Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad betreffende de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag op bepaalde soorten van steunmaatregelen"

(98/C 129/16)

De Commissie heeft op 7 oktober 1997 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het EG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 februari 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer J.J. van Dijk.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 352e Zitting van 25 en 26 februari 1998 (vergadering van 25 februari) het volgende advies uitgebracht, dat met 70 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het EG-Verdrag beschouwt steunmaatregelen van de staten in het algemeen als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. De artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag zijn hieraan gewijd. In artikel 94 wordt duidelijk gemaakt op welke manier besluitvorming over te nemen maatregelen kan geschieden.

1.2. Het Verdrag acht de volgende steunmaatregelen verenigbaar met de gemeenschappelijke markt:

a) steunmaatregelen van sociale aard aan individuele verbruikers op voorwaarde dat deze toegepast worden zonder onderscheid naar de oorsprong van de producten;

b) steunmaatregelen tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen;

c) steunmaatregelen aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland.

1.3. Daarnaast kunnen de volgende vormen van overheidssteun ook als verenigbaar worden beschouwd:

a) maatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst;

b) maatregelen die een belangrijk project van Europees belang bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een lid-staat opheffen;

c) maatregelen die bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of regionale economieën stimuleren, mits het gemeenschappelijk belang hierdoor niet wordt geschaad;

d) maatregelen om de cultuur te bevorderen en het culturele erfgoed in stand te houden;

e) andere maatregelen die door de Raad zijn aanvaard.

1.4. In artikel 93 wordt duidelijk gemaakt op welke manier te Commissie de controle op de naleving van artikel 92 zal uitvoeren.

1.5. De Commissie geeft overzichten van de steun die door lid-staten is verstrekt. In de eerdere overzichten constateerde de Commissie een daling van de staatssteun. In het Vijfde Overzicht was dat echter niet meer het geval. Daarbij moet echter wel worden opgemerkt, zoals het Comité reeds heeft gedaan in zijn advies inzake het 26e verslag over het mededingingsbeleid, dat het hoge niveau van de staatssteun aan de industrie wordt verklaard door de additionele steun die aan de industrie in het voormalige Oost-Duitsland wordt gegeven. De steun voor de industrie stabiliseerde zich rond 43 miljard ecu, hetgeen neerkomt op 1 400 ecu per werknemer, die werkzaam is in deze sector. Bovendien komt de Commissie tot de conclusie dat er meer steun wordt gegeven aan regio's in de rijkere lid-staten van de EU dan aan de cohesielanden. Dit verontrust de Commissie ten zeerste ().

1.6. De Commissie verwacht dat in de komende jaren het toezicht op staatssteun zal moeten toenemen Vanwege de EMU, de uitbreiding van de EU en de stijgende werkloosheid wint strengere controle aan belang. Om daarvoor voldoende tijd en ruimte te hebben, wil de Commissie het toezicht doelmatiger maken.

1.7. Voor specifieke categorieën steunmaatregelen als horizontale en regionale steun, exportkredietverzekeringen en exportkredieten zijn reeds beoordelingscriteria vastgesteld.

1.7.1. De Commissie heeft al communautaire richtsnoeren uitgevaardigd op het terrein van horizontale steun, zoals ten aanzien van Onderzoek en Ontwikkeling, kleine en middelgrote ondernemingen, milieubescherming en energiebepaling. Lid-staten kunnen op basis van de richtsnoeren maatregelen treffen. In de periode tussen 1992 en 1994 werd door de lid-staten gemiddeld 12,5 miljard ecu aan horizontale steun uitgegeven, hetgeen ongeveer 30 % van de totale staatssteun bedraagt ().

1.7.2. De Commissie beoordeelt het aandeel van deze steun als beperkt. Ze wil de toezichtprocedures vereenvoudigen, waardoor meer middelen vrijkomen voor de beoordeling van grotere en meer verstorende steungevallen. Daarom stelt de Commissie voor om bepaalde categorieën van steunmaatregelen generiek vrij te stellen. Ze hoeven dan niet meer van te voren aangemeld te worden bij te Commissie.

1.7.3. Er zijn echter twee beperkingen aangebracht:

a) steun mag niet boven een bepaald bedrag uitkomen, anders moet ze alsnog van tevoren worden gemeld bij de Commissie;

b) de Commissie blijft controle uitoefenen, ook op de toepassing van de generieke vrijstelling.

1.7.4. In dit voorstel voor een verordening worden slechts de parameters gegeven. Bedragen en doeleinden zullen in aparte besluiten concreet worden ingevuld.

2. Inhoud van het Commissievoorstel

2.1. De Commissie zal zich in de nabije toekomst vooral toeleggen op een strikter onderzoek van de "zware" steundossiers, die de mededinging serieus in gevaar kunnen brengen. Hiertoe zal zij de huidige regels vereenvoudigen en verduidelijken.

2.2. Zij wil hieraan concreet gestalte geven d.m.v. een innovatie op het gebied van het toezicht op staatssteun. Voor het eerst sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Rome in 1958 wil zij "groepsvrijstellingen" voor een hele serie horizontale steunmaatregelen verlenen, zoals steun ten behoeve van het MKB, onderzoek en ontwikkeling, milieubescherming, opleiding, werkgelegenheid en exportkredieten. De Commissie is in wezen van oordeel dat de lid-staten deze steunmaatregelen in beginsel niet langer formeel bij haar hoeven aan te melden, omdat deze doorgaans voldoen aan de op Europees niveau vastgestelde criteria.

2.3. De Commissie nam een eerste initiatief voor de invoering van generieke vrijstellingen in november 1996, toen zij haar richtsnoeren voor de toepassing van artikel 94 van het EG-Verdrag aan de Industrieraad voorlegde. Artikel 94 luidt als volgt: "De Raad kan op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement met gekwalificeerde meerderheid van stemmen alle verordeningen vaststellen, dienstig voor de toepassing van de artikelen 92 en 93, en met name de voorwaarden voor de toepassing van artikel 93, lid 3, bepalen alsmede de van die procedure vrijgestelde soorten van steunmaatregelen".

2.4. Invoering van generieke vrijstellingen zal resulteren in duidelijke, rechtstreeks toepasselijke wetgeving, alsook in een doorzichtiger en voorspelbaarder steuntoezicht. Ook zullen er meer mogelijkheden voor aanvullend onderzoek van staatssteun door de nationale autoriteiten, rechtbanken en accountants komen. Bovendien zullen de burgers zich net zoals nu tot de nationale rechter kunnen wenden wanneer zij vermoeden dat een zonder aanmelding genomen steunmaatregel niet voldoet aan de vrijstellingsvereisten die in de desbetreffende verordening zijn neergelegd.

2.5. Voorts wordt voorgesteld een "Adviescomité" op te richten dat door de Commissie vóór publicatie en goedkeuring van een ontwerp-verordening dient te worden geraadpleegd. Daarnaast moeten de belanghebbenden worden gehoord. De Commissie zal het Adviescomité inlichten over de standpunten van de betrokkenen wanneer zij dit Comité raadpleegt, alvorens een verordening vast te stellen.

3. Opvattingen van het ESC

3.1. Het ESC stemt in met het voorstel van de Commissie. Het meent dat op deze manier gehoor wordt gegeven aan het principe van subsidiariteit. In de tweede plaats betekenen deze voorstellen een vereenvoudiging van de procedure. Ook zullen de voorstellen, in vergelijking met de situatie waarin iedere maatregel van tevoren moet worden aangemeld, in efficiënter en transparanter toezicht op steunverlening resulteren. De hierdoor vrijkomende middelen kunnen beter worden besteed aan de controle op andere vormen van staatssteun.

3.1.1. Transparantie en toezicht zijn doorslaggevend voor effectievere controle op staatssteun. De criteria en drempels van de groepsvrijstellingsverordeningen moeten zo duidelijk mogelijk worden geformuleerd om eventueel misbruik terug te dringen. De in artikel 4 genoemde controlemechanismen zijn toereikend, mits de Commissie ervoor zorgt dat belanghebbende derden voldoende worden geïnformeerd.

3.2. Het ESC merkt daarnaast op dat het hier uitsluitend om een procedureel voorstel gaat. De Commissie stelt uitsluitend voor om een andere procedure te volgen, terwijl de inhoud van de maatregelen niet gewijzigd wordt.

3.3. Gezien het feit dat het ESC de vertegenwoordiger is van de sociaal-economische kringen in de EU, meent het ESC dat het ook over het evaluatieverslag geraadpleegd zou moeten worden.

3.4. Er moet voor worden gezorgd dat:

- de verordening doeltreffend en rechtvaardig in alle lid-staten kan worden uitgevoerd;

- binnen drie jaar na de invoering van het nieuwe systeem een tussentijdse evaluatie plaatsvindt;

- de informatie uit de rapportageverslagen van de lid-staten adequaat wordt verspreid.

3.5. Bij de evaluatie van de voorstellen dienen de volgende twee vragen centraal te staan:

- hebben de nieuwe vrijstellings- en de minimis-bepalingen toereikend en rechtvaardig gefunctioneerd?

- heeft de nieuwe regeling de Commissie in staat gesteld, haar deskundigheid en bevoegdheden meer te richten op belangrijke zaken waarin staatssteun significante distorsies op de interne markt in de hand werkt?

3.5.1. Indien bovengenoemde vragen ontkennend beantwoord worden, vraagt het Comité zich af of deze maatregelen gehandhaafd moeten worden.

Brussel, 25 februari 1998.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() Verslag van de Commissie Vijfde Overzicht van de Commissie inzake de steunmaatregelen van de lid-staten voor de nijverheid en bepaalde andere sectoren in de Europese Unie (COM(97) 170 def.), blz. 40.

() Eigen berekening op basis van de statistische bijlagen bij Verslag van de Commissie Vijfde Overzicht van de Commissie inzake de steunmaatregelen van de lid-staten voor de nijverheid en bepaalde andere sectoren in de Europese Unie, blz. 62-73.