Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "2002 - Het gemeenschappelijk visserijbeleid en de situatie van de visserij in de Europese Unie"

(2000/C 268/10)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 20 oktober 1999 besloten, overeenkomstig artikel 23, lid 3, van zijn reglement van orde, een advies uit te brengen over "2002 - Het gemeenschappelijk visserijbeleid en de situatie van de visserij in de Europese Unie".

De Afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 21 juni 2000 goedgekeurd; rapporteur was de heer Chagas.

Het Comité heeft tijdens zijn 374e zitting van 12 en 13 juli 2000 (vergadering van 12 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 34 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 9 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Ondanks alle inspanningen heeft de visserijsector er duidelijk moeite mee het hoofd boven water te houden. Zo loopt de werkgelegenheid elk jaar terug, stijgt de gemiddelde leeftijd van de vissers en worden de problemen van veel regio's die afhankelijk zijn van de visvangst steeds schrijnender. De algemene economische indicatoren moeten permanent worden bijgewerkt. Met het oog daarop moet het verrichten van studies over de sociaal-economische situatie in de verschillende lidstaten worden gestimuleerd.

1.2. Sinds 1973 is getracht het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) stukje bij beetje om te vormen en te ontwikkelen tot een allesomvattend geheel, waarvan de onderdelen op elkaar zijn afgestemd. Deze pogingen zijn echter geen onverdeeld succes geworden omdat dit beleid, behalve een paar minder geslaagde aspecten, nog steeds een aantal tekortkomingen vertoont die bij gebrek aan politieke wil al vele jaren aanslepen.

1.3. Aan het begin van de nieuwe eeuw gaan er stemmen op om het GVB aan een algehele revisie te onderwerpen met als doel de effectieve overlevingskansen van de gehele sector te vergroten, de bevoorrading veilig te stellen, de werkgelegenheid in stand te houden en de bevolkingsgroepen die afhankelijk zijn van de visserij bestaanszekerheid te bieden, wat toch één van de doelstellingen van het gemeenschappelijk visserijbeleid is, zonder voorbij te gaan aan de doelstellingen van hogere opbrengsten en gelijke sociale voorwaarden op de weg naar vooruitgang, die zijn vastgelegd in het Verdrag van Rome.

1.4. Het Comité zal zich niet alleen buigen over de belangrijkste beslissingen die voor 2002 op de agenda staan en die verband houden met de artikelen 6 en 7 van Verordening (EEG) nr. 3760/92, maar ook over de situatie van de visserij in de Gemeenschap, over de toekomst van het gemeenschappelijk visserijbeleid, de noodzakelijke aanpassing van de diverse onderdelen ervan en de aanpak van de problemen van de sector, alsook over de context waarin en de middelen waarmee deze aanpassing wordt uitgevoerd.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 3760/92(1) legt de Commissie uiterlijk op 31 december 2002 aan het Europees Parlement en de Raad een verslag voor over de visserijsector in de Europese Unie. In dezelfde verordening wordt bepaald dat de Raad vóór 31 december 2002 een besluit moet nemen over de belangrijkste aanpassingen met betrekking tot de toegang van visserijschepen tot de 6- en 12-mijlszone van andere landen, de toegang tot de beschermde "Shetland Box" en de toegang tot de visserijzones van de Noordzee voor schepen afkomstig uit landen die sinds 1985 lid van de EU zijn.

2.2. Indien de Raad vóór 31 december 2002 geen besluit neemt, zal overeenkomstig artikel 6 van de genoemde verordening een eind komen aan de uitzonderingsregeling inzake de vrije toegang tot de wateren die tot de 6- en 12-mijlszone behoren.

2.3. Het uitblijven van een besluit inzake de toegang tot de "Shetland Box" en de toegang tot de Noordzee voor nieuwe lidstaten zal tot gevolg hebben dat de status quo wordt gehandhaafd.

3. De toegang tot de wateren en de visbestanden

3.1. De 12-mijlszone

3.1.1. Overeenkomstig de rechten en plichten die voortvloeien uit de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschap, is gelijke toegang tot de onder de soevereiniteit of jurisdictie van de lidstaten ressorterende nationale wateren en visbestanden van de lidstaten een van de grondbeginselen van het gemeenschappelijk visserijbeleid.

3.1.2. De communautaire maatregelen die de toegang tot de visbestanden beperken, zijn in strijd met het beginsel van gelijke toegang tot de natuurlijke rijkdommen, dat voortvloeit uit het algemene beginsel van gelijke behandeling of non-discriminatie. Deze maatregelen worden gerechtvaardigd door de schaarste in de huidige bestanden en de noodzaak het herstel ervan te bevorderen of ten minste de uitputting ervan te voorkomen.

3.1.3. De totstandbrenging van het wettelijk kader dat gemeenschappelijk visserijbeleid heet, is het resultaat van langdurig en lastig diplomatiek overleg, het product van achtereenvolgende uitbreidingen, alsook het gevolg van door de realiteit ingegeven wijzigingen en economische en politieke ontwikkelingen, zoals de aanpassing van de internationale regelgeving betreffende de zeevisvangst.

3.1.4. De oorspronkelijke idee om, bij wijze van uitzondering(2), een kuststrook van 12 mijl te reserveren voor de lokale en kustvisserij is uiteindelijk deel gaan uitmaken van het beleid tot behoud en beheer van de visbestanden, en is neergelegd in dezelfde regeling waarin aan dat beleid absolute prioriteit is toegekend.

3.1.5. De uitzondering op de vrije toegang tot de kuststrook is sinds 1972(3) van kracht en is telkens, als gevolg van een zeer brede consensus tussen de lidstaten en de visserijsector zelf, verlengd.

3.1.6. Het mogelijk vrijgeven van de toegang tot de 12-mijlszone is een vooruitzicht dat enorme juridische problemen veroorzaakt en blijkt een uiterst delicate kwestie te zijn die zeer ernstige gevolgen heeft voor de economie van vele regio's.

3.1.7. De beperking van de vrije toegang vloeide voort uit de behoefte aan bescherming van de traditionele visserijactiviteiten van de kustbevolking en komt neer op de erkenning van hun rechten en plichten ten aanzien van de visbestanden in die zones. In het internationale recht werd overigens al sinds 1964(4) erkend dat de kuststroken voorbehouden zijn aan de kustbevolking.

3.1.8. Indien het beginsel van gelijke toegang tot de wateren begin 2002 van toepassing wordt, zullen de gevolgen zowel op politiek als op economisch en sociaal vlak niet te overzien zijn.

3.1.9. De goedkeuring van een dergelijke maatregel zou het economisch en sociaal bestel in de kustregio's van de EU, en dan vooral in specifieke gemeenschappen in de regio's die het sterkst afhankelijk zijn van de visserij, zwaar ontwrichten, met alle nefaste gevolgen van dien voor de toch al sterk uitgedunde bestanden. Toepassing van het beginsel van vrije toegang zou er immers onvermijdelijk toe leiden dat bepaalde lidstaten hun visserij-activiteiten massaal gaan verplaatsen naar meer productieve gebieden.

3.1.10. Vandaag lijken alle partijen het ermee eens te zijn dat de doelstellingen van het GVB onmogelijk kunnen worden bereikt als niet ook aandacht wordt besteed aan de instandhouding van de visbestanden, wat impliceert dat moet worden gestreefd naar een evenwicht tussen deze bestanden en de middelen die worden gebruikt bij de visvangst.

3.1.11. Het GVB moet in de toekomst nog beter worden afgestemd op de specifieke aard van de visserij als economische activiteit, de sociale structuur en de bijzondere band met de desbetreffende regio of de economische achtergrond. De visserijregio's en de sociale partners uit die regio's zouden meer moeten worden betrokken bij de communautaire besluitvorming over kwesties die voor hen van belang zijn.

3.1.12. Mogelijke investeerders, evenals alle betrokkenen uit de sector, moeten van te voren op de hoogte worden gebracht van de wetgeving en de parameters die bepalend zijn voor de ontwikkeling van de visserij. Het GVB moet daarom worden gebaseerd op ontwikkelingsstrategieën op lange termijn en een meer algemene en geïntegreerde aanpak, ten einde de sociaal-economische stabiliteit van de sector veilig te stellen.

3.1.13. De maatregelen om de toegang tot de kustwateren en de bestanden te beperken, die hetzij door politieke overwegingen zijn ingegeven, hetzij de instandhouding van de bestanden tot doel hebben, zijn in feite tijdelijke uitzonderingen op het beginsel van gelijke toegang. Er moet dan ook dringend naar een alomvattende oplossing voor deze problematiek worden gezocht.

3.1.14. De opheffing van de beperkingen op de toegang tot de 12-mijlszone houdt op dit moment zoveel risico in voor de communautaire visserijsector, dat het raadzaam lijkt voorlopig nog niet af te stappen van de uitzonderingsmaatregelen.

3.1.15. Nagegaan zou moeten worden of het mogelijk is om voor de meest perifere regio's, die toch al ernstig benadeeld zijn door hun geografische ligging, de voorbehouden visserijzone uit te breiden of maatregelen van gelijke strekking te nemen, dit met het oog op de bescherming van de traditionele visserij-activiteit van de plaatselijke vissersgemeenschappen en gezien het feit dat het grootste deel van hun aanvoer soms buiten de 12-mijlszone gevangen wordt. Alleen dan zullen deze regio's de kans krijgen hun activiteiten ten volle te ontplooien; is dat niet het geval, dan lijkt het streven om de situatie van de lokale bevolking te verbeteren tot mislukken gedoemd.

3.2. Relatieve stabiliteit

3.2.1. Het beginsel van de relatieve stabiliteit, dat is vastgelegd in artikel 4 van basisverordening 170/83, is ingevoerd om een evenwichtige exploitatie van de mariene rijkdommen te verzekeren en tezelfdertijd bij te dragen tot de stabiliteit van de visserij-activiteit, met name in de regio's waar de bevolking sterk afhankelijk is van de visserij en aanverwante activiteiten.

3.2.2. Zo is het noodzakelijk gebleken de relatieve stabiliteit van de visserij-activiteit in elk van de lidstaten te verzekeren door middel van totaal toegestane vangsten (TAC's), die over de lidstaten verdeeld worden (quota).

3.2.3. Of de indirecte beperking van de visserij-inspanning via TAC's en quota succes heeft, is in grote mate afhankelijk van de naleving van deze regelingen. Aangezien er op dit moment geen efficiënte controleregeling bestaat, zijn overtredingen evenwel schering en inslag.

3.2.4. Het beginsel van de relatieve stabiliteit, wordt over het algemeen positief onthaald; het is dan ook nauw verbonden met het beginsel van een evenwichtige exploitatie van de visbestanden en met de stabiliteit van de visserij-activiteit en de bijzondere behoeften van de regio's waarvan de bevolking sterk afhankelijk is van de visserij.

3.2.5. Ook het beginsel van de relatieve stabiliteit waardoor elke lidstaat verzekerd is van een vast percentage van de vangsten - tenminste indien de biologische situatie van de bestanden dat mogelijk maakt - ,vindt veel bijval.

3.2.6. Dit beginsel staat niet ter discussie, maar er zou samen met de sector moeten worden nagedacht over de manier waarop het wordt toegepast. De uitwisseling van nationale quota - een praktijk die al jaren bestaat - en het feit dat de quota in bepaalde gevallen onbenut worden gelaten, tonen nl. aan dat de regeling moet worden aangepast aan de veranderde situatie, zodat een en ander billijker verloopt en beter strookt met de vooropgestelde doelstellingen.

3.3. Shetland Box

3.3.1. De institutionalisering van technische maatregelen voor het beheer en de bescherming van de bestanden, of het nu gaat om de afbakening van een bepaald gebied ("Box"), of om tijdelijke beperkingen of andere maatregelen met hetzelfde oogmerk, is volstrekt gerechtvaardigd; de ervaring heeft aangetoond dat dergelijke maatregelen van groot belang zijn om overbevissing en uitputting van de bestanden te voorkomen.

3.3.2. Om geloofwaardig te blijven moeten dergelijke maatregelen echter wel worden geschraagd door wetenschappelijke rapporten, waarin wordt aangetoond waarom zij vanuit biologisch oogpunt onmisbaar zijn.

3.3.3. Gezien de omstandigheden lijkt het logisch dat de maatregelen in kwestie maar gedurende een bepaalde periode van kracht blijven.

3.3.4. Wat de Shetland Box controversieel maakt, is juist het gebrek aan duidelijk bewijs dat een dergelijke beperking vanuit biologisch oogpunt noodzakelijk is.

3.3.5. Nu moet worden beslist of de Shetland Box al dan niet zal blijven voortbestaan, lijkt ook het moment aangebroken om een wetenschappelijke evaluatie te laten uitvoeren van de resultaten die tot nog toe met deze maatregelen werden bereikt, en na te gaan of de biologische situatie de voortzetting ervan vereist.

3.4. Toegang tot de Noordzee

3.4.1. Krachtens de toetredingsverdragen hebben Spaanse, Finse, Portugese en Zweedse schepen tot 31 december 2002 geen toegang tot de Noordzee.

3.4.2. Door die verdragen bevinden deze lidstaten zich in een onderling sterk verschillende positie ten opzichte van de Gemeenschap; ook de belangen die vanaf 2002 spelen, lopen onderling flink uiteen.

3.4.3. Aangezien de toegang tot de meeste visbestanden in de Noordzee al duidelijk geregeld is, lijkt het niet erg logisch om aan zulke toegangsbeperkingen vast te houden. Dan moet echter wel nagegaan worden wat het effect hiervan op de bestanden is.

4. Slotopmerkingen

4.1. Het rapport dat de Commissie over de visserijsituatie in de Unie moet opstellen lijkt voor haar een aanleiding te zijn geweest om haar gedachten te laten gaan over meer onderwerpen dan waar ze krachtens Verordening (EEG) nr. 3760/92 aandacht aan dient te besteden.

4.2. Dat is een goede zaak; het tekent de politieke wil om de problemen structureel aan te pakken door een bepaalde koers uit te stippelen en aan te geven hoe een toekomstgericht GVB moet worden opgezet.

4.3. Hopelijk slaagt zij hierin. Het Comité zou graag een bijdrage leveren aan de discussie over de toekomst van alle aspecten van het GVB in het nieuwe millennium.

4.4. De onderwerpen die in dit advies aan de orde komen, zijn onderling zo nauw verweven dat zij allerlei nieuwe vragen oproepen, aanleiding geven tot nieuwe ideeën en andere benaderingswijzen voor de geest roepen. Hieraan dient beslist meer aandacht te worden besteed, maar dat is in dit advies helaas niet naar behoren mogelijk.

4.5. Veel belangrijke aspecten van het GVB - zoals het behoud en beheer van de visbestanden, het onderzoeksbeleid, de TAC- en quotaregeling, het structuurbeleid, de meerjarige oriëntatieprogramma's, het controlebeleid, het sociaal beleid, de gemeenschappelijke marktordeningen en de veiligheid van producten - hangen nauw samen met de onderwerpen die in dit advies zijn behandeld en moeten snel de nodige aandacht krijgen. Hiervoor moet echter een betere gelegenheid worden afgewacht.

4.6. Gezien de behoefte aan een efficiënter GVB en de verdere ontwikkeling van de sector in een groeiende markt, ligt een herziening van de strategie voor de hand. Dit betekent dat de rolverdeling tussen alle partijen tegen het licht moet worden gehouden, dat de verantwoordelijkheden over alle actoren gespreid dienen te worden, dat eenvoudigere, duidelijke regels nodig zijn en dat de voorgestelde maatregelen strikt in acht moeten worden genomen.

Brussel, 12 juli 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. Rangoni Machiavelli

(1) Artt. 6 en 7.

(2) Verordening 170/83.

(3) Uitgebreid tot 12 mijl bij Verordening 170/83 (PB L 24 van 27.1.1983).

(4) Verdrag van Londen.