NL

Brussel, 15.12.2005

COM(2005) 655 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE

DE VORDERINGEN VAN DE GEMEENSCHAP OP DE WEG NAAR KYOTO

(vereist krachtens Beschikking nr. 280/2004/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 februari 2004 betreffende een bewakingssysteem voor de uitstoot van broeikasgassen in de Gemeenschap en de uitvoering van het Protocol van Kyoto)

{SEC(2005) 1642}

Inhoud

1. Inleiding (...)3

2. Het Kyoto-streefcijfer voor de Gemeenschap realiseren (...)3

2.1. Feitelijke emissies in 2003 voor de EU-25 en EU-15 (...)3

2.2. Verwachte emissies in 2010 voor de EU-25 en EU-15 (...)5

2.3. Uitstoot per sector (...)7

3. Conclusies (...)9

1. Inleiding

Dit is het zesde voortgangsverslag over de bewaking van de communautaire broeikasgasemissies en het tweede verslag overeenkomstig Beschikking nr. 280/2004/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 februari 2004 betreffende een bewakingssysteem voor de uitstoot van broeikasgassen (BKG) in de Gemeenschap en de uitvoering van het Protocol van Kyoto (280/2004/EG). Dit verslag is gebaseerd op het uitvoerige verslag van het Europees Milieuagentschap (EMA) getiteld “Greenhouse gas emission trends and projections in Europe” (EEA, 2005). Dit verslag bevat een raming van de feitelijke en verwachte vooruitgang van de lidstaten en de Gemeenschap bij hun inspanningen om te voldoen aan de BKG-emissieverplichtingen uit hoofde van het VN-Kaderverdrag inzake klimaatverandering (UNFCCC) en het Kyoto-protocol.

Hoewel in dit verslag de vorderingen van de EU-25 worden geëvalueerd, krijgen ook de ontwikkelingen in de EU-15 dikwijls de nodige aandacht, vanwege het feit dat alle lidstaten eenzelfde collectief doel nastreven en de lastendelingsovereenkomst. Voorts is het zo dat de gegevens over 2003 data kwalitatief, en vooral qua volledigheid en nauwkeurigheid, van de ene lidstaat tot de andere (oud of nieuw) verschillen. Het verslag [1] bevat tevens enkele emissiegegevens voor de twee toetredende landen Bulgarije en Roemenië en voor Kroatië, dat een kandidaat-lidstaat is. Voor Turkije, dat ook een kandidaat-lidstaat is, zijn nog geen gegevens beschikbaar.

In dit verslag worden de feitelijke emissiegegevens vanaf 2003 geanalyseerd, samen met prognoses van emissies uitgaande van de scenario’s ‘met bestaande maatregelen [2] en ‘met bijkomende maatregelen’. Het betreft hier geaggregeerde prognoses van de lidstaten die in de toekomst diepgaand zullen worden geanalyseerd, aangezien niet alle lidstaten geactualiseerde prognoses hebben verschaft. De prognoses omvatten the gebruik van flexibele mechanismen overeenkomstig het Kyoto-protocol, d.i. gezamenlijke uitvoering, het mechanisme voor schone ontwikkeling en internationale emissiehandel.

Uit de prognoses komt naar voren dat de EU-15 het reductiestreefcijfer van -8% met bijkomende maatregelen en gebruikmaking van flexibele mechanismen zal weten te halen.

2. Het Kyoto-streefcijfer voor de Gemeenschap realiseren

2.1. Feitelijke emissies in 2003 voor de EU-25 en EU-15

De broeikasgasemissies van zowel de EU-25 als de EU-15 zijn tussen 2002 and 2003 toegenomen, hoewel ze met respectievelijk 8% en 1,7% lager waren dan in het referentiejaar (afbeelding 1), terwijl de economische groei voor de EU-15 27% bedroeg. De hoogte boven het lineaire traject naar de Kyoto-doelstelling bedroeg voor de EU-15 in 2003 1,9% (afbeelding 2), met inbegrip van het gebruik van de Kyoto-mechanismen maar niet van nationale koolstofputten of het op een latere datum gelanceerde Europees systeem voor de handel in emissierechten.

Het op 1 januari 2005 gelanceerde Europees systeem voor emissiehandel is het grootste BKG-handelssysteem ter wereld en is bedoeld om te worden gebruikt in aanvulling op een effectieve implementatie van bestaande en bijkomende beleids- en andere maatregelen ten einde de krachtens het Protocol van Kyoto vereiste emissiereducties te kunnen realiseren.

Afbeelding 1: Feitelijke en verwachte emissies voor EU-25 en EU-15

(...PICT...)

..

