Voorstel voor een KADERBESLUIT VAN DE RAAD inzake de bestrijding van mensenhandel

MEMORIE VAN TOELICHTING

1. INLEIDING

Op 24 februari 1997 heeft de Raad een gemeenschappelijk optreden goedgekeurd voor acties tegen mensenhandel en seksuele uitbuiting van kinderen [1]. Het gemeenschappelijk optreden omvat een grote reeks onderwerpen zoals definities (onverminderd meer specifieke definities in de wetgeving van de lidstaten), rechtspraak, strafrechtelijke procedure, bijstand aan slachtoffers en politiële en justitiële samenwerking. In het kader van het gemeenschappelijk optreden hebben de lidstaten hun wetgeving herzien om er aldus voor te zorgen dat mensenhandel en seksuele uitbuiting van kinderen worden beschouwd als strafbare feiten.

[1] PB L 063 van 4.3.1997

Sedert de goedkeuring van het gemeenschappelijk optreden in 1997 zijn de acties en initiatieven tegen mensenhandel, zowel wat het aantal als de inhoud ervan betreft, aanzienlijk uitgebreid op het niveau van zowel de Europese Unie als op plaatselijk, regionaal en internationaal niveau binnen een bredere context. Uit de blijvende divergentie van de wettelijke benaderingen in de lidstaten blijkt evenwel duidelijk dat verder optreden tegen mensenhandel noodzakelijk is.

Bovendien wordt in artikel 29 van het Verdrag van Amsterdam uitdrukkelijk verwezen naar mensenhandel. In het Actieplan van Wenen [2] en in de conclusies van de Europese Raad van Tampere wordt duidelijk opgeroepen tot meer wetgevend optreden tegen mensenhandel. Optreden op wetgevingsgebied wordt ook vermeld in het Scorebord van de Commissie [3]. Op het bredere internationale niveau was een van de opvallendste ontwikkelingen de Overeenkomst van de Verenigde Naties over grensoverschrijdende georganiseerde misdaad, waarin in de twee aanvullende protocollen ervan aandacht werd besteed aan het smokkelen van migranten en mensenhandel. De Commissie heeft actief deelgenomen aan de uitwerking van deze instrumenten, en belangrijke elementen van het protocol inzake mensenhandel zijn verwerkt in dit voorstel, hoewel dit voorstel verder reikt.

[2] PB C 19 van 23.1.1999

[3] COM (2000) 167 def., 24.3.2000

Het specifieke karakter van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid die binnen de Europese Unie tot stand moet worden gebracht, moet de lidstaten ertoe in staat stellen een kaderbesluit uit te werken waarin bepaalde aspecten van strafrecht en justitiële samenwerking nader worden uitgewerkt dan mogelijk was door middel van de instrumenten die beschikbaar waren voor de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam, en instrumenten die ook op breder internationaal niveau tot ontwikkeling werden gebracht. In een kaderbesluit moet bijvoorbeeld duidelijker aandacht worden besteed aan onderwerpen zoals strafbaarstelling, straffen, bezwarende omstandigheden, rechtspraak en uitlevering.

Tot slot is de Commissie van oordeel dat op het gebied van mensenhandel verdere inspanningen moeten worden gedaan op het niveau van de Europese Unie. Gebruikmaking van een kaderbesluit, een door het Verdrag van Amsterdam ingevoerd instrument, zal een gemeenschappelijke aanpak van de Europese Unie op dit gebied verbeteren en de leemtes binnen de bestaande wetgeving aanvullen. De noodzaak van een duidelijke gemeenschappelijke aanpak van mensenhandel moet ook worden gezien tegen de achtergrond van de toekomstige uitbreiding van de Europese Unie. Zoals aangekondigd in het kader van het Scorebord heeft de Commissie daarom besloten een voorstel in te dienen voor een kaderbesluit met betrekking tot de onderlinge aanpassing van het strafrecht van de lidstaten, inclusief straffen, en wel met betrekking tot mensenhandel.

Het voorstel bevat ook bepalingen inzake horizontale justitiële onderwerpen zoals rechtspraak en samenwerking tussen de lidstaten. Het voorstel bestrijkt mensenhandel voor uitbuiting op arbeids- en seksueel gebied, doch niet seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie, wat in een afzonderlijk voorstel zal worden behandeld. De opsplitsing in twee kaderbesluiten zal de Raad ertoe in staat stellen speciaal aandacht te besteden aan mensenhandel met het oog op uitbuiting op arbeidsgebied alsook seksuele uitbuiting.

2. MENSENHANDEL EN -SMOKKEL

De Commissie is van oordeel dat de opsplitsing in een protocol van de Verenigde Naties inzake mensenhandel en een protocol van de Verenigde Naties inzake migrantensmokkel het ingewikkelde karakter beklemtoont van de verschillende vormen van criminele overbrenging van mensen die worden toegepast door internationale criminele organisaties. Terwijl migrantensmokkel zou kunnen worden beschouwd als een misdrijf tegen de staat en dikwijls een wederzijds belang tussen de smokkelaar en de gesmokkelde inhoud, vormt mensenhandel een misdrijf tegen een persoon en is deze gericht op uitbuiting.

