P9_TA(2020)0225

Vaststelling van een duidelijk gevaar van ernstige schending van de rechtsstaat door de Republiek Polen

Resolutie van het Europees Parlement van 17 september 2020 over het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de constatering van een duidelijk gevaar voor een ernstige schending, door de Republiek Polen, van de rechtsstaat (COM(2017)0835 — 2017/0360R(NLE))

(2021/C 385/33)

Het Europees Parlement,

— gezien het voorstel voor een besluit van de Raad (COM(2017)0835),

— gezien het Verdrag betreffende de Europese Unie, en met name artikel 2 en artikel 7, lid 1,

— gezien het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie,

— gezien het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en de protocollen bij dit verdrag,

— gezien de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens,

— gezien de internationale mensenrechtenverdragen van de Verenigde Naties, zoals het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten,

— gezien het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul),

— gezien zijn wetgevingsresolutie van 20 april 2004 over de mededeling van de Commissie over artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie: Eerbiediging en bevordering van de waarden waarop de Unie is gegrondvest (1),

— gezien de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement van 15 oktober 2003 over artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie — Eerbiediging en bevordering van de waarden waarop de Unie is gegrondvest (2),

— gezien de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 2014 getiteld “Een nieuw EU-kader voor het versterken van de rechtsstaat” (3),

— gezien zijn resolutie van 13 april 2016 over de situatie in Polen (4),

— gezien zijn resolutie van 14 september 2016 over de recente ontwikkelingen in Polen en hun impact op de grondrechten als vastgelegd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (5),

— gezien zijn resolutie van 15 november 2017 over rechtsstaat en democratie in Polen: stand van zaken (6),

— gezien de activering door de Commissie in januari 2016 van de gestructureerde dialoog uit hoofde van het kader voor de rechtsstaat,

— gezien Aanbeveling (EU) 2016/1374 van de Commissie van 27 juli 2016 over de rechtsstaat in Polen (7),

— gezien Aanbeveling (EU) 2017/146 van de Commissie van 21 december 2016 over de rechtsstaat in Polen ter aanvulling van Aanbeveling (EU) 2016/1374 (8),

— gezien Aanbeveling (EU) 2017/1520 van de Commissie van 26 juli 2017 over de rechtsstaat in Polen ter aanvulling van de Aanbevelingen (EU) 2016/1374 en (EU) 2017/146 (9),

— gezien Aanbeveling (EU) 2018/103 van de Commissie van 20 december 2017 over de rechtsstaat in Polen ter aanvulling van de Aanbevelingen (EU) 2016/1374, (EU) 2017/146 en (EU) 2017/1520 (10),

— gezien zijn resolutie van 1 maart 2018 over het besluit van de Commissie om de procedure van artikel 7, lid 1, VEU in te leiden ten aanzien van de situatie in Polen (11),

— gezien zijn resolutie van 14 november 2019 over de criminalisering van seksuele voorlichting in Polen (12),

— gezien zijn resolutie van 18 december 2019 over openbare discriminatie en haatzaaiende uitlatingen ten aanzien van LGBTI-personen, zoals LGBTI-vrije zones (13),

— gezien zijn resolutie van 16 januari 2019 over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie in 2017 (14),

— gezien zijn resolutie van 3 mei 2018 over pluralisme van de media en mediavrijheid in de Europese Unie (15),

— gezien zijn resolutie van 16 januari 2020 over hoorzittingen die plaatsvinden in het kader van artikel 7, lid 1, van het VEU met betrekking tot Polen en Hongarije (16),

— gezien zijn resolutie van 17 april 2020 over gecoördineerde EU-maatregelen om de COVID-19-pandemie en de gevolgen ervan te bestrijden (17),

— gezien zijn resolutie van 25 oktober 2016 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende de instelling van een EU-mechanisme voor democratie, de rechtsstaat en grondrechten (18),

— gezien zijn resolutie van 13 februari 2019 over verslechteringen op het gebied van de rechten van de vrouw en gendergelijkheid in de EU (19),

— gezien zijn resolutie van 28 november 2019 over de toetreding van de EU tot het Verdrag van Istanbul en andere maatregelen ter bestrijding van gendergerelateerd geweld (20),

— gezien zijn wetgevingsresolutie van 4 april 2019 over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de bescherming van de begroting van de Unie in geval van fundamentele tekortkomingen op het gebied van de rechtsstaat in de lidstaten (21),

— gezien zijn wetgevingsresolutie van 17 april 2019 over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het programma Rechten en waarden (22),

— gezien de vier inbreukprocedures die de Commissie tegen Polen heeft ingeleid met betrekking tot de hervorming van het Poolse rechtssysteem, waarvan er twee tot een uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie hebben geleid (23) waarin werd vastgesteld dat er sprake is van schendingen van de tweede alinea van artikel 19, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie, waarin het beginsel van daadwerkelijke rechtsbescherming is verankerd, en waarvan de twee andere procedures nog hangende zijn,

— gezien de drie hoorzittingen met Polen die in 2018 in het kader van de procedure van artikel 7, lid 1, VEU zijn gehouden door de Raad Algemene Zaken,

— gezien het verslag van het werkbezoek van 3 december 2018 naar aanleiding van het bezoek van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken aan Warschau van 19 tot en met 21 september 2018, en de hoorzittingen over de situatie in verband met de rechtsstaat in Polen die op 20 november 2018 en 23 april 2020 hebben plaatsgevonden in diezelfde commissie,

— gezien de jaarverslagen van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten en het Europees Bureau voor fraudebestrijding,

— gezien de aanbevelingen van de WHO uit 2018 over de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van adolescenten,

— gezien het arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 24 juli 2014, Al Nashiri/Polen (verzoek nr. 28761/11),

— gezien artikel 89 en artikel 105, lid 5, van zijn Reglement,

— gezien het advies van de Commissie vrouwenrechten en gendergelijkheid,

— gezien het interimverslag van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken (A9-0138/2020),

A. overwegende dat de Unie berust op de waarden van eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, met inbegrip van de rechten van personen die tot een minderheid behoren, als vastgelegd in artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en als opgenomen in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en verankerd in internationale mensenrechtenverdragen;

B. overwegende dat het toepassingsgebied van artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, in tegenstelling tot artikel 258 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, niet beperkt is tot de werkingssfeer van het recht van de Unie, zoals wordt aangegeven in de mededeling van de Commissie van 15 oktober 2003, en overwegende dat de Unie bijgevolg niet alleen in het geval van een schending binnen dit beperkte kader, maar ook in geval van een schending op een gebied dat onder de autonome actiebevoegdheid van een lidstaat valt, kan beoordelen of er sprake is van een duidelijk gevaar voor een ernstige schending van de gemeenschappelijke waarden als bedoeld in artikel 2 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie;

C. overwegende dat het bestaan van een duidelijk gevaar voor een ernstige schending van de in artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde waarden door een lidstaat niet alleen de afzonderlijke lidstaat aangaat waar het gevaar zich voordoet, maar ook negatieve gevolgen heeft voor de andere lidstaten, voor het wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten en voor het wezen zelf van de Unie;

D. overwegende dat de lidstaten zich op grond van artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie geheel uit vrije wil hebben verbonden aan de gemeenschappelijke waarden als bedoeld in artikel 2 van dat Verdrag;

1. deelt mee dat de bezorgdheid van het Parlement betrekking heeft op de volgende punten: — de werking van het wetgevingssysteem en het kiesstelsel, — de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de rechten van rechters, — de bescherming van de grondrechten;

2. herhaalt zijn standpunt als weergegeven in verschillende van zijn resoluties over de situatie in verband met de rechtsstaat en de democratie in Polen dat de som van alle feiten en tendensen die in deze resolutie worden genoemd, neerkomt op een systemische bedreiging van de waarden van artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en een duidelijk gevaar vormt voor een ernstige schending daarvan;

3. toont zich diep bezorgd over het feit dat in weerwil van drie hoorzittingen met de Poolse autoriteiten in de Raad, meerdere gedachtewisselingen in de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken van het Europees Parlement in aanwezigheid van de Poolse autoriteiten, alarmerende rapporten van de Verenigde Naties, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en de Raad van Europa, en de inleiding door de Commissie van vier inbreukprocedures, de situatie in verband met de rechtsstaat in Polen niet alleen niet is aangepakt, maar zelfs aanzienlijk is achteruitgegaan sinds de inwerkingtreding van de procedure van artikel 7, lid 1, VEU; is van mening dat de discussies in de Raad in het kader van de in artikel 7, lid 1, VEU, bedoelde procedure regelmatig noch gestructureerd hebben plaatsgevonden, en dat hierbij onvoldoende is ingegaan op de substantiële kwesties die aanleiding gaven tot de inleiding van de procedure en niet naar behoren in kaart is gebracht welke gevolgen het handelen van de Poolse regering heeft op de waarden als bedoeld in artikel 2 VEU;

4. merkt op dat het met redenen omkleed voorstel van de Commissie van 20 december 2017 op grond van artikel 7, lid 1, van het VEU inzake de rechtsstaat in Polen: voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de constatering van een duidelijk gevaar voor een ernstige schending, door de Republiek Polen, van de rechtsstaat ( 24 ) , een beperkt toepassingsgebied heeft, namelijk de situatie in verband met de rechtsstaat in Polen in de strikte zin van onafhankelijkheid van de rechterlijke macht; acht het dringend noodzakelijk het toepassingsgebied van het met redenen omkleed voorstel uit te breiden en hier ook duidelijke gevaren voor een ernstige schending van andere basiswaarden van de Unie aan toe te voegen, met name democratie en eerbiediging van de mensenrechten;

5. is van mening dat de laatste ontwikkelingen in de lopende hoorzittingen in het kader van artikel 7, lid 1, VEU nogmaals de dringende noodzaak onderstrepen van een aanvullend en preventief Uniemechanisme inzake democratie, de rechtsstaat en de grondrechten, zoals voorgesteld in zijn resolutie van 25 oktober 2016;

6. herhaalt zijn standpunt over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake de bescherming van de begroting van de Unie in geval van fundamentele tekortkomingen op het gebied van de rechtsstaat in de lidstaten, met inbegrip van de noodzaak om de rechten van begunstigden te waarborgen, en verzoekt de Raad zo snel mogelijk interinstitutionele onderhandelingen te beginnen;

7. herhaalt zijn standpunt met betrekking tot de begrotingsmiddelen voor het nieuwe programma Burgers, gelijkheid, rechten en waarden in het kader van het volgend meerjarig financieel kader, en dringt er bij de Raad en de Commissie op aan te garanderen dat toereikende middelen beschikbaar worden gesteld voor nationale en lokale maatschappelijke organisaties om bij de burgers een draagvlak te creëren voor democratie, de rechtsstaat en de grondrechten in de lidstaten, waaronder in Polen;

Werking van het wetgevingssysteem en het kiesstelsel in Polen

Gebruik van bevoegdheden inzake grondwetsherziening door het Poolse parlement

Het gebruik van versnelde wetgevingsprocedures

10. betreurt dat het Poolse parlement vaak gebruikmaakt van versnelde wetgevingsprocedures om cruciale wetgeving goed te keuren die de organisatie en werking van de rechterlijke macht hertekenen, zonder betekenisvolle raadpleging van belanghebbenden, waaronder de rechtsgemeenschap ( 39 )

De kieswet en de organisatie van verkiezingen

11. stelt bezorgd vast dat de OVSE tot de conclusie is gekomen dat vooringenomenheid van de media en onverdraagzame retoriek in de campagne voor de parlementsverkiezingen van oktober 2019 zorgwekkende proporties hebben aangenomen ( 40 ) en dat alle kandidaten weliswaar vrij campagne konden voeren, maar dat hoge overheidsambtenaren gebruik hebben gemaakt van door de overheid gefinancierde evenementen om hun campagneboodschap te verspreiden; stelt bovendien vast dat de dominantie van de regeringspartij in de openbare media het voordeel van die partij nog heeft versterkt ( 41 ) ; betreurt dat vijandigheid, bedreigingen jegens de media, onverdraagzame retoriek en gevallen van misbruik van staatsmiddelen afbreuk hebben gedaan aan het proces van de Poolse presidentsverkiezingen in juni en juli 2020 ( 42 )

12. maakt er zich zorgen over dat de nieuwe kamer van buitengewone controle en openbare aangelegenheden van het Hooggerechtshof (hierna de “buitengewone kamer” genoemd), die voor het grootste deel is samengesteld uit personen die zijn benoemd door de nieuwe Nationale Raad voor Justitie en die volgens de beoordeling van het Hof van Justitie van de Europese Unie (hierna “Hof van Justitie” genoemd) niet in aanmerking dreigt te komen als onafhankelijke rechtbank, tot taak heeft de geldigheid van verkiezingen te verifiëren en electorale geschillen te behandelen; stelt dat dit ernstige bezorgdheid doet rijzen over de scheiding der machten en de werking van de Poolse democratie, in zoverre dat rechterlijke toetsing van electorale geschillen hierdoor bijzonder kwetsbaar wordt voor politieke beïnvloeding en er hierdoor rechtsonzekerheid kan ontstaan met betrekking tot de geldigheid van een dergelijke toetsing ( 43 )

13. merkt op dat de Commissie van Venetië in 2002 in haar Gedragscode in verkiezingsaangelegenheden ( 44 ) duidelijke richtsnoeren heeft gegeven voor het houden van algemene verkiezingen tijdens publieke noodsituaties, met inbegrip van epidemieën; merkt op dat deze gedragscode voorziet in de mogelijkheid van uitzonderlijke stemprocedures, maar dat wijzigingen om dit soort procedures in te voeren alleen kunnen worden geacht in overeenstemming te zijn met Europese beste praktijken “als het beginsel van vrije verkiezingen wordt gegarandeerd”; is van mening dat dit niet het geval is voor de wijzigingen van het electorale kader voor de op 10 mei 2020 geplande presidentsverkiezingen, aangezien deze zouden kunnen verhinderen dat de verkiezingen eerlijk, geheim en gelijk verlopen, met volledige inachtneming van het recht op privacy ( 45 ) en in overeenstemming met Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad ( 46 ) ; merkt bovendien op dat die wijzigingen in strijd zijn met de jurisprudentie van het Constitutioneel Hof van Polen die tot stand is gekomen toen er nog sprake was van daadwerkelijke grondwettelijke toetsing en waarin staat aangegeven dat de kieswet in de periode van zes maanden voorafgaand aan verkiezingen niet meer mag worden gewijzigd; stelt bezorgd vast dat de aankondiging van het uitstel van de presidentsverkiezingen slechts vier dagen voor de geplande datum bekend werd gemaakt;

Onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en andere instellingen en de rechten van rechters in Polen

Hervorming van het rechtssysteem — algemene overwegingen

14. erkent dat de organisatie van het rechtssysteem weliswaar een bevoegdheid van de lidstaten is, maar dat het Hof van Justitie herhaaldelijk heeft besloten dat de lidstaten hun verplichtingen op grond van het Unierecht moeten nakomen bij de uitoefening van die bevoegdheid; herhaalt dat nationale rechters ook Europese rechters zijn die het Unierecht toepassen, en dat hun onafhankelijkheid daarom de hele Unie aanbelangt, met inbegrip van het Hof van Justitie, dat moet toezien op de eerbiediging van de rechtsstaat als vastgelegd in artikel 19 VEU en artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna het “Handvest” genoemd) binnen het toepassingsgebied van het Unierecht; verzoekt de Poolse autoriteiten de onafhankelijkheid van Poolse rechters te beschermen en te handhaven;

De samenstelling en werking van het Constitutioneel Hof

15. wijst erop dat de wetten met betrekking tot het Constitutioneel Hof die zijn aangenomen op 22 december 2015 en 22 juli 2016, evenals het pakket van drie wetten dat eind 2016 werd goedgekeurd ( 47 ) , de onafhankelijkheid en legitimiteit van het Constitutioneel Hof zwaar hebben aangetast en dat de wetten van 22 december 2015 en 22 juli 2016 op respectievelijk 9 maart 2016 en 11 augustus 2016 door het Constitutioneel Hof ongrondwettig zijn verklaard; wijst erop dat die uitspraken toen niet zijn bekendgemaakt en evenmin zijn uitgevoerd door de Poolse autoriteiten; betreurt ten zeerste dat de grondwettigheid van Poolse wetten sinds de inwerkingtreding van bovengenoemde wetswijzigingen niet langer daadwerkelijk kan worden gegarandeerd in Polen ( 48 ) ; verzoekt de Commissie te overwegen een inbreukprocedure in te leiden in verband met de wetgeving inzake het Constitutioneel Hof, de onrechtmatige samenstelling ervan en de actieve rol van dit hof in de belemmering van de naleving van de prejudiciële beslissing van het Hof van Justitie van 19 november 2019 ( 49 )

De pensioen-, benoemings- en tuchtregelingen voor rechters van het Hooggerechtshof

16. wijst erop dat reeds in 2017, als gevolg van wijzigingen in de methode voor het benoemen van kandidaten voor de functie van eerste voorzitter van het Hooggerechtshof (hierna de “eerste voorzitter” genoemd), de deelname van rechters van het Hooggerechtshof aan de selectieprocedure volkomen zinloos is geworden; hekelt dat de wet van 20 december 2019 tot wijziging van de wet inzake de organisatie van de gewone rechtbanken, de wet inzake het Hooggerechtshof en sommige andere wetten ( 50 ) (hierna de “wet van 20 december 2019” genoemd) de deelname van de rechters aan de selectieprocedure voor de functie van eerste voorzitter nog verder heeft beperkt door de invoering van een functie van waarnemend eerste voorzitter van het Hooggerechtshof (hierna de “waarnemend eerste voorzitter” genoemd) die benoemd wordt door de president van de Republiek Polen, en door een verlaging van het quorum in de derde ronde tot slechts 32 van de 125 rechters, waardoor daadwerkelijk werd afgestapt van het model van het delen van bevoegdheden tussen de president van de Republiek Polen en de rechtsgemeenschap als verankerd in artikel 183, lid 3, van de Poolse grondwet ( 51 )

17. neemt met bezorgdheid kennis van de onregelmatigheden omtrent de benoeming van de waarnemend eerste voorzitter en diens verdere optreden; stelt diep bezorgd vast dat het verloop van de procedure voor het kiezen van kandidaten voor de functie van eerste voorzitter niet in overeenstemming was met artikel 183 van de Poolse grondwet of het reglement van orde van het Hooggerechtshof, en bovendien in strijd was met basisnormen inzake beraadslaging onder de leden van de Algemene Assemblee van de rechters van het Hooggerechtshof (hierna de “Algemene Assemblee” genoemd); stelt tot zijn spijt vast dat twijfels met betrekking tot de geldigheid van het verkiezingsproces in de Algemene Assemblee en de onpartijdigheid en onafhankelijkheid van de waarnemende eerste voorzitters tijdens het verkiezingsproces, aanleiding kunnen geven tot een verdere aantasting van de scheiding der machten en de legitimiteit van de nieuwe eerste voorzitter, die op 25 mei 2020 is benoemd door de president van de Republiek Polen, en bijgevolg twijfel kan zaaien over de onafhankelijkheid van het Hooggerechtshof; wijst erop dat vergelijkbare wetsovertredingen door de president van de Republiek Polen hebben plaatsgevonden bij de benoeming van de voorzitter van het Constitutioneel Hof;

18. deelt de bezorgdheid van de Commissie dat de macht van de president van de Republiek Polen (en in sommige gevallen ook de minister van Justitie) om invloed uit te oefenen op tuchtprocedures jegens rechters van het Hooggerechtshof door het benoemen van een met de tuchtprocedure belaste functionaris die de zaak zal onderzoeken, waardoor de met de tuchtprocedure belaste functionaris van het Hooggerechtshof van de lopende procedure wordt uitgesloten, aanleiding geeft tot bezorgdheid met betrekking tot het beginsel van de scheiding der machten en de rechterlijke onafhankelijkheid nadelig kan beïnvloeden ( 52 )

19. wijst erop dat het Hof van Justitie in zijn arrest van 24 juni 2019 ( 53 ) heeft geconcludeerd dat de verlaging van de pensioenleeftijd voor de huidige rechters van het Hooggerechtshof in strijd is met het Unierecht en een inbreuk vormt op het beginsel dat rechters niet uit hun functie kunnen worden ontheven en dus op het beginsel van rechterlijke onafhankelijkheid, nadat het Hof van Justitie eerder al, op 17 december 2018, het verzoek van de Commissie had ingewilligd om voorlopige maatregelen toe te passen met betrekking tot deze zaak ( 54 ) ; merkt op dat de Poolse autoriteiten de wet van 21 november 2018 tot wijziging van de wet inzake het Hooggerechtshof ( 55 ) hebben goedgekeurd om te voldoen aan de beschikking van het Hof van Justitie, vooralsnog het enige geval waarin zij wijzigingen van het wetgevingskader voor het rechtssysteem hebben teruggedraaid in het kader van een besluit van het Hof van Justitie;

De samenstelling en werking van de tuchtkamer en buitengewone kamer van het Hooggerechtshof

20. wijst erop dat er in 2018 twee nieuwe kamers zijn opgericht binnen het Hooggerechtshof, namelijk de tuchtkamer en de buitengewone kamer, waarin nieuwe rechters zijn aangesteld die werden geselecteerd door de nieuwe Nationale Raad voor Justitie en die bijzondere bevoegdheden hebben gekregen — waaronder de bevoegdheid van de buitengewone kamer om een eindvonnis van een lagere rechtbank of van het Hooggerechtshof zelf te vernietigen door middel van buitengewone toetsing, en de bevoegdheid van de tuchtkamer om andere rechters van het Hooggerechtshof en van gewone rechtbanken te disciplineren — waardoor de facto een “Hooggerechtshof binnen het Hooggerechtshof” is gecreëerd ( 56 )

21. wijst erop dat het Hof van Justitie in zijn uitspraak van 19 november 2019 ( 57 ) , waarin het antwoordde op een verzoek om een prejudiciële beslissing van het Hooggerechtshof (kamer van arbeidsrecht en sociale zekerheid, hierna de “kamer van arbeid” genoemd) met betrekking tot de tuchtkamer, heeft geconcludeerd dat nationale rechtbanken de plicht hebben bepalingen van het nationale recht buiten toepassing te laten wanneer deze de bevoegdheid om kennis te nemen van een zaak waarin het Unierecht van toepassing kan zijn, voorbehouden aan een orgaan dat niet voldoet aan de vereisten inzake onafhankelijkheid en onpartijdigheid;

22. merkt op dat het verwijzende Hooggerechtshof (kamer van arbeid) vervolgens in zijn arrest van 5 december 2019 ( 58 ) heeft geconcludeerd dat de tuchtkamer niet voldoet aan de vereisten van een onafhankelijke en onpartijdige rechtbank in de zin van het Poolse recht en het Unierecht, en dat het Hooggerechtshof (burgerlijke kamer, strafkamer en kamer van arbeid) op 23 januari 2020 ( 59 ) een resolutie heeft aangenomen waarin wordt herhaald dat de tuchtkamer geen rechtbank is vanwege het gebrek aan onafhankelijkheid en dat de arresten van de tuchtkamer bijgevolg niet kunnen worden beschouwd als arresten van een naar behoren aangewezen rechtbank; stelt met grote bezorgdheid vast dat de Poolse autoriteiten hebben verklaard dat die besluiten rechtens geen betekenis hebben voor wat betreft de voortzetting van de werking van de tuchtkamer en de nieuwe Nationale Raad voor Justitie, en dat het Constitutioneel Hof de resolutie van het Hooggerechtshof op 20 april 2020 ongrondwettig heeft verklaard ( 60 ) , hetgeen een gevaarlijke tweedeling van de rechtspraak creëert in Polen en openlijk indruist tegen het primaat van het Unierecht en met name artikel 19, lid 1, VEU als uitgelegd door het Hof van Justitie, in de zin dat hierdoor de doelmatigheid en toepassing van het arrest van het Hof van Justitie van 19 november 2019 ( 61 ) door de Poolse rechtbanken wordt verhinderd ( 62 )

23. neemt kennis van de beschikking van het Hof van Justitie van 8 april 2020 ( 63 ) , met de instructie aan Polen om de toepassing van de nationale bepalingen inzake de bevoegdheden van de tuchtkamer onmiddellijk op te schorten, en verzoekt de Poolse autoriteiten de beschikking spoedig ten uitvoer te leggen; verzoekt de Poolse autoriteiten de beschikking volledig na te leven en doet een oproep aan de Commissie om een aanvullend verzoek aan het Hof van Justitie te richten met het oog op de vaststelling van een beschikking inzake de betaling van een geldboete in het geval van aanhoudende niet-naleving; verzoekt de Commissie om zo spoedig mogelijk een inbreukprocedure in te leiden met betrekking tot de nationale bepalingen inzake de bevoegdheden van de buitengewone kamer, aangezien de samenstelling ervan dezelfde tekortkomingen kent als de tuchtkamer;

De samenstelling en werking van de nieuwe Nationale Raad voor Justitie

24. wijst erop dat het aan de lidstaten toekomt om een raad voor justitie op te richten, maar dat de onafhankelijkheid van deze raad, eens ze is opgericht, moet worden gegarandeerd in overeenstemming met Europese normen en de grondwet van de lidstaat; wijst erop dat de rechtsgemeenschap in Polen sinds de hervorming van de Nationale Raad voor Justitie, het orgaan dat verantwoordelijk is voor het waarborgen van de onafhankelijkheid van de rechtbanken en rechters overeenkomstig artikel 186, lid 1, van de Poolse grondwet, door middel van de wet van 8 december 2017 tot wijziging van de wet inzake de Nationale Raad voor Justitie en sommige andere wetten ( 64 ) de bevoegdheid heeft verloren om zich te laten vertegenwoordigen in de Nationale Raad voor Justitie, en daardoor ook zijn invloed heeft verloren op aanwervingen en de bevordering van rechters; wijst erop dat 15 van de 25 leden van de Nationale Raad voor Justitie vóór de hervorming werden gekozen door hun collega’s, en dat die rechters sinds de hervorming van 2017 door het Poolse parlement worden gekozen; betreurt ten zeerste dat deze maatregel, in samenhang met de vroegtijdige beëindiging begin 2018 van het mandaat van alle volgens de oude regels benoemde leden, heeft geleid tot een verregaande politisering van de Nationale Raad voor Justitie ( 65 )

25. wijst erop dat het Hooggerechtshof bij de toepassing van de criteria die door het Hof van Justitie in zijn arrest van 19 november 2019 zijn vastgesteld, in het kader van zijn arrest van 5 december 2019, zijn besluiten van 15 januari 2020 ( 66 ) en zijn resolutie van 23 januari 2020 heeft geconcludeerd dat de doorslaggevende rol van de nieuwe Nationale Raad voor Justitie bij de selectie van de rechters van de pas opgerichte tuchtkamer de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van die kamer ondermijnt ( 67 ) ; is bezorgd over de juridische status van de rechters die zijn benoemd of bevorderd door de Nationale Raad voor Justitie in zijn huidige samenstelling en over de consequenties die hun participatie in de rechtspraak kan hebben op de geldigheid en rechtmatigheid van procedures;

26. wijst erop dat het Europees Netwerk van Raden voor de rechtspraak (ENCJ) de nieuwe Nationale Raad voor Justitie op 17 september 2018 heeft geschorst omdat de raad niet langer voldeed aan de vereisten om onafhankelijk te zijn van de uitvoerende en wetgevende macht, en in april 2020 de uitsluitingsprocedure heeft ingeleid ( 68 )

27. verzoekt de Commissie een inbreukprocedure in te leiden met betrekking tot de wet van 12 mei 2011 inzake de Nationale Raad voor Justitie ( 69 ) , zoals gewijzigd op 8 december 2017, en het Hof van Justitie te vragen de activiteiten van de nieuwe Nationale Raad voor Justitie bij wijze van voorlopige maatregel op te schorten;

De regels betreffende de organisatie van de gewone rechtbanken, de benoeming van voorzitters van rechtbanken en de pensioenregeling voor rechters van gewone rechtbanken

28. betreurt dat de minister van Justitie, die in het Poolse systeem ook procureur-generaal is, de bevoegdheid heeft gekregen om tijdens een overgangsperiode van zes maanden naar eigen goeddunken voorzitters van de lagere rechtbanken te benoemen en te ontslaan, en dat de minister van Justitie in de periode 2017-2018 meer dan 150 voorzitters en ondervoorzitters van rechtbanken heeft vervangen; merkt op dat het afzetten van rechtbankvoorzitters na afloop van deze periode in handen van de minister van Justitie bleef, en dat op die bevoegdheid zo goed als geen doeltreffende controle mogelijk is; merkt voorts op dat de minister van Justitie ook andere “tuchtrechtelijke” bevoegdheden heeft gekregen ten aanzien van rechtbankvoorzitters en voorzitters van hogere rechtbanken, en dat deze laatsten op hun beurt uitgebreide administratieve bevoegdheden hebben ten aanzien van voorzitters van lagere rechtbanken ( 70 ) ; betreurt deze enorme achteruitgang voor de rechtsstaat en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Polen ( 71 )

29. betreurt dat de wet van 20 december 2019, die op 14 februari 2020 in werking is getreden, de samenstelling van de assemblees van rechters heeft gewijzigd en bepaalde bevoegdheden van die organen van rechterlijk zelfbestuur heeft verplaatst naar colleges van rechtbankvoorzitters die door de minister van Justitie worden benoemd ( 72 )

30. wijst erop dat het Hof van Justitie in zijn arrest van 5 november 2019 ( 73 ) heeft geconcludeerd dat de bepalingen van de wet van 12 juli 2017 tot wijziging van de wet inzake de organisatie van de gewone rechtbanken en sommige andere wetten ( 74 ) , op grond waarvan de pensioengerechtigde leeftijd voor rechters van gewone rechtbanken werd verlaagd, waarbij de minister van Justitie kan beslissen over de verlenging van hun actieve dienst, en op grond waarvan de pensioengerechtigde leeftijd varieert naargelang van het geslacht van de rechter, in strijd zijn met het Unierecht;

De rechten en de onafhankelijkheid van rechters, met inbegrip van de nieuwe tuchtregeling voor rechters

31. verwerpt de nieuwe bepalingen waarmee bijkomende tuchtrechtelijke overtredingen en sancties ten aanzien van rechters en voorzitters van rechtbanken worden ingevoerd, omdat deze een ernstig risico vormen voor de rechterlijke onafhankelijkheid ( 75 ) ; verwerpt de nieuwe bepalingen op grond waarvan het rechters verboden wordt politieke activiteiten uit te oefenen, rechters verplicht zijn hun lidmaatschap van verenigingen openbaar te maken, en de beraadslagingen van rechterlijke autonome organen aanzienlijk worden beperkt, aangezien deze bepalingen een overschrijding inhouden van de beginselen van rechtszekerheid, noodzakelijkheid en evenredigheid doordat de vrijheid van meningsuiting van rechters aan banden wordt gelegd ( 76 )

32. is diep bezorgd over de tuchtprocedures die zijn ingesteld tegen rechters en aanklagers in Polen in verband met hun rechterlijke beslissingen tot toepassing van het Unierecht of openbare verklaringen ter verdediging van de rechterlijke onafhankelijkheid en de rechtsstaat in Polen; veroordeelt in het bijzonder de dreiging met tuchtprocedures ( 77 ) tegen meer dan 10 % van de rechters omdat zij een brief aan de OVSE hebben ondertekend over het verloop van de presidentsverkiezingen en omdat zij hun steun uitspreken voor onderdrukte rechters; veroordeelt de lastercampagne tegen Poolse rechters en de rol die overheidsfunctionarissen hierin spelen; verzoekt de Poolse autoriteiten zich te onthouden van misbruik van tuchtprocedures en van andere activiteiten die de autoriteit van de rechterlijke macht ondermijnen;

33. verzoekt de Poolse autoriteiten de nieuwe bepalingen (onder meer over tuchtrechtelijke overtredingen) te schrappen die de rechtbanken verhinderen vragen in verband met onafhankelijkheid en onpartijdigheid van andere rechters te behandelen vanuit het standpunt van het Unierecht en het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM), en die rechters dus verhinderen hun taak uit hoofde van het Unierecht uit te oefenen om nationale bepalingen die in strijd zijn met het Unierecht buiten toepassing te laten ( 78 )

34. is verheugd over de inleiding door de Commissie van een inbreukprocedure met betrekking tot bovengenoemde nieuwe bepalingen; betreurt dat er sinds 29 april 2020 geen vooruitgang is geboekt; vraagt de Commissie de kwestie als prioriteit te behandelen en het Hof van Justitie te verzoeken om toepassing van de versnelde procedure en van voorlopige maatregelen wanneer de zaak naar het Hof van Justitie wordt verwezen;

De status van de procureur-generaal en de organisatie van de vervolgingsdiensten

35. verwerpt de samenvoeging van de openbare functies van minister van Justitie en procureur-generaal, de uitbreiding van de bevoegdheden van de procureur-generaal ten opzichte van de vervolgingsinstanties, de uitbreiding van de bevoegdheden van de minister van Justitie ten aanzien van de rechterlijke macht (wet van 27 juli 2001 inzake de organisatie van gewone rechtbanken ( 79 ) , zoals gewijzigd) en de zwakke positie van de controle op die bevoegdheden (Nationale Raad van openbare aanklagers), hetgeen een opeenstapeling van al te veel bevoegdheden in de handen van één persoon tot gevolg heeft en rechtstreekse negatieve gevolgen heeft voor de onafhankelijkheid van het vervolgingssysteem ten opzichte van de politieke sfeer, zoals aangegeven door de Commissie van Venetië ( 80 )

36. herinnert eraan dat het Hof van Justitie in zijn arrest van 5 november 2019 constateerde dat het verlagen van de pensioenleeftijd voor openbare aanklagers in strijd is met het Unierecht, omdat hiermee uiteenlopende pensioenleeftijden werden vastgesteld voor mannen en vrouwen die het ambt bekleden van openbaar aanklager in Polen;

Algemene beoordeling van de situatie met betrekking tot de rechtsstaat in Polen

37. is het eens met de Commissie, de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa, de Groep van Staten tegen Corruptie en de speciaal rapporteur voor de onafhankelijkheid van rechters en advocaten van de Verenigde Naties dat bovengenoemde afzonderlijke hervormingen van het rechtskader voor het rechtssysteem, als rekening wordt gehouden met hun interactie en algehele impact, neerkomen op een ernstige, aanhoudende en systemische schending van de rechtsstaat, die de wetgevende en uitvoerende macht in staat stellen in te grijpen in de volledige structuur en in alle prestaties van het rechtssysteem op een wijze die onverenigbaar is met de beginselen van de scheiding der machten en de rechtsstaat, waardoor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Polen aanzienlijk wordt verzwakt ( 81 ) ; veroordeelt de destabiliserende effecten die de maatregelen en de benoemingen van de Poolse autoriteiten sinds 2016 hebben gehad op de Poolse rechtsorde;

Bescherming van de grondrechten in Polen

De Poolse commissaris voor de mensenrechten

38. maakt zich zorgen over de politieke aanvallen op de onafhankelijkheid van het Bureau van de commissaris voor de mensenrechten ( 82 ) ; wijst erop dat de commissaris voor de mensenrechten zich binnen de grenzen van zijn bevoegdheid in het openbaar kritisch heeft uitgelaten over tal van maatregelen die door de huidige regering zijn genomen; wijst erop dat het statuut van de commissaris voor de mensenrechten is verankerd in de Poolse grondwet en dat de ambtstermijn van de huidige commissaris voor de mensenrechten in september 2020 afloopt; wijst erop dat volgens de Poolse grondwet de commissaris door de Sejm moet worden verkozen met goedkeuring van de senaat;

Het recht op een onpartijdig gerecht

39. toont zich bezorgd over verslagen waarin wordt beweerd dat er sprake is van onnodige vertragingen in gerechtelijke procedures, moeilijkheden om toegang te krijgen tot rechtsbijstand tijdens arrest en gevallen van onvoldoende eerbiediging van de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen raadsman en cliënt ( 83 ) ; verzoekt de Commissie nauw toezicht te houden op de situatie met betrekking tot advocaten in Polen; herinnert eraan dat alle burgers overeenkomstig de artikelen 47 en 48 van het Handvest het recht hebben om te worden geadviseerd, verdedigd en vertegenwoordigd door een onafhankelijke advocaat;

40. is bezorgd over het feit dat sinds de inwerkingtreding op 14 februari 2020 van de wet van 20 december 2019 alleen de buitengewone kamer, wier onafhankelijkheid en onpartijdigheid in twijfel wordt getrokken, kan besluiten of een rechter of rechtbank onafhankelijk en onpartijdig is, en dat burgers hierdoor een belangrijk element van rechterlijke toetsing in alle andere instanties wordt ontnomen ( 84 ) ; herinnert eraan dat ingevolge de jurisprudentie van het Hof van Justitie het recht op een onpartijdig gerecht impliceert dat elke rechterlijke instantie uit eigen beweging moet toetsen of zij voldoet aan de criteria van onafhankelijkheid en onpartijdigheid ( 85 )

Het recht op informatie en vrijheid van meningsuiting, met inbegrip van vrijheid en pluralisme van de media

41. herhaalt dat vrijheid en pluralisme van de media niet los kunnen worden gezien van democratie en de rechtsstaat, en dat het recht om te informeren en het recht om te worden geïnformeerd deel uitmaken van de democratische kernwaarden waarop de Unie is gebaseerd; herinnert eraan dat het Parlement de Raad in zijn resolutie van 16 januari 2020 heeft verzocht erop toe te zien dat er bij hoorzittingen in het kader van artikel 7, lid 1, van het VEU ook rekening wordt gehouden met eventuele nieuwe ontwikkelingen op het gebied van de vrijheid van meningsuiting, met inbegrip van mediavrijheid;

42. wijst erop dat het Parlement in zijn resolutie van 14 september 2016 zijn bezorgdheid heeft geuit over reeds goedgekeurde en recentelijk voorgestelde wijzigingen in de Poolse mediawetgeving; herhaalt zijn oproep aan de Commissie om een beoordeling te verrichten van de goedgekeurde wetgeving om na te gaan of die verenigbaar is met het Unierecht, met name met artikel 11 van het Handvest en het Unierecht inzake openbare media;

43. uit zijn ernstige bezorgdheid over acties die de Poolse autoriteiten in de afgelopen jaren hebben uitgevoerd met betrekking tot de openbare omroep, waarbij de openbare omroep werd omgevormd tot een regeringsgezinde omroep, onafhankelijke of afwijkende stemmen het zwijgen werd opgelegd in de openbare media en hun bestuursorganen, en controle werd uitgeoefend op de uitgezonden inhoud ( 86 ) ; herinnert eraan dat artikel 54 van de Poolse grondwet de vrijheid van meningsuiting garandeert en censuur verbiedt;

44. maakt zich grote zorgen over het buitensporig gebruik door sommige politici van rechtszaken tegen journalisten wegens smaad, waarbij deze onder meer geldboetes of een tijdelijk verbod op het uitoefenen van het beroep van journalist krijgen opgelegd; vreest dat dit een afschrikkend effect zal hebben op het beroep en de onafhankelijkheid van journalisten en de media ( 87 ) ; verzoekt de Poolse autoriteiten toegang tot passende rechtsmiddelen te garanderen voor journalisten en hun gezinsleden tegen wie een rechtszaak wordt aangespannen met de bedoeling onafhankelijke media het zwijgen op te leggen of te intimideren; verzoekt de Poolse autoriteiten volledig uitvoering te geven aan de aanbeveling van de Raad van Europa van 13 april 2016 over de bescherming van de journalistiek en de veiligheid van journalisten en andere media-actoren ( 88 ) ; betreurt dat de Commissie vooralsnog niet met een voorstel is gekomen voor anti-SLAPP-wetgeving (Strategic Lawsuit Against Public Participation — strategisch rechtsgeding tegen publieke participatie), waarmee ook Poolse journalisten en de Poolse media zouden worden beschermd tegen vexatoire rechtszaken;

45. maakt zich zorgen over meldingen in verband met journalisten die worden vastgehouden omdat ze hun werk doen wanneer ze verslag uitbrengen van de protesten tegen de lockdown tijdens de COVID-19-epidemie ( 89 )

Academische vrijheid

46. toont zich bezorgd over het feit dat er rechtszaken wegens smaad worden aangespannen tegen academici, of dat hiermee wordt gedreigd; verzoekt de Poolse autoriteiten de vrijheid van meningsuiting en de academische vrijheid te eerbiedigen, in overeenstemming met internationale normen ( 90 )

47. verzoekt het Poolse parlement om hoofdstuk 6c van de wet van 18 december 1998 betreffende het Instituut voor Nationale Herinnering — Commissie voor de vervolging van misdaden tegen de Poolse natie ( 91 ) in te trekken, omdat dit hoofdstuk de vrijheid van meningsuiting en onafhankelijk onderzoek in gevaar brengt doordat het schaden van de reputatie van Polen en zijn volk, bijvoorbeeld door Polen en het Poolse volk te betichten van medeplichtigheid aan de Holocaust, hierin wordt aangemerkt als een civielrechtelijk strafbaar feit dat vervolgbaar is voor een burgerlijke rechtbank ( 92 )

Vrijheid van vergadering

48. herhaalt zijn oproep aan de Poolse regering om het recht op vrijheid van vergadering te eerbiedigen door in de huidige wet van 24 juli 2015 inzake openbare bijeenkomsten ( 93 ) , als gewijzigd op 13 december 2016 ( 94 ) , de bepalingen te schrappen waarin voorrang wordt toegekend aan door de overheid goedgekeurde “cyclische” bijeenkomsten ( 95 ) ; verzoekt de Poolse autoriteiten met klem geen strafrechtelijke sancties op te leggen aan personen die deelnemen aan vreedzame bijeenkomsten of tegendemonstraties en aanklachten tegen vreedzame betogers te laten vallen; dringt er bovendien bij de Poolse autoriteiten op aan vreedzame bijeenkomsten naar behoren te beschermen en daders van gewelddadige aanvallen op personen die deelnemen aan vreedzame bijeenkomsten voor de rechter te brengen;

49. uit zijn zorgen over het bijzonder restrictieve verbod op openbare bijeenkomsten ( 96 ) dat tijdens de COVID-19-pandemie van kracht was zonder dat er een noodtoestand als gevolg van een natuurramp werd afgekondigd, zoals vastgelegd in artikel 232 van de Poolse grondwet, en benadrukt dat het noodzakelijk is het beginsel van evenredigheid toe te passen wanneer de vrijheid van vergadering wordt beperkt;

Vrijheid van vereniging

50. verzoekt de Poolse autoriteiten om een wijziging van de wet van 15 september 2017 betreffende het Nationaal Instituut voor vrijheid — Centrum voor de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld ( 97 ) ( 98 ) , teneinde ervoor te zorgen dat kritische maatschappelijke groeperingen op lokaal, regionaal en nationaal niveau toegang krijgen tot overheidsfinanciering en dat overheidsmiddelen op eerlijke, onpartijdige en transparante wijze worden verdeeld over het maatschappelijk middenveld, waarbij een pluralistische vertegenwoordiging wordt gewaarborgd ( 99 ) ; herhaalt zijn oproep om toereikende financiële middelen beschikbaar te stellen voor de organisaties in kwestie via verschillende financieringsinstrumenten op Unieniveau, zoals het onderdeel Waarden van de Unie van het nieuwe programma Burgers, gelijkheid, rechten en waarden, en proefprojecten van de Unie; is diep bezorgd over de politieke druk die wordt uitgeoefend op Poolse leden van het Europees Economisch en Sociaal Comité wegens de maatregelen die in het kader van hun mandaat worden genomen ( 100 )

51. spreekt zijn bezorgdheid uit over de persverklaring van de minister van Justitie en de minister van Milieu over bepaalde non-gouvernementele organisaties, die was bedoeld om hen te stigmatiseren als organisaties die zich inzetten voor de belangen van buitenlandse actoren; spreekt zijn ernstige bezorgdheid uit over het geplande project voor een wetsvoorstel inzake het creëren van een openbaar register met betrekking tot de financiering van non-gouvernementele organisaties, waarbij zij worden verplicht buitenlandse financieringsbronnen bekend te maken ( 101 )

Bescherming van de persoonlijke levenssfeer en van persoonsgegevens

52. herhaalt de conclusie van zijn resolutie van 14 september 2016 dat de procedurele waarborgen en materiële voorwaarden als bepaald in de wet van 10 juni 2016 inzake terrorismebestrijdingsmaatregelen en de wet van 6 april 1990 inzake de politiediensten ( 102 ) , zoals gewijzigd, voor de uitvoering van geheime surveillance, onvoldoende zijn om excessief gebruik ervan of ongeoorloofde interferentie met de privacy en de gegevensbescherming van personen te voorkomen, waaronder die van leiders van de oppositie en het maatschappelijk middenveld ( 103 ) ; herhaalt zijn oproep aan de Commissie om een beoordeling te verrichten van die wetgeving om na te gaan of ze verenigbaar is met het Unierecht, en dringt er bij de Poolse autoriteiten op aan de persoonlijke levenssfeer van alle burgers ten volle te eerbiedigen;

53. maakt zich grote zorgen om de overdracht van persoonsgegevens die het Poolse Ministerie van Digitale Zaken op 22 april 2020 uitvoerde vanuit het Algemeen Elektronisch Bevolkingsregistersysteem (hierna het “PESEL-register” genoemd) naar de exploitant van de postdiensten om de organisatie van de presidentsverkiezingen van 10 mei 2020 via stemming per brief mogelijk te maken, ondanks de afwezigheid van een passende rechtsgrond, aangezien het Poolse parlement pas op 7 mei 2020 een wet goedkeurde die het mogelijk maakt om verkiezingen volledig via de postdiensten te laten plaatsvinden; merkt bovendien op dat het PESEL-register niet identiek is aan het kiesregister en ook persoonsgegevens bevat van burgers van andere lidstaten, en dat de hierboven genoemde overdracht bijgevolg een inbreuk zou kunnen vormen op Verordening (EU) 2016/679; herinnert eraan dat het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB) heeft verklaard dat overheidsinstanties informatie over personen op kieslijsten mogen vrijgeven, maar alleen wanner dit specifiek is toegestaan uit hoofde van het nationale recht ( 104 ) ; merkt op dat de Poolse commissaris voor de mensenrechten een klacht heeft ingediend bij de provinciale administratieve rechtbank van Warschau op grond van een mogelijke inbreuk op de artikelen 7 en 51 van de Poolse grondwet door het Poolse Ministerie van Digitale Zaken;

Integrale seksuele voorlichting

54. herhaalt zijn diepe bezorgdheid, zoals uitgedrukt in zijn resolutie van 14 november 2019 en gedeeld door de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa ( 105 ) , in verband met de ontwerpwet tot wijziging van artikel 200b van het Poolse Strafwetboek die door het initiatief “Stop pedofilie” is ingediend bij het Poolse parlement, vanwege de uiterst vage, brede en buitensporige bepalingen in het voorstel, die er de facto op gericht zijn het geven van seksuele voorlichting aan minderjarigen strafbaar te stellen en waarbij iedereen, en met name ouders, leerkrachten en seksuele voorlichters, tot drie jaar gevangenisstraf boven het hoofd hangt voor lesgeven over menselijke seksualiteit, gezondheid en intieme relaties;

55. benadrukt dat naargelang de leeftijd aangepaste en op feiten gebaseerde, integrale voorlichting over seksualiteit en relaties van cruciaal belang is voor jongeren om de vaardigheden te kunnen verwerven die zij nodig hebben om gezonde, gelijkwaardige, zorgzame en veilige relaties aan te gaan, vrij van discriminatie, dwang en geweld; is van mening dat integrale seksuele voorlichting ook een positieve invloed heeft op gendergelijkheid, doordat voorlichting schadelijke gendernormen en houdingen tegenover gendergerelateerd geweld kan bijstellen, partnergeweld en seksuele dwang, homofobie en transfobie helpt te voorkomen, de stilte rond seksueel geweld, seksuele uitbuiting of seksueel misbruik doorbreekt en jongeren in staat stelt hulp te zoeken; verzoekt het Poolse parlement de voorgestelde ontwerpwet tot wijziging van artikel 200b van het Poolse Strafwetboek niet goed te keuren en dringt er bij de Poolse autoriteiten op aan te garanderen dat alle schoolkinderen toegang hebben tot wetenschappelijk correcte en integrale seksuele voorlichting, in overeenstemming met internationale normen, en ervoor te zorgen dat de personen en organisaties die dergelijke voorlichting en informatie geven, worden ondersteund zodat ze dit op feitelijke en objectieve wijze kunnen doen;

Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten

56. wijst erop dat de seksuele en reproductieve rechten van vrouwen volgens het Handvest, het EVRM en de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens verband houden met meerdere mensenrechten, waaronder het recht op leven en waardigheid, vrijwaring van onmenselijke en vernederende behandeling, het recht op toegang tot gezondheidszorg, het recht op privacy, het recht op onderwijs en het verbod op discriminatie, zoals ook tot uiting komt in de Poolse grondwet; wijst erop dat het Parlement zich reeds in zijn resolutie van 15 november 2017 uiterst kritisch heeft uitgelaten over elk wetgevingsvoorstel dat abortus verbiedt in geval van ernstige of dodelijke aantasting van de foetus, hetgeen de toegang tot abortushulpverlening in Polen drastisch zou inperken en in de praktijk zo goed als een verbod zou betekenen, aangezien de meeste legale abortussen op deze grond worden uitgevoerd ( 106 ) , en tevens benadrukte dat universele toegang tot gezondheidszorg, waaronder tot seksuele en reproductieve gezondheidszorg en tot de daarmee verband houdende rechten, een fundamenteel mensenrecht is ( 107 ) ; betreurt de voorgestelde amendementen ( 108 ) op de wet van 5 december 1996 inzake het beroep van arts en tandarts ( 109 ) , uit hoofde waarvan artsen niet langer wettelijk verplicht zijn een alternatieve voorziening of medisch deskundige aan te wijzen in het geval ze weigeren seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten te verlenen op grond van persoonlijke overtuigingen; drukt zijn bezorgdheid uit over het gebruik van de gewetensclausule, met inbegrip van het ontbreken van betrouwbare doorverwijsmechanismen en het gebrek aan tijdige beroepsmogelijkheden voor vrouwen aan wie deze diensten worden ontzegd; verzoekt het Poolse parlement geen verdere pogingen te ondernemen om de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van vrouwen te beperken; stelt met klem dat een weigering van diensten met betrekking tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten neerkomt op een vorm van geweld tegen vrouwen en meisjes; verzoekt de Poolse autoriteiten maatregelen te nemen om volledig uitvoering te geven aan de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in zaken tegen Polen, waarbij het Hof meermaals heeft geoordeeld dat een restrictieve abortuswetgeving en een uitblijvende uitvoering een schending vormt van de mensenrechten van vrouwen ( 110 )

57. wijst erop dat eerdere pogingen om het recht op abortus — een recht dat in Polen al uiterst beperkt is in vergelijking met de meeste andere landen in de Unie — verder aan banden te leggen een halt is toegeroepen in 2016 en 2018 als gevolg van massale protesten van Poolse burgers tijdens de “zwarte marsen”; verzoekt de Poolse autoriteiten met klem te overwegen de wet die de toegang tot de morning-afterpil voor vrouwen en meisjes beperkt in te trekken;

Haatzaaiende taal, openlijke discriminatie, geweld tegen vrouwen, huiselijk geweld en onverdraagzaam gedrag ten aanzien van minderheden en andere kwetsbare groepen, met inbegrip van LGBTI’s

58. dringt er bij de Poolse autoriteiten op aan alle noodzakelijke maatregelen te nemen om racistische haatzaaiende taal en het aanzetten tot geweld, zowel online als offline, daadkrachtig te bestrijden en racistische haatzaaiende uitspraken van publieke figuren, waaronder politici en ambtenaren van mediabedrijven, openlijk te veroordelen en er afstand van te nemen ( 111 ) , teneinde vooroordelen en negatieve sentimenten jegens nationale en etnische minderheden (waaronder Roma), migranten, vluchtelingen en asielzoekers aan te pakken en een doeltreffende handhaving te waarborgen van de wetten op grond waarvan partijen of organisaties die rassendiscriminatie stimuleren of hiertoe aanzetten, buiten de wet worden gesteld ( 112 ) ; verzoekt de Poolse autoriteiten gevolg te geven aan de aanbevelingen van 2019 van de Commissie van de Verenigde Naties voor de uitbanning van rassendiscriminatie ( 113 )

59. uit zijn diepe bezorgdheid over het recente besluit ( 114 ) van de Poolse Minister van Justitie om officieel te beginnen met de terugtrekking van Polen uit het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul); spoort de Poolse autoriteiten ertoe aan dat verdrag in de praktijk en op doeltreffende wijze toe te passen, onder meer door de toepassing van de bestaande wetgeving in het hele land te waarborgen, en te voorzien in voldoende kwaliteitsvolle opvangplaatsen voor vrouwen die het slachtoffer zijn van geweld en voor hun kinderen; vreest dat dit besluit een serieuze stap terug betekent op het gebied van gendergelijkheid en de rechten van vrouwen;

60. merkt op dat uit de resultaten van de tweede LGBTI-enquête van mei 2020, uitgevoerd door het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, nadrukkelijk bleek dat de intolerantie en het geweld jegens LGBTI-personen en vermeende LGBTI-personen in Polen toenemen en dat de Poolse LGBTI-respondenten absoluut niet geloven dat de regering vooroordelen en intolerantie bestrijdt, waarbij het laagste percentage van de hele Unie werd opgetekend (slechts 4 %), tegenover het hoogste percentage respondenten dat aangaf bepaalde plekken te mijden uit angst voor aanvallen, intimidatie of dreigementen (79 %);

61. wijst, onder meer in de context van de campagne voor de presidentsverkiezingen van 2020, op zijn standpunt als weergegeven in zijn resolutie van 18 december 2019, waarin het Parlement zijn sterke veroordeling uitspreekt over elke vorm van discriminatie van LGBTI’s en de schending van hun grondrechten door overheidsinstanties, met inbegrip van haatzaaiende uitlatingen van overheidsinstanties en verkozen overheidsfunctionarissen, over het onvoldoende beschermen tegen aanvallen en verbieden van pride-optochten en bewustmakingsprogramma’s, alsook over de zones in Polen die zichzelf hebben uitgeroepen als “zones vrij van LGBT-ideologie”, en waarin het de Commissie ertoe oproept deze vormen van openlijke discriminatie sterk te veroordelen; stelt vast dat er sinds de aanneming van die resolutie geen enkele verbetering is waargenomen in de situatie van LGBTI’s in Polen en dat met name de mentale gezondheid en fysieke veiligheid van Poolse LGBTI’s in het gedrang komen; herinnert aan de veroordeling van dergelijke acties door de Poolse commissaris voor de mensenrechten, die negen klachten heeft ingediend bij administratieve rechtbanken met als argument dat de LGBTI-vrije zones een schending vormen van het Unierecht, en de veroordeling door de Commissie en internationale organisaties; wijst erop dat uitgaven in het kader van het cohesiebeleid geen discriminatie op grond van seksuele gerichtheid mogen inhouden en dat steden en gemeenten zich als werkgever moeten houden aan Richtlijn 2000/78/EG van de Raad ( 115 ) , op basis waarvan discriminatie en intimidatie op grond van seksuele geaardheid in arbeid verboden zijn ( 116 ) ; uit, gezien deze context, zijn ernstige bezorgdheid over het feit dat de Minister van Justitie financiële steun heeft gegeven aan gemeenten die zijn uitgesloten van het Europese jumelageprogramma wegens het uitroepen van een “LGBT-vrije zone”; vreest verder dat er financiële steun zal worden verleend via het justitiefonds van het ministerie, dat is opgezet om slachtoffers van misdrijven te ondersteunen; dringt er bij de Commissie op aan om aanvragen voor EU-financiering van autoriteiten die dergelijke zones hebben uitgeroepen, te blijven afwijzen; verzoekt de Poolse autoriteiten om de desbetreffende jurisprudentie van het Hof van Justitie en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens uit te voeren en om in dat verband in te gaan op de situatie van echtgenoten en ouders van hetzelfde geslacht, opdat zij zowel rechtens als feitelijk het recht op non-discriminatie genieten ( 117 ) ; veroordeelt de rechtszaken tegen de maatschappelijke activisten die de zogenoemde “Haatatlas” hebben gepubliceerd waarin gevallen van homofobie in Polen worden gedocumenteerd; verzoekt de Poolse regering met klem de wettelijke bescherming van LGBTI’s tegen alle vormen van haatmisdrijven en haatzaaiende taal te garanderen;

62. betreurt ten zeerste de massa-arrestatie van 48 LGBTI-activisten op 7 augustus 2020 bij de protestactie die bekendstaat als de “Polish Stonewall”, en wijst erop dat deze arrestaties een verontrustend signaal afgeven over de vrijheid van meningsuiting en vergadering in Polen; betreurt de manier waarop de gearresteerden zijn behandeld, zoals gemeld door het nationaal mechanisme voor preventie van foltering ( 118 ) ; dringt er bij alle Europese instellingen op aan om het politiegeweld tegen LGBTI-personen in Polen onmiddellijk te veroordelen;

63. betreurt het officiële standpunt ( 119 ) van het Poolse episcopaat waarin wordt aangedrongen op een “bekeringstherapie” voor LGBTI-personen, ten zeerste; herhaalt het standpunt van het Parlement ( 120 ) dat de lidstaten aanmoedigt dergelijke praktijken strafbaar te stellen en herinnert aan het verslag van mei 2020 van de onafhankelijke VN-deskundige inzake bescherming tegen geweld en discriminatie op grond van seksuele gerichtheid en genderidentiteit, waarin deze de lidstaten oproept dergelijke praktijken van “bekeringstherapie” ( 121 ) te verbieden;

64. merkt op dat het gebrek aan onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Polen het wederzijdse vertrouwen tussen Polen en andere lidstaten reeds aan het aantasten is, met name op het gebied van justitiële samenwerking in strafzaken, gezien het feit dat nationale rechtbanken hebben geweigerd of geaarzeld om Poolse verdachten in het kader van de procedure van het Europees aanhoudingsbevel uit te leveren vanwege diepgaande twijfels over de onafhankelijkheid van de Poolse rechterlijke macht; is van mening dat de bedreiging die de achteruitgang van de rechtsstaat in Polen vormt voor de uniformiteit van de rechtsorde van de Unie bijzonder ernstig is; wijst erop dat het wederzijdse vertrouwen tussen de lidstaten pas kan worden hersteld als de eerbiediging van de in artikel 2 van het VEU verankerde waarden wordt gewaarborgd;

65. verzoekt de Poolse regering zich te houden aan alle bepalingen met betrekking tot de rechtsstaat en de grondrechten als vervat in de Verdragen, het Handvest, het EVRM en de internationale normen inzake de mensenrechten, en een oprechte dialoog aan te gaan met de Commissie; benadrukt dat een dergelijke dialoog moet worden gevoerd op een onpartijdige, op feiten gebaseerde en coöperatieve wijze; dringt er bij de Poolse regering op aan samen te werken met de Commissie overeenkomstig het beginsel van oprechte samenwerking als vastgelegd in het VEU; verzoekt de Poolse regering snel en volledig uitvoering te geven aan de uitspraken van het Hof van Justitie en het primaat van het Unierecht te eerbiedigen; dringt er bij de Poolse regering op aan gevolg te geven aan de aanbevelingen van de Commissie van Venetië bij de inrichting van het rechtsstelsel, met name wanneer zij hervormingen doorvoert in het Hooggerechtshof;

66. verzoekt de Raad en de Commissie het beginsel van de rechtsstaat niet in enge zin te interpreteren en het potentieel van de procedure van artikel 7, lid 1, VEU volledig te benutten door oog te hebben voor de implicaties van het optreden van de Poolse regering voor alle beginselen die zijn verankerd in artikel 2 VEU, met inbegrip van de democratie en de grondrechten, zoals benadrukt in dit verslag;

67. verzoekt de Raad de formele hoorzittingen — waarvan de laatste maar liefst dateert van december 2018 — zo snel mogelijk te hervatten en tijdens die hoorzittingen ook alle recente en belangrijkste negatieve ontwikkelingen op het gebied van de rechtsstaat, de democratie en de grondrechten aan bod te laten komen; spoort de Raad ertoe aan om eindelijk maatregelen te nemen op grond van de procedure van artikel 7, lid 1, VEU, door vast te stellen dat er sprake is van een duidelijk gevaar voor een ernstige schending van de in artikel 2 VEU genoemde waarden door de Republiek Polen, gezien de overweldigende bewijzen die hiervoor worden aangevoerd in deze resolutie en in zo veel verslagen van internationale en Europese organisaties, de jurisprudentie van het Hof van Justitie en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en verslagen van maatschappelijke organisaties; beveelt de Raad ten zeerste aan om als follow-up van de hoorzittingen concrete aanbevelingen te formuleren ter attentie van Polen, zoals bepaald in artikel 7, lid 1, VEU, en termijnen voor de uitvoering van die aanbevelingen aan te geven; verzoekt de Raad voorts zich ertoe te verbinden de uitvoering van deze aanbevelingen tijdig te beoordelen; verzoekt de Raad het Parlement regelmatig op de hoogte te brengen en nauw betrokken te houden, transparant te werk te gaan en ervoor te zorgen dat alle Europese instellingen en organen en maatschappelijke organisaties een betekenisvolle rol kunnen spelen en toezicht kunnen houden;

68. verzoekt de Commissie ten volle gebruik te maken van de beschikbare instrumenten om op te treden tegen duidelijke gevaren voor een ernstige schending door Polen van de waarden waarop de Unie berust, met name via versnelde inbreukprocedures en verzoeken tot verkrijging van voorlopige maatregelen in kort geding bij het Hof van Justitie, alsook via begrotingsinstrumenten; verzoekt de Commissie het Parlement regelmatig op de hoogte te brengen en nauw betrokken te houden;

o

o o

69. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de president, de regering en het parlement van de Republiek Polen, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de Raad van Europa en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa.

(1) PB C 104 E van 30.4.2004, blz. 408.

(2) COM(2003)0606.

(3) COM(2014)0158.

(4) Aangenomen teksten, P8_TA(2016)0123.

(5) Aangenomen teksten, P8_TA(2016)0344.

(6) Aangenomen teksten, P8_TA(2017)0442.

(7) PB L 217 van 12.8.2016, blz. 53.

(8) PB L 22 van 27.1.2017, blz. 65.

(9) PB L 228 van 2.9.2017, blz. 19.

(10) PB L 17 van 23.1.2018, blz. 50.

(11) Aangenomen teksten, P8_TA(2018)0055.

(12) Aangenomen teksten, P9_TA(2019)0058.

(13) Aangenomen teksten, P9_TA(2019)0101.

(14) Aangenomen teksten, P8_TA(2019)0032.

(15) Aangenomen teksten, P8_TA(2018)0204.

(16) Aangenomen teksten, P9_TA(2020)0014.

(17) Aangenomen teksten, P9_TA(2020)0054.

(18) Aangenomen teksten, P8_TA(2016)0409.

(19) Aangenomen teksten, P8_TA(2019)0111.

(20) Aangenomen teksten, P9_TA(2019)0080.

(21) Aangenomen teksten, P8_TA(2019)0349.

(22) Aangenomen teksten, P8_TA(2019)0407.

(23) Arrest van het Hof van Justitie van 24 juni 2019, Commissie/Polen, C-619/18, ECLI:EU:C:2019:531; arrest van het Hof van Justitie van 5 november 2019, Commissie/Polen, C-192/18, ECLI:EU:C:2019:924.

(24) COM(2017)0835.

(25) Ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. 2015 poz. 2217).

(26) Ustawa z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. 2016 poz. 1157).

(27) Uitspraak van het Constitutioneel Hof van 9 maart 2016, K 47/15.

(28) Uitspraak van het Constitutioneel Hof van 11 augustus 2016, K 39/16.

(29) Uitspraak van het Constitutioneel Hof van 7 november 2016, K 44/16.

(30) Zie het advies van de Commissie van Venetië van 14 oktober 2016 over de wet van 22 juli 2016 inzake het Constitutioneel Hof, Advies nr. 860/2016, punt 127; zie ook het met redenen omkleed voorstel van de Commissie van 20 december 2017, punt 91 en volgende.

(31) Ustawa z dnia 30 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2016 poz. 34).

(32) Ustawa z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2016 poz. 147).

(33) Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (Dz.U. 2016 poz. 177).

(34) Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę — Prawo o prokuraturze (Dz.U. 2016 poz. 178).

(35) Ustawa z dnia 18 marca 2016 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2016 poz. 677).

(36) Ustawa z dnia 22 czerwca 2016 r. o Radzie Mediów Narodowych (Dz.U. 2016 poz. 929).

(37) Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o działaniach antyterrorystycznych (Dz.U. 2016 poz. 904).

(38) Zie het met redenen omkleed voorstel van de Commissie van 20 december 2017, punten 112 en 113.

(39) Europees Netwerk van Raden voor de rechtspraak (ENCJ), verklaring van Warschau van 3 juni 2016.

(40) OVSE/ODIHR, verklaring inzake voorlopige bevindingen en conclusies naar aanleiding van de beperkte verkiezingswaarnemingsmissie, 14 oktober 2019.

(41) OVSE/ODIHR, definitief verslag van de beperkte verkiezingswaarnemingsmissie in het kader van de parlementsverkiezingen van 13 oktober 2019, Warschau, 14 februari 2020.

(42) OVSE/ODIHR, Bijzondere verkiezingsevaluatiemissie, verklaring inzake voorlopige bevindingen en conclusies in het kader van de tweede ronde van de presidentsverkiezingen van 12 juli 2020, Warschau, 13 juli 2020.

(43) Commissie van Venetië, advies van 8-9 december 2017, CDL-AD(2017)031, punt 43; Aanbeveling (EU) 2018/103 van de Commissie van 20 december 2017 over de rechtsstaat in Polen ter aanvulling van de Aanbevelingen (EU) 2016/1374, (EU) 2017/146 en (EU) 2017/1520, punt 25 (PB L 17 van 23.1.2018, blz. 50).

(44) Commissie van Venetië, CDL-AD (2002) 23, Advies nr. 190/2002, “Code of good practice in electoral matters. Guidelines and explanatory report” (Gedragscode in verkiezingsaangelegenheden. Richtsnoeren en toelichting), 30 oktober 2002; zie ook Commissie van Venetië, CDLPI(2020)005reve, “Report on Respect for Democracy Human Rights and Rule of Law during States of Emergency — Reflections” (Verslag over de eerbiediging van de democratie, mensenrechten en rechtsstaat tijdens een noodsituatie — Overwegingen), blz. 23.

(45) Zie eveneens OVSE/ODIHR, Advies over de ontwerpwet inzake speciale regels voor het houden van de algemene presidentsverkiezingen in de Republiek Polen die in 2020 moeten plaatsvinden (Senaatsdocument nr. 99), 27 april 2020.

(46) Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PB L 119 van 4.5.2016, blz. 1).

(47) Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz.U. 2016 poz. 2072); ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz.U. 2016 poz. 2073); Ustawa z dnia 13 grudnia 2016 r. — Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz.U. 2016 poz. 2074).

(48) Commissie van Venetië, advies van 14-15 oktober 2016, punt 128; VN-mensenrechtencommissie, slotopmerkingen over het zevende periodieke verslag over Polen, 31 oktober 2016, punten 7-8; Aanbeveling (EU) 2017/1520 van de Commissie.

(49) Arrest van het Hof van Justitie van 19 november 2019, A. K. e.a./Sąd Najwyższy, C-585/18, C-624/18 en C-625/18, ECLI:EU:C:2019:982.

(50) Ustawa z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy — Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2020 poz. 190).

(51) Commissie van Venetië en directoraat-generaal Mensenrechten en Rechtsstaat (DGI) van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, CDL-PI(2020)002, punten 51-55.

(52) Zie het met redenen omkleed voorstel van de Commissie van 20 december 2017, COM(2017)0835, punt 133. Zie ook OVSE/ODIHR, advies over sommige bepalingen van de ontwerpwet inzake het Hooggerechtshof van Polen (per 26 september 2017), 13 november 2017, blz. 33.

(53) Arrest van het Hof van Justitie van 24 juni 2019, Commissie/Polen, C-619/18, ECLI:EU:C:2019:531.

(54) Beschikking van het Hof van Justitie van 17 december 2018, Commissie/Polen, C-619/18 R, ECLI:EU:C:2018:1021.

(55) Ustawa z dnia 21 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz.U. 2018 poz. 2507).

(56) OVSE/ODIHR, advies van 13 november 2017, blz. 7-20; Commissie van Venetië, advies van 8-9 december 2017, punt 43; Aanbeveling (EU) 2018/103 van de Commissie, punt 25; Groep van Staten tegen Corruptie (Greco), addendum bij het verslag van de vierde evaluatieronde inzake Polen (artikel 34) van 18-22 juni 2018, punt 31; Commissie van Venetië en DGI van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, punt 8.

(57) Arrest van het Hof van Justitie van 19 november 2019, A. K. e.a./Sąd Najwyższy, C-585/18, C-624/18 en C-625/18, ECLI:EU:C:2019:982.

(58) Arrest van het Hooggerechtshof van 5 december 2019, III PO 7/19.

(59) Resolutie van de gezamenlijke burgerlijke kamer, strafkamer en kamer van arbeid van het Hooggerechtshof van 23 januari 2020, BSA I-4110-1/2020.

(60) Arrest van het Constitutioneel Hof van 20 april 2020, U 2/20.

(61) Commissie van Venetië en DGI van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, punt 38.

(62) Commissie van Venetië en DGI van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, punt 38.

(63) Beschikking van het Hof van Justitie van 8 april 2020, Commissie/Polen, C-791/19 R, ECLI:EU:C:2020:277.

(64) Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 3).

(65) Adviesraad van Europese rechters (CCJE), adviezen van het bureau van 7 april 2017 en 12 oktober 2017; OVSE/ODIHR, definitief advies over de ontwerpwijzigingen van de wet inzake de Nationale Raad voor Justitie, 5 mei 2017; Commissie van Venetië, advies van 8-9 december 2017, blz. 5-7; Greco, ad-hocverslag over Polen (artikel 34) van 19-23 maart 2018 en addendum van 18-22 juni 2018; Commissie van Venetië en DGI van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, punten 42 en 61.

(66) Besluit van het Hooggerechtshof van 15 januari 2020, III PO 8/18. Besluit van het Hooggerechtshof van 15 januari 2020, III PO 9/18.

(67) Zie met betrekking tot dit onderwerp ook de volgende zaken die aanhangig zijn bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens: Reczkowicz en twee anderen/Polen (verzoek nr. 43447/19, nr. 49868/19 en nr. 57511/19), Grzęda/Polen (nr. 43572/18), Xero Flor w Polsce sp. z o.o./Polen (nr. 4907/18), Broda/Polen en Bojara/Polen (nr. 26691/18 en nr. 27367/18), Żurek/Polen (nr. 39650/18) en Sobczyńska e.a./Polen (nr. 62765/14, nr. 62769/14, nr. 62772/14 en nr. 11708/18).

(68) ENCJ, brief van 21 februari 2020 van de raad van bestuur van het ENCJ. Zie ook de brief van 4 mei 2020 van de Europese Vereniging van rechters, waarmee die zich achter het ENCJ schaart.

(69) Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. 2011 nr 126 poz. 714).

(70) Commissie van Venetië en DGI van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, punt 45.

(71) Zie ook Raad van Europa, bureau van de Adviesraad van Europese rechters (CCJE-BU), CCJE-BU(2018)6REV, 18 juni 2018.

(72) Commissie van Venetië en DGI van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, punten 46 t/m 50.

(73) Arrest van het Hof van Justitie van 5 november 2019, Commissie/Polen, C-192/18, ECLI:EU:C:2019:924.

(74) Ustawa z dnia 12 lipca 2017 r. o zmianie ustawy — Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2017 poz. 1452).

(75) OVSE/ODIHR, urgent tussentijds advies over de wet tot wijziging van de wet inzake de organisatie van de gewone rechtbanken, de wet inzake het Hooggerechtshof en sommige andere wetten van Polen (per 20 december 2019), 14 januari 2020, blz. 23-26; Commissie van Venetië en DGI van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, punten 44-45.

(76) OVSE/ODIHR, urgent tussentijds advies, 14 januari 2020, blz. 18-21; Commissie van Venetië en DGI van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, punten 24-30.

(77) Mededeling van de met tuchtprocedures van rechters van gewone rechtbanken belaste plaatsvervangend aanklager, juli 2020, http://rzecznik.gov.pl/wp-content/uploads/2020/07/KomunikatFWS.pdf

(78) OVSE/ODIHR, urgent tussentijds advies, 14 januari 2020, blz. 13-17; Commissie van Venetië en DGI van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, punten 31-43.

(79) Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 2001 nr 98 poz. 1070).

(80) Commissie van Venetië, advies van 8-9 december 2017 over de wet inzake het openbaar ministerie, zoals gewijzigd, CDL(2017)028, punt 115.

(81) Aanbeveling (EU) 2018/103 van de Commissie; Verenigde Naties, speciaal rapporteur voor de onafhankelijkheid van rechters en advocaten, verklaring van 25 juni 2018; Europese Commissie, Europees Semester 2019: Landverslag Polen, 27 februari 2019, SWD(2019)1020 final, blz. 42; brief d.d. 20 september 2019 van de voorzitters van het Europees Netwerk van Raden voor de rechtspraak, het Netwerk van voorzitters van de Hoge Rechtscolleges van de Europese Unie en de Europese Vereniging van rechters; Greco, follow-up van het addendum bij het verslag van de vierde evaluatieronde inzake Polen (artikel 34) — Polen, 6 december 2019, punt 65; Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa, Resolutie 2316 (2020) van 28 januari 2020 over de werking van democratische instellingen in Polen, punt 4.

(82) Zie ook de brief van de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa aan de premier van Polen, 19 januari 2018; gezamenlijke steunbetuiging aan de Poolse commissaris voor de mensenrechten, ondertekend door het Europees netwerk van nationale mensenrechteninstituten (ENNHRI), het Europees netwerk van nationale organen voor de bevordering van gelijke behandeling (Equinet), de Global Alliance of National Human Rights Institutions (GANHRI), het International Ombudsman Institute (IOI) en het Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten (OHCHR Europe), juni 2019.

(83) VN-Comité voor de rechten van de mens (HRC), slotopmerkingen over het zevende periodieke verslag over Polen, 23 november 2016, punt 33.

(84) Commissie van Venetië en DGI van de Raad van Europa, urgent gezamenlijk advies van 16 januari 2020, punt 59.

(85) Arrest van het Hof van Justitie van 26 maart 2020, Simpson/Raad en HG/Commissie, gevoegde zaken C-542/18 RX-II en C-543/18 RX-II, ECLI:EU:C:2020:232, punt 57.

(86) Zie ook de wereldindex voor persvrijheid, waaruit blijkt dat Polen sinds 2015 in de rangschikking is gezakt van de 18e naar de 62e plaats.

(87) Platform van de Raad van Europa ter bevordering van de bescherming van de journalistiek en de veiligheid van journalisten, jaarverslag 2020, maart 2020, blz. 42.

(88) Raad van Europa, Aanbeveling CM/Rec(2016)4 van 13 april 2016 van het Comité van Ministers van de Raad van Europa aan de lidstaten over de bescherming van de journalistiek en de veiligheid van journalisten en andere media-actoren.

(89) Tracker van het Internationaal Persinstituut (IPI) over schendingen van de persvrijheid in verband met verslaggeving over COVID-19, https://ipi.media/covid19-media-freedom-monitoring/.

(90) Raad van Europa, Organisatie van Amerikaanse Staten et al., verklaring naar aanleiding van het Wereldforum over academische vrijheid, institutionele autonomie en de toekomst van democratie, 21 juni 2019.

(91) Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. 1998 nr 155 poz. 1016).

(92) Zie ook de verklaring van 28 juni 2018 van de OVSE-vertegenwoordiger voor mediavrijheid.

(93) Ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. — Prawo o zgromadzeniach (Dz.U. 2015 poz. 1485).

(94) Ustawa z dnia 13 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy — Prawo o zgromadzeniach (Dz.U. 2017 poz. 579).

(95) Zie ook de mededeling van 23 april 2018 van VN-deskundigen waarin zij Polen met klem verzoeken om vrije en volledige deelname aan klimaatbesprekingen te garanderen.

(96) Poolse commissaris voor de mensenrechten, brief aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Bestuurszaken, 6 mei 2020.

(97) Ustawa z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności — Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Dz.U. 2017 poz. 1909).

(98) OVSE/ODIHR, advies over de Poolse ontwerpwet inzake het Nationaal Instituut voor vrijheid — Centrum voor de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld, Warschau, 22 augustus 2017.

(99) EESC, “Report on Fundamental rights and the rule of law: national developments from a civil society perspective 2018-2019” (Verslag over de situatie in verband met de grondrechten en de rechtsstaat: nationale ontwikkelingen vanuit het perspectief van het maatschappelijk middenveld 2018-2019), juni 2020, blz. 41-42.

(100) EESC, persbericht “Alarming pressure on civil society: Polish EESC member becomes a target of government retaliation and NGOs no longer able to choose their own candidates” (Alarmerende druk op het maatschappelijk middenveld: Pools lid EESC het doelwit van overheidsrepresailles en ngo’s niet langer in staat hun eigen kandidaten te kiezen), 23 juni 2020.

(101) Persbericht van de minister van Milieu, in samenwerking met de minister van Justitie, 7 augustus 2020, https://www.gov.pl/web/srodowisko/nowe-prawo-wzmocni--przejrzystosc-finansowania-organizacji-pozarzadowych

(102) Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179).

(103) VN-Comité voor de rechten van de mens (HRC), slotopmerkingen over het zevende periodieke verslag over Polen, 23 november 2016, punten 39-40. Zie ook de mededeling van VN-deskundigen waarin zij Polen met klem verzoeken om vrije en volledige deelname aan klimaatbesprekingen te garanderen, 23 april 2018.

(104) EDPB, brief over het vrijgeven van gegevens in verband met de Poolse presidentsverkiezingen, 5 mei 2020.

(105) Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa, verklaring van 14 april 2020.

(106) In 2017 werd 97,9 % van alle abortussen uitgevoerd op grond van afwijkingen bij de foetus: Centrum voor gezondheidsinformatiesystemen, rapporten van het Statistisch onderzoeksprogramma openbare statistieken MZ-29, als gepubliceerd op de website van de Poolse Sejm. Sprawozdanie Rady Ministrów z wykonywania oraz o skutkach stosowania w 2016 r. ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. poz. 78, z późnn. zm.).

(107) Zie ook de discussienota van de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa van december 2017 getiteld “Women’s sexual and reproductive health and rights in Europe” (De seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van vrouwen in Europa); zie eveneens de verklaring van VN-deskundigen van 22 maart 2018 waarin zij advies uitbrengen aan de VN-werkgroep inzake discriminatie van vrouwen, en de verklaring van 14 april 2020 van de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa.

(108) Ustawa z dnia 16 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw (nog niet bekendgemaakt in het publicatieblad).

(109) Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 1997 nr 28 poz. 152).

(110) Arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 20 maart 2007, Tysiąc/Polen (verzoek nr. 5410/03); arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 20 maart 2007, R. R./Polen (verzoek nr. 27617/04); arrest van het Europees Hof voor de rechten van de mens van 30 oktober 2012, P. en S./Polen (verzoek nr. 57375/08).

(111) Resolutie van het Europees Parlement van 15 november 2017, paragraaf 18; Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa, Resolutie 2316 (2020) van 28 januari 2020 over de werking van democratische instellingen in Polen, punt 14; VN-Comité voor de rechten van de mens (HRC), slotopmerkingen over het zevende periodieke verslag over Polen, 23 november 2016, CCPR/C/POL/CO/7, punten 15-18.

(112) Commissie van de Verenigde Naties voor de uitbanning van rassendiscriminatie, gecombineerde slotopmerkingen over het 22e t/m 24e periodieke rapport over Polen, augustus 2019.

(113) Ibid.

(114) Ministerie van Justitie, persbericht over het voorstel om het Verdrag van Istanbul op te zeggen, 25 juli 2020, https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/ministerstwo-sprawiedliwosci-konwencja-stambulska-powinna-zostac-wypowiedziana-poniewaz-jest-sprzeczna-z-prawami-konstytucyjnymi

(115) Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (PB L 303 van 2.12.2000, blz. 16).

(116) Europese Commissie, DG REGIO, brief aan de autoriteiten van de Poolse regio’s Lublin, Łódź, Klein-Polen, Subkarpaten en Święty Krzyż, 27 mei 2020. Zie ook het arrest van het Hof van Justitie van 23 april 2020, Associazione Avvocatura per i diritti LGBTI, C-507/18, ECLI:EU:C:2020:289.

(117) Arrest van het Hof van Justitie van 5 juni 2018, Coman e.a., C-673/16, ECLI:EU:C:2018:385; arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 2 maart 2010, Kozak/Polen (verzoek nr. 13102/02); arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 22 januari 2008, E.B./Frankrijk (verzoek nr. 43546/02); arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 19 februari 2013, X e.a./Oostenrijk (verzoek nr. 19010/07); arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 30 juni 2016, Taddeucci en McCall/Italië (verzoek nr. 51362/09); arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 21 juli 2015, Oliari e.a./Italië (verzoeken nrs. 18766/11 en 36030/11); arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 14 december 2017, Orlandi e.a./Italië (verzoeken nrs. 26431/12, 26742/12, 44057/12 en 60088/12); arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 14 januari 2020, Beizaras en Levickas/Litouwen (verzoek nr. 41288/15).

(118) Poolse commissaris voor mensenrechten, persbericht over een bezoek van het nationaal mechanisme voor preventie van foltering aan de detentieplaatsen na nachtelijke detenties in Warschau, 11 augustus 2020, https://www.rpo.gov.pl/en/content/national-preventive-mechanism-prevention-torture-kmpt-visits-police-places-detention-after-overnight

(119) Standpunt van het Poolse episcopaat inzake LGTB+aangelegenheden, augustus 2020, https://episkopat.pl/wp-content/uploads/2020/08/Stanowisko-Konferencji-Episkopatu-Polski-w-kwestii-LGBT.pdf

(120) Aangenomen teksten, P8_TA(2019)0032.

(121) De onafhankelijke VN-deskundige inzake bescherming tegen geweld en discriminatie op grond van seksuele gerichtheid en genderidentiteit, verslag over bekeringstherapie, mei 2020, https://undocs.org/A/HRC/44/53