De toestand van de landbow in de Europese Unie Verslag 2001 - Gepubliceerd in samenhang met het Algemeen Verslag over de werkzaamheden van de Europese Unie - 2001 - BRUSSEL-LUXEMBURG, 2002

INHOUDSOPGAVE

1. Conjunctuur en landbouwinkomens

1.1. Algemeen overzicht

1.2. Productiepeil

1.3. Ontwikkeling van de producentenprijzen en de marktprijzen

1.4. Prijzen van de productiemiddelen

1.5. Ontwikkeling van de landbouwinkomens

1.6. Informatienet inzake landbouwbedrijfsboekhoudingen (ILB)

1.6.1. Inkomens in de landbouw

1.6.2. Inkomen naar bedrijfstype

2. Beleidsontwikkelingen en wetgevingsinitiatieven in 2001

2.1. Kwaliteitsbeleid

2.1.1. Beschermde oorsprongsbenaming / Beschermde geografische aanduiding / Gegarandeerde traditionele specialiteit

2.1.2. TRIPS-overeenkomst

2.1.3. In de lijsten opgenomen nieuwe producten

2.2. Biologische landbouw

2.3. Afzetbevordering voor landbouwproducten

2.4. Vereenvoudiging van de landbouwwetgeving

2.4.1. Inleiding

2.4.2. Doorzichtigheid en toegankelijkheid van de landbouwwetgeving

2.4.3. Handelsmechanismen

2.4.4. Regeling voor kleine landbouwers

2.4.5. CAP-ED-project

2.4.6. Indiening van vereenvoudigingsvoorstellen door de lidstaten

2.4.7. Hervorming van de regeling voor schapen- en geitenvlees

2.5. Staatssteun

2.5.1. Inleiding

2.5.2. Buitengewone gebeurtenissen: de BSE-crisis

2.5.3. Dierziekten: mond- en klauwzeer in het Verenigd Koninkrijk

2.5.4. Opening van formele onderzoeken

2.5.4.1. Opening van formele onderzoeken

2.5.4.2. Italiaanse financiële wet voor 2001

2.5.4.3. AIMA-programma: Steun aan de sector pluimvee in Italië

2.5.4.4. Bijstandsverlening ter verbetering van de verwerking en afzet van landbouwproducten - Artikel 35 van regionale wet 5/2000 van Veneto (Italië)

2.5.4.5. Kaderregelingen voor steunverlening in Italië

2.5.5. Steun aan wijnproducenten in Italië (Sicilië)

2.5.6. Steun aan groente- en fruittelers in Griekenland

2.5.7. Programma voor bestrijding van verontreiniging door de landbouw in Frankrijk

2.6. Steun aan de minderbedeelden in de Gemeenschap

2.7. Ultraperifere regio's

2.8. Landen en gebieden overzee (LGO)

2.9. Maatregelen inzake voorlichting over het GLB

2.10. Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

2.11. Raadgevende comités en betrekkingen met de organisaties die in de EU het bedrijfsleven en sociaal-economische groeperingen vertegenwoordigen

3. ontwikkeling van de markten

3.1. Plantaardige productie

3.1.1. Granen

3.1.1.1. Wereldmarkt

3.1.1.2. Communautaire markt

3.1.2. Oliehoudende zaden

3.1.3. Erwten, tuin- en veldbonen en niet-bittere lupinen

3.1.4. Olievlas

3.1.5. Zaaddragende leguminosen (kekers, wikken en linzen)

3.1.6. "Non-food"-braaklegging

3.1.7. Rijst

3.1.8. Zetmeel en aardappelzetmeel

3.1.9. Suiker

3.1.9.1. Wereldmarkt

3.1.9.2. Communautaire markt

3.1.9.3. Belangrijkste ontwikkelingen in de wetgeving

3.1.10. Aardappelen

3.1.11. Gedroogde voedergewassen

3.1.12. Vezelvlas en hennep

3.1.12.1. Vezelvlas

3.1.12.2. Hennep

3.1.13. Katoen

3.1.13.1. Hervorming van de steunregeling voor katoen

3.1.13.2. Wereldmarkt en communautaire markt

3.1.14. Zijderupsen

3.1.15. Olijfolie

3.1.16. Verse groenten en fruit

3.1.16.1. Situatie op wereldvlak

3.1.16.2. Wereldhandel

3.1.16.3. Communautaire markt

3.1.16.4. Hervorming van de groenten- en fruitsector

3.1.17. Bananen

3.1.17.1. Hervorming van de gemeenschappelijke marktordening voor bananen

3.1.17.2. Communautaire productie

3.1.17.3. Invoer van ACS-bananen

3.1.18. Verwerkte groenten en fruit

3.1.18.1. Wereldmarkt en communautaire markt

3.1.18.2. Belangrijkste ontwikkelingen in wetgeving en beleid (zie 3.2.16.4.)

3.1.19. Wijn

3.1.20. Tabak

3.1.20.1. Ontwikkeling van de markten

3.1.20.2. Belangrijkste ontwikkelingen in wetgeving en beleid

3.1.21. Zaaizaad

3.1.21.1. Ontwikkeling van de markten

3.1.21.2. Belangrijkste ontwikkelingen in wetgeving en beleid

3.1.22. Hop

3.1.22.1. Wereldmarkt

3.1.22.2. Communautaire markt

3.1.23. Levende planten en producten van de bloementeelt

3.1.24. Diervoeder

3.2. Ontwikkeling van de markten - dierlijke productie

3.2.1. Melk en zuivelproducten

3.2.1.1. Wereldmarkt

3.2.1.2. Communautaire markt

3.2.2. Rundvlees

3.2.2.1. Wereldmarkt

3.2.2.2. Belangrijkste ontwikkelingen in beleid en wetgeving

3.2.2.3. Etikettering van rundvlees

3.2.3. Schapen- en geitenvlees

3.2.3.1. Belangrijkste ontwikkelingen in beleid en wetgeving

3.2.4. Varkensvlees

3.2.4.1. Wereldmarkt

3.2.4.2. Communautaire markt

3.2.5. Slachtpluimvee

3.2.6. Eieren

3.2.7. Honing

3.2.7.1. Wereldmarkt

3.2.7.2. Communautaire markt

4. AGROMONETAIRE REGELING

4.1. Ontwikkelingen in 2001

4.2. Agromonetaire staatssteun

5. PLATTELANDSONTWIKKELING IN 2001

5.1. België

5.1.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.1.1.1. Gewijzigde PPO's

5.1.1.2. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.1.2. Operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten (EOGFL-Oriëntatie)

5.1.3. LEADER+-programma's

5.2. Denemarken

5.2.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.2.1.1. Goedgekeurd nieuw PPO

5.2.1.2. Gewijzigd PPO

5.2.1.3. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.2.2. LEADER+-programma's

5.2.2.1. Goedgekeurd nieuw programma

5.3. Duitsland

5.3.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.3.1.1. Het PPO voor Berlijn is in 2001 goedgekeurd.

5.3.1.2. Gewijzigde PPO's

5.3.1.3. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.3.2. Operationele programma's (EOGFL-Oriëntatie)

5.3.2.1. Omvang van de betalingen in 2001

5.3.3. LEADER+-programma's

5.4. Griekenland

5.4.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.4.1.1. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.4.1.2. Jaarverslag

5.4.2. Operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten (EOGFL-Oriëntatie)

5.4.2.1. Goedkeuring van nieuwe operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten

5.4.2.2. Wijziging van operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten

5.4.2.3. Jaarverslag

5.4.3. LEADER+-programma's (EOGFL-Oriëntatie)

5.4.3.1. Goedkeuring van nieuwe programma's

5.5. Spanje

5.5.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.5.1.1. Gewijzigde PPO's

5.5.1.2. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.5.2. Operationele programma's en programmacomplementen (EOGFL-Oriëntatie)

5.5.2.1. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.5.3. LEADER+-programma's

5.5.3.1. Goedgekeurde nationale en regionale LEADER-programma's

5.5.3.2. LEADER II

5.6. Frankrijk

5.6.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.6.1.1. Goedgekeurd nieuw PPO

5.6.1.2. Gewijzigd PPO

5.6.1.3. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.6.2. Operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten (EOGFL-Oriëntatie)

5.6.2.1. Gewijzigde operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten

5.6.2.2. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.6.3. LEADER+-programma's

5.7. Ierland

5.7.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.7.2. Operationele programma's (EOGFL-Oriëntatie)

5.7.3. LEADER+-programma's

5.8. Italië

5.8.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.8.1.1. Goedkeuring van nieuw PPO's

5.8.1.2. Gewijzigde PPO's

5.8.1.3. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.8.1.4. Programmering 1994-1999 (EOGFL-Oriëntatie)

5.8.2. Operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten (EOGFL-Oriëntatie)

5.8.2.1. Wijziging van operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten

5.8.2.2. Omvang van de betalingen in 2001

5.8.3. LEADER+-programma's (EOGFL-Oriëntatie)

5.8.3.1. Goedkeuring van nieuwe programma's

5.8.3.2. Omvang van de betalingen in 2001

5.9. Luxemburg

5.9.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.9.1.1. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.10. Nederland

5.10.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.10.1.1. Gewijzigd PPO

5.10.1.2. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.10.2. LEADER+-programma's

5.10.2.1. Goedkeuring van nieuwe operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten

5.11. Oostenrijk

5.11.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.11.1.1. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.11.2. Het doelstelling 1-programma voor Burgenland

5.11.2.1. Omvang van de betalingen in 2001

5.11.3. LEADER+-programma's (EOGFL-Oriëntatie)

5.11.3.1. Nieuw operationeel programma of enkelvoudig programmeringsdocument

5.11.3.2. Omvang van de betalingen in 2001

5.12. Portugal

5.12.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.12.1.1. Goedkeuring van nieuwe PPO's

5.12.1.2. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktboer 2001

5.12.2. LEADER+-programma's (EOGFL-Oriëntatie)

5.12.2.1. Goedkeuring van nieuwe programma's

5.12.2.2. Omvang van de betalingen in 2001

5.12.3. Operationele programma's (EOGFL-Oriëntatie)

5.12.3.1. Operationeel programma "Landbouw en plattelandsontwikkeling"

5.12.3.2. Regionale operationele programma's

5.13. Finland

5.13.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.13.1.1. Gewijzigd PPO's

5.13.1.2. Omvang van de betalingen in 2001

5.13.2. Operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten (EOGFL-Oriëntatie)

5.13.2.1. Omvang van de betalingen in 2001

5.13.3. LEADER+-programma's (EOGFL-Oriëntatie)

5.13.3.1. Goedgekeurd LEADER+-programma

5.13.3.2. Omvang van de betalingen in 2001

5.14. Zweden

5.14.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.14.1.1. Gewijzigde PPO's

5.14.1.2. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.14.2. Operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten (EOGFL-Oriëntatie)

5.14.2.1. Jaarverslagen en betalingen

5.14.2.2. Omvang van de betalingen in de periode 16 oktober 2000 - 15 oktober 2001

5.14.3. LEADER+-programma's (EOGFL-Oriëntatie)

5.14.3.1. Goedgekeurd LEADER+-programma

5.14.3.2. Omvang van de betalingen in 2001

5.15. Verenigd Koninkrijk

5.15.1. Plannen voor plattelandsontwikkeling (EOGFL-Garantie)

5.15.1.1. Omvang van de betalingen in 2001

5.15.2. Operationele programma's of enkelvoudige programmeringsdocumenten (EOGFL-Oriëntatie)

5.15.2.1. Jaarverslagen en betalingen

5.15.2.2. LEADER+-programma's

5.15.2.3. Jaarlijkse betalingen

6. Milieu en bosbouw

6.1. Milieumaatregelen

6.2. Bosbouwmaatregelen

7. De financiering van het GLB in 2001

7.1. Het door de Europese Raad van Berlijn bereikte akkoord en de begrotingsdiscipline

7.2. De afdeling Garantie van het EOGFL

7.2.1. Verloop van de begrotingsprocedure

7.2.1.1. De monetaire reserve

7.2.2. Aandeel van het EOGFL-Garantie in de algemene begroting

7.2.3. De financiële middelen van het EOGFL

7.2.4. Aard van de uitgaven uit de afdeling Garantie van het EOGFL

7.2.4.1. Openbare voorraden

7.2.5. Goedkeuring van de rekeningen

7.2.6. Ontwikkeling van de uitgaven voor de landbouwmarkten in 2001

7.3. De afdeling Oriëntatie van het EOGFL

7.3.1. Aangegane betalingsverplichtingen

7.3.2. Uitvoering van de begroting

7.4. Evaluatie

7.4.1. Evaluatie van marktregelingen

7.4.2. Evaluatie van de structurele maatregelen en de maatregelen voor plattelandsontwikkeling

8. VOORBEREIDING VAN DE UITBREIDING

8.1. Belangrijkste ontwikkelingen

8.1.1. Toetredingsonderhandelingen

8.1.2. Periodieke verslagen

8.1.3. Sapard

8.1.4. LMOE, geleidelijke liberalisering van de bilaterale handel in landbouwproducten

8.1.4.1. Lijst 1:

8.1.4.2. Lijst 2:

8.1.4.3. Lijst 3:

8.1.5. Resultaten van de onderhandelingen

9. Buitenlandse betrekkingen

9.1. Internationale organisaties en overeenkomsten

9.1.1. Wereldhandelsorganisatie (WTO)

9.1.1.1. Overleg en geschillenbeslechting in WTO-verband

9.1.1.2. Naar een nieuwe ronde van handelsbesprekingen

9.1.2. Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling (OESO)

