31. 12. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 356/21 
Advies over het economisch jaarverslag 1987/1988 van de Commissie 
(87/C 356/07) 
De Raad heeft op 12 november 1987 besloten, overeenkomstig zijn Beschikking 120/74/EEG 
van 18 februari 1974 betreffende de verwezenlijking van een hoge mate van convergentie van 
de economische politiek van de lid-staten der Europese Gemeenschap^), gewijzigd bij 
Beschikking 787/75/EEG(2), met name artikel 4 daarvan, het Economisch en Sociaal Comité 
advies te vragen over het bovengenoemde verslag. 
De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorberei­
ding van de desbetreffende werkzaamheden belast was, heeft haar advies op 10 november 
1987 goedgekeurd. Rapporteur was he heer Collas. 
Het Economisch en Sociaal Comité (ESC) heeft tijdens zijn 250e zitting (vergadering van 
19 november 1987) het volgende advies uitgebracht, met 93 stemmen vóór, 4 stemmen tegen 
bij 20 onthoudingen, is goedgekeurd: 
1. Inleiding 
Net als vorig jaar zal het Comité in hoofdstuk 2 van 
dit advies aan de hand van de analyse van de Commissie 
een korte schets van de economische situatie en van de 
verwachte ontwikkelingen geven. Doordat deze analyse 
is opgesteld vóór de recente spectaculare beursval in 
de wereld, is zij in een aantal opzichten wellicht al 
achterhaald. 
In hoofdstuk 3 worden enkele kritische kanttekeningen 
bij de analyse en de voorstellen van de Commissie 
geplaatst, terwijl in hoofdstuk 4 overwegingen van meer 
fundamentele aard worden geformuleerd. 
In een vijfde en laatste hoofdstuk wijst het Comité op 
de macro-economische schok die de wereld momenteel 
moet verwerken en waarop door de regeringen op 
adequate en energieke wijze moet worden gereageerd. 
Het advies dat het hier aan de Raad voorlegt, komt dan 
ook op een zeer opportuun moment. 
2. Door de Commissie opgestelde analyse van de eco­
nomische situatie en vooruitzichten 
2.1. Internationaal klimaat en wereldhandel 
— De koers van de dollar is in 1986 en gedurende de 
eerste twee maanden van 1987 blijven dalen. Tussen 
maart 1985 en februari 1987 heeft de dollar 40% 
van zijn waarde t.o.v. de Ecu verloren. Pas na het 
Louvre-akkoord (februari 1987) is de rust op de 
valutamarkt enigszins teruggekeerd. Voor 1987 in 
zijn geheel verwacht de Commissie een daling van 
de dolllar t.o.v. de Ecu met 13,4%, en in 1988 met 
3,7%. 
— Met 17 dollar per vat zal de gemiddelde prijs van de 
door de Gemeenschap in 1987 ingevoerde aardolie 
hoger liggen dan verwacht; de prijs van vorig jaar 
(13,7 dollar) wordt hiermee met 25% overschreden. 
Ondanks de grote onzekerheid (spanningen in de 
Perzische Golf, broosheid van de Organisatie van 
de olie-exporterende landen (OPEC) quota's ver­
wacht de Commissie voor 1988 slechts een geringe 
stijging. — Uitgedrukt in dollars zullen de prijzen van de andere 
grondstoffen in 1987 en 1988 nauwelijks veranderen. 
Voor dit jaar wordt zelfs een lichte daling verwacht, 
hetgeen opnieuw een verslechtering van de ruilvoet 
ten nadele van de grondstoffenproducerende landen 
zou betekenen. 
— Het aanpassingsproces dat de wereldeconomie mo­
menteel doormaakt, verklaart waarom de vorig jaar 
voor 1987 verwachte toeneming van de wereld­
handel er niet is gekomen en dit jaar minder zal zijn 
dan vorig jaar: de wereldinvoer in volume zal slechts 
met 3,5 % toenemen (tegen 4,9 % in 1986), en slechts 
met 2,1 % (3,8 % in 1986) wanneer men de Gemeen­
schap niet meerekent (invoer van de EG van de 
Twaalf: 5,7% tegen 6,7% in 1986). In verband met 
de structuur van de uitvoer van de Gemeenschap 
denkt de Commissie dat de exportmarkten van de 
EG-landen zullen blijven teruglopen, zij het in een 
lager tempo dan de wereldhandel: 0,59 % in 1986, 
0,7% in 1987. Voor 1988 wordt echter een licht 
herstel verwacht: 3,1 %. 
Dat voor volgend jaar nagenoeg een stabilisatie wordt 
verwacht, komt doordat de invoer in de rest van de 
wereld in 1988 een versnelling te zien zal geven (3,8 %), 
terwijl de invoer van de Gemeenschap minder snel zal 
stijgen. 
De uitvoer van de Gemeenschap, die toch al onder de 
vertraging van de internationale conjunctuur te lijden 
heeft, wordt ook nog eens nadelig beïnvloed door het 
gedrag van sommige landen of economische zones 
waardoor de normale ontwikkeling van de handel 
wordt verstoord (protectionisme, oneerlijke handel, 
enz.). 
De groei van de EG-uitvoer in 1987 werd in oktober 
1986 nog op 3,7% geschat, maar zal uitendelijk niet 
meer dan 1,9% (1,6% in 1986) bedragen, en 3,2% in 
1988. 
Per saldo zal het goederen- en dienstenverkeer net als 
vorig jaar negatief bijdragen tot de groei in 1987 en, zij 
het in mindere mate, ook in 1988 (resp. — 1 en — 0,4 
punt). 
0) PB nr. L 63 van 5. 3. 1974, blz. 16. 
(2) PB L 330 van 24. 12. 1975, blz. 52. Een soortgelijke ontwikkeling zal zich voordoen in Ja­
pan. De groei in de Verenigde Staten zal in 1987 daaren-
Nr. C 356/22 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 87 
tegen positief worden beïnvloed door de buitenlandse 
handel ( + 0,5 punt); in 1988 zal dit ook nog het geval 
zijn ( + 0,7 punt). 
Indien deze ontwikkelingen doorzetten, is hiermee een 
begin gemaakt met een zeker evenwichtsherstel tussen 
enerzijds de Verenigde Staten en anderzijds Europa en 
Japan. 
2.2. Situatie en vooruitzichten in de Gemeenschap: 
1987 en 1988 
— In 1987 zal het bruto binnenlands produkt (BBP) 
met 2,2% groeien, dus minder snel dan in 1986 
(2,6 %) en ook minder snel dan in oktober 1986 nog 
werd verwacht (2,8%). Dit gemiddelde van 2,2% 
verhult uiteenlopende ontwikkelingen: naargelang 
van het land bedraagt de groei — 0,8 % tot +4,1 %. 
De economische groei in Europa zal hierdoor achter­
blijven bij die in Japan en in de Verenigde Staten 
(2,3%). 
Voor 1988 gaat de Commissie uit van 2,3% (0,5 tot 
3,7% naargelang van het land); dit cijfer is lager dan 
de voor de Verenigde Staten, maar vooral voor Japan 
(3,5%), verwachte groei. Het risico bestaat echter dat 
de groei in de lid-staten met de hoogste groeicijfers 
daalt indien de landen met de laagste groeicijfers geen 
pogingen doen om de groei op te voeren. De huidige 
verschillen kunnen namelijk tot ernstige onevenwichtig­
heden in het intracommunautaire handelsverkeer 
leiden. 
— De ontwikkeling van de interne vraag (excl. voor­
raadmutatie zal een aanzielijke vertraging te zien 
geven: 3,6% in 1986, 2,9% in 1987 en 2,7% in 
1988. 
— Met name de consumptieve bestedingen zullen in 
1987 achterblijven bij de verwachtingen (3,1 % i.p.v. 
de in oktober 1986 nog verwachte 3,5%). Volgend 
jaar zullen de consumptieve bestedingen waarschijn­
lijk ook met 3 % toenemen. 
— De ontwikkeling van de produktieve investeringen 
zal in 1987 waarschijnlijk achterblijven bij de ver­
wachtingen die op grond van de door de Gemeen­
schap vorig jaar uitgevoerde conjuctuurenquêtes 
mochten worden gekoesterd. Volgens de jonste 
schattingen zal de brutovorming van vaste activa in 
het bedrijfsleven dit jaar met slechts 3,6 % toenemen 
(prognose oktober 1986: 5,1%), en in 1988 slechts 
met 3,3%; deze vertraging moet vooral aan de 
outillage-investeringen worden geweten. 
— De stijging van de prijzen (gemiddelde deflator op 
jaarbasis voor de particuliere consumptie) is van 
5,9% in 1985 gedaald tot 3,7% in 1986, en zal 
in 1987 3,2% belopen. In 1988 zullen de prijzen 
waarschijnlijk iets sneller gaan stijgen (de Commis­
sie verwacht 3,4%). Hoewel de ontwikkeling per 
land blijft uiteenlopen, zal de inflatiespreiding in 
1987-1988 minder groot worden; daarbij zal de da­
ling het krachtigst zijn in de landen waar de inflatie 
nog betrekkelijk hoog ligt. 
Aangezien de ontwikkeling van de nominale lonen zich 
snel aan de gematigde prijsstijging heeft aangepast, vertonen de interne bedrijfskosten een gunstigere ont­
wikkeling; hiermee is de basis voor duurzame stabiliteit 
gelegd. 
— Na vijf achtereenvolgende jaren van daling (0,6% 
per jaar) is de totale werkgelegenheid in 1986 weer 
gestegen (+ 0,8 %). De werkgelegenheid zal in 1987 
( + 0,8%) en in 1988 ( + 0,6%) waarschijnlijk 
blijven toenemen, waarbij de stijging hoger zal uit­
vallen in de landen waar de groei boven het gemid­
delde ligt. De in de afgelopen twee jaar geconstateer­
de stijging van de werkgelegenheid is het resultaat 
van een combinatie van factoren: groei van de pro-
duktie, uitbreiding van dienstverlenende activitei­
ten, alsmede de verschillende maatregelen tot werk­
tijdverkorting, uitbreiding van deeltijdbanen, nieu­
we vormen van werktijdreorganisatie, enz. Hoewei 
de toeneming van de werkgelegenheid in de dienst­
verlenende sector de daling in de industrie (— 0,5 % 
per jaar in 1987 en 1988, duidelijk minder snel dan 
in de jaren 1980-1985) meer dan compenseert, kan 
de werkloosheid hiermee toch niet worden te­
ruggedrongen. 
— De werkloosheid zal in 1987 en in 1988 volgens de 
Commissie licht teruglopen, maar nog heel dicht in 
de buurt van 12% van de beroepsbevolking blijven. 
Hoewel de jeugdwerkloosheid in verband met genomen 
specifieke maatregelen een daling te zien geeft (22,7% 
in 1986 tegen 23,5% in 1984), is de werkloosheid onder 
vrouwen — vooral om soiaal-culturele redenen — toe­
genomen (12,5% in 1984 en 13,2% in 1986). Tot slot 
moet worden gewezen op de zeer sterke stijging van het 
aantal langdurig werklozen, die in 1985 52% van het 
totaal uitmaakten. 
Per saldo zullen er in 1988 nog steeds 16 miljoen werk­
lozen zijn, maar de werkloosheid loopt per land, per 
regio en per categorie van de beroepsbevolking sterk 
uiteen. 
2.3. Middellange-termijnvooruitzichten: 1987-1991 
Tegen de achtergrond van de zich verbeterende voor­
waarden voor een krachtigere, door interne stimuli 
bepaalde groei heeft de Commissie projecties opgesteld 
tot en met 1991; het betreft hier geen prognoses, maar 
meer een macro-economische verkenning die gebaseerd 
is op vijf hoofdveronderstellingen: zeer geringe ap­
preciatie van de Ecu ten opzichte van de dollar, geleide­
lijke toeneming van de olieprijzen, zonder het risico van 
een nieuwe oliecrisis, toeneming van de wereldhandel 
(4 a 5% per jaar in 1989-1991), voortzetting van het 
huidige convergerende begrotingsbeleid in de lid-staten 
(inclusief een gefaseerde vermindering van de be­
lastingen en een opvoering van de overheidsinvesterin­
gen), stabiliteit van het monetair beleid. (Er zij op 
gewezen dat in deze projecties geen rekening is gehou­
den met het effect van de totstandbrenging van de 
binnenmarkt.) 
Belangrijkste bevindingen van de projectie 1987-1991: 
— Toeneming van de groei van het BBP: 2,6 % per jaar 
tot 2,8% aan het einde van de periode (1980-1987: 
1,2% per jaar). 
31. 12. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 356/23 
— Stabilisering van de inflatie op het huidige niveau: 
3,3% per jaar. 
— Handhaving van de reële langlopende rente op het 
niveau van 1988 tot aan het einde van de periode 
(5,5%). 
— Stabiele groei van de interne vraag en van de con­
sumptieve bestedingen in het gemiddelde tempo van 
1987-1988 (2,8% per jaar). 
— Toeneming van de particuliere bedrijfsinvesteringen 
(3,9% per jaar) in een tempo van 4,3% in 1990-
1991). 
— Gestage groei van de werkgelegenheid (0,7% per 
jaar) en zeer geringe daling van de werkloosheid 
(10,6% in 1991). 
— Aanzienlijke vermindering van de begrotingstekor­
ten (4,5 a 5% van het BBP in 1986-1988, 3,4% in 
1991). 
— Vermindering van het overschot op de lopende re­
kening van de Gemeenschap, welke aan het einde 
van de jaren 80 weer ongeveer in evenwicht zou 
zijn. 
Uit dit scenario van de Commissie blijkt dat de geringe 
verbeteringen die op een aantal terreinen (werkgelegen­
heid, investeringen, groei) mogelijk zijn, geen spontane 
ontwikkelingen zullen zijn, maar bereikt moeten wor­
den door het nemen van economische maatregelen met 
betrekking tot de overheidsfinanciën (met name be­
lastingverlaging) en de loonontwikkeling. 
3. Opmerkingen over het jaarverslag van de Com­
missie 
Dit advies is, zoals gezegd, opgesteld vóór de recente 
beurscrisis. Het is moeilijk te zeggen, wat precies de 
gevolgen zullen zijn, hoewel de algemene strekking er­
van zich vrij gemakkelijk laat raden. 
De crisis zal de groei afremmen: 
— enerzijds, wat de investeringen van de bedrijven 
betreft, die meer voorzichtigheid in acht zullen ne­
men, te meer dat het risico bestaat dat een deel van 
de vraag wegvalt. Voorts zal het hun uiteraard 
moeilijker vallen, aan eigen vermogen te komen. 
— anderzijds, wat de bestedingen van de gezinnen be­
treft, die de waarde van hun beursbeleggingen zien 
dalen en zich wellicht ongerust maken over de toe­
komst — vooral in die landen waar het risico van 
een werkelijke depressie sterker leeft, dus vooral in 
de Verenigde Staten —; de vraag, met name naar 
duurzame consumptiegoederen, kan daardoor te­
ruglopen. 
De regeringen, geschokt door deze waarschuwing van 
de kapitaalmarkt, zullen nu waarschijnlijk meer gaan 
doen om de oorzaken van de crisis aan te pakken. 
Zo kan worden gerekend op een meer geprononceerde 
vermindering van het Amerikaanse begrotingstekort. 
Het valt echter te vrezen dat deze psychologisch nu 
noodzakelijk geworden vermindering, gecombineerd met bovengenoemde spontane reacties van de consu­
menten, tot een te abrupte daling van de Amerikaanse 
groei leidt, waardoor de wereldeconomie in een recessie 
terecht zou kunnen komen. 
De Amerikaanse regering had meer moeten doen om 
het begrotingstekort terug te dringen om zo de on­
evenwichtigheden in de wereldhandel te verminderen. 
