MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S - Op weg naar duurzame productie - Vorderingen bij de tenuitvoerlegging van Richtlijn 96/61/EG van de Raad inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging

INHOUDSOPGAVE

Het doel van de mededeling

1. Inleiding

SECTIE A

2. Vorderingen bij de tenuitvoerlegging

2.1. Lidstaten

2.1.1. Omzetting in nationale wetgeving (kennisgeving en conformiteit)

2.1.2. Toepassing

2.1.3. Eerste verslag van representatieve grenswaarden

2.2. Kandidaat-lidstaten

2.2.1. Omzetting in de wetgeving

2.2.2. Toepassing

3. Sociaal-economische gevolgen

4. duurzame productie in een wereldwijde context

SECTIE B

5. Belangrijke uitleggingskwesties

5.1. Tenuitvoerlegging van de beste beschikbare technieken voor 2007

5.2. De definitie van 'beste beschikbare technieken'

5.3. Vaststelling van de productiecapaciteit

5.4. Bindende algemene regels en nationale regelingen voor handel in emissies

6. het "Sevilla-proces"

6.1. Opzet van het systeem

6.2. Beoordeling van de vooruitgang

6.3. Volgende stappen

7. Toekomstige ontwikkeling van de richtlijn

7.1. Verdrag van Aarhus

7.2. Handel in broeikasgasemissierechten

7.3. Activiteiten die onder de richtlijn vallen

7.3.1. Bijstelling van drempels

7.3.2. De sector van het afvalbeheer

7.3.3. Aanvullende activiteiten

8. Communautaire emissiegrenswaarden

9. Europees emissieregister van verontreinigende stoffen (EPER)

9.1. Ondernomen stappen

9.2. Volgende stappen

SECTIE C

10. Relatie met andere richtlijnen en instrumenten

10.1. Traditionele instrumenten voor milieubeleid

10.1.1. Milieueffectrapportagerichtlijn

10.1.2. Richtlijnen voor grote stookinstallaties, afvalverbranding en oplosmiddelen

10.1.3. Seveso II-richtlijn

10.1.4. De richtlijn betreffende het storten van afvalstoffen

10.1.5. Kaderrichtlijn water

10.1.6. Beleid inzake chemische stoffen

10.1.7. De richtlijn "Nationale emissieplafonds"

10.1.8. Luchtkwaliteitsrichtlijnen

10.1.9. Aanbevelingen betreffende inspecties

10.2. Niet-traditionele en marktgerichte milieubeleidsinstrumenten

10.2.1. EMAS

10.2.2. Milieuconvenanten

10.2.3. Handel in emissierechten

10.2.4. Milieubelastingen, -heffingen en -subsidies

10.2.5. Milieuaansprakelijkheid

10.2.6. Het actieplan voor milieutechnologie

10.3. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid

10.4. Het zesde kaderprogramma voor onderzoek

11. Conclusie

BIJLAGE 1

BIJLAGE 2

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S - Op weg naar duurzame productie - Vorderingen bij de tenuitvoerlegging van Richtlijn 96/61/EG van de Raad inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging

Het doel van de mededeling

Deze mededeling gaat over geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging. Ter bevordering van een effectieve tenuitvoerlegging van Richtlijn 96/61/EG inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (de "IPPC-richtlijn") doet de Commissie verslag van de vorderingen die tot dusverre in de lidstaten en de kandidaat-lidstaten zijn gemaakt. In het Zesde Milieuactieprogramma van de Europese Gemeenschap, dat in juli 2002 werd goedgekeurd, wordt bevestigd dat een effectievere tenuitvoerlegging en handhaving van de communautaire milieuwetgeving een prioriteit is.

De Commissie heeft een duidelijke boodschap voor de lidstaten en de kandidaat-lidstaten: een hoog niveau van milieubescherming, het hoofddoel van de richtlijn, kan alleen worden bereikt als de autoriteiten die met de tenuitvoerlegging zijn belast de inspanningen leveren die nodig zijn voor een correcte tenuitvoerlegging en een constructieve interactie met de exploitanten van de installaties en andere belanghebbenden aangaan. Een groot aantal lidstaten moet het tempo waarin aan deze doelstelling wordt gewerkt verhogen en de meeste toetredende landen moeten, zoals in de toetredingsonderhandelingen is overeengekomen, hun inspanningen aanzienlijk vergroten. De uiterste datum waarop de bestaande installaties de beste beschikbare technieken moeten toepassen en aan alle andere vereisten moeten voldoen is oktober 2007.

Krachtens de richtlijn worden de meeste besluiten over bindende milieunormen in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel door de lidstaten en hun autoriteiten genomen. Mocht echter duidelijk worden dat hun inspanningen om de richtlijn ten uitvoer te leggen onvoldoende zijn, dan kan het nodig zijn een hogere mate van harmonisatie te overwegen om een redelijke mate van overeenstemming tussen door verschillende instanties afgegeven vergunningen te bewerkstelligen, dan wel andere mogelijkheden te onderzoeken om de doelstellingen van de richtlijn te bereiken.

De Commissie wil de aanzet geven tot een breed Europees overleg over de huidige stand van zaken en over mogelijke ontwikkelingen op de gebieden van het milieubeleid die de effecten van grote industriële puntbronnen op het milieu aanpakken. De Commissie is geïnteresseerd in de standpunten van alle belanghebbenden en moedigt hen aan een actieve bijdrage te leveren aan het debat over kwesties met betrekking tot de tenuitvoerlegging alsook over toekomstige ontwikkelingen. Met het oog hierop worden in deze mededeling zeven essentiële vragen gesteld en is een website voor overleg in het leven geroepen [1]. De EU dient constant te streven naar een optimale mix van milieubeleidsinstrumenten, te controleren of hiertussen volledige consistentie bestaat en de mogelijkheid te onderzoeken om nieuwe vormen van aanpak aan te wenden die bedrijven stimuleren tot verdere verbetering van hun milieuprestaties.

[1] http://www.europa.eu.int/comm/environment/ ippc/ippc_consultation.htm

Deze richtlijn is een belangrijk instrument voor de bevordering van duurzame productiepatronen in de EU. In de betrokken sectoren kan tegelijkertijd zowel het concurrentievermogen als het niveau van de milieubescherming worden verbeterd. Naast de milieubeleidsinstrumenten beschikt de EU over een aantal instrumenten die zijn gericht op de economische en sociale pijlers van duurzaamheid.

De richtlijn maakt derhalve onderdeel uit van een reeks bijdragen van de EU aan het wereldwijde proces dat is geïnitieerd tijdens de Wereldtop inzake duurzame ontwikkeling in Johannesburg, tijdens welke top het besluit werd genomen tot het creëren van een tienjarig kader van programma's inzake duurzame consumptie en productie. De EU dient een actieve rol te spelen in dit proces en de Europese informatie-uitwisseling over de beste beschikbare technieken te bevorderen, zodat ook niet-Europese landen de vruchten kunnen plukken van dat ambitieuze plan.

1. Inleiding

In 1996 stelde de Raad de IPPC-richtlijn [2] vast, die ten doel heeft geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging, veroorzaakt door een breed scala aan industriële en landbouwactiviteiten [3], en een hoog niveau van bescherming van het milieu in zijn geheel te bereiken.

[2] PB L 257 van 10/10/1996, blz. 26-40.

[3] Energie-industrie, productie en verwerking van metalen, minerale industrie, chemische industrie, afvalbeheersector, pulp- en papierindustrie, voorbehandeling van textiel, het looien van huiden, abattoirs en verwerking van levensmiddelen, destructie of verwerking van dierlijk afval, pluimvee- of varkenshouderij, oppervlaktebehandeling met gebruikmaking van organische oplosmiddelen, fabricage van koolstof/elektrografiet (zie Bijlage I van de richtlijn).

Geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging heeft plaats binnen het kader van een vergunningstelsel voor installaties. In overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel valt de tenuitvoerlegging van de richtlijn onder de exclusieve verantwoordelijkheid van de lidstaten. De taak van de Commissie is uitwisseling van informatie op EU-niveau te bevorderen. De meeste lidstaten hebben besloten tot verdere delegatie van hun verplichtingen in het kader van de richtlijn aan regionale of lokale autoriteiten. Het onderliggende beginsel van de richtlijn is dat zowel exploitanten als regelgevers een geïntegreerde, algehele beoordeling zullen uitvoeren van elke installatie en de milieueffecten ervan, alvorens besluiten te nemen over eventuele kostenefficiënte maatregelen die nodig zijn voor het bereiken van een hoog niveau van milieubescherming.

De richtlijn is sinds oktober 1999 van toepassing op zowel nieuwe installaties als bestaande installaties waarin wijzigingen zullen worden aangebracht die aanzienlijke negatieve gevolgen voor de volksgezondheid of het milieu kunnen hebben. Voor de lidstaten is er een overgangsperiode tot oktober 2007 om ervoor te zorgen dat andere bestaande installaties volledig in overeenstemming met de richtlijn zijn.

Het vergunningstelsel is erop gericht ervoor te zorgen dat de exploitanten van installaties preventieve maatregelen tegen verontreiniging nemen, in het bijzonder door de beste beschikbare technieken toe te passen, dat er geen grote verontreiniging wordt veroorzaakt, dat het afval dat niet kan worden vermeden wordt teruggewonnen of veilig wordt verwijderd, dat er efficiënt gebruik wordt gemaakt van energie, dat ongevallen worden voorkomen en de gevolgen ervan worden beperkt en dat het exploitatieterrein weer in een bevredigende toestand wordt gebracht wanneer de installatie wordt gesloten. Deze geïntegreerde, holistische aanpak dient ervoor te zorgen dat met de vele milieuaangelegenheden die voor een installatie relevant kunnen zijn rekening wordt gehouden, dat de juiste prioriteiten worden gesteld en dat met de kosten en de voordelen van de verschillende opties rekening wordt gehouden. In concrete bewoordingen betekent dit dat de richtlijn onder meer de volgende milieuaspecten aanpakt:

-verzuring als gevolg van emissies in de lucht;

-eutrofiëring van bodem en water als gevolg van emissies in de lucht of het water;

-zuurstofdepletie in water;

-algemene stijging van de temperatuur;

-stratosferische ozondepletie;

-emissies van vaste deeltjes in de lucht, waaronder microdeeltjes en metalen;

-vorming van fotochemisch ozon;

-emissies van persistente, bioaccumuleerbare en giftige vervuilende stoffen in het water of de bodem;

-productie van gevaarlijk en niet-gevaarlijk afval;

-geluid en stank;

-verbruik van grondstoffen en water.

Doordat het gaat om een indrukwekkend aantal zaken, is de tenuitvoerlegging van deze richtlijn voor alle betrokken installaties en voor de samenleving als geheel een enorme uitdaging. De tenuitvoerlegging van de richtlijn vormt eveneens een belangrijk onderdeel van verschillende thematische strategieën die als onderdeel van het Zesde Milieuactieprogramma van de Europese Gemeenschap worden ontwikkeld [4].

[4] PB L 242 van 10/9/2002, blz. 1-15.

2. Vorderingen bij de tenuitvoerlegging

De tenuitvoerlegging van de richtlijn in de EU bevindt zich nog in een beginstadium. Er zijn relatief weinig nieuwe installaties in de EU. Daarnaast heeft er slechts een beperkt aantal wijzigingen aan bestaande installaties plaatsgevonden die de autoriteiten belangrijk achten en dus om een bijstelling van de vergunning vragen. Het is derhalve te vroeg om voorspellingen te doen over de resultaten van de richtlijn voor het milieu. In de kandidaat-lidstaten is het proces nog in een zeer pril stadium of nog niet begonnen.

Aangezien er veel lastige kwesties zijn die verband houden met de tenuitvoerlegging, is het belangrijk om op Europees niveau operationele structuren te hebben die uitwisselingen van goede praktijken mogelijk maken. Een belangrijk voorbeeld hiervan is het IMPEL [5]-netwerk. Zo brengen ook de centrale rol van het begrip 'beste beschikbare technieken' en het ontbreken van in de richtlijn neergelegde absolute normen met zich mee dat een functionele structuur voor het uitwisselen van informatie over beste beschikbare technieken en monitoring van doorslaggevend belang is om een "zachte harmonisatie" van milieunormen in Europa te bewerkstelligen. Bijlage 1 bevat een lijst van de beschikbare structuren voor de uitwisseling van informatie.

[5] Het informele netwerk in de lidstaten van autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor tenuitvoerlegging en handhaving van EU-milieuwetgeving.

2.1. Lidstaten

Verscheidene lidstaten hebben vertragingen opgelopen in de vaststelling van nationale wetgeving voor de tenuitvoerlegging van de richtlijn. Desondanks beschikt de Commissie over aanwijzingen dat de tenuitvoerlegging wat betreft nieuwe installaties en uitgebreide of gewijzigde installaties tot dusverre grotendeels bevredigend is verlopen. Veel lidstaten liggen echter achter op schema als het gaat om een tijdige tenuitvoerlegging wat betreft alle bestaande installaties, in het bijzonder omdat het hoogst wenselijk is om exploitanten van installaties de tijd te gunnen om te voldoen aan alle voorwaarden die in de vergunning worden gesteld.

