NL Publicatieblad van de Europese Unie C 69/1

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het

„Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het specifieke programma „Geweldbestrijding (Daphne) en drugspreventie en –voorlichting” voor de periode 2007-2013 als onderdeel van het algemene programma „Grondrechten en justitie””, het

„Voorstel voor een besluit van de Raad tot vaststelling van het specifieke programma „Grondrechten en burgerschap” voor de periode 2007-2013 als onderdeel van het algemene programma „Grondrechten en justitie”” en het

„Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het specifieke programma „Civiel recht” voor de periode 2007-2013 als onderdeel van het algemeen programma „Grondrechten en justitie””

(COM(2005) 122 final — 2005/0037 (COD) — 2005/0038 (CNS) — 2005/0040 (COD))

(2006/C 69/01)

De Raad besloot op 19 juli 2005 het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, te raadplegen over de bovengenoemde voorstellen.

De afdeling „Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 december 2005 goedgekeurd; rapporteur was mevrouw King.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 423e zitting van 18 en 19 januari 2006 (vergadering van 19 januari 2006) onderstaand advies uitgebracht, dat met 122 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 2 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Achtergrond

1.1 De Commissie en de Raad hebben een vijfjarig actieplan goedgekeurd ten behoeve van de uitvoering van het Haags programma voor de versterking van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht.

1.2 Het Comité werkt momenteel aan een advies over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement — Het Haags Programma: 10 prioriteiten voor de komende vijf jaar — Het Partnerschap voor Europese vernieuwing op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht (1) . In dat advies wordt het volgende opgemerkt: „Het Haags Programma heeft ten doel de gemeenschappelijke ruimte van vrijheid, veiligheid en recht te versterken en verder te ontwikkelen. Voorwaar geen sinecure”. Verder wordt het volgende benadrukt: „Om tot een volledige versterking van vrijheid, veiligheid en recht te komen moet naar een goed evenwicht tussen de drie dimensies worden gezocht. Alleen zó worden de fundamentele waarden (mensenrechten en publieke vrijheden) en democratische beginselen (rechtstaat) die overal in de Unie worden onderschreven niet geschaad”. Daarbij concludeert het Comité dat het evenwicht nog niet is bereikt, omdat onevenredig veel wetgeving op veiligheid is gericht.

1.3 Het aan het Haags Programma ten grondslag liggende financieel kader voor de periode 2007-2013 heeft betrekking op de volgende aandachtsgebieden:

1.3.1 Solidariteit en het beheer van migratiestromen (2)

1.3.2 Veiligheid en bescherming van vrijheden (3)

1.3.3 Grondrechten en justitie (4).

1.4 Het Comité is van mening dat het gebrek aan evenwicht tussen genoemde drie dimensies ook tot uiting komt in de financiële vooruitzichten, omdat veiligheid het grootste deel van het budget opslokt.

1.5 Het vijfjarig actieplan is nauw verbonden met andere plannen en voorstellen op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht, zoals het recente EU-actieplan voor drugs.

1.6 Het Comité wil advies uitbrengen over het Haags Programma en de drie kaderprogramma's als één geheel, teneinde te proberen om invloed op de eindversie van het programma uit te oefenen.

1.7 De nadruk ligt op verbetering van de intergouvernementele samenwerking tussen de lidstaten en van de samenwerking tussen de lidstaten en de bevoegde agentschappen en diensten van de Unie die bij de interne veiligheid zijn betrokken. Het is aan de Commissie om toezicht te houden op de efficiëntie van de verschillende plannen, programma's en voorstellen. Dit strookt met het subsidiariteitsbeginsel zoals dat in art. 5 van het EG-Verdrag is geformuleerd.

2. Algemene opmerkingen

2.1 Het Commissievoorstel voor een kaderprogramma voor „Grondrechten en justitie” vormt onderdeel van een samenhangende reeks voorstellen die erop zijn gericht om in het kader van de financiële vooruitzichten 2007-2013 het Haagse Programma toereikende ondersteuning te bieden.

2.2 Voorts streeft de Commissie naar vereenvoudiging en rationalisering van de bestaande financiële steun op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht. Zij doet dat ten behoeve van meer flexibiliteit bij het toekennen van prioriteiten en de verhoging van de transparantie over de gehele linie.

2.3 Het is belangrijk dat de lidstaten er samenhangende opvattingen op nahouden met betrekking tot de beginselen democratie, respect voor grondrechten en vrijheden en de rechtsstaat. Dit geldt met name nu de Unie op een volgende uitbreiding afstevent en daartoe met kandidaat-lidstaten onderhandelt.

2.4 Het stemt evenwel tot zorg dat de Commissie met haar voorstel komt gedurende een periode waarin de Unie met veel onzekerheid is omgeven. Het grondwettelijk verdrag was bedoeld als fundament van het Haags Programma; daarom zal er iets moeten worden gedaan aan de gevolgen van de huidige situatie.

2.5 Daarnaast bestaat het algemene programma uit vier specifieke programma's en is het nog maar de vraag of er binnen de Commissie een D.-G. is dat een overzicht heeft over alle aspecten van dit bijzondere beleidsterrein. Het Comité vraagt zich daarom af of alle toereikende monitoring- controle- en evaluatiesystemen voorhanden zijn om het programma naar behoren te kunnen beoordelen.

2.6 Er bestaat weliswaar overeenstemming over de financiële vooruitzichten voor de periode 2007-2013, maar het totale budget (rubriek 3A — Vrijheid, veiligheid en recht) werd met 524 miljoen euro van 7 154 tot 6 630 miljoen euro teruggebracht. Het Comité is van opvatting dat het door de Commissie voor deze periode aangegeven bedrag van 543 miljoen euro voor het programma „Grondrechten en justitie” daardoor nog geen vaststaand feit is. Ook moet nog de laatste hand worden gelegd aan de verdeling van de middelen over de drie kaderprogramma's. Het Comité heeft daarom twijfels over de uiteindelijke impact op de binnen het algemene programma bestaande specifieke programma's en activiteiten.

2.7 Het Comité is er verder niet van overtuigd dat het Commissievoorstel volledig strookt met de in artikel 5 van het EG-Verdrag neergelegde subsidiariteitbeginselen. Deze beginselen lijken namelijk onvoldoende uit de verf te komen met betrekking tot aangelegenheden die, in samenwerking met de relevante sociale partners, het beste kunnen worden behandeld op nationaal, regionaal en/of lokaal niveau.

2.8 Het Comité beveelt dan ook met klem aan om onderhavig voorstel in de ijskast te houden totdat opheldering wordt verschaft over de juridische en financiële grondslagen. Ondertussen zou kunnen worden doorgegaan met het huidige programma betreffende vrijheid, veiligheid en recht tot er antwoord is gekomen op de momenteel bestaande vragen in dit verband.

3. Bijzondere opmerkingen over financiering en programma's

3.1 Financiële middelen

Uit onderstaande tabel blijkt dat de opmerkingen die de Commissie in dit herziene voorstel over de financiering maakt, samenhang ontberen. De Commissie heeft aangegeven dat de cijfers kloppen, maar verschillend zijn gepresenteerd. Het Comité constateert dat dit verschil in het voorstel niet wordt uitgelegd. Wel is er op blz. 38 van de Engelse versie sprake van een vergissing. Het Comité is van mening dat cijfers consistent en duidelijk moeten worden gepresenteerd. Dit gebrek aan samenhang moet worden rechtgezet, omdat nauwkeurigheid en consistentie net zo belangrijk zijn als vereenvoudiging en transparantie, d.w.z. de doelstellingen die de Commissie met dit voorstel zegt na te streven.

Financiële middelen 2007-2013 Blz. 10 Blz. 20/31 Blz. 41 Blz. 59 Blz. 76/84 Totaal 543 5439 Grondrechten & burgerschap 93.8 96.5 Civiel recht 106.5 109.3 Strafrecht 196.2 199 Geweldsbestrijding 135.4 138.2 Administratieve ondersteuning 11.1

3.2 Het algemene programma „Grondrechten en justitie”

3.2.1 Het Comité constateert met genoegen dat de Commissie beseft dat er binnen de Unie op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht spanning bestaat tussen waarborging van de grondrechten van het individu en de kernverantwoordelijkheden van de lidstaten. Momenteel wordt namelijk in alle geledingen, d.w.z. zowel door de individuele burgers als door de EU-functionarissen over deze kwesties gediscussieerd.

3.2.2 Wat de grondrechten betreft, pleit de Commissie voor meer afstemming tussen de maatregelen tegen racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme en doet zij ten behoeve van de bestrijding van deze verschijnselen de suggestie om meer ondersteuning te bieden aan de dialoog tussen verschillende religies en culturen.

