NL Publicatieblad van de Europese Unie C 175/20

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Economische democratie op de interne markt”

(2009/C 175/04)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 27 september 2007 overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde besloten om een initiatiefadvies op te stellen over

„Economische democratie op de interne markt”.

De gespecialiseerde afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 november 2008 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw SÁNCHEZ MIGUEL.

Het Comité heeft tijdens zijn op 3 en 4 december 2008 gehouden 449e zitting (vergadering van 3 december 2008) het volgende advies uitgebracht, dat met 110 stemmen vóór en 29 stemmen tegen, bij 22 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies

1.1 Echte democratie op de interne markt vormt één van de fundamentele voorwaarden om de rechten van de Europese burgers werkelijk te kunnen doen gelden. Alleen wanneer men het daarover eens is, zullen alle marktpartijen het belang van die democratie voor het integratieproces inzien en hun steun geven.

1.2 Dank zij consumentenbescherming is er meer evenwicht tussen de marktspelers gekomen, maar ook staat het vast dat het mededingingsbeleid heeft geresulteerd in wetgevingsinstrumenten om concurrentiebeperkingen aan banden te leggen en schade voor consumenten, werknemers en burgers in te perken.

1.3 Economische democratie op de markt impliceert niet alleen dat alle partijen gelijk zijn maar ook een betere levenskwaliteit voor alle burgers en die kan worden verwezenlijkt op basis van:

— ontwikkeling en toepassing van mededingingswetgeving en de nodige betrokkenheid van de consumenten en anderen bij de ter zake bevoegde communautaire en nationale instanties;

— dusdanige verdieping van dat beleid dat recht wordt gedaan aan de economische belangen van iedereen die door verboden mededingingsgedragingen wordt geraakt.

1.4 Daartoe moet het vertrouwen van alle internemarktpartijen middels concrete maatregelen worden gegarandeerd en vergroot. Die maatregelen zouden kunnen worden gericht op:

— harmonisatie van wetgeving. In ieder geval ten aanzien van centrale kwesties van materiële en procedurele aard zouden wetgevingen vergelijkbaar moeten worden gemaakt;

— de nodige koppeling van de bescherming van de marktactoren aan de in de Verdragen verankerde grondrechten. Daarbij moeten er geen nieuwe procedures worden ingevoerd om te voorkomen dat administratieve rompslomp toeneemt;

— deelneming door partijen aan de werkzaamheden van de mededingingsinstanties, zoals het Comité in talloze adviezen heeft herhaald, en opzetten van een soepel functionerend informatienetwerk.

1.5 Het Comité heeft in dit verband reeds veel gedaan aan de bevordering van de uitoefening van gelijkheidsrechten op alle beleidsterreinen en intensieve betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het werk van de communautaire instellingen en vooral de mededingingsinstanties. Het is van mening dat economische democratie op de interne markt het best kan worden gerealiseerd door de doelstellingen van de Lissabonagenda te verwezenlijken en zo tot een concurrentiekrachtige en dynamische economie te komen.

2. Achtergrond

2.1 In het Verdrag van Lissabon (artikel 6 van het VEU) (1) is het volgende bepaald: „De Unie erkent de rechten, vrijheden en beginselen die zijn vastgelegd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (2) (…), dat dezelfde juridische waarde als de Verdragen heeft.”

2.2 In dit handvest worden onder meer als grondrechten genoemd gelijkheid, het recht op eigendom, consumentenbescherming en toegang tot diensten van algemeen belang. Deze rechten zijn van invloed op verwezenlijking en functioneren van de interne markt.

2.3 De gelijkheid van de burgers is een waarde waarop de Unie berust (artikel 2 VEU). Daarnaast vormt het een democratisch beginsel dat de Unie krachtens artikel 9 van het VEU in al haar activiteiten, inclusief economische activiteiten op de interne markt, moet eerbiedigen.

Wel is de Unie exclusief bevoegd om de mededingingsvoorschriften (3) uit te vaardigen die nodig zijn voor de werking van de interne markt (artikel 3, lid 1, onder b van het VWEU).

2.4.1 Dat resulteert erin dat afgestemde gedragingen en misbruik van een machtspositie onverenigbaar met de interne markt en verboden zijn (antimonopolieregels). Zulks vooral omdat zij, onder andere, schadelijk zijn voor de consumenten, bedrijven en andere marktdeelnemers zoals de werknemers.

