COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(92) 353 def. - SYN 418 
Brussel, 14 september 1992 
Voorstel voer een 
VERORDENING (EEG) VAN DE RAAD 
inzake de statistische eenheden voor waarneming en analyse 
van het produktiestelsel in de Europese Gemeenschap 
(door de Commissie ingediend) 

TOELICHTING 
De ontwerp-verordening beoogt voor de belangrijkste statistische eenheden 
een gemeenschappelijke statistische taal vast te stellen. Het gebruik van 
de definities van deze eenheden is een belangrijke voorwaarde voor de 
coherentie, de convergentie en daarmee de toenemende integratie van alle 
statistische stelsels in de Lid-Staten. Als deze statistische eenheden 
eenmaal zijn vastgesteld, hoeven zij niet opnieuw in behandeling te worden 
genomen telkens wanneer nieuwe specifieke wetgeving wordt aangenomen 
(zodat de risico's van heterogeniteit en incompatibiI iteit tot een minimum 
kunnen worden beperkt). 
2. Deze definities zijn een aanvulling op Verordening NACE Rev. 1 
(Verordening EEG) nr. 3037/90 van de Raad, PB L 293 van 24.10.90). De 
toepassing van deze definities voor de waarneming en de analyse van het 
produktiestelsel zal leiden tot de verbetering van de kennis over de 
economische activiteit in de Europese Gemeenschap. 
3. De in de Lid-Staten gebruikte definities zijn tamelijk heterogeen, 
waardoor de betrouwbaarheid van de waarneming en de analyse in het gedrang 
komt. Het gebruik van de in deze verordening vastgestelde definities biedt 
de volgende voordelen: 
de vaststelling van een gemeenschappelijke terminologie, 
de beperking van het aantal statistische eenheden, 
de verbetering van de compatibiliteit van de gegevens door de 
bevordering van de complementariteit van de diverse enquêtes, zodat de 
ondernemingen minder vaak gegevens moeten indienen, 
meer transparantie dankzij een betere waarneming, 
de ontwikkeling van geharmoniseerde registers die een essentiële 
voorwaarde zijn voor geïntegreerde steekproefbases op het niveau van 
de Gemeenschap, 
snellere indiening van de resultaten van de waarnemingen bij de 
Commissie door de vaststelling van identieke waarnemingseenheden in 
alle Lid-Staten vanaf de verzameling van de basisgegevens, 
de totstandkoming van synergieën met alle besparingen vandien. 
Het voorstel voor een verordening is opgesteld overeenkomstig de 
internationale aanbevelingen op dit gebied. In het voorstel wordt rekening 
gehouden met de noodzaak om de statistische definities aan te passen aan 
veranderingen van sociaal-economische en technische aard die van invloed 
zijn op het produkt iestelsel . Het voorstel is van groot belang voor de 
kwaliteit van de waarneming en de analyse voor de behoeften van het 
economisch beleid. 
- /] _ 
Door gemeenschappelijk aanvaarde begrippen strikt toe te passen kunnen 
talrijke problemen worden ccgeic^t die voortvloeien uit het gebruik van 
hetzelfde woord voor ver sen ;llenae bogrippen, welke :n de loop der tijd 
zijn geëvolueerd of die een andere betekenis hebben naar gelang de context 
waarin zij worden gebruikt of die in de verschillende talen niet altijd 
hetzelfde betekenen. 
Deze definities zijn een belangrijke voorwaarde voor de ontwikkeling van 
een communautair statistisch stelsel dat beantwoordt aan de verwachtingen 
van de economische subjecten, de diensten van de Commissie, de nationale 
bureaus voor de statistiek en al degenen die belangstelling hebben voor 
informatie die betrekking heeft op de waarneming en de analyse van de 
economische activiteit. 
Deze statistische eenheden worden, in samenwerking met de Lid-Staten, op 
het niveau van de Gemeenschap en met inachtneming van het 
subsidiariteitsbeginsel vastgesteld. Door het gebruik van deze definities 
op het niveau van ae Lid-Staten zal dit beginsel nog meer in praktijk 
worden gebracht, waardoor synergieën die een essentiële voorwaarde zijn 
voor statistische informatie van een hoog kwalitatief niveau, zullen 
worden gestimuleerd. 
A 
Voorstel voor een verordening (EEG) van de Raad inzake de 
statistische eenheden voor waarneming en analyse 
van het produkti«stelsel in de Europese Gemeenschap 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, 
inzonderheid op artikel 100A, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
In samenwerking met het Europese Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité, 
Overwegende dat er voor de werking van de interne markt statistische normen op 
het gebied van de identificatie van de eenheden en de verzameling, indiening 
en publikatie van nationale en communautaire statistieken nodig zijn, ten 
einde de ondernemingen, financiële instellingen, overheden en alle andere 
subjecten op de interne markt betrouwbare en vergelijkbare gegevens te 
verschaffen; 
Overwegende dat de ondernemingen statistische gegevens over het 
produktiesteI se I nodig hebben om hun concurrentiepositie te beoordelen en dat 
de instellingen van de Gemeenschap de informatie kunnen gebruiken om 
concurrentievervalsing te voorkomen; 
Overwegende dat, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, de totstandkoming 
van gemeenschappelijke statistische normen, welke de produktie van 
geharmoniseerde informatie mogelijk maken, een actie is die uitsluitend op 
communautair niveau doeltreffend kan worden gevoerd en dat hun 
tenuitvoerlegging in iedere Lid-Staat onder de bevoegdheid van de voor de 
opstelling van officiële statistieken verantwoordelijke organisaties en 
instellingen zal geschieden; 
Overwegende dat het gebruik door de Lid-Staten van gemeenschappelijke 
definities van statistische eenheden de enige manier is om geïntegreerde 
statistische informatie te verschaffen die de voor het beheer van de interne 
markt vereiste betrouwbaarheid, actualiteit, flexibiliteit en uitvoerigheid 
bez i t; 
Overwegende dat het voor de Lid-Staten mogelijk moet zijn om andere 
statistische eenheden voor de waarneming en analyse van het produktiestelseI 
te handhaven of in te voeren, ten einde in specifieke behoeften te voorzien; 
Overwegende dat de keuze van de statistische eenheid die voor een bepaalde 
enquête of analyse moet worden gebruikt, in specifieke teksten wordt 
gepreciseerd; 
--i-
Overwegende dat met het oog op het gebruik van de nomenclatuur van ds 
economische activitaiten in de Europese Gemeenschap (NAC:E -ev.1), vastgesteld 
bij Verordening (EEG) nr. 3037/90 van de Raad1, en van •• .c Europee? Stelsel 
van Economische Rekeningen (ESER), statistische eenheden voor de registers, de 
enquêtes en de presentatie en analyse van statistieken moeten worden 
gedef inieerd; 
Overwegende dat het Comité dat is ingesteld bij Verordening (EEG) nr. 3037/90 
van de Raad verantwoordelijk is voor "de opstelling van richtsnoeren voor de 
indeling van de statistische eenheden overeenkomstig NACE (Rev.1)" en dat deze 
eenheden derhalve moeten worden gedefinieerd; 
Overwegende dat de overeenkomstig NACE (Rev.1) ingedeelde statistische 
eenheden in alle Lid-Staten uniform moeten worden gedefinieerd, ten einde 
ervoor te zorgen dat de nationale en de overeenkomstige communautaire 
statistieken met elkaar kunnen worden vergeleken; 
Overwegende dat het aantal statistische eenheden van het produktiestelsel moet 
worden beperkt ; 
Overwegende dat de Lid-Staten en de communautaire instellingen met het oog op 
de internationale vergelijkbaarheid van de economische statistieken 
statistische eenheden dienen te hanteren, die rechtstreeks aansluiten bij de 
omschrijving ervan in de inleiding van de International Standard Industrial 
Classification (ISIC Rev.3) van de Verenigde Naties enerzijds en gekoppeld 
zijn aan het System of National Accounts van de Verenigde Naties anderzijds-, 
Overwegende dat het produktiestelsel bestaat uit alle entiteiten die tot de 
produktie bijdragen en uit alle economische en financiële transacties die deze 
entiteiten verrichten; 
Overwegende dat de strikte en algemene toepassing van deze eenheden een 
overgangsperiode vergt, 
HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD 
Artikel 1 
De bij deze verordening ingestelde lijst van statistische eenheden, hierna 
te noemen "statistische eenheden van het produktiestelsel", alsmede de 
lijst van de gehanteerde criteria, de definities van deze eenheden en de 
toelichting zijn als bijlage bij deze verordening opgenomen. 
nr. L 293 van 24.10.^990, blz. 1. 
- 2 -
Artikel 2 
De definities van de statistische eenheden van het produktiestelsel worden 
door de Lid-Staten en de Commissie gebruikt voor het identificeren van de 
eenheden ten behoeve van het verzamelen, indienen, publiceren en 
analyseren van statistische gegevens over het produktiesteIsel en met name 
die welke in verband staan met de NACE Rev.1. 
Artikel 3 
Met ingang van 1 Januari 1993 maken de Lid-Staten, voor de in artikel 2 
genoemde doeleinden, gebruik van de in artikel 1 voorziene definities voor 
het indienen van statistische informatie die betrekking heeft op de 
situatie na bovengenoemde datum. 
Artikel 4 
1. Tijdens de overgangsperiode die begint op 1 januari 1993 en eindigt op 
31 december 1994 kan een Lid-Staat, voor de op deze periode betrekking 
hebbende statistieken, gebruik maken van andere dan de in artikel 1 
genoemde statistische eenheden van het produktiesteIsel. In dit geval 
moeten de voor de Commissie bestemde statistische gegevens voor de 
overgangsperiode zo exact mogelijk worden aangepast en overeenkomstig de 
in de bijlage van de verordening genoemde bepalingen worden ingediend. 
2. Bij wijze van uitzondering kan de Commissie de overgangsperiode op verzoek 
van een Lid-Staat op naar behoren gemotiveerde technische of operationele 
gronden verlengen tot uiterlijk 31 december 1996. 
Artikel 5 
Na afloop van de overgangsperiode kan de Commissie een Lid-Staat toestaan 
andere statistische eenheden van het produktiesteIsel te gebruiken, op 
voorwaarde dat deze overeenkomstig de in artikel 6 voorziene procedure 
zi Jn goedgekeurd. 
Artikel 6 
De toepassingsbepalingen van deze verordening en de maatregelen inzake de 
aanpassing aan de economische en technische ontwikkeling, welke met name 
betrekking hebben op de statistische eenheden van het produktiesteIsel, de 
gehanteerde criteria en de in de bijlage nader omschreven definities, 
worden door de Commissie vastgesteld na raadpleging van het Comité 
statistisch programma, ingesteld bij Besluit 89/382/EEG, Euratom2 volgens 
de procedure van artikel 7. 
2 PB nr. L 181 van 28.6.1989, blz. 47. 
- 3 -
Artikel 7 
1. De vertegenwoordiger van de Commissie legt aan het Comité een ontwerp voor 
van de te nemen maatregeien. Het Comité brengt, eventueel na stemming, 
advies uit over dit ontwerp binnen een termijn c;e de voorzitter kan 
bepalen naargelang van de urgentie van de materie. 
Het advies wordt in de notuien vermeid. Elke 
zijn standpunt in de notulen te laten opnemen. Lid-Staat heeft het recht 
De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het advies van het Comité. 
Zij stelt het Comité in kennis van de wijze waarop zij met het advies 
rekening heeft gehouden. 
Artikel 8 
Vroeger al in een communautair rechtsbesluit betreffende een communautaire 
statistiek genoemde statistische eenheden van het produktiestelsel moeten 
overeenkomstig de begrippen en de terminologie van deze verordening worden 
geïnterpreteerd. 
Artikel 9 
Deze verordening treedt in 
van haar bekendmaking 
Gemeenschappen. werking op de twintigste 
in het PublI katleblad dag volgende op die 
van de Europese 
Deze verordening is verbindend 
toepasselijk in elke Lid-Staat. al haar onderdelen en is rechtstreeks 
Gedaan te Luxemburg, 
Voor de Raad 
De Voorzitter 
- 4 -
BIJLAGE 
DE STATISTISCHE EENHEDEN VAN HET PRODUKTIESTELSEL 
IN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
Dee I I : De lijst van eenheden 
De statistische eenheden van het produktiestelsel zijn: 
de onderneming; 
de institutionele eenheid; 
de ondernemingsgroep; 
de eenheid van economische activiteit (EEA); 
de homogene-produktie-eenheid (HPE); 
de lokale eenheid; 
de eenheid van economische activiteit op lokaal niveau (lokale 
EEA) ; 
de homogene-produktie-eenheid op lokaal niveau (lokale HPE). 
Deel I I : Gehanteerde criteria 
De statistische eenheden in deze verordening worden gedefinieerd op 
basis van drie criteria. Het relatieve belang van deze drie criteria 
varieert per eenheid. 
- 5 -
A) Criteria van Juridische, boekhoudkundig© of organisatorische aard 
1 Om eenheden te definiëren die in economische kringen als zodanig 
herkenbaar en identificeerbaar zijn, dienen criteria van juridische en 
institutionele aard te worden gehanteerd. Soms moeten juridisch gescheiden 
eenheden worden samengevoegd omdat ze op organisatorisch gebied niet de 
nodige zelfstandigheid bezitten. In bepaalde gevallen dienen ook criteria 
van financiële of boekhoudkundige aard te worden gehanteerd. 
2 Om de eenheid "ondemem ing" te vormen, dient men een beroep te doen op het 
gebruik van de juridische eenheden die geheel of gedeeltelijk een 
p rodukt i eac ti v i te i t uit voeren. 
3 De Jur i d i sche eenheden z i Jn : 
hetzij rechtspersonen, waarvan het bestaan wettelijk wordt erkend, 
onafhankelijk van de personen of instellingen die deze bezitten of die 
daarvan lid zijn; 
hetzij natuurlijke personen, die van nature ««orden erkend als zijndB 
juridische eenheden. 
4 De juridische eenheid vormt altijd, op zich of samen met andere juridische 
eenheden, de juridische ondersteuning van de statistische eenheid 
"onderneming". 
B) Geografische ligging 
1 Een eenheid kan topografisch worden gelokaliseerd. Men onderscheidt 
verschillende niveaus: lokaal, regionaal, nationaal, communautair en 
mond i aal. 
2 Al<s lokaal wordt hier beschouwd het gebied dat overeenkomt met: de 
"gemeente of commune" in België, de "kommune" in Denemarken, de "Gemeinde" 
in Duitsland, de "demos" in Griekenland, de "municipio" in Spanje, de 
"commune" in Frankrijk, de "DEDt/ward" in Jerland, de "comune" in Italië, 
de "commune" in Luxemburg, de "gemeente" in Nederland, de "concelho" in 
Portugal en de "ward" in het Verenigd Koninkrijk. 
3 De regionale niveaus worden gedefinieerd door de nomenclatuur van 
territoriale eenheden voor de statistiek (NUTS). Hierin worden de niveaus 
I, II en lil onderscheiden. 
4 Zowel de waarnemings- als de ana Iyse-eenheden moeten zodanig worden 
vastgesteld dat de gegevens voor elke Lid-Staat afzonderlijk kur ?n worden 
bepaald en dat de gegevens per Lid-Staat kunnen worden samengevoegd tct 
gegevens voor de Gemeenschap of nog grotere economische ruimten. 
5 Oe geografische afbakening dient aan strikte regels te worden onderworpen 
ten einde dubbeltellingen of weglatingen bij de samenvoeging van de 
gegevens te vermijden. 
- 6 -
O Activiteit 
1 De produktie-activiteit, hierna econom/scne actIvItelt - of kortweg 
"activiteit" - genoemd, is het resultaat van een gecombineerd gebruik van 
middelen (kapitaalgoederen, arbeid, fabricageprocédés, 
informatienetwerken, produkten) ter voortbrenging van bepaalde goederen of 
diensten. Een activiteit wordt gekenmerkt door de input van produkten 
(goederen of diensten), een produktieproces en de voortgebrachte 
produkten. 
2 Activiteiten worden bepaald onder verwijzing naar een specifiek niveau van 
de NACE Rev.1. 
3 Indien binnen een eenheid diverse activiteiten worden uitgeoefend, worden 
deze - voor zover het niet om hulpactiviteiten gaat - gerangschikt naar de 
bruto toegevoegde waarde tegen factorkosten die ze genereren. Er wordt een 
onderscheid gemaakt tussen de hoofdactiviteit en de nevenactiviteiten. 
4 Indien geen gegevens over de toegevoegde waarde voorhanden zijn, moeten 
andere criteria, zoals personeelsbezetting, loonsom, omzet, vaste activa, 
enz., worden gehanteerd om de indeling op basis van de toegevoegde waarde 
zoveel mogelijk te benaderen. 
5 De eenheden moeten naar activiteit worden ingedeeld. Wanneer een 
activiteit meer dan 50 % van de toegevoegde waarde uitmaakt, is deze 
daarbij de bepalende factor. In de overige gevallen moeten bepaalde 
indelingsregels worden gevolgd. Hierbij wordt trapsgewijs te werk gegaan, 
d.w.z. vanaf het hoogste classificatieniveau (een letter voor de sectie) 
via de afdeling (twee cijfers) en de groep (drie cijfers) naar de klasse 
(vier cijfers). Op elk niveau dient de indeling compatibel te zijn met het 
eerstvolgende hogere niveau. Het bij de verordening inzake de NACE Rev.1 
(EEG nr. 3037/90 van de Raad) ingestelde comité is ter zake bevoegd 
(artikel 8.e). 
6 De hoofd- en nevenactiviteiten worden ondersteund door hulpactiviteiten 
als de administratie, boekhouding, informatica-afdeling, bewaking, 
aankoop, verkoop en marketing, opslag, reparatie, vervoer, kantine, enz. 
De hulpactiviteiten binnen een eenheid hebben ten doel de produktie door 
deze eenheid van voor derden bestemde goederen en diensten mogelijk te 
maken of te vergemakkelijken. Produkten uit hulpactiviteiten worden niet 
aan derden geleverd. 
7 Het begrip nevenactiviteit wordt toegelicht in deel IV, punt B. 
Dee Definities van de statistische eenheden van het produktie?te 
en specifieke toelichtingen op elke eenn-nd 
A) Onderneming 
De ONDERNEMING bestaat uit de kleinste combinatie van juridische eenheden 
(of hun equivalent). Zij is een organisatorische eenheid die goederen ~ 
diensten voortbrengt en die een zekere zelfstandige beslissingsbevoegdhoi-
heeft, met name ten aanzien van de bestemming van haar vlottende middelen 
Een onderneming oefent op één of meer locaties één of meer activiteiten 
uit. 
Toelicht ino: 
De onderneming als zodanig wordt gedefinieerd als een economische 
entiteit, waarin dan ook onder bepaalde omstandigheden diverse juridische 
eenheden kunnen samenkomen. Bepaalde Juridische eenheden oefenen hun 
activiteiten namelijk uitsluitend ten behoeve van een andere Juridische 
entiteit uit en hebben hun bestaan uitsluitend aan administratieve (bij 
voorbeeld fiscale) factoren te danken, terwijl ze vanuit economisch 
oogpunt niet significant zijn. Hiertoe behoren ook vele van de juridische 
eenheden zonder werkenden. De werkzaamheden van deze juridische eenheden 
dienen in vele gevallen te worden gezien als hulpactiviteiten naast de 
activiteiten van de juridische moedereenheid waarvan zij afhangen en 
waaraan zij gekoppeld dienen te worden om de voor de economische analyse 
gebruikte eenheid "onderneming" te vormen. 
B) Institut Ione Ie eenheid 
De INSTITUTIONELE EENHEID is een hoeksteen van de economische 
besluitvorming. Zij wordt gekenmerkt door eenheid in gedrag en een 
zelfstandige beslissingsbevoegdheid bij de uitoefening van de 
hoofdfunctie. Een eenheid wordt institut'oneel genoemd wanneer zij bij de 
uitoefening van haar hoofdfunctie zelfstandige beslissingsbevoegdheid 
bezit en over een volledige boekhouding beschikt. 
Een volledige boekhouding betekent dat de eenheid behalve over 
boekhoudkundige documenten met al haar economische en financlu:o 
transacties tijdens de verslagperiode ook over een balans van haar 
activa en passiva bes nikt. 
Zelfstandige beslissingsbevoegdheid bij de uitoefening van de 
hoofdfunctie betekent da' ie eenheid verantwoordelijk en aansprakeli Ik 
voor haar beslissingen en naatregelen is. 
- 8 
Toeli cht i na : 
1 In het Europees Stelsel van Economische Rekeningen (ESER) is de 
onderneming de institutionele eenheid van de sector vennootschappen. 
Soortgelijke institutionele eenheden bestaan ook in de sectoren overheid 
en privaatrechtelijke instellingen. De institutionele eenheid in de sector 
gezinshuishoudingen omvat alle activiteiten van de gezinshuishoudingen, 
terwijl de term onderneming uitsluitend voor hun produktie-activiteiten 
gereserveerd wordt. 
2 Toepassing van deze regels leidt tot de volgende oplossingen voor 
instellingen die niet duidelijk deze twee kenmerken van de institutionele 
eenheid bezitten: 
a) gezinshuishoudingen bezitten bij de uitoefening van hun activiteit 
zelfstandige beslissingsbevoegdheid en worden derhalve steeds al? 
institutionele eenheden beschouwd, ook al beschikken zij niet over een 
voIIed i ge boekhoud i ng; 
b) instellingen zonder volledige boekhouding moeten worden beschouwd als 
een onderdeel van de institutionele eenheden in wier boeken hun 
gedeeltelijke boekhouding is opgenomen; 
c) instellingen met een volledige boekhouding maar zondere zelfstandige 
beslissingsbevoegdheid bij de uitoefening van hun hoofdfunctie moeten 
worden beschouwd als een deel van de eenheden waardoor zij worden 
gecontroleerd; 
d) instellingen die onder de definitie van institutionele eenheden 
vallen, worden ook nog als zodanig beschouwd indien zij hun 
boekhouding op generlei wijze openbaar maken-, 
e) instellingen die deel uitmaken van een ondernemingsgroep en over een 
volledige boekhouding beschikken, worden als institutionele eenheden 
beschouwd, ook al hebben zij een gedeelte van hun zelfstandige 
beslissingsbevoegdheid overgedragen aan de centrale organisatie 
(holding) die de algemene leiding van de groep heeft. De holding zelf 
wordt ten opzichte van de eenheden die zij controleert, als een 
afzonderlijke institutionele eenheid beschouwd. 
3 Als institutionele eenheden worden beschouwd: 
eenheden met een volledige boekhouding en zelfstandige 
bes IIsslngs bevoegdhe Id: 
a) kapitaalvennootschappen; 
b) coöperaties en personenvennootschappen die rechtspersoonlijkheid 
bezitten; 
c) overheidsbedrijven met een statuut dat hun rechtspersoonlijkheid 
ver leent ; 
d) privaatrechtelijke instellingen zonder winstoogmerk met eigen 
rechtspersoonIi Jkheid; 
e) overheidsinstellingen; 
eenheden met een vol ledige boekhouding, waarvan bij afspra^K 
aangenomen dat zij zelfstandige beslissingsbevoegdheid bezitten: 
f) quasi-vennootschappen: eenmanszaken, personenvennootschappen, aadcr 
overheidsbedrijven dan de onder a), b) en c) genoemde, mits hui* 
economisch en financieel gedrag zich van dat van hun eigenaars 
onderscheidt en met dat van kapitaalvennootschappen te vergelijken is-
eenheden die niet noodzakelIJkerwi Jze een volledige boekhouding 
hebben, maar waarvan bl J afspraak wordt aangenomen dat zij over 
zelfstandlge bes IIssingsbevoegdheid beschIkken : 
g) gezinshuishoudingen. 
C) Ondernemingsgroep 
De ONDERNEUINGSGROEP verenigt ondernemingen die juridisch en financieel 
met elkaar verbonden zijn. Binnen de ondernemingsgroep kunnen diverse 
beslissingscentra voorkomen, met name wat het produktie-, verkoop-en 
winstbeleid e.d. betreft, terwijl bepaalde onderdelen van het financiële 
beheer en het fiscale beleid zijn gecentraliseerd. De ondernemingsgroep 
vormt een economische entiteit die keuzen kan maken welke met name de 
eenheden betreffen waaruit de groep is samengesteld. 
Toelicht ina: 
Voor sommige waarnemingen en analyses is het soms nuttig en noodzakelijk 
de relaties tussen bepaalde ondernemingen te bestuderen en ondernemingen 
samen te voegen die door hechte banden met elkaar verbonden zijn. Tal van 
werkzaamheden betreffende het begrip ondernemingsgroep zijn nog niet 
afgerond. De ondernemingsgroep wordt hier gedefinieerd op basis van het 
begrip "boekhoudgroep", zoals is voorgesteld in de Zevende Richtlijn van 
de Raad (83/349/EEG, PB L 193 van 18.07.83). 
Deze richtlijn werd voor het eerst toegepast voor de geconsolideerde 
rekeningen van het boekjaar dat in de loop /an 1990 is begonnen. Door 
Richtlijn 90/605/EEG, PB L 317 van 16.11.90, wordt de werkingssfeer van de 
Zevende Richtlijn uitgebreid. 
Volgens de Zevende Richtlijn is er sprake van een groep wanneer 20 % vsn 
het kapitaal of de stemrechten in handen is van of gecontroleerd word' 
door een andere onderneming. Er dient rekening te woraen gehouden met do 
wijze waarop controle op de benoeming van de bedrijfsleiding word; 
uigeoefend. Het doel is om niet alleen naar de financiële controle 
(meerderheid), maar ook naar de feitelijke controle te kijken. 
- 10 -
Deze definitie kan niet zonder meer voor statistische analyses worden 
gebruikt omdat "boekhoudgroepen" geen geheel van losse, samenvoegbare 
ondernemingen vormen. Het is dus zaak, een statistische eenheid 
"ondernemingsgroep" te definiëren die als volgt van de "boekhoudgroep" is 
afgeleid: 
men neemt de boekhoudgroepen op het hoogste consolidatieniveau in 
aanmerking: de "groepshoofden"; 
men rekent tot de "ondernemingsgroep" de eenheden waarvan de 
boekhouding in haar geheel in de rekeningen van de verenigde 
vennootschap is opgenomen; 
men voegt hieraan toe de eenheden waarin de moedermaatschappij een 
meerderheidsbelang heeft en waarvan de rekeningen op grond van één van 
de in de Zevende Richtlijn vermelde criteria - verschil in de aard van 
de activiteit of naar verhouding geringe omvang - niet in de algemene 
geconsolideerde rekening zijn opgenomen; 
men houdt geen rekening met tijdelijke banden waarvan de duur minder 
dan één Jaar bedraagt. 
De ondernemingsgroep is een samenstel van ondernemingen dat door het 
"groepshoofd" wordt gecontroleerd. Het groepshoofd is een juridische 
moedereenheid die noch direct noch indirect door een andere juridische 
eenheid wordt gecontroleerd. Elke dochteronderneming van een 
dochteronderneming wordt ook als een dochteronderneming van de 
moederonderneming beschouwd. Bovendien bestaan er voor coöperaties of 
onderlinge-verzekeringsmaatschappiJen specifieke groepen waarin gedeelten 
van de moederonderneming in het bezit zijn van de dochterentiteiten. 
Ondernemingsgroepen zijn vaak samengesteld uit ondernemingen waartussen 
banden van uiteenlopende aard bestaan: eigendom, controle, beheer, enz. 
Vaak hebben deze eenheden bindingen met eenheden van de familie die tot 
verschillende generaties behoren. De eenheid "ondernemingsgroep" staat 
dikwijls voor een conglomeraat van ondernemingen dat door complexe 
relaties en in vele gevallen een breed scala activiteiten wordt 
gekenmerkt. Binnen ondernemingsgroepen kunnen subgroepen worden 
vastgesteld. 
Het is nuttig te weten op welke wijze het groepshoofd via het netwerk van 
dochterondernemingen met de gecontroleerde onderneming is gelieerd 
(meerderheids- of minderheidsbelang). Deze kennis is nodig om het 
organisatieschema van de groep op te stellen. 
Gezien de implicaties van de verschillende boekhoudrichtIijnen moet steeds 
getracht worden een onderscheid te maken tussen de eenheden van de 
ondernemingsgroep die tot de "niet-financiele ondernemingen" en die welke 
tot de "financiële ondernemingen" behoren. Deze laatste dienen op hun 
beurt in "kredietinstellingen" en "verzekeringsbedrijven" te worden 
opgesplitst. Hoewel de activiteiten van ondernemingsgroepen zich over de 
hele wereld uitstrekken, moeten ze voor het economisch grondgebied van elk 
van de Lid-Staten en voor dat van de Gemeenschap als geheel worden 
geanalyseerd. 
De eenheid "ondernemingsgroep" leent zich weliswaar uitstekend voor 
financiële en strategische analyses van de onderneming, maar is te 
heterogeen van aard en ook niet stabiel genoeg om in plaats van de 
onderneming als centrale waarnemings- en analyse-eenheid te fungeren. Zij 
wordt gebruikt om bepaalde informatie te verzamelen en te presenteren. 
- 11 -
D) Eenheid van economische activiteit 
De EENHEID VAM ECONOMISCHE ACTIVITEIT (EEA) omvat alle delen van sen 
onderneming die bijdragen tot de uitoefening van een activiteit die onder 
een NACE Rev.l-rubriek met 4 cijfers ("klasse") valt. Het gaat caarbij cm 
een entiteit die met een of meer bedrijfsonderdelen van de onderneming 
samenvalt. De onderneming beschikt over een informatiesysteem met behulp 
waarvan voor iedere EEA ten minste de produktiewaarde, het intermediair 
verbruik, de personeelskosten, het exploitatieoverschot, alsmede het 
personeelsbestand en de bruto-investeringen in vaste activa kunnen worden 
verschaft of berekend. 
Toelicht ing 
1 De EEA werd als waarnemingseenheid ingevoerd met het doel de homogeniteit 
van de resultaten van de statistische enquêtes per activiteit en zodoende 
ook de internationale vergelijkbaarheid van de resultaten te verbeteren. 
De ondernemingen kennen immers zowel op nationaal als op internationaal 
vlak uiteenlopende horizontale en verticale intégrâtievormen. Een entiteit 
die alleen hulpactiviteiten uitvoert voor een onderneming waarvan zij deel 
uitmaakt, kan niet als afzonderlijke EEA worden aangemerkt. In feite stemt 
de "EEA" overeen met de praktijkdefinitie die in punt 96 van de inleiding 
op de IS IC Rev.3 wordt gegeven. 
2 EEA's die onder een bepaalde nomenclatuurpost zijn ondergebracht, kunnen 
ook produkten voortbrengen die niet tot de betrokken homogene 
produktengroep behoren, maar voortvloeien uit nevenactiviteiten waarover 
uit de beschikbare boekhoudkundige bescheiden geen afzonderlijke gegevens 
kunnen worden afgeleid. Omgekeerd komt het voor dat EEA's die op basis van 
hun hoofdactiviteit onder een bepaalde nomenclatuurpost zijn ingedeeld, 
niet de totale produktie van bepaalde homogene produktengroepen omvatten, 
omdat de betrokken produkten ook het resultaat kunnen Zijn van 
nevenactiviteiten van EEA's die tot een andere nomenclatuurpost behoren. 
3 Interns boekhoudingen (b.v. van resultaatverantwoordelijke eenheden of 
kostendragers) hebben zich veelal ontwikkeld volgens criteria die sterk 
met het begrip "activiteit" samenhangen. Zij bieden de mogelijkheid 
informatie op EEA-niveau te verstrekken, waardoor de EEA's kunnen worden 
waargenomen. 
4 Aile kosten van de hulpactiviteiten van een onderneming moeten aan de 
hoofd- of nevenactiviteiten en derhalve aan de binnen de onderneming 
waargenomen EEA's worden toegerekend. 
- 12 -
E) Homogene-produkti e-eenhe i d 
De HOMOGENE-PRODUKT IE-EENHEID (HPE) wordt gekenmerkt door de uitoefening 
van één enkele activiteit, namelijk de input van produkten, een 
produktieproc&s en de output van homogene produkten. De produkten die d® 
input en de output vormen, worden - onder verwijzing naar een nomenclatuur 
van produkten - op hun beurt gekenmerkt door hun aard, de bewegingsfase, 
en de toegepaste produktiemethode. De homogene-produktie-eenheid kan 
overeenkomen met een institutionele eenheid of een gedeelte daarvan. ZIJ 
kan echter nooit tot twee verschillende institutionele eenheden behoren. 
Toelicht ino: 
In het Europees Stelsel van Economische Rekeningen worden voor de 
nauwkeurige analyse van het produktieproces ook homogene-produktie-
eenheden gekozen aan de hand waarvan technisch-economische samenhangen 
nader kunnen worden bestudeerd. Omdat deze analyse-eenheden - die vooral 
in input-output tabellen worden gebruikt - in het algemeen niet 
rechtstreeks kunnen worden waargenomen, worden ze in de praktijk 
gereconstrueerd aan de hand van de voor de waarnemingseenheden opgetekende 
gegevens. 
De waarnemingseenheden oefenen voor het merendeel gemengde of parallelle 
activiteiten uit. Zij kunnen een hoofdactiviteit, nevenactiviteiten -
d.w.z. activiteiten die onder andere branches vallen - en 
hulpactiviteiten, zoals administratie, inkoop, verkoop, voorraadhouden, 
reparatie, enz., hebben. Als een waarnemingseenheid een hoofdactiviteit en 
één of meer nevenactiviteiten uitoefent, wordt zij in een overeenkomstig 
aantal homogene-produktie-eenheden verdeeld en worden de nevenactiviteiten 
ingedeeld bij een andere nomenclatuurrubriek dan de hoofdactiviteit. De 
door de waarnemingseenheden uitgeoefende hulpactiviteiten worden echter 
niet van de betrokken hoofd- of nevenactiviteiten gescheiden. 
De plaats van de activiteit blijft bij de definiëring van de 
homogene-produktie-eenheid buiten beschouwing. De in IS IC Rev.3 bedoelde 
"homogene-produktie-eenheid" komt overeen met de "lokale HPE". Punt 112 
van de inleiding van ISIC Rev.3 dient immers in combinatie met punt 104 te 
worden gelezen. 
- 13 -
F) Lokale eenheid 
De LOKALE EENHEID is een onderneming of een deel daarvan (b.v. werkplaats, 
fabriek, winkel, kantoor, mijn of akhuis), geleden op een geografisch 
bepaalde plaats. Op of vanuit die plaats worden economische activiteiten 
uitgeoefend waarvoor - uitzonderingen daargelaten - een of meer personen 
voor rekening van eenzelfde onderneming werkzaam zijn (eventueel 
deeltijds). 
Toelicht ina: 
1 Wanneer iemand op diverse plaatsen werkt (voor onderhoud of inspectie) dan 
wel thuiswerk verricht, valt hij onder de lokale eenheid van waaruit hij 
instructies ontvangt en waar het werk wordt georganiseerd. Van elke lokale 
eenheid moet de personeelsbezetting kunnen worden vastgesteld. Toch moet 
iedere Juridische eenheid - daar deze dient als juridische ondersteuning 
voor een onderneming of een deel van een onderneming - een lokale eenheid 
als hoofdkantoor hebben, ook al werkt er niemand. Anderzijds kan een 
lokale eenheid ook alleen hulpactiviteiten omvatten. 
2 Het begrip "geografisch bepaalde eenheid" dient in de strikte zin des 
woords te worden opgevat: twee eenheden die tot dezelfde onderneming 
behoren maar op verschillende plaatsen gevestigd zijn (zelfs binnen de 
kleinste administratieve districten van de Lid-Staat), moeten als twee 
afzonderlijke lokale eenheden worden beschouwd. Ingeval een lokale eenheid 
zich over het grondgebied van verscheidene aan elkaar grenzende 
administratieve eenheden uitstrekt, is het postadres de bepalende factor. 
3 De grenzen van het bedrijfsterrein worden gevormd door de grenzen van het 
grondstuk, zodat bij voorbeeld openbare wegen die het grondstuk 
doorsnijden de grens van het bedrijfsterrein niet noodzakelijk 
onderbreken. Deze definitie sluit nauw aan bij de in punt 101 van de ISIC 
Rev.3 gegeven definitie, voor zover het om een locatie in de strikte zin 
des woords gaat, maar wijkt in zoverre af van de definitie in punt 102 van 
de inleiding., dat de strikte betekenis niet kan veranderen naar gelang de 
statistieken waarover het gaat. Voorts is het criterium van 
personeelsbezetting gewoonlijk van toepassing. 
4 Ten behoeve van de regionale rekeningen wordt in het ESER-REG (regionale 
toepassing van het ESER) voor de lokale eenheid dezelfde definitie 
gehanteerd. 
- 14 -
G) Lokale eenheid van economische activiteit 
De EENHEID VAN ECONOMISCHE ACTIVITEIT op lokaal niveau (lokale EEA) is het 
deel van een eenheid van economische activiteit dat tot het lokale niveau 
behoort. 
Toelicht ina 
ledere EEA dient ten minste één "lokale EEA" te hebben; een EEA kan echter 
bestaan uit delen van één of meer lokale eenheden. In bepaalde gevallen 
kan een lokale eenheid alleen hulpactiviteiten omvatten. In dat geval is 
een extra indeling van de lokale eenheid mogelijk. Verder moet iedere 
onderneming ten minste één "lokale eenheid" hebben. 
De "lokale EEA" beantwoordt aan de praktische definitie van een 
"establishment", zoals deze in het eerste deel van punt 105 van de ISIC 
Rev.3 is omschreven. 
H) LokaIe homogene-produk11e-eenhei d 
De HOMOGENE-PRODUXTIE-EENHEID op lokaal niveau (lokale HPE) is het deel 
van een homogene-produktie-eenheid dat tot het lokale niveau behoort. 
- 15 -
Deel IV: Aanvullende opmerkingen 
A) Overheidsinste11ingen en privaatrechteIijke instellingen 
Diverse overheidsinstellingen kunnen fungeren als statistische eenheid 
voor het verzamelen van cijfermateriaal en het opstellen van statistieken 
(b.v. de centrale overheid, de sociale-verzekeringsadministratie of de 
lokale overheid van de regio, de provincie, het departement, de gemeente, 
de agglomeratie, enz.). Al deze instellingen plannen, controleren en 
beheren collectief de financiën van de organen waaruit zij bestaan (dit 
kunnen zijn: ministeries, directoraten-generaal, directies, kantoren, 
agentschappen, enz.). De aard van de activiteiten van deze instellingen 
- en met name van de lagere publiekrechtelijke lichamen - is soms echter 
veel heterogener dan die van vennootschappen. 
De activiteiten van deze instellingen vallen veelal onder sectie L van de 
NACE Rev.1, "Openbaar bestuur en defensie; verplichte sociale 
verzekeringen", maar er zijn ook instellingen die hoofdzakelijk 
activiteiten uitoefenen die tot andere sectoren behoren: "Onderwijs" 
(sectie M), "Gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening" (sectie 
N), "Overige gemeenschapsvoorzieningen en sociaal-culturele en 
persoonlijke diensten" (sectie 0) of nog andere. 
Wanneer reeksen gegevens over entiteiten uit de particuliere sector moeten 
worden gecombineerd met gegevens over deze naar de aard van hun 
economische activiteit ingedeelde overheidsinstellingen en 
privaatrechtelijke instellingen, moet voor hun identificatie en 
classificatie gebruik worden gemaakt van statistische eenheden die 
overeenkomen met entiteiten die de meeste overeenstemming vertonen met de 
statistische eenheden zoals die in de particuliere sector zijn 
gedefinieerd. Daarom zijn alle in de particuliere sector gehanteerde 
criteria - naar analogie - van toepassing op de overheidsinstellingen. 
Hetzelfde geldt voor de privaatrechtelijke instellingen. 
- 16 -
B) Hulpactiviteiten 
Activiteiten dienen als hulpactiviteit te worden aangemerkt indien zij: 
a) uitsluitend ter ondersteuning van de betrokken eenheid bestemd zijn, 
hetgeen impliceert dat de voortgebrachte goederen of diensten niet op 
de markt mogen worden gebracht; 
b) in dezelfde aard en omvang bij soortgelijke produktie-eenheden 
voorkomen; 
c) diensten of, bij uitzondering, goederen produceren, die niet in de 
samenstelling van het eindprodukt van de eenheid opgaan (b.v. klein 
gereedschap of steigers); 
d) deel uitmaken van de lopende kosten van de eenheid, d.w.z. geen bruto-
investeringen in vaste activa genereren. 
Het onderscheid tussen hoofdactiviteit, nevenactiviteit en hulpactiviteit, 
kan aan de hand van de volgende voorbeelden worden verduidelijkt: 
de produktie van klein gereedschap voor gebruik door de eenheid is een 
hulpactiviteit (voldoet aan alle criteria); 
het transport voor eigen rekening is doorgaans een hulpactiviteit 
(voldoet aan alle criteria); 
de verkoop van de eigen produktie is een hulpactiviteit, omdat 
produktie als regel niet mogelijk is zonder verkoop. Indien een 
produktieonderneming echter een verkooppunt voor directe verkoop aan 
de eindverbruiker omvat - bij voorbeeld een lokale eenheid -, kan dit 
verkooppunt - bij wijze van uitzondering en voor bepaalde analyses -
worden gelijkgesteld met een eenheid van economische activiteit. Deze 
waarnemingseenheid dient twee keer te worden ingedeeld, namelijk een 
keer onder de activiteit (hoofd- of nevenactiviteit) die haar met de 
onderneming verbindt, en een keer onder haar eigen activiteit 
(detaiIhandel). 
- 17 -
Daar produktieprocesssen in het algemeen niet levensvatbaar zijn zonder 
ondersteuning door een aantal hulpactiviteiten, is het regel dat deze 
normaal gesproken niet ais afzonderlijke eenheden worden opgevoerd, ook 
niet indien de hulpactiviteiten in een afzonderlijke juridische eenheid OT 
op een aparte locatie worden uitgeoefend en over deze activiteiten e^n 
afzonderlijke boekhouding wordt gevoerd. Bovendien dient de hulpactiviteit 
buiten beschouwing te worden gelaten bij het vaststellen van de code van 
de activiteit van de eenheid waarvoor de hulpactiviteiten wordsn 
uitgeoefend. Het beste voorbeeld van een entiteit die hulpactiviteiten 
uitoefent, is de centrale administratie, het hoofdkantoor, van de 
onderneming. 
Op grond van de in punt 3 gegeven definitie kunnen onderstaande 
activiteiten niet als hulpactiviteiten worden beschouwd: 
a) de produktie van goedaren of de uitvoering van werkzaamheden die deel 
uitmaken van de investeringen in vaste activa. Dit betreft 
voornamelijk bouwwerkzaamheden voor eigen rekening. Deze werkwijze 
stemt overeen met de in de NACE Rev.1 toegepaste methode, waarbij 
eenheden die bouwwerkzaamheden voor eigen rekening uitvoeren, bij de 
bouwnijverheid worden ingedeeld wanneer over deze eenheden gegevens 
beschikbaar zijn; 
b) de produkt ie die - ook ai wordt zij ook door de hoofd- of de 
nevenactiviteiten verbruikt - voor een groot gedeelte in de handel 
wordt gebracht ; 
c) de produkt ie van goederen die in een later stadium een integrerend 
onderdeel van de produktie van de hoofd- of de nevenactiviteit zuilen 
vormen (bij voorbeeld dozen, kisten e.d. voor de verpakking van de 
produkten van de onderneming); 
d) de produktie van energie (geïntegreerde elektriciteitscentrale of 
geïntegreerd cokesbedriJf), of de geproduceerde energie nu volledig 
voor de hoofd- of nevenactiviteiten wordt gebruikt of niet; 
e) de wederverkoop in de oorspronkelijke staat van ingekochte produkten-, 
f) onderzoek en ontwikkeling. Deze activiteiten worden slechts op kleine 
schaal uitgeoefend en leiden niet tot de levering van diensten waarvan 
tijdens de normale produktiewerkzaamheden gebruik wordt gemaakt. 
Indien over deze activiteiten afzonderlijke gegevens beschikbaar zijn, 
moeten deze in alle gevallen als afzonderlijke activiteiten worden 
behandeld en bijgevolg als EEA's worden beschouwd. 
- 18 -
Indien hulpactiviteiten ten behoeve van een enkele eenheid worden 
uitgeoefend, vormen deze activiteiten en de daarvoor benodigde middelen 
een integrerend onderdeel van de activiteiten en de middelen van de 
eenheid waarvan ze afhangen. Worden de activiteiten van de statistische 
eenheid en de desbetreffende hulpactiviteiten echter niet in hetzelfde 
gebied - hiermee worden voor statistische enquêtes afgebakende zones 
bedoeld - uitgeoefend, dan zou het toch nuttig kunnen zijn om voor de 
gegevens die naar geografisch gebied moeten worden ingedeeld, extra 
informatie te verzamelen over deze eenheden, ook al oefenen zij slechts 
hulpact iviteiten uit. 
Indien hoofdzakelijk hulpactiviteiten ter ondersteuning van twee of meer 
eenheden van economische activiteit worden uitgeoefend, dienen de kosten 
van deze hulpactiviteiten onder alle betrokken eenheden van economische 
activiteit te worden verdeeld. Zijn er gegevens voorhanden over het deel 
van de kosten dat aan elk van de onderscheiden activiteiten kan worden 
toegerekend, dan dienen de kosten op basis hiervan te worden verdeeld. Als 
er echter helemaal geen informatie op dit gebied voorhanden is, dienen de 
kosten van de hulpactiviteiten over de hoofd- en nevenactiviteiten te 
worden verdeeld naar rato van de waarde van de produktie, na aftrek van de 
intermediaire kosten, de kosten van de hulpactiviteiten zelf niet 
meegerekend. Wanneer de toepassing van deze methode te veel problemen 
oplevert, kunnen de kosten enkel naar rato van de waarde van de produktie 
worden verdeeld. 
Hulpactiviteiten ter ondersteuning van twee of meer entiteiten van een 
onderneming die uit meerdere eenheden bestaat, kunnen op een aparte 
locatie zijn gegroepeerd. Zo goed als het van belang is dat bepaalde 
activiteiten volledig worden gedekt - ook wanneer deze zelfstandig of door 
eenheden die uitsluitend hulpactiviteiten verrichten (b.v. op het gebied 
van informatica) worden uitgeoefend -, kan het ook van belang zijn extra 
indelingen toe te passen, en wel door deze entiteiten niet alleen in te 
delen bij de activiteit van de eenheid waartoe zij behoren, maar ook bij 
hun eigen act iviteit. 
De mogelijkheid bestaat dat een activiteit die oorspronkelijk als 
hulpactiviteit was bedoeld, zich ontwikkelt tot het leveren van diensten 
tegen betaling aan andere eenheden-, zij houdt dan op hulpactiviteit te 
zijn en moet bijgevolg als hoofd- of nevenactiviteit van een eenheid 
worden beschouwd. De enige manier om te bepalen of een activiteit als 
hulpactiviteit dan wel als hoofd- of nevenactiviteit moet worden 
behandeld, is na te gaan welke plaats deze activiteit in de onderneming 
inneemt en hoe groot de verkoop voor deze activiteit is. 
- 19 -
C) Overzicht naar activiteit en locatie 
Een of meer locaties Een locatie 
Een of meer activiteiten Onderneming Lokale eenheid 
Inst itut ionele 
eenheid 
EEA Lokale EEA 
Een activiteit 
HPE Lokale HPE 
- 20 -

ISSN 0254-1513 
COM(92) 353 def. 
DOCUMENTEN 
NL 01 17 
Catalogusnummer : CB-CO-92-406-NL-C 
ISBN 92-77-47549-8 
bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
_ 21-