3.2.3 Het Comité heeft waardering voor deze suggestie, maar vindt dat de huidige situatie van de Unie daarin onvoldoende tot uiting komt. De International Helsinki Federation for Human Rights (IHF) merkt in een rapport van maart 2005 op dat moslims in Europa sinds de aanslagen van 11 september steeds meer met discriminatie worden geconfronteerd. Directeur Aaron Rhodes wijst er daarbij op dat de moslimminderheden binnen de Unie sinds 11 september steeds meer met wantrouwen en vijandigheid te maken hebben gekregen. Nu terrorismebestrijding is geïntensiveerd en de gevoelde dreiging van religieus extremisme centraal in de publieke discussie is komen te staan, zijn reeds bestaande patronen van vooroordelen en discriminatie versterkt: moslims hebben steeds meer de indruk dat zij vanwege hun geloofsopvatting worden gestigmatiseerd (5).

3.2.4 Het Comité pleit er daarom voor dat islamofobie aan de lijst wordt toegevoegd, zodat ook deze specifieke vorm van racisme, waarbij cultuur en religie elkaar kruisen, wordt aangepakt.

3.2.5 Het constateert verder dat geweldbestrijding de enige aangelegenheid is waarvoor geen agentschap bestaat dat de synergiewerking bevordert. De Commissie wordt daarom aanbevolen te onderzoeken welk systeem kan worden ingevoerd om ervoor te zorgen dat bestrijding van geweld, in al zijn vormen, niet als prioriteit over het hoofd wordt gezien.

3.2.6 Verder is het een ernstig verzuim dat het programma „Grondrechten en justitie” niet met het nieuwe Europese Instituut voor gendergelijkheid wordt gecoördineerd. Daarom moet er een specifieke doelstelling worden ingevoegd om aan te geven dat zulks wel het geval zal zijn als het instituut in 2007 aan zijn werkzaamheden begint.

3.3 Geweldbestrijding en drugspreventie en –voorlichting

3.3.1 De Europese Raad toonde zich tijdens zijn bijeenkomst van juni 2005 bijzonder ingenomen met het drugsactieplan (2005-2008) dat in het kader van de drugsstrategie (2005-2012) werd opgesteld. Bij die gelegenheid bleek dat de aandacht vooral is gericht op het drugsactieplan en terrorismebestrijding.

3.3.2 Het Comité kan zich hierin vinden, maar denkt dat het risico bestaat dat de bestrijding van geweld tegen kinderen, vrouwen en jongeren, alsook van mensensmokkel voor seksuele uitbuiting aan aandacht zal inboeten nu deze wordt gecombineerd met de bestrijding van drugsgebruik en –smokkel. Dit geldt des te meer omdat het totale budget en de verdeling daarvan over de verschillende programma's nog niet zijn goedgekeurd.

3.3.3 Het Comité beveelt aan om een separate doelstelling en begrotingslijn voor geweldbestrijding in te voeren. Op die manier zou de juiste prioriteitenstelling moeten worden gewaarborgd en zal de transparantie toenemen.

3.3.4 Het stemt tot tevredenheid dat de Commissie beseft dat geweldbestrijding niet alleen een volksgezondheidsprobleem vormt, maar tevens onderdeel uitmaakt van de bescherming van grondrechten, zoals deze zijn vervat in het Handvest van de Grondrechten.

3.3.5 Het Comité beveelt aan om binnen de specifieke doelstelling van het algemene programma expliciet aan te geven dat de bestrijding van geweld in al zijn vormen ook betrekking heeft op mensensmokkel voor seksuele uitbuiting. Dit is belangrijk, omdat de bestrijding van deze vorm van smokkel een grensoverschrijdende dimensie heeft, waardoor een EU-strategie en actieplan nodig en op hun plaats zijn.

3.3.6 De in het kader van geweldbestrijding vastgestelde doelgroepen (artikel 6) moeten duidelijker worden gedefinieerd, vooral omdat daarmee de toegevoegde waarde van de EU moet worden waargemaakt. Anders bestaat het risico dat het subsidiariteitsbeginsel wordt geschonden.

3.3.7 Verder is van belang dat de grenswacht tot doelgroep wordt verheven. De desbetreffende diensten vormen namelijk een belangrijk element bij het aanpakken van de distributiekanalen die dienen om mensen en drugs binnen te smokkelen.

3.3.8 Het Comité kan er zich niet in vinden dat de bestrijding van geweld tegen vrouwen, jongeren en kinderen grotendeels wordt overgelaten aan de NGO's die via het programma Daphne worden ondersteund. De ownership van de lidstaten, met al hun wetgevende en financiële mogelijkheden, zou op dit gebied moeten worden verduidelijkt zonder dat dit gevolgen heeft voor de middelen van de NGO's. Samenwerking tussen de NGO's, de EU en de nationale autoriteiten blijft cruciaal voor het uitroeien van sexuele uitbuiting en sexueel misbruik. Het Comité zou graag zien dat de lidstaten en de NGO's samenwerken om het publiek van deze problemen bewust te maken en best practices uit te wisselen.

3.4 Grondrechten en burgerschap

3.4.1 Het Comité schaart zich achter het streven om bij alle volkeren van Europa een grondrechtencultuur te promoten. Dit streven is erop gericht het Handvest van grondrechten te ondersteunen en alle burgers over hun rechten te informeren, inclusief de rechten die verbonden zijn aan het Europese burgerschap.

3.4.2 Het is verheugend dat de speciale rol van het maatschappelijk middenveld in verband met grondrechten en de promotie daarvan wordt erkend. Ook de ondersteuning van het maatschappelijk middenveld in de nieuwe lidstaten vormt een prioriteit en het Comité herhaalt daarom ervoor klaar te zijn om daartoe actief bij te dragen.

3.5 Bijzondere programma's — Straf- en civiel recht

3.5.1 Justitiële samenwerking op gebieden waar de lidstaten prioriteiten zijn overeengekomen, bijv. terrorismebestrijding, wordt door het Comité ondersteund en aangemoedigd. Met het oog op de totstandbrenging van een Europese rechtsruimte moet de Commissie dan ook blijven streven naar solidariteit en harmonisatie, ook al zijn de nationale rechtsstelsels niet helemaal verenigbaar.

3.5.2 Alhoewel er bijvoorbeeld in civiele zaken tussen de lidstaten verschillen in de interpretatie en begrenzing van concepten als nalatigheid, verplichting of onzorgvuldigheid, goede trouw, contractbreuk en aansprakelijkheid bestaan, mag dit geen belemmering vormen voor initiatieven om de wetgevingen nader tot elkaar te blijven brengen, voorzover de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid worden nageleefd. De Commissie is er immers al in geslaagd een aantal initiatieven in die zin tot een zeer goed einde te brengen, en kon daarbij steeds rekenen op de uitdrukkelijke steun van het Comité.

3.5.3 Ook de rol van de nationale gerechtelijke instanties kan per lidstaat verschillen: sommige opereren binnen een federaal kader met een geschreven constitutie en andere niet. De Commissie zou op haar beurt moeten blijven werken aan de versterking en uitbreiding van de mechanismen om het burgerlijk procesrecht te harmoniseren, zowel voor grensoverschrijdende als voor interne conflicten.

3.5.4 Bovengenoemde aangelegenheden leveren problemen op, maar dat weerhoudt de strafrechtelijke autoriteiten in de lidstaten niet van de nodige zeer nauwe samenwerking om zware criminaliteit te bestrijden. Daarbij moet worden gedacht aan drugssmokkel en mensensmokkel voor sexuele uitbuiting of economische uitbuiting door arbeid.

3.5.5 Er zijn momenteel veel voorbeelden van vruchtbare samenwerking tussen opspoorders, vervolgers en rechters. Het Comité roept ertoe op om de desbetreffende instanties te voorzien van de middelen die nodig zijn om deze samenwerking vooruit te helpen.

Brussel, 19 januari 2006. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Anne-Marie SIGMUND

(1) COM(2005) 184 final — PB C 28 van 3.2.2006; rapporteur: de heer Pariza

(2) PB C 294 van 25.11.2005 (rapporteur: mevrouw Le Nouail-Marlière)

(3) PB C 294 van 25.11.2005 (rapporteur: de heer Cabra de Luna)

(4) PB C 294 van 25.11.2005 (rapporteur: mevrouw King)

(5) IHF-rapport, Intolerance and Discrimination against Muslims in the EU – Developments since September 11 . In dit rapport worden ontwikkelingen in elf lidstaten behandeld: Oostenrijk, België, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Italië, Nederland, Spanje, Zweden en het Verenigd Koninkrijk.