Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "Prism 2000" (Waarnemingspost interne markt)

(2001/C 116/23)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 13 juli 2000 besloten, overeenkomstig art. 23, lid 3, van zijn reglement van orde een advies op te stellen over "Prism 2000" (Waarnemingspost interne markt).

De afdeling "Interne markt, productie en consumptie", die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 27 september 2000 goedgekeurd. Rapporteurs waren de heren Liverani en Glatz.

Het Comité heeft tijdens zijn op 377e zitting (vergadering van 29 november 2000) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De Waarnemingspost voor de Interne Markt (WIM) heeft besloten bekendheid te geven aan op het terrein ten uitvoer gelegde samenwerkingsprojecten die het verdienen om binnen de interne markt meer onder de aandacht te worden gebracht omdat zij tot handelen aansporen, vernieuwend zijn, een voorbeeldfunctie vervullen en succesvol zijn gebleken. Daartoe stelt de WIM via de databank Prism (Progress Report on Initiatives in the Single Market) een lijst van best practices (navolgenswaardige praktijkvoorbeelden) op.

Doel van dit advies van het Economisch en Sociaal Comité (ESC) is randvoorwaarden te scheppen om de Prism-databank door middel van een Europees onderzoek permanent te actualiseren. Dit is het eerste rapport terzake. Voortaan zal jaarlijks een advies worden opgesteld waarin de balans wordt opgemaakt van de resterende belemmeringen voor de interne markt(1).

1.2. Dankzij Prism konden al zo'n honderd op verschillende gebieden ontplooide initiatieven die bijdragen tot de vereenvoudiging van de werking van de interne markt, in kaart worden gebracht. Van deze initiatieven zal kennis kunnen worden genomen op de interactieve Prism-databank die deel uitmaakt van de website van het ESC (http://www.esc.eu.int).

1.3. Op de Prism-databank zijn initiatieven betreffende de interne markt ingedeeld in de volgende vier categorieën:

A. Informatie en ondersteuning

B. Methoden voor het oplossen van problemen

C. Partnerschap

D. Overeenkomsten en gedragscodes.

1.4. De door Prism geregistreerde initiatieven zijn gericht op samenwerking en hebben geen direct winstoogmerk: industriële, financiële of commerciële initiatieven die rechtstreeks verband houden met de markt, zijn namelijk uitgesloten (ook al zijn zij bevorderlijk voor de werking van de markt). Initiatieven waarbij louter wordt opgekomen voor de belangen van een bepaalde bedrijfstak of regio zonder dat van enige specifieke meerwaarde sprake is, worden evenmin in aanmerking genomen. Normaal gesproken betreffen de initiatieven de 15 landen die samen de interne markt vormen, maar sommige hebben ook betrekking op de banden met andere, rechtstreeks bij de interne markt betrokken landen (Europese Economische Ruimte, kandidaat-lidstaten).

1.5. De WIM houdt bij de initiatieven rekening met verschillende criteria, waarbij het met name gaat om de volgende vragen:

- in hoeverre gaat er van de initiatieven een voorbeeldfunctie uit (zijn ze origineel, vernieuwend, e.d.)?

- hoe is de kosten-batenverhouding (budget, logistiek)?

- wat is hun impact (rechtstreeks effect op de deelnemers, potentieel effect op niet-deelnemers)?

- wat zijn de vooruitzichten (duurzaamheid, mogelijke synergie-effecten)?

2. Een overvloed van initiatieven sinds de voltooiing van de interne markt

2.1. Met inachtneming van de verordeningen en richtlijnen waarin de spelregels zijn neergelegd, is het zaak dat de belangrijkste initiatieven van de economische en sociale actoren op een rijtje gezet en op het terrein vertaald worden in concrete acties, d.w.z. in investeringen, uitwisselingen, werkgelegenheid en samenwerkingsverbanden.

2.2. Dergelijke initiatieven worden op alle niveaus (Europees, nationaal, regionaal, lokaal en grensoverschrijdend) en door allerlei betrokkenen (Europese Commissie, overheden, bedrijfsleven, beroepsorganisaties en vakbonden, andere maatschappelijke organisaties) ondernomen.

2.3. Zij beantwoorden aan zeer uiteenlopende behoeften van economische en sociale actoren en maken het vooral mogelijk om op de onderscheidene niveaus partnerschappen op te zetten. De meeste initiatieven zijn bedoeld ter aanmoediging van bedrijven die problemen ondervinden op de interne markt of maximaal willen profiteren van de kansen die de interne markt biedt.

2.4. Door de mogelijkheden van de interne markt en doordat de EG-bevoegdheden en -programma's worden uitgebreid, worden geleidelijk de scheidsmuren geslecht tussen Europese activiteiten enerzijds en nationale en lokale activiteiten anderzijds. Zo worden tal van op het terrein ontplooide initiatieven steeds "Europeser" van inhoud.

2.5. De meeste initiatieven in de Prism-databank zijn van recente datum: 50 % ervan zijn in de loop van de laatste vijf jaar opgestart, en 80 % in de loop van de laatste tien jaar.

2.6. Steeds meer en steeds veelsoortiger initiatieven

2.6.1. Doordat de actoren op de interne markt over meer vrijheid beschikken, neemt het aantal initiatieven opvallend toe en worden deze tevens steeds veelsoortiger:

2.6.2. EG-steun, die in omvang toeneemt, ligt vaak ten grondslag aan partnerschapsinitiatieven die opgezet worden om de steun goed te gebruiken (met name in de prioritaire steunregio's van de EU);

2.6.3. van doorslaggevend belang is ook - of er nu overheidssteun wordt gegeven of niet - dat er behoefte bestaat aan samenwerking om meer profijt te trekken van de interne markt;

2.6.4. de invoering van de euro zal het handelsverkeer en het maken van vergelijkingen vereenvoudigen en daarmee de ontwikkeling van initiatieven verder stimuleren;

2.6.5. Internet maakt het gemakkelijker informatie te verspreiden en contacten te leggen. Ook dit draagt bij tot het opstarten van initiatieven;

2.6.6. ook in de aanloop naar de EU-uitbreiding zijn er steeds meer initiatieven, bedoeld om de overname van het acquis communautaire door de kandidaat-lidstaten te versoepelen en uitwisselingen te intensiveren;

2.6.7. ten slotte is thans een zodanige kritische massa bereikt dat het ene initiatief het andere stimuleert doordat er contacten plaatsvinden en kettingreacties ontstaan.

3. Oorsprong van de initiatieven

3.1. De Europese Commissie staat niet alleen aan de oorsprong van een groeiend aantal richtlijnen en verordeningen, maar heeft daarnaast ook steunprogramma's opgezet voor de economische en sociale actoren, waarbij partnerschappen en netwerken zijn gecreëerd. Deze initiatieven zijn er hoofdzakelijk op gericht:

a) de economische actoren, met name het MKB, te ondersteunen via het netwerk van Euro Info Centres (EIC's) waarvan de 273 vestigingen over alle EU-regio's verspreid zijn. De EIC's zijn veelal ondergebracht bij beroepsorganisaties, kamers van koophandel en regionale bestuurslichamen; ook zijn er steunpunten in de geassocieerde landen. Het gaat hier om een opmerkelijk initiatief waarmee tal van ondernemingen die binnen de interne markt actief zijn, ondersteund worden. Helaas zijn de EIC's nog niet voldoende bij alle kleine en middelgrote bedrijven bekend. Er zou dus opnieuw een Europese informatiecampagne moeten worden gevoerd, temeer daar de EIC's zodanig wijdverspreid en deskundig zijn dat zij als one-stop shops kunnen dienen om het bedrijfsleven en de sociale en beroepskringen over de interne markt en de verschillende communautaire initiatieven te informeren;

b) enquêtes te verrichten om via de halfjaarlijkse "scoreborden" na te gaan in hoeverre de voltooiing van de interne markt is gevorderd. Door dergelijke activiteiten kunnen ondernemers ter plaatse rechtstreeks worden betrokken bij de beoordeling van de stand van zaken betreffende de interne markt en kunnen vooral ook de obstakels waarmee zij nog te maken hebben naar omvang en aard worden gerangschikt;

c) de consumenten te informeren via een netwerk van "Euroloketten". Dit idee bevindt zich nog in een experimenteel stadium en zou verder uitgewerkt moeten worden (er bestaan thans 11 centra);

d) een systeem op te zetten om consumentengeschillen buitengerechtelijk af te handelen door het bevorderen van snelle, eenvoudige en relatief goedkope procedures om tot een vergelijk tussen beide partijen te komen. Er zou gezorgd moeten worden voor een homogeen Europees systeem. Momenteel is het nog maar een plan;

e) grensoverschrijdende samenwerking op sociaal gebied te intensiveren door middel van de EURES-centra. Dankzij deze centra kon al eerder werk worden gemaakt van innovatieve acties om grensoverschrijdende arbeidsmarkten dichterbij te brengen (er bestaan 18 centra);

f) de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in de gaten te houden via een Europese waarnemingspost voor de werkgelegenheid. Hierdoor kon voor praktische samenwerking worden gezorgd tussen de Commissie en sociale overheidsinstanties van de lidstaten;

g) uitwisseling van studenten, docenten, stagiairs en onderzoekers te stimuleren. Deze uitwisselingen zijn in de EU de afgelopen tien jaar sterk toegenomen, met name door de programma's Socrates en Leonardo;

h) de discussie aan te gaan met burgers en bedrijven door middel van voorlichtingscampagnes, met name over hun rechten binnen de interne markt;

i) de Europeanen via de databank Europa, een van de meest gebruikte Internetsites in Europa, voortdurend op de hoogte te houden van het verloop van de EG-acties;

j) gebruik te maken van de in alle lidstaten gevestigde Coördinatiecentra voor de interne markt om het probleem van de nog bestaande belemmeringen rechtstreeks aan te pakken (zie par. 3.2);

k) uitwisseling van ambtenaren tussen de lidstaten aan te moedigen, met name in het kader van douanesamenwerking. Deze uitwisseling lijkt de laatste tijd te stagneren. Het zou goed zijn hier nieuw leven in te blazen en het ambitieniveau te verhogen, vooral ook omdat de lidstaten meer gezamenlijke verantwoordelijkheden zullen krijgen bij de pogingen de interne markt beter te laten functioneren;

l) werk te maken van vereenvoudiging van regelgeving door de gebruikers ervan hierbij rechtstreeks te betrekken via de projecten SLIM en BEST. Deze bevinden zich tot op heden nog veelal in een experimentele fase en hebben nog onvoldoende effect op de regelgeving. Dat komt vooral doordat vertraging is opgetreden in de besluitvorming terzake door Raad en Parlement. Het is absoluut zaak daadwerkelijk gevolg te geven aan deze projecten en er op grotere schaal bekendheid aan te geven;

m) voor technische controle en follow-up te zorgen door inschakeling van de Europese agentschappen die zich met specifieke aspecten van de interne markt bezighouden (geneesmiddelen, merken, milieu, opleiding, enz.);

n) transregionale partnerschapsverbanden (Europartenariat, Interprise e.d.) nieuw leven in te blazen, vooral omdat er met de komst van de euro nieuwe mogelijkheden op de interne markt ontstaan;

o) overdracht van technologische kennis te bevorderen, met name ten behoeve van het MKB. Deze overdracht is ontwikkeld met behulp van de Structuurfondsen, in het bijzonder de regionale-ontwikkelingsprogramma's, en in de context van het kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling, dat sterk gericht is op kleine innoverende bedrijven en hen ertoe aanmoedigt samen te werken met grotere ondernemingen en met onderzoekscentra;

p) de infrastructuur te verbeteren door middel van de grote trans-Europese netwerken. De desbetreffende werkzaamheden verlopen echter trager dan gepland, hoofdzakelijk vanwege bestuurlijke en financiële redenen. Er zou meer haast mee moeten worden gemaakt.

3.2. Aangespoord door de Commissie hebben alle lidstaten Coördinatiecentra voor de interne markt opgezet om problemen inzake belemmeringen voor de interne markt rechtstreeks en bilateraal te regelen. Ook hebben zij voor zowel particulieren als bedrijven Contactcentra betreffende de interne markt in het leven geroepen.

3.2.1. De WIM heeft allereerst deze Coördinatiecentra bezocht teneinde na te gaan hoe deze functioneren en welke problemen er nog bestaan. Zo zijn in de voorbije maanden bezoeken afgelegd aan vertegenwoordigers van 8 Coördinatiecentra:

- Berlijn (juni 1999)

- Londen en Dublin (juli 1999)

- Helsinki en Stockholm (september 1999)

- Rome (maart 2000)

- Lissabon (juni 2000)

- Parijs (november 2000)

3.2.2. Als uitvloeisel van de diverse bijeenkomsten is met name het volgende vastgesteld:

a) In plaats van te proberen een conflict via bemiddeling op te lossen, zijn eisende partijen geneigd meteen naar de rechter te stappen. Het bestaan van een Contactcentrum kan er echter toe bijdragen dat zij hun klacht intrekken.

b) De grootste uitdaging bestaat erin, de informatie te laten terechtkomen bij de ondernemingen, met name het MKB.

c) De meeste klachten ontstaan doordat informatieverstrekking tekortschiet of "grijze zones" in de wetgeving verkeerd worden geïnterpreteerd.

d) Bedrijven met problemen richten zich veelal tot de Euroloketten, omdat zij de Coördinatiecentra meestal niet kennen.

e) Normaliter vinden de contacten tussen bedrijven en Coördinatiecentra rechtstreeks plaats, dus niet via de nationale organisaties.

f) De bedrijven die zich tot het Centrum wenden, zijn doorgaans die welke problemen tegenkomen op buitenlandse markten. Het tegengestelde is zelden het geval.

g) Een belangrijk pluspunt bij het oplossen van problemen is dat er tussen de Centra persoonlijke contacten kunnen worden gelegd.

h) Problemen doen zich vooral voor op de volgende gebieden: aanstelling van werknemers, belastingheffing, controle op de productkwaliteit, wederzijdse erkenning, het verschillend uitleggen van wettelijke bepalingen, en het vrije verkeer van goederen en diensten.

i) Een essentieel probleem is dat Europese wet- en regelgeving niet altijd volledig in nationaal recht is omgezet. Dit doet zich vooral voor op de volgende terreinen: certificering (met name van technische normen), de agro-voedingsmiddelensector, directe en indirecte belastingen en overheidsopdrachten.

j) Veel problemen worden veroorzaakt doordat het specifieke karakter van lokale en regionale besturen tot verschillen in wetgeving leidt.

k) Relatief veel problemen betreffen de kandidaat-lidstaten.

3.2.3. Deze bezoeken zijn door het WIM-presidium zeer nuttig geacht. De algemene indruk is zeer positief, omdat de Centra een aantal concrete problemen op het niveau van de gebruikers hebben opgelost. Ook hebben zij goed samengewerkt met de lidstaten en daarnaast ook voor samenwerking tussen lidstaten kunnen zorgen.

3.3. Voorts zijn tal van initiatieven afkomstig van de economische en sociale actoren, niet alleen in samenwerking met de Commissie, maar ook op zelfstandige basis, al dan niet met behulp van overheidssteun:

a) de sociale partners hebben op eigen initiatief en binnen de randvoorwaarden van het Verdrag van Maastricht een Europese sociale dialoog opgezet, die is uitgemond in contractuele overeenkomsten. Er zijn inmiddels reeds drie overeenkomsten gesloten, nl. over ouderschapsverlof, tijdelijk werk en deeltijdwerk. Deze zijn vervolgens door de Raad in richtlijnen omgezet. Dat de sociale partners aldus naar voren zijn getreden is een belangrijke ontwikkeling die voor de toekomst vele mogelijkheden biedt, omdat zo de weg wordt vrijgemaakt voor een Europa waarin meer plaats is voor collectieve overeenkomsten en zelfregulering.

b) In de EU zijn meer dan 600 Europese ondernemingsraden opgericht, waarvan vele op de bepalingen van de richtlijn zijn vooruitgelopen.

c) Voorts zijn in de EU-regio's 60 territoriale werkgelegenheidspacten ten uitvoer gelegd, waarmee nieuwe lokale partnerschappen tot stand zijn gebracht.

d) De Europese normalisatie-instellingen (CEN, CENELEC en ETSI) hebben duizenden Europese normen vastgesteld. Dit is een belangrijke ontwikkeling die absoluut noodzakelijk is om in de EU voor samenhangen tussen de normen te zorgen, ook al neemt het aantal nationale normen nog sterker toe.

e) Het Europees Octrooibureau heeft 480000 Europese octrooien verleend. Geoctrooieerden kunnen hierdoor in de lidstaat van hun keuze rekenen op bescherming van intellectuele en industriële eigendom. Alleen het langverwachte Gemeenschapsoctrooi, dat nog in de ontwerpfase verkeert, biedt overal in de EU bescherming, en is bovendien goedkoper.

f) wederzijdse erkenning wordt vergemakkelijkt door in Europees verband gesloten certificeringsovereenkomsten, waarvan het aantal in de komende jaren echter absoluut moet worden opgevoerd.

g) in verscheidene lidstaten is veel onderzoek verricht naar de interne markt, vaak op initiatief van of in samenwerking met werkgeversorganisaties. Hiermee is een nuttige aanvulling geleverd op de enquêtes van de Commissie.

h) Het plan om naar aanleiding van de komst van de euro een Europese effectenmarkt tot stand te brengen heeft tot verschillende initiatieven geleid, zoals Euronext, waarbij de beurzen van Parijs, Brussel en Amsterdam zijn betrokken. Op dit vlak staan ingrijpende veranderingen voor de deur, met name omdat er door de Economische en Monetaire Unie in het licht van de mondialisering onherroepelijk een grotere eenwording van de Europese effectenmarkt nodig is.

i) Jonge ondernemers hebben zich (in het kader van o.a. junior-enterprises) in Europees verband verenigd.

j) Er zijn verschillende instanties opgericht die risicodragend kapitaal beschikbaar stellen om vooral start-ups uit de zgn. nieuwe economie en ondernemingen uit het MKB te helpen. Doordat de technologie zich met name als gevolg van de informatisering steeds sneller ontwikkelt, neemt het aantal innoverende Europese initiatieven toe.

k) Er zijn Europese gedragscodes voor organisaties en bedrijven vastgesteld om de werkmethoden binnen de interne markt op elkaar af te stemmen.

l) Wat de bevordering en het in goede banen leiden van e-commerce betreft, is steeds meer sprake van zelfregulering om terzake ethische normen vast te stellen en de consument beter te beschermen. Deze belangrijke ontwikkeling zal hoogstwaarschijnlijk alleen nog maar verder toenemen.

m) Onlangs zijn regels opgesteld om bedrijfssponsoring op Europees niveau te vereenvoudigen. Deze economische en culturele innovatie verdient bijzondere aandacht.

n) Branche-organisaties, vakbonden en advocatenverenigingen hebben maatregelen getroffen inzake juridische hulpverlening en samenwerking. Deze acties zullen verder worden uitgebouwd naarmate de grote interne markt daadwerkelijk wordt voltooid en burgers de vrijheid hebben om overal in de EU te reizen, te werken en te consumeren.

o) Samenwerkingsverbanden tussen gemeenten en stedenbanden bestaan al geruime tijd, maar nemen nog steeds in aantal toe. Zowel kleine en middelgrote gemeenten als grote metropolen zoeken onderling toenadering om op tal van gebieden (milieu, vervoer, veiligheid, cultuur, enz.) ervaringen uit te wisselen.

p) In zeer vele regio's zijn regionale en lokale partnerschappen opgezet. Dit heeft ertoe bijgedragen de diverse delen van het EU-grondgebied aan elkaar te koppelen via decentrale en actieve netwerken om de onderlinge solidariteit en uitwisselingen te bevorderen. Daarnaast konden door de toename van het aantal vertegenwoordigingen van de regio's bij de Europese instellingen (tot op heden zijn er 194 van dergelijke delegaties) vruchtbare contacten uitgebouwd en partnerschappen geïntensiveerd worden.

q) In verscheidene Europese landen worden Europese opleidingscursussen voor ambtenaren georganiseerd, met name door het Centrum voor Europese Studies in Straatsburg. Hiermee moet worden doorgegaan, daar de samenwerking tussen de administraties der lidstaten binnen de interne markt waarschijnlijk alleen nog maar zal worden opgevoerd.

r) In het kader van de TABD (Trans-Atlantic Business Dialogue) is overleg op gang gekomen tussen het Europese bedrijfsleven en zijn transatlantische handelspartners. Ook het rondetafeloverleg met bv. Rusland en Japan heeft zich verder ontwikkeld. Een en ander draagt ertoe bij dat de EU gemakkelijker en op een coherente Europese basis contacten kan leggen en handelsafspraken kan maken met haar voornaamste partners.

4. Gevolgen en beperkingen van de initiatieven

4.1. Veel initiatieven zijn vooral gericht op ondersteuning van kleine en middelgrote ondernemingen. Deze hebben hieraan vaak meer dan grote bedrijven behoefte om optimaal van de interne markt te kunnen profiteren.

4.2. Initiatieven die op andere gebieden of doelgroepen gericht zijn, nemen een minder voorname plaats in. Deze mogen echter niet over het hoofd worden gezien. In het bijzonder zij melding gemaakt van de initiatieven die bedoeld zijn om in te spelen op de desiderata die bij werknemers leven. Initiatieven betreffende consumenten spelen een minder belangrijke rol.

4.3. Inhoudelijk valt op dat vele recente initiatieven betrekking hebben op Internet en elektronische handel. Duidelijk is dat terzake nog een flinke achterstand is in te halen op gebieden als informatieverstrekking en samenwerking, vooral in de richting van het MKB.

4.4. Vooral moet worden onthouden dat door al deze initiatieven het beheer van de interne markt wordt gedecentraliseerd, in die zin dat sociale en beroepsorganisaties en lokale en regionale overheden hierbij steeds meer worden betrokken.

4.5. Deze initiatieven hebben belangrijke positieve effecten.

4.5.1. Er bestaan momenteel zeer goedkope instrumenten om de Europeanen permanent en rechtstreeks te informeren, zoals Internet (met name de Europa-website) en netwerken die als onderdeel van partnerschappen in heel Europa zijn opgezet. Dit is een ware revolutie als men de situatie vergelijkt met enkele jaren geleden.

4.5.2. Door deze rechtstreekse informatieverstrekking worden de Europeanen er voortdurend toe aangespoord van al hun vrijheden gebruik te maken, nieuwe initiatieven te ontwikkelen en de interne markt in de praktijk steeds vastere vorm te geven.

4.5.3. Op alle niveaus zijn partnerschapsrelaties ontstaan. Europese instellingen, lidstaten en sociaal-economische partners verenigen zich hierbij rondom gemeenschappelijke doelstellingen.

4.5.4. Bij het beheer van de interne markt worden de taken steeds meer verdeeld. Decentrale overheidsinstanties en sociale en beroepsorganisaties krijgen in dit verband een belangrijke brugfunctie om concrete aanpassingen op het terrein dichterbij te brengen.

4.5.5. Er is meer vrijheid om overeenkomsten te sluiten en meer ruimte voor zelfregulering. Dit wijst op het ontstaan van een nieuwe bestuurscultuur in Europa, dat niet langer centraal en van bovenaf (top-down), maar interactief en van onderuit (bottom-up) en met respect voor diversiteit bestuurd moet worden, waarbij een beroep wordt gedaan op het verantwoordelijkheidsgevoel van de betrokkenen.

4.5.6. Momenteel ontwikkelt zich een echte Europese arbeidsmarkt, vooral in grensstreken. Dit wordt bevorderd door uitwisselingen en steunmaatregelen op dit gebied.

4.5.7. Deze initiatieven dragen er in aanzienlijke mate toe bij dat de bestuurlijke en culturele belemmeringen die er naast de juridische nog bestaan, uit de weg worden geruimd.

4.5.8. Ook brengen zij aan het licht welke (met name juridische) obstakels er nog bestaan. Nog te vaak worden initiatieven door deze obstakels belemmerd.

4.5.9. De initiatieven vormen een kweekvijver van "goede praktijken", helpen (geslaagde) ideeën onder de aandacht te brengen en dragen bij tot het innovatieve karakter van de interne markt.

4.5.10. Door gemeenschappelijke acties binnen de interne markt en ten aanzien van derde markten ontstaan bovendien nieuwe gemeenschappelijke identiteiten, van grensoverschrijdende of van daadwerkelijk Europese aard.

4.6. Aan de andere kant bestaan er ook beperkingen, waarvan sommige makkelijker te overwinnen zijn dan andere:

4.6.1. Op psychologisch gebied:

- de Europeanen (burgers, consumenten, vakbonden, ondernemers) zijn niet altijd op de hoogte van de instrumenten die tot hun beschikking staan, ook al zijn deze reeds op grote schaal verspreid;

- ook blijven taal- en cultuurverschillen een rol spelen, al wordt er bij de initiatieven wel geprobeerd om deze geen belemmering te laten vormen.

4.6.2. Op juridisch gebied:

- Problemen als gevolg van juridische onvolkomenheden worden steeds duidelijker naarmate initiatieven verder worden uitgebouwd (hierbij valt te denken aan het statuut van de Europese vennootschap, het Gemeenschapsoctrooi, afschaffing van dubbele belastingheffing, enz.).

4.6.3. Op technisch gebied:

- de initiatieven zijn nog vaak te versnipperd, waardoor zij niet altijd gekoppeld kunnen worden aan andere, complementaire initiatieven, zodat er kansen verloren gaan;

- de kosten-batenverhouding van de ondernomen initiatieven, hun innovatiegehalte, de mate waarin er een voorbeeldfunctie van uitgaat en hun doeltreffendheid voor de deelnemers, lopen sterk uiteen, ook al is het vaak moeilijk hier een juist beeld van te krijgen.

4.6.4. Een deel van de belemmeringen kon aan het licht worden gebracht door een onderzoek dat de Commissie in september 1999 heeft uitgevoerd onder ruim 3000 bedrijven van verschillende grootte en uit verschillende bedrijfstakken en landen. Door de bank genomen nemen aantal en omvang van de belemmeringen voor de bedrijven af. Niettemin heeft het Comité naar aanleiding van diverse hoorzittingen toch een aantal resterende obstakels op een rijtje gezet:

- extra kosten die gemaakt moeten worden om producten en diensten te laten voldoen aan specifieke nationale vereisten;

- buitensporige staatssteun, waardoor bepaalde bedrijven ten opzichte van de concurrentie bevoordeeld worden;

- moeilijkheden in verband met de uiteenlopende BTW-stelsels en -procedures;

- markttoegangsbeperkingen en het bestaan van netwerken waar exclusieve rechten gelden;

- de hoge kosten die gemaakt moeten worden om grensoverschrijdende operaties te financieren;

- het feit dat onvoldoende wordt opgetreden om belasting- en handelsfraude, namaak en piraterij te bestrijden;

- gebrek aan rechtszekerheid bij grensoverschrijdende contracten en transacties.

5. Aanbevelingen van het ESC

5.1. Gezien de grote toename van het aantal initiatieven wordt met Prism vooral beoogd om:

- criteria voor best practices vast te stellen;

- belemmeringen voor deze "navolgenswaardige praktijken" uit de weg te ruimen;

- de beste initiatieven onder de aandacht te brengen.

5.2. In het licht van deze doelstellingen verzoekt het ESC de andere actoren die bij de interne markt zijn betrokken (Europese instellingen, lidstaten, regio's en sociaal-economische organisaties), hun inspanningen op te voeren, en wel als volgt:

5.2.1. De Europese instellingen zouden:

5.2.1.1. factoren die initiatieven binnen de interne markt belemmeren, uit de weg moeten ruimen door de nodige juridische randvoorwaarden te scheppen (Gemeenschapsoctrooi, statuut van de Europese vennootschap, enz.);

5.2.1.2. ervoor moeten zorgen dat EG-steunverlening meer gekoppeld wordt aan het bevorderen van vernieuwende partnerschappen waarbij de sociaal-economische actoren worden betrokken;

5.2.1.3. bepaalde communautaire initiatieven nieuw leven moeten inblazen teneinde tegemoet te komen aan de wensen van de gebruikers, met name het Bureau voor Samenwerking tussen Ondernemingen (BC-Net en BSO), het Interprise-programma en het MATTHEUS-programma voor uitwisseling van ambtenaren;

5.2.1.4. nieuwe initiatieven moeten stimuleren om in te spelen op strenger wordende eisen, met name waar het gaat om productveiligheid, consumenten- en milieubescherming en fraudebestrijding;

5.2.1.5. de sociaal-economische actoren moeten aansporen om werk te maken van contractuele overeenkomsten en zelfregulering teneinde de regels van de interne markt te preciseren en aan te vullen;

5.2.2. De lidstaten en de regio's zouden:

5.2.2.1. de Contactcentra en Coördinatiecentra beter moeten laten functioneren en zichtbaarder moeten maken. Hun bekendheid bij particulieren en bedrijven moet worden vergroot;

5.2.2.2. onderling en ook met de Commissie meer moeten samenwerken om de werking van de interne markt te vergemakkelijken. Met name zou de administratieve samenwerking moeten worden opgevoerd om samen controles te kunnen uitvoeren;

5.2.2.3. de nationale en lokale regelgeving aan de invoering van de euro moeten aanpassen en meer werk moeten maken van wederzijdse erkenning op Europese schaal;

5.2.2.4. ervoor moeten zorgen dat Europese wetgeving correct en tijdig wordt omgezet;

5.2.2.5. de sociaal-economische actoren en de partnerschapsverbanden meer bij het gebruik van de Europese steun moeten betrekken teneinde de werking van de interne markt te vereenvoudigen;

5.2.2.6. dergelijke initiatieven een grotere rol moeten toebedelen omdat zij een goed beeld geven van hoe de situatie betreffende de interne markt ervoor staat.

5.2.3. De sociaal-economische organisaties zouden:

5.2.3.1. initiatieven en partnerschappen binnen de interne markt moeten ontwikkelen, uitgaande van werkwijzen die op de diverse terreinen hun waarde hebben bewezen (good practices);

5.2.3.2. elkaar aanvullende initiatieven aan elkaar moeten koppelen, waardoor zij meer effect sorteren en voor meer wisselwerking binnen de interne markt kan worden gezorgd;

5.2.3.3. rechtstreeks moeten deelnemen aan de verdere ontwikkeling - via gedragscodes en contractuele overeenkomsten - van zelfreguleringsgebieden, waarbij de regels van de interne markt wel naar letter en geest in acht worden genomen;

5.2.3.4. de nog bestaande problemen en de nieuwe behoeften in kaart moeten brengen en de bevoegde organen (met name de Commissie en de ESC-Waarnemingspost voor de interne markt) hiervan op de hoogte moeten brengen.

Brussel, 29 november 2000;

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) Bij het opstellen van dit document is gebruikgemaakt van de volgende bronnen:

- nationale bronnen, via de WIM;

- nationale bronnen, via specifieke bezoeken aan de zgn. Coördinatiecentra in de lidstaten;

- regionale initiatieven (Advies "Prism - Regionale initiatieven";

- grensoverschrijdende initiatieven (Advies "Prism - Grensoverschrijdende initiatieven";

- reacties op vragenlijsten die aan diverse organisaties zijn voorgelegd;

- zoekacties via Internet en andere informatiebronnen;

- Europese agentschappen.