Speciaal verslag nr. 14/2001

Follow-up van speciaal verslag nr. 19/98 van de Rekenkamer over BSE, vergezeld van de antwoorden van de Commissie

(uitgebracht krachtens artikel 248, lid 4, tweede alinea, van het EG-Verdrag)

(2001/C 324/01)

INHOUD

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

SAMENVATTING

I. De conclusie van speciaal verslag nr. 19/98 van de Rekenkamer luidde dat de financieringsmaatregelen die naar aanleiding van BSE werden getroffen, in de lidstaten niet nauwgezet werden uitgevoerd en dat er geen voldoende toezicht werd gehouden op het verbod op het vervoederen van vlees- en beendermeel (VBM) afkomstig van zoogdieren (zie paragraaf 2). Ook werd in het verslag gewezen op de noodzaak dat de Europese Unie een BSE-strategie ontwikkelt, en op het belang van het opzetten van uitgebreide en betrouwbare dierregisters.

II. De door de Europese Unie gedragen kosten van de BSE-maatregelen die na de BSE-crisis werden getroffen, waren hoog (4,7 miljard euro) (zie paragraaf 1). Het Verenigd Koninkrijk, waar 99 % van de BSE-gevallen was voorgekomen (zie paragraaf 9), ontving het meest.

III. In het kader van de follow-up door de Rekenkamer werden de door de Europese Unie getroffen maatregelen ter beheersing van het risico van BSE voor de gezondheid van mens en dier beoordeeld (zie paragraaf 5). De Rekenkamer stelde vast dat de BSE-strategie van de Commissie over het algemeen deugdelijk is en berust op beschikbare wetenschappelijke kennis, maar dat deze aan doeltreffendheid heeft ingeboet door een ontoereikende implementatie in de lidstaten en doordat de Commissie niet genoeg effectieve maatregelen ter beschikking staan om de lidstaten corrigerende maatregelen op te leggen (zie de paragrafen 44 tot en met 46). Door de slechte tenuitvoerlegging van de maatregelen om BSE onder controle te houden en het ontbreken van een over de gehele Europese Unie gehanteerde definitie van het begrip gespecificeerd risicomateriaal (GRM) (zie de paragrafen 25 tot en met 27) werden consumenten en dieren in de lidstaten in uiteenlopende mate aan risico's blootgesteld.

IV. De diensten van de Commissie zijn zodanig gereorganiseerd dat de gezondheid en de bescherming van consumenten duidelijk van het beheer van de markt voor rundvlees zijn gescheiden (zie paragraaf 12, onder a)). Het Voedsel- en Veterinair Bureau (VVB) van de Commissie werd versterkt (zie paragraaf 40), maar het grote personeelsverloop heeft enkele problemen veroorzaakt (zie paragraaf 41) en het aantal BSE-inspecties zou kunnen worden opgevoerd (zie paragraaf 42). De raadgevende wetenschappelijke comités zijn ook gereorganiseerd (zie paragraaf 12, onder b)) en er zijn meer financiële middelen uitgetrokken voor onderzoek naar BSE (zie paragraaf 12, onder c)).

V. Hoewel de belangrijkste wetgeving ter voorkoming van BSE vóór de BSE-crisis in 1996 werd vastgesteld, hadden de lidstaten moeite met het accepteren van bepaalde maatregelen die de Commissie nadien voorstelde, met name de verwijdering van GRM (zie de paragrafen 24 tot en met 27); bovendien zijn er vertragingen ontstaan door de institutionele procedures ter vaststelling van wetgeving (zie de paragrafen 17 en 18).

VI. Waarschijnlijk is in het verleden een lager dan het werkelijke aantal gevallen van BSE gerapporteerd. Onlangs zijn er meer BSE-gevallen aangegeven dankzij een beter toezicht, door de invoering van verplichte epizoötiebewaking in 1998 (zie paragraaf 20) en het gebruik van snelle diagnostische BSE-tests (zie paragraaf 19). Dieren met BSE die na het in 1994 uitgevaardigde voederverbod op VBM afkomstig van zoogdieren zijn geboren, leveren het bewijs dat het verbod niet behoorlijk is nageleefd en gecontroleerd, en inspecties van het VVB hebben uitgewezen dat het ontbreekt aan controles op de handel in VBM. Hoewel de problemen met veilige winning, verwerking, gebruik en kruisbesmetting van VBM sinds 1996 bekend zijn, en twee lidstaten (Portugal en het Verenigd Koninkrijk) hun eigen nationale verbod op het gebruik van van zoogdieren afkomstig VBM voor landbouwhuisdieren hadden, heeft de Commissie - bij gebreke van een test aan de hand waarvan verschillende soorten eiwitten konden worden onderscheiden - het gebruik van dierlijke eiwitten in voeder voor alle landbouwhuisdieren in de gehele Europese Unie pas per 1 januari 2001 verboden (zie paragraaf 31).

VII. De Rekenkamer wijst in haar follow-up op andere kwesties, zoals de moderne veeteelt en marketing, en op de via het gemeenschappelijk landbouwbeleid geboden steun:

a) de risico's van het gebruik van VBM, afkomstig van zoogdieren, in voeder, met name voor herkauwers;

b) bevordering van extensieve veeteelt en vervoedering;

c) het loskoppelen van subsidiebetalingen in de rundvleessector van de productie, en tegelijkertijd rekening houden met de noodzaak om landbouwers een redelijk levenspeil te garanderen (zie paragraaf 16);

d) kwesties met betrekking tot het welzijn van dieren, met name in verband met het vervoer van levende dieren in de Europese Unie met alle risico's van dien op verspreiding van ziekten.

VIII. Het follow-upverslag stelt ook de vraag aan de orde of de Commissie aanvullende bevoegdheden moet krijgen om maatregelen op te leggen aan lidstaten die de relevante wetgeving niet naleven (zie paragraaf 51), en of zij specifieke aanvullende bevoegdheden nodig heeft voor gevallen waarin lidstaten voorstellen met betrekking tot de gezondheid en bescherming van mens en dier niet aanvaarden (zie paragraaf 50).

VOORNAAMSTE CONCLUSIES VAN HET SPECIAAL VERSLAG VAN DE REKENKAMER

1. In 1998 bracht de Rekenkamer speciaal verslag nr. 19/98 inzake BSE (boviene spongiforme encephalopathie)(1) uit, dat met name betrekking heeft op communautaire maatregelen voor inkomenssteun, en specifieke maatregelen voor het Verenigd Koninkrijk voor het uitroeien van dieren die met BSE besmet konden zijn. De totale kosten van deze marktmaatregelen - waaronder openbare interventie en particuliere opslag - die ten laste van de communautaire begroting komen, bedragen 4696 miljoen euro voor de periode 1996-2000 (zie figuur 1), waarvan 1189 miljoen euro betrekking heeft op 1998-2000. Bij deze bedragen zijn noch de door de lidstaten zelf gedragen kosten, noch de inkomstenderving door de gedaalde consumptie of verloren markten meegerekend. Het Verenigd Koninkrijk ontving het meest, namelijk 43,7 % van de uitgaven (zie figuur 2).

2. De voornaamste conclusies in het verslag van de Rekenkamer betroffen:

a) een dringende behoefte aan een door de Europese Unie uit te stippelen en goed te keuren strategie om dergelijke crises het hoofd te bieden(2) (zie paragraaf 11);

b) een gebrek aan striktheid en consistentie bij de implementatie van de maatregelen binnen en tussen de lidstaten(3);

c) het ontbreken van een behoorlijk toezicht op het voederverbod(4) (zie de paragrafen 29 tot en met 33);

d) het belang van het vaststellen van volledige en betrouwbare dierenregisters in de lidstaten(5) (zie de paragrafen 36 tot en met 39).

Figuur 1

Uitgaven uit het EOGFL in verband met BSE over de periode 1996-2000 (totaalbedrag 4696 Mio EUR)

>PIC FILE= "C_2001324NL.000401.TIF">

Bron:

Onderzoek door de Rekenkamer van door DG AGRI verstrekte informatie.

Figuur 2

Uitgaven uit het EOGFL in verband met BSE over de periode 1996-2000 per lidstaat

>PIC FILE= "C_2001324NL.000402.TIF">

Bron:

Onderzoek door de Rekenkamer van door DG AGRI verstrekte informatie.

AANBEVELINGEN VAN DE KWIJTINGSAUTORITEIT

3. In de kwijtingsprocedure van 1997 beval de Raad de Commissie aan(6), een BSE-strategie te formuleren. Het Parlement merkte op(7) dat de Commissie aan de meeste van zijn aanbevelingen gehoor had gegeven(8), maar verzocht de Commissie tot volledige invordering over te gaan van de bedragen die in strijd met de geldende regels waren betaald, en te blijven werken aan een uitgebreid systeem voor de identificatie en registratie van runderen.

4. In het Verenigd Koninkrijk werd in 1996 de "over thirty months scheme" (OTMS) ingevoerd om vee van meer dan 30 maanden oud uit de voedsel- en voederketen te halen. Doordat een behoorlijke controle en verantwoording van de vernietiging van deze dieren achterwege bleef, sloot de Commissie in mei 1999(9) 32,7 miljoen euro van de uitgaven tot augustus 1997 uit van communautaire financiering (welk bedrag was berekend op basis van een weigering van 10 % voor tot 4 juli 1996 opgegeven dieren, en een weigering van 5 % voor tussen 4 juli 1996 en 4 augustus 1996 opgegeven dieren), en een correctie van nog eens 8 miljoen euro (berekend op basis van een weigering van 5 %) zou op de saldobetaling moeten worden toegepast. Voor ongeveer de helft van de andere lidstaten waar BSE is vastgesteld zijn kleinere financiële correcties voorgesteld in verband met tekortkomingen in de uitvoering van de inkomenssteunregelingen die naar aanleiding van de BSE-crisis zijn ingevoerd.

REIKWIJDTE VAN HET FOLLOW-UPVERSLAG

5. In 2001 heeft de Rekenkamer de door de Europese Unie ingevoerde en geïmplementeerde BSE-maatregelen onderzocht ter vaststelling en beheersing van het risico dat BSE uitbreekt, wordt verspreid en een bedreiging vormt voor de gezondheid van mens en dier. De voornaamste betrokken diensten van de Commissie waren het directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming (DG SANCO) en het directoraat-generaal Landbouw (DG AGRI). Geen van de lidstaten is bezocht.

OORZAKEN EN GEVOLGEN VAN BSE

6. BSE(10), één van de verschillende overdraagbare spongiforme encephalopathieën (TSE's), is een hersenziekte die wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van een zogenaamde prion, een proteïne met een abnormale vorm. BSE werd het eerst vastgesteld bij vee in het Verenigd Koninkrijk in 1986, en hoewel de herkomst ervan onbekend is, is het niet besmettelijk; uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat het waarschijnlijk ontstaat door het eten van voeder dat vlees- en beendermeel (VBM) bevat dat is besmet met de ziekteverwekker, en op kleine schaal (minder dan 10 %) wordt overgedragen door het moederdier.

7. In 1996 deelde de Britse regering mee dat er mogelijk een verband bestond tussen BSE en een nieuwe variant van de ziekte van Creutzfeld-Jacob, een fatale degeneratieve ziekte die de menselijke hersenen aantast, en lijkt op BSE bij vee en scrapie bij schapen. Volgens de huidige stand van de wetenschap(11) is de meest waarschijnlijke oorzaak blootstelling aan BSE door het eten van vlees van besmet vee, hoewel men het ook op andere nog onbekende manieren kan krijgen. In april 2001 waren er 99 vaststaande of vermeende gevallen van de nieuwe Creutzfeld-Jacobvariant in de Europese Unie(12), hoofdzakelijk bij jonge mensen.

8. Figuur 3 toont aan dat er op grote schaal gebruik wordt gemaakt van voor menselijke consumptie bestemd slachtvee. De afvalproducten/het dierlijk afval werden voor allerlei doeleinden in tal van producten verwerkt, maar de meeste organen van slachtvee komen uiteindelijk - direct of indirect - in de menselijke voedselketen terecht.

Frequentie van BSE

9. Het Verenigd Koninkrijk heeft tot 31 mei 2001 in totaal 179804 vaststaande gevallen gemeld, terwijl er in dezelfde periode in andere EU-lidstaten 1738 gevallen en elders in de wereld 1673 gevallen voorkwamen. Het aantal gevallen in het Verenigd Koninkrijk bereikte zijn hoogtepunt in 1992 en is sindsdien afgenomen. Sinds 1996 komt BSE in de rest van de Europese Unie steeds meer voor. In 2000 meldde het Verenigd Koninkrijk 1428 gevallen, tegenover 482 meldingen door andere lidstaten, terwijl hierin tussen januari en mei 2001 een kentering kwam: het Verenigd Koninkrijk meldde 246 gevallen en de andere lidstaten 323 (zie figuur 4). Zet deze trend door, dan zou dat een aanwijzing zijn dat het aantal BSE-meldingen in de andere lidstaten aanzienlijk toeneemt.

Figuur 3

Gebruik van geslachte runderen voor menselijke consumptie

>PIC FILE= "C_2001324NL.000601.TIF">

(13)(14)Bron:

DG SANCO.

Figuur 4

Aantal BSE-gevallen tot en met 31 mei 2001

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bronnen:

Commissie, DG SANCO.

T/m 1996: OIE voor alle landen.

Na 1996: Systeem voor melding van dierziekten voor de lidstaten, alsmede maandelijkse BSE-rapporten voor het Verenigd Koninkrijk en Portugal, met testrapporten; OIE voor overige landen.

10. In maart 2001 waren er BSE-meldingen geweest in alle lidstaten, op vier na, namelijk Oostenrijk, Finland en Zweden, die door de wetenschappelijke stuurgroep worden aangemerkt als landen waarvan het onwaarschijnlijk, maar niet uitgesloten is dat er BSE voorkomt, en Griekenland, waarvoor geen geografische BSE-risicobeoordeling bestaat (zie paragraaf 23 en bijlage 1).

DE BSE-STRATEGIE VAN DE COMMISSIE

Kernonderdelen van de BSE-strategie van de Commissie

11. De BSE-strategie van de Commissie behelst:

a) onderzoek naar BSE, het ontstaan en de verspreiding ervan, teneinde de risico's te bepalen en het treffen van passende maatregelen voor risicobeheersing mogelijk te maken;

b) epizoötiebewaking ter identificatie van dieren die risico lopen of BSE hebben;

c) normen voor de behandeling van gespecificeerd risicomateriaal, om te waarborgen dat met BSE besmette dieren en weefsel waarbij een grotere kans bestaat dat dit het BSE-agens draagt, uit de voedsel- en voederketen worden verwijderd;

d) passende normen om te waarborgen dat al het dierlijk afval op de juiste wijze wordt verwerkt om de infectiekansen zo veel mogelijk te beperken;

e) een voederverbod om te waarborgen dat, ingeval op andere niveaus fouten worden gemaakt, vee niet via voeder in aanraking komt met het BSE-agens;

f) een systeem ter identificatie van dieren om te waarborgen dat de herkomst van een dier en de bedrijven waar het werd gehouden, kan worden getraceerd ingeval BSE wordt geconstateerd;

g) een systeem om te waarborgen dat de lidstaten voor een doeltreffende bewaking en handhaving van voornoemde maatregelen zorgen.

12. De tot op heden getroffen maatregelen tegen BSE hebben ten doel, mogelijk met BSE besmet materiaal te weren uit diervoeder of de voedselketen van de mens(15). De BSE-maatregelen die zijn getroffen, of waarvan de Commissie implementatie door de lidstaten heeft voorgesteld, worden beknopt weergegeven in figuur 5. Naast deze specifieke maatregelen ter beheersing van het risico van BSE heeft de Commissie haar diensten gereorganiseerd en de volgende maatregelen getroffen:

a) de verantwoordelijkheid voor voedselveiligheid en veterinaire inspectie wordt duidelijk gescheiden van de afdeling marktbeheer van DG AGRI, en is ondergebracht bij een afzonderlijk directoraat dat verantwoordelijk is voor gezondheid en consumentenbescherming (DG SANCO);

b) de verschillende raadgevende wetenschappelijke comités zijn samengebracht in DG SANCO. Er is een wetenschappelijke stuurgroep (WSG) opgericht om toezicht te houden op alles wat verband houdt met consumentenbescherming en voedselveiligheid. De WSG wordt ondersteund door een ad-hocgroep die zich bezighoudt met BSE;

c) de Commissie heeft circa 50 miljoen euro beschikbaar gesteld voor onderzoek naar overdraagbare spongiforme encefalopathieën (TSE's). Bovendien lopen er onderzoeksprojecten in de lidstaten;

d) de Commissie heeft een voorstel gedaan voor de oprichting van een Europese Voedselautoriteit(16), voor een verordening waarin gedetailleerde voorschriften worden vastgesteld voor de behandeling van dierlijk afval dat niet voor menselijke consumptie is bestemd, en voor een verordening die een kader moet bieden voor maatregelen die deel uitmaken van de BSE-strategie (zie paragraaf 18);

e) de Commissie heeft een beleid van openheid gevolgd door wetenschappelijke adviezen en rapporten, en de inspectierapporten van het Voedsel- en Veterinair Bureau (VVB) (na overleg met de lidstaten) openbaar te maken op het internet.

Figuur 5

Belangrijke gebeurtenissen in verband met BSE

>PIC FILE= "C_2001324NL.000901.TIF">

Bron:

Onderzoek door de Rekenkamer van BSE-wetgeving en documenten van DG SANCO van de Commissie.

13. Tussen 1998 en het begin van de huidige crisis eind 2000 werden geen andere marktmaatregelen doorgevoerd dan die welke worden beschreven in het speciaal verslag van de Rekenkamer. Medio 2000, veel eerder dan verwacht, was de rundvleessector de BSE-crisis van 1996-1997 te boven gekomen(17). Tegen die tijd werd er zelfs meer rundvlees geconsumeerd dan vóór de crisis; de prijzen waren hoger dan in de vijf jaar ervoor en er waren geen interventievoorraden.

14. De tweede crisis begon in het najaar van 2000, allereerst in Frankrijk, waar het aantal meldingen van BSE steeg, doordat er op grote schaal op BSE werd getest (zie paragraaf 19). Zowel de consumptie als de prijzen van rundvlees doken omlaag. De lidstaten meldden meer gevallen van BSE naarmate het nieuwe BSE-testprogramma werd geïmplementeerd, en het consumentenvertrouwen werd verder ondermijnd door de eerste meldingen van BSE bij de binnenlandse veestapel in Spanje, Duitsland en Italië. Individuele lidstaten legden snel een eenzijdig verbod op invoer van levend vee en rundvleesproducten uit de getroffen landen op, en derde landen alsmede enkele EU-kandidaat-landen sloten zich hierbij aan. Tussen oktober 2000 en januari 2001, vóór de uitbraak van mond- en klauwzeer, waren de rundvleesprijzen met ruim 25 % gedaald(18).

15. In reactie op de crisis deed de Commissie een voorstel voor veterinaire maatregelen die strekten tot een betere bescherming van de volksgezondheid en tot herstel van het consumentenvertrouwen (testen van vee van meer dan 30 maanden oud dat bestemd is voor menselijke consumptie, een tijdelijk verbod op het gebruik van vlees- en beendermeel (VBM) voor alle landbouwhuisdieren). Ook stelde de Commissie marktmaatregelen voor ter beperking van de rundvleesproductie en ter ondersteuning van producenten. Deze maatregelen moeten leiden tot het uit de markt nemen van 1,3 miljoen ton rundvlees in 2001 door interventie-opslag, aankoop voor vernietiging en opslagregelingen. De netto kosten van deze maatregelen ten laste van de begroting van de Europese Unie worden voor de periode 2001-2006 geraamd op 2200 miljoen euro(19).

16. De Commissie heeft berekend dat het kosteneffectiever is, dieren te vernietigen in het kader van de regeling "aankoop voor vernietiging" (kosten voor de Gemeenschapsbegroting: 1260 euro per ton) dan tot interventie-opslag over te gaan (kosten voor de Gemeenschapsbegroting: 2860(20) euro per ton). Niettemin zijn de totale kosten van de BSE-crisis hoog. De 1748000 dieren die naar schatting in aanmerking komen voor de vernietigingsregeling en de dieren die zijn verwerkt voor opslag, zijn namelijk meerdere jaren door de Europese Unie gesubsidieerd door middel van de verschillende rundvleespremieregelingen. Het dier wordt onverkoopbaar, maar de producent verliest niet aan het betrokken dier, aangezien de compensatie van de lidstaten is gebaseerd op de marktwaarde van het dier vóór de crisis, en de Europese Unie hierin voor 70 % bijdraagt. Met de BSE-crisis dringt zich de vraag op, hoe betalingen van subsidies in de rundvleessector kunnen worden losgekoppeld van de productie, en tegelijkertijd rekening kan worden gehouden met de noodzaak om landbouwers een redelijk levenspeil te garanderen.

Rechtsgrond voor de maatregelen tegen BSE die de Europese Unie tot dusverre heeft getroffen

17. De belangrijkste regelgeving ter voorkoming van BSE was al door de Commissie vastgesteld voordat de eerste BSE-crisis in 1996 begon(21) (zie figuur 5). De huidige BSE-maatregelen berusten alle op veterinaire vrijwaringsclausules, die normaal gesproken tijdelijk zouden moeten zijn, en gebaseerd op wetenschappelijke criteria, en zijn vastgesteld krachtens de bevoegdheden die de Raad aan de Commissie heeft gedelegeerd.

18. Teneinde in een degelijke rechtsgrondslag voor de BSE-maatregelen te voorzien, diende de Commissie in januari 1999 een voorstel in voor een verordening inzake overdraagbare spongiforme encefalopathieën (TSE's)(22), die voorziet in een kader voor de tot op heden goedgekeurde maatregelen tegen BSE, in voorschriften voor de handel, voor producten van de tweede verwerking, voor de uitroeiing van BSE en andere opkomende vormen van TSE. Zodra de verordening door de Raad en het Parlement zou zijn vastgesteld in het kader van de medebeslissingsprocedure, zou deze voorrang hebben boven de huidige maatregelen. Het voornaamste verschil met de huidige wetgeving is dat maatregelen afhankelijk zouden zijn van de BSE-status van de lidstaten en landen die naar de Europese Unie exporteren (zie bijlage 1). De vaststelling van verordeningen volgens de medebeslissingsprocedure verloopt echter langzaam doordat er vertragingen optreden bij de betrokken instellingen; de verordening werd ondertekend in mei 2001(23), 27 maanden nadat het voorstel aanvankelijk werd gedaan.

Epizoötiebewaking

19. Het toezicht(24) houdt in dat wordt vastgesteld hoe vaak BSE voorkomt en hoeveel dieren het risico lopen te worden besmet, om te waarborgen dat er adequate procedures voor risicobeheersing worden gevolgd. Momenteel kan pas na de dood van een dier worden bevestigd dat er sprake was van BSE. Totdat in 1999 drie snelle postmortale diagnostische tests(25) voor dieren ouder dan 30 maanden werden ingevoerd, kon BSE uitsluitend worden bevestigd na een betrekkelijk omslachtig laboratoriumonderzoek van de hersenen. Volgens de Commissie kan met deze snelle tests geen BSE worden vastgesteld bij besmette dieren die in een vroeg incubatiestadium verkeren, en garandeert een negatief testresultaat niet dat een individueel getest dier geen drager is van het BSE-agens(26).

20. De Commissie voerde pas in 1998 de plicht tot epizoötiebewaking voor alle vormen van TSE bij dieren(27) in, op basis van de minimumvoorschriften die werden aanbevolen door het Internationaal Bureau voor besmettelijke veeziekten (Office International des Epizooties, OIE). Aanvankelijk moest een vrij beperkt aantal hersenen worden getest. Nadat de snelle diagnostische tests in 1999 waren goedgekeurd, werden de bewakingprogramma's in juni 2000 zodanig verbeterd dat risicodieren uitgebreid konden worden getest(28), dat de nationale referentielaboratoria konden worden opgezet en dat de protocollen voor het testen met inachtneming van de aanbevelingen van het OIE konden worden verbeterd(29). Deze maatregelen hadden in januari 2001 moeten worden doorgevoerd, maar met het uitbreken van de crisis werd het testprogramma opnieuw uitgebreid. Met ingang van januari 2001 moesten alle runderen ouder dan 30 maanden die worden geslacht voor menselijke consumptie (behalve in Oostenrijk, Finland of Zweden, indien zij uitsluitend voor de binnenlandse markt zijn bestemd), of die voor noodslachting worden aangeboden, worden getest. Bovendien moeten op het landbouwbedrijf gestorven runderen ouder dan 30 maanden steekproefsgewijs worden getest(30). Tussen januari en februari 2001 werden over de gehele Europese Unie meer dan 900000 snelle tests uitgevoerd.

21. In het verleden zijn niet alle gevallen van BSE gemeld, aangezien passieve bewaking(31) niet altijd leidt tot het identificeren en testen van verdachte gevallen. Uit de inspecties van het VVB is gebleken dat er in alle bezochte lidstaten sprake is van een tekortschietende epizoötiebewaking van BSE (zie figuur 6 en bijlage 2), en is geconcludeerd dat BSE waarschijnlijk bestond in lidstaten die eventuele gevallen nog moesten melden (Duitsland, Italië, Spanje)(32), en dat in andere lidstaten het werkelijke aantal gevallen van BSE waarschijnlijk hoger was dan het aantal meldingen door de bevoegde autoriteiten. Voordat het nieuwe testprogramma in januari 2001 werd ingevoerd, stelde het VVB vast dat verschillende lidstaten hun bewaking moesten verbeteren (België, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Spanje, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk)(33).

22. Het onlangs gestegen aantal meldingen van BSE door de lidstaten (zie figuur 4) is deels toe te schrijven aan de versterkte en verbeterde epizoötiebewaking. De Commissie is van oordeel dat de recente gevallen die zijn gemeld in Duitsland, Spanje en Italië anders waarschijnlijk niet waren ontdekt. Bovendien was de WSG in zijn beoordeling van het geografische risico van BSE(34) van mening dat er in België, Denemarken, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Nederland en Spanje meer gevallen kunnen voorkomen (zie bijlage 1).

23. De WSG begon in 1998 met het beoordelen van het geografische risico van BSE in bepaalde landen met het doel dat bij toekomstige maatregelen tegen BSE rekening zou worden gehouden met hun BSE-risicostatus(35). De beoordeling is uitgevoerd voor alle lidstaten behalve Griekenland(36), dat de relevante informatie niet heeft verstrekt, en voor 32 andere landen (zie bijlage 1 en paragraaf 10).

Figuur 6

Overzicht van voornaamste tekortkomingen, gesignaleerd door het Voedsel- en Veterinair Bureau (VVB) - periode 1998-2000

>PIC FILE= "C_2001324NL.001201.TIF">

NB:

De in rood afgedrukte tekortkomingen zijn bijzonder ernstig, aangezien deze aangeven dat er meer gevallen van BSE voorkomen dan gemeld, en dat vee zou kunnen zijn gevoerd met van zoogdieren afkomstig VBM.

Bron:

Onderzoek door Rekenkamer van inspectierapporten VVB, 1998-2000.

Gespecificeerd risicomateriaal (GRM)

24. De WSG was van oordeel dat weefsels in uiteenlopende mate besmettelijk kunnen zijn, maar dat het onverstandig was, het BSE-agens aan- dan wel afwezig te achten in bepaald weefsel van een besmet dier(37). Aangezien bij sommige weefsels een grotere kans bestaat dat zij het besmettelijke BSE-agens dragen (met name de hersenen en het weefsel van het centraal zenuwstelsel), is het zaak erop toe te zien dat deze weefsels uit de voedsel- en voederketen worden verwijderd, en dat er adequate slachtmethoden worden toegepast om besmetting van vlees te voorkomen.

25. Met de goedkeuring en uitvoering van de voorstellen van de Commissie om dit GRM uit de voedsel- en voederketens te verwijderen, was veel tijd gemoeid (zie bijlage 3). Haar eerste voorstel aan de lidstaten om controles in de gehele Europese Unie in te voeren om bepaalde weefsels met GRM te verwijderen, werd in december 1996 door de Raad verworpen. In juli 1997 werd de lidstaten opnieuw een voorstel in die zin gedaan, en aangezien geen volstrekte meerderheid het voorstel in de Raad verwierp, nam de Commissie een beschikking inzake de verwijdering en uitsluiting van GRM van verdere verwerking(38). De beschikking had per 1 januari 1998 in alle lidstaten moeten zijn doorgevoerd, maar dit werd viermaal uitgesteld tot zij in juni 2000 werd ingetrokken en vervangen(39).

26. Er heerste geen overeenstemming over hetgeen op EU-niveau onder GRM viel(40). De aanvaarding van de voorstellen van de Commissie ter verwijdering van GRM nam bijna vier jaar in beslag nadat een voorstel voor regels over GRM voor de gehele Europese Unie voor het eerst was gedaan op advies van de WSG.

27. De wetgevingsprocedure resulteert in onaanvaardbare vertragingen wanneer de lidstaten niet instemmen met de voorstellen van de Commissie, terwijl er tijdig moet worden gehandeld. De Commissie kan de lidstaten niet verplichten, op te treden in aangelegenheden die de gezondheid van mens en dier betreffen. Er moet worden bezien of de Commissie in dergelijke situaties specifieke aanvullende noodbevoegdheden dient te krijgen.

Destructiemethoden en regulering van diervoeder

28. Door destructie volgens erkende normen(41) wordt de besmettingskans aanmerkelijk beperkt, maar wordt het besmettelijke BSE-agens in GRM niet uitgeroeid (zie paragraaf 24). In beschikkingen van de Commissie wordt uiteengezet welke destructiemethoden moeten worden gebruikt ter beperking van de BSE-besmetting door besmet dierlijk afval dat is verwerkt in vlees- en beendermeel voor gebruik in voeder voor landbouwhuisdieren(42); verder gaan de beschikkingen in op de inspectie en goedkeuring van destructiebedrijven en diervoederproducenten. Bij de inspecties van het VVB zijn in de meeste lidstaten problemen vastgesteld(43) met te late omzetting van communautaire regelgeving in nationale regelgeving, met goedkeuringsprocedures voor destructiebedrijven, en met de waarborging dat de juiste normen voor verwerking waren toegepast (zie figuur 6 en bijlage 2). Met name in die lidstaten waar geen nationaal verbod op GRM gold(44), is het onwaarschijnlijk dat met destructie het besmettelijke BSE-agens is uitgeroeid.

Verbod op van zoogdieren afkomstig vlees- en beendermeel (VBM)

29. Hoewel de oorzaak van BSE niet vaststaat, is consumptie van besmet materiaal door herkauwers de meest waarschijnlijke manier waarop de ziekte wordt overgedragen. De autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk hebben het voederen aan herkauwers van VBM afkomstig van herkauwende zoogdieren sinds 1988 verboden, en nog zeven lidstaten hebben kort na het Verenigd Koninkrijk soortgelijke voederverboden uitgevaardigd(45). In 1994 werd voor de gehele Europese Unie het verbod ingevoerd op het voederen aan herkauwers van proteïnen afkomstig van weefsel van zoogdieren(46). Aangezien BSE daar betrekkelijk veel voorkwam en om kruisbesmetting te voorkomen, hebben de Britse autoriteiten in 1996 verwerking van VBM afkomstig van zoogdieren in al het voeder voor landbouwhuisdieren verboden(47), en Portugal vaardigde in 1998 een soortgelijk verbod uit. In de rest van de Europese Unie bleef de verwerking van van zoogdieren afkomstig VBM toegestaan in voeder voor andere landbouwhuisdieren(48) zolang de minimale normen voor verwerking golden (zie paragraaf 28). De Internationale Wetenschappelijke Conferentie inzake VBM heeft zich in 1997 gebogen over de vraag of er behoefte was aan communautaire regelgeving om te waarborgen dat grondstoffen voor VBM veilig worden gewonnen (namelijk door dieren die op het landbouwbedrijf of tijdens het vervoer sterven, alsmede al het afgekeurde materiaal, te weren uit de diervoederketen, zodat uitsluitend materiaal dat geschikt is verklaard voor menselijke consumptie, kan worden gebruikt voor de productie van diervoeder). De wetgeving inzake het verwijderen van dierlijke weefsels die risico op BSE opleverden voor de voeder- en voedselketen, werd pas in oktober 2000 van kracht(49); wetgeving inzake de verwijdering uit de voederketen van dieren die op het landbouwbedrijf of tijdens het vervoer sterven, en van alle kadavers, werd in maart 2001 van kracht(50).

30. Tijdens de crisis van 1996 in het Verenigd Koninkrijk bleek dat de verkeerde toepassing van het voederverbod in 1988 had geresulteerd in 36000 (gemelde) gevallen van BSE bij dieren die waren geboren na het verbod in het Verenigd Koninkrijk (ten tijde van speciaal verslag nr. 19/98). Alle lidstaten die gevallen van BSE hebben gemeld, met uitzondering van Luxemburg, hebben nu gevallen gemeld die dieren betreffen die zijn geboren na het EU-verbod van 1994.

31. Naar aanleiding van inspecties van het VVB werd herhaaldelijk melding gemaakt van een inadequate uitvoering van het voederverbod in alle lidstaten (zie figuur 6 en bijlage 2). Zelfs tijdens zijn inspecties in de periode 1998-2000, tot zes jaar nadat het verbod van kracht werd, constateerde het VVB dat er in negen lidstaten een significant risico bestond dat voeder voor herkauwers van zoogdieren afkomstig VBM bevatte(51). Bovendien werd besmetting tot op zekere hoogte getolereerd door de meeste lidstaten (met uitzondering van Denemarken, Nederland en Ierland), ondanks het feit dat de communautaire regelgeving geen enkele ruimte biedt voor een dergelijke tolerantie(52). Bij de inspecties van het VVB in 1998-2000 werden ook tekortkomingen in de controle van de handel in VBM in de meeste lidstaten geconstateerd (zie figuur 6). In december 2000 werd, met het oog op kruisbesmetting en naar aanleiding van het advies van de WSG(53), de verwerking van dierlijke eiwitten in voeder voor alle landbouwhuisdieren tijdelijk door de Raad verboden(54).

32. Na de ervaringen in het Verenigd Koninkrijk was de Commissie zich bewust van het risico van kruisbesmetting in veevoederfabrieken, want ze wist dat GRM niet systematisch in alle lidstaten werd verwijderd, dat dierlijk afval dat wordt gebruikt voor de productie van VBM qua herkomst niet veilig is en dat het verbod op VBM voor uitsluitend herkauwers niet waterdicht zou zijn. De communautaire regelgeving geeft minimumnormen voor veevoederfabrieken. Er bestaat echter geen communautaire regel die voorschrijft dat bepaalde fabrieken uitsluitend veevoeder produceren, waarmee de risico's van kruisbesmetting aanzienlijk zouden zijn beperkt.

33. Niet alleen verzuimden de lidstaten het voederverbod te implementeren, maar de inspecties van het VVB hebben het bewijs geleverd dat de landbouwvoederindustrie (waaronder destructiebedrijven en veevoederfabrieken) niet het nodige heeft gedaan om besmetting van veevoeder met VBM te vermijden, en dat VBM bevattend voeder niet altijd van de juiste labels was voorzien (in Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Portugal, Finland en Zweden). Deze nalatigheid droeg ertoe bij dat landbouwers onwillekeurig toch mogelijk besmet voeder voor hun vee gebruikten.

34. Door het tijdelijk verbod op het gebruik van VBM voor alle landbouwhuisdieren, de regeling met aankoop voor vernietiging en het verbod op het gebruik van bepaald dierlijk weefsel (GRM) zal dierlijk afval ontstaan dat op een veilige manier en zonder schade voor het milieu moet worden verwijderd. Vóór het huidige voederverbod(55) werd in de Europese Unie naar schatting jaarlijks 16 miljoen ton dierlijk afval herverwerkt in diervoeder. Op korte tot middellange termijn is de Commissie van oordeel dat de meest gangbare manier van verwijdering van dit afval zou zijn, dit te verwerken tot VBM voor verbranding of storting als vulgrond, met alle gevolgen voor het milieu van dien(56). De Europese Unie beschikt hiervoor echter niet direct over de vereiste verbrandingscapaciteit. De kosten van een dergelijke verwijdering worden geraamd op 3000 miljoen euro, met nog eens 1300 miljoen euro aan inkomstenderving (afval) door producenten en destructiebedrijven(57).

35. Door het tijdelijk verbod op het gebruik van VBM in voeder voor landbouwhuisdieren ontstaat de behoefte aan plantaardige alternatieven voor verwerkt dierlijk eiwit voor gebruik in diervoeders. Dierlijke eiwitten - veelal VBM - leverden slechts 2,4 % van het eiwitgehalte in diervoeder in de Europese Unie(58) (en is er zelfs maar sprake van de geringste besmetting met geïnfecteerd VBM, dan kan BSE worden verspreid - zie paragraaf 6) en kunnen probleemloos worden vervangen door voedergewassen, granen en oliehoudende zaden. De vraag of het juist is, dieren die van nature graasdieren zijn voer te geven dat dierlijke organen bevat, is actueler geworden en de recente voorstellen van de Commissie bevatten maatregelen die een extensievere landbouw stimuleren.

