NL Publicatieblad van de Europese Unie C 84/49

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het gewijzigde voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van de Verordeningen (EG) nr. 1290/2005 en (EG) nr. 1234/2007 van de Raad, wat de verstrekking van levensmiddelen aan de meest behoeftigen in de Unie betreft

(COM(2010) 486 definitief — 2008/0183 (COD))

2011/C 84/11

Rapporteur: de heer LUCAN

De Raad en het Europees Parlement hebben respectievelijk op 23 september en 8 oktober 2010 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 43, lid 2, en art. 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) te raadplegen over het

Gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordeningen nr. 1290/2005 (EG) en nr. 1234/2007 (EG) van de Raad, wat de verstrekking van levensmiddelen aan de meest behoeftigen in de Unie betreft

COM(2010) 486 final — 2008/0183 (COD).

De afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 december 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 19 en 20 januari 2011 gehouden 468e zitting (vergadering van 20 januari 2011) onderstaand advies uitgebracht, dat met 150 stemmen vóór en 4 stemmen tegen, bij 14 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 De regeling voor voedselverstrekking aan de meest behoeftigen in de Unie (PEAD) draagt bij aan de economische ontwikkeling van de levensmiddelenmarkt en de verspreiding van Europese waarden (in het bijzonder het solidariteitsbeginsel) onder de kansarme groepen in de EU. De voedselvoorziening van alle burgers in de EU, en met name de kansarme groepen, dient een van de cruciale doelstellingen te blijven van het Europese landbouwbeleid. Alleen met een krachtige en duurzame economische ontwikkeling van het landbouwbeleid kunnen ook de allerzwaksten in de Europese Unie worden ondersteund.

1.2 Het EESC acht de herziening van het Europese rechtskader opportuun en noodzakelijk gezien de aanpassingen van het Verdrag en de veranderingen op de interne markt op het gebied van prijzen, voorraden, marktbeleid en de specifieke behoeften van de afzonderlijke lidstaten.

1.3 Het EESC steunt de voortzetting van de PEAD en vindt dat daarvoor structureel een beroep moet worden gedaan op de GLB-begroting (gemeenschappelijk landbouwbeleid), aangezien meer dan 80 miljoen mensen in de Europese Unie (1) (ruim 16 % van de EU-bevolking) in armoede leven, er voor 2010 – het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting – duidelijke prioriteiten zijn geformuleerd en steeds meer burgers door de crisis steeds verder in de armoede dreigen weg te zakken.

1.4 De regeling voor voedselverstrekking aan de meest behoeftigen dient een vast onderdeel te worden van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, omdat daarmee de positie kan worden verbeterd van al diegenen die door de prijsschommelingen op de levensmiddelenmarkt het hoofd niet boven water kunnen houden. Tegelijkertijd draagt de regeling bij aan een evenwichtigere en stabielere interne markt, aangezien de verstrekte levensmiddelen afkomstig zijn van interventievoorraden, maar ook zijn aangekocht op de Europese markt en door Europese boeren zijn geproduceerd. Het EESC pleit voor het behoud van deze maatregel voor indirecte marktondersteuning, die deel uitmaakt van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en in de huidige crisis zo belangrijk is voor de kansarme groepen, maar vooral ook voor de boeren.

1.5 Gezien de omvang van het verschijnsel voedselarmoede, waarmee meer dan 43 miljoen Europese burgers te maken hebben, en de positieve effecten van de PEAD voor de kansarme groepen, zou de regeling voortaan moeten worden voorzien van een stevige begroting.

