COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(90) 664 def. - SYN 322 
Brussel, 19 december 1990 
VOORSTEL VOOR EEN RICHTLIJN 
VAN DE RAAD 
BETREFFENDE 
DE MINIMUMVOORSCHRIFTEN 
VOOR DE VEILIGHEIDS- EN/OF 
GEZONDHEIDSSIGNALERING 
OP HET WERK 
Negende bijzondere richtlijn 
in de zin van Richtlijn 89/391/EEG 
(door de Commissie ingediend) 

- 2 -
MEMORIE VAN TOELICHTING 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de minimumvoorschriften 
voor de veiligheids- en/of gezondheidssignalering op het werk. 
1. JURIDISCHE GRONDSLAG 
Het voorstel is gebaseerd op artikel 118A van het EEG-Verdrag en heeft de 
vorm van een bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16 van Richtlijn 
89/391/EEG van de Raad van 12 Juni 1989 betreffende de tenuitvoerlegging 
van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de 
gezondheid van de werknemers op het werk*1). 
in deel II, A, 2, c) van de Mededeling van de Commissie aan de Raad over 
haar programma inzake de veiligheid, de hygiëne en de gezondheid op het 
werk(2> staat letterlijk: "De Commissie zal de richtlijn van 1977<3) 
betreffende de veiIigheidssignalering op de arbeidsplaats herzien om deze 
aan de gewijzigde situatie aan te passen en de werkingssfeer ervan uit te 
breiden". 
De Raad heeft daarvan akte genomen in zijn resolutie van 21.12.1987^4). 
Voorts maakt het voorstel deel uit van de nieuwe initiatieven die de 
Commissie heeft aangekondigd in de mededeling over haar actieprogramma 
betreffende de tenuitvoerlegging van het Gemeenschapshandvest van de 
sociale grondrechten van de werkenden^5). 
Het voorstel maakt deel uit van de geplande acties om aan de voltooiing van 
de interne markt een sociale dimensie te gevend. 
2. DOELSTELLINGEN VAN HET VOORSTEL 
Met het voorstel worden de volgende doelstellingen beoogd: 
a) RichtII In 77/576/EEG van de Raad Inhouden IK uitbreiden en een aantal 
bepalingen ervan kracht bl/zetten 
Doel van Richtlijn 77/576/EEG van de Raad is een beperkt aantal 
veiIigheidsborden en de signalering van obstakels en gevaarlijke plaatsen 
aan bepaalde principes te conformeren. Met dit voorstel wordt beoogd het 
gebruik van signalering in bepaalde omstandigheden verplicht te stellen, 
alsmede een aantal nieuwe borden en een aantal andere vormen van 
signalering in te voeren, zoals de lokalisatie en identificatie van 
recipiënten, leidingen en brandbestrijdingsmateriaal, de markering van 
bepaalde verkeerswegen, licht- en geluidssignalen, een passende 
mondelinge communicatie en hand- en armseinen. 
(1) PB nr. L 183 van 29.6.1989, blz. 1 
(2) 88/C 28/02 - PB nr. C 28 van 3.2.1988 
(3) Richtlijn 77/576/EEG van de Raad (PB nr. L 229 van 7.9.1977, blz. 
123), gewijzigd bij Richtlijn 79/640/EEG van de Commissie (PB nr. L 
183 van 19.7.1979, blz. 11) 
(4) 88/C 28/2 - PB nr. C 28 van 3.2.1988 
(5) C0M(89) 568 def. 
(6) Witboek - COM(85) 310 def. 
- 3 -
Bovendien hebben dit voorstel en Richtlijn 89/391/EEG dezelfde 
werkingssfeer. Daardoor kunnen met dit voorstel meer ondernemingen en 
werknemers worden bereikt dan krachtens Richtlijn 77/576/EEG. 
Door deze diverse uitbreidingen kan het beschermingsniveau van de 
werknemers worden verbeterd. 
b) fle vel Ilahelds- en/of gezondheidssignalering luist situeren ten 
opzichte van andere preventlemldde1en 
Het ligt niet in de bedoeling met dit voorstel prioriteit te verlenen aan 
de signalering. Integendeel, het uitgangspunt van het voorstel is dat de 
preventie aangevuld en versterkt moet worden met collectieve technische 
middelen of met maatregelen, methoden of procédés op het vlak van de 
arbeidsorganisatie, met dien verstande dat beide voornoemde 
preventievormen elkaar niet hoeven uit te sluiten. 
c; Een oplossing vinden voor bepaalde risico's die het gevolg zl In van 
het toenemend gebruik dat werknemers maken van de vrllheld van 
verkeer 
De talrijke verschillen die momenteel nog tussen de Lid-Staten bestaan op 
het vlak van veiligheids- en/of gezondheidssignalering in het kader van 
het vrije verkeer van de werknemers tot onveilige situaties kunnen 
leiden. Met dit voorstel wordt beoogd deze risicofactoren, in het 
bijzonder de risicofactoren die verband houden met de verschillen in taal 
en cultuur, uit te schakelen. 
3. HET VOORSTEL IN RELATIE TOT DE BESTAANDE NATIONALE VOORSCHRIFTEN 
a) Alle bepalingen uit Richtlijn 77/576/EEG, gewijzigd bij Richtlijn 
79/640/EEG (bepaalde definities, principes, algemene bepalingen, 
borden), zullen geen of nauwelijks invloed hebben op de nationale 
voorschriften aangezien die richtlijnen reeds in nationale wetgeving 
werden omgezet. 
Voorts beoogt deze richtlijn de uitbreiding van de communautaire 
bepalingen met betrekking tot de indeling, de verpakking en de 
etikettering van gevaarlijke stoffen en preparaten op recipiënten die 
niet op de markt worden gebracht. In dit verband zij opgemerkt dat de 
bovenbedoelde bepalingen met betrekking tot wel op de markt gebrachte 
recipiënten reeds in nationaal recht worden omgezet. 
b) De bepalingen van het voorstel met betrekking tot de voorlichting, de 
opleiding, de raadpleging en de participatie van de werknemers, 
alsmede sommige slotbepalingen bevatten elementen die specifiek zijn 
voor de signalering, maar qua vorm identiek zijn met de bepalingen 
die reeds zijn opgenomen in Richtlijn 89/391/EEG en de bijzondere 
Richtlijnen 89/654/EEG (7), 89/655/EEG (8), 89/656/EEG (9), 
90/269/EEG (10) en 90/270/EEG (11). 
De omzetting van die bepalingen zal dus naar analogie kunnen gebeuren. De 
Lid-Staten die bovenbedoelde richtlijnen reeds hebben omgezet, hebben 
derhalve reeds enige ervaring. 
(7) 
(8) 
(9) 
(10) 
(11) PB 
PB 
PB 
PB 
PB L 
L 
L 
L 
L 393 
393 
393 
156 
156 van 
van 
van 
van 
van 30 
30, 
30, 
21, 
21, .12, 
.12. 
.12. 
.06. 
.06. .1989, 
,1989, 
.1989, 
,1990, 
,1990, biz. 
biz. 
biz. 
biz. 
biz. 1 
13 
18 
9 
14 
- 4 -
c) In de nationale voorschriften van de Lid-Staten bestaan grote 
verschillen ten opzichte van de nieuwe bepalingen in dit voorstel. 
Wat betreft de nieuwe borden, de kleur van de leidingen, de markering van 
verkeerswegen en de signalering door middel van lichtsignalen, 
geluidssignalen, mondelinge mededelingen en arm- en handseinen, kan 
immers worden geconstateerd dat deze signaleringsmiddeIen in de Lid­
staten op uiteelopende wijze worden gebruikt: zij zijn aanwezig, doch in 
variabele proporties, zij zijn niet uniform, zij hebben niet overal 
dezelfde betekenis, zij worden vrij algemeen gebruikt of slechts op 
beperkte schaal. Tenslotte is het gebruik van sommige 
signaleringsmiddeI en geregeld in eenvoudige, ni et-verpiichte bepalingen. 
4. KENMERKEN VAN HET VOORSTEL 
a) Richtlijn 77/576/EEG is gebaseerd op artikel 100 van het EEG-Verdrag. 
Deze richtlijn is gebaseerd op artikel 118A van hetzelfde verdrag, 
omdat dit meer mogelijkheden biedt. De oude richtlijn wordt dus 
ingetrokken en vervangen door een richtlijn waarvan de technische 
inhoud, op enkele wijzigingen na, overgenomen is uit de ingetrokken 
richtliJn. 
b) Teneinde rekening te houden met het nieuwe juridische kader van 
Richtlijn 89/391/EEG, is dit een voorstel voor een bijzondere 
richtlijn in de zin van voornoemde richtlijn. Dit betekent dat een 
aantal overwegingen, de bepalingen inzake voorlichting, opleiding, 
raadpleging en participatie van de werknemers en/of hun 
vertegenwoordigers, alsmede de slotbepalingen conform de 
overeenkomstige, reeds in Richtlijn 89/391/EEG en/of in de in punt 3, 
sub b), genoemde bijzondere richtlijnen voorkomende bepalingen zijn 
geformuleerd. 
