Aanbeveling voor een ADVIES VAN DE RAAD overeenkomstig artikel 9, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over het convergentieprogramma van Litouwen voor de periode 2004-2007

(door de Commissie ingediend)

TOELICHTING

In Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid [1] wordt bepaald dat niet-deelnemende lidstaten (d.w.z. de lidstaten die de euro niet hebben aangenomen) met het oog op het regelmatige multilaterale toezicht overeenkomstig artikel 99 van het Verdrag een convergentieprogramma moeten indienen bij de Raad en de Commissie.

[1] PB L 209 van 2.8.1997. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op de volgende website: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/ about/activities/sgp/main_en.htm.

Overeenkomstig artikel 9 van deze verordening dient de Raad elk convergentieprogramma te onderzoeken op basis van evaluaties van de Commissie en het bij artikel 114 van het Verdrag ingestelde comité (het Economisch en Financieel Comité). Op basis van een aanbeveling van de Commissie en na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité moet de Raad advies uitbrengen na zelf het programma te hebben onderzocht. Ingevolge de verordening moeten de lidstaten jaarlijks een geactualiseerd convergentieprogramma indienen, dat eveneens volgens deze zelfde procedures door de Raad kan worden beoordeeld.

Voor de tien landen die op 1 mei 2004 tot de EU zijn toegetreden, geldt een derogatie, hetgeen betekent dat zij nog niet deelnemen aan de euro. Ze hebben toegezegd hun convergentieprogramma uiterlijk 15 mei 2004 en een eerste actualisering ervan tegen het eind van 2004 in te dienen.

Op 14 mei 2004 heeft Litouwen zijn convergentieprogramma voor de periode 2004-2007 ingediend. De diensten van de Commissie hebben een technische analyse van dit programma verricht en daarbij rekening gehouden met de voorjaarsprognoses 2004, de gedragscode [2] en de beginselen die zijn vervat in de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement van 27 november 2002 betreffende de verbetering van de coördinatie van het begrotingsbeleid [3]. Op grond hiervan zijn zij tot de volgende evaluatie gekomen:

[2] Herzien advies van het Economisch en Financieel Comité over de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's, door de Raad (Ecofin) op 10 juli 2001 bekrachtigd.

[3] COM(2002) 668 definitief van 27.11.2002.

Op 14 mei 2004 is het eerste Litouwse convergentieprogramma voor de periode 2004-2007 ingediend. Het programma bevat geen expliciete informatie over de strategie van het land inzake de invoering van de euro en de deelname aan het WKM II, maar de autoriteiten hebben bij diverse gelegenheden aangegeven dat het land spoedig na zijn toetreding deel wil gaan uitmaken van de eurozone (hetgeen een vroege deelname aan het WKM II inhoudt) en alle kenmerken van het huidige wisselkoersstelsel wil handhaven.

Het programma voldoet in grote lijnen aan de datavereisten van de herziene gedragscode voor de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's [4].

[4] De aan het programma gehechte, overeenkomstig de gedragscode opgestelde tabellen bevatten op kleine details na alle vereiste gegevens en ook informatie die volgens de code facultatief is. In het programma bevat tabel 4 over de budgettaire prognoses van de overheid een onvolledige uitsplitsing van de uitgaven. Verder wordt de inflatie nog steeds opgegeven op basis van de consumentenprijsindex (CPI), hoewel voor tabel 1 van de bijlage een prognose van het geharmoniseerde indexcijfer voor de consumentenprijzen (HICP) vereist is. De boeking van de compensaties voor het verlies van roebelspaartegoeden, alsmede van de teruggave van onroerend goed verdient nader onderzoek.

