NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 16.7.2004 
COM(2004) 508 definitief 
 . 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, 
HET EUROPEES PARLEMENT, HET EUROPEES ECONOMISCH EN 
SOCIAAL COMITE EN HET COMITE VAN DE REGIO'S  
Eerste jaarverslag over mi gratie en integratie 
. 
 
NL 2   NL INHOUDSOPGAVE 
1. INLEIDING ................................................................................................................. 3 
2. MIGRATIETRENDS IN DE EU-25 ........................................................................... 3 3. DE SITUATIE VAN IMMIGRANTEN OP DE ARBEIDSMARKT EN DE 
ECONOMISCHE VOORDELEN VAN IMMIGRATIE ............................................ 3 
4. EVOLUTIE VAN HET TOELATINGSBELEID ....................................................... 4 5. TRENDS IN HET NATIONALE INTEGRATIEBELEID ......................................... 5 6. VORDERINGEN BIJ DE ONTWIKKELING VAN HET 
GEMEENSCHAPPELIJK IMMIGRATIEBELEID.................................................... 7 
7. CONCLUSIES ........................................................................................................... 10 
Bijlage
:  
Bijlage bij het eerste jaarverslag over migratie en integratie 
 
NL 3   NL 1. INLEIDING 
In haar mededeling over immigratie, integratie en werkgelegenheid1 kondigde de Commissie 
aan dat “zij (…) jaarlijks verslag (zou) uitbrengen over de geboekte voortgang bij de 
ontwikkeling van het gemeenscha ppelijk immigratiebeleid” . In juni 2003 verzocht de 
Europese Raad van Thessaloniki de Commissie “om een jaarverslag over migratie en 
integratie in Europa te presenteren, waarin voor de hele EU de migratiegegevens en het 
beleid en de praktijken met betrekking tot immigr atie en integratie in kaart worden gebracht. 
Dit verslag, dat een zorgvuldige en objec tieve analyse dient te  bevatten van de 
bovengenoemde kwesties, zal helpen bi j de ontwikkeling en bevordering van 
beleidsinitiatieven voor een doeltreffender beheer van de migratie in Europa.” Met deze 
mededeling wordt het rapportageproces ingeleid.  
In het eerste jaarverslag wordt een overzicht  gegeven van de migratietrends in Europa, 
worden de wijzigingen op het gebied van immi gratie geanalyseerd en besproken en worden 
voorts de maatregelen beschreven die op nation aal en Europees nive au zijn genomen met 
betrekking tot de toelating en de integratie  van immigranten. Het verslag vormt een nieuw 
instrument om de ontwikkeling van het gemeen schappelijk immigratiebeleid te volgen.  
2. MIGRATIETRENDS  IN DE EU-25 
Internationale migratie speelt een belangrijke  rol bij de bevolkings groei. Tussen 1999 en 2001 
steeg de geregistreerde immigratie in de mees te lidstaten van de EU -15, terwijl zij in de 
meeste nieuwe lidstaten stabiel bleef of daal de. Zonder de positieve ne tto migratie zou de 
bevolking in sommige landen zijn gedaald. 
Tijdens de periode 1990-2002 zijn de migratietre nds in sommige nieuwe lidstaten aanzienlijk 
gewijzigd: van emigratielanden zijn het immi gratielanden geworden met een belangrijke in- 
en uitstroom van economische migranten. De netto migratie is in de meeste nieuwe lidstaten 
nog steeds relatief laag, maar wo rdt toch geleidelijk positief. 
Een gedetailleerder overzicht van de migra tietrends is opgenomen in afdeling 1 van 
de bijlage.  
3. DE  SITUATIE  VAN  IMMIGRANTEN  OP DE ARBEIDSMARKT  EN DE 
ECONOMISCHE  VOORDELEN  VAN  IMMIGRATIE 
De situatie van migranten op de arbeidsmarkt 
In 2002 bedroeg het aandeel van onderdanen van derde landen in de totale werkgelegenheid 
in de EU-15 3,6% en tussen 1997 en 2002 hebbe n deze onderdanen voor 22% bijgedragen tot 
de werkgelegenheidsgroei. Zoal s bij EU-onderdanen, zijn bij immigranten met een gemiddeld 
en hoog opleidingsniveau de we rkgelegenheidscijfers tijdens dezelfde periode het sterkst 
gestegen. Gelet op de reeds zeer hoge wer kgelegenheidsniveaus bij EU-onderdanen, lijken 
arbeidskrachten van derde landen steeds meer een belangrijk potentieel, dat kan worden benut 
                                                 
1 COM(2003) 336 definitief. 
 
NL 4   NL om te voldoen aan de aanhoudende vraag naar laagopgeleide werknemers en de groeiende 
vraag naar geschoolde arbeidskrachten.  
Toch lijkt het werkgelegenheidspotentieel va n onderdanen van derde landen nog steeds niet 
ten volle benut te worden2. De werkgelegenheidscijfers voor  onderdanen van derde landen, 
met inbegrip van hoogopgeleiden, zijn ook veel la ger dan die van EU-onderdanen en de kloof 
is groter voor vrouwen dan voor mannen. Het afgelopen decennium bleef de werkloosheid 
van deze onderdanen in de meeste lidstaten meer dan twee keer zo hoog als die van EU-onderdanen.  
De beschikbare gegevens over de nieuwe lidst aten hebben betrekking op de situatie vóór de 
toetreding. Uit deze gegevens blijkt wederom dat arbeidsmigranten (in dit geval vooral uit de 
buurlanden, met inbegrip van landen van de voormalige Sovjet-Unie en de Balkanlanden) 
zoals in de oude lidstaten, teko rten aan arbeidskrachten en vaardigheden helpen opvangen. 
Een vollediger beeld van de situatie van mi granten op de arbeidsmarkt is opgenomen in 
afdeling 2 van de bijlage. 
Economische en budgettaire aspecten van immigratie
3 
De economische theorie is relatief optimistisch  over de impact van immigratie, die over het 
algemeen welvaartsvoordelen zou oplever en. Hoewel deze voordelen grotendeels 
terugvloeien naar de immigranten zelf, zou er  volgens de meeste st udies toch een kleine 
“immigratie winst” overblijven voor de autochto ne bevolking. Het effect van immigratie op 
de overheidsfinanciën is uitvoe rig bediscussieerd. Immigranten worden vaak als een last voor 
de welvaartstaat beschouwd, aangezien de door he n veroorzaakte extra kosten gewoonlijk niet 
worden gecompenseerd door de  door hen betaalde belasti ngen. De stijging van de 
bijstandsafhankelijkheid is gedeeltelijk te wijten aan het groter aantal asie lzoekers, die niet of 
slechts onder beperkende voorwaarden mogen werken. 
Helaas is het vrij moeilijk om een betrouwbare raming te krijgen van de netto budgettaire 
bijdrage van immigranten. Zij vormen een groe p waarvan de leeftijdsp iramide veeleer gunstig 
is voor de openbare financiën. Immigranten zijn  over het algemeen relatief jonge mensen in 
de arbeidsgeschikte leeftijd die over een hoger dan gemiddeld potentieel beschikken om 
belastingen te betalen die de individuele overheidsoverdrachte n en –diensten te boven gaan. 
Het relatief lage werkgelege nheidscijfer voor migranten kan evenwel het budgettaire effect 
van de gunstige leeftijdspiramide geheel of ge deeltelijk teniet doen. Een positieve netto 
budgettaire impact van de immigratie kan wo rden verwacht in de lidstaten waar het 
werkgelegenheidscijfer voor migranten hoger ligt dan dat van de autochtone bevolking. 
Bijgevolg zou een betere integr atie van immigranten de openbare financiën ten goede komen. 
Over het algemeen kan waarschijnlijk worden  gesteld dat de netto budgettaire impact vrij 
beperkt lijkt. 
4. EVOLUTIE  VAN  HET  TOELATINGSBELEID 
Uit een recent door  de Commissie verrichte studie naar de samenhang tussen le gale en illegale 
migratie4 blijkt dat alle lidstaten kanalen hebben voor de toelating van arbeidsmigranten, in 
                                                 
2 Voor nadere informatie zie “Werkgelegenheid in Europa 2003” en afdeling 2 van de bijlage. 
3 Dit onderdeel is gebaseerd op de nota “Economische aspecten van immigratie” , ECFIN/361/03, Comité 
voor de economische politiek. 
 
