Advies over :

- het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en van de Raad betreffende Gemeenschapsmodellen, en

- het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en van de Raad inzake de rechtsbescherming van modellen

(95/C 110/05)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 30 mei 1994 besloten, overeenkomstig artikel 23, tweede alinea, van het Reglement van Orde, een vervolgadvies op te stellen over de voornoemde voorstellen.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 februari 1995 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pardon.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 323e Zitting (vergadering van 22 februari 1995) het volgende advies met meerderheid van stemmen (3 onthoudingen) aangenomen.

1. Inleiding

Aangekondigd was dat het Europees Parlement vóór zijn ontbinding i.v.m. de verkiezingen een advies zou opstellen. Het Economisch en Sociaal Comité heeft zijn advies () eerder willen uitbrengen en stelde daarin vast dat het beter was, zonder uitstel een eerste deeladvies uit te brengen, dat nochtans definitief is, en waarin alleen op belangrijke en omstreden kwesties is ingegaan.

Het behandelde daarin de volgende regelingen uit de ontwerp-verordening :

- Artikel 5 : nieuwheid van het model;

- Artikel 6 : eigenheid van het model;

- Artikel 23 : de "reparatieclausule".

Dit advies werd tijdens de 317e Zitting (vergadering van 6 juli 1994) aangenomen.

De overige in het voorstel van de Commissie opgeworpen kwesties moeten nu in het vervolgadvies worden behandeld.

2. Algemeen

2.1. De Commissie heeft twee documenten voorgelegd : een voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en van de Raad betreffende Gemeenschapsmodellen (COM(93) 342 def. van 3 december 1993) en een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en van de Raad inzake de rechtsbescherming van modellen (doc. COM(93) 344 def. van 3 december 1993).

3. De verordening betreffende Gemeenschapsmodellen

3.1. De voorgestelde verordening heeft betrekking op industriële modellen en produkten waarin deze zijn verwerkt. Er wordt mee beoogd vrij verkeer, onvervalste mededinging en een passende bescherming van deze vorm van industriële en commerciële eigendom te waarborgen.

3.2. Onder "model" wordt de met menselijke zintuigen waarneembare uiterlijke kenmerken van een voortbrengsel verstaan. Esthetische criteria spelen hierbij geen rol.

3.3. Het model van een produkt in het bijzonder heeft het afgelopen decennium aanzienlijk aan betekenis gewonnen. Vele goederen zijn immers niet alleen op grond van hun functie bij de consument gewenst, maar ook, in steeds sterkere mate, vanwege hun vormgeving.

3.4. Doordat de toepassing van de verschillende nationale beschermingssystemen beperkt blijft tot het grondgebied van de afzonderlijke lid-staten, zijn importeurs verplicht tot meerdere aanmeldingen, betaling van meerdere heffingen in de onderscheidelijke lid-staten en tot beheer van onderling afwijkende nationale rechten. Met dit voorstel wordt ernaar gestreefd, dit probleem te ondervangen door één, naast de verschillende nationale systemen bestaand en in de hele Gemeenschap geldend recht in te voeren.

3.5. Hoogwaardige modellen zijn een belangrijk hulpmiddel voor in de Gemeenschap gevestigde ondernemingen in de strijd met concurrenten uit derde landen, waar de arbeidskosten vaak lager liggen.

Modellen zijn echter vaak gemakkelijk na te bootsen en bovendien vergt dit in veel gevallen geen bijzondere know how. Doel van het voorstel is derhalve, tegemoet te komen aan de behoefte van het bedrijfsleven aan regels die tenminste een zekere mate van bescherming tegen ongeoorloofd gebruik van modellen bieden.

Volgens de Commissie kunnen deze doelstellingen alleen bij wege van een verordening als juridisch instrument bereikt worden.

Modelbescherming in de Gemeenschap zal geschieden middels een tweeledig systeem met enerzijds een op inschrijving gebaseerde bescherming en anderzijds een op het moment van openbaarmaking van het model ontstane bescherming van rechtswege.

3.6. De fundamentele voorwaarden voor bescherming zijn dat het model nieuw is en eigenheid vertoont. Dit betekent dat het door een ter zake deskundige gebruiker van andere op de markt zijnde modellen kan worden onderscheiden.