Noot: Bij deze gegevens blijven emissies en verwijderingen door grondgebruik, veranderingen in het grondgebruik en de bosbouw buiten beschouwing. In de afbeelding wordt verwezen naar een uitgangswaarde van 100 in een theoretisch referentiejaar voor de EU-25 ten einde een consistente analyse van BKG-emissietrends en -prognoses mogelijk te maken. In het geval van de meeste lidstaten is dit 1990 voor CO2, methaan (CH4) en stikstofmonoxide (N2O), maar 1995 voor gefluoreerde gassen, met de volgende uitzonderingen: het referentiejaar voor CO2, CH4 en N2O in het geval van Hongarije is het gemiddelde van 1985-1987, voor Slovenië is dit 1986 en voor Polen 1988; in het geval van Frankrijk en Finland is het referentiejaar voor gefluoreerde gassen 1990.Dit betekent dat de uitgangswaarde voor 1990 niet precies 100 is. Cyprus en Malta zijn buiten beschouwing gelaten omdat het voor deze landen aan voldoende gegevens ontbreekt en er voor hen geen streefcijfers onder het Kyoto-protocol zijn. Het bedoelde lineaire traject staat voor de theoretische lineaire vermindering van de broeikasgasemissies tot het tijdstip waarop het Kyoto-streefcijfer wordt bereikt, vanaf het referentiejaar tot 2010, het middenjaar van de eerste periode van de Kyoto-verbintenis.

Bron: EEA, 2005

De door de lidstaten behaalde resultaten lopen uiteen. Met inachtneming van de Kyoto-mechanismen zijn er 13 lidstaten die met hun inspanningen op koers liggen en hun emissiereductieverplichtingen als aangegeven in afbeelding 2 zullen weten te vervullen. Frankrijk, Duitsland, Luxemburg, Nederland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk zijn hier de EU-15-lidstaten die hun verbintenissen in het kader van de lastendelingsovereenkomst zullen nakomen (Beschikking van de Raad 2002/358/EG). Er zijn echter 10 lidstaten die nog boven hun Kyoto-traject zitten: Finland en Spanje zitten nog meer dan 20% te hoog. In het geval van Oostenrijk, Denemarken en Finland is de kloof ten opzichte van 2002 nog verbreed. Cyprus en Malta zijn partijen bij het UNFCCC die niet onder bijlage I vallen en waarvoor derhalve geen streefcijfer onder het Kyoto-protocol is vastgesteld.

Afbeelding 2: Kyoto-prestatie-indicatoren in 2003 (in procentpunten) voor de EU-25, inclusief de Kyoto-mechanismen

(...PICT...)

Noot: Bij deze gegevens blijven emissies en verwijderingen door grondgebruik, veranderingen in het grondgebruik en de bosbouw buiten beschouwing. De afstand tot de doelstelling, uitgedrukt in procentpunten ten opzichte van de uitstoot in het referentiejaar (de rode en groene balken) staat voor het verschil tussen een hypothetisch streefcijfer (in 2003) en wat feitelijk (in 2003) is bereikt, waarbij wordt aangenomen dat emissiereducties als percentage van de niveaus in het referentiejaar lineair verlopen. Tevens wordt aangenomen dat de lidstaten hun doelstelling door middel van nationale maatregelen verwezenlijken en dat er van de Kyoto-mechanismen gebruik wordt gemaakt. Koolstofputten zijn niet in aanmerking genomen. Cyprus en Malta zijn partijen bij het UNFCCC die niet onder bijlage I vallen en waarvoor derhalve geen streefcijfer onder het Kyoto-protocol is vastgesteld.

Bron: EEA, 2005

2.2. Verwachte emissies in 2010 voor de EU-25 en EU-15

Uit de geaggregeerde prognoses voor de EU-25 ‘met bestaande nationale beleids- en andere maatregelen’ komt naar voren dat de totale uitstoot van broeikasgassen in 2010 5% beneden de niveaus van 1990 zal liggen (afbeelding 1). Onderstaande lidstaten verwachten hun Kyoto-streefcijfers met gebruik van alleen de bestaande nationale beleids- en andere maatregelen te kunnen halen (afbeelding 3): Tsjechische Republiek, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Luxemburg, Polen, Slowakije, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. Volgens de prognose zullen de broeikasgasemissies in de EU-25 door bijkomende maatregelen tegen 2010 tot onder de niveaus van 9% worden teruggebracht.

Uit de geaggregeerde prognoses voor de EU-15 lijkt naar voren te komen dat de emissies tegen 2010 met 9,3% onder de niveaus van het referentiejaar zouden kunnen worden teruggebracht, wanneer besparingen door het gebruik van Kyoto-mechanismen (een reductie met 2,5%) en bijkomende nationale beleids- en andere maatregelen (een reductie met 6,8%) in aanmerking worden genomen; dit zou dan voldoende zijn om het collectieve Kyoto-streefcijfer voor de EU-15 te halen (afbeelding 1).

Het verwachte gebruik van de Kyoto-mechanismen door negen van de EU-15-landen (Oostenrijk, België, Denemarken, Finland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland en Spanje) beloopt 106,8 mln. ton CO2-equivalent per jaar van de verbintenisperiode, oftewel zo’n 2,6% vergeleken met de EU-doelstelling van -8% (afbeelding 1). Negen landen (Oostenrijk, België, Denemarken, Finland, Duitsland, Italië, Nederland, Spanje en Zweden) hebben voor de gehele vijfjarige verbintenisperiode financiële middelen, ten bedrage van in totaal EUR 2.730 miljoen, voor het gebruik van de Kyoto-mechanismen toegewezen.

In aanmerking genomen dat de emissiereducties tussen 1990 en 2010 met behulp van bestaande maatregelen (~1,6%) en met gebruikmaking van de Kyoto-mechanismen (2,5%) rond 4,1% zullen belopen, zullen de door de lidstaten te nemen bijkomende beleids- en andere maatregelen de volgende zes jaar voldoende moeten zijn om het nog resterende tekort van 3,9% aan te vullen, zodat de EU-15 erin slaagt haar Kyoto-streefcijfer van -8% te realiseren. Die lidstaten welke boven hun streefcijfers zitten zouden bijkomende beleids- en andere maatregelen moeten treffen en de Kyoto-mechanismen moeten gebruiken om aan hun doelstelling te geraken.

Afbeelding 3: Afstand tot doelstelling in 2010 (procentpunten) voor de EU-25, inclusief Kyoto-mechanismen

(...PICT...)

Noten: Bij deze gegevens blijven emissies en verwijderingen door grondgebruik, veranderingen in het grondgebruik en de bosbouw buiten beschouwing. Alle EU-15-lidstaten hebben prognoses op basis van bestaande nationale beleids- en andere maatregelen verstrekt. Bij verscheidene landen is hierbij ook met bijkomende nationale beleids- en andere maatregelen rekening gehouden. Voor de volgende lidstaten zijn er bovendien de bijkomende effecten van het gebruik van de Kyoto-mechanismen: Oostenrijk, België, Denemarken, Finland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland en Spanje). Voor de EU-15 wordt het effect van het gebruik van de Kyoto-mechanismen op basis van informatie van deze negen landen berekend. Prognoses voor Polen betreffen slechts CO2 en N2O. Prognoses voor Spanje betreffen slechts CO2. Prognoses voor Cyprus en Malta zijn niet voorhanden.

Bron: EEA, 2005

De vigerende of reeds door de Commissie voorgestelde wetgevingsmaatregelen zouden voor de EU-15 – volgens schattingen in het kader van het Europees programma inzake klimaatverandering – in 2010 resulteren in potentiële emissiereducties van zo’n 420-490 miljoen ton CO2-equivalent (10%-12% van de emissies in het referentiejaar). Bij deze ramingen wordt uitgegaan van een volledige implementatie van de maatregelen door de lidstaten en worden overlappingen tussen beleidsmaatregelen buiten beschouwing gelaten. De uit deze beleidsmaatregelen resulterende emissiereducties zouden voor het eerst aan het licht treden met de inventarisatiegegevens voor 2006, welke in 2008 worden gepubliceerd. Met een tijdige en effectieve tenuitvoerlegging door de lidstaten van bestaande beleidsmaatregelen en beleidsmaatregelen in het planningstadium zal een zeer grote bres in de broeikasgasemissies van de Unie worden geslagen.

2.3. Uitstoot per sector

Wat de uitstoot van de voornaamste bedrijfstakken betreft, wordt in afbeelding 4 aangegeven welke veranderingen zich sinds 1990 in de EU-15 voltrokken hebben. De meeste broeikasgasemissies in de Europese Unie zijn van de productie en het gebruik van energie, inclusief vervoer, afkomstig. Met energieproductie en -gebruik samenhangede emissies in de EU-15 zijn tussen 1990 en 2003 toegenomen, voor een groot deel als gevolg van een groeiende vraag naar vervoer en elektriciteit. Voor zowel de EU-15 als de EU-25 wordt de toename van de broeikasgasemissies als gevolg van energievoorziening en -gebruik, exclusief vervoer, echter steeds meer losgekoppeld van de vraag naar energie, met een uitstootvolume dat ondanks de stijgende vraag omlaaggaat. Dit gebeurt ook, maar in mindere mate, in de vervoerssector in de EU-15. Bij een blik op de statistieken voor de verschillende landen valt onmiddellijk op dat de transportemissies in Frankrijk en Duitsland, in tegenstelling tot de algehele trend – in Duitsland al voor het vierde achtereenvolgende jaar – een dalende lijn te zien geven. Dit lijkt het gecombineerde effect te zijn van een verbeterde brandstofefficiëntie, hogere brandstofprijzen en breder opgezette vervoersbeleidsmaatregelen.

Afbeelding 4: Verandering in de broeikasgasemissies van de EU-15 per sector, 1990 - 2003, sectorprognoses met bestaande en bijkomende maatregelen, 1990 - 2010, en relatief aandeel van de sectoren in 2003

(...PICT...)

Noot: Sommige lidstaten hebben geen prognoses voor alle sectoren/scenario’s meegedeeld. Daarom moet de informatie over prognoses met de nodige behoedzaamheid worden geïnterpreteerd. Voor de meeste lidstaten is het referentiejaar voor F-gassen niet 1990, maar 1995. Hierdoor kunnen de gegevens voor industriële processen lichtelijk worden gewijzigd, maar gegevens voor 1990 zijn niet voor alle lidstaten voorhanden.

Bron: EEA, 2005

De toename van met energieproductie en -gebruik samenhangende emissies werd gecompenseerd door reducties van emissies uit niet met energie samenhangende bronnen, zoals afval, industriële processen en landbouw. Afvalemissies liepen terug daar er, dank zij het gevoerde afvalbeleid, minder vast afval op stortplaatsen terechtkwam. Dank zij de invoering van technieken ter bestrijding van milieuverontreiniging (abatement techniques), in het bijzonder voor N2O, konden industriële procesemissies gemakkelijker worden teruggeschroefd, terwijl de landbouwemissies met het teruglopende veebestand omlaaggingen.

In de EU-25 zijn de broeikasgasemissies in bijna alle sectoren teruggelopen. De vermindering van de emissies in de 10 nieuwe lidstaten was voor een groot deel te danken aan de economische restructurering. De uitzondering was hier de vervoerssector, waar de uitstoot sinds 1990 is toegenomen.

3. Conclusies

Tegen 2003 waren de broeikasgasemissies in de EU-15 met 1,7% ten opzichte van de niveaus in het referentiejaar tot 4180 miljoen ton CO2-equivalent gedaald. Deze vermindering is iets meer dan een vijfde van het Kyoto-streefcijfer voor de EU. Zonder de Kyoto-mechanismen is vanaf 2002 de afstand tot de doelstelling tot 3,5 indexpunten verdubbeld. Met inachtneming van de Kyoto-mechanismen liggen de totale broeikasgasemissies nog steeds 1,9 indexpunten boven het lineaire traject in 2003. Uit de prognoses blijkt dat de EU-15 de haar door het Kyoto-protocol opgelegde emissiereductie van -8% zal halen indien er naast het gebruik van flexibele mechanismen nog bijkomende maatregelen worden getroffen. Die lidstaten welke nog boven hun streefwaarden zitten moeten dringend bijkomende maatregelen nemen en de flexibele mechanismen gaan gebruiken om te verzekeren dat zij hun Kyoto-doelstelling weten te realiseren.

De EU is vastbesloten verdere maatregelen te nemen. De tweede fase van het Europees programma inzake klimaatverandering (ECCP II) is in 2005 ingegaan. De Commissie is voornemens de gemaakte vooruitgang te evalueren en te bekijken welke nieuwe acties mogelijk zijn en wat voor kosteneffectieve opties voor emissiereductie deze kunnen opleveren. ECCP II zal gewijd zijn aan koolstofsequestratie en –opslag, aan emissies van wegvoertuigen en luchtvaart en met strategieën tot aanpassing aan de gevolgen van de klimaatverandering komen. Tevens zal aandacht worden besteed aan de taak van de EU om de kwetsbaarheid te verminderen en het aanpassingsproces te bevorderen. Bovendien wordt voorzien in verdere beleidsinitiatieven op het gebied van energie-efficiëntie en hernieuwbare energie.

[1] Bovendien wordt in bijlage 1 een overzicht van de achtergrondgegevens gegeven en bevat bijlage 4 een volledige lijst van CCPM’s [SEC(2005) 1642].

[2] Bestaande beleids- en andere maatregelen zijn die waarvoor een of meer van de volgende uitspraken gelden: a) er is nationale wetgeving van kracht; b) er zijn een of meer vrijwillige overeenkomsten gesloten; c) er zijn financiële middelen toegewezen; d) er is de nodige mankracht gemobiliseerd; e) er is van overheidswege een officieel besluit genomen en de politieke wil is duidelijk aanwezig om tot implementatie over te gaan. Bijkomende (geplande) beleids- en andere maatregelen zijn ter discussie staande opties met een realistische kans in de toekomst te worden goedgekeurd en uitgevoerd.

--------------------------------------------------