COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(95) 73 def. 
Brussel, 08.03.1995 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
EUROPA EN JAPAN: DE VOLGENDE STAPPEN 
1. INLEIDING 
2. DE VERANDERENDE CONTEXT 
3. EVALUATIE VAN DE HUIDIGE BETREKKINGEN 
4. VERGELIJKING VAN HET AMERIKAANSE EN EUROPESE BELEID TEN 
AANZIEN VAN JAPAN 
5. POLITIEKE BETREKKINGEN 
5.1. Voorstellen 
6. DE ECONOMISCHE BETREKKINGEN 
6.1. Handel en investeringen 
6.2. Sectoriële toegankelijkheid van de markt 
6.3. Structurele toegankelijkheid van de markt 
6.4. Trade Assessment Mechanism (TAM) 
6.5. De dialoog over de regelgeving 
6.6. Investeringen 
6.7. Handel in diensten 
6.8. Exportbevordering 
6.9. Industriële samenwerking 
6.1Ó. Onderzoek en ontwikkeling 
6.11. Participatie van dé Lid-Staten en het Europese bedrijfsleven 
6.12. Kennisonevenwicht 
6.13. Macro-economische kwesties 
6.14. Informatiemaatschappij 
6.15 Voorstellen 
7. SAMENWERKING OP ANDERE GEBIEDEN 
8. CONCLUSIES 
Bijlage I Statistieken 
Bijlage II Toegang tot de Japanse markt - Vorderingen sedert januari 1993 
Bijlage III Het bestaande raamwerk voor samenwerking tussen de Commissie en Japan 
Mededeling van df rnmmi^sie aan de Raad 
Europa en Japan; flç volgende stappen 
31, INLEIDING 
Japan is aan het veranderen. Een nieuwe generatie, die vraagtekens plaatst bij de rol van het 
land in de wereld in de jaren na de Koude Oorlog, treedt op de voorgrond. Culturele 
veranderingen doen zich gelden, terwijl de impact van externe factoren in Japan door 
technologie en verkeer toeneemt. Het partijpolitieke stelsel wordt veranderd, er is een 
duidelijke verschuiving naar meer invloed voor de consument en de bereidheid om het 
bureaucratisch stelsel zo te veranderen dat het beter kan reageren op de wil van het volk is 
aanwezig. Er is hernieuwde belangstelling voor deregulering als reactie op de behoefte om het 
concurrentievermogen te stimuleren, zodat het Japanse bedrijfsleven beter kan omgaan met 
de hoge koers van de yen. 
Ook de Unie verandert. De inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht voorziet in de 
ontwikkeling van een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. De Unie heeft de 
voltooiing van de interne markt afgerond en is onlangs uitgebreid met drie nieuwe 
Lid-Staten. Zij bereidt zich voor op de EMU en de toetreding van de landen van Midden- en 
Oost-Europa. 
Wij hebben veel gemeen. De EU en Japan zijn geïndustrialiseerde democratieën die 
geconfronteerd worden met de uitdagingen van onderlinge economische afhankelijkheid op 
wereldniveau. Wij hebben een gezamenlijk belang bij een stabiel, multilateraal, economisch 
stelsel en handhaving van de veiligheid in de wereld. Beiden ontwikkelen nieuwe tactieken 
voor het buitenlands en veiligheidsbeleid, waarbij sterke banden met de VS blijven bestaan 
zonder echter te overheersen. Ieder van ons streeft naar constructieve betrekkingen met 
Rusland en China en diverse landen in Azië. Beiden staan voor de uitdaging om hun 
concurrentiepositie op de internationale markten te verdedigen tegen tal van nieuwe 
concurrenten. Ten slotte streven beiden naar de ontwikkeling van een politieke rol die in 
overeenstemming is met hun economische invloed. 
De combinatie van interne en internationale veranderingen biedt de EU de gelegenheid om 
haar betrekkingen met Japan verder te ontwikkelen. Deze zijn gebaseerd op de Verklaring 
van 1991 en de conclusies van de Raad van juni 1992. Het beleid ten aanzien van Japan is in 
1994 geformuleerd in de strategie van de Unie voor Azië. Dit beleid, dat de versterking van de 
dialoog en de samenwerking combineert met aanhoudende uitoefening van druk om de markt 
open te stellen, heeft reeds zijn vruchten afgeworpen. Afgezien van de beoordeling van de 
economische en commerciële betrekkingen en de formulering van voorstellen voor de 
verbetering van de doeltreffendheid van het beleid van de EU, onder meer op het gebied van 
samenwerking, worden in deze mededeling voorstellen gedaan voor de verdere ontwikkeling 
van de politieke betrekkingen van de EU met Japan. Aldus kan de EU een actieve bijdrage 
leveren tot de grotere politieke betrokkenheid van Japan bij het buitenlands en 
veiligheidsbeleid in de wereld. 
2. DE VERANDERENDE CONTEXT 
De politieke strubbelingen in Japan in de afgelopen twee jaar weerspiegelen de groeiende 
ontevredenheid van de kiezer met het bestaande systeem, de veranderende perspectieven van 
de consumenten en de algemene trend om vraagtekens te plaatsen bij de positie en de rol van 
het land in de wereld in de jaren na de Koude Oorlog. Als gevolg hiervan wordt het 
partijenstelsel veranderd, in de hoop dat nieuwe regeringsvormen gevoeliger zullen zijn voor 
de uitoefening van druk door de kiezers. Er bestaat een grotere bereidheid om internationale 
verplichtingen aan te gaan, een sterker gevoel van onafhankelijkheid en de vastberadenheid 
om "waar voor je geld" te eisen. Deze veranderingen hebben plaats tegen een achtergrond van 
snelle omwentelingen in Azië die ingrijpende gevolgen hebben voor Japan. 
Japan wil op het wereldtoneel een grotere rol spelen die in overeenstemming is met zijn 
positie als economische mogendheid. In Japan bestaat hernieuwde belangstelling voor de 
mogelijkheid om een grotere rol te spelen in Azië. Japan neemt actief deel aan regionale 
initiatieven om een klimaat van vertrouwen op te bouwen, zoals het regionaal forum van de 
ASEAN, waarvan de Unie eveneens lid is. Het heeft inmiddels onomwonden en openlijk te 
kennen gegeven dat het lid wenst te worden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. 
Dit en de verbolgenheid van Japan over de tactiek die de Verenigde Staten hebben gevolgd om 
hun bilaterale economische doelen te bereiken, hebben een zekere herijking van de 
betrekkingen met de Verenigde Staten tot gevolg. 
Wat de economie betreft, hebben het uiteenspatten van de economische "zeepbel" en de 
recessie die onlangs pas een halt is toegeroepen, tot een nieuw perspectief geleid, zowel voor 
de consument als voor het bedrijfsleven. "Waar voor je geld krijgen" in plaats van de 
duurdoenerij met luxeartikelen is het nieuwe wachtwoord. Vergelijkingen, met name met het 
prijsniveau in andere landen, zijn steeds couranter en worden gepubliceerd. De consumenten 
hebben steeds meer belangstelling voor de beschikbaarheid van goedkopere produkten uit het 
buitenland. 
Hoewel het Japanse bedrijfsleven, met name in de meest concurrerende sectoren, door 
technologische innovaties en het afstoten van banen zware inspanningen levert om het 
concurrentievermogen te handhaven op een niveau van 100 yen of minder tegen 1 dollar, 
bestaat er geen twijfel over dat het bedrijfsleven door de dure yen gedwongen wordt om de 
sectoren waarvan de produktie volledig in Japan is geconcentreerd, om te gooien. Een van de 
opties is investeren in offshore-produktiefaciliteiten. Het Japanse bedrijfsleven is zich ervan 
bewust dat het handelsverkeer in sterke mate wereldwijd wordt en investeert grote bedragen 
in de snel groeiende, goedkopere Aziatische regio. Voorts staat het steeds meer open voor de 
mogelijkheid om de levering van onderdelen te diversifiëren door meer invoer. Deze nieuwe 
houding is een van de factoren die een gunstige invloed hebben gehad op de uitbreiding van 
de activiteiten op het gebied van de industriële samenwerking tussen de EU en Japan in de 
afgelopen twaalf maanden. 
De bovengenoemde trends hebben zowel de consumenten, als het bedrijfsleven tot de 
algemene overtuiging gebracht dat niet alleen de consumentenprijzen, maar ook de 
industriële kosten door het dichte reguleringsnetwerk in Japan op een aanzienlijk hoger 
niveau worden gehandhaafd dan strikt noodzakelijk is. Daarom steunen het bedrijfsleven en 
de kringen in de overheidsdiensten die het bedrijfsleven goedgezind zijn, het streven van de 
regering naar deregulering en wordt het publiek ervan bewust gemaakt dat het welslagen van 
de deregulering een manier is om te komen tot lagere consumentenprijzen. Deze brede steun 
is de beste graadmeter dat het vijfjarig dereguleringsprogramma dat de regering eind maart 
1995 zal publiceren, met succes kan worden uitgevoerd, ondanks het diepgewortelde verzet 
van bepaalde kringen binnen de overheid en bepaalde gevestigde belangen. Het is echter van 
het grootste belang dat de Japanse regering zich hiervoor sterk blijft maken. 
3. EVALUATIE VAN DE HUIDIGE BETREKKINGEN . 
Tot dusverre hadden de betrekkingen tussen de EU en Japan vooral een economisch 
karakter. Zij werden voornamelijk beheersd door het gezichtspunt van de EU dat onnodige en 
onaanvaardbare obstakels de toegang tot de Japanse markt verstoren. Terzelfder tijd wordt 
het Japanse overschot op de lopende rekening van de betalingsbalans als extreem hoog 
beschouwd. De betrekkingen werden dan ook gekenmerkt door de nodige strubbelingen. 
Er is een onmiskenbaar gebrek aan evenwicht in de huidige economische betrekkingen. Sinds 
de voltooiing van de interne markt bestaan er vrijwel geen structurele belemmeringen voor de 
Japanse uitvoer naar de grootste markt ter wereld die tot één geheel verenigd is en waarop 
strenge mededingingsregels van toepassing zijn, worden Japanse investeringen in Europa 
toegejuicht en soms zelfs gesubsidieerd en genieten in de EU gevestigde Japanse 
ondernemingen een nationale behandeling. EU-ondernemingen en andere niet-Japanse 
ondernemingen die naar Japan uitvoeren, worden daarentegen, zoals duidelijk bewezen is, 
geconfronteerd met diverse administratieve en structurele belemmeringen en stuiten voorts 
op obstakels wanneer zij direct in Japan willen investeren. 
In de afgelopen jaren heeft de EU haar aanpak van deze problemen grondig onderzocht, 
rekening houdende met de ervaringen van de Lid-Staten en andere ervaringen. Voorts heeft 
zij onderzoek verricht naar de Amerikaanse aanpak en de daarmee geboekte resultaten om te 
bekijken of bepaalde elementen daarvan in de Europese aanpak kunnen worden geïntegreerd. 
De wijze waarop de EU belemmeringen voor de concurrentie met en in Japan identificeert en 
aanpakt, is ingrijpend veranderd. Deze tamelijk nieuwe en meer gerichte aanpak die 
beschreven wordt in het hoofdstuk economische betrekkingen van deze mededeling, egint nu 
duidelijk vruchten af te werpen. 
4. VERGELIJKING VAN HET AMERIKAANSE EN EUROPESE BELEIP TEN 
AANZIEN VAN JAPAN 
De VS onderhouden sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog uitgebreide politieke en 
veiligheidsbetrekkingen met Japan. Zij hebben Japan veiligheidsgaranties gegeven en Japan 
heeft alles in het werk gesteld om tegemoet te komen aan de economische eisen van de VS, 
ten einde te voorkomen dat de algemene betrekkingen, waaronder de veiligheidsalliantie, 
schade zouden ondervinden. In de afgelopen jaren heeft de Amerikaanse regering een 
duidelijk agressief beleid gevoerd door op het gebied van de invoer bepaalde specifieke doelen 
te stellen die zij als verpHchtingen beschouwt en door te dreigen met toepassing van de 
unilaterale 301/super 301-bepalingen wanneer deze doelstellingen niet worden gehaald. 
