*6* COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 25 04 19% 
COM(%) 106 del 
96/0082 (COD) 
VOORSTEL VOOR DE ACHTSTE RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE 
RAAD INZAKE DE BEPALINGEN OP HET GEBIED VAN DE ZOMERTIJD 
(door de Commissie ingediend) 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 
OVER DE TOEPASSING VAN DE ZOMERTIJD IN DE EUROPESE UNIE 

VOORSTEL VOOR DE ACHTSTE RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE 
RAAD INZAKE DE BEPALINGEN OP HET GEBIED VAN DE ZOMERTIJD 
X 
VOORSTEL VOOR DE ACHTSTE RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE 
RAAD INZAKE DE BEPALINGEN OP HET GEBIED VAN DE ZOMERTIJD 
TOELICHTING 
De meeste Lid-Staten hebben de zomertijd in de loop van de jaren zeventig ingevoerd; andere 
hadden deze maatregel al eerder genomen. 
De communautaire wetgeving (eerste richtlijn van de Raad van 1980') is in 1981 in werking 
getreden en had uitsluitend ten doel om geleidelijk aan de data waarop de zomertijd zou 
beginnen en eindigen, te harmoniseren. De communautaire wetgeving met betrekking tot de 
harmonisering van de zomertijd is een gevolg van de noodzaak om de belemmeringen af te 
schaffen voor het vrije verkeer van goederen en diensten die als gevolg van de verschillende 
nationale bepalingen inzake de zomertijd zouden kunnen ontstaan. 
Deze doelstelling werd slechts gedeeltelijk bereikt omdat alleen de begindatum in alle 
Lid-Staten werd geharmoniseerd. In de opeenvolgende richtlijnen werden immers twee data 
vastgesteld waarop de zomertijd zou eindigen: enerzijds de laatste zondag van september in 
de Lid-Staten op het Europese vasteland en anderzijds de vierde zondag van oktober in 
Ierland en het Verenigd Koninkrijk. Een volledige harmonisatie van de zomertijd werd 
tenslotte ingevoerd toen de zevende Richtlijn 94/21/EG van 30 mei 19942 werd goedgekeurd 
waarin bepaald werd dat vanaf 1996 en tot 1997 de zomertijd zonder uitzondering in alle 
Lid-Staten op de laatste zondag van maart zal beginnen en op de laatste zondag van september 
zal eindigen. 
Overeenkomstig de belofte die zij gedaan heeft ten overstaan van het Europees Parlement en 
de Raad bij de goedkeuring van de zevende richtlijn heeft de Commissie verschillende 
initiatieven gelanceerd om de betrokken kwestie nader te onderzoeken. Enerzijds werd er in 
1995 een omvangrijke studie gemaakt naar de gevolgen van de toepassing van de zomertijd 
en de tweemaal per jaar plaats hebbende lijdverschuiving voor het energieverbruik, de 
volksgezondheid, de arbeidsomstandigheden en de levensstijl, de landbouw, de 
milieubescherming, de verkeersveiligheid en de toeristen- en vrijetijdsindustrie. Anderzijds 
is er overleg gepleegd met de organisaties die de sectoren vertegenwoordigen welke bij de 
zomertijd betrokken zijn alsmede met de groeperingen die zich voor en tegen de zomertijd 
hebben uitgesproken. De conclusies van de studie alsmede het door de activiteitensectoren 
geleverde commentaar zijn opgenomen in een verslag van de Commissie dat bij het Europees 
Parlement en de Raad werd ingediend. Uit dit verslag blijkt dat de geraadpleegde sectoren het 
er unaniem over eens zijn dat het noodzakelijk is om naar een volledige harmonisatie te 
streven en de toepassing van het voor de zomertijd voorgestelde tijdschema te continueren 
zoals dit met de zevende richtlijn voor de jaren 1996 en 1997 is vastgesteld. 
Uit contacten met de deskundigen in de Lid-Staten is gebleken dat geen enkele Lid-Staat in 
de huidige omstandigheden van plan was om de toepassing van de zomertijd af te schaffen. 
1 PB L205 van 7.8.1980, blz. 17 
2 PB L 164 van 30.6.1994, b!z. 1 
Bovendien hebben na verloop van tijd vrijwel alle niet tot de Unie behorende Europese landen 
de zomertijd ingevoerd en blijven zij deze toepassen volgens het in de Europese Unie 
geldende tijdschema. 
Onder deze omstandigheden stelt de Commissie voor om de werkzaamheden met het oog op 
de harmonisatie voort te zetten en bijgevolg de data en uien vast Ie stellen waarop de 
zomertijd na 1997 in de gehele Unie zal beginnen en zal eindigen. Voorts wordt voorgesteld 
om dit tijdschema voor een duur van vier jaar vast te leggen zodat de betrokken sectoren, met 
name op het gebied van het vervoer en de communicatie, hun programmering voor een 
voldoende lange periode kunnen vaststellen. 
Daar het in beginsel om een actie gaat die erop gericht is om de dienstverlening op het gebied 
van het vervoer en de communicaties te vergemakkelijken, is er hier sprake van een 
gemeenschappelijke bevoegdheid. 
In Richtlijn 94/21/EG van 30 mei 1994 is voor de jaren 1996 en 1997 een harmonisatie 
voorzien als in het project werd voorgesteld. Alle Lid-Staten zijn daarbij betrokken. Tijdens 
een op 16 oktober 1995 gehouden vergadering met vertegenwoordigers van de Lid-Staten 
hebben deze zich uitgesproken voor een voortzetting van deze communautaire 
harmonisatiemaatregel. 
Krachtens artikel 4 van de huidige zevende richtlijn moet de Raad vóór 1 januari 1997 de 
regeling vaststellen die met ingang van 1998 van toepassing zal zijn. 
De voorgestelde richtlijn is gebaseerd op artikel 100A van het Verdrag zoals dit trouwens ook 
al het geval was bij de vierde, vijfde, zesde en zevende richtlijn. 
Er dient dus een medebeslissingsprocedure te worden doorlopen als bedoeld in artikel 189B 
van het Verdrag. 
