1.Inleiding

1.1Naar een eerlijke interne markt voor consumenten en bedrijven

De EU-regelgeving voor consumentenbescherming behoort sinds 1987 tot de strengste ter wereld en is inmiddels uitgegroeid tot een omvattend pakket rechten voor de consumenten. De consumptieve bestedingen zijn goed voor 56% van het bbp van de EU. Een gezond consumentenklimaat is een doorslaggevende factor voor economische groei.

De rechten die consumenten in de EU hebben, zorgen voor vertrouwen en voorspelbaarheid voor burgers en bedrijven. Zo is er het recht op veilige producten, het recht om een online gekocht product tot twee weken na aankoop terug te sturen en het recht om een product te laten repareren of vervangen binnen de garantieperiode. Dit zijn slechts enkele van de concrete rechten die in het dagelijks leven een verschil maken.

Het Europese consumentenbeleid biedt reële voordelen, die tot stand zijn gekomen dankzij belangrijke wetgeving over de rechten van passagiers en consumenten, oneerlijke handelspraktijken en oneerlijke contractvoorwaarden. De Europese burgers en bedrijven genieten daardoor een hoog niveau van bescherming en zekerheid, maar de markt verandert snel.

Om voort te bouwen op dit succes en het hoofd te bieden aan de uitdagingen van de nieuwe, veranderende markt heeft voorzitter Juncker de structuur van de Commissie aangepast, zodat het consumentenbeleid een meer prominente positie kreeg. Sinds het begin van haar mandaat in 2014 heeft deze Commissie meer dan 80% uitgevoerd van de voorstellen die nodig zijn om de tien prioriteiten in de politieke beleidslijnen van voorzitter Juncker te realiseren. Consumentenbelangen zijn een centraal thema in verschillende initiatieven van de Commissie, zoals de strategie voor de digitale eengemaakte markt, die tot wetgeving heeft geleid om vanaf 15 juni 2017 een einde te maken aan de roamingkosten voor mobiele telefonie en dataverkeer. Vanaf 3 december 2018 wordt ongerechtvaardigde geoblocking verboden, zodat consumenten producten of diensten kunnen gebruiken of kopen via een website in een andere lidstaat. Grensoverschrijdende portabiliteit van online-inhoudsdiensten is per 1 april 2018 een feit. In het kader van de energie-unie en het klimaatbeleid is overeenstemming bereikt over de voorstellen van de Commissie ter versterking van de rechten van de consument in de energiemarkt en over nieuwe tests van emissies en brandstofverbruik voor auto’s. Bovendien worden op 1 juli 2018 gemoderniseerde regels voor pakketreizen van toepassing.

Daarnaast zijn er onderhandelingen gaande tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over de voorstellen voor digitale overeenkomsten, een kernonderdeel van de strategie voor de digitale eengemaakte markt, gericht op modernisering van de voorschriften inzake consumentenovereenkomsten voor de levering van digitale inhoud en voor de verkoop van goederen. Aangezien deze voorstellen belangrijk zijn om te garanderen dat consumenten duidelijke en effectieve rechten kunnen doen gelden bij de toegang tot digitale inhoud en dat consumenten en bedrijven een beroep kunnen doen op uniforme en doeltreffende regels in heel Europa, verzoekt de Commissie het Europees Parlement en de Raad om te zorgen voor snelle goedkeuring van deze voorstellen, die zijn opgenomen in de gezamenlijke verklaring van de voorzitters van de drie instellingen over de wetgevingsprioriteiten.

Andere voorstellen van de Commissie zullen eveneens bijdragen tot een hoog niveau van consumentenbescherming. Met name het voorstel van 2008 voor een richtlijn gelijke behandeling, onder meer gericht op het waarborgen van gelijke toegang tot goederen en diensten, ongeacht godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid, kan een significant effect hebben. Daarnaast moet de Europese toegankelijkheidswet, die de Commissie in 2015 heeft voorgesteld, een groot aantal producten en diensten beter toegankelijk maken voor consumenten met een handicap. De Commissie verzoekt het Europees Parlement en de Raad snel tot overeenstemming te komen over dit belangrijke voorstel. Zij is voornemens om, zodra dit voorstel is goedgekeurd, een voorstel in te dienen om de toegankelijkheidswet op te nemen in het toepassingsgebied van de voorgestelde richtlijn betreffende representatieve vorderingen.

Dankzij de inspanningen van de Commissie zijn in de hele EU de consumentenvoorwaarden verbeterd. Bedrijven profiteren van de activiteiten op het gebied van coördinatie van de handhaving voor zaken als in-app-aankopen in online games, autoverhuur of illegale inhoud op sociale media.

Uitdagingen zijn er wat het consumentenbeleid betreft echter nog steeds. Het vertrouwen van de consumenten in de EU in de interne markt is ondermijnd als gevolg van recente grootschalige onrechtmatige praktijken. Enkele daarvan zijn „dieselgate” (waarbij autofabrikanten in auto’s technologie installeerden om te sjoemelen met de emissietests) en de door veel banken gehanteerde oneerlijke bedingen in hypotheekovereenkomsten. Dit heeft ook geleid tot een debat over de vraag of de mechanismen van de EU sterk genoeg zijn om de regels voor consumentenbescherming doeltreffend te handhaven en de gedupeerde consumenten schadeloos te stellen. Ook is er het probleem dat dezelfde producten die in verschillende delen van de eengemaakte markt werden verkocht, van uiteenlopende samenstelling of kwaliteit bleken te zijn, wat in een aantal lidstaten tot bezorgdheid leidde.

De noodzaak om bepaalde regels inzake consumentenbescherming te moderniseren en de mate van naleving te versterken, is bevestigd door een grootschalige evaluatie van die voorschriften, die de Commissie in 2017 heeft uitgevoerd (Refit-geschiktheidscontrole, richtlijn consumentenrechten). De conclusie van de evaluatie luidde dat de EU-regels voor consumentenbescherming hebben bijgedragen tot de werking van de interne markt en tot een hoog niveau van consumentenbescherming. De regels zijn geschikt voor het beoogde doel, maar moeten beter worden toegepast en gehandhaafd. Bij de evaluatie zijn ook gebieden aangewezen waar het consumentenrecht van de EU kan worden geactualiseerd en verbeterd.

Het in januari 2018 uitgebrachte verslag over de aanbeveling van de Commissie over collectieve vorderingen tot staking en schadevergoeding bevestigt de bevindingen van de evaluatie van 2017. De conclusie ervan luidde dat de bestaande mechanismen voor individueel verhaal ontoereikend zijn in „situaties van massaschade” die grote aantallen consumenten in de EU treffen.

Deze vaststellingen kunnen niet worden genegeerd. De EU moet antwoorden bieden op nieuwe uitdagingen voor het consumentenbeleid en tegelijkertijd zorgen voor een eerlijke interne markt voor zowel consumenten als bedrijven.

1.2De „new deal voor consumenten” afronden

Het maatregelenpakket dat in deze mededeling en in samenhang daarmee wordt gepresenteerd, geeft een antwoord op die uitdagingen en vormt het sluitstuk van de door de Commissie-Juncker beloofde „new deal voor consumenten” die voor de komende jaren een eerlijke interne markt tot stand moet brengen voor zowel consumenten als bedrijven.

Betere handhaving van de regelgeving, doeltreffende instrumenten voor herstel en betere bekendheid van consumenten met hun rechten versterken het vertrouwen van de consument. Dat is goed voor de Europese economie, gezien het belang van de consumptieve bestedingen voor de instandhouding van een duurzaam economisch model.

De „new deal voor consumenten” bouwt voort op het bestaande consumentenbeleidskader, maar gaat een stap verder met moderne regels die beter passen bij de hedendaagse veranderende markten en handelspraktijken, krachtigere publieke en private handhavingsinstrumenten en betere mogelijkheden voor herstel.

In de praktijk wordt er met de „new deal voor consumenten” naar gestreefd:

·de bestaande regels te moderniseren en de leemten in het huidige consumentenacquis op te vullen;