NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 23.12.2005 
COM(2005) 696 definitief 
  
GROENBOEK 
over jurisdictiegeschillen en het ne bis in idem -beginsel in strafprocedures  
(door de Commissie ingediend)  
  
{SEC(2005) 1767} 
 
NL 2   NL GROENBOEK 
over jurisdictiegeschillen en het ne bis in idem -beginsel in strafprocedures  
Dit groenboek heeft ten doel een uitgebreid e raadpleging van bela nghebbenden op gang te 
brengen over kwesties betreffende jurisdictieges chillen in strafprocedures, met inbegrip van 
het ne bis in idem -beginsel. In het groenboek worden pr oblemen geschetst die zich in de 
huidige situatie kunnen voordoen en wordt een aantal mogelijke oplossingen gepresenteerd. Het bijgevoegde werkdocument bevat een meer gedetailleerde analyse.  
De Commissie verzoekt belanghebbenden om  hun opmerkingen vóór 31 maart 2006 aan het 
volgende adres toe te zenden: 
Europese Commissie 
Directoraat-generaal Justitie, vrijheid en veiligheid Eenheid D 3 - Strafrecht Kantoor LX46 3/20 B- 1049 Brussel 
E-mail: JLS-criminaljustice@cec.eu.int
 
Fax: +32-2/296 76 34 Belanghebbenden die niet willen dat hun opme rkingen op de website  van de Commissie 
worden geplaatst, dienen dit uitdrukkelijk te vermelden. 
 
NL 3   NL 1. ACHTERGROND  
Aangezien criminaliteit steeds meer op inte rnationale schaal wordt gepleegd, wordt 
het Europese strafrecht steeds meer geconfr onteerd met situaties waarin verscheidene 
lidstaten strafrechtelijke bevoegdheid hebben om in dezelfde zaak een vervolging in 
te stellen. Bovendien kunnen zich thans meer  situaties voordoen waarin verscheidene 
vervolgingen in dezelfde zaak worden ingesteld, of “positieve” jurisdictiegeschillen, aangezien het bevoegdheidsgebied van veel nationale strafrechters de laatste jaren 
aanzienlijk werd uitgebreid.  
Meervoudige vervolgingen zijn nadelig voor de rechten en de belangen van 
individuen en kunnen leiden tot overl apping van activiteiten. Beschuldigden, 
slachtoffers en getuigen kunnen worden opgeroepen voor hoorzittingen in verscheidene landen. Herhaalde procedures  hebben met name een vermenigvuldiging 
van de beperkingen van hun rechten en be langen, bv. vrij verkee r, tot gevolg. Dit 
vergroot de psychologische lasten en de kosten en de complexiteit van de 
vertegenwoordiging in rechte. In een ontwi kkelde ruimte van vrijheid, veiligheid en 
recht moeten deze nadelige gevolgen, voor zover mogelijk, vermeden worden door 
meervoudige vervolgingen in eenzelfde zaak te beperken. 
Momenteel hebben de nationale autorite iten het recht om in eenzelfde zaak 
gelijktijdige vervolgingen in te stellen. Het enige juridische obstakel is het ne bis in 
idem - of non bis in idem- beginsel, dat in de artikelen 54 tot en met 58 van de 
Overeenkomst ter uitvoering van het Akkoord van Schengen (hierna “uitvoeringsovereenkomst van Schengen” genoe md) is vastgesteld. Dit beginsel belet 
echter niet dat zich in he t geval van meervoudige ver volgingen in twee of meer 
lidstaten jurisdictieg eschillen voordoen. Het kan, door te vermijden dat in eenzelfde 
zaak een tweede procedure wordt ingeleid , slechts een rol spelen wanneer een 
beslissing de procedure in een lidstaat beëi ndigt, waardoor elke latere vervolging 
onmogelijk wordt ( res judicata ).  
Bovendien kan het ne bis in idem -beginsel, zonder een rege ling voor de toewijzing 
van zaken aan de bevoegde lidstaten tijd ens de lopende procedures, leiden tot 
toevallige of zelfs willekeurige keuzes: door de voorkeur te geven aan de lidstaat die 
als eerste een definitieve beslissing kan ge ven, worden de gevolgen ervan herleid tot 
het beginsel “wie het eerst komt, het eerst maalt”. Momenteel hangt de jurisdictiekeuze af van het toeval, en dit lijkt de reden te zijn waarom er nog verscheidene uitzonderingen bestaan op het ne bis in idem -beginsel.  
Een van de oplossingen voor het probleem va n de (positieve) jurisdictiegeschillen 
kan erin bestaan een mechanisme te creëre n om de zaken aan de bevoegde jurisdictie 
toe te wijzen. Wanneer de vervolgingen in  een en dezelfde lidstaat zouden zijn 
gecentraliseerd, zou de kwestie van ne bis in idem  niet meer aan de orde zijn. 
Bovendien zou een dergelijk mechanisme een aanvulling vormen bij het beginsel van de wederzijdse erkenning krachtens het welk een in een lidstaat gegeven rechterlijke 
beslissing door de andere lidstaten wordt erkend en – indien nodig – ten uitvoer 
wordt gelegd. 
In dit groenboek stelt de Commissie de mogelijkheden voor inzake het instellen van 
een mechanisme dat de keuze voor de lidst aat die het best geplaatst is om de 
 
