NL Publicatieblad van de Europese Unie C 21/33

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Maatschappelijk verantwoorde financiële producten” (initiatiefadvies)

2011/C 21/06

Rapporteur: Carlos TRÍAS PINTO

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 1 oktober 2009 besloten om overeenkomstig art. 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

„Maatschappelijk verantwoorde financiële producten”

De gespecialiseerde afdeling Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang, die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies goedgekeurd op 4 mei 2010.

Het Comité heeft tijdens zijn op 26 en 27 mei 2010 gehouden 463e zitting (vergadering van 26 mei 2010) het volgende advies uitgebracht, dat met 129 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 De term „maatschappelijk verantwoorde financiële producten” zou kunnen worden opgevat als alle producten en diensten die door banken, verzekeringsmaatschappijen en vermogensbeheerders worden geleverd. Dit advies gaat echter hoofdzakelijk over maatschappelijk verantwoorde beleggingen die beleggingsfondsen aanbieden aan zowel institutionele beleggers als burgers. Beleggingsfondsen doen per definitie aan beleggingen. Een fonds kan pas als maatschappelijk verantwoord worden bestempeld als het zorgvuldig en weloverwogen zijn beleggingen kiest. Het merendeel van de fondsen belegt in aandelen van bedrijven. De hamvraag is of de meeste fondsen in staat zijn om te bepalen welke bedrijven aan de noodzakelijke criteria op het gebied van ethiek, maatschappij en bestuur voldoen. Daar waar maatschappelijk verantwoorde beleggingen al een verregaande ontwikkeling hebben doorgemaakt, bestaan er allerlei organisaties die kunnen vaststellen in hoeverre afzonderlijke bedrijven deze criteria naleven.

1.2 Er bestaan veel adviesinstanties die technische ondersteuning kunnen bieden bij maatschappelijk verantwoorde beleggingen. Internationale beursindexen als de Dow Jones Sustainability Index (DJSI) of de FTSE4Good-index bieden relevante informatie om algemene of specifieke fondsen voor maatschappelijk verantwoorde beleggingen op te richten en te beheren. Sommige fondsen richten zich bijv. op gevestigde ondernemingen met een uitstekende ethische en bestuurlijke reputatie, terwijl andere zich concentreren op groene of ecologisch verantwoorde beleggingen. Met al deze variaties wordt rekening gehouden.

1.3 Nu de gevolgen van de crisis nog goed voelbaar zijn, is het noodzakelijk dat er beleggingen worden gestimuleerd in bedrijven die maatschappelijke en ethische waarden hoog houden om zo het vertrouwen van het publiek in de financiële markten te herstellen. Eén ding is duidelijk: na deze crisis zal het nooit meer business as usual zijn.

1.4 Met de kennis van nu is het duidelijk dat een groot aantal financiële instellingen in de afgelopen jaren in maatschappelijk opzicht en ook bestuurlijk veel slechter heeft gepresteerd dan van dergelijke vooraanstaande ondernemingen verwacht mag worden. Het EESC dringt er dan ook op aan dat de programma's voor maatschappelijke verantwoordelijkheid van de financiële instellingen afgestemd worden op de maatschappelijke en bestuurlijke eisen in het Europa van de 21e eeuw.

1.5 De resultaten van maatschappelijk verantwoorde beleggingen tonen aan dat er een positief verband bestaat tussen de maatschappelijke en financiële waarderingen van de instellingen die dit soort beleggingsfondsen aanbieden. Bovendien is het zo dat maatschappelijk verantwoorde beleggingen niet riskanter of minder rendabel zijn dan conventionele beleggingen.

1.6 Instellingen voor collectieve beleggingen en organen die instellingen voor bedrijfspensioenvoorzieningen beheren zijn belangrijke kanalen om spaargeld naar productieve investeringen te laten vloeien. Wel dient er meer te worden gedaan op het gebied van adviesverlening, moeten de beheerstechnieken worden verbeterd en dient er in de communicatie meer aandacht geschonken te worden aan human relations en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

1.7 In de bijdrage van medewerkers van financiële instellingen aan maatschappelijk verantwoord beleggen dienen de volgende aspecten aan bod te komen: langetermijnvisie, inachtneming van het algemeen belang, betrouwbaarheid en grondige analyse.

1.8 Het EESC verzoekt de Europese Commissie en de lidstaten om de ontwikkeling van maatschappelijk verantwoorde beleggingen te bevorderen teneinde de normalisering en consolidering van de huidige beheersregelingen voor deze producten te faciliteren. Dit kan door te zorgen voor transparante informatie, vergelijkbare gegevens omtrent de analyse van investeerders, technische opleiding en de uitwisseling van goede praktijken. Er zijn duidelijke aanwijzingen dat financiële markten positief reageren op de invoering van normalisatieregelingen en certificering van instellingen.

1.9 Een positief effect van toetsing aan het criterium van maatschappelijke verantwoordelijkheid (filter), of dit nu via regelgeving gebeurt of door beroepsmatige consulenten, is de mogelijkheid dat bepaalde effecten niet in de beleggingsportefeuille opgenomen mogen worden; ondernemingen zullen hierdoor worden aangespoord zich wat MSG betreft beter te gaan gedragen.

1.10 Het EESC stelt voor specifieke educatieve en voorlichtingsinitiatieven te ontplooien op financieel gebied: publicaties, scholing, oprichting van speciale websites en onderricht in financiële vakken op school.

1.11 Eén van de doelen van de educatieprogramma's is om huishoudens aan te sporen om verantwoorde, voorzichtige en op lange termijn gerichte investeerders te worden, waarbij zij zich laten leiden door hun risicoprofiel, hun financiële situatie en hun persoonlijke doelstellingen.

1.12 Gezien de maatschappelijke en demografische veranderingen is het noodzakelijk dat we gaan nadenken over een cultuuromslag en onze activiteiten ombuigen in de richting van langetermijninvesteringen. Het EESC acht het noodzakelijk dat overheden beleggingen in maatschappelijk verantwoorde fondsen door middel van invoering van passende financiële en fiscale regelgeving en hun eigen aanbestedingsbeleid een helpende hand bieden.

1.13 De overheid speelt een belangrijke rol bij het stimuleren van zowel de vraag (van particuliere of institutionele beleggers) als het aanbod (beheers- en handelsmaatschappijen) op het gebied van verantwoord beleggen. De overheid kan de markt een impuls geven via haar beleggingen in het kader van staatsinvesteringsfondsen of reservefondsen. Met haar eigen gedrag geeft zij niet alleen het voorbeeld maar vervult zij ook een belangrijke katalysatorfunctie en kan zij anderen op sleeptouw nemen.

1.14 Van hun kant kunnen de emittenten en de ondernemingen zelf beleggers mobiliseren door hen ervan te overtuigen dat hun duurzaamheidsbeleid een graadmeter is voor de kwaliteit van hun bedrijfsuitoefening; dat kan worden afgelezen aan de transparantie en het feit dat in hun beleggingsstrategie rekening wordt gehouden met deze criteria.

2. Maatschappelijke verantwoordelijkheid van financiële instellingen

2.1 De zgn. „maatschappelijk verantwoorde onderneming”, op gebied van bedrijfsuitoefening, biedt financiële instellingen die aan de verwachtingen in de samenleving weten te voldoen, nieuwe kansen.

2.2 Sinds het verschijnen van het groenboek van de Commissie „De bevordering van een Europees kader voor de sociale verantwoordelijkheid van bedrijven” (1) en nadien het document van de OESO over „Corporate Social Responsibility” (2) heeft het sociaaleconomisch model van een bedrijf dat verantwoording aflegt aan de stakeholders aan kracht gewonnen (3).

2.3 De huidige financiële crisis heeft zijn oorsprong in de banksector, waar de door bankiers genomen buitensporige risico's nog verergerd werden door tekortschietend toezicht op de banken. Wat de financiële instellingen betreft, blijkt uit de grondbeginselen voor de oprichting van de spaarbanken (4) dat deze ondernemingen naast kredietverenigingen en onderlinge fondsen van sociale waarborg beschouwd kunnen worden als de voorlopers van het huidige maatschappelijk verantwoorde ondernemen. De kenmerkende sociale dimensie (5) is gebaseerd op specifieke doelstellingen die dicht bij de filosofie van de „sociale economie” staan, die wereldwijd aan economisch en sociaal belang aan het winnen is (6); dit komt o.a. tot uiting in de integratie van personen met een handicap.

