Advies van het Comité van de Regio's over het "Voorstel voor een besluit van de Raad tot wijziging van Besluit 93/246/EEG van 29 april 1993 tot goedkeuring van de tweede fase van het Transeuropees mobiliteitsprogramma voor universiteitsstudies" (Tempus II 1994-1998) (97/C 34/10)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien het voorstel van de Commissie aan de Raad [COM(96) 198 def. - 96/0133 (CNS)] ();

gezien het besluit van de Europese Commissie van 20 mei 1996 om het Comité van de Regio's te raadplegen, overeenkomstig artikel 198 C, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap;

gezien het besluit van het Comité van de Regio's van 12 juni 1995 om commissie 6 - Onderwijs en opleiding te belasten met de voorbereiding van het advies;

gezien het door commissie 6 op 12 juli 1996 goedgekeurde advies, waarvoor mevrouw R. McKenna als rapporteur is opgetreden (CdR 193/96 rev.);

overwegende dat de Raad op 29 april 1993 de tweede fase van het transeuropees mobiliteitsprogramma voor universiteitsstudies (Tempus II) heeft goedgekeurd voor een periode van vier jaar te rekenen vanaf 1 juli 1994;

overwegende dat in het Besluit van de Raad van 29 april 1993 bepaald wordt dat de Commissie de uitvoering van het Tempus-programma zal evalueren en vóór 30 april 1996 een voorstel zal doen tot verlenging of aanpassing van het programma voor de periode vanaf 1 juli 1998;

overwegende dat de resultaten van de evaluatie het besluit om de steunmaatregelen goed te keuren en verder te diversifiëren naar gelang van de nationale behoeften en de prioriteiten van de hoger-onderwijsstelsels, bevestigen en aantonen dat Tempus in staat is in de partnerlanden een efficiënte bijdrage te leveren tot de diversificatie van het onderwijsaanbod en tot interuniversitaire samenwerking, waardoor gunstige voorwaarden worden geschapen voor de ontwikkeling van de wetenschappelijke, culturele en economische samenwerking,

heeft tijdens zijn 14e zitting op 18 en 19 september 1996 (vergadering van 19 september) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Dit advies heeft in de eerste plaats betrekking op het voorstel voor een besluit tot wijziging van het Besluit betreffende Tempus II (COM(96) 198 def.), maar de evaluatie van de resultaten van Tempus (COM(96) 197 def.) wordt ook in aanmerking genomen.

1.2. In september 1995 heeft het CvdR een advies goedgekeurd over "De rol van lokale en regionale overheden in het kader van de onderwijs- en opleidingsprogramma's voor Midden- en Oost-Europa" (). In dit advies wordt ook het Tempus-programma behandeld en wordt vastgesteld dat het een belangrijk onderdeel van het Phare-programma is. Ook wordt in dit advies het belang en het succes benadrukt van de "bottom up"-aanpak waarvoor in het Tempus-programma is gekozen en wordt de wens tot uitdrukking gebracht deze aanpak voor een groter gedeelte van het Phare-programma te doen gelden.

1.3. In het advies wordt ook de coördinerende rol toegejuicht die de nieuw opgerichte Europese Stichting voor opleiding zal gaan spelen in Tempus, maar wordt tevens opgemerkt dat bijzondere aandacht moet worden geschonken aan de toekomst van het Tempus-programma op lange termijn en aan de relatie tussen Tempus en de programma's Leonardo en Socrates.

1.4. In het advies wordt verder ook het belang benadrukt van gedecentraliseerde en pluralistische structuren, waarbinnen democratisch gekozen lokale en regionale overheden een invloedrijke rol kunnen spelen bij de sociaal-economische ontwikkeling van Midden- en Oost-Europa. Van die structuren moet nog veel worden gerealiseerd en dit dient zo snel mogelijk te gebeuren, zodat gekozen politici op lokaal en regionaal niveau de discussie over sociaal-economische hervormingen kunnen leiden. Hierbij is een rol weggelegd voor universiteiten, regionale instanties die verantwoordelijk zijn voor de economische ontwikkeling, bedrijfsleven, docenten en opleiders, en er dient voor te worden gezorgd dat economische ontwikkeling en opleiding op coherente wijze worden bevorderd. Dit zal een belangrijke factor zijn in de relatie tussen universiteiten en samenleving.

2. Belang van het hoger onderwijs voor de lokale en regionale gemeenschappen

2.1. De instellingen van hoger onderwijs kunnen een belangrijke rol spelen in het economische, sociale en culturele leven van de regio's waar zij gevestigd zijn. In de evaluatie van het Tempus-programma wordt gesteld dat veel projecten ook buiten de academische wereld profijtelijk kunnen zijn, met name wanneer het om projecten gaat op het gebied van management, toegepaste wetenschappen en technologie. Ook wordt het belang benadrukt van banden tussen hoger onderwijsinstellingen en externe sociaal-economische partners met inbegrip van lokale en regionale instanties en het plaatselijke bedrijfsleven. In de evaluatie van het Tempus-programma in de Tacis-landen wordt ook nog gewezen op de versterking van de regionale en lokale aspecten van het hoger onderwijs en wordt gesteld dat op instellingen voor hoger onderwijs een beroep gedaan wordt om een actievere rol te spelen bij economische en sociale activiteiten, zonodig in het kader van regionale ontwikkelingsplannen.

2.2. De banden tussen instellingen van hoger onderwijs en lokale en regionale overheden zijn een essentieel element in het sociaal-economisch hervormingsproces. Het is van belang dat democratisch gekozen plaatselijke en regionale politici het debat met alle betrokken partijen over deze hervorming leiden en dat het hoger onderwijs niet los gezien wordt van het totale onderwijsstelsel.

2.3. Het Comité van de Regio's stelt verder vast dat in de evaluatie van Tempus een toenemende bezorgdheid tot uitdrukking komt over het tekort aan gekwalificeerd personeel in de Phare-landen dat in staat is de juridische en economische aspecten van nationale hervormingsplannen te behandelen. Bij de ontwikkeling van het hoger onderwijs speelt de opleiding van kaderpersoneel met de juiste kwalificaties dus een belangrijke rol.

3. Behoefte aan een Tempus II-programma

3.1. De Europese Commissie is van mening dat het Tempus II-programma moet worden verlengd tot de academische jaren 1998/1999 en 1999/2000 en vindt dat de herstructurering van het universitair onderwijs een belangrijk onderdeel is van het proces van onderwijs- en sociale hervormingen in het kader van de programma's Phare en Tacis. De noodzaak van een nieuwe fase van Tempus wordt beargumenteerd in de evaluatie van de resultaten van het Tempus-programma (). Het Comité van de Regio's stemt in met verlenging van Tempus II, maar benadrukt dat de Phare- en Tacis-programma's ook moeten worden gebruikt om studie- en opleidingsprogramma's te moderniseren, zodat in de nieuwe opleidings- en onderwijsstelsels terdege rekening wordt gehouden met de behoeften van het hoger onderwijs.

3.2. In het voorstel voor een besluit van de Raad wordt rekening gehouden met de externe evaluaties van de eerste en tweede fase van Tempus en deze evaluaties bevestigen dat de maatregelen waaruit het Tempus-programma bestaat in het algemeen adequaat zijn. De Commissie stelt bijgevolg voor deze maatregelen niet te wijzigen, afgezien van het schrappen van mobiliteitsbeurzen of beurzen voor praktijkstages voor studenten uit geassocieerde Phare-landen die toegang hebben tot de communautaire onderwijsprogramma's. Het Comité van de Regio's is het hiermee eens.

3.3. In de toelichting bij het voorstel voor een besluit van de Raad noemt de Commissie de redenen op voor de verlenging van Tempus II. De rechtvaardiging van de verlenging kon worden gevonden in de doelstellingen die met deze uitbreiding van nogmaals twee jaar worden nagestreefd (zie par. 2.1 en 2.2). Andere redenen voor de verlenging zijn o.a. de noodzaak van verwerving van nieuwe beroepskwalificaties in verband met de interne markt, de noodzaak de samenwerking tussen instellingen van hoger onderwijs, bedrijven en andere sociaal-economische actoren te versterken en de noodzaak van effectieve ondersteuning van de politieke initiatieven van de partnerlanden om het hoger onderwijs te hervormen. Het Comité van de Regio's gelooft dat plaatselijke en regionale overheden ook hier een belangrijke ondersteunende rol te spelen hebben.

