NL Publicatieblad van de Europese Unie C 255/24

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité — Ondersteuning van het mkb voor de aanpassing aan veranderingen op de wereldmarkt

(initiatiefadvies)

(2010/C 255/04)

Rapporteur: de heer CAPPELLINI

Corapporteur: de heer PAETZOLD

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 26 februari 2009 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over de

Ondersteuning van het MKB (1) voor de aanpassing aan veranderingen op de wereldmarkt

De adviescommissie Industriële reconversie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 26 november 2009 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Cappellini, corapporteur de heer Paetzold.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 16 en 17 december 2009 gehouden 458e zitting (vergadering van 16 december) onderstaand advies uitgebracht, dat met 180 stemmen vóór, bij 3 onthoudingen, werd goedgekeurd.

Deel 1

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Het Comité beseft dat het MKB heel verschillend inspeelt op de internationalisatie, door diverse strategieën en bronnen voor steun te gebruiken. In dit advies worden acht aanbevelingen uiteengezet als leidraad voor steunacties voor het MKB ter aanpassing aan veranderingen op de wereldmarkt. Dit advies is gericht tot de EU-instellingen, de lidstaten, het MKB en zijn verenigingen, alsook tot het maatschappelijk middenveld in de EU in het algemeen.

1.2 Aanbeveling 1: houd rekening met ondernemers, hun recht om besluiten te nemen en het feit dat zij de gevolgen hiervan moeten accepteren. Bedrijfssteun moet ondernemers helpen bij de aanpak van wereldwijde marktveranderingen maar moet niet in de plaats komen van het besluit van de ondernemer noch hem beschermen tegen de risico's die uit dat besluit voortvloeien. Beleidssteun voor het MKB dient innovatie daadwerkelijk te belonen (door actieve deelname aan intersectorale technologische platforms van het 7e kaderprogramma (KP7) en niet risicodragend zijn, tenzij in reactie op specifieke gebreken van de markt. In deze omstandigheden kunnen veranderingen op de wereldmarkt een onevenredig grote impact hebben op kleine ondernemingen (bijv. veranderingen in wereldwijde waardeketens of in door kleine ondernemingen gedomineerde economieën).

1.3 Aanbeveling 2: slecht handelsbarrières. Het nastreven van open markten via geslaagde handelsovereenkomsten en waarborging van de wettelijk correcte toepassing van instrumenten voor handelsbescherming door derde landen, naleving van wereldwijde handelsstandaarden en handhaving van de interne markt, zonder voorbij te gaan aan symmetrische markttoegang, blijven de doeltreffendste manier om het exporterende MKB te steunen. De beste beleidsmaatregel is te waarborgen dat ondernemingen die kunnen exporteren hierin niet gehinderd worden door tarief- en non-tarifaire belemmeringen.

1.4 Aanbeveling 3: stimuleer concurrentievermogen door hogere kwaliteit. De voordelen en kwaliteit van de naleving van Europese normen en vereisten, alsook de volledige deelname aan programma's voor kwaliteitsverbetering, zoals KP7 en CIP, moeten via informatiecampagnes in derde landen bekend worden gemaakt. De lidstaten, de Commissie en bedrijfsverenigingen dienen hiervoor te zorgen. Tegelijk moet worden benadrukt dat naleving van EU-normen een voorwaarde is voor het invoeren van goederen en diensten in de EU.

1.5 Aanbeveling 4: handelsbeleid moet uitgaan van„Denk eerst klein”. Als er partnerschappen moeten komen voor markttoegang dan dient het MKB beter te worden gecoördineerd om te kunnen inspelen op het complexe handelsoverleg. Het overleg zou transparanter kunnen worden indien de MKB-dimensie in alle effectbeoordelingen van duurzaamheid wordt benadrukt. Bedrijfsvertegenwoordigers verdienen ook meer aandacht. De helpdesks van de markttoegangsdatabase en intellectuele-eigendomsrechten op nieuwe markten zullen ook een steentje bijdragen. Tevens moet er nog veel gebeuren voor overheidsaanbestedingen en snelle betalingen in de EU ter verbetering van de handel van het MKB.

1.6 Aanbeveling 5: op MKB-behoeften toegesneden beleid. Het MKB ervaart de belemmeringen van internationalisatie heel anders dan beleidsmakers. Praktische en toegankelijke steun moet verleend worden via lokale en nationale kanalen, die bekend zijn met het MKB. Bevordering van persoonlijke contacten door subsidiëring van bedrijfsbezoeken is een goed voorbeeld hiervan. De toegang tot financiering toont aan dat er veel gedaan moet worden om het MKB en het beleid bij elkaar te brengen. Praktische methoden om het MKB te helpen, zoals bemiddeling, belastingvoordelen, snelle betaling en maatregelen voor een snelle verspreiding van middelen via vrijstellingen voor staatssteun moeten worden aangemoedigd, met name voor de sectoren die het meeste aan de globalisering en de economische en financiële crisis blootstaan (bijv. automobielsector).

1.7 Aanbeveling 6: steun het MKB via de werknemers. Het is de bedoeling dat het MKB kan putten uit goed opgeleide en enthousiaste werknemers op de arbeidsmarkt. Wil het Europese MKB concurrerend blijven, dan moet de instroom van uiterst bekwaam personeel, bijv. op technisch gebied, technisch onderhoud of constructie, verzekerd zijn. De Mededeling van de Commissie „Een gezamenlijk engagement voor de werkgelegenheid” is hiertoe een steun in de rug. De sociale dialoog, met name de sectorale sociale dialoog, dient het MKB meer te helpen bij een beter contact met de werknemers, om hen te behouden en nieuwe vaardigheden te laten verwerven, zodat zij de eersten zijn die de vruchten plukken van nieuwe en bestaande kansen op de interne markt. Voor de mondiale vraagstukken moeten er EU-partnerschappen en langdurige projecten komen tussen MKB-organisaties, bedrijfsuniversiteiten en onderzoeksinstanties, in samenwerking met instellingen in opkomende economieën.

1.8 Aanbeveling 7: netwerken zijn belangrijk voor het MKB, vooral nu het mondiaal actief wordt. Netwerken bieden het MKB kansen, maar werpen ook speciale problemen op, in verband met intellectuele eigendom en dominerende klanten, die beter via een sectorale benadering kunnen worden aangepakt. Als wereldwijd speler heeft de EU nog niet alle kansen aangegrepen om de rol van het MKB voor de invoer uit en uitvoer naar derde markten te verbeteren. Van bijzonder belang is de steun die de EU en de lidstaten aan MKB's kunnen verlenen die concurrerend genoeg zijn om als initiële en intermedia ire ondernemingen in waardeketens hun rol te vervullen. Deze kwestie verdient meer aandacht, overeenkomstig eerdere suggesties van de CCMI, daarbij niet voorbijgaand aan de noodzaak om het EU-industriebeleid op de wereldmakrt een nieuwe plaats te geven.

1.9 Aanbeveling 8: innoveer en evalueer. Beleidsmakers moeten in de echte economie innoveren, vooral tijdens economisch, sociaal en ecologisch veeleisende omstandigheden. Het beleid moet snel inspelen op nieuwe vraagstukken, beoordeeld worden aan de hand van deugdelijke resultaten en in gesprek gaan met relevante partijen om van goede voorbeelden en veranderende prestaties te leren. Het MKB kan in hoge mate bijdragen aan energie-efficiëntere producten/diensten en aan de zogenoemde „groene economie”.

2. Het MKB is van vitaal belang in de EU-reactie op veranderingen op de wereldmarkt

2.1 De 23 miljoen mkb's in de EU zijn van levensbelang om Europa's economie aan te passen aan veranderingen op de wereldmarkt. Het MKB verschaft werk aan tweederde van de werknemers in de privésector, houdt de arbeidsmarkt dynamisch en draagt bij aan een concurrerende, innovatieve en inclusieve Europese economie. De voor de globalisering kenmerkende voortschrijdende economische fragmentatie en specialisatie schept nichemarkten die het MKB kan verkennen. De bijdrage van het MKB aan de welvaart van de EU en zijn diverse sociale, culturele en bedrijfsmodellen verdienen meer erkenning. Het MKB is de ruggegraat van het productiesysteem van de EU en zou meer kunnen bijdragen aan de werkgelegenheid en de meerwaarde van de EU (2).

2.2 Als 's werelds grootste exporteur en verstrekker van ontwikkelingshulp richt de EU zich al op de gehele wereld. Het MKB is heterogeen en vele bedrijven zijn niet sterk genoeg, hebben niet genoeg middelen of zijn niet van zins om wereldmarkten te veroveren. Het Comité zou willen benadrukken dat „globalisering” en „internationalisatie” belangrijke kwesties zijn, ook voor het MKB, dat alleen lokale en regionale markten voorziet of daar gevestigd is (3) De globalisering heeft tot nieuwe sociale compromissen geleid die het MKB in de nationale economieën inbedden; het Comité beseft dat de huidige crisis opnieuw de manier zal veranderen waarop het MKB verbonden is met de nationale en internationale markten (4). De uitgebreide rol van de Commissie en de lidstaten moet in dit verband aan de orde komen en op de Europese politieke agenda gezet worden. Als de EU met één stem spreekt op internationale financiële fora (waar de vertegenwoordiger van de Eurogroep de Raad al om verzocht heeft) en als de Eurogroep een gezamenlijke visie op de eurozone heeft, zou dat de positie van het MKB wereldwijd kunnen versterken.

2.3 De reactie van het MKB op de veranderingen op de wereldmarkt hangt van vele factoren af. Ondanks de toezegging om de interne markt te verwezenlijken, is de uitvoer naar en de import uit derde landen door het MKB gering (5) Kleinere landen en grotere ondernemingen zijn doorgaans internationaler (6). De dienstverlening, die wordt overheerst door het MKB, draagt circa 70 % bij aan de bruto toegevoegde waarde van de EU-27, maar het totale aandeel in de grensoverschrijdende handel was slechts 20 % tijdens het relatief welvarende jaar 2006 (7). Internationale bestemmingen en sectoren lopen uiteen, evenals de gekozen handelswegen (bijv. uitvoer of joint ventures) en de handelsrichting. Belemmeringen voor internationalisatie houden ook verband met de grootste hinderpaal voor de uitvoer door het MKB, te weten gebrek aan kennis van buitenlandse markten (13 % van de exporterende mkb's noemde dit eerst), gevolgd door invoertarieven in de landen van bestemming en het gebrek aan kapitaal (beide 9 %) (8).

2.4 Het MKB kent minder grensoverschrijdende activiteiten dan grote ondernemingen, die binnen en buiten de interne markt actief zijn. Dit kan de verkeerde indruk wekken dat de EU er voor grote bedrijven is, en de lidstaten voor het MKB. Het Comité benadrukt dat het MKB de ruggegraat van de Europese economie is en een belangrijke rol vervult in de sociale economie van de EU is, met name nu grote ondernemingen activiteiten naar derde landen verplaatsen.

Het Comité ziet derhalve het belang in van het in de afgelopen jaren voor het MKB ontwikkelde EU-beleid: het actieplan voor het MKB uit 1986, het geïntegreerde programma uit 1994, de diverse meerjarenprogramma's, de Lissabonagenda uit 2000, het Europese MKB-handvest uit 2000, het CIP (Programma voor concurrentievermogen en innovatie) en de „Small Business Act” voor Europa (SBA).

2.5 Veel bedrijven zijn actief zonder steun te verwachten van de overheid, afgezien van de opheffing van belemmeringen in administratie en regelgeving. De belangrijkste rechtvaardiging voor EU-beleidsmaatregelen voor het MKB is gelegen in de correctie van marktgebreken. Maar in eerdere adviezen (9) bepleitte het Comité dat de steun voor het MKB naar een hoger niveau getild moet worden, wil er recht worden gedaan aan de ambities van de SBA en de behoeften van 23 miljoen mkb's. Verder heeft de MKB-week het werkterrein van het beleid duidelijk verbreed: er wordt nu geprobeerd om het MKB te informeren, te steunen, te inspireren, tot delen aan te zetten en aan te moedigen (10), zoals ook al aangegeven in de uitvoering van de Small Business Act for Europe in advies INT/445 van het EESC en recentelijk ook door het Comité van de Regio's.

2.6 In dit advies staan vooral aanbevelingen centraal om het MKB bij te staan bij export en het beleid waarmee het MKB veranderingen op de wereldmarkt het hoofd kan bieden. Het is gericht aan de Commissie, het Europees Parlement en de lidstaten, alsook aan het MKB en hun overkoepelende en bedrijfsverenigingen. In het begin van het advies wordt uitgelegd waarom de gebruikelijke redenen voor ingrepen om marktgebreken te verhelpen een vitaal onderdeel van dit beleid kunnen zijn. Maar er wordt ook op gewezen dat de mechanismen om die falen te herkennen, de beleidsoplossingen en de verantwoordelijkheid voor de uitvoering niet altijd duidelijk of goed op elkaar afgestemd zijn. Daarom moeten er andere principes aan te pas komen om het beleid dichter bij het MKB te brengen, weg van het abstracte begrip van de „markt”. In die zin zou het EESC, samen met andere betrokken EU- en nationale instellingen, kunnen werken aan een tweejaarlijks verslag, met als thema: „De positie van het MKB op de wereldmarkt aan de hand van relevante marktindicatoren”.

3. Aanbeveling 1: de ondernemer beslist

3.1 Maatregelen moeten rekening houden met ondernemers, hun recht om besluiten te nemen en het feit dat zij de gevolgen hiervan moeten accepteren. Prikkels voor de export kunnen heel nadelig uitpakken doordat zij marktverhoudingen verstoren en bedrijven ertoe aanzetten om risico's te nemen die zij eigenlijk niet willen aangaan. Beleid moet in de regel innovatie belonen en het nemen van commerciële risico's steunen, maar geen commerciële risico's lopen, tenzij in reactie op specifieke marktgebreken.

3.2 De globalisering behelst complexe uitdagingen, die zowel risico's als kansen inhouden, voor het MKB en de beleidsmakers. Toegang tot de wereldmarkt vereist kostbare informatie en betrouwbare leveranciers, terwijl waardeketens voor het MKB problematisch kunnen zijn in verband met intellectuele-eigendomsrechten. Het MKB reageert op vele manieren op de internationalisering. Sommige bedrijven zijn mondiaal „geboren”, andere leren zich geleidelijk aan te passen. Het is de taak van de beleidsmakers om hun begrip van de behoeften van het MKB af te stemmen op dat deel van het MKB dat zij willen steunen. Daarom moet de aandacht op steunverlening gericht blijven, terwijl aan het inzicht van de ondernemer niet getornd wordt.

4. Aanbeveling 2: de markt moet vrij zijn

4.1 De aandacht voor het inzicht van de ondernemer is de belangrijkste reden om vrije markten na te streven en is een algemeen uitgangspunt van het EU-beleid voor het MKB. De SBA rept van meer resultaten van de interne markt. Het Comité stelt dat verbetering van de interne markt de meest efficiënte manier is om het exportvermogen van het MKB (11) op te vijzelen; een betere toegang voor het MKB tot exportmarkten staat centraal in de externe dimensie van de Lissabonstrategie (12). Het slechten van handelsbelemmeringen, het nastreven van open en concurrerende markten via het sluiten van handelsovereenkomsten, naleving van wereldwijde handelsstandaarden en handhaving van de interne markt blijven daarom de doeltreffendste manier om het exporterende MKB te steunen, mits de marktopening gepaard gaat met „symmetrische toegang” en het „acquis communautaire” niet in gevaar brengt. De beste beleidsmaatregel is te waarborgen dat ondernemingen die kunnen exporteren hierin niet gehinderd worden door tarief- of non-tarifaire belemmeringen. Voorbeelden van geschikte acties zijn:

a. afronding van de Doha-ronde, WTO/GPA en bilaterale overeenkomsten en andere internationale onderhandelingen die belemmeringen aanpakken aan de grens (tariefbelemmeringen, douaneprocedures) en achter de grens (niet-tarifaire belemmeringen, standaards, technische normen en regelgeving) (13);

b. acties om gebrekkige of ingewikkelde bescherming van intellectuele-eigendomsrechten en aanverwante zaken aan te pakken, zoals overdracht van technologie, via het Enterprise Europe Network, de helpdesk voor IPR van het IpeuropAware Project, de China IPR SME Helpdesk en het European Business and Technology Centre in India (2008), waarbij het Europees Octrooibureau betrokken is;

c. permanente actie om discriminatie bij het gunnen van overheidsopdrachten aan te pakken;

d. de acties van de Commissie in reactie op de voorstellen van EP-lid Guardans Cambó, waarover de Commissie, zo hoopt het Comité, verslag zal uitbrengen (14).

5. Aanbeveling 3: stimuleer concurrentievermogen door kwaliteit

5.1 De complexe besluiten die een ondernemer moet nemen als hij internationaal gaat werken, betekenen dat de steun voor het MKB rekening moet kunnen houden met de gekozen optie, de gevormde alliantie en de betrokken sectoren. Daarom onderschrijft het Comité de nieuwe algemene groepsvrijstellingsverordening, waardoor het kader voor staatssteun beter afgestemd wordt op de behoeften van het MKB. Die voorziet in omvangrijke steun voor het MKB als er tekenen zijn dat de markt niet bijdraagt aan efficiënte resultaten voor het MKB (15). Volgens het Comité dient het MKB volledig deel te nemen aan programma's voor kwaliteitsverbetering, zoals die van het KP7 (16) en gebruik te maken van het nieuwe handboek van de Commissie over staatssteun voor het MKB. Organisaties voor het MKB zouden ook moeten kijken naar de opleidingsacties van de Commissie (17) Grotere veranderingen in de bedrijfscultuur, waardeketens, marktpositie, met name voor het MKB, dient de EU-beleidsmonitoring sector per sector te bekijken. Op dit gebied moet nog veel vooruitgang geboekt worden.

5.2 Alle ondernemingen die handel beginnen te drijven vanuit de EU dienen te voldoen aan de hoogste normen van consumentenveiligheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen en milieuduurzaamheid. Dit zijn belangrijke investeringen die de EU bedrijven oplegt; er zou meer gedaan kunnen worden om het rendement hiervan te vergroten. Het Comité moedigt derhalve de lidstaten, de Commissie en de relevante MKB-verenigingen aan om te bezien hoe de kwaliteit van EU-producten en –diensten op externe markten beter uit de verf komen. Horizontale marketing voor een beter besef van de kwaliteit van EU-producten hoeft niet uitsluitend beperkt te blijven tot campagnes voor een „EG-label” of „made in Europe”. Sectorale verspreiding op derde markten van kennis van de kwaliteit van producten zou echter een belangrijk marketinginstrument zijn ten bate van veel mkb's, met name degene die in nieuwe sectoren werkzaam zijn (zoals groene energie). Initiatieven voor eerlijke handel op regionaal/mondiaal niveau waarbij Europese MKB-organisaties betrokken zijn, zouden stelselmatig onderzocht en beoordeeld moeten worden.

5.3 De import door het MKB van buiten de interne markt is gelijk aan de uitvoer (5) Het MKB in kleinere lidstaten, en vooral groot- en detailhandelbedrijven en productiebedrijven, koopt meestal buiten de nationale grenzen (8) in, maar niet in derde landen. Permanente bevordering van Europese normen en EG-keurmerken, een betere beoordeling van de conformiteit en mogelijkheden voor markttoezicht in derde landen, zou het scala aan leveranciers voor de invoer naar de EU doen toenemen. Capaciteitsopbouw waardoor ondernemingen in derde landen aan de normen voldoen, ondersteunt het bedrijfsklimaat ook volgens de Aid for Trade-agenda van de EU en, zoals opgemerkt door de voorzitter van het WTO-TBT-comité, verhoogt het vertrouwen en stimuleert de vrije en eerlijke handel (18).

6. Aanbeveling 4: handelsbeleid moet uitgaan van „Denk eerst klein”

6.1 Diverse aspecten van de SBA zijn van belang voor de uitstippeling van handelsbeleid. Het MKB is niet zo goed in staat om de regelgevingslast aan te pakken, noch weet het goed de weg te vinden naar beleidskringen (19). Dit geldt zowel voor tarief- als non-tarifaire belemmeringen. Volgens het voorstel van de Commissie voor een „sterker partnerschap voor markttoegang” (20) dienen bedrijfsverenigingen actief te zijn in het Partnerschap voor markttoegang en het raadgevend comité daarvan (MAAC). Verder moet vaststaan dat dat de belangen van het MKB tijdens het gehele handelsoverleg recht wordt gedaan. Handelsbeschermende instrumenten, zoals antisubsidie- en antidumpingmaatregelen, zijn niet erg geschikt voor het MKB, dat niet over de nodige middelen en kennis beschikt om doeltreffende klachten in te dienen. De EU-China- en EU-India-Rondetafel van het EESC kunnen ook bijdragen aan de dialoog en voorbereidend werk verrichten in het Europese maatschappelijk middenveld (met name het MKB en sociale-economiesectoren).

6.2 Het Comité ziet in dat het belangrijkste kanaal voor de standpunten van het MKB de lidstaten zijn, het Comité van artikel 133, de handelsverenigingen en de federaties uit het bedrijfsleven, die bij de WTO-commissie lobbyen. Handelsoverleg is echter complex en er dienen sterkere partnerschappen te komen voor een betere markttoegang voor het MKB. Een betere coördinatie van deze partnerschappen in het netwerk voor handelsbeleid is op zijn plaats. De EU en de lidstaten dienen ook de belangen van het MKB beter te coördineren zodat deze meer gewicht in de schaal leggen van andere normbepalende organen als het ISO. Voorbeelden van geschikte acties zijn:

a. lidstaten en de Commissie zouden achteraf verklaringen moeten toevoegen aan de duurzaamheidseffectbeoordelingen over hoe zij het MKB hebben geraadpleegd en over het representatieve karakter van die verenigingen (21);

b. het Comité verwelkomt de databank voor markttoegang (MADB) en de middelen voor de bescherming van intellectuele eigendom, inclusief de IPR-helpdesks; Regelmatige detachering van Commissieambtenaren in het MKB en in de nationale contactpunten voor IPR zou het begrip van de betrokken vraagstukken in de sector zeer ten goede komen.

c. discriminerend beleid voor overheidsaanbestedingen en te late betaling door de overheid benadelen het MKB onevenredig (22). Het Comité is ingenomen met de evaluatie van de invoering van de richtlijn uit 2006, maar vindt dat het gevolg van de financiële crisis moet worden bekeken. Dat zou morele druk uitoefenen en goede praktijken in kaart brengen, zoals het officiële besluit van de Ierse regering van juni 2009 om de betalingstermijn van centrale overheidsdiensten aan hun leveranciers terug te brengen van 30 naar 15 dagen.

7. Aanbeveling 5: op MKB-behoeften toegesneden beleid

7.1 Het beleid moet allereerst worden afgestemd op de behoeften van ondernemingen, in het bijzonder het MKB, en niet op die van de beleidsmaker, het leveringsmechanisme of het subsidiariteitsbeginsel. Zowel de OESO-APEC-top in 2006 over internationalisatie van het MKB als de deskundigengroep van de Commissie brachten de exportbelemmeringen van het MKB in kaart (23) Recent onderzoek wijst echter uit dat de meningen van beleidsmakers en het MKB over deze belemmeringen en dus ook over de eventuele oplossingen uiteenlopen (24). Het MKB heeft een andere wettelijke en commerciële achtergrond en benadert internationalisatie op vele manieren: geleidelijk, door strategisch ondernemerschap, door te leren, nabijheid en nichemarketing. Sommige zijn zelfs „mondiaal geboren”, en richten zich van meet af aan op de wereldmarkt (25).

7.2 Het Comité heeft een aantal niet-financiële maatregelen voorgesteld om het MKB te stimuleren (26), onder andere samenwerkingsverbanden (zoals het onderbroken INTERPRISE-programma, beurzen voor onderaannemers), die persoonlijk contact tussen ondernemers (27) bevorderen, programma's voor de opleiding van trainers om organisaties te helpen om voor de belangen van het MKB op te komen en om het verstrekken van maatadvies aan het MKB te verbeteren.

7.3 Een actueel voorbeeld van gebrekkig MKB-beleid betreft de toegang tot financiering en kredietverzekering. Deze baren het MKB grote zorgen, met name exporterende ondernemingen. Ondanks massale overheidssteun voor de banken, hebben ondernemingen te kampen met grote tekorten aan kredieten en kredietverzekeringen. Dit toont aan dat de instellingen op de financiële markten tekortschieten en dat er specifieke actie nodig is om kredieten en kredietverzekeringen aan ondernemingen te verstrekken (28). Daarom onderschrijft het Comité de conclusies van de Rondetafel van de OESO van Turijn, waarin opnieuw gewezen is op het belang van de context waarin financiële instellingen actief zijn, door op te roepen tot „betrouwbare regeringen, fiscale, regelgevings- en wettelijke kaders die gelijke kansen creëren voor alle economische actoren, ongeacht hun omvang” (29)

7.4 Het Comité staat ook achter de andere praktische aanbevelingen van de Rondetafel van Turijn, nl. om het MKB te helpen bij financieel management door o.a.:

a. garanties hun werk te laten doen via betere bemiddeling tussen kredietverstrekkers en het MKB;

b. aanpak van kasstroomproblemen door gunstige afdrachten voor belastingen en sociale verzekeringen, vrijstellingen of vakanties en belastingverlaging voor particuliere beleggers in het MKB;

c. hoewel geen specifiek MKB-punt, dient elk bedrijf betalingen van waardeketens of overheidsinstanties (30) prompt te ontvangen.

7.5 Het Comité stemt ook in met de in december overeengekomen maatregelen voor het tijdelijk kader voor staatssteun, die in het herstelplan voor de Europese economie zijn aangekondigd. Vermeldenswaard zijn:

a. de nieuwe beperkte steunbedragen die verenigbaar zijn, zijn gebonden aan een maximum van 500 000 euro gedurende twee jaar;

b. lidstaten mogen zonder aanmeldingsplicht overheidsgaranties toekennen voor leningen tegen gereduceerd tarief en steun verlenen in de vorm van rentesubsidies, die voor alle typen lening gelden; gesubsidieerde leningen voor de productie van groene producten, waarbij vooruitgelopen wordt op of al verdergegaan dan toekomstige communautaire productnormen;

c. de wijzigingen in de richtsnoeren voor risicokapitaal: de toegestane risicokapitaalsinjectie in een MKB wordt verhoogd van 1,5 naar 2,5 miljoen euro per jaar; de particuliere deelname wordt verlaagd van 50 naar 30 %.

7.6 Het MKB dient met voorrang toegang te krijgen tot de 5 miljard dollar die in het communiqué van de G20 voor de komende twee jaar beloofd zijn (31). Toegekende bedragen moeten goed beoordeeld worden om te garanderen dat ze op de juiste plaats terechtkomen. Het MKB in de nieuwe lidstaten kan op grond van de huidige verdragen buitengewone steun ontvangen.

7.7 „Eén stem” van de EU bij internationale financiële instellingen, voor de euro en een EU met een beter samenhangend en gecoördineerd economisch, industrie- en handelsbeleid op mondiaal niveau zou zowel het MKB (zoals al naar voren kwam tijdens enkele hoorzittingen die het EESC dit voorjaar hield over de huidige wereldwijde economische en financiële crisis) als de lidstaten ten goede komen.

8. Aanbeveling 6: Steun het MKB via de werknemers

8.1 Werknemers en hun bekwaamheid zijn cruciaal voor het concurrentievermogen van het MKB. In het MKB in de EU is meer personeel werkzaam dan in het MKB in de VS of Japan, dus is het zaak om belangenorganisaties meer te betrekken bij de sociale dialoog en andere beleidsgebieden. De vaardigheden van zowel ingenieurs als technisch geschoolde werknemers zouden beter benut kunnen worden als het MKB meer betrokken zou zijn bij (collectief) onderzoek en ontwikkeling en de commerciële exploitatie van dat onderzoek (bijv. via licentie-overeenkomsten).

8.2 Het MKB dient maximaal gebruik te maken van het in juni 2009 door de Commissie ontvouwde actieplan voor de werkgelegenheid en van het beleid om beter in te spelen op herstructureringen en industriële reconversie. De Mededeling „Gezamenlijk engagement voor werkgelegenheid” (32) benadrukt drie prioriteiten: behoud van werkgelegenheid, het scheppen van werk en bevordering van de mobiliteit; verbetering van vaardigheden en afstemming van de behoeften van de arbeidsmarkt en meer toegang tot werkgelegenheid. Bijzondere, interessante aspecten zijn:

a. microfinanciering ter hoogte van 100 miljoen euro in de vorm van leningen van maximaal 25 000 euro, bestemd voor ondernemingen met maximaal 9 werknemers;

b. 5 miljoen stageplaatsen en andere hulp voor werkloze jongeren;

c. een analyse van de EU-arbeidsmarkt per sector, om de vaardigheden te verbeteren en af te stemmen op de behoeften van de arbeidsmarkt van vandaag en morgen (33)

d. een set praktische maatregelen voor bedrijven en personeel om herstructureringen beter aan te pakken;

e. een gids voor opleidingen in het MKB, voor behoud of verwerving van de vereiste vaardigheden.

9. Aanbeveling 7: het belang van netwerken voor de internationalisatie van het MKB

9.1 Het MKB volgt grotendeels prijzen en bepaalt ze niet zelf; het is meer met internationale markten verweven via levering, waardeketens en invoer dan door uitvoer. Deze netwerken bieden het MKB kansen, maar werpen ook speciale problemen op, in verband met intellectuele eigendom en dominerende klanten, die beter via een sectorale aanpak kunnen worden benaderd. Als wereldwijd speler heeft de EU nog niet alle kansen aangegrepen om de rol van het MKB op derde markten, zowel voor de in- als uitvoer, te verbeteren. Van bijzonder belang is de steun die de EU en de lidstaten aan MKB's kunnen verlenen die concurrerend genoeg zijn om als initiële en intermedia ire ondernemingen in waardeketens hun rol te vervullen. Daarbij dient meer nadruk komen te liggen op de volgende aspecten:

a. hulp aan het MKB in de EU om deel uit te gaan maken van het hoogwaardige segment van het wereldwijde productieproces (via innovatie, onderzoek en speciale vaardigheden, inclusief de inbreng van universiteiten);

b. internationale directe investeerders die in kansen van de interne markt geïnteresseerd zijn, kennis laten maken met het MKB, met het oog op blijvende industriële samenwerking;

c. het MKB bijstaan bij problemen van deze waardeketens en netwerken voor het MKB (intellectuele eigendomsrechten, snelle betaling op grond van statutaire en contractverplichtingen, enz.);

d. coördinatie en ondersteuning van bestaande netwerken, inclusief nationale en Europese exportconsortia van het MKB, lokale clusters en belangenorganisaties van het MKB, om assistentie op maat te verschaffen aan het MKB voor een betere benutting van hun vaardigheden, zowel op de interne als aangrenzende markten (bijv. grensoverschrijdende regio's). De steun van het Europe Enterprise Network van de Commissie, de kamers van koophandel en de bilaterale kamers van koophandel voor de export is welkom, maar zou uitgebreid en beter gecoördineerd kunnen worden, zowel onderling als met andere netwerken en MKB-organisaties die op dit terrein werkzaam zijn. Verschillende vormen van MKB-verenigingen en bedrijfsoplossingen voor technische steun die voldoen aan het beleid voor staatssteun en de WTO verdienen nader onderzoek en maatregelen.

9.2 Het Comité heeft al diverse adviezen uitgebracht over outsourcing en waardeketens (34) Deze hebben directe gevolgen voor de Europese economie en vooral voor het MKB, dat op grote schaal via deze unieke relaties internationaliseert. Via wereldwijde netwerken profiteert het MKB doordat het de risico's van internationalisatie deelt, toegang krijgt tot nieuwe technologieën en de efficiëntie verbetert door verdere uitbesteding en concentratie op kernactiviteiten. Maar zij worden ook geconfronteerd met de specifieke vraag wat hun betrekking is met de rest van de waardeketen, hoe zij hun intellectuele eigendom daarin moeten beschermen en hoe zij naar een winstgevender deel van de waardeketen moeten opschuiven (35). Volgens het Comité is er nog te weinig beleid voor initiële en intermedia ire bedrijven; in eerdere adviezen heeft het de knelpunten in kaart gebracht.

10. Aanbeveling 8: Beleidsinnovatie en -evaluatie

10.1 Het Comité beveelt aan om meer inzicht te krijgen in de gevolgen van bovenvermeld beleid door effectieve monitoring en evaluatie van de resultaten, regelmatige beoordeling van de doelstellingen, met bijzondere aandacht voor de internationalisatie van het MKB dat door innovatie op korte en lange termijn te maken krijgen met veranderingen op de wereldmarkt:

a. Trial and error moet beschouwd worden als belangrijke bron voor vernieuwing en innovatie van beleidssystemen.

b. Op de praktijk gebaseerd beleid zou vanzelfsprekend gebruikt moeten worden voor de besluitvorming, terwijl meer en frequentere gegevens uit diverse bronnen beter gecoördineerd zouden moeten worden (bijv. via beoordeling door de EU van de MKB-prestaties) (36)

c. Een werkgroep voor de internationalisatie, bestaande uit diverse stakeholders, zou de Commissie moeten bijstaan bij de uitvoering van haar beleid, met vertegenwoordigers uit de lidstaten, belangenorganisaties van het MKB, het EESC en het Comité van de Regio's.

Brussel, 16 december 2009 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) Voor een definitie van het MKB: zie Aanbeveling 2003/361/EG van 6 mei 2003, PB L 124 van 20 mei 2003, blz. 36 e.v.

(2) EUROSTAT SBS database, 2004-2005.

(3) Commissie, 2003 „Internationalisation of SMEs”Observatory of European SMEs no 4.

(4) EESC: „Een programma voor Europa: voorstellen van het maatschappelijk middenveld”, gepresenteerd op 24 maart 2009.

(5) Eindverslag van de deskundigengroep van de Commissie over „Ondersteuning van de internationalisatie van het MKB”, december 2007.

(6) MKB-Waarnemingspost, Internationalisering van het MKB, nr. 4/2003.

(7) Europa in cijfers - Eurostat Statistisch Jaarboek 2008.

(8) Flash Eurobarometer. #196.

(9) De verschillende beleidsmaatregelen (inclusief een passende financiering) die aan de groei en de ontwikkeling van kleine en middelgrote bedrijven kunnen bijdragen, PB C 27, 3 februari 2009, blz. 7; Internationale aanbestedingen, PB C 224, 30 augustus 2008, blz. 32; Small Business Act, PB C 182, 4 augustus 2009, blz. 30.

(10) „Wat is de MKB week?” http://ec.europa.eu/enterprise/policies/entrepreneurship/sme-week/about/index_nl.htm.

(11) Een interne markt voor het Europa van de 21ste eeuw, PB C 77, 31 maart 2009, blz. 15.

(12) Mededeling van de Commissie COM(2008) 874.

(13) Zie „Global Europe” http://ec.europa.eu/trade/issues/sectoral/competitiveness/global_europe_en.htm en „Market Access Strategy” http://ec.europa.eu/trade/issues/sectoral/mk_access/index_en.htm), Verordening inzake handelsbelemmeringen http://ec.europa.eu/trade/tackling-unfair-trade/trade-barriers/index_en.htm etc.).

(14) Rapporteur Ignasi Guardans Cambó, verslag A6-0002/2008, goedgekeurd op 19 februari 2008.

(15) Voor voorbeelden van goede praktijken van de lidstaten zie: DG ENTR 2008 Supporting the Internationalisation of SMEs – a good practice guide.

(16) O&O-programma's voor het MKB, PB C 224, 30 augustus 2008, blz. 18.

(17) Zie vooral blz. 24 van het HANDBOEK EU-STAATSSTEUNREGELS VOOR HET MKB van de Commissie van 25 februari 2009 http://ec.europa.eu/competition/state_aid/studies_reports/sme_handbook.pdf

(18) Fact Sheet: Aid for Trade Brussel, 3 april 2009; Bijlage A, par. (2) van de Programming Guide for Strategy Papers Aid for trade (AfT) Brussel, november 2008; verslag van de voorzitter van het TBT comité TBT Committee Workshop on the Role of International Standards in Economic Development Final, 19 maart 2009.

(19) Betere implementatie van de Europese wetgeving, PB C 24, 31 januari 2006, blz. 52.

(20) Commissie Europa als wereldspeler: een sterker partnerschap voor markttoegang ten behoeve van Europese exporteurs COM(2007) 183 final.

(21) Zie het rapport van de EIM Study on the Representativeness of business organisations for SMEs in the EU, Zoetermeer, mei 2009.

(22) De Commissie publiceerde hierover een „Review of the effectiveness of European Community legislation on combating late payments” http://ec.europa.eu/enterprise/policies/single-market-goods/files/late_payments/doc/finalreport_en.pdf.

(23) OESO APEC „The Athens Action Plan For Removing Barriers To Sme Access To International Markets” Goedgekeurd tijdens de wereldconferentie van de OESO en de APEC in Athene op 8 november 2006.

(24) OESO 2008 Removing Barriers to SME Access to International Markets; C. Dannreuther 2008 „A Zeal for a Zeal? SME Policy and the Political Economy of the EU”Comparative European Politics 23, blz. 377-399; C. Dannreuther 2007 „EU SME policy: On the edge of governance”CESifo Forum 2/2007.

(25) Er zijn vier kenmerken van de „mondiaal geboren” onderneming: een mondiale visie vanaf het begin, producten met mondiaal marktpotentieel, onafhankelijkheid en het vermogen tot snelle internationalisatie. Blz. 389 van Mika Gabrielsson, V.H. Manek Kirpalani, Pavlos Dimitratos, Carl Arthur Solberg, Antonella Zucchella (2008) „Born globals: Propositions to help advance the theory” International Business Review 17, blz. 385–401.

(26) Zie voetnoot 9.

(27) Zie http://ec.europa.eu/enterprise/enterpreneurship/partnership/interprise.htm.

(28) IMF 2009 „Trade Finance Stumbles” Finance and Development.

(29) OESO „Rondetafel van Turijn over de impact van de wereldwijde crisis op het MKB & ondernemerschap financiering en beleidsopties”, gehouden te Intesa Sanpaolo, Palazzo Turinetti, Turijn, Italië, 26-27 maart 2009.

(30) Small Business Act (zie voetnoot 9) en het EESC-advies over het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties”, PB C 407, 28 december 1998, blz. 50.

(31) Verklaring van de G-20-regeringsleiders „The Global Plan for Recovery and Reform”2 april 2009.

(32) COM/2009/0257 final.

(33) Mededeling „Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen”, COM/2008/0868 final.

(34) Waarde- en aanbodketens, PB C 168, 20 juli 2007, blz. 1. Integratie van de wereldhandel en outsourcing, PB C 10, 15 januari 2008, blz. 59.

(35) OESO: Enhancing the Role of SMEs in Global Value Chains.

(36) OESO 2008 Making Local Strategies Work: Building the Evidence Base.