Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Voorstellen van de Commissie voor de vaststelling van de landbouwprijzen (2000/2001)"

(2000/C 168/06)

De Raad heeft op 13 maart 2000 besloten, overeenkomstig art. 37 van het EG-Verdrag het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde voorstellen.

De afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu", die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 19 april 2000 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Strasser.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 27 april 2000 gehouden 372e zitting het volgende advies uitgebracht, dat met 71 stemmen vóór en 12 stemmen tegen, bij 8 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inhoud van het Commissievoorstel

1.1. Prijsvoorstellen

1.1.1. In de inleiding van het Commissiedocument wordt erop gewezen dat er als gevolg van de besluiten van mei 1999 in het kader van Agenda 2000 nog maar weinig sectoren zijn waarvoor jaarlijks institutionele prijzen of bedragen moeten worden vastgesteld. Concreet moet voor het verkoopseizoen 2000/2001 nog het volgende worden vastgelegd: de maandelijkse verhogingen voor granen en rijst, diverse prijzen en bedragen in het kader van de suikermarktordening, de steun voor zijderupsen en de basisprijzen voor schapen- en varkensvlees. De Commissie stelt voor om vast te houden aan de zgn. meerjarenaanpak, d.w.z. dat de institutionele prijzen en bedragen voor de betrokken sectoren - behalve de suikersector - voor onbepaalde tijd worden vastgesteld.

1.1.2. De interventieprijs voor granen (momenteel 119,19 EUR/ton) wordt overeenkomstig de besluiten m.b.t. Agenda 2000 verlaagd met 7,5 % tot 110,25 EUR/t voor het verkoopseizoen 2000/2001 en met nog eens 7,5 % tot 101,31 EUR/t voor het verkoopseizoen 2001/2002. Tegelijkertijd wordt de hectarepremie van momenteel 54,34 EUR/t verhoogd tot resp. 58,67 EUR en 63,00 EUR. De Commissie stelt voor om ook het bedrag van de maandelijkse verhoging, thans 1 EUR/ton/maand, te verlagen, nl. tot 0,93 EUR voor het verkoopseizoen 2000/2001 en tot 0,85 EUR voor het verkoopseizoen 2001/2002. Verder stelt de Commissie voor om de interventieperiode voor Zweden (momenteel van 1 december t/m 30 juni) in overeenstemming te brengen met die welke voor de andere lidstaten (met uitzondering van de zuidelijke lidstaten) geldt.

1.1.3. Voor oliehoudende zaden wordt het basisbedrag voor rechtstreekse steun in drie fasen verlaagd tot op het niveau van de steun voor granen en braaklegging.

1.1.4. Conform de in mei 1999 genomen besluiten is het percentage verplichte braaklegging voor de periode 2000-2006 op 10 % vastgesteld. Afhankelijk van de marktsituatie kan dit evenwel worden gewijzigd.

1.1.5. Voor rijst stelt de Commissie voor, het bedrag van de maandelijkse verhoging te handhaven op 2 EUR/ton/maand.

1.1.6. Voor suiker stelt de Commissie voor, zowel de institutionele prijzen (resp. basis-, minimum-, interventie- en richtprijs) als de maandelijkse opslagkostenvergoeding op het bestaande peil te handhaven.

De Commissie merkt op dat in het kader van de GATT-verplichtingen ook de productiequota voor het verkoopseizoen 2000/2001 overeenkomstig art. 26 van de basisverordening moeten worden verlaagd.

1.2. Begrotingssituatie

1.2.1. In januari 2000 raamde de Commissie de benodigde middelen voor het begrotingsjaar 2000 op 37471 mln euro. Dit bedrag ligt 582 mln euro hoger dan in de (door de Commissie op 16 december 1999 vastgestelde) begroting was opgenomen en 119 mln euro hoger dan het maximum dat de Europese Raad van Berlijn in de "financiële vooruitzichten" heeft bepaald.

1.2.2. Volgens de Commissie is bij de in januari gemaakte raming van de behoefte aan middelen voor het EOGFL-Garantie (37471 mln euro) rekening gehouden met de ontwikkelingen die zich sinds de vaststelling van de economische prognoses hebben voorgedaan en ook met het feit dat de wetgevingssituatie anders is dan toen de begroting werd opgesteld. De Commissie benadrukt dat de prijsvoorstellen niet van invloed zijn op de in januari gemaakte raming van de benodigde middelen voor het begrotingsjaar 2000.

