Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Groenboek over de handel"

(97/C 287/09)

De Commissie heeft op 28 november 1996 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde groenboek.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 mei 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Folias.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 346e Zitting (vergadering van 28 mei 1997) het volgende advies uitgebracht, dat met 95 stemmen vóór en 4 stemmen tegen, bij 19 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Groenboek over de handel is het eerste serieuze initiatief op Europees vlak om de handel, één van de belangrijkste economische activiteiten in de Europese Unie, te beschrijven, te analyseren en vooral te plannen.

1.2. De publicatie van dit Groenboek, dat er pas na vele jaren van mislukte pogingen is gekomen, kan alleen maar worden toegejuicht daar het de gelegenheid biedt om op alle Europese niveaus een ernstige en doordachte dialoog op gang te brengen die niet alleen dieper ingaat op de huidige toestand en problemen, maar vooral ook nieuwe perspectieven naar voren schuift die de bakens zullen uitzetten voor de ontwikkeling van de handel in de 21e eeuw.

1.2.1. Er zij evenwel op gewezen dat in het Groenboek over de handel slechts een zeer oppervlakkig en vandaar ook deels onvolledig beeld van de positie van de handel in de Europese Unie wordt opgehangen. Zo worden in het Groenboek geen analyse van of voorstel voor het beleid ten aanzien van groothandel, in- en uitvoerhandel, handelsagenten, commissionairs of ambulante handel geformuleerd. Niettemin heeft een en ander betrekking op bijzonder belangrijke handelsactiviteiten en zou de Commissie moeten nagaan welke hun specifieke problemen en toekomstperspectieven zijn, alsmede hoe zij de totale toegevoegde waarde vergroten.

1.3. Commissaris Papoutsis, die handel onder zijn bevoegdheid heeft, schrijft in zijn inleidende mededeling dat de handel aan de vooravond van deze nieuwe eeuw met een groot aantal uitdagingen wordt geconfronteerd, die o.m. betrekking hebben op de invoering van de euro, de werkgelegenheid, het concurrentievermogen, de samenhang tussen stad en platteland, de informatiemaatschappij, en in dat verband met name de elektronische handel.

1.4. Slechts op basis van de in het Groenboek nagestreefde dialoog zal een gedifferentieerd beeld van de structuur en ontwikkelingstendensen in de Europese handel kunnen worden gegeven. De resultaten van een aan de ervaring getoetst onderzoek van de handelssector moeten daarbij volledig worden meegenomen. In zijn huidige vorm is het Groenboek geen geschikt middel om ondernemingen of politieke instanties de nodige aanbevelingen op handelsgebied te doen. Hopelijk worden deze nog in een "Witboek over de handel" geformuleerd.

1.5. Het ESC wenst en hoopt dat dit Groenboek over de handel zal leiden tot een vruchtbare dialoog en een oplossing van de problemen.

2. Structuur en ontwikkeling van de handel

2.1. Economische en sociale betekenis van de handel

2.1.1. De handel is in de EU duidelijk de sector waarin de meeste banen worden geschapen. Daar niet alleen de werkgelegenheid moet toenemen maar tegelijk ook de kwaliteit van de aangeboden diensten moet verbeteren, moeten handelsondernemingen ernaar streven nieuwe arbeidsplaatsen te creëren voor geschoolde jongeren en vrouwen, en niet voor losse en tijdelijke werknemers zoals gepensioneerden, studenten of bezoekers van een stad. Naast gekwalificeerde voltijdse banen moeten er ook halftijdse arbeidsplaatsen (20-25 uur per week) komen, met name voor moeders met kleine kinderen.

2.1.2. Bijzondere aandacht moet worden geschonken aan de ontwikkeling van commerciële diensten op zowel communautair als nationaal niveau. Het voorop te stellen doel kan worden samengevat in de slogan: "In iedere handelsonderneming één arbeidplaats meer!" Bij verwezenlijking van deze doelstelling zouden 4,5 miljoen nieuwe arbeidsplaatsen tot stand komen; op voorwaarde dat gunstige voorwaarden voor groei worden gecreëerd. En dat is geen utopie ...

2.2. Concentratie en concurrentie in de handel

2.2.1. Een ongebreidelde ontwikkeling van handelsconcentraties zou ongewenste neveneffecten hebben voor de markt, de industrie, de concurrentie en de consument. Om dergelijke nadelige gevolgen van meet af aan voor alle deelnemers aan de handelsactiviteit uit te sluiten, dient de bestaande regelgeving m.b.t. oneerlijke concurrentie, kartelvorming, machtsposities en tendensen tot monopolievorming strikt te worden toegepast.

2.2.2. Consumenten beschikken over een grote macht, en kunnen aldus een wezenlijke bijdrage leveren tot een correcte ontwikkeling van concentraties; een goed voorgelichte consument is immers een voorstander van pluralisme in het aanbod van goederen en diensten.

