Advies over de herziening van het Verdrag betreffende de Europese Unie en van het verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (Rapporteur: de heer Pujol i Soley) (96/C 100/01)

INLEIDING

Het Comité van de Regio's wenst een bijdrage te leveren aan de uitvoerige discussie rond de herziening van het Verdrag betreffende de Europese Unie, die binnenkort van start gaat.

Dit voorlopige document bevat de ideeën die het Comité tot op heden heeft geformuleerd. Het zal worden gezonden aan het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie, de Europese Commissie en de discussiegroep zodat het Comité onverwijld een dialoog met deze instellingen kan aangaan. Deze dialoog is noodzakelijk wil het Comité een rol kunnen spelen in het kader van de werkzaamheden van de intergouvernementele conferentie van 1996.

De voltallige vergadering van het Comité zal, zolang de werkzaamheden inzake de hervorming van de instellingen voortduren, permanent op de resultaten van deze dialoog kunnen inspelen.

In juli zal in een nieuw rapport worden nagegaan in hoeverre deze dialoog tot een positieve dynamiek in de betrekkingen met het Europees Parlement en de overige instellingen heeft geleid. Het onderhavige document dient dan ook niet als een eindpunt, maar als een beginpunt te worden beschouwd.

In het licht hiervan verzoeken de leden van het Comité het Europees Parlement en de overige Europese instellingen het Comité mede te delen welke voorstellen zij - binnen de grenzen van hun bevoegdheden - willen steunen.

A. MOTIVERING

De herziening van het Verdrag van Maastricht

Het Verdrag van Maastricht is een nieuwe stap in de richting van de Europese eenwording. Niet alleen wordt het beleid van de Unie versterkt en met nieuwe terreinen uitgebreid, het Verdrag houdt ook een hervorming van het institutionele bestel in, die de Unie efficiënter moet maken en haar democratische legitimiteit moet versterken.

Voor het eerst zijn in een Europese "grondwettelijke" tekst procedures opgenomen om regionale, en zelfs lokale lichamen te betrekken bij het communautaire besluitvormingsproces. Met de invoering van subsidiariteit als een van de basisprincipes wordt het optreden van de Unie bovendien beperkt tot die situaties waarin een supranationale aanpak het meest doeltreffend is. Conform artikel A, lid 2, van het Verdrag wordt op die manier vorm gegeven aan een Unie "waarin de besluiten zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen".

Het Verdrag moet, overeenkomstig artikel N, in 1996 tijdens een intergouvernementele conferentie worden herzien. Hieruit spreekt duidelijk het besef dat de vernieuwende aard van sommige bepalingen en de diepgaande veranderingen die de Unie doormaakt, met name de voortdurende uitbreiding met nieuwe leden, een herziening op korte termijn wenselijk maken.

Tijdens de Europese Raad van Korfoe in juni 1994 is besloten een discussiegroep op te richten ter voorbereiding van de werkzaamheden van de intergouvernementele conferentie. Zowel de Commissie en het Parlement als alle andere instellingen en organen die deel uitmaken van het communautaire institutionele bestel zijn verzocht verslagen op te stellen en de discussiegroep van hun standpunten op de hoogte te brengen.

Het Comité van de Regio's, dat de Europese regionale en lokale lichamen vertegenwoordigt, meent dat het tot zijn taken behoort om binnen de grenzen van zijn bevoegdheden - die hierna ter sprake zullen komen - mee te werken aan de herziening van het Verdrag.

Voorgestelde wijzigingen

De samenstelling en het mandaat van het Comité maken dat zijn bevoegdheden beperkt blijven tot het regionaal en lokaal niveau. De deskundigheid van het Comité, en vooral van de regionale en lokale autoriteiten die erin vertegenwoordigd zijn, ligt dus op het vlak van de beleidsmaatregelen van de Unie die van invloed zijn op de bevoegdheden en de voornaamste werkterreinen van de subnationale overheidsinstanties. Daarnaast houdt het Comité zich vanzelfsprekend bezig met het institutionele instrumentarium dat in het Verdrag van Maastricht is vastgelegd om ervoor te zorgen dat deze overheidsinstanties bij het Europees besluitvormingsproces worden betrokken.

Daar komt nog bij dat het Comité nog maar sinds kort deel uitmaakt van het institutionele bestel van de Europese Unie en dus nog niet kan bogen op de ruime ervaring van Parlement, Commissie en Raad. Bovendien is nergens vastgelegd dat het Comité bij de herziening betrokken moet worden.

De vraag hoe ingrijpend het Verdrag veranderd moet worden, vormt nog een twistpunt. Bepaalde instellingen zouden de intergouvernementele conferentie willen aangrijpen om door middel van een diepgaande hervorming van het Verdrag de weg vrij te maken voor een Unie met meer dan twintig leden. Op nationaal niveau daarentegen gaan er stemmen op om zich enkel te richten op de expliciet in het Verdrag vermelde aspecten en wordt ervoor gepleit om op grond van de ervaring van de voorgaande jaren aanvullende hervormingen in te voeren ter verbetering van de werking van de instellingen van de Unie.

Het Comité van de Regio's dient zich als hoeksteen van de democratische legitimiteit van de Unie in te zetten voor wijzigingen die gericht zijn op een betere werking van het bestel, evenals voor veranderingen die een verdere uitbreiding van de Unie moeten vergemakkelijken. Als politiek orgaan heeft het Comité de mogelijkheid om zich over alle aspecten van de herziening van het Verdrag uit te spreken en kan het op elk moment deelnemen aan de besprekingen van de discussiegroep, en later ook aan die van de intergouvernementele conferentie. Dit advies en de daarbijbehorende resolutie, opgesteld overeenkomstig het in artikel 198 C, lid 4, vastgelegde initiatiefrecht, vormen de bijdrage van het Comité aan de herziening en zouden in de eerste plaats betrekking moeten hebben op de aspecten waarmee het Comité rechtstreeks te maken krijgt.

De eis om regionale en lokale lichamen een grotere rol in het communautaire besluitvormingsproces te geven vindt ontegenzeggelijk zijn grondslag in het Verdrag. In artikel N wordt immers gesteld dat de herziening moet plaatsvinden overeenkomstig de artikelen A en B. Een van de in artikel A, lid 2, vermelde doelstellingen is de totstandbrenging van een steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa, waarin de besluiten zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen. Daaruit volgt dat de versterking en verbetering van de procedures voor het betrekken van regionale en lokale lichamen bij de communautaire besluitvorming en de formulering van het subsidiariteitsbeginsel deel moeten uitmaken van de uitgangspunten van de herziening.

Vandaar dat het Comité zich in zijn voorstel voor een herziening tot de volgende aspecten van het Verdrag beperkt:

- het subsidiariteitsbeginsel;

- beroepsmogelijkheden bij het Hof van Justitie tegen bepaalde handelingen van de instellingen;

- het Comité van de Regio's.

Tevens wil het Comité de rol van de regionale en lokale overheden bij de uitwerking en tenuitvoerlegging van het beleid van de Unie versterken en als pleitbezorger optreden voor het Europees burgerschap en voor samenwerking op het vlak van justitie en binnenlandse aangelegenheden.

Het subsidiariteitsbeginsel

Het subsidiariteitsbeginsel houdt in dat de overheid niet optreedt waar de burgers zelf op afdoende en efficiënte wijze kunnen handelen. Voorts wordt met dit beginsel onderscheid gemaakt tussen de verschillende overheden; de hogere niveaus komen pas dan in actie wanneer de lagere niveaus niet bij machte zijn de problemen naar behoren aan te pakken. In het algemeen, en vooral wat de opbouw van Europa aangaat, leidt subsidiariteit tot verbetering van:

- de democratische legitimiteit, die onder meer stoelt op een nauwere band tussen de Unie en de burger, zodat wordt vermeden dat een ongebreidelde centrale Europese macht ontstaat die vervreemd is van de problemen van de burger;

- de doorzichtigheid, aangezien zij bijdraagt tot een duidelijke taakverdeling tussen de verschillende overheidsniveaus, zodat de burgers meer inzicht krijgen in de verdeling van de bevoegdheden;

- de doeltreffendheid, omdat de bevoegdheid in handen wordt gelegd van het bestuursniveau dat daarvoor het meest geschikt is.

Het Comité wil er nogmaals op wijzen dat zowel zijn leden als de Vergadering van de regio's van Europa en de Raad van gemeenten en regio's van Europa tevreden zijn over de opname van het subsidiariteitsbeginsel in het Verdrag van Maastricht. Toch betreurt het Comité dat de concrete formulering van het subsidiariteitsbeginsel in artikel 3B van het EG-Verdrag alleen spreekt over de bevoegdheden die de Unie en de lid-staten delen.

Het Comité is van oordeel dat zowel de formulering van het subsidiariteitsbeginsel in het Verdrag als de toepassing ervan onder de loep moeten worden genomen. Belangrijke aspecten zijn de controle a priori van de nieuwe regelgeving, de analyse van de geldende bepalingen, de vraag of nieuwe beleidslijnen of acties in het licht van het subsidiariteitsbeginsel opportuun zijn, en de controle a posteriori door het Hof van Justitie. Het Comité wil met name nauwer betrokken worden bij het toezicht op de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel door de Commissie.

In dit advies en de bijbehorende resolutie wenst het zich echter toe te spitsen op de herziening van het Verdrag en wordt alleen ingegaan op aspecten die fundamentele wijzigingen vereisen. Uitgaande van de werkzaamheden van de bijzondere commissie "Institutionele aangelegenheden" en rekening houdend met de door de voltallige vergadering op 15 november 1994 aangenomen resolutie en met het aanvullend advies van de commissie "regionaal beleid, economische ontwikkeling, plaatselijke en regionale financiën" over de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel in de Europese Unie, zal het Comité echter ook de nodige stappen ondernemen om de toepassing van het subsidiariteitsprincipe te verruimen tot een aantal terreinen die niet in de Verdragstekst staan en daarom niet aan bod komen in deze resolutie.

Wat de huidige Verdragsbepalingen aangaat moet het Comité een nieuwe formulering van artikel 3B voorstellen, zodat het subsidiariteitsbeginsel niet langer uitsluitend als criterium voor de uitoefening van de bevoegdheden die de Unie en de lid-staten delen, maar meer in het algemeen als criterium voor de verdeling van bevoegdheden en verantwoordelijkheden over alle bestuursniveaus in de Europese Unie geldt. Daarnaast moet het Comité pleiten voor invoering van procedures die het mogelijk maken om beroep aan te tekenen bij het Hof van Justitie indien de bevoegdheden van de regionale en lokale lichamen in het gedrang komen omdat het subsidiariteitsbeginsel niet wordt nageleefd.

Opname van lijsten met de bevoegdheden van de Unie en de lid-staten zal de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel vergemakkelijken. Het Comité dringt er dan ook bij de instellingen van de Unie op aan, de herziening van het Verdrag aan te grijpen om via onderhandelingen tot een duidelijke afbakening van de bevoegdheden van de Unie en de lid-staten te komen. Tevens verzoekt het de lid-staten om ook in hun betrekkingen met regionale en lokale lichamen het subsidiariteitsbeginsel toe te passen.

Beroepsmogelijkheden bij het Hof van Justitie

Overeenkomstig het Verdrag mogen de Commissie, de Raad en de lid-staten een beroep tot nietigverklaring instellen. Het Parlement en de Europese Centrale Bank genieten dit recht als het gaat om de vrijwaring van hun prerogatieven. Andere natuurlijke en rechtspersonen moeten aantonen dat zij rechtstreeks en individueel geraakt worden. In de praktijk betekent dit dat enkel beroep kan worden aangetekend tegen een handeling die gericht is tegen een concreet persoon, bijvoorbeeld een sanctie. Andere gevallen zijn moeilijk aantoonbaar. Enkele wijzigingen daargelaten geldt deze regeling ook voor beroep wegens nalaten, dat kan worden ingesteld indien de instellingen in strijd met het Verdrag verzuimen een besluit te nemen.

Een dergelijke regeling dwingt het Comité van de Regio's en zijn leden in een erg zwakke positie. Door de aard van het subsidiariteitsprincipe en omdat het Comité niet rechtstreeks wordt geraakt, is het niet mogelijk appel aan te tekenen tegen handelingen van de instellingen van de Unie - of tegen het uitblijven daarvan - waardoor het subsidiariteitsbeginsel met voeten wordt getreden. De appellant is immers verplicht aan te tonen dat de handeling in kwestie (of het uitblijven daarvan) hem rechtstreeks en individueel raakt. In de praktijk staan het Comité en zijn leden dus weerloos, een situatie die in strijd is met de geest van de communautaire wetgeving.

Mede om erop te kunnen toezien dat het subsidiariteitsbeginsel daadwerkelijk wordt nageleefd, wenst het Comité dan ook het recht te krijgen om krachtens artikel 173 een beroep tot nietigverklaring in te stellen, zoals thans aan het Parlement en de Europese Centrale Bank is toegekend. Op die manier kan het optreden tegen bepalingen die indruisen tegen het subsidiariteitsbeginsel of die de rol en de bevoegdheden van het Comité en zijn leden anderszins in het gedrang brengen.

Verder wijst het Comité erop dat besluiten van de Unie in het bijzonder gevolgen hebben voor regio's met wetgevende bevoegdheid. Om de bevoegdheden van deze regio's te verdedigen, stelt het Comité voor hun het recht te geven een beroep in te stellen.

Ten slotte wil het Comité net als de instellingen op grond van artikel 175 een beroep wegens nalaten kunnen instellen. Wordt het Comité van de Regio's als instelling erkend - zoals elders in dit document wordt gesuggereerd - dan hoeft artikel 175 daartoe niet te worden gewijzigd.

Het Comité van de Regio's

Met het Verdrag van Maastricht worden voor het eerst regionale en lokale lichamen bij het communautaire besluitvormingsproces betrokken. Dit gebeurt via het Comité van de Regio's, een adviesorgaan dat er dankzij zijn samenstelling en taken toe bijdraagt de Unie dichter bij de burgers te brengen, waardoor haar democratische legitimiteit wordt versterkt. Beide doelstellingen behoren tot de beginselen van het Verdrag.

Door middel van hun adviezen aan Raad en Commissie leveren de leden van het Comité - als spreekbuis van de lichamen die zijn belast met de uitvoering van tal van onderdelen van de communautaire wetgeving - een bijdrage aan de vervolmaking van de besluitvorming binnen de Unie. De activiteiten van het Comité komen de doelmatigheid van het communautaire beleid dan ook ontegenzeggelijk ten goede. Bovendien zijn lagere overheden in staat invloed uit te oefenen op de toepassing van de communautaire regels en voorschriften in de lid-staten dankzij het feit dat zij bij het communautaire wetgevingsproces worden betrokken en zodoende steeds goed van een en ander op de hoogte zijn.

Desondanks is het Comité van de Regio's vanwege zijn positie in het institutionele bestel en zijn rol in het besluitvormingsproces onvoldoende in staat invulling te geven aan de bijdrage die het op grond van zijn samenstelling kan leveren aan het vergroten van de democratische legitimiteit en het versterken van de betrokkenheid van de burgers.

Het Comité is daarom van mening dat zijn positie en bevoegdheden als volgt moeten worden versterkt:

- Institutionele positie

Artikel 4 van het EG-Verdrag omschrijft het Comité van de Regio's als een raadgevend orgaan, dat Raad en Commissie in hun werkzaamheden bijstaat.

Gezien de functie van regionale en lokale lichamen, hun betekenis voor de legitimatie van beleid, hun fundamentele en veelomvattende bijdrage aan het Europese integratieproces en de rol die hun toekomt krachtens het subsidiariteitsbeginsel - op grond waarvan de bevoegdheidsverdeling in de Unie mede met inachtneming van deze twee overheidsniveaus gestalte moet krijgen - dient aan het Comité, dat de regionale en lokale lichamen op communautair niveau samenbrengt en vertegenwoordigt, de status van instelling te worden toegekend.

Verder moet het Comité zijn eigen reglement van orde kunnen vaststellen, zonder dit ter goedkeuring aan de Raad te hoeven voorleggen.

- Samenstelling

Op grond van artikel 198 A van het EG-Verdrag bestaat het Comité uit vertegenwoordigers van regionale en lokale lichamen. Gelet op het feit dat het Comité van essentieel belang is voor het democratisch gehalte van de communautaire besluitvorming, is het wenselijk dat het politieke mandaat en de politieke legitimiteit van zijn leden duidelijker worden vastgelegd, en expliciet wordt bepaald dat zij worden benoemd op voordracht van de gemeenschappen die zij vertegenwoordigen.

- Structuur

Het Comité zou de mogelijkheid moeten krijgen om zijn structuur vast te stellen en zijn werkzaamheden te organiseren overeenkomstig zijn samenstelling en doelstellingen.

- Organisatorische en budgettaire autonomie

Het Comité dient een eigen, zelfstandige administratie en een eigen, afzonderlijke begroting te krijgen. Met het oog hierop moet het aan het Verdrag gehechte Protocol inzake een gemeenschappelijke organisatiestructuur voor ESC en CvdR worden geschrapt en dient de begroting te worden aangepast. Het Comité moet voldoende middelen krijgen om zijn functie, die steeds belangrijker zal worden, naar behoren te vervullen.

- Bevoegdheden

Raadpleging van het Comité door Raad en Commissie is slechts verplicht in de vijf in het EG-Verdrag genoemde gevallen. Het Verdrag biedt het Comité daarnaast wel de mogelijkheid om op eigen initiatief advies uit te brengen.

Het Comité is van mening dat zijn raadgevende functie moet worden versterkt. Het acht het daartoe in de eerste plaats wenselijk dat ook het Europees Parlement wordt verplicht het Comité te raadplegen. Ten tweede moet raadpleging van het Comité ook verplicht worden gesteld m.b.t. al die terreinen van communautaire wetgeving die in alle of een groot aantal lid-staten door regionale of lokale overheden ten uitvoer worden gelegd. Het is bijvoorbeeld vreemd dat thans geen raadpleging is voorzien op terreinen als landbouw, vervoer, sociaal beleid, O & TO, ontwikkelingssamenwerking, beroepsopleiding, milieu, industrie- en energiebeleid en consumentenbescherming. Hoewel het Comité er niet op uit is het recht te krijgen om bindende adviezen uit te brengen, is het - in de derde plaats - wèl van mening dat zijn positie in het besluitvormingsproces moet worden versterkt. Hiertoe dient aan communautaire instellingen die besluiten de in een advies van het Comité gedane aanbevelingen niet over te nemen, de verplichting te worden opgelegd dat besluit te motiveren.

Het Comité wenst voorts nauwer te worden betrokken bij de uitoefening van het initiatiefrecht van de Commissie. Met het oog daarop wil het bij alle activiteiten waarop dit recht betrekking heeft (concrete wetgeving, wetgevingsprogramma's, witboeken of groenboeken) met de Commissie samenwerken. Uiteraard dient samenwerking alleen plaats te vinden indien regionale en lokale lichamen voor de desbetreffende beleidsterreinen bevoegd zijn.

- Communautaire beleidsmaatregelen

Met het Verdrag van Maastricht heeft de Europese Gemeenschap een aantal nieuwe bevoegdheden gekregen. Het gaat daarbij om beleidsterreinen die in de lid-staten dikwijls onder de bevoegdheden van regionale - en in een aantal gevallen ook lokale - overheden vallen, zoals ook het geval is met een aantal traditionele beleidsterreinen van de Gemeenschap.

Op deze gebieden wenst het Comité, overeenkomstig het partnerschapsbeginsel, verplicht te worden geraadpleegd. Voorts dient volgens het Comité te worden erkend dat ook de regionale - en eventueel zelfs lokale - overheden op bovenbedoelde beleidsterreinen een bijdrage kunnen leveren.

Deze overheden dienen z.i. dan ook bij de activiteiten van de Unie te worden betrokken om te bereiken dat communautaire initiatieven en normen met duidelijke gevolgen voor de economie van regionale en lokale gemeenschappen eerst naar behoren worden geëvalueerd voordat zij in praktijk worden gebracht.

Verder is het Comité van mening dat er, ter versterking van de economische en sociale samenhang, expliciete bepalingen over ruimtelijke ordening en bevordering van grensoverschrijdende en interterritoriale samenwerking tussen regionale en lokale lichamen in het Verdrag moeten worden opgenomen.

Voorts acht het Comité het van belang dat communautaire beleidsmaatregelen met belangrijke gevolgen voor stedelijke gebieden beter op elkaar worden afgestemd, zulks onder strikte eerbiediging van het beginsel van lokale autonomie zoals dat is vastgelegd in het Handvest over lokale autonomie van de Raad van Europa.

Op grond van de door zijn leden opgedane ervaringen vindt het Comité - dat voor de democratische legitimiteit van de Unie en de verkleining van de afstand tussen de Unie en de burgers van essentiële betekenis is - verder dat er bij de herziening van het Verdrag van Maastricht naar moet worden gestreefd de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken (de derde zuil) een meer communautair karakter te geven, met name ten aanzien van het immigratie- en asielrecht. Ook zou moeten worden geprobeerd het burgerschap van de Unie nadere inhoud te geven, door in het Verdrag een lijst met grondrechten op te nemen.

B. RESOLUTIE

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gelet op het in Maastricht ondertekende Verdrag betreffende de Europese Unie en in het bijzonder op artikel N in samenhang met de artikelen A en B;

gelet op de conclusies van de in juni 1994 op Korfoe gehouden Europese Raad en in het bijzonder op de conclusies die betrekking hebben op de voorbereidende werkzaamheden voor de intergouvernementele conferentie van 1996;

gelet op de tijdens de zitting van 15 november 1994 door de voltallige vergadering van dit Comité goedgekeurde resolutie over subsidiariteit, alsmede op de resolutie van de Vergadering van de Regio's van Europa van 6 september 1990 en van 22 januari 1993 en op de resolutie van de Raad van gemeenten en regio's van Europa van 3 december 1992;

gelet op de resoluties en rapporten over het subsidiariteitsbeginsel en over het Comité van de Regio's die door de diverse instellingen van de Europese Unie zijn aangenomen;

gelet op het Handvest over lokale autonomie van de Raad van Europa;

gezien de werkzaamheden van de Commissie en het Europees Parlement ter voorbereiding van hun verslagen aan de discussiegroep en in het bijzonder de ontwerp-adviezen van de commissie institutionele zaken van het Parlement;

overwegende dat de oprichting van het Comité van de Regio's en de invoering van het subsidiariteitsbeginsel bijdragen tot versterking van de democratische legitimiteit van de Europese Unie en de Unie dichter bij de burgers brengen, alsmede nadruk leggen op de rol die de regionale en lokale lichamen bij de opbouw van Europa spelen;

overwegende dat de concrete regeling van deze mechanismen in het Verdrag evenwel verbeterd dient te worden, opdat regionale en lokale lichamen op meer adequate en effectieve wijze bij de besluitvorming van de Europese Unie worden betrokken;

overwegende dat het van belang is, het regionale karakter van bepaalde beleidsterreinen te versterken en ervoor te zorgen dat ook het beginsel van gemeentelijke autonomie wordt gewaarborgd;

overwegende dat regionale en lokale lichamen een fundamentele rol spelen in de emigratie- en asielproblematiek, en dat het in het Verdrag vastgelegde concept "burgerschap van de Unie" moet worden verduidelijkt en versterkt;

overwegende dat het Verdrag van Maastricht, overeenkomstig artikel N daarvan, in 1996 door een intergouvernementele conferentie moet worden herzien, en dat te dien einde is besloten in juni 1995 een discussiegroep op te richten;

overwegende dat het Comité van de Regio's aan deze herziening kan en moet bijdragen, en dat het zich op grond van zijn samenstelling en mandaat dient te beperken tot verbetering van de in het Verdrag neergelegde mechanismen om regionale en lokale lichamen bij de besluitvorming van de Unie te betrekken;

1. dringt erop aan dat in de formulering van het subsidiariteitsbeginsel in artikel 3 B van het EG-Verdrag een expliciete verwijzing naar regionale en lokale lichamen wordt opgenomen, en stelt te dien einde voor, de tweede alinea van dit artikel als volgt te wijzigen:

"De Gemeenschap treedt, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, slechts op indien en voor zover de doelstellingen van het overwogen optreden niet voldoende door de Lid-Staten of door de op grond van nationaal recht over bevoegdheid beschikkende lokale en regionale overheden kunnen worden verwezenlijkt.";

dringt erop aan dat de bevoegdheden van de Unie en de lid-staten duidelijk worden gedefinieerd ten einde de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel te vergemakkelijken en ervoor te zorgen dat de Europese Unie slechts optreedt op grond van in het Verdrag nauwkeurig omschreven bevoegdheden en met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel;

2. dringt erop aan dat het Comité van de Regio's en de over wetgevende bevoegdheid beschikkende regio's zich met een beroep tot nietigverklaring tot het Hof van Justitie mogen wenden en stelt te dien einde voor, de derde alinea van artikel 173 van het EG-Verdrag als volgt te wijzigen:

"Het Hof is onder dezelfde voorwaarden bevoegd uitspraak te doen inzake elk door het Europees Parlement, de ECB en het Comité van de Regio's ingesteld beroep dat op de vrijwaring van hun prerogatieven is gericht. Evenzo is het Hof bevoegd uitspraak te doen inzake elk door het Comité van de Regio's ingesteld beroep wegens schending van het subsidiariteitsbeginsel. Het is tevens bevoegd uitspraak te doen over elk door een regio ingesteld beroep tegen een verordening, richtlijn, besluit of beschikking die van invloed is op de wetgevende bevoegdheden van die regio.";

3. dringt erop aan dat het Comité van de Regio's tevens een beroep wegens nalaten mag instellen; is van mening dat artikel 175 van het EG-Verdrag, waarin dit beroep wordt geregeld, daartoe niet gewijzigd hoeft te worden, indien het Comité de status van instelling krijgt. Krijgt het Comité de status van instelling niet, dan stelt het voor de eerste alinea van dit artikel als volgt te wijzigen:

"Ingeval het Europees Parlement, de Raad of de Commissie, in strijd met dit Verdrag, nalaten een besluit te nemen, kunnen de Lid-Staten, de overige instellingen van de Gemeenschap en het Comité van de Regio's zich wenden tot het Hof van Justitie om deze schending te doen vaststellen.";

4. dringt erop aan dat het Comité van de Regio's de status van instelling krijgt en stelt daarom voor artikel 4 van het EG-Verdrag als volgt te wijzigen:

"1. De vervulling van de aan de Gemeenschap opgedragen taken wordt verzekerd door:

- een EUROPEES PARLEMENT,

- een RAAD,

- een COMMISSIE,

- een HOF VAN JUSTITIE,

- een REKENKAMER,

- een COMITÉ VAN DE REGIO'S.

Iedere instelling handelt binnen de grenzen van de haar door dit Verdrag verleende bevoegdheden.

2. De Raad en de Commissie worden bijgestaan door een Economisch en Sociaal Comité met raadgevende taak.";

5. dringt erop aan dat het politieke mandaat en de politieke legitimiteit van zijn leden uitdrukkelijk worden aangegeven, en stelt te dien einde voor, de eerste alinea van artikel 198A van het EG-Verdrag als volgt te wijzigen:

"Er wordt een comité van raadgevende aard ingesteld, waarvan de leden op voordracht van regionale en lokale lichamen worden aangewezen en democratisch gekozen zijn of politieke verantwoording dienen af te leggen tegenover een door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen gekozen vergadering, hierna 'Comité van de regio's' te noemen.";

6. dringt erop aan dat het Comité meer zeggenschap over zijn structuur en werkmethoden wordt gegeven en dat daartoe de tweede alinea van artikel 198B door de volgende passage wordt vervangen:

"Het Comité stelt zijn reglement van orde vast.";

7. dringt aan op volledige organisatorische en budgettaire autonomie ten opzichte van het Economisch en Sociaal Comité en stelt daarom voor protocol nr. 16 bij het Verdrag van Maastricht, betreffende het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, te schrappen;

8. dringt erop aan dat de raadgevende taak van het Comité wordt versterkt, en stelt daarom voor dat:

- raadpleging van het Comité van de Regio's verplicht wordt gesteld in alle gevallen waarin het Economisch en Sociaal Comité dient te worden geraadpleegd. Deze verplichting mag dus niet beperkt blijven tot de gevallen waarin het Verdrag thans voorziet, maar dient ook expliciet te worden vermeld in de eerste alinea van artikel 130W van het EG-Verdrag (beleid op het gebied van ontwikkelingssamenwerking), in de tweede alinea van artikel 8E van het EG-Verdrag (burgerschap van de Unie) en in artikel 94 van het EG-Verdrag (steunmaatregelen van de staten).

- artikel 198C van het EG-Verdrag in verband met de raadgevende taak als volgt wordt gewijzigd:

"Het Comité van de regio's wordt door het Parlement, door de Raad of door de Commissie geraadpleegd in de gevallen voorzien in dit Verdrag en in alle andere gevallen waarin een van deze instellingen zulks wenselijk oordeelt.

Indien het Parlement, de Raad of de Commissie zulks noodzakelijk achten, stellen zij aan het Comité een termijn voor het uitbrengen van het advies; deze termijn mag niet korter zijn dan een maand, te rekenen vanaf het tijdstip waarop de desbetreffende mededeling aan de voorzitter wordt gericht.

Na afloop van de gestelde termijn kan worden gehandeld zonder het advies af te wachten.

Het Comité kan, in de gevallen waarin het zulks dienstig acht, op eigen initiatief een advies uitbrengen.

Het advies van het Comité alsmede een verslag van de besprekingen worden aan het Parlement, aan de Raad en aan de Commissie gezonden. Ingeval deze instellingen van het advies van het Comité afwijken, lichten zij het Comité hun standpunt toe.";

9. dringt erop aan dat het Comité van de Regio's bij de uitoefening van zijn initiatiefrecht de mogelijkheid wordt geboden om samen te werken met de Commissie, en stelt voor, een als volgt luidende alinea aan artikel 198C toe te voegen:

"Het Comité werkt samen met en verstrekt advies aan de Commissie bij de uitwerking van wetgevingsprogramma's, witboeken en groenboeken, alsmede bij de voorbereiding van andere beleidsmaatregelen die gevolgen hebben voor de bevoegdheden van regionale en lokale lichamen.";

10. dringt erop aan dat, wanneer met betrekking tot communautaire beleidsmaatregelen met gevolgen voor de bevoegdheden van regionale en eventueel lokale lichamen, en met name op het gebied van de ruimtelijke ordening, in het Verdrag de bepaling is opgenomen dat deze beleidsmaatregelen in samenwerking met of met deelname van de nationale autoriteiten worden vastgesteld, de werkingssfeer van deze bepaling uitgebreid wordt tot de regionale en, in voorkomend geval, de lokale autoriteiten;

11. dringt erop aan dat, ter versterking van de economische en sociale samenhang, bevordering van grensoverschrijdende en interterritoriale samenwerking in het Verdrag wordt vastgelegd en stelt daartoe voor de volgende zin aan de tweede alinea van artikel 130 A van het EG-Verdrag toe te voegen:

"Zij bevordert door haar optreden grensoverschrijdende en interterritoriale samenwerking tussen regionale en lokale lichamen.";

12. dringt erop aan dat in het Verdrag melding wordt gemaakt van de wenselijkheid om communautaire maatregelen met directe gevolgen voor stedelijke gebieden beter te coördineren, en dat het beginsel van lokale autonomie in de zin van het Handvest over lokale autonomie van de Raad van Europa in het Verdrag wordt vastgelegd.;

13. dringt er bij de intergouvernementele conferentie op aan, de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken in het belang van de Europese burgers een meer communautair karakter te geven;

14. dringt erop aan dat de burgers met de herziening van het Verdrag een duidelijker beeld wordt gegeven van de verantwoordelijkheden en bevoegdheden binnen de Europese Unie, en stelt daartoe voor dat een basisdocument wordt opgesteld waarin een omschrijving wordt gegeven van:

- de fundamentele rechten van de Europese burgers,

- de doelstellingen van de Europese Unie,

- de organen van de Europese Unie,

- de bevoegdheden van deze organen;

15. belast zijn voorzitter ermee, deze resolutie te doen toekomen aan het Parlement, aan de Raad, aan de Commissie en aan de discussiegroep die de intergouvernementele conferentie voorbereidt.

Brussel, 21 april 1995.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

J. BLANC

BIJLAGE

Aanvullend advies over het thema "De toepassing van het subsidiariteitsbeginsel in de Europese Unie"

Het Comité van de Regio's heeft op 27 september 1994 besloten, overeenkomstig artikel 9 van zijn Reglement van Orde, een aanvullend advies op te stellen over het voornoemde thema.

Commissie 1, "Regionale ontwikkeling - Economische ontwikkeling - Plaatselijke en regionale financiën", die met de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft op 17 maart 1995 het volgende aanvullende advies goedgekeurd (rapporteurs waren de heren Fraga Iribarne en Gebauer).

Dit aanvullende advies wordt als bijlage toegevoegd aan het advies van het Comité van de Regio's over de herziening van het Verdrag betreffende de Europese Unie en van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (CDR 136/95), dat tijdens de zevende zitting (vergadering van 21 april 1995) is goedgekeurd.

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

- gelet op de artikelen A en B van het op 7 februari 1992 ondertekende Verdrag betreffende de Europese Unie en het bij dit Verdrag ingevoegde artikel 3 B van het EG-Verdrag;

- gelet op de resoluties en rapporten die door de diverse instellingen van de Europese Unie zijn aangenomen en in het bijzonder op het op 25 oktober 1993 door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie gesloten interinstitutioneel akkoord;

- gelet op de resoluties van de Vergadering van de Regio's van Europa van 6 september 1990 en van 22 januari 1993, alsmede op de resolutie van de Raad van gemeenten en regio's van Europa van 3 december 1992;

- gelet op de op 28 oktober 1994 door de commissie "Institutionele Aangelegenheden" van het Comité van de Regio's ingediende ontwerp-resolutie over het subsidiariteitsbeginsel;

A. overwegende dat het in de preambule en de artikelen A en B van het Verdrag van Maastricht in brede zin gedefinieerde subsidiariteitsbeginsel, op grond waarvan besluiten zo dicht mogelijk bij de burger moeten worden genomen, één van de uitgangspunten vormt die bij beslissingen over en uitvoering van communautair beleid in acht moeten worden genomen, en overwegende dat de Gemeenschapsinstellingen zich ter eerbiediging van de interne bestuursstructuur van de lid-staten in hun optreden derhalve door dit beginsel moeten laten leiden;

B. overwegende dat parallel aan het Europese integratieproces op het niveau van de lid-staten een ingrijpende verschuiving in de bevoegdheidsverdeling tussen de diverse overheidsniveaus heeft plaatsgevonden, een ontwikkeling die in een aantal landen is uitgemond in een federatieve of sterk geregionaliseerde staatsstructuur en in andere lid-staten blijkt uit een toenemende neiging tot decentralisatie;

C. overwegende dat deze bestuurshervorming ten doel heeft een doelmatiger en democratischer bestuursstelsel tot stand te brengen;

D. overwegende dat de constituties van een aantal lid-staten bepaalde wetgevende bevoegdheden aan de regio's toekennen en lokale lichamen de ruimte geven zelfstandig specifieke taken uit te voeren;

E. overwegende dat de Gemeenschapsinstellingen de rechten die het Comité van de Regio's door de Verdragen worden toegekend, nauwgezet moeten eerbiedigen, en overwegende dat het Comité ook zelf de mogelijkheid moet hebben om voor deze rechten op te komen;

F. overwegende dat artikel 3 B van het EG-Verdrag, waarin het subsidiariteitsbeginsel wordt gedefinieerd als uitgangspunt voor de wijze waarop tussen Gemeenschap en lid-staten gedeelde bevoegdheden moeten worden uitgeoefend, niet alleen betrekking heeft op nationale overheden, en dat in de tekst van artikel 3 B daarom dringend een expliciete verwijzing naar regionale en lokale lichamen moet worden opgenomen;

G. overwegende dat de EU-instellingen, en met name de Commissie, communautaire wetgeving vooraf aan het subsidiariteitsbeginsel dienen te toetsen, en uitgaande van dit beginsel ook bestaande regelgeving tegen het licht dienen te houden en de wenselijkheid van nieuwe activiteiten dienen na te gaan, en overwegende dat het daarom zaak is, het Comité van de Regio's en zijn direct door deze wetgeving en activiteiten geraakte leden bij de controle op de naleving van dit beginsel te betrekken;

H. overwegende dat het voor controle achteraf van belang is dat het subsidiariteitsbeginsel vatbaar is voor rechterlijke toetsing, hetgeen betekent dat het voorwerp kan zijn van een beroep bij het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, en overwegende dat het Comité van de Regio's daarom bij voorrang een recht van actieve legitimatie dient te krijgen, zodat het bij het Hof in beroep kan gaan tegen die schendingen van het subsidiariteitsbeginsel die inbreuk maken op de specifieke bevoegdheden van lokale en regionale lichamen;

I. gezien de voor 1996 geplande herziening van het Verdrag betreffende de Europese Unie en met het oog op een op te stellen grondwet voor de Europese Unie.

DE TOEPASSING VAN HET SUBSIDIARITEITSBEGINSEL VOLGENS HUIDIG RECHT

Betekenis en reikwijdte van het subsidiariteitsbeginsel

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

1. acht toepassing van het subsidiariteitsbeginsel in de Europese Unie een conditio sine qua non voor de instandhouding en verbreding van het draagvlak voor de Europese integratie. Door het subsidiariteitsbeginsel in het eenwordingsproces na te leven en toe te passen wordt centralisme vermeden, wordt de identiteit van regionale en lokale overheden gegarandeerd en wordt bereikt dat beslissingen dicht bij de burgers worden genomen;

2. benadrukt dat in het Europese integratieproces dankzij het subsidiariteitsbeginsel in grotere mate profijt kan worden getrokken van in de lid-staten aanwezige deskundigheid en bestuurservaring, hetgeen de kwaliteit van communautair beleid in zijn geheel ten goede komt;

3. wijst erop dat de met het subsidiariteitsbeginsel gewekte verwachtingen alleen dan kunnen worden waargemaakt indien het in zijn volle omvang wordt toegepast. Het Comité is van mening dat hiertoe de volgende beginselen in acht moeten worden genomen:

- Het subsidiariteitsbeginsel heeft als voorschrift ter voorkoming van bevoegdheidsinbreuken niet alleen betrekking op de lid-staten, maar is met name ook bedoeld om de rechten en bevoegdheden van regio's te beschermen en om de bevoegdheden van gemeenten en groepen van gemeenten tot het regelen van lokale aangelegenheden te garanderen.

- Het subsidiariteitsprincipe moet op alle werkterreinen van de Gemeenschapsorganen worden toegepast. Naast wetgeving gaat het daarbij vooral ook om de ontwikkeling van Gemeenschapsbeleid, EG-steunmaatregelen en de verwezenlijking van de interne markt.

- Het subsidiariteitsbeginsel moet in alle stadia van communautaire activiteit worden toegepast. Naast wetgeving behoren hiertoe ook de tenuitvoerlegging van en de controle op communautair beleid. Op grond van dit beginsel is de EG met name verplicht de interne bestuursstructuur van de lid-staten te eerbiedigen.

- De organen van de EU moeten het subsidiariteitsbeginsel op een transparante en zodoende begrijpelijke en controleerbare manier toepassen.

- Het subsidiariteitsbeginsel moet niet alleen op toekomstige communautaire activiteiten, maar ook op reeds goedgekeurde wetgeving - dus met terugwerkende kracht - worden toegepast.

Toepassing van het subsidiariteitsbeginsel in de praktijk

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

4. neemt met instemming kennis van de algemene aanpak die door de Europese Raad van Edinburg voor de toepassing van artikel 3 B van het Verdrag van Maastricht is vastgelegd. Vooral de daarbij geformuleerde richtsnoeren vormen in de ogen van het Comité een goede basis waarop in het licht van de opgedane ervaringen en van de dialoog met het Comité van de Regio's zo nodig nog moet worden voortgebouwd;

5. vindt het een goede zaak dat de Commissie zich ertoe heeft verplicht, aan al haar wetsvoorstellen een motivering m.b.t. het subsidiariteitsbeginsel toe te voegen, en deze motivering als onderdeel van de consideransen van elk voorstel in het Publikatieblad op te nemen. Het gaat ervan uit dat de organen van de EU bovendien van geval tot geval nagaan of een door hen nagestreefde doelstelling niet in voldoende mate door de lid-staten (inclusief hun regionale en lokale overheden) kan worden verwezenlijkt;

6. dringt erop aan dat in de motivering m.b.t. de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel in de toekomst ook een inschatting wordt gegeven van de gevolgen die de voorgestelde maatregelen zullen hebben. Het Comité acht het van groot belang dat in het kader van de ex artikel 3 B, derde alinea van het EG-Verdrag uit te voeren toets ook wordt gelet op de financiële en administratieve gevolgen die communautaire maatregelen hebben voor regionale en lokale lichamen;

7. onderstreept dat het doorlichten van bestaande wetgeving door de Commissie meer om het lijf moet hebben dan alleen het vereenvoudigen van regels waarbij een nauwkeurige toepassing van het subsidiariteitsbeginsel achterwege blijft;

8. ziet controle op de naleving van het subsidiariteitsbeginsel in het kader van Gemeenschapsactiviteiten als één van zijn essentiële taken, en zal in al zijn adviezen bijzondere aandacht aan dit beginsel schenken. Het dringt er bij Commissie en Raad op aan, d.m.v. de volgende maatregelen gebruik te maken van de competentie en deskundigheid waarover het Comité op dit gebied beschikt:

- In verband met de controle op de naleving van het subsidiariteitsbeginsel moet het Comité van de Regio's in de toekomst worden geraadpleegd in het kader van de werkzaamheden ter voorbereiding van het jaarlijks door de Commissie op te stellen wetgevingsprogramma.

- In de toekomst moeten vertegenwoordigers van regionale en lokale overheden, alvorens voorstellen definitief hun beslag krijgen, als deskundigen bij het overleg over de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel worden betrokken.

- Met het oog op de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel moeten vertegenwoordigers van het Comité van de Regio's verplicht bij het raadplegingsproces (Groenboeken, Witboeken, conferenties enz.) i.v.m. alle Commissievoorstellen worden betrokken.

- Het Comité van de Regio's moet de mogelijkheid krijgen mee te werken aan het door de Commissie aan de Europese Raad voor te leggen verslag over de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel. Het advies van het Comité dient als bijlage aan dit verslag te worden toegevoegd. Het Comité betreurt dat het niet is betrokken bij het opstellen van het eerste jaarverslag van de Commissie (over het jaar 1994).

WENSEN MET BETREKKING TOT DE VERDERE ONTWIKKELING VAN HUIDIG GEMEENSCHAPSRECHT

Herformulering van artikel 3 B, tweede alinea van het EG-Verdrag

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

9. is van mening dat in artikel 3 B, tweede alinea van het EG-Verdrag een expliciete verwijzing naar lokale en regionale lichamen moet worden opgenomen, zodat het subsidiariteitsbeginsel op alle bevoegdheidsniveaus (lokaal, regionaal, nationaal, communautair) kan worden toegepast, en dus niet alleen een richtsnoer vormt voor de betrekkingen tussen Gemeenschap en lid-staten.

10. stelt daarom voor artikel 3 B, tweede alinea als volgt te herformuleren:

"(...).

Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel treedt de Gemeenschap slechts op indien en voor zover de doelstellingen van het overwogen optreden niet voldoende door de lid-staten noch door de lokale of regionale lichamen - voor zover deze laatste op grond van nationaal recht over beslissings- of handelingsbevoegdheid beschikken - kunnen worden verwezenlijkt.

(...)."

Betrokkenheid van het Comité van de Regio's en de lokale en regionale lichamen bij de controle vooraf op de daadwerkelijke naleving van het subsidiariteitsbeginsel

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

11. vindt dat tussen Gemeenschap en lid-staten gedeelde bevoegdheden, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, zo decentraal mogelijk moeten worden uitgeoefend, zulks rekening houdend met de bevoegdheden van de regio's en de lokale lichamen en met de bestuursstructuur van de lid-staten en met voortdurende inachtneming van het toereikendheids- en doelmatigheidscriterium;

12. herinnert eraan dat het met betrekking tot een aantal van de nieuwe - met de lid-staten gedeelde - bevoegdheden van de Gemeenschap, zoals onderwijs (art. 126 EG-Verdrag), beroepsopleiding (art. 127), cultuur (art. 128) en volksgezondheid (art. 129), weliswaar buiten kijf staat dat toepassing van het subsidiariteitsbeginsel geboden is, en dat dit ook op andere beleidsterreinen, zoals industrie (art. 130), onderzoek en ontwikkeling (art. 130 F-P), milieu (130 R-T), ontwikkelingssamenwerking (art. 130 U-Y) en consumentenbescherming (art. 129 A), een duidelijke zaak is, maar dat het in artikel 3 B van het EG-Verdrag gedefinieerde subsidiariteitsbeginsel als algemeen richtsnoer voor Gemeenschapsoptreden allicht ook ten aanzien van andere Verdragsbepalingen (bijvoorbeeld inzake het landbouwstructuurbeleid, het vervoerbeleid en het economisch en ontwikkelingsbeleid) kan worden ingeroepen;

13. stelt dan ook vast dat het onmogelijk is van te voren te bepalen i) op welke terreinen het subsidiariteitsbeginsel vooral moet worden toegepast en ii) op welk beleidsniveau (lokaal, regionaal, nationaal of communautair) deze bevoegdheden in elk specifiek geval moeten worden uitgeoefend;

14. is derhalve van mening dat over de correcte toepassing van het subsidiariteitsbeginsel van geval tot geval moet worden beslist, en dat een graduering vooraf dus uit den boze is. Deze vaststelling van het juiste bevoegdheidsniveau is in de eerste plaats een taak voor de Commissie, aangezien zij binnen de institutionele structuur van de Gemeenschap toeziet op de naleving van het Verdrag. De Commissie is in dit verband evenwel niet de enige verantwoordelijke; ook het Comité van de Regio's en regionale en lokale lichamen voor wier specifieke bevoegdheden de voorgestelde wetgeving of maatregel directe gevolgen heeft, moeten hierbij worden betrokken;

15. vindt dan ook dat moet worden gezocht naar manieren om het Comité van de Regio's en zijn leden te betrekken bij de controle die, voorafgaand aan de daadwerkelijke totstandkoming van regelgeving, met betrekking tot de correcte toepassing van het subsidiariteitsbeginsel wordt uitgevoerd, en stelt in dit verband concreet voor dat:

- de Commissie het Comité van de Regio's overeenkomstig het interinstitutioneel akkoord van Luxemburg van 25 oktober 1993 op de hoogte stelt van haar wetgevingsprogramma en daarbij aangeeft welke voorstellen prima facie aanleiding zouden kunnen geven tot een voorafgaande discussie i.v.m. de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel;

- het speciale verslag over de toepassing van artikel 3 B van het EG-Verdrag, dat de Commissie de Raad en het Europees Parlement blijkens de Europese Top van Edinburg van december 1992 heeft toegezegd, ook aan het Comité van de Regio's wordt gepresenteerd, en dat het Comité in ieder geval de mogelijkheid krijgt deel te nemen aan de openbare discussie die het Europees Parlement over dit verslag dient te organiseren;

- het Comité van de Regio's, alvorens de Unie nieuwe wetgeving goedkeurt of een nieuw terrein betreedt, nagaat of het subsidiariteitsbeginsel daarbij in acht wordt genomen;

- de werkingssfeer van artikel 198 C, eerste alinea van het EG-Verdrag wordt uitgebreid tot al die gevallen waarin twijfel bestaat over de juiste toepassing van het subsidiariteitsbeginsel;

- gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid waarover het Comité ex artikel 198 C, vierde alinea beschikt om op eigen initiatief advies uit te brengen, wanneer het van mening is dat het subsidiariteitsbeginsel wordt geschonden;

16. herinnert er voorts aan dat de Commissie op grond van het EG-Verdrag over een initiatiefrecht beschikt, en dringt er bij deze instelling op aan dat zij, alvorens een wetsvoorstel in te dienen, over de met het subsidiariteitsbeginsel samenhangende aspecten van haar voorstellen het benodigde advies inwint, niet alleen bij de lid-staten, maar ook bij betrokken lokale en regionale overheden en bij het Comité van de Regio's;

17. benadrukt dat ieder wetsvoorstel van de Commissie vergezeld moet gaan van een toelichting waarin de wenselijkheid van Gemeenschapsoptreden in het licht van het subsidiariteitsbeginsel wordt gerechtvaardigd;

18. is bovendien van mening dat ook de door het Europees Parlement of de Raad op de voorstellen van de Commissie voorgestelde wijzigingen die gevolgen hebben voor de reikwijdte van het beoogde Gemeenschapsoptreden, vergezeld moeten gaan van een motivering met betrekking tot het subsidiariteitsbeginsel.

Betrokkenheid van lokale en regionale lichamen en het Comité van de Regio's bij het rechterlijk toezicht op de naleving van het subsidiariteitsbeginsel

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

19. stelt vast dat het moeilijk is besluiten over de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel - d.w.z. besluiten over de vraag of een bepaald probleem het best op communautair, nationaal, regionaal dan wel lokaal niveau kan worden aangepakt - aan rechterlijke toetsing te onderwerpen;

20. herinnert er evenwel aan dat het juridische karakter van het subsidiariteitsbeginsel in het kader van het EG-Verdrag volledig is erkend en dat het overeenkomstig artikel L van het Verdrag betreffende de Europese Unie dus vatbaar is voor toetsing door het Hof van Justitie;

21. wijst erop dat bij het Hof van Justitie op drie manieren beroep kan worden aangetekend om ervoor te zorgen dat de communautaire wetgever het subsidiariteitsbeginsel naleeft:

- in de eerste plaats bestaat bij schending van het nieuwe artikel 3 B van het EG-Verdrag de mogelijkheid om ex artikel 173 een beroep tot nietigverklaring in te stellen; deze mogelijkheid staat zowel open voor de in artikel 173 bedoelde "geprivilegieerde eisers" (lid-staten en instellingen) als voor "gewone eisers" (natuurlijke of rechtspersonen die rechtstreeks en individueel worden geraakt);

- in de tweede plaats kan uit hoofde van het nieuwe artikel 3 B ex artikel 175 een beroep wegens nalaten worden ingesteld ingeval een instelling, in strijd met het Verdrag, verzuimt een besluit te nemen;

- in de derde plaats kan het Hof ex artikel 177 worden verzocht, bij wijze van prejudiciële beslissing, een uitspraak te doen over een met artikel 3 B samenhangende handeling van een Gemeenschapsinstelling;

22. wijst er in dit verband op dat het in artikel 173 lid 3, vierde alinea van het EG-Verdrag genoemde begrip "rechtspersoon", die een beroep kan instellen tegen de tot hem gerichte beschikkingen of tegen beschikkingen die hem rechtstreeks en individueel raken, ook lokale en regionale lichamen omvat;

23. attendeert er echter op dat regionale en lokale lichamen bij schending van het subsidiariteitsbeginsel op grond van huidig recht geen beroep ex artikel 173 EG-Verdrag kunnen instellen;

24. is van mening dat ter voorkoming van tegen de geest van het Gemeenschapsrecht indruisende situaties waarin rechtsbescherming ontbreekt, juist het Comité het recht van actieve legitimatie dient te krijgen, zodat het bij het Hof van Justitie in beroep kan gaan tegen die schendingen van artikel 3 B die inbreuk maken op zijn specifieke bevoegdheden of op de bevoegdheden van lokale en regionale lichamen, en stelt daarom voor de artikelen 173 en 175 als volgt te wijzigen:

- artikel 173:

"Het Hof van Justitie gaat de wettigheid na van de handelingen van het Europees Parlement en de Raad gezamenlijk, van de handelingen van de Raad, van de Commissie en van de ECB, voor zover het geen aanbevelingen of adviezen betreft, en van de handelingen van het Europees Parlement die beogen rechtsgevolgen ten aanzien van derden te hebben.

Te dien einde is het Hof bevoegd uitspraak te doen inzake elk door een lid-staat, de Raad of de Commissie ingesteld beroep wegens onbevoegdheid, schending van wezenlijke vormvoorschriften, schending van dit Verdrag of van enige uitvoeringsregeling daarvan, dan wel wegens misbruik van bevoegdheid.

Het Hof is onder dezelfde voorwaarden bevoegd uitspraak te doen inzake elk door het Europees Parlement, het Comité van de Regio's en de ECB ingesteld beroep dat op de vrijwaring van hun prerogatieven is gericht. (...)";

- artikel 175:

"Ingeval het Europees Parlement, de Raad, de Commissie of het Comité van de Regio's, in strijd met dit Verdrag, nalaten een besluit te nemen, kunnen de lid-staten, de overige instellingen van de Gemeenschap en het Comité van de Regio's zich wenden tot het Hof van Justitie om deze schending te doen vaststellen. (...)";

25. herinnert eraan dat de conform artikel N op handen zijnde herziening van het Verdrag van Maastricht een gelegenheid vormt om het subsidiariteitsbeginsel nader te omschrijven, en verzoekt de Europese Raad de hierbij te hanteren criteria aan de Intergouvernementele Conferentie voor te leggen;

26. belast zijn voorzitter ermee deze resolutie aan de Raad, de Commissie en het Europees Parlement te doen toekomen.