COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 16.04.1997 
COM(97) 156 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
VERBETERING VAN DE MARKTTOEGANG VOOR MINST ONTWIKKELDE 
LANDEN 

VERBETERING VAN DE MARKTTOEGANG VOOR MINST ONTWIKKELDE 
LANDEN 
INHOUD 
INLEIDING 
Achtergronden 4 
Internationale richtsnoeren 4 
De doelstellingen voor Europa 5 
1. EG-HANDELSPOLITIEK TEN AANZIEN VAN MINST ONTWIKKELDE 
LANDEN 6 
1.1 VOORWAARDEN VOOR MARKTTOEGANG 6 
Begunstigden 6 
Handelsstelsel van LOME voor minst ontwikkelde ACS-Ianden 6 
Stelsel van algemene preferenties dat in de praktijk op minst 
ontwikkelde niet-ACS-landen wordt toegepast 7 
Algemene beoordeling 8 
1.2. POTENTIEEL VOOR VERDERE LIBERALISATIE 8 
Landbouwhandel 8 
Aanwending van SAP-preferenties door minst ontwikkelde niet- ACS-landen 
Groenboek over de toekomst van de betrekkingen tussen de EG en de 
ACS-landen 11 
2. RESULTATEN VAN DE MINISTERCONFERENTIE IN SINGAPORE EN ROL 
VAN DE EG 111 
2.1. Actieplan van de WTO 11 
2.2. Opties voor een verdere verbetering van de markttoegang: uitdagingen voor de 
Europese Gemeenschap 12 
III. CONCLUSIES/VOORSTELLEN 18 
1 
VERBETERING VAN DE MARKTTOEGANG VOOR MINST ONTWIKKELDE 
LANDEN 
INLEIDING 
De toenemende marginalisering van de minst ontwikkelde landen binnen de internationale handel en het 
internationale handelsstelsel is door de internationale gemeenschap als een ernstig probleem erkend. De 
WTO-ministers zijn in Singapore tot overeenstemming gekomen over initiatieven voor zowel de 
verbetering van de markttoegang als de coördinatie van de technische bijstand, door de goedkeuring van 
een omvattend actieplan ten gunste van de minst ontwikkelde landen en het organiseren van een 
bijeenkomst op hoog niveau eind juni. 
In de onderhavige mededeling wordt een strategie op lange termijn voorgesteld ter verbetering van de 
preferentiële markttoegang die de EG aan de minst ontwikkelde landen verleent op basis van de 
mogelijkheden die in het actieplan van de WTO worden voorgesteld. Het eerste element van deze 
strategie voorziet in de harmonisatie van de preferenties voor minst ontwikkelde landen, die vandaag 
onder twee verschillende stelsels vallen, namelijk Lomé en het SAP, en in een meer flexibele toepassing 
van de oorsprongsregels. Tenslotte zou in een latere fase in het kader van de volgende ronde van 
tariefonderhandelingen de mogelijkheid van een geconsolideerd preferentiestelsel kunnen worden 
overwogen. 
Dit document behandelt niet het ruimere vraagstuk van de technische bijstand die de minst ontwikkelde 
landen nodig hebben om in staat te zijn beter gebruik te maken van de mogelijkheden die hen door de 
liberalisering van de handel worden geboden. De initiatieven in die richting vormen het 
hoofdonderwerp van de bijeenkomst op hoog niveau waartoe tijdens de Ministerconferentie van de 
WTO in Singapore is besloten en die later dit jaar in Genève zal plaatsvinden. 
Achtergronden 
1. De deelneming van de minst ontwikkelde landen' aan de internationale handel en investeringen 
blijft zorgwekkend laag. Hoewel de wereldhandel in expansie is, is zowel hun aandeel in de 
totale werelduitvoer als de absolute waarde van die uitvoer in de voorbije jaren gedaald, terwijl 
hun invoer is gestagneerd. In het licht van hun afnemend aandeel in de wereldhandel, het 
blijvende lage prijzenpeil en de sterke prijsschommelingen voor primaire producten verklaart de 
blijvende afhankelijkheid van de minst ontwikkelde landen van die producten in grote mate hun 
slechte export- en groeiresultaten en hun economische kwetsbaarheid. Hetzelfde geldt voor 
investeringen: het aandeel van de ontwikkelingslanden in hun geheel in directe buitenlandse 
investeringen is in de afgelopen jaren sterk gestegen maar die investeringen zijn in het algemeen 
gericht op ongeveer twintig landen in Oost- en Zuid-Oost-Azië en in Latijns-Amerika, terwijl 
relatief weinig directe buitenlandse investeringen naar de minst ontwikkelde landen zijn gegaan. 
2. Het aandeel van de minst ontwikkelde landen in de wereldhandel is zeer laag en bedroeg minder 
dan 0,5% in 1993, het laatste jaar waarvoor volledige statistieken beschikbaar zijn. Toch kan 
dat een flink deel van hun deviezenbehoeften vertegenwoordigen. De uitvoer van de minst 
ontwikkelde landen als aandeel in het BBP vertegenwoordigt 9%, terwijl de invoer 
overeenstemt met 16% van het BBP. Het is duidelijk dat iedere verbetering van de toegang van 
de minst ontwikkelde landen tot de exportmarkten ertoe zou bijdragen i\c/.c sterk 
onevenwichtige situatie te corrigeren. Ter vergelijking: de officiële ontwikkelingshulp 
vertegenwoordigde iets meer dan 8,5% van het BBP van de minst ontwikkelde landen in 1993. 
De structuur en de omvang van de invoer uit de minst ontwikkelde landen worden ten dele 
verklaard door hun in het algemeen zwakke productiestructuren en door de handelspreferenties 
die de ontwikkelde landen hen al toekennen. 
De invoer van de ontwikkelde landen uit de minst ontwikkelde landen volgt vaak de 
schommelingen van de goederenprijzen. Terwijl de samenstelling van het handelsverkeer 
varieert naar gelang van de verschillende uitvoerlanden, is de export van basisproducten voor de 
meeste onder hen belangrijk, gevolgd door verwerkte producten. De mate waarin deze laatste 
worden verhandeld, is ten dele afhankelijk van de markt van het invoerland en het geldende 
handelsstelsel. 
Internationale richtsnoeren 
3. De leiders van G7 hebben op de Top van 1996 in Lyon het belang van dit probleem erkend en 
zich in het bijzonder toegespitst op de integratie van de minst ontwikkelde landen in de 
wereldeconomie. Zij stelden dat alle beleidsinstrumenten en niet alleen hel handelsbeleid 
moeten worden ingezet om dit doel te verwezenlijken maar waren van mening dal een 
verbeterde markttoegang voor de export van de minst ontwikkelde landen een belangrijk 
element in dat proces zou vormen; daarbij verklaarden zij: 
"In dit verband zullen wij nagaan wat elk van ons kan doen om de toegang van die 
landen tot onze markten te verbeteren en zullen wij anderen aanmoedigen hetzelfde te 
doen, inclusief andere ontwikkelingslanden." 
Zoals gedefinieerd volgens de criteria van de Verenigde Naties (zie bijlagen I en II). 
4. Deze ideeën hebben voortzetting gekregen binnen de werkzaamheden van de WTO en hebben 
aan de basis gelegen van de Ministerverklaring van Singapore, waarin de leden van de WTO 
met de volgende initiatieven ten behoeve van de minst ontwikkelde landen hebben ingestemd: 
• een Actieplan, waarbinnen ook ruimte is voor positieve maatregelen zoals bijvoorbeeld 
toegang met vrijdom van rechten op autonome basis, dat ten doel heeft hun algemeen 
vermogen om in te spelen op de door het handelsstelsel geboden mogelijkheden te 
verbeteren; 
• uitwerking van een operationele inhoud voor het Actieplan, bijvoorbeeld door de 
investeringsvoorwaarden te verbeteren en voorspelbare en gunstige voorwaarden inzake 
markttoegang voor producten uit de minst ontwikkelde landen te creëren, bevordering 
van de expansie en diversificatie van hun export naar de markten van alle ontwikkelde 
landen, in het geval van de betrokken ontwikkelingslanden in het kader van het 
Wereldstelsel voor Handelspreferenties, en 
• organiseren van een bijeenkomst met UNCTAD en het Internationaal Handelscentrum 
zo vroeg mogelijk in 1997, met deelneming van bijstandsorganisaties, multilaterale 
financiële instellingen en minst ontwikkelde landen, ten einde te komen tot een 
geïntegreerde aanpak om deze landen bij te staan hun handelsmogelijkheden te 
verbeteren. 
De doelstellingen voor Europa 
5. De Europese Gemeenschap heeft een zeer actieve rol gespeeld in het debat dat in de WTO is 
gelanceerd in verband met de minst ontwikkelde landen, en heeft bijgedragen tot het welslagen 
van de ministeriële conferentie. Bij die gelegenheid heeft de Europese Raad zijn politiek 
engagement ten aanzien van de armste landen met de volgende verklaring bevestigd: 
"In deze context is de Europese Unie van oordeel dat het Actieplan dat ter goedkeuring 
wordt voorgelegd aan de Ministeriële Conferentie en dat is neergelegd in het verslag 
van het WTO-Comité voor Handel en Ontwikkeling, een nuttig instrument vormt om 
een verder streven ter verbetering van de markttoegang voor de MOL's in te leiden. De 
Europese Unie is bereid zich ertoe te verbinden haar markten verder open te stellen 
voor invoer uit MOL's, en zal in deze context in een constructieve geest samen met al 
haar partners de verschillende in het Actieplan vervatte opties bestuderen om in het 
kader van de WTO op een gecoördineerde wijze te kunnen vaststellen welke concrete 
bijdragen alle betrokken partijen kunnen leveren met het oog op een spoedige 
tenuitvoerlegging." 
6. Het economisch belang voor de minst ontwikkelde landen van eventuele verbeteringen van de 
toegang tot de markten van de ontwikkelde landen mag niet worden overschat. Ten eerste is de 
toegang al vrij ruim, ten tweede ligt het fundamentele probleem van deze landen eerder bij de 
productie dan bij de toegang en ten slotte hebben de minst ontwikkelde landen het als gevolg 
van distributie- en afzetproblemen, het onvermogen om aan internationale normen te voldoen 
enz. ook moeilijk om op de exportmogelijkheden in te spelen. Handel en ontwikkeling mogen 
evenwel niet afzonderlijk worden beschouwd en een verdere openstelling van de markten moet 
samengaan met technische bijstand ten einde de minst ontwikkelde landen te helpen hun 
handelsmogelijkheden Ie verbeteren. 
In dit verband zet de Gemeenschap zich actief in voor het welslagen van de bijeenkomst op 
hoog niveau die later dit jaar in Genève moet plaatsvinden, en die zal worden toegespitst op een 
gecoördineerde aanpak van de internationale technische bijstand en met name het coördineren 
van het handelsbeleid met de werkzaamheden van de donorgemeenschap. De secretariaten van 
WTO, rrC en UNCTAD werken met de steun van de Wereldbank en het EVIF nauw samen aan 
concrete bijdragen die zullen worden besproken in het kader van de WTO-commissie voor 
handel en ontwikkeling. De Gemeenschap streeft naar concrete resultaten die ertoe zullen 
bijdragen te voldoen aan de verschillende behoeften van de ontwikkelingslanden (met 
bijzondere aandacht voor opleiding) en de taken tussen de uitvoerende organisaties te verdelen. 
De minst ontwikkelde landen helpen om een ruimere deelname aan de WTO en andere 
betrokken instellingen te verwerven, zal op korte termijn wellicht slechts een beseheiden 
economisch effect sorteren maar zou toch nuttig kunnen zijn als politiek gebaar. Binnen de 
WTO zou de steun van de Huropese Gemeenschap voor de minst ontwikkelde landen in de 
vorm van het uitwerken van een initiatief inzake markttoegang een zeer belangrijke politieke 
manifestatie zijn niet alleen van ons engagement ten behoeve van de minst ontwikkelde landen 
maar ook van onze gehechtheid aan het beginsel dat het WTO-lidmaatsehap voordelen voor alle 
leden moet opleveren. Wij moeten ook de rijkere ontwikkelingslanden aanmoedigen hun 
markten voor de minst ontwikkelde landen open te stellen in dezelfde mate als de EG dat al op 
significante wijze heeft gedaan. 
1. EG-HANDELSPOLITIEK TEN AANZIEN VAN MINST ONTWIKKELDE LANDEN 
1.1 VOORWAARDEN VOOR MARKTTOEGANG 
Begunstigden: 
Het Europees stelsel van algemene preferenties omvat een lijst van vijftig minst ontwikkelde landen 
(bijlage I) die uitgebreide tariefpreferenties voor industrie- en landbouwproducten genieten die verder 
gaan dan die welke openstaan voor de andere ontwikkelingslanden die onder het SAP vallen. De lijst 
gelijkt sterk op die van de Verenigde Naties (49 minst ontwikkelde landen: bijlage II), met twee 
uitzonderingen: binnen het Europese SAP gelden Botswana en Tonga als minst ontwikkelde landen 
maar Angola niet. 
Van de 50 minst ontwikkelde landen van het Europese SAP zijn 41 ook partij bij de Overeenkomst van 
Lomé, zodat de handelsvoorwaarden daarvan eveneens op hen van toepassing zijn. Van de twee stelsels 
is dat van de Overeenkomst van Lomé het ruimst wat betreft markttoegang en bijgevolg genieten in de 
praktijk alleen de overblijvende 9 minst ontwikkelde landen die niet tot de ACS-groep behoren", de 
uitgebreide SAP-preferenties. Hierna volgt een gedetailleerde analyse van de twee stelsels: 
Handelsstelsel van LOME voor minst ontwikkelde ACS-landen 
Lijst van minst ontwikkelde landen buiten de ACS-groep: Jemen, Afghanistan, 
Bangladesh, de Maldiven, Nepal, Bhutan, Myanmar, Laos en Cambodja. 
Op te merken valt dat de Commissie aan de Raad heeft voorgesteld de SAP-preferenties 
voor Myanmar in te trekken wegens schending van de internationale Verdragen inzake 
het verbod op dwangarbeid. 
INDUSTRIEPRODUCTEN: De Overeenkomst van Lomé verleent vrije toegang zonder contingenten 
voor alle industrieproducten. Een resultaat van die regeling is dat de EG de grootste importeur van 
afgewerkte producten uit minst ontwikkelde landen van de ACS-groep is. In 1994 importeerde de EG 
voor 1,8 miljard ecu aan afgewerkte producten uit die landen. De totale invoer van alle 
industrieproducten (GN-hoofdstukken 25-97 met inbegrip van aardolie, minerale producten en onedele 
metalen) beliep circa 2,9 miljard ecu in 1994. 
LANDBOUWPRODUCTEN: Van de totale EG-invoer van landbouwproducten uit minst ontwikkelde 
ACS-landen (1,3 miljard ecu in 1994) komt circa 97% vrij van rechten binnen in het kader van het 
handelsstelsel van Lomé. Van het overige gedeelte (producten die onder een gemeenschappelijke 
marktordening vallen) krijgt het merendeel van de invoer een zekere mate van preferentiële toegang in 
de vorm van onbeperkte tariefpreferenties of in enkele gevallen zoals fruit- en groenteproducten via een 
tariefpreferentie binnen een contingent. De Overeenkomst van Lomé verleent ook nog toegang vrij van 
rechten voor visserijproducten (invoer voor 267 miljoen ecu in 1994). 
SPECIALE PROTOCOLLEN: Afgezien van het algemene handelsstelsel van Lomé bieden de Lomé-
protocollen nog bijkomende voordelen aan sommige ACS-landen. Eén minst ontwikkeld ACS-land, 
Madagascar, geniet krachtens het rund- en kalfsvleesprotocol een verlaging van de specifieke rechten 
met 92% (de ad valorem component van het tarief wordt voor alle ACS-landen opgeheven) voor zijn 
export van uitgebeend rundvlees naar de EG in het kader van een jaarlijks contingent van 7.579 ton. 
Bovendien mogen vier minst ontwikkelde ACS-landen (Madagascar, Malawi, Uganda en Tanzania) 
krachtens het suikerprotocol jaarlijks specifieke maar uiteenlopende hoeveelheden suiker tegen 
gegarandeerde prijzen aan de EG verkopen (respectievelijk 10.000, 20.000, 5.000 en 10.000 ton). 
Stelsel van algemene preferenties van toepassing op minst ontwikkelde niet-ACS-landen 
Minst ontwikkelde niet-ACS-landen genieten een bijzondere S AP-regeling met de volgende kenmerken: 
INDUSTRIEPRODUCTEN: Voor praktisch alle uitvoer van afgewerkte producten naar de 
Gemeenschap wordt toegang vrij van rechten verleend. De enige uitsluitingen zijn sommige primaire 
producten en non-ferrometalen . In de praktijk hebben deze uitsluitingen evenwel een zeer geringe 
weerslag op de feitelijke handel van de minst ontwikkelde niet-ACS-landen met de Europese 
Gemeenschap. Volgens cijfers van 1994 bedroeg de invoer van industrieproducten die niet voor 
tariefpreferenties in aanmerking komt, slechts circa 7 miljoen ecu (bijlage III). Bovendien ging het 
daarbij om de invoer van leder, waarvoor de meestbegunstigingsrechten als gevolg van de Uruguay-
Ronde verder zullen worden verlaagd. 
In de sector textiel en kleding genieten de minst ontwikkelde landen eveneens vrijstelling van rechten 
(een behandeling die niet wordt toegekend door de andere grote textiel importeur de VS, die helemaal 
geen SAP-voordelen voor textiel en kleding verleent). 
LANDBOUWPRODUCTEN: Toegang vrij van rechten wordt voor praktisch alle landbouwproducten 
verleend, met uitzondering van de meeste producten die onder een gemeenschappelijke marktordening 
vallen. Ook deze uitsluitingen betreffen in zeer geringe mate de feitelijke handel. Uitgaande van het 
herziene SAP, dat in 1997 in werking is getreden, wordt geraamd dat slechts 0,2 miljoen ecu van de 
landbouwhandel van 1994 met minst ontwikkelde niet-ACS-landen niet in aanmerking komt voor een 
preferentiële behandeling. In feite heeft de Gemeenschap dus al een inspanning geleverd om meer 
Bijlage IX van de S AP-verordening (EG) nr. 3281/94. 
1 
landbouwproducten onder de preferenties te laten vallen, aangezien uitgaande van het oude SAP en de 
cijfers van 1994, het deel van de landbouwinvoer dat niet voor preferentiële toegang in aanmerking 
kwam, 3 miljoen ecu beliep. 
Algemene beoordeling 
Via Lomé en haar ruim preferentiestelsel voor industrieproducten steunt de EG de verwerkende 
industrie in de minst ontwikkelde landen. Daardoor is het aandeel van verwerkte producten, met name 
textiel en kleding, in de invoer uit minst ontwikkelde landen hoger in de Gemeenschap dan in de andere 
Quad-Leden. Zo importeerde de EG in 1995 voor 3,5 miljard dollar verwerkte producten uit de minst 
ontwikkelde landen vergeleken met 1,5 miljard dollar invoer in de US en 0,06 miljard dollar in Japan 
(bijlage IV). Binnen de Quad ligt het aandeel van de invoer van afgewerkte producten in de totale invoer 
uit minst ontwikkelde niet-ACS-landen het hoogst in de Unie. 
Hoewel landbouwproducten niet dezelfde genereuze voorwaarden genieten als industrieproducten, 
liggen de cijfers voor de Europese Gemeenschap toch nog beter dan die voor de andere Quad-landen. 
Dit geldt zowel in absolute waardecijfers als relatief : de Europese Gemeenschap betrekt circa 4% van 
haar totale landbouwinvoer uit de minst ontwikkelde landen. 
Er moet evenwel over de hele lijn meer worden gedaan voor de verruiming van het marktpotentieel voor 
exporteurs uit minst ontwikkelde landen. De Europese Gemeenschap is goed geplaatst om een oproep te 
doen voor een betere behandeling van minst ontwikkelde landen, niet alleen vanwege de inspanningen 
die zij tot nog toe al heeft geleverd. Daarbij zullen de resultaten van de bijeenkomst op hoog niveau 
over technische bijstand uiterst nuttig zijn om de minst ontwikkelde landen te helpen van de geboden 
mogelijkheden gebruik te maken. 
12. POTENTIEEL VOOR VERDERE LIBERALISATIE 
Landbouwhandel 
Op dit ogenblik is er slechts een zeer klein deel van de landbouwhandel van de EG met de minst 
ontwikkelde landen dat geen enkele soort preferentie geniet. De specifieke producten waarvoor geen 
enkele preferentie geldt, vertegenwoordigen echter verschillende honderden tariefposten. De mogelijke 
resultaten van de liberalisering voor deze producten zijn uiterst onvoorspelbaar. Voor de meeste van die 
tariefposten geldt dat de minst ontwikkelde landen niet naar de EG exporteren. Het valt moeilijk te 
zeggen of dit in de eerste plaats te wijten is aan onze bescherming dan wel of de minst ontwikkelde 
landen in ieder geval voor deze producten niet concurrerend zouden zijn. 
Het is juist dat een analyse van de effecten van het opheffen van beperkingen moeilijk is maar iedere 
bezorgdheid over een mogelijke overstroming van de EG-markt met ingevoerde producten moet worden 
beschouwd in het licht van het potentieel van de minst ontwikkelde landen om hun uitvoer in de 
toekomst uit te breiden. Althans op korte termijn lijkt dit potentieel zeer beperkt: 
• De totale landbouwproductie van de minst ontwikkelde landen beloopt ongeveer 40 
miljard ecu (cijfer I9934) (p.m. dit is ongeveer gelijk aan twee derde van de jaarlijkse 
landbouwinvoer van de EG). 
Berekening gebaseerd op gegevens in het Jaarboek van UNCTAD 1994. 
• In 1994 bedroeg de landbouwexport van de minst ontwikkelde landen naar Quad in 
totaal circa 5,2 miljard ecu. Zelfs indien de uitvoer naar de EG alleen tweemaal dit 
bedrag zou vertegenwoordigen, zou dat slechts ongeveer 7,7% van de totale 
landbouwinvoer van de EG vormen. 
• Bovendien zou iedere verhoging van het uitvoerpotentieel als gevolg van de opheffing 
van beperkingen op middellange tot lange termijn tot stand komen en niet op de EG 
alleen zijn geconcentreerd. De verklaring van Singapore houdt in dat Quad maar ook 
andere ontwikkelde en ontwikkelingslanden die lid van de WTO zijn, moeten zorgen 
voor liberalisering van hun handel, en dat andere markten met een hoger 
beschermingsniveau (d.w.z. Japan) waarschijnlijk eerder een sterke toename van hun 
invoer uit minst ontwikkelde landen zouden meemaken. (Zoals gezegd heeft de EG al 
de hoogste cijfers voor aandeel en waarde van de invoer uit de minst ontwikkelde 
landen in de totale landbouwinvoer). 
Toch zou de potentiële expansie van de productie voor sommige producten inderdaad aanleiding kunnen 
geven tot moeilijkheden op de Europese markt (aangenomen dat de productie wordt bestemd voor 
uitvoer naar de EG). Rijst, bananen, maniok en rundvlees zijn daarbij de meest evidente voorbeelden. 
De huidige invoer van deze producten uit de minst ontwikkelde landen loopt sterk uiteen qua grootte: 48 
miljoen ecu voor rundvlees, 10,3 miljoen ecu voor bananen, 6,5 miljoen ecu voor maniok en slechts 
50.000 ecu voor rijst. Er bestaat evenwel een zekere bezorgdheid dat de productiecijfers hiervoor snel 
zouden kunnen stijgen indien een liberalisatie zou plaatsvinden, zoals bijvoorbeeld het geval was voor 
maniok na de tijdens de Kennedy-Ronde overeengekomen liberalisatie . 
Ieder pakket van liberalisatiemaatregelen zou adequate vrijwaringsmechanismen moeten omvatten ter 
bescherming tegen onvoorziene stijgingen van het handelsverkeer. Een liberalisatiepakket zou 
bijvoorbeeld een vrijstelling van rechten voor sommige landbouwproducten kunnen omvatten maar met 
handhaving van kwantitatieve maxima (zoals het geval is voor bepaalde producten in het kader van de 
Overeenkomst van Lomé) of zou kunnen voorzien in een geleidelijke gefaseerde liberalisering alvorens 
tot een volledige vrijstelling van rechten te komen. Bovendien zou de EG in staat moeten zijn om 
uitgaande van de huidige kennis van de productiecapaciteit van de minst ontwikkelde landen en met een 
bijkomende analyse een korte lijst van producten op te stellen die van ieder liberalisatiepakket moeten 
worden uitgesloten. Met die bescherming zou de EG in staat zijn binnen de WTO te pleiten voor 
preferentiële liberalisatie ten gunste van de minst ontwikkelde landen in de landbouwsector. 
Aanwending van SAP-preferenties door minst ontwikkelde niet-ACS-landen: 
Oorsprongsregels 
In de praktijk is het voor minst ontwikkelde niet-ACS-landen moeilijk van deze ruime 
toegangsvoorwaarden te profileren, waarbij de vaakst genoemde reilen ligt in de ingewikkelde 
ooisprongsvooischriften. De minst ontwikkelde niet-ACS-landen worden binnen het SAP 
immers geconfronteerd met niel-flexibele oorsprongsregels zoals de eis van dubbele verwerking 
Zie bijlage V voor een brede sectoriële analyse van het landbouwpotentieel van de 
minst ontwikkelde landen, met inbegrip van fruit en groenten, vetten en oliën en 
zuivelproducten. 
in de textielsector. Deze eis geldt eveneens voor de minst ontwikkelde ACS-landen, maar zij 
hebben het voordeel van de mogelijkheid van cumulatie tussen ACS- en EG-landen. Andere 
SAP-landen profiteren wel van de mogelijkheid van cumulatie met de EG-landen maar op 
individuele basis, terwijl in onderlinge cumulatie tussen hen niet is voorzien, met uitzondering 
van bepaalde gevallen van regionale cumulatie (ASEAN). 
Het doel van de specifieke oorsprongsregels vindt zijn verantwoording in de noodzaak ervoor te 
zorgen dat de voordelen van het stelsel daadwerkelijk van toepassing zijn op de begunstigden 
van het SAP en ertoe bijdragen investeringen aan te trekken en te behouden in die landen die ze 
het meest nodig hebben. Een versoepeling van deze regels kan leiden tot het ontwikkelen van 
economische activiteiten die weinig of geen toegevoegde waarde creëren. 
In 1994, het laatste jaar waarvoor gegevens beschikbaar zijn, werd een preferentiële EU-
behandeling aangevraagd voor 41,2 % van de textiel- en kledinginvoer uit minst ontwikkelde 
niet ACS-landen, zodat voor de overige 58,8% het gewone meestbegunstigingstarief moest 
worden betaald, dat op dit ogenblik rond 12 à 13% schommelt. Aangezien de textiel- en 
kledinginvoer meer dan 60% van al onze invoer uit minst ontwikkelde niet ACS-landen 
vertegenwoordigt, is het belang van oorsprongsregels duidelijk. Laos, Cambodja, Bangladesh en 
andere landen die voor een deel van hun uitvoer moeilijkheden met oorsprongsregels hebben, 
hebben bijgevolg een verzoek om een afwijking als vastgesteld in Verordening (EEG) nr. 
2454/93 ingediend ten einde tegen preferentiële voorwaarden te kunnen uitvoeren. 
Er moet dus worden nagedacht over het verbeteren van de oorsprongsregels. Deze verbetering 
zou op twee manieren moeten geschieden : 
vereenvoudiging, waarbij de eerste fase zou bestaan in afwijkingen, en toepassing van 
de bestaande regionale cumulatievoorzieningen ten gunste van de minst ontwikkelde 
landen, en 
verduidelijking van de voorwaarden voor de toepassing van preferenties in de praktijk 
(fraude, discrepanties). 
Wat het tweede punt betreft, zal de Commissie binnenkort haar visie op de situatie 
bekendmaken en methoden voorstellen om deze moeilijkheden te voorkomen. Zulks zou in het 
belang zijn van de begunstigde landen (er wordt voorkomen dat andere landen in hun plaats 
gebruik maken van de preferenties), van de invoerders in de Gemeenschap (die de 
douanerechten moeten betalen) en van het vrijwaren van de eigen middelen van de 
Gemeenschap. 
Alleen onder deze voorwaarden kunnen de oorsprongsregels worden versoepeld zonder dat de 
toepassing van de preferenties omslachtiger wordt. 
Andere factoren die een weerslag zouden kunnen hebben op de mate van preferentiële toegang 
van minst ontwikkelde niet-ACS-landen tot onze markt zijn: 
• onvoldoende reikwijdte van ons SAP. Slechts 0,45% van de invoer van 1994 uit minst 
ontwikkelde niet-ACS-landen kreeg geen preferentiële behandeling. De effecten op de 
potentiële handel van het toekennen van preferenties voor de producten die nog niet in 
hel SAP zijn opgenomen zijn evenwel moeilijk te kwantificeren. In bepaalde gevallen 
A^-' 
zou het effect beperkt kunnen zijn doordat er onvoldoende productie is. In andere 
gevallen kunnen bijkomende preferenties leiden tot een productiestijging; 
• onderbenutting van het SAP. Ook in sectoren waar de benutting van het SAP vrij laag 
ligt (zo geniet slechts twee derde van de geïmporteerde niet-gevoelige 
industrieproducten een preferentiële behandeling), hetzij omdat de preferentiemarge te 
klein is omdat de landen zich niet bewust zijn van de mogelijkheid om een preferentiële 
behandeling aan te vragen, hetzij omdat de administratieve kosten van de toepassing 
van de noodzakelijke procedures te hoog liggen. 
Groenboek over de toekomst van de betrekkingen tussen de EG en de ACS-landen 
De huidige Overeenkomst van Lomé, die het handelsstelsel omvat dat de EG op de ACS-landen toepast, 
verstrijkt in februari 2000. Ter voorbereiding van de in 1998 aan te vangen besprekingen over de 
betrekkingen na die datum heeft de Commissie de Raad een Groenboek over de toekomst van deze 
betrekkingen doen toekomen (document nr. 262/96 ACP). Dit Groenboek moet de aanzet vormen tot een 
ruim debat in de Gemeenschap en in de ACS-landen en tussen alle andere betrokkenen over de 
keuzemogelijkheden die voor het begin van de volgende eeuw openstaan. Het Groenboek geeft alleen 
maar toelichting bij de verschillende mogelijke opties, zonder de EG in dit stadium tot een bepaalde 
keuze te verbinden. De Commissie zal evenwel in het licht van de resultaten van het debat later dit jaar 
de opties moeten vastleggen, wanneer zij bij de Raad een voorstel voor richtsnoeren voor 
onderhandelingen met de ACS-Staten moet indienen. 
Op handelsgebied bevat het Groenboek drie basisopties voor de toekomst: 
• een wederzijdse handelsovereenkomst of verschillende wederzijdse overeenkomsten 
conform de regels van GATT/WTO; 
• het SAP op de ACS-landen alleen toepassen; 
• handhaving van de huidige kenmerken van het handelsstelsel met sommige 
verbeteringen. 
Elk van deze drie basisopties zal verschillende implicaties voor de toekomstige commerciële 
behandeling van de ACS-landen en dus van de minst ontwikkelde landen hebben, aangezien 41 van de 
49 landen op de VN-lijst ACS-Staten zijn. Het Groenboek vermeldt ook de mogelijkheid tot eenmaking 
van de commerciële behandeling van alle minst ontwikkelde landen door in het toekomstige 
handelsakkoord de 9 minst ontwikkelde niet ACS-landen op te nemen. 
2. RESULTATEN VAN DE MINISTERCONFERENTIE IN SINGAPORE EN ROL VAN 
DE EGROPESE GEMEENSCHAP 
2.1. ACTIEPLAN VAN DE WTO 
De Ministerverklaring van Singapore behelst duidelijk als essentiële doelstelling de integratie van de 
minst ontwikkelde landen in het multilaterale klimaat dat na de onderhandelingen van de Uruguay-
Ronde is ontstaan. Om deze doelstelling te verwezenlijken hebben de WTO-leden een omvattend en 
geïntegreerd actieplan van de WTO voor de minst ontwikkelde landen aangenomen. De WTO-leden 
///f 
erkenden dat, hoewel de redenen voor de marginalisering van de minst ontwikkelde landen wellicht 
moeten worden gezocht bij hun gebrekkige productie- en exportstructuren, het beleid van de 
ontwikkelde en sommige ontwikkelingslanden de armste landen kan helpen om van de geboden 
handelsmogelijkheden gebruik te maken en investeringen aan te trekken. 
Het actieplan van de WTO omvat maatregelen en stelt opties voor die niet alleen gericht zijn op de 
verbetering van de handelsprestaties van de minst ontwikkelde landen maar ook op hun betere integratie 
en participatie aan het multilateraal handelsstelsel. Daarom beoogt het met een omvattende aanpak de 
daadwerkelijke implementatie van het besluit inzake maatregelen ten behoeve van minst ontwikkelde 
landen, via stappen die in de multilaterale context moeten worden genomen binnen de diverse organen 
en comités van de WTO. 
Ten tweede bestrijkt het actieplan van de WTO het terrein van de menselijke en institutionele 
capaciteitsopbouw, waarbij de noodzaak wordt onderstreept van samenwerking tussen het WTO-
secretariaat en andere internationale instellingen op het gebied van de technische bijstand. 
Ten slotte stelt het WTO-actieplan op het gebied van de verbetering van de markttoegang diverse 
mogelijkheden voor die door de WTO-Leden moeten worden onderzocht, ten einde initiatieven op 
autonome basis te nemen. De bepalingen van het WTO-actieplan inzake markttoegang vormen dus 
suggesties voor vrijwillige bijdragen. 
Op het gebied van de markttoegang introduceert het WTO-actieplan twee kwalitatieve elementen 
waarmee rekening moet worden gehouden. 
* een multilaterale aanpak: 
Het actieplan van de WTO vormt als zodanig al een kader voor multilaterale coördinatie van autonome 
maatregelen van WTO-Leden, en vermeldt dat verdere aandacht moet worden geschonken aan 
bijkomende multilaterale acties en coördinatie. Bovendien wordt in deel IV eveneens voorgesteld dat 
individuele leden de uitvoerbaarheid nagaan van een bindend multilateraal preferentieslelsel dat 
uitsluitend op minst ontwikkelde landen van toepassing is. 
* deling van de lasten: 
Volgens het actieplan zouden niet alleen ontwikkelde maar ook ontwikkelingslanden de mogelijkheid 
nagaan om preferenties aan de minst ontwikkelde landen toe te kennen. Het houdt geen doelstellingen in 
over de mate van deze preferenties maar voorziet wel in de mogelijkheid van uitzonderingen. 
2.2. OPTIES VOOR EEN VERDERE VERBETERING VAN DE MARKTTOEGANG: 
UITDAGINGEN VOOR DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
Indien de minst ontwikkelde landen hun exportbasis wensen te diversifiëren en hun afhankelijkheid van 
de uitvoer van primaire producten wensen te verminderen, dienen zij zich te begeven in het 
internationaal handelsmilieu, dat bevorderlijk is voordat proces. 
De velschillende mogelijkheden die in het actieplan inzake markttoegang worden voorgesteld, vormen 
een basis waarop de Europese Gemeenschap samen met andere WTO-Leden een multilaterale strategie 
kan opbouwen om de doelstellingen te verwezenlijken die in de verklaring van de Raad betreffende 
minst ontwikkelde landen zijn aangegeven. 
m 
Ten einde een zo sterk mogelijke positie te bekleden om te kunnen zorgen voor de openstelling van de 
markten voor de uitvoer van minst ontwikkelde landen door andere ontwikkelde landen en geavanceerde 
ontwikkelingslanden, zou de Europese Gemeenschap zelf verdere stappen voor liberalisatie van de 
handel moeten ondernemen. 
a) "Ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden die lid zijn zouden op autonome basis de 
mogelijkheden onderzoeken om preferentiële toegang met vrijstelling van rechten aan de 
uitvoer van minst ontwikkelde landen toe te kennen. In beide gevallen kan in 
uitzonderingen worden voorzien." 
Preferentiële toegang met vrijstelling van rechten: 
De toekenning van toegang met vrijstelling van rechten voor alle invoer uit minst ontwikkelde 
landen heeft verschillende economische en juridische consequenties voor industrie- en 
landbouwproducten, zowel voor minst ontwikkelde ACS-landen als niet- ACS-landen. 
Voor industrieproducten zal de toekenning van vrije toegang inhouden dat minst ontwikkelde 
niet-ACS-landen dezelfde voorwaarden als ACS-landen genieten, waarbij het op basis van 
cijfers van 1994 zal gaan om een handelsvolume van 7 miljoen ecu. 
Voor landbouwproducten zal de toekenning van toegang met vrijstelling van rechten inhouden 
dat de preferenties voor alle minst ontwikkelde landen worden opgetrokken tot een hoger peil 
dan dat van de Overeenkomst van Lomé of het SAP. 
Afgezien van de al uiteengezette risico's van een verdere liberalisering van de landbouwhandel 
en de noodzaak van uitzonderingen zijn er nog andere problemen, die verband houden met het 
contractuele karakter van de Overeenkomst van Lomé. 
In tegenstelling tot het SAP zijn de handelspreferenties voor ACS-landen vastgelegd in de 
Overeenkomst van Lomé, die een contractuele verbintenis tussen alle ondertekenende partijen 
vormt. Eén van de basisbeginselen daarin op het gebied van de handel is non-discriminatie 
tussen ACS-landen als vastgesteld in artikel 174, lid b), van de Overeenkomst ("De 
Gemeenschap discrimineert op commercieel gebied niet tussen de ACS-Staten"). Hierdoor is 
het juridisch onmogelijk voor de Gemeenschap om, zolang als de huidige Overeenkomst van 
Lomé van kracht is, het toepassingsgebied van de handelspreferenties voor minst ontwikkelde 
ACS-landen uit te breiden zonder het tegelijk uit te breiden voor de overige 29 ACS-landen, wat 
veel verder zou gaan dan de in dit document besproken actie van de EG. 
Zoals eerder gezegd verstrijkt de huidige Overeenkomst van Lomé in februari 2000. Intussen 
zou de EG de handelspreferenties die aan de ACS-landen worden toegekend, kunnen uitbreiden 
tot de minst ontwikkelde niet ACS-landen. Daartoe zouden contingenten en tijdschema's 
moeten worden vastgesteld voor de invoer van sommige gevoelige landbouwproducten die in 
het kader van Lomé preferentiële toegang onderworpen aan contingenten en tijdschema's 
krijgen. 
Deze concessies voor gevoelige landbouwproducten, die krachtens speciale protocollen en 
contingenten in het kader van Lomé worden toegekend (suiker, bananen, rijst, rum, kalfsvlees 
en rundvlees) en slechts voor een klein aantal ACS-landen gelden, zouden niet tot de minst 
ontwikkelde niet-ACS-landen mogen worden uitgebreid. 
r> 
Oorsprongsregels 
Het verbeteren van de markttoegang betekent niet alleen de vrijstelling van rechten en het 
afschaffen van kwantitatieve beperkingen maar ook het vergemakkelijken van de toegang van 
minst ontwikkelde landen tot deze ruimere voorwaarden. 
Een terrein waarop de Europese Gemeenschap reële vooruitgang zou kunnen boeken is dat van 
de oorsprongsregels, die zoals eerder gezegd de toegang van minst ontwikkelde niet ACS-
landen tot de SAP-preferenties beperken. Iedere verbetering op het gebied van de 
oorsprongsregels dient evenwel zorgvuldig gericht plaats te vinden ten einde ervoor te zorgen 
dat zij bijdraagt tot de juiste doelstelling, namelijk de ontwikkeling van de bestaande industriële 
infrastructuur en het creëren van nieuwe industrietakken in de begunstigde landen. Ten einde 
het risico te voorkomen dat andere landen ten onrechte trachten voordeel uit eventuele verdere 
concessies te halen dient te worden overwogen passende administratieve instrumenten als 
nuttige of noodzakelijke begeleidende maatregelen toe te passen (met name bilaterale 
overeenkomsten met niet-WTO-landen inzake toezicht op de textielhandel of administratieve 
regelingen inzake de textielhandel alsmede de versterking van de mechanismen voor 
douanesamenwerking). 
Een oplossing zou kunnen worden gezocht in de richting van regionale cumulatie (zoals die 
bijvoorbeeld geldt voor ASEAN en zou kunnen worden toegepast voor SAARC6). Daartoe is al 
voorzien in het kader van de afwijkingen die de Commissie aan het Comité Douanewetboek 
gaat voorstellen. Bovendien zou zulks ook een stimulans vormen voor het proces van regionale 
integratie tussen de minst ontwikkelde landen en de andere ontwikkelingslanden, die een van de 
doelstellingen van het communautaire ontwikkelingsbeleid vormt. 
Deelneming van andere WTO-Leden 
Zoals in het actieplan vermeld, zouden ontwikkelde en ontwikkelingslanden die lid van de 
WTO zijn tot een verbetering van de markttoegang voor de minst ontwikkelde landen kunnen 
bijdragen. In de praktijk verlenen ontwikkelingslanden en minst ontwikkelde landen elkaar al 
preferenties in het kader van de regionale integratie, d.w.z. op basis van wederzijdsheid. 
Ontwikkelingslanden en in het bijzonder de meer geavanceerde7, zouden moeten deelnemen 
maar wel overeenkomstig hun ontwikkelingspeil. Zo zouden bijvoorbeeld in hun 
preferentiestelsels meer uitzonderingen kunnen voorkomen dan bij de ontwikkelde landen. 
Hierdoor zou ieder conflict tussen autonome preferenties en regionale integratie kunnen worden 
afgezwakt, aangezien in het laatste geval een groter aantal producten zal worden bestreken. Het 
vaststellen van preferentiële autonome stelsels zou zelfs een stimulans kunnen vormen om toe te 
treden tot een vrijhandelszone, wat de toetredende partners de gelegenheid zal bieden op een 
verdergaande liberalisatie dan zij krachtens de preferentiële stelsels zouden krijgen. 
ASEAN : Associatie van Zuid-Oost-Aziatische Staten 
SAARC : South Asian Association for Regional Cooperation 
Bijvoorbeeld de landen vermeld in bijlage Vu bij de S AP-voorschriften. 
H 
b) De WTO-Leden zouden moeten trachten zoveel mogeliik gebruik te maken van de ter 
zake doende bepalingen van de Overeenkomst inzake Textiel en Kleding om de 
mogelijkheden voor markttoegang van de minst ontwikkelde landen te verhogen. 
De Europese Gemeenschap past geen kwantitatieve beperkingen toe op textielproducten van 
oorsprong uit de minst ontwikkelde landen. In het kader van de textiel- en kledingovereenkomst 
heeft de Europese Gemeenschap alleen met Bangladesh een bilaterale overeenkomst die 
voorziet in een toezichtstelsel. 
Bovendien genieten de minst ontwikkelde landen tariefpreferenties voor alle textielproducten in 
het kader van de Overeenkomst van Lomé en krachtens het SAP. 
Zoals het geval is voor de invoer van afgewerkte producten in het algemeen, heeft de openheid 
van het handelsstelsel van de EG ten aanzien van de invoer van textiel en kleding uit minst 
ontwikkelde landen een gunstig effect gehad. Uitgedrukt in absolute waarde en procent van de 
invoer in deze sector vormt de EG voor minst ontwikkelde landen de belangrijkste markt van 
alle Quad-landen. 
De Europese Gemeenschap is gerechtigd om in multilateraal verband liberalisatiemaatregelen 
vast te stellen als doelstelling voor andere ontwikkelde landen die bilaterale 
textielovereenkomsten met kwantitatieve beperkingen handhaven. Bij die gelegenheid zou de 
Europese Gemeenschap ook kunnen streven naar verbeteringen in de preferentiële stelsels die 
andere WTO-Leden toepassen, door ook textielproducten onder die stelsels te laten vallen. 
Het afschaffen van de kwantitatieve beperkingen voor textielproducten van oorsprong uit minst 
ontwikkelde landen zou evenwel kunnen leiden tot reacties van textiel uitvoerende 
ontwikkelingslanden, waarvoor de kwantitatieve beperkingen blijven bestaan. Deze landen 
zouden kunnen aanvoeren dat het handhaven van contingenten voor hun textielproducten een 
maximum op hun marktaandeel plaatst en dat op kunstmatige wijze een marktsegment wordt 
gecreëerd voor producten van de minst ontwikkelde landen waarvoor de contingenten worden 
afgeschaft. 
c) "Wanneer zulks in de WTO-overeenkomsten is vastgelegd, kunnen de leden besluiten om 
unilateraal en autonoom bepaalde voordelen tot de leveranciers in minst ontwikkelde 
landen uit te breiden". 
De Europese Gemeenschap kan nagaan of in het geval van de Overeenkomst betreffende 
Overheidsopdrachten de voordelen van de marktopenstelling kunnen worden uitgebreid tot 
leveranciers in de minst ontwikkelde landen, ongeacht of zij partij bij de overeenkomst zijn. 
Deze uitbreiding zou op autonome basis moeten plaatsvinden en zou niet juridisch bindend zijn. 
Zij zou een bilateraal karakter kunnen hebben of ook een multilateraal indien andere WTO-
Leden ermee instemmen zulks te doen. 
d) Deel IV. punt 17, van het WTO-Actieplan 
"De afzonderlijke leden kunnen de uitvoerbaarheid onderzoeken van bindende 
preferentiële tarieven in het preferentieel WTO-stelsel. die uitsluitend op minst 
ontwikkelde landen van toepassing zouden zijn". 
4Ï 
Bindende preferentiële tarieven voor minst ontwikkelde landen zouden een element van 
stabiliteit en voorspelbaarheid voor de uitvoer van de minst ontwikkelde landen introduceren 
dat investeringen zou kunnen aantrekken en planning op lange termijn zou mogelijk maken. 
Anderzijds zou zulks leiden tot een zekere rigiditeit voor het donorland. In de praktijk zouden 
tariefpreferenties niet autonoom worden verleend maar een gezamenlijke verplichting vormen. 
Binnen een bindend preferentieel stelsel mogen noch de lijst van producten noch de tarieven 
noch de begunstigden worden gewijzigd . 
Dergelijke preferenties zouden dus door hun stabiliteit bijdragen tot het ontwikkelingsproces 
maar bieden anderzijds het donorland niet de mogelijkheid ze voor doeleinden van 
ontwikkelingsbeleid te gebruiken. 
Het vaststellen van een WTO-preferentiestelsel zou alleen maar zin hebben wanneer alle leden 
die geen minst ontwikkeld land zijn een dergelijke verbintenis aangaan. Het peil van de 
verbintenissen en het tijdschema zouden vanzelfsprekend kunnen variëren naar gelang van het 
ontwikkelingsniveau van de donor. 
Er rijzen evenwel ook vraagstukken in verband met de juridische grondslag van de WTO voor 
een niet-autonoom preferentiestelsel dat een bindende vrijstelling van de 
meestbegunstigingsbehandeling zou vormen. Dit alles zal een sterk politiek initiatief vereisen, 
waartegen vele WTO-leden zich zullen verzetten. In de praktijk hebben de andere Quad-leden 
zich al sterk terughoudend opgesteld ten aanzien van een verdere openstelling van de markten 
voor de minst ontwikkelde landen. Deze terughoudendheid sloeg om in een volledig negatieve 
houding ten aanzien van het voorstel voor een bindend preferentiestelsel voor markttoegang. 
Een te sterke insistentie op een bindend stelsel zal in deze fase de geringe vooruitgang teniet 
doen die kan worden gemaakt bij een verdere openstelling van de markten op autonome basis. 
Tenslotte zou een bindend preferentiestelsel dat uitsluitend voor minst ontwikkelde landen geldt 
een geconsolideerde concessie vormen. Als zodanig is het niet langer een voordeel dat 
unilateraal door een donorland wordt verleend maar wel een onderdeel van het algemene geheel 
van rechten en verplichtingen van alle WTO-leden. 
Om al deze redenen is het aangewezen de idee van een bindend preferentiestelsel uitsluitend 
binnen de context van de volgende onderhandelingsronde te onderzoeken, als een mogelijk 
onderdeel van het overeengekomen maatregelenpakket. 
Zoals vandaag wel het geval is, bijvoorbeeld voor Myanmar, waarvoor de SAP-
preferenties zullen worden ingetrokken wegens schending van de internationale 
verdragen inzake het verbod op dwangarbeid. 
SlL 
III. CONCLUSIES/VOORSTELLEN 
De Europese Gemeenschap verleent prioriteit aan het vraagstuk van de minst ontwikkelde landen en 
heeft zich als doelstelling gesteld bij te dragen tot hun integratie in het internationaal handelsverkeer en 
handelsstelsel. Binnen het multilaterale kader heeft de Europese Gemeenschap steun verleend voor het 
omvattende WTO-Actieplan en voor de organisatie van een bijeenkomst op hoog niveau voor de 
coördinatie van de technische bijstand, ten einde die landen te helpen profiteren van de mogelijkheden 
die door de liberalisatie van de handel worden geboden. 
Voor Europa hangen handel en ontwikkeling nauw samen, en deze samenhang komt tot uiting in het 
beleid dat ten aanzien van de armste landen wordt gevoerd. Daarom moet ieder initiatief of iedere 
heroriëntering van de preferenties die aan minst ontwikkelde landen worden verleend, plaatsvinden in 
overeenstemming met de algemene evolutie van het Europees ontwikkelingsbeleid. Bij ieder initiatief 
voor de minst ontwikkelde landen moet voor ogen worden gehouden dat de Overeenkomst van Lomé, 
die niet alleen op minst ontwikkelde landen maar ook op andere ontwikkelingslanden van toepassing is, 
tegen het jaar 2000 zal verstrijken. 
Uit de analyse in deze mededeling blijkt dat het handelsstelsel dat de Europese Gemeenschap thans 
toepast, zeer ruim is maar dat er nog speelruimte voor verdere liberalisatie bestaat. Het gaat daarbij om 
beperkte hoeveelheden van het huidige handelsverkeer, maar het is moeilijk te ramen welk effect de 
liberalisatie van de handel op de handelsstromen zal hebben, vooral omdat de meeste producten 
waarvoor nog beperkingen en tarieven bestaan landbouwproducten zijn. 
De Commissie stelt de Raad daarom voor een gefaseerde strategie op lange termijn toe te passen met 
initiatieven : 
die tot doel zouden hebben alle minst ontwikkelde landen een soortgelijke preferentiële 
behandeling te verlenen en gelijke mogelijkheden op de communautaire markt te bieden; 
die op autonome basis zouden plaatsvinden maar zouden worden gecoördineerd en in 
multilateraal verband toegepast; 
waarbij gebruik zou worden gemaakt van de mogelijkheden die al worden geboden door de 
instrumenten van het preferentieel handelsbeleid van de Gemeenschap. 
Op korte termijn zou de Europese Gemeenschap in de Commissie voor handel en ontwikkeling 
autonome initiatieven op de volgende terreinen moeten indienen: 
harmonisatie van het preferentieel handelsbeleid van de Europese Gemeenschap ten aanzien van 
de minst ontwikkelde landen. Zulks kan op korte termijn gebeuren door het handelsstelsel voor 
alle minst ontwikkelde landen gelijk te trekken met het niveau van de tariefpreferenties van 
Lomé, met bepaalde uitzonderingen voor gevoelige producten, met de landbouwproducten 
waarvoor in het kader van Lomé contingenten en protocollen gelden; 
voor wat de oorsprongsregels betreft, zou de Gemeenschap de toepassing van de bestaande 
regionale cumulatievoorzieningen ten gunste van de minst ontwikkelde landen kunnen 
bevorderen en dient zij een positief antwoord te geven op de afwijkingen waarom door bepaalde 
minst ontwikkelde landen is verzocht; in de nabije toekomst zouden in een specifieke 
mededeling aan de Raad onder meer de voorwaarden voor de toepassing van preferenties in de 
praktijk kunnen worden verduidelijkt', 
AV 
Aan de hand van deze initiatieven zou de Europese Gemeenschap een beroep moeten doenl op de andere 
WTO-leden met inbegrip van de meer geavanceerde ontwikkelingslanden, om bijkomende 
verbeteringen aan de hand van het WTO-Actieplan in te dienen voor een verdere openstelling van hun 
markten, en in een mate die vergelijkbaar is met de openstelling door de EG. 
Tenslotte zou de idee van een bindend preferentiestelsel het best uitsluitend worden beschouwd in het 
kader van de volgende onderhandelingsronde, als mogelijk onderdeel van het overeengekomen 
maatregelenpakket. 
it 
BIJLAGE 1 
Lijst van minst ontwikkelde landen 
Sudan 
Mauritanië 
Mali 
Burkina Faso 
Niger 
Tsjaad 
Republiek Kaapverdië 
Gambia 
Guinée-Bissau 
Guinee 
Sierra Leone 
Liberia 
Togo 
Benin 
Centraal-Afrikaanse Republiek 
Equatoriaal-Guinea 
Sao Tomé en Principe 
Zaïre 
Rwanda 
Burundi 
Ethiopië 
Eritrea 
Djibouti 
Somalië 
Uganda Tanzania 
Mozambique 
Madagascar 
Comoren 
Zambia 
Malawi 
Botswana 
Lesotho 
Haïti 
Jemen 
Afghanistan 
Bangladesh 
Maldiven 
Nepal 
Bhutan 
Birma (Myanmar) 
Laos 
Cambodja 
Salomonseilanden 
Tuvalu 
Kiribati 
Vanuatu 
Tonga 
West Samoa 
Angola 
h 
BIJLAGE II 
VN-definitie van minst ontwikkelde landen 
De status van minst ontwikkeld land wordt door de Algemene Vergadering van de Verenigde 
Naties toegekend volgens de aanbevelingen van het Comité voor ontwikkelingsplanning via 
ECOSOC. 
De lijst van minst ontwikkelde landen en de criteria worden om de driejaar herzien, de volgende 
herziening is voor 1997. 
De criteria zijn : 
1) BBP per hoofd 
2) de uitgebreide index voor fysieke levenskwaliteit (augmented physical quality of life index -
APOLI) die vier indicatoren omvat : 
levensverwachting bij geboorte, calorie-inname per hoofd, gecombineerde inschrijvingscijfers 
voor basis- en middelbaar onderwijs, alfabetisatiegraad volwassenen 
3) een economische diversificatie-index bestaande uit : 
aandeel van de verwerkende industrie in het BBP, aandeel van de industriële 
werkgelegenheid, electriciteitsgebruik per hoofd en een exportconcentratiecijfer. 
Afghanistan 
Angola 
Bangladesh 
Benin 
Bhutan 
Burkina Faso 
Burundi 
Cambodja 
Kaapverdië VN-lijst van minst ontwikkelde landen 
Gambia Niger 
Guinee 
Guinée-Bissau 
Haïti 
Kiribati 
Democratische Volksrepubliek 
Laos 
Lesotho 
Liberia 
Madagascar 
Centraal-Afrikaanse Republiek Malawi 
Tsjaad 
Comoren 
Djibouti 
Equatoriaal Guinea 
Eritrea 
Ethiopië Maldiven 
Mali 
Mauritanië 
Mozambique 
Myanmar 
Nepal Rwanda 
Samoa 
Soa Tome en Principe 
Sierra Leone 
Salomonseilanden 
Somalië 
Sudan 
Togo 
Tuvalu 
Uganda 
Republiek Tanzania 
Vanuatu 
Jemen 
Zaïre 
Zambia 
lï 
BIJLAGE ni 
EU-invoer uit minst ontwikkelde niet-ACS-landen1 die geen preferentiële behandeling genieten, 1994 (x duizend ecu) 
41061900 
41061200 
41051990 
41051910 
07032000 
41061190 
41051210 
41041091 
10063025 Geitenleder, andere 
Geitenleder. met andere stoffen voorgelooid 
Schapenieder, andere, gesplit 
Schapenieder, andere, niet gesplit 
Knoflook 
Geitenleder, met plantaardige stoffen 
voorgelooid, andere 
Schapenieder, met andere stoffen voorgelooid, 
niet gesplit 
Leder, enkel gelooid 
Halfwitte of volwitte rijst 4,237 
2,039 
485 
226 
118 
58 
39 
35 
25 2.4 
2.4 
2.2 
2.2 
11.6 
2.4 
2.2 
6.7 
611 ECU/ton 10.8 2 
2 
2 
2 
9.6 
2 
6.5 
416 ECU/ton 
1 Jemen, Afghanistan. Bangladesh. Maldiven. Nepal, Bhutan, Myanmar, Laos, Cambodja 
2 Industrieproducten : 1 januari 1999 
Landbouwproducten : 1 juli 2000 (tenzij anders gespecificeerd) 
10063044 
02013000 Half witte of volwitte rijst 
Vlees zonder been 
41072910 
17039000 
10063094 
10063063 
10063092 Leder, andere 
Melasse, andere 
Halfwitte of volwitte rijst 
Halfwitte of volwitte rijst 
Halfwitte of volwitte rijst 
TOTAAL zonder preferenties 
TOTAAL INVOER 10,393 
1,624,477 
Industrieproducten : 1 januari 2000 
Landbouwproducten : 1 juli 2000 (tenzij anders gespecificeerd) 14 
10 611 ECU/ton 
18.8 + 445.6 
ECU/100 Kg 
2.5 
43 ECU/ 100 Kg 
611 ECU/ton 
611 ECU/ton 
611 ECU/ton 533 ECU/ton 
16.4 + 388.7 
ECU/100 Kg/net 
0,4 ECU/100 Kg/net 
533 ECU/ton 
533 ECU/ton 
533 ECU/ton 416 ECU/ton 
12.8+ 303.4 ECU/ 
100 Kg 
2 
0.35 ECU/100 KG 
416 ECU/ton 
416 ECU/ton 
416 ECU/ton 
TOTALE INVOER UIT MINST ONTWIKKELDE LANDEN NAAR QUAD 
Europese Gemeenschap 
Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) VS 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 7833161 
7552554 
6509104 
6418896 
5682344 
6373539 
7199627 1,8028 
1,6986 
1,3753 
1,3787 
1,1.946 
1,2232 
1,3217 Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 3924983 
3614505 
3195236 
3429351 
3771629 
3893464 
3807810 0,8771 
0,8894 
0,7780 
0,8043 
0,7322 
0,6722 
0,6461 
JAPAN 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 
1326159 
981687 
992215 
909998 
1111100 
1057997 
1207520 0,6930 
0,5324 
0,5194 
0,5069 
0,5406 
0,4581 
0,4699 CANADA 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 
215209 
160619 
196469 
155182 
130472 
145303 
171995 0,2080 
0,1756 
0,2062 
0,1643 
0,1163 
0,1166 
0,1369 
Bron : EUROSTAT (COMTRADE) 
NB : Aandeel in procent van de totale invoer 
EU15: EUROSTAT 1995 (COMEXT) 
INVOER VAN VERWERKTE PRODUCTEN UIT MINST ONTWIKKELDE LANDEN 
Europese Gemeenschap 
Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 
JAPAN 2216127 
2058076 
2035229 
2459246 
2690863 
2979195 
3427255 0,8477 
0,7586 
0,6809 
0,8181 
0,8500 
0,8538 
0,9394 VS 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 
CANADA Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) 
958971 
884882 
821180 
954470 
1119112 
1222489 
1349103 0,2878 
0,2995 
0,2674 
0,2949 
0,2812 
0,2690 
0,2900 
Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 36090 
43251 
42501 
41999 
43748 
55253 
61514 0,0449 
0,0550 
0,0509 
0,0529 
0,0459 
0,0484 
0,0451 1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 33259 
42108 
37900 
42464 
51036 
59435 
72430 0,0394 
0,0575 
0,0490 
0,0550 
0,0554 
0,0574 
0,0696 
Bron: EUROSTAT 
NB : Aandeel in procent in de totale invoer van de sector 
Verwerkte producten : SITC-posten 5+6-68+7+8 
EU15 : EUROSTAT 1995 (COMEXT) 
2 4 
INVOER VAN TEXTIEL EN KLEDING UIT MINST ONTWIKKELDE LANDEN 
Europese Gemeenschap 
Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 
JAPAN 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 438971 
546437 
811747 
899235 
1157041 
1299428 
1492743 1,4784 
1,6513 
2,0837 
2,2591 
2,6996 
2,8477 
3,3865 
Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 
13666 
14528 
13949 
17577 
16069 
17686 
20704 0.1130 
0,1441 
0,1260 
0,1485 
0,1139 
0,1030 
0,1094 VS 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 
CANADA 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 
627957 
649156 
645131 
807717 
978702 
1085350 
1164889 2,1325 
2,4524 
2,2824 
2,5470 
2,5778 
2,6729 
2,9410 
Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 
21373 
31024 
28346 
35463 
43200 
51204 
63091 0.5189 
0,8382 
0,7583 
0,9312 
0,9682 
1,1207 
1,4000 
Bron : EUROSTAT 
NB : Aandeel in procent van de totale invoer van de sector 
Textiel en kleding : SITC-posten 65 + 84 
Gegevens 1995 niet beschikbaar voor EU (15) of Japan 
EU 15 : EUROSTAT 1995 (COMEXT) 
LANDBOUWINVOER UIT MINST ONTWIKKELDE LANDEN 
Europesi Gemeenschap 
Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1995 
1994 
JAPAN 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 2316272 
1938796 
1685524 
1560369 
1557512 
2027531 
2762421 3,9840 
3,5026 
2,9719 
2,7881 
2,8308 
3,1549 
4,3018 
Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) 
639325 
424167 
431211 
434148 
523323 
607642 
629270 1,4352 
1,1207 
1,0568 
1,0526 
1,0662 
1,1047 
1,1535 VS 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 
CANADA 
1989 
1990 
1991 
1992 
1993 
1994 
1995 Waarde(x000 ecu) Aandeel(%) 
415342 
285059 
261501 
236171 
260658 
336454 
262060 1,3094 
1,0054 
0,8987 
0,7899 
0,7421 
0,8877 
0,7170 
Waarde(x 000 ecu) Aandeel(%) 
41767 
28256 
28258 
22578 
26311 
26625 
31213 0,5813 
0,4264 
0,4020 
0,3261 
0,3232 
0,3046 
0,3686 
Bron : EUROSTAT 
NB : Aandeel in procent van de totale invoer van de sector 
Landbouw : SITC-posten 0 + 1 + 21 + 22 + 231 + 24 + 261 + tot 265 + 268 + 29 + 4 
EU 15 : EUROSTAT 1995 (COMEXT) 
\t> 
BIJLAGE V 
Liberalisering van de landbouwhandel met de minst ontwikkelde landen : 
vaststelling van uitzonderingen 
Moeilijkheden bij het bepalen van uitzonderingen 
Het eerste probleem wordt gevormd door het feit dat het precieze niveau en de reikwijdte 
van de bescherming in de vorm van de huidige heffingen op de landbouwinvoer van de 
Europese Gemeenschap niet meteen beschikbaar zijn. DG VI vermeldt circa 5.000 
tariefposten waarvoor een zekere vorm van bescherming bestaat. Voor een aantal van 
deze posten bestaat er weinig of geen handelsverkeer maar zulks betekent niet dat de 
minst ontwikkelde landen hun productiestructuur in de loop van de tijd niet kunnen 
veranderen, en een zekere mate van liberalisering zou een aansporing daartoe kunnen 
vormen. 
Een goed voorbeeld daarvan is maniok. Een verlaging van de heffing kwam tot stand 
tijdens de Kennedyronde op initiatief van Brazilië, dat nooit een belangrijk exporteur is 
geweest. De EG-ondernemingen trachtten het maximum uit deze concessie te halen door 
naar alternatieve productiecentra te zoeken. Zij selecteerden Thailand, dat snel via 
geschikte investeringen, met name in infrastructuur en ondermeer haveninstallaties, een 
belangrijk exporteur naar de EG werd. Als gevolg van de snelle toename van de EG-
invoer aan het eind van de jaren 70 diende met de Thaise regering een overeenkomst tot 
zelfbeperking te worden gesloten. 
Dit illustreert de moeilijkheden om het potentieel voor individuele producten te 
beoordelen : nooit eerder geteelde gewassen kunnen in productie worden genomen en 
exportpatronen kunnen veranderen. Een en ander vormt een argument voor het invoeren 
van redelijke vrijwaringsmaatregelen voor de bescherming van individuele sectoren 
eerder dan zich te verzetten tegen liberalisering in het algemeen omdat zulks tot 
overstroming van onze markten zou kunnen leiden : het is duidelijk dat de minst 
ontwikkelde landen niet in staat zijn hun aandeel in de totale landbouwinvoer snel op te 
trekken. 
Bepaling van producten waarvoor zich problemen zouden kunnen voordoen 
Bij iedere poging tot het opnemen van producten op een lijst van vrijstellingen moet 
rekening worden gehouden met het productiepotentieel van de minst ontwikkelde landen 
en de marktvoorwaarden in Europa. In verband met het eerste element is niet veel 
algemene informatie direct beschikbaar. De hier gebruikte gegevens zijn afkomstig uit 
het UNCTAD-jaarboek betreffende goederen, de standaardbron voor dit soort informatie. 
Zelfs daar zijn de gegevens niet volledig, zodat de analyse absoluut niet compleet is (er 
worden 15 sectoren bestreken waarvoor verbruiks- en of productiegegevens beschikbaar 
waren). Toch wordt hierdoor een algemeen beeld geschetst van productzones waarvoor 
nader onderzoek vereist is. 
De analyse gaat uit van een vergelijking tussen de totale cijfers voor verbruik, productie 
en uitvoer (naar alle landen) van de minst ontwikkelde landen met de totale cijfers voor 
verbruik, productie en invoer (uit alle landen) van de EG. 
Iedere analyse zal vanzelfsprekend zeer approximatief zijn maar zal toch een algemeen 
idee opleveren van de sectoren waar zich problemen kunnen voordoen. 
Het is duidelijk dat geen problemen moeten worden verwacht in de acht sectoren waar er 
geen of praktisch geen EG-productie bestaat, aangezien het beschermingsniveau daar al 
zeer laag is : het gaat om koffie, cacaobonen, thee, peper, aardnoten, palmpitten, palmolie 
en kopra. 
Voor drie van de resterende sectoren zijn zowel verbruiks- als productiecijfers 
beschikbaar : 
Rundvlees : Terwijl de EG een netto-exporteur is, ligt de invoer met een equivalent van 
20% van de totale EG-productie vrij hoog. De totale productie van de minst ontwikkelde 
landen bedraagt ongeveer een kwart van het totale EG-verbruik, en op het eerste gezicht 
zou hier dus een zekere ruimte voor expansie van de uitvoer uit de minst ontwikkelde 
landen beschikbaar zijn. Hoewel het verbruik in de minst ontwikkelde landen 28% hoger 
ligt dan de productie, zou een productiestijging kunnen leiden tot een verhoogde uitvoer 
naar de EG. Zulks zou het geval zijn indien de minst ontwikkelde landen de 
hoogwaardige delen zouden kunnen uitvoeren en de rest van hun productie behouden. 
Vervolgens zouden zij goedkopere delen uit andere bronnen kunnen invoeren om in de 
binnenlandse vraag te voorzien. 
Bananen : De EG is een grote invoerder en de EG-productie bedraagt thans iets meer dan 
10% van het EG-verbruik. De minst ontwikkelde landen verbruiken evenveel als ze 
produceren en exporteren op dit ogenblik zeer weinig. Liberalisering in de sector zou 
kunnen leiden tot een verhoogde handel met de EG. 
Suiker : Het verbruik van suiker in de minst ontwikkelde landen ligt aanzienlijk hoger 
dan hun productie. Hierdoor is er waarschijnlijk minder ruimte voor een exportpotentieel 
dan bijvoorbeeld voor rundvlees, hoewel de EG aanzienlijke hoeveelheden suiker 
importeert. 
Voor de resterende vijf producten zijn er geen consumptiecijfers beschikbaar, zodat 
iedere analyse een approximatief karakter heeft. 
Tarwe : De EG importeert een hoeveelheid tarwe die overeenstemt met minder dan 5% 
van de EG-productie : in combinatie met de zeer beperkte tarweproductie in de minst 
ontwikkelde landen mag worden aangenomen dat er nauwelijks enige mogelijkheid is om 
de uitvoer naar de EG te verhogen. 
Rijst : De EG is een belangrijke rijst importeur en de minst ontwikkelde landen 
produceren aanzienlijk meer rijst dan de EG, zodat er heel wat ruimte is voor het 
verhogen van de invoer. 
Oliehoudende zaden en plantaardige olie. De EG is een grootschalig importeur en heeft 
ook een belangrijke eigen productie. De minst ontwikkelde landen produceren ongeveer 
de helft van de EG-productie en de huidige export is zeer beperkt. Zonder gegevens over 
het verbruik in de minst ontwikkelde landen is het moeilijk een vaste uitspraak te doen 
maar potentieel zouden de minst ontwikkelde landen in staat kunnen zijn hun uitvoer 
naar de EG in directe concurrentie met de EG-producenten uit te breiden. Terwijl 
oliehoudende zaden al vrij van rechten binnenkomen, geldt zulks niet voor plantaardige 
olie. In deze sector is dus nog nader onderzoek vereist; er zij evenwel opgemerkt dat het 
7/i 
EG-bedrijfsleven tijdens de Uruguay-Ronde het standpunt "een nultarief voor een 
nultarief' voor plantaardige olie huldigde, maar dat de VS dat aanbod uiteindelijk heeft 
afgewezen. 
Sojabonen : hier geldt hetzelfde als voor oliehoudende zaden. De handel in sojabonen en 
van sojabonen afgeleid meel is evenwel al vrij van rechten. 
Conclusie 
Drie van de vier producten die als gevoelig worden beschouwd, zijn in bovenstaande 
analyse besproken. Van die drie bestaat er een duidelijk exportpotentieel voor rijst en ook 
voor bananen. Voor rundvlees liggen de zaken in dat verband niet zo duidelijk. Het 
bestempelen daarvan als een potentieel probleemproduct, net zoals bananen, (en maniok, 
dat hier niet ter sprake komt) houdt al evenveel verband met de politieke gevoeligheden 
rond het product als met economische overwegingen. Uit de analyse kan ook blijken dat 
plantaardige olie eveneens op een lijst van vrijstellingen zou moeten worden opgenomen 
en eventueel ook suiker, hoewel een meer diepgaande analyse nodig zou zijn voor het 
nemen van een definitief besluit. 
De hier getrokken conclusies zijn tegelijk gedeeltelijk en algemeen. Zij geven evenwel 
een indicatie van de sectoren die zouden moeten worden opgenomen in een lijst van 
uitgesloten producten. Een doeltreffende bescherming tegen onvoorziene sterke 
invoerstijgingen als gevolg van een wijziging van de productiecapaciteit in de minst 
ontwikkelde landen kan alleen worden geleverd door een passend 
vrijwaringsmechanisme. Indien de toekenning van preferenties aan de minst ontwikkelde 
landen op autonome basis geschiedt, zou een dergelijk mechanisme vanzelfsprekend in 
het preferentiepakket worden opgenomen. 
BIJLAGE VI 
Han 
PRODUCT Productie delspotentieel minst ontwikkelde landen 
MOL 
Consumptie Export 
(000 ton) ; (000 ton) (000 ton) 
I 
: 
Rundvlees 1670) 2147 3,6 
Tarwe j 4610 9,3 
I 
Rijst 
Bananen 
Suiker 
Koffie 
Cacaobonen 
Thee 
Peper 
Oliehoudende zaden 
Aardnoten 
Sojabonen 57382! 212,7 
! 
56861 5693 2,5 
! 
1638! 2855 147,3 
701 
54 
146 
4,4 
2655 
2978 
244 2462 BALEN 463,3 
38,7 
65,8 110,3 
2,1 
160 $mn 
L 
22,2 
7,4 
' 
Kopra 
Palmpitten 
Palmolie 236 f 66,3 
i 
222j 15,4 
i 
424 33,2 
Tabak 313:185.6 unman 117,3 EG (cijfers 1993) 
Productie 
(000 ton) 
8000 
80978 
1944 
410 
16614 
0 
0 
0 
0 
5594 
5 
734 
1 
0 EG 
Consumptie Invoer 
(000 ton) 
7347 1624,70 
17136,7 
1493,7 
3699 • 3973,6 
13116! 3028,2 
31699 BALEN ! 2237,6 
868,4 1049,9 
! 
223,11 295 
! 
54,3 
! 8599.2 $mn 
508,6 
13403,7 
65,7 
34,5 
O! 1735,5 MOL 
cons/prod 
128,56 
100.121 
174,30 
45,07 
1 
3961702.4 unman 553,2 
Bron : UNCTAD commodities Yearbook 1995 ; | 
(i) waar mogelijk productiecijfers gebruikt wanneer geen consumptiecijfers beschikbaar waren. Blanco betekent geen gegevens beschikbaari -
EG : 
cons/prod : import/prod 
91,841 20,31 
21,16 
76,84 
i 
902,20 
78,95 
geen prod. 
geen prod. 
geen prod. 
geen prod. 969,17 
18,23 
geen prod. 
geen prod. 
geen prod. 
geen prod. 
10172,00 
1826,12 
! 6570,00 
geen prod, geen prod. 
i 
geen prod, igeenprod. MOL-prod. 
/EG-consumpti€ 
(i) 
22,73 
5,69 
2951,75 
153,72 
12,49 
6,22 
65,44 
47>6 
59560,00 
33,24 
23600,00 
: 
139,70 i 
! 
V- BLZ. 1 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 156 def. 
DOCUMENTEN 
NL il 
Catalogusnummer : CB-C0-97-159-NL-C 
ISBN 92-78-18729-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
I-2l)85 Luxemburg