NL 5   NL het bijzonder onderdanen van derde landen met specifieke vaardigheden  of werknemers voor 
bepaalde sectoren. Er is ev enwel niet alleen vraag naar  hoogopgeleide arbeidskrachten: 
sommige landen (met name uit Zuid-Europa of recente immigratielanden) hebben immers 
behoefte aan laagopgeleide werknemers. De to elating van deze werknemers wordt vaak 
geregeld in bilaterale overeenkomsten met buurlanden of geselect eerde derde landen, 
overeenkomsten die niet alleen worden gesloten om in de behoeften op de arbeidsmarkt te 
voorzien, maar ook hun oorsprong vi nden in relaties met derde la nden, historische banden en 
culturele uitwisselingen, alsmede in de be strijding van illegale migratie. De meeste 
toelatingen hebben nog steed s betrekking op mensen die in aanmerking komen voor 
gezinshereniging en mensen met een erkend recht op enige vorm van humanitaire bescherming.  
Recent is er sprake van een hernieuwde aanda cht voor voorstellen om het migratiebeleid te 
heroriënteren op een sel ectievere arbeidsplaats-gerelateer de benadering. Uiteraard kan een 
flexibel toelatingssysteem om specifieke buite nlandse arbeidskrachten aan te trekken er 
aanzienlijk toe bijdragen dat knelpunten op  de arbeidsmarkt worden aangepakt. De 
overschakeling op een selectiever immigratiebeleid wordt vergemakkelijkt indien de lidstaten en de Gemeenschap de toekomstige behoeften aan vaardigheden en de gevraagde beroepsprofielen alsmede de tekorten aan  arbeidskrachten beter in kaart brengen
5. Evenwel 
blijft het opstellen van pr ecieze ramingen waarschijnlijk onmogelijk, waardoor de 
mogelijkheden om het immigratiebeleid duid elijk af te stemmen op de tekorten aan 
vaardigheden beperkt zijn. In  een context van versnelde ec onomische herstructurering en 
globalisering zijn de migran ten die het best aan de vraag  beantwoorden waarschijnlijk 
diegenen die zich dankzij hun uitgebreide kwalificaties, ervaring en persoonlijke vaardigheden kunnen aanpassen aan het complexe re en veranderende arbeidsleven. Het doel 
van het immigratiebeleid moet bijgevolg zijn  de toelating van buitenlandse werknemers op 
middellange termijn stabiel te houden, waarbij een  “stop and go” beleid dient te worden 
vermeden. 
5. TRENDS
 IN HET  NATIONALE  INTEGRATIEBELEID 
Voor de ontwikkeling van een omvattend integr atiebeleid, zoals door de Commissie wordt 
bepleit6, is vereist dat in alle betrokken beleid ssectoren daadwerkelijk rekening wordt 
gehouden met de immigratieproblematiek en dat discriminatie wordt bestreden, waarbij tegelijkertijd specifieke maatregelen en instru menten moeten worden ontwikkeld om aan de 
behoeften van immigranten tegemoet te komen.  
De informatie in dit hoofdstuk is gebaseerd op door de nationale cont actpunten voor integratie 
opgestelde verslagen
7, de nationale actieplannen voor werkgelegenheid8 en de nationale 
                                                                                                                                                         
4 COM(2004) 412. 
5 Zie ook het verslag van de taskforce "Werkgelegenheid": “Jobs, Jobs, Jobs - Creating more employment 
in Europe”, november 2003. 
6 COM(2003) 336 definitief. 
7 Zie het MIGRAPOL-integration 21. 
8 Gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid  
http://europa.eu.int/comm/employment_social/employment_strategy/index_en.htm  
 
NL 6   NL actieplannen voor sociale integratie9. Een overzicht van het op nationaal niveau gevoerde 
integratiebeleid is opgenomen in  afdeling 3 van de bijlage.  
Onvoldoende toegang tot werk  is de belangrijkste belemmering voor integratie en dus tevens 
de absolute prioriteit van het op nationaal niveau gevoerde integratiebeleid. Ook een 
gebrekkige talenkennis en moeilijkheden bij de erkenning van beroepsvaardigheden en 
-kwalificaties zijn belangrijke belemmeringen en een toenemend aantal lidstaten neemt maatregelen om dit te verhelpen. Er worden bijzondere inspanningen geleverd om de beroepskeuzebegeleiding en de beroepskeuze voorlichting voor migrante n te verbeteren. Ook 
wordt het potentieel van migranten om ondernem ers te worden in toen emende mate erkend. 
De betrokkenheid en het engage ment van de sociale partners stijgen, maar zijn toch nog 
steeds beperkt. De evaluatie van de doeltreffendhe id van het beleid is weinig ontwikkeld. Tot 
slot blijven op grond van nationa liteit vele banen niet-toegank elijk voor niet-EU-onderdanen.  
Talenkennis en betere onderwijsresultaten zijn andere belangrijke uitdagingen. De 
lidstaten lijken meer nadruk te  leggen op de talenkennis van immigranten en een toenemend 
aantal landen organiseert specifieke taalcu rsussen voor pas aangekomen immigranten en 
vluchtelingen.  
De lidstaten hechten ook steeds meer belang aan burgerschapsvorming of oriëntatie voor 
nieuwe immigranten , zoals informatie over basisrechten en –verplichtingen, met inbegrip 
van het beginsel van gelijkheid van mannen en vrouwen, en de basisnormen en –waarden van 
de gastgemeenschap.  
Deelname aan de polit ieke besluitvorming is een belangrijke formele stap om 
vreemdelingen soortgelijke rechten en verplichti ngen als EU-onderdanen te  verlenen of op te 
leggen en de meerderheid van de 25 lidstat en heeft thans migranten tot op zekere hoogte 
kiesrecht op lokaal niveau toegekend.  
Hoewel immigranten volgens de lidstaten tot de mensen behoren die het meest risico lopen 
op armoede en sociale uitsluiting , hebben veel landen nog steed s geen diepgaande analyse 
verricht van de factoren di e tot deze situatie leiden. 
Een aantal lidstaten heeft nog st eeds moeite om betaalbare woningen  ter beschikking te 
stellen en de negatieve gevolge n te bestrijden van segregatie  en achtergestelde stadswijken, 
waar immigranten vaak ove rvertegenwoordigd zijn.  
De bestrijding van discriminatie en racisme is nog ingewikkelder geworden in het huidige 
politieke klimaat, dat wordt gekenmerkt door  een soms negatieve stereotypering van 
immigranten in de media en een grotere ste un voor extreem rechtse politieke partijen in 
sommige lidstaten. Beleidsmaatregelen om discrimi natie en racisme te bestrijden zijn niet 
altijd gekoppeld aan de integratiestrategieën va n de lidstaten. Dat er maatregelen nodig zijn 
wordt evenwel algemeen erkend. 
Over het algemeen is het moeilijk te beoor delen of er vooruitgang is geboekt bij de 
ontwikkeling van omvattende integratiestrategi eën op nationaal niveau. Wel ontwikkelt een 
aantal lidstaten momenteel specifieke integratiecursussen  of -programma’s die gericht zijn 
op immigranten en vluchtelingen en er is een  groeiende bewustwording van de noodzaak om 
                                                
 
9 Gezamenlijk verslag over de integratie  
http://europa.eu.int/comm/employment_social/news/2001/jun/napsincl2001_en.html  
 
NL 7   NL in alle beleidssectoren rekening te houden  met immigratiekwesties en belanghebbenden te 
mobiliseren door nauwere samenwerking tussen nati onale, regionale en lokale autoriteiten, en 
met de civiele samenleving. In de meeste lidstat en wordt blijkbaar niet systematisch rekening 
gehouden met genderoverwegingen  wanneer het gaat om immi gratie, zowel op het niveau 
van het beleid als op dat van de gegevens. 
6. VORDERINGEN  BIJ  DE ONTWIKKELING  VAN  HET  
GEMEENSCHAPPELIJK  IMMIGRATIEBELEID 
6.1. Consolidatie van het wettelijk kader van de EU 
Sinds 1999 heeft de Commissie verschillende richtl ijnen gepresenteerd om  tussen de lidstaten 
een level playing field tot stand te brenge n en te komen tot een gemeenschappelijk 
immigratiebeleid. De richtl ijn inzake gezinshereniging10, de richtlijn betreffende langdurig 
ingezetenen11 en de richtlijn betreffende verblijf stitels voor slachtoffe rs van illegale 
immigratie of mensenhandel12 zijn reeds goedgekeurd. Over de richtlijn betreffende de 
toelating van studenten werd op 30 maart 2004 po litieke overeenstemming bereikt. Andere op 
stapel staande voorstellen zijn: de richtlijn be treffende de toelating van onderdanen van derde 
landen met het oog op het verrichten van wete nschappelijk onderzoek en twee voorstellen 
voor aanbevelingen van de Raad om de toel ating van onderzoekers te vergemakkelijken13. Er 
is ook vooruitgang geboekt op het gebied van de  sociale zekerheid van degenen die zich 
binnen de EU verplaatsen: in juni 2003 is een nieuwe verordening14 in werking getreden.  
De Raad heeft evenwel geen overeenst emming kunnen bereiken over een in 2002 
voorgestelde richtlijn betreffe nde de toelating van onderdanen  van derde landen met het oog 
op het verrichten van arbeid. De Commissie n eemt nota neemt van deze mislukking en is van 
plan om in de tweede helft van 2004 een breed  overlegproces over economische migratie op 
gang te brengen.  
De omzetting van de in 2000 aangenomen richtlijne n ter bestrijding van discriminatie heeft in 
veel lidstaten vertraging opge lopen. De Commissie evalueer t de stand van zaken en zal 
dienovereenkomstige maatregelen nemen. 
6.2. Coördinatie van het EU-beleid en uitwisseling van ervaringen 
6.2.1. De nationale contactpunten voor integratie In juni 2003 benadrukte de Europese Raad van Thessaloniki hoe belangrijk het is dat 
samenwerking en informatie-uitwisseling zich ontwikkelen binnen het ka der van het netwerk 
van nationale contactpunten voor integratie, vooral ter versterking van de coördinatie van het 
relevante beleid op nationaal  en Europees niveau.  
Met het oog op de structureri ng van de informatie-uitwisseling beslisten de nationale 
contactpunten een integratiehandboek voor prak tijkdeskundigen en beleidsmakers samen te 
                                                