De lidstaten worden verzocht vóór september 2003 een vragenlijst in te vullen [6] die gedetailleerde vragen bevat over hun tenuitvoerlegging van de richtlijn. Hierdoor zal een meer diepgaande evaluatie mogelijk zijn van de mate waarin de lidstaten de richtlijn naleven.

[6] Beschikking 1999/391/EG van de Commissie van 31 mei 1999 betreffende de vragenlijst met betrekking tot Richtlijn 96/61/EG van de Raad inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPC), PB L 148 van 15/6/1999, blz. 39-43.

2.1.1. Omzetting in nationale wetgeving (kennisgeving en conformiteit)

De uiterste datum voor omzetting van de richtlijn in nationale wetgeving is op 30 oktober 1999 verstreken. Zeer weinig lidstaten zijn erin geslaagd deze termijn te halen. In april 2003 had één lidstaat, Luxemburg, nog steeds geen volledige nationale wetgeving vastgesteld. In maart 2002 veroordeelde het Hof van Justitie Griekenland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk (voor Noord-Ierland). Er is nog een zaak aanhangig tegen Luxemburg. Spanje en België hebben de omzetting voor het gehele nationale grondgebied in 2002 afgerond, en het Verenigd Koninkrijk en Griekenland hebben dit in maart 2003 gedaan.

Daarnaast past Ierland interim-wetgeving toe, aangezien de omzetting van de richtlijn in dit land vertraging heeft opgelopen. Italië heeft de richtlijn slechts omgezet voor bestaande installaties, hoewel dit land de desbetreffende wetgeving wel op interim-basis op nieuwe installaties toepast.

De Commissie heeft de conformiteit van nationale wetgeving met de bepalingen van de richtlijn gecontroleerd voor Finland, Zweden, Oostenrijk, Denemarken, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland. Wat betreft Portugal, Spanje en België zijn deze werkzaamheden nog niet voltooid.

In alle onderzochte landen, behalve in het VK, heeft de Commissie belangrijke vermoedelijke of bevestigde tekortkomingen in de wetgeving geconstateerd. Veel voorkomende en/of belangrijke tekortkomingen zijn onder meer:

-er bestaat geen definitie van 'beste beschikbare technieken', hetgeen rechtsonzekerheid creëert over de grondslag van vergunningsvoorwaarden;

-er is geen verbod op het voorschrijven van technologieën in de vergunning, hetgeen de flexibiliteit en het innovatiepotentieel van de exploitant ernstig kan beperken;

-de autoriteit is bij het vaststellen van de voorwaarden van het vergunningbesluit niet verplicht rekening te houden met de technische kenmerken van de betrokken installatie, de geografische ligging en de plaatselijke milieuomstandigheden;

-er worden onvoldoende eisen gesteld ten aanzien van de informatie die bij de vergunningaanvraag dient te worden verstrekt en er geldt geen verplichting tot overlegging van een niet-technische samenvatting van de aanvraag door de exploitant;

-er worden onvoldoende eisen gesteld ten aanzien van de inhoud van het vergunningbesluit, bijv. ten aanzien van maatregelen om ervoor te zorgen dat wordt voldaan aan de verplichting het exploitatieterrein weer in een bevredigende toestand te brengen bij definitieve stopzetting van activiteiten;

-er worden inadequate eisen gesteld ten aanzien van monitoring en verslaglegging van emissies;

-de lijst van activiteiten waarop de wetgeving van toepassing dient te zijn is onvolledig;

-er zijn geen voorzieningen getroffen om ervoor te zorgen dat bestaande installaties uiterlijk in oktober 2007 aan de eisen voldoen en voor periodieke bijstelling van vergunningen daarna.

De Commissie heeft nog geen zaak aanhangig gemaakt bij het Hof van Justitie in verband met tekortkomingen in de wetgeving van de lidstaten. Tot dusverre heeft Finland alle door de Commissie gedane aanbevelingen geaccepteerd en zijn wetgeving dienovereenkomstig aangepast, en Oostenrijk en Zweden hebben de meeste aanbevelingen overgenomen. De besprekingen met de andere landen bevinden zich nog in een minder vergevorderd stadium.

2.1.2. Toepassing

In een voor de Commissie verricht onderzoek werd nagegaan in hoeverre de voorschriften van de richtlijn werden nageleefd in 49 gevallen waarin in 2000 en 2001 in elf lidstaten vergunningen waren verstrekt [7]. Hieruit bleek dat de voorschriften vrij goed werden nageleefd. Het onderzoek had betrekking op aspecten als de volledigheid van aanvragen, coördinatie tussen autoriteiten, monitoringeisen, bijstellingsperioden en raadpleging van het publiek.

[7] Niet voor Oostenrijk, Griekenland, Italië en Portugal omdat daar geen vergunningen overeenkomstig IPPC-wetgeving waren verstrekt.

Bepaalde onduidelijkheden die voor meerdere uitleg vatbaar zijn in de richtlijn, leiden echter tot problemen bij de tenuitvoerlegging, tenzij de lidstaat voor meer precieze bepalingen heeft gezorgd. Tot de problemen behoren onder meer:

-Hoe dienen de drempelcriteria in de lijst van activiteiten te worden geïnterpreteerd ter beoordeling van de vraag of een installatie wel of niet onder de bepalingen van de richtlijn valt?

-Hoe dienen de grenzen van een installatie te worden bepaald, gezien het feit dat onder de definitie alle rechtstreeks samenhangende activiteiten vallen die technisch in verband staan met de op die plaats ten uitvoer gebrachte activiteiten?

-Wanneer dient een wijziging als "belangrijk" te worden beschouwd? (In welk geval een bijstelling van de vergunning nodig is.)

-Hoe dienen emissiegrenswaarden te worden afgeleid uit de in "BREF"-documenten aangegeven niveaus van de beste beschikbare technieken (zie hoofdstuk 6), die vaak worden uitgedrukt als een bereik, bijv. 10-100 mg/m3? Deze vraag wordt gecompliceerd door het feit dat de manier waarop grenswaarden voor de emissies in de lidstaten worden uitgedrukt en gehandhaafd niet door de richtlijn wordt geharmoniseerd.

-Wat wordt bedoeld met "het exploitatieterrein weer in een bevredigende toestand brengen" en hoe dient dit beginsel te worden toegepast in de context van de vergunning?

-Hoe dienen vergunningsvoorwaarden te worden geredigeerd voor aspecten als ongevallen, afvalminimalisering en energie-efficiëntie?

-Hoe en hoe vaak dienen er inspecties te worden uitgevoerd en welke informatie dient in de monitoringverslagen te worden opgenomen?

-In welke gevallen dienen bedrijven die hun grenswaarden overschrijden te worden vervolgd en welke andere wetshandhavingmaatregelen zijn van kracht?

Vraag 1a: Is er behoefte aan aanvullende actie op EU-niveau voor de aanpak van problemen bij de tenuitvoerlegging of dienen de huidige en de toekomstige lidstaten deze individueel op te lossen?

Vraag 1b: Als deze behoefte bestaat, wat voor soort actie zou dan geschikt zijn?

2.1.3. Eerste verslag van representatieve grenswaarden

De richtlijn verplicht de lidstaten iedere drie jaar verslag te doen over representatieve gegevens over grenswaarden in vergunningen voor nieuwe en bestaande installaties. Deze verslagen geven een indicatie van hoe de richtlijn in verschillende landen ten uitvoer wordt gelegd. De eerste van deze verslagleggingen vond plaats in 2001. Teneinde de werkzaamheden van de lidstaten te vergemakkelijken ontwikkelde de Commissie een vragenlijst die betrekking had op een selectie van activiteiten en vervuilende stoffen. Door Luxemburg werd geen verslag ingediend. Het Belgische verslag had slechts betrekking op een deel van het grondgebied en er werd geen gebruik gemaakt van de vragenlijst, waardoor het voor de Commissie ondoenlijk was de gegevens te verwerken en te analyseren. Het VK gebruikte de vragenlijst slechts voor een deel van zijn verslag.

Het doel van deze werkzaamheden bestaat erin gegevens te verzamelen die met elkaar vergeleken kunnen worden om zodoende de verwachte convergentie van grenswaarden binnen de Unie te verifiëren. Zoals echter duidelijk uit de eerste verslagen bleek, is het in de meeste gevallen onmogelijk dit doel te verwezenlijken. De reden hiervan is niet dat de lidstaten niet daadwerkelijk inspanningen hebben verricht, maar eerder dat ze allemaal verschillende manieren hebben om grenswaarden in vergunningen aan te geven, waartoe zij ook het volledige recht hebben, aangezien de richtlijn geen harmonisatie van deze verschillende praktijken voorschrijft.

Het nut van de verslagen inzake grenswaarden is derhalve beperkt. Mogelijkerwijs kunnen bepaalde tendensen binnen lidstaten worden waargenomen en kunnen enkele gegevens als uitgangspunt voor toekomstige voorstellen voor EU-brede grenswaarden (zie hoofdstuk 8) worden gebruikt. De Commissie is er echter geen voorstander van om de lidstaten op te zadelen met verplichtingen die meer nadelen dan nut hebben en zal derhalve trachten deze werkzaamheden beter af te stemmen op de potentiële voordelen ervan. [8]

[8] Vergroting van het nut van verstrekte gegevens is eveneens het doel van de in gang zijnde bijstelling door de Commissie van het gehele systeem voor verslaglegging over de tenuitvoerlegging van EU-milieuwetgeving.

2.2. Kandidaat-lidstaten

Aangezien tien toetredende landen in mei 2004 lid zullen worden van de Unie, is de ontwikkeling van realistische tenuitvoerleggingprogramma's voor deze landen een taak van doorslaggevend belang geweest. Van groot belang in deze programma's zijn de opleiding van personeel bij bevoegde autoriteiten en bewustmaking bij de betrokken installaties.

Voor de bevoegde autoriteiten brengt het nieuwe vergunningstelsel over het algemeen radicale veranderingen ten opzichte van het voorgaande stelsel met zich mee. Ze moeten wennen aan een geïntegreerde aanpak waarin gelijktijdig met alle milieuaspecten en met plaatsspecifieke kwesties rekening wordt gehouden. Ze dienen eveneens een constructieve dialoog aan te gaan met de exploitanten en te "onderhandelen" over de voorwaarden van de vergunning. Hiervoor is grondige kennis van industriële processen en van de beste beschikbare technieken nodig. Deze veranderingen doen zich echter niet alleen in de kandidaat-lidstaten voor; ze doen zich ook voor in een aantal van de huidige lidstaten.

Verscheidene kandidaat-lidstaten hebben hun knowhow vergroot door middel van uitgebreide samenwerkingsprojecten met lidstaten, zowel in de vorm van bilaterale samenwerking als in het kader van het Phare-programma van de EU.

Sommige kandidaat-lidstaten hebben voor nieuwe en/of bestaande installaties verzocht om overgangsperioden voor de tenuitvoerlegging van de richtlijn. De Commissie en de Raad hebben er in de onderhandelingen op aangedrongen dat de nieuwe installaties, d.w.z. installaties die in 2000 of later in gebruik werden genomen, bij toetreding aan de eisen dienen te voldoen.

Voor sommige landen zijn echter overgangsperioden goedgekeurd voor maximaal 20% van de bestaande installaties. De aanpassing van deze installaties vergt een grote inspanning, maar de installaties geven geen aanleiding tot ernstige grensoverschrijdende (milieu- of commerciële) effecten. Deze installaties dienen voor eind oktober 2007 een vergunning te krijgen maar zullen, afhankelijk van de overgangsperiode die in het individuele geval is overeengekomen, pas in 2008 - 2012 dienen te voldoen aan de op beste beschikbare technieken gebaseerde emissiegrenswaarden. De landen waarvoor een overgangsperiode is aanvaard zijn Polen, Slovenië, Slowakije en Letland. Ook door Roemenië en Bulgarije is om een overgangsperiode verzocht.

2.2.1. Omzetting in de wetgeving

In februari 2003 heeft in acht van de dertien kandidaat-lidstaten volledige omzetting van de richtlijn plaatsgehad. In drie van de toetredende landen - Cyprus, Slowakije en Slovenië - dient de omzetting nog plaats te vinden. De kandidaat-lidstaten hebben in de meeste gevallen gekozen voor een stelsel van geïntegreerde vergunningen, met uitzondering van Cyprus en Malta. Een overzicht per land is beschikbaar ophttp://europa.eu.int/comm/environment/ ippc/ippc_cc.htm.

2.2.2. Toepassing

Tot op heden is in enkele kandidaat-lidstaten slechts een beperkt aantal proefvergunningen verstrekt.

In het voorjaar en de zomer van 2002 hebben de Commissie en de Raad in elk van de tien toetredende landen "peer reviews" uitgevoerd van de voorhanden zijnde bestuurlijke capaciteit voor tenuitvoerlegging van de richtlijn. Er werd geconstateerd dat de kandidaat-lidstaten hun bestuurlijke capaciteit nog dienen te versterken, met name op regionaal en lokaal niveau. Ook dient het personeel nog scholing te krijgen voor het verstrekken van geïntegreerde vergunningen, en in bepaalde gevallen kan personeelsuitbreiding nodig zijn.

In het licht hiervan werd geconcludeerd dat enkele kandidaat-lidstaten bij toetreding aanzienlijke problemen zullen ondervinden met de tenuitvoerlegging van de richtlijn voor alle nieuwe installaties. De peer reviews hebben ook aanbevelingen opgeleverd voor maatregelen om de problemen te verhelpen. De Commissie volgt de vooruitgang die hierbij wordt geboekt, bespreekt eventuele lacunes met de kandidaat-lidstaten en brengt regelmatig verslag uit aan de Raad.

Aan de andere kant zijn er aanwijzingen dat een groot deel van de betrokken exploitanten in deze landen relatief goed op de hoogte is van hun toekomstige verplichtingen.

3. Sociaal-economische gevolgen

De tenuitvoerlegging van de richtlijn kan tot aanzienlijke sociaal-economische gevolgen leiden. De Commissie heeft een studie verricht naar de effecten van beste beschikbare technieken op het concurrentievermogen van individuele bedrijven [9], waaruit onder andere bleek dat

[9] The Impact of Best Available Techniques (BAT) on the Competitiveness of European Industry (casestudies in de cement-, de non-ferrometalen- en de papier- en pulpindustrie), David Hitchens et. al., Institute for Prospective Technological Studies, november 2001. Beschikbaar op internet: http://www.jrc.es/pages/ f-publications.html

-niets bewijst dat beste beschikbare technieken het concurrentievermogen op zowel nationaal als internationaal niveau ondermijnden van bedrijven die gebruik maken van deze technieken en die goed presteren op milieugebied;

-veel bedrijven die goed presteren op milieugebied in staat zijn dit als concurrerende kracht te gebruiken;

-dit wil echter nog niet zeggen dat, indien andere bedrijven in de onderzochte industrieën vroegtijdig de beste beschikbare technieken zouden invoeren, dit ook weinig of geen effect op hun concurrentievermogen zou hebben.

Een van belangrijkste conclusies van het onderzoek en van een workshop van belanghebbenden die in mei 2002 werd gehouden [10], is dat het belangrijk is dat de bevoegde autoriteit rekening houdt met investeringscycli. Het is duidelijk dat een geplande vervanging van de machines van een installatie een uiterst geschikt moment is voor het doen van milieu-investeringen. Industrieën met relatief lange investeringscycli zijn echter minder flexibel in het combineren van deze investeringen vergeleken met bedrijfstakken met kortere investeringscycli. De autoriteiten dienen derhalve met de exploitanten overleg te plegen over de planning van investeringen en een afweging te maken tussen economische en financiële nadelen en de behoeften van het milieu, in gedachten houdend dat vóór 30 oktober 2007 de werking van de installaties volledig in overeenstemming moet zijn met de voorschriften van de richtlijn (zie ook de hoofdstukken 5.1 en 5.2).

[10] De economische gevolgen van de IPPC-richtlijn, http://europa.eu.int/comm/enterprise/ environment/index_home/ippc/bat_conference.htm

Tevens werd in de studie geconstateerd dat de toepassing van de beste beschikbare technieken wordt bevorderd door kennis- en kundeaspecten die kenmerkend zijn voor goed presterende installaties, bijvoorbeeld opleiding, innovatie en management.

Er kunnen bepaalde gevallen zijn waarin de exploitant niet beschikt over de nodige middelen om de installatie te moderniseren volgens de beste beschikbare technieken. Dit kan een groot probleem opleveren in regio's waarin de ontwikkeling achterloopt of de industrie in verval is. Wanneer de exploitanten niet in staat zijn om aan de milieunormen van de richtlijn te voldoen, moeten de lidstaten worden aangemoedigd om industriële herstructurering actief te bevorderen op een wijze die zowel voor het milieu als voor de economie gunstig is. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van de Structuurfondsen die hiervoor in bepaalde delen van de Unie beschikbaar zijn. [11]

[11] Het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling bijvoorbeeld is bedoeld om te helpen bij het herstellen van de belangrijkste regionale onevenwichtigheden in de Gemeenschap via participatie in de ontwikkeling en structurele aanpassing van regio's die achterblijven in ontwikkeling en in de herstructurering van industriële achterstandsgebieden.

De richtlijn heeft voornamelijk betrekking op grote industriële en landbouwinstallaties. Hoewel de Commissie niet over precieze cijfers beschikt, is het duidelijk dat kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) een belangrijk deel uitmaken van alle IPPC-installaties in Europa. Er staat veel op het spel als het erom gaat te zorgen dat KMO's de milieuwetgeving naleven [12] en het kan derhalve nodig zijn dat lidstaten speciale bijstand verlenen aan exploitanten die niet de middelen hebben om de administratieve last en de uitdagingen op milieugebied met succes te doorstaan. Uiteraard moet alle bijstand in overeenstemming zijn met de mededingingsregels (zie ook hoofdstuk 10.2.4.).

[12] Volgens het verslag European SMEs and Social and Environmental Responsibility (Waarnemingspost van Europese KMO's, 2002, beschikbaar op internet: http://europa.eu.int/comm/enterprise/ enterprise_policy/analysis/observatory.htm), is het grootste deel van de KMO's 'voorwaardelijk inschikkelijk' wat betreft de bestaande wetgeving en regelgeving, in die zin dat ze te weinig kennis van milieuwetgeving hebben om ervoor te zorgen dat ze altijd aan de eisen voldoen (blz. 35).

Vraag 2: Welke ondersteunende maatregelen dienen er op EU-, nationaal, regionaal of lokaal niveau te worden genomen om te bevorderen dat installaties, met name KMO's, aan de eisen voldoen?

4. duurzame productie in een wereldwijde context

Bij de totstandkoming van de richtlijn was de verwachting van de wetgevers dat de ontwikkeling en uitwisseling van informatie op EU-niveau over beste beschikbare technieken de wereldwijde verspreiding van in de Unie gebruikte technieken voor preventie en bestrijding van verontreiniging zou bevorderen [13]. De Commissie heeft ook bemerkt dat de belangstelling van buiten de EU voor de "BREF"-documenten die op internet zijn gepubliceerd reeds redelijk groot is.

[13] Deze doelstelling is te vinden in een van de overwegingen van de richtlijn.

Het is van het grootste belang dat de EU zich blijft inzetten voor hoge milieunormen in de industrie die in andere delen van de wereld is gevestigd, aangezien veel milieuproblemen een wereldwijd of regionaal karakter hebben en de meeste industrieën waarop de richtlijn betrekking heeft onderhevig zijn aan zeer grote concurrentie van productielocaties buiten de Unie. Het is mogelijk dat in sommige sectoren al een zekere mate van "eco-dumping" plaatsvindt en dergelijke tendensen dienen te worden vermeden teneinde duurzame ontwikkeling op milieu-, economisch en sociaal gebied te bewerkstelligen.

Tijdens de Wereldtop inzake duurzame ontwikkeling die van 26 augustus tot 4 september 2002 plaatsvond in Johannesburg, Zuid-Afrika, bereikten de deelnemende landen overeenstemming over een voorstel van de EU voor een tienjarig kader van programma's inzake duurzame consumptie en productie. De geïndustrialiseerde landen kwamen overeen het voortouw te nemen in deze wereldwijde inspanning om op dit moment bestaande niet-duurzame consumptie- en productiepatronen te corrigeren en de ontwikkelingslanden te helpen bij het opzetten van beleid en instrumenten voor dit doel. De richtlijn en de verspreiding van beste beschikbare technieken kan in deze context een rol spelen.

Vraag 3: Welke rol kunnen de richtlijn en de uitwisseling van informatie over beste beschikbare technieken in het kader daarvan in de internationale arena spelen ter stimulering van duurzame productie?

Teneinde een wereldwijd bewustzijn van het EU-beleid voor de aanpak van verontreiniging van grote industriële puntbronnen te creëren, waarbij de nadruk ligt op de IPPC-richtlijn en de uitwisseling van informatie over beste beschikbare technieken, en teneinde informatie te verkrijgen over het beleid dat buiten Europa wordt toegepast, hebben de Commissie en het Spaanse Voorzitterschap in april 2002 in Sevilla een internationale conferentie georganiseerd voor beleidsmakers bij ministeries van Milieu en agentschappen voor milieubescherming. [14] Een korte samenvatting van de informatie die tijdens de conferentie door vertegenwoordigers van de VS, Canada, Japan, China en India werd verstrekt, wordt gegeven in Bijlage 2.

[14] De notulen zijn beschikbaar op internet: http://eippcb.jrc.es/pages/doc/ PCIPsevilla/mainpage.htm

5. Belangrijke uitleggingskwesties

Bij de tenuitvoerlegging van de richtlijn in de lidstaten en de kandidaat-lidstaten is gebleken dat enkele zaken voor meer dan één uitleg vatbaar zijn. Verschillende terugkerende juridische kwesties, waarvan er enkele hieronder worden beschreven, dienen in de EU en in de kandidaat-lidstaten op uniforme wijze te worden uitgelegd en toegepast.

5.1. Tenuitvoerlegging van de beste beschikbare technieken voor 2007

In de richtlijn wordt gesteld dat de werking van bestaande installaties vóór 30 oktober 2007 in overeenstemming dient te zijn met de voorschriften van de richtlijn. Dit is een duidelijk gestelde verplichting. Het is derhalve niet voldoende op 30 oktober 2007 eenvoudigweg een vergunning te verstrekken en de installatie extra tijd te geven om volledig aan de richtlijn te voldoen. Tot de allereerste verplichtingen van de exploitanten behoort het nemen van alle passende preventieve maatregelen tegen verontreiniging, in het bijzonder door toepassing van de beste beschikbare technieken.

Bij het vaststellen van de vergunningsvoorwaarden aan de hand van de beste beschikbare technieken (BBT) houdt de bevoegde autoriteit rekening met de technische kenmerken van de betrokken installatie, de geografische ligging ervan en de plaatselijke milieuomstandigheden. Het begrip BBT en de "BREF"-documenten zijn dynamisch en voldoende flexibel van aard om de exploitant en de autoriteiten in staat te stellen rekening te houden met beperkingen die voortvloeien uit fundamentele keuzen in het productieproces of de indeling van de installatie en overwegingen met betrekking tot kostenefficiëntie te respecteren. (Zie ook hoofdstuk 5.2)

Teneinde uiterlijk 30 oktober 2007 volledige naleving van de richtlijn te bewerkstelligen [15] dienen zowel de exploitanten als de bevoegde autoriteiten rekening te houden met de tijd die nodig is voor het moderniseren van de bestaande installaties en dienen zij tijdig passende actie te ondernemen.

[15] Een uitzondering hierop vormen de installaties in de kandidaat-lidstaten waarvoor een extra overgangsperiode voor na 2007 is aanvaard.

5.2. De definitie van 'beste beschikbare technieken'

In de loop der jaren zijn er in het kader van EU-wetgeving, alsmede in andere contexten zoals internationale verdragen, verschillende definities van BBT gehanteerd. De richtlijn omvat een alomvattende definitie die wordt aangevuld met twaalf, in een bijlage opgesomde punten die speciaal in aanmerking moeten worden genomen. Niet alleen worden BBT in algemene betekenis omschreven (d.w.z. de doelstelling van het "Sevilla-proces" - zie hieronder), maar ook specifieke gevallen.

Dit impliceert dat BBT feitelijk per installatie kunnen verschillen omdat kosten en baten immers kunnen variëren. Het feit dat kosten en baten onderdeel uitmaken van de definitie van BBT betekent eveneens dat BBT onvermijdelijk een evenwicht tussen verschillende milieueffecten en de daarmee samenhangende kosten inhouden. Er kunnen derhalve heel goed technieken bestaan die wat algehele milieuprestatie betreft of ten aanzien van een bepaald milieuaspect beter zijn dan BBT.

De definitie van BBT vereist dat de ontwikkeling van de techniek plaatsheeft op een schaal die implementatie in de sector mogelijk maakt. De doorslag voor ondersteuning van een techniek als BBT kan komen van een of meerdere installaties die de techniek ergens ter wereld toepassen. In enkele zeldzame gevallen kunnen zelfs proefprojecten een voldoende basis bieden.

