Nr. C 189/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 7. 86 
van nationale informatiecentra inzake de academische 
erkenning van diploma's en studietijdvakken (actie 3, 
paragraaf 23) ook te belasten met het verder oriënteren en 
adviseren van studenten die van het programma willen 
profiteren. 
2.6. In het voorstel is sprake van „linguïstische voorbe­
reiding" (paragraaf 18); het Comité meent dat evenveel 
aandacht moet worden besteed aan de taalproblemen van 
studenten als aan problemen met betrekking tot financiële 
steun, inhoud van de cursussen, puntenoverdracht en 
wetgeving. Het juicht de initiatieven toe die in sommige 
Lid-Staten al genomen zijn om taalonderricht te geven dat 
is toegespitst op een speciaal vak (bestudering van de 
vaktaal) en het adviseert binnen het ERASMUS-program-
ma meer ruimte te scheppen voor linguïstische voorberei­
ding. De in paragraaf 15 genoemde „intensieve studie­
bijeenkomsten" zouden een geschikt instrument kunnen 
zijn, hoewel de duur van taalcursussen opnieuw moet 
Gedaan te Brussel, 23 april 1986. 
1. Algemene opmerkingen 
1.1. Alom wordt met veel vuur over solidariteit 
gesproken. Brengt dit praten over een zó essentieel concept 
van de menselijke samenleving echter werkelijk ver­
anderingen teweeg in de individuele gedragingen en kan dit 
de zeden en gebruiken beïnvloeden ? 
Zorgen onze samenlevingen vandaag de dag beter voor de 
door het lot getroffenen, de armen en de meest kwetsbaren 
onder haar ? Zijn zij thans wel zo rechtvaardig als men zou 
willen ? 
1.1.1. Deze fundamentele maatschappelijke probleem­
stellingen zou men gaarne positief willen beantwoorden. 
Zien wij de concrete feiten onder ogen, dan moeten wij 
helaas erkennen dat het aantal personen dat in maat­
schappelijk, cultureel en economisch opzicht aan de zijlijn worden bezien aan de hand van meningen van deskundi­
gen. 
2.7. Uit het voorstel blijkt dat de financiële steun die elke 
Lid-Staat kan krijgen op grond van het ERASMUS-
programma zal worden toegekend pro rata van het aantal 
studenten in het hoger onderwijs van die Lid-Staat. Het 
Comité zou gaarne zien dat zo veel mogelijk categorieën 
studenten in aanmerking kunnen komen en het vindt dat de 
vertegenwoordigers van de academische wereld in het 
comité dat de Commissie bij de uitvoering van het 
programma bijstaat, een afspiegeling zouden moeten 
vormen van de verscheidenheid aan tertiaire opleidingen in 
de Gemeenschap. 
2.8. In het voorstel wordt bepaald dat de Commissie na 
drie jaar aan de Raad en aan het Europese Parlement een 
tussentijds verslag over de geboekte vorderingen zal 
voorleggen. Dit verslag dient ook aan het Economisch en 
Sociaal Comité te worden voorgelegd. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Gerd MUHR 
staat, nog verder toeneemt, terwijl dit door de „vooruit­
gang" toch zou moeten afnemen (}). 
1.1.2. In een door dergelijke tegenstrijdigheden geken­
merkte situatie is dit, zoals het Comité al verscheidene 
malen heeft betoogd, een van de elementen die van meet af 
aan in de discussie over zaken als wetenschap, technologie 
of wetgeving aan de orde moeten komen en niet op een veel 
later, want eventueel te laat, tijdstip onder de druk van in 
menselijk opzicht soms onaanvaardbare gevolgen, die 
dikwijls hadden kunnen worden vermeden of opgevangen. 
1.1.3. Het instrumentarium van het sociaal beleid dient 
dan grotendeels te worden aangewend om het kwaad recht 
te trekken dat in een eerder stadium door nalatigheid is 
(!) Zie hiervoor het advies over de sociale toestand in de 
Gemeenschap in 1984, rapporteur: de heer Roycroft (PB nr. 
C218 van 29.8. 1985, blz. 15). Advies van het Economisch en Sociaal Comité inzake de „Ontwerp-aanbeveling van de Raad 
betreffende de werkgelegenheid voor gehandicapten in de Europese Gemeenschap" 
(86/C 189/07) 
Op 7 februari 1986 heeft de Raad besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het 
Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal 
Comité te raadplegen inzake de „Ontwerp-aanbeveling van de Raad betreffende de werkgelegen­
heid voor gehandicapten in de Europese Gemeenschap". 
De Afdeling voor sociale vraagstukken die met de voorbereiding van de werkzaamheden ter zake 
was belast heeft haar advies op 9 april 1986 goedgekeurd; rapporteur was de heer Burnel. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 236e Zitting (vergadering van 23 april 1986) 
met algemene stemmen het volgende advies goedgekeurd: 
28. 7. 86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 189/11 
geschied dan wel als gevolg van het feit dat uit het oog is 
verloren dat de mens in wetenschap, economie of politiek 
altijd centraal moet staan. 
1.2. Inderdaad wordt er steeds meer gedaan voor grote 
humanitaire zaken en volgen campagnes waarbij een 
beroep wordt gedaan op ieders edelmoedigheid elkaar 
steeds sneller op. Sociale vooruitgang, die zonder onbaat­
zuchtige medewerking van de mens niet mogelijk is, steunt 
evenwel op de humanisering van systemen en samenlevin­
gen. Zij is dus afhankelijk van de politieke koersbepaling 
die tot billijke verdeling van plichten, rechten en lasten 
leidt. De beraadslagingen van het Economisch en Sociaal 
Comité illustreren goed hoezeer zijn leden dit doel 
onderschrijven, en laten zien hoe „economie" en „samenle­
ving" elkaar beïnvloeden en welke positieve gevolgen van 
deze interactie mogen worden verwacht (1). In dit verband 
is het Comité van oordeel dat het gezamenlijk tenuitvoer-
leggen van een globaal economisch en sociaal beleid dat in 
sterkere mate op kwalitatieve groei en het scheppen van 
werkgelegenheid is gericht, onmisbaar is om een uitgangssi­
tuatie te creëren waarin maatregelen kunnen worden 
genomen om de werkgelegenheid van gehandicapten 
concreet en grondig te verbeteren. 
1.3. Volgens de in de ontwerp-aanbeveling van de 
Commissie opgenomen gegevens (blz. 3) is momenteel 
ongeveer 10 % van de bevolking van de Gemeenschap 
zwaar lichamelijk of geestelijk gehandicapt. Ondanks de 
ontwikkeling die biologie, geneeskunde en chirurgie 
doormaken, dreigt deze situatie nog te verslechteren. 
Het Comité wijst er in dit verband op dat het werkgelegen­
heidsprobleem van gehandicapten alleen maar kan worden 
opgelost door een beter, met name statistisch, inzicht in 
aard en omvang ervan. De Commissie wordt derhalve 
verzocht, bij het bevorderen van het onderzoek op dit 
terrein onder andere uit te gaan van de werkzaamheden die 
in sommige Lid-Staten door de plaatselijke overheids­
instanties worden verricht. 
1.3.1. Politici, maatschappelijke en beroepsorganisaties 
en in het algemeen elke burger worden dus met deze 
problematiek geconfronteerd. Een handicap kan ieder 
mens, zijn kinderen of zijn (groot)ouders overkomen. 
1.3.2. Een handicap betekent groot onrecht. De mate 
daarvan hangt niet alleen samen met de ernst van de 
handicap, maar ook met culturele, maatschappelijke, 
affectieve, geografische of inkomensverschillen, die voor 
een groot aantal gehandicapten ernstige gevolgen hebben. 
Deze verschillen hebben een multipliereffect en maken de 
maatschappelijke en beroepsintegratie voor vele gehandi­
capten extra moeilijk, en dan kan het gebeuren dat zij zich 
aan wanhoop overgeven. 
(!) Zie hiervoor het advies over de sociale toestand in de 
Gemeenschap in 1983, rapporteur: de heer Beretta (PB nr. 
C 307 van 19. 11. 1984, blz. 10). 1.4. Het Comité wil de waarde van medelijden niet 
onderschatten (mits dat niet voortkomt uit angst, of een 
poging is om het ongeluk te bezweren ofwel zijn eigen 
geweten te sussen); maar zij bevestigt dat iedere gehandi­
capte, krachtens de geest en de letter van de Universele 
Verklaring van de Rechten van de Mens en het Verdrag van 
Rome, ten volle op de voor alle mensen geldende rechten 
aanspraak kan maken. De plicht om deze aanspraak te 
eerbiedigen en rechtvaardig te zijn wordt echter nog lang 
niet altijd als een vanzelfsprekendheid ervaren. De 
ontwerpaanbeveling van de Raad stelt dit euvel aan het 
licht en wil verbetering in de situatie brengen. 