 
10 Richtlijn 2003/86/EG van de Raad van 22.9.2003. 
11 Richtlijn 2003/109/EG van de Raad van 25.11.2003. 
12 Zie COM(2002) 71 van 30.4.2004. 
13 Zie COM(2004) 178 van 16.3.2004. 
14 Verordening (EG) nr. 859/2003 van de Raad van 14.5.2003. 
 
NL 8   NL stellen. Het handboek wordt momenteel voorberei d; daartoe hebben de lidstaten een aantal 
technische seminars georganiseerd waar zij be ste praktijen en informatie uitwisselen met 
academici en vertegenwoordigers van de ci viele samenleving. Het handboek zal een aantal 
algemene beginselen en aanbevelingen voor het integratiebeleid bevatten, die zullen worden 
geïllustreerd aan de hand van een aantal c oncrete voorbeelden. Verwach t wordt dat de eerste 
editie in de herfst van 2004 zal verschijnen. 
6.2.2. De Europese werkgelegenheidsstrategie en  de strategie voor sociale integratie 
Ook bij de Europese werkgelegenheidsstrate gie kan vooruitgang worden vastgesteld. In 
juli 2003 werden herziene werkgelegenheid srichtsnoeren goedgekeurd, waarin werd 
opgeroepen tot maatregelen om immigranten bete r te integreren op de arbeidsmarkt en de 
doelstelling werd opgenomen om de werk loosheidskloof tussen EU-onderdanen en 
niet-EU-onderdanen te verkleinen. In deze richtsnoeren wordt voorts de rol erkend van 
immigratie bij het opvullen van de huidige en toekomstige tekorten op de arbeidsmarkt en 
wordt erop aangedrongen maatregelen te nemen om  zwartwerk om te zetten in regulier werk. 
Er werd een Europees portaal voor beroepsmobiliteit15 opgezet om informatie te verstrekken 
over vacatures en over de leef- en werkom standigheden in de EU. De Commissie is 
voornemens lidstaten meer van elkaar te late n leren, ook op het gebied van immigratie, door 
voort te bouwen op het bestaande systeem van peer review. 
Wat de strategie voor sociale integratie be treft, werd in het gezamenlijk verslag over 
integratie voor 2003 gewezen op de noodzaak om  te streven naar het terugdringen van 
armoede en sociale uitsluiting onder immigran ten en etnische minderheden. Dit vormde één 
van de zes belangrijke pr ioriteiten van de strategie. De lidstaten zullen over deze kwestie 
verslag uitbrengen in hun volge nde nationale actieplannen voor sociale integratie.  
De mededeling over immigratie, integratie en werkgelegenheid werd besproken in het kader 
van het Comité voor de werkgelegenheid en het Comité voor sociale bescherming, die elk 
over deze kwestie een advies hebben uitgebracht16. Aan de hand van het gezamenlijke verslag 
over de werkgelegenheid en het gezamenlijk verslag over de integratie moet worden 
toegezien op de op EU-n iveau geboekte vooruitgang. 
6.2.3. Samenwerking op EU-niveau inzake onderwijs  
In het kader van de open coördinatiemethode op het gebied van onderwijs en opleiding zijn in 
2002/2003 werkgroepen opgericht om goede prakt ijken uit te wisselen, indicatoren en 
benchmarks te ontwikkelen en st udiereizen te organiseren; in de eerste conclusies van deze 
werkgroepen zijn belemmeringen in kaart gebrac ht die beletten dat migranten toegang hebben 
tot levenslang leren. Tevens werden een aantal meer specifieke doelstellingen geformuleerd om migranten succesvol te integreren in de kenniseconomie en de samenleving. Bij de toekomstige werkzaamheden zal diepgaander aandacht worden besteed aan belemmeringen waarmee migranten worden geconfronteerd in onderwijs en opleiding. Hiermee zal worden 
rekening gehouden in het gezamenlijk tussentijds verslag 2004 over de tenuitvoerlegging van de Lissabon-strategie.  
                                                
 
15 Zie http://europa.eu.int/eures  
16 Zie adviezen van het Comité voor de werkgelegenheid  
(http://europa.eu.int/comm/employment_social/employment_strategy/opinions2003_en.htm ) en het  
Comité voor sociale bescherming  
(http://europa.eu.int/comm/employment_social/soc ial_protection_commitee/spc_opinions_en.htm ). 
 
NL 9   NL 6.2.4. Verbetering van de informatie  over het migratieverschijnsel 
Na het actieplan voor de verzameling en an alyse van communautaire  statistieken over 
migratie17, stelt de Commissie mome nteel een voorstel voor een  richtlijn op om de 
verzameling van gegevens en statistieken te harmoniseren. Het eerste jaarverslag over 
migratie en asiel werd in ap ril van dit jaar bekendgemaakt18.  
6.3. Financiële steun uit ho ofde van EU-instrumenten 
Er zijn verschillende financiële instrument en van de Unie in het kader waarvan de 
integratie-inspanningen van de lidstaten word en ondersteund. Steun is beschikbaar via de 
structuurfondsen, met name het Europees Soci aal Fonds (ESF), het EQUAL-initiatief en de 
Europese actieprogramma’s op het gebied van onderwijs, werkgelegenhei d en bestrijding van 
sociale uitsluiting en discriminatie. Wat de sp ecifiek op immigranten gerichte instrumenten 
betreft, is het Europees Vluchtelingenfonds het belangrijkste communau taire instrument en 
werd in 2003 een nieuw proefproject inzake  integratie (INTI) opgezet om met name het 
integratiebeleid voor immigranten te ondersteune n. Voor een gedetailleerder overzicht van de 
financiële instrumenten van de Unie en de ondersteuning van de integratie, zie afdeling 5 van 
de bijlage. 
In haar voorstel voor de volgende financiële  vooruitzichten voor de periode 2007-2013 stelt 
de Commissie voor om - als onderdeel van de  doelstelling om inhoud te geven aan het 
Europese burgerschap en in het kader van de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid – financiële steun te verlenen  aan een gemeenschappelijk immigratiebeleid 
dat moet leiden tot een doeltreffend beheer  van de aanhoudende migratiestromen die de 
arbeidsmarkt nodig heeft. Daarto e moet de Unie op dit beleidst errein maatregelen uitvoeren 
om de acties van de lidstaten ter bevorderi ng van de integratie van op hun grondgebied 
verblijvende immigranten uit derde landen te stimuleren en te ondersteunen. In het derde 
verslag over de economische en sociale cohesi e, waarin een ‘nieuw partnerschap voor 
cohesie’ wordt voorgesteld, bevestigde de Comm issie dat het noodzakelijk is om via het ESF 
het werkgelegenheidspotentieel  te verbeteren van persone n die grotere moeilijkheden 
ondervinden om toegang te krijgen tot de ar beidsmarkt, zoals bijvoorbeeld migranten. Er 
wordt aangedrongen op meer solidariteit ter ondersteuning van de in spanningen van de 
lidstaten om het onderdanen van derde lande n met verschillende cu lturele, religieuze, 
taalkundige en etnische achtergronden mogelijk te  maken zich te vestigen en deel te nemen 
aan alle aspecten van de Europese samenlevingen. 
6.4. Dialoog met derde landen en op internationaal niveau 
Wat de versterking van de betrekkingen met de landen van herkomst betreft, werd gepoogd 
om migratiekwesties te integreren in het bui tenlands en ontwikkelingsbeleid van de Unie
19. In 
het kader van de dialoog van de Gemeenscha p met vele landen van herkomst en doorreis 
worden migratiekwesties systematisch be handeld en voorts werd een financieel 
samenwerkingsprogramma opgezet20. Dit moet in een breder verband worden gezien, waarbij 
migratiekwesties steeds hoger op de internationa le agenda komen te staan, ook binnen de IAO 
en de mondiale Commissie voor de migratie van de VN. 
                                                 
17 COM(2003) 179 definitief. 
18 Zie jaarverslag over migratie en asiel http://europa.eu.int/comm/justice_home/index.htm   
19 Zie COM(2002) 703. 
20 Zie ook SEC(2003) 815 van 9.7.2003. 
 
NL 10   NL 7. CONCLUSIES 
In dit verslag wordt bevestigd dat immigratie  een belangrijke rol blijft spelen in de 
economische en sociale ontwikkeling van de Europese Unie. In de context van een 
vergrijzende en slinkende beroepsbevolking zijn  meer immigratiestrome n waarschijnlijk en 
noodzakelijk om te voorzien in de behoeften van de uitgebreide Unie. Europa moet zich 
daarop voorbereiden. 
In dit verband moet in de gehele Unie een leve l playing field tot stand worden gebracht bij het 
toelatingsbeleid voor economische migranten  teneinde met succes en op transparantere en 
coherentere wijze tekorten op de arbeidsmar kt te kunnen opvullen. Hoewel de Raad geen 
overeenstemming heeft kunnen bereiken over de richtlijn betreffende economische 
immigratie, hoopt de Commissie toch dat de aan staande publicatie van een groenboek de weg 
zal vrijmaken voor een nieuw Europees rechtsinstrument over deze kwestie. 
Het toelatings- en integratiebeleid kunnen ni et worden gescheiden en moeten elkaar 
wederzijds versterken. Wat de integratie op de arbeidsmarkt betreft, is het van belang om op 
het niveau van de lidstaten verd er na te denken over de bestaa nde structuren en instrumenten, 
en met name over de mogelijkheden om tekorten aan vaar digheden en arbeidskrachten in 
kaart te brengen en te zorgen voor een ho gere participatie van immigranten op de 
arbeidsmarkt . De Commissie zal de uitwisseling van ervaringen over deze kwesties 
ondersteunen in het kader van de Europese werkgelegenheid sstrategie. Daar toe heeft de 
Commissie een nieuw, ambitieus programma voor  de uitwisseling van ervaringen binnen het 
Comité voor de werkgelegenheid voorgestel d, dat zich met deze kwesties kan bezighouden. 
Ook het communautaire programma betreffende stimuleringsmaatregelen op het gebied van 
werkgelegenheid zal worden gebruikt om de ke nnisbasis inzake integrat ie op de arbeidsmarkt 
te verbeteren.  Uit dit verslag is gebleken dat de beoordeling van de vaardigheden en 
beroepskwalificaties van immigranten belangrijk blijft, omdat zij het mogelijk maakt hun 
potentieel ten volle te benutte n. Een belangrijke st ap zou zijn de erkenning van deze 
kwalificaties te vergemakkelijken door zowe l voor immigranten als voor eigen onderdanen 
dezelfde criteria inzake erkenning van bu itenlandse kwalificaties te hanteren.  
Daarnaast besteden de lidstaten  ook steeds meer aandacht aan de integratie van 
nieuwkomers, door er met name voor te zorgen dat immigranten de fundamentele normen en 
waarden van het gastland begrijpen en resp ecteren en door rekening te houden met de 
talenkennis, die een belangrijke belemmering voor  integratie vormt. Onvermijdelijk zullen de 
lidstaten aarzelen om meer economische migran ten toe te laten, tenz ij zij nieuwkomers goed 
kunnen integreren in alle aspecten van de  samenleving. De noodzaak van specifieke 
integratiemaatregelen is ook een punt dat door derde landen werd opgeworpen tijdens de bespreking van migratiekwesties. Daaruit bl ijkt de noodzaak van de versterking en 
ontwikkeling van beleidsinstrumenten om onderdan en van derde landen beter te integreren, in 
samenhang met vooruitgang bij het toelatingsbele id. De voorbereidende  acties in het kader 
van INTI zijn een verdere stap  ter bevordering van specifie ke integratiemaatregelen voor 
onderdanen van derde landen, aange zien daarbij nieuwe ideeën naar voren worden gebracht, 
goede praktijken worden uitgewisseld en prioriteiten worden vastgesteld. 
Er moeten inspanningen worden geleverd om de integratie van best aande immigranten te 
bevorderen. Hiervoor is een omvattend integra tiebeleid nodig, waarbij mainstreaming en 
specifieke programma’s worden gecombineerd. Mainstreaming van immigratie betekent dat 
bij alle betrokken beleidsmaatregelen op nationa al en communautair niveau actief en openlijk 
rekening wordt gehouden met immigratiekwesties. He t jaarverslag over migratie en integratie 
 
NL 11   NL heeft onder meer tot doel ervoor te zorgen dat de behoeften van immigranten naar behoren in 
aanmerking worden genomen bij alle beleidsm aatregelen die hen aangaan en de Raad te 
informeren over de geboekte vooruitgang. Uit dit eerste verslag blijkt dat de integratie van 
immigratiekwesties in een aantal belangrijke bele idsterreinen nog steeds traag verloopt en dat 
verdere inspanningen nodig zijn om een doeltreffend beleid te ontwikkelen.  
Sinds de goedkeuring van de me dedeling over immigratie, integratie en werkgelegenheid zijn 
als onderdeel van de Europese werkgelegenheidsst rategie en meer bepaald in het kader van 
het sociale integratieproces echter een aantal to ezeggingen op EU-niveau gedaan. Tevens zijn 
op nationaal niveau een aantal positieve trends merkbaar. De meeste van deze toezeggingen 
moeten evenwel nog wo rden geconcretiseerd; er worden slechts in beperkte mate 
doelstellingen vastgesteld; om de impact va n het beleid op de immigranten beter te kunnen 
nagaan is het van essentieel belang dat op co mmunautair niveau wordt gezorgd voor een meer 
systematische en beter vergelijkbare verzame ling van informatie en gegevens. De Commissie 
zal aan de hand van de volgende nationale ac tieplannen voor werkgelege nheid en voor sociale 
integratie met bijzondere aandacht volgen we lke vooruitgang de lidstaten boeken. Bovendien 
zal de uitwisseling van ervaringe n binnen de nationale contactpun ten voor integratie er ook 
toe bijdragen dat er op nationaal en comm unautair niveau rekening wordt gehouden met de 
immigratieproblematiek en dat er goede praktijk en worden ontwikkeld die zijn aangepast aan 
de specifieke kenmerken van de  doelgroepen. Gezien het toenem end belang van de integratie 
van migranten en de prioriteit die daaraan wo rdt verleend bij de communautaire financiering, 
is het van belang dat de informatieverstrekki ng over het gebruik van middelen ter bevordering 
van de integratie van immigranten wordt verbeterd. 
Om vooruitgang te boeken is het belangrijk de dialoog met migrantenorganisaties te 
intensiveren. Een dialoog tussen verschillende gemeenschappen op basis van wederzijds 
vertrouwen is een absolute vere iste om de integratie van mi granten te ondersteunen en de 
sociale samenhang te behouden. Op communa utair niveau moedigt de Commissie 
immigranten aan actief deel te nemen aan de di scussie. Zoals blijkt uit dit verslag zijn het 
integratiebeleid en de religieuze en culturele kwesties in de meeste lidstaten nog steeds belangrijke uitdagingen. Ter be vordering van de dialoog met mi grantenorganisaties en als 
middel om vooroordelen, onwetendheid, onverdraagza amheid en religieus extremisme in de 
Unie weg te nemen, zal de Commissie voorrang  geven aan de oprich ting van netwerken en 
samenwerking in het kader van de v oorbereidende acties (INTI) voor 2005.  
Een andere belangrijke kwestie is de toenemende diversiteit van de bevolking in de 
Europese steden, wat voor veel lidstaten een uitdag ing blijft. Het is van belang de 
uitwisseling van ervaringen en beste praktijken  op communautair niveau te intensiveren, met 
name in het kader van de stra tegie voor sociale inte gratie. De Commissi e zal de nationale 
contactpunten voor integratie ook voorstellen om deze kwes tie in hun werkprogramma op te 
nemen. 
De totstandbrenging van een gemeenschappelijk wettelijk kader  met de rechten en 
verplichtingen van onderdanen van derde lande n ligt ten grondslag aan de EU-benadering op 
het gebied van de integratie van immigran ten. De eerste EU-richtlijnen zijn inmiddels 
goedgekeurd en de Commissie zal nauwlettend to ezien op de omzetting ervan in nationaal 
recht. Daarbij zal zij ook het niveau van de aan onderdanen van derde landen toegekende 
politieke rechten onderzoeken.  
 
NL 12   NL Het wettelijk kader en de hierboven beschr even beleidsinstrumenten zijn belangrijke 
onderdelen van de praktische tenuitvoerlegging  van integratiemaatregelen. Het is evenwel 
nodig te zorgen voor meer samenhang met betrek king tot de doelstellingen die met dergelijke 
maatregelen worden beoogd. Voorts beklemtoonde de Europese Raad van Thessaloniki dat 
het belangrijk was een gemeensc happelijk Europees kader op te zetten waarbinnen het 
nationale beleid diende te worden uitgewerkt en overwoog hij de vaststelling van 
gemeenschappelijke basisbeginselen  om de ontwikkeling van een dergelijk kader te 
bespoedigen. De Commissie zal de nodige voor stellen doen met het oog op de vaststelling van 
een aantal gemeenschappelijke beginselen die de basis zouden kunnen vormen voor de op de 
betrokken beleidsterreinen na  te streven doelstellingen. 
De nationale contactpunten voor integratie kun nen in dit proces een belangrijke rol spelen, 
met name door te helpen toezien op de op de verschillende bele idsterreinen geboekte 
vooruitgang en ervoor te zorgen dat de op na tionaal en communautair niveau geleverde 
inspanningen elkaar wederzijds  versterken. Op basis van hun ervaringen bij he t opstellen van 
het integratiehandboek moeten zij ook een aanta l prioritaire gebieden vaststellen en 
aanbevelingen doen voor verdere samenwerking tussen de lidstaten. In het licht van deze 
ontwikkelingen, en om het Europese kader voor integratie reeds vóór de inwerkingtreding van 
het nieuwe constitutionele verdrag te versterke n, zal de Commissie nagaan of het nodig is een 
formeler kader op te zetten voor de toekomstige uitwisseling van informatie over integratie, 
zonder afbreuk te doen aan de Europese werkge legenheidsstrategie en de Europese strategie 
voor integratie.  
 
NL 13   NL ANNEX  
1. M IGRATION TRENDS IN EU-25 
In 2002 only Latvia, Lithuania and Poland sh owed a negative crude net migration rate21. 
Especially in countries like Germany, Greece,  Italy, Slovenia and Slovak Republic, which are 
experiencing negative natural growth, migr ation makes an important contribution to 
population increase. Despite a positive migrat ion rate, the Czech Republic, Estonia and 
Hungary are experiencing a population declin e due to high negative natural increases. 
In 2002, the annual crude net migration rate wa s 2.8 per 1 000 population in EU-25. Estimates 
show that during the period 1990-2002, these rate s were generally positive in the EU-15 and 
often negative in some of the new Member Stat es. These estimates, which give an indication 
of the role of migra tion in population change, show that , on the whole, there were more 
immigrants coming into the EU-15 than emigrant s going out and that th e reverse was true for 
most of the acceding countries.  
To get a full understanding of migration trends  it would be interestin g to look at the total 
number of third-country nationals recorded as legally residing in EU-25. The total number of 
third-country nationals livin g in the 15 Member States22 in 2001 was estimated to be 14.3 
million, the equivalent of 3.8% of the total population . Unfortunately figure s for third-country 
nationals living in all 25 countries are not available. However the total number of non-
nationals23 living in the 25 countries is known alt hough there is no data for 2001 for France, 
Ireland, United Kingdom, Cyprus, Estonia, Malta , Poland and the Slovak Republic and this is 
why the number of non-nationals only amounts to  15 million, which is equivalent of 5.0% of 
the total population. Belgium, Germany and Au stria have sizeable non-national populations 
(around 9%). Next come Greece and Sweden  with respectively about 7.0% and 5.5%. 
Luxembourg is an unusual case with non-nationals accounting for just over one-third and a quarter of the population. It shou ld be noted that differences between countries in terms of 
non-national populations partly refl ect differences in national legislation on the acquisition of 
citizenship.  
Among the non-nationals, around one-third are citi zens of another EU-25 Member State and 
the remaining two-thirds (9 million people)  are third country nationals. Belgium and 
Luxembourg are the only countries where othe r EU-25 nationals outnumber third country 
nationals. In 2001 the largest group of third count ry nationals living in the Union was Turkish 
citizens (around 2.4 million of whom 2.0 million in Germany). 
                                                
 
21 Comparable immigration and emigration data are not  available for all countries, meaning that it is 
impossible to calculate net migration directly by  subtracting emigration from immigration. Net 
migration is instead estimated here as the change in population that cannot be attributed to natural 
change (births minus deaths). Net migration figures give an indication of the importance of migration as a component of population change, but do not provide clear information about the size of the separate 
immigration and emigration flows. For example, low positive net migration could indicate high 
emigration but even higher immigration, or equally, zero emigration and low immigration. 
22 Source:Eurostat (data from UK are estimates from previously published UK figure). 
23 Non-nationals includes both third country nationals and other EU-country nationals living in another 
EU Member State. 
 
NL 14   NL Sweden, The Netherlands and Denmark have th e highest ratio of non- nationals acquiring 
citizenship24. Luxembourg and Greece show the lowest relative numbers. In these countries 
there were fewer than 5 cases of newly acqui red citizenship per 1,000  non-nationals in the 
country. Compared with 1990, in almost every country the ratio of the number of people 
acquiring citizenship to the non-na tional population has increased. 
During 2001, excluding seasonal employment, the ma jority of residence permits in the EU-
countries who supplied data, were granted for the purposes of family formation, employment 
or study. Within these categor ies, the reasons for granting residence permits can vary 
dramatically between Member States, some granting the majority of permits for reasons of family formation, whilst others almost excl usively for employment pur poses. For instance in 
Sweden, over 70% of residence permits were granted for purposes of family 
formation/reunification. In Belgium and Denmar k this was the reason in over 50% of cases 
and in Austria, Finland, France and Italy it applied to between 20% and 30% of cases. In 
Germany and Spain, a residence permit was grante d for employment purposes in over 80% of 
cases and in Italy, in over 50% of cases. Lo oking at the EU overall, nearly 40% of all 
residence permits were granted for the purpose of employment whereas 30% were granted for 
the purpose of family reunion.  
A lack of complete and comparable data hamper s the analysis of migra tion and caution should 
be taken. Being foreign born is not  necessary an indica tor of being an immigrant from another 
country. The statistics on net immigrant flows most likely unde restimate the re al level of 
migration due to movements of illegal or clandestine immigrants. Illegal immigration flows are obviously not included in official statisti cs and can only be estimated with difficulty. 
Furthermore, emigration flows are not well reco rded and there are no data on outflows of 
immigrants from the labour market in most c ountries and on changes of “category”, such as 
the number of immigrants or of third coun try nationals who stop working, retire, are 
naturalised or return to their country of origin. 
In the context of the enlarged EU, it is importa nt not to confuse immigration by third-country 
nationals and internal mobility of EU citizen s, including those from the new Member States. 
While the income gap between the new Member St ates and the EU-15 is likely to diminish to 
some extent over the transition pe riod, the basic incentives to mi grate will – in all likelihood – 
not be fundamentally different from now. Ther efore, the economic rationale for maintaining 
restrictions on the free move ment of workers after accession may be weaker than often 
assumed
25. Applying temporary curbs on labour mobility  from the new Member States will 
only distribute inflows over a l onger period of time, delay th e overall movement of workers 
and may introduce “biased” destin ation patterns of flows into the EU-15, with the risk of 
distorting mobility on a more  permanent basis. A study26 for the Commission came to a 
similar conclusion concerning th e transition periods and confir med previous research that 
flows of workers following enlargement will be fairly moderate. The enlargement of the Union is therefore not expected to have a ma jor impact on the future need for immigration. 
                                                
 
24 Eurostat, Statistics in Focus, Population and Living Conditions, Theme 3 – 3-2004.  
25 Virtually all old Member States have maintained re strictions on access to their labour market, at least 
for the first two years following accession.  
26 German Institute for Economic Research, Potential Migration from Central and Eastern Europe in the 
EU 15 – An Update; DG EMPL, October 2003. 
 
NL 15   NL 2. MIGRANTS IN THE LABOUR MARKET AND ECONOMIC AND PUBLIC FINANCE ASPECTS 
OF IMMIGRATION  
Migration helps to sustain employment growth  
Between 1997 and 2002 the number of people employed27 in the EU-15 increased by about 
12 million, out of which 9.5 million were EU-n ationals and more than 2.5 million, third-
country nationals. While the share of third-coun try nationals in total employment was 3,6% in 
2002, they contributed to empl oyment growth by 22%. In 1997, the employment rates of 
EU-nationals already stood at 79% for the medi um skilled and at 87.5% for the high skilled in 
2002 they had further risen to 81.6% and 89 % respectively, and ther eby reaching levels 
difficult to increase any further. A similar development is seen among third-country nationals. The number of medium skilled increased by 50% and that of  high skilled doubled, amounting 
to more than 60% of the total increase in th eir employment. This refl ects not only the well 
know fact that migrant labour strongly reacts to  cyclical variations in economic activity but 
also migrants labours over proportional contribu tion is sustaining employment over a 5-year 
period, which is characterised predominan tly by solid economic and strong employment 
growth. The situation for the low skilled is some what different, with more modest increases in 
both groups but still stronger for third-c ountry nationals than for EU-nationals. 
Given the extremely high levels of employment  already reached by skilled EU-nationals, third 
countries' labour is increasingly appearing as  a major potential, wh ich can be tapped to 
respond to the growing demand for skilled labo ur while continuing to respond to the demand 
for low skilled labour. 
An unused employment potential among third-country nationals
28 
Over the last decade third-country nationals' unemployment has remained higher than 
EU-nationals', more than twic e as high in a majority of Member States. Third-country 
nationals have also much lower employment rate s than EU-nationals (by 14 percentage points 
lower in 2002), in particular in the prime-age group (by 20 pe rcentage points lower) and for 
the high skilled. The gap is on average wider fo r women than for men, within all working age 
groups.  
Migrants workers are not only concentrated in a few sectors, but within them, in the lower 
skilled segments. “Education”, “care” and “health ” progressively emerge  as new sectors of 
employment, notably for newly arrived migrants  while young people of fo reign origin tend to 
be increasingly working in jobs with a “national profile”29. Whether these changes mean a 
better starting point for migrants' longer term in tegration in the labour market is questionable 
as they still tend to remain concentrated in low quality service jobs offering little room in 
terms of adaptability and mobility. 
Educational attainments remain lower also for the younger generations. In 2002, at 35%, the 
share of the 18-24 year olds havi ng lower secondary edu cation or less and be ing not in further 
education and training was twice as high for th ird-country nationals th an for EU nationals. 
                                                 
27 Defined as the number of people employed in the working age population (15-64) in the Community 
Labour Force Survey. 
28 This section highlight the key findings form ”Employment in Europe 2003”, where the Commission 
analysed this important issue in detail. 
29 OECD, "Trends in international migrations" , 2003, part I 
 
NL 16   NL More than 60% of third-country nationals aged  15-24, were low skilled and 5% highly skilled 
compared with 46% and 8.5% for EU-nationals. Improving migrants' integration in the labour 
market requires breaking the vicious circle of a low skill level giving access to sectors and jobs, which in turn, offer poor chances of improving their skills.  
Although newly arrived third country migrants tend on average to have  a higher skill level 
than those established for several years in th e EU, their activity rates are lower and their 
unemployment rates higher than for longer esta blished immigrants. At 45%, the employment 
rate of immigrants who arrived in 2001 was n early 20 points below that of those who arrived 
10 years before. 
Differences in employment performances of th ird country nationals seem to be strongly 
related to the country of origin, for women in particular 
The employment rate of migrants from African  countries and Turkey is dramatically lower 
than for EU-nationals whatever the skill level and the gap is more marked for women. This is 
not the case for migrants from Balkan count ries, whose employment rates are at or over 
EU-nationals' levels both for men and women. Differences appear however less marked when 
considering country of birth in stead of nationality as shown by result of recent research 
conducted for the Commission. 
The situation of migrants in the labour  market in the new Member States  
Community Labour Force Survey data are no t robust enough to provide a comprehensive 
picture of migrants' employment in the ne w Member States. Available information for 
Slovenia, the Czech Republic, Poland and Slovakia
30 relates to the situation before accession 
and considers both EU and third country nationa ls workers as migrant workers and it only 
allows for rough estimates based on the numb er of work permits and trade licenses 
delivered31. In the new Member States, the great ma jority of migrant workers come from 
neighbouring countries, including the former USSR  and the Balkans. In Slovenia, 93% of the 
foreign workers come from former Yugoslavia. Foreign workers from Ukraine, Belarus and 
the Russian Federation represent the majority in Poland and between 27 and 36% in the Czech 
Republic. Both countries have also a sizeable share of migrant workers from Asian countries, 
notably Vietnam. 
Migration trends are cha nging in the new Member States and,  as in old EU countries, migrant 
labour plays a part in adjusting for labour and skill shortages provided the immigrants are integrated in the labour market. In Cyprus, labour market adjustments rely heavily on 
migrants employed on a temporary basis, in part icular in "hotels and restaurants" and in 
"private households" who represented 10.2% of the employed workforce in 2002
32. In Central 
and Eastern European new Member States, migr ants from EU-15 represent a marginal share 
                                                 
30 "Migration Trends  in selected EU Applicant Countries" , International Organisation for Migration, 
Vienna, 2004. 
31 In Poland the number of work permits fluctuated between 15,300 and 17,800 per year between 1997 
and workers can be estimated  at around 167,600 in 2001. In Slovakia around 9,000 non national citizens 
were officially working in 2002. 
32 Supporting document SEC (2003)1361 to Commission Communication "Progress in implementing the 
Joint 2002, in Slovenia between 34,000 and 40,000. In  the Czech Republic, the total number of work 
permits declined from 130,767 in 1997 to 103,652 in 2001, but adding trade licenses the number of 
migrant assessment Papers on employment policies in acceding countries"  COM(2003) 663 final. 
 
NL 17   NL of migrant workers (around 2.5% in the Cz ech Republic, for example) but helped by 
responding to the demand for new skills led by the economic transformation. They are generally high skilled, employed in managerial  and professional occu pations on a temporary 
basis and concentrated in big cities. Migran ts from Central and Eastern Europe and the 
Balkans, on the other hand, wo rk mainly in industry (texti le and food in particular), 
construction and agriculture in manual, unskilled  jobs or, in the case of women, as domestic 
helpers, carers for children and elderly people. Traditionally, mi grants from Asia have been 
mainly entrepreneurs, running small family bus inesses, notably in th e retail and textile 
industries. 
Economic and public finance aspects of immigration
33 
Economic theory is relatively optimistic with re spect to the economic impact of immigration, 
suggesting overall welfare gains. Immigrant work ers can improve the allocation of workers to 
firms and may ease labour shortages in areas in  which natives do not want to work. As they 
tend to be more responsive than local wo rkers to labour market conditions, immigrant 
workers may help to smooth the adjustment of  labour markets to regional differences or 
shocks. Moreover, the increase in human capital from immigration contributes to long-term 
growth, in addition to the pur ely quantitative impact of in creases in the labour force. 
A large part of the gains accrue to the immigr ants themselves (and to their families in the 
source countries receiving remittances), but most  studies find a small “immigration surplus” 
for the native population as well. However, the di stributional impact tends to be significant, as 
costs and benefits are not even ly distributed among the reside nt population. Studies typically 
show complementarities between skilled domes tic workers and unskilled migrants and some, 
although weak, substitution between unskilled migrants and domestic workers. In cases of a rapid increase in labour supply not matched by an increase in the capital stock, additional 
migration could thus lead to income redist ribution from native work ers to capital-owners, 
with unskilled labour probably having to shoulde r a major share of the burden. Thus, a shift 
towards a better balanced skill-mix of migr ants should be conducive to alleviating 
distributional concerns. More over, additional migration may well be accompanied by 
additional capital investment over the medium te rm, particularly if migration reduces supply 
barriers to economic activity such as labour or skill shortages.  
The Communication on immigration,  integration and em ployment concluded that while using 
immigration to fully compensate for the imp act of demographic ageing on the labour market 
is not a realistic option, in creased immigration flows are not  only likely but necessary. The 
existing literature confirms that migration can  contribute to mitigating the ageing process 
significantly if migration rates remain at their historical le vels or increase further, without 
being a solution to ageing populatio ns. In fact, the leve l of net migration required in order to 
maintain the old-age dependency ratio at its 2000 level would entail enormous increases of 
inflows relative to current levels. The EUROST AT demographic scenario used as a basis for 
the projections of public expend iture on pensions and health ca re already assumes significant 
net in-migration of some 30 million in tota l until 2050. Thus even somewhat higher net 
immigration would not dispense policy make rs from implementing the EU’s internal 
structural reform agenda to cope with the impa ct of ageing populations. In particular, in all 
Member States timely preparati ons to tackle the budgetary impli cations of ageing will have to 
                                                
 
33 This section is largely based on a note prepared by Commission services for the Economic Policy 
Committee, “Economic aspects of immigration” , ECFIN/361/03 en. 
 
NL 18   NL rely on the three-pronged strategy of raising employment rates, reducing public debt, and 
reforming pension systems34. 
An important element in the public debate ove r immigration has been the impact on public 
finances. Indeed, several recen t studies have shown that we lfare dependency ratios of 
migrants have increased in some countries in absolute terms and relative to the native 
population35. Basically, the higher probability of migrant households relative to native 
households to depend on social welfare progra mmes is a result of their human capital and 
other socio-economic characterist ics, with lower education, a lo wer age of the household head 
and a higher number of children being the prime factors. Typically, afte r controlling for these 
“observable” characteristics, there remains only a small part of “resi dual” welfare dependency 
of migrants over and above those of natives. Moreover, these studies find somewhat stronger 
tendencies for migrants to stop depending on welf are assistance than in the US. Welfare usage 
of non-humanitarian migrants seems to be at  least in some cases well below that of 
humanitarian migrants, and non-humanitarian migrants tend to stop depending on welfare 
more rapidly than other migrants. Thus, part  of the increase in welfare dependency of 
migrants can be traced back to  higher numbers of asylum seekers and refugees, who are not, 
or only under restrictive c onditions, permitted to work. 
3. OVERVIEW  AND  BROAD  TRENDS  IN NATIONAL  POLICIES  ON  
INTEGRATION   
The definition and content of integration policie s differ widely in terms of scope, target 
groups and actors. Some Member States are co mbining both actions targeted specifically on 
migrants and a mainstreaming approach; others have a less comprehensive, more fragmented 
strategy, which is often project-based. For long-term reside nt immigrants, ethnic or national 
minorities and asylum seekers, the policies carr ied out differ significantly from one Member 
State to another36. For newly arrived immigrants and re fugees, policies are more similar and 
are generally based on national introduc tion programmes consisting of three main 
components: language tuition, civic orientation an d education, and professional labour market 
training.  
The actors involved in developing integration policies vary a lo t across Member States. When 
a mainstream approach prevails, public actors  responsible for integration policies are less 
identifiable, with an overall res ponsibility often given to the Mini stry for Home Affairs and/or 
for Social Affairs. Authorities in  charge of policies for specific target groups are more visible. 
Integration strategies are defined at national level but often implemented by regional and local 
authorities. Some countries try to involve social  partners while others  rely mainly on NGOs.  
The diversity of approaches a nd actors reflects differe nt policy priorities, as well as the 
specific history and patterns of migration fl ows within each country. As several Member 
States have recently changed from being emig ration countries to immi gration countries, the 
need for comprehensive integration strategies has increasingly been recognised. This is, for 
instance, the case of many new Member Stat es, where emphasis has long been put on 
addressing minority issues, rather than on integrating newcomers.  
                                                 
34 Joint Report on pensions. 
35 A number of studies focus on Germany; some recent  evidence is available for Sweden, the Netherlands 
and Denmark. 
36 See European Commission, COM(2003) 336 Annex 1 Synthesis report on national integration policies. 
 
NL 19   NL Member States have committed themselves to significantly reduce the unemployment gaps 
between non-EU and EU nationals.  
Lacking a job is often perceived as the most important barrier to integration and promoting 
immigrant participation in the labour market is identified as a central policy priority. This is 
echoed by the vast majority of the National Contact  Points on Integration who identify lack of 
access to employment as being the greatest barrie r to integration and thus the most important 
political priority within national integratio n policies. Under the European Employment 
Strategy, Member States are called upon to promote the integration of and combat 
discrimination against immigrants and ethnic minor ities in the labour market. In particular, 
Member States are committed to significantly reduce the unemployment gaps between non-
EU and EU nationals by 2010, according to nationa l targets. Skills gaps and discrimination 
certainly play a role. Lack of language skil ls and difficulties regarding recognition of 
professional skills and qualifications are also important barriers. The analysis of the National Action Plans for Employment for 2003/2004 show s some promising policy developments. A 
growing number of Member Stat es (BE, DK, FR, PT, SE) are ta king measures to improve the 
recognition of qualifications and competences of migrants obta ined outside the EU. Special 
efforts are being carried out to improve job guidance and job counselling for migrants. For 
instance, the French public employment servi ce has nominated official s in charge of the 
coordination of the reception of  migrants in order to facilit ate their access to employment 
services. In Belgium, regional public employment  service also provides information about the 
rights of job seekers when c onfronted with discrimination. The potential of migrants to 
establish themselves as entrepreneurs is also increasingly recognised. In Germany, for 
example, several measures are developed to at tract more foreign workers to start their own 
business by better counselling, improved informati on and targeted public relation measures.  
However, little progress is seen in a number of other policy areas. Targets reflecting the one 
agreed at EU level have not been set at national level, except for the Netherlands, France, 
Denmark and Ireland. The Netherlands for example has committed itself to raising the employment rate of ethnic minorities to 54%  by 2005 whereas Denmark has set a target of 
having a minimum of 3.5% of people from a migrant origin in th e public sector. Although 
anti-discrimination measures in the workplace ar e considered crucial, not all Member States 
seem to give the necessary importance to this issue. The involvement and the commitment of 
the social partners are increasing but still lim ited. The evaluation of the effectiveness of 
policies is scarce. A counter-example is Swed en, which has recently appointed officials to 
review the effectiveness of reception and indu ction schemes for immigrants and refugees. 
Finally, many occupations remain inaccessible for non-EU nationals on the ground of nationality shifted recently its policy by aut horising non-EU nationals to access occupations 
in the civil service.  
Language tuition for newly arrived immigrants is gaining in importance 
Some immigrants are highly educated and alre ady speak the language of their host country. 
Immigrants bring with them a language resource  which the EU needs to capitalise on and their 
language  and intercultural  skills may well be better than th ose of their hosts. Language skills  
and the  improvement of the educational  attainment are, however, id entified as ke y challenges, 
not just to ensure integration in the labour market , but to integrate into society at large. Poor 
language skills are not only influenced by learning abilities and the lack of interaction with 
 
NL 20   NL the host society, but are perhaps also a re sult of shortage of financial resources37. Generally 
Member States seem to be focussing more on immigrant’ language abilities and an increasing number of countries are providi ng specific language tuition for newly arrived immigrants and 
refugees. Germany for instance is proposin g 600 hours of language training in their 
anticipated national integration programme. At the same time the focus has increased in some 
countries on the responsibility of the immigrant to integrate a nd learn the language of the host 
society. In the Netherlands an increased responsibility on the newcomers for his or her integration is envisaged by pl acing the cost of the introduction programme on the newcomer 
and requiring an integration exam. 
The provision of civic education to new immigrants is growing 
Confusion and ignorance surrounding immigration, social and cultural i ssues is widespread, 
as highlighted by the on-going di scussions in several Member States on the wearing of 
cultural and religious symbols. These difficult ies are also echoed by Member States which 
have highlighted the increasing need for provi ding civic education or  orientation to new 
immigrants, such as information about fundament al rights and obligations, including equality 
of men and women, basic norms and the core values  of the host society. Such efforts could be 
seen as an increased recognition of the n eed for developing and implementing a holistic 
approach to integration, whic h should include measures to facilitate civic, cultural and 
political participation. Member St ates still have difficulty in achieving the delicate balance 
between on the one hand the adaptation from migrants and on the other hand the changes 
required in society. 
Some progress in granting political ri ghts to immigrants at local level 
Participation in the political de cision-making process is certainl y an important formal step to 
granting foreigners similar rights and obligations  as EU-nationals. Participation in political 
life has been and is currently  under discussion in some Member States. Belgium and 
Luxembourg for example have recently adopted ne w legislation granting the right to vote to 
foreign residents under certain conditions. The ma jority of both new and old Member States 
have now granted some level of electoral rights  to immigrant at the local level and with the 
forthcoming transposition of th e Directive concerning the status  of third-country nationals 
who are long-term residents
38, there will be an opportunity for the remaining Member States 
to consider granting more political rights to immigrants. The European Parliament considers 
that Member States should ensure the right to  vote in local and European elections, but has 
emphasised that civic citizenship  implies more than that, including ensuring that citizenship 
requirements are non-discriminatory39. 
                                                 
37 Currently there are no specific Community measures to fund language courses for individual migrants 
as the responsibility for the organisation of educatio n and training systems rests with Member States. 
There are however projects under the Socrates and Leonardo da Vinci, which seek to encourage sharing 
of experiences and good practice in the teaching of immigrants. 
38 Council Directive 2003/109/EC of 25 November 2003. Deadline for transposition into national law is 
23 January 2006 cf. art. 26. 
39 Report on the Communication from the Commission on immigration, integration and employment from 
the European Parliament, 1 December 2003, A5-0445/2003. 
 
NL 21   NL Making a drive to reduce the risks of poverty  and social exclusion is a critical challenge 
Under the European common objectives to combat  poverty  and social exclusion adopted in 
December 2002 emphasis was placed on the need  to tackle the specific social risks 
experienced by immigrants. An analysis of the National Action Plans for Social Inclusion for 
2003-200540 shows that a more determined action is  needed. While Member States identify 
immigrants among those particularly at risk of  poverty and social excl usion, many countries 
still fail to provide in-depth analysis of the fact ors leading to this situat ion. Little attention is 
given to promoting access to resources, rights, g oods and services, in par ticular to appropriate 
healthcare.  
… and access to affordable housing is a particular problem  
The urban settlement and housing  of immigrants, in particular,  are still causing difficulties. A 
number of Member States are struggling to provide affordab le housing and to address the 
negative consequences of  segregation and deprived urban areas, where immigrants tend to be 
over-represented. Some Member States are in troducing new approaches to overcome this 
problem by linking admission and housing policie s. Italy, for example, has decided to 
introduce a new system where the employer ha s to guarantee housing under a “contract of 
stay for work”.  
Fighting discrimination must be stepped-up 
The fight against discrimination and racism has been rendered even more complex in the 
recent political climate, with the sometimes negative stereotypi ng of immigrants in the media 
and the rise in support for far-ri ght political parties in some Member States. Specific actions 
to promote the integration of immigrants mu st be complemented by measures to tackle 
discriminatory barriers. Policies to  combat  discrimination and racism are not always 
connected to the integration strategies pursue d by the Member States. There is, however, a 
clear recognition of the need to act. Most EU  citizens acknowledge that members of ethnic 
minorities would stand less chance of getting a j ob or training, even with the same level of 
qualifications as other candidates,  and more than 80% of EU ci tizens believe that it is wrong 
to treat people differently on the basis of their racial or ethnic origin41. The transposition of 
the 2000 EU legislation banning discrimination on grounds of racial or  ethnic origin in 
employment and beyond42 has acted as a catalyst for pr ogress by forbidding discriminatory 
attitudes, behaviour and practi ces and establishing in  each Member Stat e specialised bodies 
responsible for promoting equality and comb ating racial discrimination, which are now 
becoming operational.  
                                                 
40 See 2003 Joint Inclusion Report, as well as national action plans for social inclusion on 
http://europa.eu.int/comm/employment_social/news/2001/jun/napsincl2001_en.html  
41 See Eurobarometer survey on Discrimination in Europe  published by the Commission in June 2003. 
42 Council Directive 2000/43/EC. 
 
NL 22   NL 4. O VERVIEW OF FINANCIAL INSTRUMENT S AND THEIR CONTRIBUTION TO 
INTEGRATION OF IMMIGRANTS  
Several EU financial instruments and initiative s contribute to the integration efforts of the 
Member States. Financial suppo rt is available through the St ructural Funds, and from the 
European Social Fund (ESF) in particular. Some  of the activities supported under the five ESF 
priorities have relevance for the integration of immigrants although it is difficult to quantify 
their contribution as such at EU level since the ESF programmes do not have a target group 
approach and legally resident third-country nationals are elig ible for ESF funding on the same 
footing as EU nationals. Over 2000-2006, the ESF will spend some € 12.5 billion (20 % of the 
budget for the period) under the po licy field addressed at promo ting equal opportunities for all 
in accessing the labour market. As an example43 of support for immigrants, projects and 
measures have been identified in the programming documents of a number of Member States 
(BE, LU, FR, ES, EL, NL) amounting to € 26 0 million. The activities include counselling, 
training, guidance, employment support and measures  to facilitate labour  market integration. 
Another example is the Objective 3 Commun ity Support framework for UK, with an ESF 
allocation of more than € 4 billon, under whic h ethnic minorities and refugees represent 28% 
of the beneficiaries of active labour market measures. 
The European action programmes in the field of education also have relevance for the 
integration of immigrants. The Grundtvig ac tions, under the Socrates  programme, aiming at 
making lifelong learning opportunities more widely  available to citizens in Europe, have 
supported a number of projects addressing the learning needs of immigrant communities so as 
to secure their fuller participation in civil society and more effective access to, and progress 
within, the labour market. In 2003, 28% of the pr ojects supported by Gru ndtvig related to the 
education of migrants (as primary or indirect beneficiaries) and ref ugees. Migrants’ children 
is also an overall priority for Comenius. 17% of the projects in the period 2000-2003 
supported at Community level wher e targeted specifically at mi grants children. The Leonardo 
da Vinci programme, implementing the EU’s vocational training policy, also supported in 
2001 and 2002 a number of projects, which ha ve migrants and refugees among their 
beneficiaries.  
Across the EU, transnational exchanges have de veloped within the framework of the EQUAL 
initiative and of the European action programmes in the field of employment, to combat social 
exclusion and to combat discrimination, which all include activities of relevance to the 
integration of immigrants. Under the EQUAL44 initiative an amount of € 225 million supports 
partnership projects related to  the integration of disadvantaged groups in the labour market. 
The beneficiaries include certain categories of migrants and a nu mber of projects are 
dedicated to asylum-seekers. Under the various programmes,  several studies and "peer 
review" activities are planned or  on-going, for instance on the c ontribution of immigration to 
labour supply and the impact of  different immigration patterns on employment and growth, on 
the integration of immigrants into the labour ma rket, on policies to involve  social partners in 
                                                 
43 The following examples only illustrate the type of support provided by ESF to third country nationals. 
A more global and accurate overvi ew of the support could only be  provided after requesting and 
obtaining from Member States more detailed information of their respective Programmes. 
44 See http://europa.eu.int/comm/employment_social/equal/index_en.html ; 
http://europa.eu.int/comm/employment_social/incentive_measures/index_en.htm ; 
http://europa.eu.int/comm/ employment _social/soc-prot/soc-incl/ex_prog_en.htm ; 
http://europa.eu.int/comm/employment_social/fundamental_rights/index_en.htm . 
 
NL 23   NL the integration of migrants, on urban issues and access to h ousing by immigrants and ethnic 
minorities.   
Due to the significant impact of immigration on entrepreneurship and the importance of 
business creation by immigrants as a means to integration, the Entrep reneurship Action Plan45 
has targeted support for immigr ant entrepreneurs as one of  its key actions for 2004. The 
action aims to facilitate exch ange of good practices between Member States in accordance 
with the open method of co-ordination.  
With respect to specific instruments targeted towards immigrants the European Refugee Fund 
is the European Community’s main instrume nt supporting the implementation of a common 
asylum policy. In 2003, Member States alloca ted 25% of their appropriation under the 
European Refugee Fund to support the integratio n of refugees covering activities at national 
level in particular to provide social assistan ce in areas such as housing, means of subsistence 
and health care or to enable beneficiaries to ad just to the society of the Member State or to 
provide for themselves. A number of important  projects have been implemented aiming at 
empowering refugees through community-based so cial support, family support, and support 
for the maintenance of the native culture of re fugees. Projects are also being implemented to 
promote pathways to socio-economic integr ation through language teaching, vocational 
orientation and training, job searches and job creation. In  February 2004, the Commission 
presented a proposal for the establishment of th e second phase of the European Refugee Fund 
for the period 2005-2010. 
A new pilot project on integrati on (INTI) was launched in 2003 w ith a view to specifically 
support networks and the transferral of in formation and good practices between Member 
States, regional and local authorities and other stakeholders on policies for the integration of 
immigrants. Fourteen projects involving the esta blishment of networks, conferences, research 
and the development of innovative approaches have been selected for funding and are now 
being implemented. 
In addition, the Council adopted in December 2 003 a proposal from the Commission for the 
establishment of a cooperation programme (A RENEAS) with third countries aiming at 
providing specific and complementary assistance to  them in order to s upport their efforts in 
better managing migratory flows in  all their dimensions. It provi des for a global envelope of 
€ 250 million for the period 2004-2008. 
                                                 
45 COM(2004) 70 final.