VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD OVER DE LENINGACTIVITEIT VAN DE EUROPESE UNIE IN 2012 /* COM/2013/0752 final */





Inhoudsopgave 1........... Inleiding. 3 2........... Door de Europese Unie verstrekte leningen. 3 2.1........ BB-mechanisme. 3 2.2........ EFSM... 5 2.3........ MFB-faciliteit 7 2.4........ Euratom-faciliteit 8 3........... Door de Europese Unie opgenomen leningen. 8 3.1........ BB-mechanisme. 9 3.2........ EFSM... 9 3.3........ MFB.. 10 3.4........ Euratom.. 10 4........... Europese Investeringsbank. 10 4.1........ Door de EIB verstrekte leningen. 10 4.2........ Door de EIB opgenomen leningen. 11 5........... Vrijwaren van de financiële stabiliteit in de eurozone. 11 5.1........ Griekse leningfaciliteit (GLF) 12 5.2........ Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (EFSF) 12 5.3........ Europees stabiliteitsmechanisme (ESM) 13 1. Inleiding De Commissie moet het Europees Parlement en de Raad jaarlijks op de hoogte brengen van het gebruik dat van de diverse leninginstrumenten van de Europese Unie is gemaakt. Met dit verslag wordt voldaan aan de verplichting om de leningactiviteit voor elk instrument en de daartoe opgenomen leningen te beschrijven. 2. Door de Europese Unie verstrekte leningen De financiële steun aan derde landen en aan lidstaten in de vorm van via de kapitaalmarkten met EU-begrotingsgarantie gefinancierde bilaterale leningen wordt door de Commissie verleend op grond van diverse wetgevingshandelingen van de Raad of de Raad en het Europees Parlement, die verschillen al naargelang de betrokken geografische gebieden en de nagestreefde doelstellingen[1]. Op de consistentie van de aan derde landen verleende financiële steun met de algemene doelstellingen van het externe optreden van de EU wordt toegezien door de Commissie en de hoge vertegenwoordiger, bijgestaan door de EDEO. 2.1. BB-mechanisme Betalingsbalanssteun (BB-steun) op grond van artikel 143 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en Verordening (EG) nr. 332/2002 van de Raad van 18 februari 2002 houdende instelling van een mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termĳn van de betalingsbalansen van de lidstaten[2] neemt de vorm aan van door de Unie verstrekte leningen op middellange termijn en wordt doorgaans verleend in combinatie met financiering van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en andere multilaterale kredietverleners (zoals de EIB, de EBWO en de Wereldbank) of bilaterale bijstand van de lidstaten. BB-steun heeft een uitzonderlijk karakter en wordt per geval verleend door de Raad, handelend met gekwalificeerde meerderheid. Potentiële begunstigden zijn de lidstaten buiten de eurozone die met ernstige betalingsbalansproblemen af te rekenen hebben. Het mechanisme is bedoeld om de externe financieringsproblemen van de begunstigde lidstaten te verlichten en de levensvatbaarheid van de betalingsbalans van een land te herstellen. De steun wordt uitbetaald mits is voldaan aan economische beleidsvoorwaarden die – na overleg met het Economisch en Financieel Comité (EFC) over een ontwerpaanpassingsprogramma – door de Raad worden vastgesteld en tussen de Commissie en de begunstigde lidstaat vóór de sluiting van een leningovereenkomst in een memorandum van overeenstemming zijn afgesproken. Er wordt periodiek geverifieerd of de op grond van het aanpassingsprogramma vereiste maatregelen worden getroffen en er worden pas verdere tranches uitgekeerd nadat dit is gebeurd. De vereiste middelen worden door de Commissie namens de Europese Unie op de kapitaalmarkten opgenomen. De Commissie brengt regelmatig aan het Economisch en Financieel Comité (EFC) en de Raad verslag uit over de tenuitvoerlegging van de BB-verordening. Het BB-mechanisme is in 2008 opnieuw geactiveerd in reactie op de internationale economische en financiële crisis. Het plafond ervan is in december 2008[3] opgetrokken van 12 miljard EUR tot 25 miljard EUR en is in mei 2009[4] nog eens verhoogd tot 50 miljard EUR om de EU in staat te stellen snel op alle verdere verzoeken om BB-steun te reageren. Op 31 december 2012 was een totaalbedrag van 14,6 miljard EUR toegezegd aan Hongarije[5], Letland[6] en Roemenië[7], waarvan eind 2012 13,4 miljard EUR was uitbetaald. In 2011 heeft de Raad besloten om Roemenië, naast de reeds toegekende BB-steun ten belope van 5 miljard EUR, die op 6 mei 2012 is verstreken, nog eens ten hoogste 1,4 miljard EUR aan anticiperende financiële bijstand (AFB)[8] te verlenen. Er hebben echter geen uitkeringen plaatsgevonden en de faciliteit is op 31 maart 2013 verstreken. De beschikbaarheidstermijn van de aan Hongarije en Letland toegekende financiële bijstand is in respectievelijk november 2010 en januari 2012 verstreken. In 2012 zijn in het kader van het BB-mechanisme geen besluiten genomen of uitkeringen verricht. Tabel 1: Stand van de BB-steun per 31 december 2012 (in miljard EUR) Land || Toegekend bedrag || Uitgekeerd bedrag || Terugbetaald bedrag || Uitstaand bedrag || Gemiddelde looptijd van de leningen (jaren) Hongarije || 6,5 || 5,5 || 2,0 || 3,5 || 6,1 Letland || 3,1 || 2,9 || 0 || 2,9 || 6,6 Roemenië (BB) || 5,0 || 5,0 || 0 || 5,0 || 7,0 Roemenië (AFB) || 1,4 || 0 || 0 || 0 || 0 Totaal || 16,0 || 13,4 || 2,0 || 11,4 || 2.2. EFSM Bij Verordening (EU) nr. 407/2010 van de Raad van 11 mei 2010 is op grond van artikel 122, lid 2, VWEU[9] het Europees financieel stabilisatiemechanisme (EFSM) ingesteld. Het EFSM wordt volledig gedekt door de EU-begroting en heeft een totale leningcapaciteit van maximaal 60 miljard EUR. Potentiële begunstigden van EFSM-bijstand zijn de lidstaten van de eurozone die worden geconfronteerd met moeilijkheden die door een ernstige verslechtering van het internationale economische en financiële klimaat worden veroorzaakt. Het beroep op het EFSM is onderworpen aan beleidsvoorwaarden in de context van een economisch en financieel aanpassingsprogramma, zoals afgesproken in een memorandum van overeenstemming tussen de Commissie en de begunstigde lidstaat. Daarbij wordt een besluitvormingsprocedure gevolgd die vergelijkbaar is met de procedure voor de verlening van BB-steun. De evaluatie van de financiële behoeften en het periodieke toezicht op de uitvoering van het programma vinden plaats in overleg met de ECB, waarbij ten minste om de zes maanden wordt nagegaan of aan de algemene economische beleidsvoorwaarden van het aanpassingsprogramma is voldaan, en om de drie maanden of de aan de bijstand verbonden economische beleidsvoorwaarden zijn vervuld. Alle eventueel noodzakelijke wijzigingen in het aanpassingsprogramma worden met de begunstigde lidstaat besproken. De Raad, handelend met gekwalificeerde meerderheid op voorstel van de Commissie, besluit over de eventuele aanpassingen die in de oorspronkelijk vastgestelde algemene economische beleidsvoorwaarden moeten worden aangebracht en keurt het herziene aanpassingsprogramma goed dat door de begunstigde lidstaat wordt opgesteld. De Commissie brengt regelmatig aan het Economisch en Financieel Comité (EFC) en de Raad verslag uit over de tenuitvoerlegging van de EFSM-verordening en over het voortduren van de buitengewone gebeurtenissen die de vaststelling ervan rechtvaardigden. Het EFSM is in 2011 aangesproken voor Ierland en Portugal, waarbij aan deze beide begunstigde landen een leningbedrag van respectievelijk maximaal 22,5 miljard EUR en 26 miljard EUR is toegezegd. De in totaal door de EFSF, het IMF en andere lidstaten toegekende bedragen belopen respectievelijk 85 miljard EUR en 78 miljard EUR. Tabel 2: Uitsplitsing van de toegezegde bedragen (in miljard EUR) Land || EFSM || EFSF || IMF || Overige || Totaal Ierland || 22,5 || 17,7 || 22,5 || 22,3* || 85 Portugal || 26,0 || 26,0 || 26,0 || || 78 Totaal || 48,5 || 43,7 || 48,5 || 22,3 || 163 * 4,8 miljard EUR van andere lidstaten (Verenigd Koninkrijk, Zweden en Denemarken) en 17,5 miljard EUR van de Ierse staat. Bovendien is conform de verklaring van de staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone en de EU-instellingen van 21 juli 2011 besloten tot een verlenging van de looptijden[10] en een verkleining van de rentemarge[11], die beide met terugwerkende kracht op alle uitgekeerde leningtranches zijn toegepast. Conform Uitvoeringsbesluit 2011/77/EU van de Raad[12] en Uitvoeringsbesluit 2011/344/EU van de Raad[13] zijn in 2012 de volgende bedragen uitgekeerd: 7 800 miljoen EUR aan Ierland en 8 000 miljoen EUR aan Portugal. Eind 2012 beliep het totale uitstaande bedrag van het EFSM 43 800 miljoen EUR. Tabel 3: Uitbetalingen in het kader van het EFSM in 2012 (in miljoen EUR) Land || Besluit || Toege-kend bedrag || Uitbeta-lingsdatum || Uitge-keerd bedrag || Coupon || Looptijd || Gemid-delde looptijd van de leningen (jaren) Ierland || 2011/77/EU || 22 500 || 16/01/2012 05/03/2012 03/07/2012 30/10/2012 || 1 500 3 000 2 300 1 000 || 3,75 % 3,375 % 2.875 % 2,50 % || 04/04/2042 04/04/2032 04/04/2028 04/11/2027 || 10,2 11,8 12,3 12,4 Sub-totaal || || || || 7 800 || || || 12,4 Portugal || 2011/344/EU || 26 000 || 16/01/2012 24/04/2012 04/05/2012 30/10/2012 || 1 500 1 800 2 700 2 000 || 3,75 % 3,375 % 2,75 % 2,50 % || 04/04/2042 05/04/2038 04/04/2022 04/11/2027 || 10,9 12,5 12,2 12,4 Sub-totaal || || || || 8 000 || || || 12,4 Totaal || || 48 500 || || 15 800 || || || 2.3. MFB-faciliteit Er wordt macrofinanciële bijstand (MFB) verleend om kandidaat-lidstaten, potentiële kandidaat-lidstaten en nabuurschapslanden van de EU te helpen bij het oplossen van hun betalingsbalansproblemen op korte termijn en het stabiliseren van hun overheidsfinanciën, en hen er tevens toe aan te moedigen structurele hervormingen door te voeren. MFB heeft een uitzonderlijk karakter, wordt slechts tijdelijk toegekend en is aan strikte economische beleidsvoorwaarden onderworpen. MFB-pakketten zijn doorgaans complementair aan IMF-aanpassingsprogramma's. MFB kan worden verleend in de vorm van leningen en/of giften die niet hoeven te worden terugbetaald. Mocht een begunstigd land zijn terugbetalingsverplichtingen niet nakomen, dan kan de Commissie een beroep doen op het Garantiefonds[14], zodat de overeenkomstige door de Commissie opgenomen lening uit de middelen van het fonds wordt terugbetaald[15]. In het jaarlijkse Commissieverslag aan het Europees Parlement en de Raad over de verlening van macrofinanciële bijstand aan derde landen[16] wordt gedetailleerde informatie over MFB-operaties verschaft. In 2012 liep het MFB-pakket voor Armenië uit 2009[17] ten einde. In februari 2012 is de leningcomponent van de tweede en laatste tranche ter grootte van 39 miljoen EUR aan de Armeense autoriteiten uitgekeerd. De eerste tranche en de giftcomponent van de tweede tranche waren al in 2011 uitbetaald. Daarmee was de MFB-operatie van 100 miljoen EUR (65 miljoen EUR aan leningen en 35 miljoen EUR aan giften) afgerond. Wat de uit een gift van 90 miljoen EUR bestaande MFB aan Moldavië[18] betreft, zij vermeld dat de Commissie de derde en laatste tranche (30 miljoen EUR) in april 2012 heeft vrijgegeven. De uitvoering van de MFB aan Oekraïne, die in 2010 was goedgekeurd[19] en die samen met de beschikbare middelen uit hoofde van een eerder pakket dat in 2002 was goedgekeurd, 610 miljoen EUR aan leningen behelsde, is in 2012 verder uitgesteld, omdat met de Oekraïense autoriteiten overeenstemming moest worden bereikt over een aantal voorwaarden van het memorandum van overeenstemming en omdat het IMF-programma niet meer op schema lag en vervolgens in december 2012 afliep. Medio 2012 is een akkoord bereikt over het memorandum van overeenstemming, dat in het kader van een top EU-Oekraïne in februari 2013 is ondertekend. De uitkering van de eerste tranche van dit MFB-pakket blijft evenwel afhankelijk van een akkoord tussen Oekraïne en het IMF over een nieuw programma voor financiële hulp. In verband met de MFB aan Bosnië en Herzegovina[20], die in 2009 is goedgekeurd en bestond uit een totaalbedrag van 100 miljoen EUR aan leningen, zij vermeld dat de geldigheid van het memorandum van overeenstemming en van de leningovereenkomst met een jaar is verlengd tot november 2013. De eerste tranche van de bijstand ten belope van 50 miljoen EUR is in februari 2013 uitgekeerd. In 2012 hebben het Europees Parlement en de Raad twee in 2011 door de Commissie aangenomen wetgevingsvoorstellen voor nieuwe MFB-pakketten besproken: het voorstel om MFB aan Georgië toe te kennen in de vorm van 23 miljoen EUR aan leningen en 23 miljoen EUR aan giften; en het voorstel om uitzonderlijke[21] MFB aan de Kirgizische Republiek te verlenen in de vorm van 15 miljoen EUR aan leningen en 15 miljoen EUR aan giften. Het besluit met betrekking tot Georgië is in augustus 2013 vastgesteld. 2.4. Euratom-faciliteit Van Euratom-leningen kan worden gebruikgemaakt om projecten in de lidstaten (Besluit 77/270/Euratom van de Raad) of in bepaalde derde landen (Oekraïne, Rusland en Armenië) (Besluit 94/179/Euratom van de Raad) te financieren. In 1990 heeft de Raad het leningplafond vastgesteld op 4 miljard EUR, waarvan ongeveer 3,4 miljard EUR is benut. In 2002 heeft de Commissie voorgesteld het leningplafond op te trekken tot 6 miljard EUR, maar de Raad heeft zijn besluit uitgesteld totdat de uitkeringen een bedrag van 3,8 miljard EUR bereiken. Er zijn besprekingen aan de gang over een lening van 300 miljoen EUR aan Oekraïne; deze lening zal worden aangewend voor de verbetering van bestaande nucleaire installaties. In 2012 zijn in het kader van de Euratom-leningfaciliteit noch leningbesluiten genomen, noch uitkeringen verricht. 3. Door de Europese Unie opgenomen leningen De Commissie is gemachtigd om namens zowel de Europese Unie als Euratom op de kapitaalmarkten middelen op te nemen ter financiering van de leningen waartoe de Raad heeft besloten. Bij de leningactiviteiten wordt gebruikgemaakt van back-to-back transacties, waardoor wordt gewaarborgd dat de EU-begroting geen rente- of valutarisico loopt[22]. Tegenover opgenomen leningen staan verstrekte leningen. Tabel 4: Ontwikkeling van het totaalbedrag van de door de Europese Unie opgenomen leningen (uitstaande bedragen in hoofdsom(1), in miljoen EUR) || EGKS i.l. (1) (2) || Euratom (1) || BB-mecha-nisme || MFB || EFSM || Totaal 2008 || 266 || 484 || 2 000 || 654 || || 3 404 2009 || 214 || 481 || 9 200 || 584 || || 10 479 2010 || 219 || 466 || 12 050 || 500 || || 13 235 2011 2012 || 225 183 || 447 423 || 11 400 11 400 || 590 545 || 28 000 43 800 || 40 662 56 351 (1) Omrekeningskoersen per 31 december van elk jaar. De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) is sinds 2002 in liquidatie. De laatste door de EGKS uitgegeven obligatie vervalt in 2019. || 3.1. BB-mechanisme In 2012 zijn in het kader van het BB-mechanisme geen leningen op de markt aangegaan. 3.2. EFSM In de loop van 2012 is 15,8 miljard EUR opgenomen in de vorm van zes EU-benchmarkobligaties (met "benchmark" worden obligatie-emissies bedoeld met een uitstaand nominaal bedrag van 1 miljard EUR of meer voor elke reeks obligaties). Deze EU-obligaties waren sterk in trek op de markt, hetgeen resulteerde in aanzienlijke overinschrijvingen. Alle belangrijke groepen beleggers, en met name langetermijnbeleggers (beleggingsfondsen, vermogensbeheerders, verzekeraars en pensioenfondsen) en officiële instellingen, hebben deze EU-obligaties gekocht. Deze EU-obligaties deden het ook goed op de secundaire markt, wat de reputatie van de EU als sterke emittent van benchmarkobligaties bevestigde. Volgens onze berekeningen op basis van gegevens van 22 banken is de omzet op de secundaire markt voor EU-benchmarkobligaties in 2012 op 50 miljard EUR uitgekomen (tegen 40 miljard EUR in 2011). Tabel 5: Overzicht van de door het EFSM opgenomen en uitgekeerde leningen (in miljard EUR) Land || Opgenomen op || Vervaldatum || Omvang Ierland (1,5), Portugal (1,5) || 16/01/2012 || 04/04/2042 || 3,00 Ierland || 05/03/2012 || 04/04/2032 || 3,00 Portugal || 24/04/2012 || 05/04/2038 || 1,80 Portugal || 04/05/2012 || 04/04/2022 || 2,70 Ierland || 03/07/2012 || 04/04/2028 || 2,30 Ierland (1), Portugal (2) || 30/10/2012 || 04/11/2027 || 3,00 Totaal || || || 15,80 Eind 2012 was ten behoeve van het EFSM in totaal 43,8 miljard EUR opgehaald. 3.3. MFB In 2012 is één lening met succes afgerond (39 miljoen EUR voor Armenië) Tabel 6: Onderhandse plaatsingen door de EU in de loop van 2012 (in miljoen EUR) Land || Omschrijving || Uitgifte-datum || Vervaldatum || Omvang Armenië || SSD EU 3,137/2026 || 09/02/2012 || 04/12/2026 || 39 Totaal || || || || 39 3.4. Euratom In 2012 zijn geen leningen opgenomen in het kader van Euratom. 4. Europese Investeringsbank 4.1. Door de EIB verstrekte leningen De EIB verstrekt financiering, hetzij rechtstreeks ten behoeve van individuele investeringsprojecten, hetzij via financiële intermediairs ten behoeve van kleinschaliger projecten van kleine en middelgrote ondernemingen of lokale overheden en gemeenten. De EIB verstrekt ook leninggaranties, technische bijstand en durfkapitaal. In 2012 bedroeg de totale omvang van de door de EIB ondertekende financieringsovereenkomsten 52,2 miljard EUR (tegen 61 miljard EUR in 2011). De financiering in de EU-lidstaten was goed voor 44,8 miljard EUR. Dit bedrag valt niet onder de EU-garantie. Buiten de EU is voor een bedrag van 7,4 miljard EUR aan leningen ondertekend. Daarvan valt 4 miljard EUR onder het door de EU-garantie gedekte externe mandaat. Verwacht wordt dat de inwerkingtreding eind 2012 van het besluit van de lidstaten om het volgestorte kapitaal van de EIB met 10 miljard EUR op te trekken, ertoe zal leiden dat de EIB haar leningvolume in de jaren 2013-2015 met 60 miljard EUR zal verhogen. De EIB-financieringsactiviteit heeft gevolgen voor de EU-begroting wanneer er EU-garanties aan zijn gekoppeld. Dit is het geval voor: - EIB-leningen in het kader van het externe mandaat (dat betrekking heeft op pretoetredingslanden, nabuurschaps- en partnerschapslanden, Azië, Latijns-Amerika en Zuid-Afrika, alsook een klimaatveranderingsmandaat), waarvoor een EU-begrotingsgarantie is verleend ter dekking van het politieke en landenrisico. In de loop van het tweede halfjaar van 2013 zal de Commissie een apart verslag publiceren over de externe leningactiviteit van de EIB in 2012; - risicodelingsfaciliteiten met gebruikmaking van de EU-begroting ter ondersteuning van intern EU-beleid (bv. de financieringsfaciliteit met risicodeling voor onderzoek- en ontwikkelingsprojecten en het initiatief inzake projectobligaties). 4.2. Door de EIB opgenomen leningen In de context van een volatiele markt was er gedurende het gehele jaar sprake van een hoog uitvoeringsrisico, met name voor grote benchmarktransacties. De sterke vraag naar EIB-obligaties werkte eerst nauwere spreads voor de kortere looptijden, met name in EUR, in de hand. De ratingbureaus handhaafden de AAA-rating van de Bank onder invloed van de geplande kapitaalverhoging, maar dit was niet het geval voor een aantal vergelijkbare Europese supranationale instellingen. Door flexibel op deze marktomstandigheden in te spelen, is de Bank er al in september in geslaagd het oorspronkelijk geplande financieringsprogramma van 60 miljard EUR te voltooien. Zij bleef evenwel alle kansen grijpen om emissies tegen aantrekkelijke voorwaarden te verrichten totdat de markten naar het einde van het jaar toe minder liquide werden. In 2012 is door de EIB een bedrag van 71,3 miljard EUR aan leningen opgenomen, waarbij de gemiddelde looptijd 8,4 jaar bedroeg. 5. Vrijwaren van de financiële stabiliteit in de eurozone In reactie op de wereldwijde economische en financiële crisis hebben de Raad en de lidstaten van de eurozone hun goedkeuring gehecht aan maatregelen ter vrijwaring van de financiële stabiliteit in de eurozone en in Europa als geheel. Deze maatregelen worden hierna beschreven en vallen niet onder de EU-begrotingsgarantie. 5.1. Griekse leningfaciliteit (GLF) Nadat de ministers van Financiën van de eurozone op 2 mei 2010[23] unaniem waren overeengekomen steun aan Griekenland te verlenen, is een gezamenlijk driejarenprogramma met het IMF opgezet. Daarmee is een financieel pakket van ten hoogste 110 miljard EUR gemoeid om Griekenland te helpen. Aan het programma zijn strenge beleidsvoorwaarden[24] verbonden, die zijn vastgesteld na onderhandelingen tussen de Griekse overheid, de Commissie en het IMF, in samenspraak met de ECB. Het initiële financiële pakket van de lidstaten van de eurozone (80 miljard EUR) – het IMF heeft 30 miljard EUR toegezegd – is uiteindelijk 2,7 miljard EUR kleiner uitgevallen omdat Slowakije besloot niet deel te nemen en omdat Ierland en Portugal uit de GLF zijn gestapt toen zij zelf om financiële bijstand verzochten. In het kader van dit eerste programma hebben de lidstaten van de eurozone en het IMF respectievelijk 52,9 miljard EUR en 20,1 miljard EUR aan leningen verstrekt. De aan de faciliteit verbonden financiële voorwaarden zijn in december 2012 nogmaals aangepast: de looptijd is verlengd tot maximaal 30 jaar, terwijl de aflossingsvrije periode is gehandhaafd op maximaal 10 jaar. Daarnaast is de rentemarge verminderd tot 0,5 %. De marge van 1,5 % zal echter blijven gelden voor bedragen die zijn verschuldigd aan de eurozonelidstaten die vallen onder een volledig programma voor financiële bijstand dat door de EFSF of het EFSM wordt gefinancierd. Op 14 maart 2012 hebben de ministers van Financiën van de eurozone en het IMF een tweede economisch aanpassingsprogramma goedgekeurd, waarbij het niet-uitgekeerde bedrag van het eerste programma met 130 miljard EUR werd verhoogd. Dit tweede programma voorziet bijgevolg in een totaalbedrag aan financiële bijstand van 164,5 miljard EUR, waarvan het IMF 19,8 miljard EUR voor zijn rekening neemt. Het eerste programma was opgezet als een akkoord tussen kredietverstrekkers dat betrekking had op gepoolde bilaterale leningen van de steunverstrekkende eurozonelidstaten waarvan de Commissie de coördinatie en het beheer waarneemt, terwijl het tweede via de EFSF wordt gefinancierd. Op 31 december 2012 was in totaal 182,9 miljard EUR aan Griekenland uitbetaald[25]. 5.2. Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (EFSF) Op grond van de op 9 mei 2010 in het kader van de Raad (Ecofin) genomen besluiten hebben de lidstaten van de eurozone de Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (European Financial Stability Facility – EFSF) opgezet in de vorm van een in Luxemburg geregistreerde vennootschap waarvan zij de eigenaars zijn. De faciliteit was bedoeld als een tijdelijk reddingsmechanisme, waarbij het bedrag dat via de uitgifte van door de lidstaten van de eurozone gegarandeerde obligaties wordt opgenomen, wordt doorgeleend aan in moeilijkheden verkerende lidstaten van de eurozone. In oktober 2010 is besloten tot het opzetten van een permanent reddingsmechanisme, het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM). 5.3. Europees stabiliteitsmechanisme (ESM) Op 2 februari 2012 is overeenstemming bereikt over de instelling van een nieuw permanent crisismechanisme, het Europees stabiliteitsmechanisme (ESM), en op 8 oktober 2012 heeft dit mechanisme zijn werkzaamheden aangevat. Het ESM zal de taken overnemen die momenteel door de EFSF worden vervuld en, indien nodig, financiële bijstand aan lidstaten van de eurozone verlenen. Het mechanisme heeft een maximale leningcapaciteit van 500 miljard EUR, terwijl het gezamenlijke leningplafond van de EFSF/het ESM op 700 miljard EUR is vastgesteld. Het maatschappelijk kapitaal van het ESM bedraagt 700 miljard EUR, waarvan 80 miljard EUR door de lidstaten van de eurozone is volgestort. Volgens de plannen zal de inschrijving op het volgestorte kapitaal in vijf termijnen plaatsvinden, die uiterlijk in de eerste helft van 2014 moeten zijn betaald. Niet-volgestort maatschappelijk kapitaal kan worden opgevraagd om het niveau van het volgestort kapitaal te herstellen wanneer het bedrag van het volgestort kapitaal als gevolg van de absorptie van verliezen is gedaald. Tijdens de periode van betaling van het kapitaal wordt de verhouding tussen het volgestort kapitaal en het uitstaande bedrag aan ESM-uitgiften gehandhaafd op ten minste 15 %; het volgestort kapitaal is niet beschikbaar voor het verstrekken van leningen – het wordt belegd in liquide activa van hoge kwaliteit. Vanaf oktober 2012 moet het ESM[26] het belangrijkste instrument worden voor de financiering van nieuwe programma's. [1] Voor een gedetailleerde presentatie van de leningactiviteit van de Commissie, zie http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/index_en.htm. [2] PB L 53 van 23.2.2002, blz. 1. [3] Verordening (EG) nr. 1360/2008 van de Raad van 2 december 2008 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 332/2002 houdende instelling van een mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de betalingsbalansen van de lidstaten (PB L 352 van 31.12.2008, blz. 11). [4] Verordening (EG) nr. 431/2009 van de Raad van 18 mei 2009 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 332/2002 houdende instelling van een mechanisme voor financiële ondersteuning op middellange termijn van de betalingsbalansen van de lidstaten (PB L 128 van 27.5.2009, blz. 1). [5] Besluit 2009/102/EG van de Raad van 4 november 2008. [6] Besluit 2009/290/EG van de Raad van 20 januari 2009. [7] Besluit 2009/459/EG van de Raad van 6 mei 2009. [8] Besluit 2011/288/EU van de Raad van 12 mei 2011 tot verlening van anticiperende financiële bijstand van de EU op middellange termijn aan Roemenië (PB L 132 van 19.5.2011, blz. 15). [9] Krachtens artikel 122, lid 2, VWEU kan financiële bijstand worden verleend aan een lidstaat die verkeert in moeilijkheden die worden veroorzaakt door buitengewone gebeurtenissen die deze lidstaat niet kan beheersen. [10] Uitvoeringsbesluit 2013/313/EU van de Raad van 21 juni 2013 tot wijziging van Uitvoeringsbesluit 2011/77/EU (Ierland) (PB L 173 van 26.6.2013, blz. 40) en Uitvoeringsbesluit 2013/323/EU van de Raad van 21 juni 2013 tot wijziging van Uitvoeringsbesluit 2011/344/EU (Portugal), (PB L 175 van 27.6.2013, blz. 47). [11] Uitvoeringsbesluit 2011/682/EU van de Raad van 11 oktober 2011 tot wijziging van Uitvoeringsbesluit 2011/77/EU (Ierland) (PB L 269 van 14.10.2011, blz. 31) en Uitvoeringsbesluit 2011/683/EU van de Raad van 11 oktober 2011 tot wijziging van Uitvoeringsbesluit 2011/344/EU (Portugal), (PB L 269 van 14.10.2011, blz. 32). [12] Uitvoeringsbesluit van de Raad 2011/77/EU van 7 december 2010 tot verlening van financiële bijstand van de Unie aan Ierland (PB L 30 van 4.2.2011, blz. 34). [13] Uitvoeringsbesluit van de Raad 2011/344/EU van 30 mei 2011 tot verlening van financiële bijstand van de Unie aan Portugal (PB L 159 van 30.5.2011, blz. 88). [14] Zie Verordening (EG, Euratom) nr. 480/2009 van de Raad. Tot dusver heeft er zich nog geen wanbetaling op MFB-leningen voorgedaan. [15] De terugbetaling van de opgenomen lening wordt weliswaar uiteindelijk door de EU-begroting gedekt, maar het Garantiefonds fungeert als een liquiditeitsbuffer die de EU-begroting beschermt tegen het risico dat zij wordt aangesproken als gevolg van wanbetalingen. Voor een algemeen verslag over de werking van het Fonds, zie COM(2010) 418 en het begeleidend werkdocument van de diensten van de Commissie (SEC(2010) 968). [16] COM(2013) 426 en SWD(2013) 211. [17] Besluit 2009/890/EG van de Raad van 30 november 2009. [18] Besluit 938/2010/EU van de Raad en het Europees Parlement van 7 september 2010. [19] Besluit 388/2010/EU van de Raad en het Europees Parlement van 7 juli 2010. [20] Besluit 2009/891/EG van de Raad van 30 november 2009. [21] "Uitzonderlijk" in de zin dat de bijstand wordt verleend aan een land dat zich buiten de gebruikelijke geografische reikwijdte van de MFB bevindt (d.w.z. kandidaat-lidstaten, potentiële kandidaat-lidstaten en nabuurschapslanden). [22] DeEFSM-verordening staat immers vooruitfinanciering toe: de Commissie wordt gemachtigd "op het meest geschikte tijdstip tussen geplande uitbetalingen op de kapitaalmarkten of bij financiële instellingen leningen aan te gaan teneinde de financieringskosten te optimaliseren en haar reputatie als emittent van de Unie op de markten te vrijwaren." Alle daaruit resulterende financieringskosten worden echter gedragen door de leningnemer. [23] De steun is verleend via centraal door de Commissie gepoolde bilaterale leningen van de andere lidstaten van de eurozone onder de voorwaarden die in hun verklaring van 11 april 2010 zijn uiteengezet. [24] De voornaamste beleidsvoorwaarden zijn vastgelegd in Besluit 2010/320/EU van de Raad van 10 mei 2010 gericht tot Griekenland met het oog op de versterking en verdieping van het begrotingstoezicht en tot aanmaning van Griekenland om maatregelen te treffen om het tekort te verminderen in de mate die nodig wordt geacht om de buitensporigtekortsituatie te verhelpen. De voorwaarden zijn nader uitgewerkt in een memorandum van overeenstemming tussen de Griekse autoriteiten en de Commissie, optredend namens de lidstaten van de eurozone. [25] Nadere bijzonderheden over de Griekse leningfaciliteit zijn te vinden op: http://ec.europa.eu/economy_finance/assistance_eu_ms//greek_loan_facility. [26] Voor nadere bijzonderheden over het ESM, zie: http://esm.europa.eu.