Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "De interne markt in 1995 - Verslag van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement"

(96/C 212/10)

De Commissie heeft op 1 maart 1996 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over "De interne markt in 1995 - Verslag van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement".

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 mei 1996 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Vever; co-rapporteur was de heer Pasotti.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 336e Zitting (vergadering van 29 mei 1996) het volgende advies uitgebracht, dat met 87 stemmen vóór, 7 tegen, bij 6 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Comité feliciteert de Commissie met het feit dat zij haar jaarverslag over de interne markt in 1995 reeds in februari heeft voorgelegd. Deze vlotte afhandeling is te danken aan de niet aflatende waakzaamheid van de Commissie inzake de interne markt, die voor de Europese Unie van essentieel belang is.

1.2. In dit derde verslag wordt een keur van gegevens verstrekt over de ontwikkeling van de situatie en de voornaamste beleidslijnen van de Commissie in 1995. Er wordt evenwel niet vooruit gelopen op de conclusies, die de Commissie samen met aanvullende richtsnoeren in de loop van 1996 in een bijzonder verslag over de invloed van de interne markt zal voorleggen. Het Comité hoopt dan ook dat zijn opmerkingen over het derde verslag de Commissie bij de voorbereiding van deze algemene beschouwing van nut zullen zijn.

1.3. Het Comité wijst erop dat de periode 1996-1999 in drieërlei opzicht de gelegenheid biedt om met hernieuwde energie aan de voltooiing van de interne markt te werken. In deze periode vinden immers de onderhandelingen in het kader van de intergouvernementele conferentie en de slotfase van de voorbereidingen voor de Economische en Monetaire Unie plaats. Bovendien zijn dit de laatste jaren vóór de uitbreiding van de EU met nieuwe lid-staten. Een dergelijke kans zal zich niet weer voordoen: wordt nu niet van de gelegenheid gebruik gemaakt om beslissende stappen te nemen, dan loopt men het risico dat de voltooiing van de interne markt onherroepelijk op de lange baan wordt geschoven, wat beslist ook de voorwaarden voor de tenuitvoerlegging van de EMU negatief zou beïnvloeden.

1.4. Daarnaast wijst het Comité erop dat een significante verbetering van de werkgelegenheidssituatie een prioritaire doelstelling van de voltooiing van de interne markt moet zijn, welke haalbaar is dankzij de toenemende concurrentie en de economische groei die uit dit proces zullen voortvloeien. Daarnaast dient gebruik te worden gemaakt van alle mogelijke structurele en macro-economische middelen. Het Comité wenst in dit verband:

- dat in het Vertrouwenspakt voor de werkgelegenheid, dat op dit moment in voorbereiding is, wordt verwezen naar de nog onvoldoende benutte mogelijkheden van de interne markt, en dat alle partijen zich daarin ertoe verbinden de voltooiing van de interne markt te bespoedigen;

- dat dit leidt tot een efficiënter structureel beleid, waarbij ook rekening wordt gehouden met de sociale dimensie, ten einde de lid-staten te steunen in hun strijd tegen de werkloosheid en ervoor te zorgen dat de versnelde voltooiing van de interne markt volledig in harmonie verloopt met de aanpassingen op het sociale vlak waarmee de vernieuwingen ter bevordering van de werkgelegenheid in Europa gepaard moeten gaan.

2. Algemene opmerkingen over de situatie

2.1. Het derde jaarverslag van de Commissie bevat, vergeleken met het vorige verslag, verschillende innovaties:

- enerzijds wordt een groter aantal lid-staten besproken, ingevolge de uitbreiding begin 1995 van 12 naar 15 landen;

- anderzijds baseert de Commissie zich in haar verslag op een groter aantal beleidslijnen die ook duidelijker omschreven zijn. Het verslag over 1994 was toegespitst op een tweeledige doelstelling, nl. voltooiing en tenuitvoerlegging. In het huidige verslag worden daar nog vier andere beleidsterreinen aan toegevoegd, te weten het verband met de Economische en Monetaire Unie, de rol van de burgers, de aanpassing aan veranderingen en de voorbereiding van de toekomstige uitbreidingen. Het Comité verheugt zich erover dat de Commissie zo beter rekening houdt met een aantal problemen die het in zijn advies van november 1995 over het tweede jaarverslag onder de aandacht heeft gebracht.

2.2. In zijn vorige advies toonde het Comité zich vooral bezorgd over het feit dat de dynamiek rond de voltooiing van de interne markt verflauwde. En het derde verslag wekt dezelfde indruk, hoewel in 1995 op bepaalde punten vooruitgang is geboekt. De Commissie erkent overigens dat er nog heel wat werk op stapel staat, en vermeldt o.m. de volgende prioriteiten: voltooiing van de interne markt voor de burgers en het bedrijfsleven, liberalisering van de markten voor gas- en elektriciteitsvoorziening en telecommunicatie, aanpassing aan de informatiemaatschappij, bespoediging van de totstandkoming van de transeuropese netwerken en steun aan de landen van Midden- en Oost-Europa die zich voorbereiden op toetreding. Voorts benadrukt de Commissie dat er een afgeslankte, maar verbeterde regelgeving moet komen.