Het is daarom te hopen dat Japan, waarvan het han­
delsoverschot in dit verband ook een zeer belangrijke 
rol speelt, meer zal doen om zijn volkshuishouding te 
stimuleren en in sterkere mate voor invoer open te 
stellen. Het Comité doet een beroep op de regeringen 
van de EG-landen — en in eerste instantie op Duitsland, 
waarvan de voorzichtige houding weliswaar prijzens­
waardig, maar waarschijnlijk niet langer opportuun is 
— om in onderling overleg over te gaan tot krachtige 
stimulering van hun volkshuishoudingen. Het risico van 
een recessie moet momenteel namelijk duidelijk hoger 
worden aangeslagen dan het inflatiegevaar. 
Men mag dan ook hopen dat van het monetair beleid 
en van het rentebeleid (te meer daar de reële rente op 
een in historisch perspectief zeer hoog peil staat) in 
wereldverband meer impulsen op de economie zullen 
uitgaan. 
Na deze inleidende opmerkingen wil het Comité zich 
weer richten op het jaarverslag van de Commissie in 
zijn huidige vorm. 
Het Comité heeft zijn voorstellen in een in juli 1987 met 
zeer grote meerderheid goedgekeurd advies neergelegd. 
Het wil deze voorstellen hier niet uitvoerig herhalen. 
Wel wil het hier de volgende kanttekeningen plaatsen: 
3.1. De problematiek in verband met de internatio­
nale handel heeft drie aspecten: 
— De noodzaak om het Amerikaanse handelstekort 
weg te werken. 
Het Comité, dat grote betekenis toekent aan internatio­
nale monetaire stabiliteit, kan alleen maar betreuren 
dat zulks gezien de huidige wisselkoersontwikkelingen 
binnen de in het Louvre-akkoord overeengekomen mar­
ge voor de dollarkoers onmogelijk lijkt. 
Aan de ene kant is een stabilisering nodig zodat de 
gevolgen van de daling van de dollarkoers zich ten volle 
kunnen doen gevoelen, maar aan de andere kant kan 
men stellen dat de bij het Louvre-akkoord overeengeko­
men koers, wanneer men uitsluitend rekening houdt 
met de prijsindexcijfers en de loonkosten, aan de lage 
kant is. Een te lage koers kan op termijn ongezonde 
gevolgen hebben, vooral omdat investeringsbeslissingen 
daardoor achteraf onjuist blijken te zijn (een deel van 
de huidige moeilijkheden is ongetwijfeld te wijten aan 
het feit dat de Verenigde Staten in de periode dat de 
dollar overgewaardeerd werd, te veel investeringen in 
het buitenland hebben gedaan). Een verdere daling van 
de dollarkoers kan niet worden uitgesloten, maar alles 
wat redelijkerwijs mogelijk is, moet worden gedaan om 
dat te voorkomen, aangezien zulks de wereldeconomie 
ernstig zou verstoren. Waar het op aankomt, is dat het 
verschil in groei tussen de Verenigde Staten en hun 
belangrijkste handelspartners aanmerkelijk groter 
wordt. 
Nr. C 356/24 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 87 
De beurscrisis van Wall Street zal, zoals gezegd, leiden 
tot een zekere daling van de Amerikaanse groei. De 
Amerikaanse regering zal, zoals ook gezegd, haar begro­
tingstekort moeten verminderen, maar daarbij moet 
een te abrupte afremming van de economie worden 
voorkomen; daartoe zal een goed gedoseerd beleid no­
dig zijn met betrekking tot de rentetarieven en de geld-
hoeveelheid, en moet voorkomen worden dat de inflatie 
weer wordt aangewakkerd. Een verdere daling van de 
dollarkoers was waarschijnlijk niet langer nodig en kan 
de Amerikaanse inflatie alleen maar aanwakkeren; ook 
zal dit negatieve gevolgen hebben voor de grondstof-
fenproducerende landen (met name ontwikkelingslan­
den en de OPEC-landen. 
Gezien de huidige financiële en monetaire crisis is het 
meer dan ooit noodzakelijk dat met spoed een nieuwe 
internationale monetaire orde tot stand wordt gebracht 
waarin de wisselkoersschommelingen binnen redelijke 
marges kunnen worden gehouden. 
Het staat in ieder geval vast dat de Europese regeringen, 
en vooral de Japanse regering, hunnerzijds alles moeten 
doen wat redelijkerwijs in hun macht ligt om de groei 
te stimuleren (hierop wordt verderop nog uitvoerig 
teruggekomen). 
— De — niet minder dringende — noodzaak om het 
Japanse handelsoverschot terug te dringen en aan 
de groei van de overschotten van de nieuwe in­
dustrielanden (NIC) die geen of weinig schulden 
hebben, een einde te maken. 
De Commissie moet een zeer ferme houding blijven 
innemen tegenover Japan (waarvan het handels­
overschot in procenten van het BBP te vergelijken is 
met het Amerikaanse tekort) om te bereiken dat dit 
land zijn groei stimuleert en zijn markt meer openstelt 
voor buitenlandse produkten en diensten. 
Indien de dollarkoers onverhoopt toch verder zou de-
preciëren, zou dit in veel sterkere mate ten opzichte van 
de yen dan ten opzichte van de Ecu moeten gebeuren. 
De Commissie moet zich tevens zeer ferm opstellen 
tegenover de NIC's met een geringe schuldenlast, met 
name in Zuidoost-Azië, en van hen eisen dat hun wis­
selkoers op een realistisch niveau wordt vastgesteld 
(daarbij komt het erop aan te voorkomen dat de recente 
daling van de dollarkoers gevolgd wordt door landen 
die niet met dezelfde problemen te kampen hebben als 
de Verenigde Staten) en dat zij zich in de internationale 
handel aan dezelfde regels houden als de ontwikkelde 
landen. De Commissie zou zo nodig kunnen overgaan 
tot herziening van de concessies die zij deze landen in 
het kader van het stelsel van algemene tariefpreferenties 
heeft toegestaan. 
Tevens dient de Commissie vraagtekens te plaatsen bij 
de onvervalste sociale dumping waaraan sommige van 
deze landen zich schuldig maken. Het Comité meent 
overigens dat de Commissie, zoals anderen vóór haar 
al gedaan hebben, deze kwestie in het verband van de 
GATT (Algemene overeenkomst betreffende tarieven 
en handel) aan de orde zou moeten stellen. 
— De noodzaak om maatregelen te nemen (o.m. kwijt­
schelding van schulden in sommige gevallen) waar­
door de werkelijke ontwikkelingslanden weer vol­
doende kredietwaardigheid krijgen om normaal in 
de internationale handel te kunnen functioneren. Men mag vooral niet vergeten dat in deze landen, net 
als overigens in de Oostbloklanden, zeer interessante 
ontwikkelingsmogelijkheden liggen voor de Gemeen­
schap. 
In dat verband wil het Comité opnieuw stellen dat het 
hecht aan een vrije en eerlijke internationale handel en 
dat het verontrust is over de tekenen die erop wijzen 
dat het protectionisme in de woelige wereld van van­
daag weer aan betekenis wint. Het Comité is met name 
verontrust over de ontwerp-handelswet die bij het 
Amerikaanse parlement in behandeling is en die bij 
goedkeuring tot een protectionistische escalatie zou 
kunnen leiden. 
3.2. Het Comité acht de omkaderde tekst over „groei 
en werkgelegenheid" in het jaarverslag van de Commis­
sie van het grootste belang. 
Hierin wordt duidelijk naar voren gebracht dat de groei 
arbeidsintensiever is geworden als gevolg van een reeks 
factoren, in het bijzonder de uitbreiding van de dien­
stensector en de vermindering van de gemiddelde ar­
beidsduur per werkende, waardoor het arbeidsvolume 
over een groot aantal personen kan worden verdeeld. 
Gezien de prognose van de Commissie dat de werkloos­
heid zich op middellange termijn op een onaanvaard­
baar hoog niveau zal blijven bewegen, terwijl de finan­
ciële en monetaire crisis op een recessie kan uitlopen en 
de totstandbrenging van de binnenmarkt volgens de 
Commissie een belangrijke stijging van de produktivi-
teit zal opleveren, meent het Comité dat een geleidelijke, 
over een lange periode uitgesmeerde en bij overeenkom­
sten tussen de sociale partners (met name ca.o.'s) tot 
stand gekomen arbeidstijdverkorting het geschiktste 
middel is om de werkgelegenheid op te voeren, met 
dien verstande echter dat de concurrentiepositie van de 
bedrijven hiedoor niet in het gedrang mag komen. 