NL 4   NL vervolgingen in te stellen, moet vergem akkelijken, alsook de mogelijkheden om de 
regels betreffende het ne bis in idem -beginsel te herzien. Het speelt in op punt 3.3 
van het Haags Programma en op het pr ogramma voor wederzijdse erkenning van 
29 november 2000 (met name punt 2.3 en de  maatregelen nr. 1 en 11 van het 
programma). Op grond van artikel 31, lid 1, onder d), van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie (hierna “VEU” genoemd), krachtens het welk het gezamenlijk optreden onder meer het voorkomen van juri sdictiegeschillen tusse n lidstaten omvat, 
kunnen op het niveau van de EU maatrege len worden aangenomen in de vorm van 
een kaderbesluit. Indien nodig, kan artik el 31, lid 1, onder c), als een aanvullende 
rechtsgrondslag dienen om de verenigbaarhe id van de in de lidstaten geldende 
voorschriften te waarborgen, voorzover nodig ter verbetering van de samenwerking 
in justitiële zaken.  
2. I
NSTELLEN VAN EEN MECHANISME VOOR JURISDICTIEKEUZE  
2.1. Voorwaarden  
Een mechanisme om zaken aan de bevoegde  jurisdictie toe te wijzen, mag niet 
bureaucratisch zijn, maar moet een even wichtige aanpak waarborgen waarbij de 
rechten van de betrokken individuen worden geëerbiedigd. Om dit mechanisme te laten werken, moeten twee voorwaarden zijn vervuld.  
Ten eerste moeten de bevoegde autoriteiten  op de hoogte zijn van de procedures 
en/of de daarmee verband houdende beslissinge n van elkaars jurisd ictie: zij moeten 
de relevante informatie kunnen uitwissele n, en daartoe misschien zelfs worden 
verplicht. 
Ten tweede moeten de vervolgende autori teiten van een lidstaat, zodra zij op de 
hoogte zijn van procedures in andere lidstaten, de mogelijkheid hebben om geen vervolging in te stellen of om een aan de gang zijnde vervolging stop te zetten om de 
enkele reden dat dezelfde zaak in een andere lidstaat wordt vervolgd.  
Geen vervolging instellen (of een aan de gang zijnde vervol ging stopzetten) kan 
problemen veroorzaken voor de rechtsorde van lidstaten die het legaliteitsbeginsel 
aanhangen, waar de bevoegde autoriteiten ve rplicht zijn om iede r misdrijf dat onder 
hun bevoegdheid valt, te ve rvolgen. Dit kan met name problemen veroorzaken 
wanneer dit beginsel in de  nationale grondwet is vast gesteld. Daarom kan in een 
toekomstig instrument in een uitzondering op de toepassing van dit beginsel worden voorzien. In dit kader is het verdedigbaar  te stellen dat dit beginsel in een 
gemeenschappelijke ruimte van vrijheid, veiligheid en recht wordt in acht genomen wanneer een andere lidstaat een dergelijke zaak vervolgt.  
2.2. Procedure  
Zodra de hierboven genoemde voorwaar den zijn vervuld, kunnen de volgende 
procedurele stappen worden ondernomen  als een deel van het voorgestelde 
mechanisme: 
Stap 1: identificatie en voorlich ting van “belanghebbende partijen”  
 
