COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(94) 380 def. 
Brussel, 25.10.1994 
VERBETERING VAN HET CONCURRENTIEVERMOGEN 
VAN DE EUROPESE MACHINEBOUWINDUSTRIE 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD, HET PARLEMENT 
EN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE 
INHOUDSOPGAVE 
INLEIDING 
1. OVERZICHT EN STRUCTUUR VAN DE MACHINEBOUWINDUSTRIE IN DE EU 
1.1. Het begrip machinebouwindustrie 
1.2. Het belang van de machinebouw in de Unie 
1.3. De strategische rol van de machinebouw in de economie als leverancier van kapitaalgoederen 
1.4. Expansie in het verleden, huidige crisis en voorwaarden voor het verbeteren van het 
concurrentievermogen 
2. DOELSTELLINGEN EN UITDAGINGEN 
2.1. Specifieke aspecten van een EU-beleid voor de machinebouw 
2.2. Voorwaarden en uitdagingen 
2.2.1. Bedrijfsklimaat 
2.2.2. Innovatie 
2.2.3. Sterke punten: personeel, know-how, Europese thuismarkt 
2.2.4. Produktspecialisatie 
2.2.5. Zwakke punten: conjunctuurgevoeligheid, niet-salariskosten, financiering 
3. MIDDELEN: AAN DE INDUSTRIE EN DE LID-STATEN VOORGESTELDE 
MAATREGELEN EN ACTIES OP HET NIVEAU VAN DE UNIE 11 
3.1. Stimulering van investeringen: verbetering van het concurrentievermogen en de 
werkgelegenheid 11 
3.2. Het bedrijfsklimaat: verbetering van de randvoorwaarden 11 
3.3. Industriële samenwerking: stimulering van privé-initiatieven van wederzijds belang 12 
3.4. Technische harmonisatie: voorschriften op EU-niveau met het oog op wereldwijde erkenning 13 
3.5. Onderzoek en innovatie: sleutelbijdragen tot een duurzaam concurrentie-vermogen 13 
3.6. Beroepsopleiding: bestrijding van het tekort aan ingenieurs en ander gekwalificeerd personeel 15 
3.7. Structuurfondsen: beperking van de regionale verschillen 15 
3.8. Buitenlands handelsbeleid: openstelling van de wereldmarkten 16 
3.9. Specifieke maatregelen voor de kleine- en middelgrote onderneming 17 
3.10. Zuinige produktie: milieubescherming als gunstige gelegenheid voor zaken 18 
3.11. Uitvoering van de maatregelen 19 
CONCLUSIES 20 
BIJLAGE : SAMENVATTING VAN DE VOORSTELLEN 
/tfl 
INLEIDING 
Deze mededeling over de machinebouw sluit aan bij de recente mededeling "Het beleid inzake het 
concurrentievermogen van de Europese Unie op industriegebied" , waarin de prioriteiten worden gesteld en 
de maatregelen worden gespecificeerd die op het gebied van het industriebeleid nodig zijn. Deze 
mededeling is gebaseerd op het Verdrag betreffende de Europese Unie en op de richtsnoeren in het Witboek 
over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid, met inachtneming van de beginselen die in 1990 
door de Raad zijn goedgekeurd op basis van de mededeling over "Industriebeleid in een door concurrentie 
gekenmerkte open context". 
Bij deze horizontale aanpak van het industriebeleid wordt ervan uitgegaan dat de ontwikkeling van het 
concurrentievermogen van de industrie nauwlettend wordt gevolgd en dat er een efficiënt partnerschap 
ontstaat tussen de industrie en de overheid. De Commissie heeft deze aanpak al met succes gehanteerd 
voor sectoren als de auto- en de scheepvaartindustrie. 
Het is de bedoeling om in deze mededeling een onderzoek te doen naar de structuur en de toestand van de 
machinebouwindustrie in de EU in samenhang met de sectoren die als leverancier en afnemer fungeren, dé 
voorwaarden voor een verbetering van het concurrentievermogen te analyseren en voorstellen te doen voor 
de wijze waarop bovengenoemde horizontale aanpak op deze specifieke industriesector kan worden 
toegepast. 
Hiermee wordt voldaan aan het verzoek van de Raad en het Europees Parlement in 1985 om regelmatig Qp 
de hoogte te worden gehouden van de situatie in de industrie voor geavanceerde produktieapparatuur. 
Tevens wordt hiermee tegemoet gekomen aan het verzoek van de Europese machinebouwindustrie om 
coherente maatregelen in verband met de specifieke problemen waarmee deze wordt geconfronteerd, op 
basis van horizontale instrumenten uit het industriebeleid van de Unie. 
Tussen 1991 en 1993 heeft de machinebouwindustrie in de EU haar zwaarste recessie gekend sedert de 
tweede wereldoorlog. De produktie is van 225 tot 210 miljard ecu gedaald, de zichtbare consumptie van 190 
tot 170 miljard ecu en de werkgelegenheid van 2,7 tot 2,3 miljoen. Deze crisis was veroorzaakt door een 
conjuncturele daling van de investeringen in kapitaalgoederen in de afnemersindustrieën van de 
machinebouw {vooral de verwerkende industrie), samen met een scherpere concurrentie als gevolg van de 
tendens op lange termijn naar een wereldwijde economie. 
In dit beleidsinitiatief voor het concurrentievermogen wordt de machinebouwindustrie niet apart, maar in 
samenhang met de industriële sectoren die als leverancier en afnemer optreden, behandeld. De 
elektromechanische sector is de enige leverancier van produktieuitrusting aan de industrie. Deze produkten 
hebben het grootste aandeel in de groei van de industriële produktie. De eigenlijke machinebouwindustrie, 
die nagenoeg de helft van deze sector vertegenwoordigt, levert de machines en installaties die worden 
gebruikt voor de produktie van kapitaal- en consumptiegoederen. De geleverde machines worden gebruikt 
voor het maken van voertuigen, andere machines, huishoudapparaten en in het algemeen kapitaal- en 
consumptiegoederen, voor de bouw, voor de landbouw, enz. Zijn belangrijkste afzetmarkt is de 
verwerkende industrie. 
Als belangrijke leverancier van geavanceerde produktiemiddelen is de machinebouw nauw verbonden met 
alle belangrijke afnemerssectoren. De kwaliteit van de machines is van grote invloed op het 
produktiviteitspotentieel in belangrijke sectoren zoals de auto-industrie. Een verlies van het wereldwijde 
concurrentievermogen van de machinebouwsector zou dan ook ernstige negatieve gevolgen hebben voor de 
gehele industrie in de EU. De Commissie beschouwd de machinebouwindustrie in de EU als een 
sleutelsector van de Europese economie. Deze sector is zowel zelf als vanwege de centrale rol die 
machines in de industrie spelen, van groot belang. 
In grootte staat de machinebouw in de EU, met bijna een derde van de produktie van de landen met een 
vrije markteconomie, nog steeds vooraan in de wereld. De waarde van de geproduceerde apparatuur is 
210 miljard ecu, d.w.z. 8% van de industriële produktie in de EU. De uitvoer uit de EU bedraagt ongeveer 
70 miljard ecu en de invoer 30 miljard. 
1 COM(94)319 def, goedgekeurd op 14 september 1994. 
2 Zie de Mededeling van de Commissie aan de Raad over geavanceerde hulpmiddelen voor het produktieproces 
in de Gemeenschap (COM(85) 112 def). 
1 <H 
Zoals de buitenlandse concurrentie bestaat ook de Europese machinebouwsector hoofdzakelijk uit kleine en 
middelgrote ondernemingen. Het is een versnipperde, arbeidsintensieve bedrijfstak: in 120.000 
ondernemingen werken 2,3 miljoen mensen. Slechts 4% van de bedrijven heeft meer dan 100 werknemers; 
zij zorgen ook voor 64% van omzet en 62% van alle banen; 14% van de bedrijven heeft 20 tot 100 
arbeidsplaatsen, terwijl in de resterende 82% minder dan 20 mensen werken. 
Wanneer het gaat om de wereldwijde concurrentie, moet er onderscheid worden gemaakt tussen de situatie 
van de machinebouwindustrie van de EU op de thuismarkt en in andere landen. In de Europese Unie is de 
positie van deze sector zeer sterk. EU-producenten beheersen meer dan 80% van de thuismarkt. Als we 
naar West-Europa als geheel kijken, is het nog duidelijker dat de plaatselijke machinebouw overheerst. De 
EU en de EVA zijn namelijk eikaars belangrijkste handelspartners. 
De machinebouw heeft het grootste handelsoverschot van alle industriële sectoren in Europa. Toch is de 
handelsbalans met de rest van de wereld sedert het midden van de jaren tachtig voortdurend verslechterd, 
vooral door de snel toenemende invoer uit het verre Oosten. Buiten Europa is de positie van de Europese 
machine-exporteurs vrij zwak, vooral in de snel groeiende landen rondom de Stille Zuidzee. Met name de 
onevenwichtige handelsrelatie tussen de EU en Japan is berucht. 
De machinebouw in de EU is een sterke en concurrerende sector. Europa is altijd al een wereldleider op dit 
gebied geweest. Essentiële factoren bij dit succes zijn de flexibiliteit en het aanpassingsvermogen aan de 
behoeften van de klanten. De leiderspositie van Europa kon worden gehandhaafd dank zij een grote 
technologische kundigheid, die traditioneel gebaseerd is op mechanische kennis. In ruimere zin is de 
grootste troef van de Europese machinebouwindustrie haar personeel. Niet alleen behoren de ingenieurs tot 
de beste van de wereld, maar ook de arbeiders zijn zeer kundig en relatief goed opgeleid. Het aandeel van 
geschoolde arbeiders in het totale werknemersbestand is zeer hoog. De beroepservaring van het huidige 
ingenieursbestand steunt op een lange traditie van vakmanschap. 
De Europese machinebouw biedt een ongeëvenaarde verscheidenheid aan produkten die zijn aangepast 
aan bijzondere technische vereisten. Het staat vast dat de unieke kennis van het marktsegment, 
klantgerichte aanpassing, korte reactietijd op marktveranderingen en organisatorische flexibiliteit van kleine 
en middelgrote machinebouwbedrijven kritieke factoren zijn bij het Europese overwicht inzake 
gespecialiseerde machines en uitrusting. Het brede produktenpakket is een sterk punt van de Europese 
machinebouwindustrie. Het produktiemodel voor gespecialiseerde machines op basis van kleine partijen 
maakt echter schaalvoordelen onmogelijk. Dit is een handicap voor het Europese KMO in vergelijking met 
sommige concurrenten, die meer actief zijn in de grote volumes. Kleinere bedrijven zijn doorgaans beter 
geschikt voor het maken van gespecialiseerde machines, grotere bedrijven voor standaardmachines. Om 
goed te kunnen concurreren heeft de machinebouwindustrie behoefte aan beide soorten bedrijven. 
De technologische grondslag is in Europa tegenwoordig voldoende ontwikkeld om toepassingen op de markt 
te brengen voor bijvoorbeeld de wereldwijde informatiemaatschappij. Toch maakt de Europese 
machinebouw niet optimaal gebruik van de mogelijkheden van technologische innovatie om haar 
concurrentievermogen te verbeteren. Sommige concurrenten, in het bijzonder Japan, hebben de laatste 
20 jaar hun technologische achterstand ten opzichte van Europa verkleind en haar op sommige 
technologische gebieden zelfs ingehaald. Ook bepaalde machinebouwbedrijven uit ander Aziatische landen 
zoals Taiwan en Korea zijn weliswaar nog relatief ver beneden het Europese niveau, maar klimmen toch 
sneller op de technologieladder dan hun Europese concurrenten. 
Uit de tendensen van de wereldhandel in de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig en de integratie 
van nieuwe technologie blijkt echter dat onze leiderspositie steeds meer wordt bedreigd. De machinebouw is 
uiterst gevoelig voor een daling van de investeringen. Deze sector heeft in de vraag, meer dan de meeste 
andere sectoren te kampen met grote schommelingen. Dit door het feit dat hij sterk afhankelijk is van het 
investeringsniveau van andere bedrijfstakken, waarvan de meeste eveneens vrij conjunctuurgevoelig zijn. 
De gehele sector toont een produktiviteitsachterstand ten opzichte van bepaalde concurrenten ten gevolge 
van structurele gebreken en conjuncturele storingen. Vooral kapitaal is veel duurder voor Europese 
ondernemingen dan voor hun belangrijkste buitenlandse concurrenten. De niet-salariskosten zijn in Europa 
hoger dan bij onze grootste concurrenten zoals de VS of Japan. Ook de verhoudingsgewijs niet erg flexibele 
werkpraktijken in bepaalde Europese landen hebben gevolgen voor het internationale 
concurrentievermogen. Ook aan de modernisering moet er harder worden gewerkt, als de industrie 
wereldwijd mee wil spelen. 
De door de Commissie voorgestelde aanpak van deze problemen bestaat erin deze traditionele, gevestigde 
bedrijfstak, die tot nog toe gebaseerd was op de machinebouwtechnologie, om te vormen tot een moderne, 
"vernieuwde" sector, die steunt op een beter gebruik van nieuwe technologieën zoals de informatie- en 
communicatietechnologieën (ICT), nieuwe materialen, micromechanica, lasers, mens/machine-raakvlakken, 
IC 
organisatorische verbeteringen en zuinige produktie. Toch mogen ook de vroegere pluspunten van deze 
industrie niet worden vergeten: macromechanische know-how, creativiteit, flexibiliteit en nauwe contacten 
met klanten. 
Op basis van deze analyse wordt in de mededeling aangegeven op welke wijze het beleid voor het 
concurrentievermogen van de industrie van de EU kan bijdragen tot een verbetering van het bedrijfsklimaat 
waarin machinefabrikanten opereren. Vervolgens wordt bezien welke van de instrumenten waarover dit 
beleid beschikt, het meest geschikt zijn om de problemen aan te pakken waarmee de machinebouw in 
Europa wordt geconfronteerd. 
Hiertoe stelt de Commissie coherente maatregelen voor op het gebied van de stimulering van investeringen, 
het bedrijfsklimaat, industriële samenwerking, technische harmonisatie, OTO, beroepsopleiding, regionaal 
beleid, handelsbeleid en milieubescherming. Geen van de voorgestelde maatregelen vereist verplichte 
uitgaven. De meeste kunnen worden uitgevoerd via reeds bestaande instrumenten van de Unie of op 
nationaal niveau. Vanwege de kleine omvang en het tekort aan middelen van veel bedrijven in deze sector 
zijn deze instrumenten onvoldoende bekend of niet genoeg gezocht. Een betere toegankelijkheid voor en 
een intensievere deelname van de machinebouwindustrie in dergelijke instrumenten is dan ook wenselijk. 