1.6 De evaluatie van de nationale en Europese voedselhulpregelingen zou moeten beginnen met een inventarisatie van de behoeften van alle kansarme burgers. Daarbij gaat het onder meer om de allerarmste groepen (zoals straatkinderen, daklozen, asielzoekers, illegale werknemers en illegale migranten enz.) die geen ondersteuning krijgen op basis van een gegarandeerd minimuminkomen en doorgaans buiten de officiële statistieken vallen. Sociale uitsluiting kan in de eerste plaats worden voorkomen en aangepakt door middel van integratie van alle kansarme groepen, een van de prioriteiten van het Europees Jaar 2010. Het EESC roept de bevoegde overheden in de lidstaten op om voor de vaststelling van kansarme groepen gebruik te maken van gegevensbestanden van personen die niet in de officiële statistieken voorkomen. Deze gegevens kunnen veelal worden opgevraagd bij niet-gouvernementele organisaties of liefdadigheidsinstellingen.

1.7 De Commissie zou de lidstaten moeten aanmoedigen om partnerschappen tussen overheden en maatschappelijke organisaties te bevorderen, zodat zo veel mogelijk ngo's en vrijwilligersorganisaties bij de verstrekking van levensmiddelen kunnen worden betrokken. De voedselhulp in het kader van de PEAD zou een aanvulling kunnen vormen op de sociale voorzieningen die worden verstrekt in het kader van de maatschappelijke integratie van kansarmen.

1.8 Ngo's en liefdadigheidsinstellingen die tegelijkertijd voedselhulp verstrekken en zorg en sociale hulpverlening bieden (met name in de vorm van nacht- en dagopvang voor kansarmen en gaarkeukens), dienen ondersteuning te krijgen voor hun administratiekosten.

1.9 Het EESC juicht het toe dat de Commissie het wijzigingsvoorstel van het Europees Parlement inzake een vergoeding voor de administratie- en opslagkosten van liefdadigheidsinstellingen in het gewijzigde voorstel opneemt.

1.10 De nationale medefinanciering zou door de huidige economische crisis extra administratieve rompslomp met zich mee kunnen brengen voor met name de lidstaten met een laag inkomen per hoofd van de bevolking en een groot aantal kansarmen en daardoor de Europese regeling onuitvoerbaar kunnen maken. Dit zou nadelig kunnen zijn voor de kansarme groepen in de EU en een schending kunnen betekenen een van de belangrijkste beginselen van het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting, nl. maatschappelijke integratie.

1.11 De regeling voor voedselhulp aan kansarmen zou onder de verantwoordelijkheid van de Unie moeten vallen en voor 100 % uit de GLB-begroting worden gefinancierd. De lidstaten dragen op dit moment samen met nationale liefdadigheidsinstellingen bepaalde kosten voor de tenuitvoerlegging van de regeling (kosten in verband met het transport van levensmiddelen naar opslagplaatsen, administratiekosten, transportkosten, opslagkosten, btw, kosten voor sociale voorzieningen in aanvulling op de voedselhulp).

2. Een van de prioriteiten van het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting (2010) is de ondersteuning van kansarmen, onder wie ook mensen die slachtoffer dreigen te worden van voedselarmoede.

2.1 Ruim 80 miljoen EU-burgers kampen met armoede (2). 16 % van de Europese bevolking bevindt zich in een kwetsbare positie en voor ruim 43 miljoen burgers is voedselarmoede een reële bedreiging. In 2006 varieerde het aandeel van de bevolking dat het risico liep om in voedselarmoede terecht te komen van 2 % (Denemarken) tot 37 % (Slowakije). In meer dan zeven lidstaten kwam het aandeel armen boven 20 % uit. Alleen al in Polen en Duitsland dreigen respectievelijk 11 en 9 miljoen mensen onder de armoedegrens te raken. Deze cijfers zijn het bewijs dat er absoluut behoefte is aan voedselhulp.

2.2 De bevolkingsgroepen die door gebrek aan voldoende (goede) voeding het meest te maken hebben met kwalitatieve of kwantitatieve ondervoeding, zijn kinderen uit arme gezinnen, ouderen, daklozen, asielzoekers, illegale werknemers en illegale migranten, en gehandicapten (kinderen en volwassenen). In sommige lidstaten komen personen die voedselhulp ontvangen, ook in aanmerking voor een sociale uitkering op basis van het gegarandeerd minimuminkomen.

