VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

Ex-postevaluatie van het evenement "Culturele Hoofdstad van Europa 2017" (Paphos en Aarhus)

1.Inleiding

Dit verslag wordt ingediend uit hoofde van artikel 12 van Besluit nr. 1622/2006/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 2006 tot vaststelling van een communautaire actie voor het evenement "Culturele Hoofdstad van Europa" voor de periode 2007 tot 2019 , waarin is bepaald dat de Commissie elk jaar de externe en onafhankelijke evaluatie van de resultaten van het evenement "Culturele Hoofdstad van Europa" van het voorgaande jaar verzekert en over die evaluatie verslag uitbrengt aan de desbetreffende instellingen en organen van de EU.

De bevindingen van de ex-postevaluatie en de methodologie ervan zijn uitgebreider beschreven in het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie.

2.Achtergrond van de actie

2.1.EU-actie voor het evenement "Culturele Hoofdstad van Europa"

Nadat het evenement in 1985 op intergouvernementeel niveau onder de naam "Cultuurstad van Europa" was gelanceerd , is het in 1999 uitgegroeid tot een volwaardige EU-actie . Het evenement is momenteel geregeld bij Besluit nr. 445/2014/EU , maar de steden die voor de jaren tot 2019 als Culturele Hoofdstad van Europa zijn of waren aangewezen, vallen onder Besluit nr. 1622/2006/EG.

De actie voor het evenement "Culturele Hoofdsteden van Europa" is bedoeld om de rijkdom, de verscheidenheid en de gemeenschappelijke kenmerken van de Europese culturen voor het voetlicht te brengen en op die manier bij te dragen aan een groter wederzijds begrip tussen Europese burgers. De actie is ook bedoeld om een duurzame, op cultuur gebaseerde stadsontwikkeling te stimuleren in brede zin, met sociaal-economische effecten, een nauwere samenwerking tussen culturele actoren, kunstenaars en steden in Europa en meer culturele betrokkenheid en participatie van de plaatselijke bevolking (en buitenlandse bezoekers).

2.2.De selectie van en het toezicht op de Culturele Hoofdsteden van Europa voor 2017

Overeenkomstig Besluit nr. 1622/2006/EG waren in 2017 de lidstaten Cyprus en Denemarken aan de beurt om het evenement te organiseren.

De bevoegde autoriteiten van deze twee lidstaten (d.w.z. hun respectieve ministeries van Cultuur) voerden de uit twee fasen bestaande selectieprocedures (op een shortlist plaatsen van kandidaat-steden en een definitieve aanbeveling formuleren) gelijktijdig uit. Een jury van dertien leden, van wie er zes door de betrokken lidstaat en de overige zeven door de instellingen en organen van de EU waren voorgedragen, onderzocht de inschrijvingen van de kandidaat-steden op basis van de in Besluit nr. 1622/2006/EG vastgestelde doelstellingen en criteria. Drie steden in Cyprus en twee steden in Denemarken namen deel aan de competitie. De voorselectie en definitieve selectie vonden in 2011 respectievelijk in 2012 plaats, waarna de jury in 2012 de aanbeveling deed om de titel "Culturele Hoofdstad van Europa 2017" toe te kennen aan Paphos en Aarhus . In mei 2013 heeft de Raad van de Europese Unie de twee steden formeel aangewezen .

Na hun aanwijzing werden beide steden onderworpen aan toezichtsprocedures: de voortgang bij de voorbereidingen van de steden werd gevolgd en begeleid door een panel bestaande uit zeven onafhankelijke, door de instellingen en organen van de EU voorgedragen deskundigen. Zij moesten er ook voor zorgen dat het programma en de toezeggingen op basis waarvan de steden waren geselecteerd, werden nageleefd. Vertegenwoordigers van Paphos en Aarhus woonden in het najaar van 2014 en in het voorjaar van 2016 twee formele toezichtsbijeenkomsten bij die door de Commissie waren belegd. Na voltooiing van het toezichtsproces deed het panel de Commissie de aanbeveling om aan elk van de twee steden de Melina Mercouriprijs uit te reiken, waaraan een geldbedrag van 1,5 miljoen euro is verbonden. Deze geldprijs – gefinancierd uit hoofde van het programma Creatief Europa – werd in het najaar van 2016 aan de twee Culturele Hoofdsteden van Europa uitgekeerd.

2.3.Thema's en aandachtspunten van de twee Culturele Hoofdsteden van Europa voor 2017

De geschiedenis van het in het westen van Cyprus gelegen Paphos gaat terug tot het neolithicum. De stad en het land als geheel zijn vanwege hun centrale ligging in het oostelijke Middellandse Zeegebied een smeltkroes van culturen. Met 35 000 inwoners is Paphos ook een van de kleinste Culturele Hoofdsteden van Europa ooit. De centrale idee van het programma Paphos 2017 was ontleend aan een eeuwenoude traditie waarbij cultuur zich in open ruimten ontwikkelde. Het was de bedoeling dat de "Open Culture Factory" (een term die in de inschrijving veelvuldig viel), een belangrijk onderdeel van het culturele programma, een rondreis zou maken langs alle gebieden en gemeenschappen in Paphos om de activiteiten van het programma Paphos 2017 te presenteren en een gemeenschappelijke communicatie- en samenwerkingsruimte voor iedereen te creëren. De centrale idee behelsde niet alleen open ruimten, maar ook openheid in de zin van tolerantie jegens en acceptatie, bevordering en integratie van verschillende culturen, ideeën en overtuigingen.

Het doel van Paphos 2017 werd verwoord in het motto "Linking Continents – Bridging Cultures". Doel was de gescheiden bevolkingsgroepen van Paphos (vaste inwoners, bezoekers en immigranten) bij elkaar te brengen en onderlinge verschillen te overbruggen. Bovendien was het zaak de versnipperde wijken van de stad met elkaar te verbinden en van de hele provincie Paphos een gemeenschappelijke ruimte te maken die door alle burgers wordt gedeeld, zowel letterlijk als figuurlijk. Ten slotte was het belangrijk bruggen tussen de Grieks-Cypriotische en de Turks-Cypriotische gemeenschappen te slaan via allerlei projecten.

Aarhus is in de 8e eeuw door de Vikingen gesticht als versterkte nederzetting in een natuurlijke haven bij de monding van een rivier. In de afgelopen tien jaar is Aarhus behoorlijk gegroeid: het aantal inwoners is met 15 000 gestegen tot 335 000 en er zijn 20 000 nieuwe banen gecreëerd, vooral in de kennis-, innovatie- en dienstverleningssector. Aarhus is bovendien de grootste stad in de centrale regio Midden-Jutland (Midtjylland), een van de vijf Deense regio's die in 2017 zijn gevormd. De kandidatuur als Culturele Hoofdstad van Europa maakte deel uit van een breder plan voor de ontwikkeling van de stad, dat vooral was gericht op bouwprojecten en de ontwikkeling van infrastructuur langs de kades, waaronder "Dokk1" (een nieuwe openbare bibliotheek annex cultureel centrum met artistieke installaties). De kandidatuur was ook bedoeld om een samenhangender bestuur in de 19 gemeenten van de regio Midden-Jutland te bevorderen.

Het devies van Aarhus 2017 luidde: ""Let's Rethink". Het algemene doel was om in de stad, in de regio Midden-Jutland en in Europa de aanzet te geven tot andere manieren van denken via culturele ervaringen en de aandacht te vestigen op de drie kernwaarden van duurzaamheid, verscheidenheid en democratie, die ook cruciaal zijn voor het Europese project. Het culturele programma was opgebouwd rond de vier seizoenen, die elk werden ingeluid met een grootschalig MEGA-openluchtevenement. Elk seizoen omvatte bovendien drie zg. vollemaanevenementen, die kleinschaliger waren dan de MEGA-evenementen. Daarnaast werden in het kader van het programma meer dan 350 artistieke en culturele projecten, conferenties en festivals georganiseerd.

3.Evaluatie