Ten einde de uitvoering van de voorgestelde maatregelen te vereenvoudigen bepleit de Commissie een 
intensievere dialoog tussen de Europese instanties en die van de Lid-Staten en de vertegenwoordigers van 
deze bedrijfstak. 
m •4cV 
1. OVERZICHT EN STRUCTUUR VAN DE MACHINEBOUWINDUSTRIE IN DE EU 
1.1. Het begrip machinebouwindustrie 
Deze mededeling betreft de machinebouwindustrie in de EU . Het produktenpakket daarvan bestaat ujt 
machines en mechanische werktuigen . De mededeling heeft betrekking op de Lid-Staten van de EU , 
maar er wordt ook rekening gehouden met de ervaringen in de EVA-landen. 
Ofschoon de machinebouw in deze mededeling centraal staat, wordt deze industrie niet geïsoleerd 
behandeld, maar in samenhang met haar toeleveranciers en afnemers, en wordt ook aandacht besteed 
aan de betekenis van die dubbele verhouding voor de gehele verwerkende industrie. 
1.2. Het belang van de machinebouwindustrie in de Unie 
Kwantitatief heeft de machinebouw een groot aandeel in de verwerkende industrie. Met een 
produktie van 210 miljard ecu neemt zij 8% van de totale industriële produktie van de EU voor haar 
rekening. Onder de verwerkende industrieën van de EU staat zij daarmee op de vijfde plaats , na de 
levensmiddelen-, chemische, auto, elektrische- en elektronica-industrie, maar vóór sectoren als 
metaalprodukten, papier, drukkerij en uitgeverij, rubber en kunststoffen of textiel. Het is een versnipperde, 
arbeidsintensieve sector: in bijna 120.000 bedrijven werken 2,3 miljoen mensen. De coëfficiënt voor de 
bruto toegevoegde waarde tegen factorkosten is dan ook hoog: 0,40 waarvan 2/3 arbeidskosten. Ter 
vergelijking: de machinebouwindustrie levert een bruto toegevoegde waarde op van 87 miljard ecu (1992), 
terwijl de sector motorvoertuigen, onderdelen en accessoires 81 miljard ecu oplevert. 
Fig. 1: Toegevoegde waarde van de machinebouwindustrie in vergelijking met andere sectoren 
(Miljard ecu, 1992) 
Chemische Voeding, drank Machine Motor Metaal 
stoffen en tabak bouw voertuigen produkten 
Bron: DEBA 
In Duitstalige landen is het begrip "machinebouw" algemeen bekend. Het dekt de inhoud van hoofdstuk 29 van de NACE-nomenclatuur, plus de fabricage van 
brandkasten en kluizen, kantoormachines, computers en andere informatieverwerkende apparatuur, alsmede lokomotieven en rollend materieel. In de industriële 
literatuur in de EU dekt het begrip machinebouw de inhoud van hoofdstuk 32 van de oude NACE-nomenclatuur. In Engelstalige landen wordt traditioneel het 
begrip "mechanical engineering" (werktuigbouwkunde) gebruikt, waaronder de produktie valt van allerhande mechanische machines en werktuigen, alsmede 
afgewerkte metaalprodukten. In het Verenigd Koninkrijk vallen ook staalprodukten onder het begrip "mechanical engineering". 
Het produktenpakket is gebaseerd op herziening 1 van de Algemene Systematische Bedrijfsindeling in de Europese Gemeenschappen (NACE). Het omvat alle 
groepen onder hoofdstuk 29 "Fabricage van machines en werktuigen, voor zover niet elders ingedeeld" van 29.1 tot 29.5 met betrekking tot machines en 
werktuigen en titel 28.62 met betrekking tot gereedschappen. Daartoe behoren de fabricage van motoren en turbines, behalve motoren voor luchtvaartuigen, 
voertuigen en motorfietsen; pompen en compressoren; kranen en ventielen; lagers, tandwieien, aandrijfelementen; ovens en ovenbranders; hijs- en 
transportwerktuigen, koel- en ventilatie-inrichtingen voor bedrijfsdoeleinden; andere machines voor algemene doeleinden voor zover niet elders ingedeeld; 
landbouwtrekkers, andere land- en bosbouwmachines; gereedschapswerktuigen; machines voor metallurgie, mijnbouw, steengroeven en het bouwbedrijf; voor de 
verwerking van levensmiddelen, dranken en tabak, voor textiel, kleding en lederproduktie, voor de produktie van papier en karton, andere machines voor 
bijzondere doeleinden en precisiegereedschappen. 
Deze mededeling heeft geen betrekking op de produktie van wapens en munitie (groep 29.6) en de produktie van huishoudapparaten (groep 29.7). Er wordt ook 
op gewezen dat er naargelang van de aandrijfwijze twee grote soorten machines bestaan: mechanisch en elektrisch aangedreven machines. De fabricage van 
elektrische machines valt onder de bevoegdheid van de sector elektrotechniek en bijgevolg buiten het bestek van deze mededeling. Gemakshalve wordt de 
produktie van mechanisch aangedreven machines en werktuigen hieronder "machinebouw" genoemd. 
Er zijn geen empirische gegevens over de machinebouwindustrie in de zin van deze mededeling. Onderstaande sectorale beschrijving en analyse is gebaseerd 
op bestaand onderzoek naar de werktuigbouw. De cijfers in deze mededeling geven dus een enigszins vertekend beeld van de bestudeerde sector. Afhankelijk 
van het onderwerp en de bron worden de begrippen "machinebouw" en "werktuigbouw" zonder onderscheid door elkaar gebruikt. Dit zou echter geen significant 
effect hebben op de relevantie van de analyse of de conclusies. Machines en mechanische werktuigen vormen immers de kern van ieder begrip. 
Aangezien dit een EU-document is, heeft het in strikte zin alleen betrekking op de Lid-Staten van de EU. De machinebouwindustrie van de EU en de EVA-landen, 
die vertegenwoordigd wordt door één bedrijfstakvereniging (0RGAUME), vormt echter een natuurlijke eenheid met een Westeuropees, sterk 
geïnternationaliseerd industrieel blok dat in grote lijnen dezelfde structurele kenmerken en problemen vertoont. De mededeling is voorts ook opgesteld met in het 
achterhoofd de integratie van de EVA-landen in de Europese Unie binnen de periode waarbinnen de hierin genoemde maatregelen ten uitvoer moeten worden 
gelegd. 
Bijeengevoegd volgens 2-cijferige NACE-indelingen 
-f7 JU 
Het aandeel van de loonkosten in de totale produktiekosten is het hoogst in Denemarken (36,6% ) en 
Duitsland (34,2%) en het laagst in Ierland (22,5%). Dit aandeel is voor de hele industrie in de EU 
gemiddeld 12,6%. Voor het zeer hoge technische niveau en de complexiteit van de meeste produkten is 
namelijk hoog gekwalificeerd en derhalve goed betaald personeel nodig. De Europeanen produceren meer 
bijzondere machines, waarvan de bouw zich minder voor automatisering leent, dan hun buitenlandse 
concurrenten. 
De machinebouwindustrie van de EU is zowel kwantitatief als kwalitatief de meest vooraanstaande van de 
wereld. De Unie produceert bijna 1/3 van de machines van alle landen met een markteconomie. De 
produktie van de EU ligt ongeveer 25% hoger dan die van de VS of van Japan. Door de recente recessie 
en volgens de momenteel waargenomen trends kan deze leiderspositie op wereldniveau echter verloren 
gaan. 
Fig. 2: Produktie van de machinebouwindustrie - internationale vergelijking 
(Miljard ecu, 1991) Bron: Eurostat 
Japan 
159 
Sedert 1985 is de interne handel binnen de EU sneller gestegen dan het marktverbruik. Terwijl de handel 
in machines tussen EU-landen in 1980 25% van het EU-verbruik bedroeg, was dit aandeel in 1992 
gestegen tot 33%, met een omzet dat jaar van 61 miljard ecu. 
De machinebouwindustrie levert een positieve handelsbalans van 37 miljard ecu op voor de 
economie van de Unie In 1992 bedroeg de handelsbalans +37 miljoen ecu . De uitvoer/invoer-verhouding 
was 2,13. Ofschoon de Unie nog steeds een behooriijk overschot met de rest van de wereld heeft, is de 
ruilvoet sedert het midden van de jaren 80 verslechterd van index 100 in 1985 tot 111,5 in 1992, hetgeen 
te wijten is aan een grotere invoer uit Japan en andere Aziatische landen. De EVA is de grootste afnemer 
van de machinebouwindustrie in de EU met 19% van onze uitvoer, gevolgd door de VS met 17% en de 
OPEC-landen met 10%. De EVA is tevens onze grootste leverancier met 40% van de invoer van buiten de 
EU, gevolgd door de VS met 29% en Japan met 18%. De invoer uit de landen rond de Stille Zuidzee 
neemt sneller toe dan die uit de EVA en de VS. In de jaren zeventig en tachtig nam de 
machinebouwindustrie uit de EU marktaandeel over van de VS, maar verloor zij aan Japan. Tussen 1980 
en 1992 steeg het marktaandeel'van buitenlandse leveranciers van 15% tot 18%. 
Fig. 3 - Handelsverhoudingen van de machinebouwindustrie in de EU 
Verhouding uitvoer/produktie 
1983984989986987988989990)991992 Verhouding invoer/verbruik 
% 
1983984989988987983989990991992 
Bron: DEBA 
Dat jaar exporteerde de sector voor 68.946 miljoen ecu uit de EU, die voor 32.403 miljoen ecu van deze goederen invoerde. 
De helft van de in de EU vervaardigde machines wordt in Duitsland geproduceerd. Ook in het 
Verenigd Koninkrijk, Italië en Frankrijk is er een behoorlijke produktie. De ontwikkeling van de geografische 
verdeling van de machinebouw in de EU in de jaren tachtig wijst erop dat de concentratie in een beperkt 
aantal regio's steeds sterker wordt . 
Machinebouwbedrijven ontwerpen, bouwen en leveren produktiemiddelen en -onderdelen voor 
bijna alle sectoren van de economie, van landbouw tot nutsbedrijven, van openbare werken tot lucht- en 
ruimtevaart. Machines voor metaalbedrijven, mijnen, steengroeven, het bouwbedrijf, hijs- en 
transportbedrijven vormen verreweg de grootste deelsector met een produktie van meer dan 40 miljard 
ecu, gevolgd door machines voor houtbewerking, papierproduktie en -verwerking, wasserijen en 
lederproduktie met meer dan 15 miljard. Deze twee deelsectoren zijn zo groot omdat ze zo heterogeen 
zijn. De eerste deelsector wordt gedomineerd door werktuigen voor het bouwbedrijf en openbare werken. 
Dan volgt een groep deelsectoren met een produktie van meer dan 10 miljard, waaronder 
gereedschapsmachines, trekkers en andere machines voor land- en bosbouw en transmissie-uitrusting. 
Verdere grote deelsectoren zijn machines voor de verwerking van levensmiddelen, dranken en tabak en 
textielmachines. Deze ordening geeft ook een idee van welke industrieën de belangrijkste afnemers zijn 
van de machinebouwindustrie. 
Fig. 4 - Verdeling van de machinebouw in de EU naar deelsector 
1991, miljoen ECU 
100% -r 
90% 
80% 
70% 4-
60% -4-
50% 
40% + 
30% 4-
20% 
10% 4-
0% Hl Aandrijvingen 
ffffll Trekkers en andere 
landbouwmachines 
B Gereedschapsmachines 
IH Machines voor houtbewerking, papier 
produktie & verwerking, wasmachines 
en machines voor de lederindustrie 
Machines voor metallverwerking, 
mijnen, het bouwbedrijf, en 
Hijs- en behandelingsmiddelen 
Overige machines 
Bron: DEBA 
Nog een essentieel kenmerk van de Europese machinebouw is de eigen industriële structuur, die 
gedomineerd wordt door kleine en middelgrote ondernemingen . Dit geldt voor alle Lid-Staten. In 
1990 waren er nagenoeg 120.000 machinebouwbedrijven in de Europese Unie, die naar grootte als volgt 
waren verdeeld: 4% met 100 of meer werknemers (die 64% van de omzet en 62% van de werkgelegenheid 
in de sector voor hun rekening namen); 14% met 20 tot 100 werknemers en 82% met minder dan 20 
werknemers11. 
Duitsland alleen neemt 53% van de brutoproduktie van de EU voor zijn rekening. Het Verenigd Koninkrijk is tweede met 15%, gevolgd door Italië met 13% en 
Frankrijk met 10%. In de Benelux, Spanje en Denemarken is er een bescheiden produktie, in de rest van de Unie zeer weinig. Duitsland heeft ook de meest 
intensieve machinebouwsector met een aandeel in de totale industrie van 12,5%, gevolgd door Denemarken met 10% en Italië met 9,6%; in Griekenland bedraagt 
dit aandeel nog geen 1%. Het aandeel van Duitsland in de machinebouw in de EU is tussen 1987 en 1992 gestegen van 42% tot 53%; voor alle andere grote 
producerende landen is dit aandeel gedaald. De produktie is geconcentreerd in een aantal industriegebieden: Nordrhein-Westfalen, Baden-Württemberg, Beieren 
en Nedersaksen in Duitsland, Lombardije en Emilia-Romagna in Italië, Zuidoost- en Midden-Engeland in Groot-Brittannië, Ile de France en Rhône-Alpes in 
g Frankrijk. 
Aangezien er geen vergelijkbare produktiestatistieken zijn voor alle grote soorten gefabriceerde machines en werktuigen, kunnen de machinetypes slechts bij 
1Q benadering worden ingedeeld en kan het relatieve gewicht daarvan slechts bij benadering worden geschat. 
In de regel fabriceren de vele kleinere bedrijven per stuk of in kleine partijen klantspecifieke speciale machines voor kleine, gespecialiseerde markten. De weinige 
11 grote bedrijven fabriceren vrij grote series standaardmachines of onderdelen, waarbij hun produktiefaciliteiten en financiële sterkte schaalvoordelen opleveren. 
In hoeverre het KMO domineert, wordt bepaald door de aard van het produkt. Concentratie op gespecialiseerde produktiemethoden en produkten is het best 
geschikt voor kleinere, overzichtelijke bedrijven die over specifieke kennis beschikken; dit is inderdaad een essentiële voorwaarde willen dergelijke bedrijven op de 
markt blijven. In de verdeling van de bedrijven naar grootte (tabel 1) nemen de bedrijven met 100 of meer werknemers 64% van de sectoromzet en 62% van de 
werkgelegenheid voor hun rekening. In Europa is er slechts één bedrijf dat zich vooral met machinebouw bezighoudt en meer dan 100.000 werknemers in dienst 
Tabel 1 
Verdeling van de machinebouwindustrie in de EU naar bedrijfsgrootte 
(1990) 
Aantal Aantal % van % van werk- % van 
werknemers bedrijven bedrijven gelegenheid omzet 
>100 4,437 4 62 64 
>20<99 16,683 14 23 24 
<20 98,794 82 15 12 
Bron: Eurostat 
De werkgelegenheid in de machinebouw levert in absolute cijfers een grote bijdrage aan de 
arbeidsmarkt in de Unie: met 2,3 miljoen werknemers is zij de op twee na grootste industriële werkgever, 
na de elektrotechniek en elektronica en de levensmiddelen- en drankenindustrie en vóór sectoren als 
metaalprodukten, chemie en auto's. In Duitsland en Italië is de machinebouw de grootste industriële 
werkgever. 
De machinebouw wordt steeds meer een dienstensector waarvoor een uiterst gekwalificeerd verkoop-
en nazorgapparaat nodig is (meestal ingenieurs). De fabrikant levert niet meer alleen machines, maar 
pakketten die zijn toegesneden op de behoeften van zijn afnemers, bestaande uit ontwerp en bouw, 
installatie, inbedrijfneming, onderhoud, opleiding van het bedienend personeel en volledige nazorg. Weten 
hoe een apparaat wordt gebruikt is net zo belangrijk geworden als weten hoe het in elkaar zit. 
Door de hoogwaardige produkten, het hoge produktievolume en de belangrijke rol die zij in de 
verwerkende industrie speelt, is de machinebouw een groeimarkt voor de Europese industrie. Met 
haar technische know-how en haar aanpassingsvermogen is zij ook de motor van de technische 
vooruitgang in de sectoren waaraan zij toelevert. 
1.3. De strategische rol van de machinebouw in de economie als leverancier van kapitaalgoederen 
De mechanische en elektrische industrie is de enige fabrikant van produktie-apparatuur aan de 
industrie. Machinebouwprodukten hebben het grootste aandeel in de groei van de industriële produktie. 
Met de geleverde machines worden naast personen- en vrachtwagens, ook vliegtuigen, textiel, andere 
machines, huishoudapparaten en in het algemeen kapitaal- en consumptiegoederen vervaardigd. De 
belangrijkste afzetmarkt is de verwerkende industrie . Machines liggen ten grondslag aan de 
economische ontwikkeling en het industriële concurrentievermogen. 
Als belangrijkste leverancier van geavanceerde produktiemiddelen is de machinebouw nauw verbonden 
met alle belangrijke afnemersectoren. De kwaliteit van de machines is bepalend voor het potentieel 
inzake produktiviteitsverhoging in verscheidene andere belangrijke bedrijfstakken, bij voorbeeld de 
auto-industrie. De industriële toekomst van de Unie onder de geavanceerde industrielanden hangt daarom 
in hoge mate af van het concurrentievermogen van de Europese machinebouwindustrie. 
Deze bedrijfstak is nauw verbonden met andere groeimarkten. De grote technische kundigheid op het 
gebied van machine-ontwerp en -bouw in Europa is volledig afhankelijk van het vermogen van de industrie 
om te innoveren en gebruik te maken van de vooruitgang in de werktuigbouwkunde en de opmerkelijke 
vakbekwaamheid van haar personeel. De machinebouw is steeds meer afhankelijk van nieuwe technologie 
als informatie- en communicatietechnologie (ICT), nieuwe materialen, micromechanica, lasers en 
mens/machine-raakvlakken; terzelfdertijd vormt zij een belangrijke markt voorgoederen en diensten die 
uit deze technologieën voortkomen. Samen met de chemische industrie is zij de belangrijkste leverancier 
van technologie en produkten voor milieubescherming en zuinige produktie. 
Tot de toeleveranciers van de machinebouwindustrie, die de produkten voor het produktieproces leveren, 
behoren de leveranciers van verbruiksgoederen, materialen en produktiemiddelen . Het moet worden 
heeft: Mannesmann. De grootste drie bedrijven in de sector (Mannesmann, Thyssen en Deutsche Babcock) zijn Duits, 82% van alle bedrijven in de EU hebben 
12 minder dan 20 werknemers. 
In West-Duitsland zijn de belangrijkste sectorale afnemers: de produktie-industrie met 72%, gevolgd door de dienstensector met 8%, elektriciteits- en 
13 watervoorziening en mijnen met 7%, land- en bosbouw met 6% en het bouwbedrijf met 5%. 
Verbruiksgoederen zijn elektriciteit, water, brandstof, lasmaterialen, smeermiddelen en ander materiaal dat tijdens de produktie wordt gebruikt. Leveranciers van 
materialen en onderdelen zijn de primaire ijzer- en staalindustrie (koud getrokken, gewalste en gevormde produkten, draad, stalen buizen), gieterijen en 
smederijen, de secundaire metaalverwerkende industrie (schroeven, moeren, bouten, veren, kettingen) en fabrikanten van ketels en metalen vaten, 
gereedschappen, aandrijvingen en transmissies, mechanische, hydraulische, elektrische en elektronische componenten en gemonteerde onderdelen. 
Leveranciers van produktiemiddelen zijn de fabrikanten van gereedschappen, elektrische en mechanische machines. 
1.4. onderstreept dat met betrekking tot kosten en technologische relevantie, de categorie produktiemiddelen 
hiervan de belangrijkste is. Binnen de produktiemiddelen zijn mechanische werktuigen de belangrijkste 
soort. Dit betekent dat de machinebouwindustrie de grootste leverancier van zichzelf is: ook machines 
worden door machines vervaardigd. In dit opzicht neemt de machinebouwindustrie een zeer belangrijke 
positie in. 
De ontwikkeling van de machinebouwindustrie is nauw verbonden met die van de toeleverende en 
afnemersindustrieën: veranderingen in de ene sector hebben onmiddellijke gevolgen voor de andere 
twee. Zo zullen bijvoorbeeld als de prijzen voor staalprodukten dalen, ook de produktiekosten voor 
machines onmiddellijk gaan dalen; een daling in de vraag naar motorvoertuigen leidt weldra tot een 
vermindering van de orderportefeuilles bij de machinefabrikanten. De drie categorieën zijn bovendien ook 
nog bijzonder conjunctuurgevoelig. Door deze eenzijdige afhankelijkheid van sectoren die op hun beurt 
zeer conjunctuurgevoelig zijn, heeft de machinebouwsector regelmatig te kampen met grotere 
schommelingen van de vraag dan de meeste andere bedrijfstakken. 
Expansie in het verleden, huidige crisis en voorwaarden voor het verbeteren van het 
concurrentievermogen 
Dienovereenkomstig kan de ontwikkeling van de machinebouw in de laatste tien jaar het best worden 
bekeken aan de hand van investeringstrends. In die periode was de ontwikkeling van de situatie in de 
sector een getrouwe afspiegeling van de algemene economische ontwikkeling, alleen op grotere 
schaal en met een vertraging van 1/2-1 jaar. Tussen 1991 en 1993 had de sector te kampen met de 
diepste en langste recessie sedert de tweede wereldoorlog14. 
Fig. S - Ontwikkeling van de machinebouw in vergelijking met de verwerkende industrie 
Produktie 
(1985=100) 
1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 
——— Machinebouw «—. „ ». Verwerkende industrie 130 -ri; 
120 •{ 
110 I 
100 
90 + 
80 -I 
70 Arbeidsplaatsen 
(1985=100) 
198398419851986198719881989199019911992 
Bron DEBA ; Eurostat-ramingen voor 1993 
Op middellange termijn zijn de perspectieven gunstiger. De interne markt van de EU en de Europese 
Economische Ruimte samen met sommige EVA-landen bieden stimulansen voor investeringen in de 
Westeuropese industrie en handel. Het Actieplan van de Commissie inzake groei, concurrentievermogen en 
werkgelegenheid levert nieuwe brandstof voor de komende opleving. De lang verwachte overeenkomst in het 
kader van de Uruguayronde doet de wereldhandel aantrekken, waardoor de vraag naar industriële goederen sterk 
zal stijgen. 
14 Uit figuur 5 blijkt hoe de produktie, na de recessie van 1982/83, in de jaren 1984/85 toenam: van 1982 tot 1985 steeg de reële omzet jaarlijks gemiddeld met 
ongeveer 2,7%. In 1986/87 stagneerde hij opnieuw. Van 1987 tot 1990 werd opnieuw een gestage, duidelijke stijging genoteerd: van 1985 tot 1990 jaarlijks 
gemiddeld ongeveer 3,9%. In 1991 begon de diepste en langste recessie die de Europese machinebouwindustrie sedert de tweede wereldoorlog heeft getroffen. 
Tussen 1990 en 1993 viel de produktie in de EU in reële waarde terug van 227 tot 210 miljard ecu, de zichtbare consumptie van 190 tot 171 miljard ecu en het 
aantal werknemers van 2,7 tot 2,3 miljoen; d.w.z. dat 15% van de werkgelegenheid in de sector verloren ging, waarvan de helft in Oost-Duitsland. 
2. DOELSTELLING EN UITDAGINGEN 
2.1. Specifieke aspecten van een EU-beleid voor de machinebouw 
Doel van de Commissie is de industrie en de Lid-Staten met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel 
in het kader van het beleid van de Unie voor het concurrentievermogen van de industrie te helpen bij het 
verbeteren van het concurrentievermogen van de machinebouwindustrie in de EU. Een sterke industrie is 
onontbeerlijk om de positie van de Unie in de wereldeconomie te handhaven. Zonder afbreuk te doen aan 
de bijdragen van sectoren zoals diensten, de informatietechnologie of andere economische activiteiten, is 
het een feit dat op Europees niveau geen andere sector dezelfde unieke rol kan spelen als de 
machinebouw als leverancier van kapitaalgoederen en schepper van welvaart en werkgelegenheid. 
Ook de Lid-Staten hebben over het algemeen veel belang gehecht aan de machinebouw. De objectieve 
omvang van de machinebouw verschilt sterk tussen EG-landen en regio's. Sommige nationale of 
regionale overheden, vooral waar de machinebouwindustrie is geconcentreerd, hebben specifieke 
plannen ten gunste van deze sector, of hebben dergelijke plannen al uitgevoerd. In deze mededeling is 
zoveel mogelijk rekening gehouden met deze waardevolle ervaringen. Wel moet worden toegegeven dat 
de nationale strategieën niet onderling gecoördineerd waren maar veeleer gericht waren op het 
aantrekken van investeringen in de machinebouw op hun grondgebied. Zonder regionale verschillen te 
willen veronachtzamen moet worden gesteld dat het economisch rendement op de machinebouwmarkt 
van de EU het meest gediend is met een besteding van de middelen volgens het beginsel van 
vergelijkende voordelen. 
De machinebouw is een sleutelsector die zowel op zichzelf als door de centrale rol die machines voor de 
hele industrie spelen, van essentieel belang is. Er dient te worden benadrukt dat de Europese 
machinebouwindustrie zelf in eerste instantie verantwoordelijk is voor de verbetering van haar 
concurrentievermogen. Daarnaast dienen zowel de Unie als de Lid-Staten binnen hun respectieve 
bevoegdheden alle maatregelen te nemen die bevorderlijk zijn voor de consolidatie van het wereldwijde 
concurrentievermogen van hun machinebouwindustrie. 
De Europese machinebouwindustrie heeft nooit om een voorkeursbehandeling gevraagd. Zij is er niet op 
uit om de Unie of de Lid-Staten aan te zetten tot steunmaatregelen, maar wil dat de bedrijven de 
mogelijkheden krijgen om hun eigen strategische doelstellingen te verwezenlijken. 
De Europese machinebouwindustrie moet de komende jaren uitdagingen op vier fronten het hoofd 
bieden; daartoe moet zij: 
i. de zowel exogene als endogene en zowel structurele als conjuncturele tekortkomingen 
wegwerken die haar gevoelig maken voor conjuncturele fluctuaties, haar herinvesterings­
capaciteiten ondermijnen en haar winstgevendheid op lange termijn bedreigen; 
ii. meer vaart zetten achter de herstructurering, waarbij het gaat om zowel de opbouw en de 
omvang van bedrijven als de verbetering van de produkten en de marktgerichtheid; 
iii. leren hoe zij haar concurrentiepositie zoveel mogelijk kan laten profiteren van het 
innovatieproces, waarvoor OTO nodig is. 
Op het gebied van onder andere produktieautomatisering, gegevens-verwerking en 
telecommunicatie, moet worden gewerkt aan de verbetering van opleidingen, organisatie en 
management, snel moet worden ingespeeld op een gat in de markt en vooral moet de bereidheid 
bestaan om onderzoekresultaten toe te passen; 
iv. haar inspanningen opvoeren om echt op wereldvlak mee te gaan spelen en niet alleen in 
Europa maar ook in de VS, het Verre Oosten en op andere belangrijke markten van de toekomst 
een sterke positie op te bouwen. 
Binnen de sector machinebouw hebben de fabrikanten van verschillende soorten machines en apparatuur 
te maken met gedeeltelijk verschillende produktietechnologieën, markten en concurrentievoorwaarden. 
Men gaat er echter van uit dat alle deelsectoren voldoende overeenkomsten hebben om van 
gemeenschappelijke maatregelen te kunnen profiteren, zodat een Europees beleidsinitiatief alleen kan 
worden gesteund wanneer dit voor de machinebouwindustrie als geheel wordt opgezet. Bij de uitvoering 
van de hier voorgestelde maatregelen moeten overheidsinstanties en andere betrokkenen rekening 
houden met de specifieke kenmerken van deze sector: een volwassen industrie, een breed scala 
produkten, nadruk op de binnenlandse markt, een op mechanica gebaseerde produktietechnologie, een 
versnipperde bedrijfsstructuur en geringe investeringsmogelijkheden. 
2.2. Voorwaarden en uitdagingen 
2.2.1. Het macro-economisch klimaat 
Uit het gezichtspunt van de industrie is een stabiele evolutie van de economie op lange termijn nog 
belangrijker dan specifieke maatregelen om het concurrentievermogen te verbeteren. Blijvende groei van 
de economie biedt de industrie natuurlijk optimale mogelijkheden inzake winst en expansie. De industrie 
is echter ook in staat zich aan te passen aan een stagnerende economie en zelfs aan een daling van de 
vraag, op voorwaarde dat de ontwikkeling geleidelijk verloopt, de daarmee gepaard gaande 
veranderingen kunnen worden voorspeld en er begeleidende maatregelen komen om structurele 
aanpassingen te vergemakkelijken. 
Om het concurrentievermogen van deze sector te verbeteren is het van cruciaal belang dat de 
organisatie en de werkmethoden van de betrokken overheidsinstanties van de Unie en de Lid-Staten 
worden gemoderniseerd en aangepast aan de optimale praktijken in het bedrijfsleven. Bovendien moeten 
de regeringen een aantrekkelijk bedrijfsklimaat creëren om de machinebouwbedrijven in de EU te 
houden. Hierbij moet in de eerste plaats via een adequaat fiscaal en monetair beleid worden gezorgd 
voor een stabiele ontwikkeling. Vooral moet worden getracht ongecontroleerde conjuncturele 
schommelingen en frequente veranderingen in het economisch beleid, die voor de machinebouwindustrie 
bijzonder schadelijk zijn, te voorkomen. Bij de vormgeving van haar economisch beleid moet de overheid 
waarde hechten aan het vermogen van de industrie om welvaart te scheppen; om de industrie te laten 
bloeien moeten interne investeringen op lange termijn in de Unie worden aangemoedigd, waarbij 
onder andere rekening wordt gehouden met het niveau van de belastingdruk en de niet-salariskosten voor 
onze industrie in vergelijking met de belangrijkste concurrenten. 
Daarnaast moeten de regeringen de ontwikkeling van diensten die gevolgen hebben voor het 
concurrentievermogen van de industrie en waarvoor de overheid verantwoordelijk is, zoals onderwijs of 
communicatie, stimuleren. 
2.2.2. innovatie 
Technologische kwaliteit schept concurrentievoordelen. Dit geldt vooral voor economieën die 
gericht zijn op geavanceerde, gespecialiseerde, kennisintensieve produktie, maar relatief arm zijn aan 
grond, grondstoffen, energie en inwoners, zoals de Unie, en voor een industrietak zoals de machinebouw, 
die vooral hoogtechnologische produkten met grote toegevoegde waarde produceert. 
Het feit dat alle industrietakken voor de modernisering van hun produktieapparatuur afhankelijk zijn van 
de machinebouwsector, zorgt in deze industrie voor een krachtige innovatieprikkel. De machinefabrikant 
krijgt voortdurend vragen van zijn afnemers, die hij snel moet omzetten in nieuwe procédés en produkten. 
De beperkingen van de mechanica gelden voor de machinebouwsector al lang niet meer: de 
informatietechnologie is nu in vrijwel al haar deelsectoren doorgedrongen. Deze tendens is in de jaren 
zeventig ingezet met computergesteund ontwerp (CAD) en computergesteunde fabricage (CAM), die nu 
bijna overal worden gebruikt. De feitelijke produktie gebeurt steeds meer met flexibele cellen waarin 
verschillende machines zijn geïntegreerd, die dank zij gecoördineerde, computergestuurde numerieke 
besturing (CNC) samen aan een werkstuk werken. De vooruitgang bij volledig geautomatiseerde 
computergeïntegreerde fabricage (CIM) verloopt minder snel dan aanvankelijk werd verwacht. 
Produktiviteitsverhoging wordt in de toekomst eerder verwacht onder invloed van de vraag van 
de markt dan onder impuls van de technologie. Een goed voorbeeld hiervan is 
fabrieksautomatisering. In het verleden probeerden machinegebruikers knelpunten bij de produktie op te 
lossen door eenvoudigweg krachtiger machines te gebruiken voor dezelfde taken. Hogere kosten, een 
gebrek aan ervaring met de nieuwe technologie en vooral een slechte taakstelling leidden soms tot 
teleurstellingen. In theorie lijken grootschalige geautomatiseerde produktielijnen (CIM) de ideale 
oplossing. De introductie van CIM op de markt is het afgelopen decennium echter minder snel gegaan 
dan werd verwacht. De meeste machinegebruikers geven recentelijk de voorkeur aan kleinere flexibele 
cellen die wendbaarder en gemakkelijker te gebruiken zijn. Ook de hogere aanloopinvesteringen voor 
CIM hebben afschrikwekkend gewerkt in een periode waarin de resultaten onder druk stonden. In de 
toekomst zal een fabrikant waarschijnlijk niet eerst een nieuw model voor een machine ontwikkelen en 
vervolgens naar gebruikers gaan zoeken, maar eerst met de gebruikers bestuderen welke produktietaken 
in het verschiet liggen en vervolgens op basis van zijn capaciteit om machines te bouwen oplossingen 
voor deze taken ontwikkelen. 
De Europese industrie is wereldleider in de constructietechnologie. De Europese 
machinebouwindustrie staat algemeen uitstekend bekend, zowel wat de technologie betreft als ten 
aanzien van het produktenscala en de resultaten. Toch hebben sommige buitenlandse concurrenten, 
vooral Japan, de laatste twintig jaar hun technologische achterstand ten opzichte van Europa verkleind en 
op sommige technologische gebieden zelfs ingehaald. Ook klimmen machinebouwbedrijven uit andere 
Aziatische landen zoals Taiwan en Korea, ofschoon zij gemiddeld nog relatief ver beneden het Europese 
niveau blijven, toch sneller op de technologieladder omhoog dan hun Europese concurrenten. Er moet 
dan ook hard worden gewerkt aan een verbetering van (geavanceerde) technologieprodukten, zodat de 
technologische voorsprong van deze industrie wordt gehandhaafd of heroverd. 
Onze machinebouw kan haar positie nauwelijks handhaven in marktsegmenten die zij lang heeft 
overheerst en verliest de slag om vele nieuwe produkten. Op de interne markt houdt zij stand, maar zij is 
onvoldoende aanwezig op buitenlandse markten, met name op de snel groeiende markten van de landen 
rond de Stille Zuidzee. De Europese machinebouw heeft moeite om de uitstekende theoretische kennis 
die zij ongetwijfeld bezit, om te zetten in nieuwe, verkoopbare produkten met een voldoend korte 
ontwikkelingstijd. Hierbij zijn de pre-industriële ontwikkelingsactiviteiten van bedrijven van cruciaal 
belang. Als de Europese machinefabrikant op de markt wil blijven, moet hij niet een nieuw mcdel voor 
een machine ontwikkelen en vervolgens naar gebruikers gaan zoeken, maar eerst met de gebruikers 
bestuderen welke produktietaken in het verschiet liggen en vervolgens op basis van zijn capaciteit om 
machines te bouwen voor deze taken oplossingen ontwikkelen. 
Een resoluut innovatiebeleid is een instrument van kapitaal belang voor het concurrentiebeleid. Het 
vierde kaderprogramma van communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek, technische 
ontwikkeling en demonstratie (1994-1998) heeft dan ook als fundamentele doelstelling de 
wetenschappelijke en technologische grondslag van de Gemeenschap en haar industrie te versterken ten 
einde het internationale concurrentievermogen te verbeteren. Ook programma's voor beroepsopleiding 
worden geïntensiveerd. 
In de economie op wereldvlak, zijn concurrentievoordelen niet langer beperkt tot natuurlijke rijkdommen. 
Zij zijn veeleer gebaseerd op immateriële hulpbronnen zoals vakbekwaamheid, organisatie, informatie, 
cultureel klimaat en wetenschappelijke en technische bekwaamheid. De Europese machinebouw is een 
perfect voorbeeld van de juistheid van die stelling. 
2.2.3. Sterke punten: personeel, know-how en Europese markt 
De belangrijkste troef die de Europese machinebouwindustrie bezit is haar vakbekwaamheid. Technisch 
gezien is de Europese machinebouw 's werelds beste. De Amerikaanse en Japanse 
machinebouwsectoren kunnen op sommige gebieden de vergelijking met de Europese normen wel 
doorstaan en op enkele gebieden deze normen zelfs overtreffen, maar de Europese rijkdom aan 
gespecialiseerde technologieën, processen, produkten en diensten is ongeëvenaard. Het 
innovatiepotentieel van de Europese machinebouw zal naar verwachting op een hoog niveau blijven 
vanwege de verwachte ontwikkelingen op het gebied van intelligente fabricage, micro-elektronica, 
micromechanica, mechatronica en nieuwe materialen. De superieure inventiviteit van de Europese 
machinebouwers blijkt uit het aantal Europese octrooien met betrekking tot machinebouw, dat veel groter 
is dan de Amerikaanse of Japanse. 
In ruimere zin is de grootste troef van de Europese machinebouwindustrie haar personeel. Niet alleen 
behoren de betrokken ingenieurs tot de beste van de wereld, ook de arbeiders zijn zeer kundig en relatief 
goed opgeleid. Het aandeel van geschoolde arbeiders in het totale werknemersbestand is zeer hoog . 
De beroepservaring van het hedendaags ingenieursbestand steunt op een lange traditie van 
vakmanschap. Toch zijn sommige Europese machinebouwbedrijven minder goed in staat om overzeese 
markten te veroveren dan om te voldoen aan de bijzondere technische eisen van hun traditionele klanten. 
Tijdens recessies bestaat het risico dat de innovatiemogelijkheden van de Europese machinebouw door 
personeelsafslanking uitgeput raken. 
Met de voltooiing van de interne markt in 1993 zijn de belemmeringen voor het vrije verkeer van 
machines op een markt van 385 miljoen consumenten (EU/EVA) opgeheven. Nu worden de eerste grote 
schaalvoordelen binnengehaald, alsmede voordelen door produktstandaardisatie en de afschaffing van 
interne grensformaliteiten. Tussen 1985 en 1992 nam het aandeel van de interne handel in machines in 
de Unie toe van 1/5 tot 1/3. Zonder voorbereiding van de industrie op de interne markt, zouden de 
investeringen in de periode 1991/1992 nog verder zijn gedaald. Hoewel Midden- en Oost-Europa nu een 
enorme overgang doormaken, bieden de betrokken landen op middellange termijn zeer interessante 
mogelijkheden voor Westeuropese machinebouwers. 
Volgens een Franse studie uit 1989 bestond 11% van het personeelsbestand van machinebouwbedrijven uit ingenieurs, 17% 
uit technici en 47% uit geschoolde arbeiders; dat betekent dat slechts 25% niet geschoold was. 
2.2.4. Produktspecialisatie 
Kleinere bedrijven zijn doorgaans meer gericht op het maken van gespecialiseerde machines en grotere 
bedrijven op standaardmachines, al is dit uiteraard niet altijd het geval. Om goed te kunnen concurreren 
heeft de machinebouwindustrie behoefte aan beide soorten bedrijven. In een studie in opdracht van de 
Commissie betreffende de deelsector gereedschapsmachines wordt aanbevolen de Europese 
aanwezigheid op de markt voor standaardmachines te versterken en onze positie op de markt 
voor gespecialiseerde machines te handhaven. Deze aanbeveling kan gemakkelijk worden 
uitgebreid tot andere deelsectoren van de machinebouwindustrie. 
Het staat vast dat de unieke kennis van het marktsegment, klantgerichte aanpassing, korte reactietijd op 
marktveranderingen en organisatorische flexibiliteit van kleine en middelgrote machinebouwbedrijven 
kritieke factoren zijn bij het Europese overwicht inzake gespecialiseerde apparatuur. Het brede 
produktengamma is een sterk punt van de Europese machinebouwindustrie. Het produktiemodei voor 
gespecialiseerde machines op basis van kleine partijen maakt echter schaalvoordelen onmogelijk. Dit is 
een handicap voor het Europese KMO in vergelijking met sommige concurrenten, die meer actief zijn in 
de grote volumes. Samenwerking tussen fabrikanten van standaardmachines en speciale apparatuur en 
een betere financiële steun voor de groei van de KMO's zijn twee manieren om de positie van Europa op 
beide markten te verstevigen 
2.2.5. Zwakke punten: conjunctuurgevoeligheid, niet-salariskosten en financiering 
Acute conjunctuurgevoeligheid is een van de zwakste punten van de machinebouwindustrie over de 
gehele wereld, ledere sector van de economie ondervindt moeilijkheden door conjuncturele 
schommelingen, maar de machinebouwindustrie wordt extra getroffen. Dat heeft twee oorzaken. Ten 
eerste moeten machinebouwers, vanwege het hoge innovatietempo, ook tijdens recessies grote uitgaven 
blijven doen voor O&O, waarbij vooral de kleinere bedrijven hinder ondervinden van hun beperkte 
financiële draagkracht. Ten tweede worden tijdens recessies vaak werknemers ontslagen; het gaat hierbij 
vooral om hoog geschoold personeel waar de machinebouwbedrijven zwaar in hebben geïnvesteerd maar 
die moeilijk terug te krijgen zijn wanneer de conjunctuur weer opleeft. Aangezien de Europese 
machinebouw herhaaldelijk door terugkerende recessies is getroffen, mag worden geconcludeerd dat 
deze tijdelijke symptomen tekenend zijn voor een structureel probleem. Aan de andere kant zijn technici 
en geschoolde arbeiders in perioden van groei voor de Europese machinebouwbedrijven moeilijk te 
vinden . 
De Europese machinebouw heeft meer dan haar concurrenten te leiden van recessies. Dehogere niet-
salariskosten in sommige van de belangrijkste machineproducerende landen in de EU hebben een 
grote invloed op de concurrentiestrijd met de VS en Japan. Een andere belangrijke factor voor het 
internationale concurrentievermogen zijn de verhoudingsgewijs starre werkprocedures in sommige 
Lid-Staten. Er is bij voorbeeld weinig flexibiliteit om de werktijden aan te passen aan seizoens- en 
conjunctuurgebonden schommelingen in de vraag. 
18 
Kapitaal is duurder voor Europese bedrijven dan voor hun belangrijkste overzeese concurrenten . 
Naast het kwantitatieve renteverschil, hebben de banken in bepaalde concurrerende landen ook meer 
vertrouwen in de vooruitzichten van hun industriële cliënten op lange termijn en ondersteunen zij de 
industrie actiever. Dit is vooral te merken in Japan, waar machinebouwbedrijven en banken vaak deel 
uitmaken van hetzelfde 'keiretsu' of conglomeraat. 
De sector ondervindt vooral moeilijkheden bij het aantrekken van ingenieurs. Het vergt 10 tot 15 jaar om een gespecialiseerd 
ingenieur op te leiden. De industrie heeft herhaaldelijk geklaagd over de ontoereikendheid van de onderwijs- en 
beroepsopleidingssystemen in de meeste Lid-Staten. Het personeelstekort wordt nog vergroot door het weglekken van 
geschoolde arbeidskrachten ten dele vanwege de recessie zoals boven uiteengezet, maar ook ten dele door de betere salarissen 
en het betere imago van andere sectoren. Iedere werknemer die de Europese machinebouw verlaat verarmt daardoor haar 
technologisch erfgoed. 