2.3. De ontwikkeling van de zelfstandige georganiseerde handel

2.3.1. De vastgestelde concentratiebeweging in de handel mag er in geen geval op gericht zijn en betekent ook niet dat de zelfstandige kleine of middelgrote handelsonderneming verdwijnt.

2.3.1.1. Zelfstandige kleine en middelgrote handelsondernemingen hebben voor hun klanten bepaalde unieke voordelen ten opzichte van de geconcentreerde handel (persoonlijk contact, plaatselijke activiteit, voorlichting over de dagelijkse behoeften van de klanten, leveringen aan huis).

2.3.2. De bestaande harde concurrentie overal in de handel heeft ertoe geleid dat de verkoopprijzen van goederen tegen een (weliswaar flexibele) bovengrens stuiten. Bij het streven naar winst is de aandacht thans dus van de verkoop naar de aankoop van goederen verlegd.

2.3.3. Hiertoe heeft juist ook de huidige sterke ontwikkeling van de zelfstandig georganiseerde handel bijgedragen. Deze kan velerlei vormen aannemen:

- samenwerking tussen groothandelaren;

- samenwerking tussen kleinhandelaren;

- inkoopcombinaties en aankoopverenigingen (partnerschappen);

- op vrijwillige grondslag gevormde ketens van groothandelaren en/of kleinhandelaren;

- franchising;

- samenwerkingsverbanden op het gebied van ondersteunende diensten, marketing, vervoer, informatieverwerking, reclame, enz.

2.3.4. Er moet op communautair vlak een duidelijk regelgevend kader komen dat aanzet tot samenwerking van kleine en middelgrote handelsondernemingen, die immers alleen op die manier stand kunnen houden en zich kunnen ontwikkelen.

2.4. De ontwikkeling van de interne markt en internationalisering

2.4.1. De grensoverschrijdende handel in de interne markt

2.4.1.1. Zolang nationale regelgeving blijft bestaan, zullen er obstakels voor grensoverschrijdende handelstransacties binnen de interne markt blijven. De inspanningen om alle nog bestaande belemmeringen van technische of andere aard op te heffen, moeten dan ook zowel op communautair als op nationaal vlak permanent worden opgevoerd.

2.4.1.2. Aan weerszijden van de grenzen tussen EU-lid-staten kunnen duidelijk afgebakende gebieden worden gecreëerd waar voor het handelsverkeer een vereenvoudigde regelgeving van toepassing is. Het bedrijfsleven aan beide zijden van de grens (b.v. de handelskamers) zou een akkoord kunnen sluiten over de vereenvoudiging van bepaalde administratieve procedures en ermee kunnen instemmen om in de uitoefening van hun bedrijfsactiviteit dezelfde praktijken te volgen.

2.4.2. Grensoverschrijdende handel met landen buiten de EU

2.4.2.1. De mogelijkheden van Amerikaanse en Japanse bedrijven om met succes op markten van derde landen door te dringen, worden nog vergroot door het feit dat zowel de VSA als Japan elk beschikken over:

- een gemeenschappelijk wettelijk en bestuursrechtelijk institutioneel kader;

- een gemeenschappelijke munt;

- een gemeenschappelijke mentaliteit;

- een gemeenschappelijke taal,

hetgeen voor de Europese Unie thans niet het geval is.

2.4.2.2. Er moeten gedegen en gecoördineerde inspanningen worden geleverd om de regelgeving op Europees vlak succesvol te harmoniseren. Deze harmonisering moet Europese ondernemingen helpen zich beter op extracommunautaire markten te richten.

2.4.2.3. De communautaire handel speelt nu reeds een belangrijke rol in de modernisering van de handel in de landen van Midden- en Oost-Europa. Een dergelijke ontwikkeling is ook voor de markten van de landen in de Balkan en rond de Zwarte en de Middellandse Zee mogelijk, ondanks de huidige economische en maatschappelijke problemen aldaar.

2.4.2.4. Het ESC verzoekt de Commissie spoed te zetten achter de organisatie van handelsmissies die de mogelijkheden voor handelsbetrekkingen en partnerschap met die landen via het Comité voor handel en distributie moeten nagaan, zoals dit onlangs ook voor Rusland, Oekraïne en Hongarije is gebeurd. Zo kunnen ten behoeve van D-G I verslagen worden opgesteld waarin maatregelen worden voorgesteld om de handel en de ontwikkeling van programma's ter ondersteuning van de handel te bevorderen.

2.4.2.5. De grote verschillen in regelgeving tussen EU-lid-staten en derde landen vormen ongetwijfeld belangrijke hinderpalen voor de ontwikkeling van de samenwerking op de beoogde gebieden.

2.4.2.6. Er moeten plannen voor specifieke acties ter ondersteuning van de handelsactiviteit van de EU met derde landen worden uitgewerkt; deze acties moeten gericht zijn op:

- het uitwerken van stelsels voor verzekeringen om de risico's van investeringen in derde landen te beperken;

- grotere aandacht voor het zoeken van potentiële handelspartners in derde landen;

- opleiding voor toekomstig leidinggevend personeel uit derde landen in managementtechnieken, die van fundamenteel belang zijn voor de expansie van EU- handelsondernemingen.

3. Rol en maatregelen van de lid-staten en de EU op handelsgebied

3.1. Door de lid-staten genomen maatregelen

Het Comité dringt erop aan dat een Europese instantie in het leven wordt geroepen waarvan vertegenwoordigers op hoog niveau van de Commissie en de nationale overheidsdiensten deel uitmaken, en die nagaat welke factoren intracommunautaire transacties in de weg staan.

3.2. Rol en acties van de EU

3.2.1. Acties ten behoeve van de handel

3.2.1.1. De meeste maatregelen in het kader van meerjarenprogramma's ten behoeve van ondernemingen zijn gericht op het MKB, een sector die zowel verwerkende bedrijven als handelsbedrijven en -agenturen omvat. De behoeften van deze twee sectoren lopen echter niet alleen onderling maar ook van land tot land sterk uiteen. Om de communautaire middelen doeltreffender te kunnen gebruiken en de doorzichtigheid te verhogen, stelt het ESC voor onderscheid te maken tussen kleine en middelgrote handelsondernemingen enerzijds en kleine en middelgrote verwerkingsbedrijven anderzijds (in het Engels resp. SMEC en SMEI).

3.2.1.1.1. Zowel de Commissie als de lid-staten dienen kleine en middelgrote handelsondernemingen erbij te helpen ten volle van de steunmaatregelen van de structuurfondsen gebruik te maken. Hierdoor krijgen zij betere tot moderniseringsmogelijkheden door

- toegang tot knowhow over nieuwe informatietechnologie;

- toegang tot knowhow over nieuwe management- en moderniseringstechnieken;

- ontwikkeling van logistieke bedrijfssystemen;

- oprichting van een waarnemingspost die van handelsondernemingen afkomstige informatie be- en verwerkt.

3.2.1.2. Zonder nog meer kostbare tijd te verliezen, moeten dringend specifieke en strikt omlijnde programma's m.b.t. uitsluitend handelsondernemingen en -agenturen ten uitvoer worden gelegd. De programma's kunnen de volgende gebieden bestrijken:

- steun voor vernieuwing, modernisering en uitbreiding van gebouwen, organisatie en voorraadadministratie en voor het gebruik van nieuwe technologieën;

- steun voor het opzetten van joint ventures tussen handelsondernemingen uit minstens twee lid-staten van de Europese Unie;

- steun voor joint ventures tussen ondernemingen uit minstens twee lid-staten van de Europese Unie die gericht zijn op een betere organisatie van aan- en verkoop en op organisatorische ondersteuning van de bedrijven;

- steun om samenwerking tussen handelsondernemingen en -agenturen te vergemakkelijken, zodat sterkere groepen kunnen worden gevormd die handel en consumptie ten goede komen;

- vergemakkelijking van de financiering voor handelsondernemingen onder dezelfde voorwaarden als voor verwerkende bedrijven, alsmede oplossing van het probleem van het ontbreken van vaste activa als borgstelling;

- bevordering van de toegang van kleine en middelgrote handelsondernemingen tot financieringsbronnen voor aanvangskapitaal (seed capital) en risicodragend kapitaal (venture capital).

3.2.1.3. Uitgaande van de programma's die in de industrie en de verwerkingssector met succes ten uitvoer zijn gelegd, kunnen conclusies worden getrokken en acties worden gepland ten gunste van de handel, die tot dusver niet de communautaire ondersteuning heeft gekregen waarop hij recht heeft.

3.2.2. Het overlegkader

3.2.2.1. Met de handelssector, die 4,5 miljoen ondernemingen en 22 miljoen werknemers telt, houdt zich thans een administratieve eenheid van D-G XXIII bezig waarin slechts een twaalftal ambtenaren werkzaam is.

3.2.2.1.1. Daar er Directoraten-Generaal zijn voor industrie, landbouw, consumentenbeleid en zelfs visserij is het onbegrijpelijk dat zo weinig aandacht aan de handel wordt geschonken.

3.2.2.1.2. Om van de dynamische rol van de handel op economisch en maatschappelijk gebied optimaal gebruik te maken, stelt het ESC de oprichting van een Directoraat-Generaal voor de handel voor, dat alle direct of indirect bij de handel betrokken communautaire diensten omvat.

3.2.2.2. Aangezien het comité voor handel en distributie als enig en uitsluitend voor de handel gespecialiseerd adviesorgaan van de Commissie tot dusver een belangrijke rol heeft gespeeld, moeten zijn werkzaamheden volgens het ESC meer naar waarde geschat en ondersteund worden.

3.2.2.3. De werkgevers- en werknemersorganisaties in de handelssector behoren momenteel tot de sterkste en meest geloofwaardige sociale partners, en communautaire instellingen zouden daar rekening mee moeten houden. Het is bijgevolg wenselijk dat zij via hun eigen vertegenwoordigers, nl. Eurocommerce samen met Euro-Fiet voor de werknemers, een rol spelen in alles wat op de sector betrekking heeft.

3.2.2.3.1. Het ESC dringt er bij de Commissie op aan om de zich thans ontwikkelende sociale dialoog tussen de sociale partners van de handelssector, nl. EUROFIET, dat de werknemers vertegenwoordigt, en EUROCOMMERCE, krachtiger te steunen zodat ze elkaar beter begrijpen, de sociale dialoog verder ontwikkelen, de werkgelegenheid bevorderen en de commerciële diensten verbeteren. Voorts moet de Commissie bij het nemen van besluiten op handelsgebied ook terdege rekening houden met de resultaten van deze dialoog.

3.2.2.4. Het ontbreken van een overlegkader voor vertegenwoordigers van de handel enerzijds en consumenten anderzijds leidt in sommige gevallen tot bepaalde leemtes in het overleg, die hinderpalen opwerpen voor de totstandkoming van vertrouwensrelaties.

Een gezonde handelssector heeft er geen baat bij een vijandige confrontatie met consumenten aan te gaan, maar streeft daarentegen naar een zo goed en volledig mogelijke voorlichting van de consument, zodat de praktijken die eerlijke concurrentie in de weg staan, aan het licht komen.

3.2.2.4.1. Het ESC stelt voor:

- onder auspiciën van de Directoraten-Generaal XXIII en XXIV een vast adviescomité handelaren/consumenten in het leven te roepen;

- vertegenwoordigers van consumenten én handelaren de werkzaamheden van resp. het Comité voor handel en distributie en het Raadgevend comité voor consumentenzaken te laten bijwonen wanneer kwesties van gemeenschappelijk belang aan de orde zijn;

- geregeld overleg tussen vertegenwoordigers van de handelssector en de consumenten te organiseren.

4. Nieuwe uitdagingen voor de handel

4.1. De doeltreffendheid van de interne markt waarborgen

4.1.1. Hinderpalen voor de interne markt

4.1.1.1. De lid-staten moeten hun vooroordelen van het verleden terzijde schuiven en onmiddellijk werk maken van de harmonisatie van alle regelgeving die hinderpalen voor de interne markt opwerpt.

4.1.1.2. Alle nationale en lokale autoriteiten moeten er zich van bewust zijn dat, wanneer zij de vrije vestiging van ondernemingen en het vrije verkeer van goederen belemmeren, ook van hetzelfde laken een pak zullen krijgen ...

4.1.2. Zorgen van de consumenten

4.1.2.1. Consumenten en handelaren hebben verschillende belangen maar ontmoeten elkaar op de markt, waar zij volledig van elkaar afhankelijk zijn.

4.1.2.2. Een voorgelichte consument vormt een garantie voor eerlijke concurrentie op handelsgebied; alleen hij kan immers slechte handelspraktijken afstraffen, tot deze ophouden te bestaan.

4.1.2.3. De handelaar dankt zijn bestaan aan de consument en moet zich daar ook van bewust zijn; hij moet de consument dan ook de best mogelijke combinatie van informatie-kwaliteit-service-prijs aanbieden.

4.1.2.4. Nog steeds bestaan er thans volledig achterhaalde, ongerechtvaardigde vooroordelen m.b.t. de relatie handelaar/consument; deze kunnen en moeten worden ontkracht via een oprechte dialoog in het belang van beide partijen, daar beide meer gemeenschappelijke dan tegengestelde belangen hebben.

4.1.2.5. Doeltreffend gebruik van statistische gegevens over consumentengedrag kan in grote mate tot de ontwikkeling van kleine en middelgrote handelsondernemingen bijdragen.

4.1.2.6. De handel kan een zeer belangrijke rol spelen in de bescherming van het milieu door voor milieuvriendelijke verpakkingen te kiezen, het energieverbruik te verminderen, en van energiebronnen gebruik te maken die het milieu minder belasten.

4.1.3. De invoering van de euro

4.1.3.1. De invoering van de euro in het dagelijkse handelsverkeer is de taak bij uitstek van de handel; uiteraard mag niet over het hoofd worden gezien dat de gevolgen ervan het meest in de banksector voelbaar zullen zijn.

4.1.3.1.1. De handelssector zal met nieuwe en geldverslindende uitdagingen geconfronteerd worden, zoals b.v. de aanpassing van kasregisters en andere apparatuur aan de nieuwe munten en bankbiljetten, de aanpassing van prijzen, nieuwe prijslijsten, enz.

4.1.3.2. Om de euro zo vlot mogelijk op de markt te introduceren, worden de volgende maatregelen voorgesteld:

- de uitvoering van een opleidingsprogramma voor handelaren en werknemers m.b.t. de mogelijkheden en de voor- en nadelen van het gebruik van de euro;

- de uitvoering van een programma voor de ondersteuning van kleine en middelgrote handelsondernemingen tijdens het aanpassingsproces (b.v. voorlichtingsdagen en -brochures, leningen met rentesubsidies voor investeringen in noodzakelijke elektronische apparatuur, enz.);

- de reeds door D-G II en D-G X gelanceerde informatiecampagne moet met de specifieke kenmerken van de Europese volkeren rekening houden (ongeacht welke landen aan de eerste of tweede fase van de EMU deelnemen) en een scheeftrekking van de handel met eventueel daaruit voortvloeiende anti-Europese gevoelens voorkomen, en dient tevens aandacht te schenken aan de mogelijkheden waarover de handel beschikt om de euro bij het brede publiek ingang te doen vinden;

- ontwikkeling van specifieke voorlichtingsprogramma's voor basis- en voortgezet onderwijs, zodat de jonge Europese burgers snel en doeltreffend met de nieuwe munt vertrouwd raken.

4.1.3.3. De overschakeling van de nationale munten op de euro per 1 januari 2002 zal voor de handel enorme moeilijkheden meebrengen daar rond die tijd veel kersten nieuwjaarsaankopen worden gedaan, balansen en inventarissen worden opgemaakt en ook de koopjesperiode begint.

Uit praktische overwegingen en met het oog op een grotere doeltreffendheid zou volgens het ESC voor een vroegere datum moeten worden gekozen.

4.1.3.4. T.a.v. de vermelding van de prijzen die ook per eenheid aangegeven moeten worden, wordt voorgesteld om ook na de invoering van de euro en tijdens de geplande overgangsperiode (waarbij de prijzen tijdelijk zowel in de nationale munt als in euro moeten worden vermeld) de volgende drie prijzen aan te geven:

- verkoopprijs in nationale munt;

- verkoopprijs in euro;

- prijs per meeteenheid in euro.

Dit is een afdoende methode, daar bij vergelijking van prijzen die in dezelfde munt zijn uitgedrukt, ongeacht de betrokken munt, een duidelijke keuze kan worden gemaakt.

4.2. Ondernemingsklimaat

4.2.1. Administratieve rompslomp en vereenvoudiging van de wetgeving

4.2.1.1. Het ESC hoopt dat de acties in het kader van het SLIM-initiatief de verwachte resultaten opleveren zodat de kleine en middelgrote handelsondernemingen hun slagkracht in een productief proces kunnen investeren, en niet langer hun energie in bureaucratie verliezen.

4.2.2. Opleiding

4.2.2.1. Het ESC stelt voor:

- oprichting van technische handelshogescholen met een voor alle lid-staten gemeenschappelijk basisprogramma voor opleiding en (voortgezet) onderwijs van medewerkers en leidinggevend personeel van handelsondernemingen;

- financiering van bijzondere opleidingsprogramma's voor werkgevers/handelaren;

- deelneming van vertegenwoordigers van de sociale partners van de handelssector aan comités voor beroepsopleiding;

- onderwijs en opleiding van werkgevers en werknemers van de handelssector over de grenzen heen waardoor nieuwe initiatieven kunnen worden gelanceerd, nieuwe arbeidsplaatsen kunnen worden geschapen en nieuwe activiteiten kunnen worden ontwikkeld, alsmede nieuwe bedrijven kunnen ontstaan.

4.2.3. Statistische informatie

4.2.3.1. De in het Groenboek verstrekte statistische informatie is zo oud (zij bestrijkt de periode 1986-1992) dat zij in het licht van de snelle, haast dagelijkse nieuwe ontwikkelingen in de handel alleen als historisch feitenmateriaal kan worden beschouwd.

4.2.3.2. Het ESC dringt er bij zowel EUROSTAT als de nationale diensten voor de statistiek op aan alles in het werk te stellen om betrouwbare actuele statistische gegevens over de handel te verzamelen.

4.2.3.3. Als geen gebruik kan worden gemaakt van betrouwbare statistieken, zullen de communautaire middelen die voor ondersteuning van initiatieven terzake ter beschikking worden gesteld, nooit resultaat opleveren.

4.2.3.4. Wat de werkgelegenheidscijfers betreft, moeten de verschillende nationale gegevens vergelijkbaar zijn en bij werknemers b.v. worden opgesplitst naar geslacht, leeftijd, arbeidsverhouding (vol-, deeltijds, seizoenarbeid), en beroepsactiviteit (vaste medewerkers, gepensioneerden, studenten, personen met een tweede beroepsactiviteit), enz.

4.2.3.5. Het ESC stelt voor, een "statistische waarnemingspost voor de handel" in het leven te roepen die zorgt voor het verzamelen, verwerken en publiceren van gegevens over o.m.:

- vraag en aanbod (marktaandeel per distributiekanaal, prijsniveau, omzet, enz.);

- per sector en gebied.