Het macro-economische middellangetermijnscenario in het programma gaat ervan uit dat de robuuste BBP-groei in de programmaperiode, met name in 2004 en 2005 (de groei wordt voor beide jaren geraamd op 7%), aanhoudt. In de verdere toekomst zal de groei naar verwachting iets vertragen tot ongeveer 6,5% in 2006 en 2007, maar wel boven de door de nationale autoriteiten geschatte potentiële groei blijven. Vooral onder invloed van de sterke toename van de investeringen en de particuliere consumptie zal de binnenlandse vraag naar verwachting de belangrijkste drijvende kracht achter de groei blijven. De in het programma vervatte macro-economische prognoses en externe hypotheses tot 2005 zijn in grote lijnen in overeenstemming met de voorjaarsprognoses 2004 van de Commissie, met gedeeltelijke uitzondering van 2005, voor welk jaar de BBP-groei wordt geraamd op 7,3%, tegen een prognose van 6,6% van de diensten van de Commissie. Het kan niet worden uitgesloten dat de groei in de programmaperiode lager uitkomt dan verwacht. Dit risico lijkt de voornaamste bedreiging te vormen voor de verwezenlijking van de begrotingsconsolidatieplannen.

In de afgelopen jaren is er sprake geweest van een gunstige ontwikkeling van de inflatie. Met name onder invloed van de wisselkoers- en gunstige loon- en productiviteitsontwikkelingen is de gemiddelde jaarinflatie sinds 1999 onder de 2% gebleven. Ook de fellere concurrentie in de telecommunicatiesector heeft daarbij een rol gespeeld. Een en ander heeft geleid tot een negatieve ICP-inflatie op jaarbasis van 1,1% in 2003. Dit jaar zal de in 2002 ingezette deflatoire tendens naar verwachting omslaan, voornamelijk doordat in verband met de toetreding wijzigingen in de accijnzen en de BTW zijn doorgevoerd. De gemiddelde jaarinflatie zal in 2004 naar verwachting uitkomen op 0,9% en geleidelijk aantrekken tot 2,5% in 2007. De aanvankelijk aan de dollar, maar vanaf februari 2002 aan de euro gekoppelde litas heeft sinds 1999 een nominale effectieve waardestijging van ongeveer 50% ondergaan. De korte rente en het rendement op langlopende obligaties vertoonden in de loop van 2002 en 2003 een dalende trend. De geldmarkttarieven stabiliseerden zich in het afgelopen jaar en volgden daarmee in grote lijnen de ontwikkelingen op de geldmarkt in de eurozone. Het verschil met de korte-rentetarieven in de eurozone is sinds eind 2003 stabiel gebleven en beloopt ongeveer 60 basispunten. Begin 2004 bedroeg het rendementsverschil bij langlopende staatsobligaties 55 à 65 basispunten.

In het programma wordt als voornaamste doelstelling van de budgettaire middellangetermijnstrategie genoemd "een overheidsbegroting die tijdens de conjunctuurcyclus stap voor stap in evenwicht wordt gebracht". Hoewel de voor elk jaar vastgestelde streefcijfers voor het feitelijke overheidstekort onder de referentiewaarde van 3% van het BBP liggen, zijn deze niet in overeenstemming met het uitgangspunt dat de begroting in de programmaperiode vrijwel in evenwicht wordt gebracht. Meer bepaald zal het overheidstekort oplopen van 1,7% van het BBP in 2003 naar 2,7% in 2004 en daarna weer geleidelijk afnemen tot 1,5% in 2007. De tekortdoelstelling voor 2004 komt vrijwel overeen met de prognose van 2,9% in het economische pretoetredingsprogramma (EPP) en in de in december 2003 aangenomen begroting voor 2004. De doelstellingen voor 2005 en 2006 blijven in vergelijking met het EPP ongewijzigd. Het programma gaat ervan uit dat zowel de inkomstenquote als de uitgavenquote in 2007 hoger zal liggen dan in 2003. De stijging van de inkomstenquote met twee procentpunten is grotendeels te danken aan een aanzienlijke toename van de niet-fiscale inkomsten. Het programma bevat geen belangrijke nieuwe beleidsmaatregelen om de belastingdruk te verhogen, maar gaat er wel van uit dat deze zal stijgen. De uitgavenquote zal in dezelfde periode naar verwachting met 1,8% stijgen, hetgeen volledig te wijten is aan een toename van de primaire uitgaven, die waarschijnlijk maar in zeer beperkte mate zal worden gecompenseerd door een daling van de rentebetalingen.

De begrotingsresultaten kunnen tegenvallen. Met name de hierboven geschetste neerwaartse macro-economische risico's en de ervaring uit het verleden dat op meevallende inkomsten in de eerste helft van het jaar wordt gereageerd met uitgavenoverschrijdingen, vormen een gevaar voor de begrotingsdoelstellingen in 2004 en 2005. Afgaande op de in het programma uitgestippelde budgettaire koers lijkt de veiligheidsmarge, met name in de eerste jaren van het programma, derhalve niet groot genoeg om te voorkomen dat bij macro-economische schommelingen de drempel van 3% van het BBP wordt overschreden.

Doordat in 2000 een aanvang is gemaakt met de begrotingsconsolidatie en als gevolg van gunstiger kredietvoorwaarden is de schuldquote gestaag gedaald van 23,8% in 2000 naar 21,5% in 2003. Wegens de verwachte stijging van het overheidstekort in 2004 wordt er in het programma van uitgegaan dat de schuldquote in datzelfde jaar met bijna een procentpunt zal toenemen. In de rest van de programmaperiode zal de quote naar verwachting weer afnemen en zich in 2007 op een niveau van ongeveer 21% stabiliseren.

Het programma bevat een overzicht van het regeringsprogramma van structurele hervormingen, dat vooral gericht is op de arbeidsmarkt, de pensioenen en de gezondheidszorg. Over het geheel genomen hebben deze hervormingen een ambitieus karakter en zouden ze moeten leiden tot een kwaliteitsverbetering van de overheidsfinanciën. Wel kan een aantal hervormingen, zoals die in de pensioensector en de gezondheidszorg, op korte termijn aanzienlijke kosten met zich meebrengen, die in het programma niet voldoende worden onderzocht.

Litouwen bevindt zich in een relatief goede uitgangspositie om de budgettaire kosten van de vergrijzing op te vangen, al kunnen er zich op lange termijn een aantal gevaren voordoen. Momenteel wordt een aantal maatregelen ten uitvoer gelegd om met het oog op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn de afhankelijkheidsratio te verbeteren en het pensioenstelsel en de gezondheidszorg te moderniseren. De kosten die op korte termijn zijn verbonden aan de hervormingen in de pensioensector en de gezondheidszorg en aan de uitstaande voorwaardelijke verplichtingen, vormen evenwel een risico. Om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te waarborgen, is het van essentieel belang dat een adequaat primair overschot wordt gehandhaafd.

Tabel: Vergelijking tussen de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Op grond van deze evaluatie heeft de Commissie de aangehechte aanbeveling voor een advies van de Raad over het convergentieprogramma van Litouwen vastgesteld. Zij zal deze aanbeveling doen toekomen aan de Raad.

Aanbeveling voor een ADVIES VAN DE RAAD overeenkomstig artikel 9, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over het convergentieprogramma van Litouwen voor de periode 2004-2007

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid [5], en met name op artikel 9, lid 3,

[5] PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op de volgende website: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/ about/activities/sgp/main_en.htm.

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

Op [5 juli] 2004 heeft de Raad het convergentieprogramma van Litouwen voor de periode 2004-2007 onderzocht. Het programma voldoet in grote lijnen aan de datavereisten van de herziene gedragscode voor de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's.

De begrotingsstrategie die aan het programma ten grondslag ligt, mikt op een "overheidsbegroting die tijdens de conjunctuurcyclus stap voor stap in evenwicht wordt gebracht door ervoor te zorgen dat de doelstellingen van het economisch beleid met succes ten uitvoer worden gelegd", maar de strategie komt niet goed tot uiting in de in het programma vermelde tekortdoelstellingen: het programma beoogt een tekortreductie van slechts 0,2 procentpunt tussen 2003 en 2007. In dit laatste jaar zal het tekort volgens de prognose uitkomen op 1,5% van het BBP. Een en ander is het gevolg van een stijging van de inkomsten- en de uitgavenquote. Vooral door een aanzienlijke toename van de niet-fiscale inkomsten als gevolg van financiële bijstand van de EU zal de inkomstenquote in de programmaperiode naar verwachting met 2 procentpunten stijgen. Hoewel de wegenbelasting in 2005 volgens de plannen zal verdwijnen, hetgeen in dat jaar een negatief effect op de inkomsten zal hebben van naar schatting 0,5% van het BBP, zullen de fiscale inkomsten naar verwachting stijgen met 0,4% van het BBP. Na in de afgelopen vijf jaar een aanzienlijke daling te hebben vertoond, zal de uitgavenquote in de onderzochte periode weer met 1,8 procentpunt stijgen, hetgeen volledig te wijten is aan een toename van de primaire uitgaven, die vermoedelijk slechts in zeer beperkte mate zal worden gecompenseerd door een verwachte vermindering van de rentebetalingen. De stijging van de primaire uitgaven wordt grotendeels veroorzaakt door een toename van de "overige uitgaven" met naar schatting 0,9% van het BBP - die hoofdzakelijk verband houdt met de bijdragen aan de EU-begroting - en door de toename van overdrachten en subsidies met vermoedelijk 0,7% van het BBP - die vooral het gevolg is van hogere subsidies aan boeren, compensaties voor het verlies van roebelspaartegoeden en plannen voor de teruggave van onroerend goed. In de eerste twee jaar zal de groei van de bruto overheidsinvesteringen in vaste activa naar verwachting fors versnellen (met 1,0% van het BBP), maar daarna weer terugvallen tot 3,1% van het BBP in 2007, hetgeen nog steeds 0,2 procentpunt meer is dan het uitgangsniveau van 2003.

Het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, is gebaseerd op tamelijk optimistische groeiramingen. Met name lijkt de groeiprognose voor 2005 - die opwaarts is herzien van 6,5% in het economische pretoetredingsprogramma van 2003 tot 7,3% in het convergentieprogramma - aan de hoge kant. In vergelijking met de eerste jaren wordt de ontwikkeling van de middellangetermijngroei in het programma behoedzamer ingeschat, maar toch lijken de prognoses nog steeds vrij optimistisch. De inflatieprognoses kunnen als realistisch worden bestempeld.

De in het programma vermelde streefcijfers voor het overheidstekort liggen voor elk jaar onder de referentiewaarde van 3% van het BBP. Ze zijn evenwel niet in overeenstemming met het uitgangspunt om de begroting in de programmaperiode vrijwel in evenwicht te brengen. Ook is afgaande op de in het programma uitgestippelde budgettaire koers de veiligheidsmarge, met name in de eerste jaren van de programmaperiode, niet groot genoeg om te voorkomen dat bij normale macro-economische schommelingen de drempel van 3% van het BBP wordt overschreden. Het begrotingsresultaat kan tegenvallen. Met name vormen de hierboven geschetste neerwaartse macro-economische risico's en de ervaring uit het verleden dat op meevallende inkomsten in de eerste helft van het jaar wordt gereageerd met uitgavenoverschrijdingen, vormen een gevaar voor de begrotingsdoelstellingen.

Litouwen bevindt zich in een relatief goede uitgangspositie om de budgettaire kosten van de vergrijzing op te vangen, al kunnen er zich op lange termijn een aantal gevaren voordoen. Momenteel wordt een aantal maatregelen ten uitvoer gelegd om met het oog op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn de afhankelijkheidsratio te verbeteren en het pensioenstelsel en de gezondheidszorg te moderniseren. DDe kosten die op korte termijn zijn verbonden aan de hervormingen in de pensioensector en de gezondheidszorg en aan de uitstaande voorwaardelijke verplichtingen, vormen evenwel een risico. Om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te waarborgen, is het van essentieel belang dat een adequaat primair overschot wordt gehandhaafd.

Indien de groeiprognoses in het programma uitkomen, wordt Litouwen in het licht van het bovenstaande aanbevolen om de begroting sneller vrijwel in evenwicht te brengen, met name gezien het grote tekort op de lopende rekening en de druk die van de binnenlandse vraag uitgaat. Verder wordt er bij Litouwen op aangedrongen streng de hand te houden aan de begroting om het risico te verkleinen dat in 2004 de referentiewaarde van 3% wordt overschreden. Ten slotte worden de Litouwse autoriteiten aangespoord meevallende inkomsten te gebruiken om het tekort te verlagen.

Voornaamste prognoses in het convergentieprogramma van Litouwen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>