NL 5   NL Om te beginnen lijkt het nuttig om de lidstaten die geïnteresseerd kunnen zijn om in 
een bepaalde zaak deel te nemen aan de procedure over de keuze van de meest 
geschikte jurisdictie, te identificeren en te informeren. Met die bedoeling kan in een 
EU-regel worden bepaald dat de nationale  autoriteiten van een lidstaat die een 
strafvervolging heeft ingesteld of voornemens  is een strafvervolgi ng in te stellen 
(hierna “vervolgende staat” genoemd)  in een zaak die nauwe banden heeft met een 
andere lidstaat , de bevoegde autoriteiten van deze laatste daarvan tijdig op de 
hoogte moet brengen . Deze verplichting kan van toepassing zijn op de vervolgende 
autoriteiten en/of op andere ge rechtelijke, opsporings- of 
rechthandhavingsautoriteiten, afhankelijk van de specifieke kenmerken van de 
strafrechtssytemen van de lidstaten. De op de hoogte gebrachte autoriteiten kunnen 
op hun beurt hun belangstelling kenbaar maken om in de betrokken zaak vervolgingen in te stellen. Voorgesteld kan worden om hieraan een bepaalde termijn 
te verbinden. Er kan echter ook word en voorzien in een regeling waarbij 
uitzonderlijk ook reacties mogelijk  zijn na het verstrijken van de termijn. Wanneer 
geen lidstaat belangs telling toont, kan de vervolgende  staat met de vervolging 
doorgaan zonder aanvullende raadplegin g – behoudens nieuwe feiten die de 
gegevens van de zaak kunnen wijzigen.  
Stap 2: raadpleging/overleg 
Wanneer twee of meer lidstaten belangs telling tonen om in eenzelfde zaak 
vervolgingen in te stellen, moeten hun resp ectieve bevoegde auto riteiten samen de 
vraag naar de “beste plaats” voor ver volging kunnen onderzoeken. Een oplossing kan 
erin bestaan een verplichting tot overleg in te stellen zodat rekening kan worden 
gehouden met de standpunten van alle belanghebbende lidstaten. In deze fase lijken directe contacten tussen de lidstaten de m eest doeltreffende wijze van overleg. Indien 
nodig kunnen de lidstaten de hulp van Eurojust inroepen en/of van andere 
hulpmechanismen van de Unie.  
Door de tweede stap kan in een groot aan tal gevallen wellicht snel een consensus 
worden gevonden over de keuze van de voor vervolging bevoegde lidstaat in een zaak die aanleiding geeft tot een jurisdic tiegeschil. Daardoor zullen bepaalde 
nationale autoriteiten hun procedures vrijwillig  afsluiten of  stopzetten  (of geen 
nieuwe procedures instellen), aangezien een  andere autoriteit een procedure over de 
zaak zal instellen of voortzetten. In een  dergelijk scenario kunnen de nationale 
autoriteiten zonder meer volgens hun nationale  recht te werk gaan. Daarom lijkt het 
niet nodig om voor deze schikkingen op EU-n iveau bindende regels vast te stellen. 
Onder het voorgestelde mechanisme kunne n de betrokken lidstaten hun beslissingen 
zelf herzien wanneer nieuwe bevindinge n een ander licht werpen over de zaak. 
Niettemin kunnen de nationale autoriteiten er in bepaalde  gevallen de voorkeur aan 
geven een bindende overeenkomst te sluiten om de rechtszekerheid te waarborgen en 
om te vermijden dat de discussie wordt he rvat. De lidstaten mogen, indien zij dat 
wensen, gebruik maken van een EU-modelovereenkomst , waarin onder meer 
gemeenschappelijke regels over het op zeggen van dergelijke overeenkomsten 
worden vastgesteld.  
Stap 3: geschillenbeslechting/bemiddeling 
Wanneer niet gemakkelijk een overeenkomst ka n worden bereikt, is een mechanisme 
voor geschillenbeslechting noodzakelijk. Deze stap moet de belanghebbende partijen 
 
