Met de Europese Green Deal hernieuwt de Commissie haar inzet in de aanpak van klimaat- en milieuproblemen. De Commissie verbindt zich ertoe de koers van de EU vastberaden te richten op duurzame en inclusieve groei, en daarbij het natuurlijk kapitaal van de EU te beschermen en te versterken. In het kader van de Green Deal streeft de EU naar:

Dit is het derde verslag waarmee aan deze verplichting wordt voldaan. De eerdere verslagen zijn gepubliceerd in 2016 en 2013 . Dit uitvoeringsverslag heeft betrekking op 2016 tot en met 2018.

Uiterlijk op 31 december 2013 en daarna om de drie jaar brengt de Commissie verslag uit aan het Europees Parlement en de Raad over de uitvoering van de verordening. Dat verslag bevat een evaluatie van met name de kwaliteit van de toegezonden gegevens en de methoden voor het verzamelen van gegevens, de administratieve belasting voor de lidstaten en de respondenten, alsook de haalbaarheid en doeltreffendheid van deze statistieken.

In oktober 2019 heeft de Europese Rekenkamer Speciaal verslag nr. 16/2019 over Europese milieu-economische rekeningen gepubliceerd. De Rekenkamer is nagegaan of de Commissie de milieurekeningen goed heeft opgezet, goed beheert en goed gebruikt. De Rekenkamer concludeerde dat milieurekeningen een belangrijke gegevensbron zijn voor de monitoring en evaluatie van milieubeleid, zoals het zevende milieuactieprogramma, en van de vooruitgang bij het halen van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. De Rekenkamer heeft drie aanbevelingen gedaan, over i) het strategisch kader voor milieurekeningen, ii) de relevantie ervan voor de beleidsvorming en iii) de tijdigheid van de gegevens. Hoewel sommige aanbevelingen aansluiten bij de lopende activiteiten van de Commissie (Eurostat) en de lidstaten, zal het verslag van de Rekenkamer extra werk vergen.

·Economieoverschrijdende materiaalstroomrekeningen: de hoeveelheid fysieke inputs in de economie, materiaalaccumulatie in de economie en outputs naar andere economieën en terug in het milieu.

·Milieubelastingen naar economische activiteit: milieubelastingen voor vier brede groepen: energie, transport, vervuiling en bronnen, met een verdeling over 64 betalende industrieën plus huishoudens en niet-ingezetenen.

·Luchtemissierekeningen: de emissies in de atmosfeer het gas van zes broeikasgassen (inclusief CO2 en CO2 van het gebruik van biomassa als brandstof) en zeven luchtvervuilende stoffen (waaronder ammoniak en fijnstofdeeltjes), met een verdeling over 64 uitstotende industrieën plus huishoudens.

De verordening stelt de Europese milieu-economische rekeningen vast en is relevant voor de EER. De verordening structureert de rekeningen in modulen. Aanvankelijk werden er drie modulen gemaakt (bijlagen I tot en met III bij de verordening), en wel als volgt:

·Ze zorgen voor structuur en verbeteren de analysemogelijkheden. De informatie is zo georganiseerd dat synergieën tussen afzonderlijke themagebieden kunnen worden benut. Dit maakt kosteneffectieve analyses, scenario-ontwikkeling en prognoses mogelijk. Dankzij de rekeningen kunnen emissies of hulpbronnengebruik worden toegewezen aan invoer, uitvoer, verbruik en investeringen en kunnen voetafdrukgerelateerde indicatoren worden berekend met behulp van input-outputtechnieken. Andere toepassingen zijn het meten van de bijdrage van natuurlijke hulpbronnen en energie aan economische groei (groeiberekening, ontledingsanalyse).

·Ze leveren samenhangende reeksen van indicatoren op die aan elkaar worden gekoppeld in een alomvattend en consistent economisch en milieukader. Op die manier zijn de rekeningen zeer geschikt als beoordelingskader voor de belangrijkste onderdelen van het natuurlijk kapitaal (lucht, water, land en biodiversiteit) en zijn ze nuttig voor multidimensionale horizontale onderwerpen, zoals de vooruitgang bij het halen van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen of de circulaire economie.

Methoden voor het verzamelen van gegevens en administratieve belasting

Voor milieu-economische rekeningen is het over het algemeen niet nodig om nieuwe gegevens te verzamelen. Ze maken in plaats daarvan meestal gebruik van bestaande gegevens waarover de nationale autoriteiten reeds beschikken, zo nodig aangevuld met schattingen. Dit komt doordat ze gegevens van allerlei bronnen verzamelen, bijvoorbeeld onderliggende statistieken over energie, vervoer, landbouw, overheidsuitgaven en belastingen, alsook verschillende niet-statistische bronnen, naast de gegevens van de nationale rekeningen.

Om te voldoen aan de gegevensvereisten van de verordening kunnen de lidstaten bestaande gegevens aanpassen en in lijn brengen met de begrippen van het SMER CK. Dit kan extra werk opleveren voor de nationale bureaus voor de statistiek van de lidstaten. Het feit dat milieu-economische rekeningen bestaande gegevens hergebruiken, betekent dat de extra antwoordlast voor bedrijven en huishoudens heel klein is, mits de gegevensbronnen bestaan en worden bijgehouden. De landen kunnen er ook voor kiezen speciale gegevensverzamelprocessen op te zetten voor de milieu-economische rekeningen, wat ten goede komt aan de gegevenskwaliteit. Dit is bijvoorbeeld gedaan voor de rekeningen voor de milieugoederen- en ‑dienstensector (bijlage V bij de verordening), waarvoor een aantal landen gerichte enquêtes heeft opgezet in aanvulling op hun andere gegevensbronnen. Deze onderzoeken worden jaarlijks of meerjaarlijks verricht, waardoor ze voor bedrijven vaak maar een kleine last met zich meebrengen.

Nationale autoriteiten (doorgaans de nationale statistiekinstituten) verrichten het meeste werk dat nodig is om de rekeningen op te stellen (bestaande gegevens verwerken en hun analysepotentieel verbeteren). Het gemiddelde aantal medewerkers bij elke nationale autoriteit dat vereist is om de rekeningen samen te stellen, wordt geschat op vier tot zes fte voor de zes bijlagen bij de verordening. De lidstaten vertonen onderling verschillen wat betreft hun omstandigheden, het bestaan en de reikwijdte van gegevensbronnen enz. De rekeningen leveren veel toegevoegde waarde op voor de basisgegevens en verhogen het potentieel om onderlinge interacties tussen de onderwerpen van de bijlagen — zoals luchtemissies en energieverbruik — te analyseren. Meerdere nationale autoriteiten hebben proefstudies gebruikt (medegefinancierd door de Commissie) om methoden op te zetten voor het verwerken en analyseren van de gegevens.

Haalbaarheid en effectiviteit

Voordat de Commissie een rechtskader voorstelde, zijn de in de verordening vastgelegde modulen getest en beproefd om te waarborgen dat ze haalbaar waren (zie hieronder). De tests worden verricht in samenwerking met de lidstaten om hun expertise te benutten en te garanderen dat de haalbaarheid van de modulen overal op dezelfde wijze werd beschouwd. Momenteel worden proefstudies verricht naar verdere potentiële nieuwe modulen.

De effectiviteit van de milieu-economische rekeningen hangt af van twee factoren: in de eerste plaats hoe bestaande informatie kan worden gereorganiseerd in een gemeenschappelijk kader; in de tweede plaats hoe en in hoeverre de rekeningen worden gebruikt.

Met betrekking tot het eerste punt bieden de luchtemissierekeningen (bijlage I bij de verordening) een voorbeeld van hoe bestaande informatie is gereorganiseerd. De luchtemissierekeningen maken gebruik van informatie die al is verzameld voor de luchtemissie-inventarissen die nodig zijn voor rapportages uit hoofde van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) en het Verdrag betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand (CLRTAP) van de economische commissie voor Europa van de Verenigde Naties. Vervolgens wordt informatie toegevoegd aan de gegevens om ze in lijn te brengen met de classificaties en concepten die worden gebruikt in de nationale rekeningen. Daarna kunnen de luchtemissierekeningen worden gecombineerd met input-outputtabellen om de milieuvoetafdrukken te verkrijgen; ze kunnen in combinatie met nationale rekeningen worden gebruikt om te berekenen in welke mate het milieu bijdraagt aan economische groei (ontledingsanalyse).

Ook kunnen de luchtemissierekeningen in combinatie met de milieurekeningen worden gebruikt voor andere gebieden, zoals energie- en milieubelastingen. Deze informatie kan worden gevonden in oorzakelijke kaders voor het beschrijven en analyseren van de interacties tussen de maatschappij en het milieu, zoals het kader “Driving forces, Pressures, State, Impact and Responses” dat is aangenomen door het Europees Milieuagentschap .

Met betrekking tot het tweede punt onderbouwen de milieurekeningen het zevende EU-milieuactieprogramma tot 2020, “Goed leven, binnen de grenzen van onze planeet”. De milieu-economische rekeningen worden gebruikt om de vooruitgang die de EU boekt ten aanzien van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen, te monitoren. De milieurekeningen worden ook gebruikt om de vooruitgang in het EU-beleid inzake de circulaire economie te meten, aangezien het EU-monitoringkader voor de circulaire economie indicatoren bevat die gebaseerd zijn op milieurekeningen. Milieubelastingen (bijlage II bij de verordening) worden gebruikt bij studies naar de hervorming van de milieubelastingen.

Kwaliteit van de sinds het laatste verslag ingediende gegevens

Uit hoofde van de verordening moeten de lidstaten en EER-landen gegevens indienen bij Eurostat. Zwitserland en een aantal kandidaat- en mogelijke kandidaatlanden voor EU-lidmaatschap dienen voorts op vrijwillige basis bepaalde gegevens in. In het uitvoeringsverslag ligt de focus op de eerste groep landen (EU- en EER-landen). Eurostat valideert de ontvangen gegevens en maakt deze publiekelijk beschikbaar op zijn website, samen met technische verklaringen (metadata) en een speciaal gedeelte met achtergrondinformatie.

De overgrote meerderheid van de lidstaten dient steeds volledige gegevensreeksen in binnen de in de verordening gespecificeerde termijnen. Een klein aantal lidstaten was vertraagd (doorgaans enkele dagen); slechts één lidstaat was langer vertraagd. De vertragingen hadden geen praktische gevolgen voor de verwerking of disseminatie van de gegevens.

Er zijn een aantal gebieden en specifieke items geïdentificeerd, waar de landen moeite hebben te garanderen dat de gegevens van goede kwaliteit zijn. De Commissie (Eurostat) blijft samen met de lidstaten werken aan oplossingen voor technische problemen. Totdat deze gebieden volledig op orde zijn gebracht, vult de Commissie (Eurostat), om het informatieverlies voor gebruikers als gevolg van de onvolledige rapportage te minimaliseren, de hiaten in de gegevens van de lidstaten op en berekent zij EU-aggregaten.

Tussen 2016 en 2018 zijn de volgende activiteiten verricht om de kwaliteit van de gegevens te verhogen.

Wat betreft de rekeningen waarover sinds 2013 wordt gerapporteerd en waarmee meer ervaring is opgedaan, zijn in het vorige uitvoeringsverslag al specifieke gebieden en punten geïdentificeerd waarvoor landen moeite hebben om gegevens van goede kwaliteit te waarborgen. De in het vorige uitvoeringsverslag gemelde problemen die nu zijn of worden opgelost, worden hieronder beschreven.

·Voor bijlage I (luchtemissierekeningen) is een oplossing gevonden voor: de dekking van de emissie van gefluoreerde gassen. Voor bijlage III (materiaalstroomrekeningen voor de gehele economie): i) schattingen voor gewasresiduen, voedergewassen en begraasde biomassa, zand- en grindwinning (met richtsnoeren en voorgestelde oplossingen in een nieuw Eurostat-handboek dat in 2018 is gepubliceerd, en onlangs gepubliceerde Eurostat-statistieken over de gewasproductie); ii) de aanpassing aan het residentiebeginsel voor de hele EU.

·Voor bijlage I wordt gewerkt aan een oplossing voor: de afstemming op de schattingen met betrekking tot de UNFCCC- en CLRTAP-rapportageverplichtingen (er wordt gewerkt aan een oplossing op basis van internationale databanken van passagiersvervoer door de lucht en vrachtwagenvervoer). Voor bijlage II (milieubelastingen naar economische activiteit): i) de toewijzing van belastingopbrengsten aan niet-ingezetenen is aanzienlijk verbeterd; nu brengt bijna 70 % van de landen volledig verslag uit over dit aspect; ii) ongeschikte administratieve brongegevens komen nog maar weinig voor na herzieningen van de macro-economische statistieken.

Naast de aanpak van deze problemen is de kwaliteit van de gegevens voor de bijlagen I tot en met III sinds het uitvoeringsverslag van 2016 geconsolideerd door i) langere tijdreeksen te produceren; ii) leemten in de gegevens weg te werken; iii) de consistentie te verbeteren; iv) de validerings- en verspreidingsprocedures te verbeteren; en v) de vrijwillige rapportage van aanvullende variabelen en uitsplitsingen boven de vereisten van de verordening op te schroeven. Bovendien worden de gegevens sneller verspreid dankzij speciale, op modellen gebaseerde vroegtijdige schattingen door Eurostat en een snellere levering door de lidstaten.

Ten aanzien van de bijlagen IV tot en met VI (over uitgavenrekeningen voor milieubescherming, rekeningen voor de milieugoederen- en ‑dienstensector en fysieke-energiestromenrekeningen) zijn in 2016‑2017 tot aan de eerste rapportagetermijn eind 2017 voorbereidingen getroffen voor de eerste verplichte gegevensverzameling, met inbegrip van i) jaarlijkse vrijwillige gegevensverzamelingen; ii) richtsnoeren van de Commissie (Eurostat); iii) de opstelling van handboeken; en iv) het aanbieden van compilatiehulpmiddelen en opleidingen. Sinds 2018 zijn de opleidingen voortgezet en ligt de focus op het geven van feedback aan de lidstaten over de kwaliteit van de door hen ingediende gegevens. Deskundigengroepen (“taskforces”) hebben oplossingen ontwikkeld voor twee methodologische problemen: i) de toewijzing van wegtransportemissies aan de NACE-classificatie (voornamelijk met betrekking tot de bijlagen I en VI) en ii) de bijwerking van de classificatie van milieu-economische activiteiten (betreffende de bijlagen IV en V).