ter evaluatie van de tenuitvoerlegging van het EU-kader voor de nationale strategieën voor integratie van de Roma en van de aanbeveling van de Raad over doeltreffende maatregelen voor integratie van de Roma in de lidstaten - 2016

In 2015 heeft de Commissie haar acties opgevoerd ter bestrijding van discriminatie, segregatie en vijandigheid tegenover Roma, met inbegrip van haatpropaganda en -criminaliteit. Als hoedster der verdragen moet de Commissie garanderen dat de antidiscriminatiewetgeving, zoals de richtlijn gelijke behandeling, correct wordt omgezet en afgedwongen. De Commissie heeft een tweede inbreukprocedure ingeleid in verband met de discriminatie van Roma-kinderen in het onderwijs, en is vermoede discriminatie in het onderwijs en in de huisvesting in diverse lidstaten verder blijven onderzoeken.

De Commissie verbond zich ertoe de lidstaten te ondersteunen in de ontwikkeling van nationale Roma-platformen. Deze platformen moeten een cruciale rol spelen om te zorgen voor een transparante en inclusieve betrokkenheid van alle belanghebbenden bij de tenuitvoerlegging van, het toezicht op en de rapportage over activiteiten.

Het Europees Platform voor integratie van de Roma, waarin alle belanghebbenden op Europees niveau zijn verenigd, werd in 2015 hervormd om een grotere deelname mogelijk te maken. De koepelorganisaties van het Europese maatschappelijke middenveld die regelmatig met de Commissie praten, zijn nauw betrokken bij de hervorming en voorbereiding van het Europees Platform, dat in 2015 speciaal gericht was op de samenwerking van meerdere belanghebbenden en de bestrijding van discriminatie en haat tegen Roma.

De Commissie blijft de dialoog tussen de lidstaten in het kader van het netwerk van nationale Roma-contactpunten bevorderen. De Commissie werkt tevens verder aan de Roma-Taskforce waarin diverse afdelingen van de Commissie samenwerken die bijdragen aan het integratieproces van de Roma in de EU. Er vinden bilaterale monitoring-bezoeken aan de lidstaten plaats waarbij diepgaande discussies worden gevoerd tussen de Commissie, de nationale en lokale autoriteiten en de maatschappelijke organisaties, alsook bezoeken aan de Roma-gemeenschappen.

De Commissie heeft de evaluatie van de vooruitgang van de Roma-integratie gekoppeld aan de ruimere groei-agenda, Europa 2020. Sinds 2012 hebben vijf lidstaten met de grootste Roma-gemeenschap en de meest acute problemen landenspecifieke aanbevelingen ontvangen om de Roma meer in hun algemene beleidslijnen te integreren. De aanbevelingen die de Commissie in 2016 heeft voorgesteld, richten zich speciaal op de bevordering van de deelname van Roma-kinderen aan hoogwaardig regulier onderwijs. De wettelijke, beleidsmatige en financiële instrumenten op Europees niveau werden met de start van de financiële programmeringsperiode 2014-2020 volledig op één lijn gebracht.

In deze mededeling wordt verslag uitgebracht over de algemene conclusies met betrekking tot de vooruitgang die is geboekt met de uitvoering van het EU-kader. Ook worden voor het eerst de integratiemaatregelen besproken die ingevolge de aanbeveling van de Raad voor integratie van de Roma zijn getroffen. Het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie biedt een evaluatie per land, en licht voorbeelden toe van praktijken op diverse thematische gebieden. Er werd een gedetailleerd model voor de verslaglegging ontwikkeld om de lidstaten bij de rapportage te helpen. Een aantal lidstaten (Frankrijk, Duitsland, Slovenië) koos voor een alternatieve rapportage, terwijl anderen (Denemarken, Luxemburg, Nederland) geen verslag uitbrachten over hun maatregelen.

Binnen het EU-kader voor de nationale strategieën voor integratie van de Roma tot 2020 hebben de lidstaten zich ertoe verbonden strategieën te ontwikkelen, uit te voeren en te controleren overeenkomstig een omvattende empirisch onderbouwde aanpak. De Commissie evalueert de tenuitvoerlegging en rapporteert jaarlijks aan het Europees Parlement en de Raad. Het EU-kader werd versterkt door een aanbeveling van de Raad over doeltreffende maatregelen voor integratie van de Roma in de lidstaten. In de aanbeveling werd het kader uitgebreid tot aanvullende gebieden en werden de lidstaten opgeroepen om jaarlijks de Commissie in kennis te stellen van de maatregelen die overeenkomstig de aanbeveling zijn getroffen en van de vooruitgang die is geboekt met de uitvoering van de strategieën.

ter evaluatie van de tenuitvoerlegging van het EU-kader voor de nationale strategieën voor integratie van de Roma en van de aanbeveling van de Raad over doeltreffende maatregelen voor integratie van de Roma in de lidstaten - 2016

De Commissie is een dialoog aangegaan met de lidstaten om de volledige en correcte omzetting en uitvoering te garanderen van het kaderbesluit van de Raad inzake racisme en vreemdelingenhaat, nadat de bevoegdheid om toe te zien op de toepassing ervan haar was toegekend. De Commissie heeft eveneens haar inspanningen opgevoerd om de lidstaten bij te staan om effectieve maatregelen op het terrein te garanderen tegen haatpropaganda en -criminaliteit. De Commissie is gesprekken aangegaan met IT-bedrijven, lidstaten en maatschappelijke organisaties om ervoor te zorgen dat illegale online haatpropaganda snel werd verwijderd en tegenverhalen werden bevorderd.

De Commissie heeft de grensoverschrijdende bewustmakingscampagne "voor de Roma met de Roma" gelanceerd. De campagne heeft tot doel vooroordelen tegen de Roma te bestrijden door samen te werken met de media, cultureel begrip te bevorderen, tekenwedstrijden in scholen te organiseren en jumelageprojecten te ondersteunen tussen lokale autoriteiten.

In 2015 publiceerde de Commissie een pakket van drie referentiebrochures om de lidstaten te ondersteunen bij de bestrijding van discriminatie en segregatie:

•Richtsnoeren voor het gebruik van de Europese structuur- en investeringsfondsen voor de bestrijding van onderwijs- en ruimtelijke segregatie, met deskundigen die advies voor de tenuitvoerlegging verstrekken aan de lidstaten waar dit probleem het meest voorkomt.

•De brochure Ken uw rechten met hulp voor het indienen van een discriminatieklacht, waarin de rechten van het slachtoffer in duidelijke taal worden uitgelegd, om zo de toepassing van de richtlijnen inzake gelijke behandeling en het rechtsbewustzijn te verbeteren.

•Een Europese toolkit voor scholen over optimale werkwijzen in het onderwijs, met inbegrip van manieren om gerichte steun te bieden aan Roma-kinderen en het werken met Roma-gezinnen.

De Commissie heeft de resolutie van het Europees Parlement inzake haat tegen Roma en de erkenning in de EU van een gedenkdag van de genocide op de Roma nadrukkelijk ondersteund. In het kader van het programma "Europa voor de burger" heeft de Commissie projecten ter herinnering aan de genocide van de Roma gefinancierd, en in het kader van het programma "Rechten, gelijkheid en burgerschap" lokale, nationale en grensoverschrijdende projecten inzake de integratie van de Roma en de bestrijding van discriminatie ondersteund.

3. Stand van zaken betreffende de integratie van de Roma in de lidstaten

Naast de economische en financiële crisis heeft de vluchtelingencrisis de lidstaten voor ongekende problemen gesteld. De openbare autoriteiten staan onder druk om te voldoen aan de behoeften van de pas aangekomen vluchtelingen, naast die van hun eigen kwetsbare Roma-burgers en de onderdanen van EU-lidstaten of derde landen die van Roma-origine zijn en op hun grondgebied leven. Ondanks de problemen die de integratie van deze gemeenschappen meebrengt, mogen de lidstaten de ene groep niet tegenover een andere bevoordelen. Er is een evenwichtige aanpak nodig, waarbij aan alle integratiebehoeften wordt voldaan en elkaar ondersteunende en gecoördineerde acties worden ondernomen.

Deze evaluatie is gestoeld op informatie die door de lidstaten is verstrekt, aangevuld met input van de maatschappelijke organisaties. Er zijn in het kader van de werkgroep inzake Roma-indicatoren (gecoördineerd door het Bureau voor de grondrechten met deelname van 17 lidstaten en de Commissie) inspanningen gedaan om een algemeen kader van Roma-indicatoren op te stellen. Hoewel hiermee een gedetailleerd model voor de rapportage over de maatregelen werd ingevoerd, is nog verder werk nodig voor een kader van Roma-indicatoren om de maatregelen in verband te brengen met de inputs en resultaten. Het model dat voor de rapportage van dit jaar werd gebruikt, heeft een aantal lidstaten voor problemen gesteld. De Commissie is vastbesloten een gebruiksvriendelijke rapportagemethodologie op te stellen die nauw aansluit bij het kader van indicatoren.

3.1. Horizontale maatregelen

Discriminatie blijft wijd verspreid in de EU en komt in alle gemeenschappen en op alle belangrijke gebieden voor. Dit wordt bevestigd door de bevindingen van de recente Eurobarometer-enquête en de reacties van het maatschappelijk middenveld. De lidstaten leggen zich toe op de bevordering van de interculturele dialoog, de diversiteit, informatie over de geschiedenis en de cultuur van de Roma, met inbegrip van de genocide op de Roma. Sommige lidstaten hebben dergelijke informatie reeds in hun schoolcurricula opgenomen. Het is van belang de discriminatie van de Roma te bestrijden door kinderen voor te lichten en het onderwijs in dit ruimere perspectief te plaatsen. Sommige lidstaten hebben opleidingsactiviteiten ingericht om ambtenaren en dienstenverleners te sensibiliseren zodat zij beschikken over specifieke interculturele kennis voor het werk met de Roma. In sommige lidstaten lopen ook campagnes tegen haatcriminaliteit. Al deze maatregelen zijn essentieel om de gelijke behandeling te bevorderen. De lidstaten worden aangemoedigd deze maatregelen verder op te voeren.

Ondanks deze inspanningen kunnen op het terrein geen reële verbeteringen worden vastgesteld. Om die reden is een systematische aanpak nodig en de lidstaten worden dringend opgeroepen een grotere politieke wil op te brengen om de discriminatie te bestrijden. Haat tegen Roma als een specifieke vorm van racisme, nauw verwant met diep ingewortelde vooroordelen en stigmatisering van de Roma, neemt toe. Dit houdt verband met de grotere radicalisering en meer extremisme binnen de EU. Het is cruciaal dat de nationale overheden zich distantiëren van tegen de Roma gerichte racistische en xenofobe uitspraken, en tegen de Roma gerichte retoriek, haatpropaganda en haatcriminaliteit effectief strafbaar stellen. Zij moeten zich ervan bewust zijn dat de onwil om op te treden er ook toe bijdraagt dat intolerantie in de maatschappij gemakkelijker geaccepteerd wordt.

Hoewel sommige lidstaten stappen hebben gezet om discriminatie en segregatie van Roma uit te bannen door de goedkeuring van pro-inclusieve wetgeving - met name door op het gebied van onderwijs de gelijke toegang voor Roma-kinderen in het reguliere onderwijsstelsel te bevorderen, blijft uitsluiting of segregatie bestaan op de werkplek, in het onderwijs en op het gebied van huisvesting. De lidstaten moeten daarom grotere inspanningen doen om te garanderen dat de anti-discriminatiewetgeving effectief praktisch wordt toegepast om discriminatoire en segregatiepraktijken doeltreffend uit te bannen.

De meeste lidstaten maakten melding van maatregelen om de participatie van Roma te bevorderen, maar er is een grotere focus op Roma-jongeren noodzakelijk. De situatie van Roma-kinderen blijft bijzonder zorgwekkend. Een aantal lidstaten treft maatregelen tegen pesterijen en intimidatie. Toch blijft uitsluiting bestaan. In sommige lidstaten houdt dit verband met het gebrek aan registratie- en identiteitsdocumenten, een lage participatie in onderwijs en opvang voor jonge kinderen, en een hoog percentage vroegtijdige schoolverlaters.

Door de Raad aanbevolen maatregelen Lidstaten die een maatregel hebben gerapporteerd De effectieve praktische toepassing garanderen van de richtlijn gelijke behandeling BE, BG, CZ, DE, FI, HR, IT, LT, SI, SK, UK Regionaal en lokaal desegregatiemaatregelen toepassen ES, HR, SK Garanderen dat gedwongen uitzettingen volledig overeenkomstig de EU-wetgeving en de internationale mensenrechtenverplichtingen geschieden - Sensibiliseren voor de voordelen van Roma-integratie AT, ES, LV Het publiek meer sensibiliseren voor de diverse aard van maatschappijen, en de publieke opinie gevoelig maken voor de integratie van de Roma AT, DE, ES, LV, PT, SI, SK, Tegen de Roma gerichte retoriek en haatpropaganda bestrijden AT, DE, ES, HR, SE, SK Meervoudige discriminatie van Roma-kinderen en -vrouwen bestrijden AT, CZ, DE, ES, HR, HU, PT, SE, SI, SK (Huiselijk) geweld tegen vrouwen en meisjes bestrijden AT, DE, EL, ES, FI, HR, HU, UK Mensenhandel bestrijden AT, BG, HR, HU, IT Kinderhuwelijken en gedwongen huwelijken en het bedelen met kinderen bestrijden SI Het actieve burgerschap van Roma ondersteunen door hun sociale, economische, politieke en culturele participatie te bevorderen AT, BE, BG, CZ, DE, ES, FI, HR, HU, LT, LV, PT, SE, SI SK, UK De opleiding en tewerkstelling van gekwalificeerde bemiddelaren bevorderen BE, BG, CZ, ES, HR, PT, SI De sensibilisering van de Roma voor hun rechten verbeteren AT, DE, ES, HR Andere BE, BG, FR, HU, HR, IT, LV PT, UK

De situatie van Roma-vrouwen valt overwegend onder de algemene maatregelen. Aangezien deze vrouwen echter het slachtoffer zijn van veelvuldige vormen van discriminatie (geweld, mensenhandel, kinder- en gedwongen huwelijken, bedelarij met kinderen), moeten voor Roma-vrouwen meer gerichte maatregelen worden bedacht als onderdeel van een genderspecifieke en kindvriendelijke strategische aanpak. Op dit vlak wordt te weinig actie ondernomen ondanks indicaties van een toename van mensenhandel waarbij Roma betrokken zijn.

De lidstaten moeten de specifieke situatie van de Roma beter aanpakken door een combinatie van algemene en gerichte maatregelen om te garanderen dat zij gelijke toegang krijgen tot rechten en de algemene diensten.