2.4 De huidige financiële crisis heeft zijn oorsprong in de banksector, waar de door bankiers genomen buitensporige risico's nog verergerd werden door tekortschietend toezicht op de banken. Daarbij staan de financiële producten centraal (hypotheekleningen, consumentenkredieten, afgeleide en gestructureerde producten) evenals de morele risico's (moral hazards) in het marketingproces van de bankwereld. Bovendien droeg naast de bekende tekortkomingen op het gebied van toezicht ook de rol van ratingbureaus, die duidelijke belangenconflicten hadden, aanzienlijk bij tot verscherping van de crisis.

2.5 De hoofdverantwoordelijkheid van financiële instellingen is nu hun zaken zorgvuldig en strikt te beheren en tegelijkertijd middelen te verstrekken t.b.v. projecten in de productiesector en de consumptie van de huishoudens.

2.6 In de huidige crisistijd mogen banken hun maatschappelijke verantwoordelijkheid niet op een laag pitje zetten. Bovendien was de crisis zelf het bewijs van de onverantwoordelijkheid van ondernemingen en van de noodzaak om maatschappelijk verantwoord ondernemen uit te breiden en te verbeteren. Maatschappelijk verantwoord ondernemen is een kwestie van identiteit, engagement en bedrijfsstrategie.

2.7 Om al die redenen is het Comité er voorstander van dat er strategische actielijnen worden ontwikkeld voor de financiële sector, teneinde de groei van maatschappelijk verantwoord beleggen te bevorderen, een impuls te geven aan adequate belastingmaatregelen, regelingen voor normalisering van producten in te voeren, beleggers een betere bescherming te geven, goede bankpraktijken tot stand te brengen en de Europese markt te versterken met verantwoorde en relevante financiële diensten.

3. Maatschappelijk verantwoorde financiële producten

3.1 Inhoud en reikwijdte van het advies

3.1.1 Het gaat hier om spaarproducten (bankrekeningen, hoogrenderende rekeningen, spaardeposito's, gestructureerde deposito's), beleggingsproducten (instellingen voor collectieve beleggingen: beleggingsfondsen en beleggingsmaatschappijen; pensioenen en verzekeringen: pensioenregelingen en -fondsen, ouderdomsvoorzieningen, financiële of unit linked-levensverzekeringen; themafondsen), kredietfinancieringsinstrumenten en mechanismen voor financiële ondersteuning (microkredieten, revolving funds, onderlinge waarborgfondsen en risicokapitaal), die zijn opgezet met inachtneming van criteria op sociaal en milieugebied en op het gebied van behoorlijk bestuur, maar waarbij geenszins wordt voorbijgegaan aan de noodzakelijke doelstellingen inzake risico en financiële rentabiliteit.

3.1.2 In dit advies gaat de aandacht vooral uit naar beleggingsproducten, op zowel de retailmarkt als de institutionele markt. Globaal gezien gaat het om beleggen in die organisaties die zich beter gedragen en zich inzetten voor duurzame ontwikkeling. De bedoeling is dus dat deze producten een doeltreffend instrument zijn om bij te dragen aan de algemene ontwikkeling van de samenleving, doordat ondernemingen worden gestimuleerd zich te gedragen op een manier die aansluit bij de belangen van de beleggers.

3.1.3 Fondsen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen mogen niet worden verward met fondsen voor solidaire beleggingen. Deze laatste staan uitsluitend een percentage van hun winst af aan maatschappelijke instellingen, maar dit betekent niet dat zij de criteria inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen hoeven toe te passen bij de keuze van hun beleggingen. Wel kunnen solidaire beleggingen en maatschappelijk verantwoorde beleggingen in één en hetzelfde fonds worden ondergebracht.

3.2 Achtergrond en ontwikkelingen

3.2.1 Het zijn morele drijfveren die ten grondslag liggen aan maatschappelijk verantwoord beleggen. Sinds de jaren tachtig is maatschappelijk verantwoord beleggen in opkomst, aangewakkerd door de globalisering, het groeiende maatschappelijke en ecologische bewustzijn en de ontwikkeling van nieuwe informatie- en communicatietechnologieën.

3.2.2 Maatschappelijk verantwoord beleggen is ontstaan in de Angelsaksische wereld (7). In Europa (8) bestaan er markten die flinke groeipercentages vertonen, zoals het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Noorwegen, Frankrijk, Zweden, België, en in mindere mate landen als Italië, Spanje en Duitsland.

3.3 Toelichting op het concept

3.3.1 Fondsen voor maatschappelijk verantwoord investeren beleggen in ondernemingen. De traditionele ethische beleggingen waren voornamelijk moreel, ideologisch of maatschappelijk geïnspireerd. Nu gaat het erom aspecten op sociaal, economisch en milieugebied en bestuurlijke aspecten van bedrijfsprestaties op integrale wijze en vanuit een langetermijnvisie te hanteren.

3.3.2 Bij beleggingsbesluiten worden criteria inzake maatschappelijke verantwoordelijkheid toegepast (filter), waarbij bepaalde beleggingen worden uitgesloten en andere, ethisch meer verantwoorde, juist worden geselecteerd. Het gaat er bij maatschappelijk verantwoord beleggen dus om de toekomstige bedrijfsstrategie te beïnvloeden en de waarden van de belegger en die van zijn beleggingen op elkaar af te stemmen.

3.3.3 Adviseurs hanteren maar liefst 60 criteria. (9) In onderstaande tabel staan enkele van de meest gebruikte.

Uitsluitingscriteria Toelatingscriteria Wapenhandel Gelijke kansen Dierproeven Recycling Uitbuiting derde wereld Behoud van energie en natuurlijke hulpbronnen Verontreiniging Transparante informatie Genetische manipulatie Maatschappelijk engagement Pornografie, tabak, alcohol Ondersteuning van onderwijs en opleiding Schade aan het milieu Normalisatie van producten

3.3.3.1 Bovenstaande opsomming betekent niet dat ondernemingen die aan de uitsluitingscriteria voldoen ook echt op onverantwoordelijke wijze worden bestuurd. Zij kunnen juist de hoogste ethische normen hanteren bij hun manier van zakendoen, hoewel sommige beleggers een bepaalde sector, zoals de wapenhandel, moreel verwerpelijk kunnen vinden.

3.3.4 De duurzaamheidscriteria die bij maatschappelijk verantwoord beleggen worden gebruikt moeten als dynamisch worden opgevat in die zin dat de mogelijkheid bestaat om nieuwe belangrijke aspecten op het gebied van de maatschappelijke verantwoordelijkheid, onder te brengen van ondernemingen meegenomen kunnen worden. Zo valt in het kader van gelijke kansen te denken aan op waarden gebaseerde criteria inzake mensen met een handicap, zoals indicatoren m.b.t. hun integratie op het werk of de toegankelijkheid van werkplekken, winkels, producten en diensten.

3.3.5 Om vergelijkbare gegevens te kunnen uitwerken over de wereldwijde ontwikkeling van maatschappelijk verantwoord beleggen dient er conform de marktsegmentatiestrategie onderscheid te worden gemaakt tussen de institutionele markt (vooral instellingen voor bedrĳfspensioenvoorzieningen) en de retailmarkten (alleen beleggingsfondsen).

3.4 Nieuwe instellingen

3.4.1 De instellingen op de financiële markt hebben mechanismen ontwikkeld die moeten leiden tot een duurzamere bedrijfsuitoefening. Zowel de „klassieke” als de ethische (10) banken voeren een dialoog met hun stakeholders door middel van vergaderingen of internetplatforms.

3.4.2 Dankzij de ontwikkeling van maatschappelijk verantwoord beleggen zijn er nieuwe instanties ontstaan en hebben traditionele instanties zich aangepast; zij werken bijvoorbeeld aan het creëren en verspreiden van internationale beursnoteringen (zoals de Dow Jones Sustainability Index of de FTSE4Good), het opstellen en in de handel brengen van databases, maken duurzaamheidsanalyses of geven advies over maatschappelijk verantwoord beleggen.

3.4.3 Om de principes voor verantwoord beleggen van de VN verder te ontwikkelen dient de actieve rol van de Europese Commissie in aanmerking te worden genomen; de oprichting van het Social Investment Forum (SIF) in de Verenigde Staten of het European Social Investment Forum (Eurosif) in Europa dragen bij aan de dialoog met de stakeholders (11).

3.5 Portefeuillebeheer

3.5.1 Bij de socio-economische invalshoek worden de klassieke financiële modellen aangevuld met maatregelen voor maatschappelijke rentabiliteit, zodat niet alleen de factor rentabiliteit-risico in aanmerking wordt genomen. Zo wordt bij maatschappelijk verantwoorde beleggingen niet alleen gekeken naar financiële criteria, maar ook naar sociale en milieuaspecten en behoorlijk bestuur.