Daarom zijn de definities uit artikel 3 van Richtlijn 89/391/EEG op dit 
voorstel ook van toepassing en hoeven zij niet te worden herhaald. 
c) Overeenkomstig artikel 118A van het EEG-Verdrag bevat het voorstel 
minimumvoorschriften. Het zou namelijk inderdaad mogelijk zijn 
geweest talrijke andere borden, leidingkleuren, markeringen, 
geluidssignalen, mondelinge mededelingen en hand- en armseinen toe te 
voegen. 
d) De voorgestelde nieuwe borden en codes werden, waar mogelijk, al dan 
niet gewijzigd uit ISO-documenten of bij gebrek daaraan uit de in één 
of meer Lid-Staten reeds bestaande signaleringsvoorschriften 
overgenomen. Het voorstel beoogt dus niet zozeer de introductie van 
volledig nieuwe bepalingen, als wel de uitbreiding en harmonisering 
ervan. Dit geldt eveneens voor de principes, de kenmerken en de 
gebruiksregels. 
e) Het voorstel is in menig opzicht flexibel. 
Die flexibiliteit is het meest uitgesproken in artikel 7, waarin 
staat dat de Lid-Staten, gelet op bepaalde criteria, vrijstelling 
kunnen verlenen bij het gebruik van licht- en geluidssignalen. 
- 5 -
Andere geïntroduceerde soepel heidselementen zijn : 
de onderlinge verwissel baarheid van bepaalde signaleringswiJzen, 
het feit dat de pictogrammen of symbolen op de borden en de hand- en 
armseinen enigszins mogen variëren, 
de mogelijkheid de kleur voor de markering van verkeerswegen te 
kiezen, 
de mogelijkheid andere gelijkwaardige en op communautair vlak 
toepasbare signaleringswijzen (geluidssignalen en hand- en armseinen) 
te behouden of te introduceren. 
De Commissie heeft deskundigen en vertegenwoordigers van de regeringen en 
van de werknemers- en werkgeversorganisaties geraadpleegd en bij de 
voorbereiding van het voorstel betrokken. 
Het Raadgevend Comité voor de veiligheid, de hygiëne en de 
gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats (opgericht bij Besluit 
74/325/EEG van de Raad van 27.06.1974<12) is geraadpleegd en heeft een 
over het geheel genomen gunstig advies uitgebracht, waarmee bij de 
opstelling van de richtlijn rekening is gehouden. 
6. BESCHRIJVING VAN DE ARTIKELEN EN BIJLAGEN VAN HET VOORSTEL 
. Afdeling I (artikel 1 en 2) bevat algemene bepalingen, de doelstelling, 
de werkingssfeer en een aantal definities. 
. Afdeling II (artikel 3 tot 9) stelt de verplichtingen vast van de 
werkgevers, maakt daarbij een onderscheid tussen voor de eerste maal of 
reeds eerder gebruikte signalering en voorziet in mogelijke wijziging, 
uitbreiding en/of verandering van de bestaande signalering. Daarnaast 
bevat afdeling II bepalingen met betrekking tot de voorlichting, de 
opleiding, de raadpleging en de participatie van de werknemers. Ten 
slotte biedt afdeling II de Lid-Staten de mogelijkheid in wel omschreven 
gevallen bepaalde vrijstellingen te verlenen. 
. Afdeling III (artikel 10 tot 13) bevat diverse bepalingen met betrekking 
tot de aanpassing van de bijlagen en de slotbepalingen. 
. Bijlage I bevat algemene minimumvoorschriften inzake de veiligheids- en 
gezondheidssignalering op het werk (doel van de diverse in de richtlijn 
bedoelde signaleringen, regels inzake verwisselbaarheid of 
complementariteit, enz.). 
. Bijlage II definieert de minimumvoorschriften inzake de 
signaliseringsborden. Een lijst met de te gebruiken borden wordt 
voorafgegaan door de intrinsieke kenmerken en de gebruiksomstandigheden. 
. Bijlage III betreft de signalering van recipiënten en leidingen door 
etikettering en kleur. 
(12) PB nr. L 185 van 9.7.1974, blz. 15 
- 6 -
Bijlage IV betreft de identificatie en lokalisatie van het materiaal dat 
uitsluitend voor brandbestrijding mag worden gebruikt. 
Bijlage V bevat de bepalingen betreffende de signalering van obstakels en 
gevaarlijke plaatsen en de markering van bepaalde verkeerswegen. 
Bijlage VI betreft de lichtsignalen: intrinsieke kenmerken en bijzondere 
gebruiksregels. 
Bijlage VII betreft de geluidssignalen, met name de in dat verband te 
gebruiken codes. 
Bijlage VIM omvat de minimumvoorschriften voor een goede directe of 
indirecte mondelinge communicatie. 
De bepalingen uit bijlage IX betreffen de hand- en armseinen. Hierin is 
een lijst opgenomen met de te gebruiken gecodeerde gebaren. 
Bijlage X bevat een concordantietabel die aangeeft met welke bepaling uit 
Richtlijn 77/576/EEG van de Raad een bepaling uit onderhavige richtlijn 
overeenkomt en vice versa. 
- 7 -
VOORSTEL VOOR EEN RICHTLIJN 
VAN DE RAAD 
BETREFFENDE 
DE MINIMÜMVOORSCHRIFTEN 
VOOR DE VEILIGHEIDS- EN/OF 
GEZONDHEIDSSIGNALERING 
OP HET WERK 
Negende bijzondere richtlijn 
in de zin van Richtlijn 89/391/EEG 
- 8 -
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische 
Gemeenschap, inzonderheid op artikel 118 A, 
Gezien het voorstel van de Commissie, opgesteld na overleg met het 
Raadgevend Comité voor de veiligheid, de hygiëne en de 
gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats*1), 
In samenwerking met het Europese Parlement*2), 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité*3), 
Overwegende dat in artikel 118A van het Verdrag wordt bepaald dat de Raad 
door middel van richtlijnen de minimumvoorschriften vaststelt tot 
bevordering van de verbetering van met name het arbeidsmilieu ten einde de 
veiligheid en gezondheid van de werknemers beter te beschermen; 
Overwegende dat volgens hetzelfde artikel in deze richtlijnen dient te 
worden vermeden zodanige administratieve, financiële en Juridische 
verplichtingen op te leggen dat zij de oprichting en ontwikkeling van 
kleine en middelgrote ondernemingen zouden kunnen hinderen; 
Overwegende dat de mededeling van de Commissie over haar programma inzake 
de veiligheid, de hygiëne en de gezondheid op het werk*4) (4) voorziet in 
de herziening en uitbreiding van de werkingssfeer van Richtlijn 77/576/EEG 
van de Raad van 25 Juli 1977 betreffende de onderlinge aanpassing van de 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de Lid-Staten inzake de 
veiIigheidssignalering op de arbeidsplaats*5), laatstelijk gewijzigd bij 
Richtlijn 79/640/EEG van de Commissie*6); 
Overwegende dat de Raad in zijn resolutie van 21 december 1987 betreffende 
de veiligheid, de hygiëne en de gezondheid op de arbeidsplaats*7) nota 
heeft genomen van het voornemen van de Commissie om hem op korte termijn 
een voorstel voor herziening en uitbreiding van voornoemde richtlijn voor 
te leggen; 
Overwegende dat Richtlijn 77/576/EEG aanmerkelijk dient te worden gewijzigd 
en dat die richtlijn redenen van rationaliteit en duidelijkheid dient te 
worden herzien; 
Overwegende dat dit een bijzondere richtlijn is in de zin van artikel 16, 
lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG van de Raad van 12 Juni 1989 betreffende dé 
tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de 
veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk*8), en dat het 
daarin bepaalde derhalve volledig van toepassing is op de veiligheids- en 
gezondheidssignalering op het werk, onverminderd meer stringente en/of 
specifieke bepalingen die in de onderhavige richtlijn zijn vervat; 
(1) 
(2) 
(3) 
(4) PB nr. C 28 van 3.2.1988, blz. 3 
(5) PB nr. L 229 van 7.9.1977, blz. 12 
(6) PB nr. L 183 van 19.7.1979, blz 11 
(7) PB nr. C 28 van 3.2.1988, blz. 1 
(8) PB nr. L 183 van 29.6.1989, blz. 1 
Overwegende dat de bestaande communautaire regelgeving inzonderheid 
betrekking heeft op veiIigheidsborden en de signalering van obstakels en 
gevaarlijke plaatsen en daardoor beperkt is tot een beperkt aantal 
signaleringswij zen; 
Overwegende dat een dergelijke beperking tot gevolg heeft dat bepaalde 
risico's niet op adequate wijze worden gesignaleerd en dat er derhalve 
nieuwe signaleringswiJzen dienen te worden geïntroduceerd met het oog op 
een betere bescherming van de veiligheid en/of gezondheid van de 
werknemers; 
Overwegende dat de talrijke momenteel tussen de Lid-Staten bestaande 
verschillen inzake veiligheids- en/of gezondheidssignalering tot 
onveiligheid kunnen leiden, die nog in de hand kan worden gewerkt door het 
vrije verkeer van werknemers in het kader van de interne markt; 
Overwegende dat het gebruik op het werk van een geharmoniseerde signalering 
er in het algemeen toe kan bijdragen dat de door taal- en 
cultuurverschillen tussen de werknemers veroorzaakte risico's worden 
beperkt ; 
Overwegende dat deze richtlijn een concrete bijdrage vormt tot de 
verwezenlijking van de sociale dimensie van de interne markt; 
Overwegende dat, krachtens Besluit 74/325/EEG van de Raad*9), laatstelijk 
gewijzigd bij de Akte van toetreding van Spanje en Porugal, het Raadgevend 
Comité voor de veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de 
arbeidsplaats door de Commissie wordt geraadpleegd met het oog op het 
uitwerken van voorstellen op dit gebied, 
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
(9) PB nr. L 185 van 9.7.1974, blz. 15 
- 10 -
AFDELING I 
ALGEMENE BEPALINGEN 
ARTIKEL 1 
DOjöJ. 