Een andere mogelijkheid is om arbeidstijdverkorting 
waaraan werkelijke kosten voor het bedrijf verbonden 
zijn, te compenseren door een specifiek voordeel voor 
het betrokken bedrijf, b.v. door het bedrijf in staat te 
stellen de produktiefactor kapitaal op efficiëntere wijze 
(doorgaans betekent dit gedurende langere tijd) in te 
zetten. 
Het stemt het Comité tot tevredenheid dat de Commis­
sie de betekenis van sociaal overleg op alle niveaus heeft 
onderstreept; bij dit sociaal overleg mag het tegenover 
elkaar plaatsen van de standpunten geen beletsel zijn 
om positieve conclusies en zo mogelijk gemakkelijker 
tot afspraken te komen. 
3.3. Het Comité attendeert de Commissie op het 
door hem in zijn advies van juli jl. gedane verzoek om 
een vergelijkende studie uit te voeren over de belasting­
stelsels en de sociale-zekerheidsstelsels voor het be­
drijfsleven in elk van de lid-staten en de dito stelsels in 
de Verenigde Staten en in Japan, alsook over de gevol­
gen van de verschillen voor de concurrentiepositie en 
de werkgelegenheid. 
Daar het concurrentievermogen van zeer vele factoren 
afhankelijk is, zou het ook goed zijn de gevolgen van 
de verschillen in de gemiddelde financiële structuur van 
31. 12. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 356/25 
de bedrijven en in de regelgeving, zowel in Europa als 
elders, voor de bedrijfsresultaten en de werkgelegenheid 
bij wege van een vergelijkende studie te onderzoeken. 
Voorts zou het interessant zijn, na te gaan wat het effect 
is van de verschillen in de onderzoeks- en ontwik­
kelingsinspanning. 
4. Fundamentele opmerkingen van het Comité 
4.1. De Commissie stelt dus vast dat bij het huidige 
beleid van de Gemeenschap en van de lid-staten (zonder 
evenwel rekening te houden met de effecten van de 
geleidelijke totstandbrenging van de binnenmarkt) 
slechts een geringe toeneming van de groei en een zeer 
geringe daling van de werkloosheid mogen worden 
verwacht (mits bovendien de dollarkoers geen aanzien­
lijke schommelingen te zien geeft). In 1991 zal nog 
altijd 10,6% van de beroepsbevolking werkloos zijn. 
De recente ontwikkelingen zullen hierop bepaald geen 
gunstig effect hebben. 
Alhoewel de analyse van de Commissie steekhoudend 
lijkt en het Comité met de door haar voorgestelde 
maatregelen instemt, kan het in geen geval accepteren 
dat de verwachte ontwikkeling op haar beloop wordt 
gelaten. 
Het is voor hem namelijk onverteerbaar dat maar zo 
langzaam verbetering optreedt in een onaanvaardbare 
situatie en dat de resultaten zo sterk achterblijven bij 
de oorspronkelijke doelstellingen van de samenwer­
kingsstrategie voor groei en werkgelegenheid. Het acht 
het van essentieel belang dat wordt aangegeven, welke 
wegen bewandeld moeten worden om tot een krachtige­
re groei te komen; de Gemeenschap zal zelf initiatieven 
moeten nemen om deze wegen te vinden. 
In de huidige situatie, waarin terugdringing van het 
Amerikaanse tekort een „must" is, Japan slechts tot 
een langzame vermindering van zijn overschot is overge­
gaan en de nieuwe industrielanden hun overschotten 
steeds maar verder opvoeren, is voor de Gemeenschap, 
wat de groei betreft, nauwelijks heil te verwachten van 
haar handel met derde landen, alhoewel zij zich ervoor 
moet blijven inzetten om haar positie te verdedigen, nl. 
door het concurrentievermogen van haar economie op 
te voeren; de Gemeenschap moet zowel op haar eigen 
markt als op de wereldmarkt immers opgewassen zijn 
tegen haar directe concurrenten. 
De Gemeenschap zal haar groei dus in de eerste plaats 
bij zichzelf moeten vinden. Het is haar plicht en het is 
ook in haar belang, de groei op te voeren ten einde het 
recessiegevaar in de wereld als gevolg van de huidige 
crisis af te wenden. 
Het Comité heeft zich afgevraagd welke mogelijkheden 
de Gemeenschap in dit verband openstaan; het is daarbij 
uitgegaan van beleidssporen op korte, middellange en 
lange termijn die zijns inziens de grootste prioriteit 
dienen te krijgen. 
4.2. Op korte termijn moet de Commissie in haar 
maatregelen tot economisch herstel in Europa van meer 
solidariteit en van meer durf getuigen. 
Het Comité heeft — zoals de Commissie dat in haar 
jaarverslag overigens ook doet — reeds op het volgende 
gewezen: Geïsoleerde pogingen tot herstel knappen onmiddellijk 
af op de externe evenwichtscondities. De groei in som­
mige (met name de nieuwe) lid-staten is — dit wordt 
met nadruk in het jaarverslag gesteld — nu al in gevaar 
indien zij te krachtig blijft. Het externe evenwicht komt 
echter veel minder in gevaar wanneer de lid-staten 
gezamenlijk optreden; de intracommunautaire handel 
is immers de hoofdcomponent van hun handelsverkeer. 
Aangezien de Gemeenschap bovendien haar han­
delsoverschot — ook al is het haar verhouding maar 
gering — moet verminderen, kan zij het zich zonder 
meer veroorloven nogal gedurfde herstelmaatregelen te 
nemen, op voorwaarde dat zulks in overleg geschiedt. 
De landen met de zwakste groei zullen het voorbeeld 
moeten geven — tenzij dit te gevaarlijk is voor hun 
betalingsbalans. (Het is echter nodig dat Japan het 
voorbeeld geeft door krachtige maatregelen te nemen; 
de Gemeenschap zal hierop, samen met de Verenigde 
Staten, sterk moeten aandringen.) 
De grenzen van deze herstelmaatregelen worden uiter­
aard door het inflatiegevaar gevormd. Het lijkt er echter 
op dat er in dit verband wel enige manoeuvreerruimte 
is, aangezien de inflatiecijfers zeer gunstig zijn, zelfs 
wanneer men de cijfers voor 1986 voor de gevolgen van 
de gedaalde olieprijzen corrigeert. 
Het is uiteraard zaak, de minst inflatoire her­
stelmaatregelen te selecteren, en zelfs maatregelen die, 
wellicht na een gering inflatoir effect op korte termijn, 
op lange termijn bijdragen tot vermindering van de 
inflatie. De landen waar de inflatie overigens het laagst 
is, moeten meer risico nemen dan de andere. 
Het Comité dringt er sterk op aan dat de lid-staten zich 
wat de herstelmaatregelen betreft niet te voorzichtig 
opstellen: het gevaar van stagnatie van de werkloosheid 
op een onaanvaardbaar hoog niveau is naar zijn mening 
groter dan het inflatiegevaar. Dit herstel is nog noodza­
kelijker geworden door de recente gebeurtenissen en 
het hiermee samenhangende recessiegevaar. 
Het Comité spreekt met name de wens uit, zoals het in 
juli jl. ook al heeft gedaan, dat het door de lid-staten 
gevolgde monetair beleid de groei niet nog eens belem­
mert. Het jaarverslag van de Commissie is in dat opzicht 
te restrictief. Het ziet er evenwel naar uit dat de onlangs 
door de Europese regeringen genomen maatregelen vol­
ledig in de gewenste richting gaan, hoewel hiermee 
waarschijnlijk niet kan worden volstaan. 
Het Comité stelt zich dus op het standpunt dat de 
regeringen zich nu eindelijk volledig moeten inzetten 
voor de tenuitvoerlegging van de samenwerkingsstrate­
gie voor groei en werkgelegenheid. 
