Bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17(1) van de Raad

Zaak COMP/38.170 - REIMS II Eindkosten

(2003/C 94/03)

(Voor de EER relevante tekst)

1. INLEIDING

1. Na afloop van de ontheffing die op 15 september 1999 door de Commissie bij beschikking werd verleend (de "ontheffingsbeschikking van 1999")(2), werd bij de Commissie op 18 juni 2001 overeenkomstig Verordening nr. 17 de REIMS II-overeenkomst opnieuw aangemeld met het oog op het verkrijgen van een negatieve verklaring op grond van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag, respectievelijk artikel 53, lid 1, van de EER-overeenkomst, of van een ontheffing op grond van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag, respectievelijk artikel 53, lid 3, van de EER-overeenkomst.

2. De REIMS II-overeenkomst ("de overeenkomst") is het instrument door middel waarvan bepaalde openbare postexploitanten ("OPE's")(3) gezamenlijk de eindkosten ("EK's") vaststellen. De eindkosten vormen de vergoeding die de OPE's elkaar betalen voor het bestellen van inkomende grensoverschrijdende post. De ontvangende OPE wordt door de verzendende exploitant vergoed voor het bestellen van diens grensoverschrijdende post.

3. In de overeenkomst worden de eindkosten uitgedrukt als een percentage van de binnenlandse tarieven in het land van ontvangst. De oorspronkelijke REIMS II-overeenkomst werd voor het eerst bij de Commissie aangemeld in 1997, die op grond van artikel 81, lid 3, ontheffing verleende bij de beschikking van 15 september 1999. Overeenkomstig de oorspronkelijke REIMS II-overeenkomst dienden de EK's tijdens een overgangsperiode te worden verhoogd tot 80 % van de binnenlandse tarieven in 2001. In de ontheffingsbeschikking van 1999 stelde de Commissie de overeenkomst echter slechts vrij tot het einde van 2001 en beperkte zij de ontheffing tot een EK-niveau van niet meer dan 70 %.

4. De nieuwe aanmelding in 2001 omvatte een verzoek tot verlenging van de ontheffing. Volgens de nieuwe aanmelding zou het niveau van 80 % pas worden bereikt op 1 januari 2004 en worden er twee tussenniveaus ingevoerd (73,3 % op 1 januari 2002 en 76,6 % op 1 januari 2003). Een korte samenvatting van de aanmelding, waarbij derden om hun opmerkingen werd verzocht, werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen(4).

2. DE PARTIJEN

5. De oorspronkelijke REIMS II-overeenkomst werd ondertekend door dertien openbare postexploitanten ("OPE's"(5)). Sindsdien zijn er nog vier OPE's bijgekomen. De 17 partijen bij de REIMS II-overeenkomst ("de partijen")(6) omvatten thans de OPE's van alle lidstaten van de EU, met uitzondering van die van Nederland, en de OPE's van Noorwegen, IJsland en Zwitserland(7).

6. Aan de overeenkomst kan worden deelgenomen door openbare en particuliere exploitanten van een verplichte universele postdienst, op voorwaarde dat zij ertoe verplicht zijn of aanvaarden die dienst aan de andere partijen te verlenen.

3. DE BETROKKEN MARKTEN

7. De aangemelde overeenkomst betreft de markten van normale grensoverschrijdende post, in tegenstelling tot exprespost, tussen de betrokken landen, meer bepaald grensoverschrijdende post tussen "REIMS II"-landen. De overeenkomst heeft inzonderheid betrekking op alle brievenpost in de zin van artikel 8 van het Wereldpostverdrag(8). Onder deze omschrijving vallen stukken die in het algemeen tot 2 kg wegen. Het belang van de grensoverschrijdende post verschilt per land. In kleinere lidstaten maakt de grensoverschrijdende post in het algemeen een hoger deel van de totale postmarkt uit dan in grotere lidstaten. Er wordt aangenomen dat de grensoverschrijdende post gemiddeld aanzienlijk minder dan 10 % van de totale postmarkt in de Europese Unie voor haar rekening neemt.

8. De relevante markt kan voorts worden opgedeeld in een markt voor het doorsturen van uitgaande grensoverschrijdende post, waarop OPE's en particuliere ondernemingen post van klanten ophalen met het oog op bestelling in andere landen, en een ondermarkt voor het bezorgen van inkomende grensoverschrijdende post, waarop OPE's (en voor een klein gedeelte andere postexploitanten) ten behoeve van andere OPE's en particuliere postbedrijven postbestellingsdiensten voor grensoverschrijdende post aanbieden(9).

9. Het onderscheid tussen deze twee ondermarkten is versterkt door de recente wijzigingen die in Postrichtlijn 97/67(10) zijn aangebracht door de nieuwe Postrichtlijn ("de nieuwe Postrichtlijn")(11). Krachtens de nieuwe Postrichtlijn wordt uitgaande grensoverschrijdende post vanaf januari 2003 geliberaliseerd in alle lidstaten waar het niet nodig is het monopolie te handhaven om de verlening van universele diensten in stand te houden.

10. Door de nieuwe regelgevende voorschriften zullen OPE's derhalve steeds meer concurrentie ondervinden bij de doorzending van grensoverschrijdende post van een EU-land naar een ander. Deze omstandigheid bevestigt en versterkt de verschillende mededingingsvoorwaarden die de twee markten kenmerken.

4. DE ONTWIKKELING VAN DE REIMS II-OVEREENKOMST TOT DE NIEUWE AANMELDING

4.1. De oorspronkelijke REIMS II-overeenkomst

11. De oorspronkelijke REIMS II-overeenkomst werd in 1997 bij de Commissie aangemeld. Bij die gelegenheid maakte de Commissie de partijen na een eerste onderzoek opmerkzaam op verscheidene punten die dienden te worden gewijzigd, aangepast of verduidelijkt voordat zij een gunstig standpunt ten aanzien van de overeenkomst in overweging kon nemen.

12. Teneinde voor de ontheffing in aanmerking te komen bereidden de partijen een eerste wijziging van de overeenkomst voor ("de eerste aanvullende overeenkomst"), die op 1 oktober 1998 in werking trad.

