1.INLEIDING

In zijn toespraak over de Staat van de Unie 2017 en de bijbehorende intentieverklaring heeft voorzitter Juncker de mogelijke instelling van de functie van een Europees minister van Economische Zaken en Financiën vermeld.

"De commissaris voor Economische en Financiële zaken – idealiter ook een vicevoorzitter – moet de rol op zich nemen van minister van Economische Zaken en Financiën," zo verklaarde hij. "Hij of zij moet ook de Eurogroep voorzitten." Deze mededeling bouwt voort op die aankondiging. Zij steunt op het debat dat door de discussienota over de verdieping van de economische en monetaire unie vorm gekregen heeft en ontwikkelt praktische stappen om vooruitgang te boeken. Zij steunt tevens op de ideeën van het verslag van de vijf voorzitters, ideeën die zijn geuit door het Europees Parlement, en de ideeën van de Eurotop in oktober 2011, toen de staats- en regeringsleiders al de mogelijkheid van een voltijdse voorzitter van de Eurogroep hebben besproken.

De huidige architectuur van de economische en monetaire unie is van nature complex. In vergelijking met het monetair beleid, dat gemeenschappelijk is voor de lidstaten van de eurozone en door de burgers gemakkelijk wordt herkend, wordt het economische beleid voornamelijk beheerd door de afzonderlijke lidstaten en worden door talrijke actoren op het niveau van de EU en van de eurozone inspanningen geleverd om dit te coördineren. De betrokken instellingen hebben mettertijd een enorme ontwikkeling doorgemaakt en bestaan uit een combinatie van EU-instellingen en enkele intergouvernementele organen.

Deze organen hebben hun eigen voorzitter of president, hebben hun eigen verantwoordingssysteem ontwikkeld en werken in overeenstemming met verschillende en soms overlappende rechtskaders. Dit heeft geleid tot complexe besluitvormingsprocedures, die vaak de kritiek kregen onvoldoende begrijpelijk en efficiënt te zijn. Dat betekent ook dat het beleid en de instrumenten van de EU veel coördinatie tussen de actoren vereisen om op een volledig coherente manier te worden toegepast.

Zoals werd aangegeven in het verslag van de vijf voorzitters, zijn doeltreffend bestuur en de verdere versterking van de democratische verantwoording essentiële elementen in de richting van de voltooiing van de economische en monetaire unie. De instelling van de functie van een Europees minister van Economische Zaken en Financiën zou een volgende belangrijke stap in die richting zijn. Door bestaande functies op EU-niveau te combineren en nauw verbonden beleidsinstrumenten samen te brengen, zou de minister nieuwe synergieën helpen te creëren en zo de algehele samenhang en de doeltreffendheid van de economische beleidsvorming van de EU verbeteren. Binnen het rechtskader van de EU zou de minister tevens bijdragen aan de versterking van de transparantie van de beleidsvorming van de EU,

van de verantwoording aan het Europees Parlement en van de wisselwerking met nationale autoriteiten, zonder afbreuk te doen aan nationale bevoegdheden of aangelegenheden die best op nationaal niveau kunnen worden behandeld.

De Commissie heeft de afgelopen jaren geleidelijk de coördinatie van economische aangelegenheden binnen het college versterkt. Onder de Commissie-Juncker is de rol van de vicevoorzitters versterkt, ook wat betreft aangelegenheden in verband met de euro, het Europees semester van economische beleidscoördinatie en sociale dialoog, om nog meer een coördinerende functie te vervullen. Daardoor kan een holistisch beeld worden verkregen van een brede waaier aan onderwerpen in verband met verschillende beleidsportefeuilles en hun respectieve diensten.

Het huidige bestuur van de economische en monetaire unie is complex

Bron: Europese Commissie

Met deze mededeling zet de Commissie uiteen hoe een toekomstig Europees minister van Economische Zaken en Financiën een rol zou kunnen spelen in het bestuur van de economische en monetaire unie. In de mededeling wordt gespecificeerd wat de sleutelfuncties van een Europees minister van Economische Zaken en Financiën zijn, wordt uiteengezet in welk institutioneel bestel de minister zijn functie zou vervullen en wordt een mogelijk tijdschema beschreven om deze nieuwe functie in het leven te roepen. De mededeling beschrijft met name de meerwaarde van een uiteindelijke samenvoeging van de functie van vicevoorzitter van de Commissie die belast is met de economische en monetaire unie, en die van voorzitter van de Eurogroep, en benadrukt dat dit al op grond van de bestaande verdragen kan worden verwezenlijkt.

Mogelijke verantwoordelijkheden van een vaste Europees minister van Economische Zaken en Financiën

Bron: Europese Commissie

2.FUNCTIES VAN EEN EUROPEES MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN FINANCIËN: MEER COHERENTIE EN EFFICIËNTIE

De mogelijke sleutelfuncties van een Europees minister van Economische Zaken en Financiën in hun definitieve vorm worden hieronder uiteengezet. Het samenbrengen van die functies zou helpen om de algehele coherentie en de efficiëntie van de economische beleidsvorming in de EU te versterken.

Het algemeen economisch belang van de EU/de eurozone dienen en wereldwijd behartigen

Vandaag wordt het gemeenschappelijk belang van de EU en van de eurozone nog niet voldoende belicht in het maatschappelijke debat en de besluitvorming in de gehele EU. Terwijl het monetair beleid gecentraliseerd is op het niveau van de eurozone, zijn het begrotings-, het belasting- en het sectoraal beleid allemaal gedecentraliseerd, en komen daarin nationale bevoegdheden en omstandigheden tot uitdrukking, zonder dat spontaan of noodzakelijkerwijs met gedeelde prioriteiten rekening wordt gehouden. Door als onderdeel van het Europees semester een aanbeveling over het economisch beleid van de eurozone uit te brengen, is de coördinatie van het beleid in de eurozone in de afgelopen jaren verbeterd. De uitvoering daarvan berust echter op de gezamenlijke bereidheid en inspanningen van de lidstaten, en de beleidscoördinatie vereist constante sturing en controle op EU-niveau.

Tegelijkertijd is de euro uitgegroeid tot een prominente wereldmunt, maar zijn wereldwijde vertegenwoordiging is nog steeds zeer gefragmenteerd. Sinds zijn invoering is de euro de op één na meest gebruikte munt in de wereld geworden. In internationale financiële instellingen, zoals het Internationaal Monetair Fonds, spreekt de eurozone echter nog steeds niet met één stem. De externe economische vertegenwoordiging van de EU en van de eurozone is momenteel verdeeld, met een verschillende rol voor de Commissie, de Europese Centrale Bank, de voorzitter van de Eurogroep en het voorzitterschap van de Raad van de EU. Deze gefragmenteerde vertegenwoordiging betekent vaak dat de eurozone wereldwijd ver onder haar politieke en economische niveau speelt.

Een Europees minister van Economische Zaken en Financiën zou kunnen helpen om het algemeen economisch belang van de Unie en van de eurozone beter te promoten, zowel intern als op wereldwijd niveau. Met deze ministerpost zou voor de instellingen en de organen van de EU, de lidstaten en het grote publiek een aanspreekpunt op EU-niveau worden gecreëerd met betrekking tot het economisch, het begrotings- en het belastingbeleid. De minister zou vanzelfsprekend ook de functie van externe vertegenwoordiger van de euro op zich nemen.