13. 10. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 266/5 
II 
(Voorbereidende besluiten) 
COMMISSIE 
Voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van de proeffase van een programma 
voor strategisch onderzoek en technologie op het gebied van de luchtvaart 
Proeffase (1989-1990) 
COM(88) 393 de/. — SYN 144 
(Door de Commissie bij de Raad ingediend op 14 juli 1988) 
(SS/C 266/05) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 
130 Q, lid 2, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
In samenwerking met het Europese Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal 
Comité, l 
Overwegende dat in artikel 130 K van het Verdrag is be­
paald dat het kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd 
door middel van specifieke programma's die binnen elke 
actie worden ontwikkeld; 
Overwegende dat de Raad, door goedkeuring van het 
kaderprogramma voor onderzoek en technologische ont­
wikkeling (1987-1991) ('), het belang van een actie met 
betrekking tot wetenschap en technologie voor de pro-
duktie-industrie en met het oog op de modernisering van 
de industriesectoren erkent; 
Overwegende dat de bevordering van het Europese in­
dustriële concurrentievermogen een van de basisdoelstel­
lingen van het kaderprogramma is; 
Overwegende dat het Europese Parlement in zijn beoor­
deling van de situatie en de ontwikkeling van de Euro­
pese luchtvaartindustrie (2) het belang hiervan voor de 
toekomstige politieke, sociale en economische ontwikke­
ling van de Gemeenschap heeft beklemtoond en in het 
bijzonder een aantal te stimuleren activiteiten heeft ge­
noemd; 
Overwegende dat de Commissie, samen met de lucht­
vaartindustrie, de toekomstige behoeften inzake lucht-
vaartonderzoek en technologie met het oog op het be-
O PB nr. L 302 van 24. 10. 1987, blz. 1. 
O Resolutie van 15. 10. 1987, PV 33 II, PE 117.164. houd van het internationale concurrentievermogen van 
de Europese industrie op middellange en lange termijn 
heeft onderzocht en tot de conclusie kwam dat er een 
dringende behoefte is aan maatregelen op communautair 
niveau; 
Overwegende dat een Gemeenschapsprogramma voor­
ziet in de behoefte van de Europese luchtvaartindustrie 
aan een stevigere en bredere basis voor onderzoek en 
technologie; dat de begunstigden daarvan de onderne­
mingen, universiteiten en onderzoekcentra in de Ge­
meenschap moeten zijn met de beste kwalificaties om 
deze doelstellingen waar te maken; 
Overwegende dat het essentieel is dat de maatregelen in­
zake het luchtvaartonderzoek en het verwerven van 
nieuwe technologieën die op nationaal en communautair 
niveau worden getroffen, volledig coherent moeten zijn; 
Overwegende dat zo spoedig mogelijk een begin moet 
worden gemaakt met een voorbereidende fase om zo­
doende tot nieuwe samenwerkings- en coördinatieme-
thodes voor luchtvaartonderzoek in de Gemeenschap te 
komen voordat een groot programma inzake luchtvaart­
onderzoek en technologie kan worden opgezet; 
Overwegende dat het Comité voor Wetenschappelijk en 
Technisch Onderzoek (CREST) zijn mening heeft ge­
geven, 
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD: 
Artikel 1 
Met ingang van 1 januari 1989 wordt voor een periode 
van twee jaar een in de technische bijlage omschreven 
specifiek programma voor onderzoek en technologische 
ontwikkeling op het gebied van de luchtvaart vastgesteld. 
Artikel 2 
Voor de uitvoering van het programma wordt een be­
drag nodig geacht van 60 miljoen Ecu voor een periode 
van 24 maanden, met inbegrip van de uitgaven voor het 
personeel. De kosten van deze laatste post mogen even­
wel niet meer dan 4,5 % van de bijdrage van de Ge­
meenschap uitmaken. 
l^roS2DDBD Pnhlikatiehlad van de Europese gemeenschappen 1^.10.^ 
oGedetailleerde regels voor de uitvoering van het pro 
gramma en het percentage van de financiële bijdrage van 
de Gemeenschapzijn inde hijlage gegeven. 
Tijdenshet tweedejaar van het programmaonderwerpt 
de commissie het programma aan een beoordeling en 
stelt zij de Raad en het Europese Rarlement in kennis 
vanderesultatendaarvan. 
Mcóeommissie gaat verder over tot eenevaluatie vande 
bereikteresultatenenbrengthierover verslag uit bij de 
RaadenhetEuropeseRarlement. 
Bij de opstelling van bovenvermelde verslagen moet rekeD 
ning worden gehouden met de in de bijlage bij deze be^ 
schikking aangegeven doelstellingen en moet worden 
voldaan aan het bepaalde in artikel 2, lid 2, van het 
kaderprogramma. 
Tóe Óeommissie is verantwoordelijk voor de uitvoering 
van het programma enwordt hierin bijgestaandoor een 
comité, hierna „hetComité^ genoemd, datbestaat uit 
twee vertegenwoordigers vanelkeLid^taatendat door 
de vertegenwoordiger van de Commissie wordt voorgeD 
zeten. 
Ledenvan het Comitékunnen naar gelang vande aard 
van het te onderzoeken onderwerp worden bijgestaan 
door deskundigeno^ adviseurs. 
M^handelingenvanhetComitézijnvertrouwelijk. Plet 
Óeomité stelt zijn reglement van orde vast. Plet secret 
tariaat wordt waargenomen door de Commissie. 
föeprocedurevanartikel^isvantoepassingop^ 
— debeoordelingvandevoorgesteldeprojectenenhet 
geraamde bedrag van de financiële bijdrage van de 
(Gemeenschap, 
— de uitwerking van passende procedures voor de in 
tormatieDuitwisseling overeenkomstig artikels 
— de deelneming aaneenprojecto^actie door organP 
saties en ondernemingen zoals bedoeld in artikeltO, 
— maatregelen voor de evaluatie van het programma. 
wanneer deinonderhavig artikel vastgelegde procedure 
moet worden gevolgd, legt de vertegenwoordiger van de 
commissie aan het comité een ontwerp van de te nemen 
maatregelenvoor.PletComitébrengtoverhet ontwerp 
advies uit binneneentermijndie door de voorzitter kan 
worden bepaald naar gelang van de urgentie van de 
zaak. Plet advies wordt uitgebracht met meerderheid van stemmen, zoals bepaald in artikel 1^,lid 2,van hetVer 
drag voor besluiten die de Raad op voorstel van de 
commissie moet nemen, Me stemmen van de vertegen 
woordigers van de Lidstaten in het óeomité worden ge 
wogenop de wijze dieindat artikel isaangegeven. Me 
voorzitter neemt geendeelaande stemming. 
Póe commissie neemt maatregelen die onmiddellijkvan 
kracht zijn. Indien deze maatregelen evenwel niet in 
overeenstemming zijn met het advies van het Comité, 
moeten deze onmiddellijk door de commissie aan de 
Raad worden medegedeeld. In datgeval kan de C^om 
missie de toepassing van de genomen maatregelen opD 
schorten voor een periode van ten hoogste één maand, te 
rekenen vana^dedatumvandeze mededeling. 
MeRaadkanmeteengekwalillceerdemeerderheidvan 
stemmen binnende in bovenstaande alinea bedoelde ter 
mijneenander besluit nemen. 
Inde contractendie door de Commissie worden aangeD 
gaan, moeten de rechten en plichten van alle partijen zijn 
geregeld, met inbegrip van de methodes voor de ver^ 
spreiding, bescherming en exploitatie van de resultaten 
van het programma. 
^viet betrekking tot dein artikel 1 vermelde activiteiten 
moetendeLid^tatenende gemeenschap alle dienstige 
informatie betredende de gebieden die onder deze be 
schikking vallen,uitwisselen waartoe zij toegang hebben 
en die zij mogen vrijgeven, ongeacht o^ deze activiteiten 
al dan niet op hun verantwoording zijn gepland o^uitge 
voerd. 
Mezeinlormatie wordt uitgewisseldovereenkomstigeen 
door de commissie, na raadpleging van het comité, 
vastgesteldeprocedureen wordtopverzoekvan de in 
l^ormatieverstrekker als vertrouwelijk behandeld. 
Indien tussen Europese niet^Lid^taten en de Europese 
(Gemeenschappen kaderovereenkomsten voor wetend 
schappelijke en technische samenwerking zijn gesloten, 
kunnen in deze landen gevestigde instellingen enonder 
nemingenopbepaalde voorwaarden, diedoor de ComD 
missie worden vastgesteld, deelnemen aan een project 
dat in het kader vandit programma is opgezet. 
Een contractant van buiten de ^Gemeenschap die als partD 
ner bij een project in het kader van het programma 
wordtbetrokken,kangeenaanspraakmakenophnanD 
ciële steun van de (Gemeenschap die voor dit programma 
isbestemd. 
Meze beschikking is gericht tot deLid^taten. 
13. 10. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 266/7 
TECHNISCHE BIJLAGE 
OMSCHRIJVING VAN DE PROEFFASE VAN EEN PROGRAMMA VOOR STRATEGISCH 
LUCHTVAARTONDERZOEK EN TECHNOLOGIE 
I. AANPAK EN DOELSTELLINGEN 
a) Aanpak 
De doelstellingen van het gehele programma moeten worden gerealiseerd aan de hand van een 
strategisch programma voor precommercieel luchtvaartonderzoek en verwerving van nieuwe tech­
nologieën. Dit programma, dat door de Gemeenschap wordt opgezet, spitst zich toe op essentiële 
technologische doelstellingen die uit de door de industrie verrichte analyse van toekomstige alge­
mene produktdoelstellingen naar voren zijn gekomen. Dit programma moet in de mate van het 
mogelijke optimaal aansluiten bij andere nationale en internationale activiteiten met betrekking tot 
onderzoek en verwerving van nieuwe technologieën. 
Voor de proeffase moeten dezelfde basismethodes worden gevolgd, die echter op kleinere schaal 
ten uitvoer zullen worden gelegd, als bij het eigenlijke programma. Het werkschema voor de proef­
fase werd uitgewerkt met het oog op geldige onderzoekresultaten. Het programma behandelt een 
aantal belangrijke problemen waarbij het merendeel van de disciplines aan bod komt en waarvoor 
een representatieve reeks van verschillende activiteiten is opgezet. De in het programma opgenomen 
onderwerpen werden met inachtneming van deze brede criteria door de industrie voorgesteld en na 
uitvoerige discussie met deskundigen bijgewerkt. 
De activiteiten die voor het onderzoek en het verwerven van nieuwe technologieën zijn opgezet, 
omvatten alle mogelijke elementen die geen betrekking hebben op design, produktie en verkoop van 
specifieke produkten en die niet meer onder fundamenteel onderzoek vallen. 
b) Doelstellingen 
De essentiële doelstelling van het hele programma is inspelen op de zware technologische uitdaging 
waarmee de Europese luchtvaartindustrie wordt geconfronteerd. Om deze vitale uitdaging aan te 
kunnen, is het programma erop gericht steun te verlenen en te helpen om kwalitatief een sprong 
voorwaarts te maken met betrekking tot de reikwijdte en de doeltreffendheid van de Europese 
samenwerking tussen de vele verschillende organisaties (vliegtuigbouwers, motorenconstructeurs, 
leveranciers van uitrusting, nationale onderzoekcentra, leveranciers van materiaal, onderzoekinstel­
lingen, universiteiten, enz.) die een bijdrage leveren aan de technologische basis van de Europese 
luchtvaartindustrie. 
De specifieke doelstellingen van de proeffase zijn: 
— de essentiële stimulans geven voor het starten van een grootscheeps en complex actiepro­
gramma; 
— onderzoek doen op een aantal technologische gebieden die van groot belang zijn voor de toe­
komstmogelijkheden van de luchtvaartindustrie; 
— ervaring opdoen met het management en de werking van een dergelijk programma en een pre­
ciezere omschrijving van de acties die op langere termijn moeten volgen; 
— concrete elementen aanbrengen op basis waarvan beslissingen met betrekking tot latere acties 
kunnen worden genomen. 
II. TECHNISCHE INHOUD 
Het programma zal volgende taken omvatten: 
Aërodynamica (met inbegrip van vliegmechanica) 
Analyse en optimalisering van supersnelle vliegtuigconfiguraties met inbegrip van ramingen inzake de hitte-
belasting en aërothermodynamica 
) 
— Casco en integratie 
— Strategie en methodes voor optimalisering 
— Approximatieve methodes (belasting en coëfficiënten) 
— Transport en thermodynamische verschijnselen en modellen 
Nr. C 266/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 13. 10. 88 
— Numerieke methodes 
— Rastergeneratie 
— Interactie van de schokgolf/wervel met de grenslaag 
— Experimentele technieken — metingen en database 
— Prestaties tegen lage snelheid 
Laminaire stroming 
— Ijking windtunnel en gebruik 
— Testtechnieken en ontwikkeling aanzuigsysteem 
— Numerieke berekening van de stroming 
— Kwaliteit en verwering van de oppervlakte 
— Vereisten voor vliegtests 
— Technologie van toepassingen die niet voor vleugels werden ontworpen, toestellen met vaste vleu­
gels en helikopters 
— Uiteindelijke kosten-batenanalyse 
Materialen 
— Aluminium-lithium legeringen 
— Metaalmatrixcomposieten 
— Poedermetallurgie 
— Testmethodes voor het kenmerken en het kwalificeren van materiaal 
— Organische composieten voor bedrijfstemperaturen van boven 120 °C 
— Vezelversterkte koolstof en vezelversterkte keramische materialen 
— Oppervlaktetechnologie 
— Kleefstoffen 
— Composietmateriaal met organische matrices voor bedrijfstemperaturen tot 120 °C 
— Composietmateriaal 
— Combinaties metaal/composietmateriaal 
Akoestiek 
Identificatie, voorspelling en vermindering van de geluidsbronnen bij vliegtuigen 
— Helikopters en tütrotor toestellen 
— Akoestische bronnen 
— Voorspellingscodes 
— Overbrenging van het geluid 
— Invloed van het geluid op samenleving en passagiers 
— Geavanceerde propellers en propfans 
— Voorspellingstechnieken geluidshinder op geringe en op grote afstand 
— Validering van de voorspellingsschema's door windtunneltests tegen lage en hoge snelheid 
— Installatie-effecten 
— Motortestbank voor akoestische metingen 
— Specificaties 
— Design en constructie 
— Instrumentatie 
— Kalibrering 
13. 10. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 266/9 
Voorspelling en vermindering van bet geluid in de cabine 
— Voorspellingstechnieken 
— Actieve geluidsbeheersing 
— Europese testinstallatie voor geluid in de toestellen 
Vermindering van het externe geluid door actieve beheersing 
— Theoretisch onderzoek 
— Ontwikkeling van geluiddempende generatoren 
— Ontwikkeling van besturingslogica voor periodiek en stochastisch geluid 
Geluidsvermoeiing en gerelateerde schadetolerantie bij geavanceerde composietmaterialen 
— Onderzoek naar materialen en constructiemethodes 
— Statische en dynamische tests van proefstukken en componenten 
— Modaal testprogramma 
— Geluidsvermoeiingsproeven 
— Theoretische analyse van schadetolerantie en geluidsvermoeiing 
— Ontwikkeling van niet destructieve testmethodes voor nieuwe vezelhoudende composietmaterialen 
en constructies 
Computersystemen 
— Vereisten 
— Algemene supercomputing 
— Wiskundige/fysische modellen en algoritmen 
— Integratie van engineering- en designgereedschap 
— Op kennis gebaseerde systemen 
— Omgeving voor software 
— Basisgereedschap 
— Communicatie 
— Omgeving voor softwareproduktie 
Boordsystemen en uitrusting 
Integratie en werking van systemen en uitrusting 
— Digitale technologie 
— Gecentraliseerde/gedecentraliseerde computersystemen 
— Datatransmissie 
— Sensoren en actuators 
— Elektrisch vermogen 
— Systeemontwikkeling en evaluatiegereedschap 
— Operationele concepten voor de cockpit en systemen voor vluchtbeheer 
— Intelligente, op kennis gebaseerde boordsystemen (IKBS: Intelligent Knowledge Based Systems) 
Volledig elektrische toestellen 
— IJsbeveiliging 
— IJsfysica 
— Geavanceerde concepten inzake ijsbeveiliging 
— IJsbestrijding met elektrische impulsen (EIDI: Electrical Impulse de-icing) 
Nr. C 266/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 13. 10. 88 
— Bedieningssystemen voor stuurorganen 
— Elektromechanische actuators (EMA) 
— Elektrohydraulische pompen (EHP) 
— Elektrohydrostatische actuators 
— Generatoren secundair vermogen 
— Elektrische generatoren 
— Vervanging van motorontluchting 
— Nieuwe elektrische distributiesystemen met groot vermogen 
Voortstuwing 
— Definitie van experimentele parameters die nodig zijn voor verschillende bedrijfsomstandigheden 
— Onderzoek naar en omschrijving van de configuratie voor de tests tijdens de hoofdfase 
— Beoordeling en selectie van geschikte windtunnels en type en grootte van de modellen 
— Aërodynamisch ontwerp van modellen 
— Specificatie en design van de windtunnelmodellen en de onderdelen 
— Specificatie van de geschikte aandrijvingsmotoren 
— Definitie van propellermodellen en motorgondels, bij voorkeur in samenwerking met fabrikanten 
van propellers en motoren 
— Gedetailleerde definitie en specificatie van het experimentele programma, verzameling van de gege­
vens noodzakelijk voor de meetapparatuur en opstelling van de analysevereisten 
— Aanschaf en montage van hardware 
Design- and produktietechnologie 
— Intelligente interfaces 
— Gemeenschappelijke database 
— 3-D modellen. 
III. UITVOERING 
Het programma omvat precommerciële onderzoek- en technologieprojecten. Deze zullen worden uit­
gevoerd aan de hand van contracten met ondernemingen, met inbegrip van het midden- en kleinbe­
drijf, met onderzoekcentra en universiteiten in de Gemeenschap. Conform artikel 10 van de beschik­
king staat het programma eveneens open voor soortgelijke instellingen in de desbetreffende landen. 
Er zal bijzonder veel aandacht uitgaan naar de coördinatie en de complementariteit met activiteiten die 
lopen in het kader van programma's van de Lid-Staten en van de Gemeenschap. 
Het programma omvat verder de organisatie van bijeenkomsten en de raadpleging van deskundigen. 
De keuze van de projecten gebeurt door de Commissie, die daarin wordt bijgestaan door het Comité, 
conform de in deze bijlage omschreven doelstellingen. 
De projecten zullen, in de regel, worden ingediend als antwoord op een open uitnodiging die in het 
Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen zal worden gepubliceerd. Er moet aan worden deelge­
nomen door ten minste twee onafhankelijke industriële partners die niet in dezelfde Lid-Staat zijn 
gevestigd. Van elke contractant wordt een significante bijdrage tot het project verwacht. De contrac­
tanten zullen een aanzienlijk deel van de kosten moeten dragen. De bijdrage van de Gemeenschap 
bedraagt normaal 50 % van de totale uitgaven. Voor universiteiten en onderzoekinstellingen die pro­
jecten of werkzaamheden uitvoeren, kan de Gemeenschap evenwel tot 100 % van de extra uitgaven op 
zich nemen. 
13. 10. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 266/11 
IV. EVALUATIECRITERIA 
In de mededeling van de Commissie aan de Raad met betrekking tot een gemeenschappelijk actiepro­
gramma voor de evaluatie van onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten van de Gemeenschap voor de 
jaren 1987 tot en met 1991 (COM(86) 660 def.) wordt gesteld dat de doelstellingen en mijlpalen van 
elk onderzoekprogramma in een duidelijk te toetsen vorm moeten worden gegoten. Deze omvat het 
volgende: 
1. Aangezien de basisdoelstelling de verbetering van de concurrentiepositie van de luchtvaartindustrie 
in de Gemeenschap is, moet de evaluatie aangeven: 
— de mate waarin de keuze van het project was gebaseerd op industriële criteria; 
— de waarde van de managementstructuur die opgezet werd tijdens de uitvoering van de proeffase. 
2. Een tweede doelstelling is de bevordering van grensoverschrijdende samenwerking op het vlak van 
strategisch onderzoek en technologie voor de luchtvaartindustrie, het verminderen van overlapping 
van de werkzaamheden en het streven naar een beter gebruik van de faciliteiten. 
De uitvoering van het programma biedt de kleinere Lid-Staten van de Gemeenschap de kans om bij 
te dragen en deel te nemen aan zeer geavanceerde technologische programma's, hetgeen tevens een 
belangrijke factor is met het oog op de verdere Europese eenwording. 
Bij de evaluatie moet worden nagegaan: 
— in welke mate contacten werden gelegd tussen partners (luchtvaartondernemingen, het MKB, 
universiteiten en onderzoekcentra); 
— in welke mate bevredigende procedures werden uitgewerkt voor management en exploitatie van 
de intellectuele eigendom die door het programma is voortgebracht. 
3. Als kenmerkende doelstelling van het „proefprogramma" mogen volgende resultaten worden ver­
wacht: 
— ervaring en relevante informatie, 
— succesvolle voorbereiding van het eigenlijke programma. 
Dit zijn de elementen die bij de evaluatie zouden moeten worden beoordeeld.