In deze richtlijn, de (...) bijzondere richtlijn in de zin van 
artikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG, worden 
minimumvoorschriften vastgesteld voor de veiligheids- en 
gezondheidssignalering op het werk. 
Deze richtlijn is niet van toepassing op de signalering met 
betrekking tot het op de markt brengen van gevaarlijke stoffen en 
preparaten, produkten en/of apparatuur, tenzij andere communautaire 
bepalingen daar uitdrukkelijk naar verwijzen. 
Deze richtlijn is evenmin van toepassing op de voor het weg- en 
spoorwegverkeer, de binnen- en zeescheepvaart en het luchtverkeer 
gebruikte signalering. 
Het bepaalde in Richtlijn 89/391/EEG is volledig van toepassing op 
het gehele in lid 1 bedoelde gebied, onverminderd de meer stringente 
en/of specifieke bepalingen die in de onderhavige richtlijn zijn 
vervat. 
Artikel 2 
Definities 
In deze richtlijn wordt verstaan onder : 
a) Veiligheids- en/of gezondheidssignalering 
een signalering die, toegepast op een bepaald object of een bepaalde 
activiteit of situatie, door middel van - al naargelang het geval - een 
bord, een kleur, een licht- of akoestisch signaal, een mondelinge 
mededeling of een hand- of armsein informatie verstrekt met betrekking 
tot een risico of een gevaar voor de veiligheid en/of gezondheid van de 
werknemers; 
b) Verbodssignaal 
een signaal dat een handeling verbiedt; 
c) Waarschuwingssignaal 
een signaal dat voor een risico of een gevaar waarschuwt; 
d) Gebodssignaal 
een signaal dat een bepaalde handeling voorschrijft; 
e) Reddings- of hulpsignaal 
een signaal dat aanwijzingen geeft met betrekking tot redding of hulp; 
- 11 -
O Aanwi]zingssianaal 
een signaal dat andere aanwijzingen geeft dan de onder b) tot en met e) 
genoemde. 
g) Bord 
een signaal dat door een combinatie van een geometrische vorm, kleuren en 
een symbool of pictogram, bijzondere informatie verstrekt. De 
zichtbaarheid van het bord wordt gegarandeerd door een natuurlijke 
lichtbron, eventueel versterkt door de eigenschappen van het materiaal 
waaruit het bord is samengesteld, of door een kunstmatige lichtbron; 
h) Bi ikomend bord 
een bord dat samen met een onder g) vermeld bord wordt gebruikt en dat 
aanvullende informatie verstrekt, met name door middel van een korte 
tekst ; 
i) VeiIigheidskleur 
een kleur waaraan een bepaalde betekenis is toegekend; 
j) Symbool of pictogram 
een afbeelding die een situatie beschrijft of een bepaalde handeling 
voorschrijft en die wordt aangebracht op een bord of een verlicht 
oppervlak; 
k) Lichtsignaal 
een signaal, uitgezonden door een toestel dat bestaat uit doorzichtig of 
doorschijnend materiaal dat van binnen uit of van achteren wordt 
verlicht, zodat een lichtgevend oppervlak wordt waargenomen; 
I) Akoestisch signaal 
een gecodeerd geluidssignaal, uitgezonden door een daartoe ontworpen 
toestel, zonder gebruikmaking van de menselijke stem of van 
spraaksynthese; 
m) Mondelinge mededeling 
een overeengekomen mondelinge boodschap, met gebruikmaking van de 
menselijke stem of van spraaksynthese; 
n) Hand- of armsein 
een beweging en/of stand van de armen en/of handen in gecodeerde vorm, 
bedoeld om aanwijzingen te geven aan personen die handelingen verrichten 
waarbij risico of gevaar voor werknemers bestaat. 
- 12 -
AFDELING II 
VERPLICHTINGEN VAN DE WERKGEVERS 
ARTIKEL 3 
Algemene bepaling 
1. De veiligheids- en/of gezondheidssignalering op het werk moet worden 
gebruikt wanneer risico's of gevaren niet door collectieve technische 
beschermingsmiddelen of door maatregelen, methoden of procédés in de 
sfeer van de werkorganisatie kunnen worden uitgeschakeld. 
2. De signalering die van toepassing is op het weg- en spoorwegverkeer, 
de binnen- en zeescheepvaart en het luchtverkeer moet, als daar reden 
toe is en onverminderd het bepaalde in Bijlage V, voor die sectoren 
worden gebruikt binnen de ondernemingen en/of vestigingen. 
ARTIKEL 4 
Voor de eerste maal gebruikte 
veiligheids- en/of gezondheidssignalering 
Veiligheids- en/of gezondheidssignalering die op het werk voor de eerste 
maal op of na de in artikel 12, lid 1, vermelde datum wordt gebruikt, moet 
aan de in de Bijlagen I tot en met IX opgenomen minimumvoorschriften 
beantwoorden. 
ARTIKEL 5 
Reeds in gebruik zlinde 
veiligheids- en/of gezondheidssignalering 
Veiligheids- en/of gezondheidssignalering die reeds voor de»in artikel 12, 
lid 1, vermelde datum op het werk in gebruik was, moet beantwoorden aan de 
in de Bijlagen I tot en met IX opgenomen minimumvoorschriften, en wel 
uiterlijk één jaar na die datum. 
ARTIKEL 6 
Wijzigingen In de veiligheids- en/of gezondheidssignalering 
Wanneer een veiligheids- en/of gezondheidssignalering op het werk op of na 
de in artikel 12, lid 1, vermelde datum een wijziging, uitbreiding en/of 
verandering ondergaat, moet deze wijziging beantwoorden aan de 
desbetreffende minimumvoorschriften in de Bijlagen I tot en met IX bij deze 
r ichtIi jn. 
ARTIKEL 7 
Vrijstellingen 
1. De Lid-Staten kunnen, gelet op de aard van de werkzaamheden en de 
grootte van de ondernemingen, de bedriJvigheidssectoren, categorieën 
van ondernemingen of soorten arbeidsplaatsen aanwijzen die geheel, 
gedeeltelijk of tijdelijk zijn vrijgesteld van de verplichting de in 
de onderhavige richtlijn bedoelde licht- en/of geluidssignalen toe te 
passen, mits er alternatieve maatregelen worden ingevoerd die 
hetzelfde beschermingsniveau bieden. 
2. Bij de tenuitvoerlegging van lid 1 raadplegen de Lid-Staten van 
tevoren de nationale werkgevers- en werknemersorganisaties. 
- 13 -
ARTIKEL 9 
Voorlichting en opleiding van de werknemers 
Onverminderd artikel 10 van Richtlijn 89/391/EEG worden de werknemers 
en/of hun vertegenwoordigers geïnformeerd over alle te nemen 
maatregelen ten aanzien van de veiligheids- en/of 
gezondheidssignalering op het werk. 
Onverminderd artikel 12 van Richtlijn 89/391/EEG dienen de werknemers 
ten aanzien van de veiligheids- of gezondheidssignalering op het werk 
een passende opleiding te krijgen, met name in de vorm van 
nauwkeurige instructies. 
Die opleiding dient in het bijzonder betrekking te hebben op de 
betekenis van de signalering, met name wanneer daarbij woorden worden 
gebruikt, en op de te volgen algemene en specifieke gedragslijnen. 
ARTIKEL 9 
Raadpleging en medezeggenschap van de werknemers 
De raadpleging en de medezeggenschap van de werknemers en/of van hun 
vertegenwoordigers geschieden overeenkomstig artikel 11 van Richtlijn 
89/391/EEG betreffende alle onder de onderhavige richtlijn, inclusief de 
Bijlagen I tot en met IX, vallende aangelegenheden. 
AFDELING III 
DIVERSE BEPALINGEN 
ARTIKEL 10 
Aanpassing van de bi Hagen 
Technische aanpassingen van de Bijlagen I tot en met IX op grond van 
* de goedkeuring van richtlijnen inzake de technische harmonisatie en 
normalisatie op het gebied van het ontwerp en de vervaardiging van 
middelen of voorzieningen voor de veiligheids- en/of 
gezondheidssignalering op het werk; 
* de technische vooruitgang, de ontwikkeling van internationale 
voorschriften of specificaties en van kennis op het gebied van de 
veiligheids- en/of gezondheidssignalering op het werk, 
worden vastgesteld overeenkomstig de procedure van artikel 17 van Richtlijn 
89/391/EEG. 
x. 
- 14 -
Artikel 11 
Richtlijn 77/576/EEG wordt met ingang van de in artikel 12 genoemde datum 
ingetrokken. 
De verwijzingen naar de ingetrokken richtlijn worden verondersteld te zijn 
gedaan naar onderhavige richtlijn en dienen te worden gelezen volgens de 
concordantietabel in bijlage X. 
ARTIKEL 12 
Sjot bepalingen 
1. De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke 
bepalingen in werking treden om met ingang van 1 januari 1994 aan 
deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan 
onverwi Jld in kennis. 
Wanneer de Lid-Staten deze bepalingen aannemen, wordt in die 
bepalingen naar de onderhavige richtlijn verwezen of wordt hiernaar 
verwezen bij de officiële bekendmaking van die bepalingen. De regels 
voor deze verwijzing worden vastgesteld door de Lid-Staten. 
2. De Lid-Staten delen de Commissie de tekst mee van de bepalingen van 
intern recht die op het onder deze richtlijn vallende gebied reeds 
zijn vastgesteld of die zij op dat gebied vaststellen. 
