Resultaatindicatoren Opmerkingen van de ERK Impactindicatoren Opmerkingen van de ERK

Horizontale doelstelling : Modernisering — Bevorderen van kennis, innovatie en digitalisering in de landbouw en plattelandsgebieden en aanmoedigen van het gebruik ervan In artikel 96 van de verordening inzake de strategische GLB-plannen is bepaald dat de lidstaten de behoeften moeten identificeren voor elk van de negen in artikel 6 van diezelfde verordening vastgestelde specifieke GLB-doelstellingen. De horizontale doelstelling hoort daar niet bij, maar is afzonderlijk vermeld in artikel 5. Dat maakt het kader onnodig complex. Door de horizontale doelstelling afzonderlijk te vermelden, vallen de indicatoren die aan deze doelstelling zijn gekoppeld buiten de prestatiegoedkeuring en de meerjarige prestatie-evaluatie. De doelstelling valt gedeeltelijk samen met de specifieke doelstelling van het „vergroten van de marktgerichtheid en van het concurrentievermogen, onder meer door beter te focussen op onderzoek, technologie en digitalisering” (artikel 6, lid 1, onder b)). Om de structuur van het kader te vereenvoudigen, stellen we voor om de horizontale doelstelling te integreren in de specifieke doelstellingen.

R.1 Verbetering van prestaties door kennis en innovatie: aandeel landbouwers dat steun ontvangt voor advies, opleiding, kennisuitwisseling, of deelname aan operationele groepen ter verbetering van economische, milieu-, klimaat- en hulpbronnenefficiëntieprestaties R.2 Koppeling van advies- en kennissystemen: aantal in het AKIS geïntegreerde adviseurs (ten opzichte van het totale aantal landbouwers) R.3 Digitalisering van de landbouw: aandeel landbouwers dat steun voor precisielandbouwtechnologie in het kader van het GLB ontvangt In hun huidige bewoording meten R.1 en R.3 geen resultaten. Om de resultaten (onmiddellijke veranderingen) van steun voor advies, opleiding, kennisuitwisseling, of deelname aan operationele groepen te meten, zou een indicator voor het aantal landbouwers dat maatregelen heeft getroffen op basis van het ontvangen advies of de gevolgde opleiding bijvoorbeeld nuttiger kunnen zijn. Als de horizontale doelstelling zoals hierboven geopperd in de specifieke doelstellingen wordt geïntegreerd, zou R.1 in andere bewoordingen een passende resultaatindicator zijn voor de nieuwe/opnieuw geformuleerde specifieke doelstelling. Als alternatief zou het aantal landbouwers dat dergelijke steun ontvangt als outputindicator kunnen worden gebruikt voor de interventie „Kennisuitwisseling en informatie”. Er lijkt echter sprake te zijn van enige overlapping tussen R.1 en R.24, waaraan iets moet worden gedaan. R.3 zou een nuttige outputindicator zijn voor „investeringen”. Als een lidstaat in zijn behoeftebeoordeling vaststelt dat er een gebrek is aan adviseurs en in zijn strategisch GLB-plan interventies invoert om het aantal adviseurs naar verhouding te verhogen, zou de verhouding van het aantal landbouwers per adviseur zoals gemeten in R.2 een relevante resultaatindicator kunnen zijn. Als de horizontale doelstelling in de specifieke doelstellingen wordt geïntegreerd zoals hierboven voorgesteld, zou R.2 passen bij de nieuwe/opnieuw geformuleerde specifieke doelstelling. I.1 Kennisdeling en innovatie: aandeel van de GLB-begroting voor kennisdeling en innovatie I.1 is geen impactindicator. Aangezien deze indicator de financiële middelen meet, zou I.1 als inputindicator kunnen worden beschouwd (zie figuur 6). Indien de Commissie deze indicator in de huidige bewoordingen relevant acht voor monitoringdoeleinden, zou het nuttig zijn te verduidelijken of hij betrekking heeft op het aandeel van de GLB-begroting dat is toegewezen of op het aandeel dat op een gegeven moment is besteed.

