it** 
it it 
it it 
it it 
it** COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 02.10.1996 
C()M(%)476 dcf. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
EN HET EUROPEES PARLEMENT 
Gemeenschappelijke beginselen voor toekomstige contractuele 
betrekkingen met bepaalde landen in Zuidoost-Europa 

RAPPORT VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
Betreft : Gemeenschappelijke beginselen voor toekomstige contractuele 
betrekkingen met bepaalde landen in Zuidoost-Europa 
1. De achteigrond 
De actie van de Europese Unie in Zuidoost-Europa is in de eerste plaats gericht op de 
succesvolle tenuitvoerlegging van de vredesakkoorden van Dayton/Parijs en de 
totstandkoming van een politiek stabiel en economisch welvarend gebied, mede door 
politieke en economische hervormingen en eerbiediging van de mensenrechten, de rechten 
van minderheden en de democratische beginselen te bevorderen. Betrekkingen van 
samenwerking en goed nabuurschap tussen de landen in de regio zijn in dit verband een 
essentieel element. 
Na het rapport van de Commissie van 14 februari 1996 over de vooruitzichten voor ex-
Jo-ïgoslavië met betrekking tot de ontwikkeling van regionale samenwerking en wat de 
Gemeenschap zou kunnen doen om dergelijke samenwerking te bevorderen, stippelde de 
Raad Algemene Zaken van 26 februari een regionale aanpak uit die "in de eerste plaats 
gericht moet zijn op de landen in de regio ten aanzien waarvan de Europese 
Gemeenschep geen richtlijnen voor onderhandelingen over Associatieovereenkomsten 
heafï aangenomen (namelijk Albanië en vier van de vijf opvolgende republieken van ex-
Joegoslavië). Buurlanden die dat wensen moeten met passende middelen in staat worden 
gesteld aan de samenwerking deel te nemen. 
De Raad merkte op dat de toekomstige overeenkomsten met elk van deze landen 
bijzonder nuttige werktuigen zouden zijn voor het bevorderen van politieke stabiliteit en 
economische ontwikkeling, alsook samenwerking tussen deze landen en met hun 
buurlanden en gaf als zijn mening te kennen dat "de overeenkomsten met elk van de 
betrokken landen moeten worden opgezet als een krachtige stimulons voor politieke 
stabiliteit en een instrument voor economische ontwikkeling en samenwerking tussen die 
landen onderling, tussen die landen en hun buurlanden, en met de Europese Unie" en dal 
"de overeenkomsten onderling consistent moeten zijn, maar tegelijk mkening moeten 
houden met de bijzondere, aard van de situatie van elk afzonderlijk land. Of deze 
overeenkomsten Moorden gesloten zal qfliangen van de bereidheid van de betrokken landen 
om aan consolidering van de vrede en de mensenrechten ie werken, de rechten van 
minderheden en de democratische beginselen te eerbiedigen, zoveel moet duidelijk zijn". 
De Raad concludeerde met name dat de "toepassing van, de overeenkomsten, meer in hei 
bijzonder voor wat betreft de economische samenwerking, cfJmikelijk zal worden gesteld 
van de bereidheid van elk van de betrokken landen om met zijn buurlanden samen te 
werken. Zij moeten zich verbinden tot liet aannemen van wederkerige maatregelen, mei 
name voor vrij verkeer goederen- en personenverkeer en vrijheid van dienstverlening, en 
tot het opzetten van projecten van gemeenschappelijk belang. Via deze regionale aanpak 
Ad 
zal de financiële steun van de Europese Unie kunnen worden gericht op gezamenlijk 
uitgewerkte en grensoverschrijdende projecten". 
Tevens bevestigde de Raad opnieuw zijn conclusies van 30 oktober 1995 betreffende de 
voorwaarden voor de ontwikkeling van contractuele betrekkingen en onderstreepte hij nog 
eens het belang van de bijdrage van elk land aan het vredesproces en aan eerbiediging 
van de mensenrechten, de rechten van minderheden en de democratische beginselen. 
Na het bezoek van Voorzitter Santer en de Voorzitter van de Raad aan sommige landen 
van de regio beklemtoonde de Raad Algemene Zaken van 10 juni 1996 dat samenwerking 
tussen de betrokken landen een onontbeerlijke voorwaarde is voor de totstandkoming van 
nauwere banden met de Europese Unie. Een stabiele ontwikkeling van deze landen zou 
immers niet hoofdzakelijk moeten afliangen van buitenlandse steun, maar zou moeten 
berusten op onderlinge samenwerking en goede nabuurbetrekkingen. Tevens achtte de 
Raad het wenselijk gemeenschappelijke beginselen uit te werken voor de toekomstige 
overeenkomsten met deze landen. 
2. Geografisch bereik 
Met haar initiatief van Royaumont inzake stabiliteit en goede nabuurbetrekkingen in 
Zuidoost-Europa heeft de Europese Unie zich verbonden tot het bevorderen van regionale 
en subregionale samenwerking in deze regio. Er zijn andere dergelijke initiatieven, zoals 
dat van Bulgarije of de Verenigde Staten, die ook gebaseerd zijn op multilaterale 
besprekingen en samenwerking tussen de betrokken landen en belanghebbende partijen. 
De Europese Unie kan via technische en financiële bijstand en haar toekomstige bilaterale 
betrekkingen een specifieke rol spelen om dit proces aan te vullen. Vooral in het kader 
van haar toekomstige overeenkomsten moet zij zorgen voor de invoering van een 
krachtige regeling voor het actief aanmoedigen van samenwerking. 
Bij de landen ten aanzien waarvan de Europese Gemeenschap geen 
onderhandelingsrichtlijnen voor een associatieovereenkomst heeft aangenomen moet 
onderscheid worden gemaakt tussen Albanië en de FYROM enerzijds en de drie andere 
betrokken landen anderzijds1. 
a) Albanië en de FYROM 
Albanië en de FYROM waren niet betrokken bij de oorlog in ex-Joegoslavië en zijn geen 
partijen bij de vredesakkoorden. Zij hebben sterk geijverd voor en bijgedragen tot 
stabiliteit in de regio. Over het geheel genomen hebben zij een goede staat van dienst 
inzake mensen-en minderheidsrechten en voeren, ondanks zware tegenslagen (zoals bij 
voorbeeld de recente Parlementsverkiezingen in Albanië) een actief beleid voor opbouw 
van de democratie en economische hervormingen. Bovendien zijn zij in hun betrekkingen 
1 In de bijlage vindt men een overzicht van de huidige stand van de betrekkingen van de 
Gemeenschap met de vijf betreffende landen. 
met de Europese Unie veel verder dan Bosnië-Herzegovina, Kroatië en de Federale 
Republiek Joegoslavië (FRJ). 
Ook al hebben beide landen omvangrijke minderheden en zijn hun interne stabiliteit en 
hun betrekkingen onderling en met hun buurlanden cruciaal voor de algemene stabiliteit 
in de regio, toch is het terecht een onderscheid te maken tussen hen en de republieken 
van ex-Joegoslavië die de vredesakkoorden hebben getekend. Naast mogelijke variaties 
in de inhoud van de overeenkomsten in verband met hun specifieke economische situatie 
betreft dit onderscheid de institutionele regelingen in hun bilaterale overeenkomsten met 
de Gemeenschap en de timing van de onderhandelingen, waarin overwegingen inzake 
mogelijke interdependentie of politieke voorwaarden zoals bij de drie andere landen geen 
rol spelen. 
Reeds in 1992 sloot de Gemeenschap met Albanië een niet-preferentiële handels- en 
samenwerkingsovereenkomst (zonder Financieel Protocol). Deze overeenkomst bevat een 
aanpassingsclausule waarin melding wordt gemaakt van het uiteindelijke doel een 
associatieovereenkomst te sluiten wanneer de voorwaarden daartoe aanwezig zijn. In een 
gezamenlijke verklaring kwamen beide zijden ook overeen een politieke dialoog in te 
stellen. Sinds 1992 ontvangt Albanië steun uit PHARE en is het opgenomen in het APS. 
Tn 1996 heeft de Gemeenschap met de FYROM onderhandeld over een preferentiële 
samenwerkingsovereenkomst, met inbegrip van een Financieel Protocol, Ook deze 
ov ^eenkomst bevat een aanpassingsclausule waarin de overeenkomstsluitende partijen de 
wens uiten hun betrekkingen te versterken en waarin melding wordt gemaakt van 
FYROMs streven naar associatie. Een gezamenlijke verklaring voorziet in een geregelde 
politieke dialoog, waar wenselijk in regionaal verband. Behalve de geijkte frasen over 
de eerbiediging van de democratische beginselen en de mensenrechten, alsmede de 
beginselen van de markteconomie, legt de overeenkomst de nadruk op i) samenwerking 
en goede nabuurbetrekkingen met de andere landen van de regio, ii) bijdrage van de EG-
steun en -samenwerking aan de regionale samenwerking en iii) het belang van dergelijke 
open betrekkingen v: samenwerking voor de verdere ontwikkeling van de betrekkingen 
met de Europese Unie. Het is de bedoeling dat deze overeenkomst spoedig wordt 
gesloten, zodat zij op 1 januari 1997 in werking kan treden. De FYROM krijgt ook steun 
uit het PHARE, geniet preferentiële toegang tot de Gemeenschapsmarkt en valt onder het 
ASP voor landbouwprodukten. 
Ook de volgende overeenkomst met Albanië zou een preferentiële strekking moeten 
hebben, gezien de algemene aard van de politieke en economische betrekkingen tussen 
dat land en de Gemeenschap. Bovendien zouden de bovengenoemde regionale elementen 
in de overeenkomst met de FYROM, die geschikt zijn om te verzekeren dat de FYROM 
bijdraagt tot stabiliteit en cohesie in de regio, als model kunnen dienen voor de volgende 
overeenkomst met Albanië. 
b) Bosnië-Heizegovina, Kroatië, FRJ 
Tot dusverre zijn de omstandigheden nog niet rijp voor de sluiting van dergelijke 
overeenkomsten met Bosnië-Herzegovina, Kroatië en de FRJ. De onderhandelingen voor 
een samenwerkingsovereenkomst met Kroatië (en de PHARE-maatregelen voor dat land) 
werden opgeschort na de militaire operatie van Kroatië in de beschermde VN-zones 
(Krajinas) in augustus 1995. Kroatiës rol in de uitvoering van de vredesakkoorden 
(Federatie, Mostar), maar ook zijn wanprestaties op het gebied van mensen- en 
minderheidsrechten hebben de hervatting van de onderhandelingen en van de uitvoering 
van het PHARE-Programma verhinderd. De Federale Republiek Joegoslavië heeft 
evenmin voldaan aan de essentiële voorwaarden voor contractuele betrekkingen met de 
Europese Unie, zoals een positieve instelling ten aanzien van een bevredigende oplossing 
van het probleem van Kosovo en een streven naar echte politieke en economische 
hervormingen. Met Bosnië-Herzegovina waren geen onderhandelingen mogelijk vóór de 
invoering van de nieuwe gemeenschappelijke instellingen na de verkiezingen van 14 
september. 
Omdat deze landen bij de oorlog betrokken waren en hun gedrag en wederzijdse 
betrekkingen dus rechtstreeks van invloed zijn op de verwezenlijking van de oogmerken 
van de vredesakkoorden en in het bijzonder op de toekomst van Bosnië-Herzegovina als 
één staat, zijn samenwerking en goede betrekkingen tussen hen bijzonder belangrijk. Dit 
zou in de overeenkomsten tot uiting moeten komen in passende voorwaarden en 
institutionele regelingen. 
3. Voorwaarden en gemeenschappelijke beginselen met betrekking tot toekomstige 
overeenkomsten met Bosnië-Herzegovina, Kroatië en de FRJ 
a) VoorwaaitJen 
Door haar geografische nabijheid heeft de Europese Unie bijzonder groot belang bij vrede 
en stabiliteit in ex-Joegoslavië. Het gebied wordt omringd door Lid-Staten en 
geassocieerde landen en er moet voorkomen worden dat politieke en militaire conflicten 
en economische crises zich uitbreiden naar haar eigen huidige en toekomstige 
grondgebied. De Europese Unie kan op een aantal manieren invloed uitoefenen op de 
ontwikkelingen in deze regio. Haar economische steun (PHARE, steun voor 
wederopbouw) is reeds onderworpen aan relevante algemene en specifieke voorwaarden. 
Aangezien de bovengenoemde drie republieken zeer gebrand zijn op hechtere banden met 
de Europese Unie is het aanknopen van contractuele betrekkingen met hen en de inhoud 
daarvan ook een doeltreffend instrument om de gewenste stabiliteit tot stand te brengen. 
Het tijdstip voor de onderhandelingen over deze overeenkomsten, en de inhoud daarvan, 
moeten zo worden gekozen dat zij optimaal bijdragen tot stabiliteit in de regio. 
In zijn reeds genoemde conclusies van 30 oktober 1994 bepaalt de Raad dat de 
overeenkomsten "een element moeten bevatten van duidelijke politieke en economische 
voorwaardelijkheid, waaronder met name eerbiediging van de mensenrechten en de 
rechten van minderheden, het recht op terugkeer voor ontheemden en vluchtelingen, 
democratische instellingen, politieke en economische hervormingen, bereidheid tot het 
invoeren van open betrekkingen en samenwerking tussen deze landen, volledige naleving 
van de voorwaarden van het vredesakkoord en, met betrekking tot de FRJ (Servië en 
Montenegro), toekenning van een ruime mate van autonomie daarbinnen aan Kosovo". 
In dit verband zal bijzondere nadruk moeten worden gelegd op de reële mogelijkheden 
voor vluchtelingen om terug te keren. Daarnaast beklemtoonde de verklaring van het 
presidentschap van 9 april 1996 het belang van een constructieve instelling van de FRJ 
4 
ten aanzien van een aantal sleutelkwesties, als voorafgaande voorwaarde voor de 
ontwikkeling van goede betrekkingen met de Europese Unie. Naast de bovengenoemde 
elementen omvatten deze vix>rwaarden wederzijdse erkenning tussen alle stalen van ex-
Joegoslavië, samenwerking met het Internationale Tribunaal voor Oorlogsmisdaden en een 
constructieve houding om met de andere opvolgende republieken overeenstemming te 
bereiken over opvolgingskwesties. 
N.B. : Dergelijke voorwaarden zijn niet van toepassing op humanitaire hulp die aan het 
gebied kan worden verleend. Deze hulp zou uitsluitend op basis van een evaluatie van 
de behoeften en zonder voorafgaande raadpleging van de autoriteiten in het gebied 
worden verleend. 
Gezien open en op samenwerking gerichte betrekkingen tussen deze drie landen een 
belangrijk politiek oogmerk en een belangrijk element van de voorwaarden vormen dienen 
voor overeenkomst met deze landen de volgende gemeenschappelijke beginselen te gelden 
b) Gemeenschappelijke beginselen 
i) Soort overeenkomst 
Traditiegetrouw sluit de Gemeenschap in een eerste stadium (handels- en) 
samenwerkingsovereenkomsten alvorens te overwegen deze uit te bouwen tot associatie-
(Europa)-overeenkomsten. Naast een expliciet vooruitzicht op uiteindelijk lidmaatschap 
van de Unie voorzien laatstgenoemde overeenkomsten in meer intensieve samenwerking, 
vrijhandel na een passende overgang en de geleidelijke invoering van vrij diensten-, 
kapitaal- en personenverkeer. Deze elementen geven aan dat de betrokken landen al wat 
verder zijn in hun economische en politieke ontwikkeling. 
Qua economische rijpheid vertonen de drie betrokken landen duidelijk grote verschillen. 
Vooral Kroatië is ea x>misch meer geavanceerd. De economische en handelsaspecten 
van de toekomstige overeenkomsten zouden daarop kunnen worden afgestemd, zonder 
echter vooruit te lopen op het peil van de respectieve politieke betrekkingen met de 
Europese Unie. De eerste overeenkomsten met de drie kemlanden moeten beperkt blijven 
tot samenwerkingsovereenkomsten, ook al kunnen deze wat betreft hun economische 
strekking in bepaalde opzichten verder gaan dan de traditionele overeenkomsten van de 
eerste generatie, zodat zij als op zichzelf staande gevallen kunnen worden beschouwd. 
Ook al is voor associatie met de Europese Unie op lange termijn hoe dan ook vereist dat 
een land daarvoor economisch voldoende rijp is, deze rijpheid maakt deze landen op 
zichzelf nog niet automatisch geschikt voor associatie of zelfs enige extra politieke 
vooruitgang in hun betrekkingen met de Unie. De politieke dimensie geeft de doorslag 
en elk gevai zal bijzonder zorgvuldig moeten worden ingeschat, zowel in zijn regionale 
context als met betrekking tot de voor dat geval geldende voorwaarden, voordat de 
bilaterale betrekkingen met de Europese Unie op een hoger peil kunnen worden gebracht. 
ii) Inhoud van de overeenkomsten 
Toekomstige overeenkomsten met de drie landen hoeven niet precies dezelfde inhoud te 
hebben en kunnen rekening houden met de specifieke situatie van elk land. Het 
economisch ontwikkelingspeil kan bij voorbeeld het peil van de door de Gemeenschap 
aangeboden economische samenwerking beïnvloeden. De overeenkomsten met alle drie 
landen moeten echter wel bepaalde gemeenschappelijke structuurelementen bevatten. Ze 
moeten regionale samenwerking en goede nabuurbetrekkingen aanmoedigen en de verdere 
ontwikkeling van de betrekkingen tussen de Gemeenschap en de betreffende landen 
koppelen aan hun bereidheid om met de andere landen van de regio samenwerking en 
goede nabuurbetrekkingen aan te gaan. Bovendien moeten ze voorzien in regelingen voor 
de concretisering van de regionale dimensie en daarmee rechtstreeks bijdragen aan de 
normalisering van de economische en politieke betrekkingen in de regio. 
Economische samenwerking 
De overeenkomsten moeten de economische en financiële samenwerking koppelen aan 
de bereidheid van de respectieve overeenkomstsluitende partijen om met hun buren samen 
te werken en om in alle in deze overeenkomsten bestreken gebieden grensoverschrijdende 
projecten op te zetten. 
Door haar aanbod van concrete steun kan de Gemeenschap meer invloed uitoefenen op 
de betrokken landen en zou zij daarmee regionale samenwerking actief moeten 
bevorderen. De overeenkomsten moeten bepalen dat de Gemeenschap haar financiële 
steuninstrumenten op regionale samenwerking richt. Belangrijke instrumenten in dit 
verband zijn PHARE en de hulp krachtens Verordening (EEG) nr. 1628/96 van de Raad. 
Tevens moeten de overeenkomsten bevorderlijk zijn voor Gemeenschapssteun inzake 
samenwerking op het gebied van douanekwesties en onderlinge afstemming van de 
wetgeving, want dat zou van bijzonder groot belang zijn in verband met het streven de 
handel tussen de landen te vergemakkelijken. De financiële protocollen voor 
ontwikkeling van de ondersteunende infrastructuur moeten voorschrijven dat het belang 
van andere landen in de regio, naast het belang van de Gemeenschap en de betrokken 
overeenkomstsluitende partij, een van de doorslaggevende factoren moet zijn voor het in 
aanmerking nemen van afzonderlijke projecten. 
Grensoverschrijdende samenwerking 
PHARE beschikt over belangrijke instrumenten (grensoverschrijdende samenwerking2, 
meerlandenprogramma's, CREDO) die in de behoefte aan regionale en 
grensoverschrijdende samenwerking kunnen voorzien. De PHARE-programmering kan 
worden afgestemd op het bijdragen aan de totstandkoming van een subregionaal 
samenwerkingskader, ook al moet er voldoende ruimte overblijven om PHARE voor het 
specifieke hervormingsproces in elk land te kunnen inzetten. Een dergelijk 
samenwerkingskader zou ook andere landen in de regio moeten omvatten. De aan dit 
aspect van PHARE te besteden financiële middelen moet worden vastgesteld op basis van 
het relatieve belang van de regionale dimensie. 
2 Met inbegrip van de mogelijkheid van een combinatie met Interreg IIA of C 
6 
Ook de in het kader van Verordening (EEG) nr. 1628/96 van de Raad uit te voeren 
projecten, programma's en samenwerkingsregelingen moeten vooral betrekking hebben 
op regionale samenwerking en grensoverschrijdende projecten. 
Samenwerking op andere gebieden 
Tevens zouden de overeenkomsten unilaterale toezeggingen, voor zover verenigbaar met 
de bevoegdheden van de Gemeenschap, van elk van die landen moeten bevatten om met 
elkaar samen te werken op gebieden als energievoorziening, telecommunicatie, vervoer, 
OTO, landbouw, toerisme, milieu, gezondheidszorg en dienstverlening. De aanmoediging 
van vrij personenverkeer blijft ook een belangrijk oogmerk, maar moet worden gezien in 
het kader van de vredesakkoorden. 
Handelsconcessies 
De Gemeenschap zal een aanbod doen voor concessies op het gebied van goederenverkeer 
in dezelfde trant als de autonome invoerregeling die sinds 1992 voor de republieken van 
ex-Joegoslavië geldt. Dit aanbod moet afhankelijk worden gesteld van de bereidheid van 
Bosnië-Herzegovina, Kroatië en de FRJ om met hun twee respectieve buurlanden te 
onderhandelen over wederkerige faciliteiten, waarbij echter wel ruimte wordt gelaten om 
de economische situatie van elk land in aanmerking te nemen. De enige verbintenis die 
van deze landen wordt gevraagd is dat zij de meestbegunstigingsclausule toepassen op de 
uitvoer van de Gemeenschap. Een manier om ervoor te zorgen dat die landen 
preferentiële overeenkomsten sluiten met elkaar zou erin bestaan dat de Gemeenschap de 
sluiting van haar overeenkomst uitstelt tot zij hun wederkerige overeenkomsten hebben 
gesloten. Geen van de landen zal verantwoordelijk worden gesteld voor het ontbreken van 
goede wil bij zijn potentiële regionale partners. 
Afhankelijk van de ruimere internationale verplichtingen van de Europese Unie op de 
gebieden handel in diensten en kapitaalverkeer zal een soortgelijke aanpak worden 
gehanteerd, indien ÓC?.Q gebieden in de overeenkomsten van de Gemeenschap met deze 
landen aan bod komen. 
De koppeling tussen handels- en aanverwante concessies van de Gemeenschap en 
wederkerige concessies tussen de drie betrokken landen is noodzakelijk om tussen Bosnië-
Herzegovina de eenheid te bewaren en zou met name elk argument voor het innen van 
douanerechten langs de interne scheidslijn ontzenuwen. 
De samenwerkingsovereenkomsten moeten deze landen het voordeel van 
oorsprongcumulatie bieden, waarvan zij alleen kunnen profiteren door onderlinge 
administratieve samenwerking. Dit aanbod moet afhankelijk worden gesteld van de 
liberalisering van hun onderlinge handelsverkeer, met inbegrip van de mogelijkheid van 
oorsprongcumulatie tussen deze landen onderling. 
Politieke dialoog 
Politieke dialoog moet een belangrijk element worden in elke overeenkomst met elk van 
de betrokken landen. De dialoog zal worden beklonken in een aparte gezamenlijke 
7 
verklaring, zoals ook in de overeenkomsten met Albanië en de FYROM is geschied. Op 
de internationale gemeenschap en in het bijzonder de Europese Unie rust de 
verantwoordelijkheid de internationaal erkende normen voor mensen- en 
minderheidsrechten en democratische beginselen en de in de betredende internationale 
overeenkomsten vervatte waarden te bevorderen, vooral in een regio waar deze 
beginselen op grote schaal zijn geschonden. Politieke dialoog is daarvoor een geschikt 
instrument. Om de regionale stabiliteit te bevorderen en conflicten te voorkomen of op 
te lossen, moet de dialoog wanneer dat kan in subregionaal verband worden gehouden 
zodat de betrokken landen in de gelegenheid zijn elkaar rechtstreeks te ontmoeten, zo 
mogelijk met een wisselende samenstelling. De verdragsluitende partijen moeten hun 
steun betuigen voor het initiatief inzake stabiliteit in Zuidoost-Europa en overeenkomen 
dat de politieke dialoog hiertoe moet bijdragen. 
Aanpassingsclausule 
Een sleutelkwestie in alle toekomstige onderhandelingen zal zijn de 
"aanpassingsclausule", waarin de vooruitzichten voor de ontwikkeling van bilaterale 
betrekkingen met de Europese Unie worden omschreven. De overeenkomsten met 
Albanië en de FYROM bevatten dergelijke clausules. 
De drie landen komen in principe in aanmerking voor nauwere betrekkingen, ook al is 
thans onmogelijk te zeggen wanneer de daarvoor vereiste voorwaarden vervuld zullen 
zijn. Een aanpassingsclausule in een bilaterale overeenkomst kan dienen om de actie van 
de overeenkomstsluitende partijen meer doelgericht te maken. Zij is niet bedoeld om het 
nauwer aanhalen van de banden met de Europese Unie te bespoedigen en mag geen 
aanmoediging zijn voor voorbarige aanspraken op associatie met de Unie. 
Een aanpassingsclausule zou dus een volledige opsomming moeten geven van de 
voorafgaande voorwaarden die essentieel zijn voor verdere ontwikkeling van de 
betrekkingen met de Unie, namelijk niet alleen de volledige naleving van de voornaamste 
beginselen van de overeenkomsten van Dayton/Parijs, maar ook de aanwezigheid van 
soliede grondslagen voor samenwerking en goede nabuurbetrekkingen tussen deze landen 
en hun volle medewerking om de terugkeer van de in Lid-Staten verblijvende 
vluchtelingen mogelijk te maken. 
Ui) Institutioneel kader 
Een Samenwerkingscomité zal geregeld toezicht houden op de uitvoering van de 
samenwerkingsovereenkomst. Daarnaast zou door de Gemeenschap een gezamenlijke 
Commissie voor programmering en toezicht (JPMC) moeten worden opgericht, 
voornamelijk om door programma's en projecten met een duidelijke regionale dimensie 
die door de Gemeenschap worden ge(co)financierd te bespreken, plannen, coördineren 
en superviseren. De JPMC, die door de Commissie zal worden voorgezeten, zal niet 
alleen vertegenwoordigers uit de drie betrokken landen bevatten, maar ook uit Albanië, 
de FYROM en andere belangstellende landen in de regio. 
iv) Politieke voorwaarden en opschortingsclausule in verband met mensenrechten 
Een van de belangrijkste streefdoelen is ervoor te zorgen dat de drie landen een bijzonder 
sterke verbintenis aangaan inzake elementen die essentieel zijn voor vrede en stabiliteit 
in de regio, te weten de mensenrechten, waaronder de rechten van minderheden, het recht 
van vluchtelingen op terugkeer alsook een democratisch staatsbestel en politieke en 
economische hervormingen. Bovendien moet worden aangedrongen op volledige 
naleving van de voorwaarden van de vredesakkoorden, bereidheid tot het aangaan van 
open samenwerkingsbetrekkingen met buurlanden en (voor de FRJ) het toekennen van 
een ruime mate van autonomie aan Kosovo. 
De traditionele verwijzing in alle overeenkomsten van de Gemeenschap naar de 
eerbiediging van de mensenrechten en de democratische beginselen als een essentieel 
onderdeel van die overeenkomsten moet in de overeenkomst worden opgenomen. Dit 
zou kunnen worden gecombineerd met de eis dat geregeld verslag moet worden 
uitgebracht en met een geïnstitutionaliseerde verificatieprocedure. Gezien de 
uitzonderlijke situatie in die landen is het verantwoord dat men van het vroeger 
toegepaste systeem afwijkt. Het recht van de Gemeenschap om de overeenkomsten (en 
de financiële samenwerking) in geval van niet-naleving van essentiële onderdelen op te 
schorten zou moeten inhouden dat de Gemeenschap in speciale spoedgevallen 
onmiddellijk kan optreden. 
4. Aanpak met betrekking tot de onderhandelingen 
Overeenkomstig de conclusies van de Raad Algemene Zaken van 26 februari behoeven 
de onderhandelingen met de drie landen niet tegelijk te beginnen. Te zijner tijd zal een 
grondige politieke inschatting met betrekking tot elk land moeten worden gemaakt 
voordat de onderhandelingen kunnen starten, met inachtneming van de relevante 
voorwaarden en de noodzaak om in de bilaterale betrekkingen van de Europese Unie met 
elk van de drie landen het noodzakelijke evenwicht te bewaren. Volledige en definitieve 
naleving van de bepalingen van de overeenkomsten van Dayton/Parijs en, waar van 
toepassing, Erdut (Oost-Slavonië), de bereidheid om open en op samenwerking 
gebaseerde betrekkingen aan te knopen met hun buren en (wat de FRJ betreft) de 
toekenning van een grote mate van autonomie aan Kosovo zijn absolute voorwaarden 
voordat onderhandelingen met een van de drie staten kunnen beginnen. Het aangaan van 
contractuele betrekkingen met de Europese Unie mag geen van de partijen aanmoedigen 
zijn verplichtingen krachtens deze overeenkomsten minder serieus te nemen. Het gehele 
onderhandelingsproces moet dus vergezeld gaan van een inschatting van relevante 
politieke ontwikkelingen die zouden kunnen doorwerken in de vordering van de 
onderhandelingen of de inhoud van de overeenkomsten. Ook bereidheid tot het sluiten 
en uitvoeren van overeenkomsten om in Lid-Staten verblijvende vluchtelingen weer in 
hun land toe te laten zal een voorafgaande voorwaarde zijn voor de totstandkoming van 
overeenkomsten met de Gemeenschap. 
De bovenvermelde gemeenschappelijke beginselen zullen aan elk van de drie landen 
worden uitgelegd. Voordat de overeenkomsten worden gesloten zal men moeten nagaan 
in hoeverre deze landen zich aan de algemene en specifieke voorwaarden hebben 
gehouden en hun verbintenissen zijn nagekomen. 
Het is nog niet zeker wanneer onderhandelingen met elk van de drie landen kunnen 
beginnen, laat staan voltooid kunnen worden. De voorbereidende gesprekken en de 
eigenlijke onderhandelingsfase zullen worden benut om de vrede in de regio te 
consolideren. Ondertussen zou de Europese Unie haar beleid met betrekking tot deze 
landen ook op het aspect regionale samenwerking moeten richten. De studie van de 
Commissie over de economische betrekkingen tussen de onder de regionale aanpak 
vallende landen is een belangrijk element dat bij toekomstige acties in aanmerking dient 
te worden genomen. Bij projecten en programma's die in het kader van PHARE of 
Verordening (EEG) nr. 1628/96 van de Raad worden gefinancierd zou dit aspect 
bijzondere nadruk moeten krijgen. De Gemeenschap zal binnen de WTO onderhandelen 
om een ontheffing te krijgen voor preferentiële overeenkomsten met de betrokken landen. 
Tevens zal zij een inschatting maken van de werkelijke behoeften van deze landen met 
het oog op hun economisch herstel en de met de IFI's overgekomen structurele 
aanpassingsprogramma's, en zou daarop gunstig kunnen reageren indien aan de 
noodzakelijke voorwaarden is voldaan. Al deze activiteiten zullen helpen om de weg te 
banen voor toekomstige contractuele betrekkingen met de Europese Unie. 
10 
BIJLAGE 
Betreft: 
Albanië : 
FYROM: Stand van de betrekkingen met de landen waarvoor de regionale 
aanpak geldt 
Niet-preterentiële handels- en samenwerkingsovereenkomst van 
1 december 1992, zonder Financieel Protocol. 
(Aanpassingsclausule : "De overeenkomst zal bijdragen tot 
vorderingen op weg naar het doel om te zijner tijd, wanneer de 
voorwaarden zijn vervuld, een associatieovereenkomst te sluiten, 
en tot verdere ontwikkeling van de betrekkingen tussen hen". 
Geen verwijzingen naar regionale samenwerking. Gezamenlijke 
verklaring over politieke dialoog. 
Textielovereenkomst van 1 januari 1993 
ASP 
PHARE (sinds 1992) 
Preferentiële samenwerkingovereenkomst, geparafeerd op 
20 juni 1996, met Financieel Protocol. (Aanpassingsclausule : de 
overeenkomstsluitende partijen wensen hun contractuele 
betrekkingen zo snel mogelijk te versterken, met volledige 
inachtneming van de; aspiraties van de FYROM inzake een 
geavanceerde relatie niet de Europese Unie. Artikel 45 spreekt 
over aspiraties "inzake een geavanceerde relatie in de richting van 
een associatie met de Europese Unie". De bereidheid van de 
FYROM om samenwerkings- en goede nabuurbetrekkingen met 
andere landen van de regio aan te gaan is een belangrijke factor 
in de ontwikkeling van de betrekkingen" met de Gemeenschap. 
Gezamenlijke verklaring over politieke dialoog, ook in regionaal 
verband. Â 
Overeenkomst op vervoergebied, geparafeerd op 20 juni 1996 
Binnenkort onderhandelingen voor een textielovereenkomst en een 
overeenkomst over wijn en sterke drank 
Preferentiële invoerregeling, ASP (alleen landbouwprodukten) 
PHARE (sinds 1996) 
Bosnië-Herzegovina : 
Preferentiële invoerregeling, ASP (alleen landbouwprodukten) 
PHARE (sinds 1996) 
11 
Kroatië : - Preferentiële invoerregeling, ASP (alleen voor landbouwprodukten) 
PHARE (sinds 4 augustus 1995 opgeschort) 
Federale Republiek Joegoslavië geen 
12 

'•-ISSN 0254-1513 
COM(96) 476 def. 
DOCUMENTEN 
NL il 
Catalogusnummer : CB-CO-96-494-NL-C 
ISBN 92-78-09775-6 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeensehappen 
L-2985 Luxemburg