Advies van het Comité van de Regio's over "De verdeling van de reserve voor communautaire initiatieven in de periode tot 1999"

(96/C 337/01)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

Gelet op het besluit van commissaris Wulf-Mathies van 31 oktober 1995 om het Comité van de Regio's overeenkomstig artikel 198 C, 1e alinea, van het EG-Verdrag te raadplegen over het voorstel van de Commissie inzake "De verdeling van de reserve voor communautaire initiatieven in de periode tot 1999";

Gelet op zijn besluit van 15 november 1995 om commissie (Regionale ontwikkeling - Economische ontwikkeling, plaatselijke en regionale financiën) met het opstellen van dit advies te belasten;

Gelet op het op 21 maart 1996 goedgekeurde advies van commissie 1 (rapporteur: mevrouw Coffey - CDR 74/96 rev.);

Gelet op het Groenboek van de Commissie van 16 juni 1993 over communautaire initiatieven (COM(93) 282 def.);

Gelet op de voorstellen van de Commissie over "De toekomst van de communautaire initiatieven in het kader van de structuurfondsen" (COM(94) 46 def.) en op het advies van het Comité van de Regio's ter zake ();

Gelet op de adviezen van het Comité van de Regio's over "Stedelijke ontwikkeling en de Europese Unie" (), "Innovatie in het kader van de Structuurfondsen 1995-1999 - Richtsnoeren voor het tweede actieprogramma in het kader van artikel 10 van het EFRO" (), de mededeling van de Commissie aan de lid-staten "Richtsnoeren voor de operationele programma's die de lid-staten dienen op te stellen in het kader van een communautair initiatief voor stedelijke gebieden (Urban)" () en "Maatregelen tegen de sociaal-economische en milieugevolgen van de droogte in Zuid-Europa" ();

heeft tijdens zijn zitting (vergadering van 12 juni 1996) met algemene stemmen het volgende advies goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Communautaire initiatieven (CI's) zijn speciale programma's die door de Commissie worden voorgesteld ter ondersteuning van de maatregelen waarmee op Europese schaal spelende problemen worden aangepakt. Deze problematiek moet worden gezien tegen de achtergrond van artikel 130 A van het EG-Verdrag, waarin staat dat de Gemeenschap zich ten doel stelt de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van de diverse regio's en de achterstand van de minst begunstigde regio's te verkleinen. Communautaire initiatieven bieden het voordeel dat ze:

- transnationale, grensoverschrijdende en interregionale samenwerking ondersteunen;

- via de "bottom-up"-methode worden uitgevoerd;

- op lokaal en regionaal niveau de bevolking bewust maken van de Gemeenschapssteun.

1.2. Dankzij deze kenmerken vormen CI's een welkome aanvulling op de andere structuurmaatregelen van de Unie.

1.3. Tijdens de Europese Raad van Edinburgh (juni 1993) werd besloten het budget voor het structuurbeleid op te trekken en, meer in het bijzonder, 5 tot 10 % hiervan aan communautaire initiatieven te besteden. De Raad Algemene Zaken besloot op 6 juli 1993 voor de periode 1994-1999 13,45 miljard ecu, oftewel 9 % van het totale Structuurfondsenbudget, aan deze programma's te besteden.

1.4. In juni 1993 kwam de Commissie met een Groenboek over de toekomst van CI's (COM(93) 282 def.), waarin zij voorstelt de CI's rond vijf hoofdthema's te groeperen, namelijk

- transnationale, grensoverschrijdende en interregionale samenwerking en netwerken;

- ontwikkeling van het platteland;

- ultraperifere regio's;

- werkgelegenheid en ontwikkeling van het menselijk potentieel;

- beheer van industriële veranderingen.

1.5. Het Groenboek werd behandeld tijdens de informele Raad van ministers van regionaal beleid en ruimtelijke ordening, na raadpleging van het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité, de Adviesraad van regionale en plaatselijke rechtsgemeenschappen, en de economische en sociale partners. Besloten werd het aantal prioriteiten met de volgende twee uit te breiden:

- ontwikkeling van verloederde stedelijke gebieden;

- herstructurering van de visserijsector.

1.6. Het Comité van de Regio's kon over het Groenboek geen advies uitbrengen omdat het destijds nog opgericht moest worden.

1.7. In februari 1994 publiceerde de Commissie haar richtsnoeren voor de 13 CI's voor de periode 1994-1999; deze werden in juni 1994 goedgekeurd. Tot dusver is in totaal 11,85 miljard ecu aan de 13 CI's toegekend; 1,6 miljard ecu (ongeveer 12 % van het gehele bedrag) is voorlopig in reserve gehouden en moet in de loop van de periode 1994-1999 alsnog over de verschillende CI's worden verdeeld, rekening houdend met inmiddels opgedane ervaringen, nieuwe ontwikkelingen en het financiële evenwicht tussen de lid-staten.

1.8. Op 4 oktober 1995 hechtte de Commissie haar goedkeuring aan het voorstel over de verdeling van de reserve voor CI's in de periode tot eind 1999. Zij wil de reserve van 1,665 miljard onder meer besteden aan de modernisering van de Portugese textielindustrie en aan de financiering van het vredesinitiatief voor Noord-Ierland.

Het Comité van de Regio's:

2. Algemene opmerkingen

2.1. wijst erop dat zijn gesprekken met de Commissie over het structuurbeleid en communautaire initiatieven in het verleden tot goede resultaten hebben geleid;

2.2. betreurt het dat de Commissie de reserve al heeft verdeeld voordat het zijn advies heeft kunnen uitbrengen, dat zij de uitwerking van de initiatieven op regionaal en lokaal niveau niet heeft geëvalueerd en het Comité evenmin geregeld verslagen heeft voorgelegd (CDR 27/94);

2.3. beseft echter dat de CI-reserve snel verdeeld moet worden gezien de relatief lange periode die verstrijkt tussen het opzetten en uitvoeren van programma's;

2.4. verwacht dat het, in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, in de toekomst bij de besluitvorming over het structuurbeleid en de communautaire initiatieven zal worden betrokken;

2.5. dringt aan op een tussentijdse evaluatie van de uitvoering van de CI's, zodat kan worden nagegaan hoeveel vooruitgang er inmiddels al is geboekt, wat de effecten van de CI's zijn op lokaal en regionaal niveau, welke ervaringen dankzij de CI's zijn opgedaan en welke nieuwe ontwikkelingen zich eventueel hebben voorgedaan;

2.6. zal in overleg met de Commissie een pro-actieve rol blijven vervullen m.b.t. de uitvoering van de CI's;

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Communautaire initiatieven

3.1.1. stemt in met de door de Commissie gemaakte selectie van gebieden die voor extra steun in aanmerking komen, omdat dankzij deze keuze, waarin het Comité veel van zijn opmerkingen ziet weerspiegeld, de continuïteit van de CI's gewaarborgd is;

3.1.2. is ingenomen met de versterking van de CI-prioriteiten werkgelegenheid, innovatie, partnerschap en transnationale samenwerking;

3.1.3. vindt het een goede zaak dat in de CI's in het algemeen prioriteit wordt gegeven aan maatregelen om gelijke kansen te bevorderen;

3.1.4. is echter van mening dat uit de reserve wellicht niet alle tot eind 1999 geplande CI-maatregelen kunnen worden gefinancierd, gezien de voorgestelde verlenging van de op industriële omschakeling gerichte initiatieven en de uitbreiding van een aantal andere initiatieven;

3.1.5. stelt op grond van de beschikbare gegevens vast dat doelstelling 1- en doelstelling 6-regio's een veel kleiner deel van de reserve krijgen dan in het Commissiedocument over "De toekomst van de communautaire initiatieven in het kader van de structuurfondsen" (COM(94) 46 def.) werd voorgesteld, en dringt er daarom bij de Commissie op aan maatregelen te nemen; doelstellingregio's zouden in overeenstemming met de besluiten van de Raad van Edinburgh van 1992 en met artikel 12, lid 2, van Kaderverordening (EEG) nr. 2081/93 ten minste 8,16 miljard ecu moeten krijgen van de 13,467 miljard die zijn bestemd voor CI's;

3.1.6. wijst erop dat de CI's elkaar meer moeten versterken en is verheugd over de maatregelen van de Commissie om de integratie van de fondsen te verbeteren en de middelen efficiënter in te zetten;

3.1.7. benadrukt dat het zaak is bestaande CI's uit te breiden en de krachtens artikel 10 van de EFRO-Verordening te besteden middelen voor de ontwikkeling van nieuwe vormen van ondersteuning te gebruiken; vindt dat er beter voor moet worden gezorgd dat deze middelen en de CI-gelden elkaar aanvullen; om overlappingen te voorkomen moet tussen de doelstellingen van de CI's en de met de middelen van artikel 10 van de EFRO-Verordening gefinancierde maatregelen een duidelijke scheidslijn worden getrokken;

3.1.8. wijst op de positieve uitwerking van CI's op regio's en gemeenten en is van mening dat de regionale operationele programma's en de concrete regels en procedures, in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel, door regionale en lokale overheden moeten worden uitgewerkt, wat op dit moment in sommige lid-staten nog niet het geval is;

3.1.9. zou daarom graag zien dat bij regionale operationele programma's in het kader van CI's meer de "bottom-up"-aanpak wordt gevolgd, wat ook aansluit bij het partnerschapsconcept;

3.1.10. is tegen nieuwe administratieve structuren voor het verdelen van de reserve en steunt het voorstel om te zorgen voor een zo gering mogelijke administratieve belasting van nationale en regionale overheden die verantwoordelijk zijn voor de besteding van de extra middelen;

3.1.11. vindt dat de Commissie terecht probeert procedurele rompslomp te vermijden door het wijzigen van bestaande operationele programma's, waardoor er geen nieuwe programma's bij hoeven te komen;

3.1.12. benadrukt dat CI's een ondersteuning vormen van het structuurbeleid en dringt erop aan dat prioriteit wordt gegeven aan doelstelling 1- en doelstelling 6-regio's en perifere gebieden in de Unie; ook moet, indien mogelijk, prioriteit worden gegeven aan regio's die voor steun in het kader van de doelstellingen 1, 2, 5b en 6 in aanmerking komen; in het geval van de CI's ten behoeve van kwetsbare groepen (b.v. gehandicapten en langdurig werklozen) mogen echter geen projecten uit de boot vallen omdat zij gericht zijn op individuele personen binnen dergelijke groepen;

3.1.13. is het ermee eens dat de Commissie bij het verdelen van de reserve enige flexibiliteit in acht neemt om de steun over een kleiner aantal initiatieven te verdelen, mits dit geen afbreuk doet aan het onderscheid tussen de doelstellingen 1 en 6 en de andere doelstellingen;

3.1.14. wijst erop dat bij het wijzigen van bestaande operationele programma's ook rekening moet worden gehouden met de bijdrage die de extra steun kan leveren aan de interregionale samenwerking, de bestrijding van de werkloosheid, het gelijke-kansenbeleid, de bescherming van het milieu, de stimulering van het MKB en de ontwikkeling van de informatiemaatschappij;

3.1.15. vindt dat de procedure voor het goedkeuren van de regels en operationele programma's van CI's als Urban en Interreg II C versneld moet worden, zodat de middelen zo spoedig mogelijk kunnen worden verdeeld;

3.1.16. dringt er bij de Commissie en bij de vertegenwoordigers van de lid-staten in het CI-beheerscomité op aan om bij het nemen van besluiten ook oog te hebben voor de belangen van regio's en gemeenten, een eis die het Comité overigens al eerder naar voren heeft gebracht ();

3.1.17. is van mening dat de Commissie ieder CI-programma aan een zelfde kwaliteitstoets moet onderwerpen, waarbij het vooral zaak is te kijken naar de mate waarin en de manier waarop partnerschap en subsidiariteit in de administratieve procedures zijn ingebed, en dat bij het vaststellen van de criteria in kwestie een duidelijke rol is weggelegd voor het Comité;

3.2. Industriële omschakeling

3.2.1. drukkelijk akkoord met de verlenging tot 1999 van de looptijd van de vier op industriële omschakeling gerichte programma's, die oorspronkelijk slechts tot 1997 liepen, met dien verstande dat industriegebieden voldoende mogelijkheden moeten hebben om zware milieuverontreiniging en eenzijdige infrastructuur aan te pakken; er wordt echter te weinig geld uitgetrokken om het gewenste economische herstel tot stand te brengen; daarom moeten niet uitgegeven gelden in de planperiode 1994-1997 aan het budget voor industriële initiatieven worden toegevoegd;

3.2.2. vindt een goede zaak dat prioriteit wordt gegeven aan deze initiatieven, die nieuwe arbeidsplaatsen hebben helpen creëren voor werklozen;

3.2.3. neemt kennis van het voorstel om bij de verdeling van de reserve enige flexibiliteit te betrachten, maar is bezorgd over het feit dat de lid-staten hierdoor de mogelijkheid krijgen om gelden van het ene CI naar het andere te sluizen, en vindt daarom dat de Commissie het recht moet behouden om aan de CI's na raadpleging van de lid-staten, het Europees Parlement en het Comité aan een bepaald CI een vast bedrag toe te kennen; zou echter graag zien dat regionale en lokale overheden meer worden betrokken bij het bepalen van lokale behoeften en het selecteren van gebieden die het meest voor steunverlening in aanmerking komen;

3.3. Ontwikkeling van het platteland

3.3.1. is het eens met het toekennen van extra middelen aan Leader II en hoopt dat dit programma de hoge verwachtingen van lokale gezagsdragers op het gebied van de ontwikkeling van het platteland zal kunnen waarmaken;

3.3.2. ziet in dat de problemen van het platteland via de beschikbare fondsen slechts ten dele kunnen worden aangepakt en dat Leader II daarom een belangrijk middel is om de ontwikkeling van het platteland blijvend te stimuleren;

3.3.3. vindt dat met name bij Leader II nadruk gelegd moet worden op een "bottom-up"-benadering, zodat de uitwerking en uitvoering van de acties, waarbij de lokale en regionale overheden zoveel mogelijk moeten worden betrokken, zo decentraal mogelijk plaatsvindt;

3.4. Pesca

3.4.1. stelt met tevredenheid vast dat ook aan dit initiatief extra middelen zijn toegekend, wat gezien de steeds slechtere situatie in de visserijsector een goede zaak is;

3.4.2. dringt erop aan dat na dit initiatief vooral steun wordt verleend aan gebieden die in hoge mate van de visserij afhankelijk zijn;

3.4.3. juicht het toe dat meer nadruk wordt gelegd op het programma voor beheer van en toezicht op visserijactiviteiten, gezien het toenemende belang van behoud en bescherming van visbestanden en van naleving van de EU-verordeningen in deze sector;

3.4.4. benadrukt dat Pesca niet uitsluitend als een sectorgericht programma moet worden beschouwd, maar in het kader van het regionaal beleid voor ruimere doeleinden gebruikt kan worden; dat de lokale en regionale overheden daarom, in overleg met m.n. de visserij-organisaties, een centrale rol dienen te spelen bij de opzet en tenuitvoerlegging van de steunverlening; dat bij regionale programma's ten behoeve van zwaar op de visserij leunende gebieden net als in het geval van Leader II-regio's een "bottom-up"-aanpak moet worden gevolgd;

3.5. Employment en Adapt

3.5.1. stemt in met het voorstel van de Commissie om het initiatief Employment uit te breiden met een programma dat uitsluitend gericht is op de bestrijding van sociale uitsluiting, racisme en vreemdelingenhaat, en is het ermee eens dat deze maatregelen niet langer deel moeten uitmaken van het initiatief Employment-Horizon; betreurt dat de lid-staten het voorstel van de Commissie om een nieuw programma ter bestrijding van sociale uitsluiting ("Poverty IV") in te voeren traineren en dat het streven van de Unie om sociale uitsluiting met wortel en tak uit te roeien hiervan schade ondervinden; is derhalve van mening dat het voorstel om een apart, doch klein initiatief ter bestrijding van sociale uitsluiting, racisme en vreemdelingenhaat in het leven te roepen noodzakelijk is om te proberen enige communautaire steun voor deze cruciale beleidsterreinen los te krijgen;

3.5.2. steunt daarom het voornemen om dit laatste initiatief uitsluitend ten goede van gehandicapten te laten komen;

3.5.3. vraagt zich af of het budget van 200 miljoen wel voldoende is voor de financiering van het enige instrument van de EU om sociale uitsluiting, racisme en vreemdelingenhaat te bestrijden;

3.5.4. is diep bezorgd over het gebrek aan samenhang in de behandeling van aanvragen in het kader van de initiatieven Employment en Adapt door de nationale overheden, wat tot verwarring, vertraging en teleurstelling onder de aanvragers leidt, en vindt dat de Commissie onverwijld moet nagaan hoe deze situatie kan worden verbeterd;

3.5.5. is verheugd dat met Adapt voortaan ook de werkgelegenheid in de informatiemaatschappij wordt gestimuleerd, maar vraagt zich bezorgd af of dit initiatief wel in alle lid-staten even enthousiast wordt ontvangen; wijst er evenwel op dat sommige maatregelen binnen het toepassingsgebied van het nieuwe initiatief al via het huidige programma kunnen worden gefinancierd, wat tot overlappingen kan leiden; wijst erop dat hiermee bij de uitvoering van het Adapt II-programma rekening moet worden gehouden; vreest dat de geldende procedures voor het programma Adapt tot onderbesteding leiden en verzoekt de Commissie en de lid-staten derhalve de procedures zodanig te herzien dat elk transnationaal project slechts één keer dient te worden goedgekeurd en dat de sleutelrol van de Commissie bij de CI's opnieuw de nodige aandacht krijgt; wenst dat de managementstructuur zodanig wordt gewijzigd dat regio's het programmamanagement kunnen krijgen, ten einde een integrale aanpak te bewerkstelligen op regioniveau in plaats van "projecttoerisme" te bevorderen;

3.5.6. dringt er met klem op aan dat lokale en regionale overheden een grotere rol krijgen bij de bestrijding van de ernstige werkloosheid die de hele Unie teistert;

3.5.7. ziet met instemming dat maatregelen ter bevordering van gelijke kansen en ter bestrijding van de jeugdwerkloosheid ook in de toekomst gesteund zullen worden;

3.6. Interreg C

3.6.1. wijst op het belang van het onderdeel "ruimtelijke ordening" voor de economische en sociale samenhang en voor een duurzame en evenwichtige ontwikkeling van de lid-staten; stelt vast dat de Commissie via Interreg II C de problematiek van de ruimtelijke ordening, de preventie van overstromingen (via grensoverschrijdende samenwerking) en de bestrijding van droogte wil aanpakken, maar twijfelt eraan dat uit het primaire Gemeenschapsrecht kan worden afgeleid dat de Gemeenschap bevoegd is voor ruimtelijke ordening;

3.6.2. is echter van oordeel dat de voor specifieke samenwerkingsinitiatieven op dit gebied bestemde middelen niet in hoofdzaak voor het opstellen van allerlei rapporten mogen worden gebruikt (er zijn in het kader van de grensoverschrijdende samenwerking al genoeg rapporten opgesteld), maar beter kunnen worden gebruikt voor het stimuleren van investeringen binnen het kader van de bestaande operationele programma's, aangezien deze toch al op ruimtelijke-ordeningsrapporten zijn gebaseerd;

3.6.3. verzoekt de Commissie de fondsen op een billijke wijze te verdelen tussen projecten van aan elkaar grenzende regio's en projecten van niet aan elkaar grenzende gebieden, en erop toe te zien dat aan zee of aan de Uniegrens liggende regio's bij de toekenning van fondsen niet stiefmoederlijk worden behandeld;

3.6.4. benadrukt dat bij het onderdeel "ruimtelijke ordening" de "bottom-up"-aanpak gevolgd dient te worden en dat in dit kader vooral met lokale en regionale overheden moet worden samengewerkt en dat niet mag worden uitgegaan van willekeurige en opgedrongen plannen die niet met de werkelijkheid overeenstemmen;

3.6.5. juicht het nieuwe onderdeel "ruimtelijke ordening" dan ook toe omdat de centrale rol van lokale en regionale overheden bij de uitvoering van CI's erdoor wordt versterkt;

3.6.6. dringt erop aan dat het begrip "ruimtelijke ordening" dusdanig ruim wordt opgevat dat het ook betrekking heeft op interregionale samenwerking, b.v. ter ontwikkeling van het lokale en regionale bedrijfsleven, om te zorgen voor een betere samenhang tussen de instrumenten van het structuurbeleid en de inspanningen in het kader van de Europese samenwerking op het vlak van ruimtelijke ordening;

3.6.7. vindt dat het interregionale karakter van de maatregelen ter bestrijding van droogte en overstromingen onvoldoende uit de verf komt en ook niet duidelijk beargumenteerd is, en zou graag zien dat de richtsnoeren voor elk Interreg C-onderdeel onverwijld worden goedgekeurd; is van mening dat het, ongeacht de toekomstige aard van het Interreg-initiatief, door de Commissie zou moeten worden geraadpleegd over de Interreg II C-richtsnoeren; benadrukt dat voor de uitvoering van het initiatief extra administratieve rompslomp moet worden voorkomen;

3.7. Stadsbeleid

3.7.1. gaat ermee akkoord dat zaken als gelijke kansen, langdurige werkloosheid en het stedelijk leefmilieu nu ook onder dit kopje vallen, omdat het initiatief Urban in dit verband goede diensten kan bewijzen;

3.7.2. vindt het een goede zaak dat nu ook kleinere steden (minder dan 100 000 inwoners) profijt kunnen trekken van het initiatief Urban, omdat hiermee wordt onderkend dat deze steden belangrijk zijn voor de economie en een bijdrage kunnen leveren aan het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen;

3.7.3. is ingenomen met de extra toegekende middelen, maar waarschuwt dat bij een versnipperd gebruik hiervan de aanpak van stedelijke problemen er niet efficiënter op zal worden;

3.7.4. dringt er daarom op aan de middelen alleen te gebruiken voor de financiering van projecten die erop gericht zijn om de meest verpauperde steden uit het slop te halen;

3.7.5. hoopt dat de met de uitvoering van dit initiatief opgedane ervaring bij de herziening van het EG-Verdrag in 1996 zal leiden tot de ontwikkeling van een nieuw stadsbeleid;

3.7.6. vreest dat verdere voorstellen tot wijziging van het onder dit initiatief vallende operationele programma de goedkeuring hiervan zullen ophouden, en vindt dan ook dat de procedure in kwestie onmiddellijk moet worden afgerond.

4. Conclusie

4.1. Het Comité wijst erop dat CI's het structuurbeleid in belangrijke mate ondersteunen en vindt dat het bij de uitwerking van de initiatieven en van de administratieve procedures in kwestie een grotere rol moet krijgen. Het dringt daarom aan op een evaluatie van alle CI's en zou de desbetreffende verslagen voortaan graag voorgelegd krijgen.

4.2. Het Comité stemt in met de verdeling van de reserve voor communautaire initiatieven in de huidige uitvoeringsfase en is het in grote lijnen eens met de selectie van prioritaire gebieden. Het betreurt echter niet in een eerder stadium door de Commissie geraadpleegd te zijn; lokale en regionale overheden vervullen immers een centrale rol bij de uitvoering van communautaire initiatieven.

Brussel, 12 juni 1996.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB nr. C 217 van 6. 8. 1994, blz. 5.

() PB nr. C 100 van 2. 4. 1996, blz. 78.

() PB nr. C 100 van 2. 4. 1996, blz. 124.

() PB nr. C 217 van 6. 8. 1994, blz. 10.

() PB nr. C 100 van 2. 4. 1996, blz. 45.

() PB nr. C 217 van 6. 8. 1994, blz. 5.