Het totale verlies aan rechten is berekend op basis van de gegevens van 2015. De budgettaire gevolgen hiervan zal 311 miljoen EUR bedragen (80 % van 390 miljoen EUR). Deze verliezen worden over in totaal zeven jaar gespreid. Bij de inwerkingtreding van de overeenkomst zal de EU 97,7 % van de EU-tarieflijnen afschaffen en daarna wordt stapsgewijs binnen 3, 5 of 7 jaar nogmaals 1 % van de tarieflijnen voor de invoer van goederen van oorsprong uit Canada afgeschaft.

Voor de benodigde personele middelen zal een beroep worden gedaan op het personeel van het DG dat reeds voor het beheer van deze actie is toegewezen en/of binnen het DG is herverdeeld, eventueel aangevuld met middelen die in het kader van de jaarlijkse toewijzingsprocedure met inachtneming van de budgettaire beperkingen aan het beherende DG kunnen worden toegewezen.

XX is het beleidsterrein of de begrotingstitel.

–◻ personen aan wie de uitvoering van specifieke maatregelen op het gebied van het GBVB in het kader van titel V van het VEU is toevertrouwd en die worden genoemd in de betrokken basishandeling.

1.5.3.Nuttige ervaring die bij soortgelijke activiteiten in het verleden is opgedaan

Canada is een van de oudste en belangrijkste strategische partners van de EU wereldwijd. Wij hebben een lange geschiedenis van gedeelde waarden en werken daarom nauw samen aan veel wereldwijde uitdagingen, zoals milieu, klimaatverandering, veiligheid van de energievoorziening, regionale stabiliteit enz. Canada is de elfde economie ter wereld en de op elf na grootste handelspartner van de EU. Dankzij de CETA zullen Europese bedrijven de beste behandeling krijgen die Canada ooit aan handelspartners heeft aangeboden, zodat voor EU-ondernemers gelijke mededingingsvoorwaarden ontstaan op de Canadese markt. Door het openstellen van de markten moet de CETA de economische groei en werkgelegenheid in de EU ondersteunen en voor de Europese consument bijkomende voordelen opleveren.

Vermeld de indicatoren aan de hand waarvan kan worden nagegaan in hoeverre het voorstel/initiatief is uitgevoerd.

Voor de toepassing van artikel 20.22 van de overeenkomst worden wijzigingen van bijlage 20A bij de overeenkomst door besluiten van het Gemengd Comité voor de CETA door de Commissie namens de Unie goedgekeurd. Als in het kader van het krachtens artikel 20.19, lid 1, uitgevoerde onderzoek een bezwaar is ontvangen en geen overeenstemming kan worden bereikt tussen de belanghebbenden, stelt de Commissie haar standpunt vast overeenkomstig de procedure bedoeld in artikel 57, lid 2, van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad.

De voorzitter van de Raad wijst de persoon aan die bevoegd is om namens de Europese Unie over te gaan tot de in artikel 30.7 van de overeenkomst bedoelde kennisgeving teneinde kenbaar te maken dat de Europese Unie ermee instemt door de overeenkomst gebonden te zijn.

(4)Overeenkomstig artikel 30.6, lid 1, ervan mag de overeenkomst geen rechten of verplichtingen inhouden die rechtstreeks voor de rechterlijke instanties van de Unie of van de lidstaten kunnen worden ingeroepen.

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 91, artikel 100, lid 2, en artikel 207, lid 4, eerste alinea, in samenhang met artikel 218, lid 6, onder a), v), en artikel 218, lid 7,

Met de CETA bevestigen de EU en Canada hun engagement voor duurzame ontwikkeling. Zij zijn het er over eens dat handel en investeringen niet ten koste zouden mogen gaan van milieubescherming en arbeidsrechten maar deze juist zou moeten bevorderen. De EU en Canada zijn vastbesloten om ervoor te zorgen dat de CETA helpt waarborgen dat economische groei, sociale ontwikkeling en milieubescherming elkaar versterken. De CETA bundelt de verplichtingen van de EU en Canada met betrekking tot de internationale regels op het gebied van werknemersrechten en milieubescherming, en bedeelt een belangrijke rol toe aan het maatschappelijk middenveld in de EU en Canada dat moet meewerken aan de uitvoering van de CETA-verbintenissen op deze gebieden. De CETA voorziet ook in een procedure voor het beslechten van geschillen, met inbegrip van overleg op overheidsniveau en een deskundigenpanel.

Tal van kleine en middelgrote ondernemingen die actief zijn in de handel in landbouwproducten zullen profiteren van het feit dat Canada ermee heeft ingestemd om 143 geografische aanduidingen voor hoogwaardige Europese producten, zoals Roquefort, balsamicoazijn uit Modena, Goudakaas en vele andere, te beschermen.

De CETA zal inzake intellectuele-eigendomsrechten zorgen voor een gelijker speelveld tussen Canada en de EU. Met de overeenkomst worden de bescherming van auteursrechten (aanpassing aan de EU-regels inzake bescherming van technische voorzieningen en het beheer van digitale rechten, alsmede inzake de aansprakelijkheid van aanbieders van internetdiensten) en de handhaving (met name door te voorzien in de mogelijkheid om voorlopige maatregelen te treffen en rechterlijke bevelen uit te vaardigen tegen tussenpersonen die betrokken zijn bij inbreuk makende handelingen) versterkt. De wijze waarop het Canadees systeem voor intellectuele-eigendomsrechten de octrooien voor farmaceutische producten van de EU beschermt, zal dankzij de CETA verbeteren. Canada heeft er ook mee ingestemd dat zijn grensmaatregelen aan te scherpen tegen nagemaakte merkartikelen, onrechtmatig gereproduceerde goederen waarop een auteursrecht rust en goederen met een nagemaakte geografische aanduiding.

De EU en Canada zijn overeengekomen om elkaars conformiteitsbeoordelingscertificaten voor producten zoals elektrische goederen, elektronische apparatuur, radioapparatuur, speelgoed, machines of meetapparatuur te aanvaarden. Dit betekent dat een conformiteitsbeoordelingsinstantie in de EU de EU-producten die naar Canada worden uitgevoerd volgens de Canadese voorschriften kan testen en vice versa. Zo wordt vermeden dat beide zijden dezelfde tests uitvoeren en zouden de kosten voor zowel ondernemingen als consumenten aanzienlijk worden verlaagd. Dit komt met name ten goede aan kleine ondernemingen waarvoor tweemaal betalen voor dezelfde test onoverkomelijk kan zijn. Hoewel deze regeling niet zo ver gaat als de wijze waarop de EU binnen haar grenzen werkt, is dit toch een zeer grote stap voorwaarts wat de internationale overeenkomsten van de EU betreft.

Canada heeft zijn overheidsaanbestedingen voor bedrijven uit de EU in grotere mate opengesteld dan voor om het even welke andere handelspartner. Bedrijven uit de EU zullen als eerste niet-Canadese ondernemingen kunnen inschrijven op opdrachten voor het aanbieden van goederen en diensten, niet alleen op federaal niveau maar ook op het niveau van de provincies en gemeenten. De omvang van de provinciale aanbestedingsmarkt in Canada wordt dubbel zo groot geschat als de federale aanbestedingsmarkt.

Dankzij de CETA wordt het voor bedrijven gemakkelijker om personeel tijdelijk tussen de EU en Canada te verplaatsen. Hierdoor wordt het voor Europese bedrijven gemakkelijker om activiteiten in Canada uit te oefenen. Het wordt ook gemakkelijker voor verleners van professionele diensten om tijdelijk juridische of boekhoudkundige diensten, diensten op het gebied van architectuur of soortgelijke diensten te verlenen.

De overeenkomst schept een kader voor de wederzijdse erkenning van kwalificaties voor gereglementeerde beroepen, zoals architecten, accountants en ingenieurs. De relevante beroepsorganisaties in de EU en Canada beschikken nu over een kader waarin de voorwaarden zijn neergelegd voor de onderhandelingen met het oog op overeenkomsten inzake de wederzijdse erkenning van hun respectieve beroepen. Deze overeenkomsten moeten dan door de EU en Canada worden aanvaard en bekrachtigd.

In de CETA zijn alle innovaties van de nieuwe aanpak van de EU op het gebied van investeringen en de daarbij horende geschillenbeslechting opgenomen, zodat de overeenkomst dus tegemoetkomt aan de verwachtingen van de belanghebbenden over een eerlijker, transparanter en geïnstitutionaliseerd systeem voor de beslechting van investeringsgeschillen. Met de CETA worden belangrijke innovaties op dit gebied ingevoerd, zodat een hoog niveau van bescherming voor investeerders is gewaarborgd, met volledig behoud van het recht van overheden om regelgeving vast te stellen en om legitieme doelstellingen van overheidsbeleid, zoals de bescherming van de gezondheid, de veiligheid of het milieu, na te streven. De CETA betekent een aanzienlijke breuk met de traditionele benadering van investeringsbescherming en beslechting van investeringsgeschillen in de meeste bestaande bilaterale investeringsverdragen wereldwijd. Met de CETA worden dubbelzinnigheden weggenomen die het oude stelsel kwetsbaar maakten voor misbruik of buitensporige interpretaties en wordt een onafhankelijk stelsel van investeringsgerechten opgericht dat bestaat uit een permanent gerecht en een beroepsinstantie, waar geschillenbeslechtingsprocedures op een transparante en onpartijdige wijze worden gevoerd.

De CETA is veruit de meest verstrekkende overeenkomst die de EU ooit op het gebied van diensten en investeringen heeft gesloten. Europese bedrijven krijgen meer mogelijkheden om gespecialiseerde maritieme vervoersdiensten te verlenen, zoals baggerwerkzaamheden, het verplaatsen van lege containers en het vervoer van bepaalde goederen binnen Canada. Europese bedrijven krijgen ook nieuwe voordelen wanneer het erom gaat investeringsprojecten in Canada goedgekeurd te krijgen, om in geval van oneerlijke behandeling hun investeringen te beschermen en om hun rechten te doen gelden door middel van een evenwichtig en doeltreffend systeem voor geschillenbeslechting. In alle dienstensectoren, zoals milieu, telecommunicatie en financiën, wordt de markttoegang gegarandeerd, zowel op federaal niveau als - en dit voor het eerst - op provinciaal niveau. Zoals in al haar handelsovereenkomsten beschermt de EU ook in de CETA de openbare diensten. Nogmaals: Canadese investeerders en dienstverleners zullen aan de geldende EU-voorschriften moeten voldoen.

De CETA biedt de Europese consumenten en bedrijven tastbare voordelen door de afschaffing of vermindering van de douanerechten - deze behoren tot de meest verstrekkende reducties die de EU in een handelsovereenkomst heeft bereikt. Dit biedt belangrijke marktkansen voor Europese bedrijven, waaronder kleine en middelgrote ondernemingen. Belangrijk: zodra de CETA in werking treedt, worden de meeste douanerechten afgeschaft. Door het verminderen van de douanetarieven zullen de normen van de EU niet verlagen of veranderen. Bij de invoer uit Canada moeten de EU-voorschriften worden nageleefd.

De CETA is een brede handels- en investeringsovereenkomst met bepalingen inzake nationale behandeling en markttoegang voor goederen, handelsmaatregelen, technische handelsbelemmeringen, sanitaire en fytosanitaire maatregelen, douane en handelsbevordering, subsidies, investeringen, grensoverschrijdende handel in diensten, tijdelijke toelating en tijdelijk verblijf van natuurlijke personen voor zakelijke doeleinden, wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties, interne regelgeving, financiële diensten, internationale zeevervoerdiensten, telecommunicatie, elektronische handel, mededingingsbeleid, overheidsondernemingen, ondernemingen met een overheidsmonopolie en ondernemingen waaraan bijzondere rechten of voorrechten zijn toegekend, overheidsopdrachten, intellectuele eigendom, samenwerking op regelgevingsgebied, handel en duurzame ontwikkeling, handel en arbeid, handel en milieu, bilaterale dialogen en samenwerking, administratieve en institutionele bepalingen, transparantie en geschillenbeslechting.

–het Gemengd Comité douanesamenwerking ("Joint Customs Cooperation Committee" of "JCCC"), dat is ingesteld bij de Overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en Canada betreffende samenwerking en wederzijdse bijstand in douanezaken van 1998, dat in het kader van deze overeenkomst aangelegenheden behandelt met betrekking tot oorsprongsregels, oorsprongsprocedures, douane en handelsbevordering, grensmaatregelen en tijdelijke schorsing van preferentiële tariefbehandeling;

–het Comité voor de handel in goederen, dat aangelegenheden behandelt met betrekking tot de handel in goederen, tarieven, technische handelsbelemmeringen, het Protocol inzake de wederzijdse aanvaarding van de resultaten van conformiteitsbeoordelingen alsmede intellectuele-eigendomsrechten met betrekking tot goederen. Tevens worden het Comité voor landbouw, het Comité voor wijn en gedistilleerde dranken alsmede de Gemengde Sectorgroep voor farmaceutische producten ingesteld onder auspiciën van het Comité voor de handel in goederen, waaraan zij verslag uitbrengen;

Er is een specifieke lijst van bijlagen, zoals neergelegd in artikel 30.2, die het Gemengd Comité voor de CETA niet kan wijzigen omdat daarvoor de volledige wijzigingsprocedure nodig is. Die lijst omvat: hoofdstuk acht (Investeringen), hoofdstuk negen (Grensoverschrijdende handel in diensten), hoofdstuk tien (Tijdelijke toelating en tijdelijk verblijf van natuurlijke personen voor zakelijke doeleinden) en hoofdstuk dertien (Financiële diensten), met uitzondering van bijlage 10A (Lijst van contactpunten van de lidstaten van de Europese Unie).

De EU en Canada kunnen, via het Gemengd Comité voor de CETA, besluiten de bijlagen te wijzigen. Wanneer de partijen een dergelijk besluit goedkeuren, moet dit gebeuren volgens hun respectieve toepasselijke interne voorschriften en procedures. De EU besluit dus volgens haar in het EU-Verdrag vastgestelde interne procedures of zij al dan niet instemt met een besluit van het Gemengd Comité. Het Gemengd Comité voor de CETA kan derhalve niet handelen zonder een besluit van de EU-instellingen, genomen overeenkomstig de interne wettelijke procedure van de EU.

Het is belangrijk op te merken dat het Gemengd Comité voor de CETA geen onafhankelijk orgaan is en dat het zijn besluiten en aanbevelingen alleen in overleg met de EU en Canada vaststelt. Het zal de beslissingsbevoegdheid van de regelgevende instanties in de EU-lidstaten of op EU-niveau, of die van de instellingen waardoor zij zijn gemachtigd, op geen enkele wijze beperken.

Het administratieve en institutionele hoofdstuk voorziet in de oprichting van een Gemengd Comité voor de CETA dat voortdurend toezicht zal houden op de uitvoering, de werking en het effect van deze overeenkomst. Het Gemengd Comité voor de CETA bestaat uit vertegenwoordigers van de Europese Unie en vertegenwoordigers van Canada, vergadert eenmaal per jaar of op verzoek van een partij en houdt toezicht op de werkzaamheden van alle krachtens deze overeenkomst ingestelde gespecialiseerde comités en andere organen.

Anderzijds brengt het voorstel de aanwending van administratieve middelen onder begrotingsonderdeel XX 01 01 01 (Uitgaven in verband met ambtenaren en tijdelijke functionarissen in dienst bij de instelling) met zich mee, aangezien naar schatting één administrateur als VTE zal worden belast met de taken die verband houden met deze overeenkomst. Dit is aangegeven in het financieel memorandum en onderworpen aan de daarin genoemde voorwaarden.

Wat de UITGAVEN betreft: de CETA wordt de eerste handelsovereenkomst waarin het nieuwe stelsel van investeringsgerechten (Investment Court System, ICS) in het kader van het systeem voor de beslechting van investeringsgeschillen is opgenomen. Voor de financiering van de permanente structuur, bestaande uit een gerecht en een beroepsinstantie, is derhalve vanaf 2017 jaarlijks een bedrag van 0,5 miljoen EUR aan extra uitgaven voorzien (onder voorbehoud van bekrachtiging).

Wat de INKOMSTEN betreft: de gederfde rechten worden geraamd op 311 miljoen EUR bij de volledige uitvoering van de overeenkomst na zeven jaar, aangezien 97,7 % van de EU-tarieflijnen zullen worden afgeschaft bij de inwerkingtreding van de overeenkomst en daarna stapsgewijs nogmaals 1 % binnen 3, 5 of 7 jaar. Het bedrag van 311 miljoen EUR komt overeen met 80 % van de geraamde rechten die door de lidstaten worden geïnd op ingevoerde Canadese producten, op basis van de gegevens van 2015. In de raming wordt rekening gehouden met het nieuwe eigenmiddelenbesluit waarbij de inningskosten die de lidstaten inhouden van 25 % tot 20 % wordt verlaagd.

De EU en Canada hebben een ambitieuze overeenkomst bereikt die zal leiden tot nieuwe mogelijkheden voor handel en investeringen aan beide zijden van de Atlantische Oceaan en die de werkgelegenheid in Europa zal stimuleren. Met de CETA worden douanerechten opgeheven, komt er een einde aan beperkingen op de toegang tot overheidsopdrachten, worden de markten voor diensten opengesteld, worden aan investeerders voorspelbare voorwaarden geboden en — last but not least — de CETA zal helpen voorkomen dat innovaties en traditionele producten van de EU illegaal worden gekopieerd. De overeenkomst bevat ook alle garanties om te waarborgen dat de economische winst niet ten koste gaat van de grondrechten, sociale normen, het recht van overheden om regelgeving vast te stellen, milieubescherming of de gezondheid en veiligheid van de consument.

Verder bevat de duurzaamheidseffectbeoordeling, die is uitgevoerd tijdens de onderhandelingen, een uitvoerige beoordeling van de mogelijke effecten van de liberalisering van de handel in het kader van de overeenkomst. In de analyse worden de economische, sociale en milieueffecten in Canada en de Europese Unie onderzocht voor drie belangrijke sectoren, zestien subsectoren en zeven horizontale kwesties. In de analyse worden tevens de mogelijke effecten onderzocht van de CETA op de VS, Mexico en andere landen en regio's, waaronder een aantal ontwikkelingslanden en de Europese overzeese landen en gebieden Saint-Pierre-et-Miquelon en Groenland. De taakomschrijving, het tussentijds verslag en het eindverslag zijn beschikbaar op de website van DG Handel:

In oktober 2008 hebben de EU en Canada hun gezamenlijke studie "Assessing the Costs and Benefits of a Closer EU-Canada Economic Partnership" (evaluatie van de kosten en baten van een hechter economisch partnerschap tussen de EU en Canada) gepubliceerd. Uit die studie is toen gebleken dat de liberalisering van de handel in goederen en diensten voordelen zal opleveren voor zowel de EU als Canada. Het volledige verslag is beschikbaar op de website van DG Handel:

Bovendien is tijdens de CETA-onderhandelingen een aantal raadplegingsmethoden gebruikt in het kader van de duurzaamheidseffectbeoordeling. Zo waren er onder andere ontmoetingen met het maatschappelijk middenveld, een workshop voor belanghebbenden en een website met een discussieforum. De ontmoetingen met het maatschappelijk middenveld vonden plaats in Brussel en in Ottawa en werden bijgewoond door een breed gamma van belangengroepen en vakbonden. Aan de workshop voor belanghebbenden in Ottawa namen branche- en beroepsorganisaties, arbeidsorganisaties, vakbonden uit de openbare en particuliere sector, milieuorganisaties enz. deel. Daarnaast hebben diverse academische deskundigen en deskundigen uit diverse instellingen nuttige opmerkingen over de duurzaamheidseffectbeoordeling gemaakt.

Een hoog percentage van de respondenten was van oordeel dat, in weerwil van de robuuste bestaande handels- en investeringsbetrekkingen tussen de EU en Canada, er nog steeds veel belemmeringen bestaan en dus veel potentieel om de bilaterale betrekkingen te verbeteren.

Voorafgaand aan de start van de onderhandelingen hebben de EU en Canada in 2007 besloten om gezamenlijk een studie uit te voeren en een evaluatie te maken van de kosten en baten van een hechter economisch partnerschap. In het kader van die gezamenlijke evaluatie hebben de Europese Commissie en Canada twee raadplegingen van belanghebbenden georganiseerd. De Europese Commissie heeft in februari en maart 2008 een onlineraadpleging van het maatschappelijk middenveld uitgevoerd op basis van een vragenlijst over de verschillende aspecten van de handels- en investeringsbetrekkingen tussen de EU en Canada. In maart en april 2008 heeft Canada een soortgelijke vragenlijst verdeeld onder de leden van het nationale stuurcomité.

Dit voorstel is in overeenstemming met artikel 218, lid 6, onder a), v), VWEU, uit hoofde waarvan de Raad besluiten over internationale overeenkomsten vaststelt. Er bestaat geen ander rechtsinstrument dat kan worden gebruikt om de in dit voorstel uitgedrukte doelstellingen te bereiken.

Dit voorstel is in overeenstemming met de visie van de Europa 2020-strategie en draagt bij tot de handels- en ontwikkelingsdoelstellingen van de Unie.

Het gemeenschappelijk handelsbeleid is krachtens artikel 3 VWEU een exclusieve bevoegdheid van de Unie. De Commissie is van mening dat andere onderwerpen binnen deze overeenkomst die buiten het gemeenschappelijk handelsbeleid vallen, onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen.

De CETA heeft dezelfde doelstellingen en in wezen dezelfde inhoud als de vrijhandelsovereenkomst met Singapore (EUSFTA). Derhalve is de bevoegdheid van de Unie in beide gevallen dezelfde. Gelet op de gerezen twijfel over de reikwijdte en de aard van de bevoegdheid van de Unie om de EUSFTA te sluiten, heeft de Commissie in juli 2015 het Hof van Justitie gevraagd om een advies overeenkomstig artikel 218, lid 11, VWEU (zaak A-2/15). In zaak A-2/15 heeft de Commissie het standpunt naar voren gebracht dat de Unie exclusief bevoegd is om de EUSFTA te sluiten, althans dat zij ten minste over een gedeelde bevoegdheid beschikt met betrekking tot die gebieden waarop zij niet exclusief bevoegd is. Veel lidstaten hebben echter een ander standpunt naar voren gebracht. Tegen deze achtergrond en teneinde de ondertekening van de overeenkomst niet te vertragen, heeft de Commissie besloten voor te stellen dat de overeenkomst als gemengde overeenkomst wordt ondertekend. Desalniettemin laat dit de door de Commissie in zaak A-2/15 tot uitdrukking gebrachte zienswijze onverlet. Zodra het Hof zijn advies in zaak A-2/15 uitbrengt, zullen daaruit de desbetreffende conclusies moeten worden getrokken.

Het forum voor samenwerking op regelgevingsgebied zal binnen de CETA functioneren als vrijwillig samenwerkingsmechanisme voor de uitwisseling van ervaringen en relevante informatie tussen regelgevende instanties en zal helpen vaststellen op welke gebieden regelgevers zouden kunnen samenwerken. Het zal geen bestaande regelgeving kunnen wijzigen of nieuwe wetgeving kunnen ontwikkelen. Het forum voor samenwerking op regelgevingsgebied zal slechts ondersteuning bieden en voorstellen doen aan regel- en wetgevers. Het zal de beslissingsbevoegdheid van de regelgevende instanties in de EU-lidstaten of op EU-niveau op geen enkele wijze beperken.

Bovendien vrijwaart de EU in het kader van de CETA, net als in alle andere handelsovereenkomsten, de openbare diensten volledig. De lidstaten van de EU zullen bepaalde diensten via openbare monopolies mogen aanbieden als zij dat wensen. De CETA zal overheden er niet toe dwingen of aanmoedigen openbare diensten zoals watervoorziening, gezondheidszorg, sociale diensten en onderwijs te privatiseren of te dereguleren. De lidstaten van de EU zullen kunnen blijven beslissen welke diensten zij universeel en openbaar wensen te houden en wensen te subsidiëren. Bovendien houdt in het kader van de CETA niets een overheid in een lidstaat van de EU tegen eventuele autonome beslissingen tot het privatiseren van deze sectoren in de toekomst te allen tijde ongedaan te maken.

De CETA is volledig in overeenstemming met het beleid van de Unie, met inbegrip van het beleid inzake de internationale handel. De CETA zal in dit verband de EU-wetgeving niet versoepelen of wijzigen en zal de EU-normen op geen enkel gereglementeerd gebied wijzigen, verlagen of afschaffen. Alle uit Canada ingevoerde producten zullen moeten voldoen aan de EU-voorschriften (bv. technische voorschriften en productnormen, sanitaire en fytosanitaire wetgeving, voorschriften inzake voedselveiligheid, gezondheids- en veiligheidsnormen, regels inzake GGO’s, milieubescherming, consumentenbescherming, enz.).

Agreement between the Slovak Republic and the Government of Canada for the Promotion and Protection of Investments (Overeenkomst tussen de Republiek Slowakije en de regering van Canada ter bevordering en bescherming van investeringen), gedaan te Bratislava op 20 juli 2010.

Agreement between the Government of Romania and the Government of Canada for the Promotion and Reciprocal Protection of Investment (Overeenkomst tussen de regering van Roemenië en de regering van Canada ter bevordering en wederzijdse bescherming van investeringen), gedaan te Boekarest op 8 mei 2009;

Agreement between the Government of the Republic of Poland and the Government of Canada for the Promotion and Reciprocal Protection of Investments (Overeenkomst tussen de regering van de Republiek Polen en de regering van Canada ter bevordering en wederzijdse bescherming van investeringen), gedaan te Warschau op 6 april 2009;

Exchange of Notes between the Government of Canada and the Government of the Republic of Malta Constituting an Agreement Relating to Foreign Investment Insurance (Uitwisseling van nota's tussen de regering van Canada en de regering van de Republiek Malta welke een overeenkomst inhoudt betreffende verzekering met betrekking tot buitenlandse investeringen), gedaan te Valletta op 24 mei 1982;

Agreement between the Government of the Republic of Latvia and the Government of Canada for the Promotion and Protection of Investments (Overeenkomst tussen de regering van de Republiek Letland en de regering van Canada ter bevordering en bescherming van investeringen), gedaan te Riga op 5 mei 2009;

Agreement between the Government of the Republic of Hungary and the Government of Canada for the Promotion and Reciprocal Protection of Investments (Overeenkomst tussen de regering van de Republiek Hongarije en de regering van Canada ter bevordering en wederzijdse bescherming van investeringen), gedaan te Ottawa op 3 oktober 1991;

Agreement between the Czech Republic and Canada for the Promotion and Protection of Investments (Overeenkomst tussen de Tsjechische Republiek en Canada ter bevordering en bescherming van investeringen), gedaan te Praag op 6 mei 2009;

Agreement between the Government of the Republic of Croatia and the Government of Canada for the Promotion and Protection of Investments (Overeenkomst tussen de regering van de Republiek Kroatië en de regering van Canada ter bevordering en bescherming van investeringen), gedaan te Ottawa op 3 februari 1997;

De EU en Canada erkennen de resultaten die zijn bereikt in het kader van de Overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de regering van Canada inzake sanitaire maatregelen ter bescherming van de volksgezondheid en de diergezondheid bij de handel in levende dieren en dierlijke producten, gedaan te Ottawa op 17 december 1998 (de "veterinaire overeenkomst") en bevestigen hun voornemen om deze werkzaamheden voort te zetten in het kader van de CETA. De veterinaire overeenkomst uit 1998 wordt met ingang van de datum van inwerkingtreding van de CETA door de CETA vervangen.

De overeenkomst inzake alcoholhoudende dranken uit 1989 en de overeenkomst inzake wijnen en gedistilleerde dranken uit 2003 zullen in de bij bijlage 30-B gewijzigde versie worden opgenomen in de CETA en zullen daarvan deel uitmaken.

De samenwerkingsrelatie op handels- en economisch gebied tussen de EU en Canada bestaat al lang, te beginnen bij de kaderovereenkomst voor commerciële en economische samenwerking van 1976, het gezamenlijk actieplan van 1996 en het EU-Canada Trade Initiative (ECTI) van 1998. Daarnaast hebben de EU en Canada verscheidene bilaterale sectorale overeenkomsten gesloten, met name de overeenkomst inzake wetenschappelijke en technologische samenwerking uit 1996, de overeenkomst inzake wederzijdse erkenning van overeenstemmingsbeoordeling uit 1998, de veterinaire overeenkomst uit 1998, de mededingingsovereenkomst uit 1999, de overeenkomst inzake de handel in wijnen en gedistilleerde dranken uit 2003, de overeenkomst inzake de veiligheid van de burgerluchtvaart uit 2009 en de uitgebreide overeenkomst inzake luchtvervoer uit 2009.

De CETA-onderhandelingen zijn op 1 augustus 2014 afgerond en geparafeerd door de hoofdonderhandelaars, waarna voorzitter Barroso, voorzitter Van Rompuy en minister-president Harper de afronding van de CETA-onderhandelingen tijdens de top EU-Canada op 26 september 2014 gezamenlijk hebben aangekondigd; de tekst van de overeenkomst is vervolgens op dezelfde dag bekendgemaakt. De juridisch getoetste tekst van de CETA is op 29 februari 2016 gepubliceerd en kan via de volgende link worden geraadpleegd:

Hiertoe hebben de EU en Canada een ambitieuze overeenkomst bereikt die nieuwe mogelijkheden voor handel en investeringen zal ontsluiten voor de economische actoren aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. Met deze overeenkomst benadrukken beide zijden ook hoe belangrijk het is dat de economische activiteit plaatsvindt binnen een door de overheid opgesteld kader van duidelijke en transparante regelgeving, en dat zij het recht om in het algemeen belang op hun grondgebied regelgeving vast te stellen als een grondbeginsel van de overeenkomst beschouwen.

De Commissie heeft op basis van de onderhandelingsrichtsnoeren van de Raad onderhandeld over de Brede Economische en Handelsovereenkomst (Comprehensive Economic and Trade Agreement, CETA) met het oog op het tot stand brengen van een vooruitstrevende en bevoorrechte economische relatie met Canada. Canada is een strategische partner van de Europese Unie waarmee wij een verleden delen op basis van gemeenschappelijke waarden en belangen, en waarmee wij tevens een positieve en toekomstgerichte relatie wensen tot stand te brengen. Dit zou moeten leiden tot nieuwe mogelijkheden voor handel en investeringen tussen de Europese Unie en Canada, met name door een verbeterde markttoegang voor goederen en diensten en door betere regels inzake handel voor de economische actoren.

EUROPESE COMMISSIE Straatsburg, 5.7.2016 COM(2016) 443 final BIJLAGE

bij voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de sluiting van de Brede Economische en Handelsovereenkomst tusen Canada, enerzijds, en de Europese Unie en haar lidstaten, anderzijds





BREDE ECONOMISCHE EN HANDELSOVEREENKOMST (CETA) TUSSEN CANADA, ENERZIJDS, EN DE EUROPESE UNIE EN HAAR LIDSTATEN, HET KONINKRIJK BELGIË, DE REPUBLIEK BULGARIJE, DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE REPUBLIEK ESTLAND, IERLAND,

DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE, DE FRANSE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK KROATIË, DE ITALIAANSE REPUBLIEK,

DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, HET GROOTHERTOGDOM LUXEMBURG, HONGARIJE,

DE REPUBLIEK MALTA, HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN, DE REPUBLIEK OOSTENRIJK, DE REPUBLIEK POLEN, DE PORTUGESE REPUBLIEK, ROEMENIË, DE REPUBLIEK SLOVENIË, DE SLOWAAKSE REPUBLIEK,

DE REPUBLIEK FINLAND, HET KONINKRIJK ZWEDEN,

HET VERENIGD KONINKRIJK VAN GROOT-BRITTANNIË EN NOORD-IERLAND, ANDERZIJDS, hierna gezamenlijk "de partijen" genoemd, vastbesloten: VERDER TE VERSTERKEN hun nauwe economische banden en voort te bouwen op hun respectieve rechten en verplichtingen uit hoofde van de Overeenkomst van Marrakesh tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie van 15 april 1994 en andere multilaterale en bilaterale samenwerkingsinstrumenten; TOT STAND TE BRENGEN een uitgebreide en betrouwbare markt voor hun goederen en diensten door de verlaging of afschaffing van handels- en investeringsbelemmeringen; VAST TE STELLEN duidelijke, transparante, voorspelbare en tot wederzijds voordeel strekkende regels voor hun handel en investeringen; EN

OPNIEUW BEVESTIGENDE dat zij sterk gehecht zijn aan de democratie en de grondrechten die zijn vastgelegd in De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, gedaan te Parijs op 10 december 1948, en van oordeel zijnde dat de verspreiding van massavernietigingswapens een ernstige bedreiging voor de internationale veiligheid vormt;

ERKENNENDE het belang van internationale veiligheid, democratie, mensenrechten en de rechtsstaat voor de ontwikkeling van de internationale handel en de economische samenwerking; ERKENNENDE dat de bepalingen van deze overeenkomst het recht van de partijen op hun respectieve grondgebied regels te stellen en hun flexibiliteit bij het bereiken van legitieme beleidsdoelstellingen, zoals volksgezondheid, veiligheid, milieu, openbare zeden en bevordering en bescherming van culturele verscheidenheid, in stand laten; BEVESTIGENDE hun verbintenissen als partijen bij het UNESCO-Verdrag betreffende de bescherming en de bevordering van de diversiteit van cultuuruitingen, gedaan te Parijs op 20 oktober 2005, en erkennende dat staten het recht hebben om hun cultuurbeleid te beschermen, te ontwikkelen en ten uitvoer te leggen, hun culturele sector te ondersteunen met het oog op de versterking van de diversiteit van cultuuruitingen, en hun culturele identiteit te behouden, met inbegrip van gebruikmaking van regelgevingsmaatregelen en financiële steun; ERKENNENDE dat de bepalingen van deze overeenkomst investeringen en investeerders met betrekking tot hun investeringen beschermen, en beogen een stimulans te zijn voor tot wederzijds voordeel strekkende zakelijke activiteiten, zonder afbreuk te doen aan het recht van de partijen op hun grondgebied regels te stellen in het openbaar belang;

OPNIEUW UITDRUKKING GEVENDE AAN hun engagement om duurzame ontwikkeling en de ontwikkeling van de internationale handel op zodanige wijze te bevorderen dat wordt bijgedragen aan een in economisch, sociaal en ecologisch opzicht duurzame ontwikkeling; AANMOEDIGENDE de ondernemingen op hun grondgebied of binnen hun jurisdictie om de internationaal erkende richtsnoeren en beginselen van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap, zoals de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen, te eerbiedigen, en naar de beste praktijken van verantwoord ondernemerschap te streven; TEN UITVOER LEGGENDE deze overeenkomst op een wijze die strookt met de handhaving van hun respectieve arbeids- en milieuwetgeving en die hun niveaus van arbeids- en milieubescherming verhoogt, en uitgaande van hun internationale verbintenissen op het gebied van arbeid en milieu; ERKENNENDE de sterke banden tussen innovatie en handel, en het belang van innovatie voor toekomstige economische groei, en bevestigende hun engagement om intensievere samenwerking op het gebied van innovatie, alsmede op de daarmee verband houdende gebieden van onderzoek en ontwikkeling en wetenschap en technologie aan te moedigen, en de betrokkenheid van de desbetreffende entiteiten uit de publieke en de private sector te stimuleren, ZIJN HET VOLGENDE OVEREENGEKOMEN:

HOOFDSTUK EEN

ALGEMENE DEFINITIES EN INLEIDENDE BEPALINGEN AFDELING A Algemene definities ARTIKEL 1.1 Algemeen toepasselijke definities Voor de toepassing van de onderhavige overeenkomst wordt, tenzij anders aangegeven, verstaan onder: administratief besluit van algemene strekking: administratief besluit dat of administratieve interpretatie die van toepassing is op alle personen en feitelijke situaties die in het algemeen binnen het toepassingsgebied ervan vallen, en dat of die een gedragsnorm vaststelt, maar niet omvat: a) een vaststelling of beslissing in het kader van een administratieve of semirechterlijke procedure die in een concreet geval van toepassing is op een bepaalde persoon, een bepaald goed of een bepaalde dienst van de andere partij; of b) een beslissing waarbij uitspraak wordt gedaan met betrekking tot een bepaalde handeling of een bepaalde praktijk;





Overeenkomst inzake de landbouw: de Overeenkomst inzake de landbouw die is neergelegd in bijlage 1A bij de WTO-Overeenkomst; landbouwproduct: een in bijlage 1 bij de Overeenkomst inzake de landbouw opgenomen product; Antidumpingovereenkomst: de Overeenkomst inzake de toepassing van artikel VI van de Algemene Overeenkomst betreffende Tarieven en Handel 1994, die is neergelegd in bijlage 1A bij de WTO-Overeenkomst; CETA-contactpunten: de contactpunten die zijn ingesteld bij artikel 26.5 (CETA-contactpunten); Gemengd Comité voor de CETA: Gemengd Comité voor de CETA dat is ingesteld bij artikel 26.1 (Gemengd Comité voor de CETA); CPC: de voorlopige centrale productenclassificatie zoals vastgesteld in "Statistical Office of the United Nations, Statistical Papers, Series M, N° 77, CPC prov, 1991"; culturele sector: personen die zich bezighouden met: a) de openbaarmaking, verspreiding of verkoop van boeken, tijdschriften of kranten in gedrukte of machinaal leesbare vorm, behalve wanneer het drukken of letterzetten met betrekking tot een van de voorgaande goederen de enige activiteit is; b) de productie, distributie, verkoop of vertoning van films of video-opnamen;



c) de productie, distributie, verkoop of vertoning van geluids- of video- en geluidsopnamen;

d) de openbaarmaking, verspreiding of verkoop van muziek in gedrukte of machinaal leesbare vorm; of e) radiocommunicatie waarbij de uitzendingen zijn bestemd voor rechtstreekse ontvangst door het grote publiek, en alle radio, televisie en kabelactiviteiten alsmede alle satellietnetwerkdiensten op het gebied van programmering en omroep; douanerechten: alle soorten rechten of heffingen die worden opgelegd op of in verband met de invoer van goederen, met inbegrip van aanvullende belastingen of heffingen die worden opgelegd op of in verband met die invoer, met uitzondering van: a) heffingen gelijkwaardig aan interne belastingen opgelegd in overeenstemming met artikel 2.3 (Nationale behandeling); b) maatregelen toegepast in overeenstemming met de bepalingen van de artikelen VI of XIX van de GATT 1994, de Antidumpingovereenkomst, de SCM-Overeenkomst, de Overeenkomst inzake vrijwaringsmaatregelen, of artikel 22 van het DSU; of c) retributies of andere heffingen geheven in overeenstemming met artikel VIII van de GATT 1994; Overeenkomst inzake de douanewaarde: de Overeenkomst inzake de toepassing van artikel VII van de Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel 1994, die is neergelegd in bijlage 1A bij de WTO-Overeenkomst;



dagen: kalenderdagen, inclusief weekenden en vakantiedagen; DSU: het Memorandum van overeenstemming inzake de regels en procedures betreffende de beslechting van geschillen ("Understanding on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes"), dat is neergelegd in bijlage 2 bij de WTO-Overeenkomst; ondernemingen: entiteiten, naar toepasselijk recht opgericht of georganiseerd, al dan niet met winstoogmerk en ongeacht of de eigendom ervan of de zeggenschap erover in handen is van particulieren of van de overheid, met inbegrip van kapitaalvennootschappen, trusts, personenvennootschappen, eenmanszaken, joint ventures of andere samenwerkingsvormen;

bestaand: geldend op de datum van inwerkingtreding van de onderhavige overeenkomst; GATS: de Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten, die is neergelegd in bijlage 1B bij de WTO-Overeenkomst; GATT 1994: de Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel 1994, die is neergelegd in bijlage 1A bij de WTO-Overeenkomst; goederen uit een partij: interne producten als bedoeld in de GATT 1994 of de goederen die de partijen in voorkomend geval overeenkomen als zodanig te definiëren, waaronder de goederen van oorsprong uit die partij; Geharmoniseerd Systeem (GS): het Geharmon iseerd Systeem inzake de omschrijving en de codering van goederen, met inbegrip van de bijbehorende algemene interpretatieregels en de aantekeningen op de afdelingen, hoofdstukken en onderverdelingen;



post: een uit vier cijfers bestaand nummer, of de eerste vier cijfers van een nummer gebruikt in de nomenclatuur van het GS; maatregelen: omvatten wetgeving, regelgeving anderszins, voorschriften, procedures, besluiten, administratieve handelingen, vereisten of praktijken dan wel enige andere vorm van maatregelen van een partij; onderdaan: een natuurlijke persoon die burger is als omschreven in artikel 1.2, dan wel permanent ingezetene van een partij; van oorsprong: wat voldoet aan de oorsprongsregels in het Protocol inzake de oorsprongsregels en oorsprongsprocedures;

partijen: enerzijds, de Europese Unie of haar lidstaten of de Europese Unie en haar lidstaten binnen de grenzen van hun respectieve bevoegdheden zoals deze voortvloeien uit het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna "EU-partij"), en anderzijds, Canada; persoon: een natuurlijke persoon of een onderneming; persoon uit een partij: een onderdaan of een onderneming uit een partij; preferentiële tariefbehandeling: de toepassing van het recht krachtens de onderhavige overeenkomst op een product van oorsprong overeenkomstig de lijst inzake tariefafschaffing; Overeenkomst inzake vrijwaringsmaatregelen: de Overeenkomst inzake vrijwaringsmaatregelen, die is neergelegd in bijlage 1A bij de WTO-Overeenkomst; sanitaire of fytosanitaire maatregelen: maatregelen als bedoeld in bijlage A, punt 1, van de SPSOvereenkomst;



SCM-Overeenkomst: de Overeenkomst inzake subsidies en compenserende maatregelen, die is neergelegd in bijlage 1A bij de WTO-Overeenkomst; dienstverlener: een persoon die een dienst verleent of aanbiedt; SPS-Overeenkomst: de Overeenkomst inzake sanitaire en fytosanitaire maatregelen die is neergelegd in bijlage 1A bij de WTO-Overeenkomst; overheidsonderneming: een onderneming die eigendom is van of onder zeggenschap staat van een partij;

onderverdeling: een uit zes cijfers bestaand nummer, of de eerste zes cijfers van een nummer gebruikt in de nomenclatuur van het GS; tariefindeling: de indeling van een goed of materiaal onder een hoofdstuk, een post of een onderverdeling van het GS; lijst inzake tariefafschaffing: bijlage 2A (Tariefafschaffing); TBT-Overeenkomst: de Overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen, die is neergelegd in bijlage 1A bij de WTO-Overeenkomst; grondgebied: het grondgebied waarop de onderhavige overeenkomst van toepassing is, zoals bepaald in artikel 1.3;



derde land: een land of grondgebied gelegen buiten het geografische toepassingsgebied van de onderhavige overeenkomst; TRIPs-Overeenkomst: de Overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom, die is neergelegd in bijlage 1C bij de WTO-Overeenkomst; Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht: het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht, gedaan te Wenen op 23 mei 1969; WTO: de Wereldhandelsorganisatie; en

WTO-Overeenkomst: de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie, gedaan te Marrakesh op 15 april 1994.



ARTIKEL 1.2 Partijspecifieke definities Voor de toepassing van de onderhavige overeenkomst wordt, tenzij anders aangegeven, verstaan onder: burger: a) in het geval van Canada, een natuurlijke persoon die een burger van Canada is uit hoofde van de Canadese wetgeving; b) in het geval van de EU-partij, een natuurlijke persoon die de nationaliteit van een lidstaat bezit; en centrale overheid: a) in het geval van Canada, de overheid van Canada ("Government of Canada"); en

b) in het geval van de EU-partij, de Europese Unie of de nationale overheden van haar lidstaten;



ARTIKEL 1.3 Geografisch toepassingsgebied Tenzij anders aangegeven, is de onderhavige overeenkomst van toepassing: a) in het geval van Canada, op: i) het grondgebied te land, het luchtruim, de binnenwateren en de territoriale zee van Canada; ii) de exclusieve economische zone van Canada, zoals bepaald door zijn interne recht en in overeenstemming met deel V van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, gedaan te Montego Bay op 10 december 1982 (hierna "Unclos" genoemd); en iii) het continentale plat van Canada, zoals bepaald door zijn interne recht, in overeenstemming met deel VI van het Unclos; b) in het geval van de Europese Unie, op de grondgebieden waarop het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden toegepast en onder de in deze verdragen neergelegde voorwaarden. Voor de bepalingen met betrekking tot de tariefbehandeling van goederen is de onderhavige overeenkomst ook van toepassing op de zones die tot het douanegebied van de Europese Unie behoren maar niet onder de eerste zin van het hier onder b) vermelde vallen.





AFDELING B Inleidende bepalingen ARTIKEL 1.4 Instelling van vrijhandelsgebied De partijen brengen hiermee een vrijhandelsgebied tot stand in overeenstemming met artikel XXIV van de GATT 1994 en artikel V van de GATS. ARTIKEL 1.5 Verhouding tot WTO-Overeenkomst en andere overeenkomsten De partijen bevestigen hun wederzijdse rechten en verplichtingen ingevolge de WTO-Overeenkomst en andere overeenkomsten waarbij zij partij zijn.





ARTIKEL 1.6 Verwijzing naar andere overeenkomsten Wanneer de onderhavige overeenkomst verwijst naar de totaliteit of een deel van andere overeenkomsten of rechtsinstrumenten, of deze met behulp van een dienovereenkomstige verwijzing in de onderhavige overeenkomst opneemt, omvatten die verwijzingen: a) de bijbehorende bijlagen, protocollen, voetnoten, aantekeningen en toelichtingen; en b) de vervolgovereenkomsten waarbij de partijen partij zijn, of de wijzigingen die bindend zijn voor de partijen, tenzij de verwijzing bestaande rechten bevestigt. ARTIKEL 1.7 Verwijzingen naar wet- en regelgeving Verwijst de onderhavige overeenkomst naar wet- en regelgeving, hetzij in het algemeen hetzij door verwijzing naar specifieke wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen of richtlijnen, dan heeft deze verwijzing, tenzij anders is bepaald, betrekking op de wet- en regelgeving met inbegrip van de wijzigingen ervan.



ARTIKEL 1.8

Reikwijdte van verplichtingen 1. Elke partij draagt de volledige verantwoordelijkheid voor de naleving van alle bepalingen van de onderhavige overeenkomst. 2. Elke partij ziet erop toe dat alle noodzakelijke maatregelen worden genomen om uitvoering te geven aan de bepalingen van de onderhavige overeenkomst, inclusief de naleving ervan op alle overheidsniveaus. ARTIKEL 1.9 Rechten en plichten met betrekking tot water 1. De partijen erkennen dat water in zijn natuurlijke staat, zoals het water in meren, rivieren, reservoirs, waterhoudende grondlagen en waterbekkens, geen goed of product is. Derhalve zijn uitsluitend de hoofdstukken tweeëntwintig (Handel en duurzame ontwikkeling) en vierentwintig (Handel en milieu) op dit water van toepassing. 2. Elke partij heeft het recht haar natuurlijke watervoorraden te beschermen en in stand te houden. Niets in de onderhavige overeenkomst verplicht een partij om het commerciële gebruik van water voor om het even welke doeleinden, met inbegrip van het winnen, het onttrekken of het omleiden ervan voor uitvoer in bulk toe te staan. 3. Indien een partij het commerciële gebruik van een specifieke waterbron toestaat, doet zij dit op een wijze die in overeenstemming is met de onderhavige overeenkomst.





ARTIKEL 1.10 Personen die gedelegeerde overheidsbevoegdheid uitoefenen Tenzij in de onderhavige overeenkomst anders is bepaald, draagt elke partij er zorg voor dat een persoon aan wie door haar regelgevende, administratieve dan wel andere overheidsbevoegdheid is gedelegeerd, om het even op welk overheidsniveau, bij de uitoefening van die bevoegdheid in overeenstemming met haar verplichtingen uit hoofde van de onderhavige overeenkomst handelt. HOOFDSTUK TWEE NATIONALE BEHANDELING EN MARKTTOEGANG VOOR GOEDEREN ARTIKEL 2.1 Doelstelling De handel in goederen wordt door de partijen gedurende een overgangsperiode die aanvangt bij de inwerkingtreding van deze overeenkomst, overeenkomstig de bepalingen van deze overeenkomst geleidelijk geliberaliseerd.





ARTIKEL 2.2 Toepassingsgebied Dit hoofdstuk is van toepassing op de handel in goederen uit een partij zoals omschreven in hoofdstuk 1 (Algemene definities en inleidende bepalingen), tenzij in deze overeenkomst anders is bepaald. ARTIKEL 2.3 Nationale behandeling 1. Elke partij behandelt de goederen uit de andere partij als nationale goederen, in overeenstemming met artikel III van de GATT 1994. Hiertoe wordt artikel III van de GATT 1994 in de onderhavige overeenkomst opgenomen en maakt het hiervan deel uit. 2. Lid 1 houdt met betrekking tot een andere dan federale Canadese overheid en met betrekking tot een overheid van of in een lidstaat van de Europese Unie in dat een behandeling wordt toegekend die niet minder gunstig is dan die welke door die overheid aan soortgelijke, rechtstreeks concurrerende of substitueerbare goederen uit Canada respectievelijk de betrokken lidstaat wordt toegekend.



3. Dit artikel is niet van toepassing op maatregelen, met inbegrip van de voortzetting, de onverwijlde verlenging of wijziging ervan, inzake Canadese accijnzen op absolute alcohol zoals vermeld onder tariefpost 2207.10.90 van de lijst van concessies van Canada (Lijst V), die als bijlage is gehecht aan het Protocol van Marrakesh bij de Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel 1994, gedaan op 15 april 1994 (het "Protocol van Marrakesh"), die wordt gebruikt bij de productie overeenkomstig de bepalingen van de Excise Act, 2001 (wet op de accijnzen), S.C. 2002, c. 22. ARTIKEL 2.4

Verlaging en afschaffing van invoerrechten 1. Elke partij verlaagt haar douanerechten op goederen van oorsprong uit om het even welke van de partijen of schaft die af, overeenkomstig de lijsten inzake tariefafschaffing in bijlage 2A. Voor de toepassing van dit hoofdstuk wordt onder "van oorsprong" verstaan van oorsprong uit om het even welke van de partijen volgens de in het Protocol inzake de oorsprongsregels en oorsprongsprocedures neergelegde oorsprongsregels. 2. Voor elk goed is het basisdouanerecht waarop de achtereenvolgende verlagingen ingevolge lid 1 moeten worden toegepast, het recht dat in bijlage 2A is vermeld. 3. Voor goederen waarvoor tariefpreferenties gelden zoals opgenomen in de lijst inzake tariefafschaffing van een partij in bijlage 2A, past elke partij ten aanzien van goederen van oorsprong uit de andere partij het douanerecht toe dat na vergelijking van het overeenkomstig de lijst van die partij berekende tarief met het door haar toegepaste meestbegunstigingstarief het laagste van deze twee is.



4. De partijen kunnen, indien een van hen daarom verzoekt, in overleg treden om te bezien of invoerrechten tussen de partijen versneld en in ruimere mate kunnen worden afgeschaft. Met een besluit van het Gemengd Comité voor de CETA om een douanerecht op een goed versneld af te schaffen of versneld af te schaffen, worden douanerechten of afbouwcategorieën die voor dat goed overeenkomstig de lijsten van de partijen in bijlage 2-A zijn vastgesteld, vervangen indien elke partij daaraan in overeenstemming met haar toepasselijke wettelijke procedures haar goedkeuring heeft gehecht. ARTIKEL 2.5 Beperking inzake programma's voor terugbetaling van rechten, uitstel van betaling en schorsing van douanerechten 1. In verband met betaalde of verschuldigde douanerechten op niet van oorsprong zijnde goederen die in haar grondgebied zijn ingevoerd, gaat een partij, onverminderd de leden 2 en 3, niet over tot terugbetaling, uitstel van betaling of schorsing van deze rechten onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat die goederen of identieke, gelijkwaardige dan wel soortgelijke vervangende goederen worden gebruikt als materiaal bij de productie van een ander goed dat vervolgens naar het grondgebied van de andere partij wordt uitgevoerd onder een preferentiële tariefregeling krachtens deze overeenkomst. 2. Lid 1 is niet van toepassing op een al dan niet tijdelijke regeling van een partij inzake verlaging, schorsing of kwijtschelding van tarieven indien voor die verlaging, schorsing of kwijtschelding niet de uitdrukkelijke voorwaarde van uitvoer van het goed is gesteld.

3. Lid 1 is niet van toepassing gedurende de eerste drie jaar na de datum van inwerkingtreding van deze overeenkomst.



ARTIKEL 2.6 Rechten, belastingen of andere vergoedingen en heffingen ter zake van uitvoer Een partij mag noch rechten, belastingen of andere vergoedingen en heffingen ter zake van of in verband met de uitvoer van goederen naar de andere partij, noch interne belastingen, vergoedingen en heffingen ter zake van de uitvoer van goederen naar de andere partij instellen of handhaven die hoger zijn dan die welke ter zake van die goederen zouden worden geheven indien zij voor verkoop op de interne markt waren bestemd. ARTIKEL 2.7 Status quo 1. Bij de inwerkingtreding van deze overeenkomst mag een partij niet bestaande douanerechten op een goed van oorsprong uit de partijen verhogen, en evenmin nieuwe douanerechten op dergelijke goederen instellen. 2. Niettegenstaande lid 1 kan een partij: a) een douanetarief buiten het kader van deze overeenkomst wijzigen op een goed waarvoor geen tariefpreferentie geldt uit hoofde van deze overeenkomst;

b) een douanerecht verhogen tot het in haar lijst in bijlage 2A vastgelegde niveau na een eenzijdige verlaging; of



c) een douanerecht handhaven of verhogen zoals toegestaan door deze of een in het kader van de WTO-Overeenkomst gesloten overeenkomst. 3. Niettegenstaande de leden 1 en 2 kan alleen Canada een bijzondere vrijwaringsmaatregel toepassen krachtens artikel 5 van de WTO-Overeenkomst inzake de landbouw. Een bijzondere vrijwaringsmaatregel kan alleen worden toegepast ten aanzien van goederen ingedeeld onder posten met de vermelding "SSG" in de lijst van Canada in bijlage 2A. Gebruikmaking van een bijzondere vrijwaringsmaatregel is beperkt tot invoer waarvoor geen tariefpreferentie geldt, en wat invoer betreft waarvoor een tariefcontingent geldt, tot invoer die het contingent te boven gaat. ARTIKEL 2.8 Tijdelijke schorsing van preferentiële tariefbehandeling 1. Een partij kan de krachtens deze overeenkomst toegekende preferentiële tariefbehandeling overeenkomstig de leden 2 tot en met 5 tijdelijk schorsen voor een door een persoon uit de andere partij uitgevoerd of geproduceerd goed, indien zij: a) vaststelt, naar aanleiding van een onderzoek op basis van objectieve, onweerlegbare en verifieerbare informatie, dat de persoon uit de andere partij systematisch de douanewetgeving heeft overtreden om een preferentiële tariefbehandeling te krijgen krachtens deze overeenkomst; of



b) vaststelt dat de andere partij systematisch en zonder rechtvaardiging weigert samen te werken bij het onderzoek inzake overtredingen van de douanewetgeving in het kader van artikel 6.13 (Samenwerking), lid 4, en de partij die op basis van objectieve, onweerlegbare en verifieerbare informatie om samenwerking verzoekt, gegronde redenen heeft om te concluderen dat de persoon uit de andere partij systematisch de douanewetgeving heeft overtreden om een preferentiële tariefbehandeling te krijgen krachtens deze overeenkomst.

2. Een partij die een vaststelling als bedoeld in lid 1 heeft gedaan: a) stelt de douaneautoriteit van de andere partij daarvan in kennis en verstrekt de informatie en het bewijsmateriaal waarop de vaststelling werd gebaseerd; b) start overleg met de autoriteiten van de andere partij om te komen tot een voor beide partijen aanvaardbare oplossing die tegemoetkomt aan de bezwaren die tot de vaststelling hebben geleid; en c) stelt die persoon uit de andere partij schriftelijk in kennis en verstrekt daarbij onder meer de informatie waarop de vaststelling is gebaseerd. 3. Indien de autoriteiten na dertig dagen niet tot een voor beide partijen aanvaardbare oplossing zijn gekomen, verwijst de partij die de vaststelling heeft gedaan, de zaak naar het Gemengd Comité douanesamenwerking.



4. Indien het Gemengd Comité douanesamenwerking de zaak na zestig dagen niet heeft opgelost, kan de partij die de vaststelling heeft gedaan, de preferentiële tariefbehandeling voor dat goed van die persoon uit de andere partij krachtens de onderhavige overeenkomst tijdelijk schorsen. De tijdelijke schorsing geldt niet voor een goed dat reeds onderweg is tussen de partijen op de dag dat de tijdelijke schorsing van kracht wordt. 5. De partij die krachtens lid 1 de tijdelijke schorsing toepast, doet dit slechts voor een periode die in verhouding staat tot de gevolgen voor haar financiële belangen zoals veroorzaakt door de situatie die tot de vaststelling als bedoeld in lid 1 heeft geleid; deze periode bedraagt maximaal negentig dagen. Indien de partij gelet op objectieve, onweerlegbare en verifieerbare informatie gegronde redenen heeft om aan te nemen dat de omstandigheden die tot de oorspronkelijke schorsing hebben geleid, na het verstrijken van de termijn van negentig dagen ongewijzigd zijn, kan die partij de schorsing met maximaal negentig dagen verlengen. De oorspronkelijke schorsing en eventuele verlengde schorsingen zijn voorwerp van periodiek overleg in het Gemengd Comité douanesamenwerking. ARTIKEL 2.9 Retributies en andere heffingen

1. Overeenkomstig artikel VIII van de GATT 1994 stelt een partij ter zake van of in verband met de in of uitvoer van goederen van een partij geen retributies of heffingen in en handhaaft zij deze evenmin, indien deze niet in verhouding tot de kosten van de verleende diensten staan, zij een indirecte bescherming van interne producten of een belasting voor fiscale doeleinden bij in of uitvoer inhouden.



2. Voor alle duidelijkheid: lid 1 belet een partij niet een douanerecht of een heffing op te leggen zoals vermeld onder a) tot en met c) van de definitie van douanerechten in artikel 1.1 (Algemeen toepasselijke definities). ARTIKEL 2.10 Goederen opnieuw binnengekomen na reparatie of wijziging 1. Voor de toepassing van dit artikel wordt onder reparatie of wijziging verstaan elke bewerkingshandeling ten aanzien van goederen die ten doel heeft een gebrekkige werking of materiële schade te herstellen zodat de oorspronkelijke functie ervan wordt hersteld of ervoor wordt gezorgd dat zij aan de technische eisen voor gebruik ervan voldoen, bij ontbreken waarvan de goederen niet meer op de normale wijze kunnen worden gebruikt voor het doel waarvoor zij zijn bestemd. Reparatie of wijziging van goederen omvat het herstel en onderhoud, maar omvat geen bewerkingen of processen waardoor: a) de wezenlijke kenmerken van een goed teniet worden gedaan, of een nieuw of commercieel verschillend goed ontstaat; b) een onafgewerkt goed in een afgewerkt goed wordt getransformeerd; of c) de functie van een goed ingrijpend wijzigt.



2. Behoudens het bepaalde in voetnoot 1 past een partij geen douanerechten toe op goederen die, ongeacht de oorsprong ervan, haar grondgebied opnieuw binnenkomen nadat zij tijdelijk, ter reparatie of wijziging, uit haar grondgebied naar het grondgebied van de andere partij waren uitgevoerd, ongeacht of die reparatie of wijziging kon worden verricht op het grondgebied van de partij waaruit de goederen ter reparatie of wijziging waren uitgevoerd.,

3. Lid 2 is niet van toepassing op goederen die in een douane-entrepot, in vrijhandelszones of met een soortgelijke status zijn ingevoerd, vervolgens worden uitgevoerd ter reparatie en niet opnieuw worden ingevoerd in een douane-entrepot, in vrijhandelszones of met een soortgelijke status. 4. Een partij past geen douanerechten toe op goederen, ongeacht de oorsprong ervan, die ter reparatie of wijziging tijdelijk zijn ingevoerd uit het grondgebied van de andere partij. ARTIKEL 2.11 Invoer- en uitvoerbeperkingen 1. Tenzij in de onderhavige overeenkomst anders is bepaald, mag een partij geen verboden of beperkingen vaststellen of handhaven ter zake van de invoer van een goed uit de andere partij of de uitvoer of verkoop ten uitvoer van een goed dat voor het grondgebied van de andere partij bestemd is, tenzij dit in overeenstemming is met artikel XI van de GATT 1994. Hiertoe wordt artikel XI van de GATT 1994 in de onderhavige overeenkomst opgenomen en maakt het hiervan deel uit.



2. Indien een partij een verbod of beperking vaststelt of handhaaft ten aanzien van de invoer van een goed uit of de uitvoer van een goed naar een derde land, kan die partij: a) de invoer uit het grondgebied van de andere partij van een goed uit dat derde land beperken of verbieden; of b) de uitvoer van een goed naar dat derde land via het grondgebied van de andere partij beperken of verbieden. 3. Indien een partij ten aanzien van de invoer van een goed uit een derde land een verbod of beperking vaststelt of handhaaft, voeren de partijen op verzoek van de andere partij besprekingen om onnodige inmenging in of verstoring van de prijsvorming, de verhandeling of distributieregelingen in de andere partij te voorkomen.

4. Dit artikel is niet van toepassing op maatregelen, met inbegrip van de voortzetting, onverwijlde verlenging of wijziging ervan, inzake: a) de uitvoer van stamhout van alle soorten. Indien een partij niet langer uitvoervergunningen verplicht stelt voor stamhout dat voor een derde land bestemd is, ziet zij voorgoed af van het verplicht stellen van uitvoervergunningen voor stamhout dat voor de andere partij bestemd is; b) de uitvoer, gedurende een periode van drie jaar na de inwerkingtreding van de onderhavige overeenkomst, van onverwerkte vis op grond van de voor Newfoundland en Labrador toepasselijke wetgeving;



c) Canadese accijnzen op absolute alcohol zoals vermeld onder tariefpost 2207.10.90 van de lijst van concessies van Canada die als bijlage is gehecht aan het Protocol van Marrakesh (Lijst V), die wordt gebruikt bij de productie overeenkomstig de bepalingen van de Excise Act, 2001 (wet op de accijnzen), S.C. 2002, c. 22; en d) de invoer van gebruikte voertuigen in Canada die niet aan de Canadese veiligheids- en milieueisen voldoen. ARTIKEL 2.12 Andere bepalingen in verband met handel in goederen Elke partij streeft ernaar te waarborgen dat een goed uit de andere partij dat is ingevoerd in en rechtmatig is verkocht of te koop aangeboden op enige plaats binnen het grondgebied van de partij van invoer, tevens kan worden verkocht of te koop aangeboden op het gehele grondgebied van de partij van invoer.

ARTIKEL 2.13 Comité voor de handel in goederen 1. Het Comité voor de handel in goederen dat is ingesteld bij artikel 26.2 (Gespecialiseerde comités), lid 1, onder a), heeft onder meer de volgende taken: a) het bevorderen van de handel in goederen tussen de partijen, met inbegrip van overleg over een versnelde afschaffing van douanerechten ingevolge deze overeenkomst alsmede, in voorkomend geval, over andere kwesties;



b) het doen van aanbevelingen aan het Gemengd Comité voor de CETA met het oog op wijziging of aanvulling van bepalingen van deze overeenkomst die verband houden met het Geharmoniseerd Systeem; en c) het onverwijld bespreken van kwesties die verband houden met het verkeer van goederen via de havens van binnenkomst van de partijen. 2. Het Comité voor de handel in goederen kan aan het Gemengd Comité van de CETA ontwerpbesluiten voorleggen inzake versnelde verlaging of afschaffing van een douanerecht op een goed. 3. Het Comité voor landbouw, dat is ingesteld bij artikel 26.2 (Gespecialiseerde comités), lid 1, onder a): a) komt bijeen binnen negentig dagen na de indiening van een verzoek door een partij; b) biedt de partijen een forum voor de bespreking van kwesties die verband houden met onder deze overeenkomst vallende landbouwproducten; en

c) verwijst alle kwesties die niet in het kader van het onder b) bepaalde zijn opgelost, door naar het Comité voor de handel in goederen. 4. De partijen nemen nota van de samenwerking en de uitwisseling van informatie over landbouwkwesties in het kader van de jaarlijkse landbouwdialoog tussen Canada en de Europese Unie, zoals vastgelegd bij briefwisseling van 14 juli 2008. Voor de toepassing van lid 3 kan in voorkomend geval gebruik worden gemaakt van de landbouwdialoog.



HOOFDSTUK DRIE HANDELSMAATREGELEN AFDELING A Antidumping- en compenserende maatregelen ARTIKEL 3.1 Algemene bepalingen betreffende antidumping- en compenserende maatregelen

1. De partijen herbevestigen hun rechten en verplichtingen ingevolge artikel VI van de GATT 1994, de Antidumpingovereenkomst en de SCM-Overeenkomst. 2. Het Protocol inzake de oorsprongsregels en oorsprongsprocedures is niet van toepassing op antidumping- en compenserende maatregelen.



ARTIKEL 3.2 Transparantie 1. Elke partij past antidumping- en compenserende maatregelen toe in overeenstemming met de toepasselijke WTO-voorschriften en op grond van een eerlijke en transparante procedure. 2. Nadat voorlopige maatregelen zijn ingesteld en in elk geval voor de uiteindelijke vaststelling ervan, ziet een partij erop toe dat de belangrijkste feiten en overwegingen die aan de beslissing of definitieve maatregelen worden toegepast, ten grondslag liggen, volledig en duidelijk worden meegedeeld. Dit laat artikel 6.5 van de Antidumpingovereenkomst en artikel 12.4 van de SCM-Overeenkomst onverlet. 3. Voor zover zulks niet tot onnodige vertraging van het onderzoek leidt, krijgt elke belanghebbende in een antidumping- of antisubsidieonderzoek ten volle gelegenheid zijn belangen te verdedigen. ARTIKEL 3.3

Overwegingen van algemeen belang en lager recht 1. De autoriteiten van elke partij houden rekening met in overeenstemming met het interne recht van de betrokken partij verstrekte informatie op grond waarvan de instelling van een antidumping- of compenserend recht niet in het algemeen belang zou zijn.



2. Na onderzoek van de in lid 1 bedoelde informatie kunnen de autoriteiten van de partij in overeenstemming met het interne recht van die partij overwegen of de hoogte van de in te stellen antidumping- of compenserende rechten de volledige dumpingmarge of het volledige subsidiebedrag zal betreffen, dan wel een lager bedrag. AFDELING B Algemene vrijwaringsmaatregelen ARTIKEL 3.4 Algemene bepalingen betreffende algemene vrijwaringsmaatregelen 1. De partijen herbevestigen wat algemene vrijwaringsmaatregelen betreft, hun rechten en verplichtingen die voortvloeien uit artikel XIX van de GATT 1994 en de Overeenkomst inzake vrijwaringsmaatregelen. 2. Het Protocol inzake de oorsprongsregels en oorsprongsprocedures is niet van toepassing op algemene vrijwaringsmaatregelen.





ARTIKEL 3.5 Transparantie 1. Op verzoek van de partij van uitvoer verstrekt de partij die een vrijwaringsonderzoek opent of voornemens is voorlopige of definitieve algemene vrijwaringsmaatregelen vast te stellen, onverwijld: a) de informatie bedoeld in artikel 12.2 van de Overeenkomst inzake vrijwaringsmaatregelen, in het formaat dat door het Vrijwaringscomité van de WTO is voorgeschreven; b) de openbare versie van de door de interne bedrijfstak ingediende klacht, indien van toepassing; en c) een openbaar verslag met de bevindingen en gemotiveerde conclusies over alle in het vrijwaringsonderzoek aan de orde gekomen relevante feitelijke en juridische kwesties. Het openbare verslag omvat een analyse waarin de schade wordt toegeschreven aan de factoren die deze schade hebben veroorzaakt, en zet de bij de vaststelling van de algemene vrijwaringsmaatregelen gehanteerde methode uiteen. 2. Wanneer informatie op grond van dit artikel wordt verstrekt, biedt de partij van invoer aan met de partij van uitvoer in overleg te treden om de verstrekte informatie te onderzoeken.



ARTIKEL 3.6

Instelling van definitieve maatregelen 1. Wanneer een partij algemene vrijwaringsmaatregelen vaststelt, beijvert zij zich om dat te doen op een wijze die de bilaterale handel zo weinig mogelijk beïnvloedt. 2. De partij van invoer biedt aan met de partij van uitvoer in overleg te treden, om de in lid 1 bedoelde aangelegenheid te bespreken. De partij van invoer stelt geen maatregelen vast totdat er vanaf de datum van het aanbod om in overleg te treden dertig dagen zijn verstreken. AFDELING C Algemene bepalingen ARTIKEL 3.7 Uitsluiting van geschillenbeslechting Hoofdstuk negenentwintig (Geschillenbeslechting) is niet op dit hoofdstuk van toepassing.





HOOFDSTUK VIER TECHNISCHE HANDELSBELEMMERINGEN ARTIKEL 4.1 Toepassingsgebied en definities 1. Dit hoofdstuk is van toepassing op het opstellen, het aannemen en het toepassen van technische voorschriften, normen en conformiteitsbeoordelingsprocedures die de handel in goederen tussen de partijen kunnen beïnvloeden. 2. Dit hoofdstuk is niet van toepassing op: a) aankoopspecificaties die door overheidsorganen zijn opgesteld om in hun eigen productie- of verbruiksbehoeften te voorzien; of b) sanitaire en fytosanitaire maatregelen zoals omschreven in bijlage A bij de Overeenkomst inzake sanitaire en fytosanitaire maatregelen (hierna "SPS-Overeenkomst" genoemd). 3. Behoudens wanneer in deze overeenkomst, met inbegrip van de daarin ingevolge artikel 4.2 opgenomen bepalingen van de TBT-Overeenkomst", een term wordt gedefinieerd of daaraan een betekenis wordt toegekend, hebben de algemene termen inzake normalisatie en conformiteitsbeoordelingsprocedures normaliter de betekenis die daaraan is gegeven in de definities zoals aangenomen in het kader van het systeem van de Verenigde Naties en door internationale normalisatie-instellingen, waarbij rekening wordt gehouden met de context ervan en met het voorwerp en doel van dit hoofdstuk.





4. Verwijzingen in dit hoofdstuk naar technische voorschriften, normen en conformiteitsbeoordelingsprocedures omvatten tevens wijzigingen daarvan, alsmede aanvullingen op de desbetreffende regelingen of op de producten waarop zij van toepassing zijn, met uitzondering van wijzigingen of aanvullingen van gering belang. 5. Artikel 1.8 (Reikwijdte van verplichtingen), lid 2, is niet van toepassing op de artikelen 3, 4, 7, 8 en 9 van de TBT-Overeenkomst, zoals deze in de onderhavige overeenkomst zijn opgenomen. ARTIKEL 4.2 Opneming van TBT-overeenkomst 1. De volgende bepalingen uit de TBT-Overeenkomst worden hierbij in de onderhavige overeenkomst opgenomen en maken hiervan deel uit: a) artikel 2 (Opstellen, aannemen en toepassing van technische voorschriften door centrale overheidsorganen); b) artikel 3 (Opstellen, aannemen en toepassing van technische voorschriften door lagere-overheidsorganen en niet-gouvernementele organen); c) artikel 4 (Opstellen, aannemen en toepassing van normen); d) artikel 5 (Procedures voor het beoordelen van de conformiteit door centrale overheidsorganen);





e) artikel 6 (Erkenning van de conformiteitsbeoordeling door organen van de centrale overheid), onverminderd de rechten of verplichtingen van een partij krachtens het Protocol inzake de wederzijdse aanvaarding van de resultaten van conformiteitsbeoordelingen, en het Protocol betreffende de wederzijdse erkenning van het programma met betrekking tot de naleving en de handhaving van goede fabricagepraktijken voor farmaceutische producten; f) artikel 7 (Procedures voor het beoordelen van de conformiteit door lokale overheidsorganen); g) artikel 8 (Procedures voor het beoordelen van de conformiteit door niet-gouvernementele organen); h) artikel 9 (Internationale en regionale systemen); i) bijlage 1 (Termen en definities voor de toepassing van deze overeenkomst); en j) bijlage 3 (Praktijkrichtlijn voor het opstellen, het aannemen en de toepassing van normen). 2. De term "leden" in de opgenomen bepalingen heeft in de onderhavige overeenkomst dezelfde betekenis als in de TBT-Overeenkomst. 3. Met betrekking tot de artikelen 3, 4, 7, 8 en 9 van de TBT-Overeenkomst kan hoofdstuk negenentwintig (Geschillenbeslechting) worden toegepast in gevallen waarin een partij van oordeel is dat de andere partij in het kader van deze artikelen geen bevredigende resultaten heeft bereikt, en dat haar handelsbelangen ernstig worden geschaad. Dergelijke resultaten zijn wat dit betreft gelijkwaardig aan die welke zouden zijn bereikt indien het betrokken orgaan een partij was.



ARTIKEL 4.3

Samenwerking De partijen versterken hun samenwerking op het gebied van technische voorschriften, normen, metrologie, conformiteitsbeoordelingsprocedures, markttoezicht of -monitoring alsmede handhavingsactiviteiten, teneinde de handel tussen de partijen te vergemakkelijken, zoals uiteengezet in hoofdstuk eenentwintig (Samenwerking op regelgevingsgebied). Dit kan onder meer het volgende omvatten: het bevorderen en aanmoedigen van samenwerking tussen de respectieve openbare of particuliere instellingen van de partijen voor metrologie, normalisatie, beproeving, certificering en accreditatie, markttoezicht of monitoring alsmede handhavingsactiviteiten; en, met name, het aanmoedigen van hun accreditatie- en conformiteitsbeoordelingsorganen om de mogelijkheden tot samenwerking te benutten die de aanvaarding van conformiteitsbeoordelingsresultaten bevorderen. ARTIKEL 4.4 Technische voorschriften 1. De partijen verbinden zich ertoe zoveel mogelijk samen te werken om te waarborgen dat hun technische voorschriften met elkaar verenigbaar zijn. Hiertoe zal, indien een partij belangstelling tot uitdrukking brengt voor de ontwikkeling van een technisch voorschrift met een gelijkwaardig of soortgelijk toepassingsgebied als dat van een technisch voorschrift dat bestaat in of wordt voorbereid door de andere partij, die andere partij desgevraagd voor zover uitvoerbaar de relevante informatie, studies en gegevens waarop zij zich bij de voorbereiding van haar technische voorschrift heeft gebaseerd, verstrekken, ongeacht of dit voorschrift al is vastgesteld of nog wordt geformuleerd. De partijen erkennen dat het noodzakelijk kan zijn een bepaald verzoek te verduidelijken en overeenstemming te bereiken over de reikwijdte daarvan, en dat vertrouwelijke informatie kan worden geweigerd

2. Een partij die een technisch voorschrift heeft opgesteld dat zij gelijkwaardig acht aan een technisch voorschrift van de andere partij dat een overeenkomstige doelstelling heeft en dat op vergelijkbare producten van toepassing is, kan de andere partij verzoeken te erkennen dat het technische voorschrift gelijkwaardig is. De partij doet het verzoek schriftelijk en motiveert gedetailleerd, tevens met betrekking tot het toepassingsgebied qua producten, waarom het technische voorschrift als gelijkwaardig moet worden beschouwd. De partij die het er niet mee eens is dat het technische voorschrift gelijkwaardig is, verstrekt de andere partij desgevraagd de redenen voor haar besluit. ARTIKEL 4.5 Conformiteitsbeoordeling De partijen houden zich aan het Protocol inzake de wederzijdse aanvaarding van de resultaten van conformiteitsbeoordelingen, en het Protocol betreffende de wederzijdse erkenning van het programma met betrekking tot de naleving en de handhaving van goede fabricagepraktijken voor farmaceutische producten.





ARTIKEL 4.6 Transparantie 1. Elke partij waarborgt dat belanghebbenden uit de partijen op grond van procedures voor transparantie betreffende de ontwikkeling van technische voorschriften en conformiteitsbeoordelingsprocedures in een voldoende vroeg stadium kunnen deelnemen, wanneer wijzigingen nog mogelijk zijn en er nog met opmerkingen rekening kan worden gehouden, tenzij er zich dringende problemen op het gebied van veiligheid, gezondheid, milieubescherming of nationale veiligheid voordoen of dreigen voor te doen. Wanneer een overlegprocedure met betrekking tot de ontwikkeling van technische voorschriften of conformiteitsbeoordelingsprocedures openstaat voor het publiek, staat elke partij toe dat belanghebbenden uit de andere partij kunnen deelnemen onder voorwaarden die niet minder gunstig zijn dan die welke zij aan haar eigen belanghebbenden biedt. 2. De partijen stimuleren nauwere samenwerking tussen de normalisatie-instellingen die zich op hun respectieve grondgebied bevinden, ter bevordering van onder meer de uitwisseling van informatie over hun respectieve activiteiten, alsmede de harmonisatie van normen op basis van wederzijds belang en wederkerigheid, volgens door de betrokken normalisatie-instellingen overeen te komen modaliteiten. 3. Elke partij streeft ernaar om, nadat zij voorgestelde technische voorschriften en conformiteitsbeoordelingsprocedures aan het centrale register voor kennisgevingen van de WTO heeft doorgegeven, een periode van ten minste zestig dagen aan de andere partij te laten waarin deze schriftelijke opmerkingen kan indienen, tenzij er zich dringende problemen op het gebied van veiligheid, gezondheid, milieubescherming of nationale veiligheid voordoen of dreigen voor te doen. Een partij neemt redelijke verzoeken tot verlenging van deze termijn om opmerkingen in te dienen, in welwillende overweging.



4. Indien een partij opmerkingen over haar voorgestelde technische voorschrift of conformiteitsbeoordelingsprocedure ontvangt van de andere partij, antwoordt zij schriftelijk op deze opmerkingen, vóór het technische voorschrift of de conformiteitsbeoordelingsprocedure is aangenomen. 5. Elke partij maakt haar antwoord of een samenvatting van haar antwoorden op belangrijke opmerkingen die zij heeft ontvangen, uiterlijk op de datum van bekendmaking van het aangenomen technische voorschrift of van de conformiteitsbeoordelingsprocedure, op papier of elektronisch openbaar dan wel anderszins voor het publiek toegankelijk. 6. Elke partij verstrekt de andere partij desgevraagd nadere informatie over het doel van, de rechtsgrondslag en de grondgedachte voor een technisch voorschrift dat of een conformiteitsbeoordelingsprocedure die zij heeft vastgesteld of voornemens is vast te stellen. 7. Wanneer een partij, na de toezending van een voorgesteld technisch voorschrift, en voordat de termijn voor het indienen van opmerkingen was verstreken, een redelijk verzoek van de andere partij heeft ontvangen dat strekt tot vaststelling of verlenging van de termijn tussen de aanneming van het technisch voorschrift en de dag waarop het van toepassing wordt, neemt zij dit in welwillende overweging, tenzij de vertraging niet doeltreffend zou zijn om de nagestreefde legitieme doelstellingen te verwezenlijken.

8. Elke partij ziet erop toe dat alle vastgestelde technische voorschriften en conformiteitsbeoordelingsprocedures voor iedereen beschikbaar zijn op officiële websites. 9. Wanneer een partij goederen die zijn ingevoerd uit het grondgebied van de andere partij, in een haven van binnenkomst vasthoudt op grond dat de goederen niet voldoen aan een technisch voorschrift, stelt eerstgenoemde partij de importeur onverwijld van de reden voor het vasthouden van de goederen in kennis.



ARTIKEL 4.7 Tenuitvoerlegging van het hoofdstuk 1. De partijen werken met betrekking tot de door dit hoofdstuk bestreken vraagstukken samen. De partijen zijn het erover eens dat het Comité voor de handel in goederen dat is ingesteld bij artikel 26.2, lid 1, onder a): a) toeziet op de uitvoering van de bepalingen van dit hoofdstuk; b) door de andere partij voorgelegde kwesties die verband houden met het ontwikkelen, het vaststellen of het toepassen van normen, technische voorschriften of conformiteitsbeoordelingsprocedures, onverwijld behandelt; c) op verzoek van een partij de discussie over de beoordeling van risico's of gevaar door de andere partij vergemakkelijkt; d) de samenwerking bevordert tussen de normalisatie-instellingen en conformiteitsbeoordelingsorganen van de partijen;

e) informatie uitwisselt over normen, technische voorschriften of conformiteitsbeoordelingsprocedures, met inbegrip van die van derden of internationale organen wanneer er sprake is van wederzijds belang daarbij; f) dit hoofdstuk evalueert in het licht van ontwikkelingen bij de WTO-Commissie technische handelsbelemmeringen of in het kader van de TBT-Overeenkomst en, indien nodig, aanbevelingen formuleert tot wijziging van dit hoofdstuk, ter overweging door het Gemengd Comité voor de CETA;



g) andere stappen onderneemt die door de partijen worden geacht van nut te zijn bij de uitvoering van de bepalingen van dit hoofdstuk en van de TBT-Overeenkomst, en bij het bevorderen van de handel tussen de partijen; en h) brengt over de uitvoering van de bepalingen van dit hoofdstuk in voorkomend geval verslag uit aan het Gemengd Comité voor de CETA. 2. Indien de partijen niet in staat zijn een onder dit hoofdstuk vallende aangelegenheid op te lossen via het Comité voor de handel in goederen, kan het Gemengd Comité voor de CETA op verzoek van een partij een technische werkgroep ad hoc instellen om de handel te bevorderen. Wanneer een partij niet instemt met een verzoek van de andere partij tot instelling van een technische werkgroep, licht zij desgevraagd de redenen voor haar besluit toe. De technische werkgroep wordt door de partijen geleid. 3. Wanneer een partij om informatie heeft verzocht, verstrekt de andere partij de informatie, overeenkomstig de bepalingen van dit hoofdstuk, op papier of in elektronische vorm binnen een redelijke termijn. De partij streeft ernaar om op elk verzoek om informatie te antwoorden binnen een termijn van zestig dagen.



HOOFDSTUK VIJF SANITAIRE EN FYTOSANITAIRE MAATREGELEN

ARTIKEL 5.1 Definities 1. Voor de toepassing van dit hoofdstuk zijn de volgende definities van toepassing: a) de definities in bijlage A bij de SPS-Overeenkomst; b) de definities die zijn aangenomen onder auspiciën van de Codex Alimentarius Commissie (hierna de "Codex" genoemd); c) de definities die zijn aangenomen onder auspiciën van de Wereldorganisatie voor diergezondheid (hierna de "OIE" genoemd); d) de definities die zijn aangenomen onder auspiciën van het Internationaal Verdrag voor de bescherming van planten ("International Plant Protection Convention", hierna het "IPPC" genoemd); e) "beschermd gebied voor een bepaald gereguleerd schadelijk organisme": een officieel afgebakend geografisch gebied in de Europese Unie waarin dat organisme ondanks gunstige voorwaarden voor vestiging ervan niet voorkomt, terwijl het in andere delen van de Europese Unie wel voorkomt; en



f) "bevoegde autoriteit van een partij": een in bijlage 5A vermelde autoriteit.

2. In aanvulling op lid 1 geldt dat de definities van de SPS-Overeenkomst voorrang hebben, voor zover er sprake is van strijdigheid tussen de onder auspiciën van de Codex, het OIE en het IPPC aangenomen definities en die van de SPS-overeenkomst. ARTIKEL 5.2 Doelstellingen Dit hoofdstuk heeft tot doel: a) het leven en de gezondheid van mensen, dieren of planten te beschermen en tegelijkertijd de handel te bevorderen; b) ervoor te zorgen dat de sanitaire en fytosanitaire ("SPS") maatregelen van de partijen geen ongerechtvaardigde handelsbelemmeringen in het leven roepen; en c) de uitvoering van de SPS-Overeenkomst te bevorderen. ARTIKEL 5.3 Toepassingsgebied

Dit hoofdstuk is van toepassing op SPS-maatregelen die het handelsverkeer tussen de partijen al dan niet rechtstreeks kunnen beïnvloeden.



ARTIKEL 5.4 Rechten en verplichtingen De partijen bevestigen hun rechten en verplichtingen uit hoofde van de SPS-Overeenkomst. ARTIKEL 5.5 Aanpassing aan regionale omstandigheden 1. Met betrekking tot dieren, dierlijke producten en dierlijke bijproducten geldt het volgende: a) de partijen erkennen het beginsel van zonering en hebben besloten dit concept toe te passen op de in bijlage 5B vermelde ziekten; b) indien de partijen met het oog op de erkenning van regionale omstandigheden een besluit nemen over beginselen en richtsnoeren, nemen zij die op in bijlage 5C;

c) voor de toepassing van het bepaalde onder a), baseert de partij van invoer haar sanitaire maatregel die van toepassing is op de partij van uitvoer waarvan het grondgebied door een in bijlage 5B vermelde ziekte wordt getroffen, op het zoneringsbesluit van de partij van uitvoer, mits de partij van invoer ervan overtuigd is dat het zoneringsbesluit van de partij van uitvoer in overeenstemming is met de beginselen en richtsnoeren zoals de partijen die hebben vastgelegd in bijlage 5C, en het op desbetreffende internationale normen, richtsnoeren en aanbevelingen is gebaseerd. De partij van invoer kan aanvullende maatregelen nemen ter verwezenlijking van het door haar vastgestelde adequate niveau van sanitaire bescherming;



d) wanneer een partij met betrekking tot een bepaalde, niet in bijlage 5B vermelde ziekte, van oordeel is dat zij een bijzondere status heeft, kan zij om erkenning van die status verzoeken. De partij van invoer kan voor de invoer van levende dieren, dierlijke producten en dierlijke bijproducten aanvullende garanties verlangen die passen bij de overeengekomen, door de partij van invoer erkende status; dit omvat tevens de in bijlage 5E genoemde bijzondere voorwaarden; en e) de partijen erkennen het beginsel van compartimentering en komen overeen, op dit punt samen te werken. 2. Met betrekking tot planten en plantaardige producten geldt het volgende: a) wanneer de partij van invoer haar fytosanitaire maatregel vaststelt of handhaaft, houdt zij rekening met onder meer de status inzake plaagorganismen van een gebied, zoals plagenvrij gebied, plagenvrije productieplaats, plagenvrij productieterrein, gebied met een lage plagenprevalentie en beschermd gebied als door de partij van uitvoer vastgesteld; en b) indien de partijen met het oog op de erkenning van regionale omstandigheden een besluit nemen over beginselen en richtsnoeren, nemen zij die op in bijlage 5C.



ARTIKEL 5.6 Gelijkwaardigheid

1. De partij van invoer erkent de SPS-maatregel van de partij van uitvoer als gelijkwaardig aan haar eigen maatregel, indien de partij van uitvoer voor de partij van invoer op objectieve wijze aantoont dat haar maatregel het door de partij van invoer vastgestelde adequate niveau van SPS-bescherming biedt. 2. Bijlage 5D omvat beginselen en richtsnoeren om gelijkwaardigheid vast te stellen, te erkennen en in stand te houden. 3. Bijlage 5E zet de volgende zaken uiteen: a) het gebied waarvoor de partij van invoer erkent dat een SPS-maatregel van de partij van uitvoer gelijkwaardig is aan haar eigen maatregel; en b) het gebied waarvoor de partij van invoer erkent dat het voldoen aan de specifieke bijzondere voorwaarde, in combinatie met de SPS-maatregel van de partij van uitvoer, het door de partij van invoer vastgestelde adequate niveau van SPS-bescherming biedt. 4. Voor de toepassing van dit hoofdstuk is artikel 1.7 (Verwijzingen naar wet- en regelgeving) van toepassing onder voorbehoud van dit artikel, bijlage 5D en de algemene aantekeningen bij bijlage 5E.



ARTIKEL 5.7 Handelsvoorwaarden 1. De partij van invoer zorgt ervoor dat haar algemene SPS-invoervereisten voor alle handelsartikelen beschikbaar zijn. Indien de partijen gezamenlijk een handelsartikel van prioritair belang achten, stelt de partij van invoer specifieke SPS-invoervereisten voor dat handelsartikel vast, tenzij de partijen anders besluiten. Bij de vaststelling van welke handelsartikelen van prioritair belang zijn, werken de partijen samen teneinde een doeltreffend beheer van hun beschikbare hulpbronnen te waarborgen. De specifieke invoervereisten moeten gelden voor het gehele grondgebied van de partij van uitvoer. 2. Ingevolge lid 1 zet de partij van invoer onverwijld het proces in werking dat nodig is om voor de van prioritair belang geachte handelsartikelen specifieke SPS-invoervereisten vast te stellen. Indien over deze specifieke invoervereisten overeenstemming wordt bereikt, neemt de partij van invoer onverwijld de maatregelen die nodig zijn opdat handel op basis van deze invoervereisten kan plaatsvinden.

3. Met het oog op de vaststelling van de specifieke SPS-invoervereisten zal de partij van uitvoer, op verzoek van de partij van invoer: a) alle relevante informatie verstrekken waarom door de partij van invoer wordt verzocht; en b) redelijke toegang verlenen aan de partij van invoer voor inspectie, proeven, audit en andere relevante procedures.



4. Indien de partij van invoer een lijst bijhoudt van erkende inrichtingen of voorzieningen voor de invoer van een handelsartikel, erkent zij een zich op het grondgebied van de partij van uitvoer bevindende inrichting of voorziening zonder voorafgaande inspectie van die inrichting of voorziening, indien: a) de partij van uitvoer om die erkenning van de inrichting of voorziening heeft verzocht, en haar verzoek vergezeld gaat van de geëigende garanties; en b) de in bijlage 5-F vermelde voorwaarden zijn vervuld en de in die bijlage vermelde procedures zijn afgerond. 5. In aanvulling op lid 4 maakt de partij van invoer haar lijst van toegestane inrichtingen of voorzieningen openbaar. 6. Een zending van een gereguleerd handelsartikel wordt normaliter door een partij aanvaard, zonder dat voor het handelsartikel bij elke zending voorafgaande inklaring moet plaatsvinden, tenzij de partijen anders besluiten. 7. De partij van invoer kan verlangen dat de desbetreffende bevoegde autoriteit van de partij van uitvoer objectief aantoont, ten genoegen van de partij van invoer, dat aan de invoervereisten is of kan worden voldaan.

8. De partijen volgen de procedure van bijlage 5-G inzake de specifieke invoervereisten met betrekking tot de gezondheid van planten.



ARTIKEL 5.8 Audit en controle 1. Met het oog op het behoud van het vertrouwen in de uitvoering van de bepalingen van dit hoofdstuk, kan een partij een audit of controle dan wel beide verrichten, ten aanzien van het geheel of van een deel van het controleprogramma van de bevoegde autoriteit van de andere partij. De partij draagt haar eigen kosten in verband met de audit of de controle. 2. Indien de partijen met het oog op de erkenning van regionale omstandigheden een besluit nemen over beginselen en richtsnoeren, nemen zij die op in bijlage 5H. Indien een partij een audit of controle uitvoert, doet zij dit in overeenstemming met de beginselen en richtsnoeren in bijlage 5H. ARTIKEL 5.9 Exportcertificering 1. Indien een officieel gezondheidscertificaat vereist is voor de invoer van een zending levende dieren of dierlijke producten, en de partij van invoer de SPS-maatregel van de partij van uitvoer heeft erkend als gelijkwaardig aan haar eigen maatregel met betrekking tot deze dieren of dierlijke producten heeft erkend, gebruiken de partijen het model van de gezondheidsverklaring dat in bijlage 5I voor zo'n certificaat is voorgeschreven, tenzij de partijen anders besluiten. De partijen kunnen ook voor andere producten een modelverklaring gebruiken indien zij daartoe besluiten.





2. Bijlage 5I omvat beginselen en richtsnoeren voor de exportcertificering, waaronder elektronische certificering, intrekking of vervanging van certificaten, taalregelingen en modelverklaringen. ARTIKEL 5.10 Invoercontroles en vergoedingen 1. Bijlage 5J omvat beginselen en richtsnoeren voor invoercontroles en vergoedingen, met inbegrip van de frequentie van invoercontroles. 2. Indien uit de invoercontroles blijkt dat niet aan de toepasselijke invoervereisten is voldaan, dan moeten de maatregelen van de partij van invoer worden gebaseerd op een beoordeling van het betrokken risico en moeten zij de handel niet meer beperken dan nodig is om het door de partij vastgestelde adequate niveau van SPS-bescherming te verwezenlijken. 3. Waar mogelijk stelt de partij van invoer de importeur van een nietconforme zending, of diens vertegenwoordiger, in kennis van de grond van nietconformiteit, en biedt hen de mogelijkheid om bezwaar aan te tekenen of beroep in te stellen tegen het besluit. De partij van invoer neemt alle relevante informatie in overweging die ter onderbouwing van het bezwaar of beroep is ingediend. 4. Een partij kan vergoedingen vragen voor de kosten van de grenscontroles, die niet hoger mogen zijn dan de daadwerkelijk gemaakte kosten.



ARTIKEL 5.11 Kennisgeving en informatie-uitwisseling

1. Een partij geeft aan de andere partij onverwijld kennis van: a) significante veranderingen in de status inzake plaagorganismen of ziekten, zoals het vóórkomen en de ontwikkeling van een in bijlage 5B vermelde ziekte; b) bevindingen van epidemiologisch belang met betrekking tot een niet in bijlage 5B vermelde dierziekte, of met betrekking tot een nieuwe ziekte; en c) een belangrijke voedselveiligheidskwestie die verband houdt met een tussen de partijen verhandeld product. 2. De partijen streven tevens het uitwisselen na van informatie over andere relevante kwesties, waaronder: a) een wijziging van een SPS-maatregel van een partij; b) elke significante wijziging van de structuur of de organisatie van een bevoegde autoriteit van een partij; c) op verzoek, de resultaten van de officiële controle van een partij en een verslag betreffende de resultaten van de verrichte controle; d) de resultaten van een invoercontrole als bedoeld in artikel 5.10 in geval van een afgewezen of een nietconforme zending; en





e) op verzoek, een risicoanalyse of wetenschappelijk advies opgesteld door een partij en van belang in het kader van dit hoofdstuk. 3. Tenzij het Gemengd Comité van beheer anders besluit, geldt het volgende: wanneer de in de leden 1 of 2 bedoelde informatie door middel van kennisgeving aan het centrale register van kennisgevingen van de WTO of aan de relevante internationale normalisatieinstelling, in overeenstemming met de desbetreffende regels, beschikbaar is gemaakt, dan is aan de voor deze informatie geldende vereisten van de leden 1 en 2 voldaan. ARTIKEL 5.12 Technisch overleg Indien een partij aanzienlijke bedenkingen heeft met betrekking tot voedselveiligheid, de gezondheid van planten of de gezondheid van dieren, of over een SPS-maatregel die de andere partij heeft voorgesteld of doorgevoerd, kan die partij verzoeken om technisch overleg met de andere partij. De partij waaraan het verzoek is gericht, moet onverwijld op het verzoek reageren. Elke partij streeft ernaar de informatie te verstrekken die noodzakelijk is om verstoringen van het handelsverkeer te voorkomen en, in voorkomend geval, tot een voor beide partijen aanvaardbare oplossing te komen.



ARTIKEL 5.13 SPS-noodmaatregelen 1. Een partij deelt de andere partij een SPS-noodmaatregel mee binnen 24 uur nadat zij tot uitvoering van de maatregel heeft besloten. Indien een partij verzoekt om technisch overleg om de SPS-noodmaatregel te bespreken, moet dit technisch overleg plaatsvinden binnen tien dagen na de kennisgeving van de SPS-noodmaatregel. De partijen nemen via het technisch overleg verstrekte informatie in overweging. 2. De partij van invoer neemt bij haar besluit over een zending die ten tijde van de vaststelling van de SPS-noodmaatregel tussen de partijen wordt vervoerd, de door de partij van uitvoer tijdig verstrekte informatie in overweging.

ARTIKEL 5.14 Gemengd Comité van beheer voor sanitaire en fytosanitaire maatregelen 1. Het Gemengd Comité van beheer voor sanitaire en fytosanitaire maatregelen (hierna het "Gemengd Comité van beheer" genoemd), dat is ingesteld bij artikel 26.2, lid 1, onder d), omvat vertegenwoordigers van elke partij op het gebied van regelgeving en handel, die verantwoordelijk zijn voor SPS-maatregelen.



2. Het Gemengd Comité van beheer heeft onder meer tot taak: a) op de uitvoering van de bepalingen van dit hoofdstuk toe te zien, alle aangelegenheden die op dit hoofdstuk betrekking hebben, in overweging te nemen en alle vragen die naar aanleiding van de uitvoering van de bepalingen ervan rijzen, te bestuderen; b) richting te geven aan het vaststellen, prioriteren, beheren en oplossen van kwesties; c) elk verzoek van een partij tot wijziging van een invoercontrole te behandelen; d) ten minste een keer per jaar de bijlagen bij dit hoofdstuk te evalueren, met name in het licht van de geboekte voortgang in het kader van het overleg waarin deze overeenkomst voorziet. Na de evaluatie kan het Gemengd Comité van beheer besluiten de bijlagen bij dit hoofdstuk te wijzigen. De partijen kunnen het besluit van het Gemengd Comité van beheer goedkeuren, overeenkomstig hun respectieve procedures die nodig zijn om de wijziging in werking te doen treden. Het besluit treedt in werking op een door de partijen overeengekomen datum; e) de uitvoering van een onder d) bedoeld besluit, alsmede de werking van de hiervoor onder d) bedoelde maatregelen te monitoren;

f) een forum te bieden om regelmatig informatie uit te wisselen die betrekking heeft op het regelgevingsysteem van elke partij, met inbegrip van de grondslag voor de wetenschappelijke en risicobeoordeling van een SPS-maatregel; en g) een document op te stellen en bij te houden waarin de stand van de besprekingen tussen de partijen over hun werkzaamheden op het gebied van de erkenning van de gelijkwaardigheid van specifieke SPS-maatregelen nauwkeurig wordt weergegeven.



3. Het Gemengd Comité van beheer kan onder andere: a) mogelijkheden voor sterker bilateraal engagement in kaart brengen, met inbegrip van nauwere betrekkingen, welke mogelijkheden een uitwisseling van ambtenaren kunnen omvatten; b) in een vroeg stadium wijzigingen of voorgestelde wijzigingen van een voorgenomen SPS-maatregel bespreken; c) een beter begrip tussen de partijen over de uitvoering van de SPS-Overeenkomst vergemakkelijken, en samenwerking tussen de partijen bevorderen over SPS-kwesties die worden besproken in multilaterale fora, met inbegrip van het WTO-Comité voor sanitaire en fytosanitaire maatregelen en internationale normalisatieinstellingen, indien van toepassing; dan wel d) in een vroeg stadium initiatieven in kaart brengen en bespreken die een SPS-component hebben, en waarvoor samenwerking een voordeel kan opleveren. 4. Het Gemengd Comité van beheer kan met het oog op het aanpakken van specifieke SPS-kwesties werkgroepen oprichten met vertegenwoordigers van de partijen op deskundigenniveau. 5. Een partij kan een SPS-kwestie voorleggen aan het Gemengd Comité van beheer. Het Gemengd Comité van beheer moet de kwestie zo spoedig mogelijk behandelen.

6. Indien het Gemengd Comité van beheer niet in staat is een kwestie spoedig op te lossen moet het, op verzoek van een partij, hierover prompt verslag uitbrengen aan het Gemengd Comité voor de CETA.



7. Tenzij de partijen anders besluiten, komt het Gemengd Comité van beheer bijeen en stelt het zijn werkprogramma vast uiterlijk honderdtachtig dagen na de inwerkingtreding van deze overeenkomst, en zijn reglement van orde uiterlijk een jaar na de inwerkingtreding van deze overeenkomst. 8. Nadat het Gemengd Comité van beheer voor het eerst bijeen is gekomen, komt het zoals vereist bijeen, normaliter eenmaal per jaar. Het Gemengd Comité van beheer kan besluiten per video- of teleconferentie bijeen te komen, en het kan buiten de bijeenkomsten kwesties ook schriftelijk behandelen. 9. Het Gemengd Comité van beheer brengt over zijn activiteiten en werkprogramma jaarlijks verslag uit aan het Gemengd Comité voor de CETA. 10. Bij de inwerkingtreding van deze overeenkomst stellen de partijen elkaar schriftelijk in kennis van een door hen aangewezen contactpunt voor de coördinatie van de agenda van het Gemengd Comité van beheer en de bevordering van de communicatie over SPS-aangelegenheden.



HOOFDSTUK ZES DOUANE EN HANDELSBEVORDERING ARTIKEL 6.1

Doelstellingen en beginselen 1. De partijen erkennen het belang van douane en handelsbevordering bij de ontwikkeling van het mondiale handelsstelsel. 2. De partijen werken zoveel mogelijk samen en wisselen zoveel mogelijk informatie uit, waaronder informatie over beste praktijken, om eraan bij te dragen dat de handelsbevorderende maatregelen in het kader van deze overeenkomst worden toegepast en nageleefd. 3. Handelsbevorderende maatregelen mogen geen belemmering vormen voor mechanismen ter bescherming van personen door een doeltreffende handhaving en naleving van het interne recht van een partij. 4. Invoer-, uitvoer- en doorvoervereisten en -procedures mogen in administratief opzicht niet omslachtiger of beperkender voor de handel zijn dan nodig om legitieme doelstellingen te bereiken.



5. Bestaande internationale instrumenten en normen op handels- en douanegebied vormen de basis voor invoer-, uitvoer- en doorvoervoorschriften en –procedures, tenzij die instrumenten en normen niet passend of doeltreffend voor het bereiken van de nagestreefde legitieme doelstellingen z