De Commissie is daarom van oordeel dat de Franse initiatieven [4] met betrekking tot vergemakkelijking van ongeoorloofde binnenkomst, overbrenging en verblijf verband houden met migrantensmokkel. Dit voorstel houdt aan de andere kant verband met mensenhandel met de specifieke kenmerken ervan. De conclusie van de Commissie is dat het Franse initiatief en dit voorstel inzake mensenhandel elkaar aanvullen en dat zij beide bijdragen tot bestrijding op Europese schaal van ernstige soorten criminele activiteiten door internationale criminele organisaties.

[4] PB C 253 van 4.9.2000, nog niet aangenomen voorstellen.

1. RECHTSGROND

Dit voorstel voor een kaderbesluit betreft de onderlinge aanpassing van de wetgeving en de regelgeving van de lidstaten op het gebied van politiële en justitiële samenwerking in criminele aangelegenheden. Het betreft in grote mate ook "minimumregels betreffende de elementen van strafbare feiten en straffen op het gebied van georganiseerde misdaad". De in de inleiding tot het voorstel genoemde rechtsgronden zijn daarom de artikelen 29, waarin uitdrukkelijk wordt verwezen naar mensenhandel, 31, sub e), en 34, lid 2, sub b), van het verdrag betreffende de Europese Unie. Het voorstel zal geen financiële gevolgen hebben voor de begroting van de Europese Gemeenschappen.

4. HET KADERBESLUIT: Artikelen

Artikel 1 (Mensenhandel voor uitbuiting op arbeidsgebied)

Artikel 1 legt de lidstaten de verplichting op om ervoor te zorgen dat mensenhandel voor uitbuiting op arbeidsgebied strafbaar is.

Mensenhandel omvat volgens dit artikel het werven, vervoeren en overbrengen van een persoon, inclusief onderdak en daaropvolgende opneming en van de wisseling van controle over hem of haar om hem of haar uit te buiten bij de productie van goederen of de verlening van diensten. Deze definitie weerspiegelt de kernelementen van een van de delen die de definitie vormen van mensenhandel in het protocol van de Verenigde Naties inzake mensenhandel.

Uitbuiting op arbeidsgebied wordt in het artikel gedefinieerd als een inbreuk op de arbeidsnormen inzake arbeidsvoorwaarden, loon, gezondheid en veiligheid op de werkplek. De verwijzing naar arbeidsmarktregelingen is geenszins bedoeld om afbreuk te doen aan de arbeidsmarktregelingen van de lidstaten. De bedoeling is een referentie vast te stellen op basis van de bestaande regelingen inzake een aanvaardbare norm op de arbeidsmarkt. Hierbij moet worden onderstreept dat deze definitie moet worden gezien in samenhang met de definitie van mensenhandel en kwalificerende elementen zoals dwang. Bovendien is hierbij vereist dat de grondrechten van de betrokkene werden gesupprimeerd of gesupprimeerd blijven, bijvoorbeeld de rechten in het kader van het Handvest van grondrechten dat op de Europese Raad van Nice werd bevestigd. Deze vereisten omvatten ook de vooruitzichten van het slachtoffer inzake grondrechten en niet alleen het gedrag van de dader zoals bedoeld in de hieronder uiteengezette kwalificerende elementen. Ook is vereist dat de grondrechten voortdurend met voeten worden getreden.

Wat de elementen betreft op grond waarvan mensenhandel voor uitbuiting op arbeidsgebied als een strafbaar feit kan worden aangemerkt, zijn de punten (a) en (b) in overeenstemming met het VN-protocol inzake mensenhandel. De punten (c) en (d), die gedeeltelijk overeenkomen met het protocol van de Verenigde Naties, bestrijken vormen van uitbuiting of uitoefening van druk bij mensenhandel. Het doel hierbij bestaat erin ervoor te zorgen dat het criminele gedrag ten volle wordt aangepakt. Een en ander omvat praktijken zoals verplichte dienstbaarheid om schulden af te betalen waarbij een persoon geen keuze heeft en aan de druk niet kan weerstaan. Hierbij gaat het ook om misbruik van de kwetsbaarheid van personen, bijvoorbeeld personen die mentaal of fysisch gehandicapt zijn of personen die illegaal verblijven op het grondgebied van een lidstaat die zich dikwijls in een situatie bevinden waarbij zij geen keuze hebben of ervan uitgaan dat zij geen keuze hebben, en waarbij zij des te gemakkelijker kunnen worden uitgebuit. Deze laatste elementen behelzen ook dat rekening moet worden gehouden met de specifieke situatie van het slachtoffer, en niet alleen met het gedrag van de mensenhandelaar.

Voor het omschreven strafbaar feit is het niet uitdrukkelijk vereist dat het slachtoffer een grens overschrijdt. Een en ander is in overeenstemming met de Europol-Overeenkomst en het protocol van de Verenigde Naties inzake mensenhandel - wat mensenhandel betreft is er in het algemeen sprake van internationale georganiseerde misdaad - doch het is niet noodzakelijk dat het slachtoffer zelf een grens overschrijdt. Bovendien moeten de kernelementen van de mensenhandel met uitbuitingsbedoelingen samenhangen, en niet zozeer met overschrijding van een grens. Indien de eisen van een grensoverschrijdend element gehandhaafd zouden blijven, zou dit een paradox inhouden omdat een Europese burger die in eigen land tot prostitutie wordt gedwongen en wordt verhandeld, minder beschermd zou zijn dan burgers uit derde landen. Deze benadering om niet te eisen dat een grens wordt overschreden, betekent ook dat het voorstel "re-trafficking" bestrijkt binnen het land van bestemming, wat in veel gevallen een integrerend deel van de hele keten/operatie vormt.

Artikel 2 (Mensenhandel met het oog op seksuele uitbuiting)

Door artikel 2 wordt de lidstaten de verplichting opgelegd om ervoor te zorgen dat mensenhandel met het oog op seksuele uitbuiting strafbaar is. Dit artikel komt overeen met de structuur en de inhoud van artikel 1.

Seksuele uitbuiting behelst hierbij uitbuiting van personen in prostitutie, pornografische voorstellingen en de productie van pornografisch materiaal.

Artikelen 3 (Instigatie, hulp, aanstoking en poging)

Door artikel 3 wordt de lidstaten de verplichting opgelegd ervoor te zorgen dat instigatie, hulp, aanstoking en poging tot mensenhandel voor uitbuiting op arbeidsgebied en seksuele uitbuiting strafbaar is.

Artikel 4 (Straffen en bezwarende omstandigheden)

Artikel 4 betreft straffen en bezwarende omstandigheden. In lid 1 wordt bepaald dat de in de artikelen 1, 2 en 3 bedoelde misdrijven worden bestraft met daadwerkelijke, evenredige en afschrikkende straffen, inclusief hechtenis, met een maximum straf die niet minder dan zes jaar mag bedragen. Deze straffen volstaan om mensenhandel te bestrijden binnen de strekking van andere instrumenten die reeds werden goedgekeurd met het oog op meer politiële en justitiële samenwerking binnen de Europese Unie tegen georganiseerde misdaad zoals gemeenschappelijk optreden 98/699/JBZ [5] inzake witwassen van geld, identificatie, opsporing, bevriezing, inbeslagneming en confiscatie van hulpmiddelen en van de opbrengsten van misdrijven, alsook gemeenschappelijk optreden 98/733/JBZ [6] inzake de strafbaarstelling van deelneming aan een criminele organisatie in de lidstaten van de Europese Unie.

[5] PB L 333/1 van 9.12.1998

[6] PB L 351/1 van 29.12.1998

Daar mensenhandel een zeer ernstig crimineel gedrag inhoudt, wordt in lid 2 van dit artikel uiteengezet dat de lidstaten ervoor moeten zorgen dat, wanneer zich bezwarende omstandigheden voordoen, de misdrijven moeten worden bestraft met een maximum gevangenisstraf die niet minder mag bedragen dan tien jaar. Het voorstel van de Commissie om een straf van tenminste tien jaar toe te passen bij bezwarende omstandigheden, is gebaseerd op de zienswijze dat de mogelijke straffen voor mensenhandel een weerspiegeling van het ernstige karakter van het misdrijf moeten vormen, en een sterk afschrikkend effect moeten hebben.

Drie omstandigheden die duidelijk een bezwarend karakter hebben, zijn hieronder opgesomd. Het gaat hierbij om een minimumlijst, waarbij in de wetgeving van de lidstaten bijkomende omstandigheden kunnen worden vermeld. Een verdere uitlegging van wat met deze omstandigheden is bedoeld in het kader van dit kaderbesluit, is de volgende:

- "brengt aanzienlijke opbrengsten mee" zou, wanneer van toepassing, kunnen worden opgevat in analogie met bezwarende "souteneursschap", en moet tenminste de verrijking van de dader van de criminele activiteiten inhouden;

- "is begaan in het kader van een criminele organisatie" moet worden geïnterpreteerd overeenkomstig artikel 1 van gemeenschappelijk optreden 98/733/JBZ inzake de strafbaarstelling van deelneming aan een criminele organisatie in de lidstaten van de Europese Unie [7];

[7] PB L 351/1 29.van 12.1998

- "houdt bijzondere ruwheid in" beoogt het niveau van gebruikmaking van geweld of druk door de dader alsook het niveau van minachting van de gezondheid en de integriteit van het slachtoffer, zulks in zowel fysisch als mentaal opzicht; hoe meer gebruik wordt gemaakt van geweld, druk of minachting, des te ernstiger het misdrijf is.

