Nr. C 12/4 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
Advies  inzake  een Actieprogramma  van  de Gemeenschap  ten behoeve  van  de migrerende 
werknemers  en hun  gezinnen 
De tekst  waarop  de adviesaanvrage  betrekking  heeft  is niet  bekendgemaakt  in het 
Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Op 14 januari  1975  heeft  de Raad  besloten  het Economisch  en Sociaal  Comité  overeen-
komstig  de bepalingen  van  artikel  198  van  het Verdrag  tot oprichting  van  de Europese 
Economische  Gemeenschap  over  bovengenoemd  programma  te raadplegen. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voor-
noemd  onderwerp  tijdens  zijn  op 29 en 30 oktober  1975  te Brussel  gehouden 
134e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  artikel  198  van het Verdrag  tot oprichting  van 
de Europese  Economische  Gemeenschap, 
Gezien  het  verzoek  om  advies  van  de Raad  d.d. 
14 januari  1975, 
Gezien  het op 28 januari  1975  door  zijn  Bureau  geno-
men besluit,  de Afdeling  voor  sociale  vraagstukken 
met de voorbereiding  van  een  advies  en rapport  in-
zake  bovengenoemd  actieprogramma  te belasten, 
Gezien  het advies  van de Afdeling  voor  sociale  vraag-
stukken  van 17 oktober  1975, 
Gezien  het door  de rapporteur,  de heer  Purpura,  in-
gediende  rapport, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  134e  zitting 
van 29 en 30 oktober  1975,  vergadering  van 30 okto-
ber, 
Overwegende  de omvang  van  het migratieverschijn-
sel, waarbij  ongeveer  zes miljoen  werknemers,  waar-
van slechts  een derde  uit landen  van  de Gemeenschap 
afkomstig  is, alsmede  ongeveer  4 miljoen  gezinsleden 
van de werknemers  betrokken  zijn; 
Overwegende  dat aan  de vraagstukken  van  de migre-
rende  werknemers  en hun  gezinnen  studies  zijn  ge-
wijd  en te dien  aanzien  besluiten  zijn  genomen  door 
internationale  organisaties  — zoals  de I.A.O.,  de 
Raad  van  Europa  en de O.E.S.O.  — die internatio-nale juridische  teksten  hebben  opgesteld  welke  bij het 
opstellen  van  het Actieprogramma  van  de Commissie 
niet buiten  beschouwing  kunnen  worden  gelaten; 
Overwegende  dat het Economisch  en Sociaal  Comité 
meermalen,  vanaf  het tijdstip  van  zijn  oprichting,  de 
vraagstukken  van  de migrerende  werknemers  behan-
deld heeft,  in het bijzonder  bij het uitbrengen  van zijn 
adviezen  inzake  de verordeningen  en richtlijnen  be-
treffende  het vrije  verkeer  en de sociale  zekerheid  van 
de migrerende  werknemers  en de adviezen  inzake  de 
sociale  toestand  van  de Gemeenschap,  dan  wel  inzake 
vraagstukken  die een terugslag  hebben  op of samen-
hangen  met  het migratieverschijnsel; 
Overwegende  dat  het  noodzakelijk  is de huidige 
situatie  op migratiegebied,  zowel  in de emigratie-  als 
in de immigratielanden,  zo goed  mogelijk  te kennen 
met behulp  van  nauwkeurige  informatie  en statisti-
sche gegevens,  welke  laatste  volgens  een communau-
taire  methode  verzameld  en verwerkt  moeten  wor-
den; 
Nogmaals  bevestigende  dat  het  Actieprogramma 
dient  te worden  ingepast  in het kader  van  de sociale 
politiek  van  de Gemeenschap,  een  daarbij  ook  reke-
ning moet  worden  gehouden  met  de zeer  nauwe  ban-
den die tussen  het  Programma  en de werkgelegen-
heidspolitiek  en de andere  communautaire  beleids-
vormen  bestaan; 
Bevestigende  dat het dringend  noodzakelijk  is dat het 
Actieprogramma  door  de Raad  wordt  goedgekeurd, 
ten einde  de verschillende  uitvoeringsmaatregelen  te 
17.1.  76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/5 
kunnen  treffen  bij wege  van  verordeningen,  richtlij-
nen en andere  door  het  Verdrag  genoemde  voorzie-
ningen; 
Overwegende  voorts  dat  het  noodzakelijk  is de prio-
riteit  van  enkele  in het  Programma  geplande  acties 
t.o.v.  alle  overige  acties  vast  te stellen,  data  en termij-
nen aan  te geven  en over  de nodige  financiële  midde-
len te beschikken,  ten  einde  te bereiken  dat  het  Pro-
gramma  een  zeker,  concreet  en haalbaar  karakter 
heeft, 
BRENGT  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  2 stemonthoudingen  werd  goedgekeurd. 
Het Comité  hecht  zijn  goedkeuring  aan  het  Actiepro-
gramma  ten  behoeve  van  de migrerende  werknemers 
en hun  gezinnen,  onder  voorbehoud  van  de volgende 
algemene  en bijzondere  overwegingen  en voorstellen. 
I. ALGEMENE  OVERWEGINGEN  EN VOORSTELLEN 
1. HET  MIGRATIEVERSCHIJNSEL  EN  HET 
PROGRAMMA 
1.1. Vóór  alles  wil  het  Comité  er zijn  waardering 
voor  uitspreken  dat  de Commissie  dit  programma 
heeft  opgesteld  en aan  de Raad  heeft  voorgelegd,  dat 
een lange  reeks  maatregelen  en acties  van  grote  bete-
kenis  en kiesheid  ten behoeve  van  de categorie  van  de 
migrerende  werknemers  omvat  en voorstelt. 
1.2. Het  merkt  op dat  de Europese  Economische 
Gemeenschap  — de Commissie  en de Raad  — zich  er 
in al deze  jaren  voor  heeft  ingezet  duidelijke  bepalin-
gen van  het Verdrag  van  Rome  ten uitvoer  te leggen, 
zoals  de artikelen  48  en 49  (vrij  verkeer)  en 51 
(sociale  zekerheid  van  de migrerende  werknemers), 
alsmede  twee  aanbevelingen  inzake  de huisvesting  en 
de sociale  diensten. 
De vraagstukken  van  de niet-communautaire  werkne-
mers  vallen  buiten  het  werkterrein  van  de commu-
nautaire  actie.  Toch  heeft  de samenstelling  naar 
nationaliteit  van  de migrerende  werknemers  op het 
grondgebied  van  de Gemeenschap  de laatste  jaren  een 
wijziging  ondergaan  en geeft  zij thans  zelfs  een volle-
dig omgekeerd  beeld  te zien:  terwijl  het  merendeel 
van de migranten  in de eerste  tien  jaren  van  het  be-
staan  van  de E.E.G.  bestond  uit werknemers  afkom-
stig uit de Lid-Staten  (vooral  uit Italië),  maken  de 
communautaire  werknemers  in de laatste  jaren  en 
vooral  op het  ogenblik  slechts  30 % van  de migre-
rende  werknemers  uit,  terwijl  de resterende  70 % be-
staat  uit werknemers  afkomstig  uit derde  landen. 
1.3. Alvorens  het  document  van  de Commissie  in 
behandeling  te nemen,  verklaart  het  Comité  het  te betreuren  dat  dit Programma  pas  zo laat  uitgewerkt 
en voorgelegd  is. De  Gemeenschap  heeft  de beste 
jaren  van  economische  expansie  voorbij  laten  gaan 
zonder  de vraagstukken  van  de migrerende  werkne-
mers,  die toen  nog  minder  dramatisch  waren,  globaal 
aan te pakken.  Toch  heeft  het Comité  in al die jaren 
niet nagelaten  er in zijn  adviezen  inzake  de jaarlijkse 
verslagen  van  de Commissie  of inzake  de hoofdlijnen 
van een  sociale  politiek  of bij  verschillende  andere 
gelegenheden  de aandacht  van  de Commissie  en de 
Raad  te vestigen  op het belang  en de urgentie  van  de 
vraagstukken  van  de migrerende  werknemers.  Het 
migratieverschijnsel  en alle  ermee  verband  houdende 
vraagstukken  hebben  een  dusdanige  omvang  dat  ver-
dere  vertraging  in de actie  van  de Gemeenschap  niet 
kan worden  toegestaan. 
2. DE KENMERKEN  VAN  HET  COMMUNAUTAIR 
PROGRAMMA 
2.1. HET  GLOBALE  KARAKTER  VAN  HET 
PROGRAMMA 
2.1.1.  Het  Comité  is het  eens  met  de Commissie 
dat het  Actieprogramma  ten  behoeve  van  de migre-
rende  werknemers  algemeen  van  opzet  en van  uitvoe-
ring moet  zijn,  d.w.z.  alle  vraagstukken  en alle  aspec-
ten daarvan  die  deze  werknemers  betreffen  in aan-
merking  moet  nemen,  met  inbegrip  van  voorzienin-
gen van  economische,  regionale  en industriële  aard, 
alsmede  de ontwikkelingsmaatregelen  die  voor  het 
migratieverschijnsel  van  belang  zijn. 
2.1.2.  Wil  men  bereiken  dat  dit Programma  alom-
vattend  is dan  dient  men  de migratiebeweging  zowel 
kwantitatief  als kwalitatief  grondig  te kennen.  Boven-
dien  is het nodig  dat  een  concrete  en objectieve  ana-
lyse wordt  gemaakt,  niet  alleen  van  de economische 
en sociale  situatie  van  de emigratielanden,  maar  ook 
van de demografische  politiek  van  deze  landen. 
2.1.3.  Ten  slotte  moet  het  Programma,  wil  het 
alomvattend  zijn,  „alle"  migrerende  werknemers  in 
aanmerking  nemen,  d.w.z.  zowel  de communautaire 
werknemers  als die welke  uit derde  landen  afkomstig 
zijn.  Dit  betekent  niet  dat  het  onderscheid  tussen  de 
communautaire  en de niet-communautaire  werkne-
mers  wordt  opgeheven,  daar  het  Verdrag  alleen  voor 
eerstgenoemden  nauwkeurige  juridische  bepalingen 
inhoudt.  Aan  discriminatie  tussen  de communautaire 
migrerende  werknemers  en de werknemers  uit derde 
landen  op  het  vlak  van  levensomstandigheden  en 
arbeidsvoorwaarden  zal echter  geleidelijk  volledig  een 
einde  moeten  komen.  Het  Programma  zal  ook  de 
migrerende  werknemers  afkomstig  uit derde  landen 
in aanmerking  moeten  nemen;  in dit verband  zij ver-
wezen  naar  het  gestelde  in de Resolutie  van  de Raad 
van 21 januari  1974. 
Nr. C 12/6 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
2.2. DE  ECONOMISCHE  ASPECTEN  VAN  HET 
PROGRAMMA 
2.2.1.  Ter  oplossing  van  de problemen  in verband 
met de emigratie  is het zaak  uit te gaan  van  de con-
clusies  die kunnen  worden  getrokken  uit de positieve 
en de negatieve  zijden  van  de emigratiebalans  zowel 
in het  land  van  herkomst  als in het  land  van  ont-
vangst.  Het  Comité  heeft  dan  ook  waardering  voor 
de pogingen  die de Commissie  in de inleiding  van  het 
Actieprogramma  in die  richting  onderneemt  en het 
hoopt  dat de Commissie  hiermee  zal voortgaan. 
2.2.2.  Het  Comité  zou  opnieuw  willen  onderstre-
pen wat  in juni  1973  in het advies  inzake  de sociale 
toestand  van  de Gemeenschap  is gezegd,  nl. dat 
steeds  het  gevaar  aanwezig  is dat  de migrerende 
werknemers  alleen  en uitsluitend  als economische  en 
produktiefactoren  worden  beschouwd  en  dat  dit 
evengoed  de landen  betreft  die,  om in hun  behoeften 
te voorzien,  een migratiebeleid  voeren  als de emigra-
tielanden. 
2.3. DE  MAATREGELEN  IN  HET  KADER  VAN  HET 
REGIONAAL  BELEID 
2.3.1.  De  migratie  kan  nadelige  en zelfs  ernstige 
gevolgen  hebben  gehad  en thans  nog  hebben  voor  het 
economische  en produktie-evenwicht  van  de verschil-
lende  regio's  der Gemeenschap:  zij heeft  namelijk  -— 
zoals  ook  de Commissie  opmerkt  — de concentratie 
van de beschikbare  arbeidskrachten  in de centrale 
gebieden  van  de Gemeenschap  in de hand  gewerkt, 
ten koste  van  de economische  ontwikkeling  van  de 
onvoldoende  ontwikkelde  regio's.  Om  het evenwicht 
te kunnen  herstellen  moet  dus  dringend  metterdaad 
een „evenwichtig  beleid  met  betrekking  tot de ruimte-
lijke  ordening  van  Europa"  gevoerd  worden.  De 
vraagstukken  van  de  onvoldoende  ontwikkelde 
regio's  van  de  Gemeenschap  die  arbeidskrachten 
leveren  hangen  nauw  samen  met  het regionaal  beleid. 
2.3.2.  Het  Comité  herinnert  aan  het standpunt  dat 
in vroegere  adviezen  met  betrekking  tot het regionaal 
beleid  naar  voren  is gebracht  en het  bevestigt  nog-
maals  in verband  met  het verschijnsel  van  de migre-
rende  werknemers  dat  „een  grote  inspanning  moet 
worden  gedaan  met  het oog  op een industriële  decen-
tralisatie  en een  krachtig  beleid  voor  de regionale 
ontwikkeling  van het Europese  grondgebied". 
2.3.3.  In  het licht  van  deze  aspecten  moet  opnieuw 
gewezen  worden  op de noodzaak,  het scheppen  van 
arbeidsplaatsen  in de regio's  waar  arbeidskrachten 
beschikbaar  zijn  te bevorderen.  Het  is niet  voldoende 
te stellen  dat de emigratie  niet  het resultaat  van  een 
economische  dwang  mag  zijn,  maar  de uitdrukking 
moet  zijn  van  een  recht  op vrije  keuze  van  een  be-
roepswerkzaamheid;  er moeten  ook  de nodige  midde-len beschikbaar  worden  gesteld  om de arbeidsmoge-
lijkheden  te vermeerderen,  zonder  de werknemers  te 
dwingen  land  en gezin  te verlaten  ten einde  te trach-
ten elders  de kost  te verdienen. 
2.4. DE  INSCHAKELING  VAN  DE  INDUSTRIËLE,  DE 
LANDBOUW-  EN  DE  SOCIALE  POLITIEK,  EN 
VAN  DE  POLITIEK  INZAKE  ONTWIKKELINGS-
SAMENWERKING 
2.4.1.  Overtuigd  van  de juistheid  van  deze  opmer-
king  wijst  het  Comité  op het  nauwe  verband  dat 
bestaat  tussen  het migratiebeleid  en de andere  com-
munautaire  beleidsvormen,  in het bijzonder  de indu-
striële  politiek,  de landbouwpolitiek  en de politiek 
gericht  op de ontwikkelingssamenwerking.  De Com-
missie  zou  moeten  nagaan,  op welke  wijze  en met 
welke  middelen  het optreden  van  de Gemeenschap  op 
deze  gebieden  van  nut kan  zijn  bij het streven  om het 
migratieverschijnsel  binnen  de perken  te houden. 
2.4.2.  Een  belangrijke  bijdrage  kan  hier  door  het 
gemeenschappelijk  landbouwbeleid  worden  geleverd. 
Het braak  liggende  land  en de vergrijzing  van  de 
agrarische  bevolking  zijn  verschijnselen  die  in vele 
gevallen  geweten  moeten  worden  aan  het feit  dat de 
bevolking  uit  de onvoldoende  ontwikkelde  regio's 
naar  de industriecentra  wegtrekt.  Zoals  reeds  eerder 
werd  gezegd  voelen  in het bijzonder  de jonge  werkne-
mers  zich  tot het werk  en de betere  verdiensten  in de 
industrie  aangetrokken;  daarom  dient  te worden 
nagegaan  hoe  en met  welke  middelen  te verwezenlij-
ken valt  dat  de landbouw  en het  platteland  jonge 
werknemers  aantrekken  en werk  kunnen  bieden. 
2.4.3.  Ten  slotte  acht  het Comité  het een  positief 
feit dat de Raad  van  de Europese  Gemeenschappen 
aan het Actieprogramma  ten behoeve  van  de migre-
rende  werknemers  een  centrale  plaats  in de sociale 
politiek  van  de Gemeenschap  heeft  ingeruimd;  deze 
sociale  politiek  kan  namelijk  bepaalde  essentiële  in-
strumenten,  zoals  het Europees  Sociaal  Fonds  en de 
sociale  zekerheid,  ook  ten behoeve  van  de migrerende 
werknemers  en hun  gezinnen  inschakelen. 
2.4.4.  Ten  slotte  herinnert  het  Comité  eraan  dat 
een Actieprogramma  ten behoeve  van  de migrerende 
werknemers  ook  niet  gescheiden  kan  worden  van  de 
door  de Gemeenschap  op internationaal  niveau  te 
verrichten  inspanning  om tot een betere  ontwikkeling 
en tot een evenwichtige  arbeidsmarkt  in de nog  zwaar 
door  ondertewerkstelling  geteisterde  gebieden  bij te 
dragen. 
2.5. DE  DOOR  DE  MIGRANTEN  OVERGEMAAKTE 
GELDEN 
2.5.1.  Eén  van  de problemen  van  economische 
aard betreft  de regeling  van  de door  de migranten 
17. 1. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/7 
naar  huis  overgemaakte  gelden.  Er wordt  in dit ver-
band  op gewezen  omdat  dit aspect  weliswaar  door 
Verordening  (EEG)  nr. 1612/68  betreffende  het vrije 
verkeer  van  de communautaire  werknemers  is behan-
deld,  maar  een  reglementering  voor  de werknemers 
afkomstig  uit derde  landen,  behoudens  specifieke  ge-
vallen,  nog  op zich  laat  wachten. 
2.5.2.  Gezien  de huidige  situatie  op de valuta-
markt,  vestigt  het Comité  voorts  de aandacht  van  de 
Commissie  en de Raad  op de noodzaak  in dezen 
nauwkeurige  en billijke  normen  vast  te leggen,  niet 
alleen  ten  einde  de migranten  uit derde  landen  in 
staat  te stellen  hun  spaargeld  naar  hun  familie  thuis 
te sturen,  maar  ook  ten einde  te vermijden  dat door 
de schommeling  van  de wisselkoersen  en de devalua-
tie van  bepaalde  munteenheden  het  overgemaakte 
geld waarvoor  de migrerende  werknemer  grote  offers 
heeft  gebracht  in absolute  waarde  vermindert  en niet 
meer  aan het beoogde  doel  beantwoordt. 
3. DE  MAATREGELEN  VAN  DE  GEMEENSCHAP 
TEN  BEHOEVE  VAN  DE  MIGRERENDE 
WERKNEMERS 
3.1. DE  VRAAG  OF  DE  MAATREGELEN  VAN  HET 
ACTIEPROGRAMMA  EEN  CONCRETE  INHOUD 
HEBBEN  EN  TIJDIG  ZIJN  VOORGESTELD 
3.1.1.  Het  Comité  is van  oordeel  dat het noodza-
kelijk  is in het Actieprogramma  niet  alleen  concrete 
acties  aan  te geven,  maar  tevens  en vooral  data  en 
termijnen  vast  te stellen  voor  de tenuitvoerlegging 
van de verschillende  maatregelen.  Zolang  geen  con-
crete  voorstellen  worden  gedaan  en geen  data  en 
uiterste  termijnen  voor  de uitvoering  ervan  worden 
vastgelegd,  kan  niet  van  een  echt  sociaal  beleid  van 
de Gemeenschap  gesproken  worden. 
3.2. DE  PRAKTISCHE  TENUITVOERLEGGING  VAN 
DE VOORSTELLEN  EN  DE  JURIDISCHE  MID-
DELEN 
3.2.1.  Naar  de mening  van  het  Comité  doet  zich 
hier een  juridisch  probleem  voor,  dat  aan  de hand 
van de bepalingen  van  het Verdrag  opgelost  kan  wor-
den. Het  meent  nl. dat wanneer  het  Verdrag  nauw-
keurige  voorschriften  geeft  men  daarvan  uit dient  te 
gaan.  Zo dient  men  zich  met  betrekking  tot het vrije 
verkeer  op de artikelen  48 en 49, met  betrekking  tot 
de sociale  zekerheid  op artikel  51 en met  betrekking 
tot het  Europees  Sociaal  Fonds  op de artikelen  123 
e.v. van het Verdrag  te baseren. 
3.2.2.  Wanneer  daarentegen  het  Verdrag  van 
Rome  geen  „nauwkeurige"  voorschriften  bevat  waar-
op men  zich  kan  baseren  voor  de verwezenlijking  van 
de verschillende  voorstellen,  dient  men  zich:  a) te 
baseren  op artikel  235  van  het Verdrag,  of b) over  te gaan  tot de coördinatie  van  de wettelijke  bepalingen 
en de beleidsvormen  betreffende  de migratie  van  de 
landen  van  de Gemeenschap  en de derde  landen  die 
arbeidskrachten  leveren. 
3.2.3.  Wat  de eerste  mogelijkheid  betreft  herinnert 
het Comité  eraan  dat het reeds  vele  malen  heeft  ver-
zocht,  artikel  235  van  het  Verdrag  in toepassing  te 
brengen  met  het  oog  op de verwezenlijking  van  de 
sociale  politiek,  in het bijzonder  wat  de in de artike-
len 117  en 118  genoemde  materie  betreft,  en het ver-
heugt  hem  dat  de Raad  in zijn  resolutie  van  21 
januari  1974  betreffende  een sociaal  actieprogramma 
zijn wil tot uitdrukking  heeft  gebracht  zich  op deze 
bepaling  van  het  Verdrag  te baseren.  De toepassing 
van dit artikel  bij wege  van verordeningen,  richtlijnen 
en aanbevelingen  op de migrerende  werknemers  zal 
afdoende  bewijzen  dat de inhoud  van  dit artikel  aan 
de sociale  behoeften  van  de Gemeenschap  beant-
woordt. 