2.2.1 Een groot deel van de kansarmen, met name daklozen, asielzoekers, illegale werknemers en illegale migranten, geniet geen enkele vorm van sociale bescherming en valt buiten de nationale statistieken. Een deel van hen heeft geen identiteitsbewijs en een inventarisatie maken van hun behoeften aan sociale voorzieningen en voedselhulp is moeilijk en eigenlijk alleen haalbaar als dat samen met niet-gouvernementele organisaties of liefdadigheidsinstellingen wordt gedaan.

2.2.2 Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar kinderen uit arme gezinnen die door hun voedingspatroon op latere leeftijd te maken kunnen krijgen met gezondheidsproblemen, een verminderde hersenontwikkeling en leermoeilijkheden. Ook om die reden zou de voedselhulp moeten voorzien in een gevarieerder aanbod van levensmiddelen, waaronder ook groenten en fruit.

2.3 De aanpak van armoede is een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid in het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting (2010). De strategie voor de bevordering van maatschappelijke integratie en armoedebestrijding kent een aantal prioriteiten:

— actieve integratie door middel van een minimuminkomen, herintreding in het arbeidsproces en verstrekking van sociale voorzieningen ter bevordering van de re-integratie;

— bestrijding van kinderarmoede;

— maatregelen tegen uitsluiting van huisvesting en tegen de uitsluiting van daklozen (3).

Voedselhulp moet daarom worden gekoppeld aan begeleiding, onderwijs en sociale hulpverlening, zodat er kan worden bijgedragen tot de professionele en maatschappelijke integratie van de verschillende categorieën kansarmen.

3. Het voorstel van de Commissie

3.1 De huidige regeling is afhankelijk van de levering van producten uit de interventievoorraden van de Unie, waarbij ter aanvulling op tijdelijke basis ook aankopen op de markt plaatsvinden. De achtereenvolgende hervormingen van het GLB en de gunstige ontwikkelingen van de prijzen hebben er echter toe geleid dat de interventievoorraden geleidelijk zijn afgenomen en dat ook het beschikbare assortiment producten kleiner is geworden. Daarom moeten aankopen op de markt een permanente voorzieningsbron voor de regeling worden, zodat de interventievoorraden kunnen worden aangevuld voor het geval er geen geschikte interventievoorraden voorhanden zijn.

3.1.1 Het voorstel tot wijziging van de basisverordening bevat bepalingen voor aanpassing aan het VWEU en inhoudelijke wijzigingen van de landbouwmaatregelen die zijn voorgesteld met het oog op de harmonisatie van de uitvoering van de regeling voor voedselverstrekking in alle lidstaten.

3.1.2 De Commissie stelt voor om het rechtskader te wijzigen op basis van de volgende elementen: twee voorzieningsbronnen (de levensmiddelen kunnen ofwel afkomstig zijn uit de interventievoorraden, ofwel van de markt), verbreding van het assortiment verstrekte levensmiddelen en duidelijker prioriteiten, een perspectief op lange termijn (drie jaar), versterking van de voortgangscontrole en de verslaglegging, invoering van medefinanciering (voor de periode 2010-2012 zou de EU-medefinanciering 75 % bedragen, en 85 % in de voor financiering uit het Cohesiefonds in aanmerking komende lidstaten; vanaf het plan voor de periode 2013-2015 zou de medefinanciering van de EU respectievelijk 50 % en 75 % bedragen).

4. Algemene en specifieke opmerkingen

4.1 De regeling voor voedselhulp voor kansarmen wordt in twintig lidstaten uitgevoerd. In de meeste lidstaten wordt het voedsel in samenwerking met en met ondersteuning van niet-gouvernementele organisaties verspreid.

4.2 In 2006 hebben ruim 13 miljoen burgers uit vijftien lidstaten voedselhulp in het kader van de PEAD ontvangen. In 2008 hebben negentien lidstaten deelgenomen aan een vrijwilligersproject met een begroting van 305 miljoen euro. De PEAD-begroting is in 2009 gestegen tot 500 miljoen euro voor de twintig lidstaten die aan de regeling meedoen.

4.3 Door de economische crisis, de dalende werkgelegenheid en de prijsstijgingen van bepaalde levensmiddelen bevinden zich steeds meer mensen in een kwetsbare positie. Verwacht wordt dat het aantal kansarmen nog verder zal stijgen.

4.4 Volledige of medefinanciering?

4.4.1 Volgens de Commissie zou de regeling door de invoering van medefinanciering cohesiegerichter worden, zou een deugdelijke planning kunnen worden gegarandeerd en zouden de synergieën worden versterkt. De Commissie wil graag een evenwichtige begroting en meer verantwoordelijkheid voor de lidstaten. Ze juicht het toe dat er dankzij de invoering van medefinanciering meer geld beschikbaar komt voor de regeling.

4.4.2 De Commissie houdt rekening met mogelijke particuliere donaties van liefdadigheidsinstellingen, die als een bijdrage aan de medefinanciering door de lidstaten zouden kunnen worden beschouwd. Het EESC vindt dat het vrijwilligerswerk van liefdadigheidsorganisaties kan worden gekwantificeerd en ook als een vorm van medefinanciering zou moeten worden aangemerkt.

4.4.3 Het Europees Parlement pleit ervoor dat de regeling voor voedselverstrekking volledig uit de EU-begroting wordt gefinancierd, omdat sommige lidstaten niet zouden kunnen meedoen als er medefinancieringspercentages zouden worden toegepast. Het EESC vreest dat lidstaten die wegens een gebrek aan middelen het medefinancieringsbedrag niet kunnen opbrengen, ook niet in staat zullen zijn om de doelstellingen van de regeling – stabilisering van de markt en de sociale dimensie – te verwezenlijken.

4.4.4 Het EESC denkt dat in het geval van medefinanciering de allerarmste doelgroepen uit lidstaten met een laag inkomen per hoofd van de bevolking niet zouden kunnen profiteren van de regeling voor voedselhulp.

4.4.5 Een van de doelstellingen van het Europees Jaar 2010 is „de bestrijding van uitsluiting”. Medefinanciering zou ertoe kunnen leiden dat sommige kansarme groepen juist in een Europees Jaar dat in het teken staat van maatschappelijke integratie, worden uitgesloten.

4.4.6 Medefinanciering zou kunnen leiden tot een verergering van de maatschappelijke problemen en de voedselarmoede. Sommige kansarmen zouden dan, gezien het recht op vrij verkeer van personen binnen de Unie, naar meer welvarende lidstaten kunnen trekken. In de praktijk zou dit betekenen dat de voedselproblemen van bepaalde Europese burgers uit armere gebieden worden verplaatst naar gebieden met een hoger inkomen per hoofd van de bevolking.

4.4.7 Gezien de huidige economische crisis zou de regeling voor voedselhulp aan kansarmen een regeling van de Unie moeten zijn die voor 100 % uit de GLB-begroting wordt gefinancierd.

4.5 Het EESC steunt het voorstel van de Commissie om de levensmiddelen voor de voedselhulp alleen op de Europese markt te kopen, omdat daarmee indirect ook de Europese boeren worden geholpen.

4.6 Diversifiëring van de in het kader van de voedselhulpregeling aangeboden levensmiddelen

4.6.1 Omdat veel levensmiddelen voor de voedselhulp afkomstig zijn uit interventievoorraden, is het moeilijk om een evenwichtig voedingspakket samen te stellen. Toch pleit het EESC ervoor dat een zo gevarieerd en gezond mogelijke voeding wordt verstrekt en dat daarbij rekening wordt gehouden met de voor de EU-bevolking geldende voedingsadviezen en -richtsnoeren.

4.6.2 De maatregelen voor voedselhulp dienen te worden aangevuld met sociale hulpverlening. Voedselhulp moet niet eenmalig maar geregeld worden verstrekt, zeker in gebieden waar niet-gouvernementele organisaties of overheden aanvullende diensten verlenen (in de vorm van onderdak, zorg, onderwijs, opleiding, maatschappelijke integratie enz.).

5. De betrokkenheid en rol van het maatschappelijk middenveld, liefdadigheidsinstellingen en vrijwilligersorganisaties

5.1 Op 30 juni 2010 organiseerde de Europese Commissie een vergadering van de bij de tenuitvoerlegging van de PEAD betrokken partijen. De deelnemers bestonden uit vertegenwoordigers van achttien niet-gouvernementele organisaties uit vijftien lidstaten en vertegenwoordigers van een Europese organisatie (European Public Health Alliance), betaalorganen en interventiebureaus.

5.2 Er bestaan in Europa niet-gouvernementele organisaties (4) die voedselhulp hebben geïntegreerd in een heel pakket aan sociale maatregelen voor kansarmen. Op die manier proberen ze de maatschappelijke integratie van deze groep verder te bevorderen.

5.3 Liefdadigheidsinstellingen zijn als geen ander in staat om de effecten van de regeling te beoordelen, omdat zij direct in contact staan met de verschillende groepen kansarmen. Volgens deze instellingen pleiten sommige begunstigden van de regeling voor een meer evenwichtige voeding door middel van een breder aanbod van levensmiddelen, voor wettelijke bepalingen die de verstrekking van lokale traditionele producten mogelijk maken, en voor een verlenging van de uitvoeringstermijn van de regeling.

5.4 Het feit dat er zo veel niet-gouvernementele organisaties en vrijwilligers bij de regeling betrokken zijn, is een bewijs dat het Europees maatschappelijk middenveld zich het lot van de kansarmen in de samenleving aantrekt en zich voor hen inzet. Het EESC is van oordeel dat het subsidiariteitsbeginsel wordt nageleefd zolang de lidstaten zelf de procedures en criteria kunnen vaststellen voor de benoeming van organisaties die helpen bij de tenuitvoerlegging van de regeling. Het is ook een bevoegdheid van de lidstaten om uit te maken wie er in aanmerking komt voor voedselhulp. De regeling bevordert de samenwerking tussen liefdadigheidsinstellingen en overheden.

5.5 In sommige EU-lidstaten zouden ngo's en liefdadigheidsinstellingen nauwer betrokken kunnen zijn bij de regeling als ze voldoende financiële middelen zouden hebben om de administratiekosten te dragen. Het EESC juicht het toe dat de Commissie het wijzigingsvoorstel van het Europees Parlement inzake een vergoeding voor de administratie-, opslag- en transportkosten (voor het vervoer van levensmiddelen van de opslagplaatsen naar de distributiepunten) van de liefdadigheidsinstellingen in haar voorstel opneemt (zie art. 27, lid 7, van de gewijzigde verordening).

Brussel, 20 januari 2011 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) http://www.2010againstpoverty.eu/about/?langid=en.

(2) Zie voetnoot 1.

(3) Zie voetnoot 1.

(4) In Polen zijn bijvoorbeeld 44 regionale vertegenwoordigingen, 100 Caritas-centra, 4 500 medewerkers en 70 000 vrijwilligers betrokken bij de tenuitvoerlegging van de PEAD. De liefdadigheidsinstelling Caritas Polen is in 2004 begonnen met de tenuitvoerlegging van de PEAD en beschikt over 44 opslagplaatsen en twintig koelhuizen. Caritas Polen zal zich naar eigen zeggen voor de toekomst vooral moeten richten op het beheer van de regeling, het transport van de levensmiddelen en de aanschaf van kapitaalgoederen.