Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Witboek van de Commissie: Een nieuw elan voor Europa's jeugd"

(COM(2001) 681 def.)

(2002/C 149/18)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 17 januari 2002 besloten, overeenkomstig art. 23, lid 3 van het rvo, een initiatiefadvies op te stellen over het "Witboek van de Commissie: Een nieuw elan voor Europa's jeugd".

De afdeling "Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap", die belast was met de voorbereidende werkzaamheden, heeft haar advies op 10 april 2002 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Hassett; co-rapporteurs waren de heren Rodríguez García-Caro en Soares.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 390e zitting van 24 en 25 april 2002 (vergadering van 25 april 2002) het volgende advies uitgebracht, dat met 72 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 1 onthouding is goedgekeurd.

1. Witboek: "Een nieuw elan voor Europa's jeugd"

1.1. Het witboek "Een nieuw elan voor Europa's jeugd", dat de Commissie op 21 november 2001 heeft uitgebracht, is door het EESC met instemming begroet. Het beleidsinitiatief biedt een aanzet tot een nieuwe dynamiek voor het aanpakken van de uitdagingen waarvoor de jongeren zich in het Europa van vandaag gesteld zien. Een dergelijk initiatief kan door het EESC alleen maar gesteund worden. Concreet moet de Commissie nu zo snel mogelijk speciale maatregelen uitwerken en met de nodige middelen over de brug komen voor de uitvoering ervan.

1.2. Vooruitlopend op het aangekondigde witboek van de Commissie inzake jongerenbeleid heeft het EESC in november 2000 een breed opgezet initiatiefadvies uitgebracht over zaken die voor dit beleid relevant zijn. Op deze manier heeft het EESC een impuls kunnen geven aan het overleg. Samen met de Commissie en het Europees Jeugdforum heeft het EESC een hoorzitting over het jongerenbeleid georganiseerd, waaraan meer dan 200 vertegenwoordigers van jongerenorganisaties, vakbonden, werkgevers en andere organisaties werkzaam op het gebied van jongeren zowel uit de Europese Unie als uit de kandidaat-lidstaten hebben deelgenomen. De voorstellen en schriftelijke suggesties(1) die in het kader van deze hoorzitting naar voren werden gebracht, zijn door het EESC gepubliceerd en vervolgens meegenomen in het verdere overlegproces(2) waarbij het werd betrokken.

1.3. Elk serieus jongerenbeleid moet volgens het EESC aandacht hebben voor fundamentele onderdelen als jeugdwerkgelegenheid en sociale integratie, onderwijs en mobiliteit en participatie en maatschappelijk middenveld(3). De prioriteiten die in het witboek worden genoemd, bestrijken in dat opzicht een te beperkt veld. Centraal in initiatieven op het gebied van het jongerenbeleid moet het verbeteren van de maatschappelijke positie van jongeren staan. Daarnaast had in het witboek wel wat gezegd kunnen worden over de participatie van de kandidaat-lidstaten.

2. Algemene opmerkingen m.b.t. het witboek "Een nieuw elan voor Europa's jeugd"

2.1. De Commissie doet in dit witboek een aantal voorstellen aan de lidstaten en de regio's in Europa voor het op touw zetten van acties voor jongeren. De uitgebreide bijlagen geven een samenvatting van de resultaten van het overleg en een overzicht van alle Europese acties voor de jeugd (zowel beleid als programma's). Voorgesteld wordt een nieuw kader op te stellen voor Europese samenwerking met als twee belangrijkste elementen:

- toepassing van de open-coördinatiemethode op het vlak van jeugdzaken;

- meer aandacht voor jongeren in het kader van andere beleidsmaatregelen.

2.2. De Commissie heeft uit het overleg vier belangrijke boodschappen gedestilleerd: jongeren moeten hun rol als burger actief kunnen spelen, er moet meer ruimte en erkenning komen voor experiment, jongeren moeten meer autonomie krijgen en er moet gestreefd worden naar een Europese Unie die borg staat voor waarden. Op basis hiervan heeft de Commissie vervolgens vier prioritaire thema's vastgesteld met het oog op de toepassing van de open-coördinatiemethode, nl.:

- inspraak;

- voorlichting;

- vrijwilligerswerk van jongeren;

- een beter begrip m.b.t. jongeren.

2.3. Daarnaast pleit de Commissie ervoor om, door beter gebruik te maken van de voorhanden beleidsmaatregelen en acties en de beschikbare beleidsinstrumenten (zoals de bestaande open-coördinatiemethodes en actieplannen), ook op vier andere beleidsgebieden extra aandacht te besteden aan jongeren, nl. op het vlak van:

- onderwijs, levenslang leren en mobiliteit;

- werkgelegenheid;

- sociale integratie;

- jongeren in de strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat.

2.4. Het EESC ziet dit streven naar "meer aandacht voor jongeren in het kader van andere beleidsmaatregelen" als een vorm van mainstreaming van jeugdzaken in andere beleidsonderdelen. In het huidige EU-beleid zijn zaken als gelijke kansen en het milieu gemainstreamd(4). Wil men dit ook voor jeugdzaken doen, dan impliceert dit dat de Commissie haar verantwoordelijkheid op zich neemt en beleidsmaatregelen uitwerkt. Zij zou, in de vorm van een mededeling, een strategie moeten voorstellen voor het integreren van jeugdzaken in andere beleidsmaatregelen ("mainstreaming jeugdzaken").

2.5. De vier prioritaire thema's waarop de open-coördinatiemethode zich in eerste instantie zou moeten richten, geven slechts een beperkt beeld van hetgeen jeugdzaken omvat. De vraag is in hoeverre beleid op deze terreinen vruchten afwerpt en een substantiële meerwaarde oplevert vergeleken met nationaal en regionaal jongerenbeleid dat nu al vaak veel ruimer van opzet is.

2.6. De Commissie stelt voor om de vier punten die volgens haar primair aan bod zouden moeten komen in het jongerenbeleid, te regelen via de open-coördinatiemethode. Dit is op zich toe te juichen, ware het niet dat genoemde prioriteiten en voorstellen al voor een groot deel adequaat kunnen worden verwezenlijkt door stimulerende maatregelen en aanbevelingen op basis van artt. 149 en 150 van het Verdrag. Ook activiteiten in het kader van de bestaande communautaire programma's en een Europawijde informatiestrategie voor jongeren bieden al tal van mogelijkheden voor de realisering van deze prioriteiten.

2.7. In verband met het witboek over het jongerenbeleid, dat door commissaris Reding in november 1999 werd aangekondigd, is er een overlegproces gestart met actoren uit de gehele breedte van het betrokken terrein. De Commissie heeft dit overleg prima geleid en heeft daar waar nodig goed ingespeeld op de situatie in de jongerensector in Europa. Het EESC heeft in dit opzicht slechts lovende woorden voor de Commissie en vertrouwt erop dat zij zich ook in de toekomst zo open en flexibel zal blijven opstellen.

2.8. Het overleg, waaraan jongeren en jongerenorganisaties, onderzoekers op het gebied van jeugdbeleid, maatschappelijke organisaties en beleidsmakers en overheidsinstanties van alle niveaus actief hebben bijgedragen, was gecentreerd rond een aantal door de Commissie aangedragen thema's. Deze opzet is terug te vinden in de bijlage van het witboek waarin de resultaten van het overleg besproken worden per discussiethema(5), nl.:

- inspraak;

- onderwijs;

- werkgelegenheid, beroepsopleiding, sociale integratie;

- welzijn, persoonlijke zelfstandigheid, cultuur;

- Europese waarden, mobiliteit, betrekkingen met de rest van de wereld.

2.9. Een dergelijke thematische opzet kan niet anders dan verwachtingen scheppen en heeft de diverse actoren die aan het overleg hebben deelgenomen, geïnspireerd om waardevolle en gerichte beleidsvoorstellen uit te werken. Daarvan is in het witboek echter slechts weinig terug te vinden. Ook is er nauwelijks enig verband te zien met de vier aandachtsvelden die volgens het witboek prioriteit moeten krijgen in het jongerenbeleid. Gezien de vele items die in het overleg naar voren zijn gebracht, kunnen deze prioriteiten hooguit een eerste stap vormen.

3. Werkwijze

3.1. In het witboek wordt voorgesteld om voor jeugdzaken de open coördinatiemethode te gebruiken. Dit voorstel is hoogst uitzonderlijk, omdat het initiatief niet officieel uitgaat van de Europese Raad en de voorgestelde maatregelen ook niet expliciet bedoeld zijn om de belangrijkste politieke doelstellingen van de Unie te bevorderen. De open coördinatiemethode, die in samenhang met hoofdonderdelen van beleid zoals economie en werkgelegenheid, met inbegrip van de voor onderwijs en opleiding relevante aspecten, is gehanteerd, is door de staatshoofden en regeringsleiders in Lissabon tijdens de Europese Raad in maart 2000 officieel aangenomen als methode voor de coördinatie van beleid op Europees niveau. In de conclusies van de Europese Raad van Lissabon wordt uiteengezet hoe deze methode werkt en voor welk doel zij kan worden gebruikt, nl. ter bevordering van de strategische doelstellingen van de Europese Unie(6). De open coördinatiemethode is tot nu toe alleen toegepast om beleidsonderdelen te coördineren die tot de bevoegdheden van de lidstaten horen, maar tegelijkertijd van cruciaal belang zijn om van de Unie de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie in de wereld te maken met duurzame groei en meer en betere banen en een grotere sociale samenhang(7).

3.2. Van recenter datum is het voorstel in het Witboek "Europese Governance" om van geval tot geval te bekijken of de open methode van coördinatie kan worden gebruikt. Het is een manier voor het bevorderen van samenwerking, de uitwisseling van beproefde praktijken en het bereiken van overeenstemming over gemeenschappelijke streefdoelen en richtsnoeren voor de lidstaten(8). Welke rol de diverse instellingen daarbij te spelen hebben, wordt in het witboek ook nader gepreciseerd. De bedoeling is dat de Commissie een actieve coördinerende rol op zich neemt.

3.3. Enige aanpassingen zijn noodzakelijk, wil de in het witboek over jongeren bepleite werkwijze ook kunnen functioneren op het gebied van het jongerenbeleid. De opzet ervan komt immers niet helemaal overeen met die zoals omschreven in de conclusies van de Europese Raad van Lissabon of in het witboek over governance. De manier waarop de open coördinatiemethode gestalte zal krijgen, dient duidelijk te worden gedefinieerd, net zoals dit is gebeurd voor de Europese werkgelegenheidsstrategie en het sociale integratieproces. Een eerste vereiste is in dit verband dat naast de inspraak van de lidstaten bindende mechanismen worden ontwikkeld voor de participatie van het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, en last but not least de jongeren zelf en hun organisaties, zoals het Europees Jeugdforum.

3.4. Genoemde werkwijze impliceert dat het initiatief op coördinerend en beleidsvlak voor een groot deel bij de Commissie komt te liggen. Zulke ambitieuze taken vragen om een adequaat budget voor het directoraat "Jeugd". In dit verband dient te worden opgemerkt dat de Commissie nog niet alle instrumenten, die haar op grond van artt. 149 en 150 ter beschikking staan, ten volle heeft kunnen onderzoeken. Zo zou de Commissie veel meer met aanbevelingen kunnen werken (art. 149, lid 4) om de samenwerking op het gebied van jeugdzaken te bevorderen. Dit gebeurt dan op basis van de communautaire methode die naast de uit te werken open coördinatiemethode kan worden toegepast.

3.5. Daarnaast wenst het EESC meer duidelijkheid over de eigen rol en die van maatschappelijke organisaties, met name jongerenorganisaties, in de context van de open coördinatiemethode. In par. 38 van de conclusies van de Europese Raad van Lissabon wordt wat de open coördinatiemethode betreft, expliciet een rol toebedeeld aan de NGO's(9).

3.6. Niet minder belangrijk is dat er doelstellingen worden uitgewerkt voor het jongerenbeleid. Dit dient te gebeuren binnen een duidelijk kader, waarin de respectieve instellingen elk hun bijdrage kunnen leveren, de Commissie voorop.

4. Inbreng van het maatschappelijk middenveld

4.1. Fundamenteel beginsel van elk jongerenbeleid is jongerenparticipatie; een beginsel dat ook op Europees en internationaal niveau te beluisteren valt(10). Het uitgangspunt dat jongeren en jongerenorganisaties betrokken dienen te worden bij de uitwerking en besluitvorming inzake jongerenbeleid op lokaal, regionaal, nationaal en EU-niveau(11) wordt door het EESC onderstreept. Het Comité acht het positief dat jongerenparticipatie een dergelijke nadruk krijgt in het witboek, maar zou wel graag een coherentere invulling van dit beginsel zien in de uitvoering van het voorgestelde beleid.

4.2. Het EESC wijst erop dat diverse actoren in het overlegproces, met name jongeren, zich teleurgesteld hebben getoond over de geringe ambitie om de sociaal-economische situatie van jongeren te verbeteren(12). Op grond van zijn initiatiefadvies en bovengenoemde hoorzitting over het jongerenbeleid, sluit het Comité zich aan bij de kritiek dat het witboek in onvoldoende mate weergeeft welke door de betrokken actoren naar voren gebrachte zaken moeten worden aangepakt in het jongerenbeleid.

4.3. Het EESC betreurt het dat de Commissie de kans heeft gemist om zich een volledig beeld te vormen van het enorme aanbod aan maatschappelijke organisaties die er op het gebied van jongeren zijn en van de ontwikkelingen op dit gebied. Hoewel met name jongerenorganisaties tal van initiatieven hebben ondernomen om vanop verschillende niveaus en in diverse stadia een bijdrage te leveren aan het witboek, is er heel duidelijk een gebrek aan waardering voor hun rol en bijdrage in dit proces. In de in het witboek "Jeugd" voorgestelde maatregelen blijft, in tegenstelling tot hetgeen het witboek over Europese governance daarover stipuleert, de invloed van het maatschappelijk middenveld dus vrij beperkt. Ten aanzien van het Europees Jeugdforum zijn verklaringen afgelegd en voorstellen gedaan die helaas nogal ambigu zijn en laten zien dat nog niet duidelijk is begrepen welke rol maatschappelijke organisaties toekomt en welke onafhankelijke positie zij innemen.

4.4. Zoals bevestigd door de Europese Raad van Laken, zal met het oog op de Europese integratie het Europees burgerschap concretere vorm moeten krijgen om de groeiende kloof tussen de Europese Unie en jongeren te dichten(13). In het witboek wordt gewag gemaakt van "een vertrouwensbreuk". Toch doet de Commissie geen moeite om de mogelijkheden in kaart te brengen die maatschappelijke organisaties, jongerenorganisaties incluis, kunnen bieden op het vlak van actief burgerschap(14). Het EESC wil hier nogmaals benadrukken dat het tijd wordt dat niet-gouvernementele internationale jeugdorganisaties de steun en erkenning krijgen die hun toekomt, aangezien zij een belangrijke rol kunnen spelen bij het betrekken van jongeren bij het Europees project(15).

5. Van elan naar dynamiek

Naar aanleiding van de pro-actieve rol die het EESC op zich heeft genomen in het overlegproces voorafgaand aan de publicatie van het witboek over jongerenbeleid, wil het Comité het volgende opmerken c.q. aanbevelen:

5.1. Het EESC is van oordeel dat de Commissie een kwalitatieve sprong voorwaarts heeft gemaakt ter bevordering van de samenwerking op het gebied van jeugdzaken.

5.2. Het EESC vertrouwt erop dat de Commissie zich ook in de toekomst open en flexibel zal blijven opstellen in het overleg over en bij de uitwerking van het jongerenbeleid, waarvoor het witboek en het ontwikkelingsproces dat daardoor is ingeleid, veelbelovende bouwstenen aandragen.

5.3. Het EESC raadt de Commissie aan bij het uitstippelen van nieuw jongerenbeleid vanuit een breder concept te vertrekken, dat gebaseerd is op doelstellingen die in de lijn liggen van een geïntegreerd en horizontaal jongerenbeleid zoals voorgesteld door het EESC.

5.4. Het EESC dringt er daarom op aan dat de Commissie nogmaals bekijkt welke punten in het overleg naar voren zijn gebracht, zodat een breder terrein kan worden afgebakend voor de toepassing van de open coördinatiemethode. Daarnaast verzoekt het de Commissie een mededeling te publiceren m.b.t. de mainstreaming van jeugdzaken in andere essentiële beleidsmaatregelen.

5.5. Het EESC zou graag zien dat de Commissie periodiek verslag uitbrengt over de situatie van jongeren in Europa en dit verslag voorlegt aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.

5.6. Het EESC verzoekt de Commissie uiteen te zetten in hoeverre de aanbevelingen uit het EESC-advies van november 2000 en de resultaten van de in februari 2001 gehouden hoorzitting van het maatschappelijk middenveld zijn verwerkt in het witboek en hoe in het voorgestelde nieuwe kader voor Europese samenwerking op het gebied van jeugdzaken hierop ingehaakt kan worden.

5.7. Het EESC dringt er bij de Raad, de Commissie en het Europees Parlement op aan, het communautaire budget voor onderwijs en jeugd op te trekken van 0,5 % naar 1 %.

5.8. Het EESC roept de Commissie op zo snel mogelijk speciale maatregelen uit te werken en de nodige middelen vrij te maken voor de uitvoering ervan. Het mag geenszins de bedoeling zijn dat de follow-up van het witboek gefinancierd wordt door te gaan schuiven met middelen uit het budget voor het programma "Jeugd".

5.9. Het EESC neemt er nota van dat de Commissie "een werkgroep op hoog niveau wil oprichten om de Commissie en de Raad van Ministers (in zijn verschillende samenstellingen) te adviseren" over zaken die de autonomie van jongeren aanbelangen. Het EESC wil met zijn expertise de werkgroep graag terzijde staan.

5.10. Het EESC beveelt de Commissie aan meer nadruk te leggen op het beleid voor kinderen en jongeren(16) door een speciaal directoraat 'Kinderen en jongeren op te richten binnen het Directoraat-Generaal "Onderwijs en cultuur". Dit directoraat zou dan met name als taak hebben concrete invulling en uitvoering te geven aan de in het witboek voorgestelde maatregelen en het "Jeugd"-programma.

5.11. Het EESC dringt er bij de Commissie en de Raad op aan om in een zo vroeg mogelijk stadium en op zo breed mogelijke schaal de kandidaat-lidstaten te betrekken bij de tenuitvoerlegging van het witboek en bij het overleg over de verdere ontwikkeling van het jongerenbeleid in de EU.

5.12. Het EESC doet een dringend beroep op de Conventie over de toekomst van Europa om de positie van jongeren in Europa aan een diepgaand onderzoek te onderwerpen en een duidelijk signaal af te geven naar de diverse spelers in de samenleving om jongeren te betrekken bij de opbouw van een uitgebreide en meer democratische Unie.

5.13. Het EESC biedt in dit verband de Conventie aan, de participatie van jongeren en hun organisaties aan het bewuste overleg een stuk op weg te helpen via de drie waarnemers die namens het Comité in de Conventie zetelen en door steun te verlenen aan de aangekondigde "Jeugdconventie".

5.14. Het EESC is, in dit verband met de herziening van de Verdragen, van mening dat een speciaal artikel m.b.t. jongerenbeleid moet worden opgenomen in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, om samenwerking tussen lidstaten op dit gebied mogelijk te maken en, waar nodig, nationale activiteiten op dit vlak aan te kunnen vullen. Het EESC dringt er bij de desbetreffende Raad van Ministers op aan dit voorstel met een passende resolutie te ondersteunen.

Brussel, 25 april 2002.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) Verslag van de hoorzitting inzake jongerenbeleid, d.d. 20.2.2001, EESC. http://europa.eu.int/comm/education/youth/ywp/civil.html.

(2) Seminar van het Zweedse voorzitterschap "Situatie van jongeren in Europa", Umeå, 16-17 maart 2001; Openbare hoorzitting "Jeugd", Europees Parlement, commissie "Cultuur, jeugd, onderwijs, media en sport", 24 april 2001; Belgisch voorzitterschap, "Hebe's droom": colloquium Gent, 26-28 november 2001; Spaans voorzitterschap, "Jongeren en Europa: Een nieuw elan", Europese jongerenconferentie, Murcia, 9-12 maart 2002.

(3) Zie het initiatiefadvies van het EESC inzake het Witboek over het jongerenbeleid, PB C 116 van 20.4.2001.

(4) Mededeling van de Commissie "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties", COM(96) 67 def. Elk directoraat-generaal van de Commissie heeft de taak ervoor te zorgen dat in alle beleidsonderdelen aandacht wordt geschonken aan gelijke kansen voor mannen en vrouwen. De groep van commissarissen voor gelijke kansen stuurt het geheel en wordt daarin bijgestaan door de interdepartementele werkgroep voor de gelijkheid van mannen en vrouwen.

(5) Opgemerkt zij dat de Commissie in genoemde bijlage weliswaar verklaart dat "deze presentatie tegemoetkomt aan haar wens om zo getrouw mogelijk de boodschappen weer te geven die het resultaat zijn van het overleg met besluitvormers", maar tegelijkertijd het voorbehoud maakt dat "zij zich niet gebonden acht door de voorstellen die zijn geformuleerd en als zodanig hieronder weergegeven." Witboek "Een nieuw elan voor Europa's jeugd", COM(2001) 681 def., blz. 23.

(6) Conclusies van het voorzitterschap, Europese Raad van Lissabon, 23 en 24 maart 2000, par. 37.

(7) Conclusies van het voorzitterschap, Europese Raad van Lissabon, 23 en 24 maart 2000.

(8) Witboek "Europese Governance", COM(2001) 428 def.

(9) In punt 38 van de conclusies van de Europese Raad van Lissabon is bepaald dat de Europese Commissie via netwerken met verschillende aanbieders en gebruikers, met name de sociale partners, het bedrijfsleven en de NGO's, een methode zal uitwerken voor benchmarking van de beste praktijken wat het inspelen op veranderingen betreft.

(10) Verklaring van de Verenigde Naties met betrekking tot het Internationaal Jeugdjaar 1985 "Peace, Participation, Development"; Conventie van de Verenigde Naties inzake de Rechten van het Kind, 1989; Europees Handvest voor Jongerenparticipatie op gemeente- en regionaal niveau van het Congres van Lokale en Regionale Overheden in Europa, 1992; Aanbeveling van het Comité van Ministers van de Raad van Europa m.b.t. "Jongerenparticipatie", 1997; Resolutie van de Raad en de Ministers van Jeugdzaken, in het kader van de Raad bijeen van 8 februari 1999 betreffende participatie van jongeren (PB 1999/C42/01).

(11) Initiatiefadvies van het EESC over het "Witboek inzake jongerenbeleid", PB C 116 van 20.4.2001.

(12) De reactie van o.m. de Nationale Jongerenraad van Ierland: "Een gemiste kans om van jongeren prioriteit nr. 1 te maken in Europa", eerste reactie van de groep Ierse jongeren die deelnamen aan de conferentie i.v.m. het witboek "Jongerenbeleid"; Reactie van de EVV-jongerenafdeling op het witboek van de Commissie "Een nieuw elan voor Europa's jeugd"; Reactie van het Europees Jeugdforum, 0011-02 Witboek; Initiatiefadvies van het EESC betreffende het Witboek over het jongerenbeleid, PB C 116 van 20.4.2001.

(13) In de Verklaring van Laken wordt gesteld dat de Europese Unie het antwoord moet zien te vinden op een drietal fundamentele uitdagingen, waaronder de vraag hoe de burgers, in de eerste plaats de jongeren, nader tot het Europese project en de Europese instellingen te brengen zijn. "De toekomst van de Europese Unie" - Verklaring van Laken, 15.12.2001.

(14) Bijdrage van Lynne Chisholm, aan de openbare hoorzitting "Jeugd", Europees Parlement, commissie "Cultuur, jeugd, onderwijs, media en sport", 24 april 2001.

(15) De Europese Unie verleent steunt aan niet-gouvernementele internationale jeugdorganisaties via begrotingslijn A3029 van de algemene begroting van de EU. Onder de overkoepelende term "niet-gouvernementele internationale jeugdorganisaties" vallen jongerenorganisaties, beroepsorganisaties voor jongeren, jeugdafdelingen van vakbonden, politieke jongerenorganisaties enz.

(16) Advies van het EESC over "Kindermisbruik en kindersekstoerisme" Publicatieblad Nr. C 284 van 14.9.1998.