18. 8. 86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 207/3 
1. Het Comité stemt in met het voorstel voor een 
richtlijn, waarmee wordt beoogd de dienstverlening die 
samenhangt met de toekomstige vaste Kanaaloeverver­
binding vrij te stellen van BTW, met recht op teruggave van 
in het voorgaande stadium betaalde belastingen. 
2. Het voorstel van de Commissie is eenvoudig, logisch 
en billijk, want alle manieren om het Kanaal over te steken 
zullen daardoor gelijk worden behandeld. Het besluit dient 
Gedaan te Brussel, 21 mei 1986. 
1. Het Comité 
— kan volledig instemmen met de idee die achter deze 
voorstellen zit en kan zich in de meeste bepalingen 
vinden; 
— is op sommige punten een andere mening toegedaan; 
— stelt een aantal wijzigingen voor. 
In het algemeen heeft het Comité getracht, in zijn 
commentaar niet te veel in bijzonderheden te treden, 
aangezien het richtlijnvoorstel van de Commissie moet 
dienen als kader voor een bewuste aanpak, met behulp 
waarvan de nationale autoriteiten het systeem kunnen 
uitwerken dat het best bij hun omstandigheden aansluit. 
2. Algemene opmerkingen 
2.1. De Europese Conventie (op 31 mei 1985 door de 21 
Lid-Staten van de Raad van Europa goedgekeurd) heeft 
twee doelstellingen: 
a) het aantal voor experimentele doeleinden gebruikte 
dieren te verminderen; 
(') PB nr. C 351 van 31. 12. 1985, blz. 16. te worden herzien ingeval op andere vervoersdiensten over 
het Kanaal BTW zou worden geheven, ten einde elke vorm 
van concurrentievervalsing te voorkomen. 
3. Het Comité grijpt deze gelegenheid aan om de 
Commissie te verzoeken spoed te zetten achter de 
werkzaamheden tot opheffing van de nog bestaande 
distorsies in de indirecte belastingen op alle diensten van 
het personenvervoer in het algemeen. 
De voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Gerd MUHR 
b) het welzijn van proefdieren te beschermen om onnodig 
lijden te vermijden. 
2.2. Met dit voorstel wordt beoogd de beginselen, 
doelstellingen en hoofdelementen van de Europese Conven­
tie in de communautaire wetgeving te transponeren. De 
Commissie wil aldus bereiken dat de Conventie conse­
quent, coherent en volledig in de Lid-Staten wordt 
toegepast. Om de interpretatie te vergemakkelijken, zou de 
uiteindelijke tekst van het voorstel volgens het Comité zo 
dicht mogelijk bij de tekst van de Conventie moeten 
aansluiten. 
2.3. De te ratificeren Europese Conventie zal een 
waardevolle bijdrage tot de bescherming van het welzijn 
van proefdieren leveren. Om het kader van de Conventie en 
de hierbij behorende richtsnoeren af te bakenen, hebben de 
deelnemende landen verscheidene jaren van zorgvuldig 
beraad nodig gehad. Landen die niet lid van de Europese 
Gemeenschap zijn, dienen ertoe te worden bewogen deze 
bepalingen te ratificeren en volledig toe te passen. 
2.4. De algemene intentie van het onderhavige voorstel 
wordt met voldoening bekeken. Met de doelstellingen van 
het richtlijnvoorstel wordt volledig ingestemd. Het is Advies inzake hét voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake bescherming van dieren die 
voor experimentele en andere wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt (') 
(86/C 207/03) 
De Raad heeft op 20 januari 1986 besloten, overeenkomstig de artikelen 43 en 100 van het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité om 
advies te vragen inzake bovengenoemd voorstel. 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumptie, die met de voorbereiding van de 
desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 mei 1986 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer Storie-Pugh. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens de 237e zitting (vergadering van 21 mei 1986) het 
volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd: 
Nr. C 207/4 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 8. 86 
namelijk van belang dat alle Lid-Staten een uniform hoog 
niveau van de wetgeving met betrekking tot het welzijn van 
laboratoriumdieren bereiken. De controles die voor dit 
welzijn moeten zorgen, moeten daarom gebaseerd zijn op 
het kader dat in de Raad van Europa volledig is uitgediept 
en vastgelegd. 
2.5. Het is zaak dat de bepalingen van de Conventie in 
de Lid-Staten kunnen worden uitgevoerd om te bereiken 
dat in de gehele Gemeenschap een zelfde standaard met 
betrekking tot de bescherming van laboratoriumdieren 
mogelijk is. Het Comité wijst erop dat de Lid-Staten niets in 
de weg staat om in hun nationale wetgeving verder te gaan. 