Soms wordt beweerd dat de inspanningen van de EU om haar uitvoer naar Japan te verhogen 
meer vruchten zouden afwerpen als zij harder zou optreden en een voorbeeld zou nemen aan 
de aanpak van de VS. Dit mag echter niet voetstoots worden aangenomen, geheel afgezien 
van het feit dat de betrekkingen van de EU met Japan niet zo allesomvattend zijn als die van 
de VS met Japan en zij sterk gekant is tegen unilaterale handelssancties die zij als een 
destabiliserende factor in de wereldhandel beschouwt. 
Internationaal (waaronder ook in de VS) komt men steeds meer tot het inzicht dat de 
agressieve benadering waarbij bepaalde specifieke doelen worden gesteld, weliswaar in het 
verleden voor bepaalde afzonderlijke produkten vruchten heeft afgeworpen, maar dat dit in de 
toekomst wel eens anders zou kunnen zijn. Dit komt mede door de veranderingen die zich in 
Japan voordoen. Japan biedt namelijk steeds meer weerstand tegen overeenkomsten met de 
VS die nu als discriminerend worden beschouwd, in strijd met het functioneren van de 
markteconomie en van dien aard dat daardoor de bemoeienis van regeringswege wordt 
aangemoedigd die de veranderingsgezinde kringen in Japan juist willen terugdringen. 
Dergelijke eisen van de VS worden steeds vaker gezien als een voortzetting van een ongelijke, 
één-richtingsrelatie. Ten slotte wordt deze unilaterale actie steeds vaker verworpen om plaats 
te maken voor neutralere marktopehingsprocessen, zoals in het kader van de GATT/WTO. 
Ondanks enkele in het verleden behaalde successen zal deze aanpak in de toekomst dan ook 
niet het gewenste resultaat opleveren en zijn er tekenen dat de Amerikaanse regering deze 
benadering nu grondig is aan het herzien. 
De Commissie heeft alle overeenkomsten tussen de VS en Japan nauwgezet gevolgd. Zij heeft 
aangedrongen op een systeem van parallelle controle om te bewerkstelligen dat alle 
marktopeningsmaatregelen uit hoofde van de kaderovereenkomst tussen de VS en Japan 
worden genomen op basis van het beginsel van de meestbegunstigde natie en zowel voor 
EU-bedrijven, als voor Amerikaanse bedrijven openstaan. De EU en de VS streven hetzelfde 
doel na als het gaat om marktopeningen in Japan en er is op dit gebied dan ook ruimte voor 
samenwerking. Onenigheid over de manier waarop de resultaten moeten worden bereikt, 
heeft r in het verleden echter toe geleid dat beide partijen hun eigen aanpak hebben. 
De strategie van de EU om ononderbroken, constant en globaal aan te dringen op verandering 
levert op bepaalde gebieden resultaten op. Dankzij de identificatie van belemmeringen, de 
voortdurende herhaling van klachten over omstreden vraagstukken en de totstandkoming 
van een parallelle, constructieve dialoog, zijn op diverse belangrijke gebieden resultaten 
geboekt, zoals de algemene voorschriften inzake overheidsopdrachten, de aanvaarding van 
Europese certificatie, bij voorbeeld voor de onbrandbaarheid van textiel, de normen voor 
elektrische apparaten (zie Bijlage II). Er is een begin gemaakt met de onderhandelingen over 
de overeenkomsten inzake wederzijdse erkenning (Mutual Recognition Agreement, MRA) en 
overeenstemming bereikt over verbeteringen met betrekking tot de distributie en etikettering 
van levensmiddelen. Voorts gaat Japan akkoord met de forse terugdringing van het overschot 
op de lopende rekening van de betalingsbalans in verhouding tot het BBP. In deze mededeling 
Wordt gepleit voor de versterking van de economische aanpak van de economische 
betrekkingen, waarvan reeds is bewezen dat dit resultaten kan opleveren. 
De doeltreffendheid van het beleid van de Unie kan echter sterk worden verbeterd, indien de 
contacten van de Lid-Staten, zowel op het niveau Van de werkgroepen als op ministerieel 
niveau, effectief kunnen worden gecoördineerd met die van de Commissie. De EU-actie in 
Tokyo verliest aan geloofwaardigheid, indien de Gemeenschap en haar Lid-Staten parallel 
stappen ondernemen ten aanzien van onderwerpen die verband houden met de 
marktpenetratie, zoals het Japanse dereguleringsprogramma. Het verdient de voorkeur om 
de middelen van de Commissie en de Lid-Staten te bundelen met als doel een duidelijk 
omschreven pakket van doelstellingen na te streven door gecoördineerd optreden. Dat de 
bedrijven uit de Lid-Staten eikaars concurrent zijn voor contracten en orders in Japan doet 
niet af aan de waarde van een gecoördineerde aanpak vooraf. Door versplinterd, nationaal 
optreden kan Japan de ene Lid-Staat tegen de andere uitspelen en dit verzwakt het imago 
van de Unie in sterke mate met als gevolg dat zij minder goed gewapend is om de door allen 
gewenste resultaten te bereiken. De Lid-Staten dienen hun nationale inspanningen voort te 
zetten, echter in samenhang met het bredere EU-kader en alle ministeriële en 
administratieve benaderingen dienen zowel een EU-dimensie als een nationale dimensie te 
hebben. De ambassades van de Lid-Staten in Tokyo hebben de nodige ervaring opgedaan op 
handelsgebied. Samen met de Lid-Staten zal de Commissie ernaar streven om deze know-how 
voor het algemeen nut te gebruiken. 
5. POLITIEKE BETREKKINGEN 
De Verklaring van 1991 omschrijft het beginsel van een geïntegreerde dialoog met Japan. De 
partijen hebben zich ertoe verbonden elkaar te informeren en te raadplegen over belangrijke 
economische kwesties van gemeenschappelijk belang, van politieke, economische, 
wetenschappelijke, culturele of andere aard. Tot dusver is de politieke dimensie van de 
betrekkingen echter onvoldoende ontwikkeld. Dit maakt het voor beide partners moeilijker 
hun doelstellingen te bereiken. In de praktijk kan men niet alle inspanningen op één terrein 
richten en andere terreinen verwaarlozen. De EU kan haar image in Japan pas verbeteren als 
zij blijk geeft te beschikken over het politieke gewicht dat overeenkomt met haar positie als 
economische en technologische macht. 
Gezien het gemeenschappelijk belang bij een stabiele en multilaterale wereldorde kan een 
grotere Japanse rol op het wereldtoneel in het belang zijn van de Unie, omdat de partijen 
elkaar bij vele gelegenheden op internationale fora kunnen steunen. Ook waar het beleid 
verschilt, zal een dialoog bijdragen tot wederzijds begrip en de verschillen kunnen verkleinen. 
Hoewel regelmatig bijeenkomsten op het niveau van ministers van Buitenlandse Zaken en 
politieke directeuren hebben plaatsgevonden, zijn bilaterale topontmoetingen onder 
ongunstige omstandigheden of in het geheel niet georganiseerd, en zijn bijeenkomsten op 
ministerieel niveau met de Commissie lang uitgesteld. Al met al is de dialoog nauwelijks 
verder gevorderd dan het uitwisselen van standpunten en informatie, en zijn er maar weinig 
voorbeelden van concrete samenwerking. 
Japan toont nu een grotere bereidheid de internationale politieke verantwoordelijkheid op 
zich te nemen die in verhouding staat tot haar economische macht. Zo heeft Japan op verzoek 
van de VN militair en burgerpersoneel naar Cambodja en Mozambique gestuurd. Het heeft 
een contingent naar Rwanda gezonden en heeft een actieve rol gespeeld bij regionale kwesties 
van mondiaal belang, zoals de nucleaire status van Noord-Korea. Japan heeft een 
waarnemersstatus in de OVSE en neemt deel aan de G24. Japan is na de EU en haar 
Lid-Staten de grootste internationale donor van humanitaire hulp geworden. 
In het kader van uitgebreidere politieke betrekkingen kan de Unie Japan aanmoedigen zijn 
grotere rol in internationale zaken verder te ontwikkelen. Op veel terreinen kunnen de Unie 
en Japan hun samenwerking uitbreiden: ontwapening en non-proliferatie, het voorkomen en 
oplossen van conflicten, ontwikkelingshulp en humanitaire hulp, bijstand aan de landen van 
Midden- en Oost-Europa en van het NOS. Tot dusver is er één gezamenlijk politiek initiatief 
van de Unie en Japan: het instellen, van een register voor conventionele wapens dat het 
inzicht in wapentransfers moet verbeteren. 
5.1. Voorstellen 
De aanzienlijke mogelijkheden van de structuren waarin wordt voorzien in het kader van de 
Verklaring van 1991 moeten nu volledig worden benut. Hiervoor zijn aan beide zijden 
politieke wil en een versterking van de bestaande procedures nodig. 
1) De Europese Unie dient met Japan een politieke dialoog te voeren waarbij de grotere 
bereidwilligheid van Japan om internationale verpHchtingen aan te gaan ten volle 
wordt uitgebuit. Doel van deze dialoog moet zijn: 
a) het inventariseren van concrete terreinen voor politieke samenwerking 
b) het regelmatig uitwisselen van geprivilegieerde informatie over de politieke 
discussies in de Unie en Japan 
c) het instellen van regelmatige contacten op praktisch niveau tussen ambtenaren ter 
voorbereiding van bijeenkomsten op het niveau van politieke directeuren en 
ministers 
d) het toelichten van het principe van de afwisselend in Japan en Europa te houden 
jaarlijkse EU-Japan-top (en daarmee de onduidelijkheid weg te nemen die 
recentelijk het overeenkomen van datum,en plaats heeft bemoeilijkt), en overeen te 
komen dat op elke top de datum van de volgende top wordt vastgesteld. 
2) In het kader van een overeenkomst over de toekomstige herstructurering van de VN, 
met inbegrip van een uitbreiding van de Veiligheidsraad, meent de Commissie dat het 
Japanse verzoek om een permanente zetel in de Veiligheidsraad door de EU gesteund 
moet worden. 
& m ECONOMISCHE PETREKKINGEN 
6.1. Handel en investeringen 
Japan heeft na de EU en de VS de grootste economie ter wereld en is dan ook potentieel de op 
één na grootste markt voor de Unie. 
De belemmeringen voor de markttoegang in Japan, die verhinderen dat de invoer een gewenst 
niveau bereikt, vergroten op kunstmatige wijze de discrepantie tussen nationale besparingen 
en investeringen. Dit heeft over de jaren geleid tot een groot overschot op de lopende rekening 
van de Japanse betalingsbalans. In de periode van 1984 tot 1994 steeg het overschot tot 4,2 % 
van het BBP in 1986 en tot 3,2 % in 1992. Naar schatting is het sindsdien gedaald tot 2,7 % in 
1994 (zie bijlage I) en zal het waarschijnhjk verder dalen tot ongeveer 2,5 % in 1995. 
8 
Dit heeft op zijn beurt geleid tot een aanzienlijke waardestijging van de yen in de eerste helft 
van de jaren negentig, met als gevolg een daling van het concurrentievermogen van Japan op 
de exportmarkten. Het resultaat is een afname van het handelsverkeer, ten nadele van Japan 
en zijn handelspartners. Het beleid van de Europese Unie met betrekking tot het overschot 
moet gericht zijn op een toename van de handel die het gevolg is van het opheffen van 
belemmeringen voor de markttoegang. 
De EU heeft net als de rest van de wereld een tekort op de lopende rekening van de 
betalingsbalans met Japan, dat onaanvaardbaar hoog blijft. Toch zijn er onlangs enkele 
positieve elementen tot ontwikkeling gekomen, die kunnen duiden op een positievere trend: 
het overschot van de EU op de dienstenbalans (met inbegrip van 
investeringsopbrengsten) neemt gestaag toe. Uit de jongste cijfers van EUROSTAT 
blijkt een overschot van 10,5 miljard ecu voor 1992; 
het tekort van de EU op de goederenbalans daalde met 15,6 % in 1993, en is in 1994 
naar schatting met nog eens 18 % gedaald tot 18,5 miljard ecu. Hoewel deze daling in 
1993 grotendeels toe te schrijven is aan een daling van de Japanse export als gevolg 
van de recessie in Europa, is de verbetering in 1994 het gevolg van een toename van de 
export van de EU met 15 %. Het is van bijzonder belang dat deze toename betrekking 
heeft op een breed scala aan exportprodukten en niet alleen op de traditionele luxe 
artikelen. De cijfers bevestigen de groeiende belangstelling van Japanse 
ondernemingen voor de aanschaf van Europese halffabrikaten en investeringsgoederen 
(en bevestigen voorts de juistheid van de nadruk die het 
exportbevorderingsprogramma "Gateway to Japan" op deze sectoren legt). 
Tenslotte blijkt uit de jongste cijfers geen verandering in de zeer grote discrepantie tussen 
investeringen van de EU in Japan en Japanse investeringen in Europa (zie bijlage I), ook al 
zijn de Japanse investeringen in Europa de laatste tijd gestabiliseerd. 
£JL Sectoriële toegankelijkheid van de markt 
Bij het opheffen van specifieke belemmeringen voor de markttoegang in Japan is geen 
spectaculaire, maar wel gestage vooruitgang geboekt (zie bijlage II). Deze vooruitgang is het 
resultaat van gecombineerde druk van de EU, de VS en andere derde landen, en van 
voorstanders van verandering, in het bijzonder van deregulering, in Japan. 
Afhankelijk van de aard van het probleem kan de Gemeenschap diverse wegen bewandelen: 
geschillenbeslechting door de WTO. Tot dusver werd voor een zeer klein aantal 
kwesties een succesvol panel mogelijk geacht, met als opmerkelijke uitzondering 
discriminatie op het gebied van belasting op gedistilleerde dranken. Desondanks zal de 
Commissie elke overtreding van de WTO-regels aan de blijven orde stellen. Zo worden 
momenteel de mogelijk discriminerende gevolgen van de overeenkomst tussen de VS 
en Japan over mobiele telefoons (Motorola) bestudeerd; 
multilaterale onderhandelingen binnen de WTO. Het succes hiervan is tot nu toe 
beperkt gebleven, maar de uitvoering van de resultaten van de Uruguay-ronde zal 
naar verwachting duidelijkheid scheppen over bepaalde regels (bijvoorbeeld 
betreffende vergunningen voor contingenten), en belemmeringen opheffen, met name 
op het gebied van overheidsaanbestedingen, normen (bijvoorbeeld sanitaire en 
fytosanitaire), en bepaalde terreinen van dienstverlening; 
de dialoog op het gebied van regelgeving (zie onder); 
bilaterale druk. De EU steunt de disciplines van het multilaterale handelsstelsel en 
doet dan ook geen pogingen om druk op Japan uit te oefenen door te dreigen met 
illegale handelssancties. De Unie streeft ernaar Japan te overtuigen dat maatregelen 
ter bevordering van de markttoegang ook van direct economisch belang voor Japan zelf 
zijn. Een toename van de invoer kan de consument ten goede komen en de kosten van 
halffabrikaten en diensten voor industriële afnemers verlagen. Voorts benadrukt de 
Unie dat aanhoudende bilaterale problemen onvermijdelijk gevolgen zullen hebben 
voor andere elementen van de relatie. 
De Commissie heeft nu met volledige medewerking van de Lid-Staten en hun 
vertegenwoordigers in Tokio en van het Europese bedrijfsleven en de werkgeversorganisaties 
een uitvoerig werkdocument opgesteld dat kan worden gebruikt voor het inventariseren en 
volgen yan alle belemmeringen voor export uit de EU. Dit leidt tot een omschrijving van de 
diverse problemen, zodat de Japanse regering gevraagd kan worden passende maatregelen te 
nemen. 
£JL Structurele toegankelijkheid vaa dè markt 
De toegang tot de Japanse markt wordt niet alleen bemoeilijkt door sectoriële belemmeringen 
die relatief eenvoudig geïnventariseerd kunnen worden, maar ook door diepgewortelde 
structurele belemmeringen, bijvoorbeeld het verschijnsel Keiretsu. 
Deze belemmeringen houden verband met specifieke kenmerken van de Japanse economie en 
maatschappij. In sommige gevallen kan Europa slechts trachten deze verschillen te begrijpen 
en ermee rekening te houden in het handelsverkeer met Japan. Wanneer deze gewoonten 
echter indruisen tegen het functioneren van een open, internationale economie, moet de EU 
eisen dat ze veranderd worden. 
Een voorbeeld is het mededingingsbeleid. De Japanse houding op dit terrein maakt een 
verandering door en een dialoog tussen beleidsdeskundigen van de Commissie, met vele jaren 
ervaring in het voeren van een actief beleid voor het bevorderen van mededinging, en hun 
Japanse tegenspelers in de Japan Fair Trade Commission (JFTC), kan een verandering in de 
goede richting stimuleren. Van bijzonder belang zijn praktijken in de distributiesector die de 
mededinging verstoren en de markttoegang voor ingevoerde produkten bemoeilijken. 
Overeenkomstig de conclusies van de Raad van 1992 heeft de Commissie nu een serieuze 
dialoog opgezet met het JFTC (zie bijlage III) die tevens een sterkere positie heeft verworven 
in het Japanse systeem. Dit kan een goede basis vormen voor het streven naar vrijere 
mededinging op de Japanse markt. 
10 
Van oudsher beschouwen Europese bedrijven de activiteiten van de Keiretsu, nauw verweven 
horizontale en verticale groeperingen van Japanse bedrijven, als een obstakel voor open 
mededinging in Japan, maar de EU heeft nooit een duidelijke strategie gevolgd om dit 
probleem aan te pakken. Het is stellig waar dat het Japanse bedrijfsleven tot op zeer 
aanzienlijke hoogte wordt gedomineerd door groepen bedreven die met elkaar verbonden zijn 
door langdurige zakelijke relaties. Deze relaties worden vaak, maar zeker niet altijd, 
ondersteund door wederzijdse participaties. Leden van deze groeperingen kunnen op 
innovatieve wijze nieuwe zakelijke activiteiten ontplooien. Deze groeperingen verstoren 
echter de mededinging wanneer zij de particuHere markten domineren en Japanse of 
buitenlandse nieuwkomers uitsluiten. De veranderende economische omstandigheden in 
Japan brengen ook een verandering in de Keiretsu met zich mee, met name in de verticale 
relatie op het gebied van leveringen. De Europese industrie dient te zoeken naar nieuwe 
perspectieven, in het bijzonder via industriële samenwerking. De Commissie blijft streven 
naar vrijere mededinging en het opheffen van heimelijke samenwerkingsverbanden in Japan. 
Indien hiermee niet snel genoeg vooruitgang wordt geboekt, zal de Commissie onderzoeken op 
welke wijze de integratie van Europese bedrijven in bestaande netwerken, met inbegrip van 
de Keiretsu, kan worden bevorderd. 
6.4. Trade Assessment Mechanism (TAM) 
Het instrument voor de beoordeling van de handel (Trade Assessment Mechanism, TAM) 
functioneert nu als een forum voor een regelmatige, samen met Japan uitgevoerde analyse 
van handelskwesties, overeenkomstig de conclusies van de Raad van juni 1992. Het is nuttig 
gebleken bij het analyseren van de handelskwesties in termen van hun relatieve economische 
belang voor de Unie; de discussie over deze kwesties krijgt een objectieve basis en vormt een 
voorbereiding voor politieke besluiten die op andere fora worden genomen, bijvoorbeeld over 
uitbreiding van het industriële samenwerkingsprogramma EU/Japan in 1994, het openen van 
de MRA-onderhandelingen in november 1994, de coördinatie van 
EXPROM/IMPROM-programma's, en de afschaffing van bepaalde specifieke belemmeringen 
voor de markttoegang (zie bijlage II). 
6.5. De dialoog over de regelgeving 
De Japanse regering lijkt nu vastbesloten aanzienlijke voortgang te boeken op het gebied van 
de deregulering, ondanks de oppositie die de belanghebbende partijen zeker zullen voeren. De 
industrie eist significante veranderingen, en er is een campagne gelanceerd om de consument 
te wijzen op het feit dat succesvolle deregulering tot lagere prijzen leidt. 
ïn 1994 slaagde de Gemeenschap erin een continue dialoog met Japan over deregulering aan 
te gaan. Hierdoor kan deskundigheid van de EU op het gebied van regulering, die met name 
is opgedaan bij de vorming van de interne markt, in het Japanse programma worden 
opgenomen. De Commissie heeft de Japanse regering reeds meegedeeld op welke terreinen zij 
bijstand wil verlenen bij de voorbereiding van het vijfjarenprogramma dat eind maart 1995 
zal worden aangekondigd. De Commissie zal het vijfjarenprogramma nauwkeurig volgen, 
evenals de jaarlijkse herzieningen in de periode 1995-2000. De Commissie zal eisen dat hierin 
duidelijke, ondubbelzinnige verbintenissen en tijdsschema's voor de uitvoering zijn 
opgenomen, en zij zal staan op een spoedige en snelle uitvoering van belangrijke maatregelen 
(front loading). 
11 
Gedurende het gehele dereguleringsprogramma, dat de Japanse regering van plan is 
voortdurend aan te passen, is het belangrijk dat de Gemeenschap deze nieuwe gelegenheid 
voor een dialoog volledig benut. 
Verder moet het ontstane klimaat van wederzijds vertrouwen gebruikt worden om een 
programma op te zetten voor samenwerking op het gebied van regelgeving in het kader van 
de bestaande dialoogstructuren (overleg op ministerieel of hoog niveau), zodat toekomstige 
voorstellen voor regulering door beide partijen geen nieuwe handelsbelemmeringen opwerpen. 
fLfL Investeringen 
Het feit dat Japan veel meer investeert in de EU dan vice versa wordt deels verklaard door 
belemmeringen voor buitenlandse investeringen in Japan. De weerstand van het Japanse 
systeem tegen investeringen in Japan, in het bijzonder tegen fusies en overnames, belemmert 
de toegang tot de Japanse markt voor Europese bedrijven. Ook kan het betekenen dat 
bedrijven uit de EU die zich op de Aziatisch-Pacifische markten willen positioneren niet 
kunnen profiteren van een duidelijke aanwezigheid in Japan. 
Dit probleem kan zowel bilateraal als multilateraal worden aangepakt. De Unie blijft 
investeringen op haar grondgebied bevorderen, en streeft ernaar deze volledig in de lokale 
economie te integreren. De Unie verwacht van Japan dat het meewerkt aan een soortgelijke 
bevordering van investeringen van de Europese Unie in Japan. Als onderdeel van haar 
voorstellen voor deregulering heeft de Commissie gevraagd om voortgang op het terrein van 
mededingingsrecht (bijvoorbeeld versoepeling, grotere transparantie en stroomlijning van de 
wet- en regelgeving op het gebied van fusies en overnames), accountancy, (aanpassing van de 
Japanse normen voor de boekhouding aan internationale normen, verbetering in de 
regelgeving op het gebied van de status van aandeelhouders van bedrijven). Ontwikkelingen 
op deze terreinen zullen worden gevolgd als onderdeel van de bredere follow-up van de 
deregulering. 
Directe buitenlandse investeringen vormen een integraal onderdeel van een mondiale trend 
naar een echt wereldwijd stelsel van markten en produktie. De Commissie is van mening dat 
de tijd gekomen is om een mondiaal juridisch kader voor dergelijke investeringen op te zetten. 
De invoering van transparante, samenhangende en liberale multilaterale regelgeving zal 
tevens vooruitgang mogehjk maken met betrekking tot de belemmeringen voor investeringen 
in Japan. 
6,7, Handel in diensten 
Uit statistieken over de betalingsbalans van de EU met Japan blijkt dat het tekort op de 
handelsbalans voor industrieprodukten van oudsher deels wordt gecompenseerd door een 
overschot op de dienstenbalans (met inbegrip van investeringsopbrengsten) (zie bijlage I). 
12 
Dienstverlening is een terrein waarop de EU niet alleen mondiaal leidt, maar ook uiterst 
concurrerend blijft ten opzichte van Japan. Desondanks wordt aan dienstverlening zeer 
weinig aandacht besteed in de openbare discussie over de betrekkingen tussen de 
Gemeenschap en de Japanse regering. Dit is niet het gevolg van een gebrek aan aandacht 
voor vraagstukken van marktoegang in de besprekingen tussen de Gemeenschap en de 
Japanse regering, waarin financiële en juridische diensten de laatste jaren tot de 
belangrijkste sectoren behoren. Het is eerder een gevolg van de schaarse bilaterale 
statistieken op dit gebied. Niet alleen zijn de algemene statistieken over de betalingsbalans 
pas na ruim een jaar beschikbaar, maar bovendien zijn voor Japan geen gedetailleerde 
statistieken voor de afzonderlijke sectoren beschikbaar, behalve voor de twee klassieke 
sectoren (in termen van betalingsbalansstatistieken) toerisme en transport (voor de EU zijn 
meer gedetailleerde schattingen beschikbaar). Bovendien verschillen de Japanse cijfers voor 
dezelfde handelsstromen sterk van de Europese cijfers, vooral met betrekking tot de 
opbrengst uit investeringen, waar zij een Japans overschot suggereren. 
Als de EU in haar betrekkingen met Japan deze sector de aandacht wil geven die het 
verdient, zal zij dan ook eerst moeten zórgen dat er meer statistische gegevens beschikbaar 
komen. Een specifieke inspanning van de EU en Japan samen zal waarschijnlijk veel tijd en 
moeite kosten en vereist nauwe samenwerking van Japan. De Commissie zal onderzoeken op 
welke wijze het best een verbetering tot stand kan worden gebracht, en zal passende 
maatregelen voorstellen aan de Raad. 
In de tussentijd is de Commissie van plan breed overleg te voeren binnen de dienstensector in 
Europa, om een voorstel te kunnen doen voor een nieuw exportbevorderingsprogramma, dat 
bedoeld is om sectoren te helpen die concurrerend zijn in andere geïndustrialiseerde landen, 
maar de mogelijkheden van de Japanse markt niet volledig weten te benutten. Ook bestaat in 
principe overeenstemming om het TAM uit te breiden tot de dienstverlening, hetgeen deze 
benadering zal ondersteunen. 
6.8. Exportbevordering 
De EU wordt bij het bevorderen van zijn export naar Japan binnen de EU met drie ernstige 
problemen geconfronteerd. 
In de eerste plaats zijn onvoldoende Europese ondernemingen bewust van het belang van de 
Japanse markt, zowel wat betreft de omvang als de eventuele voordelen voor een 
onderneming die met succes op die markt aanwezig is. De aandacht richt zich thans op de 
toekomstige marktmogelijkheden waartoe de huidige groei in andere landen van Azië zoals 
China zou kunnen leiden. Dit neemt niet weg dat het BBP van Japan op dit ogenblik ongeveer 
het tienvoudige is van dat van China en dat de Japanse markt waarschijnlijk de grootste 
homogene markt voor EU-produkten vormt (de VS-markt is sterker versnipperd en 
heterogeen). Bovendien komen Europese ondernemingen die vaste voet hebben gekregen in 
Japan in contact met een creatief en innoverend klimaat dat hun concurrentievermogen op 
andere wereldmarkten ten goede kan komen. De ontwikkeling van de betrekkingen met 
Japanse ondernemingen opent ook de weg naar talrijke Aziatische markten waarop zij 
momenteel hun activiteiten uitbreiden. Te weinig Europese ondernemingen zijn zich bewust 
van deze mogelijkheden en moeten daarover worden ingelicht. 
13 
In de tweede plaats hebben de specifieke kenmerken van de Japanse markt tot gevolg dat een 
speciaal programma dat tot doel heeft de exporteurs vertrouwd te maken met die kenmerken 
en hen te leren hoe zij succesvol kunnen functioneren in de Japanse zakenwereld een 
essentieel bestanddeel vormt van het handelsbeleid ten opzichte van Japan. 
In de derde plaats liggen de kosten van penetratie op de Japanse markt hoog wat tot gevolg 
heeft dat de Europese ondernemingen belangrijke voordelen kunnen halen uit een 
gezamenUjk optreden. Indien de inspanningen om op de Japanse markt door te dringen op het 
niveau van de EU worden geleverd zou dit tot aanzienlijke schaalvoordelen voor talrijke 
sectoren leiden. 
Om al deze redenen heeft de EU gedurende vele jaren een belangrijk budget besteed aan het 
bevorderen van de export naar Japan, met name die van kleine en middelgrote 
ondernemingen. Een groot deel daarvan gaat naar het succesvolle Executive Training 
Programme (ETP). De laatste jaren heeft de Commissie in nauwe samenwerking met 
vertegenwoordigers van de autoriteiten van de Lid-Staten die instaan voor bevordering van de 
export in haar programma "Gateway to Japan" kostenefficiënte en gerichte procedures 
ontwikkeld om Europese ondernemingen op de Japanse markt te brengen. Thans is het 
ogenblik aangebroken om de juistheid van deze aanpak te toetsen. De Commissie is van plan 
om tegelijk met deze mededeling een voorstel in te dienen voor een verordening van de Raad 
waarbij de programma's ter bevordering van de export naar Japan een soliede 
rechtsgrondslag wordt verschaft. 
In 1995 heeft het aan het bevorderen van de export naar de Japanse markt bestede budget 
voor de eerste keer sedert de sterke inkrimping in 1993 opnieuw hetzelfde nominale niveau 
bereikt als in 1992. In deze periode is de yen/ecu-koers van 162,01 in januari 1992 tot 125,62 
in januari 1995 gedaald. Het grote gedeelte van de activiteiten ter bevordering van de export 
dat in Japan plaatsvindt, met inbegrip van de werkingskosten van het ETP-programma, kost 
thans in ecu uitgedrukt navenant meer. Met andere woorden op het ogenblik dat de Unie 
haar beleid ten opzichte van Japan tracht te versterken, ligt het reële niveau van haar 
exportbevorderingsactiviteiten lager dan vele jaren terug het geval was. De Commissie zal 
nagaan of, rekening houdend met de algemene beperkingen op het externe hoofdstuk van de 
begroting, een wezenlijke verhoging van het Japan-EXPROM-budget voor 1996 (uitgedrukt 
in ecu) kan worden gevraagd. 
De effectiviteit van de EXPROM-activiteiten van de Commissie, met name die van haar 
programma "Gateway to Japan" is nog vergroot door het sluiten van een administratieve 
regeling met het MITI, waarbij een structuur is opgezet die ervoor moet zorgen dat de 
Japanse programma's ter bevordering van de import de EXPROM-activiteiten van de EU 
daadwerkelijk steunen en kracht bijzetten. 
6,9, Industriële samenwerking 
Hetzelfde doel, namelijk het verbeteren van de kennis van de Europese industrie en van haar 
vermogen om de marktmogelijkheden in Japan te benutten, wordt nagestreefd met het 
programma voor industriële samenwerking (Industrial Cooperation Programme) dat 
gezamenUjk door de Commissie en MITI wordt geleid en in 1995 aanzienlijk is uitgebreid. 
14 
Een van de eerste belangrijke voorbeelden van de industriële samenwerking tussen de EU en 
de Japanse industrie is het Centrum voor Industriële Samenwerking tussen de EU en Japan 
dat in 1987 in Tokio is opgericht. Dit centrum heeft tot doel succesvolle zakenrelaties tussen 
Europese en Japanse ondernemingen te bevorderen door Europees leidinggevend personeel 
bekwaam te maken voor industriële samenwerking met Japanse vennootschappen binnen en 
buiten Japan. Het verstrekt Europese ondernemingen ook uitvoerig informatie over de 
Japanse marktvoorwaarden, verleent bijstand en zorgt voor contacten in Japan. Na de 
goedkeuring van een onafhankelijk statuut en een eigen financieel reglement in 1994/1995 
worden thans de mogelijkheden onderzocht om de activiteiten van het centrum op het gebied 
van de industriële samenwerking tussen de EU en Japan verder uit te breiden. Het welslagen 
hiervan zal afhangen van de politieke flexibiliteit van beide partijen en ook van de 
beschikbare financiële middelen. 
De Commissie en MITI hebben sedert 1992 een aantal programma's inzake industriële 
samenwerking op specifieke gebieden ontwikkeld en gesteund. Deze activiteiten hadden 
betrekking op auto-onderdelen en componenten, consumentenelektronika, computers en 
bedrijfsmachines. Deze programma's hebben zeer positieve resultaten opgeleverd en de 
Commissie en MITI hebben er in het kader van het industrieel beleid en de 
samenwerkingsdialoog tussen de EU en Japan mee ingestemd om deze activiteiten tot andere 
sectoren uit te breiden. 
Andere activiteiten zoals het programma voor de opleiding van menselijk potentieel (Human 
Resources Training Programme) en de fellowship-programma's die tot doel hebben Europese 
industriëlen en wetenschapsmensen op te leiden, dragen ertoe bij dat de cultuurkloof wordt 
verkleind en dat de kennis van de Europeanen van Japan wordt opgetrokken tot het zeer 
hoge kennisniveau dat Japanse industriëlen en wetenschapsmensen van Europa hebben. 
£JLQ Qndergoek en ontwikkeling 
Samenwerking bij O&O is een krachtige stimulans gebleken voor verdere industriële 
samenwerking. Japan levert een krachtige inspanning om een belangrijke rol te spelen op het 
vlak van de internationale wetenschap en technologie. Specifieke maatregelen zijn genomen 
om dit beleid te bevorderen door het financieren van samenwerking en het openstellen van 
het.nationaal fundamenteel onderzoek voor vreemdelingen. Er blijven echter nog belangrijke 
hinderpalen bestaan. De omvang van de samenwerking met de EU is betrekkelijk klein. 
Deze hinderpalen voor de samenwerking vinden vaak hun oorsprong in de bezorgdheid 
omtrent het concurrentievermogen van de industrie en ook omtrent kwesties in verband met 
intellectuele eigendom. Hinderpalen die het gevolg zijn van beperkingen op het O&O-beleid 
houden hier nauw verband mee. Ruimere beleidskwesties zoals non-proliferatie, 
handelsgeschillen en regulering spelen ook een rol. Er kan ook wantrouwen bestaan 
tegenover de beweegredenen van de andere partij. Culturele en taalbarrières moeten worden 
overwonnen. 
Het programma inzake internationale samenwerking (Activiteit 2) van het Vierde 
Kaderprogramma steunt wetenschappelijke en technologische beurzen die worden toegekend 
aan jonge Europese vorsers die in Japan studeren om de basis te leggen voor de ontwikkeling 
van de wetenschappeUjke en technologische samenwerking. Bovendien kunnen Japanse 
partners thans op projectbasis deelnemen aan een aantal specifieke programma's van het 
Vierde Kaderprogramma. 
15 
De recente besprekingen in het kader van de mondiale informatiemaatschappij hebben 
aangetoond dat zowel de EU als Japan mogelijkheden zien om hun betrekkingen uit te 
breiden door een grotere samenwerking op het gebied van O&O en meer in het bijzonder O&O 
ten behoeve van de informatietechnologie en andere technologieën. 
6.11. Participatie van de Lid-Staten en het Europese bedrijfsleven 
Sedert het laatste debat in de Raad over Japan is het voldoende duidelijk geworden dat de 
middelen waarover de EU en haar Lid-Staten beschikken voor de betrekkingen met Japan 
beter zouden kunnen worden gecoördineerd en dat het beleid van de Unie ten opzichte van 
Japan op doeltreffender en doelmatiger wijze ten uitvoer zou kunnen worden gelegd. 
Rekening houdend hiermee moet de Commissie nauw samenwerken met de 
vertegenwoordigers van de Lid-Staten. Het Comité van Artikel 113 zal wat het commercieel 
beleid betreft de rol blijven vervullen die het door het Verdrag heeft toevertrouwd gekregen 
en de Commissie spreekt de wens uit dat voldoende tijd zou kunnen worden gevonden voor 
het geregeld bespreken van vraagstukken die verband houden met Japan. Daarnaast 
apprecieert de Commissie de mogelijkheid van dagenlange, diepgaande besprekingen van het 
ten opzichte van Japan gevoerde beleid in haar groep van Japan-deskundigen. Om een en 
ander produktiever te maken is zij van plan de vergaderingen van deze groep op meer 
geregelde tijdstippen (ten minste driemaal per jaar) te laten doorgaan en op geregelde basis 
de deelname van twee deskundigen uit de diverse hoofdsteden te financieren om aldus te 
kunnen profiteren van het volledige gamma deskundigheid van de Lid-Staten en hun ervaring 
met contacten met Japan, ook al is die over meer dan één ministerie gespreid. Tenslotte vindt 
de Commissie het belangrijk dat wordt geprofiteerd van de inbreng van de ambassades van de 
Lid-Staten in Tokio, die nauw voeling moeten blijven houden met de ontwikkeling van het 
gedachtengoed in de communautaire instellingen. 
De Commissie is ook van plan om nauwe contacten te blijven onderhouden met het Europese 
bedrijfsleven, zowel rechtstreeks als via vertegenwoordigende organisaties. Zij zal het ook in 
de toekomst op prijs stellen om van het Europese bedrijfsleven informatie te ontvangen over 
alle mogelijke specifieke problemen die zij op het vlak van de toegang van goederen en 
diensten tot de Japanse markt hebben ondervonden. 
&12* Kenni f-fon^venwicht 
Het aantal Japanse zakenlui dat kennis van en ervaring met Europa heeft is veel groter dan 
ongekeerd het geval is. Dit kennisonevenwicht bevoordeelt de Japanse ondernemingen die in 
Europa handel drijven ten opzichte van Europese ondernemingen die op de Japanse markt 
bedrijvig zijn. Daarom zal de Commissie, indien mogelijk in samenwerking met de Japanse 
regering, stages van huidige of toekomstige Europese zakenmensen in Japan blijven 
aanmoedigen en bevorderen. De volgende programma's bestaan reeds : 
- het Executive Training Programma van de Commissie (programma voor de opleiding van 
leidinggevend personeel); 
- het Science and Technology Fellowship Programme van de Commissie; 
- het Manufacturing Technology Fellowship Programme van de Japanse regering; 
16 
- het studieprogramma "Uitvoer naar Japan" van JETRO; 
- de programma's van het Centrum voor Industriële Samenwerking tussen Japan en de EU. 
Deze bestaande programma's zouden kunnen worden aangevuld met initiatieven om het 
aanleren van Japans en het verwerven van inzicht in de Japanse cultuur, wetgeving en 
zakenpraktijken in de EU te bevorderen. Instellingen die dergelijke cursussen organiseren 
zouden in een netwerk kunnen worden samengebracht. Het niveau van de 
uitwisselingsbezoeken van Europeanen aan Japan dient te worden opgetrokken tot het 
huidige niveau van het uitwisselingsprogramma tussen de VS en Japan. Hierdoor zou een 
begin kunnen worden gemaakt met het wegwerken van het gebrek aan wederzijds inzicht 
tussen Japan en Europa, dat in net strategie-document voor Azië als een algemeen probleem 
in de betrekkingen van de EU met Azië is aangemerkt. 
6.13. Macro-economische kwesties 
De bilaterale dialoog tussen de EU en Japan over macro-economische onderwerpen moet 
intenser en systematischer worden gevoerd, vooral in het licht van de ontwikkeling in de 
richting van het EMS. Specifieke kwesties zoals de macro-economische gevolgen voor Japan 
en zijn partners van onder andere deregulering en het effect van een verouderende bevolking 
dienen te worden onderzocht en de dialoog moet tot andere gebieden worden uitgebreid. 
Tenslotte moet op multilaterale fora een grotere inspanning worden geleverd om te komen tot 
samenwerking met Japan bij het verwezenlijken van gemeenschappelijke doelstellingen zoals 
het verdelen van de lasten bij het verlenen van macro-financiële bijstand en het verkleinen 
van het begrotingstekort van de VS. Hiervoor is daadwerkelijke coördinatie van de 
standpunten van de Lid-Staten op een aantal van die fora vereist. 
6.14, Informatiemaatschappij 
De totstandbrenging van de mondiale informatiemaatschappij is zowel in Japan als in Europa 
het onderwerp van regeringsbesprekingen en projecten. Via de gevestigde dialoog over 
onderwerpen in verband met communicatie hebben de eerste gedachtenwisselingen tussen 
Japanse en Europese ondernemingen (particuliere en openbare) plaatsgehad om de 
standpunten ten aanzien van belangrijke kwesties die daarmee verband houden (zoals 
deregulering, nieuwe aspecten van de regelgeving, problemen in verband met de 
markttoegang, ontwikkeling van mondiale toepassingen, standaardisering en 
interoperabiliteit van mondiale netwerken, enz.) met elkaar te vergelijken. Zowel Japan als 
de EU hebben belangstelling getoond voor wereldomspannende modelprojecten die door de 
G7-Conferentie van 25 en 26 februari in Brussel zijn aanbevolen. 
17 
ft 15, Voorstellen 
De grote lijnen van het beleid inzake de economische betrekkingen moeten worden 
gehandhaafd. De tenuitvoerlegging van dit beleid dient echter te worden versterkt. De 
Commissie blijft van al haar contacten in Japan systematisch gebruik maken om druk uit te 
oefenen in de richting van verdere openstelling van de markt en eliminering van alle 
handelsbelemmeringen. De samenwerking tussen EU en Japan moet tevens worden 
uitgebreid en verdiept. In het algemeen is het nodig de specifieke aard en de intensiteit van 
de EU-betrekkingen met Japan zichtbaarder te maken bij het Japanse publiek, maar ook bij 
politici en bestuurders. Zoals reeds gezegd in de mededeling inzake een nieuwe Azië-strategie, 
werkt de Commissie thans aan een informatiestrategie voor Japan. 
De Commissie heeft in dit verband tevens de volgende voornemens: 
- waar van toepassing volledig gebruik maken van de WTO; 
- nauwlettend volgen hoe de toegang tot overheidsopdrachten wordt gewaarborgd, 
overeenkomstig het aanbod van Japan in het kader van de Gatt-Overeenkomst inzake 
overheidsopdrachten; 
- voortzetten van de besprekingen in het TAM met het oog op een grotere bijdrage 
daarvan tot het oplossen van problemen in verband met markttoegang en het creëren 
van handelsmogelijkheden; 
- ontwikkeling van de dialoog inzake deregulering tot een doeltreffend instrument voor 
een permanente gedachtenwisseling met Japan inzake deregulering in het algemeen 
en het Japanse dereguleringsprogramma in het bijzonder; 
- inventarisatie van de belangrijkste maatregelen om het klimaat voor buitenlandse 
investeringen in Japan te verbeteren, zulks in nauwe samenwerking met het Europese^ 
bedrijfsleven in Japan; trachten een en ander te bereiken binnen de bestaande 
dialoogstructuren; 
- gebruik maken van de bestaande dialoog inzake het concurrentiebeleid om te ijveren 
voor meer open concurrentie op de Japanse markt; 
- stimuleren van het ontwikkelen van betrekkingen tussen het Europese en het Japanse 
bedrijfsleven en ook met de keiretsu; 
- om de mogelijkheden die de dienstensector biedt te ontwikkelen zal de Commissie 
onderzoeken hoe de Europese dienstensector zich sterker kan profileren öp de Japanse 
markt, en hoe hierover betrouwbaarder gegevens kunnen worden verkregen; op deze 
basis zal de Commissie een nieuw programma voor exportbevordering op dit gebied 
voorstellen; 
- voortzetten en consolideren van bestaande programma's voor exportbevordering (ETP 
en Gateway to Japan); binnen de mogelijkheden van de begroting zal de Commissie 
onderzoeken of het mogelijk is hiervoor vanaf 1996 een aanzienlijke verruiming van 
het budget te realiseren; 
18 
handhaven, versterken en uitbreiden van de bestaande programma's voor industriële 
samenwerking; 
- gebruik maken van het Vierde Kaderprogramma om tot ruimere technologische 
samenwerking met Japanse ondernemingen en universiteiten te komen, bijvoorbeeld 
voor seismologisch onderzoek of technologieën en opleidingen, in connectie met de 
totstandbrenging van een wereldwijde informatiemaatschappij; 
- voorstellen doen aan de Lid-Staten en het bedrijfsleven voor gezamenlijke campagnes 
met betrekking tot bepaalde markttoegangskwesties; deze campagnes zouden 
gecoördineerd moeten verlopen, zodat de communautaire solidariteit zo effectief 
mogelijk kan werken; 
zo veel mogelijk gebruik maken van de deskundigheid die bij het Europese 
bedrijfsleven in Japan voorhanden is; 
betere banden creëren met het bedrijfsleven in Europa; 
coördineren van de voorzieningen van de Lid-Staten en de Commissie in Tokyo, om de 
samenwerking van Europa met Japan te versterken en zicht te houden op de 
ontwikkelingen in Japan, bijvoorbeeld op het gebied van deregulering; 
- streven naar een netwerk van academische instellingen in Europa die over 
programma's beschikken waarbij een academische graad in de economie of de 
bedrijfskunde kan worden behaald in combinatie met directe ervaring met de Japanse 
samenleving; 
- de Lid-Staten verzoeken een overzicht te geven van hun activiteiten ter stimulering 
van intellectuele en culturele contacten tussen Europeanen en Japanners; op basis 
hiervan kan worden bezien op welke gebieden Europese programma's een nuttige 
aanvulling zouden kunnen bieden op de activiteiten van de Lid-Staten; 
- samen met de Japanse overheid onderzoeken hoe het aantal uitwisselingscontacten 
waarbij Europeanen Japan bezoeken meer in overeenstemming kan worden gebracht 
met het aantal Japanners dat Europa bezoekt en het aantal Amerikanen in Japan; 
- onderzoeken of een gezamenlijk programma kan worden ontwikkeld om het onderwijs 
in de Japanse taal in de Unie aan te vullen en de effectiviteit ervan te verhogen; 
- voorstellen doen voor financiering van de bovenstaande activiteiten binnen de grenzen 
van de budgettaire mogelijkheden. 
Naast het bovenstaande zouden het Voorzitterschap en de Commissie de Japanse autoriteiten 
moeten voorstellen in Tokyo een grote conferentie over de samenwerking tussen EU en Japan 
te organiseren. Hieraan zou kunnen worden deelgenomen door vertegenwoordigers van 
overheid, universiteiten en particuliere sector, en gehoopt wordt op een sterke 
vertegenwoordiging uit de Lid-Staten. Met zo'n conferentie kan de aandacht worden gevestigd 
op bestaande bilaterale programma's van de Lid-Staten, en kan worden onderzocht op welke 
gebieden de EU actiever moet optreden. 
19 
7. SAMENWERKING OP ANDERE GEBIEDEN 
Sinds de Verklaring van 1991 worden op tal van gebieden regelmatig bijeenkomsten 
gehouden tussen de Europese Commissie en de Japanse overheid. Deze bijeenkomsten 
vormen het kader voor een beleidsdialoog; hierop moet nu worden voortgebouwd bij het 
ontwikkelen van concrete samenwerkingsactiviteiten met betrekking tot specifieke projecten 
(zie bijlage III voor een beschrijving van de bestaande dialoogstructuur). O.a. de volgende 
gebieden komen voor dergelijke projecten in aanmerking: 
WTO-activiteiten 
- ontwikkelingshulp en humanitaire hulp 
- milieu en milieutechnologie 
- aanpassing van de samenleving aan de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en aan de 
demografische en technologische ontwikkelingen 
- onderzoek en ontwikkeling 
- samenwerking tussen ondernemingen in Azië en de Pacific 
informatiemaatschappij 
onderwijs 
- cultuur 
gt CONCLUSIES 
Gezien de ontwikkelingen in de EU en in Japan is een herijking van de betrekkingen nodig. 
Deze mededeling pleit ervoor de politieke betrekkingen tussen Japan en de EU een groter 
gewicht te geven, vanwege de eigen merites daarvan, maar ook als tegenwicht voor de invloed 
van de Verenigde Staten. Japan streeft ernaar op internationaal niveau een krachtiger rol te 
spelen: de EU kan dit proces toejuichen en steunen en zo trachten er enige invloed op uit te 
oefenen, of zij kan passief toekijken zonder een poging te doen er vorm aan te geven. De 
Commissie pleit voor de eerste optie. Zij meent dat Europa er veel bij te winnen heeft als zij 
het ontstaan van een nieuw Japan ondersteunt, een Japan dat een partner is die evenals de 
Unie streeft naar een vreedzame en veilige wereld en een open multilateraal handelsklimaat. 
Intensievere politieke betrekkingen kunnen ook de bilaterale economische betrekkingen 
vooruit helpen. Dit kan ertoe bijdragen dat de huidige fricties in het handelsverkeer worden 
weggenomen en dat wegen worden gevonden die leiden tot samenwerking in plaats van 
rivaliteit. 
- Gezien het voorgaande wordt de Raad verzocht: 
- de in deze mededeling beschreven aanpak goed te keuren; 
- te besluiten tot een verdieping van de politieke dialoog met Japan, zoals voorgesteld in 
deelö; 
20 
de benadering van economische vraagstukken te versterken,zoals beschreven in punt 
6.11, en met name verder te gaan met het TAM, de dialoog inzake deregulering, 
concurrentie en industriële samenwerking te intensiveren, wegen te zoeken ter 
verbetering van het klimaat voor EU-investeringen in Japan en de banden tussen het 
bedrijfsleven in de EU en Japan, en te onderzoeken hoe de onevenwichtige verdeling 
van kennis kan worden verbeterd; 
de Commissie op te dragen de hier beschreven aanpak voort te zetten, en waar nodig 
nieuwe voorstellen in te dienen, ook met betrekking tot de begroting voor 1996, een en 
ander binnen de begrenzingen van de beschikbare middelen. 
21 
EU-JAPAN: BELANGRIJKSTE ECONOMISCHE INDICATOREN 
BRUTO BINNENUNDS PRODUKT 
miljard ecu \ 1993 I EU=100 " 
Japan 3617,5 67,4 
EU 5365,8 100,0 
USA I 5417,3 | 100,9 
Bron: Europese Commissie 
GROEI BBP 
Japan 
EU 
USA 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994* 1995* 1996* 
5,0 
2,4 
5,0 2,6 
2,8 
2,6 4,1 
2,9 
3,1 6,2 
4,2 
3,9 4,7 
3,5 
2,7 4,8 
3,0 
0,8 4,0 
1,5 
-1,1 1,3 
1,1 
2,6 0,1 
-0,4 
3,0 0,7 
2,6 
3,9 2,2 
2,9 
2,7 2,7 
3,2 
2,3 
Bron: Europese Commissie 
EXPORT EU 1993 
naar Japan 
naar USA miljard ecu Waarde % totale export EU 
22,7 
85,1 4,66% 
17,48% 
Bron: Eurostat 
INVOER EU 1993 
uit Japan 
uit USA miljard ecu Waarde % totale export EU 
47,2 
83,7 9,74% 
17,27% 
Bron: Eurostat 
OVERSCHOT LOPENDE REKENING BETALINGSBALANS JAPAN IN % VAN BBP JAPAN 
1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994* 1995* 1996* 
3,6% 4,2% 3,6% 2,7% 2,0% 1,2% 2,2% 3,2% 3,1% 2,7% 2,5% 2,5% 
Bron: Europese Commissie 
CD 
<o 
22 
EU-JAPAN: BELANGRIJKSTE ECONOMISCHE INDICATOREN 
HANDELSVERKEER JAPAN MET EU 
miljard ecu 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 
Export naar EU 
groei % per jaar 
Invoer uit EU 
groei % per jaar 
Handelsbalans Japan 
groei % per jaar 26,23 
3,10% 
16,19 
5,00% 
10,04 31,17 
18,83% 
18,41 
13,71% 
12,76 32,66 
4,78% 
15,39 
-16,40% 
17,27 39,66 
21,43% 
20,39 
32,49% 
19,27 43,47 
9,61% 
25,54 
25,26% 
17,93 42,04 
-3,29% 
27,52 
7,75% 
14,52 47,75 
13,58% 
25,66 
-6,76% 
22,09 48,12 
0,77% 
24,06 
-6,24% 
24,06 48,22 
0,20% 
25,74 
6,98% 
22,48 48,31 
0,18% 
29,82 
15,85% 
18,49 
2,03% 27,09% 35,34% 11,58% -6,95% -19,02% 52,13% 8,92% -6,57% -17,75% 
Bron: Japans ministerie van Handel (cijfers gepubliceerd in USD, omrekeningskoers: jaargemiddelde wisselkoers USD/ecu) 
EU-JAPAN DIENSTENVERKEER (miljard ecu) 
Diensten 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 
Export EU 
Invoer EU 4,94 
3,10 4,85 
3,05 5,41 
3,13 6,46 
3,96 7,76 
4,37 7,81 
4,52 7,58 
4,71 9,37 
5,72 
Handelsbalans EU 1,84 1,80 2,28 2,50 3,39 3,29 2,87 3,65 
Inkomsten uit investeringen 1985 1986 1987 1988 1989 19,90 1991 1992 1993 1994 
Export EU 
Invoer EU 9,40 
6,08 9,99 
6,97 11,34 
8,23 16,34 
11,10 24,47 
16,26 25,14 
16,80 29,01 
19,72 22,45 
15,57 
Handelsbalans EU 3,32 3,02 3,11 5,24 8,21 8,34 9,29 6,88 
Bron: Eurostat 
WISSELKOERS YEN-ECU 
1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 
180,56 165,00 166,60 151,46 151,94 183,68 166,49 164,21 130,15 121,32 
Bron: Eurostat 
Noten: * raming EG 
** prognose EG 
23 
EU-JAPAN: BELANGRIJKSTE ECONOMISCHE INDICATOREN 
JAPANSE DIRECTE INVESTERINGEN IN HET BUITENUND 
miljoen USD 
EU (11) 
USA begrotingsjaar cumulatief totaal t/m 
1993 31.03.1994 
7,111 
14,725 77,782 
177,098 
Noot: EU (11) = Verenigd Koninkrijk, Nederland, Duitsland, Luxemburg, 
Frankrijk, Spanje, België, Italië, Ierland, Portugal, Griekenland 
Bron: ministerie van Financiën Japan 
BUITENLANDSE DIRECTE INVESTERINGEN IN JAPAN 
miljoen USD begrotingsjaar cumulatief totaal t/m 
1993 31.03.1994 
EU (9) 
USA 539 
930 5,635 
12,174 
Noot: EU (9) » Verenigd Koninkrijk, Nederland, Duitsland, Frankrijk, 
Ierland, België, Denemarken, Luxemburg, Italië 
Bron: ministerie van Financiën Japan 
24 
Bijlage n 
TOEGANG TOT DE JAPANSE MARKT 
VORDERINGEN SEDERT JANUARI 1993 
25 
TOEGANG TOT DE JAPANSE MARKT 
VORDERINGEN SEDERT JANUARI 1993 
De consequente en globale aanpak van de problemen met Japan (voortdurend opnieuw aan de 
orde stellen van geschilpunten, in samenhang met een constructieve dialoog over concrete 
onderwerpen op een aantal belangrijke gebieden) en het streven van dit land naar 
hervormingen en een betere integratie in de wereldeconomie hebben sedert januari 1993 de 
volgende resultaten opgeleverd : 
Overheidsopdrachten. De Japanse regering.heeft in januari haar regeringsprogramma 
betreffende overheidsopdrachten aangekondigd dat met ingang van 1 april ten uitvoer 
zou moeten worden gelegd. Dit programma voorziet in een verduidelijking van de 
procedures, bevat regels om offertevervalsing door illegale prijsafspraken tegen te 
gaan en biedt inschrijvers die zich gediscrimineerd achten de mogelijkheid hun zaak 
aan een onafhankelijk orgaan voor geschillenbeslechting voor te leggen. Over de 
tenuitvoerlegging in de praktijk, vooral pp het niveau van de lokale overheden, bestaat 
echter nog onduidelijkheid. 
De wet betreffende de administratieve procedures, die op 1 oktober in werking is 
getreden en die erop gericht is deze procedures te vereenvoudigen en te verduidelijken, 
legt een aantal verplichtingen op, te weten de verplichting tot het vaststellen van 
termijnen voor de behandeling van offertes en tot het opstellen van schriftelijke 
administratieve richtlijnen. Japan volgt hiermee de algemene lijn van het 
dereguleringsprogramma dat in hoofdzaak erop gericht is de administratieve 
procedures te stroomlijnen en te verbeteren. Indien deze wet volledig ten uitvoer wordt 
gelegd, komt hij tegemoet aan onze oude klacht dat de door de ministeries 
uitgevaardigde administratieve instructies ondoorzichtig en obstructief zijn. Deze wet 
blijkt echter een aantal leemten te vertonen. 
De EU vraagt reeds geruime tijd dat de bevoegdheden en actiemogelijkheden van de 
Fair Trade Commission (FTC) worden versterkt. Het personeelsbestand van de FTC 
werd vorig jaar met 8 % verhoogd zodat dit orgaan thans over 60 % meer personeel 
beschikt dan in 1989. Recente wijzigingen in het beleid van de FTC hebben ertoe geleid 
dat de administratieve richtlijnen thans in een striktere interpretatie van de anti-
monopoliewet en in meer gedetailleerde voorschriften betreffende de termijnen voor de 
inschrijving op overheidsopdrachten voorzien. Bovendien heeft de FTC op verzoek van 
de Commissie twee studies betreffende concurrentieverstorende praktijken uitgevoerd. 
Wat de buitenlandse juristen betreft, heeft de EU na lang aandringen een liberalisatie 
van de juridische situatie kunnen bewerlsstelligen. Buitenlandse juridische adviseurs 
in Japan mogen nu de firmanaam van de in hun eigen land gevestigde onderneming 
gebruiken (zij het met de in het Japans gestelde toevoeging "buitenlands juridisch 
adviseur") en de eisen met betrekking tot de ervaring van deze adviseurs werden 
versoepeld. Bovendien voorziet de nieuwe wet, die in mei door de Diet werd 
aangenomen, onder meer in de mogelijkheid van samenwerking met Japanse juristen 
in het kader van gezamenlijke ondernemingen. 
26 
Op het gebied van de financiële dienstverlening wordt in het kader van het op 5 juli 
goedgekeurde dereguleringspakket een aantal hervormingen voorgesteld op 
uiteenlopende gebieden. Deze voorzien onder meer in de invoering van een 
makelaardij systeem voor het assurantiewezen, de vervanging van het 
vergunningenstelsel voor verzekeringsprodukten door een registratiesysteem (file-and-
use) en in een hele reeks andere liberalisatiemaatregelen, procedurele verbeteringen 
en wijzigingen van de bestaande voorschriften. Helaas komen de voorgenomen 
maatregelen toch in onvoldoende mate aan de Europese eisen tegemoet en worden deze 
eisen derhalve nogmaals aan de orde gesteld in de lijst met dereguleringsverzoeken die 
op 28 oktober aan onze Japanse gesprekspartner werd toegezonden. 
Japan heeft het recente probleem in verband met de invoer van mineraalwater 
opgelost door zijn voorschriften op dit gebied te wijzigen overeenkomstig het voorstel 
dat tijdens het topoverleg in juli van dit jaar naar voren werd gebracht. 
De Japanse autoriteiten hebben eindelijk geaccepteerd dat uit Spanje uitgevoerde 
citroenen aan boord een diepkoelbehandeling ondergaan in containers met vier 
sensoren (Japan eiste steeds dat deze containers met zes sensoren waren uitgerust). 
Hoewel hiermede een fytosanitair probleem voor een Lid-Staat opgelost is, zijn er nog 
heel wat andere problemen met betrekking tot de markttoegang voor 
landbouwprodukten en levensmiddelen uit de EU in haar geheel. 
Hoewel de opheffing van de differentiële belasting op gedistilleerd één van de 
belangrijkste eisen van de EU blijft, moet toch worden erkend dat de Japanse 
autoriteiten op dit gebied enige vorderingen hebben gemaakt, in die zin dat zij dit 
verschil in twee van hun begrotingen, namelijk die van 1989 en die van 1994, hebben 
gereduceerd. 
Warenhuiswet : de Japanse autoriteiten hebben één van de verzoeken van de EU op 
dit gebied ingewilligd door het verbod op de verkoop van gedistilleerd in warenhuizen 
met een grondoppervlak van meer dan 10.000 m2 op te heffen. Hoewel dit een 
belangrijke concessie is, zou deze liberalisatie ook voor kleinere warenhuizen moeten 
gelden. 
De verplichting tot overleg met naburige winkelhouders werd afgeschaft. Het meest 
recente ministeriële besluit ter zake, namelijk dat van 1993, voorziet in een 
versoepeling van de sluitingstijden en de verplichte sluitingsdata voor warenhuizen 
(wet aangenomen op 1 mei 1994). Het aantal bepalingen dat beperkingen oplegt aan de 
exploitatie van warenhuizen is echter nog altijd groot en ook op dit gebied dienen 
derhalve nog heel wat problemen te worden opgelost. 
Met ingang van april 1995 zal op levensmiddelen een uiterste datum van 
houdbaarheid worden aangebracht ("ten minste houdbaar tot ... ") in plaats van de 
fabricagedatum. Dit nieuwe systeem, dat in overeenstemming is met de Codex 
Alimentarius, wordt door de Commissie toegejuicht. 
De Commissie handhaaft evenwel haar eis dat het Ministerie van Landbouw en 
Visserij (i) een dienstinstructie opstelt waarin wordt bevestigd dat het niet 
noodzakelijk is naast de houdbaarheidsdatum ook de fabricagedatum te vermelden en 
(ii) niet in het openbaar verklaart dat de Japanse regering het vermelden van de 
fabricagedatum niet kan verbieden. 
27 
De Commissie heeft haar tevredenheid uitgesproken over het initiatief van MITI een 
constructieve oplossing ter tafel te brengen voor het reeds lang aanslepende probleem in 
verband met vlas en ramee, die beide met het woord "asa" worden aangeduid. Hoewel de EU 
de eis handhaaft dat op etiketten een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen "asa-vlas" 
en "asa-ramee", is de Commissie bereid samen met de bedrijfstak, MITI en JETRO een 
promotieactie op te zetten om, althans gedurende een overgangsperiode, een 
etiketteringssysteem aan te moedigen dat meer informatie bevat. 
De Commissie heeft met voldoening kennis genomen van het voornemen van MITI om alle 
500 elektrische apparaten (behoudens een klein aantal uitzonderingen) de komende vijfjaar 
geleidelijk van categorie A (overheidscertificering) naar categorie B (autocertificering) over te 
brengen. Zij handhaaft evenwel haar eis dat een eventuele overgangsperiode, tydens welke 
elektrische apparaten, hetzij aan de traditionele Japanse JIS-normen, hetzij aan de nieuwe 
op de IEC gebaseerde normen dienen te voldoen, niet langer mag zijn dan strikt noodzakelijk 
is. 
28 
Bijlage m 
HET BESTAANDE RAAMWERK VOOR SAMENWERKING TUSSEN 
DE COMMISSIE EN JAPAN 
1. INDUSTRIEBELEID EN SAMENWERKING 
Versterking van de industriële samenwerking tussen de EU en Japan is een belangrijk 
onderdeel van het EU-beleid. Om dat te verwezenlijken waren er eerst enkele op zichzelf 
staande initiatieven, die de weg effenden voor een meer systematische aanpak. De aanzet tot 
een gezamenUjk proefprogramma op het gebied van de consumentenelektronica werd gegeven 
in 1991 en dit programma ging van start in 1993. Wegens het succes van dit programma werd 
besloten om met soortgelijke projecten van start te gaan op andere gebieden, met name auto­
onderdelen (het eerste JAMA-CLEPA Seminar "Selling European Car Parts to Japanese 
Automobile Manufacturers" vond op 6 en 7 maart 1995 plaats in Parijs), computer- en 
kantoorapparatuur (Japans-Europees Subcontractprogramma voor Informatietechnologie) en 
zullen ze misschien ook in andere sectoren worden uitgevoerd. 
Een regelmatige dialoog tussen de EU en Japan over industriebeleid en industriële 
samenwerking op ministerieel niveau werd ingesteld tijdens de Ministersbijeenkomst in 
januari 1993. Jaarlijkse vergaderingen op hoog niveau vinden in het midden van het jaar 
plaats op het niveau van directeuren-generaal en de jaarlijkse tussentijdse evaluatie 
(mid-term review) vindt op het niveau van directeuren plaats aan het eind van het jaar. De 
dialoog wordt gehouden om een forum tot stand te brengen voor het evalueren van 
afzonderlijke samenwerkingsprogramma's, het voortbouwen op de ervaring die daarbij is 
opgedaan en het uitbreiden van dergelijke initiatieven. De eerste dialoog vond plaats in 
Brussel op 26 en 27 mei 1993 en was hoofdzakelijk gewijd aan het bespreken van 
mogelijkheden om contacten tussen bedrijfstakken bilateraal te stimuleren. 
De tweede dialoog vond plaats op 14 juni 1994. Er werd besloten tot uitbreiding van de 
industriële samenwerking tot auto-onderdelen en kantoorapparatuur, tot het oprichten van 
een nieuwe Werkgroep Informatiebeleid (IPWG) en tot het instellen van regelmatige ronde­
tafelgesprekken van industriëlen, waaraan zal worden deelgenomen door prominente 
industriëlen van beide partners. Het eerste ronde-tafelgesprek van industriëlen vond plaats 
op 9 februari 1995. De industriëlen besloten gegevens uit te wisselen, vooral over 
normalisatie, en werkgroepen in te stellen voor een aantal gebieden, waaronder deregulering, 
privatisering, milieu, normalisatie, bescherming van intellectuele-eigendomsrechten, 
totstandbrenging van een mondiale informatie-infrastructuur, ricisokapitaalondernemingen, 
strategieën ten aanzien van ontwikkelingslanden en de arbeidsmarkt. 
De Werkgroep Informatiebeleid heeft tot taak informatie met betrekking tot het opzetten van 
een wereldomspannende informatie-infrastructuur uit te wisselen, ertoe bij te dragen dat het 
beleid van de EU en Japan meer op elkaar wordt afgestemd en gezamenlijke projecten en 
toepassingen op het gebied van de informatietechnologie uit te werken. De werkgroep zal zich 
vooral buigen over wetgeving en institutioneel kader, interoperabiliteit, O&O, menselijke 
hulpbronnen, toepassingen en evaluatie van afzetmogelijkheden. 
29 
Naast de door het Centrum voor Industriële Samenwerking EU-Japan geboden 
opleidingscursussen zorgt de Commissie vóór de selectie en financiële ondersteuning van 
jonge Europese ingenieurs om deel te nemen aan het Japanse "Manufacturing Technology 
Fellowship Programme", dat hun de mogelijkheid biedt om gedurende zes tot elf maanden in 
Japanse fabrieken te werken. 
De taakomschrijving voor het Samenwerkingsprogramma "Intelligent Manufacturing 
System", waaraan de EU, Japan, de EVA-landen, de VS, Canada en Australië deelnemen, is 
momenteel in behandeling bij de Raad. Doelgroepen voor dit veelbelovende programma zijn 
Europese bedrijven uit de volgende sectoren : automobielindustrie, ruimtevaarttechnologie, 
chemie, informatietechnologie, gereedschapswerktuigen. 
2. SAMENWERKING INZAKE CONCURRENTIEBELEID 
De dialoog op het gebied van het concurrentiebeleid vindt plaats in de vorm van jaarlijks 
overleg op hoog niveau tussen de Japanse Fair Trade Commission (FTC) en de Europese 
Commissie op het niveau van directeuren-generaal. Regelmatig vindt parallel met dit overleg 
een ontmoeting plaats tussen de voorzitter van de Fair Trade Commission en het voor 
concurrentiebeleid bevoegde lid van de Commissie (de heer Van Miert). Sinds 1993 worden er 
ook regelmatig, beurtelings in Tokio en Brussel seminars over concurrentiebeleid gehouden. 
De FTC heeft naar aanleiding van een verzoek van de Europese Commissie twee studies 
uitgevoerd over specifieke terreinen (distributie landbouwchemicaliën en 
kunstrubberindustrie) waarop mogelijke overtreding van mededingingsvoorschriften de 
Europese exporteurs schade berokkent. Het resultaat van deze rapporten wordt nu door beide 
partijen beoordeeld. 
Er werden twee seminars over het concurrentiebeleid van de EU en Japan gehouden in Tokio 
(november 1993) en Brussel (september 1994); de seminars werden bijgewoond door 
autoriteiten die bevoegd zijn voor concurrentie, associaties van industriëlen en 
consumentenverenigingen, leden van het Europees Parlement en vertegenwoordigers uit de 
academische wereld. 
In december 1994 begon de FTC op verzoek van de Commissie aan een studie over mogelijke 
overtreding van mededingingsvoorschriften in de sector grondverzetapparatuur. 
3. SAMENWERKING OP HET GEBIED VAN WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE 
Op de Ministersbijeenkomst in januari 1993 werd besloten tot het instellen van een Forum 
voor Wetenschap en Technologie, waar het beleid ter zake kan worden besproken en 
gecoördineerd en waar lopende bilaterale projecten kunnen worden geëvalueerd. Dit idee 
werd in de zomer van 1993 bevestigd bij wege van een officiële briefwisseling tussen de 
Commissieleden Sir Leon Brittan, Bangemann en Ruberti, enerzijds, en de Japanse minister 
van Buitenlandse Zaken Muto, anderzijds. 
30 
De eerste vergadering van het W en T-Forum op ministerieel niveau vond plaats in juni 1994. 
Voorts gaf het bezoek van Commissielid Ruberti aan Japan ter gelegenheid van het Forum 
nieuwe impulsen aan de dialoog tussen verschillende Japanse instellingen en de Commissie. 
Bij deze vergaderingen werden de grondslagen gelegd voor een eventueel programma voor 
uitwisseling van academici tussen Japan en de EU. Zij boden tevens de gelegenheid om de 
lopende bilaterale en multilaterale samenwerking te evalueren. Daarbij stonden kwesties met 
betrekking tot de menselijke hulpbronnen centraal, waaronder het programma van de 
Commissie voor opleiding en mobiliteit van onderzoekers in Japan, dat samenhangt met het 
Japanse programma voor opleiding en mobiliteit van onderzoekers, en sinds december 1994 
met het Japanse Genootschap voor Bevordering van de Wetenschap. 
4. SAMENWERKING OP HET GEBIED VAN TELECOMMUNICATIE EN AANVERWANTE 
SECTOREN 
Er is een nauwe samenwerkingsrelatie met het Ministerie van Posterijen en 
Telecommunicatie (MPT) tot stand gekomen sinds het telecommunicatiebeleid van de 
Gemeenschap in 1986 van start ging. 
Ieder jaar wordt er tussen het MPT en de Commissie op het niveau van directeuren-generaal 
van gedachten gewisseld over het communicatiebeleid. Naast deze plenaire bijeenkomsten 
wordt er ieder jaar op het niveau van bestuursdeskundigen van gedachten gewisseld in de 
Werkgroep Netwerk (NWWG); daarbij worden onderwerpen van wederzijds belang 
gedetailleerd besproken. De NWWG gaat tegenwoordig ook over tot praktische 
samenwerking, bijvoorbeeld keuring van interoperabiliteit van ISDN-eindapparatuur, een 
activiteit waar Japanse en Europese bedrijven bij betrokken zijn. Een afzonderlijke groep 
(trilateraal VS/J/EU) voert jaarlijks besprekingen over vraagstukken met betrekking tot 
toekomstige landmobiele telecommunicatiesystemen uit het oogpunt van standaardisatie en 
gebruik van frequenties. 
Om de dialoog tussen vertegenwoordigers van de bedrijfstak te stimuleren, nam de 
Commissie het initiatief om een Forum over Communicatie te organiseren (Parijs, juni 1994); 
dit Forum werd bijgewoond door ongeveer 150 industriëlen uit Japan en Europa, die de 
regelgeving, markttoegang en technologische tendensen bespraken. Het MPT zal in 
september 1995 in Kyoto een tweede bijeenkomst van deze aard organiseren. 
De contacten op de verschillende niveaus hebben een meerledig doel : het vergaren van 
informatie over beleidstendensen in Japan voor telecommunicatie, omroep en multimedia 
(eveneens als aanvulling op de overeenkomstige multilaterale activiteiten, bijvoorbeeld in het 
kader van GATS/NGTB,ITU,UPU, enz.), follow-up van het dereguleringsproces in Japan, dat 
van bijzonder belang is in de telecommunicatiesector in verband met de mondialisering van 
de multimedia- en communicatie-industrie; vertolking van Europese standpunten voor 
bepaalde aspecten van markttoegangproblemen (onder meer in de sector 
telecommunicatiediensten), samenwerking op het gebied van standaardisatie. Het op gang 
komen van een wereldwijde discussie over de informatiemaatschappij stond centraal bij vele 
van de gedachtenwisselingen in het recente verleden. De G7-conferentie over de 
wereldomspannende informatiemaatschappij (Brussel, februari 1995) zal ongeveer twaalf 
proefprojecten aanbevelen waarvoor Japanse en Europese deelnemers belangstelling blijken 
te hebben. 
31 
5. SAMENWERKING OP SOCIAAL GEBIED 
Bij het bezoek van Commissielid Papandreou aan Japan in 1990 werd het startsein gegeven 
voor de samenwerking op sociaal gebied. De activiteiten gingen van start in 1991 met een in 
Brussel gehouden driepartijenconferentie (overheid, werkgeversverenigingen en 
vakbondsvertegenwoordigers) over arbeidsverhoudingen. Tijdens de ontmoeting tussen 
Commissielid Papandreou en de Japanse minister van Arbeid Okabe in oktober 1991 werd 
besloten de samenwerking voort te zetten door jaarlijks de volgende activiteiten te 
organiseren :'.••• 
een driepartijenconferentie/seminar om actuele onderwerpen te bespreken. Parallel 
met dit seminar of deze conferentie wordt een bijeenkomst op hoog niveau gehouden; 
een jaarlijks uitwisselingsprogramma voor deskundigen op het gebied van 
arbeidsverhoudingen; 
een gezamenUjk studieprogramma. 
In 1994 werd in Tokio een symposium EG/Japan gehouden over "Changing 
Employment/Environment - FlexibiUty of employment practices". Tijdens de vergadering op 
hoog niveau onderstreepten CommissieUd Flynn en de Japanse minister van Landbouw de 
heer Hamamoto het belang van de bestaande samenwerking op sociaal gebied tussen de EU 
en Japan, die bijdraagt tot beter wederzijds begrip van eikaars problemen, systemen en 
beleid. 
6. SAMENWERKING OP HET GEBIED VAN ONTWIKKELINGSHULP 
Het besluit om over te gaan tot samenwerking en bilaterale dialoog op het gebied van officiële 
ontwikkelingshulp (ODA) werd genomen tijdens het bezoek van Voorzitter Delors en 
Commissielid Andriessen aan Japan in 1991. Sedertdien zijn er vier bilaterale vergaderingen 
op het niveau van directeuren-generaal gehouden, namelijk in oktober 1991, juli 1992, 
oktober 1993 en juU 1994. Bij de dialoog stonden tot dusverre veeleer beleidskwesties dan 
concrete projecten centraal, hoewel het' de bedoeling is om bij de samenwerking te komen tot 
concrete activiteiten. 
7. SAMENWERKING OP HET GEBIED VAN MILIEUBESCHERMING 
De EU en Japan voeren al meer dan tien jaar een dialoog op dit gebied. De dialoog en 
samenwerking op milieugebied gingen officieel van start in 1977 met een briefwisseling; 
overleg op hoog niveau (directeuren-generaal) vindt al sinds 1990 regelmatig plaats. Dit 
terrein wordt voor beide partijen steeds belangrijker. De dialoog had de laatste tijd 
betrekking op een brede scala van onderwerpen, met name de uitvoering van 
wereldomspannende milieuverdragen, het vervolg op de Conferentie van de Verenigde Naties 
over Milieu en Ontwikkeling 1992, afvalbeheer en versterking van het wetgevingskader voor 
miUeubescherming : stuk voor stuk onderwerpen die van belang zijn voor Japan en de ÊU. 
32 
Uit de brede scala van besproken onderwerpen blijkt welk belang zowel Japan als de EU 
hechten aan een gezamenlijke aanpak bij het zoeken naar oplossingen voor mondiale 
miUeuproblemen. In het Verdrag van Maastricht is bovendien bepaald dat op andere 
beleidsterreinen rekening dient te worden gehouden met milieuoverwegingen. In dit verband 
is "handel en miUeu" nu één van de belangrijkste onderwerpen in de milieudialoog tussen de 
EU en Japan. 
& SAMENWEHMNG OP CULTUREEL GEBIED 
Er is ook enige bilaterale samenwerking in de culturele sfeer op Europees niveau. In de 
Gemeenschappelijke Verklaring van 1991 wordt gesteld dat cultuur één van de terreinen is 
die in aanmerking komen voor versterking en ontwikkeling van de samenwerking. Tot de 
ratificatie van het Verdrag van Maastricht is er weinig vooruitgang geboekt bij de 
samenwerking op dit gebied. 
Het bleek aUeen mogelijk enkele activiteiten te organiseren : reizen van orkesten (Yomiuri 
Symfonie-orkest in Antwerpen, de culturele hoofdstad van Europa in 1993, en de rondreis in 
Japan van het Europees Jeugdbarokorkest in het najaar van 1993) en een aantal jaarlijkse 
seminars voor vergeUjkende studies die zijn opgezet door de Universiteit van Sofia en het 
Europees Universitair Instituut in Florence met steun van de Japan Foundation. 
Krachtens het Verdrag van Maastricht (artikel 128) en de conclusies van de Raad van 
10 november 1994 dient bij het optreden van de Europese Gemeenschap ter ondersteuning 
van culturele uitwisseling het subsidiariteitsbeginsel te worden geëerbiedigd en het 
voorschrift met betrekking tot de aanvulling van de acties van de Lid-Staten in acht te 
worden genomen. 
9, SAMENWERKING OP ONDERWIJSGEBIED 
In de mededeling van 1992 van de Commissie aan de Raad over onderwijs verklaarde de 
Commissie dat de samenwerking op het gebied van het hoger onderwijs met de VS model zou 
kunnen staan voor mogelijke samenwerking met Japan. Op 10 juni bevestigde professor 
Ruberti tijdens een bijeenkomst met mevrouw Akamatsu, op dat ogenblik de Japanse 
minister van Onderwijs, dat beiderzijds de wens bestond om op alle niveaus van gedachten te 
wisselen over onderwerpen van belang op het gebied van onderwijs en academische 
uitwisselingen. Onderwerpen die in dit verband werden genoemd, zijn de kwaliteit van de 
universiteiten en mogehjkhëden om het aantal uitwisseUngen tussen universiteiten op te 
voeren. 
Voorgesteld wordt dat beide partyen nagaan wat kan worden gedaan om te komen tot een 
evenwichtige samenwerking op het gebied van hoger onderwijs en beroepsopleiding, onder 
meer leerplanontwikkeling, samengaande met uitwisseling van docenten en studenten, 
wederzijdse erkenning van academische "credits" en samenwerking tussen industrie en 
universiteiten. Bij deze activiteiten dient te worden voortgebouwd op de ervaring die reeds is 
opgedaan op het gebied van de samenwerking inzake transnationaal onderwijs en opleiding. 
33 
IQ, DIALOOG OVER MACRO-ECONOMISCHE VRAAGSTUKKEN EN FINANCIËLE 
DIENSTEN 
In 1991 werd op het niveau van directeuren-generaal een geïnstitutionaliseerde dialoog over 
macro-economische vraagstukken en financiële diensten ingesteld tussen de Europese 
Commissie en het Ministerie van Financiën. De meest recente bijeenkomst werd op 
22 juli 1994 in Tokio gehouden. 
Verwacht wordt dat deze dialoog beide partijen in staat zal stellen de economische situatie op 
deze terreinen beter te begrijpen. Deze dialoog biedt bovendien de mogelijkheid om een 
oplossing te vinden voor problemen met betrekking tot markttoegang, vooral op het gebied 
van financiële diensten. Ook kunnen er besprekingen worden gevoerd over macro-financiële 
bijstand aan economieën in een overgangsfase en aan ontwikkelingslanden. 
JaarUjks is er overleg op hoog niveau tussen het Japanse Economisch Planbureau en het 
directoraat-generaal Economische en Financiële Zaken. Bij dit overleg kan de ontwikkeling 
van de internationale economische toestand worden bekeken en vooral de situatie in Japan en 
de EU worden belicht. Onlangs is begonnen aan een dialoog over specifieke vraagstukken, 
namehjk de macro-economische gevolgen van de afschaffing van handelsbelemmeringen 
(interne markt, deregulering) en de budgettaire consequenties van vergrijzing van de 
bevolking. 
11 DIALOOG OVER VERVOERVRAAGSTUKKEN 
In 1992 werd van start gegaan met besprekingen tussen de Europese Commissie en het 
Ministerie van Vervoer op het niveau van directeuren-generaal. Deze besprekingen vinden 
jaarlijks in april, beurteUngs in Tokio en Brussel plaats. 
Verwacht wordt dat deze dialoog beide partijen in staat zal steüen de ontwikkeling van het 
vervoerbeleid binnen en tussen de Europese Unie en Japan beter te begrijpen. Door het 
creëren van een mogelijkheid om al in een vroeg stadium nieuwe ontwikkeUngen te 
bespreken, wordt verwacht dat er wederzijds meer begrip zal zijn en daardoor de kans op 
conflicten kleiner wordt. Daarbij wordt ook de mogelijkheid geboden voor samenwerking op 
het vlak van vervoervraagstukken die van belang zijn voor de grotere Aziatisch-Pacifische 
regio. 
12. NIEUWE PROJECTEN 
Het Europees Parlement opperde het idee om een "Europees Huis" in Tokio te openen. De 
bedoeling hiervan is om in Tokio een centrum op te richten voor activiteiten die verband 
houden met de EU; één en ander zou schaalvoordelen opleveren voor diverse terreinen 
waarop de EU en haar Lid-Staten reeds activiteiten ontplooien (bijvoorbeeld industriële 
samenwerking, exportbevordering) en de grondslag leggen voor nieuwe activiteiten, onder 
meer een culturele aanwezigheid in de Japanse hoofdstad. 
Dit project zou door de EU en Japan gezamenlijk worden georganiseerd en gefinancierd. De 
Japanse autoriteiten hebben opdracht gegeven tot uitvoering van een haalbaarheidsstudie 
over een Europees Huis en het project wordt momenteel uitgewerkt door de European 
Business Community (EBC) in Tokio. 
34 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 73 def. 
DOCUMENTEN 
NL il 
Catalogusnummer : CB-CO-95-094-NL-C 
ISBN 92-77-86688-8 
Bureau voor officiële pubükaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg