Speciaal verslag Waterkwaliteit in het 
Do  nau  bekken: vooruitgang 
in de uitvoe   ring van de 
kader  richtlijn water, maar 
nog wel een lange weg te 
gaanNL 2015  nr. 23
EUROPESE
REKENKAME R

EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver (http://europa.eu).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2016
Print ISBN 978-92-872-3724-8 ISSN 1831-0915 doi:10.2865/537574 QJ-AB-15-023-NL-C
PDF ISBN 978-92-872-3715-6 ISSN 1977-575X doi:10.2865/34550 QJ-AB-15-023-NL-N
EPUB ISBN 978-92-872-3723-1 ISSN 1977-575X doi:10.2865/66142 QJ-AB-15-023-NL-E
© Europese Unie, 2016
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Voor gebruikmaking of reproductie van de kaart op blz. 65 is de rechtstreekse toestemming van de auteursrechthouder 
vereist.
Printed in Luxembourg
Waterkwaliteit in het 
Donaubekken: vooruitgang 
in de uitvoering van de 
kaderrichtlijn water, maar 
nog wel een lange weg te 
gaan
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2015  nr. 23
02
 Controleteam
In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar doelmatigheids- en nalevingsgerichte controles 
van specifieke begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze controletaken 
zorgt de ERK dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor de doelmatigheid of 
de naleving, de omvang van de betrokken inkomsten of uitgaven, verwachte ontwikkelingen en politieke en publieke 
belangstelling.
Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door controlekamer II die onder leiding staat van ERK-lid Henri Grethen en 
gespecialiseerd is in de uitgaventerreinen structuurbeleid, vervoer en energie. De controle werd geleid door ERK-lid 
George Pufan, ondersteund door diens kabinetschef Patrick Weldon en Mircea Radulescu, attaché; Alain Vansilliette, een -
heidshoofd; Marion Colonerus, teamleider; Zuzana Gullova, Daniela Jinaru, Maria del Carmen Jimenez, Attila Horvay-Ko -
vacs, Dana Moraru, Radka Papouskova en Ildiko Preiss, controleurs.
Van links naar rechts:  A. Vansilliette, M. Radulescu, M. d. C. Jimenez, G. Pufan, 
Z. Gullova, P . Weldon, A. Horvay-Kovacs.
03
 Inhoud
Paragraaf
 Woordenlijst
I – X Samenvatting
1 – 15 Inleiding
16 – 21 Reikwijdte en aanpak van de controle
22 – 165 Opmerkingen
22 – 50 Stroomgebiedbeheerplannen als instrument voor het bereiken van een goede waterkwaliteit in 2015
26 – 27 Weinig verbetering in de ecologische en chemische toestand van waterlichamen
28 – 32 De vaststelling van verontreinigingsbronnen op het niveau van waterlichamen werd belemmerd door een 
gebrek aan alomvattende gegevens
33 – 44 De in de stroomgebiedbeheerplannen vastgestelde maatregelen volstaan niet om 
verontreinigingsbronnen adequaat aan te pakken
45 – 46 Aanzienlijk aantal waterlichamen vrijgesteld van de termijnen van 2015  en 2021
47 – 50 Nauwgezette follow-up door de Commissie, maar verbeteringen hangen af van de handelingsbereidheid 
van de lidstaten
51 – 98 Door de lidstaten toegepaste maatregelen en instrumenten om door afvalwater veroorzaakte 
verontreiniging te verminderen
52 – 82 Verontreiniging door agglomeraties: vooruitgang bij de behandeling van afvalwater, maar de beschikbare 
instrumenten kunnen doeltreffender worden gebruikt
83 – 98 Verontreiniging door industriële installaties: problemen bij het vastleggen van emissielimieten en 
tekortkomingen in de handhaving ervan
99 – 165 Door de lidstaten toegepaste maatregelen en instrumenten om diffuse verontreiniging door de 
landbouw aan te pakken
101 – 122 Lidstaten benutten niet alle door de nitraatrichtlijn geboden mogelijkheden
123 – 132 Actieplannen voor pesticiden vertonen tekortkomingen
133 – 144 Het randvoorwaardenmechanisme heeft effect, maar wordt niet ten volle benut
145 – 157 Het potentieel van maatregelen voor plattelandsontwikkeling om problemen op het gebied van de 
waterkwaliteit aan te pakken wordt niet ten volle benut
158 – 165 Het beginsel „de vervuiler betaalt” wordt slechts beperkt toegepast op door de landbouw veroorzaakte 
diffuse verontreiniging
04 Inhoud
166 – 191 Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I  — Overzicht van het Donaubekkendistrict
 Bijlage II  — Verontreiniging van oppervlaktewaterlichamen
 Bijlage III  —  Door de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater vastgelegde 
emissiegrenswaarden
 Bijlage IV  — Waterverontreinigingsheffing: bedrag per verontreinigende stof (in euro/t)
 Bijlage V  — In nationale wettelijke bepalingen vastgelegde emissiegrenswaarden
 Antwoorden van de Commissie
05
 Woordenlijst
Afvalwater : al het water waarvan de kwaliteit negatief is beïnvloed. Het wordt gewoonlijk verplaatst via een 
rioolstelsel en behandeld in een afvalwaterzuiveringsinstallatie. Behandeld afvalwater wordt via een afvoerriool 
geloosd in ontvangende wateren. Voor afvalwater uit gebieden zonder aansluiting op een openbaar rioolstelsel zijn 
er individuele systemen zoals septische tanks.
Afvalwaterlozingsvergunning : een overeenkomstig de nationale wettelijke bepalingen afgegeven vergunning 
voor het lozen van afvalwater. De vergunningen voor afvalwaterzuiveringsinstallaties omvatten onder meer 
informatie over de in acht te nemen emissiegrenswaarden voor een aantal parameters en vervuilende stoffen.
Agglomeratie : gebied waar de bevolking en/of de economische activiteiten voldoende geconcentreerd zijn 
om stedelijk afvalwater op te vangen en naar een stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallatie of een definitieve 
lozingsplaats af te voeren.
Beginsel „de vervuiler betaalt” : beginsel dat is vastgelegd in het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie (artikel 191, lid 2). In verband met afvalwater houdt dit bijvoorbeeld in dat degenen die afvalwater 
lozen, betalen voor de veroorzaakte verontreiniging (d.w.z. huishoudens betalen voor de zuivering via het 
afvalwatertarief, afvalwaterzuiveringsinstallaties betalen een verontreinigingsheffing, enz.).
Biochemisch zuurstofverbruik (BZV5): hoeveelheid zuurstof die verbruikt wordt door micro-organismen om 
biologisch afbreekbare organische en minerale stoffen in het water te verwijderen. Over het algemeen wordt BZV5 
gebruikt om het zuurstofverbruik in mg O2/l na vijf dagen te meten. Hoe hoger de BZV5-waarde, hoe groter het 
verbruik van zuurstof door micro-organismen en hoe groter de vervuiling.
Chemisch zuurstofverbruik (CZV) : hoeveelheid zuurstof die wordt verbruikt om de organische en minerale 
stoffen in het water met chemische middelen te oxideren. CZV omvat dus zowel de biologisch afbreekbare stoffen 
die worden gekenmerkt door BZV5 als de oxideerbare stoffen die niet biologisch afbreekbaar zijn.
Chemische toestand van het oppervlaktewater : kwalificatie van de waterkwaliteit gemeten aan de hand van 
de concentratie van verontreinigende stoffen, die niet groter mag zijn dan de milieukwaliteitsnormen die in de 
kaderrichtlijn water zijn vastgesteld (bijlage IX). In de richtlijn worden momenteel 45 verontreinigende stoffen 
genoemd (zoals lood, nikkel, cadmium, kwik, benzeen).
Cohesiefonds : het Cohesiefonds is gericht op de versterking van de economische en sociale cohesie in de Europese 
Unie door de financiering van projecten op het gebied van milieu en vervoer in lidstaten met een bruto nationaal 
product per hoofd van de bevolking dat minder dan 90 % bedraagt van het EU-gemiddelde.
Diffuse verontreinigingsbronnen : verontreiniging die wordt veroorzaakt door uiteenlopende activiteiten 
waarvoor geen specifiek lozingspunt bestaat (zie puntbronnen van verontreiniging). Landbouw is bijvoorbeeld een 
belangrijke bron van diffuse verontreiniging.
Directe betalingen : betalingen die rechtstreeks aan landbouwers worden toegekend in het kader van 
een inkomenssteunregeling. Voorbeelden zijn de bedrijfstoeslagregeling en de regeling inzake een enkele 
areaalbetaling.
Ecologische toestand/ecologisch potentieel van oppervlaktewater : kwalificatie van de kwaliteit van de 
structuur en werking van aquatische ecosystemen. De toestand wordt beoordeeld op basis van de volgende 
kwaliteitselementen: biologische elementen (fauna en flora), hydromorfologische elementen, chemische en 
fysisch-chemische elementen, specifieke verontreinigende stoffen en enkele algemene elementen (zoutgehalte, 
nutriënten, enz.). Niet zozeer de toestand als wel het potentieel wordt beoordeeld voor waterlichamen waarvan 
de fysieke structuur sterk is veranderd ten behoeve van het gebruik ervan voor verschillende doeleinden, 
zoals scheepvaart, bescherming tegen overstromingen, waterkracht en landbouw. Dit komt doordat het vanuit 
economisch oogpunt in veel gevallen niet haalbaar of wenselijk is om af te zien van dit gebruik en de fysieke 
wijzigingen ongedaan te maken.
06 Woordenlijst
Effluent : in de context van dit verslag wordt hiermee behandeld afvalwater bedoeld dat geloosd is in 
waterlichamen.
Emissiegrenswaarden : de concentratie en/of het niveau van een emissie’ die of dat gedurende een of meer 
vastgestelde perioden niet mag worden overschreden. Emissie is de directe of indirecte uitstoot door een installatie 
van stoffen in het water.
Europees Fonds voor regionale ontwikkeling : het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling is gericht op de 
versterking van de economische en sociale cohesie binnen de Europese Unie door het ongedaan maken van de 
grootste regionale onevenwichtigheden door middel van financiële steun voor investeringen in infrastructuur en 
productieve investeringen ter bevordering van de werkgelegenheid, vooral in ondernemingen.
Eutrofiëring : de verrijking van het water door nutriënten, vooral stikstof- en fosforverbindingen, die een versnelde 
groei van algen veroorzaakt waardoor het zuurstofgehalte in het water afneemt en inheemse waterplanten, vissen 
en andere waterfauna verdwijnen.
Ex-antevoorwaarden : in het kader van de voorbereiding van programma’s voor plattelandsontwikkeling en van 
operationele programma’s die in de programmeringsperiode 2014-2020 cofinanciering ontvangen uit de Europese 
structuur- en investeringsfondsen moeten de lidstaten beoordelen of er is voldaan aan de vooraf vastgestelde 
ex-antevoorwaarden. Is dat niet het geval, dan moeten er actieplannen worden opgesteld om ervoor te zorgen dat 
er ten laatste op 31.12.2016 aan is voldaan.
Gewasbeschermingsmiddelen : producten die worden gebruikt om planten of gewassen te beschermen tegen de 
schadelijke invloed van bijvoorbeeld onkruid, ziekten of insecten.
Inwonerequivalent (i.e.) : kwantificatie van de vervuilingswaarde van afvalwater, uitgedrukt in het „equivalente” 
aantal personen dat dezelfde mate van vervuiling zou veroorzaken. Eén i.e. komt overeen met de vervuilingswaarde 
van rioolwater dat wordt voortgebracht door één inwoner en vertegenwoordigt de biologisch afbreekbare 
organische belasting met een biochemisch zuurstofverbruik gedurende vijf dagen van 60 g zuurstof per dag.
Kwetsbaar gebied : een waterlichaam moet door de lidstaten als kwetsbaar gebied worden aangewezen indien het 
onder een van de volgende groepen valt: i) waterlichaam of deel daarvan met eutrofiëringsrisico, ii) waterlichaam 
bestemd voor de productie van drinkwater met een mogelijk te hoge nitraatconcentratie, en iii) gebieden waar een 
verdergaande behandeling nodig is om aan de richtlijnen van de Raad te voldoen. Een deugdelijke aanwijzing van 
kwetsbare gebieden is van essentieel belang omdat hierdoor wordt bepaald wat voor soort afvalwaterbehandeling 
er moet plaatsvinden om stoffen die eutrofiëring veroorzaken te verminderen.
Kwetsbare zone : gebieden die afwateren in wateren waarvan is vastgesteld dat zij worden of dreigen te worden 
verontreinigd door nitraten uit agrarische bronnen. Deze gebieden dragen bij tot de verontreiniging. Lidstaten 
moeten actieprogramma’s voor deze zones ontwikkelen.
07 Woordenlijst
Landbouwgrond : het grondgebied van een land bestaat uit landbouwgrond, bosgrond en andere grond. 
Landbouwgrond kan worden verdeeld in bouwgrond, grond die wordt gebruikt voor meerjarige teelt, blijvend 
grasland en blijvende weide, en andere grond, waaronder tuinen voor eigen gebruik.
Maatregelenprogramma : onderdeel van het stroomgebiedbeheerplan waarin de maatregelen worden 
uiteengezet die noodzakelijk zijn om ervoor te zorgen dat waterlichamen een goede ecologische en chemische 
toestand bereiken gezien de kenmerken van het rivierbekkendistrict.
Normen voor een goede landbouw- en milieuconditie (GLMC-normen) : de verplichting om grond in 
goede landbouw- en milieuconditie te houden, heeft betrekking op een reeks normen op het gebied van 
bodembescherming, behoud van organische bodemstoffen en bodemstructuur zodat aantasting van habitats 
wordt voorkomen, en op het gebied van waterbeheer.
Operationeel programma : een operationeel programma beschrijft de prioriteiten en specifieke doelstellingen 
van een lidstaat en de benutting van de middelen (EU- en nationale openbare en particuliere cofinanciering) 
gedurende een bepaalde periode (meestal zeven jaar) voor de financiering van projecten. Deze projecten moet 
bijdragen tot de verwezenlijking van een aantal doelstellingen die zijn omschreven op het niveau van de prioritaire 
as van het operationele programma. Programma’s kunnen gecofinancierd zijn uit elk van de fondsen op het gebied 
van cohesie (d.w.z. het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Cohesiefonds en het Europees Sociaal 
Fonds). Operationele programma’s worden opgesteld door de lidstaten en moeten door de Commissie worden 
goedgekeurd voordat er betalingen uit de EU-begroting kunnen worden verricht. Ze mogen tijdens de looptijd 
alleen worden gewijzigd indien beide partijen daarmee instemmen.
Programmeringsperiode : het meerjarige kader waarbinnen de uitgaven voor de structuurfondsen en het 
Cohesiefonds worden gepland en verricht.
Puntbronnen van verontreiniging : verontreiniging die wordt veroorzaakt door uiteenlopende activiteiten 
waarvoor een specifiek lozingspunt bestaat (bijvoorbeeld lozingen door een stedelijke of industriële 
afvalwaterzuiveringsinstallatie).
Randvoorwaarden (cross-compliance) : een mechanisme in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid 
van de EU dat rechtstreekse betalingen aan landbouwers en een aantal betalingen voor plattelandsontwikkeling 
koppelt aan de naleving van een reeks regels betreffende milieu, voedselveiligheid, gezondheid van dieren en 
planten, dierenwelzijn en het houden van de landbouwgrond in goede landbouw- en milieuconditie. De regels 
inzake de randvoorwaarden in de programmeringsperiode 2007-2013 houden verband met 18 uit de regelgeving 
voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) en 15 normen voor een goede landbouw- en milieuconditie (GLMC). Niet-
naleving van deze normen en eisen kan leiden tot korting in de betalingen aan de landbouwer in het kader van het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Rioolstelsel : de fysieke infrastructuur (leidingen, pompen, filters, kanalen enz.) waarmee afvalwater van de bron 
wordt overgebracht naar de uiteindelijke plaats van behandeling of lozing.
Rivierbekken : gebied vanwaar al het over het oppervlak lopende water via een reeks stromen, rivieren en 
eventueel meren door één riviermond, estuarium of delta in zee stroomt.
Secondaire behandeling van afvalwater : biologische fase waarin afvalwater wordt behandeld om biologisch 
afbreekbare organische verontreinigende stoffen te verwijderen.
Stedelijke afwaterzuiveringsinstallatie : infrastructuur waarin een serie behandelingsprocessen plaatsvindt 
om het vervuilingsniveau van ontvangen afvalwater van stedelijke agglomeraties vóór de lozing in ontvangende 
wateren tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen.
08 Woordenlijst
Totale hoeveelheid gesuspendeerde stoffen (TSS) : hoeveelheid in het water gesuspendeerde minerale en 
organische deeltjes die achterblijft op een poreuze filter.
Uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s) : wettelijke EU-normen op het gebied van milieu, 
voedselveiligheid, gezondheid van dieren en planten, en dierenwelzijn.
Verdergaande behandeling/tertiaire behandeling van afvalwater : de biochemische fase die overeenkomstig 
de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater waar nodig wordt doorlopen om de concentraties van 
nutriënten (stikstof en fosfor) in behandeld afvalwater te verlagen voordat dit in opvangwater wordt geloosd en 
eutrofiëring kan veroorzaken.
Waterlichaam : een oppervlaktewaterlichaam is een onderscheiden oppervlaktewater van aanzienlijke omvang, 
zoals een meer, een waterbekken, een stroom, een rivier, een kanaal, een deel van een stroom, rivier of kanaal, een 
overgangswater of een strook kustwater. Een grondwaterlichaam is een afzonderlijke grondwatermassa in een of 
meer watervoerende lagen.
Zelfcontroles : In dit verslag: i) regelmatige controles door een exploitant in het kader van de dagelijkse werking 
van een zuiveringsinstallatie van stedelijk afvalwater, om de kwaliteit van het geloosde afvalwater en de 
samenstelling van het slib te monitoren, en ii) door industriële installaties verrichte controles om de kwaliteit van 
het in het openbare rioolstelsel geloosde afvalwater te monitoren.
09
 Samenvatting
I
Wateren in Europa hebben te lijden onder organische 
en nutriëntenverontreiniging en onder verontreini -
ging door chemische stoffen. Waterverontreiniging 
wordt veroorzaakt door verschillende bronnen zoals 
huishoudens, industriële installaties en landbouw. 
In de kaderrichtlijn water van 2000 werd de reeds 
bestaande EU-wetgeving op het gebied van waterbe -
leid geharmoniseerd. In de richtlijn werd het stroom -
gebiedbeheerplan als een belangrijk uitvoeringsin -
strument gepresenteerd. De eerste plannen moesten 
in 2009 worden ingediend en de geactualiseerde 
plannen in december 2015.
II
In deze plannen moest worden ingegaan op de 
waterkwaliteit van de verschillende waterlichamen, de 
redenen voor het feit dat er geen goede ecologische 
en chemische toestand werd bereikt en op alle nood -
zakelijke corrigerende maatregelen. Deze maatregelen 
vallen uiteen in „basismaatregelen”, „andere basis -
maatregelen” en „aanvullende maatregelen”.
III
De EU maakt aanzienlijke middelen vrij om doelstellin -
gen op het terrein van het waterbeleid te verwezen -
lijken, in het bijzonder voor investeringen op gebied 
van afvalwater (6,35  miljard  euro uit het Europees 
Fonds voor regionale ontwikkeling/Cohesiefonds in 
de programmeringsperiode 2007-2013 voor negen 
lidstaten1 in het Donaubekken), en om landbouwers 
een vergoeding te geven voor het aangaan van agro -
milieuverbintenissen (6,39  miljard  euro uit het Euro -
pees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling in 
de programmeringsperiode 2007-2013 voor dezelfde 
negen lidstaten).
IV
De controle van de Rekenkamer was gericht op vier 
lidstaten in het Donaubekken (Tsjechische Republiek, 
Hongarije, Roemenië en Slowakije). De Rekenkamer 
wilde de volgende vraag beantwoorden: heeft de uit -
voering van de kaderrichtlijn water door de lidstaten 
geleid tot een verbetering van de waterkwaliteit?
1 Bulgarije, de Tsjechische Republiek, Duitsland, Kroatië, Hongarije, 
Oostenrijk, Roemenië, Slovenië en Slowakije.V
De Rekenkamer concludeert dat de uitvoering 
van de maatregelen tot weinig verbetering van de 
waterkwaliteit heeft geleid. De lidstaten stelden een 
aanzienlijk aantal waterlichamen vrij van de termijn 
om in 2015 en 2021 een goede toestand te bereiken. 
De vooruitgang op het gebied van individuele in het 
kader van de waterkwaliteit beoordeelde elementen 
kan echter verhuld worden door de beoordelingsme -
thodologie. De Rekenkamer beveelt aan dat de Com -
missie richtsnoeren verstrekt voor gedifferentieerde 
rapportage met betrekking tot de vooruitgang en dat 
de lidstaten de toekenning van vrijstellingen met dui -
delijke en geldige argumenten onderbouwen.
VI
Tekortkomingen in monitoringsystemen leidden tot 
een gebrek aan gegevens met betrekking tot zowel de 
soorten als de bronnen van verontreiniging die er de 
oorzaak van zijn dat waterlichamen niet aan de eisen 
voldoen. De stroomgebiedbeheerplannen van 2009 bie -
den in dit opzicht maar beperkte toegevoegde waarde 
omdat de lidstaten geen ambitie toonden bij het vast -
stellen van maatregelen ter bestrijding van de verontrei -
niging. De maatregelen waren gericht op de uitvoering 
van bestaande EU-richtlijnen (onderdeel van de „basis -
maatregelen”). In dat verband is er sprake van vertra -
ging (dit is het geval bij de richtlijn inzake de behan -
deling van stedelijk afvalwater) of worden de door de 
richtlijnen geboden mogelijkheden niet volledig benut 
(dit is het geval bij de nitraatrichtlijn, waar er nog ruimte 
voor verdere verbetering is van de voorschriften gericht 
op het verminderen van stikstofemissies).
VII
„Andere basismaatregelen” en „aanvullende maat -
regelen” stellen niet alle verontreinigingsproblemen 
adequaat aan de orde. Er is een gebrek aan gerichte 
maatregelen voor waterlichamen met een onbe -
vredigende kwaliteitstoestand. Op het gebied van 
afvalwater ontbreekt met name de aanduiding van de 
stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties of industri -
ele installaties waarvoor specifieke emissielimieten 
nodig zijn. Op landbouwgebied is er ruimte voor de 
lidstaten om bepaalde normen met betrekking tot de 
randvoorwaarden verder aan te scherpen. Daarnaast is 
nog niet overwogen om het gebruik van fosfor op het 
land te beperken. Verder hebben de landbouwmaat -
regelen voornamelijk een vrijwillig karakter en leiden 
ze niet allemaal tot een directe verbetering van de 
waterkwaliteit.
Samenvatting 10
VIII
De Rekenkamer beveelt aan dat de lidstaten hun toe -
zichtsystemen en de diagnose van problemen op het 
gebied van waterverontreiniging verbeteren. Hierdoor 
kunnen de maatregelen beter worden gericht op 
waterlichamen met een onbevredigende waterkwali -
teit en kan rekening worden gehouden met verontrei -
nigingsproblemen die tot dusver niet behoorlijk zijn 
aangepakt. Een betere gerichtheid zal ook leiden tot 
doeltreffender maatregelen en een vermindering van 
de uitvoeringskosten.
IX
De bestaande handhavingsmechanismen zijn slechts 
ten dele doeltreffend, wat te wijten is aan het 
beperkte toepassingsgebied ervan of aan de geringe 
afschrikkende werking van de sancties. De Rekenka -
mer beveelt aan dat de Commissie beoordeelt wat de 
beste manier is om bindende criteria vast te leggen 
voor door de lidstaten uitgevoerde inspecties van ste -
delijke afvalwaterzuiveringsinstallaties en industriële 
installaties. Verder beveelt zij aan dat de Commissie 
en de lidstaten samen de doeltreffendheid van de 
bestaande handhavingsmechanismen op landbouw -
gebied beoordelen.
X
Het beginsel „de vervuiler betaalt” wordt slechts ten 
dele toegepast op diffuse verontreiniging door de 
landbouw. Stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties 
en industriële installaties betalen een waterveront -
reinigingsheffing op hun emissies, maar slechts voor 
een beperkt aantal verontreinigende stoffen. De 
hoogte van de heffingen (per lozing in mg/l) verschilt 
aanzienlijk per lidstaat en geen enkel stroomgebied -
beheerplan bevat een verwijzing naar de beoordeling 
van de afschrikkende werking ervan. De Rekenkamer 
beveelt aan dat de Commissie richtsnoeren verstrekt 
voor de mogelijke doorberekening van de milieuscha -
dekosten op het gebied van diffuse verontreiniging. 
Ook beveelt zij aan dat de lidstaten economische 
instrumenten (heffingen en belastingen) beoordelen 
op hun potentieel om emissies van verontreinigende 
stoffen te ontmoedigen.
11
 Inleiding
Kaderrichtlijn water en 
stroomgebiedbeheer -
plannen
01 
Het waterbeleid van de EU heeft als 
hoofddoel ervoor te zorgen dat in de 
hele EU voldoende water van goede 
kwaliteit beschikbaar is om te voorzien 
in de behoeften van mens en milieu.
02 
In 2000 namen het Europees Parle -
ment en de Raad de kaderrichtlijn 
water2 aan, waarvan de belangrijkste 
doelstelling is ervoor te zorgen dat er 
in 2015 een goede waterkwaliteit3 is 
bereikt. In de richtlijn worden ook ver -
lengingen van de termijn toegestaan 
(tot 2021 en 2027), evenals minder 
strenge eisen voor de waterkwaliteit 
onder bepaalde voorwaarden.
03 
De kaderrichtlijn is overkoepelende 
wetgeving waarin reeds bestaande 
wetgeving op het gebied van waterbe -
leid is geharmoniseerd. In de richtlijn 
wordt waterbeheer benaderd vanuit 
het idee dat het rivierbekken een eco -
logische en hydrologische eenheid is.04 
Het voornaamste instrument voor 
de uitvoering van de richtlijn is het 
stroomgebiedbeheerplan. In decem -
ber 2009 moest elke lidstaat dergelijke 
plannen hebben vastgesteld, met 
daarin een maatregelenprogramma 
voor elk stroomgebieddistrict op 
zijn grondgebied4. Geactualiseerde 
stroomgebiedbeheerplannen moesten 
in december 2015 zijn vastgesteld. 
In totaal zijn er 42 internationale 
stroomgebieden (zoals het Rijn- en 
Donaubekken) in de EU en 172 natio -
nale stroomgebiedbeheerplannen. De 
stroomgebiedbeheerplannen worden 
niet ter goedkeuring aan de Commis -
sie voorgelegd.
05 
De maatregelen die in het maatrege -
lenprogramma moeten worden opge -
nomen zijn maatregelen die noodza -
kelijk zijn om de doelstellingen van de 
kaderrichtlijn water voor de geïdentifi -
ceerde afzonderlijke waterlichamen te 
verwezenlijken. In de kaderrichtlijn wa -
ter wordt de uitvoering van elf richtlij -
nen als minimaal vereiste beschouwd 
(zie tabel 1  voor de maatregelen die 
relevant zijn voor het huidige verslag). 
De maatregelen om ze uit te voeren, 
worden in het programma als „basis -
maatregelen” beschouwd, samen met 
andere in de richtlijn opgenomen ver -
plichte maatregelen (zie paragraaf 33). 
De in het kader van de afzonderlijke 
richtlijnen vereiste rapportage is niet 
vervangen door de rapportage voor 
de kaderrichtlijn water (geactualiseer -
de stroomgebiedbeheerplannen en 
voortgangsrapportage).2 Richtlijn 2000/60/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 23 oktober 2000 tot 
vaststelling van een kader 
voor communautaire 
maatregelen betreffende het 
waterbeleid (PB L 327 van 
22.12.2000, blz. 1).
3 De richtlijn heeft betrekking 
op waterlichamen, 
grondwaterlichamen en 
beschermde gebieden. De 
waterkwaliteit wordt 
gekwalificeerd op grond van 
de milieu- en chemische 
toestand van waterlichamen.
4 Wanneer het grondgebied 
van een lidstaat delen van 
verschillende stroomgebieden 
omvat (het grondgebied van 
de Tsjechische Republiek 
omvat bijvoorbeeld delen van 
het stroomgebied van de 
Donau, van de Oder en van de 
Elbe) moest er een plan 
worden opgesteld voor elk 
van de delen 
(stroomgebieddistricten).
12 Inleiding
06 
Sinds 2001 heeft de Commissie in 
samenwerking met de lidstaten 34 
richtsnoeren opgesteld waarin ver -
scheidene aspecten van de uitvoering 
van de richtlijn worden behandeld.
07 
Hoewel deze niet in de kaderrichtlijn 
water wordt genoemd, bestaat er ver -
dere wetgeving van de EU die een rol 
speelt op het gebied van waterkwali -
teit (zie tabel 2 ).Tabel 1EU-richtlijnen waarvan de uitvoering als een minimumvereiste wordt beschouwd
Rechtsgrondslag Belang voor de waterkwaliteit
Richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater1Alle agglomeraties ≥ 2  000 inwonerequivalenten (i.e.) moeten beschikken over wateropvangsystemen of 
gebruikmaken van individuele of adequate systemen op voorwaarde dat ze hetzelfde niveau van milieube -
scherming verschaffen.
Agglomeraties ≥ 2 000 i.e. moeten voldoen aan de emissielimieten voor biochemisch zuurstofverbruik (BZV5) 
en chemisch zuurstofgebruik (CZV).
Agglomeraties met meer dan 10 000 i.e. in kwetsbare gebieden moeten eveneens voldoen aan de emissie -
limieten voor de totale hoeveelheid stikstof (Ntot) en/of de totale hoeveelheid fosfor (Ptot), behalve als er een 
minimaal verminderingspercentage van Ntot en Ptot in het gevoelige gebied als geheel wordt behaald.
In alle agglomeraties met minder dan 2 000 i.e. waar opvangsystemen bestaan, moet worden gezorgd voor 
een toereikende behandeling bij lozing in zoet water en estuaria.
Nitraatrichtlijn2Lidstaten moeten grond- en oppervlaktewater monitoren en nitraatgevoelige gebieden aanwijzen. Om door 
nitraten veroorzaakte waterverontreiniging terug te dringen moeten lidstaten verplichte actieprogramma’s 
in nitraatgevoelige gebieden vaststellen. Verder moeten lidstaten een code van goede landbouwpraktijken 
opstellen, die op het hele grondgebied op vrijwillige basis wordt toegepast.
Richtlijn inzake geïntegreerde preventie 
en bestrijding van verontreiniging 
vervangen door de Richtlijn inzake indus -
triële emissies3Emissiegrenswaarden in de vergunningen van industriële installaties moeten gebaseerd worden op de toepas -
sing van de beste beschikbare technieken om een hoog niveau van milieubescherming te garanderen.
1 Richtlijn 91/271/EEG van de Raad van 21 mei 1991 inzake de behandeling van stedelijk afvalwater (PB L 135 van 30.5.1991, blz. 40).
2  Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische 
bronnen (PB L 375 van 31.12.1991, blz. 1).
3  Richtlijn 2008/1/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 januari 2008 inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van veront -
reiniging (PB L 24 van 29.1.2008, blz. 8), vervangen door Richtlijn 2010/75/EU van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 
inzake industriële emissies (PB L 334 van 17.12.2010, blz. 17).
13 Inleiding
Samenwerking in het 
Donaubekken
08 
Het Donaubekken ligt op het grond -
gebied van 19 verschillende landen, 
waaronder 11 lidstaten (zie kaart in 
bijlage I ). Met een oppervlakte van 
807 827 km2 is het Donaubekken het 
grootste stroomgebied in de EU.
09 
De samenwerking in het Donaubekken 
ging in 1985 van start en in 1998 trad 
het Verdrag inzake de bescherming 
van de Donau5 in werking. Een van de 
doelen van het verdrag was de verwe -
zenlijking van „de doelstellingen van 
een duurzame en rechtmatige water -
huishouding, inclusief instandhouding, 
verbetering en rationeel gebruik van 
het oppervlaktewater en het grondwa -
ter in het stroomgebied, te bereiken, 
voor zover dat mogelijk is”.10 
In 1998 werd de Internationale Com -
missie voor de bescherming van de 
Donau opgezet om het Verdrag inzake 
de bescherming van de Donau uit te 
voeren. Sinds de inwerkingtreding van 
de kaderrichtlijn water dient zij ook als 
platform voor de uitvoering van alle 
grensoverschrijdende aspecten van de 
richtlijn.
11 
In juni 2011 keurde de Raad de EU-stra -
tegie voor de Donauregio goed, die op 
haar verzoek door de Commissie was 
gepresenteerd. In de strategie komt 
onder andere ook het vraagstuk van 
de waterkwaliteit aan de orde.5 Veertien landen hebben 
stroomgebieden van meer 
dan 2 000 km2 (negen 
lidstaten en vijf niet-lidstaten). 
Zowel deze landen als de 
Europese Unie zijn 
verdragsluitende partijen bij 
het verdrag.Tabel 2Andere EU-richtlijnen en -verordeningen die een rol spelen bij de waterkwaliteit
Rechtsgrondslag Belang voor de waterkwaliteit
Verordening betreffende detergentia1Detergentia bevatten een belangrijke verontreinigende stof: fosfor.  
Consumentenwasmiddelen en consumentenwasmiddelen voor vaatwassers waarvan het fosforgehalte 
hoger is dan een gespecificeerde hoeveelheid mogen vanaf respectievelijk 30 juni 2013 en 1 juli 2017 niet 
meer in de handel worden gebracht.
Pesticidenrichtlijn2De lidstaten moesten actieplannen vaststellen en aan de Commissie doorgeven die op 26 november 
2012 in werking zouden treden, waaronder maatregelen om het risico en de impact van het gebruik van 
pesticiden op de menselijke gezondheid en op het milieu te verminderen.
1  Verordening (EU) nr. 259/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 2012 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 648/2004 wat 
het gebruik van fosfaten en andere fosforverbindingen in consumentenwasmiddelen en consumentenwasmiddelen voor vaatwasmachines 
betreft (PB L 94 van 30.3.2012, blz. 16).
2  Richtlijn 2009/128/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 tot vaststelling van een kader voor communautaire actie 
ter verwezenlijking van een duurzaam gebruik van pesticiden (PB L 309 van 24.11.2009, blz. 71).
14 Inleiding
Belangrijkste soorten en 
bronnen van 
verontreiniging in het 
Donaubekken
12 
Behalve dat de lidstaten nationale 
stroomgebiedbeheerplannen hebben 
vastgesteld, publiceerde de Internati -
onale Commissie voor de bescherming 
van de Donau in 2009 een stroom -
gebiedbeheerplan voor het hele 
Donaubekken6. In dit plan en het in 
2013 geactualiseerde analyseverslag 
betreffende het Donaubekken7 werden 
verschillende soorten verontreiniging 
van internationaal belang beschreven 
die gevolgen hebben voor de wa -
terkwaliteit (zie tabel 3 ).6 Beheersplan voor het 
Donaubekkendistrict, 
definitieve versie d.d. 
14.12.2009.
7 In 2013 geactualiseerd 
analyseverslag betreffende 
het Donaubekken, definitieve 
versie d.d. 18.10.2014.Tabel 3Soorten en bronnen van verontreiniging in het Donaubekken
Soorten verontreiniging Verontreinigingsbronnen
Organische verontreiniging  
(niet-giftige organische stoffen)De belangrijkste lozingsbronnen van organische vervuiling zijn puntbronnen: afvalwater van agglomeraties 
(huishoudens) en van industriële installaties en met name opgevangen, maar niet-behandeld afvalwater en 
afvalwater dat niet adequaat is behandeld.
Nutriëntenverontreiniging  
(stikstof en fosfor)De meeste nutriëntenemissies zijn afkomstig uit diffuse bronnen (89 % van de totale hoeveelheid stikstof -
emissies en 78 % van de totale hoeveelheid fosforemissies2), zoals emissies van akkers (door het gebruik 
van meststoffen of dierlijke mest3 en door atmosferische depositie), bodemerosie en afwatering van de 
oppervlakte.
Verontreiniging door gevaarlijke stoffen1Deze giftige stoffen kunnen zowel uit puntbronnen (stedelijk en industrieel afvalwater) als diffuse bronnen 
(zoals afwatering van de oppervlakte, het gebruik van pesticiden in de landbouw, verontreinigde locaties en 
mijnbouwgebieden) afkomstig zijn.
Hydromorfologische veranderingenDeze veranderingen leiden tot een verstoring van de continuïteit van rivier en habitat, de afsnijding van 
aangrenzende wetlands of overstromingsgebieden en veranderingen in de stromingshoeveelheid en  -om -
standigheden. Ze worden voornamelijk veroorzaakt door waterkrachtcentrales, waterbouw en infrastructuur 
tegen overstromingen.
1  In de kaderrichtlijn water is een lijst opgenomen van zogenaamde prioritaire stoffen en andere verontreinigende stoffen (oorspronkelijk 33, 
later verhoogd tot 45 stoffen of groepen van stoffen) waarvan sommige worden beschouwd als prioritaire gevaarlijke stoffen. Gevaarlijke 
stoffen zijn bijvoorbeeld pesticiden, metalen en farmaceutische producten.
2 Op basis van een schatting van de gemiddelde hydrologische langetermijncondities (2000-2008) in het Donaubekken.
3  Verontreinigende stoffen (zoals meststoffen) komen in het oppervlakte- of grondwater terecht als gevolg van regenval, bodeminfiltratie of 
afwatering van de oppervlakte).
Bron:  In 2013 geactualiseerd analyseverslag over het Donaubekken.
15 Inleiding
Voor de uitvoering van 
het EU-waterbeleid 
beschikbare 
EU-instrumenten
13 
De EU ondersteunt haar waterbeleid 
door de verstrekking van financiële 
middelen en door instrumenten op het 
gebied van wet- en regelgeving. De 
belangrijkste financieringsbronnen in 
het kader van de EU-begroting zijn:
— het Europees Fonds voor regionale 
ontwikkeling en het Cohesiefonds: 
het grootste deel van de financie -
ring die in de programmeringspe -
riode 2007-2013 werd toegekend, 
ging naar infrastructuurprojecten 
op het gebied van afvalwater. An -
dere interventiegebieden waar een 
positief effect op de waterkwaliteit 
mogelijk is, zijn: geïntegreerde 
preventie en bestrijding van ver -
ontreiniging en herstel van indus -
triële en verontreinigde locaties;
— het Europees Landbouwfonds 
voor plattelandsontwikkeling: een 
aantal maatregelen in de program -
ma’s voor plattelandsontwikkeling 
kunnen een directe of indirecte 
impact hebben op de waterkwali -
teit. Agromilieubetalingen zijn een 
voorbeeld van een maatregel die 
een directe impact kan hebben. Ze 
worden gedaan aan landbouwers die vrijwillig agromilieuverbinte -
nissen aangaan die verder gaan 
dan de verplichte wetgeving.
14 
In tabel 4  is de EU-bijdrage weerge -
geven die is toegekend aan lidstaten 
waarvan het grondgebied gedeeltelijk 
of geheel in het Donaubekken ligt.
15 
Het belangrijkste wetgevingsinstru -
ment dat naast de in de tabellen 1  en 
2 genoemde richtlijnen en verorde -
ningen wordt gebruikt is het mecha -
nisme betreffende randvoorwaarden. 
Het koppelt directe betalingen aan 
landbouwers in het kader van het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid 
en een aantal betalingen in het kader 
van programma’s voor plattelandsont -
wikkeling aan i) de naleving van een 
reeks regels op het gebied van milieu, 
voedselveiligheid, de gezondheid 
van dieren en planten, en dierenwel -
zijn — de zogenaamde uit de regel -
geving voortvloeiende beheerseisen 
(RBE’s) — en aan ii) het houden van 
landbouwgrond in goede landbouw- 
en milieuconditie, de zogenaamde 
GLMC-normen8. Niet-naleving van 
deze normen en eisen kan leiden tot 
korting van het steunbedrag dat aan 
een landbouwer wordt betaald.8 In de programmeringsperiode 
2007-2013 waren er 18 RBE’s 
en 15 GLMC-normen.Tabel 4Voor de programmeringsperiode 2007-2013 toegewezen EU-bijdrage (stand van 
zaken per 31.12.2014)1
Financieringsbron Interventiegebied Bedrag in miljard euro
Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en 
CohesiefondsAfvalwater 6,35
Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling Agromilieubetalingen 6,392
1 De bedragen betreffen negen lidstaten waarvan meer dan 2 000 km2 van het grondgebied in het Donaubekken ligt.
2 Bij Duitsland heeft het betreffende bedrag betrekking op de twee regio’s die in het Donaubekken liggen (Baden-Württemberg en Beieren).
Bron:  Voor het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling/Cohesiefonds: databank van de Commissie Infoview, en voor het Europees Land -
bouwfonds voor plattelandsontwikkeling: verslagen over de financiële uitvoering 2014.
16
 Reikwijdte en aanpak van 
de controle
16 
In deze controle beoordeelde de 
Rekenkamer of de uitvoering van de 
kaderrichtlijn water door de lidstaten 
leidde tot een verbetering van de 
waterkwaliteit.
17 
De controle was gericht op de kwa -
liteit van het oppervlaktewater in 
vier lidstaten van het Donaubekken 
waarvan het grondgebied het boven -
ste, middelste en laagste deel van het 
Donaubekken beslaat: de Tsjechische 
Republiek, Hongarije, Roemenië en 
Slowakije9. De controle betrof de vol -
gende drie aspecten: verontreiniging 
door agglomeraties, door industriële 
installaties en door de landbouw.
18 
De Rekenkamer wilde de volgende 
drie vragen beantwoorden:
a) Waren de maatregelen in de 
stroomgebiedbeheerplannen van 
2009 voldoende doelgericht en 
van de vereiste soort en omvang 
om de verwezenlijking van een 
goede waterkwaliteit in 2015 te 
bereiken?
b) Zijn de door de lidstaten toegepas -
te maatregelen en instrumenten 
geschikt om verontreiniging door 
afvalwater te verminderen?
c) Zijn door de lidstaten toegepaste 
maatregelen en instrumenten ge -
schikt om diffuse verontreiniging 
door de landbouw aan te pakken?19 
De bezoeken aan de lidstaten werden 
tussen maart 2013 en januari 2014 
afgelegd. De perioden waarop de 
verschillende verzamelde bewijsstuk -
ken betrekking hebben, worden in de 
verschillende secties van dit verslag 
genoemd. Het onderzoek en de 
analyse van bewijsstukken werden na 
januari 2014 voortgezet, met name om 
rekening te houden met de geactu -
aliseerde informatie in de stroomge -
biedbeheerplannen (die vanaf decem -
ber 201410 werden gepubliceerd ter 
raadpleging) en de nieuwe program -
ma’s voor plattelandsontwikkeling 
(programmeringsperiode 2014-2020), 
die in 2015 werden goedgekeurd.
20 
Hydrologische en/of morfologische 
veranderingen kunnen ook schade 
toebrengen aan waterlichamen, even -
als andere vormen van verontreiniging 
die verhinderen dat ze de waterkwa -
liteitsstatus „goed” bereiken. Deze 
vielen niet onder de reikwijdte van de 
controle.
21 
De Rekenkamer heeft al andere specia -
le verslagen11 op aanverwante gebie -
den gepubliceerd.9 Een deel van de Tsjechische 
Republiek, een groot deel van 
Slowakije en heel Roemenië 
en Hongarije zijn gelegen in 
het Donaubekken. Het 
totalegebied in deze lidstaten 
(uitgedrukt in km2) bestrijkt 
ongeveer de helft (49,4 %) van 
het Donaubekken.
10 Tegen december 2015 
moesten de lidstaten het 
tweede stroomgebiedbeheer -
plan hebben vastgesteld. 
Volgens de kaderrichtlijn 
water moeten de ontwerps -
troomgebiedbeheerplannen 
ter raadpleging worden 
voorgelegd aan de bij de 
uitvoering van de richtlijn 
betrokken partijen.
11 Speciaal verslag nr. 8/2008 „Is 
„cross compliance” als beleid 
doeltreffend?”, Speciaal 
verslag nr. 7/2011 „Zijn 
agromilieubetalingen goed 
opgezet en beheerd?”, 
Speciaal verslag nr. 5/2011 „De 
bedrijfstoeslagregeling (BTR): 
problemen die moeten 
worden aangepakt voor een 
beter financieel beheer”, 
Speciaal verslag nr. 4/2014 
„Integratie van doelstellingen 
van het EU-waterbeleid in het 
GLB: een gedeeltelijk succes”, 
en Speciaal verslag nr. 2/2015 
„EU-financiering van stedelijke 
afvalwaterzuiveringsinstallaties 
in het Donaubekken: verdere 
inspanningen zijn nodig om 
de lidstaten te helpen bij het 
verwezenlijken van de 
doelstellingen van het 
EU-afvalwaterbeleid” ( http://
eca.europa.eu ).
17
 Opmerkingen
Stroomgebiedbeheer -
plannen als instrument 
voor het bereiken van een 
goede waterkwaliteit in 
2015
22 
Volgens de kaderrichtlijn water 
moeten de lidstaten de waterkwali -
teit beoordelen aan de hand van de 
resultaten van hun eigen nationale 
meetnet voor water. De beoordeling 
vindt plaats op het niveau van water -
lichamen12 op basis van de door de 
lidstaten vastgestelde systemen en 
methoden binnen de door de kader -
richtlijn water beschreven regels. Bij 
de beoordeling van de waterkwaliteit 
spelen twee elementen een rol:
— de ecologische toestand/het 
ecologisch potentieel13: lidstaten 
moeten bij de beoordeling reke -
ning houden met verschillende 
factoren, ook wel „kwaliteitsele -
menten” genoemd: biologische 
elementen (zoals waterflora en 
visfauna), hydromorfologische 
elementen, alsmede chemische 
en fysisch-chemische elementen14. 
Onder de laatste twee elementen 
vallen organische verontreiniging 
(gemeten aan de hand van de 
parameters biochemisch zuur -
stofverbruik (BZV5) en chemisch 
zuurstofverbruik (CZV)), nutriënten 
en geselecteerde chemische stof -
fen15. De classificatie vindt plaats 
op basis van vijf categorieën: zeer 
goed, goed, matig, ontoereikend 
en slecht;
— de chemische toestand: lidstaten 
moeten beoordelen of de milieuk -
waliteitsnormen16 met betrekking 
tot door de EU-wetgeving vastge -
stelde stoffen al dan niet werden 
nageleefd (d.w.z. dat 41 prioritaire 
stoffen of groepen van stoffen in 
het kader van de stroomgebied -
beheerplannen van 2009 geëvalu -
eerd moesten worden). De classifi -
catie leidt tot een score van „goed” 
of „onvoldoende”.23 
De algehele classificatie van de ecolo -
gische toestand wordt bepaald door 
het laagste waargenomen individuele 
kwaliteitselement. Op dezelfde manier 
kan de chemische toestand alleen als 
„goed” worden beoordeeld als aan de 
normen voor alle stoffen is voldaan. 
Dit wordt het beginsel van „one out, 
all out” genoemd. De toepassing van 
dit beginsel kan de vooruitgang met 
betrekking tot afzonderlijke kwaliteits -
elementen verhullen.
24 
In een stroomgebiedbeheerplan moet 
informatie staan over de verontreini -
gingsbronnen waaraan waterlichamen 
zijn blootgesteld, over de beoordeling 
van de toestand en over de maatrege -
len die moeten worden uitgevoerd om 
een goede waterkwaliteit te bereiken 
alsmede de kosten daarvan. In de plan -
nen moet ook worden onderbouwd 
waarom een waterlichaam is vrijge -
steld van de termijnen voor de verwe -
zenlijking van een goede waterkwa -
liteit (de eerste termijn is in 2015, zie 
paragraaf 2).12 Volgens bijlage II bij de 
kaderrichtlijn water moesten 
de lidstaten 
oppervlaktewaterlichamen en 
grondwaterlichamen 
vaststellen.
13 Voor waterlichamen waarvan 
de fysieke structuur sterk is 
veranderd ten behoeve van 
het gebruik ervan voor 
verschillende doeleinden, 
zoals scheepvaart, 
bescherming tegen 
overstromingen, waterkracht 
en landbouw, is het in veel 
gevallen vanuit economisch 
oogpunt niet haalbaar of 
wenselijk om af te zien van dit 
gebruik en de fysieke 
wijzigingen ongedaan te 
maken. Daarom moet niet de 
toestand, maar het potentieel 
van de sterk veranderde 
waterlichamen worden 
beoordeeld krachtens de 
richtlijn.
14 Voor prioritaire stoffen die in 
bijlage X van de kaderrichtlijn 
water zijn vermeld, zijn de 
milieukwaliteitsnormen 
vastgesteld op EU-niveau. 
Voor andere stoffen moeten 
de lidstaten zelf 
milieukwaliteitsnormen 
vaststellen.
15 Lidstaten moesten 
verontreinigende stoffen 
selecteren die specifiek van 
belang zijn voor het 
desbetreffende stroomgebied.
16 De concentratie van een 
bepaalde verontreinigende 
stof of groep van stoffen in 
water, sediment of biota, die 
niet overschreden mag 
worden met het oog op de 
bescherming van de 
menselijke gezondheid en het 
milieu.
18 Opmerkingen
25 
De Rekenkamer onderzocht of:
— de kwaliteit van het oppervlakte -
water beter werd als gevolg van 
de door de lidstaten uitgevoerde 
maatregelen;
— de verontreinigingsbronnen van 
elk waterlichaam in de stroom -
gebiedbeheerplannen van 2009 
waren beschreven;
— de in de stroomgebiedbeheer -
plannen van 2009 vastgestelde 
maatregelen de geïdentificeerde 
verontreinigingsbronnen adequaat 
aanpakken;
— de lidstaten de termijn van 2015 
voor het merendeel van hun wa -
terlichamen beoogden te halen;
— de Commissie enige actie had 
ondernomen in gevallen waarin 
zij de stroomgebiedbeheerplan -
nen van 2009 als ontoereikend 
beschouwde.Weinig verbetering in de 
ecologische en chemische 
toestand van waterlichamen
26 
De figuren 1  en  2 geven een overzicht 
van de wijzigingen in de ontwerp -
plannen van 2015 ten opzichte van 
de stroomgebiedbeheerplannen van 
200917 met betrekking tot de ecologi -
sche en chemische toestand van de 
oppervlaktewaterlichamen in de vier 
bezochte lidstaten.17 In het geval van de Tsjechische 
Republiek, waarvan slechts 
delen van het grondgebied in 
het Donaubekken liggen, 
wordt verwezen naar de 
stroomgebiedbeheerplannen 
voor de Donau (en de plannen 
voor de deelstroomgebieden 
Dyje en Morava).Figuur 1Ecologische toestand/ecologisch potentieel beschreven in de 
stroomgebiedbeheerplannen van 2009 en de ontwerpplannen van 2015 (uitgedrukt 
als percentage van het totale aantal oppervlaktewaterlichamen)
Bron:  Door de lidstaten via WISE verstrekte informatie en de ontwerpstroomgebiedbeheerplannen van 2015.
1  WISE (Waterinformatie voor Europa) bevat een breed scala aan door de EU-instellingen verzamelde gegevens en informatie over 
watervraagstukken.0 %20 %40 %60 %80 %100 %
Tsjechische Republiek
2009 2009 2009 2015 2015 2015Hongarije Roemenië
2009 2015SlowakijeNiet geclassiﬁceerd
Ontoereikend & slecht
Matig
Goed en zeer goed2 %
12 %62 %
24 %2 %
26 %32 %
40 %39 %
9 %22 %
30 %22 %
13 %26 %
38 %2 %1 % 2 %
59 %39 % 33 %
64 % 63 %55 %34 %
36 %3 %9 %
19 Opmerkingen
27 
Op basis van gegevens uit de stroom -
gebiedbeheerplannen lijken er geen 
significante veranderingen in de 
waterkwaliteit te zijn opgetreden en 
werd de termijn van 2015 voor het 
bereiken van een goede toestand niet 
gehaald. Het percentage van de licha -
men met de ecologische toestand/het 
ecologisch potentieel „goed” of „zeer 
goed” nam slechts licht toe, waarbij de 
grootste stijging zich voordeed in de 
Tsjechische Republiek. Wat betreft de 
chemische toestand verslechterde de 
situatie in de Tsjechische Republiek. 
Hongarije slaagde erin het aantal 
waterlichamen met onbekende toe -
stand aanzienlijk te verminderen, wat 
de toename verklaart van het aantal 
waterlichamen met de score „goed” 
of „onvoldoende” bij chemische 
toestand.De vaststelling van 
verontreinigingsbronnen 
op het niveau van 
waterlichamen werd 
belemmerd door een gebrek 
aan alomvattende gegevens
28 
Vanwege het gebrek aan monitoring -
gegevens baseerden de lidstaten hun 
beoordeling van de toestand ten dele 
op indirecte methoden zoals risicoana -
lyses en schattingen, wat van invloed 
is op de mate van vertrouwen in de 
classificatie van de toestand. Hoewel 
Roemenië en Slowakije in de plannen 
van 2009 een groot aantal waterlicha -
men met de classificaties „goed” en 
„zeer goed” hebben (zie figuur 1  en 
figuur 2 ), was er weinig vertrouwen 
in de classificatie van een aanzienlijk 
aantal waterlichamen. Hoe kleiner het 
vertrouwen in de classificatie van de 
toestand, hoe moeilijker het is om de 
juiste maatregelen te vinden om de 
situatie te corrigeren.Figuur 2In de stroomgebiedbeheerplannen van 2009 en de ontwerpplannen van 2015 
beschreven chemische toestand (uitgedrukt als percentage van het totale aantal 
oppervlaktewaterlichamen)
Bron:  Door de lidstaten via WISE verstrekte informatie en de ontwerpstroomgebiedbeheerplannen van 2015.0 %20 %40 %60 %80 %100 %
Onbekend
Onvoldoende 
Goed
2009 2009 2009 2015 2015 2015Hongarije Roemenië
2009 2015Slowakije Tsjechische Republiek67 %2 %
31 %
94 %49 %
51 %
3 %3 %25 %29 %46 %7 %
93 %6 %2 %
95 % 92 %97 %5 % 3 %
20 Opmerkingen
29 
Ook liep het aantal specifieke fy -
sisch-chemische stoffen dat ten 
behoeve van de ecologische toestand 
werd beoordeeld (zie paragraaf 22) 
aanzienlijk uiteen tussen de lidstaten 
(van vier in Hongarije tot meer dan 
tachtig in de Tsjechische Republiek), 
soms vanwege een gebrek aan de 
juiste identificatie. Dit kan leiden tot 
een al te optimistische classificatie van 
waterlichamen.
30 
In bijlage II  is het percentage water -
lichamen weergegeven dat bloot -
gesteld was aan verontreiniging uit 
punt- en diffuse bronnen, evenals het 
percentage waterlichamen waarbij 
sprake is van organische verrijking, 
nutriëntenverrijking en verontreini -
ging door prioritaire stoffen of andere 
specifieke verontreinigende stoffen.
31 
Uit de analyse van de Rekenkamer 
bleek dat er in de stroomgebiedbe -
heerplannen van 2009 lacunes waren 
in de informatie met betrekking tot 
de afzonderlijke waterlichamen18: ze 
geven niet altijd aan of de organische 
verontreiniging (BZV5 en CZB), nutriën -
ten (stikstof en fosfor), de fysisch-che -
mische en prioritaire stoffen, en 
pesticiden een probleem vormen voor 
de waterkwaliteit van het betreffende 
waterlichaam.32 
Ook is de informatie in de stroom -
gebiedbeheerplannen die voor de 
afzonderlijke verontreinigingsbron -
nen beschikbaar is onvolledig en 
problematisch:
— bij de puntbronnen van verontrei -
niging (zoals stedelijke afvalwater -
zuiveringsinstallaties en industriële 
installaties) ontbrak er met name 
informatie over de lozing van 
fysisch-chemische en prioritaire 
stoffen. De meeste informatie was 
beschikbaar voor organische en 
nutriëntenemissies uit stedelijke 
afvalwaterzuiveringsinstallaties;
— op het gebied van diffuse veront -
reiniging is het moeilijk het aan -
deel van de verschillende bronnen 
(gebruik van meststoffen, erosie, 
atmosferische toevoer, enz.) te 
berekenen en dus waren de schat -
tingen voornamelijk gebaseerd op 
statistische modellen;
— wat betreft verontreinigde locaties 
en vuilstortplaatsen was er geen ge -
kwantificeerde informatie beschik -
baar over het belang van de bron.
De in de 
stroomgebiedbeheerplannen 
vastgestelde maatregelen 
volstaan niet om 
verontreinigingsbronnen 
adequaat aan te pakken
33 
Volgens richtsnoerdocument 
nr. 21 van 2009 voor de verslaglegging 
in het kader van de kaderrichtlijn water 
moesten de lidstaten de maatregelen 
in hun stroomgebiedbeheerplannen 
op basis van drie categorieën presen -
teren: „basismaatregelen” (vereiste 
maatregelen om EU-richtlijnen uit te 
voeren), „andere basismaatregelen” 
(andere maatregelen die in de kader -
richtlijn water worden genoemd19) en 
„aanvullende maatregelen”.18 Daarmee is niet uitgesloten 
dat er andere informatie 
beschikbaar is op 
lidstaatniveau, die niet is 
opgenomen in de 
stroomgebiedbeheerplannen.
19 Dit zijn i) voor lozingen uit 
puntbronnen: verplichting tot 
voorafgaande regulering of 
tot voorafgaande 
toestemming, of registratie op 
basis van algemeen bindende 
regels en ii) voor diffuse 
bronnen: maatregelen ter 
preventie of beheersing van 
de introductie van 
verontreinigende stoffen en 
iii) maatregelen die passend 
worden geacht om de kosten 
voor waterdiensten terug te 
winnen.
21 Opmerkingen
34 
In de stroomgebiedbeheerplannen 
van 2009 van de vier lidstaten ontbrak 
in het algemeen informatie over de 
verwachte resultaten van de invoering 
van de „basismaatregelen” en de hier -
uit voortvloeiende noodzaak om aan -
vullende maatregelen te treffen voor 
het bereiken van een goede toestand.
Verontreiniging door 
agglomeraties: bij de 
maatregelen in aanvulling op de 
richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater 
ontbreken enkele belangrijke 
aspecten
35 
De „basismaatregel” voor het aan -
pakken van verontreiniging door 
agglomeraties is de uitvoering van de 
richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater (zie tabel 1 ).
36 
Wat betreft de „andere basismaatre -
gelen” en „aanvullende maatregelen” 
stelde de Rekenkamer de volgende 
tekortkomingen vast in de stroomge -
biedbeheerplannen 2009 van de vier 
lidstaten:
— voor agglomeraties met minder 
dan 2 000 i.e. werd in de stroom -
gebiedbeheerplannen van de 
Tsjechische Republiek, Hongarije 
en Slowakije niet aangegeven hoe -
veel van deze agglomeraties van 
belang zijn voor de waterkwaliteit 
en dus specifieke maatregelen 
vereisen;— de situatie van de waterkwaliteit 
van waterlichamen kan zodanig 
zijn dat er emissielimieten vastge -
legd moeten worden die verder 
gaan dan hetgeen vereist is in 
het kader van de richtlijn inza -
ke de behandeling van stedelijk 
afvalwater (zie bijlage III ). De 
toetsing van de toereikendheid 
van de emissiegrenswaarden 
zoals beschreven in de nationale 
wettelijke bepalingen, werd bij 
Hongarije en Roemenië genoemd. 
In het geval van de Tsjechische 
Republiek werd een dergelijke 
maatregel niet opgenomen, omdat 
de wettelijk vastgelegde limieten 
in 2007 waren geactualiseerd, dus 
kort voor de goedkeuring van het 
stroomgebiedbeheerplan. Bij Hon -
garije werd de reikwijdte van de 
maatregel niet aangegeven. In het 
plan van Roemenië werd aange -
geven dat er in een beperkt aantal 
agglomeraties strengere limieten 
vereist zijn, maar het is niet dui -
delijk of dit voldoende is om alle 
waterlichamen waar sprake is van 
aanzienlijke organische en nutriën -
tenverontreiniging te bestrijken;
— het vraagstuk van regenwater -
beheer werd slechts gedeeltelijk 
aangepakt door de lidstaten. 
Zowel overstorting — die optreedt 
tijdens zware regenval als de capa -
citeit van een rioolstelsel en/of een 
afvalwaterzuiveringsinstallatie niet 
voldoende is — als bovengronds 
afvloeiend water in steden20 kan 
leiden tot waterverontreiniging. 
Hongarije nam een specifieke 
maatregel op die voornamelijk 
bestond uit de invoering van een 
nationaal regenwaterbeheersplan 
en Roemenië stelde agglomeraties 
vast waar opvangsystemen voor 
regenwater nodig waren. Geen 
van de plannen bevatte specifieke 
maatregelen om met overstorting 
om te gaan21;20 Gegeven het feit dat er in 
stedelijke gebieden veel 
ondoorlatende oppervlakken 
zijn, kan regenwater of 
gesmolten sneeuw niet door 
de bodem worden 
geabsorbeerd en vloeit het 
water dus af met allerlei 
verontreinigende stoffen.
21 In Speciaal verslag nr. 2/2015 
(paragrafen 53-55) merkte de 
Rekenkamer op dat er op het 
gebied van overstorting een 
algemeen gebrek aan 
informatie is met betrekking 
tot het volume en de 
verontreinigingsparameters 
ervan. Bovendien bestaan er 
in de Tsjechische Republiek, 
Hongarije en Roemenië voor 
overstortingen geen 
wettelijke voorschriften met 
betrekking tot een 
aanvaardbaar aantal en 
volume of de 
verdunningsverhouding. In 
Slowakije bestaan dergelijke 
voorschriften wel en bepalen 
ze hoe groot de 
bergingsbassins moeten zijn. 
Het monitoren van het 
volume of de 
verdunningsverhouding bij 
overstorting is echter niet 
verplicht.
22 Opmerkingen
— sinds eind jaren 90 wordt de 
aanwezigheid van microver -
ontreinigingen in toenemende 
mate erkend als een probleem 
in de context van de waterkwa -
liteit. Microverontreinigingen 
worden doorgaans gevonden 
in farmaceutische producten, 
verzorgingsproducten en levens -
middelenadditieven. Ondanks 
het toenemende belang ervan 
werd het probleem van microver -
ontreinigingen niet door de vier 
lidstaten aan de orde gesteld in 
hun stroomgebiedbeheerplan -
nen van 2009. Maatregelen die 
beschikbaar zijn voor de aanpak 
van dit probleem zijn: i) preventie/
reductie van vervuiling waar deze 
optreedt („aan de bron”) en ii) be -
handeling van verontreinigd water 
(„end-of-pipe”-maatregelen).
Verontreiniging door industriële 
installaties: gebrek aan gerichte 
maatregelen
37 
Een „basismaatregel” voor de aanpak 
van verontreiniging door industriële in -
stallaties is de uitvoering van de richtlijn 
inzake industriële emissies (zie tabel 1 ).
38 
Wat betreft de „andere basismaatre -
gelen” en „aanvullende maatregelen” 
stelde de Rekenkamer de volgende 
tekortkomingen vast in de stroomge -
biedbeheerplannen 2009 van de vier 
lidstaten:
— om de verontreiniging door gevaar -
lijke stoffen te verminderen zijn er 
maatregelen vereist die gericht zijn 
op stoffen die een goede ecologi -
sche en chemische toestand van 
waterlichamen belemmeren. Geen 
van de vier lidstaten had echter 
maatregelen vastgesteld die ge -
richt zijn op specifieke stoffen;— terwijl in alle vier de lidstaten 
maatregelen bestonden voor 
de sanering van verontreinigde 
locaties en/of vuilstortplaatsen, 
worden alleen in de plannen van 
de Tsjechische Republiek en Slowa -
kije locaties genoemd die als risico 
voor de waterkwaliteit werden 
beschouwd. Desondanks con -
stateerde de Rekenkamer dat de 
geselecteerde locaties niet nood -
zakelijkerwijs overeenkwamen met 
de locaties die door de nationale 
instanties die verantwoordelijk 
zijn voor de saneringsstrategie22 
als prioriteit voor sanering zijn 
aangemerkt.
Verontreiniging door landbouw: 
maatregelen ter aanvulling op de 
nitraatrichtlijn zijn voornamelijk 
vrijwillig van aard
39 
De „basismaatregel” voor de aanpak 
van verontreiniging veroorzaakt door 
landbouw is de uitvoering van de 
nitraatrichtlijn (zie tabel 1 ).
40 
Wat betreft de „andere basismaatre -
gelen” en „aanvullende maatregelen” 
verwezen de stroomgebiedbeheer -
plannen van de vier lidstaten voor -
al naar de maatregelen binnen de 
programma’s voor plattelandsontwik -
keling, in het kader waarvan landbou -
wers activiteiten kunnen uitvoeren die 
verder gaan dan de verplichte wetge -
ving (zoals het toepassen van strenge -
re regels op het gebied van meststof -
fen dan die in de nitraatrichtlijn). Deze 
maatregelen zijn echter vrijwillig van 
aard en dus is het mogelijk dat ze niet 
de gebieden bestrijken waar de water -
verontreiniging het ernstigst is (zie ook 
de paragrafen 145-157)23.22 In Speciaal verslag nr. 23/2012 
„Hebben de structurele 
maatregelen van de EU met 
succes de regeneratie 
ondersteund van industriële 
en militaire 
brownfieldterreinen?” 
noemde de Rekenkamer een 
aantal factoren die het stellen 
van prioriteiten met 
betrekking tot de sanering van 
dit soort locaties in de weg 
staan (zoals een gebrek aan 
volledige en passende 
registers met betrekking tot 
verontreinigde locaties) (zie de 
paragrafen 37-44) ( http://eca.
europa.eu ).
23 In dit verband wordt in een 
in 2012 gepubliceerd 
document van de OESO, 
getiteld „Water Quality and 
Agriculture: Meeting the 
Policy Challenge” 
(Waterkwaliteit en landbouw: 
de beleidsuitdaging aangaan), 
opgemerkt dat er een hoge 
mate van politieke inzet nodig 
is om de uitdagingen van het 
duurzaam beheer van de 
waterkwaliteit in de landbouw 
aan te gaan.
23 Opmerkingen
41 
De Rekenkamer stelde ook de volgen -
de tekortkomingen vast in de stroom -
gebiedbeheerplannen 2009 van de 
vier lidstaten:
— hoewel fosfor in diffuse verontrei -
niging een belangrijke rol speelt 
in de nutriëntenverontreiniging 
van waterlichamen, was er in geen 
enkel programma ook maar enige 
aanwijzing te vinden van maatre -
gelen die direct gericht waren op 
het terugdringen van de hoeveel -
heid fosfor die op het land wordt 
aangebracht (kg/ha)24;
— in de maatregelenprogramma’s 
van de Tsjechische Republiek, Hon -
garije en Roemenië werden maat -
regelen aangegeven die gericht 
waren op het terugdringen van 
erosie - die aanzienlijk bijdraagt 
tot fosforverontreiniging. Deson -
danks verwijst de maatregel in 
Hongarije naar de toepassing van 
de desbetreffende GLMC-norm (zie 
tekstvak 3 ), terwijl in de program -
ma’s van de Tsjechische Republiek 
en Roemenië niet precies wordt 
aangegeven hoe de maatregelen 
moeten worden uitgevoerd;
— maatregelen die gericht zijn op 
een vermindering van het gebruik 
van pesticiden werden genoemd 
in de maatregelenprogramma’s 
van alle vier de lidstaten. De 
maatregelen waren echter vaag of 
ze verwezen naar de actieplannen 
inzake pesticiden die op 26 no -
vember 2012 zouden moeten zijn 
vastgesteld en medegedeeld aan 
de Commissie, zoals voorgeschre -
ven door de pesticidenrichtlijn (zie 
tabel 2 ).Zinvolle informatie over de 
financiering van de maatregelen 
ontbreekt
42 
De Rekenkamer constateerde dat geen 
kostenraming werd gegeven van alle 
in de stroomgebiedbeheerplannen 
van 2009 uiteengezette maatregelen. 
Bij alle vier de lidstaten was de infor -
matie over de bronnen en de beschik -
baarheid van middelen incompleet.
43 
Het gebrek aan informatie over kosten 
en over de verwachte resultaten van 
de maatregelen (zie paragraaf 34) be -
lemmert het vaststellen van de meest 
kostenefficiënte maatregelen.
44 
Financiering buiten EU-programma’s 
om komt zelden voor. De belangrijkste 
financieringsbronnen zijn de door de 
EU gecofinancierde programma’s in 
het kader het Europees Fonds voor 
regionale ontwikkeling/Cohesiefonds, 
evenals het Europees Landbouwfonds 
voor plattelandsontwikkeling. Dus 
hebben de prioriteiten en de financië -
le toewijzing in deze programma’s een 
impact op de voortgang op het gebied 
van waterkwaliteit. Er heeft echter niet 
altijd coördinatie plaatsgevonden tus -
sen de instanties die de prioriteiten en 
projecten goedkeuren en de instanties 
die de maatregelenprogramma’s in de 
stroomgebiedbeheerplannen goed -
keuren (zie ook paragraaf 38).24 Meststoffen bevatten een of 
meer van de volgende actieve 
stoffen: stikstof, fosfaat en 
potas.
24 Opmerkingen
Nauwgezette follow-up 
door de Commissie, maar 
verbeteringen hangen af van 
de handelingsbereidheid van 
de lidstaten
47 
De Commissie is niet verantwoordelijk 
voor de goedkeuring van de stroom -
gebiedbeheerplannen die door de 
lidstaten zijn aangenomen. Als een lidstaat echter niet aan de EU-voor -
schriften voldoet, is de Commissie 
gemachtigd een inbreukprocedure te 
starten en de zaak uiteindelijk voor 
te leggen aan het Europees Hof van 
Justitie. In 2008 voerde de Commissie 
de procedure in die bekendstaat als 
„EU-pilot”, die als eerste stap wordt ge -
bruikt om te proberen problemen op 
te lossen, zodat een formele inbreuk -
procedure zo mogelijk kan worden 
vermeden.Aanzienlijk aantal 
waterlichamen vrijgesteld 
van de termijnen van 
2015  en 2021
45 
Volgens de stroomgebiedbeheer -
plannen van 2009 verleenden de vier 
lidstaten een aanzienlijk aantal water -
lichamen vrijstelling van de termijn 
van 2015 (zie tabel 5 ), maar zonder dit 
uitstel duidelijk te onderbouwen.46 
Het aantal vrijstellingen in de ont -
werpstroomgebiedbeheerplannen van 
2015 blijft hoog, met uitzondering van 
Roemenië en, wat betreft de chemi -
sche toestand, Slowakije. Dit betekent 
dat bij de vrijgestelde waterlichamen 
pas in de periode 2021-2027 een goede 
waterkwaliteit kan worden verwacht.Tabel 5Vrijgestelde oppervlaktewaterlichamen (als percentage van het totale aantal 
oppervlaktewaterlichamen)
LidstaatStroomgebiedbeheerplan -
nen 2009Ontwerpstroomgebiedbe -
heerplannen 2015Stroomgebiedbeheerplan -
nen 2009Ontwerpstroomgebiedbe -
heerplannen 2015
Ecologische toestand Chemische toestand
Tsjechische 
Republiek90 % 63 % 31 % 36 %
Hongarije 88 % 84 % 44 %275 %
Roemenië 36 % 14 % 6 % 2 %
Slowakije147 %11 %
1 Slowakije verstrekte een percentage (37 %) dat betrekking heeft op de gecombineerde ecologische en chemische toestand.
2 Het percentage werd berekend op basis van het aantal lichamen met een bekende toestand.
Bron:  Door de lidstaten via WISE of in de stroomgebiedbeheerplannen verstrekte informatie.
25 Opmerkingen
48 
De Commissie onderzocht de stroom -
gebiedbeheerplannen 2009 van alle 
lidstaten en publiceerde twee versla -
gen met specifieke opmerkingen en 
aanbevelingen voor elke lidstaat25 als 
bijlage bij twee mededelingen van de 
Commissie. Ook hield de Commissie in 
2013  en 2014 bilaterale vergaderingen 
met alle vier de lidstaten, waarin ze 
haar belangrijkste punten van zorg aan 
de orde stelde.
49 
In het kader van de goedkeuring van 
de partnerschapsovereenkomsten26 en 
de operationele programma’s inzake 
milieu voor de programmeringsperio -
de 2014-2020 beoordeelde de Commis -
sie de „vaststelling van een stroomge -
biedbeheerplan” als criterium van de 
naleving van de ex-antevoorwaarden27. 
Het oordeel was dat de Tsjechische 
Republiek, Hongarije en Slowakije niet 
aan dit criterium hadden voldaan. De 
operationele programma’s bevatten 
acties die als gevolg hiervan moeten 
worden uitgevoerd, maar ze bestrijken 
niet alle vastgestelde tekortkomingen 
die tijdens de bilaterale vergaderingen 
met Hongarije en Slowakije waren 
vastgesteld (zie paragraaf 48). In plaats 
daarvan beschouwt de Commissie 
de acties die in de notulen van deze 
bilaterale vergaderingen worden 
uiteengezet als acties die door de 
lidstaten moeten worden uitgevoerd. 
Deze notulen hebben echter niet 
dezelfde contractuele werking als de 
operationele programma’s. Alleen in 
het operationele programma28 van de 
Tsjechische Republiek werd specifiek 
verwezen naar door de Commissie tij -
dens de bilaterale bijeenkomst gedane 
verzoeken. In het algemeen verzwakt 
deze handelswijze het effect van de 
ex-antevoorwaarden.50 
De ontwerpstroomgebiedbeheer -
plannen van 2015 vertonen nog een 
aantal van de tekortkomingen die de 
Rekenkamer en de Commissie in de 
plannen van 2009 constateerden wat 
betreft de vaststelling van passende 
maatregelen.
Door de lidstaten 
toegepaste maatregelen 
en instrumenten om door 
afvalwater veroorzaakte 
verontreiniging te 
verminderen
51 
De Rekenkamer onderzocht of de 
maatregelen en instrumenten die in de 
lidstaten werden uitgevoerd adequaat 
zijn om verontreiniging door afval -
water afkomstig uit agglomeraties en 
industriële installaties aan te pakken.
Verontreiniging door 
agglomeraties: vooruitgang 
bij de behandeling van 
afvalwater, maar de 
beschikbare instrumenten 
kunnen doeltreffender 
worden gebruikt
52 
Een belangrijke methode voor de 
vier lidstaten om de verontreiniging 
door agglomeraties te verminderen 
was het percentage adequaat behan -
deld afvalwater te verhogen. Daarom 
onderzocht de Rekenkamer of de vier 
lidstaten:
— vooruitgang hadden geboekt met 
betrekking tot de hoeveelheid 
afvalwater die adequaat wordt 
behandeld;25 SWD(2012) 379 final van 
14 november 2012, verslagen 
per lidstaat bij het Verslag van 
de Commissie aan het 
Europees Parlement en de 
Raad over de 
tenuitvoerlegging van de 
kaderrichtlijn water (2000/60/
EG) — 
stroomgebiedbeheerplannen 
en SWD (2015) 50 final van 
9 maart 2015, „Report on the 
progress in implementation of 
the Water Framework 
Directive, Programmes of 
Measures” (Verslag over de 
vooruitgang in de 
tenuitvoerlegging van de 
maatregelenprogramma’svan 
de kaderrichtlijn water) bij het 
document „Mededeling van 
de Commissie aan het 
Europees Parlement en de 
Raad - De kaderrichtlijn water 
en de overstromingsrichtlijn: 
acties om de „goede 
toestand” van EU-wateren te 
bereiken en 
overstromingsrisico’s te 
beperken”.
26 Een 
partnerschapsovereenkomst 
is een strategisch plan dat de 
Commissie en de nationale 
autoriteiten overeenkomen, 
waarin investeringsprioriteiten 
zijn opgenomen die 
betrekking hebben op de 
Europese structuur- en 
investeringsfondsen.
27 Indien niet wordt voldaan aan 
in de EU-verordeningen 
beschreven ex-
antevoorwaarden, moeten er 
actieplannen worden 
opgesteld om ervoor te 
zorgen dat er op 31.12.2016 
aan is voldaan.
28 Het operationele programma 
werd in april 2015 
goedgekeurd.
26 Opmerkingen
— de beschikking hadden over een 
inspectiesysteem om de handha -
ving van de in de vergunningen 
voor de lozing van afvalwater 
vastgestelde emissielimieten te 
waarborgen;
— de waterverontreinigingsheffing 
die door stedelijke afvalwaterzui -
veringsinstallaties wordt betaald, 
gebruikten als instrument om de 
emissie van verontreinigende stof -
fen te ontmoedigen.
Er is vooruitgang geboekt met 
betrekking tot de hoeveelheid 
afvalwater die wordt behandeld
53 
De vier lidstaten moeten de doelstel -
lingen bereiken die door de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater zijn vastgesteld (zie tabel 
1) in overeenstemming met de termij -
nen29 die in de toetredingsverdragen 
zijn overeengekomen.
54 
Krachtens artikel 5 van de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk af -
valwater wijzen de lidstaten kwetsbare 
gebieden aan, met name gebieden die 
risico lopen op eutrofiëring. De Tsje -
chische Republiek, Roemenië en Slo -
wakije hebben hun hele grondgebied 
als kwetsbaar gebied aangewezen. 
Vanuit het oogpunt van de waterkwa -
liteit is dit een positief aspect omdat 
in deze gebieden een verdergaande 
behandeling/tertiaire behandeling van 
afvalwater is vereist voor agglomera -
ties met meer dan 10 000 i.e., d.w.z. 
een vermindering van nutriënten die 
eutrofiëring veroorzaken (zie bijla -
ge III ). Zie voor Hongarije paragraaf 64.55 
Om vooruitgang te boeken, moesten 
lidstaten het aandeel van de bevolking 
dat was aangesloten op een afvalwa -
terzuiveringsinstallatie vergroten en 
de behandelingstechnologie verbete -
ren, d.w.z. ze moesten waarborgen dat 
er werd voldaan aan de emissiegrens -
waarden voor organische verontrei -
niging (BZV5 en CZV) door secundaire 
behandeling en aan de emissielimieten 
voor nutriëntenverontreiniging (Ntot 
en Ptot) door verdergaande behande -
ling/tertiaire behandeling. Daarnaast 
moeten de emissielimieten die per 
afvalwaterzuiveringsinstallatie worden 
vastgesteld, rekening houden met de 
waterkwaliteit van het lichaam waarin 
het afvalwater wordt opgevangen.
Er is vooruitgang geboekt 
wat betreft de aansluiting 
op het rioolstelsel en op 
afvalwaterzuiveringsinstallaties, 
maar er blijven lacunes, met name 
in twee lidstaten …
56 
In figuur 3  is de vooruitgang weer -
gegeven met betrekking tot het 
aansluitingspercentage van de hele 
bevolking op zowel openbare riool -
stelsels als op afvalwaterzuiveringsin -
stallaties. In alle vier de lidstaten zijn 
de aansluitingspercentages tussen 
2008  en 2012 gestegen. Roemenië, 
dat drie jaar later dan de andere drie 
lidstaten lid werd van de EU, had 
over het geheel genomen de laagste 
aansluitingspercentages.
57 
Het verschil tussen het percentage van 
de totale bevolking dat is aangeslo -
ten op openbare rioolstelsels en het 
percentage dat is aangesloten op een 
stedelijke afvalwaterzuiveringsinstalla -
tie illustreert dat niet al het afvalwater 
van de aangesloten bevolking behan -
deld wordt door afwaterzuiveringsin -
stallaties. Het verschil is het grootst in 
Hongarije en het kleinst in Slowakije.29 Definitieve termijnen voor de 
uitvoering van de richtlijn 
inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater: 
Tsjechische Republiek 
31.12.2010, Hongarije 
31.12.2015, Roemenië 
31.12.2018 en Slowakije 
31.12.2015.
27 Opmerkingen
58 
De totale bevolking die nog niet is 
aangesloten op een openbaar riool -
stelsel kan als volgt worden ingedeeld:
— de bevolking van agglomeraties 
vanaf 2 000 i.e. waarvan het afval -
water nog niet wordt opgevangen. 
Dit is het geval bij Roemenië, waar 
39,8 % van de belasting30 eind  2012 
nog niet werd opgevangen. 
Roemenië heeft tot 2018 om zijn 
verplichtingen in het kader van de 
richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater na te komen;— de bevolking van agglomera -
ties vanaf 2 000 i.e. waarvan de 
belasting wordt opgevangen door 
individuele systemen (zoals een 
septische tank)31. Voor de vier 
lidstaten was de door individuele 
systemen opgevangen belasting 
als volgt: Tsjechische Republiek: 
7 %, Hongarije: 14 %, Roemenië: 
1 %, Slowakije: 13 %;
— de bevolking van agglomeraties 
met minder dan 2 000 i.e. waar -
van het afvalwater niet wordt 
opgevangen.30 De belasting is de organische 
biologisch afbreekbare 
belasting van een 
agglomeratie uitgedrukt in i.e. 
Eén i.e. komt overeen met de 
vervuilingswaarde van 
rioolwater dat wordt 
voortgebracht door één 
inwoner en vertegenwoordigt 
de biologisch afbreekbare 
organische belasting met een 
biochemisch zuurstofverbruik 
gedurende vijf dagen van 
60 g zuurstof per dag.
31 Zie Speciaal verslag nr. 2/2015, 
de paragrafen 21 en 22.Figuur 3Percentage van de totale bevolking dat is aangesloten op openbare rioolstelsels 
en aangesloten op een stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallatie: geboekte 
vooruitgang tussen 2008 en 2012
Bron:  Percentage dat is aangesloten op openbare rioolstelsels: bureaus voor de statistiek van de Tsjechische Republiek, Hongarije en Slowakije, 
en het verslag van Roemenië over de uitvoering van de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater van 30.6.2013 voor gegevens met 
betrekking tot 2008 en het bureau voor de statistiek voor gegevens met betrekking tot 2012.  
Percentage dat aangesloten is op stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties: bureaus voor de statistiek van de Tsjechische Republiek, Roemenië 
en Slowakije en Eurostat (gegevens van 2011) voor Hongarije.Tsjechische Republiek100
9083 %
4050607080
102030
0100
90
4050607080
102030
0100
90
4050607080
102030
0100
90
4050607080
102030
078 %85 %
73 %
44 %
41 %62 %
61 %
Hongarije Roemenië Slowakije
% aangesloten op openbare rioolstelsels
% aangesloten op stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties
28 Opmerkingen
59 
Met betrekking tot de individuele 
systemen vereist de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afval -
water dat ze een equivalent niveau 
van milieubescherming bieden als bij 
stedelijk afvalwater dat in afvalsyste -
men wordt geloosd. De Rekenkamer 
concludeert dat er op basis van de 
door de lidstaten aan de Commissie 
verstrekte informatie niet kan worden 
beoordeeld of deze systemen voldoen 
aan de richtlijn. Ook de stroomgebied -
beheerplannen van 2009 bevatten 
geen informatie hierover. In de tweede 
helft van 2014 vroeg de Commissie 
de lidstaten om toe te lichten hoe de 
naleving was bewerkstelligd.60 
Met betrekking tot agglomeraties 
met minder dan 2 000 i.e. schrijft de 
richtlijn voor dat in gebieden waar op -
vangsystemen bestaan, moet worden 
gezorgd voor een toereikende behan -
deling bij lozing in zoet water en estu -
aria. De stroomgebiedbeheerplannen 
van 2009 van de Tsjechische Republiek 
en Hongarije bevatten echter geen in -
formatie over het aantal agglomeraties 
waar wel opvangsystemen bestonden, 
maar geen stedelijke afvalwaterzuive -
ringsinstallaties. Naast het naleven van 
de voorschriften van de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afvalwa -
ter moeten lidstaten in overeenstem -
ming met de kaderrichtlijn water maat -
regelen vaststellen voor agglomeraties 
waar de lozing van afvalwater een 
negatief effect heeft op de waterkwa -
liteit. De maatregelen in het stroomge -
biedbeheerplan van 2009 zijn echter 
vaag (zie paragraaf 36).
Foto 1 — Afvalwaterzuiveringsinstallatie in Hongarije
Bron:  ERK.
29 Opmerkingen
… en er is aanzienlijke vooruitgang 
geboekt op het gebied van de 
secundaire en tertiaire behandeling 
van afvalwater in drie lidstaten, 
maar ze lopen nog altijd allemaal 
achter op het tijdschema
61 
De vooruitgang op het gebied van 
de secundaire behandeling van 
stedelijk afvalwater van agglome -
raties vanaf 2 000 i.e. in de periode 
2007/2008  tot 2011/201232 was aanzien -
lijk (zie figuur 4 ). Eind 2012 voldeed 
in drie van de vier lidstaten meer dan 
90 % van het stedelijk afvalwater van 
de agglomeraties aan de emissielimie -
ten die in de richtlijn voor BZV5 en CZV 
zijn voorgeschreven.62 
Het lagere percentage voor secundai -
re behandeling van Roemenië (39 %) 
wordt gedeeltelijk veroorzaakt door 
het feit dat het drie jaar later dan de 
andere lidstaten tot de EU toetrad. 
In 2012 lag Roemenië ook achter op 
schema wat betreft het halen van de 
tussentijdse termijn van de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater ten aanzien van de secun -
daire behandeling (in 2010 moest 51 % 
van de belasting naar behoren worden 
behandeld).32 Door de lidstaten aan de 
Commissie in 2010 verstrekte 
gegevens met betrekking tot 
de periode 2007/2008 en 
medio 2014 met betrekking 
tot de periode 2011/2012.Figuur 4Vooruitgang in de periode 2007/2008  tot 2011/20121 op het gebied van de 
secundaire behandeling van stedelijk afvalwater voor agglomeraties ≥ 2 000 
i.e. (uitgedrukt als percentage van de totale belasting van deze agglomeraties, 
uitgezonderd de belasting die naar individuele systemen gaat)
1  De gegevens van Hongarije hebben betrekking op 2007 en 2011, die van Roemenië op 2007 en 2012 en de gegevens van de Tsjechische 
Republiek en Slowakije op 2008 en 2012.
2  De gegevens van de Tsjechische Republiek hebben betrekking op het hele grondgebied, dus niet alleen op het in het Donaubekken gelegen 
deel.
Bron:  Analyse door de ERK van door de lidstaten aan de Commissie verstrekte gegevens.Tsjechische Republiek2Hongarije Roemenië Slowakije2007/2008
2011/2012
26 %56 %
13 %44 %99 %92 % 97 %
39 %
30 Opmerkingen
63 
De vooruitgang op het gebied 
van de tertiaire behandeling van 
stedelijk afvalwater in de periode 
2007/2008 en 2011/2012 was net zo 
significant. Figuur 5  geeft de situatie 
weer voor de belasting van alle ag -
glomeraties met meer dan 10 000 i.e. 
Weergegeven is het percentage van 
de totale belasting (uitgezonderd de 
belasting die naar individuele syste -
men gaat) dat voldoet aan de emissie -
limieten voor Ntot en Ptot in de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater.64 
Hongarije heeft niet haar hele grond -
gebied tot kwetsbaar gebied ver -
klaard, maar past artikel 5, lid 4, van 
de richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater toe. Dit betekent 
dat bij de individuele afvalwaterzuive -
ringsinstallaties de limieten voor Ntot 
en Ptot niet hoeven te worden toege -
past zolang aangetoond kan worden 
dat het minimumpercentage van de 
vermindering van de algehele belas -
ting die alle installaties (vanaf 2 000 
i.e.) binnenkomt ten minste 75 % be -
draagt voor zowel Ntot als Ptot. Hoewel 
het algehele behandelingspercentage 
van Hongarije aanzienlijk lager was 
dan dat van de Tsjechische Republiek 
en Slowakije33, voldeed het eind 2012 
bijna aan de eis van 75 %34.33 Volgens door de lidstaten aan 
de Commissie verstrekte 
gegevens uit 2012 is de 
belasting van agglomeraties 
vanaf 2 000 i.e. die voldeden 
aan de limieten van de 
richtlijn, als volgt: i) voor Ntot: 
Tsjechische Republiek: 83 %, 
Hongarije: 33 %, Slowakije: 
60 % en ii) voor Ptot: 
Tsjechische Republiek: 77 %, 
Hongarije: 39 %, Slowakije: 
86 %.
34 Volgens de door de 
Hongaarse autoriteiten aan de 
Commissie verstrekte 
informatie bedroeg het 
percentage van de 
vermindering van de belasting 
die de 
afvalwaterzuiveringsinstallaties 
binnenkwam 73,1 % voor Ntot 
en 74,4 % voor Ptot.Figuur 5Vooruitgang in de periode 2007/2008  tot 2011/20121 op het gebied van de tertiaire 
behandeling van stedelijk afvalwater voor agglomeraties met meer dan 10 000 
i.e. (uitgedrukt als percentage van de totale belasting van deze agglomeraties, 
uitgezonderd de belasting die naar individuele systemen gaat)
1 Zie opmerking 1 bij figuur 4  voor de referentiedata.
2  In het geval van de Tsjechische Republiek voldeed de afvalwaterzuiveringsinstallatie van Praag, die 15 % van de totale belasting behandelt 
voor agglomeraties vanaf 2 000 i.e., in 2012 niet aan de voorschriften van de richtlijn. Naar verwachting zal het afvalwater in Praag in 2018 
adequaat worden behandeld.
3  Voor Slowakije waren er geen afzonderlijke gegevens voor Ntot en Ptot beschikbaar. De gebruikte gegevens komen overeen met de belasting 
die voldoet aan de emissielimieten voor een of beide parameters.
Bron:  Analyse door de ERK van door de lidstaten aan de Commissie verstrekte gegevens.Tsjechische
Republiek2Hongarije Roemenië Slowakije3Tsjechische
RepubliekHongarije Roemenië Slowakije31 %78 %
32 %
10 %20 %
3 %20 %32 %67 %NtotPtot
96 %
34 %96 %
2007/2008
2011/2012Zie paragraaf 64
Zie paragraaf 64
31 Opmerkingen
65 
Ondanks de vooruitgang die voorna -
melijk werd geboekt dankzij middelen 
van het Europees Fonds voor regionale 
ontwikkeling en het Cohesiefonds35 
constateert de Rekenkamer dat alle vier 
de lidstaten achterlopen op de tussen -
tijdse en/of definitieve uitvoeringster -
mijnen van de richtlijn36. Ook stelt zij 
vast dat de financiële duurzaamheid37 
van de nieuwe of gerenoveerde 
infrastructuur niet kan worden gega -
randeerd, wat op de lange termijn een 
risico vormt voor de waterkwaliteit.
In 25 % van door de Rekenkamer 
onderzochte gevallen werden 
emissiegrenswaarden vastgesteld 
die strenger waren dan de eisen van 
de richtlijn
66 
De situatie van de waterkwaliteit van 
een waterlichaam kan dusdanig zijn 
dat er strengere limieten voor een 
stedelijke afvalwaterzuiveringsinstal -
latie moeten worden vastgelegd dan 
in de richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater wordt voor -
geschreven. Van een door de Reken -
kamer onderzochte steekproef van 28 
stedelijke afvalwaterzuiveringsinstal -
laties waren de limieten in de afval -
waterlozingsvergunningen van zeven 
installaties (25 %) strenger dan de 
door de nationale38 wetgeving voorge -
schreven limieten: drie van de vier in 
de Tsjechische Republiek bestudeerde 
gevallen39 (die alle nutriënten betrof -
fen) en vier van de zeven in Hongarije 
bestudeerde gevallen (waarvan er 
twee nutriënt Ptot betroffen).
67 
Aan de andere kant hadden drie van 
de zeven in Hongarije onderzochte 
installaties de technische capaciteit 
om nutriënten (Ntot en Ptot) te ver -
wijderen en zo de kwaliteit van het 
effluent te verbeteren, maar ze waren 
daartoe niet verplicht op grond van de 
lozingsvergunning.68 
Volgens door de lidstaten aan de Com -
missie verstrekte gegevens voldeed 
ongeveer 20 %40 van het behandelde 
afvalwater van agglomeraties met tus -
sen de 2 000 en 10 000 i.e. in 2012 aan 
de limieten van de richtlijn voor Ntot 
en Ptot. Dit wordt niet voorgeschreven 
door de richtlijn, maar is positief voor 
de waterkwaliteit.
69 
In de nationale wettelijke bepalingen 
in de vier lidstaten zijn geen emissie -
limieten voor microverontreinigingen 
vastgelegd. De huidige behandelings -
processen zouden aanzienlijk moeten 
worden verbeterd om dit soort stoffen 
te verwijderen (zie paragraaf 36).
70 
Hiertoe werd op EU-niveau het initia -
tief genomen, want de kaderrichtlijn 
water werd in 201341 door het Euro -
pees Parlement en de Raad gewij -
zigd, waarbij zij de Commissie onder 
andere vroegen om uiterlijk in sep -
tember 2015 een strategische aanpak 
van de verontreiniging van water door 
farmaceutische stoffen te ontwikke -
len en om uiterlijk in september 2017 
een voorstel te doen voor op EU- en/
of lidstaatniveau te nemen maatrege -
len waarmee een dergelijke aanpak 
uitgevoerd kan worden. In diezelfde 
wijziging werd het concept ingevoerd 
van een aandachtstoffenlijst waarvoor 
in heel de EU monitoringgegevens 
moeten worden verzameld. De eerste 
aandachtsstoffenlijst met tien stoffen 
werd in maart 2015 vastgesteld en 
bestaat uit farmaceutische stoffen en 
pesticiden.35 Op 31.12.2014 beliep de 
EU-bijdrage die in het kader 
van de operationele 
programma’s van de vier 
bezochte lidstaten aan 
afvalwater was toegewezen 
5,07  miljard  euro.
36 Zie Speciaal verslag nr. 2/2015, 
de paragrafen 24-26.
37 Zie Speciaal verslag nr. 2/2015, 
de paragrafen 89-105.
38 Voor bepaalde parameters 
schrijft de nationale 
wetgeving in alle vier de 
lidstaten limieten voor die 
strenger zijn dan de in de 
richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater 
genoemde limieten.
39 In 2011 werd in de Tsjechische 
wetgeving een reeks 
emissiegrenswaarden 
opgenomen die voortvloeide 
uit de toepassing van de beste 
beschikbare technieken. Dit 
zijn de limieten waarmee de 
autoriteiten die de vergunning 
verlenen rekening moeten 
houden als ze limieten willen 
voorschrijven die strenger zijn 
dan de wettelijke norm. In de 
praktijk betekent dit dat deze 
waarden het maximale zijn 
geworden dat de autoriteiten 
kunnen voorschrijven. De 
meeste emissiegrenswaarden 
voor de vier bestudeerde 
afvalwaterzuiveringsinstallaties 
die strenger waren dan de 
richtlijn en de in de nationale 
wetgeving opgenomen norm 
komen overeen met deze 
maximumlimieten.
40 In de Tsjechische Republiek is 
de belasting die voldoet aan 
de limieten voor Ptot zelfs nog 
hoger, namelijk 97 %.
41 Richtlijn 2013/39/EU van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 12 augustus 2013 tot 
wijziging van 
Richtlijn 2000/60/EG en 
Richtlijn 2008/105/EG wat 
betreft prioritaire stoffen op 
het gebied van het 
waterbeleid (PB L 226 van 
24.8.2013, blz. 1).
32 Opmerkingen
De afschrikwekkende werking 
van het inspectiesysteem is 
beperkt
71 
Naar behoren vastgestelde emissieli -
mieten zijn alleen van invloed op de 
waterkwaliteit als eraan wordt voldaan. 
Vandaar het belang van een doeltref -
fend inspectiesysteem42 om ervoor te 
zorgen dat de stedelijke afvalwater -
zuiveringsinstallaties de limieten niet 
overschrijden die zijn gespecificeerd 
in de aan hen verleende vergunningen 
voor afvalwaterlozingen.
72 
Naleving wordt gewaarborgd door 
twee soorten controles:
— controles die door de exploitanten 
van de afvalwaterzuiveringsinstal -
laties worden verricht op basis van 
watermonsters die ze zelf nemen 
(hierna zelfcontroles genoemd);
— controles die door openbare in -
spectieorganen worden verricht43.
73 
Met betrekking tot de zelfcontroles 
concludeert de Rekenkamer dat bij 
een steekproef van 28 stedelijk afval -
waterzuiveringsinstallaties wat betreft 
het aantal controles op één na alle 
installaties voldeden aan de eisen van 
de richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater. Bovendien volde -
den in 2012 25 van de 28 installaties 
aan de in hun vergunningen gespecifi -
ceerde limieten44.74 
Met betrekking tot de door openbare 
inspectieorganen verrichte controles 
bestaan in geen van de vier lidstaten 
voorschriften inzake de frequentie 
hiervan45. De autoriteit bepaalt deze 
dus zelf en houdt hierbij rekening met 
de beperkte middelen. De feitelijke 
frequentie varieert per lidstaat (zie 
tabel 6 ). Van de lidstaten die gegevens 
verstrekten aan de Rekenkamer voerde 
Slowakije het minst vaak controles uit. 
Hongarije verschafte geen gegevens 
over de controlefrequentie. In Slowa -
kije neemt het inspectieorgaan zelden 
zelf monsters van het effluent, maar 
vertrouwt ze in plaats daarvan op door 
erkende laboratoria uitgevoerde con -
troles van de exploitanten zelf.
75 
Als de emissielimieten worden over -
schreden en de openbare inspectie-in -
stanties dit constateren, dienen er 
boetes46 te worden opgelegd op basis 
van de nationale wettelijke bepalingen 
in alle vier de lidstaten.
76 
In Hongarije en Roemenië worden 
deze boetes opgelegd voor iedere 
verontreinigende stof waarvan de 
limiet werd overschreden. Het bedrag 
per kg verontreiniging boven de limiet 
verschilt per verontreinigende stof47. 
In Roemenië wordt ook de ernst van 
de overtreding beoordeeld zodat de 
inspectie-instantie kan besluiten een 
waarschuwing in plaats van een boete 
te geven. Uit de Roemeense statistie -
ken met betrekking tot de resultaten 
van de inspecties van 2012 blijkt dat 
er vijf keer zoveel waarschuwingen als 
boetes werden gegeven.42 Op het niveau van de EU is er 
Aanbeveling 2001/331/EG van 
het Europees Parlement en de 
Raad van 4 april 2001 
betreffende minimumcriteria 
voor milieu-inspecties in de 
lidstaten (PB L 118 van 
27.4.2001, blz. 41). Deze biedt 
richtsnoeren voor het 
organiseren (vaststellen van 
inspectieplannen) en 
verrichten van controles 
(bezoeken ter plaatse en 
rapportage).
43 Dit zijn de volgende instanties: 
in de Tsjechische Republiek: 
de Tsjechische milieu-inspec -
tie (CZIP), in Hongarije: het 
nationaal directoraat-generaal 
voor rampenbeheersing van 
het Ministerie van Binnenland -
se Zaken (sinds april 2014), in 
Roemenië: de nationale 
administratie „Roemeense 
wateren” (ANAR), in Slowakije: 
de Slowaakse milieu-inspectie 
(SZIP). Andere instanties, zoals 
de autoriteiten die de 
vergunning vaststellen, 
kunnen ook controles 
uitvoeren op het niveau van 
de afvalwaterzuiveringsinstal -
laties. Deze controles maakten 
geen deel uit van de evaluatie 
van de Rekenkamer.
44 Zie Speciaal verslag nr. 2/2015, 
de paragrafen 48 en 50.
45 In de Conclusies van de Raad 
van 11 juni 2012 werd 
opgeroepen tot een 
verbetering van de inspecties 
en in een advies van het 
Comité van de Regio’s werd 
benadrukt dat een EU-kader 
voor nationale inspecties 
zorgt voor gelijke 
voorwaarden en consistentie 
in gerechtelijke stappen. Ook 
werd de waarde van een goed 
omschreven 
inspectiegerelateerde rol van 
de Commissie erin 
onderstreept.
46 In dit verslag worden sancties 
in het kader van het strafrecht 
(zoals gevangenisstraffen) 
buiten beschouwing gelaten.
47 In Hongarije is het bedrag per 
kg verontreiniging 
(omgerekend van HUF tegen 
een wisselkoers van 315,54 op 
31.12.2014) bijvoorbeeld 
1,11 euro voor Ntot en 7,29 euro 
for Ptot. In Roemenië is het 
bedrag per kg verontreiniging 
(omgerekend van RON tegen 
een wisselkoers van 4,4828 op 
31.12.2014) 1,71 euro voor Ntot 
en Ptot.
33 Opmerkingen
77 
In de Tsjechische Republiek en Slowa -
kije hangt de boete niet af van de des -
betreffende verontreinigende stof of 
de hoeveelheid verontreiniging boven 
de limiet. In plaats daarvan wordt het 
bedrag bepaald op grond van de ernst 
van de niet-naleving van de vergun -
ningsvoorwaarden, zoals beoordeeld 
door het openbare inspectieorgaan 
(met een in de nationale wetgeving 
bepaald maximumbedrag48).
78 
Geen van de stroomgebiedbe -
heerplannen van 2009 bevatte een 
maatregel gericht op de beoorde -
ling van de doeltreffendheid en de 
afschrikwekkende werking van het 
inspectiesysteem.Waterverontreinigingsheffing 
gedeeltelijk gebruikt als 
instrument om de emissie van 
verontreinigende stoffen te 
ontmoedigen
79 
Het wettelijk kader van alle vier de 
lidstaten voorziet in de toepassing van 
een waterverontreinigingsheffing, te 
betalen door degenen die verontrei -
nigd water lozen. Zij is gebaseerd op 
de hoeveelheid en/of concentratie 
(mg/l) geloosde verontreinigende 
stoffen. Een dergelijke heffing komt 
overeen met het beginsel „de ver -
vuiler betaalt”49, op grond waarvan 
de vervuilers de kosten voor het 
verminderen van de veroorzaakte 
verontreiniging moeten dragen. Een 
waterverontreinigingsheffing kan drie 
doelstellingen hebben: i) geld gene -
reren, ii) als stimulans dienen om te 
voldoen aan de emissielimieten die 
in de vergunningen van lozers staan 
vermeld en/of iii) als stimulans dienen 
om de verontreiniging verder terug te 
dringen door ver onder de vastgestel -
de limieten te blijven.48 In de Tsjechische Republiek 
kan de boete voor niet-
naleving van de 
vergunningsvoorwaarden 
oplopen tot 180 278 euro 
(omgerekend van CZK tegen 
een wisselkoers van 27,735 op 
31.12.2014). In Slowakije loopt 
de boete voor niet-naleving 
van de 
vergunningsvoorwaarden 
uiteen van 1 000 euro tot 
driemaal de jaarlijkse 
waterverontreinigingsheffing 
of 1 euro per m3 die 
gedurende een 
maximumperiode van één jaar 
wordt geloosd.
49 Artikel 191, lid 2, van het 
Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie 
(geconsolideerde versie).Tabel 6Controles door openbare inspectie-instanties
Lidstaat Feitelijke frequentie van de controles van stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties
Tsjechische RepubliekInstallaties met een capaciteit van meer dan 10 000 i.e.: eenmaal per jaar.
Installaties met een capaciteit van tussen de 2 000 en 10 000 i.e.: om de drie jaar.
Andere installaties: om de vijf jaar.
HongarijeGeen informatie ontvangen.
Op basis van de waargenomen frequentie bij een steekproef van zeven afvalwaterzuiveringsinstallaties, conclu -
deert de Rekenkamer dat installaties niet noodzakelijkerwijs jaarlijks worden geïnspecteerd.
Roemenië In 2013 werden alle installaties met een capaciteit ≥ 2 000 i.e. gecontroleerd.
SlowakijeInstallaties met een capaciteit van meer dan 10 000 i.e.: minder dan 10 % gecontroleerd in 2013.
Alle installaties samen: minder dan 12 % gecontroleerd in 2013.
Bron:  ERK-analyse van nationale wetgeving en door inspectie-instanties verstrekte gegevens.
34 Opmerkingen
80 
De heffing die voor de lozing van 
afvalwater in oppervlaktewater moet 
worden betaald is beperkt tot een 
aantal verontreinigende stoffen (zie 
bijlage IV ). Wat betreft organische 
verontreiniging hoeft er in drie van de 
vier lidstaten geen heffing te worden 
betaald voor BZV5. Wat betreft nutriën -
tenverontreiniging is er in de Tsjechi -
sche Republiek en Hongarije geen 
heffing vastgesteld voor Ntot maar voor 
Ninorg (dat een element van Ntot is). De 
heffing per verontreinigende stof, uit -
gedrukt in euro/ton, loopt aanzienlijk 
uiteen tussen de vier lidstaten.
81 
In het algemeen zijn alle stedelijke 
afvalwaterzuiveringsinstallaties een 
waterverontreinigingsheffing ver -
schuldigd, met uitzondering van klei -
nere lozers50 in Slowakije (die minder 
dan 10 000 m3/jaar of 1 000 m3/maand 
lozen). Desondanks
— is er in de Tsjechische Republiek51 
en Slowakije geen heffing per 
verontreinigende stof verschuldigd 
onder bepaalde wettelijk vastge -
stelde drempelwaarden52;
— is in Roemenië geen heffing 
per verontreinigende stof ver -
schuldigd wanneer het effluent 
minder verontreinigd is dan het 
ontvangende oppervlaktewa -
terlichaam53. Dit is bijvoorbeeld 
gunstig voor installaties die in wa -
terlichamen lozen met een hoge 
verontreinigingsgraad.
82 
De stroomgebiedbeheerplannen van 
200954 bevatten geen maatregelen om 
de geschiktheid van de heffingsbedra -
gen te evalueren55.Verontreiniging door 
industriële installaties: 
problemen bij het vastleggen 
van emissielimieten en 
tekortkomingen in de 
handhaving ervan
83 
Lidstaten hebben twee belangrij -
ke middelen tot hun beschikking 
om de emissie van verontreini -
gende stoffen door industriële 
installaties te beïnvloeden: limie -
ten in hun vergunningen56 en de 
waterverontreinigingsheffing.
84 
Industriële installaties kunnen 
hun afvalwater ofwel direct lo -
zen in waterlopen ofwel indirect 
via een openbaar rioolstelsel voor 
behandeling door een stedelijke 
afvalwaterzuiveringsinstallatie.
85 
Volgens de richtlijn inzake industriële 
emissies (zie tabel 1 ) moeten indus -
triële installaties die bepaalde acti -
viteiten uitvoeren57 een vergunning 
hebben om geëxploiteerd te worden. 
De vergunning dient emissielimieten 
voor verontreinigende stoffen even -
als emissiemonitoringvereisten te 
bevatten. Deze limieten mogen niet 
hoger liggen dan de emissieniveaus in 
het kader van de „beste beschikbare 
technieken”, zoals vastgesteld door 
de Commissie met ondersteuning van 
een comité van deskundigen. Vanaf 
november 2015 waren zeven van dit 
soort „conclusies met betrekking tot 
de beste beschikbare technieken” 
aangenomen. Stedelijke afvalwater -
zuiveringsinstallaties vallen in principe 
niet onder het toepassingsgebied van 
deze richtlijn.50 In de praktijk betekent dit dat 
slechts circa 30 % van de lozers in 
Slowakije verplicht is een heffing 
te betalen.
51 In de Tsjechische Republiek is 
ook een heffing verschuldigd 
voor de hoeveelheid geloosd 
afvalwater indien deze 
hoeveelheid groter is dan 
100 000 m3/jaar; deze heffing 
hangt niet af van de mate van 
verontreiniging van het 
afvalwater.
52 De drempelwaarden hebben 
betrekking op i) de hoeveelheid 
verontreiniging (in kg/jaar) en ii) 
de concentratie verontreinigen -
de stof in het geloosde water (in 
mg/l). De drempelwaarden zijn 
zodanig dat er voor installaties in 
de Tsjechische Republiek met 
een capaciteit van meer dan 
10 000 i.e. waarschijnlijk geen 
heffing voor Ptot en voor Ninorg 
hoeft te worden betaald en voor 
installaties in Slowakije vanaf 
2 000 i.e. waarschijnlijk geen 
heffing voor de totale hoeveel -
heid gesuspendeerde stoffen 
(TSS), en voor installaties van 
meer dan 10 000 i.e. waarschijn -
lijk geen heffing voor Ntot en Ptot.
53 Voor lozingen in grondwater is 
altijd een heffing verschuldigd.
54 In de stroomgebiedbeheerplan -
nen van de Tsjechische Republiek 
wordt verklaard dat het 
raadzaam zou zijn om de 
doeltreffendheid van het 
heffingssysteem te evalueren.
55 In een studie van de onderzoeks -
diensten van het Europees 
Parlement, getiteld „Water 
legislation, Cost of Non-Europe 
Report” (Rapport over de kosten 
van niet-regulering op EU-niveau 
van waterwetgeving), wordt 
opgemerkt dat belemmeringen 
voor het toereikend gebruik van 
economische instrumenten 
worden veroorzaakt door 
inadequate kennis van het 
gebruik van dit soort instrumen -
ten […]. Document PE 536.369, 
gepubliceerd in mei 2015.
56 In een studie van de onderzoeks -
diensten van het Europees 
Parlement, getiteld „Water 
legislation, Cost of Non-Europe 
Report” (Rapport over de kosten 
van niet-regulering op EU-niveau 
van waterwetgeving), wordt 
opgemerkt dat emissiecontroles 
waarin de kaderrichtlijn water 
voorziet, moeten worden 
ingevoerd om de controle van 
industriële chemische stoffen […] 
in water te verbeteren. 
Document PE 536.369, 
gepubliceerd in mei 2015.
35 Opmerkingen
86 
De Rekenkamer onderzocht of in de 
vier bezochte lidstaten:
— een procedure bestond voor het 
vaststellen van emissielimieten;
— een inspectiesysteem bestond 
voor de handhaving van de 
limieten;
— de waterverontreinigingsheffing 
die door industriële installaties 
moet worden betaald als instru -
ment werd gebruikt om de emissie 
van verontreinigende stoffen te 
ontmoedigen.
De autoriteiten die de limieten 
vaststellen, zijn vaak afhankelijk 
van informatie die de lozers zelf 
hebben verstrekt
87 
In het geval van directe lozing van 
afvalwater is een waterlozingsvergun -
ning verplicht in alle vier de lidstaten. 
De vergunning is afhankelijk van de 
lidstaat geldig voor vier tot tien jaar. 
In alle vier de lidstaten bepaalt het 
wettelijk kader dat de bevoegde au -
toriteiten de vergunning te allen tijde 
kunnen intrekken of wijzigen indien 
dit vereist is voor de waterkwaliteit van 
de ontvangende waterlichamen.
88 
Bij directe lozingen heeft de nationale 
wetgeving in de vier lidstaten limieten 
vastgesteld voor een aantal stoffen, 
die vaak worden gespecifieerd per 
soort industrie. De autoriteiten die de 
vergunning verstrekken, kunnen ook 
limieten vaststellen voor stoffen die 
niet in de wettelijke bepalingen zijn 
opgenomen.89 
Desondanks is de autoriteit die de ver -
gunning verstrekt, vanwege de com -
plexiteit van bepaalde processen en de 
continue technologische ontwikkelin -
gen, afhankelijk van de informatie die 
door installaties zelf wordt verstrekt, 
zowel wat betreft de soorten vervui -
lende stoffen als de emissielimieten 
die redelijkerwijs haalbaar zijn. Hier -
door hebben de industriële installaties 
meer speelruimte, met name installa -
ties waarvoor geen beste beschikbare 
technieken zijn vastgesteld.
90 
Terwijl in de vergunningen van indus -
triële installaties die rechtstreeks in 
waterlichamen lozen in het algemeen 
limieten voor chemische stoffen zijn 
vastgelegd, is dit bij stedelijke afval -
waterbehandelingsinstallaties maar 
zelden het geval, hoewel ze vaak 
afvalwater ontvangen van industrië -
le installaties. De Rekenkamer vond 
voornamelijk in de vergunningen van 
de twaalf onderzochte Roemeense 
stedelijke afvalwaterzuiveringsinstal -
laties meer stoffen dan vereist door 
de richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater (zie bijlage III ).
91 
In het geval van indirecte lozing van 
afvalwater worden in de overeen -
komst58 tussen de exploitant van een 
rioolstelsel/zuiveringsinstallatie en 
een industriële installatie de limieten 
vastgesteld waaraan de industriële 
installatie moet voldoen. Bij stoffen 
waarvan de in de nationale wetgeving 
vastgestelde limieten slechts richt -
snoeren zijn (de Tsjechische Republiek 
en Slowakije) of waarvoor helemaal 
geen limieten in de wetgeving bestaan 
(zie voorbeelden in bijlage V ), hangen 
de overeengekomen emissielimieten 
af van de onderhandelingspositie van 
de betrokken partijen.57 De richtlijn is van toepassing op 
o.a. de energie-industrieën, de 
productie en verwerking van 
metalen en de minerale, 
chemische en 
afvalbeheerindustrieën.
58 Indien een industriële 
installatie die onder de richtlijn 
industriële emissies valt afval 
loost in een openbaar 
rioolstelsel, moeten de limieten 
worden vastgesteld op basis 
van de vergunning die is 
afgegeven als gevolg van de 
toepassing van deze richtlijn.
36 Opmerkingen
92 
Hongarije en Slowakije namen de eva -
luatie van bestaande vergunningen of 
van de procedure voor de afgifte van 
vergunningen op als maatregelen in 
hun stroomgebiedbeheerplannen. De 
Tsjechische Republiek had een maat -
regel die louter maar verwees naar 
het gebruik van de beste beschikbare 
technieken. In het geval van Hongarije 
werd de reikwijdte van de maatregel 
niet aangegeven. Daarnaast bestaat 
er in Hongarije geen databank met 
afvalwaterlozingsvergunningen voor 
industriële bedrijven waarop de richt -
lijn inzake industriële emissies niet van 
toepassing is, wat de mogelijkheid om 
een alomvattende evaluatie te verrich -
ten beperkte. In Slowakije constateer -
de de Rekenkamer tekortkomingen in 
de evaluatie van de vergunningen van 
twee onderzochte installaties.
Tekortkomingen in het 
inspectiesysteem
93 
Naleving van de emissielimieten 
kan op twee manieren worden ge -
waarborgd: zelfcontroles uitgevoerd 
door degenen die afvalwater lozen 
en controles verricht door openbare 
inspectie-instanties.
94 
In de vier bezochte lidstaten zijn de 
industriële installaties die rechtstreeks 
lozen in oppervlaktewater wette -
lijk verplicht om zelfcontroles uit te 
voeren op hun effluent59. De frequen -
tie van deze zelfcontroles is in het 
algemeen aangegeven in de afvalwa -
terlozingsvergunning. In Hongarije, 
Roemenië en Slowakije bepaalt de 
nationale wetgeving het minimale 
aantal jaarlijkse controles.95 
Met betrekking tot door openbare 
inspectieorganen verrichte controles 
bestaan er in geen van de vier lidsta -
ten bepalingen inzake de frequentie 
van de controles; de enige uitzonde -
ring hierop zijn controles van indus -
triële installaties die onder de richtlijn 
industriële emissies vallen. Voor derge -
lijke controles wordt in de richtlijn de 
vereiste minimale frequentie gespe -
cificeerd. Op basis van de door de 
lidstaten verstrekte statistieken voor 
2012-2013 concludeert de Rekenkamer 
dat:
— de controlefrequentie van de 
installaties waarop deze laatste 
richtlijn van toepassing is, voldeed 
aan de voorschriften;
— voor directe lozingen door installa -
ties waarop de richtlijn industriële 
emissies niet van toepassing is, 
de situatie met betrekking tot de 
feitelijke frequentie van de open -
bare inspecties sterk overeenkomt 
met de situatie die in tabel 6  is 
weergegeven: de frequentie was 
het laagst in Slowakije en voor 
Hongarije werden geen gegevens 
verkregen aan de hand waarvan de 
frequentie van de inspecties kon 
worden beoordeeld;
— de openbare inspectieorganen 
weinig controles bij de betreffende 
industriële installaties uitvoerden 
voor indirecte lozingen, omdat het 
in de eerste plaats de verantwoor -
delijkheid van de exploitant van 
de stedelijke afvalwaterzuiverings -
installatie is om ervoor te zorgen 
dat de contractueel vastgestelde 
emissielimieten worden nageleefd. 
De Rekenkamer constateerde 
dat bij 22 van de 26 onderzochte 
stedelijke afvalwaterzuiveringsin -
stallaties (85 %) de exploitanten 
controles ter plaatse verrichtten60. 
Bij drie van de vier overige installa -
ties vertrouwden de exploitanten 
op de resultaten van de zelfcon -
troles door de lozende industriële 
installaties.59 Zie voor zelfcontroles bij 
indirecte lozingen Speciaal 
verslag nr. 2/2015, 
paragraaf 60.
60 De exploitanten van de 
rioolstelsels/stedelijke 
afvalwaterzuiveringsinstallaties 
die het afvalwater opvangen 
zijn in de Tsjechische 
Republiek, Roemenië en 
Slowakije wettelijk verplicht 
om controles ter plaatse uit te 
voeren.
37 Opmerkingen
96 
Een van de maatregelen in het stroom -
gebiedbeheerplan 2009 van Slowakije 
was het inspectiesysteem te verscher -
pen. Er werd echter niet aangegeven 
hoe en wanneer deze maatregel zou 
worden uitgevoerd en het gebrek aan 
financiering voor de uitvoering van 
het systeem werd als belangrijkste 
probleem genoemd.
97 
Wanneer is geconstateerd dat de emis -
sielimieten zijn overschreden, moeten 
er op grond van de wettelijke bepalin -
gen boetes worden betaald in alle vier 
de lidstaten:
— bij directe lozingen worden de 
boetes opgelegd door de openba -
re inspectie-instantie. De proce -
dure is dezelfde als die welke van 
toepassing is op stedelijke afval -
waterzuiveringsinstallaties (zie de 
paragrafen 76 en 77);
— bij indirect lozingen worden de 
boetes opgelegd door de exploi -
tanten van de stedelijke afvalwa -
terzuiveringsinstallaties. In Honga -
rije en Roemenië hangt de boete 
af van de hoeveelheid verontrei -
niging61 die werd geloosd tussen 
twee metingen (in een jaar), terwijl 
in de Tsjechische Republiek en 
Slowakije het berekende bedrag 
gewoonlijk is gebaseerd op de 
geloosde hoeveelheid verontrei -
niging op de dag van de meting62. 
De Rekenkamer is van oordeel dat 
in dergelijke gevallen het verschul -
digde bedrag waarschijnlijk laag 
zal zijn en de afschrikwekkende 
werking beperkt.Waterverontreinigingsheffing 
gedeeltelijk gebruikt als 
instrument om de emissie van 
verontreinigende stoffen te 
ontmoedigen
98 
Het aantal verontreinigende stoffen 
waarvoor een heffing is verschuldigd, 
is bijzonder beperkt in de Tsjechische 
Republiek, Hongarije en Slowakije (zie 
bijlage IV ). Daarom kan de heffing 
zelden fungeren als stimulans om 
te voldoen aan de in de vergunning 
vastgestelde limieten of er ver onder 
te blijven.
Door de lidstaten 
toegepaste maatregelen 
en instrumenten om 
diffuse verontreiniging 
door de landbouw aan te 
pakken
99 
Een belangrijke manier om emissies 
door de landbouw te verminderen is 
het reguleren van landbouwpraktijken 
(bijvoorbeeld regels over het gebruik 
van meststoffen, de opslag van mest, 
het gebruik van pesticiden, vruchtwis -
seling, enz.). Er zijn verschillende in -
strumenten (zie paragraaf 15) beschik -
baar om goede landbouwpraktijken 
voor te schrijven of te stimuleren en 
om de overeenstemming van land -
bouwactiviteiten met de milieuwetge -
ving te bevorderen.61 Dit komt overeen met de 
geloosde hoeveelheid boven 
de toegestane hoeveelheid 
(volume maal concentratie, 
bijvoorbeeld uitgedrukt in 
mg/l).
62 In de contracten wordt 
meestal een standaardperiode 
(doorgaans tussen vijf en 
dertig dagen) genoemd 
indien niet precies kan 
worden vastgesteld 
gedurende welke periode de 
emissielimieten werden 
overschreden.
38 Opmerkingen
100  
Daarom onderzocht de Rekenkamer of:
— de nitraatrichtlijn optimaal wordt 
gebruikt als instrument om nitraat -
verontreiniging aan te pakken;
— de nationale actieplannen inzake 
pesticiden blijk geven van een 
duidelijke inzet om de risico’s en 
effecten die verband houden met 
pesticiden te verminderen;
— de randvoorwaarden doeltref -
fend zijn bij het voorschrijven van 
goede landbouwpraktijken en het 
waarborgen van de naleving van 
deze praktijken;
— het potentieel van maatregelen 
voor plattelandsontwikkeling om 
problemen op het gebied van de 
waterkwaliteit aan te pakken ade -
quaat wordt benut;
— het beginsel „de vervuiler betaalt” 
wordt toegepast in het geval van 
diffuse verontreiniging door de 
landbouw.
Lidstaten benutten niet 
alle door de nitraatrichtlijn 
geboden mogelijkheden
101  
Op grond van de nitraatrichtlijn (zie 
tabel 1 ) moeten lidstaten nitraatge -
voelige zones aanwijzen en deze min -
stens om de vier jaar evalueren. Een 
van de criteria voor deze aanwijzing is 
de eutrofiëringstoestand van waterli -
chamen63. De nitraatrichtlijn van 1991 
heeft het aan de lidstaten overgelaten 
om de classificatiecriteria voor het 
eutrofiëringsconcept vast te stellen. 
Pas in mei 2009 werd er een richtsnoer 
voor de beoordeling van eutrofiëring 
in het kader van het Europees water -
beleid goedgekeurd door de directeu -
ren waterbeheer van de lidstaten (en 
Noorwegen).102  
Lidstaten moesten actieprogramma’s 
vaststellen waarin de eisen werden 
gespecificeerd waaraan landbouwers 
in nitraatgevoelige zones moeten vol -
doen. Deze actieprogramma’s moeten 
om de vier jaar worden geëvalueerd en 
zo nodig herzien. Lidstaten moesten 
ook een code van goede landbouw -
praktijken aannemen, die op vrijwilli -
ge basis kon worden toegepast door 
landbouwers buiten nitraatgevoelige 
gebieden. De actieprogramma’s en de 
codes worden niet formeel goedge -
keurd door de Commissie. Indien de 
Commissie de kwaliteit ervan ontoe -
reikend acht, is zij aangewezen op het 
nemen van gerechtelijke stappen (zie 
paragraaf 47).
De meeste lidstaten hebben de 
eisen waaraan landbouwers in 
nitraatgevoelige zones moeten 
voldoen geleidelijk verscherpt, 
maar er is ruimte voor verdere 
verbetering
103  
Sinds hun toetreding tot de EU in 
2004 en 2007 hebben de Tsjechische 
Republiek, Hongarije en Roemenië ge -
leidelijk meer zones als nitraatgevoelig 
aangewezen, terwijl er in Slowakije 
sprake is van een afname van 5 %. In 
tabel 7  is het percentage landbouw -
grond weergegeven dat momenteel is 
aangewezen als nitraatgevoelig in de 
vier lidstaten.63 Andere criteria: i) grondwater 
dat meer dan 50 mg/l nitraat 
bevat of zou kunnen bevatten 
indien er geen actie wordt 
ondernomen en ii) zoet 
oppervlaktewater, in het 
bijzonder indien gebruikt of 
bestemd voor de winning van 
drinkwater dat meer dan 25 of 
50 mg/l nitraat bevat, zoals 
gespecificeerd in 
Richtlijn 75/440/EEG van de 
Raad van 16 juni 1975 
betreffende de vereiste 
kwaliteit van het 
oppervlaktewater dat is 
bestemd voor de productie 
van drinkwater in de lidstaten 
(PB L 194 van 25.7.1975, blz. 26).
39 Opmerkingen
104  
Het besluit van Roemenië om het ac -
tieprogramma op het hele land toe te 
passen is in principe positief vanuit het 
oogpunt van de waterkwaliteit, met 
name omdat Roemenië het laagste 
aantal waterlichamen heeft dat bloot -
gesteld is aan nutriëntenverrijking (zie 
bijlage II ). Het vergroten van de zone 
is echter op zichzelf niet voldoende 
om de reductie van nitraat in water te 
bewerkstelligen. In de voorheen aan -
gewezen zone (die slechts 58 % van de 
landbouwgrond omvat) werd er weinig 
vooruitgang geboekt bij het bereiken 
van adequate opslag van dierlijke 
mest, een van de eisen van het actie -
programma (zie ook paragraaf 122).105  
De Rekenkamer constateerde dat 
de eisen bij elke herziening van de 
actieprogramma’s van de Tsjechische 
Republiek, Hongarije en Roemenië 
ofwel in aantal toenamen ofwel stren -
ger werden, terwijl in Slowakije een 
aantal van de eisen werd versoepeld. 
De aanscherping van de eisen is deels 
het gevolg van actie van de Commissie 
(zie voorbeelden in tekstvak 1 ). Het 
feit dat een aantal eisen ook preciezer 
is geworden, maakt de toepassing en 
handhaving ervan gemakkelijker.Tabel 7Percentage landbouwgrond dat is aangewezen als 
nitraatgevoelig, stand van 31.12.2014
LidstaatPercentage landbouwgrond in 
nitraatgevoelige zonesVerandering sinds de eerste 
aanwijzing
Tsjechische 
Republiek49 % + 15 %
Hongarije 63 % + 42 %
Roemenië58 % + 625 %
In 2013 besloot de Roemeense regering dat het actieprogramma van toepassing is op 
het hele Roemeense grondgebied1.
Slowakije 57 % - 5 %
1  Op grond van artikel 3, lid 5, van de nitraatrichtlijn zijn lidstaten ontheven van de verplichting 
specifieke nitraatgevoelige zones te identificeren, indien zij actieprogramma’s opstellen voor en 
toepassen op hun gehele grondgebied.
Bron:  ERK-analyse van nationale wettelijke bepalingen.
40 Opmerkingen Tekstvak 1Voorbeelden van de effecten van verzoeken van de Commissie aan de Tsjechische 
Republiek en Hongarije
Lidstaten moesten de capaciteit van opslagtanks voor dierlijke mest vaststellen. De capaciteit moet zoda -
nig zijn dat de geproduceerde mest minstens even lang in de tank kan worden opgeslagen als de periode 
waarin de grond niet mag worden bemest. De capaciteit wordt dus uitgedrukt in maanden. In de Tsjechische 
Republiek werd de capaciteit vergroot als gevolg van actie van de Commissie. Landbouwers op wie deze 
verplichting in 2012 voor het eerst van toepassing was als gevolg van de toename van nitraatgevoelige zones, 
hoefden niet onmiddellijk te voldoen aan deze eis. In plaats daarvan mochten ze gebruikmaken van een over -
gangsperiode (termijn voor naleving: eind 2015). Deze periode werd met ingang van medio 2014 afgeschaft 
als gevolg van actie van de Commissie.
Bij Hongarije besprak de Commissie de opslagverplichtingen en overgangsperioden met de bevoegde autori -
teiten. Voor bepaalde landbouwers werden de oorspronkelijke termijnen tot 31.12.2014 verlengd. Deze land -
bouwers hadden dus vanaf de toetreding van het land tot de EU tien jaar de tijd om aan de eisen te voldoen. 
Voor landbouwers in zones die in 2013 voor het eerst zijn aangewezen als nitraatgevoelig was de termijn 
31.12.2014 voor drijfmestopslag en 22.12.2015 voor mestopslag. De Commissie stelde echter geen vragen bij 
deze door de Hongaarse autoriteiten vastgestelde overgangstermijnen.
Foto 2 — Opslagtank voor drijfmest
Bron:  ERK.

41 Opmerkingen
106  
Hoewel de eisen zijn aangescherpt, 
zijn ze nog steeds minder streng dan 
de eisen die zijn geformuleerd in een 
onderzoek uit 201165 dat namens de 
Commissie is uitgevoerd en door haar 
is gebruikt bij de beoordeling van de 
actieplannen. Tekstvak 2  bevat een 
aantal voorbeelden.
107  
Verschillende kwesties66 waarvoor de 
lidstaten eisen moesten of konden 
vaststellen in het kader van de nitraat -
richtlijn werden kwesties waarvoor de 
lidstaten GLMC-normen moesten vast -
stellen67. De Rekenkamer constateerde 
dat de GLMC-normen voor „grondbe -
heer” en „handhaving van minimale 
bodembedekking” identiek zijn aan 
of zelfs strenger zijn dan wat er in de 
actieprogramma’s van de vier lidstaten 
staat. Daarnaast is er ruimte voor ver -
dere verbetering van de normen (zie 
paragraaf 135).65 Zie het eindverslag dat in 
december 2011 aan de 
Commissie werd aangeboden, 
„Recommendations for 
establishing Action Programmes 
under Directive 91/676/EEC 
concerning the protection of 
waters against pollution caused 
by nitrates from agricultural 
sources” (Aanbevelingen voor het 
opstellen van actieprogramma’s 
in het kader van Richtlijn 91/676/
EEG inzake de bescherming van 
water tegen verontreiniging door 
nitraten uit agrarische bronnen), 
door een consortium (DLO-Alter -
ra Wageningen UR, DLO-Plant 
research International Wagenin -
gen UR, NEIKER Tecnalia, Derio, 
Spanje, Institute of Technology 
and Life Sciences (ITP), Warschau, 
Polen, Swedish Institute of 
Agricultural and Environmental 
Engineering (JTI), Uppsala). Deze 
aanbevelingen per klimaatzone 
werden pas in 2011 beschikbaar 
gesteld, ofwel 20 jaar na de 
goedkeuring van de 
nitraatrichtlijn.
66 Deze kwesties zijn: voorwaarden 
voor het op of in de bodem 
brengen van meststoffen in de 
buurt van waterlopen, beheer 
inzake landgebruik (waaronder 
vruchtwisselingssystemen) en 
handhaving van minimale 
hoeveelheid begroeiing in 
regenperioden. De laatste twee 
zijn optioneel.
67 De desbetreffende algemene 
landbouw- en milieucondities Tekstvak 2Voorbeelden van eisen in Hongarije en Roemenië die minder streng zijn dan de 
aanbevelingen in het namens de Commissie uitgevoerde onderzoek
In Hongarije is de toepassing op het land van bepaalde soorten meststoffen van 31 oktober tot 15 februari 
(3 ½ maand) verboden. In de aanbevelingen wordt een periode voorgesteld die voor bouwgrond loopt van 
1 augustus tot 1 februari (zes maanden) met een waarschijnlijke onzekerheidsmarge van plus/min een maand.
In Roemenië is de algemene regel dat er binnen één meter van een waterloop geen meststoffen mogen 
worden aangebracht op een fysiek stuk grond met een gemiddelde helling van maximaal 12 % en binnen drie 
meter op een fysiek stuk land met een helling groter dan 12 %. Er zijn andere specifieke regels voor verschil -
lende soorten waterbeschermingszones.
In de aanbevelingen werden bufferstroken64 voorgesteld van ten minste 25 meter breed en bij glooiend 
terrein (meer dan 8 %) zouden de bufferstroken moeten worden verdubbeld of zelfs verdrievoudigd. In haar 
correspondentie met Roemenië was de Commissie ook van mening dat de bufferstroken niet breed genoeg 
waren, maar ze heeft geen verdere stappen gezet.
64 Stroken langs een waterloop waarvoor beperkingen van landbouwactiviteiten bestaan, bijvoorbeeld met betrekking tot het gebruik meststoffen.
42 Opmerkingen
108  
Op het gebied van meststoffen spe -
cificeerden de lidstaten beperkingen 
wat betreft de hoeveelheid gebruikte 
stikstof (kg/ha). Ze maakten echter 
geen gebruik van de gelegenheid om 
vergelijkbare beperkingen voor fosfor 
vast te leggen68.
Tekortkomingen in de Slowaakse 
en Tsjechische actieprogramma’s 
hebben geleid tot verdere acties 
van de Commissie
109  
In november 2012 startte de Com -
missie een inbreukprocedure tegen 
Slowakije inzake het tweede actiepro -
gramma, dat in 2011 was goedgekeurd. 
In januari 2013 werd gestart met een 
„pilot”-procedure tegen de Tsjechische 
Republiek inzake het derde actiepro -
gramma, dat in 2012 was goedgekeurd.
110  
In november 2015 had de Commissie 
haar definitieve standpunt op basis 
van de door de twee betrokken lidsta -
ten69 verstrekte informatie en de door 
hen genomen maatregelen nog niet 
bepaald.Actieprogramma’s hebben 
nog geen effect op het gebruik 
van meststoffen en het effect 
op eutrofiëring is moeilijk te 
beoordelen
111 
Eén indicator waarmee de toereikend -
heid van de aan landbouwers opge -
legde eisen kan worden beoordeeld is 
de ontwikkeling van het verbruik van 
meststoffen op basis van stikstoffen. 
Het minerale70 meststofverbruik steeg 
in de periode 2004-2012 in alle vier de 
lidstaten71 terwijl het landbouwareaal 
niet significant veranderde. Tegelijk 
vertoont het verbruik van organische 
meststoffen (zoals dierlijke mest) geen 
duidelijke opwaartse of neerwaartse 
trend.
112  
Een andere nuttige indicator voor het 
beoordelen van de doeltreffendheid 
van actieprogramma’s is de ontwik -
keling van de eutrofe toestand van 
wateren, ook al is de eutrofe toestand 
het resultaat van de impact van alle 
verontreinigingsbronnen, niet alleen 
van die van de landbouw.
113  
Lidstaten moesten watermonito -
ringsprogramma’s opstellen om de 
nitraatconcentraties in zoet water te 
meten en de eutrofe toestand van 
hun wateren minstens om de vier 
jaar te onderzoeken. De meest re -
cente uitvoeringsverslagen werden 
in 2012 door de lidstaten ingediend 
en hebben betrekking op de periode 
2008-2011. Het volgende verslag over 
de periode 2012-2015 moet in juni 2016 
worden ingediend. De rapportagepe -
riode in het kader van de nitraatricht -
lijn is niet geharmoniseerd met het 
tijdschema voor de vaststelling van de 
stroomgebiedbeheerplannen72.zijn: bodemerosie (waaronder 
minimaal bodembeheer 
waarbij rekening wordt 
gehouden met locatiespecifie -
ke omstandigheden en 
handhaving van minimale 
bodembedekking) en 
bufferstroken langs waterlo -
pen. De norm betreffende 
erosie is sinds 1.1.2005 (of 
1.1.2007 in het geval van 
Roemenië) van toepassing en 
de norm met betrekking tot 
bufferstroken is sinds 1.1.2012 
van toepassing in de vier 
bezochte lidstaten.
68 In het geval van Roemenië 
constateerde de Rekenkamer 
op basis van een steekproef 
van beheersplannen voor 
meststoffen, die verplicht zijn 
voor bepaalde landbouwbe -
drijven, dat de aanbevolen 
hoeveelheden meststoffen die 
zijn vastgesteld met behulp 
van agrarisch-chemische 
onderzoeken, verwijzen naar 
zowel de stikstof- als de 
fosforinhoud.
69 De meest recente brief van de 
Tsjechische Republiek is van 
november 2014 en de meest 
recente brief van Slowakije is 
van februari 2015. De 
Tsjechische Republiek heeft al 
wijzigingen van het bestaande 
wettelijke kader goedgekeurd, 
waarin de opmerkingen van 
de Commissie zijn verwerkt.
70 Meststoffen kunnen in twee 
categorieën worden 
ingedeeld: minerale 
meststoffen (ook wel 
chemische of niet-organische 
meststoffen genoemd) en 
organische meststoffen (zoals 
dierlijke mest).
71 Volgens gegevens van 
Eurostat (verandering in het 
verbruik van meststoffen op 
basis van stikstoffen door de 
landbouw) zijn de stijgings -
percentages als volgt: 15 % 
voor de Tsjechische Republiek, 
7 % voor Hongarije, 7 % voor 
Roemenië en 32 % voor 
Slowakije.
72 De analyse van de toestand 
van waterlichamen waarop de 
plannen zijn gebaseerd, moest 
in 2013 worden geactualiseerd 
(de geactualiseerde analyse 
moest in de stroomgebiedbe -
heerplannen van 2015 worden 
opgenomen) en de volgende 
geactualiseerde analyse moet 
in 2019 worden ingediend (en 
in het plan van 2021 worden 
opgenomen).
43 Opmerkingen
114  
Het is moeilijk om conclusies te 
trekken met betrekking tot de ont -
wikkeling van de eutrofe toestand 
van waterlichamen omdat de gege -
vensreeksen voor de perioden 2004-
2007  en 2008-2011 niet vergelijkbaar 
zijn73. Deze gegevens uit de verslagen 
van 2012 over de uitvoering van de 
nitraatrichtlijn waren evenmin direct 
vergelijkbaar met de gegevens in de 
stroomgebiedbeheerplannen omdat 
er verschillende beoordelingscriteria 
werden gebruikt (zie paragraaf 101).
115  
Op basis van de voor 2008-2011 gerap -
porteerde gegevens was tussen 31 % 
en 65 % van het oppervlaktewater in 
de Tsjechische Republiek, Hongarije 
en Slowakije eutroof. In Roemenië was 
minder dan 15 % van de rivieren eu -
troof; de situatie van andere wateren 
(zoals meren en kustwateren) werd als 
niet goed beoordeeld.
Het mechanisme om de 
naleving van de nitraatrichtlijn 
te handhaven had geen 
afschrikkende werking
116  
De nitraatrichtlijn bevatte geen 
specifieke bepalingen voor het 
handhavingsmechanisme.117  
In het kader van de invoering van 
randvoorwaarden (zie paragraaf 133) 
moeten lidstaten de toepassing 
van bepaalde normen verifiëren en 
steunbetalingen korten als er sprake 
is van niet-naleving. Op grond van 
uit de regelgeving voortvloeiende 
beheerseis 474 (RBE-4) moeten lidsta -
ten de toepassing van de nitraatac -
tieprogramma’s door landbouwers 
controleren. Bij landbouwers die geen 
steun (directe betalingen) ontvangen 
in het kader van het gemeenschappe -
lijk landbouwbeleid en/of steun in het 
kader van bepaalde maatregelen in de 
programma’s voor plattelandsontwik -
keling worden geen RBE-4-controles 
uitgevoerd.
