AFKORTINGEN EN LETTERWOORDEN

ACS : Staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan

CRIS : Common Relex Information System — Gemeenschappelijk informatiesysteem van Relex

DG Ontwikkeling en Samenwerking : Directoraat-generaal Ontwikkeling en Samenwerking — EuropeAid

EOF : Europees Ontwikkelingsfonds

EUWI : Waterinitiatief van de Europese Unie

GMP : Gezamenlijk monitoringprogramma van de WHO en Unicef

IGAD : Intergovermental Authority on Development — Intergouvernementele ontwikkelingsautoriteit

MOD’s : Millenniumontwikkelingsdoelstellingen

ROM : Resultaatgericht toezicht ("results-oriented monitoring")

SADC : South African Development Community — Zuid-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenschap

Unicef : Kinderfonds van de Verenigde Naties

WHO : Wereldgezondheidsorganisatie

SAMENVATTING

I. Afrika bezuiden de Sahara is niet op de goede weg wat betreft de verwezenlijking van de millenniumontwikkelingsdoelstellingen inzake water en sanitaire voorzieningen. De controle had tot doel te beoordelen of de Commissie de EU-ontwikkelingshulp voor drinkwater en sanitaire basisvoorzieningen in Afrika bezuiden de Sahara zodanig heeft beheerd dat daadwerkelijk duurzame resultaten werden behaald.

II. De Rekenkamer onderzocht een steekproef van 23 projecten in zes landen, die goed zijn voor een aanzienlijk deel van de in die regio verleende hulp, om te zien of er projectresultaten waren bereikt en of deze waarschijnlijk duurzaam waren in de tijd.

III. De voornaamste bevindingen van de controle waren als volgt:

- in het algemeen waren de installaties volgens plan geplaatst en gebruiksklaar;

- minder dan de helft van de onderzochte projecten leverde echter resultaten op die beantwoordden aan de behoeften van de begunstigden;

- in het algemeen stimuleerden de onderzochte projecten de toepassing van standaardtechnologie en ter plaatse beschikbare materialen: technisch gezien waren ze duurzaam;

- voor de meeste projecten zullen de resultaten en voordelen op middellange en lange termijn niet in stand blijven, tenzij er wordt gezorgd voor andere ontvangsten dan tariefinkomsten, of wegens institutionele gebreken (geringe capaciteit van de exploitanten om de geplaatste installaties te bedienen);

- de procedures van de Commissie voor projectbeheer bestrijken de duurzaamheid volledig, maar de Commissie benutte deze procedures niet goed om het waarschijnlijker te maken dat de projecten blijvende voordelen opleveren.

IV. De Rekenkamer beveelt aan dat de Commissie op bepaalde punten de bestaande procedures beter zou benutten om de voordelen van de EU-uitgaven voor ontwikkeling op dit terrein en in deze sector te optimaliseren.

INLEIDING

DE SECTOR WATER- EN SANITAIRE VOORZIENINGEN: BEHAALDE RESULTATEN EN UITDAGINGEN

1. Betere watervoorziening en sanitaire voorzieningen zijn van essentieel belang voor het realiseren van de millenniumontwikkelingsdoelstellingen (MOD’s) [1]. Veilig drinkwater en sanitaire voorzieningen dragen bij tot de economische groei en de armoedebestrijding, hoofdzakelijk door een betere volksgezondheid [2], en ondersteunen andere ontwikkelingsdoelstellingen zoals gendergelijkheid en voedsel- en voedingszekerheid.

2. De sector kent specifieke uitdagingen. De geïnstalleerde systemen dienen uit milieu-oogpunt duurzaam te zijn en aantasting van waterbronnen, bijvoorbeeld door overmatig gebruik, maar ook milieuschade, bijvoorbeeld door ondeugdelijke sanitaire en afvalwaterverwerkingssystemen, dient daarbij te worden vermeden.

3. Sanitaire verbeteringen vergen doorgaans veranderingen in het persoonlijk gedrag en zijn dus afhankelijk van hygiënecampagnes om algemeen maatschappelijk aanvaard en toegepast te worden. Vooral in landelijke gebieden zijn uitvoeringstaken, klein onderhoud en financieel beheer meestal niet toevertrouwd aan een permanent agentschap maar aan plaatselijke bewoners die opleiding en ondersteuning nodig hebben om adequate instanties op te richten.

4. De MOD’s omvatten een specifiek doel (MOD 7, doel 7c) voor water en sanitaire voorzieningen, namelijk om tegen 2015 het aantal mensen zonder duurzame toegang tot veilig drinkwater en sanitaire basisvoorzieningen te halveren (in vergelijking met 1990). Het gezamenlijke monitoringprogramma (GMP) van de WHO en Unicef voor water en sanitaire voorzieningen is het mechanisme van de Verenigde Naties om de vooruitgang in de richting van de betrokken MOD’s te monitoren.

5. Volgens het GMP-verslag 2012 heeft de wereld het doel inzake drinkwater bereikt, maar zal het doel inzake sanitaire voorzieningen waarschijnlijk niet worden behaald. De verschillen tussen de steden en het platteland zijn opvallend: wereldwijd woont 79 % van de mensen die nog steeds geen verbeterde drinkwaterbron hebben, en 72 % van degenen zonder verbeterde sanitaire voorzieningen, op het platteland [3].

6. De doelen inzake water en sanitaire voorzieningen zijn nog lang niet bereikt in Afrika bezuiden de Sahara. In 2010 had 39 % van de bevolking geen toegang tot een verbeterde drinkwaterbron en had 70 % geen verbeterde sanitaire voorzieningen. De streefdoelen waren respectievelijk 25 % en 36 %.

7. Ramingen van de financiering (bovenop die welke reeds gepland was) die nodig is om de MOD’s voor water en sanitaire voorzieningen te verwezenlijken, lopen sterk uiteen. De Wereldbank publiceerde een raming van het jaarlijkse financieringstekort in Afrika bezuiden de Sahara (stedelijke en landelijke gebieden) ten bedrage van 11,8 miljard dollar van 2011 tot 2015 [4]. De verklaring van Marseille van maart 2012 [5] vermeldt dan weer 8 miljard dollar als het totale bedrag dat in de periode 2012-2015 nog nodig is om deze doelen in heel landelijk Afrika te realiseren.

BELEID EN FINANCIËLE STEUN VAN DE EU VOOR DE SECTOR

BELEID INZAKE WATER EN SANITAIRE VOORZIENINGEN

8. De EU-ontwikkelingssteun voor water en sanitaire voorzieningen volgt de mededeling van de Commissie uit 2002 over waterbeheer [6], die werd bevestigd door een verordening van de Raad van 30 mei 2002 over waterbeheer in ontwikkelingslanden [7]. Het belang van water in de ontwikkelingshulp van de EU werd opnieuw benadrukt in de Europese Consensus inzake Ontwikkeling van 2005 [8].

9. De mededeling van de Commissie van 2002 noemt als een der hoofddoelstellingen van ontwikkelingshulp, te verzekeren dat alle mensen, en vooral de armsten, beschikken over drinkwater van goede kwaliteit en over passende middelen tot afvalverwijdering.

10. Op de wereldtop over ontwikkeling in 2002 te Johannesburg ondernam de EU op basis van die mededeling een Waterinitiatief (EUWI) dat moest bijdragen aan de realisatie van de MOD’s inzake water en sanitaire voorzieningen (zie tekstvak 1).

FINANCIERING

11. De EU financiert water- en sanitaire maatregelen aan de hand van thematische en geografische (nationale en regionale) programma’s [9]. Daarnaast verstrekt de EU middelen in het kader van acties voor humanitaire hulp.

12. Het informatiesysteem van de Commissie inzake externe acties, het Gemeenschappelijk Relex-informatiesysteem (CRIS), geeft aan dat de uitgaven voor water en sanitaire voorzieningen in de landen bezuiden de Sahara 1,01 miljard euro beliepen over de periode 2001-2010 (zie bijlage I). Maar aangezien de financiering voor water en sanitaire voorzieningen ook op andere steungebieden bestaat (plattelandsontwikkeling, landbouw, milieu, gezondheidszorg en onderwijs), was het totaalbedrag van de door de Commissie geboden steun groter.

TEKSTVAK 1

DOELSTELLINGEN VAN HET EU-WATERINITIATIEF

Met het EUWI wordt beoogd:

- de politieke actiebereidheid te versterken en het belang van het thema water en sanitaire voorzieningen in de inspanningen voor armoedebestrijding te verhogen;

- te zorgen voor betere regelingen inzake waterbeheer door de institutionele capaciteiten en publiek-private partnerschappen te versterken;

- de coördinatie en samenwerking te verbeteren bij de uitvoering van acties betreffende water en sanitaire voorzieningen;

- regionale en subregionale samenwerking in het kader van een geïntegreerd waterbeheer te stimuleren; en

- bijkomende financiering te verwerven.

REIKWIJDTE EN AANPAK VAN DE CONTROLE

13. Bij de controle werd onderzocht of de ontwikkelingshulp van de EU voor drinkwatervoorziening en sanitaire voorzieningen in zes landen bezuiden de Sahara, die werden geselecteerd op grond van hun financieel belang onder de tien grootste ontvangers, duurzame resultaten opleverde. Er werd gefocust op de volgende twee vragen:

a) Hebben de door de EU gefinancierde projecten de verwachte resultaten bereikt en zijn deze duurzaam?

b) Heeft de Commissie passende maatregelen getroffen om te zorgen voor duurzame resultaten inzake watervoorziening en sanitaire voorzieningen?

14. Bij de controle werd nagegaan of de projecten voldeden aan de technische, financiële en institutionele voorwaarden voor duurzaamheid. Voor zover mogelijk werd ook nagegaan of de projecten ook impact hadden op maatschappelijk en milieugebied [10].

15. De controlewerkzaamheden werden verricht van februari tot december 2011 en omvatten een gedetailleerd onderzoek van door de EU gefinancierde water- en sanitaire projecten in zes begunstigde landen: Angola, Benin, Burkina Faso, Ghana, Nigeria and Tanzania (zie bijlage II). Tussen april en juli 2011 werden bezoeken gebracht aan Burkina Faso, Nigeria en Tanzania.

16. Bij de controle werd een steekproef onderzocht van 23 projecten en programma’s in het kader van contracten die waren gefinancierd uit de algemene begroting dan wel uit het zevende, achtste en negende Europese Ontwikkelingsfonds, inclusief de eerste (uit het negende EOF gefinancierde) ACS-EU Waterfaciliteit. In totaal kostten deze contracten meer dan 400 miljoen euro, waarvan 49 % werd gefinancierd door de EU. Bijlage III geeft een lijst van alle voor de controle geselecteerde projecten en programma’s.

OPMERKINGEN

DE UITRUSTING WERD WEL GEÏNSTALLEERD, MAAR AAN DE BEHOEFTEN VAN DE BEGUNSTIGDEN WAS IN DE MEESTE GEVALLEN NIET GENOEGZAAM VOLDAAN EN DE DUURZAAMHEID LOOPT GEVAAR

IN HET ALGEMEEN WAS DE UITRUSTING GEÏNSTALLEERD VOLGENS PLAN EN GEBRUIKSKLAAR

17. De bezoeken en rapportanalyses van de Rekenkamer toonden aan dat voor alle projecten de passende uitrusting voor watervoorziening was geïnstalleerd. In sommige gevallen waren de oorspronkelijke plannen aangepast wat betreft hoeveelheid, technische specificaties, plaats en tijd, om ze af te stemmen op plaatselijke omstandigheden die tijdens de uitvoering werden opgemerkt (zie bijlage IV en tekstvak 2).

+++++ TIFF +++++

Standpijp in een school in Kilolo — Tanzania© Europese Rekenkamer.

18. Ten tijde van de controle was er (vanuit de EU-delegaties of als resultaat van de inspectie door de controleurs van de Rekenkamer) informatie beschikbaar over de huidige werking van:

- de installaties voor waterdistributie bij 18 van de 23 projecten;

- de sanitaire voorzieningen bij 10 van de 17 projecten met sanitaire componenten.

TEKSTVAK 2

SLUIT DE KLOOF: BETERE WATERVOORZIENING EN SANITAIRE VOORZIENINGEN IN KLEINE GEMEENTEN IN NIGERIA

Het project "Closing the gap" ("Sluit de kloof") droeg ertoe bij zuiver water en sanitaire voorzieningen te bezorgen aan 12 kleine gemeenten in de deelstaat Jigawa in het noorden van Nigeria. Het project financierde de aanleg van eenvoudige systemen voor watervoorziening (boorputten en een waternetwerk), die ten tijde van het bezoek van de controleurs (juli 2011) in goede staat waren en correct functioneerden. Daarnaast werden met ter plaatse beschikbaar materiaal huishoudelijke latrines gebouwd.

+++++ TIFF +++++

Het project deed meer dan infrastructuur leveren. Het hielp plaatselijke gemeenschappen om voor zichzelf uit te maken wat zij van het project verlangden, met het doel blijvende veranderingen te brengen in de gewoonten. Verenigingen van watergebruikers praatten mee over de technische specificaties van de sanitaire en watervoorzieningssystemen, rekening houdend met de behoeften van de gebruikers, en ze waren verantwoordelijk voor de gewone exploitatie van de systemen. Ze werden bijgestaan door de bevoegde overheidsdienst wanneer onderhouds- en reparatiewerkzaamheden nodig waren.

Het project had positieve gevolgen voor het leven in lokale gemeenschappen. De kleine gemeenten waren zichtbaar verlost van het probleem van open riolen en het aantal door het water overgebrachte ziekten was afgenomen.

Ten tijde van de controle was het project overgedaan in meer dan 100 kleine gemeenten.

HET SYSTEEM VOOR LANDELIJKE WATERVOORZIENING EN SANITAIRE VOORZIENING IN DE DEELSTAAT CROSS RIVER, NIGERIA

De begunstigde van de subsidie presenteerde op 7 juni 2011 een tussentijds beschrijvend verslag over de hele uitvoeringsperiode ( 1 januari 2005 tot 31 december 2010). Volgens dit rapport waren de voornaamste outputs van het project gerealiseerd zoals voorzien in het projectvoorstel en de subsidieovereenkomst, met twee grote uitzonderingen, namelijk, (a) de vermindering van het aantal herstelde boorputten tot 61 (tegenover 120 in de overeenkomst) en (b) het opgeven van de bouw van sanitaire centra en latrines. Als compensatie voor het lagere aantal herstelde boorputten had de subsidiebegunstigde 15 bijkomende boorputten gemaakt.

19. Bij 10 van de 18 projecten waarover informatie beschikbaar was, waren de geplaatste installaties voor waterdistributie zuiver, in goede staat en in bedrijf. Zeven projecten vertoonden kleine gebreken die invloed hadden op een deel van het project en bij één project werden ernstige gebreken vastgesteld (zie tekstvak 3).

20. Van de tien projecten met een sanitaire component waarover informatie beschikbaar is, waren er vijf geslaagd; in twee gevallen waren de gebouwde voorzieningen niet in werking of voldoende gebruiksklaar en in drie andere gevallen waren er kleine gebreken (zie bijlage IV).

+++++ TIFF +++++

TEKSTVAK 3

WATERVOORZIENING EN SANITAIRE VOORZIENINGEN OP HET PLATTELAND IN DE NOORDELIJKE REGIO VAN GHANA

Volgens het verslag over de eindevaluatie van het project werden manuele pompen geplaatst in gebieden waarvan bekend was dat ze regelmatig overstroomden, vatbaar waren voor besmetting en soms ontoegankelijk.

In verband met de herstelde boorputten in Oostelijk Gonja en Westelijk Mamprusi werden na een verificatiebezoek in 2010 de volgende problemen gerapporteerd:

in Oostelijk Gonja waren er van de 17 geïnspecteerde boorputten vijf die niet werkten en drie niet in gebruik, en

in het district Westelijk Mamprusi werkte een van de zeven geïnspecteerde boorputten niet.

Na een eerste bezoek in 2009 was gerapporteerd dat van de zeven ter inspectie geselecteerde boorputten in de twee districten er een niet was gevonden en drie in slechte staat waren.

Van de 40 boorputten die in het district Westelijk Gonja werden geïnspecteerd in het kader van de in 2009 verrichte technische en financiële audits van het project waren er bovendien drie die niet werkten.

MAAR AAN DE BEHOEFTEN VAN DE BEGUNSTIGDEN WERD IN DE MEESTE GEVALLEN NIET GENOEGZAAM VOLDAAN

21. Aan de in de projecten beschreven behoeften van de begunstigden was slechts bij twee van de 23 gecontroleerde projecten duidelijk voldaan. Zes andere projecten vertoonden kleine tekortkomingen en bij weer andere projecten waren er grotere tekortkomingen (zie bijlage IV en tekstvak 4).

22. Op twee uitzonderingen na verrichtten de entiteiten die de installaties exploiteren geen regelmatige controles om te kunnen garanderen dat de waterkwaliteit voldoet aan de minimumnormen voor menselijke consumptie (zie tekstvak 5).

23. Problemen met het organiseren van regelmatige tests en het risico van besmetting [11] waren twee van de meest voorkomende hinderpalen voor het naleven van die normen. Daarom wordt de betrokken bevolking vaak sterk aangeraden het water te koken voordat het wordt gedronken of gebruikt in de voedselbereiding.