Specifieke doelstelling 1: bieden van steun met het oog op een leefbaar landbouwbedrijfsinkomen en veerkracht in de hele Unie om de voedselzekerheid te vergroten

R.4 Koppeling van inkomenssteun aan normen en goede praktijken: aandeel onder inkomenssteun vallende en aan conditionaliteit onderworpen OCG R.5 Risicobeheer: aandeel landbouwbedrijven met instrumenten voor risicobeheer in het kader van het GLB R.6 Herverdeling naar kleinere landbouwbedrijven: percentage aanvullende steun per hectare voor in aanmerking komende landbouwbedrijven onder de gemiddelde bedrijfsomvang (ten opzichte van het gemiddelde) R.7 Verbetering van steun aan landbouwbedrijven in gebieden met specifieke behoeften: percentage aanvullende steun per hectare in gebieden met hogere behoeften (ten opzichte van het gemiddelde) Er is geen verband tussen R.4 en de doelstelling de voedselzekerheid te vergroten. Bovendien meet deze indicator in zijn huidige formulering geen resultaten. Zoals wij hebben aanbevolen in ons speciaal verslag inzake randvoorwaarden, zou het nuttig zijn om een resultaatindicator te hebben die meet welk aandeel van de landbouwbedrijven — die aan controles ter plaatse zijn onderworpen — voldoet aan de conditionaliteitsvereisten. Een dergelijke resultaatindicator zou goed onder bijvoorbeeld de specifieke doelstelling inzake maatschappelijke verwachtingen (artikel 6, lid 1, onder i)) passen. Gezien de reeks van verschillende risicobeheersinstrumenten die voorhanden zijn, zou het nuttig zijn om R.5 te monitoren per type instrument. Als R.7 bedoeld is om de resultaten van interventies uit hoofde van de artikelen 66 en 67 van de verordening inzake de strategische GLB-plannen te meten, zou het voor de duidelijkheid beter zijn om de formulering op één lijn te brengen (bijvoorbeeld gebiedsspecifieke beperkingen). I.2 Verkleinen van inkomensverschillen: ontwikkeling van het landbouwinkomen ten opzichte van de algemene economie I.3 Verlagen van de variabiliteit van de landbouwinkomens: ontwikkeling van het landbouwinkomen I.4 Ondersteunen van een levensvatbaar landbouwinkomen: ontwikkeling van het landbouwinkomensniveau per sector (ten opzichte van het gemiddelde in de landbouw) I.5 Bijdragen aan territoriaal evenwicht: ontwikkeling van het landbouwinkomen in gebieden met natuurlijke beperkingen (ten opzichte van het gemiddelde) Voor I.2, I.3, I.4 en I.5 lijken in de Engelse taalversie de termen „farm income” en „agricultural income” door elkaar te worden gebruikt. Volgens ons is het passender om het „farm income” te meten (zie paragrafen 27, 28 en 30). Wij hebben vastgesteld dat er geen impactindicator is voor de hoofddoelstelling, voedselzekerheid, waarvoor het grootste deel van de GLB-begroting is gepland (de wetgeving voor 2014-2020 bevat bijvoorbeeld I.05, die de ontwikkeling van de consumentenprijs van voedingsmiddelen meet en gekoppeld is aan de algemene doelstelling van een rendabele voedselproductie). De voedselzekerheid in de EU meten door de mate van zelfvoorzienendheid te schatten zou een optie zijn. Daartoe zou de landbouwproductie van grondstoffen en de primaire voedselproductie van de EU kunnen worden gemeten in het licht van de geraamde voedselbehoeften en -voorkeuren van de bevolking voor een actief en gezond leven (zie paragraaf 33). De GLB-steun meten als aandeel van het totale landbouwbedrijfsinkomen zou bovendien een relevante indicator zijn voor de impact van het beleid.

Specifieke doelstelling 2: vergroten van de marktgerichtheid en van het concurrentievermogen, onder meer door beter te focussen op onderzoek, technologie en digitalisering

R.8 Steunverlening gericht op landbouwbedrijven in sectoren in moeilijkheden: aandeel landbouwers dat gekoppelde steun ter verbetering van het concurrentievermogen, de duurzaamheid of de kwaliteit ontvangt R.9 Modernisering van landbouwbedrijven: aandeel landbouwers dat investeringssteun ontvangt voor herstructurering en modernisering, waaronder ter verbetering van de hulpbronnenefficiëntie Er is geen verband tussen R.8 en de doelstelling, aangezien algemeen erkend is dat gekoppelde betalingen de markt kunnen verstoren. R.9 meet geen resultaten (onmiddellijke veranderingen), maar brengt het aantal begunstigden van bepaalde interventies in verband met het totaal. Er zijn aanvullende resultaatindicatoren nodig om de resultaten die bijdragen aan deze doelstelling te meten. Naast de hoofddoelstelling van het vergroten van de marktgerichtheid en van het concurrentievermogen, zou een indicator om de „betere focus op onderzoek, technologie en digitalisering” te monitoren nuttig zijn. I.6 Verhogen van de productiviteit van landbouwbedrijven: totale factorproductiviteit I.7 Benutten van agrovoedingshandel: invoer en uitvoer in het kader van agrovoedingshandel

Specifieke doelstelling 3: verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen

R.10 Betere organisatie van de voorzieningsketen: aandeel landbouwers dat deelneemt aan ondersteunde producentengroeperingen, producentenorganisaties, lokale markten, korte toeleveringsketens en kwaliteitsregelingen R.11 Concentratie van de voorziening: aandeel van de waarde van de productie afgezet door producentengroeperingen met operationele programma’s R.10 meet geen resultaten (onmiddellijke veranderingen) van de deelname aan die groeperingen of organisaties. Voor R.11 is het niet duidelijk hoe het aandeel zou worden berekend en dus waaraan de waarde van de afgezette productie zou moeten worden gerelateerd. I.8 Verbeteren van de positie van landbouwers in de voedselvoorzieningsketen: toegevoegde waarde voor primaire producenten in de voedselvoorzieningsketen

Specifieke doelstelling 4: bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering en tot duurzame energie

R.12 Aanpassing aan klimaatverandering: aandeel landbouwgrond vallend onder verbintenissen om de aanpassing aan de klimaatverandering te verbeteren R.13 Verlaging van emissies in de veehouderijsector: aandeel grootvee-eenheden waarvoor steun wordt ontvangen voor de reductie van emissies van BKG en/of ammoniak, met inbegrip van mestbeheer R.14 Koolstofopslag in bodems en biomassa: aandeel landbouwgrond vallend onder verbintenissen om emissies te beperken, koolstofopslag te behouden en/of te verbeteren (blijvend grasland, landbouwgrond in veengebied, bos enz.) R.15 Groene energie uit land- en bosbouw: investeringen in productiecapaciteit voor hernieuwbare energie, waaronder uit biologische bronnen (MW) R.16 Verbetering van de energie-efficiëntie: energiebesparing in de landbouw R 17 Bebost land: areaal met steun voor bebossing en de aanleg van beboste gronden, met inbegrip van boslandbouw Wij erkennen dat resultaten met betrekking tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering lastig te meten zijn en dat onmiddellijke veranderingen vaak niet duidelijk zijn. Als R.12, R.13, R.14 en R.17 als resultaatindicatoren moeten worden beschouwd, moet er echter wel wetenschappelijk bewijs zijn dat de verwachte resultaten van de getroffen maatregelen onderbouwt. Bovendien heeft elke hectare voor deze indicatoren een gelijk gewicht, ondanks — vaak aanzienlijke — verschillen in de bijdrage van de verbintenissen aan klimaatverandering. Een onderscheid maken tussen deze hectaren naargelang van hun bijdrage aan de doelstellingen, op basis van bewijzen, zou deze indicatoren zinvoller kunnen maken. Daartoe zou bijvoorbeeld een scoresysteem kunnen worden toegepast, zoals de Rio-indicatoren van de OESO, waarbij de activiteiten zouden worden gescreend en een score zouden krijgen door een aandeel (van 0 tot 100 %) aan te merken als bijdragend aan een doelstelling. Het is niet duidelijk of R.15 het aantal investeringen of de capaciteit beoogt te meten. Hoewel de tot stand gebrachte capaciteit relevanter zou zijn dan het aantal investeringen, zou de hernieuwbare energie die na een bepaalde tijd is geproduceerd een meer passende indicator kunnen zijn. In R.16 moet worden verduidelijkt of het de bedoeling is om de energiebesparingen die voortvloeien uit GLB-investeringen te meten en of het de jaarlijkse energiebesparingen zijn die moeten worden gemeten. I.9 Verbeteren van de veerkracht van landbouwbedrijven: index I.10 Bijdragen aan de matiging van de klimaatverandering: verminderen van BKG-emissies door de landbouw I.11 Verbeteren van de koolstofvastlegging: verhogen van de hoeveelheid organische koolstof in de bodem I.12 Verhogen van duurzame energie in de landbouw: productie van hernieuwbare energie door de land- en bosbouw In de artikelen 7, 96 en 97 van de verordening inzake de strategische GLB-plannen worden GLB-interventies in verband gebracht met de klimaat- en energiewetgeving van de EU. Met het prestatiekader van het GLB moet derhalve worden aangetoond of de sector de klimaat- en energiestreefcijfers van de EU haalt. Als I.9 bedoeld is om de veerkracht in het licht van klimaatverandering te meten, stellen wij voor om dat te verduidelijken in de naam van de indicator. Het woord „veerkracht” wordt in doelstelling 1 in een andere betekenis gebruikt (economische veerkracht), wat voor verwarring kan zorgen. De index moet nader worden bepaald: wij hebben vernomen dat het DG AGRI momenteel samen met het DG CLIMA een index ontwikkelt om de aanpassing aan de klimaatverandering te volgen.

Specifieke doelstelling 5: bevorderen van duurzame ontwikkeling en efficiënt beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en lucht

R.18 Verbetering van bodems: percentage landbouwgrond vallend onder beheersverbintenissen gunstig voor bodembeheer R.19 Verbetering van de luchtkwaliteit: aandeel landbouwgrond vallend onder verbintenissen om de emissie van ammoniak te verminderen R.20 Bescherming van de waterkwaliteit: percentage landbouwgrond vallend onder beheersverbintenissen voor waterkwaliteit R.21 Duurzaam nutriëntenbeheer: aandeel landbouwgrond vallend onder verbintenissen in verband met verbeterd nutriëntenbeheer R.22 Duurzaam watergebruik: aandeel geïrrigeerd land vallend onder verbintenissen om de waterbalans te verbeteren R.23 Milieu-/klimaatgerelateerde prestaties door investering: aandeel landbouwers met steun voor investeringen in verband met zorg voor het milieu of het klimaat R.24 Milieu-/klimaatprestaties door kennis: aandeel landbouwers dat steun ontvangt voor advies/opleiding in verband met milieu- en klimaatprestaties Wij erkennen dat resultaten met betrekking tot milieudoelstellingen lastig te meten zijn en dat onmiddellijke veranderingen vaak niet duidelijk zijn. Als R.18, R.19, R.20, R.21 en R.22 als resultaatindicatoren moeten worden beschouwd, moet er echter wel wetenschappelijk bewijs zijn dat de verwachte resultaten van de getroffen maatregelen onderbouwt. Bovendien heeft alle grond voor deze indicatoren een gelijk gewicht, ondanks — vaak aanzienlijke — verschillen in de waarde van de verbintenissen voor het milieu. Zij zouden nuttiger zijn als er een onderscheid zou worden gemaakt tussen verschillende verbintenissen (zie de opmerking bij R.12 hierboven). Ook voor R.23 moeten er wetenschappelijke bewijzen/studies zijn die de respectieve bijdrage van investeringen vanuit milieuoogpunt onderbouwen. R.24 zou meer resultaatgericht zijn als zou worden gemeten welke maatregelen zijn getroffen op basis van het ontvangen advies of de gevolgde opleiding. Om dubbeltelling te vermijden, moet in R.23 en R.24 worden gespecificeerd dat landbouwers maar een keer kunnen worden geteld tijdens de looptijd van het meerjarig financieel kader. I.13 Beperken van bodemerosie: percentage grond onderhevig aan matige tot ernstige bodemerosie op landbouwgrond I.14 Verbetering van de luchtkwaliteit: verminderen van ammoniakemissies door de landbouw I.15 Verbeteren van de waterkwaliteit: bruto nutriëntenbalans op landbouwgrond I.16 Beperken van nutriëntenlekkage: nitraten in grondwater — percentage grondwaterstations met een N-gehalte van meer dan 50 mg/l volgens de nitraatrichtlijn I.17 Verlichten van de druk op de watervoorraad: wateronttrekkingsindex-plus (WEI+) De impactindicatoren lijken relevant, maar moeten nader worden gespecificeerd. I.14: „vermindering van” zou nauwkeuriger zijn dan „verminderen”.