13. Op 15 september 1999 stond de Commissie op grond van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag/artikel 53, lid 3, van de EER-overeenkomst voor de REIMS II-overeenkomst met betrekking tot de eindkosten een ontheffing toe tot 31 december 2001. De Commissie beperkte de verhoging van de EK's tot 70 % van de binnenlandse tarieven. De Commissie verklaarde dat de uiteindelijke verhoging tot 80 % van de binnenlandse tarieven slechts mocht plaatshebben nadat de Commissie de gelegenheid had gehad het systeem te herzien op basis van precieze gegevens inzake kostprijsberekening, die in 1999 niet beschikbaar waren.

4.2. Beoordeling van de REIMS II-overeenkomst in de ontheffingsbeschikking van 1999

4.2.1. Toepasselijkheid van artikel 81, lid 1, EG/artikel 53, lid 1, EER

14. In de ontheffingsbeschikking van 1999 was de Commissie van mening dat de overeenkomst een beperking van de mededinging vormde, die onder de toepassing van artikel 81, lid 1, van het EG-Verdrag/artikel 53, lid 1, van de EER-overeenkomst viel, omdat gezamenlijk een gemeenschappelijk eindkostenniveau werd vastgesteld, dat werd uitgedrukt als een percentage van het binnenlandse tarief in het ontvangende land. De Commissie concludeerde dat de overeenkomst, hoewel de bedragen niet in absolute termen werden vastgesteld, tot gevolg had dat de prijzen gezamenlijk werden vastgesteld. Door de prijs voor de grensoverschrijdende bestelling van de post te koppelen aan de prijs voor de binnenlandse dienstverlening, die voornamelijk wordt bepaald door nationale overwegingen, deden de partijen afstand van of beperkten zij hun vrijheid om de prijzen die zij aanrekenen voor het bestellen van inkomende grensoverschrijdende post te bepalen. In feite nam de overeenkomst iedere prikkel weg om op een bilaterale basis afzonderlijke overeenkomsten tussen de partijen te sluiten, hoewel dit contractueel mogelijk bleef.

4.2.2. Toepasselijkheid van artikel 81, lid 3, EG/artikel 53, lid 3, EER

15. In de ontheffingsbeschikking van 1999 stelde de Commissie vast dat de overeenkomst voldeed aan de vier cumulatieve criteria voor het verlenen van een ontheffing op grond van artikel 81, lid 3, van het EG-Verdrag/artikel 53, lid 3, van de EER-overeenkomst. De redenering van de Commissie kan als volgt worden samengevat.

16. De overeenkomst verbetert de productie en/of de verdeling der producten. Een omschakeling naar een systeem dat meer op de kosten is gebaseerd en de stimulansen met betrekking tot de kwaliteit van de dienstverlening zouden de financiële positie van de deelnemende OPE's verbeteren en het deze mogelijk maken de kwaliteit van hun grensoverschrijdende postdiensten te verbeteren.

17. De betere kwaliteit van de grensoverschrijdende postdiensten zou ten goede komen aan de verbruikers en de op de werkelijke bestellingskosten gebaseerde vergoeding zou leiden tot de beperking van de kruissubsidiëring, die voorheen nodig was om de verliezen te dekken die bij het bestellen van grensoverschrijdende post werden geleden. De Commissie verplichtte de partijen bij de REIMS II-overeenkomst er echter toe te accepteren dat het volledige eindkostentarief alleen zou worden betaald wanneer de kwaliteit van de dienstverlening werkelijk verbeterde.

18. Teneinde de winsten volledig aan de verbruikers ten goede te doen komen, legde de Commissie de partijen de verplichting op elkaar een goedkoop alternatief voor de eindkosten voor bulkpost en commerciële post ter beschikking te stellen (de zogenoemde toegang tot niveau 3)(12).

19. Ten slotte was de Commissie van mening dat een overeenkomst waarbij de eindkosten gezamenlijk als een gemeenschappelijk maximumpercentage van de binnenlandse tarieven werden vastgesteld, onmisbaar was om de met de overeenkomst nagestreefde voordelen te bereiken. De Commissie kon evenwel niet nagaan of het uiteindelijk overeengekomen vergoedingsniveau - 80 % van het binnenlandse tarief - in dit opzicht onmisbaar was. De duur van de ontheffing werd daarom beperkt tot 31 december 2001 en het werd de partijen toegestaan het gemeenschappelijke percentage tot een maximumniveau van 70 % in 2001 te verhogen totdat door hen verstrekte adequate gegevens voor de berekening van de kostprijs zouden bewijzen dat het voorgestelde niveau van 80 % vereist was.

20. In dit verband verplichtte de Commissie de partijen in de ontheffingsbeschikking van 1999 ertoe tegen het einde van 1999 een doorzichtig systeem van kostprijsberekening in te voeren, teneinde te verzekeren dat alle significante kostenelementen kunnen worden vastgesteld, gekwantificeerd, vergeleken en gecontroleerd.

4.3. Wijzigingen in de overeenkomst na de ontheffingsbeschikking van 1999

21. Op 14 januari 2000 sloten de partijen de tweede aanvullende overeenkomst, die enerzijds ten doel had te voldoen aan de in de ontheffingsbeschikking van 1999 gestelde eisen van de Commissie en anderzijds rekening te houden met de toetreding van Schweizerische Post tot de overeenkomst.

22. Op 4 april 2000 ondertekenden de partijen de derde aanvullende overeenkomst, waarvan de belangrijkste doelstellingen waren: 1. de kwaliteit van de dienstverlening van begin- tot eindpunt te garanderen: in de overeenkomst werd overwogen de prestaties van verzendende OPE's met betrekking tot uitgaande post in aanmerking te nemen in een toekomstig verbeterd model en passende doelstellingen inzake de kwaliteit van de dienstverlening en sancties te hanteren vanaf 2002; 2. de normen inzake de kwaliteit van de dienstverlening te herzien: in de vorige versie van de overeenkomst werden twee groepen partijen (A en B) met verschillende doelstellingen inzake de kwaliteit van de dienstverlening (95 % voor de partijen in groep A en 90 % voor de partijen in groep B) onderscheiden; de nieuwe overeenkomst leidde tot een convergentie van de groepen tot een universele norm van 93 %.

23. Op 7 juni 2001 sloten de meeste van de partijen een vierde aanvullende overeenkomst. Intussen hebben 17 partijen deze overeenkomst ondertekend. Het belangrijkste doel van de vierde aanvullende overeenkomst was de overgangsperiode met nogmaals drie jaar te verlengen. Overeenkomstig de vierde aanvullende overeenkomst zouden de eindkosten op 80 % van de binnenlandse tarieven komen in 2004, d.w.z. twee jaar later dan oorspronkelijk de bedoeling was. Het tarief van 80 % zou worden vervangen door 73,3 % in 2002 en door 76,6 % in 2003(13).

24. Behalve over de verlenging van de overgangsperiode werden de partijen het ook eens over een bevriezing van de als grondslag voor de berekening van de eindkosten gebruikte binnenlandse tarieven tot het einde van 2004. Verhogingen van het binnenlandse tarief van een partij na 1 september 2001 zullen bijgevolg niet bij de berekening van de eindkosten in aanmerking worden genomen(14). Verlagingen van binnenlandse tarieven zullen echter wel in aanmerking worden genomen, zodat door de "bevriezing" in feite een maximum wordt gecreëerd, maar ruimte wordt gelaten voor neerwaartse aanpassingen(15).

25. Ten slotte werd bij de vierde wijzigingsovereenkomst een "geografische dimensie" ingevoerd. Wanneer een partij waarvan de binnenlandse markt geliberaliseerd is, kan aantonen dat de geografische structuur van inkomende post van een verzendende OPE zodanig is gewijzigd dat het percentage van het binnenlandse tarief dat krachtens de REIMS II-overeenkomst wordt toegepast, ontoereikend is om de kosten te dekken die door de partij in kwestie als ontvangende OPE worden gemaakt voor het bezorgen van die post, kan die partij vragen dat opnieuw zou worden onderhandeld over de door de verzendende OPE betaalde eindkosten(16).

5. DE OPNIEUW AANGEMELDE OVEREENKOMST

5.1. Doel

26. Volgens de partijen is de REIMS II-overeenkomst voornamelijk erop gericht 1. de partijen een billijke vergoeding voor de bestelling van grensoverschrijdende post te geven, die de werkelijke bestellingskosten van elke partij beter weergeeft, en 2. de kwaliteit van de grensoverschrijdende postdiensten te verbeteren.

5.2. Betrokken producten

27. De overeenkomst heeft betrekking op alle poststukken in de zin van artikel 8 van het Wereldpostverdrag (met uitzondering van de zogenaamde "M bags")(17).

5.3. Eindkosten

5.3.1. Beginsel

28. In de REIMS II-overeenkomst zijn de eindkosten gekoppeld aan de binnenlandse posttarieven in het land van bestemming en aan de kwaliteit van de dienst die wordt verleend door de OPE die de post bestelt. Volgens de aangemelde versie van de overeenkomst moeten de eindkosten tijdens een overgangsperiode worden verhoogd tot maximaal 80 % van de binnenlandse tarieven in 2004, behoudens sancties ingeval de doelstelling inzake de kwaliteit van dienstverlening niet wordt gehaald.

5.3.2. Binnenlandse tarieven als vergelijking

29. In de binnenlandse tarieven wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen verschillende gewichtsklassen (bijvoorbeeld 20, 50 en 100 g voor brieven). Volgens de overeenkomst worden deze verschillende tarieven op grond van een standaardstructuur omgezet in zogenoemde lineaire tarieven voor het berekenen van de eindkosten(18).

5.3.3. Eindkostenniveaus

30. In de overeenkomst werden vier eindkostenniveaus onderscheiden:

- Niveau 1: Voorrangsstukken in gemengde postzakken (die brieven, platte stukken en pakketten kunnen bevatten). De eindkosten voor dergelijke stukken zullen op 80 % van de binnenlandse tarieven, exclusief BTW, worden gebracht(19).

- Niveau 2: De ontvangende OPE kan kortingen op de vergoeding van niveau 1 geven op grond van de werkverdeling of de voorbereiding van de post (bijvoorbeeld het voorsorteren van de post naar formaat of bestemming). Aan alle verzendende OPE's moeten dezelfde kortingen worden aangeboden wanneer aan gelijke voorwaarden is voldaan.

- Niveau 3: Alle partijen zijn verplicht elkaar toegang te verlenen tot de "algemeen beschikbare binnenlandse tarieven" (onder meer het bulkposttarief voor reclamezendingen, drukwerk en tijdschriften) in het land van bestelling. Dit vergoedingsniveau (dat normaal lager zal zijn dan de andere niveaus) is van bijzonder belang gezien de aanzienlijke hoeveelheid grensoverschrijdende bedrijfspost.

- Poststukken zonder voorrang: Ten aanzien van poststukken zonder voorrang worden eindkosten toegepast die 10 % lager zijn dan de eindkosten voor de poststukken van niveau 1.

5.3.4. Overgangsperiode

31. In de aangemelde overeenkomst moeten de eindkosten als volgt worden verhoogd (behoudens sancties indien de doelstelling inzake de kwaliteit van dienstverlening niet wordt bereikt):

2002: 73,3 % van de binnenlandse tarieven,

2003: 76,6 % van de binnenlandse tarieven,

2004: 80 % van de binnenlandse tarieven.

5.3.5. Kwaliteit van de dienstverlening/Sanctieregeling

32. REIMS II voert een stelsel van kwaliteitsnormen voor de dienstverlening in met betrekking tot poststukken van niveau 1 en niveau 2 teneinde de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren. De normen zijn vastgesteld als het percentage inkomende grensoverschrijdende post (van een bepaalde OPE) dat moet worden besteld binnen één werkdag na de dag van aankomst ("J") in het uitwisselingskantoor van de ontvangende OPE, op voorwaarde dat de post aldaar is aangekomen op het uiterste tijdstip van ontvangst ("LAT - Latest Arrival Time")(20). Een norm van "80 % J + 1" betekent bijvoorbeeld dat 80 % van de inkomende post binnen één werkdag na de aankomst ervan in het uitwisselingskantoor op de eindbestemming wordt bezorgd. De prestaties van de afzonderlijke partijen worden gemeten door middel van een door de IPC daartoe ingevoerde beoordelingsregeling(21).

33. Er wordt een sanctieregeling, of sanctiecurve, toegepast wanneer de overeengekomen normen niet worden gehaald. Het niveau van de eindkosten die anders verschuldigd zouden zijn, wordt met 1,5 % (indien de bereikte resultaten tussen 90 % en 100 % van de te halen doelstelling liggen) en met 3,5 % (indien de bereikte resultaten tussen 80 % en 90 % van de te halen doelstelling liggen) verlaagd per procent waarmee de betrokken OPE de vereiste kwaliteitsnorm inzake dienstverlening niet haalt(22). In het slechtste geval, indien het daadwerkelijk door de bestellende OPE bereikte resultaat niet meer dan 80 % van de doelstelling bedraagt, zullen de eindkosten waarop de OPE recht heeft, door die sancties aldus met 50 % worden verminderd.

5.3.6. Non-discriminatieregel

34. Volgens de overeenkomst(23) "passen alle partijen dezelfde eindkostentarieven toe op alle andere partijen op voorwaarde dat de prestaties gelijkwaardig zijn" ("each Party shall apply the same rates of Terminal Dues to all other parties provided that the transactions are equivalent"). Dit betekent in beginsel, en op voorwaarde dat geen speciale bilaterale overeenkomst is ondertekend, dat twee OPE's die tot de REIMS II-overeenkomst zijn toegetreden en in een bepaald REIMS II-land met elkaar concurreren wat de uitgaande grensoverschrijdende post betreft, dezelfde kosten zouden dragen voor het bestellen van deze post in het land van bestemming. Ditzelfde tarief zal echter niet beschikbaar zijn voor op dezelfde markt concurrerende exploitanten die niet tot REIMS II zijn toegetreden en die verplicht zullen zijn het volledige binnenlandse tarief in de staat van oorsprong, verminderd met een eventuele korting, te betalen(24).

35. Dit feit is bijzonder belangrijk, aangezien uitgaande grensoverschrijdende post, overeenkomstig de nieuwe Postrichtlijn, in de meeste EU-lidstaten vanaf 1 januari 2003 geliberaliseerd is.

5.4. De artikelen 25 en 49 van het Wereldpostverdrag

36. Artikel 43 van het Wereldpostverdrag bevat bepalingen inzake de behandeling van in het buitenland geposte binnenlandse zendingen, de zogenaamde remail. Artikel 49, lid 4, betreft de eindkosten op inkomende bulkpost. Overeenkomstig de aangemelde overeenkomst zullen de partijen artikel 25 en artikel 49, lid 4, van het Wereldpostverdrag na afloop van de overgangsperiode niet langer toepassen(25).

5.5. Duur

37. De overeenkomst is voor onbepaalde duur gesloten. Elke partij kan de overeenkomst te allen tijde opzeggen. De opzegging wordt van kracht aan het einde van het eerste volledige kalenderjaar na de kennisgeving ervan. In bepaalde omstandigheden kan een partij de overeenkomst opzeggen met een opzeggingstermijn van zes maanden.

5.6. Het verband tussen eindkosten en kwaliteit van dienstverlening

38. In de overeenkomst is het beginsel neergelegd dat de eindkosten tijdens de overgangsperiode niet zullen stijgen wanneer de kwaliteit van de dienstverlening van de betrokken partij afneemt. Teneinde vast te stellen of dit het geval is, wordt de kwaliteit van dienstverlening in een bepaald jaar vergeleken met de gemiddelde kwaliteit van de dienstverlening die door de bedoelde partij in voorgaande jaren is gehaald. Er is geen ruimte voor interpretatie. Deze regel geldt niet voor die OPE's ten behoeve waarvan overgangsregelingen zijn ingevoerd. De regel is uiteraard evenmin van toepassing wanneer de kwaliteit van de dienstverlening van een OPE verslechtert, maar nog steeds voldoet aan de betrokken norm die bij de overeenkomst is ingevoerd. De eindkosten kunnen eveneens worden verhoogd indien kan worden aangetoond dat een kwaliteitsverslechtering van de dienstverlening van een partij veroorzaakt is door bijzondere inspanningen van deze partij ter verbetering van haar postbestellingssysteem, en slechts van tijdelijke aard is.

5.7. Niveau 3

39. De partijen hebben erop gewezen dat zij krachtens de REIMS II-overeenkomst verplicht zijn elkaar toegang tot niveau 3 (d.w.z. toegang tot binnenlandse tarieven voor bulkpost) te verlenen. Teneinde deze toegang te vergemakkelijken, verplicht de ontheffingsbeschikking van 1999 de partijen de nationale voorschriften voor andere partijen te versoepelen, wanneer deze regels niet gerechtvaardigd zijn en in de praktijk de toegang van de andere partijen tot de binnenlandse tarieven kunnen verhinderen. Wanneer de betrokken nationale voorschriften door de staat zijn ingevoerd, moeten de partijen zich naar beste vermogen inspannen om deze in samenwerking met de bevoegde nationale instanties op te heffen.

40. Alle tarieven en voorwaarden die relevant zijn voor de toegang tot niveau 3, zullen alle partijen door een door de IPC beheerde gegevensbank ter beschikking worden gesteld. De partijen hebben zich ertoe verbonden, de gegevensbank bij wijziging van hun tarieven en voorwaarden onmiddellijk bij te werken.

5.8. Bilaterale overeenkomsten

41. In de REIMS II-overeenkomst is bepaald dat het de partijen vrijstaat onderling bilaterale of multilaterale overeenkomsten inzake eindkosten te sluiten waarin andere voorwaarden, inzonderheid andere eindkostenniveaus, kunnen worden vastgesteld. Indien een partij met een andere partij, of andere partijen, in een dergelijke overeenkomst lagere eindkosten overeenkomt, moet zij alle partijen dezelfde eindkosten aanrekenen op voorwaarde dat de transacties gelijkwaardig zijn.

5.9. Verlate, verloren en beschadigde post

42. De partijen hebben regels ingevoerd betreffende verlate, verloren en beschadigde post op grond waarvan een regeling voor het behandelen en onderzoeken van klachten zal worden ingevoerd, die voorziet in een ontvangstbevestiging voor elke klacht en standaardtermijnen voor het beantwoorden ervan. De klantendiensten en de toegang tot die diensten zullen worden verbeterd door onder meer een "groen telefoonnummer" voor klachten in te voeren en met consumentenorganisaties samen te werken.

6. BELANGRIJKSTE ONTWIKKELINGEN SINDS DE ONTHEFFINGSBESCHIKKING VAN 1999

6.1. Verbetering van de kwaliteit van de grensoverschrijdende postdiensten

43. Overeenkomstig de ontheffingsbeschikking van 1999 bestaat "het wezenlijkste voordeel die de overeenkomst wordt geacht op te leveren (...) in een wezenlijke verbetering van de kwaliteit van de grensoverschrijdende postdiensten". Uit de informatie die in de loop van de procedure is verzameld, blijkt dat de algemene kwaliteit van de grensoverschrijdende postdiensten die door de partijen zijn verleend tijdens de ontheffingsperiode daadwerkelijk aanzienlijk is verbeterd(26).

6.2. Andere belangrijke ontwikkelingen

44. Na de goedkeuring van de ontheffingsbeschikking van 1999 hebben er zich belangrijke ontwikkelingen voorgedaan, die de elementen op grond waarvan deze werd aangenomen gedeeltelijk hebben gewijzigd. Deze nieuwe elementen hebben de huidige voorlopige beoordeling van de overeenkomst van de Commissie dienovereenkomstig beïnvloed. Ingevolge deze ontwikkelingen is de Commissie met name van mening dat de voorwaarden waaronder een ontheffing kan worden verleend, verschillend moeten zijn van die welke bij de ontheffingsbeschikking van 1999 werden opgelegd.

45. De belangrijkste nieuwe elementen die in aanmerking zijn genomen, zijn de volgende: 1. de kostprijsberekeningsgegevens betreffende de kosten van de partijen voor de bestelling van grensoverschrijdende post uit andere REIMS II-landen; 2. de ervaring met de tenuitvoerlegging van de overeenkomst tijdens de ontheffingsperiode; 3. de goedkeuring door de Raad en het Europees Parlement van de nieuwe Postrichtlijn.

6.2.1. De gegevens over de kosten van de partijen

46. De in de ontheffingsbeschikking van 1999 opgelegde verplichting om een doorzichtige kostprijsberekening in te voeren, is door de partijen nagekomen en de Commissie heeft gedetailleerde kostprijsberekeningsgegevens verkregen betreffende de kosten van elke partij voor de bestelling van uit REIMS II-landen afkomstige grensoverschrijdende inkomende post.

47. Deze informatie, die niet beschikbaar was toen de ontheffingsbeschikking van 1999 werd aangenomen, heeft een diepgaander evaluatie van de eindkostenniveaus mogelijk gemaakt.(27).

48. De eindkosten voor de bestelling van REIMS II-grensoverschrijdende post, zoals vastgesteld in de aangemelde overeenkomst(28), blijken met name niet in overeenstemming te zijn met de door de partijen verstrekte kostengegevens. Bijgevolg zijn deze eindkostenniveaus niet onontbeerlijk om de positieve effecten te verkrijgen die het gevolg zouden moeten zijn van de overeenkomst.

6.2.2. Toegang tot niveau 3

49. De ontheffingsbeschikking van 1999 legde de partijen de verplichting op de nodige maatregelen te nemen om elkaar daadwerkelijk toegang tot niveau 3 te verlenen(29).

50. Uit het onderzoek dat tijdens de huidige procedure werd verricht, is gebleken dat de toegang tot niveau 3 niet functioneert zoals door de Commissie in de ontheffingsbeschikking van 1999 werd gewenst. Hoewel de partijen elkaar toegang tot niveau 3 hebben verleend, is het voor de meeste van deze partijen nog bijzonder moeilijk om gebruik te maken van deze mogelijkheid. De Commissie is bijgevolg van mening dat toegang tot niveau 3 niet functioneert als een levensvatbaar, minder duur alternatief voor de REIMS II-eindkosten.

6.2.3. De nieuwe Postrichtlijn

51. Op 10 juni 2002 hebben de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement de nieuwe Postrichtlijn betreffende de verdere openstelling van de Europese postmarkt goedgekeurd.

52. Een van de belangrijkste wijzigingen die door deze richtlijn is ingevoerd, is dat het de lidstaten met ingang van 1 januari 2003 niet meer is toegestaan de markt voor uitgaande grensoverschrijdende post in het voorbehouden gebied op te nemen(30), tenzij dat nodig is om de levering van de universele postdienst te waarborgen. De OPE's zullen bijgevolg vanaf 1 januari 2003 bij het doorzenden van grensoverschrijdende post van een REIMS II-land naar een ander met concurrentie worden geconfronteerd.

7. DOOR DE COMMISSIE ALS VOORWAARDE VOOR EEN GUNSTIG STANDPUNT GEVRAAGDE MAATREGELEN

53. De regelingen zoals deze werden aangemeld, leverden uit het oogpunt van het mededingingsbeleid een aantal problemen op, die een gunstig standpunt van de Commissie in de weg stonden. In de loop van de aanmeldingsprocedure werden de volgende kwesties op bevredigende wijze opgelost, behoudens opmerkingen van derden:

- eindkostenniveaus tussen de partijen toe te passen conform de overeenkomst;

- invoering door de partijen van een goedkoop alternatief voor de REIMS II-eindkosten voor direct mail;

- non-discriminatie tussen REIMS II-partijen en hun concurrenten op de nieuwe, opkomende markten voor de doorzending van uitgaande grensoverschrijdende post van een REIMS II-land naar een ander REIMS II-land.

7.1. Wijzigingen in de overeenkomst

54. De eerste twee punten zijn opgelost door middel van wijzigingen in de overeenkomst. Na besprekingen met de Commissie ondertekenden 14 van de 17 partijen(31) op 24 januari 2003 de vijfde aanvullende overeenkomst. Door deze overeenkomst wordt de aangemelde overeenkomst gewijzigd ten aanzien van 1. de eindkosten die tijdens de overgangsperiode moeten worden aangerekend, en 2. de invoering door de partijen van een daadwerkelijk goedkoop alternatief voor de eindkosten voor direct mail.

7.1.1. Eindkostenniveau

55. De vijfde aanvullende overeenkomst wijzigt bijlage 4 bij de aangemelde overeenkomst zowel wat de duur van de overgangsperiode als het niveau van de aan te rekenen eindkosten betreft. De duur van de overgangsperiode is verlengd van 31 december 2004 tot 31 december 2006.

56. De van 1 januari 2002 tot het einde van de overgangsperiode aan te rekenen eindkosten zijn als volgt gewijzigd:

2002: 73,3 %;

2003: 74,5 %;

2004: 75,7 %;

2005: 78,5 %;

2006: 78,5 %.

57. Na de door de partijen verstrekte kostengegevens inzake de bestelling van inkomende grensoverschrijdende post opnieuw te hebben onderzocht, is de Commissie van mening dat deze tarieven overeenstemmen met een voldoende nauwkeurige raming van de kosten van de partijen.

7.1.2. Goedkoop alternatief voor de eindkosten voor direct mail

58. Met betrekking tot de invoering van een goedkoop alternatief voor de eindkosten voor direct mail verplicht artikel 2 van de vijfde aanvullende overeenkomst de partijen ertoe "binnen zes maanden na de tweede ontheffingsbeschikking van de Commissie..." internationale direct mail te bestellen.

59. Op 24 januari 2003 ondertekenden de partijen, met uitzondering van Royal Mail Group plc en An Post, de afzonderlijke "overeenkomst voor de bestelling van internationale direct mail in het kader van REIMS" ("de REIMS IDM-overeenkomst"), waarbij het IDM-product(32) met de volgende kenmerken wordt gecreëerd:

Belangrijkste specificaties van het product

- gemeenschappelijke productspecificaties die de noodzaak van nationale productnormen overbodig maken;

- direct mail in de zin van Postrichtlijn 97/67/EG;

- maximumgewicht van 2 kg per poststuk;

- een gemeenschappelijk minimumvolume van 500 poststukken;

- een voor de dienstverlening na te streven kwaliteitsnorm van J + 5;

- uitsluitend grensoverschrijdende post;

- specificaties van de Wereldpostunie voor maximum- en minimumomvang;

- geen voorsortering vereist.

Vergoeding

De vergoeding voor de bestelling van internationale direct mail wordt berekend op grond van het laagste binnenlandse tarief voor vergelijkbare niet-gesorteerde post en REIMS II-eindkosten voor niet-prioritaire post, verminderd met [...] %. Wanneer er geen posttarief voor niet-gesorteerde bulkpost bestaat, wordt gebruik gemaakt van het posttarief voor gesorteerde bulkpost, vermeerderd met een toeslag van [...] %.

7.1.3. Andere wijzigingen

60. Andere kleinere wijzigingen die op initiatief van de partijen door de vijfde aanvullende overeenkomst zijn ingevoerd, zijn:

Toepassing van artikel 43 van het Wereldpostverdrag(33)

Overeenkomstig artikel 5 van de aangemelde overeenkomst zullen artikel 25 en artikel 49, lid 4, van het Wereldpostverdrag van 1994 na afloop van de overgangsperiode niet langer tussen de partijen worden toegepast. Deze bepaling is gewijzigd. De nieuwe versie van artikel 5 luidt als volgt: "Geen enkele bepaling van de Reims II-overeenkomst kan beletten dat een partij artikel 43 van het Wereldpostverdrag toepast ten aanzien van een andere partij.".

Opzegging van de overeenkomst

Overeenkomstig artikel 11 van de aangemelde overeenkomst wordt de opzegging van de overeenkomst van kracht aan het einde van het eerste volledige kalenderjaar na de kennisgeving ervan. Overeenkomstig de nieuwe versie van de bepaling kunnen de partijen de overeenkomst schriftelijk opzeggen met een opzeggingstermijn van ten minste zes maanden te rekenen vanaf het einde van de kalendermaand.

7.2. Overige vereisten

61. Ten aanzien van het derde probleem dat tijdens de onderzoeksfase werd vastgesteld, is de Commissie van mening dat, behalve de liberalisering van de uitgaande grensoverschrijdende post, het in de REIMS II-overeenkomst vervatte mechanisme voor de vergoeding van de bestelling van inkomende grensoverschrijdende post leidt tot prijsdiscriminatie ten gunste van de partijen en ten nadele van derde exploitanten die uitgaande grensoverschrijdende post van het ene REIMS II-land naar het andere doorzenden. Overeenkomstig artikel 2, lid 3, van de overeenkomst rekent de REIMS II-partij in het land van bestelling REIMS II-eindkosten aan voor de bestelling van door een andere REIMS II-partij doorgestuurde post. Derde exploitanten die uitgaande grensoverschrijdende post doorsturen moeten echter het volledige binnenlandse tarief betalen voor de bestelling van de post in het land van bestemming.

62. De Commissie is derhalve van mening dat een vereiste voor een nieuwe ontheffing moet zijn dat elke partij bij de REIMS II-overeenkomst elke derde postexploitant die met een andere REIMS II-partij concurreert voor het verlenen van uitgaande grensoverschrijdende postdiensten in welk REIMS II-land ook, ingaande grensoverschrijdende postdiensten moet verlenen tegen eindkosten en onder voorwaarden die niet discriminerend zijn in vergelijking met die welke in het land van verzending aan de REIMS II-partij worden aangeboden. De partijen zijn van dit vereiste in kennis gesteld.

63. De Commissie heeft de tekst van een dergelijke, in een toekomstige ontheffingsbeschikking op te nemen vereiste opgesteld, die als bijlage bij deze Bekendmaking beschikbaar is.

8. CONCLUSIE

64. Op grond van het voorgaande is de Commissie voornemens een gunstig standpunt in te nemen ten aanzien van de REIMS II-overeenkomst, zoals gewijzigd bij de vijfde aanvullende overeenkomst. Alvorens een gunstig advies uit te brengen, nodigt de Commissie derden ertoe uit hun opmerkingen kenbaar te maken, binnen vier weken na de publicatie van deze Bekendmaking, onder vermelding van "Zaak COMP/C2/38.170 - REIMS II", per e-mail (Rosario.Baratta@cec.eu.int), per fax (32-2) 296 70 81 of per post naar onderstaand adres te zenden: Europese Commissie Directoraat-generaal Concurrentie

Griffie Antitrustzaken

J-70

Kantoor 0/28

B - 1049 Brussel.

Indien een partij van oordeel is dat haar opmerkingen zakengeheimen bevatten, moet zij de passages aangeven die volgens haar niet openbaar mogen worden gemaakt, omdat zij zakengeheimen of andere vertrouwelijke gegevens bevatten, met een opgave van de redenen. Indien de Commissie geen met redenen omkleed verzoek ontvangt, neemt zij aan dat de opmerkingen geen vertrouwelijke informatie bevatten.

(1) PB 13 van 21.2.1962, blz. 204/62.

(2) Beschikking van de Commissie van 15 september 1999 inzake een procedure op grond van artikel 81 van het EG-Verdrag en artikel 53 van de EER-overeenkomst (zaak COMP/36.748 - REIMS II) (PB L 275 van 26.10.1999, blz. 17).

(3) De partijen omvatten de openbare postexploitanten van alle lidstaten van de Gemeenschap, behalve die van Nederland, en de openbare postexploitanten van Noorwegen, IJsland en Zwitserland.

(4) Publicatieblad C 195 van 11.7.2001, blz. 11.

(5) Openbare postexploitanten ("OPE's") zijn vennootschappen of overheidsinstanties, die als voornaamste verplichting hebben op het nationale grondgebied, vaak tegen een eenheidsprijs, universele postdiensten te verlenen. Zij zijn ook verplicht internationale postdiensten te verlenen, door internationale post door te sturen naar OPE's met het oog op de verdeling en bestelling van inkomende internationale post. In het kader van de aangemelde overeenkomst worden met OPE's zowel openbare als particuliere postexploitanten bedoeld, die verplicht zijn universele bestellingsdiensten te verlenen.

(6) Austrian Post, La Poste/De Post (België), Post Danmark, Finland Post, La Poste (Frankrijk), Deutsche Post, Hellenic Posts ELTA, Iceland Post, An Post (Ierland), Poste Italiane, Entreprise des Postes & Télécommunications (Luxemburg), Norway Post, CTT Correios de Portugal, Correos y Telégrafos (Spanje), Sweden Post, Swiss Post (Zwitserland) en The Post Office (Verenigd Koninkrijk).

(7) De aanmelding is ingediend door alle partijen, met uitzondering van Swiss Post, Zwitserland, en Enterprise des Postes & Télécommunications, Luxemburg, die op de hoogte zijn van de aanmelding en een kopie ervan hebben ontvangen.

(8) De Wereldpostunie ("WPU") - een gespecialiseerd agentschap dat onder de Verenigde Naties ressorteert - is de internationale organisatie die verantwoordelijk is voor de internationale samenwerking inzake postaangelegenheden. Het Wereldpostverdrag ("WPV") verschaft het regelgevingskader voor de internationale uitwisseling van post. Sinds 1969 bevat het WPV bepalingen overeenkomstig welke de lidstaten elkaar voor het bezorgen van internationale post vergoeden door het betalen van eindkosten.

(9) Zie voor de omschrijving van de relevante markten ook "Deutsche Post II", beschikking van de Commissie van 25 juli 2001, PB L 331 van 16.12.2001, blz. 40, overwegingen 84-87. De redenering in deze beschikking bouwt voort op, maar is in overeenstemming met de definities die met het oog op de ontheffingsbeschikking zijn gegeven.

(10) Richtlijn 97/67/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 december 1997 betreffende gemeenschappelijke regels voor de ontwikkeling van de interne markt voor postdiensten in de Gemeenschap en de verbetering van de kwaliteit van de dienst. PB L 15 van 21.1.1998, blz. 14.

(11) Richtlijn 2002/39/EG van het Europees Parlement en de Raad van 10 juni 2002 tot wijziging van Richtlijn 97/67/EG met betrekking tot de verdere openstelling van de postmarkt in de Gemeenschap voor mededinging. PB L 176 van 5.7.2002, blz. 21.

(12) Zie punt 5.7 hierna.

(13) Gezien de kortingen die zij tot eind 2004 (zie hierna) zullen toestaan, zouden Deutsche Post AG en Poste Italiane SpA het volle niveau van 80 % pas bereiken in 2005.

(14) Paragraaf 3, punt 4, van bijlage 4 bij de REIMS II-overeenkomst, zoals toegevoegd door artikel 3, lid 3, van de vierde aanvullende overeenkomst.

(15) Deutsche Post AG blijft de in de derde aanvullende overeenkomst overeengekomen korting toestaan tot eind 2004. Ook Poste Italiane SpA heeft ermee ingestemd tot die datum een korting te geven: bijlage 4, paragrafen 9 en 10, bij de REIMS II-overeenkomst, zoals gewijzigd door de vierde aanvullende overeenkomst.

(16) Artikel 11, leden 4 tot en met 7, van de REIMS II-overeenkomst, zoals toegevoegd door artikel 2, lid 2, van de vierde aanvullende overeenkomst.

(17) Zakken bulkpost voor één geadresseerde.

(18) Daarbij wordt in de overeenkomst tussen drie categorieën onderscheiden: i) brieven tot en met formaat C 5 met een maximumgewicht van 100 g; ii) platte stukken tot en met formaat C 4 met een maximumgewicht van 500 g; iii) pakketten van willekeurig welke vorm tot aan de WPU-maxima voor gewicht en omvang. Lineaire tarieven worden op grond van deze standaardstructuur berekend met gebruikmaking van de statistische methode van de zogenoemde "kleinste kwadraten".

(19) In landen waar de postdiensten volledig geliberaliseerd zijn, in het hele land een gelijk tarief wordt toegepast en BTW wordt geheven over binnenlandse postdiensten, moet het binnenlandse tarief dat voor de berekening van de eindkosten wordt gebruikt, met een percentage worden verhoogd dat gelijk is aan de helft van het BTW-tarief, maar niet hoger dan 12,5 %.

(20) De "LAT"-termijn is gedefinieerd als het uiterste tijdstip van ontvangst waarbij luchtpoststukken nog de volgende werkdag kunnen worden besteld.

(21) International Post Corporation is een onderneming die het gemeenschappelijke eigendom is van een aantal OPE's (met inbegrip van alle partijen bij de REIMS II-overeenkomst). IPC verleent onder meer administratieve en praktische diensten aan de partijen bij de REIMS II-overeenkomst. Het UNEX-systeem voor het meten van de dienstverleningskwaliteit - dat als grondslag dient voor de kwaliteitsdoelstellingen van REIMS II en in het kader waarvan sancties worden vastgesteld - wordt door IPC geëxploiteerd.

(22) Wanneer de doelstelling inzake de kwaliteit van dienstverlening bijvoorbeeld bepaalt dat 90 % van de inkomende grensoverschrijdende post de volgende dag moet worden besteld en feitelijk slechts 87 % van die post binnen die tijd is besteld, betekent dit dat slechts 97 % van de doelstelling is gehaald (87 is 97 % van 90). Het kwaliteitsverlies bedraagt derhalve 3 %. Aangezien dit cijfer binnen de bandbreedte 90 %-100 % ligt, komt er een sanctie van 1,5 % per procent. De sanctie bedraagt derhalve 3 x 1,5% = 4,5 % van de verschuldigde eindkosten. Dit betekent dat de OPE die de post bestelt slechts 95,5 % (100 %-4,5 %) van de eindkosten mag aanrekenen waarop hij anders aanspraak had kunnen maken. In 1998, toen de eindkosten in niveau 1 55 % van de binnenlandse tarieven bedroegen, zou de OPE aldus kosten ontvangen die 52,5 % van de binnenlandse tarieven bedragen (dit wil zeggen 95,5 % van 55 %).

(23) Artikel 2, lid 11, van de REIMS II-overeenkomst.

(24) Dat is de interpretatie van deze bepaling die de partijen in de loop van het onderzoek hebben gegeven.

(25) Zie punt 7.1.3 hierna.

(26) Uit informatie die is ontleend aan de antwoorden op artikel 11-brieven aan de partijen blijkt voor de meeste partijen een aanzienlijke verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening voor J + 1-bestellingen.

(27) Zie punt 5.3.3.

(28) Zie punt 5.3.4.

(29) Zie artikel 2 van de ontheffingsbeschikking van 1999, waarin ook het volgende is bepaald: "Teneinde die toegang (tot niveau 3) te vergemakkelijken, versoepelen de partijen de binnenlandse voorwaarden voor andere partijen, wanneer deze regels niet gerechtvaardigd zijn en in de praktijk de toegang tot de binnenlandse tarieven voor andere partijen kunnen verhinderen. Wanneer dit niet binnen hun macht ligt, spannen zij zich naar beste vermogen in om bij de betrokken nationale instanties opheffing van deze regels te verkrijgen".

(30) Artikel 1, lid 1, van de nieuwe postrichtlijn.

(31) De overeenkomst is nog niet ondertekend door La Poste/De Post België en An Post Ireland.

(32) Internationale Direct Mail (IDM) is de naam die de partijen aan deze grensoverschrijdende post hebben gegeven.

(33) In de aangemelde overeenkomst wordt verwezen naar de artikelen 25 en 49 van het in 1994 ondertekende Wereldpostverdrag. In de vijfde aanvullende overeenkomst wordt verwezen naar het in 1999 ondertekende Wereldpostverdrag. In deze nieuwe versie van het Wereldpostverdrag is de nummering van artikel 25 gewijzigd in artikel 43.

BIJLAGE

TOEGANG VOOR DERDE PARTIJEN

Algemeen

Elke REIMS II-partij verleent elke derde postexploitant die met REIMS II-partijen concurreert voor het verlenen van uitgaande grensoverschrijdende postdiensten in welk ander REIMS II-land ook ingaande grensoverschrijdende postdiensten tegen eindkosten en onder voorwaarden die niet discriminerend zijn in vergelijking met die welke de REIMS II-partij aanbiedt aan de REIMS II-partij in het land van de verzender. Deze verplichting is beperkt tot post van verzenders in REIMS II-landen en tot verzoeken van derde postexploitanten:

i) die uitgaande grensoverschrijdende postdiensten mogen verlenen krachtens de nationale regels die van toepassing zijn in het land van de verzender en op voorwaarde dat de uitgaande grensoverschrijdende post voor de betrokken poststukken in het land waarin de post werd geproduceerd en in de eventuele transitlanden ervan is geliberaliseerd;

ii) die voor het verlenen van deze diensten concurrenten zijn van de REIMS II-partijen; en

iii) die een overeenkomst sluiten met de bestellende REIMS II-partij, waarbij zij zich ertoe verbinden:

- te voldoen aan de operationele voorwaarden en vereisten in het kader van REIMS, met inbegrip van deelneming aan de systemen voor het meten van de dienstverleningskwaliteit(1);

- de eindkosten te betalen die de REIMS II-partij worden aangeboden in het land van de verzender, vermeerderd met een passend aandeel van de kosten voor het beheren van REIMS en de eventuele extra kosten voor de behandeling van hun post in vergelijking met die voor post van andere REIMS-partijen;

- de interne tarieven van de bestellende REIMS II-partij te betalen voor in het kader van deze verplichting aangeboden poststukken die onder de hieronder omschreven uitzondering vallen;

- op verzoek een passende zekerheid voor dergelijke betalingen te stellen;

- te trachten specimens te verschaffen van grotere hoeveelheden bedrijfspoststukken;

- het voorbehouden gebied van de REIMS II-partij te respecteren en de bestelling van al hun inkomende voorbehouden post aan de REIMS II-partij toe te vertrouwen.

Uitzonderingen

Deze verplichting is niet van toepassing op binnenlandse post. Zij is evenmin van toepassing op poststukken die verzenders die wonen in het land van de bestellende REIMS II-partij posten of doen posten in het buitenland met het doel te profiteren van de lagere tarieven die uit deze verplichting voortvloeien. Laatstgenoemde uitzondering op de verplichting zal binnen de grenzen van de huidige en toekomstige jurisprudentie van het Hof van Justitie van toepassing zijn zowel op poststukken die zijn klaargemaakt in het land van wonen van de verzender en dan over de grens zijn gebracht als op poststukken die in het buitenland zijn klaargemaakt.

Relatie met artikel 5 van de geconsolideerde REIMS II-overeenkomst

Als artikel 5 van de geconsolideerde REIMS II-overeenkomst, zoals deze is aangemeld, van kracht wordt, zullen de REIMS II-partijen niet langer bovenvermelde uitzonderingen op de bij deze beschikking opgelegde verplichting kunnen inroepen.

(1) Momenteel UNEX en Diagnostic.