9.1.3. Het stelsel van algemene preferenties (SAP)

9.1.4. Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO)

9.1.5. De Internationale Graanovereenkomst

9.1.5.1. Graanhandelsverdrag

9.1.6. Internationale Suikerorganisatie

9.2. Handelsbetrekkingen op bilaterale en regionale basis

9.2.1. Verenigde Staten

9.2.2. Canada

9.2.3. Mexico

9.2.4. Mercosur

9.2.5. Chili

9.2.6. Zuid-Afrika

9.2.7. Japan en Zuid-Korea

9.2.7.1. Bilaterale handelsrelaties met Korea en Japan in 2001

9.2.8. Nieuw-Zeeland

9.2.9. De Middellandse-Zeelanden

9.2.10. Westelijke Balkan

9.2.11. ACS

HOOFDSTUK I

1. Conjunctuur en landbouwinkomens

1.1. Algemeen overzicht

1. Het landbouwjaar 2001 werd vooral gekenmerkt door de volgende ontwikkelingen: a) een algemene verslechtering van de internationale economische context die zich in de loop van het jaar openbaarde en nog werd verergerd door de tragische gebeurtenissen van 11 september; b) de vrij hoge olieprijzen gedurende een groot deel van het landbouwjaar (zij het nog beduidend onder het uiterst hoge prijspeil in de tweede helft van 2000), waardoor de kosten voor energie en meststoffen onverminderd hoog bleven, ook al daalden de olieprijzen medio september fors en stagneerden zij de rest van het jaar op een veel lager peil; c) een plotselinge stijging van de voedselprijzen in de eerste helft van 2001, waardoor de inflatie werd aangewakkerd en de particuliere consumptie afnam; d) aanhoudende onrust in de vleessector, niet alleen in verband met de nieuwe BSE-crisis van eind 2000 die leidde tot een sterke daling van de prijzen en het verbruik, maar ook door de uitbraak van mond- en klauwzeer (MKZ) begin 2001; en e) de over het algemeen ongunstige weersomstandigheden gedurende het landbouwjaar die veel lidstaten parten speelden en leidden tot een lagere graanoogst dan normaal.

2. Door de algemene economische neergang, zowel intern als internationaal gezien, werd de EU voor haar export geconfronteerd met een abrupt afnemende groei van de wereldhandel, die hoofdzakelijk werd ingegeven door een sterk verminderde economische groei in de VS. Daarnaast had de communautaire landbouwexport in 2001, ondanks de gunstige koers van de euro, zwaar te lijden van de crises in de vleessector en van de toegenomen concurrentie van derde landen in de graansector.

3. Over het geheel genomen duiden de eerste ramingen van het landbouwinkomen, die eind 2001 werden opgesteld, op een reële stijging van 2,7 % (gemeten als reële netto toegevoegde waarde tegen factorkosten per arbeidsjaareenheid) voor de Europese Unie als geheel, na de stijging die al in 2000 werd geconstateerd (+3,7 % volgens de meest recente gegevens). Dankzij een gunstige prijsontwikkeling, met name in de dierlijke sector (doch onmiskenbaar met uitzondering van de rundvleessector), in combinatie met een verdere, doch bescheiden daling van het aantal arbeidskrachten in de landbouw (-1,6 % in 2001) zou het gemiddelde landbouwinkomen per arbeidseenheid in 2001, ondanks de gezondheidscrises in de dierlijke sector in verband met BSE en MKZ, tot recordhoogte zijn gestegen. Deze ontwikkeling mag worden gezien als een hernieuwd teken van herstel na de inkomensdalingen van 1998 en 1999. Maar zoals altijd is bij dit soort eerste ramingen de nodige voorzichtigheid geboden. Bovendien gaan er achter de verwachte algemene stijging van het gemiddelde inkomen grote verschillen in inkomensontwikkeling schuil al naar gelang het bedrijfstype.

4. Wat het weer betreft, kende het landbouwjaar 2001 in het algemeen gesproken een slecht begin met ongunstige weersomstandigheden bij de inzaai in de herfst. Deze tijd van het jaar werd gekenmerkt door overvloedige regenval die in het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Frankrijk en de Benelux de inzaai van wintertarwe bemoeilijkte of zelfs onmogelijk maakte en leidde tot een afname van het areaal als gevolg van water- en gewasschade. Ook in Spanje en Noord-Italië viel buitengewoon veel regen, waardoor de watervoorraden weer op peil konden worden gebracht, al leidde de regenval op sommige plaatsen wel tot een hoge bodemvochtigheid en overstromingen.

5. De abnormaal hoge temperaturen in de winter, met name in delen van Midden- en Noord-Europa, hebben echter een snelle gewasgroei bevorderd, hoewel het in de zuidelijke EU-landen droger was dan normaal, terwijl de andere landen te maken hadden met relatief veel en soms overvloedige regenval. Ook in het voorjaar viel er in Midden- en Noord-Europa buitengewoon veel regen die de werkzaamheden op het land verder bemoeilijkte, terwijl het Zuiden van Italië, Spanje en Portugal juist kampte met onvoldoende neerslag en abnormaal hoge temperaturen waardoor de wintertarwe te lijden had van droogte. Vooral de maand juni was in deze drie landen zeer droog en warm, wat negatieve effecten heeft gehad op de teelt van granen, met name gerst en tarwe.

6. Terwijl de oogstwerkzaamheden in bepaalde Midden- en Noord-Europese landen werden bemoeilijkt of vertraagd als gevolg van de buitengewoon natte zomer, is de teelt van winter- en zomergraan in de zuidelijke landen getroffen door een wekenlange droogte en hitte, waardoor de opbrengsten voor 2001 over het algemeen lager uitvielen dan normaal. Wat de zomergewassen betreft, bleven de opbrengsten van suikerbieten en aardappelen onder die van 2000 als gevolg van het natte najaarsweer in Noord-Europa waardoor de oogst van beide gewassen in veel gebieden vertraging opliep.

7. Het intern verbruik van granen zou in 2001 slechts licht zijn gestegen (met iets minder dan 1 %), na de stijging van zo'n 4 % in het voorgaande jaar dankzij een sterk toenemend verbruik in diervoeding. Het totale rundvleesverbruik in de EU, dat in 2000 al met 5 % was afgenomen ten opzichte van 1999 vanwege een wijdverbreid wantrouwen onder consumenten na de ontdekking van nieuwe gevallen van de gekkekoeienziekte eind 2000, bleef ook in 2001 dalen, het sterkst in Duitsland, Griekenland en Spanje. In de tweede helft van het jaar volgde echter een herstel, waardoor de totale daling voor heel 2001 waarschijnlijk zal uitkomen op zo'n 5,7 % ten opzichte van het jaar ervoor.

8. Evenals in het verleden heeft de forse daling van het rundvleesverbruik een positieve invloed gehad op het pluimveevlees- en varkensvleesverbruik, dat (per hoofd van de bevolking) met respectievelijk 6,5 % en bijna 2 % zou zijn gestegen ten opzichte van 2000. Het verbruik van schapen- en geitenvlees per hoofd van de bevolking zou daarentegen met 5,8 % zijn gedaald, vooral als gevolg van de exportbeperkingen in verband met de MKZ-uitbraak, waardoor een tekort aan deze vleessoorten ontstond in de landen van het Europese vasteland die van oudsher afhankelijk zijn van de Britse export.

9. Het totale verbruik van zuivelproducten (waaronder alle vormen van melkgebruik zijn begrepen) vertoont in de EU sinds 1997 een stijgende lijn en zou in 2001 uitkomen op 115,2 miljoen ton (melkequivalent), dat is een stijging van 0,3 % ten opzichte van het jaar ervoor. Terwijl het boterverbruik sinds 2000 onveranderd is gebleven, zal het kaasverbruik naar verwachting blijven groeien en in 2001 met ongeveer 0,5 % toenemen, al ligt dit percentage beduidend onder de tendens van de laatste jaren.

10. De algemene economische context werd in 2001 gekenmerkt door een verzwakking van de wereldeconomie (internationaal zou de groei van het BBP in 2001 slechts 2,1 % bedragen) die werd ingeluid door de lagere economische groei in de VS in de loop van het jaar en nog werd verergerd door een algemeen gevoel van onveiligheid en onzekerheid na de tragische gebeurtenissen van 11 september. De EU was niet bij machte zich aan deze ernstige en universele economische neergang te onttrekken. Niet alleen nam de economische groei in 2001 af (tot waarschijnlijk slechts 1,6 % in de eurozone tegen 3,4 % het jaar ervoor), ook de export werd geconfronteerd met een abrupt afnemende groei van de wereldhandel, die voor 2001 wellicht nog geen 1 % (in volume) zal bedragen, een luttel groeipercentage dat sinds begin jaren tachtig niet meer is voorgekomen.

11. Na de stijging van de olieprijzen in 1999-2000 deed een plotselinge stijging van de voedselprijzen in de eerste helft van 2001 de inflatie oplopen, waardoor de koopkracht van de gezinnen en de particuliere consumptie afnamen. Voor 2001 wordt in de eurozone dan ook een inflatie verwacht van gemiddeld 2,8 % (tegen 2,4 % in 2000). De olieprijzen handhaafden zich over het algemeen op een hoog peil, al lagen zij begin 2001 niet meer zo hoog als in de tweede helft van 2000. De prijzen bleven vrij stabiel tot medio september, toen een sterke daling intrad en zij terugvielen tot het prijspeil van halverwege 1999. Op monetair gebied bleef de euro het hele jaar in feite tamelijk zwak ten opzichte van de dollar, waardoor het concurrentievermogen van de communautaire export op de internationale markten over het algemeen op peil bleef.

12. Parallel met de algemene verslechtering van de wereldeconomie bleven ook de internationale landbouwmarkten relatief zwak gedurende een groot deel van 2001. Aanvankelijk vertoonden de wereldprijzen voor de meeste graansoorten enig herstel aan het begin van de tweede helft van het jaar, na de prijsdaling in het eerste halfjaar, maar door de economische onzekerheid na de gebeurtenissen van 11 september kwamen zij opnieuw onder druk te staan en bleven de resterende maanden van het jaar vrijwel onveranderd.

13. De wereldprijzen voor tarwe bleven het hele jaar door relatief hoog en lagen tot september beduidend boven die van het jaar ervoor dankzij de lagere productie in de belangrijke exporterende landen en de verwachte toename van de mondiale vraag. Hoewel de prijzen hoog bleven, kwamen zij vanaf oktober iets onder het zeer hoge prijspeil van eind 2000 te liggen als gevolg van een dalende vraag en signalen over mogelijk aanzienlijke, voor de export beschikbare graanoverschotten in diverse landen die niet als traditionele exporteurs te boek staan. De wereldprijzen voor maïs daalden tussen januari en juni met 10 %, waarna een licht herstel intrad, maar zij kwamen vanaf augustus opnieuw onder druk te staan als gevolg van de onzekere vooruitzichten. Tussen augustus en oktober daalden de prijzen sterk vanwege het grote aanbod en de geringe vraag, maar aan het eind van het jaar herstelden zij zich weer enigszins in verband met een mogelijk tegenvallende productie in de VS.

14. In de vleessector trokken de wereldprijzen in de eerste helft van 2001 aan, vooral dankzij de sterk gestegen prijzen voor pluimveevlees. De verslechtering van de wereldeconomie en de ontdekking in september van de eerste BSE-gevallen in Azië hebben echter een verdere stijging van de vleesprijzen afgeremd, doordat de groei van de mondiale vleesconsumptie terugliep. De rundvleesprijzen, die zich gaandeweg het eerste halfjaar iets hadden hersteld, kwamen aan het eind van het jaar weer onder druk te staan nadat opnieuw bezorgdheid over de diergezondheid was ontstaan. Deze terugval heeft echter ook te maken met een algemene verschuiving in het consumptiepatroon van rundvlees naar andere vleessoorten. De wereldprijzen voor zuivelproducten daalden in de tweede helft van het jaar aanzienlijk en volgden daarmee de neergaande tendens in de wereldeconomie. Juist op de voornaamste nieuwe groeimarkten liep de vraag terug, met als gevolg dat de prijzen voor alle zuivelproducten (uitgezonderd cheddar) in december beduidend lager waren dan een jaar ervoor.

15. De exportresultaten van de Europese Unie op de internationale landbouwmarkten waren in 2001 enigszins wisselend. Terwijl de zwakke euro het concurrentievermogen van de communautaire export ten goede kwam, hadden factoren als de verslechterende wereldeconomie, de lage graanoogst van 2001, de toegenomen concurrentie van derde landen in de graansector en de recente crises in de vleessector stuk voor stuk een behoorlijk remmend effect op de export van de Europese Unie.

16. In de eerste 10 maanden van 2001 nam de waarde van de communautaire landbouwexport licht toe (circa 2,3 %) ten opzichte van dezelfde periode het jaar ervoor. Achter dit percentage gaan echter grote verschillen tussen de productiesectoren schuil. Zo liep de uitvoer van granen sterk terug met ongeveer 30 % in volume en 15 % in waarde (uitgedrukt in euro), deels als gevolg van de grotere concurrentie van graanexporten uit Midden- en Oost-Europese landen en de voormalige Sowjetrepublieken waar de graanproductie in 2001, na de droogte van het voorgaande jaar, weer het normale peil had bereikt. Een sterke daling van de uitvoerwaarde deed zich verder voor bij diervoeding (-19 %) en olijfolie (-9,5 %), terwijl aanzienlijke stijgingen werden geconstateerd bij suiker (+36 %), fruit (+16 %) and groenten (+17 %).

