I.INLEIDING

De niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde Russische invasie van Oekraïne heeft onnoemelijk veel menselijk leed teweeggebracht. Steden en gemeenschappen worden verwoest. Mensenlevens en middelen van bestaan gaan verloren. Meer dan twaalf miljoen mensen hebben hun huis – en bijna zes miljoen van hen, de helft kinderen, hun land – moeten verlaten op zoek naar veiligheid.

Als antwoord op de Russische agressie hebben de Europese Unie en haar lidstaten zich van meet af aan solidair betoond met de mensen die de oorlog in Oekraïne ontvluchten en hebben zij onmiddellijk steun gemobiliseerd zodat de Oekraïense regering kan blijven functioneren. De Unie heeft onder meer noodhulp ter ondersteuning van de veerkracht, humanitaire bijstand en militaire steun verleend. De Commissie coördineert haar grootste operatie ooit binnen het EU-mechanisme voor civiele bescherming. Het gaat dan onder meer om steun in de zorg-, de energie-, de voedings- en de landbouwsector, om de beschikbaarstelling van opvangvoorzieningen, machines en medische uitrusting en om het organiseren van evacuaties. De Commissie heeft ter ondersteuning van Oekraïne ook maatregelen voorgesteld om de handel te vergemakkelijken, met name door het opschorten van de invoerrechten op producten uit Oekraïne, en om solidariteitscorridors aan te leggen voor de uitvoer van landbouwproducten uit Oekraïne. Met de activering van de richtlijn tijdelijke bescherming, die toegang biedt tot banen, huisvesting, onderwijs en gezondheidszorg in de hele EU, heeft de EU haar opvangbereidheid getoond. De Commissie zal Oekraïne en de Oekraïense bevolking blijven steunen, in samenwerking met de lidstaten in het kader van een “Team Europa”-aanpak.

Nu de vijandelijkheden zich over het hele land hebben uitgebreid, gaat de economische situatie snel achteruit. Dit jaar wordt een daling van het bbp met 30 tot 50 % verwacht. De belastinginkomsten zijn met ongeveer 50 tot 80 % geslonken. Door het aanhouden van de Russische militaire blokkade van de Oekraïense havens aan de Zee van Azov en de Zwarte Zee loopt Oekraïne broodnodige exportinkomsten mis. De totale schade wordt nu al op honderden miljarden euro’s geraamd – meer dan 100 miljard EUR alleen al voor de fysieke infrastructuur.

Er is een grote wereldwijde financiële inspanning nodig, zowel om Oekraïne tijdens deze oorlog te ondersteunen, als om het land weer op te bouwen en zijn burgers nieuwe kansen te bieden. Daarom is het belangrijk om nu al, terwijl Rusland doorgaat met zijn daden van agressie, de belangrijkste bouwstenen van deze internationale inspanning te ontwerpen. In zijn conclusies van maart 2022 heeft de Europese Raad ingestemd met de ontwikkeling van een solidariteitstrustfonds voor Oekraïne en heeft hij de internationale partners gevraagd daaraan deel te nemen. Daarnaast heeft hij de Commissie verzocht technische bijstand te blijven verlenen om Oekraïne te helpen bij de uitvoering van de nodige hervormingen.

Om een wederopbouw van deze omvang op het Europese continent in goede banen te leiden, is krachtig leiderschap van de Europese Unie vereist en zal de Europese Unie proactief met de internationale partners moeten samenwerken. Oekraïne is nauw met de Europese Unie verbonden via de associatieovereenkomst en de diepe en brede vrijhandelsruimte. Op 28 februari 2022 heeft Oekraïne het lidmaatschap van de EU aangevraagd. Het land heeft aangegeven sterk te hechten aan een koppeling tussen wederopbouw en hervormingen op zijn Europese traject.

Deze mededeling van de Commissie valt uiteen in twee delen: de kortetermijnmaatregelen van de Unie voor het aanpakken van het Oekraïense financieringstekort en het langeretermijnkader voor de wederopbouw.

II.ONMIDDELLIJKE HULP

De kortetermijnrespons heeft betrekking op actie die onmiddellijk kan worden ondernomen zolang grootschalige wederopbouw nog niet haalbaar is. De bijstand in deze periode bestaat voornamelijk uit operationele steun aan de Oekraïense regering, aangevuld met noodhulp en humanitaire hulp.

Al verleende steun

Het engagement van de EU om Oekraïne te steunen bestaat al geruime tijd en heeft vruchten afgeworpen. De EU heeft aanzienlijke financiële bijstand verleend aan Oekraïne: in de periode 2014-2021 1,7 miljard EUR aan subsidies in het kader van het Europees nabuurschapsinstrument, 5,6 miljard EUR aan leningen in het kader van vijf programma’s voor macrofinanciële bijstand, 194 miljoen EUR aan humanitaire hulp en 355 miljoen EUR uit instrumenten voor het buitenlands beleid. De EU-steun aan Oekraïne gaat naar beleidsontwikkeling en brede hervormingen. De lidstaten zijn daar sterk bij betrokken in het kader van een “Team Europa”-aanpak. De voornaamste programma’s in dat verband hebben betrekking op decentralisatie, hervorming van het openbaar bestuur en corruptiebestrijding.

Sinds het begin van de Russische agressie heeft de EU haar steun opgevoerd en ongeveer 4,1 miljard EUR gemobiliseerd voor de economische, sociale en financiële veerkracht van Oekraïne – in de vorm van macrofinanciële bijstand, begrotingssteun, noodhulp, crisisrespons en humanitaire hulp. In het kader van de Europese Vredesfaciliteit is bovendien militaire bijstand ten belope van 1,5 miljard EUR aan Oekraïne verleend en de mobilisatie van nog eens 500 miljoen EUR is momenteel in behandeling.

Voor en tijdens de oorlog heeft de EU nauw samengewerkt met de Europese financiële instellingen om Oekraïne te steunen. Sinds 2014 hebben de Europese Investeringsbank en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling voor meer dan 10 miljard EUR leningen aan Oekraïne gemobiliseerd. De afgelopen weken heeft de Europese Investeringsbank 668 miljoen EUR uitbetaald ten bate van de Oekraïense begroting. De EU werkt ook nauw samen met de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds, die sinds 2014 als belangrijke partners betrokken zijn bij de Oekraïense inspanningen.

Hulp op korte termijn

Door de oorlog zijn de inkomsten uit belastingen, export en andere bronnen ingestort, terwijl de essentiële uitgaven enorm omhoog zijn geschoten. Daarbovenop komt nog de grootschalige illegale toe-eigening van activa en exportgoederen, onder meer in de landbouwsector. Oekraïne zal op korte termijn een aanzienlijke financiële injectie nodig hebben om de basisvoorzieningen te waarborgen, de humanitaire behoeften te lenigen en de schade aan de meest essentiële infrastructuur te herstellen. Het Internationaal Monetair Fonds heeft het financieringstekort van Oekraïne tot juni geraamd op ruwweg 15 miljard USD (14,3 miljard EUR).

De financieringsbehoeften van de Oekraïense regering om het land draaiende te houden, de macrofinanciële stabiliteit op peil te houden en de druk op het menselijke en fysieke kapitaal te verminderen, blijven op korte termijn hoog. Om aan deze behoeften tegemoet te komen, zal een gezamenlijke internationale inspanning vereist zijn en de Unie zal klaar staan om daartoe haar bijdrage te leveren.

De Commissie is dan ook van plan om in 2022 nieuwe buitengewone macrofinanciële bijstand aan Oekraïne voor te stellen in de vorm van leningen tot een bedrag van 9 miljard EUR, aan te vullen met steun van andere bilaterale en multilaterale internationale partners, onder meer in het kader van de G7. Deze bijstand zou worden betaald in tranches met een lange looptijd en gunstige rentetarieven dankzij de garantie van de EU-begroting.

Om dit mogelijk te maken, moeten de lidstaten overeenkomen garanties beschikbaar te stellen ter aanvulling van de voorziening die hiervoor wordt aangehouden in het betrokken compartiment van het gemeenschappelijk voorzieningsfonds van de Unie. In combinatie met subsidies uit de EU-begroting voor het voldoen van de rentebetalingen zal dit ervoor zorgen dat Oekraïne toegang krijgt tot goed gecoördineerde steun tegen zeer gunstige voorwaarden.

III.WEDEROPBOUW VAN OEKRAÏNE