[pic] | EUROPESE COMMISSIE |

Brussel, 3.1.2011

COM(2010) 791 definitief

2011/0001 (COD)

Voorstel voor een

VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2006/2004 betreffende samenwerking tussen de nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming

(Voor de EER relevante tekst)

TOELICHTING

ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

Motivering en doel van het voorstel

Dit voorstel voor een wijzigingsverordening heeft als algemene doelstelling te waarborgen dat Verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad betreffende samenwerking tussen de nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming („verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming”)[1] doeltreffend blijft en ook in de toekomst garandeert dat er geen ongelijke behandeling bestaat tussen intra-Europese en nationale transacties ten aanzien van de effectiviteit en efficiëntie van de vervolging van inbreuken door de bevoegde nationale autoriteiten. Ter verwezenlijking van deze doelstellingen beoogt de voorgestelde wijzigingsverordening de inhoud van de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming te actualiseren om zo recht te doen aan de recente ontwikkelingen op het gebied van de wetgeving inzake consumentenbescherming.

Algemene context

In het Groenboek voor de consumentenbescherming in de Europese Unie (2001)[2] werd een lacune bij de handhaving van de wetgeving inzake de consumentenbescherming met betrekking tot de economische belangen van de consument binnen de interne markt gesignaleerd en werd voor de eerste keer gewezen op de noodzaak tot een wettelijk instrument. De Commissie bracht een mededeling[3] uit over de follow-up van het groenboek; na verdere raadpleging van de nationale regeringen en met inachtneming van de resolutie van de Raad van 2 december 2002[4] en de resoluties van het Europees Parlement[5] heeft zij een voorstel ingediend voor de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming[6]. Op 27 oktober 2004 hebben de Raad en het Europees Parlement de verordening overeenkomstig de procedure van artikel 251 van het EG-Verdrag[7] goedgekeurd. De verordening is met ingang van 29 december 2005 van toepassing.

De verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming heeft tot doel belemmeringen voor de grensoverschrijdende samenwerking tussen met handhaving belaste overheidsinstanties uit de weg te ruimen om intra-Europese inbreuken op de wetten ter bescherming van de belangen van de consument op te sporen, te onderzoeken, te doen staken of te verbieden met het oog op de soepele werking van de interne markt. De verordening verwezenlijkt dit doel door een netwerk voor de samenwerking op handhavingsgebied tussen de met handhaving belaste overheidsinstanties in het leven te roepen en op die wijze de consument meer vertrouwen te geven bij de aankoop van grensoverschrijdende aanbiedingen, en door te voorkomen dat verkopers en dienstverleners handhaving omzeilen, waardoor verkopers en dienstverleners die zich wel aan de wet houden, een concurrentienadeel ondervinden.

Het door de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming tot stand gekomen netwerk houdt toezicht op en handhaaft de wetgeving die de belangen van de consument beschermt. De wetgeving die onder de werkingssfeer van het netwerk valt wordt vermeld in de bijlage waarnaar in artikel 3, onder a), van de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming wordt verwezen. Daarom moet worden gewaarborgd dat de bijlage de ontwikkelingen op het gebied van de EU-wetgeving inzake consumentenbescherming weerspiegelt.

Eventuele bestaande bepalingen op het door het voorstel bestreken gebied

Dit voorstel heeft de wijziging van de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming tot doel.

Samenhang met andere beleidsgebieden en doelstellingen van de EU

De voorgestelde wijzigingsverordening zal de werkingssfeer van de grensoverschrijdende samenwerking van de nationale, met handhaving belaste instanties actualiseren zodat recente ontwikkelingen op het gebied van de EU-wetgeving inzake consumentenbescherming in aanmerking worden genomen. Daarom vult zij de bestaande EU-wetgeving op het gebied van de consumentenbescherming aan.

EFFECTBEOORDELING

Aangezien de voorgestelde wijzigingsverordening geen ingrijpende economische, sociale en milieueffecten met zich brengt, is een effectbeoordeling niet nodig.

JURIDISCHE ELEMENTEN VAN HET VOORSTEL

Rechtsgrond

Op grond van de met de verordening nagestreefde doelstellingen werd artikel 95 van het EG-Verdrag[8] gekozen als rechtsgrondslag voor de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming. Hierbij wordt met name een doeltreffende en afdoende aanpak beoogd van handelaars zonder scrupules die de soepele werking van de interne markt verstoren als bijdrage tot het uit de weg ruimen van concurrentievervalsing en belemmeringen voor de interne markt.

De voorgestelde wijzigingsverordening heeft tot doel de effectiviteit en efficiëntie van de grensoverschrijdende handhavingstaken van het netwerk voor de samenwerking op het gebied van de consumentenbescherming veilig te stellen door wijziging van de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming, en daardoor te garanderen dat de werkingssfeer van de grensoverschrijdende samenwerking relevant blijft. De voorgestelde wijzigingsverordening draagt derhalve bij tot dezelfde doelstellingen van de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming, en berust op dezelfde rechtsgrondslag, namelijk artikel 114 VWEU.

Subsidiariteitsbeginsel en evenredigheidsbeginsel

De voorgestelde maatregel houdt een wijziging in van het bestaande EU-regelgevingskader en heeft derhalve betrekking op een gebied waarop de EU reeds haar bevoegdheid heeft uitgeoefend. Het voorstel is in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, zoals vastgelegd in artikel 5 VWEU[9].

Overeenkomstig het in artikel 5 VWEU neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze verordening niet verder dan nodig is om de doelstellingen ervan te verwezenlijken.

Keuze van instrument

Er is gekozen voor een verordening, aangezien de maatregel voornamelijk de werkingssfeer van rechtstreeks toepasselijke regelingen voor samenwerking tussen overheidsinstanties actualiseert zodat rekening wordt gehouden met de recente ontwikkelingen van de EU-wetgeving inzake consumentenbescherming.

GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

Het voorstel heeft geen gevolgen voor de EU-begroting.

EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE

De voorgestelde wijzigingsverordening betreft een onderwerp dat onder de EER-overeenkomst valt en moet daarom worden uitgebreid tot de Europese Economische Ruimte.

NADERE UITLEG

Met het oog op de vereenvoudiging van het wettelijk kader op het gebied van de consumentenbescherming zullen in de voorgestelde wijzigingsverordening verouderde bepalingen in de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming worden verwijderd en zullen een aantal ervan door aangepaste verwijzingen naar nieuwe wetgeving worden vervangen. In het kader van de actualisering van de bijlage zal wetgeving die niet relevant is voor samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming tussen de nationale handhavingsinstanties worden verwijderd en zullen verwijzingen naar oude wetgeving die niet langer van kracht is worden vervangen door verwijzingen naar de daarvoor in de plaats gekomen wetgeving op het gebied van de consumentenbescherming.

Verwijdering

De richtlijn betreffende misleidende en vergelijkende reclame

• Richtlijn 84/450/EEG van de Raad van 10 september 1984 betreffende misleidende reclame en vergelijkende reclame[10].

Richtlijn 84/450/EEG moet worden verwijderd uit de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming omdat zij is ingetrokken bij Richtlijn 2006/114/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 inzake misleidende reclame en vergelijkende reclame[11]. Richtlijn 2006/114/EG heeft niet integraal betrekking op de bescherming van de consumentenbelangen, maar alleen op vergelijkende reclame. Daarom dient er slechts een verwijzing naar de artikelen betreffende vergelijkende reclame van Richtlijn 2006/114/EG in de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming te worden opgenomen.

• Richtlijn 97/55/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 oktober 1997 tot wijziging van Richtlijn 84/450/EEG inzake misleidende reclame teneinde ook vergelijkende reclame te regelen[12].

Richtlijn 97/55/EG is een richtlijn tot wijziging van de ingetrokken Richtlijn 84/450/EEG en moet daarom uit de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming worden verwijderd.

Vervangingen

De richtlijn betreffende consumentenkrediet

• Richtlijn 87/102/EEG van de Raad van 22 december 1986 betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake het consumentenkrediet[13].

Richtlijn 87/102/EEG is ingetrokken bij Richtlijn 2008/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2008 inzake kredietovereenkomsten voor consumenten en tot intrekking van Richtlijn 87/102/EEG van de Raad[14]. Zij dient derhalve te worden verwijderd uit de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming.

• Richtlijn 2008/48/EG inzake kredietovereenkomsten voor consumenten

Richtlijn 2008/48/EG inzake kredietovereenkomsten voor consumenten moet in de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming worden opgenomen, aangezien zij is bedoeld ter vervanging van Richtlijn 87/102/EEG.

De richtlijn betreffende audiovisuele mediadiensten

• Richtlijn 89/552/EEG van het Europees Parlement en de Raad van 3 oktober 1989 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten[15].

Richtlijn 89/552/EEG is ingetrokken bij Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten)[16]. Richtlijn 89/552/EEG dient derhalve te worden verwijderd uit de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming.

• Richtlijn 2010/13/EU (richtlijn audiovisuele mediadiensten)

De relevante bepalingen van de richtlijn audiovisuele mediadiensten moeten in de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming worden opgenomen, aangezien deze richtlijn is bedoeld ter vervanging van Richtlijn 89/552/EEG.

De richtlijn betreffende timesharing

• Richtlijn 94/47/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 1994 betreffende de bescherming van de verkrijger voor wat bepaalde aspecten betreft van overeenkomsten inzake de verkrijging van een recht van deeltijds gebruik van onroerende goederen[17]

Richtlijn 94/47/EG is ingetrokken bij Richtlijn 2008/122/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 januari 2009 betreffende de bescherming van de consumenten met betrekking tot bepaalde aspecten van overeenkomsten betreffende gebruik in deeltijd, vakantieproducten van lange duur, doorverkoop en uitwisseling[18]. Richtlijn 94/47/EEG dient derhalve te worden verwijderd uit de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming.

• Richtlijn 2008/122/EG betreffende de bescherming van de consumenten met betrekking tot bepaalde aspecten van overeenkomsten betreffende gebruik in deeltijd, vakantieproducten van lange duur, doorverkoop en uitwisseling

Richtlijn 2008/122/EG moet in de bijlage bij de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming worden opgenomen, aangezien zij is bedoeld ter vervanging van Richtlijn 94/47/EEG.

Correcties

De richtlijn betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten

De huidige verwijzing in de bijlage naar de richtlijn betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten luidt:

"Richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (PB L 95 van 21.4.1993, blz. 29). Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Besluit 2002/995/EG van de Commissie (PB L 353 van 30.12.2002, blz. 1)."

Besluit 2002/995/EG brengt geen wijziging in de richtlijn betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten en de verwijzing dient te worden gecorrigeerd.

2011/0001 (COD)

Voorstel voor een

VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2006/2004 betreffende samenwerking tussen de nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming

(Voor de EER relevante tekst)

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 114,

Gezien het voorstel van de Europese Commissie[19],

Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen,

Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité[20],

Gezien het advies van het Comité van de Regio's[21],

Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure,

Overwegende hetgeen volgt:

1. In Verordening (EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad[22] zijn de voorwaarden vastgelegd waaronder de aangewezen bevoegde autoriteiten die in de lidstaten verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming met elkaar en met de Commissie moeten samenwerken om die wetgeving te doen naleven en de soepele werking van de interne markt te waarborgen en om de economische belangen van de consument beter te beschermen.

2. Artikel 3, onder a), van Verordening (EG) nr. 2006/2004 bepaalt dat onder „wetgeving ter bescherming van de belangen van de consument” wordt verstaan: de richtlijnen zoals omgezet in het recht van de lidstaten en de in de bijlage bij die verordening ( 'de bijlage') genoemde verordeningen.

3. Verscheidene in de bijlage vermelde wetgevingsbesluiten zijn intussen ingetrokken en er is nieuwe wetgeving vastgesteld.

4. Richtlijn 84/450/EEG van de Raad van 10 september 1984 betreffende misleidende reclame en vergelijkende reclame[23] is ingetrokken bij Richtlijn 2006/114/EG van het Europees Parlement en de Raad.[24] De verwijzing naar Richtlijn 84/450/EEG moet dan ook uit de bijlage worden verwijderd. Voorts is het wenselijk in de bijlage alleen een verwijzing op te nemen naar de artikelen van Richtlijn 2006/114/EG die specifiek zijn gericht op de bescherming van de belangen van de consument.

5. Richtlijn 97/55/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 oktober 1997 tot wijziging van Richtlijn 84/450/EEG inzake misleidende reclame teneinde ook vergelijkende reclame te regelen[25] is een richtlijn tot wijziging van de ingetrokken Richtlijn 84/450/EEG De verwijzing naar Richtlijn 97/55/EEG dient dan ook uit de bijlage te worden verwijderd.

6. Richtlijn 87/102/EEG van de Raad van 22 december 1986 betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake het consumentenkrediet[26] is ingetrokken en vervangen door Richtlijn 2008/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2008 inzake kredietovereenkomsten voor consumenten en tot intrekking van Richtlijn 87/102/EEG van de Raad[27]. Daarom moet de verwijzing naar Richtlijn 87/102/EEG in de bijlage worden vervangen door een verwijzing naar Richtlijn 2008/48/EG.

7. Richtlijn 89/552/EEG van het Europees Parlement en de Raad van 3 oktober 1989 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten[28] is ingetrokken bij en vervangen door Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad (richtlijn audiovisuele mediadiensten)[29]. Overeenkomstig artikel 34 van Richtlijn 2010/13/EU gelden in de bijlage bij Verordening (EG) nr. 2006/2004 opgenomen verwijzingen naar Richtlijn 89/552/EEG als verwijzingen naar Richtlijn 2010/13/EU. Het is evenwel wenselijk om ter wille van de leesbaarheid de verwijzing naar Richtlijn 89/552/EEG in de bijlage te vervangen door een verwijzing naar de relevante artikelen van Richtlijn 2010/13/EU.

8. Richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten werd niet gewijzigd bij Besluit 2002/995/EG van de Commissie en de verwijzing naar dat besluit dient te worden geschrapt.

9. Richtlijn 94/47/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 1994 betreffende de bescherming van de verkrijger voor wat bepaalde aspecten betreft van overeenkomsten inzake de verkrijging van een recht van deeltijds gebruik van onroerende goederen[30] is ingetrokken bij en vervangen door Richtlijn 2008/122/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 januari 2009 betreffende de bescherming van de consumenten met betrekking tot bepaalde aspecten van overeenkomsten betreffende gebruik in deeltijd, vakantieproducten van lange duur, doorverkoop en uitwisseling[31]. Overeenkomstig artikel 18 van Richtlijn 2008/122/EC gelden in de bijlage bij Verordening (EG) nr. 2006/2004 opgenomen verwijzingen naar Richtlijn 94/47/EG als verwijzingen naar Richtlijn 2008/122/EG. Het is evenwel wenselijk om ter wille van de leesbaarheid de verwijzing naar Richtlijn 94/47/EG in de bijlage te vervangen door een verwijzing naar Richtlijn 2008/122/EG.

10. De bijlage bij Verordening (EG) nr. 2006/2004 moet dienovereenkomstig worden gewijzigd.

11. Richtlijn 87/102/EEG is vervangen door Richtlijn 2008/48/EG, maar in Richtlijn 2008/48/EG wordt niet uitdrukkelijk vermeld dat verwijzingen naar de ingetrokken Richtlijn 87/102/EEG gelden als verwijzingen naar Richtlijn 2008/48/EG. Met het oog op de rechtszekerheid moet deze verordening derhalve dringend in werking treden,

HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD:

Artikel 1

De bijlage bij Verordening (EG) nr. 2006/2004 wordt gewijzigd overeenkomstig de bijlage bij deze verordening.

Artikel 2

Deze verordening treedt in werking op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie .

Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat.

Gedaan te Brussel,

Voor het Europees Parlement Voor de Raad

De Voorzitter De Voorzitter

BĲLAGE

De bijlage bij Verordening (EC) nr. 2006/2004 wordt als volgt gewijzigd:

(1) Voetnoot (1) komt als volgt te luiden:

"(1) De richtlijnen genoemd in de punten 6, 8 en 13 bevatten specifieke bepalingen."

(2) Punt 1 komt als volgt te luiden:

"1. Richtlijn 2006/114/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 inzake misleidende reclame en vergelijkende reclame (PB L 376 van 27.12.2006, blz. 21): de artikelen 1, 2, onder c), 4, 5, 6, 7 en 8."

(3) Punt 3 komt als volgt te luiden:

"3. Richtlijn 2008/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2008 inzake kredietovereenkomsten voor consumenten en tot intrekking van Richtlijn 87/102/EEG van de Raad (PB L 133 van 22.5.2008, blz. 66)."

(4) Punt 4 komt als volgt te luiden:

"4. Richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten) (PB L 95 van 15.4.2010, blz. 1): de artikelen 9, 10, 11 en 19 tot en met 26."

(5) Punt 6 komt als volgt te luiden:

"6. Richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (PB L 95 van 21.4.1993, blz. 29)."

(6) Punt 7 komt als volgt te luiden:

"7. Richtlijn 2008/122/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 januari 2009 betreffende de bescherming van de consumenten met betrekking tot bepaalde aspecten van overeenkomsten betreffende gebruik in deeltijd, vakantieproducten van lange duur, doorverkoop en uitwisseling (PB L 33 van 3.2.2009, blz. 10)."

(7) Punt 9 wordt geschrapt.

[1] PB L 364 van 9.12.2004, blz. 1.

[2] COM(2001) 531 definitief.

[3] COM(2002) 289 definitief.

[4] Resolutie van de Raad van 2 december 2002 inzake de strategie voor het consumentenbeleid van de Gemeenschap 2002-2006, PB C 11 van 17.1.2003, blz. 1.

[5] Resolutie van het Europees Parlement over de gevolgen van het Groenboek over de consumentenbescherming in de Europese Unie (COM(2001) 531 - C5-0295/2002 - 2002/2151(COS)), Resolutie van het Europees Parlement over de perspectieven van de juridische bescherming van de consument in het licht van het Groenboek over de consumentenbescherming in de Europese Unie (COM(2001) 531 – C5-0294/2002 – 2002/2150(COS)), Resolutie van het Europees Parlement over de mededeling van de Commissie 'Strategie voor het consumentenbeleid 2002-2006' (COM(2002) 208 – C5-0329/2002 – 2002/2173(COS)).

[6] COM(2003) 443 definitief.

[7] Artikel 294 VWEU.

[8] Artikel 114 VWEU.

[9] Voorheen artikel 5 EG.

[10] PB L 250 van 19.9.1984, blz. 17, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2005/29/EG (PB L 149 van 11.6.2005, blz. 22).

[11] PB L 376 van 27.12.2006, blz. 21.

[12] PB L 290 van 23.10.1997, blz. 18.

[13] PB L 42 van 12.2.1987, blz. 48.

[14] PB L 133 van 22.5.2008, blz. 66; gerectificeerd in PB L 207 van 11.8.2009, blz. 14.

[15] PB L 298 van 17.10.1989, blz. 23, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2007/65/EG (PB L 332 van 18.12.2007, blz. 27).

[16] PB L 95 van 15.4.2010, blz. 1.

[17] PB L 280 van 29.10.1994, blz. 83.

[18] PB L 33 van 3.2.2009, blz. 10.

[19] PB C , , blz. .

[20] PB C , , blz. .

[21] PB C , , blz. .

[22] PB L 364 van 9.12.2004, blz. 1.

[23] PB L 250 van 19.9.1984, blz. 17, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2005/29/EG (PB L 149 van 11.6.2005, blz. 22).

[24] PB L 376 van 27.12.2006, blz. 21.

[25] PB L 290 van 23.10.1997, blz. 18.

[26] PB L 42 van 12.2.1987, blz. 48.

[27] PB L 133 van 22.5.2008, blz. 66; gerectificeerd in PB L 207 van 11.8.2009, blz. 14.

[28] PB L 298 van 17.10.1989, blz. 23, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 2007/65/EG (PB L 332 van 18.12.2007, blz. 27).

[29] PB L 95 van 15.4.2010, blz. 1.

[30] PB L 280 van 29.10.1994, blz. 83.

[31] PB L 33 van 3.2.2009, blz. 10.