1.Inleiding

Het is inmiddels meer dan acht maanden dat de Wereldgezondheidsorganisatie COVID-19 bestempelde tot een grote volksgezondheidscrisis waarvoor op mondiaal niveau tegenmaatregelen nodig zijn. Europa heeft zich ondertussen ingesteld op deze ongekende situatie en het voortouw genomen in de wereldwijde respons. Nu onze Unie met een nieuwe stijging van het aantal gevallen wordt geconfronteerd, zijn de lidstaten beter voorbereid en verloopt hun onderlinge coördinatie beter dan in de eerste maanden van de pandemie. We weten meer over de wijze waarop het coronavirus kan worden ingedamd en de weerslag van de indammingsmaatregelen op ons dagelijks leven kan worden beperkt. Burgers, gezinnen en gemeenschappen in heel Europa lopen echter nog een ongekend gezondheids- en welzijnsrisico, terwijl de onzekerheid schadelijk is voor onze maatschappijen en economieën. In de afgelopen weken is een alarmerende verspreiding van het virus over heel Europa waargenomen en moesten er nieuwe maatregelen worden genomen. Nu de gezondheidsstelsels opnieuw onder druk staan, moeten de inspanningen om de situatie het hoofd te bieden, mensenlevens te redden en de bestaansmogelijkheden van de burgers veilig te stellen, worden opgevoerd.

Sinds de uitbraak van de pandemie is de samenwerking tussen de lidstaten verbeterd. Deze blijft van essentieel belang voor een doeltreffende aanpak van de bedreigingen waarmee we worden geconfronteerd. Unilaterale en ongecoördineerde actie ondermijnt het effect van de EU-respons en schaadt het vertrouwen van de burgers. De versoepeling van de maatregelen in de zomermaanden ging niet altijd gepaard met stappen om voldoende responscapaciteit op te bouwen. Dit betekent dat er thans dringend stappen moeten worden gezet op nationaal en op EU-niveau: krachtigere maatregelen nu kunnen zich de komende maanden op menselijk en economisch vlak uitbetalen.

Vanaf het begin van de pandemie heeft de Commissie de lidstaten onvermoeibaar hulp geboden. Zij heeft onder meer maatregelen genomen om de stroom van essentiële goederen en diensten op gang te helpen houden, de onder druk staande nationale gezondheidszorg ondersteuning te verlenen, het vrij verkeer van personen en het grensoverschrijdend verkeer te faciliteren en de paraatheid te vergroten. Mede via samenwerking met de EU-agentschappen heeft de EU haar operationele respons kunnen opbouwen. Bestrijding van het virus en ondersteuning van de economie gaan hand in hand en moeten rekening houden met de begrijpelijke zorgen en “moeheid” van de burger. Het is van essentieel belang om door te gaan op de ingeslagen weg en de inspanningen nog verder op te voeren totdat er betrouwbare behandelingen en/of vaccins op grote schaal beschikbaar zijn en ingezet worden.

In oktober heeft de Europese Raad gewezen op de noodzaak van nauwere samenwerking “om te blijven inzetten op algemene coördinatie, op basis van de beste beschikbare wetenschappelijke kennis, met name wat betreft quarantainevoorschriften, grensoverschrijdend contactonderzoek, teststrategieën, de gezamenlijke beoordeling van testmethodes, de wederzijdse erkenning van tests en de tijdelijke beperking van niet-essentiële reizen naar de EU”. Ook de burgers zijn sterk voorstander van een krachtige rol van de EU op dit gebied. In deze mededeling wordt ingegaan op de volgende essentiële stappen om de EU-respons kracht bij te zetten.

2.Volgende fase in de EU-responsmaatregelen

2.1.Zorgen voor een vlotte informatiestroom om weloverwogen besluitvorming mogelijk te maken

Burgers, beleidsmakers en bedrijven zijn voor het nemen van goede beslissingen aangewezen op de informatie waarover zij beschikken. Daarom is het van cruciaal belang dat de kwaliteit van die gegevens gewaarborgd is en dat deze tijdig beschikbaar zijn.

Voor een goed overzicht van de stand van zaken rond de verspreiding van het coronavirus op regionaal en nationaal niveau zijn actuele, nauwkeurige, omvattende en onderling vergelijkbare epidemiologische gegevens van essentieel belang. In de komende maanden is cijfermatige en kwaliteitsinformatie over tests, contactonderzoek en de surveillance van de volksgezondheid cruciaal. Het delen van gegevens op het COVID-19-gegevensplatform van de EU moet de norm worden: op dit moment wisselen slechts vijf lidstaten informatie uit via dit platform. Een nieuw portaal voor verscherpte surveillance zal fungeren als onlinetoegangspunt voor alle essentiële activiteiten.

Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) vervult een spilfunctie in de gegevensstroom en moet over de vereiste informatie beschikken. Het moet de situatie kunnen volgen op basis van gegevens die overeenkomstig gemeenschappelijke EU-definities zijn verzameld, zodat het vroege signalen beter kan detecteren en nauwkeurigere risicobeoordelingen en een gerichtere respons kan ondersteunen. Volgende maand zal de Commissie voorstellen doen om het kader op EU-niveau voor de bescherming van de gezondheid op langere termijn te verbeteren, maar de lidstaten moeten nu alvast hun gegevens meer op een gemeenschappelijke basis gaan delen en zorgen voor een versterkt en geïntegreerd surveillancesysteem in de gehele EU. Deze gegevens zouden niet alleen betrekking moeten hebben op de pandemie zelf, maar ook op bijvoorbeeld de economische situatie en de gezondheidszorgstelsels (beschikbaarheid van ziekenhuisbedden, tekorten aan medicijnen). Het delen van kennis over de effecten van de verschillende behandelingen is ook van essentieel belang voor zowel de doeltreffendheid als de doelmatigheid van de respons. De Commissie moet in nauwe samenwerking met het ECDC de discussie tussen epidemiologen en andere deskundigen op EU-niveau faciliteren met het oog op de coördinatie van de nationale benaderingen en de uitwisseling van beste praktijken. Ook zullen de mogelijkheden worden verkend om bestaande netwerken te gebruiken of een nieuw platform op te zetten.

Instrumenten om de EU-steun terecht te laten komen waar deze het hardst nodig is, worden zo beter benut. Door bijvoorbeeld de beschikbare intensive-carebedden nauwkeurig in kaart te brengen, kunnen patiënten of medische teams worden overgebracht van de ene naar de andere lidstaat, waarvoor 220 miljoen EUR beschikbaar is in het kader van een al bestaande mobiliteitsactie.

Vervolgstappen: ·De lidstaten moeten het ECDC en de Commissie alle relevante gegevens op basis van gemeenschappelijke criteria verstrekken. ·Uiterlijk in april 2021 moet een geüpgraded ECDC-portaal alle kerngegevens bevatten.

2.2. Doeltreffende sneltests