[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 14.9.2006

COM(2006) 496 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT EN HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ

Derde verslag over de toepassing van de richtlijn van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken (Richtlijn 85/374/EEG van 25 juli 1985, gewijzigd bij Richtlijn 1999/34/EG van het Europees Parlement en de Raad van 10 mei 1999)

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT EN HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ

Derde verslag over de toepassing van de richtlijn van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken (Richtlijn 85/374/EEG van 25 juli 1985, gewijzigd bij Richtlijn 1999/34/EG van het Europees Parlement en de Raad van 10 mei 1999) (Voor de EER relevante tekst)

INHOUDSOPGAVE

1. INLEIDING 4

2. ACHTERGROND 4

3. TOEPASSING VAN RICHTLIJN 85/374/EEG TIJDENS DE PERIODE 2001-2006 5

3.1. Resolutie van de Raad van 19 december 2002 over de wijziging van de richtlijn inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken 6

3.2. Het Lovells-verslag (gepubliceerd in 2003) 6

3.3. Het Fondazione Rosselli-verslag (gepubliceerd in 2004) 7

3.4. Conclusies van de vergaderingen met de werkgroepen (2003/2004) en conclusies uit de antwoorden op de vragenlijst van de Europese Commissie (2005/2006) 8

3.5. Arresten van het Hof van Justitie 8

4. VERDERE WERKZAAMHEDEN 9

5. CONCLUSIES 12

1. INLEIDING

Overeenkomstig artikel 21 van Richtlijn 85/374/EEG[1] ("de richtlijn") moet de Commissie regelmatig de efficiëntie van het wetgevingskader inzake productaansprakelijkheid beoordelen. Het eerste verslag (COM(1995) 617) werd in 1995 gepresenteerd. De tweede beoordeling ging van start met een in juli 1999 goedgekeurd groenboek over productaansprakelijkheid (COM(1999) 396 definitief), dat heeft geleid tot de goedkeuring van het tweede verslag op 31 januari 2001 (COM(2000) 893 definitief).

In dit derde verslag is op passende wijze rekening gehouden met de resultaten van de laatste twee studies die in opdracht van de Europese Commissie zijn uitgevoerd[2], de resultaten van de vergadering met belanghebbenden en hun antwoorden op een vragenlijst die eind 2005 werd toegestuurd.

Gevolg gevend aan het verzoek in de resolutie van de Raad van 19 december 2002 over de wijziging van de richtlijn inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken (2003/C 26/02), besteedt de Commissie in dit verslag ook aandacht aan de aansprakelijkheid van leveranciers.

De algemene conclusie van dit verslag is dat de richtlijn over het geheel genomen naar voldoening functioneert en momenteel niet moet worden gewijzigd. In bepaalde omstandigheden leidt de toepassing van de nationale wetten tot verschillende resultaten, maar dat heeft geen negatieve gevolgen voor de werking van de interne markt. De Europese Commissie zal die situatie ook in de toekomst van dichtbij blijven volgen.

2. ACHTERGROND

In 1985 is bij Richtlijn 85/374/EEG inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken het beginsel "aansprakelijkheid buiten schuld" in het Gemeenschapsrecht ingevoerd. Volgens dit beginsel moet iedere producent van een roerend goed met gebreken alle hieruit voortvloeiende schade voor de fysieke integriteit en aan zaken van personen vergoeden, ongeacht of er sprake is van nalatigheid van de producent. Richtlijn 1999/34/EG heeft het bereik van deze vorm van productaansprakelijkheid tot onbewerkte landbouwgrondstoffen uitgebreid.

Deze wetgeving geldt voor elk product dat in de Europese Economische Ruimte op de markt wordt gebracht en is zowel voor consumenten als producenten van rechtstreeks belang. Deze wetgeving zorgt voor een eerlijke verdeling van de risico's over beide groepen en beoogt de belangen van de consument met die van de interne markt (het vrije verkeer van goederen en het wegwerken van concurrentieverstoringen) te verzoenen.

Dit zijn de belangrijkste elementen van de productaansprakelijkheidsrichtlijn:

- aansprakelijkheid buiten schuld van de producent;

- de bewijslast ten aanzien van de schade, het gebrek en het oorzakelijk verband hiertussen rust op de gelaedeerde;

- hoofdelijke en gezamenlijke aansprakelijkheid van alle marktdeelnemers in de productieketen teneinde een financiële garantie voor de schadeloosstelling te bieden;

- een franchise van 500 euro voor de geleden schade, dit om te voorkomen dat al te veel geschillen zouden ontstaan;

- ontheffing van aansprakelijkheid van de producent als hij een aantal uitdrukkelijk in de richtlijn genoemde feiten kan aantonen;

- beperking van de duur van de aansprakelijkheid door de vaststelling van uniforme termijnen;

- verbod op clausules die de aansprakelijkheid ten opzichte van de gelaedeerde beperken of uitsluiten.

Met het oog op de verschillende rechtstradities mogen de lidstaten volgens de richtlijn op bepaalde punten van de gemeenschappelijke regels afwijken ("opties"):

- zij mogen bepalen dat de producent ook aansprakelijk is als hij aantoont dat het op grond van de stand van de wetenschappelijke en technische kennis op het tijdstip waarop hij het product in het verkeer bracht, onmogelijk was het bestaan van het gebrek te ontdekken;

- zij mogen een financiële bovengrens van minimaal 70 miljoen euro stellen aan schade ten gevolge van dood of lichamelijk letsel, veroorzaakt door identieke artikelen die hetzelfde gebrek vertonen.

3. TOEPASSING VAN RICHTLIJN 85/374/EEG TIJDENS DE PERIODE 2001-2006

De Raad en de Commissie, alsook de door de Commissie georganiseerde informele werkgroepen, hebben tijdens deze periode een aantal maatregelen getroffen. De Raad heeft een resolutie goedgekeurd en de Commissie heeft opdracht gegeven voor twee studies die diverse aspecten van de dagelijkse tenuitvoerlegging van de richtlijn moeten evalueren. In 2003 zijn bovendien twee werkgroepen ingesteld om de meningen van erkende deskundigen uit de professionele en academische wereld samen te brengen.

Tot slot moet worden onderstreept dat de Europese Commissie de tenuitvoerlegging en de toepassing van de richtlijn in de EU van nabij blijft volgen. Richtlijn 85/374/EEG is omgezet en wordt in de vijfentwintig lidstaten toegepast.

3.1. Resolutie van de Raad van 19 december 2002 over de wijziging van de richtlijn inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken[3]

In deze resolutie oordeelt de Raad dat er een behoefte bestaat om na te gaan of de richtlijn zodanig moet worden gewijzigd dat zij de mogelijkheid creëert van nationale bepalingen betreffende de aansprakelijkheid van leveranciers, die berusten op dezelfde grondslag als het aansprakelijkheidsstelsel in de richtlijn inzake de aansprakelijkheid van producenten.

3.2. Het Lovells-verslag (gepubliceerd in 2003)

Deze studie is uitgevoerd in opdracht van de Europese Commissie ter analyse en vergelijking van de praktische effecten van de verschillende systemen in de EU-lidstaten met betrekking tot de procedurele aspecten van vorderingen voor producten met gebreken.

Uit het verslag blijkt dat voor het eerst bijna elke lidstaat enige ervaring heeft met de toepassing van de richtlijn. De algemene conclusie van het verslag was dat de richtlijn, althans voorzover deze eenduidig wordt geïmplementeerd en geïnterpreteerd, een gemeenschappelijk niveau van bescherming aan consumenten biedt, alsmede een gemeenschappelijke basis voor aansprakelijkheid van de producenten. Het onderzoek toonde ook aan dat de belangrijkste zienswijze (die echter niet door iedereen wordt gedeeld) is dat de richtlijn en de productaansprakelijkheidssystemen waarvan de richtlijn deel uitmaakt, meestal het juiste evenwicht vinden tussen de belangen van producenten/leveranciers enerzijds en consumenten anderzijds. Het toonde ook aan dat er geen eensluidende behoefte is aan een ingrijpende wijziging van de richtlijn vanuit een bepaalde categorie personen die getroffen wordt door de bepalingen van de richtlijn. Sterker nog, het waren juist de ontwikkelingen in meer algemene gebieden, zoals toegankelijkheid tot rechtspraak, procedurele verbeteringen en waargenomen wijzigingen in de "claimcultuur" die door velen (en met name door producenten en verzekeraars) werden gezien als mogelijke bedreigingen voor het huidige evenwicht.

