COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 11.05.1999 
COM(1999) 134 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
NAAR EEN INTERNE MARKT VOOR 
AANVULLENDE PENSIOENEN 
Resultaten van de raadpleging over het Groenboek 
"Aanvullende pensioenen in de interne markt" 
Inhoudsopgave 
SAMENVATTING 
Prudentiële regelgeving voor pensioenfondsen 
Opheffing van de belemmeringen voor de arbeidsmobiliteit in de Unie 
Coördinatie van de belastingstelsels van de lidstaten 
1. INLEIDING 
1.1 De noodzaak van een interne markt voor aanvullende pensioenen 
1.2 De raadpleging over het Groenboek "Aanvullende pensioenen in de 
interne markt" 
PRUDENTIËLE REGELS VOOR PENSIOENFONDSEN DIE VERENIGBAAR ZIJN MET 
DE INTERNE MARKT EN DE EURO 
2.1 Pensioenfondsen in de eurozone 
2.1.1 Veiliger beleggingsportefeuilles 
2.1.2 Beter renderende beleggingsportefeuilles 
2.1.3 Een kwalitatieve benadering van het toezicht 
2.2 Prudentiële regelgeving voor pensioenfondsen 
2.2.1 Nut van een richtlijn 
2.2.2 Toepassingsgebied en inhoud 
2.2.3 Verzekering tegen het risico van de beëindiging van de regeling 
2.2.4 Middelen om een gelijke behandeling van de marktdeelnemers 
te garanderen 
2.2.5 Een nieuwe context 
BEVORDEREN VAN HET VRIJE VERKEER VAN WERKNEMERS 
3.1 Algemene overwegingen 
3.2 Resultaten van de raadpleging over het Groenboek 
3.3 Mogelijke maatregelen 
NAAR EEN BETERE COÖRDINATIE VAN DE NATIONALE BELASTINGSTELSELS 
4.1 Resultaten van de raadpleging over het Groenboek 
4.2 Mogelijke maatregelen 
SAMENVATTING 
Het handhaven van een hoog niveau van sociale bescherming is een doelstelling die 
door alle lidstaten van de Europese Unie wordt nagestreefd. 
Het in de hand houden van de kosten van deze bescherming is een permanente 
uitdaging: zij moet immers de sociale samenhang blijven waarborgen en tegelijkertijd 
een positieve invloed op de economische groei uitoefenen. 
Pensioenuitkeringen vormen een essentieel onderdeel van de sociale-
beschermingsstelsels van de lidstaten van de Unie. De uit hoofde van de wettelijke 
pensioenstelsels gedane uitgaven vertegenwoordigen er bijna de helft van de totale 
socialezekerheidsuitgaven, hetgeen overeenkomt met 9 a 15% van het bruto 
binnenlands product (BBP) van de lidstaten.1 Onder invloed van de veroudering van 
de bevolking van de Unie dreigt deze verhouding in de toekomst sterk toe te nemen. 
In 1995 was 23% van de bevolking 65 jaar of ouder. In 2025 zal dit percentage 
opgelopen zijn tot 40%.2 
Het behoort in de eerste plaats tot de verantwoordelijkheid van de lidstaten om aan 
deze ontwikkelingen het hoofd te bieden, aangezien zij autonoom zijn wat de 
inrichting van hun pensioenstelsels betreft. Deze stelsels berusten over het algemeen 
op drie pijlers: 
- de eerste pijler omvat de wettelijke regelingen die onder de sociale zekerheid 
vallen; 
- de tweede pijler heeft betrekking op de beroepspensioenregelingen 
- de derde pijler wordt gevormd door de individuele pensioenplannen. 
De tweede- en derde-pijlerregelingen worden aanvullende regelingen genoemd omdat 
zij de wettelijke stelsels completeren. 
De analyse in de voorliggende mededeling heeft betrekking op deze aanvullende 
regelingen en met name op de beroepsgebonden tweede-pijlerregelingen omdat voor 
deze regelingen momenteel geen echt communautair rechtskader voorhanden is. De 
rol van de Commissie bestaat erin om met inachtneming van het 
subsidiariteitsbeginsel hervormingen voor te stellen die deze regelingen de kans geven 
de vrijheden van de interne markt en de door de euro geboden nieuwe mogelijkheden 
ten volle te benutten om veiliger en efficiënter te opereren en aan de ontwikkeling van 
een Europese kapitaalmarkt mee te werken. 
Zie European Economy, "The Welfare State in Europe, Challenges and reforms" (nr. 4, 1997). 
2 Zie European Economy, "Ageing and Pension Expenditure prospects in the Western World" (nr. 3, 
1996). 
Dit was één van de punten waarop werd gewezen in de mededeling over een 
actiekader voor financiële diensten, die op 28 oktober 1998 door de Commissie is 
ingediend3. In deze mededeling, die in overleg met het bedrijfsleven en de lidstaten is 
opgesteld, worden voorstellen geformuleerd om de integratie van de financiële 
markten van de Unie te vervolmaken. Vlotter toegankelijke retailmarkten moeten de 
toekomstige gepensioneerden een ruimere keuze en een grotere flexibiliteit bieden. 
Efficiënter functionerende kapitaalmarkten moeten de pensioenfondsen in staat stellen 
een hoger beleggingsrendement te behalen, hetgeen een beperking van de indirecte 
arbeidskosten en een toename van de werkgelegenheid in de hand zal werken. Dit 
alles zal de economische grondslagen van de sociale bescherming wellicht versterken. 
Om deze doelstellingen te bereiken, is het wenselijk dat de aanvullende regelingen 
zelf zich aan de regels van de interne markt en aan de euro aanpassen. De 
beleggingsregels mogen de beleggingsstrategieën van de pensioenfondsen niet 
nodeloos aan banden leggen. Deze laatste moeten in staat zijn het beheer van hun 
vermogen aan om het even welke gemachtigde beheerder uit de Unie toe te 
vertrouwen. Alle aanbieders van aanvullende pensioenvoorzieningen moeten de kans 
krij gen hun diensten in om het even welke lidstaat aan te bieden. 
Tegelijkertijd moet de bescherming van de begunstigden de hoeksteen van de 
regelgeving voor en het toezicht op de instellingen voor pensioenvoorziening blijven. 
Daarbij dient alles in het werk te worden gesteld opdat de toekomstige 
pensioengerechtigden erop kunnen vertrouwen dat zij, zoals afgesproken, hun 
pensioenuitkeringen zullen ontvangen. Deze maatregelen mogen echter niet verder 
gaan dan wat objectief gezien noodzakelijk is om een adequate bescherming van de 
deelnemers te waarborgen. 
Deze analyse werd onderschreven door het leeuwendeel van de lidstaten en de 
representatieve organen die aan de in 1997 door de Commissie gehouden raadpleging 
over het Groenboek "Aanvullende pensioenen in de interne markt"4 hebben 
deelgenomen. Hoewel de meningen over sommige punten nog uiteenlopen 
(bijvoorbeeld wat de beleggingsregels betreft), is men het er toch in grote lijnen over 
eens dat moet worden begonnen met het opzetten van een communautair kader dat op 
drie pijlers berust: prudentiële regelgeving voor pensioenfondsen, opheffing van de 
belemmeringen voor de arbeidsmobiliteit en coördinatie van de belastingstelsels van 
de lidstaten. 
Opzetten van een actiekader voor financiële diensten, COM(1998) 625. 
COM(1997) 283. De reacties op dit Groenboek zijn samengevat in een werkdocument 
(CAB/62/98), dat op de Internetsite van DG XV kan worden geraadpleegd 
(http://europa.eu.int/comm/dgl5). 
Prudenüële regelgeving voor pensioenfondsen 
Hoewel de waarde van de activa van de in de lidstaten gevestigde pensioenfondsen5 
die tot de tweede pijler behoren momenteel circa 23% van het jaarlijkse BBP van de 
Unie uitmaakt6, bestaat er nog geen specifieke communautaire regeling die voor deze 
sector de toepassing van het beginsel van het vrije kapitaalverkeer en het principe van 
de vrijheid van dienstverrichting garandeert. 
Dit is des te betreurenswaardiger omdat de beleggers dankzij de invoering van de euro 
over een ruimere en liquidere kapitaalmarkt beschikken waarop geen 
wisselkoersrisico's meer bestaan. In sommige lidstaten is de regelgeving soepel 
genoeg opdat de pensioenfondsen hun beleggingsbeleid in veilige omstandigheden 
aan deze nieuwe werkelijkheid kunnen aanpassen. Deze fondsen zijn derhalve in staat 
hun beleggingsportefeuille beter te diversifiëren en een beter evenwicht tussen het 
risico en het rendement van hun beleggingen te bewerkstellingen, hetgeen in het 
belang is van zowel werkgevers als werknemers. Wil men de financiering van de 
pensioenen vergemakkelijken, dan is het absoluut noodzakelijk dat alle in de Europese 
Unie gevestigde pensioenfondsen deze kans krijgen. 
De ervaring heeft geleerd dat te verregaande beleggingsrestricties een bijzonder 
schadelijke invloed op het rendement van de pensioenfondsen uitoefenen zonder dat 
dit in een grotere veiligheid resulteert. Dit gegeven komt tot uiting in geringere 
uitkeringen of hogere bijdragen, met alle nadelige gevolgen vandien voor de 
arbeidskosten. Doordat deze restricties bovendien vooral voor beleggingen in 
aandelen gelden, beperken zij tevens de financieringsmogelijkheden van de 
particuliere sector en belemmeren zij de openstelling en integratie van de 
kapitaalmarkten van de Unie. Efficiëntere kapitaalmarkten in de vorm van liquide en 
diepe markten voor aandelen en door de particuliere sector uitgegeven obligaties 
kunnen evenwel tot een krachtiger economische groei en meer werkgelegenheid in de 
Unie bijdragen en aldus indirect de financiering van de sociale bescherming in de 
komende decennia vergemakkelijken. 
Om dit streven te realiseren, lijkt het wenselijk een richtlijn aan te nemen. Volgens de 
overgrote meerderheid van de partijen die aan de raadpleging over het Groenboek en 
de uitwerking van het actiekader voor financiële diensten hebben deelgenomen, 
moeten met deze richtlijn de volgende vier doelstellingen worden nagestreefd: 
i) de begunstigden een zo goed mogelijke bescherming bieden. Dit houdt in dat 
de vrijheid van belegging en beheer in een algemeen toezicht- en 
regelgevingskader moet worden ingebed; 
5 In dit document wordt onder pensioenfondsen verstaan: instellingen voor werkgebonden 
aanvullende pensioenvoorziening. 
Bron: European Federation for Retirement Provision (EFRP). Dit percentage bedraagt 20% na 
aftrek van de activa die boekhoudkundige reserves en collectieve levensverzekeringen 
vertegenwoordigen. 
ii) de pensioenfondsen de kans bieden optimaal van de interne markt en de euro 
te profiteren. De pensioenfondsen mogen enkel om prudentiële redenen in hun 
beleggingsstrategieën worden beperkt. Zij moeten eveneens in staat zijn een 
beroep te doen op om het even welke vermogensbeheerder en bewaarder die in 
de Unie is gevestigd en naar behoren is gemachtigd om deze activiteit uit te 
oefenen; 
iii) de gelijke behandeling van de aanbieders van werkgebonden aanvullende 
pensioenregelingen garanderen. Pensioenfondsen bezitten typische kenmerken 
die de uitwerking van een specifiek juridisch kader rechtvaardigen. 
Tegelijkertijd moet echter worden vermeden dat de concurrentieverhoudingen 
met andere aanbieders, zoals levensverzekeringsmaatschappijen7, worden 
verstoord. Dit houdt in dat een volwaardig toezicht- en regelgevingskader 
moet worden ingevoerd, zoals dit ook voor levensverzekeringsmaatschappijen 
is gebeurd. Dit kan ook inhouden dat voor welbepaalde producten dezelfde 
regels worden vastgesteld 
iv) de wederzijdse erkenning van toezichtregelingen mogelijk maken. Momenteel 
is het voor een pensioenfonds onmogelijk deelnemers in meerdere lidstaten 
van de Unie te hebben. Vanwege de specifieke kenmerken van de aanvullende 
pensioenregelingen en hun band met de wettelijke pensioenstelsels komt 
slechts een beperkt aantal deelnemingsvormen voor wederzijdse erkenning in 
aanmerking (in het bijzonder deelneming binnen eenzelfde onderneming). 
Bovendien is grensoverschrijdende deelneming slechts een doelstelling op 
lange termijn omdat hiervoor aan talrijke voorwaarden moet zijn voldaan. Er is 
met name een betere coördinatie van de belastingstelsels van de lidstaten 
noodzakelijk. Voorts is de wederzijdse erkenning van de momenteel in de 
lidstaten bestaande toezichtregelingen vereist. Mocht een voorstel voor een 
richtlijn deze wederzijdse erkenning mogelijk maken, dan zou dit een eerste 
stap op weg naar grensoverschrijdende deelneming betekenen. 
Grensoverschrijdende deelneming zou tal van voordelen bieden, en dat niet 
alleen voor migrerende werknemers - die niet langer het gevaar zouden lopen 
hun opgebouwde aanvullende pensioenrechten te verliezen — maar ook voor 
de werkgevers en de pensioenfondsen zelf. Deze laatste zouden immers 
schaalvoordelen realiseren op het gebied van het administratief en financieel 
beheer en zodoende de arbeidskosten kunnen beperken. 
Afgaande op de actuele stand van de bezinning dient een voorstel voor een richtlijn 
drie verschillende reeksen regels te bevatten: 
i) prudentiële basisregels. Het betreft hier met name de erkenning van de 
pensioenfondsen door een bevoegde autoriteit; de noodzaak deze erkenning 
van strikte criteria op het gebied van de aansprakelijkheid, deskundigheid en 
betrouwbaarheid van de beheerders afhankelijk te stellen; de definitie van de 
interventiebevoegdheden van de toezichthoudende autoriteit; en de invoering 
7 Deze zijn aanwezig op de markt voor werkgebonden aanvullende pensioenregelingen in de vorm 
van groepsverzekeringscontracten. In sommige lidstaten worden dergelijke pensioenproducten ook 
door instellingen voor collectieve belegging in effecten (ICBE's) aangeboden. 
van procedures voor regelmatige verslaglegging aan de deelnemers enerzijds 
en aan de toezichthoudende autoriteiten anderzijds; 
ii) regels betreffende de belegging van de bijdragen. Het is niet wenselijk aan de 
pensioenfondsen absolute beleggingsvrijheid te verlenen. De beleggingen 
moeten aan de aard en duur van de aangegane verplichtingen worden 
aangepast en terdege gespreid zijn (per valuta, geografische zone en 
bedrijfstak). Voorts moet worden beraadslaagd over de vraag of het 
noodzakelijk is een valutacongruentieregel vast te stellen. Het 
regelgevingskader moet in elk geval geheel verenigbaar zijn met het beginsel 
van het vrije kapitaalverkeer. Er zij op gewezen -dat over deze aspecten nog 
intensiever met de lidstaten en het bedrijfsleven moet worden overlegd; 
iii) regels betreffende de passiefzijde van de balans van de pensioenfondsen en de 
verhouding activa/passiva.8 Bij het verrichten van de beleggingen moet van 
een nauwkeurige waardering van de door het fonds aangegane verplichtingen 
worden uitgegaan. Deze waardering moet berusten op de berekening van de 
technische voorzieningen met behulp van een voorzichtige en beproefde 
actuariële methode. In dit verband dient ook de controle van de jaarrekening 
van het pensioenfonds door een onafhankelijke actuaris te worden overwogen. 
Het lijkt eveneens noodzakelijk een minimaal financieringsniveau op te 
leggen, zodat de opgebouwde pensioenrechten volledig zijn gedekt. 
Op deze punten moet een minimale harmonisatie worden beoogd. Wegens de sterk 
uiteenlopende aard van de pensioenfondsen die in de Unie werkzaam zijn, kan er 
enkel naar worden gestreefd een algemeen kader vast te stellen dat de beginselen 
voorschrijft die in acht moeten worden genomen om de bescherming van de 
begunstigden te garanderen en de economische efficiëntie te bevorderen. Voorts lijkt 
samenwerking tussen de met het toezicht op de pensioenfondsen belaste autoriteiten 
onontbeerlijk. Na de aanneming van de richtlijn kan het zinvol blijken een forum op te 
richten dat als een ontmoetingsplaats voor de bevoegde autoriteiten kan fungeren. 
Opheffing van de belemmeringen voor de arbeidsmobiliteit 
Nu de economische en monetaire unie (EMU) stilaan werkelijkheid wordt, wint de 
arbeidsmobiliteit, één van de basisbeginselen van de interne markt, alsmaar verder aan 
belang. Het gaat immers om de geloofwaardigheid van de EMU bij de burgers. Er 
bestaan reeds communautaire regels die de eerste-pijlerregelingen voor migrerende 
werknemers op afdoende wijze coördineren, maar het ontbreken van een vergelijkbaar 
kader voor de coördinatie van aanvullende pensioenregelingen vormt een feitelijke 
belemmering voor het vrije verkeer van werknemers die door zulke regelingen worden 
gedekt. Deze belemmering zal steeds meer personen hinderen en een rem op de 
bewegingsvrijheid van de werknemers zetten wanneer de lidstaten ervoor kiezen zich 
in sterkere mate op aanvullende regelingen te verlaten. 
Dit is vooral van belang voor regelingen op basis van vaste pensioentoezeggingen. 
Met het oog hierop dient derhalve over de volgende aspecten van gedachten te worden 
gewisseld: 
i) de voorwaarden voor het opbouwen van aanvullende pensioenrechten. Te 
complexe voorwaarden om pensioenrechten op te bouwen of te lange 
opbouwperiodes kunnen een niet te verwaarlozen hinderpaal voor het vrije 
verkeer van personen vormen. Het is van essentieel belang dat de lidstaten en 
de sociale partners intensiever overleg over deze aangelegenheden gaan 
plegen; 
ii) de voorwaarden voor de overdracht van pensioenrechten. Het is een vaststaand 
feit dat het ontbreken van een gemeenschappelijke actuariële norm voor het 
verrichten van kapitaaloverdrachten een nadeel voor de migrerende 
werknemers betekent in vergelijking met hun collega's die in dezelfde lidstaat 
blijven. Op grond van technische werkzaamheden, die met de medewerking 
van alle betrokken partijen dienen te worden ondernomen, zal de Commissie 
de mogelijkheid onderzoeken een wetgevingsvoorstel terzake in te dienen; 
iii) de voorwaarden voor grensoverschrijdende deelneming aan pensioenfondsen. 
Grensoverschrijdende deelneming vereist een wederzijdse erkenning van de 
toezichtregelingen en een betere coördinatie van de belastingstelsels. De 
werkgebonden aanvullende regelingen zijn echter ook onderworpen aan 
specifieke nationale sociale regels, die met name betrekking hebben op de 
betaling van de uitkeringen (behandeling van voltijds en deeltijds werkenden, 
betalingswijze van de uitkeringen enz.). Het lijkt aangewezen eerst een 
technisch onderzoek te verrichten om uit te maken hoe deze regels in het kader 
van de grensoverschrijdende deelneming kunnen worden ingepast; 
iv) de oprichting van een pensioenforum. Een pensioenforum zou een nuttig 
platform kunnen blijken om over de problematiek van de arbeidsmobiliteit in 
de Unie te beraadslagen. Een dergelijk forum zou voorts de uitvoering van de 
op dit terrein vereiste technische werkzaamheden vergemakkelijken. Dit 
forum, waarin de lidstaten, de pensioenfondsen en de sociale partners 
vertegenwoordigd zouden zijn, zou eveneens met de follow-up van de 
bestaande en toekomstige communautaire regelgeving kunnen worden belast. 
Coördinatie van de belastingstelsels van de lidstaten 
De nationale verschillen in de fiscale behandeling van levensverzekerings- en 
pensioenproducten, alsook de complexiteit en de specifieke kenmerken van deze 
producten vormen belangrijke hinderpalen voor het vrije verkeer van werknemers en 
de vrije dienstverrichting in de Unie. Alles dient in het werk te worden gesteld om een 
einde te maken aan de fiscale discriminatie door de lidstaten van producten die door in 
andere lidstaten gevestigde instellingen (verzekeringsmaatschappijen en 
pensioenfondsen) worden aangeboden, waarbij er in dit stadium van harmonisatie 
evenwel nog geen sprake kan zijn en ook de fiscale ontvangsten van de lidstaten 
dienen te worden ontzien. 
In het kader van deze flexibele aanpak van de coördinatie hebben de Commissie en de 
lidstaten de handen in elkaar geslagen om na te gaan hoe de belangrijkste 
belemmeringen op dit gebied uit de weg kunnen worden geruimd. Een probleem dat 
door tal van migrerende werknemers en hun werkgevers als prioritair en dringend 
wordt bestempeld, is dat van de fiscale behandeling van bijdragen en premies betaald 
aan instellingen die gevestigd zijn in een andere lidstaat dan die waar de deelnemer of 
de verzekeringnemer verblijft. 
Dit onderwerp wordt behandeld door de werkgroep voor belastingbeleid, die dienst 
doet als orgaan voor het fiscale overleg op hoog niveau tussen de Commissie en de 
lidstaten. De werkzaamheden zullen in de komende maanden worden voortgezet. Er 
bestaat overigens een brede consensus over het feit dat continuering van de 
werkzaamheden noodzakelijk is. Gezien de verscheidenheid en complexiteit van de 
problemen wordt een stapsgewijze benadering algemeen als aangewezen beschouwd. 
Genoemde werkzaamheden zouden eventueel kunnen uitmonden in een 
wetgevingsinitiatief waarin de fiscale behandeling van grensoverschrijdende bijdragen 
van migrerende werknemers aan aanvullende pensioenregelingen wordt geregeld. 
Conclusie 
Deze mogelijke initiatieven, die in bijlage 1 zijn samengevat, zouden tot op zekere 
hoogte los van elkaar worden genomen. Zij zijn echter zeer nauw met elkaar 
verweven. Zo vereist grensoverschrijdende deelneming zowel een wederzijdse 
erkenning van het toezicht, een coördinatie van de belastingstelsels als een aanpassing 
van de sociale regelgeving. 
Al deze maatregelen zullen tevens bijdragen tot een betere integratie van de financiële 
diensten in de Unie. In dit verband moet een tweeledige doelstelling worden 
nagestreefd, namelijk bevordering van de integratie van de financiële diensten ten 
gunste van groei en werkgelegenheid en verhoging van de kwaliteit van de 
dienstverlening aan de toekomstige gepensioneerden. 
1. INLEIDING 
1.1 De noodzaak van een interne markt voor aanvullende pensioenen 
De pensioenstelsels vormen de hoeksteen van de sociale bescherming van de lidstaten. 
De vergrijzing van de bevolking en de budgettaire gevolgen daarvan doen evenwel in 
alle lidstaten de vraag rijzen of deze stelsels in de toekomst financieel haalbaar zullen 
blijven. De overheid is over het algemeen de grootste verstrekker van pensioenen door 
middel van eerste-pijlerregelingen die doorgaans op het omslagstelsel zijn gebaseerd. 
De demografische verschuivingen dreigen derhalve in een aanzienlijke toename van 
de pensioenuitgaven van de overheid te resulteren. De lidstaten, die voor de structuur 
van hun pensioenstelsel verantwoordelijk zijn, zijn weliswaar reeds energiek bezig 
met het doorvoeren van hervormingen, maar om de duurzame financiële stabiliteit van 
de regelingen te verzekeren, zijn nog verdere en volgehouden inspanningen vereist 
(zie kader 2)..De Commissie heeft er reeds meermaals op gewezen dat een hogere 
participatiegraad en productiviteit in dit opzicht van doorslaggevend belang zijn. Zij 
heeft er tevens de aandacht op gevestigd dat moet worden nagedacht over de 
behandeling van de talrijke vervroegde uittredingen, die een zware last voor de 
pensioenregelingen betekenen.9 De noodzaak de inzetbaarheid te verhogen van 
ouderen die de wettelijke pensioenleeftijd nog niet hebben bereikt, werd overigens 
onlangs door de Raad in de werkgelegenheidsrichtsnoeren bevestigd.10 De druk op de 
overheidsuitgaven kan voor een deel worden weggenomen door een groter beroep te 
doen op werkgebonden aanvullende kapitaaldekkingsregelingen. Uit financieel en 
sociaal oogpunt is het daarom van essentieel belang dat een communautair kader 
wordt opgezet dat bevorderlijk is voor de opkomst van dergelijke regelingen. 
Zie de mededeling van de Commissie "Modernisering en verbetering van de sociale bescherming in 
de Europese Unie" (COM(97) 102 def.) en een thans in behandeling zijnde ontwerp-mededeling, 
getiteld "Een Europa voor alle leeftijden". 
Resolutie van de Raad van 22 februari 1999 betreffende de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 
1999(5530/99). 
Kader 1 
Overzicht van de soorten pensioenregelingen 
De pensioenvoorziening berust gewoonlijk op drie pijlers: een eerste pijler, bestaande uit de 
wettelijke regelingen die onder de sociale zekerheid vallen, en een tweede en een derde pijler, 
die de aanvullende regelingen omvatten. 
De eerste pijler: dit is het basisstelsel van de oudedagsvoorziening, waaraan deelname over 
het algemeen verplicht is. De overgrote meerderheid van de regelingen van dit type wordt 
volgens het omslagstelsel gefinancierd. Dit houdt in dat de bijdragen van de actieve 
bevolking voor de pensioenuitkeringen van de gepensioneerden worden gebruikt. Deze 
pensioenuitkeringen worden door de overheid gegarandeerd en het beheer van het stelsel 
wordt door een overheidsinstelling waargenomen. Op communautair niveau zijn deze 
regelingen gecoördineerd bij Verordening (EEG) nr. 1408/71. 
De tweede pijler: kenmerkend voor tweede-pijlerregelingen is dat zij aan werk of aan de 
uitoefening van een beroep gerelateerd zijn. Daarom wordt van "beroepspensioenregelingen" 
gesproken. Deze regelingen zijn veelal op kapitaaldekking gebaseerd, hetgeen betekent dat de 
werkgever en de werknemers de bijdragen opsparen en investeren ten behoeve van de 
financiering van de toekomstige uitkeringen. De regelingen dekken daarnaast vaak ook 
biometrische risico's (overlijden, invaliditeit en levensverwachting). De 
beroepspensioenregelingen op basis van kapitaaldekking kunnen op diverse manieren 
ingericht zijn: 
- oprichting van of deelneming aan een pensioenfonds dat los staat van de werkgever. Het 
fonds ontvangt bijdragen, investeert ze en betaalt uitkeringen. Het kan gaan om 
zogeheten "open" fondsen (waaraan ondernemingen uit verschillende bedrijfstakken 
kunnen deelnemen) of gesloten fondsen (waaraan de deelneming tot één onderneming of 
tot ondernemingen van eenzelfde bedrijfstak is beperkt). De regelingen kunnen 
gebaseerd zijn op vaste pensioentoezeggingen (de werkgever garandeert een bepaald 
uitkeringsniveau) of op beschikbare premies (de uitkeringen zijn afhankelijk van het 
rendement van het fonds); 
- afsluiting van een collectieve levensverzekeringsovereenkomst: de premies worden 
betaald aan een levensverzekeringsonderneming die deze belegt en de pensioenen 
uitkeert. Gewoonlijk garandeert de verzekeringsonderneming de betaling van de 
uitkeringen. Levensverzekeringsondernemingen vallen reeds onder een communautaire 
regel ing 11; 
- aankoop van rechten van deelneming in een instelling voor collectieve belegging: de 
bijdragen dienen om effecten aan te kopen via een instelling voor collectieve belegging. 
De uitkeringen zijn afhankelijk van het rendement van de effecten. Ook voor instellingen 
voor collectieve belegging in effecten bestaat reeds een communautaire regeling^; 
- methode van de boekhoudkundige reserves: de werknemer verbindt er zich toe een 
pensioen aan de werknemers uit te keren en vormt aan de passiefzijde van zijn balans 
een reserve die dient ter dekking van de aangegane pensioenverplichtingen. 
De derde pijler: hierbij gaat het om individuele overeenkomsten met dienstverrichters 
(veelal levensverzekeringsmaatschappijen of instellingen voor collectieve belegging). 
" Zie Richtlijnen 79/267, 90/619 en 92/96. 
12 Zie Richtlijnen 85/611, 85/612 en 88/220. 
10 
De analyse in deze mededeling heeft hoofdzakelijk betrekking op de volgende terreinen: 
- hoofdstuk 2 handelt over de prudentiële regelgeving voor pensioenfondsen die los staan 
van de werkgever en over de middelen om een gelijk speelveld voor deze fondsen en 
andere aanbieders van beroepspensioenregelingen tot stand te brengen. 
- hoofdstuk 3 gaat nader in op de belemmeringen voor het vrije verkeer van werknemers 
welke het gevolg zijn van de sociale regelgeving die van toepassing is op 
pensioenfondsen en op regelingen die op boekhoudkundige reserves berusten. 
- hoofdstuk 4 betreft de belastingheffing op aanvullende pensioenen in het algemeen 
(beroepsregelingen en levensverzekeringsovereenkomsten). Daarin wordt de 
mogelijkheid overwogen een eerste wetgevingsinitiatief met betrekking tot 
beroepsregelingen te ondernemen. 
2. Aanvullende kapitaaldekkingsregelingen vormen echter geen mirakeloplossing voor 
de problemen die door de vergrijzing van de bevolking worden veroorzaakt. Voor 
welk financieringsstelsel ook wordt gekozen (omslagstelsel of 
kapitaaldekkingsstelsel), de pensioenen zullen steeds beslag leggen op een deel van 
het nationaal product van de periode waarin zij worden uitgekeerd. De werkenden 
zullen bijgevolg altijd de uitkeringen financieren van degenen die op dat moment op 
pensioen zijn. Aanvullende pensioenregelingen kunnen echter een algemener en 
productief beleggingskader verschaffen, zowel binnen als buiten de Gemeenschap. De 
omslagstelsels daarentegen blijven beperkt tot een nationaal beleggingskader. Om die 
reden bieden aanvullende regelingen, mits er geen restricties op grensoverschrijdende 
beleggingen bestaan, meer flexibiliteit dan omslagstelsels voor het opvangen van de 
demografische crisis waarmee de pensioenstelsels zullen worden geconfronteerd. 
3. De voordelen van pensioensparen mogen derhalve in geen geval worden onderschat. 
Indien deze spaargelden op een productieve wijze worden belegd, kunnen zij tot een 
toename van het nationaal inkomen bijdragen en aldus de financiering van de 
pensioenen vergemakkelijken. Het inkomen uit beleggingen buiten de Unie en met 
name in economieën die behoefte hebben aan kapitaal, kan in dit verband een 
sleutelrol vervullen. 
4. Gezien de reeds hoge spaarquote in een aantal lidstaten, kan de groei van de 
pensioenfondsen niet anders dan tot een overschakeling op andere spaarvormen 
aanleiding geven. Deze groei kan in sommige landen echter ook van nut zijn bij het 
voorkomen van een daling van de spaarquote. Pensioensparen heeft bovendien het 
voordeel dat het een spaarvorm op zeer lange termijn is, waardoor het een stabiele 
bijdrage aan de financiering van de economie levert. 
11 
Kader 2 
Demografische vooruitzichten, financiële gevolgen en mogelijke oplossingen 
Het oplossen van de met de vergrijzing van de bevolking samenhangende problemen van de 
oudedagsvoorziening is één van de belangrijkste uitdagingen waarmee alle lidstaten van de 
Europese Unie worden geconfronteerd. De ernst van de situatie kan van staat tot staat 
uiteenlopen, naar gelang van de demografische structuur. Over het algemeen zien de lidstaten 
zich echter voor een aantal belangrijke politieke keuzen geplaatst. 
Momenteel zijn er vier werknemers per gepensioneerde. In 2040 zal de verhouding twee 
tegen één bedragen. Vinden er geen hervormingen plaats, dan kunnen de uitgaven van 
sommige lidstaten in het kader van de wettelijke pensioenstelsels oplopen tot 15 a 20% van 
het BBP (1997: circa 10%). De mogelijke budgettaire gevolgen zijn enorm: in sommige 
lidstaten kunnen de ongedekte pensioenverplichtingen oplopen tot 200% van het BBP. 
De wettelijke basisstelsels bekleden een centrale plaats in de sociale-beschermingsstelsels van 
de lidstaten en zullen, naar het zich thans laat aanzien, het leeuwendeel van de 
pensioenuitkeringen blijven verstrekken. Opdat deze stelsels zich in de toekomst verder naar 
behoren van deze taak kunnen kwijten zonder de soliditeit van de overheidsfinanciën in het 
gedrang te brengen, dienen de lidstaten de financiering van hun stelsels aan de demografische 
ontwikkelingen aan te passen. Zij staan voor de keuze aanvullende pensioenregelingen te 
ontwikkelen of verder overwegend op wettelijke stelsels te blijven vertrouwen en in dat geval 
bijvoorbeeld de periode voor het betalen van bijdragen te verlengen en/of het bedrag van de 
uitkeringen te verlagen. Ook de verhoging van de participatiegraad en van de inzetbaarheid 
van ouderen zou een afdoende antwoord op de zich aftekenende ontwikkelingen bieden. 
5. Het in juni 1997 door de Commissie gepubliceerde Groenboek "Aanvullende 
pensioenen in de interne markt"13 heeft het debat opnieuw geopend op een terrein 
waar de Unie er tot dusver niet in is geslaagd de door de interne markt geboden 
potentiële voordelen te benutten. Indien niet wordt ingegrepen, zullen ook de 
potentiële mogelijkheden van de euro onbenut blijven. Het ontbreken van een 
adequaat communautair kader voor aanvullende pensioenen moet als bijzonder 
kwalijk voor zowel de toekomstige gepensioneerden als de .sector van de 
pensioenfondsen worden aangemerkt. De eerstgenoemden wensen een veilig en hoog 
pensioen wanneer zij het beroepsleven vaarwel zeggen, terwijl de laatstgenoemden 
reeds een vermogen ten belope van 23% van het BBP van de Unie14 hebben 
opgebouwd dat zij moeten zien te beleggen. Dit percentage neemt voortdurend toe als 
gevolg van de in de lidstaten doorgevoerde hervormingen, die er, zoals die welke 
Italië in 1995 heeft geïmplementeerd, veelal op gericht zijn de ontwikkeling van 
pensioenfondsen te stimuleren. In Frankrijk worden momenteel analoge projecten 
besproken. Het is van essentieel belang dat deze ontwikkelingen met de 
totstandbrenging van een passend communautair kader gepaard gaan. 
13 COM(97) 283 def. 
14 Bron: European Federation for Retirement Provision (EFRP). 
12 
6. Doel van het Groenboek was, enerzijds, een zo breed mogelijke discussie op gang te 
brengen over de beste methoden om de zich aandienende demografische en 
economische uitdagingen aan te pakken en, anderzijds, na te gaan hoe zowel de 
interne markt als de euro de doelmatigheid van de aanvullende pensioenregelingen 
kunnen verhogen. Het is aan de lidstaten om te beslissen welke specifieke rol voor de 
pensioenfondsen is weggelegd. Hun beslissingen moeten echter wel passen in een 
samenhangend communautair kader en de volgende met de interne markt 
samenhangende vrijheden eerbiedigen: 
7. ' 
• de vrijheid van dienstverrichting over de grenzen heen; 
• het vrije verkeer van werknemers over de grenzen heen; 
• de vrijheid om grensoverschrijdende beleggingen te verrichten, waarbij uitsluitend 
passende prudentiële restricties mogen worden opgelegd. 
8. De Commissie dient zich voorts te houden aan artikel 2 van het EG-Verdrag, waarin 
wordt bepaald dat de Gemeenschap onder meer tot taak heeft een hoog niveau van 
werkgelegenheid en van sociale bescherming te handhaven. Dit dient te geschieden 
met volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel-, dat inhoudt dat de 
verantwoordelijkheid voor de pensioenstelsels bij de lidstaten berust. 
1.2 De raadpleging over het Groenboek "Aanvullende pensioenen in de 
interne markt" 
9. De Commissie heeft een honderdtal reacties op het Groenboek ontvangen. Deze 
waren afkomstig van de lidstaten, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal 
Comité van de Europese Gemeenschappen, consumentenorganisaties, vakbonden, het 
bedrijfsleven en alle geledingen van de financiële sector. Van deze reacties werd een 
samenvatting gemaakt15 die als uitgangspunt heeft gediend voor een hoorzitting. Op 
deze hoorzitting, die op 12 april 1998 heeft plaatsgevonden, waren alle 
belanghebbenden uitgenodigd. 
10. De Commissie verheugt zich ten zeerste over de bijzonder levendige belangstelling 
die voor deze raadplegingsfase aan de dag werd gelegd en over de krachtige steun van 
bijna alle betrokken partijen voor een communautair optreden op dit terrein. 
11. Er waren evenwel twee belangrijke algemene punten van kritiek op het Groenboek. 
Sommige deelnemers aan de raadpleging waren van oordeel dat de Commissie de 
sociale aspecten van de pensioenfondsen sterker had moeten benadrukken en dat 
teveel het accent werd gelegd op de pensioenfondsen als instrument voor de 
totstandbrenging van een EU-brede kapitaalmarkt. Het is evident dat de 
kapitaalmarkten er zijn om de belangen van de gepensioneerden te dienen en niet 
andersom. Om die reden zal de door de Commissie in deze mededeling voorgestelde 
aanpak er hoofdzakelijk op gericht zijn de rechten van de begunstigden te beschermen 
Bovengenoemd document CAB/62/98. 
13 
en een kader tot stand te brengen dat hun een hoog uitkeringsniveau waarborgt. Er 
mag echter niet worden voorbijgegaan aan de belangrijke rol die de integratie van de 
financiële markten van de Unie ten gunste van de bevordering van groei en 
werkgelegenheid kan vervullen: efficiënte en transparante financiële markten kunnen 
kapitaal gemakkelijker toegankelijk maken en de productiviteit ervan in de hand 
werken. 
12. Het tweede punt van kritiek dat door een aantal respondenten naar voren werd 
gebracht, was dat meer aandacht aan de veiligheid van de pensioenen moet worden 
besteed. Zo wensten sommigen dat de beróepspensioenregelingen zouden worden 
gedekt door een verzekering die de door de begunstigden opgebouwde rechten 
' garandeert ingeval de bijdragende onderneming failliet gaat en de activa in het bezit 
van het fonds ontoereikend blijken om alle verplichtingen na te komen. Het is niet 
meer dan normaal dat de toekomstige gepensioneerden een optimale beveiliging van 
hun pensioenen wensen. De veiligheid van de pensioenen is dan ook een cruciaal punt 
waarmee de Commissie in haar toekomstige werkzaamheden terdege rekening dient te 
houden door een volwaardig regelgevings- en toezichtkader voor de pensioenfondsen 
voor te stellen. 
13. In weerwil van deze punten van kritiek onderschrijft de overgrote meerderheid van de 
commentatoren volledig de door de Commissie in het Groenboek uiteengezette 
analyse. De andere opmerkingen die tijdens de raadpleging zijn gemaakt, zullen in de 
volgende hoofdstukken van de voorliggende mededeling worden behandeld. 
14. In deze mededeling zal derhalve worden aangegeven welke beleidsconclusies uit de 
raadpleging kunnen worden getrokken en welke maatregelen de Commissie 
noodzakelijk acht om een interne markt voor aanvullende pensioenen tot stand te 
brengen. 
14 
2. PRUDENTIËLE REGELS VOOR PENSIOENFONDSEN DIE VERENIGBAAR 
ZIJN MET DE INTERNE MARKT EN DE EURO 
15. In dit hoofdstuk wordt toegelicht in hoeverre de euro en de interne markt voor 
veiliger en beter renderende pensioenfondsen kunnen zorgen. Vervolgens 
worden voorstellen gedaan met het oog op de uitvaardiging van een richtlijn tot 
vaststelling van prudentiële regels voor pensioenfondsen die los staan van de 
onderneming en op kapitaaldekking zijn gebaseerd. 
2.1 Pensioenfondsen in de eurozone 
2.1.1 Veiliger beleggingsportefeuilles 
16. Elke prudentiële regelgeving moet in de eerste plaats gericht zijn op de bescherming 
van de consumenten, in dit geval de deelnemers aan pensioenregelingen. De euro 
draagt op zichzelf al bij tot een grotere veiligheid doordat hij een einde maakt aan de 
wisselkoersrisico's, waardoor binnen de eurozone de eisen op het gebied van de 
valutacongruentie wegvallen. Evenals levensverzekeringsmaatschappijen beschikken 
pensioenfondsen thans bijgevolg over een grotere kapitaalmarkt, hetgeen deze 
fondsen de gelegenheid biedt hun beleggingen en dus hun risico's beter te spreiden. 
Op zich is dit echter onvoldoende: voor een effectieve bescherming van de 
begunstigden is het noodzakelijk dat bij de diversificatie van de portefeuille van een 
nauwkeurige inschatting van de looptijd en de kosten van de verplichtingen wordt 
uitgegaan. De pensioenfondsen moeten er derhalve op toezien dat zij steeds over 
voldoende liquide activa beschikken die in de munteenheden van de verplichtingen 
luiden, zodat zij in staat zijn de te betalen pensioenen uit te keren. Voorts dienen de 
pensioenfondsen hun activiteiten binnen een algemeen toezicht- en regelgevingskader 
te ontplooien: de fondsen moeten onder meer naar behoren zijn gemachtigd om hun 
werkzaamheden uit te oefenen en dienen tevens onder toezicht van een bevoegde 
autoriteit te staan. Daarnaast moeten de deelnemers zo goed mogelijk worden 
geïnformeerd over de wijze waarop het fonds wordt beheerd. 
2.1.2 Beter renderende beleggingsportefeuilles 
17. Zo de lidstaten voor een grotere afhankelijkheid van regelingen ter aanvulling van het 
wettelijke socialezekerheidsstelsel kiezen en indien deze regelingen op 
kapitaaldekking zijn gebaseerd, dan kunnen een eengemaakte Europese kapitaalmarkt 
en de euro het opbouwen van het benodigde kapitaal efficiënter laten verlopen door 
een hoger rendement op de beleggingen van de activa van de pensioenfondsen 
mogelijk te maken. Dit kan leiden tot hogere pensioenen (en op deze wijze de 
wettelijke basisstelsels helpen ondersteunen) of tot lagere sociale lasten voor het 
handhaven van een gegeven pensioenniveau (en zodoende een gunstig effect op de 
werkgelegenheidssituatie sorteren). De beslissing over de verhouding tussen de 
verschillende pensioenregelingen blijft echter bij elke lidstaat afzonderlijk berusten. 
15 
18. De euro draagt bij tot een efficiënter beheer van de beleggingsportefeuilles. Dankzij 
het wegvallen van het wisselkoersrisico, de vermindering van de transactiekosten en 
de scherpere concurrentie tussen de marktdeelnemers zijn de beleggers immers beter 
geplaatst om van de diepere en liquidere kapitaalmarkten te profiteren. In de meeste 
reacties op het Groenboek wordt de verwachting uitgesproken dat een eengemaakte 
Europese kapitaalmarkt veel beter dan de afzonderlijke nationale markten toegerust 
zal blijken om de vermoedelijke groei van de activa van de pensioenfondsen op te 
vangen. De aandelenmarkten en de markten voor bedrijfsobligaties zijn in de Unie 
nog steeds weinig ontwikkeld en bezitten bijgevolg enorme groeimogelijkheden. Dit 
geldt in het bijzonder voor de markten voor bedrijfsobligaties. Deze obligaties hebben 
immers een breder scala aan rentetarieven te bieden, terwijl de rentepercentages van 
de overheidsobligaties steeds dichter in eikaars buurt zullen komen te liggen. 
Beleggingen in bedrijfsobligaties kunnen derhalve een belangrijke bron van 
inkomsten voor de pensioenfondsen gaan vormen. 
19. De pensioenfondsen zouden eveneens een belangrijke rol kunnen spelen bij de 
totstandbrenging van pan-Europese markten voor risicokapitaal, omdat kleinere en 
innoverende ondernemingen actief in sleuteltechnologieën en -sectoren, zoals 
telecommunicatie, biotechnologie, gezondheidszorg, financiële diensten en energie, 
constant kapitaal trachten aan te trekken door aandelen of obligaties uit te geven. De 
fondsen zouden voorts kunnen bijdragen tot de financiering van projecten in het kader 
van de Transeuropese Netwerken die erop gericht zijn de mobiliteit in de Unie te 
verbeteren en die op risicokapitaal een beroep mogen doen.16 Daar pensioenfondsen 
steeds over een afdoende gediversifieerde beleggingsportefeuille moeten beschikken, 
zullen zij weliswaar slechts een gering deel van de ontvangen bijdragen op 
risicokapitaalmarkten uitzetten, maar zelfs al mochten alle Europese pensioenfondsen 
samen amper 2% van hun vermogen in risicokapitaalaandelen beleggen, dan zou dit 
zonder twijfel toch nog een zeer significant effect op de expansie van het midden- en 
kleinbedrijf sorteren17. 
Beschikking nr. 1692/96/EG van 23 juli 1996. 
De voorstellen van de Commissie met betrekking tot de pensioenfondsen moeten bijgevolg in 
samenhang worden gezien met de werkzaamheden die op het gebied van het risicokapitaal werden 
ondernomen. Zie "Risicokapitaal: sleutel voor de schepping van werkgelegenheid in de EU" 
(SEC(98) 552). 
16 
Kader 3 
Voordelen voor economie en werkgelegenheid van een interne markt voor aanvullende 
pensioenen 
Een interne markt voor aanvullende pensioenen zou niet alleen aan gepensioneerden en 
pensioenfondsen ten goede komen, maar ook de volgende, algemenere voordelen bieden: 
- de pensioenfondsen zouden in staat zijn op continentaal niveau en in sterkere mate in 
aandelen te beleggen, hetgeen hun rendementen zou doen stijgen: dit kan bijdragen tot een 
verlaging van de indirecte arbeidskosten, die vaak een rem zetten op de schepping van 
werkgelegenheid; 
- de pensioenfondsen toestaan meer in aandelen te beleggen, zou het aanbod van kapitaal 
aan Europese ondernemingen doen toenemen. Dit zou investeerders en kredietnemers 
nader tot elkaar brengen en aldus het bancaire desintermediatieproces in de hand werken. 
Wanneer de ondernemingen geen bankkosten meer hoeven te betalen, zullen zij in staat 
zijn zich goedkoper te financieren; 
- de pensioenfondsen hebben een sleutelrol te vervullen bij het stimuleren van de opkomst 
van met name technologisch innoverende kleine en middelgrote ondernemingen. In de 
Unie is de werkgelegenheid in met risicokapitaal gefinancierde ondernemingen tussen 
1991 en 1995 met 15% toegenomen; 
- door de pensioenfondsen toe te staan in meerdere lidstaten van de Unie pensioenplannen 
te beheren, zouden deze fondsen schaalvoordelen kunnen realiseren op het gebied van het 
administratief en financieel beheer, met alle gunstige gevolgen vandien voor de indirecte 
arbeidskosten. Binnen eenzelfde onderneming of groep ondernemingen zou één fonds 
voor de gehele Unie gemakkelijk 15 verschillende beroepsregelingen kunnen vervangen. 
2.1.3 Een kwalitatieve benadering van het toezicht 
20. De euro zorgt ervoor dat er een enorme hoeveelheid kapitaal ontstaat die in één enkele 
valuta luidt. De omvang en liquiditeit van de markt nemen derhalve toe, waardoor de 
Europese ondernemingen de gelegenheid wordt geboden de kosten van hun 
aandelenkapitaal terug te schroeven en tegen gunstiger voorwaarden leningen aan te 
gaan. Tegelijkertijd zullen de volgehouden inspanningen die de lidstaten zich in het 
kader van het stabiliteits- en groeipact getroosten om de begrotingstekorten zo laag 
mogelijk te houden en de overheidsschuld te verminderen, ruimte scheppen voor het 
verstrekken van kapitaal aan de particuliere sector. 
21. Dit kan derhalve voordelen opleveren voor de toekomstige gepensioneerden en voor 
de economie van de Unie als geheel. De verwezenlijking van dit "gulden scenario", 
dat de investeringen een krachtige duw in de rug zou geven met alle positieve 
gevolgen vandien voor de banencreatie en de groei, stuit echter op ernstige 
hinderpalen. 
22. Sommige van deze hinderpalen zijn te wijten aan beleggingsregels. De in een aantal 
lidstaten van toepassing zijnde, strikte kwantitatieve beleggingsregels zullen het de 
pensioenfondsen immers moeilijk maken op een EU-brede kapitaalmarkt te opereren. 
17 
Strenge beperkingen op het percentage aandelen dat de pensioenfondsen in hun 
beleggingsportefeuille mogen hebben, kunnen het rendement ervan neerwaarts 
beïnvloeden (zie kader 4) zonder dat dit aan de veiligheid van de beleggingen ten 
goede komt. Te strikte kwantitatieve beperkingen kunnen de veiligheid zelfs 
bedreigen. Dergelijke beperkingen kunnen de beleggers immers beletten van de 
eurozone te profiteren om hun risico's zo optimaal mogelijk te diversifiëren. De 
ervaring heeft bovendien geleerd dat over de gehele looptijd van een 
pensioenverplichting bezien, beleggingen in aandelen minder volatiel en dus minder 
risicovol zijn dan beleggingen in staatsobligaties (zie bijlage 4). Alleen een 
kwalitatieve benadering van het toezicht zal de pensioenfondsen genoeg flexibiliteit 
bieden om het evenwicht tussen risico en rendement te bewerkstelligen dat nodig is 
om de zich aandienende demografische veranderingen op te vangen en de door de EU-
brede kapitaalmarkt geboden kansen aan te grijpen. Zoals hierboven reeds is 
aangegeven, moet tegelijkertijd alles in het werk worden gesteld om de rechten van de 
deelnemers zo goed mogelijk te beschermen. Beleggingsvrijheid moet bijgevolg 
steeds hand in hand gaan met een diversificatie van de activa. Daarom moet deze 
vrijheid binnen een algemeen regelgevings- en toezichtkader worden uitgeoefend. 
23. Een dergelijke flexibele aanpak zal de pensioenfondsen tevens de gelegenheid bieden 
tot de ontwikkeling van risicokapitaalfondsen bij te dragen. Zo wordt erkend dat het 
feit dat de Verenigde Staten aan het einde van de jaren zeventig de beperkingen op 
beleggingen van pensioenfondsen hebben afgeschaft, een sleutelrol heeft gespeeld in 
de hoge vlucht die technologisch innoverende kleine en middelgrote ondernemingen 
nadien hebben genomen. Deze bedrijven hebben bovendien zeer hoge rendementen 
opgeleverd (zie bijlage 5). Doorgaan met het financieren van de 
pensioenvoorzieningen door de overheidsschuld verder te laten oplopen, kan er 
daarentegen toe leiden dat het bedrijfsleven en dan vooral het midden- en kleinbedrijf 
het particuliere kapitaal wordt onthouden dat het nodig heeft om een positieve 
bijdrage aan groei en werkgelegenheid te kunnen leveren. 
18 
Kader 4 
Hoe kunnen veiligheid en rendement van de pensioenfondsen worden verhoogd? 
In landen waar pensioenfondsen algemeen ingang hebben gevonden en waar zij met succes 
actief zijn, gelden geen kwantitatieve beperkingen ten aanzien van de samenstelling van de 
beleggingsportefeuille (bv. percentage beursgenoteerde en niet-beursgenoteerde aandelen, 
obligaties, onroerend goed, leningen enz.)- Uit bijlage 2 blijkt dat pensioenfondsen die niet 
aan beleggingsrestricties onderworpen zijn, betere rendementen behalen. Deze betere 
rendementen zijn met name toe te schrijven aan het feit dat de beleggingsportefeuille van 
deze pensioenfondsen verhoudingsgewijze veel meer aandelen mag bevatten dan in landen 
waar de spreiding van de beleggingen door kwantitatieve beperkingen aan banden wordt 
gelegd. De desbetreffende pensioenfondsen konden zodoende profiteren van het feit dat in de 
afgelopen decennia aandelen doorgaans een hoger rendement hebben opgeleverd dan 
overheidsobligaties (zie bijlage 4). 
Sommige lidstaten leggen zoals gezegd strikte kwantitatieve restricties op ten aanzien van 
bepaalde categorieën activa - met name aandelen - waarin de pensioenfondsen mogen 
beleggen. Een dergelijke handelswijze stuit op twee bezwaren: niet alleen wordt over het 
algemeen het rendement van een portefeuille daardoor de facto neerwaarts beïnvloedt, maar 
daarnaast wordt het ook voorzichtiger geacht een aanzienlijk deel van de 
beleggingsportefeuille in aandelen te beleggen omdat deze beter aan de langlopende aard van 
de pensioenverplichtingen tegemoet komen. Belangrijk in dit verband is dat, zoals blijkt uit 
bijlage 4, aandelen minder volatiel zijn dan overheidsobligaties. Dit is vooral terug te voeren 
op de voortdurende productiviteitsstijgingen en de aanhoudende expansie van de reële 
economie op lange termijn, hetgeen in de beursnoteringen van de ondernemingen tot uiting 
komt. Staatsobligaties zijn op korte termijn weliswaar stabieler, maar dit neemt niet weg dat 
zij aan veranderingen in de inflatie en de rente onderhevig zijn. Beleggingen in aandelen 
kunnen bovendien als een doeltreffend instrument fungeren om de aan de toekomstige 
pensioenuitkeringen verbonden inflatierisico's te beheersen. 
Een versoepeling van de kwantitatieve restricties binnen een passend toezicht- en 
regelgevingskader zou de vermogensbeheerder derhalve voldoende flexibiliteit bieden om 
meer in aandelen te beleggen indien hij zulks nodig acht, en zo het rendement van het 
pensioenfonds verhogen zonder afbreuk te doen aan de veiligheid ervan. 
2.2 Prudentiële regelgeving voor pensioenfondsen 
2.2.1 Nut van een richtlijn 
24. De raadpleging over het Groenboek inzake aanvullende pensioenen heeft uitgewezen 
dat verscheidene lidstaten, diverse sociale partners en vrijwel de gehele financiële 
sector van oordeel zijn dat het ontbreken van een rechtskader voor pensioenfondsen 
een ernstige lacune in de Europese wetgeving ten aanzien van de financiële diensten 
vormt.18 Deze mening wordt gedeeld door het Economisch en Sociaal Comité, dat in 
In dit verband zij eraan herinnerd dat de activa die de pensioenfondsen van de vijftien lidstaten in 
hun bezit hebben, ongeveer 23% van het BBP van de Unie uitmaken. Ter vergelijking: de activa 
van de verzekeringsmaatschappijen vertegenwoordigen ongeveer 35% van het BBP van de Unie en 
19 
zijn advies van 10 december 1997'9 heeft aangegeven dat het passend zou zijn een 
richtlijn vast te stellen waarin de fundamentele beginselen worden neergelegd. Dit is 
ten slotte ook de mening van het Europees Parlement, dat in zijn resolutie van 
3 december 1998 over het Groenboek de Commissie heeft verzocht een voorstel voor 
een richtlijn goed te keuren dat met name "voor de pensioenfondsen de vrijheid van 
belegging waarborgt, het toepassingsgebied en de grenzen van de communautaire en 
extracommunautaire beleggingsactiviteiten [...] vaststelt" en "de adviseurs toestaat vrij 
beheersdiensten te verlenen voorzover zij daartoe in een lidstaat gemachtigd zijn".20 
25. De euro draagt op zich al bij tot de verruiming van de beleggingsmogelijkheden van 
de pensioenfondsen en eventuele restricties die met het Verdrag in tegenspraak zijn, 
zouden via inbreukprocedures kunnen worden afgeschaft. Uit de raadpleging is 
evenwel naar voren gekomen dat een combinatie van beide bovenbeschreven opties de 
betrokken sociale en financiële partijen niet dezelfde voordelen zou bieden als een 
duidelijk rechtskader dat de fundamentele prudentiële beginselen harmoniseert. 
26. Er moet trouwens een richtlijn komen om de wederzijdse erkenning van de 
toezichtregelingen mogelijk te maken, hetgeen een noodzakelijke voorwaarde is voor 
de grensoverschrijdende deelneming aan een pensioenfonds. Tal van commentatoren 
hebben erop aangedrongen zeer specifieke voorwaarden aan grensoverschrijdende 
deelneming en met name aan deelneming binnen eenzelfde onderneming of groep 
ondernemingen te stellen, ook al is het niet de bedoeling de markt voor aanvullende 
pensioenen volledig open te gooien, gezien de zeer sterke banden die tussen deze 
pensioenregelingen en de wettelijke basisstelsels bestaan. Enerzijds zou 
grensoverschrijdende deelneming de mobiliteit van de werknemers op het 
grondgebied van de Unie bevorderen: de raadpleging heeft immers op 
ondubbelzinnige wijze aangetoond dat deze mobiliteit ernstig wordt gehinderd door 
het feit dat grensoverschrijdende deelneming momenteel totaal uitgesloten is. 
Anderzijds zou grensoverschrijdende deelneming de pensioenfondsen de gelegenheid 
bieden schaalvoordelen bij het administratief en financieel beheer te realiseren. 
27. Het moge duidelijk zijn dat het ontbreken van wederzijdse erkenning van de 
toezichtregelingen niet het enige beletsel voor grensoverschrijdende deelneming 
vormt. De andere obstakels zijn vooral van fiscale aard en worden daarom het best 
door de werkgroep voor belastingbeleid behandeld 21. Ook de belemmeringen die 
worden opgeworpen door sommige specifieke wettelijke of bestuursrechtelijke 
bepalingen die in een aantal lidstaten van kracht zijn (zoals de verplichting aan een 
nationale beroepsregeling bij te dragen), dienen bij voorkeur in overleg met de 
betrokken lidstaten te worden aangepakt. Het hier gesuggereerde voorstel voor een 
richtlijn zou bijgevolg niet meer dan een eerste stap betekenen in de richting van de 
hiervoor bestaat een daadwerkelijke eengemaakte markt die op een dertigtal regelgevende of 
wetgevingsbesluiten is gebaseerd. 
19 ESC 1403/97. 
20 Punt 3 van resolutie A4-0400/98. 
21 Zie hoofdstuk 4. 
20 
opheffing van de verschillende hinderpalen die grensoverschrijdende deelneming 
thans nog in de weg staan.22 
2.2.2 Toepassingsgebied en inhoud 
28. Teneinde het toepassingsgebied van een eventuele richtlijn zo homogeen mogelijk te 
houden, zou deze uitsluitend betrekking mogen hebben op instellingen die 
afzonderlijke rechtspersonen zijn, niet onder de sociale zekerheid vallen en op basis 
van het kapitaaldekkingsstelsel werken23. De keuze voor een richtlijn die van 
toepassing is op instellingen die de vorm van een pensioenfonds aannemen in plaats 
van op het geheel van. werkgebonden aanvullende pensioenproducten, zou aansluiten 
bij de Europese wetgeving die tot dusver op het gebied van de financiële diensten is 
uitgevaardigd. Dit voorstel zou derhalve geen betrekking hebben op producten die 
door levensverzekeringsondernemingen en instellingen voor collectieve belegging in 
effecten worden aangeboden, aangezien op deze producten reeds communautaire 
wetgeving van toepassing is. 
29. Om de bovenbeschreven doelstellingen te verwezenlijken en de toekomstige 
gepensioneerden zo goed mogelijk te beschermen, dienen in het toekomstige voorstel 
voor een richtlijn de volgende aspecten te worden behandeld: 
• Fundamentele prudentiële vereisten 
- scheiding tussen de activa van het pensioenfonds en de activa van de 
bijdragende onderneming; 
- erkenning van de pensioenfondsen door een bevoegde autoriteit en 
bestaan van een sanctieregeling; 
- noodzaak deze erkenning afhankelijk te stellen van strikte criteria op het 
gebied van de aansprakelijkheid, deskundigheid en integriteit van de 
beheerders; 
- definitie van de interventiebevoegdheden van de toezichthoudende 
autoriteit; 
22 Indien tot een politiek optreden op dit gebied moet worden besloten, is het wenselijk dat dit 
geschiedt op basis van statistieken die de economische realiteit van de sector weerspiegelen. 
Eurostat heeft daarom de aanzet gegeven tot de totstandbrenging van een gemeenschappelijk kader 
voor het verzamelen, opstellen, toezenden en evalueren van statistieken over de structuur, de 
activiteiten en de prestaties van de in de lidstaten van de Unie gevestigde pensioenfondsen. Dit 
kader, dat in een bijlage bij Verordening nr. 58/97 van de Raad wordt beschreven, zou in de loop 
van het jaar 2000 in werking kunnen treden. 
De op een omslagstelsel gebaseerde instellingen en de voorzieningen op grond van 
boekhoudkundige reserves, waarbij geen instelling voor pensioenvoorziening wordt opgericht die 
los staat van de onderneming, zullen derhalve niet door de richtlijn worden bestreken. Het zou 
immers weinig zinvol zijn beleggingsregels uit te vaardigen voor voorzieningen die onder meer 
speciaal bedoeld zijn als bron van zelffinanciering voor de onderneming die aan het plan bijdraagt. 
Bovendien zal het wellicht noodzakelijk blijken een lijst op te stellen van de 
socialezekerheidsinstellingen die van het toepassingsgebied van de richtlijn moeten worden 
uitgezonderd. 
21 
- invoering van procedures voor regelmatige verslaglegging aan de 
deelnemers. Transparantie is absoluut onontbeerlijk voor de bescherming 
van de begunstigden. Deze moeten immers steeds over informatie over 
de financiële positie van het fonds kunnen beschikken. Dit geldt vooral 
voor de pensioenregelingen op basis van beschikbare premies omdat het 
bij deze regelingen over het algemeen de werknemer is die het 
beleggingsrisico draagt; 
- regelmatige verslaglegging aan de toezichthoudende autoriteiten. Deze 
verslaglegging zou op gezette tijden kunnen worden aangevuld met een 
nadere toelichting van de globale beleggingsstrategie die in het licht van 
de aangegane verplichtingen wordt gevolgd. 
• Beleggingsregels 
30. Tal van deelnemers aan de raadpleging hebben hun instemming betuigd met een 
beheer op basis van het voorzichtigheidsprincipe ("prudent-person principle", zie 
kader 5). Dit zou het regelgevingskader zijn dat het nauwst bij het beginsel van het 
vrije kapitaalverkeer aansluit. Het biedt de beheerders de gelegenheid de activa zo 
goed mogelijk op de aard en looptijd van de verplichtingen af te stemmen en 
tegelijkertijd met de ontwikkeling van de economische en financiële omgeving 
rekening te houden. Deze methode is aan het gebruikelijke profiel van de 
pensioenverplichtingen aangepast: de vervaldagen die door een beheerder moeten 
worden gerespecteerd, spreiden zich uit over een periode van meerdere tientallen 
jaren. Het is derhalve van essentieel belang dat de beheerder in staat is te beleggen in 
liquide of minder liquide activa van uiteenlopende aard. Elke kwantitatieve restrictie 
per categorie activa moet op louter prudentiële gronden kunnen worden 
gerechtvaardigd. Indien sommige lidstaten dit wensen, kan eventueel worden 
overwogen de nationale autoriteiten de mogelijkheid te bieden kwantitatieve 
beperkingen te stellen, op voorwaarde dat deze beperkingen de beleggingsvrijheid niet 
nodeloos aan banden leggen (bijvoorbeeld een plafond van 70% voor beleggingen in 
aandelen). Wettelijke voorschriften die de pensioenfondsen verplichten in bepaalde 
categorieën activa te beleggen en een veelheid aan kwantitatieve drempels zijn twee 
factoren die de beleggingsvrijheid in de praktijk sterk beknotten en moeten derhalve 
worden vermeden. De beleggingen per emittent en de beleggingen in de bijdragende 
onderneming zouden tot een voorzichtig niveau moeten worden beperkt (bijvoorbeeld 
5 of 10%). 
22 
Kader 5 
Het voorzichtigheidsprincipe en de moderne technieken voor een afgestemd beheer van 
activa en passiva (asset-liability management - ALM) in de praktijk 
Het voorzichtigheidsprincipe 
De regels om als een goede huisvader ("prudent person") te handelen, zijn algemene 
richtsnoeren voor degenen die verantwoordelijk zijn voor het besturen van pensioenfondsen 
en het verrichten van beleggingsactiviteiten (bv. trustees, bestuurders en 
vermogensbeheerders). Deze regels zijn van kwalitatieve aard. Zij moeten ervoor zorgen dat 
de bevoegde personen bij het nemen van een beleggingsbeslissing als voorzichtige 
beroepsmensen handelen, maar er tegelijkertijd op letten dat de belegging een behoorlijk 
rendement oplevert. Het voorzichtigheidsprincipe stelt dat het fonds geen onnodige risico's 
mag nemen en is erop gericht het gelopen risico te verminderen door de beleggingen te 
diversifiëren. 
Het voorzichtigheidsprincipe is geen louter abstract beginsel, maar blijkt in de praktijk 
behoorlijk te functioneren. In tal van lidstaten is het over langere periodes met succes 
toegepast. Het is gebleken dat het de veiligheid even goed waarborgt als andere 
beleggingsstrategieën, maar hogere rendementen oplevert. Wanneer een te omzichtige 
beleggingsstrategie wordt gevolgd, kan dit een onnodige vermindering van het rendement van 
de beleggingsportefeuille met zich meebrengen. Daartegenover staat dat een roekeloos 
gebruik van de beleggingsvrijheid duidelijk met het voorzichtigheidsprincipe in strijd is. 
Beide situaties leiden tot minder dan optimale resultaten en moeten worden vermeden. 
Moderne technieken voor een afgestemd beheer van activa en passiva (ALM) 
Een modern ALM is zeer nuttig voor het beheer van de beleggingsportefeuille en draagt ertoe 
bij dat de activa zodanig worden belegd dat zij de aard en looptijd van de overeenkomstige 
verplichtingen weerspiegelen. Het voorzichtigheidsprincipe kan derhalve als een essentieel 
onderdeel van de moderne ALM-technieken en van het financiële risicobeheer van de 
financiële instellingen worden beschouwd. Deze technieken verschaffen informatie over de 
risico's die aan de volatiliteit van de financiële markten verbonden zijn en over de gevolgen 
daarvan voor zowel de activa als de passiva. 
Een naar behoren functionerend ALM levert de beste resultaten op wanneer de 
fondsbeheerders en trustees geen rekening hoeven te houden met kwantitatieve beperkingen 
die ervoor moeten zorgen dat aan de vereisten op het gebied van de portefeuillediversificatie 
en de risicospreiding is voldaan. Risicospreiding is erop gericht de 
risico/rendementsverhouding van de beleggingsportefeuille te verbeteren. In sommige uit 
beroepskringen afkomstige reacties op het Groenboek werd ten stelligste benadrukt dat de in 
het kader van een ALM-benadering toegestane spreiding van de beleggingen de risico's niet 
zou doen toenemen, maar daarentegen in een grotere bescherming voor de beleggers zou 
resulteren doordat deze aldus minder sterk zouden blootstaan aan problemen die in 
afzonderlijke landen of in verband met bepaalde soorten beleggingen kunnen rijzen. 
Gezien de hoge kosten die de op een modellenbenadering gebaseerde ALM-technieken met 
zich meebrengen, worden deze technieken momenteel vooral door grote instellingen 
gehanteerd. Kleine en middelgrote instellingen passen meer traditionele methoden voor de 
liquiditeitsplanning toe. De markt voor dienstverlening op het gebied van risicometing en 
risicobeheersing is echter in volle expansie. 
23 
Pensioenfondsen die tot volle ontwikkeling zijn gekomen, moeten er steeds voor zorgen over 
voldoende liquiditeiten te beschikken. Deze pensioenfondsen hebben immers verplichtingen 
met een kortere tijdshorizon en dienen derhalve een voorzichtiger houding ten aanzien van de 
risico's aan te nemen dan nog niet tot volle ontwikkeling gekomen pensioenfondsen met 
verplichtingen op lange termijn en met een instroom van middelen in de vorm van bijdragen 
die groter is dan de uitstroom van middelen in de vorm van pensioenuitkeringen. Het aandeel 
van contanten en liquide activa in een portefeuille die dient ter dekking van kortlopende 
verplichtingen moet derhalve groter zijn dan bij nog niet tot volle ontwikkeling gekomen 
pensioenregelingen. Strikte kwantitatieve grenswaarden kunnen derhalve geschikt zijn voor 
sommige maar niet voor alle pensioenregelingen. Alleen via een kwalitatieve benadering van 
het bedrijfseconomisch toezicht kan op de zeer uiteenlopende structuur van de verplichtingen 
van de diverse pensioenregelingen worden ingespeeld. 
Kader 6 
Naar een adequaat toezicht 
De meeste lidstaten die het voorzichtigheidsprincipe en moderne technieken voor een 
afgestemd beheer van activa en passiva toepassen, hebben ervaren dat een strikt toezichtkader 
onontbeerlijk is. Er kan niet worden volstaan met de toepassing van het 
voorzichtigheidsprincipe. Dit beginsel moet worden ingepast in een algemeen toezicht- en 
regelgevingskader met zowel interne als externe controles die worden uitgevoerd door: 
- de actuaris van de regeling en de fondsbeheerder/trustee - interne controles; 
- een externe accountant; 
- de bevoegde toezichthoudende autoriteit. 
Actuaris van de regeling en fondsbeheerder/trustee - interne controles 
De actuaris van de regeling dient erop toe te zien dat de pensioenverplichtingen op 
voorzichtige wijze worden berekend. Hij moet erover waken dat de activa op de aard en duur 
van de verplichtingen zijn afgestemd. De door de actuaris uitgewerkte structuur is de eerste 
waarborg voor de zekerheid van het pensioen. De actuaris van de regeling stelt bijgevolg het 
kader vast waarbinnen de fondsbeheerder/trustee een zo efficiënt mogelijke strategie moet 
volgen. 
De interne controleprocedures omvatten gewoonlijk: 
- structurele maatregelen (strikte scheiding tussen de "front-office"- en "back-office"-
functies met regelmatige accountantscontrole); 
- meting en beheersing van de beleggingsrisico's en beheer van het informatiesysteem. 
Externe accountant 
De externe accountant dient te verifiëren of de interne controlesystemen van een gegeven 
pensioenfonds naar behoren functioneren, zodat de begunstigden een hoge mate van 
bescherming genieten. Daartoe moet hij nagaan of de door de leiding ingestelde interne 
controleprocedures streng genoeg zijn en of de vermogensbeheerders zich wel degelijk aan de 
voorgeschreven procedures houden. 
24 
Bevoegde toezichthoudende autoriteit 
De pensioenfondsen lichten de structuur van hun verplichtingen en hun beleggingsstrategie 
meestal toe in hun jaarrekening, die veelal door de bevoegde toezichthoudende autoriteit 
wordt gecontroleerd. Dit biedt de toezichthouder de gelegenheid te verifiëren of afdoende 
procedures voor de risicospreiding en adequate interne controlesystemen worden gehanteerd. 
Indien de toezichthouder zulks nodig acht, kan hij corrigerende maatregelen en sancties 
opleggen. Aangezien vermogensbeheerders, trustees en actuarissen bij de toepassing van het 
voorzichtigheidsprincipe een sleutelrol vervullen, dienen zij over het algemeen aan speciale 
criteria op het gebied van de deskundigheid en betrouwbaarheid te voldoen. 
De meeste commentatoren op het Groenboek waren van oordeel dat een algemenere 
toepassing van het voorzichtigheidsprincipe en van de moderne ALM-technieken ingrijpende 
veranderingen met zich mee zal brengen en een uitdaging zal betekenen voor de 
toezichthoudende instanties die thans nog strikte kwantitatieve beperkingen opleggen. De 
overschakeling van een kwantitatieve aanpak van het toezicht op een kwalitatieve aanpak kan 
tijd vergen. De voordelen van een dergelijke overschakeling wegen echter ruimschoots op 
tegen de nadelen ervan. 
• Valutacongruentieregels 
31. De mislukking van de onderhandelingen over het voorstel voor een richtlijn dat in 
1991 werd ingediend, was grotendeels aan de uiteenlopende standpunten ten aanzien 
van de kwestie van de valutacongruentie toe te schrijven. De euro zal de draagwijdte 
van deze moeilijkheden aanzienlijk beperken doordat valutacongruentieregels binnen 
de eurozone komen te vervallen. Het probleem van de landen die niet van bij het 
begin aan de EMU deelnemen, kan eventueel op dezelfde wijze worden opgelost als 
bij de verzekeringen: de niet-deelnemende lidstaten zouden in de mogelijkheid 
worden gesteld de in euro luidende activa als congruent met de in nationale 
munteenheid luidende verplichtingen te beschouwen.24 Er dient evenwel nog te 
worden uitgemaakt of een congruentieregel moet gelden voor de activa die in valuta's 
van derde landen luiden. De Europese wetgeving legt de verzekeringsmaatschappijen 
een congruentieregel van 80% op. Sommige lidstaten zijn van oordeel dat deze regel 
ook voor de producten van pensioenfondsen moet gelden. Andere lidstaten zijn 
daarentegen de mening toegedaan dat de pensioenfondsen zich vanwege het zeer 
langlopende karakter van de door hen aangegane verplichtingen niet al te veel om 
wisselkoersschommelingen behoeven te bekommeren. Bovendien kan worden gesteld 
dat de opbrengst van beleggingen buiten de Europese Unie en met name in landen die 
behoefte hebben aan kapitaal en waar het aandeel van de actieven in de totale 
bevolking groter is dan in de Unie, in de komende decennia een nuttige bijdrage kan 
leveren aan de financiering van de pensioenuitkeringen in de landen van de Unie. Dit 
vraagstuk vereist verder overleg tussen de Commissie en de lidstaten. 
24 Zie punt 5 van bijlage 1 bij Richtlijn 92/96/EEG (Derde levensverzekeringsrichtlijn). Er zij 
gewezen op de volgende asymmetrie: de levensverzekeringsmaatschappijen die gevestigd zijn in 
lidstaten die tot de eurozone behoren, beschikken niet over de mogelijkheid de in valuta's van niet-
deelnemende landen luidende activa als congruent met hun verplichtingen in euro te beschouwen. 
25 
• Vrije keuze van de beheerders 
32. In een eventueel voorstel voor een richtlijn zou moeten worden bevestigd dat de 
pensioenfondsbeheerders het recht hebben een beroep te doen op om het even welke 
aanbieder van beheersdiensten - bewaarder, vermogensbeheerder - die in de Unie is 
gevestigd en naar behoren is gemachtigd om deze activiteit uit te oefenen. 
25 • Verhouding activa/passiva 
33. Ter bescherming van de begunstigden is het noodzakelijk dat de beleggingsvrijheid 
van een nauwkeurige waardering van de door het fonds aangegane verplichtingen 
afhankelijk wordt gesteld (zie kader 7). Deze waardering moet met name berusten op 
de berekening van de technische voorzieningen met behulp van een voorzichtige en 
beproefde actuariële methode. De adequate berekening van de technische 
voorzieningen vormt een eerste garantie voor de veiligheid van de deelnemers; ter 
verhoging van deze veiligheid kan eventueel worden overwogen de rekeningen van 
het pensioenfonds door een onafhankelijke actuaris te laten controleren. Een tweede 
garantie voor de veiligheid van de deelnemers kan erin bestaan het pensioenfonds een 
minimaal financieringsniveau op te leggen zodat de opgebouwde pensioenrechten 
volledig zijn gedekt. Een derde en laatste garantie voor de veiligheid van de 
deelnemers is de voorzichtige waardering van de activa die dienen ter dekking van de 
technische voorzieningen. Het aanhouden van meer activa dan voor de dekking van de 
technische voorzieningen noodzakelijk is, kan de deelnemers bovendien tegen het 
risico van een plotse koersdaling van de activa beschermen. Deze overschrijding mag 
echter niet van al te grote omvang zijn (bijvoorbeeld van de orde van 5%) teneinde de 
derving van fiscale ontvangsten tot een minimum te beperken. 
Deze opmerkingen hebben vooral betrekking op regelingen op basis van vaste 
pensioentoezeggingen. Bij regelingen op basis van beschikbare premies is de uitkering waarop de 
werknemer recht heeft immers afhankelijk van de som van de gestorte bijdragen en de opbrengst 
van de beleggingen van deze bijdragen; de werknemer draagt bijgevolg het volledige 
beleggingsrisico. 
26 
Kader 7 
Aard van de pensioenverplichtingen 
Voor het waarborgen van de veiligheid van de toekomstige pensioenen is het in de eerste 
plaats van belang dat de toekomstige verplichtingen op een voldoende voorzichtige wijze 
worden berekend, aangezien een toereikende voorziening voor de verplichtingen als 
uitgangspunt voor de toepassing van de ALM-technieken fungeert. Deze procedure is 
derhalve van cruciaal belang voor het garanderen van de veiligheid. De activa moeten 
vervolgens zodanig worden gekozen dat zij congruent zijn met deze verplichtingen. 
In het scala aan pensioenproducten dat momenteel op de markt wordt aangeboden, kan een 
algemeen onderscheid worden gemaakt tussen pensioenplannen waarbij vaste garanties 
worden geboden (regelingen op basis van vaste pensioentoezeggingen) en pensioenplannen 
waarbij de uitkeringen afhankelijk zijn van de behaalde beleggingsresultaten (regelingen op 
basis van beschikbare premies). 
Bij regelingen op basis van vaste pensioentoezeggingen wordt de omvang van de uitkering 
waarop de werknemer recht heeft, over het algemeen berekend aan de hand van een formule 
waarbij het jaarlijks pensioen afhankelijk wordt gesteld van het aantal dienstjaren van de 
werknemer en van het inkomen dat deze gedurende zijn loopbaan heeft verdiend. Bij de 
financiering van plannen op basis van vaste pensioentoezeggingen kan al dan niet van een 
fonds gebruik worden gemaakt. Wanneer het plan met behulp van een fonds wordt 
gefinancierd (kapitaaldekking), kan dit fonds minder waard zijn dan de actuele waarde van de 
toegezegde uitkeringen, meer waard zijn dan de actuele waarde van de toegezegde 
uitkeringen of evenveel waard zijn als de actuele waarde van de toegezegde uitkeringen. De 
werkgever draagt doorgaans het beleggingsrisico en staat borg voor de dekking van eventuele 
tekorten. 
Bij regelingen op basis van beschikbare premies is de omvang van de uitkering waarop de 
werknemer recht heeft, afhankelijk van zowel het totaalbedrag van de voor rekening van de 
werknemer betaalde bijdragen als de opbrengst van de beleggingen van deze bijdragen. Een 
regeling op basis van beschikbare premies heeft als essentiële kenmerken dat de begunstigde 
het volledige beleggingsrisico draagt en dat de oudedagsvoorziening per definitie steeds 
geheel gedekt is. 
Een toezicht- en regelgevingskader voor aanvullende pensioenen moet rekening houden met 
de verschillende implicaties die uit regelingen op basis van vaste pensioentoezeggingen en uit 
regelingen op basis van beschikbare premies voortvloeien. Twee punten van cruciaal belang 
in dit verband zijn de aan de deelnemers geboden garanties en de vraag wie het 
beleggingsrisico draagt. Tevens moet rekening worden gehouden met het bestaan van 
zogeheten "hybride" pensioenplannen, die kenmerken van zowel regelingen op basis van 
vaste pensioentoezeggingen als regelingen op basis van beschikbare premies combineren. 
27 
2.2.3 Verzekering tegen het risico van de beëindiging van de regeling (zie kader 8) 
34. Er kan een extra zekerheid worden ingebouwd door te voorzien in een verzekering 
tegen het risico van de beëindiging van de regeling. Bij een regeling op basis van 
vaste pensioentoezeggingen is een dergelijke verzekering, die velerlei vormen kan 
aannemen (garantie verstrekt door een derde, garantiefonds, staatswaarborg enz.), 
bedoeld om het hoofd te bieden aan de situatie waarin de aan het pensioenfonds 
bijdragende onderneming failliet is en de in het bezit van het fonds zijnde activa 
ontoereikend zijn om de aangegane verplichtingen na te komen. Voorts kan de 
verzekering zowel bij regelingen op basis van vaste pensioentoezeggingen als bij 
regelingen op basis van beschikbare premies van nut zijn ingeval van frauduleuze 
handelingen van de beheerders sprake is. Hierbij moet echter de valkuil van het 
morele risico worden vermeden. De wetenschap dat de opgebouwde rechten toch 
zullen worden gehonoreerd, kan sommige beheerders immers in de verleiding brengen 
een roekeloze beleggingsstrategie te volgen. Dit kan worden vermeden door 
uitsluitend ongeoorloofde praktijken te dekken (zoals met name fraude, verduistering 
en diefstal). 
35. Het verdient aanbeveling dat de lidstaten van gedachten wisselen over het nut van een 
dergelijke verzekering, met name om het hoofd te bieden aan de problemen die door 
frauduleuze handelingen worden veroorzaakt. Vooral wanneer grensoverschrijdende 
deelneming mogelijk wordt, is het van essentieel belang dat de potentiële deelnemers 
over de aan- of afwezigheid van een dergelijke verzekering worden ingelicht. 
28 
Kader 8 
Nationale ervaringen met verzekeringen tegen het risico 
van de beëindiging van een pensioenregeling 
Duitsland: In 1996 vielen ongeveer 57% van de beroepspensioenen in Duitsland onder 
regelingen op basis van boekhoudkundige reserves. Volgens de methode van de 
boekhoudkundige reserves moeten de ondernemingen een boekhoudkundige reserve vormen 
ter dekking van de door de werknemers opgebouwde pensioenrechten naarmate deze worden 
verworven. Er bestaat geen wettelijk onderscheid tussen de activa die dienen ter dekking van 
de pensioenverplichtingen en de overige activa van de onderneming. Teneinde de toegezegde 
pensioenuitkeringen te garanderen ingeval de werkgever failliet gaat, is het systeem van de 
boekhoudkundige reserves aan een verplichte faillissementsverzekering gekoppeld. Deze 
faillissementsverzekering wordt aangeboden door de Pensions-Sicherungs-Verein auf 
Gegenseitigkeit (PSVaG), een onderlinge verzekeringsmaatschappij. Ter aanvulling van de 
opbrengst van de beleggingen van de activa van de PSVaG, zijn de werkgevers wettelijk 
verplicht voldoende af te dragen opdat de faillissementsverzekering volgens het omslagstelsel 
kan functioneren. 
Verenigd Koninkrijk: Het Minimum Funding Requirement (MFR) voorziet in een wettelijk 
verplicht financieringsniveau dat door de meeste particuliere beroepspensioenregelingen op 
basis van vaste pensioentoezeggingen moet worden gerespecteerd. Het MFR fungeert als een 
soort toets die ervoor moet zorgen dat de regeling te allen tijde over voldoende middelen 
beschikt om de toegezegde uitkeringen aan de deelnemers uit te betalen. Op deze wijze biedt 
het MFR bescherming bij insolvabiliteit van de werkgever. Voorts zijn de pensioenregelingen 
in het Verenigd Koninkrijk veelal aangesloten bij de Pensions Compensation Scheme, een 
fonds dat de deelnemers in welbepaalde omstandigheden schadeloos stelt wanneer de activa 
van de regeling ontoereikend zijn om de uitkeringen te betalen (er dient tegelijkertijd aan drie 
voorwaarden te zijn voldaan: de werkgever moet insolvabel zijn, ruim 10% van de 
verplichtingen moet ongedekt zijn en de vermindering van de activa moet aan diefstal of 
fraude toe te schrijven zijn). De schadeloosstelling wordt gefinancierd met behulp van een 
door alle aangesloten regelingen verschuldigde bijdrage. 
Verenigde Staten: de pensioenen van regelingen op basis van vaste pensioentoezeggingen 
worden gegarandeerd door de Pension Benefit Guaranty Corporation (PBGC). De VS-
regelingen op basis van vaste pensioentoezeggingen zijn over het algemeen verplicht een 
verzekering bij de PBGC te nemen, terwijl de PBGC ertoe gehouden is afdoende dekking te 
verschaffen ter bescherming van de deelnemers aan deze regelingen. De PBGC wordt 
gefinancierd door middel van de premies van de pensioenregelingen die bij haar verzekerd 
zijn, de opbrengst van de beleggingen van haar activa, de activa van de regelingen bij de 
beëindiging ervan en de bedragen die worden teruggevorderd van de werkgevers die 
onvoldoende gedekte plannen beëindigen. 
29 
2.2.4 Middelen om een gelijke behandeling van de marktdeelnemers te 
garanderen 
• Algemene opmerkingen 
36. De raadpleging over het Groenboek heeft uitgewezen dat steun bestaat voor het idee 
dat vergelijkbare pensioenproducten een gelijkwaardige pfudentiële behandeling 
moeten genieten, ongeacht welke instellingen deze producten aanbieden 
(levensverzekeraars, pensioenfondsen, een combinatie van banken en 
verzekeringsmaatschappijen, of instellingen voor collectieve belegging in effecten). 
De belangrijkste marktdeelnemers die momenteel in het kader van de tweede pijler 
actief zijn, zijn (open en gesloten) pensioenfondsen (zie kader 9) en 
levensverzekeringsmaatschappijen. In bijlage 3 wordt een indicatief en schematisch 
overzicht gegeven van een aantal verschillen tussen deze instellingen en tussen de 
producten die zij aanbieden. 
37. Globaal genomen is de Commissie van oordeel dat voor pensioenfondsen een 
specifiek regelgevings- en toezichtkader tot stand moet worden gebracht. Het lijkt 
evenwel niet aangewezen op deze fondsen dezelfde regels toe te passen als die welke 
voor levensverzekeringsmaatschappijen gelden vanwege de talrijke institutionele en 
functionele verschillen tussen beide soorten instellingen. Dit neemt echter niet weg 
dat alles in het werk moet worden gesteld om de deelnemers aan pensioenfondsen zo 
goed mogelijk te beschermen. Dat houdt in dat rekening moet worden gehouden met 
de uiteenlopende aard van de pensioenfondsen die in de Unie gevestigd zijn en dat 
nauwkeurige en strikte regels moeten worden vastgesteld die, net zoals bij de 
verzekeringsondernemingen, op zowel de actiefzijde als de passiefzijde van de balans 
van de pensioenfondsen betrekking hebben. Alleen op deze wijze zullen de 
prudentiële voorwaarden voor een gelijke behandeling zijn vervuld. 
• Gelijke behandeling van de instellingen 
38. Uit institutioneel oogpunt hebben het faillissement van een 
levensverzekeringsonderneming en de beëindiging van een aan een pensioenfonds 
gekoppelde regeling zeer verschillende gevolgen voor de begunstigden. Wanneer een 
pensioenfonds met name als gevolg van het faillissement van de bijdragende 
onderneming zijn activiteiten staakt, worden de deelnemers als de eigenaren van de 
activa in het bezit van het fonds beschouwd. Wanneer daarentegen een 
levensverzekeringsonderneming failliet gaat, is het vaak zo dat degenen die bij deze 
onderneming een verzekering hebben afgesloten, een groep schuldeisers vormen die 
pas na verscheidene andere schuldeisers (vereffenaar, werknemers van de 
onderneming, belastingdiensten, socialezekerheidsinstellingen) hun rechten kunnen 
laten gelden. Het streven de begunstigde te beschermen, zou een niet volledig 
gelijkwaardige prudentiële behandeling kunnen rechtvaardigen. 
39. Eveneens uit institutioneel oogpunt is het zinvol eraan te herinneren dat de meeste in 
de Unie actieve pensioenfondsen gesloten fondsen zijn die hun diensten aan één 
enkele onderneming of groep ondernemingen van eenzelfde bedrijfstak aanbieden26. 
Zie kader 6 en bijlage 2. 
30 
Het zijn vooral dergelijke instellingen die men aantreft in het Verenigd Koninkrijk en 
Nederland, de twee lidstaten van de Unie waar pensioenfondsen het wijdst verbreid 
zijn. Deze instellingen streven er niet naar hun producten aan andere werkgevers aan 
te bieden en verschillen daardoor van verzekeringsondernemingen. Er kunnen zich 
echter wel mededingingsproblemen voordoen vlak voordat een 
beroepspensioenregeling wordt ingevoerd. Op dat ogenblik dienen de werkgever(s) 
en/of de sociale partners immers effectief uit te maken of zij van de diensten van een 
levensverzekeringsonderneming gebruik zullen maken, een gesloten fonds zullen 
oprichten of aan een open fonds of nog andere regelingen zullen deelnemen. 
• Gelijke behandeling van de producten 
40. Wat de producten betreft, moet worden benadrukt dat de pensioenfondsen zich veelal 
niet zelf voor de betaling van de pensioenen garant stellen. Bij regelingen op basis van 
vaste pensioentoezeggingen is het gewoonlijk de werkgever die borg staat. Bij 
regelingen op basis van beschikbare premies wordt het beleggingsrisico doorgaans 
door de deelnemer gedragen. Daartegenover staat dat levensverzekeraars steeds een 
gegarandeerd vast rentepercentage bieden, behalve voor overeenkomsten die aan 
beleggingsfondsen zijn gekoppeld. Voor dit type overeenkomsten geldt een veel 
minder strenge prudentiële regeling, mits de verzekeraars geen beleggingsrisico 
dragen (solvabiliteitsmarge van 1% van de wiskundige voorzieningen in plaats van 
4%)27. Dit lijkt eveneens voor een verschillende prudentiële behandeling te pleiten. 
41. Er kan evenwel sprake zijn van concurrentieverstoring wanneer een pensioenfonds 
zich naar analogie van een verzekeringsonderneming voor de betaling van de 
pensioenuitkeringen garant stelt. In deze specifieke situatie kan worden overwogen 
een solvabiliteitsmarge van 4% van de wiskundige voorzieningen voor te schrijven, 
zoals dit ook in de verzekeringssector het geval is. In verscheidene lidstaten van de 
Unie, zoals bijvoorbeeld Duitsland en Spanje, is dit probleem trouwens op deze wijze 
geregeld. 
• Gelijke behandeling en beleggingsregels 
42. Voorts kan ongelijke behandeling op het gebied van de beleggingsregels worden 
aangevoerd. Deze situatie zou zich met name kunnen voordoen wanneer de 
beleggingsregels die in het kader van een toekomstige richtlijn worden vastgesteld, 
van minder restrictieve aard zijn dan de beleggingsregels die sommige lidstaten in het 
kader van de omzetting van de Derde levensverzekeringsrichtlijn hebben 
uitgevaardigd. Dit probleem kan op twee manieren worden verholpen. Ofwel 
unilateraal door de betrokken lidstaten, die hun beleggingsregels kunnen versoepelen 
waarbij zij er wel zorg voor moeten dragen binnen het kader van de Derde 
levensverzekeringsrichtlijn te blijven. Ofwel op multilateraal niveau, door zich te 
beraden over de opstelling van beleggingsregels ad hoc voor de dekking van de 
technische voorzieningen die verband houden met de groepsverzekeringen welke bij 
levensverzekeringsmaatschappijen worden gesloten. 
Zie artikel 19, onder e), van de Eerste levensverzekeringsrichtlijn (79/267/EEG). 
31 
Kader 9 
In aanmerking te nemen f actoren bij het streven naar gelijke concurrentievoorwaarden 
voor aanbieders van beroepspensioenregelingen 
Het probleem van de gelijke concurrentievoorwaarden kan pas worden opgelost nadat een 
algehele analyse is verricht van de pensioenplannen die door de diverse aanbieders worden 
beheerd. Daarbij moet met de volgende factoren rekening worden gehouden: 
- het type uitkeringen dat wordt verstrekt: er moet een onderscheid worden gemaakt tussen 
pensioenplannen met vaste verplichtingen (gewoonlijk regelingen op basis van vaste 
pensioentoezeggingen) en pensioenplannen waarbij de verplichtingen afhankelijk zijn van 
de behaalde beleggingsresultaten (gewoonlijk regelingen op basis van beschikbare 
premies). De plannen/regelingen kunnen met behulp van allerlei instrumenten, zoals 
bijvoorbeeld pensioenfondsen, verzekeringsprogramma's enz., worden gefinancierd; 
- het type garanties dat wordt geboden: er moet een onderscheid worden gemaakt tussen 
door ondernemingen opgerichte pensioenfondsen (waarbij de werkgever en/of de sociale 
partners doorgaans de eindverantwoordelijkheid voor de betaling van de 
pensioenuitkeringen dragen) en open of autonome pensioenfondsen (waarbij de fondsen 
zelf voor de uiteindelijke betaling van de uitkering borg staan of waarbij alle risico's door 
de werknemer worden gedragen); 
- het type risico's: er moet een onderscheid worden gemaakt tussen de technische risico's 
(de risico's die verband houden met de pensioenverplichtingen, zoals met name de 
actuariële berekeningen en achterliggende prognoses) en de financiële risico's (de risico's 
die verband houden met de activa die dienen ter dekking van de pensioenverplichtingen, 
en die met name met de beleggingen en het rente- en inflatiebeloop samenhangen); 
- het type beheer van de activa van de pensioenfondsen: er moet een onderscheid worden 
gemaakt tussen zelfbeheer (waarbij de betrokken instelling zelfde activa en verplichtingen 
van de pensioenregeling beheert), gewoon financieel beheer^S en financieel beheer met 
garantie29; 
- de rechten van de deelnemers bij insolvabiliteit: er moet een onderscheid worden gemaakt 
tussen, enerzijds, pensioenfondsen waarbij de toekomstige gepensioneerden de enige 
schuldeisers zijn, en, anderzijds, levensverzekeringsmaatschappijen, waarbij de 
toekomstige gepensioneerden slechts één van de categorieën schuldeisers uitmaken 
waarvan de rangorde bij wet is vastgesteld. 
28 Door levensverzekeringsmaatschappijen verrichte activiteit als bedoeld in artikel 1, punt 2, 
onder c), van Richtlijn 79/267/EEG. 
29 Door levensverzekeringsmaatschappijen verrichte activiteit als bedoeld in artikel 1, punt 2, 
onder d), van Richtlijn 79/267/EEG. 
32 
2.2.5 Een nieuwe context 
43. De intrekking van het voorstel voor een richtlijn dat de Commissie in 1991 had 
ingediend en in 1993 had gewijzigd30, alsook de problemen die de mededeling van 
1994 heeft teweeggebracht31, hebben aangetoond hoe moeilijk het is de door de 
lidstaten ingenomen standpunten ten aanzien van de wijze waarop het 
bedrijfseconomisch toezicht op de pensioenfondsen aan de beginselen van de interne 
markt moet worden aangepast, met elkaar in overeenstemming te brengen. Gezien de 
reacties op het Groenboek en het overleg dat tot het actiekader voor de financiële 
diensten heeft geleid, acht de Commissie het niettemin wenselijk op deze materie 
terug te komen. 
44. Dit nieuwe initiatief zou op tal van punten van de eerder gedane voorstellen 
verschillen, zonder echter de hoofddoelstellingen van de beleggingsvrijheid en het 
vrije beheer uit het oog te verliezen. De uitkomsten van de raadpleging indachtig, zou 
de Commissie in het nieuwe voorstel meer aandacht besteden aan de veiligheid van de 
pensioenfondsen en aan de naleving van de prudentiële basisregels. Er zou niet 
uitsluitend op de spreiding van de activa de nadruk worden gelegd, maar beter 
rekening worden gehouden met de voor de passiefzijde van de balans van de 
pensioenfondsen geldende beperkingen en met het feit dat hoe dan ook moet worden 
vermeden de concurrentieverhoudingen te verstoren tussen de belangrijkste 
marktpartijen die op het gebied van de aanvullende tweede-pijlerregelingen actief zijn. 
Het voorstel zou ten slotte ook ambitieuzer zijn en een eerste stap betekenen op weg 
naar de totstandbrenging van de voorwaarden die voor de verwezenlijking van 
grensoverschrijdende deelneming zijn vereist. Aangezien op termijn wellicht 
transnationale producten op de markt zullen komen, is het noodzakelijk om in de Unie 
tot een zekere vorm van samenwerking te komen tussen de autoriteiten die in de 
lidstaten met het toezicht op pensioenfondsen belast zijn. Het zou aanbeveling 
verdienen zich in de nabije toekomst over de concrete voorwaarden voor een 
dergelijke samenwerking te buigen. 
45. Een eventueel voorstel voor een richtlijn zou bovendien in een totaal andere context 
dan in 1991 worden ingediend. Er is niet alleen de euro, die de pensioenfondsen meer 
veiligheid en meer beleggingsmogelijkheden biedt, maar ook het gegeven dat er thans 
bredere overeenstemming bestaat over het feit dat de pensioenregelingen moeten 
worden hervormd om aan de in het eerste hoofdstuk van het Groenboek beschreven 
toekomstige budgettaire en demografische ontwikkelingen het hoofd te bieden. Deze 
toekomstige ontwikkelingen nopen alle overheden ertoe op hun respectieve 
bevoegdheidsterreinen alles in het werk te stellen om de financiële haalbaarheid van 
de pensioenstelsels op een duurzame wijze te verzekeren. Het streven de aanvullende 
pensioenregelingen de gelegenheid te bieden van de interne markt en de euro te 
profiteren, moet tegen deze achtergrond worden gezien. 
30 9l/C 312/04. 
31 94/C 360/08. 
33 
3. BEVORDEREN VAN HET VRIJE VERKEER VAN WERKNEMERS 
46. In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de door werkgebonden aanvullende 
pensioenregelingen veroorzaakte problemen voor het vrije verkeer van 
werknemers binnen de Unie. 
47. Arbeidsmobiliteit, één van de basisbeginselen van de interne markt, is zo mogelijk 
nog belangrijker geworden nu de economische en monetaire unie tot stand is gebracht. 
Europa beschikt reeds over communautaire regels die de eerste-pijlerregelingen voor 
migrerende werknemers op doeltreffende wijze coördineren. Dankzij deze regels 
hebben miljoenen Europese werknemers zich voor geheel of een deel van hun 
beroepsleven binnen de Unie kunnen verplaatsen in de wetenschap dat zij 
pensioenuitkeringen zullen ontvangen die op basis van het totale aantal in de Unie 
vervulde dienstjaren berekend zijn. Het ontbreken van een soortgelijk kader voor de 
coördinatie van aanvullende pensioenen vormt daarentegen een feitelijke barrière voor 
het vrije verkeer van de Europese werknemers die aan dergelijke regelingen 
deelnemen. Indien de lidstaten besluiten zich in sterkere mate op aanvullende 
pensioenregelingen te verlaten, zal deze barrière steeds meer personen hinderen en de 
bewegingsvrijheid van de Europese arbeidskrachten aan banden leggen. 
48. Op de achtereenvolgende Europese Raden is onderstreept dat het van cruciaal belang 
is dat in de lidstaten de voorwaarden voor de bevordering van het 
aanpassingsvermogen van de werknemers worden geschapen en flexibele 
arbeidsmarkten tot stand worden gebracht die soepel op economische veranderingen 
kunnen reageren. De resterende problemen in verband met aanvullende pensioenen 
vormen evenwel feitelijke belemmeringen voor het vrije verkeer en het 
aanpassingsvermogen van werknemers. Deze uitdagingen vereisen een actief optreden 
van de zij de. van de lidstaten en de Unie om de doelstellingen van de Europese 
werkgelegenheidsstrategie te realiseren. 
3.1 Algemene overwegingen 
49. Artikel 42 van het Verdrag van de Europese Gemeenschappen bepaalt dat de Raad 
met eenparigheid van stemmen op voorstel van de Commissie de maatregelen 
vaststelt welke op het gebied van de sociale zekerheid noodzakelijk zijn voor de 
totstandkoming van het vrije verkeer van werknemers. 
50. Op deze grondslag heeft de Gemeenschap wetgeving uitgevaardigd 
(Verordeningen (EEG) nr. 1408/71 en nr. 574/72)32 die erop gericht is de 
belemmeringen weg te nemen die de wettelijke pensioenstelsels voor de 
grensoverschrijdende mobiliteit van de werknemers opwerpen. Deze wetgeving doet 
geen afbreuk aan de vrijheid van de lidstaten om hun respectieve wettelijke 
pensioenstelsels naar eigen inzicht te organiseren, maar zorgt ervoor dat een 
32 De bijgewerkte versie van deze verordeningen is bekendgemaakt in PB L 28 van 30.1.1997. Sedert 
de uitbreiding van het toepassingsgebied tot de zelfstandigen dient te worden verwezen naar 
artikel 308 van het Verdrag, dat als aanvullende rechtsgrondslag fungeert. 
34 
werknemer zich binnen de Unie kan verplaatsen zonder dat hij ook maar enige hinder 
ondervindt wat zijn pensioen (en andere sociale zekerheidsrechten) betreft van het feit 
dat hij zich van de ene lidstaat naar de andere begeeft. 
51. Bovengenoemde communautaire verordeningen zijn echter niet op aanvullende 
pensioenregelingen van toepassing. 
52. Reeds in haar mededeling aan de Raad van juli 1991 heeft de Commissie de 
problematiek van de aanvullende pensioenregelingen aangesneden en de richtsnoeren 
voor het toekomstige optreden terzake aangegeven. Zij heeft daarbij niet alleen de 
nadruk gelegd op de positieve rol die.de aanvullende regelingen op het gebied van de 
sociale bescherming van de werknemers vervullen, maar ook gewezen op tal van 
hinderpalen voor het vrije verkeer van werknemers en dus voor de voltooiing van de 
interne markt. 
53. Het Verdrag eist de afschaffing van elke vorm van discriminatie op grond van de 
nationaliteit, alsook de intrekking van elke nationale maatregel waarvan de 
handhaving de uitoefening door de werknemers van de fundamentele vrijheden die 
door het Verdrag worden gewaarborgd en vervolgens in meerdere arresten van het 
Hof van Justitie33 zijn geïnterpreteerd, kan hinderen of ontmoedigen. Het is derhalve 
absoluut noodzakelijk dat wordt ingegrepen om deze belemmeringen op te heffen en 
de grensoverschrijdende mobiliteit van de werknemers te bevorderen. Bij dit alles 
dient echter wel met de specifieke kenmerken van de aanvullende pensioenregelingen 
rekening te worden gehouden. 
54. In het Groenboek "Aanvullende pensioenen in de interne markt" stelt de Commissie 
een aantal vragen aan alle belanghebbende partijen (zoals met name regeringen, 
sociale partners en vertegenwoordigers van de sector van de aanvullende 
pensioenregelingen) om een beter inzicht te krijgen in de problemen die het vrije 
verkeer nog in de weg staan. Het betreft meer bepaald de lange opbouwperiodes, de 
moeilijkheden bij de overdracht van opgebouwde pensioenrechten en de fiscale 
problemen die uit het opbouwen van pensioenrechten in meer dan een lidstaat 
voortvloeien. 
3.2 Resultaten van de raadpleging over het Groenboek 
55. Op het gebied van de sociale zekerheid heeft Verordening (EEG) nr. 1408/71 het 
mogelijk gemaakt de pensioenregelingen van loontrekkenden, zelfstandigen en hun 
gezinsleden te coördineren. Vanwege het sterk uiteenlopende karakter van de 
nationale regelingen bleek enkel een coördinatie maar geen harmonisatie haalbaar. 
Ook voor aanvullende pensioenregelingen zou een op coördinatie in plaats van op 
harmonisatie gerichte aanpak de voorkeur verdienen. 
33 Zie arrest van 14 februari 1995 in zaak C-279/93, Finanzamt Köln-Altstadt/Schumacher, 
Jurispr. 1995, blz. 1-225; arrest van 31 maart 1993 in zaak C-19/92, Kraus, Jurispr. 1993, 
blz. 1-1663; arrest van 11 augustus 1995 in zaak C-80/94, Wielockx, Jurispr. 1995, blz. 1-2493; 
arrest van 27 juni 1996 in zaak C-107/94, Asscher, Jurispr. 1996, blz. 1-3089. 
35 
56. De reacties op het Groenboek wijzen uit dat de door de Commissie voorgestelde 
aanpak voor de opheffing van de met aanvullende pensioenen samenhangende 
belemmeringen voor het vrije verkeer van werknemers op brede steun kan rekenen. 
Deze hinderpalen moeten stapsgewijze worden weggewerkt. Daartoe is het 
noodzakelijk dat de verdere maatregelen voortbouwen op Richtlijn 98/49/EG, die op 
29 juni 1998 is aangenomen. Met deze richtlijn wordt een aanvang gemaakt met het 
wegnemen van de hinderpalen voor het vrije verkeer van werknemers. De richtlijn 
biedt gedetacheerde werknemers voortaan de mogelijkheid bijdragen aan de 
pensioenregeling in hun lidstaat van herkomst te blijven betalen. 
57. Het merendeel van de lidstaten acht het in het huidige stadium nog te vroeg om met 
nieuwe wetgevingsinitiatieven te komen. Daartegenover staat dat de meeste andere 
actoren (sociale partners, pensioenfondsen) erkennen dat de problemen die de 
Commissie in haar mededeling van 1991 en in haar Groenboek over de aanvullende 
pensioenen heeft geschetst, reëel zijn en het vrije verkeer van personen binnen de 
Europese Unie in de weg staan. Ook het Europees Parlement en het Economisch en 
Sociaal Comité zijn er zich van bewust dat de werknemers die zich binnen de 
Europese Unie verplaatsen, met ernstige problemen worden geconfronteerd en dat de 
Gemeenschap nieuwe maatregelen moet treffen om deze belemmeringen op te heffen 
daar deze zij tegen het principe van de interne markt indruisen. 
58. Er werd eveneens op gewezen dat de Commissie pas actie in deze zin mag 
ondernemen na zich grondig te hebben bezonnen over de wijze waarop de 
problematiek van de overdraagbaarheid van de pensioenrechten, de lange 
opbouwperiodes en de dubbele belastingheffing het best kan worden aangepakt. 
59. Voor sommige categorieën migrerende werknemers die zich voor korte tijd van een 
lidstaat naar een andere verplaatsen, kan grensoverschrijdende deelneming nuttig zijn 
om zo een wisseling van pensioenregeling en een verlies van pensioenrechten te 
vermijden. Grensoverschrijdende deelneming van werknemers zal in de praktijk 
echter zeer moeilijk haalbaar zijn. Daartoe is immers niet alleen de in het vorige 
hoofdstuk beschreven harmonisatie van prudentiële regels, maar ook de wederzijdse 
erkenning van de terzake in de lidstaten geldende fiscale bepalingen vereist. Daarbij 
komt nog dat de bestaande nationale regelgeving met betrekking tot de 
arbeidsvoorwaarden op een groot aantal punten zou moeten worden gewijzigd. 
Daartegenover staat dat grensoverschrijdende deelneming de arbeidsmobiliteit binnen 
de Unie sterk zou bevorderen en door de vertegenwoordigers van het bedrijfsleven 
wenselijk wordt geacht. Grensoverschrijdende deelneming moet derhalve als een op 
middellange a lange termijn door de Europese Unie na te streven doelstelling worden 
aangemerkt. 
60. Het voorstel van de werkgroep op hoog niveau inzake het vrije verkeer van personen 
om een pensioenforum op te richten, werd over het algemeen gunstig onthaald door de 
sociale partners, maar niet door de vertegenwoordigers van de nationale regeringen. 
Deze zouden liever zien dat de Commissie gebruik maakt van bestaande 
communautaire organen, zoals het Raadgevend Comité voor de sociale zekerheid van 
migrerende werknemers. Dit standpunt wordt gedeeld door het Economisch en 
Sociaal Comité. Het Europees Parlement van zijn kant, is gewonnen voor de 
oprichting van een pensioenforum. 
36 
3.3 Mogelijke maatregelen 
61. De commentaren op het Groenboek suggereren dat op meerdere terreinen acties 
zouden kunnen worden ondernomen. 
• Te vervullen voorwaarden om voor aanvullende pensioenrechten in 
aanmerking te komen 
62. Uit de reacties op het Groenboek is voldoende gebleken dat de standpunten van de 
lidstaten op dit punt mijlenver uit elkaar liggen. In dit stadium lijkt het dan ook 
voorbarig regelgeving voor te stellen. Er kan evenwel niet worden ontkend dat de 
voorwaarden voor het opbouwen van pensioenrechten de arbeidsmobiliteit over het 
algemeen wel degelijk kunnen belemmeren. 
63. Een essentieel onderdeel van de Europese werkgelegenheidsstrategie, en als zodanig 
één van de voornaamste politieke doelstellingen, is de vorming van een goed opgeleid 
en flexibel Europees arbeidspotentieel voor de volgende eeuw. De lange 
opbouwperiodes voor aanvullende pensioenregelingen maken het voor de werknemers 
doorgaans moeilijker om op de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt te reageren door 
zich naar een andere lidstaat te verplaatsen. Dit is een factor die in de toekomstige 
arbeidsomgeving een bijzonder belangrijke rol zou kunnen gaan spelen. 
64. Tevens kan worden aangevoerd dat te lange opbouwperiodes tot indirecte 
discriminatie van vrouwelijke werknemers aanleiding geven omdat deze doorgaans 
het vaakst van baan veranderen of hun loopbaan onderbreken. Dit aspect werd reeds 
meermaals door de sociale partners en het Europees Parlement benadrukt. 
65. De Commissie acht het aangewezen op Europees niveau discussies met de sociale 
partners aan te knopen om te onderzoeken hoe deze belemmering voor het vrije 
verkeer van personen kan worden overwonnen. 
66. De Commissie zal er in het bijzonder naar streven elke met aanvullende pensioenen 
verband houdende vorm van discriminatie op grond van het geslacht weg te werken. 
• Grensoverschrijdende deelneming van niet-gedetacheerde werknemers die 
zich voor beperkte periodes binnen de Europese Unie verplaatsen 
67. Richtlijn 98/49/EG van 29 juni 1998 biedt door hun werkgever naar een andere 
lidstaat gedetacheerde werknemers de mogelijkheid aangesloten te blijven bij de 
aanvullende pensioenregeling in de lidstaat waar zij voordien werkzaam waren. Alle 
overige werknemers die zich voor korte tijd naar een andere lidstaat verplaatsen, 
beschikken niet over deze mogelijkheid. Net als de gedetacheerde werknemers 
wensen deze personen echter zonder onderbreking verder pensioenrechten te kunnen 
opbouwen totdat zij naar hün lidstaat van herkomst terugkeren. Zij zouden er 
bijgevolg bij gebaat zijn mochten zij bijdragen aan de aanvullende pensioenregeling 
in hun lidstaat van herkomst kunnen blijven betalen. 
68. In alle reacties die de Commissie heeft ontvangen, wordt gesteld dat de 
grensoverschrijdende deelneming zoals deze hierboven is beschreven, een belangrijke 
stap in de richting van het wegnemen van de hinderpalen voor het vrije verkeer van 
37 
werknemers binnen de Unie zou betekenen, maar dat deze doelstelling moeilijk te 
verwezenlijken zal blijken. Zij vereist immers de opheffing van meerdere 
belemmeringen opdat de werknemer aan zijn oorspronkelijke pensioenregeling kan 
blijven deelnemen. Het is overigens niet altijd gemakkelijk voor de voormalige 
werkgever in de lidstaat van herkomst, de nieuwe werkgever in de lidstaat van 
ontvangst, de werknemer en, in voorkomend geval, de aanvullende pensioenregeling 
om tot een overeenkomst te komen. 
69. De Commissie zal een studie laten verrichten om in detail te onderzoeken hoe de 
moeilijkheden voor de grensoverschrijdende deelneming van deze categorie 
werknemers kunnen worden overwonnen. Op basis van de resultaten, van deze studie 
zal zij de nodige maatregelen nemen om deze problemen te verhelpen. 
• Overdraagbaarheid van pensioenrechten 
70. In het bijzonder de vakbonden en de vertegenwoordigers van de pensioenfondsen 
hebben gewezen op de noodzaak op dit gebied actie te ondernemen. Het kan niet 
worden ontkend dat benadeling van baanwisselaars bij de berekening van 
overdrachtswaarden en onvolledige voortzetting van "slapende" rechten de mobiliteit 
van de werknemers ernstig hinderen. 
71. De verscheidenheid aan financieringsmethoden voor aanvullende pensioenregelingen, 
aan methoden voor de actuariële berekening van overdrachtswaarden en aan fiscale 
regels bemoeilijkt de overdracht van pensioenrechten van de ene lidstaat naar de 
andere. Technisch gesproken is het in alle landen mogelijk overdrachten uit andere 
lidstaten te aanvaarden, maar deze mogelijkheid is ofwel vooral van theoretische aard, 
ofwel voor bepaalde regelingen - zoals boekhoudkundige reserves of omslagstelsels, 
waarbij geen financiële activa tegenover de pensioenverplichtingen staan -
onmogelijk in praktijk te brengen. Overdraagbaarheid zou dus enkel mogelijk zijn in 
het geval van kapitaaldekkingsstelsels die van een zodanige aard zijn dat zij zich voor 
een dergelijke procedure lenen. 
72. Binnen eenzelfde lidstaat bestaan er over het algemeen gemeenschappelijke actuariële 
normen voor de berekening van de overdrachtswaarden bij de overdracht van 
pensioenrechten van de ene regeling naar de andere, mits beide regelingen van 
dezelfde aard zijn. Aangezien er echter geen gestandaardiseerde benadering 
voorhanden is voor de behandeling van kapitaaloverdrachten tussen aanvullende 
regelingen uit verschillende lidstaten, wordt een werknemer die zich naar een andere 
lidstaat verplaatst sterker benadeeld dan wanneer hij pensioenrechten naar een andere 
regeling in zijn lidstaat van herkomst overdraagt. 
73. Dit probleem kan voor een deel worden opgelost door een minimale 
gemeenschappelijke norm voor de berekening van de omvang van de 
kapitaaloverdrachten en voor de omzetting van deze overdrachten in toekomstige 
pensioenvoorzieningen vast te stellen. 
74. Wanneer kapitaaloverdracht onmogelijk is, is behoud van de opgebouwde 
pensioenrechten de enige optie. In deze gevallen zou moeten worden gegarandeerd dat 
de begunstigden van zogeheten "slapende" rechten een rechtmatig aandeel uit hun 
38 
aanvullende pensioenregeling ontvangen. Het moge duidelijk zijn dat de 
verwezenlijking van al deze doelstellingen heel wat tijd in beslag zal nemen. 
75. De Commissie zal haar inspanningen intensiveren om met de medewerking van alle 
betrokken partijen (vertegenwoordigers van regeringen, sociale partners en 
instellingen voor aanvullende pensioenvoorziening) bepaalde technische problemen 
op te lossen die de overdraagbaarheid van pensioenrechten bemoeilijken. Zo zal zij de 
mogelijkheid onderzoeken om uitsluitend rechten tussen erkende aanvullende 
pensioenregelingen over te dragen. Daarnaast zal zij nagaan of de actuariële normen 
voor de berekening van de overdrachtswaarden kunnen worden geharmoniseerd. 
76. Deze werkzaamheden zouden als uitgangspunt kunnen dienen voor een 
gedachtewisseling over de wenselijkheid van de totstandbrenging van een juridisch 
kader voor de overdracht van pensioenrechten. 
77. De Commissie zal tevens haar werkzaamheden op het gebied van de aanvullende 
pensioenen voortzetten met de publicatie van een tweejaarlijks verslag over de stand 
van zaken in de verschillende lidstaten. Dit verslag zal worden opgesteld in 
samenwerking met een netwerk van vooraanstaande nationale deskundigen op het 
gebied van aanvullende pensioenen. 
• Pensioenforum 
78. De werkgroep op hoog niveau inzake het vrije verkeer van personen heeft voorgesteld 
een pensioenforum op te richten. In een dergelijk forum zouden vertegenwoordigers 
van alle belanghebbende partijen (regeringen, sociale partners en pensioenfondsen) 
kunnen worden bijeengebracht om na te gaan hoe de met aanvullende pensioenen 
samenhangende belemmeringen voor de grensoverschrijdende mobiliteit van 
werknemers eventueel kunnen worden aangepakt. Het forum zou de Commissie 
kunnen bijstaan bij het zoeken naar passende oplossingen voor de overige onderkende 
problemen en bij de follow-up van de vigerende communautaire wetgeving. 
79. De Commissie onderschrijft dit voorstel en heeft bijgevolg besloten een 
pensioenforum op te zetten dat tweemaal per jaar zal vergaderen en dat zal bestaan uit 
vertegenwoordigers van regeringen, sociale partners, pensioenfondsen en, indien 
wenselijk, andere instellingen die op dit terrein actief zijn. 
39 
4. NAAR EEN BETERE COÖRDINATIE VAN DE NATIONALE 
BELASTINGSTELSELS 
80. In het Groenboek "Aanvullende pensioenen in de interne markt" werd zowel 
aan de tweede-pijlerregelingen als aan de derde-pijlerregelingen aandacht 
besteed. Bij beide regelingen doen zich overigens in feite dezelfde fundamentele 
fiscale problemen voor. Om praktische redenen zou de eerste fase van de 
voorgestelde communautaire aanpak echter alleen betrekking hebben op de 
fiscale behandeling van grensoverschrijdende bijdragen van migrerende 
werknemers aan tweede-pijlerregelingen. 
4.1 Resultaten van de raadpleging over het Groenboek 
81. De verscheidenheid, complexiteit en specifieke kenmerken van de nationale 
belastingregels die over een tijdspanne van vele jaren tot stand zijn gekomen, worden 
als belangrijke hinderpalen voor het vrije verkeer van personen en voor de vrijheid 
van dienstverrichting op het gebied van aanvullende pensioenen en 
levensverzekeringen bestempeld. De problemen houden hoofdzakelijk verband met de 
algemene vraag hoe grensoverschrijdende betalingen aan pensioenfondsen of 
levensverzekeringsmaatschappijen moeten worden behandeld en met het feit dat 
migrerende werknemers geconfronteerd worden met twee of zelfs meer pensioen- en 
belastingstelsels die niet noodzakelijkerwijze vergelijkbaar zijn. 
40 
Kader 11 
Overzicht van de problemen die uit heterogene belastingstelsels voortvloeien 
In tal van lidstaten genieten overeenkomsten op het gebied van aanvullende 
pensioenvoorzieningen en levensverzekeringscontracten met niet-ingezeten instellingen 
een minder gunstige fiscale behandeling dan overeenkomsten of contracten met ingezeten 
instellingen. Er is over het algemeen geen sprake van wederzijdse erkenning. Het is dan 
ook zeer zeldzaam dat een pensioenregeling die in de ene lidstaat is erkend, ook aan de 
fiscale eisen van een ander land voldoet. Het gevolg hiervan is dat personen die hun 
wettelijk pensioen wensen aan te vullen en daarbij belastingvoordeel willen genieten, in de 
praktijk geen andere keuze hebben dan producten van nationale aanbieders te kopen. Om 
deze laatste op hun nationale markt te kunnen beconcurreren, zien de buitenlandse 
aanbieders van aanvullende pensioenvoorzieningen en levensverzekeringsproducten zich 
verplicht zich daar te gaan vestigen. Dit doet afbreuk aan de vrijheid van dienstverrichting 
en de vrije keuze van de consumenten. 
Een werknemer die zich binnen de Europese Unie verplaatst, verkeert vaak in de 
onmogelijkheid de polis te behouden die hij in zijn lidstaat van herkomst heeft gesloten 
omdat de lidstaat van ontvangst de aftrekbaarheid van de premies niet toestaat of belasting 
heft op de door de werkgever betaalde bijdragen, wat hij niet zou doen indien deze 
bijdragen aan een ingezeten instelling werden betaald. 
Het ernstigste probleem doet zich voor wanneer een persoon migreert van een lidstaat die 
het VVB-systeem toepast (bijdragen vrijgesteld, groei van het polisbedrag vrijgesteld, 
uitkeringen belast) naar een lidstaat die het BVV-systeem hanteert (bijdragen belast, groei 
van het polisbedrag vrijgesteld, uitkeringen vrijgesteld) en omgekeerd. Dit fundamentele 
gebrek aan samenhang tussen belastingstelsels kan tot dubbele niet-belastingheffing (de 
bijdragen kunnen worden afgetrokken en de uitkeringen worden niet belast) of dubbele 
belastingheffing (zowel bijdragen als uitkeringen worden belast) leiden. 
Tijdens de raadpleging is gebleken dat velen het VVB-systeem het beste achten; zij waren 
van oordeel dat het op termijn algemeen moet worden ingevoerd. Het belangrijkste 
voordeel ervan is dat geen belasting op onzekere toekomstige uitkeringen wordt geheven; 
de uitkeringen zijn immers niet erfelijk en het kan gebeuren dat de begunstigde overlijdt 
voordat hij op pensioen gaat (in het kader van een BVV-systeem zou hij dan via zijn 
bijdragen belastingen hebben betaald op pensioenuitkeringen die hij nooit heeft 
ontvangen). 
Ook pensioenfondsen en levensverzekeringsmaatschappijen kunnen op fiscale 
belemmeringen stuiten, met name wanneer zij over de grenzen heen beleggen. Sommige 
van deze hinderpalen houden verband met het feit dat pensioenfondsen vaak van 
belastingen zijn vrijgesteld. Eén van de voorbeelden die in de reacties op het Groenboek 
werden geciteerd, was het feit dat een bepaalde lidstaat belasting heft op de 
vermogenswinst behaald door niet-ingezeten instellingen die beleggen in activa die in deze 
lidstaat werden verworven of worden verhandeld, terwijl ingezeten pensioenfondsen van 
deze belasting zijn vrijgesteld. Dit verstoort de allocatie van activa binnen de interne 
markt. Wat de cumulatie van pensioenuitkeringen betreft, worden vaak uitsluitend voor 
binnenlandse beleggingen belastingverminderingen toegekend. 
41 
De bovenbeschreven problemen zijn uiteraard nog groter in situaties waarin meer dan twee 
landen betrokken zijn. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer een migrerende werknemer 
werkzaam is voor een in een andere lidstaat gevestigde onderneming en bijdragen betaalt aan 
een aanvullende pensioenregeling die zich in nog een andere lidstaat bevindt. Sommige 
commentatoren hebben daarom aangedrongen op oplossingen op Europees niveau. Zij vinden 
met name dat een pensioenplan moet worden ontwikkeld dat in alle lidstaten dezelfde 
belastingvoordelen geniet. Volgens hen zou dit mettertijd kunnen leiden tot het ontstaan van 
echte pan-Europese pensioenfondsen die hun activiteiten overal in Europa kunnen ontplooien 
zonder op fiscale belemmeringen te stuiten en zodoende in staat zijn van de gerealiseerde 
schaalvoordelen te profiteren. 
82. Tijdens de raadpleging is ook ingegaan op de vraag hoe deze problemen kunnen 
worden overwonnen. Sommigen waren de mening toegedaan dat de Commissie 
richtsnoeren dient op te stellen op basis van de beginselen en praktijken die een aantal 
bestaande bilaterale overeenkomsten gemeen hebben. Tijdens de besprekingen werd 
benadrukt dat niet-bindende maatregelen weliswaar makkelijker haalbaar kunnen zijn, 
maar dat deze in de praktijk wellicht slechts een beperkt nut zullen hebben. Bilaterale 
belastingverdragen hebben het voordeel dat ze op de pensioenstelsels van de 
betrokken landen kunnen worden toegesneden. Daartegenover staat dat het voor de 
lidstaten uitermate omslachtig en tijdrovend zou zijn om 105 verdragen34 te moeten 
sluiten of herzien, zonder dat daarbij gelijke behandeling kan worden gewaarborgd en 
discriminatie kan worden uitgesloten. Het onmiddellijke praktische nut van de 
voorgestelde richtsnoeren zou derhalve beperkt kunnen uitvallen, omdat het tientallen 
jaren zou vergen om deze in de vigerende bilaterale belastingverdragen op te nemen. 
83. Anderen waren van oordeel dat communautaire wetgeving de meest voor de hand 
liggende oplossing is. Wederzijdse erkenning van pensioenregelingen, maatregelen ter 
voorkoming van dubbele belastingheffing, maar ook regels voor het garanderen van 
een adequate belastingheffing, een doeltreffend systeem voor de uitwisseling van 
informatie en een efficiënte regeling voor het verlenen van wederzijdse bijstand bij de 
belastinginning werden genoemd als mogelijke onderdelen van een eventueel 
communautair initiatief. De belanghebbenden hebben onderstreept dat juridisch 
bindende maatregelen, zoals een multilateraal verdrag of een richtlijn, rechtszekerheid 
zouden verschaffen en een gelijk speelveld tot stand zouden brengen. 
4.2 Mogelijke maatregelen 
84. Dit is vooral van belang voor werknemers die zich van een lidstaat naar een andere 
verplaatsen en die het risico lopen hun rechten te verliezen in de lidstaat waar reeds 
pensioenrechten werden opgebouwd. Momenteel bestaat er geen communautaire 
wetgeving tot regeling van de bevoegdheid om belasting over pensioenuitkeringen te 
heffen of tot regeling van de fiscale behandeling van overdrachtswaarden die werden 
Binnen de Unie zijn 105 bilaterale relaties tussen de lidstaten mogelijk, waarvan er momenteel 98 
onder een bilateraal of multilateraal verdrag ter voorkoming van dubbele belastingheffing vallen. 
Slechts enkele van deze verdragen bevatten reeds uitvoerige bepalingen ten aanzien van 
aanvullende pensioenregelingen. In een Unie met 20 lidstaten zou het aantal bilaterale relaties 
oplopen tot 190. 
42 
opgebouwd in het kader van een pensioenregeling waaraan voordien werd 
deelgenomen. Overeenkomstig de artikelen 39 en 43 van het Verdrag en 
Verordening (EEG) nr. 1612/6835 moeten de lidstaten er echter op toezien dat 
werknemers die hun recht op vrij verkeer uitoefenen, aan geen ongegronde 
beperkingen of vormen van discriminatie onderworpen zijn. 
85. Het is weliswaar van belang ervoor te zorgen dat een migrerende werknemer of 
gepensioneerde zich niet geheel aan belastingheffing kan onttrekken, maar de lidstaten 
moeten ook vermijden dat migrerende personen tweemaal worden belast. Momenteel 
bevatten de meeste belastingverdragen bepalingen in die zin. Deze zijn veelal 
gebaseerd op artikel 18 van het OESO-modelverdrag inzake dubbele belasting naar 
het inkomen en naar het vermogen, waarin het recht om belastingen te heffen aan het 
land van verblijf wordt toegekend. Indien er geen bilateraal verdrag is gesloten, hangt 
de wijze waarop dubbele belastingheffing wordt vermeden van de nationale 
wetgevingen van de betrokken lidstaten af. 
86. De Commissie heeft in de notulen van de Raad ECOFIN van 1 december 1997 een 
verklaring laten opnemen waarin zij heeft toegezegd om in samenwerking met de 
werkgroep voor belastingbeleid de problemen in verband met de heffing van belasting 
over levensverzekeringsovereenkomsten en aanvullende pensioenen te bestuderen met 
het oog op de eventuele opstelling van een voorstel voor een richtlijn. De uiteindelijke 
doelstelling van deze werkzaamheden is het waarborgen in de praktijk van het vrije 
verkeer van werknemers en zelfstandigen (de artikelen 39 en 43 van het EG-Verdrag) 
en van de vrijheid van dienstverrichting (artikel 49 van het EG-Verdrag) zoals deze 
eveneens in de Derde levensverzekeringsrichtlijn (Richtlijn 94/96/EG) zijn 
neergelegd. Deze werkzaamheden zijn reeds aangevat. 
• Beginselen voor een gecoördineerd optreden 
87. Volgens de Commissie hebben de ervaring met het Groenboek over aanvullende 
pensioenen, de schriftelijke reacties op het Groenboek en de daarop aansluitende 
hoorzitting bewezen dat er een brede consensus bestaat over het feit dat een 
gecoördineerde en stapsgewijze aanpak noodzakelijk is. Na evaluatie van de resultaten 
van de raadpleging komt de Commissie tot de conclusie dat een dergelijke 
gecoördineerde aanpak op de volgende beginselen dient te berusten: 
- het is niet de bedoeling de nationale regelingen voor de heffing van belasting over 
aanvullende pensioenen en levensverzekeringen te harmoniseren. Een 
gecoördineerde aanpak moet echter wel flexibel genoeg zijn om rekening te 
houden de veelheid aan regels die in de lidstaten bestaan. Op het gebied van de 
sociale zekerheid heeft een dergelijke aanpak reeds succes gehad 
(Verordening (EEG) nr. 1408/71); 
- de vrijheid van dienstverrichting en het vrije verkeer van werknemers mogen niet 
worden gehinderd door een nodeloos restrictieve of discriminerende fiscale 
behandeling van grensoverschrijdende pensioenen en levensverzekeringen; 
35 Verordening (EEG) nr. 1612/68 van de Raad van 15 oktober 1968 betreffende het vrije verkeer van 
werknemers binnen de Gemeenschap, PB L 257 van 19.10.1968, blz. 2 tot en met 12. 
43 
- elke gezamenlijke aanpak moet de lidstaten in staat stellen en helpen de fiscale 
ontvangsten in te vorderen die zij op grond van hun belastingwetgeving 
gemachtigd zijn te innen. Deze aanpak moet uitmonden in een daadwerkelijk 
toepasbaar systeem dat de belastingplichtigen ervan doordringt dat zij hun fiscale 
verplichtingen moeten vervullen en zich niet aan deze verplichtingen kunnen 
onttrekken, waar zij ook verblijven of beleggen. 
• De invloed van de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese 
Gemeenschappen 
88. Volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen 
druisen alle restricties die voortvloeien uit ongegronde verschillen in de fiscale 
behandeling van grensoverschrijdende pensioenen en levensverzekeringsproducten in 
tegen het EG-Verdrag en met name tegen de artikelen 39, 43, 49 en 56. In zijn arrest 
in de zaak-Safir36 stelde het Hof dat regels die een verschillende fiscale behandeling 
van buitenlandse verzekeringspolissen voorschrijven die de verzekeringnemers ervan 
kan weerhouden levensverzekeringspolissen bij in andere lidstaten gevestigde 
maatschappijen af te sluiten, in beginsel met artikel 49 van het Verdrag in strijd zijn. 
Bovendien heeft het Hof de argumenten die ter rechtvaardiging van deze restricties 
werden aangevoerd en met name het argument van de fiscale samenhang, krachtig van 
de hand gewezen. Er zij op gewezen dat het Hof sedert het arrest in de zaak-
Bachmann37 dit argument in het kader van het belastingbeleid nooit meer heeft 
aanvaard. 
• Stand van zaken in de werkgroep voor belastingbeleid 
89. Tijdens de vergadering van 3 juli 1998 van de werkgroep voor belastingbeleid werd 
de leden gevraagd zich over de belangrijkste aspecten van een gecoördineerde aanpak 
van de heffing van belasting over aanvullende pensioenen en levensverzekeringen uit 
te spreken. De leden waren het er unaniem over eens dat de gedachtewisseling op dit 
gebied diende te worden voortgezet, waarbij de meesten onder hen waren gewonnen 
voor een gecoördineerde aanpak. De bovenbeschreven beginselen - geen 
harmonisatie, geen discriminatie en geen verlies van belastinginkomsten - konden op 
zeer brede steun rekenen. Er werd bevestigd dat het probleem van de migrerende 
werknemers met spoed moet worden behandeld. Tevens werd voorgesteld te 
bestuderen hoe tot een betere uitwisseling van informatie kan worden gekomen. 
Zaak C-l 18/96, Jurispr. 1998, blz. 1-1897. 
37 Zaak C-204/90, Jurispr. 1992, blz. 1-249. Het Hof stelde dat de weigering van België om de 
aftrekbaarheid van pensioenbijdragen en levensverzekeringspremies toe te staan, een geval van 
discriminatie was uit hoofde van de artikelen 39 en 49 van het Verdrag. Het Hof voegde daar echter-
aan toe dat een dergelijke discriminatie gezien de kenmerken van het Belgische belastingstelsel 
gerechtvaardigd was om de fiscale samenhang te handhaven. Er zij op gewezen dat het Belgische 
belastingstelsel in een uitstel van betaling van belasting op en niet in een vrijstelling van in België 
gesloten pensioenovereenkomsten voorziet. In deze omstandigheden wordt de weigering om de in 
het kader van een niet-Belgische verzekering betaalde premies vrij te stellen van belastingheffing, 
gecompenseerd door het feit dat, anders dan bij een in België gesloten polis, geen enkele belasting 
zou worden geheven over de uitkeringen van een gelijkwaardige verzekering. De met betrekking 
tot de fiscale samenhang door het Hof gevolgde redenering is uiteengezet in het arrest in de zaak-
Wielockx (zaak C-80/94, Jurispr. 1995, blz. 1-2493). 
44 
Sommigen bepleitten bindende juridische maatregelen - waarbij de meesten onder 
hen het sluiten van een multilateraal verdrag voorstonden -, terwijl anderen fel tegen 
een dergelijke oplossing waren gekant en ten hoogste met richtsnoeren konden 
instemmen. Een aantal leden heeft er tevens op aangedrongen niet alleen de fiscale 
aspecten te bestuderen, maar ook de sociale en juridische problemen onder de loep te 
nemen. 
90. Tijdens de vergadering van de werkgroep voor belastingbeleid van 8 maart 1999 is 
overeenstemming bereikt over het feit dat een stapsgewijze aanpak de voorkeur 
verdient om de moeilijke en uiteenlopende problemen op te lossen. De leden van de 
werkgroep stelden eveneens dat in een eerste fase de fiscale behandeling van 
grensoverschrijdende bijdragen van migrerende werknemers aan tweede-
pijlerinstellingen aan de orde zou moeten komen. De op boekhoudkundige reserves 
berustende regelingen dienen evenwel buiten beschouwing te blijven omdat het 
daarbij niet gaat om door de werknemers gestorte bijdragen, maar uitsluitend om een 
door de werknemer aangegane verplichting. 
• In de toekomst te ondernemen werkzaamheden 
91. De Commissie is van oordeel dat de werkgroep voor belastingbeleid het meest 
aangewezen forum is om de lidstaten te raadplegen over de wijze waarop dit thema 
verder kan worden uitgediept. Gezien de complexe aard van de materie, werd besloten 
een technische subgroep in te stellen om de werkgroep voor belastingbeleid bij te 
staan. 
92. De Commissie hoopt dat de werkzaamheden van de werkgroep voor belastingbeleid 
en de technische subgroep als uitgangspunt kunnen dienen voor de formulering van 
een adequaat wetgevingsinitiatief in 1999 of in 2000. Uit het voorgaande volgt dat een 
dergelijk initiatief niet meer dan een eerste stap zal zijn op weg naar een ambitieuzere 
aanpak op dit terrein. In het kader van deze eerste fase zou de fiscale behandeling van 
grensoverschrijdende bijdragen van migrerende werknemers aan fondsen voor 
aanvullende pensioenvoorziening centraal staan. 
45 
BIJLAGE 1 
Naar aanleiding van de raadpleging over het Groenboek 
"Aanvullende pensioenen in de interne markt" te overwegen maatregelen 
Maatregelen 
Voorstel voor een 
richtlijn tot 
vaststelling van 
prudentiële regels 
voor pensioenfondsen 
Coördinatie van de 
belastingstelsels van 
de lidstaten op het 
gebied van 
gg£iTiviiMiirwff» 
pensioenen en 
levensverzekeringen 
Raadpleging over de 
voorwaarden voor het 
opbouwen van 
aanvullende 
pensioenrechten 
Haalbaarheidsstudie 
over 
grensoverschrijdende 
deelneming 
Oprichting van een 
pensioenforum 
Technische 
werkzaamheden in 
verband met de 
overdraagbaarheid 
van aanvullende 
pensioenrechten Doelstellingen 
Beschermen van de 
rechten van de 
deelnemers, de 
beleggingsvrijheid en 
de vrijheid van beheer. 
Vergemakkelijken van 
de grensoverschrijden­
de deelneming. 
Vergemakkelijken van 
de uitoefening van het 
recht op 
arbeidsmobiliteit en op 
het vrij verrichten van 
diensten op het gebied 
van aanvullende 
pensioenen en 
1 e vensverzekeringen. 
Uitstippelen van 
methoden om de 
arbeidsmobiliteit te 
bevorderen. 
Grondig bestuderen 
van de belemmeringen 
die grensoverschrijden­
de deelneming in de 
weg staan. Uitstippelen 
van methoden om deze 
belemmeringen op te 
heffen. 
Oprichten van een 
specifiek forum voor 
het voeren van een 
dialoog over 
pensioenen en 
arbeidsmobiliteit. 
Onderzoeken onder 
welke voorwaarden een 
wetgevingsvoorstel kan 
worden ingediend. Betrokken 
instellingen/instanties 
De Commissie en de 
belanghebbende 
partijen, vervolgens de 
Raad, het Europees 
Parlement en het 
Economisch en Sociaal 
Comité. 
De lidstaten en de 
Commissie in het kader 
van de werkgroep voor 
belastingbeleid. De 
Raad, het Europees 
Parlement en het 
Economisch en Sociaal 
Comité in de 
veronderstelling dat de 
Commissie een 
voorstel voor een 
richtlijn indient. 
De Commissie en de 
sociale partners. 
De Commissie. 
De Commissie. 
De Commissie in 
samenwerking met de 
lidstaten, de sector van 
de pensioenfondsen en 
de sociale partners. Voorgesteld 
tijdschema 
Goedkeuring door de 
Commissie eind 
1999/begin2000. 
Onderhandelingen in 
de Raad en het 
Europees Parlement 
vanaf 2000. 
Voortzetting van het 
overleg in 1999. 
Mogelijke indiening 
van een voorstel voor 
een richtlijn eind 1999 
of begin 2000. 
In de loop van 1999 of 
2000. 
In de loop van 1999 of 
2000. 
In de loop van 1999 of 
2000. 
In de loop van 1999 of 
2000. Mogelijke 
indiening van een 
wetgevingsvoorstel in 
de loop van 2000. 
46 
BIJLAGE 2 
Rendement van de beleggingsportefeuilles van pensioenfondsen 1984-1996 
(procentueel gemiddelde van het totale reële rendement in nationale munteenheid) 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Ierland 
Japan 
Nederland 
Spanje 
Zweden 
Zwitserland 
Verenigd Koninkrijk 
Verenigde Staten 
Geen kwantitatieve 
beperkingen 
Kwantitatieve 
beperkingen 1984-1993 
8,8 
6,3 
7,2 
10,3 
6,5 
7,7 
7,0 
8,1 
4,4 
10,2 
9,7 
9,5 
6,9 1984-1996 
9,0 
6,0 
7,0 
11,0 
0,0 
8,0 
-
-
4,0 
10,0 
9,0 
9,5 
5,2 
Bronnen: EFRP-verslag, juni 1996; Pragma Consulting; enOECD Staff Calculations. 
47 
BIJLAGE 3 
Indicatieve vergelijking tussen levensverzekeringsondernemingen, 
open pensioenfondsen en gesloten pensioenfondsen 
Aard van de 
activiteit 
Relatie met 
andere 
financiële 
actoren 
Situatie bij de 
beëindiging 
van bcroeps-
pensioen-
regelingen 
Garantie van 
de betaling 
van de 
uitkeringen 
bij 
aanvullende 
beroeps-
pensiocn-
regelingen 
Relatie met de 
deelnemers 
aan beroeps­
pensioen­
regelingen Levensverzekerings­
ondernemingen (via 
groepspolissen) 
Commerciële activiteit 
waarbij een veelheid 
van producten wordt 
aangeboden. 
Dienstverrichters. 
De verzekeringnemers 
zijn over het algemeen 
schuldeisers als alle 
anderen.38 Alle 
schuldeisers laten in een 
welbepaalde volgorde 
hun rechten gelden. 
Gegarandeerd door de 
verzekeraar, met 
uitzondering van de 
verzekeringen welke 
verbonden zijn met een 
beleggingsfonds 
wanneer bepaald is dat 
de verzekeraar geen 
beleggingsrisico draagt. 
Indirect, via de 
werkgever. Open 
pensioenfondsen 
Commerciële activiteit 
waarbij één enkele 
dienst wordt 
aangeboden. 
Consumenten en 
dienstverrichters. 
De deelnemers 
worden als eigenaren 
beschouwd van de 
activa die het 
pensioenfonds in zijn 
bezit heeft. 
Doorgaans 
gegarandeerd door het 
pensioenfonds bij 
regelingen op basis 
van vaste 
pensioentoezeggingen. 
Bij regelingen op 
basis van beschikbare 
premies wordt het 
beleggingsrisico 
gedragen door de 
werknemer. 
Indirect, via de 
werkgever. Gesloten 
pensioenfondsen 
Over het algemeen 
niet-commerciële 
activiteit waarbij 
één enkele dienst 
wordt aangeboden. 
Consumenten en 
dienstverrichters. 
De deelnemers 
worden als 
eigenaren 
beschouwd van de 
activa die het 
pensioenfonds in 
zijn bezit heeft. 
Doorgaans 
gegarandeerd door 
de werkgever bij 
regelingen op basis 
van vaste 
pensioentoe­
zeggingen. Bij 
regelingen op basis 
van beschikbare 
premies wordt het 
beleggingsrisico 
gedragen door de 
werknemer. 
De deelnemers zijn 
veelal bij het 
beheer van de 
regeling betrokken. 
38 Zie in dit verband het door de Commissie ingediende voorstel voor een richtlijn betreffende de 
liquidatie van verzekeringsondernemingen (89/C 253/04, PB van 6 oktober 1989). 
48 
BIJLAGE 4 
d) 
N 
•8 
c 
2 
O) c 
•2 
0) 
en 
v. co co 
c 
.0) 
'5 
o 
Q. 
c 
Cl) 
Cl) 
O 
C3i<^ 
C 
"O 
O 
•5 
S 
c a> 
E 
c 
! 
.o 
.55 
o: o 
00 
C 
•§ 
O •c 
O) 
O) c co CO 
1 ö ff 
•3" 
)U3UJ9pU3J pgaj S^flIJBBf p]3pp!UI3g 
Uit deze bijlage blijkt dat een voor 100% uit aandelen samengestelde portefeuille over 
een periode van 10 jaar vrijwel even volatiel (of, anders gezegd, even "veilig") zou 
zijn geweest als een voor 100% uit obligaties samengestelde portefeuille, maar dat de 
aandelen een rendement van ongeveer 7% zouden hebben opgeleverd, tegen 3 a 4% 
voor de obligaties. 3% per jaar maakt over de gehele duur van een beroepsleven een 
enorm verschil uit. Met minimaal risico wordt de geringste volatiliteit bedoeld die met 
een optimale combinatie van aandelen en obligaties zou zijn verkregen. 
49 
BIJLAGE 5 
Vereinigde Staten: Jaarlijks totaal rendement per categorie activa (1926-1995): 
VS-schatkistpapier 
Staatsobligaties op middellange termijn 
Staatsobligaties op lange termijn 
Bedrijfsobligatics op lange termijn 
Aandelen van kleine ondernemingen 
Aandelen van grote ondernemingen 
10 15 
Bron: Morgan Stanley Dean Witter. 
50 
BIJLAGE 6 
Aandelenmarkten versus obligatiemarkten 
Verschillen in rendement tussen aandelen en obligaties 
Lokale valuta 
Jaarcijfers 
België 
Duitsland 
Frankrijk 
Italië 
Nederland 
Verenigd Koninkrijk 
Verenigde Staten 
Zweden 
Zwitserland Periode van 15 jaar 
1984-1998 
9,09 % 
4,36 % 
3,12 % 
0,95 % 
7,18 % 
3,67 % 
5,29 % 
4,32 % 
9,88 % Periode van 10 jaar 
1989-1998 
1,98 % 
3,71 % 
0,17 % 
-3,47 % 
7,95 % 
1,40 % 
7,08 % 
2,94 % 
12,08 % 
Bron: Pragma Consulting NV/SA. 
51 
BIJLAGE 7 
Spreiding van de activa 
Land 
Duitsland 
België 
Denemarken 
Spanje 
Finland 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Noorwegen 
Nederland 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk 
Zweden 
Zwitserland Nationale 
aandelen 
% 
6 
18 
17 
9 
9 
8 
24 
2 
13 
5 
14 
53 
20 
10 Nationale 
obligaties 
% 
71 
31 
65 
65 
69 
75 
26 
56 
60 
47 
72 2) 
9 
64 
25 Buiten­
landse 
aandelen 
% 
3 
24 
7 
2 
1 
5 
33 
-
6 
19 
4 
22 
8 
5 Buiten­
landse 
obligaties 
% 
4 
12 
1 
1 
1 
10 
4 
-
6 
10 
1 
6 
— 
7 Onroerend 
goed 
% 
13 
5 
-8 
-
7 
-
6 
40 
7 
7 
2 
2 
8 
16 Liquidi­
teiten/ 
andere 
% 
3 
10 
2 
23 
13 " 
2 
7 
2 
8 
2 
7 
8 
— 
37 3) 
1) 
2) 
3) Geldmarktinstrumenten. 
50% vastrentende effecten en 50% effecten met variabele rentevergoeding. 
Met inbegrip van leningen aan werkgevers, hypothecaire kredieten en andere 
leningen op korte termijn. 
Bron: European Pension Fund Managers Guide, Volume I 
1998 ; William M. Mercer The Marketplace, 
52 
BIJLAGE 8 
Bevolking en activa ter dekking van pensioenen 
Land 
Duitsland 
België 
Denemarken 
Spanje 
Finland 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Noorwegen 
Nederland 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk 
Zweden 
Zwitserland Bevolking 
(in miljoen) 
82.0" 
10.2 
5.3 
39.3 
5.1 
58.6 
3.6 
57.4 
4.4 
15.6 
9.9 
59.0 
8.9 
7.1 Afhanke-
lijkheids-
graad" 
21.7 
24.2 
•22.4 
23.5 
20.9 
22.7 
19.0 
23.2 
25.0 
18.8 
22.4 
24.6 
28.6 
22.4 Waarde van 
de activa ter 
dekking van 
pensioenen 
in miljard $ 
310 
25 
148 
22 
40 
95 
29 
91 
35 
502 
10 
1015 
142 
288 Activa ter 
dekking van 
pensioenen 
in % van het 
BBP 
14 
11 
84 
4 
35 
7 
42 
7 
23 
127 
9 
77 
66 
117 Activa ter 
dekking van 
pensioenen 
per inwoner 
(x 1 000$) 
3.8 
2.5 
27.9 
0.6 
7.9 
1.6 
8.0 
1.6 
7.9 
32.2 
1.0 
17.2 
16.0 
40.6 
" Verhouding tussen de bevolking van 65 jaar of ouder en de bevolking van 15 
tot en met 64 jaar. 
Bron: Population Concern, 30 juni 1997, European Pension Fund Managers Guide, 
Volume I - The Marketplace, 1998 ; William M. Mercer 
53 
Lijst van termen met betrekking tot het beheer van pensioenfondsen 
Actuariële berekening: berekening die door een actuaris wordt verricht om uit te 
maken of een pensioenregeling over voldoende activa beschikt om haar verplichtingen 
(passiva) te kunnen nakomen. De actuaris dient er zich eveneens van te vergewissen 
dat de technische voorzieningen correct zijn berekend. 
Asset liability management: methode waarmee wordt beoogd de risico's tot een 
minimum te beperken door erop toe te zien dat passiva, activa, liquiditeit en 
beleggingsstrategie zo goed mogelijk op elkaar zijn afgestemd. 
Beschikbare premies (regeling op basis van): regelingen waarbij alleen de bijdragen 
vaststaan. De uitkeringen variëren naar gelang van de omvang van deze bijdragen en 
het rendement van de activa. Het beleggingsrisico wordt doorgaans gedragen door de 
werknemer. 
Bewaarder: persoon, veelal een kredietinstelling, aan wie de activa van een fonds en 
de waardepapieren die deze activa belichamen, in bewaring zijn gegeven. 
Bijdragende onderneming: de onderneming of groep ondernemingen die van de 
diensten van een fonds gebruik maakt om de werknemers een pensioen te garanderen. 
Financieringsvereiste: vereiste dat de waarde van de activa van een fonds die dienen 
ter dekking van de aangegane verplichtingen, niet lager is dan de waarde van deze 
verplichtingen. 
Fondsbeheerder: persoon aan wie het algemene fondsbestuur, zowel op financieel 
gebied (spreiding van de activa) als op administratief gebied, is toevertrouwd. De 
beheerders zijn gewoonlijk vertegenwoordigers van de deelnemers en van de 
werkgever. Het fondsbestuur kan eveneens worden gedelegeerd aan trustees, die zich 
er dan toe moeten verbinden het fonds naar best vermogen te besturen. 
Spreiding van de activa: de verdeling van het vermogen van een fonds over de 
diverse categorieën activa en/of geografische zones. 
Technische voorzieningen: post aan de passiefzijde van de balans van een 
pensioenfonds waarin de door het fonds aangegane verplichtingen zijn opgenomen. 
Tegenover deze technische voorzieningen moeten activa staan waarvan de liquiditeit, 
de veiligheid (diversificatie) en het rendement op de verplichtingen zijn afgestemd. 
Valutacongruentie: vereiste dat de activa die dienen ter dekking van bepaalde 
verplichtingen, in dezelfde valuta als deze verplichtingen luiden. 
Vaste pensioentoezeggingen (regeling op basis van): regeling waarbij de 
uitkeringen van tevoren vaststaan (bv. een percentage van het laatst verdiende loon), 
ongeacht de omvang van de bijdragen en het rendement van de activa. Het is 
doorgaans de werkgever die zich voor de betaling van het pensioen garant stelt. 
Vermogensbeheerder: persoon op wie een pensioenfonds een beroep doet om zijn 
vermogen te beheren. Het kan gaan om een kredietinstelling, een 
verzekeringsmaatschappij of een instelling voor collectieve belegging in effecten. 
Sommige fondsen geven er de voorkeur aan hun vermogen zelf te beheren. 
54 
ISSN 0254-1513 
COM(1999) 134 def. 
DOCUMENTEN 
NL 10 05 06 01 
Catalogusnummer: CB-CO-99-242-NL-C 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg