Advies over:

- de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad betreffende een meerjarenprogramma van de Gemeenschap ter bevordering van de ontwikkeling van een Europese multimedia-inhoudindustrie en ter aanmoediging van het gebruik van multimedia-inhoud in de opkomende informatiemaatschappij (INFO 2000), en

- het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een meerjarenprogramma van de Gemeenschap ter bevordering van de ontwikkeling van een Europese multimedia-inhoudindustrie en ter aanmoediging van het gebruik van multimedia-inhoud in de opkomende informatiemaatschappij (INFO 2000) ()

(96/C 82/09)

De Raad heeft op 14 september 1995 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemde mededeling en voorstel.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 29 november 1995 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pellarini.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 331e Zitting (vergadering van 21 december 1995) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het INFO 2000-programma, dat in feite het vervolg is op het IMPACT-programma, is bedoeld om de ontwikkeling van nieuwe multimediaprodukten en -diensten (Multimedia = het combineren van tekst, grafieken, beeld, geluid en andere "media" in digitale vorm) te bevorderen en de vraag hiernaar te stimuleren. Het programma loopt van 1 januari 1996 tot 31 december 1999 en zal over een budget van 100 miljoen ecu beschikken.

1.2. De informatie-inhoudindustrie omvat gedrukte publikaties (kranten, boeken, algemene publikaties, enz.), elektronische publikaties (on-line gegevensbanken, videotex- en audiotexdiensten, compact discs, elektronische spelletjes, enz.) en de audiovisuele sector (televisie, radio, bioscoop).

1.3. In 1994 heeft de informatie-inhoudindustrie in de EU een omzet van naar schatting 150 miljard ecu gerealiseerd, en aan meer dan 2 miljoen mensen werk verschaft.

1.4. INFO 2000 omvat drie programmapunten :

- stimulering van de vraag en van de bewustwording;

- exploitatie van overheidsinformatie in Europa;

- activering van het Europese multimediapotentieel.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het wordt inmiddels algemeen erkend dat de gevolgen van de totstandbrenging van een mondiale informatie-infrastructuur voor de nationale economieën, de markt en de levenskwaliteit van alle burgers, vergelijkbaar zullen zijn met de gevolgen van de industriële revolutie voor de agrarische maatschappij in de 18e eeuw.

2.1.1. Wij moeten ons afvragen of de huidige maatschappij bereid is de gevolgen van deze ontwikkeling te ondergaan door geheel te vertrouwen op de spontane reactie van de markt, of dat zij dit proces op een flexibele manier in goede banen wenst te leiden en wil controleren.

2.1.2. Dit laatste lijkt tot de mogelijkheden te behoren omdat wij vandaag de dag in theorie over de kennis, voorspellingscapaciteit en geavanceerde technische middelen beschikken om een tamelijk goed beeld van de toekomst te schetsen met behulp van scenario's en modellen die voortdurend kunnen worden aangepast, zodat wij beter kunnen begrijpen voor welke problemen een oplossing zal moeten worden gevonden.

2.2. Bovendien gaan zowel in kringen van belangrijke sociale actoren, zoals bijvoorbeeld vakbonden, consumentenverenigingen en organisaties van ondernemingen, als in kringen van technologisch geavanceerde landen, zoals de VS of Japan, stemmen op voor het doen van verdergaand onderzoek.

2.2.1. Al deze partijen onderzoeken met name de wenselijkheid van nieuwe arbeidsplaatsen en dus de mogelijkheden op het vlak van de werkgelegenheid; daarnaast wordt echter, afhankelijk van de specifieke interesses en belangen van de diverse partijen, het accent gelegd op andere thema's, zoals : de rol van de openbare diensten met het oog op de bescherming van het cultureel erfgoed en een werkelijk universele dienstverlening, de toegang tot informatie, de bescherming van privacy en de vaststelling van de verbruikerskosten, en duidelijke regels op het gebied van normalisering, licentieverlening, eerlijke concurrentie en intellectuele-eigendomsrechten.

2.2.2. Na een periode van groot enthousiasme, die werd gekenmerkt door een opbloei van initiatieven, maken de Verenigde Staten momenteel een fase van grotere voorzichtigheid door, omdat er op het gebied van regelgeving voor de Amerikaanse bedrijven nog veel onzekerheid bestaat.

2.2.2.1. Ten bewijze hiervan kan worden aangevoerd dat enkele van de grootste fusies die ooit tussen informaticabedrijven zijn aangekondigd, nog niet zijn beklonken; bovendien wordt met de plannen voor wetsherzieningen op het gebied van telecommunicatie pas op de plaats gemaakt.

2.2.3. In Japan hebben de monopolieposities van de NTT en de KDD niet tot een algemene daling van de kosten geleid, en uiteindelijk een vertraging van de verspreiding van de nieuwe diensten veroorzaakt.

2.2.3.1. Om aan deze situatie het hoofd te kunnen bieden, heeft de Japanse regering onlangs een Werkgroep Informatiebeleid in het leven geroepen; voorts is zij voorstandster van de uitwisseling van ervaringen, vooral met de EU.

2.3. De EU heeft zichzelf tot doel gesteld, alle telecommunicatie-infrastructuren en -diensten vóór 1 januari 1998 te liberaliseren.

2.3.1. Tegelijkertijd heeft zij zich ertoe verplicht te zorgen voor een algemene regelgeving, waarin enkele gemeenschappelijk beginselen worden vastgelegd betreffende, bijvoorbeeld, universele dienstverlening, licentieverlening, voorwaarden voor eerlijke concurrentie, normalisering, bescherming van intellectuele-eigendomsrechten, bescherming van privacy, enz.

2.3.2. Hoewel dit liberaliseringsproces nodig is voor de verwezenlijking van de informatiemaatschappij, moet de EU tevens kunnen aantonen dat het wel degelijk over de nodige politieke wil beschikt, door allereerst snel een regelgevingskader op poten te zetten dat beantwoordt aan de nieuwe technologische en commerciële werkelijkheid. Verder zou de EU tegelijkertijd de communautaire meerjarenplannen voor het stimuleren van de ontwikkeling van de betrokken sectoren moeten opstarten.

2.4. De Commissie heeft op 13 juli 1995 een forum van Europese deskundigen opgericht, teneinde de verschillende onderwerpen die verband houden met de opkomende informatiemaatschappij te bestuderen en van commentaar te voorzien.

2.4.1. Deze onderwerpen zijn kort samengevat : gevolgen voor de arbeidsorganisatie, instandhouding van de democratie, kwaliteit en doorzichtigheid van de openbare dienstverlening, auteursrechten en bescherming van privacy, vrije toegang tot informatie, de culturele dimensie, enz.

2.4.2. Kortom, het forum heeft de ambitieuze en moeilijke taak, het toekomstige scenario voor de informatiemaatschappij zo goed en kwaad als het kan weer te geven en de mogelijkheden, risico's, obstakels en strategische doelstellingen op te sporen, zodat de Commissie zo goed mogelijk te werk kan gaan.

2.4.3. De onderwerpen die door het forum worden besproken zijn van groot politiek belang voor de vaststelling van het regelgevingskader, en zijn tegelijkertijd verbonden met de doelstellingen van het INFO 2000-programma.

3. Opmerkingen over het INFO 2000-programma

3.1. Het ESC is het eens met de gedachte dat de communautaire programma's op het gebied van informatie en telecommunicatie kracht moeten worden bijgezet door een specifieke actie voor de inhoudindustrie, zeker met het oog op het enorme Europese potentieel aan culturele waarden en historische tradities dankzij welke het oude continent tot aan de vooravond van de eenentwintigste eeuw als cultureel, economisch en sociaal referentiemodel heeft kunnen fungeren.

3.1.1. Deze tradities hebben echter ook een verlammende uitwerking op de ontwikkeling en verspreiding van de nieuwe culturele modellen die zijn gebaseerd op het steeds veelvuldiger gebruik van nieuwe digitale technologieën; op de gemeenschappelijke markt hebben Europese burgers bijvoorbeeld nog steeds te maken met de veeltaligheid, verschillen in nationale wetgevingsstelsels en sterk uiteenlopende kosten en tarieven voor de verschillende diensten.

3.1.2. In deze context is de bevordering van de multimedia-inhoudindustrie hoe dan ook een noodzakelijke stap, waarbij niet alleen bedrijven, maar ook de overheid, de scholen, het onderzoek en de afzonderlijke burgers moeten worden betrokken.

3.2. Doelstelling van het communautaire programma INFO 2000 is, ter aanvulling van andere communautaire programma's van het Vierde kaderprogramma, actie te ondernemen ten einde de sterke punten van de Europese inhoudindustrie verder uit te bouwen en enkele van haar zwakke punten weg te werken.

3.2.1. De manier waarop de strategische lange termijn-doelstellingen en de programmapunten zijn geformuleerd, bevestigt de uitgangspunten van het programma; met de doelstellingen wordt grotere nadruk gelegd op het kritieke aspect van de ontwikkeling van de Europese inhoudindustrie, in plaats van op het systeem van informatiediensten, dat alleen maar één van de belangrijkste sectoren, maar zeker niet de enige belangrijke sector is.

3.3. Rekening houdend met bovenstaande opmerkingen, laat de lezing van de mededeling van de Commissie waarin het voorstel wordt gepresenteerd, een onbevredigende indruk achter, en wel om ten minste vier redenen.

3.3.1. De Commissie definieert de inhoudindustrie als een van de hoekstenen van de informatiemaatschappij; zij beschrijft de produktiestructuur en de werkgelegenheid en het belang van de inhoudindustrie voor de ontwikkeling van de toekomstige informatiemaatschappij, maar verzuimt vervolgens na te gaan welke economische en sociale gevolgen kunnen voortvloeien uit, bijvoorbeeld, de invloed die de grote uitgeversgroepen kunnen uitoefenen, de mogelijke concentratie van massacommunicatiemiddelen en de grote onzekerheid omtrent de instandhouding van een werkelijk pluralistische informatievoorziening.

3.3.2. In de tekst worden veelvuldig termen als "liberalisering", "deregulering", "concurrentiekracht" en "vrije concurrentie" gebruikt; er wordt echter niet of nauwelijks gesproken over de regels die nodig zijn, ook niet met betrekking tot het reeds lang beloofde minimale regelgevingskader, waardoor er bijna als vanzelfsprekend van uit wordt gegaan dat die regels te zijner tijd wel zullen verschijnen.

3.3.2.1. Deze houding roept tegenstrijdige gevoelens op, aangezien een groot deel van de in het programma genoemde projecten juist op het bestuderen van normen en voorschriften is gericht (b.v. auteursrecht en intellectuele eigendom).

3.3.3. Wat de financiering van het programma betreft : een eenvoudig rekensommetje, waarbij het totale geldbedrag wordt gedeeld door het aantal voorgenomen projecten, brengt ons op een gemiddeld bedrag van ongeveer 250 duizend ecu per project. Dat dit ontoereikend is, spreekt vanzelf, ook al kan het bedrag afhankelijk van het project hoger of lager uitvallen; helaas doet het echter ook vrezen dat de communautaire middelen op geheel willekeurige wijze zullen worden toegekend.

3.4. Tenslotte staan wij versteld van het contrast tussen enerzijds de wel zeer korte tekst die voor het besluit van de Raad is voorgesteld, en anderzijds de overdaad aan bijlagen; dit zou toch tot nadenken moeten stemmen over de hiermee gepaard gaande bureaucratische rompslomp en de grote beoordelingsvrijheid die bij de keuze van de afzonderlijke projecten wordt gelaten.

4. Opmerkingen over de programmapunten

4.1. Behalve de geringe financiële middelen waarover hierboven reeds is gesproken, geeft ook de percentuele verdeling over de verschillende programmapunten een onevenwichtige indruk. Het derde programmapunt (activering van het Europees multimediapotentieel) zou de prioriteit moeten krijgen, eventueel door middelen aan het eerste programmapunt (stimulering van de vraag en van de bewustwording) te onttrekken; deze actie vergt immers minder tijd en zal zeker minder geld kosten.

4.1.1. Deze beoordeling kan worden onderbouwd door bijvoorbeeld rekening te houden met de invloed die nu al van de verspreiding van het informatie-instrument Internet uitgaat.

4.2. Aangezien de specifieke acties die zich richten op de produktie van inhoud niet worden gescheiden van de acties ten behoeve van de marktmechanismen en -regels, kan het programma verder worden versterkt door een specifiek programmapunt uit te werken waarmee de zwakke punten van de Europese marktmechanismen en -regels kunnen worden verkleind.

4.2.1. Met name door het ontwikkelen van beleidsmaatregelen voor toegang tot informatie (Bijlage I, 2.1), het verhandelen van intellectuele-eigendomsrechten (3.2) en het bevorderen van de toepassing van multimedia-inhoudnormen (4.2), kan technische en normatieve ondersteuning worden gegeven aan de structurele zwakheid van Europa, die het gevolg is van de politieke, economische en taalkundige versnippering. Deze acties zouden dan in één programmapunt kunnen worden verenigd.

4.3. Programmapunt 1 - Stimulering van de vraag en van de bewustwording

4.3.1. In de mededeling "Op weg naar de informatiemaatschappij" (COM(95) 224 def.), wijst de Commissie nadrukkelijk op de diensten met een collectief belang en verklaart zij dat voorrang dient te worden gegeven aan die diensten waar bij de gebruikers vraag naar is; zij preciseert bovendien dat de initiatieven moeten voldoen aan uitdrukkelijke of potentiële behoeften.

4.3.2. De Commissie zou daarom ook dringend onderzoek naar de behoeften moeten doen, omdat het INFO 2000-programma zich niet mag beperken tot het bewustmaken en het stimuleren van de vraag naar nieuwe produkten.

4.3.3. Dergelijke omvangrijke marktonderzoeken die alleen enkele grote bedrijven zich kunnen veroorloven, zijn bovendien nodig om het MKB in staat te stellen op een acceptabel concurrentieniveau aan de markt te gaan deelnemen.

4.3.4. Als de Commissie in de eerste plaats het MKB wil stimuleren, hetgeen een algemene doelstelling is van veel EU-acties, dan moet zij hun immers wel de beschikbare gegevens leveren, omdat het ondenkbaar is dat het MKB, dat niet over de nodige middelen beschikt om dergelijk onderzoek te doen, kostbare initiatieven neemt zonder te weten of de markt hierin geïnteresseerd is.

4.3.5. Er moet tevens voor worden gezorgd dat de kosten en tarieven laag blijven en dat ook de extra kosten voor service en accessoires voor de gebruikers zo doorzichtig mogelijk zijn, omdat een lage basisprijs veel meer kan doen voor de aanvaarding van het produkt op de markt, dan een grote informatiecampagne.

4.3.6. Aangezien dit programmapunt voorafgaat aan alle andere programmapunten, zou het wat tijdschema en financiering betreft, meer moeten zijn geconcentreerd op de eerste twee jaar, ten einde de markt zó voor te bereiden op de eerste produkties die vanaf het derde jaar te verwachten zijn.

4.3.7. De reeds geplande acties kunnen nl. worden uitgebreid met acties ter bevordering van de aanschaf en het gebruik van multimediaprodukten en -diensten, inclusief opleidings- en ondersteuningsdiensten; deze laatsten zouden zich niet alleen op het MKB moeten richten maar ook op de consumentenmarkt, waar volgens veel marktonderzoekers de grootste mogelijkheden voor de multimediasector liggen.

4.3.8. In dit verband zou een grotere rol voor scholen, beroepsopleidingen en universiteiten kunnen zijn weggelegd.

4.4. Programmapunt 2 - Exploitatie van overheidsinformatie in Europa

4.4.1. In het kader van dit programmapunt is een breed scala van projecten voorgesteld; om de overheid een actievere rol op het gebied van de sociale belangen te laten spelen, zouden echter allereerst ondersteunende acties moeten worden ontplooid ten behoeve van :

- multimediadiensten voor burgers, welke veel lokale overheden aan het opzetten zijn of plannen om, met name in de grote steden, de kwaliteit van het bestaan te verbeteren en de kosten en tijd die iedere burger kwijt is met bureaucratische beslommeringen, te beperken;

- interactieve programma's op gezondheidsgebied, ten einde artsen en patiënten te informeren en van advies te voorzien;

- programma's voor steun aan de sector van de permanente opleiding;

- specifieke informatieprogramma's over regionale steunmaatregelen voor bedrijven.

4.4.2. Deze projecten kunnen niet alleen groeimogelijkheden voor de inhoudindustrie bieden, maar ook kansen voor een betere verspreiding van de multimediacultuur, door praktische oplossingen voor alledaagse problemen aan te dragen.

4.4.3. Sommige (sub)-programma's van het Vierde kaderprogramma die op dit gebied specifieke acties hebben ontplooid (b.v. het Telematics-programma en het sub-programma TURA), maar over onvoldoende middelen beschikken, kunnen hierdoor kracht worden bijgezet.

4.5. Programmapunt 3 - Activering van het Europese multimediapotentieel

4.5.1. Het effect van dit programmapunt kan worden versterkt door, met name voor actie 3.1 (katalyseren van hoogwaardige Europese multimedia-inhoud) méér middelen vrij te maken. Hiervoor zou de verdeling van de geldbedragen over de verschillende acties moeten worden herzien, zodat de activering van het Europees multimediapotentieel een groter aandeel van de middelen krijgt (zie ook punt 4.1).

4.6. Ondersteunende acties

4.6.1. Ten slotte zou voor de activiteiten in het kader van de ondersteunende acties (punt 4) een beroep op het netwerk van Europese science parks en BIC's (Business Innovation Centers) kunnen worden gedaan, dat over een rijkdom aan kennis en kundigheid beschikt dankzij de langdurige betrokkenheid bij de overdracht van know-how en kennis van innovatietechnieken aan de industrie. Er kan worden gedacht aan ondersteunende acties voor science parks die zich bezighouden met de ontwikkeling van inhoud en multimediadiensten.

4.7. Opleiding

4.7.1. Het ESC stelt vast dat in het onderhavige programma maar weinig aandacht wordt geschonken aan het probleem van de opleiding, met het excuus dat andere communautaire programma's zich hiermee bezighouden.

4.7.2. Toch bestaat er een bijzonder probleem i.v.m. producers, auteurs en ontwerpers van multimedia-inhoud, niet zozeer voor de jongeren onder hen die vanzelf gemakkelijker toegang hebben, als wel voor de ouderen, die vooral op het gebied van nieuwe technologieën en produktiemethoden bijscholing behoeven als men wil dat de door hun opgedane ervaring niet verloren gaat.

4.7.3. Het ESC is daarom van mening dat er een specifiek opleidingsprogramma moet komen en vraagt de Commissie om het CEDEFOP opdracht te geven de verschillende aspecten van de opleiding op dit gebied te bestuderen.

5. Conclusies

5.1. In het algemeen vreest het Comité dat de sociaal-economische gevolgen die kunnen voortvloeien uit een overmatige concentratie van de massacommunicatiemiddelen of uit het onvermogen een pluralistische informatievoorziening te garanderen, door de Commissie worden onderschat.

5.2. Het baart het Comité grote zorgen dat aan de ene kant de beginselen van liberalisatie, deregulering, concurrentie, enz. actief door de Commissie worden ondersteund, maar dat aan de andere kant nog altijd geen normen zijn vastgesteld voor toepassing in het regelgevingskader.

5.3. Het ESC is het helemaal eens met de in het INFO 2000-programma genoemde doelstellingen en met de belangrijkste programmapunten. In het licht van het debat hieromtrent is het Comité echter van mening dat het voorstel enige zwakke punten bevat : het geheel maakt af en toe een ongrijpbare indruk en het actieterrein is niet goed afgebakend.

5.4. Hoewel het ESC zich goed bewust is van de moeilijkheden op het gebied van informatie-inhoud en van de risico's die kleven aan een te eenvoudige voorstelling van zaken, is het toch van mening dat de regels inzake de doorzichtigheid en doeltreffendheid bij de voorgestelde maatregelen niet volledig zijn toegepast.

5.5. Het ESC erkent het belang en het nut van een snel communautair initiatief voor de informatie-inhoudindustrie, maar nodigt de Commissie om bovengenoemde redenen uit na te gaan of het niet gewenst is, de volgende punten zo duidelijk mogelijk in het programma vast te leggen.

5.5.1. Gezien de correlatie met andere communautaire programma's voor de informatiesector, is het ESC van mening dat INFO 2000 als instrument voor een betere algehele cooerdinatie moet worden geconcipieerd.

5.5.2. Gezien de geringe financiële middelen zou, in ieder geval voor de komende vier jaar, de percentuele verdeling over de verschillende programmapunten zó moeten worden gewijzigd dat het Europees multimediapotentieel zo goed mogelijk wordt benut (zie par. 4.1, 4.2, 4.3.6 en 4.5).

5.5.3. Om te voorkomen dat de toch al beperkte middelen verloren gaan en om voor een zo efficiënt mogelijke steunverlening te zorgen, dient het aantal projecten aan de hand van doelmatigheidscriteria en maatschappelijke prioriteiten zoveel mogelijk te worden beperkt (zie par. 3.3.3, 4.3.2 en 4.4.1).

Brussel, 21 december 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() PB nr. C 250 van 26. 9. 1995, blz. 4.