Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Europees Parlement, aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's - Actieplan voor het concurrentievermogen van de Europese textiel- en kledingindustrie"

(98/C 214/26)

Op 30 oktober 1997 heeft de Europese Commissie besloten het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 198 van het Verdrag te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies goedgekeurd op 1 april 1998. Rapporteur was de heer Malosse.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn Zitting van 29 en 30 april 1998 (vergadering van 29 april) met 85 stemmen vóór en 5 stemmen tegen, bij 13 onthoudingen, het volgende advies goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De textiel- en kledingsector, een sector met een traditionele activiteit die verband houdt met een van de basisbehoeften van de samenleving, heeft grondige veranderingen ondergaan ten gevolge van de ontwikkeling van het internationaal handelsverkeer dat het ontstaan van nieuwe productiegebieden met lage lonen (Noord-Afrika, Azië, Oost-Europa, Latijns-Amerika) in de hand heeft gewerkt. De opkomst van nieuwe technologieën, de wijzigingen in smaak en koopgedrag van consumenten en de omwenteling die zich in de distributiesector heeft voorgedaan, hebben deze ontwikkeling nog bespoedigd. Deze verandering is in de Europese Unie helaas gepaard gegaan met verlies van een groot aantal banen, met name voor de minst geschoolde en vaak vrouwelijke arbeidskrachten, en was een regelrechte ramp voor tal van gebieden met een concentratie van traditionele activiteiten die niet in staat waren zich te moderniseren of op andere activiteiten over te schakelen.

1.2. Thans blijkt er duidelijk een groeiende tegenstelling te bestaan tussen een zeer concurrerende textiel- en kledingbranche enerzijds en nog steeds niet-concurrerende bedrijven die niet op de ontwikkelingen hebben ingespeeld of kunnen inspelen anderzijds.

1.3. Het is evenwel opmerkelijk dat de sector een aantal "sterke kanten" heeft kunnen behouden, met name dankzij de sterke integratie van het gehele verwerkingsproces, een industrie die, wereldwijd gezien, apparatuur van topkwaliteit levert, de zeer succesvolle productie van synthetische vezels, een groot aantal MKB's en zeer creatieve ambachtslui, alsmede doorgaans goed gekwalificeerde arbeidskrachten. Een andere sterke kant van de sector is de dynamiek die hij ontleent aan de Europese creativiteit (stylisten, haute couture en confectie) die op de wereldmarkt toonaangevend is. Ook moet worden onderstreept dat de gespecialiseerde distributie zowel in het buitenland als in historische stadscentra van Europese steden waar de modehuizen gevestigd zijn, een positieve rol speelt in de bevordering van de Europese modebranche.

1.4. In 1996 bereikte de intracommunautaire handel een omzet van 53,4 miljard ecu, terwijl de uitvoer naar derde landen 30,3 miljard ecu beliep. De textiel- en kledingsector is dan ook één van de koplopers van de Europese export. De toekomst is evenwel zorgwekkend als gevolg van de financiële crisis in Azië en de daarmee gepaard gaande devaluaties die in Europa aanleiding kunnen geven tot massale invoer tegen lage prijzen en grotere moeilijkheden om tot de Aziatische markt toegang te krijgen.

1.5. Ondanks de vermelde sterke kanten zijn in de sector de laatste jaren tal van banen verloren gegaan; voor de periode tussen 1990 en 1996 waren dit er naar schatting 600 000. De vooruitzichten voor de komende jaren zijn al even alarmerend; er wordt in dit verband gesproken van een verlies van 100 000 banen per jaar. Het is dus zaak in het offensief te gaan en een strategie uit te stippelen om een eind te maken aan deze aderlating, naar het voorbeeld van vele ondernemingen in de sector die dankzij talrijke succesvolle initiatieven hun werkgelegenheid hebben behouden of uitgebreid. Om terdege na te gaan wat hierbij op het spel staat, heeft het ESC in samenwerking met de Europese Commissie en het Europees Parlement op 23 januari 1998 een hoorzitting met de belangrijkste betrokken partijen georganiseerd.

2. Opmerkingen van algemene aard

2.1. De grote verdienste van de mededeling van de Commissie is dat hiermee een brede discussie is gelanceerd rond de idee van een gedegen Europese strategie ten behoeve van de sector. De mededeling zou kunnen uitgroeien tot een echt actieplan als er ook concretere voorstellen en een opgave van de daarvoor beschikbare financiële middelen en menselijk potentieel in worden opgenomen. Ook zou moeten worden voorzien in een tijdschema voor de tenuitvoerlegging ervan en voor de procedures voor follow-up en coördinatie tussen de verschillende diensten die voor een doeltreffende uitvoering noodzakelijk zijn. Het Economisch en Sociaal Comité dringt er dus bij de Raad "Industrie" op aan om de in deze mededeling geformuleerde goede voornemens, gezien de gespannen verwachtingen van de betrokken partijen, in concrete maatregelen te vertalen.

2.2. Het Comité betreurt dat in deze mededeling de prestaties van de sector niet per land zijn opgesplitst waardoor zou kunnen worden nagegaan waar de beste resultaten werden behaald, en hoe dat komt. Helaas is ook geen meer diepgaande structurele analyse van de sector gemaakt. Zelfs als men van een geïntegreerde sector spreekt, moet immers een goed inzicht worden verkregen in de diversiteit van de bestaande beroepen en concurrentieposities.

2.2.1. De industrie van textielmachines is sterk geconcentreerd en heeft over het algemeen een uitstekende concurrentiepositie.

2.2.2. De zeer dynamische textielbranche vervaardigt geen kleding, maar meubelstoffen en tapijten, alsmede industriële toepassingen en toepassingen voor auto's.

2.2.3. De zéér arbeidsintensieve confectie-industrie, met merendeels vrouwelijke arbeidskrachten is in gevoelige arbeidsmarktgebieden gevestigd. Zij bestaat hoofdzakelijk uit kleine ondernemingen of ambachtelijke activiteiten.

2.2.4. De toeleveringssector verschaft volgens de Europese Commissie met name in de confectiebranche werk aan meer dan 650 000 personen in de Unie, waarvan 200 000 ambachtslui, met inbegrip van thuiswerkers, en is voor de werkgelegenheid in plaatselijke werkgelegenheidsgebieden van cruciaal belang. Tot deze branche horen ook maatwerk en confectie/verstelateliers waar specifieke omstandigheden gelden.

2.2.5. De O& O-sector is, in de Europese Unie, onvoldoende ontwikkeld, met name wat het vaak met veiligheids- of gezondheidseisen verbonden onderzoek naar nieuwe vezels en weefsels aangaat.

2.2.6. Op het gebied van de mode en de haute couture nemen Europese ontwerpers en stylisten in de wereld een eersterangspositie in en creëren deze met hun merken en design een toegevoegde waarde die vaak veel verder reikt dan alleen de productie.

2.2.7. De handel is vaak de drijvende kracht achter de Europese mode en creativiteit in en buiten Europa (met name de gespecialiseerde detailhandel en de kwaliteitswarenhuizen die over het algemeen kwaliteit en dienstverlening voorop stellen), terwijl de grote distributiebedrijven vaker mikken op het effect van goedkope producten die tegen zeer lage prijzen worden ingevoerd en aanzienlijke winstmarges mogelijk maken.

2.3. Het Comité verheugt er zich evenwel over dat de Commissie via deze mededeling erkent dat de textiel- en kledingsector niet alleen een traditionele activiteit, maar óók een sector met toekomst is, die in de Unie werk verschaft aan 2,2 miljoen personen en 120 000 grote en kleine ondernemingen telt, waarvan vele een sterke concurrentiepositie innemen en over een groot groeipotentieel beschikken. Overigens moet in dit verband ook worden gedacht aan de distributie, die voor de sector een cruciale rol speelt, alsmede aan de schoenindustrie en alle andere activiteiten die met mode verband houden of er accessoires voor leveren. Ruim genomen, verschaft de sector aldus werk aan nagenoeg 5 miljoen mensen in de Europese Unie. Hoewel deze verschillende activiteiten elk hun specifieke problemen hebben, pleit het Comité voor een ruimere aanpak bij het actieplan, dat aldus meer samenhang en gewicht zou krijgen.

2.3.1. Voor de hele betrokken sector vormt het creatieve en culturele aspect een factor van doorslaggevend belang voor de communautaire uitvoer. Wanneer een kledingstuk van hoogwaardige kwaliteit wordt verkocht, gaat het daarbij niet alleen om een stuk stof, maar wordt ook een context meegegeven die verband houdt met creativiteit, knowhow, imago en een zekere "lifestyle".

De Gemeenschap moet dan ook bijdragen tot de aanmoedigingsacties die erop gericht zijn de culturele aspecten van de sector op te waarderen. Creativiteit (modellen en design) vormt een troef voor de Europese industrie in de internationale concurrentiestrijd.

Een doeltreffende bescherming van deze intellectuele eigendom op nationaal en internationaal niveau is van enorm belang voor deze bedrijfstak.

Thans bestaat er op communautair niveau geen uniforme en geharmoniseerde wetgeving inzake intellectuele eigendom die van toepassing is op de bescherming van modellen en design in de modesector. Het Comité maakt hierbij van de gelegenheid gebruik om de noodzaak te bevestigen van en aan te dringen op een reeds eerder aangekondigde maar nog niet goedgekeurde richtlijn terzake.

3. Behartiging van de legitieme belangen van het Europese bedrijfsleven op de wereldmarkten

3.1. In het actieplan wordt onvoldoende aandacht geschonken aan de noodzaak van een betere toegang tot de markten van derde landen, terwijl het probleem van controle op de invoer nauwelijks ter sprake komt. Nochtans is dit een terrein waarop de Gemeenschap exclusieve bevoegdheid heeft. Gelet op het feit dat de Europese Commissie, na overleg met de sector, de EU-markt onlangs meer voor invoer heeft opengesteld en het multivezelakkoord in 2004 afloopt, dringt het Comité erop aan dat hier doortastend wordt opgetreden met behulp van de instrumenten waarover de Europese Unie reeds beschikt conform de WTO-voorschriften. Het Comité wijst in dit verband nadrukkelijk op het probleem van de wederkerigheid. Zo worden in de kledingsector b.v. thans 22 % rechten geheven op Europese producten die op de Amerikaanse markt worden gebracht, terwijl uit Amerika afkomstige producten in de Europese Unie slechts met 12 % worden belast. Op het gebied van overheidsopdrachten wordt door insiders vastgesteld dat het aandeel daarin van leveranciers uit derde landen gestadig toeneemt, terwijl Europese leveranciers op derde markten nauwelijks voet aan de grond krijgen door de talrijke belemmeringen en aldaar gehanteerde discriminatoire praktijken die tegen de in het kader van de GATT gesloten overeenkomst inzake overheidsopdrachten indruisen.

3.2. De Europese Commissie heeft nu een databank en een web-site op Internet, die voor de economische actoren rechtstreeks toegankelijk zijn en het mogelijk maken de hinderpalen voor de Europese handel op de markten van derde landen te inventariseren ("Market access"). Deze databank kent een groot succes, maar het gebruik ervan moet nog meer ingeburgerd raken, met name in de textiel- en kledingsector waar men zich vaak beklaagt over de ondervonden problemen. De databank is evenwel alleen maar een instrument waarover de Commissie kan beschikken om dergelijke belemmeringen op te sporen en vervolgens te proberen deze weg te nemen. Gezien het hoge aantal door de databank "Market access" gesignaleerde hinderpalen (meer dan 600 in minder dan één jaar) en het geringe aantal procedures in het kader van de verordening betreffende handelsbelemmeringen, kan de Commissie alleen maar worden aangemoedigd om nog meer "agressiviteit in positieve zin" aan de dag te leggen, zoals commissaris Brittan in oktober 1997 voor het Economisch en Sociaal Comité aankondigde.

3.3. Het Comité wijst op de nefaste gevolgen van illegale praktijken die de internationale handel verstoren. Het stelt voor deze te bestrijden met alle instrumenten die de Europese Unie ter beschikking staan.

3.3.1. In gevallen van dumping moet de Raad zijn verantwoordelijkheid op zich nemen en beslissen of de voorlopige antidumpingrechten al dan niet bevestigd moeten worden. Als hij de volgens een doorzichtige procedure genomen voorlopige besluiten niet bevestigt, kan hij de Europese belangen ernstige schade toebrengen.

3.3.2. Naar het voorbeeld van de strenge controles die de Amerikaanse douanediensten uitvoeren, moet de Europese Unie frauduleuze praktijken (vervalsing van documenten, enz.) doeltreffender bestrijden. Zij kan zich daarbij beroepen op de rechtspraak van het Europese Hof van Justitie (arrest "Faroe Seafood" van mei 1996) en op het Europees actieprogramma voor bestrijding van fraude en namaak (UCLAF).

3.3.3. Vooral de strijd tegen de verspreiding van nagemaakte goederen moet dringend worden opgevoerd. De Commissie zal hierover binnenkort een Groenboek publiceren, dat volgens het Comité het grote publiek bewust moet maken van de nefaste gevolgen van deze praktijken voor met name de werkgelegenheid.

In "gevoelige landen" moeten in samenwerking met de lokale autoriteiten waarnemingsposten worden opgericht. De eerste bemoedigende stappen daartoe werden overigens reeds gezet tijdens het recent te Londen gehouden "Business Forum Azië-Europa".

3.3.4. De Unie mag niet aarzelen gebruik te maken van een wettelijk middel als de aanpassing van het algemeen preferentiestelsel (SAP) om ontwikkelingslanden aan te moedigen de strijd tegen fraude en namaak aan te binden.

3.3.5. Het Comité verzoekt voorts de bevoegde nationale en communautaire instanties om, in overleg met het bedrijfsleven, al invoering te overwegen van een vermelding van het land waar een product is vervaardigd, in te voeren, ten einde aldus voldoende doorzichtigheid en een goede voorlichting van de consument te verzekeren en te verhinderen dat voorschriften worden ontdoken. Er kan hierbij aan verschillende mogelijkheden worden gedacht, waarbij rekening moet worden gehouden met een definitie uitgaande van de plaats van assemblage en het prestige van nationale vermeldingen als "made in Italy" of "made in France" behouden moet blijven.

3.4. Afgezien van de bestaande instrumenten, adviseert het Comité de Unie om zich binnen de Wereldhandelsorganisatie, in overleg met de betrokken partijen, offensiever op te stellen om te komen tot een meer doorzichtige, evenwichtige en op het menselijk vlak beter aanvaardbare regelgeving voor de internationale handel: beperking van het Algemeen Preferentiestelsel tot echte probleemlanden, doeltreffendheid van het wederkerigheidsbeginsel, bevordering van de in het kader van de Internationale Arbeidsorganisatie gesloten sociale akkoorden via zowel positieve maatregelen (versterkte preferenties) als negatieve maatregelen in het geval van flagrante schending (dwangarbeid van gevangenen en kinderen). Het Comité steunt in dit verband de ontwikkeling, in overleg met het bedrijfsleven, van milieu- of "sociale" keurmerken, zoals het Amerikaanse "children labour free", op voorwaarde dat deze streng worden gecontroleerd en geharmoniseerd, zodat zij niet voor zuiver commerciële doeleinden worden misbruikt. Het Comité verheugt zich er ook over dat de sociale partners van de textiel- en kledingsector op Europees niveau, Euratex en het FSE/THC (Europees vakverbond voor textiel, kleding en lederwaren) op 22 september 1997 een gedragscode hebben ondertekend, waarbij zij hun leden en dus de Europese ondernemingen er actief toe aanzetten om, direct of indirect, overal in de wereld de minimumnormen van de Internationale Arbeidsorganisatie inzake "core labour standards", d.w.z. het verbod van dwang- en kinderarbeid en discriminatie op het werk, alsmede het recht op vrijheid van vereniging en het recht op collectief overleg in acht te nemen.

3.5. In het licht van deze principes moet bijzondere aandacht worden geschonken aan de hernieuwing van de Overeenkomst van Lomé, het vooruitzicht van een vrijhandelszone met Zuid-Afrika en de vermoedelijke toetreding van Rusland en China tot de Wereldhandelsorganisatie. Bij deze initiatieven dienen de belanghebbende Europese partijen, nl. ondernemers, vakverenigingen, handelaren en consumenten, zeer nauw betrokken te worden, zodat bij de onderhandelingen niet systematisch de vloer wordt aangeveegd met de Europese belangen. Het Comité onderstreept hierbij het belang van eerbiediging van de principes van wederkerigheid en fair play en is vast van plan erop toe te zien dat de Europese Unie, door de markten open te stellen zonder daaraan voorwaarden te verbinden, geen activiteiten bevordert die indruisen tegen de waarden die aan de Europese Unie ten grondslag liggen, met name de mensenrechten, de sociale grondrechten, de rechten van het kind en de milieubescherming. Het Comité verheugt zich ook over het door de Europese textiel- en kledingindustrie voorgestelde initiatief om een "Magna Charta" op te stellen rond de beginselen van wederzijds handelsverkeer, loyaliteit, controlemaatregelen, bestrijding van namaak en naleving van de sociale akkoorden van de Internationale Arbeidsorganisatie, die door ondernemers en vakverenigingen van de landen die van de Wereldhandelsorganisatie deel uitmaken, zou moeten worden ondertekend.

3.6. Het Comité wil ook het fundamentele probleem van namaak en doeltreffende middelen ter bestrijding ervan aan de orde stellen; vooral Europese ontwerpers en de Europese industrie van merkkleding en accessoires (sjaals, parfums, schoenen, juwelen) hebben hiermee te kampen, omdat hun faam tot op heden wereldwijd onovertroffen is. Het Comité dringt er bij de Europese Commissie op aan meer gebruik te maken van haar prerogatieven om de strijd tegen deze praktijken te verscherpen, door met name voor een doeltreffender coördinatie van de nationale douanediensten te zorgen. In "gevoelige" landen zouden gemeenschappelijke antifraude-eenheden (Commissie - lid-staten) er bij de delegaties en ambassades mee belast kunnen worden de belangrijkste illegale productiehaarden op te sporen en langs legale weg bij de bevoegde autoriteiten stappen te ondernemen om aan deze praktijken een eind te maken. Deze controle- en bestrijdingsmaatregelen zijn ook van belang voor de Europese Unie zelf, met name in het kader van de "derde pijler", daar deze praktijken ook hier steeds meer ingang vinden.

3.7. Zelfs als openbare acties ter bevordering van de uitvoer tot de uitsluitende bevoegdheid van de nationale autoriteiten blijven behoren, zouden het bedrijfsleven en de ambachtelijke sector in hun totaliteit graag zien dat de Europese Unie collectieve acties op derde markten ondersteunt: men denke aan missies, tentoonstellingscentra, deelneming aan beurzen en centra voor technische bijstand. Dergelijke acties zouden naar de mening van het Comité bijzonder geschikt zijn voor het MKB en het ambacht. De opheffing van de via het Exprom-programma verstrekte steun is bij deze sector immers hard aangekomen.

4. De onderaanneming, onmisbare schakel in de keten

4.1. Zoals het Comité in zijn advies over "Het concurrentievermogen van de sector onderaanneming in de textiel- en kledingindustrie in de Europese Unie (1)

(1) Advies van het ESC: PB C 66 van 3.3.1997, blz. 18." nogmaals heeft opgemerkt, is onderaanneming een essentiële schakel in de textiel- en kledingketen, als factor voor flexibiliteit en als alternatief voor bedrijfsverplaatsingen naar derde landen. Het bestaan van Europese kwalitatief hoogstaande en nabij gelegen toeleveringsbedrijven is een concurrentiefactor voor de sector die aldus zeer snel kan inspelen op de veranderende smaak van consumenten die de mode volgen. Toelevering vormt ook een factor van vernieuwing en creativiteit dankzij de flexibiliteit van de duizenden ambachtelijke ondernemingen en MKB's die in deze branche actief zijn. Voorts is zij in tal van regio's van wezenlijk belang voor de werkgelegenheid, met name voor vrouwen. Het is dan ook zaak om proefprojecten en uitwisseling van goede praktijken inzake "just-in-time"-technieken en kwaliteitsbewaking op Europees niveau te bevorderen. Het Comité onderschrijft in dit verband de door de Europese EURATEX-vereniging met steun van de Europese Commissie opgezette projecten om onderzoek over en de overdracht van quick-responsetechnologie te vergemakkelijken. Het Comité onderstreept dat het een goede zaak zou zijn dit initiatief uit te breiden en ook modeontwerpers en ambachtelijke ondernemingen (aan het begin van de keten), alsmede de gespecialiseerde distributie (aan het eind van de keten) hierbij te betrekken, zodat deze nieuwe dynamische flexibiliteit in de hele sector ingang vindt.

4.2. Passief veredelingsverkeer (PVV) en onderaanneming in derde landen zijn verschijnselen die een grondigere analyse verdienen. Met name via uitwisseling van goede praktijken (benchmarking) tussen ondernemingen zou kunnen worden nagegaan welk PVV een positieve invloed op de plaatselijke werkgelegenheid heeft. De ervaring met de markt van de Noord-Amerikaanse Vrijhandelsovereenkomst (ALENA) zou grondig moeten worden geanalyseerd. Binnen de ALENA-markt, uitgebreid met de landen in het Caribische gebied, is een globale strategie voor de textiel- en kledingsector uitgewerkt. Het Comité stelt voor dat de Europese Unie een soortgelijke strategie uitwerkt voor haar betrekkingen met Midden- en Oost-Europa, de landen in het Middellandse-Zeegebied en de ACS-landen die de overeenkomst van Lomé hebben ondertekend. Deze Europese strategie moet niet alleen uitgaan van het principe van wederzijdse openstelling van de grenzen en een gemeenschappelijke regeling voor de oorsprongregels, maar moet ook gericht zijn op verbintenissen ten aanzien van de naleving van de basisregels op sociaal en milieugebied. Voorts moet zij ook voorzien in passende instrumenten om samenwerkingsovereenkomsten tussen ondernemingen in deze grote euro-mediterrane ruimte te vergemakkelijken: centra voor samenwerking tussen ondernemingen, gemeenschappelijke opleidings- en scholingsprogramma's, investeringssteun via JOP of ECIP (), acties betreffende de veiligheid en hygiëne op het werk, enz. Het Comité beveelt aan een studie op te zetten om na te gaan welke voordelen van een dergelijke strategie te verwachten zijn.

4.3. In deze studie moeten ook de negatieve gevolgen worden nagegaan van ongecontroleerde onderaanneming, buiten alle economische en sociale regelgeving om: massale verplaatsing van bedrijfsactiviteiten ten koste van de werkgelegenheid in de Unie, uitbuiting van plaatselijke arbeidskrachten die gedwongen worden te werken in mensonwaardige omstandigheden die tegen de internationale IAO-overeenkomsten indruisen.

4.4. Gebruikmaking van zwart werk in Europa vormt voor de sector echt een "plaag". Het Comité is ervoor te vinden dat hierover een Groenboek wordt opgesteld zodat dit fenomeen, dat in alle landen van de Unie voorkomt, kan worden geëvalueerd, de omvang ervan kan worden nagegaan en oplossingen kunnen worden voorgesteld, die ongetwijfeld ook een betere samenwerking tussen lid-staten zullen behelzen.

5. Verbetering van de algemene economische voorwaarden

5.1. In de mededeling wordt te weinig aandacht besteed aan de hoge arbeidskosten in Europa, die aan de zware lasten te wijten zijn. Nochtans is dit een prangend probleem voor Europa. Daar de textiel- en kledingsector aan zeer veel, met name vrouwelijke, arbeidskrachten werk verschaft, kan een matiging van de loonlasten, in het bijzonder ten gunste van de minstgeschoolde arbeid, de sector allen maar ten goede komen. Dit is bij uitstek een middel om zwart werk tegen te gaan; ook het principe van een verminderd BTW-tarief voor arbeidsintensieve diensten is daarvoor geschikt en zou de ontwikkeling van deze activiteiten in de sector kunnen bevorderen. Het Comité betreurt dat de Europese Werkgelegenheidstop niet is ingegaan op de voorstellen van het Europees Parlement tot wijziging van de zesde BTW-richtlijn met het doel proefprojecten te lanceren ter verlaging van de BTW voor arbeidsintensieve diensten.

5.2. In de Mededeling wordt terecht de cruciale rol van de sociale dialoog in elke sector, in het bijzonder met het oog op verkorting/reorganisatie van de arbeidstijd, opleiding en behoud/uitbreiding van werkgelegenheid, aan de orde gesteld. Het Comité moedigt de sociale partners aan hierover van gedachten te wisselen. Het zou een goede zaak zijn als de Commissie een inventaris zou opmaken van de beste praktijken die in de lid-staten met name worden gehanteerd bij het afsluiten van akkoorden tussen de sociale partners met het oog op soepele arbeidstijden met behoud of uitbreiding van de werkgelegenheid. Het Comité onderstreept dat een aanpassing van de arbeidstijd zou worden vergemakkelijkt als een en ander gepaard gaat met maatregelen ter vermindering van de lasten die, om de concurrentie niet te vervalsen, voor alle sectoren moeten gelden. De sociale dialoog zal slechts vruchten afwerpen als alle vertegenwoordigers van de distributiesector, het ambacht en het MKB erbij worden betrokken. De Commissie dient er dus op toe te zien dat de desbetreffende representatieve organisaties zowel bij de algemene als bij de sectorale onderhandelingen goed vertegenwoordigd zijn.

6. Opleiding en kwalificatie

6.1. De paradox van de sector ligt hierin dat er nog wel wat laag geschoolde banen verloren gaan, maar er daarnaast, met name in bepaalde gebieden van de Unie, een gebrek is aan gekwalificeerde arbeidskrachten, omdat die vaak weinig interesse hebben voor een activiteit met een onaantrekkelijk imago waar de lonen over het algemeen beneden het gemiddelde liggen.

6.2. Het Comité onderstreept dan ook het belang van een echt opleidings- en kwalificatiebeleid, met name in het kader van een regionale strategie van de Europese Unie t.o.v. zijn buurlanden (landen in Midden- en Oost-Europa en in het Middellandse-Zeegebied). De sector moet niet alleen de kwalificaties en salarissen opnieuw op peil brengen, maar er ook voor zorgen dat zij aantrekkelijker wordt voor jongeren.

6.3. Hierbij is een rol weggelegd voor de Europese Unie. Het Comité pleit voor vereenvoudiging van het gebruik van de programma's Leonardo en Adapt, die tal van actoren in de sector hebben teleurgesteld wegens de stringente administratieve voorschriften en ontoereikende middelen. In het kader van de proefprojecten van de Unie beveelt het Comité aan een Europees netwerk van opleidingscentra tot stand te brengen om de uitwisseling van ervaringen op te voeren en gezamenlijke programma's te bevorderen. Dit initiatief zal slechts effect sorteren als ook de beroeps- en vakbondsorganisaties van de sector, samen met het MKB, het ambacht en de distributiebranche hierbij betrokken worden, zodat de opleiding op de behoeften van de sector wordt afgestemd.

7. Regionaal beleid en een kader voor overheidssteun

7.1. Een regionaal beleid op communautair niveau is ongetwijfeld gerechtvaardigd voor zover het geen overcapaciteit van de productie of onaanvaardbare concurrentieverstoringen met zich meebrengt, die immers de sterkste bedrijven zouden benadelen zonder echte toekomstperspectieven te bieden aan probleemsectoren die alleen maar steun krijgen om te kunnen overleven. In dit verband moet ook de vraag worden gesteld of het regionale beleid van de Gemeenschap werkelijk strookt met een multisectoraal kaderbeleid voor steunverlening. In de huidige context bieden grotere transparantie terzake, een eenvoudige regelgeving en een striktere toepassing ervan soelaas. Het is voor de probleemregio's veeleer zaak geïntegreerde acties ter stimulering van de lokale textiel- en kledingsector (opleidingsacties, kwaliteitsbewaking, technische centra, invoering van nieuwe technologieën, overeenkomsten met de gespecialiseerde distributiesector) te bevorderen. Aan de hand van met name succesvolle voorbeelden zouden acties voor uitwisseling van goede praktijken op Europees niveau op touw kunnen worden gezet.

7.2. De Europese interne markt werkt nog maar gebrekkig. Zo staat de sector, wat overheidsopdrachten betreft, onvoldoende open voor ondernemingen uit andere lid-staten. Vastgesteld wordt dat nationale openbare aanbesteders zelfs bijzonder vaak afwijken van de Europese richtlijnen: ongelijke behandeling op grond van discriminerende criteria, selectie alleen op basis van de laagste prijs, normatieve beperkingen. Het Comité herinnert in dit verband aan de aanbevelingen die het in zijn advies over het Groenboek inzake overheidsopdrachten heeft geformuleerd en die gericht waren op vervanging, op termijn, van slecht omgezette richtlijnen door verordeningen, het verkiezen van het "economisch meest voordelige bod", preferentiële quota voor MKB's en de instelling van onafhankelijke instanties. Op het gebied van technische normalisatie is er behoefte aan hetzij harmonisatie, hetzij toepassing van het gelijkwaardigheidsbeginsel om een eind te maken aan mogelijk discriminerende nationale voorschriften, b.v. op milieugebied.

7.3. Belastingen spelen een cruciale rol in het concurrentievermogen en zijn een belangrijke bron van concurrentievervalsingen. Dit onderwerp komt onvoldoende aan bod in de Commissiemededeling. Meer dan ooit is een degelijke evaluatie van de verschillende belastingstelsels in de Unie onontbeerlijk, met name voordat de euro wordt ingevoerd, om de concurrentievoorwaarden beter te kunnen vergelijken.

7.4. De Europese Commissie heeft onlangs terecht een mededeling gepubliceerd, waarbij zij een interpretatie geeft van het concurrentiebeleid voor beurzen en tentoonstellingen. Dit onderwerp ligt bijzonder gevoelig in de textiel- en kledingsector waar tal van Europese ondernemingen, met name MKB's en ontwerpers, zich erover beklagen dat hen zonder geldige reden de toegang tot dergelijke evenementen geweigerd wordt. Het Comité dringt er dan ook bij de Europese Commissie op aan een rondetafelgesprek tussen de organisatoren van beurzen en tentoonstellingen in de Europese Unie en de beroepsorganisaties te organiseren om de terzake geldende toegangsvoorschriften doorzichtiger te maken. Het Comité vindt ook dat de Commissie een actievere rol moet gaan spelen en, o.m. krachtens de "verordening" betreffende handelsbelemmeringen, moet optreden, om de belangen te verdedigen van Europese producenten die van beurzen e.d. in derde landen worden uitgesloten. Dit is van oudsher de taak van een overheidsinstantie en is te verkiezen boven het verlenen van steun aan kantoren die de sector in derde landen vertegenwoordigen, hetgeen duidelijk meer op het terrein van particulier of nationaal initiatief ligt.

8. Concurrerende bedrijven optimaal laten functioneren

8.1. Wereldwijd zijn er tal van marktleiders in de textiel- en kledingsector en beschikt deze branche dus, in weerwil van haar slechte imago als noodlijdende sector, onbetwistbaar over een aantal troeven. In het licht hiervan verwacht het Comité van een actieplan een dynamischere bespreking van de vooruitzichten op nieuwe ondernemingen en werkgelegenheid in de sector. In dit verband kan aan het volgende worden gedacht:

8.2. Het onderzoek ten behoeve van de textiel- en kledingsector, met name op het gebied van nieuwe weefsels en vezels, is onvoldoende ontwikkeld in Europa. Tal van ontwerpers, ambachtslui en Europese ondernemingen doen een beroep op in derde landen gevestigde centra. Het Comité stelt voor dat de sector, conform de acties voor nieuwe materialen, rechtstreeks betrokken wordt bij de "advisory groups" die de actieprioriteiten vaststellen. Er zou voor een betere complementariteit met de nationale O& TO-activiteiten moeten worden gezorgd.

8.3. De sector beschikt over een enorm innovatiepotentieel, met name in MKB's. Van dit potentieel wordt bij gebrek aan financiële middelen en menselijke hulpbronnen veel te weinig gebruik gemaakt. De Europese Unie zou dan ook een belangrijke bijdrage kunnen leveren door netwerken ter ondersteuning van innovatieprojecten en technische centra open te stellen, coöperatieve onderzoeksprocedures, zoals Craft, uit te werken en demonstratieprojecten i.v.m. de invoering van nieuwe technologieën te bevorderen. De modelprojecten zouden de vorm van een "Eureka-agentschap van de vernieuwing" kunnen aannemen, dat met zowel publieke als particuliere middelen zou worden gefinancierd en waarbij communautaire programma's en nationale acties zouden worden gecoördineerd, zoals door het Comité is voorgesteld in zijn initiatiefadvies over "De gevolgen voor het MKB van de gestage algemene vermindering van voor O& TO-activiteiten uitgetrokken middelen in de Unie (op communautair en op nationaal niveau)" (). Toegepast op de textiel- en kledingsector moet een dergelijk initiatief ruimte bieden voor innoverende mode en design.

8.4. Een van de structurele zwakheden van de sector is het onvermogen om voldoende financiële middelen aan te trekken als gevolg van het lage rendement van het netto geïnvesteerde kapitaal dat investeerders ontmoedigt of afschrikt. In het kader van de tijdens de Europese Werkgelegenheidstop te Luxemburg vastgestelde initiatieven voor "groei en werkgelegenheid" is voorzien in financiële regelingen ter bevordering van de oprichting van ondernemingen, investeringen in de vorm van risicodragend kapitaal en financieringsgaranties. Het Comité stelt voor dat het bedrijfsleven, in samenwerking met financiële intermediairs, nagaat welke projecten in aanmerking kunnen komen voor deze faciliteiten die zowel gericht zijn op de oprichting van nieuwe als de overname van bestaande ondernemingen; er zijn in de sector immers tal van MKB's die verdwijnen omdat er geen gegadigden voor overname ervan zijn.

8.5. De problematiek van de intellectuele eigendom is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van een zeer "gepersonaliseerde" sector. In het actieplan moet dan ook o.m. prioriteit worden verleend aan het onverwijld goedkeuren van het voorstel voor een Europese richtlijn ter bescherming van ontwerpen en modellen en voor een echt Gemeenschapsoctrooi. Deze rechtsinstrumenten moeten tevens doeltreffend zijn om wereldwijd op te treden tegen de plaag die namaak voor de sector betekent.

9. Industriële samenwerking tussen ondernemingen in de Europese Unie

9.1. In zijn advies over onderaanneming heeft het Comité reeds onderstreept dat "de samenwerking tussen MKB's onderling en met de kleine detailhandel moet worden gestimuleerd, zodat deze bedrijvencategorieën zich een eigen plaats kunnen verwerven binnen de productie- en distributiekanalen voor Europese mode, beter kunnen concurreren met ingevoerde producten - indien mogelijk door kwaliteitsproducten tegen competitieve prijzen aan te bieden -, en zich met succes staande kunnen houden tegenover het grootwinkelbedrijf".

9.2. Meer algemeen moet de vraag worden gesteld of de huidige instrumenten ter ondersteuning van de samenwerking (BC-NET, Interprise, Europartnerschap) werkelijk aan de behoeften van de sector tegemoet komen. Een grotere sectorale specificatie van hun werking is een middel om sneller op het spoor te komen van eventuele partners en van door handelskamers en beroepsorganisaties opgezette voorlichtings- en ondersteunende acties.

9.3. De huidige instrumenten voor samenwerking binnen de Europese Unie zijn vaak alleen maar gericht op het leggen van contacten. In zijn advies over onderaanneming heeft het Comité aangedrongen op "een financieel instrument ter stimulering van het partnerschap tussen de EU-MKB's". Met voldoening kan worden vastgesteld dat hieraan gevolg is gegeven met het voorstel voor een instrument dat de naam "JEV (2)

(2) JEV: Joint European Venture." heeft gekregen, dat aan deze doelstelling tegemoet komt en deel uitmaakt van het initiatief "Groei en werkgelegenheid". Het Comité verheugt zich hierover en steunt dit initiatief.

9.4. Er zou heel in het bijzonder aandacht kunnen worden besteed aan de instrumenten voor partnerschappen (JOP, ECIP) met bedrijven uit met name nabije derde landen (Oost-Europa en het Middellandse-Zeegebied). Gecontroleerde industriële samenwerking, waarbij het merendeel van de toegevoegde waarde in de Europese Unie blijft, kan immers de integratie van het bedrijfsleven van die landen in de EU bevorderen en de toegang tot opkomende plaatselijke markten vergemakkelijken. De aanwezigheid van door de EU gesteunde centra voor industriële samenwerking in die landen is in dit verband een middel ter begeleiding van deze industriële samenwerking, die aldus niet als louter verplaatsing van bedrijfsactiviteiten zal worden beschouwd maar in een echte geest van samenwerking zal plaatsvinden. Het is overigens zaak de beschikbare instrumenten voor partnerschappen tot Azië en Zuid-Amerika uit te breiden om de activiteit van Europese ondernemingen in de textiel- en kledingsector in die landen te bevorderen.

10. Handel en consumenten

10.1. Het Comité wijst erop dat de distributiesector een onmisbare schakel in de keten vormt en vooral voor de gespecialiseerde handel, warenhuizen en detailhandelaren van wezenlijk belang is. Het is dan ook zaak de handel bij alle projecten, met name op het gebied van opleiding en samenwerking, te betrekken. Het Comité herinnert in dit verband aan zijn voorstel betreffende "proefprojecten ter zake van het opzetten van gemeenschappelijke structuren voor modeontwikkeling en distributie, ten einde de toegevoegde waarde ervan te verhogen". Voorts dient naar zijn mening ook een prijsbeleid te worden ontwikkeld om beter te kunnen concurreren met de grote distributeurs ().

10.2. Het Comité onderstreept ook het feit dat consumenten vaak weinig of slecht geïnformeerd zijn over de oorsprong van de hen aangeboden producten of over de omstandigheden waarin zij zijn geproduceerd; het zou dan ook een goede zaak zijn een studie te verrichten naar het effect van de invoering van een oorsprongsvermelding. Het beklemtoont het belang van proefprojecten die producenten, distributeurs en consumenten bijeenbrengen, met name om namaak te bestrijden. De ontwikkeling van sociale of milieukeurmerken zijn, samen met de vermelding van het land waar een product is vervaardigd, een middel om distributeurs en consumenten ertoe te brengen een meer verantwoorde keuze te maken.

10.3. Er bestaan in de lid-staten verschillende wettelijke regelingen ter bescherming van de gezondheid van de consument en het milieu, met name betreffende het gebruik van bepaalde chemische stoffen voor de behandeling van textielproducten en kleding. Voor een doeltreffende werking van de interne markt moeten deze voorschriften op communautair niveau worden geharmoniseerd; het Comité dringt dan ook aan op een initiatief van de Commissie om bepaalde stoffen, met name PCF en azo-kleurstoffen, te verbieden en het gebruik van formaldehyde en zware metalen te beperken.

10.3.1. In dit verband moet binnen het vijfde communautaire kaderprogramma bijzondere aandacht worden geschonken aan onderzoek/ontwikkeling van met name nieuwe materialen die de veiligheid of gezondheid ten goede komen (b.v. voorkomen van allergieën). Ook moet het mogelijke effect van deze nieuwe materialen worden nagegaan en moet een strenge controle worden verzekerd van ingevoerde producten, die vaak niet beantwoorden aan de communautaire voorschriften.

11. Aanbevelingen

Nummer 1

Het Comité stelt vast dat de textiel- en kledingbranche, die rechtstreeks aan twee miljoen tweehonderdduizend tot bijna vijf miljoen personen in Europa werk verschaft, naargelang men al dan niet ook accessoires en schoenen tot deze sector rekent, een activiteit met toekomst is die reële mogelijkheden voor groei en werkgelegenheid in Europa biedt. Het onderstreept met name de positieve rol van MKB en ambacht, waaraan de sector zijn creativiteit en flexibiliteit ontleent. Het verheugt zich in dit verband over een Europees actieplan ter verbetering van het concurrentievermogen, mits een duidelijk tijdschema wordt vastgesteld, de middelen nauwkeurig worden vastgesteld en in een systeem voor follow-up en toezicht wordt voorzien.

Nummer 2

Het Comité is van mening dat dit actieplan in eerste instantie moet worden toegespitst op de gebieden waarvoor de Europese Unie rechtstreeks bevoegd is, nl.:

- een extern handelsbeleid gebaseerd op wederkerigheid dat in de eerste plaats gericht is op het verbeteren van de toegang voor Europese producten tot markten van derde landen;

- collectieve promotieacties op markten van derde landen door herlancering van het Exprom-programma;

- voltooiing van de interne markt, met name wat normalisatie en openstelling van de markten voor overheidsopdrachten betreft;

- ontwikkeling en bescherming, op zowel communautair als internationaal niveau, van Europese creativiteit en Europese merken, door middel van met name het Gemeenschapsoctrooi, een regeling voor bescherming van ontwerpen en modellen en actieve bestrijding van namaak en fraude;

- verscherpte controle op dumping- en onwettige handelspraktijken en bevordering van een handvest voor billijke en eerlijke internationale handel;

- actieve koppeling van de handelsliberalisering ten gunste van ontwikkelingslanden en eerbiediging van de sociale grondrechten die in de IOA-overeenkomsten zijn vastgelegd.

Nummer 3

Na de belangrijkste betrokken partijen te hebben gehoord, doet het Comité de volgende suggesties voor concrete maatregelen:

- vergemakkelijken van het gebruik van de beschikbare financiële middelen van de Unie (structuurfondsen, Leonardo-programma) voor acties die gericht zijn op verbetering van de beroepskwalificaties en op een snellere verspreiding van nieuwe technologieën, met name ten behoeve van het MKB, het ambacht en de toeleveringssector in het algemeen;

- bijsturen van een aanzienlijk deel van het toekomstige O& O-kaderprogramma ter ondersteuning van innovatie, creativiteit en het gebruik van informatietechnologie (Craft-procedures en Eureka van de innovatie). De textiel- en kledingsector moet ook in aanmerking kunnen komen voor de nieuwe op de Top van Luxemburg vastgestelde financieringsmaatregelen "Groei en werkgelegenheid" voor samenwerking tussen, alsmede oprichting en overname van ondernemingen en invoering van nieuwe technologieën;

- uittrekken van voldoende middelen (proefprojecten, "benchmarking") voor het actieplan om samenwerking tussen ondernemingen aan te moedigen: collectieve promotieacties voor derde landen, totstandbrenging via EDI van quick-responsesystemen in samenwerking met het MKB, het ambacht, de toeleveringssector en de gespecialiseerde distributie, versterking van het JEV-instrument voor ondernemingen en het opnemen, in overleg met het bedrijfsleven, van gespecialiseerde opleidingscentra in een netwerk;

- een studie laten uitvoeren over het effect dat de huidige omwentelingen op monetair, beurs- en structureel gebied in Azië hebben op de activiteiten van de sector, die tot de zwaarst getroffen activiteiten behoren.

Nummer 4

Het Comité is zich bewust van de sociale belangen die op het spel staan in een sector waarvan de meeste activiteiten nog steeds zeer arbeidsintensief zijn en pleit dan ook, gelet op de alarmerende en onaanvaardbare achteruitgang van de werkgelegenheid, voor:

- een op sectoraal niveau intensiever gevoerde sociale dialoog om vorderingen te maken met de aanpassing van de arbeidstijd, de verbetering van de beroepskwalificaties en de werkgelegenheid, door met name de meest innoverende overeenkomsten in het licht te stellen;

- doeltreffende maatregelen op nationaal niveau ter verlichting van de lasten en belasting op ongeschoolde arbeid;

- het anticiperen op voorspelbare industriële veranderingen met de hulp van een groep op hoog niveau, bestaande uit competente vertegenwoordigers van de verschillende betrokken partijen;

- een doortastender beleid van de Europese Unie om te bevorderen dat de in het kader van de Wereldhandelsorganisatie gesloten basisovereenkomsten en de door de Europese sociale partners ondertekende gedragscode worden nageleefd;

- bestrijding op communautair niveau van illegale arbeid via een gecoördineerde actie van de lid-staten;

- een regionale strategie om een bevoorrechte ruimte voor commerciële en industriële samenwerking met de landen van Oost-Europa,in het Middellandse-Zeegebied, in Azië en in Zuid-Amerika tot stand te brengen. Deze ruimte van elkaar aanvullende activiteiten (toelevering, franchising, enz.) kan garant staan voor nieuwe afzetmarkten en een groter concurrentievermogen van de textielsector in de Europese Unie. Een en ander kan ook bijdragen tot een hogere levensstandaard en meer werkgelegenheid in deze landen door tevens voor een doeltreffende controle van de sociale en milieubeschermingsvoorwaarden te zorgen. Het Comité verzoekt de Commissie om hieraan, samen met deskundigen uit de sector, een studie te wijden.

Nummer 5

Het Comité is zich ervan bewust dat deze mededeling als uitgangspunt moet worden beschouwd en beveelt aan dat een nauwkeurig tijdschema wordt vastgesteld voor de tenuitvoerlegging van het actieplan. Aan de hand van een jaarlijks te publiceren vorderingsplan zouden de betrokken partijen, waaronder ook het Economisch en Sociaal Comité, kunnen toezien op de daadwerkelijke verwezenlijking ervan.

Brussel, 29 april 1998.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() JOP: Joint-Venture Programme; ECIP: European Community International Investment Partners.

() Advies van het ESC: PB C 355 van 21.11.1997.

() Advies van het ESC: PB C 66 van 3.3.1997.