•ö- -it COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 14.2.1996 
COM(96) 13 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
'ACTIEPLAN inzake de verhaalsmogelijkheden van de consument en de 
beslechting van consumentengeschillen in de interne markt" 

INHOUD 
VOORWOORD 3 
DEEL1: PROBLEEMSTELLING 4 
I. Consumentengeschillen 4 
II. De buitengerechtelijke procedures in de Lid-Staten 5 
III. De nationale initiatieven inzake toegang tot de gerechtelijke 
procedures 6 
DEEL 2: DE COMMUNAUTAIRE DIMENSIE VAN HET 
PROBLEEM 7 
I. De kosten van naast elkaar bestaande rechtssystemen 7 
II. De uitkomsten van het overleg over het Groenboek 10 
DEEL 3: DE VOORGESTELDE INITIATIEVEN 12 
I. De bevordering van buitengerechtelijke procedures 12 
II. De vereenvoudiging van de toegang tot gerechtelijke procedures 14 
III. Mogelijk perspectieven 16 
Bijlage I: Tijdschema voor de overwogen initiatieven 
Bijlage II: Werkschema voor een aanbeveling tot vaststelling van criteria voor de 
invoering van buitengerechtelijke procedures voor consumentengeschillen 
Bijlage III: Ontwerp-formulier voor de beslechting van grensoverschrijdende 
consumentengeschillen (voorlopige versie) 
'JL 
VOORWOORD 
Deze mededeling is een vervolg op het Groenboek "De consument en zijn 
verhaalsmogelijkheden en de beslechting van consumentengeschillen in de interne markt" 
(COM(93) 576 van 16 november 1993). 
De problemen rond de verhaalsmogelijkheden van consumenten vragen om een 
gecoördineerd antwoord van een aantal instellingen op plaatselijk, nationaal en Europees 
niveau: gezien met name artikel 129 A en het subsidiariteitsbeginsel moet het 
communautaire optreden noodzakelijkerwijs beperkt blijven. 
Rekening houdend met de grensoverschrijdende dimensie van het probleem, kunnen 
bepaalde doelstellingen echter alleen op communautair niveau gerealiseerd worden: zo kan 
vanwege de dimensies van de overwogen actie voor de beslechting van 
grensoverschrijdende consumentengeschillen alleen een gunstig klimaat geschapen worden 
wanneer bepaalde aspecten van het nationaal en plaatselijk beleid worden gecoördineerd. 
De in dit stadium voorgestelde of reeds ingeleide maatregelen zijn: 
- een voorstel voor een richtlijn tot coördinatie van de wettelijke en 
bestuursrechtelijke bepalingen van de Lid-Staten inzake verbodsacties, dat de Commissie 
op 24 januari 1996 heeft goedgekeurd; 
- de initiatieven in dit actieplan; 
- andere reeds lopende of geplande acties en proefprojecten. 
De initiatieven in dit actieplan gaan overeenkomstig artikel 3 B, derde alinea, van het 
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap namelijk niet verder dan wat nodig 
is om de in artikel 129 A van dit zelfde Verdrag bedoelde doelstellingen te 
verwezenlijken, maar zijn niet volledig: 
- enerzijds vormen zij een aanvulling op het op 24 januari 1996 door de Commissie 
goedgekeurde voorstel voor een richtlijn inzake verbodsacties; 
- anderzijds moeten zij worden aangevuld met proefprojecten ter waarborging van de 
rechtstoegang van de consument1 en door een betere voorlichting over de manier waarop 
toegang kan worden verkregen tot de in andere Lid-Staten bestaande procedures2. 
Wat dit laatste vereiste betreft, was een prioritaire actie noodzakelijk teneinde de kennis 
van de nationale rechtshulpsystemen te verbeteren. Het overleg over het Groenboek heeft 
immers bevestigd dat rechtshulp voor de minst draagkrachtige justitiabelen, vooral 
wanneer deze in een grensoverschrijdend geschil verwikkeld zijn, van het allergrootste 
belang is. Om in de behoefte aan informatie op Europees niveau te voorzien, is de 
Commissie voornemens om in de elf talen van de Gemeenschap een "Gids voor 
Zoals beschreven in het Groenboek, met name in de hoofdstukken I.B.l en IV.E, en sindsdien in 
dezelfde lijn voortgezet. 
Resolutie van de Raad van 9 november 1989 betreffende toekomstige prioriteiten voor de 
stimulering van het beleid inzake consumentenbescherming (PB nr. C 294 van 22.11.1989, blz. 1 ): 
punt 4, laatste streepje, van de bijlage. 
rechtshulp in de Europese Unie" te publiceren. Deze gids, waarvan de tekst is opgesteld 
in samenwerking met de Raad van Advocaten van de Europese Gemeenschap, zal 
kosteloos worden toegezonden aan de steunpunten, die de informatie kunnen doorgeven 
aan belangstellenden (advocaten, rechtbanken, plaatselijke of regionale 
voorlichtingsbureaus, consumentenverenigingen). 
In samenwerking met de betrokken organisaties zouden andere, soortgelijke publikaties 
kunnen worden opgesteld en zo zou een beleid van samenwerking tussen de 
communautaire instellingen en de juristen kunnen worden ontwikkeld ten dienste van de 
burger. 
DEEL1: PROBLEEMSTELLING 
I. Consumentengeschillen 
Consumentengeschillen worden doorgaans gekenmerkt door een wanverhouding tussen 
het bedrag waar het om gaat, en de kosten van een gerechtelijke schikking. 
Deze wanverhouding stelt iedere rechtsstaat voor de vraag hoe de plicht om zonder 
discriminatie recht te spreken3 en de beperkte middelen op de justitiebegroting, die 
dikwijls ontoereikend zijn om aan de vraag van de justitiabelen te voldoen, met elkaar te 
rijmen vallen. 
Van het antwoord op deze vraag hangt trouwens af hoe breed de kloof tussen het door 
de wetgever ontworpen theoretische kader en de door de kiezers beleefde werkelijkheid 
is: juist de kleine geschillen in zijn dagelijks leven vormen voor de gewone burger de 
maatstaf voor de bepaling van de effectiviteit van de wet en niet de grote zaken, waarmee 
hij maar zelden te maken zal krijgen. 
In de meeste ontwikkelde landen hebben consumentengeschillen4 de afgelopen decennia 
dus bijzondere aandacht gekregen, die ook verband houdt met het beginsel van 
"processuele gelijkheid"5 en zich heeft geuit in de vaststelling van een aantal bijzondere 
regelingen: als voorbeeld kunnen worden genoemd artikel 5 van het Verdrag van Rome 
inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst6 en afdeling 4 
Artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens: "bij het 
vaststellen van zijn burgerlijke rechten en verplichtingen (...) heeft een ieder recht op een eerlijke 
en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en 
onpartijdig gerecht dat bij de wet is ingesteld". 
Dit beginsel kent geen uitzonderingen die verband houden met de waarde van de zaak, en is ook 
van toepassing op geschillen die (door justitie, maar niet door de betrokken burgers) als kleine 
geschillen worden aangemerkt. 
Onder "consumentengeschil" wordt in deze mededeling verstaan ieder geschil tussen een natuurlijke 
persoon, optredend buiten het kader van zijn beroepsbezigheid, en een natuurlijke of rechtspersoon 
die optreedt in het kader van zijn beroepsbezigheid. 
Zie voor het begrip "consument" de punten 153 en 155 van het Rapport over het Verdrag inzake 
de toetreding van Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk tot het Verdrag van Brussel 
betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en 
handelszaken (het Rapport is verschenen in PB nr. C 59 van 5.3.1979, blz. 71 e.v.). 
Zie voor het beginsel van "processuele gelijkheid" ook de jurisprudentie van het Europese Hof voor 
de rechten van de mens, en met name de zaken Neumeister tegen Oostenrijk ( 1968), Bönisch tegen 
Oostenrijk (1985) en Feldbrugge tegen Nederland (1986). 
PB nr. L 266 van 9.10.1980, blz. 1. 
van titel II van het Verdrag van Brussel betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de 
tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken7. Zo introduceren de 
artikelen 13 tot en met 15 van het Verdrag van Brussel een bijzondere 
bevoegdheidsregeling inzake door consumenten gesloten overeenkomsten met de bepaling 
dat onder bepaalde voorwaarden de rechtsvordering die tegen de consument wordt 
ingesteld, slechts voor de rechtbanken kan worden gebracht van het land waar de 
consument gedomicilieerd is8. In de zaak Shearson Lehman Hutton9 heeft het Hof van 
Justitie van de Europese Gemeenschappen verklaard dat deze "bijzondere regeling is 
ingegeven door het streven de consument als economisch zwakkere en rechtens minder 
ervaren contractspartij te beschermen". 
Bij de in de Lid-Staten gehanteerde oplossingen voor consumentengeschillen kunnen twee 
benaderingswijzen worden onderscheiden10: 
- de invoering van buitengerechtelijke procedures speciaal voor consumentengeschillen; 
- de vaststelling van vereenvoudigde procedures en/of vereenvoudigde voorschriften voor 
het instellen van een vordering voor zaken tot een bepaald bedrag. 
II. De buitengerechtelijke procedures in de Lid-Staten 
In Denemarken, Zweden en Finland worden de meeste consumentengeschillen behandeld 
door de in de jaren '70 ingestelde klachtencommissies; deze commissies11 hebben het 
karakter van een administratieve autoriteit en geven hun beslissingen op grond van een 
schriftelijke procedure, waarvan het verloop wettelijk is vastgelegd. 
Een soortgelijke rol wordt in Nederland gespeeld door de Geschillencommissies12, die in 
hoofdzaak via een schriftelijke procedure werken en een voor de partijen bindend advies 
Gecodificeerde versie in PB nr. C 189 van 28.7.1990, blz. 2. 
Bovendien bepaalt artikel 14 dat, wanneer aan de in artikel 13 genoemde voorwaarden is voldaan, 
de rechtsvordering die door een consument wordt ingesteld tegen de wederpartij bij de 
overeenkomst, kan worden gebracht hetzij voor de gerechten van het land waar die partij 
gedomicilieerd is, hetzij voor de gerechten van het land waar de consument gedomicilieerd is. 
Arrest van het Hof van 19 januari 1993 in zaak C-89/91 (Jurispr. 1-139). 
Deze twee benaderingswijzen vullen elkaar overigens in de meeste Lid-Staten aan: zo bestaan in 
bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk beide tegelijk. 
Voorgezeten door een jurist en samengesteld uit vertegenwoordigers van de consumenten en het 
bedrijfsleven. Ter illustratie: in het begrotingsjaar 1993-94 zijn bij de Zweedse commissies 6 327 
klachten ingediend. 
Samengesteld uit een vertegenwoordiger van de consumenten, een vertegenwoordiger van de 
beroepsorganisatie uit de bij het geschil betrokken sector en een onafhankelijke voorzitter. In 1994 
hebben de Geschillencommissies 7 167 zaken behandeld (tegen 6 594 in 1993 en 6 027 in 1992: 
de jaarlijkse toename bedraagt meer dan 8%). 
uitbrengen. De Geschillencommissies zijn onderworpen aan een vergunningsprocedure die 
dient om na te gaan of aan bepaalde voorwaarden is voldaan, en zijn gebundeld in een 
in 1970 opgerichte stichting. 
Onlangs zijn er ook in België geschillencommissies in het leven geroepen. 
In Portugal is in Lissabon voor consumentengeschillen een kosteloze bemiddelings- en 
arbitrageprocedure ingesteld in het kader van een door de Commissie en de Portugese 
autoriteiten ondersteund proefproject. Op grond van de zeer positieve resultatenn hiervan 
zijn nog meer van deze centra geopend. 
In Spanje is bij een koninklijk besluit van 30 april 1993 een arbitragesysteem voor 
consumenten ingevoerd; in het kader van dit systeem is elke arbitragecommissie 
samengesteld uit een voorzitter (vertegenwoordiger van de administratie), een 
vertegenwoordiger van de consumenten en een vertegenwoordiger van het bedrijfsleven14. 
In het Verenigd Koninkrijk en in Ierland is voor bepaalde economische sectoren (meestal 
de banken en het verzekeringswezen) een bemiddelaar aangesteld, "private ombudsman" 
geheten15. De "British and Irish Ombudsman Association" heeft onlangs minimumcriteria 
vastgesteld die haar leden beloven in acht te zullen nemen; voor de voor bepaalde 
overheidsdiensten aangestelde ombudslieden worden deze criteria bij de wet vastgesteld. 
In andere Lid-Staten wordt een vergelijkbare rol gespeeld door de Kamers van 
Koophandel (Duitsland en sinds kort ook Italië). 
III. De nationale initiatieven inzake toegang tot de gerechtelijke procedures 
In Frankrijk is bij decreet nr. 88-209 een vereenvoudigde aanhangigmaking ingevoerd 
voor de indiening van vorderingen bij gerechten van eerste aanleg tot 13 000 FF: de 
aangifte ter griffie (die de identiteit van de partijen en het onderwerp van de eis vermeldt, 
benevens een summiere uiteenzetting van de aangevoerde middelen) geschiedt aan de 
hand van een vereenvoudigd formulier, dat door de griffier aan de tegenpartij wordt 
gezonden en gelijkstaat met een dagvaarding; de verweerder kan op zijn beurt aan de 
hand van een vereenvoudigd formulier zijn opmerkingen maken. 
In Engeland kunnen vorderingen tot een bedrag van 3 000 UKL via een "simplified 
summons" bij een "County Court" worden ingediend: dit is een vereenvoudigd en zeer 
overzichtelijk formulier dat door de klager wordt ingevuld en waarvan door de rechtbank 
een afschrift aan de verweerder wordt gezonden, vergezeld van een antwoordformulier. 
Indien de gedaagde niet binnen twee weken antwoordt, kan de eiser de rechter om een 
bevel tot betaling verzoeken; indien de gedaagde de vordering aanvecht, wordt de zaak 
naar de terechtzitting verwezen. In de "County Court Rules" (1981) wordt bepaald dat "de 
terechtzitting informeel is en dat er minder strenge regels gelden ten aanzien van de 
bewijsvoering". 
Bijna 2 000 zaken in minder dan 40 dagen geregeld. 
Sinds hun oprichting zijn bij de "Juntas arbitrales" 14 992 klachten binnengekomen. 
Deze ombudslieden hebben tot taak consumentengeschillen door bemiddeling of conciliatie te 
regelen en kunnen (in bepaalde gevallen) een voor het bedrijfsleven bindende beslissing geven. In 
1993 zijn in het Verenigd Koninkrijk bij de "Insurance Ombudsman" 8 133 klachten 
binnengekomen en bij de "Banking Ombudsman" 9 578 klachten. 
In Ierland geldt sinds drie jaar voor "small claims" van consumenten een soortgelijke 
procedure; deze procedure, die aanvankelijk gold voor zaken tot 500 IRL£, gaat thans tot 
600 IRL£ en zal worden uitgebreid tot 1000 IRL£. 
De "Registrar" (griffier) helpt de consument bij het invullen van het formulier, dat na 
plaatsing op de rol aan de tegenpartij wordt toegezonden: als deze de vordering wenst aan 
te vechten, hoeft hij alleen maar het hiertoe bestemde formulier in te vullen. Indien de 
tegenpartij de vordering aanvecht, probeert de griffier de partijen te verzoenen: hiertoe 
kan hij de partijen horen en/of hen uitnodigen over een oplossing te onderhandelen. 
In andere Lid-Staten, waaronder Duitsland, bestaan vergelijkbare formulieren voor 
bepaalde categorieën geschillen. In België zijn formulieren ontworpen die het inschakelen 
van de vrederechter vergemakkelijken. 
In Zweden en Finland zijn vereenvoudigde formulieren opgesteld voor het inschakelen 
van de "klachtencommissies voor de consument". 
Bovengenoemde formulieren bestaan uitsluitend in de taal van de respectieve 
rechtsgebieden. 
DEEL 2: DE COMMUNAUTAIRE DIMENSIE VAN HET PROBLEEM 
I. De kosten van naast elkaar bestaande rechtssystemen 
In een interne markt met verschillende juridische tradities en handelsgebruiken is het 
normaal dat een aantal transacties aanleiding kan geven tot problemen met de interpretatie 
en/of uitvoering van de aan de transacties verbonden verplichtingen, die tot geschillen 
tussen de partijen leiden. 
Alle over het Groenboek geraadpleegde partijen noemden de mogelijkheid om deze 
geschillen snel, tegen redelijke kosten en op billijke wijze te beslechten, als een essentiële 
voorwaarde voor de ontwikkeling van grensoverschrijdende transacties en derhalve voor 
het welslagen van de interne markt. 
De tenuitvoerlegging van geschikte procedures is onontbeerlijk aangezien niet alle 
betrokkenen over een juridische dienst beschikken die gespecialiseerd is in de zeer 
complexe problematiek van de beslechting van een geschil waarbij de partijen in 
verschillende landen gedomicilieerd zijn: weinig ondernemingen - onder een bepaalde 
grootte - en nog minder consumenten zijn in staat hun weg te zoeken in de doolhof van 
het internationaal privaatrecht (waarvan de toepassing in een Unie van 15 Lid-Staten leidt 
tot 210 mogelijke combinaties), bestaande verdragen en nationale procedurevoorschriften. 
De vrees voor complicaties en de kosten die gemaakt moeten worden om zich in deze 
doolhof te oriënteren, maken de mensen vaak kopschuw waar het consumententransacties 
betreft: aangezien met de eigenlijke transactie normaal gesproken geen grote bedragen 
gemoeid zijn, zullen de kosten van een advocaat in verhouding tot de waarde van de 
eventueel geëiste genoegdoening onevenredig hoog zijn. In sommige landen wordt deze 
afschrikkende werking nog versterkt door de traagheid van de gerechtelijke procedures, 
in andere door de voorschriften inzake betaling van de advocatenhonoraria: de winnende 
partij kan in een aantal Lid-Staten slechts een klein deel van de gemaakte kosten 
terugkrijgen: hetgeen in het geval van een consumentengeschil betekent dat zeker kosten 
gemaakt moeten worden boven op de al geleden schade, in het ongewisse vooruitzicht van 
een positieve uitspraak over een schadevergoeding die lager zou kunnen uitvallen dan de 
kosten die zijn gemaakt om het proces te "winnen"... 
De specifieke en extra belemmeringen die de regeling van grensoverschrijdende 
consumentengeschillen bemoeilijken, kunnen dus net als de technische of fiscale 
belemmeringen een beletsel vormen voor de goede werking van de interne markt. 
Om de gegrondheid van deze hypothese te verifiëren, heeft de Commissie ccn 
onafhankelijk onderzoeksinstituut opdracht gegeven tot een grondig onderzoek naar de 
"kosten van naast elkaar bestaande rechtssystemen voor de consumenten in de interne 
markt". De resultaten van het onderzoek, dat de 15 Lid-Staten bestrijkt en in 1995 is 
uitgevoerd, kunnen als volgt worden samengevat: 
1. De gemiddelde kosten16 van de gerechtelijke beslechting van een 
grensoverschrijdend geschil17 over een bedrag van 2 000 ecu komen in het 
gunstigste geval (zie hieronder) voor de eisende partij neer op ongeveer 2 500 ecu. 
In dit bedrag (dat dus de gemiddelde minimumkosten vertegenwoordigt) zijn nog 
niet meegerekend: 
- de BTW op de kosten van de advocaat (die particulieren, in tegenstelling 
tot bedrijven, niet kunnen terugkrijgen); 
- de expertisekosten; 
- de reiskosten (bij comparitie van de partijen) en de vergoeding van het 
getuigengeld; 
- de kosten van kennisgeving en betekening van de akten. 
2. De gemiddelde duur van een procedure in eerste aanleg varieert voor hetzelfde 
grensoverschrijdende geschil tussen 23,518 en 29,219 maanden voor de Europese 
Unie in haar geheel en bedraagt voor een aantal landencombinaties meer dan 40 
maanden, terwijl die op nationaal niveau doorgaans minder dan 20 maanden 
bedraagt. 
Met andere woorden, de in sommige Lid-Staten bestaande achterstand in de 
gerechtelijke procedure werkt bij grensoverschrijdende geschillen cumulatief en 
benadeelt de onderdanen van de andere Lid-Staten, ook al lijken zij in eigen land 
van dit probleem geen last te hebben20. 
Er zij op gewezen dat bovengenoemde termijnen betrekking hebben op gerechten 
van eerste aanleg en geschillen zonder technische (expertises, rogatoire commissie) 
of procedurele (reconventionele eis) "complicaties" en veronderstellen dat er geen 
beroep of cassatie wordt ingesteld en er geen prejudiciële vragen aan het Hof van 
20 Gerechtskosten + kosten van een advocaat. 
Voor dit onderzoek is de in het Groenboek gehanteerde definitie aangehouden, d.w.z. "een geschil 
tussen twee partijen die in twee verschillende Lid-Staten gedomicilieerd zijn". 
Voor een in het land van de verweerder ingestelde vordering. 
Voor een in het land van de eiser ingestelde vordering, gevolgd door de erkenningsprocedure en 
het exequatur in het land van de verweerder. Er zij echter op gewezen dat deze tweede fase alleen 
al in twee Lid-Staten langer dan 20 maanden en in vier Lid-Staten 10 maanden of langer duurt. 
De gemiddelde duur van een in een Lid-Staat ingeleide procedure, gevolgd door de 
tenuitvoerlegging van de beslissing in een tweede Lid-Staat overeenkomstig het Verdrag van 
Brussel, kan volgens het onderzoek in sommige landen oplopen tot 72 maanden. 
Justitie van de Europese Gemeenschappen worden voorgelegd. Net als bij de 
kostenraming is hier dus om zo te zeggen uitgegaan van het meest gunstige geval. 
3. Wanneer de vooruitzichten van een doorsnee justitiabele in termen van kosten en 
baten worden samengevat, ziet de situatie voor een eenvoudig grensoverschrijdend 
geschil er volgens het onderzoek als volgt uit: 
de voor 2 000 ecu benadeelde partij moet, om verhaal te kunnen halen, 
eerst een "entreegeld" betalen van 2 500 ecu (gerechtskosten + kosten van 
de advocaat, exclusief BTW), in het ongewisse vooruitzicht haar geld pas 
na 12 tot 64 maanden (al naargelang het land) terug te krijgen; als 
tenminste de verweerder ten tijde van de uitspraak nog solvabel is; 
- is aan de laatste voorwaarde op het moment van de uitspraak niet of niet 
meer voldaan, dan heeft de eiser het proces weliswaar gewonnen, doch 
4 500 ecu (oorspronkelijke schade + kosten) verloren; 
is aan de voorwaarde wel voldaan en valt de uitspraak in zijn voordeel uit, 
dan ontvangt de eiser schadeloosstelling; in de meeste Lid-Staten (elf van 
de vijftien volgens het onderzoek) kan echter slechts een deel van de 
gemaakte kosten worden teruggekregen; bovendien is het terugkrijgen van 
de kosten van buitenlandse advocaten op grond van sommige wetgevingen 
zonder meer uitgesloten. 
Aangezien deze kosten gemiddeld 2 500 ecu bedragen, ligt het saldo van 
de rechtsvordering (schadeloosstelling min niet vergoede onkosten) 
dikwijls in de buurt van nul of valt het zelfs negatief uit. 
4. Gelet op het vorenstaande hoeft de vierde conclusie van het onderzoek nauwelijks 
verbazing te wekken: op het moment worden zeer weinig grensoverschrijdende 
geschillen door consumenten voor de rechter gebracht. 
Zonder vooruit te lopen op de onvermijdelijke problemen die een dergelijke 
situatie voor iedere staat of rechtsgemeenschap oplevert21, resteerde de vraag of 
(afgezien van de rechtbanken) de omvang van het probleem kon worden 
afgebakend. Hiertoe heeft de Commissie twee initiatieven genomen, waarvan de 
resultaten een eerste antwoord geven op de gestelde vraag: 
I) Een van de conclusies van het Groenboek was dat er een follow-upsysteem voor 
grensoverschrijdende klachten moest komen om de problemen die zich in de praktijk 
voordoen in kaart te brengen. In alle reacties op het Groenboek werd deze conclusie 
onderschreven. 
Bij wijze van proef en op grond van een beperkte steekproef van grensgebieden zijn de 
diensten van de Commissie dus begonnen nuttige gegevens en aanwijzingen (aantal, 
herkomst en soort van de klachten) te verzamelen om de omvang van het probleem beter 
af te bakenen: in acht grensgebieden hebben de consumentenorganisaties aldus de tegen 
een bedrijf in een andere Lid-Staat dan die van de consument ingediende klachten geteld 
("grensoverschrijdende" klachten). Tussen december 1994 en september 1995 zijn 2 615 
van dit soort klachten geregistreerd, waarmee in totaal 39 492 315 ecu gemoeid was. 
II) Met in het voorjaar van 1995 uitgevoerde opinieonderzoek Eurobarometer 43.0 biedt 
op zijn beurt twee significante aanwijzingen: 
Principekwesties waarbij het aantal concrete gevallen buiten beschouwing blijft. 
24% van de ondervraagden (3 799 van de 15 800) had in de twaalf maanden 
daarvoor ten minste één grensoverschrijdende transactie verricht, maar slechts 
3,2% had duurzame goederen gekocht (dit laalsle pcrcenlagc blij 1*1 ze U's achlcr bij 
dat van 1992); 
8,7%o van degenen die een grensoverschrijdende transactie hadden verricht (332 
van de 3 799) had problemen gehad. 
In het tweede deel van eerdergenoemde studie zijn de auteurs van mening dat 
bovengenoemde gerechtelijke belemmeringen een gevoel van onzekerheid creëren waarvan 
de macro-economische kosten ten dele de gederfde voordelen van de interne markt 
verklaren (met andere woorden, het verschil tussen de prognoses en de huidige voordelen 
van de interne markt). 
Of, zoals in de conclusies van de studie wordt gesteld: 
"That legal uncertainty (or judicial barriers) impede economic growth and stability in an 
economy is a central hypothesis in development economics as well as in the political 
economy of transformation in Eastern European reform countries. On the contrary, this 
aspect has hardly been recognised in the research on European integration. It has not been 
considered in the planning of the European Union that economic integration induces an 
increase in legal uncertainty (...) that can destroy or at least reduce the expected positive 
effects of an internal market programme and also of a European economic and monetary 
Union". 
Over de gevolgen van de rechtsonzekerheid merkt de studie in het bijzonder op: 
"Even expected transaction costs let consumers shy away from buying abroad. The reason 
is that, when regarding the higher transaction costs, foreign goods have lower utility for 
the potential buyers even at the same or at a lower market price for those goods compared 
with home goods. The same is valid for producers. The risk of having to use higher 
transaction costs to get payment for delivered goods reduces the profit or incentive for 
selling abroad" (...) "Another static effect refers to a concentration process that is 
produced by transborder legal uncertainty. As transborder legal uncertainty is relatively 
more important for small enterprises than for big ones, small enterprises tend to be 
outcompeted". 
De opstellers van de studie onderstrepen dat een kwantitatieve raming van de macro-
economische kosten zeer moeilijk is; in hun conclusies zijn zij niettemin van oordeel dat: 
"By far the highest costs are caused by consumers not making use of price differentials 
within de European Union due to legal uncertainly (...) Adding up the direct static costs 
leads to costs in the range of 7 230 tot 73 790 miljoen ecu. The sum of the hypothetical 
average scenarios we regarded as plausible is 27 530 miljoen ecu". 
II. De uitkomsten van het overleg over het Groenboek 
Over het Groenboek is zeer breed overleg gevoerd. De uitkomsten hiervan hebben 
bevestigd dat een communautair initiatief dringend noodzakelijk is. 
In die zin hebben het Europees Parlement (resolutie van 22 april 1994)22, het Comité van 
dé regio's (advies van 17 mei 1994)23, het Economisch en Sociaal Comité (advies van 1 
22 PB C 128 van 9.5.94, blz. 459. 
23 PB C 217 van 6.8.94, blz. 29. 
10 
juni 1994)24 en een ruime meerderheid van de belangenorganisaties (van consumenten, 
bedrijfsleven en juristen) zich uitgesproken. 
In totaal heeft de Commissie van alle betrokken belangenorganisaties uit de hele Europese 
Unie 110 schriftelijke reacties ontvangen; alle partijen die binnen de gestelde termijn (31 
mei 1994) hun op- en aanmerkingen kenbaar hadden gemaakt, zijn uitgenodigd voor een 
hoorzitting, die op 22 juli 1994 heeft plaatsgehad. Een aantal opties, ontleend aan de door 
de Commissie ontvangen antwoorden, is ook besproken op het eerste Europese 
consumentenforum, dat op 4 oktober 1994 heeft plaatsgevonden en waaraan bijna 350 
deelnemers uit 19 landen en uit alle betrokken kringen hebben deelgenomen. 
In het op 9 december 1994 aan de Europese Raad van Essen voorgelegde samenvattend 
verslag over de interne markt heeft de Commissie bevestigd dat zij "haar optreden zal 
baseren op het over het Groenboek gevoerde overleg". 
Op 22 december 1994 heeft de Franse regering aan de Raad een "Memorandum voor een 
actief consumentenbeleid" gepresenteerd, waarin wordt onderstreept dat "de problemen 
rond de verhaalsmogelijkheden van de consument niet zijn opgelost en het scheppen van 
een echte Europese ruimte in gevaar brengen. Wat er eigenlijk op neer komt dat het 
Groenboek over de verhaalsmogelijkheden van de consument (...) voorziet in een 
belangrijke, prioritaire behoefte". Ook andere Lid-Staten, alsmede de EVA-landen hebben 
de Commissie verzocht op het gebied van de consumentengeschillen concrete initiatieven 
te nemen. 
Over de doelstellingen van het communautair initiatief heeft zich in de loop van het 
overleg een brede consensus gevormd rond een aantal suggesties in het Groenboek, met 
name: 
I) de coördinatie van de nationale bepalingen betreffende de verbodsacties die kunnen 
worden ingesteld tegen bepaalde inbreuken op het Gemeenschapsrecht25; 
II) de bevordering van een gunstig klimaat voor de buitengerechtelijke beslechting van 
consumentengeschillen26; 
III) de uitbreiding van het follow-upsysteem voor grensoverschrijdende geschillen, 
alsmede de invoering bij wijze van proefproject van gecoördineerde procedures voor 
grensoverschrijdende aanhangigmaking27. 
Wat het eerste punt (verbodsacties) betreft, is op 24 januari 1996 door de Commissie een 
voorstel voor een richtlijn ingediend: het gaat hierbij om een probleem dat alleen via 
communautaire wetgeving op te lossen is. 
Wat de andere punten betreft (beslechting van geschillen), is de Commissie voorstander 
van vrijwillige maatregelen en is zij voornemens de voorwaarden te scheppen voor een 
betere grensoverschrijdende samenwerking. Hiertoe stelt het derde deel van dit plan 
specifieke maatregelen voor, die door hun Europese dimensie kunnen bijdragen tot de 
24 PB C 295 van 22.10.94, blz. 1. 
25 Conclusie nr. 1 van het Groenboek; punt 13 en 14 van de resolutie vàn het Europees Parlement. 
26 Conclusies nr. 4 en 5 van het Groenboek; punt 22 van de resolutie van het Europees Parlement. 
27 Conclusies nr. 3 en 6 van het Groenboek; punt 7 tot en met 9 van de resolutie van het Europees 
Parlement, die echter veel verder gaat dan de in deze mededeling overwogen mogelijkheden. 
11 
verwezenlijking van de doelstellingen. Deze doelstellingen maken zowel deel uit van de 
goede werking van de interne markt (artikel 100 A van het Verdrag), als van de 
bescherming van de consumentenbelangen (artikel 129 A). 
Het bestaan van geschikte procedures voor de beslechting van consumentengeschillen is 
immers bevorderlijk voor de "spontane" naleving van de verplichtingen die uit de 
overeenkomst en/of de toepasselijke wettelijke bepalingen voortvloeien; het ontbreken van 
procedures voor de snelle regeling van grensoverschrijdende geschillen vormt daarentegen 
een onzekerheidsfactor voor de economische subjecten. Uit micro-economisch oogpunt 
bevoordeelt deze factor de in gebreke blijvende partij doordat deze van haar nalatigheid 
kan profiteren terwijl de andere partij daarvan schade ondervindt. 
Macro-economisch gezien oefent deze zelfde factor een afschrikkende invloed uit die 
(doordat het vertrouwen van de economische subjecten in de betrouwbaarheid van 
grensoverschrijdende transacties wordt aangetast) de van de interne markt verwachte 
voordelen voor de economie in haar geheel kan beperken. 
Zoals in het voorwoord reeds is aangegeven, zijn de initiatieven in het derde deel niet 
volledig: conform het voorstel van het Europees Parlement gaat het er eerder om "een 
interimverslag op te stellen dat een tijdsbestek voor de te nemen maatregelen bevat"28. Dit 
tijdsbestek is opgenomen in bijlage I bij deze mededeling. 
DEEL 3: DE VOORGESTELDE INITIATIEVEN 
I. De bevordering van buitengerechtelijke procedures 
De Commissie vindt dat men op communautair niveau in de eerste plaats zijn gedachten 
moet laten gaan over buitengerechtelijke procedures en wel om de volgende redenen: 
de marktontwikkeling voltrekt zich vee! sneller dan de ontwikkeling van het recht 
en oneindig veel sneller dan de onderhandelingen tussen vijftien Lid-Staten; 
de spectaculaire ontwikkeling van de buitengerechtelijke procedures voor 
consumcntengeschillen kan worden gezien hetzij als een reactie op de traagheid 
(en de moeilijkheden) waarmee bepaalde rechtsregels worden aangepast (opgesteld 
in een tijd waarin geschillen veel minder talrijk waren en nog niet gingen over de 
typische problemen van de hedendaagse samenleving), hetzij als een te stimuleren 
"filter" om te voorkomen dat het gerechtelijk apparaat nog verder achterop raakt, 
hetzij als een opnieuw ter discussie stellen van het beginsel van eenheid van de 
rechtspraak; hoc men echter ook over de voor- en nadelen ervan moge denken, 
deze ontwikkeling doet zich in de meeste Lid-Staten voor; 
de door een aantal Lid-Staten opgedane ervaring wijst uit dat de selectieve 
bevordering van bepaalde vormen van buitengerechtelijke beslechting van 
geschillen, mits aan een aantal belangrijke criteria is voldaan, zowel voor de 
consument als voor het bedrijfsleven een gunstig klimaat heeft geschapen (door 
de kosten en de duur van de consumentengeschillen te verlagen) en tegenwoordig 
door alle betrokken partijen wordt gesteund. 
In het kader van de interne markt kunnen de lessen die uit deze ervaringen getrokken 
kunnen worden, van grote waarde blijken te zijn. Op de snelle toename van allerlei 
De eerder genoemde resolutie van 22 april 1994. 
12 
buitengerechtelijke instanties (ombudslieden, bemiddelaars, arbiters) op alle niveaus (per 
bedrijfstak, landelijk, regionaal en zelfs lokaal) zijn twee reacties mogelijk: of men 
negeert het fenomeen hoewel men weet dat voor de meeste grensoverschrijdende 
consumentengeschillen de kosten van een gerechtelijke procedure onevenredig hoog zijn, 
of men probeert de "buitenlandse" consument de weg te wijzen, zoals is gedaan door de 
landen die inmiddels over een gedegen ervaring op dit terrein beschikken (zie hoofdstuk 
Il van deel 1). 
De ervaring van deze landen is dat sommige buitengerechtelijke procedures een 
belangrijke rol kunnen spelen voor de beslechting van consumentengeschillen, mits vooraf 
een aantal minimumcriteria is vastgesteld die de transparantie van de procedure en de 
onafhankelijkheid van de geschillcninstantic moeten garanderen. 
Daarentegen verklaart het ontbreken van dergelijke criteria voor een groot deel de 
terughoudendheid van de consumenten in sommige landen ten aanzien van iedere vorm 
van buitengerechtelijke geschillenbeslechting. De uitkomsten van het overleg over het 
Groenboek zijn op dit punt veelzeggend: de noodzaak om op Europees niveau 
minimumcriteria vast te stellen wordt door een meerderheid van de belanghebbenden, ook 
het bedrijfsleven, alsmede door het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal 
Comité genoemd. 
Op grond van de ontvangen op- en aanmerkingen en suggesties zal de Commissie voor 
de behandeling van grensoverschrijdende consumentengeschillen dus een lijst van 
minimumcriteria moeten vaststellen en/of voorstellen, teneinde de invoering van en/of 
"netwerkvorming" tussen buitengerechtelijke procedures binnen de interne markt Ie 
vergemakkelijken. 
Dergelijke criteria op Europees niveau zouden een steun en aanvulling betekenen voor het 
beleid van de Lid-Staten die hebben gekozen voor de stimulering van een 
"conciliatiecultuur" op het gebied van consumentengeschillen, en zouden uiteraard 
gebaseerd moeten zijn op de op nationaal niveau vastgestelde criteria. 
Een werkschema met zes minimumcriteria is bij deze mededeling gevoegd (bijlage II); 
om de toepassing ervan te bevorderen zijn drie fasen gepland volgens het tijdschema in 
bijlage I. 
Ie fase: De belanghebbenden zullen over het werkschema worden geraadpleegd teneinde 
de laatste hand te leggen aan de vaststelling van de voorgestelde criteria. 
He fase: De uiteindelijk gekozen criteria worden opgenomen in een aanbeveling van de 
Commissie. 
Hierin zal een observatieperiode (van driejaar) worden vastgesteld, gedurende welke het 
bestaan van gemeenschappelijke criteria de oprichting van "erkende" instanties in elke 
Lid-Staat op vrijwillige basis zou kunnen vergemakkelijken. 
Voorts zou het bestaan van nationale instanties die vergelijkbare criteria hanteren, de 
invoering op vrijwillige basis van mechanismen voor de behandeling van 
grensoverschrijdende klachten vergemakkelijken (bijvoorbeeld de invoering van één 
enkele "postbus" waar de consumenten met hun klachten terechtkunnen, zodat 
gecompliceerd zoekwerk voorkomen wordt wanneer de tegenpartij bij een "buitenlands" 
systeem is aangesloten). 
Ille fase: na de observatieperiode zal worden geëvalueerd in hoeverre de acmbeveling is 
opgevolgd; dit rapport zal eventueel vergezeld gaan van een passend voorstel om de 
13 
inachtneming van de criteria volgens nog vast te stellen voorwaarden en na verder overleg 
te waarborgen. 
De inachtneming van de criteria zou bijvoorbeeld kunnen worden gewaarborgd door een 
soortgelijk mechanisme als reeds in sommige Lid-Staten bestaat (b.v. het Verenigd 
Koninkrijk, Ierland, Zweden, Finland, Denemarken en Nederland). 
Het doel van een dergelijke mechanisme is niet grensoverschrijdende geschillen te 
beslechten, maar de belanghebbenden te helpen bij de invoering van de op deze geschillen 
toepasselijke procedures, naar het voorbeeld van wat bijvoorbeeld het "Office of Fair 
Trading" in het Verenigd Koninkrijk doet29. 
II. De vereenvoudiging van de toegang tot gerechtelijke procedures 
De invoering van buitengerechtelijke procedures, waaraan hoofdstuk II was gewijd, valt 
slechts op basis van vrijwilligheid te overwegen: noch het bedrijfsleven, noch de 
consument kan worden gedwongen daaraan mee te werken. 
Wat dit betreft wordt de situatie goed samengevat door het Europees Parlement in de 
resolutie van 22 april 1994 over het Groenboek: "indien alle procedures om tot een 
minnelijke schikking te komen op niets zijn uitgelopen, is het noodzakelijk dat de 
betrokkenen tegen redelijke kosten een gerechtelijke oplossing kunnen vinden, met 
inachtneming van de geringe economische waarde die op het spel staat". 
Hiertoe is het Parlement van oordeel "dat het wenselijk is te komen tot een zekere mate 
van harmonisatie van de procedurele bepalingen in de Lid-Staten teneinde een 
communautaire procedure in te stellen voor geschillen tot een bepaald bedrag, met het 
doel individuele grensoverschrijdende consumentengeschillen in de interne markt snel te 
kunnen afwikkelen" (punt 9 van de resolutie). 
Deze mening wordt gedeeld door een groot aantal consumentenorganisaties, die vragen 
om harmonisatie van het maximumbedrag waarbij de lagere rechter (kantonrechter, 
vrederechter, County Court, Amtsgericht) nog bevoegd is, en om een vereenvoudigde 
aanhangigmaking (verzoekschrift, aangifte ter griffie) teneinde in alle Lid-Staten een 
zekere mate van gelijke behandeling van kleine geschillen te waarborgen30. 
Bij de huidige stand van het Gemeenschapsrecht moet ten aanzien van de in de 
voorgaande paragraaf samengevatte suggesties de nodige voorzichtigheid worden betracht. 
Niettemin is een communautaire bijdrage tot de oplossing van het probleem denkbaar op 
voorwaarde dat de rechtstradities en het specifieke karakter van elke Lid-Staat ten volle 
worden geëerbiedigd: een dergelijke bijdrage zou in feite kunnen stoelen op wat er reeds 
op nationaal niveau bestaat en tegelijk de toegang tot de bestaande nationale procedures 
verbeteren (die in het geval van een grensoverschrijdend geschil nu nog voor althans een 
29 
30 Krachtens de "Fair Trading Act" heeft het OFT tot taak de betrokken beroepsverenigingen aan te 
moedigen tot de opstelling en verspreiding onder hun leden van gedragscodes ter bescherming en 
behartiging van de belangen van de consumenten in het Verenigd Koninkrijk: in dit verband is een 
standaardprocedure voor de behandeling van klachten vastgesteld. 
De meeste Lid-Staten kennen een "vereenvoudigde" procedure voor geschillen met een waarde tot 
een bepaald bedrag; dit bedrag varieert echter aanzienlijk. Zo wordt bijvoorbeeld een zaak waarin 
het gaat om het equivalent van 1 500 ecu (voor de toepassing van de vereenvoudigde 'procedures) 
in Frankrijk en Duitsland als een "klein geschil" beschouwd, maar niet in Spanje of in het 
Verenigd Koninkrijk. De kosten en de duur van de "behandeling" verschillen bijgevolg voor 
dezelfde zaak al naargelang het land waar de zaak aanhangig is gemaakt. 
14 
van de partijen vreemd blijven). In deze zin kunnen de in hoofdstuk III van deel ! 
genoemde voorbeelden van formulieren het beoogde doel illustreren. 
Uitgaande van deze voorbeelden zouden de Lid-Staten een Europees vereenvoudigd 
formulier voor grensoverschrijdende geschillen31 tot een bepaald bedrag kunnen 
goedkeuren, teneinde de toegang tot de nationale rechter te vergemakkelijken, 
/onder de procedures te harmoniseren, zou een dergelijk initiatief ze dichter bij de 
gebruiker, m.a.w. de justitiabele, brengen doordat de hele eerste fase die doorlopen moet 
worden om toegang te krijgen tot een belangrijke "openbare dienst", doorzichtiger wordt 
gemaakt. 
Voor andere problemen waarmee de burger in zijn dagelijkse leven te maken kan krijgen, 
zijn op Europees niveau ook formulieren ontworpen, zoals het formulier "E 111", 
waarmee een verzekerde in een ander land dan zijn woonland aanspraak kan maken op 
verstrekkingen bij ziekte, en andere formulieren op het gebied van de sociale zekerheid. 
De ervaring leert dat deze formulieren, die in alle talen van de Gemeenschap beschikbaar 
zijn, niet alleen de gebruikers gemakkelijker toegang geven tot allerlei instanties, maar 
ook het werk van de organen die de dossiers moeten behandelen verlichten. 
Op dezelfde manier is het hier geen zaak harmonisatie van de procedures na te streven, 
maar een betere toegang tot de in elk land bestaande procedures: en dus de partijen die 
nu bij een grensoverschrijdend geschil door een aantal specifieke barrières worden 
gescheiden, nader tot elkaar te brengen32. 
Met is de bedoeling dat het formulier in de elftalen van de Gemeenschap wordt opgesteld 
en de gebruiksaanwijzing zou er als volgt uit kunnen zien: 
I. de klagende partij vult het formulier in een van de communautaire talen die in zijn 
land de status van officiële taal hebben, in33; de klacht wordt vervolgens door de 
door de Lid-Staten aangewezen tussenpersonen overgeschreven op het formulier 
in de officiële communautaire taal van het land van degene tegen wie de klacht 
is gericht, en aan deze laatste toegezonden; 
II. in het voor hem bestemde deel van het formulier kan degene tegen wie de klacht 
is gericht, hetzij een oplossing ten principale voorstellen, hetzij de klager laten 
weten dat er een instantie bestaat waar het geschil in der minne zou kunnen 
worden geschikt (ombudsman, conciliatiecommissie o.d.); 
III. antwoordt degene tegen wie de klacht is gericht, niet binnen ccn bepaalde termijn 
of wordt men het niet eens over de voorgestelde oplossing, dan wordt het 
formulier doorgezonden aan de bevoegde instantie (die daar in de twee talen een 
overzicht van de feiten, het onderwerp van de eis en de identiteit van de partijen 
kan vinden). 
32 Onder "Europees" formulier wordt hier een formulier verstaan volgens een "geharmoniseerde" 
opzet (met het doel de vertaling en behandeling van de klacht te vergemakkelijken), maar het is 
heel wel denkbaar dat het in de Lid-Staten aan de nationale rechtstradities en -systemen wordt 
aangepast. 
Groenboek, hoofdstuk III.A.2 (blz. 72). 
33 Eventueel kan het formulier in overeenstemming met de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staten 
ook worden ingevuld in de communautaire taal van het land van herkomst van de consument 
15 
Een voorlopige versie van een dergelijk formulier is bij deze mededeling gevoegd (bijlage 
III), de definitieve versie van het formulier zal na breed overleg met de Lid-Staten, de 
juristen en de verenigingen van potentiële gebruikers worden vastgesteld, met dien 
verstande dat hel gebruik van het formulier door de gebruikers (consumenten en 
ondernemingen) facultatief is en andere vormen van geschillenbeslechting niet uitsluit. I lel 
is namelijk de bedoeling dat de invoering van het formulier in twee fasen geschiedt, 
waarvan de tweede afhankelijk is van de resultaten van de eerste. 
Ie fase: het formulier wordt in een beperkt aantal grensgebieden getest. 
Teneinde rekening te houden met de juridische en culturele, nationale en regionale 
specificiteit worden de steunpunten vastgesteld in overleg met de Lid-Staten en de 
belanghebbenden. 
Een groep van deskundigen uit de Lid-Staten die het initiatief steunen, begeleidt de proef 
en formuleert na een passende proefperiode haar aanbevelingen. 
Het tijdschema voor het voorafgaand aan het initiatief te voeren overleg is opgenomen 
in bijlage I bij deze mededeling. 
He fase: de definitieve versie van het formulier wordt door de Commissie gepresenteerd 
in het kader van een voorstel voor een verordening, waarin de "gebruiksaanwijzing" 
ervoor wordt vastgesteld op basis van de resultaten van de proefperiode. 
Via overleg vooraf zou kunnen worden vastgesteld tot welk'bedrag een geschil door de 
Lid-Staten als klein geschil wordt beschouwd. 
III. Mogelijk perspectieven 
Bij gebrek aan communautaire initiatieven ter verbetering van de individuele 
rechtstoegang opperen de consumentenverenigingen en sommige Lid-Staten de 
mogelijkheid dat door het gedrag van een zelfde onderneming benadeelde personen 
collectief optreden. Dit kan in de vorm van een "class action", zoals in de meeste landen 
mei gewoonterecht al gebruikelijk is, of via een aan een vertegenwoordigende organisatie 
verleende reeks mandaten, naar het voorbeeld van de in Frankrijk bij de wet van Î8 
januari 1992 ingevoerde groepsactie. 
Over deze mogelijkheid lijken de Lid-Staten het voorlopig echter nog verre van eens te 
zijn. 
Er dienen dus andere mogelijkheden te worden onderzocht en in dit verband valt te 
denken aan een oplossing die is gebaseerd op de voeging van samenhangende zaken 
v.-nueer bijvoorbeeld verscheidene consumenten door een zelfde onderneming benadeeld 
/ii'i. 
Hiertoe zij erop gewezen dat er in de nationale wetgevingen al bepalingen bestaan die van 
toepassing zijn op "vorderingen waartussen een zodanig nauwe band bestaat dat een goede 
rechtsbedeling vraagt om haar gelijktijdige behandeling en berechting, ten einde te 
vermijden dat bij afzonderlijke berechting van de zaken onverenigbare uitspraken worden 
gegeven" (artikel 22, derde alinea, van het Verdrag van Brussel betreffende de rechterlijke 
bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken). 
De toepassing van deze bepalingen wordt op het moment gehinderd door het feit dat 
voeging "achteraf geschiedt voor een groot aantal na elkaar (in plaats van tegelijkertijd) 
16 
en bij verschillende rechters ingestelde vorderingen, wat aanzienlijke, ja zelfs 
onoverkomelijke technische problemen oplevert wanneer het grensoverschrijdende 
geschillen betreft34: in hel geval van samenhangende zaken verwijst de in het Verdrag van 
Brussel gekozen oplossing naar het begrip "gerecht bij hetwelk de zaak het eerst 
aanhangig is gemaakt", maar dit wordt in het Verdrag niet gedefinieerd en leidt lot 
strijdige antwoorden in de nationale wetgevingen35. 
Om deze problemen op te lossen zou de Commissie kunnen voorstellen dat door een 
zelfde verkoper of fabrikant benadeelde consumenten hun organisaties kunnen machtigen 
de klachten "vooraf' te bundelen en aldus de voeging van samenhangende zaken te 
vergemakkelijken: het blijven weliswaar individuele zaken (van een "class action" is 
beslist geen sprake), maar zij zouden tegelijk en bij een zelfde rechter kunnen worden 
ingediend (normaal gesproken de rechter in het land waar de verweerder gedomicilieerd 
is). 
De betekeningen en kennisgevingen aan de personen die zo'n machtiging hebben gegeven, 
zouden naar de gemachtigde vereniging kunnen worden gestuurd (wat voor justitie 
aanzienlijke besparingen oplevert) en de kosten van de advocaat zouden veel lager 
uitvallen (voor de gezamenlijk optredende consumenten en voor de betrokken gedaagde) 
dan wanneer dezelfde zaken afzonderlijk zouden worden behandeld36. 
Op den duur zou de voeging van samenhangende zaken kunnen worden voorgesteld als 
aanvulling op het beleid ter stimulering van buitengerechtelijke procedures, in die zin dat 
zij alleen zou gelden voor zaken waarvoor geen buitengerechtelijke procedure beschikbaar 
is (omdat die eenvoudig niet bestaat of omdat de verweerder er niet mee instemt). In dat 
geval zou de volgende procedure gevolgd kunnen worden: 
- gedurende een overgangsperiode zou de betrokken beroepsgroep met inachtneming 
van de op Europees niveau vastgestelde minimumcriteria buitengerechtelijke 
procedures in het leven kunnen roepen voor de beslechting van 
grensoverschrijdende geschillen (zie hoofdstuk I); 
- na afloop van deze overgangsperiode zouden concrete voorstellen inzake de 
voeging van samenhangende zaken kunnen worden ingediend, die van toepassing 
zouden zijn op geschillen die met geen enkele van de bovengenoemde procedures 
kunnen worden beslecht. 
34 
35 
36 Groenboek, bladzijde 76 en volgende. 
Zie het verslag van de werkgroep "Harmonisatie van de burgerlijke rechtsvordering": in sommige 
Lid-Staten wordt het geschil geacht "aanhangig" te zijn vanaf de betekening van de dagvaarding 
aan de gedaagde; in andere landen moet de zaak ter griffie op de rol zijn geplaatst en in weer 
andere is de zaak aanhangig wanneer de eis is toegelaten of de vordering aan de gedaagde is 
medegedeeld. 
In plaats van te-worden geconfronteerd met een groot aantal procedures bij even zovele rechters 
(waardoor de kans op onverenigbare uitspraken en dus rechtsonzekerheid ontstaat), zou de 
betrokken gedaagde ook baat hebben bij één enkele procedure, omdat hij op die manier beter te 
kosten kan plannen en, zo hij dat wenst, met een door de betrokken consumenten gevolmachtigde 
onderhandelingspartner over een minnelijke schikking kan onderhandelen. 
17 
Bijlage I 
Indicatief tijdschema van de te nemen maatregelen voor de uitvoering van de 
overwogen initiatieven 
DE BEVORDERING VAN BUITENGERECHTELIJKE PROCEDURES 
(Hoofdstuk I van deel 3 van deze mededeling) 
- Raadpleging van de belanghebbenden over het in bijlage II opgenomen 
werkschema: maart-september 1996 
- Goedkeuring van de aanbeveling: eind 1996 
- Observatieperiode: december 1996-november 1999 
- Opstelling en indiening van het evaluatieverslag over het functioneren van 
het systeem: december 1999-mei 2000. 
TOEGANG TOT DE GERECHTELIJKE PROCEDURES (Hoofdstuk II van deel 3) 
- Raadpleging van de belanghebbenden over het ontwerp-formulier in bij lage 
III: maart-september 1996 (Lid-Staten, Europese Vereniging van 
magistraten, Raad van Advocaten van de Europese Gemeenschap, 
verenigingen die de gebruikers vertegenwoordigen: consumenten en 
ondernemingen) 
- Vaststelling van het werkschema voor de gebruiksaanwijzingen van het 
formulier en afbakening van de grensgebieden waar het formulier getest 
zal worden: oktober-december 1996 (nieuwe raadpleging van de Lid-
Staten) 
- Aanwijzing van de leden van de deskundigengroep die het proefproject 
begeleidt: maart-april 1997 
- Proefperiode: juni 1997-mei 2000 
- Aanbevelingen van de deskundigengroep over het aan het experiment te 
geven gevolg: juni-september 2000. 
18 
BUI, AGI' 
WERKSCHEMA VOOR EEN AANBEVELING TOT VASTSTELLING VAN 
CRITERIA VOOR DE INVOERING VAN BUITENGERECHTELIJKE 
PROCEDURES VOOR CONSUMENTENGESCHILLEN 
EERSTE CRITERIUM 
De onpartijdigheid van de instantie die de geschillen behandelt, dient met alle passende 
middelen te worden gewaarborgd, en met name: 
in het geval van een ombudsman, door deze adequate garanties voor zijn 
onafhankelijk functioneren te bieden; 
in het geval van colleges, door te zorgen voor een paritaire vertegenwoordiging 
van consumenten en bedrijfsleven in het college dat de geschillen behandelt, en 
voor de onafhankelijkheid van de derde die het college eventueel voorzit. 
TWEEDE CRITERIUM 
De efficiëntie van de procedure moet worden gewaarborgd door maatregelen die 
garanderen dat: 
- er voor het indienen van de klacht eenvoudige en duidelijke formulieren in de elf 
talen van de Gemeenschap beschikbaar zijn; 
- de termijn van de procedure wordt vastgesteld en in acht genomen, met inbegrip 
van de eventueel door de consument eerst te ondernemen stappen (b.v.: alle 
bedrijfsinterne rechtsmiddelen moeten zijn uitgeput); 
- het orgaan dat een uitspraak moet doen, de beschikking krijgt over een adequate 
onderzoeksbevoegdheid. 
DERDE CRITERIUM 
Met passende middelen moet adequate openbaarheid worden gewaarborgd teneinde de 
transparantie van de volgende elementen te garanderen: 
- het bestaan en het toepassingsgebied van de procedure; 
- de maximumtermijn en de eventuele kosten van de procedure voor de consument; 
- de criteria die aan de beslissing van het orgaan dat het geschil behandelt, ten 
grondslag liggen; 
de juridische waarde van die beslissing, door duidelijk aan te geven of zij voor de 
gedaagde bindend is, dan wel of het slechts een aanbeveling is; in het eerste geval 
de sancties op niet-nakoming van de beslissing. 
In ieder geval moeten deze gegevens aan iedere consument die te kennen heeft gegeven 
van de procedure gebruik te willen maken, schriftelijk worden medegedeeld. 
De gegeven beslissingen of op zijn minst een samenvatting hiervan moeten worden 
opgenomen in een voor het publiek toegankelijk jaarverslag. 
Iedere beslissing moet schriftelijk worden gemotiveerd en zo spoedig mogelijk ter kennis 
van de betrokken partijen worden gebracht. 
VIERDE CRITERIUM 
Wanneer de partijen in twee verschillende landen gedomicilieerd zijn, wordt elke partij 
schriftelijk in een communautaire taal die in zijn woonland de status van officiële taal 
heeft, in kennis gesteld van de uitspraak in het geschil en van de motivering daarvan. 
VIJFDE CRITERIUM 
In geen geval kan de toepassing van gedragscodes tot gevolg hebben dat de consument 
de bescherming wordt ontzegd die hij krachtens de wettelijke bepalingen van het land 
waar hij zijn gewone verblijfplaats heeft, geniet. 
ZESDE CRITERIUM 
In geen geval kan een bepaling in een contract waarover niet afzonderlijk is onderhandeld, 
de consument beletten de bevoegde rechter in te schakelen om het geschil langs 
gerechtelijke weg te beslechten. 
20 
BIJLAGE IIJ 
AFZENDER 
Naam: 
Voornaam: 
Adres: - KLACHT -
(In voorkomend geval kan dit document dienst doen als ingebrekestelling) 
GEADRESSEERDE 
Naam: 
Voornaam: 
Adres: 
DE FEITEN(1) (1) Geef zo nauwkeurig mogelijk 
aan: 
(a) de data, plaatsen en 
voorwaarden van aankoop, verkoop 
of ondertekening van het contract 
(b) de met het produkt of dienst 
ondervonden problemen 
ONDERWERP VAN DE EIS(2) (2) Vermeld hier precies wat u 
verlangt (b.v. terug te betalen 
bedrag, reparatie of vervanging van 
het produkt) 
BULAGEN(3) (3) Vermeld hier alle 
bijzonderheden die u dienstig acht 
en voeg alle documenten ter staving 
van uw vordering bij 
Gedaan te op 
Handtekening BELANGRIJK: 
De geadresseerde heeft 15 dagen de tijd om te 
antwoorden, gerekend vanaf de ontvangst van dit 
document. Heeft de afzender binnen deze termijn 
geen antwoord ontvangen, dan kan hij het afschrift 
van de ingebrekestelling neerleggen ter griffie van de 
bevoegde rechtbank. Deze neerlegging geldt als 
aangifte ter griffie. 
Noot voor de afzender: 
Indien de geadresseerde in het buitenland gedomicilieerd is, wend u dan tot een advocaat of een 
consumentenorganisatie: zij kunnen u informeren over de op het geschil toepasselijke wetgeving, u 
aangeven welke rechter bevoegd is en u in alle fasen van de procedure bijstand verlenen volgens de eigen 
regels van elk land. 
Indien de geadresseerde woonachtig is in een Lid-Staat van de Europese Unie, kan uw klacht worden 
overgeschreven op een soortgelijk formulier als dit (dit formulier bestaat namelijk in alle officiële 
talen van de Unie). 
21 
- ANTWOORD -
(Wanneer antwoord binnen de gestelde termijn uitblijft, kan de bevoegde rechter worden ingeschakeld) 
Ik vind uw klacht gegrond en zeg toe binnen een termijn van 
Ik vind uw klacht niet gegrond omdat 
en formuleer voorts het volgende verzoek 
Ik bevestig de ontvangst van uw klacht en stel u voor 
A) in te stemmen met de volgende regeling0': 
B) het geschil voor te leggen aan de volgende instantie® : (1) Bijvoorbeeld: gedeeltelijke of 
volledige terugbetaling van de 
prijs, reparatie of vervanging van 
het produkt 
(2) Bijvoorbeeld: ombudsman, 
arbitragecommissie o.d. 
Gelieve duidelijk te vermelden: 
- de kosten en de duur van de 
procedure 
- de juridische waarde van de door 
deze instantie gegeven beslissing (is 
zij bindend voor beide partijen of 
alleen voorde gedaagde of gaat hel 
slechts om een aanbeveling?) 
Gedaan te op 
Handtekening 
Antwoord van de afzender op de geformuleerde voorstellen: 
op voorstel A) 
op voorstel B) 
Datum: 
Handtekening: 
22 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 13 def. 
DOCUMENTEN 
NL 10 
Catalogusnummer : CB-CO-96-070-NL-C 
ISBN 92-78-00591-6 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg âï