Specifieke doelstelling 6 : bijdragen tot de bescherming van de biodiversiteit, versterken van ecosysteemdiensten en in stand houden van habitats en landschappen

R.25 Ondersteuning van duurzaam bosbeheer: percentage bos vallend onder beheersverbintenissen ter ondersteuning van bosbescherming en -beheer. R.26 Bescherming van bosecosystemen: aandeel bos vallend onder beheersverbintenissen ter ondersteuning van landschap, biodiversiteit en ecosysteemdiensten R.27 Instandhouding van habitats en soorten: aandeel landbouwgrond vallend onder beheersverbintenissen ter ondersteuning van biodiversiteitsbehoud en -herstel R.28 Ondersteuning van Natura 2000: gebied in Natura 2000-gebieden vallend onder verbintenissen voor bescherming, onderhoud en herstel R.29 Behoud van landschapselementen: aandeel landbouwgrond vallend onder verbintenissen voor het beheer van landschapselementen, met inbegrip van hagen Zoals reeds vermeld voor bovengenoemde resultaatindicatoren met betrekking tot milieu en klimaat, moeten R.25, R.26, R.27, R.28 en R.29 worden onderbouwd met wetenschappelijke studies of bewijzen die de bijdrage van de biodiversiteitsmaatregelen bevestigen. Het is niet duidelijk waarom voor R.28 wordt voorgesteld om het absolute gebied te meten in plaats van het aandeel, zoals voor de andere indicatoren. I.18 Vergoten van de populaties akker- en weidelandvogels: Farmland Bird Index I.19 Betere biodiversiteitsbescherming: percentage soorten en habitats van communautair belang met betrekking tot landbouw met stabiele of stijgende trends I.20 Betere verlening van ecosysteemdiensten: aandeel OCG met landschapselementen

Specifieke doelstelling 7: aantrekken van jonge landbouwers en vergemakkelijken van bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden

R.30 Generatievernieuwing: aantal jonge landbouwers dat een landbouwbedrijf start met steun van het GLB R.30 en I.21 hebben betrekking op het aantal jonge of nieuwe landbouwers, niet op het generatievernieuwingspercentage met betrekking tot jonge/nieuwe en oude landbouwers, of het aandeel van jonge/nieuwe landbouwers in het totale aantal landbouwers. Dergelijke verhoudingen meten zou nuttiger zijn als indicator om de prestatie van het beleid te meten. Naar onze mening zou in deze indicatoren alleen rekening moeten worden gehouden met jonge landbouwers die de vestigingsfase met succes doorstaan (bijvoorbeeld door hun bedrijfsplan met succes uit te voeren). 1.21 Aantrekken van jonge landbouwers: ontwikkeling van het aantal nieuwe landbouwers Zie opmerkingen bij resultaatindicator R.30.

Specifieke doelstelling 8: bevorderen van de werkgelegenheid, groei, sociale inclusie en lokale ontwikkeling in plattelandsgebieden, met inbegrip van bio-economie en duurzame bosbouw

R.31 Groei en banen in plattelandsgebieden: nieuwe banen in ondersteunde projecten R.32 Ontwikkeling van de rurale bio-economie: aantal met steun ontwikkelde bio-economiebedrijven R.33 Digitalisering van de plattelandseconomie: plattelandsbevolking vallend onder een ondersteunde „slimme dorpen”-strategie R.34 Aansluiting van het platteland van Europa: aandeel van de plattelandsbevolking dat betere toegang tot diensten en infrastructuur door GLB-steun geniet R.35 Bevordering van sociale inclusie: tot een minderheid en/of kwetsbare groep behorend aantal personen dat voordeel trekt van ondersteunde projecten voor sociale inclusie Opdat R.31 zou aansluiten op de werkelijkheid, dient de indicator het aantal „echte banen” (d.w.z. niet de tijdelijke banen) te meten die bij de voltooiing van een project zijn gecreëerd. Er is een gemeenschappelijke definitie nodig. R.33 meet de dekking van „slimme dorpen-strategieën”. Als deze indicator als resultaatindicator wordt gebruikt, moet dat begrip in de verordening worden gedefinieerd. Met uitzondering van de overwegingen 16 en 45 wordt het begrip „slimme dorpen-strategie” momenteel nergens vermeld in het voorstel. Om R.35 nuttiger te maken mag elke persoon slechts één keer worden meegerekend (om te vermijden dat individuen die voordeel trekken uit meer dan een project voor sociale inclusie dubbel worden geteld). I.22 Bijdragen aan banen in plattelandsgebieden: ontwikkeling van de arbeidsparticipatie in overwegend rurale gebieden I.23 Bijdragen aan groei in plattelandsgebieden: ontwikkeling van het bbp in overwegend rurale gebieden I.24 Een eerlijker GLB: verbeteren van de verdeling van GLB-steun I.25 Bevorderen van plattelandsinclusie: ontwikkeling van de armoede-index in plattelandsgebieden Het is niet duidelijk wat I.24 moet meten. De wetgever kan misschien overwegen om alleen een verandering in de Gini-coëfficiënt van GLB-subsidies te berekenen.

Specifieke doelstelling 9: verbeteren van de reactie van de EU-landbouw op maatschappelijke eisen inzake voedsel en gezondheid, waaronder veilig, voedzaam en duurzaam voedsel, en inzake dierenwelzijn

R.36 Beperking van het gebruik van antibiotica: aandeel grootvee-eenheden vallend onder ondersteunde acties ter beperking van het gebruik van antibiotica (preventie/reductie) R.37 Duurzaam pesticidegebruik: aandeel landbouwgrond vallend onder ondersteunde specifieke maatregelen die leiden tot een duurzaam gebruik van pesticiden ter vermindering van de risico’s en effecten van pesticiden R.38 Verbetering van dierenwelzijn: aandeel grootvee-eenheden vallend onder een ondersteunde actie ter verbetering van dierenwelzijn Als R.36, R.37 en R.38 als resultaatindicatoren moeten worden beschouwd, moet er wetenschappelijk bewijs zijn dat de verwachte resultaten van de getroffen maatregelen onderbouwt. R.36 heeft betrekking op acties met een onrechtstreekse impact op het dierenwelzijn. Deze indicator verwijst niet naar de resultaten van de interventies wat de verbetering van het dierenwelzijn/de daadwerkelijke beperking van het gebruik van antibiotica betreft. R.38 meet geen feitelijke resultaten. Het aandeel grootvee-eenheden vallend onder acties ter verbetering van dierenwelzijn is niet representatief voor de verandering in de welzijnssituatie van de dieren. Het is niet duidelijk of deze indicator gekoppeld is aan outputindicator O.16, en of die indicator derhalve kan worden gebruikt als basis voor de berekening van R.38. Het risico bestaat dat interventies voor andere doelstellingen dan dierenwelzijn (gezondheid, bioveiligheid) onder deze indicator worden gerapporteerd, wat een misleidend beeld zou geven van de omvang van de acties ter verbetering van dierenwelzijn. I.26 Beperken van het gebruik van antibiotica in de landbouw: verkoop/gebruik bij voedselproducerende dieren I.27 Duurzaam gebruik van pesticiden: verminderen van de risico’s en effecten van pesticiden (richtlijn betreffende een duurzaam gebruik van pesticiden) 1.28 Inspelen op de vraag van de consument naar hoogwaardige levensmiddelen: waarde van de onder EU-kwaliteitsregelingen vallende productie (met inbegrip van biologische productie) Er is geen impactindicator voor dierenwelzijn. Het is niet duidelijk of I.26 de verkoop of het gebruik van antibiotica dient te behelzen. Voedsel is ook een ruim begrip. De indicator zou nuttiger zijn als hij bijvoorbeeld het aandeel voedsel dat zonder antibiotica werd geproduceerd binnen een bepaalde periode zou meten. Het is niet duidelijk wat I.27 moet meten. Als deze indicator gericht is op het verminderen van het gebruik van pesticiden, zou hij anders moeten worden geformuleerd. De vermindering van de risico’s en effecten van pesticiden lijkt niet meetbaar. I.28 heeft uitsluitend betrekking op de waarde van de productie, zonder dat die aan enige andere factor wordt gekoppeld. Daardoor is deze indicator vatbaar voor externe invloeden, zoals prijswijzigingen. Het zou nuttiger zijn om dit te meten als percentage van de totale productie.