2.6. Het doel op lange termijn moet zijn, de bescherming 
van laboratoriumdieren op de reeds bestaande hoogste 
normen af te stemmen. 
2.7. In het verleden hebben dierproeven grote betekenis 
gehad voor de vooruitgang op het terrein van wetenschap, 
menselijke en diergeneeskunde en voor de volksgezondheid 
en dit zal in de toekomst zo blijven. Research op 
proefdieren is van essentieel belang voor het ontdekken en 
het ontwikkelen van nieuwe geneesmiddelen, de produktie 
van vaccins en de veiligheidscontroles op vaccins, de 
beoordeling van de veiligheid van bestrijdingsmiddelen, 
industriële chemicaliën en andere produkten en de 
bescherming van de gezondheid van mens en dier en van het 
milieu. Met de voorgestelde controles ter bescherming van 
laboratoriumdieren moet ervoor worden gezorgd dat het 
evenwicht tussen het welzijn van deze dieren en de 
gewettigde belangen van wetenschap en industrie wordt 
gehandhaafd. 
2.8. Dierproeven hebben een ethische dimensie. Voor 
het gebruik van dieren dienen strikte motieven te worden 
opgegeven. Daarom moet met betrekking tot gebruik van 
proefdieren een evenwicht tussen de belangen van weten­
schap, bedrijfsleven, volksgezondheid en gezondheid van 
de dieren worden gevonden. Proefdieren moeten worden 
gevrijwaard voor elk nodeloos lijden. Daarom wordt met 
deze richtlijn beoogd het onnodig gebruik van dieren en het 
lijden tot een minimum te beperken. Hierbij moet worden 
opgemerkt dat het terugdringen van het aantal dieren altijd 
minder gewicht moet hebben dan het lijden van individuele 
dieren. 
De vergunning verlenende instanties dienen zich door het 
algemene beginsel te laten leiden dat het doel van een proef 
tegen het mogelijk door deze proef veroorzaakte leed dient 
te worden afgewogen. 
2.9. Er zijn thans maar weinig bruikbare in vitro-
alternatieven voor het gebruik van proefdieren, hoewel 
talrijke technieken worden gebruikt om de bestaande 
methoden aan te vullen en te verfijnen en aldus het aantal 
proefdieren te verminderen en leed en pijn van deze dieren 
tot een minimum te reduceren. De Gemeenschap dient 
researchprogramma's van start te laten gaan om dergelijke 
alternatieve technieken tot ontwikkeling te brengen. 
2.10. Verfijning betekent een geleidelijke verbetering 
van experimentele opzet, methoden en technieken. Het 
Comité wijst op de noodzaak technieken te verfijnen 
(inclusief waar nodig en zonder het object van de proef uit 
het oog te verliezen, het gebruik van geschikte pijnstillers, 
ook bij knaagdieren) en voor minder leed veroorzakende 
eindfasen bij proeven naar toxiciteit en doeltreffendheid van vaccins te zorgen. De harmonisering van testmethoden 
en instructies voor dierproeven moet prioriteit krijgen, met 
name waar het gaat om normen voor de controle op 
vaccins. 
2.11. In de toelichting op het voorstel merkt de 
Commissie op dat zij zich door een aantal principes heeft 
laten leiden, onder meer het volgende: „Voor zover dit 
verenigbaar is met het doel van de proef, moeten lagere 
diersoorten worden gebruikt". Het Comité stemt met dit 
beginsel in en wijst er voorts op dat indien in vitro-
experimenten niet mogelijk zijn, de vooruitgang van de 
kennis die van geplande dierproeven wordt verwacht, 
bepalend moet zijn voor de voorgestelde keuze van een 
bepaalde diersoort. De ten aanzien van de vooruitgang van 
de kennis te stellen eisen moeten strikter worden naarmate 
het om hogere soorten gaat (het „ladder-principe"). 
Vergunningen mogen alleen maar worden verstrekt indien 
de gewenste resultaten van bijzondere betekenis zijn en niet 
bij lagere soorten kunnen worden verkregen. Het Comité 
stemt in met artikel 7 van de Conventie, dat als volgt luidt: 
„Indien een proef moet worden uitgevoerd, dient de 
keuze van de soort zorgvuldig te worden overwogen; zo 
nodig dient hierop een toelichting aan de verantwoorde­
lijke instantie te worden verstrekt". 
Hier wordt duidelijk gedacht aan een zorgvuldig beheer 
van bepaalde soorten in laboratoriumomstandigheden, bij 
voorbeeld primaten exclusief de mens; hieraan dient 
volgens bijlage II (reeds opgenomen in bijlage A van de 
Conventie) grote aandacht te worden besteed. 
2.12. De Commissie dient beslist haar invloed aan te 
wenden om de huidige voorschriften met betrekking tot het 
testen, de normen enz. te herzien en de betrokken regelende 
instanties ervan te overtuigen dat het hier om dringende 
aangelegenheden gaat. Zij dient in de bestaande richtlijnen 
van de Gemeenschap nog eens na te gaan of het 
voorgeschreven aantal dierproeven niet kan worden 
teruggedrongen, en haar gewicht in de schaal te leggen om 
in verscheidene internationale forums veranderingen tot 
stand te brengen. 
2.13. De wijze van uitvoering van deze richtlijn zal voor 
het verwezenlijken van de doelstellingen hiervan essentieel 
zijn. 
De Lid-Staten dienen een kader voor de uitvoering van 
controles op het gebruik van proefdieren vast te stellen, 
zodat ervoor wordt gezorgd dat de bepalingen adequaat ten 
uitvoer worden gelegd — bij voorbeeld door een gekwalifi­
ceerde nationale inspectie, of op andere wijze (zoals 
commissies voor verzorging en gebruik van dieren of 
regionale ethische commissies) afhankelijk van de samen­
stelling van de nationale verantwoordelijke instantie. 
2.14. Er is een bepaling (artikel 17) die betrekking heeft 
op het samenbrengen van informatie en kennis uit de Lid-
Staten en het zorgen voor een goede coördinatie. Hiervan 
mag een positief effect worden verwacht. 
Het is echter niet gewenst dat een dergelijke commissie 
ingrijpt in de activiteiten van nationale publiek- of 
privaatrechtelijke researchinstellingen of in het nationale 
onderzoeksbeleid. Dit moet de taak blijven van de 
18. 8. 86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 207/5 
nationale verantwoordelijke instantie voor zover deze 
ingrijpen nodig acht. 
Niettemin is het aan de Commissie, de uitwisseling van 
informatie en kennis in het kader van de uitvoering van 
deze richtlijn te organiseren en naar strengere normen te 
streven. 
2.15. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, 
ervoor te zorgen dat de bepalingen van dit voorstel geen 
negatieve gevolgen voor de positie en de ontwikkeling van 
het bedrijfsleven in de Gemeenschap hebben. Eenvoudig 
gezegd, het zou niet in het belang van dieren zijn indien 
onderzoek, ontwikkeling, produktie en proefnemingen 
naar landen buiten de Gemeenschap zouden worden 
verplaatst, waar wellicht andere en mogelijk minder 
strenge normen gelden (anders gezegd: er is een tweeledige 
taak, waarvan er één het houden van toezicht op de 
belangen van dieren is die wellicht buiten de werkingssfeer 
van de voorstellen van de Gemeenschap vallen). Zie artikel 
33 van de Conventie: „Het ministerscomité van de Raad 
van Europa kan iedere niet bij de Raad aangesloten Staat 
uitnodigen om tot deze Conventie toe te treden". 
2.16. Het Comité vestigt specifiek de aandacht op: 
— bepaalde punten waar het van de denkwijze en de 
conclusies van het voorstel afwijkt: 
— er mag niet naar soorten worden gediscrimineerd; 
— experimenten op scholen moeten worden verboden; 
— de kennisgevingsprocedure dient op de realiteit te 
worden afgestemd; 
— bepaalde punten (waar nodeloos lijden dikwijls kan 
worden teruggedrongen) waarop meer klemtoon zou 
moeten komen te liggen: 
— krachtig bevorderen van scholing op alle niveaus en 
het voortzetten van scholingscursussen; 
— verrichten van meer onderzoek naar de eisen ten 
aanzien van verzorging; 
— bepaalde punten waar een onmiddellijk optreden 
noodzakelijk is: 
— in de huidige wetgeving, dus ook in de richtlijnen, 
moet worden nagegaan waar redelijke veranderin­
gen kunnen worden aangebracht om te komen tot 
een aanvaardbare, zinvolle norm en een evenwicht 
tussen de door de consument gewenste bescherming 
en het aantal hiervoor benodigde dieren en het 
mogelijke leed dat bij dierproeven kan worden 
toegevoegd. Bepaalde wetsontwerpen schijnen niet 
helemaal bij verschuivingen in het huidige denken 
aan te sluiten (bij voorbeeld testen van diervoeding); 
— harmonisering van internationale normen en test-
voorschriften; 
— de handelspositie van derde landen; 
— bepaalde punten waar discussie tussen nationale 
autoriteiten van de Lid-Staten als gewenst voorkomt: — procedures voor het verlenen van nationale ver­
gunningen; 
— nationale inspecties (of iets dergelijks); 
— verlenen van persoonsgebonden vergunningen; 
— statistieken/gegevensbanken/vertrouwelijkheid. 
Men mag dan verwachten dat dit voorstel echt zin zal 
hebben zonder dat het systeem onnodig bureaucratisch 
wordt. 
3. Bijzondere opmerkingen 
3.1. Artikel 1 
3.1.1. Artikel 1.1 
Aangenomen wordt dat het in de bedoeling van de 
Commissie ligt, het begrip „proef" op dezelfde wijze te 
definiëren als de Conventie. Wat voor een proef is in artikel 
1.2 c) bedoeld (sommige wetenschappelijke proeven zijn 
niet „experimenteel", zoals het testen van de werking van 
een vaccin of de produktie van serums) ? De twee zijn niet 
hetzelfde. 
3.2. Artikel 2 
Het begrip foetus (? eieren) moet worden gedefinieerd 
(gebeurt niet in de Conventie) en in de verschillende talen 
moet de betekenis van „verwilderd" worden verduidelijkt. 
In het algemeen is het van belang dat de in de richtlijn 
gebruikte begrippen beter bij de definities van de Conventie 
aansluiten. 
3.2.1. Artikel 2.1 a) 
Het Comité stemt ermee in dat Cephalopoda in dit artikel 
zijn opgenomen (maar het is niet zeker of dit voorstel wel de 
juiste plaats hiervoor is); er zijn voldoende aanwijzingen 
dat zij pijngevoelig zijn om deze soort de gunst van de 
twijfel te geven. Octopussen worden in sommige landen 
dikwijls door neurologen gebruikt en sommige experimen­
ten zijn ingrijpend. Het Comité zou de bescherming in dit 
stadium niet tot andere ongewervelden willen uitbreiden 
omdat zulks te verwarrend en te gecompliceerd zou zijn. 
3.2.2. Artikel 2.1 d) 
Hoewel humane methoden voor het doden of het merken 
uitgesloten zijn, is de aanvaarde veterinaire praktijk niet 
uitgesloten. Dit is één van de verscheidene gevallen waarin 
bepalingen uit de Europese Conventie schijnen te zijn 
overgenomen zonder dat precies is nagegaan in welk 
verband zij daar zijn geplaatst. Er dient een specifieke 
uitzondering te worden gemaakt voor de veterinaire 
praktijk, voor klinische proeven met diergeneesmiddelen 
en voor bepaalde specifieke behandelingen in de sfeer van 
Nr. C 207/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 8. 86 
de landbouw, namelijk castratie en het: verwijderen van 
horens. (Sommige aspecten worden al in andere EG-wetten 
geregeld, bij voorbeeld klinische proeven.) 
3.3. Artikel 3 
3.3.1. De bedreigde soorten dienen te worden gedefi­
nieerd als in de Conventie van Washington (bijlage 1). 
3.3.2. Bedreigde soorten zouden alleen maar in door een 
nationale verantwoordelijke instantie goedgekeurde bij­
zondere omstandigheden mogen worden gebruikt en voor 
het gebruik hiervan dienen strikte argumenten te worden 
aangevoerd. Een bepaalde soort kan in een uitzonderlijk 
geval de enige soort blijken te zijn die voor essentieel 
medisch of ander wetenschappelijk onderzoek geschikt is 
(deze eigenschap zal in de praktijk dan ook een stimulans 
zijn om deze soort in gevangenschap te fokken). 
Fundamenteel zijn er echter twee belangrijke criteria voor 
het gebruik van bedreigde soorten te hanteren: 
a) onderzoek dat wordt uitgevoerd ter bescherming van 
die soort; 
b) de soort kan speciaal voor dit doel en met succes in 
gevangenschap worden gefokt. 
3.4. Artikel 4 
3.4.1. Artikel 4.1 
Dit moet een belangrijk artikel zijn (overeenkomend met 
artikel 5 en bijlage A van de Conventie). Voor het welzijn 
van proefdieren kan niet worden gezorgd zonder voldoende 
aandacht aan de verzorging te besteden. Een goede 
verzorging houdt in dat rekening wordt gehouden met de 
ethologische behoeften van de soort in kwestie, die moeten 
worden afgewogen tegen de experimenten. 
Volgens het Comité dient bijlage II van de richtlijn te 
bestaan uit de volledige tekst van bijlage A van de 
richtsnoeren van de Conventie over het huisvesten en 
verzorgen van dieren. 
3.5. Artikel 5 
3.5.1. Artikel 5.1 
Hopelijk betekent dit artikel dat de nationale ver­
antwoordelijke autoriteiten een inspectiesysteem dienen op 
te zetten. Het Comité stemt met een systeem van nationale 
inspecties in. 
3.5.2. Artikel 5.2 
Het is niet duidelijk of het hier gaat om het verlenen van 
persoonsgebonden vergunningen. Het Comité is ervan 
overtuigd dat een persoonlijke vergunning essentieel is, 
omdat de vergunninghouder immers beschikt over de 
kennis, de bekwaamheid en de ervaring om bepaalde 
proeven uit te voeren. Een dergelijke vergunning is op zich 
geen toestemming om een proef uit te voeren, maar een 
noodzakelijke aanvulling op een systeem waarbij per 
project goedkeuring wordt verleend. 3.6. Artikel 6 
3.6.1. Artikel 6.1 
Deze formulering is vaag. De zinsnede „gemakkelijk 
beschikbaar en uitvoerbaar is" dient te worden geschrapt. 
Het is een kwestie van subjectieve beoordeling of er voor 
bepaalde researchprojecten een alternatief bestaat. In 
andere gevallen, bij voorbeeld bij een bepaalde test op het 
terrein van giftigheid of vaccins, zal de vraag gemakkelijk 
kunnen worden beantwoord. 
3.6.2. Artikel 6.2 
Het woord „desgevraagd" dient te vervallen. Voor de vraag 
waarom van de gekozen soort gebruik wordt gemaakt, 
moeten altijd duidelijke wetenschappelijke en welzijnsar-
gumenten worden aangevoerd. De andere bepalingen van 
dit lid zijn verstandig. 
3.6.3. Artikel 6.3 
De eerste zin dient als volgt te worden geformuleerd: 
„Alle proeven moeten zo worden opgezet dat pijn, 
ongemak en leed tot een minimum worden beperkt, zo 
nodig door toepassing van algehele of plaatselijke 
verdoving en van pijnstillers na de experimenten". 
3.6.4. De laatste twee zinnen (en hiermee de bijlagen III, 
IV en V) moeten worden vervangen door de volgende drie 
passages, die als artikel 6.4, artikel 6.5 en artikel 6.6 in de 
tekst zouden moeten worden opgenomen: 
„Artikel 6.4 
Waar nodig worden proeven uitgevoerd onder algemene of 
plaatselijke verdoving of door andere methoden waarmee 
daadwerkelijk wordt beoogd pijn, leed, ongemak of 
blijvend letsel zoveel mogelijk voor de gehele duur van het 
experiment uit te schakelen. Verdoving is niet gewenst 
indien de toegepaste methode voor het dier nadeliger wordt 
geacht dan de behandeling zelf of met het doel van het 
experiment niet te rijmen valt. Dergelijke behandelingen 
dienen aan de verantwoordelijke autoriteit te worden 
medegedeeld tenzij hiervoor eerder een vergunning is 
verleend." 
„Artikel 6.5 
Indien een dier dat aan een behandeling wordt of is 
onderworpen, ernstige pijn lijdt waarvan mag worden 
aangenomen dat deze blijvend is, dan dient het onmiddel­
lijk door een humane methode te worden gedood." 
„Artikel 6.6 
1. Aan het slot van elke proef wordt besloten of het dier in 
leven wordt gehouden dan wel door een humane methode 
wordt gedood; hierbij geldt als voorwaarde dat het dier 
niet in leven mag blijven indien het ook bij terugkeer van de 
normale gezondheid in alle andere opzichten naar ver­
wachting blijvende pijn of ongemak zal ondervinden. 
18. 8. 86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 207/7 
2. De in artikel 6.1 bedoelde besluiten worden door een 
deskundige genomen, in het bijzonder een dierenarts, of de 
persoon die verantwoordelijk is voor de behandeling dan 
wel deze behandeling heeft uitgevoerd. 
3. Indien aan het eind van een proef wordt besloten dat: 
a) een dier in leven wordt gehouden, dan dient het de zorg 
te ontvangen die bij de toestand van zijn gezondheid 
past, en onder toezicht van een dierenarts of een andere 
deskundige persoon te worden geplaatst en in de in 
artikel 4 en bijlage II vastgelegde omstandigheden te 
worden gehouden. Van de in dit lid opgenomen 
voorwaarden kan echter worden afgeweken indien 
volgens de dierenarts het dier niet als gevolg van een 
dergelijke uitzondering zou lijden; 
b) een dier niet in leven wordt gehouden of niet in 
aanmerking komt voor de bepalingen van artikel 4 ten 
aanzien van zijn welzijn, wordt het zo spoedig mogelijk 
door een humane methode gedood. 
4. Geen enkel dier dat voor een proef is gebruikt waarbij het 
aan ernstige pijn of leed is blootgesteld, onafhankelijk van 
de vraag of een verdoving of een pijnstiller is gebruikt, 
wordt alleen voor verdere behandelingen gebruikt indien 
het weer in goede gezondheid en staat is en: 
a) ofwel bij het verdere experiment de gehele tijd onder 
algemene verdoving is waaruit het niet zal bijkomen, 
b) ofwel de verdere experimenten slechts kleine ingrepen 
inhouden". 
3.7. Artikel 7 
3.7.1. Een goede scholing en eisen ten aanzien van 
kennis zijn van groot belang. De scholing en het niveau van 
de met proefdieren omgaande personen is van essentieel 
belang voor het vertalen van de bedoeling van het voorstel 
van de Commissie in de realiteit en valt in het algemeen 
onder de verantwoordelijkheid van ervaren stafleden bij 
universiteiten en researchinstellingen en van het manage­
ment in het bedrijfsleven. Deze scholing heeft betrekking op 
diertechnici, vergunninghouders en dierenartsen. Sommige 
Lid-Staten organiseren uitstekende cursussen voor dier­
technici en de Commissie zou de Lid-Staten moeten 
bewegen tot het uitwisselen van informatie in de hoop dat 
alle landen een dergelijk systeem vrijwillig overnemen. 
Wel moet worden beseft dat het geen zin heeft gebruikers 
een algemene opleiding te laten volgen. De noodzakelijke 
scholing kan het beste plaatsvinden in cursussen die 
specifiek verband houden met de experimenten die 
vergunninghouders persoonlijk uitvoeren, zodat deze 
beperkte experimenten competent, efficiënt en op humane 
wijze worden uitgevoerd. Met betrekking tot dierenartsen dient de Commissie het 
raadgevend comité voor de opleiding van dierenartsen, dat 
zich reeds met postdoctorale opleidingen bezighoudt, te 
vragen in te gaan op de positie van „proefdierwetenschap", 
waarvoor in sommige Lid-Staten reeds gespecialiseerde 
diploma's en cursussen bestaan, ten einde deze specialisatie 
op grotere schaal ingang te doen vinden. 
In alle gevallen dient te worden gezorgd voor permanent 
onderwijs en nascholing. 
3.8. Artikel 8 
3.8.1. Artikel 8.1 
Artikel 8 dient opnieuw te worden geformuleerd. Het is niet 
haalbaar elk individueel experiment 30 dagen vóór de 
aanvang hiervan aan te melden. De voorkeur gaat uit naar 
een open en flexibel systeem waarbij per project melding 
wordt gemaakt. 
3.8.2. Men kan zich afvragen of deze bepaling uiteindelijk 
wel zal worden uitgevoerd. Is er alleen maar een 
meldingsplicht, dan kan een incompetente of nalatige 
autoriteit op haar lauweren blijven rusten. Waar het om 
gaat is of dit artikel al dan niet moet worden vervangen 
door een voorschrift betreffende het verlenen van ver­
gunningen op nationaal niveau. Ontwikkeling en toepas­
sing van vergunningssystemen zouden plaats kunnen 
vinden met advisering van het centrale adviescomité en 
door deze instantie kunnen worden gecontroleerd. Dit zal 
moeizaam en tijdrovend zijn, maar op lange termijn wel 
eens de meest efficiënte methode kunnen zijn om de 
doelstellingen van de richtlijn te verwezenlijken. Het 
Comité is in sterke mate voorstander van een dualistisch 
vergunningssysteem: persoons- en projectgebonden. 
3.8.3. Artikel 8.3 
In dit artikel dienen de woorden „met inachtneming van de 
op het welzijn van de dieren betrekking hebbende aspecten 
van de ter zake van laboratoriumonderzoek geldende regels 
van het vak, alsmede" te worden vervangen door „met de 
nodige aandacht voor het welzijn van dieren en met 
inachtneming van alle bepalingen van deze richtlijn". 
3.8.4. Artikel 8.4 
Dit dient te worden geschrapt ( zie paragraaf 2.11 
hierboven). 
3.8.5. Artikel 8.6 
Waarom zou een uitzondering hiervoor worden getroffen ? 
Er zou een tegenstrijdigheid kunnen zijn tussen artikel 8.6 
en artikel 9.1. Nodig is de richtlijnen van de Gemeenschap 
voor harmonisatiedoeleinden wetenschappelijk te herzien 
en onnodig dubbel werk en nodeloos lijden in de eindfase 
uit te sluiten. 
3.9. Artikel 9 
3.9.1. Hoewel het Comité instemt met de noodzaak 
onnodige herhaling van experimenteerwerk te vermijden, 
zijn er goede wetenschappelijke en commerciële redenen 
waarom sommige tests moeten worden herhaald. 
Nr. C 207/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 8. 86 
3.10. Artikel 10 3.12. Artikel 12 
3.10.1.Artikel 10.1 
In de eerste zin dienen de woorden „zoveel mogelijk" te 
worden geschrapt. De tweede zin moet als volgt luiden: 
„Wanneer de onderwijsdoeleinden dit toelaten, moeten de 
proeven worden vervangen door audiovisuele of andere 
methoden." Ingezien wordt dat dergelijke leermiddelen op 
het niveau van hoger onderwijs dikwijls niet efficiënt zijn. 
3.10.2. Artikel 10.2 
De tekst na „van een lager niveau" moet worden geschrapt. 
Er is geen motief te bedenken waarom levende dieren door 
schoolkinderen moeten worden gebruikt. Personen die zich 
op een bijzonder beroep wensen voor te bereiden, kan 
worden toegestaan in hun studietijd levende dieren te 
gebruiken (het niveau moet worden aangeduid; bij 
voorbeeld voor echt beroepsonderwijs). 
3.11. Artikel 11 
3.11.1. Bij bepaalde experimenten, dat wil zeggen 
opsporing van negatieve milieu-effecten, is het nodig wilde 
dieren te gebruiken. Een totaal verbod op het gebruik van 
wilde dieren zal het gebruik van dergelijke dieren voor deze 
experimenten tegengaan. Deze bepaling lijkt in tegen­
spraak te zijn met artikel 15.3, waarin staat dat zoveel 
mogelijk, dus niet uitsluitend, van gefokte dieren gebruik 
moet worden gemaakt. Er bestaat behoefte aan een 
algemene uitzondering die bepaalde experimenten toelaat. 
3.11.2. Aan het eind van de eerste zin moet een bepaling 
worden opgenomen dat dit niet van toepassing behoeft te 
zijn op door boerderijen, dierentuinen of andere dierenfok­
kers voor niet-wetenschappelijke doeleinden geleverde 
dieren. Indien hiervoor argumenten zijn aan te voeren, 
moet het mogelijk zijn tot op zekere hoogte wilde dieren te 
gebruiken. 
3.11.3. Tweede zin: beoogd wordt het gebruik van 
zwerf-, verwilderde en gestolen dieren uit te sluiten en het 
gebruik tot speciaal hiervoor gefokte dieren te beperken (in 
het bijzonder waar het gaat om honden en katten). Het kan 
echter gebeuren dat verwilderde dieren nodig zijn voor 
onderzoek naar met verwilderde dieren samenhangende 
problemen, bij voorbeeld sterilisatie van populaties van 
verwilderde katten. Deze tweede zin dient krachtiger te 
worden geformuleerd, omdat anders het risico bestaat dat 
de bedoeling wordt omzeild. Uitzonderingen zijn nodig: 
a) om het genetisch materiaal van fokdieren te vervangen, 
te vernieuwen of te verbreden; 
b) om met het fokken samenhangende stoornissen te 
bestuderen. De deskundige dient over voldoende autoriteit en deskun­
digheid te beschikken. 
3.13. Artikel 13 
3.13.1. De te verzamelen gedetailleerde informatie mag 
niet worden gepubliceerd. 
3.14. Artikel 14 
3.14.1.Artikel 14.3 
Wat wordt hier in werkelijkheid mee bedoeld ? Het dier 
wordt gemerkt, dat wil zeggen het is zonder de moeder, dan 
wel het is ongemerkt, dat wil zeggen het is met zijn moeder. 
3.15. Artikel 15 
3.15.1.Artikel 15.2 a) 
Een dergelijke persoon zal doorgaans een ervaren diertech-
nicus of dierenverzorger zijn. Deze persoon dient beslist te 
beschikken over het gezag om maatregelen te nemen ten 
einde het leed van de dieren te verlichten of hun leven te 
beëindigen. Wel dient deze persoon eerst de experimentator 
op de hoogte te stellen (die in feite ook de ver­
antwoordelijke persoon is) indien hij/zij zonder problemen 
te bereiken is. 
De uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt bij de experi­
mentator. Niettemin kan hij/zij aan de „deskundige" de 
bevoegdheid overdragen om in zijn/haar afwezigheid de 
nodige behandelingen te verrichten. Men mag aannemen 
dat de deskundige steeds ter plaatse aanwezig is , terwijl de 
experimentator dat wellicht niet altijd is. 
Het laatste gedeelte van de zin is niet duidelijk. Het is hier 
niet van belang of de proef „naar behoren wordt verricht". 
Ook al is dit het geval, dan kan de proef toch tot te 
vermijden, te verlichten of onverwacht lijden aanleiding 
geven. Ook het stopzetten van een experiment is niet 
hetzelfde als het doden van individuele dieren. Een nieuwe 
versie zou als volgt kunnen luiden: 
,,a) moet een voltijds in de instelling werkende deskun­
dige worden aangewezen die belast is met de 
verzorging van de proefdieren en het functioneren 
van de gebruikte apparatuur. Deze persoon moet 
bevoegd zijn de experimentator op de hoogte te 
stellen indien maatregelen nodig zijn om het lijden te 
verlichten of dieren te doden als blijkt dat dieren op 
onaanvaardbare wijze lijden en hierin geen ver­
lichting kan worden gebracht. De deskundige moet 
over de bevoegdheid beschikken om deze maat­
regelen op eigen initiatief te nemen indien de 
experimentator niet rechtstreeks bereikbaar is." 
18. 8. 86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 207/9 
3.15.2.Artikel 15.2 c) 
Zie paragraaf 3.7.1 hierboven. 
3.15.3. Artikel 15.2 d) 
Hierin wordt niet met zoveel woorden gesproken van de 
noodzaak van ervaren chirurgen en anesthesisten, enz. 
Deze passage dient ruim te worden geformuleerd, zodat het 
hier gaat over „deskundigheid met betrekking tot de uit te 
voeren wetenschappelijke experimenten". 
3.15.4. Artikel 15.4 
Tot deze gegevens moet ook informatie worden gerekend 
over het gebruik van dieren en euthanasie hierop, zodat 
vanaf het moment van het verwerven van het dier tot aan 
zijn dood volledige gegevens ter beschikking staan. 
Dergelijke gegevens dienen drie jaar te worden bewaard. 
3.16. Artikel 16 
Geen commentaar. 
3.17. Artikelen 17 en 18 
3.17.1. Het centrale comité dient geen toezicht uit te 
oefenen op de uitvoering van de richtlijn. Wel dient het 
informatie en middelen te verzamelen en deze zo nodig aan 
Lid-Staten ter beschikking te stellen. De samenstelling, het 
gezag, de plichten en de verantwoordelijkheden van dit 
comité dienen duidelijk te worden bepaald. Het Comité 
vestigt nogmaals de aandacht op bepalingen ten behoeve 
van wilde dieren en vee en op met fokken samenhangende 
stoornissen. 
3.17.2. De bijlagen bij het richtlijnvoorstel zijn van grote 
betekenis. Het dient duidelijk tot uiting te komen of nog 
aan een andere overlegprocedure wordt gedacht. Geringe 
wijzigingen in de bijlagen kunnen voor wetenschap en 
bedrijfsleven van grote betekenis zijn. 3.18. Artikel 19 
3.18.1. Het eerste lid is zeer toe te juichen. Bezorgdheid 
bestaat echter met betrekking tot de draagwijdte van het 
tweede lid. Uitwisseling van informatie over de eisen in de 
Lid-Staat is zeer nuttig, maar uitwisseling van feitelijke 
informatie over experimenten geeft aanleiding tot bezorgd­
heid met betrekking tot de vertrouwelijkheid en het gebruik 
dat van dergelijke informatie kan worden gemaakt. Wordt 
de informatie gebruikt om de verkoop van een produkt op 
de markt aan een andere partij dan waarvoor het 
experiment was uitgevoerd, te vergemakkelijken, dan zou 
deze bepaling de concurrentie in aanzienlijke mate 
scheeftrekken en onaanvaardbaar zijn. 
3.19. Artikelen 20, 21, 22 en 23 
Geen commentaar (hoewel een overgangsperiode van 1 jaar 
te kort is om de voorgestelde wijzigingen ten uitvoer te 
leggen). 
3.20. Bijlagen 
3.20.1. Bijlage I: kuikens kunnen van boerderijen 
afkomstig zijn. Alle hamsters moeten in deze bijlage 
worden opgenomen en niet alleen goudhamsters. 
3.20.2. Bijlage II: zie paragraaf 3.4.1 hierboven. 
3.20.3. Bijlagen III en IV: deze moeten door de artikelen 
6.4 en 6.5 worden vervangen. 
3.20.4. Bijlage V: deze bijlage dient door artikel 6.6 te 
worden vervangen. 
3.20.5. Bijlage VI: de voor statistische doeleinden te 
verzamelen informatie dient gedetailleerder te zijn dan hier 
wordt gevraagd en overeen te stemmen met de informatie 
die volgens de Conventie wordt verlangd. Er zou meer 
aandacht kunnen worden besteed aan de rol van gegevens­
banken. 
Gedaan te Brussel, 21 mei 1986. 
De voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Gerd MUHR 
Advies inzake het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de 
kwaliteitsdoelstellingen voor water ten aanzien van chroom (') 
(86/C 207/04) 
De Raad heeft op 20 januari 1986 besloten, overeenkomstig de artikelen 100 en 235 van het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité om 
advies te vragen inzake bovengenoemd voorstel. 
(') PB nr. C 351 van 31. 12. 1985, blz. 33.