Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD tot vaststelling van een specifiek programma 2002-2006 voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie ter bevordering van het structureren van de Europese onderzoekruimte

TOELICHTING

De Europese Raad heeft op zijn bijeenkomst van 23 en 24 maart 2001 de Raad en het Europees Parlement verzocht om vóór juni 2002 het door de Commissie voorgestelde kaderprogramma voor onderzoek 2002-2006 vast te stellen. Tijdens de bijeenkomsten te Lissabon, Feira en Nice had de Europese Raad reeds zijn steun uitgesproken voor het plan voor een Europese onderzoekruimte.

Daarbij heeft de Raad er met name op aangedrongen dat, in het kader van een reeks duidelijk omschreven prioriteiten, ten volle gebruik zou worden gemaakt van de nieuwe instrumenten die dit kaderprogramma de mogelijkheden moeten geven om de Europese onderzoekruimte tot stand te brengen, overeenkomstig de doelstelling van het programma.

Op 21 februari 2001 [1] heeft de Commissie het voorstel voor het kaderprogramma ingediend, waarna een begin kon worden gemaakt met de bespreking en behandeling van het voorstel in de Raad en het Europees Parlement. Tijdens een informele bijeenkomst op 2 en 3 maart te Uppsala, vond een eerste gedachtewisseling over het voorstel plaats tussen de ministers van Onderzoek, en in de Raad werd de behandeling van het voorstel in gang gezet.

[1] COM (2001) 94

Het Europees Parlement heeft reeds drie keer over het voorstel kunnen debatteren - bij de laatste gelegenheid naar aanleiding van de antwoorden die de Commissie op een uitvoerige vragenlijst had gegeven.

Door op dit moment de voorstellen voor de specifieke programma's - waardoor het kaderprogramma moet worden uitgevoerd - te presenteren, wil de Commissie het in de instellingen geïnitieerde debat stimuleren en in zo groot mogelijke openheid laten verlopen.

Met datzelfde doel presenteert de Commissie gelijktijdig een mededeling over de mogelijke uitvoeringsvoorwaarden voor artikel 169 van het Verdrag; voorgesteld wordt namelijk om de Gemeenschap op basis van dit artikel deel te laten nemen aan programma's die door verscheidene lidstaten gezamenlijk worden uitgevoerd, tegen de algemene achtergrond van het netwerken van de nationale onderzoekprogramma's.

De Commissie zal binnenkort overigens voorstellen indienen inzake de voor het kaderprogramma geldende "Regels voor deelneming en verspreiding".

Van de elementen in de huidige voorstellen aan de hand waarvan men zich een beter beeld kan vormen van de voorgestelde opzet, inhoud en uitvoeringsvoorwaarden van het nieuwe kaderprogramma, moeten met name worden genoemd:

- de indeling in specifieke programma's;

- de nieuwe instrumenten en hun werking;

- de beoogde wetenschappelijke en technologische inhoud ;

- de activiteiten die meer in het bijzonder in het kader van EURATOM zijn gepland.

De opzet

Voor de uitvoering van het kaderprogramma wordt een indeling in vijf specifieke programma's voorgesteld:

- Voor het EG-kaderprogramma:

- Een specifiek programma " Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte " voor de twee groepen van activiteiten "Integratie van het onderzoek" en "Versterking van de grondslagen van de Europese onderzoekruimte " uit het voorstel voor het kaderprogramma;

- Een specifiek programma "Structureren van de Europese onderzoekruimte ";

- Een specifiek programma voor de activiteiten van het GCO.

- Voor het EURATOM-kaderprogramma:

- Een specifiek programma voor alle werkzaamheden onder contract op de gebieden kernsplijting en kernfusie;

- Een specifiek programma voor de activiteiten van het GCO.

Deze structuur is rechtstreeks afgeleid van die van het kaderprogramma en vormt een getrouwe afspiegeling van het daaraan ten grondslag liggende beleidsplan. Doordat is gekozen voor een eenvoudige en leesbare vorm, is een samenhangende uitvoering mogelijk van de verschillende categorieën van geplande activiteiten, waarin recht wordt gedaan aan de centrale doelstelling - de totstandbrenging van een Europese onderzoekruimte - alsmede de specifieke aspecten daarvan.

Kenmerkend voor de nieuwe structuur is dat er een onderscheid wordt gemaakt tussen enerzijds de onderzoekactiviteiten en onderzoekcoördinatieactiviteiten, en anderzijds de activiteiten die gericht zijn op het structureren op Europees niveau van verscheidene hoofdaspecten van de onderzoekactiviteit.

In beide gevallen kan een samenhangende uitvoering met name worden gewaarborgd door de instelling van één programmacomité, dat naar gelang van de betrokken gebieden in verschillende samenstellingen functioneert.

Vanwege het specifieke karakter van de GCO-activiteiten is zowel voor het EG-kader als voor het EURATOM-kader een apart specifiek programma gerechtvaardigd.

Op basis en aan de hand van de gegevens in bijlage II van het voorstel voor het kaderprogramma, is de relatie met de verschillende activiteiten waarin het Verdrag voorziet zowel qua inhoud als in budgettair opzicht gewaarborgd.

De nieuwe instrumenten

De bijdrage van het nieuwe kaderprogramma aan de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte is in de eerste plaats gebaseerd op de steunverleningsmiddelen die voor de uitvoering ervan zijn voorzien, in het bijzonder de drie nieuwe instrumenteen, namelijk de topnetwerken, de geïntegreerde projecten en de deelname van de Gemeenschap aan gezamenlijk uitgevoerde programma's.

De invoering van deze nieuwe instrumenten, waarop de Raad en het Europees Parlement in hun resoluties over de Europese onderzoekruimte positief hebben gereageerd, beantwoordt aan de noodzaak van een verdere ontwikkeling van de steunverleningsmiddelen van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek, zoals die in diverse rapporten over het communautair onderzoekbeleid, met name het recente vijfjaarlijkse evaluatieverslag van het kaderprogramma, is benadrukt.

Sinds de indiening van het voorstel voor het kaderprogramma is verder nagedacht over deze steunverleningsinstrumenten. Over het functioneren ervan hebben talrijke contacten en diepgaande besprekingen plaatsgevonden tussen de diensten van de Commissie, de nationale instanties, de gebruikers van de programma's en andere betrokkenen en verantwoordelijke personen in onderzoekorganisaties, universiteiten en het bedrijfsleven.

In dit verband moeten met name de twee seminars worden genoemd, die op 19 en 20 april 2001 over dit thema werden gehouden [2].

[2] De desbetreffende werkdocumenten kunnen worden geraadpleegd op de website: http://europa.eu.int/comm/research/

Op basis van de resultaten van deze uitvoerige gedachtewisseling zijn de basisprincipes en de algemene voorwaarden voor de werking van de nieuwe instrumenten geformuleerd. Ze zijn opgenomen in bijlage III van de voorstellen voor de specifieke programma's en betreffen met name:

- de doelstellingen die in het bijzonder met elk van de instrumenten afzonderlijk worden nagestreefd;

- de aard van de betrokken activiteiten;

- de algemene voorwaarden inzake oprichting, functioneren en ontwikkeling van partnerschappen;

- de algemene voorwaarden inzake ondersteuning door de Gemeenschap.

Op basis van deze uitgangspunten en voorwaarden moeten de nieuwe instrumenten een doelmatige bijdrage kunnen leveren aan de beoogde doelstelling, namelijk een diepgaande integratie van de onderzoekactiviteiten in Europa, met inachtneming van de voorwaarden van zelfstandig functioneren en flexibiliteit die kenmerkend zijn voor de steunverleningsmiddelen waarin het nieuwe kaderprogramma voorziet.

Deze steunverleningsmiddelen worden gebruikt in combinatie met maatregelen waardoor het totale in Europa aanwezige onderzoek- en innovatiepotentieel ten volle kan worden benut, onder andere door deelname van het MKB aan de betrokken activiteiten aan te moedigen.

Deze opmerkingen gelden vooral voor de topnetwerken en de geïntegreerde projecten. De deelname van de Gemeenschap aan gezamenlijk uitgevoerde nationale programma's, uit hoofde van artikel 169 van het Verdrag, draagt een ander karakter en moet daarom afzonderlijk worden behandeld. Het doel van de mededeling die de Commissie daarover gelijktijdig met de onderhavige voorstellen indient, is de noodzakelijke politieke discussie over deze wijze van uitvoering van het kaderprogramma op gang te brengen.

De wetenschappelijke en technologische inhoud

Naast de op structurering en integratie van de inspanningen gerichte opzet, is de concentratie van de middelen op een beperkt aantal duidelijk omschreven prioriteiten een ander hoofdkenmerk van het nieuwe kaderprogramma, zoals reeds werd benadrukt door de Europese Raad van Stockholm.

Dit komt tot uiting in de voorstellen voor de specifieke programma's, waarin de in het voorstel voor het kaderprogramma gegeven aanwijzingen met betrekking tot de doelstellingen, de bestreken gebieden en de specifieke thema's die binnen elk van die gebieden aan de orde komen, worden ingevuld, uitgewerkt en gepreciseerd.

De precieze onderzoekonderwerpen waarvoor activiteiten worden ondernomen, zullen bij de opstelling van de werkprogramma's en de activiteitenprogramma's van de topnetwerken en de geïntegreerde projecten worden vastgesteld.

Voor de doelstellingen, de inhoud en de uitvoeringsregelingen van de activiteiten die uit hoofde van de specifieke programma's moeten worden uitgevoerd, is vooraf een beoordeling verricht. In dat verband is er in het bijzonder naar gestreefd om, waar dat mogelijk en nuttig is, controleerbare en meetbare doelstellingen te definiëren, volgens de lijnen die in het voorstel voor het kaderprogramma zijn aangegeven.

Naast de activiteiten met betrekking tot de grote prioritaire onderzoekthema's, omvat het specifieke programma "Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte" diverse categorieën van nieuwe of in nieuwe vorm uit te voeren activiteiten.

Het betreft :

- Activiteiten onder de noemer "Anticiperen op de wetenschappelijke en technologische behoeften van de Unie", om tegemoet te komen aan de behoeften van het communautair beleid en aan nieuwe onvoorziene behoeften.

Deze worden uitgevoerd op basis van een meerjaren-programmeringsprocedure van de activiteiten op grond van een jaarlijkse evaluatie- en selectieronde van de gekozen onderzoekthema's.

- Ondersteunende activiteiten voor het netwerken van nationale onderzoekprogramma's en voor de coördinatie van de werkzaamheden en het beleid op het gebied van onderzoek. Hiervoor zullen lichte en flexibele mechanismen worden gebruikt.

De internationale samenwerking vormt een belangrijke dimensie van het kaderprogramma. Op dit gebied worden activiteiten in verschillende vormen ondernomen: in het specifieke programma "Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte" gebeurt dat enerzijds door de openstelling van de topnetwerken en de geïntegreerde projecten voor onderzoekers en entiteiten uit derde landen, en anderzijds door bepaalde specifieke activiteiten; in het programma "Structureren van de Europese onderzoekruimte" door middel van steun voor de internationale mobiliteit van Europese onderzoekers en onderzoekers uit derde landen.

In het kader van de activiteiten ter versterking van de grondslagen van de Europese onderzoekruimte worden ondersteunende activiteiten ondernomen voor de samenwerking met organisaties voor Europese wetenschappelijke en technologische samenwerking en tussen deze organisaties onderling. Deze organisaties zullen overigens volledige toegang krijgen tot alle activiteiten van de programma's.

Bij de beschrijving van de inhoud van het programma "Structureren van de Europese onderzoekruimte" worden de uitvoeringsvoorwaarden en de mogelijke thema's van de op structurering gerichte activiteiten gepreciseerd, onder andere op het gebied van innovatie, de activiteiten met betrekking tot economische en technologische informatie die moeten worden geïntensiveerd, de verschillende vormen van steun ten behoeve van de mobiliteit, de "geïntegreerde initiatieven" op het gebied van infrastructuren en de thema's en modaliteiten van de activiteiten met betrekking tot de verhoudingen tussen wetenschap en samenleving.

Bij de uitvoering van de specifieke programma's wordt ten volle rekening gehouden met de regionale dimensie van het Europese onderzoek, en met de rol van regio's in het innovatieproces.

EURATOM-activiteiten

Door hun aard en vanwege hun specifieke rechtsgrondslag hebben de activiteiten op EURATOM-gebied een speciaal karakter. Op nucleair gebied speelt de problematiek van de Europese onderzoekruimte bovendien in een specifieke vorm.

Op het gebied van kernsplijting lijkt de Europese onderzoekruimte gemakkelijker te realiseren dan op de overige gebieden van wetenschap en technologie, vanwege de beperkte omvang van de betrokken wetenschappelijke en industriële gemeenschap en de traditionele samenwerkingsverbanden die in deze kringen bestaan.

Op kernfusiegebied is de Europese onderzoekruimte al grotendeels realiteit dankzij een geïntegreerd Europees programma met betrekking tot kernfusie door magnetische opsluiting.

In het voorstel voor een specifiek programma voor de werkzaamheden onder contract op het gebied van nucleair onderzoek worden de in het corresponderende deel van het voorstel voor het EURATOM-kaderprogramma genoemde elementen verder ontwikkeld en nader verduidelijkt.

Op het gebied van kernsplijting is in het voorstel voor het kaderprogramma een thematisch gebied aangewezen: de behandeling en opslag van afval. De activiteiten op dit gebied kunnen worden uitgevoerd met behulp van twee van de nieuwe instrumenten die op de prioritaire thematische gebieden van het programma "Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte" van het EG-kaderprogramma worden gebruikt, namelijk de topnetwerken en de geïntegreerde projecten.

De rest van de activiteiten op het gebied van kernsplijting heeft betrekking op andere aspecten van de nucleaire veiligheid: stralingsbescherming, onderzoek naar innoverende concepten, en de opleiding op het gebied van kernenergie. Deze activiteiten kunnen worden uitgevoerd in de vorm van projecten van beperkte omvang en het netwerken van de nationale activiteiten, met de mogelijkheid om zo nodig gebruik te maken van de nieuwe instrumenten.

Op het gebied van de thermonucleaire fusie worden in het voorstel voor het specifieke programma de in het voorstel voor het EURATOM-kaderprogramma geformuleerde richtsnoeren verder uitgewerkt en gepreciseerd, op basis van de resultaten van de bijeenkomst van ministers die op 19 januari 2001 werd gehouden en waarvoor met name een door de diensten van de Commissie opgesteld werkdocument het uitgangspunt vormde [3].

[3] SEC (2001)385

In het voorstel worden de voorgestelde prioriteiten voor de in de periode 2002-2006 te ondernemen activiteiten nader gepreciseerd, overeenkomstig de "reactorgeöriënteerde" communautaire werkzaamheden op dit gebied, waarvan handhaving wenselijk werd geacht: deelname aan Next Step en gebruik van de JET-installaties.

Voor de concretisering van deze oriëntatie moeten keuzes worden gemaakt. Om het effect van de communautaire inspanningen op dit gebied te versterken, wordt voorgesteld - geheel in de geest van de Europese onderzoekruimte - om de middelen te concentreren op de multilaterale activiteiten waarbij de actoren van het Europese onderzoek bij elkaar worden gebracht in gemeenschappelijke projecten, zoals dat bijvoorbeeld al gebeurt met JET en binnenkort met ITER, als tot de bouw van die nieuwe machine besloten wordt.

De algehele coördinatie op Europees niveau, die zijn nut overtuigend heeft bewezen, wordt daarbij gehandhaafd, waarbij de lidstaten echter een groter deel op zich zullen nemen van de minder "reactorgeoriënteerde" en minder met Next Step verband houdende activiteiten.

De periode 2002-2006 moet een overgangsperiode vormen naar een programma dat in het teken staat van de verbintenissen in verband met Next Step. Van de 700 miljoen euro die voor het gehele kernfusieonderzoek wordt voorgesteld, is 200 miljoen bestemd voor de deelname aan de bouw van ITER, waarmee in de tweede helft van de uitvoeringsperiode van het kaderprogramma - dus in 2005-2006 - kan worden begonnen en waarvoor een speciaal besluit moet worden genomen.

De communautaire activiteiten op het gebied van kernfusieonderzoek in de periode 2002-2006 zijn dus voor het merendeel bedoeld om de overgang mogelijk te maken tussen de huidige activiteiten in het kader van de associaties en wat in de toekomst een fysisch en technologisch begeleidingsprogramma voor kernfusie moet worden, wanneer het ITER-project na 2006 op "kruissnelheid" ligt en als besloten wordt verder te gaan en met de bouw te beginnen.

Een doelmatige uitvoering

Het kaderprogramma 2002-2006, dat is opgezet om de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte te vergemakkelijken, heeft drie fundamentele uitgangspunten: concentratie op een beperkt aantal prioriteiten; een structurerend effect door de sterke relatie met de nationale inspanningen; vereenvoudiging en verlichting van de uitvoeringsvoorwaarden.

De noodzaak van een dergelijke verbetering van de uitvoeringsvoorwaarden van het kaderprogramma en de specifieke programma's is meerdere malen benadrukt, onder andere door de Raad en het Europees Parlement, door het panel dat de vijfjaarlijkse evaluatie van het kaderprogramma verricht en door de Rekenkamer.

De verbetering van de uitvoeringsvoorwaarden zal in hoofdzaak worden gerealiseerd door de invoering van nieuwe manieren van ondersteuning en nieuwe instrumenten die gericht zijn op de verwezenlijking van de twee doelstellingen: concentratie en versterking van de banden tussen de inspanningen op de verschillende niveaus.

In die optiek zijn de topnetwerken en de geïntegreerde projecten op meer gedecentraliseerde wijze opgezet, zodat de deelnemers autonomer kunnen functioneren en de uitvoering met de nodige flexibiliteit kunnen benaderen. Verder is de opzet van de partnerschappen gericht op verdere ontwikkeling, wat inhoudt dat er gedurende de gehele uitvoeringsperiode nieuwe deelnemers bij kunnen komen en dat de aanvankelijke deelnemers zich kunnen terugtrekken.

De basisprincipes van de nieuwe instrumenten worden beschreven in de bijlagen III van de verschillende voorstellen voor de specifieke programma's. De bijbehorende uitvoeringsregels worden omschreven in de "Regels voor deelneming en verspreiding".

Andere aspecten van het beheer van de programma-activiteiten zullen overigens worden "geëxternaliseerd", met name wat betreft bepaalde aspecten van het beheer van de onderzoekactiviteiten voor het MKB en de activiteiten ter ondersteuning van de mobiliteit.

Een noodzakelijke discussie

De indiening van een voorstel voor een nieuw onderzoek-kaderprogramma van de Unie door de Commissie geeft altijd weer aanleiding tot een brede en intensieve discussie.

Deze discussie, die al volop aan de gang is, moet niet worden verengd - zoals vaak gebeurt - tot een gedachtewisseling over de prioriteiten en de relevante gebieden, aangezien:

- het kaderprogramma 2002-2006 in wezen wordt gekenmerkt door de invoering van nieuwe vormen van steunverlening die aanzienlijke effecten kunnen hebben op de structuur van het Europese onderzoek, dat onder optimale omstandigheden moet kunnen worden verricht;

- de uitvoering van het kaderprogramma een grotere betrokkenheid vergt van de verantwoordelijke instanties op het gebied van onderzoek in Europa, op een hoog besluitvormingsniveau, in nationale onderzoekorganisaties, universiteiten en de industrie, naast meer initiatief en een grotere verantwoordelijkheid van de deelnemers.

2001/0123 (CNS)

Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD tot vaststelling van een specifiek programma 2002-2006 voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie ter bevordering van het structureren van de Europese onderzoekruimte

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 166,

Gezien het voorstel van de Commissie, [4]

[4] PB

Gezien het advies van het Europees Parlement, [5]

[5] PB

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité, [6]

[6] PB

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Overeenkomstig artikel 166, lid 3, van het Verdrag, moet Besluit nr. .../.../EG [7] van het Europees Parlement en de Raad van [...] betreffende het meerjarenkaderprogramma 2002-2006 van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie ter bevordering van de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte (hierna "het kaderprogramma" genoemd), worden uitgevoerd door specifieke programma's waarin de nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen worden vastgesteld.

[7] PB

(2) Het kaderprogramma is opgebouwd uit drie hoofdgroepen van activiteiten, "Integratie van het onderzoek", "Structureren van de Europese onderzoekruimte" en "Versterking van de grondslagen van de Europese onderzoekruimte", waarvan de tweede moet worden uitgevoerd door dit specifiek programma.

(3) De regels inzake de deelneming van ondernemingen, onderzoekscentra en universiteiten, en inzake de verspreiding van de onderzoeksresultaten voor het kaderprogramma, die bij Besluit nr. .../../EG [8] zijn vastgesteld door het Europees Parlement en de Raad (hierna "regels voor deelneming en verspreiding" genoemd), zijn op dit specifieke programma van toepassing.

[8] PB

(4) Door in dit programma ten volle gebruik te maken van nieuwe instrumenten, waarbij het beheer wordt vereenvoudigd en gedecentraliseerd, en externe technische ondersteuning, moeten de personeelskosten en de administratieve uitgaven tot maximaal 5,5% van het totale voor de uitvoering van het programma nodig geachte bedrag kunnen worden verlaagd.

(5) Bij de uitvoering van dit programma moet de nadruk worden gelegd op de deelname van het MKB, terwijl het tevens nuttig kan zijn internationale samenwerkingsactiviteiten met derde landen en internationale organisaties te ondernemen. Bijzondere aandacht moet worden gegeven aan kandidaat-lidstaten.

(6) De onderzoekactiviteiten uit hoofde van dit programma moeten worden uitgevoerd met inachtneming van de fundamentele ethische beginselen, met name die welke zijn genoemd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

(7) Overeenkomstig de mededeling van de Commissie "Vrouwen en wetenschap" [9] en de resoluties van de Raad [10] en het Europees Parlement [11] over dit thema, wordt een actieplan uitgevoerd dat gericht is op de versterking en de bevordering van de plaats en de rol van vrouwen in wetenschap en onderzoek.

[9] COM(1999)76.

[10] Resolutie van 20 mei 1999, PB C 201 van 16.7.1999.

[11] Resolutie van 3 februari 2000, EP 284.656.

(8) Dit programma moet worden uitgevoerd op flexibele, doelmatige en transparante wijze, rekening houdend met de relevante belangen, met name van de wetenschappelijke, industriële, gebruikers- en beleidsgemeenschappen; de onderzoekactiviteiten uit hoofde van dit programma moeten zo nodig worden aangepast aan de behoeften van het Gemeenschapsbeleid en aan wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen.

(9) Aangezien de voor de uitvoering van deze beschikking vereiste maatregelen beheersmaatregelen zijn in de zin van artikel 2 van Besluit 1999/468/EG van de Raad van 28 juni 1999 tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie [12] verleende uitvoeringsbevoegdheden, moeten zij worden vastgesteld volgens de beheersprocedure van artikel 4 van genoemd besluit.

[12] PB L 184 van 17.7.1999, blz. 23

(10) De Commissie dient er te zijner tijd voor te zorgen dat een onafhankelijke beoordeling plaatsvindt van de uitgevoerde activiteiten op de onder dit programma vallende gebieden.

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

1. Overeenkomstig het kaderprogramma wordt hierbij een specifiek programma met betrekking tot het structureren van de Europese onderzoekruimte" (hierna "specifiek programma" genoemd) vastgesteld voor de periode van [.....] tot 31 december 2006.

2. De doelstellingen en wetenschappelijke en technologische prioriteiten voor het specifiek programma zijn opgenomen in bijlage I.

Artikel 2

Overeenkomstig bijlage II van het kaderprogramma beloopt het bedrag dat voor de uitvoering van het specifiek programma noodzakelijk wordt geacht 3 050 miljoen EUR, inclusief een maximum van 5,5% voor de administratieve uitgaven van de Commissie. Een indicatieve verdeling van dit bedrag is opgenomen in bijlage II.

Artikel 3

1. De nadere bepalingen voor de financiële deelneming van de Gemeenschap aan het specifieke programma zijn die bedoeld in artikel 2, lid 2, van het kaderprogramma.

2. Het specifiek programma wordt uitgevoerd met de instrumenten die zijn gedefinieerd in de bijlagen I en III van het kaderprogramma en zijn beschreven in bijlage III bij deze beschikking.

3. De regels voor deelneming en verspreiding zijn van toepassing op het specifiek programma.

Artikel 4

1. De Commissie stelt een werkprogramma op voor de uitvoering van het specifiek programma, waarin de in bijlage I genoemde doelstellingen en wetenschappelijke en technologische prioriteiten alsmede het tijdschema voor de uitvoering nader zijn omschreven.

2. In het werkprogramma wordt rekening gehouden met de onderzoekactiviteiten die door de lidstaten, geassocieerde landen en Europese en internationale organisaties worden uitgevoerd. Indien nodig wordt het werkprogramma bijgewerkt.

Artikel 5

1. De Commissie is belast met de uitvoering van dit specifiek programma.

2. Voor de aanneming van de volgende maatregelen geldt de procedure van artikel 6:

- de opstelling en bijwerking van het werkprogramma als bedoeld in artikel 4, lid 1,

- iedere aanpassing van de in bijlage II genoemde indicatieve verdeling van het bedrag.

Artikel 6

1. De Commissie wordt bijgestaan door een comité bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie.

2. In gevallen waarin verwezen wordt naar dit lid, is de beheersprocedure van artikel 4 van Besluit 1999/468/EG [13] van toepassing, overeenkomstig artikel 7, lid 3, van dat besluit.

[13] PB L 184 van 17.7.1999, blz. 23

3. De in artikel 4, lid 3, van Besluit 1999/468/EG genoemde termijn bedraagt twee maanden.

Artikel 7

1. De Commissie brengt op gezette tijden verslag uit over het verloop van de uitvoering van het specifiek programma, overeenkomstig artikel 4 van het kaderprogramma.

2. De Commissie zorgt ervoor dat de in artikel 5 van het kaderprogramma bedoelde onafhankelijke beoordeling plaatsvindt met betrekking tot de activiteiten die worden uitgevoerd op de onder het specifiek programma vallende gebieden.

Artikel 8

Deze beschikking is gericht tot de lidstaten.

Gedaan te Brussel, [...]

Voor de Raad

De Voorzitter [...]

BIJLAGE I Wetenschappelijke en technologische doelstellingen en grote lijnen van de activiteiten

Inleiding

Dit programma is gericht op een aantal fundamentele structurele zwakten die aan het licht treden op alle gebieden van het Europese onderzoek en die, naar mate de economie en de samenlevingen in de EU-landen in toenemende mate kennisgebaseerd worden, steeds duidelijker effecten hebben op het vermogen van de EU om tegemoet te komen aan de verlangens van haar burgers. Het programma zal:

- de geneigdheid versterken om, op alle niveaus, onderzoek te vertalen in nuttige en commercieel waardevolle innovaties;

- de ontwikkeling bevorderen van menselijke hulpbronnen, die de voedingsbodem vormen waarop onderzoekvermogens moeten groeien, en van de mobiliteit van onderzoekers - en hun kennis en deskundigheid - tussen Europese landen en vanuit derde landen naar Europa;

- de ontwikkeling en verbetering stimuleren van onderzoekinfrastructuur van de hoogste kwaliteit, op een meer rationele en kosteneffectieve basis, en faciliteiten en aanverwante hulpbronnen algemener beschikbaar maken voor onderzoekers in heel Europa die daarvan kunnen profiteren;

- de middelen ontwikkelen voor een constructievere en doelmatigere gedachtewisseling tussen het onderzoek en de burgers in het algemeen, zodat de samenleving in haar geheel een beter geïnformeerde en constructievere invloed kan hebben op de toekomstige ontwikkeling en governance met betrekking tot wetenschap, technologie en innovatie.

Door hun karakter en de uitvoeringsmiddelen, zijn de activiteiten in het kader van dit programma van toepassing op alle gebieden van onderzoek en technologie. Zij hebben specifieke doelen, die duidelijk gescheiden zijn van en complementair zijn met de activiteiten die in andere delen van het kaderprogramma worden uitgevoerd, met name die uit hoofde van het programma "Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte" op de prioritaire thematische gebieden die voor het EU-onderzoek in dat programma zijn gedefinieerd, en er zal worden gestreefd naar samenhang daarmee.

Deze complementaire relatie komt tot uiting in:

- verbeterde voorzieningen voor de ontwikkeling van menselijk potentieel en kennisoverdracht, voortvloeiend uit de uitvoering van de onder dit programma vallende activiteiten, onder andere met betrekking tot de prioritaire thematische onderzoekgebieden en breed toepasbare onderzoekinfrastructuren, inclusief die welke de grenzen tussen prioritaire gebieden overschrijden;

- het gebruik, in voorkomend geval, van samenhangende methodes en instrumenten om innovatie door onderzoek te bevorderen en het onderzoek beter in overeenstemming te brengen met de behoefte van de maatschappij, en samenhangende kaders voor de uitvoering van maatregelen met betrekking tot menselijk potentieel, infrastructuurondersteuning, en de zorg voor ethisch verantwoord onderzoek, die onder andere kunnen worden uitgevoerd in het kader van geïntegreerde projecten en topnetwerken.

Deelname van de kandidaat-lidstaten wordt aangemoedigd.

1. Onderzoek en innovatie

Doelstellingen

De algemene doelstelling is een tastbare verbetering van de Europese innovatieprestaties, op korte, middellange en lange termijn, door een betere integratie tussen onderzoek en innovatie te stimuleren en toe te werken naar een meer samenhangend en innovatievriendelijk beleid en regelgevingsomgeving in de Europese Unie.

Met dit doel, en overeenkomstig de doelstellingen van de mededeling [14] "Innovatie in een kennisgestuurde economie", worden activiteiten uitgevoerd op een aantal specifieke gebieden die complementair zijn en elkaar ondersteunen, zowel onderling als met de acties uit hoofde van "integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte". Deze zijn gericht op verbetering van kennis, begrip en mogelijkheden van de betrokken actoren - onderzoekers, industriëlen, investeerders, overheidsinstanties op Europees, nationaal en regionaal niveau, en anderen - door het aanmoedigen van intensievere en vruchtbaardere interacties tussen hen, en door strategische informatie en diensten aan te bieden, en nieuwe methodes en instrumenten te ontwikkelen om hen bij hun specifieke ondernemingen bij te staan. Een algemeen uitgangspunt van deze activiteiten is dat innovatie niet los kan worden gezien van onderzoek; de maatregelen hebben ten doel de verbanden tussen onderzoek en innovatie te versterken, vanaf het opzetten van onderzoekactiviteiten tot het tijdstip van de realisering daarvan.

[14] COM(2000)567 van 20.9.2000.

Om het structurerende effect van deze activiteiten in Europa te versterken, zullen deze in voorkomend geval worden uitgevoerd in samenwerking met andere forums of organisaties op regionaal, nationaal of Europees niveau, zoals de Structuurfondsen of de EIB en het EIF, in het kader van het "Innovatie 2000-initiatief".

Overwogen activiteiten

i) Netwerken van spelers en bevorderen van interacties tussen hen

De effectiviteit van innovatiesystemen hangt af van de intensiteit van de interacties en uitwisselingen tussen de betrokken spelers. De Europese netwerken die bij deze activiteit zijn betrokken, hebben onder andere ten doel de totstandkoming van de raakvlakken tussen onderzoek en industrie en tussen het bedrijfsleven en financiering te bevorderen. De activiteiten hebben betrekking op het bevorderen en valideren van plaatselijke en regionale initiatieven ter bevordering van de totstandbrenging en ontwikkeling van innovatieve bedrijven; uitwisseling van goede praktijken en de uitvoering van transnationale samenwerking waarbij universiteiten, starterscentra, risicokapitaalfondsen, enz., betrokken zijn; en de optimalisering van praktijken met betrekking tot communicatie, opleiding, overdracht en het delen van kennis tussen universiteiten, bedrijven en de financiële wereld.

ii) Bevordering van transregionale samenwerking

Het regionale niveau is het meest geschikt om innovatiestrategieën en -programma's uit te voeren waarbij de belangrijkste plaatselijke spelers betrokken zijn. Doel van deze activiteit, die moet worden uitgevoerd in nauwe samenwerking met de activiteiten in het kader van regionaal beleid en de Structuurfondsen, is het bevorderen van uitwisseling van informatie over specifieke innovatiegerelateerde thema's; het vergemakkelijken van de overdracht van goede praktijken en het invoeren van innovatiestrategieën in de regio's in landen die kandidaat zijn voor toetreding tot de EU; en het bevorderen van de uitvoering op regionaal niveau van systemen of maatregelen die op Europees niveau succesvol zijn gebleken.

iii) Experimenteren met nieuwe instrumenten en benaderingen

Doel van deze activiteiten is te experimenteren met nieuwe innovatieconcepten en -methodes. Deze activiteiten betreffen experimenten op Europese schaal met nieuwe concepten die worden toegepast in een nationale of regionale omgeving, ter bevordering van innovatie en het opzetten van innovatieve bedrijven; analyse van de mogelijkheden voor het reproduceren en/of toepassen van beproefde methodes, instrumenten of resultaten in nieuwe situaties; en het opzetten van geïntegreerde platforms die de input en verspreiding van kennis en knowhow met betrekking tot sociaal-technische processen in verband met innovatie mogelijk maken.

iv) Opzetten van diensten en consolidatie daarvan

Voor de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte en de geleidelijke integratie van innovatiesystemen in Europa, is een aanbod van informatie en diensten noodzakelijk dat niet wordt belemmerd door de bestaande nationale versnippering. De uit te voeren activiteiten betreffen de CORDIS-informatiedienst inzake onderzoek en innovatie, die zal worden aangevuld door andere media teneinde diverse doelgroepen te kunnen bereiken; het netwerk van innovatie-informatiecentra, waarvan de geografische dekking verder zal worden uitgebreid, en dat zal worden aangevuld door instrumenten ter bevordering van transnationale overdracht van kennis en technologieën; en informatie- en ondersteuningsdiensten op gebieden zoals intellectuele en industriële eigendom en toegang tot innovatiefinanciering.

v) Verbetering van economische en technologische informatiediensten

In de kennisgebaseerde economie is economische en technologische informatie van essentieel belang voor concurrerend onderzoek en innovatiestrategieën. De uit te voeren activiteiten zijn gericht op de innovatiespelers: het MKB, onderzoeker-ondernemers en investeerders. Er zijn hoofdzakelijk tussenpersonen bij betrokken die met/voor deze spelers werken, alsmede organisaties met deskundigheid op het gebied van economische en technologische informatie. De activiteiten zijn geconcentreerd op specifieke W&T-thema's of industriële sectoren en kunnen betrekking hebben op: bevordering van innovatie in MKB's, in het bijzonder via activiteiten die deelname van het MKB aan de communautaire onderzoekprogramma's vergemakkelijken; steun voor activiteiten voor het verzamelen, analyseren en verspreiden van informatie over W&T-ontwikkelingen, -toepassingen en -markten, die nuttig kan zijn voor de belanghebbenden; en identificatie en verspreiding van de beste praktijken met betrekking tot economische en technologische informatie.

vi) Analyseren en evalueren van innovatie in communautaire onderzoekprojecten

De onderzoek- en innovatieactiviteiten die in het kader van de communautaire projecten, in het bijzonder de topnetwerken en de geïntegreerde projecten, worden uitgevoerd, vertegenwoordigen een rijke bron van informatie over belemmeringen voor innovatie en de praktijken om die belemmeringen te overwinnen. De analyse achteraf van deze praktijken betreft het verzamelen en analyseren van informatie over innovatiebevorderende maatregelen in communautaire projecten, en van de eventuele belemmeringen en de maatregelen waarmee die moeten worden opgeheven; het vergelijken van de ervaringen uit communautaire projecten met de lessen die uit andere nationale of intergouvernementele programma's kunnen worden getrokken, en de validering van de verkregen informatie; en de actieve verspreiding van deze informatie onder de bedrijven en andere deelnemers bij het genereren en exploiteren van kennis.

2. Menselijk potentieel en mobiliteit

De huidige kennisgebaseerde samenlevingen zijn sterk afhankelijk van hun vermogen om kennis te produceren, over te dragen en te gebruiken. Hiervoor moeten cognitieve hulpbronnen worden gebruikt, te beginnen met de onderzoekgemeenschap. De algemene strategische doelstelling van de activiteit op het gebied van menselijk potentieel en mobiliteit, is brede ondersteuning te bieden voor de ontwikkeling van een rijk en dynamisch menselijk potentieel van wereldklasse in het Europese onderzoeksysteem, rekening houden met de internationale dimensie van het onderzoek die onlosmakelijk mee verbonden is.

Hiervoor wordt een samenhangende reeks maatregelen genomen, hoofdzakelijk op basis van de financiering van mobiliteitssystemen voor onderzoekers. Deze zullen vooral gericht zijn op de ontwikkeling en de overdracht van onderzoekdeskundigheid, het consolideren en vergroten van de carrièremogelijkheden van de onderzoekers en de bevordering van topkwaliteit in het Europese onderzoek. Aan de betrokken maatregelen is de naam verbonden van Marie Curie.

De activiteit staat open voor alle velden van wetenschappelijk en technologisch onderzoek die bij kunnen dragen aan de communautaire OTO-doelstellingen. De mogelijkheid om prioriteiten te verfijnen, bijvoorbeeld wat betreft wetenschappelijke disciplines, de deelnemende regio's, soorten onderzoekorganisaties en de mate van ervaring van de beoogde groepen van onderzoekers, blijft echter behouden, zodat kan worden ingespeeld op de ontwikkeling van de Europese behoeften op dit gebied.

Aandacht wordt besteed aan:

- de deelname van vrouwen aan alle activiteiten, en maatregelen ter bevordering van een beter evenwicht tussen mannen en vrouwen in het onderzoek;

- de persoonlijke omstandigheden in verband met mobiliteit, met name wat betreft familie, carrièreontwikkeling en talen;

- de ontwikkeling van onderzoekactiviteiten in minder begunstigde regio's van de EU en de geassocieerde landen en de behoefte aan intensievere en effectievere samenwerking tussen onderzoekdisciplines en tussen de academische wereld en het bedrijfsleven, inclusief het MKB.

Met het oog op de verdere versterking van het menselijk potentieel voor het Europese onderzoek, is deze activiteit ook gericht op het aantrekken van de beste en meestbelovende onderzoekers uit derde landen [15], het bevorderen van de opleiding van Europese onderzoekers in het buitenland en het stimuleren van de terugkeer van buiten Europa gevestigde Europese wetenschappers.

[15] Deelname van onderzoekers uit derde landen maakt deel uit van alle door de gastinstelling gestuurde mobiliteitssystemen (sectie -i) en van een van de op individuele onderzoekers gerichte systemen (sectie -ii). In dergelijke gevallen wordt rekening gehouden met eventuele toepasselijke regelingen tussen de EU en die landen - of groepen van landen, en met de regels inzake deelname en financiering van het Kaderprogramma.

Te ondernemen activiteiten

Er vinden drie soorten activiteiten plaats.

i) Door gastinstellingen gestuurde activiteiten

Dit type activiteit is gericht op het ondersteunen van onderzoeknetwerken, onderzoekorganisaties en -bedrijven, door te voorzien in gestructureerde algemene regelingen voor de opleiding en mobiliteitonderzoekers en de ontwikkeling en overdracht van deskundigheid op onderzoekgebied. De betrokken activiteiten moeten een sterk structurerend effect op het Europese onderzoeksysteem hebben, met name door jonge onderzoekers aan te moedigen om te kiezen voor een onderzoekloopbaan. De opleidingsonderdelen in dit verband zijn gericht op onderzoekers in de eerste fasen (meestal de eerste vier jaar) van hun onderzoekloopbaan, zoals onderzoekers die aan hun proefschrift werken, terwijl de overdracht van deskundigheid en kennis meer ervaren onderzoekers is gericht.

- Marie Curie-netwerken voor opleiding door onderzoek - Deze moeten onderzoekteams van internationale bekendheid de middelen geven om in het kader van een duidelijk gedefinieerd onderzoeksamenwerkingsproject met elkaar samen te werken om een gestructureerd opleidingsprogramma voor onderzoekers te formuleren en uit te voeren op een specifiek onderzoekgebied. De netwerken bieden een samenhangend maar flexibel kader voor de opleiding en de professionele ontwikkeling van onderzoekers, met name in de vroege fase van hun onderzoekloopbaan. Het is ook de bedoeling dat de netwerken een kritische massa van gekwalificeerde onderzoekers bereiken, met name op gebieden die sterk gespecialiseerd en/of gefragmenteerd zijn; en bijdragen aan het overwinnen van institutionele grenzen en grenzen tussen vakgebieden, met name door het bevorderen van multidisciplinair onderzoek. De activiteiten moeten tevens voorzien in een direct en effectief middel om de minder begunstigde regio's van de EU en de geassocieerde landen te betrekken bij internationaal erkende Europese onderzoeksamenwerking. De partners zullen een grote mate van zelfstandigheid en flexibiliteit krijgen wat betreft het praktische functioneren van de netwerken. De looptijd van een netwerk bedraagt normaliter vier jaar, met bijbehorende beurzen van maximaal drie jaar, met inbegrip van verblijven voor korte tijd.

- Marie Curie-gastbeurzen voor initiële onderzoekopleiding - Deze zijn gericht op instellingen voor hoger onderwijs en onderzoekinstellingen, opleidingscentra en ondernemingen, met het oog op de versterking van hun opleidingsmogelijkheden. Het systeem is gericht op onderzoekers in de eerste fasen van hun professionele loopbaan. Centraal staat de verwerving van specifieke wetenschappelijke en technologische deskundigheid op onderzoekgebied, en het verwerven van aanvullende kennis bijvoorbeeld in verband met onderzoekmanagement en ethische aspecten. Gastinstellingen worden geselecteerd op basis van hun specialisatiegebied in onderzoekopleiding. De hieraan verbonden beurzen geven dus samen de mogelijkheid van een verblijf van maximaal drie jaar. Het systeem is ook gericht op meer gecoördineerde benaderingen van opleiding van de betrokken organisaties, met name tussen de organisaties die bij internationale promotieonderzoeken betrokken zijn.

- Marie Curie-gastbeurzen voor kennisoverdracht - Deze zijn bestemd voor Europese organisaties (universiteiten, onderzoekcentra, ondernemingen, enz.) die nieuwe deskundigheidsgebieden moeten ontwikkelen, en op de bevordering van de ontwikkeling van onderzoekmogelijkheden in minder begunstigde regio's van de EU en de geassocieerde landen. Beurzen voor kennisoverdracht maken een verblijf van ervaren onderzoekers mogelijk bij dergelijke organisaties, met het oog op de overdracht van kennis, onderzoekdeskundigheid en technologie. De beurzen hebben een looptijd van maximaal twee jaar.

- Marie Curie-conferenties en cursussen - Deze stellen jonge onderzoekers in staat te profiteren van de ervaring van de vooraanstaande onderzoekers. Er wordt ondersteuning gegeven voor specifieke opleidingsactiviteiten (inclusief virtuele activiteiten) waarin bepaalde Europese successen en belangen centraal staan. Hiervoor zijn twee soorten maatregelen gepland: de eerste betreft steun voor een samenhangende reeks van conferenties en/of cursussen op hoog niveau (zomercursussen, practica, enz.), die door een enkele organisator worden voorgesteld en betrekking hebben op een specifieke thema of diverse met elkaar verband houdende thema's: de tweede behelst steun voor de deelname van jonge onderzoekers aan grote conferenties, die zijn uitgezocht vanwege hun specifieke belang voor de opleiding. Dergelijke activiteiten duren normaliter enkele dagen, maar kunnen tot enkele weken worden uitgebreid, bijvoorbeeld in het geval van zomercursussen.

ii) Door individuele onderzoekers gestuurde activiteiten

De tweede soort actie betreft de ondersteuning van individuele onderzoekers, als antwoord op de specifieke behoefte van Europa wat betreft het verwerven en de overdracht van deskundigheid op onderzoekgebied. Deze activiteiten behelzen tevens de professionele reïntegratie van Europese onderzoekers die gebruik hebben gemaakt van het Marie Curie beurzenstelsel, alsmede de terugkeer naar Europa van Europese onderzoekers die langere tijd in het buitenland hebben verbleven. Het betreft een aantal regelingen die zijn opgezet naar gelang van de geografische herkomst en de bestemming van de onderzoeker. Onderzoekers met ten minste vier jaar onderzoekervaring, inclusief onderzoekers met een doctorsgraad, kunnen van deze regelingen gebruik maken.

- Marie Curie-beurzen voor Europese wetenschappers in Europa - deze stellen de meestbelovende onderzoekers uit de EU en geassocieerde landen in staat om een opleiding door onderzoek te krijgen in de Europese organisaties die het best bij hun individuele behoeften aansluiten. De aanvraag wordt gedaan door de kandidaat-bursaal in combinatie met de gastinstelling. Het onderwerp kan vrij worden gekozen door de onderzoeker, in samenwerking met de gastinstelling, met het oog op de voltooiing of de verrijking van zijn/haar deskundigheid. Deze beurzen hebben een looptijd van één tot twee jaar.

- Marie Curie-beurzen voor Europese wetenschappers voor werkzaamheden buiten Europa - deze worden toegekend aan onderzoekers uit de EU en geassocieerde landen om te gaan werken in onderzoekscentra die in derde landen zijn gevestigd, en zodoende hun internationale onderzoekervaring te verbreden. Voor dit type beurs moet een samenhangend individueel opleidingsprogramma worden ingediend, dat een eerste fase in het buitenland, gevolgd door een verplichte tweede fase in Europa omvat.

- Marie Curie-beurzen voor werkzaamheden van wetenschappers uit derde landen in Europa - deze zijn gericht op het aantrekken van onderzoekers van hoog niveau en veelbelovende jonge onderzoekers uit derde landen, om hen in staat te stellen in Europa te werken en een onderzoekopleiding te volgen, met het oog op de ontwikkeling van een wederzijds bevorderlijke onderzoeksamenwerking tussen Europa en derde landen. In het geval van opkomende economieën en ontwikkelingslanden, kan hierbij ook worden gedacht aan het verlenen van bijstand aan bursalen bij de terugkeer naar hun land van herkomst.

- Marie Curie-toelagen voor reïntegratie - deze zijn bestemd voor onderzoekers uit de EU en geassocieerde landen die een Marie Curie-beurs van ten minste twee jaar hebben afgesloten. De subsidie bestaat uit een vast bedrag in de vorm van een persoonlijke subsidie die binnen één jaar moet worden gebruikt. Het bedrag wordt toegekend aan de bursaal op basis van de indiening van een duidelijk omschreven project, dat op eigen merites zal worden beoordeeld. De reïntegratie behoeft niet beperkt te blijven tot het land van herkomst van de onderzoeker. Een soortgelijk mechanisme (maar voor een reïntegratieperiode van maximaal twee jaar) zal gelden voor Europese wetenschappers die onderzoek hebben verricht buiten Europa, gedurende ten minste vijf jaar.

iii) Bevordering en erkenning van topkwaliteit

Dit type activiteiten heeft betrekking op de bevordering en erkenning van topkwaliteit in het Europese onderzoek, en moet zodoende de zichtbaarheid en aantrekkelijkheid daarvan vergroten. Hiertoe moeten Europese onderzoekteams worden gepromoot, met name op nieuwe gebieden van onderzoek, en de aandacht worden gevestigd op persoonlijke successen van Europese onderzoekers, om deze te helpen in hun verdere ontwikkeling en bij het verkrijgen van internationale erkenning, en om de verspreiding van hun werk te bevorderen ten behoeve van de wetenschappelijke gemeenschap.

- Marie Curie-toelagen voor topkwaliteit - deze zijn bedoeld om individuele onderzoekers of onderzoekteams van de allerhoogste kwaliteit te ondersteunen bij de vorming of de uitbreiding van hun teams, met name ten behoeve van grensverleggende of interdisciplinaire onderzoekwerkzaamheden. De subsidie bestrijkt een periode van maximaal vier jaar en wordt toegekend op basis van een duidelijk omschreven onderzoekprogramma.

- Marie Curie-prijzen voor topkwaliteit - deze beogen publieke erkenning te verkrijgen van de topkwaliteit van onderzoekers die in het verleden gebruik hebben gemaakt van opleidings- en mobiliteitsondersteuning door de Gemeenschap. Het prijzengeld wordt toegekend als subsidie die voor professionele vooruitgang moet worden gebruikt, met de verplichting dat binnen twee jaar verslag moet worden uitgebracht over het gebruik dat van de subsidie gemaakt is. Kandidaten kunnen zichzelf voorstellen of door anderen worden voorgesteld.

- Marie Curie-leerstoelen - deze worden toegekend om topaanstellingen mogelijk te maken, met name om onderzoekers van wereldniveau aan te trekken en hen aan te moedigen hun loopbaan voort te zetten in Europa. De ondersteuning duurt normaliter drie jaar. Deze maatregel kan worden ontwikkeld in synergie met de door de gastinstellingen gestuurde activiteiten.

Samenwerking met lidstaten en geassocieerde landen

De activiteit Menselijk potentieel en mobiliteit beoogt initiatieven mede te financieren die samenwerking bevorderen en synergieën creëren met nationale en regionale programma's, waar deze aansluiten bij de specifieke doelstellingen van de bovenomschreven regelingen. Deze samenwerking is gebaseerd op de toepasselijke communautaire criteria, zodat alle onderzoekers uit de EU en de geassocieerde landen werkelijk toegang krijgen tot deze initiatieven en de toepassing van wederzijds erkende normen inzake onderzoekopleiding wordt bevorderd.

Voor het beheer van de activiteit worden, naast het grotere belang van de door de gastinstelling gestuurde activiteiten, initiatieven ondernomen om de samenwerking met lidstaten en de geassocieerde landen te intensiveren om onderzoekers te voorzien van "nabijheidsondersteuning", die een essentieel onderdeel vormt van elke mobiliteitsregeling voor onderzoekers die binnen Europa in gastinstellingen werken of naar Europa terugkeren. Dit kan gebeuren door medefinanciering van bestaande en nieuwe structuren op nationaal of regionaal niveau, met het doel praktische bijstand te geven aan buitenlandse onderzoekers in zaken die met hun mobiliteit te maken hebben (juridisch, administratief, familiaal of cultureel).

Een ander aspect van deze samenwerking betreft een aantal taken in verband met het beheer en de follow-up van individuele beurscontracten. Dit vereist een duidelijke afbakening van taken en verantwoordelijkheden overeenkomstig de financiële voorschriften en regels van de Gemeenschap, alsmede toepasselijke kosten-batenanalyses.

Samenwerking binnen het kaderprogramma

De rol van de activiteit Menselijk potentieel en mobiliteit is de ondersteuning van onderzoekopleiding en de ontwikkeling van onderzoekdeskundigheid. Dit sluit niet uit dat andere activiteiten in het nieuwe kaderprogramma soortgelijke elementen in zich hebben. De activiteit Menselijk potentieel en mobiliteit biedt ondersteuning met betrekking tot de vaststelling van samenhangende criteria in relatie tot de evaluatie, selectie en monitoring van dergelijke activiteiten alsmede de bevordering van gemeenschappelijke benaderingen tussen de activiteiten, teneinde voor samenhang te zorgen en waar mogelijk synergieën tot stand te brengen en een rechtvaardig evenwicht te garanderen in de deelname van mannen en vrouwen.

3. Onderzoekinfrastructuur

Om een vooraanstaande positie te behouden op alle gebieden van wetenschap en technologie, moeten de Europese onderzoekteams kunnen beschikken over moderne infrastructuur. De term "onderzoekinfrastructuren" heeft betrekking op faciliteiten en hulpbronnen die voorzien in essentiële diensten ten behoeve van universitair en industrieel onderzoek. Onderzoekinfrastructuur kan zich op één enkele plaats bevinden (één faciliteit op één locatie), verdeeld zijn over meerdere plaatsen (een netwerk van verspreide faciliteiten, met inbegrip van infrastructuur op basis van Grid-architectuur) of een virtueel karakter hebben (de dienst wordt elektronisch verstrekt).

De algemene doelstelling van deze activiteit is de bevordering van de ontwikkeling van een samenhangend geheel van onderzoekinfrastructuren met de hoogste kwaliteit en de beste prestaties in Europa en het optimaal gebruik daarvan op Europese schaal, afgestemd op de behoeften van de onderzoekgemeenschap. Het is met name de bedoeling dat:

- Europese onderzoekers toegang kunnen krijgen tot de infrastructuur die zij nodig hebben voor hun onderzoek, ongeacht de locatie daarvan;

- steun wordt verleend voor een gecoördineerde benadering van de ontwikkeling van nieuwe onderzoekinfrastructuur en voor het functioneren en de verbetering van bestaande infrastructuren, ook wanneer in Europa geen geschikte faciliteiten van wereldniveau bestaan.

In voorkomend geval wordt steun voor onderzoekinfrastructuur in dit programma verleend in samenhang met de thematische prioriteit van het kaderprogramma en met de andere beschikbare vormen van ondersteuning.

Er zijn vijf steunmechanismen gepland:

- Geïntegreerde initiatieven. Doel is de verstrekking van essentiële diensten voor de onderzoekgemeenschap op Europees niveau te ondersteunen. Voor dit doel worden de samenwerkingsnetwerken in het kader van deze initiatieven gecombineerd met één of meer andere specifieke activiteiten, bijvoorbeeld voor transnationale toegang en onderzoekactiviteiten ter verbetering van de prestaties van infrastructuur. De geïntegreerde initiatieven moeten er tevens toe bijdragen dat de belemmeringen voor de exploitatie van onderzoekresultaten door bedrijven, met name het MKB, worden verkleind. Geïntegreerde initiatieven worden geselecteerd op basis van een grootschalig maar flexibel wetenschappelijk en technologisch programma met een Europese dimensie die eventueel de duurzaamheid op lange termijn van het programma garandeert.

- Ontwikkeling van communicatienetwerken. Doel van deze maatregel ter ondersteuning van bestaande onderzoekinfrastructuur, is de vorming van een dichter netwerk tussen verwante initiatieven, met name door het opzetten van een breedbandcommunicatienetwerk voor alle onderzoekers in Europa en speciale hoogwaardige Grids en proefnetwerken.

- Transnationale toegang. Doel is de bevordering van nieuwe mogelijkheden voor onderzoekteams (inclusief individuele onderzoekers) om toegang te krijgen tot belangrijke individuele onderzoekinfrastructuren die het best voor hun werkzaamheden geschikt zijn. De communautaire financiering dient ter dekking van de kosten die nodig zijn om onderzoekteams daadwerkelijk toegang tot deze infrastructuur te geven, voorzover deze onderzoekteams werken in andere lidstaten en andere geassocieerde landen dan die waar de exploitant van de betrokken infrastructuur is gevestigd.

- Ontwerpstudies. Doel is van geval tot geval een bijdrage te leveren aan haalbaarheidsstudies en voorbereidende technische werkzaamheden voor nieuwe infrastructuur die worden uitgevoerd door één of een aantal lidstaten, en die een duidelijke Europese dimensie hebben en een Europees belang dienen.

- Ontwikkeling van nieuwe infrastructuur. In bepaalde omstandigheden kan deze regeling bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe infrastructuur, in combinatie met andere financiers.

In het algemeen geldt dat de financiering voor nieuwe of verbeterde infrastructuur beperkt is tot het minimum dat noodzakelijk is om de activiteit op gang te brengen; het grootste deel van de bouw en de exploitatie en de duurzaamheid op lange termijn van de betrokken infrastructuur moet door nationale en/of andere financieringsbronnen mogelijk worden gemaakt. Deze financiering wordt alleen verstrekt op grond van een gedetailleerde motivering, waarin de Europese meerwaarde wordt aangetoond en de wetenschappelijke, juridische en financiële dimensies van de voorgestelde ontwikkeling worden aangegeven. Bij de uitvoerbaarheidsstudies en voorbereidende technische werkzaamheden moeten de mogelijkheden van gecombineerde financiering met andere financieringsbronnen uit de Europese Unie (bv. de Europese Investeringsbank en de Structuurfondsen) worden onderzocht.

Breedbandcommunicatienetwerken, die van grote betekenis zijn voor de beleidsdoelstellingen van de Europese Onderzoekruimte en het e-Europe-initiatief, moeten tevens worden gebruikt als middel om de wetenschappelijke samenwerking met derde landen te verbeteren.

Bij steunverlening aan onderzoekinfrastructuur uit hoofde van dit programma moet in voorkomend geval rekening worden gehouden met bestaande of toekomstige mechanismen voor een gecoördineerde benadering van onderzoekinfrastructuur in Europa, en met het wetenschappelijk advies van bestaande Europese en internationale organisaties (bv. de ESF). Eventueel kunnen begeleidende maatregelen uit hoofde van dit programma worden uitgevoerd ter ondersteuning van deze mechanismen.

4. Wetenschap en samenleving

Wetenschap en technologie zijn vandaag de dag niet meer weg te denken uit de economie en de dagelijkse werkelijkheid, en in de kennisgebaseerde maatschappij van morgen zal dat in nog sterkere mate het geval zijn. Om de mogelijkheden van wetenschap en technologie ten volle te benutten om de kwaliteit van leven - in de breedste zin - van de Europese burgers steeds verder te verbeteren, zijn nieuwe verhoudingen en een productievere dialoog tussen de wetenschappelijke gemeenschap, de industrie, beleidsmakers en de maatschappij als geheel noodzakelijk.

Een dergelijke dialoog kan niet beperkt blijven tot de EU alleen, maar moet in internationaal verband worden gevoerd, waarbij ten volle rekening wordt gehouden met de vooruitzichten met betrekking tot de uitbreiding van de EU en de mondiale context. Gelet op het grote aantal aspecten en interacties die een rol spelen in de verhoudingen tussen wetenschap en technologie enerzijds, en de bredere gemeenschap anderzijds, moeten deze overwegingen worden geïntegreerd in alle activiteitengebieden van het kaderprogramma. De functie van deze specifieke activiteit is het ontwikkelen van structurele verbanden tussen de instellingen en de betrokken activiteiten, en het geven van een centrale leidraad, door middel van gemeenschappelijke referentiekaders en de ontwikkeling van geschikte instrumenten en benaderingen, om richting te geven aan de activiteiten op dit gebied die onder de verschillende delen van het kaderprogramma vallen.

De activiteit wordt uitgevoerd door middel van netwerken, benchmarking, uitwisseling van beste praktijken, de ontwikkeling en verspreiding van methodologieën, studies en het bundelen van de nationale inspanningen. In bepaalde gevallen kan eventueel specifiek onderzoek worden gesteund.

i) Wetenschap en samenleving dichter bij elkaar brengen

Doel is de verschillende aspecten van de problematiek "wetenschap en governance" systematisch te onderzoeken, om de voorwaarden te creëren waaronder beleidsbeslissingen beter beantwoorden aan maatschappelijke behoeften en beter wetenschappelijk gefundeerd zijn, en tegelijkertijd rekening houden met de bezorgdheid die leeft in de burgermaatschappij. Daarom moet aandacht worden gegeven aan een doelmatige dialoog over nieuwe wetenschappelijke en technologische onderwerpen die uiteindelijk consequenties hebben voor prospectieve beleidsontwikkeling; het ontwikkelen van geschikte middelen om wetenschappelijke referenties te creëren en ervoor te zorgen dat wetenschappelijk advies de beleidsmakers bereikt; en beleidsmakers voorzien van de instrumenten waarmee zij wetenschappelijke onzekerheid, risico's en voorzorgsmaatregelen kunnen beoordelen en beheren.

- Wetenschap en governance: analyseren en ondersteunen van beste praktijken; ontwikkelen van nieuwe overlegmechanismen ter bevordering van een productievere betrokkenheid van de burgermaatschappij en relevante belanghebbenden bij beleidsformulering en -uitvoering, met inbegrip van het meedelen van voor beslissingen noodzakelijke wetenschappelijke bevindingen in een vorm die voor de burgermaatschappij en andere belanghebbenden begrijpelijk is; bewaking van het functioneren van het beleidsvormingsproces, om de interactie tussen deskundigen, de industrie, de burgermaatschappij en beleidsmakers te beoordelen.

- Wetenschappelijk advies en referentiesystemen: uitwisseling van ervaring en goede praktijken; monitoring van de totstandkoming van wetenschappelijk advies wereldwijd en van de wijze waarop dit advies wordt ingebracht bij het nemen van beslissingen; ontwikkeling van nieuwe en betere methodes voor betrouwbare en erkende referentiesystemen; zorgen voor een soepel functionerend en doelmatig gebruik van het Europees onderzoekadviesorgaan en de subcomités daarvan, die wetenschappelijk advies uitbrengen met betrekking tot de ontwikkeling van de Europese onderzoekruimte.

ii) Verantwoord onderzoek en toepassing van wetenschap en technologie

Doel is ervoor te zorgen dat de snelle wetenschappelijke vooruitgang verenigbaar is met de ethische waarden van alle Europeanen. De activiteiten zijn gericht op de bevordering van "verantwoord onderzoek" in Europa, waarin de eisen van onderzoekvrijheid beter in overeenstemming zijn gebracht met de verantwoordelijkheid op maatschappelijk en milieugebied in verband met de ontwikkeling en de toepassing van wetenschap en technologie, alsmede de maatschappelijke dialoog, de bewaking van ethische en maatschappelijke problemen - en vroegtijdige waarschuwing in dit verband - en de risico's van nieuwe technologische ontwikkelingen, ten behoeve van nationale en internationale beleidsmakers en andere belanghebbende groeperingen.

- Ethiek: netwerken tussen bestaande organisaties en activiteiten op ethisch gebied in Europa, en bevordering van de dialoog over ethiek in onderzoek met andere regio's wereldwijd; bewustmaking en opleidingsactiviteiten op het gebied van ethiek; coördinatie en ontwikkeling van gedragscodes voor onderzoekactiviteiten en technologische ontwikkelingen; onderzoek inzake ethiek in relatie tot wetenschap, technologische ontwikkelingen en de toepassing daarvan, bijvoorbeeld ten aanzien van de informatiemaatschappij, nanotechnologieën, menselijke genetica en biomedisch onderzoek en in voedseltechnologieën.

