VERSLAG VAN DE COMMISSIE - CONVERGENTIEVERSLAG 2000

(opgesteld in overeenstemming met artikel 122, lid 2, van het Verdrag)

INHOUDSOPGAVE

TABELLEN

GRAFIEKEN

1. INLEIDING EN VOORNAAMSTE BEVINDINGEN

1.1. Inleiding

1.2. Voornaamste bevindingen

1.2.1. Griekenland

1.2.2. Zweden

2. GRIEKENLAND

2.1. Verenigbaarheid van de nationale wetgeving met het Verdrag en de statuten van het Europees Stelsel van Centrale Banken

2.1.1. Beoordeling van de verenigbaarheid in 1998

2.1.2. Ontwikkelingen op wetgevingsgebied sinds 1998 en overzicht van de vigerende wetgeving

2.1.3. Beoordeling van de verenigbaarheid

2.2. Prijsstabiliteit

2.2.1. Ontwikkelingen op het gebied van de inflatie

2.2.2. Onderliggende factoren en duurzaamheid van de inflatieprestatie

2.3. Situatie van de overheidsbegroting

2.3.1. Procedure bij buitensporige tekorten

2.3.2. Huidige begrotingssituatie en vooruitzichten

2.4. Wisselkoersstabiliteit

2.5. Lange-termijnrente

2.6. Bijkomende factoren

2.6.1. Resultaten van de integratie van markten

2.6.2. Betalingsbalans en lopende rekening

2.6.3. Arbeidskosten per eenheid product en andere prijsindexcijfers

3. ZWEDEN

3.1. Verenigbaarheid van de nationale wetgeving met het Verdrag en de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken

3.1.1. Evaluatie van de verenigbaarheid in 1998

3.1.2. Wetgevingmaatregelen sinds 1998 en overzicht van de geldende wetgeving

3.1.3. Evaluatie van de verenigbaarheid

3.2. Prijsstabiliteit

3.2.1. Ontwikkelingen op het gebied van de inflatie

3.2.2. Onderliggende factoren en duurzaamheid van de inflatieprestatie

3.3. Situatie van de overheidsbegroting

3.3.1. Procedure bij buitensporige tekorten

3.3.2. Huidige begrotingssituatie en vooruitzichten

3.4. Wisselkoersstabiliteit

3.5. Lange-termijnrente

3.6. Bijkomende factoren

3.6.1. Resultaten van de integratie van de markten

3.6.2. Lopende rekening van de betalingsbalans

3.6.3. Loonkosten per eenheid product en andere prijsindicatoren

BIJLAGE A: DE VERENIGBAARHEID VAN DE NATIONALE WETGEVING

BIJLAGE B: HET INFLATIECRITERIUM

B.1. Verdragsbepalingen

B.2. De referentiewaarde voor inflatie

B.3. Recente methodologische ontwikkelingen op GICP-gebied

B.4. Additional tables on other price and cost indicators

BIJLAGE C: BEGROTINGSGEGEVENS

C.1. Invoering van het ESR 95 en herziening van Verordening (EG) nr. 3605/93

C.2. Aanvullende tabellen over de openbare financiën

BIJLAGE D: WISSELKOERSCRITERIUM

D.1. Verdragsbepalingen en WKM II

D.2. Toepassing van het wisselkoerscriterium in de tweede fase van de EMU

D.3. Toepassing van het wisselkoerscriterium in de derde fase van de EMU

D.4. Voorwaarden die vervuld moeten zijn om bij het huidige onderzoek aan het wisselkoerscriterium te voldoen

BIJLAGE E: CONVERGENTIECRITERIUM VOOR DE LANGE RENTE

TABELLEN

2.1 Griekenland: gemiddelde inflatie (GICP) en de referentiewaarde

2.2 Griekenland: andere inflatie en kostenindicatoren

2.3 Griekenland: overschot/tekort, schuld en investeringsuitgaven van de overheid

2.4 Griekenland: componenten van de begrotingsconsolidatie tussen 1995 en 1999

2.5 Griekenland: prognose van het geactualiseerde convergentieprogramma voor de BBP-groei, overheidsoverschot/ -tekort en -schuld

2.6 Griekenland: spreiding van de GRD ten opzichte van de mediaanvaluta in het WKM en ten opzichte van de euro

2.7 Griekenland: ontwikkeling van de lange rente

2.8 Griekenland: externe indicatoren

2.9 Griekenland: productmarkten

3.1 Zweden : gemiddelde inflatie (GICP) en de referentiewaarde

3.2 Zweden : andere inflatie- en kostenindicatoren

3.3 Zweden : overschot/tekort, schuld en investeringsuitgaven van de overheid

3.4 Zweden : componenten van de begrotingsconsolidatie tussen 1995 en 1999

3.5 Zweden : prognose van het geactualiseerde convergentieprogramma voor de BBP-groei, overheidsoverschot/-tekort en -schuld

3.6 Zweden : ontwikkeling van de lange rente

3.7 Zweden : productenmarkten

B.1 Convergentie van de inflatie - GICP

B.2 Ontwikkeling van de gemiddelde GICP-inflatiecijfers en van de

referentiewaarde

B.3 Ontwikkeling van de referentiewaarde voor de inflatie en van de drie best presterende lidstaten

B.4 Prijsdeflator voor de particuliere consumptieve eindbestedingen in de lidstaten van de EU

B.5 Arbeidskosten in de lidstaten van de EU

B.6 Invoerprijzen in de lidstaten van de EU

C.1 Financieringsoverschot(+) of -tekort (-) van de overheid in % van het BBP

C.2 Schuldquote

C.3 Financieringsoverschot(+) of -tekort (-) van de overheid in % van het BBP, prognoses van de geactualiseerde stabiliteits/convergentieprogramma's

E.1 Rente op lange termijn

GRAFIEKEN

2.1 Griekenland - inflatie (GICP)

2.2 Griekenland - vergelijking van de gemiddelde inflatie (GICP) met de referentiewaarde (%)

2.3 Griekenland: - inflatie en loonontwikkeling

2.4 Griekenland - tekort en schuld van de overheid

2.5 Griekenland - spreiding van de GRD t.o.v. de mediaanvaluta in het WKM en t.o.v. de euro

2.6 Lange rente - Griekenland en EUR-11 (maandelijkse gemiddelden)

2.7 Griekenland - vergelijking tussen de gemiddelde lange rente en de referentiewaarde

3.1 Zweden - inflatie (GICP)

3.2 Zweden - vergelijking van de gemiddelde inflatie (GICP) met de referentiewaarde (%)

3.3 Zweden - inflatie en loonontwikkeling

3.4 Zweden - overschot/tekort en schuld van de overheid

3.5 SEK/EUR (SEK/DEM tegen de omrekeningskoers vóór 1.1.99)

3.6 Lange rente Zweden en EUR-11 (maandelijkse gemiddelden)

3.7 Zweden - vergelijking tussen de gemiddelde lange rente en de

referentiewaarde

1. INLEIDING EN VOORNAAMSTE BEVINDINGEN

1.1. Inleiding

De overgang naar de derde fase van de economische en monetaire unie (EMU) en de invoering van één munt, de euro, op 1 januari 1999 was een belangrijke stap voorwaarts in de Europese economische integratie. Deze stap werd gezet na verschillende jaren van succesvolle maar soms moeizame aanpassingsinspanningen die de lidstaten zich getroosten in de tweede fase van de EMU om de hoge mate van duurzame convergentie te bereiken welke was vereist voor deelname aan de EMU en nodig was voor de stabiliteit en het welslagen van de nieuwe munt. De beschikking [1] van de Raad (in de samenstelling van staatshoofden of regeringsleiders) welke op 3 mei 1998 te Brussel werd vastgesteld inzake de elf lidstaten die van bij het begin klaar waren om deel te nemen aan de ene munt, was in overeenstemming met het verdrag (artikel 121, lid 4; ex artikel 109J, lid 4) [2] opgesteld door de Ecofin-Raad op grond van een aanbeveling van de Commissie en was gebaseerd op de twee convergentieverslagen van respectievelijk de Commissie [3] en het Europees Monetair Instituut (EMI) [4]. In die verslagen die in overeenstemming met artikel 121, lid 1, van het Verdrag (ex artikel 109J, lid 1), waren opgesteld, werd uitvoerig onderzocht of de lidstaten voldeden aan de convergentiecriteria en de wettelijke vereisten [5].

[1] PB L 139 van 11.5.1998, blz. 30-35.

[2] Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam op 1 mei 1999 werd de nummering van de artikelen van het Verdrag gewijzigd.

[3] Verslag inzake de voortgang na convergentie en aanbeveling met het oog op de overgang naar de derde fase van de economische en monetaire unie, COM(1998)1999 def., 25 maart 1998.

[4] Convergentieverslag, Europees Monetair Instituut, maart 1998.

[5] Denemarken en het Verenigd Koninkrijk werden niet formeel beoordeeld omdat zij het recht hebben om niet aan deze fase van de EMU deel te nemen.

De lidstaten waarvan in 1998 werd vastgesteld dat zij niet voldeden aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt worden "lidstaten met een derogatie" genoemd. Twee lidstaten vielen in deze categorie, Griekenland en Zweden. Zij zijn het voorwerp van dit nieuwe verslag. In artikel 122, lid 2, (ex artikel 109K, lid 2) van het Verdrag zijn bepalingen en procedures neergelegd om de situatie van de lidstaten met een derogatie opnieuw te onderzoeken (zie kader: artikel 122, lid 2). Minstens om de twee jaar of op verzoek van een lidstaat met een derogatie dienen de Commissie en de Europese Centrale Bank (ECB) nieuwe convergentieverslagen over dergelijke lidstaten op te stellen. Griekenland verzocht op 9 maart 2000 om een nieuw onderzoek van zijn convergentiesituatie. Twee jaar zijn verstreken sinds de laatste verslagen van de Commissie en het EMI (25 maart 1998) en sinds de Raad besloot welke lidstaten aanvankelijk de euro zouden aannemen (3 mei 1998). Derhalve moet de situatie van Griekenland en Zweden opnieuw worden onderzocht. In artikel 122, lid 2, is bovendien de procedure uiteengezet op grond waarvan de Raad besluit om een lidstaat met een derogatie die thans voldoet aan de noodzakelijke voorwaarden, toe te laten tot de ene munt (zie kader); de stappen van die procedure verschillen enigszins van die van de beschikking van 3 mei 1998 die gebaseerd was op artikel 121, lid 4.

KADER: Artikel 122, lid 2 (ex artikel 109k, lid 2)

Ten minste om de twee jaar of op verzoek van een lidstaat met een derogatie brengen de Commissie en de ECB volgens de procedure van artikel 121, lid 1, aan de Rad verslag uit. Na raadpleging van het Europees Parlement en na bespreking in de Raad in de samenstelling van de staatshoofden en regeringsleiders, besluit de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen op voorstel van de Commissie, welke lidstaten met een derogatie volgens de criteria van artikel 121, lid 1, aan de noodzakelijke voorwaarden voldoen, en trekt hij de derogaties van de betrokken lidstaten in.

Twee andere lidstaten nemen niet deel aan de euro. Denemarken en het Verenigd Koninkrijk onderhandelden vóór de goedkeuring van het Verdrag van Maastricht regelingen die hen het recht verlenen om niet aan de ene munt deel te nemen (respectievelijk protocol nr. 26 (ex 12) en nr. 25 (ex 11)). Zo lang deze lidstaten niet aangeven dat zij wensen deel te nemen aan de derde fase en aan deze munt, zal de Raad voor die lidstaten niet onderzoeken of zij voldoen aan de nodige voorwaarden. Hoewel het convergentieverslag 1998 een aanzienlijke hoeveelheid informatie verstrekte over de convergentiesituatie in die twee landen, gaf de Commissie geen antwoord op de vraag of zij aan de criteria voldeden en een hoge mate van duurzame convergentie hadden bereikt. Het huidige verslag van de Commissie is beperkt tot Griekenland en Zweden en heeft geen betrekking op Denemarken en het Verenigd Koninkrijk.

De door de Commissie en de ECB opgestelde verslagen zijn, zoals de eerdere verslagen, gebaseerd op artikel 121, lid 1 (zie kader). Daarin is vereist dat de verslagen de verenigbaarheid van de nationale wetgeving met het Verdrag en de statuten van het Europees Systeem van Centrale Banken (ESCB) moeten onderzoeken en nagaan in hoeverre een hoge mate van duurzame convergentie wordt bereikt, aan de hand van de naleving van de vier convergentiecriteria die betrekking hebben op prijsstabiliteit, de begrotingspositie van de overheid, de wisselkoersstabiliteit en de rentevoet voor de lange termijn, alsook in het licht van bepaalde bijkomende factoren [6].

[6] In de verslagen is onder meer rekening gehouden met "de ontwikkeling van de ECU". Op 1 januari 1999 werd elke verwijzing naar de ECU vervangen door een verwijzing de euro tegen een koers van één euro voor één ECU. Aangezien er voor de afzonderlijke landen geen specifieke elementen van deze factor zijn, wordt hij niet verder onderzocht in dit verslag.