3.2.4.  De  tweede  mogelijkheid  bestaat  volgens  het 
Comité  uit de coördinatie  van  de wettelijke  bepalin-
gen en de beleidsvormen  van  de Lid-Staten  en van  het 
communautair  beleid  t.a.v.  de derde  landen  op migra-
tiegebied.  De Commissie  noemt  deze  mogelijkheid  in 
haar  Programma,  wanneer  zij stelt  dat het noodzake-
lijk is dat een  coördinatie  tot stand  wordt  gebracht 
op het vlak  van  de Gemeenschap  van  het in de Lid-
Staten  gevoerde  beleid  met  betrekking  tot de migratie 
en de migranten,  en dat bij het plannen  van  commu-
nautaire  maatregelen  op andere  gebieden  met  het 
vraagstuk  van  de migratie  rekening  wordt  gehouden. 
3.2.5.  Het  Comité  maakt  van  deze  gelegenheid  ge-
bruik  om op te merken  dat,  welk  juridisch  instrument 
ook gekozen  moge  worden,  meer  in het  algemeen 
tevens  moet  worden  toegezien  op de toepassing  van 
de momenteel  reeds  van  kracht  zijnde  bepalingen  en 
de migrerende  werknemers  over  hun  huidige  rechten 
volledig  moeten  worden  ingelicht. 
4. DOELEINDEN  VAN  HET  PROGRAMMA 
4.1. DE  OPHEFFING  VAN  DISCRIMINATIES 
4.1.1.  De  Commissie  is van  oordeel  dat een van  de 
fundamentele  doeleinden  van  het  Actieprogramma 
ten behoeve  van  de migrerende  werknemers  de gelei-
delijke  opheffing  dient  te zijn  van iedere  discriminatie 
ten aanzien  van  de levensomstandigheden  en arbeids-
voorwaarden,  zulks  zowel  voor  de communautaire 
werknemers  als voor  de werknemers  afkomstig  uit de 
derde  landen. 
4.1.2.  Het  Comité  gaat  akkoord  met  de grondge-
dachte  van de Commissie;  zijns  inziens 
a) is het noodzakelijk  de nog  bestaande  verschillen 
tussen  de nationale  en de migrerende  werknemers 
Nr. C 12/8 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
van de Lid-Staten  van  de Gemeenschap  op te hef-
fen in het kader  van  de algemene  beginselen  die 
aan het  Verdrag  ten  grondslag  liggen:  gelukkig 
zijn deze  verschillen  niet  talrijk,  maar  zij verhin-
deren  de  migrerende  werknemers  zichzelf  als 
„Europese  burgers"  en „actieve  leden  van  de door 
het Verdrag  van  Rome  opgerichte  Europese  Ge-
meenschap"  te beschouwen; 
b) dient  te worden  nagegaan  of het  mogelijk  is de 
gelijke  behandeling  van  werknemers  uit de Ge-
meenschap  op bepaalde  terreinen  ook  te doen  gel-
den voor  de werknemers  uit derde  landen,  vooral 
wat betreft  de arbeidsvoorwaarden,  de beroeps-
opleiding,  de sociale  zekerheidsuitkeringen,  de 
vakbondsrechten  en de mogelijkheid  tot hereni-
ging van  het  gezin.  Bovendien  zou  moeten  wor-
den onderzocht  hoe  de aanwerving  en het verblijf 
kunnen  worden  vergemakkelijkt  voor  de werkne-
mers  uit derde  landen  die reeds  enige  tijd  in het 
land van  arbeid  wonen. 
4.1.3.  Men  dient  er zoveel  mogelijk  naar  te streven 
dat de migrerende,  zowel  communautaire  als niet-
communautaire  werknemer  zich  in het leven  van  het 
land waar  hij werkt  integreert,  op voet  van  gelijkheid 
met de nationale  werknemers.  De voorstellen  van  het 
Programma  van  de Commissie  zullen  zowel  globaal 
als elk afzonderlijk  door  het  Comité  in deze  geest 
worden  behandeld. 
4.2. DE  OPHEFFING  VAN  DE  NATIONALE  GREN-
ZEN 
4.2.1.  Voor  de verschillende  problemen  van  de 
migrerende  werknemers  zullen  veel  gemakkelijker  ge-
deeltelijke  oplossingen  worden  gevonden,  indien  men 
op korte  termijn  het begrip  „nationaal  grondgebied" 
met betrekking  tot de negen  Lid-Staten  van  de Ge-
meenschap  afschaft  en in de plaats  hiervan  één 
grondgebied,  nl. het  „communautair  grondgebied" 
instelt. 
4.2.2.  Het  betreft  hier  ongetwijfeld  een  politiek 
probleem,  dat niet  alleen  vanuit  het oogpunt  van  het 
sociaal  beleid  van  de Gemeenschap  kan  worden 
opgelost.  Zonder  enige  twijfel  vertoont  het  echter 
tevens  een technisch  aspect  in verband  met  de prakti-
sche toepassing  ervan.  Van  de andere  kant  hebben  de 
opstellers  van  het  Verdrag  reeds  gedacht  aan  een 
„communautair  grondgebied",  eerst  van  de zes  en 
later  van  de negen  Lid-Staten,  toen  zij hebben  ge-
tracht  aan  deze  eenheidsgedachte  een  eerste  concrete 
toepassing  te geven  door  het vrije  verkeer  van  perso-
nen, goederen  en kapitaal  tot stand  te brengen. 
4.2.3.  Wanneer  de gedachte  van  het communautair 
grondgebied  meer  algemeen  ingang  vindt,  zal het wat 
de communautaire  migrerende  werknemers  betreft 
bij voorbeeld  mogelijk  zijn: a) de' nog  voorkomende  discriminatie  op het terrein 
van de sociale  zekerheid  gemakkelijk  en als van-
zelfsprekend  uit de weg  te ruimen; 
b) de uit hoofde  van  de openbare  orde  en de volks-
gezondheid  vastgestelde  bepalingen  te herzien; 
c) tot  de volledige  uitoefening  van de vakbondsrech-
ten in staat  te stellen; 
d) geleidelijk  politieke  en burgerrechten  te verlenen; 
e) het  migratiebeleid  van  de verschillende  Lid-Staten 
te coördineren. 
4.3. DE  SAMENWERKING  MET  DE  BEROEPSORGA-
NISATIES 
4.3.1.  De  aanpassing  van  het Actieprogramma  ten 
behoeve  van  de migrerende  werknemers,  de nadere 
omschrijving  van  de verschillende  concrete  voorstel-
len, de vaststelling  van  de prioriteiten  in een  pro-
gramma  dat  op lange  termijn  moet  worden  uitge-
voerd  en ten  slotte  de concrete  verwezenlijking  van 
de voorgestelde  oplossingen  vereisen  samenwerking 
en overeenstemming  tussen  de Raad,  de Commissie 
en alle  betrokken  organisaties. 
4.3.2.  Anderzijds  moeten  de  Commissie  en de 
Raad  enige  communautaire  organen  raadplegen  en 
van hun  specifieke  bevoegdheid  en praktische  erva-
ring gebruik  maken,  zoals  het  Permanent  Comité 
voor  Arbeidsmarktvraagstukken,  het  Raadgevend 
Comité  voor  het  vrije  verkeer,  het  Raadgevend 
Comité  voor  de beroepsopleiding,  het  Raadgevend 
Comité  van  het Europees  Sociaal  Fonds  en het Raad-
gevend  Comité  voor  de sociale  zekerheid  van  de 
migrerende  werknemers.  Verder  is het tijd  ook  voor 
deze  speciale  sector  een beroep  op de Europese  Stich-
ting ter verbetering  van  het  leef-  en werkklimaat  te 
doen,  die met  het verrichten  van  studies  en onderzoek 
zou kunnen  worden  belast. 
4.3.3.  Indien  men  werkelijk  nuttige  resultaten  wil 
bereiken  is het  volgens  het  Comité  evenwel  nodig 
zich tevens  te verzekeren  van  de „rechtstreekse  en 
bestendige"  medewerking  van  de Europese  beroeps-
organisaties  en vooral  van  de in de verschillende  lan-
den bestaande  organisaties,  die  ter plaatse  zijn  en 
voortdurend  contact  hebben  met  de betreffende  cate-
gorieën  van  de migrerende  werknemers  zodat  zij be-
ter van  hun  behoeften  en wensen  op de hoogte  kun-
nen zijn  en in overleg  met  de nationale,  regionale  en 
lokale  autoriteiten  hier  nuttig  werk  kunnen  verrich-
ten. 
4.3.4.  Het  Economisch  en Sociaal  Comité  verklaart 
zich bij dezen  bereid  zijn  medewerking  te verlenen 
zowel  bij het  vastleggen  van  de hoofdlijnen  en de 
basisbeginselen  van  het Programma  als bij het uitwer-
ken van de verschillende  concrete  voorstellen. 
17. 1. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/9 
5. DE  CONJUNCTURELE  TOESTAND  EN  DE 
MIGRERENDE  WERKNEMERS 
5.1. Tot  besluit  van  deze  overwegingen  van  alge-
mene  aard  inzake  het  Actieprogramma  zou  het 
Comité  de aandacht  van  de Regeringen  van  de Lid-
Staten  en van  de Commissie  willen  vestigen  op de 
moeilijke  situatie  waarin  de migrerende  werknemers 
en hun  gezinnen  zijn  komen  te verkeren  of nog  kun-
nen geraken  als  gevolg  van  de economische  crisis 
welke  Europa  momenteel  doormaakt. 
Het aantal  werklozen  in de negen  Lid-Staten  is de 
laatste  maanden  sterk  toegenomen,  zij het niet  in alle 
Lid-Staten  in even  grote  mate;  nieuwe  ontslagen  zijn 
aangekondigd  met  het oog  op een  herziening  van  de 
dimensie,  de structuur  of de organisatie  van de bedrij-
ven; in bepaalde  regio's  van  de Gemeenschap  hebben 
vele bedrijven  de werktijden  verkort  en keren  zij de 
werknemers  slechts  een  gedeelte  uit van  het  loon 
voor  de niet-gewerkte  uren,  in het  kader  van  een 
systeem  van  „gewaarborgd  loon",  en dit in de meest 
uiteenlopende  vormen.  Vaak  zijn  de eersten  die van 
deze  situatie  de dupe  worden  de migrerende  werkne-
mers,  waarvan  er velen  ontslagen  zijn  of voor  ontslag 
moeten  vrezen. 
5.2. Om  aan  deze  situatie  het hoofd  te bieden  en 
hierin  verbetering  te brengen,  dienen  met  spoed  alle 
maatregelen  te worden  getroffen,  waardoor  op zo 
kort mogelijke  termijn  een  herstel  van  de produktie-
activiteit  bereikt  kan  worden.  Tevens  dienen  in de 
nationale  wetgevingen  de bepalingen  te worden  toe-
gepast  die zijn  vervat  in Richtlijn  nr. 75/129/EEG  van 
17 februari  1975  inzake  de onderlinge  aanpassing  van 
de wettelijke  regeling  van  het collectief  ontslag  in de 
Lid-Staten,  waarover  het  Economisch  en Sociaal 
Comité  op 27 juni  1973  gunstig  advies  heeft  uitge-
bracht. 
5.3. Vanuit  sociaal  oogpunt  acht  het Comité  het in 
ieder  geval  dringend  noodzakelijk: 
a) dat  de Verordeningen  (EEG)  nr. 1408/71  en nr. 
574/72  van  de Raad  tot toepassing  van  de regelin-
gen van  sociale  zekerheid  op werknemers  in loon-
dienst  en hun  gezinnen  die  zich  binnen  de Ge-
meenschap  verplaatsen  opnieuw  in behandeling 
worden  genomen,  ten einde  onverwijld  de beper-
kingen  op te heffen  die gelden  m.b.t.  de toeken-
ning  van  de  werkloosheidsuitkeringen  en  de 
werkloze  communautaire  migranten  op voet  van 
gelijkheid  met  de nationale  werklozen  te behande-
len; 
b) dat  door  de Raad  een  resolutie  wordt  vastgesteld, 
waarbij  de Lid-Staten  worden  verzocht  ten spoe-
digste  een  programma  voor  te bereiden  en ten 
uitvoer  te leggen  voor  het  verlenen  van  sociale 
steun  aan  de  communautaire  werknemers  die 
wegens  de economische  moeilijkheden  het  land van ontvangst  verlaten  om  naar  hun  eigen  land 
terug  te keren; 
c) dat  door  de Raad  een  resolutie  wordt  aangeno-
men,  waarbij  de Lid-Staten  worden  verzocht  de 
bilaterale  overeenkomsten  met  veel  soepelheid  toe 
te passen,  ten einde  aan  de migrerende  werkne-
mers  uit derde  landen  in dezelfde  mate  en op 
dezelfde  voorwaarden  als aan  de communautaire 
werknemers  werkloosheidsuitkeringen  toe te ken-
nen. 
II. BIJZONDERE  OVERWEGINGEN  EN 
VOORSTELLEN 
6. OPMERKINGEN  VOORAF 
6.1. Alvorens  de verschillende  in het  Actiepro-
gramma  vervatte  punten  te behandelen  wil  het 
Comité  er nogmaals  — mede  in samenhang  met  het-
geen  in het voorgaande  is gesteld  — op wijzen  dat 
het opheffen  van  iedere  discriminatie,  en dus  de ge-
lijke  behandeling,  althans  op het  ogenblik  en in de 
nabije  toekomst,  niet  wil zeggen  dat er ook  eenslui-
dende  verordeningen  voor  communautaire  en uit 
derde  landen  afkomstige  werknemers  zullen  worden 
goedgekeurd. 
6.2. Vooral  op het gebied  van  het vrije  verkeer,  de 
sociale  zekerheid  van  de migrerende  werknemers,  de 
politieke  en burgerrechten,  zullen  er zowel  wat  de 
rechtsbronnen  als de inhoud  van  de reeds  goedge-
keurde  of nog  goed  te keuren  regelingen  betreft,  ver-
schillen  kunnen  en misschien  moeten  blijven  bestaan. 
6.3. Wel  dienen  communautaire  en niet-commu-
nautaire  werknemers  op gelijke  voet  te worden  be-
handeld  op het vlak  van  de arbeidsverhoudingen,  de 
lonen,  de arbeidsvoorwaarden  (duur,  wekelijkse  rust-
periode,  betaalde  vakantie,  de beroepsanciënniteit,  de 
bescherming  van  de rechten  van  de vrouw,  enz.),  de 
collectieve  arbeidsovereenkomsten,  de  sociale  bij-
stand,  de huisvesting,  de sociale  voorzieningen  enz., 
de beroepsopleiding  en de scholing  in het algemeen 
en de arbeidsveiligheid  en -hygiëne;  aldus  zou  het 
mogelijk  zijn  daadwerkelijk  en concreet  een  einde  te 
maken  aan  iedere  discriminatie  op dit gebied. 
7. VRIJ  VERKEER  VAN  WERKNEMERS  EN  ENKELE 
DAARUIT  VOORTVLOEIENDE  RECHTEN 
7.1. HET  VRIJE  VERKEER 
7.1.1.  In  de resolutie  van  de Raad  van  de Europese 
Gemeenschappen  d.d.  21 januari  1974  wordt  duide-
lijk gesteld  dat het Actieprogramma  t.b.v.  de migre-
rende  werknemers  in het  bijzonder  gericht  dient  te 
zijn op „de  verbetering  van  de voorwaarden  voor  het 
vrije  verkeer  van  de werknemers  der Lid-Staten  in de 
Gemeenschap". 
Nr. C 12/10 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17. 1. 76 
7.1.2.  Het  Comité  wijst  op de rechtsbronnen  die 
deze  materie  regelen  — te weten  de artikelen  48 en 
49 van  het Verdrag,  Verordening  (EEG)  nr. 1612/68 
van de Raad  en Richtlijn  nr. 68/360/EEG  van  de 
Raad  betreffende  de „opheffing  van  de beperkingen 
van de verplaatsing  en het verblijf  van  de werknemers 
en hun  gezinnen  binnen  de Gemeenschap"  van  15 
oktober  1968  — en merkt  op dat de huidige  bepalin-
gen een drastische  vernieuwing  inhouden  ten opzichte 
van de vroegere  systemen,  die gefundeerd  waren  op 
bilaterale  of multilaterale  overeenkomsten  of verdra-
gen en op grond  waarvan  de nationale  arbeidsmarkt 
een preferentiële  behandeling  genoot.  In feite  wordt 
het begrip  „migrerende  werknemer"  door  de  in 
bovengenoemde  verordeningen  vastgelegde  voor-
schriften  vervangen  door  de omschrijving:  „uit  een 
Lid-Staat  afkomstige  werknemer  die  zich  naar  het 
grondgebied  van  een  andere  Lid-Staat  begeeft  op 
zoek  naar  werk  of om een  arbeidsplaats  te bezetten", 
die meer  in de geest  van het Verdrag  van Rome  is. 
7.1.3.  Dit  betekent  echter  niet  — en het  is goed 
hierop  te wijzen  — dat  de communautaire  werkne-
mer zijn  nationaliteit  verliest  en daarvoor  een  „Euro-
pees staatsburgerschap"  in de plaats  krijgt;  de geo-
grafische  eenwording  van  de negen  Lid-Staten  houdt, 
behalve  het  vrije  verkeer,  ook  de opheffing  in van 
iedere  discriminatie  op grond  van  nationaliteit  inzake 
tewerkstelling,  bezoldiging  en de andere  arbeidsvoor-
waarden,  met  inbegrip  van  de sociale  zekerheid.  Wel 
blijft  de werknemer  onderdaan  van  de Lid-Staat  waar-
uit hij afkomstig  is: hij is een  communautaire  werk-
nemer,  wiens  status  een  steeds  meer  communautair 
karakter  zal dragen  naarmate  de harmonisatie  van  de 
nationale  wetgevingen  op sociaal  gebied,  zoals  be-
doeld  in de artikelen  117  en 118  van  het  Verdrag, 
verder  zal worden  verwezenlijkt  en toegepast;  het is 
dus nog  niet  zover  dat de communautaire  werknemer 
een „communautair  staatsburger"  of, zo men  wil,  een 
„Europees  staatsburger"  is. 
7.1.4.  Zonder  enige  twijfel  worden  de  huidige 
nationale  wetgevingen  met  betrekking  tot de rechts-
positie  van  vreemdelingen,  door  de „status"  van  de 
Europese  werknemer,  die stellig  geheel  beantwoordt 
aan de voorschriften  voor  het vrije  verkeer,  wel enigs-
zins in hun  werkingssfeer  beperkt,  doch  beslist  niet 
buiten  werking  gesteld.  Stellig  geldt  deze  wetgeving, 
die de Commissie  in haar  Programma  als bijzonder 
restrictief  betitelt,  meer  voor  uit derde  landen  afkom-
stige  werknemers,  dan  voor  communautaire  werkne-
mers,  maar  deze  zouden  hier,  zij het slechts  in geringe 
mate,  toch  de nadelige  gevolgen  van  kunnen  onder-
vinden. 
Daarom  wenst  het  Comité  nogmaals  te bevestigen, 
wat het reeds  in zijn  advies  inzake  het Sociaal  Actie-
programma  van  29 november  1973  stelde,  nl. dat 
indien  onrechtvaardige  besluiten  van  de verantwoor-
delijke  overheden  met  betrekking  tot vreemdelingen niet worden  uitgesloten  door  de desbetreffende  wet-
gevingen  van  de Lid-Staten,  deze  overal  in de Ge-
meenschap  in een liberale,  constitutionele  en democra-
tische  geest  dienen  te worden  herzien.  . 
7.1.5.  De  Commissie  erkent  dat  er nog  steeds 
moeilijkheden  zijn,  die een  volledige  toepassing  van 
het beginsel  van  het vrije  verkeer  in de weg  staan;  zo 
ontbreekt  het communautaire  werknemers,  die werk 
zoeken  in de Gemeenschap,  aan  volledige  voorlich-
ting over  de in de Gemeenschap  openstaande  arbeids-
plaatsen  en over  de vereiste  kwalificaties:  de Com-
missie  voegt  hieraan  toe  dat  de daadwerkelijke  toe-
passing  van het Europees  systeem  voor  de mededeling 
van aanbiedingen  van  en  aanvragen  om  werk 
(SEDOC)  voor  het einde  van  het eerste  halfjaar  van 
1975  was  gepland. 
Het Comité  is bijzonder  ingenomen  met  dit initiatief 
van de Commissie  en het zou  willen  dat dit zo spoe-
dig mogelijk  in praktijk  werd  gebracht,  al vreest  het 
ook dat  dit in plaats  van  30 juni  wel  31 december 
1975  zal worden.  % 
7.1.6.  Het  Comité  wenst  nogmaals  te wijzen  op 
datgene  wat  het reeds  bij verschillende  gelegenheden 
in dit verband  heeft  gesteld,  toen: 
a) het  zich  heeft  uitgesproken  voor  een  werkgelegen-
heidsbeleid,  dat  erop  gericht  is vraag  en aanbod 
op de arbeidsmarkt  zo goed  mogelijk  op elkaar  af 
te stemmen; 
b) het  heeft  gesteld  dat het vrije  verkeer  van  werkne-
mers  in het kader  van  een  progressief  werkgele-
genheidsbeleid  moet  worden  beschouwd  als een 
individueel  recht  van de werknemers; 
c) het  zijn  misnoegen  heeft  uitgesproken  over  het 
gebrek  aan  doelmatigheid  van  de mechanismen 
voor  het op elkaar  afstemmen  van  vraag  en aan-
bod op de arbeidsmarkt,  die praktisch  niet  heb-
ben gefunctioneerd,  en erop  heeft  gewezen  dat 
van deze  mechanismen  een  beter  gebruik  dient  te 
worden  gemaakt,  waarbij  rekening  dient  te wor-
den gehouden  met  de opgedane  ervaringen. 
7.1.7.  Bovendien  wenst  het Comité  van  deze  gele-
genheid  gebruik  te maken  om 
a) erop  te wijzen  dat  het  nuttig  en wellicht  ook 
noodzakelijk  is een  lijst  van  werkzaamheden  en 
beroepen  op te stellen,  ten einde  de uitwisseling 
van gegevens  over  vraag  en  aanbod  op  de 
arbeidsmarkt,  met  het oog  op de compensatie  er-
van op communautair  niveau,  gemakkelijker  te 
doen  verlopen; 
b) de Commissie  aan  te bevelen  het  Raadgevend 
Comité  voor  het vrije  verkeer  regelmatiger  bijeen 
te roepen,  ten einde  het standpunt  van  de betrok-
ken beroepscategorieën  te kunnen  vernemen  over 
17.1.  76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen  Nr.  C 12/11 
vraagstukken  die  zich  i.v.m.  de toepassing  van 
Verordening  (EEG)  nr. 1612/68  voordoen  en bij 
de oplossing  ervan  hiermee  rekening  te houden. 
