TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

De idealen, beginselen en waarden die in het Europees cultureel erfgoed zijn verankerd, vormen voor Europa een gedeelde bron van herdenking, begrip, identiteit, dialoog, cohesie en creativiteit. Sinds de goedkeuring van de Europese agenda voor cultuur in 2007 is cultureel erfgoed een prioriteit geweest in de opeenvolgende werkplannen voor cultuur van de Raad, alsook in het huidige plan voor de periode 2015-2018. Samenwerking op Europees niveau heeft hoofdzakelijk plaatsgevonden via de open coördinatiemethode. In 2014 is de rol van erfgoedbeleid in de verwezenlijking van maatschappelijke en economische voordelen onderstreept in de Conclusies van de Raad van 21 mei 2014 over cultureel erfgoed als strategische hulpbron voor een duurzaam Europa en in de Mededeling van de Commissie getiteld Naar een geïntegreerde aanpak van cultureel erfgoed voor Europa. Deze mededeling werd verwelkomd door het Comité van de Regio's, dat op 16 april 2015 een advies heeft uitgebracht, en door het Europees Parlement, dat op 8 september 2015 een resolutie heeft aangenomen.

Meer bepaald is in de op 25 november 2014 aangenomen Conclusies van de Raad over participatief beheer van cultureel erfgoed de Commissie verzocht een "Europees Jaar van het cultureel erfgoed" voor te stellen. Het Europees Parlement heeft in zijn resolutie een gelijkaardig verzoek opgenomen en de Commissie verzocht over te gaan tot "de aanwijzing van, bĳ voorkeur, 2018 als Europees Jaar van het cultureel erfgoed". Ook het Comité van de Regio's heeft in zijn advies een dergelijke oproep opgenomen en heeft benadrukt dat een Europees Jaar van het cultureel erfgoed de verwezenlijking van het gemeenschappelijke doel in de gehele pan-Europese regio ten goede zou komen.

Zoals onderstreept in de mededeling van de Commissie, is de bijdrage van cultureel erfgoed aan de economische groei en sociale cohesie in Europa onvoldoende bekend en vaak ondergewaardeerd. Tegelijkertijd staat de erfgoedsector in Europa voor vele uitdagingen. Hierbij gaat het om krimpende overheidsbegrotingen, afnemende deelname aan traditionele cultuuractiviteiten, toenemende milieutechnische belasting op erfgoedlocaties, veranderende waardeketens en verwachtingen als gevolg van de digitale omwenteling, en illegale handel in culturele kunstvoorwerpen.

Zoals bij alle Europese Jaren is de voornaamste doelstelling het bewustzijn omtrent de uitdagingen en kansen te vergroten en de rol van de EU in de bevordering van gezamenlijke oplossingen te onderstrepen. In lijn met de doelstellingen van de Europese agenda voor cultuur moet het Europees Jaar van het cultureel erfgoed de volgende algemene doelstellingen hebben:

–Het moet bijdragen aan de bevordering van de centrale rol van het Europees cultureel erfgoed in culturele diversiteit en de interculturele dialoog. Er moet worden gezocht naar de beste manieren om de instandhouding en bescherming van het Europees cultureel erfgoed te garanderen en om ervoor te zorgen dat een breder en diverser publiek ervan kan genieten. Dit kan onder meer via maatregelen voor publieksontwikkeling en via erfgoedvoorlichting, met volledige inachtneming van de bevoegdheden van de lidstaten, waarbij sociale inclusie en integratie worden bevorderd.

–Het moet de bijdrage van het Europees cultureel erfgoed aan de economie en de samenleving ontwikkelen, via het directe en indirecte economische potentieel van het Europees Jaar. Dit omvat de capaciteit om de culturele en creatieve sectoren te onderbouwen, creativiteit en innovatie te ondersteunen, duurzaam toerisme te bevorderen en lokale werkgelegenheid op lange termijn te creëren.

–Het moet bijdragen aan de bevordering van cultureel erfgoed als belangrijk element in de internationale dimensie van de EU, waarbij wordt voortgebouwd op de interesse van partnerlanden in het erfgoed en de deskundigheid van Europa. Erfgoed speelt een belangrijke rol in verschillende programma's op het gebied van externe betrekkingen — hoofdzakelijk, maar niet uitsluitend, in het Midden-Oosten. De bevordering van de waarde van cultureel erfgoed is ook een antwoord op de opzettelijke vernietiging van cultuurschatten in conflictgebieden.

Het Europees Jaar van het cultureel erfgoed zal de Europese burgers de kans bieden om het heden beter te begrijpen door een diepgaandere en gedeelde interpretatie van het verleden. Het zal een stimulans vormen om de maatschappelijke en economische voordelen van cultureel erfgoed en de bijdrage ervan aan economische groei en sociale cohesie beter te beoordelen. Dit kan bijvoorbeeld worden nagegaan door de toename van duurzaam toerisme en stadsherstel te meten. Het Europees Jaar van het cultureel erfgoed zal ook de uitdagingen en kansen in verband met de digitalisering behandelen. Het zal ook een bijdrage leveren aan de aanpak van de vastgestelde problemen door informatie te verspreiden over goede praktijken betreffende instandhouding, beheer, ontwikkeling, toezicht en onderzoeks- en innovatieactiviteiten. Recente ontwikkelingen op het gebied van technologische en maatschappelijke innovatie inzake cultureel erfgoed, alsmede de EU-initiatieven op deze gebieden, zullen worden belicht.

•Verenigbaarheid met bestaande bepalingen op het beleidsterrein

Het Europees Jaar van het cultureel erfgoed zal worden uitgevoerd door gebruik te maken van bestaande EU-programma's. Cultureel erfgoed komt momenteel in aanmerking voor een aanzienlijke hoeveelheid EU-financiering in het kader van verschillende EU-programma's voor instandhouding, digitalisering, infrastructuur, onderzoek en innovatie, ontwikkeling en vaardigheden. Tot deze programma's behoren Creatief Europa, de Europese structuur- en investeringsfondsen, Horizon 2020, Erasmus+ en Europa voor de burger. Er zijn drie EU-acties die specifiek aan cultureel erfgoed zijn gewijd en in het kader van Creatief Europa worden gefinancierd: de Europese erfgoeddagen, de EU-prijs voor cultureel erfgoed en het Europees erfgoedlabel.

Het Europees Jaar vormt een kans om de lidstaten en belanghebbenden aan te moedigen tot samenwerking om een sterkere en meer geïntegreerde aanpak voor cultureel erfgoed te ontwikkelen. Het doel van deze aanpak zou de bevordering en bescherming van het Europees cultureel erfgoed en de maximalisatie van de intrinsieke en maatschappelijke waarde ervan en van de bijdrage ervan aan banen en groei zijn. Dit zal worden nagestreefd met volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel.

Net als bij andere Europese Jaren zullen de maatregelen informatie- en promotiecampagnes, evenementen en initiatieven op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau omvatten. Deze moeten de kernboodschap overbrengen en informatie over voorbeelden van goede praktijken verspreiden.

Alles zal in het werk worden gesteld om te garanderen dat de activiteiten die in het kader van het Europees Jaar worden georganiseerd, worden afgestemd op de behoeften en omstandigheden van elke lidstaat. Elke lidstaat wordt daarom verzocht een nationale coördinator te benoemen die verantwoordelijk zal zijn voor de organisatie van zijn deelname aan het Europees Jaar van het cultureel erfgoed. Er zal een Europese stuurgroep met daarin vertegenwoordigers van de nationale coördinatoren worden opgericht. De Commissie belegt vergaderingen van de nationale coördinatoren om het verloop van het Europees Jaar te coördineren en om informatie over de uitvoering ervan op nationaal en Europees niveau uit te wisselen.

2.RECHTSGRONDSLAG, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID