Advies van het Comité van de Regio's over de "Onderhandelingspositie op landbouwgebied met het oog op de volgende WTO-onderhandelingsronde"

(2003/C 244/06)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het besluit van zijn bureau van 12 maart 2002 om, in overeenstemming met artikel 265, vijfde alinea, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, een advies over de "Onderhandelingspositie op het gebied van de landbouw met het oog op de volgende WTO-onderhandelingsronde" op te stellen en de commissie "Duurzame ontwikkeling" met de voorbereiding daarvan te belasten;

gezien de Mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Europees Parlement - "Benadering van de WTO-millenniumronde door de EU" (COM(1999) 331 def.);

gezien het eerder door het Comité van de Regio's over "Agenda 2000 - Hervorming van het GLB" uitgebrachte advies (CDR 273/98 fin)(1);

gezien het eerder door het Comité van de Regio's over "Het standpunt van de EU op het gebied van landbouw met het oog op de volgende WTO-onderhandelingsronde" uitgebrachte advies (CDR 527/1999 fin)(2);

gezien de op 14 november 2001 goedgekeurde "ontwikkelingsagenda van Doha" voor een nieuwe ronde internationale handelsbesprekingen;

gezien de nieuwe "Farm Bill" van de VS;

gezien de conclusies van de Raad van 26 oktober 1999 inzake de opstelling van de EU tijdens de WTO-conferentie te Seattle van 30 november t/m 3 december 1999;

gezien de resultaten van de ministerconferentie in Seattle van 30 november t/m 3 december 1999;

gezien de voorstellen van de Commissie in het kader van de tussentijdse herziening van 22 januari 2003;

gezien het voorstel van de Commissie van 16 december 2002 om de handel in landbouwproducten verder te liberaliseren en het besluit van de Raad van 27 januari 2003;

gezien het door de heer Harbinson, voorzitter van het bemiddelingscomité voor de landbouw bij de WTO, voorgestelde compromis dat door de Commissie met klem van de hand is gewezen;

gezien de bepalingen in de slotakte van Marrakech ter afsluiting van de achtste GATT-handelsronde en de hieruit voortvloeiende voortzetting van het hervormingsproces met ingang van 1999 (Millenniumronde);

gezien de met eenparigheid van stemmen genomen besluiten aangaande Agenda 2000 tijdens de Europese Raad van Berlijn op 25 maart 1999;

gezien het door de commissie "Duurzame ontwikkeling" op 20 februari 2003 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 181/2002 rev.; rapporteur: de heer Bocklet, onderminister van federale en EU-zaken van Beieren; D/EVP),

heeft tijdens zijn 49e zitting op 9 en 10 april 2003 (vergadering van 9 april) met algemene stemmen het volgende advies uitgebracht.

1. Inleiding

1.1. Sinds de mislukking van de Conferentie van Seattle staan WTO-onderhandelingen en globalisering in alle regio's van de Europese Unie volop in de politieke belangstelling. Nu er weer nieuwe WTO-onderhandelingen aankomen, lijkt het nodig dat het Comité vanuit de invalshoek van de Europese regio's zijn licht laat schijnen over de betekenis van die onderhandelingen tegen de achtergrond van de voortschrijdende globalisering.

1.2. Na bijna acht jaar multilateraal handelsoverleg in het kader van de Uruguay-ronde van de GATT is in 1994 door 117 staten te Marrakech een akkoord ondertekend. Daarbij is o.m. besloten om een nieuwe, sterkere internationale organisatie voor het toezicht op de wereldhandel op te richten. Op 1 januari 1995 ruimde de GATT als organisatie waarin over multilaterale handelsbetrekkingen werd onderhandeld, het veld voor de wereldhandelsorganisatie WTO.

1.3. Er zijn inmiddels 146 landen lid van de WTO. Die landen zijn samen goed voor ruim 90 % van de internationale goederenstromen. Tal van andere landen kloppen aan de deur om ook de WTO binnen te mogen. De WTO stelt zich tot doel om een gemeenschappelijk kader voor de handelsbetrekkingen in het leven te roepen.

1.4. De Uruguay-ronde was de eerste onderhandelingsronde van de GATT waarbij gestreefd werd naar een integraal akkoord over de handel in landbouwproducten. Er werden een landbouwovereenkomst en een overeenkomst inzake maatregelen ter bescherming van de gezondheid en gewassen gesloten. De landbouwovereenkomst was een belangrijke gebeurtenis, die drie hoofdterreinen bestrijkt: toegang tot de markt, interne steun en mededinging op het gebied van export.

1.5. Op het gebied van toegang tot de markt hebben de lidstaten afgesproken, alle niet-tarifaire invoerbelemmeringen (bijv. variabele invoerheffingen) om te zetten in invoerrechten die aan maxima gebonden zijn en binnen een tijdsbestek van zes jaar (1995-2000) geleidelijk omlaaggebracht zullen worden. Daarnaast werd overeenstemming bereikt over een minimumniveau voor markttoegang (een minimum access of een current access), te verwezenlijken op basis van tariefcontingenten met lagere invoerrechten. De exportsubsidies worden beperkt, zowel wat de hoogte ervan als wat de hoeveelheden gesubsidieerde exportproducten betreft.

1.6. Er zijn drie soorten nationale steun:

- amber box-steunmaatregelen met rechtstreekse gevolgen voor de productieomvang (prijssteun boven de in de marktordening vastgelegde prijs, invoerrechten e.d.),

- die in zes jaar tijd met 20 % moeten worden verlaagd;

- blue box-steunmaatregelen met minder maar nog wel waar te nemen gevolgen voor de productieomvang (zoals compensatiebetalingen in het kader van de hervorming van het GLB van Agenda 2000),

- die niet behoeven te worden verlaagd, en

- green box-steunmaatregelen zonder rechtstreekse of met geringe gevolgen voor productie en handel (zoals maatregelen om de landbouwstructuur aan te passen of compensatiebetalingen voor de naleving van milieuvoorschriften en/of ten behoeve van achtergestelde gebieden),

- die niet behoeven te worden verlaagd.

1.7. Twee jaar na de mislukking van de Conferentie van Seattle in 1999 hebben de 142 landen van de Wereldhandelsorganisatie in november 2001 de "ontwikkelingsagenda van Doha" goedgekeurd, waarmee het startsein is gegeven voor een nieuwe ronde van internationale handelsbesprekingen. De onderhandelingen over de landbouw hebben tot doel vooruitgang te boeken in het streven naar een billijke en marktgerichte handelsregeling. Daarnaast moet echter ook erkenning worden gegeven aan het reeds in het kader van de vigerende WTO-overeenkomst op landbouwgebied verrichte werk. Volgens het in Doha overeengekomen tijdschema is er tot 31 maart 2003 tijd om overeenstemming over de onderhandelingsvoorwaarden te bereiken en zal de onderhandelingsronde in 2005 volledig worden afgerond.

1.8. De afgelopen jaren zijn er, naast handelskwesties, andere vraagstukken een rol gaan spelen:

- vooral vanwege de recente voedselschandalen wint de problematiek van de kwaliteit en de veiligheid van levensmiddelen aan belang;

- Europeanen worden zich steeds meer bewust van de talrijke, uiteenlopende gevolgen van de landbouw voor het milieu;

- andere problemen, zoals dat van het welzijn van dieren of het gebruik van GGO's, treden steeds meer op de voorgrond.

2. Mededeling van de Commissie aan de Raad en aan het Europees Parlement - Benadering van de WTO-millenniumronde door de EU

2.1. De Commissie heeft in Doha een document gepubliceerd met het oog op de WTO-millenniumronde.

2.2. De onderhandelingspositie van de EU behelst de volgende eisen op landbouwgebied:

- handhaving van het aandeel van de EU op de wereldmarkt en verbetering van de toegang tot markten van landen buiten de EU;

- handhaving van een aantal bestaande bepalingen uit de landbouwovereenkomst in het kader van de Uruguay-ronde, waarop essentiële onderdelen van het EU-landbouwbeleid berusten (bv. instandhouding van de blue box- en green box-steunmaatregelen);

- onderlinge afstemming van bepaalde maatregelen op het gebied van plattelands- en milieubeleid in de landbouw door erkenning van de multifunctionele rol van landbouw;

- bescherming van het keurmerk van geografische herkomst, tegen misbruik van benamingen van levensmiddelen of dranken;

- verbetering van de consumentenbescherming.

2.3. De Commissie heeft op 16 december 2002 met het oog op de WTO-onderhandelingen op landbouwgebied een voorstel ingediend dat op 27 januari 2003 door de Raad is goedgekeurd, nadat daarin enkele kleine wijzigingen waren aangebracht.

2.4. Dat voorstel draait om de volgende doelstellingen en kerngedachten:

- Er moet een aanzienlijke, voortschrijdende, en tegelijk billijke en evenwichtige liberalisering komen. Dit doel moet worden bereikt door de handelsbelemmerende landbouwsubsidies met 55 % te verlagen en op de uitgaven voor exportrestituties met gemiddeld 45 % te bezuinigen. De verdere openstelling van de landbouwmarkten moet worden bewerkstelligd door de invoerrechten op landbouwproducten met gemiddeld 36 % te verlagen, met een minimale verlaging met 15 % voor iedere afzonderlijke tariefpost.

- De hervorming moet, wat de verdeling van de lasten betreft, eerlijker, rechtvaardiger en doelmatiger worden. De exportkredieten moeten aan regels worden gebonden, waarbij uitdrukkelijk aandacht moet worden geschonken aan "misbruik van levensmiddelensteun om overschotten weg te werken", en aan "commerciële overheidsondernemingen"; de de minimis-regeling moet worden afgeschaft.

- De specifieke behoeften van de ontwikkelingslanden moeten in aanmerking worden genomen. Dit doel moet worden bereikt door een gemakkelijkere toegang tot de markt en een grotere continuïteit in de voedselvoorziening. Daartoe moeten alle industrielanden zich bij het EBA-initiatief (Everything but Arms) van de EU aansluiten en alle landbouwproducten uit de armste landen zonder invoerrechten laten invoeren. Ook moeten deze landen erop toezien dat op minstens de helft van alle uit alle ontwikkelingslanden ingevoerde landbouwproducten het nultarief wordt toegepast. Ten slotte moeten de steunmaatregelen die de ontwikkelingslanden zelf nemen om hun voedselvoorziening te garanderen, van de bezuinigingen worden uitgesloten. De ontwikkelingslanden moeten meer tijd krijgen om de ontwikkelingsagenda van Doha in praktijk te brengen en daarbij toestemming krijgen om kleinere reducties door te voeren.

- Het Europees landbouwmodel moet erkenning krijgen. Interne steunmaatregelen voor bijvoorbeeld het behoud van biodiversiteit, plattelandsontwikkeling, dieren- en consumentenbescherming moeten van de reductieverplichtingen worden uitgesloten, omdat dergelijke maatregelen tegemoetkomen aan de eisen en verwachtingen van de burger/consument.

2.5. De voorzitter van de onderhandelingscommissie voor landbouw bij de WTO, Stuart Harbison, heeft op 12 februari 2002 zijn eerste, en vervolgens op 18 maart 2003 zijn tweede omgewerkte compromisvoorstel voor de WTO-landbouwonderhandelingen gepresenteerd. Dat compromis is zowel door de Eurocommissarissen Fischler en Lamy als door de in maart 2003 bijeengekomen EU-Raad van landbouwministers zonder meer van de hand gewezen. Ook de meeste WTO-leden waren er niet voor te vinden.

Het Harbinson-compromis is opgebouwd uit de volgende kernelementen:

- gemakkelijkere toegang tot de markt in alle lidstaten door verlaging van de douanetarieven in de drie tariefgroepen met 40 à 60 %;

- verlaging van de blue box-steunmaatregelen met 50 %;

- verlaging van de amber box-steunmaatregelen met 60 %;

- verlaging van de uitvoerrestituties met 50 %;

- verlaging van de de minimis-regel in industrielanden van 5 tot 2,5 %.

Gezien deze voorstellen en het ontwerp van de WTO voor een landbouwovereenkomst komt het Comité tot de hieronder uiteengezette conclusies.

3. Conclusies

3.1. De Europese Unie moet ook weer tijdens de komende WTO-onderhandelingen een voortrekkersrol spelen. Haar onderhandelingsstrategie moet erin bestaan, consequent en offensief voor niet-commerciële desiderata op te komen en ontwikkeling na te streven, waarbij de cruciale doelstellingen van het EU-beleid wat de multifunctionele rol van de landbouw betreft onverlet moeten worden gelaten.

3.2. Het onderhandelingsmandaat van de Commissie moet de steun van alle EU-lidstaten krijgen en de leidende positie van de Commissie moet worden gerespecteerd. Alleen als de EU de rangen sluit, kunnen de gemeenschappelijke belangen optimaal worden behartigd.

3.3. Het behoud van de genetische en biodiversiteit moet in de onderhandelingen worden vooropgesteld, met name op grond van het aan het Verdrag betreffende biodiversiteit gehechte Protocol van Cartagena inzake bioveiligheid, ook al mag de toepassing in de landbouw van goedgekeurde biotechnologische methoden niet worden tegengegaan: de Europese landbouw mag niet achterblijven als het erom gaat de economische vruchten te plukken die daarvan op den duur kunnen worden verwacht. De WTO-partners beslissen zelfstandig over het gebruik van biotechnologie.

3.4. De resultaten van de WTO-onderhandelingen moeten voldoende recht doen aan de onderlinge verschillen tussen regio's qua besteding van middelen, keuze van instrumenten en inhoud van maatregelen. Er is behoefte aan een mondiaal kader waarin rekening wordt gehouden met de specifieke regionale behoeften, zonder dat er gediscrimineerd wordt.

3.5. Ook in de toekomst moet met de land- en bosbouw van de EU aan de volgende vereisten worden voldaan:

- de garantie van een continuë en stabiele voorziening van levensmiddelen en non-food-producten van hoge kwaliteit die geen gevaar voor de volksgezondheid vormen;

- een uitvoerbeleid dat de EU-landbouwers in staat stelt de concurrentie op de wereldmarkten aan te kunnen;

- de instandhouding van de werkgelegenheid op het platteland en een toereikend inkomen voor agrarische werknemers in en om de landbouw.

3.6. Het WTO-onderhandelingsmandaat van de EU moet op de voor Agenda 2000 genomen besluiten zijn afgestemd en de garantie bieden dat de melkquotaregeling, de GMO voor suiker en de regelingen voor andere belangrijke producten als olijfolie, rijst en katoen ook na 2008 van toepassing kunnen blijven. Bovendien moet dat mandaat aansluiten bij de door de Commissie voorgestelde richtsnoeren voor GLB en plattelandsontwikkeling.

3.7. Het Comité schaart zich achter de oproep van het Europees Parlement om van "Doha" een echte ontwikkelingsronde voor armoedebestrijding te maken. Daarom is het voorstander van specifieke en ambitieuze maatregelen voor ontwikkelingslanden, zonder af te doen aan de wezenlijke beleidsdoelstellingen van de EU, te weten: het streven naar een multifunctionele landbouw en duurzame ontwikkeling. Verdergaande openstelling van de EU-landbouwmarkten, bovenop de gunstige douaneregelingen in het kader van het Everything But Arms-initiatief voor de 48 minst ontwikkelde landen, kan niet worden toegestaan omdat belangrijke toepassingsgebieden van marktordeningen (bv. de GMO's voor suiker en voor rijst) anders zwaar onder druk zouden komen te staan.

3.8. Er moet op worden toegezien dat de vergelijkbaarheid van de steunmaatregelen gewaarborgd blijft. Dat geldt ook voor beleidsinstrumenten als exportkredieten voor landbouwproducten, oogstverzekeringen, subsidieregelingen voor het vervoer en "marketing boards", het fictieve gebruik van voedselhulp en koppeling van aan derde landen verstrekte leningen aan de voorwaarde dat zij met name landbouwproducten van de leningverstrekker kopen; dergelijke instrumenten worden door een aantal handelspartners (bv. de VS en Australië) in toenemende mate als steunmaatregelen gehanteerd en vallen nog niet onder de WTO-regels.

3.9. De door de Europese Raad van Göteborg in 2001 vastgelegde doelstellingen van de EU-strategie voor duurzame ontwikkeling moeten ook ten grondslag liggen aan de ordening van de internationale landbouwhandel. De hele wereldbevolking heeft er belang bij dat milieuvoorschriften worden nageleefd en dat er sociale minimumnormen worden ingevoerd.

3.10. De Europese Unie moet er daarom naar streven dat er zo spoedig mogelijk consumentenbeschermings-, milieu- en sociale normen, alsook normen voor hygiëne en gewas- en dierenbescherming in bindende internationale verdragen worden vastgelegd, om daarmee tegemoet te komen aan de eisen van de Europese consument. Deze verdragen moeten zó goed aansluiten bij de WTO-overeenkomst dat naleving ervan verzekerd is. Toe te juichen valt dat de belangen i.v.m. de bescherming van dieren ook in bindende overeenkomsten zijn vastgelegd.

3.11. De in de EU geldende normen voor en controles op voedselveiligheid en de hierboven genoemde normen dienen internationaal erkend en gerespecteerd te worden. Invoerproducten moeten aan deze Europese of vergelijkbare normen voldoen en dienen daarop te worden gecontroleerd. Als de wetenschappelijke bevindingen van verschillende landen van elkaar afwijken, moet bij de invoer van producten van het voorzorgbeginsel worden uitgegaan.

3.12. Het moet mogelijk zijn om de extra kosten ten gevolge van de strengere Europese productnormen, die niet door de WTO worden overgenomen, volledig te compenseren. Bovendien zouden die extra kosten bij het onderzoek naar de PSE (Producer Subsidy Equivalent) buiten beschouwing moeten worden gelaten.

3.13. Tijdens de Uruguay-ronde is afgesproken dat de getroffen regelingen tot 2003 niet door de andere WTO-partners kunnen worden aangevochten: de zgn. "vredesclausule". Deze vredesclausule, waarvan het einde in zicht is, moet worden verlengd om te voorkómen dat de opstartende onderhandelingen door unilaterale acties van WTO-partners worden verstoord. Tijdens de Millenniumronde zal ook over een nieuwe vredesclausule moeten worden onderhandeld.

3.14. Door af te zien van maatregelen op het gebied van markt- en prijsbeleid, die op grond van de huidige WTO-regels nog wel mogelijk zijn, alsmede de hieruit voortvloeiende vermindering van de bescherming aan de buitengrenzen, doet de EU alvast concessies aan de WTO-partners, zonder van hen adequate en concrete tegenprestaties te verlangen. Bij dat laatste kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de erkenning en inachtneming van het beginsel van communautaire preferentie en de erkenning van het bijzondere karakter van het grootste deel van de Europese landbouw vanwege de multifunctionaliteit daarvan.

Het Comité geeft ter overweging dat verdere afbouw van de EU-marktordeningen voor landbouwproducten tot gevolg kan hebben dat hoeveelheden en prijzen nog grotere schommelingen gaan vertonen. Die ontwikkeling zou haaks staan op het streven naar een gegarandeerd en stabiel inkomen. Het dringt er daarom bij de Commissie op aan dergelijke voorstellen alleen te doen als daaraan een noodsituatie voorafgaat.

3.15. Het Comité staat achter het streven van de Commissie naar een evenwichtig resultaat bij de WTO-onderhandelingen, voor zover de belangen van de Europese landbouw voldoende in aanmerking worden genomen. Het dringt er bij de Commissie op aan, de volgende thema's ter onderhandelingstafel te brengen:

- er moet worden vastgehouden aan de besluiten van de Raad van 26 januari 2003, toen een gemeenschappelijk standpunt over het communautaire onderhandelingsvoorstel werd bereikt;

- er moet ook rekening worden gehouden met niet-commerciële desiderata;

- er moet worden ingegaan tegen de druk die de Cairns-groep uitoefent om nog meer te liberaliseren.

3.16. Verder roept het Comité de Commissie ertoe op om de "Farm Bill" - de door beide kamers van de Amerikaanse volksvertegenwoordiging goedgekeurde nieuwe landbouwwet waaronder president Bush in mei 2002 zijn handtekening heeft gezet - aan een kritisch onderzoek te onderwerpen en op de agenda van de WTO-onderhandelingen te laten zetten. Krachtens deze wet worden de Amerikaanse landbouwuitgaven voor de komende tien jaar nogmaals met een bedrag van meer dan 80 miljard dollar verhoogd. De recente ontwikkelingen in het Amerikaanse landbouwbeleid zijn betreurenswaardig, omdat daarmee stappen terug worden gedaan in vergelijking met de in Doha vastgelegde doelstellingen.

3.17. Het Comité sterkt de Commissie in haar streven om het Europees landbouwmodel in de WTO-overeenkomsten te laten opnemen en als zodanig vast te leggen, omdat alleen op die manier het Europese platteland duurzaam kan blijven functioneren.

3.18. Het Comité juicht toe dat de armste landen dankzij het EBA-initiatief zonder invoerrechten toegang tot de EU krijgen als steun voor hun dringend noodzakelijke ontwikkeling. Ook vraagt het Comité de Commissie om de gevoelige suikermarkt van de toekomstige WTO-onderhandelingen uit te sluiten, omdat dalende prijzen de suikerproducenten zowel in de EU als in de ACS-landen in een erg benarde positie zouden brengen.

3.19. In juli 2002 heeft de Raad de Commissie een mandaat verleend om met de WTO-partners over een nieuwe regeling voor de invoer van granen te gaan onderhandelen. Doel daarvan is om, naast de prijzen op de beurs van Chicago, ook prijzen uit andere delen van de wereld bij het onderzoek naar de reële wereldmarktprijs te betrekken. Op die manier kan worden voorkómen dat de EU wordt overspoeld met goedkoop ingevoerde granen uit andere regio's van de wereld. Gezien de lage graanprijzen in de EU wordt de Commissie dringend verzocht om tijdens de onderhandelingen krachtig voor de belangen van de Europese graanproducenten op te komen.

3.20. Het Comité biedt de Commissie aan nauw met haar samen te werken, zodat er tijdens de WTO-onderhandelingen naar behoren rekening kan worden gehouden met de regionale kenmerken van de Europese landbouw.

3.21. Het Comité stelt vast dat de onder het mom van liberalisering gedane concessies verder gaan dan het kader dat is vastgelegd in de ter afsluiting van de Uruguay-ronde gesloten overeenkomst. Het resultaat van de WTO-onderhandelingen mag de in Berlijn genomen besluiten niet te boven gaan. Voorkómen moet worden dat de onderhandelingspositite van de EU door al te gulle concessies al op voorhand wordt verzwakt.

3.22. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, bij de openstelling van de landbouwsector voor genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) voldoende veiligheid te garanderen voor de traditionele en ecologische landbouwproducten.

3.23. Zolang de uitkomst van de WTO-onderhandelingen nog niet bekend is, moet de EU wachten met het sluiten van bilaterale handelsovereenkomsten met landen buiten de EU. Een en ander mag niet tot gevolg hebben dat de Europese landbouw weer met nieuwe concessies wordt opgezadeld.

Brussel, 9 april 2003.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 93 van 6.4.1999, blz. 1.

(2) PB C 317 van 6.11.2000, blz. 12.