NL    NL NL 
 
NL 1   NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 29.10.2009 
SEC(2009) 1476 definitief 
  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
SAMENVATTING VAN DE  EFFECTBEOORDELING 
  
Begeleidend document bij het 
  
Voorstel voor een 
  
BESCHIKKING VAN HET EUROP EES PARLEMENT EN DE RAAD 
  
over de deelneming van de Gemeenschap aan een gemeenschappelijk onderzoeks- en 
ontwikkelingsprogramma voor de Oostz ee (BONUS-169) dat door verschillende 
lidstaten is opgezet 
  
{COM(2009) 610} {SEC(2009) 1475} 
 
NL 2   NL 1. Inleiding en probleemomschrijving 
Het ecosysteem van de Oostzee staat zwaar onder druk door tal van natuurlijke en door de 
mens veroorzaakte factoren. De zee en de kust ondergaan de gecombineerde en steeds 
zwaardere negatieve gevolgen van vervuiling, eutrofiëring, klimaatve randering, verzuring, 
invasieve uitheemse soorten, overexploitatie van de  visbestanden en verlies aan biodiversiteit. 
Deze bedreigingen tasten het vermogen van de Oostzee aan om de mens op duurzame wijze te 
voorzien van de goederen en diensten die hij nodig heeft en hebben vérstrekkende gevolgen 
voor het gehele Oostzeegebied en de ruim ere Europese Gemeenschap. De wereldwijde 
veranderingen (klimaatverandering incluis) en de langdurige en grensoverschrijdende 
invloeden zullen in de komende decennia naar verwachting nog toenemen, waardoor het 
ecosysteem van de Oostzee nog meer onder druk zal komen te staan. 
Om duurzame oplossingen voor de milieuproblematiek te vinden en te komen tot een 
duurzaam gebruik van de goederen en diensten van het ecosysteem van de Oostzee, is nieuwe wetenschappelijke kennis vereist die inzicht geeft in het gedag van het uiterst complexe 
ecosysteem van de Oostzee en de wisselwer king ervan met en reacties op de talrijke 
natuurlijke en door de mens veroorzaakte factor en. Daarom moeten de onderzoeksactiviteiten 
van de Oostzeelanden beter worden gecoördineer d en moet meer worden samengewerkt op dit 
gebied. 
Hoewel in het Oostzeegebied heel wat onderzoeks activiteiten plaatsvinde n, is de coördinatie 
ervan nog heel beperkt en on tbreekt een in onderl ing overleg overeengekomen regionaal 
actieplan, wat zorgt voor een doorgedreven ve rsnippering van de onderzoeksinspanningen die 
broodnodig zijn om de complexe problemen he t hoofd te kunnen bieden . Bovendien vereist 
het regionale en in sommige gevallen het mondiale karakter van de problemen, waaronder 
klimaatverandering, een consistent e geïntegreerde benadering va n de onderzoeksactiviteiten 
op regionaal niveau. 
Gezien de huidige situatie di ent een volledig geïntegreerde be nadering te worden opgezet en 
ten uitvoer gelegd die alle relevante onderzoeks programma's van alle Oostzeelanden op elkaar 
afstemt en ze toespitst op een gecoördineerde, efficiënte en doeltreffende aanpak van de 
complexe, dringende problemen. 
In de afgelopen 15 jaar werd daarom politieke steun verleend aan de verbetering van de 
coördinatie van de onderzoeks activiteiten in Europa en aan de coördinatie van het 
onderzoeksbeleid en de onderzoeksprogramma’s op nationaal en regionaal niveau op grond 
van het zevende kaderprogramma (KP7) met de bedoeling versnippering en overlap van 
bevoegdheden te voorkomen. In antwoord daarop heeft de Comm issie met betrekking tot de 
Oostzee een stappenplan uitgestippeld voor de tenuitvoerlegging van een artikel-169-initiatief 
voor Oostzeeonderzoek in het kader van het specifieke programma Samenwerking van KP7
1. 
2. Subsidiariteit 
Ondanks de vele onderzoeksactiviteiten en alle inspanningen die geleverd worden om de 
versnippering van het onderzoek in de regio te gen te gaan, moet het op nationaal niveau 
                                                 
1 Beschikking van de Raad van 19 december 2006 betreffende het specifieke programma 
“Samenwerking” tot uitvoering van het zevende ka derprogramma van de Europese Gemeenschap voor 
activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (2007-2013). 
 
NL 3   NL gefinancierde onderzoek nog sterker geïntegreerd  worden om een antwoord te kunnen bieden 
op de uitdagingen waarmee het Oostzeegebied g econfronteerd wordt, die voor het merendeel 
grensoverschrijdend zijn, en de versnippering in de hand werkende tekortkomingen te kunnen 
aanpakken. De strategische doelstellingen van he t initiatief, namelijk de integratie van de 
nationale milieuonderzoeksprogramma’s voor de Oostzee van de omliggende landen, kunnen evenwel niet worden gerealiseerd met ee n individueel optrede n van de lidstaten. 
Samenwerking tussen de acht Oostzeelanden, en eventueel de Russische Federatie, zou 
zorgen voor een nooit eerder bereikte kritieke massa, die broodnodig is voor de 
verwezenlijking van de programmadoelstellingen. 
Het EU-optreden met de tenuitvoerlegging van een initiatief op grond van artikel 169 biedt 
duidelijk een meerwaarde, gezien de beperkte mogelijkheden op nationaal, regionaal en lokaal 
niveau om de complexe milieu-uitdagingen va n het volledige Oostzeegebied op individuele 
basis het hoofd te kunnen biede n. Dit werd ook bevestigd door de bijzonder sterke politieke 
ondersteuning van de nationale regeringen van de Oostzeelanden, de verschillende Europese 
Raden en het Europees Parlement. Bovend ien kan een dergelijk initiatief door de 
gezamenlijke uitvoering van uitnodigingen tot he t indienen van voorstel len, het opzetten van 
gezamenlijke opleidings- en uitwisselingsprogramma’s en het gemeenschappelijke gebruik van grootschalige onderzoeksinfrastructuur, de capaciteit van de lidstaten met een lagere 
onderzoekscapaciteit vergroten en de kloof in het Oostzeeonderzoek helpen overbruggen. 
Tot slot zal het programma niet  alleen het Oostzeegebied ten goede komen, maar zal het ook 
de landen rond andere Europese zeeën aansporen om gelijksoortige beheersmodellen voor hun onderzoeksactiviteiten op te zetten. 
3. Doelstellingen 
De algemene beleidsdoelstelling  van het voorliggende initiatief bestaat erin de 
onderzoekscapaciteit van het Oostzeegebied te vergroten ter ondersteunin g van de vaststelling 
en tenuitvoerlegging van passende (“fit-for-p urpose”) regelgeving, beleidsmaatregelen en 
beheerspraktijken teneinde een afdoend antwoord te bieden op de  grote milieu-uitdagingen en 
de voornaamste maatschappelijke problemen waarm ee de regio wordt geconfronteerd en in de 
komende jaren geconfronteerd zal worden. Het programma heeft ook tot doel de versnipperde 
programmering en aanpak van de milieuonderzoeksactiviteiten in het Oostzeegebied doelmatiger en doeltreffender te maken door  het onderzoek naar het ecosysteem van de 
Oostzee te integreren in een duurzaam, op same nwerking gebaseerd, interdisciplinair, goed 
geïntegreerd, gericht, multinationaal programma. 
De specifieke doelstellingen  van het initiatief zijn: 
• de opstelling van een beleidsgerichte strategische agenda voor onderzoek; 
• de versterking van de duurzame coördina tie en integratie van grens- en 
sectoroverschrijdende ope nbare onderzoeksprogramma’s; 
• de uitbreiding van de onderzoekscapaciteit  van de nieuwe EU-lidstaten rond de 
Oostzee; 
• het inzetten van aanvullende fina nciële middelen voor een betere 
sectoroverschrijdende  samenwerking in het Oostzeeonderzoek; 
 
NL 4   NL De operationele doelstellingen  van het initiatief zijn: 
• het opzetten van passende raadplegingspl atforms voor de belanghebbenden, waarbij 
alle betrokken sectoren vertegenwoordigd worden; 
• de vaststelling van passende uitvoerings bepalingen die ervoor zorgen dat het 
programma doeltreffend ten uitvoer kan word en gelegd door een gemeenschappelijke 
governance-entiteit en -structuur; 
• de lancering van ten minste drie themaoverschrijdende, strategische, 
gemeenschappelijke uitnodigingen tot het indi enen van voorstellen waarbij meerdere 
partners betrokken zijn. 
4. Beleidsopties 
Voor de verwezenlijking van de algemene en  specifieke doelstellingen van het initiatief 
worden drie beleidsopties in overweging genomen. Het betreft de onderstaande drie opties. 
Beleidsoptie 1: voortzetting va n de beleidsmaatregelen die to t nu toe in het kader van KP7 
zijn genomen (ongewijzigd beleid). 
Beleidsoptie 2: lancer ing van regionale themaoverschrijden de uitnodigingen tot het indienen 
van voorstellen uit hoofde van het kaderprogramma. 
Beleidsoptie 3: gebruikmaking van artikel 169, volgens drie alte rnatieve benade ringen (A, B 
en C) die onderling verschillen in de omvang en de diepgang van hun krachtlijnen alsook in 
de mate waarin belanghebbenden betrokken worden  bij het stroomlijnen en ten uitvoer leggen 
van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen. 
- Beleidsoptie 3 volgens benadering A: opzetten van een initiatief krachtens artikel 169 dat 
uitsluitend is toegespitst op marien onderzoek en waarvoor onmiddellijk op wetenschappelijk 
onderzoek gerichte uitnodigingen tot het in dienen van voorstellen worden gelanceerd. 
- Beleidsoptie 3 volgens benadering B: opzet ten van een initiatief kr achtens artikel 169 met 
een ruimer blikveld dat ook het afwateri ngsgebied van de Oostzee omvat, met een 
strategische visie en een stra tegisch stappenplan die moeten worden vastgesteld voordat het 
initiatief van start gaat en  voordat het voorstel van de Co mmissie van kracht wordt. 
- Beleidsoptie 3 volgens benadering C: opzet ten van een initiatief kr achtens artikel 169 met 
een ruimer blikveld dat ook het afwateringsgebi ed van de Oostzee omvat, waarbij in de eerste 
fase van het initiatief een stra tegische visie en een strategisch stappenplan worden vastgesteld. 
De drie opties verschillen va n elkaar in de manier w aarop de Gemeenschap optreedt 
(werkzaamheden onder contract of  eigen werkzaamheden), de wijze waarop de onderliggende 
strategieën worden uitgewerkt en toegepast en de reikwijdte  van het onderzoeksgebied (enkel 
de Oostzee of de Oostzee en haar afwateringsgebied). 
5. Analyse van de effecten 
De onderstaande tabel is een samenvatting van de gemaakte analyse en maakt een 
vergelijking mogelijk van het positieve effect op de algemene doelstelling en de specifieke 
 
NL 5   NL doelstellingen van een communautair initiatief op basis van beleidsoptie 2 en beleidsoptie 3 
volgens benaderingen A, B en C. De analyse van de mogelijke effecten van beleidsoptie 1 
(voortzetting van de beleidsmaatregelen die tot nu toe in het kader van KP7 zijn genomen, d.i. 
ongewijzigd beleid) zijn niet in  de tabel opgenomen omdat optie 1 de basis vormt. De scores 
zijn gebaseerd op het basisscenario (beleidsop tie 1: voortzetting van de beleidsmaatregelen 
die tot nu toe in het kader van KP7 zijn genome n, “ongewijzigd beleid”), dat gelijkgesteld is 
met nul. De vergelijking toont aan dat beleidsop tie 3 volgens benadering C het meeste effect 
sorteert. 
 
NL 6   NL Overzicht van de mogelijke effecten van de beleidsopties 
Mogelijk effect van de vastgestelde 
doelstellingen  Optie 2  Optie 3 A  Optie 3 B  Optie 3 C  
ALGEMENE DOELSTELLING  
• De onderzoekscapaciteit van het 
Oostzeegebied vergroten ter ondersteuning 
van de vaststelling en tenuitvoerlegging van 
passende (“fit-for-purpose”) regelgeving, 
beleidsmaatregelen en beheerspraktijken 
teneinde een afdoend antwoord te bieden op de grote milieu-uitdagingen en de voor-
naamste maatschappelijke problemen 
waarmee de regio wordt geconfronteerd en in de komende jaren geconfronteerd zal 
worden. Het programma heeft ook tot doel 
de versnipperde programmering en aanpak van de milieuonderzoeksactiviteiten in het 
Oostzeegebied doelmatiger en doeltref-
fender te maken door het onderzoek naar het ecosysteem van de Oostzee te integreren 
in een duurzaam, op samenwerking 
gebaseerd, interdisciplinair, goed geïntegreerd, gericht, multinationaal 
programma.
 Gemiddeld  Gemiddeld  Hoog  Zeer hoog  
SPECIFIEKE DOELSTELLINGEN  
• Opstelling van een beleidsgerichte 
strategische agenda voor onderzoek  Zeer laag  Zeer laag  Hoog  Zeer hoog 
• Versterking van de duurzame coördinatie en 
integratie van grens- en sectorover-
schrijdende openbare onderzoeks-programma’s
 Gemiddeld  Hoog  Hoog  Zeer hoog  
• Uitbreiding van de onderzoekscapaciteit van 
de nieuwe EU-lidstaten rond de Oostzee  Hoog  Hoog  Hoog  Hoog  
• Inzetten van aanvullende financiële 
middelen voor een betere sectorover-
schrijdende samenwerking in het 
Oostzeeonderzoek  Laag Laag Hoog  Zeer hoog  
OPERATIONELE DOELSTELLINGEN  
• Opzetten van passende raadplegings-
platforms voor de belanghebbenden, 
waarbij alle betrokken sectoren vertegenwoordigd worden
 Laag Gemiddeld  Hoog  Zeer hoog  
 
NL 7   NL • Vaststelling van passende uitvoerings-
bepalingen die ervoor zorgen dat het 
programma doeltreffend ten uitvoer kan 
worden gelegd door een gemeenschap-
pelijke beheersentiteit en –structuur  Laag Laag Hoog  Zeer hoog  
• Lancering van ten minste drie thema-
overschrijdende, strategische, gemeen-
schappelijke uitnodigingen tot het indienen 
van voorstellen waarbij meerdere partners 
betrokken zijn  Gemiddeld  Gemiddeld  Hoog  Zeer hoog  
 
6. Vergelijking van de opties: voorkeursoptie 
Uit de evaluatie van de mogelijke beleidsopties is gebleken dat beleidsoptie 3 volgens 
benadering C, indien zij volle dig zou worden uitgevoerd, de  onderzoekscapaciteit in het 
Oostzeegebied aanzienlijk zou kunnen vergroten en zodoende de duurzame ontwikkeling van het gebied zou ondersteunen. 
Beleidsoptie 3 volgens benadering C voorziet in  meer tijd en middelen voor het opzetten van 
de noodzakelijke mechanismen die het init iatief op grond van artikel 169 beter zouden 
afstemmen op de letter en de g eest van artikel 169, die een pl atform zouden creëren voor een 
gezamenlijke onderzoeksprogrammering voor de EU en de lidstaten en die bijgevolg ook zouden leiden tot een coherente onderzoeksagenda op lange termijn  met de vereiste kritische 
massa. Door haar actieve betrokkenheid bij de beheersorganen van het initiatief kan de 
Europese Commissie erop toezien dat de nadruk  wordt gelegd op mobiliteit en openheid en 
dat ook aandacht wordt besteed aan opkomende onderzoeksthema’s. De combinatie van 
Europese en nationale financieringsmiddelen kan ervoor zorgen dat de  vereiste kritische 
massa op het gebied van capaciteit, deskundigheid  en hulpmiddelen wordt bereikt, waardoor 
structurele veranderingen in de nationale on derzoekssystemen voor de Oostzee en haar 
afwateringsgebied zouden worden gestimuleerd en zou worden bijgedragen tot het opzetten 
en uitvoeren van een duurzaam, op samenwerking gebaseerd, interdisciplinair, goed geïntegreerd en gericht onderzoeksprogramma dat gezamenlijk door alle deelnemende staten 
ten uitvoer wordt gelegd. De ba nd met de industrie en andere  belanghebbenden en gebruikers 
zou op nationaal niveau worden versterkt. Voor  deze optie zijn geen  grote institutionele 
veranderingen nodig aangezien  het EESV reeds goed gevest igd is. Zij zou andere 
financieringsinstellingen even wel de mogelijkheid bieden om  bij te springen in de 
financiering van het stappenplan voor stra tegisch onderzoek, ten bate van een ruimere 
gemeenschap van sociaaleconomische belanghebb enden die afhankelijk zijn van de goederen 
en diensten die het ecosysteem van de Oostzee te bieden heeft. Het is de meest veelbelovende 
beleidsoptie met het oog op een  langdurige en duurzame integra tie, zowel op institutioneel 
niveau (financieringsinstanties) als op het niveau van de onderzoeksgemeenschap. 
Met beleidsoptie 3 volgens benadering C kunnen letter en geest van ar tikel 169 doeltreffend 
ten uitvoer worden gelegd. De kans is oo k groot dat op basis van complementaire 
onderzoeksactiviteiten die zijn  gefinancierd op grond van KP6 en KP7 bijkomende 
meerwaarde wordt gecreëerd. De resultaten zijn evenwel in sterke mate afhankelijk van het 
halen van de doelstellingen van de strategische fase. Om zeker te zijn dat die doelstellingen worden verwezenlijkt, zullen de diensten van de Commissie in samenwerking met een 
 
NL 8   NL evaluatiecomité van onafhankelijke deskundigen de st rategische fase evalueren om na te gaan 
of de doelstellingen die aanvankelijk voor de  strategische fase waren vastgesteld, ook 
daadwerkelijk werden gerealiseerd. 
Beleidsoptie 3 volgens benadering C zou zo wel op Europees als op nationaal niveau 
bijkomende financiële middelen vrijmaken. De  communautaire bijdra ge zou ervoor zorgen 
dat het werkingsprogramma van het initiatief  de Europese interesse zou weerspiegelen, 
zonder de nationale activiteiten te  beperken en deze uitsluitend te koppelen aan de Europese 
dimensie van het programma. 
Wij komen tot de algemene conc lusie dat de tijd rijp is voor een artikel-169-initiatief dat 
ervoor zorgt dat de kritische massa wordt ge haald die nodig is om de complexe milieu-
uitdagingen van het volledige Oostzeegebied aan  te pakken en de programmadoelstellingen te 
realiseren. 
 