Artikel 5 (Aansprakelijkheid van rechtspersonen)

Ook is het hierbij nodig aandacht te besteden aan de situatie waarin rechtspersonen zich in het kader van mensenhandel bevinden. Daarom bevat artikel 5 bepalingen waarbij een rechtspersoon aansprakelijk wordt geacht voor de in de artikelen 1, 2 en 3 bedoelde misdrijven die ten voordele ervan worden begaan door een persoon die individueel optreedt dan wel in het kader van de betrokken rechtspersoon. De term aansprakelijkheid moet op een dusdanige wijze worden geïnterpreteerd dat hij zowel criminele als civiele aansprakelijkheid omvat (zie ook artikel 6 inzake straffen).

Bovendien is in lid 2 bepaald dat een rechtspersoon ook als aansprakelijk kan worden beschouwd wanneer het gebrek aan supervisie of controle door een persoon die de nodige controle moet uitoefenen, het misdrijf in zijn voordeel mogelijk heeft gemaakt. In lid 3 is bepaald dat wettelijke procedures tegen een rechtspersoon parallelle wettelijke procedures tegen een fysiek persoon niet uitsluiten, terwijl lid 4 de definitie bevat van een rechtspersoon in het kader van dit kaderbesluit.

Artikel 6 (Sancties betreffende rechtspersonen)

Artikel 6 bevat een eis inzake sancties tegen rechtspersonen. Hierbij worden daadwerkelijke, evenredige en afschrikkende straffen vereist met de minimum verplichting om criminele of niet-criminele boetes op te leggen. Ook worden andere sancties genoemd die speciaal van toepassing zouden kunnen zijn op rechtspersonen.

Artikel 7 (Rechtspraak en vervolging)

Het internationaal karakter van mensenhandel impliceert dat een doeltreffende wetgevende reactie procedurele regels inzake rechtspraak en uitlevering vereist die even duidelijk zijn en even ver reiken als de nationale rechtsstelsels met betrekking tot bescherming tegen personen die vervolging proberen te ontkomen.

Lid 1 bevat een reeks criteria waarbij rechtspraak inzake nationale rechtshandhaving en justitiële instanties worden aangewezen om de gevallen te vervolgen en te onderzoeken die misdrijven vormen waarnaar in dit kaderbesluit wordt verwezen. De lidstaten moeten hun rechtspraak in drie situaties uitwerken:

(a) wanneer het misdrijf geheel of gedeeltelijk op hun grondgebied is gepleegd, ongeacht de positie of de nationaliteit van de betrokken persoon (territorialiteitsbeginsel), of

(b) wanneer de dader een onderdaan is (actief personaliteitsbeginsel). Het criterium van het statuut van onderdaan betekent dat de rechtspraak mogelijk is ongeacht de lex locus delicti. Het is de taak van de lidstaten om misdrijven buiten hun grenzen te vervolgen. Dit is vooral van belang voor lidstaten die hun eigen onderdanen niet uitleveren, of

(c) wanneer het misdrijf is begaan ten voordele van een rechtspersoon die is gevestigd op het grondgebied van die lidstaat.

Daar niet alle lidstaten in hun rechtstraditie extraterritoriale bevoegdheid voor alle soorten strafbare feiten erkennen, kunnen de lidstaten echter, afhankelijk van de in lid 1 bedoelde verplichting, hun bevoegdheid beperken tot de eerste van deze drie situaties. Zelfs indien zij dit niet doen, kunnen zij bovendien bepalingen vaststellen tot beperking van de toepasbaarheid van de leden 1, sub b), en sub c), tot gevallen waarin het misdrijf werd gepleegd buiten het grondgebied van die lidstaat.

In lid 3 wordt rekening gehouden met het feit dat bepaalde lidstaten hun onderdanen niet uitleveren en ervoor proberen te zorgen dat personen die ervan worden verdacht mensenhandelmisdrijven te hebben gepleegd, vervolging niet kunnen ontkomen omdat uitlevering in beginsel wordt afgewezen op grond van het feit dat zij onderdanen van die lidstaat zijn. Een lidstaat die zijn eigen onderdanen niet uitlevert, moet, overeenkomstig lid 3, de nodige maatregelen nemen om zijn rechtspraak aan te passen en, zo nodig, de betrokken misdrijven te vervolgen die door zijn eigen onderdanen buiten zijn grondgebied zijn gepleegd. In lid 4 is bepaald dat de lidstaten het Secretariaat-generaal en de Commissie op de hoogte moeten brengen wanneer zij ertoe besluiten lid twee toe te passen.

Artikel 8 (Slachtoffers)

Bij de benadering van de Europese Unie van mensenhandel werd speciale aandacht besteed aan de bijstand aan de slachtoffers. In veel gevallen zijn deze slachtoffers door de dader zwaar misbruikt. Daarom is de Commissie van oordeel dat een artikel inzake de slachtoffers in dit kaderbesluit moet worden opgenomen. Sociale bijstand voor kinderen om hen te helpen bij het verwerken van bedoelde misdrijven en om hen ertoe in staat te stellen opnieuw te worden geïntegreerd, onder meer op de arbeidsmarkt, maakt deel uit van het algemeen beleid.

Artikel 9 (Samenwerking tussen de lidstaten)

Artikel 9 heeft tot doel gebruik te maken van de instrumenten van internationale justitiële samenwerking waarbij de lidstaten betrokken zijn, en die moeten gelden voor de aangelegenheden die onder dit kaderbesluit vallen. Bijvoorbeeld regelingen inzake wederzijdse rechtsbijstand en uitlevering zijn behandeld in een aantal bilaterale en multilaterale overeenkomsten alsook conventies van de Europese Unie. Een bijkomend doel van dit artikel bestaat erin informatie-uitwisseling in de hand te werken.

Lid 1 vereist dat de lidstaten elkaar zoveel mogelijk wederzijdse bijstand verlenen bij gerechtelijke procedures met betrekking tot mensenhandel. Voor de situatie waarin zich een positief justitieel conflict voordoet, bepaalt lid 2 dat de lidstaten elkaar moeten raadplegen met het oog op de coördinatie van hun optreden om dat werkelijk te vervolgen. Dit lid bepaalt ook dat passend gebruik moet worden gemaakt van de bestaande samenwerkingsmechanismen, zoals die waarbij verbindingsmagistraten [8] betrokken zijn, alsook het Europees Justitieel Netwerk [9]. In lid 3 wordt de nadruk gelegd op het belang contactpunten aan te wijzen met het oog op de uitwisseling van informatie. Daarin wordt uitdrukkelijk gesteld dat Europol op passende wijze moet worden ingeschakeld. Lid 4 is gewijd aan de verspreiding van informatie over welke contactpunten werden aangewezen voor de uitwisseling van informatie in verband met mensenhandel.

[8] PB L 105, 27.4.1996

[9] PB L 191/4, 7.7.1998

Artikel 10 (Tenuitvoerlegging)

Artikel 10 heeft betrekking op de tenuitvoerlegging en de follow-up van dit kaderbesluit. Daarin wordt gesteld dat de lidstaten de maatregelen moeten nemen die nodig zijn om voor 31 december 2002 aan dit kaderbesluit te voldoen. Ook wordt erin gezegd dat de lidstaten tegen die tijd aan het Secretariaat-generaal van de Raad en aan de Commissie de bepalingen moeten toezenden tot omzetting in hun nationale wetgeving van de verplichtingen die op hen rusten op grond van dit kaderbesluit. Op basis van een verslag dat moet worden opgesteld uitgaande van deze informatie en een schriftelijk verslag van de Commissie zal de Raad tegen 30 juni 2004 beoordelen in hoeverre de lidstaten de maatregelen hebben genomen die nodig zijn om aan dit kaderbesluit te voldoen.

Artikel 11 (Intrekking van het gemeenschappelijk optreden van februari 1997)

In artikel 11 wordt het gemeenschappelijk optreden van februari 1997 ingetrokken. Dit gemeenschappelijk optreden moest tegen 31 december 1999 beëindigd zijn, en tegen deze datum moesten de lidstaten aan het Secretariaat-generaal van de Raad ook verslag uitbrengen over de voorstellen die zij hadden gedaan met het oog op de goedkeuring ervan teneinde te voldoen aan hun verplichtingen in het kader van het gemeenschappelijk optreden. Dit kaderbesluit bestrijkt tezamen met het kaderbesluit inzake seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie grotendeels dezelfde onderwerpen. Hoewel uitgaande van algemene juridische beginselen misschien kan worden geconcludeerd dat het gemeenschappelijk optreden verouderd is en niet langer juridische gevolgen heeft, is de Commissie van mening dat het belangrijk is te verduidelijken dat dit kaderbesluit aansluit op bedoeld gemeenschappelijk optreden.

Artikel 12 (Inwerkingtreding)

In artikel 12 is bepaald dat dit kaderbesluit in werking zal treden op de dag van de publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen.

2001/0024 (CNS)

Voorstel voor een KADERBESLUIT VAN DE RAAD inzake bestrijding van mensenhandel

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag betreffende de Europese Unie, inzonderheid op de artikelen 29, 31, sub e), en 34, lid 2, sub b),

Gezien het voorstel van de Commissie;

Gezien het advies van het Europees Parlement;

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Het Actieplan van de Raad en de Commissie met betrekking tot de beste tenuitvoerlegging van de bepalingen van het Verdrag van Amsterdam inzake een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid [10], de conclusies van de Europese Raad van Tampere van 15-16 oktober 1999, de conclusies van de Europese Raad van Santa Maria da Feira van 19-20 juni 2000, de Commissie in haar scorebord [11] en het Europees Parlement in zijn resolutie van 19 mei 2000 [12] bevatten of roepen op tot wetgevende maatregelen ter bestrijding van mensenhandel, inclusief gemeenschappelijke definities, strafbaarstellingen en sancties;

[10] PB C 19 van 23.1.1999.

[11] COM (2000) 167 def., blz. 2.4, beheer van migrantiestromen en blz. 4.3 bestrijding van bepaalde vormen van criminaliteit

[12] A5-0127/2000

(2) Het gemeenschappelijk optreden van 24 februari 1997 betreffende de actie ter bestrijding van mensenhandel en seksuele uitbuiting van kinderen [13] moet worden aangevuld met verdere wetgevende maatregelen in verband met het uiteenlopende karakter van de wetgevende benaderingen van de lidstaten, alsook om bij te dragen aan de ontwikkeling van een doeltreffende justitiële samenwerking en samenwerking op het gebied van rechtshandhaving ten aanzien van mensenhandel;

[13] PB L 063 van 4.3.1997.

(3) Mensenhandel komt neer op een ernstige schending van de fundamentele mensenrechten en menselijke waardigheid en behelst gewelddadige praktijken zoals misbruik en misleiding van kwetsbare personen, alsook gebruik van geweld, bedreigingen, verplichte dienstbaarheid om schulden af te betalen en dwang;

(4) De belangrijke activiteiten van internationale organisaties, zoals in het bijzonder de VN, moeten worden aangevuld met werkzaamheden van de Europese Unie;

(5) Het is nodig dat de ernstige strafbare feiten op het gebied van mensenhandel worden aangepakt in het kader van een alomvattende benadering waarbij elementen van het strafrecht die alle lidstaten gemeen hebben, inclusief doeltreffende, evenredige en afschrikkende maatregelen, een integrerend deel uitmaken tezamen met een zo breed mogelijke justitiële samenwerking; overeenkomstig de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit blijft dit kaderbesluit beperkt tot de minimumvereisten die nodig zijn om die doelstellingen op Europees niveau te bereiken en gaat het niet verder dan wat daartoe nodig is;

(6) Het is nodig voldoende strenge sancties in te voeren ten aanzien van daders teneinde mensenhandel op te nemen binnen de reikwijdte van instrumenten die reeds werden goedgekeurd met het oog op de bestrijding van georganiseerde misdaad, zoals gemeenschappelijk optreden 98/699/JBZ [14] inzake witwassen van geld, identificatie, opsporing, bevriezing, inbeslagneming en confiscatie van hulpmiddelen en opbrengsten uit misdaad, alsook gemeenschappelijk optreden 98/733/JBZ [15] waarbij deelneming in een criminele organisatie strafbaar wordt gesteld;

[14] PB L 333/1 van 9.12.1998

[15] PB L 351/1 van 29.12.1998

(7) Dit kaderbesluit moet bijdragen tot de bestrijding en de voorkoming van mensenhandel door de aanvulling van de instrumenten die werden goedgekeurd door de Raad, zoals gemeenschappelijk optreden 96/700/JBZ [16] tot vaststelling van een stimulerings- en uitwisselingsprogramma ter bestrijding van mensenhandel en seksuele uitbuiting van kinderen (STOP), gemeenschappelijk optreden 96/748/JBZ [17] tot uitbreiding van het mandaat van de Europol-Drugseenheid, besluit van de Raad en het Europees Parlement 293/2000/EG [18] inzake het Daphne-programma met betrekking tot preventieve maatregelen ter bestrijding van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen, gemeenschappelijk optreden 98/428/JBZ [19] inzake de totstandbrenging van een Europees justitieel netwerk, gemeenschappelijk optreden 96/277/JBZ [20] betreffende een raamwerk voor de uitwisseling van verbindingsmagistraten ter verbetering van de justitiële samenwerking tussen de lidstaten van de Europese Unie, alsook gemeenschappelijk optreden 98/427/JBZ [21] inzake goede praktijken bij wederzijdse rechtshulp in strafzaken;

[16] PB L 322 van 12.12.1996

[17] PB L 342 van 31.12.1996

[18] PB L 34 van 9.2 2000

[19] PB L 191/4 van 7.7.1998

[20] PB L 105 van 27.4.1996

[21] PB L 191 van 7.7.1998

HEEFT HET VOLGENDE KADERBESLUIT GOEDGEKEURD:

Artikel 1 Misdrijven op het gebied van mensenhandel voor uitbuiting op arbeidsgebied

Elke lidstaat moet de maatregelen nemen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat werving, vervoer en overbrenging van een persoon, inclusief onderdak en daaropvolgende opneming en van de wisseling van de controle over hem of haar, strafbaar is. Hierbij is vereist dat de grondrechten van de betrokkene worden gesupprimeerd of gesupprimeerd blijven met het oog op de uitbuiting van hem of haar bij de productie van goederen of het verlenen van diensten, waarbij inbreuk wordt gemaakt op de arbeidsnormen inzake arbeidsvoorwaarden, loon, gezondheid en veiligheid op de werkplek, en:

(a) gebruik is gemaakt van dwang, geweld of bedreigingen, inclusief ontvoering, of

(b) gebruik is gemaakt van misleiding of fraude, of

(c) er sprake is van misbruik van gezag, invloed of druk, of

(d) er sprake is van een andere vorm van misbruik.

Artikel 2 Misdrijven op het gebied van mensenhandel met het oog op seksuele uitbuiting

Elke lidstaat moet de maatregelen nemen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat het werven, vervoeren en overbrengen van een persoon, inclusief onderdak en daaropvolgende opneming en van de wisseling van de controle over hem of haar strafbaar is, en wel ingeval hij of zij wordt uitgebuit in het kader van prostitutie of bij pornografische voorstellingen dan wel bij de productie van pornografisch materiaal, en:

(a) gebruik is gemaakt van dwang, geweld of bedreigingen, inclusief ontvoering, of

(b) gebruik is gemaakt van misleiding of fraude, of

(c) misbruik is gemaakt van gezag, invloed of druk, of

(d) er sprake is van een andere vorm van misbruik.

Artikel 3 Instigatie, hulp, aanstoking en poging

Elke lidstaat moet de maatregelen nemen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat instigatie, hulp, aanstoking en poging om een misdrijf te begaan waarnaar wordt verwezen in de artikelen 1 en 2, strafbaar is.

Artikel 4 Straffen en bezwarende omstandigheden

1. Elke lidstaat moet de maatregelen nemen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat een misdrijf, zoals bedoeld in de artikelen 1, 2 en 3 strafbaar is, en wel met daadwerkelijke, evenredige en afschrikkende straffen, inclusief hechtenis, met een maximumstraf die niet minder dan zes jaar mag bedragen.

2. Onverminderd bijkomende definities in de nationale wetgeving, moet elke lidstaat de maatregelen nemen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat een misdrijf zoals bedoeld in de artikelen 1, 2 en 3 strafbaar is, en wel met hechtenis, met een maximumstraf die niet minder mag bedragen dan tien jaar, wanneer:

- sprake is van bijzondere ruwheid, of

- een en ander aanzienlijke opbrengsten meebrengt, of

- het misdrijf is begaan in het kader van een criminele organisatie.

Artikel 5 Aansprakelijkheid van rechtspersonen

1. Elke lidstaat moet de maatregelen nemen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat rechtspersonen aansprakelijk kunnen worden gesteld voor een misdrijf als bedoeld in de artikelen 1, 2 en 3, dat te hunnen voordele werd begaan door een persoon die individueel optrad dan wel in het kader van de betrokken rechtspersoon, en die een leidende positie binnen deze rechtspersoon heeft, die gebaseerd is op:

(a) bevoegdheid van representatie van de rechtspersoon, of

(b) bevoegdheid om beslissingen te nemen namens de rechtspersoon, of

(c) de bevoegdheid heeft om in het kader van de rechtspersoon controle uit te oefenen.

2. Los van de gevallen bedoeld in lid 1 moet elke lidstaat de maatregelen nemen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat rechtspersonen aansprakelijk kunnen worden gesteld wanneer het gebrek aan supervisie of controle door een persoon zoals bedoeld in lid 1 een misdrijf zoals bedoeld in de artikelen 1, 2 en 3 mogelijk heeft gemaakt ten voordele van bedoelde rechtspersoon door een persoon die onder zijn gezag valt.

3. Aansprakelijkheid van rechtspersonen zoals bedoeld in de leden 1 en 2 sluit geen strafrechtelijke procedures uit tegen fysieke personen die optraden als daders, aanstokers of medeplichtigen bij een misdrijf zoals bedoeld in de artikelen 1, 2 en 3.

4. In het raam van dit kaderbesluit betekent rechtspersoon elke entiteit die in het kader van de toepasselijke wetgeving een dergelijk statuut heeft, met uitzondering van staten of andere openbare organen bij de uitoefening van hun staatsmacht, alsook internationale organisaties.

Artikel 6 Sancties betreffende rechtspersonen

Elke lidstaat moet de maatregelen nemen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat een rechtspersoon die overeenkomstig artikel 5 aansprakelijk wordt geacht, strafbaar is door middel van daadwerkelijke, evenredige en afschrikkende sancties, die criminele en niet-criminele boetes dienen te behelzen, naast andere sancties zoals:

(a) uitsluiting van aanspraak op openbare uitkeringen of steun, of

(b) tijdelijke of permanente uitsluiting van commerciële activiteiten, of

(c) plaatsing onder gerechtelijk toezicht, of

(d) gerechtelijke surseance van betaling, of

(e) tijdelijke of permanente sluiting van vestigingen die werden gebruikt voor het plegen van het misdrijf.

Artikel 7 Rechtspraak en vervolging

1. Elke lidstaat moet de maatregelen nemen die nodig zijn om zijn rechtspraak af te stemmen op een misdrijf zoals bedoeld in de artikelen 1, 2 en 3, wanneer:

(a) het misdrijf geheel of gedeeltelijk op zijn grondgebied is gepleegd, of

(b) de dader een van zijn onderdanen is, of

(c) wanneer het misdrijf is begaan ten voordele van een rechtspersoon die is gevestigd op het grondgebied van die lidstaat.

2. Een lidstaat kan ertoe besluiten al dan niet slechts in specifieke gevallen of omstandigheden de regels inzake rechtspraak bedoeld in de leden 1, sub b), en c), toe te passen indien het misdrijf buiten zijn grondgebied is gepleegd.

3. Een lidstaat die in het kader van de eigen wetgeving eigen onderdanen niet uitlevert, moet de maatregelen nemen die nodig zijn om zijn rechtspraak om te werken en zonodig misdrijven zoals bedoeld in de artikelen 1, 2, en 3 te vervolgen wanneer deze door eigen onderdanen buiten zijn grondgebied werden gepleegd.

4. De lidstaten moeten het Secretariaat-generaal van de Raad en de Commissie op de hoogte stellen wanneer zij ertoe besluiten lid 2 toe te passen, zonodig met vermelding van de specifieke gevallen of omstandigheden waarin het besluit van toepassing is.

Artikel 8 Slachtoffers

Elke lidstaat moet ervoor zorgen dat een slachtoffer van een misdrijf zoals bedoeld in het raam van dit kaderbesluit de nodige rechtsbescherming geniet en voor gerechtelijke procedures in aanmerking komt. De lidstaten moeten er vooral voor zorgen dat crimineel onderzoek en gerechtelijke procedures voor het slachtoffer geen bijkomende schade meebrengen.

Artikel 9 Samenwerking tussen de lidstaten

1. Overeenkomstig de toepasselijke conventies, multilaterale en bilaterale overeenkomsten en regelingen moeten de lidstaten elkaar zoveel mogelijk bijstaan met betrekking tot de gerechtelijke procedures in verband met de in dit kaderbesluit bedoelde misdrijven.

2. Wanneer verschillende lidstaten gerechtelijke bevoegdheid hebben met betrekking tot de misdrijven die in dit kaderbesluit zijn bedoeld, moeten die lidstaten mekaar raadplegen met het oog op de coördinatie van hun optreden om op doeltreffende wijze tot vervolging over te kunnen gaan. Daarbij moet passend gebruik worden gemaakt van de bestaande samenwerkingsmechanismen, zoals het netwerk van verbindingsmagistraten en het Europees Justitieel Netwerk.

3. Met het oog op de uitwisseling van informatie in verband met de misdrijven bedoeld in de artikelen 1, 2 en 3, moeten de lidstaten contactpunten instellen of gebruik maken van de bestaande samenwerkingsmechanismen. De lidstaten moeten er vooral voor zorgen dat Europol, binnen de grenzen van zijn opdracht, daarbij ten volle wordt betrokken.

4. Elke lidstaat moet het Secretariaat-generaal van de Raad en de Commissie op de hoogte stellen omtrent de aangewezen contactpunten met het oog op de uitwisseling van informatie in verband met mensenhandel. Het Secretariaat-generaal moet verder alle lidstaten op de hoogte stellen inzake de aangewezen contactpunten.

Artikel 10 Tenuitvoerlegging

1. De lidstaten dienen de maatregelen te nemen die nodig zijn om uiterlijk op 31 december 2002 aan dit kaderbesluit te voldoen.

2. Tegen dezelfde datum moeten de lidstaten aan het Secretariaat-generaal van de Raad en de Commissie de tekst toezenden van de bepalingen tot omzetting in hun nationaal recht van de verplichtingen die zijn opgelegd op grond van dit kaderbesluit. De Raad zal uiterlijk tegen 30 juni 2004 op basis van een verslag dat is opgesteld uitgaande van deze informatie en een door de Commissie toegezonden schriftelijk verslag, beoordelen in hoeverre de lidstaten de maatregelen hebben genomen die nodig zijn om aan dit kaderbesluit te voldoen.

Artikel 11 Opheffing van gemeenschappelijk optreden 97/154/JBZ

Het gemeenschappelijk optreden van 24 februari dat door de Raad werd goedgekeurd op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie inzake een optreden ter bestrijding van mensenhandel en seksuele uitbuiting van kinderen van 1997 wordt in het raam van dit kaderbesluit opgeheven.

Artikel 12 Inwerkingtreding

Dit kaderbesluit treedt in werking op de dag van de publicatie ervan in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen.

Gedaan te Brussel, op

Voor de Raad

De Voorzitter