Advies van het Comité van de Regio's over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2236/95 van de Raad tot vaststelling van de algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van trans-Europese netwerken"

(1999/C 93/05)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2236/95 van de Raad tot vaststelling van de algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van trans-Europese netwerken (COM(1998) 172 def. - 98/0101 SYN) ();

gezien het besluit van de Raad van 19 mei 1998 om het Comité van de Regio's overeenkomstig artikel 129 D en artikel 198 C, eerste alinea, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap over dit onderwerp te raadplegen;

gezien het besluit van zijn Bureau van 15 juli 1998 om commissie 3 "Trans-Europese netwerken, vervoer, informatiemaatschappij" te belasten met de voorbereiding van dit advies;

gezien het door commissie 3 op 27 november 1998 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 217/98 rev.); (rapporteurs: de heren Gustâv en Valcárcel Siso),

heeft tijdens zijn op 13 en 14 januari 1999 gehouden 27e zitting (vergadering van 14 januari) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De Europese Unie kent hoge prioriteit toe aan de ontwikkeling van de trans-Europese netwerken. Dit werd verklaard in het Verdrag van Maastricht en in het Witboek van de Commissie (1993), waarin ontwikkeling van de TEN's werd aangemerkt als één van de belangrijkste instrumenten om groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid te stimuleren. In Agenda 2000 wordt het belang van de netwerken opnieuw benadrukt.

1.2. De ontwikkeling van de trans-Europese netwerken draagt bij tot een duurzame groei en tot het aanhalen van de banden tussen de verschillende regio's. Verder worden er in het kader van de netwerken nieuwe verbindingen gelegd met de kandidaat-lid-staten in Midden- en Oost-Europa.

1.3. De voordelen die de netwerken op trans-Europees niveau opleveren, rechtvaardigen het handhaven van EU-steun t.b.v. de TEN's.

1.4. Er zouden meer middelen moeten worden uitgetrokken voor prioritaire programma's die in significante mate bijdragen tot de groei, de werkgelegenheid of de verspreiding van nieuwe technologie. Het gaat daarbij hoofdzakelijk om de trans-Europese netwerken, onderzoek en innovatie, onderwijs en opleiding, de invoering van milieuvriendelijke technologie en de ondersteuning van het MKB.

1.5. In 1995 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan Verordening (EG) nr. 2236/95 inzake algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van trans-Europese netwerken.

Uit de ervaringen die tot op heden zijn opgedaan, kan worden geconcludeerd dat de verordening in diverse opzichten voor verbetering vatbaar is. Daarom stelt de Commissie thans een beperkte herziening van de verordening voor.

1.6. Krachtens de verordening zou de Raad vóór eind 1999 moeten nagaan of, en zo ja onder welke voorwaarden, de betrokken maatregelen na 1999 kunnen worden gehandhaafd. Onder meer omdat de wetgevingsprocedure veel tijd in beslag neemt, heeft de Commissie besloten nu reeds een voorstel tot herziening in te dienen.

1.7. Verder acht de Commissie het wenselijk dat de herziening van de verordening wordt gekoppeld aan de herziening van de Structuurfondsen en het Cohesiefonds. Hierdoor kan de samenhang tussen de diverse financiële instrumenten worden verbeterd.

1.8. Het Comité vindt dat de ontwikkeling van de trans-Europese netwerken één van de meest aangewezen en actieve manieren is om de regio's van de Gemeenschap nauwer met elkaar te verbinden. Wanneer de TEN's worden gekoppeld aan nationale, regionale of lokale netwerken, dan zullen zij een gunstig klimaat voor economische groei in de gehele Unie creëren en zodoende bijdragen tot een grote en gelijkmatig verdeelde welvaart.

1.9. Het Comité acht het tevens van belang dat de herziening van de verordening plaatsvindt in samenhang met de herziening van de Structuurfondsen en het Cohesiefonds.

2. Ervaringen met de verordening

2.1. Met het oog op de herziening heeft de Commissie een kort rapport opgesteld over de wijze waarop de verordening tot op heden heeft gefunctioneerd. De evaluatie is gebaseerd op de praktische ervaringen die Commissie, lid-staten en bedrijfsleven de afgelopen drie jaar hebben opgedaan.

2.2. De efficiëntie van de bestaande financiële instrumenten en de problemen die de totstandkoming van partnerschappen tussen overheid en particuliere sector (OPP's) op vervoersgebied in de weg staan, werden in 1996 en 1997 uitvoerig besproken binnen de "groep van hoge ambtenaren" onder voorzitterschap van Commissielid Kinnock.

2.3. Ook al zijn de ervaringen met de verordening zeer positief te noemen, toch zijn op bepaalde punten verbeteringen gewenst. De Commissie concludeert het volgende:

(1) gezien de verwachte toekomstige investeringen is een verhoging van het referentiebedrag gerechtvaardigd;

(2) er moet worden nagegaan of de baten van het toekennen van relatief kleine bedragen aan een groot aantal projecten wel in verhouding staan tot de kosten;

(3) de huidige jaarlijkse programmering kent grote nadelen op administratief vlak; een meerjarenplanning is wenselijk;

(4) het is gerechtvaardigd meer steun toe te kennen aan projecten die aantoonbaar grote voordelen opleveren voor het algemeen trans-Europees belang en voor de trans-Europese netwerken;

(5) het is noodzakelijk de totstandbrenging van OPP's (openbaar/particuliere partnerschappen) verder te vergemakkelijken en te stimuleren, met name door het mogelijk te maken om ook steun te verlenen aan projecten die met risicokapitaal worden gefinancierd.

2.4. In het rapport wordt verder ingegaan op de TEN-uitgaven en -activiteiten, de verschillende soorten steun, alsmede selectie en evaluatie van projecten in de drie TEN-sectoren, t.w. vervoer, energie en telecommunicatie.

2.5. Het Comité meent dat verruiming van het budget zeker gerechtvaardigd is gezien de enorme betekenis van de TEN's voor de samenhang binnen de Unie, voor het verbeteren van het concurrentievermogen en voor de werkgelegenheid.

2.6. Het Comité ziet eveneens in dat het grote aantal aanvragen gezien de huidige regels voor het beheer van de steun tot een zware werkdruk leidt.

2.7. De ervaring leert dat ook relatief kleine projecten uit sociaal-economisch oogpunt zeker van belang kunnen zijn. Bij de beoordeling van de kosten/baten-verhouding van het beheer van een groot aantal kleine projecten moeten de positieve effecten en de kosten van de projecten de doorslag geven.

2.8. Veel lid-staten hebben reeds uitgebreide ervaringen opgedaan met indicatieve meerjarenprogramma's. Het Comité is verheugd dat de nieuwe verordening in meerjarenprogramma's zal voorzien.

2.9. Het Comité acht het in sommige gevallen gerechtvaardigd om de steunintensiteit te verhogen voor de uitvoering van studies en projecten, zoals in artikel 4 van de voorgestelde verordening wordt voorzien.

2.10. Het Comité meent dat OPP's nog onvoldoende zijn ontwikkeld en dat het aantal projecten die door zowel overheid als bedrijfsleven worden gefinancierd, op verschillende manieren moet worden verhoogd.

3. De herziening

3.1. Eén van de belangrijkste doelstellingen van de herziening is het functioneren van de verordening waar wenselijk te verbeteren, te vereenvoudigen en aan te passen op basis van de ervaringen van de Commissie, de lid-staten en het bedrijfsleven.

3.2. Indicatieve meerjarenprogramma's

3.2.1. Gezien de opgedane ervaringen meent de Commissie dat het wenselijk is een nieuwe strategie te ontwikkelen die zich over meerdere jaren uitstrekt, in de vorm van indicatieve meerjarenprogramma's voor bepaalde sectoren of gebieden (artikel 5 bis).

3.2.2. De TEN-projecten, met name die op het gebied van vervoer, hebben over het algemeen een grootschalig karakter en strekken zich uit over een langere periode. In het verleden hebben de nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de planning van de infrastructuur, geregeld gepleit voor een overzicht van de EU-financiering op middellange termijn.

3.2.3. Dit kan zelfs nog belangrijker zijn bij projecten die door het bedrijfsleven of via openbaar/particuliere partnerschappen worden gefinancierd, omdat de financiering van dergelijke projecten van alle deelnemers harde toezeggingen op langere termijn vereist.

3.2.4. Met de voorgestelde nieuwe benadering zou het mogelijk zijn om de steun van de EU t.b.v. een bepaald project de vorm van één meerjarige financiering te geven, i.p.v. een reeks jaarlijkse projectvoorstellen.

3.2.5. Bij bepaalde langlopende projecten zou op dezelfde manier met de budgettaire verplichtingen kunnen worden omgegaan als bij de Structuurfondsen, d.w.z. dat jaarlijks een gedeelte van het totale steunbedrag wordt uitgekeerd, op basis van het oorspronkelijke financieringsbesluit van de Commissie.

3.2.6. Het Comité beschouwt de "indicatieve meerjarenprogramma's" als de belangrijkste herziening van de verordening, waarmee de steunaanvragers grote voordelen worden geboden, terwijl tegelijkertijd het beheer van de aanvragen wordt vereenvoudigd.

3.2.7. Het Comité merkt voorts op dat de Commissie zou moeten bedenken hoe de lokale en regionale belangen tijdens het programmeringsproces in aanmerking dienen worden genomen.

3.3. Steunvormen en -bedragen

3.3.1. De Commissie, de lid-staten en de initiatiefnemers uit het bedrijfsleven zijn sinds 1995 betrokken geweest bij 1 145 steunaanvragen ten bedrage van in totaal 3 232 miljoen ecu. De Commissie en het TEN-comité hebben 448 aanvragen gehonoreerd; daarmee was een totaalbedrag van 983 miljoen ecu gemoeid. In de energie- en telecommunicatiesector is tot dusver alleen steun verleend voor studies.

In het licht van de opgedane ervaringen stelt de Commissie het volgende voor:

3.3.2. de financiële participatie van de Gemeenschap mag het maximum van 50 % overschrijden voor studies die op initiatief van de Commissie worden uitgevoerd (artikel 4, lid 1, sub a);

3.3.3. rentesubsidies worden niet langer tot vijf jaar beperkt;

3.3.4. er kan steun worden verleend in de vorm van subsidie of deelneming in risicokapitaal t.b.v. investeringsfondsen of vergelijkbare financiële ondernemingen die zich in de eerste plaats richten op het verstrekken van risicokapitaal voor TEN-projecten (artikel 4, lid 1, sub e);

3.3.5. de Commissie zorgt voor een maximaal multipliereffect van de krachtens de verordening verstrekte steun door het gebruik van particuliere financieringsbronnen te stimuleren (artikel 4, lid 3);

3.3.6. voor projecten die betrekking hebben op meer dan één lid-staat of die uit oogpunt van het trans-Europees belang in ruimere zin van grote waarde zijn, waaronder projecten met een belangrijke milieudimenbronnen te stimuleren (artikel 4, lid 3);

10 tot 20 % van de totale investeringskosten (aanvulling op artikel 5, lid 3).

3.3.7. Het Comité benadrukt dat de verschillende onderdelen van de netwerken uiteenlopende kenmerken hebben en dus van verschillend belang zijn voor de Unie, de lid-staten en vooral voor de regionale en lokale overheden. Het lijkt zeker gerechtvaardigd het steunniveau in bepaalde gevallen die van aanzienlijk belang voor de Unie zijn, te verhogen tot 20 % van de totale investeringskosten. Een en ander is geïllustreerd aan de hand van "ontbrekende schakels", die zich - vaak bij grensoverschrijdende projecten - voordoen.

3.3.8. Andere zwakke schakels in de TEN's zijn de overbelaste verbindingen in volgebouwde gebieden, waar het internationale verkeer vastzit in files die worden veroorzaakt door het regionale verkeer. In deze regio's moeten maatregelen worden genomen om het doorgaand verkeer te scheiden van het bestemmingsverkeer, zoals nieuwe rondwegen of regulerende initiatieven. Het wordt echter steeds duurder om nieuwe verbindingen aan te leggen in volgebouwde gebieden, waar sprake is van een felle concurrentie om grond. Deze speciale verbindingen zijn vaak moeilijk te financieren met de gebruikelijke middelen op nationaal en lokaal niveau. Een extra stimulans in de vorm van meer steun van de Unie zou het gemakkelijker maken om op regionaal niveau oplossingen op basis van cofinanciering te vinden voor dergelijke projecten. Het Comité gaat ervan uit dat dit type projecten kan worden gekwalificeerd als "projecten van aanzienlijk trans-Europees belang".

3.3.9. De infrastructuur van de trans-Europese netwerken dient te worden aangevuld met regionale en lokale vervoerssystemen en -infrastructuurvoorzieningen die op de trans-Europese netwerken zijn aangesloten en waarmee intermodaliteit wordt bevorderd en een impuls wordt gegeven aan duurzame, efficiënte en milieuvriendelijke systemen voor het openbaar vervoer.

3.3.10. De Commissie acht het terecht van belang dat optimale voorwaarden worden gecreëerd voor co-financiering van de trans-Europese netwerken door het bedrijfsleven.

3.3.11. Onder druk van hun financieel-economische situatie hebben de EU-lid-staten hun overheidsinvesteringen moeten terugschroeven; de vervoersinfrastructuur is daarbij één van de zwaarst getroffen sectoren. Desondanks heeft de sterke groei van het wegverkeer en het wagenpark zich onverminderd voortgezet.

3.3.12. De kloof tussen vraag en aanbod heeft geleid tot een stijging van de externe kosten van het vervoer, met name van de maatschappelijke kosten die worden veroorzaakt door congestie, milieuschade en ongevallen.

3.3.13. Het huidige debat draait om het volgende probleem: enerzijds is het uit het oogpunt van het concurrentievermogen en de cohesie binnen Europa noodzakelijk de vervoersnetten te verbeteren en voor betere aansluitingen te zorgen om het toenemende verkeer te kunnen opvangen en de mobiliteit te vergemakkelijken; anderzijds dient rekening te worden gehouden met het milieu, hetgeen beperkingen aan de uitbreiding van het vervoersnet stelt en de betrokken investeringen duurder maakt.

3.3.14. In het licht van dit probleem en de noodzaak om nieuwe financieringsbronnen voor de investeringen in de infrastructuur te vinden, lijkt de oplossing te liggen in het vinden van nieuwe, flexibelere financieringsformules en -regelingen waarmee een adequaat kader voor participatie van het bedrijfsleven en het aantrekken van kapitaal wordt gecreëerd.

3.3.15. In de toelichting bij Verordening (EG) nr. 2236/95 wordt meerdere malen verwezen naar de in artikel 129 B genoemde doelstellingen en de in artikel 129 C opgenomen richtsnoeren, teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de in de artikelen 7 A en 130 A van het Verdrag bedoelde doelstellingen. Met de voorgestelde herziening worden deze verwijzingen deels weggelaten, terwijl het voor de regio's, met name de perifere en minder ontwikkelde regio's en de plattelandsgebieden, van belang is dat deze richtsnoeren niet veronachtzaamd worden, omdat aan de hand daarvan kan worden beoordeeld of de voorgestelde wijziging van de verordening in overeenstemming is met de in het Verdrag vastgelegde doelstellingen.

3.3.16. Een essentieel aspect van de trans-Europese netwerken is de bijdrage die zij leveren tot de samenhang en tot een harmonische en rechtvaardige ontwikkeling van de regio's. Daarom dienen ook de maatregelen in het kader van de nieuwe verordening niet alleen gericht te zijn op bevordering van de onderlinge koppeling en interoperabiliteit van de nationale netwerken, maar ook op verbetering van de toegang tot deze netten en van de verbindingen met de insulaire, niet aan zee grenzende, perifere en, in het algemeen, minder ontwikkelde regio's.

4. Verdere wijzigingen

4.1. De overige voorgestelde wijzigingen zijn van aanvullende en technische aard. Er worden met name financiële en procedurele bepalingen ingevoerd, alsmede voorschriften inzake de voorafgaande beoordeling, toezicht, evaluatie, informatie en bekendmaking, en ook regels voor het indienen van steunaanvragen, m.b.t. de goedkeuring door de lid-staten van de aanvragen die door het bedrijfsleven zijn ingediend.

4.2. Zo voorziet artikel 8 van de gewijzigde verordening in de mogelijkheid dat rechtstreeks betrokken openbare of particuliere ondernemingen of instanties met toestemming van de lid-staat of lid-staten steunaanvragen bij de Commissie indienen.

4.3. Het Comité vindt dat er een tweede lid aan dit artikel zou moeten worden toegevoegd, waarin de lokale en regionale overheden de mogelijkheid wordt geboden om aanvragen voor financiële steun t.b.v. studies rechtstreeks bij de Commissie in te dienen, zonder dat voorafgaande toestemming van de lid-staat is vereist. Daarmee zouden steunaanvragen voor studies anders worden behandeld dan steunaanvragen voor projecten. Het Comité acht toestemming van de lid-staat wel noodzakelijk bij steunaanvragen voor projecten die door lokale en regionale overheden worden ingediend. Daarentegen zouden de lokale en regionale overheden meer ruimte voor zelfstandig optreden moeten krijgen bij het stimuleren van studies; enerzijds omdat planning van de infrastructuur grotendeels de taak van de lokale en regionale overheden is, anderzijds omdat de regio's een grotere rol zouden moeten spelen bij en meer initiatief zouden moeten nemen tot het stimuleren van studies die mogelijk gevolgen voor de trans-Europese netwerken hebben. Daarom zou het logisch zijn dat de lokale en regionale overheden hun steunaanvragen voor studies rechtstreeks bij de Commissie kunnen indienen.

4.4. De lid-staten zullen hoe dan ook via de vertegenwoordigers van het in artikel 17 van de huidige verordening voorziene comité op de hoogte zijn van de aanvragen die door de lokale en regionale overheden zijn ingediend; zij zullen zich door middel van het in artikel 17, lid 3 voorziene advies over deze aanvragen uitspreken.

5. Uitbreiding van de Unie

5.1. Uitbreiding van de Unie zal verdere herzieningen van de verordening vergen. In dit stadium kan hiermee volgens de Commissie geen rekening worden gehouden.

5.2. De huidige verordening maakt het reeds mogelijk om steun te geven aan verbindingen met derde landen.

Brussel, 14 januari 1999.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER

() PB C 175 van 8.6.1998, blz. 7.