EUROPESE COMMISSIE Brussel, 30.9.2020 SWD(2020) 301 final WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Verslag over de rechtsstaat 2020





Landenhoofdstuk over Bulgarije bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO’S Verslag over de rechtsstaat 2020

Situatie op het gebied van de rechtsstaat in de Europese Unie {COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 306 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 309 final} - {SWD(2020) 310 final} - {SWD(2020) 311 final} - {SWD(2020) 312 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 316 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 318 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 320 final} - {SWD(2020) 321 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}



Samenvatting Sinds de toetreding van Bulgarije tot de Europese Unie in 2007 volgt de Commissie de nationale hervormingen op het gebied van onder meer justitie en corruptiebestrijding via het mechanisme voor samenwerking en toetsing (CVM). De hervorming van het justitiële stelsel in Bulgarije is een geleidelijk proces met belangrijke gevolgen voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en het vertrouwen van de bevolking. Er blijven evenwel uitdagingen bestaan, met name wat betreft de noodzaak om, rekening houdend met het advies van de Commissie van Venetië, de in 2019 gestarte hervorming van de juridische procedures inzake de verantwoordingsplicht en strafrechtelijke aansprakelijkheid van de procureur-generaal af te ronden. Ook over de samenstelling en werking van de Hoge Raad van Justitie en zijn inspectiedienst zijn verdere besprekingen gevoerd, die tot nieuwe hervormingsvoorstellen hebben geleid. Meer algemeen wordt melding gemaakt van een toenemend aantal aanvallen op de rechterlijke macht dat zonder passende reactie vanwege de bevoegde instanties is gebleven. Controversiële bepalingen die zowel een automatische schorsing van magistraten in geval van een strafrechtelijk onderzoek tegen hen als de bekendmaking van hun lidmaatschap van beroepsorganisaties vereisen, zijn ingetrokken. In 2017 en 2018 heeft Bulgarije zijn wettelijke en institutionele kader voor corruptiebestrijding grondig hervormd. Door die hervorming is de samenwerking tussen de betrokken instanties verbeterd. In de eerste helft van 2020 is een aantal onderzoeken op hoog niveau ingesteld en in enkele gevallen is ook vervolging ingesteld. Dankzij de nieuwe hervormingen heeft het publiek inzage in de vermogensaangiften en belangenverklaringen van hoge ambtsdragers, wat als een goede praktijk kan worden beschouwd. Er blijven evenwel grote uitdagingen bestaan. Uit de perceptie-enquêtes blijkt bijvoorbeeld dat het vertrouwen van het publiek in de corruptiebestrijdingsinstellingen heel gering is. Het gebrek aan resultaten bij de bestrijding van corruptie is een van de belangrijkste aspecten die tijdens de protesten in de zomer van 2020 aan de orde werden gesteld. Een solide staat van dienst wat betreft definitieve veroordelingen in corruptiezaken op hoog niveau moet nog worden opgebouwd. Betere en meer doeltreffende communicatie over de ontwikkeling en uitvoering van de strategie voor corruptiebestrijding is aanbevelenswaardig. Het is belangrijk dat de autoriteiten voldoende middelen krijgen om corruptie doeltreffend te kunnen bestrijden. Er bestaat een rechtskader in verband met belangenconflicten, maar er bestaat bezorgdheid over lobbywerk, dat nog niet bij wet is geregeld, en over de transparantie en voorspelbaarheid van het wetgevingsproces in het land. Wat betreft mediapluriformiteit is het Bulgaarse rechtskader gebaseerd op een reeks constitutionele waarborgen en wetgevende maatregelen, zoals de radio- en televisiewet, maar die worden in de praktijk vaak niet doeltreffend toegepast. De regulerende instantie voor de audiovisuele media (CEM) heeft de reputatie onafhankelijk te opereren en transparant te zijn over haar activiteiten, maar beschikt over te weinig middelen om haar taken doeltreffend uit te voeren. Het gebrek aan transparantie op het gebied van media-eigendom wordt als een bron van zorg gezien. Het rechtskader ter voorkoming van politieke inmenging in de media verbiedt een politicus niet uitdrukkelijk om mediakanalen te bezitten en er zijn ook daadwerkelijk banden vastgesteld tussen politieke actoren en bepaalde mediakanalen. Diverse verenigingen die voor mediavrijheid ijveren, melden dat journalisten fysiek of online worden belaagd. Wat betreft de controles en waarborgen bestaat er onder meer bezorgdheid omdat er in het wetgevingsproces maar weinig gebruik wordt gemaakt van publieke raadplegingen en effectbeoordelingen. In weerwil van hun beperkte middelen is het functioneren van de nationale mensenrechteninstellingen verder verbeterd. Een nieuw wetsvoorstel betreffende buitenlandse financiering van ngo's kan de speelruimte van het maatschappelijk middenveld in Bulgarije echter verder beperken.



Bij de toetreding van Bulgarije tot de Europese Unie in 2007 is het mechanisme voor samenwerking en toetsing ingesteld als een overgangsmaatregel om Bulgarije te helpen bij zijn voortdurende inspanningen om zijn justitiële stelsel te hervormen en de strijd tegen corruptie en de georganiseerde misdaad op te voeren . Overeenkomstig de beschikking tot vaststelling van het mechanisme en zoals benadrukt door de Raad, houdt het mechanisme op te bestaan wanneer aan alle ijkpunten voor Bulgarije is voldaan . Volgens het recentste verslag over het mechanisme voor samenwerking en toetsing, dat in oktober 2019 is goedgekeurd, heeft Bulgarije verdere toezeggingen gedaan en de Commissie was van oordeel dat Bulgarije in het kader van het mechanisme voldoende vooruitgang had geboekt om de toezeggingen die het land bij zijn toetreding tot de Unie heeft gedaan, na te komen. De Commissie onderstreepte eveneens dat Bulgarije consequent zal moeten blijven werken aan de omzetting van de in het verslag gespecificeerde verbintenissen in concrete wetgeving en aan de verdere uitvoering ervan. Alvorens een definitief besluit te nemen, zal de Commissie ook terdege rekening houden met de opmerkingen van de Raad en van het Europees Parlement . I.Justitieel stelsel Het justitiële stelsel van de Republiek Bulgarije omvat in totaal 182 gewone en gespecialiseerde rechtbanken. De gewone rechtbanken behandelen zaken in drie instanties. Dit stelsel omvat 113 regionale rechtbanken, 28 districtsrechtbanken en 5 hoven van beroep. De gespecialiseerde rechtbanken omvatten ook militaire rechtbanken, strafrechtbanken en administratieve rechtbanken. Het Hof van Cassatie is de rechtbank van laatste aanleg in zaken die reeds door gewone, militaire en gespecialiseerde strafrechtbanken zijn behandeld, terwijl voor bestuursrechtelijke zaken het Administratief Hooggerechtshof de rechtbank van laatste aanleg is. Naast de gewone rechtbanken vormen het Hof van Cassatie en het Administratief Hooggerechtshof de rechtbanken van laatste aanleg. Ook het Openbaar Ministerie behoort tot het justitieel apparaat, wat niet het geval is voor het Grondwettelijk Hof van Bulgarije . Het Openbaar Ministerie heeft een uniforme structuur en staat onder leiding van de procureur-generaal. De Hoge Raad van Justitie is de hoogste administratieve autoriteit binnen het Bulgaarse rechtswezen. Deze raad is verantwoordelijk voor het bestuur van het rechtswezen en moet de onafhankelijkheid ervan waarborgen. Rechters, aanklagers en onderzoekers worden benoemd, gepromoveerd, overgeplaatst en ontslagen door hun respectieve kamer (de gerechtelijke kamer of de kamer voor rechtsvervolging) van de Hoge Raad van Justitie . De hoge raad van toezicht van de orde van advocaten is een bij wet ingesteld onafhankelijk en zelfstandig orgaan . Onafhankelijkheid Een hervorming betreffende de verantwoordingsplicht van de procureur-generaal en zijn of haar adjuncten is nog gaande. De laatste jaren is binnen het Openbaar Ministerie een reeks hervormingen doorgevoerd met het oog op de herstructurering ervan . Niettegenstaande deze vooruitgang heeft de combinatie van de bevoegdheden en de positie van de procureur-generaal in Bulgarije aanzienlijke gevolgen, omdat de procureur-generaal alle beslissingen van alle aanklagers nietig kan verklaren of wijzigen zolang zij niet door een rechter zijn getoetst . Daarnaast kan hij aanklagers zonder hun instemming, gedurende een periode van drie maanden per kalenderjaar, overplaatsen en schriftelijke instructies geven, ook in individuele zaken . De procureur-generaal heeft ook aanzienlijke macht over de aanklagers die aan het hoofd staan van een bureau van het Openbaar Ministerie op provinciaal en districtsniveau . Bijgevolg ressorteren alle aanklagers en onderzoekers