Verwacht wordt dat procesgeïntegreerde maatregelen over het algemeen van positieve of min of meer neutrale invloed zullen zijn op de winstgevendheid van ondernemingen. Aan de andere kant hebben "end-of-pipe"-maatregelen vaak negatieve kortetermijngevolgen voor de winstgevendheid. Het is onvermijdelijk dat enkele BBT zich in het geheel niet zullen terugbetalen, maar de maatschappelijke voordelen ervan zullen opwegen tegen de kosten van de exploitant, overeenkomstig het beginsel dat de vervuiler betaalt.

Bij het vaststellen van BBT vindt een beoordeling plaats van de geschatte nettokosten van de implementatie van een techniek in relatie tot de milieuvoordelen die door de implementatie ervan worden verkregen. Een tweede economische beoordeling heeft betrekking op de vraag of de techniek in de desbetreffende sector onder economisch haalbare omstandigheden kan worden ingevoerd. Deze haalbaarheidstest kan alleen op Europees sectoraal [16] niveau legitiem worden toegepast, niet op afzonderlijke installaties. Als de technieken voor de sector in zijn geheel te duur worden geacht, is er geen sprake van BBT. Door bij deze beoordeling de sector en niet de individuele installatie als uitgangspunt te nemen, kan zich echter niet het onaangename effect voordoen dat installaties in een moeilijke financiële situatie toestemming krijgen door te gaan met hun verontreiniging omdat zij de vereiste maatregelen niet kunnen betalen.

[16] Onder "sector" dient een relatief hoge mate van uitsplitsing te worden verstaan, bijv. de sector die chloor en caustische soda produceert in plaats van de gehele chemische sector.

5.3. Vaststelling van de productiecapaciteit

In de lijst van activiteiten die onder de richtlijn vallen (Bijlage I van de richtlijn), wordt de productiecapaciteit, bijvoorbeeld uitgedrukt in tonnen per dag, vaak als het doorslaggevend criterium gebruikt ter bepaling van de reikwijdte van de richtlijn. Het is belangrijk dat er algemene overeenstemming bestaat over hoe de productiecapaciteit van een installatie dient te worden berekend.

In sectoren als de textiel- en de lederindustrie zijn de meeste installaties niet 24 uur per dag constant operationeel. Veel kleine eenheden hebben flexibele werkuren die afhankelijk zijn van de bestaande marktvraag, met als gevolg dat normale werkuren opeens kunnen worden overschreden. Het aangegeven aantal uren dat een installatie operationeel is, oftewel de productie, is derhalve een onbetrouwbare indicator voor de werkelijke capaciteit van een installatie en geeft het verontreinigingspotentieel van de installatie niet volledig weer.

De enige coherente betekenis van "capaciteit" in technisch opzicht is derhalve de capaciteit die met de installatie kan worden behaald. Dat wil zeggen de nominale capaciteit van de installatie bij een functioneren van 24 uur per dag, op voorwaarde dat de apparatuur op een dergelijke wijze kan worden benut.

(Zie ook hoofdstuk 7.3.1.)

5.4. Bindende algemene regels en nationale regelingen voor handel in emissies

De richtlijn biedt de lidstaten de mogelijkheid "bindende algemene regels" vast te stellen voor bepaalde sectoren in plaats van voorschriften in afzonderlijke vergunningen. Het is echter van belang op te merken dat de bindende algemene regels alleen voor bepaalde vergunningsvoorschriften mogen worden toegepast, zoals voor emissiegrenswaarden of voor gelijkwaardige parameters en voor technische maatregelen die gelden voor meerdere of voor alle installaties binnen een sector.

Nationale regelingen voor handel in emissies zijn derhalve alleen verenigbaar met de richtlijn voorzover deze uitsluitend betrekking hebben op de handel in emissies die na de implementatie van BBT (uiterlijk 2007 voor bestaande installaties) blijven plaatsvinden. Dit betekent dat het voorschrift dat dient te worden gehandeld overeenkomstig de op BBT gebaseerde emissiegrenswaarden, van toepassing is op alle exploitanten, met inbegrip van kopers van emissierechten.

Verdere overwegingen over de relatie tussen deze richtlijn en de handel in emissies worden gegeven in hoofdstuk 7.2 en 10.2.3.

6. het "Sevilla-proces"

De uitwisseling van informatie over beste beschikbare technieken en monitoring als bepaald in de richtlijn wordt soms het "Sevilla-proces" genoemd vanwege het feit dat de werkzaamheden worden gecoördineerd en bevorderd door het Europees IPPC-Bureau, dat onderdeel uitmaakt van het Instituut voor technologische prognose van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Commissie, dat in Sevilla is gevestigd.

Deze uitwisseling vormt een belangrijke stimulans voor betere milieuprestaties aangezien het systematische benchmarking per sector en alomvattende screening en beoordeling van de toegepaste technieken met zich meebrengt. De uitwisseling van informatie is eveneens een zeer kostenefficiënte activiteit, aangezien iedere lidstaat, bij het ontbreken ervan, gehouden zou zijn om een dergelijke identificatie/vaststelling van BBT uit te voeren om zijn verplichtingen in het kader van de richtlijn na te komen.

Het belangrijkste resultaat van de informatie-uitwisseling zijn de zogenaamde 'BREF'-documenten (als in BBT-Referentiedocumenten). Naar deze documenten wordt verwezen in de bijlage van de richtlijn waarin de overwegingen worden omschreven die relevant zijn voor het vaststellen van BBT. De bevoegde autoriteiten dienen hier bij de behandeling van vergunningaanvragen en het vaststellen van vergunningsvoorwaarden rekening mee te houden. Los van dit juridische aspect zal de hoge kwaliteit van deze documenten er naar verwachting voor zorgen dat deze bij de vergunningverlening een belangrijk instrument voor de autoriteiten worden. Daarnaast wordt van exploitanten verwacht dat zij de relevante documenten raadplegen bij de voorbereiding van hun aanvragen. Ook zullen de publieke en groene niet-gouvernementele organisaties hier gebruik van willen maken om te controleren of de voorwaarden in vergunningen redelijk zijn.

BREF-documenten bevatten geen juridisch bindende normen. Ze geven enkel referentiegegevens. Aangezien van autoriteiten wordt verwacht dat zij ook rekening houden met de technische kenmerken van de installatie, de geografische ligging ervan en de plaatselijke milieuomstandigheden, mogen BREF-documenten niet de enige basis vormen voor emissiegrenswaarden en andere vergunningsvoorwaarden.

Deze informatie-uitwisseling op Europees niveau heeft ook geleid tot de vorming van een aantal informele netwerken van deskundigen in de industrie, regelgevende organen en onderzoeksinstellingen. Van deze netwerken kan door de autoriteiten gebruik worden gemaakt ingeval de informatie in BREF-documenten onvolledig, gedateerd of moeilijk te begrijpen is.

6.1. Opzet van het systeem

Voor elk BREF-document wordt door het Europese IPPC-Bureau een technische werkgroep samengesteld bestaande uit deskundigen uit de industrie, autoriteiten, onderzoeksinstellingen en niet-gouvernementele milieuorganisaties uit de EU, de EVA en de kandidaat-lidstaten. Gewoonlijk heeft een werkgroep twee of drie jaar nodig om een BREF-document op te stellen. Hoewel in de werkgroep naar consensus wordt gezocht, is dit geen absolute eis en is het de taak van de Commissie om in het document meningverschillen weer te geven en afwijkende meningen te motiveren.

De meer strategische rol van het Forum voor informatie-uitwisseling, dat dezelfde gevarieerde samenstelling kent als de werkgroepen, is in het algemeen toezicht te houden op het proces van informatie-uitwisseling.

De Commissie publiceert de BREF-documenten na een formeel besluit van de Commissie op internet [17] en op cd-rom. Om redenen van kwaliteit, tijdigheid en middelen vertaalt de Commissie de volledige teksten, die altijd in het Engels worden opgesteld, niet in de andere officiële EU-talen. Zij vertaalt slechts bepaalde hoofdstukken, met name de samenvattingen. De lidstaten en de kandidaat-lidstaten worden aangemoedigd te voorzien in aanvullende vertalingen van de documenten.

[17] http:// eippcb.jrc.es

6.2. Beoordeling van de vooruitgang

De beoordeling van de Commissie van de resultaten sinds het begin van deze grootscheepse informatie-uitwisseling [18] in 1997 is grotendeels positief. Een interessant feit is dat elke lidstaat wel unieke beste beschikbare technieken heeft. Uit deze achterliggende informatie blijken de voordelen van de hele operatie voor alle betrokken landen.

[18] Als voorbeeld bracht het opstellen van het BREF-document voor raffinaderijen 17 bijeenkomsten, 17 bezoeken/bijeenkomsten bij Europese raffinaderijen (8 landen / 11 bedrijven) met zich mee, werden hiervoor ongeveer 350 documenten/boeken geraadpleegd, ongeveer 4300 opmerkingen geplaatst bij 4 ontwerp-documenten, was hiervoor sprake van ongeveer 1800 e-mailberichten (alleen de berichten waarbij het IPPC-Bureau betrokken was) en vonden ongeveer 800 bezoeken plaats aan de internetsites van de leden.

Tot dusverre zijn er vijftien BREF-documenten opgesteld die betrekking hebben op de productie van ijzer en staal, cement en ongebluste kalk, pulp en papier, non-ferrometalen, glas, textiel, leder en organische bulkchemicaliën, alsook op koelsystemen, verwerking van ferrometalen, raffinaderijen, de chloor-alkali-industrie, de intensieve pluimvee- en varkenshouderij en de afvalwater- en afvalgasbehandeling in de chemische sector. [19]

[19] De verschillende werkgroepen, hun leden en de huidige stand van hun werkzaamheden zijn te vinden op http:// eippcb.jrc.es

De bijdrage die door de betrokken industrieën wordt geleverd is doorgaans de meest uitgebreide informatie die de Commissie ontvangt. Hoewel de hoeveelheid gegevens inzake milieuprestaties die nodig is voor de beoordeling van technieken per sector sterk varieert, zijn de gegevens die beschikbaar worden gesteld door de betrokken industrieën, d.w.z. zowel door de exploitanten als door de technologieleveranciers, doorgaans voldoende om betrouwbare beoordelingen te kunnen uitvoeren. Economische gegevens worden echter vaak niet beschikbaar gesteld en als dit wel het geval is, is het vaak niet mogelijk deze te verifiëren aan de hand van gegevens uit andere bronnen. Dit kan een probleem zijn voor een objectievere bepaling van de beste beschikbare technieken aangezien economische aspecten hierbij een voorname plaats innemen.

Over het algemeen zijn industrieën zeer actief en werken ze goed mee. Ze zijn van mening dat de hoge technische kwaliteit van het ontwikkelde BREF-document hun inspanningen rechtvaardigt, in het bijzonder omdat het document waarschijnlijk het inzicht van de autoriteiten in industriële processen vergroot en tot een meer constructieve dialoog met regelgevende organen leidt. Wat het verstrekken van economische gegevens betreft heeft de industrie soms problemen met het vinden van het juiste evenwicht tussen de gewenste transparantie van het "Sevilla-proces" en het soms vertrouwelijke karakter van de gegevens.

De bijdrage van de deskundigen van de lidstaten vormt een belangrijke aanvulling op die van de industrieën. Het activiteitenniveau van de deskundigen van de lidstaten verschilt per groep, maar over het algemeen zijn in het bijzonder de bijdragen van Duitse en de Nederlandse deskundigen groot. Sommige lidstaten sturen ook nationale deskundigen die als de "auteurs" van de BREF-documenten in Sevilla optreden. In dit opzicht is de Commissie in het bijzonder dankbaar voor de steun die van Duitse en de Britse overheden is verkregen.

De kandidaat-lidstaten participeren in het algemeen nog steeds niet even actief als de lidstaten, hetgeen tot een tweeledig probleem leidt: minder deskundige inbreng en het risico dat de BREF-documenten in de kandidaat-lidstaten in mindere mate worden geaccepteerd.

Tot slot is er ook voor milieuorganisaties en hun deskundigen een belangrijke rol weggelegd, zowel voor hun inbreng als voor de externe geloofwaardigheid van de informatie-uitwisseling. Zij zijn over het algemeen redelijk tevreden over de transparantie van de informatie, maar hebben kritiek geuit op het grote verschil tussen de middelen die zij hiervoor ter beschikking hebben en de veel omvangrijkere middelen die de industrie kan mobiliseren.

6.3. Volgende stappen

Momenteel zijn twaalf BREF-documenten en één BBT-document betreffende mijnbouwactiviteiten [20] in ontwikkeling en er zal met nog eens vijf documenten van start worden gegaan. De Commissie spant zich ten zeerste in om vertragingen tot een minimum te reduceren, maar is afhankelijk van de medewerking van de lidstaten en de industrieën. De algemene doelstelling is om eind 2005 een eerste versie van alle documenten gereed te hebben.

[20] Opgesteld overeenkomstig de mededeling van de Commissie inzake het "Het veilig uitoefenen van mijnbouwactiviteiten: follow-up van recente mijnbouwongevallen", COM(2000) 664 def.

Het is belangrijk dat BREF-documenten worden bijgesteld zodat ervoor wordt gezorgd dat ze up-to-date zijn. Het Forum voor informatie-uitwisseling heeft het voorstel van de Commissie goedgekeurd om in 2003 het bijstellingsproces te beginnen met het document inzake cement en ongebluste kalk.

Bij het bijstellen van de eerste versie van de documenten dient met name gebruik te worden gemaakt van nieuwe en relevante emissie-, consumptie- of economische gegevens alsook van het in voorbereiding zijnde referentiedocument over economische en cross-mediakwesties en de instrumenten ervan, teneinde te komen tot objectievere conclusies over beste beschikbare technieken en uiteenlopende standpunten uit de weg te ruimen. Bovendien vormt het bieden van uitgebreidere begeleiding bij de monitoring van emissies een prioriteit. Dit aspect is niet voldoende onderzocht door de technische werkgroepen die bij de eerste versie van de BREF-documenten waren betrokken. Tot slot zouden kwesties als energieverbruik, geluid en milieubeheer over het algemeen uitgebreider aan bod kunnen komen in de sectorspecifieke documenten.

Het IMPEL-netwerk heeft plannen om een onderzoek in te stellen onder de gebruikers van BREF-documenten bij de autoriteiten van de lidstaten; het precieze tijdstip en de details van dit onderzoek dienen echter nog te worden vastgesteld.

Een andere vraag is in hoeverre het mogelijk is BREF-documenten behalve voor de uitvoering van de richtlijn ook voor andere doeleinden te gebruiken en/of ter bevordering van die andere gebruiksmogelijkheden speciale maatregelen moeten worden getroffen.

Vraag 4: Is de informatie-uitwisseling over beste beschikbare technieken optimaal en zijn de BREF-documenten een effectief tenuitvoerleggingsinstrument?

7. Toekomstige ontwikkeling van de richtlijn

De Commissie heeft twee wijzigingen op de richtlijn voorgesteld: een wijziging ter versterking van de publieke inspraak in de vergunningverlening, terwijl de andere wijziging er hoofdzakelijk voor zorgt dat broeikasgasemissies, voorzover deze aan de orde worden gesteld in de voorgestelde richtlijn inzake handel in broeikasgasemissies, buiten de werkingssfeer van de richtlijn vallen. De Raad en het Europees Parlement hebben ingestemd met de eerstgenoemde wijziging (formele goedkeuring is in behandeling), terwijl de laatstgenoemde wijziging nog wordt besproken.

Bovendien nodigt de eerste vragenlijst over de tenuitvoerlegging (zie hoofdstuk 2.1), hoewel deze voornamelijk terugkijkt, eveneens uit tot een blik op de toekomst, aangezien de lijst een vraag bevat over de effectiviteit van de richtlijn in vergelijking met andere milieu-instrumenten. In het tweede kwartaal van 2004 zal de Commissie een verslag uitbrengen over de resultaten van dat onderzoek. Een ander punt waaraan aandacht dient te worden besteed is de lijst van activiteiten die onder Bijlage I van de richtlijn vallen. Volgens het communautaire actieplan voor verbetering van de regelgeving [21] dient elk voorstel te worden voorafgegaan door een passende effectbeoordeling.

[21] COM(2002) 278 def.

7.1. Verdrag van Aarhus

Wijziging van de bepalingen over de publieke inspraak in de vergunningverlening is een van de stappen die moeten worden genomen om de Europese Gemeenschap in staat te stellen het Verdrag van Aarhus [22] te ratificeren dat in 1998 door de Europese Gemeenschap is getekend. De Raad en het Europees Parlement zijn het eens geworden over de uitbreiding van een aantal rechten van het publiek, zoals [23]

[22] Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak in besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden (http://www.unece.org/env/ pp)

[23] Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot voorziening in publieke inspraak met betrekking tot de opstelling van bepaalde plannen en programma's betreffende het milieu en tot wijziging van de Richtlijnen 85/337/EEG en 96/61/EG van de Raad, COM(2000) 839 def., PB C 154 E van 29/5/2001, blz. 123-128; uitkomst van de bemiddelingsprocedure: http://wwwdb.europarl.eu.int/oeil/ oeil_ViewDNL.ProcViewByNum?Lang=2&ProcNum=COD/2000/0331

-de aanvraag voor een vergunning gaat vergezeld van een beschrijving van de belangrijkste alternatieven die door de aanvrager kunnen zijn bestudeerd;

-ontwerp-besluiten worden openbaar gemaakt zodat het publiek de kans krijgt opmerkingen kenbaar te maken;

-de autoriteit maakt de redenen en de overwegingen openbaar waarop het vergunningbesluit is gebaseerd;

-voor het "betrokken publiek", met inbegrip van niet-gouvernementele milieuorganisaties, staat in principe een herzieningsprocedure open voor het aanvechten van de materiële of de procedurele wettigheid van besluiten of verzuimen;

-strengere vereisten voor raadpleging van het publiek in andere lidstaten in het geval van grensoverschrijdende emissies.

De toepassing van deze voorschriften is beperkt tot nieuwe installaties, bestaande installaties waarvoor een ingrijpende wijziging is gepland en andere bestaande installaties die aanzienlijke verontreiniging veroorzaken. Voor oude installaties zal inspraak zal derhalve niet altijd verplicht zijn. In de context van de bijstelling van een vergunning kan het publiek, als het tracht zijn recht op inspraak uit te oefenen, problemen hebben om aan te tonen dat een geplande wijziging daadwerkelijk "ingrijpend" is of dat de installatie "aanzienlijke" verontreiniging veroorzaakt.

7.2. Handel in broeikasgasemissierechten

De activiteiten waarvoor overeenkomstig de IPPC-richtlijn een vergunning nodig is, veroorzaken emissies die meer dan een derde van alle broeikasgasemissies in de Unie uitmaken, alle bronnen inbegrepen. De Commissie heeft voorgesteld niet alle installaties te verplichten tot implementatie van de beste beschikbare technieken voor preventie of bestrijding van hun broeikasgasemissies. [24] In plaats daarvan kunnen ze, als ze een vergunning voor de emissie van broeikasgassen krijgen, in beginsel ervoor kiezen om hun emissies te reduceren tot het niveau van de toegekende rechten, of tot onder dat niveau, of om de emissies boven dat niveau te houden en van iemand anders rechten te kopen.

[24] Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een regeling voor de handel in broeikasgasuitstootrechten binnen de Gemeenschap en tot wijziging van Richtlijn 96/61/EG van de Raad, COM(2001) 581 def., PB C 75 E van 26/3/2002, blz. 33-44 - zie met name artikel 25. Opgemerkt zij dat alle broeikasgassen in het kader van het protocol van Kyoto onder de IPPC-richtlijn vallen gezien de brede definitie van 'verontreiniging' die in de richtlijn wordt gegeven.

De logica achter deze nieuwe aanpak in het milieubeleid van de EU is dat het mogelijk is emissiereducties op een meer kostenefficiënte wijze te bewerkstelligen, en dat in beginsel een 'cap-and-trade'-systeem gegarandeerde resultaten kan bieden in termen van totale emissies, hetgeen door een vergunningstelsel dat is gebaseerd op beste beschikbare technieken niet kan worden bewerkstelligd.

Er dient echter enig voorbehoud te worden gemaakt met betrekking tot deze "keuzevrijheid": allereerst zou de regeling voor de handel in emissies van toepassing zijn onverminderd de huidige verplichtingen van de IPPC-richtlijn ten aanzien van andere soorten verontreiniging dan de algemene stijging van de temperatuur. Indien de exploitant dus maatregelen moet treffen ter beperking van andere emissies en de broeikasgasemissies dalen of stijgen, heeft de exploitant geen andere keuze dan deze maatregelen te treffen.

Ten tweede kan het nodig zijn vergunningsvoorwaarden vast te stellen voor enkele andere broeikasgassen dan kooldioxide, teneinde ervoor te zorgen dat de handel niet leidt tot significante plaatselijk verontreiniging.

Ten derde blijven de huidige eisen voor het efficiënte gebruik van energie in de vorm van elektriciteit, stoom, warm water etc. bestaan. Alleen directe emissies van kooldioxide ter plaatse, in verbrandings- of andere processen, vallen onder de voorgestelde wijziging. [25] Dit heeft in het bijzonder gevolgen voor installaties die alle elektriciteit, stoom etc. die ze produceren ook verbruiken.

[25] Volgens de politieke overeenkomst van de Raad (http://europa.eu.int/comm/environment/ climat/emission.htm) mogen lidstaten er nog steeds voor kiezen eisen met betrekking tot energie-efficiëntie op te leggen ten aanzien van verbrandingseenheden of andere eenheden die ter plaatse kooldioxide uitstoten.

Algemene aspecten van handel in emissies versus regelgeving op basis van beste beschikbare technieken worden besproken in hoofdstuk 10.2.3.

7.3. Activiteiten die onder de richtlijn vallen

Veel lidstaten passen ook gelijksoortige vergunningstelsels op basis van beste beschikbare technieken toe voor activiteiten die niet onder de richtlijn vallen - ofwel de sector als zodanig valt niet onder de richtlijn ofwel de drempel van de richtlijn in termen van productiecapaciteit (en dergelijke) ligt hoger. Dit roept de vraag op of aanvullende activiteiten wel of niet onder de geharmoniseerde regels van de richtlijn dienen te vallen, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel.

Wanneer wordt overwogen de werkingssfeer van de richtlijn uit te breiden voor een betere bescherming van de volksgezondheid en het milieu, is het noodzakelijk in gedachten te houden dat de lidstaten en de kandidaat-lidstaten niet over onbeperkte overheidsmiddelen beschikken om een effectieve tenuitvoerlegging te garanderen. Hoewel de geïntegreerde benadering tot een rationalisering van de regelgevende taken leidt, blijft het vergunningstelsel toch zeer arbeidsintensief. Indien de beperkte middelen worden verdeeld over meer installaties, bestaat het risico dat de autoriteiten niet voldoende middelen uittrekken voor de installaties die de grootste effecten hebben of dreigen te veroorzaken.

7.3.1. Bijstelling van drempels

De Commissie is zich ervan bewust dat voor een aantal activiteiten de drempels in Bijlage I van de richtlijn voor meerdere uitleg vatbaar of zelfs onredelijk zijn. Er bestaat dus het risico dat bij de praktische toepassing ervan installaties met relatief grote milieueffecten buiten de werkingssfeer van de richtlijn vallen, of het tegenovergestelde, dat installaties met relatief geringe milieueffecten onder de werkingssfeer van de richtlijn vallen. Eveneens bestaat het risico dat uiteenlopende interpretaties zouden kunnen leiden tot verstoringen in de interne markt.

De Commissie is derhalve voornemens te onderzoeken op welke manier de drempelcriteria voor sectoren als gieterijen, smederijen, looierijen, voedselverwerking, textielveredeling, keramische producten en elektrolytische bekleding worden vastgesteld.

Het is eveneens dienstig te onderzoeken of het in sommige gevallen efficiënter zou zijn drempels in te stellen voor de productieoutput over een bepaalde periode in plaats van drempels voor de productiecapaciteit.

7.3.2. De sector van het afvalbeheer

De richtlijn heeft momenteel op zeer fragmentarische wijze betrekking op de sector van het afvalbeheer. Daarnaast vergt het onderscheid dat wordt gemaakt tussen verwijderings- en terugwinningswerkzaamheden soms lastige juridische beoordelingen.

De Commissie acht het belangrijk voor een hoog niveau van milieubescherming voor afvalbeheerfaciliteiten in de EU te zorgen teneinde het risico van eco-dumping bij grensoverschrijdende overbrengingen van afval binnen de Unie te voorkomen. Hiertoe kan worden overwogen alle afvalbeheerinstallaties met een capaciteit die de toepasselijke drempels overschrijdt onder de werkingssfeer van de richtlijn te laten vallen.

Wat betreft afvalverbrandingsovens dient ook een afstemming te worden overwogen van Bijlage I van de richtlijn op de werkingssfeer van de nieuwe richtlijn betreffende de verbranding van afval [26].

[26] Richtlijn 2000/76/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verbranding van afval, PB L 313 van 13/12/2000, blz. 12-21.

7.3.3. Aanvullende activiteiten

In het licht van het bovenstaande is de Commissie bereid te overwegen enkele aanvullende activiteiten eventueel onder de richtlijn te laten vallen. Eén zo'n activiteit is aquacultuur [27], waarbij het zou gaan om een zich snel ontwikkelende industrie met aanzienlijke milieueffecten.

[27] Zie de mededeling van de Commissie "Een strategie voor de duurzame ontwikkeling van de Europese aquacultuur", COM(2002) 511.

De Commissie zal, teneinde de stroomlijning van vergunningprocedures te bevorderen, onderzoeken of er behoefte bestaat aan een grotere samenhang tussen de lijst van activiteiten die onder deze richtlijn vallen en de lijst van projecten waarvoor een milieueffectrapportage is vereist uit hoofde van Richtlijn 85/337/EEG [28].

[28] Richtlijn 85/337/EEG van de Raad betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten, PB L 175 van 5/7/1985, blz. 40-48, als gewijzigd bij Richtlijn 97/11/EG van de Raad, PB L 73 van 14/3/1997, blz. 5-15.

Vraag 5: Is de reikwijdte van de richtlijn, in termen van activiteiten en drempels, geschikt om de meest significante milieueffecten van productieprocessen aan te pakken?

8. Communautaire emissiegrenswaarden

De richtlijn voorziet in de vaststelling van communautaire emissiegrenswaarden door middel van richtlijnen wanneer "de noodzaak van een Gemeenschapsoptreden geconstateerd is". De constatering hiervan dient in het bijzonder plaats te vinden in het kader van de uitwisseling van informatie over beste beschikbare technieken en de representatieve grenswaarden die in de lidstaten worden toegepast.

De Commissie zal bij het analyseren van de noodzaak van communautaire emissiegrenswaarden in prioritaire sectoren en voor prioritaire verontreinigende stoffen niet alleen rekening houden met de verslagen over de representatieve grenswaarden in de lidstaten en de resultaten van de uitwisseling van informatie over beste beschikbare technieken, maar ook met de informatie die voor het Europees emissieregister van verontreinigende stoffen is verstrekt (zie hieronder). Zoals gewoonlijk zal de Commissie zich laten leiden door het subsidiariteitsbeginsel.

Stoffen die in aanmerking komen voor communautaire emissiegrenswaarden zijn met name dioxinen en furanen, overeenkomstig de conclusies van de Raad inzake de strategie van de Commissie voor dioxinen [29], alsmede de prioritaire stoffen in het kader van de Kaderrichtlijn water en andere verontreinigende stoffen met grensoverschrijdende effecten.

[29] Mededeling over een communautaire strategie inzake dioxinen, furanen en polychloorbifenylen COM(2001) 593.

Gemeenschapsbrede grenswaarden ondermijnen echter tot op zekere hoogte de gedecentraliseerde en geïntegreerde benadering van de richtlijn, aangezien deze de mogelijkheid van de bevoegde autoriteit beperken om pragmatische en milieu- en economisch verantwoorde en afgewogen besluiten te nemen. Als bijvoorbeeld een grenswaarde wordt vastgesteld die overeenkomt met het laagst bereikbare emissieniveau van dioxinen in de staalproductie, kan dit ertoe leiden dat installaties hun hoeveelheid hergebruikt afval verlagen (ze zouden gedwongen worden meer mogelijk verontreinigd afval weg te gooien) of hun kooldioxide-emissies aanzienlijk verhogen (maatregelen voor dioxinereductie zijn niet energie-efficiënt).

Als verschillende milieudoelstellingen tegen elkaar worden afgewogen en wordt gekeken naar de kosten van de verschillende opties, is de meest verstandige keuze vaak afhankelijk van de plaatselijke omstandigheden op iedere locatie. Gemeenschapsbrede grenswaarden dienen derhalve alleen ingevoerd te worden waar deze nodig zijn.

Mocht echter blijken dat de overheden in een of meer lidstaten systematisch emissiegrenswaarden vaststellen die te soepel zijn en niet zijn gebaseerd op BBT, dan kan het nodig zijn bijkomende communautaire emissiegrenswaarden in te voeren. Overeenkomstig het actieplan voor verbetering van de regelgeving moeten dergelijke voorstellen worden voorafgegaan door een passende effectbeoordeling.

Een belangrijke emissiebron voor dioxine-emissies is nog steeds de productie en de verwerking van metalen. Voor deze sector zouden verplichte monitoringeisen, zonder communautaire emissiegrenswaarden in het beginstadium, een optie kunnen zijn. Dit zou een effectief regelgevend instrument kunnen zijn, aangezien het gebrek aan gegevens over emissies momenteel een ernstige belemmering vormt voor het nemen van de juiste maatregelen.

Vraag 6: In welke gevallen dragen Gemeenschapsbrede emissiegrenswaarden als minimumvoorschriften bij tot het bereiken van een hoog niveau van milieubeschermingen voorkomen zij concurrentievervalsing op de interne markt?

9. Europees emissieregister van verontreinigende stoffen (EPER)

De lidstaten dienen de Commissie in kennis te stellen van emissies van afzonderlijke faciliteiten en een overzichtsrapport bij te voegen. De gerapporteerde gegevens zullen om de drie jaar beschikbaar worden gesteld in een openbaar register op internet, 'EPER' genaamd, dat is bedoeld om milieu-informatie over emissies in de lucht en het water te verstrekken voor beleidsmakers, onderzoekers en het publiek. Door het register worden de exploitanten van installaties gestimuleerd om hun emissies te beperken.

EPER is ook een hulpmiddel dat wordt gebruikt voor de monitoring van de doeltreffendheid van de richtlijn waar het gaat om minder emissies in de lucht en het water, hoewel het onmogelijk is met enige zekerheid de dalingen in te schatten die zich voordoen als gevolg van de richtlijn, los van die welke zich voordoen als gevolg van vrijwillige acties of andere wetgeving.

9.1. Ondernomen stappen

In Beschikking 2000/479/EG van de Commissie inzake de totstandbrenging van een Europees emissieregister van verontreinigende stoffen [30] zijn de verplichtingen van de lidstaten en de Commissie vastgelegd. Er zal informatie worden verzameld over emissies in het water en de lucht van 50 verontreinigende stoffen van ongeveer 20.000 afzonderlijke industriële inrichtingen die onder de richtlijn vallen. De lidstaten dienen om de drie jaar verslag te doen aan de Commissie, te beginnen in juni 2003 met gegevens over de emissies in 2001 (tenzij ze liever gegevens verstrekken over 2000 of 2002). De toetredende landen moeten hun eerste verslag, gebaseerd op emissies in 2004, in 2006 overleggen.

[30] PB L 192 van 28/7/2000, blz. 36-43.

In november 2000 werd een "guidance document" [31] gepubliceerd. Dit vergemakkelijkt de implementatie van het register en verduidelijkt de verslagleggingsvoorschriften uit hoofde van de beschikking. Het document gaat in op details over rapportagevormen en geeft verwijzingen naar beschikbare emissievaststellingsmethoden alsook sectorspecifieke sublijsten van verontreinigende stoffen die naar alle waarschijnlijkheid door de verschillende bronnen worden uitgestoten.

[31] "Guidance Document for EPER implementation", Europese Commissie, 2000, ISBN 92-894-0279-2, catalogusnummer: KH-33-00-106-EN-C, http://europa.eu.int/comm/environment/ ippc/eper/index.htm

De Commissie en het Europees Milieuagentschap zijn van plan om in februari 2004 een gebruikersvriendelijke website te openen met de resultaten van de eerste rapportage.

9.2. Volgende stappen

Op dit moment heeft het register slechts betrekking op emissies in de lucht en het water; noch emissies in de bodem noch overbrengingen van afval maken deel uit van het register. Het register dient echter te worden bezien in het perspectief van het Verdrag van Aarhus van de VN/ECE, waarin alle partijen zijn overeengekomen emissiegegevens onder het publiek te verspreiden en registers inzake emissies en overbrengingen van verontreinigende stoffen (pollutant release and transfer registers, PRTR's) te gebruiken als hulpmiddel voor de monitoring van de voortgang op milieugebied. Het huidige register kan derhalve worden beschouwd als een eerste stap in de richting van een PRTR voor Europa.

Begin 2001 werd in het kader van het Verdrag van Aarhus een werkgroep inzake PRTR's ingesteld teneinde een juridisch bindend instrument betreffende PRTR's te ontwikkelen dat in mei 2003 tijdens de ministeriële conferentie in Kiev dient te worden goedgekeurd. Tegelijk met de in gang zijnde inspanningen van de Commissie en de lidstaten voor de tenuitvoerlegging van de eerste en de tweede rapportagecyclus van het EPER, worden de voorbereidingen getroffen voor de uitbreiding van het register tot een volledig geïntegreerd en alomvattend PRTR met jaarlijkse rapportage.

10. Relatie met andere richtlijnen en instrumenten

De holistische, transversale aanpak van de richtlijn betekent dat er sprake is van een raakvlak met een groot aantal EU-milieurichtlijnen, -verordeningen en andere beleidslijnen en maatregelen. Enkele hiervan worden hieronder kort besproken teneinde een ruwe schets te geven van het belang van deze richtlijn voor andere beleidsgebieden en -instrumenten en, omgekeerd, hoe deze van invloed kunnen zijn op de tenuitvoerlegging van deze richtlijn.

Voor verdere ontwikkeling van het milieubeleid van de EU op het gebied van industriële installaties [32] is het van belang te zorgen voor een optimale samenhang en te onderzoeken of er belemmeringen bestaan voor de totstandbrenging van een doeltreffende mix van beleidsinstrumenten op EU- of nationaal niveau. Daarbij moeten de voordelen en de nadelen van het IPPC-instrument en alternatieve of aanvullende beleidsinstrumenten worden geanalyseerd.

[32] In dit kader dienen twee interessante in gang zijnde initiatieven voor beleidsherziening te worden genoemd: het Europese ENAP-project ("Exploring New Approaches in regulating industrial installations", URL:) en het IMPEL-initiatief ("Better Regulation", http://europa.eu.int/comm/environment/ impel/projects.htm

11).

10.1. Traditionele instrumenten voor milieubeleid

10.1.1. Milieueffectrapportagerichtlijn

Voor veel nieuwe IPPC-installaties geldt ook in overeenstemming met Richtlijn 85/337/EEG de verplichting een milieueffectrapportage uit te voeren. De lidstaten hebben de mogelijkheid, maar zijn niet verplicht, één enkele procedure in te stellen om aan de voorschriften van beide richtlijnen te voldoen. Of geplande wijzigingen een effectrapportage noodzakelijk maken, dient per geval te worden besloten en is afhankelijk van de omvang van de potentiële nadelige effecten op het milieu.

In het geval van een nieuwe installatie of van een ingrijpende wijziging waarop Richtlijn 85/337/EEG van toepassing is, dient bij de beoordeling van de vergunningaanvraag rekening te worden gehouden met alle relevante informatie die wordt verkregen of iedere conclusie die wordt getrokken ingevolge die richtlijn.

10.1.2. Richtlijnen voor grote stookinstallaties, afvalverbranding en oplosmiddelen

Voor bepaalde prioritaire bronnen worden in andere richtlijnen voor een aantal belangrijke verontreinigende stoffen emissiegrenswaarden vastgesteld. [33] Deze emissiegrenswaarden zijn niet noodzakelijkerwijs gebaseerd op de beste beschikbare technieken die in de IPPC-richtlijn zijn gedefinieerd, en in het geval waarin een installatie zowel aan de regels van de IPPC-richtlijn als aan de grenswaarden in het kader van andere richtlijnen is onderworpen, gelden deze grenswaarden als minimumeisen. Deze richtlijnen moeten zodoende mogelijk misbruik van de inherente flexibiliteit van de IPPC-richtlijn voorkomen.

[33] Bijvoorbeeld Richtlijn 2001/80/EG van het Europees Parlement en de Raad inzake de beperking van de emissies van bepaalde verontreinigende stoffen in de lucht door grote stookinstallaties, PB L 309 van 27/11/2001, blz. 1-21; Richtlijn 2000/76/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verbranding van afval, PB L 313 van 13/12/2000, blz. 12-21; Richtlijn 1999/13/EG van de Raad inzake de beperking van de emissie van vluchtige organische stoffen ten gevolge van het gebruik van organische oplosmiddelen bij bepaalde werkzaamheden en in installaties, PB L 85 van 29/3/1999, blz. 1-22.

10.1.3. Seveso II-richtlijn

Ook de Seveso II-richtlijn [34] is een belangrijke richtlijn die specifiek betrekking heeft op industriële installaties/inrichtingen. Doel van de richtlijn is de preventie van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken en de beperking van de gevolgen daarvan voor mens en milieu. Deze richtlijn is van toepassing op inrichtingen waarin gevaarlijke stoffen aanwezig zijn in hoeveelheden die bepaalde drempels overschrijden.

[34] Richtlijn 96/82/EG van de Raad van 9 december 1996 betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken, PB L 10 van 14/1/1997, blz. 13-33.

Er is sprake van een aanzienlijke overlapping in de werkingssfeer, in het bijzonder voor de chemische industrie. De IPPC-richtlijn vereist ook dat exploitanten maatregelen treffen ter preventie van ongevallen en de gevolgen ervan beperken, maar bevat geen specifieke voorschriften met betrekking tot bijvoorbeeld beleid ter preventie van zware ongevallen, veiligheidsrapporten of interne en externe noodplannen.

Een concreet voorbeeld van de interactie tussen de twee richtlijnen is dat het in voorbereiding zijnde BREF-document betreffende de productie van ammoniak, zuren en meststoffen betrekking zal hebben op de productie en opslag van meststoffen op basis van ammoniumnitraat teneinde het gevaar van ongevallen te beperken. [35]

[35] Meststoffen buiten specificatie op basis van ammoniumnitraat waren betrokken bij de ramp in de AZF-fabriek in Toulouse (Frankrijk) in september 2001.

10.1.4. De richtlijn betreffende het storten van afvalstoffen

Sommige stortplaatsen die vallen onder de richtlijn betreffende het storten van afvalstoffen [36] vallen ook onder de werkingssfeer van de IPPC-richtlijn. De richtlijn betreffende het storten van afvalstoffen stelt dat wordt geacht te zijn voldaan aan de technische voorschriften van de IPPC-richtlijn indien aan de voorschriften van de richtlijn betreffende het storten van afvalstoffen is voldaan.

[36] Richtlijn 1999/31/EG van de Raad betreffende het storten van afvalstoffen, PB L 182 van 16/7/1999, blz. 1-19.

Derhalve dient de autoriteit vóór 31 oktober 2007 een IPPC-vergunning te verstrekken aan bestaande stortplaatsen waarop de IPPC-richtlijn van toepassing is. Volledige naleving van de voorschriften van Bijlage I van de richtlijn betreffende het storten van afvalstoffen is echter pas vanaf 16 juli 2009 verplicht. Nieuwe stortplaatsen die na 16 juli 2001 een vergunning ontvangen dienen vanaf het begin aan deze voorschriften te voldoen. In het geval dat een wijziging een bijstelling van de vergunning in het kader van de richtlijn betreffende het storten van afvalstoffen teweegbrengt, zijn de aanvullende voorschriften, bijv. ten aanzien van publieke inspraak, alleen van toepassing bij een "ingrijpende" wijziging in de zin van de IPPC-richtlijn.

Daarnaast moeten stortplaatsen die onder de werkingssfeer van de IPPC-richtlijn vallen, worden onderworpen aan een periodieke bijstelling van hun vergunningen en aan regelmatige verslaglegging van emissiegegevens overeenkomstig EPER (zie hoofdstuk 9).

10.1.5. Kaderrichtlijn water

De uiterste datum waarop de lidstaten de nieuwe Kaderrichtlijn water [37] in werking dienen te doen treden is 22 december 2003. Deze richtlijn heeft onder meer ten doel aquatische ecosystemen te beschermen en de toestand ervan te verbeteren. Een belangrijk onderdeel daarvan vormt de "gecombineerde benadering", d.w.z. via waterkwaliteitsnormen worden tegelijkertijd de verontreiniging aan de bron en de effecten op het ontvangend milieu aangepakt.

[37] Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid, PB L 327 van 22/12/2000, blz. 1-72.

Wat de bronnen betreft wordt in deze richtlijn een plan uiteengezet voor verdere ontwikkeling van de beheersingsmaatregelen die zijn neergelegd in de IPPC-richtlijn en andere richtlijnen die zich richten op bronnen. Dit plan behelst de opstelling van een lijst van prioritaire stoffen waarvoor actie op EU-niveau moet worden genomen, waarbij prioriteiten worden toegekend op basis van risico's, alsook de ontwikkeling van de meest kostenefficiënte maatregelen voor vermindering van de emissiebelasting door die stoffen, rekening houdend met zowel product- als procesbronnen.

De lijst van prioritaire stoffen werd in november 2001 goedgekeurd en omvat 33 stoffen of stofgroepen. [38] De Commissie zal overeenkomstig de Kaderrichtlijn water uiterlijk december 2003 voorstellen indienen voor emissiebeheersing voor puntbronnen, alsook voor milieukwaliteitsnormen voor deze prioritaire stoffen.

[38] Beschikking nr. 2455/2001/EG van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de lijst van prioritaire stoffen op het gebied van waterbeleid en tot wijziging van Richtlijn 2000/60/EG, PB L 331 van 15/12/2001, blz. 1-5.

10.1.6. Beleid inzake chemische stoffen

Nieuwe chemische stoffen en bestaande prioriteitsstoffen worden onderworpen aan risicobeoordelingen waarbij potentiële risico's worden onderzocht die onder andere samenhangen met industriële installaties die onder de IPPC-richtlijn vallen. Aan de hand van deze beoordelingen worden strategieën opgesteld om de risico's te beperken en in sommige gevallen worden beperkingen ingevoerd voor het op de markt brengen en het gebruik [39]. Deze strategieën behelzen vaak maatregelen die betrekking hebben op het gebruik van de stof in IPPC-installaties.

[39] Verordening (EEG) nr. 793/93 van de Raad van 23 maart 1993 inzake de beoordeling en de beperking van de risico's van bestaande stoffen, PB L 84 van 5/4/1993 blz. 1 - 75; Richtlijn 67/548/EEG van de Raad van 27 juni 1967 betreffende de aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen inzake de indeling, de verpakking en het kenmerken van gevaarlijke stoffen, PB 196 van 16.8.1967 blz. 1 - 98; Richtlijn 76/769/EEG van de Raad van 27 juli 1976 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de beperking van het op de markt brengen en van het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen en preparaten, PB L 262 van 27/9/1976 blz. 201 - 203.

Het grootste deel van de huidige wetgeving wordt momenteel herzien. In het witboek van de Commissie uit 2001 [40] zijn mogelijke elementen van een toekomstige strategie beschreven. Het nieuwe systeem voor de beoordeling en de beperking van het gebruik van zowel bestaande als nieuwe chemicaliën staat bekend als het REACH [41]-systeem. Dit systeem zal meer informatie opleveren over chemische stoffen die in industriële installaties worden gebruikt, hetgeen bijdraagt aan de tenuitvoerlegging van de IPPC-richtlijn. Het is belangrijk ervoor te zorgen dat het nieuwe systeem consistent is met het IPPC-vergunningstelsel teneinde een hoog niveau van milieubescherming te garanderen zonder de exploitanten op te zadelen met onnodige administratieve rompslomp.

[40] COM(2001) 88 def.

[41] Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals (registratie, evaluatie en vergunningverlening (autorisatie) van chemische stoffen).

10.1.7. De richtlijn "Nationale emissieplafonds"

Alle lidstaten (en alle 10 toetredende landen) hebben ingestemd met nationale emissieplafonds voor vier groepen luchtverontreinigende stoffen die verantwoordelijk zijn voor verzuring, eutrofiëring en de verontreiniging van ozon op leefniveau. [42] De plafonds hebben betrekking op totale emissies, met inbegrip van niet-industriële emissies, en maken onderdeel uit van een kostenefficiënte strategie voor de aanpak van deze milieuproblemen. Het is de verantwoordelijkheid van iedere staat voor beleid en maatregelen te zorgen teneinde te realiseren dat de nationale emissies uiterlijk 2010 de plafonds niet overschrijden.

[42] Richtlijn 2001/81/EG van het Europees Parlement en de Raad inzake nationale emissieplafonds voor bepaalde luchtverontreinigende stoffen, PB L 309 van 27/11/2001, blz. 22-30 - heeft betrekking op de volgende verontreinigende stoffen: stikstofoxiden, zwaveldioxide, vluchtige organische stoffen en ammoniak.

De op effecten gebaseerde aanpak van de richtlijn "Nationale emissieplafonds" is een aanvulling op de op BBT-gebaseerde aanpak van de IPPC-richtlijn. De strenge emissienormen die zijn vastgesteld in het kader van de tenuitvoerlegging van de IPPC-richtlijn zullen helpen de nationale emissieplafonds te bereiken.

10.1.8. Luchtkwaliteitsrichtlijnen

De Kaderrichtlijn luchtkwaliteit [43] en richtlijnen die op basis van die richtlijn zijn goedgekeurd, stellen grenswaarden vast voor de concentratie van verontreinigende stoffen in de lucht. [44] Deze luchtkwaliteitsnormen zijn in de eerste plaats gebaseerd op preventie van negatieve effecten op de volksgezondheid via rechtstreekse inademing.

[43] Richtlijn 96/62/EG van de Raad inzake de beoordeling en het beheer van de luchtkwaliteit, PB L 125 van 18/5/1994, blz. 1-44.

[44] Momenteel bestaan er grenswaarden voor stikstofoxiden, zwaveldioxide, lood, vaste deeltjes, benzeen, koolmonoxide en ozon.

Het valt onder de verantwoordelijkheid van iedere lidstaat de plannen en de programma's te ontwikkelen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat de normen niet worden overschreden. Kwaliteitsnormen bieden een kader voor emissiegrenswaarden. In de IPPC-richtlijn wordt benadrukt dat er aanvullende maatregelen moeten worden genomen indien een installatie een aanzienlijke bijdrage levert aan de plaatselijke verontreiniging en indien het gebruik van de beste beschikbare technieken niet voldoende is om te voldoen aan een kwaliteitsnorm.

10.1.9. Aanbevelingen betreffende inspecties

De IPPC-richtlijn treedt weinig in details wanneer het gaat om de middelen die worden gebruikt om te bewerkstelligen dat aan vergunningsvoorwaarden wordt voldaan. In de richtlijn wordt gewoonweg gesteld dat de lidstaten de maatregelen dienen te treffen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat aan de vergunningvoorwaarden wordt voldaan en dat exploitanten hun medewerking dienen te verlenen aan de autoriteiten wanneer er inspecties worden uitgevoerd.

De recente aanbeveling betreffende inspecties [45] dient in de gehele Unie te leiden tot systematische en doeltreffende, al dan niet routinematige inspecties van IPPC-installaties. Het is dus van vitaal belang dat de Commissie de vooruitgang die in de lidstaten en de kandidaat-lidstaten ten aanzien van de inspecties van installaties in de komende jaren wordt geboekt nauwlettend volgt. In 2002 hebben alle lidstaten de Commissie de eerste inlichtingen verschaft over hun inspectiesystemen, zoals voorgeschreven in de aanbeveling. De meegedeelde gegevens van sommige lidstaten vertoonden grote lacunes en uit deze eerste verslagen kon dan ook niet worden geconcludeerd dat de situatie in de lidstaten over het algemeen aan de aanbeveling voldeed.

[45] Aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad betreffende minimumcriteria voor milieu-inspecties in de lidstaten (2001/331/EG), PB L 118 van 27.4.2001, blz. 41-46.

10.2. Niet-traditionele en marktgerichte milieubeleidsinstrumenten

Overeenkomstig het Zesde Milieuactieprogramma van de Europese Gemeenschap bevordert de EU duurzame productiepatronen door gebruikmaking van een mix van instrumenten, waaronder marktgerichte en economische instrumenten. Tot dusverre zijn in het milieubeleid van de EU relatief weinig niet-traditionele instrumenten, zoals het milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS), toegepast. De voorgestelde richtlijn betreffende handel in broeikasgasemissierechten (zie hoofdstuk 7.2) zal het eerste overkoepelende marktgerichte instrument voor milieudoeleinden zijn dat in de gehele EU wordt gebruikt.

10.2.1. Milieubeheerssystemen zoals EMAS

Milieubeheerssystemen zoals het Europees milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) [46] maken vrijwillige deelneming door bedrijven en hun installaties aan een milieubeheersysteem mogelijk. EMAS is gebaseerd op de internationale norm EN ISO 14001: 1996, maar gaat in verschillende opzichten verder dan die norm, bijvoorbeeld door de opstelling van een milieuverklaring en de controle van de naleving van milieuwetgeving.

[46] Verordening (EG) nr. 761/2001 van het Europees Parlement en de Raad inzake de vrijwillige deelneming van organisaties aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS), PB L 114 van 24.4.2001, blz. 1-29.

Door de tenuitvoerlegging van een milieubeheerssysteem zoals EMAS wordt het eenvoudiger om aan de voorschriften van de IPPC-richtlijn te voldoen, bijvoorbeeld waar het gaat om de voorbereiding van aanvragen en monitoringverslagen. Enkele Europese landen hebben een verlichting van de administratieve lasten ingevoerd voor bedrijven met een gecertificeerd milieubeheerssysteem. De meeste hebben eveneens speciale stimulerende maatregelen ingevoerd ter bevordering van milieubeheerssystemen zoals EMAS en ter erkenning van de voordelen ervan. In deze landen kunnen inspecties minder vaak worden uitgevoerd, hetgeen ook geldt voor het bijstellen van vergunningen, en kunnen de eisen ten aanzien van de verslaglegging minder bezwarend zijn voor IPPC-installaties [47]. De lidstaten kunnen echter bedrijven met een milieubeheerssysteem niet ontheffen van hun verplichtingen uit hoofde van de richtlijn.

[47] De Commissie zal eind 2003 een verslag uitbrengen over de manier waarop de lidstaten gebruik hebben gemaakt van deze en andere stimulerende maatregelen. Het in voetnoot 32 vermelde ENAP-project gaat ook in op mogelijke synergieën tussen milieubeheerssystemen en de vergunningsprocedures in het kader van de IPPC-richtlijn.

Een ander verband tussen de IPPC-richtlijn en milieubeschermingssystemen volgt uit de conclusies die zijn opgesteld over milieubeheerssystemen die in toekomstige BREF-documenten zullen worden gebruikt. In die conclusies wordt ingegaan op een aantal kernpunten van milieubeheerssystemen. Daarbij wordt opgemerkt dat de aard en gedetailleerdheid van elk systeem doorgaans zal worden bepaald door de aard, omvang en complexiteit van de installatie en de uiteenlopende mogelijke milieu-effecten. EMAS, dat verdere ondersteunende maatregelen omvat, zoals externe verificatie en de publicatie van een milieurapport, verhoogt de geloofwaardigheid.

10.2.2. Milieuconvenanten

De mogelijkheid die aan industriële sectoren, vaak met betrokkenheid van nationale of Europese beroepsverenigingen, door milieuconvenanten wordt geboden om op doeltreffende wijze een bijdrage te leveren aan milieubeleidsdoelstellingen, wordt alom erkend. Convenanten kunnen een effectieve oplossing bieden voor milieu-uitdagingen; ze kunnen een op maat gemaakte en flexibele oplossing bieden voor die uitdagingen alsook een proactievere aanpak van de kant van de industrie stimuleren.

De Commissie wil, als aanvulling op bestaande wetgeving, vrijwillige afspraken en convenanten stimuleren teneinde duidelijke milieudoelen te bereiken. In haar mededeling betreffende milieuconvenanten [48] ziet de Commissie in een groot aantal sectoren mogelijkheden voor milieuconvenanten op Gemeenschapsniveau, waarbij zij afvalbeheer en klimaatverandering als voorbeeld geeft. Sectorbrede of bedrijfsspecifieke doelen op EU-niveau of op nationaal niveau kunnen echter niet de plaats innemen van bindende, voor een specifieke installatie geldende voorwaarden in vergunningen.

[48] Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Milieuconvenanten op het niveau van de Gemeenschap binnen het kader van het actieplan inzake de vereenvoudiging en verbetering van de regelgeving; COM(2002) 412 def.

10.2.3. Handel in emissierechten

Overeenkomstig het Zesde Milieuactieprogramma van de Europese Gemeenschap zal de Gemeenschap een analyse uitvoeren "van milieuefficiëntie van verhandelbare milieuvergunningen als generiek instrument en van handel in emissierechten om, indien haalbaar, het gebruik ervan te bevorderen en te effectueren".

Een dwingend argument ten gunste van handel in emissierechten is dat de exploitanten steeds worden gestimuleerd om emissies te beperken, terwijl het door de IPPC-richtlijn ingevoerde systeem geen directe financiële stimulans biedt voor beperking van emissies tot onder de op BBT-gebaseerde grenswaarden die in de vergunning zijn vastgesteld. Daarnaast is er het argument dat het bedrijf vaak meer informatie en knowhow heeft dan de autoriteit en dat dit derhalve beter in staat is om kostenefficiënte maatregelen vast te stellen ter beperking van emissies, op voorwaarde dat hiervoor een stimulans aanwezig is.

De handel in emissierechten is een instrument dat behalve op broeikasgasemissies ook van toepassing zou kunnen zijn op andere emissies van installaties die onder de IPPC-richtlijn vallen. Er dient echter eerst zorgvuldig te worden geanalyseerd wat de mogelijke gevolgen van een handelsregeling zijn, waarna actie dient te worden ondernomen om ervoor te zorgen dat de handel niet leidt tot aanzienlijke plaatselijke verontreiniging en dat het monitoring- en handhavingsysteem even stringent is als dat uit hoofde van bestaande bindende instrumenten zoals de IPPC-richtlijn. [49]

[49] In het in voetnoot 32 vermelde ENAP-project is aandacht geschonken aan het verband tussen de IPPC-richtlijn en eventuele toekomstige nationale regelingen voor de handel in emissierechten voor verontreinigende stoffen die onder de richtlijn nationale emissieplafonds vallen.

Om het juiste evenwicht te bereiken tussen verschillende milieuaspecten en om te zorgen voor een succesvolle coëxistentie van deze twee instrumenten, is het van belang te erkennen dat er soms onvermijdelijk sprake is van wisselwerking tussen effecten die door de regeling voor handel in emissierechten worden aangepakt en andere aspecten van de milieuprestatie van installaties.

Regelingen voor de handel in emissierechten mogen echter zeker niet worden ingevoerd wanneer zij afbreuk doen aan de ambitie van de IPPC-richtlijn wat de toestand van het milieu in Europa betreft. In principe is de handel in emissierechten met landen buiten Europa alleen een interessante optie wanneer de effecten van de emissies een volledig wereldwijd karakter hebben.

10.2.4. Milieubelastingen, -heffingen en -subsidies

Overeenkomstig het Zesde Milieuactieprogramma van de Europese Gemeenschap zal de Gemeenschap zich eveneens richten op "bevordering en stimulering van het gebruik van fiscale maatregelen zoals milieugerelateerde belastingen en stimulerende maatregelen, op het gepaste nationale of communautair niveau".

Wat de handel in emissierechten betreft hebben fiscale maatregelen het voordeel dat, aangezien ze leiden tot een internalisering van externe kosten in productprijzen, de exploitanten steeds worden gestimuleerd om emissies te beperken, zelfs tot onder bindende emissiegrenswaarden. De regelgevende aanpak van de IPPC-richtlijn en de gebruikmaking van belastingen en heffingen zijn dus complementaire instrumenten. Hoewel de lidstaten uitvoerig gebruik hebben gemaakt van belastingen en heffingen op emissies, hebben zich op dit gebied op EU-niveau weinig ontwikkelingen voorgedaan vanwege de eis van unanimiteit van de lidstaten inzake belastingaangelegenheden.

De lidstaten kunnen eveneens staatssteun aan ondernemingen toekennen voor milieudoeleinden, in het bijzonder om ervoor te zorgen dat investeringen verder gaan dan communautaire normen. De communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu definieert de reikwijdte voor dergelijke maatregelen met het oog op zowel beleidsdoelstellingen inzake milieu- als mededinging. [50] Waar het gebruik van beste beschikbare technieken verplicht is in het kader van de IPPC-richtlijn worden deze gezien als 'communautaire normen'.

[50] PB C 37 van 3/2/2001, blz. 3-15.

10.2.5. Milieuaansprakelijkheid

De milieuwetgeving van de EU is gericht op de regulering van activiteiten die risico's voor de volksgezondheid en het milieu met zich meebrengen. Instrumenten als de IPPC-richtlijn gaan zelden over de vraag wat er zou gebeuren als er, ondanks de bestaande wetgeving, toch schade aan het milieu zou ontstaan.

De Commissie heeft in januari 2002 haar goedkeuring gehecht aan een voorstel voor een richtlijn betreffende milieuaansprakelijkheid [51], die betrekking heeft op milieuschade, waaronder schade aan biodiversiteit, veroorzaakt door emissies door puntbronnen zoals IPPC-installaties.

[51] Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade, COM(2002) 17 def., PB C 151 E van 25.6.2002, blz. 132-145.

Een belangrijk discussiepunt is of naleving van vergunningsvoorwaarden voor de exploitanten van IPPC-installaties een legitieme verdediging kan vormen en of dit hen vrijwaart van aansprakelijkheid, of in ieder geval als een verzachtende omstandigheid zal worden beschouwd. In het voorstel van de Commissie wordt naleving van vergunningsvoorwaarden voldoende geacht. Indien het feit dat een exploitant heeft voldaan aan vergunningsvoorwaarden buiten beschouwing kan worden gelaten bij de beoordeling van aansprakelijkheid, bestaat het risico dat regelgevers laks worden bij de tenuitvoerlegging van de IPPC-richtlijn, d.w.z. dat mogelijkerwijs de vergunning niet wordt gebruikt als het preventieve instrument dat het behoort te zijn.

10.2.6. Het actieplan voor milieutechnologie

De IPPC-richtlijn stimuleert de verspreiding van milieutechnologie in de industrie. Het actieplan voor milieutechnologie (ETAP, Environmental Technology Action Plan) dat is gepland voor eind 2003 zal een reeks maatregelen bevatten om belemmeringen weg te nemen voor de ontwikkeling, de verspreiding en het gebruik van veelbelovende technologieën die kunnen bijdragen tot een betere milieubescherming en meer economische groei en werkgelegenheid. [52] De huidige werkzaamheden i.v.m. het actieplan vormen een aanvulling op de IPPC-richtlijn, onder andere in die zin dat getracht wordt een aantal veelbelovende technologieën in kaart te brengen die in de toekomst wellicht als BBT kunnen worden ingevoerd, en om mogelijkheden aan te geven om belemmeringen voor de ontwikkeling en verspreiding van technologie weg te nemen.

[52] COM(2003) 131 def.

10.3. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid

In de eerste pijler van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), de gemeenschappelijke marktordeningen, wordt aan rechtstreekse betalingen de voorwaarde verbonden dat de lidstaten maatregelen treffen om landbouwactiviteiten milieuvriendelijker te maken. Deze maatregelen kunnen inhouden dat als voorwaarde voor de steun geldt dat wordt voldaan aan algemene of specifieke milieunormen, waaronder normen op basis van de IPPC-richtlijn.

Bovendien voorziet de tweede pijler van het GLB [53] in een reeks maatregelen die de lidstaten kunnen kiezen bij het opstellen van hun programma's voor plattelandsontwikkeling. Sommige van deze maatregelen zijn gericht op milieubescherming en kunnen een aanvulling vormen op de IPPC-richtlijn. Voor een aantal maatregelen (bijv. investeringen, verbetering van de verwerking en de afzet van landbouwproducten) kunnen gegadigden voor steun voor plattelandsontwikkeling in aanmerking komen, mits zij aan minimummilieunormen voldoen, wederom met inbegrip van de normen die op basis van de IPPC-richtlijn zijn opgesteld. Voor milieumaatregelen in de landbouw kan steun worden verleend aan landbouwers die zich ertoe verbinden verder te gaan dan de toepassing van de gebruikelijke goede landbouwmethoden, hetgeen als een minimum neerkomt op het voldoen aan algemene verplichte eisen inzake milieubescherming.

[53] Verordening (EG) nr. 1257/1999 van de Raad, PB L 160 van 26/6/1999, blz. 80 - 102.

Indien de Raad de voorstellen van de Commissie inzake hervorming van het GLB goedkeurt [54], zal de steun die beschikbaar is in het kader van maatregelen voor plattelandsontwikkeling worden verhoogd. Geld van de eerste pijler zal worden overgeheveld naar de tweede. Bovendien zal voor landbouwers die rechtstreekse betalingen ontvangen de naleving van milieunormen die op de communautaire milieuwetgeving zijn gebaseerd, worden aangescherpt door middel van een systeem van controles en sancties.

[54] COM(2003) 23 def.

10.4. Het zesde kaderprogramma voor onderzoek

Een aantal activiteiten van het zesde kaderprogramma [55] kan bijdragen tot de geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging. Zo kunnen de verwachte resultaten van de OTO- en demonstratieprojecten de industrie de beschikking geven over nieuwe technieken. De kennis die in deze projecten wordt opgedaan, kan bijdragen tot de actualisering van de BREF-documenten. Bovendien kunnen de BREF-documenten de onderzoekgemeenschappen helpen hun aandacht te wijden aan onderwerpen waaraan prioriteit is toegekend.

[55] Besluit nr. 1513/2002/EG van het Europees Parlement en de Raad, PB L 232 van 29/8/2002, blz.1 - 33.

Vraag 7a: Is er, teneinde de EU-milieudoelstellingen voor grote industriële en agrarische installaties te bereiken, actie nodig om te zorgen voor optimale samenhang tussen deze richtlijn en andere bestaande of potentiële instrumenten die op EU-niveau of op nationaal niveau worden gebruikt?

Vraag 7b: Hoe kan de EU met name complementair gebruik van marktgerichte instrumenten, met inbegrip van nationale handel in emissierechten, en vrijwillige instrumenten, verder bevorderen?

11. Conclusie

Naleving van de richtlijn inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging is één van de belangrijkste allereerste vereisten voor de Europese industrie om te komen tot goede milieuprestaties. Succesvolle implementatie, met inbegrip van volledige toepassing van de beste beschikbare technieken uiterlijk oktober 2007, is essentieel om te komen tot duurzamere productiepatronen in Europa en