COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(91) 322 def. - SYN 293 
Brussel,-,» augustus 1991 
Gewijzigd voorstel voor een 
RICHTLIJN VAN DE RAAD 
betreffende de coördinatie van de procedures voor het 
plaatsen van overheidsopdrachten voor dienstverlening 
(door de Commissie krachtens artikel 149, lid 3, 
van het EEG-Verdrag ingediend) 

- 2 -
Inhoud 
I. Stand van zaken biz. 3 
II. Commentaar op de belangrijkste amendementen van 
het EP die niet in het gewijzigde voorstel zijn 
opgenomen blz. 3 
III. Gewijzigd voorstel blz. 4 
a) Wijzigingen die de kern van het voorstel 
niet raken 
b) Definitie van overheidsopdrachten voor 
dienstverlening 
c) Concessies 
d) Drempels 
e) Prioritaire en overige diensten 
f) Inhoud van de enuntiatieve aankondigingen 
g) Aard van de inschrijvers 
(natuurlijke personen of rechtspersonen) 
h) Abnormaal lage inschrijvingen 
i) Preferentieregelingen 
J) Statistische overzichten 
k) Inschrijvingen uit derde landen 
GEWIJZIGD VOORSTEL 
Considerans blz. 13 
Artikelen blz. 17 
Bijlagen blz. 44 
- 3 -
I. Stand van zaken 
1. In Juni 1990 diende de Commissie haar oorspronkelijk voorstel voor 
deze richtlijn(1) in. 
2. Het Economisch en Sociaal Comité bracht hierover advies uit op 29 
mei 1992(2). 
3. Op 15 mei 1991 gaf het Parlement zijn advies over het voorstel en 
diende het een aantal amendementen in<3). Met de meeste hiervan 
wordt beoogd verduidelijkingen in het voorstel aan te brengen, met 
name wat de draagwijdte ervan betreft, en sommige bepalingen van 
de richtlijn te vereenvoudigen. De amendementen van het Parlement 
betreffen tevens een aantal belangrijke kwesties, zoals de 
opdrachten voor dienstverlening waarop de richtlijn wel en die 
waarop de richtlijn niet van toepassing is, drempels, concessies, 
varianten, de aard van de inschrijvers (natuurlijke personen of 
rechtspersonen), statistische gegevens en de behandeling van 
inschrijvingen uit derde landen. 
4. De Commissie heeft de meeste amendementen van het Parlement, 
vooral die welke ten doel hebben de richtlijn duidelijker en 
eenvoudiger te maken, aanvaard . In bepaalde gevallen heeft zij ze 
echter gewijzigd om ze beter in de richtlijn te doen passen. In 
het bijzonder ten aanzien van de bepalingen inzake de concessies 
waren verdere wijzigingen ten behoeve van de duidelijkheid nodig. 
11. Commentaar op de belangrijkste amendementen van het Parlement die niet 
in het gewijzigde voorstel zijn opgenomen 
5. Met betrekking tot de enuntiatieve aankondigingen waarin 
artikel 16 voorziet, is de Commissie van oordeel dat er een 
grotere flexibiliteit nodig is dan die welke het amendement van 
het Parlement mogelijk maakt. De ervaring met overeenkomstige 
eisen in het kader van de andere richtlijnen wijst uit dat de 
(1) PB nr. C 23 van 31.1.1991. 
(2) PB nr. C 
(3) PB nr. C 
- 4 
aanbestedende diensten moet worden toegestaan de omschrijvingen te 
kiezen die zij geschikt achten en dat een volledige lijst niet 
dienstig is. De commissie zal zich echter op dit voorstel blijven 
beraden in het licht van de met de Richtlijn "Leveringen" en de 
Richtlijn "Werken" opgedane ervaring. 
6. Wat de bepaling inzake abnormaal lage inschrijvingen betreft, is 
de Commissie van mening dat zij in overeenstemming moet worden 
gebracht met de bepalingen van de andere richtlijnen die 
betrekking hebben op de overheid, zoals de Richtlijn "Werken" 
(71/305/EEG)<4> en niet met die van de Richtlijn 
"Nutssectoren"(5), welke op verschillende instanties betrekking 
heeft. 
7. De Commissie heeft een aantal amendementen van het Parlement die 
ervoor moeten zorgen dat nauwer wordt toegezien op de nakoming 
door inschrijvers van hun verplichtingen in het kader van de 
sociale en de milieuwetgeving, niet aangehouden. Volgens de 
Commissie kan dit toezicht beter plaatsvinden in het kader van de 
sociale of de milieuwetgeving. De communautaire regelgeving op 
het gebied van aanbestedingen voor dit doel gebruiken, zou ertoe 
leiden dat zij minder effectief is op het stuk van de 
verwezenlijking van het hoofddoel ervan, namelijk de ni et-
discriminatie bij het plaatsen van overheidsopdrachten garanderen. 
III. Gewi Jzigd voorstel 
8. De wijzigingen in vergelijking met het oorspronkelijke voorstel 
zijn onderstreept. De onderstaande toelichting wordt 
artikelsgewijs gegeven. 
a) Wijzigingen die de kern van het voorstel niet raken 
9. Overeenkomstig het advies van het Parlement heeft de Commissie in 
haar gewijzigd voorstel de term "dienstverrichter" vervangen door 
"dienstverlener". Voorts heeft zij een tekst ingevoegd op een 
(4) PB nr. L 185 van 16.8.1971. 
(5) PB nr. L 297 van 29.10.1990. 
- 5 -
aantal plaatsen waar voorheen werd gerefereerd aan een tekst in de 
Richtlijn "Werken". Dit is het geval met artikel 1, punt b) 
(verschillende autoriteiten), artikel 8, punt 8 (berekening van de 
drempels), artikel 20 (varianten), artikel 31 (lijsten van erkende 
dienstverleners). Ofschoon het geen wezenlijke wijzigingen 
betreft, deelt de Commissie de mening van het Parlement dat zij de 
tekst leesbaarder en derhalve begrijpelijker maken. Daarenboven 
heeft zij kleine wijzigingen aangebracht in de artikelen 1, 2, 13, 
14, 15, 18, 19, 22, 26, 27, 29, 30, 33, 39, 40 en in de bijlagen 
I.A, I.B, III.B, C, D en E. Zij moest de artikelen anders nummeren 
wegens het schrappen van artikelen in verband met de uiteengezette 
wijzig!ngen. 
b) Definitie van overheidsopdrachten voor dienstverlening 
10. Het bepaalde in artikel 1, punt a), is in twee opzichten 
gewijzigd : 
- de bedoeling is duidelijk aan te geven dat overeenkomsten voor 
financiële diensten onder de werkingssfeer van de richtlijn 
vallen, ongeacht het feit dat zij worden gesloten in samenhang 
met overeenkomsten betreffende grond, gebouwen of andere 
onroerende goederen (sub ii), die zelf zijn uitgesloten; 
- de uitsluiting van opdrachten die worden geplaatst in de 
"nutssectoren", welke in artikel 6 van het oorspronkelijke 
voorstel was vervat, is onder artikel 1, punt a), sub viii), 
opgenomen. 
- 6 -
c) Concessies 
11. In het gewijzigde voorstel zijn alle bepalingen betreffende het 
verlenen van concessies voor openbare diensten samengebracht onder 
- artikel 1, punt h) (definitie), en 
- artikel 4 (verlening van concessies, voorschriften voor het 
plaatsen van opdrachten door concessiehouders). 
12. Met de in artikel 1, punt h), gegeven definitie wordt, op het 
gebied van concessies die bedoeld zijn om ervoor te zorgen dat een 
dienst toegankelijk wordt gesteld voor het publiek, beoogd de 
"concessies voor openbare diensten", die onder artikel 4 van deze 
richtlijn vallen, te onderscheiden van "concessies voor openbare 
werken" die aan de Richtlijn "Werken" zijn onderworpen. Als 
beginsel geldt dat iedere concessie die voorziet in de uitvoering 
van werken moet worden beschouwd als een concessie voor openbare 
werken. Alle overige worden geacht concessies voor openbare 
diensten te zijn. 
13. Artikel 4 omvat de voorwaarden waaronder concessies voor openbare 
diensten worden verleend (leden 1 en 2), de voorwaarden waaraan 
een concessiehouder die zelf aanbestedende dienst is, dient te 
voldoen bij het plaatsen van opdrachten (lid 3) en de voorwaarden 
die hun concessiehouders bij het plaatsen van hun opdrachten 
moeten vervullen (lid 4). 
14. Bij het verlenen van concessies voor openbare diensten zijn de 
voorschriften inzake de bekendmaking van toepassing als de 
Jaaromzet bij het uitvoeren van de betrokken overeenkomst 200.000 
ecu of meer bedraagt. Deze bepaling is, op de drempel na, dezelfde 
als die welke in het kader van de Richtlijn "Werken" geldt voor 
het verlenen van concessies voor openbare werken en garandeert dat 
- 7 -
geTnteresserde dienstverleners ervan op de hoogte worden gebracht 
dat een concessie wordt verleend. Hiermee worden echter ook de 
verschillen tussen concessies en overheidsopdrachten voor 
dienstverlening impliciet erkend. 
15. Een concessie voor openbare diensten betreft dienstverlening aan 
het publiek, terwijl een overheidsopdracht voor dienstverlening 
betrekking heeft op het verlenen van een dienst aan de overheid. 
Een concessiehouder aanvaardt het aan het verlenen van een 
openbare dienst verbonden risico omdat hij kans ziet om winst te 
maken, terwijl een aannemer zijn profijt zoekt in het meer 
beperkte kader van de prijs voor het verlenen van een bepaalde 
dienst. 
16. Daarom is het verlenen van concessies voor openbare diensten 
(evenals concessies voor openbare werken in het kader van de 
Richtlijn "Werken" ) niet onderworpen aan de gedetailleerde eisen 
die voor overheidsopdrachten voor dienstverlening passend worden 
geacht. De Verdragsregels zijn vanzelfsprekend van toepassing. 
Niettemin is, op één lijn met de Richtlijn "Werken" , voorzien in 
de mogelijkheid voor de aanbestedende diensten om desgewenst 
bepaalde eisen te stellen inzake het plaatsen van opdrachten bij 
derden door concessiehouders. 
17. Aanbestedende diensten die concessiehouder zijn, ontsnappen 
daarbij niet aan hun verplichtingen krachtens de Richtlijn 
"Leveringen", de Rich lijn "Werken" en de Richtlijn 
"Dienstverlening" . 
Om ervoor te zorgen dat het gebruik van concessies geen beperking 
met zich brengt van de mogelijkheden tot ontwikkeling van de 
interne markt wordt van concessiehouders die geen aanbestedende 
diensten zijn of die niet zijn onderworpen aan de Richtlijn 
"Nutssectoren" verlangd dat zij hun opdrachten voor leveringen, 
voor de uitvoering van werken en voor dienstverlening bekendmaken. 
- 8 -
Deze eis geldt echter niet als aan de in de betrokken richtlijnen 
neergelegde voorwaarden voor het plaatsen van opdrachten zonder 
bekendmaking is voldaan en indien de opdracht wordt geplaatst bij 
een onderneming die deel uitmaakt van de combinatie of het 
consortium waaraan de concessie is verleend of bij een hiermee 
gelieerde onderneming. 
18. De Commissie heeft zich bij het opstellen van de bepalingen 
betreffende het verlenen van concessies voor openbare diensten 
laten leiden door de kern van de relevante amendementen van het 
Europese Parlement. Zij is echter iets verder gegaan in het 
samenbrengen van de teksten inzake concessies. Op die manier heeft 
zij getracht tegemoet te komen aan het verlangen van het Parlement 
naar een zo duidelijk mogelijke tekst. 
d) Drempels 
19. Tevens sluit de Commissie zich aan bij het Parlement wat het 
bepaalde in artikel 8 betreft. Dit artikel moet worden beschouwd 
in samenhang met artikel 2, waarbij een op de grootste waarde 
gebaseerd onderscheid tussen opdrachten voor leveringen en 
opdrachten voor dienstverlening wordt gemaakt. Overheidsopdrachten 
betreffen vaak een combinatie van leveringen en diensten. 
Bovendien kan het verschil tussen veel leveringen (bij voorbeeld 
in het geval van huur) en diensten vrij subtiel zijn. Derhalve 
wordt, mede om het ontstaan van een potentiële bron van conflicten 
ten aanzien van de indeling van opdrachten te voorkomen, 
voorgesteld om dezelfde drempel te gebruiken voor opdrachten voor 
dienstverlening en opdrachten voor leveringen die door dezelfde 
instantie worden geplaatst. Daartoe is de drempel vastgesteld op 
200.000 ecu, behalve voor de aanbestedende diensten die zijn 
onderworpen aan de GATT-overeenkomst betreffende 
overheidsopdrachten, waarvoor een drempel van 130.000 ecu geldt. 
Zoals blijkt uit de besprekingen in het Parlement dreigen speciale 
drempels voor bijzondere soorten diensten onzekerheid en 
geschillen teweeg te brengen. Aangezien de wijze van beloning van 
dienstverleners kan variëren, worden aanvullende bepalingen voor 
de berekening van de contractwaarde gemaakt. 
- 9 -
e) Prioritaire en overige diensten 
20. Het concept van de gedifferentieerde toepassing van de richtlijn, 
zoals vastgelegd in de artikelen 9 tot en met 11, wordt in het 
gewijzigde voorstel gehandhaafd. Overeenkomstig het advies van het 
Parlement en in het licht van de discussie met de betrokken 
sectoren zijn echter alle soorten financiële diensten die onder de 
richtlijn vallen, opgenomen in categorie 6 van bijlage I .A, met 
inbegrip van die welke voorheen in categorie 21 van bijlage I .B 
waren vermeld. 
f) Inhoud van de enuntiatieve aankondigingen 
21. Artikel 16 is geamendeerd in verband met de wijziging van artikel 
8 (drempels). De aanbestedende diensten moeten voor iedere in 
bijlage I .A opgenomen categorie van diensten de totale behoefte 
bekendmaken die zij voornemens zijn in de komende twaalf maanden 
door middel van opdrachten te dekken, indien de geraamde totale 
waarde 750.000 ecu of meer bedraagt. 
9) Aard van de Inschrijvers (natuurlijke personen of rechtspersonen) 
22. In overeenstemming met het amendement van het Europese Parlement 
heeft de Commissie haar voorstel, wat de aard van de inschrijvers 
betreft, gewijzigd en anders ingedeeld ten einde het duidelijker 
te maken (artikel 22). 
23. Volgens de nationale regelgeving voor sommige categoriën van 
diensten mogen dienstverleners geen rechtspersoonlijkheid hebben, 
zijn slechts bepaalde vormen van rechtspersoon toegestaan of 
dienen de eigenaars beoefenaar van een bepaald beroep te zijn. 
De r ge Ii J ke, algemeen ge Idende eisen kunnen een belangrijke 
hinderpaal vormen voor de liberalisatie van de overheidsopdrachten 
voor dienstverlening, bij voorbeeld als de aanbestedende diensten 
inschrijvers uit de andere Lid-Staten kunnen afwijzen enkel op 
grond dat zij rechtspersonen zijn. 
- 10 
24. Het Hof van Justitie heeft herhaaldelijk verklaard, met name in 
zijn arrest van 17 december 1981 (Webb)<6), dat de bepalingen van 
het Verdrag betreffende het vrij verrichten van diensten inhouden 
dat de voorschriften van het land waar de dienst wordt verleend 
uitsluitend voor dienstverlening over de grenzen heen gelden als 
zij hun rechtvaardiging vinden in het algemeen belang en de 
aangelegenheid niet is onderworpen aan soortgelijke voorschriften 
in het land van vestiging. Daarenboven kan de regelgeving van het 
land waar de dienst wordt verleend alleen op grensoverschrijdende 
activiteiten in de dienstensector worden toegepast voor zover zij 
adequaat, noodzakelijk en geschikt is om de zaak op te lossen. 
25. Om deze beginselen op het gebied van overheidsopdrachten voor 
dienstverlening in toepassing te brengen, zijn in het voorstel 
twee bepalingen opgenomen : 
-overeenkomstig het beginsel van de toepasselijkheid van de 
regelgeving van het land waar de dienst wordt verleend, kunnen 
inschrijvers niet op grond van hun rechtspositie als natuurlijke 
persoon of rechtspersoon worden afgewezen; 
- het is de aanbestedende dienst echter toegestaan om de naam en 
de beroepsbekwaamheden vast te stellen van degenen die zich met 
een project zullen bezighouden. 
h) Abnormaal lage inschrijvingen 
26. In overeenstemming met de algemene aanpak van het Parlement heeft 
de Commissie haar bepaling inzake abnormaal lage inschrijvingen 
zoveel mogelijk doen overeenkomen met de Richtlijn "Werken". 
(6) Zaak 279/80, Webb, Jurisprudentie van het Hof van Justitie [1981], 
blz. 3304. 
- 11 -
i) Preferent ieregelingen 
27. Het gewijzigde voorstel bevat geen bepalingen meer betreffende 
preferentiële gunningscriter ia (artikel 33, lid 3, en artikel 35 
van het oorspronkelijke voorstel). Deze weglatingen zijn in 
overeenstemming met de amendementen van het Parlement, recente 
beslissingen van het Europees Hof van Justitie*7* en de 
opvattingen van de Commissie omtrent de verenigbaarheid van 
preferentieregelingen met artikel 30 van het Verdrag. Bovendien is 
het nu duidelijk dat de richtlijn niet in werking zal treden vóór 
31 december 1992, datum waarop het bepaalde in artikel 35 zou zijn 
komen te vervallen. 
J) Statistische overzichten 
28. Ter verwezenlijking van de doelstellingen van het Europese 
Parlement zijn de bepalingen van artikel 35 in het gewijzigde 
voorstel in overeenstemming gebracht met die van de Richtlijn 
"Werken" om te voorzien in een samenhangend stel regels voor alle 
soorten opdrachten. 
k) Inschrijvingen uit derde landen 
29. De bepalingen van de richtlijn betreffende derde landen voorzien 
in een combinatie van algemene openstelling van opdrachten met een 
probleemoplossend mechanisme om eventuele handelsproblemen aan te 
pakken. 
Zo voorziet artikel 37, leden 1 en 2, in de uitwisseling van 
informatie tussen de Lid-Staten, de Commissie en de Raad inzake de 
betrekkingen met derde landen op het gebied van 
overheidsopdrachten voor dienstverlening. 
(7) Zaak 21/88, Du Pont de Nemours, arrest van 20.3.1990, nog niet 
gepubliceerd in de Jurisprudentie van het Hof van Justitie. 
12 -
In lid 3 is bepaald dat de Commissie via onderhandelingen tot een 
oplossing kan proberen te komen wanneer ondernemingen van de 
Gemeenschap geen werkelijke toegang, geen nationale behandeling of 
geen status van meestbegunstigde natie krijgen. 
Lid 4 voorziet in de mogelijkheid om zo spoedig als nodig mocht 
zijn biJstelIingsmaatregelen te nemen wanneer een van de in I ld 3 
genoemde problemen zich voordoet. 
- 13 -
Gewijzigd voorstel voor een 
RICHTLIJN VAN DE RAAD 
betreffende de coördinatie van de procedures 
voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor dienstverlening 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, 
inzonderheid op artikel 57, lid 2, artikel 66, artikel 100 A en artikel 113, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
In samenwerking met het Europese Parlemente), 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité*2), 
Overwegende dat de Europese Raad in opeenvolgende bijeenkomsten tot de 
gevolgtrekking is gekomen dat de interne markt moet worden voltooid; 
Overwegende dat maatregelen dienen te worden genomen die erop gericht zijn de 
interne markt geleidelijk tot stand te brengen in de loop van een periode die 
op 31 december 1992 eindigt; dat de interne markt een ruimte zonder 
binnengrenzen omvat waarin het vrije verkeer van goederen, personen, diensten 
en kapitaal is gewaarborgd; 
Overwegende dat te dien einde de procedures voor het plaatsen van 
overheidsopdrachten voor dienstverlening moeten worden gecoördineerd; 
Overwegende dat het Witboek betreffende de voltooiing van de interne markt 
een actieprogramma en een tijdschema voor de openstelling van de markten 
voor overheidsaanbestedingen, ook in de dienstensector, behelst, voor zover 
zulks niet reeds door Richtlijn 71/305/EEG van de Raad van 26 Juli 1971 
betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van 
overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken*3), laatstelijk 
gewijzigd bij Richtlijn 90/531/EEG*4), en Richt IiJn 77/62/EEG van de Raad 
van 21 december 1986 betreffende de coördinatie van de procedures voor het 
plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen*5), laatstelijk gewijzigd 
bij Richtlijn 88/295/EEG*6), wordt bestreken; 
Overwegende dat de onderhavige richtlijn door alle aanbestedende diensten 
in de zin van de bovengenoemde richtlijnen dient te worden toegepast; 
Overwegende dat dienstverleners natuurlijke personen of rechtspersonen 
kunnen zijn, onverminderd de met het Verdrag verenigbare nationale 
bepalingen van het land waarin zij zijn gevestigd; 
(1) PB C 
(2) PB C 
(3) PB nr. L 185 van 16.8.1971, blz. 5 
(4) PB nr. L 297 van 29.10.1990, blz. 1. 
(5) PB nr. L 13 van 15.1.1977, blz. 1. 
(6) PB nr. L 127 van 20.5.1988, blz. 1. 
- 14 -
Overwegende dat, zowel met het oog op de toepassing van de voorschriften 
inzake aanbestedingen als voor controle-doeleinden, de dienstensector het 
best wordt beschreven door deze onder te verdelen in categorieën die met 
bepaalde posten van de "Central Product Classification" (CPC) overeenkomen; 
Overwegende dat enkel dienstver lening op contractuele grondslag door deze 
richtlijn wordt bestreken, doch niet dienstverlening op andere grondslag, 
zoals wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen of 
arbe i dsovereenkomsten; 
Overwegende dat deze richtlijn, voor zover het onderzoek en ontwikkeling 
(0 & 0) betreft, slechts betrekking heeft op 0 & O-diensten waarvan de 
resultaten uitsluitend aan de aanbestedende diensten ten goede komen; 
Overwegende dat ter waarborging van coherentie bij de 
aanbestedingsprocedures deze richtlijn op concessies voor openbare diensten 
van toepassing behoort te zijn ; 
Overwegende dat overeenkomsten betreffende de verwerving of huur van 
onroerende goederen bijzondere kenmerken vertonen, waardoor het niet 
dienstig is de bepalingen inzake aanbestedingen daarop toe te passen; 
Overwegende dat het plaatsen van opdrachten voor bepaalde audiovisuele 
diensten in de omroepsector op basis van overwegingen geschiedt die het 
niet dienstig doen zijn de bepalingen inzake aanbestedingen daarop toe te 
passen; 
Overwegende dat diensten van arbitrage en verzoening meestal worden 
verleend door lichamen of personen die worden aangewezen of gekozen op een 
wijze die niet door aanbestedingsbepalingen kan worden beheerst; 
Overwegende dat de sector financiële diensten mede werkzaamheden omvat 
welke verband houden met de toepassing van de instrumenten van financieel 
beleid; dat door de bijzondere kenmerken van dit terrein deze werkzaamheden 
niet onder de werkingssfeer van de onderhavige richtlijn dienen te worden 
begrepen; 
Overwegende dat in de dienstensector ten aanzien van de veiligheid en de 
geheimen van de Staat, alsook ten aanzien van de voorrang van andere 
voorschriften inzake aanbestedingen, zoals die welke gelden krachtens 
internationale overeenkomsten of de regels van internationale organisaties, 
dan wel die welke betrekking hebben op de legering van strijdkrachten, 
dezelfde uitzonderingen als in bovengenoemde richtlijnen behoren te gelden; 
Overwegende dat de onderhavige richtlijn de toepassing van, met name, de 
artikelen 55, 56 en 66 van het Verdrag onverlet laat; 
Overwegende dat de onderhavige richtlijn de bepalingen inzake opdrachten 
voor het verlenen van diensten als geregeld in Richtlijn 90/531/EEG van de 
Raad van 17 september 1990 betreffende de procedures voor het plaatsen van 
opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en 
telecommunicatie, onverlet behoort te laten; 
Overwegende dat, indien slechts één welbepaalde dienstverlener beschikbaar 
is, de desbetreffende opdrachten onder bepaalde voorwaarden ^eheel of ten 
dele van de onderhavige richtlijn kunnen worden uitgezonderd; 
- 15 -
Overwegende dat ter vermijding van nodeloze formaliteiten deze richtlijn 
niet van toepassing behoort te zijn op kleine opdrachten beneden een 
bepaalde drempel; dat de drempel in beginsel dezelfde kan zijn als die voor 
overheidsopdrachten voor leveringen; dat voor de berekening van de waarde 
van de opdracht, alsook voor de bekendmaking en de wijze van aanpassing van 
de drempels dezelfde voorschriften behoren te gelden als in de overige 
communautaire richtlijnen inzake overheldsoprachten; 
Overwegende dat, om een einde te maken aan praktijken die in het algemeen 
de mededinging en in het bijzonder de deelneming van onderdanen van andere 
Lid-Staten aan aanbestedingen beperken, voor de dienstverleners de toegang 
tot de procedures voor het plaatsen van opdrachten moet worden 
vergemakkelijkt; 
Overwegende dat gedurende een overgangsperiode de volledige toepassing van 
deze richtlijn moet worden beperkt tot opdrachten voor dienstverlening ten 
aanzien waarvan de bepalingen van de richtlijn ervoor zullen zorgen dat de 
mogelijkheden tot uitbreiding van het grensoverschrijdende handelsverkeer 
ten volle kunnen worden benut; dat, wat opdrachten voor het ver lenen van 
andere diensten betreft, de situatie een zekere tijd moet worden gevolgd, 
alvorens wordt besloten de richtlijn daarop volledig toe te passen-, dat de 
wijze waarop het volgen geschiedt, in de richtlijn dient te worden 
geregeld, en wel zodanig dat belanghebbenden tot de relevante informatie 
toegang hebben; 
Overwegende dat de voorschriften inzake het plaatsen van 
overheidsopdrachten voor dienstver lening zo nauw mogelijk bij de 
voorschriften inzake het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen 
en voor de uitvoering van werken behoren aan te sluiten; 
Overwegende dat de voorschriften inzake aanbestedingen in de 
Richtlijnen 71/305/EEG en 77/62/EEG kunnen worden toegepast, mits de nodige 
aanpassingen gebeuren, ten einde rekening te houden met bijzondere aspecten 
van opdrachten voor dienstver lening zoals die met betrekking tot de keuze 
van een onderhandelingsprocedure, prijsvragen voor ontwerpen, varianten, de 
rechtsvorm van de dienstver leners, het voorbehouden van sommige 
activiteiten aan bepaalde beroepsgroepen, de registratie en de 
kwaII te i tsbewak i ng; 
Overwegende dat gebruik kan worden gemaakt van onderhandelingsprocedures 
met voorafgaande bekendmaking van een aankondiging in gevallen waarin de te 
verlenen dienst niet voldoende nauwkeurig kan worden gespecificeerd, met 
name op het gebied van intellectuele diensten, en dat in die gevallen het 
plaatsen van de opdracht niet kan geschieden door selectie van het beste 
aanbod, overeenkomstig de bepalingen inzake de openbare en de niet-openbare 
procedure; 
Overwegende dat de communautaire voorschriften inzake de onderlinge 
erkenning van diploma's, certificaten en andere titels van toepassing zijn, 
wanneer voor deelneming aan een aanbestedingsprocedure of aan een 
prijsvraag voor ontwerpen een bepaalde beroepsbekwaamheid wordt geëist; 
Overwegende dat, om de doelstellingen van deze richtlijn te bereiken, de 
huidige situatie op nationaal vlak met betrekking tot de toelating -of 
regeling - van de prijsconcurrentie tussen dienstver leners op bepaalde 
gebieden niet behoeft te worden gewijzigd; 
- 16 -
Overwegende dat de aanbestedende diensten inschrijvingen moeten kunnen 
afwijzen die op steunmaatregelen van de Staten zijn gebaseerd en derhalve 
onbetrouwbaar zijn; dat bij inschrijvingen door openbare lichamen een 
gevaar voor concurrentievervalsing kan bestaan, wanneer die inschrijvingen 
worden beïnvloed door de mogelijkheid om overheidsmiddelen te verkrijgen; 
dat de aanbestedende diensten in bepaalde gevallen de Commissie van hun 
standpunt ten aanzien van dergelijke inschrijvingen in kennis moeten 
stellen; dat deze richtlijn de toepassing van de artikelen 92 en volgende 
van het Verdrag onverlet laat; 
Overwegende dat de ondernemingen in de Gemeenschap toegang moeten krijgen 
tot overheidsopdrachten voor dienstver lening en concessies voor openbare 
diensten in derde landen; dat te dien einde onderhandelingen kunnen worden 
geopend, wanneer die toegang in feite of in rechte blijkt te worden 
belemmerd; dat het onder bepaalde voorwaarden mogelijk moet zijn 
maatregelen te nemen betreffende de toegang van ondernemingen uit het 
betrokken derde land tot overheidsopdrachten voor dienstverlening of tot 
concessies voor openbare diensten die door de onder deze richtlijn vallende 
aanbestedende diensten worden verleend; 
Overwegende dat de werking van deze richtlijn uiterlijk drie Jaar nadat de 
termijn voor aanpassing van de nationale voorschriften inzake 
aanbestedingen is verstreken, opnieuw moet worden bezien; dat daarbij met 
name de mogelijkheid moet worden onderzocht om de richtlijn op een breder 
gamma van opdrachten voor dienstverlening volledig toe te passen, 
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD : 
- 17 -
TITEL I 
AIgemene bepaIi ngen 
Artikel 1 
In de zin van deze richtlijn : 
a) zijn "overheidsopdrachten voor dienstverlening" schriftelijke 
overeenkomsten onder bezwarende titel, die tussen een dienstverlener 
enerzijds, en een aanbestedende dienst anderzijds, zijn gesloten, met 
uitsluit ing van : 
i) overheidsopdrachten voor leveringen in de zin van artikel 1, punt a), 
van Richtlijn 77/62/EEG en overheidsopdrachten voor de uitvoering van 
werken in de zin van artikel 1, punt a), van Richtlijn 71/305/EEG; 
ii) overeenkomsten betreffende de verwerving of huur, ongeacht de 
financiële modaliteiten ervan, van grond, gebouwen of andere 
onroerende goederen of betreffende de rechten hierop; overeenkomsten 
betreffende financiële diensten (pacht, lening, leasing, huurkoop met 
of zonder koopoptie) die voorafgaand aan, gelijktijdig met of als 
vervolg op het koop- of huurcontract worden afgesloten, zijn echter, 
ongeacht hun vorm, onderworpen aan deze richtlijn; 
iii) overeenkomsten betreffende de aankoop van programmamateriaal door 
televisie-omroeporganisaties in de zin van Richtlijn 89/552/EEG van de 
Raad*7), en overeenkomsten betreffende zendtijd; 
iv) overeenkomsten betreffende spraaktelefonie-, telex-, radiotelefonie-, 
oproep- en satelliet-diensten; 
v) overeenkomsten betreffende diensten van arbitrage en verzoening; 
vi) overeenkomsten voor openbare diensten als bedoeld onder h); 
vii) overeenkomsten betreffende een eerste emissie van overheidsobiigaties 
en andere, met de openbare schuld verband houdende werkzaamheden; 
viii) opdrachten die worden geplaatst door aanbestedende diensten in de zin 
van artikel 2, lid 1, van Richtlijn 90/531/EEG die tevens beantwoorden 
aan de in artikel 1, punt b), van deze richtlijn gegeven definitie van 
aanbestedende diensten; 
b) wordt onder "aanbestedende diensten" verstaan de staat, territoriale 
overheden, publiekrechtelijke lichamen, door een of meerdere van deze 
overheden of publiekrechtelijke lichamen gevormde verenigingen , alsmede de 
andere, In bijlage I van Richtlijn 80/767/EEG vermelde lichamen. 
Onder publiekrechtelijk lichaam wordt verstaan een instantie : 
- die is opgericht om specifiek tegemoet te komen aan behoeften van algemeen 
belang die geen Industrieel of commercieel karakter dragen, en 
(7) PB nr. L 298 van 17.10.1989. blz. 23. 
- 18 -
- die rechtspersoonlijkheid bezit, en 
- waarvan de werkzaamheden voor het merendeel worden gefinancierd door 
de staat, territoriale overheden of andere publiekrechtelijke 
lichamen, waarvan het beheer onder toezicht staat van deze laatste, of 
waarvan het administratie-, bestuurs- of controle-orgaan voor meer dan 
de helft bestaat uit leden die zijn benoemd door de staat, 
territoriale overheden of andere publiekrechtelijke lichamen. 
De lijsten van deze lichamen en van de categorieën publiekrechtelijke 
lichamen die voldoen aan de in de tweede alinea van dit punt vermelde 
criteria zijn opgenomen in bijlage 1 van Richtlijn 71/305/EEG. 
c) zijn "dienstver leners" : natuurlijke of rechtspersonen, met inbegrip 
van openbare lichamen, die diensten aanbieden. Een dienstver lener die 
een aanbieding heeft gedaan, wordt aangeduid als "inschrijver" en degene 
die om een uitnodiging tot deelneming aan een niet-openbare procedure of 
aan een procedure van gunning langs de weg van onderhandelingen heeft 
verzocht, wordt aangeduid als "gegadigde"; 
d) wordt onder "openbare procedures" verstaan : die nationale procedures 
waarbij alle belanghebbende dienstverleners mogen inschrijven; 
e) wordt onder "niet-openbare procedures" verstaan die nationale 
procedures waarbij alleen de door de aanbestedende dienst aangezochte 
dienstverleners mogen i nschrIJ ven ; 
f) wordt onder "procedures van gunning langs de weg van onderhandelingen" 
of "onderhandelingsprocedures" verstaan die nationale procedures 
waarbij de aanbestedende dienst met door hemzelf uitgekozen 
dienstverleners overleg pleegt en langs de weg van onderhandelingen met 
een of meer van hen de contractuele voorwaarden vaststelt; 
g) wordt onder "prijsvragen voor ontwerpen" verstaan die nationale 
procedures welke tot doel hebben de aanbestedende dienst een plan of 
ontwerp te verschaffen, met name op het gebied van ruimtelijke ordening, 
stadsplanning, architectuur en weg- en waterbouw, of op het gebied van 
de automatische gegevensverwerking, en waarbij op basis van een concours 
de selectie door een Jury geschiedt, al dan niet met toekenning van 
pr ijzen; 
h) is een "concessie-overeenkomst voor openbare diensten" een 
overeenkomst, niet zijnde een concessie-overeenkomst voor openbare 
werken in de zin van artikel 1, punt d), van Richtlijn 71/305/EEG, en 
gesloten tussen een aanbestedende dienst en een andere instantie naar 
keuze van de aanbestedende dienst, waarbij de aanbestedende dienst het 
verlenen van een tot zijn bevoegdheid behorende dienst ten behoeve van 
het publiek aan deze instantie overdraagt en deze laatste aanvaardt deze 
activiteit op zich te nemen tegenover het recht op exploitatie van de 
dienst of tegenover dit recht en tegen betaling. Indien de concessie­
overeenkomst zelfs maar gedeeltelijk betrekking heeft op alleen de 
uitvoering of de uitvoering en het concipiëren van werkzaamheden die 
verband houden met een van de activiteiten die zijn aangegeven in 
bijlage II van Richtlijn 71/305/EEG of het soort werkzaamheden dat is 
omschreven In artikel 1, punt c), van Richtlijn 71/305/EEG, dan wel op 
de uitvoering, met welke middelen ook, van werkzaamheden ""ereenkomstig 
nauwkeurige specificaties die door de aanbestedende dienst zijn 
vastgesteld, Is uitsluitend Richtlijn 71/305/EEG van toepassing, ook al 
valt de overeenkomst ten dele onder de definitie van een concessie­
overeenkomst . Overeenkomsten betreffende het toekennen van rechten in 
verband met werkzaamheden op het gebied van radio- en 
televisie-uitzendingen vallen niet onder deze begripsbepaling. 
- 19 -
Artikel 2 
indien een overheidsopdracht betrekking heeft zowel op produkten in de zin 
van Richtlijn 77/62/EEG als op diensten in de zin van de bijlagen I .A en 
I,B van deze richtlijn, valt zij onder de werkingssfeer van deze richtlijn 
als de waarde van de betrokken diensten die van de In de opdracht opgenomen 
produkten te boven gaat. 
Artikel 3 
1. De Lid-Staten nemen de nodige maatregelen opdat de aanbestedende 
diensten de bepalingen van deze richtlijn naleven bij het plaatsen van 
overheidsopdrachten voor dienstver lening, het verlenen van concessies 
voor openbare diensten of het houden van prijsvragen voor ontwerpen. 
2. De aanbestedende diensten dragen ervoor zorg dat tussen verschillende 
dienstverleners niet wordt gediscrimineerd. 
3. De Lid-Staten nemen de nodige maatregelen opdat de aanbestedende 
diensten de bepalingen van deze richtlijn naleven of doen naleven, 
wanneer zij voor een opdracht voor dienstverlening die door een andere 
instantie dan de aanbestedende dienst is geplaatst en die betrekking 
heeft op opdrachten voor de uitvoering van werken in de zin van 
artikel 1 bis, lid 2, van Richtlijn 71/305/EEG, rechtstreeks ten belope 
van meer dan 50 % subsidie verlenen. 
Artikel 4 
1. Wanneer de aanbestedende diensten voornemens zijn een concesssie voor 
openbare diensten te verlenen, zijn de bepalingen inzake de 
bekendmaking, als omschreven in artikel 16, lid 3, artikel 17, leden 1 
en 2 en artikel 18 hierop van toepassing als de waarde van de concessie, 
welke wordt gedefinieerd als de Jaaromzet die de concessie-houder 
realiseert bij de uitvoering van de betrokken overeenkomst, ten minste 
200.000 ecu, exclusief BTW, per Jaar bedraagt. 
2. Wanneer de aanbestedende diensten voornemens zijn een concessie te 
verlenen, kunnen zij : 
- hetzij de concessiehouder verplichten om opdrachten van ten minste 30 
% van de totale waarde van de diensten waarvoor een concessie wordt 
verleend, aan derden uit te besteden, met dien verstande dat 
gegadigden de mogelijkheid wordt opengelaten dit percentage te 
verhogen. Dit minimumpercentage dient in de concessie-overeenkomst te 
worden vermeld; 
- hetzij de gegadigden voor de concessie verzoeken zelf in hun 
aanbiedingen aan te geven welk percentage, zo er een bestaat, van de 
totale waarde van de concessie zij voornemens zijn aan derden uit te 
besteden. 
3. Wanneer een concessiehouder zelf aanbestedende dienst is in de zin van 
artikel 1, punt b), is hij gehouden om bij het gunnen van opdrachten aan 
derden de bepalingen in acht te nemen van : 
- deze richtlijn als het opdrachten voor dienstverlening betreft; 
- Richtlijn 77/62/EEG als het opdrachten voor leveringen betreft; 
- Richtlijn 71/305/EEG als het opdrachten voor de uitvoering van werken 
betreft. 
- 20 -
4. Wanneer een concessiehouder geen aanbestedende dienst is in de zin van 
artikel 1, punt b), of geen aanbestedende instantie in de zin van artikel 2 
van Richtlijn 90/531/EEG, nemen de Lid-Staten de nodige maatregelen opdat de 
concessiehouder bij het plaatsen van opdrachten bij derden de onderstaande 
voorschriften in acht neemt : 
- de in de artikelen 17 tot en met 19 van deze richtlijn vervatte 
voorschriften inzake bekendmaking als het opdrachten voor het verlenen van 
in bijlage I .A opgenomen diensten betreft waarvan de waarde hoger is dan 
de in artikel 8, lid 1, vastgestelde drempels, tenzij aan de in artikel 
12, Md 3, vervatte voorwaarden is voldaan; 
- de in de artikelen 9 tot en met 16 van Richtlijn 77/62/EEG vervatte 
voorschriften inzake bekendmaking als het opdrachten voor leveringen 
betreft waarvan de waarde hoger is dan de in artikel 5, Md 1, punt a), 
vastgestelde drempels, tenzij aan de in artikel 6, Md 4, van die 
richtlijn vervatte voorwaarden is voldaan; 
- de in de artikelen 12 tot en met 19 van Richtlijn 71/305/EEG vervatte 
voorschriften inzake bekendmaking als het opdrachten voor de uitvoering 
van werken betreft waarvan de waarde hoger is dan de in artikel 4, punt 
a), vastgestelde drempels, tenzij aan de in artikel 5, lid 3, van die 
richtlijn vervatte voorwaarden is voldaan. 
5. Ondernemingen die een combinatie of consortium hebben gevormd om de 
concessie te verwerven of ondernemingen die met deze ondernemingen zijn 
gelieerd, worden niet als derden in de zin van lid 2 beschouwd, indien aan 
de voorwaarden in artikel 1 ter, lid 4, van Richtlijn 71/305/EEG is voldaan. 
Artikel 5 
1. Deze richtlijn is van toepassing op de opdrachten voor dienstverlening die 
door aanbestedende diensten op defensie-gebied worden gegund, met 
uitzondering van de contracten waarop artikel 223 van het Verdrag van 
toepassing is. 
2. Deze richtlijn is niet van toepassing op diensten, die geheim zijn verklaard 
of waarvan de uitvoering krachtens de in de betrokken Lid-Staat geldende 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen, met bijzondere 
veiligheidsmaatregelen gepaard moet gaan of wanneer de bescherming van de 
fundamentele belangen van die Staat zulks vereist. 
Artikel 6 
Deze richtlijn is niet van toepassing op opdrachten waarvoor andere procedure­
regels gelden en die worden geplaatst krachtens : 
a) een tussen een Lid-Staat en een of mear derde landen gesloten internationale 
overeenkomst betreffende diensten die bestemd zijn voor de 
gemeenschappelijke verwezenlijking of exploitatie door de ondertekenende 
Staten van een werk; elke overeenkomst wordt ter kennis gebracht van de 
Commissie, die overleg kan plegen in het bij Besluit 71/306/EEG van de 
Raad"" ingestelde Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten; 
b) een in samenhang met de legering van strijdkrachten gesloten internationale 
overeenkomst betreffende ondernemingen in een Lid-Staat in een derde 
land; 
c) de specifieke procedure van een internationale organisatie. 
(8) PB nr. L 185 von 16.8.1971, blz. 15. 
- 21 -
Artikel 7 
De bepalingen van deze richtlijn zijn niet van toepassing op 
overheidsopdrachten voor dienstver lening die door de aanbestedende diensten 
krachtens een uitsluitend recht uit hoofde van een met het Verdrag verenigbare 
bekendgemaakte wettelijke of bestuursrechtelijke regeling, bij een instantie 
die zelf een aanbestedende dienst is in de zin van artikel 1, punt b), moeten 
worden geplaatst. 
Artikel 8 
1. Het in deze richtlijn bepaalde is van toepassing op opdrachten voor 
dienstverlening waarvan de geschatte waarde ten minste 200.000 ecu, 
exclusief BTW, bedraagt of 130.000 ecu, exclusief BTW, voor de aanbestedende 
diensten die zijn opgenomen in bijlage I van Richtlijn 80/767/EEG^J van de" 
Raad. 
2. Met het oog op de raming van de waarde van de opdracht vermeldt de 
aanbestedende dienst de geraamde totale vergoeding van de dienstverlener, 
rekening houdend met het bepaalde in de leden 3 tot en met 8. 
3. De keuze van de ramingsmethode mag niet bedoeld zijn om toepassing van deze 
richtlijn te omzeilen. Evenmin mag een aanbesteding voor een bepaald bedrag 
aan diensten worden opgesplitst met het doel om toepassing van deze 
r ichtlijn te omzeilen. 
4. Bij het ramen van de contractwaarde van de onderstaande soorten diensten 
worden - voor zover van toepassing - in aanmerking genomen : 
- voor verzekeringsdiensten, de te betalen premie; 
- voor bankdiensten en andere financiële diensten, honoraria, provisies en 
rente, alsmede andere vormen van beloning; 
- voor opdrachten die betrekking hebben op ontwerpen, het te betalen 
honorarium of de te betalen provisie. 
Wanneer de diensten in percelen zi Jn verdeeld voor elk waarvan een opdracht is 
geplaatst, wordt de waarde van elk perceel in aanmerking genomen om te kunnen 
berekenen of het bovengenoemde bedrag is bereikt. Wanneer de waarde van de 
percelen gelijk is aan of meer bedraagt dan het bovengenoemde bedrag, zijn de 
bepalingen van deze richtlijn op alle percelen van toepassing. De aanbestedende 
diensten mogen van het bepaalde in lid 1 afwijken voor percelen waarvan de 
geraamde waarde, exclusief BTW, minder dan 80.000 ecu bedraagt, mits de totale 
geraamde waarde van alle percelen waarvoor is afgeweken bijgevolg niet meer dan 
20 % van de totale geraamde waarde van alle percelen beloopt. 
5. In het geval van opdrachten waarvoor geen totale prijs is vastgesteld, geldt 
voor de geraamde waarde van de opdracht de volgende berekeningsgrondslag : 
- bij opdrachten met een vaste looptijd : de totale waarde voor de gehele 
looptijd; 
- bij opdrachten voor onbepaalde duur of indien de looptijd ervan niet kan 
worden bepaald : het maandelijks te betalen bedrag, vermenigvuldigd met 
48. 
fo\ PR nr L 215 van 18.8.1980. blz. 1. 
- 22 -
6. in het geval van opdrachten die met een zekere regelmaat worden verleend 
of die zijn bestemd gedurende een bepaalde periode te worden herhaald, 
mag voor de vaststelling van de waarde van de opdracht als 
berekeningsgrondslag worden genomen : 
- het totale bedrag van alle tijdens het voorafgaande boekjaar of 
tijdens de voorafgaande twaalf maanden voor dezelfde categorie van 
diensten geplaatste soortgelijke opdrachten, indien mogelijk 
gecorrigeerd op grond van verwachte wijzigingen in hoeveelheid of 
waarde gedurende de volgende twaalf maanden of 
- het geraamde totale bedrag over de op de eerste prestatie volgende 
twaalf maanden of over de volledige looptijd van de opdracht, indien 
deze zich over meer dan twaalf maanden uitstrekt. 
7. Indien in een voorgenomen opdracht optiebedingen worden vermeld, dient 
voor de berekening van de waarde van de opdracht het hoogst toegestane 
maximumniveau, inclusief de optiebedingen, als grondslag te worden 
genomen. 
8. De tegenwaarde van de drempels in nationale valuta wordt met ingang van 
1 Januari 1994 om de twee Jaar herzien. Die tegenwaarden worden berekend 
op basis van de gemiddelde dagwaarde van die valuta, uitgedrukt in ecu, 
tijdens de 24 maanden die eindigen op de laatste dag van de maand 
oktober voor de per 1 Januari in werking tredende herziening. De 
tegenwaarden worden begin november in het Pub Iikatieb lad van de Europese 
Gemeenschappen gepubliceerd. 
De in de voorafgaande alinea omschreven berekeningsmethode wordt in 
principe twee Jaar na de eerste toepassing ervan op initiatief van de 
Commissie door het Raadgevend Comité inzake Overheidsopdrachten 
onderzocht. 
- 23 -
TITEL M 
Gedifferentieerde toepassing 
Artikel 9 
Opdrachten voor het verlenen van in bijlage I .A opgenomen diensten worden 
overeenkomstig de bepalingen van de titels III tot en met VI geplaatst . 
Artikel 10 
Opdrachten voor het verlenen van in bijlage I .B opgenomen diensten worden 
overeenkomstig de artikelen 16 en 18 geplaatst. 
Artikel 11 
Opdrachten die betrekking hebben op zowel in bijlage I.A als in bijlage I.B 
opgenomen diensten, worden overeenkomstig de bepalingen van de titels III 
tot en met VI geplaatst, indien de waarde van de in bijlage I .A opgenomen 
diensten groter is dan die welke in bijlage I.B zijn opgenomen. Indien dit 
niet het geval is, worden zij overeenkomstig de artikelen 16 en 18 
geplaatst. 
TITEL II 
Keuze van de procedure voor het plaatsen van de opdracht; regels 
Inzake prijsvragen voor ontwerpen 
Artikel 12 
1. BIJ het plaatsen van overheidsopdrachten voor d i enstver I en i ng passen de 
aanbestedende diensten de in artikel 1, punten d), e) en f), 
omschreven, aan deze richtlijn aangepaste procedures toe. 
2. De aanbestedende diensten kunnen in de volgende gevallen opdrachten voor 
dienstver lening plaatsen volgens een procedure van gunning langs de weg 
van onderhandelingen, na een voorafgaande bekendmaking van een 
uitnodiging tot inschrijving : 
a) indien bij de toepassing van een openbare of niet-openbare 
aanbestedingsprocedure onregelmatige inschrijvingen zijn gedaan of 
indien slechts inschrijvingen zijn gedaan die onaanvaardbaar zijn 
volgens de nationale bepalingen, doch in overeenstemming zijn met de 
voorschriften van de artikelen 19 tot en met 24, mits de 
oorspronkelijke voorwaarden voor de opdracht niet inhoudelijk worden 
gewijzigd. De aanbestedende dienst behoeft geen uitnodiging tot 
inschrijving bekend te maken, indien hij bij de gunning langs de weg 
van onderhandelingen alle inschrijvers betrekt die aan de criteria 
van de artikelen 25 tot en met 31 voldoen en die gedurende de 
voorafgaande openbare of niet-openbare aanbestedingsprocedures 
offertes hebben gedaan die met de formele eisen van de 
aanbestedingsprocedure in overeenstemming zijn; 
b) in buitengewone gevallen, indien het diensten betreft waarvan de aard 
en de daaraan verbonden risico's een algemene vaststelling van 
prijzen niet toestaan; 
- 24 
c) wanneer ingevolge de aard van de te verlenen diensten, in het 
bijzonder in het geval van intellectuele diensten en diensten in de 
zin van categorie 6 van bijlage I A, de specificaties voor de 
opdracht niet met een zodanig voldoende nauwkeurigheid kunnen worden 
vastgesteld, dat deze door de keuze van de beste offerte 
overeenkomstig de voorschriften inzake openbare of niet-openbare 
procedures kan worden gegund. 
3. De aanbestedende diensten kunnen in de volgende gevallen opdrachten voor 
dienstverlening plaatsen volgens de procedures van gunning langs de weg 
van onderhandelingen zonder voorafgaande bekendmaking van een 
uitnodiging tot inschrijving : 
a) indien bij de toepassing van de openbare of niet-openbare 
aanbestedingsprocedure geen of geen passende inschrijvingen zijn 
gedaan, mits de oorspronkelijke voorwaarden voor de opdracht niet 
inhoudelijk worden gewijzigd. Aan de Commissie wordt op haar verzoek 
een verslag voorgelegd; 
b) indien diensten om technische of artistieke redenen of om redenen van 
bescherming van exclusieve rechten slechts aan een bepaalde 
dienstverlener kunnen worden toevertrouwd; 
c) indien de opdracht voortvloeit uit een prijsvraag voor ontwerpen en 
volgens de toepasselijke nat ionale voorschriften aan een van de 
winnaars van die prijsvraag moet worden gegund, mits al Ie winnaars 
van de prijsvraag aan de aanbestedingsprocedure deelnemen; 
d) voor zover zulks strikt noodzakenJk is, indien de termijnen voor de 
openbare of de niet-openbare procedure dan wel voor de procedure van 
gunning langs de weg van onderhandelingen bedoeld in artikel 18, om 
redenen van dringende spoed wegens voor de betrokken aanbestedende 
diensten onvoorziene gebeurtenissen niet kunnen worden nageleefd. De 
ter rechtvaardiging van de dringende spoed ingeroepen omstandigheden 
mogen in geen geval aan de aanbestedende diensten te wijten zijn; 
e) indien het aanvullende diensten betreft die noch in de oorspronkelijk 
in overweging genomen behoefte aan opdrachten, noch in de eerst tot 
stand gekomen opdracht waren begrepen, doch die ten gevolge van 
onvoorziene omstandigheden voor het verlenen van de daarin beschreven 
dienst noodzakelijk zijn geworden, mits de gunning aan de 
dienstverlener die de genoemde dienst verricht, geschiedt : 
wanneer deze diensten technisch of economisch niet zonder 
overwegende bezwaren voor de aanbestedende diensten van de 
hoofdopdracht kunnen worden gescheiden, of 
wanneer deze diensten, hoewel zij van de uitvoering van de 
oorspronkelijke opdracht kunnen worden gescheiden, voor de 
latere fasen ervan strikt noodzakelijk zijn. 
De gezamenlijke geraamde waarde van de ter zake van aanvullende 
diensten geplaatste opdrachten, mag echter niet hoger zijn dan 50 % 
van het bedrag van de hoofdopdracht ; 
- 25 -
f) indien het gaat om nieuwe diensten, bestaande uit herhaling van 
soortgelijke diensten die door dezelfde aanbestedende diensten aan de 
met een eerdere opdracht belaste dienstverlener zijn toevertrouwd, 
mits deze diensten overeenstemmen met een basisproject dat het 
voorwerp vormde van een overeenkomstig de in lid 4 bedoelde 
procedures geplaatste eerste opdracht. De mogelijkheid om deze 
procedure toe te passen, dient reeds bij het uitschrijven van de 
aanbesteding van het eerste deel van de dienst te worden vermeld, en 
het totale, voor de volgende diensten geraamde bedrag wordt door de 
aanbestedende diensten voor de toepassing van artikel 8 in aanmerking 
genomen. Tot deze procedure kan slechts worden overgegaan gedurende 
een periode van drie jaar volgend op de totstandkoming van de 
oorspronkelijke opdracht. 
In de andere gevallen maken de aanbestedende diensten voor het plaatsen 
van hun overheidsopdrachten voor dienstverlening gebruik van de openbare 
of van de niet-openbare procedure. 
Artikel 13 
1. De aanbestedende dienst deelt binnen een termijn van vijftien dagen te 
rekenen van de datum van ontvangst van het verzoek aan iedere afgewezen 
gegadigde of inschrijver desgevraagd schriftelijk de redenen mede voor 
verwerping van zijn aanvraag of van zijn inschrijving op een 
aanbesteding, en in geval van een inschrijving op een aanbesteding, de 
naam van de daarvoor geslaagde. 
2. De aanbestedende dienst deelt op schriftelijk verzoek van de gegadigden 
of inschrijvers aan hen mede om welke redenen hij heeft besloten een 
aanbestede opdracht niet te plaatsen of de procedure opnieuw te 
beginnen. Hij stelt ook het Bureau voor Officiële Pub M katies der 
Europese Gemeenschappen van dat besluit in kennis. 
3. Over elke gegunde opdracht stellen de aanbestedende diensten een verslag 
op dat ten minste het volgende bevat : 
- naam en adres van de aanbestedende dienst, het voorwerp en de waarde 
van de opdracht; 
- de namen van de uitgekozen gegadigden of inschrijvers en de redenen 
voor die keuze; 
- de namen van de uitgesloten gegadigden of 
voor die uitsluit ing; inschrijvers en de redenen 
- de naam van de begunstigde en de redenen voor de keuze van zijn 
offerte, alsmede, indien bekend, het gedeelte van de opdracht dat de 
begunstigde voornemens is aan derden in onderaanbesteding te geven; 
- voor procedures van gunning langs de weg van onderhandelingen, 
vermelding van de in artikel V2_ genoemde omstandigheden die de 
toepassing van deze procedures rechtvaardigen. 
Dit verslag, of de hoofdpunten ervan, wordt, respectievelijk worden 
door de aanbestedende dienst desgevraagd aan de Commissie toegezonden. 
- 26 -
Artikel 14 
1. Voor prijsvragen voor ontwerpen geldt het navolgende. Wanneer als 
afzonderlijke procedure een prijsvraag voor ontwerpen wordt 
uitgeschreven, zijn deze voorschriften slechts van toepassing indien met 
het totale bedrag aan prIJzengeld en betalingen aan deelnemers ten 
minste 200.000 ecu is gemoeid. 
2. De toelating van deelnemers aan prijsvragen voor ontwerpen wordt niet 
beperkt naar grondgebied van een Lid-Staat of naar een deel daarvan. 
3. BIJ prijsvragen met een beperkt aantal deelnemers, past de aanbestedende 
dienst de voorschriften van artikel 23 toe. 
4. De Jury mag uitsluitend bestaan uit personen die geen financiële 
bindingen hebben met, noch in bijzondere betrekkingen staan tot 
deelnemers aan de prijsvraag. Indien van de deelnemers aan een 
prijsvraag een bijzondere beroepsbekwaamheid wordt geëist, moet de 
meerderheid van de juryleden diezelfde bekwaamheid hebben. 
De jury is autonoom in haar besluiten. De jury besluit aan de hand van 
de op anonieme wijze ingediende projecten en uitsluitend op grond van de 
in de uitnodiging tot het indienen van projecten in de zin van 
bijlage IV vermelde criteria. 
5. De Lid-Staten kunnen de aanbestedende diensten ertoe verplichten op de 
prijsvraag volgende opdrachten aan een van de winnaars van een 
prijsvraag voor ontwerpen te gunnen. 
TITEL IV 
GemeenschappeIIJke regeIs op technlsch gebIed 
Artikel 15 
1. De in bijlage II omschreven technische specificaties worden in de 
algemene documenten of in het bestek welke op iedere opdracht 
betrekking hebben, opgenomen. 
2. Onverminderd de verplichte nationale technische voorschriften, voor 
zover deze met het Gemeenschapsrecht verenigbaar zijn, worden deze 
technische specificaties door de aanbestedende dienst omschreven door 
verwijzing naar nationale normen waarbij Europese normen zijn omgezet, 
door verwijzing naar Europese technische goedkeuringen of door 
verwijzing naar gemeenschappelijke technische specificaties. 
3. Een aanbestedende dienst kan van lid 2 afwijken, indien : 
a) de normen, de Europese technische goedkeuringen of de 
gemeenschappelijke technische specificaties geen bepalingen bevatten 
inzake de vaststelling van overeenstemming of indien er geen 
technische middelen zijn om de overeenstemming met deze normen, deze 
Europese technische goedkeuringen of deze gemeenschappelijke 
technische specificaties op bevredigende wijze vast te .tellen; 
27 -
b) de toepassing van lid 2 afbreuk doet aan de toepassing van 
Richtlijn 86/361/EEG van de Raad van 24 juli 1986 betreffende de 
eerste fase van de wederzijdse erkenning van goedkeuringen van 
eindapparatuur voor telecommunicatie*10) of van Besluit 87/95/EEG 
van de Raad van 22 december 1986 betreffende de normalisatie op het 
gebied van de informatietechnologieën en de telecommunicat ie_ü_LL of 
van andere communautaire besluiten op specifieke gebieden van 
diensten of produkten; 
c) de toepassing van deze normen, Europese technische goedkeuringen of 
gemeenschappelijke technische specificaties de aanbestedende dienst 
zou verplichten tot aanschaffing van produkten of van materiaal dat 
met de reeds door de aanbestedende dienst gebruikte apparatuur 
onverenigbaar is, of tot buitensporig hoge kosten of tot onevenredig 
grote technische moeilijkheden zou leiden, doch slechts ais een 
onderdeel van een welomschreven en schriftelijk vastgelegde strategie 
met het oog op een overgang binnen een vooraf vastgestelde termijn, 
naar Europese normen, Europese technische goedkeuringen of 
gemeenschappelijke technische specificaties; 
d) het betrokken project daadwerkelijk innoverend van aard is, waardoor 
het gebruik van bestaande normen, Europese technische goedkeuringen 
of gemeenschappelijke technische specificaties niet geëigend zou 
zijn. 
4. Aanbestedende diensten die van lid 3 gebruik maken, vermelden, wanneer 
enigzins mogelijk, de redenen daarvoor in de in het Pub Iikatieb lad van 
de Europese Gemeenschappen bekendgemaakte aanbestedingsaankondiging of 
in het bestek en in elk geval in hun interne documentatie, en 
verstrekken deze informatie desgevraagd aan de Lid-Staten en aan de 
Comm i ss i e. 
5. Indien ter zake geen Europese normen, Europese technische goedkeuringen 
of gemeenschappelijke technische specificaties bestaan : 
a) worden de technische specificaties omschreven door verwijzing naar de 
nationale technische specificaties waarvan is erkend dat zij aan de 
fundamentele voorschriften van de communautaire richtlijnen inzake de 
technische harmonisatie voldoen, volgens de in die richtlijnen 
bepaalde procedures en met name volgens die in Richtlijn 89/106/EEG 
van de Raad*12); 
b) kunnen de technische specificaties worden omschreven door verwijzing 
naar de nationale technische specificaties inzake het ontwerpen, het 
berekenen en het uitvoeren van het werk en het gebruik van materialen 
c) kunnen de technische specificaties worden omschreven door verwijzing 
naar andere stukken. 
In dit geval dient in volgorde van voorkeur te worden verwezen naar : 
i) nationale normen waarbij de door het land van de aanbestedende 
dienst aanvaarde internationale normen zijn omgezet; 
(10) PB nr. L 217 van 5.8.1986. blz. 21. 
(11) PB nr. L 36 van 7.2.1987. blz. 31. 
(12) PB nr. L 40 van 11.2.1989. blz. 12 
- 28 -
il) andere nationale normen en nationale technische goedkeuringen 
van het land van de aanbestedende dienst; 
iii) enige andere norm. 
6. Tenzij het door het voorwerp van de opdracht wordt gerechtvaardigd, 
verbieden de Lid-Staten het opnemen in de contractuele bepalingen die 
voor een bepaalde opdracht gelden, van technische specificaties die 
produkten van een bepaald fabrikaat of van een bepaalde herkomst of 
bijzondere werkwijzen vermelden, ten gevolge waarvan bepaalde 
ondernemingen worden begunstigd of uitgeschakeld. Het is met name 
verboden merken, octrooien of typen, of een bepaalde oorsprong of 
produktie aan te duiden. Een dergelijke aanduiding, vergezeld van de 
vermelding "of daarmee overeenstemmend", is evenwel toegestaan wanneer 
de aanbestedende diensten niet in staat zijn door middel van in 
voldoende mate nauwkeurige en voor alle betrokkenen begrijpelijke 
technische specificaties het voorwerp van de opdracht te beschrijven. 
- 29 -
TITEL V 
Gemeenschappelijke regels voor de bekendmaking 
Artikel 16 
1. De aanbestedende diensten maken door middel van een enuntiatieve 
aankondiging die zo spoedig mogelijk na het begin van hun begrotingsjaar 
wordt bekendgemaakt, voor elke in bijlage I .A opgenomen categorie van 
diensten, de totale behoefte bekend die zij voornemens zijn in de loop 
van de komende twaalf maanden door middel van opdrachten te dekken, 
indien de geraamde totale waarde, het in artikel 8 bepaalde in 
aanmerking genomen, ten minste 750.000 ecu bedraagt. 
2. Aanbestedende diensten die een overheidsopdracht voor dienstver lening 
volgens een openbare of een niet-openbare procedure dan wel, onder de in 
artikel _^2_ vastgestelde voorwaarden, volgens een procedure van gunning 
langs de weg van onderhandelingen wensen te plaatsen, geven in een 
aankondiging hun voornemen hiertoe te kennen. 
3. Aanbestedende diensten die een concessie voor een openbare dienst willen 
verlenen, geven in een aankondiging hun voornemen hiertoe te kennen. 
4. Aanbestedende diensten die een prijsvraag voor ontwerpen wensen uit te 
schrijven, geven in een aankondiging hun voornemen hiertoe te kennen. 
Artikel 17 
1. Aanbestedende diensten die een opdracht hebben geplaatst, een concessie 
voor een openbare dienst hebben verleend of een prijsvraag voor 
ontwerpen hebben uitgeschreven, zenden een aankondiging betreffende de 
uitslag van de aanbestedingsprocedures aan het Bureau voor Officiële 
Pub M katies der Europese Gemeenschappen. 
2. In het geval van een overheidsopdracht voor een in bijlage I.A opgenomen 
dienst, een concessie voor een openbare dienst of een prijsvraag voor 
ontwerpen wordt de aankondiging bekendgemaakt overeenkomstig de 
bepalingen bedoeld in artikel Jj^. 
3. Bij een overheidsopdracht voor een in bijlage I .B opgenomen dienst 
vermeldt de aanbestedende dienst in de aankondiging of hij met de 
bekendmaking daarvan instemt. 
4. De Commissie stelt de regels vast voor de opstelling van periodieke 
verslagen aan de hand van de in lid 3 genoemde aankondigingen alsmede 
voor de bekendmaking van die verslagen volgens de in artikel 36, I id 3, 
vastgestelde procedure. 
5. Voor zover openbaarmaking van de gegevens over de opdracht het doen 
naleven van de wet zou beletten of anderszins, met het openbaar belang 
in strijd zou zijn of aan de rechtmatige commerciële belangen van een 
bepaalde openbare of particuliere onderneming schade zou toebrengen, dan 
wel aan eerlijke mededinging tussen dienstver leners afbreuk zou doen, 
behoeven deze gegevens niet te worden bekendgemaakt. 
30 -
Artikel 18 
1. De aankondigingen worden opgesteld overeenkomstig de in de bijlagen III, 
IV en V opgenomen modellen en vermelden nauwgezet de in die modellen 
verlangde inlichtingen. De aanbestedende diensten mogen geen andere 
eisen stellen dan die in de artikelen 2J_ en 28_, wanneer zij inlichtingen 
verlangen omtrent de economische en technische eisen die zij aan 
dienstverleners stellen voor hun selectie (punt 13 van bijlage III.B, 
punt 12 van bijlage III.C en punt 11 van bijlage MI.D). 
2. De volgende bepalingen van Richtlijn 71/305/EEG zijn van toepassing : 
i) artikel 12, lid 6, en de leden 8 tot en met 13, betreffende de 
bekendmaking van de aankondigingen*, 
II) de artikelen 13 tot en met 15, betreffende de minimum-termi Jnen 
voor de verschillende fasen van de aanbestedingsprocedures en voor 
de mededelingen tussen de aanbestedende diensten en de gegadigden; 
Mi) de artikelen 15 bis en 15 ter, betreffende de minimumtermi Jnen 
voor het verlenen van concessies voor openbare diensten en voor 
het plaatsen van opdrachten door de concessiehouders; 
iv) artikel 19 betreffende de vrijwillige bekendmaking van de 
aankondigingen in het Pub Iikatieb lad van de Europese 
Gemeenschappen. 
3. De nadere regels betreffende de opstelling, de verzending, de ontvangst, 
de vertaling, de verzameling en de verspreiding van de in de leden 1 en 
2 en In de artikelen j6_ en 17_ genoemde aankondigingen en van de in 
artikel V7_, lid 4, en in artikel 35 genoemde statistische overzichten, 
alsook de nadere regels betreffende de verwijzing in de aankondigingen 
naar bepaalde CPC-posten binnen de in de bijlagen I .A en I .B opgenomen 
categorieën van diensten kunnen volgens de in artikel 36, lid 3, 
vastgestelde procedure worden gewijzigd. 
- 31 -
TITEL VI 
Hoofdstuk 1 
Gemeenschappe11J ke regeIs Inzake de dee InemIng 
Artikel 19 
De gunning geschiedt, met inachtneming van artikel 20_, op de grondslag van 
de in hoofdstuk 3 vervatte criteria, nadat de geschiktheid van de 
dienstverleners die niet uit hoofde van artikel 25^ zijn uitgesloten, door 
de aanbestedende diensten overeenkomstig de in de artikelen 27_ en 28_ 
vermelde criteria is nagegaan. 
Artikel 20 
Wanneer voor de gunning van opdrachten het criterium van de economisch 
voordeligste aanbieding wordt gehanteerd, mogen de aanbestedende 
diensten de door een inschrijver voorgestelde varianten in overweging 
nemen voor zover die aan de door deze aanbestedende diensten gestelde 
minimumeisen voldoen. De aanbestedende diensten vermelden in het bestek 
aan welke voorwaarden deze varianten ten minste moeten voldoen, alsmede 
hoe zij moeten worden ingediend. Zij geven In de aankondiging van de 
aanbesteding aan of varianten in overweging worden genomen. 
De aanbestedende diensten mogen een ingediende variant niet verwerpen 
enkel om de reden dat deze is opgesteld met technische specificaties die 
zijn omschreven onder verwijzing naar nationale normen waarin Europese 
normen zijn omgezet, onder verwijzing naar Europese technische 
goedkeuringen of naar de In artikel 15, lid 2, bedoelde 
gemeenschappelijke technische specificaties of onder verwijzing naar de 
in artikel 15, lid 5, punten a) en b), bedoelde nationale technische 
specificat ies. 
2. Aanbestedende diensten die overeenkomstig lid 1 varianten hebben 
toegestaan, mogen een variant niet verwerpen louter omdat deze, indien 
hij wordt gekozen, veeleer tot een opdracht voor leveringen dan tot een 
overheidsopdracht voor dienstverlening in de zin van deze richtlijn zou 
Ie i den. 
Artikel 21 
In het bestek kan de aanbestedende dienst de inschrijver verzoeken hem in 
zijn offerte mede te delen welk gedeelte van de opdracht hij eventueel 
voornemens is aan derden in onderaanbesteding te geven. 
Deze mededeling doet geen afbreuk aan het aspect van de aansprakelijkheid 
van de hoofddienstverlener. 
- 32 -
Artikel 22 
1. Combinaties of consortia van dienstver leners mogen inschrijven. Van 
deze consortia of combinaties mag niet worden verlangd dat zij met het 
oog op de inschrijving een bepaalde rechtsvorm aannemen, Wanneer de 
opdracht aan een combinatie is gegund, kan dit achter wel van haar 
worden geëist. 
2. Gegadigden of Inschrijvers die krachtens de wetgeving van de Lid-Staat 
waarin zij zijn gevestigd, gerechtigd zijn de betrokken diensten te 
verlenen, mogen niet worden afgewezen louter op grond dat zij, 
krachtens de wetgeving van de Lid-Staat waarin de opdracht wordt gegund, 
een natuurlijke persoon dan wel een rechtspersoon moeten zijn. 
3. Van rechtspersonen kan echter worden verlangd dat zij in de inschrijving 
of in het verzoek tot deelneming de namen en de ter zake dienende 
beroepsbekwaamheden van het personeel dat met het verlenen van de dienst 
wordt belast, vermelden. 
Artikel 23 
1. Bij niet-openbare procedures en bij procedures van gunning langs de weg 
van onderhandelingen kiezen de aanbestedende diensten uit diegenen die 
aan de in de artikelen 2S_ tot en met 31_ gestelde eisen voldoen, aan de 
hand van de verstrekte gegevens over de situatie van de dienstver lener 
en de voor de beoordeling van de technische en economische minimum-eisen 
waaraan deze moet voldoen benodigde gegevens en bescheiden, de 
gegadigden die zij zullen uitnodigen om in te schrijven of te 
onderhandelen. 
2. Wanneer aanbestedende diensten een opdracht volgens een niet-openbare 
procedure plaatsen, mogen zij een minimum en een maximum aangeven 
waarbinnen het aantal dienstver leners is begrepen dat zij voornemens 
zijn aan te zoeken. Dit minimum- en max imum-aantal worden dan in de 
aankondiging vermeld. De hoogte van deze aantallen hangt af van de aard 
van de te verlenen dienst. Het minimum-aantal mag niet minder bedragen 
dan vijf. Het maximum-aantal mag twintig bedragen. 
Het aantal inschrijvingsgegadigden moet in ieder geval voldoende groot 
zijn om een daadwerkelijke mededinging te waarborgen. 
3. Wanneer aanbestedende diensten een opdracht plaatsen volgens de 
procedure van gunning langs de weg van onderhandelingen als bedoeld in 
artikel V2_, mag het aantal gegadigden dat tot de onderhandelingen wordt 
toegelaten, niet lager zijn dan drie, op voorwaarde dat er voldoende 
geschikte gegadigden zijn. 
4. Elke Lid-Staat draagt ervoor zorg dat de aanbestedende diensten zich 
zonder discriminatie onder dezelfde voorwaarden als die welke zij aan 
nationale gegadigden stellen, tot aan de vereisten beantwoordende 
ondernemingen van de overige Lid-Staten wenden. 
- 33 -
Artikel 24 
De aanbestedende dienst kan, uit eigen beweging of daartoe door een 
Lid-Staat verplicht, in het bestek aangeven bij welke dienst of diensten 
een gegadigde de ter zake dienende informatie kan verkrijgen over de 
verplichtingen ten aanzien van de inzake arbeidsbescherming en 
arbeidsvoorwaarden in de Lid-Staat, de regio of de plaats waar de 
diensten moeten worden verleend, geldende bepalingen die op de diensten 
die tijdens de uitvoering van de opdracht op het werkterrein worden 
verleend, van toepassing zijn. 
De aanbestedende dienst die de in lid 1 vermelde informatie verstrekt, 
verzoekt de inschrijvers of degenen die aan een aanbestedingsprocedure 
deelnemen, aan te geven of zij bij de voorbereiding van hun offerte met 
de verplichtingen ten aanzien van de bepalingen inzake 
arbeidsbescherming en arbeidsvoorwaarden die gelden op de plaats waar de 
dienst moet worden verleend, rekening hebben gehouden. Dit laat de 
toepassing van artikel 33. inzake de verificatie van abnormaal lage 
offertes onverlet. 