2.3. Gezien de problemen die zich in het verleden hebben voorgedaan, beklemtoont het Comité de noodzaak van een nauwgezette analyse van de gevolgen van de tenuitvoerlegging van de interne markt en van de aard van deze problemen. Daarnaast onderstreept het dat het er in 1996 meer dan ooit op aankomt de voltooiing van de interne markt te bespoedigen.

2.3.1. Hoewel met name wat de toepassing van de richtlijnen betreft al heel wat vooruitgang is geboekt, stelt het Comité vast dat deze voltooiing nog steeds onvolledig is en in een impasse zit. Zoals het al in zijn vorige advies had opgemerkt, lopen essentiële dossiers vertraging op of worden deze op een zijspoor gezet. De lid-staten blijven bovendien met onverminderde ijver nieuwe nationale reglementeringen aannemen, zonder stil te staan bij de gevolgen daarvan voor de werking van de interne markt.

2.3.2. Het Comité is verontrust over het feit dat de interne markt in dit half afgewerkte stadium lijkt vast te zitten, en dus niet aan de verwachtingen kan beantwoorden. Het feit dat de mogelijkheden van de interne markt niet optimaal worden benut, en dat ook de structurele tekortkomingen op het gebied van de internationale concurrentie niet minder worden, twee factoren die rechtstreeks met elkaar verband houden, verklaren voor een goed deel waarom de Unie er nog niet in geslaagd is het groeipercentage en de werkgelegenheid weer te doen stijgen en zo haar positie te verbeteren, met name t.o.v. haar grote internationale concurrenten.

2.3.3. Voorts stelt het Comité vast dat de cohesie van de interne markt uiterst gevoelig blijft voor schommelingen op de geldmarkt, en met name voor de evolutie van de Europese wisselkoersen die de jongste jaren sterk uiteengedreven zijn. Dit laatste is te wijten aan het gebrek aan economische convergentie, dat nog wordt verergerd door de onderwaardering van de dollar. Het Comité vreest dat deze spanningen zich tijdens de periode die voorafgaat aan de slotfase van de EMU nog feller zullen doen gevoelen, wat ongetwijfeld desastreuze economische en psychologische gevolgen zal hebben voor de interne markt indien niet alles in het werk wordt gesteld om de economische en monetaire samenhang te versterken.

2.3.4. Het Comité pleit er dan ook voor om zo snel mogelijk duidelijk te maken hoe het verder moet met de interne markt, door een signaal te geven aan:

- de burgers, die een negatief verband dreigen te leggen tussen de hoge werkloosheidscijfers en de verwezenlijking van de interne markt; er is immers niet voldoende op gehamerd dat de interne markt in 1992 slechts gedeeltelijk verwezenlijkt was, en bovendien tot stand kwam in een klimaat van recessie, zodat de positieve gevolgen nog op zich laten wachten; de vraag is nu hoe dit valt te rijmen met de daaruit voortvloeiende prioriteiten op het vlak van werkgelegenheid, sociale voorzieningen en verplichtingen van de overheid, facetten van een beleid t.b.v. het concurrentievermogen, het onderwijs- en opleidingsniveau en het opvoeren van de O& O-inspanningen;

- de economische actoren, die zelf vraagtekens plaatsen bij de spoedige voltooiing van de interne markt, hetgeen de ontwikkeling van het handelsverkeer, investeringen en bedrijfsstrategieën allesbehalve bevordert;

- de sociale partners voor wie een rol is weggelegd bij het verbeteren van de efficiency van bedrijfsorganisatie en produktieprocessen;

- de lid-staten wat fiscale harmonisatie op EU-niveau betreft. In het Verslag Monti wordt aangegeven dat, vanwege de globalisering van de economie en het mondiale kapitaalverkeer, de lid-staten aan slagvaardigheid inboeten wanneer zij zonder afstemming maatregelen nemen;

- derde landen om, tegen de achtergrond van de toename van het aantal vrijhandelszones tussen de Unie en individuele landen of blokken, na te denken over een daadwerkelijke handelsstrategie, alsook de gevolgen van dergelijke vrijhandelsakkoorden voor alle produktie- en handelssectoren te evalueren.

2.4. Het Comité herinnert eraan dat het zich in zijn advies van november 1995 over het tweede jaarverslag duidelijk heeft uitgesproken voor een programma om de interne markt nieuw leven in te blazen en zo het vertrouwen te herstellen. Dat houdt in dat de lid-staten de nodige politieke bereidheid aan de dag dienen te leggen om de voltooiing van de interne markt te versnellen. Zo moeten vaker besluiten worden genomen bij meerderheid van stemmen en moet een streng tijdschema worden opgesteld zodat de laatste essentiële maatregelen nog vóór 1999 kunnen worden goedgekeurd. Nu de Intergouvernementele Conferentie voor de herziening van het Verdrag van Maastricht van start is gegaan is deze prioriteit meer dan ooit aan de orde van de dag.