17. In vergelijking met dezelfde periode het jaar ervoor nam de vleesexport in de eerste 10 maanden van het jaar in volume af in verband met de BSE- en MKZ-crises, waardoor de uitvoer van vleesproducten uit de EU enige tijd praktisch stil kwam te liggen. De uitvoer van rundvlees daalde met ruim 20 %, zowel in volume als in waarde, terwijl die voor varkensvlees wel fors afnam in volume (ongeveer -34 %), maar minder sterk in waarde (-13 %). Voor pluimveevlees daalde de uitvoer in volume (ongeveer -4 %), maar steeg in waarde (+13 %). De uitvoer van zuivelproducten daalde aanzienlijk in volume, maar steeg voor bepaalde producten in waarde, met name kaas (+8 %) en geconcentreerde melk (+35 %). De uitvoer van mageremelkpoeder liep echter flink terug (bijna -50 % in waarde) vanwege een beperkt aanbod in de EU en de verlaagde exportrestituties.

18. Over het geheel genomen zijn de interventievoorraden voor een groot aantal belangrijke landbouwproducten waarvoor een interventieregeling is vastgesteld, in de loop van 2001 toegenomen. Zo zijn de graanvoorraden gestegen van circa 6,6 miljoen ton eind 2000 tot circa 7 miljoen ton eind 2001. Er zijn echter grote verschillen in de ontwikkeling van de voorraden voor de afzonderlijke graansoorten. Terwijl de tarwevoorraden in 2001 aanzienlijk zijn gedaald (van 1,8 miljoen ton in december 2000 tot 0,66 miljoen ton eind 2001), zijn de gerstvoorraden in dezelfde periode gestegen van 1,2 tot 1,7 miljoen ton. De voorraden rogge zijn opgelopen van 3,6 tot 4,7 miljoen ton en blijven daarmee een bron van zorg. De voorraden melkpoeder waren in oktober 2000 al volledig weggewerkt en bleven ook in 2001 uit. Ook de botervoorraden zijn afgenomen van een krappe 64 000 ton aan het begin van het jaar tot ongeveer 54 000 ton eind 2001. Naar aanleiding van de recente crises in de vleessector zijn de rundvleesvooraden, die in 2000 vrijwel waren verdwenen, in 2001 fors toegenomen tot 250 000 ton aan het eind van het jaar.

1.2. Productiepeil

19. Over het geheel gezien wijzen de meest recente ramingen van eind december op een relatief kleine graanproductie van iets meer dan 201 miljoen ton. Dat is ongeveer 12,7 miljoen ton (circa 6 %) lager dan de recordoogst van het jaar ervoor, maar toch nog iets boven de oogst van 1999. Deze daling ten opzichte van 2000 is hoofzakelijk toe te schrijven aan de slechte weersomstandigheden waarmee een groot aantal EU-lidstaten in de loop van het jaar werd geconfronteerd. De productie daalde het sterkst in Frankrijk (-6 miljoen ton, ofwel 9 %), Spanje (-6,9 miljoen ton, ofwel 29 %), en het Verenigd Koninkrijk (-4,4 miljoen ton, ofwel 18 %), maar steeg aanzienlijk in Duitsland (+4,8 miljoen ton, ofwel 11 %) dankzij een recordoogst waarmee Duitsland voor het eerst Frankrijk verdrong als grootste graan- en stroproducent van de EU. De daling van de totale graanproductie is grotendeels toe te schrijven aan een lagere productie van zachte tarwe (ongeveer -1,4 miljoen ton, ofwel 12 % ten opzichte van 2000). Ook de productie van gerst zou met zo'n 3,3 miljoen ton (ofwel 6,4 %) zijn gedaald in vergelijking met 2000 en die van durumtarwe met 1,1 miljoen ton (ofwel 12,4 %). De maïsproductie zou echter met circa 2,4 miljoen ton (zo'n 6 %) zijn toegenomen tot bijna 41 miljoen ton en de productie van rogge met 0,8 miljoen ton (ofwel 15 %) als gevolg van een productiestijging van 1 miljoen ton in Duitsland.

20. De dalende graanproductie in 2001 is het gevolg van een algemene areaalinkrimping en lagere opbrengsten. Het totale graanareaal nam met 2,8 % (circa 1,1 miljoen ha) af in vergelijking met het jaar ervoor. Deze afname is vrijwel uitsluitend toe te schrijven aan de inkrimping van het areaal zachte tarwe (ongeveer -8 %). Alleen bij maïs breidde het areaal zich fors uit ten opzichte van 2000 (ongeveer +5 %, ofwel zo'n 0,2 miljoen ha in 2001), terwijl die voor gerst en durumtarwe ongeveer gelijk bleven.

21. Volgens de meest recente ramingen zouden de graanopbrengsten ten opzichte van 2000 met ruim 3 % zijn gedaald tot gemiddeld 5,5 t/ha, dat is zo'n 4 % lager dan de tendens op lange termijn. De grootste opbrengstdalingen deden zich voor bij gerst (-6 %) en durumtarwe (-12 %). Ook de opbrengsten van zachte tarwe daalden met gemiddeld 4 %. De maïsopbrengsten stegen daarentegen licht (+1 %) en die van rogge aanzienlijk (+19 %). De situatie verschilt echter sterk per lidstaat. Zo waren er voor zachte tarwe fors lagere opbrengsten in Spanje (ongeveer een derde), en minder forse dalingen in Frankrijk (-6 %), Italië (-4 %) en het Verenigd Koninkrijk (-10 %). Aanmerkelijk hogere opbrengsten werden behaald in Ierland en Duitsland (circa +8 %), terwijl Oostenrijk een topjaar beleefde (+16 %). Ook voor rogge waren er flink hogere opbrengsten in Duitsland (+25 %) en Oostenrijk (+20 %), naast aanzienlijke dalingen in Spanje (-44 %) en Portugal (-30 %). Voor maïs waren er echter minder grote verschillen tussen de lidstaten en werden in bijna alle landen hogere opbrengsten behaald.

22. De totale productie van oliehoudende zaden (koolzaad, zonnebloemzaad en sojabonen), zowel voor voedings- als niet-voedingsdoeleinden, lag met 13,4 miljoen ton op ongeveer hetzelfde niveau als het voorgaande jaar en bleef daarmee beduidend onder de recordoogst van 1999. Het totale areaal en de behaalde opbrengsten zijn ten opzichte van 2000 nagenoeg gelijk gebleven. Wat de afzonderlijke gewassen aangaat, is de productie van soja met ruim 6 % gestegen dankzij een areaaltoename van 50 % in Frankrijk, terwijl die van zonnebloemzaad en koolzaad in 2001 licht zijn afgenomen (vanwege een iets lagere gemiddelde opbrengst), al hebben zich op nationaal niveau veel grotere verschillen voorgedaan.

23. Het areaal eiwithoudende gewassen steeg nauwelijks (+3 %) ten opzichte van het jaar ervoor, maar door lagere opbrengsten daalde de totale productie ten opzichte van 2000 met ongeveer 3 % tot 3,7 miljoen ton, het laagste niveau sinds 1995. Het areaal lijnzaad slonk spectaculair van 227 000 ha in 2000 tot 105 000 ha in 2001 als gevolg van de wijzigingen in de gemeenschappelijke marktordening voor dit gewas. Dankzij meevallende opbrengsten daalde de productie minder drastisch van 260 000 ton in 2000 tot 150 000 ton in 2001.

24. Volgens de meest recente ramingen zou de suikerproductie in de EU met ongeveer 15 % zijn gedaald ten opzichte van het jaar ervoor, vooral door een lagere productie in Frankrijk, Duitsland en Italië. Hoewel het totale suikerbietenareaal, na de aanzienlijke inkrimping in 2000, nog slechts licht afnam, liepen de opbrengsten sterk terug als gevolg van de slechte weersomstandigheden, met name in september, toen de oogst in belangrijke productiegebieden als Duitsland en Frankrijk door overvloedige regenval werd bemoeilijkt.

25. Volgens de eerste ramingen zou de olijfolieproductie in 2001 aanmerkelijk zijn gestegen en uitkomen op ongeveer 2,1 miljoen ton.

26. Volgens de eerste ramingen zou de productie van zowel fruit (-2,2 % ten opzichte van 2000) als verse groenten (-1,1 %) in 2001 zijn gedaald. De productie van aardappelen zou in vergelijking met het jaar ervoor met 8 % zijn afgenomen als gevolg van de droogte en de hoge temperaturen die de niet-geïrrigeerde aardappelen in de zuidelijke gebieden zwaar hebben getroffen, maar ook door de overmatige regenval die de productie in Noord-Europa parten heeft gespeeld.

27. Na de uitzonderlijke oogst in 1999, toen de productie het hoogste peil in jaren bereikte, en de lichte productiedaling in 2000, wijzen de meest recente ramingen voor 2001 op een daling van de wijnproductie met ongeveer 7,6 % ten opzichte van het jaar ervoor tot circa 169,5 miljoen hectoliter. De productiedaling was het sterkst in Spanje (meer dan 20 %), en schommelde in Frankrijk en Italië tussen 2,2 en 4,7 %. In Oostenrijk en Portugal zou de productie daarentegen met ruim 15 % zijn toegenomen, na de sterke dalingen van het jaar ervoor.

28. Na de ineenstorting van het rundvleesverbruik eind 2000, die tot in 2001 voelbaar bleef, was de rundvleesproductie in 2001 onderhevig aan een aantal kortdurende marktverstoringen. Ten eerste was er sprake van een surplus aan slachtdieren van ongeveer 1 miljoen stuks dat ontstond doordat eind 2000 veel dieren op de bedrijven werden aangehouden wegens de lage prijzen en de sterk teruggelopen vraag. Terwijl het merendeel van deze dieren in 2001 had moeten worden geslacht, werd een groot aantal vanwege de lage prijzen tot het volgende jaar aangehouden. Ten tweede had de productie zwaar te lijden van de verschillende maatregelen om de recente BSE- en MKZ-crises te bestrijden en de markt te ondersteunen. In het kader hiervan zou naar schatting ruim 800 000 ton rundvlees uit de markt zijn genomen. Als met al deze factoren rekening wordt gehouden, zou de productie van rundvlees voor menselijke consumptie in 2001 volgens de meest recente ramingen uitkomen op ongeveer 7,4 miljoen ton. Dat is ongeveer evenveel als het jaar ervoor, doch zo'n 4 % onder het productiepeil van 1999.

29. Evenals in 1996 heeft de recente BSE-crises de vraag naar varkensvlees doen stijgen en geleid tot aanhoudend hoge prijzen in 2001. De uitbraak van MKZ, voornamelijk in het Verenigd Koninkrijk en Nederland, en de latere uitbraak van klassieke varkenspest in Spanje en op kleinere schaal in Duitsland, hebben de varkensvleessector ernstig verstoord. Dit had niet alleen te maken met de vernietiging van dieren om gezondheidsredenen, maar hield ook verband met de vervoersbeperkingen voor vee en de vele importverboden die door derde landen werden ingesteld. Toch is de situatie in de tweede helft van het jaar enigszins verbeterd en wordt er voor 2001 een lichte productiestijging (circa +0,5 %) verwacht ten opzichte van 2000, ook al was de productie in dat jaar 2,4 % lager dan in 1999.

30. In tegenstelling tot de stagnerende productie in 1999 en 2000, die was toe te schrijven aan een haperende uitvoer en deels ook aan de negatieve effecten op de consumptie van de dioxinecrisis in België in 1999, steeg de productie van pluimveevlees in 2001 met ongeveer 4 % ten opzichte van 2000. Deze stijging houdt voornamelijk verband met de recente angst voor BSE die heeft geleid tot een verschuiving in de vraag van rundvlees naar andere vleessoorten. De pluimveesector profiteerde hiervan het meest, omdat zij relatief snel kon inspelen op de grotere vraag naar alternatieven voor rundvlees.

31. Anders dan de vrijwel stabiele situatie in 1999 en 2000 was 2001 een moeilijk jaar voor de sector schapen- en geitenvlees. De MKZ-uitbraak in het Verenigd Koninkrijk en een aantal andere Europese landen heeft de sector ernstig ontwricht, niet alleen vanwege de grote aantallen afgemaakte dieren (vrijwel uitsluitend in het Verenigd Koninkrijk), maar ook door de opgelegde handelsbeperkingen. Vooral vanwege deze factoren, maar ook door afleveringsproblemen als gevolg van de ingestelde vervoersbeperkingen om verspreiding van de ziekte tegen te gaan, zal de totale EU-productie voor 2001 naar verwachting 8 % lager uitvallen dan in 2000 en daarmee ver onder de records van begin jaren negentig duiken.

32. De communautaire melkveestapel zou eind 2001 ongeveer 20,5 miljoen dieren beslaan, een lichte afname van 0,6 % ten opzichte van het jaar ervoor. De melkgift zou echter met 2 % zijn toegenomen, zodat voor 2001 een melkproductie van iets meer dan 122 miljoen ton wordt verwacht, dat is ongeveer evenveel als in 1999 en 2000. De leveringen aan zuivelfabrieken zijn licht gestegen (+0,5 %) ten opzichte van 2000 door een toegenomen productie in verscheidene lidstaten, ondanks de verwachte dalingen in Frankrijk en Finland.

33. De boterproductie zou in 2001 met ongeveer 1,8 % zijn gedaald ten opzichte van 2000, toen ook al een lichte daling werd geconstateerd. De kaasproductie is echter, na een stijging van 2,4 % in 2000, opnieuw met 4 % gestegen dankzij een toenemend verbruik. De productie van magermelkpoeder is in 2001 wederom gedaald (-6,4 % ten opzichte van 2000), na de sterke daling het jaar ervoor (-5,7 %).

1.3. Ontwikkeling van de producentenprijzen en de marktprijzen

34. Volgens de ramingen van eind december 2001 zou het indexcijfer van de producentenprijzen voor landbouwproducten in de EU in 2001 nominaal met gemiddeld 5 % zijn gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. Deze ontwikkeling is het resultaat van een prijsstijging van 5,8 % voor dierlijke producten en 4,1 % voor plantaardige producten. Bij de plantaardige producten werden de sterkste prijsstijgingen genoteerd voor aardappelen (+27,1 %), oliehoudende zaden (+15 %), durumtarwe (+14,7 %) en fruit (+11,5 %). Alleen de prijzen voor olijven en olijfolie vormden de voornaamste uitzondering op deze stijgende tendens en daalden met 4 %. Wat de dierlijke producten betreft, zijn de prijzen voor varkensvlees, na de sterke prijsstijging van het voorgaande jaar, opnieuw met 20 % gestegen. Aanzienlijke prijsstijgingen werden verder genoteerd voor schapen- en geitenvlees (+10,6 %), pluimveevlees (+6,4 %) en melk (+7,8 %). De prijzen voor rund- en kalfsvlees zijn daarentegen sterk gedaald (respectievelijk -11,3 % en -7,7 %) en die voor eieren zakte met 2,1 %.

35. Het indexcijfer van de productenprijzen zou voor de hele Europese Unie, na inflatiecorrectie, met 2,6 % zijn gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. De sterkste stijgingen werden genoteerd in Oostenrijk (+4,4 %), Denemarken (+4,8 %), Duitsland (+6,8 %), Portugal (+5,3 %) en het Verenigd Koninkrijk (+6,5 %). Ook in de meeste andere lidstaten zijn de producentenprijzen gestegen: in België (+3,2 %), Griekenland (+3,2 %), Frankrijk (+2,3 %), Ierland (+1,8 %), Italië (+2,5 %), Nederland (+1,0 %), Finland (+1,6 %) en Zweden (+2,9 %). In Spanje zijn de reële producentenprijzen praktisch stabiel gebleven, maar in Luxemburg was sprake van een daling van 3 %.

36. In het kader van Agenda 2000 zijn de interventieprijzen voor granen in 2001 verlaagd van 110,25 euro/t tot 101,31 euro/t, terwijl de steunbedragen werden verhoogd van 58,67 euro/t tot 63 euro/t. De verplichte braaklegging bleef gehandhaafd op 10 %. Door het gecombineerde effect van deze maatregelen en de over het algemeen lagere oogst in vergelijking met 2000, zijn de communautaire marktprijzen voor granen in 2001 overwegend stabiel gebleven, met als enige uitschieter die voor durumtarwe (welke steeg van circa 150 euro/t aan het begin van het jaar tot bijna 200 euro/t medio december als gevolg van een sterk dalende productie en het ontbreken van interventievoorraden).

37. De marktprijzen voor baktarwes zijn het hele jaar door bijzonder stabiel geweest en hebben zich gehandhaafd op gemiddeld bijna 140 euro/t. Ook voor maïs bleven de prijzen tussen januari en medio augustus vrijwel onveranderd op bijna 140 euro/t, maar daarna vielen zij, onder invloed van gunstige oogstprognoses, terug tot circa 130 euro/t, een niveau waarin de rest van het jaar nagenoeg geen verandering meer kwam.

38. Voor gerst bleven de communautaire marktprijzen in 2001 vrijwel stabiel, met uitzondering van die voor brouwgerst welke in het midden van het jaar onder het niveau van 140 euro/t zakten, maar zich vanaf augustus weer op het oude niveau herstelden. Voor rogge stegen de prijzen over het algemeen gedurende het eerste halfjaar, maar vielen in de tweede helft van het jaar terug vanwege de grote oogst die in Duitsland werd verwacht. Dit gold met name voor broodrogge, waarvan de prijzen aanvankelijk stegen van gemiddeld 123 euro/t in januari tot 135 euro/t in juli, maar in augustus terugvielen naar 115 euro/t, een niveau waarvan zij ook de rest van het jaar nauwelijks afweken.

39. De prijzen voor olijfolie lagen in 2001 over het algemeen boven het betrekkelijk lage prijspeil van het jaar ervoor, maar daalden aan het eind van het jaar licht in Spanje en Italië na berichten over de omvang van de aankomende oogst in die landen. Volgens de ramingen van eind december 2001 zouden de prijzen in Italië, zowel voor extra olijfolie van de eerste persing als voor lampolie, nagenoeg gelijk zijn aan die van het voorgaande jaar en boven het niveau blijven waarbij interventiemaatregelen voor particuliere opslag worden toegepast. Tamelijk opvallend is in dit verband de aanzienlijke prijsstijging voor Spaanse olijfolie in de tweede helft van het jaar ten opzichte van dezelfde periode in 2000, zowel voor extra olijfolie van de eerste persing als voor lampolie. Daarmee bleven de prijzen voor extra olijfolie van de eerste persing vanaf september 2001 in het algemeen boven het niveau waarbij interventie middels particuliere opslag wordt toegepast. In tegenstelling tot de algemene verbetering van de marktsituatie voor olijfolie in 2001, zakten de prijzen en het verbruik van olie uit afvallen van olijven in, nadat bij gebruikers angst was ontstaan over een besmetting met polycyclische aromatische koolwaterstoffen.

40. De wijnprijzen zijn in 2001 over het algemeen verder gedaald tot zelfs onder het prijspeil van het voorgaande jaar. Begin december 2001 waren de marktprijzen voor rode wijn in Frankrijk en Spanje respectievelijk 15 % en 24 % lager dan in dezelfde periode van het voorgaande jaar, al waren er eerder in 2001 nog grotere verschillen geweest. In Italië daarentegen bleven de prijzen nagenoeg gelijk. De prijzen voor witte wijn vertoonden over het algemeen minder grote schommelingen, maar daalden in de loop van 2001 met 5 % in Spanje, 7 % in Italië en 10 % in Frankrijk. Terwijl de prijzen voor witte wijn in Spanje en Italië tamelijk stabiel bleven, kende Frankrijk het hele jaar door hevige prijsschommelingen.

41. De prijzen voor boter lagen aan het begin van het jaar in de EU op gemiddeld 97,5 % van de interventieprijs, maar daalden vervolgens tot 93,5 % medio maart, om daarna weer te stijgen tot net onder de interventieprijs eind juli. Gedurende de rest van het jaar daalde de prijs gestaag tot ongeveer 91 % van de interventieprijs medio december. De prijzen voor mageremelkpoeder zijn in een groot deel van het jaar boven de interventieprijs gebleven dankzij een lagere productie en de geringe voorraden. Begin 2001 bedroegen zij 131 % van de interventieprijs, maar liepen in de eerste vier maanden terug tot circa 112 %. In mei volgde een opleving tot 127 %, waarna opnieuw een daling intrad die de prijzen aan het eind van het jaar ongeveer 5 % onder de interventieprijs bracht. De gemiddelde prijs die aan de melkproducenten werd betaald, steeg in 2001 met 6,5 %.

42. De rundvleesprijzen bleven in 2001 aanzienlijk onder de noteringen in een groot deel van het voorgaande jaar (vóór de uitbraak van de BSE-crisis). Bovendien deed zich in de tweede helft van het jaar een aanzienlijke daling voor van de prijzen voor geslachte koeien, vooral in Nederland en Duitsland. Hoewel deze ontwikkeling deels aan seizoensinvloeden kan worden toegeschreven, hield zij ook verband met het overaanbod van dieren die eerder dat jaar op de bedrijven waren aangehouden, vooral vanwege de terugval van de export in verband met recente BSE- en MKZ-crises, en die gaandeweg het jaar voor de slacht werden aangeboden.

43. De bijzondere opkoopregeling en andere maatregelen hebben een belangrijke rol gespeeld bij de ondersteuning van de markt in 2001 en hebben, mede dankzij een opleving van het rundvleesverbruik, bijgedragen tot een gestaag herstel van de rundvleesmarkt in de EU. Zo hadden de prijzen voor geslachte jonge stieren en die voor geslachte ossen zich begin december hersteld tot respectievelijk 86,2 % en 83,6 % van de interventieprijs, al bleven de prijzen voor geslachte koeien lager noteren. De ontdekking van de eerste BSE-gevallen in Oostenrijk en Finland zette de prijzen medio december echter opnieuw onder druk.

44. Het maken van een vergelijking tussen de rundvleesprijzen in oktober 2001 en die een jaar eerder (aan het begin van de BSE-crisis) ter illustratie van de gevolgen van de jongste crises voor de rundvleesmarkt, levert in eerste instantie een beeld op van ogenschijnlijk sterk dalende prijzen (bijvoorbeeld -18,5 % voor jonge stieren, -15 % voor vaarzen en ruim -30 % voor koeien). Hierbij moet echter worden bedacht dat 2000 over het algemeen wordt gezien als een uitzonderlijk goed jaar wat de marktprijzen aangaat en dat een vergelijking met de prijzen in dezelfde periode van 1999 in dit verband zinvoller is. Een dergelijke vergelijking levert minder sterke prijsdalingen op (voor jonge stieren bijvoorbeeld -15,5 %, voor vaarzen -9,4 % en voor koeien iets meer dan -22 % ten opzichte van 1999). Deze prijsdalingen moeten ook worden gezien in het licht van de korting van 13,4 % op de interventieprijzen, die in het kader van Agenda 2000 was overeengekomen en waarvoor de landbouwers zijn gecompenseerd middels een verhoging van de directe steun die de boeren gedeeltelijk schadeloos moet stellen voor het geleden inkomensverlies en moet bijdragen tot een verdere ontlasting van de markt.

45. Na het krachtige herstel van de markt voor pluimvee in 2000 zijn de prijzen voor pluimveevlees in februari 2001, onder invloed van de jongste BSE-crisis, gestegen tot een absoluut record van bijna 170 euro/100 kg, ruim boven de prijzen in dezelfde periode van de afgelopen jaren. Daarna volgde een prijsdaling die tot het eind van 2001 aanhield. Toch bleven de prijzen tot eind augustus boven het prijspeil van de laatste jaren, maar daalden vervolgens verder tot ongeveer het gemiddelde niveau van de afgelopen paar jaar. In november stegen de prijzen opnieuw, vooral onder invloed van de sterke prijsstijgingen in Spanje, maar daalden weer in december tot gemiddeld bijna 133 euro/100 kg aan het eind van het jaar. Daarmee was de prijs terug op het gemiddelde niveau van de afgelopen jaren, maar lag wel aanzienlijk (ongeveer -15 %) onder het niveau van het jaar ervoor.

46. De recente angst voor BSE heeft de vraag naar rundvlees doen afnemen ten gunste van onder meer de varkenssector. Deze ontwikkeling deed de varkensvleesprijzen, die ook al in 2000 aanzienlijk waren gestegen, in het eerste kwartaal van 2001 sterk oplopen tot een record van ongeveer 200 euro/100 kg in maart. Hoewel de marktprijzen in de EU over het algemeen hoog bleven, konden zij het recordniveau van maart niet vasthouden, hoofzakelijk vanwege exportbeperkingen en het herstel van de rundvleesconsumptie. Tegen oktober waren de prijzen terug op het niveau van het begin van het jaar en daalden daarna verder tot iets boven 136 euro/100 kg aan het eind van het jaar, dat is ongeveer 15 % lager dan aan het begin van 2001.

47. Behalve in het Verenigd Koninkrijk hebben de markten voor schapen- en geitenvlees zich het hele jaar door in gunstige zin ontwikkeld, met prijzen die over het algemeen ver boven die van de laatste jaren uitstegen. In de eerste helft van het jaar bereikten de prijzen eind april een hoogtepunt, toen zij gemiddeld zo'n 12 % hoger waren dan aan het begin van het jaar. Daarna vielen zij echter terug en bereikten in juli een dieptepunt van ongeveer 8 % onder de prijzen van begin 2001. De uitbraak van MKZ in het Verenigd Koninkrijk eind februari bracht de markt in hevige beroering. De Britse prijzen voor schapenvlees daalden meteen na het bekend worden van het nieuws met ruim een kwart en zakten daarna nog verder weg. Bovendien werden de exportmarkten gesloten. Na de zomer echter liepen de gemiddelde prijzen weer op tot ongeveer de piek in het voorjaar gingen daar in december zelfs overheen, dankzij een prijsherstel in het Verenigd Koninkrijk en de hervatting van de export. Daarmee bereikten zij een historisch record van zo'n 470 euro/100 kg, dat is ongeveer 21 % boven de prijzen een jaar eerder.

1.4. Prijzen van de productiemiddelen

48. In 2001 is het indexcijfer van de aankoopprijzen van goederen en diensten voor courant verbruik in de landbouw nominaal met gemiddeld 4,5 % gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. Het sterkst stegen de prijzen voor meststoffen (+13 %) en diervoerders (+6 %).

49. Het indexcijfer van de aankoopprijzen van goederen en diensten voor courant verbruik in de landbouw is sinds 2000 reëel, dus na inflatiecorrectie, gestegen met 2,2 % voor de Europese Unie als geheel. Sterkere stijgingen werden genoteerd in Denemarken (+5,7 %), Duitsland (+3,3 %), Frankrijk (+2,3 %), Nederland (+2,7 %), Portugal (+4,1 %) en Zweden (+5,4 %). Het indexcijfer van de prijzen voor productiemiddelen is eveneens gestegen in België (+1,3 %), Ierland (+1,0 %) en Italië (+2,1 %), terwijl de situatie in Oostenrijk, Griekenland, Luxemburg, Spanje en het Verenigd Koninkrijk vrijwel onveranderd gebleven is. In Finland daarentegen daalde het indexcijfer met 1,5 %.