NL 6   NL de mogelijkheid bieden een gestructuree rde dialoog te voeren die een objectieve 
afweging van de betrokken belangen m ogelijk moet maken. Daarom lijkt het 
wenselijk om er een EU-orgaan bij te betrekken  dat kan optreden als  bemiddelaar  
door de betrokken lidstaten te helpen om me t de hierna uiteengezette criteria een 
vrijwillige overeenkomst te bereiken. Euro just lijkt goed geplaatst om deze rol op 
zich te nemen. Er kan ook een nieuw or gaan voor geschillenbeslechting worden 
opgericht, bijvoorbeeld een raad of comité dat is samengesteld uit hooggeplaatste 
nationale openbare aankl agers en/of rechters.  
Deze derde stap kan worden ondernomen op verzoek van elke lidstaat die 
belangstelling heeft getoond in het vervolgen van de zaak. Het is ook steekhoudend te stellen dat een geschillenbeslechtingspr ocedure verplicht is nadat in stap 2 een 
bepaalde termijn is verstreken, om te ve rzekeren dat gevallen van onenigheid snel 
naar EU-niveau worden overgeheveld, waar hulp wordt geboden of waar de zaak wordt geconcentreerd. Wanneer in stap 3 een  consensus wordt bereikt, moeten de 
bevoegde autoriteiten over dezelfde optie s beschikken als in stap 2 (vrijwillige 
stopzetting van de procedure in bepaalde lidstaten met het oog op vervolging in een 
andere lidstaat, of het sluite n van een bindende overeenkomst). 
Het correct naleven van de regels van he t voorgestelde drie-stappen-mechanisme zal, 
samen met een aantal hieronder (pun t 2.5) uiteengezette criteria voor 
jurisdictiekeuze, wellicht leiden tot een consensus in veel, zoniet in de meeste gevallen. Dit kan op korte termijn word en verwezenlijkt, en kan als voldoende 
worden beschouwd tenzij uit de praktijk zou blijken dat verdere stappen noodzakelijk zijn. Bij gebrek aan consensus zou het ne bis in idem- beginsel terug in het spel 
komen. 
Mogelijke aanvullende stap: bind ende beslissing van een EU-orgaan? 
Op langere termijn kan, voor gevallen waar in de voorgestelde geschillenbeslechting 
geen oplossing biedt, als volgende stap worden overwogen om een orgaan op EU-niveau bevoegd te maken om een bindend e beslissing te nemen over de meest 
geschikte jurisdictie. Deze aanvullende stap  is echter zeer mo eilijk realiseerbaar 
binnen het huidige kader va n het Verdrag. Eerst zou ee n nieuw orgaan moeten 
worden opgericht aangezien de rol van bemidde laar en die van inst antie die bindende 
beslissingen neemt, niet verenigbaar lijk en. Ten tweede zouden moeilijke vragen 
rijzen over de rechterlijke toetsing van een EU-beslissing, zoals hierna wordt uiteengezet. 
2.3. De rol van individuen en de rechterlijke toetsing 
In het stadium vóór het proces  wordt door het voorgestelde mechanisme de 
klemtoon gelegd op overleg tussen de be voegde vervolgende autoriteiten. Het 
bespreken van bevoegdheidskwesties met de  betrokken individuen kan feiten aan het 
licht brengen die een vervolgi ng in gevaar kunnen brengen of de rechten en belangen 
van slachtoffers en getuigen kunnen aantaste n. Het vaststellen of in een specifieke 
zaak een dergelijk risico bestaat, kan well icht beter aan de nationale gerechten 
worden overgelaten. Wanneer geen dergelij k risico wordt vastgesteld, kan van de 
bevoegde autoriteiten worden geëist da t zij de verdediging en de betrokken 
slachtoffers onmiddellijk inlichten over de keuze van de meest geschikte jurisdictie. 
In ieder geval moeten de betrokken individu en ten laatste op het ogenblik waarop de 
 
NL 7   NL aanklacht bij de rechter wordt aangebracht,  worden ingelicht over de belangrijkste 
redenen waarom voor een bepaal de jurisdictie is gekozen. 
In tegenstelling tot het stadium vóór het proces, waarin de rol van de betrokken 
individuen eerder beperkt is, zal in de pr ocesfase (en/of de bemiddelingsfase) een 
nationale rechterlijke instantie waarbij de strafvordering aanhangig wordt gemaakt, 
doorgaans onderzoeken of zij bevoegd is om de zaak te behandelen. Denkbaar is ook, dat een EU-bepaling de door het voorgest elde mechanisme aangeduide rechter 
verplicht te onderzoeken of hij de geschikte rechter is  om de zaak te behandelen. 
Nationale rechterlijke instanties lijken goe d geplaatst om een dergelijke controle uit 
te voeren. Een uitgebreide controle van el k aspect dat een rol kan spelen bij een 
toewijzing lijkt niet haalbaar, noch noodzakel ijk. Daarom kan de rechterlijke toetsing 
gelijkstaan met het oordelen of het redelijkheidsbeginsel  en de 
procedurevoorschriften werden geëerbiedigd. Een keuze voor een bevoegde 
jurisdictie kan derhalve te rzijde worden geschoven door de bevoegde rechterlijke 
instantie wanneer deze van oordeel is dat de gemaakte keuze arbitrair is. Deze 
toetsing kan plaatsvinden op grond van re chtsbeginselen die in de nationale 
rechtsorde van de lidstat en bekend zijn, zoals “m isbruik van procedure”. 
Overeenkomstig artikel 35 VEU kan het Europees Hof van Justitie (EHJ) om een prejudiciële beslissing word en verzocht over vragen over de uitlegging van regels 
van de Unie over het procedurele mech anisme en over de criteria voor de 
jurisdictiekeuze. 
Een rechterlijke toetsing van jurisdictieke uzes op verzoek van betrokken individuen 
lijkt noodzakelijk, op zijn minst wanneer een zaak aan een specifieke jurisdictie wordt toegewezen via een bindende overeenkomst. Dergelijke bindende overeenkomsten perken immers de mogelijkhe id van de betrokken lidstaat in om de 
bevoegdheidstoewijzing later te betwisten. De vraag of rechterlijke toetsing ook moet 
plaatsvinden in situaties waarin geen bindende overeenkomsten worden gesloten, 
wordt wellicht beter overgelaten aan de lidstaten en hun nationale recht (d.w.z. wanneer autoriteiten in bepaalde lidst aten een vervolging  gewoonweg hebben 
afgelsoten of niet hebben ingesteld met het oog op de vervolging van de zaak door 
een andere lidstaat).  
Er zouden meer complexe vragen rijzen, mocht, als een aanvullende stap, aan een 
EU-orgaan de bevoegdheid worden toegekend om beslissingen te nemen. In dat geval zou rechterlijke toetsing noodzakel ijk zijn. Het toekennen aan nationale 
rechterlijke instanties van de bevoegdheid om beslissingen van een EU-orgaan te 
toetsen, is echter niet wenselijk en mo menteel juridisch onmogelijk. Anderzijds 
bevatten de huidige Verdragen geen rechtsgrondslag om een dergelijke toetsingsbevoegdheid aan het EHJ toe te ke nnen. Artikel III-359 van het Verdrag tot 
vaststelling van een Grondwet voor Eur opa bevat een rechtsgrondslag voor een 
dergelijke toetsing. Binnen het huidige  kader van het Verdrag kan een 
verdragswijziging in di e zin worden onderzocht. 
2.4. Voorrang voor vervolging in de “hoofd-” lidstaat 
Naast het toewijzingsmechanisme kan een EU -bepaling de lidstaten ertoe verplichten 
de procedures over dezelfde zaak in één “ hoofd-”lidstaat te concentreren. Vanaf een 
bepaalde fase in de procedure kunnen de a ndere lidstaten ertoe worden verplicht hun 
vervolgingen stop te zetten en geen nieuwe  vervolgingen in te stellen. Een dergelijke 
 
NL 8   NL voorrangsregel moet parallel met het hierboven u iteengezette mechanisme worden 
toegepast; anders zouden de e ffecten van toeval afhangen.  
Aangezien nieuwe bevindingen dikwijls een andere kijk bieden op wat op het eerste 
gezicht de “beste plaats” is om te vervolgen, is het beter om de bevoegde autoriteiten 
niet in een vroeg stadium te verplichten een definitieve jurisdictiekeuze te maken. Het meest geschikte stadium voor een regel krachtens de welke alle gelijktijdige 
vervolgingen onder een jurisdictie moet en worden geconcentreerd, lijkt het ogenblik  
te zijn waarop een beschuldiging of aanklacht bij een nationale rechterlijke instantie 
wordt aangebracht , aangezien de bevoegde autorite iten in dat stadium over de 
nodige informatie beschikken voor een grondi g onderzoek van de jurisdictiekwesties. 
Bovendien vloeien de voornaamste lasten voor de betrokkenen voort uit de inbeschuldigingstelling en derhalve kunnen extra lasten nog grotendeels worden 
vermeden, wanneer de regel vanaf dit stadium geldt.  
Om ontwijking van het procedurele mechanisme te vermijden, mag een aanklacht 
niet bij de rechterlijke instantie worden  aangebracht zolang een raadplegings- en/of 
geschillenbeslechtingsproce dure voortduurt. Anders gezegd: voordat nationale 
autoriteiten een strafvorde ring bij de rechter aanha ngig maken, moeten zij hun 
informatie- en raadplegingsverplichtinge n vervullen. Wanneer zij dit niet hebben 
gedaan, moeten zij op verzoek van een ande re lidstaat de rechterlijke procedure 
stopzetten.  
Een voorrangsregel mag echter in geen geval andere lidstaten beletten om de 
hoofdstaat  te steunen via de bestaande EU- en internationale regelingen. Zij moeten 
daarentegen zelfs proa ctief hulp verlenen. 
2.5. Relevante criteria  
Samen met een proceduremechanisme en een voorrangsregel, vormt een lijst met 
door de lidstaten bij de keuze van de hoofdj urisdictie te gebrui ken criteria het derde 
element van een complete stra tegie om jurisdictiegeschillen te voorkomen en op te 
lossen. Het is haalbaar om een aantal relevant e criteria te definiër en, die van geval tot 
geval moeten worden toegepast en afgewogen met een eerder flexibele aanpak, d.w.z. dat de bevoegde autoriteiten over een aanzienlijke beoordelingsvrijheid 
moeten beschikken. 
Deze criteria of relevante factoren, die he t proces van de jurisdictiekeuze zullen 
beïnvloeden, moeten objectief zijn en kunnen in een toekomstig EU-instrument 
worden opgesomd. In die lijst kunnen in het bijzonder worden opgenomen: 
territorialiteit, criteria die met de verdachte of verweerder verband houden, de 
belangen van het slachtoffer, criteri a die met staatsbelangen verband houden, en 
bepaalde andere criteria betr effende doeltreffendheid en snelheid van de procedure . 
Misschien kunnen ook bepaalde factoren worden omschreven die niet van belang 
mogen zijn.  
Als volgende stap kunnen de lidstaten het eens worden over een aantal 
basisbeginselen inzake de prioiriteiten of  volgorde binnen de lijst van criteria, 
wanneer dit noodzakelijk blijkt. Anderzij ds kan ook een meer flexibele aanpak 
worden verkozen. Ongeacht of de priorite iten of de volgorde binnen de relevante 
criteria in een EU-instrument worden vast gesteld, lijkt het haalbaar en noodzakelijk 
 
NL 9   NL om ten minste overeenstemming te bereiken  over een algemeen en leidinggevend 
beginsel voor jurisdictieto ewijzing. Een dergelijk begi nsel zou bijvoorbeeld kunnen 
verwijzen naar de redelijkheid en/of de eerbiediging van de 
procedurevoorschriften . De bevoegde autoriteiten kunnen met andere woorden 
worden verplicht om rekening te houde n met de belangen van de betrokken 
individuen. De maatstaf, alsook de belangr ijkste vraag bij een eventuele rechterlijke 
toesting, moet een eerlijke rechtsbede ling zijn, gebaseerd op een uitvoerige 
beschouwing van de feiten en een evenwich tige afweging van de relevante criteria. 
3. HET NE BIS IN IDEM-BEGINSEL  
De artikelen 54 tot en met 58 van de u itvoeringsovereenkomst van Schengen over het 
ne bis in idem- beginsel zijn momenteel bindend in  het hele Schengengebied, in de 
tien lidstaten die in 2004 tot de EU zijn to egetreden, in IJsland en Noorwegen, en in 
het Verenigd Koninkrijk; binnenkort well icht ook in Ierland. Het programma voor 
wederzijdse erkenning van december 2000 riep op tot herziening van deze 
bepalingen, en in het bijzonder van de ui tzonderingen op dat beginsel. De Raad was 
het niet eens met het dienovereenkoms tige initiatief van Griekenland voor een 
kaderbesluit1, maar hij benadrukte dat de werkzaamheden moesten worden 
voortgezet “in het licht van de publicatie  van de mededeling van de Commissie over 
jurisdictiegeschillen, om ervoor te zorgen  dat een bewezen toegevoegde waarde kan 
worden bereikt”.  
Wanneer een mechanisme kan worden ingesteld dat leidt tot evenwichitge 
jurisdictiekeuzes, in plaats van het toek ennen van een uitsluitend effect aan de 
“snelste” vervolging (“wie het eerst komt, het eerst m aalt”), kunnen discussies over 
ne bis in idem  met een aanmerkelijk grotere ka ns op succes worden heropend. In 
deze context kunnen de volgende vragen worden behandeld. 
Ten eerste moet verdere aandacht worden be steed aan de vraag of het nodig is om 
bepaalde elementen en definities te verduidelijken, bijvoorbeeld wat de types beslissingen betreft die een ne bis in idem- effect kunnen hebben, en/of wat onder 
idem of “dezelfde feiten” moet worden begrepen.  
Ten tweede wordt het beginsel, in het geva l van een veroordeling, momenteel slechts 
toegepast wanneer de opgelegde straf “reed s is ondergaan of feitelijk ten uitvoer 
wordt gelegd, dan wel […] niet meer te n uitvoer gelegd kan worden.” Deze 
voorwaarde was gerechtvaardigd in een traditioneel systeem van wederzijdse bijstand, waarin de tenuitvoerlegging van een straf in een andere lidstaat soms moeilijk bleek te zijn. Het is twijfelachtig of dit nog nodig is in een ruimte van 
vrijheid, veiligheid en recht, waarin grensoverschrijdende tenuitvoerlegging 
plaatsvindt via de EU-instrumen ten inzake wederzijdse erkennning. 
Ten derde is het twijfelach tig of de huidige mogelij kheden tot afwijking van het ne 
bis in idem- beginsel nog noodzakelijk zijn. Mome nteel kunnen de lidstaten op grond 
van artikel 55 van de uitvoeringsover eenkomst van Schengen in uitzonderingen 
voorzien die verband houden met belangen om in een bepaalde jurisdictie specifieke 
                                                
 
1 PB C 100 van 26 april 2003, blz. 24. 
 
NL 10   NL zaken te vervolgen (bv. territorialiteit, mi sdrijven tegen de nationale veiligheid of 
handelingen van ambtenaren van een lidstaat). Deze uitzonderingen kunnen in onbruik geraken na het instellen va n een evenwichtig mechanisme voor 
jurisdictiekeuze.  
4. V
ERSTERKING VAN HET BEGINSEL VAN WEDERZIJDSE ERKENNING  
Door de voorgestelde maatregelen kan de Unie ook het aantal momenteel in 
EU-instrumenten vastgestelde gronden voor weigering van tenuitvoerlegging van 
gerechtelijke beslissingen van andere lidstaten vermi nderen. Door de bestaande 
situatie inzake juri sdictiegeschillen in strafzaken , kunnen bepaalde van deze gronden 
voor weigering van tenuitvoerlegging noodz akelijk worden geacht. Dit lijkt 
bijvoorbeeld het geval te zijn voor gronde n die zijn gebaseerd op het feit dat een 
handeling op het grondgebied van de uitv oerende staat heeft plaatsgevonden, zoals 
bv. in artikel 4, lid 7, onder a), van het Kaderbesluit betreffende het Europees 
aanhoudingsbevel.  
 
NL 11   NL Vragen  
(1) Is het nodig een EU-bepaling vast te stelle n waarin wordt bepaald dat het nationale 
recht de opschorting van procedures moet toestaan omwille van procedures in andere lidstaten? 
(2) Moet het verplicht zijn om andere jurisdicti es in te lichten over aan de gang zijnde of 
voorgenomen vervolgingen wanneer er na uwe banden met die andere jurisdicties 
bestaan? Hoe moet informatie over aan de gang zijnde procedures , eindbeslissingen en 
andere daarmee verbonden besli ssingen worden uitgewisseld?  
(3) Moet het verplicht zijn om overleg te pl egen met lidstaten die nauwe banden hebben 
met een zaak? 
(4) Is het nodig een EU-model voor binde nde overeenkomsten tussen bevoegde 
autoriteiten vast te stellen?  
(5) Moet er een procedure voor geschille nbeslechting/bemiddeling bestaan wanneer 
rechtstreeks overleg niet tot een overeenkom st leidt? Welk orgaan lijkt het best 
geplaatst om te bemiddelen in zake jurisdictiegeschillen?  
(6) Is het, naast de geschillenbeslechting/ bemiddeling, nodig om op langere temijn 
verdere stappen te ondernemen, zoals een beslissing van een EU-orgaan?  
(7) Welk soort mechanisme voor rechterlijke controle of rechte rlijke toetsing is 
noodzakelijk en geschikt voor jurisdictietoewijzing?  
(8) Is het nodig een regel of beginsel vast te stellen op grond waar van de stopzetting of 
beëindiging van een gelijktijdige procedure in  de EU wordt geëist? Zo ja, vanaf welk 
stadium in de procedure zou die regel of dat beginsel van toepassing moeten zijn? 
(9) Is het nodig regels vast te stellen inzake overleg en/of overdracht van procedures wat 
derde landen betreft, in het bijzonder partijen bij de  Raad van Europa? Welke aanpak 
moet hieromtrent worden gevolgd?  
(10) Moet een toekomstig instrument over jurisdictiegeschillen een lijst van bij de 
jurisdictiekeuze te gebrui ken criteria bevatten?  
(11) Welke andere criteria, naast territorialite it, moeten in een dergelijke lijst worden 
opgenomen? Moet een dergelijk e lijst exhaus tief zijn?  
(12) Moet er ook een lijst worden opgenomen met factoren die niet als relevant mogen 
worden beschouwd bij de keuze van de geschi kte jurisdicite? Zo ja , welke factoren?  
(13) Is het nodig, haalbaar en passend om “priorite iten” vast te stellen in de criteria voor 
het bepalen van de bevoegde jurisdicite? Zo ja, bent u het ermee eens dat aan 
territorialiteit voorrang dien t te worden gegeven? 
(14) Is het nodig de EU-regels inzake ne bis in idem te herzien?  
 
NL 12   NL (15) Bent u het eens met de volgende defin itie betreffende de draagwijdte van ne bis in 
idem : “een beslissing in strafzaken die geg even is door een rechterlijke autoriteit of 
waartegen bij een dergelijke auto riteit hoger beroep is aangetekend ”?  
(16) Bent u het eens met de volgende definitie van “eindbeslissing”: “... een beslissing die 
een nieuwe strafvervolging onmogelijk maakt overeenkomstig het nationale recht van 
de lidstaat waar deze is gegeven, tenzij dit nationale verbod in strijd is met de 
doelstellingen van het VEU” ?  
(17) Is het beter om in deze definitie van “eindbe slissing” uitdrukkelijk uitzonderingen op 
te nemen? (bv. “een beslissing die een nieuwe strafvervolging onmogelijk maakt 
overeenkomstig het nationale recht van de lid staat waar deze is gegeven, uitgezonderd 
wanneer…” )  
(18) Moet daarbij, wat de in de vragen 16 en 17 vermelde elementen betreft, een 
voorafgaand onderzoek van de verdiensten door slaggevend zijn om te bepalen of een 
beslising een ne bis in idem- effect heeft in de hele Unie?  
(19) Is het haalbaar en nodig om het begrip idem  te definiëren , of moet dit aan de 
rechtspraak van het EHJ worden overgelaten? 
(20) Zijn er situaties waarin het nodig blijft om een voorwaar de voor tenuitvoerlegging te 
handhaven, en zo ja, welke? Zo ja, kan de  voorwaarde worden opgeheven wanneer een 
mechanisme voor jurisdictiekeuze wordt vastgesteld?  
(21) In welke mate kunnen de afwijkingen in ar tikel 55 van de uitvoeringsovereenkomst 
van Schengen nog worden gerechtvaardigd? Kunnen zij worden opgeheven wanneer een mechanisme voor jurisdictiekeuze wordt vastgesteld, of bent u van oordeel dat 
verdere maatregelen nodig zijn om de opheffing van deze afwijkingen in deze 
omstandigheden te “compenseren”?  
(22) Moet ne bis in idem een grond zijn voor verplich te weigering van wederzijdse 
rechtshulp? Zo ja, welke bepalingen va n EU-recht moeten worden aangepast?  
(23) Is er een meer coherent e aanpak nodig inzake het ne bis in idem- beginsel wat derde 
landen betreft? Moet er een onderscheid word en gemaakt tussen partijen bij de Raad 
van Europa en andere landen? 
(24) Bent u het ermee eens dat door een evenwich tig mechanisme voor jurisdictiekeuze  
(a) bepaalde gronden voor weigering van tenu itvoerlegging in de EU-instrumenten 
inzake wederzijdse erkenning, op zijn  minst gedeeltelijk, niet langer 
noodzakelijk kunnen zijn? Welke gronden in het bijzonder? 
(b) bepaalde gronden voor facultatieve weig ering van tenuitvoe rlegging moeten 
worden omgezet in gronden voor verplic hte weigering van tenuitvoerlegging of 
vice versa ? Welke gronden in het bijzonder?