Volgens hem moeten deze Europese herstelmaatregelen 
er op zeer korte termijn komen; dank zij deze maatrege­
len kunnen namelijk betere oplossingen worden gevon­
den voor de korte-termijnproblemen die zich zullen 
voordoen totdat de binnenmarkt een feit is; de binnen­
markt zal dan, zoals hieronder wordt uiteengezet, voor 
een aantal structurele oplossingen zorgen. 
Het herstel zal de totstandbrenging van de binnenmarkt 
overigens vergemakkelijken en de storingen die zich 
daarbij kunnen voordoen, beperken. 
Nr. C 356/26 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 87 
Er dient een beter gecoördineerd macro-economisch 
beleid, en met name een actiever begrotingsbeleid, te 
worden gevoerd, zonder zich daarbij te beperken tot 
het monetair beleid. De in de afgelopen jaren bereikte 
economische groei moet het mogelijk maken dat deze 
beleidsvormen een prominente plaats wordt gegeven in 
een klimaat van Europese coördinatie. 
In het jaarverslag worden twee essentiële instrumenten 
van het begrotingsbeleid genoemd: belastingverlaging 
en opvoering van de produktieve investeringen van de 
overheid. Het Comité is het op dit punt volledig eens 
met de Commissie. 
4.2.1. Lastenverlichting (belastingverlaging en ver­
mindering van sociale lasten) moet, zo veel mogelijk, 
bedrijfsleven én gezinnen ten goede komen; het is een 
middel om de inkomens van de gezinshuishoudingen 
(dus de interne vraag) te stimuleren en tegelijkertijd 
voor de bedrijven geen extra last op de prijs van de 
produktiefactor arbeid te leggen. 
Het instrument van belastingverlaging moet volgens 
het Comité worden gebruikt, hoewel daarbij bepaalde 
voorzorgen in acht moeten worden genomen: 
— belastingverlaging mag niet tot een op middellange 
termijn onhoudbare structurele stijging van de be­
grotingstekorten leiden, 
— zij mag het herstel van de overheidsinvesteringen 
niet in de weg staan (deze twee voorwaarden moeten 
een daling van andere overheidsuitgaven, b.v. niet 
langer gerechtvaardigde subsidies en bepaalde huis­
houdelijke uitgaven, tot gevolg hebben), 
— door de belastingverlaging mogen het sociale aspect 
en het herverdelingseffect van de belasting- en so-
ciale-zekerheidsstelsels niet op de tocht komen te 
staan. 
Deze voorwaarden zullen waarschijnlijk tot gevolg heb­
ben dat de meeste landen een combinatie van belasting­
verlaging en herziening van de belastingstelsels moeten 
toepassen. 
Voorts moet geleidelijk — dit is een zaak van de lange 
adem — naar voldoende convergentie in de fiscale sfeer 
worden toegewerkt: de indirecte belastingen moeten 
worden geharmoniseerd, en op de binnenmarkt zelfs 
geüniformeerd; tegelijkertijd moeten de bedrijfs-
belastingen worden gelijk getrokken ten einde eerlijke 
concurrentieverhoudingen te garanderen. Tevens lijkt 
het nauwelijks mogelijk om té sterk uiteenlopende ta­
rieven van de directe belastingen te handhaven, omdat 
dit in sommige lid-staten dan zou leiden tot een „hersen-
vlucht". Aan deze materie zitten tal van haken en ogen, 
maar op lange termijn zal het er toch van moeten 
komen. 
4.2.2. De openbare investeringen, met name in de 
produktieve sector, moeten overeenkomstig het voorstel 
van de Commissie worden gestimuleerd, hetgeen niet 
zou mogen betekenen dat de kwalitatieve aspecten wor­
den verwaarloosd. 
Het is tijd dat de daling die in de afgelopen jaren in de 
overheidsinvesteringen is opgetreden, in de Gemeen­
schap ongedaan wordt gemaakt. Nog afgezien van hun 
intrinsieke voordelen kunnen overheidsinvesteringen de ontwikkeling van de particuliere investeringsactiviteit 
heel vaak begeleiden en zelfs stimuleren. Met name 
infrastructuurinvesteringen leiden tot schaalvoordelen, 
waarvan iedereen profiteert. 
Voorts is het zo dat produktieve investeringen, althans 
op middellange termijn, geen last betekenen voor de 
overheidsbegrotingen. Het positieve effect ervan op 
groei en werkgelegenheid zal de begrotingen zelfs ten 
goede komen. 
Het Comité acht het goed, in dit verband te verwijzen 
naar zijn standpunt inzake het belang van bepaalde 
investeringen op milieugebied voor de werkgelegenheid. 
4.2.3. Niet alleen de overheidsinvesteringen, maar 
alle investeringen, dus ook produktieve investeringen 
van het bedrijfsleven, onderzoeksinvesteringen en inves­
teringen in opleidingen, moeten echter worden gestimu­
leerd. 
Het Comité verwijst in dit verband naar zijn standpunt 
in het advies van juli jl.: economisch herstel via de 
investeringen is het minst inflatoir en verbetert het 
concurrentievermogen van de Gemeenschap. Een derge­
lijk beleid is momenteel bijzonder opportuun en kan 
worden verwezenlijkt door: 
— verbetering van de financiële positie van en het 
rendement in het bedrijfsleven, 
— fiscale prikkels, 
— verbetering van de investeringsmogelijkheden via 
intensiever inspanningen op het gebied van onder­
zoek en innovatie, alsook door de totstandbrenging 
van de binnenmarkt, 
— stimulering van de vraag, via verhoging van de 
inkomens van de gezinshuishoudingen, 
— en, tot slot, door verlaging van de rentetarieven. 
4.2.4. Het Comité heeft in juli jl. sterk de nadruk 
gelegd op deze laatste factor, die nog veel meer voorde­
len in zich draagt (stimulering van de vraag naar duur­
zame consumptiegoederen, bevordering van beleg­
gingen in risicokapitaal, enz.). 
Het stemt het Comité tot voldoening dat de Commissie 
dezelfde stellingen verdedigt en dat zij nadrukkelijk 
wijst op het gunstige effect van een rentedaling op de 
nationale begrotingen en op de hiermee samenhangende 
extra manoeuvreerruimte; dit is nóg een belangrijk ar­
gument dat voor verlaging van de rentetarieven pleit. 
Wanneer er één gebied is waarop het beleid van de lid­
staten gecoördineerd moet worden, dan is dat volgens 
het Comité het rentebeleid. De meeste lid-staten kunnen 
hun rente pas verlagen wanneer de lid-staten met de 
sterkste valuta's, met name de Bondsrepubliek Duits­
land, daartoe zelf het sein geven. 
Gezien het huidige niveau van de reële rente en zeker 
in verband met de jongste gebeurtenissen is volgens het 
Comité een verlaging op haar plaats. Het risico van 
inflatie is zo gering dat renteverlaging de moeite waard 
31. 12. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 356/27 
is. Het Comité acht een aanzienlijk verschil tussen de 
tarieven in de Verenigde Staten, Europa en Japan nood­
zakelijk indien men de dollarkoers op een redelijk ni­
veau wil houden. De Europese tarieven zouden, voor 
zover mogelijk, duidelijk beneden de Amerikaanse ta­
rieven moeten komen te liggen; iedere maatregel daar­
toe dient via intensiever overleg tussen de regeringen 
van de industrielanden tot stand te komen. 
Het meent dat de nationale overheden tot op zekere 
hoogte wel over instrumenten beschikken om de ren­
tetarieven te beïnvloeden, nl. 
— door hun maatregelen tot vermindering van de infla­
tie, hetgeen gevolgen heeft voor de psychologische 
veiligheidsmarge die geldgevers bij het verstrekken 
van langlopende leningen in acht nemen, 
— door hun maatregelen met betrekking tot de rente 
voor kortlopend geld (hoewel deze doorkruist kun­
nen worden door in verband met de stabilisering 
van valuta's noodzakelijke aanpassingen), welke ge­
volgen hebben voor de langlopende rente, met name 
wanneer op lange termijn geld kan worden geleend 
tegen een variabele rente, 
— door de vraag van overheidswege naar kapitaal te 
verminderen, 
— door het proces van monetaire harmonisatie in de 
Gemeenschap in een stroomversnelling te brengen, 
het Europese monetaire systeem (EMS) te verster­
ken, het monetair beleid te coördineren en het ge­
bruik van de Ecu als Europese munt en als reserveva­
luta uit te breiden; dit zijn maatregelen waar het 
Comité principieel achter staat. Het Comité her­
haalt in dit verband dat het de oprichting van een 
Europees monetair fonds, met name ter stabilisering 
van de wisselkoersen, zou toejuichen. 
Het Comité wijst er tot slot opnieuw op dat iedere 
maatregel tot verlaging van de rentetarieven alleen maar 
gunstig kan uitvallen voor de schuldenproblematiek 
waarmee de ontwikkelingslanden te maken hebben (al­
hoewel op dit gebied in feite vooral de rente op dol­
lartegoeden van belang is). 
Tot besluit dringt het Comité er sterk op aan dat 
op korte termijn tussen de Europese regeringen wordt 
samengewerkt (in de geest van de conclusies van Ny-
borg) om de rentetarieven te verlagen. Dat is waar­
schijnlijk een van de meest doeltreffende maatregelen 
om de spectaculaire dalingen op de financiële markten 
tegen te gaan. 
4.2.5. Het Comité zou ook graag zien dat de regerin­
gen maatregelen uitwerken om een rem te zetten op de 
recentelijk ontwikkelde nieuwe financiële-speculatie-
technieken, die waarschijnlijk in niet onbelangrijke 
mate tot de beursval hebben bijgedragen. 
4.3. Op middellange termijn gezien beschikt de Ge­
meenschap over een troef waarover geen van haar grote 
partners beschikt, nl. de positieve gevolgen van de tot­
standbrenging van een werkelijke binnenmarkt. 
Volgens het Comité heeft de Commissie wellicht nog 
onvoldoende de nadruk gelegd op de omvang van de 
vooruitgang die hiervan mag worden verwacht. 
De ervaring die in de jaren 60 met de afschaffing van 
de douanerechten is opgedaan, leert dat openstelling 
van de Europese markt tot aanzienlijke extra groei kan 
leiden. Voorwaarde hiervoor is echter, zoals reeds gezegd, dat: 
— de normen worden geharmoniseerd, 
— de markten voor overheidsopdrachten worden 
opengesteld, 
— het kapitaalverkeer wordt geliberaliseerd. 
Dit moet voorrang hebben, zelfs wanneer dat betekent 
dat bij het slechten van de belastinggrenzen achterstand 
wordt opgelopen. Op deze wijze wordt toegewerkt naar 
één Europees produktie-apparaat, dus naar aanzienlijke 
besparingen door schaalvergroting; tevens is dit een 
stimulans voor het op grote schaal samengaan van 
ondernemingen, waardoor veel efficiënter kan worden 
gewerkt. Het gevolg hiervan zal zijn dat het aanbod, 
en daarmee ook de groei aanzienlijk kunnen toenemen. 
Aan de totstandbrenging van de binnenmarkt kleven 
zeker ook risico's, vooral wanneer de economische groei 
daarbij te gering is, maar de verwezenlijking van deze 
markt is naar alle waarschijnlijkheid juist het beste 
middel om de groei op te voeren. Mits de nodige voor­
zorgsmaatregelen worden getroffen (verderop in dit 
advies wordt hierop ingegaan), is dat echter een risico 
dat genomen moet worden. De lid-staten moeten in het 
geweer komen tegen de laatst overgebleven protectio­
nistische tendensen die de totstandbrenging van de bin­
nenmarkt nog in de weg staan. 
Het Comité stelt echter vast dat, wellicht door deze 
ontwikkelingen, geen voorsprong wordt genomen op, 
maar juist steeds meer achterstand wordt opgelopen bij 
de uitvoering van het programma van de Commissie. De 
regeringen van de lid-staten zeggen weliswaar volledig 
achter het beginsel van de binnenmarkt te staan, maar 
leggen weinig geestdrift aan den dag om alle bijzondere 
problemen tot een oplossing te brengen. Aan deze zeer 
laakbare lijdelijkheid dient een einde te komen. 
Volgens het Comité is verwezenlijking, op zo kort mo­
gelijke termijn, van de binnenmarkt voor alle Euro­
peanen en in eerste instantie voor alle EG-regeringen 
een dringende plicht. 
Om de regeringen daarvan te overtuigen, moet echter 
worden aangetoond wat met de binnenmarkt kan wor­
den bereikt. Het is weliswaar moeilijk, nauwkeurig aan 
te geven hoeveel extra groei de totstandbrenging van 
deze binnenmarkt (en met name de drie bovengenoemde 
punten) zal meebrengen, maar hiervoor kan wel een 
marge worden aangegeven. 
Het Comité verzoekt de Commissie dus om deze materie 
te onderzoeken en de bevindingen ervan te publiceren. 
Wellicht is het in dit verband wenselijk dat Europese 
economische modellen worden ontwikkeld (dit zou mis­
schien kunnen gebeuren in samenwerking met de natio­
nale economische onderzoeksinstituten). 
In het verslag-Padoa-Schioppa wordt, uitgaande van de 
huidige samenwerkingsstrategie voor groei en werkgele­
genheid, gedacht aan een jaarlijkse extra groei van 
0,5%. 
Nog moeilijker te beantwoorden is de vraag in hoeverre 
de totstandbrenging van de binnenmarkt de werkloos­
heid zal verminderen. Alles hangt er namelijk van af, 
wat met de dan ontstane extra produktiviteit wordt 
gedaan. 
Nr. C 356/28 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 87 
Indien — en daarop mag men hopen — uit de studie 
blijkt dat de werkloosheid aanzienlijk kan teruglopen, 
zou publikatie ervan de regeringen en de bevolking 
zeker motiveren, en zou het proces van eenwording 
van de markten zeker in een stroomversnelling terecht 
komen. 
Deze maatregel, waarvoor een besluit van de Gemeen­
schap volstaat, dient volgens het Comité absolute 
prioriteit te krijgen. 
Het Comité wil aan de andere kant onderstrepen dat 
de binnenmarkt zeker ook nog vele andere aspecten 
heeft dan gevolgen voor de groei: problemen in verband 
met de sociale dimensie van de binnenmarkt, milieu­
problemen, problemen in verband met de produkt-
kwaliteit, evenals problemen i.v.m. monetaire en bud­
gettaire coördinatie, een nieuw mededingingsbeleid, 
enz. Deze problemen kunnen, hoe belangrijk zij ook 
zijn, in het bestek van dit advies echter niet aan de orde 
komen. Zij zullen in andere adviezen (en met name in 
het advies over de Europese sociale ruimte dat ook 
tijdens deze zitting wordt besproken) moeten worden 
behandeld. 
Het feit dat deze problemen hier niet kunnen worden 
behandeld, betekent evenwel niet dat zij in de ogen van 
het Comité minder belangrijk zijn. 
Deze problemen vormen stuk voor stuk redenen om de 
binnenmarkt zo snel mogelijk tot stand te brengen. 
4.4. Er moet evenwel voor worden gewaakt dat de 
binnenmarkt tot versterking van de sterkstert en tot 
verzwakking van de zwaksten leidt. De uit de in para­
graaf 4.2 aanbevolen maatregelen voortvloeiende extra 
groei zal de risico's in dit verband beperken. De tot­
standbrenging van de binnenmarkt zal echter beslist 
vergezeld moeten gaan van een extra inspanning om 
tot meer samenhang te komen. 
Verbetering van de samenhang veronderstelt dat het 
groeicijfer in de achtergebleven regio's duidelijk boven 
dat in de andere komt te liggen. Wil men echter voorko­
men dat dit groeiverschil tot uiting komt in een onaan­
vaardbare en duurzame verslechtering (die overigens nu 
al verontrustende vormen aanneemt) van het externe 
handelssaldo van de betrokken landen, dan moeten 
groei en uitvoer van die landen worden bevorderd om 
de onvermijdelijke invoerstijging te compenseren. In 
beginsel — en dat blijkt duidelijk uit het jaarverslag 
van de Commissie — moet dus in eerste instantie het 
aanbod van goederen en diensten tegen concurrerende 
prijzen van de betrokken landen worden verbeterd. 
Het is dus zaak dat de produktieve investeringen in 
deze landen worden gestimuleerd. Hun toetreding tot 
de Gemeenschap heeft in dit verband positieve gevolgen 
gehad en zal ook nog positieve gevolgen sorteren, maar 
hiermee kan niet helemaal worden volstaan; hier is 
een taak weggelegd voor het Regionaal Fonds van de 
Gemeenschap. 
Het Comité wil in dit verband een aantal opmerkingen 
formuleren. 
4.4.1. De op het stuk van de samenhang geboekte 
vooruitgang zal voor de minst begunstigde landen extra groei opleveren, met alle voordelen van dien: met name 
kan hiermee de werkloosheid, die in sommige van deze 
landen tot de omvangrijkste in de Gemeenschap moet 
worden gerekend, worden bestreden. De extra intra­
communautaire handel die uit deze groei zal voortvloei­
en, zal echter ook beslist gunstige gevolgen hebben — 
gevolgen die nu al duidelijk zichtbaar worden en wel­
licht gekwantificeerd zouden moeten worden voor de 
toekomst — voor de rijkste landen; deze hebben dus 
rechtstreeks belang bij meer samenhang in de Gemeen­
schap en doen er dus goed aan in dit verband een aantal 
offers te brengen. 
4.4.2. Het Comité stemt in met het voornemen van 
de Commissie de begrotingen van de structuurfondsen 
over een periode van vijf jaar te verdubbelen (reëel); 
het beschouwt dit echter als een minimum. De Commis­
sie geeft terecht voorrang aan de ontwikkeling van de 
meest achtergebleven regio's, waar het BBP per capita 
het laagst ligt. De overige doelstellingen die de Gemeen­
schap via deze structuurfondsen wil verwezenlijken, zijn 
zeker de moeite waard, maar de verwezenlijking van 
enkele hiervan kan net zo goed door de lid-staten zelf 
ter hand worden genomen, althans wat de uitvoering 
van de maatregelen betreft. 
De rijke landen staan in verband met hun begrotings-
moelijkheden weliswaar ietwat huiverig tegenover op­
voering van hun deelname aan de structuurfondsen, 
maar een eerste inspanning van hun kant zou kunnen 
bestaan in het oplossen van hun eigen struc­
tuurproblemen; de Gemeenschap zou daarbij de gele­
genheid moeten worden gegeven — de Commissie heeft 
dit voornemen overigens al kenbaar gemaakt — om 
zich te concentreren op de problematiek in verband met 
de samenhang, vooral tussen de lid-staten. Wanneer er 
één gebied is waar een inspanning van de Gemeenschap 
beslist noodzakelijk is en waar niet langer aan hét 
beginsel van de „billijke tegenprestatie" mag worden 
vastgehouden, dan is dat wel de regionale ontwikkeling. 
Zoals reeds gezegd, zullen de rijke landen voor hun 
inspanning worden beloond door de positieve impulsen 
die de krachtiger groei in de minst welvarende lid-staten 
voor hun eigen groei zal hebben. 
4.4.3. Aangezien aan de aanbodzijde verbeteringen 
moeten worden aangebracht, dienen de Gemeenschap 
en de betrokken lid-staten hun inspanningen daarop te 
richten; dit betekent dat zij versnippering over de gehele 
Gemeenschap moeten voorkomen en zich op de meest 
rendabele projecten moeten concentreren: 
— De huidige gang van zaken waarbij bepaalde uitga­
ven van de lid-staten simpelweg worden vergoed, 
moet beslist worden voorkomen. 
— Investeringen in infrastructuur moeten worden be­
vorderd — voor zover deze althans nodig zijn voor 
de samenhang —, bijvoorbeeld om een bepaald land 
uit zijn isolement te halen. Doordat de hiermee 
samenhangende problemen betrekkelijk eenvoudig 
zijn in vergelijking met de problemen die zich bij de 
bevordering van investeringen in de produktieve 
sector voordoen, bestaat echter het risico dat een te 
groot deel van de middelen naar deze investeringen 
gaat. 
31. 12. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 356/29 
— Het leeuwedeel van de inspanning moet gaan naar 
investeringen in de produktieve sector (inclusief pro­
gramma's voor beroepsscholing), bijvoorbeeld in 
het kader van geïntegreerde programma's. 
— Er moet een hefboomeffect worden gecreëerd door 
van de regionale en plaatselijke overheden een 
adequate bijdrage te verlangen, en verschaffing van 
particulier kapitaal — bij voorkeur, maar niet uit­
sluitend van Europese herkomst — voor investerin­
gen in de betrokken regio's te bevorderen. In dat 
verband zal de strijd moeten worden aangebonden 
tegen typisch nationale reacties, die — vooral wan­
neer zij betrekking hebben op andere landen van de 
Gemeenschap — in de wereld van vandaag niet 
langer op hun plaats zijn. 
Uiteraard moet al het mogelijke in het werk worden 
gesteld om geïntegreerde industriële activiteiten, en geen 
simpele assemblagewerkzaamheden, aan te lokken. 
4.5. Ten einde de economische groei nog op te voeren 
en ook na de totstandbrenging van de binnenmarkt op 
lange termijn te handhaven, zal de Gemeenschap de 
efficiency van haar onderzoeks- en innovatie-inspan­
ning drastisch moeten opvoeren; dit is een zaak die 
uitsluitend van Europa afhangt. 
De totale onderzoeksinspanning van de Gemeenschap 
(ca. 65 miljard Ecu) blijft namelijk niet veel achter bij 
die van de Verenigde Staten (ca. 100 miljard Ecu voor 
zover een schatting bij de huidige wisselkoersschomme­
lingen mogelijk is) en is duidelijk groter dan die van 
Japan (ca. 45 miljard Ecu). 
Desalniettemin zijn de resultaten van Europa, met name 
wat de geavanceerde technologie betreft, veel minder 
dan die van de andere twee landen. 
Dit is duidelijk vastgesteld in diverse rapporten (rap-
port-Albert/Ball van het Europese Parlement, rapport 
van de Commissie inzake het concurrentievermogen 
van de Europese industrie (doe. COM(86) 40 def.), en 
hierop wordt in het economisch jaarverslag 1987/1988 
terecht nog eens gewezen. 
Weliswaar is het wenselijk dat de EG-onderzoeks-
inspanning over de gehele linie wordt opgevoerd, maar 
het is vooral zaak, deze beter te coördineren. 
Deze betere coördinatie zal er wel komen omdat bedrij­
ven in het kader van de binnenmarkt nauwer gaan 
samenwerken, maar de Gemeenschap zou ook een 
grotere coördinatie-inspanning moeten doen. 
Met de onderzoeksprogramma's van de Gemeenschap 
(SPRINT, ESPRIT, BRITE, RACE, EURAM, enz.) zijn 
reeds uitstekende resultaten behaald (nog afgezien van 
EUREKA, dat geen zuiver communautair initiatief is). 
Gedaan te Brussel, 19 november 1987. Het katalysatoreffect van deze programma's moet wor­
den verbeterd, maar het is vooral van belang dat hier­
voor meer middelen ter beschikking worden gesteld. 
Het Comité zegt het opnieuw zeer te betreuren dat de 
voorstellen van de Commissie voor het vijfjaren-
programma 1987-1991 (7,7 miljard Ecu) niet zijn geac­
cepteerd en dat het budget tot 5,4 miljard Ecu is terugge­
bracht. Minimaal had het budget ten opzichte van 
het eerste kaderprogramma met 50% moeten worden 
verhoogd, hetgeen op jaarbasis iets meer dan 1 % van 
de Gemeenschapsbegroting en 0,02 % van het BBP van 
de Gemeenschap zou hebben betekend. 
Er staat hier zoveel op het spel dat een veel grotere 
inspanning had moeten worden geleverd. De impuls­
werking op lange termijn van dit programma op de 
nationale begrotingen en de Gemeenschapsbegroting 
zou dan veel en veel groter zijn geweest. 
De grote Europese samenwerkingsprogramma's (Air­
bus, Ariane, enz.) zouden uiteraard in dezelfde geest 
moeten worden behandeld. 
4.6. Het Comité wijst tot slot met klem op de grote 
betekenis van kwalitatief hoogstaande beroepsopleidin­
gen, waarmee tot terugdringing van de werkloosheid 
kan worden bijgedragen (met name jeugdige werklozen 
en volwassen langdurig werklozen). 
Het is bekend dat de meeste werklozen, ceteris paribus, 
te vinden zijn in de beroepscategorieën met de laagste 
opleidingen en in de regio's waar de beroepsscholing 
de meeste tekortkomingen vertoont. 
Er zijn in de Gemeenschap uitstekende beroeps-
scholingsmodellen; Commissie en nationale regeringen 
zouden hieraan meer bekendheid moeten geven en tot 
navolging ervan moeten overgaan. 
Er zouden concrete conclusies moeten worden ge­
trokken uit de reeds door de Commissie uitgevoerde 
studies. Daarbij zou het Cedefop in Berlijn intensiever 
moeten worden ingeschakeld. 
4.7. Het Comité wil er tot slot nog eens op wijzen 
dat de in paragraaf 4.2.4 ten aanzien van het monetair 
beleid aanbevolen maatregelen niet alleen op korte, 
maar ook op middellange en op lange termijn noodza­
kelijk zijn. 
5. Tot besluit van dit advies doet het Comité een 
dringend beroep op de regeringen van de lid-staten, hun 
afwachtende houding in verband met de ernst van de 
problemen te laten varen en in onderling overleg krach­
tige economische en monetaire maatregelen te nemen 
ten einde hun groei sterk te stimuleren. Daarmee zouden 
ook de belangrijke economische partners van de Ge­
meenschap worden aangespoord tot het doen van hun 
plicht, ten einde te voorkomen dat de wereld in een 
ernstige recessiefase zou belanden. Indien niet voldoen­
de krachtig wordt opgetreden, zal het daar namelijk 
zeker van komen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alfons MARGOT 
^r.C^^óaa Pubin^^n^bl^dv^nd^Luroo^^^rn^cn^ch^n^n ^Ll^^ 
bij het advies van het economisch en ^ociaat Comité 
^tet volgende wijzigingsvoorstel is tijdens de beraadslagingen verworden 
^aragraaf5 
r^oofdstuk5van het advies door het volgende te vervangen 
^5. multilaterale coördinatie voor een algemene groeistrategie. 
5.L r^et economisch en sociaal Comité ^C^ van de ^uroDeseCemeenschaDDen heeft opnieuw moeten 
constaterendater^zoweloD^uroDeesalsoDinternationaalvlak^ technische enDohtiekefactorenzimdie 
verhinderen dat de nodige maatregelen worden genomen om de geld^ kaDitaalD en valutamarkten te 
beschermentegenchaotischesituaties dietoteen gebrek aan vertrouwenenrecessieverwachtingen leiden. 
Oaarom dringt het er bi^ de Commissie OD aan dat deze de nodige initiatieven neemt en de haar krachtens de 
Verdragen en de ^uroDese^kte toekomende bevoegdheden aanwendt om de behaalde resultaten en de sociaals 
economische samenhang in de CemeenschaD te consolideren. 
5.^. Oe in het ^e vertegenwoordigde sociaaleconomische belangengroeperingen zim het er ook over eens 
dat snel een einde moet komen aan de door taktische overwegingen ingegeven afwachtende houding^ en dat 
OD korte termim doeltreffende maatregelen worden genomen in samenwerking tussen regeringen en monetaire 
autoriteiten^ die het grootste deel van de verantwoordelijkheid voor de huidige situatie toekomt. 
5.^. Ooordat het internationaal klimaat aan het verslechteren is — getuige de eerste tekenen van vertraging 
vandeeconomischegroeien van vermindering vanhet wereldhandelsvolume—^dienendebelangr^kste 
handelsblokken in de wereld een Dolitieke en technische strategie uit te werken en toe te Dassen ten einde het 
vertrouwen in de internationale markten te herstellend de algemene voorwaardenvoor eenverbetering van 
hetconcurrentievermogen tescheDDenennaardoor meerevenwichtgekenmerktehandelsbalansen toe te 
werken. 
5.^t. filmen dat het economisch en het monetair beleid worden gecoördineerd ten einde tot een geloofwaar^ 
dige internationale samenwerkingen tot gezamenlijke vooruitgangnaar stabiliteit tekomen^ dan zal de 
CemeenschaD adequate maatregelen moeten nemen. 
5.5. ^r moet gestreefd worden naar herstel van een multilaterale consensus omtrent monetaire stabiliteit^ 
OD deze wi^ze zou een bedrage worden geleverd tot het herstel van het vertrouwen in de internationale handels 
tot het tegengaan van Drotectiomstische tendensen en tot het beëindigen van aanslepende conflicten. Onder 
druk van de recente gebeurtenissen zouden in sneller temDo^doelzones^voor de valutaDanteiten tussen de 
dollars de ven en de valuta^s van de ^Glanden moetenwordenuitgewerkt en geaccepteerde tevens zouden 
multilaterale indicatoren voor een behoorlek toezicht hieroD moeten worden ingevoerd. 
5.^. r^et economisch en sociaal Comité vindt dan ook dat de lidstaten meer haast moeten zetten achter 
het makenvan technische afspraken en de Dolitieke voorbereidingen moeten treffenvoor de overgang naar 
de tweede institutionele fase van het ^uroDees monetair stelsel. Binnen het ^uroDees^onds voor monetaire 
samenwerking ^^t^ zou een^^o^ hm moeten worden vrijgemaakt om de pariteiten beter tegen exogene 
krachten te beschermen. Oeze hm zou naast de in het kader van de e^vborgakkoorden goedgekeurde 
verbeteringsmechanismen functioneren. 
5.7. Binnen het raamwerk van de multilaterale samenwerking tussen deeconomische zonesdnngt het 
Comitéer voorts bn de Commissie OD aan^ na tegaan hoeeen evenwichtigeontwikkehngkan worden 
gehandhaafd tusseninkomensenBofwelvaartenerzi^dsendee^Dansievandefinancieleactiviteitenende 
sterke toeneming van het aantal financiële instrumenten anderzijds. Oeze instrumenten mogen in ieder geval 
niet tot gevolg hebben dat de greeDOD het monetair beleid wordt verloren. 
prioritair is dat manieren worden gevonden om de economische efficiencv en de mobiliteit van kaDitaal^ de 
ontwikkeling van de financiële structuur van de ondernemingen en het vermogen van individuele spaarders 
en hun gezinnen te beschermen. 
5.8. Cezien het verband tussen de schuldenlast van de ontwikkelingslanden en de gevolgen van het 
aanDassmgsDroces dat de industrielanden moeten doormakend dringt het Comité er tot slot bn de ^6C 
autoriteiten en bi^ de lidstaten oDaan^ met de ontwikkelingslanden tot afspraken te komen ten einde hun 
weer toegang te geven tot krediet^ de totstandkoming van structurele aanpassingen te stimuleren en de 
voorwaarden te scheDDen om de koopkracht te bevorderen van hen die^ hoewel zegeen verantwoordelijkheid 
dragen voor een eventuele economische recessies opnieuw de boot dreigen te missen en niet van de economische 
groei en de sociaalculturele ontwikkeling zouden meeDrofiteren. 
5.^. Oe CemeenschaD dient zich voortdurend bewust te zim van degrote betekenis van multilateraal 
optreden in bovengenoemde sectoren^ dit moet de leidraad zim voor de in het economisch ^aarverslagt^87^ 
t^88 neergelegde beleidsmaatregelen en het daarin uitgewerkte scenario.^ 
Oit advies behoeft aanvulling. 
Voor.^nm^g^^5^ onthoudingen ^8.