1.5. Ontwikkeling van de landbouwinkomens

50. Volgens de eerste ramingen van Eurostat, die gebaseerd zijn op de gegevens zoals die tot begin december 2001 door de lidstaten zijn ontvangen, zouden de landbouwinkomens (gemeten als reële netto toegevoegde waarde tegen factorkosten per arbeidsjaareenheid) ten opzichte van het voorgaande jaar met gemiddeld 2,7 % zijn gestegen voor de Europese Unie als geheel. In verreweg de meeste landen namen de inkomens toe, terwijl zij slechts in twee landen daalden. Het sterkst stegen de inkomens in Denemarken (+12,5 %), Portugal (+9,5 %), Oostenrijk (+8,5 %), Ierland (+7,3 %), België (+6,2 %) en Duitsland (+5,7 %). In de meeste van deze landen hebben de hogere varkensvleesprijzen bijgedragen tot de stijging van de landbouwinkomens, maar in Ierland is de inkomensstijging vooral te danken aan de sterke daling van het aantal arbeidskrachten in de landbouw. Andere belangrijke factoren in de algemene stijging van het gemiddelde inkomen per arbeidseenheid zijn de verhoging van de subsidies voor de landbouw in het kader van de landbouwhervorming van Agenda 2000 en de maatregelen ter bestrijding van de gezondheidscrises in de dierlijke sector, alsmede een nieuwe, zij het bescheiden, daling van het aantal arbeidskrachten in de landbouw binnen de EU (-1,6 % in 2001). Wat de overige lidstaten betreft, stegen de inkomens in Nederland (+4,3 %), het Verenigd Koninkrijk (+4,3 %), Finland (+3 %), Zweden (+2,8 %), Spanje (+2,7 %) en Griekenland (+1,4 %), terwijl zij in Frankrijk nagenoeg gelijk bleven. De enige landen met een negatieve inkomensontwikkeling ten opzichte van 2000 waren Italië (-0,8 %) en Luxemburg (-2,4 %).

51. Achter de algemene stijging van het gemiddelde landbouwinkomen gaan grote inkomensverschillen schuil al naar gelang het bedrijfstype. Het gemiddeld inkomen zou ten opzichte van 2000 zijn gestegen voor bedrijven met varkens/pluimvee (+30 %), voor gemengde bedrijven met akkerbouw en vee (+10,1 %), voor melkveebedrijven (+5,8 %) en voor tuinbouwbedrijven (+3,2 %). De inkomens op akkerbouwbedrijven zijn naar verwachting ongeveer gelijk gebleven. Voor bedrijven met graasdieren werd echter een inkomensdaling geconstateerd (-1,7 %) en voor wijnbouwbedrijven was zelfs sprake van een sterke terugval (ongeveer -12,6 %).

Nominale ontwikkeling van de producentenprijzen voor landbouwproducten in 2001 en 2000

(%)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat.

Nominale ontwikkeling van de aankoopprijzen van de productiemiddelen in de landbouw in 2001 en 2000

(%)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat.

Indexcijfers van de producentenprijzen na inflatiecorrectie

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat.

Indexcijfers (na inflatiecorrectie) van de prijzen van goederen en diensten voor courant verbruik in de landbouw

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat.

1.6. Informatienet inzake landbouwbedrijfsboekhoudingen (ILB)

1.6.1. Inkomens in de landbouw

52. Het ILB wordt gebruikt om de opbrengsten, de kosten en het inkomen van commerciële landbouwbedrijven in de EU te berekenen aan de hand van gegevens die worden verzameld via een onderzoek op basis van geharmoniseerde landbouwbedrijfsboekhoudingen (zie hoofdstuk VII, tabel 3.2.1.). Dit onderzoek levert waardevolle informatie op over inkomensverschillen tussen landbouwbedrijven naar gelang van het type en de ligging van het bedrijf, die niet tot uiting komen in de gemiddelde resultaten voor de landbouw als geheel. In dit deel wordt ingegaan op bepaalde verschillen naar bedrijfstype en naar land. Voor een nadere toelichting op de verschillende bedrijfstypen wordt verwezen naar hoofdstuk VII, tabel 3.2.2.

53. Bij het afsluiten van het manuscript waren sommige resultaten voor 1999 nog niet beschikbaar en waren de resultaten die wel beschikbaar waren, voor sommige landen nog voorlopig. In hoofdstuk VII, tabellen 3.2.3 en 3.2.4, zijn gedetailleerde resultaten opgenomen voor de verschillende bedrijfstypen en de verschillende economische grootteklassen.

1.6.2. Inkomen naar bedrijfstype

54. De grote verschillen in gemiddeld inkomen tussen de lidstaten zijn inherent aan de landbouwstructuur in deze landen (tabellen 1, 2 en 3).

55. De lidstaten met het hoogste gemiddelde inkomen zijn doorgaans die met een groot aantal grootschalige akkerbouwbedrijven, melkveebedrijven of bedrijven die behoren tot de minder gereguleerde productiesectoren (varkens, pluimvee, tuinbouw, enz.). De zuidelijke lidstaten, waar een groot aantal kleine bedrijven tot het bedrijfstype 'gemengde bedrijven' (gewassen en dieren) of 'overige blijvende teelten' (diverse meerjarige gewassen) behoort, liggen qua gemiddeld inkomen onder het EU-gemiddelde.

56. Tabel 3 laat zien dat de inkomens voor elk van de bedrijfstypen per lidstaat sterk kunnen verschillen (gemeten als netto bedrijfstoegevoegde waarde (NBTW)). Zeer opmerkelijk zijn de negatieve inkomens voor bedrijven met varkens/pluimvee en gemengde bedrijven in verscheidene lidstaten in 1998. Deze ontwikkeling was voornamelijk toe te schrijven aan de ernstige crisis in de varkenssector dat jaar. De situatie normaliseerde zich enigszins in 1999, toen alleen Zweden nog een negatieve NBTW vertoonde voor de sector graasdieren.

57. Tabel 4 laat zien welke bijdrage het saldo van subsidies en belastingen heeft geleverd aan de NBTW. In 1998 bedroeg het aandeel van die netto-ontvangsten in de NBTW 35 % in de EU-15, al waren er grote verschillen per lidstaat en per bedrijfstype.

58. In dat jaar was de gemiddelde NBTW in Finland en Zweden lager dan het saldo van subsidies en belastingen. Dit betekent dat in die landen de op de markt verkregen inkomsten niet toereikend waren om de productiekosten te dekken. In Nederland, België, Italië en Spanje was het aandeel van de subsidies in het inkomen het laagst.

59. Er waren ook aanzienlijke verschillen per bedrijfstype. Voor de bedrijfstypen graasdieren, akkerbouw en gemengde bedrijven was het aandeel van de netto-subsidies in het inkomen het grootst. De bedrijfstypen tuinbouw en wijnbouw werden verreweg het minst gesubsidieerd.

60. Meer informatie is beschikbaar op de website van het ILB: http://europa.eu.int/comm/agriculture/ rica

HOOFDSTUK II

2. Beleidsontwikkelingen en wetgevingsinitiatieven in 2001

2.1. Kwaliteitsbeleid

2.1.1. Beschermde oorsprongsbenaming / Beschermde geografische aanduiding / Gegarandeerde traditionele specialiteit

61. Producten die een naam dragen waarin naar een geografische oorsprong wordt verwezen, en producten die met behulp van traditionele methoden worden geproduceerd, bieden in twee opzichten een antwoord op de verwachtingen van de consumenten:

- in de eerste plaats hebben zij vaak buitengewone smaakeigenschappen;

- in de tweede plaats ontstaat er in dergelijke op traditionele wijze voortgebrachte producten een nieuw vertrouwen door de band die het product heeft met zijn plaats van oorsprong en met de bij de productie betrokken streekbewoners.

62. De in 1992 doorgevoerde hervorming van het GLB heeft de basis gelegd voor een concrete toepassing van deze beginselen. Deze hervorming heeft het voor het GLB ook mogelijk gemaakt om zijn plaats in te nemen in de nieuwe wereldomvattende economische orde die uit de Uruguayronde is voortgekomen.

63. In aansluiting op deze nieuwe trend zijn bij de Verordeningen (EEG) nr. 2081/92 en nr. 2082/92 van de Raad systemen opgezet om specifieke levensmiddelen waardevoller te maken en beter te beschermen. Het specifieke karakter van dergelijke producten kan afhankelijk zijn van hun geografische oorsprong (beschermde oorsprongsbenamingen en geografische aanduidingen: BOB's en BGA's) of van traditionele productiemethoden (gegarandeerde traditionele specialiteiten: GTS'en).

64. Bescherming is nodig omdat levensmiddelen die op grond van de plaats van oorsprong of een specifieke productiemethode een reputatie hebben, het slachtoffer kunnen worden van misbruik of imitatie van hun naam.

65. Bovendien maakt bescherming vrijhandel in de betrokken producten gemakkelijker dankzij het gebruik van een gemeenschappelijke terminologie in alle lidstaten.

2.1.2. TRIPS-overeenkomst

66. De kwestie van de bescherming van oorsprongsbenamingen en geografische aanduidingen is aan de orde gesteld in internationale fora. De TRIPS-overeenkomst (overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom) heeft onder meer betrekking op het begrip "geografische aanduidingen", dat overeenkomt met de communautaire begrippen die worden gehanteerd in Verordening (EEG) nr. 2081/92. Deze Verordening zal moeten worden gewijzigd om rekening te houden met de bepalingen van de TRIPS-overeenkomst. Producenten in derde landen die lid zijn van de WTO, zullen bezwaar tegen registratieaanvragen in de Unie kunnen maken als bij hen een legitiem belang in het geding is.

67. De diensten van de Europese Commissie hebben een bij de Raad in te dienen voorstel opgesteld waarmee wordt beoogd de uit de TRIPS-overeenkomst voortvloeiende verplichtingen van de Commissie na te komen (het recht om bezwaar aan te tekenen tegen een registratie wordt uitgebreid tot de onderdanen van de WTO-leden). Om de bescherming van Europese geografische aanduidingen te verbeteren worden daarnaast wijzigingen voorgesteld die ertoe strekken het systeem voor derde landen open te stellen op basis van gelijkstelling en wederkerigheid. Er worden nog andere aanpassingen voorgesteld, bijvoorbeeld de opneming van wijnazijn in het toepassingsgebied en de uitsluiting daaruit van mineraal- en bronwater, en de afschaffing van de snelle registratieprocedure.

68. Anderzijds wordt op multilateraal niveau werk verricht om bepaalde aspecten van Verordening (EEG) nr. 2081/92 te verduidelijken in relatie tot de TRIPS-overeenkomst. Bovendien poogt de Europese Unie vooruitgang te boeken door middel van voorstellen voor een stelsel van kennisgeving en registratie van geografische aanduidingen (het multilaterale register) en voor uitbreiding van deze bescherming van geografische aanduidingen tot andere producten dan wijnen en spiritualiën. Dit is een prioritair doel en verwezenlijking ervan zal de communautaire producenten die recht hebben op het gebruik van een geografische aanduiding, helpen om hun eigen belangen doeltreffender te beschermen en om een niche op de internationale markt te vinden.

2.1.3. In de lijsten opgenomen nieuwe producten

69. Overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 2081/92 van de Raad [1] heeft de Commissie de lijst van beschermde oorsprongsbenamingen (BOB's) en beschermde geografische aanduidingen (BGA's) aangevuld. Op deze lijst staan nu in totaal 584 beschermde producten. Afgaande op het aantal lidstaten en op de betrokken soorten producten, blijkt uit de nieuwe productregistraties dat de belangstelling toeneemt voor de productie van levensmiddelen die de consumenten kunnen associëren met een bepaalde productiemethode en geografische oorsprong.

[1] PB L 208 van 24.7.1992, blz. 1.

70. Er is nog een benaming geregistreerd in het kader van Verordening (EEG) nr. 2082/92 inzake de specificiteitscertificering [2], waarbij de vermelding "gegarandeerde traditionele specialiteit" (GTS) is ingevoerd. Van deze Verordening is echter zeer weinig gebruik gemaakt, aangezien tot nu toe slechts 10 GTS'en zijn geregistreerd. Naar aanleiding van een verslag van de Commissie aan de Raad over de betrokken uitvoeringsbepalingen wordt gewerkt aan en gesproken over een Verordening die de geconstateerde problemen moet oplossen. Het gaat er met name om de legitieme gronden voor het aantekenen van bezwaar nader te omschrijven.

[2] PB L 208 van 24.7.1992, blz. 9.

Lijst van de in 2001 geregistreerde BOB's, BGA's en GTS'en

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.2. Biologische landbouw

71. Op 2 maart 2001 heeft de Commissie bij Verordening (EG) nr. 436/2001 [3] de technische bijlage II bij Verordening (EEG) nr. 2092/91 [4] geactualiseerd ten aanzien van bepaalde meststoffen en bodemverbeteraars.

[3] PB L 63 van 3.3.2001, blz. 16.

[4] PB L 198 van 22.7.1991, blz. 1.

72. Op 7 september 2001 heeft de Commissie Verordening (EG) nr. 1788/2001 [5] inzake het controlecertificaat voor de invoer uit derde landen vastgesteld. Met ingang van 1 november 2002 moet dit certificaat bij de invoer van de producten worden overgelegd aan de bevoegde autoriteit van de lidstaat van invoer.

[5] PB L 243 van 13.9.2001, blz. 3.

73. Op 19 december 2001 heeft de Commissie bij Verordening (EG) nr. 2491/2001 [6] ingrijpende wijzigingen aangebracht in bijlage III bij Verordening (EEG) nr. 2092/91 betreffende minimumeisen inzake controle en voorzorgsmaatregelen.

[6] PB L 337 van 20.12.2001, blz. 9.

74. Na de vaststelling van Verordening (EG) nr. 1804/1999 [7], waarbij dierlijke productie binnen de werkingssfeer van Verordening (EEG) nr. 2092/91 is gebracht, is de Commissie begonnen met een werkprogramma dat de verduidelijking tot doel heeft van bepaalde aspecten van biologische dierlijke productie die de Raad bij de vaststelling van Verordening (EG) nr. 1804/1999 aan de orde heeft gesteld. De belangrijkste aangelegenheden waarop het programma momenteel betrekking heeft, zijn:

[7] PB L 222 van 24.8.1999, blz. 1.

- de uitwerking van een Verordening met etiketterings- en controlevoorschriften voor diervoeders,

- de aanvulling van de delen A en B van bijlage VI met betrekking tot ingrediënten van niet-agrarische oorsprong en hulpstoffen die worden gebruikt bij de verwerking van dierlijke producten,

- het probleem van de toevoeging van synthetische producten zoals vitaminen en aminozuren aan diervoeders.

75. In het kader van de voortdurende bijwerking van de bijlagen bij Verordening (EEG) nr. 2092/91 is onder meer gesproken over:

- de omschakelingsperiode,

- een herziening van uiterste data voor het gebruik van bepaalde productiemiddelen,

- een afwijking voor het gebruik van niet-biologische zaden.

76. Er zijn controlerichtsnoeren uitgewerkt ten behoeve van de controleorganisaties en -instanties.

77. De mogelijkheid een Europees actieplan op het gebied van biologische levensmiddelen en biologische landbouw uit te werken is besproken en door middel van een vragenlijst is de lidstaten gevraagd naar hun mening hierover.

78. Voor verscheidene derde landen is de beoordeling van de gelijkwaardigheid overeenkomstig artikel 11, lid 1, van Verordening (EG) nr. 2092/91 aan de gang. Op 21 februari 2001 heeft de Commissie bij Verordening (EG) nr. 349/2001 [8] voor Hongarije de erkenning van de gelijkwaardigheid uitgebreid tot ingevoerde producten en voor Argentinië de geldigheidsduur van de opneming in de lijst verlengd en op 27 december 2001 heeft zij bij Verordening (EG) nr. 2589/2001 [9] voor Tsjechië de erkenning van de gelijkwaardigheid uitgebreid tot dierlijke productie.

[8] PB L 52 van 22.2.2001, blz. 14.

[9] PB L 345 van 29.12.2001, blz. 18.

2.3. Afzetbevordering voor landbouwproducten

79. In het kader van de nieuwe regeling inzake voorlichtings- en afzetbevorderingsacties voor landbouwproducten in derde landen die is ingesteld bij Verordening (EG) nr. 2702/1999 van de Raad, heeft de Commissie in december 2001 18 van de 33 programma's die beroepsorganisaties via de betrokken nationale instanties hadden ingediend, goedgekeurd.

80. Deze campagnes zijn hoofdzakelijk gericht op de landen van het Verre Oosten, de Verenigde Staten, Brazilië en de landen van Midden- en Oost-Europa. De betrokken producten zijn voornamelijk zuivelproducten, verse en verwerkte groenten en fruit, wijn en varkensvlees. Voor een periode van drie jaar bedraagt de medefinanciering ten laste van de Gemeenschap EUR 19,5 miljoen, waarvan EUR 9,8 miljoen voor het eerste jaar.

81. Om het vertrouwen van de consument in rundvlees te herstellen heeft de Commissie Verordening (EG) nr. 1358/2001 tot vaststelling van specifieke maatregelen op het gebied van de communicatie in de sector rundvlees aangenomen. Op grond van deze Verordening heeft de Commissie in december 2001 13 van de 19 programma's die door beroepsorganisaties of lidstaten waren ingediend, goedgekeurd. Voor deze programma's met een looptijd van één jaar zal communautaire steun ten bedrage van EUR 8,3 miljoen worden toegekend. Dit initiatief heeft tot doel de Europese consumenten voor te lichten enerzijds over de communautaire en nationale voorschriften op het gebied van veiligheid (traceerbaarheid, etikettering, enz.) en controle in de hele productieketen, en anderzijds over de voedingswaarde van het product.

82. Op het gebied van afzetbevordering binnen de Gemeenschap ten slotte heeft de Commissie uitvoeringsbepalingen voor Verordening (EG) nr. 2826/2000 van de Raad uitgewerkt, en meer in het bijzonder de richtsnoeren voor de voorlichting in de in aanmerking genomen sectoren. In december 2001 heeft het Comité van beheer een gunstig advies over de betrokken ontwerp-Verordening uitgebracht.

2.4. Vereenvoudiging van de landbouwwetgeving

2.4.1. Inleiding

83. De Commissie heeft haar inspanningen om de landbouwwetgeving te vereenvoudigen erop toegespitst 1) de landbouwwetgeving zo duidelijk, doorzichtig en toegankelijk mogelijk te maken en 2) de administratieve last te verminderen die het GLB meebrengt voor landbouwers en overheidsinstanties.

84. De vereenvoudiging van de landbouwwetgeving is in 2001 met enige regelmaat een agendapunt van de Raad geweest en is ook besproken door de deskundigengroep betreffende de vereenvoudiging van de landbouwwetgeving die de Commissie heeft opgezet naar aanleiding van de conclusies van de vergadering van de Raad Landbouw van oktober 2000. De groep heeft verscheidene onderwerpen aan de orde gesteld en heeft prioriteiten voor de vereenvoudiging in de nabije toekomst bepaald. Eén van de belangrijkste prioriteiten is een onderzoek naar de verplichtingen op het gebied van verslaglegging die de lidstaten tegenover de Commissie hebben.

85. De Commissie heeft in haar verslag aan het Europees Parlement en de Raad over de vereenvoudiging van de landbouwregelgeving [10] bijzonderheden verstrekt over de vooruitgang die op het gebied van vereenvoudiging is geboekt sinds haar vorige verslag van april 1999, en vooral over de verschillende vereenvoudigingsmaatregelen die in de marktsectoren zijn genomen.

[10] COM(2001) 48 van 29.1.2001.

2.4.2. Doorzichtigheid en toegankelijkheid van de landbouwwetgeving

86. In het verslagjaar is doorgegaan met het project om de landbouwwetgeving te consolideren. Het gaat erom geconsolideerde versies in alle officiële talen van de EU via het internet ter beschikking van het grote publiek te stellen. Wijzigingen van de betrokken landbouwbesluiten worden in de basistekst verwerkt, zodat kan worden volstaan met het raadplegen van één enkele bijgewerkte versie van de tekst, zij het dat een dergelijke geconsolideerde versie niet juridisch bindend is. Op de website van EUR-LEX zijn reeds circa 665 geconsolideerde landbouwbesluiten beschikbaar.

2.4.3. Handelsmechanismen

87. In juni 2001 heeft de Commissie een bijgewerkte verzameling van interpretatienota's betreffende de uitvoerrestituties gepresenteerd aan het Comité van beheer voor de regeling van het handelsverkeer.

88. In november 2001 heeft de Commissie een Verordening aangenomen die tot gevolg heeft dat sommige van de voor communautaire voedselhulp geldende procedures nu ook van toepassing zijn voor nationale voedselhulp. Die flexibelere procedures zullen de uitvoering van nationale acties betreffende voedselhulp vergemakkelijken.

2.4.4. Regeling voor kleine landbouwers

89. Op 19 juni heeft de Raad zijn goedkeuring gehecht aan Verordening (EG) nr. 1244/2001 [11], die voorziet in een vereenvoudigde regeling voor de betalingen in het kader van bepaalde steunregelingen. Landbouwers die recht hebben op kleine bedragen aan rechtstreekse steun, kunnen kiezen voor een vereenvoudigde regeling volgens welke zij elk jaar één totaalbedrag ontvangen in plaats van verscheidene kleine betalingen op basis van een areaal of een aantal dieren. De jaarlijkse betaling ineens zal zijn gebaseerd op het bedrag aan rechtstreekse steun dat de deelnemer gedurende een referentieperiode van drie jaar heeft ontvangen. Het gaat om het hoogste van de volgende twee bedragen: het gemiddelde bedrag dat in die drie jaar is ontvangen, of het in het laatste jaar ontvangen bedrag, waarbij EUR 1 250 als maximum geldt. Nadat een dergelijk individueel totaalbedrag is vastgesteld, wordt het betaald vanaf het jaar waarin de landbouwer om deelneming aan de regeling heeft verzocht, tot het einde van de proefperiode, namelijk het jaar 2005. Inmiddels zijn uitvoeringsbepalingen vastgesteld en de regeling wordt toegepast met ingang van 1 januari 2002.

[11] Verordening (EG) nr. 1244/2001 van de Raad van 19 juni 2001 houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 1259/1999 tot vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor de regelingen inzake rechtstreekse steunverlening in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.

2.4.5. CAP-ED-project

90. De deskundigengroep betreffende vereenvoudiging heeft in haar vergadering van 22 oktober 2001 het algemene plan ter uitvoering van het CAP-ED-project goedgekeurd. Met dit project wordt beoogd een elektronisch overzicht van de binnen het GLB gebruikte codes samen te stellen om de elektronische uitwisseling van gegevens tussen de Commissie en de lidstaten te vergemakkelijken en te vereenvoudigen.

2.4.6. Indiening van vereenvoudigingsvoorstellen door de lidstaten

91. Nadat in oktober 2000 het werkdocument van de diensten van de Commissie [12] in antwoord op de vereenvoudigingsvoorstellen van de EOGFL-betaalorganen was gepubliceerd, heeft de Commissie de lidstaten begin 2001 verzocht hun vereenvoudigingsvoorstellen voor te leggen aan de deskundigengroep betreffende vereenvoudiging. De lidstaten hebben een groot aantal vereenvoudigingsvoorstellen ingediend en de Commissie is deze momenteel grondig aan het bestuderen.

[12] SEC(2000) 1775 van 23.10.2000.

92. Omwerking van de uitvoeringsVerordening betreffende het GBCS

93. In 2001 heeft de met de audit van de landbouwuitgaven belaste eenheid de uitvoeringsVerordening betreffende het geïntegreerd beheers- en controlesysteem bij- en omgewerkt. Deze herziening had onder meer tot doel de GBCS-regeling te verduidelijken en te vereenvoudigen. Daarbij is ook een aanpak per bedrijf ingevoerd voor de controles in verband met de talrijke runderpremieregelingen, om welke vereenvoudiging de Raad Landbouw had verzocht in zijn vergadering van 23 oktober 2000. Zie punt 7.1.5 voor nadere bijzonderheden.

2.4.7. Hervorming van de regeling voor schapen- en geitenvlees

94. In november 2001 heeft de Raad een Verordening tot hervorming van de regeling voor schapen- en geitenvlees aangenomen. De belangrijkste verandering betreft de vervanging van variabele prijssteun door een vaste premie. De Verordening heeft de regeling aanzienlijk vereenvoudigd en is in de plaats gekomen van zes bestaande verordeningen. Als gevolg van de hervorming zullen ook de uitvoeringsbepalingen in deze sector kunnen worden vereenvoudigd.

2.5. Staatssteun

2.5.1. Inleiding

95. Op 6 juni 2001 heeft de Europese Commissie nieuwe richtsnoeren inzake staatssteun voor reclame voor landbouwproducten goedgekeurd [13]. De nieuwe tekst verduidelijkt het beleid van de Commissie met betrekking tot reclame voor kwaliteitsproducten, uit een bepaald gebied afkomstige producten en traceerbaarheidssystemen.

[13] PB C 252 van 12.9.2001, blz. 5.

96. Er mag nu reclame met de regionale oorsprong van producten worden gemaakt op voorwaarde dat de voorschriften betreffende het vrije verkeer van goederen in acht worden genomen. Volgens de nieuwe richtsnoeren mogen subsidies worden toegekend voor reclame waarbij de oorsprong van het product de hoofdboodschap is, op voorwaarde dat die reclame buiten de lidstaat of regio van productie wordt gemaakt. Het doel moet zijn om consumenten producten te leren kennen waarmee zij nog niet vertrouwd zijn. Ook in reclame die op consumenten in de lidstaat of regio van productie is gericht, mag informatie over de oorsprong van het product worden gegeven. In dergelijke gevallen moet de vermelding van de oorsprong echter een ondergeschikte boodschap zijn ten opzichte van de informatie over de kwaliteit van het product.

97. Er mag ook steun voor reclame voor kwaliteitsproducten worden verleend indien die producten duidelijk aan hogere normen voldoen of kunnen bogen op een beschermde herkomstvermelding. Beweringen dat een product van hoge kwaliteit is terwijl het in feite alleen voldoet aan de wettelijke eisen die voor alle soortgelijke producten gelden, kunnen de consument misleiden. Staatssteun voor reclame is slechts mogelijk als geen voorschriften betreffende de interne markt worden overtreden.

98. Ten aanzien van producten die recht hebben op een door de EU geregistreerde beschermde herkomstvermelding (BOB, BGA of GTS), is de Commissie in het algemeen niet gekant tegen steun voor reclame die een verwijzing naar de oorsprong van het betrokken product bevat op voorwaarde dat die verwijzing exact overeenkomt met de geregistreerde gegevens.

99. In verband met de invoering van de verplichte etikettering van rundvlees is in de nieuwe regels ook uiteengezet op welke voorwaarden reclame voor traceerbaarheidssystemen mag worden gesubsidieerd. Staatssteun voor reclame van individuele bedrijven blijft verboden en de steun zal maximaal 50 % mogen bedragen of, voor bepaalde producten van het midden- en kleinbedrijf in achtergebleven regio's, maximaal 75 %.

100. De nieuwe richtsnoeren zijn in de plaats gekomen van twee bestaande teksten uit 1986 en 1987. Deze op consolidatie en verduidelijking gerichte stap draagt ertoe bij om de communautaire regels inzake staatssteun almaar eenvoudiger en doorzichtiger te maken. De nieuwe richtsnoeren zijn met ingang van 1 januari 2002 van toepassing voor nieuwe staatssteun, met inbegrip van nog in behandeling zijnde aanmeldingen.

101. In totaal heeft de Commissie 379 aanmeldingen van voorgenomen staatssteun aan de landbouw of de agro-industriële sector ontvangen. De Commissie heeft ook een aanvang gemaakt met het onderzoek van 39 steunmaatregelen die niet overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag waren aangemeld. Tegen 212 maatregelen heeft de Commissie geen bezwaar gemaakt. Verscheidene daarvan zijn pas goedgekeurd nadat de betrokken lidstaat wijzigingen had aangebracht of had toegezegd om de maatregel in overeenstemming te brengen met de communautaire regels inzake staatssteun. De procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag is ingeleid ten aanzien van 15 maatregelen omdat ernstig werd betwijfeld of die maatregelen verenigbaar waren met de gemeenschappelijke markt. De Commissie heeft diezelfde procedure afgesloten voor 5 maatregelen en over 2 van die maatregelen heeft zij daarbij een negatieve eindbeslissing genomen. In elk van de gevallen waarin de eindbeslissing negatief was en de betrokken lidstaat de staatssteun reeds had toegekend, heeft de Commissie gevraagd de betaalde steun terug te vorderen.

102. Het navolgende overzicht bevat een selectie uit die gevallen in 2001 waarin de interessantste aspecten van het beleid betreffende staatssteun in de landbouw en de agro-industriële sector aan de orde zijn gekomen. Duidelijkheidshalve zijn de gevallen naar onderwerp ingedeeld.

2.5.2. Buitengewone gebeurtenissen: de BSE-crisis

103. De belangrijkste kwestie op het gebied van staatssteun in het verslagjaar houdt ongetwijfeld verband met de gevolgen van de BSE-crisis. Op grond van de regels inzake staatssteun mogen de lidstaten normaliter geen inkomenssteun aan landbouwers betalen omdat deze de concurrentie kan vervalsen en het functioneren van de gemeenschappelijke marktordeningen kan verstoren. Alleen in buitengewone situaties mag dergelijke steun worden verleend om de door die situaties veroorzaakte schade te compenseren.

104. Op grond van artikel 87, lid 2, onder b), van het EG-Verdrag zijn steunmaatregelen tot herstel van de door buitengewone gebeurtenissen veroorzaakte schade verenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Het begrip "buitengewone gebeurtenis" is in het Verdrag niet omschreven en de Commissie past deze bepaling per geval toe na beoordeling van de betrokken specifieke gebeurtenis.

105. De eind 2000 ontstane angst voor BSE heeft geleid tot een crisis op de rundvleesmarkt die door de Commissie als een dergelijke buitengewone gebeurtenis is erkend. Het is niet de daling van de verkoop of omzet die als buitengewoon wordt beschouwd. De daling van de verkoop wordt door de Commissie gezien als een gevolg van een buitengewone en zeldzame combinatie van voorvallen die tot inkomensverliezen voor de landbouwers hebben geleid: de sluiting van uitvoermarkten voor rundvlees uit de Gemeenschap en de omvang van de negatieve reactie van de Europese consumenten, welke gebeurtenissen allebei werden voorafgegaan door en gepaard gingen met een serie voorvallen zoals de eerste gevallen van BSE die werden ontdekt in landen als Duitsland, Italië en Spanje, het op communautair niveau opgelegde verbod op het als diervoeder in de handel brengen van welke soort vlees- en beendermeel dan ook en de soms controversiële aanpak van de crisis op nationaal niveau.

106. Bijgevolg heeft de Europese Commissie Oostenrijk, België, Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje toestemming gegeven om inkomenssteun te betalen aan rundveehouders die tussen november 2000 en juni 2001 verliezen hebben geleden als gevolg van de BSE-crisis. Van de andere lidstaten zijn geen verzoeken om dergelijke steun te mogen betalen ontvangen. In alle gevallen heeft de Commissie zich ervan vergewist dat er geen sprake was van overcompensatie op sectorniveau of op het niveau van de individuele landbouwbedrijven. Deze steunmaatregelen van staten kunnen als volgt worden samengevat:

- Oostenrijk: op 25 juli heeft de Commissie toestemming verleend voor de toekenning van ongeveer EUR 2,9 miljoen (circa 40 miljoen ATS) aan inkomenssteun in één deelstaat: Karinthië [14];

[14] De tekst van de betrokken besluiten wordt bekendgemaakt via het internet op http://europa.eu.int/comm/ secretariat general/sgb/droit com/index en.htm

aides. In het onderhavige geval gaat het om steunmaatregel nr. NN 58/2001.

- België: op 7 november heeft de Commissie België toestemming gegeven om de tweede tranche van rechtstreekse steun aan rundveehouders ten bedrage van circa EUR 29,7 miljoen (1 200 miljoen BEF) uit te betalen [15]. Op 25 juli had de Commissie reeds toestemming gegeven voor de betaling van eenzelfde bedrag in het kader van steunmaatregel nr. N 437/2001. De steun is bestemd voor rundveehouders die zwaar door de gevolgen van BSE zijn getroffen omdat hun inkomen afhankelijk is van de productie van rundvlees;

[15] Steunmaatregel nr. N 657/2001.

- Frankrijk: de totale waarde van de inkomenssteun [16] die de Commissie op 25 juli heeft goedgekeurd, bedraagt ongeveer EUR 259 miljoen (1 700 miljoen FF); het gaat om rechtstreekse steun ten bedrage van circa EUR 152,4 miljoen (1 000 miljoen FF), de vergoeding van rentebetalingen met een geschatte subsidiewaarde van EUR 60,9 miljoen (400 miljoen FF) en consolidatieleningen met een geschatte subsidiewaarde van circa EUR 45,7 miljoen (300 miljoen FF);

[16] Steunmaatregel nr. NN 46/2001.

- Duitsland: op 25 juli heeft de Commissie Duitsland toestemming gegeven om in de genoemde deelstaten de volgende inkomenssteun te verlenen: Beieren [17]: circa EUR 28 miljoen (55 miljoen DEM); Thüringen [18]: circa EUR 4 miljoen (8 miljoen DEM) aan inkomenssteun; Nedersaksen [19]: circa EUR 5 miljoen (10 miljoen DEM).

[17] Steunmaatregel nr. N 193/2001.

[18] Steunmaatregel nr. N 170/2001.

[19] Steunmaatregel nr. N 164/2001.

Op 2 oktober 2001 heeft de Commissie Duitsland (deelstaat Baden-Württemberg) [20] toestemming gegeven om voor circa EUR 5,1 miljoen (10 miljoen DEM) aan inkomenssteun te betalen aan rundveehouders die tussen november 2000 en juni 2001 verliezen hadden geleden als gevolg van de BSE-crisis.

[20] Steunmaatregel nr. N 150/B/2001.

Op 30 oktober 2001 heeft de Commissie Duitsland (deelstaat Hessen) [21] toestemming gegeven om steun te betalen aan rundveehouders die tussen november 2000 en december 2001 verliezen hebben geleden als gevolg van de BSE-crisis. In het kader van dit BSE-noodprogramma voor Hessen is met name inkomenssteun ten bedrage van EUR 766 937,82 (15 miljoen DEM) toegekend in de vorm van gesubsidieerde leningen aan door de BSE-crisis getroffen landbouwers;

[21] Steunmaatregel nr. N 249/2001.

- Italië: op 25 juli heeft de Commissie toestemming gegeven voor inkomenssteun aan rundveehouders ten bedrage van circa EUR 77 miljoen (ongeveer 154 000 miljoen ITL) [22].

[22] Steunmaatregel nr. N 113/A/2001.

Op 30 oktober 2001 heeft de Commissie Italië (Lombardije) [23] toestemming gegeven om steun ten bedrage van circa EUR 2,32 miljoen te verlenen aan rundveehouders die te kampen hadden met liquiditeitsproblemen doordat zij tijdens de BSE-crisis minder inkomsten hadden. Het ging om gesubsidieerde kortlopende leningen; de regio nam 3,5 % van de rente voor haar rekening, terwijl de landbouwers de rest (ten minste 1,5 %) moesten betalen;

[23] Steunmaatregel nr. N 411/2001.

- Spanje: de Commissie heeft op 25 juli toestemming gegeven voor steunverlening in twee regio's: Asturië [24]: circa EUR 6 miljoen (1 000 miljoen ESP) aan inkomenssteun; Cantabrië [25]: circa EUR 5,98 miljoen (994 miljoen ESP) aan inkomenssteun.

[24] Steunmaatregel nr. N 269/2001.

[25] Steunmaatregel nr. N 377/2001.

107. Voorts heeft de Commissie op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag toestemming gegeven voor een serie andere met BSE verband houdende steunmaatregelen, met name in Oostenrijk, Italië en Duitsland. Deze steunmaatregelen hebben bijvoorbeeld betrekking op de kosten van BSE-tests, de betaling van een schadeloosstelling aan slachthuizen, de waarde van geruimde dieren, de vervanging van de veestapel op bedrijven waar BSE was geconstateerd, en de kosten van de opslag, het vervoer en de verwijdering van verwerkte dierlijke eiwitten en diervoeders. In de meeste van die gevallen heeft de Commissie geoordeeld dat de maatregel in overeenstemming was met de regels betreffende in het kader van programma's ter bestrijding van dierziekten toegekende staatssteun zoals vastgesteld in punt 11.4 van de communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de landbouwsector [26]. Bijvoorbeeld:

[26] PB C 28 van 1.2.2000 - corrigendum in PB C 232 van 12.8.2000.

- Oostenrijk: op 2 oktober heeft de Commissie Oostenrijk toestemming gegeven voor een aantal met BSE verband houdende subsidies waarmee meer dan EUR 29 miljoen was gemoeid. Er zitten verschillende aspecten aan deze Oostenrijkse maatregel [27]. Er wordt steun verleend ter compensatie van de vermindering in waarde van verwerkte dierlijke eiwitten, diervoeders, toevoegingsmiddelen in diervoeding en verwerkte dierlijke eiwitten bevattende voormengsels voor diervoeding. Ook kan steun kan worden verleend voor de kosten van de opslag, het vervoer en de verwijdering van verwerkte dierlijke eiwitten, diervoeders, toevoegingsmiddelen in diervoeding, verwerkte dierlijke eiwitten bevattende voormengsels voor diervoeding, risicomateriaal, onbruikbare melk en uit dergelijke melk bereide producten. Ten slotte kan ook steun worden verleend om het inkomensverlies van als gevolg van BSE geblokkeerde landbouwbedrijven te compenseren en om de kosten van tests te dekken.

[27] Steunmaatregel nr. N 114/2001.

- Duitsland: bij besluit van 25 oktober 2001 heeft de Commissie toestemming gegeven voor twee steunmaatregelen. De eerste maatregel betreft de deelstaat Beieren [28]. Het gaat om circa EUR 10 miljoen (20 miljoen DEM) ter compensatie van de waarde van diervoeders die moesten worden vernietigd, en circa EUR 6 miljoen (12 miljoen DEM) voor de vergoeding van landbouwers op wier bedrijf BSE is geconstateerd. De tweede maatregel betreft de deelstaat Saksen [29]. Hier gaat het om circa EUR 2 miljoen (4 miljoen DEM) voor de vervanging van de veestapel op landbouwbedrijven die op bevel van de overheid zijn geruimd.

[28] Steunmaatregel nr. N 174/2001.

[29] Steunmaatregel nr. N 248/2001.

Op 30 oktober 2001 heeft de Commissie toestemming gegeven voor een BSE-noodprogramma in de deelstaat Hessen [30]. Het programma voorziet onder meer in compensatie tot 100 % voor het vervoer en de verwijdering van diervoeders die vóór 2 december 2000 geproduceerd vlees- en beendermeel bevatten, voor BSE-tests op runderen van meer dan 24 maanden en op schapen en voor de vernietiging en de economische waarde van de karkassen en de melk in geval van vermoedelijke of bevestigde BSE-gevallen. In het kader van het goedgekeurde programma is in totaal voor EUR 1 955 689 aan steun verleend.

[30] Steunmaatregel nr. N 249/2001.

Op 7 september 2001 heeft de Commissie Duitsland (deelstaat Baden-Württemberg) [31] toestemming gegeven om steun voor BSE-tests te betalen, om slachthuizen de waarde van geruimde dieren te vergoeden en om compensatie toe te kennen aan landbouwbedrijven waar BSE is geconstateerd. Alle drie de steunmaatregelen zijn beperkt in de tijd: tot eind 2002 voor de BSE-tests en voor de compensatie aan door BSE getroffen landbouwbedrijven en tot eind 2001 voor de maatregel betreffende slachthuizen. Eind 2002 zullen de steun voor BSE-tests en de compensatie aan door BSE getroffen landbouwbedrijven opnieuw worden bekeken in het licht van de strategie die dan voor de bestrijding van BSE wordt toegepast.

[31] Steunmaatregel nr. N 150/B/2001.

- Italië: De op 25 juli 2001 goedgekeurde regeling (N 113/A/2001) voorziet in andere staatssteun dan inkomenssteun. Het gaat bijvoorbeeld om de compensatie van landbouwers bij wie BSE is geconstateerd, om steun voor de vervanging van de veestapel en om de nationale bijdrage in de financiering van de regeling inzake opkoop voor vernietiging. Als ook de EUR 77 miljoen aan inkomenssteun wordt meegerekend, komt de totale steun op EUR 150 miljoen (circa 300 000 miljoen ITL).

2.5.3. Dierziekten: mond- en klauwzeer in het Verenigd Koninkrijk

108. Het merendeel van de steunmaatregelen die het Verenigd Koninkrijk in 2001 bij de Commissie heeft aangemeld, had betrekking op maatregelen om de landbouwers te helpen de door de uitbraak van mond- en klauwzeer veroorzaakte financiële en economische problemen te boven te komen. Deze ziekte heeft het grootste deel van het land getroffen en heeft ernstige gevolgen gehad voor de landbouwsector.

109. In dit verband zijn twee belangrijke steunregelingen goedgekeurd door de Commissie: op 3 april 2001 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de "Outgoers Mark 2 Scheme" [32], die erop was gericht de door mond- en klauwzeer getroffen varkenshouders die definitief met de varkenshouderij wensten te stoppen, daarbij te helpen. Voor deze steunregeling werd 5 miljoen GBP uitgetrokken. Korte tijd later, op 6 juni 2001, heeft de Commissie ook toestemming verleend voor de "Livestock Welfare (Disposal) Scheme" [33], waarmee werd beoogd de problemen op het gebied van het dierenwelzijn aan te pakken die het gevolg waren van de vervoersbeperkingen die waren ingesteld om mond- en klauwzeer te bestrijden. Voor deze steunregeling werd 6 miljoen GBP per week beschikbaar gesteld. Er werd bijgedragen in de kosten van het vervoer, het slachten, de destructie, het verbranden en de verwijdering van de karkassen en ook in de veterinaire kosten en voorts werden vergoedingen toegekend aan de onder de vervoersbeperkingen vallende veehouders die hun dieren in verband met welzijnsproblemen lieten ruimen. Een dergelijke ruiming was mogelijk als door dierenartsen in overheidsdienst werd bevestigd dat het welzijn van de dieren door de vervoersbeperkingen in gevaar werd gebracht.

[32] Steunmaatregel nr. NN 24/2001.

[33] Steunmaatregel nr. NN 25/2001.

2.5.4. Opening van formele onderzoeken

2.5.4.1. Opening van formele onderzoeken

110. Spanje: Steun om landbouwers te compenseren voor hoge brandstofprijzen

Op 11 april 2001 heeft de Europese Commissie besloten een formeel onderzoek op grond van de staatssteunregels te beginnen met betrekking tot een aantal belastingmaatregelen voor de landbouw die Spanje heeft genomen naar aanleiding van de stijging van de energieprijzen in 2000. De Commissie betwijfelt of de maatregelen van de Spaanse regering verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt. De Commissie kan in dit stadium niet uitsluiten dat de onderzochte maatregelen neerkomen op loutere exploitatiesteun om de landbouwsector te compenseren voor de hogere brandstofprijzen. De Commissie kan dergelijke exploitatiesteun in de regel niet toestaan. Voorzover dergelijke steun reeds is toegekend en het onderzoek bevestigt dat de twijfel van de Commissie gerechtvaardigd is, zal de Commissie de Spaanse autoriteiten moeten verzoeken deze steun van de ontvangers terug te vorderen.

111. Italië (Sardinië): Steun om landbouwers te compenseren voor de hoge prijs van gasolie

Op 25 juli 2001 is de Commissie een formeel onderzoek begonnen naar staatssteun van Italië (Sardinië) om landbouwers te compenseren voor het feit dat gasolie duurder is dan aardgas. De maatregel maakt deel uit van een veelomvattende wet voor Sardinië, de zogenoemde Testo Unico, waarin de toekenning van een groot aantal verschillende steunbedragen aan de landbouwsector is geregeld. De Commissie heeft geen bezwaren tegen de rest van de Testo Unico.

112. Volgens de Sardische autoriteiten beschikt hun eiland niet over een aardgasnet, zodat de landbouwers de veel duurdere gasolie moeten gebruiken. De steun heeft tot doel deze structurele belemmering te compenseren en zo weer omstandigheden te creëren die volgens de regering van Sardinië normale concurrentieverhoudingen zijn. In dit stadium is de Commissie echter van oordeel dat staatssteun die uitsluitend een kunstmatige verlaging van de productiekosten van de landbouwers tot gevolg heeft, als exploitatiesteun moet worden beschouwd. Dergelijke steun brengt normaliter geen duurzame verbetering voor de sector teweeg. Zodra dergelijke steun wordt stopgezet, komt het vroegere probleem terug. De oplossing voor dergelijke problemen moet elders worden gezocht. Zo bieden de regels van de Commissie inzake staatssteun voor milieubescherming bijvoorbeeld de mogelijkheid om steun te verlenen voor ter plaatse beschikbare hernieuwbare energiebronnen. De voorgestelde steun zou echter de overschakeling van fossiele brandstoffen op hernieuwbare energiebronnen niet bevorderen. Het ziet er veeleer naar uit dat de steun dergelijke structurele veranderingen zou tegenhouden.

2.5.4.2. Italiaanse financiële wet voor 2001

113. De Commissie heeft een formeel onderzoek geopend met betrekking tot de verhoging met EUR 119 miljoen (230 000 miljoen ITL) van een buitengewoon steunpakket ten bedrage van EUR 100 miljoen (200 000 miljoen ITL) dat de Raad in 1997 had goedgekeurd op grond van artikel 88, lid 2, derde alinea, van het EG-Verdrag. Italië toentertijd, nadat de Commissie een formeel onderzoek naar de betrokken steun had geopend, de Raad verzocht de steunmaatregel wegens buitengewone omstandigheden met algemene stemmen goed te keuren. Het ging er bij deze maatregel om dat de staat bedragen voor zijn rekening nam die verschuldigd waren door leden van landbouwcoöperaties die persoonlijk borg voor de coöperaties stonden in het geval dat deze laatste insolvent zouden blijken.

114. De Commissie heeft nu de procedure ingeleid omdat zij van mening is dat het gaat om achteraf betaalde steun voor het functioneren van coöperaties die erop neerkomt dat schulden van de coöperaties alsnog worden kwijtgescholden. Omdat de Raad de steunmaatregel destijds heeft goedgekeurd wegens buitengewone omstandigheden, kan deze goedkeuring niet worden beschouwd als een de-facto-toestemming voor een herfinanciering van dezelfde steunmaatregel, vooral gezien de ernstige twijfel die in eerste instantie door de Commissie was geuit. De Commissie vindt daarom dat nieuwe financiële middelen voor de betrokken maatregel op zichzelf moeten worden beoordeeld overeenkomstig de geldende communautaire bepalingen.

115. De Commissie heeft ook een formeel onderzoek geopend ten aanzien van steun voor de redding en herstructurering van ondernemingen in moeilijkheden en steun ter bevordering van onderzoek en ontwikkeling. Deze laatste steunmaatregel zal gedeeltelijk worden gefinancierd door middel van een parafiscale heffing op zowel ingevoerde als binnenlandse producten. De Commissie heeft gehandeld in overeenstemming met haar vaste gedragslijn terzake en de jurisprudentie van het Hof, die inhouden dat steun die wordt gefinancierd uit parafiscale heffingen die ook op ingevoerde producten worden toegepast, in beginsel onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt omdat voor de ingevoerde producten niet op dezelfde manier van de steunregeling kan worden geprofiteerd als voor binnenlandse producten. Tenzij de lidstaat kan aantonen dat dit niet het geval is, zal op deze wijze gefinancierde steun waarschijnlijk een duidelijk verstoring van de concurrentie tot gevolg hebben. Dit zal in de loop van het onderzoek worden nagegaan. De Commissie heeft echter ook geoordeeld dat het bij sommige van de overwogen maatregelen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling niet om staatssteun gaat omdat deze maatregelen door overheidsinstellingen zullen worden uitgevoerd in het algemeen belang.

2.5.4.3. AIMA-programma: Steun aan de sector pluimvee in Italië

116. Het Italiaanse interventiebureau AIMA (Azienda di Stato per gli interventi nel mercato agricolo) is voornemens Italiaanse pluimveeproducenten te compenseren voor het inkomensverlies dat zij hebben geleden als gevolg van de dioxinecrisis in België in 1999. Gesteld wordt dat deze crisis een sterke daling van productie en handel en een scherpe terugval van het verbruik van pluimveeproducten in Italië heeft veroorzaakt. De steun ten bedrage van EUR 10 323 138 (20 000 miljoen ITL) is het verschil tussen de gemiddelde prijzen in niet door de crisis getroffen landen en de prijzen in Italië in juni en juli 1999 (de periode waarop de compensatie betrekking heeft). De Commissie is van mening dat de verstoring van de markt als gevolg van de bezorgdheid bij de consument over dioxine op zichzelf geen buitengewone gebeurtenis vormt. Als Italie niet kan aantonen dat het om een buitengewone verstoring gaat, kan de steun dus niet worden toegestaan.

2.5.4.4. Bijstandsverlening ter verbetering van de verwerking en afzet van landbouwproducten - Artikel 35 van regionale wet 5/2000 van Veneto (Italië)

117. Op basis van artikel 35 van regionale wet 5/2000 [34] willen de Italiaanse autoriteiten staatssteun voor investeringen in de verwerking en afzet van landbouwproducten (intensiteit tot 40 %) verlenen aan 36 agro-industriële bedrijven die een financieringsaanvraag als bedoeld in Verordening (EG) nr. 951/97 [35] hebben ingediend gedurende de programmeringsperiode 1994-1999 [36] en concrete werkzaamheden hebben verricht, maar wegens onvoldoende financiële middelen geen medegefinancierde overheidssteun hebben ontvangen.

[34] Het gaat om een algemene wet inzake de herfinanciering en wijziging van regionale wetten betreffende de opstelling van de jaar- en meerjarenbegrotingen van de regio.

[35] Verordening inzake de verbetering van de verwerking en de afzet van landbouwproducten - PB L 142 van 2.6.1997, blz. 22.

[36] Het operationele programma voor Veneto is goedgekeurd bij Beschikking 96/2598/EG van de Commissie van 2 oktober 1996.

118. Te oordelen naar de beschikbare gegevens, kan de Commissie niet uitsluiten dat het gaat om achteraf toegekende steun voor reeds door de begunstigde verrichte activiteiten, welke steun dus niet het vereiste stimulerende element zou inhouden en als exploitatiesteun zou moeten worden beschouwd gezien het feit dat het enige doel ervan zou zijn de begunstigde te bevrijden van een financiële last.

2.5.4.5. Kaderregelingen voor steunverlening in Italië

119. De Commissie heeft dit jaar onder meer voor de sector verwerking en afzet van landbouwproducten haar goedkeuring gehecht aan verscheidene kaderregelingen waarmee zeer hoge budgetten zijn gemoeid.

120. Zo is een kaderregeling voor de sector verwerking en afzet van landbouwproducten (steunmaatregel nr. N 558/2000) goedgekeurd waarvoor EUR 500 miljoen wordt uitgetrokken. Ook heeft de Commissie de regeling voor de overheidsinstelling "Sviluppo Italia" (steunmaatregel nr. N 559/2000) goedgekeurd, welke instelling de oude instellingen RIBS en Itainvest vervangt en eveneens projecten in de sector verwerking en afzet van landbouwproducten ondersteunt. Voor deze regeling wordt ongeveer EUR 1 miljard uitgetrokken.

121. In diezelfde context heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan het landbouwgedeelte van een omvangrijke steunregeling voor investeringen [37] die bestemd is voor alle bedrijven die zijn gelegen in de Italiaanse regio's die in aanmerking komen voor de uitzonderingen als bedoeld in artikel 87, lid 3, onder a) en c), van het Verdrag. De goedkeuring betreft uitsluitend de steunverlening aan bedrijven in de landbouwsector (over de steunverlening aan andere sectoren dan de landbouw zijn afzonderlijke beschikkingen gegeven). Met de maatregelen worden doelstellingen op het gebied van regionale ontwikkeling beoogd. Voor de hele regeling, die loopt tot en met 31 december 2006, is ongeveer EUR 4,6 miljard (9 000 miljard ITL) per jaar beschikbaar. Dit bedrag is mede voor de andere sectoren dan de landbouw bestemd. De steun wordt verleend in de vorm van belastingkredieten.

[37] Steunmaatregel nr. N 646/C/2000.

2.5.5. Steun aan wijnproducenten in Italië (Sicilië)

122. Op 17 oktober heeft de Commissie een negatieve eindbeslissing genomen in zaak C 61/96 [38] met betrekking tot steun die Sicilië voornemens was te verlenen aan wijnproducenten (maximaal EUR 1 miljoen) om hen te compenseren voor aanplantrechten die zij als gevolg van droogte niet hadden kunnen gebruiken, en aan ambachtelijke bedrijven (maximaal EUR 5 miljoen), in welk laatste geval het om gesubsidieerde kortlopende leningen ging. Aangezien de steun aan de wijnproducenten bedoeld was om hen in strijd met de GMO-regels in de sector wijn te compenseren voor rechten die niet geldig waren, en aangezien de gesubsidieerde kortlopende leningen ook bestemd konden zijn voor bij de prod