7. Monitoring en evaluatie 
De optie die de voorkeur wegdraagt (beleidsopt ie 3 volgens benadering  C) voorziet in een 
BONUS-169-programma dat ten uitvoer wordt gelegd in twee afzonderlijke fasen, namelijk een eerste strategische fase van twee jaar, ge volgd door een uitvoering sfase van vijf jaar 
tijdens welke minstens drie uitnodigingen tot het indienen van voorstellen moeten worden 
gelanceerd. 
De Commissie, die wordt bijgestaan door onafha nkelijke deskundigen, zal niet alleen belast 
zijn met de evaluatie vooraf van de specifieke uitvoeringsst ructuur, die overeenkomstig het 
Financieel Reglement vóór de start van de uit voeringsfase moet worden uitgevoerd, maar ook 
met de evaluatie en de monitoring van het BONUS-initiatief. Er zouden drie evaluaties worden verricht: een eerste eval uatie na afloop van de strate gische fase, een  tussentijdse 
evaluatie van de uitvoeringsfase en een evaluatie achteraf aan het einde van de 
uitvoeringsfase. De Commissie zou op basis van een  reeks meetbare indicatoren evalueren in 
welke mate vorderingen zijn gemaakt met de al gemene en specifieke doelstellingen. Het dient 
opgemerkt dat de voornaamste effecten van het initiatief zich naar verwachting pas echt 
zullen manifesteren tegen het einde van het BONUS-programma. Bovendien zal het artikel-
169-initiatief in ruime mate voldoen aan de aanbevelingen van het rapport-Van Velzen
2. 
Met betrekking tot de financiering van het in itiatief op basis van de  hierboven besproken 
voorkeursoptie hebben de deelnemende staten n aast infrastructuurbijdragen in natura ten 
belope van 10 miljoen euro een contant bedrag  van 26 miljoen euro toegezegd. Op grond van 
beleidsoptie 3 B en 3 C zou aan de deelnemende staten een bijkomende financiering van 
14 miljoen euro gevraagd worden door nationale financieringsinstanties bij de strategische fase van het initiatief te betrekken, wat niet het geval zou zijn bij beleidsoptie 3 A. Voor het 
artikel-169-initiatief geselecteer de projecten zouden gefinancie rd worden uit een gedeelde 
financiële bijdrage van de Gemeenschap en de deelnemende staten. De Gemeenschap zou 
evenveel aan BONUS-169 bijdra gen als de deelnemende stat en, waarbij de door de 
                                                
 
2 Independent External Review Report, EDCTP Programme review conducted by the IER / EDCTP 
Panel: Wim van Velzen (voorzitter), Adetokunbo O. Lucas, Allyson Pollock, Jean Stéphenne and 
Fernand Sauer, 12 juli 2007 http://ec.europa.eu/research/health/poverty-
diseases/doc/final_ier_report_12july2007_en.pdf. 
 
NL 9   NL Commissie in het voorstel voor een medebeslis singsprocedure vast te stellen maximale 
bijdrage evenwel niet zou worden overschreden. 
Op grond van beleidsoptie 3 volgens benadering C zou een maximumbedrag van 
1,25 miljoen euro (een bedrag dat door de deelnemende staten moet worden verdubbeld) van de totale communautaire bijdrage gebruikt word en ter dekking van de subsidiabele kosten die 
worden gemaakt in de strategische fase, wat niet  aan de orde zou zijn bij beleidsopties 2, 3 A 
en 3 B. Het bedrag zou van de totale bijdra ge van de Gemeenschap worden afgetrokken. Het 
zou evenwel de kosteneffectiviteit van de optie ten goede komen, aangezien de in te stellen 
strategische “mechanismen” de meerwaarde van het initiatief aanzienlijk  zouden vergroten en 
de beleidsrelevantie, de doelt reffendheid en het effect van de  in de uitvoeringsfase beoogde 
onderzoeksactiviteiten in ruime mate zouden versterken. Bove ndien zou beleidsoptie 3 C ook 
het meeste effect sorteren van alle opties en  is zij vanuit het oogpunt van de administratieve 
kosten van de Commissie de meest kosteneffectieve optie. 
Aan de evaluatie van de verwachte  kosteneffectiviteit van de verschillende beleidsopties en de 
kwantificering van de rol van ma rien en maritiem onderzoek dat de hele regio omspant, is 
onvermijdelijk een bepaalde onzekerheidsmarge ve rbonden. Bovendien is er in de EU geen 
gelijksoortig plan dat als referentie kan wo rden gebruikt voor ond erlinge vergelijking. 
Aangezien dit soort initiatieven nieuwe ke nnis zal opleveren die wordt benut voor een 
duurzame gebruik van de door het mariene ecosys teem geleverde goederen en diensten, en 
om de kwaliteit van het milieu op langere termijn te vrijwaren, wordt ervan uitgegaan – ook al 
zijn er hiervoor geen harde bewijzen voorhande n – dat de coördinatie en integratie van 
nationale programma’s die door beleidsoptie  3 volgens benaderingen A, B en C (in 
verschillende mate van succes) zou worden gere aliseerd, de meest kosteneffectieve manier is 
om de kwaliteit van de kennis te verbeteren op het gebied van betrouwbaarheid, volledigheid en afstemming op de behoeft en van de gebruikers.