Volgens het Witboek bedroegen de collectieve lasten (belastingen plus verplichte sociale lasten) in 1991 in de EU 39,6% van 
het BBP, maar in de VS slechts 29,8% en in Japan 30,9%. Binnen de EU varieert dit percentage van 47,1% van het BBP in 
Denemarken tot 34,4% in het VK. 
De gemiddelde daggeldrente medio 1992 bedroeg 9,69% in Duitsland, 9,99% in Frankrijk en 9,78% in het VK, maar 4,53% 
in Japan en 3,25% in de VSA. Als dit een tijdelijke situatie was, zou dit zonder belang zijn voor een concurrentiebeleid op 
lange termijn, maar de rentekloof is de laatste vijfjaar niet verminderd. 
10 
De financiële problemen van de Europese machinebouwers zijn niet alleen extern. Door de scherpe 
concurrentie en onder druk van grote afnemers zijn zij genoodzaakt hun winstmarges te vernauwen. 
Familiebedrijven nemen dan genoegen met lagere winsten dan vennootschappen op aandelen. Dit leidt 
tot een intern tekort aan herinvesteringen. Zo staan de kleinere fabrikanten niet alleen financieel zwak 
maar zijn ook hun mogelijkheden om hun financiële positie te consolideren erg beperkt. 
Voorts wordt de kloof ook nog veroorzaakt door bepaalde organisatorische factoren in de Europese 
bedrijven. Europese machinebouwbedrijven lijken meer hiërarchisch en verkokerd dan Japanse. In 
Europa wordt meer aandacht besteed aan de ontwikkeling van traditionele produkten en klantenrelaties 
en minder aan nieuwe produktgroepen en geografische markten. Er is een tendens naar over-
engineering, m.a.w. het bouwen en monteren van machines van hogere kwaliteit en met meer 
accessoires dan de markt verlangt. Het fabriceren van klantspecifieke machines gaat langzamer en is 
arbeidsintensiever dan van standaardmachines, wat ten koste gaat van de Europese produktiviteit. 
Ervaring van fabrieksarbeid wordt minder gewaardeerd dan in Japan. Het werk in onze fabrieken wordt 
meer naar functie dan naar taken georganiseerd. De Europese bedrijfsleiders moeten meer aandacht 
hebben voor dit soort zaken. 
In Japan zijn er ook factoren op nationaal niveau die bijdragen tot de sterke concurrentiepositie van hun 
bedrijven. Het lijkt erop dat de Japanners zich toespitsen op bepaalde soorten machines. De Japanse 
autoriteiten hebben hun machinebouwindustrie actiever geholpen. De Japanse machinemarkt is gesloten 
door nationale koopvoorkeuren op niet-objectieve gronden, verticale integratie van distributiekanalen en 
restrictieve voorschriften en administratieve routines. De Europese machinebouwindustrie kan het 
Japanse model niet navolgen doordat de structuur en het klimaat hier anders zijn, maar zij zou beter 
gebruik moeten maken van haar eigen troeven en gemakkelijker toegang moeten krijgen tot de Japanse 
markt en vrije en eerlijke handel met de rest van de wereld. 
Door de externe handicaps in verband met investeringen, arbeidsmarkt, arbeidsreglementering, 
belastingen, financiering en door interne gebreken, is er een produktiviteitsachterstand ten opzichte 
van sommige buitenlandse concurrenten ontstaan. Volgens een Duitse studie is de gemiddelde 
Japanse arbeiders in de gereedschapswerktuigbouw 2,8 keer zo produktief als zijn Duitse collega. In 
andere deelsectoren van de machinebouw die minder geschikt zijn voor geautomatiseerde produktie van 
grote partijen is het verschil waarschijnlijk minder dramatisch, maar voor de sector als geheel blijft de 
produktiviteit een ernstig probleem. 
11 
3. MIDDELEN: AAN DE INDUSTRIE EN DE LID-STATEN VOORGESTELDE MAATREGELEN 
EN ACTIES OP HET NIVEAU VAN DE UNIE 
3.1. Stimulering van investeringen: verbetering van het concurrentie-vermogen en de 
werkgelegenheid 
De machinebouw in EU heeft een goed functionerende nationale markt met vrije en eerlijke concurrentie 
nodig om haar concurrentievermogen te kunnen verbeteren. Verhoging van de investeringen in 
kapitaalgoederen in Europa is van cruciaal belang voor de gezondheid van deze industrie. Zowel het 
aanbod van machines door deze sector als de afname ervan door de gebruikers moeten worden 
gestimuleerd. Om investeringen te bevorderen moeten allereerst de structurele belemmeringen daarvoor 
worden opgeruimd. De Commissie adviseert de Lid-Staten horizontale economische maatregelen te 
nemen die de volledige industrie ten goede kunnen komen. Dergelijke maatregelen, gecombineerd met 
andere maatregelen om de efficiëntie van de arbeidsmarkt te verbeteren, kunnen ook een bijdrage 
leveren tot de bestrijding van de huidige hoge werkloosheidspercentages in deze sector. 
Tot op heden heeft bij de investeringen van de industrie de nadruk gelegen op de investering in fysieke 
produktieapparatuur, voornamelijk machines . De fysieke investeringen van de Europese industrie 
moeten in absolute waarde stijgen of minimum g el ij kbl ij ven. Een daling zou negatieve gevolgen hebben 
voor de machinebouw via een krimpende vraag naar de produkten en voor de industrie in het algemeen 
via een lagere produktiviteit. In de recente mededeling over het concurrentievermogen van de industrie 
worden alle regeringen ertoe opgeroepen in hun beleid meer rekening te houden met immateriële 
investeringen. Om de nieuwe factoren die bepalend zijn voor het concurrentievermogen van de 
industrie, effectief te kunnen benutten moeten kennis, het menselijk potentieel en innovatie worden 
gestimuleerd. Deze twee categorieën investeringen zijn onderling compatibel en de 
machinebouwindustrie moet ertoe worden aangezet beide categorieën op te voeren. 
De Lid-Staten moeten overwegen, voor zover hun economische situatie dit toelaat, verdere 
belastingpremies, afschrijvingsvoordelen en andere stimulansen voor gezonde investeringen in 
kapitaalgoederen in het algemeen en derhalve ook voor machines te geven. Deze maatregel bevordert 
de investeringen die. na de jarenlange stagnatie van de uitgaven voor de vernieuwing van 
produktiemiddelen dringend noodzakelijk zijn, en levert door een verhoging van de produktiviteit meer op 
dan het daaruit voortvloeiende verlies aan overheidsinkomsten. Voorts biedt hij het voordeel dat de 
concurrentie tussen bedrijfstakken niet wordt verstoord. Om de lopende herstructurering van de Europese 
machinebouwsector te bevorderen worden de Lid-Staten verzocht de afschrijvingstermijnen voor 
produktie-installaties te verkorten en de afschrijvingsvoorschriften te versoepelen, voor zover dit 
verenigbaar is met de nationale en communautaire wetgeving. 
In vergelijking met bedrijven in de VS hebben Europese bedrijven en vooral de KMO's meer problemen 
bij het krijgen van leningen voor aanloopkosten en projecten met hoge risico's of geavanceerde 
technologie. Het is wenselijk de markt voor risicokapitaal in de Unie verder uit te bouwen. 
Machinebouwbedrijven worden aangemoedigd gebruik te maken van de gunstige leningsvoorwaarden en 
andere financiële diensten van de Europese Investeringsbank en de Europese vereniging voor 
risicodragend kapitaal. 
3.2. Het bedrijfsklimaat: verbetering van de randvoorwaarden 
Stroomlijning van de wetten en voorschriften die bedrijven in hun optreden beperkingen opleggen, 
verbetering van de diensten voor de industrie in de openbare en de privésector en ondersteuning van 
door bedrijven gewenste samenwerking zijn nuttige middelen om het concurrentievermogen van de 
machinebouwsector in Europa te verbeteren. 
Zorgen voor een klimaat dat gunstig is voor het concurrentievermogen van het bedrijfsleven is het 
centrale element van het strategisch programma van de Unie "Een optimale benutting van de door 
de interne markt geboden kansen" (COM (93) 632). Dank zij dit programma krijgt de 
machinebouwindustrie het volledige wetgevingskader dat nodig is voor een goede werking van de interne 
markt op het gebied van machines en uitrusting, waarbij gezorgd wordt voor conformiteit en transparantie 
bij de omzetting van de desbetreffende richtlijnen van de Unie in nationale wetgeving en kwaliteit bij de 
tenuitvoerlegging daarvan. Verbeteringen worden ook overwogen op het gebied van de Europese 
19 Volgens een studie van het IFO komt 44% van het totale in de Duitse industrie geïnvesteerde bedrag voor rekening van machines. 
12 
normalisatie, conformiteitsbeoordeling en kwaliteitsbevordering. Verdere verbeteringen worden ook 
beoogd, onder meer de actieve toepassing van het concurrentiebeleid, de aanpak van het probleem van 
de vertragingen en dubbele kostenaanrekening bij grensoverschrijdende betalingen, verdere voorstellen 
inzake vervoer, het opzetten van een gunstiger belastingstelsel voor het bedrijfsleven en verbeteringen 
op het gebied van het vennootschapsrecht.20 
Het concurrentievermogen van een onderneming hangt, behalve van haar eigen bekwaamheden en de 
kosten die zij te dragen heeft, ook af van de stimulansen die zij krijgt van de omringende industriële 
structuur. Een efficiënte bedrijfsinfrastructuur is een eerste voorwaarde voor de vestiging en de bloei 
van industrieën. De Europese economie heeft tot taak hoogwaardige diensten te leveren aan de industrie. 
De belangrijkste verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de centrale en lokale overheden en de 
dienstensector. Het Witboek geeft in dit verband nieuwe impulsen aan de in het Verdrag van Maastricht 
beoogde ontwikkeling van de transeuropese netwerken door een investering van 400 miljard ecu voor te 
stellen voor grootschalige infrastructuurwerken op de gebieden vervoer, telecommunicatie en 
energiedistributie. De machinebouwindustrie zal groot voordeel halen uit de verbeterde 
bedrijfsinfrastructuur. Bovendien kan zij een gedeelte leveren van de machines die nodig zijn voor de 
aanleg daarvan, hoofdzakelijk bouwmachines. 
Vrije en eerlijke concurrentie in een open markt is de belangrijkste voorwaarde voor het toekomstige 
concurrentievermogen van de Europese machinebouwsector. Staatssteun voor bepaalde bedrijven of 
deelsectoren moet in overeenstemming zijn met de zeer strikte criteria die de Commissie hanteert, willen 
zij verenigbaar worden geacht met de gemeenschappelijke markt. De Commissie zal, met inachtneming 
van regionale onevenwichtigheden, haar streven opvoeren om staatssteun zoveel mogelijk te beperken 
en zal binnenkort mogelijke veranderingen in de mechanismen voor het toezicht op staatssteun onder de 
loep nemen. Tevens is het de bedoeling het toezicht op kleinere gevallen te vereenvoudigen. Lopende 
maatregelen moeten beter worden gecoördineerd, waarbij rekening moet worden gehouden met het 
concurrentievermogen van de industrie van de EU in haar geheel. Ook aan verstoring van de 
concurrentie tussen de EU en haar handelspartners moet een eind worden gemaakt. 
3.3. Industriële samenwerking: stimulering van privé-initiatieven van wederzijds belang 
Industriële samenwerking is in de eerste plaats een zaak van de industrie. De overheid moet echter een 
kader opzetten om wederzijdse belangen uit te buiten. De Commissie wil in de eerste plaats de 
samenwerking tussen verschillende bedrijven op de markt voor machines en uitrusting bevorderen door 
de wettelijke en fiscale belemmeringen voor samenwerking op te ruimen, industriële initiatieven voor 
groeimarkten te steunen, conferenties te organiseren of een wettelijk kader op te zetten voor een 
gemeenschappelijke stimulering van Europese investeringen in derde landen. De KMO's moet tot 
deelname aan industriële samenwerking worden aangezet, vooral in een versnipperde industrie als de 
machinebouwsector. De Commissie zal prioriteit geven aan samenwerkingsinitiatieven die van Europees 
belang zijn. 
Vrijwillige samenwerkingsregelingen op initiatief van particuliere partners zijn welkom, zowel tussen 
EU-bedrijven onderling als tussen deze bedrijven en bedrijven uit derde landen en zowel binnen de 
machinebouwsector als met de toeleverende en afnemende sectoren. In de machinebouw kan een hoge 
produktiviteitswinst worden geboekt door een betere technologische integratie tussen de materialen en 
onderdelen waaruit machines worden gemaakt, de produktietechnologie van machines en de 
toepassingen daarvan. Een nog nauwere samenwerking tussen dergelijke industriële activiteiten zou dan 
ook zeer vruchtbaar zijn. Bij een dergelijke samenwerking moet een evenwicht tussen de belangen 
worden gevonden en deze moet winstgevend blijken voor alle betrokken soorten bedrijven, waarbij moet 
worden bedacht dat de fabrikanten van mechanische onderdelen en machines in het algemeen uit de 
KMO's komen, maar dat hun leveranciers van materialen en verbruiksgoederen en hun afnemers vaak 
grote bedrijven zijn. 
Er kan worden gesteld dat sinds 1990 de tendens in de richting van industriële samenwerking tussen 
Europese machineböuwers en tussen deze bedrijven en hun leveranciers en afnemers ondanks het 
inzakken van de economische activiteit sterker is geworden, zoals ook blijkt uit het toenemende aantal 
strategische allianties en bedrijfsconcentraties. Deze tendens moet verder worden gestimuleerd. 
20 Op dit gebied wordt in het strategisch programma gesteld dat de Commissie niet alleen haar inspanning zal voortzetten om bedrijven de middelen te geven 
waarmee hun ontwikkeling op de interne markt kan worden vergemakkelijkt, maar ook voornemens is een fundamentele bezinning op gang te brengen over het 
wetgevingskader in een geharmoniseerde markt. Tot nog toe is op dit gebied vooruitgang geboekt met de vaststelling van het statuut van het Europees 
Economisch Samenwerkingsverband, de "Insidere'-richtlijn, de 11e richtlijn betreffende de boekhouding van bankfilialen en de 12e richtlijn betreffende 
afzonderlijke bedrijven. De hoofddoelstelling van het statuut van de Europese vennootschap, waardoor de mobiliteit van bedrijven op de interne markt zou worden 
vergroot, is echter nog niet verwezenlijkt. Een aantal voorstellen voor richtlijnen blijft geblokkeerd. De moeilijkheden hebben met name te maken met de 
overbrenging van hoofdkantoren en fusies. 
13 
De Commissie zal bestuderen of het nuttig is op basis van het model dat in de mededeling over het 
beleid voor het concurrentievermogen van de industrie is geschetst, een rondetafel conferentie van 
industriëlen uit de machinebouwsector en aanverwante sectoren te organiseren. 
3.4. Technische harmonisatie: voorschriften op communautair niveau met het oog op wereldwijde 
erkenning 
In de ogen van de industrie is de verdere ontwikkeling van de Europese harmonisatie, met name een 
versnelde normalisatie, van cruciaal belang voor het functioneren van de interne markt. Bij de toepassing 
van technische harmonisatie op machines zal de Commissie verder gebruik maken van alle 
mogelijkheden die worden geboden door de nieuwe aanpak, waarbij alleen fundamentele vereisten 
verplicht zijn, en de algemene aanpak inzake certificering en keuring. Ook op het gebied van de 
kwaliteitsbevordering moeten de Lid-Staten en de industrie hun activiteiten opvoeren. De nieuwe aanpak 
is van toepassing op alle apparatuur die onder deze mededeling valt, met uitzondering van land- en 
bosbouwtrekkers. De ontwikkeling en het gebruik van vrijwillig toegepaste Europese normen zal worden 
bevorderd. Technische harmonisatie, certificering en kwaliteit zijn krachtige hulpmiddelen om het 
concurrentievermogen te verbeteren. Zij zijn een optimale vorm van industriebeleid: deregulerend, open 
en horizontaal. 
Van bijzonder belang voor de machinebouwindustrie is de snelle omzetting van de richtlijnen in het 
kader van de nieuwe aanpak, met name de machinerichtlijn, in het nationale recht van de Lid-
Staten en een versnelde opstelling van geharmoniseerde normen ter uitvoering van de fundamentele 
veiligheidsvoorschriften van deze richtlijn met het oog op de invoering daarvan. Om de handel en de 
toegang tot buitenlandse markten te vergemakkelijken moeten de Europese normen (EN) verenigbaar 
blijven met de internationale normen (ISO, IEC). 
De Commissie zal haar inspanningen voortzetten om de inhoud van genoemde richtlijn onder de 
machinebouwbedrijven, in het bijzonder aan de KMO's, kenbaar te maken en de fabrikanten te 
begeleiden bij de toepassing van de beginselen van de richtlijn op het ontwerp en de bouw van machines. 
De Commissie is bezorgd over de geringe bekendheid en toepassing van de richtlijn onder de betrokken 
partijen. De Lid-Staten zouden hun inspanningen moeten intensiveren om te zorgen voor een zo groot 
mogelijke verspreiding, in het bijzonder bij de KMO's, van de belangrijkste bepalingen van de richtlijn. De 
in Denemarken en andere landen opgezette campagnes leveren hierbij nuttige ervaring op. 
Voordat nog enige nieuwe wet of reglementering met gevolgen voor de industrie wordt ingevoerd, moet 
een kosten/baten-analyse worden verricht. Bestaande reglementering moet opnieuw worden bekeken om 
na te gaan of zij werkelijk noodzakelijk en nuttig is en om deze zo eenvoudig en homogeen mogelijk te 
maken. Vooral voorschriften die handelsbelemmeringen kunnen veroorzaken, komen in aanmerking voor 
toekomstige deregulering. Ongeacht de economische vooruitzichten heeft de industrie het recht van de 
regering een iangetermijnvisie, voorspelbaarheid, transparantie en betrouwbaarheid te verwachten. 
De Unie zal haar inspanningen opvoeren om de toegang tot buitenlandse afzet voor machine-exporteurs 
uit de EU op grond van technische voorschriften en normen te vergemakkelijken, door met onze 
belangrijkste handelspartners besprekingen te voeren over overeenkomsten inzake wederzijdse 
erkenning. 
3.5. Onderzoek en innovatie: sleutelbijdragen tot een duurzaam concurrentievermogen 
In de recente horizontale mededeling oVer het concurrentievermogen van de industrie wordt opnieuw 
gesteld dat de EU haar wetenschappelijke en technologische grondslag ten dienste van het 
concurrentievermogen van de industrie moet stellen. Van het in de EU uitgevoerde onderzoek wordt 96% 
door de Lid-Staten of de industrie gefinancierd. 
De industrie zelf moet het leeuwedeel voor zijn rekening nemen. De Europese industrie besteedt naar 
verhouding minder aan O&O dan de industrie van Japan en de VS. De laatste tijd wordt zij zich echter 
meer bewust van het belang van onderzoek en voert zij haar activiteiten op. De industrie moet haar 
uitgaven voor O&O tot de grens van haar financiële draagkracht verhogen. Ook meer industriële 
samenwerking bij onderzoek zou welkom zijn. Aangezien de Commissie zich bewust is van de beperkte 
mogelijkheden van Europese bedrijven en met name de KMO's om in tijden van recessie nog extra 
kosten te dragen, heeft zij de Lid-Staten in het Witboek voorgesteld regelingen in te voeren voor 
14 
belastingverrekening voor onderzoek. Door deze regelingen zouden machinebouwbedrijven ertoe 
kunnen worden aangezet meer in wetenschappelijk onderzoek te investeren, zelfs op lange termijn. 
Aangezien het grootste deel van de uitgaven voor rekening van de Lid-Staten komt, spelen zij een 
fundamentele rol bij de stimulering van O&O in de EU. Zoals de Commissie in het Witboek heeft 
aangegeven, moet O&O binnen de Unie echter beter worden gecoördineerd. De Commissie heeft 
onlangs specifieke voorstellen hiervoor gedaan in haar mededeling: "Onderzoek en technologische 
ontwikkeling: coördinatie via samenwerking". 
Binnen de beperkte mogelijkheden die de resterende 4% biedt, is de door de EU gefinancierde OTO 
gericht op versterking van de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de industrie 
in de Unie en stimulering van de industrie om op internationaal niveau concurrerentiëler te worden. Het 
vierde kaderprogramma van activiteiten van de Europese Gemeenschap op het gebied van onderzoek, 
technologische ontwikkeling en demonstratie (1994-1998) met een budget van 12.300 miljoen ecu is 
overeenkomstig de wensen van de Europese industrie meer dan het derde kaderprogramma gericht op 
de ontwikkeling van aspecifieke technologie voor algemene toepassingen, waarbij ook meer rekening 
wordt gehouden met de behoeften van de gebruikers. Voor onderzoek op het gebied van de 
industriële technologie (IMT) is 1.995 miljoen ecu uitgetrokken, d.w.z. 17% van het totale budget van 
het programma; 1.707 miljoen ecu is bestemd voor industrie- en materiaaltechnologie en 288 miljoen ecu 
voor metingen en proeven. Binnen de sector industrietechnologie zijn voor de machinebouw vooral van 
belang: Thema A (ontwerp, engineering, produktiesystemen en mensvriendelijke organisatie) en Thema 
B (materiaaltechnologie en daarmee verwante technologieën). Voor informatie- en 
communicatietechnologie (ICT), ook van belang voor deze sector, zal een bedrag van 3.405 miljoen 
ecu beschikbaar worden gesteld. De ontwikkeling van een concurrerende Europese CNC is voor de 
machinebouwsector een strategische zaak. Dit probleem moet in het kader van het ESPRIT-programma 
door het OSACA-project worden aangepakt. Ook door het onderzoek ter ondersteuning van 
technische normen dat in het vierde kaderprogramma is opgenomen, wordt de concurrentiepositie van 
de industrie van de EU versterkt. 
Aangezien informatieverwerking en automatisering een steeds groter aandeel krijgen in de moderne 
machinebouwtechnologie, is het onderzoek dat tegenwoordig in de machinebouw nodig is, vaak 
afhankelijk van een combinatie van bijdragen uit de mechanica en de informatica. In de industrie is er 
dan ook veel behoefte aan een nauwere samenwerking tussen IMT en ICT, de opvolgers van 
BRITE-EURAM en ESPRIT. In dit verband wordt er in het vierde kaderprogramma bijzondere aandacht 
besteed aan de coördinatie van onderzoek dat voor de industrie van belang is. Dit gebeurt zowel binnen 
specifieke programma's (themaclusters bij ICT en verticale coördinatie bij IMT) als tussen specifieke 
programma's op verwante gebieden, zoals IMT en ICT. In het laatste geval kan de coördinatie variëren 
van nauwe samenwerking tussen de verantwoordelijke diensten van de Commissie tot gelijktijdige 
uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en gezamenlijke beoordeling van ontvangen voorstellen. 
Bedrijven kunnen niet altijd rechtstreeks meedoen aan O&O-projecten van de Unie en de Lid-Staten. Via 
CRAFT, die in het kader van BRITE-EURAM werd gesticht, kunnen KMO-groeperingen met onvoldoende 
onderzoekfaciliteiten externe organisaties O&O op contract laten uitvoeren. Deze vorm van 
technologiestimulering zal samen met de ondersteuning van verkennende onderzoekfasen in het nieuwe 
IMT-programma worden voortgezet en naar andere specifieke programma's worden uitgebreid. Een ander 
opmerkelijk kenmerk van het vierde kaderprogramma, met name voor de KMO's, is het Programma 
voor verspreiding en optimalisering van de onderzoekresultaten waarin activiteiten van de lopende 
programma's VALUE en SPRINT zijn opgenomen. 
EUREKA is van speciaal belang voor machinefabrikanten en onderzoekinstellingen in de EU en de EVA 
die samenwerking zoeken. Dit is een regeling tot samenwerking voor O&O, die steun ontvangt van 23 
Europese landen en de Commissie. Het betreft alle wetenschappen en technologieën, met de klemtoon 
op nieuwe materialen, lasers, robotica en produktieautomatisering. 
COST bevordert transnationale samenwerking tussen bedrijven bij gemeenschappelijke O&O-projecten. 
De gehele Unie en alle EVA-landen plus een aantal Midden- en Oosteuropese landen nemen eraan deel. 
Er wordt onderzoek verricht op alle gebieden, met name op het gebied van nieuwe materialen en 
geavanceerde produktietechnologie. Het programma is interessant voor bedrijven in de EU en de EVA 
die partners zoeken in Oost-Europa 
De technologische positie van deze sector kan bovendien worden verbeterd door een sterkere koppeling 
tussen enerzijds bedrijven daaruit en anderzijds universiteiten en onderzoekinstellingen. In de 
technologische infrastructuur is een grote hoeveelheid fundamentele en praktische kennis beschikbaar, 
15 
waarvan de Europese industrie echter niet ten volle profiteert. De Lid-Staten moeten maatregelen nemen 
om deze kloof te overbruggen. 
3.6. Beroepsopleiding: bestrijding van het tekort aan ingenieurs en ander gekwalificeerd personeel 
Overeenkomstig het Witboek stelt de Commissie voor in het opleidingsbeleid meer aandacht te 
besteden aan de machinebouw. Overheid, industrie en sociale partners moeten in dit verband 
samenwerken. De industrie hecht veel belang aan de vaststelling van Europese minimumnormen inzake 
opleiding. De bestaande Europese en nationale opleidingsprogramma's moeten beter worden 
gecoördineerd. Met deze opleidingsstrategie moet worden gepoogd om, volledig rekening houdend met 
het oordeel van de sociale partners, beter in te spelen op de toekomstige technologische behoeften. De 
eerste prioriteit betreft een betere opleiding van arbeiders in de nieuwe technologieën. Meer 
interdisciplinaire opleiding wordt aanbevolen. Bijzondere aandacht moet worden geschonken aan de 
opleiding van KMO-personeel. 
Voorts is het wenselijk het gebruik van opleidingsvouchers te veralgemenen, waarmee jonge leerlingen in 
machinebouwbedrijven gedurende hun gehele loopbaan hun vakbekwaamheid kunnen verbeteren. De 
Unie moet een langetermijnkader creëren waarmee systemen voor voortgezette opleiding en 
opleidingsvouchers kunnen worden gekoppeld aan maatregelen ter verhoging van de flexibiliteit 
en verkorting van de arbeidstijd. De Commissie ziet de verkorting of flexibilisering van de arbeidstijd 
niet als een universele oplossing voor de hele machinebouwsector in Europa, maar is van mening dat het 
een manier kan zijn om het concurrentievermogen te verbeteren, die op bed rijf s- en bedrijfstakniveau kan 
worden besproken. Verkorting van de arbeidstijd moet de produktiviteit, vooral van hoog geschoold 
personeel, waarborgen zonder de produktontwikkeling in gevaar te brengen. 
Een partnerschap tussen universiteiten, Lid-Staten en de industrie voor het opzetten van een 
systeem voor initiële en permanente opleiding zou bevorderlijk zijn voor multidisciplinaire opleidingen en 
opleidingen voor arbeidsplaatsen waarvoor geavanceerde technische vaardigheden, 
informatietechnologie, enz. zijn vereist. 
Het COMETT-programma inzake opleiding op het gebied van de technologie, het PETRA-initiatief voor 
de beroepsopleiding van jongeren en de voorbereiding van jongeren voor het beroepsleven en het 
FORCE-programma voor de ontwikkeling van de voortdurende scholing worden geïntensiveerd. Met 
ingang van 1995 worden voornoemde programma's vervangen door het programma LEONARDO en het 
Euroform-initiatief voor de beroepsopleiding in het kader van de structuurfondsen. De nieuwe 
programma's zijn gericht op een vlottere aanpassing aan industriële veranderingen, betere integratie en 
reïntegratie in de arbeidsmarkt, verbetering van opleidingsregelingen op het niveau van bedrijven en 
Lid-Staten, bevordering van uitwisseling van jongeren tijdens hun initiële scholing, bevordering van de 
samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bedrijven en bevordering van de uitwisseling tussen de 
opleidingssystemen van de Lid-Staten. Voor LEONARDO heeft de Commissie in 1995 142 miljoen ecu 
uitgetrokken, met een maximum van 100.000 ecu per project per jaar. De machinebouwsector wordt 
aangemoedigd om van deze instrumenten van de Unie optimaal gebruik te maken. 
Ook het Europees Sociaal Fonds steunt opleidingsprogramma's met het doel de werkgelegenheid te 
verbeteren en de mobiliteit van werknemers te vergroten. 
De Lid-Staten moeten waar nodig ook denken aan de eventuele oprichting van nieuwe instituten voor 
opleiding op het gebied van de machinebouw. Het doel daarvan moet zijn het kennis- en 
bekwaamheidsniveau van de werknemers in de Europese machinebouw te verhogen en te zorgen voor 
het gekwalificeerde personeel dat de industrie nodig heeft. 
3.7. Structuurfondsen: beperking van de regionale verschillen 
Er bestaat een interactie tussen de versterking van het beleid voor het concurrentievermogen van de 
industrie ten behoeve van de machinebouw en de economische en sociale samenhang die een van de 
doelstellingen van de Unie is; in de analyse in deze mededeling (punt 1.2) inzake de concurrentiesituatie 
en de geografische verdeling van de machinebouwsector in de EU zijn aanwijzingen te vinden over de 
vooruitzichten van deze activiteit in de verschillende regio's. Dit zou ertoe kunnen leiden dat bepaalde 
landen en regio's hun huidige activiteiten voor deze sector opnieuw overwegen. 
16 
Het regionaal beleid van de Unie heeft tot doel de bestaande ongelijkheden in de economische 
ontwikkeling en de infrastructuur tussen landen en regio's geleidelijk te verminderen. In juli 1993 keurde 
de Raad het regelgevingskader voor de structuurfondsen voor de periode 1994-1999 goed. Met een 
toelage van 141 miljard ecu - een derde van de EU-begroting - zijn de structuurfondsen het belangrijkste 
instrument voor het beleid van de EU inzake economische en sociale cohesie.Voor de industrie betekent 
deze solidariteit eerlijker concurrerentievoorwaarden voor bedrijven die in verschillende landen en regio's 
van de EU zijn gevestigd. Bij elke planningfase moet er een intensieve samenwerking tussen de 
Commissie, de bevoegde instanties in de Lid-Staten en de industrie zijn. 
Van speciaal belang voor de machinebouwbedrijven zijn doelstelling nr. 2, nieuwe doelstelling 
nr. 3 en nieuwe doelstelling nr. 4. De operationele plannen van doelstelling nr. 2 zijn gericht op 
traditionele industriegebieden die dringend moeten worden geherstructureerd. Een groot deel van de 
machinebouwindustrie in de EU is gevestigd in regio's van doelstelling nr. 2, onder meer Nordrhein-
Westfalen en Nedersaksen in Duitsland, Midden- en Noord-ltalië, de industriegebieden in Engeland, 
Wales en Schotland, het Noorden, het Noordoosten en de Rhonevallei in Frankrijk en Catalonië en 
Baskenland in Spanje. 
In de nieuwe doelstelling nr. 3 zijn zowel de bestrijding van de werkloosheid op lange termijn als de 
integratie in het beroepsleven van jongeren en van werknemers die gevaar lopen hun baan te verliezen, 
opgenomen. De nieuwe doelstelling nr. 4 is gecreëerd om de aanpassing van arbeiders aan industriële 
veranderingen en nieuwe produktiemethoden te vergemakkelijken. Dit laatste geldt zowel voor mensen 
die een baan hebben als voor werklozen. Via maatregelen in het kader van deze doelstellingen kunnen 
de conjuncturele verstoringen van het personeelsbestand in de machinebouwsector worden afgevlakt. 
Ook in het communautaire bestek voor doelstelling 1 zijn sommige regio's opgenomen die van belang 
zijn voor de machinebouwindustrie, zoals de deelstaten in het oosten van Duitsland of Henegouwen in 
België. Bij investeringen in de produktie-infrastructuur van achtergebleven gebieden creëren de 
structuurfondsen extra vraag naar machines, waarvan de regio's in de Unie die machines produceren, 
profiteren. Andersom kunnen deze ook helpen bij de ontwikkeling van de machinebouw in regio's waar 
deze niet bestaat of in een pril stadium verkeert. 
Volgens planning zal 9% van de leningen van de structuurfondsen tijdens de periode 1994-1999 
betrekking hebben op communautaire initiatieven. Twee van de nieuwe initiatieven voor deze periode 
zijn in het bijzonder gericht op machinebouwbedrijven: ADAPT, dat erop is gericht het personeel te 
helpen zich aan industriële veranderingen aan te passen door hun kwalificaties te verbeteren en 
organisatorische aanpassingen te bevorderen (1.400 miljoen ecu) en het KMO-initiatief, dat is bedoeld 
om het concurrentievermogen van het midden- en kleinbedrijf te verbeteren, bij voorbeeld voor bedrijven 
die onderaannemer zijn voor grote bedrijven (1.000 miljoen ecu). Het KMO-initiatief geldt alleen voor de 
minder begunstigde gebieden, maar ADAPT geldt voor de hele Unie. 
3.8. Buitenlands handelsbeleid: openstelling van de wereldmarkten 
Voor een exportgerichte economie zoals die van de Unie vormt de liberalisatie van de wereldhandel 
een eerste voorwaarde voor concurrentievermogen op wereldvlak. De algehele voordelen van een 
eerlijke toegang tot buitenlandse markten zijn veel groter dan de veronderstelde of reële risico's van 
sterke invoerstromen. Aan dit belang van de sector wordt voldaan door de doelstelling van het verdrag 
betreffende de Europese Unie om de markten open te stellen voor vrije concurrentie. De EU heeft als 
eerste een beleid geformuleerd dat was bedoeld om de effecten van concurrentieverstoring op de handel 
te corrigeren. Het is voor de Unie van fundamenteel belang ervoor te zorgen dat haar handelspartners net 
als zij eerlijke concurrentie mogelijk maken. Het aanscherpen van de concurrentievoorschriften in de EU 
moet gepaard gaan met eerlijke voorwaarden voor de buitenlandse handel. 
In dit opzicht is de succesvolle afloop van de Uruguayronde voor de machinebouwindustrie van de Unie 
en voor de gehele industrie een flinke stap voorwaarts. Volgens deze overeenkomst zullen de 
invoerrechten op machines en werktuigen over een periode van tien jaar met ongeveer de helft worden 
verminderd en de technische handelsbelemmeringen worden opgeheven, waardoor de uitvoer van 
machine-uitrusting uit de EU aan het eind van deze periode ruwweg met 4,5% kan worden verhoogd. 
Bovendien kan het psychologisch effect daarvan als voorbode van het einde van de recessie nauwelijks 
worden overschat. Door de oprichting van de Wereldhandelsorganisatie zal het multilaterale 
handelssysteem aanzienlijk worden versterkt, aangezien daardoor het nodige kader wordt aangereikt om 
te streven naar een verdere openstelling van de markten, onder andere met betrekking tot technische 
handelsbelemmeringen. De nieuwe organisatie zal ook een essentiële rol spelen bij de tenuitvoerlegging 
van de uit de Uruguayronde voortkomende multilaterale handelsregels. 
17 
Ofschoon het gemeenschappelijk handelsbeleid tot de bevoegdheid van de Unie behoort, kunnen 
door bepaalde Lid-Staten genomen maatregelen met handelsimplicaties leiden tot een verstoring van de 
concurrentie. Harmonisatie van dergelijke maatregelen moet dus worden nagestreefd, met name op het 
gebied van de exportkredietverzekering (waarvoor een richtlijn betreffende financiering op middellange 
en lange termijn in de maak is) en uitvoercontroles met betrekking tot goederen die voor meerdere 
doeleinden kunnen worden gebruikt. 
De voltooiing van een gemeenschappelijk stelsel voor in- en uitvoer buiten de EU is een 
voorwaarde voor eerlijke concurrentie op de markten van de Lid-Staten en vergemakkelijkt de afbouw 
van douaneformaliteiten bij handelsverkeer binnen de EU. Ook een betere integratie van de activiteiten 
van de Lid-Staten op de exportmarkten in het buitenlandse handelsbeleid van de Unie is wenselijk. De 
Europese machinebouwsector steunt deze doelstellingen. Machinebouwers zullen voordeel hebben bij het 
dynamisch buitenlands beleid van de Unie door de voltooiing van het GHB en het verbeterde beheer van 
de buitengrenzen van de EU. 
De industrie verwacht van de Unie een krachtige reactie op sectorale subsidies, staatshulp en 
andere onrechtmatige praktijken van andere geïndustrialiseerde landen. Naar de mening van de 
sector is dit probleem vooral in een aantal Aziatische landen bijzonder nijpend. De Commissie heeft 
onlangs bij de Raad een voorstel ingediend met belangrijke wijzigingen in de verordening onrechtmatige 
praktijken en een voorstel voor een nieuwe verordening inzake subsidies, die hierbij nuttig zouden kunnen 
zijn. De Unie zal de handelsinstrumenten waarover zij beschikt op verzoek van de industrie blijven 
gebruiken, mits de omstandigheden dit rechtvaardigen, op een wijze die in overeenstemming is met de 
geldende multilaterale regels. Voor de Europese machinebouw is de toegang tot buitenlandse 
overheidsopdrachten van bijzonder belang. Ook moeten de effecten van bilaterale 
handelsovereenkomsten tussen de VS en Japan zorgvuldig worden bestudeerd om ervoor te zorgen dat 
deze geen discriminatie van leveranciers van machines uit de EU inhouden. 
De Europese machinebouwindustrie moet aanwezig zijn op groeimarkten, met name in China en 
de landen rond de Stille Zuidzee. Daartoe zal de Commissie nagaan of het wenselijk is 
exportbevordering en industriële samenwerking uit te breiden en verder te ontwikkelen, in het bijzonder 
ten behoeve van de KMO's. Waar noodzakelijk zal de Commissie de mogelijkheden voor Europese 
bedrijven uitbreiden om door een gecombineerd optreden toegang te krijgen tot afgelegen markten. 
De Lid-Staten kunnen ook nauwere relaties tussen hun eigen machinebouwbedrijven en die in derde 
landen bevorderen door middel van een samenwerkingsprogramma naar het model van het Europees-
Japanse programma inzake componenten voor consumentenelektronica, en door samenwerking op het 
gebied van wetenschap, technologie en opleiding. 
Een industrieel evaluatiemechanisme op basis van de conclusies van het Witboek en geïnspireerd op 
het mechanisme voor de evaluatie van het handelsbeleid met betrekking tot Japan, kan een nuttig 
instrument zijn bij het onderzoek van de oorzaken van de zwakke uitvoerpositie van de Europese 
machinebouwsector op sommige belangrijke markten; tegelijk kunnen dan correctieve maatregelen 
worden voorgesteld. 
3.9. Specifieke maatregelen voor kleine en middelgrote- ondernemingen 
Aangezien de meeste machinebouwbedrijven tot KMO's behoren, zijn de meeste maatregelen die elders 
in deze tekst worden aanbevolen in de eerste plaats bestemd voor kleinere ondernemingen, al kunnen zij 
worden toegepast op bedrijven van iedere omvang. Onder dit punt worden alleen maatregelen besproken 
die specifiek op KMO's zijn gericht. 
De KMO's beschikken vaak over troeven als innoverende capaciteit, flexibiliteit en het vermogen om op 
korte termijn te werken; doorgaans zijn zij goed voorbereid om met succes op de markt te concurreren. 
Toch hebben kleine en middelgrote ondernemingen ook gebreken waardoor ze niet optimaal gebruik 
kunnen maken van hun groei- en werkgelegenheidspotentieel. Zo hebben zij het vaak moeilijk met de 
toenemende complexiteit van de wetgeving en reglementering. Hun structureel vermogen om hiermee 
om te gaan wordt gehinderd door het feit dat de meeste leidinggevende functies nog steeds alleen door 
de bedrijfsleider zelf worden vervuld. Daarbij komt nog de moeilijkheid om aan financiering te komen, 
zowel voor bedrijfs- als voor eigen kapitaal, alsmede gebreken in managementcapaciteit en toegang tot 
O&O. Er is dus dringend behoefte aan programma's om de KMO's te helpen deze moeilijkheden te boven 
komen. Zo zullen met name de technologische stimuleringsmaatregelen om de deelneming van KMO's te 
18 
bevorderen, zoals via CRAFT binnen het BRITE-EURAM-programma, binnen de volgende specifieke 
OTO-programma's worden voortgezet. 
Met de voorstellen van de Commissie voor een geïntegreerd programma voor de KMO's en de 
ambachtelijke sector, aangekondigd in mei 1994 (COM(94)207 def.), wordt concreet gestalte gegeven 
aan de voorstellen voor een nauwer partnerschap tussen allen die bij de ontwikkeling van KMO's zijn 
betrokken, ten einde te voldoen aan de doelstellingen als uiteengezet in het Witboek ter ondersteuning 
van het groei- en werkgelegeDheidspotentieel van de KMO's. In het geïntegreerde programma worden 
ook diverse, zowel bestaande- als op communautair niveau nieuwe initiatieven bijeengebracht, om te 
zorgen voor onderlinge samenhang en zichtbaarheid. Ook binnen het vierde kaderprogramma voor OTO 
en de globale leningen van de EIB en de EIF-regelingen voor kredietgaranties zijn er bepalingen die 
specifiek bedoeld zijn om KMO's te helpen. De Commissie zal onderzoek doen naar manieren om de 
Europese markt voor risicokapitaal te versterken, waarbij het vooral gaat om deelnemingen en aandelen 
in KMO's. Er zal binnenkort een studie worden uitgevoerd naar de financiële instrumenten die voor de 
sector kapitaalgoederen beschikbaar zijn. De Lid-Staten wordt verzocht te bestuderen welke instrumenten 
kunnen worden gecreëerd of verbeterd om bij de financiering van de KMO's te helpen. 
De Raad Industrie van 28 september 1994 heeft na een diepgaande bestudering van het geïntegreerde 
programma een resolutie inzake het beleid ten behoeve van de KMO's aangenomen, waarin de 
Commissie wordt verzocht voorstellen in te dienen voor maatregelen ter uitvoering van dat programma. 
Het Europees beleid voor de KMO's moet efficiënter worden gemaakt door een nieuw partnerschap 
tussen de Lid-Staten en de Unie. 
3.10. Zuinige produktie: milieubescherming als gunstige gelegenheid voor zaken 
In het Verdrag van Maastricht wordt de bevordering van een harmonieuze en evenwichtige ontwikkeling 
van de economische activiteit en een duurzame groei met inachtneming van het milieu als één van de 
hoofdtaken van de Unie genoemd. Het milieubeleid van de Unie staat op stapel. Intussen zijn er 
{ verschillende milieu-instanties en milieudiensten in de hele Unie die een snel groeiend aantal vaak 
uiteenlopende en onrealistische maatregelen voor milieubescherming uitvaardigen, vaak met gevolgen 
voor het bedrijfsleven. Daarom is het dringend noodzakelijk dat het milieubeleid wordt geconsolideerd 
als een bevoegdheid die in eerste instantie bij de Unie berust. 
Met het 5e milieu-actieprogramma krijgt de Unie de beschikking over een scala van 
beleidsinstrumenten op sectorieel niveau. Voor de industrie is er een nieuw pakket bedrijfsgerichte 
milieu-instrumenten dat moet worden gebruikt. Er is een begin gemaakt met milieu-audits, milieukeuren, 
con ven anten, aansprakelijkheidsregelingen enz. Sommige van deze instrumenten zullen nieuwe 
werkgelegenheid creëren. 
De industrie moet eisen met het oog op de bescherming van het milieu, niet alleen als hinderpalen voor 
het bedrijfsleven beschouwen. Het milieubeleid van de EU biedt grote voordelen voor pioniers. De 
omvang van deze snel groeiende markt wordt momenteel geraamd op 75 tot 100 miljard ecu, waarvan 45 
miljard binnen de Unie. Door Richtlijn 89/392/EEG zullen de veiligheidsnormen voor machines die op de 
markt in de EU worden verkocht, naar verwachting worden opgevoerd. Met deze tendensen komen 
nieuwe mogelijkheden voor innovatie en hogere opbrengsten in zicht. De machinebouw is een van de 
belangrijkste leveranciers van milieutechnologie: fabrikanten van machines en installaties kunnen 
emissiegerichte technologie en geïntegreerde systemen voor emissiebeperking leveren. De Europese 
technologie voor milieuzorg is samen met die van de VS wereldleider. 
De Commissie zal de dialoog met de handelspartners van de Unie intensiveren om overmatige 
milieureglementering op post-industriële uitvoermarkten (Japan, VS, EVA) en milieudumping in de 
concurrerende nieuwe industrielanden (Oost-Azië) te voorkomen. 
21 Er bestaat al een hele reeks maatregelen ten behoeve van het MKB binnen verscheidene beleidstakken van de Unie. Het meerjarenprogramma ten behoeve van 
de ondernemingen, dat in juni 1993 is vastgesteld, versterkt de prioritaire krachtlijnen van het ondememingenbeleid ten einde de Europeanisering en 
internationalisering van het MKB te stimuleren. Het netwerk van 210 Euro-Info-Centres wordt versterkt om tegemoet te komen aan de behoeften van het MKB. Het 
ElC-netwerk verschuift in de richting van meer gespecialiseerde hulp. Het BC- en het BRE-netwerk vergemakkelijken het zoeken naar partners voor zakelijke 
samenwerking. Het ondememingenprogramma en het Euro-partnerschap-programma, alsmede de maatregelen ter ondersteuning van transnationale 
toeleveringen, stimuleren partnerschappen tussen ondernemingen. Voorts wordt er geëxperimenteerd met maatregelen zoals Euromanagement en Seed Capital. 
19 
3.11. Uitvoering van de maatregelen 
Om te zorgen voor volledige deelneming en doelmatige coördinatie bij de uitvoering van de in dit 
document voorgestelde maatregelen, worden de Lid-Staten verzocht commentaar te leveren en 
suggesties te doen waarmee bij de verdere uitwerking van de voorstellen rekening kan worden gehouden. 
De Commissie zal de discussies in de Raad en het Parlement over deze mededeling en de 
ontwikkelingen bij de verspreiding en uitvoering in de Lid-Staten volgen. Zij zal daarover 18 maanden na 
de publikatie een verslag uitbrengen. 
Van even groot belang is te zorgen voor een systematische en permanente dialoog met de Europese 
machinebouwindustrie, de overheidsdiensten voor industrie en alle andere betrokkenen. Op welke wijze 
deze hernieuwde dialoog moet worden gevoerd moet nog worden vastgesteld, rekening houdend met de 
ervaringen van de Commissie in het verieden en de bijzondere kenmerken van de Europese 
machinebouwindustrie en haar voornaamste partners. 
Ten minste eenmaal per jaar zal overleg worden gepleegd voor de follow-up van het werkprogramma, dat 
aan de hand van de samenvatting vân de voorstellen wordt opgesteld. 
20 
4. CONCLUSIES 
De constructiesector is bij uitstek de leverancier van produktieapparatuur aan de industrie. De 
machinebouw vormt de kern van deze sector. De prestaties van machines zijn bepalend voor de 
mogelijkheden om de produktiviteit in de hele industrie op te voeren. De instandhouding van een forse 
machineproduktie in Europa zal dan ook beslissend blijken te zijn voor de toekomstige positie 
van ons continent als een industriële wereldmacht. De machinebouw levert ook een niet 
onaanzienlijke bijdrage tot het overschot op de handelsbalans van de EU. 
Het concurrentievermogen van een machinebouwbedrijf is dan weer sterk afhankelijk van de 
produktiviteit en kwaliteit van zijn leveranciers en de groei en bloei van zijn afnemers. De problemen 
waarmee deze sector momenteel wordt geconfronteerd kunnen dan ook niet apart worden aangepakt, 
maar alleen in het kader van een economisch beleid dat voor de hele industrie voor een klimaat zorgt 
waarin zij kan concurreren. Om ervoor te zorgen dat dit grote aan de machinebouw gekoppelde deel van 
de economie zijn concurrentievermogen op peil kan houden, is het van cruciaal belang dat de relaties 
vân de machinebouwers in de EU met hun leveranciers en eindgebruikers een factor worden die 
voordeel oplevert in de concurrentiestrijd. 
In de machinebouwsector in de EU werken meer dan 2 miljoen mensen. Het is voor de Unie dan ook 
van belang dat het deze sector goed gaat. Meer dan 80% van deze bedrijven heeft 20 of minder 
werknemers. Met het oog hierop moet het Europees beleid voor deze sector dan ook in de eerste plaats 
gericht zijn op bevordering van de werkgelegenheid en stimulering van het concurrentievermogen van 
KMO's. Het Witboek inzake groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid vormt een geschikt kader 
voor deze activiteiten. 
Nu zij geconfronteerd wordt met ernstige structurele problemen (sterke conjunctuurgevoeligheid, 
financiële kwetsbaarheid, afkalving van het concurrentievermogen, enz.) probeert deze industrie haar 
concurrentievermogen op de wereldmarkten te versterken. In grote, volwassen sectoren zoals deze, waar 
de industrie van de EU nog steeds een sterke positie bekleedt op de interne markt, moet de algemene 
tendens naar een toename van de toegevoegde waarde worden gevolgd. Een nieuwe dynamiek kan 
tot stand worden gebracht door een inspanning te leveren op het gebied van innovatie, produktiviteit en 
kwaliteit. 
Een van de ernstigste structurele zwakheden van de sector is de sterke conjunctuurgevoeligheid. 
Vanwege de financiële kwetsbaarheid van de vele kleine bedrijven in de machinebouwindustrie is deze 
bijzonder gevoelig voor ontwrichtingen door conjuncturele schommelingen. Aangezien het schoksgewijze 
investeringspatroon waaronder deze sector gebukt gaat wordt veroorzaakt door conjuncturele 
schommelingen in de hele industrie, kunnen deze pieken en dalen alleen worden afgevlakt door een 
stabiele ontwikkeling van de hele economie op lange termijn. Het is dan ook van het grootste belang 
dat de Lid-Staten een macro-economisch beleid voeren dat tot een stabiele groei leidt en dat ze 
investeringen in kapitaalgoederen voldoende stimuleren. Het is eveneens duidelijk dat deze sector 
zou profiteren van anticyclische maatregelen op korte termijn die bedoeld zijn om het teruglopen van 
investeringen tijdens recessies af te zwakken. 
Hét beleid van de Unie voor de machinebouwsector is er eerst en vooral op gericht een bijdrage te 
leveren tot een verbetering van het concurrentieklimaat voor deze sector op langere termijn. 
Hiertoe doet de Commissie voorstellen aan de Lid-Staten en de industrie voor de uitvoering van 
maatregelen op een aantal gebieden zoals de stimulering van investeringen, het bedrijfsklimaat, 
industriële samenwerking, onderzoek en technologische innovatie, beroepsopleiding, financiering uit de 
structuurfondsen, het buitenlands handelsbeleid en specifieke maatregelen voor KMO's. De voor de 
machinebouwindustrie voorgestelde maatregelen zijn in het algemeen horizontaal van aard. Ook de 
leveranciers van machine-onderdelen en de eindgebruikers van machines en uiteindelijk alle 
industriële produktiebedrijven kunnen hiervan profiteren. 
BIJLAGE 
SAMENVATTING VAN DE VOORSTELLEN 
Beleidsterrein 
Stimulering 
investeringen 
Bedrijfs­
klimaat Voorgestelde maatregelen voor de 
machinebouw 
Bevorderen van investeringen in zowel 
materiële als immateriële activa 
Overwegen van belastings- en afschrijvings­
voordelen voor investeringen in 
kapitaalgoederen 
Verkorten van de termijnen voor de 
afschrijving van duurzame produktiemiddelen 
Coördineren van nationale maatregelen ter 
bevordering van investeringen 
Benutten van de financiële diensten van de 
EIB en de EVCA 
Toepassen van het strategisch programma 
inzake de interne markt 
Toepassen van macro-economische inzichten 
ter verbetering van het industrieel 
concurrentievermogen 
Verbeteren van de bedrijfsinfrastructuur 
Beperken van staatssteun tot het strikte 
minimum 
Stimuleren van sterke Europese industriële 
groepen binnen de grenzen van het 
mededingingsbeleid Uit te voeren 
door of op 
initiatief van 
EU 
+ 
+ 
+ 
+ LS 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ Indus 
-trie 
+ 
+ An­
dere 
+ Zie 
punt 
3.1 
3.2 
11 
Industriële 
samenwerking 
Technische 
harmonisatie 
OTp Bevorderen van industriële samenwerking, met 
name bij de KMO's 
Meer samenwerking tussen 
machinefabrikanten, leverancier en gebruikers 
Overwegen van bijeenkomst van industriëlen 
Verder toepassen van de nieuwe aanpak 
inzake technische harmonisatie 
Verder toepassen van de globale aanpak 
inzake certificering en testen 
Bevorderen van de kwaliteit 
Omzetten van richtlijnen volgens de nieuwe 
aanpak, met name de machinerichtlijnen 
Bespoedigen van de opstelling van 
geharmoniseerde normen 
Beter verspreiden van de machinerichtlijnen 
Onderhandelen met derde landen over 
overeenkomsten inzake wederzijdse erkenning 
Verhogen van de investeringen door de 
industrie 
Verbeteren van de samenwerking tussen 
nationale O&O-programma's 
Regelen van belastingverrekening 
Verbeteren van coördinatie bij de door de Unie 
gefinancierde programma's 
Profiteren van de aanpak tot snelle reactie op 
aanvragen uit KMO's 
Profiteren van de nauwere samenwerking 
tussen het IMT- en het ICT-programma 
Ontwikkelen van een Europees CNC door 
middel van het OSACA-project 
Ruimer verspreiden van O&O bij KMO's door 
middel van CRAFT, VALUE en SPRINT 
Bevorderen van het pan-europees O&O door 
middel van EUREKA en COST + 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ + 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ + 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ + 
+ 3.3 
3.4 
3.5 
Beroeps- I Meer aandacht voor de werktuigbouwkunde in 
opleiding het opleidingsbeleid 
Minimumnormen op EU-niveau 
Betere coördinatie tussen Europese en 
nationale regelingen 
Beter inspelen op toekomstige technologische 
behoeften 
Beter opleiden van arbeiders in nieuwe 
technologieën 
Beter benutten van interdisciplinaire opleiding 
Meer aandacht voor de opleiding van het 
personeel in de KMO's 
Algemeen gebruik van opleidingsvouchers 
Eventueel koppelen van permanente opleiding 
aan meer arbeidsflexibiliteit 
Opzetten van partnerschap tussen 
universiteiten, Lid-Staten en industrie 
Volledig gebruiken van Leonardo-, Socrates-
en Sociaal Fonds-acties 
Eventueel oprichten van nieuwe 
opleidingsinstituten voor werktuigbouwkunde 3.6 
Regionaal Volledig gebruik van structuurfondsen en in het 
beleid bijzonder : 
sommige machinebouwbedrijven kunnen 
profiteren van de fondsen voor doelstelling 1 ; 
veel machinebouwbedrijven kunnen profiteren 
van de fondsen voor doelstelling 2; 
meer gebruiken van de nieuwe doelstellingen 3 
en 4; 
meer profiteren van de communautaire 
initiatieven 3.7 
«Li 
Handelsbeleid 
Specifieke 
maatregelen 
ten behoeve 
van de KMO's 
Milieu­
bescherming Gebruik van de overeenkomst in het kader van 
de Uruguayronde 
Totstandbrengen van de 
Wereldhandelsorganisatie 
Harmoniseren van regelingen betreffende het 
verzekeren van kredieten voor export 
Harmoniseren van uitvoercontroles op 
goederen die voor meerdere doeleinden 
kunnen worden gebruikt 
Afronden van het gemeenschappelijk in- en 
uitvoerstelsel 
Scherp reageren op staatssteun en 
handelsbelemmeringen in derde landen 
Gebruiken van de instrumenten van het 
handelsbeleid binnen de grenzen van de 
wetgeving 
Uitbreiden van de uitvoer naar groeimarkten, 
met name in de landen rond de Stille Zuidzee 
Totstandbrengen van een mechanisme voor de 
evaluatie van het industrieel handelsbeleid 
Prioriteit verlenen aan dé KMO's in het 
industriebeleid 
Coördineren van het beleid van de Lidstaten 
door middel van geplande activiteiten 
Tenuitvoerieggen van het 
meerjarenprogramma 1993 
Uitvoeren van de niéuwe maatregelen van het 
geïntegreerde programma 
Toepassen van maatregelen ten behoeve van 
KMO's in regionale-, O&O- en 
opleidingsprogramma's 
Versterken van de Europese markt voor 
risicokapitaal, vooral voor KMO's 
Consolidatie van het primaat van de Unie bij 
het milieubeleid 
Uitvoeren van het 5e milieu-actieprogramma 
Bestrijden van een overmatige reglementering 
inzake milieu en milieudumping + 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ + 
+ 
+ 
+ 
+ 
+ + 
+ 3.8 
3.9 
3,10 
BSN 0254-1513 
COM(94) 380 def. 
DOCUMENTEN 
NL 08 io 
Catalogusnummer : CB-CO-94-493-NL-C 
ISBN 92-77-81518-3 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
Lr2985 Luxemburg