2.5. De Commissie heeft zich tot nog toe alleen indirect en dan nog slechts ten dele over deze aanbeveling uitgesproken:

- hoewel zij in het derde verslag een aantal strategische richtsnoeren geeft om de interne markt te vervolledigen en te consolideren, heeft zij daarvoor geen echt tijdschema aangegeven;

- anderzijds pleit de Commissie in haar advies van 28 februari over de Intergouvernementele Conferentie, voor een algemene uitbreiding van de besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Deze maatregel zou de voltooiing van de interne markt uiteraard in alle opzichten ten goede komen;

- ten slotte breekt zij in haar advies over de IGC ook een lans voor een uitbreiding van de communautaire bevoegdheden, met de besluitvorming bij meerderheid van stemmen, op alle gebieden die verband houden met het vrije verkeer van personen; het spreekt voor zich dat zulks een uiterst positief effect zou hebben op een terrein dat essentieel is voor de interne markt.

2.6. Het Comité van zijn kant dringt er nogmaals op aan dat tijdens de IGC wordt nagegaan hoe de volgende doelstellingen kunnen worden bereikt:

- uitbreiding van de besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid van stemmen op de gebieden die van belang zijn voor de voltooiing van de interne markt; deze procedure zou de regel moeten worden, telkens wanneer er sprake is van obstakels die de werking van de interne markt belemmeren; dit betekent tevens dat het Sociaal Protocol moet worden opgenomen in de toekomstige Verdragen;

- uitbreiding van de communautaire bevoegdheden, met besluitvorming bij meerderheid van stemmen, niet alleen voor de kwesties die verband houden met het vrije verkeer van personen, maar ook wanneer het om de samenwerking op douanegebied gaat.

2.7. Tevens verzoekt het Comité de Commissie in haar verslag over de gevolgen van de interne markt, dat zij tijdens de tweede helft van 1996 zal indienen, de volgende punten op te nemen:

- een tijdschema voor de goedkeuring van de laatste maatregelen, daarbij rekening houdend met alle aspecten van deze fase die van cruciaal belang is voor de verwezenlijking van de EMU in 1999;

- een methodologie voor de goedkeuring van deze maatregelen, afhankelijk van de aard van het probleem; het Comité doet verderop een aantal aanbevelingen in dit verband (zie paragraaf 3.1.2).

3. Kanttekeningen bij de zes hoofdpunten voor het beleid in 1995

De Commissie begint haar derde verslag met een opsomming van de zes hoofdpunten waarop zij haar beleid in 1995 heeft gebaseerd, en die, toen zij in december 1995 werden voorgelegd aan de Europese Raad van Madrid, een positief onthaal vonden. Aangezien het verslag in zijn geheel kan worden besproken aan de hand van deze zes hoofdpunten, houdt ook het Comité zich in zijn advies aan deze opzet.

3.1. De regelgeving betreffende de interne markt voltooien en stroomlijnen

3.1.1. Het Comité zou gaarne zien dat de Commissie voortaan in een algemeen hoofdstuk een nauwkeurige lijst publiceert van de voornaamste maatregelen die nog ontbreken om tot een volwaardige interne markt te komen.

3.1.2. Het Comité is zich ervan bewust dat het om een groot aantal maatregelen van uiteenlopende aard gaat. Het zou de Commissie dan ook willen aanbevelen, de problemen in grote categorieën onder te verdelen om ze in de komende jaren beter te kunnen aanpakken.

3.1.3. Op de eerste plaats dient de Commissie de vinger te leggen op de harde kern van maatregelen die nog steeds niet zijn goedgekeurd omdat het uiterst moeilijk of zelfs onmogelijk is daarvoor de thans vereiste unanimiteit te vinden. Herziening van deze regel zou daarom een goede zaak zijn.

3.1.3.1. De voornaamste dossiers die onder deze eerste categorie vallen zijn van uiteenlopende aard. Het gaat o.m. om het statuut van Europese onderneming, de bedrijfsfusieregeling, de afschaffing van de dubbele belasting, een definitieve BTW- en accijnsregeling, het vrij verkeer van personen en de definitieve versterking van de douane-samenwerking aan de buitengrenzen. Voorts is ook nog steeds unanimiteit vereist voor de invoering van het communautair octrooi, omdat hiervoor op dit moment uitsluitend van de bepalingen van een internationale overeenkomst wordt uitgegaan.

3.1.3.2. Het Comité dringt aan op uitbreiding van de meerderheidsprocedure, zodat het leeuwedeel van de op deze terreinen mankerende besluiten nog vóór 1999 kan worden genomen, dat wil zeggen vóór de inwerkingtreding van de EMU en de toetreding van nieuwe lid-staten.

3.1.3.3. Hoewel de besluitvorming met algemene stemmen de aangewezen procedure blijft voor de meest netelige kwesties, met name de problemen op het fiscale vlak, meent het Comité dat het nemen van een besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen (eventueel in aangepaste vorm voor de meest gevoelige zaken) uiteindelijk te verkiezen is boven het uitblijven van besluiten, omdat dit de interne markt alleen maar kan schaden. Het is nl. zaak deze problemen op korte termijn te regelen.

3.1.3.4. Op fiscaal gebied moeten met name de argumenten ontzenuwd worden van de landen die aanvoeren dat afschaffing van de dubbele belasting op derving van inkomsten zou neerkomen. Een dergelijke argumentatie is niet steekhoudend, evenmin als het behoud van de douanerechten tussen de lid-staten om budgettaire redenen gerechtvaardigd zou zijn. De Commissie zou er dan ook goed aan doen te becijferen hoeveel de ontoereikende fiscale harmonisatie op bepaalde gebieden die van vitaal belang zijn voor de werking van de interne markt, in economische termen zou kosten.

