VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD - Tussentijdse evaluatie van het EIB-mandaat voor leningen in derde landen overeenkomstig Besluit 2000/24/EG van de Raad van 22 december 1999, zoals gewijzigd

Inhoud

1. Inleiding

2. Juridisch en institutioneel kader

2.1. Wetgeving

2.2. Garantiestelsel

2.2.1. Globale garantie

2.2.2. Risicodeling

3. Overzicht van de EIB-leningen in derde landen uit hoofde van het mandaat

3.1. Overzicht van de leningen

3.2. Vooruitgang op het gebied van risicodeling

3.2.1. Overzicht

3.2.2. Regionale verschillen wat de risicodeling betreft voor het mandaat 2000-2007

3.3. Ondersteuning van het EU-beleid

3.3.1. Ondersteuning van het MKB

3.3.2. Duurzame ontwikkeling en milieu

3.3.3. Gezondheid en onderwijs

3.3.4. Regionale samenwerking

3.3.5. Overgang naar ontwikkeling

3.3.6. Rampenhulp

3.4. Samenwerking met communautaire programma's en andere financiële instellingen

3.4.1. Kandidaat-lidstaten

3.4.2. Westelijke Balkan

3.4.3. Middellandse-Zeegebied

3.4.4. Azië en Latijns-Amerika

3.4.5. Zuid-Afrika

3.5. EIB-instrumenten voor het mandaat

4. Regionale kenmerken en beperkingen

4.1. Toetredingslanden

4.2. Balkan

4.3. Mediterrane partnerlanden

4.4. Azië en Latijns-Amerika

4.5. Zuid-Afrika

5. Voorstellen

5.1. Begunstigde regio's

5.1.1. Nieuwe geografische spreiding van het huidige mandaatplafond van 20 060 miljoen euro

5.1.2. Beperkte geografische uitbreiding van het mandaat tot Rusland en de WNOS

5.2. Risicodeling

5.3. Definitie van politiek risico

5.4. Globale garantie

Bijlagen

Bijlage 1: EIB-leningen in Midden- en Oost-Europa

Bijlage 2: EIB-leningen in het Middellandse-Zeegebied

Bijlage 3: EIB-leningen in Azië en Latijns-Amerika

Bijlage 4: EIB-leningen in Zuid-Afrika

Tussentijdse evaluatie van het EIB-mandaat voor leningen in derde landen overeenkomstig Besluit 2000/24/EG van de Raad van 22 december 1999, zoals gewijzigd

1. Inleiding

Dit verslag wordt bij het Europees Parlement en de Raad ingediend overeenkomstig de artikelen 1 en 2 van Besluit 2000/24/EG van de Raad van 22 december 1999, zoals gewijzigd (het "besluit van de Raad"). Artikel 1 legt expliciet een tussentijdse evaluatie van het leningmandaat op: "De Commissie zal uiterlijk op 31 januari 2004, of zes maanden voor de inwerkingtreding van een nieuw toetredingsverdrag, verslag uitbrengen over de toepassing van dit besluit, en, indien nodig, voorstellen voor wijziging van dit besluit indienen. De Raad zal eventuele voorstellen vanaf 1 augustus 2004 of de datum van de inwerkingtreding van een nieuw toetredingsverdrag bespreken en aannemen."

Zoals artikel 2 van het besluit van de Raad verlangt, bevat het verslag, dat de periode van het begin van het mandaat tot 31 december 2002 bestrijkt, informatie over de leningen en de vooruitgang bij de risicodeling, een evaluatie van de werking van de regeling en de coördinatie tussen de financiële instellingen die hierbij actief zijn, en een evaluatie van de bijdrage van de leningen uit hoofde van het besluit tot de doelstellingen van het buitenlands beleid van de Gemeenschap.

De garanties die de Gemeenschap uit hoofde van het besluit van de Raad verleent, worden gedekt door een Garantiefonds, ingesteld bij Verordening (EG, Euratom) nr. 2728/94 van de Raad van 31 oktober 1994. Overeenkomstig Verordening nr. 1149/1999 van de Raad van 25 mei 1999 tot wijziging van Verordening nr. 2728/94 dient de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad samen met dit tussentijdse verslag ook een volledig verslag over het Garantiefonds in.

Dit tussentijdse verslag bevat vier delen. Het eerste beschrijft de rechtsgronden en het in het besluit vastgestelde garantiestelsel, het tweede bevat een overzicht van de operaties van de EIB uit hoofde van het mandaat (per 31 december 2002), het derde beschrijft de context van en de beperkingen op het optreden van de EIB en het vierde bevat een bespreking van de vooruitzichten en de voorgestelde wijzigingen voor de resterende duur van het mandaat. Het verslag gaat vergezeld van bijlagen waarin de EIB-activiteit per regio (Midden- en Oost-Europa, Middellandse-Zeegebied, Azië en Latijns-Amerika, Zuid-Afrika) wordt toegelicht en geëvalueerd.

Samen met dit verslag dient de Commissie een voorstel (COM(2003) ...) tot wijziging van het besluit van de Raad voor de resterende duur van het mandaat in.

2. Juridisch en institutioneel kader

2.1. Wetgeving

Het juridische en institutionele kader van het EIB-mandaat is vastgesteld in:

a) Besluit 2000/24/EG van de Raad van 22 december 1999 [1] tot verlening van een garantie van de Gemeenschap voor verliezen van de Europese Investeringsbank op leningen voor projecten buiten de Gemeenschap (Midden- en Oost-Europa, Middellandse-Zeegebied, Latijns-Amerika en Azië en de Republiek Zuid-Afrika);

[1] PB L 9 van 13 januari 2000.

b) Besluit 1999/786/EG van de Raad van 29 november 1999 [2] tot verlening van een garantie van de Gemeenschap aan de Europese Investeringsbank (EIB) voor verliezen uit leningen voor projecten voor de wederopbouw van de door de aardbeving getroffen gebieden van Turkije;

[2] PB L 308 van 3 december 1999.

c) Besluit 2000/688/EG van de Raad van 7 november 2000 [3] houdende wijziging van Besluit 2000/24/EG tot uitbreiding van de garantie van de Gemeenschap aan de Europese Investeringsbank tot leningen voor projecten in Kroatië;

[3] PB L 285 van 10 november 2000.

d) Besluit 2000/788/EG van de Raad van 4 december 2000 [4] houdende wijziging van Besluit 2000/24/EG tot vaststelling van een speciaal actieprogramma van de Europese Investeringsbank ter ondersteuning van de consolidatie en verdieping van de douane-unie tussen de EG en Turkije;

[4] PB L 314 van 14 december 2000.

e) Besluit 2001/778/EG van de Raad van 6 november 2001 [5] tot wijziging van Besluit 2000/24/EG met het oog op de uitbreiding van de aan de Europese Investeringsbank verleende garantie van de Gemeenschap tot leningen voor projecten in de Federale Republiek Joegoslavië [6];

[5] PB L 292 van 9 november 2001.

[6] De Raad bevestigde in zijn conclusies van 14 april 2003 dat Kosovo in aanmerking komt voor EIB-operaties uit hoofde van deze uitbreiding van het mandaat.

f) het besluit van de Raad van gouverneurs van 28 maart 2000 waarbij het de EIB wordt toegestaan leningen te verstrekken op basis van het besluit van de Raad van 22 december 1999;

g) de garantieovereenkomst tussen de Commissie en de EIB van 19 en 24 juli 2000, gewijzigd bij briefwisseling tussen de Commissie en de EIB van 13 september en 8 oktober 2001 en van 12 april en 6 mei 2002.

2.2. Garantiestelsel

Het huidige garantiestelsel berust op het besluit van de Raad en heeft twee onderdelen: een globale garantie en een risicodelingsregeling.

2.2.1. Globale garantie

Deze garantie is beperkt tot 65% van het totaalbedrag van de geopende kredieten, plus alle gerelateerde bedragen [7]. Onder dit algemene plafond zijn wanbetalingen op individuele leningen de facto voor 100% gedekt. De garantie dekt het commerciële risico dat niet volgens de risicodelingsregeling (punt 2.2.2) is gedekt en voor elke lening ook het politieke risico. Het globale garantiepercentage heeft betrekking op het totale gegarandeerde bedrag, zonder onderscheid naar regio.

[7] Rente, vergoedingen, lasten, uitgaven enz., zoals gedefinieerd in de garantieovereenkomst.

Het totale plafond voor de gesloten leningen is 20 060 miljoen euro, verdeeld als volgt:

- Midden- en Oost-Europa (LMOE) [8] // 9 280 miljoen euro

[8] Inclusief de westelijke Balkan (Albanië, Bosnië-Herzegovina, Kroatië, Servië en Montenegro, Macedonië).

- Middellandse-Zeegebied (MED) // 6 425 miljoen euro

- Azië en Latijns-Amerika (ALA) // 2 480 miljoen euro

- Zuid-Afrika // 825 miljoen euro

- speciaal actieprogramma voor de douane-unie EG-Turkije (SAP Turkije) // 450 miljoen euro

- Terra-programma voor de wederopbouw in door aardbevingen getroffen gebieden in Turkije // 600 miljoen euro

De garantie geldt vanaf 1 februari 2000 voor zeven jaar voor Midden- en Oost-Europa, het Middellandse-Zeegebied, Azië en Latijns-Amerika, en vanaf 1 juli 2000 voor Zuid-Afrika; ze eindigt voor alle regio's op 31 januari 2007 en wordt automatisch met zes maanden verlengd als de EIB-leningen de genoemde plafonds op 31 januari 2007 niet hebben bereikt. Voor Terra dekt de garantie leningen die gerekend vanaf 29 november 1999 binnen drie jaar zijn gesloten; deze periode kon automatisch met zes maanden worden verlengd aangezien de EIB-leningen het plafond na afloop ervan niet hadden bereikt. De vastleggingsperiode voor Terra liep op 29 mei 2003 af.

De activiteit van de EIB uit hoofde van het besluit van de Raad dient "ter ondersteuning van de relevante externe beleidsdoelstellingen van de Gemeenschap [...] voor investeringsprojecten in landen van Midden- en Oost-Europa, het Middellandse-Zeegebied, Azië en Latijns-Amerika, en in de Republiek Zuid-Afrika". Terwijl het ontwikkelingsbeleid van de EU zeer ruim is, zijn de mandaatleningen van de EIB gericht op belangrijke gebieden voor de ondersteuning van de beleidsdoelstellingen (punt 3.3).

2.2.2. Risicodeling

De risicodelingsregeling scheidt voor de communautaire garantie het commerciële van het politieke risico. Volgens het besluit van de Raad moet de EIB ernaar streven dat de commerciële risico's afdoende door andere dan overheidsgaranties worden gedekt, zodat de begrotingsgarantie alleen het politieke risico van niet-overdracht van deviezen, onteigening, oorlog en binnenlandse onlusten hoeft te dekken.

Artikel 1, lid 3, van het besluit van de Raad stelt: "De EIB wordt verzocht ernaar te streven het commerciële risico van haar totale kredietverlening uit hoofde van dit besluit zo veel mogelijk op basis van een individueel regionaal mandaat voor 30% te dekken met andere dan staatsgaranties. Dit percentage moet, voorzover de marktomstandigheden dat toelaten, worden opgevoerd." In een brief van 31 mei 2000 aan de voorzitter van de Raad schrijft de president van de EIB dat de EIB natuurlijk naar een totaal aandeel van 30% streeft, maar dit niet voor elk mandaat kan garanderen, al doet ze hiervoor haar best.

In punt 3.2 wordt de risicodelingssituatie op 31 december 2002 beschreven.

3. Overzicht van de EIB-leningen in derde landen uit hoofde van het mandaat

3.1. Overzicht van de leningen

Dit hoofdstuk bevat een overzicht en een algemene beoordeling van alle leningen die op 31 december 2002 uit hoofde van het besluit van de Raad waren gesloten, met een opsplitsing per regio en per sector. De bijlagen 1 tot en met 4 bevatten afzonderlijke resultaten voor de LMOE, MED (inclusief SAP Turkije en Terra), ALA en Zuid-Afrika.

Uit tabel 1 blijkt dat de leningen op 31 december 2002 (na twee vijfde van de duur van het leningmandaat voor de LMOE, MED en ALA en meer dan een derde van de duur van het mandaat voor Zuid-Afrika) 40% van het totale leningplafond van 20 060 miljoen euro bedroegen; er waren echter aanzienlijke verschillen per regio. Het LMOE-cijfer ligt onder het gemiddelde omdat de meeste EIB-leningen aan de kandidaat-lidstaten zonder communautaire garantie zijn verstrekt in het kader van de pretoetredingsfaciliteit die de EIB in 2000 in het leven heeft geroepen.

Tabel 1: Leningen, 31 december 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Uit de cijfers per sector in tabel 2 blijkt dat bijna 40% van de leningen naar de sector communicatie (wegen en telecommunicatie) ging. Meer dan de helft van deze leningen werd verleend in de LMOE; Roemenië, Bulgarije en Servië en Montenegro kregen de grootste bedragen, voor herstel en verbetering van wegen en spoorwegen en voor de aanleg van autowegen (bijlage 1, tabellen 2 en 3).

De sector water (en overige, d.w.z. stadsherstel) was goed voor 19% van het geleende bedrag; het ging vooral om leningen in het Middellandse-Zeegebied, en met name Turkije (afvalwaterbehandeling, rioolnetten, herstel en wederopbouw van door aardbevingen getroffen stadsinfrastructuur) en Algerije (voltooiing van het drinkwaternet) (bijlage 2, tabellen 2 en 3).

In de verslagperiode ging 18% van de leningen naar de sector energie. Het grootste deel ging naar de volgende Middellandse-Zeelanden (bijlage 2, tabellen 2 en 3):

- Egypte: bouw van een aardgascentrale;

- Marokko: verbetering van de elektrische verbinding met Spanje en Algerije en bouw van een pompcentrale;

- Tunesië: elektriciteitstransport.

Tabel 2: Leningen per sector, 31 december 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.2. Vooruitgang op het gebied van risicodeling

3.2.1. Overzicht

Zoals onder 2.2.2 uiteengezet, dekt de communautaire garantie zowel politiek als commercieel risico, tenzij er een risicodelingsregeling is getroffen. Bij risicodeling krijgt de EIB van derden garanties voor het commerciële risico. Het is de bedoeling 30% van de portefeuille aldus te dekken. Voor deze leningen dekt de communautaire garantie alleen bepaalde politieke risico's (niet-overdracht van deviezen, onteigening, oorlog en binnenlandse onlusten). De risicodelingsregeling heeft geleid tot een grotere beschikbaarheid van leninggaranties van handelsbanken in opkomende markten, vooral in ALA, die anders niet beschikbaar of te duur zouden zijn geweest. Tabel 3 (onder 3.2.2) toont dat de EIB eind 2002 een risicodelingsregeling had getroffen voor 19% van het uit hoofde van het mandaat geleende bedrag. De resultaten verschillen sterk per mandaatregio. Voor ALA is het doel van 30% al ruimschoots bereikt, maar voor de LMOE en de Balkan, MED en Zuid-Afrika is het waarschijnlijk niet haalbaar.

De meeste leningen in de toetredingslanden zijn echter zonder EU-garantie verstrekt in het kader van de pretoetredingsfaciliteit, die de EIB na de inwerkingtreding van het besluit van de Raad heeft goedgekeurd. Voor een goed beeld van de risicodeling tussen de EU-begroting en de EIB voor leningen in derde landen moet ook dit aanzienlijke volume aan niet-gegarandeerde leningen worden bekeken. Tabel 3 toont welke gevolgen de indeling van de leningen in het kader van de pretoetredingsfaciliteit bij de leningen met risicodeling uit hoofde van het mandaat op de cijfers heeft. Het totale aandeel van de leningen met risicodeling stijgt van 19% (mandaat 2000-2007) tot 57% (mandaat 2000-2007 plus pretoetredingsfaciliteit).

Intussen heeft de EIB een mediterrane partnerschapsfaciliteit van 1 miljard euro opgericht voor leningen in het Middellandse-Zeegebied waaraan evenmin een EU-garantie verbonden is. Eind 2002 waren in dit kader nog geen leningen verstrekt, maar het is duidelijk dat deze leningen, zoals die in het kader van de pretoetredingsfaciliteit, de effectieve risicodelingsprestaties van de EIB nog zullen verbeteren.

Tot dusver is nog geen beroep gedaan op de EU-garantie voor politiek risico.

3.2.2. Regionale verschillen wat de risicodeling betreft voor het mandaat 2000-2007

Het aandeel van de leningen met risicodeling verschilt per regio om de volgende redenen:

- Ten eerste zijn de meeste mandaatprojecten in de LMOE en de Balkan overheidsprojecten en is risicodeling dus niet van toepassing. De leningen voor projecten in de privé-sector (veel leningen met commerciële garanties) vallen onder de pretoetredingsfaciliteit en niet onder het mandaat.

- Ten tweede zijn tot dusver ook de meeste projecten in het Middellandse-Zeegebied overheidsprojecten. Dit is grotendeels het gevolg van de prioriteiten van de overheden waarmee de EIB in het kader van het Europees-mediterrane partnerschap samenwerkt. Daarom zijn de meeste leningen tot dusver aan overheden of overheidsorganen verstrekt. De uitvoering van Femip moet in deze landen echter tot meer leningen aan de privé-sector leiden.

- In tegenstelling hiermee is het ALA-mandaat specifiek gekoppeld aan projecten die zowel voor de Gemeenschap als voor de betrokken landen van belang zijn, met name commerciële en industriële projecten met EU-bedrijven. Daardoor gaat het meestal om projecten in de privé-sector met niet-overheidsgaranties. Dit verklaart waarom bijzonder veel leningen een risicodelingsregeling hebben.

- Ten slotte heeft de EIB in Zuid-Afrika nog geen leningen met risicodeling verstrekt. De leningen voor overheidsprojecten dragen tot dusver een overheidsgarantie. De meeste projecten in de privé-sector, die 25% van de totale leningactiviteit in Zuid-Afrika uitmaken, zijn gegarandeerd door lokale eersteklas banken met dezelfde internationale rating als het land zelf (een hogere rating is ook niet mogelijk).

Tabel 3: Risicodeling, 31 december 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.3. Ondersteuning van het EU-beleid

Het besluit van de Raad bevat enkele richtsnoeren voor de EU-beleidsdoelstellingen die per regio via het mandaat moeten worden bevorderd. Overweging 18 maakt duidelijk dat de leningen in de LMOE vooral dienen om de pretoetredingsstrategie van de EU te ondersteunen en de uitbreiding te vergemakkelijken. Het besluit stelt ook dat de ALA-leningen gericht moeten zijn op projecten in het belang van zowel de EU als de begunstigde landen. In het Middellandse-Zeegebied is het beleidskader dat van het Europees-mediterrane partnerschap en het proces van Barcelona. Deze per regio verschillende aanpak wordt toegelicht in de bijlagen bij dit verslag en in punt 3.4.

Hieronder volgt een overzicht van de algemene bijdragen tot de EU-beleidsdoelstellingen die nieuw zijn of aan belang hebben gewonnen.

3.3.1. Ondersteuning van het MKB

Belangrijke hervormingen in de banksector hebben de EIB al in staat gesteld globale leningen te verstrekken ter ondersteuning en bevordering van langlopende leningen aan het MKB. Deze financieringsvorm wordt waarschijnlijk nog belangrijker.

3.3.2. Duurzame ontwikkeling en milieu

Duurzame ontwikkeling heeft in de uitvoering van het mandaat een belangrijke plaats ingenomen, met name door de financiering van investeringen om lokale natuurlijke hulpbronnen efficiënt te ontwikkelen en te beheren. Voorbeelden zijn de bouw van een aardgascentrale in Egypte in 2002 (150 miljoen euro), de ontwikkeling van een goudmijn in Marokko in 2000 (30 miljoen euro) en een fosfaatmijn in Jordanië in 2000 (30 miljoen euro), de aanplant van bossen voor pulp in Brazilië in 2001 (Veracel-bosbouwproject, voor de duurzame ontwikkeling van de bosbouw in de arme noordoostelijke staat Bahia) (33 miljoen euro), en de bouw van een gascentrale in Argentinië in 2001 (77 miljoen euro). Het beleid van de EIB is afgestemd op de tijdens de wereldtop van Johannesburg over duurzame ontwikkeling (2002) door de EU genoemde sectorprioriteiten (water, energie, gezondheid, landbouw en biodiversiteit). Ook wordt met de Commissie aan strategische coördinatie gewerkt. Meer in het algemeen wordt bij alle projecten in de hele projectcyclus systematisch met het milieu rekening gehouden, waarbij EU-beginselen en -normen als referentie worden genomen, en worden projectontwikkelaars, ook die uit de Europese privé-sector, aangemoedigd internationale goede werkwijzen te volgen. Als bij de beoordeling belangrijke vragen zijn gerezen, wordt in beginsel pas een begin gemaakt met de uitbetaling van een lening als aan de milieuvoorwaarden voldaan is.

3.3.3. Gezondheid en onderwijs

In sommige landen heeft de EIB onlangs haar leningactiviteit verruimd met gezondheids- en onderwijsprojecten. In 2002 werden bijvoorbeeld leningen verstrekt voor de bouw en uitrusting van regionale ziekenhuizen in Syrië (100 miljoen euro) en de levering van IT-onderwijstechnologie voor lagere scholen in Turkije (50 miljoen euro). Deze projecten kunnen rechtstreeks bijdragen tot de armoedebestrijding. Gezien de gevolgen van schuldfinanciering op overheidsuitgaven en macro-economische ontwikkelingsplanning zijn coördinatie met andere donors, lokale medefinanciering en aanvullende financieringsbronnen essentieel. Zulke projecten maken het nodig naar de integratie van het sociale en economische beleid in een land te kijken.

3.3.4. Regionale samenwerking

In de EU en de toetredingslanden is regionale samenwerking heel normaal, maar buiten de EU is het moeilijker om bij grote investeringsprojecten op regionale schaal samen te werken. Toch is dit in alle regio's waar de EIB actief is zeer belangrijk voor de duurzame ontwikkeling. Ontwikkelingslanden werken steeds vaker regionaal samen om hun integratie in de wereldeconomie te verbeteren door grensoverschrijdende problemen aan te pakken.

3.3.5. Overgang naar ontwikkeling

De EIB ondersteunt in de Balkan de vlotte overgang van onmiddellijk herstel na conflicten naar wederopbouw en duurzame ontwikkeling. Uit de ervaring blijkt dat systematische coördinatie bij de donors van cruciaal belang is.

3.3.6. Rampenhulp

Na de vernietigende aardbeving van augustus 1999 in Turkije heeft de EIB zich in het kader van het Terra-mandaat op het herstel en de wederopbouw van de basisinfrastructuur in de regio gericht, kleine bedrijven gesteund die hun activa hadden verloren en bijgedragen om te verhinderen dat de regio in deze herstelperiode verder zou afglijden naar een economische depressie. Er wordt met name aandacht besteed aan de rampenbestrijding in deze vaak door aardbevingen getroffen regio door veiligere normen in te voeren voor de bouwprojecten die met EIB-leningen worden gefinancierd.

3.4. Samenwerking met communautaire programma's en andere financiële instellingen

Gezien het soort projecten dat de EIB ondersteunt, komt medefinanciering vaak voor. Meestal kan het ook niet anders, want de EIB financiert niet meer dan 50% van een project, zodat ook de begunstigde zelf of andere donors en internationale financiële instellingen (IFI's) moeten bijdragen. EIB-financiering zet zo aan tot de mobilisatie van lokale middelen en trekt vaak ook internationale financiering aan.

De EIB verlangt voor overheidsprojecten soms belangrijke beleidswijzigingen om grote investeringen economisch rendabel en financieel haalbaar te maken. Er moet dan nauw worden samengewerkt met andere bi- of multilaterale instanties die zich met sectorhervormingen in het land bezighouden, zodat de gezamenlijke aanpak het gewenste effect sorteert. Kapitaalinvesteringen en technische bijstand gaan dan hand in hand.

Hierdoor kan de EIB ook steunen op de expertise van instellingen die zich specialiseren in bredere sector- en beleidsvraagstukken. Gezamenlijke acties zorgen vaak voor resultaat bij sectorhervormingen en vergroten de haalbaarheid van investeringsprojecten omdat die na voltooiing waarschijnlijk zullen profiteren van een beter regelgevingskader.

Tabel 4 bevat gegevens voor de uit hoofde van het mandaat gefinancierde projecten waarbij naast de ontwikkelaars ook verscheidene financiële instellingen tot de financiering bijdragen. Van een totaal van 8 027 miljoen euro aan EIB-leningen ging 4 696 miljoen euro naar projecten met medefinanciering. De in tabel 4 beschreven samenwerking wordt voor elke regio in de bijlagen toegelicht.

Tabel 4: Medefinanciering, 31 december 2002

(mln euro)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.4.1. Kandidaat-lidstaten

In de kandidaat-lidstaten werkt de EIB in het kader van het EU-programma om deze landen op de toetreding voor te bereiden, met name door investeringen voor de integratie van hun infrastructuur met die van de EU te financieren en door het MKB bij te staan.

De coördinatie van het werk van de EIB met ISPA, het pretoetredingsinstrument voor structuurbeleid van de Commissie [9], is met de opstelling van geschikte financieringsplannen de afgelopen twee jaar bijzonder belangrijk geweest voor de uitvoering van vervoer- en milieuprojecten. Verder is de samenwerking met het Phare-instrument [10] van de Commissie uitgebreid, met name op het gebied van regionale ontwikkeling en MKB-financiering. Phare verleent vaak bijstand in de pre-investeringsfase voor het onderzoek en de technische bijstand die voor de EIB-projecten nodig zijn. Ook werkt de EIB bij de medefinanciering van infrastructuurprojecten met Phare samen.

[9] Dit instrument helpt de landen van Midden- en Oost-Europa die om toetreding verzoeken hun milieu te verbeteren en vervoernetwerken te ontwikkelen.

[10] Bijstandsprogramma voor Midden-Europa.

De Commissie en de EIB werken momenteel samen bij de ontwikkeling van twee medefinancieringsregelingen (de faciliteiten gemeentelijke infrastructuur en gemeentefinanciën). Beide combineren EIB-leningen met EU-schenkingen (Phare) om financiële instellingen in de toetredingslanden aan te moedigen hun leningactiviteit voor gemeentelijke investeringsprojecten te verruimen.

3.4.2. Westelijke Balkan

In de westelijke Balkan is nauwe samenwerking met IFI's voor de EIB van essentieel belang. Met het oog op de beste verhouding tussen schenkingen en EIB-leningen worden de activiteiten van de EU-instellingen nauw gecoördineerd in het kader van het programma voor communautaire bijstand voor wederopbouw, ontwikkeling en stabilisatie (Cards) van de EU en van het Europees Bureau voor wederopbouw. De EIB werkt ook nauw samen met de Wereldbank en de EBWO in het kader van het stabiliteitspact en bij de selectie, beoordeling en medefinanciering van prioritaire projecten en sectorstudies. De EIB speelt een leidende rol in de stuurgroep infrastructuur, een coördinatieorgaan voor donors.

De EIB heeft in de Balkan ook bijgedragen tot de algemene planning met een reeks regionale studies. Ze heeft de regionale studie van de luchtverkeersinfrastructuur (ATIRS) afgerond en nauw samengewerkt met de Europese Commissie bij de regionale studie van de vervoerinfrastructuur (TIRS).

3.4.3. Middellandse-Zeegebied

In het Middellandse-Zeegebied werkt de EIB door nauwe samenwerking met andere instellingen (vooral de Commissie, met programma's als Meda [11], en de Wereldbank), met name in het kader van de faciliteit voor Euro-mediterrane investeringen en partnerschap (Femip) [12], aan een aanpak die financiering combineert met bijdragen tot institutionele versterking en beleidsdialoog om gunstige voorwaarden te scheppen voor particuliere investeringen.

[11] Meda is het voornaamste financiële instrument van de Europese Unie in het Europees-mediterrane partnerschap. Het programma biedt technische en financiële bijstand voor de hervorming van de economische en sociale structuren in de mediterrane partnerlanden.

[12] Femip is gelanceerd in oktober 2002 en integreert alle EIB-operaties in het Middellandse-Zeegebied (bijlage 2, punt 2.1).

3.4.4. Azië en Latijns-Amerika

De projecten in ALA worden gefinancierd in het ruime kader van samenwerkingsovereenkomsten en staan los van specifieke communautaire bijstandsprogramma's.

De EIB promoot de medefinanciering van projecten in ALA actief, zowel om aanvullend particulier kapitaal aan te trekken als om een grotere hefboomwerking van haar eigen middelen te bereiken. De EIB-leningen zijn waar mogelijk opgezet in samenwerking met en als aanvulling op de activiteiten van IFI's, regionale ontwikkelingsbanken en de banksector om zoveel mogelijk waarde toe te voegen (bijlage 3, tabel 5).

3.4.5. Zuid-Afrika

Institutionele kwesties in Zuid-Afrika worden vooral aangepakt in nauwe samenwerking met het parallelle, door de EU gefinancierde bijstandsprogramma en het Zuid-Afrikaanse ministerie van Financiën.

3.5. EIB-instrumenten voor het mandaat

Het belangrijkste EIB-product is in alle regio's de gewone niet-achtergestelde lening, met strenge garantie-eisen, overeenkomstig de EIB-statuten. Verreweg de meeste EIB-operaties in de mediterrane partnerlanden en de Balkan zijn hierop gebaseerd. Van bijzondere waarde zijn de lange leningen (tot 25 jaar) voor infrastructuurprojecten, die op de lokale markten niet beschikbaar zijn. Daarnaast verstrekt de EIB de lokale banken ook fondsen om door te lenen aan het MKB (globale leningen).

In het Middellandse-Zeegebied zijn leningen voor milieuprojecten aangevuld met rentesubsidie en beperkte schenkingen voor technische bijstand in het kader van het programma voor technische bijstand ten behoeve van het milieu in het Middellandse-Zeegebied (Metap) [13]. De EIB heeft voor milieubescherming in het Middellandse-Zeegebied 9 miljoen euro ter beschikking gesteld. Van 1999 tot 31 maart 2003 zijn bij de overheid 21 haalbaarheidsstudies uitgevoerd. Deze hebben tot dusver geleid tot de planning van projecten voor 1 672 miljoen euro, die ondersteund zijn of zullen worden met zo'n 522 miljoen euro aan EIB-leningen. Bijna 60% van de studies ging over waterbeheer (vooral afvalwater en, in mindere mate, watertoevoer) en 31% over vast afval.

[13] Metap is in 1990 gelanceerd door de EIB en de Wereldbank. De EIB stelt in het kader van dit programma middelen ter beschikking voor voorbereidende milieustudies, met name over afvalwater en de afvoer ervan.

In het Middellandse-Zeegebied heeft de EIB risicokapitaal uit de Gemeenschapsbegroting kunnen gebruiken om banken kredieten voor leningen en participaties te verstrekken en rechtstreeks in particuliere aandelenfondsen te investeren. In 2001 vroeg de Commissie (in samenspraak met de Zuid-Afrikaanse overheid) de EIB een deel (50 miljoen euro) van haar programma voor schenkingen in Zuid-Afrika te beheren als een faciliteit voor risicokapitaal (met name aandelenkapitaal) voor opkomende ondernemers van historisch benadeelde gemeenschappen. Deze regeling loopt voornamelijk via de Industrial Development Corporation of South Africa en is zeer vlot gestart: in het eerste halfjaar na de lancering in maart 2002 werden 25 deelprojecten gefinancierd (17% van de totale faciliteit).

In Hongarije, Polen, Tsjechië en Zuid-Afrika is gestreefd naar EIB-financiering in de lokale munt. Dankzij haar AAA-rating en de relatief rijpe markten voor de lokale valuta's kon de EIB euro-obligaties in de lokale valuta's uitgeven en zo de middelen ophalen om leningen in die valuta's te verstrekken. Dit is bijzonder nuttig gebleken voor projecten voor de binnenlandse markt, meestal van nutsbedrijven met ontvangsten in lokale munt die lange EIB-leningen aangaan en zo geen valutarisico hoeven te lopen.

4. Regionale kenmerken en beperkingen

De regio's waarin de EIB werkt, hebben kenmerken die de ontwikkeling van haar activiteiten kunnen beperken. De belangrijkste van deze kenmerken worden hieronder per regio besproken.

4.1. Toetredingslanden

Vier belangrijke factoren hebben volgens de EIB haar leningactiviteit beperkt:

- Zwakke punten in het institutionele kader en administratieve, institutionele en organisationele knelpunten beperken de absorptiecapaciteit van de lokale markten. De EIB denkt echter dat deze institutionele en structurele beperkingen slechts problemen geven op korte of middellange termijn en ondersteunt de lokale overheden om de gevolgen ervan te reduceren.

- Een gebrek aan middelen leidt ertoe dat de overheden selectief zijn bij het aangaan van nieuwe leningen.

- Deze beperking wordt versterkt door de gevolgen van de mondiale economische vertraging voor de groei in sommige toetredingslanden.

- Ten slotte zijn er ook moeilijkheden gerezen door het tekort aan garanties voor niet-overheidssegmenten, gezien het nog nieuwe wettelijke en regelgevingskader, en door de vaak slepende procedures wanneer de leningen met schenkingen worden gecombineerd.

4.2. Balkan

De EIB is pas onlangs weer actief geworden in de Balkanstaten die uit Joegoslavië zijn voortgekomen (dus niet Slovenië): in 1998 in Macedonië, in 2000 in Bosnië-Herzegovina en pas in 2001 in de twee grootste landen, Kroatië en de Federatieve Republiek Joegoslavië (Servië en Montenegro). Na bijna tien jaar afwezigheid (de EIB staakte haar activiteiten in het voormalige Joegoslavië in 1991) dienden de EIB-leningen uit hoofde van het LMOE-mandaat vooral voor de wederopbouw en het herstel van de overheidsinfrastructuur, zoals uiteengezet in het kader van het stabiliteitspact tussen de begunstigde landen en de zogenaamde internationale donorgemeenschap (vooral bilaterale donors, andere IFI's en de Europese Commissie).

Het investeringsklimaat in de Balkan blijft erg volatiel. Bepaalde problemen (met name het gebrek aan rechtszekerheid) moeten nog worden opgelost en remmen de investeringen aanzienlijk. De lokale overheidsinstellingen zijn nog zwak en projecten zijn daarom moeilijk op te zetten.

Voor de investeringen in de privé-sector zijn er ook enige beperkingen, zoals hieronder uiteengezet. Toch startte de EIB in 2002 een eerste risicodelingsoperatie voor een industrieproject in Bosnië-Herzegovina en de eerste MKB-kredietfaciliteiten (globale leningen) in Kroatië. Door de aard van haar financieringsinstrumenten (geen risicokapitaal, alleen niet-achtergestelde leningen) en de strenge garantie-eisen in haar statuten kan de EIB de privé-sector echter slechts beperkt financieren. Daar de overheden voor leningen aan de privé-sector geen overheidsgarantie kunnen of willen geven, zijn potentiële particuliere projectontwikkelaars vaak niet in staat een garantie te bieden die aan de EIB-normen voldoet. Tegelijk is de steun aan het MKB in de vorm van globale leningen beperkt wegens de moeilijke economische situatie en de moeilijkheid geschikte intermediairs te vinden. De ontwikkeling van de EIB-leningen in deze sectoren hangt af van de snelheid waarmee de bedrijfs- en de banksector worden hervormd.

4.3. Mediterrane partnerlanden

Het doel van de faciliteit voor Euro-mediterrane investeringen en partnerschap (Femip) [14], waarop de EIB zich qua organisatie en personeel voorbereidt, is de mediterrane partnerlanden te helpen zich economisch en sociaal te moderniseren en regionaal te integreren met het oog op een voor eind 2010 tot stand te brengen vrijhandelszone van Europa en deze landen. Femip dient vooral voor de ontwikkeling van de privé-sector. Daarnaast heeft de EIB besloten aandacht te schenken aan regionale samenwerkingsprojecten en investeringen in gezondheid en onderwijs. Femip zal technische bijstand leveren bij het opzetten van projecten en hervormingen in diverse economische sectoren.

[14] Femip is gelanceerd in oktober 2002 en integreert alle EIB-operaties in het Middellandse-Zeegebied (bijlage 2, punt 2.1).

In de meeste partnerlanden zorgt de overheid nog steeds voor een groot deel van de investeringen in infrastructuur, natuurlijke hulpbronnen en zelfs de industrie. Een aantal factoren moet worden aangepakt om leningen in de privé-sector te ontwikkelen: de zwakke punten van de lokale financiële markten, het onvriendelijke bedrijfsklimaat, de dreiging van sociale en politieke onrust en het gebrek aan garanties die aan de EIB-eisen voldoen. In andere gevallen geven de partnerlanden er de voorkeur aan EIB-middelen alleen voor overheidsprojecten te gebruiken (waarbij risicodeling onmogelijk is), omdat de mandaatmiddelen beperkt zijn en niet-EIB-financiering van deze omvang en met zulke goede voorwaarden voor deze overheidsprojecten moeilijk op de markt te vinden is. Hierdoor kunnen particuliere projecten alleen volledig buiten het mandaat om door de EIB, of door andere partijen, worden gefinancierd. De Turkse overheid stond er bijvoorbeeld op dat voor leningen aan de privé-sector de pretoetredingsfaciliteit werd aangesproken, en niet het deel met risicodeling van het algemene mandaat, omdat Turkije er relatief makkelijk voor kan zorgen dat grote bedrijven (zoals onlangs Toyota) met een uitstekende rating voor de hele financiering en de garantie zorgen.

Op sommige gebieden of in bepaalde omstandigheden (zoals financiering van projecten van lokale of kleine ontwikkelaars, leningen in lokale munt, garanties, kredietlijnen voor particuliere banken) zijn risicokapitaal voor allerlei instrumenten en schenkingen voor technische bijstand en investeringssteun bijzonder nuttig voor de privé-sector en dragen ze bij tot een aanzienlijke verruiming van het aanbod en een verhoging van de toegevoegde waarde van de EIB-activiteit in deze landen. De EIB beheert daartoe risicokapitaalfinanciering met EU-begrotingsmiddelen.

4.4. Azië en Latijns-Amerika

Zoals gezegd, zijn de eerste drie jaar ondanks de nasleep van de Aziatische crisis en de toestand in Argentinië leningen gesloten voor bijna de helft van de mandaatmiddelen. Dit wijst er duidelijk op dat de vraag naar EIB-leningen groot is. De EIB moest daarom selectief zijn; ook waren de leningen vaak kleiner dan gevraagd en bleven ze ver onder de 50%-grens van de totale projectkosten (gemiddelde voor het mandaat tot dusver: 13%). Hierin komt geen verandering als het huidige plafond behouden blijft.

4.5. Zuid-Afrika

Ondanks een grote, goed werkende financiële markt is het aanbod aan lange financiering nog steeds beperkt doordat de lokale banken in eigen land slechts kortetermijnmiddelen kunnen aantrekken en hun toegang tot de internationale markten door de rating van het land beperkt is. Hierdoor is er veel vraag naar EIB-financiering, aangezien de EIB op langere termijn kan lenen.

De grote vraag naar de risicokapitaalfaciliteit, die de EIB namens de Commissie beheert, wijst erop dat er veel potentieel is voor de inzet van dit soort middelen ter ondersteuning van de ontwikkeling van kleine en middelgrote bedrijven, die niet de garanties kunnen bieden die nodig zijn voor toegang tot de eigen middelen van de EIB, maar best in staat zijn achtergestelde leningen of quasi-aandelenkapitaal af te lossen.

5. Voorstellen

Tabel 5 toont een raming van het gebruik van de regionale budgetten voor de resterende duur van het mandaat op basis van de planning (Corporate Operational Plan) die de raad van bewind van de EIB in december 2002 heeft goedgekeurd. Deze raming weerspiegelt de extra inspanningen die voor het Middellandse-Zeegebied zijn goedgekeurd en de gevolgen van de uitbreiding. Ze geeft aan dat het totale volume aan gegarandeerde leningen waarschijnlijk iets boven het totale mandaatplafond zal liggen en dat er voor ALA en Zuid-Afrika een klein overschot zal zijn. De EIB wijst er echter op dat de ramingen van de activiteit in ALA en Zuid-Afrika werden beperkt om onder de bestaande plafonds te blijven en dat ze in deze regio's meer zou kunnen lenen. Daarom moeten de plafonds voor ALA en Zuid-Afrika behouden blijven, waardoor het totale tekort ten opzichte van het algemene plafond 442 miljoen euro [15] bedraagt.

[15] 442 miljoen euro = 231 miljoen euro + 167 miljoen euro (ruimte ALA) + 44 miljoen euro (ruimte Zuid-Afrika) (tabel 5).

Tabel 5: Raming van de leningen per regio

(mln euro)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

5.1. Begunstigde regio's

Uitgaande van deze ramingen en de ontwikkeling van de prioriteiten voor het buitenlands beleid van de Gemeenschap stelt de Commissie een aantal wijzigingen van het huidige mandaat voor.

5.1.1. Nieuwe geografische spreiding van het huidige mandaatplafond van 20 060 miljoen euro

5.1.1.1. Zuidoost-Europa

De Commissie stelt voor het LMOE-budget om te vormen tot een nieuw budget zuidoostelijke nabuurlanden, waartoe Bulgarije, Roemenië, Turkije en de westelijke Balkanlanden [16] behoren, overeenkomstig het in Kopenhagen genomen besluit om pretoetredingssteun voor Turkije vanaf 2004 uit het begrotingsonderdeel pretoetredingssteun te financieren. Het plafond hiervoor bedraagt 9 185 miljoen euro (tabel 6). Dit bedrag houdt verband met het aandeel van Turkije in het MED-mandaat tot eind 2002. Ingevolge het besluit van de Raad van Barcelona in maart 2002 blijft Turkije in aanmerking komen voor alle Femip-activiteiten.

[16] Albanië, Bosnië-Herzegovina, Kroatië, Servië en Montenegro, Macedonië.

5.1.1.2. Mediterrane partners

De Commissie stelt voor het MED-budget opnieuw vast te stellen met het oog op de Femip-leningen die naar aanleiding van de Raad van Barcelona van maart 2002 en overeenkomstig het initiatief voor een nieuw Europees nabuurschap [17] zijn gepland. Na de overdracht van Turkije bedraagt het nieuwe plafond voor MED 6 520 miljoen euro (tabel 6).

[17] De grotere Europese nabuurschap: een nieuw kader voor de betrekkingen met de oostelijke en zuidelijke buurlanden, mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad, COM(2003) 104.

5.1.1.3. Overige regio's

Hoewel de EIB denkt dat ze in ALA veel meer leningen kan verstrekken, wat in overeenstemming zou zijn met de beleidslijnen die zijn bevestigd op de top van Madrid in mei 2002 [18] en de ASEM 4-top in Kopenhagen in september 2002 [19], staat het algemene plafond niet toe de in 1999 gestelde grenzen te overschrijden. De Commissie stelt daarom voor deze grenzen te behouden. Dezelfde argumenten gelden voor Zuid-Afrika.

[18] De staatshoofden en regeringsleiders van de EU en van Latijns-Amerika en het Caraïbisch gebied spoorden de Commissie, de EIB en de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank op een aantal gebieden die essentieel zijn voor de economische ontwikkeling met initiatieven te komen.

[19] Dit is ook bevestigd in de strategie voor de EU ten opzichte van Azië, goedgekeurd in december 2002, en op de topbijeenkomsten van de EU met India en China.

5.1.2. Beperkte geografische uitbreiding van het mandaat tot Rusland en de WNOS [20]

[20] Westelijke Nieuwe Onafhankelijke Staten (Oekraïne, Moldavië, Belarus).

Bij de vaststelling van het huidige mandaat verzocht de Raad de Commissie na te gaan of de garantieregelingen konden worden uitgebreid tot Rusland, Oekraïne en Moldavië. In haar mededeling over een nieuw Europees nabuurschap heeft de Commissie het over een geleidelijke en gerichte uitbreiding van het algemene leningmandaat van de EIB tot Rusland, Oekraïne en Moldavië (en later Belarus), in nauwe samenwerking met de EBWO en andere IFI's. De verruiming van de activiteit van de EIB moet erop gericht zijn hervormingsinspanningen in de nieuwe buurlanden te belonen. Met deze verruiming geeft de EU ook aan dat ze de regio politiek belangrijk vindt en dat er behoefte is aan meer investeringen in infrastructuur, waar EIB-projecten toe kunnen bijdragen. De leningactiviteit voor Rusland moet voortbouwen op de ervaring met het huidige leningmandaat voor milieuprojecten in het Russische gebied rond de Oostzee [21].

[21] Besluit 2001/777/EG van de Raad van 6 november 2001 tot verlening van een garantie van de Gemeenschap voor verliezen van de Europese Investeringsbank op buitengewone leningen, in het kader van de Noordelijke Dimensie verstrekt voor concrete milieuprojecten in het gebied rond de Oostzee in Rusland (PB L 292 van 9.11.2001, blz. 41).

De uitbreiding van het EIB-mandaat tot deze regio moet het nieuwe nabuurschapsbeleid van de EU en de doelstellingen in dit verband ondersteunen. Dit mandaat moet flexibel genoeg zijn om te beantwoorden aan de behoeften van de partnerlanden op de gebieden waarop de EIB deskundig is, met name infrastructuur. EIB-leningen zijn bijzonder nuttig voor de bescherming van het milieu (met name de sanering van gebieden met problemen die grensoverschrijdende gevolgen hebben) en de uitbreiding van trans-Europese netwerken (voor vervoer, telecommunicatie en energie). Deze activiteit kan steunen op de ervaring van de EIB in andere regio's.

In de mededeling over het nieuwe Europese nabuurschap wordt bijstand voor de nieuwe buurlanden gekoppeld aan hervormingscriteria in het kader van landenactieplannen. Voor een samenhangende aanpak van alle bijstandsinstrumenten moet het verruimde EIB-mandaat gekoppeld worden aan vrij eenvoudige criteria (ja/nee) voor Rusland en de WNOS. Het moet van deze criteria afhangen of de EIB in een land actief wordt en de criteria moeten eenvoudig, meetbaar en niet te talrijk zijn. De leningactiviteit van de EIB in een bepaald land kan bijvoorbeeld afhankelijk worden gemaakt van de goedkeuring door de overheid van een gezamenlijk actieplan dat de Commissie in nauwe samenwerking met de partnerlanden opstelt. De Commissie stelt de EIB hiervan op de hoogte.

Gezien de tijd die nodig is voor de uitvoering zal het in deze periode realistisch bekeken om kleine bedragen gaan. Het aanvankelijke budget voor leningen in deze landen is in totaal 300 miljoen euro. De verruiming kan het beste getrapt verlopen: (1) de Raad besluit om de leningactiviteit van de EIB tot deze landen te verruimen; (2) na goedkeuring van het gezamenlijk actieplan start de leningactiviteit voor een land dat aan de voorwaarden voldoet zodra de Commissie besluit het mandaat voor dat land te activeren. Voor projecten in Rusland die momenteel in aanmerking komen voor leningen uit hoofde van Besluit 2001/777/EG van de Raad geldt de verruiming echter zonder meer zodra het in dat besluit vastgestelde plafond van 100 miljoen euro is bereikt.

Het beoogde bedrag is natuurlijk klein, terwijl de startkosten voor de EIB, vooral in de WNOS, aanzienlijk zijn en alleen kunnen worden afgeschreven over een langere periode met ruimere mandaten. Daarom kan de EIB de voorbereiding op investeringen in deze landen en een eventueel ruimer programma na het huidige mandaat beter uitstellen tot het besluit door de goedkeuring van de actieplannen is geactiveerd. Momenteel heeft de EIB, in tegenstelling tot de EBWO, de capaciteit noch de ervaring of de lokale aanwezigheid om in de WNOS te kunnen opereren.

Voor de voorgestelde 300 miljoen euro voor deze nieuwe groep landen moeten dezelfde regels gelden als voor het algemene mandaat en het globale garantiepercentage moet, zoals voor het hele mandaat, 65% zijn.

Tabel 6 geeft de voorgestelde wijzigingen weer.

Tabel 6: Voorgestelde herziene plafonds

(mln euro)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De voorstellen voor de EIB-activiteit en de huidige ramingen voor leningen voor macrofinanciële bijstand en Euratom-leningen voor de resterende duur van het mandaat passen in de beschikbare ruimte van het Garantiefonds. De analyse is toegelicht in het afzonderlijke algemene verslag over het Garantiefonds.

5.2. Risicodeling

Uitgaande van de op 31 december 2002 bereikte risicodeling (punt 3.2) lijkt het niet nuttig het huidige doel van 30% risicodeling voor de resterende duur van het mandaat te wijzigen. Zoals in het huidige besluit van de Raad is gesteld, wordt de EIB nog steeds verzocht voor elk individueel mandaat naar dit doel te streven.

5.3. Definitie van politiek risico

Uit de ervaring van de EIB en andere kredietinstellingen sinds de goedkeuring van het besluit van de Raad in 1999 blijkt dat de definitie van politiek risico door de toename van de leningen in het kader van publiek-private partnerschappen eventueel moet worden verruimd met bepaalde vormen van contractbreuk (bijvoorbeeld bij concessies of afnamecontracten) door de overheid van het gastland (of lokale overheidsinstanties) waarna een arbitrale uitspraak tegen deze overheid niet ten uitvoer kan worden gelegd (contractbreuk in combinatie met rechtsweigering). Andere multilaterale financiële instellingen (Wereldbankgroep, regionale ontwikkelingsbanken) dekken dit risico vaak.

De EIB heeft voorzichtig geopperd de dekking van contractbreuk met rechtsweigering te stoelen op de voorwaarden van het MIGA (waarvan alle lidstaten aandeelhouder zijn) om de doeltreffendheid van de risicodelingsregeling te verhogen. De dekking van contractbreukrisico als politiek risico leidt waarschijnlijk tot een toename van het aantal EIB-leningen met risicodeling en ondersteunt daardoor het streven van de EIB naar meer leningen aan de privé-sector, zoals het mandaat beoogt. Deze ruimere dekking van politiek risico is zeer geschikt voor gevallen waarin commerciële kredietverleners het commerciële risico (of kredietrisico) van een project op zich willen nemen, maar bijstand van een multilaterale instelling nodig hebben om het politieke risico te beperken. Een volledige dekking van politiek risico omvat daarom ook de dekking van contractbreuk met rechtsweigering.

Praktisch betekent de verruiming van de dekking van politiek risico door de communautaire garantie dat de investeerder of het bij het project betrokken bedrijf bij verbreking of niet-erkenning van bepaalde contracten een in het contract bepaalde geschillenprocedure (zoals arbitrage) in gang moet zetten en eerst een schadevergoeding toegekend moet krijgen. Als de investeerder het resultaat van de geschillenprocedure na een bepaalde periode niet kan afdwingen, of als de geschillenprocedure niet werkt door het optreden van de overheid van het gastland, is er sprake van contractbreuk met rechtsweigering en roept de EIB de communautaire garantie voor dit politieke risico in.

De gevolgen voor de begroting zijn vermoedelijk vrij beperkt, gezien de ervaring terzake van het MIGA. Sinds 1999, toen het MIGA deze dekking invoerde, zijn voor dit risico geen schadegevallen gemeld. Een potentieel schadegeval is in 2002 door intensieve onderhandelingen voorkomen. Waarschijnlijk komt dit doordat contractbreuk met rechtsweigering inhoudt dat de crediteur vorderingen op de overheid van het gastland heeft; de betrokkenheid van een multilaterale instelling als het MIGA of de EIB zou daarom een aanzienlijk mitigerend effect moeten hebben doordat ze de overheid van het gastland minder bereid maakt om ten eerste een contract te verbreken of niet te erkennen en ten tweede te blijven weigeren een arbitraal of rechterlijk vonnis uit te voeren.

Bovendien blijft de EIB selectief bij de financiering van operaties buiten de EU en profiteert ze bij haar activiteiten van de status van bevoorrechte schuldeiser die ze als EU-instelling heeft.

Daarom wordt voorgesteld de dekking van politiek risico te verruimen met de dekking van contractbreuk met rechtsweigering.

5.4. Globale garantie

In het licht van dit verslag en de analyse van het beroep dat op het Garantiefonds is gedaan, stelt de Commissie hier geen wijziging voor van het dekkingspercentage van de globale garantie. Dit blijft daarom voor de resterende duur van het mandaat 65% van het totale geleende bedrag. Dit wordt toegelicht in het afzonderlijke verslag over het Garantiefonds.

BIJLAGE 1

EIB-leningen in Midden- en Oost-Europa

1.1 Doelstellingen en prioriteiten

1.1.1 Toetredingslanden

De EIB verstrekt in de toetredingslanden leningen uit eigen middelen, met EU-garantie uit hoofde van het mandaat en zonder EU-garantie in het kader van de pretoetredingsfaciliteit.

De nadruk ligt in beide gevallen op pretoetredingssteun en Europese integratie, en de projectcriteria zijn in wezen dezelfde.

Op grond van overweging 18 van het besluit van de Raad ondersteunen de EIB-leningen in de toetredingslanden het communautaire pretoetredingsbeleid en vergemakkelijken ze dus de uitbreiding. Daartoe is de aanpak van de EIB per land en per sector nauw gekoppeld aan de beleidsprioriteiten van de EU en de behoeften van de betrokken landen inzake de naleving van het acquis en de integratie met de EU-infrastructuur. De activiteit van de EIB is afgestemd op de toetredingspartnerschappen in het licht van de verslagen van de Commissie over de voortgang van de toetredingslanden. Er wordt nauw met de Commissie samengewerkt met het oog op de samenhang en de synergie met de voornaamste financiële instrumenten van de EU, waaronder Phare en ISPA.

De EIB-leningen ter ondersteuning van de uitbreiding zijn op de volgende prioriteiten gericht:

- regionale ontwikkeling;

- communicatie-infrastructuur;

- natuurlijk en stedelijk milieu;

- rationeel energiegebruik;

- ontwikkeling van de privé-sector;

- gezondheid en onderwijs.

1.1.2 Westelijke Balkan

De EIB neemt deel aan de programma's Quick-Start (snelle start) en Near-Term (korte termijn), samen met de Europese Commissie, de Wereldbank en de EBWO.

Bijzondere aandacht gaat uit naar grensoverschrijdende regionale vervoer- en energieprojecten.

1.2 Resultaten en beoordeling van de activiteit, 31 december 2002

Op 31 december 2002 had de EIB in Midden- en Oost-Europa en in de Balkan 55 mandaatleningen voor in totaal 2 905 miljoen euro gesloten. De leningen waren sterk in enkele landen geconcentreerd: meer dan de helft van de mandaatleningen in de regio ging naar Roemenië en Bulgarije, en 30% naar Joegoslavië, Slowakije en Kroatië. Voor de andere landen droegen het "pretoetredingseffect" en de sinds 2000 opgezette nieuwe communautaire steuninstrumenten (Sapard en vooral ISPA) ertoe bij dat minder leningen met communautaire garantie werden gesloten. Deze trend werd versterkt door de oprichting van de pretoetredingsfaciliteit (buiten het mandaat en zonder communautaire garantie) en de specifieke faciliteiten voor MKB en gemeenten.

Tabel 1: Geografische spreiding van de EIB-leningen, 31 december 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 2: EIB-leningen in de LMOE, per land en per sector

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De EIB draagt in de toetredingslanden in belangrijke mate bij aan bijna alle grote investeringsprojecten voor het spoor. Voorbeelden zijn belangrijke delen van het spoornet in Polen en het herstel van drie spoorwegen in Hongarije die deel uitmaken van de pan-Europese corridors IV en V.

Belangrijke wegeninvesteringen zijn het herstel van hoofdwegen in Polen, de ontwikkeling van het autowegennet in Tsjechië en het herstel van de Via Baltica, de Via Hanseatica en de autoweg Vilnius-Klaipeda in Litouwen.

De komende jaren wordt de verbetering van de centrale luchthavens en enkele regionale luchthavens ondersteund. De EIB heeft al grote projecten gefinancierd, waaronder de uitbreiding van de luchthaven van Warschau en de vernieuwing van de faciliteiten voor de luchtverkeersleiding in de hele regio.

Daarnaast blijft de EIB de communautaire doelstellingen ondersteunen door samen met de EU milieuprojecten te financieren, met name op het gebied van watertoevoer en afvalwater. Dit is een moeilijke markt voor de EIB, vooral omdat de betrokken overheden er gezien de beperkte nationale middelen vaak weinig prioriteit aan toekennen en het beschikbaar inkomen relatief laag is, waardoor de prijzen niet sterk kunnen worden verhoogd. Toch is de leningactiviteit voor milieuprojecten de afgelopen jaren sterk toegenomen.

De EIB-leningen voor vervoerinfrastructuur, vaak met medefinanciering door Phare en ISPA, ondersteunen de economische en sociale ontwikkeling en cohesie en effenen daardoor de weg van de betrokken landen naar het EU-lidmaatschap.

De EIB heeft zich ook in zekere mate gericht op de energiedistributie en de continuïteit van de energievoorziening en heeft middelen verstrekt om elektriciteitscentrales te moderniseren en schoner te maken. Naarmate in de 15 lidstaten meer wordt geleend voor hernieuwbare energie, zal deze activiteit ook in de toetredingslanden worden ontwikkeld.

Ingevolge een verzoek van de Europese Raad van Stockholm in 2001 voert de EIB in de toetredingslanden het initiatief Innovatie 2000 (i2i) [22] uit, met name voor gezondheid en onderwijs. Er is een grote behoefte aan onderwijsherstructurering en efficiëntere gezondheidszorg. Tot dusver zijn in de toetredingslanden leningen voor in totaal 725 miljoen euro gesloten (17% van het voor i2i geleende bedrag), waarvan 100 miljoen euro uit hoofde van het mandaat.

[22] De EIB-groep heeft dit initiatief naar aanleiding van de conclusies van de Europese Raad van Lissabon (maart 2000) gelanceerd om de ontwikkeling van een op innovatie en kennis gebaseerde Europese economie te stimuleren.

Tabel 3 geeft een overzicht van de leningen en de risicodelingsstatus van de projecten.

Tabel 3: EIB-leningen in Midden- en Oost-Europa, 31 december 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 4: medefinanciering (mln euro)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

BIJLAGE 2

EIB-leningen in het Middellandse-Zeegebied

2.1 Doelstellingen en prioriteiten

Om de groei van de mediterrane partnerlanden een duw in de rug te geven riep de EU-Raad in maart 2002 in Barcelona op tot een nieuw groot initiatief voor het Middellandse-Zeegebied. De EIB ging op deze oproep in door al haar operaties in deze regio uit te breiden, te herstructureren en te integreren in de nieuwe faciliteit voor Euro-mediterrane investeringen en partnerschap (Femip), die op 18 oktober 2002 in Barcelona is ingesteld door de ministers van Financiën van de 15 vijftien EU-lidstaten en de twaalf mediterrane partnerlanden. Het doel ervan is de partnerlanden te helpen zich economisch en sociaal te moderniseren en regionaal te integreren met het oog op een voor 2010 tot stand te brengen vrijhandelszone van Europa en deze landen. Femip dient vooral voor de ontwikkeling van de privé-sector. Daarnaast heeft de EIB besloten aandacht te schenken aan regionale samenwerkingsprojecten en investeringen in gezondheid en onderwijs. Femip zal technische bijstand leveren bij het opstellen van projecten en hervormingen in diverse economische sectoren.

Daartoe beschikt de EIB over fondsen voor de bestaande Europees-mediterrane mandaten, over door haar beheerd risicokapitaal uit de EU-begroting en over middelen voor technische bijstand en investeringssteun die de Unie haar verstrekt ingevolge de besluiten van de Europese Raad van Barcelona (maart 2002). De EIB zal Femip uitvoeren in nauwe samenwerking met alle partijen bij de ontwikkeling van de regio: de Europese Commissie, de banksector in Europa en de partnerlanden, en multi- en bilaterale financiële instellingen.

Alle EIB-activiteiten in de regio worden in Femip ondergebracht:

(1) voortzetting van de EIB-operaties uit eigen middelen uit hoofde van de huidige mandaten voor gegarandeerde Euromed-leningen en Meda-risicokapitaal;

(2) EIB-leningen uit eigen middelen voor projecten van wederzijds belang voor de EU en de partnerlanden, uit hoofde van het mandaat dat de EIB in Nice is gegeven in het kader van de Europees-mediterrane partnerschapsfaciliteit (1 miljard euro voor 2002-2006). Deze leningen zonder EU-garantie voor politiek of commercieel risico worden verstrekt overeenkomstig artikel 18 van de EIB-statuten;

(3) 1,5 miljard euro voor vijf jaar, voortvloeiend uit het besluit van de Raad van Barcelona.

De EIB leent voornamelijk in het kader van het Europees-mediterrane partnerschap, om de economische ontwikkeling in deze landen te steunen. De activiteit ondersteunt individuele investeringsprojecten en, via globale leningen, kleinere projecten en het MKB. Tegelijk versterkt ze de financiële sector. De EIB leent ook in het kader van het Terra-programma voor de wederopbouw in door aardbevingen getroffen gebieden in Turkije en het speciaal actieprogramma Turkije (SAP Turkije).

Overeenkomstig de voorwaarden van het Europees-mediterrane partnerschap worden de leningen uit eigen middelen van de EIB aangevuld met rentesubsidie (voor leningen in de milieusector) en door de EIB beheerd risicokapitaal uit de EU-begroting.

Naast de mandaatleningen lanceert de EIB op verzoek van de Raad een programma van leningen uit eigen middelen, zonder begrotingsgarantie, in het kader van haar mediterrane partnerschapfaciliteit.

2.2 Resultaten en beoordeling van de activiteit, 31 december 2002

Het tweede MED-leningmandaat (6 425 miljoen euro voor 2000-2007, gemiddeld 918 miljoen euro per jaar) was aanzienlijk (meer dan 19%) groter dan het eerste (2 310 miljoen euro voor 1997-1999, gemiddeld 770 miljoen euro per jaar).

De algemene uitvoering (ontwikkeling van het geleende bedrag) van het tweede mandaat verloopt naar tevredenheid. De relatief hoge opname van leningen in het tweede mandaat ging vergezeld van een aanzienlijke herverdeling onder de begunstigde landen. Tabel 1 toont de geografische spreiding van de leningen in de verslagperiode. Hieruit blijkt dat in negen landen (alle Middellandse-Zeelanden behalve Malta, Cyprus en Israël) leningen uit eigen middelen zijn gesloten. Turkije is met een aandeel van 24% (exclusief Terra en SAP) de voornaamste begunstigde van de mandaatleningen. De overige grote begunstigden zijn Tunesië, Algerije, Marokko en Egypte, die ook voor het eerste mandaat tot de voornaamste begunstigden behoorden.

Tabel 1: Geografische spreiding van de EIB-leningen, 31 december 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Wat de sectorspreiding van de EIB-leningen betreft, blijkt uit tabel 2 dat de EIB-steun vooral naar de sectoren water en overige, communicatie (inclusief wegeninfrastructuur) en energie ging. Het aandeel van de sector energie was voor het eerste mandaat al 21%, maar dat van de sector communicatie (6% voor het eerste mandaat) is aanzienlijk gestegen.

De overheidssector nam het grootste deel van de EIB-leningen op, daar infrastructuur en nutsbedrijven in de meeste partnerlanden nog grotendeels in overheidshanden zijn.

Globale leningen komen echter de privé-sector ten goede. De EIB richt zich op het MKB door lokale banken kredieten voor leningen en participaties ter beschikking te stellen en in allerlei particuliere aandelenfondsen te investeren. De EIB participeert in de meeste fondsen in de regio, was als pionier bij de oprichting van fondsen actief en trekt met haar aanwezigheid andere investeerders aan. Ze werkte ook met succes aan de opening van kredietlijnen in de meeste partnerlanden, die lokale banken in staat stellen en aansporen om middellange en lange leningen te verstrekken aan een groot aantal kleine en middelgrote bedrijven en zo aanzienlijk tot de werkgelegenheid bij te dragen. De steun van de EIB aan het MKB bestond onder meer uit het aanbieden van allerlei financiële producten (voorwaardelijke, achtergestelde en participatieleningen), die in het kader van Femip verder ontwikkeld moeten worden met de grotere bedragen aan risicokapitaal die de Commissie ter beschikking zal stellen.

Tabel 2: EIB-leningen in het Middellandse-Zeegebied, per land en per sector

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De financiering van openbare-infrastructuurprojecten blijft een belangrijke taak van de EIB omdat zulke projecten vaak essentieel zijn voor de ontwikkeling van de privé-sector. In het kader van de steun aan overheidsprojecten heeft de EIB aanzienlijke bedragen (25% van het totale geleende bedrag, of een derde van de operaties met de overheid) verstrekt voor projecten met duidelijke milieubaten. Meestal gaat het om projecten voor drinkwatervoorziening en afvalwater. Er zijn ook projecten voor afvalbehandeling en sanering van terreinen. Vaak stoelt de ondersteuning van de EIB voor milieuprojecten op eerdere studies die zijn gefinancierd in het kader van het Metap-programma voor technische bijstand. In deze sectoren zijn de kosten van betere diensten vaak een knelpunt voor de eindgebruikers en kan het financiële rendement wegens externaliteiten veel lager zijn dan het economische, zodat rentesubsidie met middelen van de Commissie nuttig is gebleken.

Eind 2000 heeft de directie van de EIB beslist gezondheid en onderwijs in de lijst van doelsectoren op te nemen. Dit is een erkenning van het belang van menselijk kapitaal voor de ontwikkeling van de privé-sector. In het bijzonder zijn goed opgeleide arbeidskrachten een belangrijke factor in particuliere investeringsbeslissingen, met name voor buitenlandse investeringen, aangezien het Middellandse-Zeegebied geen concurrentievoordeel wegens lage kosten voor ongeschoolde arbeid heeft. De EIB richt zich minder dan vroeger op projecten voor fysieke infrastructuur en voert haar ondersteuning van de sociale infrastructuur in diverse landen snel op. Hoewel de eerste EIB-activiteiten op het gebied van gezondheid en onderwijs in de overheidssector lopen, kunnen later ook particuliere projecten worden overwogen, mits hun economische baten worden aangetoond en er afdoende garanties worden geboden. Daar financiering in lokale munt wenselijk kan zijn voor dergelijke projecten, kan worden gedacht aan de inzet van risicokapitaal in de vorm van garanties voor lokale leningen.

Tabel 3: EIB-leningen in het Middellandse-Zeegebied, 31 december 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 4: Medefinanciering (mln euro)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

BIJLAGE 3

EIB-leningen in Azië en Latijns-Amerika

3.1 Doelstellingen en prioriteiten

De EIB-financiering in de in aanmerking komende landen van Azië en Latijns-Amerika (ALA) wordt overeenkomstig het mandaat beheerd ter ondersteuning van het beleid van de Gemeenschap.

De door de EIB gefinancierde projecten moeten in het belang zijn van zowel de Europese Unie als het land waarin de investering gebeurt (tabel 4).

De nadruk ligt vooral op de ondersteuning van buitenlandse investeringen van de EU in ALA en in mindere mate ook op investeringen die bijdragen tot de regionale integratie en het milieu in de gastlanden. De EIB wil blijven werken aan de verruiming van haar steun voor projecten voor de regionale integratie en het milieu, evenals voor projecten met een overdracht van Europese technologie en met joint ventures met, of concessies aan, Europese bedrijven.

3.2 Resultaten en beoordeling van de activiteit, 31 december 2002

De EIB heeft in ALA uit hoofde van het huidige mandaat (ALA III) tot dusver 23 leningen verstrekt in 14 landen, voor in totaal 1 113 miljoen euro. Dit is 45% van het totale beschikbare bedrag voor de periode van zeven jaar.

Wat de geografische spreiding betreft (tabel 1), streeft de EIB naar een billijk evenwicht tussen beide regio's en tussen de landen. Het mandaat heeft geen plafonds per land, waardoor alle middelen kunnen worden ingezet naar gelang van de concrete investeringsmogelijkheden. De Aziatische crisis van het einde van de jaren negentig, die het investeringsklimaat in gevaar bracht, verklaart een groot deel van het gebrek aan evenwicht eind 2002. Er werd enige prioriteit toegekend aan gebieden of landen die hun banden met de Gemeenschap aanhalen (ASEAN en Mercosur). De procentuele spreiding van de EIB-leningen over de ALA-landen is ruwweg dezelfde als die van de buitenlandse investeringen van de EU.

De leningen gingen grotendeels (85%) naar de privé-sector en dienden vooral ter ondersteuning van de Europese investeerders in de regio's. De herkomst van de EU-ontwikkelaars vertoont een evenwichtige spreiding.

De EIB werkt zoveel mogelijk samen met de multilaterale ontwikkelingsinstellingen (Aziatische Ontwikkelingsbank, Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank, Internationale Financieringsmaatschappij) en de regionale ontwikkelingsbanken. Ze werkt ook actief samen met Europese banken op het gebied van directe medefinanciering en garanties. In de verslagperiode heeft de EIB medefinanciering verstrekt voor 20 projecten (tabel 5).

Tabel 1: Geografische spreiding van de EIB-leningen, 31 december 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 2: EIB-leningen in Azië en Latijns-Amerika, per land en per sector

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De leningen zijn redelijk over de sectoren gespreid en gediversifieerd. De belangrijkste sectoren zijn energie/milieu, industrie en communicatie (tabel 2). Dit komt waarschijnlijk doordat de EIB-activiteit in de privé-sector in ALA vooral markt- en sectorgestuurd is.

Bij de selectie van de projecten heeft de EIB vooral gekeken naar de bijdrage ervan tot het milieu en de verbetering van de diensten door een efficiënter gebruik van middelen.

Daarnaast is de EIB zich blijven inspannen om de voordelen van haar financiering via globale leningen beschikbaar te stellen aan kleine en middelgrote bedrijven. Tot dusver is uit hoofde van het lopende mandaat 9% van de middelen aan zulke faciliteiten toegewezen; dit aandeel stijgt waarschijnlijk nog.

Tabel 3: EIB-leningen in Azië en Latijns-Amerika, 31 december 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 4: Wederzijds belang van de projecten in Azië en Latijns-Amerika

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 5: Medefinanciering (mln euro)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

BIJLAGE 4

EIB-leningen in Zuid-Afrika

4.1 Doelstellingen en prioriteiten

Na het einde van het apartheidsregime en het aantreden van een democratische regering in Zuid-Afrika vroeg de Raad de EIB in dat land een leningprogramma te starten. In 1995 werd de eerste raamovereenkomst tussen de EIB en Zuid-Afrika gesloten. De Europese Commissie had een programma voor schenkingen aan Zuid-Afrika van circa 130 miljoen euro per jaar en de EIB-financiering werd beschouwd als aanvullende bron van middelen binnen het EU-bijstandsprogramma voor het land.

Het doel van het EIB-programma is bij te dragen tot de economische ontwikkeling van Zuid-Afrika, vooral door de groei te bevorderen, met aandacht voor de historische ongelijkheid tussen de bevolkingsgroepen en met het oog op de behoefte aan betere levensomstandigheden voor historisch benadeelde bevolkingsgroepen en bevordering van hun economische positie.

4.2 Resultaten en beoordeling van de activiteit, 31 december 2002

Van de mandaatmiddelen was eind 2002 30% vastgelegd en 18% uitbetaald. Dit ligt ruim op schema.

Profiel van de debiteuren en gefinancierde sectoren. Bij de start van het programma opende de EIB met de Nasionale Tesourie (vroeger het ministerie van Finansies) een dialoog, die ook nu nog loopt, over de richting van het EIB-programma en de soorten debiteuren en projecten die de EIB zou moeten steunen.

Er werd in grote lijnen overeengekomen dat middelen moesten worden verstrekt aan de centrale overheid (voor diensten als watervoorziening), semi-overheidsbedrijven (zoals de Ontwikkelingsbank van Zuidelijk Afrika en Eskom) en de privé-sector (banken en industriële bedrijven). Dit is gebeurd en onder de debiteuren van de EIB zijn zowel particuliere als overheidsorganisaties.

Tabel 1: EIB-leningen in Zuid-Afrika

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Aard van de EIB-financiering: looptijd en valuta's. EIB-financiering is om twee redenen aantrekkelijk voor Zuid-Afrika:

- lange looptijden: Zuid-Afrika kan op de buitenlandse kapitaalmarkten korte en middellange middelen aantrekken, maar deze zijn geen geschikte financiering voor de langetermijnontwikkeling, aangezien ze het land even snel kunnen verlaten als ze het zijn binnengekomen. De EIB-faciliteiten gaan tot 25 jaar voor langetermijninfrastructuur en zijn daarom zeer nuttig in dit opzicht;

- financiering in lokale munt: dankzij haar AAA-rating en de relatief rijpe markt in Zuid-Afrikaanse rand kon de EIB euro-obligaties in rand uitgeven en zo de middelen ophalen om leningen in rand te verstrekken. Voor projecten voor de binnenlandse markt, meestal van nutsbedrijven met ontvangsten in lokale munt, zijn langlopende EIB-leningen in rand en dus zonder valutarisico zeer nuttig.

Risicokapitaal voor opkomende ondernemers. In 2001 vroeg de Commissie (in samenspraak met de Zuid-Afrikaanse overheid) de EIB een deel (50 miljoen euro) van haar schenkingsprogramma te beheren in de vorm van een risicokapitaalfaciliteit om opkomende ondernemers uit historisch benadeelde bevolkingsgroepen bij te staan, vooral met aandelenkapitaal. Deze regeling loopt vooral via de Industrial Development Corporation of South Africa en is veelbelovend gestart: het eerste halfjaar na de lancering in maart 2002 zijn 25 deelprojecten gefinancierd (17% van de totale faciliteit).