Opgemerkt zij dat, terwijl de meeste consumentenvertegenwoordigers en een kleine minderheid van andere deelnemers suggereerden dat de richtlijn niet het juiste evenwicht vond, er geen enkele tekortkoming werd genoemd. Dit doet uiteraard geen afbreuk aan de geldigheid van de geuite zienswijzen, maar bemoeilijkt wel de conclusie dat de richtlijn in enig belangrijk opzicht tekortschiet.

De algemene acceptatie van de belangrijkste bepalingen van de richtlijn is een opmerkelijke prestatie, gezien de aard van de wijzigingen die erdoor worden geïntroduceerd, en de controverse waarmee de geschiedenis van zijn aanvaarding en implementatie is omgeven. Voorts heeft het onderzoek dat in de loop van de studie werd uitgevoerd, niet uitgewezen dat er in de EU een duidelijke en eensluidende behoefte is aan een belangrijke wijziging van de richtlijn. Veel deelnemers hebben er juist op aangedrongen op dit moment geen wijziging te laten plaatsvinden. Met name heeft een aantal deelnemers gesuggereerd dat het beter is om de uitkomst af te wachten van de ontwikkelingen op andere gebieden die invloed kunnen hebben op de praktische werking van productaansprakelijkheidssystemen, waaronder de richtlijn. Dit omvat ontwikkelingen op EU-niveau op gebieden als productveiligheidsregelgeving, toegankelijkheid tot rechtspraak en consumentenbescherming in het algemeen.

3.3. Het Fondazione Rosselli-verslag (gepubliceerd in 2004)

Deze studie werd uitgevoerd in opdracht van de Europese Commissie om het economisch effect te analyseren van de ontwikkelingsrisicoclausule in artikel 7, onder e), van Richtlijn 85/374/EEG inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken. Deze clausule sluit aansprakelijkheid uit voor schade veroorzaakt door een gebrek dat op grond van de stand van de wetenschappelijke en technische kennis op het tijdstip waarop het product in het verkeer werd gebracht onmogelijk kon worden ontdekt.

De interpretatie van artikel 7, onder e), heeft problemen veroorzaakt en aanleiding gegeven tot uiteenlopende interpretaties door de verschillende rechtbanken: zie bijvoorbeeld zaken met betrekking tot geïnfecteerd bloed: A v National Blood Authority (1999) English High Court aangaande met hepatitis C geïnfecteerd bloed, en Hartman v Stichting Sanquin Bloedvoorziening (1999) Arrondissementsrechtbank Amsterdam aangaande HIV, die blijkbaar tot tegengestelde conclusies zijn gekomen.

De ontwikkelingsrisicoclausule is vastgesteld om tot een bevredigend compromis te komen tussen de noodzaak om innovatie te stimuleren enerzijds en de rechtmatige verwachtingen van de consument aangaande veiliger producten anderzijds. Het cruciale argument in het huidige debat over de ontwikkelingsrisicoclausule is dat innovatie zou worden afgeremd wanneer deze clausule wordt verwijderd.

De bevindingen die in dit verslag worden gepresenteerd, lijken erop te wijzen dat het veelgebruikte argument dat de ontwikkelingsrisicoclausule een significante factor is voor het evenwicht in de richtlijn tussen de noodzaak om innovatie aan te moedigen enerzijds en de belangen van de consument anderzijds, gegrond is en op de volgende elementen is gebaseerd:

- de ontwikkelingsrisicoclausule beschermt innoveringsstimulansen doordat de aan innovatie verbonden risico's worden beperkt, geen middelen die voor O&O kunnen worden gebruikt aan verzekeringspolissen moeten worden besteed en bedrijven ertoe worden aangezet gebruik te maken van de meest geavanceerde kennis;

- de ontwikkelingsrisicoclausule is waarschijnlijk een essentiële factor die de productaansprakelijkheidsverzekeringskosten voor de Europese industrie relatief stabiel en de geschillen binnen de perken houdt;

- in het geval van een strikte aansprakelijkheidsregeling zouden bedrijven in hoogtechnologische sectoren/sectoren met een hoog risico moeilijk tegen redelijke voorwaarden een verzekeringspolis kunnen sluiten die hun ontwikkelingsrisico's dekt.

De combinatie van deze factoren brengt Fondazione Rosselli tot de conclusie dat innovatie de producenten in het geval van een strikte aansprakelijkheidsregeling extreem veel zou kosten, wat op lange termijn ook nadelige gevolgen zou hebben voor de consument. Zowel het Lovells-verslag als het Rosselli-verslag komen tot de conclusie dat de ontwikkelingsrisicoclausule bewaard moet blijven.

3.4. Conclusies van de vergaderingen met de werkgroepen (2003/2004) en conclusies uit de antwoorden op de vragenlijst van de Europese Commissie (2005/2006)

In zijn advies over het groenboek van 1999 lanceerde het Economisch en Sociaal Comité het idee van een waarnemingspost belast met de follow-up van de werking van de richtlijn. Er werden twee werkgroepen ingesteld: een met door de nationale autoriteiten aangewezen deskundigen en een tweede met belanghebbenden. Zij staan de Commissie bij in haar taak de bestaande wetgeving op het gebied van productaansprakelijkheid permanent te evalueren. Tijdens de eerste vergaderingen ging de aandacht vooral naar de resultaten van de twee studies die in opdracht van de Commissie werden uitgevoerd (het "Lovells-verslag" en het "Rosselli-verslag").

Belanghebbenden en deskundigen waren over het algemeen voor het behoud van het huidige evenwicht tussen strijdige belangen in de richtlijn. Er waren geen verzoeken om grote hervormingen. Niettemin hebben een paar werkgroepleden hun bezorgdheid geuit over de uiteenlopende interpretaties van een aantal bepalingen van de richtlijn door nationale rechtbanken. Dat kan volgens hen de concurrentie tussen de lidstaten verstoren. Alle deelnemers waren het erover eens dat de jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie een grote hulp kan zijn bij het wegwerken van deze inconsistenties. Het Europees Hof krijgt trouwens ook steeds meer verzoeken van nationale rechtbanken om prejudiciële beslissingen.

Voorts stelde de Commissie de leden van de bovengenoemde werkgroepen in een vragenlijst die zij eind 2005 voorlegde de vraag of zij van mening waren dat de situatie sinds de publicatie van het verslag van 2001 aanzienlijk was veranderd.

De belanghebbenden en nationale deskundigen beschouwen de richtlijn als positief en gunstig voor de consument. Volgens de grote meerderheid van de antwoorden was er sinds 2001 geen grote verandering van de EU-wetgeving. De meeste respondenten waren "over het algemeen tevreden met de huidige situatie" en velen zien geen enkele reden om de richtlijn te wijzigen[4]. Er bestond alleen bezorgdheid over de franchise van 500 euro: hierover vragen sommige respondenten uitleg, terwijl anderen vragen om afschaffing. In de toekomst zouden de debatten en het toezicht zich op dit aspect kunnen concentreren.

3.5. Arresten van het Hof van Justitie

Tussen 2001 en de opstelling van dit verslag heeft het Hof van Justitie negen keer een arrest gewezen met betrekking tot Richtlijn 85/374/EEG.