Hoofdstuk 2 
Criteria voor de kwalitatieve selectie 
Artikel 25 
Van deelneming aan een overheidsaanbesteding kan worden uitgesloten iedere 
dienstver lener : 
a) die in staat van faillissement of van liquidatie verkeert, wiens 
werkzaamheden hebben opgehouden, of die het voorwerp is van een 
surséance van betaling of een akkoord dan wel in een andere 
soortgelijke toestand verkeert ingevolge een dergelijke procedure die 
voorkomt in de nationale wetten of regelingen; 
b) wiens faillissement is aangevraagd of tegen wie een procedure voor 
surséance van betaling of akkoord dan wel een andere soortgelijke 
procedure die voorkomt in de nationale wetten en regelingen aanhangig is 
gemaakt ; 
c) die, bij een rechterlijk vonnis dat in kracht van gewijsde is gegaan, 
veroordeeld is geweest voor een delict dat door zijn aard de 
beroepsmoraal van de ondernemer aantast; 
d) die bij zijn beroepsuitoefening een ernstige fout heeft begaan, 
vastgesteld op elke grond die de aanbestedende diensten aannemelijk 
kunnen maken; 
e) die niet aan zijn verplichtingen heeft voldaan ten aanzien van de 
betaling van de sociale verzekeringslasten overeenkomstig de wettelijke 
bepalingen van het land waar hij gevestigd is of die van het land van de 
aanbestedende dienst; 
f) die niet aan zijn verplichtingen heeft voldaan ten aanzien van de 
betaling van zijn belastingen overeenkomstig de wettelijke bepalingen 
van het land van de aanbestedende dienst; 
g) die zich bij het verstrekken van de op grond van dit hoofdstuk 
opvraagbare InIIcht i ngen in ernstige mate aan het afleggen van valse 
verklaringen schuldig heeft gemaakt of deze inlichtingen niet heeft 
verstrekt. 
- 34 -
Indien de aanbestedende dienst van de dienstver lener het bewijs verlangt 
dat hij niet in een van de onder a), b), c), e) of f) genoemde 
omstandigheden verkeert, aanvaardt deze dienst als voldoende bewijs : 
- voor a), b) of c) een uittreksel uit zijn strafregister of, bij 
ontbreken daarvan, een gelijkwaardig document, afgegeven door een 
gerechtelijke of overheidsinstantie van het land van oorsprong of van 
herkomst en waaruit blijkt dat aan deze eisen is voldaan; 
- voor e) of f) een door een bevoegde instantie van de betrokken Lid-Staat 
verstrekt getuigschrift. 
Indien geen zodanig document of getuigschrift door het betrokken land wordt 
afgegeven, kan het worden vervangen door een verklaring die door betrokkene 
onder ede is afgelegd ten overstaan van een gerechtelijke of 
overheidsinstantie, een notaris of een bevoegde beroeps- of 
bedrijfsorganisatie van het land van oorsprong of herkomst. 
De Lid-Staten wijzen binnen de in artikel 40_ bedoelde termijn de instanties 
en organisaties aan die voor de afgifte van vorengenoemde documenten 
bevoegd zijn en stellen de overige Lid-Staten en de Commissie daarvan 
onverwijld in kennis. 
Artikel 26 
1. Indien aan gegadigden voor een overheidsopdracht een bijzondere 
vergunning moet zijn verleend, of indien zij lid moeten zijn van een 
bepaalde organisatie om in hun land de dienst in kwestie te kunnen 
verlenen, kan de aanbestedende dienst verlangen dat zij aantonen dat zij 
over deze vergunning beschikken of van de bedoelde organisatie lid zijn. 
2. ledere gegadigde of inschrijver kan worden verzocht aan te tonen dat hij 
volgens de eisen die gelden in het land waar hij is gevestigd, is 
ingeschreven in de in lid 3 genoemde beroepsregisters. 
3. De in aanmerking komende handelsregisters, verklaringen of attesten 
zijn : 
- voor België, het "Handelsregister - Registre du Commerce"; 
- voor Denemarken, de "Erhverss- og Selskabsstyrelsen" 
("Aktieselskabs-Registret", "Forenings-Reg1stret" of 
"Handelsregistret"); 
- voor Duitsland, het "Handelsregister" en de "HandwerksrolIe"; 
- voor Griekenland kan verzocht worden om een verklaring onder ede voor 
de notaris betreffende de uitoefening van het betrokken beroep; 
- voor Spanje, het "Registro Official de Contratistas del Ministerio de 
Industr ia y Energla"; 
- voor Frankrijk, het "Registre du Commerce" en het "Répertoire des 
mét iers"; 
- 35 -
voor Italië, het "Registro del la Camera di commercio, industria, 
agricoltura e artigianato" of het "Registro del le commission! 
provincial! per l'artigianato"; 
voor Luxemburg, het "Registre aux firmes" en de "Rôle de la Chambre 
des mét iers"; 
voor Nederland, het "Handelsregister"; 
voor Portugal, de "Commissâo de Al varas de Empresas de Obras Pub M cas 
e PartIculares" ("CAEOPP") of het "Registro nacional das Pessoas 
Col eet ivas"; 
voor het Verenigd Koninkrijk en voor Ierland kan de dienstverlener 
verzocht worden een attest van de "Registrar of Companies" of de 
"Registrar of Friendly Societies" over te leggen of, bij ontstentenis 
daarvan, een attest dat de betrokkene onder ede heeft verklaard het 
desbetreffende beroep uit te oefenen in het land waar hij zich heeft 
gevestigd op een bepaalde plaats en onder een welbepaalde handelsnaam. 
Artikel 27 
1. In het algemeen kan de financiële en economische draagkracht van de 
dienstver lener worden aangetoond door een of meer van de volgende 
referenties : 
a) passende bankverklaringen of het bewijs van een passende 
aansprakelIjkheidsverzeker ing beroepsr isico's; 
b) het ter inzage geven van balansen of van uittreksels uit de balansen 
van de dienstver lener, indien de vennootschapswetgeving van het land 
waar de dienstver lener is gevestigd pub M kat ie van balansen 
voorschrIJft; 
c) een verklaring betreffende de totale omzet en de omzet betreffende de 
diensten waarover de opdracht gaat, van de onderneming over de 
laatste drie boekjaren. 
2. De aanbestedende diensten geven in de aankondiging of in de uitnodiging 
tot inschrijving aan welke referentie(s) zij verkiezen, alsmede de 
andere, niet in lid 1 genoemde, afdoende referenties die zij verlangen. 
3. Indien de dienstverlener om gegronde redenen niet in staat is de door de 
aanbestedende dienst gevraagde referenties te verschaffen, kan hij zijn 
economische en financiële draagkracht aantonen door andere documenten 
die de aanbestedende dienst geschikt acht. 
Artikel 28 
1. De geschiktheid van dienstver leners om diensten te verrichten, kan 
worden beoordeeld aan de hand van met name hun vakkundigheid, 
prestatievermogen, ervaring en betrouwbaarheid. 
2. De technische bekwaamheid van de dienstverlener kan op een of meer van 
de volgende manieren worden bewezen, afhankelijk van de aard, de 
hoeveelheid en het gebruik van de te verlenen diensten : 
- 36 -
a) door studie- en beroepsdiploma's van de dienstver lener en/of van het 
stafpersoneel van de onderneming en in het bijzonder van degenen die 
worden belast met het verlenen van de diensten; 
b) door middel van een lijst van de voornaamste diensten die de 
dienstverlener gedurende de afgelopen drie Jaar heeft verleend, hun 
bedrag, data en de publiek- of privaatrechtelijke instanties waarvoor 
zi J bestemd waren : 
indien het diensten aan aanbestedende diensten betreft, worden 
de diensten aangetoond door certificaten die door de bevoegde 
autoriteit zijn opgesteld of goedgekeurd; 
indien het gaat om diensten aan particulieren, worden de 
certificaten opgesteld door degene te wiens behoeve de diensten 
zijn verleend; bij het ontbreken daarvan is een verklaring van 
de dienstver lener toegelaten; 
c) door opgave van de al dan niet tot de onderneming van de 
dienstverlener behorende technici of technische organen, in het 
bijzonder van die welke belast zijn met de kwaliteitscontrole; 
d) door een verklaring welke de gemiddelde jaarlijkse 
personeelsbezetting van de onderneming van de dienstverlener en de 
omvang van haar staf gedurende de laatste drie jaren vermeldt; 
e) door een verklaring welke de outillage, het materieel en de 
technische uitrusting vermeldt, waarover de dienstver lener voor het 
verlenen van de diensten beschikt; 
f) door een beschrijving van de maatregelen die de dienstver lener treft 
om kwaliteit te waarborgen en de mogelijkheden die hij biedt ten 
aanzien van ontwerpen en onderzoek; 
g) wanneer de te ver lenen diensten van complexe aard zijn of in 
uitzonderlijke gevallen voor een bijzonder doel vereist zijn, door 
middel van controle door de aanbestedende dienst of, namens de 
aanbestedende dienst, door een bevoegd officieel orgaan van het land 
waar de dienstverlener is gevestigd, onder voorbehoud van de 
instemming van dat orgaan; deze controle heeft betrekking op de 
technische bekwaamheid van de dienstver lener en, indien nodig, de 
mogelijkheden die hij biedt ten aanzien van ontwerpen en onderzoek, 
alsmede de door hem getroffen maatregelen inzake kwaliteitscontrole; 
h) door opgave van het gedeelte van de opdracht dat de dienstver lener 
mogelijkerwijze voornemens is in onderaanbesteding te geven. 
3. De aanbestedende dienst geeft in da aankondiging of in de uitnodiging 
tot inschrijving aan welke referenties hij verlangt. 
4. Bij het inwinnen van de in artikel 27_ en in de vorige leden bedoelde 
inlichtingen mag niet verder worden gegaan dan gezien de inhoud van de 
opdracht verantwoord is, en de aanbestedende diensten moeten met de 
gerechtvaardigde belangen van de dienstver leners met betrekking tot de 
bescherming van hun fabrieks- of bedrijfsgeheimen rekening houden. 
Artikel 29 
Indien de aanbestedende dienst de overlegging verlangt van een door een 
onafhankelijke instantie opgestelde verklaring dat de dienstver lener aan 
bepaalde normen inzake kwaliteitsbewaking voldoet, dient deze te verwijzen 
naar kwaIi tei tsbewakingsregeIingen die op de Europese normenreeks EN 29000 
- 37 -
zijn gebaseerd en die zijn gecertificeerd door instanties die voldoen aan 
de Europese normenreeks EN 45000. De aanbestedende diensten erkennen 
gelijkwaardige verklaringen van in andere Lid-Staten gevestigde instanties. 
Zij aanvaarden eveneens andere bewijzen inzake gelijkwaardige maatregelen 
op het gebied van de kwaliteitsbewaking van dienstverleners die niet voor 
dergelijke verklaringen in aanmerking komen of die niet binnen de gestelde 
termijnen dergelijke verklaringen kunnen verkrijgen. 
Artikel 30 
Binnen de grenzen, gesteld in de artikelen 25^ tot en met 28_, kan de 
aanbestedende dienst verlangen dat de dienstver lener de overgelegde 
getuigschriften en bescheiden aanvult of nader toelicht. 
Artikel 31 
1. De Lid-Staten waar officiële lijsten van erkende dienstver leners 
bestaan, dienen deze lijsten aan te passen aan artikel 25^ punten a) tot 
en met d) en g), en de artikelen 26 tot en met 28. 
2. De op een dergelijke lijst ingeschreven dienstverleners kunnen bij elke 
aanbesteding een door de bevoegde autoriteit afgegeven bewijs van 
inschrijving aan de aanbestedende dienst overleggen. Op dit bewijs 
worden de referenties vermeld op grond waarvan de inschrijving op de 
lijst mogelijk was, alsmede de classificatie die zij behelst. 
3. De door de bevoegde autoriteiten bevestigde inschrijving op een 
dergelijke lijst vormt Jegens de aanbestedende diensten van de andere 
Lid-Staten slechts in de zin van artikel 25, punten a) tot en met d) en 
g), artikel 26_, artikel 27_, punten b) en c), en artikel 28_, punt a), een 
vermoeden van geschiktheid, in overeenstemming met de classificatie van 
de dienstverlener. 
De gegevens welke uit de inschrijving op de officiële lijst kunnen 
worden afgeleid, mogen niet in twijfel worden getrokken. Niettemin kan, 
met betrekking tot de betaling van de bijdragen aan de sociale 
verzekering, bij elke aanbesteding een aanvullende verklaring van de 
ingeschreven dienstverleners worden verlangd. 
De voorafgaande bepalingen worden door de aanbestedende diensten van de 
andere Lid-Staten alleen toegepast op dienstver leners die gevestigd zijn 
in het land waar de officiële lijst bestaat. 
4. Voor de eventuele inschrijving van dienstverleners uit andere Lid-Staten 
op een dergelijke lijst mogen geen andere bewijzen en verklaringen 
worden geëist dan voor nationale dienstverleners en in geen geval andere 
dan die welke in de artikelen 25 tot en met 29 zijn vastgeiegd. 
5. De Lid-Staten die over officiële lijsten beschikken, moeten de andere 
Lid-Staten meedelen aan welk adres verzoeken tot inschrijving kunnen 
worden ger icht. 
Hoofdstuk 3 
GunnlngscrI ter Ia 
Artikel 32 
1. Onverminderd de nationale wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen 
betreffende de vergoeding voor bepaalde diensten, kunnen de criteria aan 
de hand waarvan de aanbestedende dienst een opdracht gunt, zijn : 
- 38 -
a) hetzij, indien gunning aan de inschrijver met de economisch 
voordeligste aanbieding plaatsvindt, verschillende andere criteria 
die verband houden met de aard van de opdracht, zoals de kwaliteit, 
de technische waarde, esthetische en functionele kenmerken, 
technische bijstand en dienstverlening, het tijdstip voor het 
ver lenen van de dienst en de termijn voor voltooiing ervan, en de 
prijs; 
b) hetzij alleen de laagste prijs; 
2. Indien de opdracht aan de inschrijver met de economisch voordeligste 
aanbieding moet worden gegund, vermelden de aanbestedende diensten in 
het bestek of in de aankondiging van de aanbesteding welke 
gunningscrIter ia zij voornemens zijn te hanteren, indien mogelijk met 
aanduiding van de rangorde of het relatieve belang van die criteria. 
Artikel 33 
1. Indien voor een bepaalde opdracht inschrijvingen worden gedaan die in 
verhouding tot de te verlenen dienst abnormaal laag blijken te zijn, 
verzoekt de aanbestedende dienst, alvorens deze inschrijvingen te mogen 
afwijzen, schriftelijk om nadere van belang geachte bijzonderheden over 
de samenstellende delen van de betrokken inschrijving en onderzoekt hij 
die samenstellende delen aan de hand van de ontvangen toelichtingen. 
De aanbestedende dienst kan toelichtingen die gebaseerd zijn op 
objectieve gronden, met name de economie van de methode van 
dienstverlening, de gekozen technische oplossingen, de uitzonderlijk 
gunstige omstandigheden waarvan de inschrijver kan profiteren voor het 
verlenen van de dienst of de originaliteit van de door de inschrijver 
voorgestelde dienst, in aanmerking nemen. 
Indien In het bestek is bepaald dat de opdracht aan de laagste 
inschrijver wordt gegund, is de aanbestedende dienst verplicht de 
Commissie mee te delen welke te laag geachte Inschrijvingen zijn 
afgewezen. 
2. BIJ een inschrijving door een openbare dienst of openbare onderneming 
onderzoekt de aanbestedende dienst met name of de inschrijving wordt 
beïnvloed door de verstrekking van openbare middelen in de vorm van : 
a) vergoeding van bedrijfsverliezen; 
b) kapitaalinbreng of dotatie; 
c) inbreng à fonds perdu en leningen tegen gunstige voorwaarden; 
d) verlening van financiële voorde»en door het achterwege laten van de 
inning van winsten of vorderingen; 
e) het afzien van een normale beloning voor de aangewende openbare 
middelen; 
f) vergoeding van door overheden opgelegde lasten. 
Indien de aanbestedende dienst voornemens is een opdracht te _,unnen aan een 
inschrijver wiens inschrijving door een van deze elementen wedt beïnvloed, 
stelt hij de Commissie daarvan in kennis. 
- 39 -
3. Aanbestedende diensten mogen inschrijvingen die ingevolge de ontvangst 
van staatssteun abnormaal laag zijn alleen dan afwijzen indien zij met 
de inschrijver hebben overlegd en deze niet heeft kunnen aantonen dat de 
betrokken steun overeenkomstig artikel 93, Md 3, van het Verdrag bij de 
Commissie is aangemeld of door haar is goedgekeurd. Indien aanbestedende 
diensten onder deze omstandigheden een inschrijving afwijzen, stellen 
zij de Commissie daarvan in kennis. 
- 40 -
TITEL VII 
SlotbepalIngen 
Artikel 34 
De berekening van de termijnen geschiedt overeenkomstig Verordening (EEG, 
Euratom) nr. 1182/71 van de Raad van 3 Juni 1971, houdende vaststelling van 
de regels die van toepassing zijn op termijnen, data en aanvangs- en 
vervalt i Jden*1^). 
Artikel 35 
1. Om de resultaten van de toepassing van de richtlijn te kunnen beoordelen 
dienen de Lid-Staten uiterlijk 31 oktober 1995 voor het voorafgaande 
Jaar en vervolgens om de twee Jaar vóór 31 oktober een statistisch 
overzicht van de door de aanbestedende diensten geplaatste opdrachten 
voor dienstverlening bij de Commissie in. 
2. In dit overzicht worden met name het aantal en de waarde van de door 
iedere aanbestedende dienst of categorie van aanbestedende diensten 
geplaatste opdrachten waarvan de waarde hoger is dan de drempel vermeld, 
zo mogelijk onderverdeeld naar procedure, categorie van dienst en 
nationaliteit van de dienstverlener aan wie de opdracht is gegund, en in 
geval van gunning via onderhandelingen, onderverdeeld overeenkomstig 
artikel 12, onder opgave van het aantal en de waarde van de aan elke 
Lid-Staat en aan derde landen gegunde opdrachten. 
3. De Commissie stelt volgens de procedure van artikel 36, I id 3, de aard 
van de overeenkomstig deze richtlijn te verstrekken aanvullende 
statistische gegevens vast. 
Artikel 36 
1. De Commissie wordt bijgestaan door het Raadgevend Comité inzake 
Overheidsopdrachten, dat is ingesteld bij Besluit 71/306/EEG van de 
Raad. 
2. Met betrekking tot opdrachten voor het ver lenen van 
telecommunicatiediensten (bijlage I.A, categorie 5) wordt de Commissie 
eveneens bijgestaan door het Raadgevend Comité inzake Opdrachten voor de 
Telecommunicatiesector, dat is ingesteld bij Richtlijn 90/531/EEG. 
3. In het kader van de in dit lid bedoelde procedure legt de 
vertegenwoordiger van de Commissie het comité een ontwerp voor van de te 
nemen maatregelen. Het comité brengt binnen een termijn die de 
voorzitter kan vaststellen naargelang van de urgentie van de materie 
advies uit over dit ontwerp, zo nodig door middel van een stemming. 
Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere Lid-Staat 
het recht te verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen. 
(13) PB L 124 van 8.6.1971. blz. 1 
- 41 -
De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het door het comité 
uitgebrachte advies. Zij brengt het comité op de hoogte van de wijze 
waarop zij rekening heeft gehouden met zijn advies. 
4. De comités onderzoeken op initiatief van de Commissie of op verzoek van 
een Lid-Staat alle vraagstukken welke op de toepassing van deze 
richtlijn betrekking hebben. 
Artikel 37 
1. De Lid-Staten stellen de Commissie in kennis van de algemene 
moeilijkheden, in feite of in rechte, die hun ondernemingen ondervinden 
om in derde landen overheidsopdrachten voor dienstver lening of 
concessies voor openbare diensten toegewezen te krijgen. 
2. De Commissie dient, voor de eerste maal vóór 31 december 1992 en 
vervolgens periodiek, bij de Raad een verslag in betreffende de 
openstelling van overheidsopdrachten voor dienstver lening of het 
verlenen van concessies voor openbare diensten in derde landen, alsook 
betreffende de stand van de onderhandelingen die daarover, met name in 
het kader van de GATT, met derde landen worden gevoerd. 
3. Indien de Commissie, hetzij op grond van de in lid 2 bedoelde verslagen, 
hetzij op basis van andere informatie, vaststelt dat met betrekking tot 
het plaatsen van overheidsopdrachten voor dienstver lening of het 
verlenen van concessies voor openbare diensten 
a) een derde land de ondernemingen van de Gemeenschap geen toegang 
verleent die vergelijkbaar is met die welke de Gemeenschap toekent 
aan ondernemingen van dat derde land, 
b) de ondernemingen van de Gemeenschap in een derde land geen nationale 
behandeling krijgen die dezelfde concurrentiemogelijkheden biedt ais 
die welke aan binnenlandse ondernemingen worden geboden, of 
c) een derde land ondernemingen van andere derde landen gunstiger 
behandelt dan ondernemingen van de Gemeenschap, 
kan zij onderhandelingen openen om dit euvel te verhelpen. 
4. In de in lid 3 bedoelde gevallen kan de Commissie, naast de in dat lid 
genoemde maatregelen, besluiten dat het gunnen van overheidsopdrachten 
voor dienstver lening of het verlenen van concessies voor openbare 
diensten aan : 
a) ondernemingen waarop de wetgeving van het betrokken derde land van 
toepassing is; 
b) ondernemingen die met ondernemingen als onder a) bedoeld zijn 
verbonden en die hun statutaire zetel in de Gemeenschap hebben, maar 
die geen daadwerkelijke en duurzame band met de economie van een 
Lid-Staat hebben; 
c) ondernemingen die inschrijvingen indienen welke betrekking hebben op 
diensten die hun oorsprong hebben in het betrokken derde land, 
- 42 -
kan worden opgeschort of beperkt gedurende een in het besluit aan te 
geven periode. 
De Commissie kan de passende maatregelen op eigen initiatief dan wel op 
verzoek van een Lid-Staat nemen, na overleg met de Lid-Staten 
overeenkomstig de procedure van artikel 36, lid 3. Indien de Commissie 
door een Lid-Staat wordt verzocht op te treden, neemt zij een besluit 
binnen ten hoogste drie maanden na ontvangst van dit verzoek. 
Zij stelt de Raad en de Lid-Staten van de genomen besluiten in kennis. 
ledere Lid-Staat kan het besluit van de Commissie binnen ten hoogste 
vier weken na de datum van het besluit aan de Raad voorleggen. 
De Raad kan binnen ten hoogste drie maanden na deze voorlegging met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen een andersluidend besluit nemen. 
5. Dit artikel laat de verplichtingen van de Gemeenschap of van de 
Lid-Staten ten opzichte van derde landen onverlet. 
Artikel 38 
Artikel 1, lid 1, van Richtlijn 89/665/EEG*14) wordt vervangen door : 
"1. De Lid-Staten nemen de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat, 
wat betreft de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten 
die vallen onder de werkingssfeer van de Richtlijnen 71/305/EEG, 
77/62/EEG en .../.../EEG*15), tegen de door de aanbestedende 
diensten genomen besluiten doeltreffend en vooral zo snel mogelijk 
beroep kan worden ingesteld overeenkomstig het bepaalde in de 
volgende artikelen, met name artikel 2, lid 7, op grond van het feit 
dat door die besluiten het Gemeenschapsrecht inzake 
overheidsopdrachten of nationale voorschriften waarin dat 
Gemeenschapsrecht is omgezet, geschonden zijn." 
Artikel 39 
Uiterlijk drie jaar nadat de termijn voor het nakomen van deze richtlijn Is 
verstreken, maakt de Commissie in nauwe samenwerking met de in artikel 36 
genoemde comités de voorlopige balans op van de werking van deze richtlijn, 
met bijzondere aandacht voor het effect van de toepassing van de richtlijn 
op de overheidsopdrachten voor de in bijlage I.A opgenomen diensten en voor 
de bepalingen betreffende de technische normen. Zij onderzoekt met name de 
mogelijkheid om de richtlijn volledig toe te passen op overheidsopdrachten 
voor andere, in bijlage I .B opgenomen diensten, en de gevolgen van de in 
eigen beheer verleende diensten voor de daadwerkelijke openstelling van de 
markt in de dienstensector. Zij doet de nodige voorstellen om de richtlijn 
dienovereenkomstig aan te passen. 
(14) PB nr. L 395 van 30.12.1989, blz. 33. 
(15) PB nr. L 
- 43 -
Artikel 40 
De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen 
in werking treden om vóór 1 maart 1992 aan deze richtlijn te voldoen.ZIJ 
stellen de Commissie daarvan onverwijld in kennis. 
De door de Lid-Staten vastgestelde bepalingen dienen een verwijzing naar 
deze richtlijn te bevatten of dienen vergezeld te gaan van een dergelijke 
verwijzing op het tijdstip dat zij officieel worden bekendgemaakt. De 
procedure voor een dergelijke verwijzing wordt door de Lid-Staten 
vastgesteld. 
Artikel 41 
De Lid-Staten dragen er zorg voor dat de tekst van de belangrijke 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van intern recht die zij 
vaststellen om deze richtlijn na te komen, aan de Commissie wordt 
meegedeeId. 
Artikel 42 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. 
Gedaan te Brussel, Voor de Raad 
De Voorzitter 
- 44 -
BIJLAGE I.A 
Diensten in de zin van artikel 9 
Cat. Benaming 
T. Onderhouds— en reparatiediensten CPC-indeling 
6112. 6122. 633. 886 
Diensten voor vervoer over land. met 
inbegrip van diensten voor vervoer pT 
pantserwagen en koeriersdiensten, 
postvervoer uitgezonderd 712 (uitgezonderd 71235). 7512 
87304 
Diensten voor luchtvervoer van passagiers en 
vracht, met uitzondering van postvervoer 73 (uitgezonderd 7321) 
Postvervoer over land. met uitzondering van 
railvervoer; postvervoer door de lucht 
"57 Te Iecommun i cat i ed i ensten 71235. 7321 
7525 
Financiële diensten 
a) Verzekeringsdiensten 
b) Bankverrichtingen en diensten in 
verband met beleggingen** ex 81 
812. 814 
~7~. Computer- en aanverwante diensten 
TT 0 * O-diensten*** "5T 
"55" 
Diensten van accountancy, controle 
en boekhouding "552" 
W. 
W. 
TT. Diensten voor marktonderzoek en peiling 
van de openbare mening 864 
Diensten voor bedrijfsadvisering en 
aanverwante diensten 
Bouwkundige diensten; 
Technische en geïntegreerde technische diensten; 
Diensten van stedebouw en landschapsarchitectuur; 
Diensten voor aanverwante technische en 
wetenschappelijke advisering; 
Diensten voor het uitvoeren van technische 
proeven en analyses 865, 866**** 
"557 
TT. Advertentie- en reclamediensten "57T 
VT. Diensten voor het schoonmaken van gebouwen 
en het beheer van onroerende goederen S7* 
82201. 82202 
T5"! Uitgeverij- en drukkerijdiensten, in regie 
of op contractbasis 88442 
T5"! Riolering en vuilophaaldiensten; 
afvalverwerking en aanverwante diensten 94 
* Uitgezonderd spraaktelefonie-, telex-, radiotelefonie-, semafoon- en satellietdiensten 
** Uitgezonderd werkzaamheden welke verband houden met eerste emissies van 
overheidsobiigaties en met het beheer van de openbare schuld 
*** Als bedoeld in de negende overweging 
««««Uitgezonderd diensten voor arbitrage en verzoening 
- 45 -
BIJLAGE I.B 
Diensten In de zin van artikel 10 
Cat. Benaming CPC-indeling 
17. Hotel- en restauratiediensten 64 
18. Spoorwegvervoersdiensten 711 
19. Vervoersdiensten over het water 72 
20. Diensten voor ondersteunend en hulpvervoer 74 
21. Diensten van juridische aard 861 
22. Plaatsing van personeel en personeels­
verschaffing 872 
23. Opsporings- en bewakingsdiensten 
(uitgezonderd vervoer per pantserwagen) 873 (uitgezonderd 87304) 
24. Diensten voor onderwijs en beroepsonderwijs 92 
25. Gezondheids- en sociale diensten 93 
26. Diensten voor recreatie, cultuur en sport 96 
27. Andere diensten 
- 46 -
BIJLAGE II 
Definitie von enkele technische specificot tes 
In de zin van deze richtlijn wordt verstaan onder : 
1. "Technische specificatie** : alle technische voorschriften, met name die welke zijn opgenomen in 
het bestek, die een omschrijving geven van de vereiste kenmerken van een dienst, een materiaal, 
een produkt of een levering en aan de hand waarvan op objectieve wijze een werk, een materiaal, 
een produkt of een levering zodanig kan worden omschreven dat dit beantwoordt aan het gebruik 
waarvoor het door de aanbestedende dienst is bestemd. Deze voorschriften omvatten het niveau van 
kwaliteit en gebruiksgeschiktheid, veiligheid en afmetingen met inbegrip van de voorschriften 
voor het materiaal, het produkt of de levering inzake het systeem voor het waarborgen van de 
kwaliteit, de terminologie, de symbolen, de proefnemingen en proefnemingsmethoden, de verpakking 
en het merken of etiketteren. Zij omvatten eveneens de voorschriften voor het berekenen en het 
ontwerpen van het werk, de voorwaarden voor de proefnemingen, controle en oplevering van de 
werken, alsmede de bouwtechnieken of bouwwijzen en alle andere voorwaarden van technische aard 
die de aanbestedende dienst bij algemene dan wel bijzondere maatregel kan voorschrijven met 
betrekking tot de voltooide werken en tot de materialen of bestanddelen waaruit deze werken zijn 
samengesteld. 
2. "Norm" : technische specificatie die door een erkende normaliseringsinstelling voor herhaalde of 
voortdurende toepassing Is goedgekeurd, waarvan de inachtneming in beginsel niet verplicht is. 
3. "Europese normN : norm die door het Europees Comité voor Normalisatie (CEN) of het Europees 
Comité voor Elektrotechnische Normalisatie (CENELEC) als "Europese norm (EN)" of 
"Harmonisatiebescheid (HD)" is goedgekeurd volgens de gemeenschappelijke regels van deze 
organisaties of die is goedgekeurd door het Europees Normalisatie-instituut voor de 
Telecommunicatie (ETSI) als een "Europese telecommunicatienorm (NET)". 
4. "Europese technische goedkeuring" : op de bevinding dat aan de fundamentele voorschriften wordt 
voldaan, gebaseerde, gunstig uitvallende technische beoordeling waarbij een produkt geschikt 
wordt verklaard voor het gebruik voor bouwdoeleinden volgens zijn intrinsieke eigenschappen en de 
voor de toepassing en het gebruik ervan vastgestelde voorwaarden. De Europese technische 
goedkeuring wordt afgegeven door de te dien einde door de Lid-Staat erkende instelling. 
5. "Gemeenschappelijke technische specificatie" : de technische specificatie die volgens een door de 
Lid-Staten erkende procedure is opgesteld met het oog op een uniforme toepassing in alle 
Lid-Staten en die In het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen is bekendgemaakt. 
6. "Fundamentele voorschriften" : voorschriften met betrekking tot de veiligheid, de gezondheid en 
andere aspecten van algemeen belang waaraan de werken kunnen voldoen. 
- 47 -
BIJLAGE III 
Modellen voor de aankondiging van overheidsopdrachten 
A. Voorinformatie 
1. Naam, adres, telefoon-, telegram-, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst en, indien het 
een andere dienst betreft, van de dienst waar aanvullende inlichtingen kunnen worden verkregen. 
2. Totaal van de voorgenomen opdrachten voor elk van de in bijlage I.A opgenomen categorleln van 
diensten. 
3. Beoogde datum van aanvang van de aanbestedingsprocedures, per categorie. 
4. Overige inlichtingen. 
5. Datum van verzending van de aankondiging. 
6. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor officiSle publikaties der Europese 
Gemeenschappen. 
- 48 -
B. Openbare procedure 
1. Naam, adres, telefoon-, telegram-, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst. 
2. Categorie waartoe de dienst behoort, en beschrijving. 
CPC-indeling. 
3. Plaats waar de dienst moet worden verleend. 
4. a) Vermelding of het verlenen van de dienst krachtens wettelijke of bestuursrechtelijke 
voorschriften aan een bepaalde beroepsgroep Is voorbehouden. 
b) Verwijzing naar de relevante wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen. 
c) Vermelding of rechtspersonen de namen en beroepsbekwaamheden van het personeel dat met het 
verlenen van de dienst wordt belast, dienen aan te geven. 
5. Vermelding of dienstverleners voor een gedeelte van de betrokken diensten kunnen inschrijven. 
6. Varianten : 
a) In voorkomend geval, minimumvoorwaarden; 
b) in voorkomend geval, gewenste bestanddelen; 
7. Looptijd van de overeenkomst of termijn voor het voltooien van de dienst. 
8. a) Naam en adres van de dienst waar de ter zake dienende stukken kunnen worden aangevraagd. 
b) Uiterste datum voor deze aanvraag. 
c) In voorkomend geval, het ter verkrijging van genoemde stukken te betalen bedrag en de 
betalingswljze. 
9. a) Personen die bij de opening van de inschrijvingen worden toegelaten, 
b) Dag, uur en plaats van de opening. 
10. In voorkomend geval, de verlangde borgsommen en waarborgen. 
11. De belangrijkste voorschriften voor financiering en betaling en/of verwijzingen naar de relevante 
teksten. 
12. In voorkomend geval, de rechtsvorm die de combinatie van dienstverleners wooroon de opdracht 
wordt gegund, moet aannemen. 
13. Gegevens over de eigen situatie van de dienstverleners, alsmede gegevens en bescheiden om de 
technische en economische minimumeisen waaraan zij moeten voldoen, te kunnen beoordelen. 
14. Termijn gedurende welke de inschrijver zijn aanbieding gestand moet doen. 
15. De bij de gunning van de opdracht aan te leggen criteria en hun rangorde. De naast de laagste 
prijs geldende criteria worden vermeld, voor zover zij niet in het bestek zijn opgenomen. 
16. Overige inlichtingen. 
17. Datum van verzending van de aankondiging. 
18. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor officiSle publikoties der Europese 
Gemeenschappen. 
- 49 -
C, Niet-openbare procedure 
1. Naam, adres, telefoon-, telegram-, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst. 
2. Categorie waartoe de dienst behoort, en beschrijving. 
CPC-indeling. 
3. Plaats waar de dienst moet worden verricht. 
4. a) Vermelding of het verlenen von de dienst krachtens wettelijke of bestuursrechtelijke 
voorschriften aan een bepaalde beroepsgroep Is voorbehouden. 
b) Verwijzing naar de relevante wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen. 
c) Vermelding of rechtspersonen de nomen en beroepsbekwaamheden van het personeel dat met het 
verlenen van de dienst wordt belast, dienen op te geven. 
5. Vermelding of dienstverleners voor een gedeelte von de betrokken diensten kunnen inschrijven. 
6. Het beoogde aantal dienstverleners dat tot inschrijving zal worden uitgenodigd, of het beoogde 
minimum- en maximumaantal. 
7. Varianten : 
q)in voorkomend geval, minimumvoorwaarden; 
b)in voorkomend geval, gewenste bestanddelen; 
8. Looptijd van de overeenkomst of termijn voor het voltooien van de dienst. 
9. In voorkomend geval, de rechtsvorm die de combinatie van dienstverleners wooraon de opdracht 
wordt gegund, moet aannemen. 
10. a) In voorkomend geval, de redenen waarom van de versnelde procedure gebruik wordt gemaakt. 
b) Uiterste datum voor de ontvangst van de aanvragen tot deelneming. 
c) Adres waar deze moeten worden ingediend. 
d) Taal of talen waarin zij moeten worden gesteld. 
11. Uiterste datum voor de verzending van de uitnodigingen tot inschrijving. 
12. In voorkomend geval.de verlangde borgsommen en waarborgen 
13. Gegevens over de eigen situatie van de dienstverleners alsmede gegevens en bescheiden om de 
technische en economische minimumeisen waaraan zij moeten voldoen, te kunnen beoordelen. 
14. De bij de gunning van de opdracht aan te leggen criteria en hun rangorde, voor zover deze niet 
zijn opgenomen in de uitnodiging tot inschrijving. 
15. Overige inlichtingen. 
16. Datum van verzending van de aankondiging. 
17. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor officiSle publikaties der Europese 
Gemeenschappen. 
- 50 -
D. Procedure von gunning via onderhandelingen 
1. Naam, adres, telefoon-, telegram-, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst. 
2. Categorie waartoe de dienst behoort, en beschrijving; 
CPC-indelIng. 
3. Plaats waar de dienst moet worden verleend. 
4. a) Vermelding of het verlenen van de dienst krachtens wettelijke of bestuursrechtelijke 
voorschriften aan een bepaalde beroepsgroep is voorbehouden. 
b) Verwijzing naar de relevante wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen. 
c) Vermelding of rechtspersonen de namen en beroepsbekwaamheden van het personeel dat met het 
verlenen van de dienst wordt belast, dienen op te geven. 
5. Vermelding of dienstverleners voor een gedeelte van de betrokken diensten kunnen inschrijven. 
6. Het beoogde aantal dienstverleners dat tot inschrijving zal worden uitgenodigd, of het beoogde 
minimum- en maximumaantal. 
7. Varianten : 
o)in voorkomend geval, minimumvoorwaarden; 
b)in voorkomend geval, gewenste bestanddelen; 
8. Looptijd van de overeenkomst of termijn voor het voltooien van de dienst. 
9. In voorkomend geval, de rechtsvorm die de combinatie van dienstverleners waaraan de opdracht 
wordt gegund, moet aannemen. 
10. a) In voorkomend geval, de redenen waarom van de versnelde procedure gebruik wordt gemaakt. 
b) Uiterste datum voor de ontvangst van de aanvragen tot deelneming. 
c) Adres waar deze moeten worden ingediend. 
d) Taal of talen waarin zij moeten worden gesteld. 
11. In voorkomend geval, verlangde borgsommen en waarborgen. 
12. Gegevens over de eigen situatie van de dienstverleners, alsmede gegevens en bescheiden om de 
technische en economische minimumeisen waaraan zij moeten voldoen, te kunnen beoordelen. 
13. In voorkomend geval, de namen en adressen van reeds door de aanbestedende dienst geselecteerde 
dienstverrichters. 
14. Overige inlichtingen. 
15. Datum van verzending van de aankondiging. 
16. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor officiSle publikaties der Europese 
Gemeenschappen. 
17. Data van voorgaande bekendmakingen in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. 
- 51 -
E. Gegunde opdrochton 
1. Naam en adres van de aanbestedende dienst. 
2. Wijze van aanbesteding. In het geval van een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande 
bekendmaking van een uitnodiging tot Inschrijving, de redenen waarom van die procedure gebruik is 
gemaakt (artikel 13, lid 3). 
3. Categorie waartoe de dienst behoort, en beschrijving. 
CPC-indelIng. 
4. Datum van de gunning van de opdracht. 
5. Gunningscriteria. 
6. Aantal ontvangen offertes. 
7. Naam en adres van de dienstverlener 
8. Betaalde prijs of prijzen (minimum/maximum). 
9. In voorkomend geval, waarde en gedeelte van de overeenkomst dat aan derden in onderaanbesteding 
kan worden gegeven. 
10. Overige inlichtingen. 
11. Datum van bekendmaking van de aankondiging van de opdracht in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen. 
12. Datum van verzending van deze aankondiging. 
13. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor officiSle publikaties der Europese 
Gemeenschappen. 
14. In het geval van opdrachten voor in bijlage I.B opgenomen diensten, de instemming van de 
aanbestedende dienst met de bekendmaking van de aankondiging (artikel 18, lid 3). 
- 52 -
BIJLAGE IV 
A. Aonkondtgingen von wedstrijden voor ontwerpen 
1. Naam, adres, telefoon-, telegram-, telex— en faxnummer van de aanbestedende dienst en van de 
dienst waar de ter zake dienende stukken kunnen worden verkregen. 
2. Beschrijving van het project. 
3. Aard van de wedetrijd : openbaar of niet-openbaar. 
4. Bij openbare wedstrijden : uiterste datum voor de ontvangst van de ontwerpen. 
5. Bij niet-openbare wedstrijden : 
a) beoogd aantal of minimum- c.q. maximumaantal deelnemers; 
b) in voorkomend geval : namen van reeds geselecteerde deelnemers; 
c) criteria voor deze selectie; 
d) uiterste datum voor de ontvangst van de verzoeken tot deelneming. 
6. In voorkomend geval, vermelding of de deelneming aan een bepaalde beroepsgroep is voorbehouden. 
7. Bij de beoordeling van de ontwerpen te hanteren criteria. 
8. In voorkomend geval, namen van geselecteerde juryleden. 
9. Vermelding of de beslissing van de jury verbindend is. 
10. In voorkomend geval, aantal en waarde van de toe te kennen prijzen. 
11. In voorkomend geval : nadere gegevene inzake vergoedingen aan alle deelnemers. 
12. Vermelding of de winnaars recht hebben op de gunning van eventuele vervolgopdrachten. 
13. Overige inlichtingen. 
14. Datum van verzending van de aankondiging. 
15. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor OfficiSle Publikaties der Europese 
Gemeenschappen. 
B. Resul toot van wedstrijden voor ontwerpen 
1. Naam, adres, telefoon-, telegram-, telex- en faxnummer van de aanbestedende dienst. 
2. Beschrijving van het project. 
3. Totaal aantal deelnemers. 
4. Aantal buitenlandse deelnemers. 
5. Wlnnaar(s) van de wedstrijd. 
6. In voorkomend geval, toegekende prijs of prijzen. 
7. Overige inlichtingen. 
8. Verwijzing naar de aankondiging van de wedstrijd. 
9. Datum van verzending van deze aankondiging. 
10. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureau voor OfficiSle Publikaties der Europese 
Gemeenschappen. 
- 53 -
BIJLAGE V 
A. Model voor een oonkondiglng Inzoke het 
verlenen von concessie» voor openbare dlenslen 
1. Naam, adres, telexadres, telefoon-, telex- en faxnummer von de aanbestedende dienst. 
2. a) Plaats waar de dienst moet worden verleend. 
b) Voorwerp van de concessie, aard en omvang van de te verlenen diensten. 
c) Duur van de overeenkomst. 
3. a) Uiterste datum voor de ontvangst van de aanvraag. 
b) Adres waar deze moet worden ingediend. 
c) Taal of talen waarin de aanvraag moet zijn gesteld. 
4. Personele, technische en financISIe voorwaarden waaraan gegadigden dienen te voldoen. 
5. Bij de gunning aan te leggen criteria. 
6. In voorkomend geval : minimumpercentage van de totale waarde van de concessie dat aan derden zal 
worden uitbesteed. 
7. Overige gegevens. 
8. Datum van verzending van de aankondiging. 
B. Gunning van de concessie 
1. Naam. adres, telexadres, telefoon-, telex- en faxnummers van de aanbestedende dienst. 
2. Voorwerp van de concessie, aard en omvang van de te verrichten diensten. 
3. Datum van gunning van de concessie. 
4. Aantal ontvangen inschrijvingen. 
5. Naam en adres van de concessiehouder. 
6. Overige gegevens. 
7. Datum van bekendnoking van de aankondiging von Inschrijving in het Publikatieblad van de Europese 
Gemeenschappen. 
8. Datum van verzending van de aankondiging. 
9. Datum van ontvangst van de aankondiging door het Bureou voor OfficiSle Publikaties der Europese 
Gemeenschappen. 

ISSN 0254-1513 
COM(91)322def. 
DOCUMENTEN 
NL 06 08 
Catalogusnummer : CB-CO-91-363-NL-C 
ISBN 92-77-75074-X 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg