WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING Begeleidend document bij Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verspreiding van gegevens van aardobservatiesatellieten voor commerciële doeleinden /* SWD/2014/0184 final */





WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING Begeleidend document bij Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verspreiding van gegevens van aardobservatiesatellieten voor commerciële doeleinden Disclaimer: Deze samenvatting verbindt uitsluitend de diensten van de Commissie die bij de opstelling ervan betrokken waren en loopt niet vooruit op de uiteindelijke vorm van een mogelijke beslissing van de Commissie. 1. Probleemomschrijving a) Achtergrond In deze effectbeoordeling worden de belemmeringen voor de ontwikkeling van de markt onderzocht die voortvloeien uit het feit dat de huidige regelgeving inzake satellietgegevens met hoge resolutie (HRSD) van lidstaat tot lidstaat verschilt en wordt nagegaan hoe deze belemmeringen voor het vrije verkeer van satellietgegevens uit de weg kunnen worden geruimd, zonder afbreuk te doen aan de veiligheidsbelangen. Uit de raadpleging van de belanghebbenden, onder wie wederverkopers van gegevens en dienstverleners die waarde toevoegen, is gebleken dat de ontwikkeling van de HRSD-markt op dit moment wordt gehinderd door een gebrek aan transparantie, voorspelbaarheid en gelijke behandeling als gevolg van de versnippering van de regelgevingskaders voor HRSD in de lidstaten. Er is op dit moment geen gemeenschappelijke markt voor HRSD. b) Meest getroffen bedrijven Dataproviders: Hoewel dataproviders de ontwikkeling van de markt als een kans beschouwen, kan een transparanter regelgevingskader dat anderen in de gelegenheid stelt om voor commerciële doelen gegevens te verstrekken ook als dreiging worden opgevat. Anderzijds ondervinden hun bedrĳfsactiviteiten nadelige gevolgen van de bestaande of op handen zijnde belemmeringen op regelgevingsgebied, aangezien deze met name betrekking hebben op de levering van HRSD door dataproviders aan wederverkopers van gegevens en dienstverleners die waarde toevoegen. Wederverkopers van gegevens en dienstverleners die waarde toevoegen: Hun bedrijfsactiviteiten worden belemmerd door de gevolgen van de versnippering van het regelgevingskader voor HRSD waardoor het vrije verkeer van HRSD wordt beperkt. In verreweg de meeste gevallen (99%) betreft het micro-, kleine en middelgrote ondernemingen die dankzij hun flexibiliteit zeer goed zijn toegerust om te innoveren op basis van de ruwe gegevens en een breed pallet aan diensten en producten op basis van HRSD bieden. Bedrijven van eindgebruikers: Zij ondervinden de gevolgen van de beperkingen in verband met de (tijdige) beschikbaarheid van HRSD waarmee de wederverkopers van gegevens te maken hebben. c) Noodzaak tot overheidsoptreden Tot dusverre hebben drie lidstaten (te weten Duitsland, Frankrijk en Italië) satellietsystemen voor civiel of tweeërlei gebruik ontwikkeld die in staat zijn om HRSD te genereren en regelgeving ingevoerd die de verspreiding van potentieel gevoelige gegevens op de zakelijke markt mogelijk maakt. Aangezien het echter ontbreekt een consistente aanpak, bevatten deze afzonderlijke regelgevingskaders lacunes en verschillen die de ontwikkeling van de HRSD-markt belemmeren. In de zeer nabije toekomst zullen ten minste nog twee landen, het Verenigd Koninkrijk en Spanje, technologische HRSD-capaciteit ontwikkelen. Er zullen mogelijk meer landen volgen. Naarmate het aantal lidstaten met HRSD-capaciteit toeneemt, zal de ernst van de beschreven problemen toenemen doordat er steeds meer versnipperde regelgevingskaders worden ingevoerd. Om veiligheidsredenen is het noodzakelijk dat de verspreiding van HRSD in goede banen wordt geleid. De lidstaten onder wier bevoegdheid de satellietsystemen met hoge resolutie vallen, hebben verschillende regelgevingskaders voor het toezicht op de verspreiding van HRSD ingevoerd die nadelig zijn voor de ontwikkeling van de HRSD-markt en tevens kunnen leiden tot beveiligingsproblemen. Algemeen is men het er over eens dat overheidsoptreden op EU-niveau om bepaalde belangrijke aspecten van deze regelgevingskaders meer op één lijn te brengen, deze problemen kan verlichten. 2. Subsidiariteitsanalyse De aangegeven problemen belemmeren de ontwikkeling van een interne markt voor satellietgegevens in de EU. Raadplegingen hebben geleid tot de vaststelling dat er op dit moment geen interne markt voor HRSD is. De grondslag voor het EU-optreden wordt gevormd door artikel 114 VWEU over de aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten teneinde de doeleinden van artikel 26 VWEU inzake de juiste werking van de interne markt te verwezenlijken. De keuze voor artikel 114 VWEU is ingegeven door de noodzaak om de interne markt voor HRSD af te bakenen en ervoor te zorgen dat er in de hele EU vrij verkeer van op satellietgegevens gebaseerde producten en diensten kan plaatsvinden. Het EU-optreden dat in dit verslag wordt voorgesteld, voldoet om de volgende redenen ook aan het subsidiariteitsbeginsel: – nationale initiatieven alleen zijn niet voldoende om te zorgen voor een samenhangend wetgevingskader voor de verspreiding van satellietgegevens. Een samenhangend kader kan alleen worden verwezenlijkt middels een gezamenlijke aanpak door de EU-lidstaten of optreden op EU-niveau; – alleen een EU-brede aanpak zal particuliere ondernemingen in de waardeketen in staat stellen om te profiteren van de kansen die de interne EU-markt biedt door een transparant, voorspelbaar en billijk wetgevingskader te scheppen dat het beginsel van vrij verkeer waarborgt. De overwogen opties, die zijn gestoeld op een flexibele aanpak van een beperkte aanpassing van de voornaamste regelgevingselementen, beperken zich tot het hoogst noodzakelijke om het doel van het initiatief te verwezenlijken. Er kan derhalve worden bevestigd dat het initiatief tevens aan het evenredigheidsbeginsel voldoet. 3. Doelstellingen De algemene beleidsdoelstelling van dit initiatief bestaat erin de groei van de aardobservatiemarkten in Europa, en met name de dienstenmarkt, te bevorderen ter versterking van het concurrentievermogen van de aardobservatiesector in de EU en ter versterking van het concurrentievermogen van bedrijven die gebruikmaken van aardobservatiegegevens in Europa. Het initiatief is er met name op gericht om de verspreiding van HRSD in Europa te vergemakkelijken met volledige waarborging van de veiligheidsbelangen, teneinde de betrouwbaarheid van de toegang tot HRSD te vergroten, gedegen en voldoende voorlichting over de toegankelijkheid van HRSD voor dienstverleners die waarde toevoegen/wederverkopers van gegevens en afnemende bedrijven te waarborgen, en de concurrentie tussen de dataproviders te bevorderen. Al deze doelstellingen beogen de interne markt voor HRSD te bevorderen. De operationele doelstelling behelst het vaststellen van de kernelementen die noodzakelijk zijn voor de verwezenlijking van het volledige commerciële potentieel van HRSD en met name het vereenvoudigen van de verspreiding van en de toegang tot HRSD: – door de invoering van een gemeenschappelijke definitie van HRSD die bepaalt welke satellietgegevens van belang kunnen zijn voor de veiligheid en welke “gereed zijn voor zakelijk gebruik”; – door de vaststelling van gemeenschappelijke standaarden voor transparantie, voorspelbaarheid/rechtszekerheid en billijke behandeling; en – door de vaststelling van gemeenschappelijke standaarden voor de doelmatigheid en ondernemingsvriendelijke invoering van met name de te volgen procedures. 4. Beleidsopties In deze effectbeoordeling worden – in aanvulling op het basisscenario – drie opties onderzocht die tot doel hebben om de doelstellingen te verwezenlijken door de vaststelling van een wetgevingskader voor de behandeling en verspreiding van aardobservatiegegevens met hoge resolutie in de Europese Unie: Optie 1: Basisscenario Optie 2: Aanbevelingen en richtsnoeren (OCM) Optie 3: Basiswetgevingsinstrument Optie 4: Uitgebreid wetgevingsinstrument Optie 1 houdt in dat er geen gemeenschappelijk kader wordt vastgesteld en dat de versnippering toeneemt naarmate meer lidstaten HRSD-capaciteit krijgen en nationale regelgeving invoeren. Optie 2, de open coördinatiemethode (OCM), kan worden gebruikt om nationaal beleid op het gebied van HRSD te coördineren om gemeenschappelijke doelstellingen te verwezenlijken. Deze optie houdt in dat ernaar wordt gestreefd om een samenhangend wetgevingskader voor HRSD vast te stellen in de lidstaten, waarbij de Commissie een coördinerende rol vervult. Het kan echter lang duren voordat dit proces vruchten begint af te werpen. Vergelijkbare resultaten kunnen worden bereikt middels een aanbeveling door de Commissie, die ook op de OCM kan berusten, hoewel de overgrote meerderheid van de lidstaten tijdens het raadplegingsproces uitdrukkelijk heeft aangegeven uit veiligheidsoverwegingen geen vertrouwen te hebben in de doelmatigheid van deze optie en heeft gewezen op de afwezigheid van waarborgen om een gebrek aan wederkerigheid te voorkomen. Om deze redenen is deze optie afgewezen. Optie 3 behelst wetgevend optreden op EU-niveau ter aanpassing van de belangrijkste onderdelen van de nationale regelgevingskaders voor de verspreiding van HRSD. Dit wetgevend optreden omvat: – de vaststelling van gemeenschappelijke technische parameters voor HRSD; – de vaststelling van gemeenschappelijke criteria voor een screeningsprocedure, die nader moeten worden uitgewerkt door de lidstaten om te bepalen of HRSD dienen te worden onderworpen aan een autorisatieprocedure; – de vaststelling van concrete standaarden voor een autorisatieprocedure; – de invoering van het beginsel van vrij verkeer van HRSD die bij eerste verspreiding door een andere EU-lidstaat worden gecontroleerd overeenkomstig de toepasselijke procedures, met inachtneming van de reikwijdte van de screening/autorisatie. Optie 4 is gebaseerd op dezelfde elementen als optie 3 maar omvat tevens de vaststelling van gemeenschappelijke criteria voor de afgifte van autorisaties (door de nationale autoriteiten) aan verstrekkers van HRSD. Deze gemeenschappelijke criteria omvatten: – de technische en organisatorische maatregelen die moeten verhinderen dat onbevoegde derden toegang verkrijgen tot de installaties die worden gebruikt voor het ontvangen, verwerken of opslaan van gegevens die afkomstig zijn van een geavanceerd teledetectiesysteem; – de maatregelen die moeten voorkomen dat HRSD onbedoeld worden doorgegeven aan onbevoegde derden wanneer de dataprovider gegevens verzendt tussen verschillende faciliteiten die onder zijn toezicht staan of naar een andere dataprovider; – de maatregelen die de verspreiding van de gegevens die zijn gegenereerd door een geavanceerd teledetectiesysteem moeten beschermen; – de eisen inzake de veiligheidsmachtiging voor personeel dat toegang heeft tot bedieningsposten waarmee HRSD worden ontvangen, verwerkt, opgeslagen en doorgegeven. 5. Effectbeoordeling Anders dan optie 1 zijn de opties 2, 3 en 4 gericht op het vaststellen van een samenhangend en duidelijk wetgevingskader voor HRSD in heel Europa op basis van een aantal kernelementen; zij verschillen met name wat betreft het gekozen instrument en de reikwijdte van het beoogde EU-optreden. Andere verschillen hebben betrekking op de doelmatigheid en doeltreffendheid, de administratieve belasting en het tijdsbestek. De opties 2–4 zijn goed voor de economische ontwikkeling omdat zij leiden tot meer transparantie, rechtszekerheid en voorspelbaarheid voor het bedrijfsleven. Zij hebben een gunstige invloed op de bedrijvigheid doordat zij de totstandkoming van een interne markt voor HRSD bevorderen en het concurrentievermogen van Europese bedrijven ten opzichte van concurrenten uit derde landen versterken, iets wat met name van belang is voor het meest kwetsbare segment van de zakelijke HRSD-sector, de micro-, kleine en middelgrote ondernemingen. Naast directe banengroei bij wederverkopers van gegevens/dienstverleners die waarde toevoegen en dataproviders is extra banengroei op andere niveaus van de waardeketen waarschijnlijk (d.w.z. bij bedrijven van eindgebruikers van HRSD en satellietfabrikanten en -exploitanten), als gevolg van de kwaliteitsverbetering van de diensten en concurrerender prijzen. Bovendien wordt ook extra indirecte banengroei verwacht, aangezien het scheppen van één nieuwe baan in de ruimtevaartindustrie tot wel vijf nieuwe banen in andere sectoren leidt. Daarnaast moet in verband met de gevolgen worden gewezen op het belang van een samenhangend HRSD-beleid voor verbeteringen op beleidsterreinen waar HRSD-producten en -diensten intensief worden toegepast, bv. veiligheid en defensie, lokale en regionale ruimtelijke ordening, milieu- en klimaatmonitoring, en noodhulp. Tijdens de raadpleging werd er bijvoorbeeld op gewezen dat een aanzienlijk deel van de HRSD-producten en -diensten wordt gebruikt voor milieumonitoring. Verbeteringen in de kwaliteit van deze diensten kunnen derhalve bevorderlijk zijn voor het verwezenlijken van bijvoorbeeld de ambitieuze klimaatdoelstellingen van de EU doordat zij een kosteneffectieve en nauwkeurige mondiale controle van broeikasgassen en biomassa mogelijk maken. Een goed werkende interne EU-markt voor HRSD zal tevens een gunstige invloed hebben op de beschikbaarheid van gegevens die kunnen worden gebruikt voor andere maatschappelijk relevante toepassingen in bijvoorbeeld het onderwijs of onderzoek. In de onderstaande tabel ziet u een beknopt overzicht van de gevolgen van de verschillende opties: || Economisch || Administratieve kosten/belasting || Strategisch en politiek || Maatschappelijk Optie 1: Basisscenario || Belemmeringen voor de economische groei van de sector wegens: - gebrek aan transparantie, - handelsbelemmeringen, - gebrek aan voorspelbaarheid voor het bedrijfsleven, - gebrek aan concurrentie. || Geen extra administratieve belasting. || Verschillende benaderingen kunnen de veiligheid nadelig beïnvloeden. || Werkgelegenheidspotentieel niet volledig benut. Beperkte beschikbaarheid van gegevens voor gebruik en toepassingen. Optie 2: Aanbevelingen en richtsnoeren[1] || Positief economisch effect vanwege grotere transparantie, voorspelbaarheid voor het bedrijfsleven en rechtszekerheid (vrij verkeer van HRSD). Positief effect op de bedrijvigheid. Totstandkoming van een interne HRSD-markt. || Voor het bedrijfsleven: minder bureaucratische hindernissen en minder tijdrovende nationale regelgeving. Voor de lidstaten: te verwaarlozen bijkomende administratieve kosten. || De lidstaten stemmen hun wetgeving op elkaar af, strategische belangen van de EU leiden tot versterking van de dialoog en deze belangen worden beter beschermd. || Aanzienlijk werkgelegenheidspotentieel. Verbeterde beschikbaarheid van HRSD voor toepassingen. Optie 3: Basiswetgevings­instrument || Vergelijkbaar met optie 2. Vermoedelijk levert optie 3 sneller oplossingen op en heeft deze eerder effect op de markt dan optie 2 (zelfs als ervan wordt uitgegaan dat optie 2 de beste resultaten oplevert). || Voor het bedrijfsleven: vergelijkbaar met optie 2 maar de gevolgen worden eerder merkbaar. Voor de lidstaten: beperkte administratieve kosten vanwege de omzetting van de richtlijn in nationale wetgeving. || Positieve effecten worden sneller bereikt en zijn waarschijnlijker dan bij optie 2. || Als bij optie 2, maar effecten eerder merkbaar. Optie 4: Uitgebreid wetgevings­instrument || Als bij optie 2, met meer concurrentie tussen de dataproviders. Vaststelling van gemeenschappelijke maar complexe criteria voor de afgifte van autorisaties kan leiden tot onvoorziene administratieve moeilijkheden naarmate de markt zich verder ontwikkelt. || Voor het bedrijfsleven: lagere administratieve belasting bij activiteiten in meerdere lidstaten. Doordat de richtlijn een aanvullend element omvat, zijn de omzettingskosten hoger dan bij optie 3. Daarnaast ontstaan er bijkomende administratieve kosten voor lidstaten die hun regelingen voor het controleren van de activiteiten van dataproviders moeten aanpassen. || Als bij optie 3. || De verhoogde beschikbaarheid van HRSD leidt tot een betere benutting van HRSD bij de uitvoering van sociaal en milieubeleid. Optie 3 heeft de voorkeur omdat deze wordt gekenmerkt door een combinatie van economische, strategische en maatschappelijke voordelen en een grote doelmatigheid en doeltreffendheid, en de lidstaten tegelijkertijd voldoende ruimte biedt om de bedrijven die gegevens verstrekken op hun grondgebied te controleren. 6. Monitoring en evaluatie Doelstellingen || Indicatoren Algemene doelstelling || Bevordering van de groei van de aardobservatiemarkt in de EU en met name de dienstenmarkt. Versterking van het concurrentievermogen van de aardobservatiesector in de EU. Versterking van het concurrentievermogen van bedrijven die gebruikmaken van aardobservatiegegevens. || Bevordering van de omzet van de aardobservatiemarkt in de EU. Vergroting van het aantal en de omvang van zakelijke exploitanten. Positieve/negatieve perceptie onder bedrijven van de prestaties van de interne markt voor HRSD. Specifieke doelstelling || Verbetering van de bedrijfsvoering in de lidstaten op het gebied van HRSD. Betrouwbaarder toegang tot HRSD. Goede voorlichting over de toegankelijkheid van HRSD voor dienstverleners die waarde toevoegen/wederverkopers van gegevens en afnemers. Toenemende concurrentie onder dataproviders. Bevordering van de interne markt voor HRSD. || Mate van transparantie en voorspelbaarheid van bestaande/zich ontwikkelende regelgeving. Toezicht op het aandeel HRSD-aanvragen dat uiteindelijk is afgewezen op veiligheidsgronden. Mate van transparantie en openbaarheid van bestaande/zich ontwikkelende regelgeving. Aantal concurrenten, prijzen voor HRSD. Toezicht op het aandeel HRSD-transacties met afnemers/dienstverleners die waarde toevoegen/wederverkopers van gegevens onder verwijzing naar hun respectieve locatie: nationaal, EU, derde landen. Operationele doelstellingen || Vaststelling van de kernelementen met het oog op de volledige benutting van het commerciële potentieel van HRSD en met name de vereenvoudiging van de verspreiding en de toegang middels: - de vaststelling van een gemeenschappelijke definitie van HRSD; - gemeenschappelijke normen voor transparantie, voorspelbaarheid en billijke behandeling; - gemeenschappelijke normen voor de doelmatigheid en ondernemingsvriendelijke invoering van met name de vervolgprocedures. || Aan de hand van de gekozen operationele doelstellingen kan worden gecontroleerd of de elementen in de nationale wetgeving zijn opgenomen. Het wetgevingsinstrument zorgt ervoor dat de uitvoering van het voorgestelde initiatief regelmatig wordt gecontroleerd, met name wat de werking van de door de nationale autoriteiten ontwikkelde procedures betreft. Hiervoor is het vereist dat de nationale autoriteiten regelmatig (bv. jaarlijks) aan de Commissie verslag uitbrengen over de voortgang door de volgende geaggregeerde statistieken voor te leggen: – het aantal bedrijven dat als dataprovider optreedt in de verschillende lidstaten; – het totaal aantal gescreende gegevenstransacties (zodat de belangstelling van de markt voor HRSD kan worden beoordeeld); – het percentage "niet-vertrouwelijke" en "vertrouwelijke” aanvragen, zodat conclusies kunnen worden getrokken over de algehele doeltreffendheid van de screening (het aandeel "vertrouwelijke" transacties zegt iets over de doelmatigheid van de filters die worden toegepast door de dataproviders en de mate waarin wordt ingespeeld op de behoeften van het bedrijfsleven); – het percentage binnenlandse, grensoverschrijdende (binnen de EU) en wereldwijde bedrijfsactiviteiten op het niveau van de dataproviders; – het aantal vertrouwelijke aanvragen waarvoor een autorisatie is aangevraagd; – het percentage geweigerde autorisaties (zodat conclusies kunnen worden getrokken over de mate waarin tijdens de screeningprocedure wordt ingespeeld op de behoeften van het bedrijfsleven). De Commissie brengt op gezette tijden verslag uit aan het Europees Parlement en de Raad over de tenuitvoerlegging van de richtlijn en drie jaar na het einde van de omzettingsperiode vindt er een evaluatie van het nieuwe instrument plaats. Deze evaluatie is gebaseerd op de indicatoren in de hierboven opgenomen tabel en heeft tot doel om vast te stellen in hoeverre het instrument aan de doelstellingen heeft voldaan en of herziening ervan noodzakelijk is. [1] Aangezien de doelmatigheid en doeltreffendheid van het OCM-proces onzeker zijn, kunnen de economische effecten vooraf moeilijk worden bepaald.