7.2. DE  PRIORITEIT  VAN  DE  COMMUNAUTAIRE 
ARBEIDSKRACHTEN 
7.2.1.  Door  de  invoering  van  een  doeltreffend 
systeem  van  verspreiding  van  informatie  betreffende 
de werkgelegenheid  en een  doelmatig  mechanisme 
om vraag  en aanbod  op de arbeidsmarkt  optimaal  op 
elkaar  af te stemmen,  zou  — zo stelt  de Commissie  in 
haar  Programma  — de praktische  toepassing  van  het 
beginsel  van  de communautaire  voorrang  moeten 
worden  vergemakkelijkt.  Het  Economisch  en Sociaal 
Comité  is dezelfde  mening  toegedaan. 
7.2.2.  Het  Comité  merkt  op dat  het  beginsel  van 
de communautaire  voorrang  gehandhaafd  en toege-
past moet  worden.  Uit  een  Lid-Staat  afkomstige 
werknemers  moeten  dezelfde  behandeling  als  de 
nationale  werknemers  genieten  ten  opzichte  van 
arbeidskrachten  uit derde  landen.  Hierdoor  zullen  zij 
werkelijk  het gevoel  kunnen  hebben  „communautair 
werknemer"  te zijn  en niet  slechts  onderdaan  van  een 
bepaalde  Lid-Staat.  Ook  langs  deze  specifieke  weg 
komen  het Europese  bewustzijn  en de bereidheid  om 
aan een  verenigd  Europa  mede  te werken  tot ont-
plooiing. 
Bovendien  is het van  oordeel  dat dit beginsel  — ge-
zien de huidige  situatie,  die door  hevige  spanningen 
op de  communautaire  arbeidsmarkt  gekenmerkt 
wordt  — niet  alleen  voor  de toegang  tot het arbeids-
proces,  maar  ook  voor  de zekerheid  van  de betrek-
king dient  te gelden:  met  het oog  hierop  verzoekt  het 
de Commissie  zo  spoedig  mogelijk  nauwkeurige 
voorstellen  te formuleren.  Daarentegen  zal  de be-
scherming  van  de  belangen  van  de  werknemers 
afkomstig  uit derde  landen  in het  kader  van  het 
immigratiebeleid  en in overeenstemming  met  de reso-
lutie  van  de Raad  van  21 januari  1974  verwezenlijkt 
moeten  worden. 
7.3. HET  RECHT  OM  OP  HET  GRONDGEBIED  VAN 
EEN  ANDERE  LID-STAAT  VERBLIJF  TE  HOU-
DEN 
7.3.1.  Nauw  verwant  aan  het recht  om zich  vrij  in 
de gehele  Gemeenschap  te bewegen,  is het recht  om 
verblijf  te houden  op het  grondgebied  van  een  Lid-
Staat  na aldaar  een  bepaalde  werkzaamheid  te heb-
ben uitgeoefend.  Deze  kwestie  is zowel  voor  werkne-
mers  in loondienst  van  belang,  als voor  zelfstandigen, 
welke  op basis  van  het recht  van  vestiging  of het vrij 
verlenen  van  diensten  een  bedrijvigheid  hebben  uit-
geoefend  in een  ander  land  dan  hun  land  van  her-
komst. In haar  Actieprogramma  stelt  de Commissie  voor,  de 
ten behoeve  van  de zelfstandigen  voorgestelde  rui-
mere  rechten,  die  zijn  vastgelegd  in Richtlijn  nr. 
75/34/EEG  van  de Raad  van  17 december  1974  be-
treffende  het recht  van  onderdanen  van  een  Lid-Staat 
om verblijf  te houden  op het  grondgebied  van  een 
andere  Lid-Staat  na er een werkzaamheid  anders  dan 
in loondienst  te hebben  uitgeoefend,  ook  op de com-
munautaire  werknemers  van  toepassing  te maken. 
Bijzonder  interessant  is de mogelijkheid  om de perio-
de welke  de zelfstandige  in militaire  dienst  moet 
doorbrengen  niet  als onderbreking  van  het verblijf  te 
beschouwen. 
7.3.2.  Het  Comité  gaat  volledig  akkoord  met  het 
voorstel  van  de Commissie,  dat voor  de communau-
taire  werknemers  en hun  gezinsleden  een  bekrachti-
ging inhoudt  van  het recht  dat zij hebben  om zich  vrij 
binnen  het grondgebied  van  de Gemeenschap  te be-
wegen. 
7.3.3.  In  dit verband  wijst  het Comité  erop  dat het 
recht  om op het grondgebied  van  een  Lid-Staat  ver-
blijf te houden  nauw  verband  houdt  met  het huisvesti-
gingsvraagstuk,  waarop  hieronder  nader  zal worden 
ingegaan;  indien  een  geïmmigreerde  werknemer 
namelijk  zijn  intrek  neemt  in door  zijn  werkgever 
gebouwde  en aan  hem  verhuurde  woongelegenheid, 
rijst bij beëindiging  van  het dienstverband  voor  hem 
en zijn  gezinsleden  het probleem,  hoe  de hun  door  de 
werkgever  ter beschikking  gestelde  woongelegenheid 
kan worden  behouden.  De  communautaire  migre-
rende  werknemers  moeten  in ieder  geval  bij beëindi-
ging van  het arbeidscontract  dezelfde  behandeling  ge-
nieten  als de nationale  werknemers  die  in dezelfde 
omstandigheden  verkeren. 
7.4. HET  PROBLEEM  VAN  DE  GERINGERE  SOCIALE 
UITKERINGEN 
7.4.1.  In  haar  Programma  moet  de Commissie 
vaststellen  dat er ook  tussen  de nationale  werknemers 
en de communautaire  migrerende  werknemers  nog 
geen  totale  gelijkheid  van  behandeling  ten  aanzien 
van de levensomstandigheden  en de arbeidsvoorwaar-
den bereikt  is, aangezien  er op dit gebied  nog  ver-
schillende  leemten  en tekortkomingen  bestaan.  Om 
hier iets  aan  te doen  stelt  zij voor,  ook  uit andere 
Lid-Staten  afkomstige  werknemers  en hun  gezinsle-
den in het  genot  te stellen  van  sociale  uitkeringen 
welke  niet  rechtstreeks  verband  houden  met  de uit-
oefening  van  een  werkzaamheid  in loondienst  en die 
momenteel  alleen  aan  de eigen  ingezetenen  worden 
toegekend.  Bij wijze  van  voorbeeld  worden  hier  ge-
noemd:  tarief  reducties  vopr  het openbaar  vervoer,  de 
financiële  steunverlening  aan  kinderrijke  gezinnen 
(onafhankelijk  van  de gezinstoelagen),  de speciale 
hulpverlening  aan  gehandicapten  (onafhankelijk  van 
de sociale  zekerheidsuitkeringen),  enz. 
Nr. C 12/12 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
Het Comité  stemt  volledig  in met  het voorstel  van  de 
Commissie:  niet  alleen  worden  de tussen  de nationale 
en communautaire  werknemers  bestaande  verschillen 
in behandeling  hierdoor  uit de weg  geruimd  — discri-
minaties  waaronder  de communautaire  werknemers 
vaak  zeer  te lijden  hebben  omdat  deze  diep  ingrijpen 
in het dagelijkse  leven  — maar  ook  wordt  door  de 
goedkeuring  van  dit voorstel  een  concrete  betekenis 
aan het  begrip  „communautaire  werknemer"  gege-
ven, waardoor  de grenzen  tussen  de negen  Lid-Staten 
in zekere  zin  ophouden  te bestaan,  allerlei  kleine 
onaangenaamheden  en dikwijls  pijnlijke  vernederin-
gen tot het verleden  gaan  behoren  en het bewustzijn 
groeit  dat  men  daadwerkelijk  tot de Gemeenschap 
behoort. 
Anderzijds  waren  al deze  uitkeringen,  die van  betrek-
kelijk  weinig  invloed  zijn  op de economie,  reeds  in 
artikel  7, lid 2, van  Verordening  (EEG)  nr. 1612/68 
geregeld,  en was  de gelijke  behandeling  van  beide 
categorieën  werknemers  op grond  van  dit  artikel 
door  het Hof  van  Justitie  reeds  bevestigd,  zodat  dit 
voorstel  van  de Commissie  niet  zozeer  een uitbreiding 
van reeds  bestaande  rechten,  doch  meer  een  juiste 
interpretatie  van  de geldende  juridische  voorschriften 
behelst.  Van  bijzonder  grote  betekenis  is daarentegen 
het feit  dat bovengenoemde  sociale  voordelen  thans 
worden  uitgebreid  tot de gezinsleden  van  de commu-
nautaire  werknemers,  vooral  na de arresten  van  het 
Hof van  Justitie.  Het  Comité  spreekt  de wens  uit dat 
de Commissie,  op basis  van  deze  rechterlijke  uitspra-
ken, steun  zal  verlenen  aan  de pogingen  van  de 
migrerende  werknemers  om  aan  de nog  bestaande 
discriminatie  een einde  te maken. 
7.5. GEZINSHERENIGING 
7.5.1.  Van  het grootste  belang  is het voorstel  van 
de Commissie,  er bij de Lid-Staten  op aan  te dringen 
dat zij „uitdrukkelijk  toestemming  geven  tot de over-
komst  van  ieder  familielid  van  een  migrerende  werk-
nemer  dat  te zijnen  laste  komt  of in het  land  van 
herkomst  bij hem  inwoonde". 
7.5.2.  Het  Comité  herinnert  eraan  dat deze  materie 
thans  in het kader  van  de Europese  Economische  Ge-
meenschap  is geregeld  bij wege  van  artikel  10 van 
Verordening  (EEG)  nr. 1612/68,  op grond  waarvan 
de communautaire  werknemer  het  recht  heeft  zich 
van zijn  familie  te doen  vergezellen  of deze  naar  het 
land van  tewerkstelling  te doen  overkomen,  mits  hij 
over een  woning  beschikt  die als normaal  wordt  be-
schouwd  voor  de nationale  werknemers  van  de regio 
waarin  hij tewerkgesteld  is. Genoemd  artikel  van  de 
verordening  geeft  een definitie  van het gezin  of liever 
van de samenstelling  ervan,  nl. de echtgenoot  van  de 
werknemer  en zijn  bloedverwanten  in neergaande  lijn 
beneden  de leeftijd  van 21 jaar  of die te zijnen  laste 
komen,  of de bloedverwanten  in opgaande  lijn van de 
werknemer  of van  zijn  echtgenoot  die te zijnen  laste 
komen. 7.5.3.  Behalve  deze  „strikte"  definitie  van  het  ge-
zin van  de communautaire  werknemer  bestaat  ér 
echter  nog  een andere  die ruimer  en realistischer  is en 
waaronder  eveneens  vallen  de familieleden  die  ten 
laste  van  de werknemer  komen  dan  wel  bij hem  in-
wonen. 
Naar  de mening  van  het  Comité  zou  het  gezin  dat 
toestemming  heeft  de communautaire  werknemer  te 
begeleiden  of later  over  te komen  moeten  bestaan  uit 
de echtgenote,  de minderjarige  of te zijnen  laste 
komende  kinderen,  de bloedverwanten  in opgaande 
lijn van  de werknemer  of zijn  echtgenote  en de an-
dere personen  die met  hem  familiebanden  hebben  en 
ten laste  van  de werknemer  komen  en bij hem  in-
woonden  of inwonen  in het  land  van  herkomst. 
Alleen  door  de hantering  van  deze  ruime  definitie  van 
het gezin  — die is neergelegd  in aanbeveling  nr. 151 
van juni  1975  van  de Internationale  Arbeidsconferen-
tie — kan  het  vrije  verkeer  van  de communautaire 
werknemers  vergemakkelijkt  worden. 
7.5.4.  Uiteraard  moet  op alle  gezinsleden,  volgens 
deze  nieuwe  definitie,  artikel  11 van  de vigerende 
Verordening  (EEG)  nr. 1612/68  van  toepassing  zijn, 
op grond  waarvan  zij „het  recht  hebben,  zelfs  indien 
zij niet  de nationaliteit  van  een Lid-Staat  bezitten,  om 
op het  gehele  grondgebied  van  die  Lid-Staat  iedere 
arbeid  in loondienst  te aanvaarden". 
7.6. DE VAKBONDSRECHTEN  EN  DAARMEE  VER-
BONDEN  PUBLIEKE  RECHTEN 
7.6.1.  In  haar  Actieprogramma  ten behoeve  van  de 
migrerende  werknemers  verklaart  de Commissie  dat 
het noodzakelijk  is „de  hindernissen  uit de weg  te 
ruimen  die in sommige  Lid-Staten  de uitoefening  van 
vakbondsrechten,  en met  name  het recht  van  deelne-
ming  aan  het beheer  van  publiekrechtelijke  lichamen 
in de hoedanigheid  van  vakbondsvertegenwoordiger 
en de uitoefening  van een openbare  functie  beletten". 
7.6.2.  De  verschillende  onderdelen  van  het voorstel 
van de Commissie  kunnen  beter  één  voor  één  behan-
deld worden. 
A. Vakbondsrechten 
7.6.3.  Het  Comité  is van  oordeel  dat aan  de com-
munautaire  migrerende  werknemer  vakbondsrechten 
in de meest  ruime  zin dienen  te worden  toegekend  en 
in ieder  geval  in dezelfde  mate  waarin  de nationale 
werknemers  deze  rechten  genieten:  discriminatie  op 
dit punt  is onaanvaardbaar  en in strijd  met  de verdra-
gen van  de Internationale  Arbeidsconferentie  nr. 87 
inzake  de vrijheid  van  vereniging  en nr. 98 inzake  het 
recht  op vakorganisatie  en op het sluiten  van  collec-
tieve  arbeidsovereenkomsten,  welke  verdragen  door 
de meeste  der negen  Lid-Staten  werden  geratificeerd. 
17.1.76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/13 
Onder  toepassing  van  het voorstel  van  de Commissie, 
waarmede  het Comité  zijn  instemming  betuigt,  moet 
de communautaire  werknemer  niet  alleen  kunnen 
toetreden  tot  de vakbondsorganisaties  en de vak-
bondsrechten  kunnen  uitoefenen,  met  inbegrip  van 
het stemrech):,  maar  moet  hij tevens  gekozen  kunnen 
worden  in de bestuursorganen  van  de organisatie  en, 
zo hij hiertoe  geschikt  is, vertegenwoordigende  be-
voegdheden  kunnen  uitoefenen  bij het collectief  over-
leg, bij het ontstaan,  het bespreken  en oplossen  van 
arbeidsconflicten  en bij alles  wat  zijn  beroepswerk-
zaamheid  betreft. 
B. De verkiesbaarheid  in de bedrijfsorganen 
7.6.4.  In  het  Programma  wordt  niet  gesproken 
over  het recht  van  de communautaire  werknemers  op 
verkiesbaarheid  in de vertegenwoordigende  organen 
van de werknemers  in de onderneming.  Zulks  terecht, 
omdat  deze  norm  reeds  is vervat  in artikel  8 van 
Verordening  (EEG)  nr. 1612/68,  laatste  zin van  de 
eerste  alinea  van  lid 1, waarin  wordt  verklaard  dat de 
werknemer  die onderdaan  is van  een  Lid-Staat  en op 
het grondgebied  van  een  andere  Lid-Staat  is tewerk-
gesteld  „bovendien  verkiesbaar  is in de vertegen-
woordigende  organen  van  de  werknemers  in de 
onderneming". 
7.6.5.  Het  Comité  zou  dit recht  van  de migrerende 
communautaire  werknemer  evenwel  uitdrukkelijk  be-
vestigd  willen  zien,  omdat  dit in de laatste  tijd  meer 
inhoud  heeft  gekregen  en de betekenis  ervan  in de 
toekomst  eventueel  dank  zij communautaire  rechts-
teksten,  nog  meer  zou  kunnen  toenemen. 
C. De publieke  rechten 
7.6.6.  Een  moeilijker  kwestie  is de door  de Com-
missie  voorgestelde  toekenning  van  bepaalde  publieke 
rechten  aan  de communautaire  migrerende  werkne-
mer,  zoals  het recht  van  deelneming  aan  het beheer 
van publiekrechtelijke  lichamen  en de uitoefening  van 
een openbare  functie. 
7.6.7.  Ter  wille  van  een  juiste  beoordeling  van  de-
ze kwestie  wijst  het Comité  erop  dat het niet  gaat  om 
de uitoefening  van  de openbare  functies  in het alge-
meen,  maar  alleen  om die subjectieve  rechten  en die 
functies  die  rechtstreeks  verband  houden  met  de 
uitoefening  van  een  bepaalde  werkzaamheid  en be-
roep  en dat  de toekenning  van  deze  rechten  uitslui-
tend ten doel  heeft,  discriminaties  tussen  communau-
taire  migrerende  werknemers  en nationale  werkne-
mers  te vermijden  of op te heffen;  bovendien  oefent 
de migrerende  werknemer  dit recht  uit en vervult  hij 
deze  functie  op aanwijzing  van  de vakorganisatie  en 
om haar  te vertegenwoordigen. 7.6.8.  Het  Comité  is van oordeel  dat aan  de migre-
rende  communautaire  werknemer,  net  als  aan  de 
nationale  werknemer,  het recht  moet  worden  toege-
kend  om deel  te nemen  in het beheer  van  de lichamen 
voor  sociale  zekerheid  en sociale  bijstand,  evenals  in 
de samenstelling  van  de andere  publiekrechtelijke 
organen  voor  de bescherming  van  de werknemer. 
Artikel  8 van  Verordening  (EEG)  nr. 1612/68  dient 
derhalve  te worden  herzien  en te worden  uitgebreid 
waarbij  hieraan  een  definitief  karakter  moet  worden 
gegeven.  In dit verband  meent  het  Comité  dat  de 
representatieve  beroepsorganisaties  overeenkomstig 
de wettelijke  bepalingen  die in de verschillende  Lid-
Staten  van  kracht  zijn,  over  volledige  keuzevrijheid 
moeten  beschikken  en geïmmigreerde  werknemers 
moeten  kunnen  benoemen  in de instellingen  waarin 
zij vertegenwoordigd  zijn. 
Om tot deze  oplossing  te komen  zal het nodig  zijn 
enkele  wetsbepalingen  of algemene  maatregelen  van 
bestuur  die thans  in de Lid-Staten  van  kracht  zijn  te 
wijzigen.  Hiervoor  behoeft  echter  niet  de grondwet  of 
de wetgeving  betreffende  de organisatie  of de werking 
van de publiekrechtelijke  organen  (b.v.  de nationale 
Sociaal-economische  Raden)  te worden  gewijzigd:  in 
dat geval  zou men  zich  op het terrein  van  de politieke 
rechten  begeven. 
7.7. DE ONDERLINGE  ERKENNING  VAN  DIPLOMA'S 
7.7.1.  Met  het  oog  op een  onbelemmerd  vrij  ver-
keer van  de communautaire  werknemers  wijst  de 
Commissie  in haar  Actieprogramma  met  nadruk  op 
de noodzaak  „de  onderlinge  erkenning  van  diplo-
ma's,  getuigschriften  en andere  nationale  bewijsstuk-
ken te versnellen;  voor  zover  deze  nog  niet  erkend 
zijn, wordt  nl. voor  de werknemers  uit de Lid-Staten 
de toegang  tot betrekkingen  beperkt",  omdat  men  op 
dit gebied  een aanzienlijke  achterstand  heeft. 
7.7.2.  Het  Comité  erkent  deze  achterstand,  die te 
wijten  is aan  de onzekere  houding  van  de Regeringen 
en aan  tegenwerking  van  de kant  van  de belangheb-
bende  beroepscategorieën,  en het  stemt  in met  het 
streven  van  de Commissie  het toepassingsgebied  van 
de onderlinge  erkenning  van  deze  diploma's  uit te 
breiden,  waarbij  niet  alleen  aan  diploma's  wordt  ge-
dacht  maar  tevens  aan  alle  andere  stukken  die bewij-
zen dat de houder  een  bepaalde  vakbekwaamheid  be-
zit, zodat  deze  niet  alleen  betrekking  heeft  op de 
zelfstandigen  en degenen  die een  vrij  beroep  uitoefe-
nen, maar  tevens  op diegenen  die in loondienst  een 
werkzaamheid  uitoefenen  waarvoor  een  bewijs  van 
vakbekwaamheid  wordt  vereist. 
7.7.3.  In  dit verband  wordt  geacht  dat het diploma 
of getuigschrift  of welk  ander  gelijkwaardig  bewijs-
stuk ook  op de verschillende  beroepsbekwaamheden 
betrekking  kunnen  hebben;  in deze  zin wordt  verwe-
Nr. C 12/14 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17. 1. 76 
zen naar  het advies  van  het Comité  van  27 juni  1974 
inzake  de „Ontwerp-resolutie  van  de Raad  ter vast-
stelling  van  richtsnoeren  voor  de onderlinge  erken-
ning  van  diploma's,  certificaten  en andere  titels", 
waarin  wordt  gesteld  dat  „het  genot  van  de in de 
richtlijnen  voorkomende  bepalingen  omtrent  de 
onderlinge  erkenning  van  beroepskwalificaties  dient 
te worden  uitgebreid  tot alle  werknemers  in de be-
treffende  beroepen". 
7.7.4.  Naar  de mening  van  het Comité  is zijn  ad-
vies van  24 april  1975  inzake  het „onderwijs  in de 
Europese  Gemeenschap",  waarin  de nadruk  wordt 
gelegd  op de onderlinge  erkenning  van  diploma's  en 
studieperiodes  en gesproken  wordt  van  de „academi-
sche"  erkenning,  d.w.z.  „de  gelijkwaardigheid  van 
certificaten,  diploma's  en titels  ten einde  de voortzet-
ting van  studies  mogelijk  te maken",  niet  in tegen-
spraak  met  hetgeen  in bovengenoemd  advies  van  27 
juni 1974  is gesteld,  omdat  het hier  om de organisatie 
van de universitaire  studies,  en niet  om de uitoefening 
van een werkzaamheid  in loondienst  gaat. 
7.7.5.  Het  is noodzakelijk  dat,  mede  met  het oog 
op artikel  45 van  Verordening  (EEG)  nr. 1612/68, 
zoveel  mogelijk  spoed  wordt  gezet  achter  de maatre-
gelen  van  de Commissie  en de Raad  met  het oog  op 
de onderlinge  erkenning  voor  de toegang  tot een  be-
roep  en dat zij hierbij  gebruik  maken  van  praktische 
methoden  voor  de vergelijking  van de inhoud  van  de 
vereiste  kwalificaties. 
7.8. DE  REGELING  VAN  RECHTSCONFLICTEN 
7.8.1.  De  Commissie  heeft  in haar  Actiepro-
gramma  bevestigd  dat  het  nodig  is „de  migrerende 
werknemer  te beschermen  door  een  communautaire 
verordening  waarbij  het beginsel  zou  worden  inge-
voerd  dat  bij rechtsconflicten  inzake  arbeidsverhou-
dingen  die  wetgeving  dient  te worden  toegepast 
welke  geldt  in het land  waar  de betrokkene  werkt". 
7.8.2.  De  Commissie  heeft  op 23 februari  1972  bij 
de Raad  een voorstel  voor  een verordening  inzake  het 
op arbeidsverhoudingen  binnen  de Gemeenschap  toe 
te passen  conflictenrecht  ingediend  en het  Econo-
misch  en Sociaal  Comité  heeft  ter zake  op 30 novem-
ber 1972  zijn  advies  uitgebracht. 
7.8.3.  Het  Comité  betuigt  zijn  instemming  met  het 
initiatief  van  de Commissie  in dezen  en bevestigt  het 
destijds  door  hem  uitgebrachte  advies;  het  verzoekt 
de Raad  dan  ook  het voorstel  voor  een  verordening 
in kwestie  in behandeling  te willen  nemen  en met  de 
nodige  spoed  te willen  goedkeuren,  waardoor  hij 
voor  de nodige  rechtszekerheid  zal  zorgen  en de 
mogelijkheid  zal  bieden  tot  bescherming  van  de 
migrerende  werknemer  die  zich  gedwongen  ziet  een 
beroep  op de bevoegde  juridische  instantie  te doen. 8. DE  SOCIALE  ZEKERHEID  VAN  DE  MIGRERENDE 
WERKNEMERS 
8.1. ALGEMENE  OPMERKINGEN 
8.1.1.  Het  vrije  verkeer  van  de werknemers  en de 
sociale  zekerheid  van  de werknemers  die zich  binnen 
de Gemeenschap  verplaatsen  en van  hun  gezinnen 
vormen  de twee  hoofdpijlers  van  de sociale  politiek 
van de Europese  Economische  Gemeenschap,  die is 
gebaseerd  op de artikelen  48, 49 en 51 van  het Ver-
drag  en ten uitvoer  gelegd  bij wege  van  verschillende 
verordeningen  waarin  desbetreffend  duidelijke  en 
nauwkeurige  juridische  bepalingen  zijn  vastgelegd. 
8.1.2.  Alvorens  de nieuwe  voorstellen  van  de Com-
missie  inzake  sociale  zekerheid  te behandelen  en zich 
hierover  uit te spreken,  zou  het Comité  zijn  voldoe-
ning  willen  uitspreken  over  de door  de Commissie  en 
de Raad  ontplooide  activiteiten  met  het  oog  op de 
toekenning  aan  de communautaire  migrerende  werk-
nemers  van  de sociale  zekerheidsuitkeringen.  De com-
munautaire  regeling  met  betrekking  tot deze  moei-
lijke  en delicate  materie  is bevredigend,  mits  zij wordt 
verbeterd  aan  de hand  van  de voorstellen  van  de 
Commissie  waarvan  nog  sprake  zal zijn  en van  de 
voorstellen  welke  door  de Afdeling  zullen  worden 
geformuleerd. 
8.1.3.  Het  Comité  wil er nogmaals  op wijzen  dat 
men op het stuk  van  sociale  zekerheid  een  duidelijk 
onderscheid  moet  maken  tussen  de communautaire 
regeling  voor  de migrerende  werknemers  van  de 
negen  Lid-Staten,  die bij wege  van  speciale  verorde-
ningen  is vastgelegd,  en de regeling  voor  de migre-
rende  werknemers  afkomstig  uit derde  landen  die bij 
wege  van  bilaterale  akkoorden  tussen  elke  Lid-Staat 
en elk derde  land  is tot stand  gekomen. 
8.2. DE  SOCIALE  ZEKERHEID  VAN  DE  COMMU-
NAUTAIRE  WERKNEMERS 
8.2.1.  De huidige  situatie  en het  standpunt  van  de 
Commissie 
8.2.1.1.  De  sociale  zekerheid  van  de werknemers 
van de negen  Lid-Staten  der Gemeenschap  is vastge-
legd bij wege  van  Verordening  (EEG)  nr. 1408/71  van 
de Raad  van  14 juni  1971  betreffende  de toepassing 
van de stelsels  van  sociale  zekerheid  op de werkne-
mers  en hun  gezinnen  die  zich  binnen  de Gemeen-
schap  verplaatsen  en van  de toepassingsverordening 
van de Raad  (EEG)  Nr.  547/72  van  27 maart  1972, 
welke  zijn  gewijzigd  en aangevuld  door  latere  veror-
deningen  waardoor  verbetering  is gebracht  in de 
wijze  van toekenning  van de uitkeringen. 
8.2.1.2.  De  Commissie  bevestigt  in haar  Actiepro-
gramma,  dat het noodzakelijk  is verder  te gaan  en de 
17. 1. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/15 
sociale  zekerheid  van  de migrerende  werknemers  te 
versterken  „ten  einde  de nadelen  die ten aanzien  van 
de migrerende  werknemers  zijn  blijven  bestaan  op te 
heffen".  Met  het  oog  hierop  noemt  zij een  aantal 
maatregelen  die met  spoed  dienen  te worden  getrof-
fen: het Comité  zal zich  over  ieder  van  deze  maatre-
gelen  afzonderlijk  uitspreken. 
8.2.2.  Het  uniform  stelsel  voor  de uitbetaling  van  de 
gezinsuitkeringen 
8.2.2.1.  Verordening  (EEG)  nr.  1408/71  bepaalt 
dat de kinderbijslag  voor  de gezinsleden  die  in het 
land van  herkomst  zijn  gebleven  door  acht  landen 
van de Gemeenschap  aan  de werknemer  wordt  uitbe-
taald  alsof  zijn  gezinsleden  in het land  van  tewerk-
stelling  woonden;  daarentegen  worden  in één  land, 
nl. Frankrijk,  de gezinsuitkeringen  betaald  door  het 
land waar  de gezinsleden  verblijven.  Met  het doel  een 
einde  te maken  aan  de verschillen  in behandeling 
welke  voortvloeien  uit het  achterblijven  van  de ge-
zinsleden  van  de migranten  in het land  van  herkomst, 
heeft  de Commissie  een  voorstel  voor  een  verorde-
ning ingediend. 
Over  dit voorstel  heeft  het Economisch  en Sociaal 
Comité  op 24 september  1975  gunstig  advies  uitge-
bracht.  Het  kan  dit advies  bij dezen  slechts  bevesti-
gen. 
8.2.3.  De coördinatie  van  de niet  contributieregelin-
gen 
8.2.3.1.  „Behalve  sociale  zekerheidsuitkeringen  in 
engere  zin kennen  sommige  Lid-Staten  — aldus  de 
Commissie  — een  gemengde  wetgeving  die tegelijker-
tijd betrekking  heeft  op de sociale  verzekering  en de 
sociale  bijstand".  Zij vervolgt:  „communautaire  ver-
ordeningen  zijn  voor  deze  gemengde  wettelijke  voor-
schriften  ontoereikend  gebleken:  er dient  derhalve 
een specifieke  communautaire  wetgeving  te worden 
ingevoerd  om de migranten  . . . dezelfde  behandeling 
als de nationale  werknemers  genieten  ten aanzien  van 
de uitvoer  van  de onder  deze  wetgeving  vallende  uit-
kering  te waarborgen". 
8.2.3.2.  Het  Comité  betuigt  zijn  instemming  met  de 
Commissie  en verzoekt  haar  spoed  te willen  zetten 
achter  de voltooiing  van  het desbetreffende  voorstel 
voor  een  verordening  en dit zo spoedig  mogelijk  aan 
de Raad  te willen  voorleggen.  De goedkeuring  van dit 
voorstel  zou  weinig  moeilijkheden  moeten  ondervin-
den, nu het  Hof  van  Justitie  herhaalde  malen  het 
recht  van  de communautaire  migrerende  werknemer 
op genoemde  uitkeringen  heeft  erkend. 
8.2.4.  De sociale  zekerheid  van  zelfstandigen 
8.2.4.1.  De  Commissie  verklaart  in haar  Actiepro-
gramma  dat  „een  communautaire  verordening  voor migrerende  zelfstandigen  moet  worden  aangenomen". 
Bedoeld  worden  de  zelfstandige  landbouwers,  de 
ambachtslieden,  de middenstanders  en degenen  die 
een vrij  beroep  uitoefenen  die het land  van  herkomst 
hebben  verlaten  om  zich  krachtens  het  recht  van 
vestiging  of het  vrij  verrichten  van  diensten  in een 
andere  Lid-Staat  te vestigen.  De bedoelde  verordening 
zou de zelfstandigen  „ten  aanzien  van  de gelijkheid 
van behandeling,  het recht  van  samenstelling  van  ver-
zekeringstijdvakken  en de uitvoer  van  genoten  uitke-
ringen  dezelfde  rechten  moeten  bieden  als die welke 
de migrerende  werknemers  genieten". 
8.2.4.2.  Het  Comité  betuigt  zijn  volledige  instem-
ming  met  dit punt  van  het Programma  en verzoekt  de 
Commissie  het betreffende  voorstel  voor  een verorde-
ning  zo spoedig  mogelijk  bij de Raad  te willen  indie-
nen. Het  zou  erop  willen  wijzen  dat het bij verschil-
lende  gelegenheden,  namens  de belanghebbende  cate-
gorieën,  de Commissie  en de Raad  respectievelijk  om 
het voorstellen  en het goedkeuren  van  een  verorde-
ning inzake  de sociale  zekerheid  van  de zelfstandigen 
heeft  verzocht. 
8.2.4.3.  Onafhankelijk  van de keuze  van  de hiertoe 
te volgen  methode  — nl. hetzij  door  middel  van  de 
voorbereiding  van  een  afzonderlijke  en volledige  ver-
ordening,  hetzij  bij wege  van  een  verordening  hou-
dende  uitbreiding  van  het  toepassingsgebied  van  de 
twee  Verordeningen  (EEG)  nr. 1408/71  en nr. 574/72 
tot de zelfstandigen  — moeten  in deze  regeling  de 
volgende  beginselen  worden  bekrachtigd: 
i) De gelijke  behandeling  zou  onvoorwaardelijk 
moeten  zijn,  d.w.z.  zonder  voorwaarden  van 
wederkerigheid  noch  beperkingen  betreffende 
duur  van  het verblijf. 
ii) De toepasselijke  wetgeving  zou  moeten  zijn  de 
wetgeving  van de Lid-Staat  op wiens  grondgebied 
de zelfstandige  zijn beroep  uitoefent; 
iii) Het  behoud  van  de rechten  zou  moeten  worden 
verzekerd  op grond  van  het beginsel  dat de verze-
keringstijdvakken  bij  elkaar  worden  opgeteld, 
enerzijds  met  het oog  op de verkrijging  van  het 
recht  op uitkeringen  en anderzijds  met  het  oog 
op de berekening  van deze  uitkeringen; 
iv) Het  recht  op uitvoer  van  de genoten  uitkeringen 
zou, overeenkomstig  artikel  10 van  Verordening 
(EEG)  nr.  1408/71  moeten  worden  verkregen 
door  het  grondgebied  van  de andere  Lid-Staten 
met het  nationale  grondgebied  gelijk  te stellen: 
bovendien  zou  dit van  toepassing  moeten  worden 
verklaard  op het  gehele  verzekeringspakket  en 
zowel  ten  behoeve  van  de zelfstandige  als van 
zijn gezinsleden. 
Nr. C 12/16 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.76 
8.2.5.  Andere  voorgestelde  maatregelen 
8.2.5.1.  Ten  slotte  acht  de Commissie  het noodza-
kelijk  dat „geleidelijk  en zo spoedig  mogelijk  wordt 
overgegaan  tot afschaffing  van alle  andere  in de com-
munautaire  regeling  op dit  gebied  nog  bestaande 
ongelijkheden".  Ter  toelichting  zegt  zij dat het  hier 
vooral  gaat  „om  de voorwaarden  voor  de toekenning, 
de berekening  en de uitvoer  van  bepaalde  uitkeringen, 
om bepaalde  bijzondere  wijzen  van  toepassing  van 
nationale  wettelijke  voorschriften  en om de handha-
ving van  sommige  bepalingen  in bilaterale  overeen-
komsten". 
8.2.5.2.  Het  Comité  gaat  akkoord  met  de Commis-
sie en verzoekt  haar  ten  spoedigste  bij de Raad  de 
betreffende  voorstellen  voor  verordeningen  in te die-
nen. 
8.2.5.3.  Het  maakt  van  de gelegenheid  gebruik  om 
de aandacht  van  de Commissie  en de Raad  te vesti-
gen op enkele  vraagstukken  die  volgens  hem  drin-
gend  moeten  worden  opgelost: 
i) De werkloosheidsuitkeringen 
8.2.5.4.  Krachtens  de momenteel  van  kracht  zijnde 
verordeningen,  is de uitkering  voor  werkloosheid  die 
wordt  betaald  aan  degene  die blijft  wonen  in het land 
van tewerkstelling  dezelfde  als die  welke  aan  de 
werkloze  onderdaan  van  de Lid-Staat  wordt  toege-
kend.  Indien  een migrerende  werknemer  die werkloos 
wordt  na in een land  van  de Gemeenschap  werkzaam 
te zijn  geweest  echter  naar  zijn  eigen  land  wil terug-
keren  en dit ook  doet,  moet  hij ten minste  4 weken 
ter beschikking  blijven  van  de arbeidsmarkt  van  het 
bevoegde  land  om  recht  te hebben  op de werkloos-
heidsuitkeringen  en mag  hij deze  uitkeringen  slechts 
voor  een  tijd  van  ten hoogste  drie  maanden  ontvan-
gen (artikelen  69 en 71 van  Verordening  (EEG)  nr. 
1408/71).  De bevoegde  diensten  of instellingen  kun-
nen evenwel  in uitzonderingsgevallen  de periode  van 
4 weken  verkorten  en die van  drie  maanden  verlen-
gen. 
8.2.5.5.  Het  Comité  herinnert  aan  zijn  op 28 maart 
1974  uitgebrachte  advies  en merkt  ten aanzien  van  de 
eerste  eis op, dat het feit  dat de migrerende  werkne-
mer gedurende  vier  weken  ter beschikking  moet  blij-
ven van  de arbeidsmarkt  van  het  land  waar  hij 
tevoren  werkzaam  was,  mogelijk  niet  geheel  beant-
woordt  aan  de huidige  economische  en sociale  situa-
tie waarin  het niet  gemakkelijk  is om wederingescha-
keld te worden  in het arbeidsproces.  De Lid-Staten 
kunnen  gebruik  maken  van  de mogelijkheid  om  de 
periode  van vier  weken  te verkorten. 
8.2.5.6.  Wat  anderzijds  de tweede  eis betreft  beves-
tigt het Comité  het  beginsel  dat  de communautaire 
migrerende  werknemer  die  het  recht  op een  werk-loosheidsuitkering  heeft  verworven  dit,  in welke  Lid-
Staat  hij zich  ook  bevindt,  in dezelfde  omvang  en 
voor  dezelfde  duur  moet  kunnen  genieten  als wan-
neer hij nog  steeds  zou  verblijven  op het grondgebied 
van het land  waarin  hij dit recht  heeft  verworven. 
In de huidige  situatie  lijkt  de beperking  tot  drie 
maanden  van  het  genot  van  de werkloosheidsuitke-
ring die,  indien  de werknemer  in het land  van  tewerk-
stelling  was  gebleven,  voor  een veel  langere  duur  zou 
worden  uitgekeerd  het Comité  te kort. 
Het Comité  is van  mening  dat deze  termijn  ten min-
ste tot zes  maanden  moet  worden  verlengd.  Bij de 
uitbreiding  van  deze  termijn  kunnen  de Lid-Staten 
van de mogelijkheid  gebruik  maken  om  tevens  de 
periode  dat  de migrerende  werknemer  zich  ter be-
schikking  van  de arbeidsmarkt  moet  houden,  te ver-
lengen,  totdat  praktisch  vaststaat  dat wederinschake-
ling niet  mogelijk  is. 
Het Comité  is van  mening  dat de uitbreiding  van  de 
bovengenoemde  termijn  een stap  vooruit  is op de weg 
naar  gelijkberechtiging  op het  gebied  van  de werk-
loosheidsuitkeringen  tussen  nationale  werknemers  en 
communautaire  migrerende  werknemers.  Het  is nl. 
nodig,  bij de uitvoer  van  de sociale  zekerheidsuitke-
ringen  het begrip  nationaal  grondgebied  van  de negen 
Lid-Staten  van  de Gemeenschap  als verouderd  te be-
schouwen  en in plaats  hiervan  met  het begrip  van  een 
communautair  grondgebied  te werken.  De commu-
nautaire  migrerende  werknemer  die het recht  op een 
werkloosheidsuitkering  heeft  verworven  zou  dit,  in 
welke  Lid-Staat  hij  zich  ook  bevindt,  in dezelfde 
omvang  en voor  dezelfde  duur  moeten  kunnen  genie-
ten als wanneer  hij nog  steeds  zou  verblijven  op het 
grondgebied  van  het  land  waarin  hij dit recht  heeft 
verworven.  Het  Comité  verzoekt  de Commissie  na te 
gaan  welke  moeilijkheden  zich  voordoen  bij de prak-
tische  verwezenlijking  van  deze  doelstellingen  en zo 
mogelijk  passende  voorstellen  te doen. 
ii) De pensioenuitkeringen 
8.2.5.7.  Dit  vraagstuk  vertoont  twee  aspecten:  de 
hoogte  van  de pensioenuitkeringen  en de stabilisatie 
daarvan. 
a) Wat  het eerste  aspect  betreft  heeft  het Economisch 
en Sociaal  Comité  reeds  in zijn  genoemde  advies 
van 28 maart  1974  op het onlogische  en onbillijke 
karakter  van  de bepaling  van  artikel  46, lid 3, van 
Verordening  (EEG)  nr. 1408/71  gewezen,  krach-
tens welke  de uitkeringen  uit een bijzonder  stelsel 
moeten  worden  verminderd  voor  zover  het totale 
aan de werknemer  toekomende  uitkeringsbedrag 
het hoogste  theoretische  pensioen  overschrijdt. 
Het Comité  bevestigt  dit standpunt  en verzoekt  de 
betreffende  bepaling  te wijzigen,  aangezien  deze 
geenszins  in overeenstemming  is met  een  verzeke-
17.1.  76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/17 
ringsstelsel  dat op premiebetalingen  berust,  terwijl 
zij tevens  in tegenspraak  is met  de door  het Hof 
van Justitie  van  de Europese  Gemeenschap  ter 
zake  gegeven  aanwijzingen. 
b) Betreffende  het tweede  vraagstuk  is het  Comité 
van oordeel  dat aan  de pensioenen  die reeds  door 
een land  zijn  uitbetaald  een  definitief  karakter 
moet  worden  gegeven,  ten einde  te vermijden  dat 
nieuwe  berekeningen  moeten  worden  gemaakt 
wanneer,  achtereenvolgens  in verschillende  landen 
een pensioenrecht  wordt  verworven. 
iii) De definitie  van het begrip  „invaliditeit" 
8.2.5.8.  Bij  de behandeling  van  het  voorstel  voor 
de latere  Verordening  (EEG)  nr. 1408/71  heeft  het 
Economisch  en Sociaal  Comité  — in zijn  advies  van 
25 januari  1967  — verzocht,  een gemeenschappelijke 
definitie  van  de „staat  van  invaliditeit"  ten behoeve 
van de pensioenuitkeringen  op te stellen,  in plaats 
van tabellen  voor  de vergelijking  van de voor  de staat 
van invaliditeit  geldende  voorwaarden,  die de com-
munautaire  migrerende  werknemers  kunnen  benade-
len wegens  de uiteenlopende  medisch-juridische  crite-
ria die  door  de verschillende  nationale  wetgevingen 
worden  aangelegd.  In zijn  reeds  meermalen  genoemde 
advies  van  28 maart  1974  is het Comité  op dit vraag-
stuk teruggekomen  en heeft  het nogmaals  bevestigd 
dat het noodzakelijk  is „althans  op dit speciale  gebied 
van de beoordeling  van  de invaliditeit,  tot de harmo-
nisatie  van  de nationale  wetgevingen  op sociaal  ge-
bied over  te gaan,  in het kader  van  de in artikel  118 
van het  Verdrag  van  Rome  voorgeschreven  algehele 
harmonisatie". 
8.2.5.9.  Het  Comité  bevestigt  opnieuw  deze  ge-
dachte.  Het  stelt  echter  vast  dat  de concretisering 
ervan  in sommige  landen  van  de Gemeenschap  vaak 
fundamentele  wijzigingen  in het huidige  systeem  met 
zich mee  zal brengen  en slechts  na een  langdurig  en 
zorgvuldig  onderzoek  mogelijk  zal zijn;  het  beveelt 
de Commissie  aan tot dit onderzoek  over  te gaan. 
iv) De vereenvoudiging  van  de procedures 
8.2.5.10.  Het  Comité  is van  oordeel  dat mechanis-
men moeten  worden  ingesteld  of verbeterd  met  het 
doel de vereiste  procedures  voor  de toekenning  van 
het recht  op uitkeringen,  voor  de uitvoer  van  deze 
uitkeringen  en voor  de voorbereiding  en bewaring 
van de betreffende  documenten  zoveel  mogelijk  te 
vereenvoudigen. 
