MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT over de herziening van de financiële vooruitzichten (2001-2006) Financiering van het hulpprogramma voor de westelijke Balkan Herindeling van de steun aan Cyprus en Malta

(door de Commissie ingediend)

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT over de herziening van de financiële vooruitzichten (2001-2006) Financiering van het hulpprogramma voor de westelijke Balkan Herindeling van de steun aan Cyprus en Malta

1. Nieuwe elementen sedert de sluiting van het interinstitutioneel akkoord (IIA) van 6 mei 1999

1.1. Situatie op de Balkan

In de financiële vooruitzichten die tussen de Instellingen na de Europese Raad van Berlijn van maart 1999 werden overeengekomen, is geen rekening gehouden met de mogelijke implicaties voor de communautaire begroting van de gebeurtenissen in de Balkan. In een bij het IIA gevoegde verklaring van het Europees Parlement en de Raad werd evenwel het volgende bepaald: "Gelet op de ontwikkeling van de situatie in de Balkan, met name in Kosovo, nodigen de twee takken van de begrotingsautoriteit de Commissie uit om, wanneer de behoeften zullen zijn vastgesteld en geraamd, de nodige voorstellen op begrotingsgebied in te dienen, met inbegrip, in voorkomend geval, van een voorstel tot herziening van de financiële vooruitzichten."

Op 16 december 1999 besloot de begrotingsautoriteit het flexibiliteitsinstrument in te zetten voor een bedrag van 200 miljoen euro om in 2000 de financiering van de steun voor de wederopbouw van Kosovo aan te vullen. Bij die gelegenheid bevestigde de Commissie dat zij uiterlijk in april 2000 een hulpprogramma voor de periode 2000-2006 ten behoeve van de westelijke Balkan, met inbegrip van Kosovo, zou voorstellen, naar aanleiding waarvan zij een voorstel tot herziening van de financiële vooruitzichten, samen met een programmering van rubriek 4, moet indienen. Het Europees Parlement en de Raad van hun kant zijn overeengekomen "dat een hulpprogramma voor de westelijke Balkan moet worden opgesteld". Zij stelden vast "dat, mocht een aanzienlijk grotere financiële inspanning dan hetgeen reeds geprogrammeerd is worden overeengekomen, dit een overschrijding van de huidige maxima van rubriek 4 van de financiële vooruitzichten zou meebrengen".

Deze mededeling bevat het voorstel van de Commissie tot herziening van de financiële vooruitzichten in verband met het hulpprogramma voor de wederopbouw, de ontwikkeling en de stabilisatie van de westelijke Balkan, alsmede een nieuwe programmering van rubriek 4; een en ander is uiteengezet in afzonderlijke documenten.

1.2. Uitbreidingsproces

De in het IIA overeengekomen financiële vooruitzichten bevatten een rubriek 7 voor de pretoetredingssteun aan tien landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) die tot de EU willen toetreden.

In aansluiting op de conclusies van de Europese Raad van Helsinki van december 1999 over de ontwikkeling van het uitbreidingsproces heeft de Raad onlangs, op voorstel van de Commissie, een nieuwe verordening betreffende de steun aan Cyprus en Malta vastgesteld, welke momenteel valt onder de samenwerkingsacties met derde landen aan de Middellandse Zee die zijn ondergebracht onder rubriek 4 van de financiële vooruitzichten, teneinde er het karakter van pretoetredingssteun aan te geven.

Terwille van de coherentie van de presentatie van het financiële kader zou het dus logisch zijn de toewijzingen voor dit pretoetredingsinstrument ten behoeve van de betrokken twee kandidaat-lidstaten op te nemen onder de desbetreffende rubriek van de financiële vooruitzichten. Deze herindeling is ook gevraagd door het Europees Parlement tijdens het debat over de begroting 2000.

2. Financiering van het bijstandsprogramma voor de wederopbouw, de ontwikkeling en de stabilisatie van de westelijke Balkan (programma "Cards")

2.1. Onder rubriek 4 van de financiële vooruitzichten te dekken behoeften

Het voorstel voor een verordening tot uitvoering van dit programma is gedaan bij document COM(2000) ... def. van de Commissie.

2.1.1. Kenmerken van het voorgestelde programma

Het programma is bedoeld voor Albanië, Bosnië-Herzegovina, Kroatië, de Federatieve Republiek Joegoslavië (Servië, Montenegro en Kosovo) en de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. Het gaat erom een algemene rechtsgrond vast te stellen voor de samenwerking tussen de Europese Unie en de westelijke Balkan en voor de tenuitvoerlegging van een geïntegreerd programma voor wederopbouw en economische ontwikkeling. De deelname van elk land zal afhankelijk worden gesteld van bepaalde criteria inzake democratie, rechtsstaat en mensenrechten.

De geboden bijstand beoogt voornamelijk bij te dragen aan de ontwikkeling van het stabilisatie- en associatieproces. Bijzondere aandacht gaat naar de regionale dimensie van de bijstand, met name om de rol van de Europese Unie in het kader van het stabiliteitspact te bekrachtigen.

De eenheden die de internationale gemeenschap heeft geïnstalleerd om het burgerlijk bestuur van bepaalde regio's te verzekeren, met name de Hoge vertegenwoordiger in Bosnië en de Interimmissie van de Verenigde Naties voor Kosovo, zullen worden geraadpleegd over de bijstandsverlening aan deze regio's.

De meer specifieke doelstellingen van het programma zijn:

- wederopbouw en stabilisatie van de regio;

- schepping van een institutioneel en wetgevend kader ter ondersteuning van de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en de minderheden;

- economische ontwikkeling en hervormingen gericht op de markteconomie;

- totstandbrenging van nauwere relaties tussen de begunstigde landen en tussen deze landen en de Europese Unie.

2.1.2. Uit te trekken extra middelen

Een referentiebedrag van maximaal 5,5 miljard euro wordt voor de periode 2000-2006 uitgetrokken voor de uitgaven van dit programma en voor macrofinanciële bijstand aan de landen van de regio. Dit bedrag is indicatief als volgt verdeeld:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* Deze uitgaven zullen worden aangerekend op de elders in de tabel vermelde toewijzingen.

Voor 2000 is in de begroting 541 miljoen uitgetrokken, met inbegrip voor Kosovo van een overdracht van 30 miljoen van 1999 naar 2000 en een herschikking van 40 miljoen die in 2000 zal worden uitgevoerd. Dit bedrag omvat het gebruik van het flexibiliteitsinstrument als besloten door de begrotingsautoriteit.

In 2001 is in ieder geval 40 miljoen bestemd voor Servië om de democratische krachten en de door de oppositie bestuurde steden te steunen. Mochten de politieke voorwaarden voor de toekenning van andere steun al in 2001 vervuld zijn, dan valt te denken aan een extra bedrag van maximaal 200 miljoen.

Bij de opstelling van het voorontwerp van begroting 2000 was al een bedrag van 1,85 miljard euro voor de periode 2000-2006 geprogrammeerd voor acties ten behoeve van de westelijke Balkan. Gelet op de bedragen die thans in de begroting 2000 zijn uitgetrokken, bedraagt de bijkomende financieringsbehoefte van het nieuwe programma CARDS in de periode 2001-2006 3,43 miljard euro.

2.2. Voorgestelde wijze van aanvullende financiering

Punt 19 van het IIA voorziet in de mogelijkheid de financiële vooruitzichten te herzien om het hoofd te bieden aan aanvankelijk onvoorziene situaties. Overeenkomstig punt 21 moeten de Instellingen evenwel de mogelijkheden tot herschikking van de uitgaven tussen de programma's van de rubriek waarop de herziening betrekking heeft onderzoeken, teneinde binnen het maximum van deze rubriek een in absolute waarde en in percent van de voorgenomen nieuwe uitgave significant bedrag vrij te maken.

De Instellingen moeten bovendien de mogelijkheden nagaan om de verhoging van het maximum van een rubriek te compenseren door een verlaging van het maximum van een andere rubriek.

2.2.1. Mogelijkheden tot herschikking van de uitgaven in rubriek 4

De Commissie heeft de aan het financieel kader Agenda 2000 ten grondslag liggende programmering opnieuw bekeken om de ruimte voor de financiering van nieuwe acties ten behoeve van de Balkan vast te stellen met inachtneming van de prioriteiten van het externe beleid van de Unie.

De resultaten van dit onderzoek worden gegeven in document COM(2000) ... def. van de Commissie. Hieruit blijkt dat in de periode 2001-2006 in totaal 1,43 miljard euro kan worden bestemd voor de financiering van het programma CARDS.

2.2.2. Verhoging van de maxima van rubriek 4 in verband met het programma CARDS

Op basis van deze herprogrammering zal een verhoging van de maxima van rubriek 4 met 300 miljoen euro per jaar in de periode 2001-2006 het mogelijk maken de extra behoeften van het nieuwe programma CARDS te dekken en toch de nodige veiligheidsmarges te behouden.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

In 2001 omvat de verhoging van het maximum van de rubriek alleen het bedrag van 40 miljoen euro dat in ieder geval is uitgetrokken voor Servië, zoals reeds werd vermeld. Mochten de voorwaarden voor een volledige steun aan dit land ter hoogte van de in het programma CARDS opgenomen bedragen al vervuld zijn, dan zal, voor zover dat nodig is, worden geput uit de marge onder het maximum van de rubriek en gebruik worden gemaakt van het flexibiliteitsinstrument onder de in het IIA gestelde voorwaarden.

Voor 2002 en de volgende jaren omvatten de verhogingen van het maximum alle voor Servië geprogrammeerde acties. Deze verhogingen zullen echter worden "bevroren", en zullen niet voor andere doeleinden kunnen worden gebruikt, zolang de politieke voorwaarden voor de toekenning van deze steun niet vervuld zijn. De Commissie stelt voor in het besluit tot herziening van de financiële vooruitzichten een bepaling in die zin op te nemen.

2.2.3. Verwachte besparingen onder het maximum van subrubriek 1a "GLB-uitgaven (plattelandsontwikkeling uitgezonderd)"

Om het totale uitgavenmaximum ongewijzigd te houden, heeft de Commissie onderzocht of de verhoging van het maximum van rubriek 4 kan worden gecompenseerd door een verlaging van het maximum van andere rubrieken.

De Commissie is van oordeel dat het niet mogelijk is compenserende verlagingen van de maxima van de rubrieken (of subrubrieken) 1b, 3, 5 of 6 van de financiële vooruitzichten uit te voeren. Het IIA sluit dergelijke verlagingen in het kader van een herziening van de financiële vooruitzichten uit voor de rubrieken 2 en 7.

Uit de recentste prognoses over de uitgaven van subrubriek 1a blijkt evenwel dat er in 2001, bij ongewijzigde wetgeving en streng beheer vanwege de Commissie, een ongebruikte marge bestaat van ongeveer 400 miljoen euro. Voor 2002 zullen de geplande maatregelen tot aanpassing van bepaalde marktordeningen, met name die voor suiker, een equivalente marge onder dit maximum opleveren.

Derhalve stelt de Commissie voor het maximum van subrubriek 1a in 2001 en 2002 telkens met 300 miljoen euro te verlagen, hetgeen nog een zekere veiligheidsmarge overlaat. Hoewel ongeveer dezelfde besparingen worden verwacht in de jaren 2003-2006, wordt voorgesteld het huidige maximum van de subrubriek voor die jaren niet te wijzigen, omdat niet mag worden vooruitgelopen op de resultaten van het onderzoek van het verslag dat de Commissie overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Berlijn in 2002 bij de Raad moet uitbrengen over de ontwikkeling van de landbouwuitgaven en de voorstellen die daar eventueel zullen worden bijgevoegd op grond van de doelstellingen van de hervorming.

2.3. Invloed op de totale uitgavenmaxima van de financiële vooruitzichten

Voor 2001 en 2002 zal het totale maximum van de financiële vooruitzichten aan kredieten voor vastleggingen niet worden beïnvloed dankzij de compensatie tussen de rubrieken 4 en 1a. Dit geldt ook voor het totale maximum van de kredieten voor betalingen.

Voor de latere jaren zal het totale maximum aan kredieten voor vastleggingen, evenals dat van rubriek 4, met 300 miljoen per jaar worden verhoogd. Voorgesteld wordt evenwel dat met deze verhoging geen rekening zou worden gehouden tijdens de begrotingsprocedure voor die jaren. Dit betekent dat ook het totale maximum van de kredieten voor betalingen ongewijzigd blijft.

3. Herindeling van de steun aan Cyprus en Malta onder rubriek 7 van de financiële vooruitzichten

3.1. Betekenis van deze herindeling

Doel van de overdracht van deze steun van rubriek 4 naar rubriek 7 is er het karakter van pretoetredingssteun aan te geven die hij zal krijgen door de vernieuwing van de rechtsgrond.