118  
Naast de controles in het kader van 
RBE-4 voeren alle vier de lidstaten 
controles uit met betrekking tot de 
toepassing van de nitraatrichtlijn, 
hierna „nationale controles” ge -
noemd. In geen van de vier bezochte 
lidstaten bestonden wettelijke eisen 
met betrekking tot de reikwijdte van 
„nationale controles” (percentage van 
de totale populatie dat moet worden 
gecontroleerd) of met betrekking tot 
de samenstelling van de steekproef. 
Het werkelijke percentage van de land -
bouwpopulatie waarop deze nationale 
controles in 201275 betrekking hadden, 
was zeer laag (minder dan 3 %).73 Dit komt bijvoorbeeld door 
verschillende 
beoordelingsmethoden of 
een belangrijk verschil in het 
aantal controlestations.
74 Sinds 2009 van toepassing in 
de Tsjechische Republiek, 
Hongarije en Slowakije en 
sinds 2012 in Roemenië. Voor 
de programmeringsperiode 
2014-2020 is het nummer 
veranderd in RBE-1.
75 Voor Roemenië hebben de 
gegevens betrekking op de 
periode 2008-2011.
44 Opmerkingen
119  
In de Tsjechische Republiek en Slowa -
kije worden de „nationale controles” 
en de controles in het kader van RBE-4 
door dezelfde autoriteit uitgevoerd 
en in de twee andere lidstaten door 
verschillende autoriteiten. Wat be -
treft de eisen die onder de „nationale 
controles” vallen, verschilt de situatie 
per lidstaat:
— bijna alle eisen van de actiepro -
gramma’s vallen onder de natio -
nale controles in Hongarije76 en 
Slowakije;
— in de Tsjechische Republiek 
worden sommige eisen van het 
actieprogramma gecontroleerd 
in het kader van de „nationale 
controles” en andere in het kader 
van RBE-4-controles. Omdat beide 
controles betrekking hebben op 
dezelfde steekproef, worden bijna 
alle eisen in de praktijk gecon -
troleerd, maar de toe te passen 
sancties verschillen (zie de para -
grafen 120 en 144);
— in Roemenië komt een aantal eisen 
niet voor in de aanwijzingen die 
inspecteurs moeten volgen bij 
landbouwbedrijven die tussen de 
acht en honderd grootvee-eenhe -
den hebben77.
120  
De Rekenkamer stelde vast dat in ge -
vallen waarin bij de „nationale contro -
les” niet-naleving van de eisen aan het 
licht komt, er niet noodzakelijkerwijs 
sancties worden getroffen en dat, als 
er al boetes worden opgelegd, deze 
laag zijn, hetgeen de afschrikkende 
werking ervan beperkt:
- in Roemenië worden er bij contro -
les van landbouwbedrijven die tus -
sen de 8 en 100 grootvee-eenhe -
den hebben in het algemeen geen 
sancties getroffen, maar in plaats 
daarvan corrigerende maatregelen 
voorgeschreven;— in Slowakije zijn er voor een 
aantal kwesties (zoals de niet-na -
leving van opslagvereisten of de 
niet-handhaving van de periode 
waarin geen meststoffen op of in 
de bodem mogen worden ge -
bracht) geen wettelijke sancties 
vastgelegd;
— in Hongarije voorziet het wettelijk 
kader in sancties indien er sprake 
is van een gebrek aan gegevens -
verstrekking of van nitraatveront -
reiniging. De maximale boete is in 
beide gevallen echter betrekkelijk 
laag. Daarnaast is de sanctie voor 
nitraatverontreiniging moeilijk 
uit te voeren omdat daarvoor het 
volgende nodig is: i) bewijs dat de 
niet-naleving van de regels inzake 
het gebruik van meststoffen tot de 
verontreiniging heeft geleid en ii) 
een beoordeling van de mate van 
de verontreiniging;
— in de Tsjechische Republiek 
worden sancties toegepast bij de 
niet-naleving van de voorwaarden 
inzake meststoffen en opslag, 
maar de gemiddelde boete die op 
basis van het soort inbreuk tussen 
2010 en 2013 werd opgelegd was 
betrekkelijk laag.
121  
In het algemeen constateerde de 
Rekenkamer dat de informatie in het 
aan de Commissie verstuurde uitvoe -
ringsverslag 2012 over de uitgevoerde 
controles en geconstateerde gevallen 
van niet-naleving zeer algemeen en 
soms onvolledig was. Bovendien ble -
ken de cijfers niet altijd betrouwbaar 
te zijn. Dit zal elke beoordeling van de 
algemene situatie door de Commissie 
ernstig belemmeren.76 In het geval van Hongarije 
betreft het de controles van 
niet-veehouders.
77 Landbouwbedrijven met 
meer dan 100 grootvee-
eenheden worden door een 
andere autoriteit 
gecontroleerd. Volgens de 
informatie in het in 2012 aan 
de Commissie verstrekte 
uitvoeringsverslag 
betreffende de nitraatrichtlijn 
hebben de controles 
voornamelijk betrekking op 
de opslagcapaciteit. De 
Rekenkamer heeft geen 
antwoord gekregen op de 
vraag of de controles worden 
uitgevoerd bij landbouwers 
die geen grootvee hebben en 
deze informatie is evenmin te 
vinden in het in 2012 aan de 
Commissie verstrekte 
uitvoeringsverslag.
45 Opmerkingen
122  
Bij de controles werd vaak vastge -
steld dat niet werd voldaan aan de eis 
inzake de opslagcapaciteit van dierlij -
ke mest. Een van de gerapporteerde 
redenen was het gebrek aan financiële 
middelen om de bouw van geschikte 
opslagtanks te betalen.
Actieplannen voor pesticiden 
vertonen tekortkomingen
123  
De lidstaten moesten nationale actie -
plannen vaststellen met gekwantifi -
ceerde doelstellingen, streefdoelen, 
maatregelen en tijdschema’s, gericht 
op het verminderen van risico’s en 
van de impact van het gebruik van 
pesticiden (zie tabel 2 ). Deze actie -
plannen werden aangenomen en voor 
26 november 2012 aan de Commissie 
medegedeeld.
Het ontbrak in de actieplannen 
aan gekwantificeerde 
doelstellingen en termijnen 
voor de uitvoering van de 
maatregelen
124  
De Rekenkamer constateerde dat in de 
nationale actieplannen het volgende 
ontbrak:
— een tijdschema voor de uitvoering 
van de maatregelen in Hongarije 
en Slowakije;
— de hoogte van de financiële 
middelen die nodig zijn voor de 
uitvoering van de voorgestelde 
maatregelen in Hongarije, Slowa -
kije en Roemenië;
— algemene kwantitatieve streefdoe -
len, zoals het reductiepercentage 
van het gebruik van pesticiden of 
de reductie van de behandelings -
frequentie-index (intensiteit van 
het gebruik van pesticiden).125  
Een positieve constatering is dat de 
actieplannen van de Tsjechische Repu -
bliek, Roemenië en Slowakije maatre -
gelen bevatten voor het vaststellen 
van voldoende grote bufferstroken, 
waar geen pesticiden mogen wor -
den gebruikt. Zie voor Roemenië ook 
paragraaf 135. Hongarije heeft een 
maatregel voor bufferstroken in zijn 
stroomgebiedbeheerplan van 2009 
opgenomen.
126  
Het verslag van de Commissie over 
de evaluatie van de actieplannen, 
dat in december 2014 uit had moe -
ten komen, was medio 2015 nog niet 
gepubliceerd. De Commissie is geen 
inbreukprocedures gestart wegens 
ontoereikendheid van de inhoud van 
de maatregelen in de actieplannen.
Geïntegreerde plaagbestrijding 
zal slechts geleidelijk worden 
uitgevoerd
127  
Op grond van de pesticidenrichtlijn 
moeten lidstaten er sinds 1 januari 
2014 voor zorgen dat de algemene 
beginselen van geïntegreerde plaag -
bestrijding78 worden toegepast. Het 
belangrijkste doel hiervan is ervoor te 
zorgen dat het gebruik van gewasbe -
schermingsmiddelen79 tot het noodza -
kelijke minimum beperkt blijft.78 Geïntegreerde plaagbestrij -
ding betekent de zorgvuldige 
afweging van alle beschikbare 
gewasbeschermingsmetho -
den, gevolgd door de 
integratie van passende 
maatregelen. Deze maatrege -
len moeten de ontwikkeling 
van populaties van schadelijke 
organismen tegengaan, het 
gebruik van gewasbescher -
mingsmiddelen en andere 
vormen van interventie tot 
economisch en ecologisch 
verantwoorde niveaus 
beperkt houden en het risico 
voor de gezondheid van de 
mens en voor het milieu tot 
een minimum beperken. Bij de 
geïntegreerde gewasbescher -
ming ligt de nadruk op de 
groei van gezonde gewassen, 
waarbij de landbouwecosyste -
men zo weinig mogelijk 
worden verstoord en 
natuurlijke plaagbestrijding 
wordt aangemoedigd.
79 De termen pesticide (waartoe 
onder andere herbiciden, 
fungiciden, insecticiden 
behoren) en 
gewasbeschermingsmiddel 
worden vaak door elkaar 
gebruikt. Pesticide is echter 
een bredere term die ook 
betrekking heeft op ander 
gebruik dan voor planten/
gewassen, bijvoorbeeld 
biociden.
46 Opmerkingen
128  
Voor de juiste toepassing van de 
beginselen van geïntegreerde plaag -
bestrijding moeten richtsnoeren 
beschikbaar zijn. Ten tijde van de 
verslaglegging waren de lidstaten 
gewasspecifieke richtsnoeren aan het 
vaststellen. De inachtneming van de 
algemene beginselen van geïntegreer -
de plaagbestrijding moet als basis -
vereiste worden opgenomen in de 
programma’s voor plattelandsontwik -
keling van 2014-2020, waarbij alleen de 
kosten voor verbintenissen die verder 
gaan dan dit basisvereiste gefinancierd 
kunnen worden.
129  
Het succes van de toepassing van 
geïntegreerde hangt af van de toerei -
kendheid van de richtsnoeren en van 
zaken zoals de financiële middelen die 
beschikbaar zijn voor landbouwadvies -
diensten, de kwaliteit van de oplei -
dingsmaatregelen voor de gebruikers 
van gewasbeschermingsmiddelen en 
het gemak waarmee de eisen kunnen 
worden gecontroleerd.
Het mechanisme om de naleving 
van de pesticidenrichtlijn te 
handhaven dient te worden 
versterkt
130  
De richtlijn verplichtte lidstaten om 
sancties te bepalen voor inbreuken op 
de nationale voorschriften die werden 
vastgesteld krachtens deze richtlijn. 
De Rekenkamer constateerde dat de 
in de nationale wettelijke bepalingen 
vastgestelde sancties niet alle soorten 
inbreuken dekken. Zo waren er in de 
nationale wettelijke bepalingen die 
medio 2015 in Hongarije, Roemenië en 
Slowakije van kracht waren, nog geen 
sancties beschreven die genomen 
zouden worden bij niet-naleving van 
de geïntegreerde plaagbestrijding. 
Evenmin waren er in alle gevallen boe -
tes vastgesteld voor het gebruik van 
gewasbeschermingsmiddelen dat niet in overeenstemming was met de op 
het etiket van het product aangegeven 
voorwaarden.
131  
Er zijn geen specifieke EU-eisen met 
betrekking tot de reikwijdte van de 
controles80. In geen van de vier lidsta -
ten werd in de nationale wettelijke be -
palingen een minimumpercentage van 
de bevolking aangegeven dat gecon -
troleerd moest worden. Een beperkt 
aantal aspecten met betrekking tot 
het gebruik van gewasbeschermings -
middelen maakt echter deel uit van de 
randvoorwaarden:
— controles in het kader van RBE-981 
zijn er voornamelijk op gericht te 
controleren of alleen toegestane 
producten worden gebruikt en of 
dit gebruik in overeenstemming 
is met de voorwaarden die op het 
etiket van het product zijn gespe -
cificeerd. RBE-9 wordt sinds 2011 in 
drie lidstaten gecontroleerd en in 
Roemenië sinds 2014;
— het duurzaam gebruik van pesti -
ciden zou aanvankelijk vanaf 2014 
in de randvoorwaarden worden 
opgenomen, met name in de vorm 
van inachtneming van de begin -
selen van geïntegreerde plaagbe -
strijding. Gezien Verordening (EU) 
nr. 1306/201382 is het nu echter 
onzeker op welke termijn dit zal 
gebeuren, omdat dit afhangt van 
de vooruitgang die de lidstaten 
boeken bij de uitvoering van de 
pesticidenrichtlijn.80 Met uitzondering van de 
controles die moeten worden 
verricht krachtens artikel 8 van 
Richtlijn 2009/128/EG, waarin 
wordt bepaald dat alle 
apparatuur voor de 
toepassing van pesticiden 
vóór 26 november 2016 
geïnspecteerd moet zijn.
81 Voor de 
programmeringsperiode 
2014-2020 is het nummer 
veranderd in RBE-10.
82 Verordening (EU) nr. 1306/2013 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 17 december 
2013 inzake de financiering, 
het beheer en de monitoring 
van het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid en tot 
intrekking van Verordeningen 
(EEG) nr. 352/78, (EG) 
nr. 165/94, (EG) nr. 2799/98, 
(EG) nr. 814/2000, (EG) 
nr. 1290/2005 en (EG) 
nr. 485/2008 van de Raad (PB 
L 347 van 20.12.2013, blz. 549).
47 Opmerkingen
132  
Gezien het beperkte aantal aspecten 
waarop de randvoorwaarden betrek -
king hebben, moeten alle andere 
aspecten (zoals het verbod op het 
gebruik van sproeivliegtuigen, de toe -
reikendheid van de apparatuur voor 
de toepassing van pesticiden, geïn -
tegreerde plaagbestrijding) in „natio -
nale controles” aan bod komen. In de 
actieplannen van alle lidstaten behalve 
Slowakije werd ook de noodzaak ge -
noemd om de controles op het gebied 
van gewasbeschermingsmiddelen aan 
te scherpen.
Het randvoorwaardenme -
chanisme heeft effect, maar 
wordt niet ten volle benut
133  
In 2005 werden er randvoorwaarden 
ingevoerd waarbij rechtstreekse beta -
lingen in het kader van het gemeen -
schappelijk landbouwbeleid worden 
gekoppeld aan de naleving van een 
aantal eisen (zie paragraaf 15). De mate 
waarin milieudoelstellingen, in dit 
geval de verbetering van de waterkwa -
liteit, door een dergelijk mechanisme 
verwezenlijkt zullen worden, hangt 
voornamelijk af van de vraag hoe 
streng de eisen van de lidstaten zijn en 
hoe doeltreffend de bestaande hand -
havingsmechanismen zijn.134  
De lidstaten zijn verantwoordelijk 
voor de uitvoering van de randvoor -
waarden. Voor RBE’s83 behelst dit het 
opnemen van de relevante elementen 
van de specifieke wetgeving in de 
reikwijdte van de randvoorwaarden. 
Voor GLMC’s behelst dit het opnemen 
van de relevante normen in nationale 
of regionale wetgeving en het vaststel -
len van de praktische verplichtingen 
die landbouwers geacht worden na 
te komen. Ook moesten de lidstaten 
minimumeisen voor het gebruik van 
meststoffen84 en gewasbeschermings -
middelen85 vaststellen die van toepas -
sing zijn op bepaalde maatregelen in 
het kader van de programma’s voor 
plattelandsontwikkeling (zoals de 
agromilieumaatregel).
De eisen die landbouwers 
moeten naleven, kunnen 
worden aangescherpt om de 
waterkwaliteit te verbeteren
135  
Er zijn twee GLMC-normen die in het 
bijzonder van belang zijn voor de 
verbetering van de waterkwaliteit: i) 
de norm voor het aanleggen van buf -
ferstroken langs waterlopen en ii) de 
norm voor bodemerosie. Geen van de 
vier lidstaten heeft echter bufferstro -
ken aangelegd met de afmetingen die 
in een voor de Commissie uitgevoerd 
onderzoek werden aanbevolen (zie pa -
ragraaf 106 en tekstvak 2 ). Roemenië 
heeft het gebruik van pesticiden op 
deze bufferstroken verboden, hetgeen 
verder gaat dan in de nitraatrichtlijn 
wordt voorgeschreven. De door de lid -
staten opgelegde eisen als gevolg van 
de norm voor bodemerosie hadden 
strenger kunnen zijn, zoals blijkt uit de 
voorbeelden in tekstvak 3 .83 De controle dekte de 
volgende RBE’s op het gebied 
waterkwaliteit: RBE-3 
betreffende de toepassing van 
drijfmest op landbouwgrond, 
RBE-4 betreffende de 
toepassing van de 
nitraatrichtlijn, RBE-9 
betreffende het op de markt 
brengen van 
gewasbeschermingsmiddelen.
84 De minimumeisen voor 
meststoffen moeten onder 
meer het volgende omvatten: 
de codes van goede 
landbouwmethoden die op 
grond van de nitraatrichtlijn 
(zie paragraaf 102) zijn 
ingevoerd voor 
landbouwbedrijven buiten de 
nitraatgevoelige zones in de 
zin van die richtlijn, en eisen 
betreffende 
fosforverontreiniging.
85 De minimumeisen voor 
gewasbeschermingsmiddelen 
moeten onder meer de 
volgende eisen omvatten: de 
eis in het bezit te zijn van een 
vergunning voor het gebruik 
van dergelijke producten, de 
eis de 
opleidingsverplichtingen na te 
komen, eisen betreffende een 
veilige opslag, eisen 
betreffende het controleren 
van de machines voor 
toediening van dergelijke 
producten en regels 
betreffende het gebruik van 
pesticiden in de buurt van 
water en op andere gevoelige 
locaties, zoals vastgelegd in de 
nationale wetgeving.
48 Opmerkingen
136  
Wat betreft de minimumeisen voor 
betalingen in het kader van platte -
landsontwikkeling voor de program -
meringsperiode 2007-2013 (zie para -
graaf 134) geldt het volgende:
— geen van de vier lidstaten stel -
de eisen vast op het gebied van 
fosforverontreiniging door mest -
stoffen, hoewel dit voorgeschre -
ven werd door de betreffende 
EU-verordening;
— Hongarije stelde geen zinvolle 
minimumeisen vast voor landbou -
wers buiten kwetsbare zones en de 
eisen die waren vastgesteld voor 
landbouwers in kwetsbare gebie -
den waren onvolledig;
— met betrekking tot de regels over 
het gebruik van pesticiden in de 
buurt van water stelden de vier 
lidstaten voornamelijk regels vast 
voor speciale beschermde gebie -
den, zoals gebieden die waren 
aangewezen voor de onttrekking 
van water bestemd voor mense -
lijke consumptie. Zie ook para -
graaf 135 over bufferstroken.137  
In het kader van de goedkeuring van 
de programma’s voor plattelandsont -
wikkeling voor de programmerings -
periode 2014-2020 beoordeelde de 
Commissie de volgende ex-antevoor -
waarden: i) of er GLMC-normen waren 
vastgesteld en ii) of was voldaan aan 
de minimumeisen voor meststoffen 
en gewasbeschermingsmiddelen die 
van toepassing waren op bepaalde 
maatregelen in het kader van pro -
gramma’s voor plattelandsontwikke -
ling. De Commissie trok niet in twijfel 
of de bestaande eisen doeltreffend 
genoeg waren om te kunnen voldoen 
aan de waterbeleidsdoelstellingen 
van de EU ondanks de hierboven 
uiteengezette tekortkomingen (zie de 
paragrafen 135 en 136)87.
Het handhavingsmechanisme 
voor randvoorwaarden had niet 
genoeg afschrikkende werking
138  
Bij landbouwers die geen steun 
ontvangen in het kader van het ge -
meenschappelijk landbouwbeleid en/
of de programma’s voor plattelands -
ontwikkeling worden geen controles 
van de randvoorwaarden uitgevoerd. 
Landbouwbedrijven van minder dan 
een hectare komen niet in aanmer -
king voor directe betalingen in het 
kader van het gemeenschappelijk 87 Een soortgelijke opmerking 
werd reeds door de 
Rekenkamer gemaakt in 
Speciaal verslag nr. 4/2014, 
paragraaf 46.
88 Volgens door het Roemeense 
bureau voor de statistiek 
gepubliceerde gegevens heeft 
54 % van de 
landbouwbedrijven een 
gebied van minder dan één 
hectare en vertegenwoordigt 
het totale oppervlak van deze 
bedrijven bijna 10 % van de 
landbouwgrond.Tekstvak 3Voorbeelden van eisen op het gebied van erosie die aangescherpt zouden kunnen 
worden in alle vier de lidstaten
Het soort gewas86 dat is geplant is een van de factoren die van invloed zijn op de erosiegraad. In Roemenië en 
Slowakije zijn geen gewassen verboden op grond die kwetsbaar is voor erosie.
In de Tsjechische Republiek en Hongarije zijn bepaalde gewassen verboden op specifieke percelen. Het 
landoppervlak waarop deze regels betrekking hebben, is echter kleiner dan het werkelijke landoppervlak dat 
gevoelig is voor erosie.
86 Zo staan rijenculturen als maïs, zonnebloemen en suikerbieten erom bekend dat ze tot bodemerosie leiden.
49 Opmerkingen
landbouwbeleid. Met uitzondering van 
Roemenië88 is een verwaarloosbaar 
percentage van de landbouwgrond in 
het bezit van landbouwbedrijven met 
minder dan één hectare.
139  
De Rekenkamer concludeert dat de 
steekproefomvang in alle vier de 
lidstaten van 2011 tot 2013 iets boven 
het EU-vereiste89 lag dat 1 % van de 
landbouwers die de randvoorwaarden 
moeten toepassen, moet worden ge -
controleerd. Een percentage van 1 % 
betekent dat een landbouwer waar -
schijnlijk gemiddeld eenmaal in de 100 
jaar wordt gecontroleerd.
140  
Ook voldeden de vier bezochte lidsta -
ten allemaal aan de EU-eis betreffende 
de verdeling tussen op risicoanalyse ge -
baseerde90 en willekeurige steekproef -
nemingen. De risicoanalyse verliest 
echter ten dele haar betekenis omdat 
de werkelijke gecontroleerde steek -
proef niet noodzakelijkerwijs alleen 
maar bestaat uit landbouwers die als 
het hoogste risico worden beschouwd. 
Dit komt doordat bij de uiteindelijke 
selectie ook rekening wordt gehouden 
met de beschikbare personele midde -
len bij de nationale/regionale instantie 
die de controles uitvoert.
141  
Met betrekking tot de inhoud van de 
controles constateerde de Rekenkamer 
dat:
— wat betreft RBE-4 inzake de toe -
passing van de nitraatrichtlijn, de 
controles in Hongarije, Roemenië en 
Slowakije betrekking hebben op de 
meeste eisen die zijn vastgesteld in 
de actieprogramma’s betreffende 
nitraten. In de Tsjechische Republiek 
vallen enkele eisen uit de nitraatac -
tieprogramma’s onder de controles 
van de randvoorwaarden, terwijl 
andere eisen onder „nationale con -
troles” vallen (zie paragraaf 119);- de controles in Hongarije met be -
trekking tot de minimumeisen die 
van toepassing zijn op bepaalde 
maatregelen in het kader van de 
programma’s voor plattelandsont -
wikkeling ontoereikend waren (zie 
paragraaf 136). De eis betreffende 
de opslagcapaciteit voor dierlijke 
mest was geen onderdeel van de 
controles in de Tsjechische Repu -
bliek en Roemenië. In Roemenië 
waren niet alle aspecten van de 
minimumeisen voor het gebruik 
van gewasbeschermingsmiddelen 
vastgelegd en daarom werd bij de 
controles slechts nagegaan of er 
alleen geautoriseerde producten 
werden gebruikt.
142  
Eén intrinsieke beperking van het 
controlesysteem met betrekking tot de 
randvoorwaarden is het feit dat som -
mige eisen naar hun aard moeilijk te 
controleren zijn. Zo kunnen sommige 
eisen slechts gedurende een bepaalde 
periode van het jaar of bij afwezigheid 
van bepaalde weersomstandigheden 
(zoals sterke wind of vorst) worden 
gecontroleerd, wat niet noodzakelij -
kerwijs samenvalt met het tijdstip van 
het controlebezoek ter plaatse. Bij de 
vier bezochte lidstaten werd de over -
grote meerderheid van de controles in 
de tweede helft van het jaar verricht. 
In de wintermaanden of in de belang -
rijkste vegetatieperioden vonden er 
geen controles plaats (Hongarije en 
Roemenië) of slechts een zeer klein 
deel ervan. Behalve dat dit in strijd is 
met bepaalde wettelijke eisen, bete -
kent het ook dat bepaalde watergere -
lateerde eisen niet visueel ter plaatse 
kunnen worden geverifieerd.89 Verordening (EG) 
nr. 1122/2009 van de 
Commissie van 30 november 
2009 tot vaststelling van 
bepalingen ter uitvoering van 
Verordening (EG) nr. 73/2009 
van de Raad wat betreft de 
randvoorwaarden, de 
modulatie en het geïntegreerd 
beheers- en controlesysteem 
in het kader van de bij 
verordening ingestelde 
regelingen inzake 
rechtstreekse steunverlening 
aan landbouwers en ter 
uitvoering van Verordening  
(EG) nr. 1234/2007 van de Raad 
wat betreft de 
randvoorwaarden in het kader 
van de steunregeling voor de 
wijnsector (PB L 316 van 
2.12.2009, blz. 65).
90 In alle vier de lidstaten zijn de 
voor de selectie van de 
steekproef gebruikte 
risicofactoren in de loop van 
de jaren veranderd, waaruit 
blijkt dat het niet eenvoudig is 
om de juiste factoren vast te 
stellen.
50 Opmerkingen
143  
Aan de doeltreffendheid van de con -
troles wordt ook afbreuk gedaan door 
het feit dat verklaringen van de land -
bouwers zelf, met name het meststof -
fenregister (dat gegevens bevat over 
de bemestingsperiode en de hoeveel -
heid aangebrachte bemesting), een 
belangrijke bewijsbron vormen. Hoe 
vaker het register wordt bijgewerkt, 
hoe accurater de informatie zal zijn. 
Het register moet continu worden 
bijgehouden (Hongarije, Roemenië 
en Slowakije) of aan het eind van de 
maand worden bijgewerkt (Tsjechische 
Republiek).
144  
Ten slotte zijn bij veel eisen de kos -
ten voor landbouwers om eraan te 
voldoen (bijv. gederfde productie of 
inkomsten) hoger dan de boete die 
waarschijnlijk zal worden opgelegd, 
d.w.z. het steunbedrag zal maximaal 
met 5 %91 worden gekort en daarom 
hebben dergelijke kortingen geen 
echte afschrikkende werking92.
Het potentieel van 
maatregelen voor 
plattelandsontwikkeling om 
problemen op het gebied 
van de waterkwaliteit aan te 
pakken wordt niet ten volle 
benut
145  
De maatregelen ter aanvulling van 
bestaande wetgeving (zoals de nitraat -
richtlijn) die werden uiteengezet in de 
stroomgebiedbeheerplannen waren 
voornamelijk gekoppeld aan program -
ma’s voor plattelandsontwikkeling93.146  
Deze programma’s bevatten een reeks 
maatregelen waartoe de doelgroe -
pen (bijv. landbouwers) zich vrijwillig 
kunnen verbinden. Begunstigden van 
plattelandsontwikkelingsmaatregelen 
zeggen toe specifieke door hun lid -
staat gestelde voorwaarden te zullen 
nakomen.
Minder dan 30 % van de 
landbouwgrond valt onder 
agromilieuregelingen 
die kunnen leiden tot 
een verbetering van de 
waterkwaliteit
147  
De Rekenkamer constateerde dat de 
druk op water door verontreiniging 
uit de landbouw in zeer algemene 
termen werd beschreven in de pro -
gramma’s voor plattelandsontwikke -
ling 2007-2013 van de vier lidstaten 
en niet noodzakelijkerwijs consis -
tent94 was met de informatie in de 
stroomgebiedbeheerplannen95.
148  
In Verordening (EG) nr. 1974/200696 van 
de Commissie worden de maatregelen 
aangegeven die deel zouden kunnen 
uitmaken van een programma voor 
plattelandsontwikkeling. De belang -
rijkste in de vier lidstaten gebruikte 
maatregelen met een directe positieve 
impact op de waterkwaliteit zijn de 
volgende:
— maatregel 121 „modernisering 
van landbouwbedrijven”: de vier 
lidstaten97 gebruikten deze maat -
regel om opslagtanks voor dierlijke 
mest te financieren. De jaarlijkse 
uitvoeringsverslagen waarin de 
voortgang van de maatregelen 
wordt beschreven, bevatten geen 
informatie over het aantal opslag -
voorzieningen en de gecofinan -
cierde investeringskosten;91 In de verordening van de 
Commissie wordt de korting in 
de regel op 3 % van het 
toegekende bedrag 
vastgesteld. De lidstaten 
kunnen besluiten geen 
kortingen op te leggen, het 
percentage te verlagen tot 1 % 
of te verhogen tot maximaal 
5 %. Hogere percentages zijn 
van toepassing op gevallen 
van herhaalde niet-naleving 
en op gevallen waarin volgens 
de lidstaten sprake is van 
opzettelijke niet-naleving.
92 Zie Speciaal verslag nr. 8/2008, 
paragraaf 69.
93 Er is één programma voor 
plattelandsontwikkeling voor 
elk van de vier bezochte 
lidstaten.
94 Een soortgelijke opmerking 
werd door de Rekenkamer 
gemaakt in Speciaal verslag 
nr. 4/2014, paragraaf 52.
95 Terwijl de 
milieubeoordelingen in het 
kader van de programma’s 
voor plattelandsontwikkeling 
in 2006 werden opgesteld, 
moesten de milieuanalyses in 
het kader van de 
stroomgebiedbeheerplannen 
uiterlijk 22 december 2004 zijn 
afgerond (artikel 5 van de 
kaderrichtlijn water).
96 Verordening (EG) 
nr. 1974/2006 van de 
Commissie van 15 december 
2006 tot vaststelling van 
uitvoeringsbepalingen van 
Verordening (EG) 
nr. 1698/2005 van de Raad 
inzake steun voor 
plattelandsontwikkeling uit 
het Europees Landbouwfonds 
voor plattelandsontwikkeling 
(Elfpo) (PB L 368 van 
23.12.2006, blz. 15).
97 In Roemenië worden de 
opslagtanks in de regel 
beschikbaar gesteld door 
plaatselijke autoriteiten. Deze 
autoriteiten kwamen niet in 
aanmerking voor een subsidie 
in het kader van een 
programma voor 
plattelandsontwikkeling.
51 Opmerkingen
— maatregel 214 „agromilieubetalin -
gen” (zie paragraaf 13): het belang 
van de maatregel wat betreft 
de financiële middelen die in de 
programmeringsperiode 2007-2013 
werden toegewezen98 verschilt per 
lidstaat (zie tabel 8 );
— maatregel 221, „eerste bebossing99 
van landbouwgrond”: deze maat -
regel was geen prioriteit in de vier 
lidstaten want er waren maar zeer 
weinig financiële middelen aan 
toegewezen.149  
De Tsjechische Republiek en Honga -
rije rapporteerden ook100 dat maatre -
gel 211, „betalingen voor natuurlijke 
handicaps aan landbouwers in bergge -
bieden”, en/of maatregel 212, „betalin -
gen aan landbouwers in andere gebie -
den met handicaps dan berggebieden” 
bijdroegen tot de waterkwaliteit. De 
twee andere lidstaten meldden geen 
enkel gebied, hoewel ze ook midde -
len uitgaven in het kader van deze 
maatregelen. De Rekenkamer is van 
oordeel dat deze maatregelen alleen 
een indirecte impact hebben omdat 
het belangrijkste doel ervan is het 
continue gebruik van landbouwgrond 
te waarborgen. Instandhouding leidt 
niet tot een verbetering van de milieu -
situatie, maar de situatie verslechtert 
wel indien niet wordt gezorgd voor 
instandhouding101. In de Tsjechische 
Republiek ontvangen landbouwers al -
leen subsidie voor de instandhouding 
van grasland. Grasland komt de wa -
terkwaliteit meer ten goede102 dan land 
waarop gewassen worden verbouwd. 
Desondanks worden in alle gevallen 
betalingen gedaan om het bestaan -
de landschap in stand te houden/te 
behouden.98 Er worden in de 
programmeringsperiode 
2014-2020 minder middelen 
door de vier lidstaten 
toegewezen aan de 
equivalente maatregel. Dit is 
met name het geval in 
Slowakije (63 % minder) en 
Hongarije (43 % minder).
99 In een artikel van A. Bastrup-
Birk en P . Gundersen, getiteld 
„Water quality improvements 
from afforestation in an 
agricultural catchment in 
Denmark illustrated by the 
INCA model” (Verbeteringen 
in de waterkwaliteit door 
bebossing in een klein 
landbouwstroomgebied in 
Denemarken, geïllustreerd 
aan de hand van het 
INCA-model), gepubliceerd in 
Hydrology and Earth System 
Sciences, 8(4), blz. 764-777, 
wordt hierover het volgende 
gezegd: „Een verandering in 
landgebruik van intensieve 
landbouw tot bos leidt tot een 
aanzienlijke vermindering van 
nitraatuitspoelingsfluxen in de 
bodem en het 
oppervlaktewater, 
grotendeels door stopzetting 
van N-invoer uit meststoffen 
en dierlijke mest. […].”
100 Rapportage aan de Commissie 
over de vooraf vastgestelde 
indicator „R6 - gebied onder 
succesvol beheer dat tot de 
waterkwaliteit bijdraagt”: 
Tsjechische Republiek: 
844 717 ha (ofwel 20 % van de 
totale landbouwgrond) en 
Hongarije 59 959 ha (ofwel 1 % 
van de totale 
landbouwgrond).
101 Slowakije rapporteerde ook 
348 860 ha in het kader van 
maatregel 226, „herstel van 
bosbouwpotentieel en het 
treffen van preventieve 
maatregelen”. Omdat het 
voornaamste doel van de 
maatregel is door 
natuurrampen en branden 
beschadigde bossen te 
herstellen, heeft hij geen 
directe impact op de 
waterkwaliteit omdat hij niet 
leidt tot een toename van 
bosgebieden.
102 Grasland kan bodemerosie 
tegengaan. De 
bodemkwaliteit is in het 
algemeen ook beter dan die 
van bouwland en laat de 
regen beter door/meer regen 
door, waardoor er minder 
water afvloeit (met inbegrip 
van in of op de bodem 
aanwezige nutriënten).Tabel 8Financiële middelen voor maatregel 214, 
„agromilieubetalingen”, stand van 31.12.2014 (uitgedrukt 
in miljoen euro)
LidstaatBegroting (en als percentage van de 
in totaal beschikbare publieke mid -
delen in het kader van het program -
ma voor plattelandsontwikkeling)Uitvoering van de begroting (en als 
percentage van de begroting voor de 
maatregel)
Tsjechische 
Republiek1 101,2 (30 %) 1 085,7 (99 %)
Hongarije 1 137 ,3 (22 %) 1 169,6 (103  %)
Roemenië 1 270,6 (14 %) 1 340,9 (106  %)
Slowakije 390,2 (15 %) 35 7, 3 (92 %)
Bron:  Uitvoeringsverslagen 2014 betreffende de programma’s voor plattelandsontwikkeling.
52 Opmerkingen
150  
In het kader van maatregel 214, „agro -
milieubetalingen”, namen de lidstaten 
allerlei verschillende regelingen op. 
Op de verschillende regelingen zijn 
verschillende verplichtingen van toe -
passing die een beperking van of een 
verbod op het gebruik van meststoffen, 
een beperking van of een verbod op 
het gebruik van gewasbeschermings -
middelen en/of voorschriften betreffen -
de vruchtwisseling kunnen inhouden103. 
De verplichtingen die de landbouwer 
op zich neemt, moeten verder gaan 
dan de bestaande relevante wetgeving, 
waaronder RBE’s en GLMC-normen (zo 
moeten de eisen betreffende het ge -
bruik van meststoffen strenger zijn dan 
de eisen in de actieprogramma’s in het 
kader van de nitraatrichtlijn).151  
De regelingen waartoe landbouwers 
zich vrijwillig kunnen verbinden 
hebben niet allemaal evenveel suc -
ces bij landbouwers. In tabel 9  staan 
de meest succesvolle regelingen per 
lidstaat, waarbij het totale gebied 
(in ha) waarvoor in het kader van die 
regelingen steun werd ontvangen 
in de programmeringsperiode 2007-
2013, eind 2014 meer dan 10 % van de 
landbouwgrond van de lidstaat vormt. 
In de tabel zijn ook de verplichtingen 
weergegeven waaraan landbouwers 
zich moeten houden met betrekking 
tot het gebruik van meststoffen en ge -
wasbeschermingsmiddelen en regels 
betreffende vruchtwisseling.103 Door over te gaan op andere 
gewassen kan bodemerosie 
worden verminderd of 
voorkomen.Tabel 9Aandeel van landbouwgrond en na te komen verplichtingen in het kader van de 
succesvolste agromilieuregelingen, per 31.12.2014
LidstaatRegeling (en ondersteund oppervlak in ha1 als 
percentage van de totale landbouwgrond)Na te komen verplichtingen  
(de lijst is niet uitputtend)
Tsjechische 
RepubliekInstandhouding van grasland (16,5  %)Voor de twee belangrijkste subregelingen: beperking van de stikstoftoevoer bij 
de ene regeling en uitbanning van minerale meststoffen bij de andere.
Biologische landbouw (10,7  %)Uitsluitend gebruik van geautoriseerde meststoffen en 
gewasbeschermingsmiddelen.
Sinds 2009 toepassing van Verordening (EG) nr. 834/2007 van de Raad2.
HongarijeGeïntegreerde regeling voor de 
productie van akkerbouwgewassen(11 %)Een nutriëntenbeheersplan3 is vereist.
Vruchtwisselingsregels zijn van toepassing.
Uitsluitend gebruik van vastgestelde milieuvriendelijke 
gewasbeschermingsmiddelen.
RoemeniëGrasland met een „hoge natuur -
waarde” en traditionele landbouw(22,2  %)Het gebruik van pesticiden is niet toegestaan.
Het gebruik van minerale meststoffen is niet toegestaan en voor organische 
meststoffen geldt een beperking van de stikstoftoevoer.
SlowakijeMilieuvriendelijke 
landbouw - basisregeling(18,4  %)Uitsluitend gebruik van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen. Afhankelijk 
van de subregelingen: geen minerale meststoffen toegestaan of beperking van 
de stikstoftoevoer.
1  Het oppervlak dat in aanmerking wordt genomen is het totale oppervlak waarop agromilieuverbintenissen van toepassing zijn. Hetzelfde 
oppervlak kan verschillende keren worden meegerekend indien verschillende verplichtingen van toepassing zijn op hetzelfde land. Er zijn 
geen cijfers voor de afzonderlijke regelingen beschikbaar die dubbele tellingen uitsluiten.
2  Verordening (EG) nr. 834/2007 van de Raad van 28 juni 2007 inzake de biologische productie en de etikettering van biologische producten en 
tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 2092/91 (PB L 189 van 20.7.2007, blz. 1), die op 1.1.2009 in werking trad.
3  Het belangrijkste doel van een nutriëntenbeheersplan is de hoeveelheid meststoffen vast te stellen die op specifieke tijden nodig is, waarbij 
rekening wordt gehouden met bodemkenmerken, gewasbehoeften, klimaat, enz. om een optimaal gebruik van meststoffen te bereiken en 
zo overbemesting te voorkomen.
Bron:  Uitvoeringsverslagen 2014 betreffende de programma’s voor plattelandsontwikkeling.
53 Opmerkingen
152  
Op basis van de beschikbare infor -
matie schat de Rekenkamer dat in de 
vier lidstaten 15 % tot 30 % van de 
landbouwgrond in de programme -
ringsperiode 2007-2013 valt onder 
verschillende agromilieuverbintenis -
sen die de waterkwaliteit ten goede 
komen. In de Tsjechische Republiek, 
Hongarije en Roemenië hebben enkele 
van de belangrijkste regelingen echter 
betrekking op grasland (zie tabel 9 ). 
Deze regelingen hebben voornamelijk 
betrekking op bestaand grasland en 
hoewel instandhouding de situatie 
niet verbetert voor het milieu, zou 
het niet handhaven van de bestaande 
toestand die wel verslechteren.
153  
In overeenstemming met de bepalin -
gen van artikel 39 van Verordening 
(EG) nr. 1698/2005104 moeten landbou -
wers de verplichtingen die ze in het 
kader van een agromilieuregeling zijn 
aangegaan gedurende een perio -
de van vijf tot zeven jaar nakomen. 
Of landbouwers na de periode van 
vijf tot zeven jaar met soortgelijke 
verbintenissen zullen doorgaan, zal 
afhangen van een aantal factoren, 
zoals de beschikbaarheid van finan -
ciële steun in de vorm van subsidies en 
overwegingen met betrekking tot de 
winstgevendheid.
154  
Uit de analyse door de Rekenkamer 
van de verschillende verplichtingen 
die nagekomen moeten worden, blij -
ken de volgende tekortkomingen:
 — ondanks het belang van buffer -
stroken om water te beschermen 
werden in geen enkele agromili -
euregeling afmetingen voorge -
schreven groter dan die welke 
landbouwers in het kader van 
GLMC moeten nakomen (zie para -
graaf 135 en tekstvak 2 );— de meststofbeperkingen met 
betrekking tot de hoeveelheid 
stikstof per hectare die door de 
belangrijkste regelingen in Roe -
menië en Slowakije (zie tabel 9  
(basisregeling in Slowakije)) wor -
den opgelegd, liggen zeer dicht bij 
(Roemenië) of boven (Slowakije) de 
gemiddelde hoeveelheid stikstof 
die in het land wordt gebruikt en 
dus zijn de verwachte bijkomende 
voordelen voor de waterkwaliteit 
van dit soort regelingen klein;
— de belangrijkste regelingen die 
erosie helpen te bestrijden zijn 
regelingen met betrekking tot be -
staand grasland (zie paragraaf 152).
Het handhavingsmechanisme in 
het kader van de programma’s 
voor plattelandsontwikkeling 
had geen afschrikkende werking
155  
Regelingen in het kader van de 
agromilieumaatregel bevatten een 
aantal bepalingen die gunstig zijn 
voor de waterkwaliteit, maar die alleen 
doeltreffend zullen zijn als ze correct 
worden toegepast. Op grond van 
Verordening (EU) nr. 65/2011 van de 
Commissie105 zijn lidstaten verplicht 
om administratieve controles te ver -
richten van alle ontvangen steunaan -
vragen, evenals controles ter plaatse 
bij minstens 5 % van alle begunstigden 
of van de uitgaven, afhankelijk van de 
steunregeling.
156  
In haar jaarlijks activiteitenverslag van 
2014 formuleert de Commissie (DG 
Landbouw en Plattelandsontwikke -
ling) punten van voorbehoud bij de 
zekerheid106 die de controlesystemen 
voor uitgaven voor plattelandsont -
wikkeling in Roemenië en Hongarije 
verschaffen.104 Verordening (EG) 
nr. 1698/2005 van de Raad van 
20 september 2005 inzake 
steun voor 
plattelandsontwikkeling uit 
het Europees Landbouwfonds 
voor Plattelandsontwikkeling 
(Elfpo) (PB L 277 van 
21.10.2005, blz. 1).
105 De artikelen 11, 12 en 25 van 
Verordening (EU) nr. 65/2011 
van de Commissie van 
27 januari 2011 houdende 
uitvoeringsbepalingen van 
Verordening (EG) 
nr. 1698/2005 van de Raad met 
betrekking tot de toepassing 
van controleprocedures en 
van de randvoorwaarden in 
het kader van de 
steunmaatregelen voor 
plattelandsontwikkeling (PB 
L 25 van 28.1.2011, blz. 8).
106 De zekerheid dat de 
ingevoerde controlesystemen 
de nodige garanties 
verstrekken in verband met de 
wettigheid en de 
regelmatigheid van de 
onderliggende verrichtingen.
54 Opmerkingen
157  
De Rekenkamer is van oordeel dat het 
EU-controlesysteem voor agromili -
eusteun niet voldoende doeltreffend 
is107. De belangrijkste redenen zijn dat 
i) landbouwers weinig gestimuleerd 
worden om de verplichtingen na te 
komen doordat de geleverde inspan -
ningen niet onmiddellijk beloond 
worden met positieve effecten op het 
landbouwbedrijf, ii) er een laag con -
trolepercentage is voor controles ter 
plaatse108 en iii) het sanctiesysteem en 
de kortingen op de steun geen sterke 
afschrikkende werking hebben109.
Het beginsel „de vervuiler 
betaalt” wordt slechts 
beperkt toegepast op door 
de landbouw veroorzaakte 
diffuse verontreiniging
Het beginsel „de vervuiler 
betaalt” is moeilijk toe te passen
158  
Krachtens de richtlijn milieuaansprake -
lijkheid110 dient aan het voorkomen en 
herstellen van milieuschade uitvoering 
te worden gegeven door de bevor -
dering van het beginsel „de vervuiler 
betaalt”: een exploitant wiens activitei -
ten milieuschade hebben veroorzaakt, 
wordt financieel aansprakelijk gesteld. 
De richtlijn erkent ook dat aansprake -
lijkheid geen geschikt instrument is 
voor de aanpak van wijdverspreide, 
diffuse verontreiniging waarbij onmo -
gelijk een verband kan worden gelegd 
tussen negatieve milieueffecten en de 
handeling of nalatigheid van bepaalde 
individuele vervuilers.159  
De toepassing van het beginsel „de 
vervuiler betaalt” op het gebied van 
diffuse verontreiniging door de land -
bouw werpt methodologische proble -
men op: enerzijds is het moeilijk om 
vast te stellen wie de vervuiler is en 
anderzijds is het moeilijk om een oor -
zakelijk verband te leggen tussen een 
bepaalde praktijk door een landbou -
wer en de hoeveelheid verontreiniging 
of schade die is veroorzaakt.
160  
In de landbouw wordt het opleggen 
van beperkingen aan landbouwers 
(zoals de eisen die worden voorge -
schreven in de actieprogramma’s 
betreffende nitraten) zonder het ver -
strekken van financiële compensatie 
beschouwd als de toepassing van het 
beginsel „de vervuiler betaalt”. An -
derzijds is het zo dat als landbouwers 
worden beloond voor het vrijwillig 
uitvoeren van milieugerelateerde acti -
viteiten, bijvoorbeeld in het kader van 
maatregel 214, „agromilieubetalingen”, 
er eerder sprake is van het beginsel 
„De aanbieder ontvangt” dan van het 
beginsel „de vervuiler betaalt”.
161  
Een van de manieren om de milieu -
kosten in verband met verontreiniging 
terug te winnen („kosten voor mili -
euschade”) is de toepassing van een 
geschikt sanctiesysteem in het geval 
van niet-naleving van aan landbou -
wers opgelegde beperkingen. De 
Rekenkamer stelde in dit verband 
een aantal tekortkomingen vast (zie 
de paragrafen 120, 130, 144 en 157). 
Randvoorwaarden kunnen een nuttig, 
maar slechts gedeeltelijk antwoord 
bieden op het beginsel „de vervui -
ler betaalt” omdat de sancties niet 
worden berekend op basis van de 
kosten van de veroorzaakte schade en 
mogelijk dus slechts een deel van deze 
kosten dekken. In veel gevallen zijn de 
sancties niet evenredig aan de ernst 
van de inbreuk door de landbouwer op 
de randvoorwaarden.107 Zie Speciaal verslag 
nr. 23/2014 „Fouten in de 
uitgaven voor 
plattelandsontwikkeling: wat 
zijn de oorzaken en hoe 
worden ze aangepakt?”, de 
paragrafen 59, 62, 64 en 65 
(http://eca.europa.eu ).
108 Een percentage van 5 % (zie 
paragraaf 155) betekent dat 
een landbouwer waarschijnlijk 
gemiddeld eenmaal in de 20 
jaar wordt gecontroleerd.
109 In extreme gevallen, wanneer 
een landbouwer geen van de 
aangegane verbintenissen is 
nagekomen en de volledige 
steun wordt teruggevorderd, 
kan hij in dezelfde situatie 
terechtkomen als wanneer hij 
geen enkele verbintenis was 
aangegaan.
110 Overweging 2 van 
Richtlijn 2004/35/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 21 april 2004 
betreffende 
milieuaansprakelijkheid met 
betrekking tot het voorkomen 
en herstellen van 
milieuschade (PB L 143 van 
30.4.2004, blz. 56), gewijzigd 
bij de Richtlijnen 2006/21/EG 
(PB L 102 van 11.4.2006, blz. 15) 
en 2009/31/EG (PB L 140 van 
5.6.2009, blz. 114).
55 Opmerkingen
162  
Een andere manier om het beginsel 
„de vervuiler betaalt” toe te passen en 
kosten terug te winnen is door econo -
mische instrumenten te gebruiken (zo -
als milieubelasting op meststoffen of 
gewasbeschermingsmiddelen). Zowel 
Slowakije als de Tsjechische Republiek 
waren van plan om economische 
instrumenten voor dit soort doelein -
den te gebruiken, terwijl Hongarije 
noch Slowakije het mogelijke gebruik 
van economische instrumenten in 
hun stroomgebiedbeheerplannen 
vermeldden.
De Commissie verzoekt de 
lidstaten niet om ervoor te 
zorgen dat de kosten van 
diffuse verontreiniging worden 
teruggewonnen
163  
De kaderrichtlijn water (artikel 9) 
bepaalt dat de verschillende soorten 
watergebruik111 naar behoren moeten 
bijdragen aan het terugverdienen van 
de kosten112 van de waterdiensten. De 
naleving van artikel 9 van de richtlijn is 
een van criteria om de naleving te eva -
lueren van een specifieke ex-antevoor -
waarde die in de programmeringspe -
riode 2014-2020 van toepassing is.164  
De Commissie heeft de naleving van 
artikel 9 in het kader van de goedkeu -
ring van de partnerschapsovereen -
komsten beoordeeld, en meer in het 
bijzonder met betrekking tot de land -
bouw in het kader van de goedkeuring 
van de programma’s voor plattelands -
ontwikkeling 2014-2020. Bij alle vier de 
lidstaten merkte de Commissie op dat 
de kosten als gevolg van diffuse ver -
ontreiniging door de landbouwsector 
moeten worden berekend en opgeno -
men in de economische analyse van 
de kosten en de terugwinning ervan, 
maar zij vraagt niet om een actie -
plan voor lidstaten die de kosten van 
diffuse verontreiniging niet of slechts 
gedeeltelijk terugwinnen.
165  
In een mededeling van 2015113 ver-
klaarde de Commissie dat het aantal 
maatregelen in de stroomgebiedbe -
heerplannen dat ervoor moet zorgen 
dat de milieukosten en de kosten van 
hulpbronnen worden terugverdiend, 
beperkt is. De Commissie heeft nog 
geen richtsnoer gepubliceerd over 
mogelijke methoden om kosten terug 
te winnen en de beste praktijken op 
dat gebied.111 Dit omvat alle activiteiten die 
een significante impact 
hebben op de waterstatus.
112 De kosten van waterdiensten 
bestaan uit milieukosten en 
kosten van de hulpbronnen. 
Milieukosten zijn de kosten 
veroorzaakt door de schade 
die het watergebruik 
toebrengt aan het milieu, de 
ecosystemen en al diegenen 
die daarvan gebruikmaken 
(bijv. een afname van de 
ecologische kwaliteit van 
aquatische ecosystemen of de 
verzilting en het verval van 
vruchtbare bodems). Kosten 
van hulpbronnen zijn kosten 
die worden veroorzaakt 
doordat andere vormen van 
benutting in mindere mate 
kunnen worden toegepast 
omdat de hulpbron in kwestie 
zo snel wordt uitgeput dat de 
natuurlijke aanvullings- en 
herstelmechanismen dit niet 
kunnen compenseren (bijv. bij 
overmatige onttrekking van 
grondwater).
113 COM(2015) 120 final van 
9 maart 2015 — De 
kaderrichtlijn water en de 
overstromingsrichtlijn: acties 
om de „goede toestand” van 
EU-wateren te bereiken en 
overstromingsrisico’s te 
beperken.
56
 Conclusies en 
aanbevelingen
166  
De vier lidstaten hebben nog wel een 
lange weg te gaan om een goede 
kwaliteit van het oppervlaktewater, de 
hoofddoelstelling van de kaderricht -
lijn water, te bereiken. Ze moeten zich 
meer inspannen om de vooruitgang 
op het gebied van waterkwaliteit te 
versnellen.
Gebruik van stroomge -
biedbeheerplannen als 
instrument voor het 
bereiken van een betere 
waterkwaliteit
167  
De invoering van stroomgebiedbe -
heerplannen als instrument voor ge -
integreerd waterbeheer was een van 
de sterke punten van de kaderrichtlijn 
water van 2000, maar in de praktijk 
vertonen de plannen tekortkomingen 
wat betreft de vaststelling van de ver -
ontreinigingsdruk en van corrigerende 
maatregelen.
168  
Uit een vergelijking tussen de stroom -
gebiedbeheerplannen van 2009 en 
de geactualiseerde ontwerpplannen 
van 2015 van de vier lidstaten bleek 
dat de ecologische en chemische 
toestand van waterlichamen weinig 
is verbeterd. De Rekenkamer stelt 
echter vast dat de vooruitgang op het 
gebied van individuele elementen die 
samen de toestand vormen, verhuld 
kan zijn door de toepassing van de 
regel „one out all out”114. Het was te 
verwachten dat er weinig verbetering 
heeft plaatsgevonden gezien het hoge 
aantal waterlichamen dat vrijgesteld 
was van de termijn van 2015 voor het 
bereiken van een goede toestand (zie 
de paragrafen 26, 27, 45 en 46).169  
Tekortkomingen in de monitoringsys -
temen van de vier lidstaten resul -
teerden in een gebrek aan gegevens 
over het soort verontreiniging dat er 
de oorzaak van was dat een waterli -
chaam geen goede toestand bereikte, 
alsmede over het relatieve belang 
van de verschillende verontreini -
gingsbronnen. De vergelijkbaarheid 
van gegevens werd ook negatief 
beïnvloed door het feit dat er grote 
verschillen tussen de vier lidstaten 
bestonden wat betreft het aantal 
specifieke fysisch-chemische veront -
reinigende stoffen dat werd geëvalu -
eerd. Het gebrek aan alomvattende 
gegevens vormt een belemmering 
voor het vaststellen van gerichte en 
kosteneffectieve maatregelen (zie de 
paragrafen 28-32).
170  
De lidstaten toonden weinig ambitie 
bij het vaststellen van maatregelen 
om de situatie recht te zetten en als 
gevolg hiervan hadden de stroom -
gebiedbeheerplannen in dit opzicht 
weinig toegevoegde waarde (zie de 
paragrafen 33-41), aangezien:
— ze gericht waren op „basismaatre -
gelen”, d.w.z. op de uitvoering van 
bestaande wetgeving (EU-richtlij -
nen) en
— „andere basismaatregelen” en 
„aanvullende maatregelen” ofwel 
niet alle verontreinigingsproble -
men aanpakken, geen evaluatie 
bevatten van de mogelijkheden 
die sommige instrumenten bieden, 
ofwel geen duidelijke reikwijdte 
hebben.114 De definitieve toestand van 
een waterlichaam wordt 
bepaald door het slechtste 
element dat in het 
beoordelingsproces wordt 
aangetroffen.
57 Conclusies en aanbevelingen
171  
Verder wordt de verwachte impact 
van de verschillende maatregelen 
hoogstens ten dele aangegeven in de 
stroomgebiedbeheerplannen. Infor -
matie over de bedragen die nodig zijn 
om de maatregelen uit te voeren en 
over de waarschijnlijke beschikbaar -
heid ervan is incompleet. Er werd niet 
altijd gezorgd voor coördinatie tussen 
degenen die de stroomgebiedbeheer -
plannen opstelden en degenen die de 
middelen goedkeurden en toewezen 
(zie de paragrafen 42-44).
172  
De Commissie publiceerde in sa -
menwerking met de lidstaten richt -
snoeren voor de toepassing van de 
kaderrichtlijn water. Daarnaast zette 
de Commissie in verschillende me -
dedelingen aanbevelingen voor de 
afzonderlijke lidstaten uiteen betref -
fende de stroomgebiedbeheerplannen 
van 2009. Naar aanleiding van de in 
de plannen van 2009 geconstateerde 
tekortkomingen stelde de Commissie 
geen inbreukprocedures in voor de 
vier lidstaten. Maatregelen die werden 
uiteengezet in de operationele pro -
gramma’s voor 2014-2020 als gevolg 
van de niet-naleving van de relevante 
ex-antevoorwaarden bestreken niet 
al deze tekortkomingen. In plaats 
daarvan vertrouwt de Commissie op 
de goede wil van de lidstaten en hun 
toezegging om de inspanningen op 
te voeren op basis van de verzoeken 
waarvan in notulen van bilaterale 
vergaderingen melding werd gemaakt. 
In de ontwerpstroomgebiedbeheer -
plannen van 2015 staat nog steeds een 
groot aantal vrijstellingen van de ter -
mijn voor het bereiken van een goede 
toestand, en veel van de tekortkomin -
gen die de Rekenkamer en de Commis -
sie met betrekking tot het vaststellen 
van geschikte maatregelen hebben 
geconstateerd, doen zich nog steeds 
voor (zie de paragrafen 47-50).Aanbeveling 1
De Commissie moet:
a) richtsnoeren opstellen voor meer 
gedifferentieerde rapportage over 
de vooruitgang met betrekking tot 
de waterkwaliteit, die momenteel 
verhuld is door de toepassing van 
het beginsel „one out all out”;
b) de vergelijkbaarheid van gegevens 
bevorderen door bijvoorbeeld 
de verschillen in het aantal fy -
sisch-chemische stoffen dat ten be -
hoeve van de ecologische toestand 
wordt beoordeeld te verkleinen;
c) de vooruitgang van de lidstaten 
met betrekking tot de doelstelling 
van de kaderrichtlijn water, name -
lijk het bereiken van een goede 
waterkwaliteit, blijven volgen.
De lidstaten moeten:
d) zorgen voor goede monitoring van 
de waterkwaliteit om accurate in -
formatie te hebben over de situatie 
en de oorsprong van de veront -
reiniging per waterlichaam, zodat 
de doelgerichtheid en de kosten -
effectiviteit van de corrigerende 
maatregelen kan worden vergroot. 
Voor de landbouw kan dit bij -
voorbeeld betekenen dat er een 
doeltreffende combinatie moet 
worden gevonden tussen verplich -
te en vrijwillige maatregelen;
e) ervoor zorgen dat ze in hun stroom -
gebiedbeheerplannen i) het gebruik 
van vrijstellingen van de termijnen 
van de kaderrichtlijn water duidelijk 
onderbouwen ii) informatie ver -
strekken over de wijze waarop de 
uitvoering van de maatregelen zal 
worden gefinancierd en iii) informa -
tie verstrekken over de verwachte 
impact van de maatregelen;
f) zorgen voor coördinatie tussen 
instanties die maatregelen in 
de stroomgebiedbeheerplan -
nen vaststellen en instanties die 
58 Conclusies en aanbevelingen
de financiering van projecten 
goedkeuren.
Uitvoering van 
maatregelen om 
verontreiniging die door 
stedelijk en industrieel 
afvalwater wordt 
veroorzaakt te 
verminderen
173  
De lidstaten hebben vooruitgang 
geboekt bij het verwijderen van 
organische en nutriëntenverontreini -
ging uit afvalwater dat door stedelijke 
afvalwaterzuiveringsinstallaties wordt 
geloosd. De instrumenten die be -
schikbaar waren om verontreiniging 
in afvalwater te verminderen, zoals 
het handhavingsmechanisme en de 
waterverontreinigingsheffing, werden 
echter niet optimaal benut.
Agglomeraties
174  
Wat betreft de uitvoering van de richt -
lijn inzake de behandeling van stede -
lijk afvalwater (zie de paragrafen 53-
65), namelijk de „basismaatregelen” 
betreffende de verontreiniging door 
agglomeraties, werd er vooruitgang 
geboekt met betrekking tot de opvang 
van afvalwater (d.w.z. een toename 
van het aantal huishoudens dat was 
aangesloten op een rioolstelsel en een 
afvalwaterzuiveringsinstallatie) en de 
geschikte behandeling van afvalwater. 
Alle vier de lidstaten liepen echter 
achter op de tussentijdse of definitieve 
uitvoeringstermijnen van de richtlijn 
(zie ook de conclusies en aanbevelin -
gen in Speciaal verslag nr. 2/2015).175  
In de stroomgebiedbeheerplannen 
van 2009 ontbrak informatie over 
„andere basismaatregelen” en „aanvul -
lende maatregelen” die vereist waren 
voor waterlichamen die geen goede 
toestand hadden bereikt:
— bij afvalwater dat nog niet was 
verbonden met een afvalwater -
zuiveringsinstallatie werd niet 
aangegeven hoe de belasting zou 
worden aangepakt (belasting van 
agglomeraties vanaf 2 000 i.e. die 
door individuele systemen wordt 
opgevangen en belasting van ag -
glomeraties met minder dan 2 000 
i.e.) (zie paragrafen 58-60);
— er wordt niet aangegeven voor 
welke stedelijke afvalwaterzuive -
ringsinstallaties strengere emissie -
limieten nodig zijn (uitgezonderd 
het plan van Roemenië) (zie de 
paragrafen 66-68);
— het probleem van microverontrei -
nigingen werd niet aan de orde ge -
steld. Er zijn geen EU- en nationale 
wettelijke bepalingen in de vier 
lidstaten voor emissielimieten (zie 
de paragrafen 69 en 70).
176  
Met betrekking tot het handha -
vingsmechanisme concludeert de 
Rekenkamer dat het systeem van de 
zelfcontroles die de exploitanten van 
afvalwaterzuiveringsinstallaties op hun 
effluenten verrichten, in het algemeen 
bevredigend was. Het systeem van 
openbare inspecties vertoont echter 
tekortkomingen, omdat de frequentie 
van de inspecties niet was voorge -
schreven en in sommige lidstaten laag 
was (Slowakije) of niet kon worden 
beoordeeld (Hongarije). Daarnaast 
hebben de controles in Roemenië een 
beperkte afschrikkende werking om -
dat bij overschrijding van de emissie -
limieten de voorkeur wordt gegeven 
aan waarschuwingen boven boetes 
(zie de paragrafen 71-78).
59 Conclusies en aanbevelingen
177  
Bij de toepassing van het beginsel „de 
vervuiler betaalt” zijn degenen die 
afvalwater lozen een waterverontrei -
nigingsheffing verschuldigd, maar er 
bestaan enkele uitzonderingen in de 
Tsjechische Republiek, Roemenië en 
Slowakije. De heffing is niet verschul -
digd voor alle parameters van organi -
sche en nutriëntenverontreiniging en 
de hoogte van de heffing per veront -
reinigende stof (per lozing in mg/l) 
verschilt aanzienlijk tussen de vier 
lidstaten. In de Tsjechische Republiek 
en Slowakije kan de heffing dienen 
als stimulans om te voldoen aan de 
emissielimieten die voor sommige 
parameters in de vergunningen zijn 
vastgelegd (omdat er geen heffing is 
verschuldigd als er aan de emissieli -
mieten wordt voldaan), terwijl de hef -
fing in Hongarije en soms in Roemenië 
kan dienen als stimulans om voor die 
parameters ruim onder de emissieli -
mieten te blijven als er een heffing in 
rekening wordt gebracht. Of de hef -
fing als stimulans werkt, hangt af van 
de verschuldigde bedragen: in geen 
enkel stroomgebiedbeheerplan werd 
de afschrikkende werking beoordeeld 
(zie de paragrafen 79-82).
Industriële installaties
178  
Bepaalde categorieën industriële 
installaties vallen onder de reikwijdte 
van de richtlijn inzake industriële emis -
sies („basismaatregel”). In de conclu -
sies betreffende de beste beschikbare 
technieken die door de Commissie per 
soort industrie worden vastgesteld 
zijn emissielimieten aangegeven. Eind 
2015 waren er nog maar zeven van 
dit soort conclusies vastgesteld (zie 
paragraaf 85).179  
In de stroomgebiedbeheerplannen 
van 2009 ontbraken „andere basis -
maatregelen” en „aanvullende maat -
regelen” voor waterlichamen die geen 
goede toestand bereiken: er waren 
geen maatregelen die gericht waren 
op specifieke vormen van veront -
reiniging of specifieke lozers van 
afvalwater (zoals een aanwijzing van 
de specifieke stoffen en limieten die 
in de lozingsvergunningen moesten 
worden opgenomen). Hongarije en 
Slowakije namen de evaluatie van de 
procedure voor de afgifte van vergun -
ningen of van specifieke vergunnin -
gen echter als maatregelen op in hun 
stroomgebiedbeheerplannen. Maar de 
Rekenkamer achtte de evaluatie niet 
doeltreffend vanwege verschillende 
tekortkomingen en omissies (zie de 
paragrafen 87-92).
180  
De Rekenkamer concludeert dat (zie 
de paragrafen 89-91):
— bij de vaststelling van emissieli -
mieten de bevoegde autoriteiten 
in zekere mate afhankelijk zijn van 
de informatie die de lozers van 
afvalwater zelf verstrekken. Dit is 
met name het geval als nationale 
wettelijke bepalingen limieten 
alleen als richtsnoer vaststel -
len of helemaal geen limieten 
vaststellen;
— in de afvalwaterlozingsvergunnin -
gen van stedelijke afvalwaterzui -
veringsinstallatie die industrieel 
afvalwater opvangen zijn slechts in 
enkele gevallen limieten voor an -
dere verontreinigende stoffen dan 
organisch materiaal en nutriënten 
aangegeven.
60 Conclusies en aanbevelingen
181  
Met betrekking tot het handha -
vingsmechanisme worden er door 
installaties die niet onder de richtlijn 
industriële emissies vallen, weinig 
openbare inspecties uitgevoerd in 
het geval van indirecte lozingen via 
een openbaar rioolstelsel. In plaats 
daarvan verrichtten de exploitanten 
van stedelijke afvalwaterzuiveringsin -
stallaties in de meeste gevallen (85 % 
in de steekproef van 28 gecontroleer -
de afvalwaterzuiveringsinstallaties) 
controles in de industriële installaties 
zelf. De in de Tsjechische Republiek en 
Slowakije opgelegde boetes hebben 
echter waarschijnlijk een beperkte 
afschrikwekkende werking. Bij inspec -
ties van directe lozingen is de situatie 
vergelijkbaar met de situatie die in 
paragraaf 176 is beschreven (inspecties 
van stedelijke afvalwaterzuiveringsin -
stallaties) (zie de paragrafen 93-97).
182  
De waterverontreinigingsheffing kan 
slechts zelden dienen als stimulans om 
te voldoen aan de emissielimieten in 
de vergunningen of daar zelfs ruim on -
der te blijven, omdat de heffing slechts 
verschuldigd is voor een beperkt aan -
tal verontreinigende stoffen (organisch 
materiaal, nutriënten en enkele zware 
metalen) (zie paragraaf 98).Aanbeveling 2
De Commissie moet:
a) beoordelen hoe ze het best 
bindende criteria kan vaststellen 
voor doeltreffende inspecties door 
de lidstaten van afvalwaterzuive -
ringsinstallaties die niet onder de 
richtlijn industriële emissies vallen.
De lidstaten moeten:
b) aangeven voor welke waterlicha -
men, vanwege de onbevredigen -
de kwaliteit ervan, maatregelen 
moeten worden genomen tegen 
specifieke lozers van afvalwater. 
Voor stedelijke afvalwaterzuive -
ringsinstallaties betreft dit het 
vaststellen van emissielimieten in 
de vergunningen die strenger zijn 
dan de wettelijke emissielimieten 
voor parameters van organische 
en nutriëntenverontreiniging en 
het vaststellen van limieten voor 
prioritaire en andere chemische 
stoffen of microverontreinigingen;
c) de doeltreffendheid van de hand -
havingsmechanismen beoordelen 
en waarborgen, met name de te 
behalen reikwijdte en de afschrik -
wekkende werking van de toege -
paste sancties;
d) het potentiële gebruik van de wa -
terverontreinigingsheffing als eco -
nomisch instrument beoordelen 
en als een manier om het beginsel 
„de vervuiler betaalt” toe te passen 
bij tenminste de belangrijkste stof -
fen die een negatief effect hebben 
op de waterkwaliteit.
61 Conclusies en aanbevelingen
Uitvoering van 
maatregelen om diffuse 
verontreiniging door de 
landbouw aan te pakken
183  
In het algemeen maakten de lidstaten 
beter gebruik van de nitraatrichtlijn, 
maar ze waren terughoudend in het 
gebruik van alle beschikbare instru -
menten, zoals de handhavingsmecha -
nismen, de GLMC-normen in het kader 
van de randvoorwaarden, de maatre -
gelen voor plattelandsontwikkeling en 
het beginsel „de vervuiler betaalt”.
184  
Met betrekking tot de uitvoering van 
de nitraatrichtlijn - de belangrijkste 
„basismaatregel” voor verontreini -
ging door de landbouw, scherpten 
de Tsjechische Republiek, Hongarije 
en Roemenië geleidelijk de eisen aan 
waaraan landbouwers in nitraatgevoe -
lige zones moesten voldoen. Dit was 
voornamelijk het gevolg van actie van 
de Commissie. Slowakije volgde de ad -
viezen van de Commissie niet voldoen -
de op en daarom startte de Commissie 
in 2012 een inbreukprocedure tegen 
het land (zie de paragrafen 101-110).
185  
Ondanks de verbeteringen in de 
drie lidstaten is er nog steeds ruimte 
om de eisen aan te scherpen (zie de 
p aragrafen 111-115).186  
De trend in eutrofiëring kan niet 
worden beoordeeld vanwege on -
vergelijkbare reeksen gegevens. 
De Rekenkamer constateert dat de 
rapportageperiode in het kader van de 
nitraatrichtlijn niet overeenkomt met 
de rapportageperiode in het kader van 
de kaderrichtlijn water (zie paragra -
fen 113 en 114).
187  
Met betrekking tot „andere basismaat -
regelen” en „aanvullende maatrege -
len” (zie de paragrafen 123-129 en 135-
137) concludeert de Rekenkamer dat:
— maatregelen betreffende het 
gebruik van pesticiden vaag waren 
of verwezen naar actieplannen 
voor pesticiden. In deze plannen 
ontbraken echter ten dele ge -
kwantificeerde doelstellingen, 
uitvoeringstermijnen en informa -
tie over de middelen die nodig 
waren om de maatregelen uit te 
voeren. Medio 2015 waren er nog 
geen inbreukprocedures door de 
Commissie gestart op grond van 
tekortkomingen in deze plannen;
— er ruimte is om de GLMC-normen 
en „minimumeisen” op het gebied 
van plattelandsontwikkeling aan te 
scherpen. De Commissie beoor -
deelt niet systematisch of de be -
staande eisen doeltreffend genoeg 
waren om te kunnen voldoen aan 
de waterbeleidsdoelstellingen van 
de EU en controleert alleen of ze 
bestaan en relevant zijn;
62 Conclusies en aanbevelingen
— de lidstaten geen limieten vaststel -
den voor de hoeveelheid fosfor -
houdende meststoffen die op het 
land mag worden aangebracht 
(kg/ha);
— de lidstaten voorna -
melijk vertrouwden op 
agromilieumaatregelen.
188  
Het potentieel van plattelandsont -
wikkeling om punten van zorg op het 
gebied van de waterkwaliteit aan te 
pakken wordt niet ten volle benut (zie 
de paragrafen 145-154):
— de hoeveelheid landbouwgrond 
waarop agromilieuverbintenissen 
ten gunste van de waterkwaliteit 
van toepassing waren, bedroeg 
tussen de 15 % en 30 % in de pro -
grammeringsperiode 2007-2013. 
Een groot deel hiervan betreft ech -
ter verbintenissen die landbouwers 
waren aangegaan voor de instand -
houding van bestaand grasland. 
Instandhouding is positief, maar 
leidt niet tot een verbetering van 
de waterkwaliteit. Daarnaast is de 
langetermijnimpact op de wa -
terkwaliteit niet noodzakelijkerwijs 
gegarandeerd omdat slechts voor 
een periode van vijf tot zeven jaar 
moet worden voldaan aan deze 
verplichtingen;
— beperkingen met betrekking tot 
de hoeveelheid stikstofhouden -
de meststof die per hectare land 
mag worden gebruikt, liggen in de 
buurt van of boven het gemiddel -
de dat in Roemenië en Slowakije 
wordt gebruikt en dus zijn de 
bijkomende voordelen voor de 
waterkwaliteit waarschijnlijk klein.189  
Een landbouwer kan te maken krijgen 
met een hele reeks handhavingsme -
chanismen: door de EU gereguleerde 
controles van de randvoorwaarden en 
controles van betalingen in het kader 
van plattelandsontwikkeling, alsmede 
„nationale controles” in het kader van 
de nitraatrichtlijn en op het gebied van 
gewasbeschermingsmiddelen (zie de 
paragrafen 116-122, 130-132, 138-144 
en 155-157). Al deze controles worden 
beïnvloed door intrinsieke beperkin -
gen, zoals belangrijk bewijs in de vorm 
van door landbouwers zelf opgestelde 
verklaringen. Daarnaast,
— is de afschrikwekkende werking 
bij randvoorwaarden en controles 
in het kader van plattelandsont -
wikkeling beperkt. Dit komt vooral 
door de opzet ervan: de reikwijdte 
is beperkt (respectievelijk 1 % en 
5 %) en de sancties (steunreduc -
ties) zijn lager dan de kosten van 
naleving. De „nationale contro -
les” in het kader van de nitraat -
richtlijnen hebben soortgelijke 
tekortkomingen;
— wezen alle bezochte lidstaten be -
halve Slowakije in hun actieplan -
nen op het gebied van pesticiden 
op de noodzaak om de handha -
ving van verplichtingen in verband 
met pesticiden te versterken. Ten 
tijde van de controle specificeer -
den de vier lidstaten niet de met 
hun controles te behalen reikwijd -
te, noch de boetes voor alle soor -
ten inbreuken.
63 Conclusies en aanbevelingen
190  
Verder wordt het beginsel van geïn -
tegreerde plaagbestrijding pas een 
verplicht vereiste in het kader van de 
randvoorwaarden als er vooruitgang is 
geboekt op gebieden zoals richtsnoe -
ren, beroepskwalificaties en de vast -
stelling van controleerbare vereisten 
(zie paragraaf 131).
191  
De toepassing van het beginsel „de 
vervuiler betaalt” op het gebied van 
diffuse verontreiniging door landbouw 
stuit op methodologische problemen. 
Landbouwers verplichtingen opleggen 
zonder financiële compensatie (zoals 
het geval is bij actieprogramma’s op 
het gebied van nitraten) wordt vaak 
gezien als een manier om het beginsel 
„de vervuiler betaalt” toe te passen. 
Het opleggen van sancties in het 
geval van niet-naleving kan de door 
verontreiniging veroorzaakte kosten 
compenseren. De Rekenkamer stelde 
echter een aantal tekortkomingen 
met betrekking tot het gebruik van 
boetes vast. Een andere manier om 
het beginsel toe te passen is door de 
heffing van milieubelasting (zoals be -
lasting op meststoffen of pesticiden); 
de Tsjechische Republiek en Slowakije 
zijn van plan om het gebruik van dit 
soort belastingen te bestuderen. De 
Commissie heeft de vier lidstaten ech -
ter niet verzocht om specifieke actie 
te ondernemen teneinde ervoor te 
zorgen dat de kosten worden terugge -
wonnen, en geen richtsnoeren gepu -
bliceerd voor mogelijke methoden om 
de kosten terug te verdienen (zie de 
paragrafen 158-165).Aanbeveling 3
De Commissie moet:
a) zich blijven inspannen om te 
waarborgen dat lidstaten optimaal 
gebruik maken van de vereisten 
in het kader van de actieprogram -
ma’s op het gebied van nitraten 
en dat ze de actieplannen op het 
gebied van pesticiden binnen een 
redelijke termijn uitvoeren;
b) systematisch niet alleen het be -
staan, maar ook de toereikendheid 
beoordelen van de GLMC-normen 
en de minimumeisen die door de 
lidstaten zijn vastgesteld;
c) de invoering overwegen van een 
verplichting om de hoeveelheid 
fosfor die op het land mag worden 
aangebracht te beperken, zoals die 
al bestaat bij stikstof;
d) de mogelijkheid verkleinen van 
dubbele rapportage door de 
lidstaten betreffende de eutrofi -
eringstoestand door de rappor -
tages in het kader van de nitraat -
richtlijn en de kaderrichtlijn water 
op elkaar af te stemmen en het 
gebruik van de richtsnoeren van 
2009 betreffende de beoordeling 
van eutrofiëring te bevorderen 
zodat dezelfde beoordelingspa -
rameters worden gebruikt in het 
kader van beide richtlijnen;
e) richtsnoeren geven voor de moge -
lijke methoden om kosten op het 
gebied van diffuse verontreiniging 
terug te winnen.
64 Conclusies en aanbevelingen
De lidstaten moeten:
f) eisen vastleggen in de actieplan -
nen op het gebied van nitraten 
en in die de actieplannen op het 
gebied van pesticiden, in het kader 
van GLMC en voor agromilieubeta -
lingen, die ambitieus genoeg zijn 
om een afname van de toevoer 
van meststoffen en pesticiden en 
een adequate bescherming tegen 
erosie te bewerkstelligen;
g) het potentieel beoordelen van het 
gebruik van economische instru -
menten (zoals milieubelasting) 
als stimulans om verontreiniging 
terug te dringen en als manier om 
het beginsel „de vervuiler betaalt” 
toe te passen.
De Commissie en de lidstaten moeten 
op basis van een inventarisatie van de 
handhavingsmechanismen (zowel op 
EU- als op nationaal niveau) manieren 
vinden om de opzet en uitvoering van 
de controles te vereenvoudigen en de 
doeltreffendheid ervan te waarborgen.
Dit verslag werd door kamer II, onder leiding van de heer Henri GRETHEN, lid van 
de Rekenkamer, vastgesteld te Luxemburg op haar vergadering van 9 december 
2015.
 Voor de Rekenkamer
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President

65
 Bijlagen Bijlage I
Overzicht van het Donaubekkendistrict
© Internationale Commissie voor de bescherming van de Donau (ICPDR).
66 Bijlagen Bijlage IIVerontreiniging van oppervlaktewaterlichamen  
(Stroomgebiedbeheerplannen 2009)
1. Percentage van oppervlaktewaterlichamen dat blootgesteld is aan verschillende verontreinigingsbronnen
Verontreinigingsbronnen Tsjechische Republiek Hongarije Roemenië Slowakije
Puntbronnen 46 % 19 % 8 % Geen gegevens
Diffuse bronnen 61 % 25 % 32 % Geen gegevens
Bron:  door de lidstaten via WISE verstrekte informatie.
2. Percentage van oppervlaktewaterlichamen dat blootgesteld is aan verschillende soorten verontreiniging
Soorten verontreiniging Tsjechische Republiek Hongarije Roemenië Slowakije
Organische verrijking 31 % 27 % 13 % Geen gegevens
Nutriëntenverrijking 61 % 45 % 32 % Geen gegevens
Verontreiniging door prioritaire stoffen of 
andere specifieke verontreinigende stoffen31 % 2 % 4 % Geen gegevens
Bron:  door de lidstaten via WISE verstrekte informatie.
67 Bijlagen Bijlage IIIDoor de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater vastgelegde 
emissiegrenswaarden
Parameters Concentratie Minimumpercentage van de reductie2
Secundaire behandeling
Biologisch zuurstofverbruik (BZV5) 25 mg/l 70-90
Chemisch zuurstofverbruik (CZV) 125 mg/l 75
Totale hoeveelheid gesuspendeerde 
stoffen (TSS)35 mg/l
60 mg/l  
(voor agglomeraties tussen 2 000 en 10 000 i.e.)90
70 
(voor agglomeraties tussen 2 000 en 10 000 i.e.)
Verdergaande behandeling
Totaal fosfor (Ptot)2 mg/l  
(voor agglomeraties tussen 10 000 en 100 000 i.e.)
1 mg/l  
(voor agglomeraties met meer dan 100 000 i.e.)80
Totaal stikstof1 (Ntot)15 mg/l  
(voor agglomeraties tussen 10 000 en 100 000 i.e.)
10 mg/l  
(voor agglomeraties met meer dan 100 000 i.e.)70-80
1 Totaal stikstof betekent: de som van het totaal aan Kjeldahl-stikstof (organisch N + NH3), nitraat (NO3)-stikstof en nitriet (NO2)-stikstof.
2 Reductie met betrekking tot de belasting van het influent.
68 Bijlagen Bijlage IVWaterverontreinigingsheffing: bedrag per verontreinigende stof (in euro1/t)
Verontreinigende stoffenTsjechische 
RepubliekHongarije Roemenië Slowakije
CZV 576,9 285,2 10,4 199,2
BZV5— — 10,4 —
TSS 72,1 — 2,5 99,6
Ptot2 523,9 4 753,8 41,5 3 319,4
Ntot— — 41,5 497,9
Ninorg1 081,7 570,5 — —
N-NH4 (ammoniumstikstof) — — 41,5 497,9
Hg (kwik) 721 110,5 6 97 217, 5 10 384,1 497 908,8
Opgeloste anorganische zouten 18,0 — — 16,6
Cd (cadmium) 144 222,1 139 443,5 10 384,1 99 581,8
AOX (adsorbeerbare gehalogeneerde organi -
sche verbindingen)10 816,7 — — 6 638,8
Cr (chroom) — 27 888,7 2 596,0 —
Ni (nikkel) — 27 888,7 2 596,0 —
Pb (lood) — 27 888,7 2 596,0 —
Cu (koper) — 13 944,3 2 596,0 —
Zn (zink) — — 124,57 —
Fenolen — — 41,51 —
As (arseen) — — 8 074,5 —
Co (kobalt) — — 124,6 —
— — en nog meer2—
1 De bedragen in CZK, HUF en RON werden omgerekend in euro op basis van de wisselkoersen op 31.12.2014.
2  In Roemenië wordt de heffing betaald voor de volgende groepen verontreinigende stoffen: i) algemene chemische indicatoren (22), ii) spe -
cifieke chemische indicatoren (11), iii) giftige en zeer giftige chemische indicatoren (9) en iv) bacteriologische indicatoren (2). Ze worden niet 
allemaal vermeld in de tabel.
Bron:  ERK-analyse van nationale wetgeving.
69 Bijlagen Bijlage VIn nationale wettelijke bepalingen vastgelegde emissiegrenswaarden
In de volgende tabel staat een overzicht van de emissiegrenswaarden in nationale wettelijke bepalingen voor een beperkt aantal stoffen.
(in mg/l)
Directe lozing
Tsjechische Republiek  
(als bereik aangegeven omdat 
de limieten afhangen van het 
soort activiteit)Hongarije  
(minimum- en 
maximumwaarden)2RoemeniëSlowakije  
(als bereik aangegeven omdat 
de limieten afhangen van het 
soort activiteit)
Arseen en arseenverbindingen 0,5 – 1,5 0,1 – 1 0,1 0,1 – 1
Koper en koperverbindingen 0,5 – 1 0,1 – 4 0,1 0,5 – 1
Zink en zinkverbindingen 2 – 3 0,5 – 10 0,5 1,5 – 3
Chroom en chroomverbindingen 0,1 – 1 0,2 – 2 1 0,5 – 2
Absorbeerbare organisch gebon -
den halogenen0,5 – 5 0,1 – 7 — 0,1 – 2
Cadmium en 
cadmiumverbindingen0,2 0,005 – 0,3 0,2 0,05  – 0,2
Lood en loodverbindingen 0,5 – 1 0,05  – 0,4 0,2 0,2 – 1,5
Kwik en kwikverbindingen 0,01  – 0,05 0,001  – 0,08 0,05 0,03  – 0,1
Nikkel en nikkelverbindingen 0,5 – 0,8 0,1 – 2 0,5 0,5 – 0,8
Benzo(g,h,i)peryleen1Limiet voor PAK: 0,01 0,015  – 0,03 — Limiet voor PAK: 0,01
Indirecte lozing
Tsjechische Republiek  
(voorgestelde limieten)Hongarije  
(niet-tijdelijke 
waterstromen)RoemeniëSlowakije  
(voorgestelde limieten)
Arseen en arseenverbindingen 0,2 0,2 — 0,2
Koper en koperverbindingen 1 2 0,2 1
Zink en zinkverbindingen 2 2 1 2
Chroom en chroomverbindingen 0,3 1 1,5 0,8
Cadmium en 
cadmiumverbindingen0,1 0,1 0,3 0,1
Lood en loodverbindingen 0,1 0,2 0,5 0,3
Kwik en kwikverbindingen 0,05 0,05 Niet toegestaan 0,05
Nikkel en nikkelverbindingen 0,1 1 1 0,2
1 Benzo(g,h,i)peryleen is een polycyclische aromatische koolwaterstof (PAK).
2  De Hongaarse wetgeving heeft grenswaarden vastgesteld per soort activiteit (technologische limieten) en territoriale limieten (afhankelijk 
van het soort waterlichaam dat het afvalwater opvangt). De autoriteit die de vergunning verstrekt, kan afwijken van deze limieten, maar 
moet de wettelijk vastgelegde minimum- en maximumwaarden per stof in acht nemen.
70
In de context van de GIS hebben de Commissie en 
de lidstaten de voorbije jaren zeer intensief samen -
gewerkt op het gebied van kostenterugwinning. Er 
bestaan richtsnoeren inzake de berekening van milieu -
kosten en de kosten van hulpbronnen. Recente pogin -
gen om deze richtsnoeren aan te vullen in het kader 
van de GIS hebben gefaald door meningsverschillen 
tussen de lidstaten en de Commissie. Het GIS-werkpro -
gramma voor 2016-2018 wordt momenteel besproken 
en kan verdere acties ter zake omvatten.
Inleiding
13 Tweede streepje
agromilieumaatregelen kunnen worden toegepast om 
verscheidene milieu- en klimaatgerelateerde problemen 
aan te pakken. Waterkwaliteit is er daar maar een van.
Een van de kenmerken van deze maatregel is een 
sterke interconnectie tussen verscheidene operaties 
en acties bij het genereren van milieuvoordelen. Dit 
betekent dat een in eerste instantie op biodiversiteit 
gerichte operatie ook andere natuurlijke hulpbronnen 
zoals bodem en water ten goede kan komen, zij het 
op een meer indirecte wijze.
Vaak getuigt deze tweeledigheid ervan dat de maatre -
gel is ontworpen met het oog op primaire (en secun -
daire) doelstellingen, hetgeen verband houdt met de 
belangrijkste milieubehoeften en -kwesties die in de 
SWOT-analyse zijn geïdentificeerd. Daarom moeten 
zulke directe en indirecte effecten in aanmerking 
worden genomen bij de bespreking van de bijdrage 
die de totale aan agromilieumaatregelen gewijde 
begrotingsmiddelen aan de doelstellingen van het 
waterbeleid levert.
15
Sinds 2005 worden door middel van de randvoorwaar -
den belangrijke wettelijke bepalingen inzake onder 
meer milieubescherming, met inbegrip van waterkwa -
liteit, geïntegreerd in het kader van het gemeenschap -
pelijk landbouwbeleid (GLB). Naast de randvoorwaar -
den zijn er andere, even belangrijke GLB-instrumenten 
ter bevordering van duurzame landbouw die goed 
is voor het klimaat en het milieu, met inbegrip van 
waterkwaliteit, zoals de verplichte vergroenende 
component van het mechanisme voor rechtstreekse 
betalingen dat van toepassing is in de financiële 
periode 2014-2020 of het bedrijfsadviseringssysteem, Samenvatting
V
In 2015 hebben de Commissie en de lidstaten in het 
kader van de gemeenschappelijke implementatiestra -
tegie (GIS) een richtsnoerdocument „Communicating 
progress towards good status in the second River Basin 
Management Plan (RBMP)” ontwikkeld voor het rappor -
teren van partiële verbeteringen van de waterkwaliteit1.
VI
De Commissie is van mening dat de plannen van 
2009 aanzienlijke toegevoegde waarde bieden. Voor 
het eerst wordt bijvoorbeeld een overzicht van alle 
relevante belastingen en effecten  in het stroomgebied 
(waaronder op internationaal niveau in het interna -
tionaal plan voor de Donau) gepresenteerd, waarin 
onder meer alle soorten en bronnen van verontreini -
ging worden geïdentificeerd.
De Commissie is het er echter mee eens dat er een 
gebrek aan ambitie heerst wat betreft de maatregelen 
aangezien het eerste plan voornamelijk op basismaat -
regelen was gericht.
VII
Belangrijke EU-wetgeving inzake de bescherming van 
EU-wateren tegen vervuiling door de landbouw, zoals 
de nitratenrichtlijn of de verordening betreffende 
gewasbeschermingsmiddelen, maakt sinds de aan -
vang in 2005 deel uit van de randvoorwaarden. Fosfor 
en gewasbeschermingsmiddelen vallen in bepaalde 
lidstaten onder de uit de regelgeving voortvloeiende 
beheerseisen (RBE’s) met betrekking tot EU-wetgeving 
die thans wordt uitgevoerd. In sommige lidstaten 
omvatten actieplannen voor de nitratenrichtlijn de 
eisen inzake fosfor en deze richtlijn is een onderdeel 
van de randvoorwaarden.
X
Sinds 2001 is uitgebreide implementatiesteun ontwik -
keld in het kader van de gemeenschappelijke imple -
mentatiestrategie (GIS), een door de Commissie en de 
lidstaten geleid proces. 
1 „Indicators to communicate progress towards good status”. 
Gemeenschappelijke implementatiestrategie voor de 
kaderrichtlijn water. Aangenomen door de directeuren 
waterbeheer op 25  november  2015.Antwoorden  
van de Commissie
Antwoorden van de Commissie 71
27
De Commissie is van mening dat de beoordelingen 
van de toestand tussen de stroomgebiedsbeheers -
plannen van 2009 en 2015 niet noodzakelijkerwijze 
direct vergelijkbaar zijn. De beoordelingskaders 
voor de watertoestand die in de stroomgebieds -
beheersplannen van 2009 zijn gebruikt, kenden in 
veel gevallen belangrijke beperkingen. Er werden 
bijvoorbeeld geen methoden ontwikkeld voor alle 
biologische kwaliteitselementen op het ogenblik dat 
de eerste plannen werden gepubliceerd (bijvoorbeeld 
in Hongarije, Roemenië en Slowakije). Er werden ook 
tekortkomingen van de monitoring geconstateerd 
(bijvoorbeeld in Tsjechië). Nadere bijzonderheden 
over de lacunes zijn te vinden in de verslagen over de 
uitvoering van de kaderrichtlijn water. Een en ander 
noopt ertoe de resultaten van deze analyse met enige 
omzichtigheid te behandelen.
29
De Commissie is van oordeel dat variaties van het 
aantal stoffen dat wordt beoordeeld in het kader 
van de goede milieutoestand in beginsel niet nood -
zakelijkerwijze een slechte uitvoering impliceren. 
Stoffen hoeven enkel voor de classificatie te worden 
gebruikt indien ze relevant zijn, dit wel zeggen indien 
ze het risico inhouden dat in een bepaald stroomge -
bied geen goede toestand wordt bereikt. Het aantal 
stoffen dat een risico oplevert, is sterk afhankelijk van 
de bestaande belastingen. Verschillen in het aantal 
stoffen kunnen dus gerechtvaardigd zijn.
De Commissie is echter van mening dat het aantal 
stoffen dat door bepaalde lidstaten is gebruikt, te 
gering was wegens een gebrekkige identificatie van 
de relevante stoffen en onvoldoende monitoring. 
Indien de richtlijn correct werd uitgevoerd, zouden 
de relevante stoffen in aanmerking zijn genomen en 
zou de classificatie correct zijn. Deze kwestie is door 
de Commissie in het uitvoeringsverslag aan de orde 
gesteld en is besproken met de betrokken lidstaten. 
De Commissie verwacht dat de tweede stroomge -
biedsbeheersplannen op betere risicobeoordelingen 
en een betere monitoring zullen worden gebaseerd.
36 Derde streepje
de Commissie verzamelt gegevens vanuit de hele EU 
over het soort maatregelen dat op het niveau van de 
lidstaten wordt gebruikt om overstorting te beperken 
(overeenkomstig de vereiste in bijlage IA bij de richt -
lijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater) en dat verplicht is in het kader van de kaderrichtlijn 
water (KRW) en de richtlijn betreffende een duurzaam 
gebruik van pesticiden, en de agromilieubetalingen.
Reikwijdte en aanpak van de controle
20
Wegens het grote aantal waterlichamen dat geen 
goede watertoestand bereikt vanwege hydromorfo -
logische invloeden volstaan maatregelen ter bestrij -
ding van milieuvervuiling alleen niet om een goede 
toestand te bereiken.
Opmerkingen
23
De Commissie is het ermee eens dat een „one out, all 
out”-benadering gedeeltelijke verbeteringen van de 
waterkwaliteit kan verhullen.
In de „one out, all out”-benadering komt de geïnte -
greerde benadering van waterbeheer van de kader -
richtlijn water tot uiting, waarbij alle belastingen en 
effecten op waterbronnen in aanmerking worden 
genomen. De doelstelling is ervoor te zorgen dat 
waterkwaliteit enkel als goed wordt geclassificeerd als 
de waterkwaliteit echt goed is en niet wanneer een 
zeker aantal kwaliteitselementen/parameters goed zijn. 
Wanneer een waterlichaam bijvoorbeeld lijdt onder 
een ernstig probleem van verontreiniging door één 
welbepaalde verontreinigende stof, zal de verwijdering 
van alle andere verontreinigende stoffen voor vooruit -
gang in de richting van een goede toestand (misschien 
zelfs een aanzienlijke vooruitgang) zorgen, maar het 
water zal niet schoon zijn zolang het probleem voor die 
specifieke verontreinigende stof niet is opgelost.
In 2015 hebben de Commissie en de lidstaten een 
GIS-richtsnoerdocument opgesteld voor het commu -
niceren over vooruitgang in de richting van een goede 
toestand in het tweede SGBP om rapportage over 
gedeeltelijke verbeteringen van de waterkwaliteit 
mogelijk te maken2.
2 „Indicators to communicate progress towards good status”. 
Gemeenschappelijke implementatiestrategie voor de 
kaderrichtlijn water. Aangenomen door de directeuren 
waterbeheer op 25  november  2015.
Antwoorden van de Commissie 72
De Commissie wil er ook op wijzen dat in verschei -
dene geauditeerde lidstaten ook nationale financie -
ringsbronnen worden aangewend voor investeringen 
in infrastructuur voor de behandeling van afvalwa -
ter, en dat de EU-financiering op zich noch wordt 
verondersteld noch toereikend is om naleving te 
bewerkstelligen.
De Commissie heeft lacunes geconstateerd bij de 
vaststelling van passende bepalingen inzake de terug -
winning van kosten. Deze lacunes wegwerken zou 
voor regelmatige inkomsten van gebruikers/vervui -
lers zorgen, die zouden kunnen worden gebruikt om 
maatregelen te ondersteunen en zodoende de bron 
van niet-EU-financiering uit te breiden.
48
Naar aanleiding van de bilaterale vergaderingen van 
2013-2014 is voor elke lidstaat een lijst van actiepun -
ten voor verbetering opgesteld met het oog op de 
vaststelling van het tweede stroomgebiedsbeheers -
plan in 2015. De aanbevelingen die voor elke lidstaat 
zijn vastgesteld in het in 2015 gepubliceerde uitvoe -
ringsverslag weerspiegelen deze overeengekomen 
actiepunten.
(Werkdocument van de diensten van de Commissie 
SWD(2015) 50 final, zie voetnoot 26 voor de volledige 
referentie.)
49
In de gevallen waarin de desbetreffende ex-antevoor -
waarden voor het Europees Fonds voor regionale 
ontwikkeling en/of het Cohesiefonds (EFRO/CF) niet 
waren vervuld ten tijde van de vaststelling van het 
operationele programma, hebben de lidstaten actie -
plannen opgesteld voor de vervulling ervan vóór eind 
2016. Het actieplan is een integrerend onderdeel van 
het operationele programma en derhalve is de con -
tractuele afdwingbaarheid ervan verzekerd. De Com -
missie monitort de voltooiing van de actieplannen en 
kan de middelen schorsen wanneer de ex-antevoor -
waarden na 2016 onvervuld blijven. De acties hebben 
echter enkel betrekking op de criteria waaraan moet 
worden voldaan ter vervulling van de ex-antevoor -
waarden zoals gedefinieerd in de verordening en 
kunnen niet worden gebruikt als een instrument om 
naleving van alle EU-wetgeving af te dwingen.over de doeltreffendheid en de praktische toepassing 
van die maatregelen: er loopt een studie over deze 
kwesties. De Commissie zal zich op basis van de uit -
komst van de studie beraden over de mogelijkheden 
om overstorting op systematische wijze aan te pakken 
op EU-niveau.
41 Tweede streepje
de Commissie deelt de zienswijze van de Rekenkamer 
en is van mening dat de maatregelen ter vermin -
dering van erosie en ter voorkoming van vervuiling 
specifieker in de SGBP’s moeten worden uiteengezet, 
ongeacht of zij verband houden met de GLMC-norm.
41 Derde streepje
de Commissie is het ermee eens dat maatregelen ter 
vermindering van watervervuiling door pesticiden 
overeenkomstig artikel 11, lid 3, onder h), specifiek 
moeten zijn en in de KRW-maatregelenprogramma’s 
moeten worden opgenomen. Zij benadrukt dat Richt -
lijn 2009/128/EG betreffende een duurzaam gebruik 
van pesticiden de lidstaten veel flexibiliteit bij het 
opstellen van de actieplannen biedt.
44
De Commissie is op de hoogte van de door de Reken -
kamer geconstateerde coördinatieproblemen in de 
lidstaten. De coördinatie tussen de autoriteiten die 
de operationele programma’s en de plattelandsont -
wikkelingsprogramma’s opstellen en uitvoeren en de 
autoriteiten die met de vaststelling van maatregelen 
in het kader van stroomgebiedsbeheersplannen 
zijn belast, blijft een bevoegdheid van de lidstaten. 
De lidstaten zijn verplicht partnerschappen met 
de bevoegde autoriteiten, partners en relevante 
vertegenwoordigers van de civiele samenleving 
op te zetten gedurende de gehele voorbereiding 
en uitvoering van operationele programma’s en 
plattelandsontwikkelingsprogramma’s.
In sommige gevallen is de financiële toewijzing voor 
de programmeringsperiode 2007-2013 goedgekeurd 
vóór de goedkeuring van de stroomgebiedsbeheers -
plannen van 2009. Deze coördinatieproblemen zijn 
aan de orde gesteld bij de opstelling van de operati -
onele programma’s voor de programmeringsperiode 
2014-2020. Daarnaast zijn de ex-antevoorwaarden 
erop gericht de investeringen in overeenstemming te 
brengen met de stroomgebiedsbeheersplannen.
Antwoorden van de Commissie 73
63
De Commissie merkt op dat zij een specifieke 
methode voor de beoordeling van de naleving van 
wettelijke voorschriften door de lidstaten3 hanteert, 
die is gebaseerd op agglomeraties veeleer dan op het 
totale percentage dat aan de limieten voldoet. Om 
de verbeteringen beter weer te geven en een realisti -
scher beeld van de toestand in de lidstaten te schet -
sen, introduceert de Commissie in het achtste verslag 
over de uitvoering van de richtlijn inzake de behande -
ling van afvalwater het concept „niet-nalevingskloof”.
64
Overeenkomstig het Toetredingsverdrag wordt 
slechts een klein deel van Hongarije als kwetsbaar 
gebied beschouwd. Bovendien heeft Hongarije er 
zich na de toetreding van Roemenië toe verbonden 
om uiterlijk op 31 december 2018 op zijn hele grond -
gebied het streefcijfer van 75 % verwijdering van 
nutriënten (respectievelijk N en P) te bereiken over -
eenkomstig de door artikel 9 van de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afvalwater geboden 
mogelijkheid.
65
Voor Tsjechië, Slowakije en Hongarije heeft de Com -
missie al Pilot-brieven verzonden in verband met 
vermeende gevallen van niet-naleving van de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk afvalwater (voor 
Tsjechië) en met tussentijdse termijnen (voor Slowa -
kije en Hongarije). De Commissie is voorts ook een 
soortgelijke Pilot-brief in verband met de naleving 
van tussentijdse termijnen door Roemenië aan het 
opstellen.
Met betrekking tot de kwestie van financiële duur -
zaamheid, vestigt de Commissie de aandacht op haar 
desbetreffende antwoorden op het speciaal verslag 
van de Rekenkamer nr. 2/2015 van 28 januari 2015 
inzake het Donaubekken.
3 Evaluation of information reported in the frame of the Urban 
Waste Water Treatment Directive questionnaires. General 
methodology and working steps. Opgesteld door UBA in maart 
2012, bijgewerkt in oktober 2014.De follow-up van naar aanleiding van de bilaterale 
vergaderingen ondernomen acties is een afzonderlijk 
proces en niet alle acties kunnen in aanmerking wor -
den genomen in de operationele programma’s.
Gezamenlijk antwoord van de 
Commissie op de paragrafen 56 en 57
Voor de toepassing van de richtlijn inzake de behan -
deling van stedelijk afvalwater verzamelt de Commis -
sie geen gegevens over het totale aantal inwoners, 
maar slechts over „inwonerequivalenten” (i.e.) in 
agglomeraties met 2 000 i.e. of meer. De Commissie 
merkt op dat de percentages in Figuur 3 op het totale 
aantal inwoners zijn gebaseerd. De Commissie is van 
oordeel dat zij niet de naleving van de wettelijke voor -
schriften van agglomeraties met 2 000 i.e. of meer in 
een bepaalde lidstaat weergeven.
58
De Commissie merkt op dat de door de Rekenkamer 
in paragraaf 58 onderzochte categorieën niet nood -
zakelijk verband houden met nalevingsverplichtingen 
uit hoofde van de richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater.
58 Tweede streepje
uit een oogpunt van naleving is het gebruik van 
afzonderlijke systemen zoals septische tanks in over -
eenstemming met de verplichtingen uit hoofde van 
de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afval -
water, op voorwaarde dat daarmee hetzelfde niveau 
van milieubescherming wordt bereikt.
58 Derde streepje
agglomeraties met minder dan 2 000 i.e. vallen slechts 
onder beperkte verplichtingen uit hoofde van de 
richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwa -
ter. Zij zijn bijvoorbeeld niet verplicht hun afvalwater 
op te vangen.
Antwoorden van de Commissie 74
105
Wat Hongarije betreft, merkt de Commissie op dat 
voorschriften inzake de opslag van dierlijke mest al 
van toepassing waren toen de Commissie nota nam 
van de aan landbouwers verleende overgangsperi -
oden voor het bouwen van de vereiste opslag in het 
kader van het nieuwe actieprogramma (AP) en de 
nieuwe nitraatgevoelige zones (NGZ) die respectieve -
lijk in 2012 en 2013 in werking zijn getreden.
108
Terwijl fosforlimieten kunnen helpen de doelstellin -
gen van de nitraatrichtlijn te bereiken, dient te worden 
opgemerkt dat de lidstaten krachtens de nitraatricht -
lijn zelf niet verplicht zijn in normen voor het op of in 
de bodem brengen van fosfor te voorzien. Op grond 
van de kaderrichtlijn water zijn de lidstaten echter ver -
plicht maatregelen vast te stellen ter beheersing van 
diffuse bronnen van verontreiniging en wanneer van 
de landbouw afkomstig fosfaat moet worden aange -
pakt om het mogelijk te maken een goede toestand 
te bereiken. Dit kan gebeuren via het actieprogramma 
betreffende nitraten of via een ander mechanisme.
109
De Commissie onderstreept dat de geschiktheid van 
het Tsjechische actieprogramma wordt beoordeeld in 
het kader van de lopende Pilot. Voorts is het Tsjechi -
sche actieprogramma gewijzigd in 2014 en is bij de 
bespreking in de context van de Pilot ook de gewij -
zigde versie aan bod gekomen en niet enkel de van 
2012 daterende versie van het actieprogramma.
115
De Commissie merkt op dat de cijfers betrekking heb -
ben op zowel eutrofe als hypertrofe wateren, en niet 
enkel op eutrofe wateren.
Bij de beoordeling van eutrofiëring is het ook essen -
tieel rekening te houden met de stroomgebiedsbe -
nadering. Zo is het mogelijk dat hoge nitraatgehalten 
geen belangrijk effect op rivieren hebben, maar 
eutrofiëring in de stroomafwaartse kustgebieden 
veroorzaken, zoals in het geval van de Donau en de 
Zwarte Zee.69
De Commissie is van mening dat oplossingen aan het 
einde van de keten misschien niet de meest kostenef -
fectieve wijze zijn om het probleem van microveront -
reinigingen aan te pakken. Er moeten maatregelen 
ter vermindering van de verontreiniging aan de bron 
worden overwogen.
De nadruk bij de uitvoering dient te liggen op de 
deugdelijke beoordeling van de omvang van het 
probleem (door een goede analyse van de belasting 
voor het milieu, een goede effectbeoordeling en 
goede monitoringnetwerken) en vervolgens moet 
worden beoordeeld welke maatregelen(combina -
ties) het meest geschikt zijn om de doelstellingen te 
verwezenlijken.
71
De Commissie onderschrijft ten volle het belang 
van de waarborging van naleving en van passende 
controlesystemen daarvoor. Deze opmerking heeft 
betrekking op alle door de Rekenkamer in haar verslag 
aangehaalde vormen van druk door verontreiniging. 
De Commissie erkent ook het verband tussen nale -
vingscontroles en de gebruikte sancties om niet-na -
leving te ontmoedigen. De Commissie streeft ernaar 
in de loop van 2016 een algemeen initiatief inzake de 
waarborging van de naleving van milieuvoorschriften 
in de gehele EU voor te stellen.
84
Wat de indirecte lozing van afvalwater door industri -
ele installaties betreft: deze zouden zijn onderworpen 
aan voorafgaande regulering en/of specifieke toe -
stemming door de bevoegde autoriteit. Er moet voor -
behandeling worden toegepast om de in bijlage IC bij 
de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afval -
water beschreven doelstellingen te verwezenlijken.
90
Zie het antwoord van de Commissie op paragraaf 84.
Antwoorden van de Commissie 75
rekening dient te worden gehouden, zijn in de richtlijn 
geen andere elementen duidelijk gedefinieerd.
131
De Commissie is het eens met de opmerking dat er 
geen kwantitatieve EU-vereisten voor de reikwijdte 
van controles zijn vastgesteld, met uitzondering 
van artikel 8 van Richtlijn 2009/128/EG, waarin is 
bepaald dat alle apparatuur voor de toepassing van 
pesticiden uiterlijk op 26 november 2016 moet zijn 
geïnspecteerd.
134
De minimumvereisten zijn gebaseerd op nationale 
regels die verder gaan dan de EU-regels. Derhalve is 
de inhoud van die nationale regels afhankelijk van 
het besluit dat door elke lidstaat wordt genomen. 
Deze minimumvereisten maken deel uit van het 
basisvereiste voor bepaalde plattelandsontwikke -
lingsmaatregelen. Tot 1 januari 2015 vielen zij ook 
onder de randvoorwaarden, maar met het oog op 
vereenvoudiging en de totstandbrenging van een 
gelijk speelveld voor landbouwers werden zij bij de 
laatste GLB-hervorming van de werkingssfeer van de 
randvoorwaarden uitgesloten. Zij vormen echter nog 
steeds een onderdeel van de basisvereisten in het 
kader van de plattelandsontwikkeling en moeten als 
zodanig worden gecontroleerd.
136
Zie het antwoord van de Commissie op paragraaf 134.
136 Tweede streepje
het Hongaarse POP 2007-2013 omvat een defi -
nitie en specificaties van de minimumvereisten 
voor het gebruik van meststoffen (nutriënten) en 
gewasbeschermingsmiddelen.
137
In het kader van de goedkeuring van de plattelands -
ontwikkelingsprogramma’s verifieert de Commissie 
of de ter zake relevante ex-antevoorwaarden zijn 
vervuld. In het geval van ex-antevoorwaarden inzake 
minimumvereisten voor meststoffen en gewasbe -
schermingsmiddelen bepaalt het criterium voor de 
vervulling ervan dat zulke eisen in de programma’s 
moeten worden gespecificeerd.117
De Commissie benadrukt dat de randvoorwaarden 
geen mechanisme ter handhaving van de Europese 
milieuwetgeving zijn. De randvoorwaarden koppelen 
betalingen in het kader van het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid (GLB) aan de naleving van bepaalde 
regels, terwijl inbreuken op die regels aanleiding 
geven tot een verlaging van de GLB-betalingen. De 
naleving van de randvoorwaarden moet in principe 
aan de hand van bestaande controlesystemen worden 
gecontroleerd. In het kader van de randvoorwaarden 
moet echter ook een minimaal controlepercentage 
worden gewaarborgd wanneer het controlesysteem 
van de sectorale wetgeving niet effectief genoeg is. 
Enkel begunstigden van dergelijke betalingen kunnen 
worden bestraft terwijl sectorale wetgeving en de 
handhavingsmechanismen daarvan op alle landbou -
wers van toepassing zijn, onafhankelijk van het GLB.
119
In artikel 96, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1306/2013 
is het volgende bepaald: „ De lidstaten kunnen gebruik -
maken van hun bestaande administratie- en contro -
lesystemen om ervoor te zorgen dat de voorschriften 
betreffende de randvoorwaarden worden nageleefd ”. 
Derhalve is het aan de lidstaten controles op de nale -
ving van de randvoorwaarden te organiseren.
123
De richtlijn laat de lidstaten een ruime mate van flexi -
biliteit bij het opstellen van de nationale actieplannen.
124 Tweede streepje
de Commissie merkt op dat de richtlijn deze mate van 
detail in de nationale actieplannen niet voorschrijft.
130
De Commissie is het ermee eens dat de in bijlage III bij 
Richtlijn 2009/128/EG vastgestelde algemene begin -
selen van geïntegreerde gewasbescherming geen 
duidelijke juridische basis voor de vaststelling van 
mogelijke inbreuken scheppen. Uitzonderingen zijn 
zowel de verplichting tot het bijhouden van gegevens 
als de vereiste om in staat te zijn een interventie met 
gewasbeschermingsmiddelen te rechtvaardigen op 
basis van monitoring of gerelateerd technisch advies. 
Vanwege het subsidiariteitsbeginsel en de verschei -
denheid aan agroklimaatvoorwaarden waarmee 
Antwoorden van de Commissie 76
142
Hoewel de jaarlijkse randvoorwaardenexercitie 
niet aan alle soorten eisen kan worden aangepast, 
dient ook aan bevindingen uit andere bronnen een 
follow-up te worden gegeven in het kader van de 
randvoorwaarden (bijvoorbeeld kruisrapportage). 
Voorts schrijft de wetgeving voor dat elke voor een 
controle ter plaatse geselecteerde begunstigde wordt 
gecontroleerd op een tijdstip waarop de naleving 
van de eisen en normen waarvoor hij is geselecteerd, 
kan worden gecontroleerd4. Bovendien moeten de 
controles ter plaatse in de regel worden uitgevoerd 
als onderdeel van één controlebezoek en bestaan uit 
een verificatie van de eisen en normen waarvan de 
naleving ten tijde van dat bezoek kan worden gecon -
troleerd5, afhankelijk van de natuurlijke cyclus.
143
De controle van registers is voor verscheidene normen 
bedoeld en vereist dat een van de verplichte contro -
le-elementen wordt bestreken tijdens een controle 
ter plaatse op de naleving van de randvoorwaarden. 
Deze controles moeten evenwel worden aangevuld 
met andere controlepunten, zoals opslagomstandig -
heden, facturen, en bezoeken ter plaatse op grond 
van sectorale wetgeving.
144
De administratieve sanctie in het kader van de rand -
voorwaarden wordt als een procentuele verlaging toe -
gepast op alle GLB-betalingen aan de begunstigde. 
Een dergelijke sanctie dient te worden toegepast na 
de beoordeling van ernst, omvang en permanent 
karakter van de inbreuken en moet zelfs het volgende 
jaar tot 100 % gaan6, en aldus de afschrikwekkende 
werking waarborgen.
Voetnoot 86 geeft inderdaad aan dat 5 % niet het 
maximale verlagingspercentage is.
4 Artikel 71, lid 1, van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 809/2014.
5 Artikel 71, lid 3, van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 809/2014.
6 Artikel 75 van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 809/2014.Het bestaan en de relevantie van concrete eisen en 
GLMC-normen in verband met bepaalde verbintenis -
sen worden nader beoordeeld in de loop van de ana -
lyse van de inhoud van de maatregelen en de soorten 
concrete acties waarvoor deze twee elementen deel 
uitmaken van het ter zake relevante basisvereiste.
De inhoud van de minimumvereisten voor meststof -
fen en pesticiden moet minstens de bepaling van 
bijlage I, punt 8, onder 9, bij Uitvoeringsverordening 
(EU) nr. 808/2014 weerspiegelen.
138
Zie de antwoorden op de paragrafen 117 en 119.
Gezamenlijk antwoord op de 
paragrafen 139 en 140
Hoewel in de wetgeving een minimaal controleper -
centage van 1 % is vastgesteld, is de waarschijnlijkheid 
dat bepaalde landbouwers aan een randvoorwaar -
decontrole worden onderworpen mogelijk groter dan 
1 % aangezien tal van andere factoren een rol spelen:
— De specifieke bemonsteringsmethode die 
wordt toegepast;
— In de sectorale wetgeving is een verschillend 
controlepercentage bepaald (bijvoorbeeld 3 % 
voor dier-ID);
— In geval van een aanzienlijke mate van niet-na -
leving van een handeling of norm, wordt het 
aantal controles ter plaatse verhoogd;
— Gevallen van niet-naleving die door andere 
bronnen worden vastgesteld (bijvoorbeeld 
sectorale controles), moeten worden gerappor -
teerd en een follow-up worden gegeven door 
de bevoegde autoriteit;
— Aan landbouwers bij wie een inbreuk is vast -
gesteld, moet een speciaal gewicht worden 
toegekend bij de risicobeoordeling.
141 Tweede streepje
zie het antwoord van de Commissie op paragraaf 134.
Antwoorden van de Commissie 77
In Roemenië is het gebruik van minerale meststoffen 
niet toegestaan en mogen enkel organische meststof -
fen worden gebruikt, onder bepaalde voorwaarden. 
Er wordt in dit geval geen EU-steun betaald voor het 
verminderen van het gebruik van meststoffen, maar 
de voorwaarde is bedoeld ter voorkoming van een 
verdere intensivering van landbouwsystemen in de 
onder een verbintenis vallend gebied die een negatief 
effect op de waterkwaliteit kan hebben (zie paragraaf 
16).
157
De steun in het kader van de agromilieumaatregel 
is bedoeld om extra kosten en gederfde inkomsten 
in het kader van de vrijwillige verbintenissen van de 
begunstigden te vergoeden. Waar nodig kan hij ook 
transactiekosten dekken. Deze steun voorziet niet in 
stimulerende elementen en impliceert geen onmid -
dellijke economische voordelen voor de begunstig -
den (hoewel zulke voordelen op langere termijn niet 
uitgesloten zijn).
In combinatie met de langetermijnvoordelen voor de 
landbouw die voortvloeien uit de uitvoering van de 
verbintenissen (bijvoorbeeld betere bodemkwaliteit), 
wordt een dergelijke vergoeding geacht landbou -
wers ertoe aan te moedigen zich aan de maatregel te 
houden.
160
Het GLB berust op de handhaving van het beginsel 
dat de vervuiler betaalt, door de eerbiediging van de 
dwingende eisen van de randvoorwaarden, en op de 
vrijwillige benadering ter vergoeding van de levering 
van collectieve goederen en diensten in aanvulling 
op die welke worden geleverd door deze eisen, door 
bijvoorbeeld de agromilieubetalingen.
161
De Commissie is van mening dat het, naast de toepas -
sing van de randvoorwaarden, aan de lidstaten is om 
de instrumenten te kiezen voor de toepassing van het 
beginsel dat de vervuiler betaalt.146
Betalingen in het kader van artikel 30 kunnen ook 
door de lidstaten worden geprogrammeerd ter 
vergoeding van verplichte KRW-maatregelen. Deze 
maatregelen zijn nog niet geprogrammeerd in de vier 
landen.
147
De lidstaten zijn ertoe verplicht in hun programma’s 
2014-2020 een SWOT-analyse op te nemen die een 
analyse van hun milieutoestand omvat. Een derge -
lijke analyse omvat informatie over de toestand van 
ecologische rijkdommen en de status daarvan. De in 
de SWOT-analyse vastgestelde problemen moeten 
worden aangepakt door de toepassing van de des -
betreffende plattelandsontwikkelingsmaatregelen of 
andere instrumenten. Daarnaast zijn de programma’s 
ook onderworpen aan de strategische milieueffect -
beoordeling (SMEB) die deel uitmaakt van het verslag 
van de evaluatie vooraf.
Zie ook het antwoord van de Commissie op paragraaf 
44.
153
De lidstaten beslissen of zij voornemens zijn de 
agromilieuacties uit de vorige programmering voort 
te zetten in de nieuwe programmering, op basis 
van verscheidene factoren, zoals het succes en de 
doeltreffendheid van de concrete acties, de bijdrage 
ervan aan de beleidsdoelstellingen, het belang voor 
de architectuur van de nieuwe programmering, met 
inbegrip van prioriteiten en doelstellingen alsook de 
aard van de in de SWOT-analyse van de nieuwe pro -
grammering vastgestelde milieubehoeften.
154 Tweede streepje
De in het kader van het Slowaakse plattelandsont -
wikkelingsprogramma 2007-2013 toegepaste basisre -
geling beperkt het gebruik van meststoffen. Voorts 
omvat de regeling een verbod op het gebruik van 
minerale meststoffen op graslanden, met inbegrip 
van een beperking van het gebruik van pesticiden, 
hetgeen ook van invloed is op de waterkwaliteit.
Antwoorden van de Commissie 78
Conclusies en aanbevelingen
168
De Commissie en de lidstaten werken momenteel aan 
indicatoren voor de vooruitgang in de richting van 
een goede toestand. Naar verwachting zal uiterlijk 
eind 2015 overeenstemming over de indicatoren 
worden bereikt.
De beoordelingen van de toestand tussen de stroom -
gebiedsbeheersplannen van 2009 en 2015 zijn niet 
noodzakelijk direct vergelijkbaar. De beoordelings -
kaders voor de watertoestand die in de stroomge -
biedsbeheersplannen van 2009 zijn gebruikt, kenden 
in veel gevallen belangrijke beperkingen. Er werden 
bijvoorbeeld geen methoden ontwikkeld voor alle 
biologische kwaliteitselementen op het ogenblik dat 
de eerste plannen werden gepubliceerd (bijvoorbeeld 
in Hongarije, Roemenië en Slowakije). Tevens werden 
tekortkomingen van de monitoring geconstateerd 
(bijvoorbeeld in Tsjechië). Nadere bijzonderheden 
over de lacunes zijn te vinden in de verslagen over de 
uitvoering van de kaderrichtlijn water.
169
De Commissie is van oordeel dat variaties van het 
aantal stoffen dat wordt beoordeeld in het kader van 
de goede milieutoestand in beginsel niet noodzake -
lijkerwijze een slechte uitvoering impliceren. Stoffen 
hoeven enkel voor de classificatie te worden gebruikt 
indien ze relevant zijn, dit wel zeggen indien ze het 
risico inhouden dat in een bepaald stroomgebied geen 
goede toestand wordt bereikt. Het aantal stoffen dat 
een risico oplevert, is sterk afhankelijk van de bestaande 
belastingen. Verschillen in het aantal stoffen kunnen 
dus gerechtvaardigd zijn.
De Commissie is echter van mening dat het aantal 
stoffen dat door bepaalde lidstaten is gebruikt, te 
gering was wegens een gebrekkige identificatie van 
de relevante stoffen en onvoldoende monitoring. 
Indien de richtlijn correct werd uitgevoerd, zouden 
de relevante stoffen in aanmerking zijn genomen en 
zou de classificatie correct zijn. Deze kwestie is door 
de Commissie in het uitvoeringsverslag aan de orde 
gesteld en is besproken met de betrokken lidstaten. 
De Commissie verwacht dat de tweede stroomge -
biedsbeheersplannen op betere risicobeoordelingen 
en een betere monitoring zullen worden gebaseerd.Gezamenlijk antwoord van de 
Commissie op de paragrafen 163-165 
en 191
De Commissie betwist dat zij in de context van de 
uitvoering van de kaderrichtlijn water tot dusver nog 
geen richtsnoeren heeft verstrekt. Sinds 2001 is uitge -
breide implementatiesteun ontwikkeld in het kader 
van de gemeenschappelijke implementatiestrategie 
(GIS), een door de Commissie en de lidstaten geleid 
proces. In de context van de GIS hebben de Commis -
sie en de lidstaten de voorbije jaren zeer intensief 
samengewerkt op het gebied van kostenterugwin -
ning. Er bestaan richtsnoeren inzake de berekening 
van milieukosten en de kosten van hulpbronnen7. 
Recente pogingen om deze richtsnoeren aan te 
vullen in het kader van de GIS hebben gefaald door 
meningsverschillen tussen de lidstaten en de Commis -
sie. Het GIS-werkprogramma voor 2016-2018 wordt 
momenteel besproken en kan verdere acties ter zake 
omvatten.
164
De ex-antevoorwaarden voor het Europees Land -
bouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) 
betreffen de prijsstelling van water en gelden enkel 
voor investeringen in efficiënt watergebruik en 
bijgevolg waren de actieplannen waarvan de ex-ante -
voorwaarden niet waren vervuld, erop gericht ervoor 
te zorgen dat landbouwers zouden betalen voor de 
verbruikte hoeveelheden water. Tijdens de beoorde -
ling van de ex-antevoorwaarden heeft de Commissie 
de lidstaten ook gewezen op de noodzaak om de 
kosten van diffuse verontreiniging terug te winnen, 
maar omdat dit niet onder het Elfpo viel, bevatte het 
actieplan geen specifieke bepaling dienaangaande.
7 „Assessment of Environmental and Resource Costs in the Water 
Framework Directive”. Information sheet prepared by Drafting 
Group ECO2. Common Implementation Strategy for the 
Water Framework Directive. Juni 2004 (goedgekeurd door de 
directeuren waterbeheer op 3  december  2004).
Antwoorden van de Commissie 79
Tot slot wil de Commissie er ook op wijzen dat in 
verscheidene geauditeerde lidstaten ook nationale 
financieringsbronnen worden aangewend voor 
investeringen in infrastructuur voor de behandeling 
van afvalwater, en dat de EU-financiering op zich noch 
wordt verondersteld noch toereikend is om naleving 
te bewerkstelligen.
172
De Commissie zal de inspanningen en de verwezen -
lijkingen van de lidstaten blijven monitoren. Gezien 
het grote aantal stroomgebiedsdistricten en waterli -
chamen waarvoor stroomgebiedsbeheersplannen en 
maatregelenprogramma’s door de Commissie moe -
ten worden beoordeeld, moesten er in het verleden 
onvermijdelijk keuzen worden gemaakt en dat blijft 
ook in de toekomst nodig.
De gevolgde aanpak bestaat erin bij voorkeur de 
naleving bij de autoriteiten van de lidstaten te bevor -
deren en slechts uitzonderlijk over te gaan tot formele 
inbreukprocedures wanneer dat onvermijdelijk is / 
wanneer de omstandigheden een dergelijke proce -
dure als laatste uitweg rechtvaardigen.
Het is niet alleen aan de Commissie om naleving door 
de autoriteiten van de lidstaten te verifiëren; ook 
nationale rechterlijke instanties spelen een essentiële 
rol in dit opzicht.
In de gevallen waarin de relevante ex-antevoorwaar -
den voor het EFRO/CF niet waren vervuld ten tijde 
van de vaststelling van het operationele programma, 
hebben de lidstaten actieplannen ontwikkeld voor 
de vervulling ervan vóór eind 2016. Het actieplan 
is een integrerend onderdeel van het operationele 
programma en derhalve is de contractuele afdwing -
baarheid ervan verzekerd. De Commissie monitort de 
voltooiing van de actieplannen en kan de middelen 
schorsen wanneer de ex-antevoorwaarden na 2016 
onvervuld blijven. De acties hebben echter enkel 
betrekking op de criteria waaraan moet worden 
voldaan ter vervulling van de ex-antevoorwaarden 
zoals gedefinieerd in de verordening, en kunnen niet 
worden gebruikt als een instrument om naleving van 
alle EU-wetgeving af te dwingen.170
De Commissie is van mening dat de plannen voor 
2009 aanzienlijke toegevoegde waarde bieden. Voor 
het eerst wordt bijvoorbeeld een overzicht van alle 
relevante belastingen en effecten  voor het milieu in het 
stroomgebied (waaronder op internationaal niveau 
in het internationaal plan voor de Donau) gepresen -
teerd, waarin onder meer alle soorten en bronnen 
van verontreiniging worden geïdentificeerd. Dit is van 
groot belang en betekent een grote meerwaarde, ook 
al was het niet helemaal volledig.
De Commissie is het er echter mee eens dat er een 
gebrek aan ambitie heerst wat betreft de maatregelen 
aangezien het eerste plan voornamelijk op basismaat -
regelen was gericht.
Naast de verplichting om te voldoen aan de basis -
maatregelen, moet ook duidelijk zijn welke aanvul -
lende, meer gedetailleerde maatregelen moeten 
worden vastgesteld en hoe zij moeten worden 
uitgevoerd.
171
De Commissie is ervan op de hoogte dat de informatie 
over de beschikbaarheid van middelen in de stroom -
gebiedsbeheersplannen 2009 in bepaalde gevallen 
onvolledig was. Ook is de Commissie op de hoogte 
van de door de Rekenkamer geconstateerde coördi -
natieproblemen in de lidstaten. De coördinatie tussen 
de autoriteiten die de operationele programma’s en 
de plattelandsontwikkelingsprogramma’s opstellen 
en uitvoeren en de autoriteiten die met de vaststelling 
van maatregelen in het kader van stroomgebieds -
beheersplannen zijn belast, blijft een bevoegdheid 
van de lidstaten. De lidstaten zijn verplicht partner -
schappen met de bevoegde autoriteiten, partners en 
relevante vertegenwoordigers van de civiele samen -
leving op te zetten gedurende de gehele voorberei -
ding en uitvoering van operationele programma’s en 
plattelandsontwikkelingsprogramma’s.
In sommige gevallen is de financiële toewijzing voor 
de programmeringsperiode 2007-2013 goedgekeurd 
vóór de goedkeuring van de stroomgebiedsbeheers -
plannen van 2009. Deze coördinatieproblemen zijn 
aan de orde gesteld bij de opstelling van de operati -
onele programma’s voor de programmeringsperiode 
2014-2020. Daarnaast zijn de ex-antevoorwaarden 
erop gericht de investeringen in overeenstemming te 
brengen met de stroomgebiedsbeheersplannen.
Antwoorden van de Commissie 80
180 Tweede streepje
de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater regelt niet de details van de vergunningen 
zoals de limieten van de verontreinigende stof, maar 
beschrijft slechts wat de belangrijkste doelstellingen 
zijn voor de voorbehandeling van het industriële 
afvalwater vóór het in de stedelijke opvangsystemen 
wordt geloosd.
181
De Commissie onderschrijft ten volle het belang van 
de waarborging van de naleving en van de passende 
controlesystemen daarvoor. Deze opmerking heeft 
betrekking op alle door de Rekenkamer in haar verslag 
aangehaalde vormen van druk door verontreiniging. 
De Commissie erkent ook het verband tussen nale -
vingscontroles en de gebruikte sancties om niet-na -
leving te ontmoedigen. De Commissie streeft ernaar 
in de loop van 2016 een algemeen initiatief inzake de 
waarborging van de naleving van milieuvoorschriften 
in de gehele EU voor te stellen.
Aanbeveling 2 a)
De Commissie aanvaardt de aanbeveling en werkt aan 
een beleidsinitiatief ter waarborging van de naleving 
in de lidstaten, met inachtneming van de beginselen 
van evenredigheid en subsidiariteit.
Aanbeveling 2 b)
De Commissie steunt deze tot de lidstaten gerichte 
aanbevelingen.
186
De Commissie heeft al gewerkt aan het stroomlijnen 
van de monitoring en rapportage in het kader van de 
nitratenrichtlijn en de kaderrichtlijn water.Aanbeveling 1 a)
De Commissie neemt de aanbeveling over.
Samen met de lidstaten werkt de Commissie aan 
indicatoren voor vooruitgang in de richting van een 
goede toestand. Naar verwachting zal uiterlijk eind 
2015 overeenstemming over de indicatoren wor -
den bereikt. De opmerkingen van de Rekenkamer 
inzake rapportage zullen ook worden meegenomen 
in een brede fitnesscheck inzake milieurapportage 
waar de Commissie mee bezig is en die zij in 2017 zal 
voltooien.
Aanbeveling 1 b)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. Zij zal 
de lidstaten blijven aansporen de beoordeling van 
belastingen en effecten en de monitoring van net -
werken te blijven verbeteren zodat de stoffen worden 
geïdentificeerd die een risico op stroomgebiedsniveau 
veroorzaken.
Tegelijk wijst de Commissie erop dat zij over zeer 
beperkte middelen beschikt om aan te tonen dat de 
desbetreffende stoffen in de stroomgebiedsbeheers -
plannen ontbreken.
Aanbeveling 1 c)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling en bereidt 
thans een alomvattende beoordeling van de tweede 
stroomgebiedsbeheersplannen voor waarover de lid -
staten in maart 2016 verslag zullen uitbrengen.
Aanbeveling 1 d)
De Commissie steunt deze tot de lidstaten gerichte 
aanbevelingen.
174
Voor Tsjechië, Slowakije en Hongarije heeft de Com -
missie al Pilot-brieven verzonden in verband met 
vermeende gevallen van niet-naleving van de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk afvalwater (voor 
Tsjechië) en met tussentijdse termijnen (voor Slowa -
kije en Hongarije). De Commissie is voorts ook een 
soortgelijke Pilot-brief in verband met de naleving 
van tussentijdse termijnen door Roemenië aan het 
opstellen.
Zie ook de antwoorden van de Commissie op Speciaal 
verslag nr. 2/2015.
Antwoorden van de Commissie 81
188 Tweede streepje
de agromilieuverbintenissen moeten worden vastge -
steld op een niveau dat verder gaat dan de verplichte 
vereisten. Zij dienen ook te voorkomen dat het niveau 
van praktijken wordt vergoed dat met normale 
praktijken overeenkomt. Hoewel de reductie van 
hoeveelheden stikstof die maar iets verder gaat dan 
de normale praktijken misschien niet voor aanzienlijke 
milieuvoordelen zorgt, kan niet worden aangenomen 
dat zij geen voordelen oplevert die verder gaan dan 
het niveau van de verplichte vereisten en normale 
praktijken.
Bij de keuze van het niveau moeten de lidstaten 
rekening houden met de vermindering van de 
hoeveelheid nutriënten van de landbouwsector die 
noodzakelijk is om te waarborgen dat in alle wate -
ren voorwaarden inzake nutriënten kunnen worden 
bereikt die consistent zijn met een goede toestand in 
de zin van de kaderrichtlijn water.
189 Eerste streepje
de Commissie merkt op dat administratieve sancties 
zelfs in twee opeenvolgende kalenderjaren tot 100 % 
van de totale GLB-betaling kunnen oplopen.
191
Het waterbeleid van de EU wordt deels mét en deels 
zonder steun van EU-middelen ten uitvoer gelegd (in 
het licht van het beginsel dat de vervuiler betaalt). 
Niet-gefinancierde wettelijke vereisten spelen een 
zeer belangrijke rol in het gehele pakket maatregelen 
dat nodig is om de impact van de landbouw op water 
aan te pakken.
Aanbeveling 3 a)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Aanbeveling 3 b)
De Commissie verwerpt deze aanbeveling.
Ter beoordeling van de minimumvereisten bekijkt de 
Commissie het bestaan ervan en de relevantie ervan 
voor de maatregelen waarvoor zij deel uitmaken van 
de basisvereisten. Gezien de uiteenlopende situaties 
waarin deze vereisten zijn vastgesteld, vertrouwt de 
Commissie op het oordeel van de lidstaten over de 
geschiktheid ervan.187 Tweede streepje
sinds 1  januari  2015 vallen de minimumvereisten niet 
meer binnen de werkingssfeer van de randvoorwaar -
den, aangezien ze met het oog op vereenvoudiging 
zijn geschrapt in het kader van de jongste GLB-her -
vorming. Zij vormen nog steeds een onderdeel van 
de basisvereisten in het kader van de plattelandsont -
wikkeling en moeten als zodanig worden gecontro -
leerd. De lidstaten moeten de GLMC-normen van de 
EU uitvoeren door hun nationale GLMC-normen vast 
te stellen. Dergelijke nationale GLMC-normen moe -
ten rekening houden met de nationale, regionale en 
lokale behoeften. GLMC-normen kunnen dus verschil -
len van lidstaat tot lidstaat. De Commissie beoordeelt 
de overeenstemming tussen de GLMC-normen en het 
landbouwbeleid. Indien er een GLMC-norm ontbreekt 
of duidelijk niet in overeenstemming is met de defini -
tie van het GLB, wordt hij geclassificeerd als „ontbre -
kend” en wordt aan de tekortkoming een passende 
follow-up met de lidstaten gegeven.
188 Eerste streepje
verscheidene verbintenissen in het kader van de agro -
milieumaatregel kunnen zorgpunten op het gebied 
van waterkwaliteit op min of meer directe en actieve 
wijze helpen aanpakken. Het ontwerp en de selectie 
van de verbintenissen zouden moeten inspelen op de 
specifieke behoeften van het grondgebied waarop 
het programma betrekking heeft.
Er zijn tal van andere maatregelen in plattelandsont -
wikkelingsprogramma’s (POP’s) die kunnen worden 
gebruikt om doelstellingen inzake water te halen — 
artikel 30, niet-productieve investeringen enz.
De verplichting om verbintenissen uit te voeren in het 
kader van deze maatregel voor de periode van vijf tot 
zeven jaar is bedoeld om de doelstellingen van de ver -
bintenissen te helpen verwezenlijken. De verbintenis -
sen zouden verder kunnen worden uitgevoerd indien 
dat wordt gerechtvaardigd door de noodzaak om de 
waterkwaliteit te beschermen of verder te verbeteren.
Antwoorden van de Commissie 82
De Commissie zal benadrukken dat het voor de 
lidstaten noodzakelijk is de parameters van de 
minimumver  eisten vast te stellen op het niveau dat 
waarborgt dat rekening wordt gehouden met de 
situaties, en met het oog op de inachtneming van de 
regels waarop zulke vereisten zouden moeten worden 
vastgesteld.
Met betrekking tot de GLMC-normen, beoordeelt de 
Commissie het bestaan en de geschiktheid van deze 
normen. De Commissie beschouwt deze handelwijze 
als verenigbaar met het rechtskader van het GLB.
Aanbeveling 3 c)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
De lidstaten zijn onderworpen aan verplichtingen 
inzake toevoer van fosfor wanneer dat vereist is ter 
verwezenlijking van de doelstellingen van de kader -
richtlijn water. Zij moeten in hun maatregelenpro -
gramma’s maatregelen ter beheersing van diffuse 
bronnen van verontreiniging opnemen om ervoor te 
zorgen dat een goede toestand kan worden bereikt. 
Indien bronnen van agrarisch fosfaat als significant 
worden aangemerkt, moeten door de lidstaat beheer -
singsmaatregelen voor fosfaat worden vastgesteld. Dit 
is een van gebieden die door de Commissie zal wor -
den gecontroleerd bij de beoordeling van de tweede 
stroomgebiedsbeheersplannen.
Aanbeveling 3 d)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling en merkt 
op dat zij zich al heeft beziggehouden het stroom -
lijnen van de monitoring en rapportage in het kader 
van de nitratenrichtlijn en de kaderrichtlijn water.
Aanbeveling 3 e)
De Commissie aanvaardt de aanbeveling en is van 
mening dat er gevolg aan is gegeven aangezien er 
een richtsnoerdocument inzake kostenterugwinning 
is opgesteld in het kader van het GIS-proces. De 
recente poging om deze richtsnoeren aan te vullen in 
het kader van de GIS hebben gefaald door menings -
verschillen tussen de lidstaten. Verdere werkzaamhe -
den op dit gebied kunnen worden opgenomen in het 
GIS-werkprogramma voor 2016-2018 dat in behande -
ling is. Er zij op gewezen dat de lidstaten de methode 
voor de berekening van milieukosten en de kosten 
van hulpbronnen vrij kunnen kiezen.Aanbeveling 3 f)
De Commissie steunt deze tot de lidstaten gerichte 
aanbevelingen.
Gratis publicaties:
  één exemplaar:  
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
 via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).WAAR ZIJN EU/hyphen.capPUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
EUROPESE
REKENKAME R
 
Waterverontreiniging in het Donaubekken wordt 
veroorzaakt door verschillende bronnen zoals 
huishoudens, industriële installaties en landbouw.
Ingevolge de kaderrichtlijn water van 2000 stellen de 
lidstaten stroomgebiedsbeheersplannen vast die 
maatregelen ter bestrijding van deze verontreiniging 
moeten bevatten. De Rekenkamer onderzocht of de 
tenuitvoerlegging door de lidstaten van de maatregelen 
van de plannen van 2009 tot een verbetering van de 
waterkwaliteit had geleid.