8.2.5.11.  Onder  verwijziging  naar  zijn  eerdere 
voorstellen  ter zake  verzoekt  het Comité,  ter vereen-
voudiging  van de documentatie, 
a) de invoering  van  een  „internationaal  verzekerings-
boekje",  waarin  behalve  de gegevens  betreffende 
de loopbaan  van  de betrokkene  in de verschil-lende  landen  van  tewerkstelling,  mede  de verkla-
ringen  betreffende  de verworven  rechten  op uitke-
ringen  (ziekte-uitkeringen,  invaliditeitsuitkeringen, 
gezinsbijlagen,  pensioenen  enz.)  zouden  moeten 
worden  genoteerd,  ten einde  tot een  betere  infor-
matie  en een vlottere  procedure  te komen; 
b) de spoedige  toepassing  van  het  systeem  van  de 
elektronische  verwerking  van  de gegevens  die met 
het oog  op de toepassing  van  Verordening  (EEG) 
nr. 1408/71  is voorgeschreven  (artikel  116  van  de 
toepassingsverordening  (EEG)  nr. 574/72); 
c) een  nieuwe  inspanning  tot verdere  vereenvoudi-
ging van de documentatie. 
8.2.6.  De werking  van  het Raadgevend.  Comité 
8.2.6.1.  Het  Comité  is van oordeel  dat de Commis-
sie de belangrijke  taak  die haar  overeenkomstig  de tot 
dusver  gedane  voorstellen  moet  worden  opgedragen 
zou kunnen  vergemakkelijken  door  een  permanent  en 
maximaal  gebruik  te maken  van  het bij Verordening 
(EEG)  nr.  1408/71  ingestelde  Raadgevend  Comité 
voor  de sociale  zekerheid  van  de communautaire 
migrerende  werknemers.  Het  Comité  betreurt  dat dit 
orgaan,  evenals  sommige  andere  organen,  de laatste 
jaren  weinig  werk  heeft  verzet,  en het  verzoekt  de 
Commissie  met  klem,  dit comité  geregeld  bijeen  te 
roepen  en vooral  om  advies  te vragen  inzake  vraag-
stukken  van  technische  aard  en de beste  wijze  om 
deze  tot een oplossing  te brengen. 
8.3. DE  SOCIALE  ZEKERHEID  VAN  DE  WERK-
NEMERS  UIT  DERDE  LANDEN 
8.3.1.  De juridische  positie 
8.3.1.1.  De  sociale  bescherming  van  de migrerende 
werknemers  die  uit  derde  landen  afkomstig  zijn 
wordt  — uiteraard  — nergens  in het Verdrag  voorge-
schreven  en geregeld:  de communautaire  verordenin-
gen inzake  de sociale  zekerheid  zijn  op deze  werkne-
mers  niet  van  toepassing.  Deze  materie  is veeleer  ge-
regeld: 
a) in internationale  arbeidsverdragen  betreffende 
sociale  zekerheid,  mits  deze  door  de betrokken 
Lid-Staten  geratificeerd  zijn; 
b) in de associatieakkoorden  tussen  de Gemeenschap 
en de verschillende  derde  landen  die  arbeids-
krachten  leveren; 
c) in de multilaterale  en de tussen  de verschillende 
Lid-Staten  en de verschillende  derde  landen  geslo-
ten bilaterale  akkoorden. 
Nr. C 12/18 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
8.3.2.  De vaststelling  van  een  communautaire  veror-
dening 
8.3.2.1.  Dit  is één  van  de meest  duidelijke  voor-
beelden  van  een  geval  waarin  het recht  met  de recht-
vaardigheid  en billijkheid  in botsing  komt.  Immers, 
de migrerende  werknemers  afkomstig  uit de derde 
landen  nemen  deel  aan  het produktieproces  van  het 
immigratieland  en betalen  de voor  „alle  werknemers" 
geldende  sociale  verzekeringspremies  naar  gelang  van 
hun loon,  evenals  sommige  belastingen.  Daarom  is 
het onbillijk  dat zij geen  recht  op de uitkeringen  ver-
werven. 
8.3.2.2.  • De Commissie  stelt  in haar  actiepro-
gramma  dat  werknemers  uit derde  landen  voor  vele 
sociale  zekerheidsuitkeringen  niet  in aanmerking 
komen.  „Andere"  — aldus  vervolgt  zij — „worden 
eerst  toegekend  nadat  een  lange  wachttijd  is vervuld. 
Recht  op kinderbijslagen  bestaat  meestal  alleen  voor 
kinderen  die in het ontvangende  land  verblijven,  ter-
wijl ter zake  van  de uitkeringen  strenge  beperkende 
voorwaarden  zijn  gesteld  ten aanzien  van  het overma-
ken ervan  naar  het buitenland.  Bij de bepaling  van  de 
aanspraken  op uitkeringen  worden  voorts  arbeidspe-
rioden  en verzekeringstijdvakken  die in diverse  Lid-
Staten  zijn  vervuld  niet  samengeteld". 
8.3.2.3.  Naar  de mening  van  het  Comité  is deze 
situatie,  ook  al valt  er juridisch  niets  op aan  te mer-
ken, uit  sociaal  oogpunt  onrechtvaardig  en moet 
hierin  ten  behoeve  van  de belanghebbende  migre-
rende  werknemers  verandering  komen;  het vindt  dat 
het tijd  is de verschillende  betrokken  staten  ertoe  te 
bewegen,  op de werknemers  afkomstig  uit derde  lan-
den een stelsel  van  sociale  zekerheid  toe te passen  dat 
aan deze  werknemers  gelijkwaardige  voordelen  toe-
kent als  die  welke  de communautaire  migrerende 
werknemers  genieten  die in dezelfde  omstandigheden 
verkeren.  Uiteraard  kan  dit niet  van  de ene dag  op de 
andere  gebeuren:  dit is een  doel  dat  geleidelijk,  in 
elkaar  snel  opvolgende  etappes  verwezenlijkt  moet 
worden.  Interessant  is dat de communautaire  regeling 
van de sociale  zekerheid  van  de uit de derde  landen 
afkomstige  migrerende  werknemers  niets  te maken 
heeft  met  het vrije  verkeer  van  deze  werknemers.  Dit 
zijn twee  geheel  verschillende  zaken:  een staat  kan  de 
immigratie  van  werknemers  uit een  derde  land  om 
economische  of politieke  redenen  beperken  of aan 
banden  leggen,  maar  kan  de betreffende  werknemers 
die zich  legaal  op zijn  grondgebied  bevinden  en er 
werkzaam  zijn  niet  de sociale  voorzieningen  en de 
sociale  bijstand  onthouden  waarvan  de nationale  en 
communautaire  werknemers  gebruik  maken. 
8.3.2.4.  Het  Comité  spreekt  zich  daarom  ten gun-
ste van  de toepassing  van  de sociale  zekerheid  op de 
migrerende  werknemers  uit derde  landen  uit en het 
steunt  de in deze  zin door  de Commissie  voorgestelde 
actie,  waarbij  het  wel  de volgende  opmerkingen 
plaatst. Dit doel  kan  in juridisch  opzicht,  in een eerste  etappe, 
worden  bereikt  door  de goedkeuring  door  de Raad 
van een  „Europees  raamakkoord"  inzake  de sociale 
zekerheid  van  de werknemers  van  de derde  landen, 
op basis  van  artikel  235  van  het Verdrag.  Dit Euro-
pees raamakkoord  zou  in het  bijzonder  bepalingen 
moeten  bevatten  betreffende  de eerbiediging  van 
minimumnormen,  waardoor  de harmonisatie  „naar 
boven"  van  de akkoorden  op basis  en in de geest  van 
de artikelen  117  en 118  van  het Verdrag  en eventueel, 
met inachtneming  van  de wederkerigheidsclausules, 
mogelijk  wordt. 
8.3.3.  De voorstellen 
8.3.3.1.  De  Commissie  geeft  —  verschillende 
malen,  alsof  zij de benadering  ervan  wenst  te bena-
drukken  — een  opsomming  van  de voorgestelde 
maatregelen  „ten  einde  in achtereenvolgende  etappes 
de gelijke  behandeling  van  communautaire  en niet-
communautaire  migrerende  werknemers  te verwezen-
lijken". 
8.3.3.2.  Het  Economisch  en Sociaal  Comité  betuigt 
zijn instemming  met  en hecht  zijn  goedkeuring  aan de 
voorstellen  van  de Commissie,  waarbij  het  de vol-
gende  opmerkingen  plaatst: 
i) de nationaliteit  moet  niet  langer  als  criterium 
voor  het  toekennen  van  bepaalde  sociale  zeker-
heidsuitkeringen  gelden,  zoals  in sommige  landen 
nog gebeurt; 
ii) de gezinsbijslagen  moeten  aan  de migrerende 
werknemers  worden  toegekend  op basis  van  de-
zelfde  voorwaarden  als aan  de nationale  werkne-
mers,  onverschillig  in welk  land  de gezinsleden 
zichbevinden; 
iii) het  overmaken  naar  het land  van  herkomst  van  de 
ten tijde  van  de tewerkstelling  in de Lid-Staten 
definitief  verworven  rechten  moet  worden  toege-
staan; 
iv) de samenstelling  van  reeds  vervulde  tijdvakken 
van verzekering  moet  worden  toegestaan,  met  het 
oog op de verkrijging  van  het recht  op uitkerin-
gen, óók  op basis  van  de in de bilaterale  akkoor-
den opgenomen  clausules; 
v) op de migrerende  werknemers  uit derde  landen 
moeten  de  communautaire  sociale  zekerheids-
voorschriften,  met  inbegrip  van  die  betreffende 
niet-contributieve  regelingen,  worden  toegepast 
gedurende  de tijd  dat zij op het grondgebied  van 
de Lid-Staten  wonen  en werken. 
17. 1. 76 Publikatieblad  van  de Europese'  Gemeenschappen Nr. C 12/19 
9. DE  ARBEIDSVOORWAARDEN  VAN  DE 
MIGRERENDE  WERKNEMERS 
9.1. OBJECT  VAN  DE  GELIJKE  BEHANDELING 
9.1.1.  De  gelijke  behandeling  op het  vlak  van  de 
arbeidsvoorwaarden  moet  van  toepassing  zijn  op: 
a) de toegang  tot  de diensten  voor  beroepskeuze-
voorlichting  en van  arbeidsbemiddeling, 
b) de toegang  tot werkgelegenheid  en beroepsleiding, 
c) de mogelijkheid  om naar  gelang  van  de persoon-
lijke  hoedanigheden,  de ervaring  en de uitvoering 
van het werk  promotie  te maken, 
d) de zekerheid  omtrent  de werkgelegenheid, 
e) de beloning, 
f) de arbeidsvoorwaarden, 
g) het  lidmaatschap  van  vakverenigingen  en de vak-
bondsrechten, 
h) de levensomstandigheden,  met  inbegrip  van  de 
huisvesting  en de voordelen  die  de sociale  dien-
sten,  de vormingsinstituten  en de gezondheids-
diensten  bieden. 
9.1.2.  Het  Comité  zal trachten  zijn  standpunt  ken-
baar  te maken  over  elk van  deze  punten  die te zamen 
de inhoud  van  het Actieprogramma  vormen,  en daar-
bij voor  zover  enigszins  mogelijk  een  onderscheid  te 
maken  tussen  de arbeidsvoorwaarden  en de levens-
omstandigheden. 
9.2. TOEGANG  TOT  DE  BEROEPSKEUZEVOOR-
LICHTING  EN  TOT  ARBEIDSBEMIDDELING 
9.2.1.  Met  betrekking  tot  de beroepskeuzevoor-
lichting  herinnert  het Comité  eraan  dat de Commissie 
op 18 juli 1966  een  aanbeveling  tot verdere  uitbouw 
van de beroepskeuzevoorlichting  heeft  verstrekt. 
9.2.2.  Gezien  de tijd die sindsdien  verlopen  is en in 
de overtuiging  dat  beroepskeuzevoorlichting  en be-
roepsopleiding  een  noodzakelijk  fundament  voor  de 
verwezenlijking  van het vrije  verkeer  van  werknemers 
vormen,  hecht  het Comité  er veel  belang  aan  dat de 
situatie  nogmaals  in ogenschouw  wordt  genomen  en 
dat de Raad  ter zake  een besluit  vaststelt. 
9.2.3.  Wat  verder  de toegang  tot de arbeidsbemid-
deling  betreft,  verwijst  het Comité  naar  artikel  5 van 
Verordening  (EEG)  nr. 1612/68  op grond  waarvan 
een werknemer  die  onderdaan  is van  een  Lid-Staat 
onder  dezelfde  voorwaarden  als de nationale  werkne-
mers  van  de arbeidsbureaus  van  het gastland  bijstand 
ontvangt  bij het zoeken  naar  een  nieuwe  werkkring; 
het is van  mening  dat deze  bepaling  ook  kan  worden toegepast  op de migrerende  werknemers  afkomstig 
uit derde  landen  die zich  legaal  op het grondgebied 
van het land  van  tewerkstelling  bevinden. 
9.2.3.1.  Voorts  vestigt  het Comité  er de aandacht 
van de Commissie  op dat het van  nut zou  zijn,  bij de 
diensten  voor  arbeidsvoorziening,  een  overheidsbu-
reau op te zetten  wiens  taak  het zou  zijn,  werknemers 
aan te werven  en te werk  te stellen,  werk-  en ver-
blijfsvergunningen  af te geven,  de positie  van  de 
rechtstreeks  door  de werkgevers  aangeworven  werk-
nemers  te regulariseren  in de landen  waarin  de recht-
streekse  aanwerving  verboden  is, vorm  en inhoud  van 
het arbeidscontract  vast  te leggen,  enz. 
9.3. ARBEIDSCONTRACT  EN  ARBEIDSVOORWAAR-
DEN 
9.3.1.  Gelijkheid  van  behandeling  moet  van  toe-
passing  zijn  op de verschillende  wettelijk  of bij c.a.o. 
vastgelegde  arbeidsvoorwaarden,  die  onderwerp  en 
inhoud  van  een arbeidscontract  vormen. 
Werkgever  en migrerende  werknemer  kunnen  thans 
niet gebonden  zijn  aan  een  contract  dat  in een  be-
paalde  vorm  gegoten  is: een  schriftelijk  contract 
wordt  het best  in de taal  van  de werknemer  en in die 
van de werkgever  opgesteld,  in duidelijke,  eenvoudige 
en begrijpelijke  taal.  Wat  dit betreft  zou het wenselijk 
zijn de beroepsorganisaties  van  de werkgevers  en de 
werknemers  bij het  opstellen  van  dit document  te 
betrekken. 
9.3.2.  Naar  het oordeel  van  het Comité  moet  de al 
dan niet  uit de Gemeenschap  afkomstige  migrerende 
werknemer  dezelfde  behandeling  krijgen  als  de 
onderdaan  van  het gastland  geniet  krachtens  de wet-
telijke  bepalingen  van  zijn  land,  de c.a.o.'s,  en de 
juridische  beslissingen.  De volgende  gebieden  komen 
hiervoor  in aanmerking: 
a) beloning, 
b) arbeidsrooster  en wekelijkse  arbeidsduur, 
c) wekelijkse  rustperiode, 
d) betaalde  jaarlijkse  vakantie  en studieverlof, 
e) betaalde  feestdagen, 
f) behandeling  bij afloop  van  contract  of bij opzeg-
ging van arbeidsverhouding, 
g) vrouwen-  en kinderarbeid, 
h) alle  andere  bij de wet,  de c.a.o.'s,  andere  bepalin-
gen en de gebruiken  geregelde  arbeidsvoorwaar-
den. 
9.3.3.  Krachtens  de sociale  wetgeving  moet  er toe-
zicht  op worden  gehouden  dat  voor  communautaire 
Nr. C 12/20 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
en niet-communautaire  werknemers  inderdaad  de-
zelfde  arbeidsvoorwaarden  gelden  als voor  de onder-
danen  van  het  gastland  zelf.  Het  Comité  acht  het 
wenselijk  dat door  de Lid-Staten  hierover  periodiek 
eea rapport  aan  de Commissie  wordt  voorgelegd, 
waarmee  deze  in staat  wordt  gesteld  zich  iedere  twee 
of drie  jaar  een  overzicht  van  de situatie  te verschaf-
fen. Een  dergelijk  rapport  zou  eveneens,  via de be-
voegde  raadgevende  comités,  zoals  bedoeld  in de 
paragrafen  4.3.1  en 4.3.2  van  dit advies,  aan  de be-
roepsorganisaties  moeten  worden  voorgelegd. 
9.3.4.  Het  Economisch  en Sociaal  Comité  heeft 
veel vertrouwen  in de controlerende  functie  die de 
overheden  door  middel  van  een  goed  geoutilleerde 
arbeidsinspectie  vervullen  en in de welwillende  mede-
werking  van  de bonden  van  werkgevers  en werkne-
mers. 
9.4. DE  VAKBONDSRECHTEN  VAN  DE  MIGREREN-
DE WERKNEMERS  AFKOMSTIG  UIT  DERDE 
LANDEN 
9.4.1.  Naar  de mening  van  het Comité  moeten  aan 
de migrerende  werknemers  afkomstig  uit derde  lan-
den — evenals  dit voor  de communautaire  migre-
rende  werknemers  het geval  is — dezelfde  vakbonds-
rechten  worden  toegekend  als de nationale  werkne-
mers  genieten. 
9.4.2.  Voorts  verzoekt  het  Comité  alle  belemme-
ringen  uit de weg  te ruimen  die in sommige  landen 
nog verhinderen  dat  migrerende  werknemers  uit 
derde  landen  in de vertegenwoordigde  organen  van 
de werknemers  gekozen  kunnen  worden. 
9.5. BEROEPSOPLEIDING 
9.5.1.  Het  Comité  wil in de eerste  plaats  herinne-
ren aan  de door  de Commissie  en de Raad  met  be-
trekking  tot de beroepsopleiding  ontplooide  actie:  de 
goedkeuring  van  de „Tien  algemene  beginselen  voor 
de toepassing  van  een  gemeenschappelijk  beleid  met 
betrekking  tot de beroepsopleiding"  (1962),  de vast-
stelling  van  „Algemene  beleidslijnen  voor  de opstel-
ling van  een  communautair  actieprogramma  op het 
gebied  van  de beroepsopleiding"  (1971)  en de aanne-
ming  van  de resolutie  van  de Raad  inzake  een 
„Sociaal  Actieprogramma"  (1974).  Voorts  wil  het 
Comité  wijzen  op zijn  studie  inzake  de „onderwijs-
en beroepsopleidingssystemen"  (1973)  en op de ad-
viezen  inzake  de oprichting  van  een  „Europees  insti-
tuut voor  onderzoek  op het gebied  van  beroepsoplei-
ding  en beroepskeuzevoorlichting"  (1974)  en  het 
„onderwijs  in de Europese  Gemeenschap"  (1974),  als-
mede  op de verschillende  adviezen  inzake  de sociale 
toestand  in de Gemeenschap  in de verschillende  jaren. 9.5.2.  Het  Comité  acht  het nodig  dat de actie  van 
de Commissie  op het gebied  van  de beroepsopleiding 
wordt  voortgezet  en dat meer  wordt  gedaan  voor  een 
betere  beroepsvoorbereiding  en meer  mogelijkheden 
tot vooruitgang  in het  beroep  voor  de migrerende 
werknemers,  en dit zowel  in het land  van  oorsprong 
als in het ontvangende  land. 
9.5.3.  Het  verdient  de voorkeur  dat aan  alle  werk-
nemers  een  algemene  opleiding  en een  polyvalente 
beroepsopleiding  wordt  gegeven,  zodat  degenen  die 
genoodzaakt  zijn  uit het land  van  herkomst  te emi-
greren  reeds  een  opleiding  hebben  wanneer  zij in het 
land van  arbeid  aankomen  en in staat  zijn  aldaar 
terstond  op een  arbeidsaanbod  in te gaan.  De speci-
fieke  beroepsopleiding  en de herscholing  van  de 
migrerende  werknemer  zouden  echter  in het gastland 
moeten  plaatsvinden.  Daarom  is het Comité  het met 
de Commissie  eens  dat  de volgende  acties  moeten 
worden  ondernomen: 
a) aanzienlijke  opvoering  van  het  aantal  versnelde 
beroepsopleidingscursussen  voor  kandidaat-
migranten  voorafgaand  aan  hun  vertrek  naar  het 
buitenland; 
b) het  nemen  van  maatregelen  in de beroepsoplei-
dingscentra  van  de Lid-Staten  — d.w.z.  zowel  in 
het land  van  herkomst  als  in het  ontvangende 
land — „om  ervoor  te zorgen  dat  de migrerende 
werknemers  over  voldoende  mogelijkheden  be-
schikken  om vakbekwaamheid  op te doen  of hun 
[voorhanden  zijnde]  kwalificaties  te verbeteren"; 
c) uitvoering  van  modelprojecten  voor  de beroeps-
opleiding,  met  de steun  van  het Europees  centrum 
voor  de beroepsopleiding  te Berlijn; 
d) uitwerking  van  programma's  die erop  gericht  zijn 
de migrerende  werknemers  een  praktische  oplei-
ding  te geven  waardoor  zij ook  na hun  terugkeer 
in het land  van  herkomst  werk  kunnen  vinden. 
9.5.4.  Het  Comité  gaat  bovendien  akkoord  met  het 
organiseren  van  de uitwisseling  van  leerkrachten  op 
het gebied  van  het  talenonderwijs  en van  didactisch 
materiaal.  Van  veel  nut  is het  als leerkrachten  van 
openbare  en bijzondere  scholen  zich  er in het buiten-
land rekenschap  van  geven,  welke  behoeften  de 
migrerende  werknemers  qua  vorming  en beroepsop-
leiding  hebben  en dan  na terugkeer  in eigen  land  de 
in het buitenland  opgedane  ervaringen  ook  in daden 
omzetten  en  de  kandidaatmigranten  voorbereiden 
met het  oog  op de in het ontvangende  land  aange-
wende  technieken  en verlangde  prestaties. 
Bovendien  moet  in grotere  mate  gebruik  worden  ge-
maakt  van  de massamedia  voor  culturele  vorming, 
talenonderwijs  en beroepsopleiding  der  migrerende 
werknemers,  zoals  de Commissie  in haar  Actiepro-
gramma  verklaart. 
