Oosteuropese. landen te bevorderen, stimuleert dit programma investeringen van het 
communautaire MKB in het buitenland. De investeringen bedroegen half 1993 naar schatting 400 
miljoen ecu, met een communautaire inbreng van 17 miljoen ecu. Dat is een multiplicatoreffect 
van 24. 
^13V 
3. SAMENWERKING MET HET GOS EN GEORGIË 
De Commissie heeft een programma vastgesteld voor steun aan het economische hervormingsproces 
en de ontwikkeling van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) en Georgië, dat bestemd 
is voor het invoeren van een markteconomie: het programma TACIS (Technical Assistance to the 
Commonwealth of Independant States and Georgia)(36). Dit programma, waarvoor in 1992 een budget 
van 20 miljoen ecu was uitgetrokken, voorziet in een programma voor gerichte technische bijstand 
aan het MKB bestaande uit het ontwikkelen van de benodigde lokale deskundigheid en knowhow 
door het opzetten van partnerschappen tussen ondernemingen en netwerken zowel binnen als buiten 
de landen die communautaire steun ontvangen. Zo werden er zeven ontwikkelingsdiensten en negen 
"Business Communication Centres —- BCC" opgezet, die in verbinding staan met de netwerken BSO 
en BC-NET. 
4. SAMENWERKING MET DE ONTWIKKELINGSLANDEN IN AZIË, LATIJNS-
AMERIKA EN HET MIDDELLANDSE-ZEEGEBIED 
Er zijn in een paar ontwikkelingslanden specifieke programma's voor steun aan de ontwikkeling van 
het MKB opgezet. Het gaat hier met name om het programma MED-INVEST voor de Mediterrane 
Derde Landen, het programma AL-INVEST voor de landen van Latijns-Amerika en het programma 
ECIP. 
MED-INVEST is een programma voor steun aan de samenwerking voor het ontwikkelen van kleine 
en middelgrote ondernemingen in de Mediterrane Derde Landen, in samenwerking met het MKB 
en de beroepsorganisaties in Europa. De doelstelling van het programma is het bevorderen van een 
gunstig klimaat in de Mediterrane Derde Landen voor de ontwikkeling van kleine en middelgrote 
ondernemingen en voor een verbetering van hun concurrentiepositie. MED-INVEST, waarvoor een 
budget van 12,2 miljoen ecu is uitgetrokken voor een periode van 2 jaar (1993-1995), verleent steun 
in de vorm van subsidies aan groepen ondernemingen, instellingen, organisaties of bedrijven die 
over reële capaciteiten beschikken op het gebied van de informatie, samenwerking tussen 
ondernemingen en bijstand aan de economische ontwikkeling. 
Het Business Cooperation Network (BC-NET) neemt deel aan dit programma voor het versterken 
en uitbreiden van het netwerk in de elf Mediterrane Derde Landen, alsmede om de opleiding van 
de leden en de begeleidende maatregelen bestemd voor de economische subjecten veilig te stellen. 
De diensten van de Commissie die verantwoordelijk zijn voor het ondernemingsbeleid, verlenem 
technische bijstand ter bevordering van de totstandkoming van partnerschappen. 
(36) Beschikking van de Raad nr. 2127/91/EEG van 15.07.1991, PB L 201 van 24.07.1991, blz. 
2. 
AL-INVEST, het programma inzake financiële en technische hulp en economische samenwerking 
met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in Azië(37), met een budget van 18,5 miljoen ecu 
voor een periode van 2 jaar (1993-1995), heeft als doelstelling het vergemakkelijken van het 
handelsverkeer, de overdracht van technologie en knowhow, en financieringen in het 
gemeenschappelijk belang van zowel de Latijns-Amerikaanse als de Europese landen. Ook het BSO 
is bij dit programma betrokken. 
European Communities-Investment Partners (ECIP) is een financieel instrument ten behoeve van de 
ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika, Azië en het Middellandse-Zeegebied, dat in 1988 opgezet 
werd en waarvan de wettelijke basis uit 1992 dateert(38). In 1992 werd het programma namelijk met 
een nieuwe proefperiode van 3 jaar verlengd en werd het budget gezien de positieve resultaten van 
het programma verhoogd (39,15 miljoen ecu voor 1993). 
De voornaamste doelstelling van ECIP is het vergemakkelijken van de oprichting van joint ventures 
in de voor steun in aanmerking komende landen, om op die manier bij te dragen aan de 
economische ontwikkeling van die landen. ECIP verleent dan ook bijstand gedurende verschillende 
fasen van het oprichtingsproces: van het opsporen van potentiële partners en projecten met behulp 
van bemiddelaars op het gebied van de opleiding en technische bijstand, tot het uitvoeren van 
haalbaarheidsstudies en een bijdrage aan het kapitaal van de joint venture. Het bedrag dat maximaal 
toegekend mag worden, beloopt 1 miljoen ecu voor een joint venture. ECIP verleent geen bijstand 
aan multinationals en stelt als voorwaarde dat een joint venture minimaal moet bestaan uit een 
communautaire partner en een partner uit het betreffende land. De prioriteit wordt toegekend aan 
het MKB. De bijstandsverlening van ECIP wordt uitgevoerd via een netwerk van 73 financiële 
bemiddelaars. 
In 1992 werden 186 projecten goedgekeurd voor een bedrag van 20,27 miljoen ecu, tegen 171 
projecten in de periode 1988-januari 1991. De resultaten van dit instrument zijn bijzonder 
bemoedigend, hetgeen de plaatselijke economische subjecten in Azië, Latijns-Amerika en het 
Middellandse-Zeegebied ertoe aanzet om de Europese Unie te beschouwen als een partner voor de 
ontwikkeling van hun ondernemingen. 
Andere specifieke gemeenschappelijke acties zijn gepland, zoals de organisatie van een seminar over 
het partnerschap tussen ondernemingen in de Europese Unie en China. 
(37) Verordening van de Raad nr. 443/92 van 25.02.1992, PB L 52 van 27.02.1992, blz. 1 
(38) Verordening van de Raad nr. 319/92 van 03.02.1992, PB L 35 van 12.02.1992, blz. 1, 
13G 
5. BEVORDERING VAN DE COMMUNAUTAIRE EXPORT NAAR DERDE LANDEN 
De bevordering van de communautaire export naar derde landen kan, zoals in het kader van het 
programma EXPROM naar Japan, ondersteund worden door acties op het gebied van de opleiding 
van managers, marktonderzoek en logistieke en financiële steun voor de deelname aan beurzen. 
Daarnaast hebben de gezamenlijke acties van bepaalde diensten geleid tot de publikatie van gidsen 
voor de export naar de Verenigde Staten, Canada, Australië en Japan, en tot de bevordering van de 
communautaire export naar deze belangrijke markten. 
Geconcludeerd kan worden dat de meeste programma's voor samenwerking met derde landen, zoals 
TACIS, PHARE, Export Promotion, EXPROM-Japan, Med-Invest, ECIP, Med-Campus en 
Med-Urbs, de ontwikkeling van het MKB en met name joint ventures stimuleren. Hoewel de kleine 
en middelgrote ondernemingen de belangrijkste directe of indirecte (via grotere ondernemingen) 
begunstigden zijn, dient hierbij opgemerkt te worden dat de communautaire steun niet specifiek 
bestemd is voor het communautaire MKB en dat bijvoorbeeld de programma's PHARE en TACIS 
ook bijstand verlenen aan het MKB in de landen die in aanmerking komen voor communautaire 
steun. Aan de andere kant laten, in het geval van de joint ventures, beide partijen zich leiden door 
een gemeenschappelijk belang, waardoor het mogelijk wordt om duurzame economische banden te 
leggen tussen de communautaire partners en de partners van derde landen. 
Het geheel van acties voor samenwerking met derde landen vormt het onderwerp van een goede 
coördinatie tussen de bevoegde diensten van de Commissie. Hierdoor kunnen deze landen profiteren 
van de opgedane deskundigheid op het gebied van het ondernemingsbeleid, alsmede van de 
bestaande netwerken van bemiddelaars van het Europese MKB, en zijn de Europese kleine en 
middelgrote ondernemingen beter op de hoogte van de mogelijkheden die er voor hen middels de 
communautaire programma's zijn in derde landen. 
IV.2. HYGIËNE, GEZONDHEID EN VEILIGHEID OP DE WERKPLEK 
1- Europees iaar voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheid op het werk (1992^ 
In het kader van het Europees jaar voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheid op het werk 
(1992), is er bijzonder veel aandacht besteed aan de voorlichting over en de verbetering van de 
veiligheid en de gezondheid in het MKB. 
Zo zijn in het Besluit van de Raad van 25.07.1991(39) inzake de invoering van een Europees jaar 
voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheid op het werk, selectiecriteria opgenomen waarin de 
voorkeur wordt gegeven aan projecten ten behoeve van het MKB. Op het totale budget van 12 
miljoen ecu is 56% van de direct door de Commissie gefinancierde projecten en 50% van de 
projecten die gecofinancierd worden op voorstel van de nationale coördinatiebureaus(40), 
bestemd voor het MKB. 
De meeste van deze acties hadden als doelstelling: 
— het MKB informeren over de Europese en nationale regelgevingen op het gebied van de 
gezondheid en de veiligheid op het werk; 
— de bewustmaking of opleiding van de ondernemers van kleine en middelgrote 
ondernemingen, zodat ze zich rekenschap geven van deze problemen; 
— het bieden van concrete instrumenten voor beoordeling of verbetering op dit gebied. 
In de direct door de Commissie georganiseerde acties werd bijzonder veel aandacht besteed aan het 
MKB in de vorm van: 
— het raadplegen van de Europese organisaties voor het midden- en kleinbedrijf; 
— het informeren van de Euro Info Centres; 
— het direct verspreiden van informatie en diverse documenten en brochures onder de kleine 
en middelgrote ondernemingen, of onder netwerken die het MKB zeer waarschijnlijk 
bereiken (met name de sectoriële beroepsorganisaties, de vereniging van het midden- en 
kleinbedrijf, de Euro Info Centres); 
— het publiceren van voor het MKB bestemde documenten; 
— het bevorderen van de ontwikkeling van informatiedragers en opleidingen die in het MKB 
gebruikt kunnen worden (bijvoorbeeld video's). 
De diensten van het ondernemingsbeleid hebben meegewerkt aan het Europees jaar voor de 
veiligheid, de hygiëne en de gezondheid op het werk. Ze hebben een "handleiding voor de auto-audit 
van de veiligheid op het werk" ten behoeve van het MKB samengesteld en een speciale editie van 
het tijdschrift EURO-EG, met een oplage van 200.000 exemplaren, gefinancierd. Gedurende dit jaar 
hebben de diensten van de Commissie lezingen georganiseerd over de verschillende aspecten van 
de gezondheidsbescherming van de werknemers in het MKB, die in de vorm van 
conferentieverslagen gepubliceerd zijn. 
Aangezien het vooral een informatieve campagne betrof, beoogden deze acties geenszins de 
verandering van de administratieve, financiële of juridische omgeving van het MKB, maar alleen 
de verspreiding van informatie over de vereisten en goede werkwijzen op dit gebied. 
(39) PB L 214 van 02.08.1991 
(40) voorlopig cijfer. 
13% 
Gezien het belang van dit actieterrein zal de Commissie, in samenwerking met het Raadgevend 
Comité voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats, dat werd 
opgericht bij het Besluit van de Raad van 27.06.1974(4,), haar reflecties inzake de voorlichting aan 
het MKB over de veiligheid en de gezondheid op het werk voortzetten. De sociale partners en 
diensten van het ondernemingsbeleid zullen hieraan eveneens deelnemen. 
Geconcludeerd kan worden dat de coördinatie van de diensten op het gebied van de veiligheid, de 
hygiëne en de gezondheid op de werkplek bijzonder vruchtbaar is geweest. 
2- Activiteiten op het gebied van de gezondheidsbescherming op het werk 
De diensten van de Commissie zijn, in samenwerking met de Wereldgezondheidsorganisatie en het 
Internationale Arbeidsbureau, bezig met de ontwikkeling van veiligheidskaarten van chemische 
stoffen. Deze kaarten, die voornamelijk bestemd zijn voor het MKB, moeten informatie bieden over 
de eigenschappen, de giftigheid en de specifieke reacties van bepaalde chemische stoffen die 
gebruikt worden op de werkplek. De eerste series kaarten en een handleiding zijn op dit moment 
klaar en zullen vertaald worden in de EU-talen. Volgens planning worden de series kaarten 
aangevuld, zodat er voor een zo groot mogelijk aantal chemische stoffen een kaart beschikbaar zal 
zijn. 
Op dit moment wordt gewerkt aan een ontwerp-aanbeveling met betrekking tot het verzamelen en 
het verspreiden van gegevens over technische oplossingen die de arbeidsomstandigheden op de 
werkplek kunnen verbeteren. 
De doelstellingen van deze ontwerp-aanbeveling zijn: 
— bevorderen van de samenwerking op het gebied van de uitwisseling van doelmatige 
oplossingen voor de problemen op de werkplek; 
— duidelijk vaststellen van de doelstellingen en problemen van een dergelijk systeem; 
— nagaan of een gegevensbank met modeloplossingen hiervoor een geschikt middel is; 
— maatregelen voorstellen op dit gebied. 
Bij het opstellen van een wetsontwerp ter verbetering van de gezondheid en veiligheid van de 
werknemers, is de Commissie gehouden, op grond van artikel 118a van het Verdrag, te bewijzen 
dat de wet geen administratieve, financiële of juridische belemmeringen opwerpt voor de oprichting 
en ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen. 
(41) PB L 185 van 09.07.1974, blz. 74. 
3. Opleiding/advies aan de oprichters van kleine en middelgrote ondernemingen 
In 1987 en 1988 werden de acties op het gebied van opleiding van/advies aan de oprichters van 
kleine en middelgrote ondernemingen betreffende de gezondheid en veiligheid op de werkplek 
gesteund door het Europees Sociaal Fonds. Twee proefprojecten werden met succes afgesloten (het 
ene in Luxemburg met de organisaties voor het midden- en kleinbedrijf, en het andere in het gebied 
Nord-Pas-de-Calais in het kader van een partnerschap met de Regio en de Caisse Régionale 
d'Assurance Maladie) en zijn in 1992 en 1993 voortgezet. Deze acties hebben bijgedragen tot de 
bewustmaking en opleiding van het MKB in de veiligheid en hygiëne op de werkplek, waardoor 
deze problematiek deel ging uitmaken van het beheer van de onderneming. Het is namelijk zo dat 
de verslechtering van de veiligheid in een bedrijf vaak een van de voortekens is van een verslechterd 
beheer. Deze acties kunnen dan ook het faillissement van een aantal jonge ondernemers voorkomen. 
Bovendien hebben deze acties geleid tot de ontwikkeling van twee pedagogische hulpmiddelen voor 
de opleiding in veiligheid. Het betreft twee software-programma's voor de simulatie van het beheer 
van een kleine of middelgrote onderneming, het ene in de houtbewerkingsindustrie en het andere 
in de varkensslagerij. 
Gezien het succes van deze twee proefprojecten zullen er soortgelijke acties ontwikkeld worden in 
Spanje en Portugal. Ze vormen het onderwerp van de coördinatie tussen de diensten van de 
Commissie. 
IV.3. DE NIEUWE FINANCIËLE TECHNIEKEN EN HET MKB 
In het kader van de nieuwe financiële technieken heeft de Commissie, naast het programma JOPP 
dat beschreven wordt in het hoofdstuk over de samenwerking met de Midden- en Oosteuropese 
landen, de ontwikkeling van de acties EUROTECH CAPITAL{42) en VENTURE CONSORT 
voortgezet, die gericht zijn op het wegnemen van onnodige obstakels die de oprichting en 
ontwikkeling van het MKB belemmeren. Deze programma's worden gezamenlijk beheerd door de 
diensten van de Commissie en vallen onder een reeks programma's van financiële (SEED 
CAPITAL) of technologische aard (VALUE, SPRINT, IMPACT). 
EUROTECH CAPITAL neemt, via een netwerk van investeerders uit eigen kapitaal, direct deel aan 
de financiering van kleine en middelgrote ondernemingen die transnationale high tech-projecten 
ontwikkelen. 
VENTURE CONSORT was verantwoordelijk voor de cofinanciering van het MKB voor een 
bedrag van 0,8 miljoen ecu in 1991, 0,9 miljoen ecu in 1992 en 0,7 miljoen ecu in 1993. 
EUROTECH CAPITAL heeft deelgenomen aan de financiering van het MKB voor een bedrag 
van 1,9 miljoen ecu in 1991, 1,4 miljoen ecu in 1992 en 1,1 miljoen ecu in 1993. 
(42) Beschikking van de Commissie E/1781/91 van 17.12.1991, 
Deze financiële maatregelen dragen bij aan de vermindering van de financieringskosten van de 
kleine en middelgrote ondernemingen, waardoor deze makkelijker toegang krijgen tot de 
internationale markten. De cofinancieringen van EUROTECH CAPITAL hebben ervoor gezorgd dat, 
dank zij een multiplicatoreffect van 25, het MKB vanaf de aanvang van het programma de 
beschikking had over een totaal bedrag van 195 miljoen ecu aan risicodragend kapitaal. 
De gevolgen van de actie EUROTECH CAPITAL in termen van economische ontwikkeling kunnen, 
gezien het feit dat de actie betrekking heeft op investeringen, pas worden gemeten aan het eind van 
een investeringscyclus, waarvan de duur varieert van 5 tot 10 jaar. 
Met het oog op de oprichting van het Europese Investeringsfonds, waarin een onderdeel 
bijstandsverlening in eigen kapitaal aan het MKB is opgenomen, is een interne evaluatie van de 
actie Venture Consort gepland, teneinde deze actie op te kunnen nemen in de MKB-activiteiten van 
het Fonds. 
IV.4. HET VERVOER EN HET MKB 
Hoewel in de vervoerssector geen enkele maatregel specifiek betrekking heeft op het MKB, hebben 
bijna alle maatregelen direct of indirect gevolgen voor het MKB. De Raad heeft in 1992 en 1993 
enkele verordeningen aangenomen die het goederenvervoer en personenvervoer over de weg, 
sectoren waarin het MKB ruim vertegenwoordigd is, aanzienlijk hebben geliberaliseerd. 
Het goederenvervoer over de weg 
De Verordening (EEG) nr. 881/92 van 26 maart 1992(43) betreffende de toegang tot de markt van 
het goederenvervoer over de weg in de Gemeenschap, voorziet in de afschaffing van alle 
contingenten op 01.01.1993. Het internationale vervoer wordt vanaf dat moment volledig afhankelijk 
gesteld van een communautaire vergunning die in de plaats komt van alle documenten of 
vergunningen die daarvoor nodig waren. Volgens de beroepsbeoefenaars leidt deze maatregel tot een 
administratieve vereenvoudiging en een besparing van 3 à 4% op de kosten van het traditionele 
goederenvervoer, en zelfs veel grotere besparingen op de prijzen van snelvervoer. 
(43) pB L 95 yan 09i04jl992, blz. 1 
J^A 
Wat betreft het cabotagevervoer voorziet de Verordening (EEG) nr. 3118/93 van 25 oktober 1993(44) 
tot vaststelling van de voorwaarden waaronder de vervoersondernemers worden toegelaten tot het 
binnenlands goederenvervoer over de weg in een Lid-Staat waar zij niet gevestigd zijn, in de 
geleidelijke liberalisering van de cabotage (middels jaarlijkse contingenten die verdeeld worden 
tussen de Lid-Staten) die direct ingaat en zal duren tot 1 juli 1998. Vanaf die datum zal er geen 
enkele beperking meer bestaan. 
Het personenvervoer over de weg 
De Verordening (EEG) nr. 684/92 van 16 maart 1992(45) houdende de gemeenschappelijke regels 
voor het internationaal vervoer van personen met touringcars en met autobussen, een andere sector 
waar het MKB goed vertegenwoordigd is, heeft geleid tot de volledige liberalisering van het 
ongeregeld vervoer van personen, alsmede het pendelvervoer met logies. Door het opheffen van de 
vergunningen kunnen veel administratieve formaliteiten afgeschaft worden, hetgeen van groot belang 
is voor de kleine en middelgrote ondernemingen aangezien zij voornamelijk in deze sector 
werkzaam zijn. Daarnaast wordt middels deze verordening de termijn voor de toekenning van de 
vergunningen die nodig zijn voor het geregeld vervoer en het pendelvervoer zonder logies, 
aanmerkelijk verkort. 
Wat betreft het "cabotagevervoer van personen" voorziet de Verordening (EEG) nr. 2454/92 van 23 
juli 1992(46) tot vaststelling van de voorwaarden waaronder vervoersondernemers worden toegelaten 
tot binnenlands personenvervoer over de weg in een Lid-Staat waar zij niet gevestigd zijn, in de 
onmiddellijke liberalisering van bepaalde vormen van geregeld cabotagevervoer, met in dit stadium 
nog de uitsluiting van de overige vormen van geregeld vervoer, alsmede — voor het ongeregeld 
vervoer — in de onmiddellijke liberalisering van de rondritten met gesloten deuren en de 
liberalisering van al het ongeregeld vervoer vanaf 01.01.1996. 
IV.5. HET MILIEU EN HET MKB 
In het vijfde actieprogramma voor het milieu is in hoofdstuk 4 (produktie-industrie) vastgelegd dat 
er geen enkele vorm van discriminatie tussen het MKB en de grote ondernemingen mag bestaan. 
Aan de andere kant wordt bevestigd dat "er specifieke inspanningen noodzakelijk zijn ter 
voorkoming van overmatige administratieve, financiële of wettelijke verplichtingen die een 
belemmering vormen voor de oprichting of ontwikkeling van het MKB [...]. Gedacht zou kunnen 
worden aan het leveren van praktische, directe bijstand, zoals het verlenen van bijstand door 
deskundigen of opleidingsprogramma's". 
(44) PB L 279 van 12.11.1993, blz. 1, 
(45) PB L 74 van 20.03.1992, blz. 1. 
(46) PB L 251 van 29.08.1992, blz. 1, 
^M^ 
Naast de mogelijkheden tot het verkrijgen van subsidies in het kader van de staatssteun voor 
milieudoeleinden, bieden de financiële instrumenten die bestemd zijn voor de milieubescherming 
zoals LIFE, de mogelijkheid om zowel steun te verlenen aan het MKB als aan de grote 
ondernemingen. 
Tot eind 1991 kon het MKB steun krijgen in het kader van de communautaire acties voor het milieu 
(CAM)(47). In deze verordening werd gespecificeerd dat de ontwikkeling van schone technologieën 
en van verbeterde technieken voor de recycling van afvalstoffen met name voor het MKB van 
belang zou moeten zijn. Het jaarlijkse budget van de CAM's beliep tussen de 4,5 en 5,5 miljoen ecu, 
maar slechts een klein deel van het budget werd aan het MKB toegekend. 
Vanaf 1992 komt het MKB in aanmerking voor steun in het kader van het financiële instrument 
voor het milieu (LIFE){48). Het totale jaarlijkse budget bedraagt ongeveer 66 miljoen ecu (400 
miljoen ecu tot eind 1995), waarvan 20 miljoen ecu bestemd is voor de milieubescherming en 5% 
voor projecten buiten de Gemeenschap. 
Aangezien het instrument LIFE over een hoger budget beschikt dan het programma CAM, is het 
aannemelijk dat de omvang van de gefinancierde projecten groter zal zijn. Dit zou een element van 
doorslaggevende betekenis kunnen zijn voor de kleine en middelgrote ondernemingen, die slechts 
over een beperkt kapitaal beschikken, om bijvoorbeeld projecten voor schonere technologieën te 
financieren die een groot beslag leggen op de middelen voor onderzoek en ontwikkeling. Wanneer 
de kleine en middelgrote ondernemingen uit de diverse Lid-Staten bij dergelijke projecten echter 
zouden samenwerken, zou het verkrijgen van het benodigde financieringspercentage geen enkel 
probleem moeten zijn. 
Deze mogelijkheid wordt aangegeven in de bijlagen van de verordening LIFE, waar onder punt 3 
"Administratieve structuren en milieudiensten" is opgenomen dat de acties bestemd zijn "voor het 
stimuleren van een hechtere samenwerking tussen de overheidsdiensten van de Lid-Staten, met name 
voor de aanpak van grensoverschrijdende en wereldwijde milieuproblemen". In de uitnodiging tot 
het indienen van voorstellen met betrekking tot "nieuwe schone technologieën"(49) is in de 
selectiecriteria opgenomen dat de Commissie de prioriteit geeft aan projecten waarbij ten minste 
twee partners van buiten de EU betrokken zijn, en projecten die gebruik maken van een 
internationaal netwerk. Bepaalde projecten zijn ingediend door samenwerkingsverbanden van kleine 
en middelgrote ondernemingen. Het is duidelijk nog te vroeg om de deelname van het MKB aan 
deze programma's te evalueren. De resultaten zullen in het volgende verslag besproken worden. 
(47) Verordening (EEG) nr. 2242/87 van 23.07.1987, PB L 207 van 29.07.1987. 
(48) Verordening (EEG) nr. 1973/92 van 21.05.1992, PB L 206 van 22.07.1992. 
(49) Gepubliceerd in PB C 336, 1992, blz. 12. 
^H3 
Een van de doelstellingen van deze programma's was om de zorg voor het milieu naar het 
bedrijfsleven toe te vertalen in voordelen op het gebied van het concurrentievermogen en de 
werkgelegenheid. De financiële bijdrage van deze programma's blijven echter beperkt en het is aan 
de ondernemingen om zoveel mogelijk voordeel te trekken uit de invoering van nieuwe 
technologieën ter vermindering van de vervuiling. 
IV.6. HET GEMEENSCHAPPELIJK VISSERIJBELEID EN HET MKB 
Naast de maatregelen uit hoofde van doelstelling 5b ter verbetering van de voorwaarden inzake 
verwerking en afzet van visserij- en aquicultuurprodukten, kent de Commissie, in het kader van het 
structurele onderdeel van het gemeenschappelijk visserijbeleid, veel steun toe voor de 
herstructurering van de visserijsector en met name de communautaire vloot, en voor de ontwikkeling 
van de aquicultuur. 
De communautaire vloot, die voornamelijk uit kleine en middelgrote ondernemingen bestaat en in 
de meeste Lid-Staten een grote overcapaciteit kent, krijgt regelmatig te maken met inkrimpingen van 
de capaciteit en moet veel investeren in de modernisering en aanpassing aan de normen met 
betrekking tot de hygiëne en veiligheid. In 1993 werd ongeveer 20 miljoen ecu besteed aan de 
modernisering van deze sector, met inbegrip van de bouw van nieuwe vaartuigen, en 164 miljoen 
ecu aan de aanpassing van de capaciteiten. 
De aquicultuurondernemingen zijn eveneens voor het merendeel kleinschalige bedrijven, en hun 
ontwikkeling hangt in grote mate af van de naleving van de communautaire eisen op het gebied van 
de hygiëne en het milieu. In 1993 werd aan 269 projecten een bedrag van 52,7 miljoen ecu 
toegewezen, waarbij — naast de aanpassing aan de sanitaire normen — de prioriteit werd gegeven 
aan de ontwikkeling van nieuwe afzet- en verwerkingsstructuren. 
V. CONCLUSIE 
In dit verslag heeft de Commissie getracht het effect van de programma's en initiatieven die op 
communautair niveau genomen zijn ten behoeve van het MKB, te inventariseren en meten. Op een 
groot aantal beleidsterreinen kan geconstateerd worden dat de MKB-dimensie inderdaad aanwezig 
is en dat deze dimensie een zekere tendens heeft zich uit te breiden teneinde het MKB nog meer 
te betrekken bij het Europese integratieproces. 
De diensten van de Commissie hebben, met het oog op de ontwikkeling van synergieën tussen de 
verschillende communautaire programma's die ze beheren, hun krachten gebundeld voor een betere 
doelmatigheid met name ten behoeve van het MKB. 
A^ 
Deze coördinatie is bijzonder vruchtbaar gebleken, zeker wat betreft de gezamenlijke uitvoering van 
acties of nauwe samenwerking tussen de diensten op gebieden als bijvoorbeeld: de samenwerking 
tussen ondernemingen (EURÓPAR TEN ARI AT, Interprise, Med-lnvest, Al-Invest, TACIS, PHARE), 
onderzoek en technologische ontwikkeling (VALUE MKB), financiering (Eurotech Capital, Venture 
Consort), en ten slotte de beroepsopleiding. Dank zij deze coördinatie hadden de initiatieven vaak 
een groter effect op het MKB dan wanneer ze afzonderlijk uitgevoerd zouden zijn. 
Er zijn echter verbeteringen nodig op het gebied van het regionaal beleid. De coördinatie hiervan 
is veel moeilijker, aangezien er veel meer partners bij betrokken zijn: Lid-Staten, regionale en 
plaatselijke overheden, verschillende diensten van de Commissie. Bovendien beogen de meeste 
toegepaste instrumenten (met name de Communautaire Bestekken en Communautaire Initiatieven) 
niet enkel de steun aan het MKB, die slechts deel uitmaakt van een veel breder steunbeleid. 
De Commissie, die zich terdege bewust is van de rol die het MKB kan spelen bij de totstandkoming 
van de economische en sociale cohesie, beoogt dan ook een verbetering van de zichtbaarheid van 
de acties ten behoeve van het MKB in het kader van het regionaal beleid, teneinde de toegang van 
het MKB tot deze middelen te vergemakkelijken en de doelmatigheid ervan te verbeteren, met name 
door de bemiddelaars van het MKB te steunen. Met het oog op het uitgangspunt van het 
partnerschap, is het van belang de Lid-Staten en de voor de tenuitvoerlegging verantwoordelijke 
regionale en plaatselijke overheden ertoe over te halen specifiek aandacht te besteden aan het MKB 
bij de voorbereiding van de projecten voor regionale ontwikkeling die op dit moment aan de 
Commissie voorgelegd worden. De oprichting van het Comité van de Regio's (een raadgevend 
comité van vertegenwoordigers van de plaatselijke en regionale overheden) waarin voorzien werd 
in de Europese Akte, zou eveneens een positieve weerslag op het MKB moeten hebben. 
Een ander belangrijk element voor de versterking van de coördinatie is een betere 
vertegenwoordiging van de beroepsorganisaties van het MKB. In het kader van de sociale dialoog 
zullen er stappen in deze richting ondernomen worden. 
De Commissie zal dan ook met al haar partners (Lid-Staten, beroepsorganisaties, economische en 
sociale partners) haar inspanningen voortzetten om ervoor te zorgen dat het MKB nog meer kan 
profiteren van de communautaire programma's en dat er in de ontwikkelde beleidsterreinen nog meer 
rekening gehouden wordt met de specifieke behoeften van het MKB. 
W 
BIJLAGE 
OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE DEFINITIES VAN HET MKB DIE OP COMMUNAUTAIR NIVEAU TOEGEPAST WORDEN 
Betreffende gebied 
Overheidssteun MKB'" 
(PB EG C 213 van 19.08.1992) 
- kleine ondernemingen 
- middelgrote ondernemingen 
Jaarrekening/ 
vereenvoudiging MKB':' 
- kleine ondernemingen 
- middelgrote ondernemingen 
S chadeverzekering' ' ' 
(Richtlijn 88/357) 
BTW-vrijstelling 
(6e Richtlijn) 
EIB-algemene leningen 
EIB-leningen met rentevergoeding 
(in overleg) 
Statistieken MKB. 
- micro 
- klein 
- middelgroot 
- groot 
Onderzoek en Ontwikkeling 
-CRAFT 
- uitvoerbaarheidspremies Max. aantal werknemers 
50 
250 
50 
250 
250 
-
500 
250 
0,1-9 
10-19, 20-49, 50-99 
100-199, 200-249, 250-499 
* 500 
500 Max. omzet 
(miljoen ecu) 
5 
20 
5 
20 
12,8 
0,005 
20 
-
38 Totaal netto activa 
(miljoen ecu) 
2 
10 
2,5 
10 
6,2 
-
10 
-Onafhankelijkheid 
Max. 25% van het kapitaal in 
handen van een grote onderneming 
(uitzonderingen daargelaten) 
-
-
Max. 1/3 van het kapitaal in 
handen van een grote onderneming 
Max. 25% van het kapitaal in 
handen van een grote onderneming 
(uitzonderingen daargelaten) 
-
Max. 1/3 van het kapitaal in 
handen van een grote onderneming Andere criteria 
-
-
-
Netto bedrag van de vastgelegde 
activa, s 75 miljoen ecu 
-
-
-
(1) 
(2) 
(3) Het volstaat wanneer, naast het aantal werknemers, één van de twee criteria — omzet of netto activa — geverifieerd wordt. 
Het volstaat wanneer twee van de drie criteria — max. aantal werknemers, omzet of netto activa — geverifieerd worden. 
Het volstaat wanneer twee van de drie criteria geverifieerd worden. 
ISSN 0254-1513 
COM(94) 221 def. 
DOCUMENTEN 
NL 08 
Catalogusnummer : CB-CO-94-233-NL-C 
ISBN 92-77-69489-0 
Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen 
L-29&5 Luxemburg