1.INLEIDING

Een diepere en eerlijkere interne markt is een van de topprioriteiten van Europa. Om deze doelstelling te realiseren heeft de Unie een kader nodig voor een doeltreffende en efficiënte samenwerking tussen de belastingdiensten van de lidstaten. De Europese Unie en haar lidstaten verbinden zich ertoe de strijd tegen grensoverschrijdende belastingfraude, -ontduiking of -ontwijking op te drijven en zijn vastberaden om te garanderen dat winsten worden belast waar ze worden gemaakt. Een doeltreffende uitvoering op het terrein is echter essentieel om ervoor te zorgen dat de beleidsmaatregelen slagen.

Administratieve samenwerking is van cruciaal belang. 28 afzonderlijke belastingdiensten die volledig geïsoleerd werken, is geen optie. Hoewel belastingheffing nog steeds in grote mate een nationale kwestie is, wordt de economische context steeds mondialer, mobieler en digitaler. Ondernemingen kunnen winsten verschuiven over de grenzen heen, belastingbetalers kunnen inkomsten uit het buitenland ontvangen zonder daarop te worden belast en beslissingen van één lidstaat op het vlak van belastingen kunnen gevolgen hebben voor de belastinggrondslagen van andere lidstaten. Om te garanderen dat alle burgers en ondernemingen een eerlijke bijdrage leveren in het juiste land, heeft Europa nood aan een hoge graad van samenwerking tussen de lidstaten.

Sinds de goedkeuring van Richtlijn 2011/16/EU van de Raad betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van belastingen (de richtlijn of RAS) is er al veel gebeurd. Deze richtlijn is de belangrijkste ontwikkeling in het samenwerkingskader van de EU. Ze verving Richtlijn 77/799/EEG (RWB) betreffende de wederzijdse bijstand.

De verbeteringen ten gevolge van de richtlijn hadden voornamelijk betrekking op: (i) de uitbreiding van het toepassingsgebied tot alle informatie die naar verwachting van belang is, niet alleen met betrekking tot directe belastingen, maar ook tot alle indirecte belastingen uitgezonderd btw en accijnzen, (ii) de harmonisering van de EU-normen met artikel 26, leden 4 en 5, van het OESO-modelbelastingverdrag, dat onder andere de uitwisseling garandeert, ook bij gebrek aan binnenlandse belangen, (iii) de versterking van de automatische uitwisseling van inlichtingen, (iv) de bepaling van termijnen, nieuwe standaardformulieren en een beveiligd kanaal voor de uitwisseling van inlichtingen en (v) de verplichting voor de lidstaten die actief zijn in een verder reikende samenwerking met een derde land om in hetzelfde niveau van samenwerking te voorzien voor alle andere lidstaten die een dergelijke verder reikende wederzijdse samenwerking willen aangaan.

Om de specifieke uitdagingen voor de belastingdiensten van de lidstaten aan te pakken, werd de richtlijn ondertussen vier keer gewijzigd door middel van wijzigingsrichtlijnen, met als doel de administratieve samenwerking tussen lidstaten te versterken. Bij Richtlijn 2014/107/EU (RAS2) werd de automatische uitwisseling van inlichtingen over financiële rekeningen geïntroduceerd; Richtlijn 2015/2376/EU (RAS3) heeft betrekking op de automatische uitwisseling van fiscale rulings en voorafgaande verrekenprijsafspraken; Richtlijn 2016/881/EU (RAS4) betreft de automatische uitwisseling van landenrapporten en Richtlijn 2016/2258/EU (RAS5), die in tegenstelling tot de vorige wijzigingsrichtlijnen geen uitbreiding van het toepassingsgebied van de automatische uitwisseling van inlichtingen inhoudt, maar ervoor zorgt dat de belastingdiensten toegang hebben tot inlichtingen over de uiteindelijke begunstigden, die worden verzameld overeenkomstig de antiwitwaswetgeving. Figuur 1 geeft de evolutie doorheen de tijd weer.

Figuur 1: Goedkeuring en toepassing van de belangrijkste bepalingen voor administratieve samenwerking op het vlak van directe belastingen

2.HET VERSLAG

Krachtens artikel 27 van de richtlijn moet vanaf 1 januari 2013 om de vijf jaar een verslag worden opgesteld over de toepassing van de richtlijn. Dat verslag moet worden gelezen samen met het ondersteunende werkdocument (SWD) dat werd opgesteld op basis van informatie die sinds 2013 verstrekt werd door de lidstaten aan de hand van vragenlijsten en statistische gegevens. Het SWD beschrijft de belangrijkste bevindingen van het verslag en schetst de fundamentele aspecten van een vernieuwde Europese benadering van administratieve samenwerking met het oog op een eerlijke belastingheffing in de EU.

De evaluatie heeft betrekking op alle belangrijke bepalingen van RAS die van kracht zijn. De recentere bepalingen over de automatische uitwisseling van inlichtingen die via de wijzigingsrichtlijnen werden ingevoerd in de oorspronkelijke RAS (met name RAS2, RAS3, RAS4) worden hierbij niet behandeld, aangezien op het ogenblik waarop het verslag werd opgesteld de uitwisselingen krachtens RAS2 en RAS3 nog maar pas waren gestart en deze krachtens RAS4 nog niet waren ingevoerd. Het bovenstaande diagram geeft de data van de respectievelijke eerste uitwisselingen weer.

Krachtens artikel 8 ter van de richtlijn moet een tweede verslag worden opgesteld voor 1 januari 2019; dit verslag bevat een overzicht en een evaluatie van de statistieken en inlichtingen ontvangen krachtens lid 1 van dit artikel. Het omvat statistieken over de automatische uitwisselingen krachtens artikel 8 en artikel 8 bis (m.a.w. uitwisselingen krachtens RAS1, RAS2 en RAS3 worden behandeld) over onderwerpen zoals de administratieve en andere toepasselijke kosten en baten van de automatische uitwisseling van inlichtingen, evenals de praktische aspecten die daarmee samenhangen.

De toepassing van de richtlijn en de inspanningen om de administratieve samenwerking binnen de Europese Unie te verbeteren, vertegenwoordigen de hoogste normen op het vlak van samenwerking tussen belastingdiensten wereldwijd. Toch zijn er nog een aantal problemen. Er is nog ruimte voor verdere verbeteringen aan de administratieve samenwerking om te garanderen dat de lidstaten en de Europese Unie het voortouw blijven nemen in de wereldwijde evolutie naar een eerlijker en transparanter belastingsysteem.

3.Belangrijkste bevindingen

Het SWD bevat kwalitatieve en kwantitatieve informatie over de toepassing van Richtlijn 2011/16/EU. Het behandelt de belangrijkste bepalingen van de richtlijn, in het bijzonder de verschillende vormen van uitwisseling van inlichtingen (UVI): op verzoek (UVIV), spontaan (SUVI) en automatisch (AUVI). Verder behandelt het ook andere vormen van samenwerking, zoals aanwezigheid in de administratiekantoren en deelname aan administratief onderzoek, gelijktijdige controles en verzoeken tot kennisgeving en de algemene voorwaarden voor administratieve samenwerking bij directe belastingen.

Het SWD is gebaseerd op inlichtingen en gegevens die werden ingezameld op basis van vragenlijsten en statistieken van lidstaten over hun inspanningen om de Richtlijn toe te passen en op de praktische ervaringen tijdens de samenwerking met andere lidstaten.