4.3. Werkgelegenheid, concurrentievermogen en samenhang

4.3.1. Platteland

4.3.1.1. De EU dient de kleinschalige lokale handel (in plattelandscentra) door middel van specifieke maatregelen te ondersteunen, daar het bestaan van deze handel van cruciaal belang is voor de versterking en ontwikkeling van kleine gemeenschappen. Enkele van de vele mogelijke maatregelen zijn:

- speciale leningen met rentesubsidies voor handelsondernemingen die in halfstedelijke of rurale gemeenschappen met een bevolking van minder dan 10 000 inwoners werkzaam zijn;

- specifieke steunprogramma's voor modernisering van handelsondernemingen die werkzaam zijn in halfstedelijke of rurale gemeenschappen met een bevolking van minder dan 10 000 inwoners, met name voor de aankoop van computers en de aansluiting op netwerken (in het bijzonder Internet);

- gemakkelijke en goedkope toegang tot telecommunicatienetwerken.

4.3.1.2. De handelsondernemingen in plattelandsgebieden moeten worden ondersteund door particuliere of openbare diensten (b.v. post-, maatschappelijke en andere diensten).

4.3.1.3. Het ESC stelt voor bijzondere aandacht te schenken aan de organisatie en totstandbrenging van distributienetwerken voor eilanden, die van het vasteland afgesneden worden zodra het toeristische seizoen is afgelopen. De schaarse achterblijvende eilandbewoners moeten het dan vaak stellen zonder zelfs de meest elementaire goederen en geneesmiddelen.

4.3.2. De stedelijke omgeving

4.3.2.1. Het Groenboek vestigt er terecht de aandacht op dat de veranderende rol van traditionele winkelcentra in grotere steden zeer ernstige gevolgen heeft. Een en ander is voornamelijk te wijten aan het feit dat consumenten met hun auto naar de handelscentra toe willen. Slechts weinig mensen maken gebruik van het openbaar vervoer. Zo zijn de tegengestelde tendensen in het stadsbeleid die betrekking hebben op commerciële belangen, openbaar vervoer, het comfort over een eigen auto te beschikken en de ruimtelijke ordening van de voorsteden, moeilijk onderling te verzoenen. Als het onderkennen van problemen al kan leiden tot de oplossing ervan, moet de wisselwerking tussen handelsbeleid en beleid op het gebied van ruimtelijke ordening hoe dan ook duidelijker worden ingezien en moeten de resultaten door de burgers worden aanvaard.

4.3.2.2. In bepaalde lid-staten wordt de ongebreidelde wildgroei van hypermarkten buiten het stadscentrum door voorschriften op het gebied van ruimtelijke ordening aan banden gelegd. Aldus wordt gepoogd verstoringen in de nationale economie tegen te gaan die te wijten zijn aan het verval van stadscentra en de stadsvlucht, die vitale delen van het stadsleven treft.

4.3.2.3. Het ESC stelt voor dat een studie wordt gemaakt van typische stadscentra, waaruit moet blijken welke acties moeten worden ondernomen om deze nieuw leven in te blazen.

4.3.2.4. Het toekennen van aanzienlijke belastingvoordelen aan ondernemingen die hun activiteiten in stadscentra heropnemen, zou de huidige negatieve tendens kunnen ombuigen.

4.3.2.5. Het op gang brengen van een dialoog en de totstandbrenging van nauwe samenwerking tussen vertegenwoordigers van de handelssector en lokale overheden zal niet alleen lokale problemen helpen oplossen, maar ook het ontstaan van nieuwe problemen voorzien en voorkomen. In dit verband moet de onderlinge afhankelijkheid van handel en vervoersystemen worden beklemtoond.

4.4. De informatiemaatschappij en de handel

4.4.1. In het Groenboek is geen aandacht besteed aan de voornaamste kenmerken van de informatiemaatschappij en de belangrijkste desbetreffende parameters, waaronder elektronische handel. Er moet een meer systematische en uitvoerige evaluatie worden gemaakt van de gevolgen van de informatiemaatschappij voor de bestaande vormen van handel.

4.4.2. Een eerste gevolg van het gebruik van netwerken is de globalisering van de handel; hierbij wordt voorbijgegaan aan de mening van landen of instanties die de handel publiek vertegenwoordigen, en ook aan het standpunt van de internationale organisaties die ernaar moeten streven handelstransacties wereldwijd te vergemakkelijken.

4.4.3. De consument kan thans zonder enige beperking aan zijn behoeften voldoen in een omgeving die door een onverbiddelijke concurrentie wordt gekenmerkt en althans op het eerste gezicht in diens voordeel werkt.

4.4.4. De nieuwe methoden voor verkoop op afstand via toepassing van nieuwe technologieën moeten aan een specifiek onderzoek worden onderworpen en in alle Europese ondernemingen ingeburgerd raken omdat zij zonder twijfel zullen leiden tot vérgaande veranderingen in het gedrag van consumenten en de werking van de handel.

4.4.5. Europa begint slechts uiterst langzaam vertrouwd te raken met de nieuwe technologieën en het gebruik van informatienetwerken. Het gebruik van toepassingen voor elektronische handel zorgt nu reeds voor een nieuwe revolutionaire ontwikkeling van de handel die de structuren van de wereldhandel, de geografische uitbreiding van de handel, de verhouding handelaar/consument, de werking van beheerssystemen, de interne organisatie, de informatiesystemen en de arbeidsmodellen grondig zal veranderen.

4.4.6. In het bijzonder zij opgemerkt dat de tijd geen speelruimte laat, daar een en ander zich razendsnel ontwikkelt en de met Europese bedrijven concurrerende ondernemingen reeds uitgebreid gebruik maken van nieuwe technologieën.

4.4.7. De beveiliging van elektronische transacties staat, vooral wat de betalingen betreft, de volle doorbraak van de nieuwe vormen van elektronische handel het meest in de weg. Een en ander houdt verband met de verificatie van elektronische handtekeningen ter bekrachtiging van elektronisch handelsverkeer; een dergelijke verificatie moet handelstransacties die met behulp van elektronische middelen tot stand komen, extra veiligheid verzekeren en de consumenten aansporen om onverwijld van de door nieuwe technologieën geboden mogelijkheden gebruik te maken.

In de dialoog die thans tussen de kredietinstellingen wordt aangeknoopt, moet een bijzondere rol aan de vertegenwoordigers van ondernemers en vakbonden van de handelssector worden toebedeeld.

4.4.8. Er is een duidelijke omschrijving nodig van al wat onder "elektronische handel" wordt verstaan, waarbij de sectoren en activiteiten die betrekking hebben op de transacties tussen handelsondernemingen (b.v. EDI, ECR, enz.) enerzijds en op het dagdagelijkse handelsverkeer met de consumenten anderzijds, duidelijk moeten worden aangegeven.

4.4.9. Handelsondernemingen zijn de uiteindelijke gebruikers/consumenten van de elektronische toepassingen die door gespecialiseerde elektronicabedrijven aangeboden worden; zij zullen te kampen hebben met de grootste problemen bij het gebruik van deze hulpmiddelen.

De uiteindelijke gebruikers-handelaren moeten dan ook een beslissende rol kunnen spelen bij de door de Commissie geplande ontplooiing en financiering van de elektronische handel, zodat de sectoren die verder ontwikkeld worden, ook werkelijk nuttig en noodzakelijk zijn voor het handelsverkeer van de 21e eeuw.

4.4.10. Bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO) wordt erop aangedrongen tot een wereldwijde dialoog over elektronische hulpmiddelen op te roepen, teneinde gebruiksregels vast te leggen en transacties die via deze middelen tot stand komen, de nodige garanties inzake veiligheid en betrouwbaarheid te bieden.

4.4.11. De tweede fase van de actie Commerce 2000, die zo spoedig mogelijk op gang moet komen, zal een krachtige stimulans zijn voor het gebruik van de nodige elektronische toepassingen in kleine en middelgrote handelsondernemingen.

4.4.12. De afschaffing van nationale telecommunicatiemonopolies (in 1998) en de lang verwachte liberalisering van telecommunicatiediensten in de EU zal bijdragen tot een vermindering van de kosten van de nieuwe diensten, waardoor zij ook voor kleinere handelsondernemingen toegankelijk zullen worden.

4.4.13. De Commissie moet voorzien in de nodige maatregelen ter bescherming van de consument bij elektronisch winkelen (teleshopping), zodat het thans bestaande beschermingsniveau in geen geval wordt verlaagd.

4.4.14. De lid-staten worden verzocht onmiddellijk in te haken op de nieuwe omstandigheden die door de informatiemaatschappij worden geschapen, en via de wetgeving rechtstreeks aan de nieuwe behoeften van ondernemingen en consumenten tegemoet te komen.

4.4.15. Naarmate het aandeel van de elektronische handel toeneemt, zal ook een aantal traditionele arbeidsplaatsen in de handelssector verloren gaan. Verwacht wordt dat dit negatieve effect evenwel zal worden gecompenseerd door het ontstaan van nieuwe banen in de sectoren beheersondersteuning, ontvangst van berichten, verpakking en distributie van goederen.

5. Conclusie

5.1. De artikelen 129 A en 130 van het Verdrag hebben betrekking op resp. consumenten en industrie.

5.1.1. Het ESC stelt voor dat in het door de Intergouvernementele Conferentie te herziene Verdrag een artikel aan de handel wordt gewijd.

5.2. Wat de Europese handel betreft, moet de Commissie krachtdadiger optreden zodat in de Europese Unie spoedig een eigentijds ondernemingsklimaat tot stand komt dat de ondernemingen helpt de harde wereldconcurrentie weerwerk te leveren, met de nieuwe technologieën vertrouwd te raken en de te verwachten problemen op het gebied van opleiding en specialisering het hoofd te bieden.

5.2.1. Ondanks zijn enorme economische en maatschappelijke belang, gaat de handel in sommige landen nog steeds gebukt onder het negatieve beeld die hij heeft gekregen door de politieke verwaarlozing van de voorbije decennia, waar nu toch een einde aan is gekomen. De Commissie moet stappen ondernemen om een realistisch beeld van de handel te creëren, hetgeen in het belang van zowel de economie als de werkgelegenheid is.

5.2.2. De permanente Europese dialoog over de handel, die met de publicatie van het Groenboek is gelanceerd, moet leiden tot de uitwerking van een actieplan dat alle communautaire maatregelen voor de handelssector omvat.

Brussel, 28 mei 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

BIJLAGE bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

De volgende wijzigingsvoorstellen, waarop ten minste een kwart van de stemmen vóór is uitgebracht, werden tijdens de discussie verworpen.

Paragraaf 2.1.1

Als volgt te doen luiden:

"De handel is in de EU duidelijk de sector waarin de meeste banen worden geschapen. Niet alleen dient de kwaliteit van de aangeboden diensten te worden verbeterd, maar er moeten ook nieuwe arbeidsplaatsen worden gecreëerd die nauw met de sector handel zijn verbonden. Daarbij moet de voorkeur aan full time-banen worden gegeven; voor deeltijdbanen mag slechts worden gekozen indien deze worden bezet door mensen die in deeltijdverband willen werken, zoals gepensioneerden, studenten of bezoekers van een stad."

Motivering

Full time-arbeidsplaatsen die nauw met de handelssector zijn verbonden, dienen voorrang te krijgen boven deeltijdarbeidsplaatsen die niet met de handelssector zijn verbonden.

Uitslag van de stemming

Vóór: 26, tegen: 40, onthoudingen: 8.

Paragraaf 3.2.2.2

De volgende tekst toe te voegen:

"In dit verband kan worden verwezen naar het gemeenschappelijke advies van EUROFIET en EUROCOMMERCE over de ontwikkeling van de sociale dialoog op EU-niveau, waarin het volgende staat: "... There is a need for DG XXIII to consult properly and systematically the social partners for commerce, including within the framework of the Commerce and Distribution Committee.""

Motivering

De sociale partners dienen in het comité voor handel en distributie van DG XXIII vertegenwoordigd te zijn; hierdoor zal dit comité een betere basis krijgen om onderwerpen als werkgelegenheid te bespreken.

Uitslag van de stemming

Vóór: 31, tegen: 60, onthoudingen: 11.

Paragraaf 4.1.3.3

De tweede alinea ("uit ... gekozen.") te schrappen.

Motivering

Het ESC heeft al advies uitgebracht over de praktische problemen i.v.m. de invoering van de euro. Daarin werd geen voorstel gedaan om de euro niet bij de jaarwisseling in te voeren. Er zijn bovendien sterke argumenten die ervoor pleiten dat de euro juist wel bij de jaarwisseling wordt ingevoerd. De boekhouding over een bepaald jaar kan beter in één valuta luiden, evenals alle jaarlijkse statistieken.

Uitslag van de stemming

Vóór: 48, tegen: 55, onthoudingen: 12.

Paragraaf 4.3.2.4

Te schrappen.

Motivering

Dit voorstel is voorbarig. Het in paragraaf 4.3.2.3 geformuleerde voorstel, is meer geschikt om een nieuw beleid te ontwikkelen.

Uitslag van de stemming

Vóór: 35, tegen: 64, onthoudingen: 17.

De volgende passages van het Afdelingsadvies, voor het behoud waarvan ten minste een kwart van de stemmen vóór is uitgebracht, worden geschrapt als gevolg van door de Vergadering goedgekeurde wijzigingsvoorstellen.

Paragraaf 3.2.1.4

"De grote verschillen tussen de nationale belastingsstelsels voor ondernemingen veroorzaken de ongelijke concurrentievoorwaarden en verhinderen een goede werking van de interne markt. Het ESC zou graag zien dat de Commissie initiatieven neemt om zowel de indirecte als de directe belastingen in de EU-lid-staten te harmoniseren."

Uitslag van de stemming

Vóór: 46, tegen: 48, onthoudingen: 6.

Paragraaf 4.4.13

"Rechtstreekse financiering door de Commissie is voornamelijk nodig voor de aankoop van de nodige apparatuur en de daarmee samengaande noodzakelijke opleidingsprogramma's. De Commissie wordt verzocht bijzondere aandacht te schenken aan de behoeften van kleine en middelgrote handelsondernemingen en werk te maken van een gedegen programma ter ondersteuning van het MKB."

Uitslag van de stemming

Vóór: 49, tegen: 55, onthoudingen: 18.