NL Publicatieblad van de Europese Unie C 112/105

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Economische diversificatie in de toetredingslanden - de rol van het MKB en de ondernemingen van de zgn. „sociale economie” (zoals coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen)”

(2004/C 112/27)

Op 17 juli 2003 heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité besloten, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde, een advies op te stellen over „Economische diversificatie in de toetredingslanden - de rol van het MKB en de ondernemingen van de zgn. „sociale economie” (zoals coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen)”.

De adviescommissie Industriële reconversie (CCMI), die met de voorbereidende werkzaamheden terzake was belast, heeft haar advies op 15 maart 2004 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Fusco, corapporteur de heer Glorieux.

Het Comité heeft tijdens zijn 407e zitting op 31 maart en 1 april 2004 (vergadering van 1 april) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding: definities en doelstellingen

1.1 De toetreding van tien nieuwe lidstaten tot de Europese Unie is een historische gebeurtenis zonder voorgaande, zowel wat het aantal betrokken landen als wat de sociaal-economische veranderingen betreft die een en ander voor deze landen en voor Europa in zijn geheel meebrengt. Gezien de prioriteit die voorzitter BRIESCH in zijn toespraak van 11 december 2002 gegeven heeft aan een versterking van de aanwezigheid van het EESC in de discussies over de toekomst van Europa te versterken, wil het Comité met dit advies aan dit proces een bijdrage leveren door de aandacht te vestigen op de rol van het maatschappelijk middenveld en de betrokken organisaties bij de vorming van de publieke opinie tijdens deze periode van uitbreiding (1).

1.2 Voorts beoogt dit advies ook bij te dragen aan de discussie over de gevolgen van de uitbreiding, zoals deze in het rapport van Wim Kok „Uitbreiding van de Europese Unie – Wat is bereikt en wat is nu nodig? ” van 26 maart 2003 zijn beschreven. Het Comité wil met name de aandacht vestigen op de rol die het MKB en de ondernemingen van de 'sociale economie' spelen in de economische diversificatie (en de sociale gevolgen ervan) in de toetredingslanden en op de uitdaging die erin bestaat deze landen volledig in de interne markt te integreren. Het EESC wil meewerken aan de verschillende communautaire initiatieven die erop gericht zijn de toetreding van deze landen tot de EU volledig te doen slagen, ook wat de economische en sociale samenhang bij de huidige industriële veranderingen betreft.

1.3 Het MKB, dat ook micro-ondernemingen omvat, die hun eigen specifieke kenmerken hebben, staat voor ondernemingen die aan precieze, door de Europese Commissie vastgestelde, kwantitatieve criteria beantwoorden (zie tabel in bijlage) (2).

1.4 De ondernemingen uit de sector die in sommige landen (o.a. België, Frankrijk) bekend staat als de 'sociale economie' kunnen in vier groepen worden ingedeeld: coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen, verenigingen en stichtingen. Kenmerkend voor deze ondernemingen is dat hun sociale doelstellingen primeren boven het nastreven van een zo groot mogelijke winst, waardoor zij vaak ook een sterke band met de lokale gemeenschap en de lokale ontwikkeling hebben, en dat zij tegemoet trachten te komen aan behoeften waarin de andere economische sectoren alleen niet kunnen voorzien. Hun basiswaarden zijn: solidariteit, sociale samenhang, sociale verantwoordelijkheid, democratisch beheer, participatie, autonomie (3).

1.5 De Europese Raad van maart 2000 te Lissabon heeft zich ten doel gesteld van Europa de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld te maken. Met het oog daarop werd gewezen op het belang van „het scheppen van een gunstig klimaat voor het starten en ontwikkelen van innovatieve bedrijven, met name MKB-ondernemingen”; daaraan werd nog toegevoegd dat „het concurrentievermogen en de dynamiek van bedrijven rechtstreeks afhankelijk is van een regelgevend klimaat dat bevorderlijk is voor investering, innovatie en ondernemerschap” (4). Op basis daarvan heeft de Europese Raad van Feira op 19 en 20 juni 2000 het Europees Handvest voor het Kleinbedrijf goedgekeurd. Daarin wordt o.m. gezegd dat „kleine ondernemingen de ruggengraat van de Europese economie vormen” en „een belangrijke bron van werkgelegenheid en een kweekvijver voor nieuwe bedrijfsconcepten zijn” (5). In de Lissabon-strategie wordt er bovendien van uitgegaan dat economische groei een sleutelfactor is om de sociale samenhang in Europa te verzekeren. Volgens de Commissie liggen de uitdagingen die moeten worden aangegaan om de Lissabon-agenda te verwezenlijken dan ook op de volgende gebieden: het arbeidsaanbod en de arbeidsgraad moeten worden verhoogd, de technische kennis moet worden verbeterd en er moet een geordende stroom van landbouw en industrie naar de dienstensector worden gewaarborgd zonder dat de regionale verschillen in de lidstaten zelf nog toenemen (6).

1.6 Het EESC heeft in zijn advies 242/2000 (7) het belang van de ondernemingen van de sociale economie onderstreept en erop gewezen dat zij van cruciaal belang zijn voor pluraliteit op ondernemingsgebied en diversifiëring van de economie (8). De meeste ondernemingen van de sociale economie vallen onder de in de EU geldende standaarddefinitie van het MKB (9). Ondernemingen die wegens hun grootte niet onder deze definitie vallen, delen met het MKB over het algemeen een aantal kenmerken als een laag percentage investeringen in andere bedrijven, geen beursnotering, nabijheid van de eigenaars-aandeelhouders en een nauwe band met de lokale omgeving.

1.7 De Commissie erkent dat het MKB de grondslag vormt van de Europese industrie, daar het goed is voor 66 % van de totale werkgelegenheid en 60 % van de totale toegevoegde waarde van de EU, de landbouwsector buiten beschouwing gelaten. In de kandidaat-lidstaten nam het MKB in 1999 zelfs nog een groter deel van de werkgelegenheid voor zijn rekening, nl. 72 %, de landbouwsector niet meegerekend. Van het grootste belang is de werkgelegenheid in micro-ondernemingen (met minder dan 10 werknemers), die 40 % van de totale werkgelegenheid uitmaakt (10); aan dit soort ondernemingen moet dan ook bijzondere aandacht worden geschonken (zie bijlage, tabel 2).

1.8 In de EU neemt het sociale en economische belang van ondernemingen en organisaties van de sociale economie toe; met ca. 9 miljoen werknemers in voltijdsequivalenten, nemen zij 7,9 % van het totale aantal civiele werknemers in loondienst voor hun rekening (11). Bovendien is een groot deel van de civiele samenleving erbij betrokken; geschat wordt dat ruim 25 % van de EU-burgers eraan deelnemen als producenten, consumenten, spaarders, bewoners, verzekerden, studenten, vrijwilligers, enz. In de toetredingslanden en de kandidaat-lidstaten van Midden- en Oost-Europa worden de coöperaties alleen al geraamd op 15 000 ondernemingen, die voor meer dan 700 000 banen zorgen en nagenoeg 15 miljoen leden tellen; na een periode van teruggang zijn deze ondernemingen thans ook daar een nieuwe groeifase ingetreden (12). De ondernemingen van de sociale economie ontwikkelen zich op verschillende terreinen, met name gezondheidszorg, milieu, sociale dienstverlening en onderwijs (13). Zij hebben een groot potentieel om kansarmen tewerk te stellen en spelen ook een cruciale rol in het scheppen van sociaal kapitaal en sociaal welzijn, de heropleving van lokale economieën en de modernisering van lokale beheersmodellen. Zij hebben systemen uitgewerkt voor het opmaken van een maatschappelijke balans, waarbij hun impact op sociaal en milieugebied worden geëvalueerd.

1.9 In vele lidstaten van de huidige EU vindt tussen het gewone MKB en de ondernemingen van de sociale economie een belangrijke interactie plaats. Coöperatieve banken helpen vaak startende ondernemingen en bevorderen de ontwikkeling van traditioneel MKB. De structuren van de sociale economie zijn van nut gebleken voor de versterking van dit traditioneel MKB; dit kan er immers gebruik van maken om ondernemingssystemen op te zetten (netwerken, groepen van ondernemingen, gemeenschappelijke ondersteuningsstructuren), alsmede om schaalvoordelen te realiseren en regelingen voor het wederzijds garanderen van bankleningen uit te werken.

1.10 In zijn door de CCMI opgestelde advies over „Industriële reconversie: balans en vooruitzichten – Een integrale aanpak van 24 en 25 september 2003”, is het EESC van mening dat het concept van reconversie niet hetzelfde is als dat van herstructurering. Het Comité preciseert dat „het veel meer inhoudt”. Het omvat enerzijds de continu in bedrijven aan de gang zijnde veranderingsprocessen (oprichting, ontwikkeling, diversifiëring, omschakeling); anderzijds zijn bedrijven nauw verweven met de politieke en sociale context waarin ze veranderen, die op zijn beurt weer de industriële structuurveranderingsprocessen beïnvloedt (14). „ Bovendien is het vandaag de dag (15) belangrijk het proactieve aspect van industriële structuurveranderingen nader te bestuderen om beter te kunnen inspelen op de schadelijke economische, sociale, organisatorische en milieugevolgen van die veranderingen en deze beter te kunnen beheersen. In een context van globalisering, uitbreiding van de EU, verdieping van de interne markt en veranderingen op technologisch, industrieel en sociaal gebied is deze opvatting van reconversie van bijzonder belang, gelet op de steeds frequenter optredende herstructureringen”.

1.11 In het onderhavige advies wordt rekening gehouden met het rapport van de Commissie „Omgaan met verandering” van 2 november 1998, dat werd opgesteld door een groep op hoog niveau, voorgezeten door de heer Gyllenhammer (16); over dit rapport heeft het Comité een kritisch maar positief advies uitgebracht, waarin het zijn tevredenheid uitsprak over het feit dat de groep erkent dat industriële reconversie nieuwe mogelijkheden creëert en de klemtoon legt op het scheppen van werkgelegenheid. Voorts hechtte het Comité „zijn goedkeuring aan de algemene strategie die erin bestaat om de oplossingen te zoeken in benchmarking, innovatie en sociale samenhang”. Het EESC onderstreepte dat het MKB onmogelijk alléén de problemen van in verval geraakte bedrijfstakken kan oplossen en machteloos staat tegenover plotseling optredende, ernstige crises. Het EESC is van mening dat voor ingrijpende veranderingen een collectieve aanpak moet worden gevolgd, via flexibele territoriale partnerschappen waaraan vrijwillig kan worden deelgenomen (17).

1.12 Gelet op de grote industriële veranderingen sinds de jaren '90, de geglobaliseerde concurrentie en de toenemende concentratie van ondernemingen, staan het MKB en de ondernemingen van de sociale economie in de meeste toetredingslanden, aan de vooravond van hun integratie in de interne markt, voor enorme uitdagingen. Gezien hun cruciale rol op sociaal-economisch gebied, moet de EU in haar geheel tegelijkertijd ook dringend nadenken over de beste methode om deze ondernemingen ten volle hun rol te laten spelen, hen te steunen in hun aanpassingen om deze uitdagingen het hoofd te bieden, alsmede hun capaciteit op het gebied van innovatie, financiering, ondernemingszin en concurrentievermogen te verbeteren.

2. Opmerkingen over specifieke kenmerken van de toetredingslanden inzake MKB, ondernemingen van de sociale economie en economische veranderingen

2.1 Economische veranderingen en diversifiëring in de toetredingslanden

2.1.1 Bij de overgang van een centraal geleide naar een markteconomie heeft de industrie in de toetredingslanden van Midden- en Oost-Europa diepgaande veranderingen ondergaan. De liberalisering verliep zeer bruusk en ging gepaard met een zeker verlies van traditionele afzetmarkten en een aanzienlijke daling van de werkgelegenheid in de industrie (18).

2.1.2 Na een decennium van herstructureringen sluiten de industriële bedrijven van de toetredingslanden van Midden- en Oost-Europa beter aan bij het model van productie- en werkgelegenheidsstructuren van de EU. Zij hebben geprofiteerd van directe buitenlandse investeringen om moderniseringen door te voeren, waardoor er op het gebied van productiviteit en winstmarges een kloof is ontstaan tussen bedrijven in nationale en in buitenlandse handen. Sommige landen zijn weliswaar in de richting gegaan van sectoren met een grotere meerwaarde, maar de andere blijven vasthouden aan activiteiten met een hoge concentratie aan laag gekwalificeerde arbeidskrachten, met een groter marktaandeel in sommige industrieën (19). Vooral in de grote steden heeft de industrie een inhaalbeweging gemaakt, waardoor het gevaar bestaat dat de regionale verschillen in de toekomst zullen toenemen (20). Naarmate de loonkosten in de toetredingslanden zullen stijgen, dreigen deze ondernemingen zich bovendien te zullen verplaatsen naar de toekomstige nieuwe buurlanden van de EU.

2.1.3 De industriële veranderingen in het kader van de uitbreiding gaan tevens gepaard met een toename van de intra-industriële handel en andere soorten partnerschappen (joint ventures, fusies, tijdelijke associaties, enz.) tussen toetredingslanden en lidstaten van de EU (21), alsmede met onderaanbestedingen door grote ondernemingen aan het MKB. Deze ontwikkeling is van doorslaggevend belang wil men de voordelen van de uitbreiding billijker verdelen en de integratie in de interne markt met minder conflicten gepaard laten gaan. Als de schaalvoordelen groot genoeg zijn, kan de complementariteit tussen grote ondernemingen en het MKB sterker worden en kan het MKB een cruciale rol spelen als toeleverancier en dienstenverstrekker.

2.1.4 De marktdiensten nemen een stijgend aandeel van het BBP van de toetredingslanden voor hun rekening en waren goed voor 54 % in 2001 - weliswaar in een context van toelevering en samenwerking tussen industrie en dienstensector. De industrie nam van haar kant in 2001 33 % van het BBP voor haar rekening en zal ook later van belang blijven (22).

2.1.5 Hoewel de meeste nieuwe banen tussen 1994 en 2000, in absolute cijfers uitgedrukt, in de dienstensector werden gecreëerd; is de werkgelegenheid in openbare dienstverlening (in tegenstelling tot bovenvermelde marktdiensten slechts zeer weinig gestegen, of is zelfs verminderd (23). Deze vanuit sociaal-economisch oogpunt zeer belangrijke sector vertoont in de toetredingslanden nog een groot verschil met de EU, zowel wat het economisch belang ervan als de werkgelegenheid betreft (24).

2.1.6 Het EESC merkt op dat het MKB in de toetredingslanden van meer flexibiliteit en innovatiepotentieel blijk geeft dan grote ondernemingen en over het algemeen een hogere productiviteit heeft in diensten- en nichesectoren. Over het algemeen getuigt het ook van meer ondernemingszin. Nochtans blijft het aantal bedrijven, met inbegrip van kleine en middelgrote, dat in de toetredingslanden over de kop gaat, zeer hoog, ook al valt de verhouding tussen bruto- en netto-start-upcijfers gunstiger uit dan in verschillende EU-lidstaten (zie bijlage, tabel 4) (25).

2.2 Sociale impact van de reconversie

2.2.1 Uit een analyse van de werkgelegenheidsstijging naar gelang van de grootte van de onderneming in de kandidaat-lidstaten tussen 1995 en 1999 blijkt dat de werkgelegenheid in het MKB aanzienlijk is toegenomen terwijl ze in grote ondernemingen is teruggelopen (zie bijlage, tabel 3). Volgens het rapport van de Europese Waarnemingspost voor het MKB kan deze stijging zowel te danken zijn aan het banenverlies in grote ondernemingen als aan de vervanging ervan door het MKB, maar compenseert deze groei geenszins het verlies (26).

2.2.2 De overgangsperiode heeft voor toenemende armoede en ongelijkheid gezorgd (27). Uit analyses, die weliswaar op onvolledige gegevens zijn gebaseerd, blijkt dat vrouwen duidelijk worden benadeeld op de arbeidsmarkt, wat een ander probleem vormt (28).

2.2.3 De laatste jaren hebben de sociale beschermings- en gezondheidsstelsels in de toetredingslanden tal van hervormingen ondergaan. Het merendeel van deze landen wordt zonder twijfel met dezelfde problemen als de huidige EU-lidstaten geconfronteerd: stijgende uitgaven en stagnerende of dalende inkomsten. Nochtans liggen zij over het algemeen op gezondheidsgebied ver onder het Europese gemiddelde. De levensverwachtingen liggen zes jaar lager dan in de lidstaten (29).

2.3 Rol en opdracht van het MKB en ondernemingen van de sociale economie in de toetredingslanden

2.3.1 Het huidige deficit van de lopende rekeningen in de toetredingslanden en de beperkingen van het stabiliteitspact zullen de overheidsuitgaven nog extra onder druk zetten (30). Er moeten dus nieuwe methoden worden gevonden om aan de behoeften van algemeen belang te voldoen (31); op dit gebied kunnen ondernemingen van de sociale economie een belangrijke rol spelen, zoals dit ook in verschillende EU-lidstaten het geval is (32). Dit is van des te meer belang in regio's waar de industriële bedrijvigheid is teruggelopen en traditionele investeringen over het algemeen uitblijven, alsmede in plattelandsgebieden, waar tal van kleine en middelgrote bedrijven in de landbouwsector verdwijnen. Nu reeds zijn de ondernemingen van de sociale economie in een groot deel van de toetredingslanden en de kandidaat-lidstaten van Midden- en Oost-Europa veruit de belangrijkste werkgever van gehandicapten.

2.3.2 In het Europees Handvest voor het Kleinbedrijf wordt erkend dat deze ondernemingen de ruggengraat van de Europese economie vormen maar ook dat zij het gevoeligst zijn voor veranderingen in het ondernemingsklimaat. Dit geldt nog meer voor de toetredingslanden, die samen het Handvest officieel hebben goedgekeurd (33). De uitdaging om de concurrentie op de interne markt het hoofd te bieden is thans voor het MKB en de ondernemingen van de sociale economie veel groter dan bij alle eerdere uitbreidingen van de Unie. De belangrijkste handicaps waarmee zij te kampen hebben, zijn het gebrek aan gekwalificeerde arbeidskrachten, de moeilijke toegang tot financiering en de administratieve voorschriften (zie bijlage, tabel 5).

2.3.3 In het Groenboek van de Europese Commissie over „Ondernemerschap in Europa” wordt bevestigd dat sociale ondernemingen, die immers „bedrijfsprincipes en -efficiency moeten toepassen om sociale en maatschappelijke doelstellingen te verwezenlijken. …voor bijzondere uitdagingen staan wat betreft de toegang tot financiering, managementopleiding en advies” (34). Deze uitdagingen zijn van nog groter belang in de toetredingslanden waar de ondernemingen van de sociale economie nog andere obstakels moeten overwinnen. Coöperaties worden met name vaak beschouwd als overblijfselen van het vorige regime, ook al zijn ze al anderhalve eeuw geleden ontstaan en hebben ze zich over het algemeen goed aangepast aan de overgang naar de markteconomie. Voorschriften en vooroordelen belemmeren vaak hun toegang tot de markt. In deze overgangseconomieën is het immers „volkomen natuurlijk dat kleine coöperatieve producenten, lokale coöperatieve spaarkassen,coöperatieve kredietverlenende instellingen en lokale overheden (in hun hoedanigheid van geldschieters, garantieverleners en soms ook gedeeltelijke aandeelhouders in zowel productie-eenheden als financieringsinstellingen) samengaan” (35).

2.3.4 Het MKB en sociale ondernemingen zijn in de toetredingslanden een belangrijk instrument voor werkgelegenheid; tegen de achtergrond van de huidige belangrijke industriële veranderingen kunnen zij arbeidskrachten die afvloeien uit sectoren in moeilijkheden, opnieuw tewerk stellen in traditionele sectoren (kunst- en ander ambacht) en andere opkomende sectoren als dienstverlening aan ondernemingen, nieuwe ICT, spitstechnologie, de bouwsector en openbare werken, lokale voorzieningen (met inbegrip van de gezondheidszorg) en het toerisme.

2.3.5 Het MKB en de sociale ondernemingen in deze landen kunnen bij deze reconversie een belangrijke rol spelen op wijzen die reeds in de EU-lidstaten zijn uitgeprobeerd en tal van goede voorbeelden hebben opgeleverd op het gebied van: tewerkstelling van nieuwe werknemers op de arbeidsmarkt; ondersteuning van het innoverend vermogen van kleine en micro-ondernemingen; herinschakeling van personen die werkloos waren geworden nadat bedrijven personeel moesten afdanken of moesten sluiten; oprichting van onderlinge sociale-verzekeringsmaatschappijen; oprichting van nieuwe ondernemingen in opkomende sectoren; ontwikkeling van diensten en toelevering; overdracht van ondernemingen in moeilijkheden aan de werknemers en kwalitatieve verbeteringen binnen de sector. Sociale ondernemingen kunnen bovendien aan deze reconversie een specifieke bijdrage leveren daar zij, zoals reeds in de huidige EU-lidstaten werd aangetoond, als leerschool voor ondernemers kunnen fungeren, en daar zij waarden promoten als: sociaal verantwoordelijk ondernemerschap, democratie en deelname van de burgers, betrokkenheid – ook op financieel gebied – van de werknemers bij de onderneming, sociale integratie, belangstelling voor lokale en duurzame ontwikkeling.

2.3.6 De regularisatie van de grijze economie is een uitdaging voor de toetredingslanden. Volgens een door de universiteit van de VN in 2003 gepubliceerde studie (36) is deze economie onstabiel en kan zij niet als motor van groei of kapitaalvorming fungeren, daar zij in eerste instantie gericht is op overleven door instandhouding van de consumptie. Zij doet afbreuk aan de arbeidsnormen en heeft op macro-economisch gebied ongunstige gevolgen op lange termijn, daar zij o.m. het belastingstelsel, de grondslag van de wisselmarkt en de sociale bescherming ondermijnt en een doeltreffend macro-economisch beheer op de helling zet. Deze economie wordt gekenmerkt door een irrationele sectorale structuur, waarbij micro-ondernemingen het absolute overwicht hebben, een lage kapitalisatie, een zwak ondernemingsprofiel en snel voorbijgestreefde technologie. Daar de concurrentie bij de uitbreiding van de Unie zal toenemen, moet in het industrieel beleid voor de toetredingslanden dringend rekening worden gehouden met deze zorgwekkende situatie die door de overheid van de betrokken landen kordaat moet worden aangepakt.

3. Aanbeveling voor een geïntegreerd programma voor de bevordering van het MKB en van sociale ondernemingen bij de economische diversifiëring van de toetredingslanden

3.1 Algemene overwegingen

De gemeenschappelijke kenmerken van het MKB (met inbegrip van micro-ondernemingen) en van sociale ondernemingen (zie par. 1.6) en de positieve interactie tussen hen beide (zie par. 1.9 en 2.3.5) zijn voor de EU sterke argumenten om een nieuwe gezamenlijke inspanning te leveren met het oog op hun bevordering en ondersteuning. Gezien de bijzonder zware uitdagingen waarmee MKB en sociale ondernemingen in het toetredingsproces (zie par.2) worden geconfronteerd, is het van bijzonder belang steunmaatregelen te nemen zodat deze twee types ondernemingen een adequate bijdrage aan de ontwikkeling van de nieuwe lidstaten kunnen leveren.

Het EESC is op de hoogte van de bestaande programma's ter ondersteuning van het MKB maar merkt op dat er onvoldoende structuren bestaan voor ondersteuning van sociale ondernemingen en voor bevordering van gemeenschappelijke initiatieven van MKB en ondernemingen van de sociale economie.

Het Comité stelt daarom voor een geïntegreerd steunprogramma voor het MKB en de sociale ondernemingen in de toetredingslanden te lanceren. Dit programma moet gedragen worden door de Europese Commissie, de Europese Investeringsbank, het Europees Investeringsfonds, de regeringen van de betrokken landen en de representatieve organisaties voor ondersteuning van MKB en sociale ondernemingen op Europees en nationaal niveau. De structuurfondsen, die vanaf mei 2004 voor de toetredingslanden toegankelijk zullen zijn, moeten een eersterangsrol spelen in de financiering van de activiteiten van dit geïntegreerd programma. Een en ander dient ook te worden afgestemd op het actieplan dat aansluit bij de Mededeling van de Commissie over ondernemerschap.

3.2 Programma in 10 punten

3.2.1 Integratie van de gegevens.

In de meeste toetredingslanden zijn er nog onvoldoende statistieken betreffende het MKB, de sociale ondernemingen en hun representatieve organisaties en ondersteunende instanties beschikbaar; bovendien zijn zij ook geenszins uniform (37). M.b.t. sociale ondernemingen heerst er nog grotere onduidelijkheid dan in het geval van het traditionele MKB. Over deze ondernemingen is in de betrokken landen buiten de gegevens die door hun bonden – als deze al bestaan – zijn geleverd, geen precieze informatie beschikbaar. Het EESC onderschrijft dan ook zonder meer het voorstel van de Europese Commissie om samen met de nationale instellingen voor statistiek een stelsel van satelliet-rekeningen in te voeren, zoals reeds in enkele lidstaten is beproefd (38), waarbij een voldoende eenvoudig en duidelijk systeem voor gegevensverzameling wordt gehanteerd zodat het MKB en de sociale ondernemingen hiermee geen moeite zullen hebben (39).

3.2.2 Verbetering van de conformiteit met het communautaire acquis en de doeltreffende tenuitvoerlegging ervan, alsmede van het wettelijk en bestuursrechtelijk kader

3.2.2.1 Hoewel de toetredingslanden aanzienlijke inspanningen leveren om het communautaire acquis in nationale wetgeving en normen om te zetten en vervolgens in hun beleid ten uitvoer te leggen, is hun taak nog verre van afgerond wat het acquis inzake MKB en sociale ondernemingen betreft, in het bijzonder op het gebied van ondernemingsbeleid, bevordering van het MKB, de werkgelegenheid, het sociaal beleid, de sociale integratie, de maatschappelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen, met name ten aanzien van de milieubescherming, enz. Dit proces moet terdege worden ondersteund, met name door begeleiding van het administratief personeel en door ondersteuning van MKB en sociale ondernemingen bij hun inspanningen om zich met de steun van de Europese Commissie geleidelijk aan de communautaire normen aan te passen. De werkzaamheden die thans op het gebied van het acquis en de tenuitvoerlegging ervan in het kader van het PHARE-Business Support Programme worden verricht, moeten worden voortgezet. Hoewel de lidstaten hun wetgeving inzake het MKB aanzienlijk hebben verbeterd (met name ten aanzien van faillissementen), is er nog maar weinig vooruitgang geboekt wat de wetgeving ter bevordering van sociale ondernemingen betreft. In sommige toetredingslanden vormen de laatste aanpassingen van de wetgeving inzake coöperaties zelfs een stap achteruit. De wetgeving inzake coöperaties en andere types sociale ondernemingen moet in verschillende toetredingslanden dus worden herzien en moet beter worden afgestemd op het statuut van de Europese coöperatieve vereniging (en de toekomstige statuten van de Europese vereniging en de Europese onderlinge waarborgmaatschappij). Over de specifieke wetgeving inzake het MKB en sociale ondernemingen zouden gegevens moeten worden uitgewisseld en vergelijkende studies moeten worden verricht. Anderzijds moeten, volgens de wetgeving van verschillende toetredingslanden, de oprichtingskosten van sociale ondernemingen worden verminderd, daar zij immers geen beroep kunnen doen op externe investeringen en over het algemeen lokaal verankerd blijven.

3.2.2.2 Om werkelijk billijke voorwaarden voor toetreding tot de interne markt te verzekeren moeten in verschillende toetredingslanden zo spoedig mogelijk de wettelijke voorschriften worden gewijzigd die de toegang van sociale ondernemingen tot openbare aanbestedingen belemmeren. Voorts moet er eveneens rekening worden gehouden, zowel bij openbare aanbestedigen als in de belastingstelsels, met de productiviteitskosten die door het MKB en met name sociale ondernemingen (40) worden gemaakt in het kader van inspanningen om bv. minder kansrijke personen tewerk te stellen en sociale of milieunormen in acht te nemen die boven het wettelijke minimum liggen (41).

3.2.3 Actieve bevordering van ondernemerschap via informatie en opvoeding

3.2.3.1 Hoewel de toetredingslanden aanzienlijke vorderingen hebben gemaakt bij het vergemakkelijken van de procedures om kleine en middelgrote ondernemingen op te starten, door met name lokale informatiecentra op te richten, moet er nog heel wat worden gedaan om de overheid ertoe te brengen voor de sociale ondernemingen dezelfde informatie-inspanningen te leveren. Bovendien zouden deze informatiecentra meer traditionele ambachten en opkomende sectoren moeten bevorderen, zoals diensten aan ondernemingen, lokale voorzieningen, gezondheidszorg, activiteiten verbonden met nieuwe ICT en toerisme

3.2.3.2 Het EESC verheugt zich erover dat in het Handvest voor het Kleinbedrijf wordt gesteld dat „specifieke modules over het bedrijfsleven een essentieel onderdeel moeten worden van de leerplannen van het secundair onderwijs en van hogescholen en universiteiten” en dat „passende opleidingsprogramma's zullen worden opgesteld voor managers in kleine bedrijven”. In de meeste toetredingslanden is deze doelstelling evenwel nog verre van verwezenlijkt. De vermelde opleidingsprogramma's moeten overigens ook een onderdeel over coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen e.d. bevatten, hetgeen thans over het algemeen niet het geval is. Het potentieel van deze sociale ondernemingsvormen om als leerschool voor ondernemerschap te dienen, dat in de huidige EU-lidstaten reeds werd aangetoond, moet ten volle worden aangewend door o.m. opleiding van het ene door het andere bedrijf te bevorderen, en door de managers van sociale ondernemingen de kans te geven hun ervaringen in opleidingscentra voor MKB-managers uit te wisselen.

3.2.4 Stimulering van centra voor steun en advies bij de oprichting, ontwikkeling en overdracht van ondernemingen

3.2.4.1 De oprichting van nieuwe ondernemingen moet krachtig worden gestimuleerd, met name in veelbelovende sectoren; daarnaast is het echter bij de huidige industriële veranderingen eveneens van cruciaal belang een succesvolle overdracht van ondernemingen zonder erfgenaam of ondernemingen in moeilijkheden te verzekeren. Geslaagde overdrachten houden niet alleen de activiteiten van de onderneming in stand, maar ook de daarvan afgeleide werkgelegenheid en dus een groot deel van de lokale sociaal-economische structuur (42). Overdrachten van ondernemingen aan hun werknemers, met name via sociale ondernemingen, kennen een bijzonder hoog slaagpercentage in de EU-lidstaten wanneer zij voldoende werden begeleid. Deze ervaring kan van nut zijn voor elke andere soort overdracht van MKB.

3.2.4.2 Kleine en middelgrote en „sociale” ondernemingen hebben voor elke ontwikkeling in hun bestaan, met inbegrip van hun oprichting en eventuele overdracht, behoefte aan een echt ondersteunend beleid, alsmede aan kwalitatief hoogstaande ondersteunende en adviserende diensten inzake bedrijfsstrategie, design, innovatie en technologische knowhow, O&O, kwaliteitscertifiëring, enz. Deze lering kon worden getrokken uit de positieve ervaringen die in verschillende industriegebieden van de EU terzake zijn opgedaan. De klemtoon zal o.m. moeten worden gelegd op de samenwerking tussen deze ondersteunende centra en de universiteiten, alsmede op de bevordering van ondernemerschap van vrouwen en jongeren. Ook zullen het in de handel brengen en de uitvoer van producten van het MKB en van sociale ondernemingen moeten worden ondersteund, met name door de erkenning van typische producten; bij de promotie van deze producten zullen de kamers van handel en ambacht, alsmede de beroepsorganisaties moeten worden betrokken.

3.2.5 Verbetering van de financieringsvoorwaarden en de toegang tot financiering

3.2.5.1 De aanwezigheid van kapitaal is van cruciaal belang voor de oprichting of overdracht van MKB of sociale ondernemingen. Naast het aanbieden van ondersteunende diensten is het van even groot belang het financieel kader voor de ondersteuning van de oprichting en ontwikkeling van dergelijke ondernemingen en de toegang ervan tot de structuurfondsen te verbeteren, alsmede de initiatieven van de Europese Investeringsbank aan te moedigen, zoals in het Handvest voor het Kleinbedrijf wordt voorgesteld. Het EESC stelt voor een financieel instrument in het leven te roepen, dat verschillende interventieregelingen voor de hele groeicyclus van kleine en middelgrote en sociale ondernemingen in de toetredingslanden integreert; dit instrument zou kunnen rekenen op de deelname van de EIB, het Europees Investeringsfonds, banken van de sociale economie en op financieringen via de structuurfondsen (43). Financiële systemen voor staatssteun aan oprichting en overdracht van MKB en sociale ondernemingen en systemen met een hefboomeffect dankzij de inschakeling van solidariteitsfondsen, zoals deze reeds met succes in een aantal Europese landen zijn beproefd, zouden ook moeten worden aangemoedigd (44).

3.2.5.2 Ook moet worden gewezen op de rol van ethische en solidaire financieringsnetwerken bij het ter beschikking stellen van passende financieringsinstrumenten voor het MKB en de sociale ondernemingen in de toetredingslanden. Het Italiaanse Parlement heeft dit recent ook bepleit en in oktober 2003 met algemene stemmen een resolutie in die zin goedgekeurd. Met name wordt de aandacht erop gevestigd dat verschillende alternatieve financieringsorganisaties nu reeds aan een gezamenlijk project werken dat richtinggevend zal zijn voor nieuwe mogelijkheden die worden uitgewerkt (45).

3.2.5.3 Voorts dienen ook de onderlinge waarborgmaatschappijen voor MKB en sociale ondernemingen te worden aangemoedigd; dit systeem heeft in verschillende EU-landen zijn deugdelijkheid bewezen, vaak in de vorm van coöperaties, onderlinge verzekeringsmaatschappijen of verenigingen,die dan bankleningen onderling kunnen garanderen (46).

3.2.5.4 Het EESC onderstreept dat het eveneens van belang is financiering van ziekte-, invaliditeits- en pensioenkosten op basis van solidariteit door gespecialiseerde sociale ondernemingen als onderlinge waarborgmaatschappijen, zoals deze in lidstaten van de EU bestaan, aan te moedigen.

3.2.6 Bevordering van het MKB en van sociale ondernemingen in het kader van lokale ontwikkeling

MKB en sociale ondernemingen maken deel uit van de lokale gemeenschap. Zij spelen ook een cruciale rol in de lokale ontwikkeling en met het oog daarop zouden de lokale overheden actieve partnerschappen met hen moeten sluiten (47). De partnerschappen die in de EU-lidstaten tussen lokale overheden en actoren van de sociale economie bestaan, moeten in de toetredingslanden actief worden bevorderd (48).

3.2.7 Ondersteuning van de ontwikkeling van ondernemingssystemen.

In het Handvest voor het kleinbedrijf wordt de aandacht gevestigd op het belang van (her-)groeperingen van ondernemingen en van „interfirmabedrijfsclusters en –netwerken”. Uit de in de EU-lidstaten opgedane ervaring met groepen en consortia van coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen, die vaak een territoriale of sectorale basis hebben, blijkt dat de ontwikkeling van ondernemingssystemen van cruciaal belang kan zijn voor het MKB en voor sociale ondernemingen; aldus kunnen immers bedrijfsstrategieën op lange termijn worden uitgestippeld, kunnen de schaalvoordelen in dezelfde sector of regio worden vergroot, kan de technische capaciteit worden ontwikkeld en het concurrentievermogen worden verbeterd, zonder dat deze ondernemingen hun autonome beslissingsbevoegdheid verliezen. De uitbreiding en verdieping van de interne markt pleiten er overigens voor dat het MKB en de sociale ondernemingen van de huidige en toekomstige EU-lidstaten gebruik zullen gaan maken van het trans-Europese instrument dat de Europese coöperatieve vereniging zal zijn. Het EESC is van mening dat de uitwerking van deze verschillende ondernemingsmodellen in de toetredingslanden actief moet worden bevorderd.

3.2.8 Versterking van de institutionele vertegenwoordiging van MKB en sociale ondernemingen.

Volgens het EESC moeten MKB en sociale ondernemingen in de toetredingslanden streven naar ontwikkeling, versterking en grotere doeltreffendheid van de vertegenwoordiging van hun belangen door representatieve organisaties, het vermogen van die organisaties om met de overheid te onderhandelen, strategische acties ter bevordering van ondersteunende diensten voor ondernemingen, alsmede naar een betere samenhang van deze organisaties op alle niveaus. MKB en sociale ondernemingen van deze landen moeten als cruciale actoren van het sociaal-economische leven hun eigen stem kunnen laten horen. Het is daarom ook zaak de aanzienlijke inspanningen ter versterking van representatieve organisaties van MKB en sociale ondernemingen in de toetredingslanden en de kandidaat-lidstaten van Midden- en Oost-Europa die via het programma „PHARE-Business Support” zijn geleverd, voort te zetten (49).

3.2.9 Ontwikkeling van de sociale dialoog.

MKB en sociale ondernemingen in de toetredingslanden moeten tevens worden gezien als werkgevers, ook al gaat arbeid in loondienst in deze ondernemingen samen met arbeid als zelfstandige of als vennoot. Als werkgevers moeten deze ondernemingen zich ertoe verbinden de Europese en internationale arbeidswetgeving na te leven. Bovendien moeten hun representatieve organisaties als onafhankelijke actoren deelnemen aan de sociale dialoog, die niet alleen over arbeidsverhoudingen maar over het gehele sociale beleid moet worden gevoerd met de vakbonden en andere economische en sociale betrokkenen op alle niveaus. In het kader van het thans voorgestelde programma moeten activiteiten in die zin actief worden aangemoedigd.

3.2.10 Meer uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden tussen MKB en sociale ondernemingen in de huidige EU-lidstaten en de toetredingslanden.

Initiatieven van de Europese Commissie (50) tonen aan hoe belangrijk het is MKB en sociale ondernemingen in de toetredingslanden systematisch te laten profiteren van de ervaringen van hun tegenhangers in de EU-lidstaten op alle in par. 3.2.1 tot 3.2.9 behandelde gebieden. Met name moeten de inspanningen van de Commissie met het oog op de totstandbrenging van een netwerk voor uitwisseling van goede praktijken inzake kwaliteit van ondersteunende diensten voor het MKB worden aangemoedigd. Dankzij dergelijke uitwisselingen kunnen ondernemers in de toetredingslanden hun ontwikkelingsstrategie verbeteren door na te denken over de voorgestelde modelvoorbeelden en kunnen zij zich meer en meer profileren als actoren waarmee de overheid in haar beleid rekening moet houden.

4. Conclusies

4.1 Het EESC erkent dat succes en doeltreffendheid voor MKB en sociale ondernemingen geen automatische verworvenheden zijn en ook niet alleen van hen afhangen. De kansen die deze ondernemingen krijgen om zich te ontwikkelen en ten volle hun rol in de overgangseconomieën en de economische diversificatie van de toetredingslanden te spelen, moeten worden ondersteund door gunstige randvoorwaarden, waarbij met hun specifieke kenmerken rekening wordt gehouden. Een dergelijk gunstig kader moet worden bevorderd door een specifiek programma voor deze landen, dat uit de 10 bovenvermelde elementen bestaat. Het EESC verzoekt de Commissie een dergelijk programma voor MKB en sociale ondernemingen in de toetredingslanden te bevorderen.

4.2. Aansluitend bij zijn adviezen en verklaringen van de laatste jaren wil het EESC bijdragen tot zowel de lancering van nieuwe maatregelen als de follow-up ervan. In het kader van zijn werkzaamheden m.b.t. de interne markt zal het Comité met name de ontwikkeling van MKB en sociale ondernemingen in de EU op de voet volgen en daarbij bijzondere aandacht aan de nieuwe lidstaten schenken.

4.3 Het EESC is van mening dat het industriebeleid van een uitgebreid Europa meer rekening moet houden met de behoeften en uitdagingen waarmee MKB en sociale ondernemingen in de toetredingslanden worden geconfronteerd. Het vestigt de aandacht op behoeften aan onderwijs en opvoeding op het gebied van management, innovatie, kwaliteit, design, financieringsinstrumenten en samenwerking als bv. clusters, structuren van tweede en derde graad en netwerken, die steeds meer noodzakelijk zullen worden om de uitdagingen van de EU-uitbreiding en de mondialisering het hoofd te kunnen bieden.

4.4 Het EESC verbindt zich er ten slotte toe een diepgaande dialoog met alle representatieve instanties en leidinggevend personeel van MKB en sociale ondernemingen in de toetredingslanden te lanceren, teneinde samen een antwoord te vinden op de grote uitdagingen waarmee deze ondernemingen tijdens het proces van toetreding van hun land tot de EU geconfronteerd worden; het roept alle EU-instellingen, met inbegrip van de Commissie, op hetzelfde te doen en goed voor ogen te houden dat de ontwikkeling van heel Europa in de 21 eeuw hierbij op het spel staat.

Brussel, 1 april 2004 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité R. BRIESCH

(1) Reeds tijdens de van 14 tot 17 november 2000 door het EESC georganiseerde conferentie over de uitbreiding, met als thema „Op weg naar een partnerschap voor economische groei en sociale rechten”, hebben de leden van de gemengde raadgevende comités met de kandidaat-lidstaten van gedachten gewisseld over de belangrijkste problemen die de toetredingslanden bij de uitbreiding ondervinden en op de noodzaak een dialoog te lanceren over een aantal cruciale onderwerpen als de bijdrage van het MKB aan de verschillende economieën en het ontbreken van een sociale dialoog (zie EESC-advies 1635/2003).

(2) Aanbeveling 2003/361/EG die Aanbeveling 96/280/EG (PB L 124 van 20 mei 2003, blz. 36) vervangt en op 1 januari 2005 in werking treedt. Zowel in de huidige als in de nieuwe aanbeveling worden dezelfde definities gehanteerd. Alleen de omzet of de eindbalans verschillen.

(3) B. Roelants (coord.), Voorbereidend werkdocument voor de eerste conferentie over sociale economie in de landen van Midden- en Oost-Europa, 2002, blz. 34. Gemeenschappelijke noemers op basis van definities die zijn uitgewerkt door de Europese Commissie, het Comité van de Regio's, CEP-CMAF (Conférence européenne des Coopératives, Mutualités, Associations et Fondations – Europese conferentie van coöperaties, onderlinge-waarborgmaatschappijen, verenigingen en stichtingen) en FONDA (verbonden met organisaties die ten grondslag liggen van het concept van sociale economie).

(4) Conclusies van het voorzitterschap – Lissabon, 23 en 24 maart 2000, punt 14.

(5) Europees Handvest voor kleine bedrijven, Luxemburg, Bureau voor officiële publicaties van de Europese Gemeenschappen, 2002. De Commissie bevestigt dat het Handvest op 23 april 2002 te Maribor werd erkend (zie http://europa.eu.int/comm/enterprise/enterprise_policy/sme-package/index.htm).

Het Comité blijft er samen met het Europees Parlement op aandringen het Handvest kracht van wet te geven en het uitdrukkelijk in het hoofdstuk over industrie van de Europese Conventie op te nemen.

(6) „Een strategie voor volledige werkgelegenheid en beter werk voor allen”, COM(2003) 6 def.

(7) EESC-advies over „De sociale economie en de interne markt”, CES 242/2000 van 3 maart 2000.

(8) In een recente studie stelt de OESO dat „sociale economie” meer behelst dan de non-profitsector, daar zij minder gebonden is aan distributionele beperkingen, waarbij organisaties hun winsten wettelijk niet aan hun eigenaars mogen heruitkeren (OECD 2003, „The non-profit sector in a changing economy”, Parijs, blz. 299).

(9) McIntyre et al: Small and medium enterprises in transitional economies, Houndmills: Macmillan, blz. 10.

(10) „Het industriebeleid na de uitbreiding”, Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, COM(2002) 714 def.

(11) CIRIEC 2000: „The enterprises and organisations of the third system: strategic challenge for employment”, Universiteit van Luik.

(12) Berekening op basis van een studie die in 1997 door de Internationale Cooperatieve Alliantie werd verricht en door de Europese Commissie werd gefinancierd.

(13) Zie het handvest van CEP-CMAF (Conférence Européenne Permanente des Coopératives, Mutuelles, Associations et Fondations).

(14) 2.1.1.

(15) Ibid.

(16) EESC-advies 698/99 over het Eindrapport van de Groep op hoog niveau inzake de economische en sociale gevolgen van industriële verandering: „Omgaan met verandering”.

(17) EESC-advies van 7 juli 1999, PB C 258 van 10.9.1999, 3.7.2 en 3.7.3.

(18) Polen en Hongarije niet te na gesproken. Zie het document van de Europese Commissie over de impact van de uitbreiding op de industrie, SEC(2003) 234, 24 februari 2003, blz. 7.

(19) Met name de levensmiddelen-, drank-, hout-, textiel- en zware metaalindustrie.

(20) Ibid, noot 18, blz. 8.

(21) Met name in de Tsjechische Republiek, Slovenië, Hongarije, en in mindere mate Polen. Dit soort handel komt vooral voor in de textiel-, elektriciteits- en optieksector en in de sector van vervoersuitrusting.

(22) Ibid, noot 18, blz. 1 en 4-5.

(23) Met name in Bulgarije, Hongarije en Polen.

(24) Vidovic, H. „The service sectors in Central and Eastern Europe”, Research Report, september 2002 N. 289, blz. 16.

(25) Zoals Polen en Tsjechië.

(26) Met name in Letland en Slowakije vallen nettoverliezen te noteren.

(27) Tang et al, 2002: Winners and losers of EU integration, Washington: World Bank, blz. 8. Leeftijd is een van de belangrijkste discriminerende factoren. Andere kwetsbare groepen zijn gehandicapten en minderheden als de Roma-zigeuners.

(28) Meer dan mannen dreigen vrouwen definitief van de arbeidsmarkt te verdwijnen. Als zij op de arbeidsmarkt willen herintreden, dreigen zij in sommige toetredingslanden meer dan mannen zonder werk te blijven. Zie UNICE, Economic Survey of Europe, 1999-1, tabel 41, „gender differences in employment in 1997”.

(29) Overeenkomstig de AIM (Association Internationale de la Mutualité – internationale vereniging van ziekenfondsen). De belangrijkste problemen hebben o.m. betrekking op de snelle stijging van de uitgaven, de lange wachtlijsten, het ontbreken van gegevens voor de evaluatie en de organisatie van diensten, de betaling van zorgverstrekkers onder de tafel, enz.

(30) Kumar et al, 2002: „Transitional impacts and the EU enlargement complexity”, Ljubljana: Universiteit van Ljubljana, blz. 25-36.

(31) Tang et al, 2002, blz. 44.

(32) Met name het systeem van Italiaanse sociale coöperatieven. Zie ook het rapport over de Best-procedure 2001 (SEC 2001/1704 – 29/10/2001). De maatregelen die in dat rapport worden beschreven, vormen een belangrijke bron van kennis voor de verbetering van het ondernemingsklimaat in de toetredingslanden.

(33) Maribor 2003.

(34) Groenboek van de Europese Commissie over „Ondernemerschap in Europa” (COM(2003) 27 def., punt C ii.

(35) McIntyre, R: The complex ecology of small enterprises, hoofdstuk 3, in McIntyre and Dallago (eds), 2003, Small and Medium Enterprises in Transitional Economies, Palgrave, Macmillan, in samenwerking met de Universiteit van de Verenigde Naties en het World Institute for Development Economics Research, blz. 49-50.

De conclusies van de eerste conferentie over sociale economie in de landen van Midden- en Oost-Europa gaan in dezelfde richting, zie http://www.cecop.org/praha.

(36) Glinkina, S. „Small businesses, survival strategies and the shadow economy”, hoofdstuk 4, in McIntyre en Dallago (eds), 2003, Small and Medium Enterprises in Transitional Economies, Palgrave, Macmillan, in samenwerking met de universiteit van de Verenigde Naties en het World Institute for Development Economics Research.

(37) Met name het MKB zou dringend volgens het NACE-systeem moeten worden geclassificeerd.

(38) Europese Commissie, raadplegingsdocument „Coöperatieve ondernemingen in Ondernemend Europa”, 7 december 2001, blz. 34.

(39) Europese Commissie, raadplegingsdocument „Coöperatieve ondernemingen in Ondernemend Europa”, 7 december 2001, blz. 34.

(40) In dit verband dient ook rekening te worden gehouden met Aanbeveling 193/2002 van de Internationale Arbeidsorganisatie, die met vrijwel algemene stemmen (twee onthoudingen) is goedgekeurd, met name door de regeringen van de 15 EU-Lidstaten en de 10 toetredingslanden, en in het bijzonder met artikel 7 over het fiscale beleid en de openbare aanbestedingen, alsmede met de artikelen 4 en 6 over het feit dat coöperaties onder een ruimere sector vallen die ook onderlinge waarborgmaatschappijen en verenigingen omvat.

(41) Maatregelen die deel uitmaken van het concept van sociale verantwoordelijkheid van ondernemingen. De ontwikkeling van evaluatieprocedures (reporting) zou het mogelijk maken rekening te houden met dit proces van vooruitgang dat de duurzame ontwikkeling ten goede komt.

(42) Bovendien werd vastgesteld dat de overlevingskansen bij overdrachten gemiddeld groter zijn dan bij start-ups. Zie de brochure van de Europese Commissie, „Hulp bij bedrijfsoverdrachten”, DG Ondernemingen, 2003.

(43) Verschillende Europese financieringsinstanties (Crédit Coopératif, Crédit Mutuel, ESFIN in Frankrijk, Coopfond (Legacoop) in Italië, en SOFICATRA in België) werken nu reeds samen met de Europese Commissie aan het opzetten van een project „Coop-Oost”, dat verschillende instrumenten omvat, die beantwoorden aan de behoeften van sociale ondernemingen op het gebied van financieringsstructuren.

(44) Wat openbare regelingen betreft, is er met name in Italië en Spanje de eenmalige betaling van werkloosheidsuitkeringen. Wat de systemen met een hefboomeffect betreft, hebben de systemen van sociale ondernemingen – getuigen hiervan verschillende uitstekende voorbeelden in de EU – gezorgd voor solidariteits-en risico-kapitaalfondsen voor de financiering van hun ontwikkeling. Deze fondsen hebben over het algemeen een hefboomeffect op andere financieringen als leningen van commerciële banken, en hebben aangetoond dat zij nieuwe ondernemingen en werkgelegenheid kunnen genereren. Dergelijke fondsen bestaan al binnen enkele federaties van coöperaties in de toetredingslanden; deze inspanningen moeten in het kader van de structuurfondsen krachtig worden ondersteund.

(45) Door de oprichting van een Europese Federatie van ethische en alternatieve banken (Fédération Européenne des Banques Ethiques et Alternatives - Febea) en een Europese Maatschappij voor ethische en alternatieve financiering (Société Européenne de Finance Ethique et Alternative - Sefea).

(46) Zie: André Douette (2003) : La garantie des prêts aux petites et moyennes entreprises – Les systèmes de garantie membres de l'Association européenne du Cautionnement Mutuel, Association européenne du Cautionnement Mutuel.

(47) Zoals dit ook het geval is binnen het Europese netwerk van steden voor de sociale economie (REVES);deze partnerschappen kunnen in drie types worden ingedeeld:

— gemengde particuliere-publieke structuren: bv. het Job Centre van de stad Genua, het agentschap Gagner in Roubaix, en het day care centre SAKA BYAGARD/SOKOYAN KYATALO van Kokkola in Finlande; — met staatssteun opgerichte instanties van collectief belang: bv. het dienstencentrum voor immigranten van de stad Genua, het geïntegreerd netwerk voor lokale ontwikkeling ARKESIS in Reggio Calabria; — het dienstenpartnerschap, waarbij de overheid een referentiekader biedt voor het beheer en de levering van diensten van collectief belang door sociale ondernemingen: bv. Pfefferwerk gGmbH in het centrum van Berlijn, coöperaties die rechtstreeks de arbeidsbureaus van de provincies Forlì, Cesena en Ravenna in Italië beheren. Andere belangrijke voorbeelden van lokaal multilateraal partnerschap waarbij sociale ondernemingen in de EU betrokken zijn, worden geleverd door het systeem van Italiaanse sociale coöperaties die in het Consortium Gino Matarelli voor sociale samenwerking (Coopération Sociale –CGM) geïntegreerd zijn, de sector van thuishulp en het neiuwe statuut van de coöperatieve maatschappij van algemeen belang (Société Coopérative d'intérêt Général - SCIC) in Frankrijk, het netwerk voor alternatieve solidariteit in Wallonië (Solidarités des Alternatives Wallones), vrouwencoöperaties in Zweden, enz.

(48) Ibidem. Zie ook het advies van het Comité van de Regio's over „Partnerschappen tussen lokale en regionale overheden en sociaal-economische organisaties: een bijdrage aan de werkgelegenheid, de lokale ontwikkeling en de sociale samenhang” (CDR 384/2001).

(49) Deze kwestie wordt in detail behandeld onder punt 10 van het Handvest voor het kleinbedrijf.

(50) Met name het PHARE Business Support Programme (programma voor ondersteuning van het bedrijfsleven) met BSP1 en BSP 2 van de UAPME voor het MKB, en SCOP 1 en 2 van CECOP voor sociale ondernemingen, zoals vermeld in het raadplegingsdocument van de Europese Commissie „Coöperatieve ondernemingen in Ondernemend Europa”, 7 december 2001, blz. 29, noot 27.