Vervoer en identificatie van dieren

36. Dieren en dierlijke producten (waaronder VBM) worden op grote schaal vervoerd binnen en tussen de lidstaten. Eén van de neveneffecten is echter dat het risico op verspreiding van BSE en andere dierenziekten toeneemt door handel. Volgens de WSG "bood de uitvoer van besmette dieren en besmet voeder (uit het Verenigd Koninkrijk) gelegenheid tot verspreiding van de ziekteverwekker van BSE naar andere landen, waar deze weer in omloop werd gebracht en verspreid via de voedselketen"(59). De BSE-crisis van 1996 wees eens te meer op de noodzaak van een efficiënte identificatie- en registratieregeling voor runderen, en op de tekortkomingen van de huidige systemen voor het traceren van vee dat mogelijk risico loopt op BSE. In april 1997 heeft de Raad de bestaande richtlijn van 1992 met betrekking tot de identificatie en de registratie van dieren vervangen door een nieuwe verordening(60) die de voorschriften voor oormerken(61) en registers voor vee aanpast, en nieuwe voorschriften geeft voor een gecomputeriseerd gegevensbestand(62) en dierpaspoorten. In december 1997 werden gedetailleerde regels ingevoerd voor inspecties om na te gaan of deze maatregelen in acht werden genomen(63).

37. Het algehele uitvoerverbod van maart 1996 dat gold voor levende dieren en rundvlees of rundvleesproducten uit het Verenigd Koninkrijk werd geleidelijk opgeheven om de uitvoer mogelijk te maken van rundvlees dat onder bepaalde voorwaarden was geproduceerd(64). Het verbod werd voor Noord-Ierland opgeheven per 1 juni 1998, en voor Groot-Brittannië per 1 augustus 1999. Het Permanent Veterinair Comité besloot in maart 2001 dat het uitvoerverbod van november 1998 voor Portugal(65) kon worden opgeheven, maar liet de datum daarvan afhangen van een positief inspectierapport door het VVB.

38. In speciaal verslag nr. 4/2001 van de Rekenkamer(66) over het geïntegreerd beheers- en controlesysteem werd vastgesteld dat, hoewel de uiterste termijn voor de invoering van de database voor de identificatie en registratie van runderen 1 januari 2000 was, acht lidstaten databases hadden die door de diensten van de Commissie niet als volledig operationeel waren goedgekeurd(67), en dat er tekortkomingen waren in de goedkeuring, het toezicht en de inhoud van databases voor de identificatie en registratie van runderen.

39. Bij de inspecties die zowel het VVB van DG SANCO als de eenheid Goedkeuring van de rekeningen van DG AGRI uitvoert, wordt er voortdurend gerapporteerd over vertragingen en problemen bij de tenuitvoerlegging van de wetgeving inzake de identificatie en registratie van dieren door de lidstaten.

Toezicht en handhaving

Inspecties van het Voedsel- en Veterinair Bureau (VVB)

40. Sinds de diensten van de Commissie werden gereorganiseerd, zijn de werkmethoden van het VVB verbeterd en is er een werkschema ontwikkeld. Er is een halfjaarlijkse en jaarlijkse planning, en verslagen zijn beter gestructureerd, bieden duidelijke conclusies en aanbevelingen aan de lidstaten en andere diensten van de Commissie. De verslagen doorlopen een interne kwaliteitscontroleprocedure en worden pas afgerond nadat de lidstaten zijn geraadpleegd. Alle bevindingen en aanbevelingen worden bijgehouden in een database.

41. Het VVB is sinds 1997 driemaal gereorganiseerd en tweemaal verplaatst. Hoewel er personeelsuitbreiding heeft plaatsgevonden, is er niet voldoende personeel om de BSE-inspecties uit te voeren. Het team dat (onder meer) zaken met betrekking tot BSE behandelt, bestaat normaal gesproken uit zes inspecteurs en is onlangs versterkt met nog eens zes inspecteurs. Het personeelsverloop is hoog; 65 % van de inspecteurs van het VVB was daar in januari 2001 korter dan twee jaar werkzaam, waardoor het voor het VVB moeilijk wordt om voldoende ervaren inspectieteamleiders te hebben.

42. Het VVB heeft tussen de crisis in 1996 en eind 2000 96 inspecties met betrekking tot BSE uitgevoerd(68). Dit maakt circa 10 % uit van de totale VVB-inspectieactiviteiten; gemiddeld werd elke lidstaat eenmaal per jaar op BSE geïnspecteerd (behalve het Verenigd Koninkrijk, dat vaker werd geïnspecteerd).

Beoordeling van de toepassing van de BSE-strategie door de lidstaten

43. Tijdens de sinds 1996 gehouden inspecties van de Commissie (VVB) zijn wijdverbreide, blijvende problemen geconstateerd bij de uitvoering van de BSE-maatregelen in alle lidstaten. De voornaamste problemen zijn besproken in de paragrafen 21 tot en met 39. Zie bijlage 2 voor een overzicht van punten die het VVB tussen 1998 en 2000 heeft gerapporteerd, en figuur 6 voor een indicatie van de voornaamste tekortkomingen die het VVB tussen 1998 en 2000 heeft geconstateerd. Het feit dat veel problemen bij inspecties in de periode 1998-2000 herhaaldelijk werden gerapporteerd, wekt de indruk dat de meeste lidstaten(69) niet zorgvuldig genoeg te werk zijn gegaan om te waarborgen dat de maatregelen tegen BSE op hun grondgebied adequaat werden uitgevoerd.

Voor handhaving van de BSE-strategie van de Europese Unie beschikbare maatregelen

44. Wanneer een inspectie van het VVB op problemen wijst, kan de Commissie bilaterale besprekingen met de betrokken lidstaten voeren en gebruikmaken van de regelgeving voor de interne markt om handelsverboden op te leggen ter bescherming van de gezondheid van mens en dier. Maar de enige concrete maatregel die de Commissie ter beschikking staat om de toepassing van de relevante regelgeving af te dwingen (bijvoorbeeld de controle van diervoeder) is het instellen van inbreukprocedures. Deze procedures zijn traag en tot op heden zijn de meeste gevallen niet aan het Europese Hof van Justitie voorgelegd (zie paragraaf 46). Slechts wanneer een hoog risico voor de gezondheid van mens of dier wordt waargenomen, wordt een beroep gedaan op uitvoerverboden, zoals het geval was voor het Verenigd Koninkrijk en Portugal. Er bestaat geen procedure voor het opleggen van financiële correcties of boetes en sancties(70) voor uitgaven voor diergeneeskunde of marktmaatregelen wegens niet-naleving van wetgeving op veterinair gebied.

45. Daartegenover staat de procedure voor de goedkeuring van de rekeningen van DG AGRI, waar inspectierapporten kunnen worden gebruikt om bedragen uit te sluiten van communautaire financiering voor de betrokken marktmaatregelen.

46. In de periode 1997-1999 heeft de Commissie 19 inbreukprocedures ingeleid tegen 13 lidstaten (niet tegen Oostenrijk en Ierland(71). De meeste hiervan dateren uit de periode 1997-1998 en hebben betrekking op de inachtneming van het voederverbod en de verwerking van dierlijk afval. De enige inbreukzaak die aan het Europese Hof van Justitie is voorgelegd heeft betrekking op de interne markt: de weigering van Frankrijk in 2000(72) om de invoer van rundvlees uit het Verenigd Koninkrijk te hervatten. De andere procedures werden niet door de Commissie voortgezet, ofwel omdat de betrokken lidstaten toezegden hun controles te zullen verbeteren, ofwel omdat de in de toenmalige BSE-wetgeving terzake voorgeschreven controles te algemeen waren voor een succesvolle inbreukprocedure tegen de lidstaten. Van een mogelijke voortzetting van een inbreukprocedure tegen lidstaten die zich niet voegen naar de EU-wetgeving ging niet genoeg dreiging uit om lidstaten de BSE-wetgeving van de Europese Unie juist te doen toepassen.

CONCLUSIES

47. De voornaamste aanbeveling van de Rekenkamer in speciaal verslag nr. 19/98 was dat de Commissie een actieplan moest opstellen om de BSE-crisis aan te pakken. Uit dit vervolgonderzoek bleek dat de strategie van de Commissie in wezen voldoet, maar dat de implementatie door de lidstaten problemen oplevert, en dat er onnodige vertragingen optraden bij de goedkeuring en implementatie van essentiële maatregelen om BSE onder controle te krijgen (zie de paragrafen 25 en 27).

48. De tweede BSE-crisis moet worden gezien tegen de achtergrond van de ondeugdelijke toepassing van de bestaande EU-wetgeving door de lidstaten (zie figuur 6). Slecht toezicht (zie paragraaf 21) en een slechte toepassing van het verbod op vervoedering van VBM afkomstig van zoogdieren (zie de paragrafen 30 en 31) in de meeste lidstaten (behalve, sinds 1996, het Verenigd Koninkrijk en, sinds 1999, Portugal), en een slechte controle op de handel in VBM en diervoeder (zie paragraaf 31) kunnen ertoe hebben bijgedragen dat BSE niet werd uitgeroeid, en naar andere lidstaten oversloeg. Het voederverbod van 1994 is niet daadwerkelijk in acht genomen. Alle lidstaten die gevallen van BSE in hun binnenlandse veestapel hebben gemeld (behalve Luxemburg) hadden te maken met BSE bij dieren die werden geboren na het in 1994 uitgevaardigde verbod op het vervoederen van van zoogdieren afkomstig VBM (zie paragraaf 30). Inspectierapporten van het VVB uit de periode 1998-2000 wezen op een aanzienlijk risico op besmetting van voeder voor herkauwers met van zoogdieren afkomstig VBM in de meeste lidstaten. De problemen met een veilige verwerking, gebruik en kruisbesmetting van VBM zijn sinds 1996 bekend, maar het tijdelijk verbod op het gebruik van verwerkte dierlijke eiwitten voor alle landbouwhuisdieren werd pas met ingang van 1 januari 2001 toegepast (zie paragraaf 31).

49. 99 % van de tot op heden gemelde BSE-gevallen in de Europese Unie deden zich in het Verenigd Koninkrijk voor (zie paragraaf 9). Volgens inspectierapporten van het VVB hebben andere lidstaten echter ten minste tot eind 2000 waarschijnlijk niet alle feitelijke gevallen van BSE ontdekt. Bovendien zijn lidstaten die al geruime tijd beweerden BSE-vrij te zijn (Duitsland, Italië, Spanje), gevallen gaan melden (zie paragraaf 21). De kosten van de BSE-crisis ten laste van de EU-begroting waren hoog en zullen dat ook blijven (zie de paragrafen 1, 4, 15 en 16).

50. Wanneer de lidstaten maar voldoende verzet bieden, kan de Commissie krachtens de huidige wetgeving deze niet verplichten, op te treden in aangelegenheden die de gezondheid van mens en dier betreffen (zie de paragrafen 25 en 27). De institutionele wetgevingsprocedure heeft ook onaanvaardbare vertragingen veroorzaakt bij de toepassing van essentiële maatregelen om BSE onder controle te krijgen, al moest snel tot actie worden overgegaan om de gezondheid van mens en dier te beschermen (zie de paragrafen 18, 25 en 29).

51. De maatregelen die de Commissie thans ter beschikking staan om de lidstaten te dwingen tot het uitvoeren van de BSE-regelgeving, zijn niet afdoende (zie de paragrafen 44 en 46) en hebben de lidstaten niet genoeg aangemoedigd, de BSE-maatregelen correct toe te passen. Dit is anders bij de procedure voor de goedkeuring van de rekeningen bij marktmaatregelen van DG AGRI, waarbij financiële correcties in de steunbedragen uit het EOGFL de lidstaten stimuleren tot het nemen van corrigerende maatregelen.

52. Volgens inspectierapporten van het VVB is er bewijs dat de landbouwvoederindustrie de BSE-regelgeving van de Europese Unie niet strikt genoeg heeft uitgevoerd. Het VVB constateerde met name dat voeder voor herkauwers VBM bevatte, en dat voeder met VBM niet van de juiste labels was voorzien (zie paragraaf 33).

53. De wijdverbreide intracommunautaire handel in runderen en VBM heeft ook bijgedragen tot de verspreiding van BSE over de gehele Europese Unie (zie paragraaf 36). Uit de huidige crisis blijkt eens te meer de noodzaak om het voederen van runderen en veehouderijpraktijken opnieuw te bekijken (zie paragraaf 35). BSE had zich niet kunnen verspreiden als de rundveehouderij extensief was geweest en runderen natuurlijke voeding hadden gekregen.

54. De consumenten (en dieren) werden in de lidstaten blootgesteld aan uiteenlopende risiconiveaus door een slechte tenuitvoerlegging van de maatregelen om BSE onder controle te krijgen (zie figuur 6 en bijlage 2), alsmede door het ontbreken (tot oktober 2000) van een over de gehele Europese Unie gehanteerde definitie van het begrip GRM (zie paragraaf 25). Het is paradoxaal dat de lidstaten enerzijds, middels de aanbevelingen van de Raad inzake de kwijting (zie paragraaf 3) de noodzaak onderschrijven dat de Commissie een BSE-strategie formuleert, maar anderzijds toch vaak nalatig zijn geweest wanneer het erom ging de strategie vast te stellen of uit te voeren.

AANBEVELINGEN

55. Punten van overweging zijn:

a) of de Commissie tijdelijke noodbevoegdheden moet krijgen wanneer lidstaten niet instemmen met voorstellen voor regelgeving met betrekking tot de bescherming van de gezondheid van mens en dier, en of de Commissie aanvullende bevoegdheden nodig heeft om de inbreukprocedures te verscherpen(73);

b) of het mogelijk is, die marktmaatregelen van financiering uit te sluiten waarvan inspecties hebben aangetoond dat de communautaire regelgeving daarbij ernstig is veronachtzaamd, aangezien dit sterk kan doorwerken in het beheer van de markt voor rundvlees en kan leiden tot aanzienlijke extra begrotingsuitgaven;

c) hoe in het licht van de problemen bij de beheersing van BSE (en andere dierenziekten) door het grootschalige vervoer van dieren en VBM binnen de Europese Unie, het veevervoer kan worden beperkt, en er betere informatie over deze verplaatsingen kan worden verschaft ingeval de gezondheid van mens of dier wordt bedreigd;

d) hoe de subsidiebetalingen in de rundvleessector kunnen worden losgekoppeld van de productie, terwijl toch rekening wordt gehouden met de noodzaak, landbouwers een redelijk levenspeil te bieden;

e) hoe, in het licht van de aanhoudende BSE-crisis, extensieve en milieuvriendelijke landbouwmethoden verder kunnen worden gestimuleerd en hoe dierlijke eiwitten kunnen worden vervangen door plantaardige alternatieven voor herkauwers.

Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 13 september 2001.

Voor de Rekenkamer

Jan O. Karlsson

President

(1) Speciaal verslag nr. 19/98 over de communautaire financiering van bepaalde maatregelen naar aanleiding van de BSE-crisis (PB C 383 van 9.12.1998).

(2) Speciaal verslag nr. 19/98, paragraaf 96.

(3) Speciaal verslag nr. 19/98, paragraaf 93.

(4) Speciaal verslag nr. 19/98, paragraaf 92.

(5) Speciaal verslag nr. 19/98, paragraaf 91.

(6) Document 5911/99 FIN 34 PE - L 12.

(7) Document PE 230.646 van 17 maart 1999.

(8) Het tijdelijk comité van het Europees Parlement voor onderzoek van BSE, opgericht in juli 1996, kort nadat de eerste BSE-crisis uitbrak, stond kritisch tegenover de reactie van zowel de Commissie als de Britse autoriteiten op BSE. In zijn rapport van februari 1997 (document A4-0020/97 van het Europees Parlement) deed het een reeks aanbevelingen betreffende zaken die veelal betrekking hadden op de consequenties van BSE voor de volksgezondheid, en voor de besluitvormingsprocedure en het beheer binnen de Commissie. Vervolgens richtte het Europees Parlement een comité op voor de follow-up (van de aanbevelingen naar aanleiding van het BSE-onderzoek) (PB C 150 van 19.5.1997), dat zijn rapport in november 1997 afrondde. Dit comité deelde mee dat de Commissie het merendeel van zijn aanbevelingen had opgevolgd.

(9) Beschikking 1999/530/EG van de Commissie van 4 mei 1999 (PB L 133 van 28.5.1999, blz. 60).

(10) Bronnen van technische gegevens in dit onderdeel: diverse adviezen van de wetenschappelijke stuurgroep en speciaal verslag nr. 19/98.

(11) Bron: Advies van de wetenschappelijke stuurgroep van 13-14 april 2000 getiteld "Oral exposure of humans to the BSE agent: infective dose and species barrier" (orale blootstelling van de mens aan de BSE-agens: infectieuze dosis en species-barrière).

(12) Alle gevallen deden zich voor in het Verenigd Koninkrijk, behalve drie gevallen in Frankrijk en één in Ierland.

(13) Bij eiwitten behandeling bij 133 °C, 20 minuten, 3 bar toepassen. Bij vetten ultrafiltratie toepassen.

(14) Andere toepassing dan voor non-food/industriële doeleinden.

(15) Hiervan wordt echter afgeweken bij het gebruik van materiaal van runderen in medische/farmaceutische producten, waar de industrie zelfregulerend is, omdat zij beschikt over een gedragscode die een veilige winning van grondstoffen voorstaat. Door de aard van het eindproduct is moeilijk na te gaan welke grondstof is gebruikt, en in de regelgeving komt geen voorschrift voor dat moet worden gecontroleerd of de winning of verwerking inderdaad veilig is geweest.

(16) Witboek over voedselveiligheid, COM(1999) 719 def. van 12 januari 2000.

(17) Speciaal verslag nr. 19/98, paragrafen 16 tot en met 21. De meest recente stand van zaken dateert van het rapport "Prospects for Agricultural markets 2000 to 2007" (vooruitzichten voor de landbouwmarkten 2000-2007), Directoraat-generaal Landbouw, november 2000.

(18) Prijsdaling tussen week 42 (oktober) 2000 en week 5 (eind januari) 2001: rundvlees jonge stieren AR3 27 %; koeien DO3 28 %; vaarzen 16 %; ossen CR3 2 %. Bron: Werkdocument DG AGRI - marktsituatie voor rundvlees en levende dieren.

(19) Geraamde kosten over de periode 2001-2006: 3500 miljoen euro. Geraamde besparingen op maatregelen ter beperking van de rundvleesproductie: 1300 miljoen euro. Geraamde netto kosten: 2200 miljoen euro.

(20) In de berekening van de Commissie wordt aangenomen dat dergelijk interventierundvlees in de toekomst onmogelijk kan worden verkocht. Hierdoor stegen de geraamde kosten voor interventie-opslag met 800 euro per ton.

(21) De belangrijkste regelgeving ter voorkoming van BSE was het uit 1994 daterende verbod op het vervoederen van VBM, afkomstig van zoogdieren, aan herkauwers en verwerking van dierlijk afval ter beperking van de besmettingskansen in de periode 1994-1997.

(22) COM(98) 623 def. - C4-0025/1999 - 1998/0323 (COD) (PB C 45 van 19.2.1999, blz. 2).

(23) Verordening (EG) nr. 999/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 houdende vaststelling van voorschriften inzake preventie, bestrijding en uitroeiing van bepaalde overdraagbare spongiforme encefalopathieën (PB L 147 van 31.5.2001, blz. 1).

(24) Passieve surveillance is het controleren van gemelde vermeende gevallen van BSE, d.w.z. vee dat is aangegeven vanwege klinische symptomen die overeenstemmen met die van BSE. Actieve surveillance is het testen van vee dat niet is aangegeven als vermoedelijk geval van BSE, maar wel tot risico-deelpopulaties behoort.

(25) Met goedgekeurde snelle diagnostische post-mortem-tests (Prionics, Enfer, CEA) kan worden aangetoond of de ziekteverwekker van BSE aanwezig is tegen het einde van de incubatieperiode voor dieren die al klinisch ziek zijn. Met deze tests kunnen geen preklinische gevallen in vroegere fasen van de incubatieperiode worden vastgesteld. Zij zijn goedgekeurd voor gebruik bij dieren ouder dan 30 maanden, en zijn niet altijd betrouwbaar voor jongere dieren.

(26) Bron: Overweging 4 van Beschikking 2000/764/EG van de Commissie van 29 november 2000 betreffende het testen van runderen op boviene spongiforme encefalopathie en tot wijziging van Beschikking 98/272/EG inzake epizoötiebewaking ten aanzien van overdraagbare spongiforme encefalopathieën (PB L 305 van 6.12.2000, blz. 35).

(27) Beschikking 98/272/EG van de Commissie van 23 april 1998 inzake epizoötiebewaking ten aanzien van overdraagbare spongiforme encefalopathieën en tot wijziging van Beschikking 94/474/EG (PB L 122 van 24.4.1998, blz. 59).

(28) "Gecrepeerde dieren" die op het bedrijf zijn gestorven, voor noodslachting aangeboden dieren en dieren die neurologische en/of gedragssymptomen vertonen.

(29) Beschikking 2000/374/EG van de Commissie van 5 juni 2000 tot wijziging van Beschikking 98/272/EG inzake epizoötiebewaking ten aanzien van overdraagbare spongiforme encefalopathieën (PB L 135 van 8.6.2000, blz. 27).

(30) Beschikking 2000/764/EG van de Commissie van 29 november 2000 betreffende het testen van runderen op boviene spongiforme encefalopathie en tot wijziging van Beschikking 98/272/EG inzake epizoötiebewaking ten aanzien van overdraagbare spongiforme encefalopathieën (PB L 305 van 6.12.2000, blz. 35).

(31) Passieve surveillance is het controleren van gemelde vermeende gevallen van BSE, d.w.z. vee dat is aangegeven vanwege klinische symptomen die overeenstemmen met die van BSE. Actieve surveillance is het testen van vee dat niet is aangegeven als vermoedelijk geval van BSE, maar wel tot risico-deelpopulaties behoort.

(32) Bron: Duitsland: Ontwerp controlebezoek 1129/2000 (25-29 september 2000); Italië: Ontwerp controlebezoek 1306/2000 (11-15 december 2000); Spanje: Ontwerp controlebezoek 1305/2000 (11-15 december 2000).

(33) Bron: Document VVB met referentie D33459 van 8 november 2000.

(34) Definitief advies van de WSG van 6 juli 2000 over geografische risicobeoordeling, bijlage II, afdeling 3, landen met huidig GRB-niveau III.

(35) Tot op heden (april 2001) heeft de Commissie naar de GRB's verwezen bij het reguleren van de invoer van gespecificeerd risicomateriaal uit derde landen, bij het goedkeuren van specifieke testprogramma's voor Oostenrijk, Zweden en Finland, en bij het bieden van de mogelijkheid tot uiteenlopende BSE-controlemaatregelen per lidstaat in haar voorstel voor een verordening inzake overdraagbare spongiforme encefalopathieën.

(36) Het GRB is voorbereid op basis van informatie afkomstig van de lidstaten inzake Aanbeveling 98/447/EG van de Commissie. De Griekse autoriteiten zijn bereid, deze informatie te verstrekken zodra de verordening van de Raad en het Parlement inzake de identificatie en controle van overdraagbare spongiforme encefalopathieën is vastgesteld.

(37) Advies van de WSG inzake de veiligheid van GRM, december 1997.

(38) Beschikking 97/534/EG van de Commissie van 30 juli 1997 houdende verbod, in verband met overdraagbare spongiforme encefalopathieën, op het gebruik van risicomateriaal (PB L 216 van 8.8.1997, blz. 95).

(39) Beschikking 2000/418/EG van de Commissie van 29 juni 2000 houdende vaststelling van voorschriften inzake het gebruik van materiaal dat risico's inhoudt ten aanzien van overdraagbare spongiforme encefalopathieën en tot wijziging van Beschikking 94/474/EG (PB L 158 van 30.6.2000, blz. 76).

(40) Volgens het advies van de WSG inzake blootstelling van de volksgezondheid van 10 december 1999 hebben België, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Nederland, Portugal en het Verenigd Koninkrijk GRM verwijderd. Oostenrijk, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Finland en Zweden hebben geen GRM verwijderd. Italië en Spanje hebben slechts GRM verwijderd van dieren afkomstig uit landen waar BSE voorkomt.

(41) De minimumnormen voor de verwerking van dierlijke afvallen van zoogdieren zijn: maximale afmetingen van de deeltjes 50 mm; temperatuur gedurende 20 minuten zonder onderbreking ten minste 133 °C, bij een druk van ten minste 3 bar.

(42) Beschikking 94/382/EG van de Commissie van 27 juni 1994 inzake de goedkeuring van alternatieve warmtebehandelingssystemen voor de verwerking van dierlijke afvallen van herkauwers, met het oog op de inactivering van de agentia van spongiforme encefalopathie (PB L 172 van 7.7.1994, blz. 25); Beschikking 95/29/EG van de Commissie van 13 februari 1995 tot wijziging van Beschikking 94/382/EG (PB L 38 van 18.2.1995, blz. 17); Beschikking 96/449/EG van de Commissie van 18 juli 1996 (PB L 184 van 24.7.1996, blz. 43); Beschikking 97/735/EG van de Commissie van 21 oktober 1997 tot vaststelling van beschermende maatregelen ten aanzien van het handelsverkeer van bepaalde soorten dierlijke afvallen van zoogdieren (PB L 294 van 28.10.1997, blz. 7); Beschikking 1999/534/EG van de Raad van 19 juli 1999 betreffende op de verwerking van bepaalde dierlijke afvallen toepasselijke maatregelen ter bescherming tegen overdraagbare spongiforme encefalopathieën en tot wijziging van Beschikking 97/735/EG van de Commissie (PB L 204 van 4.8.1999, blz. 37).