3.4. In de toelichting wordt gesteld dat een opschorting van het programma voorbarig en niet gerechtvaardigd zou zijn, zowel technisch als politiek gezien. Het Comité van de Regio's is het hiermee eens en onderschrijft dat het van belang is hetgeen met Tempus is bereikt te consolideren.

4. Doelstellingen en prioriteiten van Tempus II

4.1. Het Comité van de Regio's is ingenomen met de herformulering van de doelstellingen van het Tempus II-programma en steunt het voornemen het programma te doen aansluiten op de prioriteiten voor de uitgaven van het Tacis- en het Phare-programma.

4.2. Het CvdR staat zeker positief tegenover de algemene doelstellingen die in het voorstel voor een besluit van de Raad als volgt worden samengevat:

a) kwesties die samenhangen met de ontwikkeling en met de wijziging van de onderwijsprogramma's op de prioritaire gebieden;

b) hervorming van de hoger-onderwijsstructuren en -instellingen en van hun beheer;

c) ontwikkeling van vakopleidingen, ten einde te voorzien in het tekort aan voor de periode van economische hervormingen noodzakelijke vakkundigheid bij academici, met name door een versterking en een uitbreiding van de banden met de industrie.

4.3. Deze prioriteiten zijn belangrijk bij de modernisering van het hoger-onderwijssysteem door middel van het Tempus-programma en het CvdR vindt dat de universiteiten een spilfunctie hebben in het economische leven van de regio's waar zij gevestigd zijn en dat er banden moeten worden gesmeed tussen universiteit en bedrijfsleven. Uitwisseling van ervaringen tussen universiteiten door middel van Tempus II is een essentieel element in deze strategie.

4.4. Een nadere beschouwing van deze doeleinden toont echter het belang aan van de integratie van het Tempus II-programma in de Phare- en Tacis-programma's. Het verheugt het CvdR derhalve dat het in de bedoeling van het besluit van de Raad ligt Tempus II te integreren in de nationale strategie van economische en sociale hervormingen voor Phare- en Tacis-landen.

4.5. In zijn advies over communautaire onderwijs- en opleidingsprogramma's in Midden- en Oost-Europa heeft het CvdR zijn instemming betuigd met het feit dat iedere nationale regering haar eigen prioriteiten stelt in het kader van een strategie van economische hervormingen die de basis zou zijn voor de activiteiten van Phare. In het advies wordt echter benadrukt dat lokale en regionale overheden nauwer moeten worden betrokken bij de opzet van deze strategieën, omdat een gedecentraliseerd onderwijs- en opleidingsstelsel niet doeltreffend kan worden ontwikkeld zonder de plaatselijke en regionale bestuursstructuren te versterken. Het CvdR handhaaft zijn standpunt in dezen en benadrukt dat plaatselijke en regionale overheden erbij moeten worden betrokken, willen de plaatselijke gemeenschappen profijt hebben van de sociaal-economische hervorming. Het verheugt het Comité van de Regio's met name dat in de grotere Tacis-landen de centrale regeringen proberen een significant grotere rol toe te bedelen aan regionale en lokale autoriteiten ().

4.6. Het Comité van de Regio's stemt ook in met de verwijzing in de doelstellingen naar het betrekken van de geassocieerde Midden- en Oosteuropese landen bij de Socrates- en Leonardo-programma's. De introductie van Socrates en Leonardo in die landen dient echter zorgvuldig te worden overdacht, want Tempus is hoofdzakelijk een volledig door de EU gesubsidieerd hulpprogramma, terwijl Socrates en Leonardo programma's zijn waarbij de projecten mede gefinancierd worden door de samenwerkende partners. Het element Erasmus in Socrates zal een belangrijke financieringsbron zijn voor universiteiten, maar de middelen die beschikbaar zijn voor Erasmus zijn beperkt in vergelijking met die voor Tempus.

5. Uitvoering van het Tempus II-programma

5.1. Het Comité van de Regio's is het er mee eens dat de situatie in de geassocieerde Phare-landen, de niet-geassocieerde Phare-landen () en de Tacis-landen verschillend is en staat dan ook achter de gedifferentieerde aanpak in het Tempus-programma voor elke groep van landen.

5.2. Het is van belang dat de ontwikkeling van Tacis en Tempus nauw verbonden is met de ontwikkeling van lokale en regionale overheden in deze landen. Het betrekken van de lokale en regionale overheden bij de versterking van de regionale dimensie van het hoger onderwijs en ter ondersteuning van de bijdrage die het hoger onderwijs kan leveren tot de sociaal-economische hervormingen, is bijzonder belangrijk. Raadpleging is ook essentieel bij de verbetering en modernisering van de opleiding van docenten, met name in samenhang met de ontwikkeling van pluralistisch gemeentelijk onderwijs.

5.3. Wat de partnerlanden die aan het Phare-programma deelnemen betreft, voert de Europese Commissie aan dat het Tempus-programma de toetreding tot de Europese Gemeenschap zal helpen voorbereiden, de deelname aan Socrates zal vereenvoudigen, kan helpen bij het management van de verandering en bij het voortbouwen op bestaande resultaten. Het Comité van de Regio's steunt deze doeleinden.

5.4. De prioriteiten van Tempus zijn met de betrokken partijen uit de partnerlanden overeengekomen in het kader van het Phare- en Tacis-programma. Het Comité van de Regio's staat achter deze vraag-geleide aanpak, maar het is belangrijk dat plaatselijke en regionale overheden naast nationale ministeries betrokken worden bij de discussies over deze prioriteiten.

5.5. Het Comité van de Regio's is ingenomen met de rol van de Europese Stichting voor Opleiding bij de toepassing van het programma.

5.6. Het Comité van de Regio's stelt vast dat Tempus projecten voor 100 % subsidieert. In landen die in de eerste stadia van het herstruktureringsproces verkeren, is een subsidiëring van 100 % belangrijk, maar Tempus is al ver gevorderd in een aantal Phare-landen en het Comité van de Regio's vindt dat de Commissie zou moeten overwegen de subsidiepercentages in deze landen aan te passen, ten einde hen voor te bereiden op deelname aan andere EU-programma's waarin het accent meer ligt op samenwerking dan op steun.

5.7. Het CvdR vindt dat projecten en netwerken ondersteund moeten worden die ook nog levensvatbaar zijn als de subsidiëring uit het Tempus-programma ophoudt.

6. Conclusies

6.1. Het Comité van de Regio's juicht het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het Tempus-programma en verlenging van het programma met nogmaals twee jaar van harte toe.

6.2. Het Comité van de Regio's is van mening dat het hoger onderwijs een belangrijke rol te spelen heeft in het economische, sociale en culturele leven van gemeenten en regio's. Met het oog daarop dienen er nauwe betrekkingen te zijn tussen hoger-onderwijsinstellingen en plaatselijke en regionale overheden. Het CvdR zou gaarne zien dat er meer vooruitgang werd geboekt met de vorming van lokale en regionale overheidsorganen in de landen van Midden- en Oost-Europa en het is verheugd over de vorderingen die gemaakt zijn bij de decentralisatie van de grotere Tacis-landen.

6.3. Het verschil in benadering tussen geassocieerde en niet-geassocieerde Phare-landen in het kader van Tacis heeft de steun van het Comité van de Regio's.

6.4. Het CvdR staat geheel achter de "bottom-up"-benadering van Tempus en is het er mee eens dat bij Tempus van de vraag wordt uitgegaan, waarbij de begunstigde landen hun eigen prioriteiten stellen. Het is van belang dat plaatselijke en regionale overheden worden geraadpleegd over prioriteiten, naast nationale ministeries.

6.5. Het CvdR staat volledig achter de doelstellingen van Tempus, met name in de context van de sociaal-economische hervormingen. In de landen waarvoor de zogenaamde toenaderingsstrategie geldt, is het belangrijk dat Tempus de overgang helpt vergemakkelijken tussen steun en samenwerkingprogramma's zoals bijvoorbeeld Socrates en Leonardo.

Brussel, 19 september 1996.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB nr. C 207 van 18. 7. 1996, blz. 8.

() PB nr. C 100 van 2. 4. 1996, blz. 98.

() COM(96) 197 def.

() COM(96) 197 def., punt 89.

() Op het ogenblik alleen Albanië, maar later waarschijnlijk ook de republieken van het vroegere Joegoslavië.