VERSLAG VAN DE COMMISSIE

Verenigd Koninkrijk



Verslag opgesteld in overeenstemming met artikel 126, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie

1. Inleiding

Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact. De clausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling heeft de Commissie de Raad haar standpunt meegedeeld dat, gezien de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-uitbraak, de huidige omstandigheden activering van de clausule toelaten. Op 23 maart 2020 hebben de ministers van Financiën van de lidstaten ingestemd met de beoordeling van de Commissie. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de middellangetermijndoelstelling voor de begroting, mits de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn daardoor niet in gevaar komt. Voor het corrigerende deel kan de Raad ook, op grond van een aanbeveling van de Commissie, een herzien begrotingstraject vaststellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. De clausule maakt het voor landen mogelijk af te wijken van de budgettaire vereisten die normaal gesproken van toepassing zouden zijn, terwijl de Commissie en de Raad in staat worden gesteld om de nodige beleidsmaatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

Volgens de voorjaarprognoses 2020 van de Commissie bedroeg het overheidstekort in het Verenigd Koninkrijk 2,5 % van het bbp in het begrotingsjaar 2019-2020, terwijl de overheidsschuld naar verwachting 85,2 % bedroeg. De definitieve begrotingsresultaten inzake het overheidstekort en de overheidsschuld 2019-2020 zullen echter pas in het najaar van 2020 beschikbaar zijn. Volgens de prognoses van de Commissie bedraagt het tekort van het Verenigd Koninkrijk naar verwachting 10,7 % van het bbp in 2020-2021, en bedraagt de schuld naar verwachting 102,5 % van het bbp. Al het beschikbare bewijs, waaronder verklaringen van de nationale autoriteiten over de omvang van de reactie van het begrotingsbeleid op de ernstige economische neergang die verband houdt met de COVID-19-pandemie, duidt op een tekort dat in 2020-2021 en in 2021-2022 aanzienlijk hoger is dan de drempel van 3 % van het bbp. In haar brief van 7 mei 2020 heeft de Commissie het VK verzocht om actuele informatie te verstrekken over de geraamde omvang van het tekort in 2020-2021. Het VK heeft de gevraagde verduidelijking echter niet verschaft; in plaats daarvan verwees het naar het COVID-19-scenario van het Office for Budget Responsibility, dat voor 2020-2021 rekent op een tekort dat aanzienlijk hoger is dan 3 %. Rekening houdend met deze factoren is de Commissie van mening dat met haar huidige prognose van een tekort van 10,7 % van het bbp in 2020-2021 voorlopig afdoende is bewezen dat er sprake zal zijn van een buitensporig tekort als omschreven in artikel 126, lid 2, onder a), van het Verdrag.

Tegen deze achtergrond heeft de Commissie daarom dit verslag opgesteld, waarin wordt geanalyseerd of het Verenigd Koninkrijk de tekort- en schuldcriteria van het Verdrag naleeft. In dit verslag is met alle relevante factoren rekening gehouden, en is terdege rekening gehouden met de grote economische schok als gevolg van de COVID-19-pandemie.

Tabel 1. Overheidstekort en -schuld (% van het bbp)

2016-2017 2017-2018 2018-2019 2019-2020 COM 2020-2021 COM 2021-2022 COM Tekortcriterium Overheidssaldo -2,8 -2,7 -1,8 -2,5 -10,7 -6,2 Schuldcriterium Bruto-overheidsschuld 85,2 84,6 84,2 85,2 102,5 100,2

Bron: Eurostat, voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie.

2.Tekortcriterium

Volgens de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie zal het overheidstekort van het Verenigd Koninkrijk in 2020-2021 naar verwachting uitkomen op 10,7 % van het bbp, d.w.z. boven de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3 % van het bbp en ook niet dicht daarbij. De verwachte overschrijding van de referentiewaarde van het Verdrag in 2020-2021 is uitzonderlijk, omdat deze het gevolg is van een ernstige economische neergang. Rekening houdend met de impact van de COVID-19-pandemie, wordt in de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie uitgegaan van een krimp van het reële bbp met 8,3 % in 2020.