3. De Lid-Staten brengen om de vijf jaar aan de Commissie verslag uit 
over de praktische tenuitvoerlegging van de bepalingen van deze 
richtlijn, onder vermelding van de standpunten van de sociale 
partners. 
De Commissie brengt hiervan het Europese Parlement, de Raad, het 
Economisch en Sociaal Comité en het Raadgevend Comité voor de 
veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de 
arbeidsplaats op de hoogte. 
4. De Commissie legt het Europese Parlement, de Raad en het Economisch 
en Sociaal Comité op gezette tijden een verslag voor over de 
tenuitvoerlegging van deze richtlijn, daarbij rekening houdend met 
leden 1, 2 en 3. 
ARTIKEL 13 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. 
Gedaan te Brussel, 
Voor de Raad 
De Voorzitter 
- 15 -
UÊmmÊÊBlÊmÊÊmm 
EN/QF GEZONDHEIDSSIGNALERING 
QP HET WERK 
1.1 De veiligheids- en/of gezondheidssignalering mag uitsluitend worden 
gebruikt om aanwijzingen te geven die betrekking hebben op de 
veiligheid en/of de gezondheid. 
1.2 De signalering moet worden gebruikt naar gelang van het object of het 
beoogde doel ten opzichte van bestaande risico's of gevaren en 
rekening houdend met de in punt 3 voorgestelde regels inzake 
verwissel baarheid en complementariteit. 
2. SignalerInqswiIzen 
2.1 De permanente signalering met betrekking tot een verbod, een 
waarschuwing en een gebod, alsmede de signalering met betrekking tot 
de lokalisatie en de identificatie van reddings- en/of hulpmiddelen 
gebeurt door middel van borden. 
De signalering voor de lokalisatie en Identificatie van 
brandbestriJdingsmateriaal dient permanent te geschieden door middel 
van borden en/of een vel Iigheidskleur. 
2.2 De signalering op recipiënten en leidingen dient permanent te 
geschieden door middel van een etikettering en/of een kleur. 
2.3 De signalering van risico's van stoten tegen obstakels en van vallen 
- 16 -
van personen dient permanent te geschieden door middel van een 
veiIIgheidskleur of borden. 
2.4 De markering van verkeerswegen dient permanent te geschieden door 
middel van een veiIigheidskleur. 
2.5 De signalering van gevaarlijke gebeurtenissen, de oproep van personen 
voor een specifieke actie, alsmede de dringende evacuatie van 
personen dient occasioneel te geschieden en, rekening houdend met de 
in paragraaf 3 bedoelde verwissel baarheid en complementariteit, door 
middel van een licht- of geluidssignaal en/of een mondelinge 
mededeIi ng. 
2.6 Het lelden van personen die handelingen verrichten waarbij een risico 
of een gevaar bestaat, dient occasioneel te geschieden door middel 
van hand- of armseinen en/of mondelinge mededelingen. 
3. Verwisselbaarheid en complementariteit van signaleringen 
3.1 Bij gelijke doeltreffendheid bestaat een vrije keuze tussen: 
een veiIIgheidskleur of een bord voor het signaleren van risico's 
te struikelen, te vallen door hoogteverschil en van een glibberig 
oppervlak 
de lichtsignalen, de geluidssignalen of de mondelinge mededeling 
het hand- of armsein of de mondelinge mededeling. 
- 17 -
3.2 Een aantal signalerIngswlJzen kunnen terzelfder tijd worden gebruikt, 
name lijk: 
het lichtsignaal en het geluidssignaal 
het lichtsignaal en de mondelinge mededeling 
het hand- of armseln en de mondelinge mededeling. 
3.3 De etikettering van recipiënten kan worden aangevuld door een in punt 
2 van bijl age 111 bedoeI de kIeur. 
Het kleuren van leidingen kan worden aangevuld met een in punt 1 van 
bijlage III bedoelde et(ketter ing. 
4. De aanwijzingen uit onderstaande tabel zijn van toepassing op elke 
signalering die een vel IIgheldskleur omvat, behalve op de signalering met 
betrekking tot recipiënten en leidingen. 
Kleur Betekenis of doel Aanwijzingen en toelichtingen 
Verbod 
Rood Gevaar - alarm Gevaar 11Jk gedrag 
Stop, stilstand, onderbreking 
Evacuât ie 
BrandbestrIJdingsmaterlaai Identificatie en lokalisatie 
f, 1. 
Geel_ Waarschuwing 
oranje-•t-
Pas op, wees voorzichtig 
Verificatie 
geel 
f—t-- 18 r 
_ _t. ™i 
Gebod 
Blauw 
f-. f Specifiek gedrag of specifieke 
actie - gebod persoonlijke 
beschermingsmiddelen te dragen 
1. _ _i 
Groen Hulpverlening, redding Deuren, wegen, materiaal 
posten, ruimten 
Vel IIge situât le Terugkeer naar de normale 
situatie 
5. De doeltreffendheid van een signalering mag niet in het gedrang worden 
gebracht door: 
a) de aanwezigheid van een andere signalering of van een andere 
emissiebron van hetzelfde type die de zicht- of hoorbaarheid 
verstoren, hetgeen met name inhoudt dat: 
vermeden wordt teveel borden dicht bij elkaar te plaatsen 
niet terzelfder tijd twee lichtsignalen worden gebruikt die met 
elkaar kunnen worden verwisseld 
geen lichtsignaal wordt gebruikt In de nabijheid van een andere, 
- 19 -
weinig verschillende lichtbron 
niet terzelfder tijd twee geluidssignalen worden gebruikt 
geen geluidssignaal wordt gebruikt als het omgevingslawaai te 
sterk is. 
b) een slecht ontwerp, een ontoereikend aantal, een slechte plaatsing, 
een slechte staat of een slechte werking van de signalerIngsmlddelen 
of -voorzieningen; 
c) een slecht begrip of slechte waarneming door de betrokken persoon 
(met inbegrip van taalproblemen voor de mondelinge mededeling). 
6. De signaleringsmlddelen en -voorzieningen moeten, al naargelang het 
geval, geregeld worden schoongemaakt, onderhouden, geverifieerd en 
gerepareerd, zo nodig vervangen, met het oog op het behoud van hun 
Intrinsieke en functionele kwaliteiten. 
7. Het aantal signaleringsmlddelen of -voorzieningen dat moet worden 
aangebracht, is afhankelijk van de omvang van de risico's of gevaren of 
van de te beveiligen zone en/of van het aantal betrokken personen. 
8. Bij signalen die een energiebron behoeven, moet de energievoorziening 
zi jn gewaarborgd. 
9. Een licht- of geluidssignaal geeft bij inwerkingstelling het begin van 
een actie aan; de duur ervan moet even lang zijn als die van de actie. 
- 20 -
10. De licht- en geluidssignalen en de indirecte mondelinge mededeling 
moeten vóór de ingebruikneming op hun goede werking en reële 
doeltreffendheid worden gecontroleerd. Die controle moet nadien voldoende 
worden herhaald. 
11. Indien de betrokken werknemers een beperkt gehoor- of gezichtsvermogen 
hebben, onder meer door het dragen van Individuele beschermende 
uitrusting, dienen adequate aanvullende maatregelen of 
vervangingsmaatregelen te worden genomen. 
12. BIJ opslag van een gevaarlijke stof, preparaat of produkt dient een 
etikettering, als bedoeld In paragraaf 1 van bijlage III, of een 
waarschuwingsbord, als bedoeld in paragraaf 3.2 van bijlage 11, te worden 
aangebracht. 
BIJ opslag van aanzienlijke hoeveelheden gevaarlijke stoffen, preparaten 
of produkten moet het waarschuwingsbord "gevaar" worden geplaatst. 
De etikettering of de hierna bedoelde borden moeten, naar gelang van het 
geval, bij de toegang tot de opslagplaats of op de toegangsdeur tot de 
opslagruimte worden geplaatst. 
- 21 -
BIJLAGE II 
yiNiyUMYQQRSCHRIFTEN INZAKE 
DE SIGNALERINGSBORDEN 
•• Intrinsieke kenmerken 
1.1 De vorm en de kleuren van de te gebruiken borden worden omschreven in 
punt 3, al naargelang het specifieke doel ervan (verbodsborden, 
waarschuwingsborden, gebodsborden, reddingsborden en borden in 
verband met het brandbestriJdingsmateriaal). 
1.2 De pictogrammen moeten zo eenvoudig mogelijk zijn en de voor het 
begrip overbodige details dienen te worden weggelaten. 
1.3 De gebruikte pictogrammen mogen licht afwijken van of meer 
gedetailleerd zijn dan de voorstellingen in punt 3. De betekenis 
ervan dient evenwei hetzelfde te zijn. 
1.4 De borden moeten gemaakt zijn van materiaal met een zo groot 
mogelijke schokvastheid en weerbestendigheid. 
1.5 De borden moeten dusdanige afmetingen en kleur- en Iichttechnische 
eigenschappen bezitten dat zij goed zichtbaar en makkelijk te 
begr i jpen zlJn. 
2. Gebrulksomstandlghetien 
2.1 De borden worden, rekening houdend met eventuele obstakels, op 
aangepaste hoogte geïnstalleerd, hetzij bij de toegang tot een zone 
- 22 -
voor een algemeen risico, hetzij In de onmiddellijke nabijheid van 
een bepaald risico of het te signaleren object, en wel op een goed 
verlichte en gemakkelijk toegankelijke plaats. 
