Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een richtlijn van de Raad houdende wijziging van Richtlijn 88/407/EEG tot vaststelling van de veterinairrechtelijke voorschriften van toepassing op het intracommunautaire handelsverkeer in diepgevroren sperma van runderen en de invoer daarvan"

(COM(2002) 527 def. - 2002/0229 (CNS))

(2003/C 85/12)

De Raad heeft op 9 oktober 2002 besloten, overeenkomstig artikel 37 van het EG-Verdrag, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De gespecialiseerde afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling en milieu", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 13 november 2002 goedgekeurd; rapporteur was de heer Leif E. Nielsen.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 11 en 12 december 2002 gehouden 395e zitting (vergadering van 11 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 103 stemmen vóór, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inhoud van het Commissievoorstel

1.1. Richtlijn 88/407/EEG bevat een reeks gedetailleerde veterinairrechtelijke voorschriften voor het handelsverkeer van diepgevroren sperma en de invoer daarvan.

Onderhavig voorstel tot wijziging van bovengenoemde Richtlijn heeft tot doel:

- de opslag van sperma in andere voorzieningen dan het KI-station waar het sperma is gewonnen, mogelijk te maken;

- de veterinaire voorschriften voor het binnenbrengen van stieren in KI-stations te wijzigen, met name ten aanzien van infectieuze boviene rhinotracheïtis (BVD/MD), in het licht van nieuwe wetenschappelijke gegevens en van de nieuwe voorschriften van het Internationaal Bureau voor Besmettelijke Veeziekten (OIE);

- op communautair niveau de procedure te vereenvoudigen voor de erkenning van KI-stations in derde landen en voor de opneming ervan in de lijsten van erkende centra; deze lijsten worden regelmatig bijgewerkt op basis van gegevens van de bevoegde autoriteiten van derde landen (adres, naam, nieuwe inrichting, enz.);

- de Commissie in staat te stellen volgens de comitologieprocedure wijzigingen aan te brengen in de bijlagen bij Richtlijn 88/407/EEG aangezien die betrekking hebben op technische aspecten van de erkenning van centra en de voorwaarden voor de toelating van stieren tot de centra.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Productie van en handel in sperma en embryo's van dieren in de EU is tot nog toe een zaak geweest van officieel erkende spermacentra die in handen zijn van coöperaties en landbouwverenigingen met een sterke lokale verankering. Hoewel thans sprake is van ongehinderde distributie tussen deze afzetkanalen van sperma en embryo's uit andere lidstaten en derde landen, is het door zorgvuldige selectie mogelijk om in het kader van fokprogramma's rekening te houden met een aantal specifieke eisen met betrekking tot bijvoorbeeld gezondheid, uitsluiting van ongewenste genetische eigenschappen of aanpassing aan regionale of lokale verhoudingen. De verkoop van rundersperma vormt de economische basis van de fokactiviteit in de betrokken sector. Volgens de huidige regeling, waarbij met erkende spermacentra wordt gewerkt, kan men ook bij problemen of schadegevallen terugvallen op een waarborg en productaansprakelijkheid; als het systeem grondig wordt gewijzigd, zou hiervan niet meer in dezelfde mate sprake zijn.

2.2. De voorgestelde mogelijkheid om afzonderlijke spermabanken ten opzichte van het KI-station in te richten(1), zal leiden tot marktliberalisering en tot een meer internationaal georiënteerde "inseminatiesector" die zich bezighoudt met de distributie van rundersperma en embryo's via plaatselijke opslagpunten. Dit betekent een ernstig risico voor het huidige systeem alsook een toenemende centralisering in de selectie, productie en distributie van erfelijk materiaal. Dit kan op zijn beurt tot gevolg hebben dat er gaandeweg verandering komt in de doelstellingen van de fokactiviteit en dat het erfelijk materiaal niet gevarieerd genoeg is, waardoor "gestroomlijnde productiedieren" ontstaan. Dit kan zowel gevolgen hebben voor de toekomstige oriëntatie van de fokactiviteit als voor het streven naar een duurzame en multifunctionele landbouw in de EU. Dat de variatie van het erfelijk materiaal afneemt blijkt bijvoorbeeld ook uit het feit dat bij het fokken van het Fries-Holstein ras het aantal stamboekdieren wereldwijd wellicht al minder dan 40 stuks bedraagt; het voorstel van de Commissie zou een verdere afname in de hand kunnen werken.

2.3. Met het voorstel van de Commissie verandert niets aan de veterinaire voorschriften voor het bewaren van rundersperma in KI-stations, omdat de distributie van sperma aan veestapels van individuele bedrijven onderworpen blijft aan nationale veterinairrechtelijke voorschriften. Liberalisering van de distributie vanuit plaatselijke spermabanken zonder monitoring, controle en expertise van de fokkerijsector kan het risico van besmettelijke ziektes en genetische defecten alleen maar vergroten.

2.4. De verspreiding van besmettelijke dierziektes in de EU kan ernstige gevolgen hebben. Onlangs zijn de sociaal-economische gevolgen van mond- en klauwzeer in het Verenigd Koninkrijk maar al te duidelijk aan het licht getreden. Overigens kunnen in dit verband nog een aantal andere besmettelijke ziektes worden genoemd, zoals tuberculose, brucellose, IBR, BVD, enz. Daarom is de grootst mogelijke waakzaamheid geboden ten aanzien van alle risicofactoren, niet in het minst in het kader van contacten met veestapels van individuele bedrijven.

2.5. De interne markt met in beginsel vrij verkeer van levende dieren over grote afstanden, met vrij grote veestapels in individuele bedrijven en grotere concentraties van dieren in bepaalde regio's verhogen bovendien het risico van verspreiding van besmettelijke ziektes en verergeren de sociaal-economische consequenties van een eventuele uitbraak daarvan.

2.6. Winning, opslag, invoer, distributie en gebruik van sperma en embryo's vertegenwoordigen in dit verband een ernstig besmettingsrisico, zodat bijzonder strenge controlevoorzieningen op hun plaats zijn. De hoeveelheid sperma afkomstig uit één ejaculaat kan namelijk gebruikt worden voor wel 2000 inseminaties en een eventuele besmetting kan zich dan ook uitbreiden tot een even groot aantal bedrijven in diverse lidstaten.

2.7. Bovengenoemde risico's worden nog groter na de komende uitbreiding, zeker niet in de laatste plaats met betrekking tot de verdere ontwikkeling van erfelijk materiaal en de mogelijke dominantie van belangen uit de "inseminatiesector" in de nieuwe lidstaten. Daarbij komt nog dat hiervan een precedentwerking kan uitgaan op parallelle regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van de varkensteelt. Om deze redenen moet in het voorstel een meer diepgaande analyse worden gemaakt van de mogelijke consequenties.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Met de voorgestelde regeling kan een spermabank rundersperma en embryo's in- en uitvoeren. Daarom is het absoluut zaak dat er duidelijke procedures worden vastgelegd voor de lokale dierenarts die officieel belast is met de controle op de naleving van de voorschriften. De huidige bepalingen inzake het in de handel brengen van sperma bieden zowel de dierenarts die de inseminatie uitvoert als de fokker voldoende zekerheid, wat bij de spermacentra niet altijd het geval hoeft te zijn.

3.2. Het is noodzakelijk dat de producenten van rundersperma worden geregistreerd met het oog op de traceerbaarheid in de omzetkanalen vanaf het moment van winning tot en met het eindgebruik in individuele bedrijven. Een absolute eis moet zijn dat leveringen uitsluitend "one-way" kunnen geschieden van producent naar opslagplaats en van opslagplaats naar fokkerij, zonder de mogelijkheid van retourzendingen.

3.3. De invoer van rundersperma en embryo's uit KI-stations of spermabanken in derde landen veronderstelt dat adequate controlevoorzieningen aanwezig zijn en dat ook de traceerbaarheid is gegarandeerd in geval van risico van uitbraak van besmettelijke dierziektes. Het is onder meer zaak dat registratie en monitoring van KI-stations in derde landen, van waaruit rundersperma wordt geïmporteerd naar spermacentra in de EU, goed is geregeld, zodat de veterinaire overheden in de desbetreffende lidstaat onmiddellijk de nodige voorzieningen kunnen treffen in geval van ziekteproblemen.

3.4. Teneinde de toelating van dieren in erkende spermacentra doeltreffender te maken, stelt het EESC de volgende toevoegingen voor:

- Wanneer de onderzoeken bedoeld in bijlage B, hoofdstuk I, onder 1d) en e) in het KI-station tijdens de quarantaineperiode worden uitgevoerd, moet het begin van de quarantaineperiode worden gerekend vanaf de datum van het verkrijgen van monsters voor het onder d) bedoelde onderzoek en niet de datum waarop de resultaten van de tests beschikbaar zijn; dit kan wel twee weken later zijn. De tijd tussen het onder d) en e) bedoelde onderzoek komt daarmee op 21 dagen, hetgeen overeenkomt met de internationale norm van het OIE.

- Het onderzoek naar campylobacter en naar trichomonas geschiedt door bacteriële in plaats van serologische tests en dient na 7 dagen quarantaine en niet zoals voorgesteld na 21 dagen quarantaine te worden uitgevoerd. Hierdoor is een vroege identificatie van geïnfecteerde dieren mogelijk en kunnen in geval van infectie alle tests gedurende de quarantaineperiode worden uitgevoerd.

3.5. Volgens artikel 3 van het voorstel is de intracommunautaire handel in en de invoer van sperma dat is gecertificeerd overeenkomstig de voorschriften zoals die tot nog toe van kracht waren, toegestaan gedurende zes maanden na de datum van inwerkingtreding van deze richtlijn. In een aantal taalversies is deze formulering onduidelijk, en bovendien doet dit wezenlijke vragen rijzen m.b.t. de bestaande opslagpunten, waar volgens algemene usance sperma normaliter gedurende een langere periode wordt gebruikt.

4. Conclusie

4.1. Ondanks het feit dat onderhavige wijzigingsvoorstellen diverse jaren op zich hebben laten wachten, nl. totdat er een OIE-norm, onder meer met betrekking tot vaccinatie voor IBR, beschikbaar was, stelt het EESC zich op het standpunt dat het wijzigingsvoorstel betreffende spermabanken in zijn huidige vorm niet kan worden goedgekeurd. Wel kan het EESC instemmen met de drie overige wijzigingsvoorstellen.

Brussel, 11 december 2002.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) Volgens de huidige regelgeving kunnen alleen "satelliet-opslagplaatsen" in samenhang met een spermacentrum worden gecreëerd.