Bijlage 1 
COMMISSIE  VAN DE  EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(82)  865 def. 
Brussel,  19 januari  1983 
VOORSTELLEN  VOOR EEN  EUROPESE  STRATEGIE 
OP WETENSCHAPPELIJK  EN TECHNISCH GEBIED 
KADERPROGRAMMA 1984-1987 
(Mededeling  van de  Commissie  aan de  Raad en het 
europees  Parlement) 
COM(82) 865 def. 

INHOUD 
Blz. 
INLEIDING 
I. HUIDIGE  SITUATIE  - EEN UITDAGING  3 
II. DE GEMEENSCHAP  IN DE INTERNATIONALE  CONTEXT  6 
III. EEN WETENSCHAPPELIJKE  EN TECHNISCHE  STRATEGIE  VOOR EUROPA  10 
A. Voor de periode  198^-1987  voorgestelde beginselen, 
programmapunten  en doelstellingen  10 
B. Leidraad  voor de programma's  18 
B.1. Programmapunten  22 
- Bevordering van het concurrentievermogen van de 
landbouw  (met inbegrip van de  visserij)  22 
- Bevordering van het concurrentievermogen van de 
industrie  31 
- Verbetering van het grondstoffenbeheer 
- Verbetering van het  beheer  van de energiebronnen k9 
- Verhoging van de ontwikkelingshulp 66 
- Verbetering van de levens- en  arbeidsomstandigheden  70 
- Verbetering van de doelmatigheid van het  wetenschappe­
lijke en technische  potentieel  van de  Gemeenschap  79 
B.2. Horizontale  werkzaamheden  8** 
IV. WEGEN  EN MIDDELEN  85 
1. Structuren en  procedures  85 
2. Modaliteiten  - actieprogramma's  86 
3. Voorziene  financiële  middelen  87 
CONCLUSIES 
BIJLAGEN  : Bijlage  I : Analyse van de  positie  van de  Gemeenschap 
in de internationale  context. 
Bijlage  II : Lijst van plannen  per doelstelling. 

VOORSTELLEN  VOOR EEN  EUROPESE  STRATEGIE 
OP WETENSCHAPPELIJK  EN TECHNISCH  GEBIED  
KADERPROGRAMMA  1984-1987 
INLEIDING 
In dit document  wordt het eerste algemeen  kaderprogramma  voor wetenschappe­
lijke en technische  activiteiten  inzake "onderzoek,  ontwikkeling  en demon­
stratie"  (0, O 8e D)  beschreven  dat wordt voorgesteld  aan de  Europese 
Gemeenschappen  voor de jaren 1984-1987· 
Dit voorstel  is opgesteld naar  aanleiding  van verzoeken  van de  Raad van 
Ministers  in november  1981 en in  maart en juni 1982 die voortvloeiden  uit 
mededelingen  van de  Commissie  (1). Bij dit  voorstel  is uitgegaan  van : 
- recente en voorlopige  gegevens  over het nationale  beleid van onderzoek, 
ontwikkeling  en demonstratie  en dat van de  belangrijkste  derde landen  (2)5 
- communautaire toekomststudie s (werkzaamheden  van de  FAST-groep)  (3) en de 
dertien  plannen  per doelstelling  (k) die  speciaal  zijn opgesteld voor  de 
voorbereiding  van dit eerste kaderprogramma; 
- studies en discussies  van het  Parlement  en het  Economisch  en Sociaal 
Comité ; 
- studies en discussies  van de  betrokken  diensten  van de  Commissie  met steun 
van deskundigen  van de  Lid-Staten  en leden van het  Europees  Comité  voor 
Onderzoek  en Ontwikkeling  (CERD) en van het  Raadgevend  Comité  voor Indus­
trieel Onderzoek  en Ontwikkelingswerk (CORDI ). 
In dit document  zal nader  worden  ingegaan  op : 
- de sociaal-economische  programma-punten  van de  Gemeenschap  die de  grond­
slag vormen  voor de gemeenschappelijke  strategie  op het  gebied van de 
wetenschap  en technologie; 
(1) documenten  C0M(81)574  def., SEC(82)896 def. 
(2) Zie bijlage I "Analyse  van de  positie  van de  Gemeenschap  in de  interna­
tionale  context". 
(3) FAST : Forecasting  & Assessment  in the  field of Science  & Technology 
C+) Zie lijst van plannen  per doelstelling  in Bijlage  II. 

-2-
- de grote wetenschappelijke en technische  doelstellingen  die de Gemeen­
schap zou  moeten  nastreven in de periode  198^-1987; 
- de specifieke  doelstellingen  waarvan  de prioriteit  en het  relatief  belang 
zijn aangegeven  in de leidraad  voor de  programma's  waarvan  moet worden 
uitgegaan om de gemeenschappelijke  activiteiten  op het gebied van onder­
zoek, ontwikkeling en demonstratie vast te  stellen. 
De Commissie  is van  mening  dat de  Raad en het Parlement  zich aan de  hand 
hiervan  zullen  kunnen  uitspreken over het belang en het doel van de op  
communautair  niveau te  treffen  maatregelen op het gebied van  wetenschap  
en technologie ten opzichte van de  andere  activiteiten  en beleidslijnen  
van de Gemeenschap  en de wetenschappelijke en technische  activiteiten  en  
beleidslijnen  van de Lid-Staten. 
Het kaderprogramma  is dan ook  niet alleen  maar een communautair  instrument 
voor de programmering,  maar tevens een instrument voor de  financiële  ramin­
gen op middellange  termijn  waarmee  de besluitvorming op het gebied van 
sectorprogramma's  en begroting in  belangrijke  mate kan worden  vergemak­
kelijkt. 

-3-
I. HUIDIGE  SITUATIE  - EEN UITDAGING 
Aan het begin van de jaren  tachtig  hebben  alle industrielanden - en dus, 
in uiteenlopende  mate,  alle Lid-Staten van de  Gemeenschap  - te kampen 
met vijf grote problemen  : 
1. De economische  crisis  en de daaruit voortvloeiende  inflatie  en werkloosheid 
Twee ramingen  in dit verband : het aantal werklozen dat in de  Gemeenschap 
thans 10,7 miljoen bedraagt, ofwel 9»6 % van de beroepsbevolking, kan in 
1985 oplopen tet 15 miljoen (1). Om in 1995  weer een niveau van 2 % te 
bereiken,  is het nodig dat vanaf dit ogenblik tot 1995  jaarlijks  ongeveer 
1 miljoen  nieuwe  arbeidsplaatsen  wordt geschapen. 
2. Het instabiele  (zoniet  teruglopende) concurrentievermogen van de  meeste  
Lid-Staten  ten opzichte van de grote  derde landen wat  betreft  de weten­
schappelijke  of technologische, de agrarische en de  industriële  concurren­
tiekracht. 
De agrarische handelsbalans van de EEG met de  rest van de wereld  blijft 
deficitair.  De industriële  concurrentiekracht die op het gebied van de 
geavanceerde  technieken reeds  onvoldoende  is, vertoont achteruitgang op 
andere,  klassiekere  produktiegebieden zoals de autosector of de  chemie. 
Tenslotte  stemmen  alle nationale en  communautaire  studies overeen in 
hun conclusies waaruit de  noodzaak  blijkt  om de wetenschappelijke en 
technische  "creativiteit"  binnen de  Gemeenschap  opnieuw  te bezielen. 
3. De noodzaak  van een beter  beheer  van de energie- en grondstoffenbronnen. 
Wat betreft  aardolie,  aardgas,  uranium  of delfstoffen  die tegen  redelijke 
economische  voorwaarden  kunnen  worden  gewonnen,  is de Gemeenschap  voor 
haar bevoorrading sterk  afhankelijk  van derde landen. Dientengevolge 
moet de Gemeenschap  het kapitaal  aan primaire of secundaire hulpbronnen 
dat zij  bezit zo goed mogelijk  beheren  (recyclage van materialen,  exploi-
(1) Er zij met het oog op de  uitbreiding  van de  Gemeenschap  nog eens op ge­
wezen dat de werkgelegenheidssituatie in Spanje en Portugal  even slecht 
is als die van de  tien Lid-Staten.  Bron van aangehaalde  gegevens  : 
Eurostat  6.1982  en FAST-rapport. 

-4-
tatie van arme delfstoffen,  toepassing van  energiebesparende  technieken, 
vernieuwbare  energiebronnen,  enz.). 
k. De noodzakelijke intensivering van de betrekkingen en de  samenwerking  met  
de ontwikkelingslanden 
Zowel wegens  de solidariteit  met de  derde wereld als  vanwege  de gedeelde 
economische  belangen  bevindt de  Gemeenschap  zich in de positie  om een rol 
te spelen die uniek is in de wereld wat betreft de ontwikkeling van het 
0, 0 & D in de ontwikkelingslanden  zelf en het beschikbaar  stellen  van 
haar eigen 0 & O-potentieel al  naar gelang de  behoeften  van de ontwikke­
lingslanden. 
5. De voorbereiding van de  maatschappij  op de veranderingen die  zijn voorge­  
komen of die  voortkomen  uit de ontwikkeling van  nieuwe  technologieën 
(Zowel op plaatselijk  of regionaal niveau als op nationaal of  communautair 
niveau)• 
Ter illustratie  kan worden  gesteld dat, alleen al ten  gevolge  van de ont­
wikkeling  van de informatietechnieken, een  derde  van de huidige  banen  in 
Europa rechtstreeks zal  worden beïnvloed  qua aard en  functie.  In de ont­
wikkelde  samenleving  zal rekening  moeten  worden  gehouden  met belangrijke 
zaken als onderwijs, opleiding en verdeling van taken  willen  de levens­
standaard, het  sociaal  evenwicht  en de kwaliteit  van het leven  worden 
gehandhaafd  en verbeterd. 
Naast deze vijf problemen  waarvoor  op korte en middellange termijn oplossingen 
moeten worden  gevonden,  moeten  de Lid-Staten van de  Gemeenschap  op langere 
termijn  - naar uit de  werkzaamheden  van de FAST-groep  is gebleken  - het 
hoofd bieden aan ingrijpende ontwikkelingen die  zich reeds  duidelijk  aftekenen, 
en deze beheersen,  te weten : 
- De ingrijpende  wijziging  van de organisatie van de dienstensector.  Deze 
is de komende  jaren van  buitengewoon  belang  voor de werkgelegenheid,  de 
concurrentiekracht en het  sociaal  overleg (1).  (Hierbij  zij opgemerkt  dat 
de dienstensector in de  Gemeenschap  reeds in 19&0 51 % van de arbeidsplaat­
sen en 56 % van de  toegevoegde  waarde  vertegenwoordigde). 
(1) Als voorbeeld, kan hier de aanpassing van de vervoerssector aan de  nieuwe 
economische  en sociale  behoeften  worden  genoemd. 

-5-
- De organisatie en de vernieuwing van de produktie  door op de  juiste 
wijze gebruik te  maken van de nieuwe  technieken,  fundamentele  grondslag 
voor een  nieuwe  groei. 
- Het optimale gebruik van de  bodem door geïntegreerd  beheer  van land, water 
en vernieuwbare  natuurlijke  bronnen  (nu reeds  neemt het aantal  conflicten 
over het gebruik van de  bodem voor uiteenlopende doeleinden sterk toe : 
industrie,  landbouw,  urbanisatie,  transport, enz.). 
- De ontwikkeling van de  derde wereld naast de overdracht van technieken en 
produkten (georganiseerde  samenwerking,  uitwisselingen,  taakverdeling, enz.). 
- De voortdurende aanpassing van de maatschappij aan de technologische veran­
deringen (evenwicht tussen  werk en vrijetijdsbesteding,  stedelijke  structu­
ren, sociaal  overleg over de diensten van  openbaar  belang,  culturele  gevol­
gen van de communicatietechnieken, enz.). 
Hoewel de wetenschappelijke en technische ontwikkeling, gezien  deze realiteiten 
en vooruitzichten,  op zich geen garantie biedt voor  economische  groei,  con­
currentievermogen op lange termijn of  sociaal  welzijn,  vormt hij - zonder toe­
reikend  te zijn - een noodzakelijk element.  Soms  blijkt  zelfs dat de bijdrage 
van dit -  door het 0, 0 & D  gevormde  - polyvalente hulpmiddel van  fundamen­
teel belang is. 
Zowel de geïndustrialiseerde  landen als de ontwikkelingslanden  treffen  dan 
ook aanzienlijke  maatregelen om het 0, 0 & D te ondersteunen. 
Waar bevindt de  Europese  Gemeenschap  zich in deze stroom van maatregelen? 
Welke plaats heeft zij  zich verworven  in de internationale  context? 
Deze situatie  wordt schematisch geanalyseerd in  Bijlage  I (samenvatting van 
analyses van de diensten van de EEG,  UNESCO,  OESO, enz.) en, per sector,  meer 
gedetailleerd  in de plannen per  doelstelling  waarvan  de lijst is opgenomen  in 
Bijlage  II. 
Hierna worden  dan ook  slechts  enkele globale  gegevens  over de sterke en  zwak­
ke zijden  van de  Gemeenschap  in de internationale  context vermeld. 

-6-
II. DS GEMEENSCHAP  IN DE INTERNATIONALE  CONTEXT 
De tien Lid-Staten  van de Gemeenschap  beschikken over  een aanzienlijk  onder­
zoekpotentieel.  Hun uitgaven hiervoor  bedragen  20 % van de  over de gehele 
wereld aan het 0, 0 & D  bestede middelen  (1982). 
Op dit  ogenblik  zijn meer dan één  miljoen  wetenschappers  en technici  - waar­
van 350.000  onderzoekers  - betrokken bij  onderzoekwerkzaamheden. 
De onderzoekcapaciteit  van de Gemeenschap is  slechts  27 % kleiner  dan die van 
de Verenigde  Staten  - als  uitsluitend  wordt uitgegaan  van civiel  onderzoek  -
en het dubbele  van die van  Japan (1982). 
Wat de overheidsuitgaven  betreft, laat  een in  miljoen  Ecu 1982 omgerekende 
vergelijking  van de  door de Lid-Staten  van de Gemeenschap, de  Verengide  Staten 
en Japan bestede middelen  het volgende  beeld zien  : 
Begrotingskredieten  (financiering  door de staat)  in miljarden  Ecu 
Jaar 1975 1981 1982 
Belgique/België 0,36 0,54 0,56 voorlopig 
Danmark 0,18 0,24 0,25 voorlopig 
Deutschland 4,18 7,07 7,84 voorlopig 
Ellas 0,07 0,07 voorlopig 
Fr?? nee 3,18 6,63 8,17 voorlopig 
Ireland 0,03 0,06 0,08 voorlopig 
Italia 0,56 2,06 1,91 voorlopig 
Nederland 0,64 1,18 1,28 voorlopig 
United-Kingdom 2,37 5,99 6,33 voorlopig 
EUR-10 11,50 23,85 26,49 voorlopig 
TER VERGELIJKING 
U.S.A. (Federal Outlays)  1 Ecu= $1,24077 =$1,11645 =$1,00324 
14,56 30,16 ram. 38,15 raming 
Japan (overheidsuitgaven  1 Ecu= 354,312  Yen =247,598  Y =244,671 Y 
2,49 6,83 ram. 7,50 raming 
PS De verdeling  van de uitgaven  voor 0 & 0 tussen ' de openbare sector 
(financiering  door > de staat)  en de particuliere sector (industrie, 
VZW, enz) is in EUR -10 en de VS ong eveer 50-50, terwijl de staat 
in Japan minder dan 30 % bijdraagt tot de financiering  van . het O&Oo 

-7-
In het algemeen  kan dan ook  worden  gesteld  dat de  Lid-Staten  van de Gemeen­
schap beschikken over wetenschappelijke  en industriële  middelen  van aanzien­
lijke omvang en  diversiteit.  De mankracht,  teams,  uitrusting,  financiële  mid­
delen (zelfs al zijn deze enigszins ontoereikend)  en de  hulpmiddelen  om kennis 
om te zetten in innovatie  vormen te zamen een  instrument voor  de vooruitgang 
met een potentiële  doeltreffendheid  die internationaal  niet wordt geëvenaard. 
Een nadere  analyse  van de  Europese  mogelijkheden brengt  evenwel  zorgwekkende 
feiten aan het  licht. Uit de  meeste  nationale  en communautaire  studies  die de 
afgelopen jaren  zijn uitgevoerd,  blijkt het volgenden  : 
- een zekere achteruitgang  van de  creativiteit,  van de  wetenschappelijke 
"produktiviteit"  van het  Europese  onderzoek; 
- te weinig  multidisciplinair  onderzoek  (op veel gebieden  - nieuwe  energie­
bronnen,  milieu,  agrovoeding  - kunnen de vereiste  oplossingen  alleen  worden 
gevonden  met multisectorieel  of multidisciplinair  onderzoek); 
- niet te verwaarlozen leemten  in de  onderzoekgebieden  die door de universi­
teiten als te toegepast  en door de industrie  als te  fundamenteel  worden 
gezien (bijvoorbeeld  synthetische materialen, voedingsmiddelentechnologie, 
toxicologie,  enz.); 
- het gebrek aan overeenstemming  in diverse sectoren tussen wetenschappelijk 
aanbod (het produkt van onderzoeklaboratoria)  en 
. de wetenschappelijke  en technische vraag, vooral  die vanuit de industrie; 
. de sociale  behoeften; 
. en, in  mindere  mate, de vraag van de  overheid. 
Dit gebrek  aan overeenstemming  tussen vraag  en aanbod  veroorzaakt  soms ernstige 
leemten.  In dit verband  vormt de gasleiding  tussen  Europa  en Siberië een 
treffend  voorbeeld;  uit de  Amerikaanse  embargo  is gebleken  in welke mate 
Europa afhankelijk  is. Tevens  heeft dit  gebrek aan overeenstemming  tot 
gevolg dat vaak toegepast  onderzoek  wordt  verricht  zonder toepassings­
mogelijkheden  of dat  innovaties  worden  gelanceerd zonder afzetmogelijk­
heden (computers, prototypes  van vliegtuigen,  farmaceutische produkten, enz.). 

-8-. 
- .'Ie ontoereikendheid, of in ieder geval de te trage ontwikkeling, van 
..ie organisatorische structuren van het  openbaar  onderzoek  (bijvoorbeeld 
ie bekende  problemen  van de taakverdeling tussen  onderzoek  en onderwi  js 
aan de universiteit  en van de  relaties  tussen  universiteit  en industrie); 
- onvoldoende  aandacht  voor. de verspreiding van- wetenschappelijke en tech­
nische informatie en  voor de benutting van de resultaten van het 0 & C; 
- tenslotte te veel  dubbel  werk wat betreft de  activiteiten  van de overheid 
op het gebied van C & C die in de Lid-Staten van de  Gemeenschap  plaats­
vinden : het  feit dat in  alle Lid-Staten  tegelijkertijd  met overheidsgeld 
op grote schaal hetzelfde  onderzoek  wordt verricht. 
Hoewel dergelijke  parallele  werkzaamheden  in een aantal gevallen stimuleerd 
en vruchtbaar  kunnen  zijn, zal vanaf een zeker  punt het dubbel  werk altijd 
steriel worden  en zal de  gehandhaafde  intracommunautaire  concurrentie ten  
koste gaan van het  concurrentievermogen  van de Gemeenschap  ten opzichte 
var. derde landen. Dit is vooral het geval als het niveau van de  betrokken 
nationale  teams  in internationaal opzicht  onder  de maat blijft. 
Wat dit laatste  punt betreft is sinds  enkele  jaren het aantal en de om­
vang van. de  gemeenschappelijke  activiteiten  en samenwerkingsactiviteiten 
ij nel gegroeid. Het  concurrentievermogen  van de Lid-Staten  blijft  evenwel 
wankel,  de wetenschappelijke en technische  uitstraling  blijft  ongelijk. 
üe overeenkomst  tussen  deze negatieve  kenmerken  binnen  de Gemeenschap,  de 
omvangrijke  uitgaven die op nationaal niveau  worden  gedaan  - waarbij  even­
wel de drempel  voor een internationale concurrentiepositie niet  wordt be­
reikt - en de  beperkingen  of tekortkomingen  van de verschillende  landen 
zijn stuk voor stuk factoren die pleiten  voor systematische  samenwerking. 

-9-
Uiiaterale  en multilaterale  samenwerking,  stap voor stap, óf een georgani 
setrde strategie  die geleidelijk  op communautair  niveau tot stand  wordt 
gebracht (met inbegrip van de  relaties  met de ontwikkelde landen of de 
ontwikkelingslanden  ? 
De Commissie  verzoekt de Lid-Staten thans  deze vraagstukken te bespreken 
op basis van dit  document  waarin een wetenschappelijke en technische 
strategie  voor Europa  wordt voorgesteld die op concrete wijze  wordt 
vertaald  in een  kaderprogramma  voor de jaren  1904-1987· 

-10-
III. EEN WETENSCHAPPELIJKE  EN TECHNISCHE  STRATEGIE  VOOR EUROPA 
A. VOOR DE  PERIODE  1984-1987  VOORGESTELDE  BEGINSELEN,  PROGRAMMAPUNTEN  EN  
DOELSTELLINGEN 
Er worden  drie fundamentele beginselen voorgesteld als grondslag voor  de 
gemeenschappelijke  strategie  198^-1987  : 
- ten eerste de toekenning  van een  hogere  prioriteit  aan wetenschappelijke 
en technische maatregelen  met het oog op het  opnieuw op gang brengen  van  
de activiteiten  en beleidslijnen  van de  Gemeenschap  en, in het kader 
hiervan,  de toekenning  van een  steeds hoger percentage mankracht  en 
financiële  middelen  aan deze activiteiten. 
- ten tweede,  uitgaande  van de  fundamentele  programmapunten  de aanpak per  
doelstelling,  dat wil zeggen  de keuze van duidelijk  afgebakende  signifi­
cante doelstellingen  voor de periode  198^-1987  ten einde  : 
. de tenuitvoerlegging  van de  door de Lid-Staten  gewenste  wilskrachtige 
strategie  te bevorderen, 
. de uiteindelijke  vaststelling  van actieprogramma's  te bevorderen, door 
de belangrijkste  behoeften  van de  Gemeenschap  te identificeren  en te 
rangschikken  en, op basis hiervan,  het relatieve  belang te bepalen 
van de overeenkomstige wetenschappelijke  en technische  doelstellingen, 
. concrete  ervaring  op te  doen met de  methode  voor de politieke  en tech­
nische keuze tussen  nationale,  internationale  en communautaire 
act iviteiten. 
- ten derde ,continue  activiteiten  ter stimulering  van de  doeltreffendheid 
van het wetenschappelijk  en technisch  potentieel  van de  Gemeenschap.  Aan 
dit onderwerp  dat het  zevende programmapunt  voor het kaderprogramma 
1984-1987  vormt, is een  afzonderlijk  hoofdstuk gewijd in  het tweede 
deel van dit document  waarin de leidraad  voor de programma's  wordt 
toegelicht. 
Daarom zal hier alleen  worden  ingegaan  op de  eerste twee voorgestelde 
fundamentele beginselen  : 

-11-
1. HOGERE  PRIORITEIT  VOOR DE  WETENSCHAPPELIJKE  EN TECHNISCHE  ACTIVITEITEN 
De gemeenschappelijke  strategie  op het  gebied van O & O  moet niet de vereu-
ropesing  van de  wetenschappelijke  en technische  activiteiten  van de  Lid-Staten 
tot doel op zich hebben,  maar het voortdurend  scheppen  van de  gunstigste 
voorwaarden  voor een gemeenschappelijke  groei.  Deze gemeenschappelijke groei 
ligt ten grondslag  aan het  streven naar  een betere samenwerking  met de  ont­
wikkelde  derde landen en de  ontwikkelingslanden. 
Aan deze voorwaarden  wordt evenwel  op communautair  niveau  vaak slecht  voldaan, 
zoals werd vastgesteld  door de Lid-Staten  tijdens  de Raad van 8 maart en die 
van 30 juni  1982. 
Om werkelijk  te kunnen  kiezen tussen nationale,  internationale  en communau­
taire activiteiten,  is het  voorts nodig  dat de  raming van de  omvang van de 
vereiste  communautaire  middelen  niet a priori wordt beperkt tot  een kunstma­
tig vastgesteld bedrag  dat niet in overeenstemming  is met de op te  lossen 
problemen.  Hierbij  doet zich de vraag voor  van de  omvang,  van het  essentiële 
niveau, van de  communautaire  activiteiten. 
Om de discussies  en zodoende  de juiste  keuzebepaling mogelijk  te maken, moet 
men zich, tenminste voor  een aantal programmapunten,  openstellen voor  een aan­
zienlijke  potentiële  toename  van de  communautaire  middelen.  Gebeurt  dit niet, 
dan kan slechts de huidige  gang van zaken worden  voortgezet  met de  vastge­
stelde onevenwichtige verdeling  en op gebieden  waar nog geen gemeenschappelijke 
activiteiten  plaatsvinden  het dure niet-Europa. Bij wijze  van voorbeeld  kan 
hier worden  verwezen  naar de kernfusie.  Voor deze activiteit  hebben  de Lid-
Staten, die tewerk gaan op een  wijze die tussen nu en 1990  bijna  3 miljard 
Ecu aan uitgaven  met zich brengt, besloten  al hun  werkzaamheden  te coördi­
neren en tussen nu en 1986  samen 600 miljoen  Ecu te  investeren omwille  van 
efficiëntie  en besparingen,  terwijl  ondertussen  uitbreiding  van de  interna­
tionale samenwerking  verder  wordt bestudeerd. Uiteraard treden  niet alle 
doelstellingen  of discussiepunten  op dezelfde  duidelijke  wijze naar voren. 
Desondanks  vormt deze onderneming  een nuttig referentiekader. 
Van meer belang is evenwel dat de  communautaire  instellingen  inzien dat aan 
de wetenschappelijke  en technische  activiteiten  van de  Gemeenschap  in de 
jaren tachtig  een hoge prioriteit  moet worden  toegekend,  omdat  deze de waarde 

-12-
van de nationale  activiteiten  verhogen , doordat  zij deze verlengen en  uit­
breiden op een wijze die  voor allen de minste  kosten met  zich brengt. 
In dit verband  hoeft men  zich slechts te herinneren in  welke mate de Euro­
pese samenwerking  gedurende  de afgelopen  decennia  van doorslaggevend  belang 
is geweest  voor de Lid-Staten om  zich staande  te houden  in de concurrentie­
strijd met betrekking tot de innovatie  (kernsplijting,  kernfusie, ruimte, 
enz.). Hierbij  moet men zich tevens  herinneren dat anderzijds op  gebieden 
waarop de Europese  samenwerking  nog niet tot stand is of was  gekomen  de kloof 
tussen de  Gemeenschap,  de Verenigde  Staten en  Japan  groter  wordt (reeds duide­
lijk op het gebied van de informatica en de biotechnologie,  tekortkomingen 
tekenen  zich af in de klassiekere sectoren : autoindustrie,  chemie,  materialen, 
enz.). 
Vanwege  het rechtstreekse  belang  van de  communautaire  dimensie  voor de Lid-
Staten, vergeleken met elke  andere  vorm van samenwerking  - wat betreft  con­
tinuïteit,  doeltreffendheid en besparing -  dienen  de gezamenlijke  activitei­
ten op systematische wijze te  worden  behandeld,  telkens  wanneer  het nut van 
samenwerking  blijkt. 
Naar aanleiding van de aanzienlijke  problemen  en behoeften  die bij de  voor­
bereiding van dit  kaderprogramma  aan het  licht zijn  gekomen,  kan de Commissie 
slechts  vaststellen dat het noodzakelijk is dat een aanzienlijk groter  belang 
wordt gehecht  aan de wetenschappelijke en technische  activiteiten  in het ka­
der van het  opnieuw  op gang brengen  van haar strategieën  en beleidslijnen. 
2. AANPAK  PER DOELSTELLING  - DE GROTE WETENSCHAPPELIJKS  EN TECHNOLOGISCHE  
DOELSTELLINGEN 
Uit de werkzaamheden  en het overleg ter voorbereiding van dit  kaderprogramma 
is een aantal  feiten  in het bijzonder  gebleken  dan wel bevestigd : 
- de overeenkomst  tussen de grote  problemen  waarmee  de Lid-Staten van de 
Gemeenschap  te kampen  hebben  (economische  crisis,  concurrentiepositie, enz.), 
- zeer veel  dubbel  werk wat betreft het (op uiteenlopende  niveaus  en met  uit­
eenlopende  middelen)  door de verschillende Lid-Staten verrichte  onderzoek, 
een beperkende  factor  voor het Europese  concurrentievermogen,  als dit 
dubbel werk overbodig is, 
- de, soms onaanvaardbare,  mate van afhankelijkheid ten opzichte van  derde 
landen (bijvoorbeeld plantaardige eiwitten,  Amerikaans  embargo  betreffende 

-13-
de gasleiding tussen  Europa  en Siberi'é,  grondstoffen), 
- het ongelijke, steeds slechter  wordende,  Noord/Noord  en Noord/Zuid-evenwichi 
op technologisch gebied, 
- de verschillen  of tekortkomingen het  gebrek  aan overeenstemming  tussen het 
wetenschappelijk  aanbod,  dat wil  zeggen  de produkten  van het  onderzoek,  en 
de sociale  en economische  behoeften. 
Waar elke strategie een oplossing  moet bieden,  stelt de Commissie  - die  hier­
bij haar eerdere  mededelingen  bevestigt en  toelicht  - aan de  Gemeenschap  de 
volgende  programmapunten  en grote wetenschappelijke en technologische doel­
stellingen  voor het eerste  kaderprogramma  1984-1987  voor : 
COMMUNAUTAIRE  PBOQRAM-
HA-PONTEN WETENSCHAPPELIJKE  EN TECHNOLOGISCHE 
DOELSTELLINGEN 
1. Bevordering van het 
concurrentievermogen 
van da landbouw  (met 
inbegrip  van de 
visserij) 1.1. Verbetering Tan de landbouwproduktiviteit en 
verbetering  van de  produkten 
2. Bevordering van het 
concurrentievermo­
gen van de induetrie 2.1. Opheffing en beperking van  handelsbelemmeringen 
2.2. Verbetering en ontwikkeling van  nieuwe  technie< 
ken en produkten  voor conventionele bedrijven 
2.3. Bevordering en ont­
wikkeling  van nieuwi 
technologieën 2.3.1* Informatietechno­
logie 
2.3*2. Biotechnologie 
3. Verbetering van het 
grondstoffenbeheer 3.1. Optimaal gebruik van de grondstoffen (met in­
begrip van recyclage en  substitutie) 
Verbetering van het 
beheer van de ener­
giebronnen en  vermin 
dering van de afhan­
kelijkheid  op ener­
giegebied *t.1. Ontwikkeling van de  kernsplijting  (met name 
het veiligheidsaspect) 
h.2. Beheerste kernfusie (JET) 
•»•3. Ontwikkeling van  vernieuwbare  energiebronnen 
%.'•· Rationeel energiegebruik (systeemanalyse, 
koolwaterstoffen,  steenkool, energiebesparing) 
5. Uitbreiding van de 
ontwikkelingshulp 5.1. Ontplooiing van wetenschappelijke en tech­
nische  activiteiten  ten behoeve  van de ont­
wikkelingslanden 
6. Verbetering van de 
levens- en arbeids­
omstandigheden 6.1. Verbetering van de  veiligheid  en bescherming 
van de gezondheid 
6.2. Milieubescherming  (milieu  en voorkoming  van 
hinder 
7. Verbetering van de doelmatigheid van het wetenschappelijk en technisch 
potentieel  van de EEG (stimulering) 

Om - aan de  hand van deze programma-punten  en doelstellingen  - de voor de 
periode  1984-1987  aan te  houden  leidraad  voor de  programma's  beter te  kunnen 
beoordelen, is het nodig eerst de huidige wetenschappelijke en technische  
doelstellingen  van de  Gemeenschap  te analyseren. 
De huidige wetenschappelijke en technische  doelstellingen  van de  Gemeenschap 
Uitgaande van de  lijst van de voor  1984-1987  voorgestelde  programmapunten  en 
doelstellingen  om de huidige wetenschappelijke en technische  activiteiten 
(0, 0 & D) van de EEG te stimuleren,  blijkt  dat de op dit ogenblik  pragma­
tisch en per sector  bepaalde  keuze de volgende  financiële  consequenties 
heeft (in 1982) : 
(De volgende  tabel is opgesteld op basis van een analyse van  alle lopende 
sectorprogramma's  waarbij is  aangegeven  met welke  doelstellingen  deze 
geheel of  gedeeltelijk  overeenstemmen.  Horizontaal  zijn de doelstellingen 
en in de  kolommen  de sector  aangegeven.) 

VETOtSCfUPPELTm  £H TEC «WO LOGISCHE  / 
ACTIVITEITEN  / 
TnBtleigieg.kredieten  19l2  /  Sector 
Saaie la  1 alljoea ICO  \ Landbouw 
Vlaserij Induatrla Trana- ' 
port Orond-
atoffao Inarrla Ontwlkke-I 
lintnhulr}  flor: laai «111.« Aetl.lt. 
Totul » j.r 
J..1-
.'..1-
11., * 
.11-
;«»«· 
raat VETOtSCfUPPELTm  £H TEC «WO LOGISCHE  / 
ACTIVITEITEN  / 
TnBtleigieg.kredieten  19l2  /  Sector 
Saaie la  1 alljoea ICO  \ Landbou'. 
viaaarij liiejwt teconolo-
jloën (biotechno­
logie,  ir.f orn.» t lea 
sicro-electronica 
teïedetec  tie) 
Conventionele tecB 
nolofieën  (etanl, 
textiel,  Bwheeiae: 
voedinr,sai<] 1e las) 
Gea»enachapp«ll  Jk 
Baferentieburaao Katal.n 
Uraniu. 
Xara.iek 
Hout 
ft.crcla^ 
itrT*a-
g.nda 
uttrla-
Uo Enerpiaoesporlng 
Xoolw«t  TB toffen 
Ste.nkool 
B«herrst.  karn* 
fuala 
JET 
Nleu.a «oargi.-
broQDBB 
KarB.pllJtiBf -nder zoek 
ten behoe­
ve van 'le 
ontwikke­
lingslan­
den, Loaé CnderiOfX 
cr het ge­
bied V . D 
de ?eneec-
kunde ea 
volka/e-
zondl.e id 
Hygiera aa 
veiligheid 
in da aiJD 
boow 
*tralinga-
beecherzln Mlll.a-
KUnlii » j.r 
J..1-
.'..1-
11., * 
.11-
;«»«· 
raat VETOtSCfUPPELTm  £H TEC «WO LOGISCHE  / 
ACTIVITEITEN  / 
TnBtleigieg.kredieten  19l2  /  Sector 
Saaie la  1 alljoea ICO  \ Landbou'. 
viaaarij liiejwt teconolo-
jloën (biotechno­
logie,  ir.f orn.» t lea 
sicro-electronica 
teïedetec  tie) 
Conventionele tecB 
nolofieën  (etanl, 
textiel,  Bwheeiae: 
voedinr,sai<] 1e las) 
Gea»enachapp«ll  Jk 
Baferentieburaao Katal.n 
Uraniu. 
Xara.iek 
Hout 
ft.crcla^ 
itrT*a-
g.nda 
uttrla-
Uo Enerpiaoesporlng 
Xoolw«t  TB toffen 
Ste.nkool 
B«herrst.  karn* 
fuala 
JET 
Nleu.a «oargi.-
broQDBB 
KarB.pllJtiBf -nder zoek 
ten behoe­
ve van 'le 
ontwikke­
lingslan­
den, Loaé CnderiOfX 
cr het ge­
bied V . D 
de ?eneec-
kunde ea 
volka/e-
zondl.e id 
Hygiera aa 
veiligheid 
in da aiJD 
boow 
*tralinga-
beecherzln Mlll.a-
KUnlii 
COMUKACTAIBJ 
fBOOÜAXMA-PLNTEH BTTEK  SCHAPPELIJKE  ra  TECHNO-\ 
LOGISCHE  DOELSTELLINGEN  \ Landbou'. 
viaaarij liiejwt teconolo-
jloën (biotechno­
logie,  ir.f orn.» t lea 
sicro-electronica 
teïedetec  tie) 
Conventionele tecB 
nolofieën  (etanl, 
textiel,  Bwheeiae: 
voedinr,sai<] 1e las) 
Gea»enachapp«ll  Jk 
Baferentieburaao Katal.n 
Uraniu. 
Xara.iek 
Hout 
ft.crcla^ 
itrT*a-
g.nda 
uttrla-
Uo Enerpiaoesporlng 
Xoolw«t  TB toffen 
Ste.nkool 
B«herrst.  karn* 
fuala 
JET 
Nleu.a «oargi.-
broQDBB 
KarB.pllJtiBf -nder zoek 
ten behoe­
ve van 'le 
ontwikke­
lingslan­
den, Loaé CnderiOfX 
cr het ge­
bied V . D 
de ?eneec-
kunde ea 
volka/e-
zondl.e id 
Hygiera aa 
veiligheid 
in da aiJD 
boow 
*tralinga-
beecherzln Mlll.a-
KUnlii 
1« Bevordering  van 
Bat eoDCurran-
tl«ver»ogen  van 
landbouw  (a.inb 
V*B d« YlO-tril 1.1. Verbetering  van da landbouw-
produktivitelt  aa  verbetering 
van da produktea *.52 ».0« - 0,20 1.84. - - 0,12 0,2» 11,00 1.86 1.»» 
2· Bevordering  vin 
kat coocurrtn-
tleveraogen  TèD 
de indua* 
trU 2,1 Opheffing  en beperking  van haa- 0f««J 0,92 - - 2.7« - - -0,2» »,35 0.7» 
18 >6 
1.3« 2· Bevordering  vin 
kat coocurrtn-
tleveraogen  TèD 
de indua* 
trU 2.2 Verf etfrii.^  ron t wiKke 1 i n.r rin 
ni-uve t-ehc  iefcen *P t.ro'li.tcten _ 23.1» _ 3.01 20,12 0,*>2 3,0» 0.2» »9,99 18 >6 
1.3« 2· Bevordering  vin 
kat coocurrtn-
tleveraogen  TèD 
de indua* 
trU 20 Bevorde­
ring «ri 
poWikke-
lirg van nien«e 
tecr.r.ol. . ). 1 . in!  orr,a  11e-
technolOKie - 52.57 - - 0,10 - - - - 52,»7 ».92 18 >6 
1.3« 2· Bevordering  vin 
kat coocurrtn-
tleveraogen  TèD 
de indua* 
trU 20 Bevorde­
ring «ri 
poWikke-
lirg van nien«e 
tecr.r.ol. Biotechnologie - 0,75 - 0,2) 0,92 - - -1,95 0,33 18 >6 
1.3« 2· Bevordering  vin 
kat coocurrtn-
tleveraogen  TèD 
de indua* 
trU 20 Bevorde­
ring «ri 
poWikke-
lirg van nien«e 
tecr.r.ol. 
1.27 -«,11 0.1} - - 0,1.2 -8,00 1.36 18 >6 
1.3« 5« Verbetering  van 
bat grondstof-
fenbeheer 3.1 Cptl  taal eebruik TID  d» grond-
etoffen <«et inbegrip  van reey-
Cl.lïï f Ti t^ÜLli  tut 1» 1 1.27 -«,11 0.1} - - 0,1.2 -8,00 1.36 18 >6 
1.3« 
%· Verbetering  Tta 
B«t b«b«*r  Van •«.1 Ontwikkeling  van da  kernepllj-
ting (nat  naaa het veiltghelda-
aepect) - - - 0,91 111,79 - 1.53 - 0,12 11»,35 19,37 
«»· 1* «nergiebroo-
a«• «D verhinde­
ring van d« a f-
kankalijkheid 4.2 Beherrate kernfueie 
(JE?) - - - - 179,»7 - - - - 179,»7 30,»1 «»· 1* «nergiebroo-
a«• «D verhinde­
ring van d« a f-
kankalijkheid "».,> Cnt*ikkeHnr  van vernieuwbare 
enerrif&ronf.en - - - 0,10 21,22 - - - - 21,32 3.62 «»· 
** energiege­
bied *>··> Bation*«l energiegebruik  (syB-
teea&nalyae, koolwaterstoffen, 
at eenkool, energiebesparing) - 3.0* -0,73 53,»* - 1.99 0,9» 60,58 10,2« «»· 
5- Uitbreiding  van 
Mtvikkel  i ng&h. 5*1 Ontplooiing  tac wetenschappelijk 
en tecr.ni6,:he  activiteiten  ten 
behoeve van t-r.t* 1*Kei meslanden - 0,23 1,02 o,«o - 0,0i 0,2» 3.96 0,67 0,67 
#>. Verbetering  van 
de lniDi-  tn b.1 Verbetering  van de veiligheid  ta 
beecberalng  van d* gezondheid - 0,10 1.70 0,04 •.77 -H.10 9,39 0.12 32.2» 5.»« 10,1} 
arbe i daoa* tan-
.Uffaadea 6.2 Miliaubascheralng  (aillevj  en 
Toorkoaing  van binder) 2,00 0,83 3,00 3,73 17,88 0,2» 27.68 ».«9 10,1} 
7. Verbetering  van 
Mlilk en techn da doelaatigbeid  van  het wetenschap-
ach potentieel  van de EEO  (stiaulerl _ _ _ _ _ _ 
•«rlsoatala  werkzaaahedeo  (FAST,  opleiding, atudiea,... - - - - - - -22, »8 22,68 3.8» 5,8» 
TOTAAL 5.00 89. »8 1,70 12,1.6 <V0J,02 0,80 19.78 32,92 25,08 590,25 100,00 100,C 
% per aector 0,65 15.1* 0,29 2,11 (8,28 0,1» 3.35 5.5« ».25 100,0 

-16-
Uit de door de Gemeenschap  aangenomen  doelstellingen  op het  gebied  van 
wetenschap en  techniek  blijkt : 
- de overheersende  rol die is  toebedeeld  aan de  verbetering  van het 
beheer van de  energiebronnen  : 
. streefcijfer  : 63,66 % van de communautaire  middelen 
- een beperkte  belangstelling  voor de bevordering  van het  concurrentie­
vermogen van de  industrie  : 
. streefcijfer  : 18,^+6 % van de communautaire  middelen 
- een duidelijke  belangstelling  voor de verbetering  van de  levens-  en 
arbeidsomstandigheden (gezondheid,  veiligheid,  milieu)  : 
. streefcijfer  : 10,15 % van de communautaire  middelen 
- een aanzet  tot de  verbetering  van het  grondstoffenbeheer  : 
. streefcijfer  : 1,36 % van de communautaire  middelen 
- een beperkte  belangstelling  voor de bevordering  van de  produktiviteit 
van de landbouw : 
. streefcijfer  : 1,86 % van de communautaire  middelen 
- de vrijwel  volledige  afwezigheid  van 0 & 0  activiteiten  ten behoeve van 
de ontwikkelingslanden  op dit  ogenblik  : 
. streefcijfer  : 0,67 % van de communautaire  middelen. 
In totaal  (alle  0, 0 &  D-activiteiten  tesamen) is in 1982 een  bedrag  van 
590 miljoen  Ecu toegekend, ofwel  2,6 % van de algemene  begroting  van de 
Gemeenschap,  ofwel  2,2 % van het  totaal  van de  overeenkomstige  begrotin­
gen van de  regeringen  van de  Lid-Staten. 

-17-
Is de omvang  van de wetenschappelijke en technische  activiteiten  op commu­
nautair  niveau toereikend in het  algemene  kader van de diverse  activiteiten 
Kunnen de gekozen  doelstellingen  worden beschouwd  als toereikend en Jui-A 
wat betreft de  problemen  die de Gemeenschap  in de jaren  tachtig  moot over­
winnen (concurrentievermogen en  werkgelegenheid  in landbouw  en industrie, 
evenwichtiger regionale ontwikkeling, verschijning van  nieuwe  technieken, 
noodzakelijke versterking  VÓUI de banden  met de ontwikkelingslanden, enz.) ? 
Voor de Commissie  staat vast dat de  omvang  van de  maatregelen  en de gekozen 
.Joelstellingen  opnieuw  in overweging  moeten  worden genomen.  Hetzelfde geldt 
voor de omvang  van de financiële  middelen  voor elk uitgangspunt,  terwijl 
het relatieve  belang moet worden  bepaald van de verschillende  reeds aan­
genomen  of nog aan te  nemen doelstellingen. en beleidslijnen  die door de Gemeenschap  worden  uitgevoerd ? 

-18-
B. LEIDRAAD  VOOR DE PROGRAMMA'S  
Inleiding 
Uitgaande  van de  reeds geselecteerde  communautaire  programma-punten  en de 
geïdentificeerde  grote wetenschappelijke  en technische  doelstellingen  (1) 
zijn persoonlijkheden uit  wetenschap  en industrie  (2) door de diensten aan­
gezocht om plannen  per doelstelling  uit te werken. In deze plannen wordt, 
na memorering  van de  gemeenschappelijke  beleidslijnen  die ten grondslag  liggen 
aan de 0, 0 &  D-activiteiten  ingegaan  op : 
- het belang van het 0, 0 & D op het  betrokken gebied; 
- het beleid van de  belangrijkste  derde landen,  van de  Lid-Staten  en van de 
Gemeenschap; 
- de aard en omvang van de  maatregelen die  op Europees niveau  wenselijk  worden 
geacht; 
- de doelstellingen  die met de  communautaire  maatregelen  moeten  worden 
nagestreefd. 
Deze documenten,  de resultaten  van overleg met regeringsdeskundigen  en de 
werkzaamheden  van de  diensten  hebben  bij de opstelling  van deze leidraad  voor 
de programma's  ten grondslag gelegen  aan de  overwegingen  van de  Commissie. 
Tenslotte  liet de Commissie  zich bij haar overwegingen  leiden  door drie es­
sentiële  punten, namelijk  : 
a) Tijdens  de huidige periode  van financiële  beperkingen  moeten de gezamen­
lijk uit te voeren  activiteiten  op het  gebied van onderzoek,  ontwikkeling 
en demonstratie  : 
- het de  Lid-Staten  mogelijk  maken de voordelen  van de  communautaire 
dimensie zoveel mogelijk  te benutten; 
- door kostendeling  een significant  niveau bereiken  dat toereikend  is 
voor de omvang van de op te  lossen problemen; 
- worden  gefinancierd  in het  kader van de  beschikbare  financiële  middelen 
van de Gemeenschap,  met name door gebruik  te maken van de  Gemeenschap, 
met name door gebruik  te maken van bestaande fondsen.  De diverse  gemeen­
schappelijke  beleidslijnen  zouden  rechtstreeks  deel moeten  uitmaken  van 
deze globale  strategie  die een fundamenteel element  vormt voor de weten­
schappelijke  en technische  ontwikkeling  van de  Gemeenschap. 
(1) en (2)  Zie pagina  19· 

-19-
b) De volgende  criteria  dienen te  worden  gehanteerd bij de  selectie  van de 
specifieke  doelstellingen  voor onderzoek,  ontwikkeling  en demonstratie : 
- de W &  T-doelstellingen  die in verband met de  vereiste  mankracht en 
financiële  middelen  niet haalbaar  zijn op nationale  basis, 
- de W &  T-doelstellingen  voor de  realisering  waarvan  een grote of geor­
dende markt vereist  is, 
- de W &  T-doelstellingen  waarvoor in  principe  internationale  maatregelen 
vereist  zijn, 
- de W &  T-doelstellingen  die een antwoord  vormen  op identieke  of overeen­
komstige gezamenlijke behoeften van de  Lid-Staten, 
- de W &  T-doelstellingen  die een  bijdrage  moeten  vormen  tot de  uitvoering 
of de definitie  van andere  beleidslijnen  van de  Gemeenschap. 
Dank zij de  gelijktijdige  behandeling van de voorgestelde grote  doelstel­
lingen en selectiecriteria  tijdens  de communautaire  besprekingen zal het 
het mogelijk  zijn om rechtstreeks  de juiste  programmapunten,  doelstellingen, 
en te treffen  maatregelen te bepalen,  maar ook : 
- een juist evenwicht te vinden tussen de  diverse  0, 0 &  D-activiteiten  aan 
de hand van de soms uiteenlopende belangen van de  Lid-Staten  (hetzij  op 
nationaal,  hetzij  op regionaal  niveau), 
- rekening te  houden  met maatregelen van gemeenschappelijk belang waarvoor 
niet de deelname  van alle Lid-Staten  vereist  is, 
- te streven  naar overeenstemming of consensus over de  internationale,  extra-
communautaire  activiteiten  die moeten  worden  ontplooid,  aangepast,  aange­
vuld of ondernomen  : ruimteonderzoek, oceanografie, meteorologie,  COST-
werkzaamheden,  activiteiten  die moeten  worden  aangevangen  naar aanleiding 
van de discussies  van de  tijdens  de topconferentie  te Versailles  opge­
richte werkgroep  "technologie,  groei en werkgelegenheid", enz. 
(1) Doe.  SEC/82/310  (nota ter  voorbereiding  van de  Raad van  8.3.1982)  : 
kaderprogramma  van de wetenschappelijke en technische  activiteiten 
van de Gemeenschap. 
Doc« SEC/82/896  def. (werkdocument  van de  Commissie)  : 
kaderprogramma  van de wetenschappelijke en technische  activiteiten 
1984-1987  - eerste  schets. 
(2) Zie  bijlage  II. 

-20-
c) De aan de  Gemeenschap  voor de jaren  198^-1987  voorgestelde doelstellingen 
en selectiecriteria  moeten  reeds bij de  selectie  van de te  treffen  maat­
regelen in de loop van  deze periode  tevens  gaandeweg  leiden tot een  meer 
toekomstgerichte  keuze waarmee  op weloverwogen  wijze wordt getreefd  naar 
de aanpassing van de  Europese  samenlevingen  aan de wetenschappelijke, 
economische  en sociale veranderingen die  zich op langere termijn 
aftekenen (1). 
Het huidige slechte  aanpassingsvermogen,  de te trage of te  bescheiden 
reacties  van de Lid-Staten op  toename  van de concurrentie of schadelijke 
gevolgen  van de technologische groei,  hebben  voor de Commissie  de aan­
leiding gevormd  tot deze gefaseerde  aanpak. 
Voor de periode  1984-1987»  die de grondslag  vormt voor de strategie die 
in de loop van de jaren negentig  voor de activiteiten  moet worden  gevolgd, 
is in de eerste plaats de  geleidelijke  tenuitvoerlegging van een  strate­  
gie van aanpassing nodig ter  heroriëntering,  ontplooiing en aanvulling 
van de huidige  activiteiten  van de  Gemeenschap  die plaatsvinden in het 
kader van de drie  Verdragen. 
Voortaan  door middel  van 0, 0 &· D het  hoofd bieden aan de  extracommunau-
taire concurrentie en niet langer alleen  maar in hoofdzaak  de intracomrr.u-
autaire  concurrentie  handhaven,  de solidariteit  tussen de Lid-Staten ver­
sterken door de keuze van gemeenschappelijke  doelstellingen, dat  zijn 
de belangrijkste  lijnen  die de  Commissie  heeft aangenomen  voor dit 
eerste kaderprogramma  van wetenschappelijke en technische  activiteiten 
van de Gemeenschap.  '"'•·'  "": 
(1) Werkzaamheden  van de FAST-groep 

-21-
Algemene  opmerkingen 
- Dit voorstel  voor een  kaderprogramma  in het eerste in  zijn soort en 
het vormt zodoende  de eerste aanzet tot het  door de communautaire 
instellingen  op het gebied van  wetenschap  en technologie wenselijk 
geachte voortdurende proces van beoordeling en globale  besluit­
vorming. 
Aangezien aan het  programma  soms onvolledige of onzekere informatie, 
ten grondslag  ligt, bevat dit zeker  onvolkomenheden  en zwakheden. 
Het instrument  moet de komende  jaren  geleidelijk  worden  verbeterd, met 
name naarmate  op doeltreffender wijze  gegevens  worden  verzameld. De re­
aliteit  en de bondigheid van de  discussies  omtrent  de keuze tussen na­
tionale  en communautaire  activiteiten  is vooral  afhankelijk  van de  kwa­
liteit van de nationale en  internationale  basisgegevens. 
- Er worden  reeds  talrijke  uiteenlopende wetenschappelijke en technische 
activiteiten  op communautair  niveau ontplooid (al  hebben  deze te vaak 
een bescheiden  omvang).  De activiteiten  die op basis van de  drie Ver­
dragen worden  ontplooid  vormen  een portefeuille  van programma's  die -
eventueel na  wijziging  - dient te  worden geïntegreerd  in de voorgestelde 
nieuwe strategie. 
- De zeven programmapunten  van de Gemeenschap  worden  hierna successieve­
lijk behandeld en onderverdeeld aan de  hand van de grote  wetenschappe­
lijke doelstellingen  die zijn geïdentificeerd.  Bij de  opstelling  van 
deze leidraad  voor de  programma's  is rekening  gehouden  met de onvermij­
delijke  overlappingen tussen de  doelstellingen,  de disciplines  en de 
technologieën.  In de teksten met betrekking tot de diverse uitgangspun­
ten is - voor elke grote  doelstelling  - het  relatief  gewicht  aangegeven 
dat moet worden  toegekend  aan de  specifieke  doelstellingen  voor het 
0, 0 & D. Aangezien de kosten voor het  onderzoek  verschillen  per sector 
(bv. experimenteel  onderzoek  in grote  installaties  op het gebied van de 
veiligheid  van de kernenergie of  onderzoek  van het type "systeemanalyse") 
en vorm van de werkzaamheden  (werkzaamheden  in overleg,  coördinatiewerk­
zaamheden,  werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening, eigen  werkzaamheden 
of demonstratieprojecten), is  hiermee  rekening  gehouden  bij de percen­
tages die  zijn toegekend  aan elke voorgestelde  specifieke  doelstelling. 
- Tenslotte  moet worden  opgemerkt  dat met de in dit  kaderprogramma  opge-
| nomen  demonstratieprojecten, behalve de in de programmalijnen beschre­
ven eigenlijke  wetenschappelijke en technische  doelstellingen  tevens 
economische  en commerciële  doelstellingen  worden  nagestreefd.  Deze pro­
jecten moeten  namelijk o.a. aan de volgende  twee voorwaarden  voldoen : 
"perspectieven  bieden voor  commerciële  toepassing,  financieringsproble­
men opleveren  vanwege  de grote  economische  risico's  die dergelijke  pro­
jecten met zich brengen". 

-22-
B-1 DE PROGRAMMAPUNTEN 
1. BEVORDERING  VAN HET  CONCURRENTIEVERMOGEN  VAN DE LANDBOUW  (MET INBEGRIP  
VAN DE VI33ERIJ) 
Om vaak samenvallende redenen  zien landbouw  en visserij  zich thans geplaatst 
voor de noodzaak  tot aanpassing aan steeds  moeilijkere  bedrijfsomstandigheden. 
In het geval van de  landbouw  hebben  de huidige economische moeilijkheden de 
onzekerheden aan het  licht gebracht van een  produktiestrategie  die in hoofd­
zaak is  gericht  op een steeds  intensiever  gebruik van de produktiemiddelen. 
Deze handelswijze heeft thans  geleid  tot de voorwaarden voor  zijn eigen 
ondergang : de  Gemeenschap  heeft voor  vrijwel  alle belangrijke  produkten 
het produktieniveau  bereikt  of zelfs overschreden dat  noodzakelijk  is 
om aan haar eigen behoeften te voldoen, met dientengevolge  hoge kosten 
voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid. 
Bovendien wordt de  exploitatie  van de minder rendabele  bedrijven  steeds 
hachelijker  ten gevolge van de  stijging  van de  energieprijzen  en van de 
produktiekosten  in het  algemeen. 
Het antwoord op deze problemen is  gedeeltelijk  gelegen in aanpassing van 
de produktiestructuren  en verbetering  van de  produktiviteit,  waartoe het 
onderzoek  moet bijdragen. 
In het geval van de  visserij  vloeien  de moeilijkheden, behalve uit de 
energieprijzen  die op de produktiekosten drukken, voort uit het  verlies 
van de visrechten  in de wateren van de derde landen en uit de  invoering 
van beperkende maatregelen in de  communautaire  wateren. 
Ook hier zijn, ondanks  de moeilijke  problemen die de aanpassing van de 
sector aan de  nieuwe  visserijomstandigheden met  zich brengt,  structurele 
veranderingen  en betere technieken  geboden,  en het onderzoek kan  hier de 
drijvende  kracht  vormen. 
1.1. ONTWIKKELING  VAN DE LANDBOUWPRODUKTIVITEIT  EN VERBETERING  VAN  
DE KWALITEIT  VAN LANDBOUWPRODUKTEN 
ROL VAN HET  AGRARISCH  ONDERZOEK  IN DE GEMEENSCHAP 
De agrovoedingsmiddelensector is een  "sleutelsector"  in de Europese 
economie.  Het belang van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de 
gevolgen voor de  financiële  middelen waarover Europa  beschikt  voor 
de uitvoering  van alle beleidslijnen  - meer dan 70 % van de begro­
ting wordt aangewend  voor de  subsidiëring  van de landbouwprijzen -

-23-
zijn reeds vele  malen benadrukt.  Bovendien  wordt wat de  consumenten 
betreft ongeveer  30 % van de gezinsuitgaven besteed aan de  aankoop 
van levensmiddelen. 
Uiteraard  moeten  de onderzoekactiviteiten  passen in het  totale  gemeen­
schappelijk  landbouwbeleid en dientengevolge in  overeenstemming  zijn 
met de essentiële  uitgangspunten van dit  beleid.  Meer in het bijzonder 
moeten deze activiteiten  een bijdrage  vormen  tot 
- vermindering van de inkomensverschillen tussen  landbouwers  en arbei­
ders in  andere  sectoren enerzijds en interne  verschillen  tengevolge 
van de produktie-omstandigheden anderzijds.  Deze laatste  verschillen 
die uiteraard  van invloed  zijn op de  produktiviteit,  zijn afhankelijk 
van de interne structuren van de  ondernemingen  (omvang  en uitrusting) 
en van het  milieu  (klimaat, bodemgesteldheid,  infrastructuur,  enz.). 
- verhoging van de  rentabiliteit  van de agrarische bedrijven,  niet door 
verhoging van de produktie daar  waar deze reeds te  hoog is, maar door 
verlaging  van de kosten en  heroriëntering  van de produktie waarbij te­
gelijkertijd  wordt  getracht de overschotten te verminderen. 
- een oplossing voor de bezorgdheid van de  consumenten  wat betreft  de 
kwaliteit  van de levensmiddelen, de  fokkerij  en mesterij,  de vervui­
ling door de landbouw,  het milieu,  enz. 
Het agrarisch  onderzoek  dat in de  bestaande  instellingen  en onderzoek­
centra in de Lid-Staten  wordt verricht  heeft een zeer  aanzienlijk  ni­
veau bereikt.  Een grote leemte is  evenwel  de onvoldoende  coördinatie 
van deze inspanningen. 
SFECIFIEKE  DOELSTELLINGEN 
Het huidige niveau van de  communautaire  steun aan het agrarisch  onder­
zoek is onvoldoende.  In het  kaderprogramma  van communautaire  activitei­
ten "984-1987  wordt dan ook voorgesteld om  deze steun ruimschoots te 
verdubbelen. De hierna  aangegeven  volgorde van de  verschillende  speci­
fieke doelstellingen  moet niet worden  gezien  als. enigerlei  aanduiding 
van de prioriteit  van de  verschillende  doelstellingen. 
1. Beter gebruik van  afvalstoffen  en nevenprodukten  - produktie van 
biomassa 
Deze doelstelling  op het gebied van het  onderzoek  is belangrijk,  aange­
zien hierdoor rechtstreeks een bijdrage  wordt geleverd tot de  verbeteri 
van de concurrentiepositie  van de agrarische bedrijven doordat de input 
in de vorm van meststoffen, energie en dierenvoeders  wordt verminderd. 
Bovendien  zal een  rationeler  gebruik van de agrarische afvalprodukten 
tevensleiden  tot vermindering van de  vervuiling  van de oppervlaktewate­
ren en var. de atmosfeer (zie  doelstelling  "milieubescherming"). 
Een grotere  communautaire  inspanning is noodzakelijk voor een betere co 
ordinatie  van de nationale  programma's  en voor de ondersteuning van wer 
zaamherien  op het gebied van technieken voor  nieuwe  toepassingen voor 
afvalprodukten  : anaërobe  gisting,  diverse toepassingen van  stro,  eiwit 
produktie  op basis van  dierlijke  afvalprodukten, gebruik van  afval uit 

-2k-
GlRchthuizen,  compostering,  enzi. 
De toepassing van  biomassa  voor energieproduktie heeft op  communautair 
niveau belangstelling  gewekt,  hetgeen  tot uitdrukking is  gekomen  in 
het belangrijke aandeel van de  biomassa  in de "zonne-energie"-program-
ma's (werkzaamheden  tegen gezamenlijke kosten, demonstratieprojecten) 
van de Commissie.  Het is  evenwel  gewenst  hier twee opmerkingen  te plaat­
sen in verband met de benadering van  deze toepassing in het  licht van 
het concurrentievermogen van de  landbouw  : 
a) het gebruik van afvalprodukten voor de energieproduktie op de schaal 
van. de agrarische bedrijven  vormt een bijdrage tot de vermindering 
van de energiekosten van de  verschillende  produkten.  Deze doelstel­
ling dient dus te  worden  gesteund. 
b) De produktie van  biomassa  ("energiegewassen",  bijvoorbeeld  snelgroei­
ende gewassen)  is daarentegen een  omstreden  doelstelling  aangezien 
deze belangrijk  wordt  geacht in het  licht van de energieproduktie, 
terwijl  deze doelstelling  voor de  landbouw  niet onmisbaar  is : veer 
de realisering  op aanzienlijke  schaal  zijn niet te verwaarlozen  mid­
delen nodig, vooral wat  betreft  het vereiste  areaal.  Bovendien lopen 
de opvattingen uiteen wat  betreft  de rentabiliteit  van de  verschil­
lende toepassingsmogelijkheden van  biomassa  voor energieproduktie, 
voedingsmiddelen of als grondstof (bv. in de  chemische  industrie  w.'<ar 
de complexe  molecuulstructuur van de  gewassen  beter kan  worden  benut). 
Met zou dus  nuttig  zijn indien  de Gemeenschap  een bijdrage leverde tot 
een methodiek  voor een objectieve raming van de voordelen van de  produk­
tie en toepassingen van biomassa, gebaseerd op een  duidelijke  terminolo­
gie en passende  hulpmiddelen voor de berekening van het  economisch  ren­
dement,  ten einde de  verschillende  mogelijke toepassingen van  biomassa 
onderling  te kunnen  vergelijken. 
2. Geïntegreerde  aanpassing van agrarische  probleemgebieden  (1) (vooral  
het Middellandse-zeegebied). 
Om de situatie  in de probleemgebieden  te verbeteren,  wordt een van de na 
te streven  doelstellingen  gevormd  door een betere  integratie  van de land­
bouw in de amiore  regionale  activiteiten  (geïntegreerde  ontwikkeling van 
het platteland).  Zo'n project kan zeker baat  hebben  bij proef- en  demon­
stratieprojecten  die door de Gemeenschap  worden  gesteund. 
Het is wenselijk een bestand in te  richten  met objectieve  gegevens  over 
het gebruik van de,  bodem,  de mogelijkheden ervan, de  natuurlijke  risico's 
en ie ecologische  kenmerken  en een  systeem  te creëren  voor agrarische 
waarschuwingen  en prognoses. De  geavanceerde  technologieën,  zoals de te-
ledetectie  vanuit  lucht en ruimte,  kunnen  een aanzienlijke  bijdrage 
leveren. 
(1) In de zin van de  .Richtlijn  van de  Raad van 2k  juni  1980 tot  wijziging 
van Richtlijn  75/268/EEG  van de  Raad van 28  april  1975 betreffende 
de landbouw  in bergstreken en in  sommige  probleemgebieden. 

-25-
Het herrtel  van uitgeput  land met het oog op herbebossing en,  meer in het 
algemeen,  een betere  exploitatie  van de houtvoorraden door  selectie  van 
nieuwe variëteiten  voor de  bosbouw  dienen door de  Gemeenschap  te worden 
gesteund in de  vorm van onderzoek- en demonstratieprojecten. 
3. Gewassen  waaraan  een tekort  bestaat 
Van bepaalde produkten,  bijvoorbeeld  maïs,  tabak en  eiwitrijke  dieren-
voedere worden  in de Gemeenschap  grote hoeveelheden ingevoerd. De  com­
munautaire steun aan  werkzaamheden  ter bevordering van de  teelt van 
deze produkten is  vooral  gerechtvaardigd voor economische st-wdies met 
betrekking  tot de gevolgen van de vervanging van  traditionele  gewassen 
door andere ten einde deze  tekorten  aan te  vullen. 
4. Vermindering van overschotten 
Tijdens  elke campagne  ziet de Gemeenschap  zich geplaatst  voor het pro­
bleem van de overschotten die  niet conjunctureel,  maar structureel  van 
aard zijn. Het onderzoek  moet ertoe  bijdragen  dat er een  oplossing  ge­
vonden wordt voor het probleem van deze overschotten,  hetzij  door de 
kosten voor produktie en  distributie  te verlagen ten einde deze pro­
dukten concurrerend te  maken op de wereldmarkt,  hetzij  door deze om te 
zetten in produkten waarvoor gemakkelijker rendabele afzetmogelijkheden 
kunnen worden  gevonden,  hetzij  tenslotte  door de middelen  (bodem,  in­
stallaties)  die voor de produktie dienen, voor andere doeleinden te 
exploiteren,  met name voor de hierboven  genoemde  gewassen  waaraan  tekor­
ten bestaan. De  onderzoekwerkzaamheden  in verband met deze  drie mogelij­
ke benaderingen van het probleem  zijn nauw gekoppeld aan andere  activi­
teiten in verband met  landbouw,  agrovoedingsmiddelen of  agro-industrie  : 
biotechnologie,  teledetectie,  hout,  bio-energie,  onderzoek voor ontwik­
kelingslanden,  enz. 
Een aanzienlijk  deel van de maatregelen  moet betrekking  hebben  op demon­
stratieprojecten,  met neme wat betreft  de omschakeling op andere toepas­
singen van de  bodem,  teelttechnieken  en produkten, waarbij  extra aan­
dacht moet worden  geschonken aan de sociaal-economische aspecten. 
5. Kwaliteit  van voedingsmiddelen (onderzoek naar de gevolgen van de  
"intensieve"  landbouw). 
De toenemende  bezorgdheid van de  consumenten  wat betreft  de kwaliteit 
van voedingsmiddelen die wordt  beïnvloed  door de  moderne  intensieve  teelt­
methoden,  rechtvaardigt  omvangrijke  onderzoekactiviteiten  van de  Gemeen­
schap op dit gebied. Gezien de  complexiteit  en de economische gevolgen 
van dit vraagstuk is het  wenselijk  dit te bestuderen op  communautair 
niveau in het  globale  kader van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid. 
Tevens dient de Gemeenschap  een bijdrage  te leveren  tot de  ontwikkeling 

-26-
van nieuwe  toxicologische  methodes  ten einde de veiligheidscriteria 
voor voedingsmiddelen  beter te kunnen  omschrijven. 
Een andere  na te  streven  doelstelling  wordt gevormd  door een betere be­
werking van de  levensmiddelen.  Hieraan  wordt reeds gewerkt  in het  kader 
van gecoördineerde  COST-activiteiten. Beter gedefinieerde  en omvangrijkere 
communautaire  maatregelen  zijn evenwel  gewenst. 
6. Verbetering  van dierlijke  produktie 
Op dit gebied  kan de  drijvende kracht  van de  Gemeenschap  bijdragen  tot sti­
mulering  en betere coördinatie van de  werkzaamheden  van de  Lid-Staten inzake 
- de bestrijding  van perinatale dierziekten 
- de verbetering  van het  fokrendement 
- de indeling  van karkassen  (met het oog op een  betere doorzichtigheid bij 
de totstandkoming  van de  vleesprijzen) 
- de ontwikkeling  van aanvaardbaarder  methoden  voor de huisvesting,  het 
transport  en het  slachten  van dieren ("animal  welfare"). 
7· Biologische  bestrijding,  geïntegreerde  bestrijding  van ziekten  en  
parasieten 
Het betreft hier  de bestrijding  van ziekten  en parasieten. Uiteraard  wordt 
in alle Lid-Staten  onderzoek  verricht  ten einde de produktiviteitsverliezen 
te verminderen  die het  gevolg  zijn van de  diverse  plagen  die plant en dier 
kunnen treffen.  Deze werkzaamheden  dienen  beter te worden gecoördineerd. 
Zij vormen  trouwens  tevens een bijdrage  tot de  verlaging  van de  kansen op 
vervuiling. 
De> communautaire  activiteiten  moeten  met name betrekking  hebben  op enkele 
proefprojecten  waarin  de geïntegreerde  bestrijding  wordt gedemonstreerd. 
De bescherming  tegen geïmporteerde  "exotische" ziekten  moet deel uitmaken 
van deze doelstelling.  De onderzoekresultaten  op dit gebied  kunnen  op nut­
tige wijze worden  gehanteerd  in verordeningen  inzake de invoer van plant­
aardige en dierlijke  produkten. 
8. Ontwikkeling  en toepassing  van geavanceerde  methodes 
Selectieve  maatregelen  van de  Gemeenschap  zijn geboden  ten einde de werk­
zaamheden  van de  Lid-Staten beter  te coördineren, de  uitwisseling  van ken­
nis en onderzoekers  te bevorderen  en het  onderzoek  te ondersteunen  op be­
paalde kritische  of zeer gespecialiseerde  gebieden,  bijvoorbeeld  gene­
tische manipulatie  en bescherming  van genetische  voorraden  (zie doelstel­
ling "biotechnologie"), teledetectie  ten behoeve  van de  landbouw  (beoor­
deling van de  opbrengsten,  beheer van irrigatiewater,  keuze van gewassen 
en controle  van de  toestand  er van). Wat de  genetische  voorraden  betreft, 

-27-
wordt het nut van  genenbanken  voor de bescherming en de verhoging van de 
weerstand tegen  ziekten  van gekweekte  plantenrassen door  alle Lid-Staten 
erkend.  Dergelijke  banken  bestaan op  nationaal  niveau,  maar het is  wense­
lijk deze te  integreren  in een Europees systeem.  Tevens  dient de Gemeen­
schap de haalbaarheid en het nut na te  gaan van genenbanken  voor fokdieren. 
9· Informatie 
Gezien de  sterke  versnippering  van onderzoekgroepen in onderzoekgebieden 
in de Lid-Staten  en het grote voordeel dat een betere  coördinatie  van 
deze werkzaamheden  met zich brengt, is  verbetering  van de  communautaire 
infrastructuur  voor de  informatie  over lopende of geplande onderzoekpro­
jecten onmisbaar. Een  informatie  netwerk, gebaseerd op het AGREP-inventaris 
(Permanent Inventory of the  Agricultural  Research  Projects  of the European 
Community)  dat zou  moeten  worden  bijgewerkt en aangevuld met  gegevens  be­
treffende  de middelen voor de  projecten,  kan een zeer waardevol hulpmid­
del vormen.  Voor de  realisering  hiervan wordt  communautaire  steun veron­
dersteld,  met name ter aanmoediging van de  activiteiten  op het gebied van 
de informatie  in bepaalde  Lid-Staten,  ten einde te  kunnen  beschikken over 
een volledig  netwerk. 
Opmerkingen 
De ondersteuning van de ontwikkelingshulp door middel van het  agrarisch  on­
derzoek maakt reeds deel uit van een ander punt van het  kaderprogramma 
(zie programmapunt  "Uitbreiding  van de  ontwikkelingshulp")  waar het belang 
en de wenselijke  doelstellingen  van het  agrarisch  onderzoek ten  behoeve 
van de ontwikkelingslanden  worden behandeld. Dit onderzoek zal bij voor­
keur in  samenwerking  met onderzoekinstellingen  in de ontwikkelingslanden 
worden uitgevoerd. 
Het milieu  vormt een onderdeel van  veel van de  hier genoemde  doelstellingen  : 
er moet rekening  worden  gehouden  met het  behoud  van het  natuurlijk  milieu 
en van de in het  wild levende soorten (zie  doelstelling  "milieubescherming"). 

-28-
1.2. VERHOGING  VAN DE PRCDUKTIVITEIT, VERBETERING  VAN DE  KWALITEIT  EN 
VERWERKING VAN DE PRODUKTEN VAN DE VISSERIJ 
INLEIDING 
Het onderzoek op het gebied van de  visserij  vormt  een van de  onmisbare 
elementen voor de  realisering  van een  structureel  beleid  in deze sector. 
Tot dusver is de  communautaire  steun aan dit onderzoek beperkt gebleven 
tot enkele  werkzaamheden  in overleg van beperkte  omvang  en tot de  instel­
ling van een wetenschappelijk en technisch  comité  voor de  visserij  (Be­
sluit van de  Commissie  van 8  juni  1979; PB L  156/29)  dat een  raadgevende 
functie  vervult  bij de  Commissie.  In het kader van haar  "voorstellen  in­
zake een  structureel  beleid  in de  visserijsector"  die zijn vervat in een 
mededeling aan de  Raad (C0M(80)  420 def. van 18  juli  1980) stelt  de Com­
missie een verordening voor inzake de  coördinatie  en de bevordering van 
het onderzoek in de  visserijsector  waarin met  name de elementen voor de 
keuze van de gebieden  waar de coördinatie  van het onderzoek  gewenst  is, 
zijn opgenomen.  Dit document  blijft  actueel en de voorgestelde  thema's 
zijn hieronder dan ook nog  eens opgenomen.  Hieraan  zijn nieuwe  suggesties 
en accenten toegevoegd in verband met de recente ontwikkelingen in  deze 
sector. 
SPECIFIEKE  DOELSTELLINGEN 
De belangrijkste  doelstellingen  van de toekomstige  communautaire  activi­
teiten dienen te  worden  gerangschikt rond  vijf algemene  thema's  : 
1. Beoordeling van de bestanden 
Dit gebied  wordt  reeds  tamelijk  goed bestreken door de routinewerkzaam­
heden van de Lid-Staten met het oog op de controle van de  verschillende 
soorten  die van  economisch  belang  zijn.  Het is  evenwel  wenselijk  deze 
werkzaamheden  op communautair  niveau te  coördineren  en de ontwikkeling 
ervan langs de volgende  lijnen  te bevorderen. 
- biologisch-economische modelering van de bestanden : op dit gebied kan 
een beleid  ter ondersteuning van de  uitwisseling  van wetenschappers uit 
de Lid-Stuten en de  internationale  organisaties,  met name ICES (behalve 
voor de Middellandse Zee) en ter bevordering van contacten met derde 
landen (Verenigde Staten,  Canada)  buitengewoon  nuttig  zijn. 
- ontwikkeling van  metheden  voor toezicht  op en beoordeling van de bestan­
den. Gezien de  hoge kosten van de laboratoriumschepen en hun dientenge­
volge beperkte aantal behoort voldoende  toezicht  met de nationale  midde­
len niet tot de mogelijkheden. Hier is zeker een  communautaire  bijdrage 
vereist  om uitgebreide gebieden te omvatten, met inbegrip van de  minder 
bekende  zones  (bv. het  zuidelijk  deel van de  Atlantische  Oceaan). 
/ 
Wat betreft  de technische verbetering van de  methodes  moet het accent  wor­
den gelegd op  nieuwe  procédés  voor de akoestische  peiling  en voor het  mer­
ken van bepaalde bijzondere soorten. 
30 

-29-
2. Vangsttechnieken  en -selectiemethodes 
Energiebesparing  bij de vangstmethoden  en bij de verwerking  van de 
produkten  : dit onderwerp  wordt goed bestreken door  de programma's  van 
de Lid-Staten,  maar communautaire  coördinatie  is vereist  voor de tech­
nische en economische  studies  die betrekking  hebben op verbetering  van 
de hulpmiddelen voor  de visserij  (met name de  sleepnetten)  en het ge­
bruik hiervan  op een  wijze die minder energie  vergt, en op de  geavan­
ceerde energiebesparende technieken voor  de verwerking  en conservering 
van de produkten.  Zie ook de  doelstelling  "Rationeel  energieverbruik". 
3. Verwerking  van de  produkten 
De verbetering  van de  technieken voor  de verwerking  van de  produkten 
(bijv. diepvriezen)  komt in aanmerking voor  communautaire  steun,  en kan 
resultaten  afwerpen  die van  belang  zijn voor de kwaliteit  van de  levens­
middelen  en voor de energiebesparing. 
Daarnaast  kan gebruik  van kleine  vissen  (met name  Middellandse Zeevis) 
en nevenprodukten  van de  visserij  en van de  afvalprodukten  een tot  dus­
ver onbenutte bron  van eiwitten  voor menselijke  en dierlijke  consumptie 
opleveren.  Communautaire  onderzoekactiviteiten  op dit gebied  worden 
aanbevolen. 
k. Wisselwerking tussen  de soorten  en hun  omgeving 
Het onderzoek naar  de complexe  wisselwerkingen  van de  soorten  met hun 
omgeving  vormt een weinig betreden onderzoekgebied  waar gecoördineerde 
communautaire  en internationale  activiteiten  zeer nuttig  kunnen  zijn. 
Communautaire  activiteiten  zijn buitengewoon  wenselijk  op het  algemene 
terrein van de  contaminaties  die optreden  in de  voedingsketen  van de  mens. 
Dank zij het huidige stadium  te ontgroeien  dat vooral  bestaat uit  de 
totstandbrenging  en uitvoering  van routineanalysemethoden voor  de 
controle  op de  vervuiling  van de zee  door meer rekening  te houden met 
de relaties  tussen  de vervuiling  en de  ziekten  die worden  overgebracht 
door de uit de vervuilde  zones afkomstige  vissen. 
5· Aquacultuur 
Deze groeisector  verdient  bijzondere aandacht. Enkele  belangrijke 
en actuele  thema's  zijn verbetering  van de  voortplanting  van de  soor­
ten, genetische manipulatie  en onderzoek naar  ziekten  die de  teelt 
kunnen  treffen. 
31 

-30-
PROGRAHKAPUNT  1 BEVORDERING  VAN HET CONCURRENTIEVERMOGEN  VAM DE 
LANDBOUW  HET INBEGRIP  VAN DE  VISSERIJ 
Indicatieve  verdeling  van de middelen over  de verschillende  specifieke 
doe1ste11ingen. 
Ontwikkeling  van de landbouwproduktiviteit  en verbetering  van de kwaliteit 
en verwerking  van landbouwprodukten 
Specifieke  doelstellingen 
- Afvalstoffen  20 
- Probleemgebieden  10 
- Gewassen  waaraan  een tekort  bestaat  5 
- Vermindering  van overschotten  15 
- Kwaliteit  van voedingsmiddelen  '10 
- Verbetering  van dierlijke  produktie  15 
- Biologische  geïntegreerde  bestrijding  van ziekten  en parasieten  10 
- Ontwikkeling  en toepassing  van geavanceerde  methodes  15 
- Informatie  K$ 
Visserij 
Specifieke  doelstellingen 
- Beoordeling  van de bestanden  55 
- Vangsttechnieken  15 
- Technieken voor  de verwerking  van de produkten  15 
- Milieu  (ziekten  in de natuurlijke  omgeving,  vervuiling,  enz) 15 
- Aquacultuur  (met inbegrip  van ziekten  in de kunstmatige  omgeving)  20 
Om, het  omwille  van de efficiëntie  minimaal  vereiste  niveau  te bereiken, 
moet de financiering  van de activiteiten  in het  kader van het  programma­
punt "bevordering  van het  concurrentievermogen  van de landbouw  en de 
visserij"  voor de periode  1984-1987 130  miljoen  Ecu bedragen (constante 
«narde  1982),  als volgt verdeeld  : 
- subpunt  landbouw  115  miljoen  Ecu 
- subpunt  visserij  15  miljoen  Ecu. 
Voor dit programmapunt  zal de Commissie  zoveel mogelijk gebruikmaken 
van de financiële  middelen  van de fondsen voor deze  sector  voor de 
financiering  van de rechtstreeks  hieraan verbonden  0 & 0 -  werkzaam­
heden. 
32 

-31-
2. BEVORDERING  VAM HET  CONCURRENTIEVERMOGEN  VAN DE  INDUSTRIE 
INLEIDING 
Op de noodzaak  van een  gemeenschappelijke  strategie op industriegebied, 
het belang van het O, O & D in  deze strategie en de  prioriteit  die aan 
het programmapunt  "bevordering van het  concurrentievermogen  van de indus­
trie" moet worden  toegekend  bij de  programmering  van de  communautaire 
wetenschappelijke en technische  activiteiten,  is gewezen  in twee recente 
mededelingen  van de  Commissie  aan de  Raad  (1). 
De snelle ontwikkeling van de  nieuwe  technologieën  en de onontkoombare 
toepassing  ervan  in de industrie leiden tot ingrijpende veranderingen, 
niet alleen wat betreft de  fabricageprocédés,  maar ook wat betreft de 
aard van  produkten  en diensten, de structuur, organisatie en  localisatie 
van de industriële  activiteiten.  Op deze veranderingen  moet worden  gean­
ticipeerd,  ten einde de bedrijven  tijdig  te kunnen  aanpassen  en zodoende 
een betere concurrentiepositie te  verwerven,  in plaats van  gebukt  te gaan 
onder een efficiëntere  concurrentie en te trachten  zich hier op verdedi­
gende wijze  tegen  te beschermen  met een trage  noodgedwongen  aanpassing. 
Het is in de eerste plaats aan de industrie om de noodzakelijke  maatrege­
len te treffen,  maar de Gemeenschap  kan en  moet in overleg met de natio­
nale initiatieven  en de bedrijven (met inbegrip van de kleine en middel­
grote ondernemingen)  een belangrijke rol in dit  proces  spelen,  daar waar 
dit vanwege  het economische,  sociale of strategische belang van de betrok­
ken sectoren  nuttig  is. 
De communautaire  strategie die voortvloeit uit de  noodzaak  van dit beleid 
ten aanzien van de veranderingen in de industrie op lange termijn,  moet ge­
concentreerd  zijn op observatie en  prognoses,  0 8c 0 en proef- of  demonstra­
tieprojecten  : 
- observatie en  prognoses 
Het is van strategisch belang dat  wordt  geanalyseerd hoe in de  traditionele 
sectoren zo  goed mogelijk gebruik kan  worden  gemaakt  van de  nieuwe  techno­
logieën  om de infratechnologie (2)  ervan  te verbeteren zo niet te veran­
deren. 
- onderzoek  en ontwikkeling 
Voor de modernisering van de infratechnologie is verdieping van de kennis 
op drie  gebieden  vereist : 
. de nieuwe technologieën  die tot  enorme  veranderingen  kunnen  leiden. 
Prioriteit  dient te  worden  gegeven  aan de  nieuwe  informatietechnieken 
die reeds  een omwenteling  teweegbrengen  in talrijke  economische  sec­
toren en  omvangrijke  maatregelen  vereisen, en aan de biotechnologie 
('0 C0M(81)639  def./2  - "Een  communautaire  strategie  voor de ontwikkeling 
van de industrie in  Europa" 
COM(8l)5?4  def. - "Het wetenschappelijk en technisch  onderzoek  in de 
Europese  Gemeenschap  - voorstellen  voor de jaren 
tachtig". 
(2) Infratechnologie  : alle technologieën  waarop  een sector of  produkt 
gebaseerd  is. 33 

-32-
die grote gevolgen zal  hebben  voor talrijke  economische sectoren, 
net name de landbouw,  gezondheid, chemische  industrie  en milieu; 
. de multisectoriële technologieën, dat wil  zeggen  "sleuteltechnolo­
gieën" die voor veel sectoren  van belang  zijn; 
. de aanpassing  van convergente  technologieën  (bijvoorbeeld  materialen, 
concept  en en fabricage)  aan specifieke  sectoren. 
- proef-  er, demonstratieprojecten  op het  gebied  van de  modernisering  
van de infratechnologie 
In sommige  branches  of sectoren  van de  industrie  die van  belang  zijn 
voor de Europese  economie  en waar binnen afzienbare  tijd interessante 
veranderingen  mogen  worden  verwacht,  kan het  nodig  zijn deze ontwikke­
lingen op gang te brengen  ten einde de terughoudendheid  ten opzichte 
van de veranderingen  te overwinnen.  Deze gerichte  maatregelen  moeten, 
omwille  van de  diversiteit  van de  experimenten, betrekking  hebben  op 
ondernemingen  in verschillende  Lid-Staten  en van  uiteenlopende  omvang. 
De bevordering  van het  concurrentievermogen  van de  industrie  is wellicht 
de meest  complexe  doelstelling  van dit  kaderprogramma,  aangezien  vrijwel 
het gehele produktieproces  hierbij  betrokken is.  Uiteraard  kan het com­
munautaire  0, 0 S- D  niet alle sectoren omvatten,  maar moet het  door zijn 
katalytische  werking fungeren  als gangmaker  voor de initiaitieven  van de 
Lid-Staten  en de  industrie.  Een voorwaarde voor  het welslagen  van deze 
aanpak is dat  onder de betrokkenen uit  de industrie  consensus  en bereid­
heid tot deelneming bestaat.  Bij de  tenuitvoerlegging  van de communau­
taire strategie  dient  extra  aandacht  te worden  geschonken  aan de  kleine 
en middelgrote  ondernemingen  teneinde rekening  te houden  met de  speci­
fieke behoeften  en beperkingen  hiervan.  , 
Alvorens  in te  gaan op de  grote  doelstellingen  van dit programmapunt  dient 
te worden  opgemerkt  dat deze doelstellingen,  vanwege de  verscheidenheid 
aan economische  en sociale  goederen  die door de industrie  worden  geprodu­
ceerd, nauw samenhangen  met de  andere  doelstellingen  van het  kaderprogram­
ma : bv.  beter gebruik  van de  grondstoffen  en de energiebronnen  leidt tot 
de ontwikkeling  van nieuwe  materialen,  produkten  of procédés met  betere 
concurrentiemogelijkheden  en tot  aanzienlijke  gevolgen voor  de ontwikke­
ling van de  conventionele  bedrijven  (ongeveer  een derde van de  activitei­
ten ten behoeve  van deze bedrijven  kan worden  gebaseerd  op de  resultaten 
van activiteiten  die in  eerste  instantie  op andere  doelstellingen  gericht 
waren). Anderzijds  vormen  de toepassingen  van de  nieuwe  technologieën een 
essentiële  bijdrage  tot de  ontwikkeling  van het  concurrentievermogen  van 
de landbouw,  gezondheidszorg,  veiligheid,  rationeel  energieverbruik,  enz. 
1 * O** 

-33-
DE GROTE  WETENSCHAPPELIJKE  EN TECHNISCHE  DOELSTELLINGEN 
In het kader van  zijn functie  als katalysator  moet het communautaire 
0, 0 & D  gericht  zijn op bevordering van de  samenwerking  tussen de 
verschillende  sectoren van het  bedrijfslaven  en tussen de bedrijven, 
onderzoekcentra en  universiteiten.  Verbetering van de  samenwerking 
in Europees  verband  vormt  een voortdurende  beslommering,  hetgeen 
blijkt uit de  drie grote  doelstellingen  welke  zijn vastgesteld voor 
de bevordering van het concurrentievermogen van de  industrie. 
2.1. Opheffing en beperking van  handelsbelemmeringen 
2.2. Verbetering en ontwikkeling van  nieuwe  technieken en produkten 
voor conventionele bedrijven 
2.3- Bevordering en ontwikkeling van  nieuwe  technologieën  : 
2.3.1.  Informatietechnologie. 
2.3.2.  Biotechnologie 
2.1. OPHEFFING  EN BEPERKING  VAN HANDELSBELEMMERINGEN 
De markt  voor industriële  produkten en  goederen  is afhankelijk 
van de  vergelijkbaarheid  en de  kwaliteit  van de  metingen  : be­
twisting  van de  kwaliteit  van de produkten op basis van  onjuiste 
of onnauwkeurige  metingen  is een kostbare aangelegenheid.  Voor de 
normatieve  activiteiten  van de  Gemeenschap  waarbij  kwaliteitscrite­
ria worden  vastgesteld, dienen tevens ijkmiddelen en  meetmethoden 
te worden  ontwikkeld die  door allen worden  erkend.  Zonder  deze kan 
de gewenste  harmonisatie  niet tot stand  worden  gebracht.  Onderzoek­
en ontwikkelingsactiviteiten  op dit gebied  zijn volledig  in overeen­
stemming  met de  doelstellingen  van de  Gemeenschap.  De wetenschappe­
lijke en technische  doelstellingen  worden  gevormd  door de verbete­ 
ring van de  meetmethoden,  de vervaardiging en  certificatie  van re­ 
ferentiematerialen  op kerntechnisch (energie en  geneeskunde)  gebied  
en de andere  gebieden  waar steeds grotere behoeften ontstaan : bv. 
de dimensionele,  mechanische,  elektrische,  optische  metingen  en 
temperatuur  metingen,  chemische  analyse  (vooral  metalen, Levens­
middelen en  industriële  verontreinigingen,  en fysische  en technische 
materiaaleigenschappen. 
Deze activiteiten  worden  des te  belangrijker  naarmate  de technolo­
gie voortschrijdt,  hetgeen  leidt  tot een  toenemende  complexiteit 
van de produkten en dus van de  vereiste  meet-  en controlemethodes. 
Hier ia sprake van een  permanente  doelstelling  van het  communau­
taire 0 & 0. 
35 

-34-
Naast deze  activiteiten  zij er nog  eens op gewezen  dat ook  voor 
andere doelstellingen,  met name "Bevordering  en ontwikkeling  van 
informatietechnieken"  standaardisatie  en normalisatie  vereist  is, 
waarmee  eveneens  beperking  van handelsbelemmeringen wordt  nage­
streefd. 
2.2. VERBETERING SN ONTWIKKELING VAN  NIEUWE  TECHNIEKEN EN  PRODUKTEN  
VOOR CONVENTIONELE  BEDRIJVEN 
Deze doelstelling  is van  fundamenteel belang, aangezien  het grootste 
gedeelte  van de  industrie  van onze samenleving  hierbij  betrokken is. 
Tot dusver  zijn op dit  gebied  slechts  tamelijk  beperkte,  gerichte 
communautaire  maatregelen  getroffen  die in de  loop van dit kaderpro­
gramma  aanzienlijk  zullen  worden  uitgebreid. 
1. In de lijn van de in de  inleiding  beschreven  aanpak  zullen  in over­
leg met de  betrokken sectoren observaties  en prognoses  worden 
verricht. 
Ten eerste  moeten  van een  bepaalde  sector  of een  bepaald produkt 
de eigenschappen,  de functies,  de markt en de produktieprocédés 
worden geanalyseerd,  ten einde te onderzoeken  in welke mate met 
behulp van de  beschikbare technieken  de kwaliteit  kan worden  ver­
beterd,  of het  produkt  kan worden  veranderd  en de  produktiviteit 
kan worden  verhoogd;  ten tweede  moet een  functionele  analyse  wor­
den verricht  ten einde de belangrijke  - traditionele  en nieuwe  -
technieken  te identificeren  en te  bepalen  in welke sectoren  deze 
het best  kunnen  worden  gebruikt.  Tenslotte  moeten  de experimenten 
met infratechnologische  vernieuwing  in Europa of elders,  met name 
de Verenigde Staten  en Japan,  worden  geobserveerd. 
De resultaten  zullen  een bijdrage  leveren  tot de  vaststelling  van 
de prioriteit  van de  maatregelen  in verband  met de  volgende 
doelstellingen. 
i—. 0 & 0 van multisectoriële technologieën. De "sleuteltechnologieën" 
die voor een groot  aantal  sectoren  van de  industrie  van belang  zijn, 
moeten worden  geïdentificeerd en  verbeterd.  Op dit  gebied moeten 
bedrijven,  onderzoekcentra  en universiteiten  samenwerken. 
Uitgaande  van de  reeds  verrichte  onderzoeken  en de  door de Europese 
bedrijven  naar voren gebrachte behoeften  moeten  voldoende middelen 
worden aangewend  om vèèr 1988 reële  doorbraken  te forceren  op de 
volgende gebieden  : 
- de ontwikkeling  van nieuwe  materialen (composieten, polymeren, 
3uperlegeringen,  keramische materialen  enz.) met  betere eigen­
schappen  of ter vervanging  van stratetische  ingevoerde materialen, 
36 

-35-
- verhoging van de betrouwbaarheid en  slijtvastheid, 
- ontwikkeling van  nieuwe  technieken voor de vormgeving en 
bewerking van materialen, met  name het gebruik van  lasers, 
- verbetering van oppervlakte-eigenschappen en  membranen, 
- ontwikkeling en verbetering van technieken voor het  lassen 
en verbinden van materialen, 
- ontwikkeling van  nieuwe  technieken en instrumenten met  name 
voor de  controle  van de  kwaliteit  van de produkten en de me­
ting van de  vervuiling  (zie  doelstelling  "milieubescherming") 
- ontwikkeling van  katalytische  processen 
De verkregen  resultaten  zullen  ten goede komen aan talrijke  sec­
toren van de  industrie  en vooral  aan de autosector, gereedschaps­
werktuigen,  non-ferrometalen,  transport  en chemie. 
3. 0 L 0 voor de technologische vernieuwing van bepaalde sectoren 
De infratechnologie  van een  sector  kan worden  vernieuwd door de 
gecombineerde  toepassing van convergente  technologieën,  bv. 
computergestuurde produktie,  nieuwe  materialen en  nieuwe  verbin­
dingstechnieken.  Deze technologieën  zijn vaak in een andere sec­
tor ontwikkeld zodat zij  moeten  worden  aangepast aan de  speci­
fieke behoeften en  onderling  in overeenstemming  moeten  worden 
gebracht. 
Prioriteit  moet worden  gegeven  aan : de sectoren die thans het 
rneest worden  bedreigd, bv.  textiel,  kleding  en ijzer  en staal 
alsmede  de sectoren van economisch of  strategisch  belang waarvoor 
vernieuwing  van de  infratechnologie  buitengewoon  nuttig  kan zijn, 
bv. transport,  gereedschapswerktuigen,  bouw en agrovoedingsmiddelen. 
4. Proef- of demonstratieprojee ben 
Ten einde de vernieuwing van de  infratechnologie  in bepaalde sec­
toren te versnellen  zal het  niet alleen  nodig  zijn de bedrijven 
op de hoogte te brengen van de  nieuwe  mogelijkheden die voort­
vloeien  uit het  gedane  onderzoek,  maar  dient  tevens de  daadwerke­
lijke integratie  in de betrokken sectoren te  worden  bevorderd 
door middel van proefprojecten in het laboratorium of  zelfs  door 
experimentele  demonstratieprojecten in echte  ondernemingen.  Deze 
activiteiten  zullen  noodzakelijkerwijs  in aantal  beperkt  blijven 
en bij de  selectie  (sectoren,  ondernemingen,  gebieden, landen) in 
tikuwe samenwerking  met de  industrie  zal in de eerste  plaats  een 
maximale  navolging  worden  beoogd.  Nu reeds is  duidelijk  dat de 
ijzer- en staalindustrie  en de  kledingindustrie  tot de belang­
rijkste  sectoren behoren. 
31 

-36-
2.3. BEVORDERING  EN ONTWIKKELING  VAN NIEUWE  TECHNOLOGIEËN 
2.3.1. INFORMATIETECHNOLOGIE 
De informatietechnologie (I.T.)  is van  strategisch  belang  vanwege  zijn 
ingrijpende  gevolgen voor  een groot aantal  economische  en sociale  activi­
teiten,  maar ook vanwege  de omvang  van de  industriële  sector  die hierdoor 
wordt gevormd.  Als de  huidige groei  zich handhaaft, zal  deze sector  in 1990 
de belangrijkste  sector  van de  industrie  zijn geworden  met over de gehele 
wereld een omzet van ongeveer  600 miljard  dollar.  In deze sector  waar de 
concurrentiekracht  afhankelijk  is van de  technologische vooruitgang,  is 
de Europese  industrie  maar al te  vaak afhankelijk  van oplossingen uit  het 
buitenland,  terwijl  recentere technieken  met vertraging  worden  ingevoerd. 
De concurrentiepositie  van de  Europese  I.T.-industrie staat  op het  spel en 
er dient dan ook een  enorme  inspanning  op het  gebied van het 0, 0 & D te 
worden geleverd  om Europa  op dezelfde technologische  hoogte  te brengen  als 
zijn Amerikaanse  en Japanse  concurrenten. Zich  bewust  van de  belangen  heb­
ben de Lid-Staten  op nationaal niveau omvangrijke  0, 0 &.  D-programma'  s op 
gang gebracht  of in  voorbereiding.  Het is de  taak van de  Gemeenschap  niet 
alleen het nationale  beleid  te coördineren,  maar tevens  door maatregelen 
met een sterke katalyserende werking  de intracommunautaire  samenwerking 
te bevorderen  die  vereist  is om een  efficiënt  niveau  te bereiken  en ge­
meenschappelijke  normen  en standaards  op te  stellen. 
De communautaire  maatregelen  hebben  de volgende  doelstellingen  : 
1. 0 & 0  voor de beheersing  van de  basistechnieken 
Uit de studies  en het  overleg  met deskundigen uit  de industrie  is 
gebleken  dat de  communautaire  activiteiten  tegelijkertijd  op de  vol­
gende vijf gebieden  gericht  moeten  zijn : op dit ogenblik  kan werke­
lijk geen nauwere  keuze worden  bepaald,  want de vooruitgang  op het ene 
gebied is afhankelijk  van de  vooruitgang  op de  andere  gebieden. 
Miero-elektronica 
De kosten  en prestaties  van alle moderne  eletronische  systemen  zijn 
afhankelijk  van de  vooruitgang  van de  micro-elektronica  en vooral  van 
de VLSI-componenten  (very large scale  integration).  Europa  dat 20 % 
van de markt  voor geïntegreerde  schakelingen vertegenwoordigt,  maar 
slechts 6 % zelf produceert,  mag op  dit "sleutelgebied"  niet langer 
afhankelijk  blijven  van de  Verenigde Staten  en Japan. Er zijn zeer 
omvangrijke maatregelen nodig  om in  Europa de gewenste  capaciteit  voor 
conceptie,  fabricage  en beproeving  van VLSI-schakelingen tot stand  te 
brengen.  Om te  kunnen  concurreren  moeten  de maatregelen betrekking 
hebben op submicronstructuren. 
Programmatuurtechnologie 
De vooruitgang  op het  gebied van de  programmatuur  is even doorslagge­
vend voor de concurrentiemogelijkheden  van de  Europese  produkten  als 
de vooruitgang  op het  gebied van de.micro-elektronica.  De ontwikkeling 
van programmatuur  is een  kostbare aangelegenheid  waarvoor  op Europees 
niveau samenwerking  voreist  i.3 teu  einde de in  deze sector  in Europa 
38 

-37-
beschikbare  mankracht  optimaal te benutten. Er  moet op het gebied van 
de software engineering  aanzienlijke  vooruitgang  worden  geboekt,  met 
name wat betreft  betere technieken voor het genereren van voor  "meer-
maliggebruik" geschikte modulaire  programmatuur  die vereist  is voor 
de besturing van de  nieuwe  generatie  geavanceerde  gegevensverwerkende 
systemen. 
Geavanceerde  gegevensverwerking 
De mens zal dank zij de  nieuwe  generatie  geavanceerde  gegevensverwer­
kende systemen  rechtstreeks  kunnen  communiceren  met de  machine,  waar­
van de werking  meer overeenkomst  zal vertonen met de menselijke rede­
neerwijze volgens  associatie  en deductie in plaats van berekening en 
opslag van  gegevens.  Het onderzoek  moet betrekking  hebben  op de weten­
schap van de informatie (kennisrepresentatie, redeneer- en deductie­
methoden),  opslag en gebruik van kennis, signaalverwerking, externe 
interfaces  en nieuwe  computerarchitecturen.  Dank zij dit  onderzoek 
zullen  inet name het ontwerp  en het gebruik van "expertsystemen" mo­
gelijk worden. 
Kantoorautomatisering 
De kantoorautomatisering  wordt  waarschijnlijk  de grootste  I.T.-markt. 
In de Verenigde Staten  hebben  IBK en  XEROX  op dit gebied tot dusver 
meer geïnvesteerd  ian de gehele  Europese  industrie.  De maatregelen 
moeten  vooral betrekking  hebben  op de  talrijke  aspecten van de  intel­
ligente  wisselwerking tussen  mens en machine  (geïntegreerde  communica­
tie van beeld, tekst en spraak,  creatie  en distributie  van documenten, 
enz.). Van de functies van de kantoorautomatisering is de geautomati­
seerde vertaling  extra belangrijk voor de  Gemeenschap. 
Computergestuurde  produktie 
De ontwikkeling van  computergestuurde  systemen  waarin  ontwerp,  assem­
blage,  tests  en reparatie  zijn opgenomen,  zal vruchten  afwerpen  voor 
de gehele  industrie  - van  kleine  tot grote  ondernemingen.  Dit is wat 
de omvang  van de  markt  betreft  naast de kantoorautomatisering een van 
de belangrijkste  toepassingen van de informatietechnologie. 
Het onderzoek  zal vooral betrekking  hebben  op de architectuur van  geïn­
tegreerde  systemen,  robottechnologie en sensoren, waarbij de ontwikke­
ling van micro-elektronica en  programmatuur  een vert-iste  is. 
2. Totstandbrenging van een  systeem  voor de  communicatie  tussen  laboratoria 
Een systeem  voor de  uitwisseling  van gegevens  tussen onderzoekcentra, 
universiteiten  en industriële  laboratoria  die verspreid  zijn over de 
Gemeenschap,  vormt  een onmisbare  infrastructuur  voor de  uitvoering  van 
communautaire  samenwerkingsprojecten op het gebied van 0 0. Zo'n 
19 

-38-
systeem  moet een verscheidenheid aan diensten bieden  (uitwisseling 
van informatie,  codes  en databanken  en wederzijdse  toegang  tot de 
rekeninstallaties  van de  deelnemers  aan een project).  Voor de reali­
sering moet met name worden  uitgegaan van de  door de PTT's  op natio­
naal en internationaal niveau  geboden  communicatietechnieken  en de door 
de constructeurs geleverde informatienetwerken. De  communautaire  maat­
regelen  moeten  vooral betrekking  hebben  op de normalisatie van  geavan­
ceerde protocollen. 
Er moeten  studies  worden  verricht  om de  eigenschappen  en de modalitei­
ten voor een snelle invoering van zo'n  systeem,  dat aan de  hand van de 
verkregen ervaring zal  worden  aangepast  en uiteindelijk  alle onderzoek 
binnen  de Europese  Gemeenschap  kan omvatten,  te bepalen. 
3. De ontwikkeling van toepassingen en de opleiding van gebruikers (1) 
De benutting van het technologisch kapitaal om  concurrerende  nieuwe 
produkten  die aantrekkelijk  zijn voor de gebruiker, op de  markt  te 
brengen,  vormt  duidelijk  een zwakke  schakel in het innovatieproces 
op het gebied van de informatietechnologie in  Europa.  De onvoldoende 
beheersing van de  basistechnologieën  is niet de enige  oorzaak.  Tevens 
moet worden  gewezen  op de tendens  bij de  Europese  bedrijven en gebrui­
kers cm de  voorkeur  te geven  aan oplossingen uit het buitenland die 
minder  riskant  worden  gevonden. 
Door een grotere inspanning wat betreft de ontwikkeling van toepassin­
gen van de I.T. en de  uitwisseling  van gegevens  hierover  wordt  het mo­
gelijk enerzijds de  Europese  markt  tot ontwikkeling te  brengen  en an­
derzijds  de concurrentiepositie van de bedrijven  waar deze nieuwe  tech­
nieken worden  toegepast, te verbeteren.  Activiteiten  van communautaire 
dimensie  zijn vereist,  want de kans bestaat dat de verspreide nationale 
activiteiten  de produkten  slechts een nationale  markt  opleveren.  Omdat 
het toepassingsgebied  dermate  groot is,  moet bovendien  worden  gevreesd 
dat de nieuwe  technieken te traag doordringen op  bepaalde  gebieden. 
De nadruk  roet worden  gelegd op de sectoren die het  meeste  kunnen  profi­
teren van de I.T., zoals de conventionele bedrijven,  landbouw,  genees­
kunde,  transport, kerntechnische  industrie,  enz. 
Deze activiteiten  in de vorm van met  name "samenwerkingsprojecten"  waar­
in gebruikers, bedrijven en onderzoekcentra  samenwerken  zullen  het moge­
lijk maken  de band tussen industrie en gebruikers te activeren en  zullen 
van doorslaggevend  belang  zijn voor de scholing van de gebruikers. 
(1) Deze doelstelling  moet worden  gezien in  samenhang  met het hoofdstuk 
inzake de technologische vernieuwing van  bepaalde  sectoren in het 
k.-der van de  doelstelling  "Verbetering en ontwikkeling van  nieuwe 
technieken en  produkten  voor conventionele bedrijven". 
40 

-39-
2.3.2. BIOTECHNOLOGIE 
Het pragmatisme  dat tot dusver overheerste bij de toepassing van de  bio­
logie zal de  komende  jaren veranderingen  ondergaan  doordat de  chemie  van 
zelfregelende  systemen  meer en op systematische wijze  wordt  benut. De  bio­
technologie  vormt  dank zij de  potentiële  toepassingen in «en zeer groot 
aantal uitermate belangrijke sectoren een instrument dat op lange termijn 
de huidige technieken fundamenteel kan wijzigen en het concurrentievermo­
gen van  Europa  kan verbeteren. 
De voorgestelde  strategie  heeft dan ook tot doel de  initiatieven  van over­
heid en bedrijfsleven  op dit gebied te ondersteunen en het  rendement  ervan 
te verbeteren en de  voorwaarden  te scheppen  die gunstig  zijn voor de ont­
wikkeling  van de bic technologie in Europa. 
De biotechnologie zal de grondslag  vormen  voor talrijke  nieuwe  produkten 
en diensten, en  leiden  tot veranderingen in de  activiteiten  in tal van be­
langrijke  traditionele  sectoren, met  name  in de farmaceutische  industrie, 
i'i jnchemie, agrovoedingsmiddelen,  milieu  en in gespecialiseerde sectoren 
waarvan  sommige  van aanzienlijk  belang  zullen  worden,  bijvoorbeeld ener­
gie uit biomassa, recuperatie van  aardolie,  ertsverwerking  door extractie 
var metalen met behulp van microben, enz. 
Tengevolge  van de  diversiteit  van de mogelijke toepassingen en van de oplos­
singen die in de biotechnologie  kunnen  worden  gevonden,  zijn om een  opti­
maal rendement  te verkrijgen,  maatregelen en  uitwisselingen  noodzakelijk 
die buiten het nationale kader  vallen.  Bovendien  moeten  de "contextuele" 
aspecten  (vooral  normatief en reglementerend)  parallel  aan het  onderzoek 
en de toepassingen  worden  ontwikkeld,  opdat  deze toepassingen  daadwerke­
lijk in de  praktijk  kunnen  worden  gebracht; dit is  duidelijk  geworden  door 
de problemen  bij de produktie van  bio-eiwitten.  Deze contextuele aspecten 
vertonen  uiteraard  een communautaire  dimensie. De  beoogde  doelstellingen 
zijn dientengevolge : 
- op "sleutelsectoren"  gericht  onderzoek  (50 %) 
- ontwikkeling van toepassingen van de biotechnologie (50 %) 
- ondersteuning van  Europees  onderzoek  op het gebied van de biotechno­
logie door de uitvoering  ervan met contextuele maatregelen te bevor­
deren (20 %). 
1. Gericht  onderzoek  in de  "sleutelsectoren"  van de biotechnologie 
Dit onderwerp  heeft in  principe  betrekking op de  stimulering  en be­
vordering  van communautaire  onderzoekactiviteiten  waarvan  de doelstel­
ling op lange termijn  wordt gevormd  door de opheffing van de  belemme­
ringen  voor de toepassing van de  moderne  biochemische en genetische 
methodes  in landbouw  en industrie.  Deze  activiteiten  moeten  onder  andere 
41 

-40-
betrekking  hebben  op : 
- fundamenteel onderzoek van de  genetica,  de fysiologie  en de biochemie 
van micro-organismen  waarmee,  uitgaande van eenvoudige,  overvloedig 
voorkomende  stoffen  (kooldioxide,  waterstof en methanol), een groot 
aantal complexe verbindingen kan  worden  gesynthetiseerd,  die thans 
worden  afgeleid  van geïmporteerde  vloeibare  koolwaterstoffen,  "' 
- verbetering  van de  methodes  voor de  expressie  en overdracht van nieuwe 
genetische  informatie  in organismen die  nuttig  zijn voor de  mens, 
- domesticatie  van enzymen,  micro-organismen en  celculturen  voor de pro-
duktie van stoffen  met hoge toegevoegde  waarde  en voor de beheersing 
van belangrijke  processen, 
- onderzoek naar de  microbiële  fysiologie,  om een beter  inzicht  te krijgen 
in de factoren  die van  invloed  zijn op het  rendement,  de stabiliteit  van 
de stam en de  produktiviteit  van de biomassa, 
- fotobiologisch  onderzoek voor de  ontwikkeling  van nieuwe  procédés  op het 
gebied van de  biologische  omzetting, 
- technieken voor de verwerking van verdunde  effluenten, 
- computersystemen voor de  representatie  en theoretische  beschrijving  of 
voor de omzetting van  biologisch  actieve  moleculen, 
- cryogene  conserveringstechnieken  voor planten,  cellen  en weefsels, 
- vergroting  van de fundamentele kennis van de  cellulaire  en moleculaire 
pathologie  en de  ontv/ikkeling  van nieuwe farmacologische  tests in vitro 
on van nieuwe medicijnen die  vooral  bestemd  zijn voor preventieve  behan­
delingen  en die  slechts  met behulp van overheidsgelden  kunnen  worden 
ontwikkeld  (zie  doelstelling  "Verbetering  van de  veiligheid  en bescher­
ming van de gezondheid"), 
- onderhoek naar het  algemene  thema  van de  biologische  veiligheid. 
'd. Ontwikkeling  van toepassingen (1) 
Deze ontwikkelingsactiviteiten  moeten  bij voorkeur  worden  ontplooid  met het 
oog op de in dit  kaderprogramma  vastgestelde  doelstellingen,  zij vormen 
op lange  termijn  de natuurlijke  voortzetting  van de hierboven beschreven 
onderzoekactiviteiten.  Op korte  termijn  gaat het voornamelijk om proef-
en demonstratieprojecten op de volgende gebieden : 
(D Deze doelstelling  moet worden  gezien in  samenhang  met het hoofdstuk 
inzake de technologische vernieuwing van bepaalde sectoren in het kader 
van de  doelstelling  "Verbetering  en ontwikkeling  van nieuwe technieken 
en produkten voor conventionele  bedrijven". 
42 

-VI-
- de zonne-energie  en het  gebruik  van biomassa, 
3. - de benutting  van de  bodem en het  geïntegreerde  beheer  hiervan, 
- de rentsbiliteitsverbetering  van bestaande  agrarische  produkten, 
- de afvalverwerking, 
- de invoering  van de methodes en  materialen  van de moderne  biotechno­
logie in de  tropische  landbouw, 
- het gebruik  van de methodes en  materialen  van de moderne  biotechnologie 
voor het onderzoek  van de  voedselproblemen. 
Contextuele  maatregelen 
De volgende  contextuele  maatregelen  zijn vastgesteld  : 
a) aanmoediging  van de  Lid-Staten  tot de  vorming  van hooggekwalifi­
ceerde  centra  (met specifieke  bekwaamheden op  wereldniveau)  op 
geselecteerde  gebieden;  ontwikkeling  van een  Europees  netwerk  ge­
baseerd  op deze centra  zodat de Gemeenschap in  haar geheel  op alle 
gebieden  beschikt  over een capaciteit  van wereldklasse  die voor alle 
Lid-Staten toegankelijk is, 
b) bevordering  van de  vorming  van pluridisciplinaire  projectgroepen 
aan de universiteiten,  de uitwisseling  van wetenschappers  tussen 
industrie  en universiteit  en tussen  de verschillende Lid-Staten 
van de Gemeenschap en de  ontwikkeling  van de  vereiste  mankracht, 
c) ontwikkeling  van de  kwaliteit  van de  diensten  en ondersteuning 
van de infra-structuur  ter verbetering  van de  "context"  voor de 
biotechnologie (bijvoorbeeld  logistische  ondersteuning  door de 
ontwikkeling  van Europese  verzamelingen  van culturen  en bijbeho­
rende databanken), 
d) verbetering  van de  Europese  positie  op het  gebied  van de  intellec­
tuele eigendom  ten einde het gebruik hiervan  te beschermen  en te 
bevorderen. 
De maatregelen  in verband  met a) en b) maken  deel uit van het 
richtschema  voor de stimulering (zie  programmapunt 7)-
43 

-42-
PROGRAMMAPUNT  2 : BEVORDERING  VAN HET CONCURRENTIEVERMOGEN  VAN DE 
INDUSTRIE 
Indicatieve  verdeling  van de  middelen over  de verschillende  specifieke 
doelstellingen. 
2.1. Opheffing  en beperking  van handelsbelemmeringen 
Specifieke  doelstellingen 
- Kerntechnische referentiematerialen  en -technieken 
(toepassingen  op energiegebied  en medische  toepassingen)  45 
- Dimensionele,  mechanische,  elektrische  en optische  metingen 
en temperatuurmetingen  25 
- Chemische  analyse (metalen, voedingsmiddelen  en verontrei­
nigingen)  15 
- Fysische  en technische materiaaleigenschappen  15 
2.2. Verbetering  en ontwikkeling  van nieuwe  technieken  en produkten 
voor conventionele bedrijven 
Specifieke  doelstellingen 
- Prognoses  en observatie  ^3 
- C & 0 op het  gebied van multisectoriê*le technologieën 
(lasers,  nieuwe  materialen,  enz.) 40 
- Sectorieel  C 8c 0  (ijzer  en staal,  kleding  en textiel, 
transport,  enz.) 4-0 
- Proef-  of demonstratieprojecten  ter versnelling  van de 
modernisering  van de  infratechnologie  in bepaalde  bedrijfsta 
takken  (ijzer  en staal,  textiel,  enz.) 20 
44 

-V5-
2.3. Bevordering en ontwikkeling van  nieuwe  technieken 
2.3«1o Informatietechnologie 
Specifieke  doelstellingen % 
- 0 & 0 ter beheersing van de  basistechnologieën  : 
micro-elektronica,  programmatuurtechnologie,  ge­
avanceerde  informatieverwerking, kantoorautomati­
sering en computergestuurde  produktie 70 
- Totstandbrenging van een  systeem  voor de communi­
catie tussen  laboratoria  dat noodzakelijk is  voor de 
intracommunautaire  samenwerking  op het gebied van 
het 0 & 0 5 
- Ontwikkeling van toepassingen (conventionele  bedrij­
ven, kerntechnische  industrie,  landbouw,  genees­
kunde, enz.) 25 
2.3«2. Biotechnologie 
Specifieke  doelstellingen % 
- Ondersteuning  van het  fundamenteel  onderzoek  in 
"sleutelsectoren"  50 
- Verbetering van de  Europese  positie  door toepas­
sing van de biotechnologie 30 
- Contextuele  maatregelen  20 
Willen de activiteiten  van de  Gemeenschap  van wezenlijk belang  zijn en 
daadwerkelijk een bijdrage  vormen  tot de verbetering van het concurren­
tievermogen  van de  Europese  industrie  ten opzichte van de belangrijkste 
concurrenten, dan is het noodzakelijk dat  voor de periode  1984-1987 
een bedrag  van tenminste 1  miljard  Ecu wordt  betrokken (constante 
waarde  1982),  als volgt verdeeld over de grote doelstellingen : 
- opheffing en beperking van  handelsbelemmeringen  30 miljoen Ecu 
- conventionele bedrijven 350 miljoen Ecu 
- nieuwe  technologieën  680 miljoen Ecu 
waarvan  : informatietechnologie 600 miljoen Ec« 
biotechnologie 80 miljoen Ecu 
Deze verdeling over de  omschreven  doelstellingen zal scherper  moeten 
worden afgebakend  naarmate  de uitvoering  daarvan  vastere  vorm aan­
neemt. 
4& 

-V4-
3. VERBETERING  VAN HET  GRONDSTOFFENBEHEER 
3.1. OPTIMAAL  GEBRUIK  VAN DE GRONDSTOFFEN 
INLEIDING 
Naast de fossiele  brandstoffen  waar de mate van afhankelijkheid een 
bekend gegeven  is, is de  Gemeenschap  om te voorzien in  haar behoeften 
op het gebied van de  meeste  - al dan  niet vernieuwbare  - grondstoffen 
sterk van de invoer afhankelijk.  Geraamd  wordt dat voor de meest nood 
zakelijke  produkten  de totale  afhankelijkheid van de EG van  derde  lan 
den 75 % bedraagt. Dit getal  ligt in de buurt van, of  bedraagt  zelfs, 
100 % voor stoffen  als fosfaten,  chroom,  kobalt,  mangaan,  molybdeen, 
platina,  titaan,  vanadium,  niobium  en tantaai.  Deze afhankelijkheid 
is des te ernstiger  door de ongelijke verdeling van de grondstoffen-
bronnen  over de wereld. Zo is driekwart Tan de  bekende  of geschatte 
reserves van veel grondstoffen geconcentreerd in een beperkt aantal 
landen die  alle buiten de  Gemeenschap  liggen. 
De bewustwording  van de  implicaties  van deze situatie  heeft ertoe 
bijgedragen dat in  Europa  een reeks  maatregelen  is getroffen om een 
regelmatige  aanvoer  van deze onmisbare  stoffen  te waarborgen.  Deze 
maatregelen  zijn vooral gericht op de  diversifiëring  van de invoer-
bronnen,  opslag,  uitbreiding  van de zelfvoorzieningsmogelijkheden, 
meer gebruik van secundaire (gerecycleerde) grondstoffen,  ontwikke­
ling van eigen  bronnen  van vernieuwbare  grondstoffen (bv.  hout) 
en vervanging van  zeldzame  materialen  door andere  die gemakkelijker 
verkrijgbaar  zijn. 
Het communautair  onderzoek  zal ertoe bijdragen dat de afhankelijk­
heid van de  Gemeenschap  ten opzichte van  derde  landen  wordt  ver­
minderd  doordat het eigen produktiepotentieel  wordt vergroot en de 
beschikbare grondstoffen optimaal  worden  gebruikt. 
46 

-45-
SPECIFIEKE  DOELSTELLINGEN 
1. Delfstoffen 
Exploratie  van afzettingen 
De nadruk  zal komen te liggen op de exploratie van diepgelegen afzet­
tingen en op de ontwikkeling Tan off  shore methoden.  Enkele  gebieden 
die met communautaire  maatregelen  dienen  te worden  gesteund  zijn : 
- onderzoek  van diepgelegen afzettingen. Ontwikkeling van de telede-
tectie en onderzoek  naar ontstaan, structuur en samenstelling van 
de bovenste  twee a drie kilometer van de aardkorst  door een pluri-
disciplinaire  aanpak; 
- Terbetering Tan  modellen  met voorspellende  waarde; 
- technieken  voor gegevensinterpretatie; 
- coördinatie  en verbetering van  informatiesystemen  en uitwisseling 
van gegevens; 
- onderzoek  naar het mariene  milieu. 
Winning  en verwerking  van de delfstoffen en  mijnbouwtechnologie 
De communautaire  activiteiten  moeten  gericht  zijn op de ontwikkeling 
van geavanceerde  technieken  voor : 
- de benutting van  arme en samengestelde  delfstoffen; 
- het winbaar  maken van bepaalde  afzettingen met een  marginale  renda­
biliteit  door verbetering van de  veiligheid  van de  winning,  de 
extractietechnieken en het transport van de delfstoffen in de  mijnen 
alsmede  exploitatietechnieken  voor afzettingen met een  hoog gehalte 
maar een gering  tonnage; 
- verbetering van de recuperatie van  fijnkorrelerts; 
- energiebesparing; 
- verbetering van de toepassing van de geostatistiek en de modellering 
van de mijnbouw; 
- verbetering van het  ontwerp  en bedrijf  van industriële  installaties 
voor de flottatie  en verwerking  van delfstoffen. 
2. Houtketen 
De Gemeenschap  ziet zich genoodzaakt  meer dan de  helft van haar be­
hoeften aan  hout en houtprodukten  in te voeren.  Deze ongelijke  han­
delsbalans met het buitenland  komt qua omvang  onmiddellijk na 
47 

-46-
aardolie.  Op dit ogenblik  neemt het verbruik  sneller  toe dan de  inheemse 
produktie.  Op grond van deze toenemende  verstoring  van het  evenwicht 
zijn krachtige  maatregelen  van de  zijde van de  Gemeenschap  op hun  plaats, 
met name in het  kader van de  programma's  voor 0, 0 & D. 
Het onderzoek  met betrekking  tot de  houtketen zal  dan ook  twee doelstel­
lingen hebben  : vermindering  van de  afhankelijkheid  ten opzichte  van 
derde landen  en verbetering  van de  economische bestaansmogelijkheden  van 
de houtindustrie.  Het is  onmiddellijk  duidelijk  dat deze doelstellingen 
nauw samenhangen  met twee andere punten  van het  kaderprogramma,  namelijk 
industrie  en landbouw,  of meer in het  bijzonder,  bosbouw. 
Bij de houtindustrie  in de Gemeenschap  moet het accent komen te liggen 
op de verbetering  van kwantiteit  en kwaliteit  van hout voor industriële 
doeleinden.  Daarnaast  kunnen  de volgende  specifieke  doelstellingen  wor­
den onderscheiden  : 
- technologische problemen bij  de houtverwerking  en bij de procédés voor 
het gebruik  van hout in de bouw en in de  meubelindustrie; 
- omzetting  van hout en overeenkomstige organische materialen  in vezel-
produkten.  Er moet prioriteit  worden  gegeven  aan nieuwe  fabricagepro-
cédés voor pulp  op basis van hout, aan technieken voor  de produktie 
van pulp  van betere  kwaliteit  op basis van stro en andere houtachtige 
organische  vezels  en aan de  aanpassing  van de  fabricage  procédés voor 
papier en karton  aan de  eigenschappen  van de  nieuwe  geproduceerde 
pulpsoorten; 
- chemische  en biologische  bewerking  van hout en de  nevenprodukten  van de 
houtketen  (hier is met name  sprake  van de  toepassingen  van de  biotech­
nologie)  met name de  toepassing  van procédés voor  scheiding  van de 
bestanddelen  van het  hout en van de  nevenprodukten daarvan  en de  toe­
passing van procédés voor  het gebruik  van de  lignine  van hemicellulose 
en cellulose. 
3. Recyclage 
Hier zijn communautaire  0, 0 &  D-activiteiten  op hun  plaats,  niet alleen 
vanwege  de bijdrage  tot de  verbetering  van de  situatie  in de Gemeenschap 
wat betreft  de grondstoffen,  maar ook vanwege  de gunstige  effecten  ervan 
voor het milieu en de  energiebalans  (bijvoorbeeld  de omzetting  van afval­
produkten  in brandstoffen).  Bovendien  hangen  de onderzoekwerkzaamheden 
op het gebied van de  recyclage  vaak zeer nauw samen met andere  doelstel­
lingen op het  gebied van de  landbouw,  de biotechnologie,  de milieu­
bescherming,  enz. 
De specifieke  doelstellingen  van de  communautaire  activiteiten  op het 
gebied van de  recyclage  zijn : 
- verbetering  van de  technieken voor  het sorteren  en verwerken (mechanisch 
en thermisch)  van afvalprodukten  en voor de veredeling  van de  produkten; 
- verwerking  van de  afvalprodukten uit  land- en bosbouw  en van  organische 
afvalprodukten  (zie de doelstellingen  "landbouw" en "biotechnologie"); 
- geavanceerde technieken voor  de terugwinning  van strategische  metalen; 
- raffinage  van secundaire metalen  en andere geavanceerde technieken. 

-47-
k. Subsitutie  van materialen  en materiaaltechnologie 
Ten einde  de kansen  op schaarste  te verminderen  en het  tekort  op 
de handelsbalans terug  te dringen,  moet de Gemeenschap 0, 0 & D-
activiteiten  bevorderen  met het oog op een  betere kennis  van de 
materialen  ten einde de mogelijkheden  te benutten  om "strategische" 
stoffen  te vervangen  door meer alledaagse  elementen,  bijvoorbeeld 
de vervanging  van chroom,  zilver,  tin, wolfraam  en kobalt  die es­
sentiële  materialen  zijn voor de industrie  van elektrische  en elek­
tronische  produkten  en van  gereedschapswerktuigen  en voor de bewer­
king van oppervlakten  en coatings. 
Los van deze gunstige  gevolgen  voor de economische  onafhankelijk­
heid vormen de werkzaamheden op dit  gebied een bijdrage  tot de 
doelstellingen  op het  gebied van milieu, energie,  en vooral  het 
concurrentievermogen  van de  industrie.  Daarom  zijn de substitutie 
van materialen  en de  materiaaltechnologie  opgenomen in de  doel­
stelling  "Verbetering  en ontwikkeling  van nieuwe  technieken  en 
produkten  voor conventionele bedrijven". 
49 

-48-
PROGRAMMAPUNT  3 : VERBETERING  VAN HET  GRONDSTOFFENBEHEER 
Indicatieve  verdeling  van de  activiteiten  over de verschillende  specifieke 
doelstellingen. 
3.1. Optimaal gebruik  van de  grondstoffen 
Specifieke  doelstellingen 
- Delfstoffen 
• exploitatie 
. winning, verwerking, mijnbouwtechnologie 
- Hout 
- Recyclage 25 
40 65 
25 
10 
Om daadwerkelijk  in overeenstemming  te zijn met een  dergelijke  doel­
stelling  op communautiar  niveau zou het  bedrag dat in de  periode 
1984-1987  hieraan  wordt besteed,  ten minste  80 miljoen  Ecu moeten 
bedragen  (constante  waarde  1982). 

-49-
4. VERBETERING  VAN HET BEHEER VAN DE ENERGIEBRONNEN  EN VERMINDERING  
VAN DE AFHANKELIJKHEID  OP ENERGIEGEBIED 
De noodzaak  dat de Gemeenschap  het hoofd biedt aan  de energieproblemen  is 
de afgelopen jaren  talloze  malen opnieuw  bevestigd  door de Raad. 
In de energiestrategie  voor de Gemeenschap  (1) wordt gewezen  op de  logica 
van groots opgezette  communautaire  maatregelen  en op de  noodzaak  van een 
grotere inspanning  om de  afhankelijkheid van  de aardolie  sneller  te beper­
ken (energiebesparing, ontwikkeling van  vervangende  energiebronnen»diver­
sificatie  van vraag  en aanbod) en de  aanpassing van  de communautaire  in­
dustrie  aan de energiemarkt te  bevorderen. 
Deze doelstelling  is sinds  1974 de  zwaarst wegende  communautaire  doelstelling 
op wetenschappelijk gebied  geweest.  Tot het jaar  2.000 zal het nastreven van 
dit programmapunt,  zonder  een absolute  prioriteit  te behouden,  toch leiden 
tot intensivering  en vooral  uitbreiding  van de betreffende  0, 0 &  D-activi-
teiten aan de hand van de volgende  kernpunten  : onafhankelijkheid,  continuï­
teit van de voorziening  op lange termijn, concurrentiepositie,  veiligheid. 
In communautair  verband  moet de ontwikkeling van  de kernsplijting  vooral 
worden gezien in het  licht van de veiligheid  van de kernenergie  en de  bij­
zondere  bijdrage die het  communautaire  0, 0 & D  kan leveren tot  de aanvaar­
ding van  deze vorm van energie,  dank zij onder andere  grootschalige  werk­
zaamheden  die, naast  de wetenschappelijke resultaten die zij  dank zij hun 
waarde als model opleveren,  de consensus  die zij vertonen  en de  eigen onaf­
hankelijkheid  van de communautaire  werkzaamheden,  een positieve invloed 
kunnen hebben  wat betreft  de controverse over  de kernenergie. 
Het onderzoek  op het gebied van  de beheerste kernfusie is  vanaf het begin 
uitgevoerd in het  kader van een gecoodineerd  gemeenschappelijk  programma. 
Gezien enerzijds  de bijdrage die  de kernfusie kan leveren tot  de energie­
voorziening  van de Gemeenschap  op lange termijn  en anderzijds  de omvang 
van de noodzakelijke  activiteiten  op het stadium te bereiken waarin  deze 
technologie kan  worden  toegepast,  was de  Raad van mening  dat het  wense­
lijk was de tot dusver op dit gebied verrichte  werkzaamheden  in de ver­
schillende  stadia van hun ontwikkeling gezamenlijk voort te zetten. 
De ontwikkeling van  vernieuwbare  energiebronnen  heeft niet alleen tot doel 
de onafhankelijkheid van  Europa op energiegebied te vergoten,  maar ook het 
concurrentievermogen  van de industrie  en de  produktiviteit  van de landbouw 
te bevorderen,  evenals de ontwikkelingshulp.  Op dit zeer grote gebied  zul­
len bijzondere  maatregelen  nodig  zijn om op  communautair  niveau die  acti­
viteiten  te bevorderen  waarvoor  de communautaire  dimensie  de meeste voor­
delen oplevert. 
Het 0, 0 & D op  gebieden  die samenhangen  met een optimaal gebruik van  de 
fossiele  brandstoffen  en vooral met een  toename  van het gebruik van steen­
kool en andere vaste brandstoffen,  met de  produktie  en het gebruik van 
synthetische brandstoffen,  met energiebesparing,  met optimaal gebruik van 
de warmte  (produktie, transport  en opslag) en met nieuwe  toepassingen 
van de elektriciteit,  moet, gekoppeld  aan systeemanalyse  en planning 
van het energiegebruik leiden tot een  rationeel  energiegebruik dat een 
bijdrage  vormt tot de doelstellingen  op het gebied van  de verhoging 
van de onafhankelijkheid,  de diversifiëring  van de energiebronnen  en 
de optimalisatie van  de kosten. 
(1) C0M(81)540  def. "De door de Gemeenschap  te volgen strategie  op 
energiegebied" 

-50-
if.1. ONTWIKKELING  VAN DE KERNSPLIJTINGSENERGIE  (IN HET  BIJZONDER 
HET ASPECT  VEILIGHEID) 
INLEIDING 
De ontwikkeling van de kerneplijtingsenergie  vormt een van de  voornaamste 
middelen  om door diversificatie  van de  energiebronnen  de afhankelijkheid 
van de Gemeenschap  van aardolie te  beperken.  De bestendiging van een ste­
vig nucleair  programma  vormt derhalve een  essentiële  factor van het  Euro­
pese energiebeleid. De  communautaire  strategie (1)  omvat  de versterking en 
intensivering  van de  onderzoekwerkzaamheden,  in het bijzonder op het alge­
mene gebied van de nucleaire  veiligheid,  de bescherming  van de  gezondheid 
en het milieu en de controle op  splijtstoffen.  Het Europese  Parlement  heeft 
een resolutie  aangenomen  die een  goedkeuring  en bevestiging  inhoudt  van deze 
strategie,  ten aanzien  waarvan  overigens ook de  Raad zich in gunstige zin (2) 
heeft uitgesproken. Er dient overigens op te  worden  gewezen  dat het nucle­
aire programma-onderdeel  de ontwikkeling van de volledige  splijtstofkring­
loop, met inbegrip van  opwerking  en snelle reactoren,  omvat. 
Met het oog hierop  zijn de onderstaande  beleidslijnen  voor de communautaire 
0 & O-werkzaamheden  uitgestippeld. 
BELEIDSLIJNEN 
De communautaire  0, 0 8c  D-werkzaamheden  zullen derhalve voornamelj.jk op de 
veiligheidsaspecten  zijn gericht,  d.w.z.  bescherming  van de bevolking en 
de werknemers  tegen nucleaire  risico's.  Het aldus  georiënteerde  communau­
taire onderzoek  kan een positieve invloed  hebben  op de nucleaire controverse 
door het aanbrengen  van objectieve informatie die het nationale  kader over­
schrijdt.  De communautaire  werkzaamheden,  die de nationale opvattingen in­
zake veiligheid  nader  tot elkaar  brengen,  werken  tenslotte het streven  naar 
vérbetering  van de concurrentiepositie van de industrie in de  hand, doordat 
de belemmeringen  voor het handelsverkeer  binnen  Europa  worden  beperkt.. 
Op internationaal niveau  valt een steeds  duidelijkere  tendens  tot samen­
werking  op het algemene  gebied van nucleaire  veiligheid  waar te nemen  en met 
deze tendens,  die voor de ontwikkeling van  deze energiebron zeer gunstig 
wordt geacht,  zal door de Gemeenschap  rekening  worden  gehouden. 
De voornaamste  beschouwde  gebieden  zijn de reactorveiligheid, het  beheer  en 
de opslag van radioactieve afvalstoffen, de stralingsbescherming, de  con­
trole op splijtstoffen,  de ontmanteling van nucleaire  installaties  en, met 
betrekking tot de rest van de  splijtstofcyclus  die reeds het industriële 
stadium  heeft bereikt,  bepaalde  veiligheidsaspecten die het  optreden  van 
de Gemeenschap  rechtvaardigen. 
SPECIFIEKE  DOELSTELLINGEN 
1. Reactorveiligheid 
Licht-waterreactoren  hebben  reeds het industriële  en commerciële  stadium 
bereikt  : over de hele wereld  zijn meer dan 200 reactoren van dit  type 
in bedrijf.  De verspreiding van  deze technologie en de invloed die zij 
heeft op de  samenleving  maken  grondiger  onderzoek  op het gebied van de 
veiligheid  noodzakelijk. 
(1) C0M(82)36  def. : Een energiestrategie  voor de Gemeenschap  : de kernenergie. 
(2) Raad  Energie van 13  juli  1982. 

-51-
De voornaamste  redenen  hiervoor vloeien voort uit de  noodzaak  van een betere 
evaluatie  van de veiligheidsmarges van de reactoren -  waardoor  hun beschik­
baarheid kan  worden  vergroot-, een  gemeenschappelijke  benadering inzake de 
veiligheidsnormen en een vergemakkelijkt besluitvormingsproces.  Communautair 
onderzoek  kan er overigens toe bijdragen dat het publiek  deze energiebron be­
ter accepteert. 
De communautaire  werkzaamheden  op dit gebied  moeten  derhalve de  volgende 
doelstellingen  nastreven : 
- Maximale  benutting van de bedrijfsgegevens van  ongeveer  80 reactoren die 
thans in de Lid-Staten in  bedrijf  zijn en die een  onvervangbare  databasis 
verschaffen  voor de verbetering van de kennis inzake de betrouwbaarheid 
van de installatie,  systemen  en componenten  alsmede  inzake de invloed van 
menselijke factoren op de  veiligheid.  De probabilistische  methoden  waarvan 
de ontwikkeling  moet worden  voortgezet,  zullen  met gebruikmaking  van deze 
gegevens  een betere  risico-evaluatie  mogelijk  maken. 
- Ontwikkeling van verschillende technieken en  methoden  ter voorkoming  van 
ongevallen, met  name op het gebied van controlesystemen, instrumenten en 
inspectietechnieken. 
- Verbetering van de kennis van het  mechanisme  van ongevallen  door combina­
tie van theoretisch en experimenteel  onderzoek,  ten einde de berekenings­
codes die voor veiligheidsanalyses  worden  gebruikt te verbeteren.  Verge­
lijking  van de verschillende  codes,  verspreiding van de  gegevens,  invoe­
ring van door deze werkzaamheden  gevalideerde  codes  bij de potentiële  ge­
bruikers  vormen  alle factoren die tot een  geleidelijke  harmonisatie van 
de analyses inzake nucleaire  veiligheid  op Europees  niveau moeten  leiden. 
- Beter  inzicht  in ongevalssequenties  door middel van  experimenten  in de 
reactor  en buiten de reactor, aan de  hand waarvan  gedragsregels  voor het 
bedieningspersoneel in noodgevallen  kunnen  worden  vastgesteld. 
Het nastreven van  deze doelstellingen  moet gepaard  gaan met het stimuleren 
van de intracommunautaire  uitwisseling  van informatie die de noodzakelijke 
technische grondslag  moet verschaffen  voor de harmonisatie van de  veilig­
heidsvoorschriften  en -praktijken op  Europees  niveau. 
In Europa  is thans de eerste  snelle  energiereactor op  commerciële  schaal in 
aanbouw.  Natriumgekoelde  kweekreactoren  met snelle  neutronen  hebben  derhalve 
nog niet dezelfde ontwikkeling als die van de licht-waterreactoren. Op het 
gebied van de  veiligheid  moet nog onderzoek  worden  verricht,  ten einde de al­
gemene toepassing  daarvan  op industriële  schaal beter  voor te bereiden. De 
voornaamste  krachtlijnen  van dit  onderzoek  zijn : voorkoming  van ongevallen, 
studie van het  gedrag  van de  splijtstoffen  en de kern  onder (abnormale)  be­ 
drijfsomstandigheden - met inbegrip van de verschillende ongevalsfasen tot en 
met de demontagefase  - studie van het  gedrag  van de constructies en  componen­
ten bij belastingen die bij  deze hypothetische ongevallen  kunnen  voorkomen  en 
evaluatie  van de  situaties  na het ongeval.  Deze studies  moeten  leiden tot de 
vaststellingen  van een  gemeenschappelijke  grondslag  voor berekeningscodes 
die algemeen  ingang vindt en die de harmonisatie van de benadering van de 
veiligheid  van deze reactoren op  Europees  niveau in de  hand werkt en bij­
draagt tot de opheffing van de  handelsbelemmeringen  voor componenten  van 
snelle reactoren. 

-52-
Meer algemeen,  dat wil  zeggen  los van de reactorreeks, zal bijzondere  aan­
dacht worden  geschonken  aan de wisselwerking tussen  mens en machine  en aan 
de ergonomie,  alsmeae  aan de invoering van  nieuwe  technieken (in het  bij­
zonder toepassingen van de informatietechnieken) in  deze industriële  sector. 
(Zie ook de  doelstellingen  "Verbetering van de  veiligheid  en bescherming 
van de gezondheid" en "Bevordering van het concurrentievermogen van  de 
industrie"). 
Al deze doelstellingen  kunnen  slechts  worden  bereikt  door een evenwichtige 
combinatie van  theoretisch  en experimenteel  onderzoek.  Dit experimentele 
onderzoek  vereist  grote  installaties  en uitgezochte  multidisciplinaire 
teams en moet worden  uitgevoerd in een zo ruim mogelijk kader van  interna­
tionale samenwerking.  Op het niveau van de  Gemeenschap  houdt deze samen­
werking in dat belangrijke experimenten gezamenlijk  worden  uitgevoerd in 
communautaire  onderzoekcentra of in nationale centra met deelneming van  de 
Gemeenschap.  Hierdoor  wordt overigens  de internationale  samenwerking  ver­
gemakkelijkt  waarvan  de resultaten  voor alle Lid-Staten beschikbaar  zouden 
moeten  zijn. 
2. Het beheer  van radioactieve  afvalstoffen  wordt al sinds  verschillende 
decennia in de  Gemeenschap  uitgeoefend.  De laatste  etappe  daarvan, na­
melijk de definitieve  opslag van  afvalstoffen,  vindt evenwel  slechte 
plaats voor afvalstoffen  met geringe  radioactiviteit  en een  vrij korte 
levensduur.  De communautaire  0, 0 &  D-werkzaamheden  beogen  bijgevolg  de 
demonstratie van een  volledig  beheerssysteem dat bij elke  etappe de vei­
ligheid  en bescherming van  mens en milieu  waarborgt. 
Het twaalfjarenplan van de  Gemeenschap  inzake radioactieve  afvalstoffen 
(1980-1982),  dat in  1980 door de Raad is goedgekeurd  (1), voorziet in het 
noodzakelijke  communautaire  overleg  alsmede  in de oriëntatie  en conti­
nuïteit  van de op dit gebied te  verrichten  werkzaamheden.  Door de Gemeen­
schap worden  hierbij de volgende  doelstellingen  nagestreefd  : 
- met betrekking tot  de behandeling,  de verpakking en het vervoer van af­ 
valstoffen  : 
. optimalisering  van de  bestaande  methoden  voor afvalstoffen  met geringe 
en middelgrote  radioactiviteit  en terbeschikkingstelling  van zuinigere, 
veiligere  en rendabelere  methoden. 
. ontwikkeling van  procédés  voor immobilisatie van bepaalde  afvalstof­
fen met grote  radioactiviteit  en lange levensduur in vaste  vormen 
die geschikt  zijn voor definitieve  opslag. 
. ontwikkeling van analoge  procédés  voor gasvormige  afvalstoffen  die 
in de toekomst  waarschijnlijk  niet langer als afvalgassen  zullen 
kunnen worden  afgevoerd. 
(1) PB C 51/1  van 29.2.1980 

-53-
Voor de afvalstoffen  moeten  bovendien  met het oog op de  opslag 
daarvan  kwaliteitscriteria  worden  uitgewerkt. 
- met betrekking  tot de  definitieve  opslag  van afvalstoffen  met grote ra­
dioactiviteit  : 
. demonstratie  van de  uitvoerbaarheid  van definitieve  opslag  in 
continentale  geologische formaties  op grote diepte (zout, gra­
niet, leem enz.)  door bestudering, constructie  en exploitatie 
van experimentele opslagruimten  en prototypen  van installaties. 
. evaluatie  van de  uitvoerbaarheid  van definitieve  opslag  in af­
zettingen  op de oceaanbodem  door middel van laboratoriumexperi 
menten en proeven  in situ. 
. evaluatie  van de  veiligheid  van de  verschillende keuzemogelijk­
heden voor definitieve  opslag  door middel van de  ontwikkeling  van 
methoden  voor risico-analyse  en de  uitwerking  van modellen 
(modelling)  van de  verschijnselen  aan de hand van experimentele 
resultaten.  Deze benadering verhelpt  de onmogelijkheid  om op 
directe  wijze de veiligheid  voor zeer lange perioden  aan te 
tonen en zal worden  verfijnd  naarmate  meer experimenten  worden 
uitgevoerd. 
Deze doelstellingen  kunnen  alleen  worden  bereikt indien  de communautaire 
0, 0 & D-werkzaamheden,  die al  sinds verschillende jaren  een aanzienlijk 
gedeelte  van de  werkzaamheden  van de  Lid-Staten, vooral  op het  gebied 
van definitieve  opslag bundelen,  ononderbroken  worden  voortgezet. 
De Europese  samenwerking  en de communautaire  coördinatie  moeten,  evenals 
de internationale  samenwerking  in ruime zin, nog worden  versterkt,  omdat 
slechts via gezamenlijke inspanning  definitieve  opslag overtuigend  aan de 
publieke  opinie kan worden gedemonstreerd. 
3» De problemen  in verband  met kerninstallaties  na beëindiging van het  bedrijf 
zijn van algemeen  belang en vereisen maatregelen  van de  Gemeenschap  op het 
gebied van de  ontmanteling  van kerninstallaties . Hierbij  dient te worden 
gestreefd  naar verbetering  en ontwikkeling  van nieuwe  gespecialiseerde 
ontmantelingstechnieken  en de  beproeving  daarvan  onder reële omstandig­
heden bij belangrijke ontmantelingsoperaties  in de  Lid-Staten.  Problemen 
in verband  met het  eventuele hergebruik  van gerecupereerde materialen 
zullen eveneens  worden  bekeken. 
4. Voor de overige fasen  van de  splijtstofkringloop,  zoals fabricage, ver­
rijking en opwerking,  die het industriële en commerciële  stadium  hebben 
bereikt,  behoeft  als zodanig  geen communautair  onderzoek  te worden  ver­
richt, tenzij  met betrekking  tot bepaalde  specifieke  aspecten  van algemeen 
belang en steeds in verband  met de  veiligheid  (bijv.  aerosolen). 

-54-
5» De methoden  voor bescherming  van de bevolking en de  werknemers  tegen  
de stralingen die  gepaard  gaan met de  splijtstofkringloop  en het toe­
zicht op de gevolgen  daarvan  vormen  een prioritaire  doelstelling  van 
de Gemeenschap.  De biologische effecten van stralingen, en vooral het 
effect van geringe  doses,  moeten  worden  bestudeerd  ten einde de risi­
co's op  realistische  wijze te evalueren. (Zie  doelstelling  "Verbetering 
van de veiligheid  en bescherming  van de  gezondheid"). 
6. Het belang  en de economische  invloed van de veiligheidscontrole (safe-
guards)  en de noodzaak  van de  vaststelling  van een  Europese  strategie 
op dit gebied  voor de jaren 1990  maken  belangrijke  werkzaamheden  van 
de Gemeenschap  en onderling overleg tussen de Lid-Staten noodzakelijk. 
Ten einde  bij te  dragen  tot de tenuitvoerlegging van het multinationale 
(EURATOM)  en het internationale  (IAEA)  systeem  voor veiligheidscontrole, 
moeten de werkzaamheden  van de Gemeenschap  zijn gericht op de  ontwikke­
ling van instrumenten, en de evaluatie van de prestaties  daarvan  in 
fabrieken,  voor identificatie,  meting,  opsluiting en toezicht op kern­
materialen; op de ontwikkeling van een functioneel en  geïntegreerd 
systeem  voor evaluatie en transmissie van  gegevens;  alsmede  op de stu­
die of ontwikkeling van  methoden  voor parametrische analyse en de  opti­
malisering  van controletechnieken in verschillende  categorieën  van fa­
brieken of in de  splijtstofkringloop.  Bij al  deze werkzaamheden  dient 
rekening te  worden  gehouden  met de  behoeften  van de industrie in  Europa 
en de toename  van de hoeveelheid kernmaterialen die in  omloop  is. 
7. Om de in dit plan  vermelde  doelstellingen te bereiken dient men  over 
een aantal  nauwkeurige  en algemeen  erkende  nucleaire  gegevens  te 
beschikken.  Voor de ontwikkeling van de kernindustrie en de toepassing 
van kerntechnieken op  andere  gebieden  dient men ook te  beschikken  over 
nucleaire  referentiematerialen. Zie ook de  doelstelling  "Opheffing van 
belemmeringen". 
8. Tenslotte mag het  fundamenteel  onderzoek  niet ontbreken  bij de  activi­
teiten van de  Gemeenschap  op nucleair gebied; met  bovengenoemde  doel­
stellingen  verenigbare  werkzaamheden  zullen verder  worden  verricht 
op het gebied van het  onderzoek  inzake actiniden, waarbij de  Gemeen­
schap sinds jaren een  vooraanstaande  rol vervult. 
In het bijzonder  moet nog het gebruik van de hoge-fluxreactor HFR van 
de inrichting  Petten van het  Gemeenschappelijk  Centrum  voor Onderzoek 
worden vermeld.  (Bestraling van  splijtstoffen  en contructiematerialen 
voor de veiligheid  van reactoren,  gedrag  van materialen  voor kernver­
smelting en produktie van radio-isotopen.) 

-55-
4.2. BEHEERSTE  THERMONUCLEAIRE  KERNVERSMELTINQ 
INLEIDING 
Thermonucleaire kernversmelting  vormt een van de mogelijke oplossingen 
voor het energieprobleem op lange termijn; onmiddellijk na de  tweede 
wereldoorlog  werden  al grote  onderzoekprogramma's  op het gebied van kern-
versmelting  opgezet  om de overgang  van theorie  naar praktijk  mogelijk 
te maken. 
DOELSTELLINGEN  VOOR COMMUNAUTAIRE  0. 0 & D-WERKZAAMHEDEN 
Drie belangrijke  doelstellingen  moeten  achtereenvolgens  worden  bereikt : 
- De wetenschappelijke uitvoerbaarheid die men in de loop van de jaren 
tachtig hoopt aan te tonen met behulp van de grote experimentele 
TOKAMAK-machines  waarvan  de contructie thans  wordt  voltooid  (JET in 
de Europese  Gemeenschap,  TFTR in de VSA en JT 60 in Japan). 
- De technische uitvoerbaarheid - vooral met betrekking tot de behandeling 
en de produktie op grote schaal van  tritium,  het gedrag  van de materialen, 
afstandsmanipulatie,  supra-geleidende spoelen en de omzetting van  fusie­
energie - met behulp van zeer grote en zeer  dure machines  die thans  wor­
den gepland : NET in  Europa,  ETR in de Verenigde Staten, FER in  Japan, 
INTOR in het kader van een gemeenschappelijk project  Europese  Gemeenschap/ 
Verenigde  Staten/USSR/Japan  of andere  machines  die in het kader van  inter­
nationale  samenwerkingen  tot stand  kunnen  worden  gebracht. 
- Ten slotte  de commerciële  haalbaarheid die in het begin van de  volgende 
eeuw zou kunnen  worden  aangetoond  met behulp van een experimentele ener­
gie-reactor  DEMO. 
Er dient nog een lange en kostbare weg te  worden  afgelegd en het  lijkt 
weinig waarschijnlijk  dat de industriële  energieproduktie op basis van 
de kernversmelting binnen de  komende  50 jaar algemeen  kan worden  toege­
past; tegen die  tijd zal in de wereld vermoedelijk  meer dan 100  miljard 
Ecu zijn uitgegeven voor 0, 0 & D. 
Op het gebied van het  onderzoek  inzake fusiereactoren met  magnetische  op­
sluiting  bekleedt  Europa  de eerste plaats en het  Europese  programma  - dat 
onder coördinatie  van de Gemeenschap  alle werkzaamheden  van de Lid-Staten 
op dit gebied bundelt -  moet onverpoosd  worden  voortgezet.  Terwijl  de 
werkzaamheden  om de wetenschappelijke uitvoerbaarheid van kernversmelting 
aan te tonen nog lopen,  moet een begin  worden  gemaakt  met nieuwe  werkzaam­
heden om de technische uitvoerbaarheid  daarvan  aan te tonen. De  Europese 
samenwerking  en de coördinatie  van de  Commissie  moeten  worden  versterkt, 
omdat de Europese  landen  alleen  door een gemeenschappelijke  aanpak  in 
staat zullen  zijn de uitdaging van de kernversmelting te  beantwoorden. 
Tegelijkertijd  dienen de  samenwerkingsmogelijkheden  met andere  program­
ma's in de wereld  maximaal  te worden  benut. 
De strategie  van het  Europese  programma  ziet er als volgt uit : 
- uitvoering  van een uitgebreid  programma  met betrekking tot de  TOKAMAK-
serie dat moet leiden  tot de constructie van een demonstratiereactor, 
voltooiing  van de eerste fase van dit  programma  (JET-project en  uitbrei­
dingen daarvan)  en uitvoering  van programma's  ter ondersteuning van de 
TOKAMAK-configuratie; 

-56-
- voortzetting  van de ontwikkeling van de noodzakelijke technologie  voor 
de uitvoering  van de  tweede  fase van het  TOKAMAK-programma  (NET) over­
eenkomstig  de aanwijzingen van de conceptstudies; 
- bestudering van  andere  alternatieve  opsluitsystemen die  kunnen  leiden 
tot een fusiereactor,  bij voorkeur in  samenwerking  met andere  fusie­
programma's  in de wereld, met  name het Amerikaanse  programma; 
- tegen het einde van de jaren  tachtig,  onderzoek  van de  resultaten  van 
JET en soortgelijke  experimenten  die elders  worden  uitgevoerd,  waarna 
moet worden  besloten of zal  worden  overgegaan  tot de  uitvoering  van de 
tweede fase van het  TOKAMAK-programma. 
Behalve  deze activiteiten  worden  studies  verricht  over fusiereactorsystemen, 
ten einde de stand van de kennis  permanent  te evalueren en het  programma  op 
het uiteindelijke  doel, namelijk de demonstratiereactor  (DEMO),  gericht  te 
houden. 
De Raad heeft in  zijn besluit  van 25 mei 1982 het  programma  1982-1986 
goedgekeurd;  de begroting  bedraagt  620 miljoen Ecu  waarvan  319 miljoen 
Ecu voor het JET-project en 301 miljoen Ecu  voor de rest van het pro­
gramma  zijn bestemd.  Bij dit  communautaire  programma  zijn ongeveer  1.000 
onderzoekers  betrokken. 
Met dit recente  besluit  is derhalve de  oriëntatie  van de 0, 0 8e  D-werkzaam-
heden op dit gebied tot 1986 vastgelegd en het streven  naar kernversmelting, 
waarvoor  op lange termijn is geopteerd,  wordt  dus doelbewust  en vastberaden 
voortgezet. De daarbij aansluitende  werkzaamheden  die de wetenschappelijke 
uitvoerbaarheid  van de kernversmelting  moeten  aantonen  en die de  aanzet 
moeten vormen  tot de demonstratie van de technische uitvoerbaarheid  zul­
len tijdens  de duur van dit  kaderprogramma  over financiële  middelen  be­
schikken die  ruwweg  constant  zijn wat het  onderzoek  inzake de  fysica 
betreft,  maar die voor het technologische  onderzoek  aanzienlijk 
zullen toenemen. 

-57-
k.J>. ONTWIKKELING  VAN VERNIEUWBARE  ENERGIEBRONNEN  
INLEIDING 
In het kader van  de energiestrategie  voor de Gemeenschap  (1) vormt de 
ontwikkeling  van vernieuwbare energiebronnen een van  de prioritaire  doel­
stellingen  die moeten  bijdragen tot een  snellere  vermindering van  de af­
hankelijkheid  van aardolie  en tot een gemakkelijkere aanpassing van  de 
industrie  in de Gemeenschap  aan de energiemarkt. 
Met betrekking tot  de vernieuwbare energiebronnen, waarvoor grote belang­
stelling  bestaat gezien het gedecentraliseerde karakter  en de mogelijkheden 
die zij bieden  om ten dele  onafhankelijk  van de invoer te  worden,  zijn 
reeds talrijke  werkzaamheden  ondernomen  die mogelijkheden inhouden voor 
toepassingen  op korte, middellange  en lange termijn. 
Het zal echter nog  veel moeite kosten  om de  technische  en economische 
haalbaarheid  daarvan aan te tonen  en meer kansen te scheppen voor  de 
ontwikkeling  van een  markt voor installaties  die van deze energiebronnen 
gebruik maken. 
De ontwikkeling  van een  dergelijke  markt zal namelijk zowel voor  de ver­
mindering  van de afhankelijkheid  van de Gemeenschap  op energiegebied als 
voor de werkgelegenheid gunstig  zijn. 
De bijdrage  van de vernieuwbare energiebronnen zou in  de loop van dit 
decennium  nagenoeg  moeten  verdubbelen  en in 1990 circa 26 miljoen 
toe/jaar  moeten  bereiken. Indien  men rekening houdt  met de  investeringen 
die de ontwikkeling  van een  dergelijke  energieproduktiecapaciteit  moge­
lijk moeten  maken,  zijn de gunstige gevolgen van  de toepassing van deze 
nieuwe technologieën  voor de werkgelegenheid  duidelijk. 
Er dient te worden  opgemerkt  dat de werkzaamheden  die op dit gebied  moe­
ten worden  verricht  niet alleen de voornaamste  doelstelling  "verbetering 
van het beheer van  de energiebronnen" ten  goede komen,  maar tevens  bij­
dragen aan andere  doelstellingen  zoals de verbetering  van het  milieu, 
het concurrentievermogen van  industrie  en landbouw,  de hulp aan 
ontwikkelingslanden. 
In de volgende paragrafen  worden de voornaamste vernieuwbare energiebron­
nen onderzocht, nl.  directe  zonne-energie, biomassa-energie, windenergie, 
geothermische energie  en waterkrachtenergie, die elk  stof bieden voor 
specifiek  onderzoek.  Prioriteit  zal worden  gegeven  aan directe  zonne-ener­
gie, biomassa-energie  en geothermische energie; windenergie en waterkracht­
energie komen dan op de tweede plaats. De in het kader van deze  specifieke 
doelstellingen  verrichte  werkzaamheden  moeten tevens de ontwikkeling  van 
methoden en installaties  op communautair  niveau omvatten die beproeving  en 
evaluatie  van de apparatuur  en ontwerpen mogelijk  maken, alsmede  projecten 
om problemen  op te lossen die de toepassing van  nieuwe  ontwerpen beperken, 
zoals bv. die in verband met materialen. 
(1) C0M(81)540  def.  (2.10.1981)  "Ontwikkeling van een  energiestrategie 
voor de Gemeenschap". 

-58-
SPECIFIEKE  DOELSTELLINGEN 
1. Directe zonne-energie 
Het aanzienlijke  zonne-energiepotentieel dat in de  Gemeenschap  beschik­
baar is rechtvaardigt uitgebreide O, O &  D-werkzaamheden  die op de pro­
duktie van warmte  en elektriciteit  zijn gericht. 
Wat de thermische toepassingen  betreft  zullen  de communautaire  program­
ma's - vooral in de  vorm van demonstratieprojecten - de ontwikkeling 
van technologieën  moeten  nastreven voor ruimteverwarming, produktie 
van warm water en klimaatregeling van  gebouwen,  waarbij o.a. passieve 
architectuur  wordt toegepast. De  integratie  van verschillende  techno­
logieën  (warmtepomp,  opslag  enz...)  in "hybride"  systemen,  waarbij 
zonne-energie een van de energiebronnen  vormt,  zal worden geëvalueerd. 
Deze programma's  zullen  tevens de ontwikkeling  moeten  omvatten  van 
nieuwe technieken die  kunnen  worden  toegepast in de  industrie  (warmte 
voor verschillende  industriële  processen), de  landbouw  (kassen en 
drogen met zonne-energie,  waterpompen  en irrigatie)  en bij de ontzou-
ting van water. Op bepaalde van  bovengenoemde  gebieden,die reeds  vrij 
geavanceerd  zijn, moeten  de werkzaamheden  meer worden  gericht  op demon­
stratie  en minder  op onderzoek. 
Op het gebied van de  elektriciteitsproduktie  moeten  de werkzaamheden 
inzake zonne-energiecentrales  worden  voltooid  en voortaan  moet de na­
druk op de  fotovoltaïsche  omzetting  worden  gelegd,  terwijl  de werkzaam­
heden betreffende  nieuwe  zonnecellen  worden  voortgezet en  proefinstalla 
ties tot stand  worden  gebracht. 
2. Biomassa 
Gezien het theoretische  potentieel  in Europa  is biomassa  een van de 
belangrijkste  vernieuwbare energiebronnen.  Hout alsmede  landbouwafval 
en bepaalde energiegewassen  kunnen  een aanvulling van betekenis  vormen. 
De prioriteiten  die moeten  worden  verleend aan de  verschillende  moge­
lijke toepassingen van  biomassa  en de landbouwgrond  waarop  deze kan 
worden geoogst,  alsmede  het onderzoek  dat daaraan  moet worden  gewijd, 
zijn behandeld  onder  de doelstelling  "Bevordering van het concurrentie­
vermogen  van de  landbouw"  van dit  document. 
0, 0 & D-werkzaamheden  op dit gebied, met  name fundamenteel  onderzoek 
inzake fotobiologie,  fermentatie en  enzymenhydrolyse  van cellulose, 
moeten in ieder geval op  communautair  niveau  worden  uitgevoerd. 
Er zullen  voornamelijk  onderzoekwerkzaamheden  worden  verricht  die be­
trekking  hebben  op energiegewassen (met inbegrip van algen), verbran­
ding, pyrolyse en hydrogenering van de  biomassa  alsmede  de ontwikkeling 
en verbetering van de omzetting van  biomassa  in vloeibare brandstoffen 
door middel van  thermochemische  processen en  gisting  (zie ook de 
doelstelling  "Biotechnologie"). 

-59-
3. Windenergie 
Nieuwe technologieën  kunnen  de toepassing van windenergie op grote 
schaal in bepaalde streken van de  Gemeenschap  stimuleren.  De 0, 0 
& D-werkzaamheden  moeten  zijn gericht  op grote,  middelgrote en 
kleine windgeneratoren, op  gecentraliseerde  en gedecentraliseerde 
elektriciteitsproduktie  met aansluiting  op het net in de  meeste  ge­
vallen, alsmede  op andere toepassingen van deze energiebron. Voorts 
moet het potentieel  voor de produktie van windenergie in de  Gemeen­
schap worden  geëvalueerd. 
k. Geothermische energie 
Deze energievorm kan met de  nieuwe  kennis die is verworven een gro­
tere bijdrage  tot de  energievoorziening  van Europa  gaan leveren.  Bij 
de communautaire  werkzaamheden  moet prioriteit  worden  verleend aan de 
hete droge gesteenten, gezien het zeer grote  potentieel  dat zij voor 
de elektriciteitsproduktie  vertegenwoordigen,  alsmede  aan de produktie 
en het gebruik van lage-temperatuurwarmte; op dit gebied  moet nog 
onderzoek  worden  verricht  in verband met de injectieproblemen en met 
betrekking  tot installaties  voor ruimteverwarming waarbij gebruik 
wordt gemaakt  van water op lage temeratuur,  moeten  demonstratiepro­
jecten worden  uitgevoerd. 
Op het gebied van hoge-temperatuurbronnen  (vooral  zoutoplossingen onder 
druk) voor  elektriciteitsproduktie  moeten  eveneens  meer 0 & O-werkzaam­
heden worden  verricht,  bv. de  studie  van corrosie  en de  injectiepro­
blemen. 
Het communautaire  programma  moet bovendien  zijn gericht  op de evaluatie 
van het Europese geothermische  potentieel. 
5. Waterkrachtenergie 
Voor de reeds  goed ontwikkelde  hydro-elektrische  technologie behoeft 
geen aanvullend onderzoek te  worden  verricht.  De Gemeenschap  zal 
echter demonstratieprojecten steunen voor de  exploitatie  van hydro-
elektrische  energiebronnen met  gering  vermogen. 
6. Andere  aspecten van de vernieuwbare energiebronnen 
Afgezien  van de technische en economische problemen die de  verspreiding 
van vernieuwbare energiebronnen  afremmen,  kunnen  andere  factoren  i.v.m. 
het milieu  of van  wettelijke  of sociale  aard belemmeringen voor deze 
verspreiding  vormen.  De eigenlijke  0, 0 &  D-werkzaamheden  moeten  zoveel 
mogelijk  vergezeld  gaan van werkzaamheden  die een  oplossing  voor deze 
problemen zoeken. 
Bij de ontwikkeling  van de  verschillende  technieken zal tevens rekening 
moeten wórden  gehouden  met de  plaatselijke  omstandigheden. Dit  geldt 
in het bijzonder  voor technieken die  kunnen  bijdragen  tot de energie­
voorzieningen  van de ontwikkelingslanden (Zie  doelstelling  "Wetenschap­
pelijke  en technische  werkzaamheden  ten behoeve  van de  ontwikkelings­
landen"  ) • 

-60-
4.4. RATIONEEL  ENERGIEVERBRUIK 
INLEIDING 
Het rationele  gebruik van energie  beoogt de optimalisering van het ener­
giesysteem dat  door uiteenlopende  beleidslijnen  wordt bepaald en dat aan 
allerlei  spanningen  is blootgesteld.  Het betreft  derhalve  een zeer uitge­
strekt gebied dat in  nauw verband  staat met verschillende  andere doel­
stellingen  zoals de verbetering van  industriële  technieken  en de 
milieubescherming. 
Sr dient  tegelijk  te worden gestreefd  naar beter inzicht  in de werking 
van het energiesysteem  en ontwikkeling van  nieuwe  technieken die  bijdra­
gen tot de optimalisering daarvan.  In dit opzicht  kan ondanks de ver­
schillen  tussen de energiebronnen  waarover  de Lid-Staten beschikken  een 
aantal communautaire  doelstellingen  worden  omschreven.  Als belangrijkste 
kunnen worden  vermeld  onderzoek  van vaste brandstoffen (in het bijzonder 
steenkool  (1), energiebesparing, koolwaterstoffen, transport  en opslag 
van warmte,  elektriciteitsproduktie  en systeemanalyse. 
SPECIFIEKE  DOELSTELLINGEN 
1. Systeemanalyse 
De door de Commissie  gecoördineerde  werkzaamheden  betreffende  de sys­
teemanalyse  hebben  bijgedragen tot  een beter inzicht  in de stelsels 
van vraag  en aanbod op energiegebied  en tevens in  de wisselwerkingen 
daarvan  onderling  en met  andere sectoren,  alsmede  met de  economie  in 
het algemeen.  Er zijn modellen ontwikkeld die thans operationeel  zijn. 
De communautaire  werkzaamheden  zijn thans in  de eerste plaats gericht 
op verbetering  en toepassing van reeds ontwikkelde modellen, indien 
nodig, uitbreiding  daarvan, bijwerking van  de databases, ontwikkeling 
van nieuwe  modellen  en van modellen die  op de  ontwikkelingslanden 
kunnen worden  toegepast. 
2. Energiebesparing 
Woningen  en openbare  gebouwen 
De omvang  van de energiereserve die  beantwoordt  aan de  besparingen bij 
ruimteverwarming  is aanzienlijk;  deze kunnen  in het jaar  2000  50 % 
bereiken van  een verbruik dat thans  een derde van de totale energie­
vraag vertegenwoordigt. 
Tot dusver  waren de meeste  0, 0 &  D-werkzaamheden  gericht  op de 
gebouwen  zelf. Thans moet meer aandacht  worden  geschonken  aan de 
verbetering  van bestaande  gebouwen,  omdat deze een aanzienlijk 
besparingspotentieel  vertegenwoordigen. 
(1) "Rol van steenkool in  de energiestrategie van  de Gemeenschap" 
PB C 105 (26.4.1982) 

-61-
De communautaire  werkzaamheden  zullen  betrekking  hebben  op de coördina­
tie, normalisatie en verspreiding van informatie aan de  hand van een 
databas  is betreffende de  bestaande  energiebesparingstechnieken, het 
rendement  en de normen  daarvan. 
De eigenlijke  0, 0 &  D-werkzaamheden  zullen  voornamelijk  zijn gericht 
op geavanceerde  technieken voor  isolatie, ventilatie,  verwarming  en 
energiebeheer van  gebouwen.  Deze werkzaamheden  zullen  worden  aangevuld 
met systeem-  en architectuurstudies en sociaal-economisch  onderzoek. 
De demonstratieprojecten  zullen  vooral betrekking  hebben  op openbare 
gebouwen,  grote residentiële  gebouwen  en woonparken  van coöperatieve 
verenigingen en  plaatselijke  besturen, en  zullen  gegevens  verstrekken 
die in verband  met nationale en regionale projecten de evaluatie, be­
sluitvorming  en uitvoering  mogelijk  maken. 
Industrie 
Deze sector vertegenwoordigt  ongeveer  35 % van de  totale  energievraag; 
de grote invloed van besparingen in  deze sector is dan ook  meteen  dui­
delijk en deze besparingen  kunnen  op verschillende  manieren  worden 
verwezenlijkt  : 
1. Vermindering van het energieverbruik bij de produktieprocessen en 
terugwinning van de thermische energie die in de verschillende  stadia 
van deze processen vrijkomt; 
2. Toepassing van  nieuwe,  uit energieoogpunt zuinigere processen; 
3. Gebruik van materialen en produkten  waarvan  de vervaardiging zo weinig 
mogelijk energie  vereist. 
Ten einde al te omvangrijke  onderzoekwerkzaamheden  in specifieke  sectoren 
te voorkomen,  zal het  communautaire  onderzoek  vooral betrekking  hebben 
op punt 1, terwijl  bij de  demonstratiewerkzaamheden  de nadruk  zal worden 
gelegd op de  punten  1 en 2, en in de eerste plaats op de  problemen  in 
verband  met het  rationele  energiegebruik in  kleine  en middelgrote  onder­
nemingen,  terwijl  ten behoeve  van de  zware  industrie  werkzaamheden  op 
bescheidenere schaal  zullen  plaatsvinden. 
Er zal gebruik  worden  gemaakt  van energiemodellen van de processen om 
het belangrijkste  doel te bereiken, namelijk het verkrijgen van een 
beter rendement  bij de produktie en het gebruik van  warmte  en elektri­
citeit in de  industrie. 
Een ander  belangrijk aspect  wordt gevormd  door de vervanging van kool­
waterstoffen,  d.w.z.  het gebruik van niet-vernieuwbare energiebronnen 
in plaats van vloeibare of  gasvormige  koolwaterstoffen. 

-62-
Landbouw 
Demonstratieprojecten  vormen  een van de beste  middelen  om energiebespa­
ringen die in de  landbouw  kunnen  worden  verwezenlijkt,  duidelijk  te maken. 
Een bijzonder geschikt gebied  voor dergelijke  projecten is het  drogen 
van geoogste  gewassen. 
Het energieverbruik in  deze sector heeft  bijna  uitsluitend  betrekking 
op oliederivaten,  hetgeen  particuliere  en openbare  instellingen  reeds 
ertoe heeft gebracht daarvoor grote  programma's  op te zetten. De  Gemeen­
schap zal vooral streven  naar energiebesparing bij het vervoer,  zowel 
door verbetering van de  bestaande  technieken als  door ontwikkeling 
van niet-conventionele  motoren  en nieuwe  technieken. Een  hoger  energie­
rendement  zal voornamelijk  kunnen  worden  bereikt  door ontwikkeling en 
gebruik van materialen, legeringen en  keramieken. 
3. Vaste brandstoffen 
De toenemende  belangstelling  voor 0, 0 &  D-werkzaamheden  betreffende 
vaste brandstoffen staat in  verband  met het  feit dat ernaar  wordt ge­
streefd  bij de  elektriciteitsproduktie  meer gebruik te  maken van steen­
kool en in een aantal sectoren aardolie te  vervangen  door steenkool (of 
door synthetische brandstoffen die op basis van steenkool  zijn vervaar­
digd). 
Zonder het vervoer en de behandeling van vaste brandstoffen uit het 
oog te verliezen,  moeten  0, 0 & D-werkzaamheden  voornamelijk betrek­
king hebben  op de volgende  onderwerpen  : 
Produktie 
Voor de steenkoolproduktie  blijft  het doel de verebetering van 
de produktiviteit  en de communautaire  0, 0 &  D-werkzaamheden 
zullen bijgevolg verder in de  lijn van het huidige  EGKS-pro-
gramma liggen (dat tevens de  doelstellingen  veiligheid  en ver­
betering  van de  arbeidsomstandigheden  omvat,  zie de  doelstel­
ling "Verbetering van de  veiligheid  en bescherming  van de 
gezondheid"). 
De communautaire  0, 0 &  D-werkzaamheden  beogen  de verbetering van 
de verbrandingsprocessen en de  procédés  voor omzetting van vaste 
brandstoffen in  gasvormige  of vloeibare produkten, ten einde beter 
te voldoen aan de behoeften van  energiesystemen  die op het gebruik 
van vloeibare brandstoffen  zijn gebaseerd. Vervoer 
Gebruik 

-63-
De werkzaamheden  inzake de verbranding  zijn gericht op de ontwikkeling 
en demonstratie van  nieuwe  technieken,  zcals we.rvelbedverbranding en 
verbranding van  mengsels  van vaste en vloeibare brandstoffen, en de 
verbetering  van conventionele branders en verbrandingssystemen. 
Op het gebied van de vergassing  zullen  de communautaire  programma's, 
gezien de  omvang  van de op verschillende plaatsen  lopende  werkzaam­
heden, gericht  zijn op demonstratie en  fundamenteel  onderzoek  inzake 
nieuwe procédés.  De Gemeenschap  zal tevens verder steun verlenen 
aan projecten voor  ondergrondse  vergassing. 
Op het gebied van de vloeibaarmaking, die na vergassing of  door middel 
van hydrogenering tot stand  wordt gebracht, zal de  Gemeenschap  de 
0, 0 & D-werkzaamheden  voor de produktie van synthetische vloeibare 
brandstoffen  steunen.  Deze werkzaamheden  kunnen  tevens van invloed  zijn 
op de technologie van de biomassaconversie. 
De karakterisering  van steenkool, de technisch-economische evaluatie 
van verschillende synthetische brandstoffen, de  specifieke  toepassin­
gen daarvan, de normalisatie  daarvan  en de materiaalproblemen  zullen 
eveneens  in studie  worden genomen. 
Verwante  0, 0 &  D-werkzaamheden 
Bovengenoemde  werkzaamheden,  die van technologische aard  zijn,  zullen 
vergezeld  gaan van fundamenteel  onderzoek  op het gebied van de  fysica 
en de chemie,  ten einde een beter  inzicht  te verwerven  in de verschil­
lende processen die  hierbij  zijn betrokken. 
Bij ieder stadium van de ontwikkeling, produktie en toepassing van 
vaste brandstoffen zal  bovendien  de verenigbaarheid  daarvan  met de 
milieubescherming  moeten  worden  onderzocht - zie de  doelstelling 
"Milieubescherming". 
4. Warmte 
Het communautaire  onderzoek  op dit gebied zal betrekking  hebben  op 
het transport en de opslag van  warmte.  Met betrekking tot het  tran­
sport moet worden  gestreefd  naar verbetering van het thermische  beheer 
van stadsverwarmingsnetten  door middel van  afstandsmeetinstallaties 
en door het uitwerken van modellen,  naar ontwikkeling van  thermoche* 
mische systemen  voor de  levering  van proceswarmte  en ontwikkeling 
van grote  warmtepompen. 
De werkzaamheden  inzake de opslag  zullen  betrekking  hebben  op opslag 
op kleine  en grote schaal, voor korte en lange perioden waarbij ge­
bruik wordt gemaakt  van methoden  zoals chemische  opslag.  Deze werk­
zaamheden  zullen  worden  aangevuld met  economische  evaluaties. 
5. Elektriciteit 
De communautaire  0, 0 &  D-werkzaamheden  zullen  gericht  zijn op de 
ontwikkeling  van nieuwe  industriële  processen waarbij gebruik  wordt 
gemaakt  van elektriciteit  die door andere  bronnen  dan koolwaterstof­
fen is opgewekt,  de ontwikkeling van voertuigen met  elektrische  aan­
drijving,  nieuwe  typen batterijen  en de verbetering van het gebruiks-
rendement  van deze energievorm. 

-64-
PROGRAMMAPUNT  4 : VERBETERING  VAN HET  BEHEER VAN DE  ENERGIEBRONNEN 
Indicatieve  verdeling  van de  middelen over  de verschillende  specifieke 
doelstellingen. 
4.1. Kernsplijting 
Specifieke  doelstellingen 
- Reactorveiligheid % 
60 
. licht-waterreactoren  : toepassing  van de be­
drijfsgegevens;  voorkoming  van ongevallen; 
verbetering  van de  kennis van het  mechanisme 
van ongevallen; harmonisatie.  kO 
. snelle  reactoren  : voorkoming  van ongevallen} 
studie van het  gedrag van splijtstoffen,  kern, 
constructies  en componenten  onder abnormale 
bedrijfsomstzndigheden; evaluatie  van de  si­
tuaties die zich na een  ongeval  voordoen.  20 
- Radio-actieve  afvalstoffen  : behandeling, ver­
pakking en vervoer van afvalstoffen;  definitieve 
opslag van afvalstoffen  met grote radio-activiteit  15 
- Ontmanteling  van installaties  : ontwikkeling  en 
toepassing  van technieken  onder reële omstandigheden 
Veiligheidsaspecten  van andere  fasen van de  splijt­
stofkringloop 
Bescherming  van de  bevolking  en de werknemers 10 
- Veiligheidscontrole  (Safeguards) 10 
- Metingen  en nucleaire referentiematerialen 
Onderzoek  inzake  actiniden. 5 

-65-
4.2. Beheerste thermonucleaire kernversmelting  
Specifieke  doelstellingen 
- Constructie  en exploitatie  van JET 
- Tokamak (met  inbegrip  van verhitting  en diagnostiek) 
van middelgrote afmetingen 
- NET en  technologie 
- Andere  machines  dan Tokamaks 
- Lasers 
4.3« Vernieuwbare  energiebronnen  
Specifieke  doelstellingen 
- Directe zonne-energie 
- Biomassa 
- Windenergie 
- Geothermische  energie 
- Waterkrachtenergie 
- Overige 
4.4. Rationeel gebruik  van energie  
Specifieke  doelstellingen 
- Systeemanalyse 
- Energiebesparing 
- Vaste brandstoffen 
- Warmte 
- Elektriciteit % 
50 
30 
15 
5 
<5 
% 
30 
25 
15 
20 
5 
5 
% 
<? 
40 
45 
10 
5 
Ten einde  op dit  gebied significante  resultaten  te verkrijgen  die aan de 
behoeften  beantwoorden,  moet de  financiering  van de  communautaire  werkzaam­
heden met betrekking  tot het  uitgangspunt "verbetering  van het  beheer van 
de energiebronnen  en vermindering  van de  afhankelijkheid  op energiegebied" 
voor de periode  1984-198?  ten minste  1900 miljoen  Ecu (waarde  1982) bedra­
gen, verdeeld  als volgt : 
- ontwikkeling  van kernsplijtingsenergie  540  miljoen  Ecu 
- beheerste thermonucleaire kernversmelting  480  miljoen  Ecu 
- ontwikkeling  van vernieuwbare energiebronnen  310  miljoen  Ecu 
- rationeel  gebruik  van energie  520  miljoen  Ecu 

-66-
5. Uitbreiding  van de ontwikkelingshulp 
5.1. Uitvoering van wetenschappelijke en technische  werkzaamheden  ten 
behoeve  van de ontwikkelingslanden 
Inlei di ng 
Tot dusverre  vond de bijdrage die de  Gemeenschap  aan de ontwikkelingslanden 
op het gebied van het wetenschappelijk en technisch  onderzoek  heeft 
verleend plaats in  vier belangrijke  vormen : 
- financiële  bijdrage aan de  internationale  instituten  die ressorteren  onder 
CGIAR, 
- financiering  van een bestanddeel  "onderzoek"  in ontwikkelingswerkzaamheden, 
- financiering  van enkele investeringen met een wetenschappelijk einddoel, 
- bijdrage tot de opleiding van onderzoekers en  technici. 
Deze bijdrage was  niet te verwaarlozen,  noch in de omvang  van de steunverlening, 
noch in haar resultaten,  daar zij naast  andere  bilaterale  en multilaterale  vormen 
van steunverlening, de mogelijkheid  bood tot de ontwikkeling of het  behoud  van 
wetenschappelijke  activiteiten  die voor de ontwikkeling van belang  zijn. 
Maar deze maatregelen  vallen  niet in het kader van een  algemeen  beleid. 
Door het incidentele  karakter hiervan kan de doelmatigheid  worden  geschaad. 
Het kaderprogramma  zal deze activiteiten  dus meer samenhang  kunnen  verlenen 
en bijgevolg  efficiënter  maken.  Dit is van  essentieel  belang vanwege  de 
mogelijkheid  die het de ontwikkelingslanden biedt om de  wegen  te kiezen, 
die het meest geschikt  zijn om hun ontwikkeling te bevorderen. De steun­
verlening  van de  Gemeenschap  op het gebied van het wetenschappelijk  onder­
zoek evenals op  andere  gebieden, kan slechts bestaan in de ondersteuning 
van vrijelijk  gekozen  beleidslijnen  in het kader van een dialoog die de 
Gemeenschap  met de betrokken landen zal  aangaan  en die betrekking zal  heb­
ben op de doelmatigheid en de  juistheid  van deze beleidslijnen»  Het kader­
programma  zal de Gemeenschap  de mogelijkheid bieden  haar wetenschappelijke 
en technische  activiteiten  ten behoeve  van de ontwikkelingslanden beter te 
oriënteren.  De communautaire  dimensie biedt in dat opzicht mogelijkheden 
die moeten  worden  geëxploiteerd  en in dat kader zal het  totale  evenwicht 
van de programma's  van de Lid-Staten en de  Gemeenschap  moeten  worden  onder­
zocht ten einde de globale  activiteiten  een maximale  samenhang  en doelma­
tigheid  te verlenen. 
Algemene  doelstellingen 
De oriëntatie  voor deze hulpverlening  moet berusten op de  volgende 
overwegingen  : 
a) Het wetenschappelijk  onderzoek  speelt een belangrijke rol in het ont­
wikkelingsproces.  De ontwikkelingslanden leveren een  onvoldoende  in­
spanning en dat  vereist  van de  zijde van de  politieke  leiders  in de 
ontwikkelingslanden,  dat ze  zich bewust  worden  van het belang van het 
onderzoek  voor hun ontwikkeling, en een buitenlandse steunverlening 
op dat gebied,  opdat in deze landen een  zelfstandig  onderzoekpoten­
tieel wordt gevormd,  waardoor  men in staat is een eigen  wetenschap­
pelijk onderzoek  tot stand te  brengen  ten einde hun eigen  toekomst 
te kunnen  bepalen. 

-67-
b) Deze externe hulpverlening  omvat twee aspecten : 
- de steunverlening via  internationale  of communautaire  organisaties 
die reeds plaatsvinden en die een  waarborg  bieden voor een onmiddellijke 
doelmatigheid en de nodige  continuïteit.  Deze procedure heeft  goede re­
sultaten  opgeleverd.  Deze moet tegelijkertijd  beter worden  georiënteerd 
op de behoeften van de  ontvangende  landen en het geheel aan kennis die 
in de landen van de  Gemeenschap  reeds beschikbaar is  alsmede  hun fun­
damenteel  onderzoekpotentieel van de Lid-Staten beter mobiliseren ten 
behoeve  van de ontwikkelingslanden; 
- steunverlening aan nationale en regionale  onderzoeksystemen  van de ont­
wikkelingslanden  die in een beginstadium verkeren. Dit is een  werk van 
lange adem, waarvan  de risico's  worden  afgezwakt  door het bestaan van 
de eerste  vorm van hulpverlening. Dat is de  voornaamste  doelstelling 
die te zijner  tijd de technologische  rijpheid  van de staten zal  kunnen 
verzekeren en de mogelijkheid zal bieden tot  samenwerking  met de  inter­
nationale  wetenschappelijke  gemeenschap. 
Met de tenuitvoerlegging van de maatregelen, zou het  onderzoek  in de 
plaatselijke  context  moeten  worden  verankerd, met  name door : 
- het behoud  van het  verworvene  door het inventarisatie  en de  valorisa­
tie van de  traditionele  technische kennis en de ondersteuning van de 
bestaande  wetenschapppelijke  gemeenschappen; 
- het wetenschappelijk  onderzoek  op communautair  niveau met betrekking 
tot de traditionele  kennis (farmacopee,  constructiematerialen,  bouw­
stijlen,  ...) ten einde hiervan de gebruiksmogelijkheden in het ont­
wikkelingsproces  nader aan te  geven; 
- ter ondersteuning van de  locale  basisorganisaties voor het  ontwerpen 
en uitvoeren van  activiteiten  die kunnen  leiden  tot innovatie  (ten­
toonstellingen,  prijsvragen,  instelling  van prijzen,...). 
c) Het is de  landbouw  die in eerste  instantie  het voornaamste  onderwerp 
van deze activiteit  moet vormen  : deze prioriteit  houdt  gelijke  tred 
met het  beleid  van de EEG die de  landbouw  in het middelpunt van de 
ontwikkelingsactiviteiten  van de ontwikkelingslanden  plaatst  en dat 
zich ertoe leent het aandeel van de  landbouw  in de onderwerpen  betref­
fende het  communautair  wetenschappelijk  onderzoek  te vergroten. 
In deze geest wordt momenteel  alles in het  werk gesteld om het -  veel­
eer fundamenteel -  Europees  wetenschappelijk  potentieel  te mobiliseren 
ten behoeve  van de ontwikkeling. 
Daarnaast  zullen  activiteiten  moeten  worden  ontplooid die  zijn bedoeld 
om de eigen onderzoekcapaciteiten in de partnerlanden te ontwikkelen door, 
maar niet uitsluitend,  onderzoekingen de voorkeur te  geven,  die resul­
taten en/of oplossingen op korte en middellange termijn  betreffen. 
CRITERIA  INZAKE  DE KEUZE  VAN MAATREGELEN  EN MIDDELEN 
a) Volgens het wetenschappelijk ontwikkelingsniveau van het land, zal de 
steunverlening  moeten  geschieden in een daartoe  aangepaste  vorm. In de 
minstontwikkelde landen, die op de grens van het bestaan leven, zal de 
hulpverlening  via buitenlandse onderzoekers nog  gedurende  een zekere 

-68-
tijd blijven  domineren,  terwijl  een campagne  voor de opleiding van 
plaatselijke  onderzoekers  en de voorbereiding van een opvangstructuur 
ertoe zal  moeten  bijdragen om de  overname  door onderzoekers  van de 
ontwikkelingslanden  zelf voor te bereiden. 
In de landen die  reeds een zekere wetenschappelijke  capaciteit  hebben 
bereikt,  zal de belangrijkste  vorm moeten  bestaan in hulpverlening 
aan bij  uitstek  daartoe geschikte sectoren die aldus gestimuleerd  zul­
len kunnen worden  tot nationale en regionale stimuleringscentra,  onder 
zeer diverse  vormen gaande  van programma's  tot samenwerking  tussen in­
stituten  onderling tot de  inrichting  van systemen  bestemd  om de weder-
inpassing  van nationale onderzoekers, die  zich in europese  landen of 
elders bevinden, te vergemakkelijken. 
Uitgaande  van dergelijke centra zal een zekere regionale  coördinatie 
van het onderzoek  kunnen  plaatsvinden, met het oog op een beter gebruik 
van de beschikbare  middelen  aan mankracht  en materieel. 
b) Enerzijds zal het externe  onderzoek  meer en meer moeten worden gemobi­
liseerd voor de onderwerpen  die gesofistiqueerde  middelen  aan mankracht 
en materieel vereisen,  door het plaatselijke  onderzoek  geleidelijk  de 
onderwerpen,  die gemakkelijker toegankelijk  zijn onder locale omstandig­
heden, te laten  overnemen. 
Voorts zal de steunverlening aan onderzoekprojecten  moeten  onderworpen 
aan een rigoureuse beoordeling van hun  kwaliteiten  : duidelijk  omschre­
ven doelstellingen,  aangepaste  methodologie,  goede referenties van de 
in aanmerking  komende  teams. Kortom,  het is noodzakelijk dat de kwali­
teitscriteria  zijn afgestemd  op overwegingen  van hetgeen  plaatselijk 
gewenst is. 
c) Zes sectoriële oriëntaties  worden  voorgesteld,  vanwege  hun samenhang 
met het communautaire  beleid betreffende de ontwikkelingshulp : 
- landbouw , bosbouw,  strijd tegen de woestijnvorming,  visserij  (en vis-
teelt), waarbij de  onderwerpen  die de eigen voedselvoorziening en de 
plattelandsontwikkeling  betreffen, voorrang genieten, 
- milieu : hydrogeologie en klimatologie, 
- gezondheid , met name de vraagstukken inzake voeding van het kind en 
de moeder  (in relatie  met de landbouwproduktie  en voedselhulp) en 
tropische  ziekten, 
- bovengrondse  en ondergrondse  hulpbronnen  : geologische prospectie, 
- energie : de  hernieuwbare  energiebronnen die  zijn aangepast  aan de 
zelfvoorzieningseconomieën, 
- bevolking :  demografische  studie. 

-69-
PROGRAMMAPUNT  5 : UITBREIDING  VAN DE ONTWIKKELINGSHULP  : WETENSCHAPPELIJKE 
EN TECHNISCHE  ACTIVITEITEN 
Indicatieve  verdeling  van de  middelen tussen  de verschillende  specifieke 
doelstellingen  . 
5.1. Tenuitvoerlegging;  van de W &  T-werkzaamheden  ten  
behoeve van de  ontwikkelingslanden 
Specifieke  doelstellingen  $ 
- Landbouw,  veeteelt,  bosbouw,  woestijnvorming  50 
- Visserij  en visteelt  10 
- Bevolking  en gezondheid  20 
- Fossiele  hulpbronnen  10 
- Energie  5 
- Milieu  5 
De totale communautaire  activiteit  in het kader  van dit programmapunt 
- zowel in de Gemeenschap  als in de ontwikkelingslanden  - moet pro­
fijt trekken  van de  middelen  naar gelang van het belang  van deze 
doelstelling.  Voor de periode  1984-19Ö7  worden deze geraamd op een 
minimum van 150  miljoen Ecu (waarde  1982). 

-70-
6. VERBETERING  VAN DE LEVENS-  EN ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN 
In het kader van dit zeer  ruime programmapunt  zijn totdusverre slechts  twee 
wetenschappelijke en technische doelstellingen  gekozen;  deze zijn hierna 
uitgewerkt.  Andere  wetenschappelijke en technische doelstellingen  zullen 
moeten worden overwogen  in de achtereenvolgende  herzieningen van het 
kaderprogramma. 
6.1. VERBETERING  VAN DE VEILIGHEID  EN BESCHERMING  VAN DE GEZONDHEID 
Verbetering van de  veiligheid  en bescherming  van de gezondheid  zijn belang­
rijke maatregelen  ter verzekering van een  hoge levenskwaliteit  voor de in­
dividu. Daar gezondheid  betrekking heeft op de staat van het welzijn van 
de individu  en veiligheid  te zijner bescherming  tegen milieurisico's,  zijn 
beiden onderling afhankelijk en  moeten deze in onderlinge  samenhang  worden 
beschouwd.  Gezondheid  is ook een van de  prioritaire  doelstellingen van de 
wetenschappelijke en technische  communautaire  activiteiten  voor het welzijn 
van de ontwikkelingslanden. 
Het doel van de  communautaire  0, 0 &  D-activiteiten  is om de kennis op de 
volgende  gebieden  te verbeteren : 
1. menselijke aanpassing 
2. voortplanting, groei en  ouder worden, 
5. persoonlijke  omgeving, 
h. gezondheidstechnologie 
5. gezondheidszorg, en 
6. gezondheidsbevordering. 
De criteria  voor selectie  van prioriteiten  omvatten  de toepasselijkheid 
in termen  van de omvang  van de problemen,  de potentiële  mogelijkheid  voor 
toepassing, de  verwachte  invloed op de  afname  van de kosten  voor gezond­
heidszorg, en de betekenis van  statistische  data, waarvan  de waarde  toe­
neemt met de omvang  van de bevolking. De gebruikte  criteria  moeten worden 
gezien in het perspectief van de globale doelstellingen zoals vastgesteld 
door de Wereldgezondheidsorganisatie en  andere  instellingen.  Over het al­
gemeen is het toegepaste  concept  er een van  gezondheid,  in termen  van 
maximale  prestatie rekening  houdende  met interne, en van  meer belang, 
externe spanningen. 
Het hoofddoel is de overdracht van basiskennis,  verworven  door het lopende 
onderzoek,  in de praktijk  te bevorderen.  Wat de algemene  oriëntatie  betreft 
is er een verschuiving van corrigerende  maatregelen  naar primaire preventie. 
SPECIFIEKE  DOELSTELLINGEN 
1. Menselijke aanpassing 
Aanpassingsvermogen  van het  individu 
Het onderzoek  zou moeten worden  gericht op de  identificatie  van indica­
toren van het  aanpassingsvermogen  van het individuele functioneren in 
het gezin en de sociale context op verschillende  leeftijden. INLEIDING 

-71-
Stimulerende  middelen  (koffie,  alcohol,  psychotropica  en ongeoorloofde 
drugmiddelen)  die het  individuele  gedrag beïnvloeden  zouden moeten 
worden onderzocht  ten aanzien van hun  effecten  op het  aanpassingsproces. 
Aanpassing  en werkmilieu 
Het probleem  van optimale  functionering  van de  individu  in zijn werk­
milieu is een  kritisch  gebied voor  de verbetering  van de  gezondheid. 
Ergonoraica  en kennis van psycho-fysiologische  profielen  van verschil­
lende functies  zouden moeten worden bevorderd,  met inbegrip  van be­
schouwingen  van de  effecten  van licht, lawaai,  enz. alsmede van de 
invloed van informatica  en telematica  op functieprofielen,  met een 
speciale  verwijzing  naar tewerkstelling  van gehandicapte personen. 
2. Voortplanting,  groei en ouderdom 
Aangeboren  afwijkingen  en kindersterfte 
Verbetering  van methodes  voor het ontdekken  vèèr de  geboorte  van aan­
geboren afwijkingen  en voor onderzoek  van de  nieuwgeborenen  op aange­
boren stofwisselings-  of andere fysiologische  ziekten  vereist  verder 
0, 0 & D-onderzoek.  Preventieve  studies  zouden moeten worden  gericht 
op betere herkenning  van mogelijke  risico's  met inbegrip  van embryo-
toxische  effecten  en gebreken  die de  invloed  hiervan  zouden kunnen 
vergroten. 
Het verband tussen  kindersterfte  en ziekte en perinatale  omstandig­
heden zou moeten worden nagegaan.  Het onderzoek naar  het fysiologisch 
afweermechanisme  bij het kind en de activering  hiervan  zou moeten 
worden bevorderd. 
Groei 
Studies inzake geboortecontrole  zouden moeten worden aangemoedigd  ten 
einde persoonlijke,  milieu-  en sociale  factoren  die de  fysische  en 
intellectuele  ontwikkeling  beïnvloeden te  controleren.  Bijzondere aan­
dacht bij  onderling  vergelijkende  studie van cultuurpatronen  zou moe­
ten worden  besteed  aan voedsel  en voeding in de kinderjaren  en in de 
jonge jaren. Voedingsbehoeften  in het  latere volwassen leven  zijn 
slecht gedefinieerd.  Het is  belangrijk  dat de opname van calorieën, 
vet en proteïnen  wordt bestudeerd  in verhouding tot  de gezondheids­
toestand en dat  pogingen  worden gedaan om optimale voedingspatronen 
vast te stellen. 
Oudere leeftijd 
De vraagstukken  van chronische gebrekkige hersenfunctie  en van zin-
tuigelijke  (gehoor  en visueel)  en motorische handicaps  op oudere 
leeftijd  zouden  intensief  moeten worden bestudeerd. 
Preventieve  maatregelen  benevens  vroegtijdige  diagnose  en zowel me­
dische als heelkundige behandelingen,  waaronder  natuurlijke  of kunst­
matige inplantaties  zouden  zeer hoge prioriteit  moeten  hebben. 

-72-
Ook zouden  fysiologische  studies  moeten worden  bevorderd ten einde 
een beter  inzicht  te krijgen  in de kenmerken  van de biochemische fy­
siologische  en regulatorische wisselwerking op  hoge leeftijd. 
J>. Persoonlijk  milieu 
Ongevallen 
Epidemiologische studies van ongevallen thuis en op de weg  zijn vereist 
om zowel de daarbij betrokken menselijke als technologische factoren te 
beoordelen.  Bekwaamheid  om een voertuig te besturen zou  moeten worden 
bestudeerd met betrekking tot mogelijke effecten van voorgeschreven 
geneesmiddelen. 
Voor ongevallen op het  werk is onderzoek  nodig inzake de toepassing van 
de beginselen van  ingebouwde  beveiligingen bij het  ontwerp  en gebruik 
van machines,  materiaalkeuze en werkorganisatie. Speciale  aandacht 
zou moeten worden  besteed aan  bepaalde  industrieën  bijv. de bouw en 
bepaalde  groepen  van arbeiders  bijv. jongeren, migranten,  onderaannemers. 
Onderzoek  naar de beperking van de gevolgen van stralingsongevallen 
blijft een gebied met  hoge prioriteit.  In dit  verband  moet meer aandacht 
worden besteed aan  plaatselijke  bestraling  van beperkte  omvang  wat vrij 
veelvuldig  onder arbeiders plaatsvindt . 
Blootstelling  aan straling 
Onderzoek  naar de effecten van ioniserende  straling  bij de mens en zijn 
milieu dient de somatische en genetische effecten, risico-beoordeling 
en optimale  bescherming  benevens  verbetering van de dosimetrie te om­
vatten waarbij rekening  moet worden gehouden  met de aspecten van bescher­
ming in het beroep,  die van het publiek in het  algemeen  en van patiënten 
die een radiologisch  onderzoek  ondergaan-  In dit  laatste  geval moeten 
speciale  pogingen  worden gedaan  om alternatieve  methodes  te bepalen ten 
einde de  blootstelling  aan straling  bij diagnostische procedures te 
verminderen. (Zie ook het  punt "Ontwikkeling en  kernsplijtingsenergie" 
en in het bijzonder de  daarmede  verband  houdende  veiligheidsaspecten). 
Het toenemend  gebruik van optische en niet-optische niet-ioniserende 
straling  (ultra-geluid,  ultravioletlicht,  microgolven,  laser,  radiogol­
ven, enz.) zou  moeten worden  bestudeerd in  verband  met mogelijke  schade 
of effecten op lange termijn. Er  moet betrouwbare  dosimetrie  worden 
ontwikkeld. 
Er zou geleidelijk  een strategie  moeten worden  ontwikkeld om de achter­
stand met betrekking tot de  chemische  stoffen  waarover  toxicologische 
informatie  ontbreekt in te halen. Er  moeten nieuwe methodes  voor het 

-73-
testen van toxiciteit  en biologische  proeven  worden  ontwikkeld 
en gestandaardiseerd. (Zie  ook punt "Milieubeschescherming  en voor­
koming van verontreiniging"). 
Stof, lawaai,  trillingen  en temperatuurbelasting  zijn typische 
verontreinigers  van de mijnbouw-,  staal-, en andere zware indus*-
trieën en  blijven  onderzoekprioriteit  hebben. 
V66r het einde van de eeuw  zullen biotechnologieën  waarschijnlijk 
een belangrijk  aspect worden  bij industriële  werkzaamheden.  Het 
is van belang dat onderzoek  van eventuele  risico's  en middelen 
om deze te ontdekken,  voorkomen  of in bedwang te houden moeten 
worden aangemoedigd.  (Zie ook het  onderwerp  "Bevordering  en ont­
wikkeling  van nieuwe technologieën;  biotechnologie"). 
Voor toezicht  op werknemers  en het  publiek dat aan  risico's  wordt 
blootgesteld  is nodig dat informatiesystemen  worden  ontwikkeld. 
Onderzoek  en ontwikkeling  van databronnen voor gezondheidsonder­
zoekdoeleinden  is van de  hoogste  prioriteit. 
k. Gezondheidstechnologie 
Diagnose 
Er zouden methodes  moeten worden ontwikkeld voor  vroegtijdige 
ontdekking  van veranderde  functie,  alsmede  biologische  controle 
en methodes  voor meting  van regulatorische  factoren  en tracers. 
Celculturen,  genetische  tracers,  membraantransportstudies,  ge­
avanceerde enzymologie,  immunochemie  en cytochemie,  enz. zouden 
in de klinische  praktijk  moeten worden ontwikkeld. 
Recente ontwikkelingen  van beeldvormingstechnieken  zouden moeten 
worden gecontroleerd  op hun  klinische  doeltreffendheid. 
Geavanceerde  computermethodes  en telematica  zouden moeten worden 
opgenomen  in klinische  procedures. 
Behandeling 
Receptorbiochemie  zou moeten worden  gestimuleerd  met inbegrip 
van de ontwikkeling  van specifieke  dragers  van actieve moleculen 
door geavanceerde  immune  technieken.  De ontwikkeling  van invi-
tro farmacologische  systemen,  die aanvaardbaar  zijn voor alle of 
de meeste  Lid-Staten  en de ontwikkeling  van nieuwe - in het  bij­
zonder preventieve  - geneesmiddelen  die belangrijke  uitgaven 
voor 0, 0 & D  vereisen  en een  belangrijke  invloed  hebben op de 
totale kosten van de  gezondheidszorg,  zouden  eveneens  moeten 
worden gestimuleerd (Zie  ook het  onderwerp  "Bevordering  en ont­
wikkeling  van nieuwe technologieën;  biotechnologie"). 

-74-
Genetische engineering  zou moeten worden  geëxploiteerd  voor 
de produktie  van proteïnmoleculen. 
Plasma en bloedbehandeling voor buitenlichamelijke verwijdering 
van endogene  of exogene  schadelijke  stoffen  door combinatie 
van biologische  en fysisch-cheraische  methoden zouden  verder 
moeten worden  ontwikkeld. 
Combinatie  van heelkundige, fysische  en farmacologische  methoden 
voor selectieve  destructie  van letsels zou moeten worden  voort­
gezet en geëvalueerd. 
Verdere ontwikkeling  van behandeling  en prognosemethoden  van 
de effecten  van lokale en totale lichaamsbestraling  is nood­
zakelijk. 
Het onderzoek  zou moeten worden  gecoördineerd op het  gebied van 
orgaantransplantaties,  desbetreffend  immunologisch  onderzoek, 
kunstmatige  organen  en weefsels,  met inbegrip  van hybride tech­
nieken en biocompatibele materialen. 
5» Gezondheiszorg 
Medische  verzorging 
Toestanden  die in het  algemeen tot werkonbekwaamheid  leiden, 
bijvoorbeeld  stoornissen  in het gemoeds-  en gevoelsleven, rheu-
matische ziekten,  zijn vraagstukken  met hoge prioriteit. 
De beoordeling  van de  voordelen  van preventieve  methodes,  kli­
nische procedures  en nieuwe medische  technologieën  zouden moe­
ten worden  uitgevoerd  via gecontroleerde  proefnemingen. 
Onderzoek  betreffende  algemene  controle  en gezondheidstoezicht 
met methoden  voor de vroegtijdige  diagnose  en opsporing  van ver­
minderd prestatievermogen  moet worden  ontwikkeld. 
Organisatie 
Onderzoek  naar de verdeling, gebruik  en doelmatigheid  van fin­
anciële  middelen  zou moeten worden aangemoedigd  in samenhang 
met een formele kostenbeoordeling. Vergelijkende studies tussen 
de Lid-Staten inzake toewijzing  van middelen  en planning  zouden 
moeten worden  verricht.  De eisen op het  gebied van informatie 
voor het beheer van gezondheidsdiensten  zouden moeten worden 
omschreven  en er zouden gezondheidsinformatiesystemen  moeten 
worden ontworpen  en ontwikkeld. 
6. Gezondheidsbevordering 
Onderzoek  inzake methodes  voor de bevordering  van gezonde  levens­
gewoonten  zou moeten  verricht  met bijzondere  aandacht  voor groepen 
die sterke  risico's  lopen, bijvoorbeeld migranten,  en er zou een 
beoordeling  van technieken  en programma's moeten  plaatsvinden. 
Campagnes  ter voorlichting  van het  publiek, verwachtingen  en ge­
bruik van gezondheidsdiensten  zouden moeten worden  ontwikkeld 
en beoordeeld. 

-75-
6.2. MILIEUBESCHERMING  (MILIEU EN  VOORKOMING  VAN HINDER)  
INLEIDING 
De wezenlijke  doelstellingen  van het  milieubeleid  (1) zijn : behoud van 
de gezondheid en het menselijke leven  alsmede  de levende systemen die 
nodig zijn voor de  mens, behoud van plantaardig  en dierlijk  leven en 
het natuurlijk  milieu  in zijn totaliteit,  algemene  verbetering  van de 
levenskwaliteit. 
Tot dusverre was de  aanpak  van het milieubeheer  hoofdzakelijk  reactief, 
waarbij de problemen over het  algemeen  stuk voor stuk  worden  behandeld, 
naargelang  deze zich voordoen, of veeleer nadat zij door de  actualiteit 
in het daglicht  zijn gebracht.  Momenteel  erkent iedereen dat een preven­
tief beheer beter op  zijn plaats  zou zijn, doelmatig en minder kostbaar 
zou zijn dan het  gebruikelijke  "curatieve"  beheer. Vanzelfsprekend ver­
onderstelt  een dergelijke  nieuwe aanpak  een heroriëntatie  van 0, 0 & D 
die wordt verricht  ter ondersteuning van het  milieubeleid.  Zeer in het 
kort kunnen  deze aanpassingen als  volgt worden  samengevat  : 
- Preventie 
0, 0 & D  "Milieu"  zal bij  zijn ondersteuning de preventieve  aanpak 
van het  milieubeleid  moeten  bevorderen. Dit  soort aanpak  impliceert 
dat met de  verschillende  factoren  die het  milieu beïnvloeden  in een 
zo vroeg mogelijk stadium en op een zo  hoog mogelijk  beslissingsni-
veau rekening wordt  gehouden.  De ondersteunende  functie  van 0, 0 & D 
is noodzakelijk  voor de  identificatie  en de evaluatie  van de  risico's 
van fysieke  oorsprong  (zoals  ioniserende  straling  en niet-ioniserende 
straling),  van chemische of  biologische  oorsprong,  alsmede  voor het 
ontwerpen en de  tenuitvoerlegging  van beleidslijnen  en plannen die 
zijn bestemd  ter bescherming van het  milieu. 
- Onderzoekprogramma's  op lange  termijn 
Behalve het onderzoek dat is  georiënteerd  op het beheer van de huidige 
of toekomstige vraagstukken op middellange  termijn,  zijn de onderzoek­
activiteiten  op lange  termijn  onontbeerlijk.  Hun doel zal  zijn de ver­
betering  van het begrip van de fundamentele processen op het gebied 
van het  milieu en de ecologie.  Hierbij  zal met name rekening  moeten 
worden gehouden  met de  klimaatsfactoren  die volgens de  wijze waarop 
ze onderling  op elkaar inwerken voor de  mens een bron van voordelen 
of nadelen  kunnen vormen.  Het onderzoek op lange  termijn  zal degenen, 
die de beslissingen  moeten nemen, helpen  zich meer bewust te worden 
van de toekomstige vraagstukken en tendensen. 
SPECIFIEKE  DOELSTELLINGEN 
Aangezien het merendeel van de menselijke  activiteiten  invloed  hebben  op 
het milieu,  is de doelstelling  "Milieu"  anderzijds  sterk gebonden  aan het 
geheel van de andere  doelstellingen  van het  kaderprogramma  (zoals  land­
bouw, industrie,  energie, de  ontwikkelingslanden,  de grondstoffen, enz..). 
Bijgevolg  is het spectrum van de vraagstukken die verband  houden  met de 
activiteiten  op het gebied van 0, 0 & D  "Milieu"  zeer breed. 
(1) "Actieprogramma van de Europese  Gemeenschappen  inzake  Milieu  (1982-1986) 
(herzien  ontwerp)  - C0M(81)626 def. -  4.11.1981 

-76-
De verschillende  aspecten  van het  milieuvraagstuk  kennen  geen grenzen 
daar de meeste  hiervan  voor de verschillende  landen  dezelfde  zijn. Een 
ruime samenwerking  op communautair  niveau is dus  noodzakelijk, vooral 
indien men kijkt naar de beperkte  middelen  (personeel  en financiële 
middelen)  waarover  elk land beschikt  voor de onderzoeken  op milieuge­
bied. Het belang van een  dergelijke  samenwerking  wordt nog duidelijker 
op het gebied van het  onderzoek  op lange termijn,  dat over het algemeen 
kostbaar is en dat  voor alle Lid-Staten  en zelfs de derde landen van be-
De specifieke doelstellingen  die voor het communautair  onderzoek  in 
aanmerking  komen  zijn hierna vermeld  : 
1. Onderzoek  ter ondersteuning  van het  milieubeheer 
Deze veel omvattende  doelstelling  omvat drie gebieden  : de verontrei­
niging, de hulpbronnen  en de onderlinge wisselwerking  tussen mens en 
milieu. Op elk van  deze gebieden  komen meer  specifieke doelstellingen 
worden gedefinieerd. 
De bestrijding  van de  verontreiniging concentreert zich  op aspecten 
zoals de bronnen  van verontreinigingen,  de verplaatsing  van deze ver­
ontreinigingen,  de ecologische effecten  en de gevolgen  voor de gezond­
heid, de vermindering  en het  voorkomen  hiervan.  De specifieke doelstel­
lingen zijn bijvoorbeeld  : 
- effecten  van chemische  produkten  en de controle hierop, 
- gedrag en controle  van radionucleïden en  verschillende  ecosystemen, 
- evaluatie  van de  verontreiniging, ontwikkeling  van de  opheffing  van 
de verontreiniging  en van  schone technologieën  voor geselecteerde 
nucleaire sectoren,  in het  bijzonder  de industrieën die  werkzaam 
zijn in de sector van de  energie  (mijnen,  verbranding  en omzetting 
van steenkool, voertuigen), 
- accumulatie  van CO 2 in de  atmosfeer  en de gevolgen  hiervan op het 
klimaat, 
- invloed van de  menselijke  activiteiten  op de stratosfeer, 
- effecten  van atmosferische  verontreiniging  op de ecosystemen  te land, 
in het bijzonder  de zure neerslag, 
- de behandeling,  de opslag en de vermindering  van de  hoeveelheid  to­
xische en gevaarlijke afvalstoffen, 
- uitputting  en verontreiniging  van het  grondwater,  verontreiniging 
van zoetwater,  verontreiniging  van ecosystemen  aan de  kust en veront­
reiniging  van de zee  door koolwaterstoffen, 
- invloed op het  milieu van nieuwe technologieën,  bijvoorbeeld  de bio­
technologie , 
- vermindering  en controle  van de  verontreiniging  door geluidsover­
last en trillingen. 
Het behoud  vat; de hulpbronnen  in samenhang met het  natuurlijk milieu 
is zeer nauw verbonden  met de  doelstellingen  die in  aanmerking  zijn 
genomen op het  gebied van "Landbouw" en  "Visserij".  Meer specifieke 
doelstellingen  betreffen bijvoorbeeld  : lang is. 

-77-
- bescherming  van de verscheidenheid van de levende soorten en de 
genetische  bronnen, 
- de bestrijding  van de achteruitgang van de  bodem en de vermindering 
van de bebouwbare  oppervlakte, 
- de rationele  exploitatie  van bossen, 
- het rationeel  gebruik van pesticiden en meststoffen, 
- het behoud  van de hulpbronnen  van de oceaan. 
Voor wat de onderlinge wisselwerkingen mens/milieu, heeft het 0, 0 & D 
betrekking  op de integratie  van de werkzaamheden  met een  multidiscipli­
nair karakter en de taxering van de globale onderlinge wisselwerking 
tussen mens en zijn milieu. 
De prioritaire  onderzoekingen  zullen  betrekking  hebben  op : 
- de effecten van de urbanisatie, toerisme en intensieve  landbouw, 
- de effecten van de  uitbreiding  van de bevolking, 
- het verlies  van het  cultureel  erfgoed. 
2. Globale opvatting van de milieuvraagstukken 
Voor de communautaire  0, 0 & D-werkzaamheden  moet men een globale  visie 
hebben op de volgende  gebieden  : 
- verbetering van het begrip van de  fundamentele  processen in de eco­
systemen, 
- verbetering van de kennis van de klimaat  mechanismen  en de invloed 
van de menselijke  activiteiten  op het klimaat, 
- evaluatie van de invloed van klimaatswijzigingen op de watervoorziening 
en de landbouw  (erosie,  woestijnvorming), 
- bewustwording  door het publiek van de milieuvraagstukken, en  beheer 
van de informatie op het gebied van de milieubescherming, 
- ontwikkeling op  communautair  niveau van technieken voor de evaluatie 
van de risico's,  modelvorming,  enz...  . 
Behalve deze specifieke  doeleinden,  moet er op worden gewezen  dat het 
noodzakelijk  is de Europese  positie  te versterken op het gebied van de 
instrumentering  voor meting en controle van de  omgevingsparameters 
(Zie de doelstelling  "Verbetering en ontwikkeling van  nieuwe  tech­
nieken en  nieuwe  produkten voor de conventionele  industrieën"). 

-78-
PROGRAMMAPUNT  6 : VERBETERING  VAN DE LEVENS- EN ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN 
Indicatieve  verdeling  van de middelen tussen  de verschillende  specifieke 
doelstellingen. 
6.1. Verbetering  van de  veiligheid  en bescherming  van 
de gezondheid 
Specifieke  doelstellingen 
- Menselijke aanpassing 
- Voortplanting, groei  en ouder worden 
- Persoonlijke  omgeving 
- Gezondheidstechnologie 
- Gezondheidszorg 
- Gezondheidsbevordering 10 
5 
25 
ifO 
15 
<3 
6.2. Milieubescherming  (milieu  en voorkoming  van hinder) 
Specifieke  doelstellingen  % 
- Milieubeheer  70 
. vermindering  en voorkoming  van verontreiniging  kO 
• behoud van de  natuurlijke  hulpbronnen  25 
. onderlinge wisselwerkingen mens/milieu  5 
- Globaal begrip  van de  milieuvraagstukken  : processen  van 
het ecosystemen  en klimaatsmechanismen; informatie  en hou­
ding van het  publiek; technieken ter beoordeling  van de 
risico's,  enz... 30 
Ten einde de  vereiste  doeltreffendheid  op communautair  niveau te bereiken, 
zouden de middelen die  moeten worden  besteed aan dit programmapunt  voor 
de periode  1984-1987  minstens  270 miljoen Ecu moeten bedragen  (waarde 
1982) verdeeld als volgt  : 
- verbetering  van de  veiligheid  en bescherming  van de 
gezondheid  110  miljoen Ecu 
- milieubescherming  160  miljoen Ecu 
Op te merken  valt (zie blz  70) dat  verdere wetenschappelijke  en technische 
doelstellingen  in de toekomst  in overweging  zullen  worden genomen en dat 
hiervoor de nodige middelen  zullen moeten worden  uitgetrokken. 

-79-
7. VERBETERING  VAN DE DOELMATIGHEID  VAN HET WETENSCHAPPELIJK  EN  
TECHNISCH  POTENTIEEL  VAN DE GEMEENSCHAP 
INLEIDING 
Deze nieuwe  beleidslijn  die gedurende  de jaren  1983 en 1984 het  onderwerp 
zal vormen  van een experimentele  studie,  bestemd  om de voor  deze aktivi-
teit specifieke  interventiewegen en  -methodes  te beproeven, beantwoordt 
aan een van de hoofdpunten van het  kaderproramma  en moet worden beschouwd 
als een van de grondslagen van de gemeenschappelijke  strategie. 
Enerzijds  heeft zij  rechtstreeks  betrekking op de  versterking  van het we­ 
tenschappelijk  concurrentievermogen van de  Gemeenschap  en juist daardoor 
is deze min of meer rechtstreeks  van belang voor de  uitbreiding  van het 
economisch concurrentievermogen  zoals de verbetering van de  veiligheids­
factoren  of de ontwikkeling van de  dialoog  tussen de  Gemeenschap  en 
derde landen. 
Anderzijds  wordt hierdoor binnen het  kaderprogramma  een noodzakelijke aan­
vulling op de geplande  activiteit  gewaarborgd  zodat de Gemeenschappelijke 
0, 0 & D-strategie de souplesse, de snedigheid en de  snelheid  die hiervoor 
noodzakelijk  is behoudt. De  stimuleringsactiviteit  neemt uiteraard  een bij­
zondere plaats  in het kaderprogramma  in. Met betrekking tot de verhoging 
van de doelmatigheid van 0 & 0 in de  Gemeenschap,  is de "stimulering"  na­
melijk meer gebaseerd op de steunverlening aan  teams en aan "vormen"  betref­  
fende 0 & 0  (multidisciplinair  en multinationaal)  dan op de ontwikkeling van 
onderzoek- en  ontwikkelingsactiviteiten.  Derhalve vertegenwoordigt zij een 
geheel van niet-programmeerbare  activiteiten. 
Zo dient de stimuleringsactiviteit  : 
- ter aanvulling  van de reeks maatregelen die reeds op  nationaal,  interna­
tionaal en communautair  niveau  zijn genomen  ter ondersteuning van het 
concurrentievermogen van de Europese  wetenschap  en technologie, en 
- levert  zij, wanneer  dit noodzakelijk  is, aanvullende  "vrije"  maatregelen 
op in het kader van de  communautaire  0, 0 8c D-programma's  op middellange 
termijn. 
De ontsluiting  van disciplinaire  onderzoekingen, de opening hiervan naar 
communautaire  multinationale  dimensie en hun  kruiselingse  beïnvloeding,  de 
exploitatie  van veelbelovende  innovaties  of het voorzien in onverwachte 
behoeften vereisen een reactievermogen ten aanzien van de  nieuwe  situaties 
die optreden op het  moment  zelf waarop  zij zich voordoen. De geringe  mate 
van de mobiliteitsfactoren,  een zeker gebrek aan werkgelegenheid voor 
jongeren die een diploma  hebben  behaald en  vaak de niet-aangepastheid 
van de structuren  aan de veranderingen van  wetenschap  en technologie 
zijn even zovele handicaps die  moeten worden overwonnen. 
Op basis van een analyse van de  structurele  en menselijke  factoren  die de 
doelmatigheid  van het Europees 0 & 0 beperken op gebieden  waarop  deze 
rechtstreeks  van invloed  is op de kansen om de wetenschappelijke en 
technische  doelstellingen  van de Gemeenschap  te bereiken, ter zake van 
de verhoging van de doelmatigheid,  kunnen van tevoren  slechts  de handels­
wijzen worden  bepaald die de mogelijkheid bieden  deze dwingende  factoren 
te verminderen of op te heffen en het belang van de daartoe benodigde 
middelen te  ramen. 

-8o-
De keuze van de "partners" die de  stimuleringsactiviteit  zullen  realiseren 
door bepaalde 0 &  O-werkzaamheden  te verrichten,  berust op een evaluatie 
van hun kwaliteiten,  hun potentiële  mogelijkheden en de  kansen  die zij be­
zitten om deze activiteit  werkelijk  te zien leiden  tot een betere doelmatig­
heid van het betrokken type 0 & 0.  Deze evaluatie dient van geval tot geval 
te geschieden,  door de wetenschappelijke en technische  gemeenschap  zelf, 
op grond van de ingediende aanbiedingen tot  samenwerking. 
De toepassing van  deze beginselen heeft  geleid tot de  opstelling  van het 
hierna vermelde  (1) schema  dat als richtsnoer dient voor de  stimulering, 
die betrekking heeft op de verbetering van de doelmatigheid van de 0 & 0-
werkzaamheden,  waarbij  deze tegelijk  beantwoorden  aan de wetenschappelijke 
en technische uitgangspunten en  doelstellingen  van het  algemene  kaderpro­
gramma voor het  tijdvak  198^-1987. 
Naar aanleiding en op grond van de evaluatie van methodelogische aard,  waar­
toe de Commissie  aan het eind van het eerst  jaar de experimentele fase zal 
overgaan,  zullen  de communautaire  instellingen  zich moeten  uitspreken over 
genoemd schema,  zodat de  activiteit  waarvan  het belang en de wenselijkheid 
tijdens de Raadzitting van 30  juni  1982 zijn erkend, vanaf 1985 kan  worden 
ontwikkeld  op de grondslagen en met de middelen die hiertoe  zijn geëigend 
zijn. 
IN AANMERKING  KOMENDE  GEBIEDEN 
Verschillende  tientallen  studies  (waarvan  36 prospectieve studies die  door 
de groep FAST worden  geleid),  meer dan 30 vergaderingen (conferenties, se­
minaria,  groepen  van deskundigen)  binnen de of  onder leiding  van de raad­
gevende comités  met algemeen  karakter  (CERD, CORDI),  met talrijke  adviezen 
op nationaal en  internationaal  niveau (ESF,  Solvay-instituten,  NAVO, NAS)»  (2) 
de werkzaamheden  betreffende  vergelijking  van de nationale  beleids­
lijnen (COPOL)  en de uitwerking van plannen via de  doelstellingen  van het 
kaderprogramma  hebben  tot de volgende  resultaten  geleid : 
- zij hebben de factoren aan het  licht gebracht  waardoor  de doelmatigheid 
van de Europese  0 & O-systemen,  hun niveau van aanpassing aan de huidige 
behoeften  worden  beperkt; 
- zij hebben geleid tot evaluatie van de nationale,  internationale  en 
communautaire  maatregelen, die reeds  zijn genomen  om de doelmatigheid 
te verhogen  en verbetering te  brengen  in de onderlinge  afstemming  op 
elkaar; 
- hierbij  zijn een groot aantal  multisectoriële  en multidisciplinaire  ge­
bieden aangetoond  die een  passende  steunverlening en een multinationale 
dimensie vereisen om tot een betere wetenschappelijke en technische ont­
wikkeling  te komen. 
(1) Het als richtsnoer  dienende  schema  in de gedetailleerde  versie vormt 
het ekwivalent van de "Plannen per  doelstelling"  zoals deze voor de 
verschillende  in het kaderprogramma  geselecteerde basis uitgangspunten 
zijn vastgesteld  (zie lijst van deze plannen in  bijlage  II). 
(2) ESF : Fondation  Européenne  de la Science 
NAVO : Noord Atlantistische  Verdragsorganisatie 
NAS :National  Academy  of Science (USA) 

-81-
Rekening houdende  met de zes  andere  uitgangspunten van het  kaderprogramma, 
bestaan er op tal van gebieden behoeften aan  "stimulering".  In een zowel 
ambitieuze als pragmatische  aanpak,  legt de Commissie  in de eerste plaats 
het accent op enkele van  deze gebieden waarbij  zich haar keuze baseert op 
een analyse van het wetenschappelijk en technisch belang van elk gebied, 
de doelmatigheid van de 0 &  O-werkzaamheden  die hierbij  worden  uitgevoerd, 
het niveau van het onderling verband met verscheidene  andere  wetenschappe­
lijke en technische sectoren, het belang ten opzichte van de uitgangspun­
ten van het  kaderprogramma  en de beloften van een wezenlijke vooruitgang 
die deze inhouden. 
Tenslotte  zijn gedeeltelijke  overlappingen met de  communautaire  0 & 0, D-
programma's  overwogen  ten einde zonodig de  stimuleringseffecten  mogelijk 
te maken in sectoren die  vallen in het kader van de  programma's  op middel­
lange termijn van de  Gemeenschap. 
Deze keuzen  zullen bij de  eigenlijke  ontwikkeling van de  stimuleringsacti­
viteit worden  aangepast  en aangevuld, met  name gezien de verzoeken van de 
wetenschappelijke en technische  gemeenschappen  zelf. 
De voorgestelde gebieden die  vaak onderling  zijn verweven,  hetgeen  vaak af­
hangt van de ontwikkeling van gemeenschappelijke conceptstudies,  verschil­
len hoofdzakelijk op het niveau van het kennisgebied  waarop  zij betrekking 
hebben en de mate waarin zij  minder of verder verwijderd  zijn van de 
praktische  toepassing. 
- Wetenschappen  en complexe  systemen 
Een uitgebreid  gebied waarop  de ontwikkeling en de verdieping van de funda­
mentele kennis van belang  zijn voor tal van sectoren en wetenschappelijke 
en technische  disciplines.  Bepaalde  bestanddelen van dit gebied  zijn 
van bijzonder sociaal-economisch belang. Het is op dit  laatste  gebied 
dat de meer specifieke  stimuleringsactiviteiten  betrekking  zullen heb­
ben die hoofdzakelijk bedoeld  zijn om de banden  tussen de "fundamentelev' 
en "ontwikkelings-" gedeelten van de wetenschappelijke en technische 
activiteit  te versterken. 
Hierbij  zijn bijvoorbeeld betrokken : het fundamenteel  onderzoek  op het 
gebied van de  biologie  en de ontwikkelingen hiervan, de onderlinge raak­
vlakken aarde/atmosfeer, de  chemie  (met name fijne chemie  en de fundamen­
tele verschijnselen van de verbranding), de aardwetr ischappen, en ten­
slotte de optica. 
- Wetenschappen  betreffende informatie en  communicatie 
Dit gebied vormde  reeds het  onderwerp  van tal van  communautaire  activi­
teiten, en hiervoor is een  belangrijk  0 & O-programma  voorgesteld 
(ESPRIT); al  deze activiteiten  vereisen bovendien een  versterking  van 
het begripsvermogen  op dat gebied  door betere  uitwisseling  tussen fun­
damentalisten en een  activering  van het raakvlak  ontwerp-onderzoek-  toe­
passing door met name onderzoekers en gebruikers  hierbij  samen te betrekken 
- Oceanografie 
Een gebied dat veel beloften inhoudt voor 0 & 0, een voorbeeld van  multi­
disciplinaire  aard waar de wederzijdse onontbeerlijke  beïnvloeding  van 
disciplines  en activiteiten  betreffende 0 & 0 kan  worden  verbeterd  door 
stimuleringsactiviteiten.  Drie gebieden  kunnen  in dit verband  worden  ge-

-82-
noemd (de kustzones, de grote diepten en het raakvlak oceaan-atmosfeer), 
waarop stimuleringsmaatregelen  zijn vereist  om de nationale of  interna­
tionale 0 & O-programma's  te versterken en aan te  vullen,  die reeds  zijn 
uitgevoerd  of nog zouden moeten worden  ontwikkeld. 
- Exploitatie  van de ruimte 
De ruimte  vormt een uitzonderlijk  laboratorium  waar belangrijke  weten­
schappelijke  vooruitgang kan  worden  geregistreerd (met  name op het ge­
bied van de  biologie  en bij de bestudering van de processen met betrek­
king tot de materie - vorming van materialen in een toestand van micro­
zwaartekracht) en die  worden  begunstigd  door maatregelen ter  stimulering 
van de 0 &  O-werkzaamheden  "op de grond"  mede ter ondersteuning van  expe­
rimenten "in  volle vlucht",  en die ertoe bijdragen het wetenschappelijk 
en technisch isolement van  sommige  teams in het kader van de  Gemeenschap 
te doorbreken. 
- Fysica en  chemie  van de oppervlakken 
Nauw verbonden  aan dat van de  wetenschappen  van complexe  verschijnselen, 
zal dit gebied  meer rechtstreekse toepassingen van de ontwikkeling van de 
basiskennis  inhouden. Dit geldt in het bijzonder voor de katalyse, voor 
de verschijnselen  "uitwisseling"  of adhesie. De moeilijkheden die  zijn 
verbonden  aan de verspreiding van de  teams,  hun vaak onvoldoende  omvang 
of slechte  communicatie  tussen 0 & O-sectoren  zullen  het onderwerp  vor­
men van passende  stimuleringsmaatregelen. 
- Wetenschappelijke instrumentatie 
Een gebied dat een belangrijke  economische  ontwikkeling kent en  waar een 
passende  verhoogde  inspanning op het gebied van  onderzoek  en ontwikkeling 
vraagt om te  worden aangemoedigd  om de wetenschappelijke en technische 
grondslagen van  deze sector te verstevigen die zowel voor de vooruitgang 
van de kennis  zelf als voor een belangrijke  industriële  "markt"  van be­
lang is. De  stimuleringsactiviteit  zal op dit gebied betrekking  moeten 
hebben op de steun aan de  werkzaamheden  inzake fundamenteel 0 & 0 of de 
ontwikkeling  van nieuwe  instrumenten die een  nauwe samenwerking  tussen 
verschillende  teams impliceren. In het bijzonder  zullen in aanmerking 
komen de sectoren van de instrumentatie die raken aan de gebieden die 
voor de  stimuleringsactiviteit  worden  uitgekozen. 
- Wetenschap  van de structuur van de composiematerialen 
Een gebied van f^root belang voor de  speerpunttechnologieën  waar een zeker 
empirisme  vaak een kern  vormt op de wetenschappelijke en technische voor­
uitgang.  Behalve de behoefte die er zou  zijn om werkelijke  gemeenschap­
pelijke 0 & O-programma's  te ontwikkelen, bestaat er de  noodzaak  van een 
verhoogde  doelmatigheid (met  name in de sectoren van de metaalcomposieten 
en van de biomaterialen)  door uitbreiding  van de met proefondervindelijke 
werkzaamheden  in verband staande  fundamentele  multidisciplinaire  werk-
zaamhe den. 
Ten einde te verhinderen dat de  gemaakte  keuzen  het reactievermogen op on­
voorziene  situaties  niet belemmeren,  zal een bepaald gedeelte van de  mid­
delen die aan de  stimuleringsactiviteit  worden  gewijd voor elk  ander ge­
bied moeten worden  gereserveerd  waar zich de behoefte zou  doen gevoelen. 

-83-
Uitvoeringsmodaliteiten 
Het soort moeilijkheden  waarmede  men op deze gebieden  wordt geconfronteer 
blijkt uit de modaliteiten, die de  Commissie  in 1983 en 1984 wil  beproe­
ven en ontwikkelen. De  stimuleringsactiviteit  1984-198?  zal dus  hoofdzake 
lijk de in 1983 en 1984 beproefde  vormen  aannemen  : subsidies, toelagen 
voor onderzoek,  contracten inzake "paarsgewijze  samenwerking  tussen 
laboratoria",  uitvoeringscontracten. Zo  zullen twee soorten  maatrege­
len worden  uitgevoerd : stimuleringsmaatregelen ter bevordering van 
de mobiliteit , samenwerking , nieuwe wegen op het gebied van 0 & 0; 
werkzaamheden  die op een bepaald einddoel  zijn gericht om een geheel 
van middelen te mobiliseren op  grond van een te bereiken  resultaat. 
Benodigde  financiële  middelen 
Rekening  houdende  met de behoeften  waaraan  moet worden  voldaan,  effi-
ciëncydrempels  die moeten worden  overschreden om het  beoogde  resultaat 
te bereiken  (geraamd  bij bestudering van het  peil van dit soort na­
tionale en internationale  interventies),  is ter  zake van de behoefte be­
sloten om 5 % van de  communautaire  financiële  middelen voor  wetenschap 
en technologie aan de  stimuleringsaktiviteit  te besteden. Dit doel zal 
eind van de periode  1984-1987  worden  bereikt. 

-84-
B-2 HORIZONTALE  WERKZAAMHEDEN 
De goedkeuring  van een  globaal  kaderprogramma  veronderstelt  dat spe­
ciale aandacht  door de Gemeenschap  wordt besteed aan de  "horizontale 
werkzaamheden"  van wetenschappelijk  en technisch belang  : 
- de prospectieve studies  (programma  FAST II), 
- de verspreiding  van wetenschappelijke  en technische informatie  en kennis, 
- bescherming  van uitvindingen, 
- de valorisatie  van de  resultaten  van 0, 0 & D, 
- tenslotte,  de continue beoordeling  van de  resultaten  van 0, 0 & D en het 
gebruik hiervan. 
Al deze activiteiten  zijn van aanzienlijk  belang.  Daar deze activiteiten 
direct of indirect  een van de  sleutels  vormen  voor de doelmatigheid  van 
de communautaire  0, 0 & D  moeten deze systematisch  worden  ondersteund. 
Juist vanwege  hun "horizontale" karakter  vormen  zij het onderwerp  van 
bijzondere  voorstellen  van de  zijde van de  Commissie  (1), ter begelei­
ding en toelichting  van dit voorstel  voor een kaderprogramma. 
Ten einde  deze activiteiten  een voldoende  doelmatigheid  te verlenen,  zouden 
de middelen die hiervoor  moeten worden toegekend  voor het tijdvak  1984-8? 
het minimumbedrag  van 110  miljoen Ecu moeten bereiken (in constante  waarde 
1982), waarbij dit  bedrag de activiteiten  omvat voor het gebruik van de 
resultaten  van de  communautaire  0, 0 & D  waarvoor  een speciale wijze  van 
financiering  door de Commissie  wordt voorgesteld  (1). 
(1) Zie doe.  "Stimulering  van het  gebruik van de  resultaten  van de 
communautaire  0&0" en  "Communautair  actieplan betreffende  de 
evaluatie  van de  resultaten  van de communautaire  0 & 0 pro­
gramma'  s". 

-85-
IV. WEGEN EN MIDDELEN 
De tenuitvoerlegging  van de gemeenschappelijke  strategie  op het gebied 
van 0, 0 & D, waarvoor in dit document  voor de jaren  198^ tot 1987 in 
concreto  een beleidsvoornemen  wordt voorgesteld, impliceert  noodzake­
lijkerwijze  een aanpassing 
- van de  structuren  en procedures  betreffende raadplegingen,  besluitvor­
ming en beheer, 
- de communautaire  wetenschappelijke  en technische uitvoeringsmodaliteiten. 
1. Structuren  en procedures 
De globale  aanpak waarop het  eigenlijke  concept  van het kaderprogramma 
berust was voor de Commissie  zelf reeds aanleiding  tot het  nemen van 
verschillende  besluiten  tot reorganisatie. 
Zij heeft,  reeds meer dan een  jaar geleden,  de hergroepering  tot stand 
gebracht binnen  een enkel Directoraat-generaal  van de verantwoorde­
lijke diensten  van de werkzaamheden van het GCO en een  belangrijk  ge­
deelte van de communautaire werkzaamheden  voor gezamenlijke rekening. 
In de tweede  plaats heeft zij  een stelsel  ingevoerd  voor overleg tussen 
de diensten onderling  dat is aangepast aan de nieuwe aanpak  zoals in 
het kaderprogramma is  vastgelegd. 
Met betrekking  tot de mechanismen ter  voorbereiding  van de  besluiten 
en het beheer op het  niveau van degenen die  verantwoordelijk  zijn voor  
de nationale  beleidslijnen  inzake  0, 0 & D, alsmede van de  regerings­ 
deskundigen , is de Commissie voornemens  binnenkort  de daartoe  passende 
aanbevelingen  aan de Raad  voor te leggen. 
De debatten  die de communautaire  instellingen  over 'it voorstel  voor 
een kaderprogramma  zullen houden, zouden de Commissie in dat  opzicht 
de gelegenheid  moeten  bieden  zich verder te bezinnen speciaal  met 
betrekking  tot : 
- het interministeriële  (of interdepartementele) karakter  van het  voor 
te stellen  systeem om de  uitwerking  en de regelmatige herzieningen 
van het globale  kaderprogramma van de communautaire 0, 0 &  D-werk-
zaanheden te waarborgen, 
- de aanpassing  van de  structuren  en procedures  inzake de raadpleging 
die moet plaatsvinden  voor en na de  besluiten  van de communautaire 
instellingen  betreffende  de W/T-werkzaamheden  die voortvloeien  uit 
de goedkeuring  van het kaderprogramma. 

-86-
De aanbevelingen  van de Commissie  zullen  hoofdzakelijk  betrekking 
hebben op de versnelling  en de rationalisatie  van het  huidige  systeem 
alsmede het nader met elkaar in overeenstemming brengen  van de  proce­
dures betreffende onderzoek  en de wetenschappelijke  en technische 
aspecten  en van de financiële  aspecten  van de communautaire  voorstellen. 
2. Modaliteiten  - actieprogramma's 
a) In het  kaderprogramma  wordt in de leidraad  voor de programma's  een 
geheel van wetenschappelijke  en technische  specifieke  doelstellingen 
omschreven.  Deze doelstellingen  moeten  dienen als  basis voor de defi­
niëring van  communautaire maatregelen  die beantwoorden  aan de  aldus 
vastgestelde  behoefte.  Deze communautaire maatregelen  die meer in het 
algemeen  op een sectoriële of  disciplinaire  basis zijn vastgesteld, 
zullen niet noodzakelijkwijze  beantwoorden  aan het  voldoen aan een 
doelstelling  maar zullen daarentegen  een gelijktijdig  antwoord  op 
verschillende  doelstellingen  vormen die eventueel  aan verschillende 
programmapunten  beantwoorden.  Zo moet  zich een matriciële  structuur 
doelstellingen/maatregelen  ontwikkelen. 
b) Sommige van de  maatregelen  die beantwoorden  aan de geïdentificeerde W/T 
doelstellingen  voor de periode  1984-1987  vormen nu reeds het onderwerp 
van besluiten  van de Raad : het gaat hierbij  met name om demonstratie­
projecten  op het  gebied van de  energie  en een  zeker aantal onderzoek­
en ontwikkelingsprogramma's.  De Commissie  is voornemens  voor deze 
laatsten in de toekomst gebruik  te maken van het  concept van actie­ 
programma  ' s. 
Een actieprogramma,  dat beantwoordt  aan een of  verschillende  W/T-doel-
stellingen,  zal bestaan  in een  geheel van 0 &  O-activiteiten  in een 
bepaalde  sector die de  verschillende  op communautair  niveau  gebruikte 
modaliteiten  omvatten  : onderzoekingen  in het  kader van het CCO  (eigen 
werkzaamheden),  contracten  voor gemeenschappelijke rekening  (werkzaam­
heden op contract)  en gecoördineerd  onderzoek (in  onderling  overleg  vast­
gestelde werkzaamheden),  waarbij een van de  hoofdkenmerken  van het  actie­
programma  is om een geïtegreerd  beheer van alle gebruikte  modaliteiten  te 
waarborgen. Bij  de formulering  van het  actieprogramma zal  uitdrukkelijk 
rekening worden gehouden  met de demonstratieprojecten,  de werkzaamheden 
die worden uitgevoerd  in het  kader van COST en de werkzaamheden  die op 
nationaal  niveau van de Lid-Staten  worden uitgevoerd. 

-87-
c) De Commissie  denkt aan een  geleidelijke  indiening van haar  voorstellen 
voor de lancering of de  voortzetting  van activiteiten  op het gebied van 
0 & 0, in de  vorm van actieprogramma's  waarbij zo nodig een aantal 
lopende  0 & O-activiteiten  hierin wordt opgenomen. 
De actieprogramma's  zullen het onderwerp  vormen  van individuele  be­
sluiten van de  zijde van de Raad. 
Voor de periode  198^-1987  zal het  programma  van het GCO nog het  onder­
werp vormen  van een  algemeen  besluit,  waarbij de verschillende  onder­
delen hiervan  zullen worden opgenomen  in de desbetreffende  actiepro­
gramma's;  bij de goedkeuring van de  programma's  die krachtens  artikel 
55 van het  EGKS-Verdrag  worden  uitgevoerd, zal wat dat  betreft  rekening 
worden gehouden  met de in  genoemd  Verdrag  opgenomen  bijzondere 
procedures. 
d) De Commissie  zal op korte termijn het  schema  voorleggen dat zij ten  uit­
voer denkt te leggen voor de invoering van  genoemde  actieprogramma's  die 
aan de communautaire  doelstellingen  zullen moeten beantwoorden  welke zij 
in dit document  voorstelt. 
J. Voorziene  financiële  middelen 
De voor de neriode  198^-1987  aan de Commissie  voorgestelde aanpassingstra­ 
tegie introduceert gevoelige  ombuigingen  in de gevolgde  oriëntaties  en 
de wetenschappelijke en technische  werkzaamheden  die tot dusverre op  com­
munautair niveau  zijn uitgevoerd. 
Deze strategie  is hoofdzakelijk gebaseerd op : 
- een uitgesproken  prioriteit  ten behoeve  van de verbetering van het con­
currentievermogen op wetenschappelijk,  landbouwkundig  en industrieel 
gebied, wat  bijgevolg  een belangrijke  toename  van het  relatief  gewicht 
meebrengt  dat (in  termen van financiële  middelen)  moet worden toegekend 
aan deze programmapunten, 
- een belangrijke  prioriteit  ten behoeve  van de W/T-werkzaamheden  die van 
belang zijn voor de ontwikkelingslanden.  Vanwege  de tot op  heden prak­
tisch totale  afwezigheid van met dit  programmapunt  overeenstemmende  ac­
tiviteiten,  schijnt  dus op dit gebied  relatief  gezien de  belangrijkste 
inzet te moeten worden  geleverd, 
- het schenken  van voortdurende  aandacht  aan de verbetering van het  beheer 
van de energiebronnen,  zonder  evenwel  aan dit  programmapunt  absolute 
prioriteit  toe te  kennen  wat reeds  tijdens  de 70-iger jaren  werd gedaan, 

-88-
- een zekere  verhoging  van de  inspanningen  voor de verbetering  van het 
beheer van de  grondstoffen, 
- handhaving  van de  activiteiten  die moeten worden  ontwikkeld  ten behoeve 
van de verbetering  van de  levens-  en arbeidsomstandigheden,  alsmede  van 
de horizontale  werkzaamheden  die door de Gemeenschap  worden  verricht 
(verspreiding  van kennis,  valorisatie  van de  resultaten, prosectieve 
werkzaamheden  ...). 
Ten einde  de voorgestelde doelstellingen  te realiseren,  zouden  de financiële 
middelen  die moeten worden  uitgetrokken  voor de periode  1984-1987»moeten 
beantwoorden  - zoals voor elke doelstelling  in de  leidraad  van de  program­
ma's is  aangegeven  - aan de  volgende  minima  : 
- stimulering  van het  concurrentievermogen  in de landbouw,  met inbegrip 
van de visserij 
. sub-programmapunt  landbouw  115 min Ecu 
. sub-programmapunt  visserij  15 min Ecu 
- bevordering  van het  industrieel  concurrentievermogen 
. opheffing  en vermindering  van belemmeringen  30 min Ecu 
. conventionele bedrijven  350 min Ecu 
. nieuwe  technologieën  680 min Ecu 
- verbetering  van het  beheer van de  grondstoffen  80 min Ecu 
- verbetering  van het  beheer van de  energiebronnen 
. ontwikkeling  van de  kernsplijtingsenergie  5^0 min Ecu 
. beheerste thermonucleaire kernversmelting  *+8o  min Ecu 
. ontwikkeling  van hernieuwbare  energieën  310 min Ecu 
. rationeel energiegebruik  520 min Ecu 
- uitbreiding  van de  hulpverlening  aan de  ontwikkelings­
landen  150 min Ecu 
- verbetering  van de  levens-  en arbeidsomstandigheden 
. verbetering  van de  veiligheid  en bescherming  van 
de gezondheid  110 min Ecu 
. milieubescherming  160 min Ecu 

-89-
- verbetering van de doelmatigheid van het W/T-potentieel.'  5 % van het bedrag 
van de W/T-kre­
dieten  (1) 
- horizontale  werkzaamheden  (met inbegrip  van het gebruik 
van 0 & 0) 110  min Ecu 
Dit is een  minimum  aan financiële  middelen dat  wordt geraamd  op ongeveer 
3750 miljoen Ecu voor de periode  198^-1987. 
Zonder werkelijk  ambitieus te  zijn, gezien in het  licht van de behoeften 
waaraan  moet worden  voldaan,  vormt het voorstel  evenwel  een Europees  beleids­
voornemen  met een  hernieuwde  intensiteit,  dat vergelijkbaar  is met dat  waar­
toe de Lid-Staten in de  jaren  zestig  hadden  besloten  (2). 
De voorgestelde  strategie  veronderstelt  opnieuw  een gemeenschappelijke 
bereidheid  en een  uitdrukkelijke  keuze inzake veelbetekende  doelstellin­
gen van gemeenschappelijk belang die  beantwoorden  aan de behoeften van 
de Lid-Staten. 
Deze strategie  impliceert  de erkenning van het  feit dat de  0 Sc  0, D op 
middellange  termijn  een speciaal  doelmatig instrument  vormt,  om tegelijk 
de effecten  van de  crisis  te bestrijden  en deze te elimineren. 
Naar de mening  van de  Commissie  is de  0 & 0,  D op zich voor de Lid-Staten 
en de Gemeenschap  een van de  meest productieve investeringen op lange en 
middellange  termijn,  met als gevolg dat de hiervoor te besteden  financiële 
middelen  niet alleen  aanzienlijk  moeten  worden  verhoogd,  maar ook worden 
gegarandeerd ten opzichte van een ongunstig conjunctuurverloop dat kan 
doorwegen  op de herverdeling van de  communautaire  middelen. 
(1) Te bereiken percentage aan het einde van de periode  198^-1987· 
(2) Wij herinneren eraan dat in 1968 de enige  communautaire  0 & 0-
werkzaamheden  2,5 % van het  totaal  van de  openbare  begrotingen van 
de Lid-Staten vertegenwoordigden,  terwijl  in 1982 de 0 8c 0,  D-werk-
zaamheden  slechts  2,2 % van  ditzelfde  bedrag uitmaakten. 

-90-
De Commissie  acht het dan ook  noodzakelijk  dat een  bepaald  percentage 
van de begroting  van de Gemeenschap wordt  besteed  aan de  financiering 
van de communautaire werkzaamheden 0 & 0, D. 
Rekening  houdende met de  hierboven  vermelde  totale  minimumraming  voor 
het kaderprogramma 1984-1987» zou dit  percentage  aan het  einde van de 
betreffende  periode  ongeveer  k % per  jaar van de  begroting  van de 
Gemeenschap moeten  bedragen. 
De achtereenvolgende  besluiten  die moeten worden  genomen  met betrekking 
tot de W/T-werkzaamheden, zouden moeten  vallen  binnen  de aldus vastge­
stelde limieten  (1), waarbij  deze limieten  voor elk kaderprogramma 
worden herzien. 
(1) Bij de 0 & 0, D-werkzaamheden  ressorterende  onder het EGKS-Verdrag 
moeten voorts  de eigen  voorschriften  voor de financiering  in ver­
band met dit  Verdrag  in aanmerking worden  genomen. 

CONCLUSIES 
Op basis van deze mededeling betreffende  een voorstel  voor een kaderpro 
gramma  198^-1987  nodigt de Commissie  de Raad en het Parlement uit  : 
a) een standpunt  te bepalen inzake  de geselecteerde wetenschappelijke 
en technische  doelstellingen,  hun relatieve  prioriteiten  en het 
voor de uitvoering  ervan  vereiste  minimum  aan financiële  middelen, 
b) hun bereidheid  te kennen te geven dat de financiering  van de  commu­
nautaire  0 8c 0, D-werkzaamheden  geschiedt via  de begroting  van de 
Gemeenschap  en dat deze financiering  aan het einde  van de  periode 
198^-1987  ongeveer  k % per jaar van de  communautaire  middelen 
bedraagt. -91-

BIJLAGE I 
ANALYSE  VAN DE POSITIE VAN DE  GEMEENSCHAP  IN DE INTERNATIONALE  CONTEXT  t 
Door op  zeer beknopte  wijze de beschikbare  gegevens (documenten van de 
diensten  van de EEG,  gedetailleerde  analyses  die zijn opgenomen  in de 
plannen  per doelstelling,  documenten van  UNESCO,  OESO en de NAVO) samen 
te vatten,  kan - met  enkele  cijfers  en toelichtingen  - een  idee worden 
gegeven van de  positie  van de  Gemeenschap  in de  internationale  verhou­
dingen evenals  van de verwachte  ontwikkelingen. 
Deze gegevens moeten evenwel  voorzichtig  worden geïnterpreteerd,  aangezien 
vergelijking  vaak moeilijk  is vanwege  de verschillende  definities  of nomen­
claturen  die in de  verschillende  geanalyseerde landen  worden  gehanteerd 
en door  de aanzienlijke  schommelingen in de  wisselkoersen  en de indexen 
van de verbruikersprijzen  (de formules  die zijn gebruikt  om voor deze 
schommelingen te compenseren bij de  prognoses,  zijn uiteraard  gebaseerd 
op hypotheses). 
1) De internationale  context 
In 1981 is  over de gehele wereld  meer dan 200  miljard  rekeneenheden 
besteed  aan het 0, 0 & D  (overheid  en bedrijfsleven).  Hierbij  waren 
meer dan 2 miljoen onderzoekers betrokken, zodat  de concurrentiestrijd 
wat de innovatie  betreft  aanzienlijk  verscherpt  werd. 
De Verenigde Staten  blijven  het land dat op dit  ogenblik beschikt 
over het meest  complete  en over het algemeen meest  produktieve  po­
tentieel  voor onderzoek en  ontwikkeling,  al kan dit  land de overheer­
sende positie  die het gedurende  bijna  20 jaar innam op wetenschappe­
lijk en technisch gebied,  niet handhaven. Daar er geen  ernstige  lacu­
nes of tekortkomingen  voorkomen  blijven  de activiteiten  van dit  land 
van aanzienlijk  belang. 

-2-
Verenigde Staten  van Amerika 
Federale  uitgaven voor  0 £ 0 1982 per  sector (ramingen) 
Biljoen $ Miljarden  Ecu % Totaal 
National  Defense 19,65 19,59 51,3*+ 
Space Research  and Technology 5,7*+ 5,72 15,00 
Health and Human  services 3,90 3,89 10,20 
Energy 4,86 4,84 12,69 
National  resources  and 
environment 0,72 0,72 1,88 
Transportation 0,36 0,36 0,9*+ 
Agriculture 0,84- 0,84 2,21 
Social Services 0,51 0,51 1,33 
N.S.F. 0,90 0,90 2,36 
Other Agencies 0,78 0,78 2,05 
TOTAAL 38,28 38,15 100,00 
1 Ecu = $ 1,00321  (gemiddelde  6 maanden  1982) 
Bron : N.S.F. 
Ondanks  enkele negatieve tendensen  in de  groeibronnen  van de  door de 
federale  regering  voor het 0 & 0  uitgetrokken  kredieten  wijzen  de be­
schikbare  ramingen erop  dat deze inspanning  de komende  jaren zal worden 
voortgezet. 
Totale uitgaven  van de VS  voor  0 & 0 
(Openbaar  en particulier  onderzoek) 
Geraamde  uitgaven  in miljarden  Ecu 
1982 1984 1987 
(1 Ecu = $ 1,00324) 
Uitgaven  0 & 0 77,38 + 9*f + 116 
Verhouding uitgaven  0 8c 0/BBP 1&80  : 2,4  % 

-3-
Het aantal actieve  onderzoekers  in de Verenigde  Staten kan op dit 
ogenblik  worden  geraamd  op ongeveer  660.000,  waarbij  kan worden  aange­
tekend dat het aantal  werkzame  academici  in dit land  driemaal  zo 
hoog is als dat in het  Europa  van de Tien. 
Op dit ogenblik is  Japan het land  waar naar verhouding  de meeste  aan­
dacht wordt geschonken  aan de investeringen op het  gebied  van 0, 0 & D. 
Gedurende  de afgelegen 10 jaar is de  verhouding  tussen de 0 &  O-uitgaven 
en het BBP  gestegen  van 1,5 %  naar  2 % (terwijl  dit getal in de  Gemeen­
schap - EUR 10 -  nagenoeg  constant is  gebleven  : ongeveer  1,9 °0,  ter­
wijl het in de bedoeling  ligt deze verhouding  te verhogen  tot 2,5 % 
in 1985 en 3 % in 1990 (1). 
Dank zij uitgebreide onderzoekactiviteiten  gekoppeld  aan een duidelijk 
en geconcentreerd  industrieel beleid heeft  Japan  geleidelijk  vooraan­
staande  of zelfs overheersende  posities  verworven  op de wereldmarkten  : 
zware metallurgie,  scheepsbouw,  optische industrie, informatica, bio­
technologie,  enzovoort. 
De doelstellingen  voor de komende  jaren  zijn reeds bekendgemaakt  (2). 
Deze hebben  betrekking op (naast verbetering van de concurrentiepositie 
op het gebied  van de  nieuwe  informatietechnieken en de biotechnologie) : 
- apparatuur  voor recyclage in de industrie 
i- oceanografie 
- sterk  veredelde  voedingsmiddelen 
- huisvesting en stedelijke herstructurering 
- medische  en chirurgische  instrumenten,  en 
- gekoppeld  aan de informatietechnologie,  alle arbeidsbesparende  uitrustingen. 
(1) Verslag van het  Agentschap  voor Wetenschap  en Techniek  van de  Japanse 
Kegering  (1981) 
(2) Bron : Ministerie van Internationale  Handel  en Industrie  (MITI)  Tokio 

-if-
De uitgaven  zullen  waarschijnlijk  de volgende  ontwikkeling  vertonen : 
Totale uitgaven van Japan voor 0 & 0 
(Openbaar en  particulier  onderzoek) 
Geraamde  uitgaven in  miljarden  Ecu 
1982  1984 1987 
(1 Ecu = 244,671  Yen) 
Uitgaven  0 & 0 +  25,26  +30 + 41 
Werkzame  onderzoekers in 1981 :  circa  405.000 
(dus een aantal  onderzoekers dat hoger is dan in de  Gemeenschap.  In dit 
verband zij er ook op  gewezen  dat de  universitaire  bevolking  in Japan 
reeds groter  is dan die van het Europa van de  Tien). 
Tenslotte  moet nog worden  gewezen  op het  feit dat de 0 u O-kredieten 
in Japan  vrijwel  uitsluitend  worden  besteed aan  civiel  onderzoek. 
De USSR en de COMECON -landen  worden  gekenmerkt : 
- door aanzienlijke  investeringen  in het 0 & 0 (voornamelijk in de 
USSR waar de verhouding 0 & O-uitgaven/BNP met  meer dan 3 % de hoogste 
ter wereld is - officiële  cijfers  1980); 
- door concentratie  van de  activiteiten  op bepaalde onderwerpen :  mili­
tair onderzoek, ruimteonderzoek,  aandrijving,  hydroakoestiek,  optica, 
enz. (waaraan op het gebied van het fundamenteel onderzoek kan  worden 
toegevoegd : wiskunde,  theoretische  fysica,  astronomie,  kernfysica); 
- door een zeer ontoereikende  toepassing  van de  resultaten  van het 0 & 0 
voor de oplossing  van problemen bij de produktie en de  produktiviteit 
in landbouw  of industrie,  of bij de  exploitatie  van de hulpbronnen. 

-5-
Bovendien  moet zeker gewag worden  gemaakt  van de geweldige inspanning op 
het gebied van onderwijs en  opleiding  - vooral van wetenschappelijk en 
technisch  personeel - in de  COMECON-landen. 
Dientengevolge  hebben  de USSR en de andere  COMECON-landen  het - tegen­
strijdige  - tweeslachtige karakter van wetenschappelijk ontwikkelde  lan­
den die  desondanks  op veel gebieden van het  westen  afhankelijk  zijn wat 
betreft  technieken of technologische toepassingen van fundamenteel eco­
nomisch  belang.  Zodoende  zijn deze landen, wat  betreft  wetenschappelijke 
en technische  samenwerking  en marktmogelijkheden, de  komende  jaren van 
aanzienlijk  potentieel  belang voor de  Gemeenschapo 
V/at China  betreft,  dit is een  immens  land dat een traag  industrialisatie­
proces doormaakt;  het is  enerzijds  op bepaalde gebieden wetenschappelijk 
en technisch ver gevorderd (ruimteonderzoek,  kernfysica,  biologie,  enz.) 
en anderzijds in  veel fundamentele sectoren nog onderontwikkeld. Het  aan­
gekondigde  voornemen,  dat zich evenwel  moeilijk  in cijfers  laat uitdrukken, 
om de investeringen in 0 8c 0 gestaag te verhogen, verdient  buitengewone 
belangstelling  vanwege  de kwaliteit  en kwantiteit  van de middelen, met 
name de mankracht,  waarover  dit land beschikt. 
Uit de beschikbare  gegevens  over de  andere  industrielanden (1)  (Canada, 
Zweden,  Zwitserland, Oostenrijk, Spanje, enz.)  blijkt  een duidelijke  be­
reidheid  meer middelen te besteden aan  onderzoek  en ontwikkeling (1). 
Ook de ontwikkelingslanden die een  snelle  ontwikkeling  doormaken  (Brazilië, 
Mexico,  India,  Korea, enz.) en die de afgelopen  jaren toegang gekregen  heb­
ben tot de  klassieke  of geavanceerde  technieken,  geven - zij het tot op 
zekere hoogte  - blijk van hun  voornemen  (1) om de investeringen in het 
0, 0 & D op diverse gebieden steeds  sterker  te steunen. 
(1) Zie in dit verband de 13 "plannen per  doelstelling". 

-6* 
2) De Lid-Staten van de EEG 
Uit de onderlinge  vergelijking  van het nationale beleid van de Lid-Staten 
op het gebied van 0, 0 & D  (COPOL  79 en COPOL  81 (l)) en uit de  vergelij­
king met het beleid van de  Verenigde  Staten en met dat van  Japan,  komen 
vooral drie zaken naar voren : 
a) De Europese  Gemeenschap  beschikt aan het begin van de jaren tachtig 
over een aanzienlijk onderzoekpotentieel : 
. 20 % van de  over de gehele  wereld aan het 0, 0 & D  bestede  middelen 
(openbaar  en particulier  onderzoek  : meer dan 52 miljard Ecu in  1902); 
. meer dan 1 miljoen  wetenschappers  en technici  (waarvan  350.000  onder­
zoekers)  zijn op dit ogenblik bij  deze activiteiten  betrokken; 
. de capaciteit  voor  0 & 0 in de  Gemeenschap  is de  helft minder  dan die 
van de VS  (maar  slechts 27 %  minder  wat betreft alleen  maar het 
civiele onderzoek)  en het dubbele  van de  capaciteit  van Japan. 
b) Waar over het algemeen  de technologische kloof tussen EUR 10 en de VS 
in 15 jaar aanzienlijk is  verminderd,  ontstaat  thans opnieuw  een achter­
stand ten opzichte van de VS en  Japan.  Toch kan ten opzichte van  deze 
twee landen alleen  maar worden  gesignaleerd dat in de  Gemeenschap  on­
derzoekresultaten in  ontoereikende  mate worden  benut en omgezet  in, met 
name, industriële  innovatie. 
c) Op het gebied van het belangrijke  fundamentele  onderzoek  (big sciences) 
en de belangrijke  technologieën  zijn de Europese  landen er  dank zij de 
Europese  samenwerking  in geslaagd bij te  blijven  bij de belangrijkste 
wetenschappelijke ontwikkelingen en  industriële  innovatie in sectoren 
als hoge-energiefysica, lucht- en ruimtevaart en kernfusie. 
(1) Zie documenten  : 
- CREST/1237/79 
- CREST/1202/2/82  herz. 2 

-7-
Op gebieden  waarop  de Europese  samenwerking  evenwel  niet tot stand 
was of is  gekomen,  ontstaat een duidelijke kloof tussen EUR  10, de 
VS en Japan  (reeds  duidelijk  aanwezig  bij de informatica en de bio­
technologie; de  voortekenen  voor klassiekere sectoren als de  auto­
industrie,  de chemie  en de materialen  zijn verontrustend). 
Ontwikkeling en  tendensen 
A_l£emeen_ 
Ten aanzien van de  financiële  middelen  valt op te merken  dat de  totale 
begrotingskredieten  voor  0 & 0  (bijna  20 miljard Ecu in  1980 (1))  tussen 
1970 en  1980 met een  derde  deel in  reële waarde  zijn toegenomen,  hetgeen 
het midden  houdt tussen de  stagnerende  budgetten  voor  0 & 0 in de VS en de 
toename  met meer dan een factor  twee in Japan. 
Bij de prioriteiten  valt het nog steeds belangrijke  aandeel  van defensie op, 
namelijk  : 
EUR 10 25 %  van de overheidsuitgaven-
VS k7  % van de overheidsuitgeven 
Japan  2 % van de overheidsuitgaven 
De situatie  verschilt  evenwel  sterk tussen de verschillende Lid-Staten van 
de Gemeenschap,  waarbij het  aandeel  van defensie in de kredieten  voor  0 & 0 
kan variëren  van  0 tot meer dan  50 %. 
Afgezien van defensie  blijft  het beleid van de Lid-Staten ten aanzien van 
het  0 & 0  vooral toegespitst op  : 
- de bevordering van een  concurrerende  economische  ontwikkeling in het 
internationale  vlak; 
- de oplossing van sociale  problemen  zoals verbetering van de arbeids­
omstandigheden  en de milieubescherming; 
- de handhaving  van een  juist evenwicht  tussen  fundamenteel  onderzoek  en 
toegepast  onderzoek. 
(1) 26,5  miljard  Ecu in  I982 

-8-
Gegevens  per sector 
Het belang dat binnen de  Gemeenschap  wordt gehecht aan de  landbouw  (hetgeen 
vooral  blijkt  uit het gemeenschappelijke landbouwbeleid) is  slechts  gedeel­
telijk terug te vinden in het O & O op  nationaal  niveau. Het  blijkt  dat de 
overheidsuitgaven  voor O & 0 gemiddeld voor  alle Lid-Staten  slechts  3»7 % 
van de totale  uitgaven bedragen en dat  deze uitgaven  ongelijk  verdeeld  zijn 
over de Lid-Staten (Nederland en  Denemarken  9 %\ Frankrijk  k % en BRD 2 %). 
Bovendien  wordt  in Italië  - waar het landbouwareaal de afgelopen  tien jaar 
met 6 % ie verminderd (de  Gemeenschap  gemiddeld 3 %) - aan het  agrarisch 
0 & C slechts  C,9 Ecu per  inwoner  uitgegeven tegen 6,8 Ecu in Nederland. 
In Ierland  (waar  4,7 Ecu per  inwoner  wordt besteed aan het 0 8c 0,  tweede 
plaats na Nederland)  speelt  de landbouw  een essentiële  rol in de  economie 
van het land,  maar blijft  de produktiviteit  laag vergeleken met de andere 
Lid-Staten. 
In de industrie  zijn de maatregelen van de nationale 0 Sc  O-instellingen  be­
langrijker,  aangezien  deze voor sommige  Lid-Staten ongeveer 50 % bedragen; 
de ontwikkeling van de innovatiemogelijkheden van  ondernemingen  is één van 
de middelen gebleken om het hoofd te bieden aan de  crisis  waarin de westerse 
economie  zich bevindt. Dit  inzicht  is evenwel  nog van  tamelijk  jonge datum, 
aangezien na een  aanzienlijke  teruggang van het 0 & 0 voor  industriële  doel­
einden in het begin van de  jaren zeventig het  herstel  pas sinds '1978 is inge­
treden;  doordat  deze tendens  zich handhaafde  werd in 1981 het niveau van  197*+ 
weer bereikt. 
De energie heeft in de  Gemeenschap  zeer veel voorrang genoten bij de verde­
ling van de gelden voor 0 & 0 sinds 197^ (11 % van de  totale  0 & O-budgetten). 
Dit werd veroorzaakt door een zeer negatieve handelsbalans voor energiepro-
dukten. Sinds  197*+ heeft evenwel  een verschuiving plaatsgevonden in de over­
heidsuitgaven  voor onderzoek op energiegebied : het aandeel van de  kernsplij­
ting is aanzienlijk  teruggelopen (van 1975 t.m. 1980 met ongeveer 20 % in de 
BRD en 7 % in  Frankrijk)  ten gunste van de  fossiele  energiebronnen, de ver­
nieuwbare  energiebronnen en de energiebesparing. Het aandeel van de beheerste 
kernfusie  blijft  echter  tamelijk  hoog (6 % in 1979 van de  totale  overheids-

-9-
uitgaven  in de Gemeenschap  voor het onderzoek  op energiegebied). 
Na de energievoorziening  is de  grondstoffenvoorziening  het tweede zwakke 
punt in de  economie  van de  Gemeenschap,  die meer dan het  dubbele  van het­
geen zij exporteert,  moet importeren.  De overheidsuitgaven  van de  Lid-Sta-
ten voor het 0 & 0 op het  gebied van het  optimaal  van deze grondstoffen 
en de recyclage  ervan  zijn echter beperkt  en bedragen ongeveer  7 % van 
de overheidsuitgaven voor  industrieel  onderzoek. 
De verbetering  van de  levensomstandigheden vormt  één van de  fundamentele 
doelstellingen  van het  beleid van de  Lid-Staten  die hiervan,  met name in 
het kader van hun 0 &  O-budget,  gedurende  de afgelopen  tien jaar steeds 
meer aandacht  zijn gaan besteden. 
Van 1970 tot en met 1979 is het  aandeel  van de  middelen voor  0 & 0 voor 
de verbetering  van de  menselijke  omgeving,  bescherming,  en bevordering 
van de volksgezondheid  en maatschappelijke problemen gestegen  van 7»5 % 
naar  11,2 %.  Naar het schijnt  is deze ontwikkeling evenwel  tot stilstand 
gekomen en in 1980  viel een geringe achteruitgang  te bespeuren,  met name 
wat betreft  de sociale  sector. 
De Europese  en internationale  samenwerking  op wetenschappelijk  er  
technisch  gebied  (buiten  de communautaire  activiteiten  en de CCST-
projecten)  heeft in principe  betrekking  op : 
- fundamenteel onderzoek.  In dit verband  kunnen  worden  genoemd  : 
de Europese  Organisatie  voor Nucleair  Onderzoek  (CERN),  het Euro­
pese Laboratorium voor  Moleculaire  Biologie  (EMBL)  in het  kader van 
de Europese  Organisatie  voor Moleculaire  Biologie  (EMBO),  de Euro­
pese Organisatie  voor Astronomisch  Onderzoek  van de  Zuidelijke  Hemi­
sfeer (ESO) en het  "Global  atmospheric  research  program  (GARP)". 
Daarnaast zij  nog eens gewezen  op de  bijzondere  rol die de  Europese 
Stichting  voor Wetenschappen  speelt wat betreft  de uitwisseling  van 
gegevens  en coördinatie  van fundamenteel onderzoek. 

-10-
- grote programma's  voor technologisch  onderzoek.  Tot de  belangrijkste 
hiervan mag het  Eruopees Ruimteagentschap  (ESA) worden  gerekend,  dat 
financieel  gezien  de belangrijkste internationale  samenwerkingsorgani­
satie ter wereld  is met een  budget  van 730  miljoen  Ecu in I9S0 en  bijn 
1.500 werknemers.  Tevens  kunnen het  EURODIF-consortium  (bouw van een 
verrijkingsfabriek  voor splijtstoffen  door middel  van gasdiffusie)  en 
het Airbusprogramma  worden genoemd. 
Bij de O &  O-activiteiten  van de  Lid-Staten  ter ondersteuning  van de ont  
wikkelingslanden  tenslotte levert Frankrijk  de belangrijkste bijdrage 
(ongeveer  65 % van de  totale bijdrage  van de Gemeenschap die in 1980 
ongeveer  260 miljoen  Ecu bedroeg  - een  duidelijke  toename ten  opzichte 
van  1975 toen dit bedrag  200 miljoen  Ecu bedroeg). 

TOTAAL EUR-10  = 23.842,14  MIOEECU 
JAAR  1981 
TOTAAL SUR-10  VERDEELD TOTAAL EUR-10  VERDEELD 
OVER DE  10 LANDEN OVER DE NABS-DOELSTELLINGEN  * 
5· Landbouw 
7. Sociaal 
6. Industrie 
Energie >ö. Ruimte 
3. Ge­
zond­
heid 
£. Milieu 
1. Aarde Ove­
rige 
10. Kennis 9· Defensie 
Voor Luxemburg  geen gegevens  beschikbaar * Nomenclatuur  voor de analyse en vergelijking  van wetenschaps­
begrotingen  en -programma's. 
1. Exploratie  en exploitatie  van het  aardse milieu 
2. Ordening  van het menselijk  milieu 
3. Bescherming  en bevordering  van de  menselijke  ge­
zondheid  (waarvan  3»3 onderzoek  naar schadelijke  invloeden) 
k'. Produktie,  distributie  en rationeel  gebruik  van energie 
5. Landbouwproduktiviteit  en technologie 6. Industriële  produktiviteit  en technologie 
7· Problemen  van het maatschappelijk leven 
8. Exploratie  en exploitatie  van de  ruimte 
9. Defensie 
10. Algemene  bevordering  van de  kennis. 

-12-
0 Sc O UITGAVEN VAN DE LID-STATEH VERDEELD  OVER DE 10 NABS-D0EL8TELLINGEN 
JAAR ! 1981 
Luxembourg  : geen gegevens  beschikbaar 

-13-
De ontwikkeling  van de  overheidskredieten vertoont sinds  1975 het  vol­
gende beeld  (1) : 
Begrotingskredieten (financiering  door de staat) in miljarden  Ecu 
Jaar 1975 1981 1982 
Belgique/België 0,36 0,54 0,56 voorlopig 
Danmark 0,18 0,24 0,25 voorlopig 
Deutschland if,18 7,07 7,84 voorlopig 
Ellas 0,07 0,07 voorlopig 
France 3,18 6,63 8,17 voorlopig 
Ireland 0,03 0,06 0,08 voorlopig 
Italia 0,56 2,06 1,91 voorlopig 
Nederland 0,64 1,18 1,28 voorlopig 
United-Kingdom 2,37 5,99 6,33 voorlopig 
EUR-10 11,50 23,85 26,49 voorlopig 
Ter vergelijking 
USA (Federal outlays) 1Ecu =•. $1,21*077 
14,56 =$1,11645 
30,16 =$1,00324 
raming 38,15 raming 
Japan (overheids­
uitgaven) 1Ecu=35^,312Yen 
2,49 =247,598Y  =244,671Y 
6,83 raming 7,50 raming 
PS De verdeling  van de  uitgaven  van  0 & 0 tussen de openbare  sector  (fin­
anciering  door de Staat) en de  particuliere  sector (industrie,  VZW, 
enz.) is in EUR-10 en de VS  ongeveer  50-50,  terwijl  de staat in Japan 
minder dan  30 % bijdraagt  tot de financiering  van het  0 8c 0. 
(1) De ramingen voor  de periode  1984-1987  zijn in de  Lid-Staten 
van de EEG nog te  onzeker  om deze hier te vermelden. 

PROGRAMMAPUNTEN  VAN DE  GEMEENSCHAP  WETENSCHAPPELIJKE  EN TECHNOLOGISCHS  DOELSTELLINGEN  KAAM VAN DE  DESKUNDIGE 
1. Bevordering van het concurrentie- 1.1. Ontwikkeling van de landbouwproduktiviteit 
(bodem,  plantaardige en  dierlijke  produkten, 
landbouwbouwtcchnologie) vermogen  van de  landbouw  (met 
inbegrip  van de  visserij) 
i.2. Verbetering van de  kwaliteit  en verwerking 
van landbouwprodukten Landbouw  : 
Prof. W.F.  Raymond,  Agricultural 
Science Consultant,  Maidenhead,  UK. 
Visserij  : 
Dr S.F. De Groot, Ministerie van  Land­
bouw en Visserij,  Rijksinstituut  voor 
jVisserijonder^oek,  NL. 
2. Bevordering van het concurrentie- 2.1. Opheffing en vermindering van  handelsbe­
lemmeringen vermogen  van de  industrie 
2.2. Verbetering van conventionele technieken 
en produkten 
2.3. Bevordering en  2.3*1·  Informatietecb.no-
ontwikkeling  logie 
van technolo-  2.3.2.  Biotechnologie 
gieën ] Dr. U. Colombo,  Voorzitter 
van UNEA,  I. 
M. A. Danzin,  voormalig directeur van 
Institut  de recherche  en informatique 
et automatique  (IRIA), F. 
Mr. M. Cantley, DG XII,  FAST 
Dr. K. Sargeant,  DG XII,  FAST 
3. Verbetering van het grondstof­
fenbeheer 3.1· Optimaal  gebruik van grondstoffen 
(met inbegrip van recycling) Diensten van de  Commissie 
k. Verbetering van het  beheer  van 
energiebronnen  en vermindering 
van de afhankelijkheid op 
energiegebied ^.1. Ontwikkeling van kernsplijtingsenergie 
(in het bijzonder het aspect 
veiligheid) 
4.2. Fusion  thermonucléaire  contrôlée,  JET Prof. Dr. A.  Birkhofer, Gesellschaft 
für Reaktorsicherheit  GmbH (GRS),  D. 
M. A. Gauvenet,  Inspecteur  général 
d'EDF pour la sûreté  et la sécurité 
nucléaire,  F. 
(dossier  van het Fusion  Revieuw 
Panel) 

PROGRAMMAPUNTEN  VAN DE GEMSENSCHAP //ETEN3CKAPPELIJKE  SN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN NAAM VAN DE DESKUNDIGE 
^. Verbetering  van het  beheer van Ontwikkeling  van nieuwe energiebronnen 
energiebronnen  en vermindering k.k. Optimaal  gebruik  var. fossiele  brandstoffen Prof. H. Durand, Université de 
Paris, F. (voormalig  voorzitter 
van Commissariat a 1'énergie van de afhankelijkheid  op (koolwaterstoffen,  steenkool) Prof. H. Durand, Université de 
Paris, F. (voormalig  voorzitter 
van Commissariat a 1'énergie 
energiegebied ^.5. Energiebesparing 
-solaire (COKES), F). 
p. Verhoging  van de ontwikkelings­ 5.1. Uitvoering  van W 8c T  werkzaamheden  ten behoeve Dr. D. Williams,  Crown Agent for 
hulp van de ontwikkelingslanden Overseas  Government and Admini-hulp stration,  UK, Lid van het Econo­
misch en Sociaal  Comité. 
6. Verbetering  van arbeids-  en 6.1. Verbetering  van de  veiligheid Prof. L. Donato, CNR,  Pisa 
levensomstandigheden 6.2. Bescherming  van de gezondheid s i 
6.3. Bescherming  van het  milieu 
(en voorkoming van  hinder) Dr. A. Sors, DG XII,  Programme 
Environnement  (voormalig  Deputy 
Dir. of the  Monitoring  and 
Assessment  Research  Centre, 
Chelsea College, University 
of London). 
7. Verbetering  van de doelmatigheid  van het W T  potentieel  van de EEG  (stimulering) Diensten  van de  Commissie  bij­
gestaan  door bijzondere 
adviseurs.-

Bijlage II 
PROGRAMMAPUNTEN  EN DOELSTELLINGEN 
Door de Commissie  aangebrachte  preciseringen  en aanpassingen  in 
de oorspronkelijke voorstellen, ingediend  in document  COM (82) 865 def. 

- 1 -
In aansluiting  op de besprekingen in de  Raad over de mededeling  "Voorstellen 
voor een Europese  strategie  op wetenschappelijk en  technisch  gebied; 
kaderprogramma  1984-1987"  COM (82) 865 Def. en de daaraan voorafgaande 
besprekingen,  alsmede rekening  houdende  met de  resultaten  van de beoordeling 
van het lopende  kaderprogramma  door gespecialiseerde  wetenschappelijke en 
technische  comités,  acht de Commissie het  wenselijk  een aantal  preciseringen 
te verstrekken  en reeds thans een  aantal aanpassingen inzake  programmapunten 
en doelstellingen  genoemd  in haar mededeling COM (82)865 def. voor te 
stellen zonder dat  hierdoor  de algemene  inhoud van het  kaderprogramma  ter 
discussie  wordt gesteld. 
Deze gegevens  zijn verzameld op acht bladen en ±n ggn  overzicht. 

- 2 -
Programmapunt  1. : "Bevordering van het concurrentievermogen  
van de landbouw  met inbegrip  van de  visserij"  
130 miljoen  Ecu 
In haar voorstel  heeft de Commissie de nadruk  willen  leggen op het belang 
dat zij hecht aan dit  programmapunt  door het, voor het onderzoek  gericht  op 
doelstellingen  in verband met de bevordering van het concurrentievermogen 
van de landbouw,  uitgetrokken  bedrag te  verdrievoudigen.  Dit is de  eerste 
stap op de weg naar een  uitbreiding  van de  doelstellingen  onder dit program­
mapunt  . 
Tijdens de besprekingen in de  instanties  van de Raad verzochten een  aantal 
delegaties  het voor dit  programmapunt  uitgetrokken  bedrag te verhogen. 
Gezien het belang van het gemeenschappelijk landbouwbeleid zou de Commissie 
zich bij dit standpunt  kunnen  aansluiten.  Zij vestigt  echter de aandacht 
van de Lid-Staten  op het  feit dat verhoging van het bedrag voor dit program­
mapunt het evenwicht tussen de  afzonderlijke  programmapunten  zou wijzigen 
en een hernieuwde  arbitrage  zou vereisen. 
Aangezien de  meeste  Lid-Staten  het bestaande evenwicht een  gunstig  onthaal 
hebben geboden,  handhaaft de Commissie, onder voorbehoud van een eventueel 
debat in de  Raad, haar oorspronkelijke  voorstel  waaruit reeds  duidelijk  het 
nieuwe belang  blijkt dat aan de bevordering van het concurrentievermogen 
van de landbouw  wordt gehecht. 
Uit de vaststelling  van het gemeenschappelijke  visserijbeleid  blijkt eens 
te meer hoe belangrijk  0, 0 & D-werk  is ter  verbetering  van de  exploitatie, 
ten behoeve  van de Gemeenschap,  van de vernieuwbare hulpbronnen in de zee. 
Het communautaire onderzoek zou in de  eerste  plaats moeten  worden  gericht 
op de voornaamste  doelstellingen  genoemd  in sectie 1.2 : "Ontwikkeling van 
de produktiviteit,  verbetering  van de  kwaliteit  en verwerking van  visserij-
produkten"  als vermeld in  document  COM(82)865  def. 

- 3 -
Programmapunt  2. : "Bevordering  van het  concurrentievormogen  
van de industrie"  - 1.060  Miljoen  Ecu 
Het kaderprogramma  vormt een bewijs van het  voornemen  van de Commissie  0, 0 
& D gericht  op de bevordering  van het  concurrentievermogen  van de  industrie 
aanzienlijk  uit te breiden.  Dit voornemen  vond een gunstig onthaal bij  de 
Raad, maar uit de  besprekingen bleek  dat het  nuttig zou zijn indien  de 
Commissie  haar voornemen  ter zake nader zou preciseren.  Met dit programma­
punt mikt de Commissie,  naast de opheffing  en beperking  van de  handelsbelem­
meringen,  op een  tweeledig doel  : 
- enerzijds  de bevordering  van het  onderzoek  inzake nieuwe technologieën 
en daardoor  de begunstiging  van de  groei van de  dienovereenkomstige 
nieuwe industrietakken.  De Commissie  zal concrete  voorstellen  op deze 
gebieden  doen (ESPRIT-  en biotechnologie-programma's)  en de  wetenschappe­
lijke en technologische  problemen  in verband  met de  telecommunicatie 
bestuderen; 
anderzijds  de bevordering  van de  ontwikkeling  van basistechnologieën die 
in verschillende industrietakken  worden  toegepast (materiaaltechniek, 
lasers enz.) en  bevordering  van de  horizontale spreiding  van die  technie­
ken over  alle conventionele industrietakken waarin  deze technieken  en de 
nieuwe technologiën  worden  toegepast, zulks  met name door semi-industrië-
le of demonstratieprojecten voor  de vernieuwing  van de  infratechnologie. 
Deze spreiding  van de  toepassingsmogelijkheden  vormt immers één van de 
sleutels  voor de modernisering  van het  Europees  industriële  apparaat, 
waaraan  gezien  onze buitenlandse concurrenten  niet valt te ontkomen. 
Hierom gaat het bij de doelstelling  "Verbetering  en ontwikkeling  van 
nieuwe technieken  en produkten voor conventionele bedrijven"  (waarvan  de 
al te verkorte  naam "Conventionele bedrijven"  in de overzichtstabel  tot 
misverstand  kan hebben  geleid).  Met de  voorstellen  die de  Commissie 
zeer binnenkort  zal indienen,  kan deze benaderingswijze  worden  toege­
licht. 

- 4 -
Het gaat  hierbij  dus niet om het subsidiëren van  conventionele bedrijven  of 
het verstrekken  van steun aan industrietakken  die een  crisis doormaken, 
maar juist om het  begunstigen  - door ontwikkeling  en toepassing  van nieuwe 
technieken  - van het  concurrentievermogen  van de  conventionele  industrie 
met name in sectoren  waar de omvang van de  ondernemingen  (MKB) deze niet in 
staat stelt zelf het nodige onderzoek  en ontwikkelingswerk uit  te voeren. 
Uiteraard  kan de  bevordering  van het  concurrentievermogen  van de  industrie 
niet alleen  worden  bewerkstelligd  door de uitvoering  van onderzoek-, 
ontwikkelings-  of demonstratieprojecten,  maar moeten ook een  aantal begelei­
dende maatregelen  worden  getroffen  die buiten het eigenlijke  wetenschappe­
lijke en technische kader  vallen,  zoals maatregelen  ter bevordering  van 
investeringen,  voor de ontwikkeling  van een  grensoverschrijdende  infrastruc­
tuur op het  gebied van de  innovatie, voor  de vergemakkelijking  van de 
industriële  reconversie  enz. 

- 5 -
Programmapunt  3. " Verbetering van het grondstoffenbeheer" 
80 miljoen Ecu 
Het niveau  waarop  dit programmapunt  speelt werd te beperkt geacht om met 
name projecten voor de ontwikkeling van off-shore-methodes te  kunnen 
uitvoeren  waarvoor  aanzienlijke  bedragen  zijn vereist.  Daar de Commissie 
het voornemen  heeft eerst voorlopige  studies  ter zake te  doen uitvoeren 
behoudt zij zich het recht voor om naar gelang van de  resultaten  van deze 
voorlopige  studies,  dit programmapunt  bij de eerste  herziening  van het 
kaderprogramma  op grotere  leest te schoeien. 
Men vroeg  zich af waarom  onderzoek over "hout" onder dit  programmapunt  was 
opgenomen.  Hout kan immers  ook als landbouwprodukt  worden  beschouwd, 
terwijl de toepassing daarvan ook onder het  programmapunt  "Bevordering van 
het concurrentievermogen van de  industrie"  zou hebben  gepast. Van belang 
is echter dat "hout" als zodanig een van de  doelstellingen  van het kaderpro­
gramma vormt. Het wezenlijke probleem dat  zich voordoet in verband met het 
feit dat de  Gemeenschap  voor meer dan de  helft van haar behoeften hout en 
houtprodukten  invoert,  heeft ertoe  geleid dat deze specifieke  doelstelling 
onder dit  programmpunt  werd gehandhaafd  terwijl  tevens naar de beide andere 
betrokken  programmapunten  werd verwezen. Ook  werd aanbevolen het probleem 
van het water in  zijn hoedanigheid van grondstof en dat van de beschikbaar­
heid daarvan te bestuderen.  Onder  de doelstelling  "Milieubescherming" 
wordt ook de  uitputting  en verontreiniging  van waterhoudende  lagen behandeld 
en dient ten gevolge dit aspect bestudeerd. 

- 6 -
Programmapunt  4. "Verbetering van het beheer over de energiebronnen  
en vermindering van de  afhankelijkheid  op energiegebied"  
1.850 miljoen  Ecu, verminderd tot 1.770  miljoen  Ecu 
Om tegemoet  te komen aan een  aantal  vragen die door  nationale  delegaties 
werden gesteld  wil de Commissie  nader ingaan op de  doelstelling  "Ontwikke­
ling van de  kernsplijtingsenergie".  Hierbij  kon bij de voorgestelde  doel­
stellingen  een onderscheid  worden gemaakt  tussen onderzoek dat  rechtstreeks 
bijdraagt  tot de  ontwikkeling  van deze energievorm en onderzoek dat  bij­
draagt tot de  doelstellingen  "Verbetering van de  veiligheid  en bescherming 
van de gezondheid" en "Milieubescherming" en dat derhalve  dient te worden 
gebracht onder  programmapunt  "Verbetering van de levens- en arbeidsomstan­
digheden". Ten gevolge van dit onderzoek  werd een bedrag van 80  miljoen 
Ecu naar laatstgenoemd  programmapunt  overgeheveld. 
Hiervan  afgezien  handhaaft de  Commissie  het inwendig evenwicht  : 
- Ontwikkeling van de  kernsplijtingsenergie  460  i.p.v.  540 
Beheerste thermonucleaire kernversmelting 480 
Ontwikkeling  van vernieuwbare energiebronnen 310 
- Rationeel  energieverbruik 520 
Programmapunt  4 : Verbetering van het beheer over de 
energiebronnen en vermindering van 
de afhankelijkheid  op energiegebied 1.770  i.p.v.  1.850 
Opgemerkt  zij echter dat de  Commissie  in 1984  uiterst  omvangrijke concrete 
voorstellen  zal formuleren op het gebied van de themonucleaire  fusie en de 
demonstratieprojecten.  Bij deze  voorstellen  zal rekening  worden gehouden 
met de resultaten  van de lopende  programma's  en zij  zullen leiden  tot een 
diepgaande  discussie  over de bijzondere  criteria  die op deze gebieden voor 
communautaire  projecten  moeten worden aangehouden.  Dit kan  leiden  tot een 
wijziging  van het  interne  evenwicht bij dit  programmapunt.  De Commissie 
handhaaft derhalve haar  voorstel  voor wat  betreft  het relatieve  belang van 
dit programmapunt  in het kaderprogramma,  maar is van mening  dat het aandeel 
van de  vier doelstellingen,  waar het uit bestaat, kan  worden  herzien 
naargelang  van de  resultaten  van de  tenuitvoerlegging  van de programma's. 

- 7 -
Programmapunt  5. "Uitbreiding  van de  ontwikkelingshulp" 
150 miljoen  Ecu 
Overeenkomstig de geest van het  "Memorandum  over het  communautaire  ontwikke­
lingsbeleid"  en naar  aanleiding  van het door de ontwikkelingslanden 
steeds dringender naar voren gebrachte verzoek om  communautaire  maatregelen 
op het gebied van  wetenschap  en techniek, heeft de  Commissie  van het begin 
af aan in het  kaderprogramma  het punt  "Uitbreiding  van de  ontwikkelingshulp" 
opgenomen.  Voor dit  programmapunt  werden  vervolgens in Doe.  C0M(82)865 
def. cijfers  opgenomen.  Sommige  delegaties  verzochten de  resultaten  van 
het programma  "Wetenschap  en techniek ten  dienste  van de  ontwikkeling"  af 
te wachten  alvorens  zich over deze zaak uit te spreken. 
De Commissie  herinnert  eraan dat het er thans in het  eerste kaderprogramma 
om gaat  uitdrukking  te geven aan de  politieke  wil en het streven kenbaar te 
maken. De uitvoeringsmodaliteiten  zullen  successievelijk  in het kader van 
actieprogramma's  worden  vastgelegd, waarbij de met het  eerste  specifieke 
programma  op dit gebied  opgedane  ervaring  rekening zal  worden gehouden. 
De Commissie  is van mening  dat het huidige  programma  "Wetenschap  en techniek 
ten behoeve  van de  ontwikkelingslanden"  met zijn beide onderdelen  "landbouw" 
en "tropengeneeskunde" het begin  vormt van een  uitgebreider  programma.  Zij 
wijst er nogmaals  op dat  niet kan worden gewacht  op de definitieve  evaluatie 
van de resultaten  van dit  programma  alvorens een ander  programma  op dit 
gebied te lanceren. Een  dergelijke  al te strakke benadering houdt het 
gevaar in dat  activiteiten  op lange  termijn  worden  onderbroken en  daarmede 
de motivatie  bij de onderzoekers wegvalt en  niet aan de verwachtingen van 
de ontwikkelingslanden wordt voldaan, die steeds  luider  om communautaire 
maatregelen op het gebied van  wetenschap  en techniek vragen. 
De Commissie  is van mening  dat er  geen redenen aanwezig  zijn om het onder 
dit programmapunt  uitgestippelde  streven te  wijzigen. 
(1) COM(82)640. 

- 8 -
Programmapunt  6 - "Verbetering  van de  levens-  en arbeidsomstandigheden"  
270 miljoen  Ecu, gebracht op 385  miljoen  Ecu 
Als eerder aangeduid  vallen onder de  ontwikkeling  van de  kernsplijtingsener­
gie vormen  van onderzoek die  beter passen onder het  Programmapunt  "Verbete­
ring van de Levens- en Arbeidsomstandigheden". Naar dit punt  worden 
derhalve  de 80 miljoen  Ecu overgeschreven afkomstig van het  programmapunt 
inzake de Energie. 
Bovendien werd dit  programmapunt  opnieuw bestudeerd op  basis van de  discus­
sies in de Raad en de aanvullende  werkzaamheden  die inmiddels  met name in 
de gespecialiseerde  wetenschappelijke  comités  werden  verricht. 
Het onderzoek  inzake  natuurrampen dat de  voorspelling,  de voorkoming en de 
beperking  van de daaraan verbonden gevolgen  omvat,  is een onderwerp van 
communautair belang waarbij  coördinatie  van het onderzoek en de  sensibilise­
rende werking van een  dergelijk  programma  de mogelijkheid  biedt de kennis 
te verruimen en  daarmede  de gevolgen voor de  mens en de materiële  consequen­
ties van dergelijke  natuurverschijnselen  (overstromingen en droogtes, 
aardbevingen,  vulkaanuitbarstingen,  enz.) te beperken. Dit  soort onderzoek 
dient wezenlijk  over de beide  doelstellingen  van dit  programmapunt  te 
worden verdeeld. 
Voorts dient het belang van de gezondheidszorg onder de  doelstelling 
"Verbetering  van de  veiligheid  en bescherming van de gezondheid" te  worden 
opgevoerd en de  omvang  van dit onderzoek  niet t.o.v. het  huidige  niveau te 
worden verlaagd. 
Onder de doelstelling  "Milieubescherming"  verdient  het probleem van het 
afsterven  van de bossen door de zure regen (een reeds in het  voorstel  van 
de Commissie  genoemd  probleem) een hogere  prioriteit. 

- 9 -
Op grond van deze overwegingen  heeft de Commissie  gemeend  deze beide 
doelstellingen  de volgende bedragen toe te  moeten kenen : 
- verbetering  van de  veiligheid  en bescherming 
van de gezondheid 190  miljoen  Ecu 
- milieubescherming 195  miljoen  Ecu 
Programmapunt  6 : "Verbetering  van de  levens-  en 
arbeidsomstandigheden" 385 miljoen  Ecu 
in plaats  van 270 

- 10 -
Programmapunt  7 - "Verbetering van de doelmatigheid van het  
wetenschappelijke  en technische  potentieel  van de Gemeenschap" 
85 miljoen  Ecu 
Sommige  delegaties  waren van mening  dat de  resultaten  van de proefperiode 
van het  stimuleringsproject  moesten  worden  afgewacht alvorens  hiervoor 
aanzienlijke  middelen uit te trekken. De  Commissie  herinnert  eraan dat de 
proefperiode  1983-1984  alleen betrekking heeft op de  uitvoeringsmodaliteiten 
en niet op het  beginsel  van een  dergelijk  programma  dat reeds door de  Raad 
is goedgekeurd. 
Op grond van voorbereidende  studies  raamt de Commissie  dat 5% van de voor 
wetenschappelijke  en technische  activiteiten  op communautair  niveau uit te 
trekken  kredieten  zouden  moeten  worden  gereserveerd voor  onafhankelijke 
stimuleringswerkzaamheden. Dit aandeel  werd aangehouden  als streefdoel 
voor het einde van de periode.  Daarom  stelt de Commissie  voor de voor dit 
programmapunt  uitgetrokken  middelen  successievelijk  op te voeren en voor de 
hele periode  1984-1987  een bedrag van  85 miljoen  Ecu op te  nemen. 
Indien op grond van de  conclusies  van de experimentele fase bepaalde 
maatregelen diepgaand  zouden  moeten worden  herzien  en het tijdschema voor 
de geleidelijke  uitbreiding  van deze  werkzaamheden  zou moeten  worden 
gewijzigd,  kunnen  de dan voor de periode  1984-1987  vrijgekomen  financiële 
middelen  worden  overgedragen op andere  onderzoekactiviteiten. 

- 11 -
HORIZONTALE  WERKZAAMHEDEN  
110 miljoen Ecu,  verminderd  tot 90 miljoen Ecu 
In antwoord  op tijdens  de besprekingen over  het kaderprogramma  gerezen 
vragen preciseert  de Commissie  dat de  horizontale wetenschappelijke  en 
technische  werkzaamheden  meer in het bijzonder  omvaten  : 
- het FAST-programma; 
- studies ter voorbereiding  van toekomstige  programma's; 
- bevordering  van het  gebruik van de  resultaten (zulks  in de ruimste zin 
zodat daar ook de  werkzaamheden  i.v.m. de bescherming,  verspreiding  en 
exploitatie  van de  onderzoekresultaten  alsmede  het verlenen  van licenties 
op octrooien  onder vallen); 
- opleidingsactiviteiten  alsmede  beurzen  en stages; 
continue beoordeling  van de  resultaten  van 0, 0 & D en het  gebruik 
hiervan. 
Bij zorgvuldige bestudering  van deze horizontale  werkzaamheden  met het  doel 
om die, welke geen wezenlijke  0, 0 &  D-inhoud  hebben,  te kunnen elimineren, 
heeft de Commissie  de voor deze werkzaamheden  uitgetrokken  middelen  kunnen 
beperken  tot 90 miljoen Ecu in plaats  van 110. 

- 12 -
OVERZICHTSTABEL VAN DE DOELSTELLINGEN EN VAN DE  VOOR DE VERWEZENLIJKING 
MioEcus (1) % 
1. Bevordering  van het  concurrentievermogen  van de 
landbouw  130 
- Ontwikkeling  van de  produktiviteit  in de land­
bouw en  verbetering  van de  produkten  : 
landbouw  115 
visserij  15 
2. Bevordering  van het  concurrentievermogen  van de 
industrie  1060 
- Opheffing  en beperking  van handelsbelemmeringen  30 
- Nieuwe  technieken  en produkten  voor conventionele 
bedrijven  350 
- Nieuwe  technologieën 680 
3. Verbetering  van het  grondstoffenbeheer  80 
4. Verbetering  van het  beheer over de energiebronnen  1770 
- Ontwikkeling  van de  kernsplijtingsenergie  460 
- Beheerste thermonuclaire kernversmelting  480 
- Ontwikkeling  van vernieuwbare  energiebronnen  310 
- Rationeel energieverbruik  520 
5. Uitbreiding  van de  steun aan ontwikkelingslanden  150 
6. Verbetering  van de  levens-  en arbeidsomstandigheden  385 
- Verbetering  van de  veiligheid  en bescherming  van 
de gezondheid  190 
- Milieubescherming  195 
7. Verbetering  van de  doeltreffendheid  van het 
wetenschappelijk  en technisch  potentieel  85 
- Horizontale  maatregelen  90 
3750 3,5 
28,2 
2,1 
47,2 
4,0 
10,3 
2,3 
2,4 
100,0 
(1) 
(2) In Ecu van 1982. 
Overeenkomstig  5% aan het  eind van de  periode. DAARVAN NOODZAKELIJK  GEACHTE  BEDRAGEN 

SAMENVATTING 
Correlatie  tussen  criteria  en doelstellingen 
1 = Voornaamste  correlatie 
2 = Belangrijke  correlatie 
3 = Secundaire  correlatie 
COMMUNAUTAIRE  DIMENSIE 
Behoefte aan 
mensen en fi­
nanciële  mid­
delen Omvang van 
de poten­
tiële markt Grensover­
schrijdende 
werkzaamheden COMMUNAUTAIR  BELANG 
Collectieve 
behoeften Steun voor de 
belangrijke 
doelstellingen 
van de Gemeen­
schap 
1. Bevordering  van het  concurrentievermogen  van de 
landbouw 
- Ontwikkeling  van de produktiviteit  in de land­
bouw en verbetering  van de  produkten:  landbouw 
visserij 
2. Bevordering  van het  concurrentievermogen  van de 
industrie 
- Opheffing  en beperking  van handelsbelemmeringen 
- Nieuwe  technieken  en produkten  voor conventio­
nele bedrijven 
- Nieuwe technologieën 
3. Verbetering  van het  grondstoffenbeheer 
4. Verbetering  van het  beheer over de energiebronnen 
- Ontwikkeling  van de kernsplijtingsenergie 
- Beheerste thermonucleaire kernversmelting 
- Ontwikkeling  van vernieuwbare  energiebronnen 
- Rationeel energieverbruik 
5. Uitbreiding  van de steun aan ontwikkelingslanden 
6. Verbetering  van de levens- en arbeidsomstan­
digheden 
- Verbetering  van de veiligheid  en bescherming 
van de gezondheid 
- Milieubescherming 
7. Verbetering  van de  doeltreffendheid  van het 
wetenschappelijk  en technisch  potentieel 2 
2 
1 
2 
2 2 
2 
2 
1 
2 
3 2 
1 
2 
2 
2 
2 
2 
2 
1 
3 
1 
2 2 
2 
3 
3 
1 
1 
2 
1 
1 
1 
2 
1 1 
1 
1 
1 
2 
1 
1 
1 
1 
1 
1 
2 
1 
1