NL Publicatieblad van de Europese Unie C 143/116

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de Connecting Europe Facility

(COM(2011) 665 final — 2011/0302 (COD))

2012/C 143/23

Rapporteur: de heer HENCKS

De Raad en het Europees Parlement hebben op respectievelijk 17 november en 13 december 2011 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig de artikelen 172 en 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te raadplegen over het

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de Connecting Europe Facility

COM(2011) 665 final – 2011/0302 (COD).

De afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 februari 2012 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 22 en 23 februar 2012 gehouden 478e zitting (vergadering van 22 februari) onderstaand advies uitgebracht, dat met 132 stemmen vóór, bij 3 onthoudingen, werd goedgekeurd.

Dit advies maakt deel uit van een pakket van in totaal vijf adviezen van het EESC over de "Connecting Europe Facility" (CEF) en de daarvoor geldende richtsnoeren die in oktober 2011 door de Europese Commissie zijn opgesteld. Naast het advies TEN/468 over de CEF (rapporteur: de heer Hencks) omvat dit pakket de volgende adviezen: TEN/469 over Richtsnoeren voor trans-Europese telecommunicatienetwerken (rapporteur: de heer Longo), TEN/470 over Richtsnoeren voor de trans-Europese energie-infrastructuur (rapporteur: de heer Biermann), TEN/471 over Richtsnoeren voor trans-Europese netwerken in de energiesector (rapporteur: de heer Back) en TEN/472 over het initiatief inzake projectobligaties (rapporteur: de heer Duttine).

1. Conclusies

1.1 Het EESC stemt in met het plan van de Europese Commissie om in de volgende meerjarige begroting (2014-2020) 50 miljard euro vrij te maken voor verbetering van de interconnectie van vervoers-, energie- en digitale communicatienetwerken in de EU. Ook kan het zich vinden in het idee van EU-projectobligaties voor infrastructurele werken (de "EU project bonds"). Daarmee kan door het mobiliseren van publiek en particulier kapitaal een multiplicatoreffect teweeg worden gebracht, hetgeen nodig is om tegemoet te kunnen komen aan de op 1 000 miljard euro geraamde investeringsbehoeften.

1.2 Gerichte investeringen in deze cruciale infrastructuren zullen een impuls geven aan het herstel van het handelsverkeer, de groei en het concurrentievermogen, en bijdragen tot meer werkgelegenheid, nu Europa daar zo dringend behoefte aan heeft.

1.3 Aangezien het in deze tijden van crisis steeds moeilijker wordt om investeringen langs traditionele weg – met publieke middelen – te financieren, biedt deze voor de EU geheel nieuwe vorm van financiering, waarbij nauw zal worden samengewerkt met de Europese Investeringsbank, onder bepaalde voorwaarden (zie advies TEN/472) een aanvullende en innovatieve oplossing om kapitaal aan te trekken van pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen en andere actoren op de kapitaalmarkt die geïnteresseerd zijn in investeringen in langetermijnprojecten.

1.4 Het EESC steunt weliswaar het voornemen van de Commissie om, zoals ze dat zelf zegt, innovatieve formules te vinden om meer spaargeld van particulieren te mobiliseren, toch is het van mening dat deze formules zich niet alleen moeten richten op kapitaalkrachtigen, maar dat die zodanig moeten zijn vormgegeven, dat ook kleine spaarders worden aangesproken.

1.5 Er is niet alleen een financiële noodzaak om voldoende te investeren in passende, moderne, flexibele, duurzame en toegankelijke (met name voor gehandicapten) infrastructuurnetwerken; dergelijke investeringen zijn ook vanuit het oogpunt van sociale en territoriale cohesie, milieubescherming en de voorzieningszekerheid van belang.

1.6 Alleen door nationale, regionale en lokale publieke financiering, particuliere investeringen en de EU-middelen te bundelen kunnen de doelstellingen voor de interconnectie van infrastructuurnetwerken worden verwezenlijkt.

1.7 Derhalve moet de Commissie zich bij de selectie van projecten die in aanmerking komen voor medefinanciering, uiteraard laten leiden door voorstellen met een grote Europese meerwaarde, maar ook rekening houden met de nationale of regionale ontwikkelingsbehoefte op het gebied van infrastructuur.

1.8 Investeringen in infrastructuur op zowel Europees als nationaal niveau hebben ook een belangrijk veiligheidsaspect. In de ontwerpfase en bij de start van de aanvraagprocedures voor vergunningen moet daar rekening mee worden gehouden. Dit veiligheidsaspect is in feite een absolute voorwaarde om de integratie van de nog altijd bestaande "eilanden" in de Unie concreet te kunnen afronden.

1.9 De EU moet de lidstaten dus via de Europese structuurfondsen naar evenredigheid permanent middelen blijven toekennen voor de aanpak van sociale en geografische kloven met betrekking tot de toegang tot de infrastructuur van nationale netwerken.

1.10 Het EESC staat achter het voorstel voor een gecentraliseerd beheer van projecten voor de interconnectie van trans-Europese vervoers-, energie- en digitale infrastructuurnetwerken. Door gebruik te maken van de synergie tussen deze drie sectoren en de exploitatievoorschriften te verbeteren, met name op het punt van de stroomlijning van de procedures voor vergunningverlening voor projecten van gemeenschappelijk belang en de verkorting van de realisatietermijnen, zullen de kosten kunnen worden teruggedrongen en zullen projecten doeltreffender kunnen worden uitgevoerd.

1.11 Het EESC roept de lidstaten op om de initiatieven van de Commissie ter zake te ondersteunen en om de kapitaalmarkten en andere investeerders van het belang daarvan te doordringen en hen aan te zetten tot een actieve bijdrage aan het welslagen ervan.

2. Inleiding

2.1 In het kader van het voorstel voor het volgende meerjarig financieel kader (2014-2020) heeft de Commissie concrete maatregelen aangedragen voor het bevorderen van geïntegreerde Europese infrastructuren op het gebied van vervoer, energie en digitale communicatie.

2.2 In Europa zijn de uitgaven voor infrastructuur gedurende de afgelopen tien jaar over de hele linie gedaald, terwijl gerichte investeringen op dit vlak juist belangrijk zijn voor het herstel van de economische crisis en voor de toekomst van de Europese economie.

2.3 Om de bovengenoemde infrastructuren verder te kunnen ontwikkelen en tegemoet te komen aan de groeiprioriteiten in het kader van de nieuwe strategie voor de eengemaakte markt stelt de Commissie een nieuw instrument voor, de "Connecting Europe Facility".

2.4 Het is zonneklaar – en het EESC heeft dat reeds in diverse adviezen benadrukt – dat moderne, slimme, duurzame en volledig op elkaar aangesloten netwerken van wegen, spoorwegen, waterwegen, vliegverbindingen, multimodaal vervoer, elektriciteitsnetten, olie- en gasleidingen en breedbandverbindingen voor elektronische communicatie van vitaal belang zijn voor een geïntegreerde economische ruimte. De ontbrekende schakels en de knelpunten in de interconnectie van Europese netwerken belemmeren in ernstige mate de totstandkoming van de interne markt, leiden tot een kloof tussen verschillende regio's en maken Europa afhankelijk van derde landen, vooral op het gebied van energie.

2.5 Gerichte investeringen in deze cruciale infrastructuren zullen een impuls geven aan het herstel van het handelsverkeer, de groei en het concurrentievermogen, en bijdragen tot meer werkgelegenheid, nu Europa daar zo dringend behoefte aan heeft.

2.6 Investeringen in projecten voor grote infrastructuurnetwerken zijn van nature langetermijnprocessen waar enorme bedragen mee zijn gemoeid en waarbij het streven naar economisch rendement gepaard gaat met grote risico's (onderschatting van de kosten, overschatting van de verkeersstromen, risico's als gevolg van ingewikkelde financiële constructies), vooral tijdens de bouwfase en bij het begin van de exploitatie van deze netwerken.

2.7 Aangezien dergelijke projecten niet alleen met publieke middelen uit de nationale, regionale of Europese begrotingen kunnen worden gefinancierd, stelt de Commissie een nieuw begrotingsinstrument voor, de Connecting Europe Facility, en komt ze met herziene richtsnoeren voor vervoer, energie en ICT. Door tegelijkertijd de geloofwaardigheid van de infrastructuurprojecten te vergroten en het risicoprofiel daarvan voor particuliere investeerders te verkleinen moeten met dit instrument meer publieke en particuliere geldschieters worden aangetrokken.

2.8 De Commissie heeft in dit verband een reeks voorstellen geformuleerd, die in de volgende documenten zijn terug te vinden: — Voorstel voor een verordening tot vaststelling van de Connecting Europe Facility (EESC-advies: TEN/468); — Voorstel voor een verordening tot vaststelling van de algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van de trans-Europese netwerken voor vervoer en energie (EESC-advies: TEN/472); — Voorstel voor een verordening betreffende EU-richtsnoeren voor de ontwikkeling van het trans-Europees vervoersnet (EESC-advies: TEN/471); — Voorstel voor een verordening betreffende richtsnoeren voor de trans-Europese energie-infrastructuur (EESC-advies: TEN/470); — Voorstel voor een verordening betreffende richtsnoeren voor de trans-Europese telecommunicatienetwerken (EESC-advies: TEN/469).

3. Inhoud van de Mededeling over geïntegreerde Europese infrastructuur en van het voorstel voor een verordening tot vaststelling van de Connecting Europe Facility

3.1 Om de investeringen in trans-Europese netwerken voor vervoer, energie en digitale communicatie op te voeren en de noodzakelijke financiële middelen van zowel publieke als particuliere geldschieters te mobiliseren stelt de Commissie voor de periode 2014-2020 het volgende voor: — De investeringsbehoeften voor de interconnectie van Europese netwerken moeten worden geraamd op circa 1 000 miljard euro. Dit bedrag moet als volgt worden uitgesplitst: Energie Elektriciteit 140 miljard euro Gas 70 miljard euro CO2 2,5 miljard euro Aardolie p.m. Vervoer (wegen, spoor, zeeverbindingen, binnenwateren en vliegverbindingen) 500 miljard euro, waarvan 250 miljard voor het kernnetwerk; naarmate de projecten worden goedgekeurd, zullen de financieringsbehoeften van de verschillende vervoersmodaliteiten worden uitgesplitst Breedband 270 miljard euro — Voor investeringsprojecten voor de interconnectie van pan-Europese netwerken wordt een bedrag van 50 miljard euro ter beschikking gesteld. Daarvan zal 40 miljard afkomstig zijn van de EU-begroting; de resterende 10 miljard zal in het cohesiefonds worden vrijgemaakt voor vervoersinfrastructuur. Deze middelen zullen als volgt worden toegekend: Energie 9,1 miljard euro Vervoer 31,7 miljard euro Telecommunicatie/digitale diensten 9,2 miljard euro — Er wordt gezorgd voor medefinanciering van projecten van gemeenschappelijk belang op het gebied van trans-Europese interconnectie die (op voorstel van de lidstaten) door de Commissie worden geselecteerd. De medefinancieringspercentages zullen variëren tussen 20 en 75 % van de in aanmerking komende kosten en in uitzonderlijke gevallen zelfs 80 of 100 % van de kosten bedragen. — Door de invoering van EU-projectobligaties voor infrastructuur ("EU project bonds") moet financiering door de particuliere sector aantrekkelijker worden gemaakt, omdat het daarmee voor derden minder riskant zou moeten worden om te investeren. De EU-begroting zal op die manier worden gebruikt om de Europese Investeringsbank (EIB) van kapitaal te voorzien waarmee een deel van het risico kan worden afgedekt dat deze neemt door de medefinanciering van subsidiabele projecten. De EU-begroting vormt dus een soort garantie voor de financiering van de projecten in kwestie door de EIB, ofschoon de EIB het restrisico op zich dient te nemen. Gedurende een pilotfase (2012-2013) met vijf tot tien projecten zullen, zo verwacht de Commissie, de middelen die de EU de EIB ter beschikking stelt – die hooguit 230 miljoen euro zullen bedragen en volledig zullen worden gefinancierd via een herschikking van niet-gebruikte kredieten uit reeds bestaande investeringsprogramma's – andere investeerders aantrekken. Al met al zouden die 4,6 miljard euro op tafel moeten kunnen leggen. — Er zal worden geijverd voor zo veel mogelijk synergie tussen de energie-, vervoers- en ICT-programma's, zodat er enerzijds een coherente beleidsstrategie kan worden gewaarborgd en de projecten worden geselecteerd op basis van duidelijke geharmoniseerde criteria, en er anderzijds kan worden gezorgd voor toezicht en controle en daarmee voor een gerichte en doeltreffende besteding van de EU-middelen. — Er moeten maatregelen worden ingevoerd om de bestaande regelgeving te vereenvoudigen, met name met het oog op de afstemming van de indicatoren op de doelstellingen van de Europa 2020-strategie, de verkorting van de termijn voor het verlenen van vergunningen, een gecentraliseerd beheer voor de drie sectoren en de eventuele oprichting van een uitvoerend agentschap, de formulering van gemeenschappelijke gunningscriteria en gemeenschappelijke jaarlijkse werkprogramma's, de oprichting van een voor de coördinatie van de Facility verantwoordelijk comité en ten slotte de toekenning van de bevoegdheid tot het vaststellen van gedelegeerde handelingen aan de Commissie.

4. Algemene opmerkingen

4.1 Het EESC stemt in met de Commissie-initiatieven om investeringen in strategische projecten met een Europese meerwaarde te stimuleren en te coördineren en om voor de periode 2014-2020 alternatieve oplossingen aan te dragen voor de traditionele financiering via subsidies.

4.2 Het gaat akkoord met het voorstel voor een financieringsmechanisme en gemeenschappelijke werkprogramma's voor projecten voor de interconnectie van trans-Europese netwerken voor vervoer, energie en digitale infrastructuur alsook voor een gecentraliseerd beheer daarvan. De Commissie zou daarvoor, eventueel met ondersteuning van een uitvoerend agentschap, direct verantwoordelijk moeten zijn. Door gebruik te maken van de synergie tussen de drie genoemde sectoren en de exploitatievoorschriften te verbeteren, met name op het punt van de stroomlijning van de procedures voor vergunningverlening voor projecten van gemeenschappelijk belang en de verkorting van de realisatietermijnen, zullen de kosten kunnen worden teruggedrongen en zullen projecten doeltreffender kunnen worden uitgevoerd.

4.3 Het EESC schaart zich achter het voorstel om voorrang te verlenen aan projecten die meerwaarde verschaffen of noodzakelijk zijn voor Europa vanwege de aansluiting van de trans-Europese netwerken op de infrastructuurnetwerken van de lidstaten. Toch zou het er op willen wijzen dat de EU in haar streven naar sociale en territoriale cohesie de lidstaten via de Europese structuurfondsen naar evenredigheid permanent van middelen moet blijven voorzien om alle sociale en geografische kloven met betrekking tot de toegang tot de infrastructuur van nationale netwerken te overbruggen en de voorzieningszekerheid te garanderen.

4.4 Er is volgens het EESC niet alleen een financiële noodzaak om voldoende te investeren in passende, moderne, flexibele, duurzame en toegankelijke (met name voor gehandicapten) infrastructuurnetwerken; dergelijke investeringen zijn ook vanuit het oogpunt van sociale en territoriale cohesie en milieubescherming van belang. Hier moet de Commissie bij de selectie van projecten die in aanmerking komen voor medefinanciering, rekening mee houden.

4.5 Investeringen in infrastructuur op zowel Europees als nationaal niveau hebben ook een belangrijk veiligheidsaspect. In de ontwerpfase en bij de start van de aanvraagprocedures voor vergunningen moet daar rekening mee worden gehouden. Dit veiligheidsaspect is in feite een absolute voorwaarde om de integratie van de nog altijd bestaande "eilanden" in de Unie concreet te kunnen afronden.

4.6 Hoe groot de financiële bijdrage van de EU van 50 miljard euro ook is, dit bedrag is slechts een klein deel van de door de Commissie berekende investeringsbehoefte.

4.7 Hoe het ook zij, het leeuwendeel van de investeringen zal door de lidstaten en particuliere investeerders moeten worden opgebracht. De financiële bijdrage van de EU moet namelijk als "startkapitaal" fungeren om de lidstaten en de markt tot verdere investeringen aan te zetten.

4.8 Door de begrotingsproblemen en de noodzakelijke bezuinigingen op de overheidsuitgaven zien de meeste lidstaten zich echter gedwongen om hun investeringsprogramma's op een lager pitje te zetten of helemaal op te schorten. Dit zal beslist een negatieve invloed hebben op de investeringen door particulieren.

4.9 Alleen door nationale en lokale publieke financiering, particuliere investeringen en de EU-middelen te bundelen kunnen de doelstellingen voor de interconnectie van infrastructuurnetwerken worden verwezenlijkt.

4.10 De investeringen in infrastructuur zouden de overgang naar een koolstofarme economie en samenleving moeten helpen bevorderen.

4.11 Nu de Commissie zich ertoe heeft verbonden om de doelstellingen van de Europa 2020-strategie, met name op het gebied van klimaatverandering, in de EU-programma's te integreren en om minstens van 20 % van de EU-begroting aan deze doelstellingen te besteden, stemt het EESC in met het plan dat ze heeft opgevat om de EU-begroting te gebruiken voor investeringen en zo een multiplicatoreffect teweeg te brengen, doordat particuliere investeerders op deze wijze worden gemobiliseerd. Deze nieuwe oplossing vermindert de regelgevingsrisico's en de kapitaalkosten voor derde investeerders die op zoek zijn naar mogelijkheden voor langetermijninvesteringen. De voorgestelde, voor de EU geheel nieuwe vorm van financiering, waarbij nauw zal worden samengewerkt met de Europese Investeringsbank, biedt onder bepaalde voorwaarden (zie advies TEN/472) een aanvullende en innovatieve oplossing om kapitaal aan te trekken van pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen en andere actoren op de kapitaalmarkt die geïnteresseerd zijn in investeringen in langetermijnprojecten, zeker nu het in deze tijden van crisis steeds moeilijker wordt om investeringen langs traditionele weg – met publieke middelen – te financieren.

4.12 Het EESC steunt weliswaar het voornemen van de Commissie om, zoals ze dat zelf zegt, innovatieve formules te vinden om meer spaargeld van particulieren te mobiliseren, toch is het van mening dat deze formules zich niet alleen moeten richten op kapitaalkrachtigen, maar dat die zodanig moeten zijn vormgegeven, dat ook kleine spaarders worden aangesproken.

4.13 Aangezien er geen andere oplossing mogelijk is, betreurt het EESC dat bepaalde lidstaten terughoudend staan tegenover obligatieleningen voor infrastructuurprojecten en daar zelfs bezwaar tegen aantekenen. Het is te hopen dat de voor 2012-2013 geplande pilotfase, waarin tot 230 miljoen euro uit de huidige EU-begroting zal worden gebruikt, kapitaalmarkten, pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen enz. aanzet tot langetermijninvesteringen en overtuigt van de juistheid van de voorgestelde maatregelen.