Nr. C 230/38 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
Advies  inzake  de positie  en problematiek  van  de gehandicapten 
Het advies  van het Comité  heeft  niet  op een bepaald  document  betrekking. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Tijdens  zijn op 19 en 20 november  1980  gehouden  183e  zitting  heeft  het Comité  op voorstel 
van zijn  Bureau  besloten,  uit eigen  beweging  een advies  inzake  voornoemd  onderwerp  op te 
stellen. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voornoemd 
onderwerp  tijdens  zijn  op 1, 2 en 3 juli 1981  te Brussel  gehouden  189e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  zijn  besluit,  genomen  tijdens  zijn  zitting  van 
20 november  1980,  op voorstel  van  het  Bureau  d. d. 
18 november  1980,  om op eigen  initiatief  een advies  uit te 
brengen  over  de positie  en de problematiek  van  de 
gehandicapten, 
Gezien  het beluit  van  zijn  Bureau  d. d. 18 november 
1980,  de Afdeling  voor  sociale  vraagstukken  te belasten 
met de voorbereiding  van het desbetreffende  advies, 
Gezien  het door  genoemde  Afdeling  tijdens  haar  verga-
dering  van 11 juni  1981  goedgekeurde  advies, 
Gezien  het  mondeling  door  de rapporteur,  de heer 
Davies,  uitgebrachte  verslag, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  189e  zitting  van 
1,2 en 3 juli 1981  (vergadering  van 2 juli 1981), 
Overwegende  dat de diepgewortelde  vooroordelen  en de 
discriminatie  jegens  gehandicapten  - waarvan  er onge-
veer 27 miljoen  in de Europese  Gemeenschap  zijn  -
versneld  uit de weg  moeten  worden  geruimd, 
Overwegende  dat er in onze  maatschappij  een algemene 
neiging  tot miskenning  van de invalide  mens  bestaat  en 
hun aantal  zeer  waarschijnlijk  groter  is, 
Overwegende  dat het Economisch  en Sociaal  Comité  de 
moeilijke  en vaak  tragische  omstandigheden  waaronder 
gehandicapten  leven  beseft  en, ook  in eerdere  adviezen, 
getracht  heeft  goede  oplossingen  voor  dit vraagstuk  te 
vinden, 
BRENGT  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  algemene  stemmen  werd  goedgekeurd. A. INLEIDING 
1.1. De  Wereldgezondheidsorganisatie  schat  dat over 
de gehele  wereld  genomen  ten minste  één  op de tien 
mensen  invalide  is ten  gevolge  van  een  lichamelijk, 
geestelijk  of zintuigelijk  gebrek.  Het bestaan  van deze  500 
miljoen  mensen  en van  hun  gezinsleden  wordt  dikwijls 
gekenmerkt  door  armoede,  frustratie,  eenzaamheid  en 
afhankelijkheid.  In het besef  dat aandacht  besteed  moet 
worden  aan  de behoeften  van  de gehandicapte  mens, 
heeft  de Algemene  Vergadering  van de Verenigde  Naties 
in 1976  het jaar  1981  tot „Internationaal  Jaar  van  de 
gehandicapte"  uitgeroepen  en voor  dat jaar  de volgende 
vijf hoofddoeleinden  vastgesteld: 
— het helpen  van  gehandicapten  zich  lichamelijk  en 
geestelijk  zo aan te passen  dat zij kunnen  deelnemen 
aan het maatschappelijk  leven; 
— het bevorderen  van pogingen  gehandicapten  de juiste 
hulp  te bieden,  de juiste  opleiding  te geven,  een goede 
begeleiding  te garanderen  en behoorlijke  kansen  te 
bieden  op beroepsarbeid,  zodat  zij volledig  in de 
maatschappij  kunnen  worden  geïntegreerd; 
— het bevorderen  van  studies  en researchprojecten 
bedoeld  om  deelname  van  gehandicapten  aan  het 
dagelijks  leven  te vergemakkelijken; 
— het publiek  ervan  doordringen  dat gehandicapten  het 
recht  hebben  volledig  aan het economische,  sociale  en 
politieke  leven  deel  te nemen; 
— het bevorderen  van  doeltreffende  maatregelen  ter 
voorkoming  van invaliditeit  alsmede  ten behoeve  van 
de revalidatie  van  gehandicapten. 
Voorts  wordt  ernaar  gestreefd  de tenuitvoerlegging  te 
bevorderen  van  de Verklaring  inzake  de rechten  van 
geestelijk  minder-vol  waardige  mensen  van  1971  en de 
Verklaring  inzake  de rechten  van  gehandicapten  van 
1975,  die  beide  zijn  aangenomen  door  de Algemene 
Vergadering  van de Verenigde  Naties. 
10. 9. 81 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/39 
1.2. Vooruitlopend  op het Internationaal  Jaar  van de 
gehandicapte  heeft  de internationale  revalidatiecommis-
sie „Rehabilitation  International"  een handvest  voor  de 
jaren  tachtig  opgesteld,  met  internationale  prioriteiten 
voor  activiteiten  gedurende  de komende  tien jaar.  De vier 
doeleinden  van het handvest  zijn: 
— in alle landen  een programma  te lanceren  ter voorko-
ming  van zoveel  mogelijk  gebreken,  waarbij  ervoor 
gezorgd  moet  worden  dat elk gezin  en elk individu  de 
nodige  preventieve  dienstverlening  binnen  zijn bereik 
heeft; 
— ervoor  zorg  te dragen  dat elke  invalide  of minder-va-
lide persoon  en elk gezin  waarin  een invalide  persoon 
aanwezig  is gebruik  kan maken  van alle revalidatie-
diensten  en verder  alle steun  en hulp  kan krijgen  die 
nodig  kunnen  zijn om de belemmerende  gevolgen  van 
de invaliditeit  te verminderen  en voor  iedereen  volle-
dige ontplooiing  en een  constructieve  taak  in de 
maatschappij  mogelijk  te maken; 
— de noodzakelijke  stappen  te ondernemen  om voor 
gehandicapten  een zo volledig  mogelijke  integratie  in 
en gelijkwaardige  deelname  aan alle aspecten  van het 
leven  van de hun omringende  gemeenschap  mogelijk 
te maken; 
— informatie  te verspreiden  over  minder-valide  mensen 
en over  hun  capaciteiten,  alsmede  over  invaliditeit 
zelf, het voorkomen  en de behandeling  ervan,  ten 
einde  het publiek  meer  bekend  met en sterker  bewust 
van deze  problemen  en van  het belang  ervan  voor 
iedere  samenleving  te maken. 
1.3. Het  Comité  onderschrijft  de bovengenoemde 
doeleinden  volledig.  Het  doel  van  dit advies  is de 
aandacht  van  de Lid-Staten  en van  de Commissie  te 
vestigen  op specifieke  maatregelen  die volgens  het Comité 
noodzakelijk  zijn om deze  doeleinden  in de Gemeenschap 
in 1981  en de daarop  volgende  jaren  te verwezenlijken. 
Men zou kunnen  stellen  dat het leidmotief  van dit advies 
„integratie"  is. Hoewel  integratie  van de gehandicapte  in 
alle Lid-Staten  als ideaal  wordt  gezien  (in Frankrijk  is het 
zelfs  in de wetgeving  vastgelegd),  zijn  de noodzakelijke 
praktische  maatregelen  daartoe  niet  altijd  getroffen. 
1.4. Voor  de vermindering  van de beperkingen  en de 
verzachting  van het lijden  van de gehandicapten  is voor 
alles een mentaliteitsverandering  vereist.  De maatschap-
pij moet  niet als een samenleving  van niet-gehandicapten 
met een minderheid  van gehandicapten  beschouwd  wor-
den, maar  als een samenleving  waarin  gehandicapten  en 
niet-gehandicapten  een reëel  gegeven,  met gelijke  rechten 
zijn. Het  gaat  er niet  om  verbetering  te brengen  in 
bepaalde  situaties,  maar  het is zaak  validen  en minder-
validen  bij elke  gelegenheid  en in elk programma  als 
gelijkwaardige  leden  van de maatschappij  te beschouwen. 
Daartoe  is het van essentieel  belang  dat de gehandicapten 
zelf meewerken  aan de uitwerking  van regelingen  die aan 
hun behoeften  beantwoorden  en dat niet slechts  over  hun 
hoofd  wordt  beslist  wat zij nodig  hebben. 
1.5. In  dit advies  worden  voor  de termen  „gebrek", 
„invaliditeit"  en „handicap"  de definities  aangehouden  die gebruikt  zijn  in de internationale  classificatie  van gebre-
ken, vormen  van invaliditeit  en handicaps  van de Wereld-
gezondheidsorganisatie  (1980)  te weten: 
— gebrek: 
verlies  of onvolkomenheid  van psychologische,  fysio-
logische  of anatomische  structuren  of functies; 
— invaliditeit: 
beperking  of gemis  (ten  gevolge  van een gebrek)  van 
het vermogen  een activiteit  te beoefenen  op de wijze  of 
onder  de omstandigheden  die voor  een mens  normaal 
geacht  worden; 
— handicap: 
nadeel  dat een individu  ten gevolge  van een gebrek  of 
van invaliditeit  ondervindt,  waardoor  de mogelijk-
heid de taak  te vervullen  welke  voor  die individu 
normaal  is (gezien  leeftijd,  geslacht  en sociale  en 
culturele  factoren)  beperkt  of uitgesloten  wordt. 
1.6. Uitgaande  van deze  maatstaven  van de Wereld-
gezondheidsorganisatie,  zouden  er in de Gemeenschap 
27 miljoen  mensen  zijn die aan een of ander  gebrek  lijden. 
Een dergelijk  algemeen  cijfer,  dat weliswaar  nuttig  is om 
de aandacht  te vestigen  op de omvang  van het vraagstuk, 
maakt  het niet gemakkelijker  om een beleid  vast te stellen. 
Invaliden  vormen  geen  homogene  groep  en hun behoeften 
variëren  niet alleen  van persoon  tot persoon,  maar  ook in 
de verschillende  levensfazen.  In afzonderlijke  Lid-Staten 
verrichte  studies  hebben  overeenkomstige  cijfers  opgele-
verd,  welke  nuttige  informatie  geven  over  de samenstel-
ling van de minder-valide  bevolking  van die landen,  maar 
niet de juiste  inlichtingen  verschaffen  om een nauwkeu-
rige vergelijking  tussen  de Lid-Staten  mogelijk  te maken, 
omdat  definities  en methodiek  verschillen.  Het  Comité 
doet de Commissie  derhalve  de aanbeveling  in overleg  te 
treden  met  de Lid-Staten  over  een harmonisatie  van de 
definities  van invaliditeit  en handicap  die zij voor  ver-
schillende  doeleinden  hanteren,  zoals  bij voorbeeld  de 
criteria  voor  uitkeringen  en voor  hulp  bij het vinden  van 
aangepast  werk.  Het Comité  beveelt  de Commissie  verder 
aan, op communautaire  schaal  een  onderzoek  naar 
invaliditeit  in te stellen,  ten einde  te weten  te komen  wat in 
de verschillende  delen  van  de Gemeenschap  de meest 
nijpende  problemen  zijn,  welke  een  communautaire 
aanpak  vergen. 
1.7. Aan  de hand  van de beschikbare  informatie  kan 
men echter  wel in het algemeen  een aantal  feiten  vaststel-
len. In de eerste  plaats  is het duidelijk  dat overal  in de 
Gemeenschap  (in tegenstelling  met ontwikkelingslanden) 
oudere  mensen,  en in het bijzonder  hoogbejaarden,  de 
grootste  groep  invaliden  uitmaken.  Een in 1968/1969  in 
Groot-Brittannië  verricht  onderzoek  heeft  bij voorbeeld 
uitgewezen  dat in de kleine  maar  zeer  belangrijke  groep 
die als zwaar  gehandicapt  omschreven  wordt,  meer  dan 
de helft  van de betrokkenen  ouder  waren  dan 75 jaar.  Het 
aantal  gehandicapte  bejaarden  neemt  ook  overal  in de 
Gemeenschap  nog  snel  toe. 
1.8. Het  grote  aantal  hoogbejaarde  gehandicapten 
mag echter  niet  doen  vergeten  dat een kind  dat met  een 
Nr. C 230/40 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
ernstige  handicap  geboren  wordt  of dat blijvend  letsel 
oploopt,  levenslang  invalide  zal zijn.  Evenzo  kunnen  de 
gevolgen  van ongeval  of ziekte  voor  iemand  die de leeftijd 
heeft  om beroepsarbeid  te verrichten  en voor  diens  familie 
veel ingrijpender  zijn dan de problemen  van iemand  die 
op latere  leeftijd  invalide  raakt.  Tot  nog  toe heeft  de 
Gemeenschap  zich  voornamelijk  beziggehouden  met 
gehandicapten  die qua  leeftijd  tot de beroepsbevolking 
zouden  kunnen  behoren.  In dit advies  wordt  echter 
getracht  na te gaan  welke  behoeften  alle leeftijdsgroepen 
in het algemeen  hebben;  verder  zullen  de Gemeenschap 
met name  aanbevelingen  worden  gedaan  voor  doeltref-
fende  maatregelen  ter voorkoming  van gebreken  en ter 
revalidering  van minder-validen.  Ook  zal ingegaan  wor-
den op de algemenere  vraag  welke  plaats  gehandicapten 
in de Gemeenschap  innemen  en op de stappen  die moeten 
worden  ondernomen,  ten einde  hen in staat  te stellen  niet 
alleen  invloed  uit te oefenen  op de beslissingen  die hun 
eigen  leven  betreffen,  maar  ook  volledig  en op voet  van 
gelijkheid  met anderen  deel  te nemen  aan het maatschap-
pelijk  leven. 
B. OPMERKINGEN 
2. Preventieve  maatregelen 
2.1. Met  betrekking  tot het voorkomen  van handicaps 
wordt  gewoonlijk  een driedeling  gemaakt: 
primaire  preventie: 
pogingen  om te voorkomen  dat ziektes  of gebreken  zich 
zullen  voordoen; 
secundaire  preventie: 
vroegtijdig  opsporen  en behandelen  van ziektes  of gebre-
ken met  als oogmerk  herstel  van  de normale  gezond-
heid; 
tertiaire  preventie: 
voortgezette  behandeling  van  ziektes  of gebreken  ter 
voorkoming  van onnodige  verergering  of complicaties  en 
revalidatie  van  de betrokkenen  ten einde  de kans  op 
handicaps  als gevolg  van  ziekte/gebrek  te minimalise-
ren. 
2.2. Men  kan gerust  stellen  dat in de Gemeenschap  (en 
ook in vele  arme  streken  van  de wereld)  in de meeste 
gevallen  de individu  zelf de belangrijkste  verantwoorde-
lijkheid  dient  te dragen  voor  de eigen  gezondheid.  Om dit 
mogelijk  te maken,  dienen  de Lid-Staten  voorrang  te 
geven  aan  gezondheidsvoorlichting,  met  name  voor  de 
schoolgaande  jeugd.  In sommige  gevallen,  in het bijzon-
der bij heel kleine  kinderen  en zeer  oude  mensen,  dient  de 
verantwoordelijkheid  echter  door  anderen  gedragen  te 
worden.  In bepaalde  specifieke  situaties,  waarop  hierna 
zal worden  ingegaan,  zijn de consequenties  van invalidi-
teit voor  individu  en maatschappij  zo ernstig  dat wette-
lijke maatregelen  ter beperking  van  de gevolgen  van 
gebrekkigheid  absoluut  geboden  zijn. 3. Primaire  preventie 
3.1. Primaire  preventie  is van essentieel  belang  niet 
alleen  om redenen  van humanitaire  aard,  maar  ook  om 
meer  geld  vrij te maken  voor  behandeling,  revalidatie  en 
verzorging  van degenen  die al gehandicapt  zijn of die in de 
toekomst  onvermijdelijk  invalide  zullen  worden.  In de 
ontwikkelingslanden  hebben  met  name  kinderen  nog 
steeds  van ondervoeding  te lijden  en van ziekten  die dood 
of invaliditeit  tot gevolg  hebben,  en die in de meeste 
westerse  landen  nu gelukkig  weinig  meer  dan een herin-
nering  zijn.  De relatieve  welvaart  en de vooruitgang  op 
wetenschappelijk  en medisch  gebied  hebben,  ironisch 
genoeg,  niet  alleen  nieuwe  oorzaken  van  gebrekkigheid 
opgeleverd;  zij hebben  er ook voor  gezorgd  dat mensen-
levens  zo goed  gespaard  en verlengd  worden  dat letsel  en 
ziektes  die eens  fataal  waren,  nu dikwijls  maken  dat 
mensen  jarenlang  of een leven  lang  ernstige  handicaps 
moeten  verduren.  De noodzaak  naar  middelen  te zoeken 
om gebreken  te voorkomen,  is derhalve  niet  minder 
urgent,  maar  juist  dringender  dan ooit. 
3.2. Kinderen 
Nu kinderziekten  dank  zij hygiënische  en medische 
maatregelen  bedwongen  kunnen  worden,  vormen  aange-
boren  gebreken  in toenemende  mate  de oorzaak  van 
invaliditeit  bij kinderen;  omdat  de zorg  tijdens  de zwan-
gerschap  en bij de bevalling  beter  wordt,  nemen  binnen 
deze categorie  van aangeboren  gebreken  genetische  afwij-
kingen  een steeds  groter  percentage  voor  hun  rekening. 
Te dien  aanzien  zijn  voorlichting  en advisering  door 
deskundigen  op het vlak  van de genetica  of therapeutische 
abortus  op het ogenblik  de enige  mogelijkheden.  De voor 
een vergelijking  meest  betrouwbare  statistische  gegevens, 
namelijk  die omtrent  perinatale  en zuigelingensterfte, 
tonen  niettemin  duidelijke  verschillen  tussen  landstreken 
en sociale  klassen.  In de Bondsrepubliek  Duitsland 
worden  jaarlijks  meer  dan 25 000  kinderen  met ernstige 
afwijkingen  geboren.  Geschat  is dat één op de twintig 
kinderen  in de Bondsrepubliek  Duitsland  met  de een of 
andere  handicap  ter wereld  komt. 
3.3. De  Commissie  heeft  al langer  een onderzoeks-
programma  lopen  betreffende  de registratie  van aangebo-
ren gebreken  0) en zij heeft  dit niet  zo lang  geleden 
uitgebreid  tot criteria  voor  perinataal  toezicht  (2). Hét 
Comité  beveelt  de Commissie  aan haar  rol op dit vlak  uit 
te breiden  en meer  vergelijkende  studies  op te zetten  in 
verschillende  delen  van de Gemeenschap.  De Commissie 
dient  met  name  de invoering  te overwegen  van  een 
uitgebreid  modelprogramma  inzake  moederschapsbege-
leiding  in een van de regio's  van de Gemeenschap  met het 
hoogste  risicopercentage.  Dit  programma  zou  dan 
gezinsplanning,  genetische  advisering,  prenatale  zorg, 
voedingsadviezen,  het bieden  van optimale  voorzieningen 
in kraamafdelingen,  alsmede  optimale  verzorging  van 
pasgeborenen  moeten  omvatten. 
(») PB nr. L 52 van  23. 2. 1978. 
(2) PB nr. L 78 van  25. 3. 1980. 
t 
10. 9. 81 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/41 
3.4. Men  mag  echter  niet op de lauweren  gaan  rusten 
met betrekking  tot kinderziekten;  het gevaar  is beslist  niet 
denkbeeldig  dat een generatie  ouders  die bij voorbeeld 
gespaard  gebleven  is voor  de ellende  die polio  kan 
aanrichten  omdat  zij in haar  jeugd  ingeënt  is, het niet 
langer  noodzakelijk  acht  haar  kinderen  te laten  vaccine-
ren. Het Comité  beveelt  de Commissie  derhalve  aan,  van 
tijd tot tijd na te gaan  hoe het overal  in de Gemeenschap 
met vaccinatie  en immunisatie  staat. 
3.5. In  ontwikkelde  landen  vormen,  na het eerste 
levensjaar,  ongelukken  de belangrijkste  oorzaak  van 
dood  en invaliditeit.  In het Verenigd  Koninkrijk  is tussen 
1967  en 1976  een  ongeval  in 27 % van  de gevallen 
oorzaak  geweest  van  het overlijden  van  kinderen  van 
1 t/m  4 jaar,  in 38 % van  de gevallen  bij kinderen  van 
5 t/m  9 jaar en in 37 % van de gevallen  bij kinderen  in de 
leeftijd  van 10 t/m 14 jaar.  Voor  heel  jonge  kinderen  kan 
het huis  bijzonder  gevaarlijk  zijn.  De Commissie  heeft  al 
stappen  ondernomen  ten aanzien  van  de vervaardiging 
van speelgoed  en de etikettering  van gevaarlijke  huishou-
delijke  produkten.  Het  Comité  heeft  een advies  uitge-
bracht  inzake  het voorstel  voor  een richtlijn  (EEG)  van de 
Raad  betreffende  de aanpassing  van de wetgevingen  van 
de Lid-Staten  inzake  de veiligheid  van  speelgoed.  Het 
verheugt  het Comité  dat de Commissie  een voorstel  tot 
harmonisatie  gedaan  heeft  waarmee  niet  uitsluitend  de 
opheffing  van  handelsbelemmeringen  wordt  beoogd, 
maar  vooral  de veiligheid  en de bescherming  van  de 
gezondheid  van  kinderen.  Het  doet  de Commissie  de 
aanbeveling  richtsnoeren,  en later  verordeningen,  op te 
stellen  inzake  de bouw  van voor  kinderen  veilige  wonin-
gen en met name  het gebruik  van niet-gewapend  glas  op 
de begane  grond  aan banden  te leggen.  In het Verenigd 
Koninkrijk  wordt  geschat  dat jaarlijks  ongeveer  25 000 
personen  zich  in ziekenhuizen  moeten  laten  behandelen 
ten gevolge  van ongevallen  door  in huizen  en gebouwen 
toegepast  glas;  ongeveer  de helft  van die ongevallen  zou 
door  glazen  deuren  veroorzaakt  zijn en in iets meer  dan de 
helft  van  de gevallen  zouden  kinderen  het slachtoffer 
zijn. 
3.6. Voor  oudere  kinderen  vormen  motorvoertuigen 
een groot  risico.  Wil men  tot een belangrijke  beperking 
van het aantal  ongevallen  komen,  dan  dient  men  aan 
verscheidene  factoren  aandacht  te besteden,bij  voorbeeld 
aan een betere  verkeersopvoeding  van zowel  kinderen  als 
volwassenen,  een betere  planning  van het leefmilieu,  enz. 
Aan bepaalde  oorzaken  van  ongelukken  kan  echter 
onmiddellijk  iets  gedaan  worden.  In 1979  zijn  in het 
Verenigd  Koninkrijk  80 kinderen  dodelijk  verongelukt  en 
1 280  ernstig  gewond  geraakt  bij auto-ongevallen  waar-
bij zij als passagiers  betrokken  waren.  Ten  einde  de 
risico's  die kinderen  op die manier  lopen  te beperken, 
beveelt  het Comité  aan,  alle auto's  die in de Gemeenschap 
vervaardigd  of ingevoerd  worden  uit te rusten  met 
veiligheidsgordels  op de achterbank,  en een richtlijn  voor 
te stellen  waarmee  het voor  kinderen  beneden  dertien  jaar 
verboden  wordt  voorin  te zitten  behoudens  in een aantal 
uitzonderingsgevallen.  Het Comité  doet  verder  de aanbe-
veling  lessen  in . (verkeers)veiligheid  een  belangrijke 
plaats  te geven  in het onderwijs. 3.7. Het  Comité  beveelt  de Commissie  aan te zoeken 
naar middelen  om ongevallen  waarbij  kinderen  betrok-
ken zijn,  routinematig  te registreren  en te rapporteren, 
alsmede  samen  met  de Lid-Staten  te werken  aan  een 
gecoördineerd  programma  ter voorkoming  van ongeval-
len met  kinderen.  Het  doet  de Commissie  eveneens  de 
aanbeveling,  mogelijkheden  te scheppen  voor  onderzoek 
naar eventuele  verschillen  in risico's  die kinderen  in 
stedelijke  en in plattelandsgebieden  lopen  om  ziek  te 
worden  of bij een ongeval  betrokken  te raken  en als 
gevolg  daarvan  gehandicapt  te blijven. 
3.8. Volwassenen 
/ 
Ook bij volwassenen  zijn  verkeersongevallen  een  zeer 
belangrijke  oorzaak  van overlijden  of ernstig  letsel.  In de 
Bondsrepubliek  Duitsland  komen  jaarlijks  ongeveer 
14 000 mensen  om bij verkeersongelukken.  In het Ver-
enigd  Koninkrijk  was  tussen  1965  en 1975  het verkeer 
oorzaak  van  een derde  van  het aantal  ongevallen  met 
dodelijke  afloop,  hoewel  het percentage  is afgenomen. 
Het is moeilijker  vergelijkbaar  cijfermateriaal  te verkrij-
gen over  minder  ernstige  ongevallen,  maar  geschat  is dat 
in 1973  16 % van alle verwondingen  te wijten  waren  aan 
verkeersongelukken,  terwijl  in 34 % van  de gevallen 
arbeidsongevallen  de oorzaak  waren.  In 1979  vielen  in 
het Verenigd  Koninkrijk  in het verkeer  5 800  doden, 
66 700  ernstig  gewonden  en 181 900  licht  gewonden.  De 
kosten  van verkeersongevallen  zijn  zeer  hoog;  zij zijn in 
1979  op 1 730 miljoen  £ geschat  (in dit cijfer  zijn dan 
begrepen:  verlies  van arbeidstijd,  kosten  van  politie-in-
grijpen,  administratieve  en medische  kosten,  materiële  en 
immateriële  schade).  Het  is niet  alleen  van belang  deze 
zware  tol te verminderen  om menselijk  lijden  te beperken, 
maar  ook om geld  vrij te maken  voor  de vele  operaties  die 
het leven  er beter  op kunnen  maken  (zoals  b.v. vervanging 
van gewrichten).  Twee  maatregelen  die in verschillende 
landen  succesvol  gebleken  zijn voor  het beperken  van het 
aantal  ongevallen,  zijn  strenge  straffen  op rijden  onder 
invloed  en verplicht  gebruik  van veiligheidsgordels.  In het 
Verenigd  Koninkrijk  wordt  geschat  dat jaarlijks  1 000 
dodelijke  ongelukken  en 10 000 gevallen  van  ernstig 
letsel  zouden  worden  voorkomen  indien  de veiligheidsrie-
men altijd  zouden  worden  omgedaan.  Het Comité  heeft 
vernomen  dat  de Commissie  al een  algemene  studie 
begonnen  is naar  verkeersongevallen  in de Lid-Staten, 
waaronder  een onderzoek  naar  de oorzaken  van letsel  dat 
inzittenden  van  motorrijtuigen  oplopen  bij frontale  en 
zijdelingse  botsingen,  alsmede  naar  de ontwikkeling  van 
goede  dummies  voor  het uittesten  van auto's  en naar  letsel 
dat voetgangers  door  motorrijtuigen  wordt  toegebracht. 
Het Comité  beveelt  verdere  vergelijkende  studies  in de 
Gemeenschap  aan en hoopt  dat de Commissie  zal aan-
dringen  op harmonisatie  op dit belangrijke  terrein. 
3.9. Arbeidsongevallen 
Het Comité  heeft  al enkele  malen  aandacht  besteed  aan 
het vraagstuk  van arbeidsveiligheid  en -hygiëne.  In 1979 
heeft  het een advies  uitgebracht  over  het voorstel  voor  een 
richtlijn  van de Raad  inzake  de onderlinge  aanpassing  van 
Nr. G 230/42 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
de wettelijke  en bestuursrechtelijke  bepalingen  van  de 
Lid-Staten  inzake  de bescherming  van de gezondheid  van 
werknemers  die beroepsmatig  aan monomeervinylchlori-
de zijn blootgesteld. 
In 1979  heeft  het Comité  een initiatief-advies  (studie) 
uitgebracht  over  de aan het gebruik  van asbest  verbonden 
gevaren  voor  mens  en milieu  en op het ogenblik  behandelt 
het Comité  het voorstel  voor  een tweede  richtlijn  van de 
Raad  inzake  de bescherming  van werknemers  tegen  de 
gevaren  van blootstelling  aan agentia  op het werk:  asbest. 
Verder  heeft  het nog  een  advies  uitgebracht  over  het 
voorstel  voor  een  richtlijn  van  de Raad  inzake  de 
bescherming  van werknemers  tegen  voor  hen schadelijke 
blootstelling  aan  chemische,  fysische  en biologische 
agentia  tijdens  het werk  (1). 
In 1980  heeft  het Comité  een advies  uitgebracht  over  het 
voorstel  voor  een richtlijn  van  de Raad  betreffende  de 
bescherming  van werknemers  tegen  schadelijke  blootstel-
ling aan metallisch  lood  en de ionenverbindingen  daarvan 
op de arbeidsplaats  (2). Het stemde  daarbij  in met het doel 
van deze  richtlijn,  aangezien  vele  door  lood  veroorzaakte 
gevaren  reeds  lang  als zodanig  erkend  zijn  en daarnaar 
medisch  en chemisch  onderzoek  is verricht.  In zijn advies 
heeft  het Comité  erop  gewezen  dat  alle  technische 
middelen  moeten  worden  ingezet  om  de schadelijke 
uitwerking  van lood  op de gezondheid  van werknemers  te 
voorkomen  of tot een redelijk  minimum  te beperken. 
In al deze  adviezen  heeft  het Comité  duidelijk  te kennen 
gegeven  dat leven  en goede  gezondheid  de kostbaarste 
bezittingen  van de mens  zijn en dat de risico's  waaraan  de 
werknemers  op de arbeidsplaats  zijn blootgesteld  onder 
controle  gehouden  en,  waar  mogelijk,  weggenomen 
moeten  worden.  De ontwikkeling  van  technologie  en 
wetenschappen  leidt  voortdurend  tot de ontdekking  van 
nieuwe  materialen  en stoffen,  waarvan  men  niet  weet 
welke  uitwerking  zij op de gezondheid  van  de mens 
hebben. 
Het Comité  heeft  in zijn advies  over  de sociale  toestand  in 
de Gemeenschap  in 1979  (3) een  speciaal  hoofdstuk 
gewijd  aan de verbetering  van de arbeidsvoorwaarden  en 
levensomstandigheden  van werknemers  in het algemeen 
en van gehandicapten  in het bijzonder.  Op die plaats  heeft 
het reeds  onderstreept  hoe noodzakelijk  het is preventieve 
maatregelen  te nemen.  Tevens  heeft  het gewezen  op de 
kosten  van  maatregelen  op het gebied  van  de gezond-
heidszorg  en de veiligheid.  Er moet  betere  informatie 
worden  verstrekt  over  de voordelen  van  preventieve 
maatregelen  te nemen.  Tevens  heeft  het gewezen  op de 
Daarom  dient  de Gemeenschap  een  onderzoek  in te 
stellen  naar  de kostenefficiëntie  van maatregelen  op het 
gebied  van gezondheidszorg  en veiligheid,  eventueel  door 
middel  van een studie  die op alle Lid-Staten  betrekking 
heeft,  en tevens  het voorgestelde  communautaire  infor-
matiesysteem  over  ongevallen  door  het  gebruik  van 
(') PB  nr. C 297  van  28.  11.  1979,  blz.  5. 
(2) PB  nr. C 300  van  18.  11.  1980,  blz.  22. 
(3) PB  nr. C 205  van  11.  8. 1980,  blz.  35. bepaalde  produkten  in werking  te stellen  (4). Het Comité 
behoudt  zich  het recht  voor  op deze  beginselen  in een 
nader  uit te werken  studie  terug  te komen. 
3.10.  Genot-  en geneesmiddelen 
Gebruik  en misbruik  van  genotmiddelen  alsmede  mis-
bruik  van  geneesmiddelen  vormen  een belangrijke  oor-
zaak  van  ziekte  en handicap.  Volgens  de berekeningen 
kosten  ziekten  ten  gevolge  van  het  roken  de Britse 
gezondheidszorg  jaarlijks  115 miljoen  £ (1979)  en is het 
roken  verantwoordelijk  voor  50 000  doden  en 50 miljoen 
verloren  werkdagen  per jaar.  Ziekten  ten gevolge  van 
alcoholgebruik  kosten  de Britse  Staat  38 tot 52 miljoen  £ 
per jaar,  terwijl  het aantal  verloren  werkdagen  nog  eens 
een verlies  van 159  tot 260 miljoen  £ oplevert  en jaarlijks 
2 300  tot 4 900  mensen  ten gevolge  van alcoholgebruik 
vroegtijdig  sterven.  Hierbij  zijn door  deze  oorzaak  omge-
komen  verkeersslachtoffers  nog  buiten  beschouwing 
gelaten  (cijfers  voor  1977).  Genot-  en geneesmiddelen 
kunnen  vanzelfsprekend  buitengewoon  gevaarlijk  zijn 
tijdens  de zwangerschap. 
3.11.  Het  is niet mogelijk  de gewoonten  van miljoe-
nen burgers  van de Gemeenschap  drastisch  te wijzigen, 
maar  wel is het Comité  ervan  overtuigd  dat de Gemeen-
schap  een permanent  beleid  moet  voeren  om de wijdver-
breide  verslaving,  met  name  onder  jeugdigen,  terug  te 
dringen.  De Commissie  zou moeten  onderzoeken  welke 
mogelijkheden  bestaan  om het gebruik  van  tabak  en 
alcohol  terug  te dringen.  Met  name  zou zij de Lid-Staten 
ertoe  moeten  aanzetten  voorlichtingscampagnes  te voe-
ren en zou  zij moeten  aangeven  welke  methodes  in het 
verleden  het meeste  succes  hebben  gehad  bij de bestrijding 
van alcohol-  en tabakgebruik.  Met  name  pleit  het Comité 
ervoor  dat de Commissie  in naam  van  alle  Lid-Staten 
onderhandelt  over  een  aanzienlijke  beperking  van  de 
reclame  voor  tabak  en alcohol. 
Ook beveelt  het aan dat de Commissie,  de Lid-Staten  en 
de plaatselijke  overheden  bijzondere  aandacht  besteden 
aan het probleem  van de verslaving  aan „hard  drugs". 
4. Secundaire  preventie 
4.1. Het  Comité  wenst  slechts  de aandacht  te vestigen 
op twee  doelgroepen  van  de secundaire  preventie,  te 
weten  kinderen  en bejaarden. 
4.2. Kinderen 
Vanzelfsprekend  kan  een  behandeling  slechts  slagen 
wanneer  aangeboren  afwijkingen  in een vroeg  stadium 
worden  opgespoord.  PKY  b.v. kan thans  door  middel  van 
een eenvoudige  test worden  vastgesteld,  waarna  door  een 
aangepast  dieet  kan  worden  voorkomen  dat blijvende 
afwijkingen  ontstaan.  Momenteel  wordt  gewerkt  aan 
methodes  om doofheid  bij pasgeborenen  vast  te stellen. 
(«) PB  nr. C 252  van  24.  10.  1978. 
10. 9. 81 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/43 
Ook is het belangrijk  dat hemiplegia  en diplegia  zo vroeg 
mogelijk  worden  vastgesteld,  zodat  onverwijld  met  de 
therapeutische  behandeling  en de revalidatie  kan worden 
begonnen.  De in de onderstaande  paragrafen  (10.5,11.6 
en 12.3)  voorgestelde  regionale  comités  zouden  ero.a.  op 
moeten  gaan  toezien,  dat wanneer  bepaalde  afwijkingen 
worden  vastgesteld,  ook een therapeutische  behandeling 
plaatsvindt. 
4.3. Het  Comité  acht  het wenselijk  dat de Commissie 
de in de Lid-Staten  gebezigde  methodes  voor  de vroegtij-
dige opsporing  van functiestoornissen  (verplichte  onder-
zoeken  enz.)  onder  de loep  neemt  en aanbevelingen  doet 
betreffende  een  standaardmethode  voor  de gehele 
Gemeenschap.  Naar  het vernomen  heeft,  gaan  de voor-
bereidende  werkzaamheden  van de Commissie  voor  haar 
derde  programma  reeds  in deze  richting. 
4.4. Bejaarden 
In de inleiding  is gewezen  op het hoge  percentage  ernstig 
gehandicapten  bij bejaarden.  In deze  groep  bestaan  ruime 
mogelijkheden  tot secundaire  preventie  in de vorm  van 
eventuele  vertraging  of stopzetting  van  de lichamelijke 
achteruitgang  en verlichting  van de lichamelijke,  geeste-
lijke en maatschappelijke  spanningen  die met  het oud 
worden  gepaard  gaan.  Door  operatieve  en medicamen-
teuze  behandeling  kan  voorkomen  worden  dat gezond-
heidsproblemen  tot lichamelijke  handicaps  uitgroeien.  Er 
zou meer  gerontologisch  onderzoek  moeten  worden 
verricht  en worden  gezocht  naar  de oorzaken  van speci-
fieke  kwalen  als artritis  en dementie,  ten einde  de jaren  die 
wij aan ons leven  toevoegen  zo aangenaam  mogelijk  te 
maken. 
4.5. Geneeskundig  personeel  is bijzonder  belangrijk 
voor  de verzorging  en revalidatie  van bejaarde  patiënten. 
Er bestaat  echter  nog  een aanzienlijk  tekort  aan genees-
kundig  personeel  in de geriatrie.  Derhalve  zou bij studen-
ten in de fysiotherapie,  bezigheidstherapie  en logopedie 
meer  belangstelling  moeten  worden  gewekt  voor  speciali-
satie  in ouderdomszorg. 
5. Het  verband  tussen  armoede  en handicap 
5.1. In  paragraaf  3.2  is erop  gewezen  dat sociale 
maatregelen  voor  het terugdringen  van ziekte  en handicap 
even belangrijk  zijn  als medische  behandeling.  Helaas 
komt  het  echter  zelfs  in relatief  rijke  landen  in de 
Gemeenschap  nog  voor  dat armoede  een van  de voor-
naamste  oorzaken  van  functiestoornissen  is. Dit blijkt 
reeds  uit de grotere  perinatale,  zuigelingen-  en kinder-
sterfte  onder  arme  mensen.  Ook  slechte  voeding  en 
armoedige  behuizing  leiden  onvermijdelijk  tot een slechte 
algehele  gezondheidstoestand  en misdeeldheid.  Voorts 
lopen  mensen  die hun  leven  lang  handarbeid  verrichten, 
een onontkoombaar  groter  risico,  invalide  te worden. 
5.2. Het  verband  tussen  armoede  en handicap  kan op 
verschillende  manieren  naar  voren  treden.  In de eerste 
plaats  gaan  mensen  uit arme  milieus  meestal  als onge-schoolde  arbeiders  werken,  hetgeen  inhoudt  dat bij hen 
het gevaar  van letsel  of ziekte  naar  verhouding  groter  is. 
Bovendien  wordt  dergelijke  manuele  arbeid,  ondanks  het 
feit dat het gevaar  van  letsel  of ziekte  groter  is en de 
werknemers  vaak  lang  voor  de pensioengerechtigde  leef-
tijd eenvoudig  versleten  zijn,  vaak  minder  goed  beloond 
(met een aantal  duidelijke  uitzonderingen)  dan hoofdar-
beid.  Ten  slotte  is het  voor  handarbeiders  die  een 
functiestoornis  krijgen,  moeilijker  hun  arbeidsplaats  te 
behouden  of een andere  te vinden. 
5.3. Het  blijkt  verder  steeds  duidelijker  dat degenen 
die het meest  behoefte  hebben  aan  de gezondheids-
diensten,  hiervan  meestal  niet  volledig  gebruik  maken. 
Dit geldt  in het bijzonder  voor  de preventieve  gezond-
heidszorg. 
5.4. De  Lid-Staten  zouden  ertoe  moeten  worden 
aangezet  weloverwogen  maatregelen  op het vlak  van de 
gezondheidszorg  te nemen,  die zich specifiek  tot de meest 
behoeftigen  richten.  Voorts  is een betere  invaliditeitspre-
ventie  slechts  mogelijk  indien  een duidelijke  herverdeling 
van de financiële  middelen  van  de Gemeenschap  ten 
gunste  van de armen  plaatsvindt  en tegelijkertijd  speciale 
maatregelen  worden  genomen  om bepaalde  gezondheids-
diensten  naar  die groepen  toe te brengen  die hiervan  tot 
nu toe geen  optimaal  gebruik  hebben  kunnen  of willen 
maken. 
5.5. De  Gemeenschap  heeft  reeds  haar  bezorgdheid 
geuit  over  de uitwerkingen  van lood  op de gezondheid  en 
de Lid-Staten  verzocht  twee  op communautair  niveau 
gecoördineerde  controlecampagnes  te houden.  Naar  het 
Comité  vernomen  heeft,  is zojuist  een begin  gemaakt  met 
de tweede  campagne.  Dit initiatief  vindt  de volledige 
steun  van het Comité,  en het hoopt  dat de noodzakelijke 
maatregelen  zullen  worden  genomen  om de burgers  van 
de Gemeenschap,  met  name  kinderen,  te beschermen 
tegen  de gevolgen  van  bij de onderzoeken  vastgestelde 
loodvergiftingen. 
6. Revalidatie 
6.1. Het  begrip  „revalidatie"  omvat  zowel  het doel, 
t.w. de integratie  van  gehandicapten  in het beroeps-, 
maatschappelijke  en culturele  leven,  als de medische, 
psychologische  en sociale  maatregelen  en de onderwij  s-
en beroepsopleidingsprogramma's  die nodig  zijn  om dit 
doel te bereiken.  Revalidatie  is er in de eerste  plaats  op 
gericht  de enkeling  te helpen  zichzelf  te helpen,  zijn 
vaardigheden  te benutten,  respect  voor  zichzelf  te hebben 
en zijn  talenten  te ontplooien. 
6.2. Revalidatie  kan slechts  slagen  indien  de verschil-
lende  te doorlopen  stadia  op elkaar  aansluiten  en het 
medisch  en paramedisch  personeel  en vooral  de gehandi-
capte  en zijn  familieleden  samenwerken.  Begrip  bij de 
gezinsleden  en het geven  van aanwijzingen  aan het gezin  is 
inderdaad  van  het allergrootste  belang.  Dikwijls  weten 
deze niet welke  gedragslijn  zij moeten  volgen  of hoe zij een 
gehandicapt  gezinslid  moeten  helpen.  Aanbevolen  wordt 
Nr. C 230/44 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
hen voor  te lichten  hoe zij het best  tot revalidatie  kunnen 
bijdragen.  Voor  ieder  afzonderlijk'  geval  dient  een volle-
dig revalidatieprogramma  te worden  uitgewerkt.  Voorts 
moet  een lid van het behandelend  personeel  belast  worden 
met het algehele  toezicht  op de afwikkeling  van  dit 
programma.  Regelmatige  herziening  en bijwerking  daar-
van is noodzakelijk.  Dit is bijzonder  belangrijk  voor 
geestelijk  gehandicapten,  aangezien  de zaken  gemakke-
lijk op hun  beloop  worden  gelaten  totdat  een  crisis 
optreedt. 
6.3. Ten  einde  te waarborgen  dat  de revalidatie 
beantwoordt  aan  de behoeften  van de gehandicapte  en 
zijn gezinsleden,  dienen  de betrokken  instellingen  de 
gehandicapte  de mogelijkheid  te bieden  mee  te werken 
aan planning  en organisatie  van de diensten  die zij nodig 
denken  te hebben. 
6.4. Aangezien  revalidatie  voor  de overheid  niet 
slechts  een economische  noodzaak  maar  ook een ethische 
plicht  is, moet  deze  met  overheidsgelden  bekostigd 
worden.  De Gemeenschap  is reeds  in belangrijke  mate 
betrokken  bij bepaalde  aspecten  van  de revalidatie  en 
dient  haar  medewerking  nog  te versterken  en uit te 
breiden. 
7. Medische  revalidatie 
7.1. Zodra  een  patiënt  niet  meer  in levensgevaar 
verkeert  of de gevolgen  van  een  operatie  te boven 
gekomen  is, dient  met de revalidatie  te worden  begonnen. 
In het verleden  is het te dikwijls  voorgekomen  dat artsen 
het belang  van  revalidatie  onderschaf  of niet  ingezien 
hebben  en dat het noodzakelijke  geld  niet  beschikbaar 
was.  Slechts  een continu  en volledig  revalidatieprogram-
ma kan  tot succes  leiden. 
7.2. Elke  invalide  moet  toegang  hebben  tot een volle-
dig uitgeruste  revalidatieafdeling,  die zowel  interne  als 
externe  patiënten  de mogelijkheid  van  een  full  time 
behandeling  biedt.  De Gemeenschap  heeft  zich  tot op 
heden  slechts  marginaal  bezig  gehouden  met  medische 
revalidatie,  hoewel  in het verleden  enige  financiële  steun 
aan modelcentra  is verleend.  Deze  staan  echter  in geen 
vergelijking  tot het bestaande  netwerk  van  centra  voor 
beroepsrevalidatie.  Het Comité  dringt  er bij de Commis-
sie op aan een soortgelijk  netwerk  van medische  revali-
datiecentra  tot stand  te brengen  en regelmatig  seminaria 
te organiseren,  zodat  een  vruchtbare  uitwisseling  van 
ervaringen  tussen  het betrokken  nationale  personeel  kan 
plaatsvinden.  Indien  voor  het personeel  van beroepsreva-
lidatiecentra  cursussen  voor  gevorderden  worden 
georganiseerd,  zou moeten  worden  overwogen  of derge-
lijke cursussen  niet ook voor  het personeel  van medische 
revalidatiecentra  kunnen  worden  gehouden. 
8. Onderwijs 
8.1. Het  recht  van gehandicapte  kinderen,  samen  met 
andere  kinderen  onderwijs  te volgen  wordt  algemeen 
erkend,  omdat  integratie  hen helpt  vorderingen  te maken. De wil of de middelen  om dit ideaal  te verwezenlijken 
hebben  echter  dikwijls  ontbroken.  Vroeger  werd  buiten-
gewoon  onderwijs,  zij het met  de beste  bedoelingen, 
meestal  in afzonderlijke  instellingen  gegeven.  Gebleken  is 
echter  dat  de sociale  ontwikkeling  van  de kinderen 
hierdoor  afgeremd  werd.  Bovendien  heeft  dit ertoe  geleid 
dat de jeugd  geheel  vreemd  stond  tegenover  het verschijn-
sel handicap,  hetgeen  wederom  de latere  integratie  van 
gehandicapten  in de maatschappij  bemoeilijkt  heeft. 
8.2. De  behoeften  van  gehandicapte  kinderen  aan 
bijzondere  behandeling  in het onderwijs  lopen  sterk 
uiteen.  Voor  een  kind  zonder  leerproblemen  dat geen 
speciale  behandeling  nodig  heeft,  is het onaanvaardbaar 
dat het, uitsluitend  omdat  het geen  trappen  kan klimmen, 
niet naar  de plaatselijke  school  kan  gaan.  De meeste 
gehandicapte  kinderen  hebben  echter  op de een of andere 
manier  bijzondere  hulp  nodig.  Indien  zij deze  niet krijgen, 
wordt  hun  leven  een ellende  en de integratie  een schijn-
vertoning.  De Commissie  schijnt  een programma  van 
modelprojecten  inzake  bijzonder  onderwijs  voor  te berei-
den, dat komend  jaar  van  start  zal moeten  gaan.  Het 
Comité  juicht  dit initiatief  van harte  toe. 
8.3. Een  eerste  vereiste  is een aangepaste  opleiding 
van het onderwijzend  personeel.  Tijdens  de basisoplei-
ding moeten  alle  toekomstige  leerkrachten  vertrouwd 
worden  gemaakt  met  de verschillende  vormen  van func-
tiestoornissen  en de ermee  gepaard  gaande  problemen. 
Op deze  wijze  kunnen  zij vaststellen  of er tekenen  zijn die 
erop  wijzen  dat speciale  behoeften  bestaan  en weten  zij 
dat het  belangrijk  is deze  in een  vroeg  stadium  te 
analyseren.  Wanneer  men  bepaalde  gehandicapten  in 
normale  scholen  gaat  opnemen,  moeten  meer  leraren  ter 
beschikking  staan  die gespecialiseerd  zijn in het onderwijs 
aan kinderen  met  leer-  en communicatiemoeilijkheden. 
Het Comité  beveelt  aan dat de Gemeenschap  middelen  ter 
beschikking  stelt  voor  deze  speciale  opleiding  (zoals  dit 
in het kader  van het Europees  Sociaal  Fonds  onlangs  is 
gebeurd  voor  de opleiding  van instructeurs  voor  beroeps-
opleiding)  en prioriteit  gaat  verlenen  aan  een  nogal 
verwaarloosde  groep,  namelijk  kinderen  met  meer  dan 
één handicap. 
8.4. De  aanwezigheid  van  zwaar  gehandicapte 
kinderen  in een klas  vereist  vrijwel  altijd  extra  personeel 
voor  het onderwijs  dan wel voor  andere  behoeften  van 
deze kinderen  (hulp  bij het eten,  om naar  het toilet  te 
gaan,  enz.).  Het Comité  adviseert  bij het toekennen  van 
financiële  middelen  aan scholen  rekening  te houden  met 
het aantal  gehandicapte  leerlingen  en de graad  van hun 
stoornis.  Ook  dienen  leerkrachten  die onderwijs  geven 
aan gehandicapte  kinderen  een aangepaste  beloning  te 
ontvangen  voor  hun  bijzondere  beroepskwalificaties. 
8.5. De  overgang  van  school  naar  beroepsleven  is 
steeds  een uiterst  belangrijke  fase  in ons  leven.  Zij is 
echter  dubbel  zo belangrijk  voor  gehandicapte  kinderen, 
die het gevaar  lopen  door  de ene instelling  te worden 
afgeleverd  zonder  door  een volgende  te worden  opgeno-
men.  In de eerste  plaats  dienen  gehandicapte  kinderen 
recht  op absoluut  gratis  onderwijs  te hebben,  zonder 
10. 9. 81 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/45 
leeftijdsgrens  en in de voor  hen meest  geschikte  instelling. 
Het is allernoodzakelijkst  dat in het voortgezet  onderwijs 
voorzieningen  worden  getroffen  om gehandicapten  na de 
leeftijd  van 18 jaar  verder  onderwijs  te laten  volgen.  Ten 
tweede  moeten  de betrokken  leerkrachten,  medische 
begeleiders  en beroepskeuzeadviseurs,  indien  de toe-
komst  van de gehandicapten  nog  niet vaststaat,  vóór  het 
verlaten  van  de school  samen  met  hen  een nieuw  plan 
opstellen  (zie  paragraaf  6.2)  en dient  de meest  aan-
gewezen  persoon  belast  te worden  met  de begeleiding 
tijdens  deze  moeilijke  overgang  naar  een,  indien  mogelijk, 
onafhankelijke  plaats  in de maatschappij. 
8.6. Omdat  vele  gehandicapte  kinderen  wanneer  zij 
de school  verlaten  helaas  nog  niet  rijp  zijn  voor  de 
maatschappij,  verdient  het volgens  het Comité  aanbeve-
ling dat de Commissie  testcentra  als Banstead  Place  blijft 
steunen,  maar  afziet  van de discriminatie  uit hoofde  van 
de woonplaats  van de gehandicapte  die noodzakelijk  is 
geworden  op grond  van  artikel  9, lid 2, van  Besluit 
71/66/EEG  van  de Raad. 
9. Beroepsrevalidatie 
9.1. In  de reeks  maatregelen  ten  behoeve  van  de 
volledige  integratie  van gehandicapten  in de maatschappij 
neemt  de beroepsrevalidatie  een  bijzonder  belangrijke 
plaats  in, omdat  deze  dikwijls  onontbeerlijk  is om een 
arbeidsplaats  te vinden.  Een werkkring  geeft  de gehandi-
capte  niet slechts  financiële  onafhankelijkheid,  maar  ook 
maatschappelijk  aanzien.  Bovendien  wordt  het beroeps-
leven  steeds  meer  de kern  van sociale  contacten. 
9.2. De  Gemeenschap  heeft  haar  steun  aan de gehan-
dicapten  vooral  gericht  op de beroepsrevalidatie  via de 
revalidatie-  en opleidingscentra  en met  middelen  uit het 
Europees  Sociaal  Fonds.  In haar  rapport  inzake  het eerste 
communautaire  actieprogramma  stelt  de Commissie  vast 
dat niet  alle doelstellingen  verwezenlijkt  zijn  en dat het 
programma,  gezien  de sterke  stijging  van de werkloosheid 
in de gehele  Gemeenschap,  in het bijzonder  onder  de 
jongeren,  om een spoedige  herziening  vraagt.  Het Comité 
is het geheel  met  de Commissie  eens  dat daarom  niet 
minder  mag  worden  gedaan  voor  de opleiding  en tewerk-
stelling  van gehandicapten.  Hoewel  werkloosheid  voor 
iedereen  bijzonder  onaangenaam  is, is zij uiterst  tragisch 
voor  ernstig  gehandicapten,  die,  wanneer  zij niet  meer 
werken,  het gevaar  lopen  aan huis  gekluisterd  te worden. 
Het Comité  dringt  er derhalve  bij de Commissie  op aan in 
het kader  van  het Sociaal  Fonds  nog  meer  voorrang  te 
verlenen  aan de gehandicapten  en in het bijzonder  aan de 
zwaar  gehandicapten,  die in het verleden  wegens  hun 
beperkte  mogelijkheden  van  de arbeidsmarkt  waren 
uitgesloten. 
9.3. De  richtsnoeren  van  het Europees  Sociaal  Fonds 
voor  1981  — 1983  zijn: 
— eerste  prioriteit: 
activiteiten  met een modelkarakter  die gericht  zijn op 
tewerkstelling  en vernieuwend  van aard  zijn.  Bij dit 
soort  activiteiten  mogen  niet meer  dan 200  personen betrokken  zijn  en de periode  waarover  bijstand  door 
het Fonds  wordt  verleend  mag  niet meer  bedragen  dan 
drie jaar, 
programma's  voor  de inschakeling  van gehandicapten 
in het bedrijfsleven  in Groenland,  de Franse  Over-
zeese  Departementen,  Ierland,  Noord-Ierland  en 
de Mezzogiorno; 
— tweede  priorieit: 
activiteiten  inzake  beroepsopleiding  of -aanpassing; 
aanpassing  van de betrekking,  de arbeidsplaats  en de 
werkuitrusting; 
tewerkstelling  van  gehandicapten  in het  bedrijfs-
leven. 
9.4. Hoewel  het Europees  Parlement  voor  1981  een 
verhoging  van de vastleggingskredieten  voor  gehandicap-
ten heeft  goedgekeurd,  moet  worden  afgewacht  of ook 
secundaire  activiteiten  zullen  worden  gefinancierd.  Tot 
nu toe zijn de middelen  namelijk  steeds  ruim  onvoldoende 
gebleken.  Doordat  uit hoofde  van artikel  9, lid 2, van 
Besluit  71 /66/EEG  van de Raad  ten minste  50 % van de 
middelen  van  het Fonds  aan  de in artikel  5 genoemde 
EFRO-gebieden  moet  worden  toegewezen,  is in de afge-
lopen  jaren  bovendien  weinig  of niets  overgebleven  voor 
modelprojecten  buiten  deze  gebieden  (zie  „Verslag  van 
het Sociaal  Fonds"  1978,  blz.  47, en 1979,  blz.  17). 
9.5. Hoewel  het Comité  inziet  dat bepaalde  regio's 
absolute  voorrang  verdienen,  legt het er de nadruk  op dat 
gehandicapten  overal  met dezelfde  problemen  geconfron-
teerd  worden.  Daarom  is het niet  gewettigd  dat  de 
gezamenlijke  communautaire  middelen  voor  gehandicap-
ten regionaal  gebonden  worden.  Het  Comité  adviseert 
een afzonderlijke  begrotingspost  voor  modelprojecten 
te creëren.  De verschillende  beperkingen  die momen-
teel aan  de steunverlening  worden  gesteld  (regionale 
gebondenheid,  de voorwaarde  dat 50 % van  de steun 
door  een nationale  overheidsinstantie  wordt  verstrekt, 
maximale  looptijd  van  drie  jaar)  dienen  te worden 
opgeheven,  zodat  alleen  nog  maar  wordt  uitgegaan  van 
de kwaliteit  van Onderzoek  en Ontwikkeling  en de hulp 
die aan de gehandicapten  wordt  geboden. 
10. Kansen  op een betrekking 
10.1.  Gevreesd  moet  worden  dat de kansen  van  de 
gehandicapten  om werk  te vinden  in de huidige  economi-
sche situatie  - stijgende  werkloosheid  in alle Lid-Staten, 
zonder  enig  vooruitzicht  op verbetering  - sneller  zullen 
afnemen  dan die van anderen. 
10.2.  In  het rapport  van de Commissie  aan de Raad 
inzake  het eerste  communautaire  actieprogramma  voor 
de beroepsrevalidatie  van  gehandicapten  wordt  erop 
gewezen  hoe belangrijk  het is, de plaatsing  van gehandi-
capten  na hun  revalidatie  te vergemakkelijken;  over  de 
manier  waarop  dit dient  te gebeuren,  wordt  evenwel 
slechts  in vage  bewoordingen  gesproken.  Zo verklaart  de 
Commissie  dat zij: 
„(zal)  nagaan  in welke  richting  de onder  haar  ressor-
terende  activiteiten  moeten  gaan;  de vertegenwoordi-
Nr. C 230/46 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
gers van  de Lid-Staten  (...)  (zal)  verzoeken  de 
activiteiten  waarvoor  de Gemeenschap  financiële 
steun  verleent,  nog  meer  te coördineren;  eventueel 
activiteiten  (zal)  voorstellen  die verder  reiken  dan die 
welke  in het  huidige  actieprogramma  zijn  voor-
zien.". 
10.3.  De  meeste  Lid-Staten  hebben  een „quotarege-
ling"  ingevoerd  om de indienstneming  van gehandicapten 
te bevorderen;  een dergelijke  regeling  blijkt  echter  alleen 
in de Bondsrepubliek  Duitsland  algemeen  aanvaard  te 
worden.  In de andere  Lid-Staten  zouden  overheid  en 
werkgevers  kennelijk  liever  van de quotaregeling  af zijn; 
de gehandicaptenorganisaties  daarentegen  willen  dat 
deze regeling  wordt  gehandhaafd,  uit vrees  dat men 
anders  de gehandicapten  volledig  in de kou laat staan;  de 
gehandicapten  zelf zijn er blijkbaar  niet op uit om van de 
regeling  gebruik  te maken,  aangezien  zij zich niet melden. 
Dat de regeling  in de Bondsrepubliek  wèl een succes  is, 
komt  wellicht  door  de compenserende  heffingen,  die de 
revalidatie  van  de gehandicapten  mee  helpen  finan-
cieren. 
10.4.  Het  nadeel  van  alle  quotaregelingen  is vooral 
dat zij niet soepel  genoeg  zijn om de problemen  van een 
dergelijke  heterogene  groep  werknemers  uit de weg  te 
kunnen  ruimen.  De behoeften  en problemen  van zwaar 
gehandicapte  schoolverlaters  die hun hele  leven  nog voor 
zich hebben,  zijn totaal  verschillend  van die van een man 
van 50 of 60 jaar,  die misschien  reeds  zijn  gezondheid 
heeft  opgeofferd  voor  zijn  werk  en voor  wie vervroegde 
uittreding  misschien  wenselijk  en billijk  is. Daarom  dringt 
het Comité  erop  aan dat de Lid-Staten  bij het uitwerken 
van een beleid  oog  hebben  voor  de totaal  verschillende 
behoeften  van de diverse  categorieën  gehandicapten. 
10.5.  Zwaar  gehandicapte  jongeren  vinden  vaak  zeer 
moeilijk  een eerste  baan.  Daarom  beveelt  het Comité  aan 
dat, ongeacht  de door  de Lid-Staten  toegepaste  quotare-
geling,  absolute  prioriteit  wordt  gegeven  aan de tewerk-
stelling  van gehandicapte  schoolverlaters,  niet alleen  door 
de werkgevers,  maar  ook  door  de ter zake  bevoegde 
overheidsinstanties. 
10.6.  Het  Comité  adviseert  alle  werkgevers  de ver-
plichting  op te leggen: 
a) de nodige  maatregelen  te nemen  ter bevordering  van 
scholing  en herscholing,  carrièremogelijkheden  en 
promotiekansen  van gehandicapte  personeelsleden; 
b) wanneer  een medewerker  na ziekte  of ongeval  weer 
aan het werk  kan, 
(i) samen  met de ter zake  bevoegde  instanties  zorg  te 
dragen  voor  diens  eventuele  revalidatie; 
(ii) het personeelslid  in kwestie  zo mogelijk  weer  zijn 
vroeger  werk  te laten  verrichten,  of, indien  zulks 
niet mogelijk  is, hem  werk  te geven  waarbij  hij 
ten volle  gebruik  kan  maken  van  alle  vaardig-
heden  waarover  hij nog beschikt; 
(iii) er, waar  mogelijk  samen  met de verzekering  voor 
te zorgen  dat  het  betrokken  personeelslid  zo 
weinig  mogelijk  nadeel  van zijn handicap  onder-
vindt. 10.7.  In  dit verband  dient  te worden  gewezen  op de 
uitstekende  steun-  en revalidatieregelingen  die sommige 
grote  vakbonden  en ondernemingen  ten behoeve  van hun 
gehandicapten  hebben  ingevoerd.  Hoewel  revalidatie  een 
zaak van  de overheid  dient  te blijven,  kunnen  zonder 
nauwe  samenwerking  met  de sociale  partners  nooit 
optimale  resultaten  worden  bereikt.  Van  zeer  groot 
belang  voor  een succesvolle  inschakeling  in het arbeids-
proces  van zwaar  gehandicapten,  in het bijzonder  gees-
telijk  gehandicapten  en personen  met  een verborgen  of 
geheimzinnige  handicap  als epilepsie,  is de houding  van 
de collega's  op het werk.  Het  Comité  beveelt  aan  dat 
(waar  dit nog  niet het geval  is) de vakverenigingen  in de 
opleidingsprogramma's  voor  bedrijfsvertegenwoordigers 
een plaats  inruimen  voor  voorlichting  over  de gehandi-
captenproblematiek  en dat bij de indienstneming  van 
zwaar  gehandicapte  werknemers  bepaalde  personen 
ermee  worden  belast  dezen  in hun aanpassingsperiode  te 
begeleiden. 
10.8.  De  aard  van het werk  verandert  tegenwoordig 
even snel als ten tijde  van de eerste  industriële  revolutie  en 
er wordt  dan  ook  algemeen  aangenomen  dat  slechts 
weinig  werknemers  gedurende  hun  gehele  beroepsleven 
hetzelfde  werk  zullen  verrichten.  Ook  al kan de oorspron-
kelijke  opleiding  en plaatsing  van een jonge  gehandicapte 
soms  zeer  goede  resultaten  opleveren,  het is niet mogelijk 
hem af te schermen  van veranderingen  die zich  rondom 
hem voltrekken.  Gehandicapten  hebben  om voor  de hand 
liggende  redenen  steeds  tot de trouwste  personeelsleden 
behoord.  Wordt  evenwel  geen  speciale  aandacht  besteed 
aan hun specifieke  problemen  op het gebied  van herscho-
ling en herplaatsing,  dan  is het mogelijk  dat zij juist 
daardoor  de dupe  worden  van de zich wijzigende  omstan-
digheden.  Het Comité  dringt  erop  aan dat alle herscho-
lingsregelingen  die momenteel  in het bedrijfsleven  van 
toepassing  zijn,  worden  getoetst  op hun  bruikbaarheid 
voor  gehandicapten.  Deze  problematiek  dient  ons inziens 
dringend  aan de orde  te worden  gesteld  in het CEDEFOP 
(Europees  Centrum  voor  de Ontwikkeling  van  de 
Beroepsopleiding). 
10.9.  De  technologische  revolutie  heeft  echter  ook een 
positief  aspect:  de zwaarst  gehandicapten  krijgen  thans 
voor  het eerst  de kans  door  het uitoefenen  van een beroep 
in hun  levensonderhoud  te voorzien.  Personen  die zich 
vrijwel  niet  kunnen  bewegen,  werden  opgeleid  tot pro-
grammeur  en kunnen  dit beroep  thuis  uitoefenen.  De 
Commissie  heeft  reeds  initiatieven  genomen  op het gebied 
van de microtechnologie  en heeft  onderzoekprojecten 
gefinancierd,  zoals  bij voorbeeld  de ontwikkeling  van een 
met lichtimpulsen  bediende  schrijfmachine  in het „Reva-
lidatiecentrum  De Hoogestraat"  in Nederland.  Zij heeft 
ook twee  conferenties  betreffende  technische  hulpmidde-
len gefinancierd  en momenteel  verricht  zij vooronderzoek 
met betrekking  tot het opstellen  van  een internationale 
terminologie  en het oprichten  van  een  databank.  Het 
Comité  steunt  dit initiatief  en dringt  erop  aan  dat de 
Commissie  alles  blijft  doen  wat in haar  vermogen  ligt om 
bekendheid  te geven  aan de mogelijkheden  die door  de 
moderne  technologie  worden  geboden  om het leven  van 
zwaar  gehandicapte  personen  totaal  te veranderen.  Het 
10. 9. 81 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/47 
Comité  doet  de Commissie  verder  de aanbeveling  na te 
gaan  of er op dit vlak  mogelijkheden  bestaan  om 
activiteiten  die in de Lid-Staten  worden  ontplooid  m.b.t. 
de ontwikkeling  van nieuwe  technieken  of apparatuur  te 
bundelen,  ten einde  de beschikbare  middelen  in deze 
belangrijke  en expanderende  sector  zo goed  mogelijk  te 
benutten. 
10.10.  Overheidssubsidies  en beschutte  werkplaatsen 
Of de overheid  gehandicapten  zelf dan wel hun werkgever 
steun  dient  te verlenen,  is een netelige  kwestie.  Krijgen 
gehandicapten  de geschikte  opleiding  en faciliteiten,  dan 
hoeven  de meesten  van hen zeker  niet  voor  hun  niet-ge-
handicapte  collega's  onder  te doen.  Voor  enkelen  onder 
hen zal dit echter  nooit  het geval  zijn.  Daarom  subsidiëren 
de Lid-Staten  beschutte  werkplaatsen  ten behoeve  van een 
minderheid  van zwaar  gehandicapten  wier  prestatiever-
mogen  nog  ten  minste  één  derde  van  dat  van  een 
niet-gehandicapte  bedraagt.  Volgens  sommigen  is dit de 
enige  mogelijkheid  om deze  personen  zinvol  werk  te 
verschaffen;  anderen  zijn  van  oordeel  dat  beschutte 
werkplaatsen  per  definitie  tot gettovorming  leiden  in 
plaats  van wederinschakeling  van de gehandicapten  in het 
arbeidsproces  - het  hoofddoel  van  deze  centra  -
mogelijk  te maken.  Naar  de mening  van het Comité  zijn 
beschutte  werkplaatsen  voor  sommige  gehandicapten 
noodzakelijk,  maar  dient  meer  te worden  gedaan  om te 
voorkomen  dat  de gehandicapten  totaal  afgezonderd 
worden,  en om degenen  die na verloop  van tijd buiten  de 
beschutte  werkplaats  aan de slag  kunnen  (en dan waar-
schijnlijk  een  hoger  loon  zullen  kunnen  verdienen), 
daartoe  de mogelijkheid  te bieden.  Het  Comité  dringt 
erop aan  dat beschutte  werkplaatsen,  als compensatie 
voor  het verlies  van  hun  beste  arbeidskrachten,  voor 
iedere  werknemer  die buiten  de werkplaats  aan de slag 
komt,  een premie  wordt  toegekend.  Het ligt voor  de hand 
dat een werkplaats  haar  beste  arbeidskrachten  wil behou-
den en er wellicht  ook niet erg op gesteld  is om zeer  zwaar 
gehandicapten  in dienst  te nemen,  uit vrees  dat hun 
rendementsnorm  niet  kan  worden  gehaald.  Ook  dringt 
het Comité  er derhalve  op aan dat voor  een minderheid 
van pas  in dienst  genomen  gehandicapten  tijdens  een 
beperkte  proef-  en opleidingsperiode  speciale  subsidies 
worden  verstrekt.  Om gettovorming  tegen  te gaan  bepleit 
het Comité  verder  de uitbreiding  van  beschutte  werk-
plaatsen  of „enclaves"  tot de gewone  arbeidsmarkt. 
10.11.  Het  voornaamste  probleem  van  beschutte 
werkplaatsen  is voldoende  geschikt  werk  te vinden  en hun 
produkten  en diensten  aan  de man  te brengen.  Het 
Comité  dringt  erop  aan dat de Commissie  de nationale 
voorkeursregelingen  ten gunste  van beschutte  werkplaat-
sen onderzoekt  en nagaat  in hoeverre  de communautaire 
Instellingen  hun steentje  kunnen  bijdragen  door  contrac-
ten te sluiten  met  beschutte  werkplaatsen. 
10.12.  De  lonen  in beschutte  werkplaatsen  lopen 
sterk  uiteen,  zowel  binnen  elke  Lid-Staat  als tussen  de 
Lid-Staten.  Zo schommelde  het uurloon  in België  in 1977 
tussen  57 en 166  Bfr.  In het Verenigd  Koninkrijk  is de 
grootste  werkgever,  Remploy  Ltd,  nog  steeds  niet  inge-gaan  op de eis van de vakverenigingen  om de lonen  aan te 
passen  aan de door  de plaatselijke  overheden  vastgestelde 
loontarieven  voor  handarbeiders;  gevolg  daarvan  is dat 
sommige  werknemers  met  een gezin  er slechter  aan toe 
zijn dan wanneer  zij sociale  uitkeringen  zouden  ontvan-
gen. Een  aantal  plaatselijke  overheden  en werkplaatsen 
voor  vrijwilligers  betalen  in het geheel  geen  loon,  zodat  de 
werknemers  van  sociale  uitkeringen  moeten  leven.  In 
Frankrijk  wordt  de werknemers  van de „Centres  d'aide 
par travail"  en van de „Ateliers  protégés"  respectievelijk 
70 en 90 % van  het nationaal  minimumloon  gewaar-
borgd.  Het Comité  is van oordeel  dat gehandicapten  een 
behoorlijk  loon  voor  hun  arbeid  dienen  te ontvangen  en 
het dringt  erop  aan dat de Commissie  van de Lid-Staten 
verlangt  dat werknemers  in beschutte  werkplaatsen  een 
minimuminkomen  wordt  gegarandeerd. 
10.13.  Op  het ogenblik  ontvangen  beschutte  werk-
plaatsen  geen  steun  uit het Europees  Sociaal  Fonds.  Het 
Comité  meent  dat tal van  beschutte  werkplaatsen  over 
veel te weinig  financiële  middelen  beschikken  en niet  in 
staat  zijn,  zich  aan de zich  wijzigende  marktomstandig-
heden  en de moderne  opvattingen  inzake  revalidatie  en 
passend  werk  voor  gehandicapten  aan  te passen.  Het 
Comité  dringt  erop  aan dat het toepassingsgebied  van het 
Sociaal  Fonds  wordt  uitgebreid,  zodat  ook modelprojec-
ten ten behoeve  van beschutte  werkplaatsen  met  Fonds-
middelen  gefinancierd  kunnen  worden. 
10.14.  In  tegenstelling  tot werknemers  in „enclaves", 
zouden  gehandicapten  die in het gewone  „circuit"  werk-
zaam  zijn,  volgens  het Comité  niet  permanent  door  de 
overheid  moeten  worden  gesteund;  de overheid  zou 
daarmee  namelijk  impliciet  toegeven  dat de revalidatie 
van de gehandicapten  faalt.  Daarentegen  dient  wèl geld 
ter beschikking  te worden  gesteld  voor  aanpassingen  en 
speciale  voorzieningen.  Gehandicapten  die  slechts 
part-time  werk  aankunnen,  dienen  aanspraak  te kunnen 
maken  op een invaliditeitsuitkering  voor  de tijd dat zij als 
gevolg  van hun  handicap  niet  kunnen  werken. 
10.15.  Maatregelen  voor  revalidatie  en tewerkstelling 
van gehandicapten 
Zoals  reeds  eerder  is opgemerkt,  hebben  revalidatiemaat-
regelen  slechts  kans  van  slagen  indien  de betrokken 
beroepskringen  nauw  samenwerken.  Gehandicapten 
moeten  vaak  vaststellen  dat er van coördinatie  tussen  de 
diverse  instanties  waarvan  zij afhankelijk  zijn,  nauwelijks 
sprake  is. Hoewel  de behoeften  van de gehandicapten  op 
medisch,  financieel  en sociaal  gebied,  alsmede  op het vlak 
van werkgelegenheid  en huisvesting  vaak  zeer  nauw  met 
elkaar  zijn verbonden,  worden  zij soms  toch  afzonderlijk 
door  verschillende  instanties  behandeld.  Het  Comité 
dringt  erop  aan  dat,  waar  dit nog  niet  is gebeurd, 
regionale  commissies  in het leven  worden  geroepen  die 
toezicht  dienen  te houden  op de uitvoering  van maatre-
gelen  voor  de revalidatie  en tewerkstelling  van gehandi-
capten.  Deze  commissies  dienen  te bestaan  uit vertegen-
woordigers  van  de betrokken  beroepskringen,  werkge-
vers,  vakverenigingen  en gehandicaptenorganisaties.  Zij 
zouden  ervoor  moeten  zorgen  dat de nodige  maatregelen 
Nr. C 230/48 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
worden  genomen  voor  de revalidatie  van gehandicapten, 
en hen  met  raad  en daad  moeten  bijstaan.  Daarnaast 
kunnen  aan deze  commissies  nog  andere  taken  worden 
toevertrouwd  (zie paragrafen  11.7  en 12.3). 
11. Collectieve  maatregelen 
11.1.  Registratie  van  gehandicapten 
Om als volwaardig  lid van  de maatschappij  te kunnen 
leven  en soms  zelfs  in hun  eigen  huis  te kunnen  blijven 
wonen,  hebben  vele  gehandicapten  speciale  voorzienin-
gen en diensten  nodig  die gewoonlijk  onder  de verant-
woordelijkheid  van  de  plaatselijke  overheden  ter 
beschikking  worden  gesteld,  waarnaast  in vele  landen 
nog vrijwilligersorganisaties  actief  zijn.  Dat  tal van 
gehandicapten  de benodigde  hulp  niet  ontvangen,  komt 
in vele  gevallen  doordat  de bevoegde  instanties  niet van 
hun behoeften  of zelfs  van hun bestaan  op de hoogte  zijn. 
Het Comité  is van oordeel  dat de gemeenschap  de plicht 
heeft  na te gaan,  waar  zich  mensen  in nood  bevinden,  en 
niet moet  wachten  totdat  deze  om hulp  komen  vragen. 
Het Comité  dringt  er derhalve  op aan dat de plaatselijke 
overheden  een lijst  opmaken  van  gehandicapten  die op 
hun grondgebied  wonen,  en hen op de hoogte  stellen  van 
de diensten  die te hunner  beschikking  staan.  Verder 
dringt  het erop  aan  dat  de Commissie  aangeeft  hoe 
daarbij  te werk  moet  worden  gegaan,  zodat  de door  de 
plaatselijke  instanties  in de diverse  Lid-Staten  bijeenge-
brachte  gegevens  kunnen  worden  vergeleken. 
11.2.  Huisvesting 
Conditio  sine qua non voor  een succesvolle  integratie  van 
de gehandicapte  is een huis  waarin  hij zo onafhankelijk 
mogelijk  kan zijn.  Daarover  is de Commissie  het eens, 
zoals  blijkt  uit haar  uitstekende  document  over  het 
opheffen  van architecturale  belemmeringen.  Hierin  wor-
den twee  reeksen  normen  vastgesteld:  een eerste  reeks 
heeft  betrekking  op gebouwen  welke  speciaal  zijn  ont-
worpen  voor  personen  die zich in een rolstoel  verplaatsen, 
terwijl  de tweede  reeks  een aantal  minimumeisen  omvat 
voor  woningen  die  voor  de meeste  gehandicapten 
geschikt  zijn.  In het document  wordt  erop  aangedrongen 
dat bij de bouw  van nieuwe  huizen  in ieder  geval  met de 
tweede  reeks  normen  rekening  wordt  gehouden,  maar  bij 
deze aanbeveling  is het tot dusverre  helaas  gebleven.  Als 
alternatief  voor  het uitbrengen  van een richtlijn  heeft  de 
Commissie  in 1976  een aantal  modelstudies  gefinancierd, 
die het jaar  daarop  werden  gevolgd  door  twee  grotere 
projecten  op het gebied  van  de huisvesting  en sociale 
dienstverlening  (in het Verenigd  Koninkrijk  en Italië)  en 
in 1978  door  een aantal  kleinere  - maar  even  algemene 
- projecten.  Tot dusverre  is m.b.t.  deze  projecten  slechts 
een korte  mededeling  gepubliceerd;  de Commissie  heeft  er 
evenwel  nogmaals  op gewezen  dat aangepaste  huisvesting 
weliswaar  een belangrijk  vertrekpunt  is voor  herintegra-
tie van  gehandicapten  in maatschappij  en werkkring, 
maar  dat huisvesting  alleen  niet alle problemen  oplost  en 
ook aanpassingen  van de sociale  infrastructuur  en instel-lingen  voor  beroepsopleiding  noodzakelijk  zijn.  Zij wijst 
er ook op dat het aanbrengen  van speciale  voorzieningen 
in woningen  de kosten  met  slechts  5 a 10 % zal doen 
toenemen  indien  in het ontwerp  met  deze  aanpassingen 
rekening  is gehouden,  terwijl  de kosten  negen  keer  zo 
groot  kunnen  zijn  indien  de aanpassingen  achteraf  wor-
den aangebracht.  Ook  bestaande  woningen  zullen  echter 
steeds  moeten  worden  aangepast,  ten einde  personen  die 
een handicap  hebben  opgelopen  in staat  te stellen  in hun 
eigen  huis  te blijven  wonen.  Speciale  aandacht  dient  te 
worden  besteed  aan de huisvesting  van geestelijk  gehan-
dicapten.  Er moeten  diensten  in het leven  worden  geroe-
pen die gezinnen  helpen  een geestelijk  gehandicapte  thuis 
te verzorgen  en geestelijk  gehandicapte  volwassenen  de 
kans  geven,  desgewenst  op zichzelf  te wonen. 
11.3.  In  aansluiting  op de in juni 1981  belegde  nieuwe 
bijeenkomst  van nationale  deskundigen  voor  de beoorde-
ling van  de resultaten  van  de programma's  dringt  het 
Comité  erop  aan  dat  de Commissie  voorstellen  voor 
maatregelen  op lange  termijn  dan wel richtsnoeren  voor 
de toepassing  ervan  in de Lid-Staten  uitwerkt. 
11.4.  Toegang  tot gebouwen  en vervoermiddelen 
Het feit dat gebouwen  (b.v.  trappen  op kantoor  of in de 
plaatselijke  bibliotheek)  en openbare  vervoermiddelen 
vaak  moeilijk  toegankelijk  zijn  voor  mensen  met  een 
lichamelijke  handicap,  is een  belangrijke  bron  van 
frustratie  voor  deze  personen.  Evenzo  kan  het negeren 
van de specifieke  behoeften  van blinden  en doven  de on-
afhankelijkheid  van deze  mensen  ernstig  in gevaar  bren-
gen. Op grond  van artikel  3, sub c), van het Verdrag  van 
Rome  („de  verwijdering  tussen  de Lid-Staten  van hinder-
palen  voor  het vrije  verkeer  van  personen,  diensten  en 
kapitaal")  en artikel  3, sub e) („het  totstandbrengen  van 
een gemeenschappelijk  beleid  op het  gebied  van  het 
vervoer"),  heeft  de Commissie  volgens  het Comité  de 
plicht,  meer  initiatieven  te nemen  om het vrije  verkeer  van 
gehandicapten  in de Gemeenschap  te vergemakkelijken. 
In het bijzonder  dringt  het Comité  erop  aan  dat mini-
mumnormen  worden  vastgesteld  die de toegankelijkheid 
van alle  grote  luchthavens  en spoorwegstations  voor 
gehandicapten  moeten  garanderen.  Ook  de kwestie  van 
geharmoniseerde  parkeervergunningen  voor  gehandicap-
ten is al enige  tijd  aan  de orde.  Het  Comité  heeft 
vernomen  dat  de Commissie  zal deelnemen  aan  de 
Tweede  Internationale  Conferentie  inzake  vervoer  voor 
bejaarden  en gehandicapten,  die in 1981  in Cambridge 
zal plaatsvinden,  en hoopt  dat daaruit  concrete  voorstel-
len zullen  voortvloeien. 
11.5.  Thuisverzorging 
Tal van  gehandicapten  en bejaarden  kunnen  slechts  in 
hun eigen  huis  blijven  wonen  dank  zij het feit dat zij thuis 
hulp en maaltijden  ontvangen,  hun  hulpmiddelen  ter 
beschikking  worden  gesteld  en hun huis  wordt  aangepast. 
In hoeverre  plaatselijke  overheden  moeten  bijspringen, 
hangt  af van de hulp  die de gehandicapte  ontvangt  van 
familie,  particuliere  organisaties  en de plaatselijke 
10. 9. 81 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/49 
gemeenschap.  De Commissie  heeft  in dit verband  reeds 
een aantaljonderzoekprojecten  gefinancierd  in het kader 
van haar  huisvestingsprogramma.  De sociale  structuur 
verschilt  echter  sterk  zowel  binnen  de Lid-Staten  zelf als 
tussen  de Lid-Staten  onderling,  en de behoeften  van een 
gehandicapte  in een  kleine  dorpsgemeenschap  waar 
iedereen  met  iedereen  nauwe  relaties  onderhoudt,  zijn 
wellicht  volkomen  verschillend  van die van een gehandi-
capte  in een in verval  geraakt  stadscentrum.  Naar  de 
mening  van het Comité  kunnen  degenen  die zich  in de 
verschillende  regio's  van de Gemeenschap  met deze  vorm 
van sociale  dienstverlening  bezighouden,  heel  wat  van 
elkaar  opsteken  en het dringt  erop  aan dat de Commissie, 
in samenwerking  met  de verenigingen  van  plaatselijke 
overheden,  een onderzoek  instelt  naar  de situatie  op het 
gebied  van  de thuisverzorging  van  gehandicapten  en 
bejaarden  in de verschillende  Lid-Staten. 
11.6.  Dagcentra 
Een essentieel  onderdeel  van de collectieve  voorzieningen 
zijn de dagcentra,  waar  zwaar  gehandicapten  sociale 
contacten  kunnen  onderhouden  terwijl  zij alle nodige 
hulp krijgen  en toch  in gezinsverband  blijven  leven.  Het 
Comité  dringt  erop  aan dat dergelijke  voorzieningen  waar 
nodig  worden  uitgebreid. 
11.7.  Plaatsing  in tehuizen 
In het algemeen  verdienen  kleine  gemeenschappen  waar 
gehandicapten  met niet-gehandicapten  in gezinsverband 
leven,  zeker  de voorkeur  boven  grote  inrichtingen  voor 
gehandicapten.  Het  zou  ten zeerste  te betreuren  zijn 
indien  plaatsing  in tehuizen  als voornaamste  hulp  voor 
personen  met  een zware  geestelijke  of lichamelijke  han-
dicap  zou worden  beschouwd.  Voor  de meeste  gehandi-
capten  - zelfs  de meeste  zeer  zwaar  lichamelijk  en 
geestelijk  gehandicapte  personen  - is permanente  onder-
brenging  in een tehuis  onnodig,  kostbaar  en ongewenst. 
Toch  bestaat  behoefte  aan enige  plaatsingsmogelijkhe-
den. Het optimale  aantal  plaatsen  voor  gehandicapten  in 
tehuizen  hangt  af van  de specifieke  situatie  in elke 
Lid-Staat.  Alles  dient  in het werk  te worden  gesteld  om te 
voorkomen  dat dergelijke  tehuizen  van de buitenwereld 
worden  afgezonderd,  zoals  in het verleden  helaas  vaak  is 
gebeurd.  Omgang  en verzorging  in een tehuis  zou op zo 
vertrouwelijk  mogelijke  voet  moeten  gebeuren  en zoveel 
mogelijk  met  het leven  in een  gezin  overeen  moeten 
komen.  De gehandicapten  moeten  zelfbij  het bestuur  van 
hun tehuis  worden  betrokken  en dienen  meer  privacy  en 
vrijheid  te krijgen.  Doel  van  dergelijke  tehuizen  is de 
lichamelijk  of geestelijk  gehandicapte  in staat  te stellen  de 
grootst  mogelijke  ontplooiing  en zelfstandigheid  te berei-
ken. Plaatsing  van de gehandicapte  in een tehuis  mag  in 
geen geval  tot gevolg  hebben  dat deze  van revalidatie 
wordt  afgesneden.  Het Comité  dringt  erop  aan dat de 
regionale  revalidatiecommissies  (zie  paragraaf  10.15) 
worden  verplicht  zich  ervan  te vergewissen  in  de 
onder  haar  bevoegdheid  vallende  tehuizen  voor  gehandi-
capten  voor  revalidatie  wordt  gezorgd. 12. De  financiële  behoeften  van gehandicapten 
12.1.  Naar  het  Comité  heeft  vernomen,  heeft  de 
Commissie  een onderzoek  naar  het inkomen  van gehan-
dicapten  gefinancierd  dat weldra  zal worden  afgerond. 
Het Comité  vestigt  er de aandacht  op dat gehandicapt  zijn 
en arm  zijn  vaak  samengaan;  dit heeft  een tweeledige 
oorzaak: 
a) de extra  kosten  die de handicap  voor  de persoon  zelf 
en zijn gezin  met zich  meebrengen; 
b) de gedeeltelijke  of totale  arbeidsongeschiktheid  en de 
daarmee  samenhangende  inkomstenderving. 
Een en ander  heeft  niets  te maken  met de oorzaak  of de 
omstandigheden  die tot de handicap  hebben  geleid,  of 
met de instelling  waarvan  de gehandicapte  zijn uitkering 
ontvangt.  In de gehele  Gemeenschap  zijn  de criteria 
waarvan  bij het vaststellen  van  de uitkeringen  wordt 
uitgegaan,  gebaseerd  op de oorzaak  en de omstandighe-
den die tot de handicap  heoben  geleid,  en niet  op de 
specifieke  behoeften  van de gehandicapte;  zo ontvangen 
oorlogsinvaliden  niet  dezelfde  uitkering  als slachtoffers 
van arbeidsongevallen  of als kinderen  of echtgenoten  van 
verzekerden.  Vaak  wordt  ook  voornamelijk  van anato-
mische  criteria  uitgegaan  en wordt  geen  onderscheid 
gemaakt  tussen  extra  kosten  en arbeidsongeschiktheid. 
12.2.  In  de eerste  plaats  dient  iedere  persoon  die als 
gevolg  van een handicap  niet in staat  is in zijn levenson-
derhoud  te voorzien,  aanspraak  te kunnen  maken  op een 
basisinkomen,  waarmee  hij zijn  normale  kosten  van 
levensonderhoud  kan  dekken,  ongeacht  zijn  verzeke-
ringsstatus,  zijn  burgerlijke  staat  en de oorzaak  of 
omstandigheden  die tot de handicap  hebben  geleid. 
12.3.  In  de tweede  plaats  dient  de gehandicapte  ter 
compensatie  van  zijn  extra  kosten  een  uitkering  te 
ontvangen  waarvan  het bedrag  afhankelijk  is van de ernst 
van de handicap.  Of en in hoeverre  de gehandicapte  recht 
heeft  op een dergelijke  uitkering,  dient  te worden  uitge-
maakt  in de loop  van  het revalidatieproces  en moet 
worden  overgelaten  aan de regionale  revalidatiecommis-
sie (voor  kinderen  kan  het wenselijk  zijn  een speciale 
instelling  met deze  taak  te belasten,  zoals  in Frankrijk  het 
geval  is). 
12.4.  Daar  in vrijwel  alle Lid-Staten  nog maar  pas een 
begin  is gemaakt  met de uitwerking  van een regeling  voor 
een algemene  invaliditeitsuitkering  dringt  het Comité 
erop aan dat de Commissie  op gezette  tijden  bijeenkom-
sten van  vertegenwoordigers  van  de Lid-Staten  belegt 
waar  van gedachten  wordt  gewisseld  over  de algemene 
beginselen  die aan een dergelijke  regeling  ten grondslag 
dienen  te liggen;  dit zou de invoering  van een op Europese 
leest geschoeide  algemene  uitkeringsregeling  vergemak-
kelijken  en alle gehandicapten  in de Gemeenschap,  waar 
zij ook wonen,  een gelijke  behandeling  garanderen. 
13. Inspraak  van de gehandicapten  is het voornaamste 
thema  van  het Internationaal  Jaar  van  gehandicapten. 
Niettemin  krijgen  de gehandicapten  nagenoeg  geen  kans 
Nr. C 230/50 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
om mee  te werken  aan  de tenuitvoerlegging  van  het 
communautaire  gehandicaptenbeleid.  Het Comité  dringt 
er dan  ook  op aan  dat de Commissie  een comité  in het 
leven  roept  waarvan  de leden  voornamelijk  uit gehandi-
capten  en vertegenwoordigers  van  organisaties  van  en 
voor  gehandicapten  bestaan.  Dat comité  zou de Commis-
sie van advies  moeten  dienen  omtrent  alle aspecten  van de 
gehandicaptenproblematiek  en in het bijzonder  bij de 
uitvoering  van  de in dit advies  en de resolutie  van  het 
Europees  Parlement  neergelegde  voorstellen. 
14. Financiële  maatregelen  van  de Gemeenschap  ten 
behoeve  van  gehandicapten 
Wil men  dat de gehandicapten  volwaardige  burgers  van 
de Europese  Gemeenschap  worden,  dan  is aanzienlijk 
meer  financiële  steun  nodig  dan  uit de huidige  commu-
nautaire  begroting  kan  worden  verstrekt.  Aangezien  in 
het kader  van  het  Europees  Sociaal  Fonds  moeilijk 
voldoende  kan worden  uitgetrokken  voor  het steunen  van 
initiatieven  ten behoeve  van de gehandicapten,  dringt  het 
Comité  erop  aan dat de Commissie  een „Europees  Fonds 
voor  gehandicapten"  in het  leven  roept  en beheert, 
waarbij  het hierboven  vermelde  adviesorgaan  de nodige 
adviezen  kan  verstrekken. 
15. In  dit advies  wordt  tot dusver  uitsluitend  ingegaan 
op de problematiek  van de gehandicapten  in de Europese 
Gemeenschap.  Wij mogen  echter  niet over  het hoofd  zien 
dat de problemen  en behoeften  van de gehandicapten  in 
Europa  slechts  miniem  zijn  in vergelijking  met die van de 
gehandicapten  in de derde  wereld.  Ook  met  het gehandi-
captenprobleem  in de derde  wereld  houdt  de Commissie 
zich reeds  bezig;  zo verleent  zij steun  uit het Europees 
Ontwikkelingsfonds  en sinds  1976  financiert  zij projecten 
van niet-gouvemementele  organisaties.  Het  Comité 
dringt  erop  aan dat de Commissie  in samenwerking  met 
de Wereldgezondheidsorganisatie  en Rehabilitation  In-
ternational  nagaat  op welke  manier  zij kan  meewerken 
aan de preventie  van invaliditeit  en het bevorderen  van de 
revalidatie  in de ontwikkelingslanden. 
C. SAMENVATTING  VAN  DE AANBEVELINGEN 
Algemene  opmerkingen 
1. De  Commissie  dient  met de Lid-Staten  in overleg  te 
treden  over  een  harmonisatie  van  de definities  van 
invaliditeit  en handicap  die zij voor  verschillende  doelein-
den hanteren,  zoals  bij voorbeeld  de criteria  voor  uitke-
ringen  en voor  hulp  bij aangepast  werk  (blz.  40, para-
graaf  2.1). 
2. De  Commissie  dient  op communautaire  schaal  een 
onderzoek  naar  invaliditeit  in te stellen,  ten einde  te weten 
te komen  wat  in de verschillende  delen  van de Gemeen-
schap  de meest  nijpende  problemen  zijn,  welke  een 
communautaire  aanpak  vergen  (blz.  40,  paragraaf 
2.1). Preventieve  maatregelen 
3. De  Commissie  dient  haar  inspanningen  op het 
gebied  van  de preventie  van  perinatale  sterfte  en invali-
diteit  te vergroten  en meer  vergelijkende  studies  op te 
zetten  in verschillende  delen  van  de Gemeenschap.  Zij 
dient  met  name  de invoering  te overwegen  van  een 
uitgebreid  modelprogramma  inzake  moederschapsbege-
leiding  in een van de regio's  van de Gemeenschap  met het 
hoogste  risicopercentage.  Dit programma  zou dan gezins-
planning,  genetische  advisering,  prenatale  zorg,  voe-
dingsadviezen,  het bieden  van optimale  voorzieningen  in 
kraamafdelingen,  alsmede  optimale  verzorging  van pas-
geborenen  moeten  omvatten  (blz.  40, paragraaf  3.3). 
4. De  Commissie  dient  van tijd tot tijd na te gaan  hoe 
het overal  in de Gemeenschap  met  vaccinatie  en immu-
nisatie  staat  (blz.  41, paragraaf  3.4). 
5. De  Commissie  dient  richtsnoeren  en later  verorde-
ningen  op te stellen,  inzake  de bouw  van  voor  kinderen 
veilige  woningen  en met  name  het gebruik  van  niet-ge-
wapend  glas  op de begane  grond  aan  banden  te leggen 
(blz. 41, paragraaf  3.5). 
6. Alle  in de Gemeenschap  vervaardigde  of ingevoerde 
auto's  dienen  voorzien  te zijn  van veiligheidsgordels  op 
de achterbank  en de Commissie  dient  een richtlijn  voor  te 
stellen  waarmee  het  voor  kinderen  beneden  13 jaar 
verboden  wordt  voorin  te zitten,  behalve  in expliciet 
genoemde  uitzonderingsgevallen  (blz.  41,  paragraaf 
3.6). 
7. Lessen  in (verkeersveiligheid  dienen  een belangrij-
ke plaats  in te nemen  in het onderwijs  (blz.  41, paragraaf 
3.6). 
8. De  Commissie  dient  na te gaan  hoe  ongevallen 
waarbij  kinderen  betrokken  zijn,  routinematig  kunnen 
worden  geregistreerd  en gerapporteerd,  en samen  met  de 
Lid-Staten  te werken  aan een gecoördineerd  programma 
ter voorkoming  van  ongevallen  met  kinderen  (blz.  41, 
paragraaf  3.7). 
9. De  Commissie  dient  mogelijkheden  te scheppen 
voor  onderzoek  naar  eventuele  verschillen  in risico's  die 
kinderen  in stedelijke  en in plattelandsgebieden  lopen  om 
ziek te worden  of bij een  ongeval  betrokken  te raken 
(blz. 41, paragraaf  3.7). 
10. De  Commissie  dient  haar  studies  naar  letsel  als 
gevolg  van verkeersongelukken  voort  te zetten  en aan te 
dringen  óp harmonisatie  van alle veiligheidsvoorschriften 
voor  auto's  (blz.  41, paragraaf  3.8). 
11. De  Commissie  dient  aan de aanbevelingen  van het 
ESC t.a.v.  het  voorkomen  van  beroepsziekten  en 
arbeidsongevallen  gevolg  te geven  (blz.4  41, paragraaf 
3.9). 
12. De  Commissie  dient  te onderzoeken  welke  moge-
lijkheden  bestaan  om het gebruik  van tabak  en alcohol  en 
het misbruik  van  geneesmiddelen  terug  te dringen.  Met 
name  dient  zij de Lid-Staten  aan te zetten  tot het voeren 
10. 9. 81 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/51 
van voorlichtingscampagnes  en zou zij moeten  aangeven 
welke  methodes  in het verleden  het meeste  succes  hebben 
gehad  bij de bestrijding  van  alcohol-  en tabakgebruik 
(blz. 42, paragraaf  3.11). 
13. De  Commissie  zou in naam  van  alle  Lid-Staten 
moeten  onderhandelen  over  een aanzienlijke  beperking 
van de reclame  voor  tabak  en alcohol  (blz.  42, paragraaf 
3.11). 
14. De  Commissie,  Lid-Staten  en plaatselijke  overhe-
den dienen  bijzondere  aandacht  aan het probleem  van de 
verslaving  aan „hard  drugs"  te besteden  (blz.  42, para-
graaf  3.11). 
15. De  Commissie  dient  de in de Lid-Staten  toegepaste 
methodes  voor  vroegtijdige  opsporing  van functiestoor-
nissen  onder  de loep  te nemen  en aanbevelingen  te doen 
betreffende  een  standaardmethode  voor  de gehele 
Gemeenschap  (blz.  43, paragraaf  4.3). 
16. Er  dient  meer  gerontologisch  onderzoek  te wor-
den verricht  en te worden  gezocht  naar  de oorzaken  van 
specifieke  kwalen  als artritis  en dementie  (blz.  43, 
paragraaf  4.4). 
Revalidatie 
17. Gezinsleden  van gehandicapten  dienen  te worden 
voorgelicht  hoe zij het best  tot revalidatie  kunnen  bijdra-
gen (blz.  43, paragraaf  6.2). 
18. De  Commissie  dient  naast  de centra  voor  beroeps-
revalidatie  een netwerk  van  medische  revalidatiecentra 
tot stand  te brengen  en regelmatig  seminaria  te organise-
ren, zodat  een  vruchtbare  uitwisseling  van  ervaringen 
tussen  het betrokken  nationale  personeel  kan plaatsvin-
den (blz.  44, paragraaf  7.2). 
Onderwijs 
19. De  Gemeenschap  dient  middelen  ter beschikking 
te stellen  voor  de opleiding  van gespecialiseerde  leraren  en 
prioriteit  te verlenen  aan een nogal  verwaarloosde  groep, 
namelijk  kinderen  met  meer  dan één handicap  (blz.  44, 
paragraaf  8.3). 
20. Bij  het toekennen  van  financiële  middelen  aan 
scholen  dient  rekening  te worden  gehouden  met  het 
aantal  gehandicapte  leerlingen  en de graad  van  hun 
stoornis  (blz.  44, paragraaf  8.4). 
21. Leerkrachten  die onderwijs  geven  aan  gehandi-
capte  kinderen,  dienen  een aangepaste  beloning  te ont-
vangen  voor  hun  bijzondere  beroepskwalificaties 
(blz. 44, paragraaf  8.4). 
22. De  Commissie  dient  testcentra  voor  gehandicapte 
schoolverlaters  te blijven  steunen  en daarbij  af te zien  van 
de discriminatie  op grond  van  de woonplaats  (blz.  45, 
paragraaf  8.6). Beroepsrevalidatie 
23. De  Commissie  dient  in het kader  van het Europees 
Sociaal  Fonds  nog meer  voorrang  te verlenen  aan gehan-
dicapten  en in het bijzonder  aan zwaar  gehandicapten  die 
in het verleden  wegens  hun beperkte  mogelijkheden  van 
de arbeidsmarkt  uitgesloten  waren  (blz.  45, paragraaf 
9.2). 
24. Er  dient  een  afzonderlijke  begrotingspost  voor 
modelprojecten  in het kader  van  het Europees  Sociaal 
Fonds  te worden  gecreëerd  en de beperkingen  die momen-
teel aan  de steunverlening  worden  gesteld,  dienen  te 
worden  opgeheven  (blz.  45, paragraaf  9.5). 
Tewerkstelling 
25. De  Lid-Staten  dienen  bij het uitwerken  van  een 
beleid  ten behoeve  van gehandicapten  oog te hebben  voor 
de totaal  verschillende  behoeften  van de diverse  catego-
rieën  gehandicapten;  zo zijn b.v. de behoeften  van zwaar 
gehandicapte  schoolverlaters  niet dezelfde  als die van een 
gehandicapte  die bijna  de pensioengerechtigde  leeftijd 
heeft  bereikt  (blz.  46, paragraaf  10.4). 
26. Zowel  de werkgevers  als de ter zake  bevoegde 
overheidsinstanties  dienen  absolute  prioriteit  te geven  aan 
de tewerkstelling  van gehandicapte  schoolverlaters,  onge-
acht de door  de Lid-Staten  toegepaste  quotaregeling 
(blz. 46, paragraaf  10.5). 
27. Alle  werkgevers  dient  de verplichting  te worden 
opgelegd: 
a) de nodige  maatregelen  te nemen  ter bevordering  van 
scholing  en herscholing,  carrièremogelijkheden  en 
promotiekansen  van gehandicapte  personeelsleden; 
b) wanneer  een personeelslid  na ziekte  of ongeval  weer 
aan het werk  kan, 
(i) samen  met de ter zake  bevoegde  instanties  zorg  te 
dragen  voor  de eventuele  revalidatie  van  het 
betrokken  personeelslid; 
(ii) het personeelslid  in kwestie  zo mogelijk  weer 
zijn/haar  vroegere  werk  te laten  verrichten,  of, 
indien  zulks  niet mogelijk  is, hem/haar  werk  te 
geven  waarbij  hij / zij ten volle  gebruik  kan maken 
van alle  vaardigheden  waarover  hij/zij  nog 
beschikt; 
(iii) er, waar  mogelijk  samen  met  de betrokken 
verzekering,  voor  te zorgen  dat het betrokken 
personeelslid  zo weinig  mogelijk  nadeel  van zijn 
handicap  ondervindt 
(blz. 46, paragraaf  10.6). 
28. De  vakverenigingen  dienen  in de opleidingspro-
gramma's  voor  hun  bedrijfsvertegenwoordigers  een 
plaats  in te ruimen  voor  voorlichting  over  de gehandicap-
tenproblematiek  en bij de indienstneming  van  zwaar 
gehandicapten  dienen  bepaalde  personen  tijdens  de aan-
passingsperiode  met  de begeleiding  te worden  belast 
(blz. 46, paragraaf  10.7). 
Nr. C 230/52 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
29. Alle  herscholingsregelingen  die momenteel  in het 
bedrijfsleven  van  toepassing  zijn,  dienen  te worden 
getoetst  op hun  bruikbaarheid  voor  gehandicapten.  Het 
Europees  Centrum  voor  de Ontwikkeling  van de Beroeps-
opleiding  dient  zo spoedig  mogelijk  na te gaan  welke 
mogelijkheden  er op het gebied  van de beroepsopleiding 
voor  gehandicapten  bestaan  (blz.  46, paragraaf  10.8). 
30. De  Commissie  dient  alles  te blijven  doen  wat  in 
haar vermogen  ligt,  om de door  de moderne  technologie 
geboden  mogelijkheden  die het leven  van zwaar  gehandi-
capte  personen  totaal  kunnen  veranderen,  bekend  te 
maken  (blz.  46, paragraaf  10.9). 
31. De  Commissie  dient  na te gaan  of op het terrein 
van de moderne  technologie  mogelijkheden  bestaan  om 
activiteiten  die in de Lid-Staten  worden  ontplooid  m.b.t. 
de ontwikkeling  van nieuwe  technieken  of apparatuur  te 
bundelen,  ten einde  de beschikbare  middelen  in deze 
belangrijke  en expanderende  sector  zo goed  mogelijk  te 
benutten  (blz.  46, paragraaf  10.9). 
32. Aan  beschutte  werkplaatsen  dient  als compensatie 
voor  het verlies  van hun beste  arbeidskrachten  voor  iedere 
werknemer  die buiten  de werkplaats  aan de slag  komt, 
een premie  te worden  toegekend  (blz.  47,  paragraaf 
10.10). 
33. Voor  een minderheid  van pas in dienst  genomen 
zwaar  gehandicapten  in beschutte  werkplaatsen  dienen 
tijdens  een beperkte  proef-  en opleidingsperiode  speciale 
subsidies  te worden  verstrekt  (blz.  47,  paragraaf 
10.10). 
34. De  Commissie  dient  de nationale  voorkeursrege-
lingen  ten gunste  van  beschutte  werkplaatsen  aan  een 
onderzoek  te onderwerpen  en na te gaan  in hoeverre  de 
communautaire  Instellingen  hun  steentje  kunnen  bijdra-
gen door  contracten  te sluiten  met beschutte  werkplaat-
sen (blz.  47, paragraaf  10.11). 
35. De  Commissie  dient  bij de Lid-Staten  de nodige 
stappen  te doen  om  te bereiken  dat  werknemers  in 
beschutte  werkplaatsen  een  minimuminkomen  wordt 
gegarandeerd  (blz.  47, paragraaf  10.12). 
36. Het  toepassingsgebied  van  het Europees  Sociaal 
Fonds  dient  te worden  uitgebreid,  zodat  ook  modelpro-
jecten  ten  behoeve  van  beschutte  werkplaatsen  uit 
Fondsmiddelen  gefinancierd  kunnen  worden  (blz.  47, 
paragraaf  10.13). 
37. Er  dienen  regionale  commissies  in het leven  te 
worden  geroepen  die toezicht  dienen  te houden  op de 
uitvoering  van maatregelen  voor  revalidatie  en tewerk-
stelling  van gehandicapten  (blz.  47, paragraaf  10.15). 
Collectieve  maatregelen 
38. De  plaatselijke  overheden  dienen  een lijst  op te 
maken  van  de gehandicapten  die op hun  grondgebied wonen  en dezen  op de hoogte  te stellen  van de diensten  die 
te hunner  beschikking  staan  (blz.  48, paragraaf  11.1). 
39. De  Commissie  dient  aan te geven  hoe de plaatse-
lijke overheden  bij het registreren  van gehandicapten  te 
werk  dienen  te gaan,  zodat  de door  deze  instanties  in de 
diverse  Lid-Staten  bijeengebrachte  gegevens  kunnen  wor-
den vergeleken  (blz.  48, paragraaf  11.1). 
40. De  Commissie  dient  voorstellen  voor  maatregelen 
op lange  termijn  betreffende  de huisvesting  van gehandi-
capten  dan wel richtsnoeren  voor  de toepassing  ervan  in 
de Lid-Staten  uit te werken  (blz.  48, paragraaf  11.3).  In 
het algemeen  verdienen  kleine  gemeenschappen  waar 
gehandicapten  met  niet-gehandicapten  in gezinsverband 
leven,  zeker  de voorkeur  boven  grote  inrichtingen  voor 
gehandicapten  (blz.  49, paragraaf  11.7). 
41. Er  dienen  minimumnormen  te worden  vastgesteld 
die de toegankelijkheid  van  alle  grote  luchthavens  en 
spoorwegstations  voor  gehandicapten  moeten  garande-
ren (blz.  48, paragraaf  11.4). 
42. De  Commissie  dient  in samenwerking  met  de 
verenigingen  van plaatselijke  overheden  een onderzoek  in 
te stellen  naar  de situatie  op het gebied  van de thuisver-
zorging  ten behoeve  van gehandicapten  en bejaarden  in de 
verschillende  Lid-Staten  (blz.  48, paragraaf  11.5). 
43. Waar  nodig  dienen  er meer  voorzieningen  in de 
vorm  van  dagcentra  te komen  (blz.  49,  paragraaf 
11.6). 
44. De  regionale  revalidatiecommissies  dienen  te wor-
den verplicht  zich  ervan  te vergewissen  dat in de onder 
hun bevoegdheid  vallende  tehuizen  voor  gehandicapten 
voor  revalidatie  wordt  gezorgd  (blz.  49,  paragraaf 
11.7). 
45. De  financiële  behoeften  van gehandicapten 
De Commissie  dient  bijeenkomsten  van vertegenwoordi-
gers van de Lid-Staten  te beleggen  waarop  van gedachte 
kan worden  gewisseld  over  de algemene  beginselen  die 
aan een regeling  voor  een algemene  invaliditeitsuitkering 
ten grondslag  dienen  te liggen  (blz.  49,  paragraaf 
12.4). 
46. De  Commissie  dient  een comité  in het leven  te 
roepen  waarvan  de leden  voornamelijk  uit gehandicapten 
en vertegenwoordigers  van  organisaties  van  en voor 
gehandicapten  bestaan.  Dat comité  zal de Commissie  van 
advies  moeten  dienen  omtrent  alle  aspecten  van  de 
gehandicaptenproblematiek  en in het bijzonder  bij de 
uitvoering  van  de in dit advies  en de resolutie  van  het 
Europees  Parlement  neergelegde  voorstellen  (blz.  49, 
paragraaf  13). 
10. 9. 81 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/  .s ? 
47. Financiële  maatregelen  van  de Gemeenschap  ten 
behoeve  van gehandicapten 
De Commissie  dient  een „Europees  Fonds  voor  gehandi-
capten"  in het leven  te roepen  en te beheren,  waarbij  het 
hierboven  vermelde  adviesorgaan  de nodige  adviezen  kan 
verstrekken  (blz.  50, paragraaf  14). Internationaal 
48. De  Commissie  dient  in samenwerking  met  de 
Wereldgezondheidsorganisatie  en Rehabilitation  Interna-
tional  na te gaan  hoe zij kan meewerken  aan de preventie 
van invaliditeit  en het bevorderen  van de revalidatie  in de 
ontwikkelingslanden  (blz.  50, paragraaf  15). 
Gedaan  te Brussel,  2 juli 1981. 
De Voorzitter 
van het Economisch  en Sociaal  Comité 
Tomas  ROSEINGRAVE