Punt 21 van het IIA bepaalt dat bedragen die beschikbaar zijn in de rubrieken 1 tot 6 bij een herziening van de financiële vooruitzichten normaal niet mogen worden gebruikt voor rubriek 7. De Commissie is evenwel van oordeel dat in dit geval de voorgestelde operatie niet tot een verandering van bestemming van de middelen leidt. Zij zullen worden gebruikt voor hetzelfde soort acties ten behoeve van dezelfde begunstigden. Er vindt slechts een overdracht van de ene rubriek naar de andere plaats naar aanleiding van de nieuwe kwalificatie die aan deze steun wordt gegeven. Derhalve acht zij het mogelijk deze herindeling door middel van een herziening van de financiële vooruitzichten uit te voeren in plaats van om zuiver formele redenen een procedure tot wijziging van het IIA in te stellen.

3.2. Nadere bijzonderheden

3.2.1. Tabel van de financiële vooruitzichten

Overeenkomstig de programmering van de steun aan Cyprus en Malta en de gegevens van het financieel memorandum bij het voorstel voor een nieuwe rechtsgrond bedraagt de jaarlijkse toewijzing voor deze twee landen in totaal 20 miljoen euro. Naar analogie met de behandeling in de financiële vooruitzichten van de pretoetredingssteun aan de kandidaat-lidstaten van Midden- en Oost-Europa moet dit constante bedrag ieder jaar van de periode 2001-2006 worden aangehouden ongeacht de werkelijke toetredingsdatum. De overdracht van dit bedrag aan kredieten voor vastleggingen heeft geen invloed op het totale maximum van de kredieten voor betalingen.

Voor elk van deze jaren wordt het maximum van rubriek 4 met dit bedrag verlaagd. Rubriek 7 "Pretoetredingssteun" wordt verdeeld in twee subrubrieken:

- de ene voor de landen van Midden- en Oost-Europa, met de bedragen die momenteel in de financiële vooruitzichten zijn opgenomen en de vermelde verdeling tussen de drie instrumenten die voor deze landen worden gebruikt (SAPARD, ISPA en PHARE);

- de andere voor de kandidaat-lidstaten aan de Middellandse Zee, momenteel Cyprus en Malta, voor 20 miljoen euro per jaar, zonder enige andere verdeling, want de pretoetredingssteun aan deze landen valt onder één enkel specifiek instrument.

3.2.2. Herformulering van punt 11 van het IIA

Punt 11 van het IIA bepaalt dat de verdeling tussen de drie instrumenten voor pretoetredingssteun in rubriek 7 van de financiële vooruitzichten van indicatieve aard is en dat de twee takken van de begrotingsautoriteit ze in de loop van de begrotingsprocedure in gezamenlijk overleg kunnen wijzigen. Deze bepaling wordt aangehouden, maar met de toevoeging dat zij alleen betrekking heeft op de subrubriek voor de kandidaat-lidstaten van Midden- en Oost-Europa.

3.2.3. Toekomstige herindeling van de steun aan Turkije onder rubriek 7 van de financiële vooruitzichten

Zodra de rechtsgrond is vastgesteld, zal de Commissie voorstellen de hulp aan Turkije over te hevelen van rubriek 4 naar rubriek 7. Daartoe zal in het VOB 2001 een p.m.-begrotingsplaats (rubriek 7) worden opgenomen voor de pretoetredingssteun aan Turkije. De effectieve overheveling van de kredieten van rubriek 4 naar rubriek 7 zal later worden uitgevoerd.

4. overzicht van de voorgestelde herziening van de financiële vooruitzichten

In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de voorgestelde herzieningen van de maxima van de financiële vooruitzichten. De bedragen luiden in nominale waarde.

Terwille van de coherentie en de neutraliteit met de reeds voor 2001 vastgestelde technische aanpassingen en de bijstellingen die voor de latere jaren zullen plaatsvinden, moet het formele besluit tot herziening van de financiële vooruitzichten betrekking hebben op de basistabel van het IIA, die luidt in constante prijzen van 1999. De omzetting van de nominale bedragen in de waarde tegen de prijzen van 1999 wordt verricht op basis van de volgende deflatoren:

- voor de bedragen van 2001: de forfaitaire 2% per jaar die van toepassing is op rubriek 1 (of 4,04% over de twee jaren); de deflator die is gebruikt bij de technische aanpassing voor 2001 van de bedragen van de overige betrokken rubrieken (rubrieken 4 en 7), of 3,84% over de twee jaren;

- voor de bedragen van de jaren 2002-2006: de deflator vanaf 2002 is 2% per jaar voor alle rubrieken overeenkomstig de algemene hypothese die ten grondslag ligt aan de financiële vooruitzichten en het forfaitaire inflatiepercentage dat van toepassing is op de maxima van rubriek 1.

Veranderingen van de maxima van de financiële vooruitzichten (lopende prijzen)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>