(43) België, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Portugal, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk.

(44) Volgens het advies van de WSG inzake blootstelling van de volksgezondheid van 10 december 1999 hebben België, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Nederland, Portugal en het Verenigd Koninkrijk GRM verwijderd. Oostenrijk, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Finland en Zweden hebben geen GRM verwijderd. Italië en Spanje hebben slechts GRM verwijderd van dieren afkomstig uit landen waar BSE voorkomt.

(45) Het Verenigd Koninkrijk vaardigde in 1988 een verbod uit op van herkauwers afkomstig VBM. Andere lidstaten volgden met een voederverbod: Oostenrijk (eiwitten van zoogdieren in voeder voor herkauwers, december 1990); Denemarken (eiwitten van herkauwers in voeder voor herkauwers, juni 1990); Finland (eiwitten van zoogdieren in voeder voor herkauwers, maart 1995); Frankrijk (eiwitten van zoogdieren in voeder voor runderen, juli 1990, eiwitten van zoogdieren in voeder voor alle herkauwers, december 1994, en alle dierlijke eiwitten - behalve die uit melk en vis - in voeder voor herkauwers, juli 1996); Ierland (eiwitten van herkauwers in voeder voor herkauwers, augustus 1990); Nederland (eiwitten van herkauwers in voeder voor herkauwers, augustus 1989); Zweden (van herkauwers afkomstig VBM in voeder voor herkauwers, december 1990, en eiwitten van herkauwers in voeder voor alle dieren, december 1997); lidstaten die geen voederverbod kenden vóór in 1994 het verbod voor de gehele Europese Unie in werking trad op van zoogdieren afkomstige eiwitten in voeder voor herkauwers: België, Duitsland, Griekenland, Italië, Luxemburg en Spanje. Bron: Verslagen van controlebezoeken in 1996 van DG VI.

(46) Beschikking 94/381/EG van de Commissie van 27 juni 1994 betreffende bepaalde beschermende maatregelen ten aanzien van boviene spongiforme encefalopathie en het vervoederen van van zoogdieren afkomstig eiwit (PB L 172 van 7.7.1994, blz. 23), zoals gewijzigd per 4 juli 1994.

(47) Het Verenigd Koninkrijk werd verboden om van zoogdieren afkomstig VBM dat vóór 1 januari 1995 was geproduceerd te exporteren, en het mocht nadien geproduceerd VBM uitsluitend exporteren indien de voorgeschreven verwerkingsmethoden in acht waren genomen. Vanaf 1996 gold er een totaalverbod voor de export van VBM uit het Verenigd Koninkrijk.

(48) Frankrijk heeft in november 2000 het vervoederen van alle eiwitten van dierlijke oorsprong (behalve melk, eieren en bepaalde andere eiwitten) aan landbouwhuisdieren verboden.

(49) Beschikking 2000/418/EG van de Commissie van 29 juni 2000 houdende vaststelling van voorschriften inzake het gebruik van materiaal dat risico's inhoudt ten aanzien van overdraagbare spongiforme encefalopathieën en tot wijziging van Beschikking 94/474/EG (PB L 158 van 30.6.2000, blz. 76).

(50) Beschikking 2001/25/EG van de Commissie van 27 december 2000 houdende een verbod op het gebruik van bepaalde dierlijke bijproducten in diervoeders (PB L 6 van 11.1.2001, blz. 16).

(51) België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Portugal (tot juli 1999) en Finland.

(52) Bron: Werkdocument van de diensten van de Commissie, april 2001, ref. SANCO/1531/2001, 1e herz., "Use of Processed Animal Proteins in Animal Feed" (gebruik van verwerkte dierlijke eiwitten in diervoeder).

(53) Advies van de WSG van 27 en 28 november 2000 inzake de wetenschappelijke onderbouwing van het verbod op dierlijke eiwitten in voeder voor alle landbouwhuisdieren, waaronder varkens, pluimvee, vis en gezelschapsdieren.

(54) Beschikking 2000/766/EG van de Raad van 4 december 2000 betreffende bepaalde beschermingsmaatregelen ten aanzien van overdraagbare spongiforme encefalopathieën en het vervoederen van dierlijke eiwitten (PB L 306 van 7.12.2000, blz. 32), tijdelijk verbod van 1 januari tot 30 juni 2001.

(55) Bron: Voorstel van de Commissie voor een verordening van het Europees Parlement en van de Raad tot vaststelling van de gezondheidsvoorschriften inzake niet voor menselijke consumptie bestemde dierlijke bijproducten (COM(2000) 574 def. van 19 oktober 2000).

(56) Bron: Werkdocument van de Commissie SEC(2001) 631 van 10 april 2001. Voorts werden in het verslag over de eerste bijeenkomst van de Internationale Wetenschappelijke Conferentie inzake vlees en beendermeel onder auspiciën van de WSG van de Europese Unie, Brussel, 1 en 2 juli 1997, de volgende opties voor de verwijdering van afval in overweging gegeven ingeval VBM in de vorm van diervoeder werd verboden: door het te gebruiken als meststof op het land; door verbranding of door het storten als vulgrond.

(57) Bron: Nota van de Commissie over het economisch effect van een totaalverbod op diermeel (ongedateerd).

(58) Bron: Werkdocument SEC(2001) 431 van 16 maart 2001 van de diensten van de Commissie inzake vraag en aanbod van eiwitrijke planten in de Europese Unie na de BSE-crisis.

(59) Hoofdstuk 2.2, definitief advies van 6 juli 2000 van de WSG inzake het geografische risico van BSE.

(60) Verordening (EG) nr. 820/97 van de Raad van 21 april 1997 tot vaststelling van een identificatie- en registratieregeling voor runderen en inzake de etikettering van rundvlees en rundvleesproducten (PB L 117 van 7.5.1997, blz. 1). In deze verordening komen de bepalingen aan de orde die rechtstreeks van toepassing zijn op het geïntegreerd beheers- en controlesysteem alsmede de etikettering van runderen en rundvleesproducten.

(61) Oormerken moeten in elk oor worden aangebracht ter identificatie van alle dieren die na 1 januari 1998 op het bedrijf zijn geboren, of die zijn bestemd voor intracommunautaire handel na die datum.

(62) De gecomputeriseerde database dient per 31 december 1999 volledig operationeel te zijn. Zodra dat het geval is, moeten bedrijven alle verplaatsingen, geboorten en sterfgevallen van dieren melden aan de bevoegde autoriteit. Richtlijn 97/12/EG van de Raad (PB L 109 van 25.4.1997, blz. 1) betreft veterinairrechtelijke maatregelen voor de intracommunautaire handel, maar omschrijft ook de vereisten inzake de gecomputeriseerde database, zoals bepaald in Verordening (EG) nr. 820/97. In artikel 14 van de richtlijn worden de gegevens genoemd die het computersysteem zou moeten bevatten: identificatiecode, datum van geboorte, geslacht, ras of kleed, identificatiecode van de moeder, identificatienummer van het bedrijf waar het dier geboren is, identificatienummers van alle bedrijven waar het dier gehouden is en de data van alle verplaatsingen, datum van overlijden of slacht. Worden deze voorschriften in acht genomen, dan kan het gegevensbestand van elk rund een volledige documentatie verschaffen.

(63) Verordening (EG) nr. 2630/97 van de Commissie (PB L 354 van 30.12.1997, blz. 23). Bij de risicoanalyse moet worden gekeken naar het aantal dieren op de bedrijven, het belang van de gezondheid van mens en dier, en eventuele eerdere gevallen of uitbraken van de ziekte, de gevraagde/uitbetaalde premie voor runderen in vergelijking met voorgaande jaren, andere wijzigingen van belang en de resultaten van in voorgaande jaren verrichte controles (bijvoorbeeld het naar behoren bijhouden van het bedrijfsregister en paspoorten).

(64) De aan de datum gerelateerde uitvoerregeling staat uitvoer van vlees uitsluitend toe als dit afkomstig is van dieren die na een bepaalde datum zijn geboren op landbouwbedrijven die sinds acht jaar BSE-vrij zijn, onder bepaalde omstandigheden bereid, en van dieren die kunnen worden getraceerd.

(65) Het OIE vindt het risico van BSE groot indien binnen een tijdsverloop van 24 maanden ruim 100 gevallen per miljoen stuks vee worden gemeld. In januari 2001 kwamen er in Portugal 167,9 gevallen voor, terwijl het Verenigd Koninkrijk er 247,5 telde.

(66) Paragraaf 42 van speciaal verslag nr. 4/2001 over de controle van het EOGFL-Garantie - de implementatie van het geïntegreerd beheers- en controlesysteem (GBCS), vergezeld van de antwoorden van de Commissie (PB C 214 van 31.7.2001).

(67) Databases met gegevens over dieren die niet volledig operationeel zijn: Portugal, het Verenigd Koninkrijk met uitzondering van Noord-Ierland, Italië, Griekenland, Ierland, Frankrijk, Spanje en Duitsland.

(68) Hierin zijn inspecties van vleeshygiëne, handel of identificatie van dieren niet meegerekend.

(69) Met name België, Denemarken, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Portugal en Finland.

(70) Behalve voor boetes die worden opgelegd wegens niet-naleving van de voorschriften inzake de identificatie en registratie van dieren in het kader van de premieregelingen van het geïntegreerd beheers- en controlesysteem.

(71) In het geval van Ierland werden bilaterale besprekingen gevoerd tussen DG SANCO en de betrokken autoriteiten om de lidstaat ertoe te bewegen, corrigerende maatregelen te nemen (VVB-documentreferentie D33459 van 8 november 2000).

(72) Bovendien werden inbreukprocedures ingeleid tegen Duitsland, maar omdat Duitsland corrigerende maatregelen trof, kreeg de zaak geen vervolg.

(73) De Rekenkamer merkt op dat een soortgelijke aanbeveling werd gedaan in het witboek over voedselveiligheid (COM(1999) 719 def. van 12 januari 2000, paragraaf 94).

BIJLAGE 1

ADVIES VAN DE WETENSCHAPPELIJKE STUURGROEP OVER HET GEOGRAFISCHE RISICO VAN BSE (GRB)(1)

1. Het geografische risico van BSE (GRB) is een kwalitatieve indicator van de waarschijnlijkheid dat één of meer stuks vee - preklinisch dan wel klinisch - op een gegeven moment in een bepaald land zijn besmet met BSE.

2. Het GRB is geen indicator van het risico voor de volksgezondheid, dat afhangt van de getroffen maatregelen voor risicobeheersing om te voorkomen dat met BSE besmet materiaal in de menselijke voedselketen terechtkomt.

3. Bij het GRB worden acht factoren in aanmerking genomen, volgens de in 1998 vastgestelde methodologie: structuur en dynamiek van de runderpopulatie, BSE-surveillance, selectieve slachting in verband met BSE, invoer van vee en VBM, vervoedering, verboden op VBM en op GRM, en destructie.

4. Het GRB is sinds juli 2000 voor alle lidstaten behalve Griekenland, en voor 32 andere landen vastgesteld, en wordt thans (mei 2001) nog vastgesteld voor nog eens 13 landen.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

5. Volgens de WSG hebben alle EU-lidstaten te maken met een zeker risico op BSE in hun nationale veestapels(2):

a) in zeven lidstaten (België, Denemarken, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Nederland en Spanje) achtte de WSG het "vooralsnog niet uitgesloten dat zich (meer) BSE-gevallen zullen voordoen...";

b) voor Duitsland, Italië en Spanje, die ten tijde van het advies geen meldingen van BSE-gevallen in hun binnenlandse veestapel hadden ontvangen, concludeerde de WSG inzake GRB dat BSE waarschijnlijk voorkomt bij de binnenlandse veestapel, maar dat de aantallen onder de drempel voor passieve bewaking blijven.

6. In het advies werd ook de verwachte ontwikkeling van het GRB in de nabije toekomst aangegeven(3); naar verwachting zou dit in nagenoeg alle lidstaten afnemen indien de voorgestelde beschikkingen voor destructie (Beschikking 1999/534/EG voor 1 juli 2000) en GRM (volgens Beschikking 2000/418/EG gepland voor 1 oktober 2000) naar behoren werden uitgevoerd. Van vier lidstaten (België, Duitsland, Italië en Luxemburg) werd echter verwacht dat het GRB zelfs bij doorvoering van deze maatregelen zou toenemen.

(1) Definitief advies van de WSG inzake het GRB, vastgesteld op 6 juli 2000.

(2) Advies inzake het GRB, bijlage 2, afdeling 3 - landen met huidig GRB-niveau III, en tabel 3.

(3) Advies inzake het GRB, afdeling 3.1 en tabel 6 met overzicht van resultaten van GRB-beoordeling voor 23 landen.

BIJLAGE 2

BSE-controles in de lidstaten - Overzicht van meldingen bij het Voedsel- en Veterinair Bureau, 1998-2000

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron:

Onderzoek door de Rekenkamer van de inspectierapporten van het VVB, 1998-2000.

BIJLAGE 3

VERTRAGINGEN BIJ DE VASTSTELLING VAN EU-WETGEVING INZAKE GESPECIFICEERD RISICOMATERIAAL (GRM)

Bepaalde weefsels van runderen (bekend als gespecificeerd risicomateriaal - GRM) zullen eerder dan andere de ziekteverwekker dragen en BSE overdragen. Door deze uit de voedsel- en voederketen te weren, kan het risico van overdracht worden beperkt. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de voornaamste stappen in het proces dat uiteindelijk resulteerde in de vaststelling van een verbod op GRM in de Europese Unie.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Antwoorden van de commissie

VOORNAAMSTE CONCLUSIES VAN HET SPECIAAL VERSLAG VAN DE REKENKAMER

1. De Commissie heeft van het begin af erkend dat de bestrijding van BSE een prioritaire taak is. Sinds de publicatie van het verslag van de onderzoekscommissie van het Europees Parlement in 1997 heeft ze er alles aan gedaan om ervoor te zorgen dat de door haar genomen maatregelen onderdeel van een coherent strategisch kader uitmaken. In dit verband heeft de Commissie diverse concrete initiatieven ontwikkeld (oprichting van het directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming (DG SANCO), publicatie van het Witboek over voedselveiligheid, voorstel voor de oprichting van een Europese Voedselautoriteit, enz.). Deze initiatieven vloeien op hun beurt voort uit de grotere bevoegdheden in het Verdrag van Amsterdam ten aanzien van veterinaire en volksgezondheidsmaatregelen, inclusief de uitbreiding van de medebeslissingsprocedure tot voorstellen op dit gebied.

Bij de beoordeling van de specifieke opmerkingen van de Rekenkamer moet mede rekening worden gehouden met het veelomvattende communautaire wetgevingskader ter bestrijding van BSE dat reeds bestond vóór 1 januari 2001:

I. verbod op het vervoederen van vlees- en beendermeel van zoogdieren aan runderen, schapen en geiten, vanaf juli 1994;

II. hogere verwerkingsnormen voor de behandeling van dierlijke afvallen (133 graden, 3 bar gedurende 20 minuten), vanaf 1 april 1997;

III. actieve bewakingsmaatregelen voor het opsporen, controleren en uitroeien van BSE, vanaf 1 mei 1998;

IV. verplichting tot verwijdering uit de menselijke en dierlijke voedselketen van specifiek risicomateriaal (SRM) van runderen, schapen en geiten, vanaf 1 oktober 2000.

Deze maatregelen zijn vastgesteld en herwerkt tegen de achtergrond van nieuw wetenschappelijk bewijsmateriaal en de ontwikkeling van de ziekte in de Europese Unie. De uitvoering van deze maatregelen door de lidstaten wordt scherp gecontroleerd door het Voedsel- en Veterinair Bureau (VVB). Men is het erover eens dat de strikte uitvoering van de hierboven genoemde maatregelen in een zeer hoog beschermingsniveau tegen BSE zou resulteren. Toch is het wetgevingskader, naar aanleiding van de recentste BSE-crisis, geactualiseerd en herzien. Doel hierbij was zowel het elimineren van zwakke plekken bij de uitvoering van de maatregelen in de lidstaten, als rekening houden met nieuw wetenschappelijk bewijsmateriaal. Sinds 1 januari 2001 zijn de onderstaande maatregelen genomen:

I. verbod op het gebruik van bepaalde dierlijke eiwitten (in het bijzonder vlees- en beendermeel van zoogdieren) in voer voor alle boerderijdieren;

II. invoering van BSE-tests voor alle runderen ouder dan 30 maanden die voor menselijke consumptie zijn bestemd, behalve voor lidstaten met een laag BSE-risico;

III. invoering van BSE-tests voor alle runderen ouder dan 30 maanden die voor noodslachting worden aangeboden of die bij het slachten klinische symptomen van ziekten vertonen (de leeftijdsgrens is met ingang van 1 juli 2001 verlaagd naar 24 maanden);

IV. uitbreiding van de lijst van SRM's die verwijderd en vernietigd moeten worden met alle ingewanden van runderen en de wervelkolom;

V. verbod op het gebruik van separatorvlees van runderen;

VI. verbod op bepaalde slachttechnieken ("pithing");

VII. uitbreiding van een aantal van de hierboven vermelde maatregelen tot importen uit derde landen.

De bovenstaande maatregelen worden geregeld opnieuw bekeken, in het bijzonder bij het bekend worden van nieuw wetenschappelijk bewijsmateriaal. Desalniettemin moet het wetgevingskader worden aangevuld met twee besluiten die beide onder de medebeslissingsprocedure (Raad en Europees Parlement) vallen. Ten eerste Verordening (EG) nr. 999/2001 inzake overdraagbare spongiforme encefalopathieën (TSE's). In deze verordening wordt een breed scala bestaande maatregelen op het vlak van toezicht, tests, indeling van landen in risicocategorieën, specifieke risicomaterialen (SRM's), enz. bijeengebracht. De verordening trad op 1 juli 2001 in werking, maar de volledige impact zal pas na de indeling van landen in risicocategorieën duidelijk worden. Ten tweede de voorgestelde verordening inzake dierlijke bijproducten, die een kader vormt voor het op veilige wijze verzamelen en verwerken van dergelijke producten.

Er is een aantal initiatieven ontplooid om ervoor te zorgen dat dit wetgevingskader op coherente wijze wordt uitgevoerd. BSE staat op de agenda van elke bijeenkomst van de Raad Landbouw; de lidstaten worden bij die gelegenheid over de laatste ontwikkelingen geïnformeerd en in de gelegenheid gesteld hun eigen zorgen en prioriteiten naar voren te brengen. Ook het Europees Parlement wordt voortdurend op de hoogte gehouden; dit gebeurt zowel tijdens de bezoeken die commissaris Byrne van tijd tot tijd aan de ter zake bevoegde commissies brengt als tijdens de gesprek ken over de belangrijkste wetgevingsmaatregelen in het kader van de medebeslissingsprocedure. Tot slot heeft de Commissie de nodige maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat het proces op volledig transparante wijze verloopt. Ze doet dit in het bijzonder door middel van de publicatie van de verslagen van het Voedsel- en Veterinair Bureau en de verslagen van de wetenschappelijke stuurgroep.

2. De Rekenkamer wijst op de vertraging bij de invoering van een aantal maatregelen, met name het voorstel betreffende het verwijderen en vernietigen van bepaalde SRM's en het voorstel betreffende het verbod op het vervoederen van bepaalde dierlijke eiwitten aan boerderijdieren. De Commissie hecht eraan een toelichting te geven op de bijzondere omstandigheden die aan deze twee besluiten ten grondslag liggen.

SRM's

Het eerste voorstel van de Commissie voor een communautaire maatregel voor het verwijderen en vernietigen van SRM's dateert uit december 1996. Problemen in de Raad hebben dit voorstel evenwel een aantal jaren geblokkeerd. Meer in het bijzonder was er een aantal keren geen gekwalificeerde meerderheid in het Permanent Veterinair Comité voor het voorstel voor een coherente maatregel en werd het voorstel vervolgens met een eenvoudige meerderheid verworpen in de Raad. Deze situatie veranderde in juni 2000 toen er uiteindelijk geen eenvoudige meerderheid "tegen" meer was en de Commissie het voorstel zonder steun van de Raad zelf goedkeurde. Het trad in werking op 1 oktober 2000. Deze vertraging is uiteraard ten zeerste te betreuren, maar weerspiegelt de krachtsverhouding in het (toenmalige) besluitvormingsproces in de Gemeenschap.

De Rekenkamer stelt de vraag of de Commissie in dergelijke situaties over specifieke bijkomende buitengewone bevoegdheden zou moeten beschikken. Dit is uiteraard een zeer heikele kwestie, aangezien de lidstaten terughoudend zijn bij het afstaan van dergelijke bevoegdheden in verband met uitermate gevoelige onderwerpen zonder de veiligheidsklep van goedkeuring door een regelgevend comité. In deze situatie zal een verbetering optreden met de introductie van de nieuwe comitologiebepalingen in Besluit 1999/468 van de Raad tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegdheden. In dit besluit wordt de mogelijkheid voor de Raad afgeschaft om zich met een eenvoudige meerderheid tegen een voorstel van de Commissie te verzetten. Op basis van dit besluit kan een voorstel dat niet in overeenstemming is met het advies van het comité of ten aanzien waarvan door het comité geen advies is uitgebracht in de Raad alleen met gekwalificeerde meerderheid worden verworpen. Ook een aantal sectorale besluiten, waaronder Verordening (EG) nr. 999/2001 inzake TSE's, vergroten de bevoegdheden van de Commissie in verband met beslissingen in bijzondere situaties. Meer in het algemeen is dit een onderwerp dat moet worden bestudeerd in de context van toekomstige herzieningen van de respectieve bevoegdheden van de Gemeenschap en de lidstaten. Tot die tijd is men zich in de politiek extra bewust van de noodzaak om op het gebied van de bescherming van de volksgezondheid de hoogste zorgvuldigheid in acht te nemen.

Vlees- en beendermeel

Iedereen onderkent dat besmet vlees- en beendermeel de voornaamste overbrenger van BSE is. Sinds 1994 is er om deze overbrenging te voorkomen een verbod op het vervoederen van vlees- en beendermeel van zoogdieren aan herkauwers (runderen, schapen en geiten) van kracht. Indien dit verbod rigoureus wordt geïmplementeerd, bestaat er geen enkel risico, zoals uit wetenschappelijk bewijsmateriaal is gebleken. Er is evenwel geconstateerd dat het verbod in de lidstaten niet 100 procent is nageleefd.

De Commissie heeft een aantal maatregelen genomen in een poging om de naleving van het verbod te verbeteren, inclusief de introductie van hogere verwerkingsnormen voor vlees- en beendermeel en het aanhangig maken van inbreukprocedures. Toen de twijfels omtrent de doeltreffendheid van de controles toenamen, gevoed door nieuwe BSE-gevallen bij na de afkondiging van het verbod geboren dieren, heeft de Commissie verdergaande maatregelen genomen. Zo heeft ze bijvoorbeeld op het allerhoogste niveau verzekeringen gevraagd dat de bestaande controlemaatregelen in verband met vlees- en beendermeel strikt werden uitgevoerd. Toen de antwoorden op deze verzoeken onbevredigend bleken, heeft de Commissie een voorstel gedaan voor een totaal verbod op het vervoederen van een zeer breed scala van dierlijke eiwitten aan alle boerderijdieren. Dit voorstel werd door de Raad echter niet gesteund; in plaats daarvan besloot de Raad Landbouw tijdens de vergadering op 4 december 2000 tot een minder vergaand verbod.

Vóór deze beslissing gold in de lidstaten geen grootschalig verbod op vlees- en beendermeel. In het Verenigd Koninkrijk en Portugal bestond weliswaar een verbod op het vervoederen van vlees- en beendermeel van zoogdieren aan alle boerderijdieren, maar dit was in reactie op het grote aantal gevallen van BSE in deze landen. Merkwaardig genoeg werd in geen enkele andere lidstaat druk uitgeoefend om tot de instelling van een vergelijkbaar of verdergaand verbod over te gaan. Bovendien was er ook geen advies van de wetenschappelijke stuurgroep dat wees op de noodzaak van een dergelijk verbod. Het verslag van de internationale wetenschappelijke conferentie over vlees- en beendermeel in 1997 roept op tot verdere reflectie over beleid op dit gebied, maar dringt niet aan op een verbod. In reactie op dit verslag heeft de Commissie het wetenschappelijk onderzoek van de verschillende aspecten van de BSE-problematiek geïntensiveerd en vervolgens passende actie op wetgevingsgebied ondernomen.

AANBEVELINGEN VAN DE KWIJTINGSAUTORITEIT

3. Het verslag van de Rekenkamer vermeldt op een aantal plaatsen dat de incidentie van BSE in de lidstaten hoogstwaarschijnlijk te laag werd geschat en dat de BSE-vrije status van meerdere lidstaten twijfelachtig was. Er zij op gewezen dat de Commissie bij haar beleidsbeslissingen altijd van de juistheid van deze veronderstellingen is uitgegaan. Dit blijkt uit haar benadering van SRM's: ze drong aan op een geharmoniseerde maatregel op EU-niveau voor de verwijdering en vernietiging van SRM's in alle lidstaten waar BSE voorkwam. Om het daadwerkelijke aantal BSE-gevallen en hun geografische verspreiding nauwkeurig te kunnen bepalen, stelde de Commissie versterkte toezichtsmaatregelen voor, inclusief het gebruik van snelle tests. Ook heeft de Commissie de wetenschappelijke stuurgroep gevraagd een inschatting te geven van het geografische risico van BSE en hiervoor uitvoerige achtergrondinformatie overgelegd. De adviezen van de wetenschappelijke stuurgroep, die door de Commissie ten volle werden onderschreven, concludeerden dat BSE waarschijnlijk voorkwam in een aantal lidstaten die zichzelf als BSE-vrij beschouwden. Helaas hebben meerdere lidstaten dit betwist totdat het bestaan van BSE op hun grondgebied werd bevestigd.

De bevestiging van een hogere BSE-incidentie bij de toepassing van systematische tests hoeft niet als een verrassing te komen. Bij ontstentenis van betrouwbare snelle tests (die pas tegen het eind van 1999 beschikbaar kwamen) is het onvermijdelijk dat een aantal BSE-gevallen, in de late stadia van klinische infectie, aan ontdekking zijn ontsnapt. De incidentie van BSE dient ook in perspectief te worden gezien. Ondanks de verscherpte toezichtsmaatregelen, inclusief het testen van alle runderen ouder dan 30 maanden, is het aantal gevallen van BSE veel kleiner dan in het Verenigd Koninkrijk. Op het hoogtepunt van de epidemie in het Verenigd Koninkrijk (1992) bedroeg het aantal besmette dieren in de orde van grootte van 37000 op een populatie van minder dan 11 miljoen. In vergelijking: in de Europese Unie is de verwachte incidentie in 2000 minder dan 1000 gevallen op een populatie van meer dan 70 miljoen.

Volgens de Commissie is het dalende consumentenvertrouwen tijdens de meest recente crisis toe te schrijven aan een combinatie van factoren, maar in het bijzonder de ontdekking in een aantal lidstaten van de eerste BSE-gevallen en het hoger dan verwachte aantal zieke dieren in sommige andere lidstaten. Deze ontwikkeling druiste in tegen de verwachtingen van het publiek in de betroffen landen; het publiek was daar voorgehouden dat BSE geen nationaal probleem was. De consument reageerde negatief op deze ontdekkingen. Naarmate bleek dat de nodige maatregelen waren genomen ter bescherming tegen het risico van BSE groeide het vertrouwen echter weer geleidelijk.

4. Reeds meerdere jaren bestaat er een veelomvattend pakket wetgeving ter bestrijding van BSE. Uit wetenschappelijk bewijsmateriaal blijkt dat deze wetgeving, indien naar de letter toegepast, voldoende bescherming biedt tegen het gevaar van besmetting met BSE. De Commissie heeft de lidstaten herhaaldelijk gewezen op hun verplichtingen in dit verband en heeft hoge prioriteit toegekend aan inspecties in de lidstaten van de uitvoering van controlemaatregelen. Deze inspecties hebben bevestigd dat de kwaliteit van de uitvoering vaak te wensen over liet. De inspectieverslagen worden op internet bekendgemaakt en met de lidstaten besproken om hen aan te zetten tot een betere uitvoering. Daarnaast heeft de Commissie in de periode 1997-1999 tegen de meeste lidstaten inbreukprocedures aanhangig gemaakt.

De trage behandeling van de procedures is door de Rekenkamer genoemd als een belemmering voor het vermogen van de Commissie om betere uitvoering te garanderen. De Commissie heeft dit erkend, maar er zijn nauwelijks of geen alternatieven. De lidstaten dringen aan op volledige en langdurige procedures teneinde te waarborgen dat in eventuele formele inbreukprocedures ten volle met hun standpunten rekening wordt gehouden. Daarnaast zijn er zeer gedetailleerde regels inzake de bewijslast waar de Commissie zich aan dient te houden. Een bijkomend probleem vormen de beperkte middelen waarover de Commissie beschikt voor inspecties, zoals door de Rekenkamer wordt erkend. Verder is onduidelijk of sancties in verband met ontoereikende controles op veterinaire maatregelen, mogen worden toegepast op andere beleidsterreinen. De Commissie denkt intensief na over bijkomende stappen om de naleving te vergroten, en in dit verband is het verslag van de Rekenkamer uitermate welkom.

REIKWIJDTE VAN HET FOLLOW-UPVERSLAG

5. De opmerkingen van de Rekenkamer over heroriëntering van subsidies en bevordering van extensivering vallen samen met de belangrijkste elementen van het door de Commissie voorgestelde en door de Raad Landbouw op 20 juni 2001 goedgekeurde besluit. Het besluit (met betrekking tot de periode 2001-2003) omvat, voor beide premieregelingen, een progressieve verlaging van het veebezettingsgetal van 2 GVE/ha naar 1,8 GVE/ha, een aanzienlijke verlaging van de nationale plafonds voor de speciale rundvleespremie en, wat de zoogkoeregeling betreft, de invoering van een verplicht minimumaantal vaarzen in het kader van de regeling en opschorting van de nieuwe toewijzing van premierechten uit de nationale reserves.

OORZAKEN EN GEVOLGEN VAN BSE

6. De Commissie beschouwt het verslag in het algemeen als een juiste analyse van de sinds 1998 genomen en uitgevoerde BSE-maatregelen. De diensten van de Commissie onderschrijven in grote lijnen de conclusies en aanbevelingen in het verslag, in het bijzonder de opmerking "de strategie van de Commissie op zich is goed, maar de uitvoering schiet tekort" (paragraaf 47).

DE BSE-STRATEGIE VAN DE COMMISSIE

14. Zoals de Rekenkamer terecht opmerkt, heeft het domino-effect van in een aantal lidstaten ontdekte BSE-gevallen geresulteerd in een ongeëvenaarde daling van de consumptie in de Gemeenschap. Talrijke invoerlanden hebben een verbod op de invoer van levend vee en runderproducten ingesteld. De situatie verslechterde dramatisch in februari 2001 toen de sector werd getroffen door mond- en klauwzeer.

Het voornaamste doel van de "aankoopregeling voor vernietiging" was het leveren van een bijdrage aan het onmiddellijke herstel van het vertrouwen van de consument in rundvlees, door enerzijds het verplicht laten testen van runderen die voor de slacht werden aangeboden in de periode tot de inwerkingtreding van Beschikking 2000/764/EG en anderzijds het zo veel mogelijk wegnemen van de druk op de markt ten gevolg van het grote onevenwicht tussen het aantal op bedrijven gehouden runderen en de vraag naar vlees.

Dit beleid, in combinatie met de actieve interventieaankopen van rundvlees, had vrij goede resultaten: tegen het eind van mei 2001 had de markt slechts 10 % van zijn volume verloren.

16. De kosten van deze regeling zijn lager dan de kosten van interventieaankopen van rundvlees. Het is evenwel ook belangrijk te wijzen op het feit dat de maatregel beperkt is tot rundvlees van mannelijke dieren en er voor vrouwelijke dieren dus geen keuzemogelijkheid is.

Het aantal mannelijke en vrouwelijke dieren dat in het kader van de "aankoopregeling voor vernietiging" (lopend tot eind juni 2001) werd aangekocht, bedraagt (op 30 juni 2001) 769632. Er zij aan herinnerd dat de premies bedoeld zijn om veehouders gedeeltelijk schadeloos te stellen voor prijsverlagingen waartoe is besloten in het kader van de marktondersteuningsmechanismen. De criteria van de premieregelingen bevatten geen stimulansen voor productieverhoging.

De opmerkingen van de Rekenkamer over heroriëntering van subsidies en bevordering van extensivering worden verder voor een belangrijk deel weerspiegeld in het door de Commissie voorgestelde en door de Raad Landbouw op 20 juni 2001 goedgekeurde besluit. Het besluit (met betrekking tot de periode 2001-2003) omvat, voor beide premieregelingen, een progressieve verlaging van het veebezettingsgetal van 2 GVE/ha naar 1,8 GVE/ha, een aanzienlijke verlaging van de nationale plafonds voor de speciale rundvleespremie en, wat de zoogkoeregeling betreft, de invoering van een verplicht minimumaantal vaarzen in het kader van de regeling en opschorting van de nieuwe toewijzing van premierechten uit de nationale reserves.

28. Alle destructiebedrijven in de Europese Unie zijn aangepast om aan de nieuwe verwerkingsnormen (133 graden, 3 bar gedurende 20 minuten) te kunnen voldoen.

29. De wetenschappelijke stuurgroep heeft niet gewezen op een algemeen gevaar bij het gebruik van eiwitten van dierlijke oorsprong in veevoeders in het kader van BSE: mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan, heeft de wetenschappelijke stuurgroep niet geadviseerd tegen het gebruik van dierlijke eiwitten in voeders voor niet-herkauwers. Ook een aantal andere eiwitten van dierlijke oorsprong, zoals vismeel en eiwitten op basis van melk, worden niet als gevaarlijk (i.v.m. BSE) beschouwd in voeders voor andere soorten, inclusief herkauwers. Het huidige algehele verbod op het vervoederen van dierlijke eiwitten aan boerderijdieren werd goedgekeurd als een controlemaatregel, bij ontstentenis van een test die onderscheid tussen eiwitten van verschillende soorten kon maken en in afwachting van de goedkeuring en gecontroleerde uitvoering van de ontwerp-verordening inzake dierlijke bijproducten. Na de internationale wetenschappelijke conferentie over vlees- en beendermeel besloot de Commissie om een wetenschappelijk advies over de veiligheid van vlees- en beendermeel te vragen. Dit advies was klaar in juni 1999 en werd herschreven in juli 1999. De aanbevelingen in dat advies zijn verwerkt in het voorstel voor een verordening inzake dierlijke bijproducten en in Beschikking 2001/25/EG van de Commissie.

36. Er zij op gewezen dat de genoemde vervanging van de bestaande richtlijn uit 1992 inzake identificatie en registratie van dieren door een nieuw verordening van de Raad alleen betrekking heeft op de bepalingen in verband met runderen. Daarnaast overweegt de Commissie een voorstel voor een verordening met het oog op het versterken van de bestaande bepalingen voor het identificeren en registreren van schapen.

45. De wetgeving van de Raad maakt de toepassing van sancties op een ander beleidsterrein dan dat van de overtreding (de zogenaamde "cross compliance"), zoals in het geval van de wetgeving inzake hormonen, niet mogelijk.

AANBEVELINGEN

55. a) De Commissie vindt deze overwegingen het bestuderen waard (zie algemeen overzicht). De vraag of de Commissie specifieke bijkomende buitengewone bevoegdheden moet krijgen, is een uitermate heikele zaak, aangezien de lidstaten terughoudend zijn bij het afstaan van dergelijke bevoegdheden zonder de veiligheidsklep van goedkeuring door een regelgevend comité. In deze situatie zal verbetering komen met de introductie van uitvoeringsbevoegdheden voor de Commissie en sectorale wetgeving in verband met de bevoegdheden van de Commissie ten aanzien van noodsituaties. Tot die tijd is men zich in de politiek extra bewust van de noodzaak om op het gebied van de bescherming van de volksgezondheid de hoogste zorgvuldigheid in acht te nemen. De Commissie denkt intensief na over bijkomende stappen om de naleving te vergroten, en in dit verband is het verslag van de Rekenkamer uitermate welkom.

b) De link die de Rekenkamer legt met de mogelijkheid om financiële steun achter te houden, zal bij de lidstaten hoogstwaarschijnlijk tot uiteenlopende reacties leiden. Een dergelijke maatregel kan slechts een laatste redmiddel zijn in het geval van blijvende slechte toepassing van de Gemeenschapswetgeving of het niet uitvoeren van wetenschappelijk onderbouwde veiligheidsmaatregelen zoals die welke in het verslag worden genoemd.

d) en e) De opmerkingen van de Rekenkamer over heroriëntering van subsidies en bevordering van extensivering vallen samen met de belangrijkste elementen van het door de Commissie voorgestelde en door de Raad Landbouw op 20 juni 2001 goedgekeurde besluit. Het besluit (met betrekking tot de periode 2001-2003) omvat, voor beide premieregelingen, een progressieve verlaging van het veebezettingsgetal van 2 GVE/ha naar 1,8 GVE/ha, een aanzienlijke verlaging van de nationale plafonds voor de speciale rundvleespremie en, wat de zoogkoeregeling betreft, de invoering van een verplicht minimumaantal vaarzen in het kader van de regeling en opschorting van de nieuwe toewijzing van premierechten uit de nationale reserves.