I. INLEIDING

Dit is het dertiende voortgangsverslag over de totstandbrenging van een echte en doeltreffende Veiligheidsunie en bestrijkt de ontwikkelingen met betrekking tot twee belangrijke pijlers: de bestrijding van terrorisme en georganiseerde criminaliteit en van de middelen ter ondersteuning daarvan, en de verbetering van onze weerbaarheid en veerkracht tegenover die dreigingen.

In de gezamenlijke verklaring over de wetgevingsprioriteiten van de EU voor 2018-2019 van 14 december 2017, die namens de drie instellingen is ondertekend door de voorzitters van het Europees Parlement, het roulerende voorzitterschap van de Raad en de Europese Commissie, is eens te meer benadrukt dat het van groot belang is de burgers beter te beschermen door veiligheid een centrale plaats te geven in de wetgevingswerkzaamheden van de Unie. Er wordt prioriteit gegeven aan initiatieven die ervoor moeten zorgen dat de autoriteiten van de lidstaten weten wie de gemeenschappelijke buitengrens van de EU overschrijdt, dat de EU-informatiesystemen voor veiligheid, grens- en migratiebeheer interoperabel zijn en dat de instrumenten voor het bestrijden van terrorisme en witwaspraktijken beter werken.

In dit verslag wordt de voortgang beschreven die is geboekt bij de verwezenlijking van de wetgevingsprioriteiten op het gebied van de Veiligheidsunie. De Commissie zal blijven aansturen op vooruitgang op dit gebied, in nauwe samenwerking met alle instellingen en overeenkomstig het werkprogramma van de Commissie voor 2018, waarin deze werkzaamheden eveneens al prioritair worden aangemerkt. De resultaten van deze inspanningen zullen in aanmerking worden genomen op de informele bijeenkomst van leiders in september 2018 in Wenen, zoals aangekondigd in de agenda van de leiders.

Dit verslag bevat ook een aantal maatregelen die de Commissie zal nemen om de lidstaten krachtiger te steunen bij het online en offline tegengaan van radicalisering, met name door follow-up te geven aan de preliminaire bevindingen en de aanbevelingen van de deskundigengroep en de aanbevelingen van de deskundigengroep op hoog niveau, alsook door nauwer met internetplatforms samen te werken om op te treden tegen terroristische online-inhoud. Het voorkomen en tegengaan van radicalisering blijft voor de lidstaten een belangrijke uitdaging, die een gecoördineerde aanpak vereist van regerings- en lokaal niveau. De deskundigengroep, die in juli 2017 is opgericht om aanbevelingen uit te brengen inzake toekomstige werkzaamheden, heeft een aantal prioritaire onderwerpen vastgesteld waarvoor nader optreden is vereist.

Ten slotte beschrijft dit verslag ook de vorderingen die zijn geboekt bij de tenuitvoerlegging van andere prioritaire dossiers die betrekking hebben op de Veiligheidsunie, namelijk cyberbeveiliging, de bescherming van openbare ruimten, veiligheidsonderzoek en de externe dimensie van terrorismebestrijding.

II. TENUITVOERLEGGING VAN WETGEVINGSPRIORITEITEN

In de gezamenlijke verklaring over de wetgevingsprioriteiten van de EU voor 2018-2019 hebben de drie instellingen afgesproken om in het wetgevingsproces prioriteit te geven aan 31 nieuwe initiatieven voor een meer verenigde, sterkere en meer democratische Unie, zodat aanzienlijke vooruitgang kan worden bereikt en, waar mogelijk, vóór de Europese verkiezingen van 2019 resultaten kunnen worden geboekt. De veiligheid van onze burgers beter beschermen is de eerste opgave die genoemd wordt in het werkdocument dat als bijlage is opgenomen bij de gezamenlijke verklaring.

De vermelde wetgevingsprioriteiten omvatten onder meer de voorstellen van de Commissie inzake de interoperabiliteit van de informatiesystemen voor veiligheid, grens- en migratiebeheer, die in december 2017 zijn aangenomen en die thans worden behandeld door het Europees Parlement en de Raad. De Commissie heeft de voorstellen op 15 januari 2018 gepresenteerd aan de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken (LIBE) van het Europees Parlement. Binnen de werkgroep van de Raad hebben de eerste besprekingen plaatsgevonden. Gezien de hoge prioriteit die aan dit initiatief is toegekend, werkt de Commissie er samen met het Europees Parlement en de Raad aan om zo spoedig mogelijk vooruitgang te boeken. Ten aanzien van de werkzaamheden betreffende het wegnemen van informatielacunes voeren de medewetgevers momenteel trialogen over het voorstel van de Commissie tot instelling van een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS). Gezien het belang van dit voorstel, en mede in het kader van de gedeelde doelstelling om snel vooruitgang te boeken op het gebied van interoperabiliteit, dringt de Commissie er bij de medewetgevers op aan om in de komende weken tot een akkoord te komen.

Wat betreft de werkzaamheden ter maximalisering van de voordelen van de bestaande informatiesystemen worden momenteel trialogen gevoerd tussen de medewetgevers over de drie wetgevingsvoorstellen ter versterking van het Schengeninformatiesysteem (SIS) . De Commissie dringt er bij de beide medewetgevers op aan om in de komende weken snel tot een akkoord te komen over deze voorstellen, als een belangrijke stap in de richting van krachtigere en slimmere informatiesystemen voor grenzen en veiligheid, alsook de interoperabiliteit van dergelijke systemen. Wat betreft het aanvullende voorstel van de Commissie ter vereenvoudiging van de uitwisseling van strafregisters van onderdanen van derde landen in de EU via het Europees Strafregister Informatiesysteem (ECRIS), zal de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken (LIBE) van het Europees Parlement op 25 januari 2018 stemmen over haar onderhandelingsmandaat. De Commissie roept beide medewetgevers op om zo snel mogelijk tot een akkoord te komen over de voorstellen tot hervorming van het Europees Strafregister Informatiesysteem. Naast deze wetgevingsactiviteiten leveren ook de praktische inspanningen ter bevordering van de uitwisseling van informatie resultaten op. Zo meldt Europol dat in de loop van 2017 meer dan één miljoen Siena-berichten zijn uitgewisseld tussen Europol, de lidstaten en derden. De Commissie blijft met alle lidstaten werken aan de volledige tenuitvoerlegging en toepassing van de bestaande informatiesystemen, en richt zich daarbij met name op de lidstaten die nog onvoldoende voortgang hebben geboekt bij de tenuitvoerlegging van de EU-richtlijn persoonsgegevens van passagiers (PNR), die uiterlijk op 25 mei 2018 volledig moet worden omgezet.

In juni 2017 presenteerde de Commissie een wetgevingsvoorstel ter versterking van het mandaat van eu-LISA, om het agentschap in staat te stellen te zorgen voor de technische uitvoering van de nieuwe aanpak van het gegevensbeheer voor grenzen en veiligheid. Op zijn plenaire vergadering van januari 2018 heeft het Europees Parlement zijn mandaat goedgekeurd om onderhandelingen te openen over het voorstel van de Commissie, zodat de interinstitutionele besprekingen nu van start kunnen gaan.

Op het gebied van het opsporen en voorkomen van terrorismefinanciering hebben de Raad van de EU en het Europees Parlement op 13 december 2017 overeenstemming bereikt over het voorstel van de Europese Commissie tot wijziging van de vierde antiwitwasrichtlijn (de zogeheten vijfde antiwitwasrichtlijn) . De definitieve compromistekst moet nog formeel worden bekrachtigd door beide instellingen. De gewijzigde richtlijn zal waarschijnlijk medio 2018 in het Publicatieblad van de EU worden bekendgemaakt en 18 maanden daarna, dat wil zeggen eind 2019, in werking treden. De richtlijn bevat verschillende nieuwe maatregelen die de nationale autoriteiten moeten helpen om illegale geldstromen beter te traceren. Een belangrijk aspect van deze richtlijn is meer transparantie te bieden over de werkelijke eigenaars van ondernemingen, trusts en andere juridische constructies door de vereisten inzake de registers van uiteindelijk begunstigden aan te scherpen. Het register van begunstigde eigenaren van ondernemingen wordt volledig openbaar, terwijl het register over trusts en andere juridische constructies volledig toegankelijk wordt voor de bevoegde autoriteiten en meldingsplichtige entiteiten (zoals banken) en aan elke burger die kan aantonen dat hij een rechtmatig belang heeft bij toegang tot dergelijke informatie. Ook zorgt de richtlijn ervoor dat de financiële inlichtingeneenheden (FIE's) betere toegang krijgen tot relevante informatie, zoals kadasters en nieuwe gecentraliseerde registers van bankrekeningen. Eveneens versterkt de richtlijn de samenwerking en vergemakkelijkt deze de informatie-uitwisseling tussen financiële toezichthouders in de EU. Een ander belangrijk element van de richtlijn betreft de aanzienlijke beperking van de anonimiteit in verband met producten zoals prepaidkaarten en virtuele valuta’s. Ten slotte voorziet de richtlijn in aanvullende criteria, zoals transparantie, voor het identificeren van derde landen met een hoog risico, om te verzekeren dat er stevige waarborgen gelden voor financiële stromen uit derde landen met een hoog risico.

Na de vaststelling door het Europees Parlement van zijn standpunt op 11 december 2017 over het voorstel van de Commissie voor een richtlijn ter harmonisering van de definitie en de strafrechtelijke bestrijding van het witwassen van geld zijn op 17 januari 2018 de interinstitutionele besprekingen gestart.

Op het gebied van cyberveiligheid onderzoeken de medewetgevers momenteel het voorstel van de Commissie voor een verordening met een nieuw mandaat voor Enisa, het agentschap van de Europese Unie voor cyberbeveiliging, en een nieuw Europees kader voor certificering ("de cyberbeveiligingsverordening"). Binnen de werkgroep van de Raad hebben verscheidene besprekingen plaatsgevonden. De Commissie industrie, onderzoek en energie (ITRE) van het Europees Parlement heeft op 27 november 2017 een eerste hoorzitting gehouden. Aangezien de cyberdreiging snel evolueert, dringt de Commissie er bij de medewetgevers op aan om prioriteit te blijven geven aan de behandeling van het voorstel, teneinde nog voor het einde van het jaar overeenstemming te bereiken.

III. VOORKOMING VAN RADICALISERING

1.Deskundigengroep op hoog niveau inzake radicalisering

In november 2017 heeft de deskundigengroep op hoog niveau inzake radicalisering, die is opgezet om radicalisering krachtiger te voorkomen en tegen te gaan, alsook om de coördinatie en samenwerking tussen alle belanghebbenden te verbeteren, zijn tussentijds verslag uitgebracht. Op 7 december 2017 heeft de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ) de bevindingen en aanbevelingen van de deskundigengroep besproken. In het tussentijds verslag gaat de deskundigengroep in op het werk dat ter voorkoming van radicalisering op EU-niveau is verricht, met name door middel van initiatieven als het netwerk voor voorlichting over radicalisering (RAN), het EU-internetforum en het Europees netwerk voor strategische communicatie (ESCN). In het tussentijds verslag wordt gepleit voor meer systematische informatie-uitwisseling over antiradicaliseringsmaatregelen tussen de lidstaten, mensen uit de praktijk en onderzoekers, alsook voor krachtiger ondersteunende structuren op EU-niveau. Dit komt overeen met de bevindingen van de brede beoordeling van het EU-veiligheidsbeleid, waaruit naar voren kwam dat de preventiemaatregelen van de EU beter zouden moeten worden gecoördineerd.

Naar aanleiding van het tussentijds verslag is de Commissie bezig de bestaande antiradicaliseringsinitiatieven krachtiger uit te voeren, de betrokkenheid van de lidstaten te vergroten en een samenwerkingsmechanisme op EU-niveau op te zetten. De Commissie zal een geleidelijke aanpak volgen en om te beginnen de coördinatie van de preventiewerkzaamheden op EU-niveau versterken.