MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD EN DE REKENKAMER

Geconsolideerde jaarrekening van de Europese Unie voor het begrotingsjaar 2021

(2022/C 399/01)

INHOUDSOPGAVE

VOORWOORD 2

MARKANTE FINANCIËLE FEITEN VAN HET JAAR 3

NOTA BIJ DE GECONSOLIDEERDE REKENINGEN 31

GECONSOLIDEERDE FINANCIËLE STATEN EN TOELICHTINGEN DAARBIJ 32

BALANS 33

STAAT VAN DE FINANCIËLE RESULTATEN 34

KASSTROOMOVERZICHT 35

MUTATIEOVERZICHT VAN DE NETTOACTIVA 37

TOELICHTINGEN BIJ DE FINANCIËLE OVERZICHTEN 38

VERSLAGEN OVER DE UITVOERING VAN DE BEGROTING EN TOELICHTINGEN 146

VERKLARENDE BEGRIPPENLIJST 232

LIJST VAN AFKORTINGEN 236

VOORWOORD

In 2021 trotseerde Europa de aanhoudende pandemie. Solidariteit was cruciaal om de COVID-19-pandemie in te dammen en de economische en sociale gevolgen ervan te verzachten. Alle beschikbare middelen uit de Europese begroting werden ingezet om burgers, bedrijven en lidstaten te ondersteunen en tegelijkertijd Europa klaar te maken voor de toekomst: groener, digitaler en veerkrachtiger.

De Europese Unie lanceerde het specifieke herstelinstrument NextGenerationEU om het herstel van Europa te ondersteunen en de huidige en toekomstige uitdagingen aan te pakken. Met uitzonderlijke bedragen aan financiering, die vanaf juni 2021 op de financiële markten werden aangetrokken, bleek de EU-begroting wederom een belangrijk instrument voor de Unie om crisissituaties aan te pakken en een duidelijke meerwaarde aan het leven van de burgers te geven.

Daarnaast bleef het SURE-programma (steun om het risico op werkloosheid in noodsituaties te beperken) de lidstaten ondersteunen, zowel om mensen aan het werk te houden als om door de pandemie getroffen banen te helpen beschermen.

Naast het aanpakken van de crisis met een snelle reactie en voortdurende aanpassingen aan de politieke en financiële situatie, heeft de Europese Unie haar belofte gestand gedaan en haar beleidsdoelstellingen verwezenlijkt. Daarom heeft zij optimaal gebruik gemaakt van de begroting 2021, de eerste van het huidige meerjarig financieel kader, met een begrotingsuitvoering van 268,3 miljard EUR aan vastleggingen.

Het is mij een genoegen de jaarrekening 2021 van de Europese Unie voor te stellen. Deze rekening geeft een compleet overzicht van de financiën van de EU en van de uitvoering van de EU-begroting voor het afgelopen jaar, inclusief informatie over de voorwaardelijke verplichtingen, de financiële vastleggingen en andere verplichtingen die de Unie is aangegaan. De geconsolideerde jaarrekening van de Europese Unie maakt deel uit van het geïntegreerde pakket financiële en verantwoordingsverslagen van de Commissie en is een essentieel onderdeel van het sterk ontwikkelde systeem van budgettaire transparantie en verantwoordingsplicht.

Johannes HAHN Commissaris voor Begroting en Personeelszaken

MARKANTE FINANCIËLE FEITEN VAN HET JAAR

Het doel van dit onderdeel over markante financiële feiten, dat is opgesteld op basis van de beginselen die zijn uiteengezet in de IPSASB Recommended Practice Guideline (RPG) 2 “Financial Statement Discussion and Analysis”, is de lezer inzicht te verschaffen in de operationele, financiële en beleggingsactiviteiten van de EU en hoe deze tot uiting komen in de verschillende elementen van de geconsolideerde financiële staten van de EU. De hier verstrekte informatie is niet door een accountant gecontroleerd. Doordat de cijfers afgerond zijn tot miljoen euro, kan het lijken alsof sommige financiële gegevens in de tabellen hieronder niet correct zijn opgeteld.

INHOUDSOPGAVE

1. KERNCIJFERS EN MARKANTE FEITEN VAN HET JAAR 4

2. HET MEERJARIG FINANCIEEL KADER 2021-2027 EN NextGenerationEU 6

2.1. MFK 2021-27 en NextGenerationEU — kerncijfers 6

2.2. NextGenerationEU — overzicht 7

2.3. Financiële situatie van NGEU op 31 december 2021 8

3. SAMENVATTING VAN DE BEGROTINGSUITVOERING 13

3.1. Ontvangsten 13

3.2. Uitgaven 15

4. FINANCIERINGSINSTRUMENTEN EN BEGROTINGSGARANTIES 16

4.1. Financieringsinstrumenten die uit de EU-begroting worden gefinancierd 16

4.2. Begrotingsgaranties: financiële activa aangehouden in waarborgfondsen 17

4.3. Verstrekte leningen en daarmee samenhangende opgenomen middelen voor financiële bijstandsprogramma’s 17

4.4. Voorwaardelijke begrotingsverplichtingen voor financiële bijstandsprogramma’s 21

5. JAARREKENINGANALYSE 21

5.1. ONTVANGSTEN 21

5.2. UITGAVEN 23

5.3. ACTIVA 23

5.4. PASSIVA 26

6. POLITIEK EN FINANCIEEL KADER VAN DE EU, GOVERNANCE EN REKENING EN VERANTWOORDING 27

6.1. HET POLITIEK EN FINANCIEEL KADER 27

6.2. GOVERNANCE EN REKENING EN VERANTWOORDING 29

1. KERNCIJFERS EN MARKANTE FEITEN VAN HET JAAR

Geconsolideerde financiële staten

De geconsolideerde financiële staten van de EU omvatten meer dan 50 entiteiten (waaronder het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en de EU-agentschappen) en worden opgesteld volgens de strengste normen die er zijn, de International Public Sector Accounting Standards (IPSAS).

Het jaar 2021, het eerste jaar van het MFK 2021-2027 van de EU, was in veel opzichten uitzonderlijk. Zoals blijkt uit de hieronder opgenomen balans en zoals nader uiteengezet in de analyse van de financiële staten (punt 5), werden de geconsolideerde financiële staten van de EU voor 2021 met name beïnvloed door de succesvolle lancering van NextGenerationEU in 2021 (71,6 miljard EUR uitbetaald aan de lidstaten) en de aanvullende leningsactiviteiten in het kader van het SURE-instrument (50 miljard EUR):

(miljard EUR) 2021 2020 ACTIVA Financiële activa 188,6 113,1 Voorfinanciering 93,4 62,7 Kortlopende vorderingen 72,4 74,5 Geldmiddelen en kasequivalenten 44,9 16,7 Materiële vaste activa en andere activa 14,7 13,0 Totaal 414,1 280,0 PASSIVA Vergoedingen na uitdiensttreding 122,5 116,0 Financiële verplichtingen 246,1 95,0 Crediteuren 46,4 32,4 Overlopende posten 78,1 64,6 Andere verplichtingen 3,3 5,4 Totaal 496,4 313,5 NETTOACTIVA Reserves 1,3 5,1 Bij de lidstaten op te vragen bedragen (83,6 ) (38,5 ) Totaal (82,3 ) (33,4 ) ⇨ zie analyse van de financiële staten, punt 5

Succesvolle lancering van NextGenerationEU

Uitbetalingen in het kader van NextGenerationEU — 71,6 miljard EUR, verdeeld over:

⇨ zie financiële situatie van NGEU op 31 december 2021, punt 2.3

2. HET MEERJARIG FINANCIEEL KADER 2021-2027 EN NextGenerationEU

2.1. MFK 2021-27 EN NextGenerationEU — KERNCIJFERS

De langetermijnbegroting 2021-2027 van de EU bedraagt, samen met het herstelinstrument NextGenerationEU (“NGEU”), 2,018 biljoen EUR in lopende prijzen (1,8 biljoen EUR in prijzen van 2018). Deze ongekende financiële respons op de crisis zal helpen de economische en sociale schade als gevolg van de coronapandemie te herstellen en de overgang naar een groener, digitaler en duurzamer Europa te ondersteunen.

Het pakket omvat de langetermijnbegroting, het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-2027, bestaande uit 1,211 biljoen EUR in lopende prijzen (1,074 biljoen EUR in prijzen van 2018), in combinatie met het tijdelijke herstelinstrument NGEU ten belope van maximaal 806,9 miljard EUR in lopende prijzen (750 miljard EUR in prijzen van 2018).

Dit is een volledig gemoderniseerde begroting:

— Meer dan 50 % van het totale bedrag van de volgende langetermijnbegroting en NGEU zal worden gebruikt ter ondersteuning van de modernisering van de Europese Unie door middel van onderzoek en innovatie, eerlijke klimaat- en digitale transitie, paraatheid, en herstel- en veerkrachtacties.

— 30 % van de EU-begroting zal worden besteed aan de bestrijding van klimaatverandering — het grootste aandeel van de grootste EU-begroting ooit.

— 20 % van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (RRF), die goed is voor 90 % van NGEU, zal worden geïnvesteerd in digitale transformatie.

— In 2026 en 2027 zal 10 % van de jaarlijkse uitgaven in het kader van de langetermijnbegroting bijdragen tot het tot staan brengen en ombuigen van de achteruitgang van de biodiversiteit.

— Voor de eerste keer in de geschiedenis maken nieuwe en versterkte prioriteiten het grootste deel van de langetermijnbegroting uit, namelijk 32 %.

Politieke prioriteiten van het MFK 2021-27

De politieke prioriteiten van de Commissie zijn vastgelegd in de politieke richtsnoeren van de voorzitter van de Commissie. De Commissie-Von der Leyen, die op 1 december 2019 is aangetreden, heeft de volgende zes grote ambities:

6 GROTE AMBITIES

Een Europese Green Deal

— Ernaar streven het eerste klimaatneutrale continent ter wereld te worden

Een Europa dat klaar is voor het digitale tijdperk

— Mensen meer kansen geven met een nieuwe generatie technologieën

Een economie die werkt voor de mensen

— Werken aan sociale rechtvaardigheid en welvaart

Een sterker Europa in de wereld

— Europa moet grotere ambities koesteren door het verantwoorde mondiale leiderschap, dat ons zo kenmerkt, te versterken

Bevordering van onze Europese levenswijze

— Bouwen aan een Unie waarin iedereen gelijke kansen heeft

Een nieuwe impuls voor de Europese democratie

— Onze democratie koesteren, beschermen en versterken

2.2. NextGenerationEU — OVERZICHT

Met een budget van 806,9 miljard EUR heeft NGEU tot doel de onmiddellijke economische en sociale schade als gevolg van de coronapandemie te helpen herstellen en zo ertoe bij te dragen dat Europa na COVID-19 groener, digitaler, veerkrachtiger en beter toegerust is om de huidige en komende uitdagingen aan te gaan.

Een deel van de middelen, tot 338,0 miljard EUR, wordt verstrekt in de vorm van niet-terugvorderbare steun of subsidies. Het andere deel, tot 385,8 miljard EUR, wordt gebruikt om leningen van de Unie aan individuele lidstaten te verstrekken. Deze leningen zullen door die lidstaten pas na de huidige MFK-periode worden terugbetaald en zullen zich over een langere periode uitstrekken, waarbij de lopende leningen bijvoorbeeld pas in 2051 vervallen (zie punt 2.3.3).

Daarnaast versterkt NGEU verschillende bestaande EU-programma’s en -beleidsmaatregelen, en wel als volgt:

— het cohesiebeleid in het kader van de herstelbijstand voor cohesie en de regio’s van Europa (React-EU), om de economische gevolgen van COVID-19 in de eerste jaren van het herstel te helpen aanpakken;

— het Fonds voor een rechtvaardige transitie, om ervoor te zorgen dat de transitie naar klimaatneutraliteit voor iedereen werkt;

— het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling, om landbouwers verder te ondersteunen;

— InvestEU, ter ondersteuning van de investeringsinspanningen van onze bedrijven;

— Horizon Europa, om ervoor te zorgen dat de EU over de capaciteit beschikt om meer uitmuntendheid in onderzoek te financieren, en

— RescEU, dat waarborgt dat het EU-mechanisme voor civiele bescherming over de capaciteit beschikt om op grootschalige noodsituaties te reageren.

2.3. FINANCIËLE SITUATIE VAN NGEU OP 31 DECEMBER 2021

2.3.1. Overzicht

Vanaf de start van de NGEU-financieringsoperaties op 15 juni 2021 tot eind 2021 heeft de Commissie 71,0 miljard EUR aan langetermijnfinanciering aangetrokken, voornamelijk door de uitgifte van obligaties in gesyndiceerde transacties. Daarnaast heeft de Commissie in december 2021 20 miljard EUR aan kortlopend EU-schuldpapier uitstaan. Tot eind 2021 had de Commissie in totaal 71,6 miljard EUR aan financiële steun uitbetaald. Het grootste deel van dit bedrag, 64,3 miljard EUR, is aan 20 lidstaten uitbetaald in het kader van de RRF (waarvan 46,4 miljard EUR als niet-terugvorderbare steun en 18,0 miljard EUR als leningen). Nog eens 7,2 miljard EUR werd uitbetaald als MFK-betalingen in het kader van bestaande programma’s. De resterende liquiditeit van 19,4 miljard EUR wordt aangehouden op de bankrekening van NGEU bij de ECB en op de centrale kasrekening van de Commissie, in afwachting van de uitbetaling aan de begroting voor MFK-programma’s.

NGEU — Uitstaande leningen en uitbetalingen per 31 december 2021

2.3.2. Opgenomen leningen

Om aan de financieringsbehoeften van NGEU te voldoen, geeft de Commissie effecten uit op de internationale kapitaalmarkten. Op basis van een gediversifieerde financieringsstrategie combineert de Commissie het gebruik van verschillende financieringsinstrumenten en financieringstechnieken met een open en transparante communicatie met marktdeelnemers.