de facto onder de procureur-generaal. Wat betreft verantwoordingsplicht kan de procureur-generaal alleen uit zijn of haar functie worden ontheven op basis van een voorstel van de plenaire vergadering van de Hoge Raad van Justitie aan de president van de Republiek . Hoewel ook in andere justitiële stelsels dan het Bulgaarse dergelijke bevoegdheden aan de procureur-generaal worden verleend , geeft in Bulgarije de combinatie ervan met de positie van de procureur-generaal in de Hoge Raad van Justitie aanleiding tot bezorgdheid. De procureur-generaal is ambtshalve lid en voorzitter van de kamer voor rechtsvervolging heeft daar een beslissende invloed op de loopbaan van en de tuchtprocedures tegen aanklagers . De onmogelijkheid om een strafrechtelijk onderzoek in te leiden tegen de procureur-generaal en zijn of haar adjuncten is een slepende kwestie die niet alleen door de Europese Commissie , maar ook door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en de Raad van Europa reeds aan de orde is gesteld. In juni 2019 is een wetsontwerp ingediend om dit probleem aan te pakken, maar er zijn door diverse belanghebbenden ernstige bezwaren tegen geuit. Op aanbeveling van de Commissie heeft Bulgarije de Commissie van Venetië om advies verzocht, om de doeltreffendheid van het voorgestelde mechanisme te waarborgen zonder de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in gevaar te brengen. In december 2019 heeft het ministerie van Justitie een nieuw wetsvoorstel bekendgemaakt waarin rekening is gehouden met enkele van de aanbevelingen van de Commissie van Venetië . Dit nieuwe wetsvoorstel dat nu ter behandeling voorligt in het parlement , voorziet in de benoeming van een “speciale aanklager” die belast zou worden met het onderzoek van eventuele door de procureur-generaal begane misdrijven. Deze speciale aanklager zou door de kamer voor rechtsvervolging van de Hoge Raad van Justitie worden gekozen op voordracht van drie van haar leden, met een meerderheid van acht van de elf stemmen, voor een vaste termijn van zeven jaar. Hij of zij zou procedurele onafhankelijkheid genieten bij het toezicht op een onderzoek tegen de procureur-generaal en zijn of haar adjuncten, maar zou voor al zijn of haar andere werkzaamheden onder de procureur-generaal blijven ressorteren . Bepaalde elementen van de benoemingsprocedure en de onderzoeksbevoegdheden van de “speciale aanklager” geven aanleiding tot bezorgdheid. Tevens is het belangrijk dat in het wetsvoorstel rekening wordt gehouden met de aanbevelingen van de Raad van Europa . Op 18 december 2019 heeft de regering aan het Grondwettelijk Hof gevraagd of de bevoegdheid tot rechtmatigheidstoetsing van de procureur-generaal, een bevoegdheid die in de grondwet is verankerd, ook van toepassing is op onderzoeken tegen hem of haar. Met deze vraag werd indirect de grondwettigheid van het wetsvoorstel aangevochten. Op 23 juli 2020 heeft het Grondwettelijk Hof geoordeeld dat de procureur-generaal zijn/haar bevoegdheid tot rechtmatigheidstoetsing niet mag uitoefenen ten aanzien van de aanklagers die onderzoek naar hem of haar leiden . Door deze uitspraak kan het parlement zijn werk hervatten. De uitspraak neemt echter de bezorgdheid in verband met de benoemingsprocedure van voornoemde speciale aanklager niet weg. Ook het feit dat hij of zij onder de procureur-generaal blijft ressorteren voor alle andere werkzaamheden dan onderzoeken tegen de procureur-generaal en zijn of haar adjuncten blijft een punt van zorg. Een aanvullende raadpleging van de Commissie van Venetië zou zekerheid bieden over de doeltreffendheid van het nieuwe mechanisme voor verantwoordingsplicht. Ondanks de vooruitgang bleven de samenstelling en de werking van de Hoge Raad van Justitie punten van discussie. Niettegenstaande de eerdere hervormingen en vooruitgang is de toestand van de Hoge Raad van Justitie door de Raad van Europa en diverse belanghebbenden aangemerkt als een bron van zorg. Door bovengenoemde hervormingen heeft de Hoge Raad van Justitie, wat betreft zijn samenstelling, al een evenwichtiger structuur gekregen . De meerderheid van de rechters wordt echter nog steeds niet door collega-rechters gekozen . Bovendien speelt de procureur-generaal een beslissende rol in de kamer voor rechtsvervolging en kan hij ook invloed uitoefenen op de plenaire vergadering en de gerechtelijke kamer , omdat, volgens de wet, de door het parlement gekozen niet-beroepsleden van de gerechtelijke kamer in theorie ook aanklagers kunnen zijn . Dit is door de Commissie van Venetië als een bron van zorg aangemerkt omdat de aanklagers, en in het bijzonder de procureur-generaal, nog steeds nauw bij het beheer van het rechtsprekende personeel zijn betrokken. De algehele structuur van de Hoge Raad van Justitie kan het vermogen ervan hinderen om de onafhankelijkheid van het gerecht te beschermen tegen druk vanuit de uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht, met inbegrip van druk vanuit de diensten van de procureur-generaal en de Hoge Raad van Justitie zelf. Dat de onafhankelijkheid van het gerecht inderdaad wordt bedreigd, blijkt uit het aantal rechters dat het doelwit is van aanvallen , uit gerichte kritiek op de inhoud van hun uitspraken en uit de recente retoriek van prominenten. Op 14 augustus 2020 heeft de eerste minister plannen voor een nieuwe grondwet aangekondigd , met onder andere een hervorming van de samenstelling van de Hoge Raad van Justitie en zijn inspectiedienst ; daarbij zouden de benoemingsprocedure en de duur van het mandaat van de voorzitter van het Hof van Cassatie, de voorzitter van het Administratief Hooggerechtshof en de procureur-generaal worden gewijzigd . Het is belangrijk dat bij dergelijke hervormingen rekening wordt gehouden met de aanbevelingen van de Raad van Europa . De rechterlijke onafhankelijkheid in Bulgarije wordt nog steeds als gering gepercipieerd. Bij het grote publiek beoordeelt slechts 37 % haar als “redelijk of zeer goed” en ook bij de ondernemingen blijft de score middelmatig: 45 % beoordeelt haar als “redelijk of zeer goed” . De regeling inzake de aanvullende bezoldiging en promotie van magistraten geeft aanleiding tot bezorgdheid. In het huidige stelsel kan een magistraat een aanvullende bezoldiging krijgen op basis van door de Hoge Raad van Justitie vastgestelde criteria, na vijf jaar dienst onafzetbaar worden en promotie krijgen na te zijn geslaagd voor een vergelijkend examen. De criteria voor de aanvullende bezoldiging zijn door de Raad van Europa als problematisch aangemerkt, omdat de regels die de Hoge Raad van Justitie in 2018-19 heeft vastgesteld, ruime discretionaire bevoegdheid geven aan de voorzitters van de rechtbanken . In dezelfde context doet de lange termijn die voor een levenslange benoeming nodig is, bezorgdheid rijzen over de rechterlijke onafhankelijkheid . Daarnaast kunnen, door een recente wijziging van de wet inzake het justitiële stelsel , leden van de Hoge Raad van Justitie aan het einde van hun mandaat automatisch naar een hiërarchisch hogere functie worden gepromoveerd. Dit heeft, in het licht van de aanbevelingen van de Raad van Europa , aanleiding gegeven tot bezorgdheid en kan van invloed zijn op de rechterlijke onafhankelijkheid, gezien de in de Bulgaarse grondwet vastgestelde structuur van de rechtsorde, zoals aangegeven door het Hof van Cassatie . In het licht van die bezorgdheid werd de wet inzake het justitiële stelsel zeer recentelijk verder gewijzigd en bepaalt deze wet momenteel dat voor de benoeming in een hogere functie aan een aantal voorwaarden moet zijn voldaan . De wet inzake het justitiële stelsel is gewijzigd. In februari 2020 is de bepaling betreffende de automatische schorsing van magistraten bij het instellen van een strafrechtelijk onderzoek tegen hen, ingetrokken . Voordien moest de desbetreffende kamer van de Hoge Raad van Justitie de betrokken magistraat zonder enige voorafgaande beoordeling schorsen. De bepaling van artikel 230 van de wet inzake het justitiële stelsel is ingetrokken overeenkomstig een uitspraak van het Grondwettelijk Hof en voldoet aan de verwachtingen van de Europese Commissie en de aanbevelingen van de Raad van Europa . Andere wijzigingen van de wet inzake het justitiële stelsel hebben betrekking op de verplichting voor magistraten om hun lidmaatschap van beroepsorganisaties te melden. De vroegere verplichting voor rechters, aanklagers en onderzoeksmagistraten om hun lidmaatschap van beroepsorganisaties aan de Hoge Raad van Justitie te melden, had aanleiding gegeven tot bezorgdheid over de vrijheid van vereniging . Dankzij wijzigingen is de meldingsplicht nu opgeheven . Niettemin is de lijst van magistraten die lid zijn van beroepsorganisaties nog steeds raadpleegbaar op de website van de Hoge Raad van Justitie en zou zij al door prominenten zijn gebruikt om rechters onder druk te zetten . Er is een voorstel ingediend om de inspectiedienst van de Hoge Raad van Justitie te hervormen. In het huidige stelsel controleert de inspectiedienst de werkzaamheden van de rechterlijke macht, verifieert hij de integriteit en eventuele belangenconflicten van magistraten en doet hij voorstellen aan de Hoge Raad van Justitie betreffende het inleiden van tuchtprocedures tegen magistraten. De inspectiedienst bestaat uit een inspecteur-generaal en tien inspecteurs, die onafhankelijk zijn en door het nationale parlement worden gekozen . Het risico van politieke beïnvloeding is reeds aan de orde gesteld door de Commissie van Venetië . Na het project “Steun voor de verbetering van de capaciteit van de justitiële inspectiedienst” heeft de inspectiedienst zelf een voorstel tot wijziging van de wet inzake het justitiële stelsel ingediend. In zijn voorstel worden de inspecteur-generaal en de inspecteurs door andere organen voorgedragen, zoals de plenaire vergaderingen van het Hof van Cassatie en het Administratief Hooggerechtshof of de algemene vergaderingen van magistraten en beroepsorganisaties, en niet meer door parlementsleden . De inspectiedienst werkt nu echter op basis van een verstreken mandaat , krachtens het continuïteitsbeginsel . Niet alleen over de samenstelling van de inspectiedienst, maar ook over de werking ervan is door belanghebbenden bezorgdheid geuit . Die bezorgdheid heeft betrekking op het feit dat de inspectiedienst nu gemachtigd is om tuchtprocedures tegen magistraten voor te stellen en dat de Hoge Raad van Justitie en de procureur-generaal in die context inlichtingen hebben verstrekt aan de inspectiedienst om deze tot inspecties aan te zetten, waardoor individuele rechters onder druk zijn gezet . Kwaliteit De toegang tot de rechter moet worden verbeterd. Er wordt op aangedrongen rechtsbijstand toegankelijker te maken door ontvangers van rechtsbijstand vrij te stellen van griffierechten , de griffierechten bij aanvang van een gerechtelijke procedure te verlagen en de digitalisering van justitie te bevorderen . In het huidige stelsel van rechtsbijstand in Bulgarije hebben zelfs personen met een inkomen op of iets onder de Eurostat-armoedegrens geen recht op rechtsbijstand. Speciale aandacht is gevestigd op de bijzonder hoge griffierechten bij administratieve rechtspraak . Wat betreft digitalisering is de elektronische indiening van vorderingen weliswaar niet mogelijk, maar is het wel mogelijk om online dagvaardingen te betekenen en de voortgang van sommige zaken online te volgen . Daarnaast worden er niet vaak enquêtes uitgevoerd onder gebruikers van rechtbanken en wordt er ook niet vaak in een follow-up van die enquêtes voorzien . Een volledig beeld van e-justitie zal eind 2020 beschikbaar zijn, wanneer het lopende project “Ontwikkeling van een model tot optimalisering van de gerechtelijke kaart van de Bulgaarse rechtbanken en openbare ministeries en van een uniform informatiesysteem voor de rechtbanken” klaar zou moeten zijn . Door de COVID-19-pandemie zijn de tekortkomingen van het justitiële stelsel op het gebied van e-justitie duidelijk geworden. Ingevolge een beslissing van de gerechtelijke kamer van de Hoge Raad van Justitie is de behandeling van rechtszaken tijdens de noodtoestand een maand lang stilgelegd, met uitzondering van dringende zaken .

De financiële en personele middelen geven aanleiding tot bezorgdheid. Blijkbaar ervaren bepaalde instanties, waaronder het Openbaar Ministerie en de gespecialiseerde strafrechtbank, problemen ten gevolge van een gebrek aan personele of financiële middelen, ondanks de investeringen die de regering de laatste jaren in het rechtsstelsel heeft gedaan . Efficiëntie Het gebrek aan gegevens over burgerlijke en handelsrechtbanken in eerste en tweede aanleg bemoeilijkt nog steeds het toezicht op de efficiëntie van justitie. Wanneer statistische gegevens via geaggregeerde statistieken worden verzameld, is het niet mogelijk een opsplitsing te maken van litigieuze en niet-litigieuze burgerlijke en handelszaken (eerste en tweede aanleg) en kan de algemene efficiëntie van het rechtsstelsel niet naar behoren worden beoordeeld . Er zijn niettemin twee positieve ontwikkelingen. Wat betreft de tijd die nodig is voor de afhandeling van zaken voor het Hof van Cassatie, doet Bulgarije het goed in vergelijking met de andere lidstaten . Daarnaast slagen ook de administratieve rechtbanken erin hun procedures sneller af te handelen. De afhandelingsduur van bestuurszaken is de laatste jaren in elke aanleg korter geworden . II.Corruptiebestrijding In 2017 en 2018 heeft Bulgarije zijn wettelijke en institutionele kader voor corruptiebestrijding grondig hervormd. Door verschillende bestaande structuren samen te voegen, is bij de hervorming de Commissie voor de bestrijding van corruptie en de verbeurdverklaring van illegaal verkregen vermogensbestanddelen ontstaan (hierna “commissie voor corruptiebestrijding” genoemd). De bevoegdheid voor corruptiezaken op hoog niveau is overgedragen aan de gespecialiseerde strafrechtbank, terwijl het onderzoek in dergelijke zaken wordt verricht onder het toezicht van het bureau van de speciale aanklager. De huidige strategie voor corruptiebestrijding heeft betrekking op de periode 2015-2020. De nieuwe strategie voor 2021-2027 wordt momenteel opgesteld. In haar regeerprogramma voor 2017-2021 heeft de regering corruptiebestrijding als een hoofdprioriteit aangemerkt. Tegelijk wijzen de betogingen in de zomer van 2020 erop dat de bevolking misnoegd is over het gebrek aan vooruitgang bij de daadwerkelijke bestrijding van corruptie. De protesten hebben in juli en september 2020 tot het ontslag van vijf ministers geleid. In de recentste corruptieperceptie-index van Transparency International (2019) behaalde Bulgarije een score van 43/100 en stond daarmee binnen de EU op de laatste en wereldwijd op de 74e plaats . Tachtig procent (80 %) van de Bulgaarse respondenten in de recentste Eurobarometer-enquête over corruptie is van mening dat corruptie wijdverbreid is in Bulgarije (EU-gemiddelde: 71 %) , terwijl 85 % van de ondernemingen vindt dat corruptie wijdverbreid is (EU-gemiddelde 63 %). Evenzo vindt 51 % van de ondernemingen dat corruptie een probleem is wanneer zij zakendoen in het land. Van de respondenten zegt 28 % persoonlijk de gevolgen van corruptie in hun dagelijks leven te ondervinden (EU-gemiddelde: 26 %), terwijl 63 % vindt dat het aantal succesvolle vervolgingen te gering is om mensen ervan te weerhouden zich met corrupte praktijken in te laten (EU-gemiddelde: 36 %). Ten slotte heeft slechts 13 % van de ondernemingen geantwoord dat mensen en ondernemingen die worden betrapt op omkoping van een hooggeplaatste ambtenaar, daarvoor een gepaste straf krijgen (EU-gemiddelde: 31 %) . De nationale strategie voor de voorkoming en bestrijding van corruptie heeft betrekking op 2015-2020 . De uitvoering van de strategie wordt gemonitord en gecoördineerd door de nationale raad voor corruptiebestrijdingsbeleid. In het laatste verslag over de uitvoering van de strategie voor de periode tot en met 31 januari 2019 wordt gemeld dat het institutioneel kader voortdurend wordt verbeterd, dat de bevoegdheid van de inspectiediensten is uitgebreid en dat er voor de ambtenaren opleidingen inzake corruptiebestrijding worden georganiseerd. De raad meldt dat hij raadplegingen is gestart over de evaluatie van de uitvoering van de strategie voor 2015-2020 en de opstelling van de nieuwe strategie voor 2021-2027. De website van de raad geeft geen functionele toegang tot informatie over de huidige leden van de raad en evenmin over zijn werkzaamheden, zoals reeds georganiseerde vergaderingen of besprekingen . Verder werd in april 2020 een nieuwe gedragscode voor het openbaar bestuur goedgekeurd . De nieuwe gedragscode legt de klemtoon op gedrag dat bestuurlijke corruptie tegengaat. Hoewel het rechtskader voor corruptiebestrijding grotendeels aanwezig is, blijven er uitdagingen bestaan. De aanpak van corruptie en aanverwante misdrijven wordt geregeld in een speciaal deel van het Bulgaarse strafwetboek. De algemene uitvoering van Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector kan bevredigend worden genoemd . In Bulgarije kunnen alleen natuurlijke personen strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld. Aan rechtspersonen kunnen alleen bestuursrechtelijke (niet-strafrechtelijke) sancties worden opgelegd op grond van de wet inzake bestuursrechtelijke overtredingen en boeten. De laatste jaren is het ingewikkelde en formalistische Bulgaarse strafprocesrecht in verschillende verslagen en analyses aangemerkt als hinderpaal voor doeltreffend onderzoek en vervolging in corruptiezaken op hoog niveau . Ook de Anti-Corruption Fund Foundation heeft dit aan de kaak gesteld en erop gewezen dat de formalistische aard van de strafrechtelijke procedures in de weg staat aan de ontwikkeling van innovatieve en originele onderzoeksstrategieën . In hun bijdrage wijzen de nationale autoriteiten op diverse tekortkomingen in het rechtskader. Zo wordt een eerlijke houding in het kader van de procedure aangemoedigd door omkoping niet strafrechtelijk te vervolgen of lichtere straffen op te leggen wanneer de persoon die zich schuldig heeft gemaakt aan omkoping, dit vrijwillig meldt en meewerkt aan het onderzoek . Het institutionele kader is onlangs geconsolideerd. Door de fusie van diverse instellingen is bij de wet inzake de bestrijding van corruptie en de verbeurdverklaring van illegaal verkregen eigendom van 2018 (hierna “corruptiebestrijdingswet” genoemd) de nieuwe commissie voor de bestrijding van corruptie en de verbeurdverklaring van illegaal verkregen vermogensbestanddelen opgericht. De commissie voor corruptiebestrijding heeft een ruim takenpakket . De voorzitter van de commissie voor corruptiebestrijding, zijn of haar adjuncten en de drie leden ervan worden door het nationale parlement gekozen met een gewone meerderheid. Belanghebbenden hebben bezorgdheid geuit over deze kiesprocedure, omdat zij risico's inhoudt voor de politieke onafhankelijkheid van de werkzaamheden van de commissie voor corruptiebestrijding. Door wijzigingen van het wetboek van strafvordering in 2017 is de bevoegdheid voor corruptiezaken op hoog niveau door hooggeplaatste ambtenaren overgegaan van de rechtbank van Sofia naar de gespecialiseerde strafrechtbank . Deze zaken worden onderzocht door onderzoeksmagistraten van de onderzoeksafdeling van het bureau van de speciale aanklager. In andere zaken, wanneer het niet om hooggeplaatste ambtenaren gaat, is het ministerie van Binnenlandse Zaken bevoegd om corruptiemisdrijven op te sporen en te onderzoeken. Sinds haar oprichting is de commissie voor corruptiebestrijding met meerdere uitdagingen geconfronteerd. In het voorjaar van 2019 ontstonden enkele bijzonder gemediatiseerde schandalen in verband met de aankoop van privé-eigendommen onder de marktprijs door hooggeplaatste ambtenaren. De commissie voor corruptiebestrijding vond geen enkel bewijs van belangenvermenging. Het zogenaamde “apartmentgate”-schandaal leidde tot het ontslag van een aantal hooggeplaatste ambtenaren, onder wie de voormalige voorzitter van de commissie voor corruptiebestrijding. In het laatste jaarverslag van de commissie voor corruptiebestrijding is gewezen op de uitdagingen op het gebied van personeel, aangezien 100 van de 477 functies niet waren ingevuld (meer dan 20 %) . Dit kan gevolgen hebben voor de doeltreffende werking van de commissie voor corruptiebestrijding. De autoriteiten hebben verklaard dat maatregelen zijn genomen om dit probleem te verhelpen. Uit de laatste Eurobarometer-enquête blijkt dat slechts 18 % van de Bulgaarse respondenten er vertrouwen in heeft dat de commissie voor corruptiebestrijding een corruptiezaak goed kan afhandelen, een daling met 4 % ten opzichte van het jaar ervoor. De hervormingen beginnen effect te sorteren, maar er blijven uitdagingen bestaan. In 2019 heeft het Openbaar Ministerie 553 inspecties toegewezen aan de commissie voor corruptiebestrijding. In 2018 waren dat er 343. In 450 gevallen zijn de werkzaamheden afgerond en zijn de resultaten meegedeeld aan de aanklagers. Daarbij is in 83 gevallen bewijs van een strafbaar feit gevonden. In het recentste jaarverslag van de commissie voor corruptiebestrijding wordt melding gemaakt van betere samenwerking bij de automatische elektronische uitwisseling van gegevens met andere openbare instanties . Er is gewezen op diverse nog resterende uitdagingen voor de onderzoeksinstanties, waaronder de noodzaak om met het oog op de strafprocedures bekwame en hooggekwalificeerde specialisten in dienst te nemen, en het grote verschil in werklast tussen de aanklagers en de onderzoekers in het bureau van de speciale aanklager . Een solide staat van dienst wat betreft definitieve veroordelingen in corruptiezaken op hoog niveau moet nog worden opgebouwd. Uit de statistieken inzake het onderzoek en de vervolging van corruptiemisdrijven blijkt dat er in 2019 486 beschuldigden van die misdrijven voor de rechter zijn verschenen (508 in 2018, 582 in 2017 en 614 in 2016). Uit het jaarverslag 2019 van het Hof van Cassatie blijkt dat in 20 van de 28 rechtszaken wegens corruptie de veroordeling in stand werd gehouden; onder de veroordeelden waren zeven ambtenaren . In een recent verslag over de voortgang van een aantal corruptiezaken op hoog niveau wijst een Bulgaarse corruptiewaakhond erop dat slechts enkele zaken tot een definitieve veroordeling hebben geleid. Uit dit verslag blijkt ook dat er in 2018 en 2019 geen enkele definitieve veroordeling in een corruptiezaak op hoog niveau is uitgesproken . Ook vindt 78 % van de respondenten bij de laatste Eurobarometer-enquête dat corruptie op hoog niveau onvoldoende wordt vervolgd (EU-gemiddelde: 68 %) en is 72 % van mening dat de inspanningen van de overheid om corruptie te bestrijden niet doeltreffend zijn (EU-gemiddelde: 55 %). Het is met name vermeldenswaardig dat 77 % van de ondernemingen die de Eurobarometer-enquête hebben beantwoord, het onwaarschijnlijk acht dat een rechtbank corrupte personen tot een geldboete of gevangenisstraf zal veroordelen. Het directoraat Nationale Veiligheid onderzoekt misdrijven door ambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken en voert integriteitscontroles uit. Gedurende de laatste zes maanden heeft het directoraat een sleutelrol gespeeld bij een aantal operaties in het kader van de arrestatie van van omkoping beschuldigde hooggeplaatste rechtshandhavings- en douanefunctionarissen. In het kader van zijn onderzoekswerkzaamheden heeft het directoraat in 2019 onder meer 562 verslagen over vermeende corruptie opgesteld, waaronder corruptiedelicten die werden gepleegd door ambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken, tegenover 172 in 2018. Het verrichtte ook 81 vooronderzoeken naar wangedrag door de politie, tegenover 98 in 2018 . De meeste uitspraken die het Hof van Cassatie in corruptiezaken in 2019 deed, hadden betrekking op het aanbieden/geven/vragen/ontvangen van steekpenningen aan/van ambtenaren bij het ministerie van Binnenlandse Zaken (10 veroordelingen in 28 corruptiezaken). In de Eurobarometer-enquête is 61 % van de respondenten van mening dat omkoping en machtsmisbruik uit persoonlijk winstbejag vaak voorkomen bij rechtshandhavings- en douanefunctionarissen. In 2012 heeft Bulgarije een civielrechtelijke confiscatieprocedure ingevoerd. De procedure wordt ingeleid door de commissie voor corruptiebestrijding wanneer een persoon wordt beschuldigd van in de corruptiebestrijdingswet genoemde misdrijven. Er wordt een onderzoek ingesteld naar de evolutie van het vermogen van de betrokkene in de tien voorafgaande jaren. Daarbij moet de commissie een “aanzienlijk verschil” vaststellen tussen het legale netto-inkomen van de verdachte of beschuldigde en zijn of haar vermogen . De civielrechtelijke confiscatieprocedure staat los van elke strafrechtelijke procedure en maakt het mogelijk om goederen te confisqueren zonder voorafgaande strafrechtelijke veroordeling . In artikel 148 van de corruptiebestrijdingswet is de algemene methode vastgelegd aan de hand waarvan onrechtmatig verkregen activa worden gewaardeerd. Onder belanghebbenden heerst grote bezorgdheid over het feit dat dergelijke civielrechtelijke confiscaties niet op een onafhankelijke en onpartijdige manier verlopen . Per juni 2020 waren er 309 definitieve veroordelingen tot confiscatie van activa ten belope van in totaal 133 133 611,25 BGN (ongeveer 68 273 646 EUR). De commissie voor corruptiebestrijding controleert de vermogensaangiften en belangenverklaringen van hooggeplaatste ambtenaren en stelt belangenconflicten vast. Het begrip “hooggeplaatste ambtenaar” wordt in de corruptiebestrijdingswet gedefinieerd. De aangiften/verklaringen van hooggeplaatste ambtenaren zijn toegankelijk via het register van hooggeplaatste ambtenaren . Overeenkomstig de corruptiebestrijdingswet kunnen hooggeplaatste ambtenaren vragen dat de informatie over hun echtgenotes of echtgenoten of de persoon met wie zij de facto samenwonen, en hun kinderen jonger dan 18 jaar niet openbaar toegankelijk wordt gemaakt. In 2019 heeft de commissie voor corruptiebestrijding controles uitgevoerd bij 8 573 hooggeplaatste ambtenaren. In 2019 heeft de commissie 162 besluiten inzake belangenconflicten genomen (140 in 2018). Bij 14 van die besluiten is een belangenconflict vastgesteld (28 in 2018) en er zijn sancties ten bedrage van 173 511 BGN (ongeveer 88 980 EUR) opgelegd . De corruptiebestrijdingswet is ook van toepassing op regionale en lokale ambtenaren . Recente wetswijzigingen zijn bevorderlijk geweest voor de rol en de taken van het inspectoraat-generaal en de ministeriële inspectoraten. Zij zijn onder andere bevoegd om belangenconflicten na te gaan, de inhoud van de vermogensaangiften te controleren die ambtenaren, adviseurs en deskundigen moeten indienen, en bewijzen van strafrechtelijke overtredingen aan de vervolgingsinstanties te melden. De inspectoraten beoordelen ook de corruptierisico's en stellen maatregelen voor om deze te beperken. Het jaarlijkse activiteitenverslag voor 2019 van de inspectoraten wijst uit dat zij een almaar actievere rol spelen bij het uitvoeren van controles en ad-hocinspecties (na meldingen door burgers, organisaties of instellingen) . Lobbywerk is niet gereglementeerd in Bulgarije. Er bestaan geen specifieke verplichtingen inzake de registratie van lobbyisten of het melden van contacten tussen ambtenaren en lobbyisten. Uit een recente analyse van het Nationaal Centrum voor parlementair onderzoek betreffende de periode van april 2017 tot en met december 2019 blijkt dat bijna 37 % van de aangenomen wetten andere wetten wijzigt door middel van amendementen, die ook worden opgenomen in de overgangs- en slotbepalingen van de wijzigingswetten . In sommige gevallen hebben de amendementen betrekking op wetgeving die helemaal geen verband houdt met de wijzigingswet . Blanghebbenden hebben verklaard deze praktijk bijzonder zorgwekkend te vinden, omdat zij niet alleen een negatieve impact heeft op de transparantie van het wetgevingsproces in het land, maar in sommige gevallen ook kan wijzen op illegaal lobbywerk . In de corruptiebestrijdingswet zijn maatregelen genomen om klokkenluiders te beschermen en het melden van corruptie aan te moedigen. De personen die de meldingen moeten controleren, moeten de identiteit van de klokkenluider geheim houden, mogen feiten of gegevens die hun tijdens de controle van de melding ter kennis komen, niet bekendmaken en moeten de schriftelijke documenten die hun worden toevertrouwd, tegen niet-toegestane toegang door derden beschermen. De stichting Bulgarian Institute for Legal Initiatives heeft erop gewezen dat het feit dat anonieme meldingen onmogelijk zijn, een zwak punt kan zijn in de huidige regeling . Het Anti-corruption Fund heeft vergelijkbare bezwaren naar voren gebracht wat betreft het vereiste dat de klokkenluider zijn of haar persoonlijk identificatienummer moet meedelen .



III.Mediapluriformiteit

Wat betreft mediapluriformiteit is het Bulgaarse rechtskader gebaseerd op een reeks constitutionele waarborgen en wetgevende maatregelen, zoals de radio- en televisiewet . De wet inzake de toegang tot openbare informatie regelt de toegang tot openbare informatie en het hergebruik van overheidsinformatie. In 2019 is een platform voor de toegang tot openbare informatie opgezet, dat de aanvraagprocedure stroomlijnt en ervoor zorgt dat de informatie die op verzoek wordt bekendgemaakt, voor alle burgers toegankelijk wordt . De regulerende instantie voor audiovisuele mediadiensten — de raad voor elektronische media — beschikt over de overeenkomstig de radio- en televisiewet verleende bevoegdheden De raad voor elektronische media is een onafhankelijk orgaan dat vijf leden telt: drie leden worden gekozen door het nationale parlement en twee worden benoemd door de president van de Republiek Bulgarije. De ambtstermijn van de leden bedraagt zes jaar. De samenstelling van de raad voor elektronische media rouleert; vervanging vindt om de twee jaar plaats wat betreft het contingent van het nationale parlement en om de drie jaar wat betreft het contingent van de voorzitter . De raad voor elektronische media wordt geacht een gering risico te lopen wat zijn onafhankelijkheid betreft . Volgens de Media Pluralism Monitor (MPM 2020) zijn de taken en verantwoordelijkheden van de raad voor elektronische media duidelijk bij wet afgebakend en is de raad transparant over zijn werkzaamheden . Tegelijk wordt echter algemeen erkend dat de raad voor elektronische media te weinig middelen heeft om zijn taken efficiënt uit te voeren en financieel afhankelijk is van de overheid voor de toewijzing van de nodige middelen . In de herziene richtlijn audiovisuele mediadiensten is een aantal specifieke waarborgen ten aanzien van de onafhankelijkheid en de doeltreffendheid van de nationale regulerende instanties opgenomen . Een werkgroep binnen het ministerie van Cultuur heeft een wetsvoorstel tot wijziging en aanvulling van de radio- en televisiewet voorbereid met het oog op de omzetting van de herziene richtlijn audiovisuele mediadiensten . Wat betreft zelfregulering heeft Bulgarije ook een ethisch comité voor de media. De Nationale raad voor journalistieke ethiek, een Bulgaarse stichting, is in 2005 opgericht als rechtspersoon zonder winstoogmerk om activiteiten van algemeen belang te verrichten. De stichting heeft tot doel een zelfregulerend systeem voor de gedrukte en elektronische media in Bulgarije op te zetten en in stand te houden op basis van de in 2005 goedgekeurde Bulgaarse gedragscode voor de media . De stichting verwerkt klachten van burgers en organisaties tegen de gedrukte en elektronische media over schendingen van de media-ethiek . Het gebrek aan transparantie op het gebied van media-eigendom in Bulgarije wordt als een bron van zorg gezien. De raad voor elektronische media beheert een openbaar register van lineaire en niet-lineaire mediadiensten alsook een lijst van ondernemingen die Bulgaarse en buitenlandse programma's uitzenden, en werkt deze geregeld bij . In november 2018 is de wet inzake het verplicht deponeren van gedrukte en andere werken in die zin gewijzigd dat mediakanalen informatie moeten verstrekken over hun eigenaars en alle financiering die zij ontvangen, inclusief de naam van de verstrekkers ervan. Sommige waarnemers waren van mening dat dit kleine, onafhankelijke mediakanalen, die hoofdzakelijk met giften (bv. crowdfunding) worden gefinancierd, voor buitensporige lasten plaatst en particulieren ervan zou kunnen weerhouden dergelijke kanalen te steunen . Er is ook kritiek gekomen op de wet omdat zij de media niet verplicht om bepaalde andere inkomstenbronnen bekend te maken, zoals overheidsfinanciering bovenop de middelen die via contracten met de betrokken aanbestedende diensten worden ontvangen. Volgens belanghebbenden en MPM 2020 houden veel kanalen zich in de praktijk niet aan de wet en is de bekendgemaakte informatie niet altijd gemakkelijk toegankelijk voor het publiek. Een verslag van het European Centre for Press and Media Freedom (ECPMF) dat werd gepubliceerd na een gezamenlijke informatieopdracht in 2018 wijst op verschillende kwesties in verband met de transparantie van de media-eigendom . Uit het verslag na het bezoek van de Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa aan Bulgarije in november 2019 bleek ook dat de bepalingen inzake de bekendmaking van eigendom nog altijd maar gedeeltelijk worden toegepast. Bovendien is transparantie in veel gevallen niet gewaarborgd, omdat mediakanalen zich vaak registeren onder de naam van gevolmachtigden of offshorebedrijven . Overheidsreclame zou een belangrijke rol spelen in het Bulgaarse medialandschap, vooral op lokaal niveau. Volgens de MPM 2020 is er in Bulgarije geen regelgeving die de eerlijke en transparante verspreiding van overheidsreclame waarborgt . Belanghebbenden melden voorts dat het regelgevingskader voor politieke reclame niet van toepassing is op sociale media . Het blijkt dat de verdeling van de uitgaven voor overheidsreclame niet gebaseerd is op duidelijke en niet-discriminerende criteria . Volgens belanghebbenden zouden lokale overheden soms ook EU-middelen gebruiken om hun greep op lokale kranten en tv-zenders te versterken . Het rechtskader ter voorkoming van politieke inmenging in de media verbiedt een politicus niet uitdrukkelijk om mediakanalen te bezitten. Er wordt gemeld dat er nauwe banden bestaan tussen de eigendom van diverse mediakanalen en Bulgaarse politici, ook al zijn zij er officieel geen eigenaar van . Belanghebbenden melden dat het politieke klimaat niet gunstig is voor onafhankelijke media en dat veel media-eigenaars liever dicht bij de regering staan om niet te worden gemarginaliseerd. Bovendien staan de nationale en lokale media in alle sectoren onder systematische politieke controle en voeren de meeste toonaangevende kranten in het land een regeringsgezind redactioneel beleid . Daarenboven noemt een groot aantal Bulgaarse journalisten politieke inmenging in de media een “frequent” en “wijdverbreid” fenomeen . Tijdens de COVID-19-pandemie heeft het parlement geprobeerd om het strafwetboek te wijzigen teneinde desinformatie strafbaar te stellen . De wet inzake de noodtoestand die oorspronkelijk op 20 maart 2020 was aangenomen, hield onder meer wijzigingen van het strafwetboek in die voorzagen in gevangenisstraffen van maximaal drie jaar en boeten van maximaal 10 000 BGN (ongeveer 5 100 EUR) voor het verspreiden van onwaarheden over de verspreiding van een infectieziekte. Hoewel de tekst geen definitie van onwaarheden bevatte, hingen er de burgers hoge boeten en gevangenisstraffen boven het hoofd. In het licht ervan zouden deskundigen, journalisten en burgers worden gedwongen zelfcensuur toe te passen . De president heeft echter zijn veto uitgesproken over die bepaling, gezien de impact ervan op de vrijheid van meningsuiting. Op 23 maart 2020 heeft het parlement de wet aangenomen zonder die controversiële bepaling. Het Bulgaarse recht omvat de belangrijkste juridische waarborgen voor de bescherming en activiteiten van journalisten en de media. Het recht op vrijheid van meningsuiting wordt beschermd door de grondwet . De wet inzake de toegang tot openbare informatie regelt de toegang tot openbare informatie en het hergebruik van overheidsinformatie. Belanghebbenden melden dat het recht een krachtig instrument is gebleken voor zowel onderzoeksjournalisten als burgers. In 2019 is een platform voor de toegang tot openbare informatie opgezet, dat de aanvraagprocedure stroomlijnt en ervoor zorgt dat de informatie die op verzoek wordt bekendgemaakt, voor alle burgers toegankelijk wordt . Toegang krijgen tot openbare informatie blijft echter moeilijk in Bulgarije, niettegenstaande het toenemend aantal open bronnen van openbare gegevens . Sommige onafhankelijke journalisten en publicisten hebben gebruik moeten maken van verzoeken om toegang tot informatie om met bepaalde instanties te kunnen communiceren . In februari 2019 heeft het Bulgaarse parlement wijzigingen van de wet inzake de bescherming van persoonsgegevens aangenomen. Hoewel de algemene verordening gegevensbescherming (AVG) voorziet in uitzonderingen voor de verwerking van persoonsgegevens voor journalistieke doeleinden, waren deze niet opgenomen in de nieuwe Bulgaarse wetgeving, die ook voorzag in sancties voor de media. Juridische en mediadeskundigen hadden kritiek geuit op de wet wegens haar mogelijk remmend effect op journalistiek onderzoek . Op 15 november 2019 heeft het Grondwettelijk Hof van Bulgarije geoordeeld dat de desbetreffende bepalingen van de wet ongrondwettelijk waren . Er zijn veel aanvallen op journalisten gemeld. Belanghebbenden stellen met name lastercampagnes aan de kaak tegen onafhankelijke en onderzoeksjournalisten die corruptiezaken aan het licht brengen. In 2019 en 2020 zijn op het platform van de Raad van Europa voor de bevordering van de bescherming van de journalistiek en de veiligheid van journalisten voor Bulgarije acht gevallen gemeld van aanvallen op journalisten, intimidatie van journalisten en andere media-actoren, en vexatoire rechtszaken. Recentelijk is nog een reeks vergelijkbare bedreigingen en aanvallen gemeld . Verenigingen voor mediavrijheid stellen dat journalisten en media-eigenaren te maken krijgen met politiek gemotiveerde aanklachten die beogen een einde te maken aan kritische verslaggeving. De MPM 2020 maakt melding van gevallen waarin de staat de onafhankelijkheid van de media zou bedreigen door middel van politieke, bestuurlijke en gerechtelijke druk. Ook het platform van de Raad van Europa voor de bevordering van de bescherming van de journalistiek en de veiligheid van journalisten en Mapping Media Freedom melden dergelijke gevallen. Bedreigingen van journalisten die verband houden met hun onlineactiviteiten, worden ook gemeld. Er is geconstateerd dat kritische en onderzoeksjournalisten het meest worden belaagd . Er worden rechtszaken ingeleid tegen journalisten omdat zij kritische informatie posten op sociale media . IV.Andere institutionele kwesties in verband met controles en waarborgen Bulgarije is een representatieve democratische republiek met een rechtstreeks verkozen president, een parlementair eenkamerstelsel en een Grondwettelijk Hof dat met de grondwettigheidstoetsing van wetten is belast. De uiteindelijke beslissingsbevoegdheid voor het aannemen van wetten berust bij het nationaal parlement . Bulgarije heeft twee nationale mensenrechteninstellingen. De eerste, de ombudsdienst, is een onafhankelijk grondwettelijk orgaan waarvan de leden door het nationaal parlement worden gekozen en dat tot taak heeft de mensenrechten en de fundamentele vrijheden te bevorderen en te beschermen. De tweede is de Commissie ter bescherming tegen discriminatie, een orgaan dat beleidsmaatregelen op het gebied van gendergelijkheid en non-discriminatie toepast. Er wordt momenteel een post-monitoringmechanisme opgezet. Zoals meegedeeld in het verslag met betrekking tot het mechanisme voor samenwerking en toetsing van oktober 2019 , heeft de Bulgaarse regering besloten een aanvullend, uitgebreider mechanisme in te stellen voor binnenlandse monitoring in een coördinatie- en samenwerkingsraad (hierna “raad voor post-monitoring” genoemd). Het is de bedoeling dat deze raad de vooruitgang van Bulgarije op het gebied van de hervorming van het justitiële stelsel en de bestrijding van corruptie en de georganiseerde criminaliteit op een onafhankelijke, transparante en objectieve manier beoordeelt . De nieuwe raad zou informatie ontvangen van een grote verscheidenheid van instellingen. Voorts zouden een burgerraad met vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en beroepsorganisaties van de rechterlijke macht deel uitmaken van de raad. Deze nieuwe raad zal zijn werkzaamheden aanvatten na afloop van het mechanisme voor samenwerking en toetsing. De Bulgaarse autoriteiten waren al gestart met de selectieprocedure voor de burgerraad met ngo's uit diverse domeinen die verband houden met de taken van de raad. De resultaten van de selectieprocedure voor de vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld zijn echter geannuleerd en er is een nieuwe procedure opgestart . Er wordt weinig gebruikgemaakt van publieke raadplegingen en effectbeoordelingen. Wegens de frequente wijzigingen van de wetgeving wordt de regelgevingsprocedure van Bulgarije onvoldoende voorspelbaar en stabiel geacht. Zo is alleen al de wet inzake aanbestedingsprocedures in 2018 elf keer gewijzigd . Daarnaast heeft de wet inzake het justitiële stelsel, die in 2007 is aangenomen, al 51 wijzigingen ondergaan . Bovendien wordt met de “juridische techniek” die is genoemd in het deel over corruptiebestrijding, nl. om wetgeving bij andere wetgeving te wijzigen, het vereiste van openbare raadpleging en effectbeoordeling omzeild . Belanghebbenden hebben ook een trend vastgesteld in de aannemingsprocedure van wetten, waarbij tussen de eerste en de tweede lezing in het nationaal parlement amendementen worden ingediend die tot ingrijpende wijzigingen kunnen leiden, zonder bijbehorend publiek debat . In verband met de COVID-19-pandemie is eerst de noodtoestand uitgeroepen en daarna een nieuw soort uitzonderingstoestand ingevoerd. Om de pandemie aan te pakken, heeft het parlement op 13 maart 2020 voor een maand de noodtoestand uitgeroepen en die daarna met een maand verlengd . Hierdoor kreeg de regering uitgebreide bevoegdheden om alle nodige maatregelen te nemen om de toestand aan te pakken. Op 12 mei is een wijziging van de volksgezondheidswet aangenomen , waarmee een nieuw soort uitzonderingstoestand (“epidemische noodtoestand”) is ingevoerd . Op 13 mei heeft de ministerraad, op voorstel van de minister van Volksgezondheid, besloten om voor een maand een epidemische noodtoestand uit te roepen, die later meerdere keren is verlengd; de toestand duurt momenteel tot en met 30 september. Deze nieuwe uitzonderingstoestand is beoordeeld door het Grondwettelijk Hof en op 23 juli grondwettelijk verklaard . De ombudsdienst is nu een met een A-status geaccrediteerd orgaan overeenkomstig de Global Alliance of National Human Rights Institutions van de Verenigde Naties . De ombudsdienst is een hoogste onafhankelijk constitutioneel orgaan dat openbaar en transparant door het nationaal parlement wordt gekozen voor een termijn van vijf jaar. Bij de laatste wijzigingen van de wet inzake de ombudsdienst in 2018 kreeg het orgaan de bevoegdheid om klachten en meldingen over schendingen van de rechten en vrijheden van burgers door nationale en gemeentelijke overheden en hun diensten, door personen belast met openbare dienstverlening en door particuliere entiteiten, te ontvangen en te behandelen. Bij de uitoefening van deze bevoegdheid mag de ombudsdienst ook voorstellen en aanbevelingen doen ter bevordering en bescherming van de rechten en vrijheden van burgers tegenover particuliere entiteiten . Naast de ombudsdienst is er ook de Commissie ter bescherming tegen discriminatie, een onafhankelijk, gespecialiseerd overheidsorgaan dat klachten en meldingen met betrekking tot discriminatie onderzoekt. Er is opgemerkt dat het beide organen aan financiële en personele middelen ontbreekt . Het nieuwe wetsvoorstel over grotere transparantie bij de buitenlandse financiering van ngo's geeft aanleiding tot bezorgdheid. Een nieuw wetsvoorstel dat op 3 juli 2020 is ingediend , kan de speelruimte voor het maatschappelijk middenveld in Bulgarije nog verder beperken. Dit wetsvoorstel zou immers nieuwe verplichtingen opleggen aan rechtspersonen zonder winstoogmerk die voor meer dan 1 000 BGN (ongeveer 500 EUR) aan giften ontvangen van buitenlandse donoren, anders dan de EU zelf. Volgens het voorstel zou aan de bestuurders en leden van de raden van bestuur van de organisaties worden gevraagd om vermogensaangiften in te dienen en zou deze informatie in een register worden opgeslagen. Belanghebbenden hebben hun zorg uitgesproken over het wetsvoorstel, onder meer wat betreft de overeenstemming ervan met het EU-recht. Het is belangrijk dat een dergelijke wijziging strookt met de vereisten van het EU-recht .



Bijlage I: lijst van bronnen in alfabetische volgorde.* * De lijst van de bijdragen die zijn ontvangen in het kader van de raadpleging voor het verslag over de rechtsstaat 2020, is te vinden op (COM website).

Anti-Corruption Fund en Konrad Adenauer Stiftung (2020), Anti-corruption institutions: activity without visible results. https://acf.bg/en/godishen-monitoringov-doklad-na-akf-za-20-2/ Anti-Corruption Fund, bijdrage aan het verslag over de rechtsstaat 2020. Association of European Journalists (2017), Bulgaria: report on the state of journalism and freedom of speech in 2017. https://www.aej.org/page.asp?p_id=622 Beheersprogramma van de regering van de Republiek Bulgarije 2017-2021. www.strategy.bg/StrategicDocuments/View.aspx?lang=bg-BG&Id=1240 Bijdrage van de Bulgarian Institute for Legal Initiatives Foundation aan het verslag over de rechtsstaat 2020. Bijdrage van de Bulgarian Prisoners' Association for Rehabilitation aan het verslag over de rechtsstaat 2020. Bijdrage van de Civil Liberties Union for Europe aan het verslag over de rechtsstaat 2020. Bijdrage van de Group of Bulgarian lawyers (informele groep van activisten) aan het verslag over de rechtsstaat 2020. Bijdrage van de International Social Justice Commission aan het verslag over de rechtsstaat 2020. Bulgaarse gedragscode voor de media — http://mediaethics-bg.org/ Bulgarian Institute for Legal Initiatives Founation (2015-2017), Media monitoring and analysis of attacks on courts during the period of 01/01/2015 – 01/07/2017. Bulgarian Institute for Legal Initiatives Foundation (2017-2019), Media monitoring and analysis of attacks on courts during the period of 01/08/2017 – 30/11/2019. Bulgarian Institute for Legal Initiatives Foundation (2020), Overzicht, inventaris en catalogisering van wetgevingsinitiatieven en -wijzigingen, in verband met de hervorming van justitie in Bulgarije. http://www.bili-bg.org/cdir/bili-bg.org/files/Анализ_1.5_Категоризация_на_данни_fin.pdf Bureau van de Hoge Commissaris voor de mensenrechten van de Verenigde Naties: speciaal rapporteur voor de onafhankelijkheid van rechters en advocaten (2019), Report of the Special Rapporteur on the independence of judges and lawyers. Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2020), 2020 Media pluralism monitor. https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 CEPEJ (2020), Study on the functioning of the judicial systems in the EU Member States. CIVICUS Monitor — Bulgaria. https://monitor.civicus.org/country/bulgaria/ Commissie voor corruptiebestrijding (2019), Jaarverslag 2019 over de werkzaamheden van de commissie voor de bestrijding van corruptie en de verbeurdverklaring van illegaal verkregen vermogensbestanddelen. Commissie voor corruptiebestrijding, Register van hooggeplaatste ambtenaren. https://register.caciaf.bg/ Directoraat Nationale veiligheid (2018), Verslag over de uitvoering van het corruptiebestrijdingsplan 2018.

Directoraat Nationale veiligheid (2019), Verslag over de toepassing van de maatregelen van het corruptiebestrijdingsplan 2019. Directoraat-generaal Communicatie (2020), Flash Eurobarometer 482: Businesses’ attitudes towards corruption in the EU. Directoraat-generaal Communicatie (2020), Special Eurobarometer 502: Corruption. Economische en Sociale Raad van de VN: Comité inzake economische, sociale en culturele rechten (2019), Sixth periodic report submitted by Bulgaria under articles 16 and 17 of the Covenant, due in 2017. https://tbinternet.ohchr.org/_layouts/15/treatybodyexternal/Download.aspx?symbolno=E%2fC.12%2fBGR%2f6&Lang=en EHRM, arrest van 5 februari 2010, Kolevi/Bulgarije (ECLI:CE:ECHR:2009:1105JUD000110802). European Centre for Press & Media Freedom (2020), Mapping Media Freedom: Bulgaria – newspaper editor left unconscious after being attacked by masked men. https://mappingmediafreedom.ushahidi.io/posts/23231 European Centre for Press & Media Freedom (2020), Mapping Media Freedom: Bulgaria. https://mappingmediafreedom.org/country-profiles/bulgaria/ European Centre for Press and Media Freedom (2018), Bulgaria: media ownership in a captured state. https://www.ecpmf.eu/monitor/fact-finding-mission/ European Network of Councils for the Judiciary (ENCJ) (2019): Independence and Accountability of the Judiciary – ENCJ Survey on the independence of judges, 2019. https://pgwrk-websitemedia.s3.eu-west-1.amazonaws.com/production/pwk-web-encj2017-p/Reports/Data%20ENCJ%202019%20Survey%20on%20the%20Independence%20of%20judges.pdf European Regulators Group for Audiovisual Media Services – ERGA (2016), Report on the independence of national regulatory authorities. https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/erga-report-independence-national-regulatory-authorities European Social Fund (2016-2020), Development of a Model for Optimization of the Judicial Map of Bulgarian Courts and Prosecutor’s Offices and of a Unified Information System for Courts. http://2020.eufunds.bg/en/1/0/Project/BasicData?contractId=IwpyI6fyBUY%3D&isHistoric=False Europese Commissie (2019), EUPACK 2019: Public administration characteristics in Bulgaria (nog niet gepubliceerd). Europese Commissie (2019), Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de vooruitgang van Bulgarije met betrekking tot het mechanisme voor samenwerking en toetsing, COM(2019) 498. Europese Commissie (2019), Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad ter beoordeling van de mate waarin de lidstaten de noodzakelijke maatregelen hebben genomen om te voldoen aan Kaderbesluit 2003/568/JBZ van de Raad van 22 juli 2003 inzake de bestrijding van corruptie in de privé-sector, COM(2019) 355 final. Europese Commissie (2019), werkdocument van de diensten van de Commissie, Bulgaria: technical report accompanying the document report from the Commission to the European Parliament and the Council on Progress in Bulgaria under the Cooperation and Verification mechanism, SWD/2019/392 final. Europese Commissie (2019), werkdocument van de diensten van de Commissie: Country report Bulgaria 2019 accompanying the document communication from the Commission to the European Parliament, the European Council, the Council, the European Central Bank and the Eurogroup 2020 European Semester: Assessment of progress on structural reforms, prevention and correction of macroeconomic imbalances, and results of in-depth reviews under Regulation (EU) No 1176/2011, SWD(2019) 1001 final/2. Europese Commissie (2019-2020), Het EU-scorebord voor justitie. Europese Commissie (2020), werkdocument van de diensten van de Commissie: Country report Bulgaria 2020 accompanying the document communication from the Commission to the European Parliament, the European Council, the Council, the European Central Bank and the Eurogroup 2020 European Semester: Assessment of progress on structural reforms, prevention and correction of macroeconomic imbalances, and results of in-depth reviews under Regulation (EU) No 1176/2011, SWD(2020) 501 final. GRECO (2020), Fourth evaluation round – second compliance report on Bulgaria corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutor. Grondwettelijk Hof van de Republiek Bulgarije (1993), zaak nr. 18/1993.

Grondwettelijk Hof van de Republiek Bulgarije (2010), arrest nr. 13/2010 in zaak nr. 12/2010. Grondwettelijk Hof van de Republiek Bulgarije (2019), zaak nr. 15/2019. Grondwettelijk Hof van de Republiek Bulgarije (2020), arrest nr. 10/2020 in zaak nr. 7/2020. Hof van Cassatie (2019), Jaarverslag van de werkzaamheden van het Hof van Cassatie 2019. http://www.vks.bg/analizi-i-dokladi.html Hoge Raad van Justitie (2018-2019), Regels voor de vaststelling en betaling van de aanvullende bezoldiging. Hoge Raad van Justitie (2019), Standpunt van de Bulgaarse Hoge Raad van Justitie. http://www.vss.justice.bg/page/view/9671 Inspectoraten opgezet krachtens artikel 46 van de wet inzake het openbaar bestuur (2019), Jaarlijks activiteitenverslag 2019. Nationaal Centrum voor parlementair onderzoek (2020), Onderzoek van de wetgevende activiteiten van het 44e nationale parlement van Bulgarije. http://www.strategy.bg/Publications/View.aspx?lang=bg-BG&categoryId=&Id=301&y=&m=&d = Nationaal parlement van de Republiek Bulgarije (2020), notulen van de vergadering van de parlementaire commissie Juridische zaken. https://www.parliament.bg/bg/parliamentarycommittees/members/2577/steno/ID/6005 Nationale raad voor corruptiebestrijdingsbeleid (2019), Verslag over de uitvoering van de nationale strategie voor corruptiebestrijding 2015-2020 tot en met 31 januari 2019. Nationale raad voor journalistieke ethiek, Media-ethiek. http://mediaethics-bg.org/ Plenaire vergadering van het Hof van Cassatie (2020), Verzoek van de plenaire vergadering van het Hof van Cassatie aan het Grondwettelijk Hof. http://www.vks.bg/novini/2020-05-27-iskane-KC-ZSV-2020.pdf President van de Republiek Bulgarije (2020), Verklaring van president Rumen Radev ter gelegenheid van de door het parlement aangenomen wet inzake noodmaatregelen. https://m.president.bg/en/speeches-and-statements5437/izyavlenie-na-prezidenta-rumen-radev-po-povod-prietiya-ot-parlamenta-zakon-za-merkite-i-deystviyata-po-vreme-na-izvanrednoto-polozhenie.html Raad van Europa, Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists: Bulgaria. https://www.coe.int/en/web/media-freedom/bulgaria Raad van Europa: CCJE Bureau (2019), Report on judicial independence and impartiality in the Council of Europe member States. Raad van Europa: Comité van Ministers (2010), Recommendation CM/Rec(2010)12 of the Committee of Ministers to member states on judges: independence, efficiency and responsibilities. Raad van Europa: Comité van Ministers (2016), Recommendation CM/Rec(2016)4 of the Committee of Ministers to member States on the protection of journalism and safety of journalists and other media actors. Raad van Europa: Comité van Ministers (2019), Interim resolution CM/ResDH(2019)367. Raad van Europa: Comité van Ministers (2019), Supervision of the execution of the European Court’s judgments CM/Notes/1362/H46-6. Raad van Europa: Commissaris voor de Mensenrechten van de Raad van Europa Dunja Mijatović (2020), Report following her visit to Bulgaria from 25 to 29 November 2019, CommDH(2020)8. https://rm.coe.int/report-on-the-visit-to-bulgaria-from-25-to-29-november-2019-by-dunja-m/16809cde16

Raad van Europa: Commissie van Venetië (2010), Study No. 494 / 2008 on the independence of the judicial system – part I: the independence of judges. Raad van Europa: Commissie van Venetië (2017), Opinion no. 855 / 2016 on the judicial system act (CDL-AD(2017)018). Raad van Europa: Commissie van Venetië (2019), Opinion on draft amendments to the Criminal Procedure Code and the Judicial System Act concerning criminal investigations against top magistrates (CDL-AD(2019)031). Regering van de Republiek Bulgarije (2015), Nationale strategie voor de voorkoming en bestrijding van corruptie in de Republiek Bulgarije 2015-2020. http://www.strategy.bg/StrategicDocuments/View.aspx?lang=bg-BG&Id=956 Regering van de Republiek Bulgarije, Platform voor toegang tot openbare informatie. https://pitay.government.bg/PDoiExt/ Reporters Without Borders, World Press Freedom Index. https://rsf.org/en/ranking Reuters Institute en University of Oxford (2020), Digital news report 2020. http://www.digitalnewsreport.org/survey/2020/bulgaria-2020/ Richtlijn (EU) 2018/1808 van het Europees Parlement en de Raad van 14 november 2018 tot wijziging van Richtlijn 2010/13/EU betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten) in het licht van een veranderende marktsituatie, PB L 303/69. Transparency International (2020), Corruption Perceptions Index 2019. Vilnius Institute for Policy Analysis (2020), Journalistic exemption under the European data protection law. https://vilniusinstitute.lt/wp-content/uploads/2020/01/VIPA_Bitiukova_2020_v4_f.pdf Virtueel landbezoek aan Bulgarije in het kader van het verslag over de rechtsstaat 2020. Bijlage II: landbezoek aan Bulgarije

De diensten van de Commissie hebben in juni 2020 virtueel vergaderd met: ·Association of European Journalists ·Bulgaarse vereniging van rechters ·Bulgarian Institute for Legal Initiatives ·Bureau van de procureur-generaal ·Bureau van de vicepremier ·Centre for the Study of Democracy ·Commissie voor de bestrijding van corruptie en de verbeurdverklaring van illegaal verkregen vermogensbestanddelen ·Gespecialiseerde strafrechtbank ·Hof van Cassatie ·Hoge Raad van Justitie ·Inspectiedienst van de Hoge Raad van Justitie ·Institute for Market Economics ·Media Democracy Bulgaria ·Ministerie van Binnenlandse Zaken ·Ministerie van Justitie ·Nationale raad voor corruptiebestrijdingsbeleid ·Open Society Institute ·Raad voor elektronische media ·Uitgeversvakbond

·Vereniging van aanklagers * De Commissie heeft eveneens de volgende organisaties ontmoet in een aantal horizontale vergaderingen: ·Amnesty International ·Civil Liberties Union for Europe ·Civil Society Europe ·Conference of European Churches ·EuroCommerce ·European Center for Not-for-Profit Law ·European Centre for Press and Media Freedom ·European Civic Forum ·Free Press Unlimited ·Front Line Defenders ·ILGA-Europe ·International Commission of Jurists ·International Federation for Human Rights ·International Press Institute ·Lifelong learning Platform ·Open Society Justice Initiative/Open Society European Policy Institute ·Reporters without Borders