VOOR DE MEESTE PROJECTEN ZULLEN DE RESULTATEN EN VOORDELEN NIET IN STAND BLIJVEN OP MIDDELLANGE EN LANGE TERMIJN, TENZIJ ER WORDT GEZORGD VOOR ANDERE ONTVANGSTEN DAN TARIEFINKOMSTEN

24. De Rekenkamer beoordeelde de technische, financiële en institutionele duurzaamheid van de gecontroleerde projecten en — waar mogelijk — hun maatschappelijke en milieu-effecten door technische documenten te analyseren en projecten te inspecteren (zie paragraaf 14 en bijlage IV).

TEKSTVAK 4

PROGRAMMA VOOR WATERVOORZIENING EN SANITAIRE VOORZIENINGEN IN KLEINE GEMEENTEN, NIGERIA

Het programma omvatte de aanleg van boorputten, pompen en distributienetwerken in 24 kleine gemeenten in de deelstaten Adamawa, Delta en Ekiti.

In de plannen werd vertrouwd op het elektriciteitsnet om de pompen aan te drijven, maar in feite is deze toevoer bijna onbestaande. Er werden wel hulpgeneratoren geplaatst, maar voldoende dieselolie om deze doorlopend te laten werken, is te duur. Dit brengt mee dat de installaties, hoewel ze in goede staat zijn, ten tijde van de controle slechts zelden werden gebruikt. Potentiële gebruikers bleven dus hun vroegere waterbronnen benutten, en het programma dat een betrouwbare en betere drinkwaterbron wou bieden, heeft vrijwel geen voordelen opgeleverd.

PROGRAMMA VOOR WATERVOORZIENING AAN REGIONALE CENTRA — FASE I, TANZANIA

In Mwanza werd de bouw van de eerst geplande afvalwaterverwerkinsinstallatie uitgesteld tot fase II, hoewel de watervoorzieningscomponent van het project reeds volledig was gerealiseerd.

TEKSTVAK 5

WATERKWALITEIT IN ANGOLA EN TANZANIA

In de stad Tombwa, Angola, verklaarde de met het beheer van het watervoorzieningssysteem belaste entiteit dat er dagelijks wateranalyses werden verricht; aan de controleurs werden echter geen registers van deze analyses voorgelegd.

Het in de buitenwijken van Luanda geleverde water werd vóór de distributie chemisch behandeld in de waterzuiveringsinstallatie en luidens de verslagen voldeed het aan de in de WHO-richtsnoeren voorgestelde criteria. Het waterleidingennetwerk vertoonde echter vaak breuken, zodat de kans op watercontaminatie gedurende de distributie aan de gebruikers groter werd.

Voor het project ter bevoorrading van tien dorpen op het platteland in de noordelijke provincie Uige werden geen wateranalyses verricht wegens logistieke problemen om het waterwinningsgebied te bereiken.

In Tanzania kon het landelijke project voor watervoorziening aan dorpen in Njombe rekenen op de steun van het plaatselijke laboratorium voor wateranalyse, al werden er slechts onregelmatig kwaliteitstests verricht. Maar plaatselijke landbouwers hadden onlangs nabij het waterwinningsgebied gerst geplant en gebruikten chemische meststoffen en pesticiden. Het lokale laboratorium was niet uitgerust om dergelijke contaminaties op te sporen en de waterstalen moesten naar de hoofdstad worden gestuurd, hetgeen hogere kosten inhield en lange wachttijden voor de resultaten van de analyse bekend waren.

TECHNISCHE DUURZAAMHEID

25. Over het algemeen stimuleerden de gecontroleerde projecten voor beide componenten (watervoorziening en sanitaire voorzieningen) de toepassing van standaardtechnologieën en ter plaatse beschikbare materialen. Met name in het geval van plattelandsprojecten (15 van de 23 projecten) werden makkelijk te onderhouden boorputten aangelegd, uitgegraven bronnen voorzien van handpompen voor de watertoevoer en stimulansen gegeven voor de bouw van goedkope toiletten met ter plaatse beschikbare materialen.

+++++ TIFF +++++

Standpijp — Burkina Faso© Europese Rekenkamer.

FINANCIËLE DUURZAAMHEID

26. Zodra de watervoorzienings- en sanitaire projecten zijn overgedragen, zijn de voordelen ervan alleen verzekerd als die projecten voldoende betrouwbare inkomsten hebben ter dekking van de operationele kosten, inclusief gewoon onderhoud, alsook eventuele reparaties. Na enige tijd zullen de installaties moeten worden vervangen of hersteld. In 2002 concludeerde de Raad dat de prijs van de watervoorziening de financiële duurzaamheid moest garanderen, maar voegde hij daaraan toe dat voorziening in de basisbehoeften van arme en kwetsbare groepen de invoering van passende tariefstructuren en inningssystemen vergt [12]. Nationale en lokale beleidslijnen in de partnerlanden kunnen verschillen en de partnerlanden werken om praktische en politieke redenen naast de tarieven gewoonlijk ook met heffingen en overdrachten [13].

27. Het ontwerp van een project omvat plannen om te zorgen voor duurzaamheid na de overdracht en moet dus een analyse maken van de ter plaatse beschikbare mogelijkheden om financiering te garanderen, alsook van de risico’s (bijvoorbeeld dat de overheidsfinanciering wordt stopgezet of dat door omstandigheden meer subsidies nodig zijn). Praktische hinderpalen voor de tariefbepaling en de inning kunnen worden aangepakt in het gedetailleerde ontwerp, bijvoorbeeld door opleiding te plannen als onderdeel van de projectuitvoering.

28. Vooral bij plattelandsprojecten was weinig financiële informatie beschikbaar over de werking van de geïnstalleerde systemen. Daarom onderzocht de Rekenkamer alle beschikbare documentatie, zoals inningsregisters en bankafschriften, en besprak zij waar mogelijk de financiële situatie met de voor de exploitatie van de systemen verantwoordelijke entiteiten alsook met de eindbegunstigden van de projecten.

29. Bij slechts vier van de 23 onderzochte projecten waren de tarieven vastgesteld op een niveau dat de exploitatiekosten dekte. De duurzaamheid van de andere projecten loopt gevaar, tenzij er overdrachten en heffingen beschikbaar zijn. Zoals hierna wordt uitgelegd, werden de tarieven beïnvloed door factoren zoals:

a) de van de begunstigde bevolking vermoede capaciteit om de dienst te bekostigen;

b) de verwerping van waterkosten volgens de opvatting dat de overheid kosteloos water moet leveren; en

c) ondoeltreffende facturatie en schuldinning.

30. Voor twee plattelandsprojecten in Burkina Faso (Regionaal programma voor zonne-energie — fase II en Eigen beheer van drinkwater en sanitaire voorzieningen op het platteland in vier provincies van Burkina Faso) werd de prijs bepaald door de burgemeesters zonder voldoende rekening te houden met de noodzaak de kosten te dekken. Dit was ook het geval bij twee onderzochte stedelijke projecten in Angola waar de waterprijs werd gesubsidieerd. Dit zijn voorbeelden van gevallen waarin de tarieven ontoereikend zullen zijn om de kosten te dekken en heffingen of overdrachten nodig zullen zijn om de duurzaamheid te garanderen.

31. Volgens het agentschap dat een van de gecontroleerde projecten in Nigeria uitvoert (Watervoorziening en sanitaire voorzieningen op het platteland in de deelstaat Cross River) beschouwt de plaatselijke bevolking water als een kosteloos sociaal goed en is ze tegen het idee dat huishoudens of individuen betalen voor drinkwater. Volgens het evaluatie-eindverslag over het project Watervoorziening en sanitaire voorzieningen op het platteland in de noordelijke regio van Ghana hebben vele van de bevoegde comités geen betalingen voor water geïnd.

32. Voor acht projecten constateerde de Rekenkamer algemeen problemen bij de facturering en inning (gering aantal aansluitingen en aanzienlijke hoeveelheden water niet gefactureerd, naast een beperkte meetcapaciteit). Een voorbeeld: volgens het activiteitenverslag 2010 over het project Watervoorziening en sanitaire voorzieningen voor de buitenwijken van Luanda, Angola, had EPAL (de openbare watervoorziening van Luanda) slechts 46,5 % van het geproduceerde water gefactureerd (31,1 miljoen euro) en daarvan slechts de helft geïnd (15,4 miljoen euro).

INSTITUTIONELE DUURZAAMHEID

33. In verband met de institutionele duurzaamheid is het belangrijk dat lokale entiteiten zoals comités en verenigingen van watergebruikers de bevoegdheid krijgen om de installaties te beheren en te exploiteren, en dat zij toegang krijgen tot de nodige bekwaamheden en technische ervaring.

34. Bij de gecontroleerde projecten was ervoor gezorgd de begunstigden te betrekken bij de oorspronkelijke keuzes en was meestal ook gedacht aan het ontwikkelen van de nodige technische kennis en ervaring ter plaatse.

35. Toch waren de bevoegde entiteiten bij zeven van de gecontroleerde projecten niet in staat te zorgen voor een succesvol functioneren van de installaties. In deze gevallen aangetroffen problemen waren onder meer het ontbreken van voldoende ontwikkelde technische kunde en het niet creëren van "ownership" (zie tekstvak 6). In de praktijk kan elk van deze beperkingen ertoe leiden dat uitrusting onbenut blijft.

TEKSTVAK 6

PROGRAMMA VOOR WATERVOORZIENING EN SANITAIRE VOORZIENINGEN IN KLEINE GEMEENTEN IN NIGERIA

De gemeenschappen hadden onvoldoende kunde om onderhoud en reparaties van de installaties te organiseren en nog minder capaciteit om de gewoonten te veranderen. In 2006 gaf het tussentijds evaluatieverslag aan dat de verenigingen van waterverbruikers nood zouden hebben aan ondersteuning tot lang na de voltooiing van de bouwwerken.

Medio 2010 constateerde het monitoringverslag achteraf dat de situatie niet was veranderd, omdat er niemand aanwezig was om een model van ownership in de gemeenschap verder te ontwikkelen na de afronding van de arbeidscontracten. De conclusie van het verslag was dat de duurzaamheid van het project in het gedrang kwam door het ontbreken van steun aan de gemeenschappen. Dit werd bevestigd door de controle van de Rekenkamer.

VERANTWOORDELIJKHEDEN VAN PARTNERLANDEN

36. Waar het functioneren van projecten afhangt van de financiering, technische steun of enige andere actie van de regeringen van partnerlanden en plaatselijke instanties, is hun inzet nodig om te zorgen voor duurzaamheid. Voor de drie projecten waarbij formele verbintenissen waren aangegaan, werden deze echter niet nagekomen (zie tekstvak 7). Bij de 20 andere projecten waren geen formele verbintenissen aangegaan.

SOCIALE EN MILIEU-IMPACTS

37. Door het ontbreken van relevante gegevens en milieu-indicatoren valt onmogelijk te beoordelen in hoever de gecontroleerde projecten hebben bijgedragen aan het verbeteren van de globale levensomstandigheden van de doelbevolking en aan het milieubehoud.

38. Hoewel alle projecten werden geacht in te spelen op de behoeften van de armen, werden zes gevallen aangetroffen waarin de armste en kwetsbaarste bevolkingsgroepen geen toegang hadden tot drinkwater en sanitaire basisvoorzieningen.

39. Ondanks de ruime steun voor hygiënebewustmakingscampagnes werd de impact van deze acties aanzienlijk beperkt door de vrij geringe aandacht die werd besteed aan de sanitaire component en door het ontbreken van een duidelijke en doeltreffende integratie van thema’s inzake water, sanitaire voorzieningen en hygiëne (zie tekstvak 8).

TEKSTVAK 7

LEVERING VAN DRINKWATER IN DE STAD TOMBWA, ANGOLA

De regering van Angola hield zich niet aan haar verbintenissen als vermeld in de financieringsovereenkomst wat betreft werkzaamheden (uitbreiding van het watertoevoersysteem en het elektriciteitsnet), de afstemming van de watertarieven op de reële kosten en steun voor het herstructureringsproces van EMAST (de openbare watervoorziening van Tombwa). Dat de regering dergelijke verbintenissen naleeft, is uiterst belangrijk om de duurzaamheid van de acties te garanderen.

TEKSTVAK 8

REGIONAAL PROGRAMMA VOOR ZONNE-ENERGIE — FASE II, BURKINA FASO

Het programma was vooral toegespitst op acties inzake drinkwater. Sanitaire aspecten werden niet in dezelfde mate bestudeerd en de planningdocumenten voorzagen niet in enige sanitaire infrastructuur.

Door vertragingen in de aanleg van de installaties werden delen van de opleidings- en bewustmakingsacties betreffende goede hygiënepraktijken niet ofwel te vroeg uitgevoerd.

GEÏNTEGREERDE AANPAK VAN DE UITROEIING VAN DE GUINEAWORM DOOR WATERVOORZIENING, SANITAIRE VOORZIENINGEN EN HYGIËNE IN DE NOORDELIJKE REGIO VAN GHANA

Een van de vier voornaamste resultaten van het project betrof campagnes voor hygiënebewustmaking en omvatte acties ter invoering van betere hygiënische gewoonten.

De resultaten van de ondernomen acties op het vlak van hygiënebevordering in scholen en in de gemeenschap bleken echter goeddeels ondoeltreffend (tweede prestatiemonitoringverslag 2009 en RGM-verslag 2010).

+++++ TIFF +++++

DRINKWATERVOORZIENING IN DE STAD TOMBWA, ANGOLA

Het project omvatte geen sanitaire component, hoewel slechte sanitaire voorzieningen in de voorafgaande haalbaarheidsstudies waren aangestipt als een groot risico voor de volksgezondheid. Ten tijde van de controle was de situatie nog niet veranderd: open riolen en andere slechte sanitaire gebruiken die de gezondheidsrisico’s verhogen, waren nog heel gewoon.

40. Bij één project (Sluit de kloof: betere watervoorziening en sanitaire voorzieningen in kleine gemeenten in Nigeria, zie tekstvak 2), werd de uitvoering van campagnes voor hygiënebewustmaking een succes. De gemeenschappen waren zichtbaar verlost van het probleem van open riolen. Ten tijde van de controle was het project overgedaan in meer dan 100 kleine gemeenten. Bovendien kregen de gemeenschappen het bezoek van delegaties uit Niger (de grens ligt op 25 km afstand) die de gekozen aanpak wilden bestuderen om deze in hun land te kunnen toepassen.

ONDANKS DE ALOMVATTENDE BEHEERSPROCEDURES WORDEN BELANGRIJKE KWESTIES IN VERBAND MET DE DUURZAAMHEID NIET AANGEPAKT

41. In de watersector gebruikt de Commissie als mechanisme voor de verstrekking van ontwikkelingshulp voornamelijk het systeem van projecten. Deze worden niet rechtstreeks door Commissiepersoneel uitgevoerd, maar worden ontworpen en ten uitvoer gelegd door een agentschap onder toezicht van het bevoegde ministerie in het partnerland dan wel door een ngo of een internationale organisatie.

42. De Commissie heeft vaste procedures en geeft instructies, richtlijnen en advies inzake goedkeuring en monitoring. Daar de Rekenkamer vaststelde dat de duurzaamheid vaak in het gedrang komt (zie de paragrafen 25-40), heeft zij onderzocht of deze procedures in principe geschikt waren om redelijke zekerheid te verschaffen dat de projecten duurzaam zouden zijn en of ze in de realiteit met succes werden toegepast bij de onderzochte projecten.

DE PROCEDURES VOOR PROJECTBEHEER VAN DE COMMISSIE WAREN COMPLEET TEN AANZIEN VAN DE DUURZAAMHEID

43. De Commissie geeft interne richtsnoeren voor elk van de hoofdfasen van de projectcyclus: programmering, selectie, formulering, uitvoering en evaluatie, en controle. Er zijn ook specifieke richtsnoeren betreffende water en sanitaire voorzieningen [14].

44. Alle richtsnoeren vermelden de duurzaamheid en schrijven in elke fase een reeks acties en controles voor, die alle samen zekerheid geven dat de risico’s voor de duurzaamheid worden opgemerkt en beheerd. Ze verzekeren onder meer:

a) dat in de programmeringsfase de nationale programma’s sporen met de strategieën voor partnerlanden en armoedebestrijding en aandacht hebben voor coördinatie met andere donoren;

b) dat in de selectie- en formuleringsfasen bevredigende technische oplossingen worden voorgesteld, dat de beschikbaarheid van stabiele financieringsbronnen wordt vastgesteld en dat duidelijke indicatoren, doelstellingen en streefpunten worden bepaald. In het geval van door de Europese Commissie gefinancierde gesubsidieerde contracten [15] zoals die krachtens de Waterfaciliteit met het resultaat van een gelijksoortige analyse rekening gehouden in het selectieproces;

c) dat de Commissie in de uitvoeringsfase de vorderingen monitort en tijdig ingrijpt;

d) dat zowel in de uitvoeringsfase als in de evaluatie- en controlefase het Commissiesysteem voor resultaatgericht monitoren [16] een beoordeling omvat van de potentiële en reële duurzaamheid van de resultaten, respectievelijk in de loop en na voltooiing van de projectuitvoering; en

e) dat in het geval van door de Commissiediensten uitbestede eindevaluaties de voorwaarden ook wijzen op de noodzakelijkheid de duurzaamheid van de projectresultaten te beoordelen.

IN EEN AANZIENLIJK AANTAL GEVALLEN HEEFT DE COMMISSIE ECHTER NIETS GEDAAN AAN BELANGRIJKE KWESTIES IN VERBAND MET DE DUURZAAMHEID VAN DE RESULTATEN

45. Er was geen bewijs dat de Commissie de volgende tekortkomingen in het projectontwerp had opgemerkt of had getracht deze aan te pakken:

a) bij negen projecten: belangrijke aspecten van de technische specificaties die ontbreken of onvoldoende zijn verklaard;

b) in elf gevallen: onvoldoende uitgewerkte economische en financiële analyses, en

c) bij acht projecten geen duidelijk omschreven doelstellingen en bij tien andere geen duidelijk omschreven indicatoren, basiswaarden of streefpunten.

46. Tekortkomingen waren onder meer:

a) onvoldoende gedetailleerde informatie over de voorgestelde technische oplossingen en over de te treffen hulpmaatregelen in geval er risico’s voor de duurzaamheid bekend zijn (met name in ongunstige hydrogeologische omstandigheden voor de exploitatie van grondwater);

b) gevallen waarin de gekozen technische oplossing ongeschikt bleek, en

c) gevallen van onevenwichtigheden tussen de component watervoorziening en de component afvalwaterverwijdering en -behandeling van de projecten.

47. Economische en financiële aspecten zijn van groot belang voor de duurzaamheid. Aangezien tarieven meestal niet volstaan ter dekking van werkings- en onderhoudskosten is het van essentieel belang dat stabiele alternatieve financieringsbronnen worden gevonden en waar mogelijk worden vastgelegd voordat de financiering van de projectactiviteiten wordt goedgekeurd.

48. Slechts in één geval — het regionale programma voor zonne-energie, fase II, in Burkina Faso — werd de financiële duurzaamheid uitgebreid besproken in het financieringsvoorstel. In 11 andere gevallen blijkt niet uit de onderzochte documenten hoe de financiering van onderhoud en vervanging van de infrastructuur was gepland.

49. Wegens de bijzonder moeilijke context waarin de projecten worden uitgevoerd (gemeenschappen met lage inkomens, onwilligheid om te betalen voor water enz.) en het probleem om voldoende middelen te vinden ter dekking van de werkingskosten (zie paragraaf 29) was het bovendien wenselijk al in de beoordelingsfase te onderzoeken hoe financieringstekorten zouden worden aangevuld en was het gerechtvaardigd geweest het financieringsbesluit te laten afhangen van specifieke verbintenissen op dat terrein. Dat is bij geen enkel van de gecontroleerde projecten gebeurd.

50. Het ontbreken van duidelijk omschreven projectdoelstellingen betreft voornamelijk de geplande uitrusting, de benuttingsgraad daarvan (kwantiteit en kwaliteit) en de doelbevolking aan wie de projectresultaten naar verwachting ten goede zullen komen. Het ontbreken van duidelijke en kwantificeerbare maatregelen vormde een aanzienlijke belemmering voor de Commissie om de voortgang tijdens de uitvoering te kunnen monitoren en om later te kunnen meten en controleren of de behaalde resultaten al dan niet duurzaam waren in de tijd (zie tekstvak 9).

51. De Commissie monitorde 18 van de 23 projecten volgens de RGM-procedure. Bij acht ervan is niet aangetoond dat de Commissie gevolg gaf aan de aanbevelingen in de RGM-verslagen.

52. De eindevaluaties worden doorgaans ingesteld vóór of kort na de voltooiing van de projectactiviteiten, dus te vroeg voor een beoordeling van de duurzaamheid. Anderzijds worden toezicht achteraf en evaluaties achteraf lang na afloop van het project verricht om specifiek de kwestie van de duurzaamheid te bestuderen. Voor 10 van de 23 onderzochte projecten werd een eindevaluatie verricht, maar van de 20 projecten waarvoor toezicht achteraf mogelijk was, werden slechts 2 daaraan onderworpen [17]. Dit wordt nader beschreven in bijlage V.

53. Tevens zij opgemerkt dat andere relevante factoren voor de duurzaamheid van de projectresultaten buiten de controle van de Commissie vallen, zoals de betrouwbaarheid van de gegevens waarmee de impact van de projecten — bijvoorbeeld gezondheid, onderwijs en milieu — worden gemeten.

TEKSTVAK 9

DE KINDERSTERFTE VERLAGEN EN DE AANWEZIGHEID OP SCHOOL VERHOGEN DOOR EEN BETERE TOEGANG TOT WATER EN SANITAIRE VOORZIENINGEN OP HET PLATTELAND IN ANGOLA

Het projectvoorstel gaf niet aan waar de infrastructuur voor de watervoorziening en de sanitaire voorzieningen moest worden aangelegd en noemde geen duidelijke resultaten wat betreft de waterkwaliteit.

WATERVOORZIENING EN SANITAIRE VOORZIENINGEN OP HET PLATTELAND IN DE NOORDELIJKE REGIO VAN GHANA

Er waren geen consistente data beschikbaar over de bevolking waarop het project was gericht: de in 2000 verrichte haalbaarheidsstudie noemde een totale bevolking van 576000 inwoners in 865 dorpen in de drie betrokken districten, maar het tussentijds evaluatieverslag vermeldde een bevolking van 386000 inwoners in hetzelfde gebied in 2002.

6E PROGRAMMA VOOR MICROPROJECTEN IN GHANA

Hoewel de projectdocumenten het hadden over een grotere toegang tot drinkwater, werden geen streefwaarden bepaald voor de waterkwantiteit en -kwaliteit.

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

CONCLUSIES

54. Bij de door de Rekenkamer gecontroleerde projecten was de uitrusting geïnstalleerd volgens plan en gebruiksklaar (zie de paragrafen 17-20). Toch had minder dan de helft van de projecten resultaten die beantwoorden aan de behoeften van de begunstigden (zie de paragrafen 21-23). Bij de meeste projecten zullen de resultaten en voordelen op middellange en lange termijn niet in stand blijven, tenzij er wordt gezorgd voor andere ontvangsten dan tariefinkomsten (zie de paragrafen 24-36).

55. De toegepaste technologie bleek geschikt (zie paragraaf 25).

56. De voor water vastgestelde tarieven dekten echter niet alle kosten, hetzij omdat ze waren bepaald op basis van de betaalcapaciteit, hetzij wegens een geringe betaalbereidheid en ondoeltreffende facturering en inning. Voor de werkingskosten op lange termijn waren de projecten dus afhankelijk van andere financiering (zie de paragrafen 26-32).

57. Bij zeven van de projecten waren de exploitanten niet in staat hun verantwoordelijkheden op te nemen door een gebrek aan voldoende ontwikkelde technische kunde of omdat geen ownership was opgebouwd (zie de paragrafen 33-35). Bij de drie projecten waar door partnerregeringen formele verbintenissen waren aangegaan, waren deze niet nagekomen (zie paragraaf 36).

58. De Rekenkamer trof voorbeelden aan van zowel goede als slechte sociale en -milieueffecten, maar door het ontbreken van relevante gegevens en milieu-indicatoren zijn de bijdragen van de projecten onmogelijk te beoordelen (zie de paragrafen 37-40).

59. Hoewel de Commissie in haar procedures voor projectbeheer uitgebreid aandacht besteedt aan de duurzaamheid, heeft zij bij de onderzochte projecten niets gedaan aan belangrijke kwesties betreffende de duurzaamheid van de resultaten. In de projectontwerpfase werden de voorgestelde technische oplossingen (acht projecten) en de financiële haalbaarheid (elf projecten) onvoldoende geanalyseerd. Bij 18 projecten waren geen duidelijke doelstellingen, indicatoren en streefwaarden vastgesteld (zie de paragrafen 41-50).

60. De monitoring-, verificatie- en evaluatieverslagen werden niet ten volle benut, hetgeen de mogelijkheden van de Commissie beperkte om corrigerende maatregelen te treffen. Bovendien maakte voor de meeste voltooide projecten het ontbreken van toezicht of evaluaties achteraf een nuttige beoordeling van de duurzaamheid van de resultaten onmogelijk (zie de paragrafen 51 en 52).

61. De EU-steun heeft dus de toegang tot drinkwater en sanitaire basisvoorzieningen verbeterd in de zes gecontroleerde landen bezuiden de Sahara, doordat gebruik werd gemaakt van standaardtechnologie en ter plaatse beschikbare materialen, hoewel door minder dan de helft van de onderzochte projecten werd voldaan aan de behoeften van de begunstigden. Bij de meeste projecten zullen de resultaten en voordelen op middellange en lange termijn niet in stand blijven, tenzij er wordt gezorgd voor andere ontvangsten dan tariefinkomsten. Ondanks de alomvattende beheersprocedures heeft de Commissie belangrijke kwesties in verband met de duurzaamheid niet aangepakt.

AANBEVELINGEN

62. Opdat de EU-uitgaven voor ontwikkeling op dit terrein en in deze sector maximaal voordeel opleveren, moet de Commissie:

a) ervoor zorgen dat haar procedures naar behoren worden toegepast, vooral op de volgende punten in de projectbeoordelingsfase:

i) de vaststelling van uitdrukkelijke projectdoelstellingen (hoeveelheden en soort van uitrusting, plaats, directe en indirecte begunstigden);

ii) de beschrijving en verantwoording van de voorgestelde technische oplossingen (met vermelding van alternatieven waar toepasselijk);

iii) vaststelling van objectieve en verifieerbare voortgangsindicatoren alsook van basiswaarden en kwantificeerbare streefwaarden voor de projectresultaten;

b) voldoende economische en financiële analyses verrichten voor een gemakkelijke vaststelling van de verwachte financieringsbronnen in de toekomst (inclusief de geschatte bedragen en timing van de bijdrage);

c) vóór de goedkeuring van een project expliciet afwegen of de voorwaarden voor succes, waaronder verbintenissen van de partnerlanden, waarschijnlijk zijn vervuld;

d) verzekeren dat de resultaten van monitoring, verificatie en evaluatie ten volle worden benut en dat in de verslagen gemaakte aanbevelingen in overweging worden genomen en uitgevoerd.

Dit verslag werd door kamer III onder voorzitterschap van de heer Karel PINXTEN, lid van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 10 juli 2012.

Voor de Rekenkamer

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

President

[1] De millenniumontwikkelingsdoelstellingen werden vastgelegd in de millenniumverklaring van de Verenigde Naties die in september 2000 werd ondertekend door 189 naties (http://www.un.org/millennium/declaration/ares552e.pdf) om mensen tegen 2015 te verlossen van extreme armoede en allerlei ontberingen. Deze doelstellingen betreffen de uitroeiing van armoede en honger, maar ook algemeen onderwijs, gendergelijkheid, gezondheid van kinderen en moeders, bestrijding van aids, milieuduurzaamheid en een wereldwijd partnerschap voor ontwikkeling. Water en sanitaire voorzieningen zijn opgenomen in MOD 7 over milieuduurzaamheid, maar leveren een essentiële bijdrage aan de resultaten van alle MOD’s.

[2] De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat wereldwijd 6,3 % van de sterfgevallen (8 % indien alleen wordt gekeken naar de ontwikkelingslanden) zou kunnen worden voorkomen door een betere watervoorziening, sanitaire voorzieningen en hygiëne. Bij de meeste van deze vermijdbare sterfgevallen gaat het om kinderen in ontwikkelingslanden.

[3] Het GMP van Unicef en de WHO definieert een verbeterde drinkwaterbron als een bron die beveiligd is tegen vervuiling van buitenaf, met name door fecaliën. Als verbeterde waterbronnen worden beschouwd: leidingwater tot in de woonst, de tuin of het terrein; publieke kraan of standpijp; pijpbron of boorput; beschermde uitgegraven bron; beschermde springbron; regenwaterverzameling. Een verbeterde sanitaire voorziening voorkomt op hygiënische wijze contact met menselijke excrementen, bijvoorbeeld: mechanische of manuele doorspoeling naar afvoerbuizen; septische tanks; latrineputten; geventileerde verbeterde latrines; latrines met dekplaat; composteertoilet (http://www.wssinfo.org/definitions-methods/introduction/).

[4] Tabel 8.7 in Sudeshna Ghosh Banerjee & Elvira Morella, Africa’s Water and Sanitation Infrastructure: Access, Affordability, and Alternatives, Wereldbank, 2011.

[5] Verklaring van de Conferentie over het Initiatief voor watervoorziening en sanitaire voorzieningen op het platteland en de Afrikaanse Waterfaciliteit, Marseille, 14 maart 2012 (http://www.afdb.org/fihttp://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Generic-Documents/RWSSI-AWF%20Conference%20Declaration%20Final%2014%20Mar%202012.pdff).

[6] COM(2002) 132 definitief van 12 maart 2002 — Waterbeheer in ontwikkelingslanden: Beleid en prioriteiten in de ontwikkelingssamenwerking van de Europese Unie.

[7] Document 9696/02 van de Raad.

[8] Luidens de paragrafen 80 en 81 van de Europese Consensus inzake Ontwikkeling (PB C 46 van 24.2.2006), is water samen met energie een van de negen prioritaire terreinen in het ontwikkelingsbeleid van de EU.

[9] De Europese Ontwikkelingsfondsen (EOF) voor de ACS en (binnen het financiële kader 2007-2013) het Instrument voor ontwikkelingssamenwerking met Azië en Latijns-Amerika en het Instrument voor het Europese nabuurschapsbeleid voor nabijgelegen landen.

[10] Overeenkomstig het standpunt van de Commissie, zoals geformuleerd in COM(2002) 132 definitief: "De strategische benadering van toegang tot en duurzaam beheer van de watervoorraden zorgt voor integratie tussen sectorgebonden en algemene onderwerpen en omvat alle aspecten van duurzaamheid. Duurzaamheid op economisch, maatschappelijk en milieugebied ...".

[11] Oude waterleidingen en onvoldoende beschermde bronnen zijn factoren die het geleverde water het sterkst contamineren. Zelfs in nieuwe installaties die niet samengaan met distributie via leidingen wordt het risico van contaminatie verhoogd door de systemen voor vervoer en opslag in de huizen.

[12] Conclusies van de Raad over Waterbeheer in Ontwikkelingslanden: beleid en prioriteiten voor de ontwikkelingssamenwerking van de Europese Unie (9696/02 van 7 juni 2002), paragraaf 7.

[13] Hoewel het tot dusver nog niet werd behandeld in de verklaringen over het ontwikkelingsbeleid van de EU inzake watervoorziening en sanitaire voorzieningen, werd de toepassing van een combinatie van tarieven, heffingen en (voor kapitaalinvesteringen) transfers — de drie T’s — bijvoorbeeld besproken in Managing Water for All (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, 2009).

[14] Richtsnoeren van de Commissie voor de ontwikkelingssamenwerking inzake waterbronnen (1998, bijgewerkt in 2008) en een reeks richtsnoeren voor de 10e EOF programmeringsperiode (De rol van water en sanitaire voorzieningen bij het realiseren van de millenniumontwikkelingsdoelstellingen).

[15] Volgens paragraaf 6.1.1 van de Praktische gids over de contractprocedures voor de externe maatregelen van de EU (editie van januari 2012) is een subsidie een directe financiële bijdrage — in de vorm van een schenking — uit de EU-begroting of het EOF, ter financiering van:

- hetzij een actie die moet helpen om een beleidsdoelstelling van de Europese Unie te realiseren;

- ofwel de werking van een orgaan dat een kwestie van algemeen Europees belang nastreeft of een doelstelling heeft die deel uitmaakt van het beleid van de Europese Unie.

[16] Het systeem voor resultaatgerichte monitoring (RGM) van de Commissie werd ingevoerd in 2000 om te zorgen voor externe, objectieve en onpartijdige feedback over de prestaties van door de EU gefinancierde projecten en programma’s. Het is een onderdeel van de alomvattende kwaliteitsverzekeringscyclus van EuropeAid, die begint bij het ontwerp van een project en eindigt na de uitvoering ervan. Het systeem geeft aanbevelingen voor acties terwijl de projecten lopen.

[17] Toezicht achteraf begint meestal binnen twee jaar na de voltooiing van het project.

--------------------------------------------------

BIJLAGE I

WATER EN SANITAIRE VOORZIENINGEN (LANDEN BEZUIDEN DE SAHARA): CONTRACTBEDRAGEN 2001-2010

Door de actie begunstigd gebied | Contractbedrag (euro) |

Geografische programma’s | EUWF (9e EOF) [1] | Totaal |

Mozambique | 50937409,24 | 37018074,60 | 87955483,84 |

Burkina Faso [2] | 59080872,33 | 7125461,00 | 66206333,33 |

Tanzania | 38059850,98 | 27852366,00 | 65912216,98 |

Nigeria | 61930227,68 | 3416645,95 | 65346873,63 |

Lesotho | 34779134,56 | 10000000,00 | 44779134,56 |

Benin [2] | 24225786,83 | 19863828,00 | 44089614,83 |

Ghana | 37998463,78 | 2764826,00 | 40763289,78 |

Ethiopië | — | 39947063,39 | 39947063,39 |

Mauritius [2] | 38945583,78 | — | 38945583,78 |

Rwanda | 29957191,50 | 8573355,25 | 38530546,75 |

Angola | 32026905,70 | 5018240,00 | 37045145,70 |

Uganda | 8017687,04 | 28107637,00 | 36125324,04 |

Ivoorkust | 34664325,20 | 1400001,00 | 36064326,20 |

Kenia | 2995171,46 | 30462679,60 | 33457851,06 |

Madagaskar | — | 30400952,00 | 30400952,00 |

Mali | 19910603,30 | 9451714,00 | 29362317,30 |

Tsjaad | 19099441,52 | 675000,00 | 19774441,52 |

Malawi | 4725,00 | 17619266,75 | 17623991,75 |

Zambia | 3025570,00 | 13546210,00 | 16571780,00 |

Senegal | 1221044,55 | 14350685,37 | 15571729,92 |

Niger | 1608065,01 | 9491300,64 | 11099365,65 |

Namibië | 6183029,77 | 4641954,00 | 10824983,77 |

Djibouti | 9448628,25 | — | 9448628,25 |

Congo (Democratische Republiek) | 77174,00 | 8303900,00 | 8381074,00 |

Zimbabwe | — | 7860277,62 | 7860277,62 |

Kaapverdië | 6398887,39 | 609351,00 | 7008238,39 |

Gambia | 6398797,59 | — | 6398797,59 |

Mauritanië | 2556626,03 | 3092556,00 | 5649182,03 |

Guinee Conakry | 1824749,33 | 2563390,00 | 4388139,33 |

Mayotte | 4267566,78 | — | 4267566,78 |

Sierra Leone | — | 3792465,00 | 3792465,00 |

San Tomé | 2511626,65 | 1032898,00 | 3544524,65 |

Equatoriaal-Guinea | 3493422,26 | — | 3493422,26 |

Botswana | 3350467,76 | — | 3350467,76 |

Eritrea | — | 2979328,75 | 2979328,75 |

Centraal Afrikaanse Republiek | 172136,00 | 2648430,01 | 2820566,01 |

Seychellen | 2814129,34 | — | 2814129,34 |

Gabon | 2752488,51 | — | 2752488,51 |

Kameroen | — | 2679034,95 | 2679034,95 |

Burundi | — | 2569826,25 | 2569826,25 |

Soedan | — | 2153914,00 | 2153914,00 |

Comoren | — | 2136805,16 | 2136805,16 |

Guinee-Bissau | 87206,94 | 1754270,90 | 1841477,84 |

Somalië | — | 1337428,00 | 1337428,00 |

Togo | — | 1056742,00 | 1056742,00 |

Swaziland | — | 629867,00 | 629867,00 |

Meerdere landen | 2850188,63 | 31037242,25 | 33887430,88 |

Overige EUWF: | |

Afrikaans water-initiatief | — | 20000000,00 | 20000000,00 |

Nijlbekken-initiatief | — | 19458290,62 | 19458290,62 |

Plattelandsgemeenschappen Zuid-Soedan | — | 8000000,00 | 8000000,00 |

Afrika-EU Partnerschap-infrastructuur | — | 7986026,00 | 7986026,00 |

Overige (geografische programma’s): | |

SADC Regio | 647456,00 | — | 647456,00 |

IGAD Regio | 139331,00 | — | 139331,00 |

Totaal | 554461971,69 | 455409304,06 | 1009871275,75 |

[1] Tijdens de betrokken periode waren de contractbedragen krachtens de tweede Waterfaciliteit (10e EOF) niet hoger dan 400000 euro. Volgens de informatie in CRIS waren er in 2011 nog eens voor 117 miljoen euro aan contracten.

[2] Het bedrag voor de geografische programma’s omvat ook de sectorale begrotingssteun, namelijk: 38 miljoen euro in het geval van Burkina Faso, 4,8 miljoen euro in het geval van Benin en 37,4 miljoen euro in het geval van Mauritius.

--------------------------------------------------

BIJLAGE II

BEVOLKING DIE ONVERBETERDE WATERBRONNEN EN ONVERBETERDE SANITAIRE VOORZIENINGEN GEBRUIKT, PERCENTAGE (SCHATTING)

Bron: Unicef/WHO Gemeenschappelijk monitoringprogramma, actualisering maart 2010

(http://www.wssinfo.org/data-estimates/introduction/).

(%) |

| Water | Sanitaire voorzieningen |

Stad | Platteland | Totaal | Stad | Platteland | Totaal |

Angola | 1990 | 70 | 60 | 64 | 42 | 94 | 75 |

2008 | 40 | 62 | 50 | 14 | 82 | 43 |

Benin | 1990 | 28 | 53 | 44 | 86 | 99 | 95 |

2008 | 16 | 31 | 25 | 76 | 96 | 88 |

Burkina Faso | 1990 | 27 | 64 | 59 | 72 | 98 | 94 |

2008 | 5 | 28 | 24 | 67 | 94 | 89 |

Ghana | 1990 | 16 | 63 | 46 | 89 | 96 | 93 |

2008 | 10 | 26 | 18 | 82 | 93 | 87 |

Nigeria | 1990 | 21 | 70 | 53 | 61 | 64 | 63 |

2008 | 25 | 58 | 42 | 64 | 72 | 68 |

Tanzania | 1990 | 6 | 54 | 45 | 73 | 77 | 76 |

2008 | 20 | 55 | 46 | 68 | 79 | 76 |

--------------------------------------------------

BIJLAGE III

LIJST VAN GECONTROLEERDE PROJECTEN EN PROGRAMMA’S

Actie | Financieringsbron | Uitvoeringsvorm | Kostprijs (miljoen euro) | Bijdrage Europese Commissie (miljoen euro) |

Angola

Drinkwatervoorziening in de stad Tombwa | 8e EOF | Zelfstandige projecten | 8,8 | 8,8 |

Watervoorziening en sanitaire voorzieningen in de voorsteden van Luanda | 9e EOF | Zelfstandige projecten | 21,4 | 21,4 |

De kindersterfte verlagen en de aanwezigheid op school verhogen door een betere toegang tot water en sanitaire voorzieningen op het platteland in Angola | 9e EOF — Waterfaciliteit | Bijdrageovereenkomst met internationale organisatie | 4,9 | 3,7 |

Installatie of renovatie van een watervoorzieningssysteem en bevordering van hygiëne en sanitaire basisvoorzieningen in 10 plattelandsdorpen in de provincie Uige | 9e EOF — Waterfaciliteit | Subsidie voor actie | 1,0 | 0,5 |

Benin

Waterinitiatief in voorsteden (programma voor begrotingssteun) | 9e EOF | Sectorale begrotingssteun | 15,7 | 4,8 |

Drinkwatervoorziening en sanitaire basisvoorzieningen in 200 kwetsbare plaatsen in Benin | 9e EOF — Waterfaciliteit | Bijdrageovereenkomst met internationale organisatie | 2,2 | 1,2 |

Geïntegreerd beheer van huishoudelijk water door de "Associative and Council Development" in het noordwesten van Benin | Algemene begroting EU | Subsidie voor actie | 0,7 | 0,5 |

Burkina Faso

Drinkwatervoorziening in de stad Ouagadougou | 8e EOF | Zelfstandige projecten | 202,6 | 30 |

Regionaal programma voor zonne-energie — fase II — Burkina Faso | 8e EOF | Zelfstandige projecten | 14,2 | 13,2 |

Eigen beheer van drinkwater en sanitaire voorzieningen op het platteland in vier provincies van Burkina Faso | 9e EOF — Waterfaciliteit | Subsidie voor actie | 1,2 | 0,9 |

Reparatie en exploitatie van het waterspaarsysteem in Zibako | 9e EOF — Waterfaciliteit | Subsidie voor actie | 0,4 | 0,1 |

Ghana

Watervoorziening en sanitaire voorzieningen op het platteland in de noordelijke regio | 8e EOF | Zelfstandige projecten | 12,2 | 12,2 |

Geïntegreerde aanpak ter uitroeiing van de Guineaworm door watervoorziening, sanitaire voorzieningen en hygiëne in de noordelijke regio van Ghana | 9e EOF | Bijdrageovereenkomst met internationale organisatie | 20,0 | 15,0 |

Zesde programma voor microprojecten in Ghana | 9e EOF | Zelfstandige projecten | 20,2 | 20,2 |

Versterking van de diensten ter bevordering van watervoorziening, sanitaire voorzieningen en hygiëne in Ghana | Algemene begroting EU | Subsidie voor actie | 1,3 | 0,9 |

Duurzame bevordering van de watervoorziening, sanitaire voorzieningen en hygiëne aan arme en achtergebleven landelijke en stedelijke gemeenschappen in Ghana | Algemene begroting EU | Subsidie voor actie | 2,0 | 0,7 |

Nigeria

Programma voor watervoorziening en sanitaire voorzieningen in kleine gemeenten | 7e EOF | Zelfstandige projecten | 19,1 | 7,2 |

Sluit de kloof: betere watervoorziening en sanitaire voorzieningen voor kleine gemeenten in Nigeria | 9e EOF — Waterfaciliteit | Subsidie voor actie | 3,9 | 2,9 |

Project voor watervoorziening en sanitaire voorzieningen op het platteland in de deelstaat Cross River | Algemene begroting EU | Subsidie voor actie | 0,9 | 0,7 |

Tanzania

Programma voor watervoorziening aan regionale centra — fase I | 8e EOF | Zelfstandige projecten | 44,8 | 33,6 |

Programma voor watervoorziening aan regionale centra — fase II | 9e EOF | Zelfstandige projecten | 50,2 | 38,3 |

Watervoorziening en sanitaire voorzieningen voor 14 dorpen in het district Njombe | 9e EOF — Waterfaciliteit | Subsidie voor actie | 2,5 | 1,6 |

Het programma voor duurzame ontwikkeling in Kilolo | Algemene begroting EU | Subsidie voor actie | 0,5 | 0,4 |

--------------------------------------------------

BIJLAGE IV

BEOORDELING VAN DE GECONTROLEERDE PROJECTEN

Ja | Kleine gebreken | Ernstige gebreken |

Neen | Onvoldoende bewijs | n.v.t. |

| Project-outputs werden bereikt | De uitrusting is gebruiksklaar | Het exploitatieniveau voldoet aan de behoeften van de begunstigden | De tariefinkomsten dekken de exploitatiekosten | De entiteiten die de installatie bedienen hebben voldoende capaciteit |

Water | Sanitaire voorzieningen | Water | Sanitaire voorzieningen |

Angola | Drinkwatervoorziening in de stad Tombwa | | n.v.t. | | n.v.t. | | | |

Watervoorziening en sanitaire voorzieningen in de voorsteden van Luanda | | | | | | | |

De kindersterfte terugdringen en de aanwezigheid op school verhogen door een betere toegang tot water en sanitaire voorzieningen op het platteland in Angola | | | | | | | |

Installatie of renovatie van een watervoorzieningssysteem en bevordering van hygiëne en elementaire sanitaire voorzieningen in 10 plattelandsdorpen in de provincie Uige | | | | | | | |

Benin | Waterinitiatief in voorsteden (programma voor begrotingssteun) | | n.v.t. | | n.v.t. | | | |

Drinkwatervoorziening en sanitaire basisvoorzieningen in 200 kwetsbare plaatsen in Benin | | | | | | | |

Geïntegreerd beheer van huishoudelijk water door de "Associative and Council Development" in het noordwesten van Benin | | | | | | | |

Burkina Faso | Drinkwatervoorziening in de stad Ouagadougou | | | | n.v.t. | | | |

Regionaal programma voor zonne-energie — fase II — Burkina Faso | | n.v.t. | | n.v.t. | | | |

Eigen beheer van drinkwater en sanitaire voorzieningen op het platteland in vier provincies van Burkina Faso | | n.v.t. | | n.v.t. | | | |

Reparatie en exploitatie van het waterretentiesysteem in Zibako | | n.v.t. | | n.v.t. | | | |

Ghana | Watervoorziening en sanitaire voorzieningen op het platteland in de noordelijke regio | | | | | | | |

Geïntegreerde aanpak ter uitroeiing van de Guineaworm door watervoorziening, sanitaire voorzieningen en hygiëne in de noordelijke regio van Ghana | | | | | | | |

Zesde programma voor microprojecten in Ghana | | | | | | | |

Versterking van de diensten ter bevordering van watervoorziening, sanitaire voorzieningen en hygiëne in Ghana | | | | | | | |

Duurzame bevordering van de watervoorziening, sanitaire voorzieningen en hygiëne aan arme en achtergebleven landelijke en stedelijke gemeenschappen in Ghana | | | | | | | |

Nigeria | Programma voor watervoorziening en sanitaire voorzieningen voor kleine gemeenten | | | | | | | |

Sluit de kloof: betere watervoorziening en sanitaire voorzieningen voor kleine gemeenten in Nigeria | | | | | | | |

Project voor watervoorziening en sanitaire voorzieningen op het platteland in de deelstaat Cross River | | | | | | | |

Tanzania | Programma voor watervoorziening voor regionale centra — fase I | | n.v.t. | | n.v.t. | | | |

Programma voor watervoorziening voor regionale centra — fase II | | | | | | | |

Watervoorziening en sanitaire voorzieningen voor 14 dorpen in het district Njombe | | | | | | | |

Het programma voor duurzame ontwikkeling in Kilolo | | | | | | | |

--------------------------------------------------

BIJLAGE V

EINDEVALUATIES

Project | Begunstigd land | Datum voltooiing | Datum eindevaluatie | Opmerkingen |

Drinkwatervoorziening in de stad Tombwa | Angola | 30.6.2009 | — | Ten tijde van de controle waren de opdrachtvoorwaarden voor de eindevaluatie in voorbereiding. |

Watervoorziening en sanitaire voorzieningen in de voorsteden van Luanda | Angola | 30.6.2009 | — | De eindevaluatie is gepland voor het eerste kwartaal van 2012. |

De kindersterfte verlagen en de aanwezigheid op school verhogen door een betere toegang tot water en sanitaire voorzieningen op het platteland in Angola | Angola | 12.2009 | — | Een ex-post ROM-inspectie achteraf werd verricht in maart-april 2011. |

Installatie of renovatie van een watervoorzieningssysteem en bevordering van hygiëne en elementaire sanitaire voorzieningen in 10 plattelandsdorpen in de provincie Uige | Angola | 31.5.2009 | — | Geen eindevaluatie gepland. |

Waterinitiatief in voorsteden (programma voor begrotingssteun) | Benin | 12.2011 | — | Ten tijde van de controle liep het project nog. |

Drinkwatervoorziening en elementaire sanitaire voorzieningen in 200 kwetsbare plaatsen in Benin | Benin | 8.2011 | — | Ten tijde van de controle was er geen eindevaluatie verricht. |

Geïntegreerd beheer van huishoudelijk water door de "Associative and Council Development" in het noordwesten van Benin | Benin | 2.2009 | januari 2009 | |

Drinkwatervoorziening in de stad Ouagadougou | Burkina Faso | 31.6.2010 | — | Ten tijde van de controle was de eindevaluatie nog niet verricht. |

Regionaal programma voor zonne-energie — fase II — Burkina Faso | Burkina Faso | 30.9.2010 | maart 2009 | |

Eigen beheer van drinkwater en sanitaire voorzieningen op het platteland in vier provincies van Burkina Faso | Burkina Faso | 29.6.2009 | juli 2009 | |

Reparatie en exploitatie van het waterspaarsysteem in Zibako | Burkina Faso | 30.6.2008 | — | Er was geen eindevaluatie verricht. |

Watervoorziening en sanitaire voorzieningen op het platteland in de noordelijke regio | Ghana | 31.10.2007 | februari 2008 | |

Geïntegreerde aanpak ter uitroeiing van de Guineaworm door watervoorziening, sanitaire voorzieningen en hygiëne in de noordelijke regio van Ghana | Ghana | 5.6.2011 | — | Ten tijde van de controle was er geen eindevaluatie verricht. |

Zesde programma voor microprojecten in Ghana | Ghana | 30.6.2009 | januari 2010 | |

Versterking van de diensten ter bevordering van watervoorziening, sanitaire voorzieningen en hygiëne in Ghana | Ghana | 1.4.2005 | — | Er was geen eindevaluatie verricht. |

Duurzame bevordering van de watervoorziening, sanitaire voorzieningen en hygiëne aan arme en achtergebleven landelijke en stedelijke gemeenschappen in Ghana | Ghana | 31.3.2009 | — | Er was geen eindevaluatie verricht. |

Programma voor watervoorziening en sanitaire voorzieningen in kleine gemeenten (STWSSP) | Nigeria | 31.12.2008 | mei 2009 | Een ROM-inspectie achteraf werd verricht in juli 2010 |

Sluit de kloof: betere watervoorziening en sanitaire voorzieningen voor kleine gemeenten in Nigeria | Nigeria | 13.9.2012 (gepland) | — | Ten tijde van de controle liep het project nog. |

Watervoorziening en sanitaire voorzieningen op het platteland in de deelstaat Cross River | Nigeria | 31.12.2010 | jan. – feb. 2011 | |

Programma voor watervoorziening aan regionale centra — fase I | Tanzania | 31.12.2009 | september 2009 | |

Programma voor watervoorziening aan regionale centra — fase II | Tanzania | 31.12.2011 (gepland) | — | Ten tijde van de controle liep het project nog. |

Het programma voor duurzame ontwikkeling in Kilolo | Tanzania | 30.6.2007 | 2005-2008 | De beoordelaars bezochten het project driemaal: in november 2005, maart 2007 en mei 2008. |

Watervoorziening en sanitaire voorzieningen voor 14 dorpen in het district Njombe | Tanzania | 31.12.2009 | december 2009 | |

--------------------------------------------------