Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot vaststelling van een financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking /* COM/2011/0840 definitief - 2011/0406 (COD) */





TOELICHTING 1. ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL Het aantal mensen dat in armoede leeft, blijft een groot probleem in de ontwikkelingslanden. Hoewel er aanzienlijke vooruitgang werd geboekt, liggen de meeste ontwikkelingslanden niet op koers om de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling (MDG's) te behalen en zijn ze niet in staat met succes op weg te gaan naar duurzame ontwikkeling in al haar betekenissen: economisch, sociaal en ecologisch. Dat laatste behelst ook de aanpassing aan de klimaatverandering en het beperken van de gevolgen ervan. De situatie wordt verergerd door mondiale uitdagingen die opvallend aanwezig blijven, en doordat de ontwikkelingslanden hard werden getroffen door de opeenvolging van recente crises, wat uitmondde in, onder andere, sociale en economische instabiliteit, toegenomen migratie, voedselonzekerheid en een toegenomen kwetsbaarheid voor externe schokken. Er wordt in toenemende mate erkend dat de klimaatverandering en de snelle bevolkingsgroei een steeds grotere bedreiging vormen voor natuurlijke en milieuhulpbronnen, die onontbeerlijk zijn voor sociaaleconomische groei. Dit kan een in veel ontwikkelingslanden al kwetsbare situatie verergeren en bepaalde verwezenlijkingen op het vlak van ontwikkeling ongedaan maken. De EU blijft zich inzetten om de ontwikkelingslanden te helpen om de armoede terug te dringen en uiteindelijk uit te bannen. Om deze doelstelling te behalen werd de verordening tot invoering van een financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking (DCI) vastgelegd voor de periode 2007-2013, met de primaire en overkoepelende doelstelling om de armoede in de partnerlanden en -regio's uit te bannen. Het bestaat uit drie categorieën van programma's: i) bilaterale en regionale geografische programma's die de samenwerking met Azië, Latijns-Amerika, Centraal-Azië, het Midden-Oosten en Zuid-Afrika behelzen; ii) thematische programma's die de volgende onderwerpen bestrijken: investeren in mensen, het milieu en het duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen, met inbegrip van energie, niet-gouvernementele actoren en plaatselijke overheden, voedselzekerheid, en migratie en asiel; en iii) begeleidende maatregelen voor de suikerproducerende landen. De huidige DCI-verordening verstrijkt op 31 december 2013. De verschillende evaluaties van het DCI erkenden dat deze verordening in het algemeen een meerwaarde biedt en bijdraagt tot de verwezenlijking van de MDG's, maar brachten ook bepaalde tekortkomingen aan het licht. Nieuwe uitdagingen, samen met de in de Europa 2020-strategie vastgelegde prioriteiten en het jongste ontwikkelingsbeleid van de EU, hebben de Commissie ertoe aangezet om een voorstel uit te werken om de DCI-verordening te herzien en aan te passen, in overeenstemming met de mededeling „Een begroting voor Europa 2020” van 29 juni 2011 en de mededeling „Het effect van het EU-ontwikkelingsbeleid vergroten: een agenda voor verandering” van 13 oktober 2011. 2. RESULTATEN VAN DE RAADPLEGINGEN VAN BELANGHEBBENDEN EN EFFECTBEOORDELINGEN Openbare raadpleging De Commissie hield een raadpleging van het publiek inzake de toekomstige financiering van het extern optreden van de EU tussen 26 november 2010 en 31 januari 2011. Deze procedure steunde op een online vragenlijst en een achtergronddocument „Welke financiering voor het extern optreden van de EU na 2013?”. In het algemeen duidden de antwoorden niet op de noodzaak van een belangrijke wijziging in de huidige structuur van de bestaande instrumenten. Toch werden een aantal problemen vastgesteld waarmee rekening werd gehouden bij het opstellen van de nieuwe DCI-verordening: · Een meerderheid van de respondenten (ongeveer 70 %) antwoordde dat een financiële tussenkomst door de EU een grote meerwaarde te bieden heeft. De respondenten waren van mening dat de EU gebruik moest maken van haar comparatief voordeel dat voortvloeit uit het feit dat zij overal ter wereld ter plaatse aanwezig is, haar uitgebreide deskundigheid, haar supranationale karakter en haar rol als facilitator van coördinatie. · Bijna alle respondenten (92 %) steunden een meer gedifferentieerde benadering, aangepast aan de situatie van het begunstigde land, om het effect van de financieringsinstrumenten van de EU te bevorderen. In overeenstemming daarmee moet de differentiatie tussen de begunstigde landen worden vergroot. · Vele respondenten waren het ermee eens dat moet worden onderzocht of steun moet worden gekoppeld aan de voorwaarde dat het begunstigde land de mensenrechten, minderheden, goed bestuur en de diversiteit van culturele expressievormen eerbiedigt (78 %) en aan de kwaliteit van zijn beleid en zijn vermogen en bereidheid om degelijk beleid uit te voeren (63 %). In de voorgestelde verordening wordt het belang erkend van nationale ontwikkelingsplannen, alsook de gezamenlijk opgestelde EU-strategieën als basis voor samenwerking. Ook worden de fundamentele waarden en beginselen van de Europese Unie benadrukt, waardoor er striktere voorwaarden worden opgelegd en de wederzijdse verantwoordingsplicht wordt vergroot. · Een aanzienlijke meerderheid van de respondenten was voorstander van meer flexibiliteit bij de uitvoering, met name voor het aanpakken van transregionale uitdagingen. De respondenten waren van mening dat deze flexibiliteit momenteel gehinderd wordt door de „geografische beperking” van de instrumenten (het EOF is beperkt tot de ACS-landen, het DCI tot Latijns-Amerika, Azië, Centraal-Azië, het Midden-Oosten en Zuid-Afrika en het ENPI tot de naburige landen). De voorgestelde verordening bevat uitvoeringsactiviteiten van transregionaal belang en bundelt de verschillende thematische zwaartepunten om de flexibiliteit te verhogen en de uitvoering te vereenvoudigen. · Een meerderheid van de respondenten was het ermee eens dat gezamenlijke programmering en medefinanciering met de lidstaten (en mogelijk met de begunstigde landen) het effect en de samenhang van het extern optreden van de EU kunnen verhogen, de hulpverlening kunnen vereenvoudigen en de totale transactiekosten kunnen verminderen. In de voorgestelde verordening wordt hier terdege rekening mee gehouden. Bijeenbrengen en benutten van deskundigheid De Commissie heeft verschillende verslagen (evaluaties, audits, studies, tussentijdse evaluaties) intern beoordeeld. De beoordeling keek naar wat werkte en wat niet werkte en trok hier lessen uit voor het opstellen van de financieringsinstrumenten. De evaluatie toonde aan dat het huidige DCI bijdraagt tot vooruitgang bij het behalen van de MDG's in de ontwikkelingslanden. De uitvoeringsmodaliteiten van het DCI, zoals begrotingssteun en de „sectorale benadering”, hebben een intensievere samenwerking met de partnerlanden en een efficiëntere verdeling van het werk door medefinanciering tussen donoren mogelijk gemaakt. Desondanks heeft de evaluatie een aantal tekortkomingen vastgesteld. · Verschillende interne beleidsterreinen van de EU maken steeds meer deel uit van het extern optreden van de EU. In overeenstemming met de „Europa 2020-strategie” en het Verdrag van Lissabon was het nodig het intern en het extern optreden wederzijds te versterken. De bestaande structuur was ontoereikend om de Commissie doeltreffend op voldoende grote schaal te laten optreden. Door verschillende thematische zwaartepunten in één rubriek te bundelen, zal de situatie aanzienlijk verbeteren. · In sommige gevallen waren de thematische programma's te versnipperd om op mondiale crises te reageren (bv. de voedselprijzencrisis, de vogelgriep) of om internationale verbintenissen na te komen die op het hoogste politieke niveau zijn aangegaan (bv. biodiversiteit en klimaatverandering). De middelen uit de thematische programma's moesten dus op een flexibelere manier kunnen worden besteed door verschillende thematische programma's te bundelen en moesten kunnen worden gebruikt om een meer samenhangend en allesomvattend engagement op de lange termijn met mondiale collectieve goederen en uitdagingen mogelijk te maken en om te reageren op de verschillende schokken die de armsten treffen. · De huidige DCI-verordening omvat diverse ontwikkelingslanden, van de minst ontwikkelde landen tot hogere midden-inkomenslanden. De recente toename van economische en sociale ongelijkheden tussen de partnerlanden en de ontwikkeling van nieuwe doelstellingen vragen om een verbeterde differentiatie. De voorgestelde nieuwe verordening voorziet in verdere sturing voor differentiatie door de EU in staat te stellen om de niet-terugvorderbare hulp toe te spitsen op die gebieden waar zij nodig is en waar zij het meeste effect zal hebben. Om het beleidspakket te vervolledigen, stelt de Commissie voor om een nieuw instrument te creëren (het partnerschapsinstrument) om de doelstellingen aan te pakken die verder gaan dan zuivere ontwikkelingshulp. · Het is moeilijk gebleken om overkoepelende initiatieven voor verschillende regio's te steunen gezien de huidige structuur van de instrumenten voor externe bijstandsverlening. Dit was met name het geval bij de uitvoering van de gezamenlijke Afrika-EU-strategie. De nieuwe DCI-verordening voorziet in een betere rechtsgrondslag voor de uitvoering van de gezamenlijke Afrika-EU-strategie. · In de huidige DCI-verordening zijn de bepalingen inzake zwakke staten en landen in postcrisissituaties ontoereikend: de noodzaak om beleidsprocessen ter versterking van de rechtsstaat en het bestuur te ondersteunen, wordt onderschat. Om overgangsuitdagingen aan te pakken zijn een aantal responsen op nationaal niveau nodig, op basis van specifieke behoeften en gekoppeld aan een gemeenschappelijke strategie (een holistische benadering). De nieuwe verordening houdt beter rekening met deze uitdagingen en maakt het besluitvormingsproces voor de toewijzing van middelen, de programmering en de uitvoering minder stroef. · De huidige DCI-verordening bevat indicatieve toewijzingen voor elke regio, zonder niet-toegewezen middelen. Dat verkleint de mogelijkheid om middelen vrij te maken om te reageren op onvoorziene behoeften (nieuwe beleidsprioriteiten, natuurlijke of door de mens veroorzaakte rampen, enz.). In de nieuwe verordening wordt voorgesteld om een gedeelte van de middelen niet toe te wijzen, zodat dat kan worden gebruikt om te reageren op onvoorziene omstandigheden. · Ten slotte werd de huidige procedure voor de programmering en de uitvoering van het DCI te complex geacht. De EU-programmeringscyclus kan niet worden afgestemd op die van haar partners, gezamenlijke programmering met de lidstaten is niet mogelijk en er kunnen indien nodig geen snelle aanpassingen worden gedaan. Al deze tekortkomingen zijn rechtstreeks aangepakt in de nieuwe DCI-verordening. Effectbeoordeling De Commissie heeft een effectbeoordeling uitgevoerd, waarin drie fundamentele beleidsalternatieven werden onderzocht: de DCI-verordening handhaven zonder enige wijziging (optie 1) en twee alternatieven om het DCI te wijzigen voor elk probleem dat in het huidige DCI werd vastgesteld (opties 2A en 2B). Optie 1 werd niet aanvaard omdat zij de vastgestelde problemen niet zou oplossen. Deelopties A en B onder optie 2 lossen de vastgestelde problemen in verschillende mate op, maar hebben allebei bepaalde politieke en andere gevolgen. Uit de effectbeoordeling bleek dat deeloptie B beter is, omdat zij: · de DCI-doelstelling in overeenstemming brengt met de nieuwste tendensen in het ontwikkelingsbeleid van de Europese Unie; · een duidelijk onderscheid maakt tussen de partnerlanden; · goed bestuur, democratie, mensenrechten en de rechtsstaat verankert in de EU-bijstand; · de uitvoering van de gezamenlijke Afrika-EU-strategie mogelijk maakt; · de thematische programma's stroomlijnt om te voorzien in de nodige flexibiliteit; · zorgt voor flexibele mechanismen waardoor een meer doeltreffende EU-respons op snel veranderende situaties in crisis-, postcrisis- of zwakke staten mogelijk wordt; · de toewijzing van middelen flexibeler maakt; en · de doeltreffendheid van EU-hulp verbetert door deze te vereenvoudigen en door de procedures voor de programmering en de uitvoering flexibeler te maken, gezamenlijke programmering mogelijk te maken en de EU-bijstand af te stemmen op de programmeringscycli van de partnerlanden. 3. JURIDISCHE ASPECTEN VAN HET VOORSTEL In hoofdstuk 1 van titel III van het vijfde deel van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie is het wettelijke kader voor samenwerking met de partnerlanden en -regio's vastgesteld. De voorgestelde DCI-verordening is met name gebaseerd op artikel 209, lid 1 van het Verdrag en wordt door de Commissie voorgesteld overeenkomstig de procedure van artikel 294. De gemeenschappelijke verklaring van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad, het Europees Parlement en de Commissie betreffende het ontwikkelingsbeleid van de Europese Unie: De Europese Consensus van 20 december 2005, de mededeling van 13 oktober 2011 „Het effect van het EU-ontwikkelingsbeleid vergroten: een agenda voor verandering”, alsook alle toekomstige mededelingen waarin de uitgangspunten voor en de beginselen van het ontwikkelingsbeleid van de Unie worden vastgelegd en alle daartoe genomen latere conclusies of wijzigingen, zullen het algemene kader, de uitgangspunten en de klemtonen voor de uitvoering van deze verordening vormen. De EU bevindt zich in een unieke onpartijdige positie om een gedeelte van de externe bijstand van de EU in naam van en samen met de lidstaten te verlenen, zodat zij meer geloofwaardigheid krijgt in de landen waarin zij actief is. Veel lidstaten hebben niet de capaciteit en/of de wil om wereldwijde externe instrumenten te ontwikkelen. Daarom is een optreden van de EU de beste manier om wereldwijd de algemene belangen en waarden van de EU te bevorderen en te verzekeren dat de EU overal ter wereld aanwezig is. 27 lidstaten die handelen op basis van gemeenschappelijk beleid en gemeenschappelijke strategieën, geven de EU de kritieke massa die nodig is om te kunnen reageren op mondiale uitdagingen, met name met betrekking tot het behalen van de MDG's. Daar de doelstellingen van de voorgestelde verordening niet voldoende door de lidstaten kunnen worden verwezenlijkt en derhalve, wegens de omvang en de spreiding van de actie, beter door de Europese Unie kunnen worden verwezenlijkt, kan de EU, overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag neergelegde subsidiariteitsbeginsel, maatregelen nemen. De voorgestelde nieuwe verordening versterkt ook de coördinatiecapaciteit en maakt gezamenlijke programmering met de lidstaten mogelijk, zodat een efficiënte werkverdeling en een doeltreffende hulpverlening worden verzekerd. Het ontwikkelingsbeleid van de EU en dat van de lidstaten moeten elkaar aanvullen en versterken. Daarom moet de EU-bijstand zich toespitsen op de gebieden waar zij het grootste effect zal hebben, rekening houdend met haar capaciteit om wereldwijd op te treden en op mondiale uitdagingen te reageren. Overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel, dat in artikel 5 van het Verdrag is neergelegd, gaat de voorgestelde verordening niet verder dan wat noodzakelijk is om haar doelstellingen te verwezenlijken. De voorgestelde nieuwe verordening zal rekening houden met de externe dimensie van sectorale EU-beleidsprioriteiten, om te zorgen voor coördinatie en de synergieën te versterken, overeenkomstig de in de verordening vastgelegde doelstellingen, en in overeenstemming met het bovengenoemde wettelijke en beleidskader. 4. GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING De Commissie stelt voor om voor de periode 2014-2020 96 miljard euro toe te kennen aan de externe instrumenten[1]. De voor het DCI voorgestelde toewijzing bedraagt 23 294,7 miljoen euro. De indicatieve jaarlijkse vastleggingen in de begroting voor het DCI, zijn opgenomen in onderstaande tabel. De indicatieve financiële toewijzingen per afzonderlijk DCI-programma zijn opgenomen in bijlage VII bij de verordening. Niet minder dan 50 % van het programma voor mondiale collectieve goederen en uitdagingen zal worden besteed aan klimaatveranderings- en milieudoelstellingen[2] en niet minder dan 20 % aan sociale insluiting en menselijke ontwikkeling. Globaal gezien wordt er, overeenkomstig de mededeling „Het effect van het EU-ontwikkelingsbeleid vergroten: een agenda voor verandering”, voorzien in voortzetting van de steun voor sociale insluiting en menselijke ontwikkeling naar rato van ten minste 20 % van de ontwikkelingshulp van de Unie. Ten slotte is deze verordening bedoeld om ertoe bij te dragen dat ten minste 20 % van de begroting van de Unie wordt besteed aan het creëren van koolstofarme en klimaatbestendige maatschappijen, zoals vastgelegd in mededeling van de Commissie „Een begroting voor Europa 2020”. Om de voorspelbaarheid te verzekeren, zal de financiering voor hogeronderwijsactiviteiten in derde landen in het kader van het programma „Erasmus voor iedereen” beschikbaar worden gemaakt in overeenstemming met de doelstellingen van het extern optreden van de EU, door middel van twee meerjarige toewijzingen die respectievelijk enkel de eerste vier en de overige drie jaar beslaan. Deze financiering zal worden weerspiegeld in de indicatieve meerjarenprogrammering van het DCI en in overeenstemming met de vastgestelde behoeften en prioriteiten van de betrokken landen. De toewijzingen kunnen in geval van belangrijke onvoorziene omstandigheden of politieke veranderingen worden herzien, zodat zij sporen met de externe prioriteiten van de EU. De bepalingen van Verordening (EU) nr. [--] van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van „Erasmus voor iedereen”[3] zullen van toepassing zijn op het gebruik van deze middelen. Instrument voor ontwikkelingssamenwerking* || 2014 || 2015 || 2016 || 2017 || 2018 || 2019 || 2020 || 2014-2020 2 716,7 || 2 903,1 || 3 100,3 || 3 308,7 || 3 525,3 || 3 751,7 || 3 989 || 23 294,7 * Lopende prijzen in miljoen euro 5. HOOFDELEMENTEN Vereenvoudiging Een van de prioriteiten van de Commissie in deze nieuwe verordening, zoals in andere programma's in het kader van het meerjarig financieel kader (MFK), is om de regelgeving te vereenvoudigen en de partnerlanden en -regio's, de organisaties van het maatschappelijk middenveld, het mkb, enz. de toegang tot EU-bijstand te vergemakkelijken, voor zover zij bijdragen tot de doelstellingen van de verordening. De externe instrumenten zullen worden vereenvoudigd door ze duidelijker af te bakenen en de overlappingen tussen de instrumenten onderling te verkleinen, zodat ze afzonderlijk bepaald zijn met duidelijk omlijnde beleidsdoelstellingen. De transactiekosten voor de partnerlanden en -regio's zullen ook kunnen worden vereenvoudigd en verminderd met flexibele programmeringsprocedures die het mogelijk maken de beginselen van de doeltreffendheid van ontwikkelingshulp toe te passen. De Unie kan zich bijvoorbeeld richten op de nationale ontwikkelingsplannen van de partnerlanden, waardoor het voor de partnerlanden niet langer nodig is om te onderhandelen over specifieke strategiedocumenten voor de EU die door de Commissie moeten worden aangenomen, en waardoor het mogelijk wordt een meer geconcentreerde analyse te verrichten die in het meerjarige programmeringsdocument kan worden opgenomen. Op dezelfde manier kunnen de coördinatie tussen donoren en de verdeling van het werk worden versterkt door gezamenlijke programmering met de lidstaten. De uitvoeringsvoorschriften zijn opgenomen in Verordening (EU) nr. [--] van het Europees Parlement en van de Raad van [--] tot vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften en procedures voor de uitvoering van de instrumenten voor extern optreden van de Unie. Differentiatie De gedifferentieerde benadering die is vastgelegd in mededeling „Het effect van het EU-ontwikkelingsbeleid vergroten: een agenda voor verandering” is erop gericht het effect van de EU-ontwikkelingssamenwerking te verbeteren door haar middelen te besteden waar zij het meest nodig zijn om de armoede te bestrijden en waar zij het meeste effect kunnen sorteren. Dit moet in de eerste plaats worden verwezenlijkt voor de subsidiabiliteit voor bilaterale ontwikkelingssamenwerkingsprogramma's en in de tweede plaats voor de verlening van hulp. In beginsel moeten hoge-inkomens-, hogere midden-inkomens- en andere grote midden-inkomenslanden die goed op weg zijn naar duurzame ontwikkeling en/of toegang hebben tot grote hoeveelheden binnenlandse en buitenlandse middelen om hun eigen ontwikkelingsstrategieën te financieren, de bilaterale hulpprogramma's ontgroeien. De wereld is zich aan het ontwikkelen: de OESO/DAC-lijst van ontvangers van officiële ontwikkelingshulp (ODA) (herzien in 2011) toont aan dat meer dan 20 landen zijn opgeklommen van lage-inkomens- tot midden-inkomenslanden en van lagere midden-inkomens- tot hogere midden-inkomenslanden, op basis van het bni per hoofd van de bevolking. Natuurlijk is dit slechts één van de vele indicatoren en moet er bij de toepassing van het differentiatiebeginsel ook rekening worden gehouden met de menselijke ontwikkeling, steunafhankelijkheid en andere aspecten, met inbegrip van de dynamiek van het ontwikkelingsproces. Veel midden-inkomenslanden spelen met name een nieuwe en steeds belangrijkere rol op regionaal en/of mondiaal niveau. Daarom moet de EU de aard van haar betrekkingen met die landen aanpassen, met inbegrip van de samenwerkingsprioriteiten en -instrumenten. Dit moet niet leiden tot een verzwakking van de betrekkingen, maar eerder tot een moderner pakket van instrumenten. De EU moet nieuwe partnerschappen sluiten met de landen die de bilaterale hulpprogramma's ontgroeid zijn, met name op basis van de regionale en de thematische programma's in het kader van het nieuwe DCI, de thematische financieringsinstrumenten voor het extern optreden van de EU en het nieuwe partnerschapsinstrument. Gedelegeerde handelingen Er wordt voorgesteld om de flexibiliteit te versterken door gebruik te maken van gedelegeerde handelingen overeenkomstig artikel 290 van het Verdrag, zodat bepaalde niet-essentiële onderdelen van de verordening die de daaropvolgende programmering beïnvloeden, gewijzigd kunnen worden (bv. de bijlagen met de begunstigde landen, de samenwerkingsgebieden en de indicatieve financiële toewijzing per programma voor 2014-2020). Gedetailleerde toelichting Hieronder volgt een gedetailleerde commentaar, waarin de belangrijkste ideeën van de nieuwe DCI-verordening onder elk van de voorgestelde artikelen worden toegelicht. (0) Onderwerp en toepassingsgebied (artikel 1, titel I) De enige voorgestelde wijziging in artikel 1 is de opname van het pan-Afrikaanse programma in het toepassingsgebied van de verordening. De verordening omvat zo alle ontwikkelingslanden, -gebieden en -regio's, met uitzondering van de landen die in aanmerking komen voor pretoetredingssteun. (1) Doelstellingen en algemene beginselen (titel II) - artikelen 2 en 3 Artikel 2 (Doelstellingen en subsidiabiliteitscriteria) zet de primaire en overkoepelende doelstellingen van de verordening en de kenmerken van de geografische en thematische ontwikkelingssamenwerking van de Unie uiteen. De doelstellingen stemmen overeen met artikel 208 van het Verdrag en de bovengenoemde mededelingen van de Commissie „Een budget voor Europa 2020” en „Het effect van het EU-ontwikkelingsbeleid vergroten: een agenda voor verandering”. Het artikel voorziet in steun voor alle vormen van samenwerking met de ontwikkelingslanden. Het vereist dat aan de door de OESO/DAC vastgestelde criteria voor officiële ontwikkelingshulp wordt voldaan, behoudens mogelijke uitzonderingen voor de thematische en pan-Afrikaanse programma's. Voor deze programma's is er voorzien in een flexibiliteit van 10 % voor niet-ODA-activiteiten voor uitgaven die, hoewel ze strikt genomen niet in aanmerking komen voor officiële ontwikkelingshulp, nodig kunnen zijn om acties onder deze programma's naar behoren uit te voeren. Artikel 3 (Algemene beginselen) zet de belangrijkste beginselen voor de uitvoering van de verordening uiteen, namelijk democratie, eerbiediging van de mensenrechten en fundamentele vrijheden en de rechtsstaat; een gedifferentieerde benadering voor de partnerlanden, rekening houdend met hun behoeften, capaciteiten, verbintenissen en prestaties, en mogelijke gevolgen voor de EU; cruciale horizontale aspecten (zoals gendergelijkheid en het versterken van de positie van vrouwen); sterkere samenhang van het extern optreden van de EU; betere coördinatie met de lidstaten en andere bilaterale en multilaterale donoren; en een ontwikkelingsproces dat geleid wordt door de partnerlanden en -regio's met wederzijdse verantwoordingsplicht, door middel van een inclusieve en op participatie gebaseerde benadering en met gebruikmaking van doeltreffende en innovatieve samenwerkingsvormen in overeenstemming met de beste praktijken van OESO/DAC, om zo het effect van ontwikkelingshulp te verbeteren en overlapping en herhaling te verminderen. (2) Geografische en thematische programma's (titel III) - artikelen 4 tot en met 9 Artikel 4 (Verlening van bijstand van de Unie) beschrijft het soort programma's waaronder EU-bijstand zal worden verleend. Artikel 5 (Geografische programma's) omvat de mogelijke gebieden voor samenwerking en maakt een onderscheid tussen regionale en bilaterale samenwerking. Het in artikel 3 vastgelegde differentiatiebeginsel zal worden toegepast. Er zal bijgevolg bilaterale ontwikkelingsbijstand worden verleend aan die partnerlanden die daar het sterkst behoefte aan hebben en die niet over de nodige financiële capaciteiten beschikken voor hun eigen ontwikkeling. Het differentiatiebeginsel houdt ook rekening met het mogelijke effect van de EU-bijstand in de partnerlanden. De partnerlanden die van bilaterale ontwikkelingsbijstand kunnen profiteren, zijn opgesomd in bijlage III. Deze bijlage omvat geen landen die op grond van de volgende criteria ontwikkelingsbijstand „ontgroeid” zijn: partnerlanden die meer dan 1 % van het bbp van de wereld vertegenwoordigen en/of hogere midden-inkomenslanden volgens de lijst van ODA‑ontvangers van de OESO/DAC zijn in beginsel uitgesloten; er worden echter bijkomende criteria met betrekking tot hun behoefte en capaciteit gehanteerd, zoals de menselijke ontwikkelingsindex, de economische-kwetsbaarheidsindex en de afhankelijkheid van hulp, alsook de economische groei en de buitenlandse directe investeringen. Er wordt ook rekening gehouden met de betrouwbaarheid van de beschikbare gegevens. Alle in bijlage I opgenomen partnerlanden zouden echter nog steeds kunnen profiteren van regionale en thematische programma's. De verordening beperkt de gebieden van EU-samenwerking of -tussenkomst niet. Elke opsomming van zulke gebieden is louter ter illustratie. Gebieden kunnen worden gekozen omdat zij cruciaal zijn voor het verwezenlijken van de in het Verdrag vastgelegde doelstellingen, voor de internationale verplichtingen en verbintenissen van de EU of voor specifieke doelstellingen die zijn vastgelegd in de overeenkomsten met de partnerlanden en -regio's. Toch moeten zij worden voorgesteld gelet op de doelstelling van de EU om de bijstand te concentreren, om ervoor te zorgen dat het beleid van de EU en het beleid van de lidstaten elkaar aanvullen, zoals vereist krachtens artikel 208 van het Verdrag[4] en in het licht van de mededelingen van de Commissie (met name haar mededeling „Een agenda voor verandering”) en de relevante resoluties van de Raad en het Parlement. Artikel 6 (Thematische programma's) omvat de thematische programma's, waarvan het algemene doel en het toepassingsgebied sporen met het overkoepelende doel en het toepassingsgebied van deze verordening, en de voorwaarden waaronder de thematische programma's zullen worden uitgevoerd. Artikel 7 (Mondiale collectieve goederen en uitdagingen) beschrijft het thematische programma voor mondiale collectieve goederen en uitdagingen, dat de belangrijkste mondiale collectieve goederen en uitdagingen op een flexibele en horizontale manier zal aanpakken. De belangrijkste gebieden waarvoor een beroep op dit programma mogelijk is, worden nader toegelicht in bijlage V en omvatten, onder andere, milieu en klimaatverandering, duurzame energie[5], menselijke ontwikkeling (met inbegrip van gezondheid, onderwijs, gendergelijkheid, werkgelegenheid, vaardigheden, sociale bescherming en sociale integratie, alsook aspecten met betrekking tot economische ontwikkeling zoals groei, werkgelegenheid, handel en betrokkenheid van de privésector), voedselzekerheid en migratie en asiel. Dit thematische programma zal een snelle respons bij onvoorziene gebeurtenissen en wereldwijde crises (bv. de voedselprijzencrisis, de vogelgriep) mogelijk maken. Het zal de versnippering van de ontwikkelingssamenwerking van de EU verminderen en een passende versterking en samenhang van haar intern en extern optreden mogelijk maken. Artikel 8 (Organisaties van het maatschappelijk middenveld en plaatselijke overheden) beschrijft het thematische programma voor organisaties van het maatschappelijk middenveld en plaatselijke overheden, dat gebaseerd is op het vroegere programma voor niet‑gouvernementele actoren en plaatselijke overheden. De klemtoon van dit programma werd bijgesteld en er wordt nu meer aandacht besteed aan de capaciteitsontwikkeling van de organisaties van het maatschappelijk middenveld en de plaatselijke overheden. Het programma zal de inclusie en de mondigheid van het maatschappelijk middenveld en de plaatselijke overheden bevorderen, het bewustzijn en de mobilisatie inzake ontwikkelingskwesties vergroten en de capaciteit voor beleidsdialoog over ontwikkeling versterken. Artikel 9 (Pan-Afrikaans programma) beschrijft het pan-Afrikaans programma dat wordt opgezet om de gezamenlijke Afrika-EU-strategie aan te vullen. Het programma zal complementair en samenhangend zijn met andere financieringsinstrumenten, met name het ENI, het EOF en de thematische programma's onder het DCI. Terwijl het ENI en het EOF zich richten op interventies op regionaal en nationaal niveau in Afrika, zal het pan-Afrikaans programma worden gebruikt om specifieke ondersteuning te bieden voor de doelstellingen van de gezamenlijke Afrika-EU-strategie, en met name activiteiten van transregionale, continentale en transcontinentale aard steunen, alsook relevante mondiale initiatieven in het kader van de gemeenschappelijke strategie. Het pan-Afrikaans programma zal nauw samenwerken/overleggen met andere instrumenten en zal zich richten op specifieke initiatieven die zijn overeengekomen in het kader van de gezamenlijke Afrika-EU-strategie en de actieplannen daarvan, waarvoor geen alternatieve financieringsbron kan worden aangesproken, zodat de nodige samenhang en synergie worden gewaarborgd en herhaling en overlapping worden vermeden. (3) Programmering en toewijzing van middelen (titel V) - artikelen 10 tot en met 14 Artikel 10 (Algemeen kader voor de programmering en de toewijzing van middelen) stelt het algemene kader voor geografische en thematische programmering vast, alsook voor de toewijzing van de middelen onder deze verordening. Daarbij worden de in artikel 3, lid 2, vastgestelde toewijzingscriteria gebruikt. Om synergieën en de complementariteit tussen de maatregelen van de Unie en die van de lidstaten te garanderen, zullen de lidstaten volledig worden betrokken bij het programmeringsproces. Bij de raadplegingsprocedure zullen ook andere donoren en ontwikkelingsactoren worden betrokken, alsook de organisaties van het maatschappelijk middenveld en de regionale en plaatselijke overheden. Lid 4 zorgt ervoor dat een bepaalde hoeveelheid middelen niet wordt toegewezen, om de flexibiliteit van het instrument te vergroten en het mogelijk te maken dat er op onvoorziene omstandigheden wordt gereageerd (nieuwe beleidsprioriteiten, natuurlijke of door de mens veroorzaakte rampen, enz.). Artikel 11 (Programmeringsdocumenten voor geografische programma's) zet de vereisten en beginselen uiteen die gelden voor het voorbereiden van de strategiedocumenten voor de landen en regio's die in het kader van deze verordening een indicatieve toewijzing ontvangen en de daarop gebaseerde indicatieve meerjarenprogramma's. Het artikel somt ook de uitzonderingen op waarvoor er geen strategiedocument moet worden voorbereid om het programmeringsproces te vereenvoudigen en om gezamenlijke programmering met de lidstaten en afstemming op de nationale programma's van de ontwikkelingslanden in de hand te werken. Om de eigen verantwoordelijkheid van de landen en de eerbiediging van de beginselen van doeltreffendheid van ontwikkelingshulp te garanderen, zullen de strategiedocumenten worden opgesteld in dialoog met de partnerlanden en -regio's en wanneer relevant de organisaties van het maatschappelijk middenveld en de regionale en plaatselijke overheden. De lidstaten, alsook andere donoren, zullen overeenkomstig artikel 10, lid 3, worden betrokken. Het artikel introduceert ook de mogelijkheid om een gezamenlijk kaderdocument te hebben waarin een allesomvattende EU-strategie is vastgelegd, waarvan het ontwikkelingsbeleid deel zal uitmaken. De voorbereide indicatieve meerjarenprogramma's (MIP's) kunnen op elk van de in dit artikel geselecteerde programmeringsdocumenten worden gebaseerd, behalve wanneer de totale toewijzing niet meer zou bedragen dan 30 miljoen euro. De MIP's kunnen worden aangepast door middel van een tussentijdse of ad-hocevaluatie, alsook in het licht van nieuwe vastgestelde behoeften, zoals behoeften die door crisis-, postcrisis- of kwetsbare situaties worden veroorzaakt. Artikel 12 (Programmering voor landen in een crisis-, postcrisis- of kwetsbare situatie) benadrukt de speciale behoeften en omstandigheden van de landen in een crisis-, postcrisis- of kwetsbare situatie, waarmee bij het opstellen van alle programmeringsdocumenten rekening moet worden gehouden. Lid 2 van artikel 12 benadrukt de mogelijke behoefte aan een snelle respons in zulke landen en voorziet in een speciale procedure (ex-postcomitologie, artikel 14, lid 3) voor een ad-hocevaluatie van het strategiedocument en van het indicatief meerjarenprogramma. Artikel 13 (Programmeringsdocumenten voor thematische programma's) beschrijft de vereisten en de procedure voor het opstellen van documenten voor thematische programmering. Het artikel voorziet ook in de mogelijkheid voor een tussentijdse of ad‑hocevaluatie, indien nodig. Artikel 14 (Goedkeuring van strategiedocumenten en vaststelling van indicatieve meerjarenprogramma's) zorgt ervoor dat meerjarige programmeringsdocumenten (d.i. strategiedocumenten, indicatieve meerjarenprogramma's voor de partnerlanden en -regio's en thematische strategiedocumenten) door de Commissie zullen worden vastgesteld nadat het advies van een comité bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten en voorgezeten door een vertegenwoordiger van de Commissie is ingewonnen (het comité wordt opgericht overeenkomstig artikel 24 van deze verordening). Het artikel voorziet ook in flexibiliteit en vereenvoudiging in gevallen waarin kan worden afgeweken van de normale comitologieprocedures (bv. geen comitologie in het geval van technische aanpassingen of kleine veranderingen van de totale toewijzingen) en in gevallen waarin de comitologieprocedures kunnen worden toegepast na de vaststelling en uitvoering van de wijzigingen van de Commissie (bv. crisis-, postcrisis- en kwetsbare situaties of in het geval van een bedreiging voor de democratie en de mensenrechten). (4) Slotbepalingen (titel V) - artikelen 15 tot en met 22 Om de EU-bijstand samenhangender en doeltreffender te maken, en met name om te vermijden dat programma's worden opgesplitst tussen verschillende instrumenten, geeft artikel 15 (Deelname van een derde land dat niet subsidiabel is in het kader van deze verordening) de mogelijkheid om de subsidiabiliteit van deze verordening uit te breiden tot alle derde landen, gebieden en regio's, voor zover dit bijdraagt tot de algemene doelstellingen van de verordening. Artikel 16 (Stopzetting van steun) legt de procedure vast die moet worden gevolgd wanneer de in titel II vastgelegde beginselen niet worden nageleefd en de bijstand in het kader van deze verordening mogelijk moet worden stopgezet. De artikelen 17 en 18 (Delegatie van bevoegdheden aan de Commissie) introduceren de mogelijkheid om de Commissie de bevoegdheid te verlenen om gedelegeerde handelingen aan te nemen om de bijlagen I tot en met VII bij deze verordening te wijzigen of aan te vullen. Artikel 28 beschrijft de kenmerken en procedures van deze delegatie van bevoegdheden. Het Europees Parlement en de Raad zullen gelijktijdig en onmiddellijk op de hoogte worden gebracht wanneer de Commissie een dergelijke gedelegeerde handeling aanneemt, en de handeling zal pas in werking treden als er geen bezwaar wordt geuit door de twee instellingen binnen een periode van twee maanden (mogelijk te verlengen met nog eens twee maanden) vanaf de kennisgeving. Artikel 19 (Comité) stelt het relevante comité vast dat ermee belast wordt de Commissie bij te staan bij de tenuitvoerlegging van deze verordening[6]. Artikel 20 (Financieel referentiebedrag) stelt het financiële referentiebedrag vast voor de tenuitvoerlegging van deze verordening. Artikel 21 (Europese Dienst voor extern optreden) benadrukt dat deze verordening moet worden toegepast in overeenstemming met het besluit van de Raad tot vaststelling van de organisatie en werking van de Europese Dienst voor extern optreden[7], met name artikel 9 van dat besluit. Artikel 22 (Inwerkingtreding) voorziet in de inwerkingtreding van de verordening en de toepassing ervan vanaf 1 januari 2014, zonder een datum vast te stellen waarop zij verstrijkt. 2011/0406 (COD) Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot vaststelling van een financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 209, lid 1, Gezien het voorstel van de Commissie, Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure, Overwegende hetgeen volgt: (1) Deze verordening is één van de instrumenten die het externe beleid van de Europese Unie rechtstreeks ondersteunen. Zij zal in de plaats komen van Verordening (EG) nr. 1605/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 18 december 2006 tot invoering van een financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking[8], die op 31 december 2013 verstrijkt. (2) Armoedebestrijding blijft het hoofddoel van het ontwikkelingsbeleid van de Europese Unie, zoals vastgelegd in hoofdstuk 1 van titel V van het Verdrag betreffende de Europese Unie en in hoofdstuk 1 van titel III van het vijfde deel van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, in overeenstemming met de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling (MDG's)[9] of andere door de Unie en haar lidstaten aangenomen doelstellingen. (3) De Europese consensus inzake ontwikkeling[10] en de mededelingen van de Commissie „Het effect van het EU-ontwikkelingsbeleid vergroten: een agenda voor verandering”[11] en „De toekomstige strategie inzake EU-begrotingssteun aan derde landen”[12], alsook alle toekomstige mededelingen die uitgangspunten en beginselen voor het ontwikkelingsbeleid van de Unie vastleggen, en de daaruit getrokken conclusies, vormen het algemene kader, de richtsnoeren en het zwaartepunt voor de tenuitvoerlegging van deze verordening. (4) De waarden waarop de Unie gegrondvest is zijn democratie, de rechtsstaat, de universele geldigheid en de ondeelbaarheid van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden, de eerbiediging van de menselijke waardigheid, de beginselen van gelijkheid en solidariteit en de eerbiediging van de beginselen van het Handvest van de VN en het internationaal recht. Zij streeft ernaar door middel van dialoog en samenwerking de gehechtheid aan deze waarden in de partnerlanden en -regio's te ontwikkelen en te consolideren. (5) De Unie wil ook zorgen voor samenhang met andere gebieden van haar extern optreden. Die moet worden gegarandeerd bij het formuleren van het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van de Unie, bij de strategische planning en bij de programmering en de uitvoering van maatregelen. (6) Doeltreffendere hulp, meer complementariteit en een betere harmonisatie, afstemming op de partnerlanden en coördinatie van de procedures, zowel tussen de Unie en haar lidstaten als in de betrekkingen met andere donoren en ontwikkelingsactoren, zijn van essentieel belang om de samenhang en de relevantie van de hulp te garanderen, en tegelijkertijd de door de partnerlanden te dragen kosten te verminderen. In haar ontwikkelingsbeleid streeft de Unie naar de uitvoering van de conclusies van de Verklaring over de doeltreffendheid van ontwikkelingshulp, die door het op 2 maart 2005 in Parijs gehouden Forum op hoog niveau over de doeltreffendheid van ontwikkelingshulp werd goedgekeurd, de Actieagenda van Accra, die op 4 september 2008 werd aangenomen, en de vervolgverklaring, die op 1 december 2011 in Busan werd goedgekeurd. De doelstelling een gezamenlijke programmering tussen de Unie en haar lidstaten te verwezenlijken, moet worden versterkt. Deze verbintenissen hebben geleid tot een aantal conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad, zoals de EU-gedragscode inzake complementariteit en taakverdeling in het ontwikkelingsbeleid[13] en het operationeel kader inzake doeltreffendheid van ontwikkelingshulp[14]. (7) De EU-bijstand moet de gezamenlijke Afrika-EU-strategie[15] en de daaropvolgende actieplannen ondersteunen, die het kader vormen voor een brede en voor beide partijen gunstige samenwerking binnen een strategisch partnerschap dat wordt gekenmerkt door het streven naar gemeenschappelijke doelstellingen op gelijke voet. (8) De Unie en de lidstaten moeten de samenhang en de complementariteit van hun respectieve ontwikkelingssamenwerkingsbeleid verbeteren, met name door zowel op nationaal als op regionaal niveau in te spelen op de prioriteiten van de partnerlanden en -regio's. Om ervoor te zorgen dat het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van de Unie en dat van de lidstaten elkaar aanvullen en versterken, is het aangewezen te voorzien in gezamenlijke programmeringsprocedures, die waar mogelijk en relevant steeds moeten worden gevolgd. (9) Het beleid en het internationaal optreden inzake ontwikkelingssamenwerking van de Unie worden gestuurd door de MDG's, zoals het uitbannen van extreme armoede en honger, met inbegrip van alle daarop volgende wijzigingen daarvan, en door de door de Unie en haar lidstaten aangenomen ontwikkelingsdoelstellingen en -beginselen, met inbegrip van de doelstellingen en beginselen die zijn aangenomen in het kader van hun samenwerking binnen de Verenigde Naties (VN) en andere bevoegde internationale organisaties op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. (10) De Unie moet een allesomvattende benadering bevorderen om te reageren op crises en rampen en op conflictsituaties en kwetsbare situaties, met inbegrip van overgangssituaties. Deze benadering moet met name worden gebaseerd op de conclusies van de Raad over veiligheid en ontwikkeling[16], op die betreffende een antwoord van de EU op onstabiele situaties[17], op die betreffende de preventie van conflicten[18] alsook op alle relevante later goedgekeurde conclusies. Dit moet zorgen voor de nodige mix van benaderingen, responsen en instrumenten, waarmee het juiste evenwicht tussen de veiligheidsgeoriënteerde, ontwikkelings- en humanitaire benaderingen kan worden gevonden en een respons op korte termijn kan worden gekoppeld aan steun op lange termijn. (11) De bijstand van de Unie moet zich toespitsen op de gebieden waar die het meeste effect heeft, gelet op haar vermogen om overal ter wereld op te treden en om te reageren op mondiale uitdagingen, zoals armoedebestrijding, duurzame en inclusieve ontwikkeling en de wereldwijde bevordering van democratie, goed bestuur, mensenrechten en de rechtsstaat, alsook haar voorspelbare inzet op lange termijn voor ontwikkelingshulp en haar rol in de coördinatie met haar lidstaten. Om dit effect te garanderen moet het differentiatiebeginsel niet alleen bij de toewijzing van middelen, maar ook bij de programmering worden toegepast om ervoor te zorgen dat bilaterale ontwikkelingssamenwerking zich richt op de partnerlanden waar de behoeften het grootst zijn, met inbegrip van zwakke staten en staten met een grote kwetsbaarheid, en die maar beperkte mogelijkheden hebben om toegang te krijgen tot andere financieringsbronnen om hun eigen ontwikkeling te ondersteunen, waarbij rekening wordt gehouden met het mogelijke effect van de EU-bijstand in de partnerlanden. Daarom zal de bilaterale programmering zich richten op zulke landen, door de toepassing van objectieve criteria op basis van de behoeften en capaciteiten van deze landen en van het effect van de EU-bijstand. (12) Deze verordening moet een kader scheppen voor de programmering, zodat de samenhang tussen de beleidsterreinen van de Unie kan worden vergroot door gebruik te maken van een gezamenlijk kaderdocument als basis voor de programmering. Zij moet het mogelijk maken om het EU-beleid volledig af te stemmen op het beleid van de partnerlanden en -regio's door in voorkomend geval te vertrekken vanuit nationale ontwikkelingsplannen of soortgelijke allesomvattende ontwikkelingsdocumenten, en een betere coördinatie tussen donoren nastreven, met name tussen de Unie en haar lidstaten, door middel van gezamenlijke programmering. (13) Aangezien de doelstellingen van deze verordening niet voldoende door de lidstaten alleen kunnen worden verwezenlijkt en derhalve vanwege de omvang van de maatregel beter kunnen worden verwezenlijkt op het niveau van de Unie, kan de Unie maatregelen aannemen overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde subsidiariteitsbeginsel. Overeenkomstig het in dat artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze verordening niet verder dan nodig is om deze doelstellingen te verwezenlijken. (14) In een gemondialiseerde wereld gaan verschillende interne EU-beleidsterreinen, zoals milieu, klimaatverandering, werkgelegenheid (waaronder fatsoenlijk werk voor iedereen), gendergelijkheid, energie, water, vervoer, gezondheid, onderwijs, justitie en veiligheid, onderzoek en innovatie, informatiemaatschappij, migratie, landbouw en visserij, steeds meer deel uitmaken van het extern optreden van de EU. In de mededeling van de Commissie „Europa 2020: een strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei”[19] wordt benadrukt dat de Unie in haar interne en externe beleid slimme, inclusieve en duurzame groei moet bevorderen door drie pijlers te bundelen: economische, sociale en milieuaspecten. (15) De bestrijding van klimaatverandering en de bescherming van het milieu behoren tot de grootste uitdagingen waaraan de Unie het hoofd zal moeten bieden en waarvoor er dringend een internationaal optreden nodig is. In overeenstemming met het voornemen dat in de mededeling van de Commissie „Een begroting voor Europa 2020” van 29 juni 2011[20] is geuit, moet deze verordening bijdragen tot de doelstelling om ten minste 20 % van de EU-begroting te besteden aan een koolstofarme en klimaatresistente maatschappij, en het programma voor mondiale collectieve goederen en uitdagingen moet ten minste 25 % van zijn middelen gebruiken voor de klimaatverandering en het milieu. Acties op deze twee gebieden moeten elkaar, waar mogelijk, ondersteunen om hun effecten te vergroten. (16) De mededeling van de Commissie „Het effect van het EU-ontwikkelingsbeleid vergroten: een agenda voor verandering”[21] beoogt voortzetting van de steun voor sociale insluiting en menselijke ontwikkeling naar rato van ten minste 20 % van de ontwikkelingshulp van de Unie. Om daartoe bij te dragen, moet ten minste 20 % van het programma voor mondiale collectieve goederen en uitdagingen dat ontwikkelingsgebied ondersteunen. (17) De lijsten van partnerlanden die onder deze verordening vallen, moeten worden aangepast op basis van mogelijke veranderingen van hun status die zijn vastgesteld door de Commissie voor Ontwikkelingsbijstand van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO/DAC), en van belangrijke veranderingen in menselijke ontwikkeling, afhankelijkheid van hulp, crisissituaties, kwetsbaarheid en andere aspecten met inbegrip van de dynamiek van het ontwikkelingsproces. Dergelijke updates, alsook beoordelingen van de partnerlanden die in aanmerking komen voor ontwikkelingssamenwerking en veranderingen in de definities van gedetailleerde samenwerkings- en activiteitengebieden, en aanpassingen van de indicatieve financiële toewijzing per programma vormen niet-essentiële onderdelen van deze verordening. Om het toepassingsgebied aan te passen aan de snel veranderende realiteit in derde landen, moet dus de bevoegdheid om handelingen aan te nemen overeenkomstig artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie aan de Commissie worden overgedragen, zodat zij de bijlagen van deze verordening kan bijwerken, waaronder de lijst van partnerlanden en -regio's die in aanmerking komen voor EU-financiering, de bepaling van gedetailleerde gebieden waarop wordt samengewerkt in het kader van de geografische en thematische programma's en de indicatieve toewijzingen per programma. Het is van bijzonder belang dat de Commissie tijdens de voorbereiding passend overleg pleegt, onder meer met deskundigen. Bij het voorbereiden en opstellen van gedelegeerde handelingen dient de Commissie er verder op toe te zien dat de desbetreffende documenten gelijktijdig, tijdig en op passende wijze bij het Europees Parlement en de Raad worden ingediend. (18) Om eenvormige voorwaarden voor de tenuitvoerlegging van deze verordening te waarborgen, moeten uitvoeringsbevoegdheden aan de Commissie worden toegekend. (19) De uitvoeringsbevoegdheden voor wat de in de artikelen 11 tot en met 14 van deze verordening vastgestelde strategiedocumenten en indicatieve meerjarenprogramma's betreft, moeten worden uitgeoefend overeenkomstig Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren[22]. Omdat deze uitvoeringshandelingen de beleidsoriëntatie betreffen of gevolgen voor de begroting hebben, moet in het algemeen voor hun vaststelling de onderzoeksprocedure worden toegepast, behalve voor maatregelen met een kleine financiële omvang. De Commissie moet onmiddellijk uitvoeringshandelingen vaststellen wanneer in naar behoren gemotiveerde gevallen waarin een snelle respons van de Unie nodig is, dwingende redenen van urgentie dit vereisen. (20) De gemeenschappelijke regels en procedures voor de uitvoering van de instrumenten voor het extern optreden van de Unie zijn vastgelegd in Verordening (EU) nr. …/... van het Europees Parlement en de Raad van …[23], hierna „de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening” genoemd. (21) De organisatie en de werking van de Europese Dienst voor extern optreden zijn beschreven in Besluit 2010/427/EU van de Raad[24], HEBBEN DE VOLGENDE VERORDENING VASTGESTELD: TITEL I INLEIDING Artikel 1 Onderwerp en toepassingsgebied 1. Uit hoofde van deze verordening kan de Unie het volgende financieren: (a) geografische programma's om de samenwerking te steunen met de in bijlage I opgenomen ontwikkelingslanden, -gebieden en -regio's (hierna „partnerlanden en -regio's” genoemd), die voorkomen in de in bijlage II opgenomen lijst van ontvangers van officiële ontwikkelingshulp (ODA) van de OESO/DAC. De partnerlanden die bilaterale ontwikkelingshulp genieten, zijn opgenomen in bijlage III; (b) thematische programma's om mondiale collectieve goederen en uitdagingen aan te pakken en organisaties van het maatschappelijk middenveld en plaatselijke overheden te ondersteunen in de landen, gebieden en regio's die in aanmerking komen voor EU-financiering in het kader van geografische programma's, overeenkomstig bijlage I bij deze verordening, Verordening (EU) nr. [.../...] van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een Europees nabuurschapsinstrument[25] en Besluit van de Raad [2001/822/EG van de Raad van 27 november 2001 betreffende de associatie van de landen en gebieden overzee[26]], en in de landen in Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen), die op 23 juni 2000 in Cotonou de ACS-EU-partnerschapsovereenkomst hebben ondertekend. (c) een pan-Afrikaans programma om de gezamenlijke Afrika-EU-strategie te ondersteunen in de landen, gebieden en regio's die onder deze strategie vallen. 2. Ten behoeve van deze verordening wordt een regio gedefinieerd als een geografische entiteit die uit meer dan één ontwikkelingsland bestaat. TITEL II DOELSTELLINGEN EN ALGEMENE BEGINSELEN Artikel 2 Doelstellingen en subsidiabiliteitscriteria 1. In het kader van de beginselen en doelstellingen van het extern optreden van de Unie (a) is het hoofddoel van samenwerking in het kader van deze verordening het terugdringen en, op lange termijn, het uitbannen van armoede; (b) zal samenwerking in het kader van deze verordening ook bijdragen tot de verwezenlijking van andere doelstellingen van het externe optreden van de EU, met name: (i) het stimuleren van duurzame economische, sociale en ecologische ontwikkelingen, en ii) het bevorderen van democratie, de rechtsstaat, goed bestuur en eerbiediging van de mensenrechten. Het verwezenlijken van deze doelstellingen zal worden gemeten aan de hand van relevante indicatoren, met name MDG 1 voor alinea a) en MDG's 1 tot en met 8 voor alinea b), en andere door de Unie en haar lidstaten overeengekomen indicatoren. 2. Maatregelen in het kader van de geografische programma's worden zodanig ontworpen dat zij voldoen aan de ODA-criteria die door de OESO/DAC zijn vastgesteld. Maatregelen in het kader van de pan-Afrikaanse en thematische programma's worden zodanig ontworpen dat zij voldoen aan de ODA-criteria die door de OESO/DAC zijn vastgesteld, tenzij: (a) de kenmerken van de begunstigde anders gebieden, of (b) de maatregel een wereldomvattend initiatief, een beleidsprioriteit van de Unie of een internationale verplichting of verbintenis van de Unie uitvoert, zoals bedoeld in artikel 6, en de handeling niet de kenmerken heeft om aan de ODA-criteria te voldoen. Onverminderd punt a) voldoet ten minste 90 % van de uit hoofde van de pan-Afrikaanse en thematische programma's geplande uitgaven aan de door de OESO/DAC vastgestelde ODA-criteria. 3. Maatregelen in de zin van Verordening (EG) nr. 1257/96 van de Raad van 20 juni 1996 betreffende humanitaire hulp[27] die voor financiering krachtens die verordening in aanmerking komen, worden in beginsel niet op grond van deze verordening gefinancierd, tenzij de continuïteit van de samenwerking op het traject van crisissituatie naar stabiele omstandigheden voor ontwikkeling moet worden bewaard. Artikel 3 Algemene beginselen 1. De Unie wil de beginselen van democratie, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden waarop zij gegrondvest is, bevorderen, ontwikkelen en bestendigen door middel van dialoog en samenwerking met de partnerlanden en -regio's. 2. Bij de uitvoering van deze verordening en om ervoor te zorgen dat de bijstand van de Unie een groot effect heeft, wordt gestreefd naar een gedifferentieerde benadering onder de partnerlanden, om ervoor te zorgen dat zij specifieke, op maat gemaakte samenwerking krijgen, op basis van hun: (a) behoeften; (b) capaciteiten om financiële middelen te mobiliseren en te gebruiken en opnemingsvermogen; en (c) verbintenissen en prestaties. De gedifferentieerde benadering wordt ook nagestreefd rekening houdend met het mogelijke effect van de bijstand van de Unie in de partnerlanden. De meest behoeftige landen, met name de minst ontwikkelde landen, de lage-inkomenslanden en de landen in crisis-, postcrisis- of fragiele en kwetsbare situaties, krijgen prioriteit in de procedure voor de toewijzing van middelen. 3. De volgende horizontale aspecten worden in alle programma's opgenomen: de bevordering van de mensenrechten, gendergelijkheid, het versterken van de positie van vrouwen, non-discriminatie, democratie, goed bestuur, kinderrechten en rechten van inheemse volkeren, sociale insluiting en rechten van mensen met een handicap, milieuduurzaamheid, waaronder het aanpakken van de klimaatverandering en het bestrijden van hiv/aids. 4. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan het versterken van de rechtsstaat, het verbeteren van de toegang tot justitie en het steunen van de organisaties van het maatschappelijk middenveld, handel en duurzame ontwikkeling, toegang tot ICT, gezondheid en voedselzekerheid, alsook aan het bevorderen van dialoog, participatie en verzoening en aan institutionele opbouw. 5. Bij het uitvoeren van deze verordening wordt gezorgd voor samenhang met andere gebieden van het extern optreden en met ander relevant beleid van de Unie. Daartoe worden de in het kader van deze verordening gefinancierde maatregelen, met inbegrip van de maatregelen die door de EIB worden beheerd, gebaseerd op het samenwerkingsbeleid dat is vastgelegd in instrumenten zoals overeenkomsten, verklaringen en actieplannen tussen de Unie en de betrokken derde landen en regio's, en op besluiten, specifieke belangen, beleidsprioriteiten en strategieën van de Unie. 6. De Commissie en de lidstaten trachten op regelmatige en frequente basis informatie uit te wisselen, ook met andere donoren, en bevorderen een betere coördinatie en complementariteit tussen donoren, door te streven naar gezamenlijke meerjarenprogrammering, op basis van de armoedebestrijdings- of equivalente strategieën van de partnerlanden, en door middel van gemeenschappelijke uitvoeringsmechanismen, met inbegrip van gedeelde analyse, gezamenlijke donormissies en het gebruik van medefinanciering en gedelegeerde samenwerkingsregelingen. 7. De Unie en de lidstaten bevorderen, ieder binnen zijn bevoegdheid, een multilaterale aanpak van de mondiale uitdagingen en stimuleren in voorkomend geval de samenwerking met internationale organisaties en lichamen en andere bilaterale donoren. 8. De Unie bevordert doelmatige samenwerking met de partnerlanden en -regio's overeenkomstig internationaal beproefde methoden. Zij stemt haar steun in toenemende mate af op de nationale of regionale ontwikkelingsstrategieën, het hervormingsbeleid en de procedures van haar partners. Zij draagt bij tot de versterking van de wederzijdse verantwoordingsplicht tussen partnerregeringen en -instellingen en donoren, en stimuleert plaatselijke knowhow en plaatselijke werkgelegenheid. Daartoe bevordert zij het volgende: (a) een ontwikkelingsproces dat wordt geleid door en onder de verantwoordelijkheid valt van het partnerland; (b) inclusieve en participerende ontwikkelingsmethoden en ruime inschakeling van alle segmenten van de samenleving in het ontwikkelingsproces en de nationale en regionale dialoog, waaronder de politieke dialoog; (c) doelmatige en innovatieve samenwerkingsvormen en -instrumenten, zoals beschreven in artikel 4 van de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening, zoals het samenvoegen van subsidies en leningen en andere mechanismen voor risicodeling in bepaalde sectoren en landen en de inzet van de particuliere sector, overeenkomstig de beste praktijken van de OESO/DAC. Deze samenwerkingsvormen en -instrumenten worden aangepast aan de bijzondere omstandigheden van elk partnerland of -regio, met aandacht voor een programmagerichte benadering, voorspelbare steunverlening, het mobiliseren van particuliere middelen, de ontwikkeling en het gebruik van nationale systemen en resultaatgerichte ontwikkelingsmethoden, waaronder eventueel internationaal overeengekomen streefdoelen en indicatoren zoals die van de MDG's; en (d) een beter effect van beleid en programma's door middel van coördinatie en harmonisatie tussen donoren om overlapping en herhaling te verminderen, de complementariteit te verbeteren en initiatieven van alle donoren te steunen. (e) De coördinatie vindt plaats in de partnerlanden en -regio's op basis van overeengekomen richtsnoeren en beginselen van beste praktijken inzake de coördinatie en doeltreffendheid van ontwikkelingshulp. 9. De Unie zal onder meer de uitvoering van bilaterale, regionale en multilaterale samenwerking en dialoog, partnerschapsovereenkomsten en driehoekssamenwerking ondersteunen. 10. De Commissie streeft naar een regelmatige informatie-uitwisseling met het maatschappelijk middenveld. TITEL III GEOGRAFISCHE EN THEMATISCHE PROGRAMMA'S Artikel 4 Verlening van bijstand van de Unie In overeenstemming met het algemene doel en het toepassingsgebied, de doelstellingen en de algemene beginselen van deze verordening, wordt de bijstand van de Unie verleend door middel van geografische en thematische programma's en het pan-Afrikaanse programma overeenkomstig de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening. Artikel 5 Geografische programma's 1. De samenwerkingsactiviteiten van de Unie uit hoofde van dit artikel zullen door middel van nationale, regionale, transregionale en continentale activiteiten worden uitgevoerd. 2. Onverminderd artikel 1, lid 1, onder a), heeft een geografisch programma betrekking op samenwerkingsactiviteiten op relevante terreinen (a) op regionaal niveau met de in bijlage I opgenomen partnerlanden en (b) bilateraal met de in bijlage III opgenomen partnerlanden. 3. Geografische programma's kunnen onder meer worden opgesteld op basis van de in de „Europese consensus” genoemde samenwerkingsgebieden, om de in artikel 2, lid 1, vastgelegde doelstellingen te verwezenlijken. De gemeenschappelijke en de specifieke samenwerkingsgebieden zijn voor elke regio opgenomen in bijlage IV. Binnen elk landenprogramma zal de Unie haar bijstand in beginsel richten op drie sectoren. Artikel 6 Thematische programma's In overeenstemming met het algemene doel en het toepassingsgebied, de doelstellingen en de algemene beginselen van deze verordening, bieden de acties in het kader van het thematisch programma een meerwaarde aan, en vormen zij een aanvulling op de acties die worden gefinancierd op grond van de geografische programma's. Voor de programmering van thematische acties gelden de volgende voorwaarden: (a) de beleidsdoelstellingen van de Unie in het kader van deze verordening kunnen niet op passende of doeltreffende wijze worden verwezenlijkt met geografische programma's; (b) de acties zijn gericht op mondiale initiatieven die internationaal overeengekomen doelstellingen of mondiale collectieve goederen en uitdagingen ondersteunen. In dat geval mogen zij, in afwijking van artikel 9 van de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening, acties omvatten in lidstaten, kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten en andere derde landen, zoals beoogd in het betreffende thematische programma; en/of (c) de acties kunnen bestaan in: – multiregionale en/of horizontale acties; – innovatief beleid en/of innovatieve initiatieven die in toekomstige acties kunnen resulteren; – acties in gevallen waarin er met de partnerregering(en) geen overeenkomst over de actie bestaat; – acties die een beleidsprioriteit van de Unie of een internationale verplichting of verbintenis van de Unie weerspiegelen; en – in voorkomend geval acties in gevallen waarin er geen geografisch programma bestaat of dit programma is opgeschort. Artikel 7 Mondiale collectieve goederen en uitdagingen 1. De doelstelling van de bijstand van de Unie in het kader van het programma voor mondiale collectieve goederen en uitdagingen is de ondersteuning van acties op gebieden als milieu en klimaatverandering, duurzame energie, menselijke ontwikkeling, voedselzekerheid en migratie en asiel. 2. De precieze activiteitengebieden waarop in het kader van dit artikel bijstand van de Unie kan worden verleend, zijn opgenomen in bijlage V. Artikel 8 Organisaties van het maatschappelijk middenveld en plaatselijke overheden 1. De doelstelling van het programma voor organisaties van het maatschappelijk middenveld en plaatselijke overheden in ontwikkeling is de financiering van initiatieven op het gebied van ontwikkeling door of voor organisaties van het maatschappelijk middenveld en plaatselijke overheden uit de partnerlanden, de Unie, de kandidaat-lidstaten en de potentiële kandidaat-lidstaten. 2. De precieze activiteitengebieden waarop in het kader van dit artikel bijstand van de Unie kan worden verleend, alsook een indicatieve lijst van categorieën van organisaties van het maatschappelijk middenveld en plaatselijke overheden, zijn opgenomen in bijlage V. Artikel 9 Pan-Afrikaans programma 1. De bijstand van de Unie ondersteunt de uitvoering van de gezamenlijke Afrika-EU-strategie en de actieplannen daarvan zodat transregionale, continentale of mondiale activiteiten mogelijk worden. Het pan-Afrikaans programma zal de complementariteit en de samenhang met andere financieringsinstrumenten van het extern optreden van de Unie, namelijk het Europees Ontwikkelingsfonds en het Europees nabuurschapsinstrument, verder bevorderen. De precieze samenwerkingsgebieden waarop in het kader van dit artikel bijstand van de Unie kan worden verleend, zijn opgenomen in bijlage VI. Het indicatief meerjarenprogramma voor het pan-Afrikaans programma wordt opgesteld op basis van de gezamenlijke Afrika-EU-strategie en de actieplannen daarvan. TITEL IV PROGRAMMERING EN TOEWIJZING VAN MIDDELEN Artikel 10 Algemeen kader voor de programmering en de toewijzing van middelen 1. Voor de geografische programma's worden overeenkomstig artikel 11 op basis van een strategiedocument indicatieve meerjarenprogramma's voor de partnerlanden en -regio's opgesteld. Voor de thematische programma's worden overeenkomstig artikel 13 indicatieve meerjarenprogramma's opgesteld. De Commissie stelt de in artikel 2 van de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening vastgestelde uitvoeringsmaatregelen vast op basis van de in de artikelen 11 en 13 bedoelde programmeringsdocumenten. In bepaalde omstandigheden kan de steun van de Unie echter ook de vorm aannemen van maatregelen waarin deze documenten niet voorzien, overeenkomstig de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening. 2. De Unie en haar lidstaten plegen in een vroeg stadium van het programmeringsproces overleg met elkaar en met andere donoren en ontwikkelingsactoren, waaronder vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en regionale en plaatselijke overheden, ter bevordering van de complementariteit en de samenhang van hun samenwerkingsactiviteiten. Dit overleg kan leiden tot gezamenlijke programmering tussen de Unie en haar lidstaten. 3. De Commissie bepaalt de indicatieve meerjarentoewijzingen binnen elk geografisch programma in overeenstemming met de algemene beginselen van deze verordening, op basis van de in artikel 3, lid 2, vastgestelde criteria en houdt daarbij niet alleen rekening met de specificiteit van de verschillende programma's, maar ook met de specifieke problemen van de landen of regio's die een crisis- of conflictsituatie verkeren, die kwetsbaar of zwak zijn of gevoelig zijn voor rampen. 4. Middelen kunnen niet-toegewezen blijven. Behoudens latere toewijzing of hertoewijzing overeenkomstig artikel 11, lid 5 en artikel 13, wordt naderhand overeenkomstig de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening over het gebruik van deze middelen beslist. Artikel 11 Programmeringsdocumenten voor geografische programma's 1. Strategiedocumenten zijn door de Unie opgestelde documenten om een samenhangend kader te verschaffen voor de ontwikkelingssamenwerking tussen de Unie en het betrokken partnerland of de betrokken partnerregio, in overeenstemming met het algemene doel en het toepassingsgebied, de doelstellingen, de beginselen en het beleid van de Unie. Bij de voorbereiding en uitvoering van strategiedocumenten worden de in artikel 3, leden 5 tot en met 8, neergelegde beginselen inzake de doeltreffendheid van hulp geëerbiedigd, te weten nationale verantwoordelijkheid, partnerschap, coördinatie, harmonisatie, afstemming op de procedures van het ontvangende land of de ontvangende regio, wederzijdse verantwoordingsplicht en resultaatgerichtheid. Daartoe worden de strategiedocumenten in beginsel gebaseerd op een dialoog tussen de Unie en het partnerland of de partnerregio, waarbij in voorkomend geval de relevante lidstaten en het partnerland of de partnerregio worden betrokken en waarbij het maatschappelijke middenveld en de regionale en plaatselijke overheden worden betrokken, zodat het betrokken land of de betrokken regio voldoende verantwoordelijkheid voor het proces neemt en de nationale ontwikkelingsstrategieën, en voornamelijk de strategieën voor armoedebestrijding, voldoende steun krijgen. 2. De strategiedocumenten worden onderworpen aan een tussentijdse evaluatie of, indien nodig, aan een ad‑hocevaluatie waarbij in voorkomend geval de beginselen en de procedures worden toegepast die zijn overeengekomen in de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten met de partnerlanden en -regio's. 3. De strategiedocumenten worden opgesteld voor de relevante partnerlanden en -regio's, tenzij voor het betrokken partnerland of de betrokken partnerregio een gezamenlijk kaderdocument is opgesteld, waarin een allesomvattende strategie van de Unie, met inbegrip van ontwikkelingsbeleid, is opgenomen. Er is geen strategiedocument vereist voor: (a) landen die een nationale ontwikkelingsstrategie hebben in de vorm van een nationaal ontwikkelingsplan of een soortgelijk ontwikkelingsdocument dat de Commissie bij de vaststelling van het overeenstemmende indicatief meerjarenprogramma als basis daarvoor heeft aanvaard; (b) landen of regio's waarvoor een gezamenlijk meerjarig programmeringsdocument tussen de Unie en de lidstaten is overeengekomen; (c) regio's die een gezamenlijke met de EU overeengekomen strategie hebben. 4. Er zijn geen strategiedocumenten vereist voor de landen of regio's die in het kader van deze verordening een toewijzing van middelen van de Unie ontvangen die voor de periode 2014-2020 niet meer dan 50 miljoen euro bedraagt. 5. Voor elk van de landen of regio's die in het kader van deze verordening een indicatieve toewijzing van EU-middelen ontvangen, worden indicatieve meerjarenprogramma's opgesteld. Behalve voor de in lid 4 genoemde landen of regio's worden deze documenten opgesteld op basis van de strategiedocumenten of soortgelijke in dit artikel genoemde documenten. Voor de toepassing van deze verordening kan het in lid 3, onder b), bedoelde gezamenlijk meerjarig programmeringsdocument als het indicatief meerjarenprogramma worden beschouwd, mits het in overeenstemming is met de in dit lid vastgestelde beginselen en voorwaarden, met inbegrip van een indicatieve toewijzing van middelen, en met de in artikel 14 vastgestelde procedures. De indicatieve meerjarenprogramma's bepalen de prioritaire terreinen die voor financiering van de Unie in aanmerking komen, de specifieke doelstellingen, de verwachte resultaten, de prestatie-indicatoren en de indicatieve financiële toewijzing, zowel in totaal als per prioritair terrein. Eventueel kan deze toewijzing met vermelding van een minimum- en een maximumbedrag worden toegekend en/of kunnen sommige middelen niet worden toegewezen. De indicatieve meerjarenprogramma's moeten indien nodig op basis van de resultaten van tussentijdse of ad-hocevaluaties van het strategiedocument waarop zij gebaseerd zijn, worden aangepast. Op grond van het beginsel van wederzijdse verantwoordingsplicht bij het nastreven en het behalen van de overeengekomen doelstellingen, met inbegrip van de doelstellingen die verbonden zijn aan goed bestuur, democratie en eerbiediging van de mensenrechten en de rechtsstaat, kunnen de indicatieve toewijzingen worden verhoogd of verlaagd na een evaluatie, met name in het licht van speciale behoeften, zoals behoeften die door crisis-, postcrisis- of kwetsbare situaties worden veroorzaakt, of wanneer de prestatie uitzonderlijk of onvoldoende was. Artikel 12 Programmering voor landen in een crisis-, postcrisis- of kwetsbare situatie 1. Bij het opstellen van programmeringsdocumenten voor de landen in crisis-, postcrisis- of kwetsbare situaties, moet terdege rekening gehouden worden met de kwetsbaarheid, de speciale behoeften en de omstandigheden van de betrokken landen of regio's. Er moet voldoende aandacht besteed worden aan conflictpreventie, staat- en vredesopbouw, postconflictverzoening en maatregelen voor de wederopbouw. Ten aanzien van partnerlanden of groepen van partnerlanden die rechtstreeks betrokken zijn bij of getroffen worden door een crisis-, postcrisis- of kwetsbare situatie, wordt bijzondere nadruk gelegd op versterking van de coördinatie tussen hulp, rehabilitatie en ontwikkeling, zodat de overgang van noodsituatie naar ontwikkelingsfase kan worden verzekerd. Voor de landen en regio's in een kwetsbare situatie of waar zich regelmatig natuurrampen voordoen, ligt de nadruk op de voorbereiding op en het voorkomen van rampen en de beheersing van de gevolgen van dit soort rampen. 2. Indien zich omstandigheden voordoen zoals crisis-, postcrisis- en kwetsbare situaties of bedreigingen voor de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten of de fundamentele vrijheden die een snelle respons van de Unie vereisen, kan de in artikel 15, lid 4, van de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening bedoelde spoedprocedure worden gebruikt om het in artikel 11 bedoelde document te wijzigen na een ad-hocevaluatie van de samenwerkingsstrategie van het land of de regio. In dergelijke evaluaties kan een specifieke en gewijzigde strategie worden voorgesteld om te zorgen voor de overgang naar samenwerking en ontwikkeling op lange termijn, waarbij een betere coördinatie en overgang tussen de instrumenten voor humanitaire hulp en die voor ontwikkelingsbeleid wordt bevorderd. Artikel 13 Programmeringsdocumenten voor thematische programma's 1. Indicatieve meerjarenprogramma's voor thematische programma's leggen de strategie van de Unie voor het betrokken thema, de prioritaire terreinen die voor financiering door de Unie in aanmerking komen, de specifieke doelstellingen, de verwachte resultaten, de prestatie-indicatoren, de internationale situatie en de activiteiten van de belangrijkste partners vast. Indien van toepassing worden middelen en prioritaire acties voor deelname aan mondiale initiatieven vastgelegd. De indicatieve meerjarenprogramma's zijn samenhangend met de in artikel 11, lid 3, bedoelde documenten. 2. De indicatieve meerjarenprogramma's vermelden de indicatieve financiële toewijzing, zowel in totaal als per prioritair terrein. Eventueel kan deze toewijzing met vermelding van een minimum- en een maximumbedrag worden toegekend en/of kunnen sommige middelen niet worden toegewezen. De indicatieve meerjarenprogramma's moeten indien nodig op basis van de resultaten van alle tussentijdse en ad-hocevaluaties met het oog op een doeltreffende beleidsuitvoering worden aangepast. 3. De Commissie en de lidstaten plegen in een vroeg stadium van het programmeringsproces overleg met elkaar en met andere donoren en ontwikkelingsactoren, waaronder vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en plaatselijke overheden, ter bevordering van de complementariteit van hun samenwerkingsactiviteiten. Artikel 14 Goedkeuring van strategiedocumenten en vaststelling van indicatieve meerjarenprogramma's 1. De strategiedocumenten worden goedgekeurd en de indicatieve meerjarenprogramma's worden vastgesteld door de Commissie volgens de in artikel 15, lid 3, van de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening bedoelde onderzoeksprocedure. Deze procedure zal ook worden gevolgd voor grondige evaluaties die als gevolg hebben dat de strategie of de programmering ervan aanzienlijk wordt gewijzigd. 2. De in lid 1 bedoelde procedure is niet van toepassing op niet-wezenlijke wijzigingen van strategiedocumenten en indicatieve meerjarenprogramma's, die technische aanpassingen, de herverdeling van middelen binnen de indicatieve toewijzingen per prioritair terrein of een verhoging of verlaging van de omvang van de aanvankelijke indicatieve toewijzing met minder dan 20 % betreffen, mits deze wijzigingen geen invloed hebben op de in deze documenten vastgelegde prioritaire terreinen en doelstellingen. In dat geval worden de aanpassingen binnen een maand aan het Europees Parlement en de Raad meegedeeld. 3. Om naar behoren gemotiveerde dwingende redenen van urgentie die onder meer verband houden met de in artikel 12, lid 2, bedoelde omstandigheden, kan de Commissie strategiedocumenten en indicatieve meerjarenprogramma's wijzigen volgens de in artikel 15, lid 4, van de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening bedoelde spoedprocedure. TITEL V SLOTBEPALINGEN Artikel 15 Deelname van een derde land dat niet subsidiabel is in het kader van deze verordening In naar behoren gemotiveerde omstandigheden en om de samenhang en de doeltreffendheid van de financiering van de Unie te garanderen of om regionale of transregionale samenwerking te stimuleren, kan de Commissie beslissen, onverminderd artikel 2, lid 3, om de subsidiabiliteit van acties uit te breiden naar landen, gebieden en regio's die anders op grond van artikel 1 niet in aanmerking zouden komen voor financiering, wanneer de uit te voeren actie mondiaal, regionaal, transregionaal of grensoverschrijdend is. Niettegenstaande de bepalingen van artikel 8, lid 1, van de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening, kunnen natuurlijke en rechtspersonen uit de betrokken landen, gebieden en regio's deelnemen aan de procedures voor de uitvoering van dergelijke acties. Artikel 16 Opschorting van bijstand Onverminderd de bepalingen in verband met de opschorting van steun in partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten met partnerlanden en -regio's nodigt de Unie ingeval een partnerland de in artikel 3, lid 1, bedoelde beginselen niet eerbiedigt, dat partnerland uit voor overleg om een aanvaardbare oplossing voor beide partijen te vinden, behalve in gevallen van speciale urgentie. Wanneer het overleg met het partnerland niet tot een voor beide partijen aanvaardbare oplossing leidt, of wanneer het overleg wordt geweigerd of in gevallen van speciale urgentie, kan de Raad passende maatregelen nemen overeenkomstig artikel 215, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, waaronder eventueel een volledige of gedeeltelijke opschorting van de bijstand van de Unie. Artikel 17 Delegatie van bevoegdheden aan de Commissie De Commissie is bevoegd overeenkomstig artikel 18 gedelegeerde handelingen vast te stellen met betrekking tot wijzigingen of aanvullingen van de bijlagen I tot en met VII bij deze verordening. Artikel 18 Uitoefening van de delegatie 1. De in artikel 17 bedoelde bevoegdheidsdelegatie geldt voor de geldigheidsduur van deze verordening. 2. De bevoegdheidsdelegatie kan te allen tijde door het Europees Parlement of de Raad worden ingetrokken. Het besluit tot intrekking beëindigt de delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheden. Het besluit treedt in werking op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie of op een latere datum die in het besluit wordt vermeld. Het laat de geldigheid van de reeds van kracht zijnde gedelegeerde handelingen onverlet. 3. Zodra de Commissie een gedelegeerde handeling vaststelt, stelt zij het Europees Parlement en de Raad daarvan gelijktijdig in kennis. 4. Behalve in de in lid 5 genoemde gevallen, treedt een vastgestelde gedelegeerde handeling slechts in werking indien noch het Europees Parlement, noch de Raad binnen een periode van twee maanden na de kennisgeving van die handeling aan het Europees Parlement en de Raad tegen de handeling bezwaar heeft gemaakt of indien zowel het Europees Parlement als de Raad de Commissie voor het verstrijken van deze termijn heeft medegedeeld voornemens te zijn om geen bezwaar te maken. Op initiatief van het Europees Parlement of de Raad kan deze termijn met twee maanden worden verlengd. 5. Voor de afstemming van de bijlagen I, II en III op de beslissingen van het OESO/DAC tot herziening van de in artikel 1, onder a), vastgestelde lijst van ontvangers, is de termijn voor bezwaar een week. Artikel 19 Comité De Commissie wordt bijgestaan door het DCI-comité. Dat comité is een comité in de zin van Verordening (EU) nr. 182/2011. Artikel 20 Financieel referentiebedrag 1. Het financiële referentiebedrag voor de uitvoering van deze verordening voor de periode 2014-2020 bedraagt 23 294 700 000 euro. 2. De indicatieve minimumbedragen die voor de periode 2014-2020 aan de in de artikelen 5 tot en met 9 bedoelde programma's zijn toegewezen, zijn vastgelegd in bijlage VII. De bedragen kunnen door middel van een gedelegeerde handeling overeenkomstig artikel 18 opnieuw worden toegewezen tussen programma's. De bedragen binnen het programma voor mondiale collectieve goederen en uitdagingen kunnen opnieuw worden toegewezen tussen subrubrieken bij een besluit van de Commissie dat binnen een maand na de vaststelling ervan aan het Europees Parlement en de Raad zal worden meegedeeld. Teneinde de internationale dimensie van het hoger onderwijs te bevorderen, zal overeenkomstig artikel 13, lid 2, van de verordening „Erasmus voor iedereen” een indicatief bedrag van 1 812 100 000 euro van de verschillende externe instrumenten (het financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking, het Europees nabuurschapsinstrument, het instrument voor pretoetredingssteun, het partnerschapsinstrument en het Europees Ontwikkelingsfonds) worden toegewezen aan acties van leermobiliteit naar en vanuit landen buiten de EU en aan samenwerking en beleidsdialoog met overheden/instellingen/organisaties afkomstig uit die landen. De bepalingen van de verordening „Erasmus voor iedereen” zullen van toepassing zijn op het gebruik van deze middelen. De financiering zal ter beschikking worden gesteld door middel van twee meerjarige toewijzingen die respectievelijk de eerste vier en de overige drie jaar bestrijken. Deze financiering zal worden weerspiegeld in de indicatieve meerjarenprogrammering van deze instrumenten, in overeenstemming met de vastgestelde behoeften en prioriteiten van de betrokken landen. De toewijzingen kunnen worden herzien in geval van belangrijke onvoorziene omstandigheden of politieke veranderingen in overeenstemming met de externe prioriteiten van de EU. Artikel 21 Europese Dienst voor extern optreden Deze verordening wordt toegepast in overeenstemming met Besluit 2010/427/EU van de Raad tot vaststelling van de organisatie en werking van de Europese Dienst voor extern optreden. Artikel 22 Inwerkingtreding Deze verordening treedt in werking op de derde dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie. Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Zij is van toepassing met ingang van 1 januari 2014. Gedaan te Brussel, Voor het Europees Parlement Voor de Raad De voorzitter De voorzitter BIJLAGE I PARTNERLANDEN EN -REGIO'S DIE IN AANMERKING KOMEN OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 1, LID 1, ONDER A) Latijns-Amerika 1. Argentinië 2. Bolivië 3. Brazilië 4. Chili 5. Colombia 6. Costa Rica 7. Cuba 8. Ecuador 9. El Salvador 10. Guatemala 11. Honduras 12. Mexico 13. Nicaragua 14. Panama 15. Paraguay 16. Peru 17. Uruguay 18. Venezuela Azië 19. Afghanistan 20. Bangladesh 21. Bhutan 22. Cambodja 23. China 24. India 25. Indonesië 26. Democratische Volksrepubliek Korea 27. Laos 28. Maleisië 29. Malediven 30. Mongolië 31. Myanmar/Birma 32. Nepal 33. Pakistan 34. Filipijnen 35. Sri Lanka 36. Thailand 37. Vietnam Centraal-Azië 38. Kazachstan 39. Kirgizië 40. Tadzjikistan 41. Turkmenistan 42. Oezbekistan Midden-Oosten 43. Iran 44. Irak 45. Jemen Zuidelijk-Afrika 46. Zuid-Afrika BIJLAGE II OESO/DAC-LIJST VAN ODA-ONTVANGERS Van toepassing voor verslaglegging over stromen in 2011, 2012 en 2013 BIJLAGE III PARTNERLANDEN EN -REGIO'S MET EEN BILATERALE SAMENWERKING OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 5, LID 2 De volgende partnerlanden genieten krachtens artikel 5, lid 2, bilaterale ontwikkelingssteun in het kader van deze verordening: 1. Bolivia 2. Cuba 3. El Salvador 4. Guatemala 5. Honduras 6. Nicaragua 7. Paraguay 8. Afghanistan 9. Bangladesh 10. Bhutan 11. Cambodja 12. Democratische Volksrepubliek Korea 13. Laos 14. Mongolië 15. Myanmar/Birma 16. Nepal 17. Pakistan 18. Filipijnen 19. Sri Lanka 20. Vietnam 21. Kirgizië 22. Tadzjikistan 23. Turkmenistan 24. Oezbekistan 25. Irak 26. Jemen 27. Zuid-Afrika BIJLAGE IV SAMENWERKINGSGEBIEDEN IN HET KADER VAN GEOGRAFISCHE PROGRAMMA'S A. GEMEENSCHAPPELIJKE SAMENWERKINGSGEBIEDEN IN HET KADER VAN GEOGRAFISCHE PROGRAMMA'S De geografische programma's kunnen onder meer worden opgesteld op basis van de hierna vastgestelde samenwerkingsgebieden, die niet met sectoren mogen worden gelijkgesteld. Er zullen prioriteiten worden vastgesteld overeenkomstig de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Het effect van het EU-ontwikkelingsbeleid vergroten: een agenda voor verandering” en overeenkomstig de daaropvolgende Raadsconclusies. I. Mensenrechten, democratie en andere kernaspecten van goed bestuur (a) Democratie, mensenrechten en de rechtsstaat; (b) Gendergelijkheid en de versterking van de positie van vrouwen; (c) Beheer van de publieke sector; (d) Fiscaal beleid en administratie; (e) Bestrijding van corruptie; (f) Maatschappelijk middenveld en plaatselijke overheden; (g) Natuurlijke hulpbronnen; en (h) Verwevenheid van ontwikkeling en veiligheid. II. Inclusieve en duurzame groei ten dienste van menselijke ontwikkeling (a) Sociale bescherming, gezondheid, onderwijs en banen; (b) Bedrijfsklimaat, regionale integratie en wereldmarkten; en (c) Duurzame landbouw en energie. III. Andere gebieden die van belang zijn voor de samenhang in het ontwikkelingsbeleid (a) Klimaatverandering en milieu; (b) Asiel en migratie; en (c) Overgang van humanitaire hulp en crisisrespons naar ontwikkelingssamenwerking op lange termijn. B. SPECIFIEKE SAMENWERKINGSGEBIEDEN PER REGIO De bijstand van de Europese Unie ondersteunt acties en sectorale dialogen die in overeenstemming zijn met artikel 5 en met het algemene doel, en het toepassingsgebied, de doelstelling en de algemene beginselen van deze verordening. Er wordt passende aandacht geschonken aan de hieronder beschreven gebieden, die aansluiten op gezamenlijk overeengekomen strategieën, partnerschaps-, samenwerkings- en handelsovereenkomsten. Er zullen prioriteiten worden vastgesteld in overeenstemming met de mededeling „Een agenda voor verandering” en met de daaropvolgende Raadsconclusies. Latijns-Amerika (a) bevorderen van sociale cohesie, in het bijzonder sociale insluiting, fatsoenlijk werk en gelijke kansen, gendergelijkheid en het versterken van de positie van vrouwen; (b) aanpakken van problemen inzake bestuur en ondersteunen van beleidshervormingen, vooral op het gebied van sociaal beleid, beheer van overheidsfinanciën en fiscaliteit, veiligheid (met inbegrip van de bestrijding van drugs, criminaliteit en corruptie), versterken van goed bestuur en overheidsinstellingen (onder meer via innovatieve mechanismen voor het tot stand brengen van technische samenwerking, bv. TAIEX en jumelage), bescherming van de mensenrechten, inclusief de rechten van inheemse volkeren en mensen van Afrikaanse afkomst, milieu, bestrijding van discriminatie en bestrijding van de productie en het gebruik van en de handel in drugs; (c) ondersteunen van verschillende processen van regionale integratie en onderlinge verbinding van netwerkinfrastructuren, en tegelijkertijd de complementariteit met door de EIB en andere instellingen ondersteunde activiteiten garanderen; (d) bekijken van de verwevenheid van ontwikkeling en veiligheid; (e) ondersteunen van beleid op het gebied van onderwijs en de ontwikkeling van een gemeenschappelijke Latijns-Amerikaanse ruimte voor hoger onderwijs; (f) aanpakken van economische kwetsbaarheid en bijdragen aan structurele veranderingen door het oprichten van sterke partnerschappen rond handel, investeringen, knowhow en onderzoek, innovatie en technologie, en bevorderen van duurzame en inclusieve groei in al zijn dimensies, met bijzondere aandacht voor de uitdagingen van migratiestromen, voedselzekerheid (met inbegrip van duurzame landbouw en visserij), klimaatverandering, duurzame energie en de bescherming en versterking van biodiversiteit en ecosysteemdiensten, met inbegrip van water en bossen, alsmede productieve investering voor meer en betere banen in de groene economie; (g) verzekeren van een passende follow-up van noodmaatregelen op korte termijn gericht op het herstel na een ramp of na een crisis die via andere financieringsinstrumenten zijn uitgevoerd. Azië (a) bevorderen van sociale cohesie, in het bijzonder sociale insluiting, fatsoenlijk werk en gelijke kansen en gendergelijkheid; (b) oprichten van inclusieve partnerschappen rond handel, investering, hulp, migratie, onderzoek, innovatie en technologie; (c) bouwen en versterken van legitieme, doeltreffende en verantwoordelijke overheidsinstellingen en -instanties, door het bevorderen van institutionele hervormingen (inclusief op het vlak van goed bestuur en corruptiebestrijding, beheer van overheidsfinanciën, belastingheffing en hervorming van openbaar bestuur) en wetgevende, administratieve en regelgevende hervormingen in overeenstemming met internationale normen, in het bijzonder in zwakke staten en landen in conflict- en postconflictsituaties; (d) ondersteunen van een actief en georganiseerd maatschappelijk middenveld voor ontwikkeling en bevorderen van publiek-private partnerschappen; (e) ondersteunen van beperking van en aanpassing aan klimaatverandering, de bevordering van duurzame consumptie en productie evenals investeringen in schone technologieën, duurzame energie, vervoer, duurzame landbouw en visserij, de bescherming en versterking van biodiversiteit en ecosysteemdiensten, met inbegrip van water en bossen, en scheppen van fatsoenlijk werk in de groene economie; (f) aanmoedigen van meer regionale integratie en samenwerking op een resultaatgerichte manier, via ondersteuning aan verschillende processen van regionale integratie en dialoog; (g) bijdragen aan het voorkomen van en reageren op gezondheidsrisico's, met inbegrip van die risico's die voortvloeien uit het contact tussen dieren, mensen en hun verschillende omgevingen; (h) in de context van de verwevenheid van veiligheid en ontwikkeling, bestrijden van corruptie en georganiseerde misdaad, drugsproductie, drugsgebruik en drugshandel en van andere vormen van illegale handel, en het ondersteunen van efficiënt grensbeheer en grensoverschrijdende samenwerking; (i) ondersteunen van rampenparaatheid en herstel na rampen op lange termijn, inclusief op het gebied van voedsel- en voedingszekerheid en hulp aan ontwortelde bevolkingsgroepen. Centraal-Azië In overeenstemming met de gemeenschappelijke doelstellingen die zijn opgenomen in de EU-strategie voor een nieuw partnerschap met Centraal-Azië van 2007: (a) bevorderen van constitutionele hervormingen en aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen aan die van de Unie, inclusief verdere democratisering en een georganiseerd maatschappelijk middenveld, steun voor de rechtsstaat, goed bestuur, belastingheffing en versterking van nationale instellingen en instanties, zoals verkiezingsorganen, parlementen, hervorming van het openbaar bestuur en het beheer van overheidsfinanciën; (b) bevorderen van inclusieve en duurzame economische groei, aanpakken van sociale en regionale ongelijkheden, en ondersteunen van beleid op gebieden als opleiding, onderzoek, innovatie en technologie, gezondheid, fatsoenlijk werk, duurzame energie, landbouw en plattelandsontwikkeling, stimuleren van het mkb en tegelijkertijd van de ontwikkeling van een markteconomie, handel en investeringen, met inbegrip van hervormingen van de regelgeving en steun voor integratie in de WHO; (c) ondersteunen van efficiënt grensbeheer en grensoverschrijdende samenwerking om duurzame economische, sociale en milieuontwikkeling in grensregio's te bevorderen; in de context van de verwevenheid van veiligheid en ontwikkeling, bestrijden van georganiseerde misdaad en alle vormen van illegale handel, inclusief de bestrijding van drugsproductie en drugsgebruik alsmede de negatieve gevolgen ervan, met inbegrip van hiv/aids; (d) bevorderen van bilaterale en regionale samenwerking, dialoog en integratie inclusief met de landen die vallen onder het Europees nabuurschapsinstrument en andere instrumenten van de Unie ter ondersteuning van beleidshervormingen, onder meer door het vergroten van de capaciteit van instellingen, technische bijstand (bv. TAIEX), informatie-uitwisseling en jumelage, en door belangrijke investeringen via passende mechanismen voor het vrijmaken van financiële middelen van de EU in de sectoren opleiding, milieu en energie, water/sanitaire voorzieningen, koolstofarme ontwikkeling/weerstand tegen de gevolgen van klimaatverandering, alsmede verbeteren van de continuïteit en veiligheid van de internationale energietoevoer en het vervoer, onderlinge verbindingen, netwerken en hun operatoren, onder meer via door de EIB ondersteunde activiteiten. Midden-Oosten (a) aanpakken van problemen op het gebied van goed bestuur (waaronder op het gebied van belastingen), mensenrechten en politieke gelijkheid, in het bijzonder in zwakke staten, om te helpen bij het opbouwen van legitieme, democratische, efficiënte en verantwoordelijke overheidsinstellingen en een actief en georganiseerd maatschappelijk middenveld; (b) bevorderen van sociale cohesie, in het bijzonder sociale insluiting, fatsoenlijk werk en gelijke kansen en gendergelijkheid; (c) bevorderen van duurzame economische hervormingen en diversificatie, handel, de ontwikkeling van een markteconomie, productieve en duurzame investeringen in de voornaamste sectoren (zoals energie, met inbegrip van hernieuwbare energie), publiek-private partnerschappen, en de integratie van de partnerlanden in de WHO; (d) bevorderen van regionale samenwerking, dialoog en integratie, ook met de landen die vallen onder het Europees nabuurschapsinstrument en de Golfstaten die vallen onder het partnerschapsinstrument en andere EU-instrumenten, onder meer door integratie-inspanningen binnen de regio, met name op het gebied van economie, energie, water, vervoer en vluchtelingen, te ondersteunen; (e) aanvullen van de middelen die in het kader van dit instrument werden besteed, met samenhangend werk en steun via andere EU-instrumenten, die gericht kunnen zijn op een bredere regionale integratie, op het bevorderen van de belangen van de EU op gebieden als economie, energie, onderzoek, innovatie en technologie, de bestrijding van drugsproductie, -gebruik en -handel in de context van de verwevenheid van veiligheid en ontwikkeling, op het beheren van de migratie en op het helpen van ontheemde personen en vluchtelingen in de context van de verwevenheid van tussen ontwikkeling en migratie. Zuidelijk-Afrika (a) bijdragen aan de consolidatie van een democratische samenleving, goed bestuur en de rechtsstaat, in het belang van de regionale en continentale stabiliteit en integratie; (b) ondersteunen van de aanpassingsinspanningen door het oprichten van verschillende vrijhandelszones; (c) bevorderen van fatsoenlijk werk, bijdragen aan de bestrijding van armoede, ongelijkheid en uitsluiting, onder andere door het lenigen van de basisbehoeften van gemeenschappen die vroeger achtergesteld waren; (d) overwinnen van economische kwetsbaarheid en bereiken van structurele veranderingen met de nadruk op fatsoenlijke werkgelegenheid door aanhoudende en inclusieve economische groei, een koolstofarme groene economie en duurzame ontwikkeling in al haar dimensies (met inbegrip van duurzame landbouw en visserij), en versterken van de biodiversiteit en ecosysteemdiensten; (e) het aanpakken van seksueel en gendergeweld en gezondheidsproblemen, met inbegrip van hiv/aids en de gevolgen ervan voor de samenleving. BIJLAGE V ACTIVITEITENGEBIEDEN IN HET KADER VAN THEMATISCHE PROGRAMMA'S A. PROGRAMMA VOOR MONDIALE COLLECTIEVE GOEDEREN EN UITDAGINGEN Overeenkomstig de in artikel 6 vastgestelde voorwaarden streeft het programma voor mondiale collectieve goederen en uitdagingen naar het versterken van de samenwerking, de uitwisseling van kennis en ervaring en de capaciteiten van de partnerlanden. Het programma kan onder meer worden opgesteld op basis van de volgende samenwerkingsgebieden, waarbij een maximale onderlinge synergie gegarandeerd moet worden omdat zij onderling sterk verweven zijn. Milieu en klimaatverandering (a) bijdragen aan de uitvoering van de internationale milieu- en klimaatdimensie van de visie van de EU voor 2020; (b) helpen van de ontwikkelingslanden bij de bron om de MDG's inzake duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen en milieuduurzaamheid te verwezenlijken; (c) bevorderen van de uitvoering van initiatieven van de Unie en verbintenissen die op internationaal en regionaal niveau zijn overeengekomen, en/of een grensoverschrijdende karakter hebben, in het bijzonder op het vlak van klimaatverandering, door de bevordering van klimaatbestendige strategieën, met name aanpassingsstrategieën met synergetische voordelen voor de biodiversiteit, biodiversiteits- en ecosysteemdiensten, bossen inclusief FLEGT, woestijnvorming, geïntegreerd beheer van waterreserves, beheer van natuurlijke hulpbronnen, goed beheer van chemicaliën en afval, efficiënt gebruik van de hulpbronnen en de groene economie; (c) bijdragen aan het verhogen van de integratie en het stroomlijnen van de doelstellingen op het gebied van klimaatverandering en milieu in de EU-samenwerkingshulp door middel van steun voor methodologisch en onderzoekswerk, met inbegrip van monitoring-, verslagleggings- en controlemechanismen, het in kaart brengen van ecosystemen, beoordeling en waardering, verbetering van de milieudeskundigheid en bevordering van innovatieve maatregelen en beleidssamenhang; (d) versterken van het milieubestuur en ondersteunen van het uitwerken van internationaal beleid, onder meer door te zorgen voor onderlinge verankering van de milieupijler en de andere pijlers van het internationaal bestuur voor duurzame ontwikkeling, door te assisteren bij de milieumonitoring en -evaluatie op regionaal en internationaal niveau, en door de naleving en handhaving van multilaterale milieuovereenkomsten te bevorderen met doeltreffende maatregelen. Duurzame energie (a) bevorderen van toegang tot veilige, betaalbare, schone en duurzame energiediensten als een belangrijke motor voor de uitbanning van armoede en voor inclusieve groei, met een bijzondere nadruk op het gebruik van plaatselijke energiebronnen; (b) bevorderen van een groter gebruik van hernieuwbare energietechnologieën en van energie-efficiëntie, en bevorderen van koolstofarme ontwikkelingsstrategieën; (c) bevorderen van energiezekerheid door bv. diversificatie van bronnen en trajecten, waarbij rekening moet worden gehouden met problemen inzake prijsvolatiliteit en mogelijke emissiereducties, de markten moeten worden verbeterd en onderlinge verbindingen en de handel op het vlak van energie moeten worden aangemoedigd. Menselijke ontwikkeling (a) Groei, werkgelegenheid en betrokkenheid van de privésector Bevorderen van maatregelen gericht op het scheppen van meer