VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD over de uitvoering van Besluit nr. 1445/2000/EG inzake de toepassing van areal frame sampling en teledetectie voor landbouwstatistieken in de periode 1999-2003

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding

2. Uitvoering van de projecten inzake areal frame sampling en teledetectie

2.1. LUCAS-project

2.2. MARS-STAT-project

3. Evaluatie van de resultaten van de twee projecten

3.1. LUCAS-project

3.2. MARS-STAT-project

4. Conclusies

5. Bijlage

1. Inleiding

Dit verslag is opgesteld ingevolge artikel 6 van Besluit nr. 1445/2000/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2000 inzake de toepassing van areal frame sampling en teledetectie voor landbouwstatistieken in de periode 1999-2003 [1]. Daarin wordt bepaald dat de Commissie uiterlijk op 31 juli 2003 aan het Europees Parlement en de Raad over de uitvoering van deze acties en over de besteding van de daarvoor bestemde middelen een verslag uitbrengt dat in voorkomend geval vergezeld gaat van voorstellen voor de verdere toepassing van areal frame sampling en teledetectie ten behoeve van de landbouwstatistiek.

[1] PB L 163 van 4.7.2000.

Het voorliggende algemene verslag volgt op de jaarverslagen die de volgens de procedure van artikel 5, lid 2, van dit besluit bij de lidstaten heeft ingediend. Deze verslagen betreffen de uitvoering, de gebruikte methoden, de besteding van de middelen, de evaluatie van de resultaten en het werkprogramma voor het volgende jaar.

Met dit verslag wordt de balans opgemaakt van de twee belangrijkste acties in het kader van de uitvoering van Besluit nr. 1445/2000/EG van het Europees Parlement en de Raad: areal frame sampling op Europees niveau (LUCAS) [2] en operationalisering van het agrometeorologische stelsel voor gewasbewaking en opbrengstprognoses (MARS) [3].

[2] Land Use/Cover Area frame statistical Survey

[3] Monitoring Agriculture with Remote Sensing

Met het agrometeorologische stelsel is sinds de ontwikkeling en invoering ervan voldoende ervaring opgedaan voor betrouwbare conclusies over de resultaten van deze actie. De looptijd van het LUCAS-experiment is daarentegen te kort om eindconclusies te kunnen trekken.

De voornaamste redenen waarom er nog geen eindconclusies over het LUCAS-project kunnen worden getrokken, zijn:

* ten eerste is Besluit nr. 1445/2000/EG door de langdurige goedkeuringsprocedures pas op 5 juli 2000 in werking getreden, hoewel het in principe op de periode van 1 januari 1999 tot 31 december 2003 betrekking heeft. Daardoor kon de eerste onderzoek pas in 2001 worden gehouden;

* ten tweede zag de Commissie zich door de tegenvallende kosten van het onderzoek genoopt de frequentie van het onderzoek terug te brengen tot een keer in de twee jaar, om zo binnen het beperkte financiële budget voor deze actie te blijven, terwijl oorspronkelijk was voorzien in een jaarlijks onderzoek voor de gehele Europese Unie. Daardoor kon tot dusver maar één onderzoek worden uitgevoerd;

* ten derde zullen de resultaten van het tweede proefonderzoek in 2003 pas aan het eind van dat jaar beschikbaar zijn. Bij de opstelling van dit verslag kunnen zij dus niet in aanmerking worden genomen, zelfs niet als de indiening ervan tot 31 juli 2003 wordt uitgesteld.

Daarom blijft dit verslag beperkt tot een zeer summiere beschrijving van de twee bovengenoemde acties en tot een voorlopige evaluatie van de bereikte resultaten, die evenwel een verlenging van deze acties met een periode van vier jaar rechtvaardigen. Na afloop van deze periode kan een volledigere en betrouwbaardere balans worden opgemaakt.

2. Uitvoering van de projecten inzake areal frame sampling en teledetectie

2.1. LUCAS-project

2.1.1. Doel van het project

LUCAS is een proefproject dat voorziet in de behoefte aan informatie over het grondgebruik en de bodembedekking, die met name in het kader van het nieuwe gemeenschappelijke landbouwbeleid en in het vooruitzicht van de uitbreiding buitengewoon noodzakelijk is.

Het project voorziet ook in de behoefte aan een analyse van de wisselwerking tussen landbouw, milieu en platteland. De Europese Raad heeft regelmatig en met name in de conclusies van de top van Göteborg [4] erop gewezen dat op de diverse communautaire beleidsterreinen meer rekening moet worden gehouden met het milieu.

[4] Conclusies van het voorzitterschap - Europese Raad van Göteborg op 15 en 16 juni 2001.

Het voornaamste doel van het LUCAS-project is onderzoek naar de haalbaarheid van areal frame sampling als middel om binnen een termijn en met een precisie die op EU- en indien mogelijk op nationaal niveau acceptabel zijn, geharmoniseerde gegevens over het grondgebruik en de bodembedekking, met name in de landbouw, alsmede milieugegevens over het grondgebied te verzamelen.

In 2001 heeft in dertien lidstaten het eerste onderzoek plaatsgevonden. Wegens de mond- en klauwzeerepidemie in het Verenigd Koninkrijk en Ierland in 2001 kon het onderzoek in deze twee landen pas in 2002 worden gehouden. In 2003 wordt een tweede volledig onderzoek uitgevoerd. In dit proefonderzoek kunnen ook veranderingen in de tijd van het grondgebruik en de bodembedekking, alsmede van de landschapsstructuur worden onderzocht.

2.1.2. Methodiek

LUCAS is een statistisch onderzoek door middel van areal frame sampling (d.w.z. een onderzoek op basis van visuele waarneming van een steekproef van geografische referentiepunten, zonder betrokkenheid van de landbouwer). Omdat LUCAS gegevens over het gehele grondgebied en niet alleen over landbouwgebieden moet leveren, is niet gekozen voor een steekproef van bedrijven, maar voor areal frame sampling (dus een stuk grondgebied).

LUCAS is tot dusver in twee fasen uitgevoerd: in het voorjaar wordt onderzoek ter plaatse verricht (de echte areal frame sampling) om gegevens over het grondgebruik en de bodembedekking en over het milieu te verzamelen, en daarna vinden in het najaar interviews met een steekproef van landbouwers plaats om aanvullende informatie over de opbrengsten, de landbouwtechnieken, de zaaiplannen enzovoort te verzamelen. Er zij op gewezen dat voor LUCAS feitelijk alleen het onderzoek ter plaatse van belang is.

In de eerste fase van LUCAS is een steekproefplan op twee niveaus vastgesteld: primaire steekproefeenheden (PSE) (cellen van 18 x 18 kilometer in een regelmatig raster) en secundaire steekproefeenheden (SSE) (tien punten verdeeld over een rechthoek van 1 500 meter lang en 600 meter breed om het centrum van iedere PSE). De steekproef omvat ongeveer 10 000 PSE die het gehele grondgebied van de EU bedekken. Waarnemingen in het kader van LUCAS worden ter plaatse uitgevoerd, op de precieze plek van de SSE.

Naast de verzameling van gegevens over het grondgebruik en de bodembedekking moet de onderzoeker ook systematische milieuwaarnemingen op PSE-niveau uitvoeren. Verder worden langs de rechte lijn die de eerste vijf SSE met elkaar verbindt, gegevens over de variatie in lineaire kenmerken en de bodembedekking in het gebied (landschapsstructuur) verzameld.

In de tweede fase van LUCAS wordt aanvullende informatie over de opbrengsten, zaaiplannen en landbouwpraktijken verzameld bij 5 000 landbouwers die op basis van het steekproefkader van de eerste fase aselect zijn gekozen.

Tabel 1 in de bijlage toont de verdeling van de kosten van het LUCAS-onderzoek in de periode 2001 - 2002 over de verschillende percelen. Verder zijn in tabel 2 de kosten vermeld die de Commissie (Eurostat) in 2002 voor een aantal methodologische analysen in verband met het onderzoek heeft gemaakt.

2.2. MARS-STAT-project

2.2.1. Doel van het project

Het agrometeorologische stelsel voor gewasbewaking en opbrengstprognoses, dat het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (GCO) in het kader van het MARS-project heeft ontwikkeld, beoogt meer inzicht te geven in de gevolgen van klimatologische omstandigheden voor de oogsten en opbrengstprognoses voor de voornaamste gewassen op te stellen.

Overeenkomstig de uitvoeringsvoorschriften van Besluit nr. 1445/2000/EG waren de ontwikkelingsactiviteiten gericht op de operationalisering van het agrometeorologische model en van het verwerkingssysteem voor de NOAA- en Vegetation-satellietbeelden met een lage resolutie. Deze beelden worden gebruikt voor het onderzoek naar en de bewaking en opstelling van opbrengstprognoses voor de Europese akkerbouwgewassen. Het GCO zorgt voor het onderhoud en een goede werking van de software en voor de supervisie van het project.

2.2.2. Methodiek

Het MARS-stelsel voor gewasbewaking en opbrengstprognoses bestaat uit vier verschillende deelactiviteiten:

* aankoop van meteorologische gegevens en verwerking, berekening, interpolatie en opslag van de afgeleide meteorologische gegevens;

* gebruik van de meteorologische gegevens in het agrometeorologische model CGMS (Crop Growth Monitoring System), met als resultaat een reeks indicatoren voor de simulatie van de groei van de voornaamste gewassen. Deze indicatoren worden opgeslagen in een databank met geografische referentiegegevens, waarmee thematische kaarten van meteorologische statistieken, alsook gewasindicatoren kunnen worden opgesteld;

* aankoop van NOAA-AVHRR- en Spot-vegetation-satellietbeelden en verwerking van deze gegevens met behulp van het SPACE-systeem. De indicatoren voor de stand van de vegetatie worden berekend onder gebruikmaking van de bodembedekkingsgegevens in Corine;

* aanstelling bij het GCO van een groep deskundigen voor de statistische analyse van de gegevens en de opstelling van kwantitatieve prognoses aan de hand van eerdere indicatoren.

Omdat de activiteiten onder de eerste drie punten van operationele aard zijn, zijn ze uitbesteed aan een contractant die op basis van een aanbestedingsprocedure is geselecteerd (bekendgemaakt in PB S228 van 24 november 1999). Het desbetreffende contract ("MARS-OP" genoemd) is onderverdeeld in vier percelen en is in drie fasen uitgevoerd. De percelen 1, 2, en 3 corresponderen met de activiteiten onder de eerste drie punten. Perceel 4 bestaat uit onderzoeksactiviteiten die het GCO uit zijn onderzoeksmiddelen heeft gefinancierd. De eerste fase betrof de periode 2000-2001, de tweede het jaar 2002 en de derde het jaar 2003.

De in het vierde punt genoemde activiteit werd rechtstreeks beheerd door de Commissie in het GCO, in coördinatie met het DG Landbouw. Het voornaamste resultaat is het MARS-bulletin dat in 1999 en 2000 zes keer per jaar en in 2001 en 2002 zeven keer per jaar is verschenen. Voor 2003 zijn zes publicaties gepland (de laatste verschijnt eind november). Het bulletin wordt toegezonden aan de belanghebbende diensten van de Commissie, aan de lidstaten, de bureaus voor de statistiek en aan de diverse ministeries van Landbouw. Ook wordt het ter informatie voor de beroepsgroepen en de wetenschappelijke wereld op internet gepubliceerd: http://mars.jrc.it/stats/bulletin/ .

Tabel 3 in de bijlage laat zien hoe de communautaire middelen voor het MARS-STAT-project (agrometeorologisch stelsel) zijn aangewend.

3. Evaluatie van de resultaten van de twee projecten

Ten eerste zij erop gewezen dat het eerste LUCAS-proefonderzoek door de late goedkeuring van Besluit nr. 1445/2000/EG voor de periode 1999-2003 pas in 2001 kon worden uitgevoerd. De agrometeorologische activiteiten konden in de overgangsperiode 1999-2000 wél doorgang vinden dankzij de middelen die het GCO tijdelijk voor andere onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten ter beschikking had (MARS-project).

3.1. LUCAS-project

Het proefonderzoek in 2001 in dertien lidstaten en in 2002 in het Verenigd Koninkrijk en Ierland heeft aangetoond dat dit project op communautaire schaal haalbaar is. Tijdens de eerste fase bleek het de volgende mogelijkheden te bieden:

* opstelling van een gemeenschappelijke methodiek en classificatie voor de gegevensverzameling en voor schattingen in verband met het grondgebruik en de bodembedekking;

* verzameling van geharmoniseerde informatie over het gehele EU-grondgebied;

* verzameling van vroegtijdige informatie over het landbouwareaal;

* uitbreiding van een uitsluitend voor informatie over het grondgebruik en de bodembedekking opgezet stelsel dat in eerste instantie alleen voor gebruikers van landbouwstatistieken was bedoeld, zodat milieudeskundigen de beschikking krijgen over een homogene gegevensbank over onder meer bodemerosie, landschap, natuurrampen, lawaai enzovoort;

* levering van statistische informatie voor indicatoren voor de integratie van milieuaspecten in het gemeenschappelijk landbouwbeleid, zoals beschreven in de Mededelingen COM(2000) 20 definitief en COM(2001) 144 definitief van de Commissie.

Vóór de uitvoering van het project werd geschat dat het hierboven beschreven steekproefplan tot op ongeveer 2% nauwkeurige resultaten zou opleveren voor de voornaamste klassen van grondgebruik en bodembedekking. Tijdens de proefonderzoeken van 2001 en 2002 is deze schatting bevestigd.

Verder overwegen een aantal lidstaten een aanpassing van dit instrument aan hun eigen wensen, zodat de verzameling van bepaalde gegevens erdoor kan worden vervangen.

Toch blijken de kosten van areal frame sampling te zijn tegengevallen. Daarom kan het onderzoek slechts eens in de twee jaar worden uitgevoerd en heeft men ook het aantal waarnemingspunten moeten terugbrengen, waardoor niet op nationaal, maar alleen op EU15-niveau sprake is van een bevredigende representativiteit. Daarom moet worden onderzocht of de representativiteit kan worden verbeterd door vergroting van het aantal waarnemingspunten in een aantal lidstaten dan wel door optimalisering van het steekproefplan.

Na slechts één communautair onderzoek, waarvan nog niet alle mogelijkheden zijn bestudeerd en benut, kan geen volledige balans van dit proefproject worden opgemaakt. Dit kan pas na bestudering van de resultaten van het onderzoek van 2003, die pas aan het eind van dat jaar beschikbaar zijn. Voor een zo gezaghebbend mogelijke balans is het echter noodzakelijk dat deze is gebaseerd op voldoende onderzoeken zodat de in het licht van de ervaring noodzakelijke technische aanpassingen kunnen worden doorgevoerd. De Commissie acht dit vanaf de uitvoering en analyse van het derde onderzoek mogelijk. Daarom moet het basisbesluit voor een beperkte, maar wel toereikende duur worden verlengd.

Ondertussen kan in een haalbaarheidsstudie worden onderzocht welke rol foto-interpretatie in het project kan spelen. Foto-interpretatie kan, als de resultaten positief uitvallen, worden gebruikt voor de waarneming van punten die meer dan 2 000 meter hoog liggen of moeilijk toegankelijk zijn, en kan ook onder bepaalde voorwaarden in bepaalde jaren ter vervanging van waarnemingen ter plaatse dienen.

Bij een verlenging van de proeffase van het project kan ook worden onderzocht of de precisie van de resultaten op communautair en nationaal niveau door middel van technische aanpassingen (bv. opleiding van de onderzoekers) kan worden verbeterd, of kan concreet worden nagegaan in hoever de lidstaten op vrijwillige basis nauwer bij de uitvoering van dit project kunnen worden betrokken, met name door ze extra waarnemingspunten voor hun rekening te laten nemen en zo het raster van dergelijke punten te verdichten. Ten slotte zou stopzetting van de proeffase na slechts twee onderzoeken, om een voorlopige balans op te maken, waarschijnlijk tot een verlies van knowhow leiden dat op korte termijn moeilijk te compenseren is.

3.2. MARS-STAT-project

Met het MARS-stelsel kon op onafhankelijke en homogene wijze voor het gehele Europese continent de invloed van het klimaat op de oogsten in de EU15 en in de kandidaat-lidstaten worden geëvalueerd.

* Voor het oogstjaar 1999/2000 waren met behulp van het stelsel evaluaties mogelijk van:

- de problemen in verband met de overvloedige regenval tijdens de zaaiperiode in Frankrijk, Duitsland en de landen van Midden-Europa;

- de droogte in Spanje.

* Voor het oogstjaar 2000/2001 toonde het stelsel het volgende aan:

- de gunstige weersomstandigheden tijdens de zaaiperiode;

- de droogte in Spanje in de winter, gevolgd door gunstige weersomstandigheden;

- de droogte aan het begin van de zomer in de landen van Midden-Europa;

- de uiterst vochtige weersomstandigheden tijdens de oogst in diverse gebieden in Noord-Europa.

* Voor het oogstjaar 2001/2002 waren met behulp van het stelsel evaluaties mogelijk van:

- de problemen in verband met de overvloedige regenval tijdens de zaaiperiode in Frankrijk, Duitsland en de landen van Midden-Europa;

- de gunstige weersomstandigheden voor de wintergewassen in Spanje;

- de goede oogst in de kandidaat-lidstaten.

* Voor het oogstjaar 2002/2003 toonde het stelsel het volgende aan:

- de gunstige weersomstandigheden tijdens de zaaiperiode;

- de droogte in Spanje en Zuid-Italië in de winter en in het voorjaar;

- de over het algemeen zeer goede oogst van tot stro verwerkbare graansoorten in Frankrijk;

- de overvloedige regenval in diverse Europese landen, die in augustus vooral in Duitsland op de oogst van invloed is geweest en aan de gewassen schade heeft toegebracht (overstromingen, vooral in Duitsland en Tsjechië).

Drie tot vier keer per jaar is het MARS-bulletin toegezonden aan de belanghebbende diensten van het directoraat-generaal Landbouw, dat de daarin vervatte opbrengstprognoses heeft gebruikt als een bron van inputgegevens aan de hand waarvan voor de EU en de kandidaat-lidstaten voorzieningsbalansen voor akkerbouwgewassen worden opgesteld.

Het GCO heeft met de hulp van de contractant voor de MARS-OP-activiteiten ook een website geopend: http://www.marsop.info, waar de gegevens kunnen worden geraadpleegd die in het kader van het MARS-OP-contract zijn geproduceerd. Via deze site, die in 2002 aan de Eurostat-werkgroep voor plantaardige producten is gepresenteerd, kan een gebruiker die daartoe gemachtigd is, meteorologische, agrometeorologische of aan de hand van satellietgegevens opgestelde informatie, indicatoren en kaarten downloaden. Uit statistieken over de MARS-site blijkt dat deze ongeveer honderd keer per jaar door buitenstaanders (waaronder door conjunctuuranalisten en internationale organisaties) wordt bezocht. De site http://www.marsop.info heeft ongeveer honderd geregistreerde gebruikers, van wie zo'n vijftig met toegang voor onbeperkte duur.

In de MARS-eenheid van het GCO worden de resultaten voortdurend geëvalueerd. Aan de hand van de officiële definitieve gegevens worden achteraf de fouten in de kwantitatieve opbrengstprognoses berekend. Voor de jaren 1999, 2000 en 2001 zijn deze fouten gelijk aan of lager dan de gemiddelde MARS-fouten in voorgaande verslagen. Voor 2002 en 2003 zullen deze vergelijkingen worden uitgevoerd zodra de officiële gegevens beschikbaar zijn. Op initiatief van het GCO is een studie met de naam QUAMP (Quantitative Analysis of MARS Predictions) verricht om de oorzaak van de prognosefouten te achterhalen en te evalueren. De resultaten ervan komen in 2003 beschikbaar.

4. Conclusies

In het licht van de evaluatie in dit verslag en op basis van de tot dusver opgedane ervaring is de Commissie van oordeel dat verlenging van het basisbesluit met vier jaar (van 2004 tot 2007) haar in staat zal stellen nog een onderzoek op basis van areal frame sampling uit te voeren, waardoor de door haar opgemaakte eindbalans veel minder willekeurig of aanvechtbaar zal zijn dan een balans die op de resultaten van slechts twee, of zelfs een enkel onderzoek is gebaseerd. Bovendien zou een verlenging van het MARS-project (agrometeorologisch stelsel) met dezelfde duur geheel in overeenstemming zijn met de positieve resultaten van deze actie in de afgelopen jaren.

5. Bijlage

Tabel 1

Kosten van het LUCAS-onderzoek in 2001-2002 (in euro)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 2

Kosten van de methodologische analysen in het kader van LUCAS in 2002 (in euro)

Beschrijving // Kosten

Methodologische analyse van de resultaten van het LUCAS-onderzoek in 2001 // 90 200

Studie over de rol van foto-interpretatie in het LUCAS-onderzoek // 49 421

Studie over de exploitatie van gegevens uit het communautaire LUCAS-onderzoek // 182 074

LUCAS-Phare-project // 447 500

TOTAAL // 877 624

Tabel 3

Kosten van het agrometeorologische stelsel (MARS-STAT) (in euro)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>