17.1.  76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/21 
9.5.5.  Hier  zij een aparte  opmerking  gemaakt  met 
betrekking  tot de voorbereiding  op taalgebied.  De 
kennis  die de migranten  hebben  van  de taal  van  het 
ontvangende  land  is bepalend  voor  hun  integratie  in 
het beroepsleven  en — in een later  stadium  — voor 
hun maatschappelijke  vooruitgang.  De  overheids-
instanties  of instellingen  in het land  van  herkomst 
zijn er verantwoordelijk  voor,  dat de taal van het ont-
vangende  land  wordt  onderwezen;  verlaat  de migrant 
echter  zijn  eigen  land  zonder  de taal van het land  van 
ontvangst  te kennen,  dan is het de taak  van  de daar-
voor  aangewezen  overheidsinstellingen  en particuliere 
instanties  van dit laatste  land  om hier  het nodige  aan 
te doen.  Aldus  komt  men  tot het voorstel  van de Com-
missie,  in alle Lid-Staten  het systeem  van de „krediet-
uren"  in te voeren  voor  het verwerven  van  een vak-
opleiding  en talenkennis  (in  sommige  Lid-Staten 
wordt  dit systeem  trouwens  al toegepast). 
9.5.6.  Deze  voorbereiding  wat de taal  van het land 
van ontvangst  betreft  mag  evenwel  geen  miskenning 
van het  recht  op de eigen  cultuur  en taal  van  de 
geïmmigreerde  werknemers  betekenen.  Voor  de 
nationaliteiten  die  in grote  getale  in het land  van 
ontvangst  vertegenwoordigd  zijn  zou  een  gedeelte 
van het algemeen  vormend  en het beroepsonderwijs 
ook in de moedertaal  van  de betrokkenen  moeten 
worden  gegeven.  Voorts  zou  een  aantal  uren  voor 
vorming  en voorlichting  in de moedertaal  moeten 
worden  uitgetrokken  ten einde  het behoud  van  de 
culturele  identiteit  van de geïmmigreerde  werknemers 
te waarborgen. 
9.5.7.  Het  Comité  betuigt  zijn  volledige  instem-
ming  met  het voorstel  van  de Commissie  en is van 
mening  dat betaalde  cursussen  voor  het leren  van  de 
taal van  het  land  van  arbeid  zeker  in overweging 
kunnen  worden  genomen  en moeten  worden  georga-
niseerd  overeenkomstig  het in de Lid-Staten  toe te 
passen  of in te voeren  systeem  van kredieturen. 
Verdrag  nr. 140  van  de I.A.O.  en Aanbeveling  nr. 
148, die  betrekking  hebben  op het  „betaald  vor-
mingsverlof"  en algemeen  voor  alle  werknemers  van 
een land  gelden,  zullen,  wanneer  zij geratificeerd  zijn, 
ook op buitenlandse  werknemers  van toepassing  zijn. 
Ongeacht  dit feit dient  er voor  het betaald  verlof  van 
de buitenlandse  werknemers  om deel  te nemen  aan 
het onderwijs  in de taal  van het gastland  een voor  de 
gehele  Gemeenschap  geldend  systeem  te worden  toe-
gepast. 
9.6. HET  EUROPEES  SOCIAAL  FONDS 
9.6.1.  De  voor  de beroepsopleiding  noodzakelijke 
financiële  middelen  kunnen  beschikbaar  worden  ge-
steld  door  de staat  en de overheidsinstellingen,  door 
de werkgevers  en door  de Gemeenschap  via het Euro-
pees Sociaal  Fonds. 9.6.2.  Het  Comité  heeft  de doelstellingen  en de 
functie  van het Europees  Sociaal  Fonds  grondig  be-
studeerd,  zowel  vanuit  algemeen  oogpunt  als meer  in 
het bijzonder  wat  de beroepsopleiding  en het taalon-
derricht  van de migrerende  werknemers  betreft  en het 
herinnert  aan: 
a) het Besluit  van  de Raad  van  27 juni  1974,  op 
grond  waarvan  voor  bijstand  door  het Fonds  in 
aanmerking  kunnen  komen  de activiteiten  die deel 
uitmaken  van  een  geïntegreerd  programma,  erop 
gericht  om  de tewerkstelling  en de geografische 
mobiliteit  te vergemakkelijken  van  personen  die 
zich binnen  de Gemeenschap  van  het  ene  land 
naar het andere  verplaatsen  om er een bedrijvig-
heid uit te oefenen;  onder  „geïntegreerd  pro-
gramma"  worden  verstaan  alle  maatregelen  die 
nodig  zijn  om de doelmatigheid  en de continuïteit 
te bewerkstelligen  van  de steunverlening  waar-
door  een  onderling  verband  wordt  gelegd  tussen 
opeenvolgende  migratiefasen,  die  kunnen  gaan 
vanaf  de voorbereiding  op de emigratie  tot de 
terugkeer  in het land  van herkomst; 
b) het advies  van het Economisch  en Sociaal  Comité 
betreffende  het voorstel  tot besluit  van  de Raad 
inzake  de bijstand  van het Europees  Sociaal  Fonds 
ten behoeve  van  structurele  aanpassingsmaatrege-
len, waarin  het heeft  verzocht  om bijstand  van het 
Fonds  voor  de migrerende  werknemers  „voor 
wederaanpassingsmaatregelen  die erop  gericht  zijn 
hetzij  te voorkomen  dat zij wegens  de werkloos-
heid naar  hun  land  van  herkomst  worden  terug-
gestuurd,  hetzij  hun terugkeer  naar  en reïntegratie 
in hun  eigen  land  onder  betere  voorwaarden  te 
doen  plaatsvinden". 
9.6.3.  Het  Comité  wil er de aandacht  op vestigen 
dat de maatregelen  van  het Europees  Sociaal  Fonds 
voor  de beroepsopleiding,  de herscholing  en de weder-
aanpassing  van  de migrerende  werknemers  uit de 
Gemeenschap  en uit derde  landen,  mede  door  ge-
bruikmaking  van bovengenoemde  „geïntegreerde  pro-
gramma's",  een urgent  karakter  dragen. 
10. DE  LEVENSOMSTANDIGHEDEN  VAN  DE 
MIGRERENDE  WERKNEMERS 
10.1.  GELIJKE  LEVENSOMSTANDIGHEDEN 
10.1.1.  Naast  gelijke  arbeidsvoorwaarden  moeten 
voor  de migrerende  werknemer  en zijn  gezin  ook 
gelijke  levensomstandigheden  in het  ontvangende 
land gelden.  De werknemer  heeft  het recht  op deze 
gelijkheid:  ook  wanneer  de prestaties  die hij ontvangt 
een bijstandsoogmerk  hebben,  zijn  deze  geen  welwil-
lend gebaar  meer,  doch  een  echt  recht,  dat  wordt 
uitgoefend  onder  de hoede  van  de staat  en de over-
heidsinstanties. 
Nr. C 12/22 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
10.1.2.  Om  deze  gelijkheid  ook  werkelijk  tot stand 
te brengen  moet  er volgens  het Comité  een  omvang-
rijke  samenwerking  tussen  het  emigratieland  en het 
immigratieland  bestaan  met  het oog  op de voorberei-
ding op de emigratie  en de aanpassing  aan  de levens-
omstandigheden  in het ontvangende  land. 
10.1.3.  In  de eerste  plaats  is het  nodig  dat  de 
migrerende  werknemer  en  de leden  van  zijn  gezin 
alvorens  het land  van  herkomst  te verlaten  goed  wor-
den voorbereid,  en wel  in psychologisch  en  cultureel 
opzicht  evenals  ten  aanzien  van  het  uit te oefenen 
beroep. 
„Van  overwegend  belang",  aldus  de Commissie,  „is 
het feit  dat de migranten  niet  voldoende  zijn  voorge-
licht  omtrent  de levensomstandigheden  en arbeids-
voorwaarden  die  zij in het nieuwe  land  zullen  aan-
treffen."  Het  Comité  is het hiermee  eens.  De migre-
rende  werknemer  moet  vóór  het vertrek  uit zijn  land 
worden  voorgelicht  over  zijn  rechten  en over  de 
mogelijkheden  die hij in het ontvangende  land  heeft; 
bovendien  moet  hij inlichtingen  ontvangen  over  de 
levensomstandigheden,  de zeden  en gewoonten  van 
de bevolking,  het klimaat  en de seizoenen,  de prijzen 
van woonruimte,  van  levensmiddelen  en openbaar 
vervoer,  de belasting  en andere  lasten,  en over  alles 
wat hij in het dagelijkse  leven  nodig  kan  hebben. 
10.1.4.  In  de tweede  plaats  is het  nodig  dat  de 
plaatselijke  bevolking  erop  wordt  voorbereid  de 
migrerende  werknemer  en zijn  gezin  te ontvangen. 
Het Comité  is van  oordeel  dat door  de ontvangende 
landen  initiatieven  moeten  worden  genomen  en over-
eenkomstig  gefinancierd.  Hoe  beter  de opvang  van  de 
migrerende  werknemer  is georganiseerd,  des  te min-
der zullen  hij en zijn  gezin  slachtoffer  van  vreemde-
lingenhaat  worden  en des te beter  zullen  de toekom-
stige  betrekkingen  zich  ontwikkelen. 
In dit verband  zijn  noodzakelijk: 
a) een  speciaal  daarop  afgestemde  opleiding  van  het 
personeel  dat  met  de opvang  van  de migrerende 
werknemers  is belast; 
b) de medewerking  van  personen  die  uit hetzelfde 
land afkomstig  zijn als de migrerende  werknemer; 
c) de opleiding  en inschakeling  van  personen  die 
praktische  diensten  kunnen  bewijzen  (b.v.  de 
„schrijver",  de adviseur  bij de aanschaf  van  goe-
deren,  enz.). 
10.2.  MAATSCHAPPELIJKE  DIENSTVERLENING  EN 
SOCIALE  DIENSTEN 
10.2.1.  Het  Comité  acht  het  van  doorslaggevend 
belang  dat  er een  groots  opgezette  bijstandspolitiek 
op nationaal  niveau  bestaat  — die  rechtstreeks  of 
door  middel  van  de sociale  diensten  in het land  van 
herkomst  en in het ontvangende  land  wordt  gevoerd —, wil men  komen  tot gelijke  levensomstandigheden 
voor  de migrerende  werknemer  en zijn  gezin.  Hulp-
verlening  vindt  plaats  door  middel  van  voorlichting, 
maar  ook  bij het laten  overkomen  van  het gezin,  bij 
het zoeken  naar  en verkrijgen  van  huisvesting,  bij de 
culturele  vorming  en de beroepsopleiding  van  de 
werknemer  en zijn  kinderen,  bij het leren  van  de taal, 
bij de vrijetijdsbesteding,  bij ontspanning  en sport. 
10.2.2.  Het  Comité  is van  oordeel  dat  de migre-
rende  werknemer  zich  weliswaar  in de nieuwe  maat-
schappij  moet  inpassen,  doch  niettemin  zijn  culturele 
achtergrond  moet  kunnen  behouden  en verbreden, 
terwijl  hij ook  zijn  kinderen  hierin  moet  laten  delen. 
Waar  het om gaat,  is dat aan  de migrerende  werkne-
mer de mogelijkheid  wordt  geboden,  tussen  de ver-
schillende  vormen  van  associatie  en culturele  samen-
werking  en die van  „culturele  assimilatie"  die te kie-
zen welke  zijn  voorkeur  heeft. 
Het immigratieland  moet  er vooral  voor  zorgen  dat: 
a) de migrerende  werknemer  en zijn  gezin  de moge-
lijkheid  wordt  geboden  een  cultureel  gemeen-
schapsleven  te ontwikkelen  (door  het  opzetten 
van culturele  kringen,  bibliotheken  enz.)  en de 
culturele  verenigingen  van  de migranten  het recht 
op vertegenwoordiging  in de desbetreffende  be-
voegde  overlegorganen  krijgen; 
b) volgens  de geldende  normen  en met  geschikte 
middelen  het  leren  van  de taal  van  het  ontvan-
gende  land  wordt  vergemakkelijkt; 
c) de bevolking  van  het  ontvangende  land  met  de 
cultuur  van  de migranten  bekend  wordt  gemaakt; 
d) de migrerende  werknemers  het recht  krijgen  hun 
filosofische  opvattingen  kenbaar  te maken  en hun 
eigen  godsdienst  vrij  uit te oefenen; 
e) radio-  en televisieprogramma's  worden  samenge-
steld  en uitgezonden  (ook  via de kabeltelevisie); 
f) iedere  vorm  van  discriminatie  wordt  tegengegaan, 
ook bij culturele  manifestaties. 
10.2.3.  Dit  directe  of indirecte  optreden  van  de 
overheid  van  het ontvangende  land  is echter  niet  vol-
doende,  evenmin  als de aanzienlijke  bijstand  volstaat 
die in sommige  landen  door  de  vakverenigingen 
wordt  verleend;  daarnaast  moeten  ook  sociale  dien-
sten in het land  van  herkomst  en in het ontvangende 
land worden  ingeschakeld. 
Het Comité  herinnert  eraan  dat de Commissie  op 23 
juli 1962  de tot de Lid-Staten  gerichte  aanbeveling 
heeft  goedgekeurd  „over  de  werkzaamheden  der 
diensten  voor  maatschappelijk  werk  ten behoeve  van 
werknemers  die  zich  binnen  de Gemeenschap  ver-
plaatsen". 
17.1.  76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/23 
Ondanks  het feit  dat de afzonderlijke  Lid-Staten  aan 
de genoemde  aanbeveling  gevolg  hebben  gegeven, 
lijkt de door  de sociale  diensten  ontplooide  activiteit 
onvoldoende.  Het  Comité  acht  het daarom  noodza-
kelijk,  meer  juridisch  gewicht  aan  deze  aanbeveling  te 
geven  en haar  in een  „besluit  van  de Raad"  te wijzi-
gen. Het  wijst  erop  dat de afzonderlijke  Lid-Staten  te 
weinig  geld  ter beschikking  stellen  en het verzoekt  de 
Commissie,  deze  kwestie  te bestuderen  en een  ont-
werp-verordening  uit te werken  waarin  de verschil-
lende  bronnen  voor  financiering  van  de sociale  dien-
sten van  de betrokken  Lid-Staten  worden  gecoördi-
neerd. 
10.2.4.  Voorts  moeten  voldoende  maatschappelijke 
werkers  beschikbaar  zijn;  voor  hun  opleiding  kan  een 
beroep  worden  gedaan  op de bijstand  van  het Euro-
pees Sociaal  Fonds,  krachtens  artikel  3 van Besluit  nr. 
74/327/EEG  van  de Raad  van  27 juni  1974. 
Bovendien  gaat  het Comité  akkoord  met  het voorstel 
van de Commissie,  proefprojecten  uit te voeren  om 
na te gaan  welke  de meest  doelmatige  middelen  zijn 
ter verbetering  van  de werkwijze  van  de nationale  en 
internationale  sociale  diensten  ten  behoeve  van  de 
migrerende  werknemers  en hun  gezinsleden. 
10.3.  DE  HUISVESTING  VAN  MIGRERENDE  WERK-
NEMERS 
10.3.1.  Het  beschikken  over  normale  woonruimte 
is een  onmisbare  voorwaarde  voor  de tenuitvoerleg-
ging  van  artikel  10  van  Verordening  (EEG)  nr. 
1612/68,  nl. om de werknemer  uit de Gemeenschap 
het recht  toe te kennen,  zich  door  zijn  gezin  te doen 
vergezellen.  Bovendien  is in artikel  9 van  dezelfde 
verordening  bepaald  dat  de migrerende  werknemer 
uit de Gemeenschap  „alle  rechten  en alle  voordelen 
geniet  die aan  de nationale  werknemers  inzake  huis-
vesting  zijn  toegekend,  met  inbegrip  van  de mogelijk-
heid,  de woongelegenheid  die hij nodig  heeft  in eigen-
dom te verwerven." 
Deze  gelijke  behandeling,  die — hier  zij uitdrukkelijk 
op gewezen  — tot op heden  slechts  geldt  voor  migre-
rende  werknemers  uit de Gemeenschap,  bestaat  rech-
tens.  De feitelijke  situatie,  de alledaagse  werkelijk-
heid,  ziet  er echter  anders  uit,  zowel  wegens  het feit 
dat woningen  duur  zijn  en omdat  er in verhouding 
tot de aanvragen  van  — ook  binnenlandse  — belang-
hebbenden  een  gebrek  aan  woonruimte  bestaat,  als 
op grond  van  een  gehele  reeks  redenen  die speciaal 
met migrerende  werknemers  verband  houden. 
10.3.2.  Het  Comité  herinnert  eraan  dat  de Com-
missie  op 7 juli  1965  een  „Aanbeveling  aan  de Lid-
Staten  inzake  de huisvesting  van  werknemers  en hun 
gezinnen  die  zich  binnen  de Gemeenschap  verplaat-
sen" heeft  goedgekeurd.  Hierin  heeft  de Commissie 
de Lid-Staten  aanbevolen,  „de  nodige  wettelijke  en bestuursrechtelijke,  alsmede  alle  overige  dienstige 
maatregelen  te treffen." 
De tenuitvoerlegging  van  de verschillende  punten  van 
de aanbeveling  door  de Lid-Staten  heeft  bijgedragen 
tot verbetering  van  de  woningsvoorziening  door 
migrerende  werknemers;  desondanks  wijst  de Com-
missie  erop  dat het nodig  is, „nog  aanmerkelijk  gro-
tere inspanningen"  te leveren. 
10.3.3.  Het  Comité  wil er — onder  verwijzing  naar 
hetgeen  het reeds  vroeger  ter gelegenheid  van  de jaar-
lijkse  behandeling  van  de sociale  toestand  ten aanzien 
hiervan  naar  voren  heeft  gebracht  — nogmaals  op 
wijzen  hoe  belangrijk  en ernstig  dit probleem  vooral 
voor  de migrerende  werknemers  is; het verzoekt  de 
Commissie  en de Raad: 
a) haast  te willen  maken  met  het  uitvoeren  en vol-
tooien  van  een  volledige  en realistische  studie 
omtrent  de huisvestingsbehoeften  van  de migre-
rende  werknemers  uit  de Gemeenschap  en uit 
derde  landen, 
b) de mogelijkheid  te bestuderen  van  een  financie-
ringsplan  dat de immigratielanden  moeten  uitvoe-
ren voor  de bouw  en het  beheer  van  sociale 
woningen, 
c) op  basis  van  de door  de E.G.K.S.  opgedane  erva-
ring uitgewerkte  voorstellen  voor  test-program-
ma's  in te dienen,  met  het  doel  de migrerende 
werknemers  en hun  gezinnen  de beschikking  te 
geven  over  moderne,  betaalbare  woningen. 
10.3.4.  In  afwachting  van  de uitwerking  en de ge-
leidelijke  uitvoering  van  dit  programma  wijst  het 
Comité  nogmaals  op hetgeen  het in 1973  heeft  gezegd 
met betrekking  tot de noodzaak,  „een  strengere  con-
trole  uit te oefenen  op de z.g.  pensions  of tehuizen 
voor  migrerende  werknemers,  zowel  met  betrekking 
tot de huurprijs  als de inrichting  van  deze  pensions" 
ten einde  de veelvuldig  voorkomende  ernstige  wan-
toestanden  te voorkomen. 
10.3.5.  Ten  slotte  wijst  het  Comité  erop  dat  het 
wenselijk  is, de restrictieve  wetgevingen  die het laten 
overkomen  van  het gezin  afhankelijk  maken  van  het 
ter beschikking  staan  van  normale  woonruimte,  tot 
een minimum  te beperken.  Om  te bereiken  dat deze 
wetgevingen  niet  langer  de hereniging  van  het  gezin 
in de weg  staan,  zal het in ieder  geval  nodig  zijn  dat 
de voorwaarden  die  voor  het  verkrijgen  van  een 
woning  en voor  het mogen  laten  overkomen  van  het 
gezin  worden  gesteld  niet  discriminerend  zijn  t.o.v. 
die waaraan  de nationale  werknemers  moeten  vol-
doen  die in analoge  omstandigheden  verkeren. 
10.4.  ONDERWIJS  AAN  DE  KINDEREN  VAN  MIGRE-
RENDE  WERKNEMERS 
10.4.1.  In  dit verband  moet  apart  worden  ingegaan 
op de kwestie  van  opvoeding  en onderwijs  van  de 
Nr. C 12/24 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
kinderen  der  migrerende  werknemers.  Dit  probleem 
is belangrijk  en tegelijkertijd  moeilijk:  belangrijk  op 
grond  van  het aantal  kinderen  dat hierbij  betrokken 
is en moeilijk  omdat  men  bij het zoeken  naar  oplos-
singen  altijd  in conflict  komt  met  het onregelmatige 
karakter  van  de migratiebewegingen  en met  uiteenlo-
pende  uitgangssituaties,  vooral  wat  de voorbereiding 
van de kinderen  van  werknemers  uit derde  landen  of 
de emigratie  betreft. 
10.4.2.  Het  Comité  herinnert  aan  het  „recht  op 
onderwijs"  dat in artikel  12 van  Verordening  (EEG) 
nr. 1612/68  aan  de kinderen  van  de communautaire 
migrerende  werknemers  is toegekend.  Het  Econo-
misch  en Sociaal  Comité  heeft  zich  reeds  — ten dele 
— uitgesproken  over  de problematiek  van  het onder-
wijs aan de kinderen  van  de migrerende  werknemers, 
waarbij  het  enkele  beginselen  naar  voren  heeft  ge-
bracht.  Deze  werden  gedeeltelijk  overgenomen  en 
verbonden  met  de voorstellen  welke  de Commissie 
heeft  geformuleerd  in haar  Programma  inzake  het 
onderwijs  en in dat betreffende  de migranten  en zijn, 
in het  rapport  van  de Afdeling  voor  sociale  vraag-
stukken  dat als toelichting  bij dit advies  gaat,  neerge-
legd in acht  punten  waaruit  een  gecoördineerde  actie 
van de Lid-Staten  zal moeten  bestaan,  een actie  die is 
afgestemd  op de specifieke  behoeften  van  de migran-
ten en op de mogelijkheden  van het immigratieland. 
10.4.3.  Met  betrekking  tot drie  van  deze  punten  — 
de instelling  van  opvangklassen  en speciale  opvang-
cursussen,  de opneming  in het lesrooster  van  cursus-
sen over  de cultuur  van  het land  van  herkomst  en de 
moedertaal,  en de aanwerving  van  onderwijskrachten 
die uit het  land  van  herkomst  van  de migranten 
afkomstig  zijn  — heeft  de Commissie  reeds  een voor-
stel voor  een  richtlijn  van  de Raad  inzake  het onder-
wijs aan de kinderen  van  migrerende  werknemers  in-
gediend;  hierover  zal het Comité  zich  binnenkort  uit-
spreken. 
10.4.4.  Behalve  de uitvoering  van  deze  drie  punten, 
acht het  Comité  het noodzakelijk  dat de Lid-Staten 
een behoorlijk  voorbereide  en gecoördineerde  actie 
ondernemen,  met  het doel: 
a) aan  te moedigen  dat,  met  medewerking  van  parti-
culiere  en overheidsorganen,  na schooltijd  een 
studietijd  onder  toezicht  wordt  ingelast  waar  de 
kinderen  met  hun  huiswerk  worden  geholpen,  ten 
einde  ervoor  te zorgen  dat zij de nodige  pedagogi-
sche steun  krijgen; 
b) de kinderen  van  migrerende  werknemers  toe  te 
laten  tot pre-scolaire  inrichtingen  en vakantieko-
lonies,  de mogelijkheid  tot het verkrijgen  van  stu-
diebeurzen,  vrijstellingen  en andere  faciliteiten  te 
bieden  op  dezelfde  voorwaarden  als  voor  de 
nationale  kinderen  gelden; 
c) de samenwerking  tussen  de onderwijsautoriteiten 
van het  immigratieland  en het  emigratieland  ter zake  van  het  onderwijs  voor  de kinderen  van 
migrerende  werknemers  te bevorderen,  ten einde 
o.a. te bereiken  dat  aan  deze  kinderen  diploma's 
worden  uitgereikt  die niet  alleen  als gelijkwaardig 
zijn erkend  maar  bovendien  in hun  moedertaal 
zijn opgesteld  en het behaalde  opleidingsniveau  in 
detail  vermelden; 
d) informatie,  ervaring  en opvoedkundig  materiaal 
uit te wisselen,  onderzoek  te verrichten  en proef-
programma's  m.b.t.  de onderwijsmethodes  uit te 
werken; 
e) ten  slotte,  deze  kinderen  toegang  te verlenen  tot 
het verplichte  onderwijs  of ze in staat  te stellen 
het te blijven  volgen;  in het laatste  geval  dient  een 
standaarddossier  te worden  samengesteld,  waarin 
alle nuttige  gegevens  betreffende  de op school  ge-
maakte  vorderingen  alsmede  betreffende  de ge-
zondheid  zijn  opgenomen,  zodat  gemakkelijker 
het niveau  van  de verworven  kennis  beoordeeld 
kan worden. 
10.5.  GEZONDHEIDSZORG  EN  PREVENTIEKWES-
TIES 
10.5.1.  De  Commissie  heeft  in haar  Actiepro-
gramma  een hoofdstuk  gewijd  aan de gezondheid  van 
de migrerende  werknemer  en de leden  van  zijn  gezin. 
Dit is een juist  initiatief,  daar  de migrerende  werkne-
mers  bijzondere  ziekten  kunnen  hebben  of in meer-
dere mate  onder  ziektes  te lijden  kunnen  hebben  dan 
de nationale  werknemers  en omdat  de bijzondere 
situatie  waarin  de migrerende  werknemer  uit de Ge-
meenschap  of uit een  derde  land  verkeert  problemen 
opwerpt  en moeilijkheden  schept  met  betrekking  tot 
de diagnose  en de genezingsmogelijkheden. 
10.5.2.  Het  eerste  en meest  belangrijke  probleem 
houdt  verband  met  de communicatiemogelijkheden 
tussen  de arts  en de zieke  migrerende  werknemer. 
Wegens  de moeilijkheden  i.v.m.  het gebrek  aan  ken-
nis van  de taal  van  het land  van  tewerkstelling  is het 
moeilijk  hiervoor  een  oplossing  van  het  land  van 
tewerkstelling  is het moeilijk  hiervoor  een  oplossing 
te vinden,  indien  niet  de nodige  maatregelen  worden 
getroffen. 
10.5.3.  Dan  zijn  er nog  de organisatorische  proble-
men.  Het  Comité  acht  het 
— wenselijk: 
a) dat  de migrerende  werknemers  de mogelijk-
heid wordt  geboden,  huisartsen  en specialisten 
te consulteren  die  de taal  van  de migranten 
beheersen; 
b) dat  artsen  en verplegend  personeel  speciaal 
worden  opgeleid,  mede  door  het  lopen  van 
een stage  in instellingen  en ziekenhuizen  in het 
emigratieland; 
17.1.  76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/25 
c) dat  geneeskundige  centra  worden  opgericht, 
met artsen  en verplegend  personeel  die uit het 
land van  herkomst  van  de migrerende  werkne-
mer afkomstig  zijn; 
— noodzakelijk: 
a) dat  gespecialiseerde  maatschappelijke  werkers 
worden  ingeschakeld  en  een  dienst  van 
medisch-sociale  tolken  in het leven  wordt  ge-
roepen; 
b) dat  ten  behoeve  van  de zieken  een  „klein 
medisch  woordenboekje"  wordt  gedrukt  en 
verspreid. 
10.5.4.  Ten  slotte  herinnert  het Comité  er nog  aan; 
a) dat  het,  wat  de communautaire  migrerende  werk-
nemers  betreft,  in geval  van  ziekte  volstaat  de 
Verordeningen  (EEG)  nr.  1408/71  van  14 juni 
1971  en nr. 574/72  van  21 maart  1972  inzake  de 
sociale  zekerheid,  en de verschillende  wijzigingen 
daarop  toe te passen; 
b) dat,  wat  de migrerende  werknemers  afkomstig  uit 
derde  landen  betreft,  toepassing  moet  worden  ge-
geven  aan  het Europees  Verdrag  van  de Raad  van 
Europa  van  11 december  1953  betreffende  maat-
schappelijke  en medische  hulpverlening,  dat reeds 
door  de negen  Lid-Staten  van  de Gemeenschap  is 
geratificeerd,  uiteraard  behoudens  eventuele  bila-
terale  overeenkomsten  die  gunstigere  voorwaar-
den inhouden. 
10.5.5.  Speciale  aandacht  dient  te worden  besteed 
aan de arbeidsongevallenpreventie  voor  de migre-
rende  werknemers,  welk  onderwerp  de Commissie 
bespreekt  onder  het  zojuist  behandelde  hoofdstuk 
„medische  verzorging". 
Het Comité  neemt  nota  van  de toezegging  van  de 
Commissie,  binnenkort  voorstellen  in te dienen  be-
treffende  „de  preventieve  geneeskundige  verzorging, 
de sociale  en medische  diensten  en de instructie  van 
de migrerende  werknemers  in de preventie  van  be-
drijfsongevallen  en ziekten"  en zij noemt  de speci-
fieke  factoren  als gevolg  waarvan  de migranten  onge-
vallen  overkomen  (met  inbegrip  van  het feit  dat deze 
vaak  gevaarlijke  en ongezonde  arbeid  moeten  verrich-
ten);  voorts  herinnert  het  aan  de voorstellen  voor 
acties  welke  door  hem  in zijn  studie  inzake  de arbeids-
ongevallenpreventie  van  27 februari  1975  zijn  gefor-
muleerd. 
10.5.6.  Het  Comité  verzoekt  de Commissie,  in het 
kader  van  de Gemeenschap  een speciale  afdeling  in te 
stellen  die tot taak  moet  krijgen  de beroepsopleiding 
en de vakbekwaming  van  de buitenlandse  werkne-
mers  te bevorderen,  eensluidende  beveiligingstekens 
te ontwerpen  en zorg  te dragen  voor  de vertaling  van 
de veiligheidsvoorschriften;  kortom  alle  initiatieven  te 
ontplooien  die erop  zijn  gericht  de ingewikkelde  psy-chologische  problemen  die zich  voordoen  bij de inte-
gratie  van  de migranten  in hun  nieuwe  leef-  en werk-
klimaat  gemakkelijker  tot een oplossing  te brengen. 
10.6.  DE  MIGRERENDE  WERKNEMER  DIE  NAAR 
ZIJN  EIGEN  LAND  TERUGKEERT 
10.6.1.  In  het  actieprogramma  van  de Commissie 
wordt  niet  uitdrukkelijk  de „terugkeer"  van  de,  al 
dan niet  communautaire,  migrerende  werknemer  naar 
het land  van  herkomst  besproken. 
10.6.2.  Het  Comité  bevestigt  dat  men  aan  de 
migrerende  werknemer  zelf  de keuze  moet  laten  tus-
sen integratie  in het land  van  tewerkstelling  en terug-
keer naar  zijn  eigen  land  en noemt  de redenen  die de 
werkgever  ertoe  kunnen  nopen  naar  zijn  eigen  land 
terug  te keren;  in verband  hiermee  wil het  de aan-
dacht  van  de Commissie  en de Raad  vestigen  op het 
feit dat het gewenst  is de nodige  maatregelen  te tref-
fen om de migrerende  werknemers  en hun  gezinnen 
te helpen  bij hun  repatriëring,  o.m.  door  hun  in te 
lichten  over  de mogelijkheden  van  tewerkstelling,  het 
behoud  van  verworven  rechten,  de gelijkwaardigheid 
van verkregen  diploma's  en certificaten,  enz. 
10.7.  DE  STATISTIEKEN  BETREFFENDE  HET 
MIGRATIEVERSCH1JNSEL 
10.7.1.  Het  Comité  acht  het nuttig  erop  te wijzen 
dat het absoluut  noodzakelijk  is, studies  te verrichten 
en statistische  enquêtes  in te stellen  ten einde  zich  zo 
goed  mogelijk  op de hoogte  te kunnen  stellen  van  de 
kwantitatieve  aspecten  van  het  migratieverschijnsel 
op het grondgebied  van  de Gemeenschap  en van  de 
daarbij  betrokken  personen  en de voor  hen  getroffen 
sociale  voorzieningen;  zonder  statistische  gegevens 
die zijn  verzameld  en verwerkt  volgens  een  nauwge-
zet en tot in de details  uitgewerkt  communautair 
systeem  is het nl. onmogelijk  een sociaal  programma 
op te stellen. 
10.7.2.  Voorts  acht  het Comité  het dringend  nood-
zakelijk  dat de Raad  zijn  goedkeuring  hecht  aan  het 
voorstel  voor  een  „verordening  inzake  het opstellen 
van gelijkvormige  statistieken  betreffende  buiten-
landse  arbeidskrachten"  en herinnert  het  eraan  dat 
het, toen  het hierover  op 28 maart  1973  gunstig  ad-
vies uitbracht,  heeft  verklaard  dat slechts  een commu-
nautaire  werkgelegenheidspolitiek  tot stand  kan  wor-
den gebracht  indien  statistische  gegevens  beschikbaar 
zijn die  aan  een  aantal  minimumeisen  voldoen: 
homogeen  zijn,  dikwijls  worden  opgesteld,  de werke-
lijkheid  weerspiegelen,  beschikbaar  zijn  binnen  een 
redelijke  termijn  en gegevens  verschaffen  betreffende 
nationaliteit,  geslacht,  bedrijstak,  beroep,  leeftijd,  ge-
bied en familieomstandigheden. 
Nr. C 12/26 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
11. DE  POLITIEKE  EN  BURGERRECHTEN 
11.1.  DE  GELEIDELIJKE  TOEKENNING  VAN  DEZE 
RECHTEN 
11.1.1.  Het  Comité  heeft  de nodige  aandacht  be-
steed  aan  het vraagstuk  van  de toekenning  van  poli-
tieke  en burgerrechten  aan  de communautaire  migre-
rende  werknemer  en is hierbij  o.m.  uitgegaan  van  de 
voorstellen  van  de Commissie  en zijn  vroegere  advie-
zen inzake  deze  materie. 
11.1.2.  Het  merkt  op dat  het  hierbij  niet  om  de 
fundamentele  rechten  van  de mens  gaat  die verband 
houden  met  de burgerlijke  vrijheden  (vrijheid  van 
meningsuiting  en vrijheid  van  vereniging)  en met  de 
waarborg  van  de essentiële  behoeften  van  de mens, 
omdat  de uitoefening  van  deze  rechten  reeds  aan  de 
buitenlanders  wordt  toegestaan  op grond  van  de be-
palingen  van  het  internationaal  privaatrecht,  onge-
acht of zij al dan  niet  migrerende  werknemer  zijn:  het 
gaat hier  om de subjectieve  publieke  rechten  die tot 
dusver  alleen  aan  de bewoners  van  een  staat  toeko-
men voor  zover  deze  het staatsburgerschap  bezitten. 
11.1.3.  Onder  verwijzing  naar  de besluiten  van  de 
topconferentie  van  Parijs,  verklaart  het  Comité  zich 
voorstander  van  de toekenning  van  de politieke  en 
burgerrechten  aan  de migrerende  werknemers,  het-
geen  etappengewijs  en met  een  zeker  behoedzaam 
realisme  dient  te geschieden  in afwachting  van  de 
invoering  van  het  communautair  staatsburgerschap. 
Hierbij  dient  het volgende  in aanmerking  te worden 
genomen: 
a) de toekenning  van  de rechten  dient  eerst  in de 
gemeenten,  vervolgens  regionaal  en ten slotte  op 
nationaal  niveau  verwezenlijkt  te worden,  waarbij 
met de verschillende  integratiefazen  van  de bevol-
kingen  van  de negen  Lid-Staten  rekening  moet 
worden  gehouden; 
b) de uitbreiding  betreft  alleen  de migrerende  werk-
nemers  die geachte  kunnen  worden  min  of meer 
permanent  (b.v.  meer  dan  5 of 7 jaar)  in een land 
te verblijven,  en dus  niet  degenen  die  voor  één, 
twee  of drie  jaar  emigreren  met  het uitgesproken 
voornemen  daarna  naar  het  land  van  herkomst 
terug  te keren; 
c) de migrerende  werknemer  moet  de mogelijkheid 
hebben  de politieke  rechten  in het land  van  her-
komst  te blijven  uitoefenen,  zolang  hij deze  niet  in 
het land  van  tewerkstelling  kan  uitoefenen  (b.v. 
door  schriftelijk,  of op de ambassade  te stem-
men). 
11.1.4.  In  verband  met  de erkenning  van  de poli-
tieke  en burgerrechten: 
a) verzoekt  het  Comité,  zoals  het  dit ook  reeds  in 
juni 1972  heeft  gedaan,  ten  spoedigste  de voor-waarden  te scheppen  waardoor  het  mogelijk 
wordt  het  systeem  in te voeren  — dat  reeds  in 
enkele  gemeenten  van  België  (te Luik,  in sommige 
gemeenten  aan  de rand  van  Brussel,  in Limburg), 
van Duitsland  en van  Nederland  werkt  — waarbij 
comités  of lichamen,  samengesteld  uit migrerende 
werknemers  of hun  vertegenwoordigers,  kunnen 
worden  opgericht,  met  als voornaamste  taak  de 
gemeente-organen  van  advies  te dienen.  Wat  de 
daadwerkelijke  instelling  van dergelijke  comités  of 
lichamen  betreft,  zou men  van  de reeds  opgedane 
ervaring  gebruik  moeten  maken  en hiertoe  slechts 
moeten  overgaan  op verzoek  of met  de instem-
ming  van  de betrokken  migrerende  werknemers; 
b) verzoekt  het  Comité  zo spoedig  mogelijk  en ten 
minste  vóór  1 januari  1980  aan  de permanente 
migrerende  werknemers  actief  en passief  kiesrecht 
in de gemeenten  te verlenen:  de deelneming  van 
de communautaire  werknemer  aan  het bestuur  en 
het beheer  van  de gemeente  moet  worden  gezien 
als het legitiem  op zich  nemen  van  verantwoorde-
lijkheid  door  de geïmmigreerde  werknemer  in de 
samenleving  van de gemeente  waarin  hij woont; 
c) verzoekt  het Comité  de Commissie  te bestuderen, 
binnen  hoeveel  tijd  en op welke  wijze  de betref-
fende  rechten  ook  op provinciaal,  regionaal  en 
nationaal  niveau  aan  de communautaire  werkne-
mers  kunnen  worden  toegekend,  en te dien  aan-
zien vervolgens  voorstellen  te formuleren,  alsmede 
alle andere  met  de integratie  van  de communau-
taire  werknemer  in het  burgerlijk  leven  verband 
houdende  vraagstukken  (zoals  naturalisatie,  verle-
ning  van  het staatsburgerschap,  dienstplicht,  enz.) 
aan een  studie  te onderwerpen  evenals  die welke 
met het internationaal  privaatrecht  verband  hou-
den (echtscheiding,  positie  van  de ongehuwde 
moeder  enz.). 
11.1.5.  Anderzijds  zal de verkiezing  van  het Euro-
pees Parlement  die overeenkomstig  de op de topcon-
ferentie  van  Parijs  genomen  besluiten  op korte  ter-
mijn  d.m.v.  algemene  rechtstreekse  verkiezingen  zal 
plaatsvinden  specifieke  problemen  opwerpen  met  be-
trekking  tot de migrerende  werknemers:  het zou  nut-
tig zijn  indien  de Commissie  en de Raad  onverwijld 
nagingen  welke  oplossingen  te dien  aanzien  geboden 
zijn om de migrerende  werknemer  de uitoefening  van 
het stemrecht  in de Lid-Staat  waarin  hij werkzaam  is 
te vergemakkelijken. 
11.2.  DE  DEELNEMING  IN  ALLE  TECHNISCHE 
ORGANEN 
11.2.1.  Het  Comité  is van  oordeel  dat de commu-
nautaire  migrerende  werknemers  steeds  meer  zouden 
moeten  worden  aangespoord,  bij voorkeur  via de be-
voegde  beroepsorganisaties  en naar  gelang  van  het 
systeem  dat geldt  in het land  van  arbeid,  deel  uit te 
maken  van  alle  openbare  of semi-openbare  lichamen 
waarbij  zij belang  hebben. 
17.1.  76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/27 
11.2.2.  Het  Comité  verzoekt  de Commissie  een 
studie  te maken  van  de openbare  en semi-openbare 
lichamen  van  dergelijke  aard  die  in ieder  land  be-
staan,  met  het  doel  vervolgens  gedetailleerde  voor-
stellen  in te dienen  die erop  zijn  gericht  de commu-
nautaire  werknemer  ervan  te overtuigen  dat hij volle-
dig dezelfde  rechten  heeft  als de nationale  werkne-
mer. 
12. DE  ILLEGALE  MIGRATIE 
12.1.  In  het  actieprogramma  ten  behoeve  van  de 
migrerende  werknemers  en hun  gezinnen  is een apart 
hoofdstuk  opgenomen  betreffende  „illegale  migratie". 
Hierin  wijst  de Commissie  op het  bestaan  van  dit 
verschijnsel,  zet zij er de oorzaken  van  uiteen,  noemt 
zij de negatieve  aspecten  ervan  voor  de arbeidsmarkt 
en de bescherming  van  de werknemer  en verklaart  zij 
het voornemen  te hebben  concrete  voorstellen  te for-
muleren. 
Anderzijds  heeft  de Internationale  Arbeidsconferentie 
op 24 juni  1974  Verdrag  nr. 143  inzake  de clandes-
tiene  migratie  aangenomen,  waarbij  de staten  die het 
ratificeren  ertoe  worden  verplicht  een onderzoek  in te 
stellen  naar  dit verschijnsel,  de nodige  maatregelen  te 
treffen  om een  einde  te maken  aan  de illegale  migra-
tie en de illegale  tewerkstelling  van  de migranten  en 
tegen  de initiatiefnemers  van  deze  illegale  handel  in 
arbeidskrachten  vervolging  in te stellen. 
12.2.  Al  deze  aspecten  in aanmerking  genomen 
deelt  het Comité  de bezorgdheid  van  de Commissie 
en stemt  het in met  haar  vastbesloten  streven  om het 
probleem  van  de illegale  migratie  met  alle  te harer 
beschikking  staande  middelen  tot  een  oplossing  te 
brengen. 
Bovendien: 
a) verzoekt  het Comité  de Commissie: 
1. het initiatief  te nemen  om de Lid-Staten  aan  te 
sporen  Verdrag  nr. 143  van  de Internationale 
Arbeidsconferentie,  of althans  het deel  betref-
fende  de illegale  migratie  te ratificeren; 
2. een  bijeenkomst  van  de verantwoordelijke  in-
stanties  van  de  verschillende  regeringen  te 
organiseren  met  het doel,  geharmoniseerde  be-
stuurs-  en strafrechtelijke  bepalingen  vast  te 
stellen; 
b) verzoekt  het Comité  de Lid-Staten,  een onderzoek 
in te stellen  naar  de werkelijke  situatie  in hun 
land wat  deze  illegale  en clandestiene  migratie  be-
treft. 
13. DE  COÖRDINATIE  VAN  HET  DOOR  DE 
LID-STATEN  GEVOERDE  MIGRATIEBELEID 
13.1.1.  Min  of meer  als sluitstuk  van  haar  Actie-
programma  verklaart  de Commissie  dat het noodza-kelijk  is te komen  tot een communautaire  coördinatie 
van het migratiebeleid  van  de Lid-Staten. 
13.1.2.  Onder  verwijzing  o.m.  naar  zijn  advies  van 
28 juni  1972  inzake  de ontwikkeling  van  de sociale 
toestand,  merkt  het  Comité  op dat  het  vraagstuk 
door  de Commissie  dusdanig  is belicht  dat  dit con-
crete  besluiten  moet  opleveren,  ook  al is de coördina-
tie van  het immigratiebeleid  in aanmerking  genomen 
zonder  uitdrukkelijk  aan  te geven,  wat  de algemene 
context  is waarin  dit zal moeten  worden  ingepast, 
d.w.z.  de communautaire  werkgelegenheidspolitiek 
— waarop  het Comité  reeds  eerder  heeft  aangedron-
gen — en het verband  tussen  het vrij  verkeer  van  de 
communautaire  werknemers  en de immigratie  en 
tewerkstelling  van  de niet-communautaire  migrerende 
werknemers. 
13.1.3.  Het  Comité  is het met  de Commissie  eens 
dat men  voor  de coördinatie  van  het  migratiebeleid 
een goed  inzicht  dient  te hebben  in de feitelijke  situa-
tie op migratiegebied  en in de behoeften  van  de 
arbeidsmarkt,  welke  naar  behoren  en gedetailleerd 
wat betreft  de verschillende  elementen  ervan  (migra-
tiebeweging,  al dan  niet  permanente  karakter  van  de 
migratie,  beschikbare  werkgelegenheid  in het  land 
ontvangst,  enz.)  en met  een  zekere  regelmaat  moeten 
worden  vastgesteld. 
13.1.4.  Bij  de totstandbrenging  van  de coördinatie 
dient  men  rekening  te houden  met  de regionale  poli-
tiek,  de communautaire  ontwikkelingspolitiek  en de 
gemeenschappelijke  politiek  op de overige  al dan  niet 
in het Verdrag  van  Rome  genoemde  gebieden.  Daar-
om dient  men  althans  voorlopig  acties  op te schorten 
die erop  gericht  zijn  de immigratie  uit derde  landen 
naar het  gebied  van  de Gemeenschap  mogelijk  te 
maken,  terwijl  andere  werknemers  van  dezelfde  lan-
den gedwongen  zijn  bij gebrek  aan  werk  naar  huis 
terug  te keren. 
13.1.5.  Op  grond  van  het  voorgaande  is het 
Comité  van  oordeel  dat  het  coördinatievraagstuk 
dient  te worden  overgelaten  aan  de beoordeling  van 
de Commissie  en aan  de besluiten  van  de ministers 
van sociale  zaken  van  de negen  Lid-Staten  van  de 
Gemeenschap,  wanneer  de doelstellingen  op middel-
lange  en lange  termijn  eenmaal  zullen  zijn  vastge-
steld. 
Afgezien  hiervan  gaat  het  Comité  akkoord  met  de 
eerste  voorstellen  van  de Commissie,  te weten: 
1. het uitwerken  van  standaardmodellen  van  bilate-
rale overeenkomsten  tussen  de Lid-Staten  en derde 
landen  inzake  migratie  van  werknemers; 
2. het voorbereiden  van  één  gezamenlijke  overeen-
komst  tussen  de negen  Staten  van  de Gemeen-
schap  en de verschillende  derde  landen,  ten einde 
een inhoud  te geven  aan  de desbetreffende  com-
Nr. C 12/28 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
munautaire  politiek  en daarbij  gebruik  te maken 
van de door  sommige  immigratielanden  opgedane 
ervaring,  en vooral  de derde  landen  te tonen  dat 
de Gemeenschap  een sociale,  economische  en poli-
tieke  werkelijkheid  is; 
3. het opstellen  van  gelijke  minimumnormen  voor 
door  de Gemeenschap  aangegane  of aan  te gane 
verbintenissen  inzake  immigratie,  bij wege  van  de 
associatieovereenkomsten  en enkele  handelsover-
eenkomsten. 
III. CONCLUSIES 
14.1.  PLAATS  VAN  HET  ACTIEPROGRAMMA 
14.1.1.  Het  Comité  herhaalt  dat  het  Actiepro-
gramma  ten behoeve  van  de migrerende  werknemers 
en hun  gezinnen  geplaatst  en gezien  moet  worden  in 
het ruimere  kader  van  de sociale  politiek  van  de Ge-
meenschap.  In  dit verband  is het  van  de grootste 
betekenis  dat  het  Economisch  en Sociaal  Comité  de 
sociale  politiek  heeft  gerangschikt  onder  de „priori-
taire  beleidsvormen  in de Europese  Unie"  en bij de 
fundamentele  doeleinden  en de prioritaire  acties  daar-
van heeft  genoemd  de „uitwerking  van  een  Europees 
immigratiebeleid  voor  personen  uit derde  landen,  in 
het bijzonder  uit de geassocieerde  landen  van  Europa 
en Afrika". 
14.1.2.  Op  gevaar  af in herhaling  te vallen  wil het 
Comité  bovendien  nogmaals  stellen  dat de in het pro-
gramma  genoemde  acties  gezien  en verwezenlijkt 
moeten  worden  in het kader  van  de „communautaire 
werkgelegenheidspolitiek"  in  de meest  ruime  beteke-
nis van  dit begrip,  gebaseerd  op criteria  van  economi-
sche doelmatigheid  en  sociale  vooruitgang.  Het 
Comité  wijst  er opnieuw  op dat de uitvoeringskosten 
voor  de totstandbrenging  van  dit beleid  in de com-
munautaire  begroting  moeten  worden  opgenomen. 
14.2.  HET  JURIDISCHE  KARAKTER  VAN  HET  PRO-
GRAMMA 
14.2.1.  Het  Comité  merkt  op dat  het  de Raad  is 
geweest  die  tot  de indiening  van  een  .„Actiepro-
gramma"  heeft  besloten  en het voegt  hieraan  toe dat 
deze  dit programma  in zijn  geheel  dient  te behande-
len, alvorens  verordeningen  en richtlijnen  met  betrek-
king  tot de verschillende  erin  aangegeven  acties  te 
laten  voorstellen;  voorts  wijst  het erop  dat sommige 
van deze  acties  een dringend  karakter  hebben,  terwijl 
voor  andere  het treffen  van  maatregelen  op middel-
lange  en lange  termijn  nodig  is. 
14.2.2.  Het  Comité  spreekt  de wens  uit dat  de 
Raad  zich  er niet  toe  beperkt  van  het  programma 
nota  te nemen,  maar  een resolutie  of een  besluit  vast-
stelt waarin  hij de algemene  beginselen  preciseert,  een tijdschema  aangeeft  en de Commissie  formeel  ver-
zoekt,  concrete  voorstellen  voor  verordeningen  en 
richtlijnen  inzake  de verschillende  in het programma 
vervatte  acties  voor  te leggen. 
14.3.  HANDVEST  VOOR  MIGRANTEN 
14.3.1.  Het  Europees  Parlement  heeft  de Commis-
sie verzocht  hem  een „handvest  voor  migranten",  met 
andere  woorden  een  „statuut  van  de migrerende 
werknemer"  voor  te leggen. 
Hoewel  het Comité  enig  voorbehoud  heeft  t.a.v.  het 
chartisme,  als verschijnsel  van  politieke  of economi-
sche uitdrukking  van  beginselen  en richtlijnen,  be-
houdt  het zich  het recht  voor  zich  over  het voorstel 
van de Commissie  uit te spreken. 
14.4.  DE  PRIORITEITEN  EN  TERMIJNEN 
14.4.1.  Voor  alles  stelt  het Comité  vast  dat zes van 
de voorgestelde  acties  reeds  werden  goedgekeurd  en 
ten uitvoer  gelegd,  dan  wel  momenteel  ten  uitvoer 
worden  gelegd,  nl. die betreffende: 
1. de gezinsuitkeringen  ten behoeve  van  de gezinsle-
den die in het land  van  herkomst  zijn  gebleven, 
2. het SEDOC-systeem, 
3. de regeling  inzake  wetsconflieten, 
4. de verruiming  van  de vakbondsrechten, 
5. het recht  om verblijf  te houden,  en 
6. het onderwijs  aan de kinderen  van  migranten. 
14.4.2.  Het  Comité  kent  absolute  prioriteit  toe 
aan: 
a) de maatregelen  ter bestrijding  van  de clandestiene 
en illegale  migratie,  en 
b) het  verzamelen  van  statistieken  en informatie; 
de voorstellen  van  de Commissie  zouden  vóór  31 ja-
nuari  1976  moeten  worden  ingediend  en de Raad  zou 
hieraan  met  de grootste  spoed  zijn  goedkeuring  moe-
ten hechten. 
14.4.3.  Daarna  volgen  bij voorrang  alle  voorstellen 
betreffende  het vrije  verkeer  en de sociale  zekerheid 
van de communautaire  werknemers,  alsmede  die be-
treffende  de beroepsopleiding  en het  taalonderricht. 
De voor  de communautaire  migrerende  werknemers 
voorbehouden  ruimte  zou  moeten  worden  benut 
door  in de eerste  helft  van 1976  voor  te stellen  rechts-
middelen,  die door  de Raad  vóór  het einde  van  dat 
jaar dienen  te worden  goedgekeurd. 
14.4.4.  Tegelijkertijd  zou men  de nodige  maatrege-
len moeten  treffen  ten behoeve  van  de migrerende 
17. 1. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/29 
werknemers  afkomstig  uit de derde  landen,  alsmede 
met betrekking  tot de maatschappelijke  dienstverle-
ning,  de huisvesting  en de medische  verzorging.  Deze 
voorstellen  zouden  nog  in 1976  moeten  worden  inge-
diend,  zodat  ten minste  de meest  belangrijke  maatre-
gelen  in de loop  van  1977  worden  getroffen.  Boven-
dien zouden  studies  moeten  worden  gemaakt  en 
voorstellen  worden  geformuleerd  in het  eerste  half-
jaar van  1976,  ten einde  concrete  voorstellen  met  be-
trekking  tot de politieke  en burgerrechten  te kunnen 
indienen. 
14.4.5.  Ten  slotte  zou  in de eerste  maanden  van 
1976  een begin  moeten  worden  gemaakt  met  de coör-
dinatie  van  het door  de Lid-Staten  gevoerde  migratie-
beleid. 
14.4.6.  Gezien  de enorme  hoeveelheid  werk  die 
verzet  zal  moeten  worden,  spreekt  het  vanzelf  dat 
deze  prioriteiten  en termijnen  als  een  aansporing 
moeten  worden  gezien.  Niettemin  wijst  het  Comité 
nogmaals  met  nadruk  op de betekenis  die het  hecht 
aan de oplossing  van  de problemen  van  de commu-
nautaire  en niet-communautaire  migrerende  werkne-
mers;  het acht  het voorts  beslist  noodzakelijk  dat de 
opgelopen  achterstand  wordt  ingehaald. 
14.4.7.  Het  Comité  onderstreept  dat  in de jaar-
lijkse  begroting  van  de  Gemeenschap  de  nodige 
financiële  middelen  voor  de tenuitvoerlegging  van  het 
Actieprogramma  moeten  worden  voorzien;  hierbij 
denkt  het  in het bijzonder  aan  het  Sociaal  Fonds  en 
het Regionaal  Fonds. 
In dit verband  merkt  het  op dat  sommige  besluiten, 
die door  de Raad  reeds  ten  behoeve  van  de migre-rende  werknemers  zijn  genomen,  weer  op  losse 
schroeven  dreigen  te staan  doordat  de voor  de sociale 
politiek  beschikbare  financiële  middelen  zijn  beperkt. 
14.5. DE MIGRERENDE  WERKNEMERS  EN  DE EURO-
PESE  UNIE 
14.5.1.  Het  nieuwe  concept  van  de Europese  Eco-
nomische  Gemeenschap,  dat  sinds  de topconferentie 
van Parijs  een  geheel  eigen  karakter  vertoont  en 
goede  resultaten  belooft  af te werpen,  betreft  ook  de 
vraagstukken  van  het migratieverschijnsel.  Anderzijds 
heeft  het  Economisch  en Sociaal  Comité  de vraag-
stukken  van  de emigratie  een  plaats  gegeven  in het 
kader  van  de doelstellingen  en taken  van  de Europese 
Unie,  die  „valt  of staat  met  haar  economische  en 
sociale  aspecten". 
14.5.2.  Al  deze  vraagstukken  vormen  de inhoud 
van het  actieprogramma  ten  behoeve  van  de migre-
rende  werknemers  en hun  gezinnen.  Bij het uitbren-
gen van  een  gunstig  advies  spreekt  het  Comité  de 
vurige  wens  uit dat  de actie  van  de Commissie  over-
eenstemt  met  de politieke  wil van  de Raad;  door  het 
actieprogramma  goed  te keuren  en tot het  zijne  te 
maken  bij wege  van  een  besluit  of van  een  resolutie 
zal de Raad  het bewijs  leveren  dat de communautaire 
migrerende  werknemer  in de Europese  Unie  staats-
burgerschap  zal  hebben  met  alle  rechten  van  dien. 
Bovendien  zullen  de  migrerende  werknemers  uit 
derde  landen  de Unie  ondervinden  als  een  concrete 
werkelijkheid  die tot de verbetering  van  de levensom-
standigheden  en arbeidsvoorwaarden  bijdraagt  van 
degenen  die zich  in deze  Unie  voor  het welzijn  van  de 
individu  en van  de gemeenschap  inzetten. 
Gedaan  te Brussel,  30 oktober  1975. 
De Voorzitter 
van het Economisch  en  Sociaal  Comité 
H. CANONGE 
BIJLAGE 
bij het advies  van het Economisch  en Sociaal  Comité 
1. De volgende  wijzigingsvoorstellen  zijn  tijdens  de vergadering  verworpen: 
Paragraaf  2.1.3. 
De tweede  en derde  zin als volgt  te wijzigen: 
„Het  Verdrag  van  Rome  houdt  voor  eerstgenoemde  werknemers  de tenuitvoerlegging  van 
nauwkeurige  juridische  bepalingen  in. Het  Comité  is van mening  dat voor  laatstgenoemden 
Nr. C 12/30 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17.1.  76 
in dezelfde  geest  alles  in het werk  dient  te worden  gesteld,  ten einde  de werknemers  uit 
derde  landen  en hun  gezinsleden  volledig  gelijke  sociale,  economische  en syndicale  rechten 
te waarborgen." 
Uitslag  van de stemming: 
35 stemmen  voor,  46 stemmen  tegen,  4 onthoudingen. 
Punt  4.1.2.  — sub b) 
Als volgt  te wijzigen: 
,,b) dient  te worden  nagegaan  hoe  kan  worden  bereikt  dat de werknemers  afkomstig  uit 
derde  landen  dezelfde  behandeling  krijgen  als nationale  werknemers  wat de arbeidsvoor-
waarden,  de beroepsopleiding,  de sociale  verzekeringsuitkeringen  en de vakbondsrechten, 
alsmede  de mogelijkheid  tot gezinshereniging  betreft.  Bovendien  dient  aandacht  te wor-
den besteed  aan en te worden  onderhandeld  over  de voorwaarden  inzake  tewerkstelling 
en verblijf  voor  de werknemers  uit derde  landen  die reeds  enige  tijd  in het gastland 
woonachtig  zijn". 
Uitslag  van de stemming: 
31 stemmen  voor,  50 stemmen  tegen,  11 onthoudingen. 
Punt  4.1.3. 
De eerste  zin als volgt  te wijzigen: 
„Men  dient  zoveel  mogelijk  te streven  naar  de gelijkberechtiging  van de, al dan  niet  com-
munautaire,  migrerende  werknemer  in het gastland". 
Toelichting 
Er is een onderling  verband  tussen  punt  4.1.2.  sub b) en punt  4.1.3.  In het belang  van beide 
groepen  migrerende  werknemers  dienen  deze  punten  duidelijker  te worden  geformuleerd. 
Uitslag  van de stemming: 
9 stemmen  voor,  31 stemmen  tegen,  6 onthoudingen. 
Punt  7.1.3. 
De eerste  regels  als volgt  te formuleren: 
„Er dient  voortgang  te worden  gemaakt  met  de gelijkberechtiging  van alle  onderdanen  van 
de Lid-Staten,  als middel  ter verwezenlijking  van  een  sociaal  Europa.  Alleen  gelijkberech-
tiging  zal het mogelijk  kunnen  maken,  niet  alleen  vrij verkeer  van personen  te verwezenlijken, 
maar  ook  iedere  vorm  van  discriminatie  op grond  van  nationaliteit  op te heffen  inzake...". 
Toelichting 
Het Comité  heeft  het noodzakelijk  geacht  zijn  „opmerkingen  vooraf"  te beperken  door  in 
punt  6.2 het zinsdeel  betreffende  de „geografische  eenwording"  en het „Europees  staats-
burgerschap"  te schrappen. 
De punten  7.1.3  en 6.2 dienen  dus met  elkaar  in overeenstemming  te worden  gebracht,  temeer 
daar de gelijkberechtiging  een solide  basis  is voor  de verdere  ontwikkeling  van  een sociaal, 
democratisch  en vooruitstrevend  Europa. 
Uitslag  van de stemming: 
meerderheid  van stemmen  tegen,  6 onthoudingen. 
17. 1. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 12/31 
Punt  12.2.  — sub  a) 
Het volgende  zinsdeel  te schrappen: 
„of althans  het deel  betreffende  de illegale  migratie". 
Toelichting 
Verdrag  nr. 143  van  de Internationale  Arbeidsconferentie  betreft  een  samenstel  van  vraag-
stukken  die  met  de rechten  van  migrerende  werknemers  afkomstig  uit derde  landen  verband 
houden.  In de tweede  overweging  stelt  het  Comité  in het  algemeen  dat  alle  internationale 
verdragen,  en in het  bijzonder  Verdrag  nr. 143,  in aanmerking  dienen  te worden  genomen; 
het zou  derhalve  onlogisch  zijn  indien  het  Economisch  en Sociaal  Comité  in de tekst  van  zijn 
advies  het oordeel  afzwakte  dat hetzelf  in de tweede  overweging  uitspreekt. 
Uitslag  van  de stemming: 
21 stemmen  voor,  31 stemmen  tegen,  11 onthoudingen. 
2. Oorspronkelijke  tekst  van  het  advies  van  de Afdeling  voor  sociale  vraagstukken,  welke 
gewijzigd  is overeenkomstig  de goedgekeurde  wijzigingsvoorstellen 
Paragraaf  2.2.1. 
Met het  oog  op de oplossing  van  de problemen  i.v.m.  de emigratie  is het  vooral  zaak,  de 
vraagstukken  van  de migrerende  werknemers  en hun  gezinnen  tot een  oplossing  te brengen 
en dient  men  zich  bijgevolg  niet  bezig  te houden  met  de vraag  of het land  van  herkomst  dan 
wel het land  van  ontvangst  meer  baat  vindt  bij de migratie.  Beide  landen  zijn  op de migratie 
aangewezen  en ondervinden  er voordeel  van,  zoals  beide  er ook  nadelen  van  ondervinden. 
Paragraaf  7.6.5. 
De Afdeling  zou  dit recht  van  de migrerende  communautaire  werknemer  evenwel  uitdrukke-
lijk bevestigd  willen  zien,  omdat  dit  in de laatste  tijd  meer  inhoud  heeft  gekregen  en de 
betekenis  er^an  in de toekomst  nog  zal toenemen,  wanneer  de Raad  de verschillende  richt-
lijnen  inzake  de naamloze  vennootschappen,  in het  bijzonder  die betreffende  het statuut  van 
de Europese  naamloze  vennootschap,  zal goedkeuren. 
Paragraaf  8.2.5.5. 
De Afdeling  herinnert  aan  het  door  het  Economisch  en Sociaal  Comité  op 28 maart  1974 
uitgebrachte  advies  en merkt  ten aanzien  van  de eerste  eis op,  dat  het  feit  dat de migrerende 
werknemer  gedurende  vier  weken  ter beschikking  moet  blijven  van  de arbeidsmarkt  van  het 
land  waar  hij tevoren  werkzaam  was,  niet  meer  beantwoordt  aan  de huidige  economische 
en sociale  situatie.  Bij het vaststellen  van  deze  wachttijd  ging  men  ervan  uit dat  het  moge-
lijk zou  zijn  de werkloze  opnieuw  in het  produktieproces  in te schakelen:  in de huidige 
conjuncturele  situatie  is van  deze  wederinschakelingsmogelijkheid  geen  sprake  meer;  de 
Afdeling  verzoekt  de Lid-Staten  dan  ook  er bij de bevoegde  diensten  en instellingen  op aan 
te dringen  dat  zij ruim  gebruik  maken  van  de mogelijkheid  om  van  de betreffende  bepaling 
af te wijken  en de periode  van  vier  weken  te verkorten. 
Paragraaf  8.2.5.6. 
Wat de tweede  eis betreft  is de Afdeling  van  mening  dat  de beperking  van  het  genot  van  de 
werkloosheidsuitkering  tot  drie  maanden  een  redelijk  compromis  inhoudt.  Indien  het 
beginsel  van  de gelijke  behandeling  van  migrerende  werknemers  en nationale  arbeidskrachten 
naar  de letter  werd  toegepast,  zouden  alle  rechten  komen  te vervallen  in het  geval  dat  de 
migrprende  werknemer  niet  — net  zoals  de nationale  werknemers  — voortdurend  voor  een 
nieuwe  betrekking  in het  land  van  arbeid  ter beschikking  staat.  De terugkeer  naar  het  land 
van herkomst  zou  dan  tot  gevolg  hebben  dat  daarmee  alle  rechten  op  werkloosheids-
uitkeringen  geheel  en al verloren  zouden  gaan.  Om  dit  onlogische  gevolg  te ondervangen 
verleent  Verordening  (EEG)  nr.  1408/71  de migrerende  werknemer,  ook  wanneer  hij  naar 
zijn eigen  land  terugkeert,  het  recht  op uitkering,  doch  zulks  voor  een  periode  die  tot drie 
maanden  is beperkt,  behoudens  bovengenoemde  uitzonderingsgevallen. 
Nr. C 12/32 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 17. 1. 76 
Paragraaf  9.5.7. 
In dit verband  acht  de Afdeling  het voldoende  dat de negen  Lid-Staten  van  de Gemeenschap 
alle gelijktijdig  Verdrag  nr. 140  van  de I.A.O.  ratificeren  en zich  ertoe  verplichten  Aanbe-
veling  nr. 148  in toepassing  te brengen,  die beide  het betaalde  vormingsverlof  betreffen. 
Paragraaf  11.1.4.  sub  a) 
a) herinnert  de Afdeling  voor  sociale  vraagstukken  aan  haar  reeds  in juni  1972  gedane  ver-
zoek,  met  de grootste  spoed  algemeen  het  systeem  in te voeren  — dat  reeds  in enkele 
gemeenten  van  België  (te Luik,  in sommige  gemeenten  aan  de rand  van  Brussel,  in 
Limburg),  van  Duitsland  en van  Nederland  werkt  — waarbij  comités  of lichamen,  samen-
gesteld  uit migrerende  werknemers  of hun  vertegenwoordigers,  kunnen  worden  opge-
richt,  met  als  voornaamste  taak  de gemeenteorganen  van  advies  te dienen;  wat  dit 
betreft  zou  ook  van  de reeds  opgedane  ervaring  gebruik  moeten  worden  gemaakt  en met 
de wensen  van  de betrokken  migrerende  werknemers  rekening  moeten  worden  gehouden.