3 
ACHTSTE RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD INZAKE DE 
BEPALINGEN OP HET GEBIED VAN DE ZOMERTIJD 
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 100A, 
Gezien het voorstel van de Commissie1, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité2, 
Volgens de procedure van artikel 189B van het Verdrag3, 
Overwegende dat bij de zevende Richtlijn 94/21/EG van het Europees Parlement en de Raad van 
30 mei 1994 inzake de bepalingen op het gebied van de zomertijd4 een gemeenschappelijke datum en 
een gemeenschappelijk uur voor het begin van de zomertijd in de gehele Gemeenschap in de jaren 
1995, 1996 en 1997 zijn ingevoerd; dat in de zevende richtlijn voor het einde van de zomertijd in 
1995 twee verschillende data zijn gehandhaafd, namelijk enerzijds voor de andere Lid-Staten dan 
Ierland en het Verenigd Koninkrijk en anderzijds voor Ierland en Verenigd Koninkrijk, doch dat voor 
het einde van de zomertijd in de jaren 1996 en 1997 twee verschillende data, te weten een datum voor 
de Lid-Staten met uitzondering van Ierland en het Verenigd Koninkrijk en een datum voor deze twee 
laatste Lid-Staten, zijn ingevoerd; 
Overwegende dat, aangezien de Lid-Staten bepalingen met betrekking tot de zomertijd toepassen, het 
voor de werking van de interne markt van belang is om voor het begin en het einde van de zomertijd 
een gemeenschappelijke datum en een gemeenschappelijk uur vast te blijven stellen die in de gehele 
communautaire ruimte van toepassing zijn; 
Overwegende dat, rekening houdende met het subsidiariteitsbeginsel, een optreden van de 
Gemeenschap nodig lijkt om tot een volledige harmonisatie van het tijdschema te komen ten einde 
vervoer en communicatie te vergemakkelijken; 
Overwegende dat de Lid-Staten eind oktober het meest geschikte tijdstip vinden voor het beëindigen 
van de zomertijd en dat een datum in deze periode daarom moet worden gehandhaafd; 
Overwegende dat in artikel 4 van de zevende richtlijn is bepaald dat het Europees Parlement en de 
Raad vóór 1 januari 1997 de regeling vaststellen die met ingang van 1998 van toepassing zal zijn; 
Overwegende dat het om geografische redenen dienstig is de gemeenschappelijke belangen inzake de 
zomertijd niet voor de overzeese gebieden van de Lid-Staten te laten gelden; 
Overwegende dat het met het oog op de opstelling van dienstregelingen, programma's en dergelijke, 
met name in de sectoren vervoer en communicatie, passend is het tijdschema voor de zomertijd voor 
een voldoende lange periode op te stellen en dat bijgevolg regelingen moeten worden vastgesteld voor 
de jaren 1998, 1999, 2000 en 2001, 
HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
PBL 164 van 30.6.1994, blz. 1 
Artikel 1 
Voor de toepassing van deze richtlijn wordt onder "zomertijd" verstaan de periode van het jaar waarin 
de klok ten opzichte van de lijd gedurende de rest van het jaar zestig minuten vooruit wordt gezet. 
Artikel 2 
In elke Lid-Staat begint de zomertijd in 1998, 1999, 2000 en 2001 om 1 uur 's morgens wereldtijd 
op de laatste zondag van maart, te weten: 
- in 1998: op 29 maart, 
- in 1999: op 28 maart, 
- in 2000: op 26 maart, 
- in 2001: op 25 maart. 
Artikel 3 
In elke Lid-Staat eindigt de zomertijd in 1998, 1999, 2000 en 2001 om 1 uur 's morgens wereldtijd 
op de laatste zondag van oktober, te weten: 
- in 1998: op 25 oktober, 
- in 1999: op 31 oktober, 
- in 2000: op 29 oktober, 
- in 2001: op 28 oktober. 
Artikel 4 
Vóór l januari 2000 wordt op een vóór 1 januari 2001 in te dienen voorstel van de Commissie de 
regeling vastgesteld die met ingang van 2002 van toepassing is. 
Artikel 5 
Deze richtlijn is niet van toepassing op de overzeese gebieden van de Lid-Staten. 
Artikel 6 
De Lid-Staten doen de nodige wettelijke, bestuursrechtelijke en administratieve bepalingen in werking 
treden om uiterlijk op 31 december 1997 aan deze richtlijn te voldoen. Ze stellen de Commissie 
daarvan onverwijld in kennis. 
Wanneer de Lid-Staten deze bepalingen aannemen, wordt in die bepalingen naar de onderhavige 
richtlijn verwezen of wordt hiernaar verwezen bij de officiële bekendmaking van die bepalingen. De 
regels voor deze verwijzing worden vastgesteld door de Lid-Staten. 
Artikel 7 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. 
Gedaan te Brussel, 
Voor het Europees Parlement Voor de Raad 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 
OVER DE TOEPASSING VAN DE ZOMERTUD IN DE EUROPESE UNIE 
G 
Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de toepassing van de 
zomertijd in de Europese Unie 
Inleiding 
Bij de goedkeuring van de zevende richtlijn 94/21/EG van 30 mei 1994 inzake de bepalingen 
op het gebied van de zomertijd1 heeft de Commissie ten overstaan van het Europees Parlement en de 
Raad beloofd de kwestie van de zomertijd in samenwerking met de vertegenwoordigers van de 
betrokken groeperingen en de nationale deskundigen uit de Lid-Staten grondig te onderzoeken en 
daarover een verslag uit te brengen aan het Europees Parlement en de Raad. 
In het huidige verslag wordt geprobeerd het probleem te evalueren en met name na te gaan 
welke economische en niet-economische gevolgen de overgang van de zomertijd naar de wintertijd 
en vice versa heelt alsmede wat de ervaringen zijn met de toepassing van de zomertijd als zodanig. 
Het verslag zou eveneens als basis moeten dienen voor een debat dat gehouden zal worden bij het 
bestuderen van het voorstel voor de achtste richtlijn dat overeenkomstig artikel 4 van de zevende 
richtlijn vóór 1 januari 1997 door de Commissie zou moeten worden aangenomen. 
liet verslag is met name gebaseerd op de conclusies van een uitgebreid onderzoek2 dat de 
Commissie in de loop van het eerste hall jaar van 1995 heeft verricht, waarbij een evaluatie is gemaakt 
van de gevolgen van de zomertijd, met name op de volgende gebieden: het energieverbruik, de 
volksgezondheid, de arbeidsomstandigheden en de levensstijl van de burgers, de landbouw, de 
milieubescherming, de verkeersveiligheid en de toeristen- en vrijetijdsindustrie. Bovendien bevat dit 
rapport een aantal waarnemingen van de betrokken sectoren en de groeperingen die zich na schriftelijk 
te zijn geraadpleegd voor en tegen de zomertijd hebben uitgesproken en verzocht zijn om deel te 
nemen aan een op 25 september 1995 in Brussel gehouden hoorzitting. 
I. Historisch overzicht van de toepassing van de zomertijd 
De zomertijd wordt reeds een twintigtal jaren in de Europese Unie en in vrijwel alle derde 
landen van Europa toegepast. In dit verband dient erop te worden gewezen dat de zomertijd als 
zodanig aanvankelijk in tic meeste Lid Staten bij een nationaal genomen besluit werd ingevoerd. Zo 
hebben het Verenigd Koninklijk en Ierland dit systeem reeds in 1916 ingevoerd, waarbij zij in 1966 
gevolgd weiden door Italië en in 1976 door Frankrijk. Duitsland en Denemarken voerden als één van 
de laatste het systeem in 1980 in. 
Aan het eind van de jaren zeventig liepen de data waarop de zomertijd begon en eindigde 
evenwel van land tot land uiteen, waardoor vervoer en communicatie flink verstoord werden. Toen 
de situatie met name in de periode 1976-1980 verslechterde heeft de Raad de Commissie opgedragen 
maatregelen voor te stellen om de data en uren waarop de zomertijd zou beginnen en eindigen te 
harmoniseren. De eerste richtlijn waarin gemeenschappelijke data voor het begin en het einde van de 
zomertijd voor 1981 en 1,982 werden vastgesteld werd op 22 juli 1980 door de Raad goedgekeurd3. 
In de tweede richtlijn van de Raad van 10 juni 19824 werden evenwel een gemeenschappelijke datum 
voor het begin (laatste zondag van maart) en twee data voor het einde van de zomertijd vastgesteld: 
één op de laatste zondag van september voor de Lid-Staten van het continent, en de andere eind 
oktober voor het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Deze bepalingen werden inde verschillende daarna 
komende richtlijnen tot in 1995 gehandhaafd. Tenslotte werd in de zevende richtlijn, die voor de 
1 PB EG L 164 van 30.6.1994, blz. 1 
2 ADAS, Consultant, Guildford, Verenigd Koninkrijk, 1995 
3 PB FC, I. 205 van 7.8 1980, blz. 17 
4 PB EG L 173 van 19.6.1982, blz. 16 
eerste keer gezamenlijk door het Europese Parlement en de Raad krachtens de 
medebeslissingsprocedure werd goedgekeurd, opnieuw een volledige harmonisatie van het tijdschema 
van de zomertijd ingevoerd voor de jaren 1996 en 1997. In de zevende richtlijn is immers bepaald 
dat zonder uitzondering in alle Lid-Staten van de Unie dezelfde datum wordt gehandhaafd voor het 
begin van de zomertijd, namelijk de laatste zondag van maart, terwijl de zomertijd dan ook op 
dezelfde datum zal eindigen, namelijk de laatste zondag in oktober. 
II. De toepassing van de zomertijd in de luirojicse Unie 
1. Algemeen 
Er dient een onderscheid te worden gemaakt tussen het systeem van de zomertijd en dat van 
de tijdzones. Op het ogenblik liggen de landen van de Europese Unie in drie verschillende tijdzones: 
de Westeuropese tijd (wereldtijd of WT), de Middeneuropese tijd (WT + 1 uur) en de Oosteuropese 
tijd (WT + 2 uur). De normaal in de verschillende Lid-Staten geldende tijd komt evenwel niet 
noodzakelijkerwijze overeen met de tijdzone waarvan zij geografisch gezien deel uitmaken. 
In dit verband dient erop te worden gewezen dat alleen de Lid-Staten afzonderlijk bevoegd 
zijn voor de vaststelling van de normaal geldende tijd. 
Tenslotte dient te worden opgemerkt dat de volledige harmonisatie van het tijdschema van de 
zomertijd die op grond van het bepaalde in de zevende richtlijn is ingevoerd, met ingang van 1996 
een feit zal zijn. Daar er dus nog geen ervaringen mee zijn opgedaan kan nog niet worden gezegd wat 
de gevolgen van het nieuwe systeem zijn en kunnen deze gevolgen ook nog niet worden geëvalueerd. 
2. De toepassing van de zomertijd alsmede de economische en niet-economische 
gevolgen ervan 
De in het eerste halfjaar van 1995 gelanceerde studie had ten doel een standpunt te bepalen 
aan de hand van de studies die reeds op nationaal, Europees of internationaal vlak waren verricht door 
particuliere of openbare instellingen en waarvan de wetenschappelijke waarde was vastgesteld. 
Bovendien had de consultant aan wie was opgedragen om deze te realiseren tot taak om de verzamelde 
gegevens op hun waarde en betrouwbaarheid te testen en eventueel de gegevens bij te werken die voor 
elk van de betrokken gebieden beschikbaar zijn. 
Dus om de voor- en nadelen van de zomertijdregeling als zodanig en van de tweemaal per 
jaar plaatsvindende tijdverschuiving (overgang van de zomertijd naar de wintertijd en vice versa) te 
doen uitkomen, en met name de economische en niet-economische gevolgen van de regeling, heeft 
men er zich in de studie niettemin toe beijverd om verschillende werkhypotheses onder ogen te zien, 
rekening houdend met de bestaande situatie in de landen van de Unie en met het feit dat gevraagd was 
om eventuele nadelen van de thans geldende regeling op te sporen en oplossingen voor te stellen 
waardoor deze nadelen zouden kunnen worden ondervangen. 
Het gaat daarbij om de volgende drie keuzemogelijkheden: 
- Keuzemogelijkheid 1: de status quo, d.w.z. handhaving van de zomertijdregeling 
zoals deze tot op heden in alle landen van de Unie wordt 
toegepast; 
- Keuzemogelijkheid 2: status quo voor alle landen op het continent, doch invoering 
door Ierland en het Verenigd Koninkrijk van WT + 1 
(wereldtijd +1), 
- Keuzemogelijkheid 3: afschaffing van de zomertijdregeling in alle landen van de 
Unie en invoering van WT + 1 (wereldtijd + 1) door 
Ierland en het Verenigd Koninkrijk. 
% 
Bijgevolg zijn in het onderhavige verslag voor elk betrokken gebied de voornaamste 
conclusies vermeld die men uit de studie heeft getrokken, terwijl in bepaalde gevallen tevens het 
bijzondere standpunt van de verschillende geraadpleegde sectoren en organisaties is opgenomen. 
2.1. Energieverbruik 
De voornaamste reden waarom de zomertijdregeling aan het eind van de jaren zeventig werd 
ingevoerd, was dat men een vermindering van het energieverbruik probeerde te bereiken, en met 
name het elektriciteitsverbruik voor verlichting 's avonds probeerde terug te dringen. 
De studie toont aan dat het energieverbruik wordt beïnvloed door de zomertijd doordat de 
vraag naar verlichting en verwarming varieert, en met name 's morgens vroeg in de maanden april 
en mei. De lichte stijging van het energieverbruik die 's morgens wordt geconstateerd op het moment 
dat op de zomertijd wordt overgeschakeld, schijnt meer dan gecompenseerd te worden door een 
duidelijke daling van het energieverbruik 's avonds. Verder kan als gevolg van de capaciteit van de 
gebouwen om warmte op te slaan de omvang van de stijging minimaal blijven. Het is interessant te 
zien dat het huishoudelijk verbruik een belangrijker effect heeft op de vraag naar energie, en dan met 
name voor verlichting, dan het verbruik in de sectoren industrie, handel en openbare diensten. Dit 
kan worden verklaard door het feit dat kantoren, winkels of opslagplaatsen in het algemeen continu 
worden verlicht, soms tot zeer laat op de dag, en in bepaalde gevallen zelfs gedurende de gehele 
nacht, ongeacht de toegepaste tijdregeling. Verder wordt er in de huishoudelijke sector gedurende het 
weekend duidelijk bespaard op energie vanwege een gewijzigde levensstijl: men staat later op en is 
actief buitenshuis. 
De groeperingen die zich tegen de zomertijd hebben uitgesproken komen met het argument 
dat deze regeling zo weinig energiebesparingen oplevert. De besparingen op het gebied van de 
verlichting die volgens de berekeningen van de ACHE5 op 27 à 36 kwh per jaar per huishouden 
zouden liggen, zouden ongedaan worden gemaakt en zelfs worden overtroffen door een hoger 
energiegebruik in de sector verwarming, een toename van het gebruik van de auto in de avonduren, 
het gebruik van airconditioning en een nog steeds omvangrijk gebruik van gloeilampen voor 
verlichting. De Belgische verenigingen tégen de zomertijd geven soortgelijke argumenten zonder 
evenwei cijfers te verstrekken. Van de geraadpleegde sectoren uit de industrie heeft er geen enkele 
hierover informatie verstrekt. 
Uitgaande van de eerder genoemde veronderstellingen komt men in de studie in tegenstelling 
tot de door de ACHE gemaakte ramingen tot de conclusie dat de dagelijkse vermindering van de 
vraag naar energie in de avonduren door de huishoudens gedurende de zomertijd in het kader van 
keuzemogelijkheid 1, de vraag van de kant van diegenen die 's morgens vroeg opstaan meer dan 
compenseert. Daarentegen wordt de vraag in de sectoren van de industrie, de handel en de overheid 
praktisch niet beïnvloed, omdat de winst die gerealiseerd wordt doordat het 's avonds langer licht 
blijft verloren gaat als gevolg van donkerder ochtenden in de lente, wanneer net naar de zomertijd 
is overgeschakeld en in de herfst gedurende de laatste periode van de zomertijd. 
Gezien deze compenserende invloeden kunnen we besluiten dat toepassing van de zomertijd 
uit het oogpunt van het totale energieverbruik een bepaalde winst oplevert. Deze winst zou verloren 
gaan indien keuzemogelijkheid 3 wordt aangehouden. Tenslotte zou om dezelfde redenen het kiezen 
van mogelijkheid 2 een extra vermindering van het energieverbruik in deze beide landen met zich 
meebrengen. 
Association française contre l'heure d'été (Franse vereniging tegen de toepassing van de zomertijd) 
3 
2.2. Volksgezondheid 
Het voornaamste argument op het gebied van de volksgezondheid, dat het vaakst tegen de 
zomertijdregeling wordt ingebracht, heeft betrekking op een verstoring van het biologisch ritme bij 
met name de overgang van winter- naar zomertijd en vice versa, waardoor er bij sommigen 
slaapproblemen kunnen ontstaan en eventueel veranderingen in het humeur. Het blijkt dat de overgang 
naar de zomertijd in de lente in het algemeen met meer problemen gepaard gaat dan de verschuiving 
van de tijd in de herfst. In de meeste studies komt men tot de conclusie dat de negatieve effecten die 
met de verschuiving van de tijd gepaard gaan van voorbijgaande aard zijn en maximaal drie weken 
duren. Anderzijds schijnt het dat de problemen die men bij de omschakeling van de ene op de andere 
tijd ondervindt aan andere oorzaken zijn te wijten die niet noodzakelijkerwijs met de zomertijd 
verband behoeven te houden. Zo zouden de problemen om in te slapen verklaard kunnen worden 
doordat het 's avonds ineens snel lichter wordt en niet zozeer door wijzigingen in het biologisch 
ritme. Tenslotte schijnen de deskundigen het erover eens te zijn dat de zomertijdregeling geen 
belangrijke gevolgen voor de gezondheid heeft. Deskundigen wijzen er trouwens op dat avonden 
waarop het langer licht blijft de mensen stimuleren om lichamelijk en sportief bezig te zijn hetgeen 
een gunstige invloed heeft op de gezondheid van de burgers, ongeacht de leeftijdsgroep waartoe men 
behoort. 
In dit verband wijzen zowel de Belgische als Franse groeperingen tegen de zomertijd erop dat 
vooral kinderen, ouderen en zieken problemen ondervinden. Met name zou men bij het overschakelen 
op de zomertijd het uur waarop men naar bed gaat verschuiven, waardoor de slaapperiode wordt 
verkort en de intellectuele capaciteiten zouden afnemen en, gedurende de zomertijd, problemen met 
inslapen hebben vanwege het feit dat de warmte 's avonds langer blijft hangen. ACHE wijst zelfs op 
een extra gebruik van medicijnen op het moment dat de tijd verschuift die in geen enkele bestaande 
medische studie alleen aan de tijdverschuiving kan worden toegeschreven, zodat ervan moet worden 
uitgegaan dat nog andere parameters een rol spelen bij het ontstaan van dit verschijnsel. 
Bijgevolg kan worden geconcludeerd dat, aangezien alle gesignaleerde negatieve effecten na 
twee of drie weken beperkt, van voorbijgaande aard en omkeerbaar zijn, de zomertijdregeling als 
zodanig alsmede de tijdverschuiving die daarmee gepaard gaat, geen ernstige gevolgen van blijvende 
aard voor de gezondheid opleveren. 
2.3. Arbeidsomstandigheden 
Wat de arbeidsomstandigheden betreft heeft men zich in de studie ertoe beijverd om de 
gevolgen van de zomertijdregeling met name in de sectoren van de bouw, de handel, de communicatie 
en het vervoer nader te onderzoeken. In deze sectoren heeft men met werknemers te maken bij wie 
de arbeidsdag al naargelang van het geval uit vaste of variabele uurroosters bestaat en bij wie de 
activiteiten zich in het ene geval binnen en in het andere geval buitenshuis afspelen. Het aantal 
situaties dat aan bod komt is derhalve groot genoeg om een voldoende representatitiveit te garanderen. 
Een compilatie van de bestaande litteratuur alsmede onderzoek van de vragenlijsten die aan de 
verschillende ministeries in de Lid-Staten en een aantal beroepsverenigingen en -federaties werden 
toegezonden, hebben een nader onderzoek van het standpunt van de hier besproken sectoren mogelijk 
gemaakt. 
De bouwsector wordt met name beïnvloed door het ogenblik waarop de zon op- en ondergaat 
omdat de meeste activiteiten in het daglicht en bij een bepaalde omgevingstemperatuur moeten 
plaatsvinden. De meerderheid van de sector schijnt evenwel niet gekant te zijn tegen een handhaving 
van de zomertijdregeling voor zover de werktijden kunnen worden aangepast om te kunnen profiteren 
van het feit dat het extra lang licht blijft en om het ongemak te kunnen compenseren van de donkerder 
ochtenden, met name in de eerste weken van de lente wanneer op de zomertijd is omgeschakeld, 
alsmede om het ongemak van de grote hitte in het begin van de middag in het hartje van de zomer 
te kunnen compenseren. Men moet evenwel een differentiatie aanbrengen tussen de op het continent 
heersende mening ten gunste van de status quo (keuzemogelijkheid 1), terwijl in het Verenigd 
A o 
Koninkrijk de betrokken sector grotendeels niet gekant zou zijn tegen handhaving van de 
zomeruurregeling en de invoering van uur WT + 1 (keuzemogelijkheid 2). De groeperingen die zich 
tegen de zomertijd verzetten wijzen hier op de ongemakken vanwege het feit dat sommige landen op 
het continent twee uur op hun zonnetijd vooruit zijn, waardoor de pauzes zijn verschoven en het werk 
moet worden hervat wanneer de zon op zijn hoogst staat, d.w.z. op de warmste uren van de dag. 
Wat de sectoren van de handel en de communicatie betreft, kan in het algemeen worden 
gezegd dat deze geen problemen ondervinden en zich niet nadrukkelijk voor of tegen de 
zomertijdregeling als zodanig uitspreken. Daarentegen wordt er in alle sectoren, met name in de 
vervoersector, sterk op aangedrongen dat het tijdschema waarop de zomertijd begint en eindigt wordt 
geharmoniseerd, met name om het opstellen van dienstregelingen voor spoorwegvervoer te 
vergemakkelijken (Europese reizigers-treindiensl-eonlerentie) en zogenaamde "slots" voor het landen 
en opstijgen van vliegtuigen te verkrijgen (1ATA'' en ACE7). Daarentegen zouden de 
vertegenwoordigers van de betrokken sectoren wat de tijdverschuiving betreft over het algemeen een 
gunstig standpunt innemen ten opzichte van een eventuele uniformisatie van de tijd, en wel met het 
oog op een vergemakkelijking van de communicaties en het reizen binnen de Unie. Zo zouden de 
organisaties die de luchtvaartmaatschappijen vertegenwoordigen (IATA en ACE) en die welke de 
spoorwegmaatschappijen vertegenwoordigen, zoals de onderneming European Passengers Services die 
Londen, Parijs en Brussel met elkaar verbindt via EUROSTAR wijzen op de problemen waar reizigers 
van uit het Verenigd Koninkrijk mee hebben te maken die bij voorbeeld indien zij willen deelnemen 
aan een vergadering die 's morgens vroeg op het continent plaatsvindt, al de avond tevoren moeten 
vertrekken, waardoor zij op extra kosten worden gejaagd, terwijl zij dezelfde reis in omgekeerde 
richting gemakkelijk op één en dezelfde dag kunnen maken. 
Door de andere activiteitensectoren is geen melding gemaakt van belangrijke problemen bij 
de toepassing van de zomertijd, met uitzondering van de landbouwsector (zie 2.5 Landbouw). 
Wat de drie in de studie voorgestelde keuzemogelijkheden betreft lijkt het dus dat de 
vertegenwoordigers uit de bouwsector van de landen op het continent het eens zijn over een 
handhaving van de status quo, namelijk keuzemogelijkheid I. Met de huidige zomertijdregeling kan 
er immers doordat het langer licht blijft langer worden gewerkt of kunnen er buitenactiviteiten worden 
verricht na het werk. Alleen de donkerder morgens zijn in de weken die volgen op de omschakeling 
naar de zomertijd in de lente, enigszins problematisch. De vertegenwoordigers van de betrokken 
sector in het Verenigd Koninkrijk hebben meer gemengde gevoelens ten opzichte van 
keuzemogelijkheid 2, zelfs indien door de nieuwe praktijken meer flexibiliteit wordt geboden. 
Tenslotte zouden de organisaties van de sectoren handel, bankwezen en communicatie liever geen 
tijdsverschil willen zien, zelfs al spreken zij geen voorkeur uit voor of tegen een echte 
zomertijdregeling. Deze organisaties zouden derhalve vanwege de voordelen die een gevolg zouden 
zijn van een harmonisatie van de tijd in de landen van de Unie de voorkeur geven aan de 
keuzemogelijkheden 2 of 3. 
2.4. Levensstijl en vrijetijdsbesteding 
Ten aanzien van de verschillende levensstijlen en de vrijetijdsbesteding kunnen er belangrijke 
sociaal-culturele verschillen worden waargenomen en dat zowel binnen de bevolking van eenzelfde 
Lid-Staat als tussen de ene Lid-Staat en de andere. Deze levensstijlen en deze activiteiten ontwikkelen 
zich gedeeltelijk onder invloed van de klimaatsverschillen en de schommelingen die zich in de loop 
van het jaar voordoen ten aanzien van het moment waarop de zon opkomt en weer ondergaat. 
Vergeleken met de bevolking in de in het zuiden gelegen landen hebben de inwoners van 
Noord-Europa tijdens weekdagen in de winter minder mogelijkheden tot recreatie buitenshuis, doch 
6 IATA: International Air Transport Association (Internationale vereniging voor de burgerluchtvaart) 
7 Association des Compagnies aériennes de la Communauté européenne (Vereniging van 
luchtvaartmaatschappijen uit de Europese Gemeenschap) 
"11 
meer in de zomer. Daarentegen besteedt de bevolking in de landen in het zuiden als gevolg van het 
feit dat de temperatuur overdag in de zomer hoger is, meer tijd aan vrijetijdsbesteding na 
zonsondergang wanneer het koeler is geworden. Bijgevolg heeft de verschuiving gedurende de 
zomertijd van één uur "dag" van de ochtend naar de avond een rechtstreekse invloed op de 
mogelijkheden tot vrijetijdsbesteding. 
Uit opiniepeilingen blijkt dat een groot deel van de bevolking het waardeert dat het in de 
periode waarin de zomertijd geldt langer licht blijft. Dit is met name het geval in de landen in het 
zuiden waar het 's avonds eerder donker wordt dan in de in het noorden gelegen landen. Hierdoor 
heeft de bevolking die er de voorkeur aan geeft om voor het donker wordt naar huis terug te keren 
de neiging om meer uit te gaan en buitenshuis actief te zijn. Dit geldt met name voor kinderen, 
vrouwen en bejaarden. Uit het in het kader van de studie gevoerde onderzoek blijkt in dit verband 
dat sportieve of andere activiteiten buitenshuis zijn toegenomen, en dit gaat op voor alle landen van 
de Unie. 
Daarentegen hebben de groeperingen die zich tegen de zomertijd hebben uitgesproken 
gewezen op bepaalde negatieve effecten bij de vrijetijdsbesteding. De ACHE wijst er van haar kant 
op dat de regeling nadelig is voor het beoefenen van recreatie 's morgens, aan het begin van de 
middag, tijdens periodes met hoge temperaturen, en 's avonds indien het om activiteiten gaat 
waarvoor strikte openingstijden gelden en tenslotte 's nachts bij bepaalde evenementen als een 
vuurwerk of de zogenaamde klank- en lichtspelen. Bovendien zouden de personen voor wie de 
zomertijd een verlies aan slaap met zich meebrengt benadeeld worden door de noodzaak om deze in 
het weekend in te halen in plaats van 's morgens de deur uit te gaan. Het gaat hier evenwel meer om 
een mening dan om een welbepaalde studie. Andere groeperingen, zoals de Belgische Vereniging 
tegen de Zomertijd (Nederlandstalige en Franstalige afdeling) wijzen erop dat in de zomer de 
landbouwers gebruik maken van het feit dat het langer licht blijft om heel laat 's avonds door te gaan 
met het binnenhalen van de oogst. Daardoor worden hun mogelijkheden tot vrijetijdsbesteding beperkt 
en niet ruimer zoals bij de rest van de bevolking, omdat zij het extra uur gebruiken om te werken. 
De studie besluit met de mededeling dat wat de landen op het continent betreft een handhaving 
van de status quo (keuzemogelijkheid 1) meer voordelen zou opleveren dan keuzemogelijkheid 3 
(afschaffing van de regeling), omdat in het laatste geval een kwart van de periode waarin het 's 
avonds van maart tot oktober licht is verloren zou gaan en dus de mogelijkheden tot 
vrijetijdsbesteding overdag geringer zouden worden. Daarentegen zou voor het Verenigd Koninkrijk 
en Ierland keuzemogelijkheid 2 inhouden dat het gedurende het gehele jaar iedere dag een uur langer 
licht blijft. Keuzemogelijkheid 3 zou voor deze beide landen goede mogelijkheden scheppen voor 
vrijetijdsbesteding, doch uitsluitend gedurende vijf maanden, d.w.z. van november tot en met maart. 
2.5. Landbouw 
De landbouw is een activiteit die verrichtingen met zich meebrengt die zowel aan bepaalde 
seizoenen als aan bepaalde uren van de dag gebonden zijn. Zo is de zonnetijd vanwege de invloed die 
deze uitoefent op de temperatuur en de vochtigheid van de lucht en de grond, een rol van 
doorslaggevende betekenis bij het behandelen en het oogsten van de gewassen. De tijd speelt eveneens 
een belangrijke rol bij het fokken van dieren en de melkproduktie, terwijl andere activiteiten op elk 
moment van de dag kunnen worden uitgeoefend. 
De landbouw in Europa heeft evenwel in de laatste 30 jaar belangrijke wijzigingen ondergaan. 
Met name kon door mechanisatie het aantal arbeidsplaatsen worden verminderd terwijl door de 
toepassing van intensieve exploitatiemethoden de rentabiliteit bij de landbouw en de zuivelproduktie 
kon worden opgevoerd. Een betere arbeidsverdeling en de produktiviteitsverhoging die daarvan het 
gevolg was hebben de wijze van organiseren en de voor het verrichten van de werkzaamheden 
noodzakelijke duur gewijzigd. Niettemin wijzen wij wat de teelt zelf betreft erop dat het werk 
voornamelijk gedaan moet worden tussen juli en oktober, d.w.z gedurende de periode waarin de 
zomertijd geldt. Het gaat daarbij om het oogsten van de gewassen in de zomer en het zaaien in het 
begin van de herfst. Elke wijziging in de tijd die een verlenging ol een verkorting van de arbeidsdag 
inhoudt heeft derhalve een wijziging van de arbeidsgewoonten van hen die in de landbouw werkzaam 
zijn tot gevolg. 
Tijdens de hearing heeft de vertegenwoordiger van het COPA (Comité van de 
Landbouworganisaties van de Europese Gemeenschap) erop gewezen dat er een bepaalde bezorgdheid 
bestaat ten aanzien van de invloed van de zomertijd op onder meer een eventuele schade aan de 
gewassen indien de werkzaamheden niet op het juiste uur van de dag worden verricht en van 
mogelijke gevolgen voor het vee dat immers op geregelde tijden moet worden gevoederd en 
gemolken. 
In de studie komt men tot de conclusie dat de toepassing van de zomertijd het merendeel van 
de activiteiten in de landbouw niet negatief beïnvloedt. De meeste werkzaamheden waarbij het 
zonneuur bepalend is voor de goede afloop, vinden plaats in de zomer, d.w.z. in het seizoen waarin 
de helderheid het grootst is, waarbij men moet weten dat dit in de zuidelijke landen 's morgens en 
in de noordelijke landen 's avonds het geval is. Het is evenwel heel moeilijk om de invloed te 
beoordelen van de zomertijd als zodanig op de arbeidsomstandigheden en de vrijetijdsbesteding van 
de landbouwbevolking. De werkzaamheden in de landbouw, en met name die in de oogsttijd, zijn 
afhankelijk van de mate waarin de oogst gerijpt is en de meteorologische omstandigheden. Dit 
betekent dat landbouwers tijdens de oogstperiode moeten kunnen werken op elk moment van de dag, 
ook 's avonds laat en in het weekend, ongeacht de geldende tijdregeling. 
In de studie komt men tot de slotsom dat weinig activiteiten in de landbouw op het continent 
zouden worden getroffen indien de zomertijdregeling zou worden afgeschaft zoals in 
keuzemogelijkheid 3 wordt geopperd. In dat geval zouden de mogelijkheden tot vrijetijdsbesteding 
van de agrarische bevolking, zoals die van de bevolking in andere sectoren zoals de bouw, in zoverre 
minder worden dat het 's avonds een uur minder licht is. Daarom zouden de landen van het continent 
de voorkeur hebben voor keuzemogelijkheid I. In het Verenigd Koninkrijk en Ierland zouden zich 
's morgens vroeg bepaalde ongemakken kunnen voordoen wanneer van keuzemogelijkheid 3 gebruik 
wordt gemaakt. Bovendien zou keuzemogelijkheid 2 wat de tijd betreft bepaalde aanpassingen 
noodzakelijk maken in het geval van werkzaamheden die op een regelmatig uur moeten worden 
verwezenlijkt. De negatieve gevolgen die evenwel door de ene of de andere keuzemogelijkheid 
worden veroorzaakt zouden weinig om het lijf hebben en gecompenseerd worden door bepaalde 
voordelen. 
2.6. Milieubescherming 
Zelfs indien de zomertijd geen rechtstreekse invloed heeft op het milieu dient hier toch 
aandacht te worden besteed aan de vraag in hoeverre er sprake is van een indirecte invloed. 
In de studie heeft men zich vooral beijverd om na te gaan wat de eventuele invloed is van de 
zomertijd op enerzijds de vorming van ozon en anderzijds de emissies van auto's. 
De vorming van ozon wordt bepaald door verschillende factoren waaronder de 
meteorologische omstandigheden en de bevolkingsdichtheid in het betrokken geografische gebied, 
waardoor dit een landelijk of een stedelijk karakter heeft. Bovendien hangt de ozonconcentratie op 
een gegeven plaats en ogenblik onder andere af van het horizontale dan wel verticale transport van 
de ozon en van de schommelingen in de intensiteit van de straling van de zon, alsmede van de mate 
waarin de ozonlaag wordt afgebroken. Daardoor verschilt de concentratie met name al naar gelang 
van de plaats en het uur. Zo kunnen resultaten die voor een stad als Parijs zijn verkregen niet worden 
geëxtrapoleerd naar andere gebieden in Frankrijk of Europa. Gezien het ingewikkelde chemische 
karakter van het verschijnsel komt de studie tot de conclusie dat er nog te veel vragen onbeantwoord 
blijven en dat de ozonlaag niet wordt aangetast door de invoering of de afschaffing van een bijzondere 
tijdregeling, doch dat men dit veeleer kan voorkomen door de emissies van primaire vervuilende 
stoffen aan de bron te beperken. 
I l 
Wat de effecten van het autogebruik op het milieu gedurende de periode van de zomertijd 
betreft moeten er twee elementen in aanmerking worden genomen: de katalysatoren en de toename 
van het wegverkeer als gevolg van het feit dat men zich meer gaat verplaatsen in het kader van de 
vrijetijdsbesteding. Wat de eerste factor betreft speelt de temperatuur van de omgevingslucht op het 
moment waarop de motor wordt gestart een belangrijke rol, omdat deze de tijd beïnvloedt die nodig 
is om de motor en de katalysator optimaal te doen functioneren. Zo duurt het tijdens de zomertijd 
vanwege het feit dat de temperatuur 's morgens lager ligt doordat de tijd vooruit is gezet, langer 
voordat een katalysator de vereiste temperatuur bereikt met het bovenstaande gevolg. Zo kan, indien 
alle verplaatsingen die 's morgens vroeg plaatsvinden bij elkaar worden opgeteld, het feit dat de tijd 
begin april een uur vooruit wordt gezet extra emissies van vervuilende stoffen tot gevolg hebben. Dit 
probleem zou evenwel aanzienlijk minder moeten worden wanneer de nieuwe generatie katalysatoren 
op de markt komt. 
Tenslotte kan ervan worden uitgegaan dat doordat het lichter is in de zomertijd de 
vrijetijdsbesteding anders zal worden georganiseerd en men aan het eind van de middag daardoor 
vaker de auto zal gaan gebruiken hetgeen tot uiting kan komen in een toename van de emissies. In 
dat verband schijnt de door de Vrije Universiteit van Brussel gemaakte studie over "de gevolgen van 
de tijdverschuiving op het gebruik van energie en de vervuiling door foto-oxidantia door voertuigen 
in België" erop te wijzen dat er sprake is van een bepaalde toename die van jaar tot jaar aanzienlijke 
verschillen vertoont. In het onderhavige geval heeft men alle reden om te geloven dat de 
meteorologische omstandigheden een belangrijker rol spelen dan de zomertijd bij de toename van het 
verkeer op bepaalde uren, die in elk geval overeenkomt met bepaalde verplaatsingen waarvan de 
bestemming en de gevolgen geanalyseerd zijn bij de punten 2.2., 2.4. en 2.8. 
2.7. Verkeersveiligheid 
Met het oog op de studie is er een statistische methode uitgewerkt om de gevolgen te 
evalueren voor het aantal verkeersongevallen, waarbij rekening is gehouden met de drie 
keuzemogelijkheden waarvan in het begin van dit document werd uitgegaan. 
De tussen 1968 en 1971 bij de invoering van de "British Standard Time" (TU + 1) opgedane 
ervaringen hadden aangetoond dat het mogelijk was de verkeersveiligheid te verbeteren door de tijd 
aan te passen. Invoering van een zomertijd gedurende het gehele jaar betekent immers dat het 
's avonds een uur langer licht is, doch 's morgens een uur langer donker. Weliswaar werd er een 
stijging van het aantal ongevallen in de ochtend opgetekend, doch het totale aantal ongevallen liep 
terug. Dit valt te verklaren door het feit dat er meer ongelukken gebeuren in het donker dan overdag. 
Een verschuiving van een uur daglicht van de ochtend naar de avond, in welke periode er meer 
ongelukken gebeuren, leidt dus tot een afname van het aantal ongevallen. 
Daarentegen wordt door sommigen opgemerkt dat factoren van secundair belang, zoals de 
aanwezigheid van ijzel op de wegen tijdens het spitsuur 's morgens en de extra hoeveelheid verkeer 
als gevolg van het feit dat het 's avond een uur langer licht is, de zomertijd teniet zouden kunnen 
doen. Uit de studie blijkt dat dat soort gevolgen geen invloed van betekenis hebben omdat uit de in 
Engeland opgedane ervaringen is gebleken dat het totale aantal ongelukken was teruggelopen. 
Met het oog op deze studie werd er een statistisch model ontwikkeld om de gevolgen van de 
tijdverschuiving in de verschillende landen van de Unie te simuleren aan de hand van een analyse van 
de resultaten die bij het Britse experiment werden opgetekend. Bij dit model heeft men de gegevens 
gebruikt over het aantal ongelukken in elk van de landen die inlichtingen hebben verstrekt, alsmede 
het resultaat van studies waarbij een beoordeling is gegeven van de verhouding tussen de aantallen 
ongevallen die overdag en 's nachts plaatsvonden. Zo blijkt uit de studie dat, indien mogelijkheid 3 
wordt gekozen (afschaffing van de zomertijd) dit geen grote veranderingen zou meebrengen voor het 
aantal ongelukken in Denemarken, Noorwegen en Spanje, welke landen als enige volledige informatie 
hebben verstrekt over het aantal ongevallen van uur tot uur. He' in het Verenigd Koninkrijk 
toegepaste model wijst uit dat keuzemogelijkheid 2 zou leiden tot 0,75% minder gewonden en 1,73% 
1M 
minder doden of ernstig gewonden. Tenslotte wijst de simulatie bij optiemogelijkheid 3 erop dat de 
vermindering van hel aantal ongevallen in het Verenigd Koninkrijk de helft zou bedragen van die bij 
keuzemogelijkheid 2. 
2.8. Vrijetijdsindustrie 
Om het gemis aan een specifieke studie hierover goed te maken is er een onderzoek verricht 
bij alle landen, waarop evenwel slechts in zeer beperkte mate is gereageerd. 
Wat de sportactiviteiten betreft is het duidelijk dat het feit dat het 's avonds langer licht is de 
mensen ertoe aanzet meer sport in de open lucht te bedrijven. Zo wijst het Franse ministerie voor 
lichamelijke opvoeding en sport op een toename van de sportactiviteiten na de omschakeling op de 
zomertijd in de lente. Deze mening wordt ook gedeeld door sommige sportorganisaties in 
Groot-Brittannië die van oordeel zijn dat de langere avonden het beoefenen van sport in de buitenlucht 
alleen maar ten goede kunnen komen. Evenzo wordt ook de beoefening van andere activiteiten 
buitenshuis gedurende de zomertijd gestimuleerd. 
Wat de activiteiten op toeristisch en cultureel gebied betreft zoals het bezoeken van 
kunstgalerijen en musea kan gezegd worden dat deze niet afhankelijk zijn van de tijd waarin het licht 
blijft, omdat deze in het algemeen gedurende het gehele jaar op vaste tijden geopend zijn. 
Daarentegen zou het bezoek aan sommige historische monumenten, themaparken en voor het publiek 
geopende tuinen die in het algemeen bij zonsondergang gesloten worden, toenemen wanneer het 
's avonds een uur langer licht blijft. Daarentegen lijken theaters, bioscopen en bibliotheken in de 
zomermaanden minder bezoekers aan te trekken. 
Vanuit het oogpunt van de bevolking schijnt het dat de langere dagen oudere mensen meer 
aanzetten om activiteiten buitenshuis te ondernemen omdat zij de mogelijkheid hebben om vóór het 
vallen van de nacht naar huis terug te keren. Hetzelfde geldt ook voor jonge kinderen en tieners. 
De studie komt dan ook tot slotsom dat het toerisme en de activiteiten in open lucht worden 
bevorderd door het feit dat het 's avonds een uur langer licht blijft. De betrokken industrieën van de 
landen op het continent halen bepaalde voordelen uit de status quo (keuzemogelijkheid 1) die bij 
keuzemogelijkheid 3 (afschaffing van de zomertijd in die landen) teniet zouden worden gedaan. In 
Ierland en het Verenigd Koninkrijk noemt de vrijetijdsindustrie dezelfde redenen om zich met een 
meerderheid uit te spreken voor keuzemogelijkheid 2. 
2.9. Economische analyse 
Naast een analyse van de voordelen en de ongemakken van de zomertijd wordt in de studie 
gepoogd de economische gevolgen vast te stellen van de zomertijd op de gezamenlijke betrokken 
sectoren en een beeld te geven van de voordelen die de verschillende keuzemogelijkheden voor de 
gezamenlijke landen opleveren. Iedere schatting van de economische voordelen is echter 
noodzakelijkerwijs gebaseerd op een groot aantal hypotheses. Bijgevolg kunnen de in de studie 
verstrekte cijfers alleen maar als indicatie beschouwd worden. 
Op een aantal gebieden biedt de zomertijdregeling voordelen. Het gaat hierbij met name om 
de sectoren van de vrijetijdsbesteding, het toerisme en de daarmee verbonden industrieën, de 
volksgezondheid en de verkeersveiligheid. Daarentegen houden bij landbouw, energie en milieu voor-
en nadelen elkaar in evenwicht of kunnen deze niet duidelijk worden aangegeven. 
'\S 
Wat de sector van de vrijetijdsbesteding betreft is in de studie het aantal extra uren daglicht 
berekend voor elk van de keuzemogelijkheden en is geprobeerd hel financieel voordeel te berekenen 
dal daarvan het gevolg zou zijn. Daaruit blijkt voor Ierland en het Verenigd Koninkrijk dat 
keuzemogelijkheid 2 vergeleken met keuzemogelijkheid 1 het equivalent biedt van drie extra weken 
vrije tijd met daglicht. Op basis van een waarde van 1 ecu per uur en per huishouden zou dit een 
jaarlijkse economische winst opleveren die in de studie op 6.716 miljoen ecu geraamd wordt voor het 
Verenigd Koninkrijk en 332 miljoen ecu voor Ierland. Bij keuzemogelijkheid 3 zou deze lager liggen 
en geschat worden op 1.655 miljoen ecu voor het Verenigd Koninkrijk en 107 miljoen ecu voor 
Ierland. Voor de landen op het continent zou het kiezen van mogelijkheid 3 in plaats van 
mogelijkheid 2 een negatief effect hebben. Zo zouden er bij voorbeeld in Parijs na 17 uur 214 uren 
daglicht per jaar verloren gaan, hetgeen zou neerkomen op een economisch verlies van 4.817 miljoen 
ecu. Op dezelfde manier kan worden berekend dat keuzemogelijkheid 3 zou neerkomen op een verlies 
van 21.033 miljoen ecu voor de 13 landen van het continent. 
Voor de toeristische en de vrijetijdsindustrie in Ierland en het Verenigd Koninkrijk zou 
keuzemogelijkheid 2 een forse winst opleveren die in het Hillman rapport geraamd werd op 
1.200 miljoen ecu per jaar, ofwel ongeveer 4% van de huidige inkomsten in die industrie. Indien 
daarentegen mogelijkheid 3 zou worden gekozen zou dit jaarlijks een verlies opleveren van 
6.240 miljoen ecu voor de betrokken industrie in de 13 landen van het continent. 
Daarenboven is een geharmoniseerde tijd gunstig voor hen die reizen. Op het ogenblik 
hebben de landen van Midden- en West-Europa hun tijd geharmoniseerd. Daarom zouden deze landen 
geen enkel extra voordeel hebben bij keuzemogelijkheid 2 of 3. De voornaamste begunstigden zouden 
het Verenigd Koninkrijk en Ierland zijn, aangezien men zich zowel bij de ene als bij de andere 
keuzemogelijkheid gemakkelijker zal kunnen verplaatsen en de commerciële activiteiten met de landen 
op het continent zouden worden gestimuleerd. Zo is in de studie een raming gemaakt van het 
financiële voordeel dat het gevolg zou zijn van een harmonisatie van de tijd die varieert van nul voor 
iemand die zich in het geheel niet verplaatst tot verschillende honderden ecu voor iemand die 
regelmatig binnen Europa rijst, en zelfs tientallen miljoenen ecu voor grote ondernemingen. 
Bovendien is in de studie berekend dat harmonisatie voor deze beide landen een financieel voordeel 
zou kunnen betekenen van 626 miljoen ecu per jaar en van 308 miljoen ecu per jaar voor de andere 
Lid-Staten, hetgeen in totaal 934 miljoen ecu oplevert voor de 15 landen van de Europese Unie. 
Op het gebied van de volksgezondheid is aan de hand van de studie onder meer berekend dat 
de extra mogelijkheden om lichamelijk en sportief bezig te zijn indien voor mogelijkheid 2 wordt 
gekozen, de risico's op hart- en vaatziekten in het Verenigd Koninkrijk met 5% zouden verminderen 
waardoor 335 miljoen ecu zou kunnen worden bespaard, terwijl indien voor mogelijkheid 3 wordt 
gekozen slechts een besparing van 1 % zal kunnen worden verwezenlijkt. Aan de hand van dezelfde 
berekeningen zou keuzemogelijkheid 3 in het geval van de 13 andere landen van de Unie betekenen 
dat de kosten voor de gezondheidszorg naar schatting met 1.410 miljoen ecu zouden stijgen. 
Tenslotte wordt er in de studie vanuit gegaan dat wat de verkeersveiligheid betreft de kosten 
voor ongevallen in het Verenigd Koninkrijk met 180 miljoen ecu zouden dalen indien mogelijkheid 
2 wordt gekozen en met 100 miljoen ecu indien mogelijkheid 3 wordt gekozen. Voor de andere 
landen van de Unie waren er slechts op beperkte schaal vergelijkbare statistische gegevens beschikbaar 
zodat de financiële gevolgen niet precies konden worden berekend, doch er kan van worden uitgegaan 
dat, indien mogelijkheid 3 zou worden gekozen, dit voor hen een stijging van de kosten in verband 
met ongevallen met zich mee zou brengen. 
Conclusie 
Uit de gezamenlijke resultaten die in het kader van de studie zijn verkregen alsmede uit de 
opmerkingen die men de Commissie heeft doen toekomen blijkt in eer zeer groot aantal gevallen dat 
•l L 
de betrokken sectoren er de voorkeur aan geven dat de zomertijdregeling in de landen van de 
Europese Unie en haar buren wordt gehandhaafd. 
Aan de hand van de studie is vastgesteld dal de tweemaal per jaar plaatsvindende verschuiving 
van de tijd geen grote problemen met zich meebrengt, ofschoon wel gebleken is dat bepaalde personen 
daarvan ongemak ondervinden. 
Wat continentaal Europa betreft biedt keuzemogelijkheid 1, de status quo, een bevredigende 
regeling .omdat in dat geval de aanzienlijke economische voordelen worden gehandhaafd die de 
zomertijd met zich meebrengt op het gebied van de vrijetijdsbesteding, het toerisme, de 
volksgezondheid en de verkeersveiligheid. Vergeleken met keuzemogelijkheid 1 zou 
keuzemogelijkheid 3 economisch gezien op alle gebieden nadelig zijn. 
Voorts blijkt uit de studie dat Ierland en het Verenigd Koninkrijk belangrijke voordelen 
zouden kunnen behalen indien zij zouden overschakelen op dezelfde tijd die in de 13 andere landen 
van de Europese Unie geldt. Deze beide landen zouden dezelfde voordelen kunnen behalen als de 
andere landen van het continent, met name op de eerder genoemde gebieden. Tenslotte komt men in 
de studie tot de slotsom dat een dergelijke harmonisatie niet alleen voor het Verenigd Koninkrijk en 
Ierland voordelen zou opleveren, doch ook voor alle andere landen van de Unie. 
Alle sectoren die werden geraadpleegd, met name tijdens de hoorzitting die door de diensten 
van de Commissie werd georganiseerd, zijn het unaniem eens over de noodzaak om een perfecte 
harmonisatie te handhaven van de data en de uren waarop de zomertijd in alle landen van de Unie 
eindigt. Dit aspect is met name belangrijk voor de sectoren vervoer, toerisme en communicatie. 
Daarom is het van belang de harmonisatie voort te zetten en de toepassing van het tijdschema van de 
zomertijdperiode te continueren zoals dat met de zevende richtlijn werd ingevoerd, die neerkomt om 
een zelfde aanvangsdatum in maart en een zelfde einddatum in oktober voor alle landen van de Unie. 
Tenslotte is het van belang erop te wijzen dat de opdracht van de Commissie hoofzakelijk 
bestaat uit het harmoniseren van het tijdschema van de zomertijd en, voor zover de Lid-Staten zich 
akkoord verklaren met de noodzaak om de toepassing van de regeling voort te zetten. Elk besluit 
immers betreffende een eventuele wijziging van de in elk van de Lid-Staten geldende uurregeling 
hangt uitsluitend af van het besluit dat daartoe door deze laatste is genomen. 
11 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 106 def. 
DOCUMENTEN 
NL 12 07 
Catalogusnummer : CB-CO-96-114-NL-C 
ISBN92-78-01625-X 
Bureau voor officiële~publikaties der Europese Oemeenschappeh 
L-2985 Luxemburg 
H