1.2.3. Bij de begroting is uitgegaan van een euro/dollar-verhouding van 1: 1,12. Een gemiddelde koers in het begrotingsjaar van 1 euro = 1,04 USD zou volgens de Commissie een besparing van 400 mln euro kunnen opleveren.

1.2.4. De benodigde middelen voor de sectoren schapen- en geitenvlees, zuivel, wijn en olijven zijn naar beneden toe bijgesteld, terwijl het voor rundvlees, vezelgewassen en suiker juist noodzakelijk wordt geacht de ramingen van de benodigde middelen - in vergelijking met de prognoses die aan de begroting ten grondslag lagen - te verhogen.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité betreurt dat in het Commissievoorstel voor de vaststelling van de landbouwprijzen voor 2000/2001 anders dan in voorgaande jaren niet wordt ingegaan op de algemene situatie waarin de landbouweconomie zich bevindt, noch op de wijze waarop de agrarische en voedselproductie en de landbouwinkomens en voedselprijzen zich ontwikkelen.

2.2. Het Comité brengt in herinnering dat het de Commissie herhaaldelijk heeft verzocht te onderzoeken wat het effect is van het GLB, en dan met name van de verlaging van de producentenprijzen voor landbouwproducten, op de consumentenprijzen, de levensmiddelenkwaliteit, het milieu, de werkgelegenheid, enz. Het Comité stelt vast dat de Commissie in een in februari 2000 gepubliceerde analyse van de gevolgen van de GLB-hervorming o.a. melding maakt van mogelijke voordelen voor de consumenten. Deze analyse betreft echter maar een beperkt aantal aspecten van het door het Comité gewenste onderzoek.

2.3. Vorig jaar heeft het Comité in zijn advies over het prijspakket al aangegeven bezorgd te zijn over de manier waarop de landbouwinkomens zich in de meeste EU-lidstaten ontwikkelen. De vrees dat deze inkomens verder onder druk zal komen te staan, is gezien de inkomensontwikkeling in 1999 helaas terecht gebleken. Volgens Eurostatramingen zijn de inkomens uit landbouwactiviteiten in 1999 gemiddeld reëel met 2,8 % gedaald. De sterkste achteruitgang deed zich voor in Ierland (-11,7 %), Denemarken (-10,5 %), België (-9,1 %) en Nederland (-5,8 %). De forse inkomensdalingen troffen vooral landen die sterk op de veeteelt gericht zijn, daar de prijzen van alle dierlijke producten, vooral varkensvlees, aanzienlijk naar beneden zijn gegaan. In sommige regio's is de inkomenssituatie van vele landbouwers door de hoge opbrengstverliezen voor granen in Spanje en olijven in Spanje, Griekenland en Portugal verslechterd.

2.4. Gezien deze onbevredigende inkomensontwikkeling en de gespannen situatie op belangrijke landbouwmarkten acht het Comité het noodzakelijk dat de beschikbare instrumenten van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) ten volle worden benut. Voorts rekent het Comité erop dat ter wille van de broodnodige continuïteit wordt vastgehouden aan de hervormingsbesluiten van vorig jaar, wat ook in het kader van de WTO-onderhandelingen uiterst belangrijk is, en dat de voor de hervorming noodzakelijke en reeds toegezegde financiële middelen ter beschikking worden gesteld.

2.5. Tijdens de Europese Raad van Berlijn hebben de staatshoofden en regeringsleiders de boeren toegezegd dat voor de hervormingsmaatregelen hoe dan ook de benodigde financiële middelen worden uitgetrokken. Het Comité vindt dat de zogenaamde marge (het verschil tussen de theoretische en de daadwerkelijke bovengrens voor de uitgaven) daarom - indien noodzakelijk - ook voor GLB- maatregelen beschikbaar moet zijn. In geen geval kan zomaar voor kennisgeving worden aangenomen dat afgesproken maatregelen reeds in het eerste jaar na de inwerkingtreding van de hervorming om bezuinigingsredenen worden gecorrigeerd.

2.6. Het Comité erkent wel dat het programma tot wederopbouw van Kosovo noodzakelijk is, maar vindt het een goede zaak dat invloedrijke staats- en regeringsleiders in maart 2000 in Lissabon zich tegen overheveling van middelen uit de landbouwbegroting naar het stabiliteitspact voor de Balkan hebben uitgesproken. Het Comité verwacht van de Commissie dat zij hieraan gevolg geeft en de in Berlijn genomen besluiten m.b.t. Agenda 2000 - alleen al ter wille van de geloofwaardigheid - volledig in acht neemt.

2.7. Het Comité verwijst bovendien naar het advies van de landbouwcommissie van het Europees Parlement aan de begrotingscommissie waarin staat dat als ergens bijzondere begrotingsmiddelen voor nodig zijn, de financiële gevolgen daarvan gelijkmatig over alle begrotingslijnen moeten worden verdeeld.

2.8. Voorts wijst het Comité opnieuw op de moeilijke situatie van belangrijke landbouwmarkten, die mede veroorzaakt wordt door de toename van de invoer. Het rekent erop dat de Commissie de voor afzetbevordering beschikbare instrumenten en begrotingsmiddelen doeltreffend gebruikt, en pleit ervoor de middelen uit te breiden. Volgens het Comité is het gerechtvaardigd dat de voor de stimulering van de afzet van sierplanten en bloemen uitgetrokken begrotingsmiddelen ook in het jaar 2000/2001 worden gebruikt, omdat het afbreuk zou doen aan de efficiency van de deugdelijk gebleken afzetmaatregelen als er een onderbreking zou plaatsvinden.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Granen

3.1.1. Het Comité is het niet eens met de voorgestelde verlaging van het bedrag van de maandelijkse verhogingen, omdat hiervoor geen gegronde redenen bestaan. De kosten voor opslag bestaan niet alleen uit financieringskosten, maar ook uit andere kosten, bijvoorbeeld voor personeel, gebouwen en energie. De kosten staan bij granen volledig los van de ontwikkeling van de waarde van het product. Dit geldt ook voor het algemene rentepeil. Het Comité wijst erop dat verlaging van het bedrag van de maandelijkse verhogingen niet alleen een verdere prijsdaling zou veroorzaken, maar ook tot minder bescherming aan de buitengrenzen zou leiden.

3.1.2. Het Comité is in beginsel voorstander van passende maatregelen om de vervaardiging van kwaliteitsproducten te stimuleren, maar vindt het jammer dat de Commissie de minimumcriteria voor interventie voor het verkoopseizoen 2000/2001 heeft aangescherpt op een moment waarop de producenten niet meer op deze nieuwe situatie konden reageren, omdat de herfstinzaai reeds had plaatsgevonden. Bovendien strookt deze handelwijze niet met de vorig jaar overeengekomen hervorming, daar de aanscherping een duidelijke beperking betekent van de vangnetfunctie van interventie en ertoe zal leiden dat de prijzen nog meer onder druk komen te staan. Het Comité staat achter de regeling t.a.v. de minimumkorrelgrootte bij gerst, maar pleit ervoor de overige criteria voor interventie bij de besluitvorming over het prijspakket te herzien. Er moet rekening mee worden gehouden dat de boeren, doordat zij van het weer afhankelijk zijn, niet alle factoren die een stempel op de productkwaliteit kunnen drukken, zoals het vochtgehalte en het uitvalpercentage bij rogge, zelf in de hand hebben.

3.1.3. In het licht van de gespannen situatie op de graanmarkten verzoekt het Comité de Commissie na te gaan in hoeverre de overige aanbieders op de wereldmarkt bijdragen aan terugdringing van de aangeboden hoeveelheid en mede op basis daarvan het verplichte-braakleggingspercentage voor het verkoopseizoen 2001/2002 opnieuw te bekijken.

3.1.4. Het Comité stemt in met het voorstel van de Commissie om het bedrag van de maandelijkse verhoging voor rijst te handhaven. De moeilijke situatie waarin de rijstproducenten verkeren toont aan dat de instrumenten van de GMO voor rijst in principe ook in de toekomst nodig zullen zijn.

3.2. Suiker

3.2.1. Het voorstel van de Commissie om de institutionele prijzen en de opslagkostenvergoedingen voor suiker deze keer niet te veranderen, kan de goedkeuring van het Comité wegdragen.

3.2.2. Het Comité rekent erop dat er tijdig en op passende wijze maatregelen ter beperking van de productie worden getroffen om de verplichtingen van de Uruguay-ronde na te komen. Hiermee draagt de Europese suikerindustrie er tevens in belangrijke mate toe bij dat de op de wereldmarkt aangeboden hoeveelheid vermindert.

3.3. Vlas/hennep

3.3.1. De Commissie gaat er in de budgettaire context van de prijsvoorstellen kennelijk van uit dat de hervormingsvoorstellen voor de GMO voor vlas en hennep reeds in het verkoopseizoen 2000/2001 van kracht worden. Volgens het Comité is dit onaanvaardbaar, omdat voor implementatie en overleg een adequate overgangsperiode nodig is, zoals het in zijn advies over de GMO voor vezelvlas en -hennep duidelijk heeft aangegeven. Het verzoekt de Commissie om de in dit advies gemaakte kritische opmerkingen op te pikken en deze bij de noodzakelijke aanpassing van de hervormingsvoorstellen terdege in acht te nemen.

3.4. Groenten en fruit

3.4.1. Het Comité wijst erop dat de thans geldende gemeenschappelijke drempelwaarden voor verwerkte producten op basis van citrusvruchten en de quotaregeling voor verwerkte producten op basis van tomaten in de praktijk tot moeilijkheden leiden en dat deze hoeveelheden dus moeten worden opgetrokken. Daarom zou nader moeten worden onderzocht of afzonderlijke drempelwaarden per lidstaat voor bedrijven die citrusvruchten en tomaten verwerken niet beter zijn om aan de productie- en marktvereisten te voldoen.

3.4.2. Voorts merkt het Comité op dat de druk op verschillende specifieke productsectoren, zoals schaalvruchten, asperges en knoflook, door de invoer uit landen met lage prijzen alsmaar toeneemt. Hierdoor komen vele arbeidsplaatsen op de tocht te staan, omdat het hierbij doorgaans om zeer arbeidsintensieve sectoren gaat. Het Comité pleit ervoor dat de desbetreffende steunmaatregelen worden voortgezet en dat ook de bijzondere beschermingsclausule wordt toegepast.

3.5. Dierlijke producten

3.5.1. Het Comité vindt het een goede zaak dat de basisprijzen voor schapen- en varkensvlees onveranderd blijven en dat voor deze sectoren geen extra begrotingsmiddelen nodig zijn. Nu de rundvleesprijzen als gevolg van de Agenda 2000-hervorming dalen (verlaging van de institutionele prijzen met nog eens 6,7 % halverwege het jaar) en er relatief veel wordt ingevoerd, vraagt het zich echter wel af of de gunstige prijzen die de Commissie voor schapenvlees verwacht, in de praktijk wel haalbaar zullen zijn. Daar komt nog bij dat bij de invoer van schapenvlees van buiten de EU steeds vaker ingevroren vlees door gekoeld ("chilled") vers vlees wordt vervangen, waardoor de prijsdruk op de Europese markten nog verder toeneemt.

3.5.2. Het Comité neemt er nota van dat de institutionele prijzen voor rundvlees overeenkomstig de Agenda 2000-hervorming in drie stappen worden verlaagd en dat er voor 2000 geen aanvullende middelen nodig zijn. Het rekent erop dat de Commissie alle mogelijkheden zal benutten om de rundvleesmarkt verder te stabiliseren.

3.5.3. Het Comité bekritiseert dat de Commissie voor de eerste keer bij een marktordeningsmaatregel een poging doet - uitgerekend bij de voor kinderen en jongeren zo belangrijke schoolmelkregeling - om tot gedeelde financiering tussen Gemeenschap en lidstaten te komen. Het rekent erop dat snel wordt besloten de voortzetting van het schoolmelkprogramma te garanderen. Het Comité heeft hier in zijn advies over het Commissievoorstel al op aangedrongen.

Brussel, 27 april 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. Rangoni Machiavelli