In 2021 kon de Commissie op grond van het jaarlijkse besluit tot het opnemen van leningen (1) een maximumbedrag van 125 miljard EUR aan lange financiering en een maximaal uitstaand bedrag van 60 miljard EUR aan korte financiering uitgeven.

Langetermijnfinanciering — Gesyndiceerde transacties en veiling van EU-obligaties

Op 31 december 2021 had de Commissie 66,0 miljard EUR geleend via vijf obligatie-uitgiften door middel van gesyndiceerde transacties (waaronder één transactie met twee tranches), evenals 5,0 miljard EUR via de veiling van EU-obligaties:

(miljard EUR) Langetermijnfinancieringstransacties (inclusief toonbankveilingen) Vervaldatum Uitgegeven/aangetrokken Totaal terugbetaald per jaareinde Uitstaand per jaareinde NGEU #1 04.07.2031 20,0 0,0 20,0 NGEU #2a (inclusief toonbankveilingen) 06.07.2026 11,5 0,0 11,5 NGEU #2b 06.07.2051 6,0 0,0 6,0 NGEU #3 04.07.2041 10,0 0,0 10,0 NGEU #4 (inclusief toonbankveilingen) 04.10.2028 11,5 0,0 11,5 Groene obligaties NGEU #1 04.02.2037 12,0 0,0 12,0 Totaal 71,0 0,0 71,0

Bij de eerste gesyndiceerde transactie in juni 2021 werd 20,0 miljard EUR opgehaald. Het was de grootste uitgifte van institutionele obligaties ooit in Europa, de grootste institutionele transactie met één tranche ooit en het grootste bedrag dat de EU ooit in één enkele transactie heeft aangetrokken.

In oktober 2021 heeft de Commissie de eerste groene NGEU-obligatie uitgegeven. Daarmee heeft zij 12,0 miljard EUR opgehaald, enkel en alleen voor groene en duurzame investeringen in de hele EU. Deze uitgifte, die ’s werelds grootste uitgifte van groene obligaties ooit vertegenwoordigde, heeft de zichtbaarheid van het met groene obligaties gefinancierde groene beleid vergroot en de Europese Green Deal en de groene transitie ondersteund. Voor de uitgifte van groene obligaties moet verslag worden uitgebracht over het precieze gebruik van de opbrengsten van groene obligaties en over het effect van investeringen die met groene obligaties worden gefinancierd.

Kortetermijnfinanciering — Veiling van EU-schuldpapier

Per 31 december 2021 bedroeg het uitstaande bedrag aan kortetermijnfinanciering, aangetrokken via de veiling van EU-schuldpapier met een looptijd van drie of zes maanden, 20,0 miljard EUR:

(miljard EUR) Veiling van EU-schuldpapier Uitstaand per jaareinde Looptijd van 3 maanden 8,5 Looptijd van 6 maanden 11,5 Totaal 20,0

Hoewel gesyndiceerde transacties de hoofdmoot van het NGEU-uitgifteprogramma zullen blijven vormen, verbetert de capaciteit om snel en goedkoop geld op te halen via veilingen, ten minste in de beginfasen, het vermogen van de Commissie om in haar NGEU-betalingsbehoeften te voorzien tegen de voordeligste voorwaarden voor de begroting van de Unie en/of de begunstigde lidstaten.

Voorts werd een kortetermijnfinanciering van 16 miljard EUR aangetrokken via geldmarkttransacties, die aan het einde van het jaar volledig was terugbetaald.

2.3.3. Uitbetalingen

Eind 2021 had de Commissie de herstel- en veerkrachtplannen van 26 lidstaten ontvangen, waarvan er 22 positief werden beoordeeld en vervolgens werden goedgekeurd door de Raad (België, Kroatië, Cyprus, Tsjechië, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Spanje, Portugal, Frankrijk, Ierland, Italië, Letland, Luxemburg, Oostenrijk, Slowakije, Litouwen, Malta, Slovenië, Roemenië, Estland en Finland). Vier andere lidstaten (Bulgarije, Hongarije, Polen en Zweden) dienden plannen in waarvan de beoordeling aan het einde van het jaar nog aan de gang was. Eén ander plan (van Nederland) was nog niet ingediend. De totale financiële steun die in het kader van de 22 onderschreven plannen werd goedgekeurd, bedroeg 291,2 miljard EUR aan niet-terugvorderbare steun (waarvan aan het einde van het jaar financieringsovereenkomsten waren ondertekend voor een bedrag van 195,4 miljard EUR) en 153,9 miljard EUR aan financiële steun via leningen (waarvan aan het einde van het jaar leningsovereenkomsten waren ondertekend voor 153,2 miljard EUR).

Niet-terugvorderbare steun

In 2021 heeft de Commissie in totaal 46,4 miljard EUR aan niet-terugvorderbare steun uitbetaald aan 20 van de 22 lidstaten met ingediende en goedgekeurde herstel- en veerkrachtplannen. Van dit bedrag was 36,4 miljard EUR als voorfinanciering betaald. Nadat Spanje de mijlpalen had gehaald, werd nog eens 10 miljard EUR uitbetaald vóór het einde van het jaar, waarbij 1,5 miljard EUR van de oorspronkelijke voorfinanciering werd verrekend. Een bedrag van nog eens 0,3 miljard EUR aan voorfinanciering in verband met de niet-terugvorderbare steun aan Finland was aan het einde van het jaar nog niet uitbetaald. In het geval van Ierland was niet-terugvorderbare steun ten belope van 1,0 miljard EUR goedgekeurd, maar was er aan het einde van het jaar geen financieringsovereenkomst ondertekend.

(miljard EUR) Lidstaat Maximale niet-terugvorderbare steun (2) Totaal ondertekend op 31.12.2021 Begrotings- vastleggingen in 2021 Totaal uitbetaald op 31.12.2021 Oostenrijk 3,5 2,2 1,1 0,4 België 5,9 3,6 1,8 0,8 Kroatië 6,3 4,6 2,3 0,8 Cyprus 1,0 0,8 0,4 0,1 Tsjechië 7,0 3,5 1,8 0,9 Denemarken 1,6 1,3 0,6 0,2 Estland 1,0 0,8 0,4 0,1 Finland 2,1 — (†) 0,8 — (†) Frankrijk 39,4 24,3 12,0 5,1 Duitsland 25,6 16,3 8,1 2,3 Griekenland 17,8 13,5 6,7 2,3 Ierland 1,0 — (‡) 0,5 — Italië 68,9 47,9 23,7 9,0 Letland 1,8 1,6 0,8 0,2 Litouwen 2,2 2,1 1,0 0,3 Luxemburg 0,1 0,1 0,0 0,0 Malta 0,3 0,2 0,1 0,0 Portugal 13,9 9,8 4,8 1,8 Roemenië 14,2 10,2 5,1 1,9 Slowakije 6,3 4,6 2,3 0,8 Slovenië 1,8 1,3 0,6 0,2 Spanje 69,5 46,6 23,1 19,0 Goedgekeurd 291,2 195,4 98,0 46,4 Bulgarije 6,3 — — — Hongarije 7,2 — — — Nederland 6,0 — — — Polen 23,9 — — — Zweden 3,3 — — — Nog niet goedgekeurd 46,6 — — — Totaal 338,0 195,4 98,0 46,4

Verstrekte leningen

In 2021 heeft de Commissie in totaal 18,0 miljard EUR uitbetaald in de vorm van een voorfinanciering aan vier lidstaten (Cyprus, Griekenland, Italië en Portugal), wat overeenkomt met 13 % van de aan hen toegewezen leningen. Een bedrag van nog eens 1,9 miljard EUR aan voorfinanciering in verband met de financiële steun via leningen aan Roemenië was aan het einde van het jaar nog niet uitbetaald. In het geval van Slovenië was financiële steun via leningen ten belope van 0,7 miljard EUR goedgekeurd, maar was er aan het einde van het jaar geen leningsovereenkomst ondertekend:

(miljard EUR) Lidstaat Maximale financiële steun via leningen Totaal ondertekend op 31.12.2021 Totaal uitbetaald op 31.12.2021 Totaal terugbetaald op 31.12.2021 Totaal uitstaand op 31.12.2021 Cyprus 0,2 0,2 0,0 — 0,0 Griekenland 12,7 12,7 1,7 — 1,7 Italië 122,6 122,6 15,9 — 15,9 Portugal 2,7 2,7 0,4 — 0,4 Roemenië 14,9 14,9 — (1) — — Slovenië 0,7 — (†) — — — Goedgekeurd 153,9 153,2 18,0 — 18,0 Reserve 231,9 — — — — Totaal 385,8 153,2 18,0 — 18,0

Volgens de leningsovereenkomsten zullen de lidstaten vanaf tien jaar na de uitbetalingsdatum jaarlijks 5 % van de uitbetaalde bedragen terugbetalen. Portugal, Griekenland, Italië en Cyprus zullen dus vanaf 2032 beginnen met het terugbetalen van de leningen, waarbij de leningen in 2051 vervallen. Het terugbetalingsschema voor de uitstaande nominale bedragen per jaareinde is als volgt:

(miljoen EUR) Lidstaat Terugbetalings- periode Jaarlijkse terugbetaling Totaal terugbetaling Cyprus 2032-2051 1 26 Griekenland 2032-2051 83 1 655 Italië 2032-2051 797 15 938 Portugal 2032-2051 18 351 Totaal 899 17 970

NGEU-bijdrage aan andere programma’s in het kader van de EU-begroting

Eind 2021 had de Commissie in totaal 7,2 miljard EUR uitbetaald als betalingen aan andere programma’s in het kader van het MFK, voornamelijk in verband met React-EU, dat het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het Europees Sociaal Fonds (ESF) financiert:

(miljard EUR) MFK-programma Totaal goedgekeurde bijdragen van het MFK Begrotings- vastleggingen in 2021 Totaal uitbetaald op 31.12.2021 React-EU 50,6 39,5 7,0 — waarvan ERDF 31,5 24,0 4,9 — waarvan ESF 19,2 15,4 2,1 Fonds voor een rechtvaardige transitie 10,9 0,0 0,0 Plattelandsontwikkeling (Elfpo) 8,1 2,4 0,1 InvestEU 6,1 1,7 0,2 Horizon Europa 5,4 1,8 0,0 RescEU 2,1 0,1 0,0 Totaal 83,1 45,5 7,2

2.3.4. Liquiditeit

De in het kader van NGEU verstrekte leningen volgen niet het strikte back-to-back-beginsel van andere instrumenten voor financiële bijstand. In plaats daarvan is voor NGEU een gediversifieerde en gebundelde financieringsstrategie ontwikkeld die een efficiënt liquiditeitsbeheer vereist. Het doel van het liquiditeitsbeheer van NGEU is ervoor te zorgen dat de bedragen op de bankrekening van NGEU toereikend zijn om aan alle nieuwe uitbetalingsbehoeften te voldoen en om een bepaalde veiligheidsbuffer aan te houden en tegelijkertijd overtollige saldi te vermijden. Voor het liquiditeitsbeheer heeft de Commissie een IT-instrument ontwikkeld waarmee de NGEU-rekening dagelijks kan worden gecontroleerd. Eind 2021 bedroeg het totale tegoed op de extrabudgettaire rekening van NGEU 18,0 miljard EUR. Daarnaast werd in afwachting van de uitbetaling aan de begroting voor MFK-programma’s nog eens 1,4 miljard EUR aan middelen aangehouden op de centrale kasrekening van de Commissie.

3. SAMENVATTING VAN DE BEGROTINGSUITVOERING

3.1. ONTVANGSTEN

In de oorspronkelijke goedgekeurde EU-begroting, die op 18 december 2020 door de voorzitter van het Europees Parlement werd ondertekend, werd het totale bedrag van de betalingskredieten voor 2021 vastgesteld op 166 060 miljoen EUR en het totale uit eigen middelen te financieren bedrag op 156 867 miljoen EUR. De geraamde ontvangsten en uitgaven in de oorspronkelijke begroting worden doorgaans in de loop van het begrotingsjaar aangepast door middel van gewijzigde begrotingen. Wijzigingen in de op het bni gebaseerde eigen middelen garanderen dat de begrote ontvangsten precies overeenstemmen met de begrote uitgaven. Op die manier wordt het beginsel van begrotingsevenwicht geëerbiedigd en zijn de begrotingsontvangsten en de begrotingsuitgaven (betalingskredieten) aan elkaar gelijk.

In 2021 werden zes gewijzigde begrotingen goedgekeurd. De definitieve goedgekeurde ontvangsten voor 2021 kwamen hierdoor uit op 168 011 miljoen EUR en de totale uit eigen middelen te financieren ontvangsten op 156 993 miljoen EUR. De bijdragen van de lidstaten zijn in 2021 stabiel gebleven. De verhoging van de betalingskredieten (1 950 miljoen EUR) werd voornamelijk gefinancierd uit het overschot van het voorgaande jaar.

De ontvangsten zijn afkomstig uit zes bronnen (titels):

Titel 1: Eigen middelen

De inning van de traditionele eigen middelen (158 632 miljoen EUR) lag 1,0 % boven de bedragen in de begroting (156 993 miljoen EUR). Dit komt voornamelijk doordat er in de laatste twee maanden van het jaar een hoger bedrag werd geïnd dan was verwacht.

De definitieve betalingen van de lidstaten voor btw, bni en kunststof verpakkingsafval lagen dicht bij de laatste begrotingsraming. De verschillen tussen de geraamde bedragen en de werkelijk betaalde bedragen worden veroorzaakt door de verschillen tussen de eurokoersen die voor begrotingsdoeleinden zijn gebruikt en de koersen die golden op het moment waarop de lidstaten buiten de eurozone hun betalingen daadwerkelijk hebben verricht.

Titel 2: Overschotten, saldi en aanpassingen

Het overschot van het voorgaande begrotingsjaar bedroeg 1 769 miljoen EUR. Dit bedrag werd in de begroting 2021 opgenomen door middel van een gewijzigde begroting en de eigenmiddelenbijdrage van de lidstaten werd dienovereenkomstig verlaagd.

Wat de btw- en bni-saldi betreft, zijn de regels vastgesteld in artikel 10 ter van de verordening inzake de terbeschikkingstelling (Verordening (EU, Euratom) nr. 609/2014 van de Raad) (3). Volgens deze regels wordt het totaalbedrag van de saldi berekend om ervoor te zorgen dat het effect op de EU-begroting nihil is (“salderingssysteem”) en leidt de procedure niet automatisch tot een wijziging van de begroting. Daarom roept de Commissie de nettobedragen rechtstreeks bij de lidstaten af.

Titel 3: Administratieve ontvangsten

Deze titel omvat de ontvangsten uit belastingen en heffingen op de bezoldiging van het personeel ten bedrage van 2 230 miljoen EUR.

Titel 4: Financiële ontvangsten, achterstandsrente en boeten

In titel 4 heeft het verschil tussen het begrote bedrag (515 miljoen EUR) en de werkelijke ontvangsten (1 633 miljoen EUR) voornamelijk betrekking op geldboeten op het gebied van mededinging.

Titel 5: Begrotingsgaranties, opgenomen en verstrekte leningen

Deze titel is aanzienlijk toegenomen met de totstandkoming van NGEU. De NGEU-middelen in deze titel zijn bestemmingsontvangsten. Titel 5 betreft de ontvangsten in verband met garanties, rente en terugbetalingen van verstrekte leningen. Deze titel kanaliseert ook middelen (voor de niet-terugvorderbare NGEU-steun in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit en voor de versterking van de MFK-programma’s) uit bestemmingsontvangsten van de lidstaten in het kader van het herstelinstrument voor de Europese Unie (EURI). Zie de punten 2.2 en 2.3 van Markante financiële feiten van het jaar voor een uitgebreid overzicht van NGEU.

Titel 6: Ontvangsten, bijdragen en terugbetalingen in verband met beleid van de Unie

Titel 6 heeft voornamelijk betrekking op ontvangsten uit financiële correcties in verband met de structuur- en landbouwfondsen (ESIF, ELGF en Elfpo). Deze titel omvat ook de deelname van derde landen aan onderzoeksprogramma’s, de goedkeuring van de rekeningen van de landbouwfondsen en andere bijdragen en terugbetalingen aan programma’s/activiteiten van de EU. Een aanzienlijk deel van dit totaal bestaat uit bestemmingsontvangsten, wat aanleiding geeft tot de opname van aanvullende kredieten aan de uitgavenzijde.

De totale begrotingsontvangsten voor 2021 bedroegen 239 596 miljoen EUR.

3.2. UITGAVEN

3.2.1. Begrotingsuitvoering

In 2021, het eerste jaar van het nieuwe meerjarig financieel kader 2021-2027, bedroeg de definitieve goedgekeurde begroting 166,8 miljard EUR aan vastleggingskredieten en 168,0 miljard EUR aan betalingskredieten. NGEU heeft de essentiële programma’s versterkt met nog eens 421,1 miljard EUR aan vastleggingskredieten en 55,5 miljard EUR aan betalingskredieten die in de EU-begroting zijn opgenomen als externe bestemmingsontvangsten (4).

De uitvoering van de begroting 2021 werd sterk beïnvloed door de vertraging bij de vaststelling van de nieuwe rechtsgrondslagen en de nieuwe regels voor de structuurfondsen. Het merendeel van de vastleggingskredieten voor 2021 voor de structuurfondsen (met een nettowaarde van 49 miljard EUR) werd geherprogrammeerd naar 2022-2025 overeenkomstig artikel 7 van de MFK-verordening. In gevallen waarin het Financieel Reglement en/of de nieuwe rechtsgrondslagen daarin voorzien, werden de niet-bestede kredieten overgedragen naar 2022: 4,1 miljard EUR aan vastleggingskredieten en 4,2 miljard EUR aan betalingskredieten. In 2021 werd voor het eerst gebruikgemaakt van de mogelijkheid om ongebruikte goedgekeurde begrotingskredieten naar het volgende jaar over te dragen door middel van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking — Europa in de wereld (NDICI — Global Europe (GE)) (5) (6). Vergelijkbare bepalingen zijn van toepassing op en zijn gebruikt voor de reserve voor aanpassing aan de brexit en de reserve voor solidariteit en noodhulp (SEAR).

De uitvoering van de totale vastleggingskredieten bedroeg in 2021 in totaal 268,3 miljard EUR:

— 113,4 miljard EUR uit de definitieve goedgekeurde begroting;

— 0,6 miljard EUR uit van 2020 overgedragen kredieten;

— 154,3 miljard EUR uit kredieten afkomstig van bestemmingsontvangsten; — waarvan 143,5 miljard EUR van NGEU.

De in 2021 verrichte betalingen bedroegen in totaal 228,0 miljard EUR:

— 163,6 miljard EUR uit de definitieve goedgekeurde begroting;

— 1,8 miljard EUR uit van 2020 overgedragen kredieten;

— 62,6 miljard EUR uit kredieten afkomstig van bestemmingsontvangsten; — waarvan 53,6 miljard EUR van NGEU.

Totale uitvoering van de vastleggingskredieten in 2021 per EU-beleidsdoelstelling

De uitvoering voor alle soorten kredieten (begrotingskredieten, overdrachten van het voorgaande jaar en bestemmingsontvangsten) bedroeg in 2021 44 % wat de vastleggingen en 92 % wat de betalingen betreft. De bestedingspercentages exclusief bestemmingsontvangsten bedroegen in 2021 68 % voor de vastleggingskredieten en 97 % voor de betalingskredieten. Een belangrijk deel van de in 2021 verrichte betalingen had betrekking op de voltooiing van het MFK 2014-2020.

Als daarnaast rekening wordt gehouden met de overdrachten en de vastleggingen onder gedeeld beheer die overeenkomstig artikel 7 van het MFK zijn geherprogrammeerd, zou de uitvoering van de goedgekeurde begroting bijna 100 % hebben bedragen voor zowel de vastleggings- als de betalingskredieten.

De uitvoering van de NGEU-kredieten bedroeg 34 % voor de totale vastleggingskredieten en 97 % voor de totale betalingskredieten die in de EU-begroting zijn opgenomen. Het voor NGEU vastgelegde bedrag vertegenwoordigde 87 % van het in 2021 voor vastlegging goedgekeurde bedrag (7) (164,6 miljard EUR).

3.2.2. Nog betaalbaar te stellen vastleggingen

De nog betaalbaar te stellen vastleggingen (gewoonlijk “RAL” genoemd) bedroegen eind 2021 341,6 miljard EUR. Deze post is ten opzichte van 2020 gestegen (met 38,4 miljard EUR). De stijging was echter kleiner dan oorspronkelijk geraamd, aangezien de meeste vastleggingen voor programma’s onder gedeeld beheer (met een nettowaarde van 49 miljard EUR) die voor 2021 waren gepland, werden uitgesteld tot 2022 en de daaropvolgende jaren, overeenkomstig artikel 7 van de MFK-verordening. De herprogrammering van de uitvoering onder gedeeld beheer zal bijdragen tot een verdere stijging van de RAL in de komende jaren.

De belangrijkste oorzaak van de stijging van de RAL in 2021 was de start van de uitvoering van NGEU (niet-terugvorderbaar deel) — een bijdrage van 89,9 miljard EUR (26 %) aan de totale RAL eind 2021. De bestemmingsontvangsten van NGEU zullen leiden tot een stijging van de RAL in de komende jaren, aangezien alle verbintenissen uiterlijk op 31 december 2023 zullen worden aangegaan en zullen worden nagekomen door betalingen tot en met 31 december 2026, overeenkomstig artikel 3, leden 4 en 9, van de EURI-verordening (8).

3.2.3. Begrotingsresultaat

Het begrotingsresultaat (overschot) steeg van 1,8 miljard EUR in 2020 tot 3,2 miljard EUR in 2021 als gevolg van de hoger dan verwachte ontvangsten uit douanerechten en boeten.

4. FINANCIERINGSINSTRUMENTEN EN BEGROTINGSGARANTIES

4.1. FINANCIERINGSINSTRUMENTEN DIE UIT DE EU-BEGROTING WORDEN GEFINANCIERD

Financieringsinstrumenten die uit de EU-begroting worden gefinancierd, kunnen de vorm aannemen van garantie-instrumenten, eigenvermogensinstrumenten en schuldinstrumenten. In het MFK 2021-2027 zal het gebruik van begrotingsgaranties naar verwachting toenemen ten opzichte van financieringsinstrumenten met volledige financiering of voorziening uit de EU-begroting. In het kader van het InvestEU-programma zal met name 26,2 miljard EUR aan EU-garanties worden verstrekt aan de EIB-groep en andere financiële instellingen, ter ondersteuning van diverse beleidsdoelstellingen van de Unie door middel van financierings- en investeringsverrichtingen. In tegenstelling tot de traditionele begrotingsuitvoeringsmethode van subsidieverstrekking is de grondgedachte achter deze aanpak dat voor elke via de financieringsinstrumenten uitgegeven euro de eindbegunstigde meer dan 1 euro aan financiële steun ontvangt als gevolg van het hefboomeffect.

Bij dit type begrotingsuitvoering zijn de middelen hetzij reeds gestort op de fiduciaire rekeningen die worden beheerd door de entiteiten waaraan de uitvoering is toevertrouwd en blijven zij beschikbaar (als geldmiddelen en kasequivalenten, schuldtitels of beleggingen in geldmarktfondsen of gepoolde activaportefeuilles) om toekomstige garantieclaims te dekken, hetzij belegd in aandelen. Het belang en de omvang van de financieringsinstrumenten die uit de EU-begroting worden gefinancierd onder direct en indirect beheer zijn de jongste jaren toegenomen.

4.2. BEGROTINGSGARANTIES: FINANCIËLE ACTIVA AANGEHOUDEN IN WAARBORGFONDSEN

Bij dit type begrotingsuitvoering verstrekt de EU aan tegenpartijen garanties waarvoor slechts gedeeltelijke voorzieningen zijn aangelegd via door de Commissie opgerichte garantiefondsen, waardoor voorwaardelijke verplichtingen voor de EU-begroting tot stand komen wanneer de voorziening ontoereikend is om de beroepen op de garantie te dekken. De EU heeft garanties verstrekt voor leningen die buiten de EU zijn verstrekt (het zogenaamde mandaat voor externe leningen (ELM) van de EIB) en voor door de EFSI-garantie gedekte schuld- en eigenvermogensverrichtingen aan de EIB-groep, alsook garanties voor verrichtingen die onder de EFDO-garantie en de garantie voor extern optreden van het NDICI vallen, die aan de EIB-groep en andere financiële instellingen worden verstrekt.

Vanaf 2021 wordt de voorziening via garantiefondsen aangehouden in het gemeenschappelijk voorzieningsfonds (GVF). Het GVF is ingesteld bij het Financieel Reglement (9) om de voorzieningen (d.w.z. aangehouden middelen) aan te houden ter dekking van de financiële verplichtingen die voortvloeien uit financieringsinstrumenten, begrotingsgaranties en leningen voor financiële bijstand in het kader van het MFK 2021-2027. Het fonds bevat ook een aantal voorzieningen ter dekking van financiële verplichtingen die voortvloeien uit voorgaande MFK’s.

Het GVF is opgericht en fungeert als één portefeuille, waarin momenteel voorzieningen voor verschillende EU-begrotingsgaranties en programma’s voor financiële bijstand worden gecombineerd. De middelen van het GVF worden toegewezen aan compartimenten, zodat de bedragen betreffende de afzonderlijke bijdragende instrumenten van het GVF (begrotingsgaranties en programma’s voor financiële bijstand) traceerbaar zijn.

Na de inwerkingtreding van het MFK 2021-2027 zijn de nettoactiva van het EFSI-garantiefonds per 1 januari 2021 overgedragen aan het GVF. De nettoactiva van het EFDO-garantiefonds en het Garantiefonds voor extern optreden zijn in de loop van 2021 aan het GVF overgedragen.

Per 31 december 2021 houdt de Commissie financiële activa in het GVF aan voor de volgende compartimenten:

— Garantiefonds voor externe acties — 2,7 miljard EUR;

— EFSI-garantiefonds — 8,5 miljard EUR;

— EFSD-garantiefonds — 0,8 miljard EUR, en

— InvestEU-garantiefonds — 0,3 miljard EUR.

Daarnaast wordt 92 miljoen EUR op de centrale kasrekening van de Commissie aangehouden als liquiditeitsbuffer ter dekking van onmiddellijke beroepen op garanties.

4.3. VERSTREKTE LENINGEN EN DAARMEE SAMENHANGENDE OPGENOMEN MIDDELEN VOOR FINANCIËLE BIJSTANDSPROGRAMMA’S

De leningsactiviteiten van de EU voor financiële bijstandsprogramma’s zijn operaties buiten de begroting. Met uitzondering van NGEU worden de aangetrokken middelen back-to-back, d.w.z. met dezelfde coupon en looptijd en voor hetzelfde bedrag, uitgeleend aan het begunstigde land. Wel blijft de schuldendienst van de financieringsinstrumenten een juridische verbintenis voor de EU, die ervoor moet zorgen dat alle betalingen volledig en tijdig geschieden. De Commissie heeft procedures ingesteld om ook in geval van wanbetaling, de terugbetaling van leningen te verzekeren.

De Commissie verstrekt op grond van een besluit van het Europees Parlement en de Raad financiële bijstand aan lidstaten en derde landen in de vorm van bilaterale leningen die op de kapitaalmarkten worden gefinancierd met een garantie van de EU-begroting. In 2021 heeft de Commissie, handelend namens de EU, vijf belangrijke programma’s uitgevoerd in het kader waarvan zij leningen kan verstrekken:

— de betalingsbalanssteun (BB);

— bijstand van het Europees financieel stabilisatiemechanisme (EFSM);

— macrofinanciële bijstand (MFB-subsidies);

— bijstand van SURE, en

— NGEU — zie voor meer informatie over NGEU punt 2.

Per 31 december 2021 bedroegen de voor financiële bijstand verstrekte leningen, met uitzondering van NGEU (zie punt 2), nominaal:

(miljard EUR) Totaal verstrekt Totaal uitbetaald per jaareinde Totaal terugbetaald per jaareinde Uitstaand per jaareinde SURE België 8,2 8,2 — 8,2 Bulgarije 0,5 0,5 — 0,5 Kroatië 1,0 1,0 — 1,0 Cyprus 0,6 0,6 — 0,6 Tsjechië 2,0 2,0 — 2,0 Estland 0,2 0,2 — 0,2 Griekenland 5,3 5,3 — 5,3 Hongarije 0,5 0,5 — 0,5 Ierland 2,5 2,5 — 2,5 Italië 27,4 27,4 — 27,4 Letland 0,3 0,3 — 0,3 Litouwen 1,0 1,0 — 1,0 Malta 0,4 0,4 — 0,4 Polen 11,2 8,2 — 8,2 Portugal 5,9 5,4 — 5,4 Roemenië 4,1 3,0 — 3,0 Slowakije 0,6 0,6 — 0,6 Slovenië 1,1 1,1 — 1,1 Spanje 21,3 21,3 — 21,3 94,3 89,6 — 89,6 EFSM Ierland 22,5 22,5 — 22,5 Portugal 24,3 24,3 — 24,3 46,8 46,8 — 46,8 MFB Oekraïne 5,0 5,0 (0,6 ) 4,4 Tunesië 1,4 1,1 — 1,1 Jordanië 1,1 0,9 — 0,9 Overige 1,5 1,2 (0,2 ) 1,0 9,0 8,2 (0,8 ) 7,4 BB Letland 2,9 2,9 (2,7 ) 0,2 2,9 2,9 (2,7 ) 0,2 Totaal 153,0 147,5 (3,5 ) 144,0

Het terugbetalingsschema voor de uitstaande bedragen per jaareinde is als volgt:

(miljard EUR) SURE EFSM MFB BB TOTAAL 2022 — 2,7 — — 2,7 2023 — 3,5 0,1 — 3,6 2024 — 2,6 0,6 — 3,2 2025 8,0 2,4 — 0,2 10,6 2026 8,0 4,0 0,1 12,1 2027 — 3,0 0,2 3,2 2028 10,0 2,3 0,2 12,5 2029 8,1 1,4 0,9 10,4 2030 10,0 — 0,1 10,1 2031 — 7,3 1,2 8,5 2032 — 3,0 0,1 3,1 2033 — 2,1 0,5 2,6 2034 — — 0,1 0,1 2035 8,5 2,0 2,0 12,5 2036 9,0 5,7 1,3 16,0 2037 — — — — 2038 — 1,8 — 1,8 2039 — 2040 7,0 — — 7,0 2041 — 2042 — 3,0 — 3,0 2043 — 2044 — 2045 — 2046 5,0 5,0 2047 6,0 6,0 2048 — 2049 — 2050 10,0 — 10,0 2051 — — Totaal 89,6 46,8 7,4 0,2 144,0

SURE

SURE is in 2020 opgericht om financiële bijstand te verlenen aan lidstaten die op hun grondgebied te maken krijgen met, of ernstig worden bedreigd door een ernstige economische verstoring als gevolg van de COVID-19-pandemie. Het instrument vormt een aanvulling op de nationale maatregelen van de getroffen lidstaten. De financiële bijstand bedraagt maximaal 100 miljard EUR voor alle lidstaten samen.

Eind 2021 hebben de lidstaten leningfaciliteitsovereenkomsten ondertekend voor een bedrag van 94,3 miljard EUR en van dit bedrag was ultimo 2021 89,6 miljard EUR uitbetaald. In 2021 werd voor een bedrag van 50,1 miljard EUR aan nieuwe leningen uitbetaald. De looptijd van leningen varieert tussen 5, 10, 15, 20 en 30 jaar.

EFSM

Het EFSM is opgericht om financiële bijstand te verlenen aan alle lidstaten die worden geconfronteerd met of bedreigd door ernstige financieel-economische ontregeling ten gevolge van buitengewone gebeurtenissen waarop zij geen vat hebben. Het EFSM is aangesproken om financiële bijstand te verstrekken aan Ierland en Portugal tussen 2011 en 2014 mits zij hervormingen doorvoerden. Dit programma is afgelopen en er kunnen geen leningen meer worden opgenomen, maar het blijft van kracht voor specifieke taken zoals het verlengen van de looptijd van leningen aan Ierland en Portugal en het verstrekken van overbruggingsleningen. In 2021 werd een bedrag van 9,8 miljard EUR dat in de loop van het jaar verviel, verlengd tot 2036 (3 miljard EUR voor Ierland en 1,8 miljard EUR voor Portugal) en tot 2031 (5 miljard EUR voor Portugal).

Het aan Portugal toegekende bedrag werd verlaagd van 26 miljard EUR tot 24,3 miljard EUR, aangezien een bedrag van 1,7 miljard EUR verviel en er geen verdere uitbetalingen mogelijk waren. In december 2021 verzocht Portugal om verlenging van de looptijd voor een bedrag van 2,2 miljard EUR van de lening van in totaal 2,7 miljard EUR die in april 2022 vervalt. In februari 2022 heeft de Commissie 2,2 miljard EUR geleend voor de lening, die met 4,5 jaar is verlengd.

MFB

Het MFB-programma is een vorm van financiële bijstand van de EU aan partnerlanden buiten de EU die een crisis inzake de betalingsbalans doormaken (inclusief 4,4 miljard EUR die bij Oekraïne uitstaat). De bijstand wordt verstrekt in de vorm van leningen op (middel)lange termijn of giften, of een combinatie van beide, en is enkel beschikbaar voor landen met een uitkeringsprogramma van het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

In 2020 keurde de Commissie een voorstel goed voor 3 miljard EUR MFB aan tien uitbreidings- en nabuurschapspartners om hen te helpen de economische gevolgen van de coronapandemie te beperken. Het besluit is op 25 mei 2020 door het Europees Parlement en de Raad aangenomen. In het kader van dit besluit heeft de Commissie in 2021 tien nieuwe leningen voor een totaal nominaal bedrag van 1,7 miljard EUR uitbetaald aan negen MFB-begunstigden. De looptijd van de nieuwe leningen varieert tussen 10 en 15 jaar.

BB

Het BB-mechanisme is een bijstandsprogramma voor landen buiten de eurozone die worden geconfronteerd met feitelijke of dreigende betalingsbalansmoeilijkheden. Betalingsbalanssteun wordt verstrekt in de vorm van leningen op middellange termijn waaraan de voorwaarde is gekoppeld dat beleidsmaatregelen worden genomen om de onderliggende economische problemen aan te pakken. De betalingsbalanssteun van de EU wordt doorgaans aangeboden in samenwerking met het IMF en andere internationale instellingen/landen.

Het in het kader van het betalingsbalansprogramma aan Letland toegekende bedrag werd verlaagd van 3,1 miljard EUR tot 2,9 miljard EUR, aangezien het beschikbare bedrag van 0,2 miljard EUR was vervallen en niet meer kon worden uitbetaald. In 2021 hebben geen nieuwe verrichtingen of terugbetalingen van leningen plaatsgevonden.

4.4. VOORWAARDELIJKE BEGROTINGSVERPLICHTINGEN VOOR FINANCIËLE BIJSTANDSPROGRAMMA’S

Opgenomen leningen van de EU zijn directe en onvoorwaardelijke verbintenissen van de EU en worden gegarandeerd door de EU-lidstaten (voorwaardelijke begrotingsverplichtingen). Leningen die zijn opgenomen voor de financiering van leningen aan landen buiten de EU zijn gedekt door het Garantiefonds. Mocht een begunstigde lidstaat in gebreke blijven, dan zal de schuldendienst indien mogelijk worden onttrokken aan het beschikbare kassaldo van de Commissie. Indien dat op dat moment niet mogelijk is, zal de Commissie de nodige middelen bij de lidstaten ophalen. De EU-lidstaten zijn op grond van de EU-wetgeving inzake eigen middelen (artikel 14 van Verordening (EU, Euratom) nr. 609/2014 van de Raad) wettelijk verplicht om voldoende middelen ter beschikking te stellen om te voldoen aan de verplichtingen van de EU. De investeerders zijn dus alleen blootgesteld aan het kredietrisico van de EU, en niet aan dat van de begunstigde van de gefinancierde leningen. Met “back-to-back”-leningen loopt de EU-begroting geen rente- of wisselkoersrisico’s.

De leningen die in het kader van het SURE-instrument aan de lidstaten worden verstrekt, worden ondersteund door een systeem van vrijwillige garanties van de lidstaten ten belope van 25 % van het maximumbedrag van de financiële bijstand. De bijdrage van elke lidstaat aan het totale bedrag van de garantie stemt overeen met zijn relatieve aandeel in het totale bruto nationaal inkomen (bni) van de Europese Unie, op basis van de EU-begroting voor 2020.

Voor elk landprogramma worden het globale toegekende bedrag, het aantal te betalen termijnen en de maximale (gemiddelde) looptijd van het leningpakket vastgesteld bij besluiten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie. Vervolgens moeten de Commissie en de betrokken lidstaat overeenstemming bereiken over de lening-/financieringsparameters, in het bijzonder de duur van de termijnen. Daarnaast zijn alle termijnen van de lening (met uitzondering van de eerste) bij gezamenlijke financiële EU/IMF-bijstand afhankelijk van de naleving van de contractvoorwaarden, een factor die eveneens de timing van financieringsoperaties beïnvloedt. De timing en looptijden van emissies hangen dus af van de desbetreffende EU-leningsactiviteit. De financiering geschiedt uitsluitend in euro en de looptijden variëren van 3 tot 30 jaar.

5. JAARREKENINGANALYSE

5.1. ONTVANGSTEN

De geconsolideerde ontvangsten van de EU omvatten bedragen in verband met ruiltransacties en niet-ruiltransacties, waarvan de laatste het meest significant zijn. De vijfjarige trend van de belangrijkste categorieën ontvangsten uit niet-ruiltransacties (bni-middelen, traditionele eigen middelen, btw-middelen, de nieuwe eigen middelen uit kunststof verpakkingsafval, boetebedragen en terugvordering van uitgaven) is als volgt:

Vijfjarige trend van de ontvangsten uit de belangrijkste niet-ruiltransacties (10)

Omdat de begrotingsontvangsten gelijk aan (of groter dan) de uitgaven moeten zijn, zijn de betalingen van het jaar de belangrijkste factor in de bovenstaande trend van de ontvangsten.

Geconsolideerde ontvangsten — belangrijkste ontwikkelingen in 2021

In 2021 bedroegen de geconsolideerde ontvangsten, die alle ontvangstencategorieën omvatten, 178,9 miljard EUR, tegen 224,0 miljard EUR het voorgaande jaar. De belangrijkste reden voor de daling van 45,1 miljard EUR of 20,1 % was het afnemende effect van de terugtrekking van het VK uit de Europese Unie, dat tot een stijging van de ontvangsten voor 2020 met 47,5 miljard EUR had geleid, maar slechts 1,1 miljard EUR aan de ontvangsten voor 2021 bijdroeg. Als deze specifieke ontvangsten buiten beschouwing worden gelaten, bedragen de geconsolideerde ontvangsten voor 2021 177,8 miljard EUR, wat vergelijkbaar is met de aangepaste geconsolideerde ontvangsten van het voorgaande jaar (176,5 miljard EUR).

Wat de overige ontvangstencategorieën betreft, waren de belangrijkste ontwikkelingen de invoering van de nieuwe eigen middelen uit kunststof verpakkingsafval, een stijging van de ontvangsten uit boeten en een daling van de ontvangsten op basis van het bni:

— De ontvangsten uit de nieuwe eigen middelen uit kunststof verpakkingsafval, die in 2021 werden ingevoerd met de inwerkingtreding van het nieuwe eigenmiddelenbesluit (EU, Euratom) 2020/2053 van de Raad (11), bedroegen 5,8 miljard EUR. Er wordt een uniform afdrachtpercentage van 0,80 EUR per kilogram toegepast op het gewicht van niet-gerecycled kunststof verpakkingsafval dat in elke lidstaat wordt geproduceerd. Het kunststof verpakkingsafval dat in een bepaald jaar niet is gerecycled, wordt berekend als het verschil tussen het geproduceerde kunststof verpakkingsafval en het kunststof verpakkingsafval dat in dat jaar in een lidstaat is gerecycled. Bulgarije, Tsjechië, Estland, Griekenland, Spanje, Kroatië, Italië, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië en Slowakije hebben recht op specifieke jaarlijkse forfaitaire verlagingen van hun respectieve bijdragen aan de eigen middelen uit kunststof verpakkingsafval.

— De ontvangsten uit geldboeten stegen van 0,5 miljard EUR in 2020 tot 2,0 miljard EUR in 2021. De stijging van 1,5 miljard EUR is toe te schrijven aan zowel het hogere aantal als de hogere bedragen van de in 2021 opgelegde boeten. De belangrijkste boeten die in 2021 werden opgelegd, waren: 875 miljoen EUR die aan BMW en de Volkswagengroep (Volkswagen, Audi en Porsche) is opgelegd wegens heimelijke afspraken over de technische ontwikkeling op het gebied van de reiniging van stikstofoxiden, en 371 miljoen EUR die aan Nomura, UBS en UniCredit is opgelegd voor de deelname van een groep handelaren aan een kartel op de primaire en secundaire markt voor Europese staatsobligaties.

— De ontvangsten op basis van het bni (bruto nationaal inkomen), de belangrijkste component van de operationele ontvangsten van de EU, daalden van 125,4 miljard EUR in 2020 tot 116,0 miljard EUR in 2021. De daling van 9,4 miljard EUR of 7,5 % houdt verband met de stijging van de andere ontvangstencategorieën (en de ontvangsten uit nieuwe eigen middelen uit kunststof verpakkingsafval), aangezien met de ontvangsten op basis van het bni het deel van de begroting wordt gefinancierd dat niet door andere bronnen van ontvangsten wordt gedekt.

5.2. UITGAVEN

De belangrijkste uitgavencomponent in de geconsolideerde financiële staten wordt gevormd door uitgaven onder gedeeld beheer, die de volgende fondsen omvatten: i) het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF), ii) het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) en andere instrumenten voor plattelandsontwikkeling, iii) het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het Cohesiefonds (CF), en iv) het Europees Sociaal Fonds (ESF). Deze middelen maakten 119,9 miljard EUR of 54,3 % uit van de totale uitgaven van 221,0 miljard EUR in 2021 (2020: 109,7 miljard EUR of 65,9 % van de totale uitgaven). De uitsplitsing van de uitgaven onder gedeeld beheer en de relatieve gewichten ervan worden hieronder weergegeven:

Belangrijkste uitgaven onder gedeeld beheer voor het begrotingsjaar 2021

De stijging van de uitgaven onder gedeeld beheer is voornamelijk toe te schrijven aan hogere uitgaven in verband met het EFRO en het Cohesiefonds (5,8 miljard EUR) en het ESF (3,0 miljard EUR). Dit weerspiegelt de toegenomen uitvoering tegen het einde van de programmeringsperiode van het MFK 2014-2020, evenals de tijdelijke verhoging van het medefinancieringspercentage na de uitvoering van de CRII+-maatregelen. De uitgaven in verband met het Elfpo en andere instrumenten voor plattelandsontwikkeling en het ELGF stegen met respectievelijk 1,0 miljard EUR en 0,3 miljard EUR.

Na de succesvolle lancering van NGEU (zie punt 2) stegen de uitgaven onder direct beheer, die de begrotingsuitvoering door de Commissie, uitvoerende agentschappen en trustfondsen vertegenwoordigen, van 22,1 miljard EUR in 2020 tot 63,0 miljard EUR in 2021. De stijging van 40,9 miljard EUR is voornamelijk toe te schrijven aan de niet-terugvorderbare steun in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit van NGEU, die 42,9 miljard EUR bedroeg. De uitgaven voor direct beheer in verband met COVID-19-vaccinatieprogramma’s daalden van 1,6 miljard EUR in 2020 tot 0,7 miljard EUR in 2021.

Uitgaven onder indirect beheer vertegenwoordigen de begrotingsuitvoering door agentschappen en organen van de EU, derde landen, internationale organisaties en andere entiteiten. In 2021 bedroegen de uitgaven onder indirect beheer 10,9 miljard EUR, wat vergelijkbaar is met het bedrag van het voorgaande jaar van 11,0 miljard EUR.

5.3. ACTIVA

Per 31 december 2021 bedroegen de totale activa 414,1 miljard EUR (2020: 280,0 miljard EUR) — de aanzienlijke stijging is toe te schrijven aan de uitbreiding van de leningsactiviteiten van het SURE-instrument en aan de leningen en voorschotten die zijn betaald in het kader van het nieuwe NGEU-instrument. De belangrijkste posten waren andere financiële activa dan geldmiddelen en kasequivalenten (188,6 miljard EUR), voorfinanciering (93,4 miljard EUR), vorderingen en verhaalbare bedragen (72,4 miljard EUR) en geldmiddelen en kasequivalenten (44,9 miljard EUR). Andere activa, ten belope van 14,7 miljard EUR, omvatten voornamelijk vaste bedrijfsmiddelen en immateriële activa.

Samenstelling van de activa op 31 december 2021

De aanzienlijke toename van de totale activa met 134,0 miljard EUR of 47,9 % ten opzichte van het voorgaande jaar was voornamelijk toe te schrijven aan de volgende effecten:

— De uitstaande leningen stegen van 93,3 miljard EUR in 2020 tot 163,6 miljard EUR in 2021. De stijging van 70,3 miljard EUR of 75,3 % is voornamelijk het gevolg van de uitgifte van verdere leningen voor financiële bijstand in het kader van het SURE-instrument (50,1 miljard EUR) en de uitgifte van leningen in het kader van de nieuwe herstel- en veerkrachtfaciliteit (18,0 miljard EUR).

— De totale voorfinanciering steeg van 62,7 miljard EUR in 2020 tot 93,4 miljard EUR in 2021. De stijging van 30,7 miljard EUR of 49,0 % weerspiegelt de niet-terugvorderbare financiële steun die is verleend in het kader van de RRF (30,8 miljard EUR).

— De geldmiddelen en kasequivalenten stegen van 16,7 miljard EUR in 2020 tot 44,9 miljard EUR in 2021. De stijging van 28,2 miljard EUR is voornamelijk toe te schrijven aan de liquiditeit in verband met NGEU (18,0 miljard EUR op de NGEU-rekening en 1,4 miljard EUR aan middelen op de centrale kasrekening van de Commissie in afwachting van de uitbetaling aan de begroting voor MFK-programma’s). De rest van de stijging was het gevolg van het hogere bedrag aan niet-bestede betalingskredieten in 2021, boeten die aan het einde van het jaar definitief werden en extra traditionele eigen middelen die aan het einde van het jaar wel waren geïnd maar nog niet in de begroting waren opgenomen.

Terugtrekking van het VK uit de EU

Op 31 januari 2020 heeft het Verenigd Koninkrijk (VK) zich teruggetrokken uit de Europese Unie. De voorwaarden van het vertrek zijn vastgelegd in een akkoord over de terugtrekking van het VK uit de EU en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, ook “het terugtrekkingsakkoord” of “TA” genoemd. In het kader van deze overeenkomst stemde het VK ermee in alle financiële verplichtingen na te komen die het was aangegaan toen het lid van de EU was. De overeenkomst is op 31 januari 2020 in werking getreden. Het VK zal blijven bijdragen aan de EU-begroting en gebruik blijven maken van EU-programma’s en -uitgaven van vóór 2021 alsof het een lidstaat was. Het VK zal ook bepaalde welomschreven bedragen terugkrijgen die het aan de EU-begroting heeft betaald of die de EU-begroting heeft ontvangen en die verband houden met de periode waarin het lid was. De EU brengt tweemaal per jaar verslag uit aan het VK over de verschuldigde bedragen en het VK betaalt deze maandelijks. De verslaglegging wordt jaarlijks bijgewerkt op basis van werkelijke cijfers.

De verplichtingen uit hoofde van het terugtrekkingsakkoord leiden voor de EU tot passiva en vorderingen die moeten worden berekend en weergegeven in de jaarrekening van de EU en hebben met name betrekking op de volgende gebieden:

— eigen middelen (artikel 136);

— nog betaalbaar te stellen vastleggingen (artikel 140);

— mededingingsboeten (artikel 141);

— verplichtingen van de Unie (artikel 142);

— voorwaardelijke financiële verplichtingen en financiële instrumenten (artikelen 143 en 144);

— nettoactiva van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (artikel 145);

— investering van de EU in het Europees Investeringsfonds, EIF (artikel 146);

— voorwaardelijke verplichtingen in verband met rechtszaken (artikel 147).

(miljoen EUR) Artikel 140 Artikel 142 Overige 31.12.2021 31.12.2020 Verschuldigd door het VK 28 620 14 751 610 43 982 49 579 Verschuldigd aan het VK — — (2 229 ) (2 229 ) (2 122 ) Totaal 28 620 14 751 (1 618 ) 41 753 47 456 Langlopend 17 064 14 486 (711) 30 839 40 629 Kortlopend 11 556 265 (908) 10 913 6 827

Voorfinanciering

In 2021 bedroeg de voorfinanciering (exclusief andere voorschotten aan de lidstaten en bijdragen aan de trustfondsen Bêkou en Afrika) 86,2 miljard EUR (2020: 55,5 miljard EUR), nagenoeg volledig betrekking hebbende op activiteiten van de Commissie. De stijging van 30,7 miljard EUR of 55,3 % houdt bijna volledig verband met de in het kader van de RRF toegekende niet-terugvorderbare steun, die resulteerde in een verhoging van de voorfinanciering in verband met direct beheer van 14,3 miljard EUR in 2020 tot 43,7 miljard EUR in 2021:

Voorfinanciering door de Commissie volgens beheersvorm

Het niveau van de in het kader van MFK-programma’s toegekende voorfinanciering wordt aanzienlijk beïnvloed door de respectieve MFK-cyclus — zo zullen bijvoorbeeld aan het begin van een MFK-periode naar verwachting grote voorschotten aan de lidstaten worden betaald in het kader van het cohesiebeleid en deze bedragen blijven voor de lidstaten beschikbaar tot de afsluiting van de programma’s. Daarnaast wordt er jaarlijks een voorfinanciering uitbetaald, die binnen een jaar moet worden gebruikt of het volgende jaar wordt teruggevorderd in het kader van de jaarlijkse cyclus van afsluiting van de rekeningen. De Commissie stelt alles in het werk om ervoor te zorgen dat de voorfinanciering op een passend niveau wordt gehandhaafd. Er moet een evenwicht worden gevonden tussen het waarborgen van toereikende financiering voor projecten en de tijdige erkenning van de uitgaven.

5.4. PASSIVA

Per 31 december 2021 bedroegen de totale passiva 496,4 miljard EUR (2020: 313,5 miljard EUR) — de forse stijging is het gevolg van de leningen die in 2021 zijn opgenomen in het kader van SURE en NGEU. De belangrijkste posten waren leningen voor NGEU en financiële bijstand (236,7 miljard EUR), verplichtingen voor pensioenen en andere verplichtingen voor personeelsbeloningen na uitdiensttreding (122,5 miljard EUR), overlopende posten (78,1 miljard EUR) en crediteuren (46,4 miljard EUR):

Samenstelling van de passiva op 31 december 2021

De aanzienlijke stijging van 82,9 miljard EUR of 58,3 % ten opzichte van het voorgaande jaar was voornamelijk toe te schrijven aan de volgende effecten:

— De opgenomen leningen stegen van 93,2 miljard EUR in 2020 tot 236,7 miljard EUR in 2021. De stijging van 143,5 miljard EUR houdt voornamelijk verband met de herstel- en veerkrachtfaciliteit (91,0 miljard EUR) en met het aangaan van nieuwe leningen in het kader van SURE (50,1 miljard EUR).

— De overlopende posten stegen van 64,6 miljard EUR in 2020 tot 78,1 miljard EUR in 2021. De stijging van 13,5 miljard EUR of 20,9 % houdt voornamelijk verband met de nieuwe herstel- en veerkrachtfaciliteit (8,2 miljard EUR) en de uitvoering van het MFK 2014-2020 in het kader van het EFRO en het Cohesiefonds (1,9 miljard EUR).

— De crediteurenpost is toegenomen van 32,4 miljard EUR in 2020 tot 46,4 miljard EUR in 2021. De toename van 14,0 miljard EUR of 43,2 % is voornamelijk toe te schrijven aan de herstel- en veerkrachtfaciliteit (19,1 miljard EUR) en aan een daling van de te betalen bedragen op het gebied van cohesie, waarbij het bedrag van de kostendeclaraties die vóór het einde van het jaar werden ontvangen, lager was dan in het voorgaande jaar (5,3 miljard EUR).

Totaal ontvangen kostendeclaraties en ontvangen facturen geboekt onder de balanspost Crediteuren

Nettoactiva

Per 31 december 2021 waren de passiva 82,3 miljard EUR hoger dan de activa (2020: 33,4 miljard EUR). De aanzienlijke stijging van 48,9 miljard EUR is voornamelijk toe te schrijven aan de leningen in verband met niet-terugvorderbare steun die in 2021 zijn opgenomen in het kader van NGEU (een stijging van de uitgaven voor direct beheer van 42,9 miljard EUR). Er zij op gewezen dat het feit dat de passiva de activa overtreffen, niet betekent dat de EU-instellingen en -organen zich in financiële moeilijkheden bevinden, maar eerder dat bepaalde passiva ten laste van toekomstige jaarlijkse begrotingen worden gebracht. Veel uitgaven worden volgens de boekhoudregels op transactiebasis aan het lopende jaar toegerekend, ofschoon zij effectief in volgende jaren worden betaald en ten laste van toekomstige begrotingen worden gebracht; de overeenkomstige ontvangsten zullen pas in de toekomst worden geboekt. Afgezien van de leningen voor NGEU, die tussen 2028 en 2051 moeten worden terugbetaald, en de verplichting personeelsbeloningen, die gedurende verschillende tientallen jaren moet worden betaald, zijn de meest significante bedragen waarop moet worden gewezen de activiteiten in verband met het ELGF, waarvan het grootste deel gewoonlijk in het eerste kwartaal van het volgende jaar wordt betaald.

6. POLITIEK EN FINANCIEEL KADER VAN DE EU, GOVERNANCE EN REKENING EN VERANTWOORDING

De Europese Unie (EU) is een Unie waaraan de lidstaten bevoegdheden verlenen om hun gemeenschappelijke doelstellingen te verwezenlijken. De waarden waarop de Unie berust, zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren. Deze waarden hebben de lidstaten gemeen in een samenleving die wordt gekenmerkt door pluralisme, non-discriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en gelijkheid van vrouwen en mannen.

6.1. HET POLITIEK EN FINANCIEEL KADER

EU-Verdragen

De overkoepelende doelstellingen en beginselen van de Unie en de Europese instellingen zijn vastgelegd in de Verdragen. De Unie en de EU-instellingen mogen alleen optreden binnen de grenzen van de bevoegdheden die door de Verdragen zijn toegekend om de daarin bepaalde doelstellingen te verwezenlijken en moeten dit doen in overeenstemming met de beginselen (12) van subsidiariteit en evenredigheid. Om haar doelstellingen te verwezenlijken en haar beleid uit te voeren, voorziet de Unie zich van de nodige financiële middelen. De Commissie is verantwoordelijk voor de bevordering van het algemeen belang van de Unie, wat de uitvoering van de begroting en het beheer van de programma’s in samenwerking met de lidstaten en in overeenstemming met het beginsel van goed financieel beheer omvat.

De EU streeft de in het Verdrag genoemde doelstellingen na met behulp van een aantal instrumenten, waaronder de begroting van de EU. Andere voorbeelden van instrumenten zijn een gemeenschappelijk wettelijk kader of gezamenlijke beleidsstrategieën.

Meerjarig financieel kader en uitgavenprogramma’s

Het door de EU-begroting ondersteunde beleid wordt ten uitvoer gelegd overeenkomstig het meerjarig financieel kader (MFK) en sectorale wetgeving waarbij de uitgavenprogramma’s en instrumenten worden vastgesteld. Deze programma’s en instrumenten vertalen de politieke prioriteiten van de EU in financiële middelen, en dit over een periode die lang genoeg is om effectief te zijn en een coherente langetermijnvisie te bieden aan de begunstigden van EU-middelen en de medefinancierende nationale autoriteiten. Er worden jaarlijkse maximumbedragen (plafonds) vastgesteld voor de EU-uitgaven in hun totaliteit en voor de belangrijkste uitgavencategorieën (rubrieken). De som van de maxima van alle rubrieken vormt het totale maximum van de vastleggingskredieten. Het MFK wordt door de Raad met eenparigheid van stemmen van alle lidstaten vastgesteld, met instemming van het Europees Parlement. Het huidige meerjarig financieel kader 2021-2027 is op 17 december 2020 goedgekeurd. Het meerjarig financieel kader 2021-2027 wordt aangevuld met het tijdelijke herstelinstrument NextGenerationEU.

Jaarlijkse begroting

De jaarlijkse begroting wordt opgesteld door de Commissie. Het Europees Parlement en de Raad bereiken overeenstemming (gewoonlijk medio december) over de begroting voor het volgende jaar, op basis van de procedure van artikel 314 VWEU. Overeenkomstig het beginsel van begrotingsevenwicht moeten de totale ontvangsten gelijk zijn aan de totale uitgaven (betalingskredieten) voor een bepaald begrotingsjaar.

De belangrijkste financieringsbron van de EU zijn ontvangsten uit eigen middelen, die worden aangevuld door andere inkomsten. Er zijn vier soorten eigen middelen: de traditionele eigen middelen (hoofdzakelijk douanerechten), de eigen middelen op basis van de belasting op de toegevoegde waarde (btw), de eigen middelen op basis van niet-gerecycled kunststof verpakkingsafval (ingevoerd in 2021) en de middelen op basis van het bruto nationaal inkomen (bni). Andere inkomsten uit de activiteiten van de EU (bv. mededingingsboeten) vertegenwoordigen gewoonlijk minder dan 10 % van de totale ontvangsten.

Beheersvormen

De EU-begroting wordt uitgevoerd aan de hand van drie beheersvormen, die bepalen hoe de gelden worden uitbetaald en beheerd:

— Gedeeld beheer: een groot deel van de begroting (ca. drie vierde) wordt beheerd volgens het systeem van gedeeld beheer van de Commissie met de lidstaten, met name op het gebied van de structuurfondsen en landbouw.

— Direct beheer: de Commissie verzorgt ook zelf het beheer van programma’s of zij kan de uitvoering van welbepaalde programma’s delegeren aan uitvoerende agentschappen.

— Indirect beheer: daarnaast kunnen besluiten om uitgaven te doen op indirecte wijze worden beheerd middels andere organen binnen de EU of daarbuiten. In het Financieel Reglement en/of bijdrageovereenkomsten wordt vastgelegd welke controle- en verslagleggingsmechanismen door deze entiteiten in acht moeten worden genomen en welk toezicht door de Commissie wordt uitgeoefend wanneer begrotingsuitvoeringstaken worden toevertrouwd aan nationale agentschappen, de Europese Investeringsbankgroep, derde landen, internationale organisaties (bv. de Wereldbank of de Verenigde Naties) en andere entiteiten (bv. gedecentraliseerde agentschappen van de EU, gemeenschappelijke ondernemingen).

Financieel Reglement

Het Financieel Reglement (FR) (13) dat van toepassing is op de algemene begroting, is een cruciale tekst in het regelgevingskader voor de EU-financiën. In dit Financieel Reglement worden gedetailleerde financiële regels vastgesteld voor de uitvoering van de EU-begroting en wordt de rol omschreven van de verschillende actoren die ervoor moeten zorgen dat het geld goed wordt beheerd en dat de gestelde doelen worden bereikt.

6.2. GOVERNANCE EN REKENING EN VERANTWOORDING

6.2.1. Institutionele structuur

De EU beschikt over een institutioneel kader waarmee zij ernaar streeft haar waarden uit te dragen, haar doelstellingen te bevorderen, haar belangen en de belangen van haar burgers en van de lidstaten te dienen, en de samenhang, de doeltreffendheid en de continuïteit van haar beleid en haar optreden te verzekeren. De organisatiestructuur omvat instellingen, agentschappen en andere EU-organen. Het Financieel Reglement bepaalt samen met de toepasselijke boekhoudregels welke van deze entiteiten worden opgenomen in de geconsolideerde rekeningen van de EU (zie toelichting 9 bij de geconsolideerde jaarrekening van de EU voor de lijst van entiteiten die binnen het consolidatiebereik vallen).

Het Europees Parlement oefent samen met de Raad de wetgevingstaak en de begrotingstaak uit. De Commissie is politiek verantwoordelijk tegenover het Europees Parlement. De Raad vervult tevens beleidsbepalende en coördinerende taken binnen de algemene politieke koers en de prioriteiten van de Unie die door de Europese Raad zijn uitgezet.

De Europese Commissie is het uitvoerend orgaan van de Europese Unie. Zij bevordert het algemeen belang van de Unie en neemt daartoe passende initiatieven. Zij staat garant voor de toepassing van de Verdragen en ziet toe op de toepassing van het recht van de Unie door de lidstaten onder toezicht van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Zij oefent coördinerende, uitvoerende en beheerstaken uit, voert de begroting uit en beheert de programma’s.

De Commissie voert de begroting uit, grotendeels in samenwerking met de lidstaten (14). Samen waken zij erover dat de kredieten worden gebruikt volgens de beginselen van goed financieel beheer. De met de uitvoering van de begroting verband houdende controle- en auditverplichtingen van de lidstaten wanneer zij medeverantwoordelijk zijn voor uitvoering van de begroting en de daaruit voortvloeiende verantwoordelijkheden worden vastgesteld in verordeningen. Deze bepalen ook de verantwoordelijkheden van en de gedetailleerde regels voor iedere instelling van de EU wat betreft haar eigen uitgaven.

6.2.2. De governancestructuur van de Commissie

De governanceregelingen van de Commissie en de wijze waarop deze ervoor zorgen dat de Commissie functioneert als een moderne, verantwoordelijke en prestatiegerichte instelling, worden beschreven in de mededeling (15) over governance in de Europese Commissie.

De Commissie vervult haar taken op gezag van het College van commissarissen, dat de prioriteiten stelt en de algemene politieke verantwoordelijkheid draagt voor de werkzaamheden van de Commissie. Als college werkt de Commissie onder de politieke aansturing van haar voorzitter, die in het kader van zijn of haar aanstelling de door hem of haar nagestreefde doelstellingen aan het Europees Parlement voorstelt in de vorm van de politieke richtsnoeren. De voorzitter beslist over de interne organisatie van de Commissie en waarborgt zodoende de samenhang, de doeltreffendheid en het collegiale karakter van haar optreden.

De operationele uitvoering van de begroting en het financieel beheer wordt door het College gedelegeerd aan de directeuren-generaal en diensthoofden, die bovenaan de administratieve structuur van de Commissie staan. Deze decentrale aanpak zorgt voor een bestuurscultuur die ambtenaren aanmoedigt om verantwoordelijkheid te nemen voor activiteiten waarover zij controle hebben en vereist dat zij zekerheid verschaffen over de activiteiten waarvoor zij rekenschap verschuldigd zijn.

Onder het gezag van de voorzitter en in nauwe samenwerking met het lid van de Commissie dat belast is met de begroting, het personeel en de administratie, en met betrokkenheid van de presidentiële en centrale diensten, zorgt de Corporate Management Board (bestuursraad) voor coördinatie, toezicht, advies en strategische richtsnoeren.

De interne regelingen bevatten een samenhangende reeks robuuste controle- en beheersinstrumenten op grond waarvan het College van commissarissen de politieke verantwoordelijkheid op zich kan nemen voor de werkzaamheden van de Commissie (16).

6.2.3. Het financieel beheer van de Commissie

Binnen de Commissie worden de taken en verantwoordelijkheden op het gebied van financieel beheer duidelijk afgebakend (bv. door het Financieel Reglement en de interne regels (17)) en dienovereenkomstig uitgeoefend. Als gedelegeerd ordonnateur zijn de directeuren-generaal en diensthoofden van de Commissie verantwoordelijk voor een goed financieel beheer van de EU-middelen, de naleving van de voorschriften van het Financieel Reglement, het risicobeheer en de vaststelling van een passend internecontrolekader.

De verantwoordelijkheid van de ordonnateurs omvat het hele beheersproces, vanaf het vaststellen wat er moet worden gedaan om de beleidsdoelstellingen te verwezenlijken die door de instelling zijn vastgesteld tot het beheren van de activiteiten die zijn gestart, zowel vanuit operationeel standpunt als dat van een goed financieel beheer. Taken kunnen verder worden gedelegeerd aan directeuren, eenheidshoofden en anderen, die zodoende gesubdelegeerd ordonnateur worden. Elke gedelegeerd ordonnateur kan het risicobeheer en de interne controle toevertrouwen aan een of twee directeuren om toezicht te houden op de uitvoering van de internecontrolesystemen.

De centrale diensten van de Commissie geven richtsnoeren en advies, en bevorderen beste praktijken, onder andere via de werkzaamheden van de Corporate Management Board.

Krachtens het Financieel Reglement moet elke ordonnateur een jaarlijks activiteitenverslag (AAR) opstellen over de bereikte resultaten en over de interne controle en het financieel beheer tijdens het jaar. Het AAR bevat een verklaring dat de middelen zijn gebruikt overeenkomstig de beginselen van goed financieel beheer en dat er controleprocedures zijn ingesteld die de nodige garanties bieden wat betreft de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. Het jaarlijkse beheers- en prestatieverslag over de EU-begroting (18) is het belangrijkste instrument waarmee het College van commissarissen de politieke verantwoordelijkheid op zich neemt voor het financieel beheer van de EU-begroting.

De rekenplichtige van de Commissie is op centraal niveau verantwoordelijk voor het beheer van de kasmiddelen en de terugvorderingsprocedures, stelt de boekhoudregels vast op basis van internationaal aanvaarde boekhoudnormen en methodes voor de overheidssector (IPSAS), valideert de boekhoudsystemen en stelt de rekeningen van de Commissie en de geconsolideerde jaarrekening van de EU op. Daarnaast moet de rekenplichtige de jaarrekening aftekenen en daarbij verklaren dat die in alle materiële aspecten een getrouw beeld van de vermogenspositie, de resultaten van de verrichtingen en de kasstroom van de Unie geeft. De jaarrekening wordt vastgesteld door het College van commissarissen. De rekenplichtige oefent zijn taak op onafhankelijke wijze uit en draagt een grote verantwoordelijkheid voor de financiële verslaglegging door de Commissie.

De intern controleur van de Commissie bekleedt eveneens een onafhankelijke functie op centraal niveau en verstrekt onafhankelijke raadgevingen, adviezen en aanbevelingen over de kwaliteit en de werking van de internecontrolesystemen van de Commissie, de agentschappen van de EU en andere autonome organen.

Het Comité follow-up interne audit waarborgt de onafhankelijkheid van de intern controleur, monitort de kwaliteit van de interneauditwerkzaamheden en gaat na welk gevolg door de diensten van de Commissie wordt gegeven aan interne en externe auditaanbevelingen, alsook aan de kwijtingsbevindingen en -aanbevelingen van de Europese Rekenkamer over de betrouwbaarheid van de geconsolideerde jaarrekening van de EU. De adviezen van het comité dragen bij aan de algehele verdere verbetering van de doeltreffendheid en doelmatigheid van de Commissie bij het behalen van haar doelstellingen en faciliteren het toezicht van het College op de governance, het risicobeheer en de internecontrolepraktijken van de Commissie.

6.2.4. Externe controle en kwijtingsprocedure

Overeenkomstig de beginselen van goed financieel beheer moeten de middelen op een effectieve, efficiënte en zuinige manier worden beheerd. Er bestaat een verantwoordingskader op basis van uitgebreide rapportage, externe controles en politieke controle om redelijke zekerheid te bieden dat EU-middelen op de juiste wijze worden besteed.

Het Europees Parlement besluit, na een aanbeveling van de Raad, om al dan niet zijn definitieve goedkeuring te verlenen — “verlenen van kwijting” genoemd — aan de wijze waarop de Commissie de EU-begroting in een bepaald jaar heeft uitgevoerd. De jaarlijkse kwijtingsprocedure staat er garant voor dat de Commissie politiek verantwoording aflegt voor de uitvoering van de EU-begroting.

Elk jaar onderzoekt de Europese Rekenkamer de betrouwbaarheid van de rekeningen, de wettigheid en regelmatigheid van alle ontvangsten en uitgaven, alsmede de deugdelijkheid van het financieel beheer en de kwaliteitsaspecten van de begrotingsuitvoering, met inbegrip van het prestatieaspect. De publicatie van het jaarverslag van de Europese Rekenkamer is het startpunt voor de kwijtingsprocedure. De controleurs stellen ook speciale verslagen op over specifieke uitgaven of beleidsterreinen, of over begrotings- of beheerskwesties.

Het kwijtingsbesluit is ook gebaseerd op de geïntegreerde financiële en verantwoordingsverslagen van de Commissie, op hoorzittingen met de commissarissen in het Europees Parlement en op de antwoorden op schriftelijke vragen aan de Commissie.

NOTA BIJ DE GECONSOLIDEERDE REKENINGEN

De geconsolideerde jaarrekening van de Europese Unie voor het jaar 2021 is opgesteld op basis van de inlichtingen die de instellingen en organen overeenkomstig artikel 246, lid 2, van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Unie hebben verstrekt. Ik verklaar dat de jaarrekening is opgesteld overeenkomstig titel XIII van dit Financieel Reglement en de in de toelichtingen bij de financiële staten beschreven boekhoudbeginselen, -regels en -methoden.

Ik heb van de rekenplichtigen van deze instellingen en organen, die voor de betrouwbaarheid instaan, alle inlichtingen verkregen die nodig zijn voor het opstellen van de jaarrekening die een beeld van de activa en de passiva van de Europese Unie en de uitvoering van de begroting geeft.

Ik verklaar dat ik op basis van deze inlichtingen en op basis van de controles die ik noodzakelijk achtte om de jaarrekening van de Europese Commissie te kunnen aftekenen, redelijke zekerheid heb dat de jaarrekening in alle materiële opzichten een getrouw beeld van de vermogenspositie, de resultaten van de verrichtingen en de kasstromen van de Europese Unie geeft.

Rosa ALDEA BUSQUETS Rekenplichtige van de Europese Commissie 17 juni 2022

GECONSOLIDEERDE FINANCIËLE STATEN EN TOELICHTINGEN DAARBIJ (2)

INHOUDSOPGAVE

BALANS 33

STAAT VAN DE FINANCIËLE RESULTATEN 34

KASSTROOMOVERZICHT 35

MUTATIEOVERZICHT VAN DE NETTOACTIVA 37

TOELICHTINGEN BIJ DE FINANCIËLE OVERZICHTEN 38

1. BELANGRIJKSTE GEHANTEERDE GRONDSLAGEN VOOR FINANCIËLE VERSLAGLEGGING 38

2. TOELICHTINGEN BIJ DE BALANS 57

3. TOELICHTINGEN BIJ DE STAAT VAN DE FINANCIËLE RESULTATEN 99

4. VOORWAARDELIJKE VERPLICHTINGEN EN ACTIVA 109

5. VASTLEGGINGEN IN DE BEGROTING EN JURIDISCHE VERBINTENISSEN 116

6. FINANCIEEL RISICOBEHEER 120

7. INFORMATIEVERSCHAFFING OVER VERBONDEN PARTIJEN 141

8. GEBEURTENISSEN NA DE BALANSDATUM 143

9. CONSOLIDATIEBEREIK 143

BALANS

(miljoen EUR) Toelichting 31.12.2021 31.12.2020 NIET-VLOTTENDE ACTIVA Immateriële activa 2.1 769 620 Vaste bedrijfsmiddelen 2.2 12 669 11 682 Beleggingen verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode 2.3 1 192 588 Financiële activa 2.4 181 874 99 214 Voorfinanciering 2.5 60 792 34 519 Vorderingen uit ruiltransacties en verhaalbare bedragen uit niet-ruiltransacties 2.6 40 642 45 813 297 938 192 434 VLOTTENDE ACTIVA Financiële activa 2.4 6 744 13 881 Voorfinanciering 2.5 32 656 28 229 Vorderingen uit ruiltransacties en verhaalbare bedragen uit niet-ruiltransacties 2.6 31 796 28 681 Inventaris 2.7 84 80 Geldmiddelen en kasequivalenten 2.8 44 860 16 742 116 141 87 613 TOTAAL ACTIVA 414 078 280 047 NIET-VLOTTENDE PASSIVA Pensioenen en andere personeelsbeloningen 2.9 (122 466 ) (116 020 ) Voorzieningen 2.10 (2 950 ) (3 878 ) Financiële verplichtingen 2.11 (214 974 ) (84 399 ) (340 391 ) (204 297 ) KORTLOPENDE VERPLICHTINGEN Voorzieningen 2.10 (398) (1 527 ) Financiële verplichtingen 2.11 (31 149 ) (10 649 ) Crediteuren 2.12 (46 372 ) (32 408 ) Overlopende posten 2.13 (78 068 ) (64 584 ) (155 987 ) (109 167 ) TOTAAL VERPLICHTINGEN (496 377 ) (313 464 ) NETTOACTIVA (82 299 ) (33 418 ) Reserves 2.14 1 325 5 062 Bij de lidstaten op te vragen bedragen (3) 2.15 (83 624 ) (38 480 ) NETTOACTIVA (82 299 ) (33 418 )

STAAT VAN DE FINANCIËLE RESULTATEN

(miljoen EUR) Toelichting 2021 2020 ONTVANGSTEN Ontvangsten uit niet-ruiltransacties Bni-middelen 3.1 115 955 125 393 Traditionele eigen middelen 3.2 20 590 19 559 Btw-middelen 3.3 18 340 17 858 Eigen middelen kunststof 3.4 5 831 — Geldboeten 3.5 1 990 452 Teruggevorderde uitgaven 3.6 1 794 1 355 Terugtrekkingsakkoord VK 3.7 1 122 47 456 Overige 3.8 6 737 7 116 172 357 219 190 Ontvangsten uit ruiltransacties Financiële baten 3.9 5 092 3 434 Overige 3.10 1 497 1 404 6 589 4 838 Totale ontvangsten 178 946 224 028 UITGAVEN Uitgevoerd door de lidstaten 3.11 Europees Landbouwgarantiefonds (40 829 ) (40 461 ) Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en andere instrumenten voor plattelandsontwikkeling (15 451 ) (14 467 ) Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en Cohesiefonds (46 932 ) (41 118 ) Europees Sociaal Fonds (16 727 ) (13 677 ) Overige (4 835 ) (2 701 ) Uitgevoerd door de Commissie, de uitvoerende agentschappen en trustfondsen 3.12 (63 000 ) (22 094 ) Uitgevoerd door andere EU-agentschappen en -organen 3.13 (3 154 ) (3 530 ) Uitgevoerd door derde landen en internationale organisaties 3.13 (4 512 ) (4 178 ) Uitgevoerd door andere entiteiten 3.13 (3 225 ) (3 257 ) Personeels- en pensioenkosten 3.14 (12 417 ) (11 995 ) Financieringskosten 3.15 (4 201 ) (2 188 ) Overige uitgaven 3.16 (5 762 ) (6 946 ) Totale uitgaven (221 046 ) (166 612 ) ECONOMISCH RESULTAAT VAN HET JAAR (42 100 ) 57 416

KASSTROOMOVERZICHT

(miljoen EUR) 2021 2020 Economisch resultaat voor het jaar (42 100 ) 57 416 Operationele activiteiten Afschrijving 116 113 Waardevermindering 1 054 1 047 (Terugboeking van) waardeverminderingen op investeringen — — (Toename)/afname leningen (70 259 ) (40 624 ) (Toename)/afname voorfinanciering (30 699 ) (11 301 ) (Toename)/afname van vorderingen met tegenprestatie en verhaalbare bedragen zonder tegenprestatie 2 055 (50 519 ) (Toename)/afname voorraden (4) (12) Toename/(afname) verplichting pensioenen en andere personeelsbeloningen 6 447 18 360 Toename/(afname) voorzieningen (2 057 ) 581 Toename/(afname) financiële verplichtingen (anders dan leningen in het kader van NGEU) 60 075 40 531 Toename/(afname) crediteuren 13 964 5 166 Toename/(afname) in overlopende posten 13 484 (2 645 ) Begrotingsoverschot van vorig jaar opgevoerd als non-cash ontvangsten (1 769 ) (3 218 ) Herwaardering van verplichtingen voor personeelsbeloningen (non-cash mutatie niet opgenomen in de staat van de financiële resultaten) (3 257 ) (15 155 ) Overige non-cash mutaties (1 757 ) 63 Investeringsactiviteiten (Toename)/afname immateriële activa en vaste bedrijfsmiddelen (2 307 ) (1 566 ) (Toename)/afname beleggingen verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode (604) 3 (Toename)/afname niet-afgeleide financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in overschot of tekort (19) (4 636 ) (1 180 ) (Toename)/afname afgeleide financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in overschot of tekort (629) (62) Financieringsactiviteiten Toename/(afname) leningen in verband met NGEU 91 000 NETTOKASSTROOM 28 118 (3 004 ) Nettotoename/(afname) geldmiddelen en kasequivalenten 28 118 (3 004 ) Geldmiddelen en kasequivalenten aan het begin van het jaar 16 742 19 745 Geldmiddelen en kasequivalenten aan het einde van het jaar 44 860 16 742

MUTATIEOVERZICHT VAN DE NETTOACTIVA

(miljoen EUR) Bij de lidstaten op te vragen bedragen Cumulatief overschot/(tekort) Overige reserves Reëlewaardereserve Nettoactiva SALDO OP 31.12.2019 (77 560 ) 4 646 391 (72 523 ) Mutatie in reserve Garantiefonds (173) 173 — — Mutaties reële waarde — — 105 105 Herwaarderingen in de verplichtingen personeelsbeloningen (15 155 ) — — (15 155 ) Overige 210 (252) — (42) Begrotingsresultaat 2019 gecrediteerd aan de lidstaten (3 218 ) — — (3 218 ) Economisch resultaat voor het jaar 57 416 — — 57 416 SALDO OP 31.12.2020 (38 480 ) 4 566 496 (33 418 ) Effect van de herziene EAR 11 (zie toelichting 1) 1 719 (3 043 ) (496) (1 820 ) SALDO OP 01.01.2021 (36 761 ) 1 523 — (35 238 ) Mutatie in reserve Garantiefonds — — — — Mutaties reële waarde — — — — Herwaarderingen in de verplichtingen personeelsbeloningen (3 257 ) — — (3 257 ) Overige 262 (198) — 63 Begrotingsresultaat 2020 gecrediteerd aan de lidstaten (1 769 ) — — (1 769 ) Economisch resultaat voor het jaar (42 100 ) — — (42 100 ) SALDO OP 31.12.2021 (83 624 ) 1 325 — (82 299 )

TOELICHTINGEN BIJ DE FINANCIËLE OVERZICHTEN

Opgemerkt zij dat in de volgende tabellen de bedragen betreffende het VK met betrekking tot MFK’s tot eind 2020 nog steeds onder de rubriek lidstaten zijn opgenomen, aangezien het VK zich weliswaar op 1 februari 2020 uit de Unie heeft teruggetrokken, overeenkomstig het terugtrekkingsakkoord, maar financiële betrekkingen met de Unie blijft onderhouden die gelijkwaardig zijn aan die van een lidstaat voor deze perioden.

1. BELANGRIJKSTE GEHANTEERDE GRONDSLAGEN VOOR FINANCIËLE VERSLAGLEGGING

1.1. RECHTSGRONDSLAG EN BOEKHOUDREGELS

De boekhouding van de EU wordt gevoerd overeenkomstig de bepalingen van Verordening (EU, Euratom) 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juli 2018 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie, tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014 en Besluit nr. 541/2014/EU en tot intrekking van Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012, hierna “het Financieel Reglement” (FR) genoemd.

Overeenkomstig artikel 80 van het Financieel Reglement stelt de EU haar financiële staten op volgens boekhoudregels op transactiebasis die zijn afgeleid van de internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de overheidssector (IPSAS). De door de rekenplichtige van de Commissie vastgestelde boekhoudregels moeten worden toegepast door alle Europese instellingen en organen die binnen het consolidatiebereik vallen om te verzekeren dat de geconsolideerde rekeningen van de EU intern consistent zijn.

Toepassing van nieuwe en gewijzigde boekhoudregels van de Europese Unie (EAR)

Nieuwe EAR vastgesteld, maar nog niet van kracht op 31 december 2021

Er zijn geen nieuwe EAR vastgesteld die nog niet van kracht waren op 31 december 2021.

Herziene EAR van kracht voor jaarperioden die op of na 1 januari 2021 aanvangen

Op 17 december 2020 heeft de rekenplichtige van de Commissie de herziene EAR 11 “Financiële instrumenten” goedgekeurd, waarin de beginselen voor de financiële verslaglegging over de financiële activa en financiële verplichtingen worden vastgesteld en die is gebaseerd op de nieuwe IPSAS 41 “Financiële instrumenten”, de gewijzigde IPSAS 28 “Financiële instrumenten: presentatie” en de gewijzigde IPSAS 30 “Financiële instrumenten: informatieverschaffing” (uitgegeven in augustus 2018).

De herziene EAR 11 moet verplicht worden toegepast met ingang van 1 januari 2021, waarbij eventuele wijzigingen ten opzichte van de oorspronkelijke toepassing op die datum moeten worden verantwoord, zodat de bedragen van de voorgaande periode niet hoeven te worden aangepast. Als gevolg daarvan zijn de per 31 december 2020 in deze rekeningen opgenomen financiële activa, financiële verplichtingen, vorderingen met tegenprestatie en rentebaten/-lasten administratief verwerkt overeenkomstig de grondslagen voor financiële verslaglegging zoals in de financiële staten van de EU voor 2020 uiteengezet in de toelichtingen 1.5.5, 1.5.8 (alleen voor ruiltransacties), 1.5.12 en 1.6.1 (alleen voor ruiltransacties).

De belangrijkste veranderingen en de gevolgen ervan voor de rekeningen van de EU 2021 zijn als volgt:

Nieuwe classificatie- en waarderingsbeginselen voor financiële activa

De herziene EAR 11 introduceert een op beginselen gebaseerde benadering voor de classificatie van financiële activa en schrijft het gebruik van twee criteria voor: het model van de entiteit voor het beheer van haar financiële activa en de contractuele kasstroomkenmerken van die activa. Afhankelijk van deze criteria worden financiële activa ingedeeld in de volgende categorieën: “financiële activa gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs” (AC), “financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de vorm van nettoactiva/eigen vermogen” (FVNA), of “financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in overschot of tekort” (FVSD).

Op 1 januari 2021 leidde de toepassing van de nieuwe criteria tot de herclassificatie van alle beleggingen in aandelen en schuldbewijzen van “beschikbaar voor verkoop” naar financiële activa gewaardeerd tegen FVSD. De bijbehorende reëlewaardereserve werd — binnen de nettoactiva — geherclassificeerd naar cumulatief overschot of tekort.

Nieuw model van bijzondere waardevermindering

Terwijl het vorige model van waardevermindering gebaseerd was op geleden verliezen, is in de herziene EAR 11 een toekomstgericht waardeverminderingsmodel ingevoerd dat gebaseerd is op de verwachte kredietverliezen (ECL) gedurende de levensduur van het financiële actief. Bij de ECL wordt rekening gehouden met mogelijke wanbetalingen en met de ontwikkeling van de kredietkwaliteit van de financiële activa. Het nieuwe model van bijzondere waardevermindering is van toepassing op alle tegen AC of FVNA gewaardeerde financiële activa, evenals op leningtoezeggingen en financiëlegarantiecontracten.

De toepassing van het nieuwe waardeverminderingsmodel op de als AC geclassificeerde financiële activa heeft op 1 januari 2021 met name geleid tot de opname van een bijzondere waardevermindering op de leningen voor financiële bijstand die in het kader van de MFB- en Euratom-programma’s aan partnerlanden worden verstrekt.

Boekhoudkundige verwerking van financiële garanties

In de vorige EAR 11 werden de meeste financiële garanties — met name die welke tegen geen of een nominale vergoeding worden verstrekt — administratief verwerkt in overeenstemming met de beginselen van EAR 10 “Voorzieningen, voorwaardelijke verplichtingen en voorwaardelijke activa” en bijgevolg ofwel als voorzieningen ofwel als voorwaardelijke verplichtingen opgenomen, afhankelijk van de waarschijnlijkheid van verlies.

De herziene EAR 11 schrijft voor dat de boekhoudkundige vereisten inzake financiële garanties moeten worden toegepast op alle financiëlegarantiecontracten. De waardering van de verplichting voor financiële garanties berust op de reële waarde van de garantie bij de eerste opname en op de ontwikkeling van de verwachte kredietverliezen op de gegarandeerde schuldportefeuille. Zie toelichting 1.5.12.

Als gevolg daarvan werden op 1 januari 2021 de bestaande financiëlegarantiecontracten geherclassificeerd van de financiële voorzieningen naar de categorie financiële garantieverplichtingen en geherwaardeerd overeenkomstig de vereisten van de herziene EAR 11. Deze verandering leidde tot een toename van de financiële verplichtingen, met name met betrekking tot de garanties die in het kader van het mandaat voor externe leningen aan de EIB-groep worden verstrekt. Na de wijziging van de boekhoudkundige verwerking en de opname van de verplichting uit hoofde van financiëlegarantiecontracten voor het ELM is de reserve voor het Garantiefonds — in nettoactiva tot en met 31 december 2020 — vrijgegeven voor het cumulatieve overschot of tekort.

De onderstaande tabel toont de oorspronkelijke waarderingscategorieën volgens de EAR 11 zoals toegepast op de financiële staten van de EU voor 2020 en de nieuwe waarderingscategorieën volgens de herziene EAR 11 voor de financiële activa en passiva van de Europese Unie per 1 januari 2021:

(miljoen EUR) Waarderings-categorie Eerdere EAR 11 Nettoboek-waarde 31.12.2020 Waarderings-categorie Herziene EAR 11 Nettoboek-waarde 1.1.2021 Financiële activa Verstrekte leningen Leningen en kortlopende vorderingen 93 309 Geamortiseerde kostprijs 93 575 FVSD 2 Schuldbewijzen en eigenvermogensinstrumenten Beschikbaar voor verkoop 19 587 FVSD 19 587 Derivatenactiva FVSD 199 FVSD 199 Kortlopende vorderingen Leningen en kortlopende vorderingen 3 450 Geamortiseerde kostprijs 3 485 FVSD 3 482 Geldmiddelen en kasequivalenten Beschikbaar voor verkoop 16 742 Geamortiseerde kostprijs 16 742 Financiële verplichtingen Financiële garanties Financiële garantieverplichting (90) Financiële garantieverplichting (7 889 ) Voorzieningen (EAR 10) (2 523 ) Opgenomen leningen Geamortiseerde kostprijs (93 192 ) Geamortiseerde kostprijs (93 521 ) Andere financiële verplichtingen Geamortiseerde kostprijs (1 761 ) Geamortiseerde kostprijs (1 761 ) Derivatenpassiva FVSD (4) FVSD (4) Crediteuren Geamortiseerde kostprijs (32 408 ) Geamortiseerde kostprijs (32 408 )

In de onderstaande tabel is een analyse opgenomen van het effect van de overgang naar de herziene EAR 11 op de financiële activa, kortlopende vorderingen, financiële voorzieningen en financiële verplichtingen van de Europese Unie. De tabel bevat een afstemming van de boekwaarden volgens de vorige waarderingscategorie overeenkomstig de EAR 11, zoals toegepast op de financiële staten van de EU voor 2020, op de nieuwe waarderingscategorieën bij de overgang naar de herziene EAR 11 op 1 januari 2021:

(miljoen EUR) Saldo per 31.12.2020 Herclassificatie Herwaardering Saldo per 1.1.2021 Voor verkoop beschikbare financiële activa Overgedragen beginsaldo 19 587 Overdracht van VVB naar FVSD (19 587 ) Aangepast beginsaldo — Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in overschot/tekort Overgedragen beginsaldo 199 Overdracht van VVB naar FVSD 19 587 Overdracht van leningen naar FVSD 2 Aangepast beginsaldo 19 788 Financiële activa gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs (in de rekeningen van 2020: Verstrekte leningen) Overgedragen beginsaldo 93 309 Herwaardering: effectieve rentevoet 329 Herwaardering: verwacht kredietverlies (60) Herclassificatie naar FVSD (2) Aangepast beginsaldo 93 575 Totaal financiële activa (Toelichting 2.4) 113 095 — 269 113 363 Kortlopende vorderingen Overgedragen beginsaldo 3 450 Herwaardering: verwacht kredietverlies 33 FGC — te ontvangen: herwaardering 3 484 Aangepast beginsaldo 6 967 Totaal kortlopende vorderingen (Toelichting 2.6.2) 3 450 — 3 517 6 967 Financiële voorzieningen Overgedragen beginsaldo (2 523 ) Overdracht naar financiële verplichtingen in verband met garanties 2 522 Aangepast beginsaldo (1) Totaal financiële voorzieningen (Toelichting 2.10) (2 523 ) 2 522 — (1) Financiële verplichtingen in verband met garanties Overgedragen beginsaldo (90) Overdracht van financiële voorzieningen (2 522 ) FGC — te betalen: herwaardering (5 277 ) Aangepast beginsaldo (7 889 ) Financiële verplichtingen gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs Overgedragen beginsaldo (94 954 ) Herwaardering: effectieve rentevoet (329) Aangepast beginsaldo (95 283 ) Financiële verplichtingen tegen reële waarde gewaardeerd met verwerking van waardeveranderingen in overschot/tekort Overgedragen beginsaldo (4) Aangepast beginsaldo (4) Totaal financiële verplichtingen (Toelichting 2.11) (95 048 ) (2 522 ) (5 606 ) (103 175 ) Totaal effect van de herziening van de EAR 11 (1 820 )

In de onderstaande tabel is een analyse opgenomen van het effect van de overgang naar de herziene EAR 11 op de nettoactiva van de Europese Unie per 1 januari 2021:

(miljoen EUR) Saldo per 31.12.2020 Vrijval van reserves Andere effecten op nettoactiva Saldo per 1.1.2021 Reserves Overgedragen beginsaldo 5 062 Vrijval reëlewaardereserve (496) Vrijval reserve Garantiefonds (3 043 ) Aangepast beginsaldo 1 523 Cumulatief overschot/(tekort) Overgedragen beginsaldo (38 480 ) Vrijval reëlewaardereserve 496 Vrijval reserve Garantiefonds 3 043 Herwaardering activa en passiva (1 820 ) Aangepast beginsaldo (36 761 ) Totaal nettoactiva (33 418 ) — (1 820 ) (35 238 )

In de volgende tabel worden de saldovoorziening van de voorgaande periode, die is gewaardeerd overeenkomstig de EAR 11 zoals toegepast op de financiële staten van de EU voor 2020, en de overeenkomstig EAR 10 gewaardeerde financiële voorzieningen afgestemd op de nieuwe voorziening per 1 januari 2021 die wordt gewaardeerd overeenkomstig de herziene EAR 11:

(miljoen EUR) 31.12.2020 1.1.2021 Voorziening voor bijzondere waardevermindering/ financiële voorzieningen Binnen twaalf maanden te verwachten kredietverlies Verwacht kredietverlies gedurende de looptijd Totale voorziening voor bijzondere waarde-vermindering Financiële activa gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs, waarvan: (739) (49) (25) (73) Gesubrogeerde leningen (20) (726) — — — Andere leningen (13) (49) (25) (73) Kortlopende vorderingen (190) (156) (156) Financiëlegarantiecontracten (2 523 ) (859) (5 143 ) (6 002 )

1.2. BOEKHOUDBEGINSELEN

De financiële staten zijn bedoeld om een breed scala aan gebruikers nuttige informatie te verschaffen over de vermogenspositie, de resultaten en de kasstromen van een bepaalde organisatie. Voor de EU als een organisatie in de openbare sector moeten deze staten meer in het bijzonder informatie verschaffen die nuttig is voor de besluitvorming en getuigen van de controleerbaarheid van de organisatie met betrekking tot de middelen die aan haar zijn toevertrouwd. Het spreekt voor zich dat dit document in deze geest is opgesteld.

De algemene overwegingen (of boekhoudbeginselen) die moeten worden gevolgd bij de opstelling van de financiële staten zijn vastgesteld in EU-boekhoudregel nr. 1 “Financiële staten” en zijn dezelfde als die welke zijn beschreven in IPSAS 1, namelijk: juiste weergave, transactiebasis, continuïteit, consistentie van de presentatie, materialiteit, hergroepering, verrekening en vergelijkende informatie.

De kwalitatieve aspecten van financiële verslaglegging zijn relevantie, getrouwe weergave (betrouwbaarheid), begrijpelijkheid, tijdigheid, vergelijkbaarheid en controleerbaarheid.

1.3. CONSOLIDATIE

Consolidatiebereik

De geconsolideerde financiële staten van de EU omvatten alle betekenisvolle entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, gezamenlijke overeenkomsten en geassocieerde deelnemingen. De volledige lijst van entiteiten die onder de consolidatie vallen, zijnde momenteel 55 entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend en 1 geassocieerde deelneming (2020: 52 entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend en 1 geassocieerde deelneming), is te vinden in toelichting 9. Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn onder andere de instellingen van de EU (met inbegrip van de Commissie, maar niet de Europese Centrale Bank) en de agentschappen van de EU (met uitzondering van die van het gemeenschappelijk en buitenlands veiligheidsbeleid). Ook de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal in liquidatie (EGKS i.l.) wordt beschouwd als een entiteit waarover zeggenschap wordt uitgeoefend. De enige geassocieerde deelneming van de EU is het Europees Investeringsfonds (EIF).

Entiteiten die onder de consolidatie vallen maar niet materieel zijn voor de geconsolideerde financiële EU-staten als geheel, moeten niet worden geconsolideerd of verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode indien dit disproportioneel veel tijd of middelen van de EU zou vergen. Deze entiteiten worden aangeduid als “kleine entiteiten” en afzonderlijk vermeld in toelichting 9. In 2021 zijn acht entiteiten ingedeeld als dergelijke kleine entiteiten (2020: acht entiteiten).

Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend

Voor de bepaling van het consolidatiebereik wordt het begrip “zeggenschap” gehanteerd. Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, omvatten alle entiteiten waarop de EU een blootstelling heeft of het recht op veranderlijke voordelen die uit haar betrokkenheid voortvloeien, en het vermogen om de aard en het bedrag van die voordelen te beïnvloeden vanwege haar zeggenschap over de andere entiteit. Deze macht moet actueel uitoefenbaar zijn en betrekking hebben op de activiteiten van de entiteit. Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn volledig geconsolideerd. De consolidatie begint op de eerste datum waarop de zeggenschap bestaat, en eindigt wanneer die zeggenschap niet langer bestaat.

De meest gebruikelijke indicatoren van zeggenschap binnen de EU zijn de volgende: oprichting van de entiteit bij de oprichtingsverdragen of afgeleide wetgeving, financiering van de entiteit uit de algemene begroting, het bestaan van stemrechten in de bestuursorganen, controle door de Europese Rekenkamer en kwijting door het Europees Parlement. Voor elke entiteit apart wordt nagegaan of één of alle van de bovengenoemde criteria voldoende zijn om tot zeggenschap te leiden.

Alle materiële verrichtingen en posities tussen entiteiten waarover door de EU zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn buiten beschouwing gelaten. Niet-gerealiseerde baten en verliezen op dergelijke verrichtingen zijn niet materieel en zijn daarom niet buiten beschouwing gelaten.

Gezamenlijke overeenkomsten

Een gezamenlijke overeenkomst is een overeenkomst waarover de EU en een of meer partijen gezamenlijke zeggenschap uitoefenen. Gezamenlijke zeggenschap is het afgesproken delen van de zeggenschap over een overeenkomst door middel van een bindende overeenkomst, waarvan slechts sprake is wanneer besluiten over de relevante activiteiten unanieme instemming vereisen van de partijen die de zeggenschap delen. Gezamenlijke overeenkomsten kunnen gemeenschappelijke ondernemingen of gezamenlijke operaties zijn. Een gemeenschappelijke onderneming is een gezamenlijke overeenkomst die in een afzonderlijk vehikel is gestructureerd en waarbij de partijen die gezamenlijke zeggenschap over de overeenkomst hebben, rechten hebben op de nettoactiva van de overeenkomst. Belangen in gemeenschappelijke ondernemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode (zie toelichting 1.5.4). Een gezamenlijke operatie is een gezamenlijke overeenkomst waarbij de partijen die gezamenlijke zeggenschap over de overeenkomst hebben, rechten hebben op de activa en aansprakelijk zijn voor de verplic