COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 08.01.1997 
COM(96) 691 def. 
MEDEDELING VAN PE COMMISSIE 
AAN m RAAP EN HET EUROPEES PARLEMENT 
HET INTERNATIONAAL CENTRUM VOOR 
WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE (CIST) 
IN MOSKOU : 
BALANS EN VOORUITZICHTEN 

INLEIDING 
1. Het ICST: een concreet voorbeeld van een succesvolle internationale 
samenwerking op een zeer gevoelig terrein. 
Het einde van de koude oorlog en de ontmanteling van de administratieve structuren 
van de voormalige USSR hebben een abrupt einde gemaakt aan onderzoek en 
ontwikkeling op het gebied van massavernietigingswapens in de voormalige USSR. De 
levensstandaard van de betrokken wetenschappers kelderde, en de mogelijkheden om 
hun kennis uit te buiten werd steeds kleiner. Zo ontstond de vrees dat dit zou leiden tot 
een exodus van Russische wetenschappers naar landen met een instabiel regime die 
kernwapens bezitten of ontwikkelen. 
De Russische regering was zich zeer snel bewust van de ernst van de situatie. De 
Russische minister van Buitenlandse Zaken stelde zijn tijdens een ontmoeting in 
Washington met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken in november 1991 
voor een internationaal fonds in te stellen voor wetenschappelijk onderzoek. Het doel 
was de verspreiding tegen te gaan van kennis en know-how op het gebied van 
massavernietigingswapens waarover bepaalde Russische wetenschappers en ingenieurs 
beschikten die zouden kunnen worden verleid door lucratieve aanbiedingen uit regio's 
in de wereld waar conflicten spelen. Op 27 november 1992 tekenden de Verenigde 
Staten, Japan, de Europese Gemeenschappen en de Russische Federatie een 
overeenkomst betreffende de oprichting van een internationaal centrum voor 
wetenschap en technologie (International Center for Science and Technology, ICST) in 
Moskou. 
De Raad van Bestuur kwam voor het eerst bijeen in maart 1994; de statuten van het 
ICST werden vastgesteld en de eerste projectfinancieringen goedgekeurd. 
Na twee jaar blijkt uit het grote aantal door het centrum behandelde voorstellen (meer 
dan 500) het belang dat de overheidsorganisaties en de daaronder ressorterende 
militaire instellingen hechten aan het ICST. 
De ervaring op het gebied van omschakeling die het ICST aldus heeft verworven stelt 
militaire instellingen in staat zich geleidelijk aan te passen aan de eisen van de 
internationale wetenschap, met behoud van hun menselijk kapitaal. De ontwikkeling 
van nieuwe wetenschappelijke concepten in het niet-militaire onderzoek en de 
invoering van moderne middelen voor het projectbeheer bieden de militaire 
wetenschappers een zeldzame kans hun kennis in dienst te stellen van een 
democratische maatschappij en hun internationale concurrentiepositie te versterken. 
De kwaliteit van de voorgestelde onderwerpen en het brede terrein dat wordt 
bestreken geven blijk van de competentie van de wetenschappelijke teams en het hoge 
niveau van onderzoek en ontwikkeling, en laten tevens zien dat de partners in het ICST 
hun toezeggingen gestand doen. De gemiddelde investering van 0,31 miljoen ecu per 
project is ook een maat voor de bereidheid van de geldschieters om duidelijk 
gedefinieerde en gerichte projecten te steunen, projecten waarvan de omvang 
voldoende is om daadwerkelijk bij te dragen aan het omschakelingsproces van de 
militaire wetenschappers. 
2. De bijdrage van de Gemeenschap : essentieel voor het ICST 
In dit initiatief is het de rol van de Gemeenschappen om bij te dragen aan de 
herstructurering van de sector militaire O&O van de nieuwe onafhankelijke staten 
(NOS), door bij te dragen aan niet-militaire projecten waarbij wetenschappers zijn 
betrokken die voorheen werkzaam waren bij het ontwikkelen van 
massavernietigingswapens. Een ander aspect van de rol van de Gemeenschappen is 
binnen het ICST projecten te selecteren die mogelijk interessant zijn voor wetenschap, 
onderzoek en industrie in Europa. Zoals blijkt uit tabel 1, is de bijdrage van Europa 
aan het ICST even groot als die van de Verenigde Staten. 
Tabel 1 : Bijdragen van de partners van de ICST (in milj. ecu) 
1994 
1995 
1996 
Totaal Verenigde 
Staten 
20 
19 
12 
51 EG 
20 
10 
15 
45 Zweden 
3.1 
3.1 Finland 
1 
1 Japan 
14.1 
14.1 
Het ICST is voor de Gemeenschappen één van de grote samenwerkingsverbanden met 
de NOS op het terrein van onderzoek en ontwikkeling (O&O). De andere verbanden 
zijn : INCO-Copernicus, dat erop gericht is het O&O-potentieel in de landen van 
Midden-Europa en de NOS te behouden, bij te dragen aan de oplossing van sociale, 
economische en ecologische problemen, en de samenwerking op het gebied van O&O 
te intensiveren. Dan is er de INTAS (Internationale Associatie ter bevordering van de 
samenwerking met wetenschappers uit de NOS), die hoofdzakelijk 
onderzoeksprojecten financiert die worden uitgevoerd door onderzoekers uit de NOS 
en de INTAS-landen, en seminars financiert en beurzen toekent om de mobiliteit van 
de onderzoekers te bevorderen. In 1996 heeft de Gemeenschap 15 miljoen ecu aan het 
ICST bijgedragen, 14 miljoen ecu aan INCO-Copernicus in de NOS en 14 miljoen ecu 
aan INTAS. Het ICST verschilt van de andere programma's omdat het projecten 
financiert die geheel worden uitgevoerd door onderzoekers uit de NOS, en omdat het 
ook financieel wordt gesteund door de Verenigde Staten, Japan, Zweden en Finland 
(de Russische Federatie levert een bijdrage in natura). In oktober 1996 hadden de 
partners in het ICST een totaal van 96 miljoen ecu geïnvesteerd voor de financiering 
van 324 projecten met een gemiddelde duur van 2 à 3 jaar, waarbij 15.000 
onderzoekers waren betrokken. Eind 1996 zullen de partners 60 miljoen ecu hebben 
geïnvesteerd in INTAS, voor de financiering van 1200 projecten. 
ORGANISATIE EN FUNCTIONEREN 
Het ICST is opgericht met als doel de O&O-activiteiten van de Russische militaire 
wetenschappers en ingenieurs te heroriënteren op vreedzame activiteiten. Het ICST 
maakt deel uit van een algemene omschakeling van de militaire activiteit, maar is in de 
eerste plaats ontstaan uit de noodzaak de verspreiding van technologieën en know-how 
op het gebied van massavernietigingswapens te verhinderen. 
Het juridisch kader is vastgelegd in de statuten, waarin regels voor intellectuele 
eigendom ten gunste van de uitvinder zijn opgenomen; de geldschieters hebben echter 
een exclusief exploitatierecht, dat onherroepbaar en gratis is op hun grondgebied. Het 
ICST bestaat uit een secretariaat, een Raad van Bestuur, een coördinatiecomité en een 
wetenschappelijk comité. Het ICST selecteert, financiert en houdt toezicht op 
projecten op wetenschappelijk en technisch gebied. Het bijzondere aan het ICST is dat 
niet de instituten of laboratoria worden betaald, maar de onderzoekers zelf. De 
wetenschappers worden betaald in Amerikaanse dollars, wat hen niet alleen 
vertrouwen inboezemt, maar ook motiveert. 
Het ICST staat open voor alle landen van het GOS. Tot de landen die zijn toegetreden 
tot de ICST-overeenkomst behoren Rusland, Armenië, Wit-Rusland, Georgië, 
Kazachstan en Kirgizstan. Oekraïne heeft om politieke redenen zijn eigen centrum 
opgericht. De zetel van het ICST is Moskou, en momenteel zijn twee filialen actief, in 
Minsk in Wit-Rusland en in Alma-Ata in Kazachstan. 
Wat de Gemeenschap betreft, wordt het ICST gefinancierd door het TACIS-
programma, een programma voor technische bijstand aan de nieuwe onafhankelijke 
staten en Mongolië met als doel de overgang naar een markteconomie en de 
ontwikkeling van de democratie te bevorderen. De projecten van het ICST vormen een 
aanvulling op de programma's voor nucleaire veiligheid, energie, milieu en 
telecommunicatie die bijdragen aan de omscholing van talrijke wetenschappers en 
ingenieurs, of zij nu wel of niet betrokken waren bij de fabricage van 
massavernietigingswapens. 
RESULTAAT 
In een dermate ingewikkelde omgeving als die van het onderzoek naar tactische en 
strategische wapens in de voormalige USSR is het bestaan en de harmonieuze 
ontwikkeling van het ICST ontegenzeggelijk een succes. Dit succes is evenzeer te 
danken aan de autoriteiten van de Russische Federatie als aan de internationale 
geldschieters : de Gemeenschappen, de Verenigde Staten van Amerika en Japan. Het 
succes blijkt uit het aantal gefinancierde projecten, de aard en verscheidenheid van de 
betrokken sectoren en het gevormde samenwerkingsnetwerk. 
1. Aantal en omvang van de gefinancierde projecten 
In oktober 1996 was na twee en een halfjaar activiteit 96 miljoen ecu geïnvesteerd in 
de financiering van 324 projecten die een direct effect hadden op de activiteit van 
15.000 wetenschappers, voorheen werkzaam in de ontwikkeling van massa 
vernietigingswapens, waarvan meer dan 3.000 behoorden tot de harde kern van 
militaire wetenschappers. 
2. De sectoren 
De ICST-projecten beslaan talrijke wetenschappelijke en technische terreinen. Zij 
passen in een algemene bevorderingsstrategie, die vorm krijgt via kennisuitwisseling en 
de invoering van moderne methoden, voor bescherming, veiligheid en kwaliteit. 
*-
Dit geldt met name op kerngebied, goed voor bijna 50% van de activiteiten van het 
ICST, een erfenis van het Sovjet-verleden. Tot deze activiteiten behoren 
veiligheidsanalyses, vooral in verband met snelle verschijnselen, recycling van 
plutonium van militaire oorsprong en de opslag van afval, het opstellen van rapporten 
over de vervuiling van land en zee, het invoeren van methoden voor controle en het 
bewaren van splijtstoffen, het transport, en de ontwikkeling van seismische 
meettechnieken. 
De ICST-projecten die verband houden met de fundamentele wetenschappen dragen 
bij aan de integratie van de internationale wetenschappelijke gemeenschap. Dit geldt 
voor de ICST-projecten van het CERN, de ruimteverkenning of thermonucleaire fusie, 
met name ITER (International Thermonuclear Experimental Reactor). 
De specialisten op het gebied van biologische wapens kunnen aan het werk in de 
gezondheidszorg, waar zij zich bezig kunnen houden met de ontwikkeling van nieuwe 
vaccins en de invoering van moderne produktiemethoden in de farmaceutische sector. 
Chemici ontwikkelen technieken voor de vernietiging van chemische wapens, die een 
belangrijke rol zouden kunnen spelen in de toekomst, en bestuderen ook methoden 
voor de bestrijding van branden in industriële complexen of olievelden. 
Wetenschappers die gespecialiseerd zijn in lanceerinrichtingen kunnen terecht in de 
niet-militaire lucht- en ruimtevaart. Toch is deze sector slechts goed voor 5% van de 
ICST-activiteiten; dit zou verbeterd moeten worden met steun van het Europees 
Ruimte-agentschap en de luchtvaartindustrie. 
Daarnaast stelt het ICST vast welke terreinen van de Russische wetenschap van 
bijzonder belang zijn, bevordert het projecten en werkt het als katalysator voor nieuwe 
activiteiten. 
Grafiek 1: Verdeling van projecten naar sector 
Financiering van projecten per sector 
juli 1996 
materialen 
14% ^^^^^ lucht/ruimtevaart 
instrumentatie ^^™»J1M *% 
13% 
electronica 
5% 
medische techn 
7% fund, onderzoek 
9% 
energieproduktie 
9% 
nucl. veiligheid 
milieu/nucl *% 
18% 
3. Het gevormde netwerk 
Met meer dan 150 militaire instituten die betrekken zijn bij de projecten is de 
omschakeling naar niet-militaire activiteiten een alledaagse realiteit geworden, met 
name voor prestigieuze instituten die veel projecten beheren, zoals die van Arzamas 
(37 projecten) Chelyabinsk (24), Bochvar (11) Kurtchatov (12) Lebedev (8) Ioffe (7), 
het instituut voor fysica in Moskou MIFI (8), NPO Vector, enz. Het ICST is na de 
perestrojka de eerste internationale organisatie die toegang heeft gekregen tot gesloten 
steden waar - onder streng toezicht en geheel geïsoleerd - wetenschappers zich 
bezighielden met de ontwikkeling van massavernietigingswapens. Het ICST is nu een 
doeltreffend internationaal instrument voor hulp bij onderzoek en technologische 
ontwikkeling, en is onderdeel van het algemene kader voor beleidsontwikkeling op het 
gebied van onderzoek van de NOS. 
Het succes van het ICST blijkt ook uit de omvang van de samenwerkingsverbanden 
tussen teams uit de NOS en uit de Gemeenschap. Zo'n 200 onderzoeksinstituten, 
universiteiten of Europese bedrijven zijn in verschillende mate betrokken bij projecten : 
bijvoorbeeld het Forschungszentrum Karlsruhe, Rossendorf, CEA, BNFL, ENEA, 
Siemens, Ansaldo, Framatome, Airbus, Cogema en het Gemeenschappelijk Centrum 
voor Onderzoek van de Commissie. Voor de Europese industrie en Europese instituten 
biedt het ICST de mogelijkheid om samen te werken met instituten die voorheen 
ontoegankelijk waren en die over een grote reputatie op het gebied van moderne 
technologie beschikten. Ook biedt het ICST een opening naar de nieuwe Russische 
Federatie, zodat samenwerkingsverbanden kunnen worden ingesteld voor de lange 
termijn, zowel met laboratoria van het militair-industrieel complex als met industrieën 
die werkzaam zijn op de terreinen waar ICST-projecten worden uitgevoerd. 
Door systematisch de samenwerking van de Europese Organisaties van geval tot geval 
te bevorderen draagt de Commissie bij aan een uitwisseling van ideeën en concepten 
op het terrein van fundamenteel of toegepast O&O. De kennis van de militaire 
instituten van de voormalige USSR en de Europese wetenschappelijke competentie 
helpen duurzame banden tot wederzijds voordeel te creëren binnen de internationale 
wetenschappelijke en industriële gemeenschap. 
Hoewel de instelling van deze samenwerkingsverbanden tijd vergt, ontstaat er wel een 
beeld van de betrekkingen van de Gemeenschappen met de NOS, en met name met de 
Russische Federatie. 
VOORUITZICHTEN VAN HET ICST 
1. Algemene vooruitzichten 
Het succes mag echter niet verbloemen dat aanpassingen nodig zijn om het ICST nog 
daadkrachtiger te maken. Het internationale statuut van het ICST moet door diverse 
administratieve autoriteiten worden erkend, en de toegang tot de gesloten steden moet 
worden verbeterd : nog steeds duurt het meer dan 35 dagen voor een verzoek om 
toegang wordt gehonoreerd. Tenslotte worden de belastingvrije salarissen na verloop 
van tijd minder aantrekkelijk, en het omschakelingsproces zou vertraging kunnen 
oplopen als ze niet worden aangepast aan de huidige economische omstandigheden, 
vooral in Moskou. 
In de Russische Federatie krijgen bilaterale wetenschappelijke en technische 
programma's niet altijd een warm onthaal, vanwege een zekere ambiguïteit met 
betrekking tot bepaalde principekwesties (vooral intellectuele eigendom). Dit geldt niet 
voor het ICST, dat gezien moet worden als het toonbeeld van samenwerking, en een 
de wet respecterende en maatschappelijk nuttige organisatie. Dit moet duidelijk 
gemaakt worden aan politieke autoriteiten, zoals de Doema, die blijk geeft van 
toenemende belangstelling voor het ICST. In de huidige politieke omstandigheden in 
Rusland is de steun van de Doema, net als die van de President, van cruciaal belang 
voor het succes van het ICST. 
In de Gemeenschappen vertaalt de politieke bereidheid om het ICST te steunen zich 
sinds 1996 in een groeiende financiële participatie. Dit maakt van de Gemeenschappen 
één van de belangrijkste partners van de Russische Federatie. Een en ander valt samen 
met het besluit van de Commissie en de Verenigde Staten om de functie van Directeur 
van het ICST te ruilen voor die van Voorzitter van de Raad van Bestuur, een functie 
die momenteel vervuld wordt door de Gemeenschappen. 
Tot de belangrijkste praktische doelstellingen van het ICST behoren nu een effectieve 
follow-up van projecten, en met name de toepassing van de resultaten. Er moet 
voortgang worden geboekt bij het opzetten van effectieve partnerschappen met 
Westerse of Japanse instellingen die bereid en in staat zijn een belangrijke rol te spelen 
in de projecten. 
Het ICST moet zich in de komende maanden waarschijnlijk vooral richten op de 
organisatie van deze partnerschappen en de invoering van rigoreuze methoden voor 
het wetenschappelijk beheer van de projecten. Het secretariaat ontwikkelt momenteel 
een assertiever communicatiebeleid. In de Gemeenschappen moeten de Commissie en 
de Lid-Staten zich blijven inspannen op het gebied van voorlichting en bewustmaking, 
hetgeen nu kan aan de hand van praktijkvoorbeelden. 
Het ICST beschikt zelf niet over de middelen om dit beleid voort te zetten en de 
duurzaamheid van de activiteiten die het in gang heeft gezet te garanderen. 
Aanvullende financieringsbronnen (overheid of particuliere sector) moeten projecten 
overnemen die het mogelijk hebben gemaakt de technische en wetenschappelijke 
capaciteiten van meerdere onderzoeksteams te evalueren. De goede reputatie van het 
ICST zal de uitvoerders van projecten helpen bij het aanwerven van fondsen, van de 
Russische overheid of via contracten met Russische of buitenlandse ondernemingen. 
2. De bijdrage van de Gemeenschappen 
De Gemeenschappen moeten dus streven naar het organiseren van de samenwerking 
op lange termijn met de Europese onderzoeksinstituten en de industrie. Hiertoe moeten 
de Commissie en de Lid-Staten het ICST ten volle uitbuiten en de ontwikkeling 
steunen van technologie en kennis op termijnen die voor de toekomst belangrijk zijn. 
Wij moeten ons nog meer inspannen voor het ICST, met het oog op: 
• het organiseren van samenwerkingsverbanden in de niet-militaire sectoren tussen 
Europese organisaties en de Russische militaire onderzoeksinstellingen en de NOS; 
• het bevorderen van uitwisselingen en het verwerven van inzicht in de methoden van 
Rusland en de NOS, teneinde de noodzakelijke ^ennis te verwerven om andere 
industriële en handelsoperaties tot een goed einde te brengen; 
• het bevorderen van harmonisatie bij het opstellen van methodologieën en 
gemeenschappelijke normen (gezondheid, energie, milieu). 
Een andere manier om de ICST-projecten te exploiteren is ze te relateren aan 
programma's of grote projecten van internationale samenwerking. De ICST-projecten 
ter ondersteuning van de activiteiten voor ITER zijn hiervan een goed voorbeeld. Het 
ICST zou deze inspanningen kunnen intensiveren door vaker de instellingen van het 
GCO in te schakelen, bij projecten die anders niet door de internationale programma's 
kunnen worden ontwikkeld. 
Anderzijds kan de intrinsieke waarde en de deskundigheid van de wetenschappers van 
de centra voor militaire O&O worden aangewend voor de toepassing van 
internationale verdragen over de vernietiging van chemische en biologische wapens en 
stopzetting van de kernproeven. 
In het TACIS-programma moet een nieuwe synergie worden ontwikkeld tussen de 
ICST-projecten en de TACIS-projecten op het gebied van de militaire omschakeling, 
de industriële herstructurering, telecommunicatie, kernveiligheid, milieu en energie. 
Een Tacis-project voor de herstructurering van een militair complex zou bijvoorbeeld, 
als dit complex wetenschappers in dienst heeft die gespecialiseerd zijn in de 
ontwikkeling van massavernietigingswapens, gekoppeld kunnen worden aan een ICST-
project, waar deze wetenschappers werken aan toepassingen die direct of indirect 
commerciële toepassingen hebben, mits het project de toestemming van de bevoegde 
8 
nationale autoriteiten heeft verkregen. Voor dit beleid zijn in de eerste plaats nodig : 
een reële uitbreiding van het budget van het ICST in het TACIS-programma; 
bevordering van de samenwerking tussen potentiële Europese partners en tussen de 
militaire en niet-militaire laboratoria en industrieën van de Russische Federatie en de 
NOS, versterking van de wetenschappelijke criteria voor het beheer van de projecten; 
een grotere Europese inbreng in het ICST-secretariaat door detachering van nieuwe 
projectbeheerders; toetreding van de Gemeenschappen tot het onafhankelijk centrum 
voor wetenschap en technologie van de Oekraïne; integratie van de ICST-activiteiten 
in het samenwerkingsbeleid op het gebied van wetenschap en technologie met de NOS; 
het openstellen van samenwerkings- en bijstandsprogramma's (TACIS, COST, 
EUREKA, vierde kaderprogramma) voor ICST-projecten, met het oog op een 
economisch partnerschap op lange termijn; tenslotte, het exploiteren van de 
projectresultaten via patenten in Europa en de rest van de wereld. 
CONCLUSIE 
Na twee jaar is de ICST-formule een succes gebleken. Het ICST is een multilateraal 
centrum dat projecten bestudeert, selecteert, ontwikkelt en uitvoert op het gebied van 
wetenschap en technologie met als doel de wetenschappers van het GOS die 
gespecialiseerd zijn in de ontwikkeling van massavernietigingswapens de kans te 
bieden actief te zijn op niet-militair terrein, met vooruitzichten op langere termijn. Het 
ICST heeft hiermee aan een van zijn hoofddoelstellingen voldaan. 
Toch moet er nog veel werk worden verzet. Het ICST bevindt zich in een fase van 
consolidering waarin de follow-up van de vele projecten die sinds 1994 zijn gelanceerd 
en de exploitatie van de resultaten de belangrijkste activiteit worden. Het is ook een 
overgangsfase voor de teams die werkzaam zijn bij deze projecten, en die met het 
ICST structuren moeten instellen waarmee de resultaten van de werkzaamheden te 
gelde kunnen worden gemaakt in marktsegmenten die daarvan kunnen profiteren. 
Uiteindelijk moeten deze projecten onafhankelijk worden van het ICST, en worden 
overgenomen door onderzoeksinstellingen en de industrie. Pas als dit proces voltooid 
iSj zal het ICST aan zijn doelstellingen betreffende de omschakeling van militaire 
wetenschappers naar niet-militaire activiteiten hebben voldaan. 
ICST-projecten moeten dan ook worden geselecteerd op grond van potentiële 
industriële toepassingen, er moet direct bij aanvang worden gezocht naar partners uit 
de particuliere sector, en er moet voor gezorgd worden dat de projecten bilateraal 
door Lid-Staten worden overgenomen als de ICST-financiering wordt stopgezet. In dit 
kader moet het GCO een actieve partner voor ICST-projecten worden: Het kan helpen 
de banden met de instellingen van het GOS aan te halen en projecten op de industrie te 
oriënteren, waarbij het ICST kan profiteren van het samenwerkingsnetwerk van het 
GCO. 
De deelnemers in het ICST moeten dan ook serieus op zoek gaan naar partners, 
waarbij de Gemeenschap de nodige inspanningen moet leveren "voor het volbrengen 
van deze taak. 
De Commissie zal de bestaande structuur dan ook versterken, enerzijds het politieke, 
administratieve en financiële deel (TACIS) en anderzijds het wetenschappelijke en 
technische deel door middel van coördinatie met de industrieën van de Lid-Staten en 
de verantwoordelijke Europese organen. 
4o 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 691 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 11 
Catalogusnummer : CB-CO-96-713-NL-C 
ISBN 92-78-13851-7 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
M