ARCHIVESHISTORIQUES
DELACOMMISSION
COLLECTION RELIEEDES
DOCUMENTS "COM"
COM(79)188
Vol.1979/0079

Disclaimer
Conformément aurèglement(CEE,Euratom)n°354/83duConseildu1erfévrier1983
concernantl'ouvertureaupublicdesarchiveshistoriquesdelaCommunauté économique
européenne etdelaCommunauté européenne del'énergieatomique(JOL43du15.2.1983,
p.1),telquemodifiéparlerèglement(CE,Euratom)n°1700/2003du22septembre2003
(JOL243du27.9.2003,p.1),cedossierestouvertaupublic.Lecaséchéant,lesdocuments
classifiésprésentsdanscedossierontétédéclassifiés conformément àl'article5dudit
règlement.
Inaccordance withCouncilRegulation(EEC,Euratom)No354/83of1February1983
concerningtheopeningtothepublicofthehistoricalarchivesoftheEuropeanEconomic
Community andtheEuropeanAtomicEnergyCommunity (OJL43,15.2.1983,p.1),as
amendedbyRegulation(EC,Euratom)No1700/2003of22September2003(OJL243,
27.9.2003,p.1),thisfileisopentothepublic.Wherenecessary,classifieddocuments inthis
filehavebeendeclassified inconformitywithArticle5oftheaforementioned regulation.
InÜbereinstimmung mitderVerordnung(EWG,Euratom)Nr.354/83desRatesvom1.
Februar1983überdieFreigabederhistorischen ArchivederEuropäischen
Wirtschaftsgemeinschaft undderEuropäischen Atomgemeinschaft (ABI.L43vom15.2.1983,
S.1),geändertdurchdieVerordnung (EG,Euratom)Nr.1700/2003vom22.September2003
(ABI.L243vom27.9.2003,S.1),istdieseDateiderÖffentlichkeit zugänglich.Soweit
erforderlich,wurdendieVerschlusssachen indieserDateiinÜbereinstimmung mitArtikel5
dergenanntenVerordnungfreigegeben.

COMMISSIE VANDEEUROPESE GEMEENSCHAPPEN
COM(79)188 def.
-^JSrussel,9mei1979
m^/Ax.h
i4- v'» t-CD
'^^
MEDEDELING VANDECOMMISSIE AANDERAAD
OVERDEVERDELING VANDEBESCHIKBARE ARBEID
C0MC79)188def.

INHOUD
Bladziide
OPDRACHT 1
I.STANDVANZAKEN 2
A.Vooruitzichten betreffende degroeivandeeconomieendewerkgelegenheid
B.Tendentiesindelid-staten enopGemeenschapsniveau 3
Indelid-staten genomenmaatregelen 3
.Denkrichtingen indelid-staten : A
socialepartnersenregeringen
Denkrichtingen opGemeenschapsniveau 5
II.TAAKVANEENGEMEENSCHAPSOPTREDEN 6
.VoorttezettenGemeenschapsacties 9
III.ECONOMISCHE WEERSLAG VANDEMAATREGELEN TOTARBEIDSDUURVERMINDERING

MEDEDELING VAN DECOMMISSIE AAN DERAAD
OVER DE
VERDELING VAN DEBESCHIKBARE ARBEID
OPDRACHT
1. Werktijdverkorting eneenbetere verdeling van debeschikbare arbied zijn
twee zaken waaraan deGemeenschapsinstanties reeds sedert enige tijd aandacht
schenken .Opgrondslag van deconclusies vandevoorzitter van deDriepartijen -
conferentie van 27juni 1977 hebben deregeringen endesociale partners in1978
tweemaal dedoelstellingen endegevolgen vaneenandere werkverdeling be­
studeerd (1).
Sedertdien isinverscheidene lid-staten sterker aangedrongen opeenver­
mindering vandearbeidsduur .Harerzijds isdeCommissie actief voortgegaan met
het leggen van degrondslagen voor eenGemeenschapsoptreden ,waarvan debespre­
king eenderhoofdpunten vandeagenda vandevolgende Raad vanMinisters van
Arbeid ensociale zaken vormt .Daarnaast heeft deEuropese Raad van 12en13
maart deCommissie verzocht omeenmededeling over desociale eneconomische
gevolgen vaneengecoördineerde aanpass.ing vandearbeidsduur .
2. Onderhavige Mededeling iseenvoorlopig document enheeft debedoeling
eenvoorbereiding tevormen voor debesprekingen van deeerstvolgende Raad van
Ministers vanArbeiden sociale zaken enerzijds envandeeerstvolgende Raad
vanMinsters vanEconomische Zaken enFinanciën anderzijds .Opgrond vandeze
besprekingen zaldeCommissie eendocument voor deEuropese Raad voorbereiden .
-Onderhavige Mededeling omvat drie delen :
-inheteerste deel wordt destand van zaken opgemaakt ennagegaan welke ten­
denties zich voordoen ,
-inhettweede deel wordt detaak geschetst vaneenGemeenschapsoptreden y
-inhetderde deel worden enkele voorlopige besluiten voorgesteld inzake
deeconomische neerslag .
Indebijlagen bevinden zich twee werkdocumenten vandeCommissie .
Heteerste zetdeoriënteringen uiteen betreffende toekomstige werkzaamheden ;
hettweede geeft eenoverzicht vanvoorgenomen acties enhuntenuitvoerlegging
opnationaal niveau .
(1)Permanent comité voor arbeidsmarktvraagstukken van 21maart 1978 en
Drieparti jenconf erentie van 9november 1978 .

-2-
I.STANDVANZAKEN
3.Werktijdverkorting -inzijnverschillende vormen-iseenhoofdbestand­
deelvansocialevooruitgang .Opuiteenlopende wijze(bijvoorbeeld kortere
arbeidsduur perweek,meervakantie,aanpassingvanhetberoepsleven derwerk-
enden)iszijtegelijkdeverwezenlijking vaneenaspiratievandewerkenden
entendelehetresultaatvandedoortechnischeeneconomischevooruitgang
gestegenproduktiviteit .
Indehuidigesituatie,diedoorsterkeonderbezetting vandemenselijke
factorendooraanhoudendeproduktiviteitsèti jgingenworèlengekenmerkt,ligthet
ookindelijnderverwachtingen datwerktijdverkorting eveneensalseenmoge­
lijkebijdragetotmeerwerkgelegenheid wordtgezien.
Daardezediscussiereedsvorigjaarinhetpermanentcomitévoorarbeids-
marktvraagstukken enopdeDriepartijenconferentieisgevoerd,zaldeCommissie
zicherhiertoebeperkenenerzijdsdebelangrijkste economische aspectenervan
inherinneringtebrengenenanderzijdstewijzenopdetendentiesdieinde
lid-staten naarvorenkomen.
A.Vooruitzichten betreffende degroeivandeeconomieendewerkgelegenheid
4.Devooruitzichten inzakeeconomische groeienwerkgelegenheidstoename inde
Gemeenschap zullenindekomendejarensterkwordenbeïnvloeddoordesnelleex­
pansievandeberoepsbevoling ,hettoenemendeaantalvrouwendiewillenwerken
endoordeverplichtingen enbeletselsinherentaanhetherstelvaneenvol­
doendeenduurzameeconomische groei.Totin1985zalhetaanbodvanwerk­
krachtenindeGemeenschap van500.000tot800.000personenperjaarblijven
stijgen.Dezenettotoenamevanarbeidskrachten betekentdattussen1980
en1985ongeveer 1miljoenjongerendearbeidsmarkt zullenkomenvervoegen.
Indetweedehelftdertachtigerjarenzaldezebevolkingstoename verminderen
omlatergeheelteverdwijnen.Dezeglobaletoenameverschiltevenwelvan
lid-staattotlid-staat.
5.Indienindeloopvandeeerstvolgende vijfjarendejaarlijkseeconomische
groeiongeveer3a3,5%zoubedragen,zouingevolgedebevolkingstoename
hethuidigewerkloosheidspercentage (5,5%)totinhetmiddendertachtiger
jarenblijvenstijgen.Inderdaadzou,omtoteengevoeligeverbetering van
dewerkgelegenheid tekomen,heteconomischegroeipercentage indekomende
jarenbovende4,5V»uitmoetenkomen.
6.Eentoenamevandegroeieneensnelleverbetering vandewerkgelegenheid
zijnmogelijk.Hettypevanlangzamegroeidatwijvandaaghebbenisnoch
hetgevolgvaneenverzadiging vandepotentiëlevraagnochvaneenfundamentele
uitputtingvandetechnischevooruitgang,maaristewijtenaanhetblokkeren
vaneenaantalmacro-economische ,structurele ensocialeofpolitiekefactoren.

-3-
7. Omdeze moeilijkheden opteLossen zijn bijzondere enopelkaar afgestemde
inspanningen nodig .Het ismoeilijk zeaantevangen :denodige sociale
bescherming maggeen verstaring vandestructuren metzich brengen ,hetbereiken
van eenvoldoende groeipercentage magniet stoelen opinflatie ,verspilling
vannatuurlijke rijkdom ,aantasting van hetmilieu ,enz .watnogmeer problemen
voor detoekomst zouschepen .Menmoet realist blijven enniet uit hetoog
verliezen dat,welke pogingen menookonderneemt omtoteengevoeliger actï-
vitei tsniveau tekomen ,men steeds het risico loopt datdeze pogingen opzich­
zelf onvoldoende zullen zijn omdewerkloosheid optelossen .
Zijmoeten gepaard gaan metspecifieke maatregelen ophetsociale vlak
eninzake werkgelegenheid eninhetbijzonder inzake arbeidsduurvermindering .
8. Aldus komt men totdewezenlijke elementen vaneenalgemene strategie
opmiddellange termijn diedeCommissie aandelaatste Drieparti jenconf erentie
heeft voorgesteld :
-duurzame snellere niet-inf lataire groei
-versnelde aanpassing van deeconomie
-begeleidende maatregelen voor hetsociale beleid endewerkgelegenheid
B.TENDENTIES INDELID-STATEN ENOPGEMEENSCHAPSNIVEAU
e>
9. Eenaantal acties zijn opnationaal niveau reeds inaanmerking genomen
oftenuitvoer gelegd .Overeenkomstig hetverzoek van hetpermanent comité
voor arbeidsmarktvraagstukken heeft decommissie -insamenwerking metde
lid-staten -eenverslag daarover opgesteld (ziebijlage II).
Degrote lijnen van datrapport zijn hieronder samengevat .
In'delid-staten genomen maatregelen
10.Opwettelijk vlak stelt menniet veel wijzigingen vast indevoorschriften
betreffende dearbeidsduur .Alleen inBelgiè isdewettelijke arbeidsduur on­
langs tot40uurteruggebracht .Decollectieve arbeidsovereenkomsten vertonen
opditgebied meer vooruitgang .Inverscheidene lid-staten zijn desociale
partners overeengekomen dewekelijkse arbeidsduur tot38ofzelfs 36uur te
verminderen ,danweldejaarlijkse vakantie tot zesweken teverlengen .Het
lijkt erop datdebezorgdheid inverband met hetwerkgelegenheidspei lbijhet
sluiten vansommige vandeze overeenkomsten eenaanzienlijke rolheeft gespeeld .

11.Inverschillende landenzijninitiatieven genomentotvermindering van
hetoverwerk;indemeestegevallenzijnnoggeenresultatenbereikt.
Deverkortingvanhetberoepsleven iseenvandebelangrijkste maatregelen
dietotdusverzijngenomen.Inverschillende landenisdewettelijkepensioen-
leeftijdvoorouderewerklozen,voorbepaaldebedrijfstakken ofvoorbepaalde
beroepsgroepen verlaagd.
Sommigelandenkondigeninitiatieven aandiegerichtzijnopeenont­
wikkelingvandedeeltijdarbeid,zonderdattotdusverresultatenzijnge­
boekt.Daarnaastmaaktdeinvoeringvaneenadditionele ploegofeenkortere
werktijdvoorarbeidersdieploegenarbeid verrichtenhetvoorwerpvanlevendige
discussiesuit.Vooralvoordeijzer-enstaalnijverheidenandereinmoeilijk­
hedenverkerendesectorenwordennieuwemodaliteiten voorgesteld .
Denkrichtingen indelid-staten :socialepartnersenregeringen
12.Overhetalgemeenisdeactievandevakbondenvooralgerichtopeenge­
leidelijkeverwezenlijking vande35-urenweek,waarbijdekrachtvandieactie
vanlandtotlandenvansectortotsectortrouwenserguiteenloopt.Vaak
wordtookeenbeperkingvanhetoverwerkgevraagd.Daarnaasthebbensommige
nationaleorganisaties zichvooreenverlag.ingvandepensioenleeftijd uit­
gesproken.
13.Dewerkgeversorganisaties leggendenadrukbijvoorkeuropactiesinzake
deeltijdarbeid ensomsuitzendarbeid .Ookhunhoudingtegenoverwerktijdver­
kortingvarieertaanzienlijk vanlandtotland.Ongetwijfeld bestaatereen
gemeenschappelijke bezorgdheid omdearbeidskosten niettelatenstijgenen
deconcurrentiepositie niettelatenverzwakken;sommigenationaleorganisaties
zijndanook.zeerterughoudend .Anderedaarentegen hebbeneenmatige,geleide­
lijkevermindering vandejaarlijksearbeidsduurvoorgesteld enzijnniet
tegeneenredelijkebeperkingvanoverwerkgekant.
14.Aandemeesteregeringenwerdenvoorstellen voorgelegdbetreffende ver­
minderingvansystematische overwerkeneengedifferentieerde actieinzake
pensioenen.Zijhechtenveelbelangaanparitaireonderhandelingen inzakede
arbeidsduur .Sommigeregeringenhebbenblijkgegevenvanhunopenheidt.a.v.
eenalgemeenoptredentotbevordering vandeherverdeling vandebeschikbare
arbeid.Hetbelangvandeconcurrentiefactoren endevreesvoordistorsies
opeconomischensociaalvlakhebbentotgevolgdatdemeesteregeringende
nadrukleggenopdenoodzaakvanconcreteafsprakenopGemeenschapsniveau .

15.Hetmeestopmerkelijke feitdatuitdezeanalysenaarvorenkomt/is
degrotediversiteit vanderesultatendieoptermijnkunnenwordenverwacht
ophetgebiedvandeeigenlijkewerktijdverkorting ,naaraanleiding vande
aandegangzijndecontacten enonderhandelingen .Dezediversiteit heeft
zowelbetrekking opdeomvangvandeteverwachten maatregelen alsopdeaard
daarvan.Deverschillen lijkenverdertegaandanalleenuitdenoodzakelijke
inaanmerkingneming vandeverschillende nationalevoorkeuren zouvolgen;dit
leidtdanooktotdevraaghoezowel4jatdealgemeneeconomische convergentie
endesocialegevolgendaarvanbetreft,alsophetniveauvanbepaaldesec-
toriëleontwikkelingen denódigesamenhang kanwordengewaarborgd .Tevens
rijstdevraaghoeopGemeenschapsniveau eendaadwerkelijke coördinatie kan
wordenverwezenlijkt .
Denkrichtingen opGemeenschapsniveau
16.Detendenties opnationaalvlakwordenookopGemeenschapsniveau weer­
spiegeld.
HetEuropeesVakverbondheeftverklaarddatinhetkadervaneenalgemene
strategie eenzeergroterolmoetwordentoegekend aaneenaanzienlijke vermin­
deringvandearbeidsduur ;dewerktijdverkorting zouindeviervolgendejaren
ongeveer10%moetenbedragen.
DeUnievanindustrieën indeEuropeseGemeenschaptwijfeltaandedoel­
treffendheid vandezemaatregelen omdewerkgelegenheidssituatie teverbeteren.
Zijwijsteropdatgeenoverhaaste conclusies mogenwordengetrokkenalvorens
degevolgenvandeverschillende maatregelen voordeproduktiekosten vande
ondernemingen zorgvuldigzijnbestudeerd.
Deregeringen hebbenzichbijdecommunautaire ontmoetingen uitgesproken
vooreenpogingomtotdeuitwerking vaneenaantalrichtsnoeren tekomen;
daarbijhebbenzedeaandachtgevestigd opdenoodzaak omdeinterneenex­
ternecompetitiviteit vandeGemeenschap tehandhaven.Zijwareneveneens
vanmeningdatdeoverwogenmaatregelen nietnoodzakelijkerwijze eenmechanisch
effectopdewerkgelegenheid vertonenenalsbegeleidende maatregelen moeten
wordenbeshouwd.
Γ.>
Tijdensdezediscussies hebbenderegeringen steedsgetrachtdesociale
partnersvolledighunroltelatenspelenbijdeuitwerking endetenuitvoer­
leggingvaneventuelemaatregelen inzakeverdelingvandebeschikbare arbeid.

II.TAAKVANEENGEMEENSCHAPSOPTREDEN
17.Bijeenopherverdeling vandebeschikbare arbeid gericht beleid moet
rekening worden gehouden meteenaantal voorafgaande voorwaarden ,wildit
beleid eenernstige bijdrage leveren totdeGemeenschapsstrategie totduurzame
verbetering vandewerkgelegenheidssituatie .
Uit ditoogpunt dient hetbeleid inzake deherverdeling vandebeschik­
bare arbeid : '
-teworden inqepast ineenperspectief opdewegvandevooruitgang van
levens -enarbeidsvoorwaarden .
-zeker testellen dat dedaarmee gepaard gaande kosten geen gevaar betekenen
voor hetherstel van derentabiliteit derondernemingen door hetschepen
vanconcurrentiedi storsies binnen degemeenschap enhetverzwakken van het
concurrentievermogen vandecommunautaire industrie opwereldvlak ;
-rekening tehouden met demogelijkheden totomkeerbaarheid omlater hethoofd
tekunnen bieden aannieuwe werkgelegenheidsontwikkelingen ;
-tot stand teworden gebracht door hetaanhoudend envastbesloten nastreven
vandialoog ,overleg enonderhandelingen tussen alle betrokken partijen .
Deze voorwaarden werden door deCommissie reeds gedefinieerd terge­
legenheid vandevergaderingen van hetpermanent comité voor arbeidsmarkt -
vraagstukken envandeDrieparti jenconf erentie over ditonderwerp enwerden
door alle regeringen endoor desociale partners alsgrondslag voor devoort­
zetting vandecommunautaire werkzaamheden aanvaard .

-7-
18.Omdeze redenen ishetnoodzakelijk dat deinalle lid-staten bestaande
pressies entendensen dieeenwerktijdverkorting willen realiseren ,ook
gericht worden opdoelstelling dietot hetconvergeren van heteconomisch
beleid bijdragen .Datbeleid zaldaartoe ,hoewel uiteraard metdeeigen
bijzonderheden vanieder Land eniedere sector rekening moet worden gehouden ,
zohomogeen mogelijk enonderling verenigbaar moeten zijn .
19.Hetalgemene gebruik inalle landen vandeGemeenschap laat debepaling
van voorschriften inverband met dearbeidsduur over aan het autonome over­
legtussen desociale partners .Eendergelijk gebruik verhindert evenwel
geenszins datopcommunautair niveau initiatieven worden genomen .
Inditverband zoudeCommissie overigens willen benadrukken dat zij
het strikt noodzakelijk acht dat derechtstreekse contacten tussen sociale
partners opGemeenschapsvlak sterker dan inhetverleden worden ontwikkeld ;
zij isbereid daartoe haar goede diensten teverlenen .
Voor zover deonderhandelingen opditniveau tussen desociale partners
worden gevoerd ,kandevraag worden gesteld ofgeen overdracht vanverant­
woordelijkheden van hetnationale naar hetcommunautaire niveau moeten
plaatsvinden .Bij eendergelijke ontwikkeling moet devolledige autonomie
van departners uiteraard worden gerespecteerd .
DeCommissie acht hetevenwel nuttig nategaan welke roldecom­
munautaire instellingen endelid-staten hierbij kunnen spelen .Beide mogen
geen afwachtende houding aannemen ,maar dienen ,ieder binnen degrenzen
van zijn eigen bevoegdheden ,hunverantwoordelijkheid opditgebied volledig
opzich tenemen ,zulks eveneens opGemeenschapsniveau .
20. Inditvooruitzicht vraagt deCommissie zich afofdérolvandeGe-
meenschapsinstellingen erniet inzoumoeten bestaan ,ineerste plaats een
initiële impuls tegeven aandeinitiatieven die ter zake van dearbeids­
duur moeten worden genomen .Zou hettezelfdertijd niet gepast zijn een
minimum vancommunautaire procedure-voorschriften vast teleggen ,dieener­
zijds diesociale partners kunnen stimuleren enhelpen bijdetotstandbrenging
van hundialoog enbijdetenuitvoerlegging van huneventuele overeenkomsten ,
endieanderzijds zouden kunnen leiden tot hetomzetten ingepaste juridische
instrumenten vandestandpunten die deGemeenschapsinstellingen naar aan­
leiding vanhundialoog metdesociale partners zouden innemen ?
/.

21. Inditverband wenst deCommissie datonder debetrokken partijen van
gedachten zouworden gewisseld over detwee volgende mogelijkheden :
-Het sluiten van Europese raam-overeenkomsten :deze zouden het resultaat
kunnen zijn van eeneigen initiatief der sociale partners ofvan een
initiatief vandeGemeenschapsinstellingen diedesociale partners zouden
verzoeken opdegeschikte terreinen totdialoog enrechtstreeks overleg
over tegaan .Inbeide gevallen zouden deGemeenschapsinstellingen de
nodige technische bijstand verlenen enzich bereid verklaren omzonodig
deinitiatieven tenemen welke hetsluiten vandenodige compromissen zouden
kunnen bevorderen ,met inachtneming vandeeigen verantwoordelijkheid der
sociale partners ;
-degoedkeuring vankaderrichtlijnen :deze richtlijnen zouden door deRaad
opvoorstel vandeCommissie opdegebruikelijke wijze worden vastgesteld
enzouden deconcrete uitdrukking zijn van een standpunt datdeGemeen -
schapsinstellingen nadialoog met desociale partners innemen ;eenderge­
lijke richtlijn zouzich eroverigens moeten toebeperken hetgemeenschap­
pelijke doelwit vast teleggen teneinde denoodzakelijke convergentie te
verzekeren ;devaststelling van specifieke modaliteiten zou dan aan na­
tionale reglementeringen ofcollectieve arbeidsovereenkomsten worden over­
gelaten .
22. DeCommissie isvanmening datdergelijke vormen van interventie ,die
ermetname opgericht zijn dego<rdewerking van hetoverleg tussen de
sociale partners opcommunautair niveau teverzekeren ,niet alleen beant­
woorden aande (nagenoeg algemene )praktijk die indelid-staten bestaat ,
maar tevens degeleidelijke toestandbrenging kunnen bewerken van eenEuropees
stelsel vanarbeidsverhoudingen waarvan hetontwikkelen met hetoog opeen
grotere convergentie van deeconomische werkelijkheden wenselijk is.
23. Indevergadering ven hetpermanent comité voor arbeidsmarktvraagstukken
vanmaart jongstleden ,alsmede bijcontacten opverschillende niveaus tussen
deGemeenschapsinstellingen endesociale partners ,hebben alle betrokken
partijen dezienswijze van deComm /issie aanvaard dat welke ook demodaliteiten
zijdieworden aangehouden "dekosten dieuit detenuitvoerlegging vande
maatregelen inzake herverdeling vandebeschikbare arbeid voorvloeien ,op
billijke wijze over debetrokken partijen moeten worden verdeeld ".

-9-
24.Zonder zich thans over ditvraagstuk inzijn geheel tewillen uit­
spreken gaat deCommissie ertoch vanuitdat/inhetvooruitzicht vanmatige
groei datdeGemeenschap thans kent enrekening houdend metdeeisen die het
herstel van derentabiliteit van deondernemingen enhetbehoud van het
concurrentievermogen vandecommunautaire industrie opwereldvlak vormen ,
eendoeltreffend beleid inzake herverdeling van debeschikbare arbeid vereist
eendeel vandegroei resultaten aan tewenden voor verkorting vandear­
beidsduur ,veeleer danvoor loonsverhogingen .Dewerknemers zullen des te
meer bereid zijn eendergelijk beleid teaanvaarden wanneer datbeleid zal
worden ingepast ineencontext vansociale vooruitgang endemocratisering van
economische leven .
Voort tezetten Gemeenschapsacties
25. Erbestaat ongetwijfeld eengroot aantal mogelijke acties ophetgebied
vandeaanpassing vandearbeidsduur .Inhet licht vandediscussies inde
verschillende Gemeenschapsinstanties enmetname indeEuropese Raad van
12en13maart 1979 ,alsmede opgrond vandecontacten die zijmet desociale
partners heeft gehad ,isdeCommissie vanmening dat eenGemeenschapsinitia -
tief haar gerechtvaardigd lijkt opdevolgende gebieden :
-hetjaarlijkse arbeidsvolume ;
-hetoverwerk ;
-deploegenarbeid ;
-deflexibele pensionering enhetbrugpensioen ;
-het recht opscholing envorming ;
-dedeeltijdarbeid ;
-deuitzendarbeid .
26.Bijdeactie opieder vandeze gebieden moet tegelijkertijd rekening
worden gehouden methunwerkgelegenheidseffect ,huninstrinsieks waarde
uit hetoogpunt vandearbeidsomstandigheden enhunrelatieve kosten .Wat
meer inhetbijzonder hetwerkgelegenheidseffect betreft ,zijhier herinnerd
aandereeds vroeger gemaakte opmerkingen tenaanzien vandemoeilijkheden
omeenalgemeen geldige hiërarchie vandeze acties optestellen .Afgezien
vanhunkwalitatief effect zijn eroverigens belangrijke schakeringen ten
aanzien vandemechanismen waardoor iedere maatregel dewerkgelegenheid
kanbeïvloeden .Beperkt men zich tot hetpartiële aspect van dedirecte
werkgelegeneheidseffecten ,dankaneenaflopende rangorde tussen dever­
schillende soorten maatregelen worden opgesteld :
-devervroeging van depensioenleeftijd neemt eenaantal personen vande
arbeidsmarkt wegenmaakt dusarbeidsplaatsen vrij die -althans ten
dele -aanandere personen tengoede zullen komen ;
-andere maatregelen hebben totgevolg dat deindividuele arbeidsduur wordt
verkort ,meteenwaarschijnlijk onmiddellijk gevolg opdeaanwervings -
mogelijkheden (beperking vanoverwerk ,aanpassing vanploegenarbeid );
-voor andere maatregelen tenslotte hangt hetwerkgelegenheidseffect afvan
aanvullende ondernemingsbeslissingen (vermindering vanhetjaarlijkse ar-
beidsvolume door verlenging vandevakantie ofverkorting vanwekelijkse
arbeidsduur ).
/.

-1Q-
Demaatregelen betreffende deeltijdarbeid enuitzendarbeid zijn van
eenandere aard .Waar zijerop gericht zijn deflexibiliteit vandearbeids­
krachten tevergroten door eenwijziging vandestatutaire beschermings -
voorwaarden ,vertonen zijtegelijkertijd eenschijnbaar gunstig effect opde
werkgelegenheid enhetgevaar vandiscriminatie ensociale achteruitgang .
Bijbespreking vandeze maatregelen moeten deze twee elementen tegen elkaar
worden afgewogen .
27. Demaatregelen inzake scholing envorming moeten opeenaparte wijze
worden behandeld .Indeeerste plaats hebben diemaatregelen welke inhet
kader vandeze mededeling worden voorgesteld ,eeneigen doel ;beroepsopleiding
enpermanente vorming zijn ,naar hetoordeel vandeCommissie ,activiteiten
waaraan voorrang moeten worden verleend ommannen envrouwen instaat te
stellen huneigen lotbeter inhanden tenemen indeze periode van snelle
enmoeilijke wijzigingen diedeGemeenschap thans doormaakt .Deontwikkeling
vandeze activiteiten kanechter ookeenaanzienlijk effect hebben ophet
evenwicht opdearbeidsmarkt ;daarom -evenwel zonder huneigen doel uit het
oog teverliezen -acht deCommissie hetwenselijk zetevermelden bijhaar
actie inzake herverdeling vandebeschikbare arbeid .
Overigens dient men zich ervan bewust tezijn datalle maatregelen
totherverdeling vanbeschikbare arbeid diehier worden overwogen ,aanpassing
vanwege deondernemingen endewerknemers inhouden :zijvereisen een vei–
groting vandetotale opleidingsinspanning ,dieniet uit hetoogmagworden
verloren .Overigens inhetnodig andere aspecten van hetarbeidsmarktbeleid
teverbeteren omhethoofd tekunnen bieden aan dekwalitatieve onaangepast -
heid tussen vraag enaanbod opterritoriaal vlak ,bijdeberoepsopleiding
enindearbeidsvoorwaarden . (1).
28.Deze maatregelen kunnen niet losvanelkaar worden beschouwd .Sommige
ervan zijn eikaars voorwaarde ofaanvulling ;andere overlappen elkaar .Deze
nauwe bindingen kunnen door twee voorbeelden ,tussen vele andere ,worden aan­
getoond .Hetwerkgelegenheidseffect van eenvermindering vandejaarlijkse
arbeidsduur kansterk worden verkleind indien niet terzelfder tijd hetover­
werk wordt beperkt .Ook kanbijvoorbeeld deovergang van hetberoepsleven
naar hetgepensioneerd zijn geleidelijk verlopen door eengetrapte vermindering
van dearbeidsduur voor oudere werknemers ;deze combinatie valt dus zowel
onder derubriek pensioenleeftijd alsonder derubriek deeltijdarbeid .Deze
interrelaties mogen niet uit hetoogworden verloren ,zelfs indien demogelijke
communautaire acties hieronder elkafzonderlijk worden omschreven .
(1)Vergelijk Mededeling vandeCommissie aanhetpermanent comité voor
arbeidsmarktvraagstukken betreffende defactoren vanonevenwicht op
dearbeidsmarkt .

-11-
29. Detenuitvoerlegging vandenationale maatregelen zoueenaantal
initiatieven opcommuanutair niveau kunnen impliceren .Sommige daarvan
zouden devorm kunnen aannemen van kaderovereenkomsten die hetzij hetvoor­
werp van rechtstreekse onderhandelingen tussen desocia le^partners kunnen
zijn dan wel indrieparti jeninstanties kunnen worden gesloten .Indeze
kader-overeenkomsten zouden debasisoriëntaties worden vastgelegd opgrond­
slag waarvan hetoverleg opnationaal niveau kanworden ontwikkeld ,zodat
een communautair evenwicht tussen deverschillende nationale maatregelen
wordt verzekerd .Andere initiatieven ,waarbij rekening wordt gehouden
met detezamen met desociale partners vastgelegde oriëntaties ,zouden
eennormatief karakter moeten hebben endevorm van kaderrichtlijnen moeten
aannemen .Sommige daarvan zouden overigens eenvervolg opdegenoemde
kaderovereenkomsten kunnen zijn .
30.DeCommissie vraagt zich af,wat deopcommunautair *-vlak teoverwegen
initiatieven betreft ,of :
-deJAARLIJKSE ARBEIDSDUUR toteenkader-akkoord tussen desociale partners
zou kunnen leiden ?
-debeperking vanSYSTEMATISCH OVERWERK tot eenontwerp-richt lijnvoorge­
steld door deCommissie zou kunnen leiden ?
Wat deandere onderwerpen betreft ,isdeCommissie vanmening datde
volgende initiatieven moeten worden genomen :
-dePLOEGENARBEID zal door deCommissie worden behandeld inhet kader van -"
haar voorstel aan deRaad ophetgebied van hetstaalbeleid .Datbeleid
zal innauwe samenwerking met delid-staten worden uitgewerkt ;
-DeFLEXIBELE PENSIOENLEEFTIJD zaldoor deCommissie ineenmededeling aan
deverschillende betrekken communautaire instanties worden behandeld ; .
-DeONTWIKKELING VAN VORMING ENSCHOLING enDEWEDERKERENDE VORMING zullen
worden behandeld ineen voorstel van deCommissie waarvan devorm later
zalworden bepaald ;
-deUITBREIDING VAN VRIJWILLIGE DEELTIJDARBEID enhet VRAAGSTUK VAN DEUIT­
ZENDARBEID zullen ineendebat opGemeenschapsniveau moeten worden be­
sproken opbasis vandeoverwegingen ensuggesties diedeCommissie dien­
aangaande alvoorbrengen .
31.DeCommissie legt indeze fase aandeRaad geen gedetailleerde voorstellen
betreffende deze verschillende maatregelen voor .Zijbeperkt 2ich ertoe in
debijlage bijdeze Mededeling aanelkvanten eeneerste reeks beschouwingen
tewijden .
./

III.ECONOMISCHE CONSEQUENTIES VANWERKTIJDVERKORTING
32.Inallelid-statenisdewerkelijkejaarlijksearbeidstijdper
actiefpersoon,sederteenminofmeergrootaantaljarenenopuit­
eenlopendewijzeregelmatigverminderd (metongeveer0,5tot1%per
jaarnaargelanghetgeval).
Dezevermindering vandewerktijdwasinhetverledeneenonafge­
brokenengeleidelijke beweging,dieplaatsvondinhetkadervaneen
gunstigegroei,eensterkeproduktiviteitsstijgingeneenrelatiefbe­
perktaanbodvanarbeidskrachten .Zijginggepaardmeteenalgemene
verbeteringvandearbeidsvoorwaarden enweerspiegelde overhetalgemeen
eendoordewerknemersgemaaktekeuzetussenmeervrijetijdenverhoging
vanhetreëlelooninsamenhangmetdeproduktiviteitssti jging.
33.Onderdehuidigeomstandigheden enalsinstrumentvanhetwerkgele­
genheidsbeleid zouwerktijdverkorting erheelandersuitzien,zowelwegens
deeventueleomvangervan(hetEVVstelteenverkortingvan10%in4jaar
tijdvoor)alswegenshaaraard.Inplaatsvanhetresultaatvande
economischeontwikkeling tezijn,zoudewerktijdverkorting wordenopgevat
alseenelementvaneenkrachtigstrevennaarbeterewerkgelegenheid .
Hetlijktdusmoeilijk,zonietvolkomenzonderbelang,opdeervaring
vanhetverledenaftegaanomdeeffectentebeoordelendievaneen
nieuwbeleidinzakeherverdeling vandearbeidstijd mogenwordenverwacht.
34.Deanalysevandezeveelvuldigeeffecten,diecomplexenvaak
onderlingtegenstrijdig zijn,ismoeilijkennognietvergevorderd.
Zijveronderstelt datmenweetinwelkevormdewerktijdzalwordenver­
minderdenvanwelketijdslimiet menuitgaat.Bovendienzijndetotale
effectenvandergelijkemaatregelen voorhetverloopvandewerkgelegen­
heidafhankelijk vandeeconomischetoestand,deorganisatorische en
structureleflexibiliteit vanondernemingen enbedrijfstakken ,deregionale
sectoriëleenberoepsmatige indelingenmobiliteitderwerknemers,de
graadvansolidariteit,dersocialepartners,enz.Hoeweldusnietonmid­
dellijkkanwordengezegdwelkeeffecteneenbepaaldemaatregeltotwerk­
tijdverkorting zalhebben,kunnentochdevoorwaarden wordengeschetst
waaronderdergelijkemaatregelentenuitvoermoetenwordengelegdomzo
positiefmogelijkresultatentevertonen.

-13-
35*Indeeerste plaats moet worden opgfc^erkt datdergelijke maatregelen ,
reëel enonder overigens gelijkblijver.de voorwaarden ,toteenproduktie –
daling leiden ,daar debenuttingsgraad vandebeschikbare capaciteiten
verminderd enterzelfder tijd deafschrijvingen zwaarder worden .Diteffect
opdeproduktie isevenwel niet proportioneel ,omdat deproduktiviteit van
dearbeidskrachten toeneemt ; sommige empirische analyses blijkt dat
eenwerktijdverkorting rnet 1%voor eengroot deel door eenverbetering van
deproduktiviteit perarbeidsuur wordt gecompenseerd »Slechts dehelft van
devrijgekomen arbeidstijd zoudus ,bijgelijkblijvende produktie ,gebruikt
kunnen worden omnieuwe werknemers aan tewerven »Eendergelijke relatie
isvermoedelijk niet lineair enniet inalle mogelijke gevallen vantoe­
passing »Verder kandateffect naar sector ennaar onderneming vari'érsn »
36»Met name omdeze reden zijn louter boekhoudkundige berekeningen inzake
werkherverdeling ,waarbij hetarbeidsvolume voor eenbepaalde produktie
wordt "herverdeeld "over eengroter aantal werknemers ,die elkminder lang
werken ,niet mogelijk® Erbestaat geen vast arbeidsvolume dat totinhet
oneindige kanworden verdeeld .
37»Deschepping vannieuwe arbeidsplaatsen tengevolge vandewerktijd­
verkorting beantwoordt niet aan een algemene regel enkanmeestal slechts
perbedrijfstak ofzelfs peronderneming worden beoordeeld »Een aajntal des­
betreffende elementen kunnen evenwel worden samengebracht »
38.Deverkorting vandewerkelijke arbeidsduur kanslechts totschepping
vannieuwe arbeidsplaatsen leiden indien het reëel mogelijk ishetnodige
personeel aan tewerven »Zoniet leidt werktijdverkorting totproduktie –
verlies ,dikwijls inessentiële sectoren die indirect voor veel werkgelegen­
heid zorgen »Daarbij ontstaan dangeen extra arbeidsplaatsen alstegen­
wicht »Hetbelang vaneendergelijke plaatselijke schaarste aanarbeids­
krachten ineenalgemene context vanondertewerkstelling verklaart tendele
hetdoen verrichten vanoverwerk »Deoplossing ligt hier ineengroter
streven naar mobiliteit bijdewerknemers ,diesteun moeten verlenen aan
actieve maatregelen totbevordering vandewerkgelegenheid (steun voor
mobiliteit enopleiding )»
•••/•••

-14
39»Insommige gevallen kanwerkti jdverkortmg slechts leiden tothet
versnellen vaneenwenselijk geachte inkrimping vandepersoneels­
bezetting »Dit ismetname hetgeval insommige industriële sectoren
meteenduurzame overcapaciteit ,ofnogvoor bepaalde dienstverlenende
activiteiten waar bijvoorbeeld deontwikkeling vandeinformatica een
grote rolgaat spelen (banken ,verzekeringen )»Bovendien zoudeze ver­
korting eenstimulans kunnen vormen tothetverrichten vanproduktivi –
teitsbovorderende investeringen die ,opkorte termijn ,gericht zijn op
hetuitsparen vanarbeidskrachten enniet ophetscheppen vannieuwe
werkgelegenheid »Hierbij moet worden opgemerkt datwerktijdverkorting
eromgekeerd ookkan toebijdragen nogmeer ontslagen inachteruit -
gaande sectoren tevermijden »
40,Aan deandere kant moet rekening worden gehouden met een reeks
dwingende omstandigheden dievoor iedere onderneming vanverschillend
belang zijn .Bepaalde vormen vanwerktijdverkorting kunnen ,vooral a,ls
het omkleine ofambachtelijke ondernemingen gaat ,toteentoeneming van
"zwart werk "leiden ,dat inbepaalde gebieden tóch reeds zeer groot is»
Zozijn inhetalgemeen verkortingen vandearbeidsduur perweek voor
kleine ondernemingen moeilijk »Deze verkortingen zijn gemakkelijker te
verwezenlijken inondernemingen waar despecialisatie weinig doorgedreven
isenwaar derentabiliteitsmarges nogvoldoende groot zijn »
41»Daarentegen kanwerktijdverkorting toteenproportionele vergroting
vandepersoneelsbezetting ,naaftrek vandeproduktiviteitsstijging ,
leiden insectoren waar dewerknemers continu –arbeid verrichten »Deze
verkorting kanleiden toteenbeter gebruik vandebestaande uitrusting ,
bijvoorbeeld door meer ploegenarbeid »Dedoeltreffendheid vandeze
maatregelen isechter ookhier voor eengroot deel afhankelijk vande
gekozen wijze vancompensatie »Overigens gaat uitbreiding vanploegen­
arbeid gepaard metaanzienlijke moeilijkheden ,wegens deminder aantrek­
kelijke kanten daarvan uithetoogpunt vandearbeidsomstandigheden »
42.Hetwelslagen vanwerktijdverkorting alsinstrument vanwerkgelegenheids­
beleid isinfeite grotendeels afhankelijk vandeoplossing diewordt gekozen voor
hetvraagstuk van delooncompensatie .
Iedere compensatie door deonderneming ofdoor deoverheid dieverder gaat
dandeproduktiviteitswinst ,isinflatoir enkanzelfs ,zoals uitrecente
studies inNederland isgebleken ,totnegatieve effecten voor prodiiktie enwerk­
gelegenheid leiden .Voor deondernemingen volgt daaruit eenverhoging van de
kosten pereenheid produkrt ;destijging vanloonkosten kangepaard gaan metandere
lasten inverband met dereorganisatie vanhetwerk enmetfinanciële lasten ten
gevolge vandeextra investeringen dienodig zijn ingeval deproduktieverliezen
worden gecompenseerd en/ofnieuwe arbeidsplaatsen moeten worden geschapen .
0••/*##

43.Wanneer dewerktijdverkorting althans gedeeltelijk door deoverheid inhet
loon wordt gecompenseerd ofwanneer deoverheid eenverhoging vandesociale
lasten moet dragen wegens debijzondere kenmerken van sommige desbetreffende
maatregelen (uitbreiding vandegrondslag dersociale bijdragen enz.),kanhet
resultaat zijn datdenationale begrotingen nieuwe enaanzienlijke overdracht s-
betalingen tenlaste moeten nemen .Ditkaninstrijd zijn metdezorg omhetaan­
deel vandebegroting inhetBNPtebeperken ,danweleenwijziging vereisen van
destructuur deroverheidsuitgaven ,enmetname deoverdrachtsuitgaven ,tennadele
vanandere maatregelen inzake sociale bescherming .Daarbij raag ,omgekeerd ,even­
welniet uit hetoogworden verloren dat besparingen zouden kunnen
worden verwezenlijkt ophetgebied van dewerkloosheidsverzekering envan de
invaliditeitsverzekering .
44.Daarentegen kunnen degevolgen voor werkgelegenheid envolkshuishouding
van dergelijke maatregelen positief zijn wanneer delooncompensatie wegens werk­
tijdverkorting beperkt blijft tot deproduktiviteitsstijgingen ,wanneer metandere
woorden dereide loonstijging perhoofd kleiner blijft danzezonder maatregelen
totherverdeling van debeschikbare arbeid zouzijn geweest ..
45*Demarges zijn dus smal :het isimmers niet realistisch iedere looncompen -
satie uit tesluiten ;anderzijds mogen deloonkosten van daondernemingen niet
worden verhoogd .Ookhier zijn denoodzakelijke keuzen slechts binnen deonder­
neming ofdebedrijfstak mogelijkj zijkunnen niet voortvloeien uit zeer nauw­
keurige kwantitatieve richtsnoeren ,noguit detoepassing vaneenalgemene for­
mule voor deverdeling van delasten .Een dergelijke formule kanniet worden
opgesteld ;omsociale redenen enmet name omredenen van solidariteit zouechter
tenminste moeten worden aangenomen datdecompensatie degressief verloopt naar­
mate het loonpeil hoger is*
46.Alles bijelkaar zijn maatregelen totherverdeling vandebeschikbare arbeid
geen wondermiddel ,maar opzijn hoogst eenbegeleiding vanhetgeen wordt gedaan
OHdewerkgelegenheidsproblemen opkorte enlange termijn optelossen .Degevaren
enongewenste neveneffecten vanoverdreven maatregelen totherverdeling vanbe­
schikbare arbeid kunnen niet vantevoren worden uitgeschakeld .Hetpositieve
werkgelegenheidseffect vandergelijke maatregelen zouwaarschijnlijk echter groter
zijn wanneer dewerktijd enverkorting :

-geschiedt inhetkader vaneengemeenschappelijke groei –enwerkgelegenheids –
strategie ;
rekening houdt metdeeisen vaneen "betere convergentie dereconomische ontwikke­
ling indeverschillende lid–staten ,d.w.z .wanneer deconcurrentiepositie van
sommige landen niet ingevaar komt ;
-slechts door eengedeeltelijke looncompensatie vergezeld wordt enals eenonder­
deel vanhetgewone loonoverleg tussen desociale partners wordt beschouwd ;
-zoveel mogelijk opvrijwillige basis wordt ingevoerd ;
-opsoepele wijze wordt georganiseerd voor deverschillende sectoren ,beroeps
groepen ,leeftijdsgroepen ,geslachten enzelfe ondernemingen ,metvermijding van
uniforme oplossingen diederigiditeiten vandeproduktieprocessen versterken ;
-inzijn specifieke vorm inovereenstemming ismet sociale doeleinden ,zoals met
name verbetering vanmoeilijke arbeidsomstandigheden ,vermijding vanoffers ten
laste van sociaal zwakkere inkomensgroepen ,aanpassing vanwerktijden enwerk­
tempo aanspecifieke behoeften vanverschillende soorten werkzoekenden .
47.Dereeds tenuitvoer gelegde maatregelen eadiewelke inverschillende lid­
staten worden overwogen omtot eennieuwe verdeling van debeschikbare arbeid
tekomen ,dienen opgemeenschapsniveau hetvoorwerp van studie uit temaken ,zowel
omdat hethier omeenbelangrijke keuze gaat als omdat deGemeenschap zoveel
mogelijk dient tevermijden datdisparate maatregelen totgevolg hebben datde
concurrentiepositie van delid–staten wordt vervalst ofdat het streven naar
economische convergentie inhetgedrang komt .Rekening houdend met deaanzien­
lijke verschillen opalle gebieden ,isvoor eenbetere convergentie niet vereist
datidentieke formules voor demaatregelen totherverdeling vandebeschikbare
arbeid worden gekozen .Daarentegen isvoor eenmeer homogene procedure wel
vereist datgemeenschappelijk wordt nagedacht over dewijze waarop deze maatrege­
leneventueel ineencommunautair kader kunnen worden geplaatst .
4°.Voor hetuitspreken vaneendefinitief oordeel over deeconomische en
sociale draagwijdte vaneenactie totherverdeling vandebeschikbare arbeid is
hetzeker vanbelang uittegaan vandekosten diedeze voor deondernemingen
envoor degehele samenleving metzich brengt .Hetisechter evenzeer nodig
rekening tehouden metandere ,minder gemakkelijk tekwantificeren aspecten .
Zokanwerktijdverkorting ,indien zijtezelfdertijd leidt toteenverbetering
vandearbeidsomstandigheden entotbetere kansen opeenbetrekking voor de
minder begunstigde werkzoekende ,bijdragen toteenbetere sociale consensus en
toteengrotere solidariteit .Onder demoeilijke omstandigheden diedevolks -
huishoudingen vandeGemeenschap thans doormaken ,maghetbelang vandergelijke
overwegingen niet worden onderschat .

BIJLAGE1
*VERDELING VANDEBESCHIKBARE ARBEID
VERKENNINGEN' BETREFFENDE TOEKOMSTIGE WERKZAAMHEDEN
(werkdocument)

INHOUDSOPGAVE
bladzijde
Jaarlijksearbeidsduur ". 1
Beperkingvansystematisch overwerk . 2
Ploegenarbeid 4
Flexibelepensioenleeftijd enbrugpensioen 5
Ontwickeling vanvormingenscholing 6
Uitbreidingvanvrijwilligedeeltijdarbeid •8
Uitzendarbeid 9
Biilage:4tabellen

-1-
VERKENNINGEN BETREFFENDE TOEKOMSTIGE WERKZAAMHEDEN
Indit hoofdstuk vindt men deoriëntaties aan dehand waarvan de
Commissie haar werkzaamheden over deverschillende in§30genoemde onder­
werpen zalvoortzetten teneinde deinitiatieven nader uittewerken die
voor ieder daarvan opGemeenschapsniveau zullen moeten worden genomen .
Jaarlijkse arbeidsduur
Hetbegrip jaarlijkse arbeidsduur ofjaarlijks arbeidsvolume per
werknemer iseenbepalende referentie ▼oop hetGemeenschapsoptreden
inverband met eengecoördineerde werktijdverkorting .Deze arbeidsduur
kandoor verschillende specifieke acties worden beïnvloed (meer betaalde
vakantie ,vermindering van dewerkelijke arbeidsduur perweek )waarop
dewettelijke ofcontractuele bepalingen meestal betrekking hebben »Uit
het oogpunt van deherverdeling van debeschikbare arbeid ,evenals
trouwens uit het oogpunt van dekosten ,ishet echter van belang van
dejaarlijkse arbeidsduur uit tegaan .Defundamentele historische trend
iseengeleidelijke vermindering van dewerkelijke jaarlijkse arbeids­
duur (diethans gemiddeld ongeveer 1.600 tot2.000 uurbedraagt naar
gelang vanhetland ).Hetverschil tussen dewerkelijke encontractuele
arbeidsduur ishet gevolg van hetverriehten vanoverwerk .
Devermindering van dejaarlijkse arbeidsduur -met10#in
vier jaar -vormt debelangrijkste eisvanhetEuropees Vakverbond .Deze
eisligt tengrondslag aan talvan acties opsectorieel ofcentraal
niveau diebetrekking hebben opdewekelijkse arbeidsduur ofopde
vakantie ,dan wel opeen combinatie vanbeide .
Dergelijke maatregelen dienen gericht tezijn opeenverbetering
van dearbeidsvoorwaarden endienen ertoe bij tedragen ontslagen te
vermijden ofnieuwe aanstellingen tebevorderen .Terzelfder tijd echter
dient erop teworden toegezien dat zijindeverschillende landen van
deGemeenschap eengelijkwaardige draagwijdte hebben ,waarbij dient te
worden vermeden dat devastgestelde evolutie totondraaglijke kosten -
verhogingen leidt ofdatnefaste dispariteiten inhetleven worden
geroepen .
•••/•••
)

-ζ-I
DeCommissie stelt vast dathet probleem thans opGemeenschapsniveau
aandeorde isendatdeGemeenschap zich uitdit oogpunt bevindt ineen
proces datindeloop vandeeerstvolgende jaren zalleiden totmaatregelen
opdeverschillende gebieden dievoor hetjaarlijkse arbeidsvolume vanbelang
zijn.DeCommissie isderhalve vanmening datmenergoed aanzoudoen op
ditgebied eenGemeenschapsactie teontwikkelen door hetsluiten vanraam-
overeenkomsten opGemeenschapsniveau tussen desociale partners .
Bencrkirvr van systematisch overwerk
&>
Overwerk verzekert denodige soepelheid voor ondernemingen die snel
opvraagvariaties moeten kunnen reageren »Toch meent deCommissie dat
systematisch overwerk dient teworden beperkt .
0
Verder gelooft deCommissie dateendergelijke beperking eenvooraf­
gaande voorwaarde vormt voor iedere andere maatregel inzake werktijdverkorting .
Naast devariatie vandeproduktie ,deproduktiviteit ofhetaantal werknemers
'isoverwerk voor deonderneming eenmiddel omtereageren opiedere werktijd­
verkorting diedoor dewetgeving ofdoor decaowordt opgelegd .
Beperkingen vandeze actiemogeli jkheid maken dus zelf deel uitvande
maatregelen inzake herverdeling vandebeschikbare arbeid endienen eenextra
werkgelegenheidseffect teverzekeren .Zijmoeten helpen vermijden datde
mogelijke werkgelegenheidseffecten vaneengecoördineerde vermindering vande
jaarlijkse arbeidsduur door overwerk teniet worden gedaan .Eendergelijke
beperking ltan overigens eenrechtstreekse vermindering betekenen vande
werkelijke arbeidstijd perpersoon ,hetgeen kan leiden totdenoodzaak om
extra arbeidskrachten aan tewerven .
Zelfs tijdens derecessie isintalvanbedrijven ,zoopenbare als
particuliere ,inruime mate overwerk verricht .Dit houdt tendele verband
methetfeit datoverwerk voor deonderneming interessant is :enerzijds
stijgen desociale lasten proportioneel minder snel danhetbasisloon ,
anderzijds zijn dekosten vanoverwerk ,niettegenstaande debetaling van
speciale premies ,voor deonderneming geringer dandekosten vanaanwerving ,
opleiding eneventueel arbeidsherorganisatie diemetdeaanwerving vanextra
arbeidskrachten gepaard gaan .
•••/•••

-3-
Hunnerzijds verrichten werknemers veelal graag overwerk wegens de
financiële voordelen diedat opbrengt .Voor sommige laagbetaalde categorie'én
werknemers i3overwerk insommige landen overigens zobelangrijk dathiermee
ooicrekening moet worden gehouden bijdeuitstippeling vandetevoeren
acties .
Het aandeel vanhet overwerk inhet totale arbeidsvolume bedraagt in
delid-staten gemiddeld 3tot5%•Volgens benaderende schattingen opgrond
vandecommunautaire enquête naar dearbeidskrachten heeft in1977 vermoede­
lijk ongeveer 1/4vandewerknemers overwerk verricht ;datzouongeveer
half zoveel zijn alsin1973 *Sedert hethuidige begin vanherstel lijkt
hetoverwerk weer toetenemen (ziebijgevoegde tabel ).
Deze algemene gegevens zeggen niets over desterke concentratie vanhet
overwerk inbepaalde sectoren (dietrouwens vanland totland verschillen )
enbijbepaalde beroepsgroepen .Voor dewerknemers die overwerk hebben
verricht ishetaandeel daarvan inhettotale aantal gewerkte uren dikwijls
meer dan 10ofzelfs 15tot 20
Opgrond vandeze beschouwingen enrekening houdend met deconclusies
vandeEuropese Raad van 12en13maart 1979 »z°udecommunautaire actie
gebruik kunnen maken van eenGemeenschapsinstrument waardoor overwerk wordt
beperkt volgens onderstaande beginselen :
–overwerk blijft toegestaan ,maar inbeperkte mate ;
–perpersoon enperjaar iseenbepaald maximumaantal overuren toegestaan
naar gelang vandearbeidsduur :naarmate dearbeidsduur langer is,zijn
minder overuren toegestaan ;
–overwerk boven detoegestane grens wordt gecompenseerd metverlof dat
verplicht binnen eenbepaalde termijn moet worden opgenomen ;
–debeperkingsmaatregelen moeten gelden voor alle sectoren enactiviteiten ,
metuitzonderingen voor specifieke gevallen ;
–deGemeenschapsrichtlijn dient teverwijzen naar denationale wetgevingen
ofnationale collectieve arbeidsovereenkomsten diedeopGemeenschapsniveau
vastgestelde beginselen opgedifferentieerde wijze indepraktijk kunnen
omzetten .
••*/•••

-*1-
Hierbij zouookaandacht moeten worden geschonken aandereeds genoemde
verbanden tussen overwerk enbeperking dersociale bijdragen# Dewenselijk­
heid omdedaaruit voortvloeiende distorsies teverhelpen zoumoeten worden
onderzocht •
Ploo^enarbcia
Eenaanzienlijk aantal werknemers werkt inploegen .Volgens desteek -
proefenquSte naar dearbeidskrachten van1975 schommelt hetaantal werknemers
dieverklaren ploegenarbeid teverrichten ,tussen 15en20eJovanalle werk­
nemers indelid-staten .Over hetalgemeen schat men het aantal werknemers
indeGemeenschap die ploegenarbeid verrichten op20miljoen »Het aantal
dergelijke werknemers isbijzonder hoog in -sectoren zoals demijnen ,het
staal ,detextiel enhetpapier »
Verder isdeploegenarbeid delaatste tientallen jaren geleidelijk
toegenomen ,vooral indetertiaire sector »Indemeeste lid–staten bedraagt
hetaandeel vandeopenbare sector 40 "tot50f*vanhettotale aantal
werknemers die inploegen werken ,bijdevrouwen isdit aandeel zelfs
60tot80/i»Inhetvervoer endecommunicatiesector isploegenarbeid tradi­
tioneel zeer verspreid ;vooral wegens deuitbreiding vandeinformatica is
ploegenarbeid ookinandere domeinen vandetertiaire sector toegenomen »
DeCommissie wenst deaandacht tevestigen opdeenigszins paradoxale
situatie waarin zijzich bevindt wanneer zijeenverhoging vanhetaantal
ploegen voorstelt door vermindering vandearbeidstijd perploeg »
Enerzijds zoueenvergroting vanhetaantal ploegen hetcreëren vaneen
aantal nieuwe arbeidsplaatsen mogelijk maken ,zodat nogmeer werknemers
ploegenarbeid zouden verrichten »Anderzijds isploegenarbeid niet noodzake­
lijkerwijze inalzijn aspecten verenigbaar meteenverbetering vande
arbeidsvoorwaarden »Bijgevolg kanslechts door eenvermindering vanhet
aantal uren perploeg endoor hetaldus vermeerderen vanhetaantal ploegen
worden getracht deeisen inzake werkgelegenheid eninzake deverbetering
vanarbeids -enlevensvoorwaarden metelkaar teverzoenen .Ditlijkt des
tebelangri jker daar deploegenarbeid zich indetoekomst waarsohijnli jknog zal ontwikkelen »
«••/•©•

-5-
DeCommissie isvoorts vanmening dathetmoeilijk isditprobleem
voor hetgehele bedrijfsleven tezaaien tebehandelen daar deploegenarbeid
immers naar gelang van deindustrietakken specifieke kenmerken vertoont
enindeverschillende sectoren ookverschillende vormen aanneemt (2ploegen ,
3ploegen ,4l/2ploeg ,semi-continudienst )»
DeCommissie stelt als eerste initiatief inhet kader van haar
programma "sociale aspecten vanhet staalbeleid "derhalve voor ,eenactie te
beginnen totinvoering vaneenadditionele ploeg indestaalindustrie ,indie
bedrijven waar dearbeidsorganisatie zulks mogelijk maakt »
Flexibele pensioenleeftijd enbruCTensioen
Hetvraagstuk vandepensioenleeftijd istotdusver opGemeenschaps -
niveau veeleer gezien inverband met onmiddellijke eisen inzake herverdeling
vandebeschikbare arbeid ,metname door *invoering vanverschillende soorten
vanbrugpensioen ,dan met hetdoel geschikte oplossingen tevinden voor de
moer permanente behoeften vanwerknemers diedepensioenleeftijd benaderen »
Indelid-staten werden vooral inBelgië endejongste tijd ookinDenemarken
metdit instrument positieve resultaten verkregen »Het huidige beleid is
dusgericht opeentijdelijke vergemakkeli jking ,soms nogmeer inhetbijzonder
voor bepaalde crisissectoren ,vaneenmin ofmeer algemene verlaging vande
penisoenleefti jd»
Hetvrijwillig vervroegd uittreden vanoudere werknemers kandikwijls een
meer rechtstreeks effect opdewerkgelegenheid hebben dandeandere maatregelen
totherverdeling vandebeschikbare arbeid »Het vertrek van oudere werk­
nemers ishetbegin vaneenopschuivingsproces datenerzijds devooruit­
zichten voor dejongere werknemers verbetert enanderzijds onderaan plaatsen
vrijmaakt voor andere ,voorheen werkloze personen »
Zonder gedetailleerd integaan opdevraagstukken inverband met
vervroegde pensionering ,enmeterkenning vanhetfeit datdeze praktijk
inspecifieke crisissituaties onvermijdelijk isomhetherstructurerings -
proces tevergemakkeli jken ,zoudeCommissie toch denadruk willen leggen
ophetfeit dathetvrijwillig karakter vandeze maatregel teverkiezen is,
vangeval totgeval eninzoverre dathierdoor deinvloed opdewerkgelegen­
heid niet tot nul wordt herleid .
•••/•••

DeCommissieisvanmeningdatreedsthansdienttewordengezocht
naarmogelijkealternatieven voorhethuidigepensioneringsbeleid .Een
alternatiefbeleidzouernaarmoetenstrevenhetpensioenstelstel aante
passen,omdaarineendubbeleflexibiliteit aantebrengendieenerzijds
binnenbepaaldegrenzeneenindividuele keuzevandepensioenleeftijd
mogelijkmaaktenanderzijdsmogelijkheden opentomtijdensdelaatste
jarenvanhetberoepsleven minderlangtewerken».
Eendergelijkbeleidzoueveneensbijdragentoteenbetereverdeling
vandebeschikbarearbeid,zoweldoordedeeltijdarbeid vanouderewerk­
nemersalsdoordegevolgenvanvrijwillige ,algemenevervroegdepensione­
ring.Bovendiendientdevoorkeurtewordengegevenaansoepelerege­
lingendieoplangeretermijneenbetereaanpassingaandeontwikkeling
vandesamenleving mogelijkmaken.
Eersteinitiatieven indezezinzijnreedsgenomen.Zoisde
flexibelepensioenleeftijd reedsveralgemeend indeDuitsewetgevingen
zijninanderewetgevingen onderbepaaldeVoorwaarden mogelijkheden tot
brugpensioen zonderverliesvanrechtenopgenomen.Hetbeginselvan
eengeleidelijke overgangtussenvoltijdswerkenvolledigpensioen
isonlangsmetsuccesgeconcretiseerd indeZweedsewetgevingenin
sommigesector-cao'sinDuitsland(brouwerijen,tabak).
Detenuitvoerlegging vandergelijkerichtsnoeren doettalvan
problemenrijzen(vanjuridische,financiële,technischeaard)ten
aanzienvandeovernemingdaarvanindenationalewettelijkevoor­
schriften. '
DeCommissieisvoornemenshaaroverdenkingen ensuggestiesover
aldezeproblemenopcommunautair niveauterdiscussietestellen.
Ontwikkeling vanvormingenscholing
Detoegangtotscholingenvormingvoorjongerenenvolwassenen
neemteenbijzondereplaatsinbijhetalgemeenoptredenzoalsdoor
deCommissiewordtaanbevolen.Meerpermanentevormingenmeerscholing
moetenindeeersteplaatsaandebehoefteninzakepersoonlijke ont­
plooiingtegemoetkomen.

Inditverband kunnen gedifferentieerde maatregelen ,gericht opeen
betere bevrediging vandescholingsbehoeften derwerknemers ,ookeen ;
bijdrage leveren tot eenverkleining van hetaantal werkzoekenden .Onder
bepaalde voorwaarden zou deconjunctuur van deeerstvolgende jaren voor
dergelijke maatregelen gunstig zijn ,metname optwee afzonderlijke
gebieden :ontwikkeling van hetvormingsverlof enerzijds enbevordering
vanactieve overgangsvormen tussen school enberoepsleven anderzijds .
Hetverzoek van delaatste Europese Raad betreffende deontwikkeling
van formules voor wederkerende vorming houdt inzekere mate verband met
laatstgenoemd gebied .Het eerste doel daarvan isongetwijfeld deaanpas­
sing van descholing aandewerkgelegenheid teverbeteren endejongeren
beter ophetberoepsleven voor tebereiden ;dat soort vorming zalechter
ookkunnen bijdragen tot eenvermindering van detijd diedoor debetrok­
kencategorieën jongeren aanarbeid wordt besteed -voor zover hetvoor
sommigen van hen erom zougaan van'voltijdse arbeid over testappen naar
eenaangepaste combinatie van scholing enwerk .Hierbij zou detheore­
tische scholing worden gecombineerd metpraktische scholing door arbeids -
ervaring ,orazogoed mogelijk aandebehoeften van zowel dejongeren als
hetbedrijfsleven tekunnen beantwoorden .
Dovorm endeaard van deopGemeenschapsniveau teondernemen
actie dienen metname inhet licht van debestaande nationale ervaringen
teworden onderzocht .
Naar het oordeel van deCommissie zou eeninitiatief opGemeenschaps -
niveau ophetgebied van dewederkerende vorming opdevolgende beginselen
gebaseerd kunnen worden :
-deopstelling van scholingsprogramma' sdiebeantwoorden aandekwalifi -
caticbehoeften van dejongeren enaan debehoeften van deondernemingen ,
diearbeidskrachten nodig hebben diebeter aanhetproduktieproces
kunnen worden aangepast ;
-uitwerking vanoverlegprocedures betreffende programma 's,toegang tot
opleiding ,invoering van stimulansen dietoepassing vanwederkerende
vorming kunnen bevorderen ,zowel watdejongeren alswatdewerkgevers
betreft ;
-erkenning vanwederkerende vorming alseenbruikbaar alterxsatief
voor voltijdse scholing .
Watderuimere kwestie vandeuitbreiding vanhetvormingsverlof voor vol­
wassenen betreft ,zullen deteverwachten ontwikkelingen opdearbeidsmarkt (met
inbegrip vaneengrotere deelneming vandevrouwen aanhetarbeidsproces )tijdens
deeerstkomende jaren leiden toteenherverdeling vandebeschikbare arbeid tussen
werknemers diereeds eenbetrekking hebben enwerkzoekenden ;deze herverdeling
zalookgevolgen hebben voor deniet-professionele activiteiten vandebetrokkenen .
Naast vrije tijd wegens werktijdverkorting ,zaldevergroting vandeonderwijs -
envormingsmogelijkheden voor volwassenen eenessentieel onderdeel vormen vaneen
algemene strategie gericht opeenvergroting vanhetaantal alternatieve mogelijk­
heden naast bezoldigde arbeid .
Depermanente scholing endevolwassenenvorming kunnen tegelijkertijd
economische ensociale doelstellingen dienen ,doordat zijzowel beantwoorden aan
detoekomstige behoeften aangeschoolde arbeidskrachten vanhetbedrijfsleven als
aandeindividuele aspiraties endecollectieve behoeften vaneendemocratische
samenleving .

-8-
DeGemeenschap zou,indecontextvaneenactieoplangetermijn,dus
deontwikkeling vanhetvormingsverlof voorvolwassenen inoverwegingmoeten
nemen,waarbijvooralaandetweevolgendepuntenaandachtmoetwordenbesteed:
-hetbeginselvaneenmeerflexibeleafwisselingtussenwerkenpermanente
vormingmoetookvoorvolwassenen wordenerkend;
-eenspecialeinspanningdienttewordengedaanvoordievolwassenen welkede
schoolhebbenverlatenzonderdenodigebasisvaardigheden tehebbenverworven,
waardoorzijbeperktwordeninhunmogelijkheden omopnuttigewijzeaande
programma'svoorpermanentevormingdeeltenemen.
Uitbreiding vanvrijwillige deeltijdarbeid .
Indegebruikelijke zinisdedeeltijdarbeid eenregelmatige envrijwilligeactiviteit(integenstellingtotgedeeltelijke werkloosheid )
waarbijminderurenwordtgewerktdannormaalendebezoldiging dien­
overeenkomstig isaangepast.Sommigelid-statenhebbeneenplafond
voorhetaantalgewerkteurenvastgesteld ,datevenwelvarieertnaar
gelangvandevereistenvanhetsociaalrecht.Deeltijdarbeid moet
wordenonderscheiden vananderevormenvanverkortewerktijden,zoals
uitzendarbeid ,glijdendeuurroosters envooralgedeeltelijke werkloos­
heidomeconomische redenen.
HetEconomisch enSociaalComitéheeftoverditprobleemeen
uitvoerigadviesuitgebracht (l).DeCommissieishetinhetbijzonder
rnetbepaaldebelangrijke elementenvandatadvieseens.
Dezevormvanarbeidsorganisatie iseenrealiteitenvormteen
belangrijkelementvandearbeidsmarkt ;debetrokkenwerknemers mogen
nietlangerwordenbeschouwdalstebehorentoteenondergeschikte en
marginalecategorie;zijdienenproportioneel dezelfderechtentehebben
alsvoltijdsewerknemers.
Hetaantaldeeltijdwerkers vertegenwoordigt ongeveer10vande
beroepsbevolking .Bijdevrouwelijke arbeidskrachten isditpercentage
ongeveer25y»(van4070inDenemarkenenhetVerenigdKoninkrijktot
10,»inIerland).Ookmoetrekeningwordengehoudenmethetfeitdat
devraagnaardeeltijdarbeid hetaanboddaarvanruimschootsovertreft.
Tochmoetzeerveelaandachtwordengeschonkenaanhetfeitdat
dezesoortwerktijdaanpassing weliswaarmeersoepelheidbiedtvoorde
arbeidsorganisatie indeondernemingen envoorbepaaldecategorieën
vanwerknemers ,maardatzijookdiscriminaties indehandkanwerken,
b.v.tenkostevandevrouwen,watdelonenendekwalificaties betreft,
enkanbijdragentoteenversnelling vandereedszeerhogeproduktie-
tempo's.Derelatieveachterstanddiezichbijdesocialebescherming
vandeeltijdwerkers tenopzichtevanvoltijdsewerknemersvoordoet
dienttewordeningehaald.Verderlopendeeltijdwerkershetrisico
alleendelaagstebaantjestekrijgenofallebevorderingekansen te
verspelen.
•oc/oe« ____ «oe/i
(1)AdviesvanhetESCvan1juni1978

Tezelfdertijddienteencommunautaire benaderingswijze teworden
ontwikkeld voordeuitbreiding vanvrijwillige deeltijdarbeid ,waarbij
naarhetoordeelvandeCommissie devolgendebeginselen moetenworden
aangehouden :
-deeltijdarbeid moetvrijwilligzijnenerdientzorgvuldig opteworden
toegeziendatdewerkzaamheden vanvrouwenniettotdeeltijdarbeid
wordenbeperktofdaarinwordenomgezet;
-deeltijdwerkers moetenproportioneel dezelfdesocialerechtenenver­
plichtingen hebbenalsvoltijdsewerknemers;
-deeltijdarbeid moetbeantwoorden aandevereisten vanverscheidene
groepenopdearbeidsmarkt enmagnietwordenbeperkttotalleendie
betrekkingen waarvoordelaagstelonenwordenuitbetaald ofdie
sociaalhetlaagstgewaardeerd worden;
-deaanmoedigingsmaatregelen dienenzichuittestrekkentotdever­
schillendeniet-discriminatoi revormenvandeeltijdarbeid enmogen
'zichniettothalftijdse arbeidbeperken.Anderesoortendeeltijd­
arbeidperdag,perweek,permaandofzelfsperjaarmoetenworden
ontwikkeld ombetertegemoettekomenaandebehoeften vanbepaalde
groepenwerknemers .Degeleidelijke overgangtussenhetberoepsleven
enhetvolledigepensioenzouvoorbejaardewerknemers vanbijzonder
belangkunnenzijn;dezevormvandeeltijdarbeid zouinhetkader
vandenieuweflexibelepensioenregelingen moetenwordenbestudeerd;
-deopenbaresectorzouOpditgebiedeenstimulerende rolmoeten
spelen,demogelijkheid omdeeltijdarbeid indiesectorteontwikkelen
dienttewordenonderzocht .
Uitzendarbeid
Deregelingvanbepaaldespecifiekemodaliteiten vandearbeids­
overeenkomst (uitzendarbeid ,arbeidvoorbepaaldeduur,enz.)vormtop
zicheenderbelangrijke aspectenvaneenbeleidtotverbetering van
dearbeidsvoorwaarden .Verdervertoontditvraagstuk nauwebanden
metdemaatregelen totherverdeling vandebeschikbare arbeid.Het
gebruikvanuitzendkrachten doorsommigebedrijvenisimmersvaakeen
manieromaandecontractuele ofwettelijke regelingen inzakede
bescherming vandewerknemers teontsnappen .Indezezinzaldeuit­
werkingvanactiestotwerktijdverkorting enherverdeling vande
arbeidookwordenverzwaktindienaandeextrabehoefteaanarbeids­
krachtendooruitzendarbeid inplaatsvandoornieuweaanwervingen
wordtvoldaan.Daaromvormendemaatregelen inzakeuitzendarbeid
eennoodzakelijke begeleiding vanhetgeheleoptreden.

-10-
Hoewel deze vraagstukken zich niet alleen bijuitzendarbeid voordoen
maar ookbetrekking hebben opandere vormen vanprecaire arbeidsverhoudingen
metname betrekkingen voor eenbepaalde duur ofseizoenarbeid ,isdeCommissie
vanmening datvoorrang moet worden verleend aandesociale bescherming van
dewerknemers dieworden aangeworven door deuitzendbureaus enaandepre­
ventie van demisbruiken dieuiteenonvoldoende controle opdeze bureaus
voortvloeien .
Deactiviteit vanuitzendbureaus issedert 1960 aanhoudend toegenomen ,
niettegenstaande deverslechtering vandetoestand opdearbeidsmarkt .
Volgens eigen zeggen (deenige opditgebeid beschikbare gegevens )stellen
deze bureaus 300.000 personen tewerk .Hunactiviteit issterk geconcentreerd
inbepaalde tertiaire enindustriële beroepen envertoont soms deneiging
dearbeidsmarkt afteromen .Erbestaat eenduidelijke tendens naar inter­
nationalisatie vandeuitzendbureaus door ontwikkeling vanbureaus met
multinationaal karakter ,maar tevens ookdoor hetontwikkelen vanhun uit-
leenactiviteiten inhet buitenland .
Met hetoog opdeze ontwikkeling hebben demeeste lid-staten wettelijke
ofbestuursrechtelijke maatregelen genomen totbeperking ofzelfs totverbod
vandeactiviteit vanuitzendbedri jven ..Deze verschillende maatregelen
hebben infeite twee doeleinden :toezicht opdeactiviteit van deonder­
nemingen enbescherming vandeuitzendkrachten opsociaal vlak .
Eencommunautaire actie terondersteuning vandeze maatregelen zouge­
rechtvaardigd zijn .Naar hetoordeel vandeCommissie moet daarbij vande
volgende beginselen worden uitgegaan :
-het lijkt niet gewenst deactiviteit vanuitzendbureaus zonder meer tever­
bieden ,daar deze eenbepaalde rolspelen tenbehoeve van denoodzakelijke
soepelheid vandearbeidsmarkt ;
-daarentegen zouden deopenbare arbeidsbureaus ofbemiddelingsdiensten in
staat moeten worden gesteld om,naast degespecialiseerde particuliere
ondernemingen ,tijdelijke werknemers teplaatsen ;
-verder dienen deactiviteiten vanuitzendbureaus teworden gecontroleerd ;
-deze controle dient eenvoorafgaandeli jkevergunning teomvatten ,diewaar­
schijnlijk dient teworden beperkt totbepaalde sectoren ,zoals desector
diensten ;
-tenslotte zouden deactiviteiten vendeze ondernemingen opeenrader vast
testelten wijze nauwer betrokken moeten worden bijdeopenbare bemiddelings -
diensten ,metname wat desociale prestaties tenbehoeve vandedoor deze
ondernemingen aangeworven werknemers betreft .

WERKELIJKE ARSHBSDÖUH
GEMEENSCHAP tWERKKEKERS
1911
1915
1913
83290130
81001422
16949880Totaal aantal
werknemers in
1973
*975
1977
' -L- 1 -Γ
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 l
0 115 20 25 30 35 40 42 45' 48 51 56+
14 19 24 29 34 39 41 '44 41 50 55
Bron iSteekproef enquete naar dearbeidskrachten

I NORMAIEWETKELIJTCSE ARKIDSDUUR BETAALDEJAARVAKANTIE
(inuren) (aantalwerkdagen)
wettelijk contractueel wettelijk 1contractueel
(industrie-arbeiders )(industrie-arbeidersj
19651977196519771965197719651977
Belgie45 45 4540.18.24.18 24
Denemarken(geen wettelijke 4840182418
bepalingen;(1960)I
II
I
Bondsrepubliek48 4840/434015/181815/1820*/27*
puitslana
ffrankrijk4040 182424 24
llerland 484842,5/444010*/12*15*/18*1215*/18
(Italie48 4844/46,540 121220*/24
Luxeœburg 4840;42/4640Β8/18228/1822
ïederland 4848 454010*/12*15*/18«15*20*/22*
IVerenicd I(geenwettelijke 40/4240 12/1815/20
IKoninkrijkIbepalingen)I •1
*werkdagen
Bron tDiensten van deCommissie

THEORETISCHE "JAARLIJKSE ARBEIDSDUUR -1977
Berekend op
basis van de
wettelijkeB !OA .DE ,F ,IR !IT .LUX ,NL ,UK
X
I t I I • » I •
I I I • « I I I I
2043 ,1852 i2256 ,1920 ,2304 ,2336 ,1832 ,2304 ,1864bepalingen
(gemiddelde )
Opbaais van
de (gebruike­
lijke )col­
lectieve arbeids­
overeenkomsten ^t « f I t I I I
I 1*1 • « I I I
1816 *1852 *1784 '1856 *1904 '1840 '1832 'l864 '1864
i • i t t i i •
Berekend volgens demethode t365kalenderdagen –5?zondagen
-52zaterdagen (alleen vijfdagenweek )
–xwettelijke feestdagen -ybetaalde vakantiedagen
Bron tEigen berekeningen vandediensten vandaCommissie

AANTALARBEIDSKRACHTEN (x1.000;DIEMEERDAN42UURVERKEN
•θ
I.DA
_i.DE
I.F,m
J•IT
I,LUX
i„,NL,
I IUK
1973 ,1005i
i",10.057,9.280i",5.006.38!1.938,6.626
1975■
,368,245i
,4.525i–
,7i055,193-,4.251i
.17t I
,954,5.333
1977 ,266,240,4.116t
,6.701•.
,186,3.581#
.12II
,564,5.328
AANTALARBEIDSKRACHTEN (x1.000)DIEMEERDAN42UURWERKEN,
NAARGESLACHTENSTATUUTIN1977
I
IβI
,DA,0EI
.fI
.«I
.ITI
.LUX«
,NLI
,UK
I
»
mannelijke 83t
I
751.574I
3.171104i
'2.249I
t
71753.441
arbeiders 1t i i
mannelijke 1139•112•1.696•1.997•51•718•3•328'1.387
beaabten , ι I t « I I
t
vrouwelijke 15t
18247 68812 4292f
15192
arbeiders 1I « t I ••
vrouwelijke •30.35,600,846,19,185.1.«,307
beambten
BronsSteekproefenquetesnaardearbeidskrachten

BIJLAGE II
VERDELING VAN DEBESCHIKBARE ARBEID
MAATREGELEN ENTENDENTIES
INDELID-STATEN
(Werkdocument van deDiensten van deCommdrssie )

V/337/79-NL
DEELI
MAATREGELEN INDELID-STATEN

V/337/79-NL
BELGIE
Wekelijksearbeidstijd
Dewetvan20juli1978steldedenormalewekelijksearbeidstijd vastop40uur,
nadatdearbeidstijd reedsgeleidelijk wasverminderdteruitvoering vanhet
centraalakkoordvan6april1973.Dewetvan1978bepaaldeook,datdewerkweek
bijKoninklijkBesluittotminderdan40uurkonwordenteruggebracht inonder­
nemingenofbedrijfstakken metongezond,gevaarlijk ofzwaarwerk.BijCAOisde
normalewerkweekreedsteruggebracht totminderdan40uurindeaardolie-en
staalindustrie enineengrootdeelvandedienstensector ,zodatvoor10tot15X
vanhetpersoneelinhetparticuliere bedrijfsleven eenwekelijksearbeidstijd
vanminderdan40uurgeldt.
Overwerk
Inprincipegeldenvoorallewerknemers inhetparticuliere bedrijfsleven be­
perkingen opgrondvandewetvan16maart1971.Overwerkmagnietverrichtworden
zondermededeling aanoftoestemming vandearbeidsinspectie enzelfsdankaner
eenabsoluutmaximumgeldenvoorhetaantaltoegelaten overuren,b.v.2uurper
dag,10perweek,130uurperjaarwanneeroverwerkverrichtmoetwordenomeen
buitengewone toevloedaanwerkoptevangen.Inanderegevallen,b.v.bijwerkmet
aanbederfonderhevige materialen,ishettoestaanvancompenserende rusttijd
verplicht.Bijbepaaldezwarearbeidkunnenverderebeperkingen opgelegdbijCAO
ofbijKoninklijkBesluit.HetKoninklijkBesluitvan6januari1977totalgemeen
verbindendverklaring vaneenindeNationalearbeidsraad op29november1976
geslotencollectieve arbeidsovereenkomst bepaalde,datvanbepaaldoverwerkmede­
delingmoestwordengedaanaanhetministerie vanTewerkstelling enArbeidonder
opgavevanderedenvoorhetoverwerkendevoorgestelde regelingen.
Vakantie
Bepaaldeveranderingen inhetindeNationalearbeidsraad geslotencentraalak­
koordtotregelingvandevakantie <10april1975,latergewijzigd)stimuleren
deuitbreiding vandevakantieb.v.doordeuitbreiding vandedubbelebetaling
toteendeelvandevierdevakantieweek .InveelCAO'swerdenextravrijedagen
gegeveninverbandmetdeanciënniteit eninenkeleismenovergegaantotver­
minderingvandenormalewekelijksearbeidstijd doordetoekenning vanextra
vakantiedagen .Indeoverheidssector werdenbijdecollectieve overeenkomst
van19771tot5extravakantiedagen ingevoerdvoorambtenaren van60jaar
enouder.

V/337/79-NL
Pensioengerechtigde leeftijd
Depensioengerechtigde leeftijd isvoor mannen normaal 65jaa,r ,voor vrouwen 60.
Bijdewetvan30maart 1976 opheteconomisch herstel werd demogelijkheid ge­
opend eenuitkering (waarin begrepen eenbedrag gelijk aandewerkloosheidsuit­
kering tenlaste vanhetwerkloosheidsfonds )eneentoeslag (gelijk aandehelft
vanhetverschil tussen denettobezoldiging endewerkloosheidsuitkering ten
laste vandesociale verzekeringsfondsen )tebetalen aanmannen van60jaar of
ouder enaanvrouwen van55jaar ofouder ,indien hunplaats wordt ingenomen
door jonge werklozen beneden 30jaar .Naar raming hadden eind januari 1979
22.657 jongeren inhetkader vandeze regelingen eenwerkkring gevonden .
Dewetvan22december 1977 opdebegroting 1977-1978 bracht deinvoering van
eenregeling totvervroegde pensionering voor oudere werklozen .Recht opvolledig
pensioen wordt toegekend naéénjaar werkloosheid aanmannen van60jaar ofouder
enaanvrouwen van55jaar ofocjder .Eind januari 1979 hadden 13.756 personen
eenuitkering uithoofde vandeze regeling aangevraagd .Onlangs werden bij
Koninklijk Besluit deze regelingen uitgebreid totambtenaren invaste dienst
ofoparbeidscontract .
Werktijdverkorting
Dewetopdearbeidscontracten biedt demogelijkheid handarbeiders slechts
tijdelijk werk tedoen verrichten .Hiermee konarbeidsverdeling ineenaantal
ondernemingen worden ingevoerd alseenalternatief voor ontslag ;devakbeweging
isevenwel gekant tegen verdere generalisering vandeze praktijk .
HetKoninklijk Besluit van31augustus 1978 bracht eentijdelijke regeling die
demogelijkheid opent halve dagen ,waarop eenwerknemer niet werkt ,samen te
tellen envoor dewerkloosheidsuitkering alsvolledige dagen tedoen gelden .
Deze maatregel geldt alleen voor werknemers diegetroffen worden door herstructu­
rering ofsluiting vaneenonderneming endie orawerkloosheid tevermijden een
deeltijdbetrekking aanvaarden .

V/337/79-NL
Uitzendarbeid
Dewetvan 18juni 1976 bracht eenvoorlopig kader tot regeling vanderechts­
positie vanuitzendkrachten /riep een speciaal orgaan inhet leven voor het
onderhandelen over collectieve arbeidsovereenkomsten enversterkte derol van
hetministerie vanTewerkstelling enArbeid bij hettoezicht opdeactiviteit
vanparticuliere uitzendbedri jven .Hiermee gepaard gaan maatregelen terbeper­
king vandemogelijkheid voor gepensioneerden omloonarbeid teverrichten .
Deze maatregelen zijn sinds 1976 ookvantoepassing opvoormalige ambtenaren
inoverheidsdienst .Debeperkingen zijn sinds 1977 nogversterkt .
Onderbreking van deloopbaan
Eenaantal bedrijven indedienstensector laat voor jonge moeders demogelijk­
heid open hun loopbaan tottenhoogste twee jaar teonderbreken .
BijKoninklijk Besluit van26mei1975 werd dit recht ingevoerd voor personeel
inoverheidsdienst .

-4-
DENEMARKENV/337/79-NL
Wekelijksearbeidstijd
Dearbeidstijd wordtgewoonlijk geregeldbijCAOenmenisvolledigvertrouwd met
hetbeginselvande40-urigewerkweekenvandevierwekenvakantieperjaar.De
wetgeving/zoalsdewetvan1juli1977opdearbeidsomstandigheden /heeftslechts
eenbeperktebetekenisvoorderegelingvandearbeidstijd ;devoornaamste wette­
lijkebeperkingvoorvolwassenwerknemersisdegewaarborgde rusttijdvan11uur
perperiodevan24uur.
Innovember1977steldehetministerie vanArbeideencommissieinmetvertegen­
woordigers vandeoverheidssector /vandevakbeweging (inclusieforganisaties van
ambtenaren enacademici)envandewerkgevers (inclusief landbouwengemeentebe­
sturen)metalstaakeenregelingvoortestellen"gerichtopeenbetereverdeling
vanhetbeschikbare arbeidsvolume ommeermenseneenbetrekking tegevenenzode
leeftijdsopbouw vandeberoepsbevolking teverbeteren".
Pensioengerechtigde leeftijd
Geziendeteverwachten gevolgenvoordearbeidsverdeling vanvervroegdeuittreding
ineenlandwaardenormalepensioengerechtigde leeftijdmet70jaardehoogsteis
vandeGemeenschap/spreekthetvanzelfdat/geziendeopdrachtvandegenoemde
commissie/eersteprioriteit zoumoetenwordentoegekend aanhetbezienvande
vervroegdeuittreding .
Inhetnajaar1978keurdehetParlement aandehandvanhetverslagvandezecom­
missiedewetopdevervroegdeuittreding goed/dieop1januari1979vankracht
werd.
Vanaf1januari1979kaniederdie:
a)60jaaroudis/
b)gedurendevijfvandelaatstetienjaareenbijdrageheeftbetaaldaaneendoor
destaaterkendwerkloosheidsfonds en
c)eenwerkloosheidsuitkering ontvangt/
dearbeidneerleggen envervroegduittreden.
Gedurende deeerstetweeeneenhalfjaarishetbrugpensioen gelijkaandevolle­
digewerkloosheidsuitkering /devolgendetweejaar80%daarvanendaarna/totde
normalepensioenleeftijd /60%.Zoalsdewerkloosheidsuitkering wordtdeze.regeling
gefinancierd doorbijdragenvandewerkgevers enwerknemers .
Injanuari1979voldedenongeveer79.000personenindeleeftijdsgroep van60tot
66jaaraandevoorvervroegdeuittredinggesteldevoorwaarden ennaarverwachting
zouden15.000è17.000personenheteerstejaareenberoepdoenopdezenieuwe
regeling.Eenmaandnadevankrachtwording vandewethaddenechterreeds30.000
personeneenverzoekomvervroegdeuittreding ingediend.

-5-
BONDSREPUBLIEK DUITSLANDV/337/79-NL
Wekelijksearbeidstijd
Erbestaateenvoortdurende trendtotverkorting vandearbeidstijd viadesecto-
riëleCAO's,terwijlvolgensdewetvan1938denormalewerkdagnogsteeds8uur.
duurtendewerkweek6dagentelt,geniet92Xvandewerknemers reedseennormale
werkweekvan40uurofminder.
»"i n
Overwerk
Hoeweloverwerkwettelijktothoogstens 2uurperdagopeenwerkdagvan10uur
beperktis,meteenmaximumvan30dagenperjaar,iserinfeitevolopspelingom
overurenteverrichten,gezienhetverschiltussendewettelijkvoorgeschreven werk­
weekendenormalewerkweek (AOuur)dieindecollectieve arbeidsovereenkomsten
isvastgesteld .
DeBondsregering heeftevenwelinitiatieven genomentothervormingen indeover­
heidsdienst,diemogelijkvanrutmerbetekenis gaanworden.Het(nietnoodzakelijk
betaalde)overwerkmoetbeperktwordentotvijfuurpermaandeninbepaaldege­
vallenmoettercompensatievrijetijdwordengegeven.
Vakantie
Degemiddelde vakantiebedraagt30,7dagenperjaaralsmendeweeksteltop6dagen
enslechts10Xvandewerknemers heeftminderdan4wekenvakantie metbehoudvan
loonperjaar.RecenteCAO'sindestaal-enmetaalindustrie kunnenvanbetekenis
wordenalsmodelvoordetoekomst,meteencombinatie vaneenbeperkteloonstijging
eneenuitbreiding vandevakantie(effectief 6wekenvoorallewerknemersinde
staalproduktie in1982enindemetaalnijverheid in1983),diewerdentoegestaan
alsantwoordopdeoorspronkelijk geëiste35-urigewerkweek.DezeCAO'sbrachten
ookextravrijediensten(4in1979ennog2meerin1980)vooralleploegenarbei-
dersincontinudienst (60%vandearbeidskrachten indezebedrijfstakken ),met
bijzondere voorzieningen voorouderewerknemers.Dergelijke regelingen,dieprimair
gerichtzijnopdevoortdurende verbetering vandearbeidsomstandigheden endie
nietinstrijdkomenmetdeproduktiviteitseisen ,zullennaarmenhooptenigar-
beidsverdelend effecthebben,althansindiezindatontslagen voorkomen worden.

-6-*V/337/79-NL
Pensioengerechtigde leeftijd
Dewetgeverheeftdepensioengerechtigde Leeftijdvoorernstiggehandicapte
werknemersper1januari1979verlaagdvan62tot61jaarenper1januari1980
van61tot60jaar.Sedertbegin1979geldenbijzondereregelingenvoordemijnen.
Onderbreking vandeloopbaan ~
Mannelijke envrouwelijke ambtenaren enrechterskunnenhunwerktijdgedurendeten
hoogste12jaarverminderentot50%,wanneerdemedischedienstkanverklarendat
afwezigheidnoodzakelijk isopgrondvandetaakvandebetrokkeneinhetgezin.

-7- V/337/79-NL
FRANKRIJK
Wekelijksearbeidstijd
Terwijlvolgensdeverschillende CAO'sdenormalewekelijksearbeidstijd 40uur
bedraagtisdemaximumwekelijksearbeidstijd volgensdewetnogsteeds48uur
(gemiddelde overeentijdvakvan4weken).
Kortgeleden heeftdewetgeverhetabsolutemaximumaantalurendatwettelijkgewerkt
magworden,voordatrekeninggehoudenmoetworden,,methetgemiddelde overeenbe­
paaldtijdvak,verminderd van52tot50uur.Hetaantal"equivalentie"-uren (voor
deomrekeninginarbeidsuren vandeurenvanfeitelijkelichamelijke aanwezigheid
inbepaaldefuncties)werdbijeendecreetvan12december1978meteenuurver­
minderd.
Overwerk
Ondankswettelijke beperkingen-verplichte raadpleging vandevertegenwoordigers
vandewerknemers,minimauurtoeslagen ,invelegevallenverplichtverzoekomtoe­
stemmingvandearbeidsinspectie -washetverrichten vanoverwerkeenwijdver­
spreidepraktijk,wantnaarrapnngwerktendehandarbeiders injanuari1978gemid­
deld41,5uurperweekenkwam40%toteengemiddelde vanmeerdan42uurperweek.
Dewetvan16juli1976wierpnogmeerbelemmeringen tegenhetoverwerkopdoor
werknemersdiemeerdan44uurperweekwerkteninalleondernemingen metmeerdan
10manpersoneelrechttegevenopcompenserende rusttijdmetbehoudvanloon.
Ditrecht,datgeldtvoor20Xvanhetverrichteoverwerk,werdper1juli1977uit­
gebreidtotwerknemersdiemeerdan43uurperweekwerkenenper1juli1978tot
werknemersdiemeerdan42uurperweekwerken.Destraffenopnietnalevingvan
dezevoorschriften inzakecompenserende rusttijdwerdenonlangsverdubbeld .
Ploegenarbeid
Bijeendecreetvan3juni1977werdeenonderbreking vantenminste24uurverplicht
gesteldinbedrijvenofdelenvanbedrijvenindemeesteindustrietakken ,diena1
juli1977hetwerkbegonnenengebruikmakenvancontinu-ploegenarbeid .Uitzonde­
ringenkunnentoegestaart wordendoordedepartementale directeurvoorarbeidszaken
omverschillende redenen,onderandereopgrondvantechnische noodzaak.Krachtens
hetdecreetvan1977isinhetalgemeenhetwerkenvantweeopeenvolgende ploegen­
dienstenverboden.

V/337/79-NL
Vervroegdeuittreding
Erisgeenwettelijkverplichtepensioenleeftijd ,hoewel65jaardenormalepen­
sioengerechtigde leeftijdvoormannenis.Normaalmagmen^indienvoldoendepremie
isbetaald,verwachten dathetpensioengelijkzalzijnaan50%vanhetgemiddelde
inkomenoverdetienjaarmetdehoogsteverdiensten pluseensupplement van20%
vanhetloon.
Uittreding opgrondvanarbeidsongeschiktheid wasechternormaalmogelijkvanaf
60jaar.Dezearbeidsongeschiktheid werdindewetvan1971opnieuwgedefinieerd
engingookdiegenenomvatten,wierarbeidsgeschiktheid met50%wasgedaald;
alsgevolghiervanzagmeninhettijdvak1972tot197694.800personenvervroegd
uittreden.Eenwetvan21november1973brachteensoortgelijke regelingvoor
veteranen envoormalige krijgsgevangenen ,vanwieerinhettijdvak1974-1977
187.000vandezenieuweregelingenprofiteerden .
Latereontwikkelingen hebbenhetbeginselvanvervroegdeuittreding metvolledig
pensioenuitgebreidtot
-a)werknemers van60jaarenouderdie10jaarondereenverzekeringsregeling
vallenendieandersontslagen zoudenworden(centraalakkoordvan27maar
1972); *
-b)werknemers van56jaarenouder(54enoudervoorcontinu-ploegendiensten )
indestaalindustrie ,diealsgevolgvanherstructurering ontslagen zouden
worden(akkoordmetde"ForceOuvrière"vanjuni1977);
-c)bepaaldeverzekerde werknemers van60jaarenouder,diedeafgelopen5-15
jaarinhunwerkinbijzondere mateaanstresswarenblootgesteld (b.v.conti­
nuofsemi-continu ploegenarbeid ,blootstelling aanhitteenslechtweer)of
moedersvandriekinderen(wetvan30december1975);
-d)vrouwenvan60jaarenouder(63jaarenoudergedurendeeenovergangsperiode
dieeind1978afliep)die37jaarverzekerdwaren(daaronderbegrepen 2jaar
perkindvoormoedersvaneengezin)(wetvan12juli1977);
-e)uitbreiding vanhetakkoordvan27maart1972(ziesuba))totallewerknemers
dieuittredenvan60jaarenouder(centraalakkoordvan13.6.1977)datgeldt
tot31.3.1979).
./

9 *V/337/79-NL
Hetaantalpersonendattotmei1978vandezeregelingen gebruikheeftgemaakt
was78.000voorhetakkoordvan1972en62.600voorhetakkoordvan1977
(22.900naontslag,39.700nauittreding).Inhetalgemeenwordenderegelingen
a)tQte)voorbrugpensioen (70Xvanhetloon)gefinancierd uithetwerkloos-
heidsfonds (UNEDIC)meteenbijdragevandestaat.
Deeltijdarbeid
Vaneenaantalbepalingen vandewetvan27december1973totverbetering van
dewerkomstandigheden kanmenzeggen,datzijdeuitbreiding vandedeeltijdarbeid
indehandwerken;hierbijgeldennubepaaldewaarborgen voordewerknemers
(bv.gelijkerechtenopanciënniteit alspersoneel metvolledigedagtaak)envoor
dewerkgevers (vergoeding vandeadditionele socialekostenalsgevolgvanhet
indienstnemenvandeeltijdpersoneel ).Dewetvan19juni1970opendeverdere
mogelijkheden voordeeltijdarbeid indeoverheidsdienst ,waarbijvoordemoeders
vanjongekinderen,mindergezondepersonenenouderendiehunpensionering
naderendemogelijkheid werdgeopend3jaarlangdeeltijdarbeid teverrichten .
Uiteenonderzoekinmaar1977bleekdatintotaal8,2Xvandearbeidsbezetting
opdeeltijdwerkte,voorhetvoergrotedeel(70X)inhetparticuliere bedrijfsleven
Uitzendarbeid
Nadatdewetvan3januari1972eenwettelijke basishadgelegdvoordeuitzend­
arbeid,normaalvoorperiodenvantenhoogstedriemaanden,namhetaantalper­
sonendatuitzendarbeid verrichtsneltoe(140.000in1976,d.w.z.1,1Xvande
arbeidsbezetting volgenseenstatistisch onderzoek vanderegeringinapril1977).
Volgensdewetvan1972moetdeuitzendarbeid eenuitzondering blijven;dewerk­
nemerszijnindienstvaneenorgaanadhoe,de"Entreprises deTravailTemporaire"
dat2.300agentschappen heeft,ennietindienstvande"cliëntM-onderneming en.
wordennormaalaangetrokken voorhetopvangenvanbepaaldespecifieke behoeften
zoalsb.v.devervanging vanafwezigen enpersoneel metvakantieenbijbijzondere
toevloedvanarbeid.Injanuari1979isdooreennieuwewetdedoordearbeids­
inspectieuitgevoerde controleversterkteneenpremievoorarbeidsónzekerheid'
ingevoerd.

10 V/337/79-NL
Vormingenscholing
Dewetvan17juli1978
-a)kendehetrechtopmaximaaleenjaarscholingsverlof toeaanwerknemersdie
tenminstetweejaarhebbendoorgebracht inhunhuidigebetrekking enniet
kortgeleden eenscholingscursus .hebbengevolgd,ditopvoorwaarde dathet
aantalpersonendattegelijkineenonderneming metscholingsverlof isniet
meerbedraagtdan2X;
-b)heeftdevoorwaarden vastgesteld waaropwerknemers rechtkunnendoengelden
ophetvanhetscholingsverlof onderscheiden vormingsverlof endezerechten
uitgebreidtotwerknemers beneden20jaar;daarnawerdbijeendecreetvan
21maar1978hetmaximumaantalpersoneelsleden vastgesteld,datperbedrijf
hetrechtheeftindeloopvanhetjaarvormingsverlof tenemen<b.v.éénbij
eenpersoneelsbezetting vanmeerdan25mantot500pluséénvoorelke50man
meertussen500en1.000).

11- *V/337/79-NL
IERLAND
InIerlandisermaarweiniggedaandatmenkanbeschouwenalseenbijdragetot
dedoelstellingen vandearbeidsverdeling .Denormale40-urenweek isinruime
mateeenfeitnadeuitbreiding ervan,opeenrecenteinstructie vandeloonraad,
totdewerknemersindelandbouw.Degemiddeldewerktijdvoorhandarbeiders blijft
bijzonder hoogC2.051uurin1975volgensdeEEG-enquête arbeidskrachten )terwijl
tegelijkookhetwerkloosheidsniveau uitzonderlijk hoogis(meerdan100.000,dit
isongeveer10%).BepaaldebijzonderefacettenvandeIerseeconomieleggen
echterbeperkingen op,zoalsdehogeafhankelijkheid vandeuitvoerendenood­
zaakdeconcurrentiepositie tenopzichtevanhetVerenigdKoninkrijktehandhaven,
hetuitzonderlijk grootaantalpersonendatvaneenzelfdekostwinnerafhankelijk
isendelagebedrijvigheidsgraad alsookhetfeit,datgrotewerkloosheid eneen
belangrijktekortaangeschoolde arbeidskrachten naastelkaarvormen.
Ditneemtnietwegdatderegeringzichineenonlangsgepubliceerd programma
voordenationaleontwikkeling 1978-1981erinhetopenbaartoeheeftverbonden
hetaantalwerklozenindekomendejarenmet25.000perjaarterugtedringen.
Hetprogrammagaatervanuitdatomdatdeeconomische expansiezelfsbijhet
huidigerelatiefhogepercentagenietvoldoendeisomdevereistescheppingvan
nieuwewerkgelegenheid tewaarborgen,maatregelen totherverdeling vandebeschik­
barearbeidalseentweedeaanvalslinie opdewerkloosheid ernstiginoverweging
genomenmoetenworden.

-12- V/337/79-NL
ITALIE
Wekelijksearbeidstijd
Inbeginselgeldtde40-urenweek algemeen,afgezienvanenkelemarginalegroepen
zoalshuispersoneel enpompbedienden .Hetaantalgewerkteurenligtgemiddeld
hetlaagsteindeGemeenschap,meteenjaarlijksgemiddeldedatnaarramingin
19771535uurperjaarbedroeg.Overwerktijdverkorting werdonderhandeld inde
bedrijfstakken dievoorherstructurering inaanmerking komenenopditogenblik
geldteen29-urigewerkweekindemetaalindustrie endemachinebouw.
Overwerk
Sedert1923steltdewetgeveroverwerkvanmeerdan2uurperdagof12uurper
weekafhankelijk vana)mededelingvooreenvergunningvandearbeidsinspectie ,
b)instemmingvandevertegenwoordigers vanhetpersoneelenc)betalingdoorde
werkgevervaneenbedraggelijkaan15%vandebezoldiging voordeoverurenaan
hetfondsdatdewerkloosheidsuitkeringen financiert.
<•
Uiteenstatistisch onderzoekvanhetISTATblijktechterdatongeveer23,5%
vandewerknemersoverwerkverricht.InveelCAO'siskortgeleden gepoogdpaal
enperktestellenaanhetoverwerkentewaarborgendatdebijdewettoegestane
afwijkingen binnenstriktnoodzakelijke grenzenblijvenomtechnischemoeilijkheden
bijdeproduktieb.v.teondervangen.Indetechnischesectorbijvoorbeeld ishet
overwerkbeperkttot2uurperdag,10uurperweeken280uurperjaarinam­
bachtelijke ondernemingen entot2uurperdag,8uurperweeken170uurperjaar
inindustriëlebedrijvenmetstaatsdeelneming .Dewetvan22juli1977brachteen
nieuweregelingvanhetoverwerkindeoverheidsdiensten ,daaralleeninuitzon­
derlijkegevalleninhetbelangvandeopenbaredienstverlening overwerkmagworden
verrichtendannognietmeerdan140uurperjaar.
Vakantie
Zeeralgemeenkentmenvierwekenvakantieperjaareninveelgevallenwerden
onlangsextradagengegeventercompensatie vanhetverliesvanofficiëlefeest­
dagennaeenrecenterationalisering opditpunt.Inrecenteakkoordenkwammen

-13- V/337/79-ÎNL
totmaximaal26vakantiedagen,afhankelijk vanhetaantaljarendienstverband ,
voorwerknemers inhetopenbaarvervoer,pers,horecabedrijven enindehandel.
Ploegenarbeid
InCAO'skomthetvaakvoor,dathetaantalarbeidsuren verminderd wordtofdat
tercompensatierusttijdwordtvoorgeschreven .DelopendeCAOvoordepapier­
industriebv.geeftnaastdenormalerusttijden 7extravrijedagen,diein1979
wordenverhoogdtot8dagenenin1980tot9.
Uitzendarbeid
Bijdewetvan3februari1978werdendemogelijkheden uitgebreidtotinvoering
vankortlopende arbeidscontracten inhandelentoerisme.
Vormingsverlof
Indebijzondere omstandigheden waarinItaliëverkeertwordthetaccentgelegd
opdeafrondingvanhetbasisonderwijs .InbeginselgevenalleCAO'snurecht
op150uurper3jaar;alsalgemenedoelstelling isaanvaardhettoekennenvan
250uurvoorspecialecursussen,dieopleidentotheteinddiploma middelbaar
onderwijs.

-14-
LUXEMBURGV/337/79-NL
Wekelijksearbeidstijd
Dewetvan24december1977opdeeconomische groeiendevolledigewerkgelegenheid
brachtvoorhandarbeiders denormale40-urigewerkweekindeplaatsvandegelei­
delijkevermindering tot40uurin1980,zoalsvoorheenindewetbepaald.
Overwerk
Dezelfdewetmaakteeeneindeaandeuitzonderingen ophetverbodvanoverwerk
zondervergunning,datwelgeoorloofd wasonderdebestaandewetgevingbijeen
bijzonderetoevloedvanarbeidalsgevolgvanbijzondere omstandigheden .Nuwordt
vooroverwerkeenvergunningvereistvanhetministerie vanArbeid,metdebewijzen
vandeaanvragende onderneming,datindebehoeftenietvoorzienkanwordendoor
hetaantrekken vannieuwpersoneel.
Vakantie
Teruitvoering vaneenwetvan26juli1975werdbi]besluitdeminimumvakantie
vooralleloontrekkenden vastgesteld op24werkdagenin1978en25werkdagenin
1979bijeenvijfdaagse werkweek.
Pensioengerechtigde leeftijd
Dewetvan24december1977opdeeconomische groeiendevolledigewerkgelegenheid
brachtookeenalgemeenkadervoorverplichte regelingen voorvervroegdeuittreding.
Dezeregelingen,waarvooreenspeciaalGroothertogelijk besluitnodigis,moeten
alleeningevoerdwordenwanneereendeelvanhetpersoneelovertolligisgeworden
alsgevolgvanstructurele moeilijkheden ofrationaliseringsmaatregelen .Detijd­
vakken,waaroverderegelingkanwordentoegepast,isafhankelijk vanhetbereiken
vaneenbepaaldniveauvanwerkloosheid indebetrokkenondernemingen envande
werkgelegenheidsverwachtingen voordetoekomst.
TotnutoewerdalleenbijGroothertogelijk besluitvan27december1977eenrege­
lingingevoerdvoordestaalindustrie ,voordegenendieaandevoorwaarden voor
pensionering (volgenshunverzekeringsbijdragen )voldoenindejaren1978,1979en
1980.Deuitkeringkrachtensderegeling,diegefinancierd wordtuithetwerkloos-
heidsfonds,isvastgesteld op85%vanhetbrutoloon(overdelaatstedriemaanden)
voordeeerstetwaalfmaanden,op80Xvoordevolgendetwaalfmaandenenop75%
vooreenderdeperiodevantwaalfmaanden.Eind1978hadden1.100arbeidersinde
staalindustrie vandezeregelinggebruikgemaakt.
Dewetvan1977beperktookdetoegangvangepensioneerde werknemerstotdearbeids­
markt,behalvewanneerhunmaandelijks inkomenbenedenhetminimumloon vooreenon­
geschooldeligt.Hetministerie vanArbeidkanuitzonderingen toestaan.

-15-
NEDERLANDV/337/79-NL
*
Wekelijksearbeidstijd
InhetalgemeengeldtinbijnaalleCAO'sde40-urenweek .Insommigebedrijfstakken
zoalsdebankenendelevensmiddelenindustrie ,isde38-urigewerkweekingevoerd
enin-veelCAO'sisbepaalddatouderenboven60jaarkorterwerken,bijvoorbeeld
indebias-enchemischeindustrie,terwijloverdieminderenuren85Xvanhet
loonwordtdoorbetaald .
Overwerk " .
Krachtens dearbeidswet van1919isoverwerkbeperktenwanneervrijengegrenzen
overschreden worden(b.v.81/2uurperdagvoorpersoneelinfabrieken enwinkels)
moetmededeling wordengedaanofeenvergunning wordenaangevraagd .Hetoverwerk
wordtookbeperktdoorbepalingenindeCAO's,diekrachtens dewetvan1919ver­
plichtentotoverlegmetdeondernemingsraad ,endoorspecifieke beperkingen in­
zakedearbeidstijd voorvrouwen,jongerenenouderewerknemers.
Ploegenarbeid
Deregeringheeftsteunverleendaanexperimenten terinvoeringvaneenvijfploegen
dienstentotvermindering vandearbeidsuren metfinanciële steunuiteenfonds
terverbetering vandearbeidsomstandigheden .
Vakantie
Debasisvakantie is21dagen,insommigebedrijfstakken 23.Erbestaateengroot
aantalregelingendieouderewerknemers van60tot64jaarextravrijedagentoe­
kennen.
Pensioengerechtigde leeftijd
Inhetalgemeenisdepensioengerechtigde leeftijdvolgensCAO65jaar.In1977
werdentijdelijke regelingen voorvervroegdeuittreding voorwerknemers van63jaar
enouderingevoerdinhetonderwijs,descheepsbouw endemetaalindustrie .Debe­
trokkenenontvangen 80tot90Xvanhunoorspronkelijk loon.Indebouwnijverheid
maakteruimdehelftvandeinaanmerking komendearbeidersvandenieuwemogelijk­
hedengebruik,terwijl46%vandevrijgekomen plaatsen(op67Xdiewerdenge­
adverteerd)uiteindelijk doornieuwegegadigden werdbezet.OnderdèCAOvoorde
drukkerijvoor1979isdevervroegdepensioenleeftijd op63of64jaarvastgesteld,
onderbehoudvanloonbetaling .Bijkomende kostenzullenuiteendoorwerkgevers en
werknemersgespijsdalgemeenindustriefonds wordengedekt.

-16- V/337/79-NL
VERENIGD KONINKRIJK
Deinitiatieven metbetrekkingtotdearbeidsverdeling blevenzeerbeperkt,hoe­
welerintheorieopditterreinveeltedoenzouzijngezienhetfeitbijvoorbeeld,
datdearbeidsduurtotdelangsteindeGemeenschap behoort(gemiddeldwerktende
handarbeiders in197446,5uur)eninvelegevallendevakantiekorterduurtdan
deindemeesteEEG-landenalsnormaalaanvaardeperiodevanvierweken
Deregeringkanechtermoeilijkingrijpen.Dewetregeltbijnanietsinzakede
werktijden,behalvevoordevrouwen,dekinderenendeminderheidvandewerknemers
dieonderdezeggenschap vanloonradenvallen.Erisbijvoorbeeld geenbasisvooreen
ineenrechtspositieregeling vastgelegde normalewekelijksearbeidsduur,vanwaar­
uitwettelijkemaatregelen metbetrekkingtothetoverwerkgenomenzoudenkunnen
worden.Dearbeidsduurismeereenzaakvooroverlegtussenwerkgevers enwerknemers
enhunvertegenwoordigers .Deanderebelemmerende factorisdeeisvanhetloon-
beleidvanderegeringsedert1975,datmetverbeteringen vandearbeidsvoorwaar­
den,inclusiefvermindering vandewekelijksearbeidsduur ofverlengingvande
vakantie,rekeningmoetwordengehoudenbijdeverhogingendieindeverschillende
loonronden werdentoegestaan.
Overwerk
Ditneemtnietwegdatderegeringeenhandleiding voorgoedgedraginzakeover­
werkaandeTUCheefttoegezonden .
Vervroegdeuittreding
Deregelingvanderegeringvoorvervroegdeuittreding,dievanaf1april1978
voorgeheelGroot-Brittannië geldt,verleenteenuitkeringaandegenendieten
minste30uurperweekwerkenen64(mannen)of59(vrouwen)jaarzijn,indien
zijhunbetrekkingopgevenengeenaanvraagindienenomeenwerkloosheids-of
eenanderesocialeuitkering,behalvedandeaanvullendeuitkering.

17- V/337/79-NL
Dewerkgevers moeteniemanduithetwerklozenregi sterindienstnemen,zijhet
nietnoodzakelijk voordezelfdefunctie.Inaugustus1978vielenmeerdan
12.000personenonderdezeregeling.
Indemijnindustrie werdderegelingvoorvervroegdeuittreding vandeNational
CoalBoarduitgebreidtotmijnwerkers van61jaarenouder;in1979wordt
dezeregelinguitgebreidtot60-jarigen.Eind1978hadden15.000personen
sederthetbeginvanderegelingin1977hiervangeprofiteerd .
Tijdelijke arbeid
Desubsidievoortijdelijke arbeid,dieinaugustus1975werdingevoerd en
normaalslechtsvoortijdvakken van3maandentot,12maandenverleendwordt,
kwamookbeschikbaar voorbedrijvendiehiertoetot31.maart1979eenverzoek
indienenendiebereidzijninoverlegmetderegionalevakorganisaties dreigend
ontslagvan10ofmeerwerknemersindeonderneminguittestellen.Desubsi­
diebedraagt20-b.perwerknemer metvolledagtaakendehelftvoordegenen,die
21tot35uurperweekwerken,eindjuli1977hadden159.439werknemers vandeze
regelinggeprofiteerd .

-18- V/337/79-NL
DEEL II
VOORSTELLEN ENPERSPECTIEVEN

-19- V/337/79-NL
„WEKELIJKSE ARBEIDSTIJD
InBelgiëmaakteenvandegrotevakorganisaties (ABVV)zichsterkvoorvermin­
deringoverdriejaarvandenormalewekelijksearbeidstijd tot36uurmetvol­
ledigbehoudvanloonalséénvandemiddelen omadditionele arbeidsplaatsen
tescheppen.Anderevakcentrales verlenenhieraanruimesteun.Dewerkgeverszijn
evenwelhiertegeninbeginselsterkgekant,omdateendergelijkvoorstelwaar­
schijnlijkleidttotverhoogdeproduktiekosten enbijgevolgverliesvanarbeids­
plaatsen.Dediscussieduurtnogvoortenheefttotnutoedesluitingvaneen
centraalakkoordinzakesocialeprogrammatie indeweggestaan.Niettemingaat
deverkorting vandewekelijksearbeidsduurinCAO'svoort^enhetregerings-
akkoordvan7juni1977bevatdeverbintenis demogelijkheden nategaanvan
eengeleidelijke vermindering vandearbeidsduur inhetlichtvandespecifieke
situatieindeverschillende bedrijfstakken .Vanaf1oktober1979zaleen
38-urigewerkweekgaangeldenvoorbepaaldpersoneelindeoverheidssector .
InDenemarken werdenplaatselijk regelingengetroffen omdewekelijkse arbeids­
tijdteverminderen inhetkadervanregelingentotarbeidsverdeling dietijdelijk
werdeningevoerd methetoogopdeacutecrisisindeproduktiesector ;dewerk­
geverszijnechtergekanttegenverkorting vandewekelijksearbeidstijd enhet
nationaalvakverbond (LO)beschouwtdezeverkortingnietalseenprioritair thema.
Omdattraditioneel dearbeidsvoorwaarden indeoverheidssector deontwikkeling
inhetparticuliere bedrijfsleven volgenisderegeringnietinstaateenander
beleidtevoeren.
IndeBondsrepubliek Duitslandwordtgesprokenovereenherziening vande
huidigewettelijkeregelingvandearbeidstijd/dievan1938dateertendie
dewekelijksearbeidstijd op48uurstelt,omdezemeerinovereenstemming
tebrengenmetdehuidigesituatie.Devakbondenzijnhiervoor,omdateen
wettelijkewekelijksearbeidstijd van40uurondermeereenuitgangspunt zou
kunnengevenvoordebeperkingvanhetoverwerk,dochdewerkgeverszijnhiertegen.

-20- V/337/79-NL
Nadeafwijzingvanhetverzoekomeen35-urigewerkweekindeDuitsestaal-
industrieblijfthettebezienofaanditverzoekvoldaankanwordeninandere
bedrijfstakken zoalsdepapierindustrie ,degrafischebedrijven,detextiel­
industrieendelevensmiddelenindustrie ,waardebesprekingen hieromtrent
werdenuitgesteldtotdathetgeschilindestaalindustrie zouzijnopgelost.
InhetalgemeentrachtdeDGBnieteenalgemenebeleidslijn opteleggendie
onderalleomstandigheden gevolgdmoetworden.
Dewerkgeverszijntegeneenalgemenevermindering vandearbeidsduur,doch
willenwelwaarenwanneerdeeconomische omstandigheden dittoelaten,voor
specifiekegroepentotwerktijdverbetering komen. A
InFrankrijkheeftderegeringdewerkgevers envakorganisaties uitgenodigd
hetoverlegtebeginnenover(a)deregelingvandearbeidstijd,waarbijbij­
zondereaandachtgeschonken moetwordenaandearbeidsduur vandegenendiezware
ofinspannendearbeidverrichtenen(b)degeleidelijke vermindering vande
"equivalenties "totdewettelijkemaximalewekelijksearbeidsduur indeCAO's.
Deregeringheefteropgewezendatzijbijmislukkingvanhetoverlegdenodige
maatregelen zoukunnenneménopwetgevendofbestuursrechtelijk terrein.
Vandevoornaamste vakcentrales houdtdeCGT(cónfédération GénéraleduTravail)
vastaanhetverzoekomeen40-urigewerkweek(dehuidigepraktijk)vooralle
bedrijfstakken meteengeleidelijke vermindering tot35uur,eneen35-urige
werkweekonmiddellijk voordegenendiezwareofmonotonearbeidverrichten.
DeCFDT(ConfédérationFranpaiseDémocratique deTravail)pleitvooreen
35-urigewerkweekmetverplichteaantrekking vannieuwpersoneel omtewaar­
borgendatdewerkgelegenheid naarratovandevermindering vandearbeidsduur
wordtuitgebreid.DeForceOuvrièrepleitvooreengelijkevermindering per
bedrijfstak zonderalgemenenormen.
InIerlandzalderegeringdehuidigewettelijkewekelijksearbeidsduur van
48uurherzieninsamenhangmetdeherzieningvandewettelijkebeperking
vanhetoverwerk.TerwijldeTUChetverzoekvanhetEVVomverkortingvan
dewekelijksearbeidstijdondersteuntisdevraagnaarmeervrijetijdniet
erggrootenzekernietalsalternatief voorloonsverhoging .Deregeringende
werkgeversorganisatie staanopenvoorvoorstellen,maarverwachtendatverdere

-21- V/337/79-NL
verkorting vandearbeidsduur deelzaluitmakenvanhetalgemeneloonoverleg
enwillenonverkortvasthouden aanhetstandpuntdatveranderingen opditpunt
geenafbreukmogendoenaandeconcurrentiepositie .
InItaliëzettendevakorganisaties zichinvooreengeleidelijke verkorting
vandenormalewekelijkse arbeidsduur tot35uurinhetmiddenvandejaren
80enditinhetverlengde vandeverkorting beneden40uurdiementhans
n M
reedskanwaarnemen indemetaalenindebouw.
Dezeeis,dieindemeestebedrijfstakken centraalstaatinhetgeorganiseerd
overleg,werdinhoofdzaakgemotiveerd doorhetverlangen dewerkloosheid terug
tedringen,ookalaanvaardt mendatdewerkgelegenheidseffecten waarschijnlijk
inhetnoordenanderszullenliggendaninhetzuiden!Inhetnoordengaathet
erbijdenoodzakelijke herstructurering inhoofdzaam omarbeidsplaatsen te
behouden,terwijlerinhetzuidenaltijdeenruimearbeidsmarkt isenderege­
ringdaarinhetkadervanhethuidigeplantoteconomische ontwikkeling
(1971-1981)ernaarstreeftuitbreiding vandewerkloosheid enmigratiete
voorkomen.Dewerkgevers staanhuiverigtegenover deeisvanverkorting vande
wekelijkse arbeidsduur vanwegededaaraanverbondenkosten,vooralwanneer
dezeeisgepaardgaatmetlooneisen,terwijldelonennormaaltegendeinflatie
geïndexeerd zijn.Erwordtechtervoortdurend overenweergesprokenoverde
mogelijkheden enmiddelentothetscheppenvannieuwewerkgelegenheid via
vermindering vandearbeidsduur zonderdatditleidttot^hogere produktiekosten .
InhetVerenigdKoninkrijk wordtdenormalearbeidsduur .inhogematebepaald
bijCAO.Terwijldevakorganisaties openlijkpleitenvoorverkorting vande
arbeidstijd alsmiddeltotverbetering vandewerkomstandigheden ,wordtniet
algemeenaangenomen datvermindering vandearbeidstijd eenbelangrijke bijdrage
kanbetekenentotdewerkgelegenheid .Erzijnvoorbeelden vanCAO'stotver­
minderingvandearbeidsduur,bijv.tot38uurvoordetechnicibijdeposterijen
maarinhetoverlegisdearbeidsduur minderbelangrijk danhetloonpeilen
wordenernormaalgeenhardeeiseninzakedearbeidstijd gesteld.

-22- V/337/79-NL
InNederlandeisenalleendevakbondenindemetaalnijverheid een35-urige
werkweek.Devakorganisatie FGNisvoorheteerstbereidgebleken,eenbe­
perkingvandeloonstijging teaanvaardenterbevordering vandewerkver­
deling,maarzijheeftzichnognietopeenbepaaldestrategievastgelegd.
B.DEJAARLIJKSE ARBEIDSTIJD
InBelgiëenFrankrijkhebbendewerkgeversorganisaties alsantwoordopdeeis
vandevakbeweging totvermindering vandewekelijksearbeidstijd voorgesteld
meerflexibele vormenvanarbeidsverkorting tezoekeninhetkadervaneenbij
overeenkomst vastgestelde jaarlijksearbeidstijd .InBelgiëhebbendewerkgevers
voorgesteld dejaarlijksearbeidstijd overeentijdvakvan3jaarteverminderen
met5%.
InFrankrijk werdhetthansverdedigde voorstel,datgebaseerd wasopeennormale
jaarlijksearbeidstijd van1920uur,doordevakorganisaties verworpen omdathet
zouleidentotverlenging vandearbeidsduur .Tweevandegrotevakorganisaties
(C6TenCFDT)zijnechterbereidteonderhandelen opbasisvaneenjaarlijkse
arbeidstijd van1800uur.
C.OVERWERK
InBelgië,waardebeperkingen ophetoverwerkin1976bijwetwerdenverzwaard,
wilderegeringtoteenverdereherziening komeninhetkadervanhetoverlegmet
desocialepartnersoverderesultaten vandezerecentewet.
InDenemarkenpubliceerde dedoordeministervanArbeidingestelde commissie,
diedemaatregelentotarbeidsverdeling moetbestuderen,injanuari1979een•
verslag,waarinwettelijke beperkingvanhetoverwerkendeinvoeringvanwaar
mogelijkcompenserende rusttijdwordenvoorgesteld .Eendergelijke wetzoueen
onmiddellijk effecthebbenopsectorendienietondereenCAOvallenenzou
tegelijkertijd eenminimumnormaangevenvoordeCAO's.
./.

23- V/337/79-NL
Hetvoorstelisgebaseerd opdevolgendebeginselen :
a)geenwerknemer magmeerdan100uurperjaaroverwerkverrichten ;
b)voorallearbeidinoverurenmoettercompensatievrijwordengegeven;
c)dezecompenserende vrijetijdmoetgegevenwordenbinnendetweemaanden
nahetverrichten vanhetoverwerk;
d)eenoverwerkraad ,bestaandeuitdeinhetgeorganiseerd overlegvertegen­
woordigenpartijen^moetwordenopgericht meto.m.alstaakverzoekentot
ontheffing tebehandelen .
Voorhetverliesvanextraloonbijdebeperking vanhetoverwerkwordtgeen
compensatie gegeven.Hetwetsontwerp wordtgesteunddoorhetvakverbond L0
dochafgewezendoordewerkgevers,omdatdezemateriethuishoortinhetge­
organiseerd overlegennietwettelijkgeregeldmagworden.Voortsvoerende
werkgevers aan(1)dathetmoeilijkisvervangende arbeidskrachten aante
trekken,(2)dathonderdenkleineondernemingen hierdoorinmoeilijkheden
komen,(3)dathettotaaleffectopdewerkgelegenheid hoedanookminimaal
zouzijn,omdathetoverwerkinhetparticuliere bedrijfsleven slechts3%
uitmaaktvandetotalegewerktetijd<1976-1977).
Hetvoorstelisnognietgereedvooreeneerstebehandeling inhetparlement
enevenminishetstandpunt vanderegeringduidelijk (deregeringiseen
coalitievandeSociaal-democratische partij,diegewoonlijk geneigdisde
zienswijze vandevakbeweging tevolgen,endeVentrepartij (liberaal),die
gewoonlijk dezienswijze vandewerkgevers aanhangt).
IndeDuitseBondsrepubliek isdebeperking vanoverwerkvoordevakbonden
geenprioritaire aangelegenheid .Dewerkgeverszijntegeneenalgemenebe­
perkingmethetoogophettekortaangeschoolde krachten.Deregeringlaat
dekeuzetussenaanvullende rustperioden enpremiesoveraandewerkgevers-
enwerknemersorganisaties .Eris,bijv.indevoedselverwerkende industrie,
eenlichtetendensinderichtingvanaanvullende rustperiodes .

-24- V/337/79-NL
InFrankrijk wilderegering eenheffing Leggen ophetoverwerk ,datopvri ]
grote schaal voorkomt .Deconcrete regeling moet nogmetdewerkgevers ende
vakbonden worden uitgewerkt .Deopbrengst vandeheffing zou inhetwerkloos - .
heidsfonds vloeien .
InIerland kent men eenhoog werkloosheidscijfer (thans ongeveer 10%)en
tegelijkertijd delangste arbeidsduur vandeGemeenschap (enquête arbeids­
krachten 1975 -gemiddeld 2051 uurper jaar perhandarbeider ).
Deregering streeft expressis verbid naar eenvermindering van hetofficieel
toegelaten aantal overuren ,waarvan deregeling dateert van1936 ,enisvoor­
nemens in1979 toteennieuwe wet tekomen naa)overleg metdevakorganisaties
endewerkgevers enb)voltooiing vandenodige studies over 1)dearbeidskosten ,
deinkomensstructuur en-spreiding en2)deredenen voor hetverrichten van
overwerk .
Deverandering indesociale verzekering ,dievanaf april 1979 gekoppeld gaat
worden aan het loon ,moet dewerkgevers ookhelpen stimuleren omtebezien of
het niet beter ispersoneel aan tetrekken dan overwerk telaten verrichten .
Erisgeen voorstel omdebetaling vanoveruren tedoen vervangen door compen -
serende rusttijd .
Algemeen zijn werkgevers envakorganisaties hererover eens ,dat "excessief "
overwerk moet worden tegengegaan endatdehuidige wettelijke maxima ,die12
overuren toestaan bijeennormale wekelijkse arbeidsduur van48uur,niet reëel
meer zijn .Dewerkgevers vrezen evenwel ,datdenieuwe wetniet soepel zalzijn
endus hethuidige tekort aangeschoold personeel nog zalverergeren ,datthans
vaak opgevangen wordt doof' overwerk .Devakorganisaties vrezen vooral ,datde
lager betaalden ,dievoor huninkomen tendele afhankelij-k zijn vanhetoverwerk ,
hunlevensstandaard zullen zien dalen .Deregering dietracht hetoverwerk in
overheidsdienst stelselmatig tebeperken iszich zeer goed bewust vandit
probleem .
./.
r

-25- ■|vV/337/79-NL
InItaliëpleitendevakorganisaties voorverderepogingendecontroleophet
overwerkteversterken,ookalishetoverwerkdaarinvergelijking metandere
lid-staten reedszeerbeperkt.Dezecontrolemagdoelmatigzijnindegrotere
ondernemingen ,dochisditmisschienminderinkleinerebedrijven,vooralin
hetzuiden,waarmentraditioneel metgrotewerkloosheid tekampenheeft.
InhetVerenigdKoninkrijk staatderegeringpositieftegenoverrecenteini­
tiatieven vandeTUCtotvermindering vanhetoverwerk.Algemeenwordtaanvaard
dat,ookaliseendeelvandewerknemers vanoverwerkafhankelijk omeenmini­
maalacceptabele levensstandaard tebereiken,ertochruimemogelijkheden voor
hetscheppenvanadditionele werkgelegenheid inplaatsvanoverwerkliggenzonder
kostenverhoging .Volgenshetnieuweloononderzoek van1974werktedemannelijke
handarbeiders gemiddeld46,5uurperweek.
PLOEGENARBEID
IndeBondsrepubliek Duitslandisdeploegenarbeid geencentraalthemavoorde
regeringofdevakbeweging en-erzijngeenvoorstellen omtekomentoteen
vijfploegenstelsel ,behalvevooreenaantalspecialebedrijvenofbedrijfstakken .
NahetprecedentvanderecenteCAOindestaalindustrie ,zouereenneiging
kunnenbestaantothetopnemenindeCAO'svanspecialeclausulesvoorploegen-
arbeiders,zoalsvoorschriften inzakeextravrijetijd.
InFrankrijkheeftderegeringverklaard,datzijbereidiseenvermindering
vandearbeidsduur voorploegenarbeiders van42(bijeenvierploegenstelsel )
tot35uurofminder(bijeenvijfploegenstelsel )alseenalgemenedoelstelling
voordetoekomstenalseendoelstelling opkortetermijnvoorploegenarbeiders
diezwaarofinspannend werkverrichtenteaanvaarden.Werkgroepen werdengevormd

-26 V/337/79-NL
omdevoorwaarden tebestuderen,waarondergeleidelijk eennegendehalveploe­
gendienstzoukunnenwordeningevoerd,waardoordearbeidsduur verminderd zou
wordentot37,5uurennaarraming25tot30.000arbeidsplaatsen zoudenvrijkomen.
Reorganisatie vandeploegenarbeid zalechterafhankelijkzijnvana)een
overeenkomst datdewerkgevers,dewerknemers enderegeringbijzullendragen
indekostenenb)maatregelen indezelfderichtingindeanderelid-staten
vandeEuropeseEconomische Gemeenschap .
In'IerlandenItaliëwordtploegenarbeid mindernegatiefbeziendanindeandere
lid-staten,omdatploegenarbeid bijeengegevenkapitaalsinvestering eenmaximum
aanwerkgelegenheid oplevert.InItaliëheeftechtereenvandegrotevakorgani­
saties(deUIL)vermindering vandearbeidsduur voorploegenarbeiders inhaar
programme opgenomen .
Deregering,diestreeftnaarvermindering vanderigiditeit opdearbeidsmarkt ,
zoalsuiteengezet inhetplanvoordenationaleeconomische ontwikkeling voor
1979-1981,gaatthansnawelkemogelijkheden totadditionele werkgelegenheid
gerealiseerd zoudenkunnenwordendoorinvoeringvaneenvijfploegenstelsel bij
continuploegendienst.
InLuxemburgstrevendewerknemersorganisaties naareengeleidelijke vermindering
vandearbeidsduur voordestaalarbeiders incontinuploegendienst .Dewekelijkse
arbeidsduur voorploegenarbeiders blijft40uurinallebedrijfstakken ,metuit­
zondering vanderayonindustrie ,waarindeCAOvoorcontinuploegenarbeid een
arbeidsduur van39,5uurperweekwerdovereengekomen .
.VAKANTIE
InDenemarken heeftdenationale vakbond(L0)inhetlopendCAO-overleg meer
denadrukgelegdoplangerevakantie.Volgensdewetheeftmenthansrechtop
eenminimumvakantie van4wekenperjaar.Devakorganisaties zieneenlangere
vakantiealseenbelangrijk middeltotverdeling vandebeschikbare arbeid,doch
regeringenwerkgeversblijvensceptisch.

337/V/79-NL
IndeBondsrepubliek Duitslandoverweegt deregeringofzijindefederale
wetgevinghetbeginselvande4wekenvakantie,zoalsvervatinderichtlijn
vandeEEGvan22juli1975,kanopnemen.Dewerkgevers staaninhetoverleg
inhetalgemeenpositieftegenoververlenging vandevakantieen6wekenva­
kantieisnuheelgewoon,dochzijzoudenlieveralgemeneregelszoveelmogelijk
willenvermijden endeuitbreiding vandevakantiewillenconcentreren opspeci­
fiekegroepen,zoalsouderewerknemersofwerknemers metzwaarofinspannend
n II iwerk.
InFrankrijkondersteunen deregeringentweevandegrotevakorganisaties
(CFDTenFO)hetstrevennaareen5eweekvakantievoorhandarbeiders .Dewerk­
geversorganisatie (CNPF)ishiervanwelgeenvoorstander,dochisbereidhier­
omtrentoverlegteplegenopbasisvanflexibiliteit inhetkadervaneenvast­
gesteldejaarlijksearbeidstijd .
InItaliëhebbendewerkgeversorganisaties bijhetoverlegoverdeverkorting
vandearbeidstijd hunvoorkeuruitgesproken voorextravakantiealseenmanier
omdedoordevakbeweging gewenstearbeidstijdverkorting tebereiken.
InNederland,waarinbeginselvooriedereeneenvakantievan5wekengeldt,
vragendevakorganisaties om25dagenvakantiemetbehoudvanloonin1981.
PENSIOENGERECHTIGDE LEEFTIJD
InBelgiëstondendesocialepartnersindeCentraleeconomische raad(advies
overdeeconomische situatievan22december1977)vrijpositieftegenover de
vervroegdeuittreding,opvoorwaarde datdezeuittreding geschiedt opbasisvan
vrijwilligheid ,selectieve regelingen wordenontworpen,bijv.inhetkadervan
sectoriëleherstructurering ,enerbeperkingen geldenmetbetrekkingtothet
aanvaarden vananderwerk.
b-
InDenemarken werddewetvan1januari1979opdevervroegdeuittreding goed­
gekeurdzondersteunvandewerkgeversorganisaties ,dienogbetwijfelen ofdeze
wetmogelijkheden biedtdewerkloosheid indehandtehouden.Denationale vak­
organisatie ondersteunt denieuweregelingechtervanharteenheeftdehoop
uitgesproken ,dathetmogelijkzalzijndevervroegdeuittreding noguitte
breiden,mogelijkdooreenlagereleeftijdsgrens testellenincombinatie met
deeltijdarbeid vanaf50jaar.

-28- V/337/79-NL
IndeBondsrepubliek Duitsland achten deregering endesociale partners de
verlaging vandereeds flexibele leeftijdsgrens eenwenselijk doel vansociaal
beleid ,datookbepaalde voordelen kanbieden inverband metdewerkgelegen­
heidspolitiek .Ditdoel kanechter omfinanciële redenen niet opkorte termijn
bereikt worden enderegering isniet voornemens hetbeginsel ,dat ineen
recente wetvoor gehandicapten enmijnwerkers isneergelegd ,totandere groepen
uit tebreiden . .
n R
Inbepaalde bedrijfstakken ,zoals indelevensmiddelen -endranken-industrie en
indehorecabedrijven tracht men toteensoepeler overgang vanarbeid naar
pensioen tekomen viaeenkortere werkweek ,langere vakantie enookdeeltijd­
arbeid tegen datmen hetpensioen nadert .
InFrankrijk omvat hetwetgevend programma vandeEerste minister maatregelen
omdewerknemers van 60jaar enouder dekeuze telaten tussen voortzetting van
eenvolle dagtaak ,vervroegde uittreding meteengewaarborgd aanvaardbaar in-
komensniveau ofwelgeleidelijke vermindering vandearbeidsduur .
InIerland isderegering bereid indeoverheidsdienst experimenten optezetten
enverdere studies temaken ,doch menverwacht niet datdevervroegde uittreding
eenbelangrijke bijdrage zal leveren totdeschepping vanwerkgelegenheid .
Deze zienswijze vanderegering ,diegedeeld wordt door werkgevers -envak­
organisaties ,wordt grotendeels bepaald door hetuitzonderlijk groot deel van
debevolking datvandeactieven afhankelijk isineen land ,waar eenderde
vandebevolking jonger isdan 15jaar endebedrijvigheidsgraad onder devrouwen
delaagste isindeEEG .Werkgevers vrezen danookelke kostenstijging voor de
particuliere bedrijfspensioenregelingen ,zoals hetbedrijfsleven diefinanciert .
Zowel werkgevers alswerknemers vinden datverbroegde uittreding niet algemeen
beschouwd kanworden alseenaantrekkelijk voorstel ,vooral tentijde vaneen
zelfs bescheiden inflatie .Beiden zijn deovertuiging toegedaan datvervroegde
uittreding waarschijnlijk ,vooral bijgeschoolde vakmensen waaraan eentekort
is,eerder zalleiden tothetaanvaarden vaneentweede baan dantotverruiming
vandewerkgelegenheid .
/

-29- AV/337/79-NL
InItaLiëonderzoekt deregeringdemogelijkheid vaneenmeerflexibele pen­
sioenregeling metdemogelijkheid vaneenalgemenevermindering vanhetaantal
arbeidsuren wanneermendepensioengerechtigde leeftijdnadert.
InLuxemburgwerktderegeringaaneenalgemeneherziening vandefinanciering
vanhetcontributieve ouderdomspensioen aandehandvaneenadviesvandesociaal
economische raad.Bijeendergelijke herziening zoumenookkunnenkomentotmeer
«Η π
flexibeleuittredingsregelingen .
'
DEELTIJDARBEID
InBelgiëomvathetregeringsakkoord van7juni1977overdearbeidsverdeling
ookdebevordering vandedeeltijdarbeid alseenmogelijkemaatregeldaartoe.
Dewerkgeversorganisaties stimuleren deuitbreiding vandedeeltijdarbeid ,doch
devakorganisaties zijngekanttegenalgemeneinvoering eninstitutionalisering
daarvanalseenalternatieve oplossingvoorhetprobleemvandearbeidsverdeling
engevendevoorkeuraanvermindering vandenormalewekelijksearbeidstijd .
Kortgeleden werdindeSenaateenwetsvoorstel ingediendtotwijzigingvaneen
aantalvoorschriften ophetterreinvandesocialezekerheid omdedeeltijdarbeid
aantrekkelijker temaken.
IndeBondsrepubliek Duitslandzoekt40%vandevrouwelijke werklozen een
deeltijdbetrekking ,ditafgezienvandeverderevraagnaardeeltijdarbeid waar­
aannogniettegemoetgekomenis.Dewerkgeversorganisaties bevelendeuitbreidin
vanhetaantaldeeltijdfuncties aan,ondanksdeverhoogdefinanciële lasten.
Devakorganisaties erkennendebehoeftehieraanenzijnbereiddezeuitbreiding
teaanvaarden,opvoorwaarde datdaardoordevolledigebetrekkingen nietinge­
vaarwordengebrachtofdesocialezekerheidvoorpersonenineendeeltijdbe-
trekkingwordtverminderd .Beidepartijeninhetgeorganiseerd bedrijfsleven
wachtenderesultatenafvandelopenderegeringsinitiatieven .Hetvorigjaar
heeftdeBondsregering eenwetsontwerp ingediendtotuitbreiding vandedeel­
tijdarbeid voorambtenaren,waarinookhetverbodisopgenomen eentweedewerk­
kringtevervullen.Ditverbodzoueerstnaoverlegmoetengaangeldenvoorde
ambtenaren enanderepersoneninoverheidsdienst .Deregeringen vandedeelstaten
hebbenzichopditpunttotnutoezeergereserveerd getoond.

-30- V/337/79-NL
InFrankrijkonderzoektderegeringdewegenenmogelijkheden totuitbreiding
vandedeeltijdarbeid,vooralinoverheidsdienst .
InIerlandheeftderegeringgeenvoorstellentotuitbreiding vandedeeltijd­
arbeid,hoeweldekomendeveranderingindeforfaitairesocialepremieheffing
waarschijnlijk deverderevraagnaardeeltijdarbeid zalstimuleren.Hetaantal
werklozendateendeeltijdwerkkring zoekt,wordtnietafzonderlijk geregistreerd,
dochmenkanstellendathetaantalgeringis,zodatmeermogelijkheden voor
deeltijdarbeid waarschijnlijk geenbelangrijke vermindering zullenbrengenvan
degeregistreerde werkloosheid .Dewerkgeversstaanpositieftegenoverdeflexi­
biliteitvanmeerdeeltijdarbeid bijdewerknemers.Devakorganisaties staan
meerafwijzendtegenoverde"verdunning"vanhetarbeidspotentieel enhetmoge­
lijkegebruikvandedeeltijdarbeid alseensubstituutvooreenvolledagtaak.
DeIerseregeringheeftzichopenlijkuitgesproken voormaatregelen tegende
praktijkvandubbelebanenenbeloofdervoortezorgendat,wanneerpersonen
vooreentijdelijkeofeengedeeltelijke betrekkingindienstwordengenomen,
normaaldevoorkeurwordtgegevenaanwerklozen.Onderzoeken moetenverdere
informatieverschaffen overhetverschijnsel vandedubbelebetrekkingen,bij­
voorbeeldhoevaakhethierbijomgeschooldearbeidskrachten gaat,enverdere
actieisnietuitgesloten.Ookverwachtmendateenherzieningvandewettelijke
grenzeninzakeoverwerkzalgeldenvoorhoofd-ennevenfunctie tezamen.Devak­
organisaties endewerkgeversstaanzeerpositieftegenoverhetstrevenvande
regering,gezienhetvaakvoorkomenvandubbelefuncties,waarbijmogelijk5tot
7%vandewerkendebevolkingbetrokkenis.
InItaliëgaatderegeringdemogelijkheden havooruitbreiding vandedeeltijd­
arbeidinhetkadervandeproblematiek vandearbeidvo&rdevrouw(inclusief
hethoogverzuimniveau).
InNederlandisineenaantalrecenteCAO'sdeverplichting voordesociale
partnersopgenomendemogelijkheden totinvoeringvandeeltijdarbeid teonder­
zoeken.

-31- V/337/79-NL
H.UITZENDARBEID
InIerland heeft deregering zich verbonden onder auspiciën van deNational
Manpower Service eendienst voor uitzendarbeid opterichten .Deze dienst moet
met deactiviteit van debestaande bureaus tecontroleren ,dievrijwel uitslui­
tend indedienstensector werkzaam zijn ,doch deze activiteiten aan tevullen
door zijn diensten aan tebieden aan deindustrie .Werkgevers staan hier posi­
tief tegenover ,devakorganisaties aarzelend inafwachting vandeopheldering
van een aantal details .
InItaliëoverweegt deregering inhetkader vanhetnationaal ^plan voor de
economische ontwikkeling voor 1979-1981 deuitzendarbeid tebevorderen als een
middel omderigiditeit vandearbeidsmarkt teverzachten .
ï.ARBEIDSTIJDVERKORTING
InBelgië heeft deregering regelingen voor korter werken gestimuleerd bij
dreigend ontslag eninveel CAO'swordt ditonderwerp aangesneden ,hoewel de
meningen blijven uiteenlopen .
InhetVerenigd Koninkrijk iseen regeling totcompensatie vanwerktijdverkorting
invoorbereiding omdebetrokken werknemers een redelijke vergoeding tegeven
enontslagen tevermijden inbedrijven die inwezen wel gezond zijn doch die met
tijdelijke moeilijkheden tekampen hebben .
J.VORMING ENSCHOLING
InBelgië was hetbeginsel vandeverlenging vandeleerplicht opgenomen inhet
algemene kader vanderegeringsovereenkomst van 7juni inzake dearbeidsverdeling .
Tot nutoewerden echter geen voorstellen ingediend endetechnische problemen ,
zoals deinhoud van het lesprogramma voor hetadditionele schooljaar ,zijn nog
inonderzoek .DeNationale Arbeidsraad onderzoekt thans een aantal voorstellen
tothervorming vandewetgeving opdekredieturen ,dieaanverder onderwijs worden
besteed .Men ishetreeds eens over deuitbreiding vandewerkingssfeer vande
wetenover verbetering vandevoorwaarden ,waarop menmeteducatief verlof
kangaan .
./

-32- V/337/79-NL
InDenemarken hebben devakorganisaties jaren geleden een regeling aanbevolen ,
diedewerknemers eenvrij lange tijd vanhunarbeidsleven demogelijkheid zou
bieden eenperiode educatief verlof tenemen metbehoud van loon .Naar deziens­
wijze vandeLOkaneendergelijke regeling eenmiddel totarbeidsverdeling zijn
enhetdoel isdat 5%vandetotale arbeidsbezetting opeengegeven moment voor
tenhoogste eenjaar metverlof zougaan metbehoud van loon .Naar raming zullen
30.000 tot40.000 personen inaanmerking willen komen voor eendergelijk verlof .
Opditogenblik overweegt deregering noggeen voorstellen indeze richting .
Hetwerkgeversverbond blijft hiertegen gekant vanwege dekosten ,dienaar de
vakorganisaties aannemen ten laste zouden komen vandewerkgevers .
IndeBondsrepubliek Duitsland isereenalgemene tendens deduur vanhetonder­
wijs teverlengen endevakorganisaties steunen hetstreven naar eentiende jaar
verplicht algemeen onderwijs .Dewerkgevers geven erdevoorkeur aandat jaar voor
beroepsonderwijs tebenutten .Omdat hetonderwijs onder debevoegdheden van de
deelstaten valt kandeBondsregering opditterrein weinig doen .Educatief ver­
lofmetbehoud van loon iseenvan decentrale eisen van devakorganisaties .
Ookhier staan dewerkgevers sceptisch tegenover ,omdat zijmenen datpnvoldoende
gebruik wordt gemaakt vandebestaande mogelijkheden .Deregering meent dat dit
eenonderwerp isdatthuishoort inhetoverleg tussen werkgevers enwerknemers .
InIerland wordt hetvraagstuk vandeleerplichtverlenging door deregering en
desociale partners beschouwd alseen zaak vanonderwijsbeleid enniet van werk­
gelegenheidsbeleid .Omdat dejongste tijd descolarisatie nadeleerplicht toe­
neemt magmenbetwijfelen ofveranderingen opdit punt veel verschil zouden maken .
Ook ismenvanmening dat hetniet gewenst ishetgroot aantal vankostwinners
afhankelijke personen nog tevergroten .
b-
Wat heteducatief verlof betreft heeft deregering onlangs hetbeginsel van recht
opeducatief verlof metbehoud van loon aanvaard enzijheeft verklaard ,dat het
inhaar voornemen ligt over tegaan totratificatie vanhetIAO-Verdrag No.140
naonderzoek door devertegenwoordigers vandewerkgevers enwerknemers over mo­
gelijke wijzen vanpraktisch tenuitvoerlegging van ditVerdrag .
InNederland heeft deadhoc-commi ssie van deSocaal-Economische Raad voor de
bestudering vanheteducatief verlof eentussentijdse aanbeveling uitgebracht ,
waarin voor alle werknemers het recht opeducatief verlof metbehoud van loon
wordt bepleit .