De vier convergentiecriteria en de relevante tijdvakken waarbinnen aan de criteria moet worden voldaan, worden verder besproken in een protocol dat bij het Verdrag is gevoegd (zie kader: Protocol (nr. 21 (ex 6)) inzake de convergentiecriteria). In het convergentieverslag 1998 werden uitvoerige toelichtingen verstrekt bij de wijze waarop de criteria werden uitgelegd en toegepast.

KADER: Artikel 121, lid 1 (ex artikel 109j, lid 1)

1. De Commissie en het EMI brengen aan de Raad verslag uit over de vooruitgang die door de lidstaten is geboekt bij de nakoming van hun verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische en Monetaire Unie. Deze verslagen bevatten tevens een onderzoek naar de verenigbaarheid van de nationale wetgeving van elke lidstaat, met inbegrip van de statuten van zijn nationale centrale bank, met artikel 108 en artikel 109 van dit Verdrag en de statuten van het ESCB. In deze verslagen wordt ook nagegaan of er een hoge mate van duurzame convergentie is bereikt, aan de hand van de mate waarin elke lidstaat aan de volgende criteria voldoet:

- het bereiken van een hoge mate van prijsstabiliteit; dit blijkt uit een inflatiepercentage dat dicht ligt bij dat van ten hoogste de drie lidstaten die op het gebied van de prijsstabiliteit het best presteren;

- het houdbare karakter van de situatie van de overheidsfinanciën; dit blijkt uit een begrotingssituatie van de overheid zonder een buitensporig tekort als bedoeld in artikel 104, lid 6;

- de inachtneming van de normale fluctuatiesmarges van het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel, gedurende ten minste twee jaar, zonder devaluatie ten opzichte van de munt van een andere lidstaat;

- de duurzaamheid van de door de lidstaat bereikte convergentie en van zijn deelneming aan het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel, hetgeen tot uitdrukking komt in het niveau van de rentevoet voor de lange termijn.

De vier in dit lid genoemde criteria en de betreffende perioden tijdens welke daaraan moet worden voldaan, worden nader uitgewerkt in een aan dit Verdrag gehecht protocol. In de verslagen van de Commissie en het EMI wordt ook rekening gehouden met de ontwikkeling van de ECU, de resultaten van de integratie van de markten, de situatie en de ontwikkeling van de lopende rekeningen van de betalingsbalansen, en een onderzoek naar de ontwikkeling van de loonkosten per eenheid product en andere prijsindicatoren.

Eén van de beginselen die bij de opstelling van dit verslag is gevolgd, houdt in dat lidstaten met een derogatie die nog niet aan de euro deelnemen zo veel mogelijk op dezelfde wijze moeten worden beoordeeld als de eerste groep deelnemers aan de euro. Dit beginsel van gelijke behandeling houdt in dat de verdragsbepalingen inzake de convergentiecriteria zo vaak mogelijk moeten worden uitgelegd en toegepast op dezelfde wijze als in 1998. Bij de beoordeling van sommige convergentiecriteria dient echter rekening te worden gehouden met de invoering van de euro. Dit is inzonderheid het geval voor het wisselkoerscriterium waar het referentiekader is gewijzigd door de invoering van de euro in de plaats van de ECU en de vervanging van het oorspronkelijke wisselkoersmechanisme door het nieuwe WKM II aan het begin van 1999. Evenzo kan het eengemaakte monetaire beleid in de nieuwe euro-zone gevolgen sorteren voor de beoordeling van de ontwikkeling van de inflatie. De eventuele noodzakelijke wijzigingen ten aanzien van de aanpak in het verslag van 1998 zijn in dit verslag en de bijlagen erbij uitvoerig aangegeven.

KADER: Protocol (nr. 21 (ex 6)) betreffende de in artikel 121 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap bedoelde convergentiecriteria

DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,

GELEID DOOR DE WENS nadere regels vast te stellen voor de convergentiecriteria die de Gemeenschap moet hanteren bij haar besluitvorming over de overgang naar de derde fase van de Economische en Monetaire Unie, bedoeld in artikel 121, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT omtrent de volgende bepalingen, die aan het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap worden gehecht:

Artikel 1

Het in artikel 121, lid 1, eerste streepje, van het Verdrag bedoelde criterium inzake prijsstabiliteit betekent dat een lidstaat een houdbare prijsontwikkeling heeft en een gemiddeld inflatiepercentage dat, gemeten over een periode van één jaar vóór het onderzoek, niet meer dan 1,5 procentpunt hoger ligt dan dat van ten hoogste de drie lidstaten die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren. De inflatie wordt gemeten aan de hand van het indexcijfer van de consumptieprijzen op een vergelijkbare basis, rekening houdend met verschillen in de nationale definities.

Artikel 2

Het in artikel 121, lid 1, tweede streepje, van het Verdrag bedoelde criterium inzake de begrotingssituatie van de overheid, houdt in dat ten aanzien van de lidstaat op het tijdstip van het onderzoek geen Raadsbesluit krachtens artikel 104, lid 6, van het Verdrag is genomen, waarin wordt vastgesteld dat er in de betrokken lidstaat een buitensporig tekort bestaat.

Artikel 3

Het in artikel 121, lid 1, derde streepje, van het Verdrag bedoelde criterium inzake deelneming aan het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel betekent dat een lidstaat ten minste gedurende de laatste twee jaren vóór het onderzoek, zonder grote spanningen en normale fluctuatiemarges van hete wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel heeft kunnen aanhouden. Met name mag de betrokken lidstaat tijdens die periode de bilaterale spilkoers van zijn valuta tegenover die van een andere lidstaat niet op eigen initiatief hebben gedevalueerd.

Artikel 4

Het in artikel 121, lid 1, vierde streepje, van het Verdrag genoemde criterium inzake de convergentie van het niveau van de rentevoet betekent dat een lidstaat, gemeten over een periode van één jaar vóór het onderzoek, een gemiddelde nominale langetermijnrente heeft gehad die niet meer dan 2 procentpunten hoger ligt dan die van ten hoogste de drie lidstaten die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren. De rentevoet wordt gemeten op basis van langlopende staatsobligaties of vergelijkbare waardepapieren, rekening houdend met verschillen in de nationale definities.

Artikel 5

De voor de toepassing van dit protocol benodigde statistische gegevens worden door de Commissie verstrekt.

Artikel 6

De Raad stelt op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement, het EMI of de ECB al naar het geval, en het Comité bedoeld in artikel 114 van het Verdrag, met eenparigheid van stemmen de passende bepalingen vast betreffende de nadere regels voor de in artikel 121 van het Verdrag bedoelde convergentiecriteria, die dan in de plaats van dit protocol komen.

De inleiding in dit hoofdstuk wordt gevolgd door een samenvatting van de voornaamste bevindingen inzake de convergentie in Griekenland en Zweden. Het verslag wordt voortgezet met twee belangrijke hoofdstukken, een over Griekenland en een over Zweden. In die hoofdstukken wordt het voldoen aan de onderscheiden convergentiecriteria en andere vereisten onderzocht in de volgorde waarin zij genoemd zijn in artikel 121, lid 1. Gemeenschappelijk materiaal en andere achtergrondinformatie welke niet specifiek zijn voor Griekenland en Zweden maar relevant zijn voor de beoordeling, zijn vervat in de bijlagen die het verslag vervolledigen. In dit verslag wordt vaak verwezen naar het convergentieverslag 1998 van de Commissie en de huidige beoordeling van Griekenland en Zweden moet worden gezien in de context van het vorige verslag. In het huidige verslag wordt de uitleg van het verslag 1998 niet in extenso herhaald omdat is verkozen de nadruk te leggen op de specifieke situaties in Griekenland en Zweden en noodzakelijke wijzigingen aan te geven in de wijze waarop de criteria worden toegepast en in de methoden voor het verstrekken van gegevens.

1.2. Voornaamste bevindingen

1.2.1. Griekenland

In het convergentieverslag van 1998 was de Commissie van oordeel dat Griekenland aan geen van de vier convergentiecriteria voldeed. De wetgeving in Griekenland werd evenwel verenigbaar geacht met het Verdrag en de statuten van het ESCB, ondanks een onvolkomenheid met betrekking tot het tijdschema voor de integratie van de centrale bank in het ESCB.

De laatste twee jaar heeft Griekenland een opmerkelijke vooruitgang geboekt op convergentiegebied en de beoordeling in dit verslag is gunstig.

De wetgeving in Griekenland blijft verenigbaar met het Verdrag en de statuten van het ESCB en zodra de ontwerp-wetgeving door het Parlement is aangenomen, zal zelfs de eerder onderkende onvolkomenheid zijn weggewerkt.

Het gemiddelde inflatiecijfer in Griekenland bedroeg gedurende de twaalf maanden tot maart 2000 2%, hetgeen lager is dan de referentiewaarde van 2,4%. De Griekse inflatie is sinds december 1999 gelijk aan of lager dan de referentiewaarde. De verbetering van de prijsstabiliteit is solide maar er zijn risico's die verband houden met de verlaging van de rentevoeten op de korte termijn en de beweging van de wisselkoers naar haar conversiekoers in de aanloop naar de aanneming van de euro. Een strikt begrotingsbeleid en een aangehouden loonmatiging blijven noodzakelijk om te verhinderen dat de inflatie opnieuw de kop zou opsteken. Griekenland voldoet aan het prijsstabiliteitscriterium.

De beschikking van de Raad van 26 september 1994 inzake het bestaan van een buitensporig tekort in Griekenland werd ingetrokken in 1999 (Beschikking van de Raad van 17 december 1999). Volgens de laatste beschikbare gegevens werd het begrotingstekort verlaagd van 10,2% van het BNP in 1995 tot 1,6% in 1999 hetgeen lager is dan de referentiewaarde van 3%. De schuldquote van de overheid bereikte haar hoogste niveau in 1996 en bedroeg 111,3% van het BBP. Sindsdien is de schuld elk jaar gedaald tot 104,4% in 1999. Er wordt aangenomen dat de schuldquote zal blijven dalen en minder dan 100% van het BBP zal bedragen in 2001. Griekenland voldoet aan het criterium van de begrotingssituatie van de overheid.

De Griekse drachme nam van maart 1998 tot december 1998 deel aan het WKM en neemt sinds januari 1999 deel aan het WKM II. Op het tijdstip van dit onderzoek bedroeg de totale periode meer dan twee jaar en tijdens de onderzochte periode hebben zich geen ernstige spanningen voorgedaan. In januari 2000 werd de spilkoers van de Griekse drachme gerevalueerd ten aanzien van de euro. In het onderzochte tijdvak werd de Griekse drachme de meeste tijd buiten een bandbreedte van 2,25% rond de spilkoers verhandeld (aanvankelijk ten aanzien van de mediaanmunteenheid in het WKM en daarna, vanaf januari 1999, ten aanzien van de euro). De afwijking van de Griekse drachme was evenwel boven de spilkoers. De afwijking was onder meer een weergave van de hogere rentevoet in Griekenland en wees niet op ernstige spanningen in de onderzochte periode. Griekenland voldoet aan het wisselkoerscriterium.

De gemiddelde rentevoet op de lange termijn in Griekenland in de twaalf maanden tot maart 2000 bedroeg 6,4%, hetgeen lager is dan de referentiewaarde van 7,2%. Door de verkleining van de rentevoetverschillen in 1998 en 1999 daalde de gemiddelde rentevoet in Griekenland geleidelijk en viel vanaf oktober 1999 onder de referentiewaarde. Griekenland voldoet aan het criterium inzake de convergentie van de rentevoeten.

In het licht van deze beoordeling inzake het voldoen aan de convergentiecriteria is de Commissie van mening dat Griekenland een hoge mate van duurzame convergentie heeft bereikt.

1.2.2. Zweden

In het convergentieverslag 1998 oordeelde de Commissie dat Zweden reeds voldeed aan drie convergentiecriteria (prijsstabiliteit, begrotingspositie van de overheid [7] en de convergentie van de rentevoeten) maar niet voldeed aan het wisselkoerscriterium. Bovendien werd de Zweedse wetgeving niet verenigbaar geachte met het Verdrag en de statuten van het ESCB.

[7] Behoudens goedkeuring door de Raad van de aanbeveling van de Commissie die gelijktijdig met de aanneming van het convergentieverslag van 1998 werd opgesteld, tot intrekking van de beschikking betreffende het bestaan van het buitensporig tekort in Zweden.

In november 1998 nam Zweden wetgeving aan tot wijziging van de grondwet en de wetten betreffende de Riksbank die niet wezenlijk verschilden van de ontwerpen op grond waarvan het onderzoek in het convergentieverslag van 1998 was gebaseerd. De wetgeving op dit gebied is sindsdien ongewijzigd gebleven in Zweden. Derhalve blijft de beoordeling inzake de convergentie van de wetgeving in het verslag van 1998 overeind hetgeen wil zeggen dat de Zweedse wetgeving niet verenigbaar is met het Verdrag en het ESCB-Statuut.

De gemiddelde inflatievoet in Zweden bedroeg in de 12 maanden tot maart 2000 0,8% hetgeen lager is dan de referentiewaarde van 2,4%. Zweden was een van de drie lidstaten met de laagste inflatie die in aanmerking werden genomen voor de berekening van deze referentiewaarde. De Zweedse inflatie was lager dan de referentiewaarde gedurende de periode vanaf december 1996. Zweden blijft voldoen aan het prijsstabiliteitscriterium.

De beschikking van de Raad van 10 juli 1995 betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Zweden werd in 1998 ingetrokken (Beschikking van de Raad van 1 mei 1998). Volgens de laatste beschikbare cijfers werd het overheidstekort teruggebracht van 7,9% van het BBP in 1995 tot 2% in 1997 en in 1998 en 1999 werd een overschot behaald van 1,9%. De schuldquote van de overheid bereikte haar hoogste niveau in 1994 en is sindsdien elk jaar afgenomen tot 65,5% van het BBP in 1999. Er wordt aangenomen dat de schuldquote verder zal dalen in 2000 en in de daaropvolgende jaren. Zweden voldoet aan het criterium inzake de begrotingssituatie van de overheid.

De Zweedse krone heeft nooit deelgenomen aan het WKM noch aan het WKM II. In de twee onderzochte jaren heeft de krone geschommeld ten aanzien van de WKM-valuta en de euro hetgeen onder meer het ontbreken van een wisselkoersdoel weergeeft. Zweden voldoet niet aan het wisselkoerscriterium.

De gemiddelde lange-termijnrentevoet bedroeg in Zweden in het jaar tot maart 2000 5,4%, hetgeen lager is dan de referentiewaarde van 7,2%. De referentiewaarde is in de periode sinds december 1996 in acht genomen. Zweden voldoet aan het criterium inzake de convergentie van de rentevoeten.

In het licht van deze beoordeling concludeert de Commissie dat de status van Zweden als lidstaat met een derogatie ongewijzigd dient te blijven.

2. GRIEKENLAND

2.1. Verenigbaarheid van de nationale wetgeving met het Verdrag en de statuten van het Europees Stelsel van Centrale Banken [8]

[8] Zie bijlage A voor een korte beschrijving van de vereisten van het Verdrag op dit terrein, in het bijzonder de onafhankelijkheid van de centrale bank.

2.1.1. Beoordeling van de verenigbaarheid in 1998

Teneinde te voldoen aan de verplichtingen van het Verdrag en van de statuten keurde het Griekse parlement in december 1997 wetgeving goed. De wijzigingen die de nieuwe wetgeving met zich bracht, werden eveneens in december 1997 in de statuten van de Bank van Griekenland opgenomen door de aandeelhouders. De gewijzigde statuten werden uiteindelijk goedgekeurd in mei 1998.

In het convergentieverslag van 1998 kwam de Commissie tot de slotsom dat de wetgeving in Griekenland voldeed aan de vereisten van het Verdrag en de statuten van het ESCB.

Als een onvolkomenheid werd daarentegen aangemerkt dat de gewijzigde statuten van de centrale bank enkele bevoegdheden van de Bank van Griekenland omvatten die slechts golden zolang Griekenland de euro nog niet had ingevoerd en de bank nog geen integraal onderdeel uitmaakte van het ESCB. Hierbij ging het om twee aspecten: ten eerste de bevoegdheid van de Bank van Griekenland om minimumreserves op te leggen en boetes in geval van niet-naleving, een bepaling waarin de bevoegdheid van de ECB ter zake niet werd erkend, en ten tweede de deelname van de centrale bank in internationale monetaire en economische organisaties zonder verwijzing naar het recht van goedkeuring van de ECB.

2.1.2. Ontwikkelingen op wetgevingsgebied sinds 1998 en overzicht van de vigerende wetgeving

De wetgeving die in 1998 werd geëvalueerd, is nog steeds van kracht.

Op 25 april 2000 stemde de algemene aandeelhoudersvergadering van de Bank van Griekenland in met een aantal ontwerp-wijzigingen van de statuten van de Bank van Griekenland. Het merendeel ervan betreft technische aanpassingen om de statuten in overeenstemming te brengen met het monetaire beleidskader van het ESCB. De wijzigingsvoorstellen hebben onder meer betrekking op de twee punten die in het convergentieverslag van 1998 als onvolkomenheden werden aangemerkt. De nieuwe statuten zullen de bevoegdheden van het ECB erkennen met ingang van de datum waarop Griekenland deel uitmaakt van het eurogebied. De wijzigingsvoorstellen zullen naar verwachting ruimschoots voor het einde van 2000 door het parlement worden aangenomen.

- Doelstellingen

De voornaamste doelstelling van de Bank van Griekenland zal bestaan in de handhaving van de prijsstabiliteit. Onverminderd dit hoofddoel zal de Bank het algemene economische beleid van de regering ondersteunen. Met ingang van het moment waarop Griekenland de eenheidsmunt aanneemt, zal de bank als onderdeel van het ESCB de voornaamste doelstelling van de handhaving van prijsstabiliteit nastreven in overeenstemming met het bepaalde in artikel 105, lid 1, van het Verdrag.

- Onafhankelijkheid

Het centrale besluitvormingsorgaan is de Raad voor het monetaire beleid, die tot taak heeft "het monetaire beleid te bepalen en ten uitvoer te leggen en te besluiten over zaken die verband houden met het wisselkoersbeleid, de werking van betaalsystemen en de uitgifte van bankbiljetten". De Raad voor het monetaire beleid bestaat uit de president, twee vice-presidenten en drie andere leden, die benoemd worden voor een periode van zes jaar. De Algemene directieraad, een tweede besluitvormingsorgaan, verricht de andere taken waarmee hij krachtens de statuten van de centrale bank, belast was met uitzondering van de aangelegenheden die tot het werkterrein van het ESCB behoren en waarvoor de president verantwoordelijk is.

Artikel 5A van de statuten van de Bank van Griekenland bepaalt dat"...de Bank van Griekenland noch enig lid van de besluitvormingsorganen aanwijzingen van de regering zal vragen en dat het geen enkele andere politieke autoriteit is toegestaan te trachten invloed uit te oefenen op de besluitvormingsorganen van de bank bij de uitoefening van hun taken".

- Integratie in het ESCB en andere wetgeving

Vanaf het moment dat Griekenland de eenheidsmunt aanneemt, zal de centrale bank handelen in overeenstemming met de richtsnoeren en de instructies van de ECB zoals neergelegd in artikel 105, lid 2 en lid 3 van het Verdrag en de artikelen 3 en 14.3 van de statuten van het ESCB.

Artikel 12.17 van de wet van december 1997 bevat een allesomvattende bepaling om de verenigbaarheid te verzekeren en luidt als volgt: "Met ingang van de datum van de aanneming van de euro komen alle wettelijke bepalingen die strijdig zijn met het primaire of afgeleide EU-wetgeving inzake de werking van het ESCB en/of de ECB te vervallen".

2.1.3. Beoordeling van de verenigbaarheid

De Griekse wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en de statuten van de ESCB.

De in het convergentieverslag van 1998 genoemde onvolkomenheden zullen zijn weggenomen indien de voorgestelde wijzigingen in de statuten van de centrale bank in hun huidige vorm worden goedgekeurd.

2.2. Prijsstabiliteit [9]

[9] Zie bijlage B voor de berekening van de referentiewaarde, een bespreking van andere inflatienormen en een korte beschrijving van de verbeteringen in de geharmoniseerde indexcijfers voor de consumentenprijzen (GICP).

2.2.1. Ontwikkelingen op het gebied van de inflatie

- Situatie in het convergentieverslag van 1998

Ten tijde van de opstelling van het convergentieverslag van 1998 voldeed Griekenland niet aan het criterium inzake de prijsstabiliteit. De gemiddelde inflatie (GICP) bedroeg in Griekenland gedurende de 12 maanden tot januari 1998 5,2%, dus ruimschoots meer dan de referentiewaarde van 2,7%. Het Griekse inflatiepercentage overschreed de referentiewaarde in de gehele periode vanaf december 1996, zij het dat het verschil wel kleiner is geworden.

- Recente ontwikkelingen

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

De neerwaartse tendens van de inflatie in Griekenland, die sinds 1996 wijkt uit de GICP, heeft zich de afgelopen twee jaar voortgezet. Deze tendens werd medio-1998 kort onderbroken naar aanleiding van de devaluatie van de drachme die teweeg werd gebracht door de toetreding tot het Europees wisselkoersmechanisme (WKM) in maart 1998. Sinds de laatste maanden van 1999 geeft het jaarlijkse inflatiecijfer een stijging te zien, hoofdzakelijk onder invloed van de stijging van de olieprijzen, zoals ook het geval is in andere lidstaten.

- Naleving van de referentiewaarde

Het twaalfmaandelijkse gemiddelde inflatiecijfer dat wordt gebruikt om de mate van convergentie te beoordelen, daalt gestaag sinds eind 1996, toen het wel 8% bedroeg (zie tabel 2.1). Het verschil ten opzichte van de referentiewaarde is geleidelijk afgenomen en was in december 1999 nihil. In de daarop volgende drie maanden tot maart 2000 is de inflatie in Griekenland onder de referentiewaarde gebleven (zie grafiek 2.2).

In maart 2000 bedroeg de referentiewaarde, berekend als het rekenkundig gemiddelde van de twaalfmaandelijkse gemiddelde inflatie in de drie best presterende landen (Frankrijk, Oostenrijk en Zweden), 2,4% plus 1,5%. Het corresponderende inflatiecijfer voor Griekenland was 2,0% en lag dus onder de referentiewaarde (zie tabel 2.1).

-

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Prestatie in vergelijking met andere inflatienormen

De gunstige inflatieresultaten in Griekenland worden bevestigd wanneer gekeken wordt naar andere mogelijke normen voor prijsstabiliteit (zie bijlage B). Als bijvoorbeeld een referentiewaarde wordt berekend op basis van de drie best presterende lidstaten in het eurogebied (dus exclusief Zweden en inclusief Duitsland), dan bedraagt de uitkomst 2,5%, hetgeen wijst op een lichte verbetering van de resultaten in Griekenland. Het gemiddelde inflatiepercentage in Griekenland ligt momenteel precies bij de bovengrens van de definitie van prijsstabiliteit van de ECB en is 0,6 procentpunt hoger dan het gemiddelde in het eurogebied. Het is zelfs zo dat op dit moment twee van de lidstaten binnen het eurogebied een inflatiecijfer hebben dat hoger ligt dan het Griekse percentage.

2.2.2. Onderliggende factoren en duurzaamheid van de inflatieprestatie

Sinds het begin van de jaren negentig hebben op stabiliteit gerichte economische beleidsmaatregelen en een geleidelijke nominale convergentie een belangrijke rol gespeeld bij het terugdringen van de inflatie in Griekenland. Het percentage waarmee de consumentenprijzen toenemen, in 1990 nog 20% (deflator van de particuliere consumptie), was in het midden van jaren negentig meer dan gehalveerd. Tot 1996 berustte de anti-inflatiestrategie voornamelijk op het zogenaamde harde-drachmebeleid: de voornaamste doelstelling van het monetaire beleid was het terugdringen van de inflatie aan de hand van een middellangetermijn-doelstelling waarbij men zich erop richtte de drachme in algemene termen stabiel te houden ten opzichte van de ecu. Tegelijkertijd werd voortgegaan met consolidatie van de begroting door de kosten voor rente en aflossing van de schuld te verminderen en door middel van maatregelen om de belastinginkomsten te verhogen en belastingontwijking te bestrijden: het vorderingentekort van de totale overheid, in 1990 bijna 16% van het BBP, was in 1996 teruggedrongen tot 7,8% van het BBP.

Het einde van 1996 luidde een nieuwe fase in toen bleek dat een striktere en evenwichtigere beleidscombinatie vereist was. Het gebruik van de wisselkoers als nominaal anker was weliswaar een succesvolle strategie gebleken om de inflatie in Griekenland te bestrijden, maar door de toenemende bedrijvigheid kwamen de arbeidskosten onder toenemende druk te staan, hetgeen leidde tot een grote appreciatie van de reële effectieve wisselkoers en een daarmee gepaard gaand verlies aan concurrentievermogen. In het kader van de begroting voor 1997 werd de begrotingsstrategie volledig gericht op bezuinigingsmaatregelen om de lopende primaire uitgaven te beheersen. In 1999 was het overheidstekort gedaald tot 1,6% van het BBP en was het primaire overschot sterk toegenomen tot 5,8% van het BBP (zie punt 2.3). Het monetaire beleid bleef ook na 1996 relatief krap. De inflatie, gemeten naar de deflator van de particuliere consumptie, was in 1999 met nog eens 5,7 procentpunt gedaald tot 2,5% in 1999.

- Lonen en arbeidskosten

Nadat de arbeidskosten per eenheid product in de periode 1990-93 een gematigde stijging te zien gaven, nam het groeitempo in de jaren tot 1997 toe. Loonstijgingen in de openbare sector in die periode van ver boven de ex-ante normen werkten door in de particuliere sector, waar de bedrijvigheid begon te versnellen en gezonde winsten werden behaald.

In maart 1998 werd, naar aanleiding van de opname van de drachme in het ERM, meer nadruk gelegd op de rol van het inkomensbeleid als een belangrijke factor van de anti-inflatiestrategie. Het toch al gematigde loonbeleid in de openbare sector werd in 1998 strikt aan banden gelegd met de vaststelling van een maximum voor loonstijgingen, van 2,5% voor het lopende jaar en gerelateerd aan de verwachte inflatie in de daarop volgende jaren. In mei 1998 werd voor een duur van twee jaar een nationale loonovereenkomst voor de particuliere sector ondertekend; hierin werd bepaald dat verhogingen van de minimumlonen de productiviteitsstijgingen in 1998 en 1999 niet zouden compenseren en werd een clausule opgenomen betreffende de compensatie van inflatie indien aan het einde van een jaar bleek dat deze de verwachtingen overschreed. Deze overeenkomst werd beschouwd als een belangrijke stap naar een cultuur van loonmatiging in Griekenland. De overeenkomst resulteerde dan ook in een afname van de nominale beloning per werknemer en de arbeidskosten per eenheid in 1998 en 1999, ondanks de relatief levendige economische bedrijvigheid en de inwerkingtreding van de compensatieclausule (zie tabel 2.2 en grafiek 2.3).

-

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Externe invloeden op binnenlandse prijzen

Het beleid om een stabiele wisselkoers van de drachme te bewerkstelligen, heeft er mede voor gezorgd dat ingevoerde inflatie de voorbije tien jaar niet de belangrijkste bron van inflatoire druk is geweest. Meer recentelijk is het proces van desinflatie bevorderd door lage of zelfs negatieve inflatie van de invoerprijzen, hetgeen in grote mate het gevolg is van dalende grondstoffenprijzen (uitgezonderd olie). Voorts is de inflatoire druk van de devaluatie van de drachme van maart 1998 op de prijzen slechts tijdelijk gebleken en werd deze in de loop van de tweede helft van 1998 volledig geabsorbeerd. Stijgende olieprijzen zorgden voor hogere inflatie van de consumentenprijzen aan het einde van 1999, maar waren meer van invloed op de prijzen van goederen dan van diensten (ten dele dankzij enige deregulering van de meer beschermde sectoren van economische bedrijvigheid).

- Veranderingen op het gebied van indirecte belastingen

In het laatste kwartaal van 1998 en in de loop van 1999 verlaagde de regering verscheidene indirecte-belastingtarieven, die door middel van hun mechanisch effect op de consumentenprijzen het gemeten inflatiepercentage deden dalen. Aangezien het niet de bedoeling was dat deze maatregelen in een later stadium weer ongedaan zouden worden gemaakt, gaat het om een permanent effect op het prijspeil. De algemene rechtstreekse invloed van de verlagingen van de indirecte belastingen wordt, bij de veronderstelling dat deze geheel wordt doorberekend in de consumentenprijzen, op jaarbasis geraamd op 0,7 procentpunt in 1998 en 0,95 procentpunt in 1999. De gemeten inflatiepercentages worden voorts ten dele nog beïnvloed door de maatregelen die werden goedgekeurd in 1999. Het is van belang te vermelden dat deze maatregelen, die voor het merendeel werden goedgekeurd aan het einde van het jaar, ook indirect een gunstig effect hebben op de loonontwikkelingen, omdat zij bijdragen tot een verlaging van het inflatiepercentage dat wordt gebruikt voor de berekening van de hierboven genoemde compensatieclausule.

- Middellange-termijnverwachtingen

De grote vooruitgang die de afgelopen jaren is geboekt bij het terugdringen van de inflatie wijst erop dat men er in Griekenland in geslaagd is het fundament te leggen voor prijsstabiliteit.

De monetaire situatie zal naar verwachting verruimen in de aanloop naar de invoering van de euro, naarmate de rentetarieven convergeren in de richting van de niveaus in het eurogebied, de wisselkoers het omzettingstarief nadert en de reservevereisten worden versoepeld. Ofschoon van de verruiming van de monetaire situatie een impuls kan uitgaan op de binnenlandse vraag, moet het effect hiervan verminderd worden voor zover economische subjecten reeds anticiperen op ontwikkelingen van de binnenlandse rentepercentages en de wisselkoers in afwachting van de invoering van de euro. Aangezien voorts het inkomenseffect van lagere rentetarieven aanzienlijk is, zal de impuls op de vraag worden gedempt door de ermee vergezeld gaande afname van het beschikbaar inkomen van de huishoudens. Een groot deel van de overheidsschuld wordt immers tegen verschillende tarieven aangehouden door gezinshuishoudingen. Volgens ramingen van de Bank van Griekenland zal de convergentie van de rentepercentages leiden tot een verlaging van het inkomen van de huishoudens met 3% van het BBP. Op de langere termijn zal het effect van lagere rentepercentages, in combinatie met de toegang tot brede en diepe financiële markten waar in euro wordt gehandeld, echter positief zijn.

Onder deze omstandigheden dient het economisch beleid op andere terreinen met vastberadenheid te worden uitgevoerd om de prijsstabiliteit te handhaven. De Raad heeft er, in zijn standpunt over het geactualiseerde convergentieprogramma van Griekenland over de periode 1999-2002 [10], bij de Griekse regering op aangedrongen de haar ter beschikking staande beleidsinstrumenten voor inflatiebestrijding strikter te hanteren, waaronder het begrotings- en inkomensbeleid. In het geactualiseerde convergentieprogramma van 1999 is door de Griekse autoriteit expliciet toegezegd dat zij op de middellange termijn het op stabiliteit gerichte beleid zullen voortzetten om de inflatie verder terug te dringen. De rol van het begrotingsbeleid is vergroot: met name voor 2001, wanneer de effecten van de monetaire verruiming waarschijnlijk voelbaar zullen worden, is een striktere begrotingsdiscipline voorzien. Voorts bepaalt het geactualiseerde convergentieprogramma dat aanhoudende loonmatiging in zowel de publieke als de particuliere sector de grondslag moet vormen voor het terugdringen van de inflatie; in de begroting voor 2000 is de loonnorm voor de publieke sector gehandhaafd op 2,3%. In de particuliere sector zijn de loononderhandelingen met betrekking tot de komende twee jaren nog niet afgerond. Een voor deze situatie gunstige tweejaarlijkse loonovereenkomst in 2000 zou bijdragen tot matiging van de arbeidskosten per eenheid product. De regering heeft zich uitdrukkelijk verbonden tot het bevorderen van een dergelijke overeenkomst: het belastingen- en uitkeringenpakket van september 1999 dat een stijging van het beschikbare inkomen toelaat, kan bevorderlijk zijn voor de totstandkoming van gematigde loonafspraken.

[10] PB C 60, 2.3.2000, blz. 4.

Het is de verwachting dat structurele beleidsmaatregelen de inspanningen om de prijsstabiliteit te handhaven, zullen complementeren. In het geactualiseerde convergentieprogramma zegt de regering wederom toe een versnelling van het tempo van de hervormingen te willen bewerkstelligen met het oog op het verbeteren van de concurrentiesituatie en de werking van de arbeids-, goederen en kapitaalmarkten. Ofschoon het over het algemeen enige tijd duurt voordat de resultaten van structurele hervormingen tastbaar worden, zal de liberalisering van de elektriciteits- en telecommunicatiemarkten begin 2001, naar aanleiding van de tenuitvoerlegging van het gemeenschapsrecht, van invloed zijn op de prijsontwikkelingen op de korte termijn en tevens het duurzame karakter van de prijsstabiliteit versterken.

Alles tezamen kan voor de komende kwartalen enige versnelling in de ontwikkeling van de Griekse consumentenprijzen worden verwacht; het is echter waarschijnlijk dat het om een voorbijgaand verschijnsel zal gaan dat geen omvang zal bereiken waarbij de prijsstabiliteit op de middellange termijn op ernstige wijze zou kunnen worden ondermijnd. De Commissie verwacht momenteel een toename van de consumentenprijzen in Griekenland, zoals gemeten door het GICP, van 2,1% in 1999 tot 2,3% in 2000 en 2001.

De sterk verbeterde inflatieprestatie in Griekenland lijkt duurzaam van aard, op voorwaarde dat de begrotingsdiscipline blijft gehandhaafd en wordt voortgegaan met loonmatiging. Sinds december 1999 voldoet Griekenland aan de referentiewaarde voor de inflatie. Griekenland voldoet aan het criterium inzake de prijsstabiliteit.

2.3. Situatie van de overheidsbegroting

2.3.1. Procedure bij buitensporige tekorten

Ten tijde van de opstelling van het convergentieverslag van 1998 voldeed Griekenland niet aan het criterium inzake de situatie van de overheidsbegroting. Ten aanzien van Griekenland gold nog altijd een beschikking inzake het bestaan van een buitensporig tekort (Beschikking van de Raad van 26 september 1994). Ofschoon het overheidstekort sterk was teruggedrongen van 13,8% van het BBP in 1993 tot 4,0% in 1997, lag het tekort nog immer ver boven de referentiewaarde van 3%. De schuldquote van de overheid was hoog en bereikte in 1996 met 111,6% van het BBP, een hoogtepunt waarna hij in één jaar afnam tot 108,7% in 1997.

De afgelopen twee jaar heeft Griekenland verdere vooruitgang geboekt bij de terugdringing van het overheidstekort en de schuldquotes. Op basis van de in de herfst van 1999 beschikbare gegevens [11] was het overheidstekort naar schatting in 1998 gedaald tot 2,5% van het BBP en werd voor 1999 een verdere afname verwacht tot 1,9% van het BBP. De schuldquote van de overheid nam verder af tot 106,0% van het BBP in 1998 (circa 6 procentpunt onder het hoogtepunt van 1996) en verwacht werd dat deze in 1999 verder zou dalen tot 104,5%.

[11] Nog altijd op basis van ESER 79, dezelfde als gebruikt voor het intrekken van de beschikkingen betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in andere lidstaten. Deze gegevens houden rekening met de informatie die door de Griekse autoriteiten is verstrekt in september 1999 in overeenstemming met Verordening (EG) nr. 3605/93. Eurostat heeft onderzocht of deze gegevens voldeden aan de ESA-regels, en de door Griekenland verstrekte gegevens gevalideerd.

Naar aanleiding van een aanbeveling van de Commissie stelde de Raad op 17 december 1999 een beschikking vast waarbij de beschikking inzake het bestaan van een buitensporig tekort in Griekenland werd ingetrokken [12]. Omdat ten aanzien van Griekenland niet langer een van de Raad uit hoofde van artikel 104, lid 6, van het Verdrag geldt, voldoet Griekenland thans aan het criterium inzake de situatie van de overheidsbegroting.

[12] PB L 12, 18.1.2000, blz. 24.

In de rest van dit hoofdstuk wordt ingegaan op de huidige begrotingssituatie en de vooruitzichten in Griekenland op basis van de meest recente gegevens.

2.3.2. Huidige begrotingssituatie en vooruitzichten [13]

[13] Met ingang van maart 2000 worden gegevens op basis van ESER 95 gebruikt voor het toezicht op de buitensporig-tekortprocedure en het begrotingstoezicht in het algemeen (zie ook bijlage C). De overschakeling naar ESER 95 impliceert een opwaartse bijstelling van de tekortquote in Griekenland in 1998, door Eurostat geraamd op 0,7 procentpunt. Deze herziening hangt vooral samen met de duidelijkere behandeling in ESER 95 van transacties van de overheid met overheidsbedrijven; sommige geldstromen die voorheen werden behandeld als financiële transacties zijn heringedeeld als kapitaaltransacties, hetgeen van invloed is op het tekort.

- Overheidstekort

In 1999 werd het vorderingentekort van de totale overheid verder teruggedrongen tot 1,6% van het BBP; het begrotingsbeleid werd verkrapt teneinde de inflatoire druk die het gevolg was van de wisselkoersaanpassing van de drachme bij de toetreding tot het ERM in maart 1998 te beheersen; voorts werden verdere bezuinigingen op de primaire uitgaven gepland. Uit de definitieve resultaten bleek echter dat de verbetering van de begrotingssituatie in 1999 hoofdzakelijk te danken was aan extra begrotingsinkomsten, terwijl een afname van de kosten voor rente en aflossing van de overheidsschuld ten dele investeringen van de totale overheid compenseerden, die hoger uitvielen dan verwacht; de primaire lopende uitgaven daalden licht als aandeel van het BBP en het primaire overschot kwam uit op 5,8% van het BBP.

In de begroting voor 2000 wordt uitgegaan van een overheidstekort van 1,2% van het BBP, in overeenstemming met de verwachtingen van het geactualiseerde convergentieprogramma. De diensten van de Commissie verwachten dat het overheidstekort voor 2000 zal uitkomen op 1,3% van het BBP. Het primaire overschot zal naar verwachting op een hoog niveau blijven. De afname van de kosten voor rente en aflossing zal naar verwachting de lagere inkomsten compenseren.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

- Invloed van de conjunctuurcyclus

In de periode van 1995 tot 1999 waren de resultaten die werden behaald met het terugdringen van het vorderingentekort van de totale overheid in belangrijke mate te danken aan de discretionaire bezuinigingsmaatregelen en lagere rentebetalingen, niet aan conjuncturele invloeden. Volgens de berekeningen van de diensten van de Commissie is het verschil tussen de werkelijke en de potentiële productie in de periode tot 1999 afgenomen en zal het naar verwachting vanaf 2000 positief worden. Na correctie voor conjunctuurschommelingen was de tekortreductie net iets kleiner dan de verandering van het werkelijke saldo; de positieve invloed van de conjunctuurcyclus op het overheidstekort in de periode 1995-99 bedraagt minder dan 1 procentpunt van het BBP op de totale verbetering van het werkelijke saldo van 8,6 procentpunt.

- Omvang en componenten van de begrotingsaanpassing

De afname die het overheidstekort sinds 1995 te zien heeft gegeven werd onder andere mogelijk gemaakt door de voortdurende afname van de rentebetalingen in procenten van het BBP: dit was mogelijk door de geleidelijke daling van de rentetarieven onder invloed van de afgenomen inflatie, actief schuldbeheer en een dalende schuldquote. Tevens werden echter hernieuwde inspanningen gedaan om tot stabilisatie te komen, welke hebben geresulteerd in een aanzienlijke aanpassing, in het bijzonder vanaf 1996.

Sinds 1995 was de begrotingsconsolidatie gebaseerd op bezuinigingsmaatregelen, waarvan enkele in eerdere jaren werden goedgekeurd en andere in verschillende latere stadia, en die met wisselende promptheid ten uitvoer werden gelegd. Om te beginnen werden in 1994 maatregelen aangenomen om de belastinggrondslag te verbreden en belastingontwijking te bestrijden, evenals de efficiëntie van de belastingberekening en -inning te verbeteren. In 1996-1997 volgde vervolgens een belangrijk pakket maatregelen, welke worden beschouwd als structurele maatregelen. Bij deze maatregelen om de belastinginkomsten te vergroten waren maatregelen om de belastinggrondslag verder te vergroten, met inbegrip van de vermindering of afschaffing van een aantal belastingvrijstellingen, de verhoging van de vennootschapsbelasting voor financiële instellingen, de invoering van een daadwerkelijke onroerend-goedbelasting en een belasting van 15% op rente uit schatkistpapier.

Andere belangrijke maatregelen in het pakket waren gericht op beheersing van de primaire uitgaven en verbetering van de efficiëntie van de uitgaven. Een doorzichtigere loonstructuur en een strikter aanwervingsbeleid in de openbare sector werden ingevoerd met als doel de overheidsuitgaven terug te dringen. Tegelijkertijd werd getracht de omvang van de publieke sector te verkleinen en de uitgaven in dit domein te rationaliseren, alsmede de groei van staatsgaranties te beperken en te beheersen.

Sinds 1997 werd de consolidatie voornamelijk bereikt door bezuinigingen op de lopende uitgaven; in het bijzonder zorgde een in 1998 goedgekeurd strikt loonbeleid in de publieke sector op basis van inflatieverwachtingen voor een quasi-bevriezing van de reële lonen tot 2000 en mogelijk daarna.

Het resultaat van dit beleid was een versnelling van de begrotingsconsolidatie: het primaire overschot steeg van 1,0% van het BBP in 1995 naar 5,8% in 1999. Deze verbetering was echter hoofdzakelijk te danken aan toenemende begrotingsinkomsten, die vooral in 1998 en in 1999 stegen, alsmede een toegenomen belastingdruk. Deze werden geleidelijk gecompenseerd door meer investeringsuitgaven die slechts gedeeltelijk werden gefinancierd door een snellere opname van middelen uit de structuurfondsen van de EU. De lonen en andere lopende primaire uitgaven droegen nauwelijks bij tot de totale tekortreductie die in de periode 1995-1999 werd verwezenlijkt, hetgeen wijst op een zekere starheid.

De begrotingsconsolidatie in Griekenland is hoofdzakelijk gebaseerd op dalingen van het tekort van de centrale overheid. De andere overheidssectoren, in het bijzonder de sociale-zekerheidsfondsen, vertonen overschotten van meer dan 2% van het BBP. Deze situatie is het resultaat van de hervorming van het sociale-zekerheidsstelsel van 1990-1992, die ervoor zorgde dat de bijdragen geleidelijk toenamen en de uitgaven werden gerationaliseerd.

De investeringsuitgaven van de Griekse overheid, waarvoor ruime medefinanciering wordt verstrekt uit de financiële middelen van de structuurfondsen van de EU, waren de afgelopen jaren hoog en geven nog altijd een stijging te zien. Het aandeel van de overheidsinvesteringen in het BBP is gestegen van 3,2% in 1995 tot 4,2% in 1999. Voorts zijn de overheidsinvesteringen sinds 1998 groter dan het overheidstekort.

- Vooruitzichten op middellange termijn

In het geactualiseerde convergentieprogramma van Griekenland van 1999 is wederom de strategie opgenomen die was gedefinieerd in het voorgaande programma en die erop gericht was te komen tot nominale convergentie in het begin van 2000, zodat Griekenland zou voldoen aan de vereisten om op 1 januari 2001 toe te treden tot het eurogebied. Tevens moet deze strategie op de middellange termijn leiden tot een begrotingspositie die voldoet aan de vereisten van het stabiliteits- en groeipact.

Uitgaande van de gunstige resultaten die werden behaald in 1999 zal de begrotingsconsolidatie naar verwachting leiden tot een afname van het overheidstekort tot 0,2% van het BBP 2001; in 2002 zou de overheidsbegroting vervolgens een overschot van 0,2% moeten vertonen.

In de periode tot 2002 zullen dalende rentebetalingen naar verwachting de belangrijkste bijdrage tot de verbetering van het begrotingssaldo zijn; het primaire overschot zou in grote lijnen ongewijzigd moeten blijven op het hoge peil van bijna 6% van het BBP.

- Schuldontwikkeling

De schuldquote van de Griekse overheid bereikte in 1996 met 111,3% van het BBP een hoogtepunt en geeft sindsdien een daling te zien. In 1999 bedroeg de schuldquote 104,4% van het BBP en de diensten van de Commissie verwachten een verdere afname tot 103,7% in 2000. In het geactualiseerde convergentieprogramma wordt de verwachting uitgesproken dat de schuldquote met 6,2% van het BBP zal dalen in de periode 1999-2002, en aldus vanaf 2001 minder dan 100% van het BBP zal bedragen. Er is derhalve sprake van een onmiskenbaar dalende tendens, maar de schuldquote blijft erg hoog en ver boven de referentiewaarde van 60%.

De daling van de schuldquote verliep trager dan verwacht en dit zal naar verwachting ook zo blijven vanwege de thans afgenomen omvang van het tekort en de relatief krachtige groei van het BBP. Dit weerspiegelt het effect, ook wel "voorraad/stroom-aanpassing" genoemd, van een reeks factoren die de schuld doen stijgen, zoals veranderingen in de waarde van de schuld in buitenlandse valuta, veranderingen in de netto aangehouden financiële activa en andere statistische aanpassingen. Deze schuldverhogende correctie was in Griekenland zeer hoog in het begin van de jaren negentig en bedroeg ook in de periode van 1994 tot 1998 gemiddeld nog 3% van het BBP.

Sinds 1998 werd de afname van de voorraad/stroom-aanpassing ten dele verwezenlijkt door meer privatiseringsopbrengsten aan te wenden voor het aflossen van de openbare schuld. De privatiseringsinspanningen werden reeds gepland aan het begin van de huidige stabiliseringsfase, maar werden uitgesteld tot 1998. Het pakket van begeleidende maatregelen dat werd aangekondigd bij de opname van de drachme in het WKM in maart 1998 omvatte een uitvoerig privatiseringsplan dat ten uitvoer moest zijn gelegd aan het einde van 1999. De financiële middelen ten belope van 2,5% van het BBP, volgens de ramingen van het geactualiseerde convergentieprogramma van 1999, werden vervolgens gebruikt om de overheidsschuld in 1999 af te lossen.

De looptijdstructuur van de overheidsschuld is de afgelopen jaren geleidelijk verlengd, teneinde de overheidsfinanciën minder kwetsbaar te maken voor renteschokken. De gemiddelde looptijd van nieuwe schuldemissies is gestegen van 1,6 jaar in 1994 naar 6 jaar in 1999.

Uit de informatie in dit hoofdstuk blijkt dat de begrotingssituatie van Griekenland, waarvoor thans geen beschikking inzake een buitensporig tekort geldt, zich in 1999 verder heeft verbeterd en ook in 2000 een verdere verbetering te zien zal geven. De Commissie ziet geen reden om de buitensporig-tekortprocedure ten aanzien van Griekenland te heropenen.

2.4. Wisselkoersstabiliteit

In het convergentieverslag van 1998 werd geconcludeerd dat Griekenland niet voldeed aan het wisselkoerscriterium. De Griekse drachme trad weliswaar in maart 1998 toe tot het WKM, maar had gedurende de twee jaren van de verslagperiode niet deelgenomen aan het wisselkoersmechanisme (tot februari 1998); de drachme was relatief stabiel ten opzichte van de WKM-valuta gedurende de verslagperiode, maar was van tijd tot tijd onder druk komen te staan, hetgeen werd gecompenseerd door verhogingen van de binnenlandse rentetarieven en interventies op de valutamarkten.

De beoordeling van het wisselkoerscriterium in dit verslag wordt uitgevoerd op basis van het analysekader zoals beschreven in bijlage D, dat rekening houdt met de stelselwijziging die plaatshad met de invoering van de euro in het begin van 1999. Net als in het convergentieverslag van 1998 wordt de wisselkoersstabiliteit in de periode voorafgaand aan de invoering van de euro beoordeeld door te onderzoeken hoe de drachme zich heeft ontwikkeld ten opzichte van de mediaanvaluta in het WKM [14]. Vanaf 1 januari 1999 is de spreiding ten opzichte van de euro de relevante indicator. In grafiek 2.5 en tabel 2.6 is te zien hoe deze spreiding zich in de beoordeelde periode heeft ontwikkeld.

[14] De mediaanvaluta in het WKM wordt gedefinieerd als de valuta die het dichtst bij zijn spilkoers ten opzichte van de ECU ligt tegen de op een gegeven dag tot stand gekomen wisselkoers.

De periode van twee jaar die in aanmerking wordt genomen voor de huidige beoordeling loopt van april 1998 tot maart 2000. De Griekse drachme trad toe tot het wisselkoersmechanisme (WKM) op 16 maart 1998, dus net voordat deze tweejaarlijkse periode begon. Sinds 1 januari 1999 neemt de drachme deel aan het nieuwe wisselkoersmechanisme (WKM II).

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bij de toetreding tot het WKM werd de spilkoers van de drachme ten opzichte van de D-mark vastgesteld op circa 12,4% onder de gemiddelde marktkoers van de tien voorafgaande dagen. Aangezien de marktkoers niet is afgegleden naar de spilkoers, was de devaluatie de facto enigszins lager.

In de periode daarna werd de wisselkoers van de drachme ondersteund door een krap monetair en begrotingsbeleid gericht op consolidatie van de overheidsfinanciën en vermindering van de inflatie, en aldus op versnelling van de macro-economische convergentie naar de prestaties in het eurogebied. In het bijzonder hield de Bank van Griekenland de nominale en de reële rente ruim boven de rest van het toekomstige eurogebied om de prijsinflatie te beteugelen [15]. Ondanks korte speculatieve druk in april 1998 naar aanleiding van geruchten over een mogelijke devaluatie van de drachme op het moment dat zou worden besloten over deelname aan de EMU (mei), won de verschuiving van het beleid snel aan geloofwaardigheid op de financiële markten, hetgeen resulteerde in een grote toestroom van kapitaal waardoor de wisselkoers omhoog werd gestuwd. In het begin van augustus 1998 lag de drachme ongeveer 8% boven de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta van het WKM (zie grafiek 2.5) en in de zomer begon de Bank van Griekenland een deel van de kapitaalinstroom te neutraliseren om een verdere appreciatie van de drachme te voorkomen.

[15] Het gemiddelde voor de Griekse driemaandelijkse geldmarktrente was 13,9% in 1998 en 10,3% in 1999, ten opzichte van 3,9% en 3,0% in het eurogebied.

De appreciatie werd tijdelijk onderbroken door de onrust op de internationale financiële markten in de zomer en het najaar van 1998 naar aanleiding van het schuldenmoratorium dat Rusland afkondigde in augustus. De druk ontstond voornamelijk op de Griekse obligatiemarkt, maar sloeg al snel over naar de geld- en valutamarkten. De marktrente steeg snel, in tegenstelling tot de algemene tendens in de rest van de EU, en de drachme verloor ongeveer 4% van zijn koers in de loop van augustus 1998. De Bank van Griekenland verhoogde de rente niet, maar intervenieerde op de valutamarkten ten einde te grote fluctuaties van de wisselkoers te voorkomen. [16]

[16] In de nasleep van de Russische crisis in augustus 1998 gaf de Griekse marktrente een aanzienlijke stijging te zien. De driemaandelijkse rente steeg met 5 à 6 procentpunt in de loop van de maand en bereikte tijdelijk 18,5% aan het einde van augustus. Evenzo nam de spreiding van de driemaandelijkse rente ten opzichte van Duitsland toe tot bijna 15 procentpunt aan het einde van augustus. Dergelijke stijgingen waren echter van korte duur en de spreiding keerde terug op het niveau van voor de crisis van circa 9,5 procentpunt. De toename van het langetermijnrendement was kleiner, ongeveer 2 procentpunt, maar meer aanhoudend van aard. De langetermijnspreiding ten opzichte van Duitsland nam in augustus toe van 2,7 tot 4,2 procentpunt om in oktober 1998 met 4,7 procentpunt een hoogtepunt te bereiken, en was pas in het begin van 1999 teruggekeerd op het niveau van voor de crisis.

Aan het begin van 1999 had de Griekse drachme zich volledig hersteld en lag hij ongeveer 7% boven zijn WKM II-spilkoers ten opzichte van de euro van GRD/EUR 353,109. De appreciatie zette zich voort in januari 1999, waarbij de drachme doorsteeg tot 9,2% boven zijn spilkoers aan het einde van die maand. Vanaf dat moment begon de drachme zich te ontwikkelen in de richting van zijn WKM II-spilkoers, parallel met een versnelling van het écart van de korte rente ten opzichte van het eurogebied. Op 14 januari 2000 verzochten de Griekse autoriteiten, terwijl de wisselkoers op de valutamarkt nog altijd 6% boven de spilkoers lag, om een revaluatie van de spilpariteit. De nieuwe pariteit werd bepaald op GRD/EUR 340,75 met ingang van 17 januari 2000, een revaluatie van de drachme van 3,6% ten opzichte van zijn spilkoers.

Naar aanleiding van de revaluatie en de gunstige inflatieresultaten verlaagde de Bank van Griekenland de belangrijke 14-daagse depositorente met 100 basispunten tot 9,75% op 28 januari 2000 en vervolgens nogmaals met 50 basispunten op 8 maart 2000. De driemaandelijkse spreiding ten opzichte van het eurogebied daalde dienovereenkomstig van 6,1 procentpunt aan het begin van 2000 tot 5 procentpunt medio-maart, en ondersteunde aldus de nadering van de drachme tot zijn nieuwe WKM II-spilkoers. Aan het einde van de onderzochte periode lag de drachme verhandeld 1,8% boven de spilkoers.

Tijdens de verslagperiode bedroeg de gemiddelde afwijking van de marktkoers van de drachme van zijn spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta en vervolgens de euro 6,4%. De wisselkoers van de drachme (ten opzichte van de DEM tot 31.12.1998 en daarna de euro) kende in het algemeen een lage en afnemende volatiliteit gedurende de verslagperiode, met uitzondering van de periode van turbulentie aan het einde van 1998.

Samengevat:

* de drachme heeft deelgenomen aan het WKM en vervolgens aan WKM II gedurende een totale periode van meer dan twee jaar;

* de drachme werd verhandeld boven de spilpariteit ten opzichte van de mediaanvaluta van het WKM gedurende de gehele periode van april tot december 1998. Sinds de invoering van de euro en WKM II is de drachme altijd boven zijn WKM II-spilkoers ten opzichte van de euro gebleven;

* gedurende de verslagperiode is er geen devaluatie geweest van de spilpariteit van de drachme, in het WKM noch in het WKM II;

* ofschoon de drachme op het hoogtepunt van de onrust op de internationale financiële markten in de zomer van 1998 enigszins onder druk stond, was dit slechts een voorbijgaand verschijnsel dat geen blijvende invloed had op de positie van de Griekse munt in het WKM.

Griekenland voldoet derhalve aan het wisselkoerscriterium.

2.5. Lange-termijnrente [17]

[17] Zie bijlage E voor informatie over de berekening van de referentiewaarde voor de lange rente en voor de gebruikte gegevens.

In het convergentieverslag van 1998 voldeed Griekenland niet aan het criterium inzake de convergentie van de rentetarieven. De gemiddelde lange rente in Griekenland in het jaar voorafgaand aan januari 1998 bedroeg 9,8%, dus ruimschoots meer dan de referentiewaarde van 7,8%.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

In de jaren negentig volgde de Bank van Griekenland een anti-inflatiestrategie die gebaseerd was op een krap monetair beleid en een sterke wisselkoers. Na toetreding tot het WKM in maart 1998 werden de korte-rentetarieven op een relatief hoog niveau gehandhaafd, zowel in nominale en reële termen, en lag de drachme hoger dan de bilaterale spilkoersen in het WKM-raster. Naarmate het anti-inflatieproces aan geloofwaardigheid won en vooruitgang werd geboekt met de begrotingsconsolidatie, begonnen de lange-rentetarieven te dalen naar de niveaus in de landen van het eurogebied, ofschoon de spreiding nog aanzienlijk bleef (zie grafiek 2.6).

De periode van onrust op de internationale financiële markten in de zomer/het najaar 1998 betekende een tijdelijke onderbreking van de convergentie. Na het Russische schuldenmoratorium ontstonden er spanningen op de Griekse obligatiemarkt, welke leidden tot een sterke toename van de spreiding tussen het rendement in Griekenland en het gemiddelde rendement in het eurogebied van benchmark-obligaties met een looptijd van tien jaar, van 2,9 procentpunt aan het eind van juli tot 4,2 procentpunt aan het einde van augustus. De spreiding bereikte een hoogtepunt in oktober, met 4,7 procentpunt. In januari 1999 was de spreiding weer gedaald tot de niveaus van voor de crisis, en sindsdien is er vooruitgang geboekt met de convergentie van de rentetarieven. In maart 2000 was de spreiding tussen Griekenland en het eurogebied gemeten over een periode van tien jaar, gedaald tot circa 80 basispunten.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

In grafiek 2.7 is de ontwikkeling te zien van de twaalfmaandelijkse gemiddelde rente in Griekenland, een relevant cijfer voor de beoordeling van het Verdragscriterium, ten opzichte van de ontwikkeling van de referentiewaarde (de bovengrens van de bandbreedte in de grafiek). Na sinds 1996 geleidelijk te zijn gedaald, bereikte het gemiddelde percentage in Griekenland in oktober 1999 de referentiewaarde en is daar sindsdien onder gebleven. In maart 2000, de laatste datum waarover gegevens beschikbaar zijn, lag de referentiewaarde, als het resultaat van het gemiddelde van de lange rente in Frankrijk, Oostenrijk en Zweden plus 2 procentpunt, op 7,2% (zie bijlage E). Het twaalfmaandelijkse gemiddelde van het rendement op Griekse benchmark-obligaties met een looptijd van tien jaar bedroeg 6,4%, dus minder dan de referentiewaarde. Derhalve voldoet Griekenland aan het criterium voor de convergentie van de lange-termijnrente.

2.6. Bijkomende factoren

2.6.1. Resultaten van de integratie van markten

- Ontwikkeling van de productmarkten

Uit statistieken met betrekking tot de handel en de directe buitenlandse investeringen blijkt dat de Griekse economie minder is geïntegreerd in Europese productmarkten dan andere lidstaten. Het Griekse handelsverkeer binnen de EU als aandeel van het BBP [18] van 10% voor de periode 1996-98 is het laagste in de EU, hetgeen kan worden verklaard door de perifere ligging van Griekenland. Voorts is het handelsverkeer als percentage van het BBP licht gedaald sinds het begin van de jaren negentig (van 11,3 % in 1990 tot 9,7% in 1997). Het is zeer wel mogelijk dat deze afname te maken heeft met de politieke problemen in het aangrenzende voormalig Joegoslavië. In 1998 steeg dit percentage daarentegen weer tot 10,4%, hetgeen een weerslag vormt van de recent ingezette economische hervormingen van de Griekse regering. De instroom van directe buitenlandse investeringen is eveneens relatief laag. Het aandeel van deze investeringen binnen de EU als aandeel van het BBP voor de periode 1996-98 bedroeg 0,7%, hetgeen ver onder het EU-gemiddelde van 1,7% ligt. Tevens vormt dit de weerslag van het feit dat grensoverschrijdende fusie- en overname-activiteiten waarbij Griekse ondernemingen betrokken zijn, nog steeds van relatief weinig belang zijn. Niettemin is ook hier sprake van een stijgende tendens. Terwijl de directe buitenlandse investeringen binnen de EU als aandeel van het BBP consequent onder 0,5% lagen in de periode 1993-96, steeg dit percentage tot 0,7 % in 1997 en tot 0,9% in 1998.

[18] Gedefinieerd als: (invoer binnen de EU + export binnen de EU)/(2*BBP).

Het relatief lage niveau van integratie van de Griekse economie in de Europese productmarkten kan in verband worden gebracht met het gebrek aan concurrentiedruk op de Griekse productmarkten en resulteert in relatief hoge prijsniveaus. De geaggregeerde prijsniveaus vóór belasting zijn hoger dan men zou verwachten voor een land met een relatief lage levensstandaard. Terwijl de prijzen van producten van de verwerkende industrie in 1997 net onder het EU-gemiddelde lagen, een teken dat erop wijst dat de Griekse verwerkende industrie niettemin moet concurreren met andere EU-landen, liggen de prijsniveaus [19] voor bepaalde uitrustingsgoederen zoals kantoorapparatuur en computer relatief hoog. De prijsniveaus in de dienstensector en de bouwnijverheid lagen, zoals verwacht, ver onder de EU-niveaus. De prijs van aangekochte transportdiensten bedroeg, in extreme gevallen, minder dan de helft van het EU-gemiddelde.

[19] De Griekse prijsniveaus zijn niet gereguleerd door de overheid, uitgezonderd voor producten van olieraffinaderijen en farmaceutica.

Griekenland was ook relatief laat met het inzetten van het proces van economische hervormingen. Dit heeft ertoe geleid dat nog een aantal belemmeringen moet worden weggenomen om een volledige integratie van Griekenland in de Europese productmarkten mogelijk te maken:

- Griekenland boekte trage vooruitgang bij de omzetting van de interne-marktwetgeving en het percentage niet-omgezette wetgeving was in november 1999 in Griekenland hoger dan in enige andere EU-lidstaat;

- Er vindt een proces van liberalisering plaats om de netwerkindustrieën open te stellen voor concurrentie, zij het in een langzamer tempo dan in andere lidstaten. Op de binnenlandse markt blijven de staatsbedrijven echter een belangrijke rol spelen.

Onlangs is echter een begin gemaakt met een aantal hervormingen die de situatie zullen verbeteren:

- Een relatief hoog aandeel van de openbare aanbestedingen wordt gepubliceerd in het Publicatieblad.

- Er is vooruitgang geboekt met de privatisering van particuliere ondernemingen, vooral in de sectoren telecommunicatie, olieraffinage, water en ondersteunende diensten voor het luchtvervoer en het bankwezen. Voorts worden de staatsbedrijven in toenemende mate blootgesteld aan marktwerking en is de dienstverlening geleidelijk gerationaliseerd.

- Ontwikkelingen op de financiële markten

De Griekse markt voor schatkistpapier heeft zich de afgelopen jaren in hoog tempo ontwikkeld. In 1997 werd een systeem van primaire handelaren ingevoerd, waaronder zowel binnenlandse als buitenlandse banken vallen. In 1998 werd een elektronisch secundair verhandelingssysteem ingevoerd dat sinds januari 1999 ook de primaire markt omvat (overheidsveilingen). In februari 2000 gaf Griekenland zijn eerste obligatie uit sinds de oprichting van een nieuwe instantie voor schuldbeheer; dit was tevens Griekenlands eerste obligatie-emissie in euro. Dit markeerde een nieuwe ontwikkeling in de strategie, waarbij gebruik wordt gemaakt van doelgerichte internationale obligaties om meer internationale beleggers aan te trekken tot de markten voor schatkistpapier met het oog op de eventuele aanneming van de euro; De obligatie-emissie in euro is Griekenlands eerste "parallelle" obligatie, hetgeen erop wijst dat deze verwisselbaar zal worden met de benchmark-obligatie in drachme, voorzien van identieke voorwaarden, geëmitteerd in maart 2000. Wanneer Griekenland de euro aanneemt, is het land voornemens zijn binnenlandse overheidsobligaties te verwisselen voor obligaties in euro om aldus grote en liquide obligatie-emissies te creëren.

Het afgelopen jaar zijn belangrijke structurele hervormingen doorgevoerd op de effectenbeurs. Met name werden de voorwaarden voor koersnoteringen van effecten versoepeld en geharmoniseerd met die in andere EU-landen. Andere hervormingen zijn de uitbreiding van de tijden gedurende welke gehandeld kan worden, de invoering van een elektronisch geïntegreerd verhandelingssysteem, de integratie van de derivatenbeurs en de geplande oprichting van een nieuwe aandelenmarkt voor snelgroeiende kleine en middelgrote ondernemingen. In 1999 verwierven tweemaal zoveel ondernemingen (156) kapitaal via de effectenbeurs van Athene als het jaar daarvoor en verviervoudigde het daarmee gemoeide bedrag tot meer dan GRD 3 300 miljard.

De afgelopen twee jaar zijn aanzienlijke structurele aanpassingen doorgevoerd in het bankwezen. Een aantal staatsbanken is geprivatiseerd en voor dit jaar zijn nog verdere privatiseringen gepland. Voorts is in het bankwezen een voortdurend rationalisatieproces gaande als gevolg van fusies en overnames. De winsten in het Griekse bankwezen zijn het afgelopen jaar gestegen, ten dele in reactie op de krachtige groei in deze sector in de tweede helft van de jaren negentig.

2.6.2. Betalingsbalans en lopende rekening

In 1999 vertoonde de Griekse lopende rekening een tekort van 1,4% van het BBP. [20] De handelsbalans vertoonde een negatief saldo van 13,1% van het BBP, terwijl de dienstenbalans een overschot vertoonde van 5,7% van het BBP. Het netto factorinkomen en de overdrachten bedroegen 6% van het BBP. De netto overdrachten omvatten de structuur- en cohesiefondsen van de EU ten belope van bijna 3% van het BBP.

[20] De gegevens in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de statistieken over de nationale rekeningen overeenkomstig ESER 95.

De resultaten van de lopende rekening verslechterden in 1996 en 1997 ten gevolge van een appreciatie van de reële wisselkoers en een naar verhouding krachtige groei van de binnenlandse vraag ten opzichte van de handelspartners. Na de devaluatie van de Griekse drachme en de toetreding tot het WKM in maart 1998 trok de export aan. Ofschoon de economische groei boven het EU-gemiddelde lag, verbeterde het saldo van de lopende rekening in 1998 en 1999. Gezien de aanhoudend krachtige groei van de binnenlandse vraag en nu de effecten van de devaluatie zijn geabsorbeerd, zal het tekort op de lopende rekeningen naar verwachting dit jaar uitkomen op 2% van het BBP.

De bruto investeringen in vaste activa in Griekenland hebben een aanmerkelijke stijging te zien gegeven van circa 23% van het BBP in 1999 (ten opzichte van een gemiddeld investeringspercentage in het eurogebied van 21% van het BBP). De Griekse overheidsbesparingen werden in 1999 positief en de besparingen van de particuliere sector beliepen 19% van het BBP, net onder het gemiddelde voor de EUR-11. Op basis van deze indicatoren kan worden gesteld dat het tekort op de lopende rekeningen van Griekenland verband lijkt te houden met de krachtige investeringsactiviteit en niet met een gebrek aan nationale besparingen (zie tabel 2.9).

Het grote tekort op de handelsbalans, het aanzienlijke overschot op de dienstenbalans en het positieve netto saldo van de inkomsten en overdrachten zijn alle lange-termijnkenmerken van de Griekse lopende rekening. Op de lange termijn valt te verwachten dat er, aangezien de Griekse economie het EU-gemiddelde nadert in termen van productiviteit en levensstandaard, een afname zal plaatsvinden van de EU-overdrachten ten opzichte van het niveau zoals vastgelegd in het kader van het Derde Communautaire Kaderprogramma 2000-06. In de tussentijd verschillen de Griekse inkomsten uit de export van die van andere euro-economieën ten gevolge van de grote afhankelijkheid van toerisme en zeer bescheiden goederenexport (de export van in Griekenland vervaardigde producten naar de eurozone bedraagt net iets meer dan 3% van het BBP). Teneinde de Griekse exportresultaten op de middellange termijn te verbeteren, zijn aanpassingen benodigd aan de aanbodzijde in termen van arbeidsproductiviteit en de reeks geproduceerde producten.

2.6.3. Arbeidskosten per eenheid product en andere prijsindexcijfers

Het onderzoek naar de ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid product en andere prijsindexcijfers, zoals vereist in artikel 121, lid 1, is opgenomen in het hoofdstuk over prijsstabiliteit (zie 2.1.2).

3. ZWEDEN

3.1. Verenigbaarheid van de nationale wetgeving met het Verdrag en de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken [21]

[21] Zie bijlage A voor een beknopte beschrijving van de voorschriften van het Verdrag op dit gebied, met name met betrekking tot de onafhankelijkheid van de centrale banken.

3.1.1. Evaluatie van de verenigbaarheid in 1998

In haar convergentieverslag van 1998 concludeerde de Commissie dat de wetgeving in Zweden niet verenigbaar was met de voorschriften van het Verdrag en de statuten van het ESCB. De volgende onverenigbaarheden werden gesignaleerd:

- de wetgeving voorzag niet in de onafhankelijkheid van de centrale bank;

- de in voorbereiding zijnde wetgeving omvatte een wijziging van de grondwet, die om constitutionele redenen uiteindelijk door het nieuwe parlement moest worden goedgekeurd na de algemene verkiezingen van september 1998. Derhalve was het duidelijk dat de centrale bank van Zweden niet onafhankelijk zou zijn op de datum van oprichting van het ESCB;

- de ontwerpwetgeving verzekerde niet de volledige integratie van de centrale bank in het ESCB; met name werd in de bepalingen betreffende de bevoegdheid van de Riksbank op het gebied van het monetaire beleid niet de bevoegdheid van het ESCB op dit gebied erkend.

Naast deze onverenigbaarheden stelde de Commissie ook twee onvolkomenheden in de ontwerpwetgeving van het voorjaar 1998 vast:

- de ontwerpgrondwet kende de Riksbank nog steeds het alleenrecht toe om bankbiljetten uit te geven; deze bepaling ging voorbij aan de bevoegdheid van het ESCB op dit gebied, zoals vastgesteld in artikel 106 van het Verdrag;

- het bij de ontwerpwetgeving aan de Riksbank opgelegde verbod om instructies te vragen dan wel te aanvaarden, had slechts betrekking op het monetaire beleid en niet op alle via het ESCB uit te voeren taken, zoals uiteengezet in artikel 105 van het Verdrag.

3.1.2. Wetgevingmaatregelen sinds 1998 en overzicht van de geldende wetgeving

In november 1997 had de regering bij het parlement een voorstel ingediend tot wijziging van de grondwet, de wet op de Riksdag en de wet op de Riksbank. De wijziging van de grondwet moest worden goedgekeurd door twee achtereenvolgende parlementen. Het parlement keurde de wijzigingen op de grondwet voor de eerste maal goed in maart 1998 en voor de tweede maal in november 1998, na de algemene verkiezingen. Bij deze gelegenheid hechtte het parlement ook zijn goedkeuring aan de gewijzigde wet op de Riksdag, de gewijzigde wet op de Riksbank en de nieuwe wet op het wisselkoersbeleid, waarbij de bevoegdheid voor het wisselkoersbeleid werd overgedragen van de centrale bank naar de regering. Alle nieuwe wetgeving werd van kracht op 1 januari 1999.

De in november 1998 vastgestelde wetgeving verschilde niet veel van de ontwerpen waarop het onderzoek in het convergentieverslag van 1998 was gebaseerd.

- Doelstellingen

De doelstellingen van de Riksbank worden als volgt omschreven:

"De doelstelling van de operaties van de Riksbank is het handhaven van prijsstabiliteit. Daarnaast bevordert de Riksbank een veilig en doeltreffend betalingsstelsel". (Wet op de Riksbank, hoofdstuk 1, artikel 2).

- Onafhankelijkheid

Overeenkomstig de gewijzigde wet op de Riksbank werd een Raad van Bestuur opgericht met de taak het monetaire beleid vast te stellen. De Raad van Bestuur bestaat uit zes leden inclusief de gouverneur, die allen voor een periode van zes jaar worden benoemd door de Algemene Raad. Laatstgenoemde raad bestaat uit elf leden die worden benoemd door de Riksdag. De Algemene Raad heeft een toezichthoudende functie zonder bevoegdheid voor het monetaire beleid.

De hervorming van 1998 hield nog een aantal essentiële elementen in om de centrale bank onafhankelijk te maken. Met name wordt het de overheid door een bepaling in de gewijzigde grondwet verboden de centrale bank instructies te geven met betrekking tot het monetaire beleid. De wet op de Riksbank verbiedt de leden van de Raad van Bestuur van de Riksbank dan weer om instructies te vragen of te aanvaarden in aangelegenheden op het gebied van monetair beleid. Vóór de hervorming van 1998 was de Riksbank verplicht de regering te raadplegen alvorens beleidsbeslissingen te nemen; in de gewijzigde wet op de Riksbank is deze verplichting veranderd in een verplichting om de regering op de hoogte te stellen alvorens belangrijke besluiten betreffende het monetaire beleid te nemen.

- Integratie in het ESCB en andere wetgeving

De bevoegdheid voor het monetaire beleid wordt aan de Riksbank toegekend zonder verwijzing naar de bevoegdheid van het ESCB op dit gebied. Het recht van de bank om minimumreserves voor monetaire doeleinden verplicht te stellen, wordt ook omschreven zonder een dergelijke verwijzing.

3.1.3. Evaluatie van de verenigbaarheid

De wetgeving in Zweden is niet verenigbaar met de voorschriften van het Verdrag en de statuten van het ESCB. Gewezen wordt op de volgende onverenigbaarheid:

* de sinds 1 januari 1999 geldende wetgeving verzekert niet de volledige integratie van de Riksbank in het ESCB; met name wordt in de bepalingen betreffende de bevoegdheid van de Riksbank op het gebied van het monetaire beleid niet de bevoegdheid van het ESCB op dit gebied erkend.

Bovendien blijven de volgende onvolkomenheden bestaan:

* de omschrijving van de doelstellingen van de Riksbank omvat prijsstabiliteit, maar geen verwijzing naar de ondersteuning van het algemene economische beleid in de Gemeenschap, een doelstelling die volgens artikel 105, lid 1, van het Verdrag door het ESCB wordt nagestreefd, onverminderd het doel van prijsstabiliteit;

* het alleenrecht van de Riksbank om bankbiljetten uit te geven, gaat voorbij aan de bevoegdheid van het ESCB op dit gebied;

* het in de eigenlijke wet op de Riksbank opgenomen verbod voor de overheid om instructies te geven en voor de leden van de besluitvormingsorganen van de Riksbank om instructies te vragen of te aanvaarden, heeft slechts betrekking op vraagstukken van monetair beleid. De toepassing van deze regel op alle via het ESCB uit te voeren taken wordt slechts vermeld in de toelichting op de wet.

3.2. Prijsstabiliteit [22]

[22] Zie bijlage B voor de berekening van de referentiewaarde, een bespreking van andere inflatienormen, en een beknopte beschrijving van de verbeteringen in de geharmoniseerde indexcijfers van de consumptieprijzen (GICP).

3.2.1. Ontwikkelingen op het gebied van de inflatie

- Situatie in het convergentieverslag van 1998

Bij de beoordeling in het convergentieverslag van 1998 voldeed Zweden reeds aan het criterium inzake prijsstabiliteit. De gemiddelde inflatie in Zweden bedroeg gedurende de twaalf maanden tot januari 1998 1,9%, dat is lager dan de referentiewaarde van 2,7 %. De Zweedse inflatie lag gedurende de gehele periode vanaf december 1996 onder de referentiewaarde, en gedurende de maanden van december 1996 tot september 1997 was Zweden voor de prijsstabiliteit een van de drie best presterende lidstaten.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

- Recente ontwikkelingen

Na een stijging in 1997 daalde de jaarlijkse inflatie in Zweden (zoals gemeten aan de wijziging van het maandelijkse GICP-indexcijfer ten opzichte van 12 maanden tevoren (zie grafiek 3.1)) in 1998 tot nul in het najaar van 1998. In 1999 bleef de jaarlijkse inflatie in de eerste helft van het jaar gematigd, maar tegen het einde van het jaar trad een versnelling van het inflatietempo op tot 1,4% in maart 2000.

- Naleving van de referentiewaarde

De gemiddelde inflatie over 12 maanden die wordt gebruikt voor de beoordeling van de convergentie, heeft in Zweden gefluctueerd, maar is steeds onder de referentiewaarde gebleven. Na een stijging tot iets meer dan 2% in de eerste helft van 1998 daalde de gemiddelde inflatie scherp tot een zeer laag niveau. Sinds februari 1999 was Zweden een van de drie best presterende lidstaten voor de prijsstabiliteit (zie grafiek 3.2).

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

In maart 2000 waren de drie best presterende lidstaten voor de prijsstabiliteit Frankrijk, Oostenrijk en Zweden zelf, en bedroeg het gewone rekenkundige gemiddelde van de gemiddelde inflatie over twaalf maanden in deze drie landen 0,9%. De op dezelfde wijze als in het convergentieverslag 1998 berekende referentiewaarde bedroeg 2,4%. De gemiddelde inflatie in Zweden bedroeg in maart 2000 0,8%, dus veel minder dan de referentiewaarde (zie tabel 3.1 en grafiek 3.2).

- Prestatie in vergelijking met andere inflatienormen

De goede inflatieprestatie in Zweden is ook duidelijk bij vergelijking met andere mogelijke normen voor de inflatie (zie bijlage tabel B.1). Indien men Zweden van de berekening van de referentiewaarde uitsluit en uitgaat van de drie best presterende lidstaten in de eurozone, komt men op een iets hogere waarde van 2,5%. Bovendien was Zweden in maart 2000 de best presterende lidstaat van de gehele EU. De gemiddelde inflatie van Zweden lag ver onder het maximum van 2% van de door de ECB gehanteerde definitie van prijsstabiliteit.

3.2.2.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Onderliggende factoren en duurzaamheid van de inflatieprestatie

In de eerste helft van de jaren negentig slaagde Zweden er goed in de inflatie te beteugelen en sinds 1995 is deze op een laag peil gehandhaafd. Het desinflatieproces werd ondersteund door de zeer langzame stijging van de loonkosten per eenheid, vooral in 1993 en 1994 (zie grafiek 3.3). Sindsdien is de bezoldiging per werknemer in een gematigd tempo gestegen, en mede dank zij de gunstige productiviteitsgroei is de stijging van de loonkosten per eenheid laag gebleven (zie ook tabel 3.2). Evenals in de andere lidstaten was de inflatie de laatste maanden aan enige opwaartse druk onderhevig ten gevolge van de invloed van de hogere olieprijzen op de invoerprijzen, maar in het algemeen waren de kosten van de invoer de laatste jaren eveneens een beperkende factor voor de inflatie.

Sinds 1992 heeft Zweden een expliciete inflatiedoelstelling voor het monetaire beleid en een flexibel wisselkoersstelsel. Dat prijsstabiliteit de doelstelling van het monetaire beleid bleef, werd nogmaals onderstreept door de nieuwe wetgeving over het statuut van de Riksbank die in 1999 van kracht werd. De inflatiedoelstelling van de Riksbank is 2%, op basis van de nationale consumptieprijsindex (CPI), met een tolerantie-interval van ±1 procentpunt. Sinds oktober 1999 heeft de Riksbank gespecificeerd dat zij haar huidige monetaire beleid baseert op de hypothese van een onderliggende inflatie zoals gemeten aan UND1X [23].

[23] UND1X wordt gedefinieerd als de CPI exclusief rente-uitgaven en directe effecten van gewijzigde indirecte belastingen en subsidies.

De onderliggende inflatie lag een aantal jaren onder de inflatiedoelstelling van de Riksbank, maar wel binnen de tolerantie-interval. De onderliggende inflatie bedroeg sinds 1996 gemiddeld 1,5%. De inflatieverwachtingen voor de middellange termijn liggen rond de inflatiedoelstelling van 2%. In maart 2000 stond de UNDIX op 1,6% in vergelijking met een jaar tevoren.

Opgemerkt zij dat het kader voor het bereiken van prijsstabiliteit in Zweden anders is dan dat in de eurozone. Terwijl de Raad van Bestuur van de ECB prijsstabiliteit heeft gedefinieerd als een jaarlijkse stijging van het GICP voor de eurozone met minder dan 2%, op middellange termijn, is de Zweedse definitie daarentegen symmetrisch rond 2% met een tolerantie-interval van ±1 procentpunt. De indicatoren zijn ook anders dan het GICP, namelijk ofwel de CPI, ofwel, zoals thans, de UNDIX. Hoewel dit tot dusverre geen moeilijkheden heeft opgeleverd, zal deze kwestie toch ooit door de Zweedse autoriteiten moeten worden geregeld, vooral indien het bestaan van de twee doelstellingen aanleiding zou geven tot een belangrijk verschil in inflatie tussen Zweden en de eurozone.

De inflatie in Zweden is gedurende de gehele periode vanaf december 1996 onder de referentiewaarde gebleven en sinds februari 1999 is het land een van de drie best presterende lidstaten voor de prijsstabiliteit. Zweden blijft derhalve voldoen aan het criterium betreffende prijsstabiliteit.

3.3. Situatie van de overheidsbegroting

3.3.1. Procedure bij buitensporige tekorten

In het convergentieverslag van 1998 concludeerde de Commissie dat het buitensporige tekort in Zweden was gecorrigeerd. Volgens de toen beschikbare gegevens was het overheidstekort zeer sterk en voortdurend verminderd van 12,2% van het BBP in 1993 tot 0,8% in 1997, dat is minder dan de referentiewaarde, en voor 1998 werd een overschot verwacht. De schuldquote was opgelopen tot 79,0% van het BBP in 1994 en was sindsdien elk jaar gedaald tot 76,6% in 1997 en voor 1998 en de jaren daarna werd een voortzetting van die daling verwacht. In het licht van deze beoordeling en parallel met de goedkeuring van het verslag deed de Commissie een aanbeveling aan de Raad om het besluit betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Zweden (besluit van de Raad van 10 juli 1995) in te trekken.

Overeenkomstig deze aanbeveling stelde de Raad op 1 mei 1998 een besluit tot intrekking van het besluit betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Zweden vast. [24] Aangezien met betrekking tot Zweden geen besluit van de Raad overeenkomstig artikel 104, lid 6, van het Verdrag geldt volgens hetwelk er een buitensporig tekort bestaat, voldoet Zweden aan het criterium inzake de situatie van de overheidsbegroting.

[24] PB L 139 van 11.5.1998, blz. 19.

In de rest van deze afdeling worden de huidige begrotingssituatie en de vooruitzichten in Zweden besproken op grond van de meest recente beschikbare gegevens.

3.3.2. Huidige begrotingssituatie en vooruitzichten [25]

[25] Vanaf maart 2000 worden gegevens op basis van ESER 95 gebruikt voor de procedure bij buitensporige tekorten en voor het toezicht op de ontwikkeling van de begrotingssituatie in het algemeen (zie ook bijlage C).

De openbare financiën in Zweden zijn de laatste jaren sterk verbeterd, waarbij een overheidstekort van 11,9% van het BBP in 1993 omsloeg in een overschot van 1,9% in 1998 [26] en 1999. Voor 2000 wordt door de diensten van de Commissie een nog hoger overschot van 2,4% van het BBP geraamd (zie tabel 3.3 en grafiek 3.4). In de jaren tussen 1995 en 1998 was bijna de gehele verbetering structureel van aard en was de invloed van de conjunctuurontwikkeling relatief beperkt. In 1999 kwam er echter een einde aan de onderliggende verbetering en in een context van sterke economische groei zijn er tekenen die wijzen op een versoepeling van het begrotingsbeleid in 2000, met een zekere vermindering van het voor de conjunctuurontwikkeling gecorrigeerde overschot.

[26] Een eenmalige verkoop van onroerende goederen van pensioenfondsen ten bedrage van 0,9% van het BBP droeg in 1998 bij tot het overschot.

Tussen 1995 en 1999 verbeterde het voor de conjunctuurontwikkeling gecorrigeerde overheidssaldo met 9,4% van het BBP (zie tabel 3.4). Een klein deel van de verbetering was te danken aan dalende rentebetalingen, maar het grootste deel was toe te schrijven aan een stijging van het primaire saldo met 7,8% van het BBP; meer dan de helft hiervan vloeide voort uit een daling van de primaire uitgaven in verhouding tot het BBP (inclusief een daling van de bruto-investeringen in vaste activa), maar de stijging van de ontvangsten in verhouding tot het BBP tot 1998 leverde ook een aanzienlijke bijdrage. De belangrijke begrotingsconsolidatie van de laatste jaren was derhalve in de eerste plaats toe te schrijven aan de lagere uitgaven, maar verhogingen van de belastingdruk speelden eveneens een rol van betekenis.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Het aangepaste convergentieprogramma voor Zweden werd door de regering in november 1999 goedgekeurd en door de Raad in januari 2000 geëvalueerd [27]. Het heeft betrekking op de jaren tot 2002 en voorziet overheidsoverschotten van ongeveer 2% van het BBP in elk jaar, waarmee aan de vereisten van het stabiliteits- en groeipact wordt voldaan (zie tabel 3.5). De begrotingsstrategie blijft gebaseerd op een strikte beheersing van de overheidsuitgaven en een verdere daling van de verhouding van de uitgaven tot het BBP. Tegelijkertijd worden belastingverlagingen ingevoerd, waarmee de trend in de jaren tot 1998 wordt gekeerd. De begrotingsdiscipline wordt versterkt door het Parlement goedgekeurde nominale plafonds voor de uitgaven van de centrale overheid in de komende drie jaar, en door een wettelijke verplichting voor de lagere overheden om vanaf 2000 een begroting in evenwicht te hebben. Voorts zal dank zij de onlangs ingevoerde hervorming van het pensioenstelsel - met een hogere mate van individuele financiering - op middellange termijn beter het hoofd kunnen worden geboden aan conjunctuurschommelingen en op lange termijn aan de veroudering van de bevolking.

[27] PB C 60 van 2.3.2000, blz. 5.

De schuldquote in Zweden bereikte na een sterke stijging in het begin van de jaren negentig een hoogtepunt in 1994 en is sindsdien gedaald. In 1999 trad een sterke terugval van de quote op tot 65,5% van het BBP en door de diensten van de Commissie wordt voor 2000 een verdere daling tot 61,3% geraamd, dat is dichtbij maar nog iets hoger dan de referentiewaarde (zie tabel 3.3 en grafiek 3.4). In het aangepaste convergentieprogramma wordt bij een positief blijvend overheidssaldo een verdere snelle daling van de schuldquote tot 52,0% tegen 2002 geraamd.

Uit de in deze afdeling verstrekte informatie kan worden afgeleid dat de begrotingssituatie van Zweden, waarvoor momenteel geen besluit betreffende het bestaan van een buitensporig tekort geldt, in 1999 gunstig is gebleven en in 2000 waarschijnlijk verder zal verbeteren. De Commissie ziet geen aanleiding om de procedure betreffende het bestaan van een buitensporig tekort voor Zweden te heropenen.

3.4. Wisselkoersstabiliteit

In het convergentieverslag van 1998 werd Zweden geacht niet aan het wisselkoerscriterium te voldoen. De Zweedse kroon was niet bij het WKM aangesloten, en in de twee jaar waarop het verslag betrekking had (tot februari 1998) had de kroon schommelingen ten opzichte van de WKM-valuta's vertoond, hetgeen was toe te schrijven aan onder andere het ontbreken van een wisselkoersdoelstelling.

In de thans beschouwde periode (twee jaar tot maart 2000) was Zweden nog steeds niet aangesloten bij het WKM. Het monetaire kader van expliciete inflatiestreefcijfers impliceert dat de Zweedse kroon bijna vrij zweeft op de wisselkoersmarkt. Het ontbreken van een expliciete toezegging inzake de wisselkoers betekent dat de stabiliteit van de wisselkoers van de kroon niet op dezelfde wijze kan worden beoordeeld als voor de bij het WKM aangesloten lidstaten (namelijk op basis van afwijkingen van die toezegging).

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Tussen het voorjaar van 1996 en het begin van de internationale financiële crisis aan het einde van de zomer van 1998 vertoonde de wisselkoers van de kroon geen duidelijke trend. De kroon werd zwaar getroffen door de internationale financiële crisis. Ten opzichte van de DEM deprecieerde zij van SEK 4,50 eind juli 1998 tot ongeveer SEK 4,90 in oktober, een niveau dat sinds het najaar 1995 niet meer was waargenomen. Sinds begin 1999 vertoonde de kroon meestal een tendens tot appreciatie ten opzichte van de euro, met een stijging van meer dan 12% van SEK 9,47 tot SEK 8,28 voor één euro eind maart 2000 (zie grafiek 3.5).

De wisselkoers van de kroon is in de tweede helft van de jaren negentig minder volatiel geworden doordat een geloofwaardig en duurzaam budgettair en monetair beleid zorgde voor de randvoorwaarden voor een stabiele wisselkoers op middellange termijn. De kroon was stabieler en minder volatiel ten opzichte van de EMU-valuta's en de euro dan ten opzichte van andere valuta's. De volatiliteit bleef tijdens de verslagperiode in het algemeen beperkt, hoewel er een sterke maar tijdelijke toename was tijdens de financiële crisis in de zomer en het najaar van 1998. Niettemin kwam het ontbreken van een wisselkoerskoppeling tot uiting in een relatief hogere volatiliteit dan bij de wisselkoers van de twee WKM II valuta's.

De Zweedse kroon was in de verslagperiode niet aangesloten bij het WKM en later evenmin bij het WKM II en zij heeft geschommeld ten opzichte van de WKM-valuta's en de euro, mede ten gevolge van het ontbreken van een toezegging met betrekking tot de wisselkoers. Derhalve voldoet Zweden, evenals ten tijde van de beoordeling van de convergentie in 1998, niet aan het wisselkoerscriterium.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

3.5. Lange-termijnrente [28]

[28] Zie bijlage E voor informatie over de berekening van de referentiewaarde en over de gebruikte gegevens.

Zweden voldeed reeds ten tijde van het convergentieverslag van 1998 aan het criterium inzake de convergentie van de rentetarieven. In het jaar tot januari 1998 bedroeg de gemiddelde lange-termijnrente in Zweden 6,5%, dat is lager dan de referentiewaarde van 7,8%.

De goede inflatieprestatie en de indrukwekkende consolidatie van de openbare financiën in Zweden gedurende de laatste jaren zijn tot uiting gekomen in dalende lange-rentetarieven (zie grafiek 3.6). Meer onlangs heeft de Zweedse lange rente (de opbrengst op de benchmark obligaties met een looptijd van tien jaar) de opwaartse trend op de internationale obligatiemarkten gevolgd, met een stijging van ongeveer 150-200 basispunten sinds het in januari 1999 bereikte laagste punt van ongeveer 4%. Het afgelopen jaar heeft de spreiding ten opzichte van de lange-termijnopbrengsten in de eurozone geschommeld tussen 30 en 70 basispunten. De voornaamste factoren die tot de variatie in de spreiding bijdroegen, waren wellicht wijzigingen in de inschatting van de waarschijnlijkheid van een Zweeds lidmaatschap van de EMU, en verwachtingen over de conjuncturele situatie in Zweden in vergelijking met de economie in de eurozone. Op 9 maart 2000 verminderde de spreiding ten opzichte van Duitsland echter tot een laagtepunt van twaalf basispunten t