Onverminderd het bepaalde In Richtlijn 89/654/EEG dienen bij slechte 
natuurlijke ver IichtIngsomstandIgheden fluorescerende kleuren, 
reflecterende materialen of kunstlicht te worden gebruikt. 
2.2 Een bord dient te worden verwijderd zodra de situatie die de 
aanwezigheid ervan rechtvaardigt, niet meer bestaat. 
- 23 
3- Te gebruiken borden 
3.1 Verbodsborden 
Intrinsieke kenmerken 
* rond 
* zwart pictogram op witte achtergrond, rode rand en dwarsbalk 
(de rode kleur moet ten minste 35X van het oppervlak van het 
bord beslaan). 
Te gebruiken borden 
Verboden te roken Vuur, open vlam en 
roken verboden Verboden voor 
voetgangers 
Verboden met water 
te blussen Geen dr inkwater Geen toegang voor 
onbevoegden 
- 24 -
Verboden voor Niet aanraken Pacemaker 
t ranspor t voer tu 1 gen 
Verboden een beschermingsmiddel 
te verwijderen of te neutraliseren (samen met een 
bord ter aanduiding van de bedoelde bescherming) 
- 25 -
3.2 waarschuwingsborden 
Intrinsieke kenmerken 
* driehoekig 
* zwart pictogram op gele achtergrond, zwarte rand (de gele kleur 
moet ten minste 50X van het oppervlak van het bord beslaan). 
Te gebruiken borden 
Ontvlambare stoffen Explosieve stoffen 
of hoge temperatuur Giftige stoffen 
Bijtende stoffen Radioactieve stoffen Hangende lasten 
A A 
Transportvoer- Gevaar voor Gevaar 
tuigen elektrische spanning 
A 
Laserstraal 
- 27 -
Oxiderende stoffen Niet-lonlserende straling Belangrijk magnetisch 
veld 
Struikelen Vallen door hoogte- Glibberig oppervlak 
verschlI 
- 28 -
(*) 
Biologisch risico Lage temperatuur Schadelijke of 
irr(terende stoffen 
* Bord als bedoeld In Richtlijn van de Raad betreffende de 
bescherming van werknemers tegen de risico's van blootstelling aan 
biologische agentia op het werk. 
- 29 -
Intrinsieke kenmerken 
* rond 
* wit pictogram op blauwe achtergrond (de blauwe kleur moet ten 
minste 50X van het oppervlak van het bord beslaan). 
Te gebruiken borden 
:OT§? 
Oogbescherming 
verplicht Vel IIgheldshelm Gehoorbeschermlng 
verpl icht verplicht 
Adembescherming 
verplIcht Vel IIgheIdsschoenen 
verplicht Vel Iigheidshand-
schoenen verplicht 
- 30 -
Vel Iigheidspak Gelaatsbescherming Individueel 
verplicht verplicht vel IIgheidsharnas 
verplIcht 
Verplichte oversteekplaats voor voetgangers 
- 31 -
3.4 Reddingsborden 
Intrinsieke kenmerken 
* rechthoekig of vierkant 
* wit pictogram op groene achtergrond (de groene kleur moet ten 
minste 50% van het oppervlak van het bord beslaan). 
Te gebruiken borden 
ra l \% 
Vluchtweg - nooduitgang 
naar... 
(samen met één van de onder-
- 32 -
staande borden) 
• 
Eerste hulp Brancard VeIIIgheIdsdouche Ogen spoelen 
- 33 -
3.5 Borden In verband met het brandbestriIdinasmaterlaai 
Intrinsieke kenmerken 
* rechthoekig of vierkant 
* wit pictogram op rode achtergrond (de rode kleur moet ten minste 
50% van het oppervlak van het bord beslaan). 
Te gebruiken borden 
Brandslang Blusapparaat 
BrandbestrIJdlngsmaterlaai 
(algemeen) 
- 34 -
E 
Naar ... 
(samen met één van de boven­
staande borden) 
- 35 -
BIJLAGE '" 
yiNIUUMVOORSCHRIFTEM BETREFFENDE 
PE SIGNALERING OP RECIPIËNTEN EN LEIPINGEN 
1. Etikettering 
1.1 De op het werk gebruikte recipiënten die een gevaarlijke stof of een 
gevaarlijk preparaat, als omschreven in Richtlijn 67/548/EEG ( 1) en 
Richtlijn 88/379/EEG ( 2) van de Raad, bevatten, dienen de 
etikettering, als bedoeld In de genoemde richtlijnen, te dragen. 
1.2 Deze signalering moet op de volgende wijze worden aangebracht: 
op de zichtbare zljde(n); 
In de vorm van hard materiaal, zelfklevend materiaal of verf. 
1.3 De intrinsieke kenmerken, als bedoeld in bijlage II, punt 1.4, 
alsmede de gebrulksomstandlgheden, als bedoeld In bijlage II, punt 2, 
betreffende de signaleringsborden, zijn, als daar reden toe is, van 
toepassing op de In punt 1.1 bedoelde etikettering. 
2. Kleuring 
2.1 Wanneer geen ten minste gelijkwaardige en op communautair niveau van 
toepassing zijnde signalering aanwezig is, dienen de zichtbare 
leidingen, wat de grote categorieën door de leidingen 
getransporteerde stoffen betreft, als volgt te worden gekleurd: 
water : groen 
- 36 -
lucht 
stoom 
brandbare oliën en vloeistoffen 
zuurstof (gasvormig of vloeibaar) 
gassen, behalve lucht en zuurstof 
zuren 
basen I Ichtblauw 
zl Ivergrijs 
kastanjebruin 
wit 
okergeel 
violet 
zwart 
2.2 De leidingen moeten over de gehele lengte of door middel van in de 
nabijheid van de meest gevaarlijke plaatsen, zoals kleppen en 
aansluitingspunten, op voldoende repetitieve wijze aangebrachte 
banden worden gekleurd. 
2.3 Wanneer andere kleuren worden gebruikt dan de In paragraaf 2.1 
bedoelde, met name om een duidelijker onderscheid te maken tussen de 
door de leidingen getransporteerde stoffen, mogen die er niet toe 
leiden dat het algemeen begrip van de kleuren ter onderscheiding van 
de grote categorieën getransporteerde stoffen In het gedrang komt. 
( 1) PB L 196 van 16.08.1967, blz. 1 
(2) PB L 187 van 16.97.1988, blz. 14 
- 37 -
B ULrMiE IY 
MINIMUMVOORSCHRIFTEN BETREFFENDE DE IDENTIFICATIE 
EN LOKALISATIE YAN HET BRANDBESTRIJDINGSIIATERIAAL 
Inleiding 
Deze bijlage Is van toepassing op het materiaal dat uitsluitend voor 
brandbestrijding wordt gebruikt. 
1. De Identificatie van het brandbestrlJdlngsmaterlaai dient te geschieden 
door het kleuren van het materiaal en door middel van een lokalIsatlebord 
en/of het kleuren van de plaatsen waar het brandbestrIjdlngsmaterlaai 
zich bevindt. 
2. De I dent IfIcatlek leur van het brandbestr(Jdlngsmaterlaai Is rood. Met het 
oog op een gemakkelijke identificatie dient het rode oppervlak groot 
genoeg te zijn. 
3. De In punt 3.5 van bijlage II bedoelde borden moeten worden gebruikt naar 
gelang van de plaats waar dit materiaal zich bevindt. 
- 38 
BIJLAGE Y 
MINIMUMVOORSCHRIFTEN BETREFFENDE DE SIGNALERING 
VAN OBSTAKELS EM GEVAARLIJKE PLAATSEN 
EN DE MARKERING YAN VERKEERSWEGEN 
1* Signalering van obstakels an opvaar Hike plaatsen 
1.1 De signalering van gevaar door schokken tegen obstakels, door 
vallende voorwerpen of personen geschiedt door middel van geel, 
afgewisseld met zwart binnen de bebouwde zones van de onderneming 
waartoe de werknemer In het kader van zijn werk toegang heeft. 
1.2 De afmetingen van de signalering dienen rekening te houden met de 
afmetingen van het gesignaleerde obstakel of de gesignaleerde 
gevaar11Jke plaats. 
1.3 De gele en zwarte banden moeten onder een hoek van circa 45' worden 
aangebracht en ongeveer dezelfde afmetingen hebben. 
1.4 Voorbeeld: 
2. yarkerlno van verkeerswegen 
2.1 De wegen binnen de bebouwde zones van een onderneming, waartoe de 
- 39 -
werknemer In het kader van zijn werk toegang heeft en die speciaal 
voor het vervoer op de grond van transport- of laad- en losmaterieel 
bestemd zijn, dienen aan weerszijden door een doorlopende streep met 
een goed zichtbare kleur - bij voorkeur geel, doch afhankelijk van de 
kleur van de grond - te worden gemarkeerd. 
2.2 De afstand tussen de twee strepen dient af te hangen van de breedte 
van het transportmaterieel. 
2.3 BIJ het aanbrengen van de strepen dient rekening te worden gehouden 
met de nodige vel IIgheldsafstanden ten opzichte van de voorwerpen die 
zich in de nabijheid van de strepen kunnen bevinden. 
- 40 -
BIJLAGE VI 
UINIUUUVOORSCHRIFTEH BETREFFENDE DE LICHTSIGNALEN 
1. Intrinsieke Kenmerken 
1.1 Rekening houdend met de gebrulksomstandlgheden moet het door een 
signaal uitgezonden licht een aan de omgeving aangepast lichtcontrast 
veroorzaken dat niet tot verblinding mag leiden. 
1.2 Het I ichtoppervlak dat een signaal uitzendt moet uniform van kleur 
zijn of een pictogram op een bepaalde achtergrond bevatten. 
1.3 De uniforme kleur moet beantwoorden aan de tabel inzake de betekenis 
van de kleuren, opgenomen in bijlage I onder punt 4. 
1.4 Wanneer het signaal een pictogram bevat moet dit voldoen aan alle op 
signaleringsborden van toepassing zijnde regels, als nader omschreven 
In bijlage II. 
2. Bijzondere gebruiksregela 
2.1 Wanneer een voorziening een continu en Intermitterend signaal kan 
uitzenden, dient het Intermitterend signaal te worden gebruikt om ten 
opzichte van het continue signaal aan te geven dat het gaat om een 
situatie die een groter gevaar Inhoudt of waarbij de gewenste of 
verplichte interventie of actie met grotere spoed moet worden 
uitgevoerd. De duur van elke flits en de frequentie van de flitsen 
van een Intermitterend lichtsignaal moeten zodanig zijn geregeld dat 
een goede perceptie van de boodschap wordt gegarandeerd en wordt 
- 41 -
vermeden dat er verwarring ontstaat tussen verschillende 
lichtsignalen, respectievelijk tussen een intermitterend en een 
continu lichtsignaal. 
2.2 Wanneer een intermitterend lichtsignaal wordt gebruikt In plaats of 
ter completering van een geluidssignaal, moet de code van het 
signaal identiek zijn. 
- 42 -
BNLAfiE Yll 
UINIUUÜVOOBSCHRIFTEN BETREFFENDE DE GELUIDSSIGNALEN 
i* Intrinsieke Kenmerken 
Een geluidssignaal moet: 
1.1 een geluidsniveau hebben dat duidelijk hoger is dan het niveau van 
het omgevingslawaai, zodat het goed, maar niet buitensporig hoorbaar 
is; 
1.2 gemakkelijk herkenbaar zijn, met name rekening houdend met de duur 
van de Impulsen en met het Interval tussen impulsen en groepen van 
Impulsen, en gemakkelijk te onderscheiden van een ander 
geluidssignaal en andere omgevingsgeluiden. 
2. Te gebruiken codes 
spoedevacuatie 
i 
.mui verzoek tot spoed intervent ie 
(oproep van betrokken 
personen) 
- 43 -
BNLAfiE Ylll 
MINIMUMVOORSCHRIFTEN BETREFFENDE DE ÜQNDELINGE MEDEDELING 
1 • Intrinsieke kenmerken, 
1.1 De mondelinge mededeling vindt plaats tussen een spreker of zender en 
één of meer toehoorders, en wel in de vorm van korte teksten, zinnen, 
woordgroepen en/of afzonderlijke woorden, eventueel gecodeerd. 
1.2 De mondelinge boodschappen moeten zo kort, eenvoudig en duidelijk 
mogelijk zijn-, de taalvaardigheid van de spreker en het 
gehoorvermogen van de toehoorder(s) moeten voldoende zijn om een 
ondubbelzinnige communicatie tot stand te kunnen brengen. 
1.3 De mondelinge mededeling Is direct (gebruik van de menselijke stem) 
of Indirect (menselijke stem of spraaksynthese, verspreid door een ad 
hoc m i ddeI). 
2. Bllzondare gebruiksregels 
2.1 De betrokken personen moeten de gebruikte taal goed kennen zodat zij 
de mondelinge boodschap correct kunnen uitspreken en begrijpen en 
zich naar gelang van de boodschap op gepaste wijze kunnen gedragen op 
het vlak van de veiligheid en/of de gezondheid. 
2.2 Wanneer een mondelinge mededeling wordt gebruikt in plaats of ter 
completering van hand- en armseinen moet gebruik worden gemaakt van 
woordcodes, zoals daar zijn: 
- 44 -
begin 
stop 
einde 
hljsen 
vieren om het begin van een commando aan te duiden 
om een beweging te onderbreken of te beëindigen 
om de werkzaamheden stop te zetten 
om een last te doen ophijsen 
om een last de doen vieren 
vooruit 
achteruit 
naar rechts 
naar links ( 
( de betekenis van die bewegingen dient In 
( voorkomend geval gecoördineerd te worden met de 
( dienovereenkomstige hand- en armseinen 
gevaar 
snel om een noodstop af te dwingen 
om uit veiligheidsoverwegingen een beweging te 
versnellen. 
-45 -
BNLAGE IX 
MINIMUMVOORSCHRIFTEN BETREFFENDE DE HAND- EN ARMSEINEN 
1* Kenmerken 
Een hand- en armsein moet precies en eenvoudig zijn, uit een breed gebaar 
bestaan, gemakkelijk te geven en te begrijpen zijn en goed van een ander 
hand- en armsein kunnen worden onderscheiden. 
Het gelijktijdig gebruik van belde armen dient symmetrisch te verlopen en 
mag slechts één enkel signaal weergeven. 
Mits zij een ten minste gelijkwaardige betekenis en begrijpelijkheid 
hebben en beantwoorden aan de hierboven genoemde kenmerken, mogen de 
gebruikte hand- en armseinen licht afwijken van of meer gedetailleerd 
zijn dan de in punt 3 opgenomen voorstellingen. 
2. BIIzondere oebruIksregeIa 
2.1 De persoon die seinen geeft, genaamd seingever, geeft met behulp van 
hand- en armseinen besturlngsInstruct!es door aan de ontvanger van de 
seinen, genaamd bestuurder. 
2.2 De seingever moet de gehele besturingsoperatie kunnen zien, zonder 
daarbij door de handeling gehinderd te worden. 
2.3 De seingever mag zijn aandacht uitsluitend wijden aan het geven van 
de besturlngsInstruct les en de veiligheid van de werknemers die zich 
in de nabijheid bevinden. 
- 46 -
2.4 Wanneer niet aan In de paragraaf 2.2 genoemde voorwaarden kan worden 
voldaan, dienen één of meer bijkomende seingevers te worden 
ingeschakeld. 
2.5 De bestuurder moet de In uitvoering zijnde transportbeweging 
stopzetten om nieuwe Instructies te vragen, wanneer hij de ontvangen 
orders niet met de nodige veiligheidsgaranties kan uitvoeren. 
2.6 Maatregelen ter ondersteuning van de hand- en armseinen 
a) de seingever moet gemakkelijk door de bestuurder kunnen worden 
herkend. 
De seingever dient één of meer geëigende herkenningstekens te 
dragen: b.v: Jas, helm, ondermouwen, armbanden, bats. 
b) De in punt a) en b) herkenningstekens dienen een heldere, bij 
voorkeur voor alle tekens gelijke kleur te hebben die uitsluitend 
door de seingever mag worden gebruikt. 
-47 -
3. Te gebruiken gecodeerde gebaren 
inleiding: 
De hieronder aangegeven gecodeerde gebaren doen geen afbreuk aan het 
gebruik van andere op communautair niveau van toepassing zijnde codes, 
met name in bepaalde bedrIJvlgheldssectoren, waarmee dezelfde handelingen 
worden aangeduid. 
BETEKENIS BESCHRIJVING ILLUSTRATIE 
A, ALQEMEME QEBAREH 
BEGIN 
Pas op! 
Begin van 
commando belde armen worden horizontaal 
gestrekt met de handpalmen naar 
voren <*^; 
STOP 
Onderbreking 
Einde van de 
beweg i ng de rechterarm wordt opgeheven 
en de rechterhandpalm naar 
voren gehouden 
EINDE 
van de 
werkzaamheden belde handen worden ter hoogte 
van de borst samengevoegd 
- 48-
BETEKENIS BESCHRIJVING ILLUSTRATIE 
B, VERTIKALE BWEQIHQEH 
HIJSEN met de opgeheven rechterarm en naar 
voren gebrachte rechterhandpalm 
wordt traag een cirkelbeweging 
gemaakt 
VIEREN met de naar beneden gerichte 
rechterarm en naar binnen gehouden 
rechterhandpalm wordt traag een 
cirkelbeweging gemaakt 
- 49 -
BETEKENIS BESCHRIJVING 
C. HORIZONTALE BEWEGINGEN ILLUSTRATIE 
VOORUIT belde armen worden gebogen, belde 
handpalmen worden naar binnen 
gehouden en met de voorarmen worden 
trage bewegingen naar het lichaam 
toe gemaakt 
ACHTERUIT belde armen worden gebogen, belde 
handpalmen worden naar bulten 
gehouden, met de voorarmen worden 
trage bewegingen van het lichaam 
af gemaakt 
NAAR RECHTS 
ten opzichte 
van de 
signaalgever met de ongeveer horizontaal gestrekte 
rechterarm en de naar beneden 
gehouden rechterhandpalm worden 
trage richtIngaanwIjzende bewegingen I 
gemaakt [ 
NAAR LINKS 
ten opzichte 
van de 
signaalgever met de ongeveer horizontaal gestrekte 
linkerarm en de naar beneden 
gehouden IInkerhandpalm worden 
trage richtIngaanwijzende bewegingen 
gemaakt iw 
- 50 -
1 
1 8ETEKENIS 
1 
1 1 
| BESCHRUVING 
1 1 1 
| ILLUSTRATIE | 
1 1 
1 1 
WmJ^immjRUBJmmSmJÊkdKkMm 
1 
GEVAAR 
Noodstop 
SNELLE 
BEWEGING 
1 beide armen opgeheven, handpalmen 
naar voren 
de gecodeerde, bewegingen bevelende 
gebaren worden snel uitgevoerd 
i 
- 51 -
BNLAfiE X 
CONCORDANTIETABEL 
I INHOUD VAN RICHTLIJN 
I GEWIJZIGD 
I . Art Ileal 
I - Lid 1 
I - Lid 2 
I a) 
I b) 
I C) 
I . Art Ike I 
I - Lid 1 
I a) 
I b) 
I C) 
I d) 
I e) 
I ° 
I 9) 
I h) 
I ° 
I J) 
I k) 
I - Lid 2 BIJ 
1 
2 77/576/EEG, 
RICHTLIJN 79/640/EEG I 
CONCORDANT IE IN DEZE RICHTLIJN I 
. Art Ike 1 1 I 
- Lid 1 I 
- Lid 2 I 
a) | 
b) | 
c) : vervalt 
. Art Ike1 1 I 
a) | 
i) | 
bljlage II, punten 3.1 - 3.2 -
3.3-3.4 en 3.5 
g) | 
b) | 
c) | 
d) | 
e) | 
f) | 
h) | 
J) | 
Bijiagen I, punt 4, en II punt 1.1 
- 52 -
| . Artikel 3 I | 
I 1e streepje I Artikel 3, lid 1 I 
2e streepje Artikel 4 
3e streepje Artikel 3, lid 2 
I . Artikel 4 I . Artikel 10 I 
I . Artikel 5 I . Artikel 10 I 
I . Artikel 6 I . Artikel 10 I 
I . Artikel 7 I . Artikel 12 I 
- 53 -
INHOUD VAN RICHTLIJN 77/576/EEG, 
GEWIJZIGD BIJ RICHTLIJN 79/640/EEG CONCORDANTIE IN DEZE RICHTLIJN 
BI Mage I 
. Paragraaf 1 
- 1.1 
- 1.2 
- 1.3 
- 1.4 
. Paragraaf 2 
- 2.1 
- 2.2 
Paragraaf 3 
Paragraaf 4 
Paragraaf 5 
- 5.1 
- 5.2 
- 5.3 
- 5.4 
- 5.5 
Paragraaf 6 BIJ lage I, punt 1 
Artikel 3, lid 1 
Bijlage I, punt 1.1 
Artikel 8 
-Bijl age I, punt 4 
- Bijlage II, punten 3.1 - 3.2 
3.3 - 3.4 en 3.5 
- Bijlage II, punten 3.1 - 3.2 
3.3 - 3.4 en 3.5 
-Bij lage I, punt 4 
-Bij lage 11, punt 3.1 
-BIJ lage 11, punten 3.1 
3.3 en 3.4 
- vervalt 
-Bijlage II, punt 1.2 
-Bij lage 11, punt 1.5 
-Bij lage 11, punt 1.5 - 3.2 -
- 54 -
. Paragraaf 7 - BlJiage V, punt 1 
j Billnoo II | | 
. Paragraaf 1 I. BlJiage II. punt 3.1 
. Paragraaf 2 . Bljiage II, punt 3.2 
. Paragraaf 3 I. BlJiage II, punt 3.3 
. Paragraaf 4 . BlJiage II, punt 3.4 
- 55 -
FINANCIEEL MEMORANDUM 
YMRSTEL YWR E6M RICHTLIJN YAN PE RMP 
BETREFFENPE PE MINIMUMYWRÇSHRIPTEN 
YWR PE YEIL16HE1PS- ENrtF fiEZWHEIP§§lfiHALERINfi 
QP HET WERK 
1. BETRCfflEN BEfiRvTlnWOST 
B 6480: Maatregelen op het vlak van de gezondheidsbescherming, de 
hygiëne en de veiligheid op de arbeidsplaats, Inclusief de 
specifieke maatregelen met het oog op de voltooiing van de 
Interne markt. 
A 2510: Verplichte comités (Comité voor aanpassing als bedoeld in 
artikel 17 van Richtlijn 89/391/EEG). 
A 2531 : Raadgevend Comité voor de veiligheid, de hygiëne en de 
gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats. 
2. JURIDISCHE fiRONPsiAc, 
Artikel 118A van het EEG-Verdrag 
3. VOORSTEL VOOR DE INDELING ALS VERPLICHTE/NIET-VERPLICHTE UITGAVE 
- 56 -
Nlet-verplIchte uitgave. 
4. BESCHRNYINfi EN MPIIYERINfi YAN PE ACTIE 
4.1 Beechrlivlng 
4.1.1 Doelstellingen van het voorstel voor een richt 1/In 
Doelstellingen van het voorstel: 
Richtlijn 77/576/EEG van de Raad, gewijzigd bij Richtlijn 
79/640/EEG van de Commissie, inhoudelijk uitbreiden en 
een aantal bepalingen ervan kracht bijzetten, 
de veiligheids- en/of gezondheidssignalering juist 
situeren ten opzichte van andere preventlemlddeIen, 
een oplossing vinden voor de risico's die kunnen 
voortvloeien uit toegenomen vrije verkeer van werknemers, 
de veiligheid van de werknemers op het werk in het 
algemeen verbeteren. 
- 57 -
4.1.2 Kenmerken van het voorstel voor een richtII In (In het 
blIzonder de kenmerken met financiële oevoloenï 
4.1.2.1 Het voorstel, met name de bijlagen ervan, dient te 
worden aangepast en aangevuld teneinde bepaalde 
aspecten van de veiligheids- en/of 
gezondheidssignalering te verduidelijken of uit te 
werken. 
4.1.2.2 In het voorstel wordt bepaald dat de Lld-Staten de 
Commissie In kennis stellen van de bepalingen van 
Intern recht met betrekking tot de inwerkingtreding 
van het voorstel en uitvoeringsrapporten. 
4.1.2.3 Verder wordt in het voorstel voorzien in een comité 
dat de Commissie assisteert bij de verdere 
werkzaamheden. 
4.2 Motivering 
Ter motivering van de actie gelden de in punt 2 genoemde juridische 
grondslagen. De financiële gevolgen zijn te verantwoorden door de 
geplande en nog te plannen (zie punt 4.1) en In punt 5 omschreven 
aanvullende acties. 
5. MRP YAN PE UlTfiAYEN EN BEREKEN IrffiWUZE 
5.1 Aard van de na goedkeuring van de richt M In te ondernemen bijkomende 
a) de follow-up van de toepassing van de richtlijn op het vlak van 
de Lld-Staten 
- 58 -
b) de herziening van de bijlagen 
c) de raadpleging van deskundigen 
d) de werking van het Comité voor aanpassing 
e) de raadpleging van het Raadgevend Comité voor de veiligheid, de 
hygiëne en de gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats. 
5.2 Soorten uit punt 8.1 voortvloeiende activiteiten net financiële 
gevolgen 
contracten voor onderzoek en/of uitvoering van: 
de vergelijking en beoordeling van de door de Commissie 
ontvangen inlichtingen, 
het onderzoek van de problemen die met de werking van de 
richtlijn gepaard kunnen gaan, 
het onderzoek van de met de bijlagen verband houdende 
problemen en de voorbereiding van de aanpassingen van de 
bijlagen bij de richtlijn. 
kosten van de vergaderingen ter raadpleging van deskundigen 
werkingskosten van het Comité voor aanpassing 
kosten voor de raadpleging van het Raadgevend Comité voor de 
veiligheid, de hygiëne en de gezondheidsbescherming op de 
arbeidsplaats. 
5.3 Berekening van de uitgaven 
Aangezien alleen de aard, doch niet de omvang van de bijkomende 
- 59 -
werkzaamheden bekend is, Is een exacte raming van de uitgaven niet 
mogelijk. 
De kostenberekening gebeurt op basis van de eenheid "manmaand", die 
momenteel 4.000 ecu bedraagt. 
De kosten voor de oproeping van een regerings- en van een nlet-
regerIngsdeskundlge werden respectievelijk op 390 en 515 ecu per dag 
geraamd. De uitgaven zullen over een aantal jaren worden gespreid en 
progressief zijn. De in punt 6.1 genoemde bedragen zijn globale 
ramingen. 
Wat post A 2531 (Raadgevend Comité) betreft, wordt met het bedrag 
voorzien In de blJeenroeplng van twee vergaderingen per jaar van een 
uit 12 leden, waarvan 4 regeringsdeskundigen, bestaande groep ad hoc. 
Die groep ad hoc zal vanaf 1995 samenkomen. 
Wat post A 2510 (Comité voor de aanpassing) betreft, wordt met het 
bedrag voorzien In twee vergaderingen van de deskundigen van groep 4 
(regeringsdeskundigen en andere) in 1994 en vervolgens in vier 
vergaderingen per Jaar tot 1995. Vanaf 1996 wordt met het bedrag 
eveneens voorzien in de bijeenroeping van een beperktere groep ad 
hoc. 
6. FINANCIËLE CONSEQUENTIES VAN DE MAATREGEL VOOR DE BELEIDSKREDIETEN 
6.1 Verval POOK VAD Sta noodzaken Ik geachte vast leggings- LYJÜ ÖJQ 
fréta HngsKredtoten (BK) 
Post B 648Q 
Afhankelijk van de begrotingsruimte en de vastgestelde kredieten 
- 60 -
zuilen de voor deze maatregel bestemde kredieten Jaarlijks worden 
bepaald In het kader van de begrotingsprocedure voor de maatregelen 
die onder deze post vallen. 
Voor 1993 wordt het benodigde bedrag geraamd op 200.000 ecu. Vanaf 
1994 zullen de voor deze maatregel te bestemmen kredieten ten minste 
gelijk opgaan met alle onder post B 6480 vallende maatregelen. 
Post A 2510 
1993 
1994 
1995 
1996 
1997 
Post A 2531 
1993 
1994 
1995 
1996 
1997 VIC («cm BJL-LfiCUl 
20.000 20.000 
30.000 30.000 
30.000 30.000 
30.000 30.000 
110.000 110.000 
wc («cm BK (ecu) 
10.000 10.000 
10.000 10.000 
10.000 10.000 
30.000 30.000 
- 61 -
6-2 Aandeel van de communautaire financieringeaandeel ( In X) In de 
totale Kosten van de «atregel 
De in het voorstel van een richtlijn geplande werkzaamheden zullen 
voor 100% door de Commissie worden gefinancierd. 
7. gpMERKlNKN 
Geen. 
8. FINANCIËLE «YttfiEN YWR PE PERSONEELSKREDIETEN 
8.1 uitsluitend voor de uitvoering van de maatregel benodigd personeel 
Vanaf 1993 één A-ambtenaar, één B-ambtenaar en één C-ambtenaar (allen 
full-time). 
Deze personele middelen dienen te worden gehaald uit een interne 
reorganisatie of in het kader van het besluit van de Commissie over 
de programmering van haar middelen. 
8.2 Voor dit personeel benodigde kredieten 
De uitgaven met betrekking tot het in punt 8.1 gevraagde personeel 
worden geraamd op 240.000 ecu per jaar vanaf 1993 en zullen worden 
gedekt door de in deel A van Afdeling III van de Algemene Begroting 
opgevoerde kredieten. 
- 62 -
MEMORANDUM OVER DE GEVOLGEN 
EYALUATIE YAN PE «YPlfiEN YAN HET YWR3TEL 
YWR EEN RICHTLIJN 
BETREFFENDE DE MINI IflJMVOORSCHRIFTEN 
VOOR DE VEILIGHEIDS- EN/OF GEZONDHEIDSSIGNALERING OP HET WERK 
1. MPIlYERINfi YAN HET YMRSTEL YMR EEN RICHTLIJN 
In de Mededeling van de Commissie aan de Raad over haar programma 
inzake de veiligheid, de hygiëne en de gezondheid op het werk wordt 
voorzien in een herziening door de Commissie van Richtlijn 77/576/EEG 
van de Raad (1), gewijzigd bij Richtlijn 79/640/EEG van de Commissie 
(2), betreffende de velligheldsslgnalerIng op de arbeidsplaats om 
"deze aan de gewijzigde situatie aan te passen en de werkingssfeer 
ervan uit te breiden". 
Daarnaast behoort het voorstel tot de nieuwe initiatieven die de 
Commissie heeft aangekondigd in haar actieprogramma betreffende de 
tenuitvoerlegging van het Gemeenschapshandvest van de sociale 
grondrechten van de werkenden. 
In het kader van het toenemend gebruik dat werknemers maken van de 
vrijheid van verkeer beoogt het voorstel de risicofactoren te 
bestrijden die voortvloeien uit de talrijke verschillen die momenteel 
tussen de Lid-Staten bestaan op het vlak van de veiligheids- en/of 
gezondheIdssIgnaI er Ing. 
11• KENMERKEN VAN DE BETROKKEN ONDERNEMINGEN 
- 63 -
Algemeen genomen zal elke onderneming met het voorstel te maken hebben. 
De mate waarin hangt af van het feit of een onderneming reeds (of nog 
niet) nationale normatieve of wetsbepalingen toepast die stringenter zijn 
dan de omgezette voorschriften uit Richtlijn 77/576/EEG van de Raad. 
(a) Wat het MKB betreft: 
De nieuwe richtlijn zal een bijzondere richtlijn zijn van Richtlijn 
89/391 /EEG (3) en zal daardoor van toepassing zijn op alle 
ondernemingen, ongeacht hun grootte. Wat de signalering betreft, 
wordt het MKB dus op gelijke voet geplaatst met de andere 
ondernemingen. 
(b) Concentratie In de regio's 
In aanmerking komend voor regionale steun van de Lid-Staten: neen 
in aanmerking komend voor steun van het EFRO: neen. 
(1) PB L 229 van 07.09.1977, blz. 12 
(2) PB L 183 van 19.07.1979, blz. 11 
(3) PB L 183 van 29.06.1989, blz. 1 
-64 -
I I I.WELKE VERPLICHTINGEN WORDEN RECHTSTREEKS AAN DE ONDERNEMINGEN OPGELEGD? 
Naleving van de algemene minimumvoorschriften betreffende de 
veiligheids- en/of gezondheidssignalering op het werk die moet worden 
gebruikt wanneer de risico's of gevaren niet kunnen worden 
uitgeschakeld met technische collectieve beschermingsmiddelen of met 
maatregelen, methoden of procédés op het vlak van de 
arbe i dsorganI sat I e. 
Toepassing van de voor de diverse signaleringswijzen geldende 
minimumvoorschriften: borden, signalering op recipiënten en 
leidingen, identificatie en lokalisatie van het 
brandbestr1Jdingsmaterlaai, signalering van obstakels en gevaarlijke 
plaatsen en markering van verkeerswegen, lichtsignalen, 
geluidssignalen, mondelinge communicatie en hand- en armselnen. 
De rechtstreeks aan de ondernemingen opgelegde verplichtingen laten 
op enkele vlakken ruimte voor soepelheid: 
de Lld-Staten kunnen, gelet op de aard van de activiteiten en de 
grootte van de ondernemingen, bepaalde vrijstellingen verlenen 
Inzake de verplichting licht- en/of geluidssignalen te gebruiken, 
een aantal signalerIngswiJzen zijn onderling verwisselbaar of 
complementair. 
IV. WELKE VERPLICHTINGEN KUNNEN ONRECHTSTREEKS VIA DE PLAATSELIJKE 
AUTORITEITEN AAN DE ONDERNEMINGEN WORDEN OPGELEGD? 
De toepassing van de richtlijn In elke Lld-Staat geschiedt door omzetting 
van de bepalingen in de nationale wetgeving. De Lld-Staten, de 
- 65 -
plaatselijke autoriteiten en zelfs de ondernemingen zijn niet verplicht 
verder te gaan dan de vastgestelde minimumvoorschriften, doch mogen zulks 
doen op voorwaarde dat de uitgewerkte signalering naar analogie van dit 
voorstel wordt uitgewerkt. 
v. «LPEN ER BIJZONDERE MAATREGELEN YWR HET HEBT 
Het voorstel bevat geen bepalingen die enkel voor het MKB gelden, maar 
laat wel op bepaalde vlakken ruimte voor soepelheid (zie punt III). 
Wat de In artikel 7 van het voorstel bedoelde vrijstellingen betreft, 
kunnen die mogelijkheden eventueel op initiatief van de Lld-Staten worden 
aangewend ten gunste van het MKB of op Initiatief van de ondernemingen 
die beschikken over de In punt 3 van bijlage 1 bedoelde mogelijkheden tot 
onderlinge verwisselbaarheid en complementariteit. 
vi. TE YERWAÇHTEN QEYvLQEN 
Opmerking vooraf: hetgeen volgt is ontleend aan de conclusies van een 
diepgaand, naar aanleiding van dit voorstel uitgevoerd onderzoek naar de 
sociaal-economische gevolgen. 
- 66 -
a) OP het Ylak yan het concurrent Ievermogen van de ondernemingen 
het bedrag dat de ondernemingen reeds hebben uitgegeven om zich 
te conformeren aan de nationale bepalingen In het kader van de 
omzetting van de richtlijn van 1977 moet worden afgetrokken van 
de kosten van de in dit voorstel bedoelde maatregelen; 
rekening houdend met te verwachten afneming van de aan een gebrek 
aan signalering te wijten ongevallen zijn die kosten zeker 
verantwoord; 
tenslotte zal die afname leiden tot een sterker 
concurrentievermogen van de ondernemingen van de Gemeenschap. 
b) OP het vlak van de werkjeieoenheld 
de signalering zal In de betrokken ondernemingen geen negatieve 
Invloed hebben op de werkgelegenheid. 
bovendien zal de richtlijn de werkgelegenheid gunstig beïnvloeden 
in de ondernemingen die signalerIngsmlddeIen vervaardigen, 
verkopen en onderhouden. Tot die categorie behoren heel wat 
kleine en middelgrote bedrijven. 
VI•.WERDEN DE SOCIALE PARTNERS GERAADPLEEGD? 
De Commissie heeft deskundigen, regeringsvertegenwoordigers en 
vertegenwoordigers van de werknemers- en werkgeversorganisaties 
geraadpleegd en bij de voorbereiding van het voorstel betrokken. 
- 67 -
Ook het bij Besluit 74/325/EEG van 27.04.1974 (4) van de Raad opgerichte 
Raadgevend Comité voor de veiligheid, de hygiëne en de 
gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats Is geraadpleegd en heeft zijn 
advies uitgebracht, waarmee bij de opstelling van het voorstel rekening 
Is gehouden. 
(4) PB L 185 van 09.07.1974, blz. 15 

ISSN 0254-1513 
COM(90) 664 def. 
DOCUMENTEN 
NL 04 
Catalogusnummer : CB-CU-90-692-NL-C 
ISBN 92-77-68145-4 
VERKOOPPRIJS tot 30 biz.; 3,50 ECU per 10 biz. meer: 1,25 ECU 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg