BIJLAGE

In deze bijlage vindt u het aanvullende advies van de adviescommissie Industriële Reconversie — CCMI/196 —over “Nieuwe ruimtevaart”.

Advies van de Adviescommissie Industriële Reconversie over veilige verbindingen in de ruimte en nieuwe ruimtevaart: een Europees industrieel pad naar soevereiniteit en innovatie (Aanvullend advies bij TEN/775) Rapporteur: Maurizio MENSI Corapporteur: Franck UHLIG Besluit van de voltallige vergadering 22.2.2022 Rechtsgrond Artikel 56, lid 1, van het reglement van orde Aanvullend advies Bevoegde afdeling Adviescommissie Industriële Reconversie Goedkeuring door de afdeling 24.6.2022 Stemuitslag (voor/tegen/onthoudingen) 21/0/1 1. Conclusies en aanbevelingen 1.1 Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) onderschrijft de initiatieven van de Europese Commissie op het gebied van veilige verbindingen in de ruimte en nieuwe ruimtevaart die bedoeld zijn om de industriële en operationele soevereiniteit van de lidstaten te versterken. Het waarborgen van autonomie is niet alleen van cruciaal belang voor het toekomstige industriële concurrentievermogen, maar ook voor de strategische onafhankelijkheid en veerkracht ( 1 ) , zoals onlangs is gebleken uit het tekort aan elektronische componenten, met name na de COVID-19-crisis en de oorlog in Oekraïne, die de Europese ruimtevaartindustrie zwaar hebben getroffen. 1.2 Het EESC is van mening dat veilige, toegankelijke en betaalbare connectiviteit niet alleen een onontbeerlijke voorwaarde is voor een goed functionerende participatiedemocratie, maar ook voor de correcte naleving van de grondrechten, en bovendien de kans biedt om de burgers en het maatschappelijk middenveld meer zeggenschap te geven. 1.3 Het EESC erkent het belang van ruimtevaart voor onze economie en samenleving, alsook het strategische belang ervan vanuit het oogpunt van veiligheid en defensie, zoals de Russisch-Oekraïense oorlog aantoont. Daarnaast zijn de fysieke beveiliging en de cyberbeveiliging van de infrastructuur, zowel op de grond als in de ruimte, samen met de bijbehorende gegevens van essentieel belang om de continuïteit van de dienstverlening en de goede werking van de systemen te waarborgen. 1.4 Een nieuwe impuls voor het Europese ecosysteem van de ruimtevaart is van cruciaal belang voor de bevordering van de dubbele transitie en het aanpakken van grote mondiale uitdagingen zoals de klimaatverandering. Ook erkent het Comité dat het voordelen kan hebben om start-ups en kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) in de ruimtevaartindustrie te betrekken bij EU-ruimtevaartprogramma’s; zij leveren bijvoorbeeld een bijdrage aan de veerkracht en strategische autonomie van de EU. 1.5 Aangezien voor het beheer van een veilig en autonoom systeem van veilige verbindingen in de ruimte (“het programma”) verschillende instanties moeten samenwerken, is het volgens het EESC van het grootste belang dat een efficiënte en passende mate van coördinatie wordt gewaarborgd. 1.6 Er moet gebruik worden gemaakt van het bestaande kaderprogramma Horizon Europa om de ruimtevaartmarkt te stimuleren, de ontwikkeling van innovatieve commerciële oplossingen voor de downstream- en upstream-ruimtevaartsectoren van de EU te ondersteunen en de beschikbaarheid van de nodige sleuteltechnologieën te versnellen, in samenhang met het EuroQCI-initiatief ( 2 ) en het Entrusted-initiatief ( 3 ) . Met name een Europees systeem van componenten, systemen en subsystemen zou enorme inspanningen op lange termijn vergen om een sterke Europese industrie te herstellen. 1.7 Het EESC beveelt aan synergieën tot stand te brengen met het Europees Defensiefonds en via het actieplan van de Commissie voor de wisselwerking tussen de civiele, ruimtevaart- en defensie-industrie. 1.8 Om het concurrentievermogen van de Europese ruimtevaartindustrie te waarborgen, moeten de initiatieven van de Commissie volgens het EESC bijdragen tot de ontwikkeling van geavanceerde vaardigheden op ruimtevaartgebied en onderwijs- en opleidingsactiviteiten ondersteunen, teneinde het potentieel van de burgers van de Unie op dat gebied ten volle te verwezenlijken. Dit zou de belangrijke sociale dimensie van het programma ten goede komen. 1.9 Het EESC benadrukt dat rekening moet worden gehouden met alle ruimtevaartcapaciteit voor de modernisering van bestaande ruimtevaartactiva (Galileo ( 4 ) , Copernicus ( 5 ) ) en voor de ontwikkeling van toekomstige constellaties en diensten. Dit zal de veerkracht van de ruimtevaartactiva van de EU vergroten en het concurrentievermogen van haar industrie ten goede komen. Het toewijzen van verantwoordelijkheden op basis van aangetoonde bekwaamheid moet een doeltreffende uitvoering van het programma waarborgen. 1.10 Het EESC is van mening dat de EU de wetenschappelijke en technische vooruitgang moet bevorderen en het concurrentie- en innovatievermogen van de ruimtevaartsector moet ondersteunen, met name ten aanzien van kmo’s, startende ondernemingen en innoverende bedrijven, om zo de economische bedrijvigheid upstream en downstream in de keten te stimuleren. Onderzoeks- en innovatieprogramma’s spelen immers een fundamentele rol bij het vergroten van de technologische capaciteiten van de Unie en haar leden. 2. Achtergrond van het advies, met inbegrip van het wetgevingsvoorstel in kwestie 2.1 Het doel van het voorstel van de Europese Commissie is de ontwikkeling van een programma voor gegarandeerde en veerkrachtige satellietcommunicatie. De Commissie zal zich inzetten om de innovatie in de ruimtevaartsector te bevorderen en verder bij te dragen aan de ontwikkeling van een bloeiend EU-ecosysteem van de nieuwe ruimtevaart; het gaat hier namelijk om een van de belangrijkste prioriteiten van haar ruimtevaartprogramma. Zij heeft hiertoe het Cassini-initiatief gelanceerd ( 6 ) . Dit zou er met name voor zorgen dat overheidsgebruikers op de lange termijn wereldwijd kunnen beschikken over betrouwbare, veilige en kosteneffectieve satellietcommunicatiediensten die de bescherming van kritieke infrastructuur, bewaking, extern optreden en crisisbeheer ondersteunen, en aldus de veerkracht van de lidstaten vergroten. 2.2 Het is de bedoeling dat het initiatief de vruchten plukt van de deskundigheid van de Europese industriële ruimtevaartindustrie, zowel van de gevestigde industriële spelers als van het nieuwe ruimtevaart-ecosysteem. Wereldwijde satellietconnectiviteit is op die manier een strategische troef geworden voor de beveiliging, de veiligheid en de veerkracht van de EU en haar lidstaten. Met het voorstel wordt ook beoogd commerciële hogesnelheidsbreedband in heel Europa beschikbaar te maken, dode zones weg te werken en te zorgen voor samenhang tussen de grondgebieden van de lidstaten, en connectiviteit te bieden in geografische gebieden van strategisch belang, zoals Afrika en het noordpoolgebied. Na Galileo en Copernicus zal de voorgestelde derde constellatie steunen op drie nieuwe onderscheidende functies: beveiliging door ontwerp (via het gebruik van nieuwe technologieën, zoals quantumtechnologie) voor gevoelige communicatie (defensie), een multi-orbitale constellatie en een op publiek-private partnerschappen gebaseerde structuur (om de commerciële dimensie verder te versterken). 2.3 Het voorstel strookt met een aantal andere EU-beleidsmaatregelen en lopende wetgevingsinitiatieven betreffende gegevens (zoals de Inspire-richtlijn ( 7 ) en de richtlijn open data ( 8 ) ), cloudcomputing en cyberbeveiliging. De levering van overheidsdiensten zou met name zorgen voor verdere cohesie, in overeenstemming met de digitale en cyberbeveiligingsstrategieën van de EU, door de integriteit en de veerkracht van de Europese infrastructuren, netwerken, communicatie en gegevens zeker te stellen. Het voorstel zal ook het concurrentievermogen en het innovatievermogen van de ruimtevaartindustrieën binnen de Unie ondersteunen en er in belangrijke mate toe bijdragen dat Europa de komende jaren verzekerd is van autonome en betaalbare toegang tot de ruimte, terwijl het een kritisch en diepgaand positief effect zal hebben op het concurrentievermogen van de exploitatiemodellen van de Europese lanceerders ( 9 ) 2.4 actieplan over de synergieën tussen de civiele, de defensie- en de ruimtevaartindustrie van de Commissie van 22 februari 2021 staat dat het de bedoeling is “iedereen in Europa toegang [te] geven tot snelle connectiviteit en een veerkrachtig connectiviteitssysteem [te] bieden dat Europa in staat stelt verbonden te blijven, ongeacht wat er gebeurt” In de conclusies van de Europese Raad van 21-22 maart 2019 wordt erop gewezen dat de Unie verder moet gaan bij de ontwikkeling van een concurrerende, veilige, inclusieve en ethische digitale economie met connectiviteit van wereldklasse ( 10 ) . Met name in hetvan de Commissie van 22 februari 2021 staat dat het de bedoeling is “iedereen in Europa toegang [te] geven tot snelle connectiviteit en een veerkrachtig connectiviteitssysteem [te] bieden dat Europa in staat stelt verbonden te blijven, ongeacht wat er gebeurt” ( 11 ) 2.5 Het programma zou een aanvulling vormen op de bestaande GOVSATCOM-regelingen ( 12 ) van de EU inzake het bundelen en delen van de bestaande satellietcommunicatiecapaciteit van de overheid. Vanwege de beperkte levensduur van een satelliet zullen verschillende overheidsinfrastructuren die deel zullen uitmaken van het bundelen en delen binnen GOVSATCOM in het komende decennium moeten worden vernieuwd ( 13 ) 2.6 Door de toenemende dreigingsniveaus van hybride en cyberdreigingen en het toenemende aantal natuurrampen hebben overheidsactoren steeds meer behoefte aan vergelijkbare oplossingen voor satellietcommunicatie die beter beveiligd, betrouwbaarder en beter beschikbaar zijn. Bovendien voegt de opkomst van kwantumcomputers een extra bedreiging toe, aangezien deze computers in staat zullen zijn om inhoud te ontcijferen die momenteel versleuteld is. 2.7 In de VS, China en Rusland zijn diverse door de overheid gesteunde of gesubsidieerde megaconstellaties buiten de EU ontstaan. In combinatie met het tekort aan beschikbare frequentieregistraties en posities van omloopbanen en de beperkte levensduur van de GOVSATCOM-capaciteit, is er dus dringend behoefte aan een EU-systeem van veilige verbindingen in de ruimte. Het programma zou de leemten in capaciteit en vermogen voor satellietcommunicatiediensten van de overheid aanvullen. 2.8 Het programma moet ook de levering van commerciële satellietcommunicatiediensten door de particuliere sector mogelijk maken. In de effectbeoordeling werd een publiek-privaat partnerschap beoordeeld als het meest geschikte uitvoeringsmodel om ervoor te zorgen dat de doelstellingen van het programma kunnen worden nagestreefd. Dit zou met name innovatie stimuleren in alle onderdelen van de Europese ruimtevaartindustrie (grote systeemintegratoren, onafhankelijke midcaps, kmo’s en startende ondernemingen). 2.9 Aangezien overheden, burgers en EU-instellingen steeds afhankelijker worden van connectiviteit, vereisen hun behoeften oplossingen met een hogere beveiliging, een lage latentietijd ( 14 ) en een grotere bandbreedte, en is het dus noodzakelijk om gegarandeerde toegang te hebben tot veerkrachtige oplossingen door middel van innovatieve technologie en nieuwe industriële trends en benaderingen. Het beoogde systeem zal dan ook een technologie-setter zijn, zoals in het voorstel wordt benadrukt. 2.10 Om kosteneffectief te zijn en te profiteren van schaalvoordelen, moet het programma vraag en aanbod van overheidsdiensten optimaal op elkaar afstemmen. 2.11 Satellietcommunicatie biedt namelijk alomtegenwoordige dekking, als aanvulling op terrestrische netwerken. Satellietcommunicatie wordt in toenemende mate beschouwd als een strategische troef, wat duidelijk maakt dat er wereldwijd steeds meer behoefte is aan overheidsdiensten die zorgen voor veerkrachtige connectiviteit, niet alleen om hun beveiligingsactiviteiten te ondersteunen, maar ook om kritieke infrastructuren met elkaar te verbinden, efficiënte elektronische grens- of sectoroverschrijdende interactie tussen Europese overheidsdiensten, bedrijven en burgers te vergemakkelijken, bij te dragen tot de ontwikkeling van een doeltreffender, eenvoudiger en gebruikersvriendelijker e-overheid op nationaal, regionaal en lokaal niveau ( 15 ) , crises te beheersen en grens- en maritieme bewaking te ondersteunen. 2.12 Bij de opstelling van het programma zal een geleidelijke aanpak worden gevolgd, waarbij naar kwaliteit wordt gestreefd. De initiële ontwikkeling en invoering zouden in 2023 kunnen beginnen; de initiële dienstverlening en in-orbittests van de kwantumcryptografie zouden in 2025 van start kunnen gaan; en de volledige invoering, met de geïntegreerde kwantumcryptografie die volledige dienstverlening mogelijk maakt, zou in 2028 van start kunnen gaan. De totale kosten worden geraamd op 6 miljard EUR en de financiering zal komen uit verschillende bronnen van de publieke sector (EU-begroting, bijdragen van de lidstaten en het ESA) en investeringen van de particuliere sector. De EU-financiering doet geen afbreuk aan de uitvoering van de bestaande ruimtecomponenten van de ruimtevaartverordening van de EU, met name Galileo en Copernicus. 3. Algemene opmerkingen 3.1 Het EESC is van mening dat in de huidige digitale wereld ruimtegebaseerde connectiviteit een essentieel en strategisch goed is voor moderne samenlevingen. Het maakt economische macht, digitaal leiderschap en technologische soevereiniteit, economisch concurrentievermogen en maatschappelijke vooruitgang mogelijk. Doel van het programma is spelers in de ruimtevaart een meer prominente rol te geven en zo te zorgen voor veilige ruimtegerelateerde gegevens en diensten van hoge kwaliteit, die sociaal-economische voordelen voor de burgers en het bedrijfsleven van Europa kunnen opleveren, de veiligheid en de autonomie van de EU kunnen vergroten en de rol van de EU als leider in de ruimtevaartsector kunnen versterken, hetgeen haar in staat stelt de concurrentie met andere toonaangevende ruimtevaarteconomieën en opkomende ruimtevaartnaties aan te gaan. Bovendien is het ook een belangrijk technisch instrument dat de vrijheid van meningsuiting en het vrije verkeer van ideeën mogelijk maakt. 3.2 Het EESC is van mening dat veilige, toegankelijke en betaalbare connectiviteit niet alleen een voorwaarde is voor een goed functionerende participatiedemocratie, maar ook voor de correcte naleving van de grondrechten en bovendien de kans biedt om de burgers en het maatschappelijk middenveld meer zeggenschap te geven. De Europese burgers zijn in toenemende mate afhankelijk van ruimtevaarttechnologie, -gegevens en -diensten. Dit houdt met name in dat de regels inzake de bescherming van persoonsgegevens moeten worden nageleefd. Bovendien speelt de ruimtevaart een steeds grotere rol in de economische groei, de veiligheid en het geopolitieke gewicht van de EU. In die zin kan betrouwbare en veilige connectiviteit worden beschouwd als een openbaar goed voor overheden en burgers. 3.3 Het EESC is voorstander van het gebruik van publiek-private partnerschappen; het gaat hier namelijk om een geschikt uitvoeringsmodel om ervoor te zorgen dat de doelstellingen van het programma kunnen worden nagestreefd. De rechtstreekse betrokkenheid van de particuliere sector schept een gunstig klimaat voor de verdere ontwikkeling van snelle breedbandverbindingen en naadloze connectiviteit in heel Europa. Daartoe worden dode zones in de communicatie weggewerkt en wordt er gezorgd voor samenhang tussen de grondgebieden van de lidstaten, alsook voor connectiviteit in geografische gebieden van strategisch belang. 3.4 Via een concurrerende aanbestedingsprocedure kan de Commissie een concessieovereenkomst sluiten om de vereiste oplossing te leveren en de belangen van de Unie en de lidstaten te beschermen. De betrokkenheid van de industrie via een dergelijke concessie moet de particuliere partner in staat stellen de programma-infrastructuur aan te vullen met extra capaciteiten door middel van aanvullende eigen investeringen. 3.5 In dit verband benadrukt het EESC dat de rol van de publieke sector voldoende tot uiting moet komen in het toekomstige beheer van het programma, met bijzondere aandacht voor de veiligheid van de infrastructuur en een zorgvuldige controle van de kosten, het tijdschema en de prestaties. De Commissie zal de programmabeheerder zijn voor het opzetten van en het toezicht op de concessie. Het EU-agentschap voor het ruimtevaartprogramma zal worden belast met de levering van de overheidsdiensten, en het Europees Ruimteagentschap met het toezicht op de ontwikkelings- en valideringsactiviteiten. Het EESC is van mening dat kmo’s ook van cruciaal belang zijn voor de innovatie en het ecosysteem in de opkomende nieuwe ruimtevaarteconomie. Derhalve moet de ontwikkeling van ruimtevaartdiensten door kmo’s actief worden aangemoedigd, evenals de aankoop ervan door zowel de overheid als de particuliere sector. Dit zou bijdragen tot het scheppen van banen, het verbeteren van technologische vaardigheden en het stimuleren van het concurrentievermogen van Europa, hetgeen steeds belangrijker wordt voor de dubbele transitie van de EU naar een duurzame en digitale economie. Een en ander zou een doeltreffende en transparante concurrentie waarborgen en de technologische autonomie van de EU versterken door middel van specifieke eisen op het gebied van veiligheid, continuïteit van de dienstverlening en betrouwbaarheid. 3.6 Het EESC is van mening dat in de aanbestedingsprocedure specifieke criteria voor de gunning van de concessie moeten worden uitgewerkt, waarbij de deelname van startende ondernemingen en kmo’s in de hele waardeketen van de concessie wordt gewaarborgd, zodat de ontwikkeling van innovatieve en disruptieve technologieën wordt gestimuleerd. Wanneer het in dienst nemen van aanbieders van buiten de EU vanuit veiligheids- en strategisch oogpunt aanleiding zou kunnen geven tot problemen, moeten passende regels voor deelname worden vastgesteld. 3.7 Het EESC is van mening dat kmo’s moeten worden aangemoedigd om gebruik te maken van de vele financieringsinstrumenten waarover de EU beschikt om het ruimtevaartecosysteem nieuw leven in te blazen, aangezien dit zou bijdragen tot het scheppen van banen, het verbeteren van technologische vaardigheden en het versterken van het industriële concurrentievermogen van Europa. 4. Specifieke opmerkingen 4.1 Het EESC is van mening dat de strategische soevereiniteit van de EU en de lidstaten vooral berust op de technologische autonomie en capaciteit van de Europese industrie en de veiligheid van satellietcommunicatie, met name in een context van toenemende geopolitieke spanningen. Het is dan ook een groot voorstander van initiatieven om de industriële en technologische soevereiniteit van de EU-lidstaten te versterken. 4.2 Het EESC steunt het voorstel en beschouwt de potentiële synergieën tussen overheidsactiviteiten en commerciële civiele activiteiten als een belangrijke kans vanuit economisch oogpunt, ook voor de aanvullende diensten die aan de Europese burgers worden aangeboden, in de context van een wereldwijde toename van publieke en particuliere investeringen in ruimtevaartactiviteiten. 4.3 Het EESC benadrukt het belang van de ondersteuning van het concurrentievermogen en het innovatievermogen van de ruimtevaartindustrie in de Unie. Dit zal er in belangrijke mate toe bijdragen dat Europa in de komende jaren verzekerd is van een autonome en betaalbare toegang tot de ruimte, en tegelijk een kritisch en diepgaand positief effect hebben op het concurrentievermogen van de exploitatiemodellen van de Europese lanceerders. 4.4 Het EESC benadrukt dat het programma de telecommunicatie-exploitanten in staat moet stellen de vruchten te plukken van de toegenomen capaciteit en van betrouwbare en veilige diensten. Bovendien zou de commerciële dimensie het mogelijk maken dat retaildiensten meer particuliere gebruikers in de hele EU bereiken. 4.5 Wat het beheer van het programma betreft (hoofdstuk V van de voorgestelde verordening), is het duidelijk dat de belangrijkste rollen in het programma zullen worden gespeeld door vier hoofdactoren, namelijk de Commissie, het Agentschap van de Europese Unie voor het ruimtevaartprogramma (“het Agentschap”), de lidstaten, en het Europees Ruimteagentschap (ESA). 4.6 Het EESC is er in dit verband vast van overtuigd dat een duidelijke verdeling van taken, rollen en verantwoordelijkheden, samen met een adequate coördinatie tussen de verschillende actoren, van essentieel belang is voor de goede werking van het programma. Een nauwkeurige verdeling van de verantwoordelijkheden, op basis van hun aangetoonde bekwaamheid, is derhalve ook noodzakelijk voor een efficiënte uitvoering van het programma in termen van kosten en termijnen. Voorts is een efficiënt ruimteverkeersbeheer van essentieel belang om de veiligheid te verbeteren, gezien de toenemende hoeveelheid ruimteschroot. 4.7 Het EESC benadrukt dat cyberbeveiliging van de infrastructuur, zowel op de grond als in de ruimte, van cruciaal belang is om de werking en de veerkracht van de systemen te garanderen. 4.8 Het EESC benadrukt dat om het concurrentievermogen van de Europese ruimtevaartindustrie te waarborgen, het programma moet bijdragen tot de ontwikkeling van geavanceerde vaardigheden op ruimtevaartgerelateerde gebieden en ondersteuning moet bieden aan onderwijs- en opleidingsactiviteiten, waarbij gelijke kansen, gendergelijkheid en empowerment van vrouwen worden bevorderd, teneinde het volledige potentieel van de burgers van de Unie op dat gebied te verwezenlijken. 4.9 Het EESC benadrukt dat bij het opzetten en verbeteren van de infrastructuur tal van industriële actoren uit verschillende landen betrokken kunnen zijn, wier werkzaamheden doeltreffend moeten worden gecoördineerd om betrouwbare en volledig geïntegreerde systemen te ontwikkelen, met bijzondere aandacht voor beveiliging en cyberbeveiliging. Brussel, 24 juni 2022. De voorzitter van de adviescommissie Industriële Reconversie Pietro Francesco DE LOTTO

(1) Europa heeft de op één na grootste ruimtevaartindustrie ter wereld, die werk biedt aan meer dan 231 000 professionals en een waarde vertegenwoordigt van naar schatting 53 à 62 miljard EUR (studie over de “Space Market”, Europees Parlement, november 2021).

(2) Het initiatief voor Europese infrastructuur voor kwantumcommunicatie (EuroQCI).

(3) Een onderzoeksproject op het gebied van beveiligde satellietcommunicatie (Satcom) voor EU-overheden. Entrusted: “European Networking for satellite Telecommunication Roadmap for the governmental Users requiring Secure, inTeroperable, innovativE and standardiseD services”.

(4) Het Europees mondiaal satellietnavigatiesysteem, dat operationeel is sinds december 2016, toen het van start ging met het aanbieden van diensten aan overheden, bedrijven en burgers.

(5) Het programma van de Europese Unie voor aardobservatie en -monitoring, dat aardobservatiegegevens verstrekt en wordt gebruikt door dienstverleners, overheidsinstanties en internationale organisaties.

(6) Belangrijkste doel van dit initiatief voor ondernemerschap in de ruimte is om start-ups en kleine en middelgrote ondernemingen in de verschillende stadia van hun groei financiële en andere steun te verlenen.

(7) Richtlijn 2007/2/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 2007 tot oprichting van een infrastructuur voor ruimtelijke informatie in de Gemeenschap (Inspire) (PB L 108 van 25.4.2007).

(8) Richtlijn (EU) 2019/1024 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 inzake open data en het hergebruik van overheidsinformatie (PB L 172 van 26.6.2019, blz. 56).

(9) Met momenteel 18 satellieten in de ruimte en meer dan 30 satellieten die gepland staan voor de komende 10 tot 15 jaar, is de EU ook de grootste institutionele afnemer van lanceerdiensten in Europa. Lanceersystemen vormen na commerciële satellieten de belangrijkste sector van de ruimtevaartindustrie in Europa en geven de Europese industrie een impuls. De Commissie zal de behoeften aan lanceerdiensten van EU-programma’s aggregeren en zich opstellen als een verantwoordelijke afnemer van betrouwbare en kosteneffectieve Europese lanceeroplossingen. Het is van cruciaal belang dat Europa blijft beschikken over moderne, efficiënte en flexibele lanceerinfrastructuren.

(10) Sinds juni 2019 hebben de lidstaten de verklaring betreffende de Europese infrastructuur voor kwantumcommunicatie (EuroQCI) ondertekend, waarin zij ermee instemmen samen met de Commissie en met de steun van het ESA te werken aan de ontwikkeling van Europese infrastructuur voor kwantumcommunicatie die de hele EU zal bestrijken.

(11) COM(2021) 70 final.

(12) De EU heeft op 28 april 2021 de GOVSATCOM-component van Verordening (EU) 2021/696 van het Europees Parlement en de Raad vastgesteld om de beschikbaarheid op lange termijn van betrouwbare, veilige en kosteneffectieve satellietcommunicatiediensten voor GOVSATCOM-gebruikers te waarborgen. Verordening (EU) 2021/696 bepaalt dat in de eerste fase van de GOVSATCOM-component tot ongeveer 2025 de bestaande capaciteit zal worden gebruikt. In dat verband moet de Commissie GOVSATCOM-capaciteiten aankopen bij lidstaten met nationale systemen en ruimtecapaciteiten en bij commerciële satellietcommunicatie- of dienstaanbieders, daarbij rekening houdend met de essentiële beveiligingsbelangen van de Unie.

(13) GOVSATCOM is in feite een strategisch goed — nauw verbonden met de nationale veiligheid — dat door de meeste lidstaten wordt gebruikt. Overheidsgebruikers neigen ertoe de voorkeur te geven aan overheidsoplossingen (Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Italië, Luxemburg en Spanje zijn bijvoorbeeld eigenaars van hun satellietcommunicatie voor de overheid) of aan publiek-private oplossingen (zoals het Duitse Satcom BW of het Luxemburgse GovSat) of maken gebruik van specifieke geaccrediteerde particuliere aanbieders. GOVSATCOM werd reeds in 2013 (Conclusies van de Europese Raad van 19-20 december 2013) aangemerkt als een veelbelovend gebied, met de mogelijkheid om concreet bij te dragen tot de doelstellingen voor een sterke, veilige en veerkrachtige Europese Unie. Het maakt nu integraal deel uit van de Ruimtestrategie voor Europa (Ruimtestrategie voor Europa COM(2016) 705 final), het Europese defensieactieplan (Europees defensieactieplan COM(2016) 950 final) en de mondiale strategie van de Europese Unie.

(14) Een lage latentietijd verwijst naar een minimale vertraging bij de verwerking van computergegevens via een netwerkverbinding. Hoe lager de latentietijd voor de verwerking, hoe dichter realtimetoegang wordt benaderd. Een netwerkverbinding met een lage latentietijd wordt gekenmerkt door zeer korte vertragingstijden.

(15) Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de raad: Resultaten van de tussentijdse evaluatie van het ISA-programma (interoperabiliteitsoplossingen voor Europese overheidsdiensten), 23 september 2019, COM(2019) 615 final.