Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad inzake de mobiliteit binnen de Gemeenschap van studenten, personen in opleiding, jonge vrijwilligers, leerkrachten en opleiders"

(2000/C 168/08)

De Raad heeft op 29 februari 2000 besloten, overeenkomstig de artt. 149 en 150 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De afdeling "Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 april 2000 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Hornung-Draus.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 372e zitting (vergadering van 27 april 2000) het volgende advies uitgebracht, dat met 111 stemmen vóór, bij vijf onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Krachtens art. 18 van het EG-Verdrag ontleent iedere onderdaan van een EU-lidstaat aan het EU-burgerschap het recht om op het grondgebied van de lidstaten vrij te reizen en te verblijven. Dat grondrecht van de individuele burgers wordt evenwel aan banden gelegd door een reeks hinderpalen en moeilijkheden die de mobiliteit beperken van degenen die buiten de grenzen van hun eigen land een opleiding willen volgen.

1.2. Het vrije verkeer van personen geldt voor werknemers en zelfstandigen, en dus ook voor leerkrachten en opleiders. Mensen die binnen Europa - meestal niet beroepshalve - een studie, opleiding of activiteit als vrijwilliger in het buitenland willen beginnen of voortzetten, zouden echter ook van die vrijheid moeten kunnen genieten. Als zij ervoor kiezen om, al dan niet in het kader van een EU-programma, voor bepaalde tijd in een andere EU-lidstaat te gaan wonen, dan is het de taak van de Gemeenschap om ervoor te zorgen dat alle administratieve belemmeringen die de uitvoering van dat besluit kunnen bemoeilijken, uit de weg worden geruimd.

Daarom stemt het Comité volmondig in met de motivering van de voorgestelde aanbeveling: daarmee wordt voor de burgers van Europa het juiste signaal afgegeven, in een tijd waarin de uitbreiding van de EU voor de deur staat en de EU zich - zoals tijdens de buitengewone Top van Lissabon is besloten(1) - op de overgang naar de informatie- en kennismaatschappij voorbereidt, hetgeen nodig is om te kunnen voldoen aan de eisen die door de globalisering van de economie worden gesteld.

1.3. De bevordering van grensoverschrijdende mobiliteit speelt een bijzondere rol bij de totstandbrenging van een Europese kennismaatschappij. De verwezenlijking van de Europese integratie, en dus van het "Europa van de burgers", en de vergroting van het internationale concurrentievermogen van de EU hangen o.m. af van de mate waarin de EU erin slaagt om voor een grotendeels onbelemmerde mobiliteit te zorgen. Daar komt nog bij dat de kwaliteit en aantrekkingskracht van een algemene of beroepsopleiding steeds vaker in belangrijke mate wordt bepaald door de vraag of daar "Europa-competenties" worden onderwezen. Van de onderwijs- en opleidingskrachten in de EU moeten meer "Europa-kwalificaties" worden gevraagd, zoals taalvaardigheden, kennis van de verschillende politieke, juridische, sociale en economische systemen in Europa en begrip voor de levenswijze in de Europese buurlanden. De nationale onderwijsstelsels moeten op Europese ontwikkelingen en vereisten worden afgestemd: zij moeten beschikken over een "Europese bekwaamheid" waaruit hun aanpassingsvermogen en transparantie in het belang van de burgers blijkt.

1.4. Een andere belangrijke voorwaarde voor de verwezenlijking van mobiliteit is een beleid dat gericht is op het geven van uitgebreide voorlichting en dat de actieve en voortdurende inzet van Commissie én lidstaten vergt: tot mobiliteit bereid zijnde personen of personen die daar belangstelling voor tonen, kunnen er dikwijls maar moeilijk achterkomen welke mogelijkheden er voor hen zijn om een verblijf in het buitenland met het volgen van een (voortgezette) beroepsopleiding te combineren. Zolang scholen voor algemeen onderwijs, beroepsopleidingen, arbeidsbureaus, universiteiten en andere soortgelijke onderwijsinstellingen, maar ook het bedrijfsleven niet over uitgebreide, doelgerichte en voor iedereen begrijpelijke informatie kunnen beschikken, blijft mobiliteit het voorrecht van de enkelingen die ervan profiteren dat hun leraren of opleiders bijzonder geëngageerd zijn. Daarom stelt het Comité voor om op middellange termijn te overwegen in hoeverre het zinvol zou kunnen zijn om opnieuw te gaan werken met doelgerichte individuele subsidies voor tot mobiliteit bereid zijnde personen, zoals in het geval van onderzoekers al lang wordt gedaan. Daarvoor kan gebruik worden gemaakt van de ervaringen die zijn opgedaan met de voorlaatste generatie van Europese onderwijsprogramma's (b.v. Petra of Lingua), waarin dergelijke mogelijkheden voor individuele steun al bestonden en ook volop werden benut.

1.5. Kennis van vreemde talen is doorgaans van groot belang voor de inzetbaarheid van werknemers en het concurrentievermogen van bedrijven en de hele EU-economie. Door meer mobiliteit in Europa zou de Europese bevolking ook meer mogelijkheden krijgen om vreemde talen te leren. Omgekeerd is gebrekkige talenkennis een belangrijke rem op mobiliteit. Daarom wordt het initiatief van de Commissie om 2001 tot Europees Jaar van de talen uit te roepen, door het Comité ook toegejuicht. Een van de officiële doelstellingen daarvan is, zoveel mogelijk mensen van de voordelen van talenkennis te overtuigen. Behalve op de voordelen daarvan voor de persoonlijke ontwikkeling en het begrip voor andere culturen, moet de nadruk daarbij ook worden gelegd op het belang van talenkennis voor de inzetbaarheid van de individuele werknemer, die groter wordt door het volgen van een (voortgezette) opleiding in het buitenland.

2. Het voorstel voor een aanbeveling

2.1. De voorgestelde aanbeveling is onderverdeeld in algemene aanbevelingen voor àlle doelgroepen en specifieke aanbevelingen voor studenten, personen in opleiding, jonge vrijwilligers, leerkrachten en opleiders.

2.2. Steunend op de ervaringen met communautaire onderwijs- en opleidingsprogramma's als Petra, Comett, Leonardo Da Vinci en Socrates, en met communautaire ESF-initiatieven op het gebied van menselijke hulpbronnen, heeft de Commissie al in 1996 het Groenboek "Onderwijs, beroepsopleiding, onderzoek: de belemmeringen voor transnationale mobiliteit" uitgebracht. Daarin stelt zij vast dat de verschillende posities van studenten, personen in opleiding, jonge vrijwilligers, leerkrachten en opleiders in de verschillende lidstaten - vooral t.a.v. arbeidsrecht, sociale zekerheid en belastingen - een belemmering van de mobiliteit vormen. Met dit Groenboek is de basis gelegd voor het huidige voorstel voor een aanbeveling, met als enige verschil dat de hele problematiek van de onderzoekssector dit keer buiten beschouwing is gelaten. Het aanbevelingsvoorstel gaat dus alleen over onderwijs en beroepsopleiding.

3. Opmerkingen

3.1. Algemene opmerkingen

3.1.1. De lidstaten worden in dit aanbevelingsvoorstel opgeroepen om hun bereidheid te tonen om een einde te maken aan de belemmeringen van de mobiliteit die er, in weerwil van het acquis communautaire, nog steeds zijn met betrekking tot het vrije verkeer van studenten, personen in opleiding, jonge vrijwilligers, leerkrachten en opleiders.

3.1.2. Daarenboven moeten maatregelen worden genomen waardoor onderdanen van niet-EU-landen die duurzaam in de EU wonen, ook onder de regelingen van het acquis communautaire inzake vrij verkeer en gelijke behandeling, en het toepassingsgebied van de voorgestelde aanbeveling gaan vallen. De EU-lidstaten moeten ermee instemmen dat onderdanen van niet-EU-landen die duurzaam in de EU wonen, net zo worden behandeld als EU-onderdanen als zij in het kader van een EU-programma studeren, opleiding volgen, als vrijwilliger aan een activiteit deelnemen of als leerkracht of opleider werkzaam zijn.

Het Comité is er bijzonder mee ingenomen dat de problematiek van niet-EU-landen in de aanbeveling ruimschoots aan de orde komt. Vooral in het vooruitzicht van de uitbreiding en tegen de achtergrond van de huidige intergouvernementele conferentie, wordt hiermee aan de kandidaat-lidstaten een positief signaal afgegeven. Om een goed functionerende uitgebreide EU te kunnen opbouwen, moeten de burgers van de kandidaat-lidstaten ook de kans krijgen om de EU te leren kennen. Daarvoor kan al worden gezorgd in het kader van de toetredingsstrategie voor de kandidaat-lidstaten en op grond van de Europa-overeenkomsten die de EU met deze landen heeft gesloten. Er moet vooral vaker gebruik worden gemaakt van de programma's voor studiebezoeken van het Cedefop in het kader van het Leonardo Da Vinci-programma, teneinde de contacten en samenwerking met de kandidaat-lidstaten op te voeren en te stimuleren.

3.1.3. Bovendien moeten de lidstaten het vraagstuk van grensoverschrijdende mobiliteit zoveel mogelijk een plaats geven in hun nationaal beleid ten gunste van de in de aanbeveling bedoelde personen en dienen zij die mobiliteit te stimuleren. In dat verband is het vooral belangrijk dat profijt wordt getrokken van de reeds in het kader van de samenwerkingsprojecten van de EU-programma's opgedane ervaringen: het heeft geen zin om het wiel steeds weer opnieuw uit te vinden en telkens met dezelfde problemen te worden geconfronteerd.

3.1.4. Volgens het Comité bestaat er echter onvoldoende duidelijkheid over de draagwijdte van de aanbeveling. Naast vraagstukken i.v.m. de erkenning van in het buitenland gevolgde opleidingen, moeten daarin ook kernvraagstukken worden aangesproken, bijvoorbeeld met betrekking tot verblijfsrecht, het stelsel van sociale zekerheid, arbeidsrecht, wettelijke voorschriften op het gebied van de sociale zekerheid en fiscaal recht. De veelheid aan detailproblemen, de uiteenlopende bevoegdheden en het ontbreken van een algemene bevoegdheid van de EU (b.v. op fiscaal gebied) maken dat incidentele kortetermijnoplossingen om een einde te maken aan bestaande belemmeringen van de mobiliteit, niet volstaan. Het Comité heeft uitgerekend over het vraagstuk van de modernisering van de sociale bescherming nog maar kort geleden een advies uitgebracht.

3.1.5. De Commissie richt zich in het onderhavige voorstel voor een aanbeveling tot een grote doelgroep, waar in beginsel niets tegen is. Daarbij moet echter wel worden bedacht dat die ene grote doelgroep uit verschillende categorieën personen bestaat die onderling grote verschillen vertonen, waardoor er eigenlijk voor iedere groep een aparte regeling nodig is. Daarom is het jammer dat er voor die verschillende categorieën personen geen op maat gesneden, afzonderlijke voorstellen zijn uitgewerkt die meer in bijzonderheden treden. Door al hun specifieke problemen over één kam te scheren, is dit voorstel voor een aanbeveling erg abstract geworden. Het Comité vreest dan ook dat de aanbeveling alleen op korte termijn enige invloed zal hebben, omdat de oorzaken van de belemmeringen van de mobiliteit waarvan sprake is, te heterogeen zijn. Bovendien betreurt het Comité dat de hele onderzoekssector buiten beschouwing is gelaten. Het dringt er bij de Commissie op aan om binnen afzienbare tijd ook voor de onderzoekssector in Europa een dergelijk voorstel in te dienen, vooral omdat er wat de mobiliteit betreft in die sector al veel meer bereikt is en van de daarmee opgedane ervaringen moet worden geprofiteerd.

3.1.6. Het is te wensen dat het vraagstuk van de mobiliteit van leerlingen/studenten op middellange termijn, dankzij de aanbeveling, geleidelijk aan in alle relevante onderdelen van EU-beleid wordt verwerkt ("mobility mainstreaming"). In dat geval zou de Europese ruimte voor onderwijs ècht dichterbij zijn gekomen.

3.2. Bijzondere opmerkingen

3.2.1. Algemene aanbevelingen

3.2.1.1. Het Comité staat volledig achter deze aanbeveling aan de lidstaten om alle adequate maatregelen te nemen voor de bevordering van de mobiliteit van personen die - al dan niet in kader van een communautair programma - in een andere lidstaat van de EU willen studeren, een beroepsopleiding willen volgen of als vrijwilliger, leerkracht of opleider willen werken.

3.2.1.2. De belemmeringen die deze personen ondervinden, zijn echter niet altijd van financiële aard. Naast administratieve rompslomp, zijn er vaak ook culturele verschillen en taalproblemen waardoor mensen ervoor terugschrikken om hun heil aan de andere kant van de grens te gaan zoeken. Het Comité pleit er daarom voor om het aanleren van vreemde talen intensiever te gaan stimuleren. Taalonderwijs moet een vast onderdeel worden van het leerprogramma van scholen (zo nodig ook in het basisonderwijs en op kleuterscholen), maar ook van beroepsopleidingen. Het voor 2001 geplande Europese Jaar van de talen vormt een gelegenheid bij uitstek om steun te geven aan proefprojecten op dit gebied. Ook de stimulering van interculturele vaardigheden is een doorslaggevende factor voor de bevordering van de mobiliteit: door meer over een andere cultuur te leren, groeit ook de belangstelling om daarmee kennis te maken. Het zou goed zijn de mobiliteit doelgericht in innovatieve sectoren te bevorderen, omdat er op die manier tussen de diverse systemen gezonde concurrentieverhoudingen kunnen ontstaan, zodat individuele burgers op den duur het hele scala aan opleidingsmogelijkheden in Europa kan worden gepresenteerd.

3.2.1.3. Een belangrijke factor is de mate waarin in het buitenland verworven kennis en kwalificaties naar het land van herkomst kunnen worden overgeheveld. Om ervoor te zorgen dat burgers aan een verblijf in het buitenland daadwerkelijk een extra kwalificatie overhouden, waarvan tijdens de hele verdere duur van het beroepsleven de vruchten kunnen worden geplukt, moet de transparantie van de diverse onderwijsstelsels in de EU worden bevorderd. Met het oog daarop heeft de door mevrouw Veil voorgezeten werkgroep op hoog niveau voor het vrij verkeer van personen voorgesteld om een forum of waarnemingspost op te richten ter bevordering van een optimale benutting van de in de lidstaten opgedane kennis en ervaring. Op die manier kunnen veranderingen wat kwalificaties en diploma's betreft op de voet worden gevolgd, zodat de informatie daarover gemakkelijker kan worden verspreid en normen ter bevordering van transparantie en wederzijdse erkenning kunnen worden uitgewerkt. In dit opzicht is op het niveau van het hoger onderwijs al meer vooruitgang geboekt, en is op het gebied van beroepsopleidingen sinds de invoering van "Europass beroepsopleiding" eveneens een grote stap voorwaarts gemaakt. Het Comité dringt erop aan dat de tijdens het Europese forum voor transparantie door Commissie, Cedefop en nationale onderwijsdeskundigen verworven inzichten en gedane voorstellen, in acties worden omgezet. Voorwaarden voor toekomstige vooruitgang op dit gebied zijn transparantie en samenhang, gekoppeld aan respect voor nationale en beroepsverschillen. Hoe transparanter de verschillende onderwijsstelsels, hoe sneller de EU kan vorderen op weg naar de geleidelijke verwezenlijking van wederzijdse erkenning van diploma's en kwalificaties. Met het afleggen van die allerlaatste etappe zou een ernstige belemmering voor het vrije verkeer van de burgers van de EU uit de weg worden geruimd.

3.2.1.4. De oproep om passende maatregelen te nemen, zodat de in de aanbeveling genoemde categorieën personen dezelfde voordelen kunnen genieten als de onderdanen van het gastland, is in beginsel legitiem, maar de formulering ervan moet worden gepreciseerd. Deze oproep mag in geen geval dusdanig kunnen worden uitgelegd dat hieruit voor de lidstaten de algemene verplichting voortvloeit om bijzondere sociale voorzieningen te treffen. Hierbij moet vooral worden gedacht aan steunregelingen als het verstrekken van een toeslag voor huisvesting (huursubsidie), waarop in de meeste lidstaten slechts weinig personen aanspraak kunnen maken als hun financiële positie eenmaal grondig is onderzocht. Bedoeld worden waarschijnlijk faciliteiten waarop studenten en personen in opleiding op grond van hun bijzondere status aanspraak kunnen maken; doorgaans wordt die status door een studenten- of scholierenkaart aangetoond. Het Comité pleit ervoor daartoe een uniforme EU-scholieren- of opleidingskaart in te voeren, die verkrijgbaar is voor alle personen die voor mobiliteit kiezen. Een dergelijke kaart biedt een effectief en transparant instrument, zonder enige bureaucratische rompslomp.

3.2.1.5. Het streven naar gelijkheid van kansen voor de burgers van de EU heeft er zonder meer baat bij dat onderdanen van niet-EU-landen die duurzaam in de EU wonen, worden aangemoedigd om aan uitwisselingen in het kader van communautaire programma's deel te nemen. Legaal in een EU-lidstaat wonende onderdanen van derde landen stuiten daarbij meestal op extra moeilijkheden, bovenop de toch al bestaande belemmeringen van de mobiliteit. Daarom is het Comité voorstander van alle maatregelen die bevorderlijk zijn voor de integratie van deze burgers, vooral in het licht van de in de EU gevoerde strijd tegen rassendiscriminatie en vreemdelingenhaat.

3.2.1.6. De vraag kan echter worden gesteld in hoeverre het thans realistisch is dat de lidstaten verderstrekkende maatregelen nemen om onderdanen van derde landen een volledig gelijke behandeling m.b.t. het acquis communautaire ter zake van vrij verkeer te kunnen garanderen. Dergelijke maatregelen zullen in veel gevallen in strijd zijn met de bestaande nationale regelingen voor onderdanen uit derde landen.

3.2.2. Maatregelen die meer bepaald studenten betreffen

3.2.2.1. Het Comité is ingenomen met de verwijzing in de aanbeveling naar het bestaande ECTS (Europees studiepuntenoverdrachtsysteem) en juicht de opmerking toe dat het gebruik ervan moet worden aangemoedigd. Dat ECTS is namelijk een heel goed functionerend systeem, dat geschikt is om te zorgen voor de transparantie van de studieprogramma's. De erkenning van studieprestaties wordt gegarandeerd door een van tevoren gesloten overeenkomst tussen de student en de onderwijsinstelling van het land van herkomst en die van het gastland.

3.2.2.2. Volgens het Comité moet desalniettemin duidelijk worden gesteld dat de hier bedoelde mogelijkheid om de toepassing van dat systeem langs gerechtelijke weg te kunnen opeisen, beperkt moet kunnen blijven tot de naleving van een overeenkomst tussen de student en zijn/haar onderwijsinstelling. Voorkomen moet worden dat dit wordt uitgelegd als een mogelijkheid om de fundamentele deelname van een onderwijsinstelling aan het ECTS af te dwingen, omdat op die manier het voortbestaan van dit goed functionerende systeem, dat op het beginsel van vrijwillige deelname is gebaseerd, in gevaar wordt gebracht.

3.2.2.3. Bij de toekenning en uitbetaling van studiebeurzen moet volgens het Comité op twee factoren worden gelet: om te beginnen moeten de banken erop toezien dat studiebeurzen stipt op tijd worden overgemaakt, resp. uitbetaald. Vooral de nationale coördinatiepunten van het Erasmus-programma hebben herhaaldelijk gewezen op gevallen waarin studenten om boekhoudkundige redenen het geld eerst zelf moesten voorschieten. Dergelijke belemmeringen van de mobiliteit kunnen gemakkelijk worden vermeden en het Comité dringt er bij de verantwoordelijke instellingen op aan om dergelijke problemen op een niet-bureaucratische en studentenvriendelijke wijze op te lossen. Verder wijst het Comité nog op een andere noodzaak: studenten zouden in het algemeen hun in het land van herkomst verkregen studiebeurzen (mits deze niet zijn toegekend voor een opleiding aan één bepaalde hogeschool of op de een of andere manier aan een bepaald doel gebonden zijn) ook voor een studie in het buitenland moeten kunnen gebruiken. Als er in een andere EU-lidstaat op een bepaald gebied betere opleidingsmogelijkheden zijn dan in het land van herkomst, zouden beursstudenten in hun zoektocht naar dé optimale opleiding, dezelfde kansen moeten hebben als studenten die hun studie zelf financieren.

3.2.3. Maatregelen die meer bepaald personen in opleiding betreffen

3.2.3.1. Het Comité pleit uitdrukkelijk voor een uitgebreide benutting van de Europass-beroepsopleidingen ter bevordering van Europese trajecten in alternerende beroepsopleidingen, met inbegrip van het leerlingwezen; de Europass geldt immers niet alleen voor afgeronde opleidingen, maar betreft ook maatregelen voor voortgezette opleidingen en de afzonderlijke fasen van een opleiding die in het buitenland worden afgelegd. Het valt toe te juichen dat er dankzij de Europass nu ook een instrument voor beroepsopleidingen bestaat waarmee personen in opleiding het bewijs kunnen leveren van hun in het buitenland verworven diploma's. De EU-lidstaten wordt gevraagd ernaar te streven dat dit document ook daadwerkelijk op grote schaal wordt gebruikt. Bovendien verdient het aanbeveling dat studenten die in het kader van hun studie in een andere EU-lidstaat stage lopen, ook de voordelen van de Europass kunnen genieten.

3.2.3.2. Het Comité is in dat verband ingenomen met het destijds door de Commissie genomen initiatief om in het kader van het "Europees forum inzake de doorzichtigheid van beroepskwalificaties" samen met de actoren van de beroepsopleiding voorstellen uit te werken ter verbetering van het wederzijdse begrip van de beroepskwalificaties in Europa. Het Comité dringt er bij de lidstaten met klem op aan om op het nationale vlak zoveel mogelijk gevolg te geven aan deze voorstellen.

3.2.3.3. Het Comité stemt in met het voorstel om de werkloosheidsuitkering van werklozen die in een andere EU-lidstaat een opleiding beginnen, in het land van herkomst te laten dóórbetalen, met inachtneming van de regelingen die daarvoor in de afzonderlijke lidstaten zijn getroffen. De arbeidsbureaus van de lidstaten zouden werklozen die in het buitenland aan relatief korte (voortgezette) (bij)scholingscursussen kunnen en willen deelnemen, nog meer en actiever moeten steunen. Voor de beoordeling door de arbeidsbureaus van opleidingsmogelijkheden in het buitenland moeten, gezien de dóórbetaling van de werkloosheidsuitkeringen, dezelfde voorwaarden gelden als voor het aanbod aan opleidingen in eigen land, niet alleen met het oog op de kwaliteit van die opleidingen, maar ook om misbruik te voorkomen. Een dergelijke optie, nl. om een opleiding in het buitenland te volgen, moet worden beschouwd als een veelbelovende integratie op de arbeidsmarkt en zou er effectief toe kunnen bijdragen dat de betrokken personen nieuwe perspectieven worden geboden die er in het eigen land niet zijn. Bovendien ontstaat daardoor de mogelijkheid om een nieuwe taal te leren, waarmee opnieuw een belangrijke bouwsteen wordt toegevoegd aan de kwalificaties van de betrokken persoon.

3.2.3.4. Het Comité stemt zonder meer in met de eis dat personen die naar het buitenland gaan om daar een opleiding te volgen, hetzelfde verblijfsrecht moeten krijgen als studenten. Daarmee wordt de beroepsopleiding opgewaardeerd en krijgt zij in heel Europa het aanzien dat haar toekomt. Als het de bedoeling is om in dit verband ook te streven naar gelijke behandeling t.o.v. die van studenten, dan zou er echter voor gezorgd moeten worden dat personen in opleiding, net als studenten die bij een universiteit ingeschreven moeten zijn, ook bij een instelling voor een beroepsopleiding zijn ingeschreven. Al was het maar om misbruik van een dergelijke regeling te voorkomen, acht het Comité het beslist noodzakelijk om die precisering in de tekst op te nemen.

3.2.4. Maatregelen die meer bepaalde jonge vrijwilligers betreffen

3.2.4.1. Het Comité stemt in met het programma van de Commissie voor jonge vrijwilligers, waarmee een belangrijke bijdrage aan de interculturele toenadering kan worden geleverd. Jonge mensen, die nog bezig zijn zich te oriënteren, krijgen daarmee de kans om in een ander Europees land aan een activiteit van algemeen nut deel te nemen en op de koop toe "Europa-competenties" te verwerven waarvan zij bij hun verdere (loopbaan)ontwikkeling baat kunnen hebben. Naast het aanleren van een vreemde taal, moeten daartoe ook cruciale competenties worden gerekend, zoals leren omgaan met andere culturen, verbetering van de sociale vaardigheden en verbreding van de belevingshorizon. Uit de tot dusver met dit programma van de Commissie bereikte resultaten is gebleken dat de daarmee opgedane ervaringen door nagenoeg alle deelnemers als zeer nuttig voor hun verdere opleiding en loopbaan worden ervaren.

3.2.4.2. Om het programma in de toekomst voor nog meer jongeren open te stellen, moeten de jonge vrijwilligers naast een passende vergoeding, die ten minste de kosten van hun levensonderhoud dekt, echter ook aanspraak kunnen maken op een toereikende sociale en ziekteverzekering. Die verzekering moet niet alleen van toepassing zijn tijdens het verblijf in het buitenland, maar ook na de terugkeer van de jonge vrijwilligers in hun eigen land.

3.2.5. Maatregelen die meer bepaald leerkrachten en opleiders betreffen

3.2.5.1. Het Comité juicht het toe dat leerkrachten en opleiders in de aanbeveling uitdrukkelijk worden vermeld. Verblijven in het buitenland om een voortgezette opleiding te volgen of een leeropdracht te vervullen, zijn niet alleen gunstig voor de persoonlijke kwalificaties van de betrokkene, maar komen ook het onderwijs ten goede. De aan de lidstaten gerichte aanbeveling betreffende de manier waarop het tijdschema voor de studies moet worden opgesteld, alsook de oproep om een Europees systeem voor het opnemen van "sabbatical leave" (sabbatperioden) in te voeren, zijn in beginsel het overwegen waard.

3.2.5.2. Toch wijst het Comité er met klem op dat de Commissie weliswaar op dit gebied suggesties kan doen, maar dat het uiteindelijk altijd nog de onderwijsinstellingen zelf zijn die bepalen wat zij daarmee aanvangen en hoe zij hun lesroosters, naar gelang van hun eigen behoeften, willen opstellen. Het voorstel voor een Europees systeem voor het opnemen van onbetaald verlof ("sabbatperioden") moet flexibel worden toegepast, met inachtneming van de behoeften van de betrokkenen en van de onderwijsinstellingen.

3.2.5.3. Ook de oproep om "mobiele" leerkrachten met promotie te belonen, is simplistisch en eenzijdig. Aan de feitelijke situatie dat een verblijf in het buitenland inderdaad in veel bedrijven juist schadelijk kan zijn voor de loopbaan, moet uiteraard iets worden gedaan. Maar mobiliteit is geen doel op zich, noch een factor die los van de rest moet worden gezien: mobiliteit kan een maatstaf zijn die een positieve uitwerking heeft op de loopbaanontwikkeling. Het Comité pleit dan ook voor een oproep om mobiliteitsbereidheid "naar behoren in de beoordeling mee te laten wegen".

3.2.6. Verplichting om verslag uit te brengen

3.2.6.1. Voor dit proces is een krachtig engagement nodig van Europese, nationale, regionale en lokale instituties. Door de sociale partners erbij te betrekken, wordt de kans groter dat echte vooruitgang wordt geboekt. In de deskundigengroep zouden ook vertegenwoordigers moeten zitten van de sociale partners op Europees niveau. De opheffing van de belemmeringen van de mobiliteit is een onderneming van lange adem, waarvan het welslagen niet noodzakelijkerwijs kan worden getoetst aan een reeks zich snel opvolgende verslagen van lidstaten en Commissie. Daarom stelt het Comité voor te overwegen de lidstaten elke drie jaar een verslag te laten opstellen. Het verslag van de Commissie zou moeten zijn gebaseerd op de bijdragen van de lidstaten en een beoordeling moeten bevatten van de resultaten op het terrein van de vrijheid van verkeer. Die evaluatie zou zonodig als uitgangspunt kunnen dienen voor nieuwe Commissievoorstellen om de lidstaten ertoe aan te zetten te blijven streven naar de opheffing van alle belemmeringen van de mobiliteit.

Brussel, 27 april 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. Rangoni Machiavelli

(1) PB C 117 van 26.4.2000.