[pic] | EUROPESE COMMISSIE |

Brussel, 18.5.2010

COM(2010)228 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

Tweede voortgangsverslag over de mededeling inzake waterschaarste en droogte in de Europese Unie – COM( 2007) 414 definitief

SEC(2010)573

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

Tweede voortgangsverslag over de mededeling inzake waterschaarste en droogte in de Europese Unie – COM(2007) 414 definitief

1. INLEIDING

Water is een van onze waardevolste hulpbronnen, maar wordt tegelijk een schaarse hulpbron, en alles wijst erop dat het dat in de toekomst nog meer zal worden. De verminderende beschikbaarheid, de dalende kwaliteit en de groeiende vraag naar zoet water brengen belangrijke uitdagingen met zich mee. Verwacht wordt dat de klimaatverandering de situatie nog zal verergeren. Daarom moeten de waterschaarsteproblemen in deze bredere context worden beschouwd.

In 2007 heeft de Commissie een mededeling over waterschaarste en droogte[1] goedgekeurd. In de mededeling werden zeven beleidsoriëntaties naar voren geschoven, die moeten worden aangepakt wil Europa een waterefficiënte en waterbesparende economie worden. In oktober 2007[2] steunde de Raad de in de mededeling naar voren gebrachte opties en verzocht hij de Commissie de evoluerende strategie voor waterschaarste en droogte te evalueren en verder te ontwikkelen tegen 2012.

In oktober 2008 keurde het Europees Parlement een verslag over de mededeling goed en steunde de voorgestelde eerste reeks beleidsopties voor actie. In de resolutie van het Parlement wordt onderstreept dat dringende actie nodig is - met name ter bevordering van waterbesparing, uitwisseling van goede praktijken, voorlichtingscampagnes en een correct prijskaartje voor water - en dat meer fondsen nodig zijn ter ondersteuning van deze acties.

Het eerste voortgangsverslag over de mededeling[3] werd in december 2008 goedgekeurd en bevatte een gedetailleerd overzicht van de gemaakte vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van de voorstellen in de mededeling. Er werden enkele bemoedigende beleidsinitiatieven op zowel EU- als nationaal niveau opgesomd, die hebben bijgedragen tot de resultaten, maar er werd tevens geconcludeerd dat er nog veel werk aan de winkel is. Het verslag ging vergezeld van een werkprogramma dat ook regelmatig moet worden geëvalueerd. Zoals aangekondigd in het verslag zal de Commissie jaarlijks de voortgang bij de tenuitvoerlegging van de vastgestelde richtsnoeren beoordelen met het oog op de beleidsevaluatie 2012, overeenkomstig de conclusies van de Raad van 30 oktober 2007. Dit is het tweede voortgangsverslag over de tenuitvoerlegging van de opties van de mededeling en het werkprogramma op middellange en lange termijn. Doel van het verslag is aan te geven welke voortgang er tijdens het afgelopen jaar in heel Europa is geboekt. Het verslag[4] bevat de door de lidstaten verstrekte informatie als antwoord op een vragenlijst over de tenuitvoerlegging van de beleidsopties.

2. BEOORDELING VAN DE GEBOEKTE VOORUITGANG BIJ DE TENUITVOERLEGGING VAN DE BELEIDSOPTIES

Achtergrond

In april 2009 heeft de Europese Commissie een beleidsdocument (witboek[5]) voorgesteld, waarin een kader wordt vastgesteld voor maatregelen inzake klimaatverandering, alsmede beleidsacties om de kwetsbaarheid van de EU voor de effecten van de klimaatverandering te verminderen. In het witboek wordt benadrukt dat er behoefte is aan verdere maatregelen om de waterefficiëntie en de weerbaarheid tegen de klimaatverandering te verbeteren.

22 december 2009 was een mijlpaal in het Europese waterbeleid. Tegen die datum dienden volgens de kaderrichtlijn water[6] voor alle stroomgebieden in de hele EU stroomgebiedbeheersplannen (SGBP's) te zijn goedgekeurd. Deze moeten een duidelijker overzicht bieden van de plannen van de lidstaten in de respectieve stroomgebieden teneinde waterschaarste- en droogteproblemen beter aan te pakken.

Tegen december 2009 echter hadden verscheidene lidstaten waarvan verwacht wordt dat de waterschaarste en de droogte er het ergst zullen zijn, hun plannen nog niet goedgekeurd.

3. Een correct prijskaartje voor water

Overeenkomstig artikel 9 van de kaderrichtlijn water[7] moeten de lidstaten er tegen 2010 voor zorgen dat het waterprijsbeleid adequate prikkels bevat voor de gebruikers om de watervoorraden efficiënt te benutten en dat de gebruikers een redelijke bijdrage leveren aan de terugwinning van kosten van waterdiensten. De programma's van maatregelen in de SGBP's zullen het mogelijk maken na te gaan of deze eisen in heel Europa volledig ten uitvoer zijn gelegd.

De huidige informatie van de lidstaten toont aan dat de aanpassing van de tariefsystemen om rekening te houden met het principe van de kostenterugwinning, kan leiden tot een hogere waterfactuur voor de burger. Dit gebeurt dan ook geleidelijk aan. De ervaring toont aan dat de prijsverhoging niet noodzakelijk leidt tot een daling van het verbruik. Tarifering is slechts één van de mogelijke instrumenten; er zijn aanvullende maatregelen nodig om efficiënt gebruik van water aan te moedigen. Voorbeelden van de meest verspreide maatregelen in de lidstaten zijn de toepassing van schijftarieven, straffen voor overmatig verbruik en kortingen voor waterbesparingen.

Wat betreft de inspanningen om programma's voor comptabele meting in alle waterverbruikende sectoren in te voeren - daarin begrepen verplichte controles van de onttrekking (artikel 11, lid 3, van de kaderrichtlijn water) - hebben verscheidene lidstaten gemeld dat het gebruik van meters voor de drinkwaterlevering aan huishoudens op grote schaal ten uitvoer wordt gelegd. Ook het gebruik van meters voor niet-huishoudelijk watergebruik neemt toe, vooral als de gebruiker op het openbare netwerk is aangesloten. Het meten en de controle van directe onttrekkingen zijn gewoonlijk verbonden met het vergunningsproces zelf. In bepaalde stroomgebieden in zuidelijk Europa zijn wettelijke maatregelen vastgesteld om ook de bestaande grondwateronttrekkingen te controleren.

4. Een efficiëntere toewijzing van water en watergerelateerde financiering

Een betere bodembestemming

De economische activiteiten moeten worden aangepast aan de duurzame beschikbaarheid van hulpbronnen in stroomgebieden, zonder de reeds bestaande druk op sommige stroomgebieden te verhogen. De ontwikkeling op grote schaal van economische activiteiten zoals toerisme of landbouw kan leiden tot overmatige wateronttrekking, wat aanzienlijke problemen kan veroorzaken, met name in gebieden waar waterschaarste heerst.

Er zijn verscheidene activiteiten omtrent bodembestemming aan de gang in de EU, zowel op EU- als op nationaal niveau:

Wat betreft de nieuwe uitdagingen inzake landbouw heeft de in 2008 goedgekeurde gezondheidscontrole (health check) van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) geleid tot de invoering van de doelstellingen inzake beter waterbeheer met betrekking tot de randvoorwaarden (cross-compliance). Vanaf 2010 moeten de lidstaten normen voor de landbouw vaststellen voor de naleving van bestaande nationale vergunningsprocedures bij het gebruik van water voor irrigatie. De verplichtingen met betrekking tot cross-compliance moeten de landbouwers bewuster maken van de vergunningsprocedures, met name door landbouwers beter te informeren en de GLB-betalingen te verminderen in het geval van een inbreuk. De Commissie zal tijdens de tenuitvoerleggingsfase nauwlettend toezien op de toepassing van de cross-complianceregels die voortvloeien uit de gezondheidscontrole.

De richtlijn ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen (richtlijn hernieuwbare energie[8]) stelt verplichte nationale streefcijfers vast voor het aandeel van hernieuwbare energie in het eindverbruik en een doelstelling van 10% hernieuwbare energie in de vervoersector tegen 2020. Dit kan leiden tot een stijging van de biomassaproductie in de EU. Een studie in opdracht van de Commissie[9] over het effect van de ontwikkeling van bio-energie op de beschikbaarheid van water toont aan dat een aanzienlijke stijging van de biomassaproductie in de EU in de meeste gebieden geen stijging van de totale consumptie van irrigatiewater met zich meebrengt. In de studie werd echter geconcludeerd dat, om de toegenomen druk op de Europese watervoorraden te verlichten, de Europese grondstof voor bio-energie meer moet worden toegespitst op de noordelijke en centrale delen van Europa dan op de zuidelijke (en met name in gebieden met waterschaarse).

Er worden op lokaal niveau enkele initiatieven genomen inzake waterefficiëntiemaatregelen in stedelijke gebieden om de introductie van een nieuwe cultuur van waterbeheer in de gemeentelijke ontwikkelingsplannen te bevorderen, maar de gemelde activiteiten tonen aan dat hierop veel meer nadruk moet worden gelegd op nationaal niveau.

De meeste lidstaten hebben aangegeven dat zij de richtlijnen betreffende de milieueffectbeoordeling[10] (MEB) en betreffende de strategische milieueffectbeoordeling[11] ( SMEB ) toepassen. Voor projecten die het aquatisch milieu aanzienlijk beïnvloeden, wordt aanbevolen de bij artikel 4, lid 7, van de kaderrichtlijn water vereiste effectbeoordeling van water op te nemen in de MEB en de SMEB[12].

Ook aan de toeristische sector moet aandacht worden geschonken. De meeste toeristen gaan naar gebieden waar de waterschaarste en droogte reeds problematisch zijn en verbruiken er gemiddeld meer dan vier keer[13] zoveel water per dag als een lokale bewoner. De vraag tijdens het hoogseizoen kan de lokale bevoorrading ernstig in het gedrang brengen. Daarom moet de vraag naar water in het hoogseizoen verminderen en het gebruik van hulpbronnen worden beperkt om de ecologische voetafdruk en de druk op de watervoorraden te verlichten.

Financiering van verstandig watergebruik

Plattelandsontwikkelingsprogramma's kunnen als instrument een significant effect hebben op de verwezenlijking van de doelstellingen van de kaderrichtlijn water. Het wateraspect wordt geïntegreerd in het plattelandsontwikkelingsbeleid, maar bijzondere aandacht is nodig om de mogelijk negatieve effecten op het waterbeheer door nieuwe landbouwinvesteringen aan te pakken, met name een toename van de irrigatiegebieden en nieuwe opslag van water op grote schaal. Er dienen controlesystemen te worden ontwikkeld om groeiende landbouwbedrijven te helpen de watervoorraden op een duurzame manier aan te wenden[14]. Derhalve is meer coördinatie tussen het water- en het landbouwbeleid nodig.

De overeenkomst in het kader van de gezondheidscontrole van het GLB heeft geresulteerd in grotere financiële transfers van de eerste pijler naar het plattelandsontwikkelingsbeleid. Extra financiële middelen van 3,3 miljard euro moeten de lidstaten toelaten hun inspanningen in het kader van hun plattelandsontwikkelingsprogramma's op te voeren om het hoofd te bieden aan de nieuwe uitdagingen voor de Europese landbouw, daarin begrepen de behoefte aan beter waterbeheer. Bovendien wordt in het Europees economisch herstelpakket 1,020 miljard euro vrijgemaakt voor de verbetering van de breedbandinfrastructuur in plattelandsgebieden en om de in de gezondheidscontrole geconstateerde uitdagingen aan te pakken. Volgens de door de lidstaten in 2009 aan de Commissie bezorgde informatie hebben de lidstaten 26,9% van deze extra middelen voor waterbeheer toegewezen in hun bestaande plattelandsontwikkelingsprogramma's[15].

In de programmering 2007-2013 van het cohesiebeleid wordt meer dan 6% van de totale middelen gebruikt voor investeringen in infrastructuur met betrekking tot waterbeheer. Bovendien zal een groot deel van de 5,8 miljard euro voor "risicopreventie" worden gebruikt ter ondersteuning van "waterprojecten", daarin begrepen waterschaarste.

De Commissie onderneemt reeds actie ter voorbereiding van het cohesiebeleid voor de periode na 2013. In maart 2009 publiceerde de Commissie het werkdocument 'Regio's 2020 - de uitdagingen van de klimaatverandering voor Europese regio's'[16] waarin ook de waterschaarste en droogte door de klimaatverandering aan bod komen. De Europese programma's voor territoriale samenwerking (voordien "Interreg") bieden sterke ondersteuning aan grensoverschrijdende en transnationale waterschaarsteprojecten.

In de begroting van de EU en van de lidstaten wordt meer en meer aandacht geschonken aan de financiering van maatregelen ter bevordering van beter waterbeheer, zoals de verbetering van de bestaande voorzieningssystemen, vermindering van lekken, hergebruik van afvalwater, bodembescherming, milieu- en watervoorradenbescherming en controle en onderzoek om de kennis te verbeteren. Er wordt meer informatie verwacht over beter gebruik van EU- en nationale fondsen in de stroomgebiedbeheersplannen.

Slechts een paar lidstaten hebben gemeld dat zij een belastingbeleid ten uitvoer hebben gelegd dat rekening houdt met de problemen van waterschaarste en droogte.

5. Beter beheer van droogterisico's

Ontwikkeling van droogterisicobeheersplannen

De omschakeling van 'crisisrespons' naar 'risicobeheer' in het kader van het waterbeheer is de manier om de weerbaarheid van de maatschappij tegen waterschaarste en droogte te verbeteren. De EU-lidstaten onderzoeken deze kwesties en pakken ze aan naargelang hun recente geschiedenis en hun omgang met waterproblemen. Verscheidene lidstaten zijn begonnen met de identificatie van gebieden of volledige stroomgebieden die lijden onder droogte, permanente of semipermanente waterschaarste, bodemdegradatie en woestijnvorming. Ter aanvulling van de stroomgebiedbeheersplannen kunnen specifieke droogtebeheersplannen worden opgesteld. De vertraging bij de tenuitvoerlegging van de kaderrichtlijn water kan de getroffen lidstaten echter hinderen bij het aanpakken van hun waterschaarste- en droogteproblemen.

In december 2009 keurden de directeuren waterbeheer een begeleidend document goed over het opnemen van klimaatverandering in de tweede en derde stroomgebiedbeheerscycli[17]. Het document bevat een specifiek hoofdstuk over aanpassingsmaatregelen met betrekking tot waterschaarste- en droogteproblemen.

Sommige lidstaten hebben reeds gemeld dat er geen stroomgebieden met permanente schaarste zijn geïdentificeerd (DE, AT, FI, LT, BE), maar dat tijdens de zomer occasioneel of zelfs frequent waterproblemen kunnen optreden (DE, AT, FI, LT). Andere lidstaten hebben echter te maken met permanente schaarste in het gehele land (MT, CY) of in gehele stroomgebieden (ES, IT). Niet alleen landen aan de Middellandse Zee, maar ook andere landen in centraal Europa hebben gemeld dat zij gebieden hebben met frequente waterschaarste (CZ) of overmatig gebruikte watervoerende lagen (FR, BE).

Opzetten van een waarnemingspost en een systeem voor vroegtijdige waarschuwing voor droogten

De voorloper van het Europese droogtewaarnemingscentrum voor de voorspelling, opsporing en controle van droogte in Europa is momenteel bezig met het opstellen van droogte-indexen op basis van meteorologische informatie.

Momenteel zijn in Europa verscheidene activiteiten aan de gang voor toezicht op en beheer van droogte-, waterschaarste- en woestijnvormingsrisico's op zowel nationaal als Europees niveau. Verscheidene lidstaten houden reeds toezicht op droogte (bv. ES, PT, UK, IT, PL, AT).

Verdere optimalisatie van het gebruik van het EU-Solidariteitsfonds en het Europees mechanisme voor civiele bescherming

In 2009 werd aan Cyprus 7,6 miljoen euro steun toegekend uit het EU-Solidariteitsfonds (EUSF) om te helpen bij de terugbetaling van de kosten van de spoedmaatregelen die nodig waren wegens de extreme droogte in 2008. Het was de eerste keer dat het Solidariteitsfonds werd gebruikt om financiële steun te verstrekken voor spoedmaatregelen bij uitzonderlijke droogte.

Het gebruik van het EUSF bij droogte is niet eenvoudig omdat toepassingen aan de Commissie moeten worden voorgesteld binnen een termijn van tien weken nadat de eerste schade zich heeft voorgedaan. De toepassingsmechanismen (termijn) moeten in de toekomst opnieuw worden bekeken, zodat het EUSF beter kan inspelen op rampen die zich langzaam voltrekken, zoals droogte. De tenuitvoerlegging van droogteplannen en -indicatoren, alsmede een effectief vroegtijdig waarschuwingssysteem voor droogte, kunnen deze problemen voor de aanvragers verlichten.

Het Europees Parlement steunde de Commissie in haar oproep aan de Europese Raad om zijn negatieve houding te herzien tegenover de reeds in 2005 door de Commissie voorgestelde wijziging van de EUSF-verordening, waaronder ook een nieuwe definitie van de criteria en een ruimere interpretatie van subsidiabele gebeurtenissen.

Het werkprogramma 2009 inzake civiele bescherming omvat acties die in aanmerking komen voor financiële steun in het kader van het financieringsinstrument voor civiele bescherming op het gebied van respons, paraatheid en preventie. Het omvat projecten voor samenwerking rond preventie, paraatheid (opleiding, oefeningen) en uitgaven met betrekking tot de respons op noodsituaties, met inbegrip van droogte.

6. De eventuele aanleg van extra watervoorzieningsinfrastructuur

In gebieden waar de vraag naar water nog steeds groter is dan de beschikbaarheid van hulpbronnen ondanks alle mogelijke inspanningen om de vraag te doen dalen overeenkomstig de waterhiërarchie, moet de aanleg van nieuwe watervoorzieningsinfrastructuur worden overwogen om de effecten van droogte te milderen.

Een in december 2008 in opdracht van de Commissie uitgevoerde studie ter beoordeling van de risico's en de effecten van vier alternatieve watervoorzieningsopties (ontzilting, hergebruik van afvalwater, aanvulling van watervoerende lagen en opslag van regenwater) heeft aangetoond dat het niet mogelijk is voor de hele EU een lijst op te stellen van de best beschikbare milderingsopties. De potentiële problemen en de milderingsopties verschillen naargelang de plaats en de technologie, wat betekent dat de milderingsmaatregelen moeten worden aangepast aan de lokale omstandigheden. Alternatieve watervoorzieningsopties kunnen duurder zijn dan de conventionele opties, maar subsidies om prijsverschillen te compenseren dienen alleen te worden gebruikt om gebruikers te helpen bij de overschakeling naar een duurzamer gebruik van water, waarbij de prijs van water de reële kosten weerspiegelt.

De rol van alternatieve watervoorzieningsopties zal in de toekomst toenemen door de klimaatverandering en de verminderde beschikbaarheid van water; er moet bijgevolg bijzondere aandacht worden geschonken aan de tenuitvoerlegging ervan en aan de permanente verbetering van de kennis op het gebied.

7. Waterefficiënte technologieën en praktijken bevorderen

In juli 2009 werd een beoordeling[18] in opdracht van de Commissie afgerond, die aantoont dat de invoering van verplichte vereisten voor watergebruikende apparatuur in het kader van de uitgebreide richtlijn ecologisch ontwerp voor belangrijke besparingen kan zorgen. Indien alle huishoudelijke watergebruikende producten erin worden opgenomen, zou dat voor een daling van de totale openbare watervoorziening in de EU met 19,6% kunnen zorgen (6% indien alleen energiegerelateerde producten erin worden opgenomen, zonder rekening te houden met vaatwas- en wasmachines). Dit zou overeenstemmen met een vermindering van 3,2% van de totale jaarlijkse waterwinning in de EU.

De vermindering van het waterverbruik van energiegerelateerde producten zoals kranen, douches en baden kan ook leiden tot een indirecte vermindering van het energieverbruik: een potentiële vermindering van 20% van de verwarmingsbehoefte van deze producten. Ook in gebouwen kunnen kleine gedragswijzigingen tot aanzienlijke besparingen leiden. Minder lang douchen, minder vaak in bad gaan of een aangepast gebruik van kranen kunnen leiden tot besparingen van 20 tot 30%.

Het milieubeheer- en -auditsysteem van de EU (EMAS)[19] is een beheersinstrument voor bedrijven en andere organisaties om hun milieuprestaties te beoordelen en te verbeteren. De herziene verordening voorziet in rapportering op basis van de kernindicatoren van milieuprestaties, onder meer voor waterverbruik, bestaande uit het totale jaarlijkse waterverbruik uitgedrukt in m³. Specifiekere indicatoren zullen worden ontwikkeld in de referentiedocumenten die voor alle economische bedrijfssectoren zullen worden opgesteld.

Naast EMAS, waarbij de deelnemers er zich vrijwillig toe verbinden bij te dragen tot het efficiënte gebruik van de watervoorraden, werden nog andere vrijwillige overeenkomsten met verschillende watergebruikende economische sectoren in de lidstaten gemeld.

Het Europees Milieuagentschap meldt dat de verwerkingsindustrie ongeveer 11% van de totale zoetwatervoorraad in heel Europa verbruikt, waarvan de helft voor koeling en de helft voor verwerking. Water voor energieproductie is goed voor 44% van de totale zoetwaterwinning, maar slechts een klein deel van dit water wordt tijdens het proces verbruikt. Er is potentieel voor een groter gebruik van alternatieve waterbronnen voor energieproductie (koeling), omdat deze minder onderhevig zijn aan droogte[20].

8. De totstandkoming van een waterbesparingscultuur in Europa bevorderen

Bij de ontwikkeling van een waterbesparingscultuur in Europa dient het maatschappelijk middenveld te worden betrokken. Door de redenen voor de ondernomen acties te verklaren en informatie te verstrekken over wat vereist is om de waterbesparing te optimaliseren, kunnen de lidstaten de verbruikers ertoe aanmoedigen voor waterefficiënte producten en diensten te kiezen, wat op zijn beurt een markt creëert voor die producten en diensten. Ecologische verplichtingen in overheidsopdrachten en informatieverstrekking aan de verbruikers via etikettering zullen de totstandkoming van een waterbesparingscultuur faciliteren.

De op 21 oktober 2009 vastgestelde uitgebreide richtlijn ecologisch ontwerp[21], heeft niet alleen betrekking op energieverbruikende producten, maar ook op energiegerelateerde producten. Het nieuwe werkprogramma in het kader van de richtlijn ecologisch ontwerp (2009-2011) omvat energieverbruikende watergebruikende apparaten, zoals irrigatiemateriaal, en ook de richtlijn energie-etikettering wordt herzien om er een bredere waaier van producten in op te nemen, zoals bij de richtlijn ecologisch ontwerp.

Met de vaststelling van de herziene milieukeurverordening van de EU in november 2009 zullen milieukeuren een steeds belangrijker rol gaan spelen om de verbruikers te helpen milieuvriendelijke producten te kopen, daarin begrepen producten die met lager waterverbruik worden geproduceerd en producten die zelf minder water verbruiken.

De opname van ecologische verplichtingen in overheidsopdrachten is een belangrijke kans om de markt voor milieuvriendelijke producten en technologieën te stimuleren en voorrang te geven aan waterefficiënte producten en technologieën. De Commissie verzoekt de lidstaten met klem meer ecologische verplichtingen in hun overheidsopdrachten op te nemen.

De "watervoetafdruk" wordt meer en meer gebruikt bij de bewustmaking van verbruikers omtrent waterverbruik. Hij kan informatie verstrekken over het volume zoet water dat wordt gebruikt om producten (basisproducten, goederen of diensten) te vervaardigen. De Commissie bekijkt of zij een rol kan spelen in het toekomstige beleid inzake waterschaarste en droogte.

Er zijn in Europa een aantal initiatieven voor waterbesparing aan de gang. In het kader van Aquawareness, het Europese programma voor waterbewustzijn en waterrentmeesterschap dat in juni 2008 werd opgestart door het European Water Partnership (EWP), zijn stakeholders van diverse bedrijfssectoren en het maatschappelijk middenveld, waaronder ngo's, regionale en lokale overheden, betrokken bij de ontwikkeling van gezamenlijke oplossingen voor duurzamer waterbeheer.

9. Kennisvergroting en gegevensvergaring

Waterschaarste- en droogte-informatiesysteem voor heel Europa

In het kader van de gemeenschappelijke tenuitvoerlegging van de kaderrichtlijn water worden in coördinatie met het Europees Milieuagentschap en het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek indicatoren ontwikkeld. Het Milieuagentschap heeft vooruitgang geboekt bij de ontwikkeling van een Europees waterschaarste- en droogte-informatiesysteem (WSDIS) en ook de tenuitvoerlegging van het Europees programma voor aardobservatie (GMES), dat vanuit de ruimte verkregen gegevens en aardobservatiediensten kan leveren ter ondersteuning van het waterbeleid, schiet goed op[22].

In het verslag over de toestand van het milieu legt het Milieuagentschap ook jaarlijks cijfers voor, met onder meer gegevens over de waterhoeveelheid.

In de bijlage worden voorbeelden gegeven van verschillende nieuwe informatiesystemen voor droogtevoorspelling.

Kansen voor onderzoek en technologische ontwikkeling

Projecten voor onderzoek en technologische ontwikkeling op zowel nationaal als internationaal niveau spelen een belangrijke rol bij het streven naar synergieën tussen het waterschaarste- en droogtebeheersbeleid, waardoor de belangrijkste hiaten in het onderzoek en de belangrijkste stappen worden geïdentificeerd die nodig zijn om de huidige kennis te verbeteren[23]. Ingevolge het verzoek van het Europees Parlement zal de Commissie proefprojecten opstarten die kunnen bijdragen tot het aanpakken van waterschaarste en droogte (activiteiten om de woestijnvorming in Europa tegen te gaan, klimaatactie in de Karpaten en vermindering van lekken uit de waterdistributiesystemen). In de bijlage worden voorbeelden gegeven van verdere activiteiten.

10. CONCLUSIES

De prioriteiten van de mededeling van 2007 over waterschaarste en droogte blijven van toepassing. Er zijn veel maatregelen en acties ten uitvoer gelegd als antwoord op de in de mededeling van 2007 geselecteerde beleidsopties, maar er zijn nog veel meer inspanningen nodig om het proces van overmatig gebruik van de kostbare maar beperkte Europese watervoorraden tegen te gaan en te keren.

In 2010 zal de nadruk liggen op waterefficiëntie en in het bijzonder het potentieel voor besparingen in huishoudelijk waterverbruik. De Commissie zal rekening houden met de opties voor EU-maatregelen inzake waterbesparingen in gebouwen (en die in 2011 aan de stakeholders voorstellen) en de vermindering van lekken.

De beleidstoets van de Commissie inzake waterschaarste en droogte in 2012 zal toegespitst zijn op de beoordeling van wat is verwezenlijkt en op de vraag of meer actie nodig is inzake waterefficiëntie, beleidsintegratie, waterbesparingen en betere waterretentie door veranderingen in landgebruik en -beheer, watervoorzieningsinfrastructuur, gebruik van onconventionele waterhulpbronnen, gebouwen en producten, droogtebeheer en maatregelen met betrekking tot vroege waarschuwing voor droogte, alsmede mobilisering van de stakeholders.

De Commissie is bezorgd dat de tenuitvoerlegging van de kaderrichtlijn water in de lidstaten die het meest onder waterschaarste te lijden hebben, vertraging oploopt (in december 2009 waren de raadplegingen over de ontwerp-stroomgebiedbeheersplannen nog niet van start gegaan in onder meer PT, CY, MT, EL en in 22 van de 24 stroomgebieden in ES). Het feit dat er zich in 2009 een zekere mildering op hydrologisch vlak heeft voorgedaan in vergelijking met de benarde situatie van enkele landen in zuidelijk Europa tijdens de laatste jaren, verandert deze conclusie niet. Watervoorraden staan nog steeds onder toenemende druk van verontreiniging, van overmatig gebruik en van de klimaatverandering en in het licht van grote onzekerheden over het toekomstige hydrologische stelsel in Europa moeten schoon water, grotere biodiversiteit, betere waterefficiëntie en maximale waterbeschikbaarheid deel uitmaken van het antwoord op deze uitdagingen. De knowhow en de technologie die de verwezenlijking van dit beleid ons kan opleveren, zullen de Europese industrie een leidende rol geven op dit gebied.

Overeenkomstig de kaderrichtlijn water moet de Commissie tegen 2012 een verslag bekendmaken over de tenuitvoerlegging ervan, waarin wordt beoordeeld hoe de lidstaten hun stroomgebiedbeheersplannen hebben aangepakt. De bovenvermelde beleidstoets inzake waterschaarste en droogte en het verslag over de tenuitvoerlegging van de kaderrichtlijn water zijn nauw verwant en zullen samen met een overzicht van de kwetsbaarheid van milieuhulpbronnen bijdragen tot de voor 2012 geplande blauwdruk van de Commissie ter bescherming van de Europese watervoorraden. In de blauwdruk zal de doeltreffendheid van het huidige beleid worden onderzocht, alsmede de behoefte aan verdere beleidslijnen of maatregelen die noodzakelijk zijn om de weerbaarheid van het EU-waterbeleid tegen de effecten van de klimaatverandering te versterken. Het bevordert de verschuiving van een op crisisbeheer gebaseerde benadering naar preventie en paraatheid, om een duurzaam evenwicht te garanderen tussen de vraag naar en de levering van schoon water, rekening houdend met de behoeften van zowel menselijke activiteiten als natuurlijke ecosystemen. In de blauwdruk zal met name worden onderzocht in hoeverre er behoefte is aan betere tenuitvoerlegging en extra wetgevings-, financierings- en stimuleringsmaatregelen en zal de vereiste ondersteuning worden geboden voor gegevensvergaring en wetenschappelijke en technologische ontwikkeling.

[1] COM(2007) 414 definitief van 18.7.2007.

[2] 13888/07, 15 oktober 2007, ENV 515, DEVGEN 182, AGRI 325.

[3] COM(2008) 875 definitief van 19.12.2008.

[4] In het voorjaar van 2009 werd een vragenlijst gestuurd naar de 27 directeuren waterbeheer van de lidstaten. Er werd een antwoord ontvangen van CZ, IT, FIN, AT, DE, PT, UK, BE, PL, FR, MT, CY, ES en LT. De referenties in de tekst naar specifieke lidstaten zijn bedoeld als voorbeeld.

[5] COM(2009) 147 definitief van 1.4.2009, "Aanpassing aan de klimaatverandering: naar een Europees actiekader".

[6] Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid, PB L 327 van 22.12.2000, blz. 1.

[7] Overeenkomstig bijlage VII, punt A.7.2, moet het SGBP "een verslag over de praktische stappen en maatregelen die zijn genomen om het beginsel van de terugwinning van de kosten van watergebruik in overeenstemming met artikel 9 toe te passen" bevatten.

[8] Richtlijn 2009/28/EG van 23 april 2009 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen, PB L 140 van 5.6.2009, blz. 16.

[9] T. Dworak et al. (2009), Assessment of inter-linkages between bioenergy development and water availability.

[10] Richtlijn 85/337/EEG van de Raad van 27 juni 1985 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten, PB L 175 van 5.7.1985, blz. 40.

[11] Richtlijn 2001/42/EG van het Europees Parlement en de Raad van 27 juni 2001 betreffende de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma’s, PB L 197 van 21.7.2001, blz. 30.

[12] CIS begeleidend document nr. 20 inzake vrijstellingen, http://circa.europa.eu/Public/irc/env/wfd/library?l=/framework_directive/guidance_documents/documentn20_mars09pdf/_EN_1.0_&a=d.

[13] EEA Europe’s Environment, The Third Assessment (2000).

[14] T. Dworak et al (2009), Grondige beoordeling van PO-programma's 2007-2013 wat waterbeheer betreft.

[15] Bovendien kunnen de lidstaten, sedert de bekendmaking van de tenuitvoerleggingsregels voor artikel 38 van de verordening inzake plattelandsontwikkeling (Verordening (EU) nr. 108/2010 van de Commissie) steun toekennen met het oog op de algemene tenuitvoerlegging van de kaderrichtlijn water. Van deze maatregel kan gebruik worden gemaakt zodra de stroomgebiedsbeheersplannen operationeel zijn.

[16] <http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/working/regions2020/index_en.htm> .

[17] http://circa.europa.eu/Public/irc/env/wfd/library?l=/framework_directive/guidance_documents/management_climatepdf/_EN_1.0_&a=d.

[18] BioIS&Cranfield university (juli 2009) Study on water efficiency standards.

[19] Verordening (EG) nr. 1221/2009, PB L 342 van 22.12.2009, blz. 1.

[20] EEA-verslag nr. 2/2009: "Water resources across Europe - confronting water scarcity and droughts".

[21] Richtlijn 2009/125/EG, PB L 285 van 31.10.2009, blz. 10.

[22] COM(2009) 223 definitief, voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees programma voor aardobservatie (GMES) en zijn initiële operationele diensten (2011-2013).

[23] Naast de reeds in het eerste voortgangsverslag gemelde activiteiten, zoals AQUASTRESS, RECLAIM WATER, GABARDINE, MEDINA, MEDESOL, PLEIADeS of FLOW AID.