De verwachte overschrijding van de referentiewaarde van het Verdrag is volgens de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie niet tijdelijk: voorspeld wordt dat het tekort in 2021-2022 boven 3 % van het bbp zal blijven.

Kortom, het voor 2020-2021 verwachte tekort ligt boven de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 3 % van het bbp en ook niet dicht daarbij. De verwachte overschrijding wordt als uitzonderlijk en niet tijdelijk in de zin van het Verdrag en het stabiliteits- en groeipact beschouwd. Al het beschikbare bewijs, waaronder verklaringen van de nationale autoriteiten over de omvang van de reactie van het begrotingsbeleid op de ernstige economische neergang die verband houdt met de COVID-19-pandemie, duidt op een tekort dat in 2020-2021 en in 2021-2022 aanzienlijk hoger is dan de drempel van 3 % van het bbp. In haar brief van 7 mei 2020 heeft de Commissie het VK verzocht om actuele informatie te verstrekken over de geraamde omvang van het tekort in 2020-2021. Het Verenigd Koninkrijk heeft de gevraagde verduidelijking echter niet verschaft; in plaats daarvan verwees het naar het COVID-19-scenario van het Office for Budget Responsibility, dat rekent op een tekort dat in 2020-2021 aanzienlijk hoger is dan 3 %. Rekening houdend met deze factoren acht de Commissie haar huidige prognose van een tekort van 10,7 % van het bbp in 2020-2021 op het eerste gezicht afdoende bewijs dat er sprake is van een buitensporig tekort als omschreven in artikel 126, lid 2, onder a), van het Verdrag. De analyse wijst er dus op dat op het eerste gezicht niet aan het tekortcriterium in het kader van het Verdrag en Verordening (EG) nr. 1467/97 is voldaan.

3. Relevante factoren

In artikel 126, lid 3, van het Verdrag is bepaald dat indien een lidstaat niet voldoet aan deze of aan een van deze criteria, de Commissie een verslag moet opstellen. In dat verslag moet “er tevens rekening mee [worden] gehouden of het overheidstekort groter is dan de investeringsuitgaven van de overheid en worden alle andere relevante factoren in aanmerking genomen, met inbegrip van de economische en budgettaire situatie van de lidstaat op middellange termijn”.

Die factoren worden nader omschreven in artikel 2, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1467/97, dat ook bepaalt dat terdege rekening moet worden gehouden met “alle andere factoren die naar het oordeel van de betrokken lidstaat relevant zijn om de naleving van de tekort- en schuldcriteria uitvoerig te kunnen beoordelen, welke factoren die lidstaat aan de Raad en de Commissie kenbaar heeft gemaakt”. Wat het tekortcriterium betreft, kan echter, zoals bepaald in artikel 4 van Verordening (EG) nr. 1467/97, geen rekening worden gehouden met die relevante factoren in de stappen die leiden naar het besluit over het bestaan van een buitensporig tekort op basis van het tekortcriterium voor het Verenigd Koninkrijk, aangezien de overheidsschuldquote de referentiewaarde van 60 % overschrijdt en niet is voldaan aan de tweeledige voorwaarde dat het overheidstekort dicht bij de referentiewaarde blijft en de overschrijding van de referentiewaarde slechts van tijdelijke aard is.

Een belangrijke extra factor waarmee voor 2020 rekening moet worden gehouden, is in de huidige situatie de economische impact van de COVID-19-pandemie, die zeer aanzienlijke gevolgen heeft voor de begrotingssituatie en tot hoogst onzekere vooruitzichten leidt. De pandemie heeft ook geleid tot de activering van de algemene ontsnappingsclausule.

3.1. De COVID-19-pandemie