2.4.2 Ook kunnen genoemde internemarktspelers zware schade lijden wanneer de regels voor ondernemingsconcentraties gebrekkig of in het geheel niet worden toegepast.

2.4.3 Referentiepunt bij de beoordeling van concentraties is of de consument geen schade ondervindt van de beweerde efficiëntiewinst. Daarom moet het efficiëntievoordeel substantieel zijn en prompt gestalte krijgen. Verder moet het ten goede komen aan de consumenten op de relevante markten. Is dat niet het geval, dan is er waarschijnlijk sprake van mededingingsperikelen.

Inzake de consumentenbescherming heeft de Unie een gedeelde bevoegdheid (artikel 4, lid 2, onder f, van het VWEU).

2.5.1 Bij het opstellen en uitvoeren van ander beleid en andere maatregelen van de Unie moet rekening worden gehouden met de in het nieuwe artikel 12 van het VWEU neergelegde eisen in verband met de consumentenbescherming.

2.5.2 Het gaat hier om een horizontale aanpak van het consumentenbeleid die uitdrukkelijk in het primair recht wordt erkend en in het licht waarvan het voor de verwezenlijking van de interne markt cruciaal is om op alle beleidsterreinen de belangen van de consument voor ogen te houden ten einde alle consumenten in de Unie een hoog beschermingsniveau te garanderen.

2.5.3 Wanneer de Commissie voorstellen doet voor het nader tot elkaar brengen van wetgeving aangaande consumentenbescherming moet zij uitgaan van een hoog beschermingsniveau (artikel 114, lid 3, van het VWEU). Die verplichting wordt concreet uitgewerkt in artikel 169 van het VWEU: „Om de belangen van de consumenten te bevorderen en een hoog niveau van consumentenbescherming te garanderen, draagt de Unie bij tot …”.

2.5.4 Tot op heden gaat het bij de harmonisatie in verband met de consumentenbescherming doorgaans (4) om minimumharmonisatie: de lidstaten kunnen opteren voor invoering of handhaving van een hoger beschermingsniveau. Dit heeft wel eens geresulteerd in strijd tussen de regels voor consumentenbescherming en die voor de verwezenlijking van de interne markt.

In zijn advies over Mededingingsregelingen en consumenten (5) wees het Comité erop dat vrije concurrentie in principe alle marktpartijen, dus ook de consument, voordeel brengt. In de geliberaliseerde sectoren is er evenwel duidelijk sprake geweest van mededingingsbeperkingen: concurrenten maakten zich schuldig aan uitsluitingspraktijken en de economische rechten van de consument werden substantieel ingeperkt.

2.6.1 Daarom kwam de nadruk te liggen op de noodzaak om systemen voor voorlichting en raadpleging van de consument te versterken. Daarom ook moest het Europees mededingingsnetwerk zijn activiteiten bijstellen om in te kunnen spelen op de informatie en opmerkingen die de nationale of Europese consumentenorganisaties willen ventileren om het mededingingsbeleid efficiënter te maken en de economische rechten van de consument erkend te zien.

2.6.2 Naar aanleiding van een door de Commissie uitgebracht Groenboek over schadevorderingen wegens schending van de communautaire antitrustregels sprak het Comité zich uit (6) voor het opstellen van richtsnoeren voor de toepassingsvoorwaarden voor een schadevergoedingsactie wegens schending van de artikelen 81 en 82 van het VWEU.

2.6.3 Ook toonde het zich voorstander van het opstellen van EG-regelgeving voor collectieve schadevorderingen die zouden kunnen worden ingesteld door de representatieve organisaties van de op de interne markt actieve sociaal-economische actoren. Het dacht daarbij met name aan consumentenorganisaties (7).

2.6.4 Momenteel werkt het Comité aan een advies over het Witboek Schadevergoedingsacties wegens schending van de communautaire mededingingsregels (8). In afwachting van de goedkeuring wordt naar de inhoud ervan verwezen.

2.6.5 Bijgevolg wordt in dit advies niet ingegaan op kwesties in verband met civielrechtelijke schadevergoeding naar aanleiding van schending van het kartelrecht en evenmin op het instellen van groepsacties door Europese consumentenorganisaties. Daarover heeft het Comité zich reeds uitgesproken. Wél is het advies gericht op economische democratie op de interne markt.

3. Het concept economische democratie op de interne markt

3.1 Met het mededingingsbeleid wordt gestreefd naar creatie en behoud van voorwaarden waaronder markten op basis van concurrentie kunnen functioneren en zulks in het belang van zowel de consumenten als de ondernemingen. Dit veronderstelt dat:

— praktijken waardoor de concurrentievoorwaarden op de markt worden verstoord iedere keer efficiënter moeten worden bestreden;

— de consumenten en iedereen die economische rechten aan hun economische activiteiten ontleent (inclusief de werknemers) de mogelijkheid hebben om actief bij het mededingingsbeleid te worden betrokken;

— wordt bevorderd dat er permanent informatie wordt uitgewisseld en dat raadpleging soepel verloopt en tot zichtbare resultaten leidt;

— er rechtsinstrumenten of kanalen komen voor toereikende waarborging van het beginsel dat marktdeelnemers — zeker ook de mkb's, die daar veel baat bij hebben — gelijk zijn, het eigendomsrecht, consumentenbescherming en toegang tot de diensten van algemeen belang.

3.2 Op die manier is men zich gaandeweg bewust geworden van de noodzaak om voor economische democratie op de interne markt te zorgen. Dat vormt impliciet onderdeel van de doelstellingen van de agenda van Lissabon om de economie van de Unie tot de meest dynamische en concurrentiekrachtige ter wereld te maken en duurzame economische groei te creëren met meer en betere banen en meer sociale samenhang (9).

Om het bestaan van een economische democratie op de interne markt te garanderen die de levenskwaliteit van de Europese burgers verhoogt moet langs de volgende drie lijnen worden gewerkt.

In de eerste plaats moet er bij de ontwikkeling en toepassing van de traditionele instrumenten van het mededingingsbeleid (antimonopolieregels, regels betreffende concentraties en staatssteun) speciaal aandacht worden besteed aan vooral de geliberaliseerde sectoren.

3.3.1.1 Daarbij gaat het om de diensten van algemeen economisch belang. Deze werden vroeger beheerd door een monopolist maar via de recente openstelling van de desbetreffende markten is er nu sprake van een bedrijf met een dominante positie en beperkte mededinging omdat nieuwe verleners slechts zelden toegang tot die markten krijgen.

3.3.1.2 Hier zouden de consumenten meer mogelijkheden moeten kunnen krijgen om om de toepassing van de antimonopolieregels te verzoeken. Anders gezegd, (groepen) consumenten die daartoe gelegitimeerd zijn zouden een procedure moeten kunnen inleiden wanneer zij op een mogelijke schending van de antitrustregels stuiten. De consument is hier het best geholpen met informatie, scholing en bewustmaking. Verder moeten hij en de consumentenverenigingen natuurlijk gemakkelijker toegang krijgen tot instellingen en procedures.

In de tweede plaats moet het mededingingsbeleid worden versterkt waar het de consument in het algemeen raakt, alsook de mensen (waaronder werknemers) die hun inkomsten aan activiteit op de interne markt ontlenen.

3.3.2.1 Concurrentievervalsende praktijken van ondernemingen (afstemming of misbruik van een machtspositie) resulteren onvermijdelijk in inkomstenverlies of meerkosten voor de gelaedeerden. Dergelijke rechtsschendingen tasten dus hun eigendomsrecht aan.

3.3.2.2 Daarom kan overtreding van de mededingingsvoorschriften worden beschouwd als onrechtmatige toeëigening van de inkomsten die de consument en alle anderen personen en bedrijven op de interne markt verdienen en die de concurrentievoorschriften wél naleven. Deze nieuwe kijk op het mededingingsbeleid veronderstelt tevens een versterking van de positie van het mkb, dat, zoals bekend, de ruggengraat van de Europese economie vormt.

In de derde plaats moet de onontbeerlijke samenwerking tussen de leden van het Europees mededingingsnetwerk en de Commissie worden versterkt. Hetzelfde geldt voor de samenwerking tussen de nationale gerechten en de Commissie en die tussen de nationale consumentenautoriteiten en –organisaties en de Commissie.

3.3.3.1 Voorts kan middels wederzijdse bijstand sneller worden besloten wie een zaak inleidt en hoe die tot een zo goed mogelijk einde kan worden gebracht.

4. Kwesties die het concept van economische democratie beïnvloeden

4.1 Om voor werkelijke economische democratie te zorgen moet de Unie haar mededingingsbeleid en maatregelen ten behoeve van het nader tot elkaar brengen van de nationale wetgevingen aanpassen aan de behoeften en verwachtingen van de Europese consumenten en alle andere markpartijen. Het is daartoe cruciaal dat zij bepaalde onderwerpen concreet aanpakt om het vertrouwen van alle marktspelers te verhogen.

4.2 Harmonisatie van wetgeving

Zijn wettelijke regels betreffende in ieder geval centrale materieel- en formeelrechtelijke aangelegenheden onvergelijkbaar, dan kan er in wezen geen sprake zijn van echte economische democratie op de interne markt. Dit wordt overigens erkend in de artikelen 144 e.v., alsook vooral in artikel 116 van het VWEU.

4.2.1.1 Er kan alleen van een echte interne markt worden gesproken wanneer de consument voldoende zekerheid en vertrouwen heeft om waar dan ook in de Unie te kopen, en ervan uit mag gaan dat hij overal eenzelfde en effectieve bescherming geniet tegen mogelijke schendingen van zijn economische rechten door bedrijven. Dank zij het grensoverschrijdende goederen- en dienstenverkeer kan hij gunstige offertes en innovatieve producten en diensten zoeken waardoor hij kan besluiten wat het voordeligste is. Het is daarom van het grootste belang dat de verschillen tussen de regels voor consumentenbescherming in de gehele Unie tot een minimum worden gereduceerd.

Weliswaar hebben de lidstaten bepalingen in hun wetgeving opgenomen die soortgelijk zijn aan de artikelen 101 en 102 van het VWEU (de voormalige artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag), maar nog altijd bestaan er grote verschillen tussen hun mededingingsregels. Die betreffen onder meer de nationale definities van een machtspositie en misbruik, de procedurele rechten van de consument, erkenning van de rol van de consumentenorganisaties en de betrekkingen tussen die organisaties en de nationale mededingingsautoriteiten.

4.2.2.1 De doestellingen aangaande de interne markt en consumentenbescherming kunnen het best via „minimumharmonisatie” worden verwezenlijkt. In tegenstelling tot het oorsprongsbeginsel en andere „internemarktclausules” voor de wederzijdse erkenning van regels voor consumentenbescherming is die harmonisatiemethode ontoereikend voor „een hoog niveau van consumentenbescherming”.

4.2.2.2 Om dat hoge niveau te bereiken, en in lijn met de recente communautaire strategieën op het gebied van consumentenbeleid, heeft het meer zin om naar totale harmonisatie te streven aangaande specifieke kwesties van vitaal belang als beginselen, definities en bepaalde procedurele aspecten.

De slachtoffers van schendingen van de mededingingsregels moeten een financiële en volledige schadevergoeding krijgen om te voorkomen dat de inbreukmakers zich ongerechtvaardigd verrijken. Onder meer de volgende instrumenten kunnen daartoe dienen:

— inbeslagneming van onrechtmatig verkregen winsten door de publieke autoriteiten. Dat geld zou vervolgens moeten worden besteed aan vooraf in de nationale wetgeving aangegeven doelstellingen van algemeen belang en in de eerste plaats aan overheidsmaatregelen om de slachtoffers bij te staan. Die nationale maatregelen moeten voldoen aan de door het HvJ geformuleerde beginselen van gelijkheid en nuttig effect.

— Dwingende, efficiënte, afschrikwekkende en evenredige administratieve of strafrechtelijke maatregelen tegen zwaardere inbreuken die het functioneren en realiseren van de interne markt aantasten. De definitie van onrechtmatigheid moet betrekking hebben op zaken waarvoor de Unie exclusief bevoegd is om voor een zo doelmatig mogelijke toepassing van het Gemeenschapsrecht te zorgen door gemeenschappelijke minimumcriteria voor delicten te definiëren (10). Het Verdrag van Lissabon bevat de mogelijkheid om middels de co-decisieprocedure minimumvoorschriften vast te stellen betreffende de bepaling van strafbare feiten en sancties in verband met vormen van bijzonder zware criminaliteit met een grensoverschrijdende dimensie (artikel 83, lid 1 van het VWEU).

— Ook kan publicatie van straffen een efficiënt middel zijn, zouden er voor het publiek toegankelijke databanken met de namen van de inbreukmakers kunnen worden opgericht, enz. Voorts vormen de straffen die op overtreding van de mededingingsvoorschriften staan een element van afschrikking voor potentiële overtreders. Wordt een straf opgelegd, dan zouden de slachtoffers van de inbreuk moeten worden geïnformeerd over de ernst van de zaak en de hulp die wordt verleend om de burgers bewust te maken van de maatregelen om de mededinging te waarborgen.

— Dit zijn alle aanvullende maatregelen op schadevergoeding die, zoals opgemerkt, hier niet wordt behandeld omdat het advies over het Witboek Schadevergoedingsacties wegens schending van de communautaire mededingingsregels wordt afgewacht.

4.2.3.1 Men kan zich verder afvragen of de nationale gerechten niet bevoegd gemaakt zouden moeten worden om te besluiten over de eindbestemming van administratieve boetes en deze mee te nemen in de civielrechtelijke vaststelling van de schadevergoeding voor slachtoffers van inbreuken. Dat zou de effectiviteit van schadevergoedingsacties ten goede kunnen komen.

4.2.4 Voorts is het de vraag hoe volledige harmonisatie op bepaalde gebieden toereikend kan worden gecombineerd en hoe kan worden voorkomen dat de consumentenbescherming in bepaalde lidstaten wordt aangetast. Dat is een van de doelstellingen waarmee rekening moet worden gehouden bij de wetgevingshervormingen die regelingen voor de interne markt betreffen.

4.3 Aantasting van grondrechten

4.3.1 Inbreuken op de internemarktregels vormen tevens een aantasting van een reeks grondrechten, zoals gelijkheid (artikel 20 van het Handvest van grondrechten van de Unie), het recht op eigendom (artikel 17), consumentenbescherming (artikel 38) en toegang tot de diensten van algemeen belang (artikel 36), die ook door de instellingen en organen van de Unie moeten worden beschermd. Sommige rechten — met name gelijkheid of het verbod van ongelijke behandeling — komen ook in de mededingingswetgeving voor als leidend beginsel voor het gedrag van alle economische actoren en zulks met betrekking tot zowel de relatie met de concurrent als met de consument (11).

4.3.2 Dit roept de volgende vragen op:

— Moet er een speciaal beschermingsmechanisme komen tegen schending van deze rechten?

— Welke zou de Gemeenschapsrechtelijke basis kunnen zijn?

— Verdient het aanbeveling om ex de artikelen 17, 20 en 38 van het Handvest deze rechten van consumenten, bedrijven en allen (inclusief werknemers) die economische rechten aan hun economische activiteiten op de markt ontlenen uit te werken als specifieke regels betreffende de vrije mededinging in de Gemeenschap?

4.3.3 Het vaststellen van „een hoog niveau van bescherming” zou een manier kunnen zijn om de grondrechten op de markt te eerbiedigen en te beschermen. Een speciaal mechanisme of een buitengewone procedure brengen waarschijnlijk namelijk administratieve lasten mee. Het Comité denkt dat het de voorkeur verdient om met de bestaande instrumenten te werken en daarbij de legitimatie van de consumentenorganisaties te verhogen. Ook zou het wenselijk zijn om via beleid en de juiste kanalen expliciete clausules in specifieke regelingen van de Unie en de lidstaten op te nemen waarin de rechten en de legitimatie van de consument en ieder ander (waaronder de werknemer) worden erkend. Dat geldt voor bepaalde sectoren en aangelegenheden: aanbestedingen aangaande essentiële goederen en diensten, bescherming van de mededinging, oneerlijke handelspraktijken. Dat zou ook bijdragen tot voorlichting en bewustmaking van de burger, hetgeen het Comité, zoals reeds opgemerkt, wezenlijk acht.

4.4 Betrokkenheid van de respectieve marktspelers

4.4.1 Om goed bestuur te bevorderen en de participatie van het maatschappelijk middenveld te waarborgen werken de instellingen, organen en instanties van de Unie in een zo groot mogelijke openheid. Transparantie is cruciaal als men wil dat de burgers zich in het Gemeenschapsbeleid kunnen vinden.

Die participatie moet op de rails worden gezet middels vlotte en efficiënte mechanismen voor de communicatie tussen de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten en consumentenorganisaties. Daarbij is het doel om bij wijze van preventie de aandacht te vestigen op van meet af aan grensoverschrijdende inbreuken. Daartoe moeten de volgende vragen worden beantwoord:

— hoe kan de samenwerking worden verbeterd?

— Hoe kan de preventie efficiënter worden gemaakt?

Het Europees Parlement heeft voorgesteld (12) een Europese ombudsman voor consumentenzaken aan te stellen en steunt het idee om adviseurs te benoemen die binnen de Commissie zullen worden belast met de relaties met de consument. Het verdient in dit verband aanbeveling om een „ad hoc”-orgaan als de consumentenombudsman op te richten of, beter nog, de bevoegdheden van de reeds bestaande Europese ombudsman uit te breiden. Ten behoeve van een redelijk gebruik van middelen om in het mededigingsbeleid voor een hoog niveau van consumentenbescherming te zorgen en om de bestaande middelen optimaal te benutten kan volgens het Comité in principe worden volstaan met aanstelling van een adviseur voor de consumentenbetrekkingen (13) binnen de DG’s van de Commissie die speciaal relevant zijn voor het consumentenbeleid.

4.4.3 Verder zouden de administratieve procedures binnen de Commissie wellicht moeten worden herzien om in onderzoeken die tot sancties kunnen leiden volledig recht te doen aan het vertrouwelijkheidsbeginsel. Hier kunnen problemen worden opgelost op basis van de in artikel 44 van het Handvest neergelegde beginselen die de toegang tot de stukken en de zitting garanderen, alsook motivering van besluiten en het beroepsrecht.

4.4.4 Ook zou de feedback betreffende de minimumnormen voor raadpleging moeten worden verbeterd: ieder DG maakt een effectbeoordeling van de raadpleging wanneer die over een voorstel heeft plaatsgevonden, en, zoals het Comité al eerder opmerkte (14), mag dat niet tot raadpleging over strategische documenten worden beperkt. Bovendien zou de Commissie zich moeten verdiepen in kwesties die van groot belang voor alle Europese burgers zijn. Daarbij moet worden gedacht aan de raadplegingstalen, neutraliteit van de vragen en reactietermijnen.

4.4.5 Daarnaast moet worden gesproken over de rol die de consumenten- en andere representatieve organisaties kunnen spelen wanneer zij ten aanzien van het gehele klachtenprocedure als actief gelegitimeerd worden beschouwd. Dit moet een adequaat wetgevingsinstrument worden wanneer de discussie is beëindigd over genoemd Witboek betreffende „schadevergoedingsacties wegens schending van de communautaire mededingingsregels”.

4.4.6 Fundamenteel is het de burgers bewust te maken van het belang van hun betrokkenheid bij het mededingingsbeleid. Bepaalde bedrijven maken zich schuldig aan verboden gedragingen als kartelvorming en dat moeten de mensen niet beschouwen als zaken waar toch niets aan gedaan kan worden of die alleen op hoog politiek of economisch niveau kunnen worden opgelost. Integendeel, zij moeten dat zien als zware maatschappelijke inbreuken die het eigendomsrecht van de slachtoffers (kunnen) aantasten. Daarom moet er de meest passende maatregelen komen om de Europese consument voor te lichten en bewust te maken van de gevolgen van dit soort illegale praktijken. Daartoe dient in de eerste plaats en impuls te worden gegeven aan het net van Europese consumentencentra in al zijn facetten. Het is wezenlijk dat er in ieder geval in de grootste steden van iedere lidstaat een centrum is. Ook moet er aan algemene dan wel sectorale voorlichting worden gedaan om de consument snel en eenvoudig op de hoogte te stellen van zijn rechten en de organisaties waar hij met een klacht of verzoek om advies terecht kan.

4.5 De diensten van algemeen belang

4.5.1 Artikel 14 van het VWEU en bijbehorend Protocol 26 vormen de rechtsbasis voor communautair optreden in verband met deze diensten. Om te zorgen voor een hoog niveau van kwaliteit, veiligheid en betaalbaarheid, gelijke behandeling, bevordering van universele toegang en waarborging van de rechten van de gebruiker dienen de volgende vragen te worden beantwoord:

— Hoe moet er regelmatig op EG-niveau worden geëvalueerd?

— Welke maatregelen moeten worden genomen tegen mededingingsdistorsies die zich op recentelijk geliberaliseerde markten voordoen?

— Hoe kan openstelling van markten ten goede komen aan de consument?

4.5.2 In het algemeen kan worden gesteld dat die vragen een antwoord behoeven vanwege het gebrek aan transparant beheer van deze diensten en de ongewettigd hoge tarieven die bedrijfsleven en consument moeten betalen.

4.6 De rol van het mededingingsbeleid op de interne markt

4.6.1 De Unie is exclusief bevoegd voor het opstellen van de mededingingsregels die nodig zijn voor het functioneren van de interne markt.

4.6.2 Met het mededingingsbeleid moet ervoor worden gezorgd dat de consument de beste opties heeft in termen van prijs, kwaliteit en variëteit. Dat geldt met name voor basisdiensten en –producten als voeding, huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg, energie, vervoer en telecommunicatie. Dat alles dient tegen lagere prijzen te worden aangeboden.

Niet alleen de efficiëntie van de interne markt maar ook de levensstandaard en het welzijn van de consumenten vormen een einddoel. Daarom moet actieve participatie van de consumenten institutioneel worden geregeld om te voorkomen dat zij passief aan een welzijnsconcept zouden zijn onderworpen.

4.6.3.1 Daartoe dient het huidige regelgevingkader in het licht te komen staan van een nieuwe interpretatie van de regels of nieuwe rechtsinstellingen voor het mededingingsbeleid. Ten slotte zou men moeten overwegen om nieuwe regels uit te vaardigen die de bestaande aanvullen of vervangen.

Brussel, 3 december 2008 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité M. SEPI De secretaris-generaal van het Europees Economisch en Sociaal Comité M. WESTLAKE

(1) Artikelnummering van de geconsolideerde versie van het EU-Verdrag gebruikt (gepubliceerd in PB C 115 van 9 mei 2008).

(2) Het gaat hier om het handvest dat op 12 december 2007 te Straatsburg werd goedgekeurd en in PB C 303 van 14 december 2007 werd gepubliceerd. Deze tweede proclamatie was nodig omdat na de eerste goedkeuring, in december 2000 tijdens de top van Nice, de toelichtingen in de voetnoten in de tekst zelf waren verwerkt.

(3) Zie de Richtsnoeren voor de beoordeling van horizontale fusies op grond van de Verordening van de Raad inzake de controle op concentraties van ondernemingen (PB C 31 van 5 februari 2004, blz. 5).

(4) Als uitzondering kan worden genoemd Richtlijn 2005/27/EG betreffende oneerlijke handelspraktijken.

(5) PB C 309 van 16 december 2006, blz. 1

(6) PB C 324 van 30 december 2006, blz. 1

(7) PB C 162 van 25 juni 2008, blz. 1

(8) COM(2008) 165 final, PB C 309 van 16 december 2006, blz. 1

(9) Conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Feira, 2000

(10) Zie in dit verband het voorstel van de Commissie inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht — COM(2007) 51 final en de rechtspraak van het HvJ in de zaken C-176/03 en C-440/05.

(11) Zie de artikelen 101, 1, d) en 102, c van het VWEU.

(12) Rapport van EP-lid Lasse Lehtinen over het strategisch consumentenprogramma 2007-2013

(13) In artikel 153, lid 2, van het EG-Verdrag is het volgende bepaald: „Met de eisen terzake van consumentenbescherming wordt rekening gehouden bij het bepalen en uitvoeren van het beleid en het optreden van de Gemeenschap op andere gebieden.” Die verplichting geldt voor alle functionarissen van de Europese instellingen. De voorgestelde adviseur zou ertoe bij kunnen dragen dat genoemde functionarissen zich in hun dagelijks werk van die verplichting jegens de Europese burgers bewust zijn.

(14) Zie het Groenboek „Europees transparantie-initiatief”, PB C 324 van 30 december 2006.