Wordt een Gemeenschapsmodel niet ingeschreven, dan is de rechthebbende slechts tegen namaak beschermd. Inschrijving daarentegen verschaft de rechthebbende een absoluut uitsluitend gebruiksrecht.

3.7. Het is de bedoeling dat de beschermingsduur voor niet-ingeschreven Gemeenschapsmodellen drie jaar bedraagt. Zijn deze wèl ingeschreven, dan bedraagt de beschermingsduur vijf jaar, verlengbaar met vier maal vijf jaar tot maximaal vijfentwintig jaar.

3.8. De Commissie stelt in de ontwerp-verordening voor, de termijn van 25 jaar tot drie jaar te verkorten in het geval van reserve-onderdelen voor reparatiedoeleinden. Bij dure, ingewikkelde produkten met een lange levensduur, zoals auto's, kan modelbescherming voor de onderdelen van het produkt namelijk een geheel zelfstandige markt voor deze onderdelen creëren. Daarom is een clausule voor reparaties ingevoerd, waarin nabootsing van modellen ter vervaardiging van reserve-onderdelen pas toegestaan wordt drie jaar nadat het produkt waarvoor het model is gebruikt, voor het eerst in het verkeer is gebracht. Hierdoor krijgt de maker van het model gedurende drie jaar een uitsluitend recht.

4. De richtlijn inzake de rechtsbescherming van modellen

4.1. De met de voorgestelde verordening beoogde communautaire bescherming kan bestaande nationale bescherming niet van de ene dag op de andere vervangen en daarom zullen, althans tijdelijk, twee stelsels van toepassing zijn. Zelfs als het Gemeenschapsmodel in werking treedt en de ontwerpers en hun rechthebbenden daaraan de voorkeur geven om zich te beschermen, dan nog zijn de nationale autoriteiten gedwongen, hun inschrijvingssystemen te handhaven ten einde met verkregen rechten rekening te houden. De door de houders van nationale rechten verrichte inschrijvingen moeten kunnen worden verlengd tot het einde van de in de wetgeving van het desbetreffende land vastgestelde maximale beschermingsduur.

Bovendien is het onvermijdelijk dat sommige nationale ondernemingen die uitsluitend op lokale markten actief zijn, zich slechts van nationale bescherming willen blijven bedienen, zelfs indien in het algemeen de voorkeur aan bescherming via het Gemeenschapsmodel wordt gegeven.

Tenslotte zou de overgang van bescherming op nationaal naar bescherming op communautair niveau wel eens een langdurige geschiedenis kunnen worden voor bepaalde modelhouders die wellicht een zekere periode nodig hebben om zich aan het communautaire stelsel aan te passen.

4.2. Met het voorstel voor een richtlijn wordt beoogd de juridische hindernissen voor het vrije verkeer van goederen waarvoor modellen gebruikt zijn, te verminderen en onvervalste mededinging op de interne markt te verwezenlijken.

4.3. Het voorstel voor een richtlijn is een noodzakelijke aanvulling op de verordening betreffende Gemeenschapsmodellen.

4.4. Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel omvat de onderlinge aanpassing niet alle onderdelen van de nationale voorschriften aangaande de bescherming van modellen, maar alleen de voor coëxistentie van nationale en communautaire bescherming noodzakelijke regels.

Het gaat daarbij om de definitie van "model", voorwaarden voor bescherming, alsmede uitsluitingsgronden, onschadelijke openbaarmaking in relatie tot de voorwaarden nieuwheid en specificiteit, omvang en duur van de bescherming, redenen voor weigering of nietigheid, de definitie van uit modellen voortspruitende rechten, hun beperking en uitputting inbegrepen.

5. Behandeling van de ontwerp-verordening

5.1.

Artikel 1

De term "model" lijkt niet in alle talen dezelfde betekenis te hebben en dient daarom aan een nauwkeurige analyse te worden onderworpen, met name om de definitie van artikel 3, onder a), gemakkelijker hanteerbaar en duidelijker te maken.

5.2.

Artikel 2

In de tekst moet worden gewezen op het verband tussen dit artikel en Verordening nr. 40/94 van de Raad van 20 december 1993 () waarbij het Bureau voor harmonisatie binnen de interne markt (merken, ontwerpen en modellen) werd ingesteld.

5.3.

Artikel 3

De in dit artikel neergelegde definities lijken ruim te zijn, hoewel in de toelichting op de ontwerp-verordening wordt opgemerkt dat de opsommingen in dit artikel als voorbeeld bedoeld zijn en geen uitputtend karakter hebben.

De definitie van model uit artikel 3 onder a), kan wellicht als volgt luiden : het uiterlijk van het voortbrengsel in zijn geheel of van een deel ervan, zoals dat door met name de specifieke kenmerken van de lijnen, de omtrek, de kleuren, de effecten, de vorm en/of de materialen van het voortbrengsel zelf en/of de versiering ervan wordt gegeven.

Uitdrukkelijk moet worden bepaald dat de verordening niet van toepassing is op computerprogramma's en halfgeleiders.

5.4.

Artikel 4

Nagegaan moet worden of de in dit artikel genoemde algemene voorwaarden verenigbaar zijn met artikel 25 van de Overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom, met inbegrip van de handel in nagemaakte goederen.

Het Comité is het eens met de inhoud van artikel 4, lid 2, maar wil dat deze bepaling beter wordt geformuleerd, zodat duidelijk tot uiting komt dat alle bescherming wordt onthouden aan onderdelen van een samengesteld produkt die zelf niet aan de voorwaarden voor nieuw- en eigenheid voldoen.

Wellicht kan in dit lid "voorwerp" door "produkt" worden vervangen en de laatste passage ("indien ... voldoet") als volgt worden gewijzigd : "indien dit onderdeel bijdraagt tot de nieuwheid en eigenheid van het samengestelde produkt".

5.5.

Artikel 7

De "datum" waarop een model voor het publiek beschikbaar is gesteld, moet duidelijker worden omschreven. Vaststelling van deze datum is namelijk belangrijk.

Verder is niet duidelijk of de aldus vastgestelde datum mondiaal of alleen op het grondgebied van de Europese Unie geldt. Om het begin van de driejarige beschermingsperiode mede aan de hand van deze datum te kunnen bepalen, moet worden vermeld dat de datum van beschikbaarstelling aan het publiek binnen de betrokken kringen in de Europese Unie bekend dient te zijn.

5.6.

Artikel 8

Ten slotte moet een derde zin worden toegevoegd die als volgt kan luiden : "Degene die beweert eigenaar van een niet-ingeschreven model te zijn, moet op verzoek van een derde de datum waarop dat model voor het publiek beschikbaar werd gesteld, meedelen."

Omwille van de duidelijkheid moeten de verschillende in deze bepaling neergelegde hypotheses afzonderlijk worden omschreven.

5.7.

Artikel 9, lid 1

Uit de toelichting valt af te leiden dat deze bepaling is bedoeld om modellen waarvan het uiterlijk volledig door de te vervullen functie wordt bepaald, van bescherming uit te sluiten. Hierbij is geen enkele vrijheid toegelaten en daarom kan het model geen willekeurige kenmerken hebben. Derhalve dient de formulering te worden gewijzigd en het woord "willekeurige" te worden geschrapt.

5.8.

Artikel 9, lid 2

Van bescherming worden slechts uitgesloten die onderdelen van het model die absoluut noodzakelijk zijn voor het verbinden van twee elementen, zodat ieder daarvan zijn functie kan vervullen. Doel van deze uitsluiting is te verzekeren dat produkten van verschillende merken samen kunnen worden gebruikt. Daarom moet de zinsnede "mechanisch met een ander voortbrengsel te kunnen samenvoegen of te kunnen verbinden" beperkend worden uitgelegd. Met het woord "samenvoegen" wordt de indruk gewekt dat deze bepaling ook van toepassing is op modellen of delen daarvan die geen onderdeel uitmaken van het element waarmee de verbinding tot stand kan worden gebracht. Ten einde vergissingen te voorkomen, is het daarom beter de passage "te kunnen samenvoegen of" te schrappen.

Zo is een autoportier uiteraard bestemd om in de carrosserie te worden ingebouwd en daarom kunnen de afmetingen van het portier geen voorwerp van een monopolie zijn. De uiterlijke vorm van het portier of de versiering daarvan kunnen natuurlijk wel worden beschermd.

Hetzelfde geldt voor een autowiel. Dit is bestemd om onder een bepaald type auto te worden gemonteerd. In het wiel bevinden zich gaten die met de desbetreffende schroefbouten moeten corresponderen; anders kan het wiel immers niet onder de auto worden gemonteerd. Aantal gaten en velgdikte kunnen dus nooit voorwerp van een monopolie zijn. Daarentegen komen alle andere elementen van de vorm (het ontwerp) van het wiel wel voor bescherming in aanmerking. Autowielfabrikanten mogen dus voor alle automodellen wielen produceren, mits het model van die wielen van het origineel verschilt.

5.9.

Artikel 10

Dit in de Conventie van Parijs neergelegde beginsel heeft betrekking op modellen, maar niet op "de exploitatie of de publikatie ervan". Wil men dit beginsel volledig tot recht doen komen, dan dient deze passage uit het artikel te worden geschrapt.

5.10.

Artikel 12

De referentiedatum, waaruit de beschermingsduur van het niet-ingeschreven Gemeenschapsmodel valt af te leiden, is voor een derde moeilijk te bepalen. Daarom valt er aan te denken, de houder van een niet-ingeschreven Gemeenschapsmodel te verplichten op een ieders verzoek mededeling te doen van de datum waarop de bescherming aanvangt.

5.11.

Artikel 14

In lid 2 moet uitdrukkelijk worden bepaald dat het aldaar gaat om een uitzondering op lid 1 waarin de rechthebbende wordt aangewezen.

In dit lid dient, althans in de Franse versie, het woord "fonctions" tevens te worden vervangen door "obligations".

5.12.

Artikel 15

In dit artikel wordt terecht bepaald dat in het geval van meerdere ontwerpers, het recht op het Gemeenschapsmodel hun gezamenlijk toekomt.

De verschillende mogelijkheden om dit recht uit te oefenen, moeten echter nader worden aangegeven.

In beginsel moeten deze bij overeenkomst worden vastgesteld. Is dat niet het geval, dan moet het recht gezamenlijk worden uitgeoefend, aldus de toelichting op de verordening.

Er zou een dusdanige regeling kunnen worden ingevoerd dat mede-ontwerpers het recht onafhankelijk van elkaar kunnen uitoefenen, zoals in de Benelux-wetgeving () het geval is.

5.13.

Artikel 16, lid 1

De in dit lid genoemde vordering strekt tot overdracht van het recht aan de houder van het Gemeenschapsmodel. Het is beter de op 11 januari 1995 door de Commissie voorgestelde variant te volgen : "kan de rechthebbende ... vanaf het ontstaan van het Gemeenschapsmodel vorderen, als de rechtmatige houder ervan te worden erkend."

5.14.

Artikel 16, lid 3

De termijn van twee jaar zou ook voor het niet-ingeschreven Gemeenschapsmodel moeten gelden.

5.15.

Artikel 19

Het verband tussen dit artikel en artikel 39, lid 4, moet in acht worden genomen.

5.16.

Artikel 20

In dit artikel wordt aan de houder van een niet-ingeschreven Gemeenschapsmodel het recht verleend, derden te verbieden een identiek maar "nagemaakt" model te gebruiken. Deze bepaling is met name voor de textielindustrie slechts aanvaardbaar als de bewijslast wordt omgedraaid. Anders gezegd, de modelhouder zou over het voordeel van een "begin van bewijs" moeten beschikken : als hij kan bewijzen dat hij de ontwerper van het model is en dat het model van een derde in ieder geval vérgaand met het zijne overeenkomt, moet gedaagde het bewijs te leveren dat hij dat model niet heeft nagemaakt.

Deze bepaling moet worden vereenvoudigd en verduidelijkt.

5.17.

Artikel 21

De modelhouder moet de mogelijkheid hebben, een inbreukactie tegen de fabrikant van de produktiemiddelen waarmee het model is nagemaakt, in te stellen wanneer zijn model onrechtmatig in een produkt is verwerkt (zie in dit verband het voorstel voor een verordening van de Raad () tot vaststelling van maatregelen om het in het vrije verkeer brengen, uit- en doorvoer van nagemaakte en van door piraterij verkregen goederen te verbieden.

De inschrijving kan hoe dan ook geen terugwerkende kracht hebben.

5.18.

Artikel 27, lid 1

Uit de tekst onder b), meer in het bijzonder de verwijzing naar artikel 9, lid 2, valt af te leiden dat een Gemeenschapsmodel gedeeltelijk nietig kan worden verklaard.

Op "samenvoeging of verbinding gerichte kenmerken" kunnen stellig aan de inschrijvingsvereisten nieuwheid en eigenheid voldoen. Uitsluitend wanneer de samenvoeging of verbinding zelf voorwerp van een modelrecht vormen, is het model van deze kenmerken op basis van artikel 9, lid 2, nietig.

Doorgaans is dit laatste model evenwel niet zelfstandig, maar vormt het een onderdeel van een meeromvattend model waarvan de bescherming zich niet uitstrekt tot het model van de kenmerken; zulks is immers krachtens artikel 9, lid 2, uitgesloten. Hierdoor wordt het model niet nietig, maar wordt slechts de beschermingsomvang ervan beperkt.

Daarom geldt de verwijzing in artikel 27, lid 1, naar artikel 9, lid 2, slechts voor die gevallen waarin de op samenvoeging of verbinding gerichte kenmerken onderwerp van een zelfstandig model zijn. Verder dienen, als gedeeltelijke nietigheid kan worden ingeroepen, ook de consequenties daarvan in aanmerking te worden genomen. In de procedureregels moet derhalve ook de mogelijkheid worden opgenomen, de inschrijving te wijzigen zodat iedereen kan constateren dat een bepaald ingeschreven Gemeenschapsmodel gedeeltelijk nietig is verklaard. Dit is echter niet wenselijk, omdat een dergelijk systeem niet overeenkomt met de eenvoud waarnaar met de ontwerp-verordening wordt gestreefd.

5.19.

Artikel 27, lid 2

In deze bepaling en de artikelen 56 en 88, die daarop voortbouwen, wordt onvoldoende geformuleerd waarom een derde, die niet de namaker maar wel op de hoogte is van een in dit lid opgenomen nietigheidsgrond, de rechter niet kan verzoeken het model nietig te verklaren.

5.20.

Artikel 39

De opsomming in lid 3 is facultatief. De rapporteur stelt voor, de mogelijkheid in te voeren, een gedetailleerde lijst op te stellen van de kenmerken waaraan het model naar de mening van de verzoeker zijn nieuwheid en eigenheid ontleent. Deze lijst kan voor zowel de modelhouder als derden nuttig zijn bij een eventuele latere vaststelling van de geldigheid en omvang van de bescherming.

5.21.

Artikel 40

De meervoudige aanvraag is onderworpen aan het vereiste dat de produkten waarvoor de modellen zijn bestemd, tot dezelfde subklasse behoren dan wel "stellen of samenstellen" van voorwerpen vormen.

Deze beperking is te strikt; de verwijzing naar subklassen dient te worden geschrapt.

Inschrijvingsrechten mogen niet dusdanig worden geheven dat de meervoudige aanvraag door de enkelvoudige wordt "gesubsidieerd".

5.22.

Artikel 52

Lezing van dit artikel in samenhang met artikel 21, lid 2, leert dat de modelhouder tijdens de opschortingsperiode slechts de aan een niet-ingeschreven Gemeenschapsmodel verbonden rechten kan laten gelden.

Belangen zijn in het geding wanneer de publikatie van een ingeschreven gemeenschapsmodel wordt opgeschort. Daarom moeten alle aan een ingeschreven gemeenschapsmodel verbonden rechten, zelfs in geval van opschorting van publikatie, worden toegekend en dient de inschrijving van eenvoudigere formaliteiten en lagere retributies vergezeld te gaan.

Aan modellen waarvan de publikatie is opgeschort, moeten dezelfde rechten worden toegekend als die welke uit een ingeschreven model voortvloeien.

Dit zou kunnen geschieden door artikel 21, lid 2, als volgt duidelijker te formuleren : wordt de publikatie van een ingeschreven Gemeenschapsmodel op grond van artikel 52 opgeschort, dan geniet de houder van dit model de in artikel 20 genoemde rechten.

Belanghebbenden dienen de mogelijkheid te krijgen, zich met een inzagerecht tot het Bureau te wenden in verband met modellen waarvan de publikatie is opgeschort.

Ten einde aan eventuele bestaande vertrouwelijkheidsvereisten te voldoen, zou voor modellen waarvan de publikatie is opgeschort, kunnen worden voorzien in een "open" inschrijving - waarbij derden een inzagerecht hebben - en een "gesloten" inschrijving - waarbij dat niet het geval is.

5.23.

Artikel 89, lid 2

In artikel 89, lid 2, is een vermoeden van rechtsgeldigheid neergelegd in die zin dat een Gemeenschapsmodel als nieuw in de zin van artikel 5 moet worden beschouwd wanneer de houder bewijzen aanvoert dat het model eigenheid vertoont.

Dit betekent dat het model wordt geacht op grond van artikel 5 nieuw te zijn wanneer de eigenheid ervan in de zin van artikel 6 kan worden gestaafd.

Op bladzijde 71 van het voorstel voor een verordening wordt in de toelichting op artikel 89 als volgt uiteengezet hoe de zinsnede "bewijzen aanvoert tot staving van zijn bewering" moet worden uitgelegd :

De bepalingen van artikel 89 aangaande de bewijslast vormen in feite een omkering daarvan ten laste van de gedaagde - eiser in reconventie, d.w.z. de mogelijke namaker, en niet van de rechthebbende.

Wanneer de houder de eigenheid van zijn model weet te bewijzen, wordt dit als nieuw beschouwd tot het tegendeel in een nietigheidseis in reconventie door gedaagde wordt bewezen.

Het model wordt dus geacht "eigenheid" in de zin van artikel 6 te vertonen en nieuw in de zin van artikel 5 te zijn totdat het tegendeel is bewezen.

5.24.

Artikel 93

Krachtens lid 2 van dit artikel kan een Gemeenschapsmodellengerecht een inbreukpleger bevelen, informatie over de oorsprong van de inbreukmakende voortbrengselen te verstrekken.

In bepaalde industriële sectoren waarin produkten zeer snel circuleren, kan het nodig zijn onmiddellijk informatie te bemachtigen, zodat de modelhouder de oorsprong van het nagemaakte goed zo snel mogelijk kan bepalen. Wanneer de houder de bron via een actie tegen een verkoper moet lokaliseren, heeft hij te maken met een uiterst moeilijke, kostbare en inefficiënte procedure.

Dit laatste geldt des te meer wanneer een vordering op een niet-ingeschreven model steunt (de daaruit voortvloeiende rechten beschermen slechts tegen te kwader trouw gemaakte of gebruikte copieën), terwijl de verkoper te goeder trouw is.

Daarom moet wellicht een bepaling worden toegevoegd krachtens welke de houder van een ingeschreven - en vooral van een niet-ingeschreven model - evenals in het Duitse recht en onafhankelijk van de actie wegens namaak - een vordering kan instellen ter verkrijging van informatie waarmee hij de "opzettelijke" namaker kan opsporen.

Deze vordering zou vergezeld kunnen gaan van zekerheidsstelling (vgl. de verordening betreffende de bestrijding van namaak), zodat zij niet leidt tot disproportionele verkrijging van concurrentiegevoelige informatie.

6. Behandeling van de ontwerp-richtlijn

Het Comité hecht zijn volledige goedkeuring aan de ontwerp-richtlijn.

Brussel, 22 februari 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() PB nr. C 388 van 31. 12. 1994.

() PB nr. L 11, van 14. 1. 1994, blz. 1-36.

() Eenvormige Benelux-wet op de warenmerken, ondertekend te Brussel op 19. 3. 1962 en gew+zigd op 10. 11. 1983 en 2. 12. 1992; de laatste w+ziging is nog niet in werking getreden.

() PB nr. L 341 van 30. 12. 1994, blz. 8.