Het Hof van Justitie verduidelijkte het begrip "schade" in de zaak-Veedfald (C-203/99); het verwees naar een aantal aspecten van de nationale omzettingsmaatregelen in de zaken tegen Frankrijk (C-52/00), Griekenland (C-154/00) en Spanje (C-183/00); het deed hetzelfde in de zaak Skov Æg (C-402/03) en gaf een definitie van het begrip "in verkeer brengen" in de zaak-Declan O’Byrne (C-127/04).

In een van zijn belangrijkste arresten[5] over dit onderwerp onderstreepte het Hof van Justitie dat "[...] de door de gemeenschapswetgever vastgelegde begrenzing van het toepassingsgebied van de richtlijn bovendien het resultaat [is] van een gecompliceerd afwegingsproces tussen verschillende belangen. Zoals blijkt uit de eerste en de negende overweging van de considerans van de richtlijn, omvatten deze belangen de waarborg van een onvervalste mededinging, het vergemakkelijken van de handelsbetrekkingen binnen de gemeenschappelijke markt, de bescherming van de consument, en de zorg voor een goede rechtsbedeling." Conform deze jurisprudentie wijst de Europese Commissie erop dat de beginselen die aan Richtlijn 85/374/EEG ten grondslag liggen, voor een delicaat evenwicht tussen de belangen van de eisers, de fabrikanten en hun verzekeraars zorgen. Indien deze basisbeginselen – het oorzakelijk verband (artikel 4), de verjaringsperiodes (de artikelen 10 en 17), de ontwikkelingsrisicoclausule (artikel 7) – worden gewijzigd of afgevoerd, zal dat het evenwicht tussen deze partijen verstoren, wat schadelijke economische gevolgen zal hebben en het niveau van consumentenbescherming zal verlagen.

Daarom is het een van de belangrijkste prioriteiten van de Europese Commissie de ontwikkeling van de jurisprudentie en van de werking van de productaansprakelijkheidssystemen in de praktijk van dichtbij te blijven volgen.

4. VERDERE WERKZAAMHEDEN

Bepaalde aspecten van de richtlijn die de consumentenbescherming en de werking van de interne markt betreffen, behoeven een permanente follow-up en zelfs nadere verduidelijking. Verschillende interpretaties van deze begrippen door nationale rechtbanken kunnen soms leiden tot een ongelijke toepassing van bepaalde aspecten van deze richtlijn in de verschillende lidstaten, maar "er is weinig bewijs voorhanden dat ongelijkheden [...] aanzienlijke handelsbarrières of concurrentievervalsing in de EU vormen"[6].

In dit stadium moet worden opgemerkt dat er in het Lovells-verslag reeds op werd gewezen dat de richtlijn de productaansprakelijkheidswetgeving in de EU niet volledig harmoniseert, met name niet op zodanige wijze dat consumenten en producenten/leveranciers in elke lidstaat in vergelijkbare omstandigheden hetzelfde resultaat mogen verwachten. Toen de richtlijn werd vastgesteld, werd namelijk uitsluitend een beperkte harmonisatie beoogd, terwijl de richtlijn "doch wel de weg opent naar verdere harmonisatie". Rekening houdend met de conclusies van het verslag is een totale harmonisatie in ruimste zin evenwel niet alleen onrealistisch, maar ook niet nodig gelet op de beperkte invloed (indien die er al is) van het gebrek aan totale harmonisatie op de interne markt.

Gelet op wat voorafgaat, stelt de Europese Commissie voor dat op de onderstaande rechtsbegrippen nauwgezet en geregeld toezicht wordt gehouden:

- de bewijslast (artikel 4)

De bewijslast blijft een controversiële aangelegenheid, die van wezenlijk praktisch belang is. Bepaalde consumentenvertegenwoordigers blijven het onrechtvaardig vinden dat consumenten bij productaansprakelijkheidsvorderingen het bewijs moeten leveren van gebreken en/of het oorzakelijk verband. Aan deze bezorgdheid liggen vooral problemen ten grondslag die bij het verzamelen van de nodige bewijzen worden ondervonden doordat het ontbreekt aan wettelijke of andere middelen om de vordering naar behoren te onderzoeken, dan wel doordat geen toegang kan worden verkregen tot essentiële informatie. Dergelijke problemen worden als bijzonder acuut ervaren wanneer het gaat om hoogtechnologische producten, of wanneer de schade zeer gecompliceerd is.

Producenten en verzekeraars vrezen echter dat een versoepeling van de regels aangaande de bewijslast onterechte klachten aanmoedigt. Een aantal producenten stelde zelfs voor dat de eisers er meer toe zouden moeten worden verplicht hun vorderingen reeds in de eerste stadia van de procedure te staven.

De problemen waarmee eisers te maken hebben om de schuld te bewijzen, zijn in de diverse lidstaten in verschillende mate verholpen. In Portugal en Oostenrijk bijvoorbeeld geldt een vermoeden van schuld wanneer een contractuele verplichting niet is nagekomen: in dat geval ligt de bewijslast bij de verweerder, die moet bewijzen dat hem geen schuld treft.

In een aantal lidstaten zijn de nationale rechtbanken bereid te concluderen dat er sprake is van schuld wanneer het product gebreken vertoont. Voorbeelden hiervan zijn gesignaleerd in zaken in Nederland en Ierland. In dergelijke gevallen wordt de bewijslast effectief omgekeerd, en moet de verweerder bewijzen aanvoeren om de rechtbank ervan te overtuigen dat hem geen schuld treft, ook al vertoont het product gebreken. Ook in Denemarken doet zich dit voor. Ook het Spaanse hooggerechtshof heeft in tal van arresten geoordeeld dat de eiser alleen de schade en het oorzakelijk verband tussen de activiteit van de verweerder en de schade moet bewijzen; tenzij de verweerder kan bewijzen zeer zorgvuldig te zijn geweest, wordt hij verondersteld schuld te hebben aan de schade. In veel gevallen wordt de verweerder alleen vrijgesproken wanneer hij een onvoorziene gebeurtenis, overmacht of de exclusieve fout van de eiser of een derde kan bewijzen. In Italië moet de eiser, als hij niet aansprakelijk wil worden gesteld, in het geval van schade veroorzaakt door "gevaarlijke" producten bewijzen dat hij alle passende maatregelen heeft genomen om de schade te voorkomen.

- het begrip gebrek (artikel 6)

Volgens de richtlijn is de verwachting bepalend voor het gebrek: een product is gebrekkig wanneer het niet de veiligheid biedt die men gerechtigd is te verwachten. Aangezien verwachtingen subjectief zijn, kunnen ze niet nauwkeurig worden gedefinieerd. Dat doet praktische vragen rijzen, zoals: is het wenselijk dat een rechtbank een risico/batenanalyse uitvoert om te beoordelen wat iemand mag verwachten? En in welke mate is het gedrag van een producent (zoals de zorgvuldigheid waarmee hij al dan niet tewerk is gegaan) in deze context werkelijk relevant? Deze vragen zijn in concrete zaken gerezen, maar moeten uiteindelijk nog door de rechtbanken in de lidstaten worden beantwoord. Zo oordeelde het English High Court in de bovengenoemde zaak A and Others v National Blood Authority bijvoorbeeld dat bij het beoordelen of een product gebrekkig is, geen rekening moet worden gehouden met het gedrag van de verweerder. In een volgende zaak, Sam Bogle and others v McDonald's Restaurants Ltd , vermeldde het English High Court de maatregelen die McDonalds had genomen om zijn personeel op te leiden om klanten op een veilige manier warme dranken te serveren, echter wel als een relevante overweging.

Er bestaat ook onzekerheid over de vraag wat nodig is om een "gebrek" te bewijzen. In bepaalde zaken hebben rechtbanken blijkbaar besloten dat het volstaat dat de eiser bewijst dat het product het heeft laten afweten en zo schade heeft veroorzaakt. In Frankrijk werd een zaak voor het Tribunal de grande instance van Aix-en-Provence gebracht: de eiser had een letsel opgelopen toen een glazen ruit in een haard uiteen was gespat. De precieze oorzaak van het uiteenspatten was niet bekend. De rechtbank oordeelde dat het volstond dat het uiteenspatten van de ruit de schade had veroorzaakt en dat de eiser de precieze oorzaak van het ongeval niet moest bewijzen om aan te tonen dat het product gebrekkig was.

In een vergelijkbare zaak in België over een fles frisdrank die was geëxplodeerd, werd niet van de eiser gevraagd dat hij overeenkomstig de richtlijn de precieze aard van het gebrek en in het bijzonder alle technische aspecten daarvan zou bewijzen.

Dat staat in contrast met de aanpak van de rechtbanken van het Verenigd Koninkrijk in Richardson v LRC Products Ltd (over een condoom dat bij gebruik was gescheurd) en Foster v Biosil (over een borstimplantaat uit siliconen dat in situ was opengebarsten). In beide gevallen liet het product het afweten, maar was de oorzaak daarvan onbekend. In tegenstelling tot de rechtbanken in Frankrijk en België, besloot de rechtbank in het Verenigd Koninkrijk in beide gevallen dat de eiser overeenkomstig de richtlijn de aard van het vermeende gebrek moest aantonen, en niet alleen dat het product het had laten afweten. Aangezien de eisers niet konden bewijzen waarom het product het had laten afweten, werden hun eisen afgewezen.

- de ontwikkelingsrisicoclausule (artikel 7, onder e))

Overeenkomstig artikel 15, lid 1, onder b), konden de lidstaten ervoor kiezen de ontwikkelingsrisicoclausule niet in hun omzettingswetgeving op te nemen, maar alleen Finland en Luxemburg hebben voor die mogelijkheid gekozen. Hoewel het Hof van Justitie de werkingssfeer van de clausule enigszins heeft toegelicht[7], blijft onduidelijkheid bestaan over de precieze werkingssfeer. Er blijkt namelijk maar één voorbeeld te zijn gemeld waar de verweerder zich met succes op de clausule heeft beroepen, namelijk de zaak-Stichting Sanquin in Nederland. In deze zaak konden de leveranciers van met HIV geïnfecteerd bloed zich op de ontwikkelingsrisicoclausule beroepen omdat er op het ogenblik van de levering van het bloed geen betrouwbare screeningtests bestonden. Het is evenwel interessant op te merken dat een rechtbank in het Verenigd Koninkrijk in een latere zaak besliste dat de verweerder zich in vergelijkbare omstandigheden niet op de clausule kon beroepen.

- de franchise (artikel 9)

Deze bepaling wordt in de lidstaten verschillend geïnterpreteerd. In de meeste lidstaten, onder meer in Denemarken, Duitsland, Finland, Italië en Oostenrijk, wordt de franchise als een aftrekbaar bedrag beschouwd: het wordt in mindering gebracht van het bedrag van de schadevergoeding dat aan een succesvolle eiser voor de schade aan zijn eigendom wordt uitgekeerd. In een aantal andere lidstaten, zoals Nederland en het Verenigd Koninkrijk, wordt de franchise beschouwd als een minimumbedrag: is de eis hoger dan de franchise, dan kan het volledige bedrag van de schade worden teruggevorderd. In Spanje wordt de franchise in de omzettingswetgeving beschreven als een aftrekbare som, maar in de praktijk hanteren de rechtbanken de franchise als een drempel, zodat de franchise in de praktijk nog nooit van een vergoeding is afgetrokken.

De franchise is in het bijzonder in Finland controversieel. Een aantal deelnemers uit dat land stelde voor ze af te schaffen.

- de clausule inzake de naleving van de wettelijke bepalingen

Sommige belanghebbenden, en in het bijzonder vertegenwoordigers van de farmaceutische industrie, hebben sterk gepleit voor de invoering van een clausule inzake de naleving van de wettelijke bepalingen, die van toepassing zou zijn op een product waarvan de veiligheid strikt is gereglementeerd, op voorwaarde dat het product volledig aan de toepasselijke wettelijke bepalingen voldoet.

- nieuwe producten, gebrekkig ontwerp en het niet waarschuwen

Sommige belanghebbenden, meestal producenten, vinden dat de strikte aansprakelijkheidsnorm in deze richtlijn niet geschikt is om te worden toegepast op de aansprakelijkheid voor een gebrekkig ontwerp of schade ingevolge gebrekkige informatie, zoals het niet waarschuwen.

5. CONCLUSIES

Rekening houdend met de informatie die zij over de toepassing van de richtlijn heeft ontvangen, acht de Commissie het in dit stadium niet nodig een voorstel tot wijziging van die richtlijn in te dienen. Wat meer in het bijzonder de resolutie van de Raad van 19 december 2002 over de wijziging van de richtlijn inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken betreft, is de Europese Commissie van oordeel dat indien gevolg werd gegeven aan de resolutie, van de doelstelling van de richtlijn om de productaansprakelijkheidswetgevingen te harmoniseren, zou worden afgeweken.

Toch mag niet worden onderschat dat een verdere harmonisatie ook kan worden verwezenlijkt door middel van gemeenschappelijke interpretatiegronden voor de rechtsbegrippen in de richtlijn. Dit kan door:

- de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen;

- de controlebevoegdheid van de Europese Commissie (onderzoek van nationale omzettingsmaatregelen, de mogelijkheid om inbreukprocedures te starten in geval van onjuiste toepassing);

- permanente analyse in de werkgroepen.

Daarom stelt de Commissie voor het onderzoek en de debatten in de werkgroepen in 2007 voort te zetten, onder meer met betrekking tot de in het bovenstaande punt 4 ("Verdere werkzaamheden”) vermelde begrippen, om het huidige communautaire regelgevingskader inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken te analyseren. Naarmate de ervaring met de toepassing van de richtlijn groeit, kunnen discrepanties in de werking van de richtlijn in de verschillende lidstaten van groter praktisch belang worden en kan een optreden van de Commissie nodig zijn.

Overeenkomstig artikel 21 moet de Commissie de Raad en het Parlement periodieke verslagen doen toekomen. Zij zal de tenuitvoerlegging en de effecten van de richtlijn dan ook verder blijven volgen en de eventuele noodzaak van toekomstige wijzigingen in haar volgende verslag over de toepassing van Richtlijn 85/374/EEG evalueren.

[1] Richtlijn 85/374/EEG van de Raad van 25 juli 1985 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken (PB L 21 van 7.8.1985, blz. 29-33), gewijzigd bij Richtlijn 1999/34/EG van het Europees Parlement en de Raad van 10 mei 1999 (PB L 141 van 4.6.1999, blz. 20–21) en gerectificeerd (PB L 283 van 6.11.1999, blz. 20). De richtlijn moest uiterlijk op 25 juli 1988 zijn omgezet.

[2] LOVELLS, Productaansprakelijkheid in de Europese Unie; 2003; en FONDAZIONE ROSSELLI, Analysis of the Economic Impact of the Development Risk Clause as provided by Directive 85/374/EEC on Liability for Defective Products ; 2004.

[3] Resolutie van de Raad van 19 december 2002 over de wijziging van de richtlijn inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken (PB C 26 van 4.4.2003, blz. 2 - 3).

[4] Zo zijn bijvoorbeeld slechts drie belanghebbenden gekant tegen de huidige formulering van artikel 7, onder e) (ontwikkelingsrisicoclausule); slechts vijf belanghebbenden en één lidstaat verzochten om de oprichting van een compensatiefonds voor de EU.

[5] Arrest van het HvJEG in zaak C-154/00 (Commissie van de Europese Gemeenschappen/Helleense Republiek) van 25.4.2002, punt 29.

[6] Letterlijk citaat uit conclusie nr. 4 van het Lovells-verslag.

[7] Arrest van het Hof (Vijfde kamer) van 29 mei 1997. Commissie van de Europese Gemeenschappen/Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland. Zaak C-300/95. Jurispr. 1997 blz. I-0264.