- Onzekerheid, risico's en toepassing van het voorzorgsbeginsel: analyse en ondersteuning van de beste praktijken bij de toepassing van het voorzorgsbeginsel op diverse gebieden van beleidsvorming en bij de beoordeling, het beheer en het bekendmaken van onzekerheid en risico's.

iii) Intensivering van de dialoog wetenschap/maatschappij en vrouwen in de wetenschap

Voor de ondersteuning van een verantwoorde ontwikkeling van wetenschap en technologie is niet alleen een permanente dialoog tussen de relevante belanghebbenden noodzakelijk, maar ook een beter publiek bewustzijn van wetenschappelijke en technologische vooruitgang en de mogelijke implicaties daarvan, naast een ruimer begrip van wetenschappelijke en innovatiecultuur. Verder bestaan er ook specifieke behoeften om de wetenschappelijke belangstelling van jonge mensen te stimuleren, de aantrekkelijkheid van een wetenschappelijke loopbaan te vergroten en vorderingen te maken op weg naar gendergelijkheid in het onderzoek, die tevens zal leiden tot vergroting van het menselijk potentieel en verbetering van het kwaliteitsniveau in het Europese onderzoek.

- Begrip bij het publiek: ondersteuning van bewustmakingsinitiatieven en de erkenning van resultaten van het Europese onderzoek; analyse van de factoren die de publieke opinie beïnvloeden, met inbegrip van de rol van de media en personen die informatie over wetenschap verspreiden; ontwikkeling van nieuwe manieren om het bewustzijn en de kennis bij het publiek te vergroten; aanmoedigen van diepgaande discussies tussen alle belanghebbenden en stimuleren van het innovatiebewustzijn in de samenleving.

- Belangstelling van jonge mensen voor wetenschappelijke loopbaan: initiatieven om de jongere generatie te laten deelnemen aan de discussie over wetenschap en technologie en de maatschappelijke effecten daarvan en om het W&T-bewustzijn onder de jeugd te vergroten; ondersteuning voor de ontwikkeling van betere benaderingen van wetenschap voor jongens en meisjes in en buiten het officiële onderwijssysteem, en voor maatregelen met betrekking tot een beter begrip van de relatieve aantrekkelijkheid en de sociale aspecten van een wetenschappelijke loopbaan.

- Vrouwen en wetenschap: maatregelen om de beleidsdiscussie op nationaal en regionaal niveau te stimuleren, om vrouwelijke wetenschappers te mobiliseren en deelname van de particuliere sector te bevorderen; verbetering van het Gender Watch System en aanverwante activiteiten, om gendergelijkheid te bevorderen via het kaderprogramma; specifieke maatregelen om een beter begrip te kweken van het gendervraagstuk in de wetenschap.

BIJLAGE II

INDICATIEVE VERDELING VAN HET BEDRAG

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

BIJLAGE III - MIDDELEN VOOR DE UITVOERING VAN HET PROGRAMMA

Voor de uitvoering van het specifiek programma en overeenkomstig het besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende het meerjarenkaderprogramma 2002-2006 van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie ter bevordering van de totstandbrenging van de Europese Onderzoekruimte (2002/.../EG) en met de regels inzake de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten en inzake de verspreiding van de onderzoeksresultaten (2002/.../EG), kan de Commissie op het gehele gebied van wetenschap en technologie gebruik maken van:

- experimentele projecten met betrekking tot innovatie, die gericht zijn op het experimenteren, valideren en verspreiden op Europese schaal van nieuwe innovatieconcepten en -methodes, op het gebied van "onderzoek en innovatie";

- specifieke gerichte projecten, om onderzoek en demonstratieactiviteiten uit te voeren op het gebied van "wetenschap en maatschappij";

- geïntegreerde initiatieven met betrekking tot infrastructuur, waarin activiteiten worden gecombineerd die van essentieel belang zijn voor de versterking en de ontwikkeling van onderzoekinfrastructuren die diensten op Europese schaal moeten aanbieden, op het gebied van "onderzoekinfrastructuren";

- activiteiten voor mobiliteit en opleiding, waarmee bepaalde Marie Curie-activiteiten worden uitgevoerd, zoals de onderzoek-opleidingsnetwerken, conferenties en cursussen en individuele opleidingsbeurzen op het gebied van "menselijk potentieel en mobiliteit";

- specifieke coördinatie- en ondersteunende activiteiten, ter verwezenlijking van de doelstellingen op alle programmagebieden;

- begeleidende maatregelen, door middel van aanvullende maatregelen ter verwezenlijking van de doelstellingen van het programma of ter voorbereiding van toekomstige activiteiten in het kader van het beleid van de Gemeenschap inzake onderzoek en technologische ontwikkeling.

De Commissie beoordeelt de voorstellen aan de hand van de beoordelingscriteria die in bovengenoemde besluiten worden vermeld, om na te gaan in hoeverre zij relevant zijn voor de doelstellingen van het programma, en om de wetenschappelijke en technologische kwaliteit, de meerwaarde voor de Gemeenschap en de beheercapaciteit van de deelnemers te beoordelen.

De bijdrage van de Gemeenschap wordt toegekend overeenkomstig de bovengenoemde besluiten. Bij deelname van organisaties uit regio's met een ontwikkelingsachterstand, is aanvullende financiering uit de Structuurfondsen mogelijk binnen de grenzen die nader zijn aangegeven in het communautaire kader voor staatssteun aan onderzoek.

FINANCIEEL MEMORANDUM BIJ HET BESLUIT

Beleidsgebied(en): Onderzoek

Activiteit(en): Onderzoekacties op grond van het EG-Verdrag.

Benaming van de actie

Voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie ter bevordering van het structureren van de Europese onderzoekruimte

1. BEGROTINGSPLAATS(EN) + OMSCHRIJVING(EN)

Onderafdeling B6 6 Werkzaamheden onder contract: deze begrotingsplaatsen worden gepreciseerd aan het begin van de begrotingsprocedure 2003 rekening houdend met de ABB-nomenclatuur, die momenteel wordt uitgewerkt.

2. ALGEMENE CIJFERS

2.1. Totale toewijzing voor de actie (deel B): 3.050 miljoen EUR aan vastleggingskredieten

2.2. Duur:

2002-2006

2.3. Meerjarenraming van de uitgaven:

a) Tijdschema vastleggingskredieten/betalingskredieten (financiering uit de begroting) (cf. punt 6.1.1)

in miljoen EUR (tot op drie decimalen nauwkeurig)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

b) Technische en administratieve bijstand en ondersteuningsuitgaven (cf. punt 6.1.2)

Deze begrotingscategorie is niet van toepassing op dit gebied.

c) Financiële gevolgen in verband met de personele middelen en andere huishoudelijke uitgaven

(cf. punten 7.2 en 7.3)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.4. Verenigbaarheid met de financiële programmering en de financiële vooruitzichten

|X| Voorstel verenigbaar met de bestaande financiële programmering

| | Dit voorstel vereist een herprogrammering van de betrokken rubriek van de financiële vooruitzichten.

| | inclusief, in voorkomend geval, een beroep op de bepalingen van het interinstitutioneel akkoord.

2.5 Financiële gevolgen voor de ontvangsten

| | Geen enkele financiële implicatie (betreft technische aspecten in verband met de tenuitvoerlegging van een maatregel)

|X| Financiële gevolgen - het effect op de ontvangsten is als volgt:

Sommige geassocieerde staten dragen bij in de financiering van dit specifiek programma.

De associatieovereenkomsten zijn verbonden met een kaderprogramma. Over de verlenging ervan wordt opnieuw onderhandeld na de vaststelling van het nieuwe kaderprogramma en het is dus niet mogelijk a priori de bedragen van deze ontvangsten te voorzien.

Conform artikel 27 van het Financieel Reglement kunnen sommige ontvangsten opnieuw worden aangewend.

3. BEGROTINGSKENMERKEN

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4. RECHTSGRONDSLAG

Artikel 166 van het EG-Verdrag.

Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende het meerjarenkaderprogramma 2002-2006 van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie ter bevordering van de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte.

5. BESCHRIJVING EN MOTIVERING

5.1. Noodzaak van communautaire steunverlening

5.1.1 Doelstellingen

Zoals erkend werd op het hoogste politieke niveau op de Europese Raad van Lissabon, Feira, Nice en nog recentelijk in Stockholm blijkt onderzoek een centrale component te zijn van de kenniseconomie en -maatschappij, die zich op mondiale schaal ontwikkelen. De doelstelling die wat betreft de Unie in Lissabon werd vastgesteld, is voor het komende decennium de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie te worden van de wereld, die in staat is duurzame economische groei te koppelen aan meer en betere banen en een grotere sociale samenhang. Meer dan ooit doet het onderzoek zich gelden als een van de fundamentele motoren van de economische en sociale vooruitgang, een sleutelfactor van het concurrentievermogen van de ondernemingen, de werkgelegenheid en de kwaliteit van het bestaan. Wetenschap en technologie vormen bovendien een centraal element in het politieke besluitvormingsproces zowel op het niveau van de EU als op nationaal niveau.

De structurele zwakke punten van Europa op onderzoekgebied zijn echter nog altijd aanwezig. Zij hebben betrekking op vier essentiële punten:

I. Te lage en versnipperde investeringen in onderzoek en technologische ontwikkeling en meer in het algemeen in kennis (OTO, onderwijs en software) hetgeen leidt tot een achterstand ten opzichte van onze concurrenten. In 1999 heeft de Europese Unie 76 miljard EUR minder in onderzoek en ontwikkeling geïnvesteerd dan de Verenigde Staten. Zij ligt momenteel achter op haar concurrenten in termen van uitgaven voor onderzoek in verhouding tot het BBP (in 1999 1,9% voor de EU tegenover 2,6% voor de VS en 2,9% voor Japan [16]). In 1999 investeerden de VS nog 9% in kennis tegenover de EU (7,6%) en Japan (6,9%). Bovendien blijft de kloof dieper worden.

[16] Cijfer van 1998.

II. Onvoldoende personele middelen op onderzoekgebied. Onderzoekers vertegenwoordigen 5,3/1000 van de arbeidskrachten in de EU (1998), 7,4/1000 in de VS (1993) en 8,9/1000 in Japan (1998), waar de ondernemingen twee keer meer onderzoekers tellen. De directe overheidsuitgaven voor hoger onderwijs corresponderen met 0,9% van het BBP in de EU, 1,4% in de VS en 0,5% in Japan (1997).

III. Een beperkte capaciteit voor het omzetten van wetenschappelijke doorbraken in innoverende en concurrerende producten en diensten, ondanks een uitstekende wetenschappelijke productie. Het aantal octrooien dat door de Europese, Amerikaanse en Japanse octrooibureaus per miljoen inwoners werd toegekend, bedraagt 32 in de EU, 49 in de VS en 88 in Japan. In 1998 vertoonde de handelsbalans voor hightechproducten in de EU een tekort van 28 miljard EUR (deze trend werd gedurende het gehele decennium bevestigd), terwijl de VS een tekort vertonen van 8 miljard EUR en Japan een overschot van 39 miljard EUR. De investeringen in risicokapitaal in de speerpuntsectoren belopen 80% in de VS en, hoewel in stijgende lijn, slechts 26% in de EU en 23% in Japan.

IV. Versnippering van het onderzoekbeleid in Europa. De EU beschikt nog steeds niet over een echt onderzoekbeleid. De 15 lidstaten voeren elk apart naast het communautaire kaderprogramma een nationaal beleid zonder voldoende onderlinge coördinatie om tot een doeltreffende organisatie en exploitatie te komen. Dit gebrek aan coördinatie is eveneens nefast voor de totstandkoming en doeltreffende exploitatie van de onderzoekinfrastructuur.

Om deze situatie te ondervangen heeft de Commissie een voorstel gedaan voor en hebben de Raad en het Parlement hun goedkeuring gehecht aan een "Europese onderzoekruimte". De totstandbrenging zal noodzakelijkerwijs het resultaat zijn van een gezamenlijke inspanning door de Gemeenschap, de lidstaten en de onderzoekwereld. De communautaire kaderprogramma's voor onderzoek (2002-2006) en de specifieke programma's zullen daaraan bijdragen met name door het significante hefboomeffect ervan voor de integratie, coördinatie en structurering van het onderzoek in de EU en voor het versterken van de fundamenten van de Europese onderzoekruimte.

Voor een structurele verandering van de W/T-structuur van de EU die de vermelde zwakke punten verhelpt, zijn middelen vereist die in verhouding tot het streven staan. De Commissie heeft een financiering van het kaderprogramma voorgesteld in de orde van 17,5 miljard EUR, hetgeen overeenkomt met het vorige financieringsniveau, plus inflatie en groei (maar nog steeds slechts 5 à 6% van de OTO-overheidsuitgaven vertegenwoordigt). De Commissie is van oordeel dat een dergelijk bedrag een waarneembaar effect op het onderzoeksysteem als zodanig kan hebben, minstens sommige algemene onderzoekindicatoren kan verbeteren en een significant effect kan sorteren op de prioritaire gebieden van het kaderprogramma, die de vooruitgang van de EU in zich dragen. Globaal zal dit financieringsniveau het mogelijk maken gedurende de periode 2003-2006 de communautaire OTO-activiteit, uitgedrukt in percentage van het BBP, op het huidige niveau te handhaven.

Beoogd wordt de kaderprogramma's ten uitvoer te leggen door middel van vijf specifieke programma's, waarvan er drie onder het Verdrag inzake de Europese Gemeenschap en twee onder het Verdrag inzake de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) vallen. Elk specifiek programma wordt vastgesteld afhankelijk van de aard van de ten uitvoer gelegde instrumenten, de doelstellingen en de organisatie van het kaderprogramma:

- Een programma "Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte" dat de werkzaamheden op contract omvat die worden voorgesteld onder de titel "Integratie van het onderzoek" en onder de titel "Versterking van de grondslagen van de Europese onderzoekruimte", dat hiermee de activiteiten voor onderzoek en coördinatie verenigt.

- Een programma "Structureren van de Europese onderzoekruimte", dat de horizontale, ondersteunende en structurerende activiteiten omvat.

- Twee programma's "Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO)" die de door het GCO respectievelijk op nucleair en niet-nucleair gebied uitgevoerde eigen werkzaamheden omvatten.

- Een programma "Kernenergie" dat de werkzaamheden op contract op het gebied van kernenergie omvat.

De doelstellingen van het specifieke programma "Structureren van de Europese onderzoekruimte" worden hieronder per actiegebied uiteengezet; ze worden gemotiveerd en er wordt ingegaan op de Europese toegevoegde waarde die zij kunnen bieden.

1. Onderzoek en innovatie

De doelstelling van deze activiteiten is het stimuleren, in de Gemeenschap en al haar regio's, van technologische innovatie, de exploitatie van onderzoekresultaten, de overdracht van kennis en technologieën en de oprichting van technologiebedrijven.

Motivering en Europese toegevoegde waarde

- De verschillen in prestatie tussen Europese regio's moeten worden weggewerkt.

- Beleidsmaatregelen en ontwikkelingsstrategieën voor innovatie moeten worden gestimuleerd.

- Deelnemers aan communautaire onderzoekwerkzaamheden moeten over informatie en gespecialiseerde diensten op een Europese schaal beschikken.

- Informatie over economische en technologische trends ontbreekt momenteel of is niet sterk genoeg geprofileerd.

- Samenwerking tussen partijen met aanvullende knowhow moet met het oog op innovatie worden gestimuleerd.

2. Menselijk potentieel en mobiliteit

De activiteiten in dit kader hebben tot doel de ontwikkeling te ondersteunen van een overvloedig menselijk potentieel van wereldniveau in alle regio's van de Gemeenschap, door bevordering van de transnationale mobiliteit voor opleidingsdoeleinden, ontwikkeling van deskundigheid of kennisoverdracht, met name tussen verschillende sectoren, ondersteuning voor de ontwikkeling van wetenschappelijke topkwaliteit en steun om Europa aantrekkelijker te maken voor wetenschappers uit derde landen. In dit verband moet optimaal gebruik worden gemaakt van het potentieel dat hiervoor in alle groepen van de bevolking, en met name bij vrouwen, aanwezig is, door middel van daartoe geëigende maatregelen.

Motivering en Europese toegevoegde waarde

- Gering aandeel van de Europese arbeidskrachten in O&O (5,3 per duizend werknemers in 1998) tegenover de VS (7,4 in 1993) en Japan (8,9 in 1998).

- Braindrain naar de VS van Europese wetenschappers, waarvan ongeveer 50 % (in 1998) na het behalen van een doctorsgraad in de VS blijft.

- In 1998 zijn weinig wetenschappelijke studies en academische onderzoekopdrachten gestart, met 23% van de personen tussen 20 en 29 jaar in de EU in het hoger onderwijs, tegenover 39% in de VS en 21% in Japan.

- Starheid van een academische loopbaan en aantrekkelijkere vooruitzichten bij een loopbaan in het bedrijfsleven.

- Uiteenlopende nationale en regionale wetgevingen en praktijken zijn van invloed op de mobiliteit van onderzoekers.

3. Onderzoekinfrastructuur

De werkzaamheden in dit kader hebben tot doel de totstandkoming te bevorderen van een complex van onderzoekinfrastructuren van het hoogste niveau in Europa en een optimaal gebruik daarvan op Europese schaal te stimuleren.

Motivering en Europese toegevoegde waarde

- Er zijn nog steeds hinderpalen voor transnationale toegang tot faciliteiten.

- De mogelijkheden van elektronische communicatienetten worden nog niet ten volle benut.

- Multinationale financieringsovereenkomsten komen moeilijk tot stand.

- Technologische ontwikkelingen in verband met infrastructuur worden gehinderd door een gebrek aan kritische massa.

4. Wetenschap en samenleving

De doelstelling van de activiteiten in dit kader is in Europa de ontwikkeling te stimuleren van harmonieuze relaties tussen wetenschap en samenleving, en een open houding tegenover innovatie te bevorderen, door nieuwe verhoudingen tot stand te brengen en een intelligente dialoog tussen onderzoekers, industriëlen, beleidsmakers en burgers op te zetten.

Motivering en Europese toegevoegde waarde

- Recente gebeurtenissen in Europa, zoals BSE en GGO, hebben het vertrouwen van het publiek in wetenschap en technologie geschokt.

- Beleidsmakers wensen een snel en precies antwoord op complexe wetenschappelijke vraagstukken, gewoonlijk over geografische grenzen heen.

- Traditionele onderwijsmethoden blijken niet langer te voldoen.

- Vrouwen zijn sterk ondervertegenwoordigd in het wetenschappelijk onderzoek (vrouwen vertegenwoordigen bijvoorbeeld 50% van de afgestudeerden in Europa, maar slechts 10% van de gewone hoogleraren).

5.1.2 Naar aanleiding van de evaluatie ex ante genomen maatregelen

De Commissiediensten hebben bij het opstellen van het voorstel voor specifieke programma's een evaluatie ex ante verricht. De resultaten daarvan steunen met name op:

- de aanbevelingen naar aanleiding van de vijfjaarlijkse evaluatie van de kaderprogramma's en specifieke programma's die in de loop van het jaar 2000 door onafhankelijke deskundigen is verricht;

- het tussentijdse onderzoek van het vijfde kaderprogramma (1998-2002) door de Commissie, dat is gepresenteerd in COM(2000)612 van 4 oktober 2000 en nader is toegelicht in het werkdocument van de Commissiediensten SEC(2000) 1780 van 23 oktober 2000;

- breed overleg onder de betrokkenen over de twee mededelingen inzake de Europese onderzoekruimte in de loop van het jaar 2000 [17] en het voorstel voor het kaderprogramma begin 2001;

[17] COM (2000) 612 van 4 oktober 2000 COM (2000) 6 van 18 januari 2000.

- een reeks studies van binnen en buiten de Commissie betreffende de gebieden economie, beleid, prognose en impact van OTO-werkzaamheden.

De resultaten van de evaluatie ex-ante komen vooral naar voren in de keuzes die zijn gemaakt met betrekking tot de structuur van de programma's, de doelstellingen en prioriteiten en de implementatie-instrumenten.

Bij de keuze van de doelstellingen en prioriteiten werd het criterium van Europese toegevoegde waarde strikt gehanteerd.

Hieronder vallen de volgende aspecten met betrekking tot de prioritaire thema's en geselecteerde activiteiten, waarvan de motivering en Europese toegevoegde waarde nader zijn beschreven in punt 5.1 en de verwachte resultaten in punt 5.2.

- Belang van samenwerking uit een economisch oogpunt (schaalvoordelen) en vanwege de gunstige effecten op de particuliere onderzoekactiviteit en het industriële concurrentievermogen;

- instandhouding of ontwikkeling van de positie van de EU op OTO-gebieden die voor de EU van strategisch belang zijn;

- noodzaak om de complementaire deskundigheid te combineren die in de verschillende landen aanwezig is, met name waar men wordt geconfronteerd met interdisciplinaire problemen en er behoefte is aan vergelijkende studies op Europese schaal;

- verbanden met de prioritaire belangen van de EU en met de wetgeving en het beleid van de Gemeenschap;

- het noodzakelijkerwijs transnationale karakter van het onderzoek vanwege de schaal waarop de problemen zich voordoen of om redenen van wetenschappelijke aard.

Op het gebied van implementatie-instrumenten zijn nieuwe instrumenten, die vanwege het karakter ervan uitsluitend op communautair niveau kunnen worden gehanteerd, ontworpen om op EU-niveau bij te dragen tot:

- bevordering van de interactie tussen onderzoek en innovatie;

- ontwikkeling van het menselijk potentieel en uitbreiding van de mobiliteit;

- ondersteuning van de onderzoekinfrastructuur;

- ontwikkeling van harmonieuze relaties tussen wetenschap en samenleving.

Deze instrumenten en de bijbehorende doelstellingen zijn in punt 5.2 beschreven.

5.1.3 Naar aanleiding van de evaluatie ex post genomen maatregelen

Bij de uitwerking van het voorstel voor specifieke programma's is rekening gehouden met de aanbevelingen van de vijfjaarlijkse evaluatie van de kaderprogramma's en specifieke programma's die in 2000 plaatshad, met name met de aanbevelingen betreffende:

- de noodzaak om de achterstand van Europa op OTO-gebied op de concurrenten in te halen;

- de behoefte aan complementariteit en coherentie tussen nationaal en communautair OTO-beleid en de essentiële rol van de Commissie bij het verwezenlijken van dit doel;

- het gunstige effect van het kaderprogramma dat "een leemte opvult in Europa door universitaire en industriële onderzoekers in staat te stellen samen toegepast onderzoek te verrichten";

- de noodzaak om de procedures van het programma 1998-2002 te versoepelen en de noodzaak om "de structuren en procedures voor het beheer van het kaderprogramma te herzien";

- het inpassen van de communautaire onderzoekactiviteiten in de ruimere context van een echt Europees onderzoekbeleid;

- het versterken van de concentratie van de programma's;

- het voortzetten van het onderzoek dat nodig is om de doelstellingen van het Gemeenschapsbeleid te bereiken;

- de gewenste ontwikkeling naar een aangepast en flexibeler instrumentarium, rekening houdend met alle mogelijkheden die het Verdrag biedt.

Bovendien heeft het tussentijdse onderzoek van het vijfde kaderprogramma met name geleid tot aanpassingen van de jaarlijkse werkprogramma's van de specifieke programma's, die beogen de activiteiten meer te concentreren en proefprojecten te starten die relevant zijn voor de maatregelen welke voor het volgende kaderprogramma worden overwogen (netwerken, clusters, industriële platforms, grootschaligere projecten, enz.).

5.2. Overwogen activiteiten en wijze van financiering uit de begroting

Van de activiteiten die worden overwogen voor het specifieke programma "Structureren van de Europese onderzoekruimte" wordt hieronder een gedetailleerd overzicht gegeven per activiteitengebied. Hierdoor kan de aandacht worden gevestigd op de schattingen voor wat betreft de verwachte resultaten, de bijdragen aan algemene doelstellingen van het kaderprogramma of de Gemeenschap en de daarmee verband houdende mogelijke prestatieparameters. Deze aanwijzingen worden als oriëntatiepunten en niet als definitief vastgestelde doelstellingen opgevat.

Verder worden in tabelvorm de activiteitengebieden en de gehanteerde typen instrumenten naast elkaar gezet.

1. Onderzoek en innovatie

i) netwerken van spelers en bevorderen van interacties tussen hen;

ii) bevordering van transregionale samenwerking;

iii) experimenteren met nieuwe instrumenten en benaderingen;

iv) opzetten en consolideren van informatiediensten;

v) verbetering van economische en technologische informatiediensten;

vi) analyseren en evalueren van innovatie in communautaire onderzoekprojecten.

Verwachte resultaten, bijdragen aan algemene doelstellingen of mogelijke prestatieparameters

- Vermeerdering van het aantal "startende bedrijven";

- verhoging van het risicokapitaal dat in innoverende bedrijven wordt geïnvesteerd;

- uitbreiding van de samenwerking tussen regio's en met geassocieerde landen;

- opvoering van het aantal gebruikers en het aantal transacties waarbij specifiek Europese informatiediensten zijn betrokken;

- verdubbeling van het aantal leden van netwerken waarbij het MKB is betrokken.

2. Menselijk potentieel en mobiliteit

i) Door gastinstellingen gestuurde activiteiten

(Marie Curie-netwerken voor opleiding door onderzoek, Marie Curie-gastbeurzen voor initiële onderzoekopleiding, Marie Curie-gastbeurzen voor kennisoverdracht, Marie Curie-conferenties en -cursussen)

ii) Door individuele onderzoekers gestuurde activiteiten

(Marie Curie-beurzen voor Europese wetenschappers in Europa, Marie Curie-beurzen voor Europese wetenschappers voor werkzaamheden buiten Europa, Marie Curie-beurzen voor werkzaamheden van wetenschappers uit derde landen in Europa, Marie Curie-toelagen voor reïntegratie)

iii) Bevordering en erkenning van topkwaliteit

(Marie Curie-toelagen voor topkwaliteit, Marie Curie-prijzen voor topkwaliteit, Marie Curie-leerstoelen)

(Samenwerking met lidstaten en geassocieerde landen, samenwerking binnen het kaderprogramma)

Verwachte resultaten, bijdragen aan algemene doelstellingen of mogelijke prestatieparameters

- Evaluatie van het aantal internationale samenwerkingsprojecten en individuele initiatieven, betrokken landen, duur van het verblijf, leeftijd van de onderzoekers;

- evaluatie van het aantal onderzoekers/onderzoeker-maanden, leeftijdsprofiel, disciplines en soorten opleiding;

- toename van het aantal vaste betrekkingen na mobiliteit;

- bevordering van de terugkeer naar Europa van Europese wetenschappers;

- toename van het aantal bekroonde onderzoekers/teams.

3. Onderzoekinfrastructuur

Geïntegreerde initiatieven,

ontwikkeling van een communicatienetwerk,

transnationale toegang,

ontwerpstudies,

ontwikkeling van nieuwe infrastructuur.

Verwachte resultaten, bijdragen aan algemene doelstellingen of mogelijke prestatieparameters

- Verschaffing van toegang tot, of diensten van, ongeveer 100 infrastructuren voor een gemiddelde van ongeveer 8.000 onderzoekers per 100 miljoen EUR aan financiering;

- bevordering van samenwerking onder een gemiddelde van ongeveer 100 deelnemers in 10 netwerken of onderzoekprojecten per 100 miljoen EUR aan financiering;

- toename van het aantal nieuwe technieken, technologieën of elektronische netwerken, waardoor de dienstverlening door de infrastructuur op het betrokken gebied aanzienlijk kan verbeteren.

4. Wetenschap en samenleving

i) Wetenschap en samenleving dichter bij elkaar brengen

(wetenschap en governance, wetenschappelijk advies en referentiesystemen)

ii) Verantwoorde ontwikkeling en toepassing van wetenschap en technologie

(ethische aspecten, onzekerheid, risico en toepassing van het voorzorgsbeginsel)

iii) Intensivering van de dialoog wetenschap/maatschappij en vrouwen in de wetenschap

(begrip bij het publiek, belangstelling van jongeren voor wetenschappelijke loopbaan, vrouwen en wetenschap)

Verwachte resultaten, bijdragen aan algemene doelstellingen of mogelijke prestatieparameters

- Richtsnoeren voor wetenschap en governance en wetenschappelijke referentiesystemen, met het oog op betere relaties tussen de wetenschappelijke gemeenschap, beleidsmakers en de maatschappij als geheel.

- In kaart brengen van de wetenschappelijke adviesstructuren in de EU en de wereld.

- Uitvoering van ethische beoordelingen die moeten waarborgen dat communautaire onderzoekactiviteiten aan ethische beginselen voldoen en uitwerking van gedragscodes.

- Streven naar een aanwezigheid van 40% vrouwen in vergaderingen en panels.

De wijze van steunverlening en financiële deelneming krachtens het kaderprogramma is, naar gelang van de doelstellingen, als volgt:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(1) Het specifieke programma kan eveneens begeleidende activiteiten omvatten.

De financiering uit de communautaire begroting is bestemd voor bedrijven (en met name het MKB), onderzoekcentra, universiteiten en nationale of Europese organisaties die onderzoekactiviteiten financieren. Deze laatste kunnen eveneens als tussenschakel voor de financiering uit de communautaire begroting fungeren.

5.3. Tenuitvoerlegging

De Commissie zorgt voor de uitvoering van de acties. In bepaalde naar behoren gemotiveerde gevallen kan zij zich laten bijstaan door externe instanties.

6. FINANCIËLE GEVOLGEN

6.1. Totale financiële gevolgen voor deel B - (voor de gehele programmeringsperiode)

Pro memorie, het referentiebudget voor het kaderprogramma van de Europese Gemeenschap bedraagt 16 275 miljoen EUR. Het totaal van de kaderprogramma's 2002-2006 bedraagt 17 500 miljoen EUR.

6.1.1 Financiering: Vastleggingskredieten in miljoen EUR (tot op drie decimalen nauwkeurig)

Uitsplitsing naar doelstelling // Totaal

Structureren van de Europese onderzoekruimte // 3 050

1) Onderzoek en innovatie // 300

2) Menselijk potentieel // 1 800

3) Onderzoekinfrastructuur // 900

4) Wetenschap en samenleving // 50

TOTAAL // 3 050

Een jaarlijks schema voor elke doelstelling heeft op dit niveau geen zin. Het enige dat vaststaat is dat het strikt evenredig moet zijn aan dat voor het gehele specifieke programma, dat dan weer moet beantwoorden aan het tijdschema van het kaderprogramma. De jaarlijkse interne uitsplitsing zal later in de werkprogramma's worden vastgesteld.

6.1.2 Technische en administratieve bijstand, ondersteuningsuitgaven en IT-uitgaven (vastleggingskredieten)

Deze begrotingscategorie is niet van toepassing op dit gebied.

6.2. Berekening van de kosten per overwogen maatregel in deel B (voor de gehele programmeringsperiode)

Voor de werkzaamheden op contract van het vijfde OTO-kaderprogramma van de Europese Gemeenschap (1998-2002) bedraagt het jaarlijkse volume circa 3500 nieuwe ondertekende contracten (alle categorieën), voor een jaarlijks budget van 3000 miljoen EUR.

Voor de werkzaamheden op contract van het kaderprogramma 2002-2006 zal het jaarlijkse budget in de orde van 3700 miljoen EUR liggen, een stijging in reële termen met 13 %.

Zoals aangegeven in punt 5.1.2, werden evenwel voor de uitvoering van dit nieuwe kaderprogramma nieuwe instrumenten ontwikkeld.

Vergeleken met vroegere kaderprogramma's omvatten deze instrumenten meer dan alleen maar wetenschappelijke projecten en wordt ermee het concept integratie en structurering van onderzoek geïntroduceerd, met name door het tot stand brengen van een kritische massa en het netwerken van competenties en middelen op bepaalde gebieden.

Wat het beheer van het kaderprogramma 2002-2006 betreft, vertaalt dit concept kritische massa zich in een duidelijke verhoging van de gemiddelde financiële bijdrage in projecten en zal het naar verwachting resulteren in een aanzienlijke vermindering van het aantal contracten dat jaarlijks wordt gesloten.

7. GEVOLGEN VOOR HET PERSONEELSBESTAND EN DE ADMINISTRATIEVE UITGAVEN

Vastbesloten de uitvoering van het kaderprogramma fundamenteel te wijzigen, stelt de Commissie voor het maximum inzake personele middelen en andere administratieve uitgaven tot 5,5 % te verlagen voor beide niet-nucleaire onderzoekprogramma's met werkzaamheden op contract.

In de delen van het vijfde kaderprogramma die betrekking hebben op niet-nucleaire onderzoekwerkzaamheden op contract, bedraagt het algemene maximum voor personele middelen en andere administratieve uitgaven momenteel 7,0%.

Volgens de huidige trends zullen de werkelijke uitgaven van het vijfde kaderprogramma dicht bij dit maximum en misschien zelfs net eronder blijven.

Aangenomen dat de methoden voor de uitvoering van het kaderprogramma niet hoeven te worden gewijzigd en gezien het feit dat in deze categorie uitgaven enige speelruimte moet worden gelaten, heeft de Commissie geen reden om af te wijken van het algemene maximum van 7%. Dit komt grotendeels omdat de voor het volgende programma voorgestelde begroting in overeenstemming met de inflatie stijgt, met de mogelijkheid van een geringe extra stijging naar gelang van de groei van de economie.

Een verlaging van het algemene maximum is slechts mogelijk wanneer wordt uitgegaan van significante productiviteitsstijgingen met ingrijpende wijzigingen in het beheer van het programma. Hierbij kan worden uitgegaan van een relatief restrictieve reeks aannames, zoals:

- bevriezing van het totale aantal ambtenaren op het niveau van 2002 met 1654 posten, uitgaande van productiviteitsstijgingen van 2% per jaar ter compensatie van de stijging van het reële volume van het programma;

- een inflatietempo van 2% per jaar, hoewel de personeelskosten gewoonlijk in een lichtjes hoger tempo toenemen;

- bevriezing van de uitgaven voor extern personeel op het niveau van 2002.

Het bovenstaande scenario zou de Commissie in staat stellen een verlaging van het algemene maximum tot ongeveer 6,3% voor te stellen.

De Commissie is echter bereid zich vast te leggen op een nog sterkere verlaging van het maximum van 7,0% tot 5,5%. Zodoende kan een aanzienlijk bedrag aan extra middelen, ruwweg 230 miljoen EUR, rechtstreeks aan onderzoekprojecten worden toegewezen.

Dit vereist billijke inspanningen voor productiviteitsstijging binnen alle onderzoekactiviteiten. Het maximum van 5,5% dat voor administratieve uitgaven wordt voorgesteld, is een globaal maximum dat voor de specifieke programma's 'Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte' en 'Structureren van de Europese onderzoekruimte' als geheel geldt. Bij de uitvoering van deze programma's zal de Commissie toezien op een adequate verdeling van de administratieve uitgaven over de diensten die met het beheer van onderzoekactiviteiten zijn belast. Hierbij zal rekening worden gehouden met de te beheren totale begroting, de intensiteit van het gebruik van de drie nieuwe instrumenten, de arbeidsintensiviteit en de jongste technologische ontwikkelingen van de activiteiten in de verschillende stadia van hun levenscyclus, inclusief de duur, en de noodzaak om te zorgen voor een doeltreffend beheer van de contracten die onder vorige kaderprogramma's zijn gesloten.

De voornaamste factor die dit kan helpen bewerkstelligen is de invoering op grote schaal van de nieuwe instrumenten en uitvoeringsmiddelen die in het volgende kaderprogramma worden voorgesteld. Deze maken nettoverlagingen van de kosten van het programmabeheer mogelijk.

Met andere woorden, een maximum van 5,5 % geeft te kennen dat de Commissie vastbesloten is de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma fundamenteel te wijzigen.

- Het is nuttig erop te wijzen dat, ook al worden de nieuwe instrumenten volledig in overeenstemming met het voorstel van de Commissie toegepast, het effect ervan op de administratieve uitgaven geleidelijk zal zijn. Gedurende de periode 2003-2006 zal een belangrijk gedeelte van de administratieve activiteiten die de Commissie onderneemt, nog betrekking hebben op de uitvoering en afronding van vorige kaderprogramma's.

Aangezien contracten voor onderzoekwerkzaamheden op contract een gemiddelde looptijd van vier jaar hebben, kunnen aan het einde van het 5de KP ongeveer 13000 open contracten met een financieel volume van 6600 miljoen EUR worden verwacht.

Gezien het maximum van 5,5% voor de personele en administratieve middelen voor niet-nucleaire werkzaamheden op contract zal dan ook het volledige potentieel van de nieuwe beheersaanpak voor het kaderprogramma moeten worden benut:

- Er dient volledig gebruik te worden gemaakt van de nieuwe instrumenten om het aantal door de Commissie te beheren individuele projecten en contracten te beperken.

- Het beheer ervan moet sterk worden vereenvoudigd en gedecentraliseerd.

- Alle mogelijkheden moeten worden benut om technische ondersteuningsactiviteiten en bepaalde aspecten van het beheer van specifieke categorieën activiteiten te externaliseren, telkens wanneer daardoor de totale administratieve uitgaven verminderen.

Het vereist ook efficiënte programma- en begrotingsstructuren en dit verlaagde maximum van 5,5% moet gelden voor de totaliteit van de twee niet-nucleaire o