1.5. Het Comité formuleert de volgende algemene 
opmerkingen: 
1.5.1. De wil om de opvang van de gehandicapten te 
verbeteren, is geheel in lijn met een sociaal, economisch en 
cultureel beleid dat altijd in het teken van de solidariteit zou 
moeten staan. 
1.5.2. Dit is de diepere zin van het advies dat het 
Economisch en Sociaal Comité in 1983 (2) over de 
gehandicapten heeft uitgebracht. Naast deze specifieke 
verwijzing, kunnen nog talrijke voorbeelden in andere 
teksten worden aangehaald, onder andere in de adviezen 
over de sociale toestand, de werkgelegenheid, de gezond­
heid, de sociale zekerheid, het milieu of de opleiding. 
1.5.3. Het memorandum van de Commissie aan de 
Raad, de ontwerp-aanbeveling van de Raad met een 
modelcode voor positieve actie tot bevordering van de 
beroepsopleiding en de werkgelegenheid voor gehandicap­
ten, alsmede de analyse van de situatie en maatregelen met 
betrekking tot de werkgelegenheid voor gehandicapten in 
de Europese Gemeenschap vormen een samenhangend 
geheel. 
1.5.4. Met betrekking tot de vorm merkt het Comité het 
volgende op: 
— een aantal elementen van de code zouden moeten 
worden opgenomen in de aanbeveling die daardoor aan 
duidelijkheid, en dus aan overtuigingskracht zou 
winnen. 
— ook zou de aanbeveling hier en daar veel krachtiger 
moeten worden geformuleerd, ten einde duidelijk te 
doen uitkomen dat de Europese Instellingen de strijd 
tegen fysieke, sensoriële en mentale handicaps alsmede 
de opvang van de gehandicapten tot een van de 
prioriteiten van hun beleid willen maken en om 
daarvoor algemene bijval te verwerven. 
1.5.5. Dit is des te belangrijker daar de Commissie, door 
aan een aanbeveling de voorkeur te geven, heeft gekozen 
voor de minimale weg die voor haar openstond en aldus te 
kennen heeft willen geven dat de opvang van en zorg voor 
gehandicapten (meer dan de in de teksten neergelegde 
verplichting, hoe noodzakelijk die soms ook moge zijn) 
door ons allen beschouwd moet worden als een onontkom-
bare plicht van solidariteit waaraan niemand zich kan 
(2) PB nr. C 230 van 10. 9. 1981. 
Nr. C 189/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 7. 86 
onttrekken als hij ervan overtuigd is dat de mens als 
persoon op de eerste plaats komt. 
1.6. Het Comité verzoekt de Commissie, de balans op te 
maken van de maatregelen welke door de Lid-Staten zijn 
genomen om de opvang van de gehandicapten in samenle­
ving en beroepswereld te verbeteren. Ter wille van de 
betrouwbaarheid van de ingewonnen gegevens, zou deze 
balans een periode moeten betreffen die lang genoeg is om 
de duurzame doeltreffendheid van de voorzieningen op het 
gebied van onder andere opleiding, voorlichting, tewerk­
stelling, huisvesting, informatie, vervoer en vrijetijds­
besteding van gehandicapten te kunnen beoordelen. 
1.6.1. Het Comité verzoekt de Commissie, in het licht 
van deze balans, haar actie voort te zetten door ter zake een 
richtlijn voor te bereiden, en er nu reeds voor te zorgen dat 
rekening wordt gehouden met het aspect „gehandicapte" in 
haar richtlijnen en aanbevelingen betreffende bij voorbeeld 
de werkgelegenheid, onderwijs en opleiding, huisvesting, 
milieu, cultuur, vrijetijdsbesteding, vrij verkeer van 
werknemers en hun gezinnen, ongevallenpreventie enz... 
2. Bijzondere opmerkingen 
A. Het begrip „gehandicapte" 
2.1. De betekenis van het begrip „gehandicapte" 
ondergaat door de jaren heen een verandering; zulks onder 
allerlei invloeden waarvan, genoemd kunnen worden de 
verbetering van de diagnosestelling, verbetering van de aan 
sommige gehandicapten gegeven behandeling, de activitei­
ten van de verenigingen van gehandicapten en van ouders 
van gehandicapte kinderen, een betere informatie en 
bewustmaking van de publieke opinie, hoe onvolkomen 
deze ook nog is. 
2.1.1. Niettemin moet op het gebied van de statistische 
kennis en analyse nog veel gedaan worden; het is trouwens 
bijzonder moeilijk de gehandicapten te registreren en naar 
de aard en de al dan niet definitieve ernst van hun handicap 
te classificeren. Al kan vooruitgang worden geconstateerd 
(en in dit verband verdienen de verenigingen van gehandi­
capten en van ouders van gehandicapte kinderen alle hulde 
voor hun overtuigende wilskracht en moed), toch blijven 
sommige handicaps schrik aanjagen, of zelfs een gevoel van 
schaamte veroorzaken die tot verhulling ervan leiden, 
hetgeen nooit zonder, soms zeer ernstige, gevolgen is voor 
het lot van de aldus lichamelijk of geestelijk getroffen 
personen. Het zou voor de publieke opinie geen twijfel 
moeten lijden dat de gehandicapte geen tweederangsmens 
is, maar een persoon met zijn eigen mogelijkheden die op 
hun waarde geschat en met respect, zorg en liefde benaderd 
moeten worden. 
2.1.1.1. Gehandicapten en hun gezinnen moeten daar­
om informatie over opleiding en tewerkstelling kunnen 
krijgen die, zonder illusies of ongegronde verwachtingen te 
scheppen, zo objectief en up-to-date mogelijk is. 
Vanuit dezelfde positieve instelling zou, met de hulp van 
scholen en media, een algemene voorlichtingscampagne 
moeten worden gevoerd, ten einde de publieke opinie meer 
inzicht te geven in het feit dat sommige mensen gehandicapt zijn en hun specifieke problemen hebben, en in de steun van 
allerlei aard die deze personen als groep of individueel 
verleend moet worden. Het is zaak de mensen ervan te 
doordringen dat de gehandicapte een man, vrouw of kind 
als ieder ander is, ook al kan hij er anders uitzien of een 
afwijkend persoonlijk of sociaal gedrag vertonen. De soms 
subjectieve ideeën over wat „normaal" is mogen het 
maatschappelijke en wettelijke respect waarop ieder mens 
recht heeft, niet beïnvloeden. 
2.1.2. De definitie van het begrip „gehandicapte" kan tot 
linguïstische controverses aanleiding geven; het Comité 
onderschrijft de definitie welke de Wereldgezondheids-
. organisatie voor dit begrip geeft {}). Het is wenselijk dat 
deze niet alleen (zoals reeds gebeurt) door de communau­
taire instellingen, maar ook door de Lid-Staten wordt 
overgenomen; op die manier kan in gezamenlijk overleg en 
in een geest van solidariteit een echt communautaire 
inspanning worden verricht, zowel voor het verzamelen 
van de statistische gegevens als voor de vergelijking van de 
verschillende methodes met behulp waarvan de maat­
schappij de problemen aanpakt en voor de beoordeling van 
de doeltreffendheid ervan. 
B. Zonder gelijke rechten geen gelijke kansen 
2.2. Wat met name de tewerkstelling van gehandicapten 
betreft, bevestigt het Comité hier opnieuw zijn standpunt, 
dat het hebben van werk een recht is dat dus voor iedereen 
in gelijke mate moet kunnen gelden. Het stemt derhalve in 
met de verklaring dat „gehandicapten hetzelfde recht als 
alle andere werkenden hebben op gelijke kansen in 
opleiding en werkgelegenheid". (Ontwerp-aanbeveling, 
vijfde Overweging). 
Wanneer men de op dit gebied bestaande grote ongelijkheid 
wil bestrijden, dient men evenwel te bedenken dat in vrijwel 
de meeste gevallen de risico's om geen werk te vinden bij 
gehandicapten met coëfficiënten uiteenlopende van 3 tot 6 
vermenigvuldigd worden als het mannen betreft, en met 
nog veel meer in het geval van vrouwen. 
2.2.1. Het Comité merkt dus op dat gelijke kansen in het 
algemeen, en des te meer op dit gebied, een subjectief begrip 
blijven dat afhankelijk is van talrijke voorwaarden, eisen en 
wisselvalligheden. Daarentegen heeft het begrip „gelijke 
rechten" objectieve waarde en vormt het een verplichting 
die geen discussie noch afwijzing zou mogen dulden. 
2.2.2. Tevens wijst het Comité erop dat bepaalde 
handicaps gecompenseerd kunnen worden door een 
geschikte behandeling of prothese, dan wel door in de 
gewone wetten met de positie van de gehandicapten 
rekening te houden, terwijl andere handicaps dwingend om 
(!) Gebrek: afwezigheid of afwijking van een psychologische, 
fysiologische of anatomische structuur of functie. Invaliditeit: 
iedere beperking of gemis, als gevolg van een gebrek, van het 
vermogen om een activiteit ten volle uit te oefenen of uit te 
oefenen op de wijze die voor een mens normaal geacht wordt. 
Handicap: nadeel dat een individu ten gevolge van een gebrek 
of van invaliditeit ondervindt waardoor die individu een voor 
iemand van zijn leeftijd, geslacht en sociaal-culturele achter­
grond normale rol slechts in beperkte mate dan wel in het 
geheel niet kan vervullen. (Wereldactieprogramma ten behoeve 
van de gehandicapten, Verenigde Naties) (NL vert. ESC) 
28. 7. 86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 189/13 
specifieke maatregelen, zowel van wetgevende als van 
maatschappelijke en materiële aard, vragen. 
2.2.3. In het eerste geval moet de gehandicapte de 
mogelijkheid krijgen, een beroepsactiviteit in een gewone 
werkkring uit te oefenen. In deze zin zal men kunnen stellen 
dat dan tot op zekere hoogte voor een herstel van gelijke 
kansen is gezorgd. In het tweede geval maakt de 
onmogelijkheid om de gevolgen van handicaps te compen­
seren het nodig specifieke en aangepaste beschutte 
structuren te scheppen, omdat de betrokken gehandicapten 
anders hun recht op werk wordt ontzegd. 
Doel is de gehandicapte te helpen zijn fysieke en 
intellectuele capaciteiten zo goed mogelijk te benutten, 
zodat hij zich in de wereld van de niet-gehandicapten kan 
integreren. Men dient de inspanningen dus allereerst op dit 
doel te richten. Talrijke gehandicapten zouden zo geen 
permanente „bijstand" meer nodig hebben en meer 
erkenning in de maatschappij krijgen. Deze benadering is 
stellig moeilijker dan het eenvoudig verlenen van bijstand, 
maar zij is de enige die aanvaardbaar is als men respect 
heeft voor de mens als persoon en diens rechten eerbiedigt. 
C. Verantwoordelijkheid van de samenleving jegens de 
gehandicapten 
2.3. Vroeger zag men veel slachtoffers van congenitale 
of bij de geboorte opgelopen handicaps, die deze niet of 
maar kort overleefden, of anders voorbestemd waren om 
hun leven lang aan het bed gekluisterd te blijven; thans 
kunnen vele handicaps gelukkig dank zij de medische 
begeleiding tijdens de zwangerschap en de medische 
technieken aanmerkelijk beperkt worden. De gehandicapte 
personen moeten dan ook stellig in de maatschappij kunnen 
worden geïntegreerd. Dit is een dwingende vereiste voor 
degenen die op politiek, economisch en sociaal gebied 
verantwoordelijkheid dragen, maar ook voor ons allen. 
2.3.1. Zo moet de consumenten bijvoorbeeld gevraagd 
worden de door gehandicapten aangeboden produkten en 
diensten een goed onthaal te geven. Publiekrechtelijke 
lichamen en bedrijven die van toeleveranciers gebruik 
maken, moeten ertoe worden aangespoord de „beschutte 
instellingen", wanneer maar mogelijk, in staat te stellen, 
met een redelijke kans op succes in te schrijven op door hen 
gedane aanbestedingen van werken. Het is echter zaak 
ervoor te zorgen dat kwaadwillende of „te slimme" 
individuen de gehandicapten niet uitbuiten of een „slaatje 
slaan" uit de „sociale" gevoelens die deze bij het publiek 
oproepen. 
Doel moet zijn te trachten het aantal gehandicapten dat 
werk heeft te vergroten, door gehandicapten in dienst te 
nemen, voor de juiste opleiding en herscholing te zorgen en 
speciale maatregelen te nemen om te voorkomen dat 
werknemers die een handicap oplopen, ontslagen worden. D. Specifieke acties voor gehandicapten 
a) In de verschillende beleidsmaatregelen, projecten en structuren 
moet de dimensie „handicap" worden opgenomen 
2.4. Het zou een grote stap vooruit zijn als men in het 
algemeen beleid inzake onderwijs, opleiding, beroepskeu­
ze-voorlichting en werkgelegenheid, maar ook huisvesting 
en vervoer, met het gegeven „gehandicapten" rekening zou 
houden, en zeer in het bijzonder met de situatie van de 
personen wier handicap gecompenseerd kan worden door 
een voor hen persoonlijk vervaardigde prothese dan wel 
door aanpassing van de werkomstandigheden, -middelen 
of -methoden. Vaak zou het al voldoende zijn als men 
daartoe bij het concipiëren van de wettelijke of bestuurs­
rechtelijke teksten en van installaties en uitrustingen zijn 
verbeelding zou laten spreken. De gehandicapten zouden er 
stellig aanmerkelijk beter van worden, terwijl bepaalde 
sociale kosten erdoor zouden verminderen. 
2.4.1. Wanneer beschutte arbeidsstructuren moeten 
worden opgezet, kan het zijn dat daar een in de 
markteconomie passende produktie bereikt wordt bij een 
vrijwel normaal financieel evenwicht, maar anders wordt 
een uitsluitend sociale benadering van de handicap beoogd. 
Voor de gehandicapte betekent de mogelijkheid om te 
werken dan dat hij tot de beroepswereld wordt toegelaten, 
en dat hij — doordat hij zich nuttig gaat voelen — zo de 
therapeutische behandeling en begeleiding krijgt welke de 
Maatschappij hem schuldig is. 
b) Er moet een actiever beleid voor de tewerkstelling en opvang 
van gehandicapten komen 
2.5. De meningen blijven verschillen over de door de wet 
voor de aanwerving van gehandicapten aan bepaalde 
bedrijven opgelegde quotaregelingen. 
2.5.1. Enerzijds valt het soms zeer moeilijk om de 
werkelijke gevolgen van een zelfde handicap voor een 
bepaalde groep personen te beoordelen. 
2.5.2. Anderzijds worden om aan de quotavoorschriften 
te voldoen geheel legaal de meest uiteenlopende handicaps 
bij elkaar geteld, terwijl deze in aanzienlijke mate van 
elkaar verschillen wat arbeidsongeschiktheid en de erdoor 
veroorzaakte pijn, hinder en neiging tot vermoeidheid 
betreft. Al houdt men zich dus aan de letter van de teksten, 
de oorspronkelijke sociale bedoeling ervan wordt zo 
vergeten. En in het algemeen zijn het de zwaarst getroffen 
en de wat oudere gehandicapten die dan bij sollicitatie voor 
een baan worden afgewezen. 
2.5.3. Het Comité is niet tegen het beginsel van quota's 
voor de aanwerving van gehandicapten, die immers gericht 
zijn op meer solidariteit ten aanzien van de meest 
kwetsbaren en hun recht op werk moeten waarborgen, met 
het doel gelijke kansen te verwezenlijken; het vraagt 
evenwel, bijzonder krachtige stimulansen te bieden aan de 
bedrijven die voorwaarden scheppen welke het mogelijk 
maken gehandicapten in dienst te nemen. 
2.5.4. Dergelijke stimulansen zouden bijvoorbeeld 
kunnen bestaan in het financieren van de investeringen die 
Nr. C 189/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 28. 7. 86 
nodig zijn om werkplaatsen en installaties geschikt te 
maken voor een normaal gebruik door gehandicapten, dan 
wel in een verlichting van de fiscale lasten. Zo zijn sommige 
telefooncentrales dusdanig aangepast dat zij uitstekend 
door blinden bediend kunnen worden. 
2.5.5. Er zou meer specifieke steun moeten worden 
verleend aan bedrijven die zwaar gehandicapte werknemers 
in dienst nemen. Bovendien zouden maatregelen moeten 
worden getroffen ter ondersteuning van bedrijven die door 
gehandicapten zelf in diverse vormen worden beheerd. 
2.5.6. Evenzo moet de medewerking van vakbonden en 
instanties die het personeel vertegenwoordigen aan de 
sociale en menselijke integratie van gehandicapte werk­
nemers worden aangemoedigd, omdat daarmee een daad 
van solidariteit wordt gesteld waaraan het gehele bedrijf 
dient mee te werken. 
2.6. Kleine bedrijven in de verschillende bedrijfstakken 
en ambachtelijke bedrijven waarvoor geen quotaregeling 
geldt, zouden gehandicapten in dienst kunnen nemen die er 
onder goede omstandigheden zouden kunnen werken; 
maar dan moeten deze bedrijven daartoe wèl daadwerke­
lijk steun ontvangen. 
Bedrijven die apparaten en prothesen voor gehandicapten 
vervaardigen zouden zeer in het bijzonder moeten worden 
aangespoord, gehandicapten in dienst te nemen. 
2.7. Ook aan collectiviteiten en verenigingen die 
opvangstructuren voor gehandicapte werknemers schep­
pen dient naar gelang van de omvang van hun initiatief 
steun te worden verleend; meer substantiële steun verdient 
dan de indienstneming van zwaar gehandicapten die 
moeilijker elders werk zouden kunnen vinden. 
c) De nieuwe technieken moeten de tewerkstelling van gehandi­
capten vergemakkelijken 
2.8. Bepaalde nieuwe technieken vergemakkelijken de 
tewerkstelling van gehandicapten. Dit geldt met name voor 
verschillende toepassingen van elektronica, bij voorbeeld 
de kantoorautomatisering, de telematiek en bepaalde 
machines met numerieke bediening. Bij de bestudering van 
nieuwe technologieën, verdient het aanbeveling van meet af 
aan oog te hebben voor de tewerkstellingsmogelijkheden 
welke deze kunnen bieden voor, met name motorische of 
sensoriële, gehandicapten. Daarbij moet ook gekeken 
worden naar de faciliteiten die gehandicapten door 
thuiswerk (bij voorbeeld telewerk) geboden kunnen 
worden. Initiatieven die van opmerkzaamheid en verbeel­
dingskracht getuigen moeten worden aangemoedigd. 
2.8.1. De beroepsintegratie van veel gehandicapten 
wordt zeer sterk bepaald door de factoren huisvesting (in 
hoeverre aangepast en waar?) en vervoer (welke ver­
voermiddelen en hoe duur?). Dit zijn reële gegevens 
waarmee rekening moet worden gehouden. Zo moet bij 
voorbeeld vermeden worden dat gezinnen waarvan een lid 
gehandicapt is, uiteengerukt worden, en moet het vinden 
van een werkkring dicht bij huis bevorderd worden. 
Het Comité dringt tevens aan op de ondersteuning en 
uitbreiding van het onderzoek dat erop gericht is de nieuwe 
technologieën dienstbaar te maken aan de kwalitatieve verbetering van de levensomstandigheden van gehandicap­
ten en wijst erop dat het IRIS-project (Initiative for 
Research into Information applied to Society) haar steun 
heeft. 
d) Onderwijs en opleiding 
2.9. Met het oog op de sociale en beroepsintegratie van 
de gehandicapten is het nodig dat ook de structuren, 
programma's en methoden van het algemeen en beroepson­
derwijs en van de voortgezette opleiding worden aangepast 
om rekening te houden met het recht van de gehandicapten 
op opleiding en cultuur. 
2.10. Evenzo moeten de diensten voor (beroepskeuze)-
voorlichting op de scholen en op de arbeidsmarkt in staat 
worden gesteld, te voldoen aan de behoeften van gehandi­
capte kinderen en volwassenen. 
e) Erkenning van de rol welke het gezin bij de integratie van 
gehandicapten speelt 
2.11. Personen — bij voorbeeld een ouder, echtgenoot, 
broer of zuster van een gehandicapte, die vrijwillig of 
noodgedwongen (bij voorbeeld bij gebrek aan middelen 
voor een oppas of voor plaatsing in een tehuis) voorlopig of 
definitief hun beroepsactiviteit volledig of gedeeltelijk 
opgeven ten einde een permanente hulp van een derde 
behoevende gehandicapte geheel belangeloos sociaal en 
materieel in zijn dagelijks leven ter zijde te staan, stellen 
daarmee een sociale en humane daad waarvan de 
samenleving de volle waarde dient te erkennen. Het 
initiatief dat zij nemen gaat ten koste van hun beroepsinko­
men; dit moet daarom gedeeltelijk door een uitkering 
gecompenseerd worden, te meer daar een en ander een 
verlichting betekent van de zeer zware lasten welke de 
sociale zekerheid en de sociale bijstand anders rechtstreeks 
op zich zouden moeten nemen. 
Er moet voor gezorgd worden dat er zowel kwantitatief als 
kwalitatief voldoende gespecialiseerde instellingen zijn om 
de gehandicapten te kunnen opvangen en de juiste 
verzorging te kunnen geven. Gezien de sociale en 
therapeutische rol van een normaal gevoelsleven, is het 
echter zaak het geregelde contact van de betrokkenen met 
hun familie en eigen omgeving te vergemakkelijken. 
f) De wet moet de zwaksten in alle opzichten beschermen 
2.12. In deze periode van economische recessie die 
zwaar op de werkgelegenheid drukt moet zeer in het 
bijzonder de aandacht gevestigd worden op de situatie van 
de gehandicapten die onder normale omstandigheden al 
moeilijker werk vinden en als eerste ontslagen dreigen te 
worden. De gehandicapten moeten door de wet tegen deze 
risico's beschermd worden. 
g) Voorkomen is altijd beter dan te moeten genezen 
2.13. Preventie van handicaps die vermeden kunnen 
worden moet het onderwerp van permanente zorg en van 
energieke maatregelen zijn. De zorg voor en behandeling 
van slachtoffers van welke handicap dan ook brengen 
aanzienlijke kosten met zich mee, om niet te spreken van de 
menselijke aspecten ervan die niemand verwaarlozen of 
28. 7. 86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 189/15 
negeren mag. Het nemen van preventieve maatregelen is 
dan ook volkomen op zijn plaats. Het Comité spreekt 
daarom ook de wens uit dat initiatieven genomen of 
voortgezet worden op terreinen als de bescherming en 
begeleiding van de zwangere vrouw, in het bijzonder in het 
geval van moeilijke zwangerschappen; het voorkomen van 
ongelukken bij en in verband met bevallingen; verbetering 
van de schoolgeneeskunde; en de preventie van ongevallen 
(op het werk, op de weg en thuis), met bijzondere aandacht 
voor de risico's welke kinderen in het verkeer lopen en 
objectieve voorlichting over de gevolgen van bepaalde 
vormen van misbruik voor de betrokkenen zelf en voor hun 
omgeving (bij voorbeeld nicotineverslaving met de negatie­
ve effecten daarvan voor de rokers en hun omgeving die 
door ademhalingsmoeilijkheden gehinderd worden). 
2.14. Het Europees Jaar van de verkeersveiligheid is een 
goede gelegenheid om de aandacht van de autoconstruc­
teurs en (motor-)fietsfabrikanten, degenen die verantwoor­
delijk zijn voor het wegverkeer, en vooral van de 
weggebruikers, en de ouders en jongeren op dit aspect te 
vestigen. 
h) De gehandicapten en hun naaste familieleden moeten gehoord 
worden 
2.15. Het Comité richt zich tot de overheidsinstanties 
met het verzoek, samen met de diensten voor gezondheids­
zorg en de sociale diensten, de dialoog met de verenigingen 
die de belangen van de gehandicapten vertegenwoordigen en dagelijks ervaring met de behoeften en verwachtingen 
van deze laatsten hebben, te verbeteren en intensiveren. 
i) Europese steun 
2.16. De bestemmingen van de communautaire fondsen 
moeten, vooral nu de herstructurering ervan gepland is, 
dusdanig worden bijgesteld dat rekening wordt gehouden 
met de voor de gehandicapten, en met name voor hun 
sociale en beroepsintegratie, besloten prioritaire maat­
regelen. 
2.17. Het vrije verkeer van gehandicapten moet 
gewaarborgd worden 
Het vrije verkeer van gehandicapten moet niet alleen in 
normale zin gewaarborgd worden, maar moet ook 
verzekerd worden door bijvoorbeeld het opzoeken van of 
de hereniging met gezinsleden binnen de Gemeenschap te 
vergemakkelijken. 
j) Alvorens bij de anderen aan te kloppen moeten wij wellicht 
kijken wat wij zelf kunnen doen 
2.18. Ten einde te vermijden dat men alleen maar in 
algemene termen over de gelijke rechten en kansen van de 
gehandicapten blijft praten en zich daarbij alleen tot de 
„anderen" richt, stelt het Economisch en Sociaal Comité de 
vraag wat het zelf en wat de verschillende communautaire 
instellingen, zowel krachtens de geldende bepalingen als op 
vrijwillige basis, doen om gehandicapten werk te bieden. 
Gedaan te Brussel, 23 april 1986. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Gerd MUHR 
Advies van het Economisch en Sociaal Comité inzake het „Voorstel voor een verordening 
(EEG) van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) no. 2358/71, Verordening (EEG) no. 
2727/75 en Verordening (EEG) no. 950/68 voor wat zaaizaad betreft" 
(86/C 189/08) 
De Raad heeft op 6 februari 1986 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikelen 43 en 198 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en 
Sociaal Comité om advies te vragen inzake voornoemd voorstel. 
De Afdeling voor de landbouw, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden 
was belast, heeft haar advies op 3 april 1986 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Schnieders, die 
mondeling verslag uitbracht. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 236e Zitting (vergadering van 23 april 1986) 
het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd: 
Het voorstel heeft ten doel, zaaizaad voor voedergewassen en sorghum dat belangrijk is voor de 
Middellandse-Zeelanden, in de Gemeenschapsregeling op te nemen.