3.1.4. Op de tweede plaats dient de Commissie de nadruk te leggen op andere, niet minder nijpende problemen; voor de regeling daarvan is weliswaar geen eenstemmigheid vereist, maar het is nog steeds moeilijk om tot communautaire convergentie te komen zolang de nationale overheidsapparaten ieder hun eigen beleid voeren.

3.1.4.1. Het Comité hoopt dat nog vóór 1999 op al deze gebieden significante successen zullen worden geboekt, ook al gaat het in de meeste gevallen om een werk van lange adem dat meer tijd zal vergen. Bedoeling is een ommekeer teweeg te brengen waardoor de convergentie niet meer kan worden teruggeschroefd. Om dit doel te bereiken moet met name aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

- invoering van méér Europese technische normen; op die manier krijgen de ondernemingen niet langer te maken met de verplichtingen en kosten van dubbele, of zelfs drievoudige produktienormen, en kunnen de internationale voorschriften op beslissende wijze worden beïnvloed;

- er moeten zonder verwijl stappen worden genomen om het beginsel van wederzijdse erkenning te doen toepassen, zowel voor de gereglementeerde sector die onder de harmonisatierichtlijnen valt, als voor de niet gereglementeerde sector waar andere belemmeringen kunnen opduiken; de ambtenaren die werkzaam zijn in de lokale administratie moeten vertrouwd worden gemaakt met de praktische toepassing van deze erkenning, en daartoe worden opgeleid; wat de technische belemmeringen betreft, refereert het Comité aan zijn vorig advies, waarin het aandringt op uitbreiding van het aantal plaatselijke, erkende centra, zodat de verantwoordelijken ter zake controles kunnen doen uitvoeren in niet al te ver afgelegen centra, wat op dit moment nog lang niet het geval is;

- toezicht op naleving in de lid-staten van wezenlijke eisen op het gebied van produktveiligheid, met name op het oordeelkundig gebruik van het EG-merk en de effectiviteit van controles in het economisch verkeer ();

- steun aan de ontwikkeling van de activiteiten van het onlangs opgerichte Merkenbureau van de Gemeenschap;

- meer oog in het algemeen beleid voor de liberalisatie van monopolies, de specificiteit van elke sector, overeenkomstig de desbetreffende aanbevelingen van het Comité;

- er mag geen verdere vertraging worden opgelopen bij de oprichting van de transeuropese netwerken, die van prioritair belang zijn voor de werking van de interne markt.

3.1.4.2. Tevens zou het Comité willen dat de Commissie een discussie op gang brengt over de manier waarop kan worden voorkomen dat de lid-staten steeds weer nieuwe, uiteenlopende voorschriften uitvaardigen. Dat is immers beter dan achteraf te trachten het euvel te verhelpen door allerhande pogingen tot harmonisatie. Dit probleem, dat nauw samenhangt met de gebrekkige werking van de interne markt, wordt hieronder uitvoerig behandeld.

3.2. De interne markt in de praktijk laten functioneren

3.2.1. De Commissie stelt vast dat de lid-staten eind 1995 93,4 % van de maatregelen hebben genomen die nodig zijn voor de omzetting en de toepassing van de Gemeenschapswetgeving in de nationale wetgeving. Onder dit gemiddelde gaan evenwel situaties schuil die van land tot land verschillen. De nieuwe lid-staten houden min of meer gelijke tred met de anderen, een resultaat dat tot tevredenheid mag stemmen.

3.2.2. De meest hardnekkige problemen bij de omzetting doen zich voor op het vlak van verzekeringen, openbare aanbestedingen, de diensten die verband houden met nieuwe technologieën en de intellectuele en industriële eigendom.

3.2.3. De ontwikkeling van de administratieve samenwerking tussen de lid-staten bij de toepassing van de regels van de interne markt verdient echter alle lof. Het Comité beklemtoont de samenwerking op douanegebied, die vooral relevant is omdat de uniformiteit van de controleprocedures aan de buitengrenzen de samenhang van de hele interne markt bepaalt. Het Comité hamert erop dat de sociaal-economische actoren rechstreeks bij deze samenwerking tussen de lid-staten moeten worden betrokken, en dat hun rol in het verslag van de Commissie beter uit de verf zou moeten komen.

3.2.4. Het Comité herinnert eraan dat er momenteel maar weinig middelen beschikbaar zijn om de praktische problemen van degenen die op de interne markt actief zijn, snel aan de kaak te stellen. Hoewel het betrekkelijk eenvoudig is gebruik te maken van de rechtsmiddelen waarin het Verdrag voorziet, met name het indienen van een klacht bij de Commissie, nemen de procedures veel te veel tijd in beslag. Om de concrete problemen het hoofd te bieden zou het dan ook nuttig zijn, mechanismen in het leven te roepen die de betrokkenen kunnen verzekeren van een vlugge reactie van de autoriteiten die moeten instaan voor het vrije verkeer binnen de Unie.

3.2.5. Het Comité steunt de richtsnoeren van de Commissie inzake de bestrijding van inbreuken door effectieve straffen. Het stelt voor dat de Commissie in de nabije toekomst een verslag opstelt over de reële situatie in de verschillende lid-staten.

3.2.6. Verder is het Comité ernstig verontrust over het groeiend aantal technische voorschriften dat op nationaal niveau wordt uitgevaardigd, en plaatst het vraagtekens bij de manier waarop dit probleem wordt aangepakt. De inwerkingtreding van de interne markt ten spijt, blijkt uit de bij Richtlijn 83/189/EEG verplicht gestelde kennisgeving van nationale maatregelen dat deze van 362 in 1992 toegenomen zijn tot 438 in 1995. Bovendien lijken ze steeds minder reacties van de Gemeenschap uit te lokken, of het nu gaat om opmerkingen, met redenen omklede adviezen, of, vooral, "voorgenomen richtlijnen" (van 43 in 1992 naar 6 in 1995). Deze situatie is zorgwekkend, ook al kunnen allerhande redenen van min of meer toevallige aard worden aangevoerd voor de discrepantie die uit het verslag van de Commissie naar voren komt. Zoals de Commissie zelf erkent, is het de vraag welke gevolgen deze nationale regelgeving heeft voor de interne markt, en is zij niet zonder gevaar voor het voortbestaan zelf van de interne markt.

Het Comité dringt er dan ook bij de Commissie op aan dat zij onverwijld een globale analyse maakt van de wildgroei aan nationale voorschriften in Europa, een zorgwekkende en steeds sterker wordende tendens waar de recente werkzaamheden ter vermindering en vereenvoudiging van de regelgeving aan voorbij zijn gegaan, en die juist vanwege de uiterst negatieve gevolgen voor de werking en de geloofwaardigheid van de interne markt, dringend onder de loep moet worden genomen.

De communautaire instellingen dienen vervolgens met de lid-staten overeenstemming te bereiken over de nodige maatregelen om dit probleem bij de wortel aan te pakken.

3.2.7. Ten slotte steunt het Comité ten volle de mededeling van de Commissie van mei 1995 waarin zij verklaart alles te zullen doen wat in haar macht ligt om de overheidssteun en de gevolgen daarvan voor de mededingingsvoorwaarden op de interne markt beter in de hand te houden. Terzelfdertijd wenst het Comité dat een vergelijkbare controle wordt uitgeoefend op de steun die de Gemeenschap zelf verstrekt, een steun die de laatste jaren aanzienlijk is toegenomen en evenzeer als de nationale subsidies de concurrentie op de interne markt kan verstoren.

3.2.8. Het Comité beklemtoont het belang van positieve acties die erop gericht zijn MKB en ambacht van de interne markt te laten profiteren. Het gaat met name om mechanismen ter verbetering van de voorlichting en de samenwerking.

3.3. De interne markt consolideren als hoeksteen van de Economische en Monetaire Unie

3.3.1. Het Comité beklemtoont dat moeilijkheden op de geldmarkt de samenhang van de interne markt op cruciale wijze kunnen beïnvloeden. Hoewel de Commissie weigert de situatie onder ogen te zien, is het zonneklaar dat zich op dit moment al problemen voordoen. Sinds 1992 bereiken de wisselkoersschommelingen tussen de lid-staten verschillen die tot 20 à 30 punten kunnen oplopen, met alle storende effecten van dien voor de handel, de investeringen, de groei, de werkgelegenheid, en de stabiliteit van de inkomens, met inbegrip van de sociale uitkeringen, van grensarbeiders.

3.3.2. Het Comité verwijst andermaal naar zijn voorstel om de interne markt nog vóór 1999 grotendeels te voltooien en benadrukt dat de interne markt zo tegelijk met de inwerkingtreding van de EMU, die er een fundamentele fase van vormt, tot stand zou komen. Het bevestigt nogmaals zijn steun aan de EMU, waarbij het zich met name baseert op de overweging dat alleen een gemeenschappelijke munt kan zorgen voor gelijkheid en transparantie op het gebied van concurrentie, investeringen en handel op de interne markt.

3.3.3. Het Comité is het volledig met de Commissie eens dat een strengere begrotingsdiscipline en meer economische convergentie onontbeerlijk zijn, wil men het hoofd kunnen bieden aan de schommelingen op de geldmarkt en zich voorbereiden op de overgang naar de eindfase van de EMU. Wel dient hierover dieper te worden nagedacht en moeten concrete doelstellingen worden geformuleerd. Zo mag de overgang van een beperkt aantal lid-staten naar de eindfase van de EMU in 1999 geen negatieve gevolgen hebben voor de samenhang van de interne markt, en niet leiden tot een oncontroleerbare situatie waarin een "Euro-zone" en een zone zonder Euro naast elkaar bestaan. De voorlopige grenzen van de harde kern van EMU-landen mogen geen breuk in de interne markt veroorzaken. Het is dus zaak:

- zoveel mogelijk landen bij deze derde fase te betrekken;

- naast het stabiliteitspakt tussen de deelnemende lid-staten ook afspraken inzake economische en monetaire convergentie te maken met de andere landen, zodat deze zich zo snel mogelijk weer bij de voorhoede kunnen scharen.

3.3.4. Ten slotte beklemtoont het Comité dat de slotfase van de EMU de weg zal vrijmaken naar nieuwe terreinen van samenwerking en verdergaande harmonisatie tussen de lid-staten, met name op het budgettaire, fiscale, parafiscale en ook het sociale vlak. De toenemende mate van economische en sociale convergentie in een Europese Unie met een gemeenschappelijke munt, zou rechtstreekse positieve gevolgen moeten hebben voor de integratie. Hieraan dient te zijner tijd de nodige aandacht te worden besteed.

3.4. De interne markt voor de burgers tot werkelijkheid maken

3.4.1. Het Comité beklemtoont nogmaals dat het de hoogste tijd is dat de Unie haar herhaaldelijk geuite voornemen om de burger bij haar reilen en zeilen te betrekken, in daden omzet.

Evenals de Commissie is het Comité van mening dat het sociaal beleid een onmisbare schakel is in de voltooiing van de interne markt. Het betreurt evenwel dat de Commissie in haar verslag niet meer aandacht besteedt aan de sociale dimensie. De burgers hebben niet alleen behoefte aan voorlichting, er moeten concrete acties worden gevoerd opdat de Unie in hun ogen duidelijker gestalte krijgt.

Voorts wenst het Comité dat bij de voltooiing van de interne markt ook rekening wordt gehouden met de bescherming van de consument en het milieu. Het verwijst in dit verband naar de talrijke adviezen die het hierover heeft uitgebracht. In de toekomst zal het nader ingaan op het complexe verband tussen het vrije verkeer van goederen en diensten en de legitieme vraag van de burger naar een hoog beschermingsniveau.

3.4.2. Om de burgers een actieve rol te laten spelen op de interne markt, moet een waar interactief informatienetwerk van de samenleving worden opgezet, waarbij om te beginnen haar sociaal-economische actoren dienen te worden betrokken. Voorts is het zaak dat al degenen die actief zijn op het gebied van informatieverstrekking op dit netwerk worden aangesloten (Euro Info Centres, sociale Euroloketten, informatiebureaus voor consumentenzaken, enz.). Om de burger behoorlijk te kunnen voorlichten zijn grootscheepse, doeltreffende middelen nodig, waarvan de structuur door de betrokkenen zelf op communautair en nationaal, maar ook op regionaal niveau, dient te worden uitgewerkt; het Europees beleid heeft immers ingrijpende regionale gevolgen waarmee momenteel maar weinig rekening wordt gehouden. Het Economisch en Sociaal Comité, dat de sociaal-economische geledingen van de Unie vertegenwoordigt, kan uit dien hoofde voortdurend contact houden met de burgers en hun gevoelens vertolken. Zo heeft het de afgelopen jaren al meegewerkt aan het Europa van de burgers door de organisatie van een reeks hoorzittingen en conferenties, waarop ook de diverse aspecten van de interne markt aan de orde kwamen. Dit soort activiteiten kan nog worden uitgebreid dankzij door de regionale sociaal-economische raden of vergelijkbare organen overal in de Unie doorgesluisde informatie.

3.4.3. In dit verband hernieuwt het Comité zijn pleidooi voor de oprichting van waarnemingscentra voor de interne markt in alle lid-staten, vooral op regionaal niveau en in grensgebieden, waarin de sociaal-economische kringen ter plaatse samenkomen. Als voornaamste gesprekspartner van deze regionale waarnemingscentra zou het waarnemingscentrum van het Comité kunnen beschikken over een constante toevoer van informatie, en zo de andere Europese instellingen beter op de hoogte kunnen houden van het dagelijks reilen en zeilen van de interne markt.

3.4.4. Het Comité staat achter het "Burgers eerst"-initiatief dat de Commissie plant als aanvulling op de interne markt. Er moet een niet aflatende inspanning worden geleverd om de interesse van de burger te wekken voor de rol die Europa in hun dagelijks leven speelt. In dit verband wijst het Comité met name op zijn belangstelling voor de werkzaamheden die op initiatief van de Commissie worden verricht door de studiegroep van hoge ambtenaren waarvan mevrouw Veil de voorzitter is. Het zou gaarne zijn medewerking verlenen aan de activiteiten van deze groep.

3.4.5. Het Comité onderstreept dat alle actoren dringend behoefte hebben aan een duidelijker omschrijving van het eigenlijke doel van een interne markt. Rekening houdend met de successieve toekomstige uitbreidingen, de niet aflatende nationale initiatieven op het gebied van technische voorschriften (442 kennisgevingen in 1995), de discussie over subsidiariteit en de studie over de beperking van de communautaire wetgeving, wordt het tijd dat de Commissie duidelijk aangeeft wat zij verstaat onder een interne markt die "redelijk goed functioneert" omdat zij wel nooit volledig eengemaakt zal kunnen worden. Het is met name zaak een duidelijk onderscheid te maken tussen de gebieden waarop een volledige harmonisatie bereikt is, de gebieden waarop de wederzijdse erkenning van toepassing is en de gebieden waarop verschillen blijven bestaan waaraan de betrokkenen zich zullen moeten aanpassen. Ten slotte moet worden aangegeven hoe men ervoor kan zorgen dat de volgroeide interne markt behoorlijk blijft functioneren.

3.4.6. In dit verband stelt het Comité vast dat de Commissie van plan is tien praktische gidsen over diverse onderwerpen uit te brengen. Het dringt er bij de Commissie op aan dat zij in ieder geval ook een basisgids samenstelt over de toegang tot de interne markt, waarin alle elementaire informatie gebundeld wordt. Zowel dit basiswerk als de aanvullende deeltjes moeten de thema's behandelen die in de ogen van de burger en het bedrijfsleven, met name het MKB, ter zake doen, en een zo concreet mogelijk overzicht geven van de vrijheden en mogelijkheden van de interne markt. Het Comité zou kunnen meewerken aan de samenstelling van deze gids, die leesbaar en voor allen toegankelijk moet zijn.

3.4.7. Ten slotte deelt het Comité de zienswijze van de Commissie over de noodzaak van een vereenvoudiging van de wetgeving. Wel wil het twee punten onder de aandacht brengen:

3.4.7.1. Als vertegenwoordiger van de sociaal-economische kringen op de interne markt, die toch de voornaamste doelgroep van de Europese regelgeving vormen, wenst het Comité te worden betrokken bij de vooraf uitgeoefende controle op de naleving van het subsidiariteitsbeginsel in de voorstellen van de Commissie.

3.4.7.2. Daarnaast verwijst het Comité naar zijn opmerking over de wildgroei van nationale regelgevende iniatiatieven (paragraaf 3.2.6), een tot nog toe veronachtzaamd aspect van de afslanking van de regelgeving in Europa, dat grondig moet worden bestudeerd en waarvoor concrete oplossingen moeten worden uitgedacht.

3.5. De interne markt aanpassen aan technologische en andere veranderingen

3.5.1. Het Comité is het met de Commissie eens dat een geharmoniseerde regelgeving voor de informatiemaatschappij onontbeerlijk is. Dit zou immers de invoering van netwerken ten dienste van de interne markt vergemakkelijken. Tot voldoening van het Comité zijn in dit verband in 1995 al initiatieven ontplooid, en worden de activiteiten op dit vlak voortgezet.

3.5.2. Anderzijds wijst het Comité op de vertraging die is opgelopen bij de ontwikkeling van de transeuropese infrastructuurnetwerken, met name op de gebieden waarop daaraan tijdens de Europese Top van Essen prioriteit was toegekend. Dit is in de eerste plaats te wijten aan financiële problemen, die samenhangen met de verplichting het overheidstekort te verminderen. Het Comité zou dan ook willen dat nieuwe formules worden uitgedacht om de realisatie van deze netwerken te bespoedigen. Het denkt onder meer aan de volgende mogelijkheden:

- vaker openbare en particuliere vormen van financiering combineren, in het kader van voor elk geval apart uit te werken partnerschapsverbanden;

- ervoor zorgen dat bij het beleid inzake de grote netwerken met de beoogde convergentie rekening wordt gehouden;

- overhevelen van kredieten van niet of niet volledig gebruikte posten van de communautaire begroting, zoals de Commissie zelf onlangs heeft gesuggereerd.

3.6. De interne markt voorbereiden op uitbreiding

3.6.1. Het Comité is zich ervan bewust dat de toekomstige toetreding van de landen van Midden- en Oost-Europa een dubbele uitdaging inhoudt:

- voor de landen van Midden- en Oost-Europa zelf; overigens komt deze kwestie binnenkort aan de orde in een advies van het ESC over het Witboek van de Commissie;

- voor het beheer van de toekomstige, grotere interne markt, die zal worden gekenmerkt door sterkere onderlinge verschillen.

3.6.2. Het Comité stelt met voldoening vast dat de handelsbetrekkingen tussen de interne markt en de landen van Midden- en Oost-Europa een opmerkelijke ontwikkeling doormaken. Zowel de douanerechten als de kwantitatieve beperkingen zijn goeddeels afgeschaft. Het Comité hoopt dan ook dat deze wederzijdse toenadering bij de toekomstige uitbreidingen zal worden voortgezet. Ondertussen dient de Commissie er wel over te waken dat de samenhang van de interne markt niet verloren gaat, met name door alles in het werk te stellen om de invoering van de communautaire mededingingsregels in Midden- en Oost-Europa te bespoedigen, en ervoor te zorgen dat deze landen zich geleidelijk aan aansluiten bij het gemeenschappelijk handelsbeleid t.a.v. derde landen.

3.6.3. Ten slotte beklemtoont het Comité:

- dat de Unie niet alleen de link moet leggen tussen de voltooiing van de interne markt en de toekomstige uitbreidingen, maar ook de doorzichtigheid en doeltreffendheid van de steunmaatregelen op het economische, industriële en sociale vlak moet vergroten, ten einde de toetreding tot het communautaire Europa soepeler te laten verlopen;

- dat de huidige lid-staten erop moeten kunnen rekenen dat de naar lidmaatschap strevende landen hun wetgeving enz. beginnen aan te passen aan de normen van de interne markt, zonder dat ze eerst het van start gaan van de onderhandelingen over hun toetreding afwachten. Zij dienen in verband met hun toetreding te streven naar een volledige naleving van deze normen;

- dat zijn pleidooi om de interne markt nog vóór 1999 grotendeels te voltooien, onder meer ingegeven is door het vooruitzicht van de nieuwe uitbreidingen. Op die manier kan de interne markt van 15 landen worden voltooid, en verzekerd worden dat de nieuwe lid-staten de "communautaire verworvenheden" zonder meer overnemen.

4. Conclusies

4.1. Het Comité stelt vast dat in 1995 vorderingen zijn gemaakt bij de goedkeuring van nieuwe besluiten betreffende de interne markt en de toepassing van de richtlijnen. Wel dienen de volgende bedenkingen te worden gemaakt:

- het Comité stelt vast dat deze successen niets afdoen aan de obstakels die nog overeind blijven op het vlak van algemene optimalisering, internationale concurrentie, economische groei, werkgelegenheid, monetaire stabiliteit, en duidelijkheid voor de burgers en het bedrijfsleven;

- daarnaast maakt het zich zorgen over de gestaag toenemende nationale reglementering die de werking van de interne markt kan verstoren;

- het is voornemens een onderzoek te wijden aan de voornaamste thema's die in het verslag van de Commissie onvoldoende aan de orde komen, te weten het werkgelegenheidsbeleid, het MKB, en de bescherming van de consument en het milieu. Dit kan met name in het kader van zijn waarnemingspost voor de interne markt.

4.2. Het Comité zou willen dat aan de afronding van de interne markt tijdens de komende drie jaar een definitieve impuls wordt gegeven, en dat daartoe gebruik wordt gemaakt van de kansen die worden geboden door de Intergouvernementele Conferentie en de realisatie van de Economische en Monetaire Unie, en de laatste jaren die nog resten vóór de nieuwe uitbreidingen.

4.3. Het Comité dringt erop aan dat in het kader van de voltooiing van de interne markt bij voorrang aandacht wordt besteed aan de verbetering van de werkgelegenheidssituatie, zulks mede dankzij de toenemende concurrentie en de economische groei die uit dit proces zullen voortvloeien, rekening houdend met het feit dat begeleidende structurele en sociale maatregelen noodzakelijk zullen zijn.

4.4. Het Comité spreekt de wens uit dat tijdens de Intergouvernementele Conferentie wordt nagedacht over de mogelijkheden om het nemen van beslissingen bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen uit te breiden tot alle kwesties die verband houden met de opruiming van obstakels die de werking van de interne markt nog hinderen. Daarnaast dienen ook de communautaire bevoegdheden inzake het vrij verkeer van personen en douanesamenwerking te worden uitgebreid.

4.5. Het Comité verzoekt de Commissie om in haar verslag over de invloed van de interne markt, dat gepland is voor de tweede helft van 1996, een tijdschema op te nemen voor de goedkeuring van de laatste noodzakelijke maatregelen, waarbij de totstandkoming van de EMU in 1999 als een centrale fase dient te worden beschouwd. Voorts zou dit verslag een methodologie moeten bevatten om de nationale overheidsdiensten ertoe te dwingen naar communautaire convergentie te streven, ook al zal uitstel voor bepaalde veel tijdvergende dossiers waarschijnlijk onontkoombaar zijn.

4.6. Het Comité staat achter de richtsnoeren van de Commissie inzake effectieve fraudebestrijding. Het stelt voor dat de Commissie in de nabije toekomst een verslag opstelt over de reële situatie in de verschillende lid-staten.

4.7. Het Comité staat achter de zienswijze van de Commissie inzake "betere wetgeving", en wenst te worden betrokken bij de controle vooraf van het subsidiariteitsbeginsel, maar onderstreept tegelijkertijd dat ook de lid-staten hun steentje moeten bijdragen tot de afslanking van de regelgeving in Europa. Een discussiegroep zou zich moeten bezighouden met dit aspect waar men tot nog volledig aan voorbijgegaan is. Zij dient na te gaan hoe van boven af een oplossing kan worden uitgewerkt voor het tweevoudige probleem van de inflatie en de verschillen in regelgeving in Europa.

4.8. Het Comité schaart zich achter het voornemen van de Commissie om een scherpere controle uit te oefenen op nationale steunmaatregelen die de werking van de interne markt zouden kunnen verstoren, en pleit er tevens voor dat ook de communautaire steun aan een dergelijke controle wordt onderworpen.

4.9. Het Comité beklemtoont dat een monetaire breuk op de interne markt tot elke prijs moet worden vermeden, ook wanneer in 1999 een beperkt aantal lid-staten de slotfase van de EMU zal ingaan. Voor de hele Unie geldende bepalingen inzake economische en monetaire convergentie moeten ervoor zorgen dat alle lid-staten de normen naleven en uiteindelijk tot de EMU zullen kunnen toetreden.

4.10. Ten slotte legt het Comité de nadruk op de noodzaak om meer klaarheid te brengen in de definitieve organisatie en het dagelijkse beheer van een interne markt die "redelijk goed functioneert" (harmonisatie, wederzijdse erkenning, verschillen). Het wenst te worden betrokken bij het opstellen van een duidelijke gids met uitleg voor alle burgers, en herhaalt zijn aanbeveling om in de verschillende lid-staten de opzet van waarnemingscentra voor de interne markt, vooral op regionaal niveau en in de grensgebieden, te bevorderen.

Brussel, 29 mei 1996.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() Zie in dit verband tevens het advies CES 690/96 "Technische normen en wederzijdse erkenning", Rapporteur: de heer Jaschick, paragrafen 4.2.4, 6.3.4, 6.7 en 6.8.