3.5.2 De afgelopen jaren is ingezien dat er een ethisch kader moest worden ingevoerd in de financiële wereld, hetgeen heeft geleid tot de zogenaamde duurzame of maatschappelijk verantwoorde financieringen („sustainable finance”). Deze stroming sluit aan bij de ontwikkelingen rond de „behavioral finance”-theorie. Niet alleen het economische en psychologische, maar ook het maatschappelijke en ecologische gedrag van de betrokken partijen wordt geanalyseerd. (12)

3.5.3 De organisaties die zich het meest hebben toegelegd op ontwikkeling van technieken om het maatschappelijk verantwoord gedrag van ondernemingen te beoordelen en hier een waarde aan toe te kennen, zijn de centra voor duurzaamheidsonderzoek (13), die verschillende beoordelingsmethoden hebben uitgewerkt. Concreet blijkt uit verschillende relevante onderzoeken dat maatschappelijk verantwoorde beleggingen op middellange en lange termijn niet minder rendabel zijn voor de deelnemer.

3.6 Normalisatie van producten

3.6.1 Willen maatschappelijk verantwoorde financiële producten (beleggingen, spaartegoeden of financiering) voet aan de grond kunnen krijgen, dan moeten de voorwaarden waaraan deze moeten voldoen eerst glashelder worden gedefinieerd, en moeten deze voorwaarden de garantie bieden dat de principes van maatschappelijke verantwoordelijkheid en de regels voor toezicht, continue evaluatie en transparantie worden toegepast.

3.6.2 De Spaanse vereniging voor normalisering en certificering (AENOR) (14) buigt zich momenteel over een norm voor maatschappelijk verantwoorde financiële producten (UNE 165001: 2002 EX, ethische financiële instrumenten), met als doel algemene eisen op te stellen voor instellingen die dit soort producten willen creëren of verkopen en klanten zoveel mogelijk duidelijkheid en informatie over deze ethische criteria te verschaffen.

3.6.3 Ook zijn er de afgelopen jaren in verschillende EU-landen criteria voor zelfregulering van de sector (15) opgesteld, in veel gevallen onder begeleiding van de nationale toezichthouder, teneinde het snel groeiende aantal nieuwe maatschappelijk verantwoorde beleggingsfondsen te kunnen inschrijven. Auditors en beroepsmatige consulenten zorgen voor nog een toetsing (check and balance).

3.6.4 Ook vermeldenswaard is het initiatief van EUROSIF en diverse SIF's van de lidstaten om bij het hanteren van deze criteria transparanter te werk te gaan. Aldus krijgt de consument informatie over de criteria en de manier waarop ze worden gehanteerd, zonder dat een oordeel wordt geveld over hoe goed of hoe sociaal verantwoord de producten zijn.

3.6.5 Met het initiatief om de verslagen van de financiële instellingen over maatschappelijk verantwoord beleggen beter met elkaar te kunnen vergelijken wordt beoogd een gestandaardiseerd model uit te werken waarmee wordt voorzien in de behoefte van de beleggers in de verschillende EU-lidstaten aan informatie.

4. Consumentenbescherming

4.1 Door de financiële crisis heeft de consument minder vertrouwen gekregen in financiële dienstverleners. Nu er vraagtekens bij het morele gehalte van de sector worden geplaatst, gaan de financiële instellingen aan de slag om maatschappelijk verantwoorde financiële producten op de markt te brengen.

4.2 Betere voorlichting

4.2.1 Eén van de effecten van de financiële crisis is dat de regulerende instanties steeds meer aandacht krijgen voor spaarders en beleggers. Dit is tot uiting gekomen in de vorm van bemiddelingsinstanties, informatiefolders en financiële bijsluiters, toezicht op reclame (16) (moet duidelijk en onpartijdig en mag niet misleidend zijn) voor alle financiële producten, invoering van klachtendiensten en van een „belangenbehartiger” voor de klanten (ombudsman).

4.2.2 Toch blijkt dat de klanten niet altijd naar behoren worden geïnformeerd door de banken. In een recent onderzoek toont de Europese Commissie (17) een aantal ongeregeldheden aan bij Europese banken in vele landen, zoals de ondoorzichtigheid en de hoge bedragen die aan commissie worden berekend, evenals de moeilijkheid om de aanbiedingen van de banken met elkaar te vergelijken en de meeste gunstige eruit te kiezen.

4.2.3 Transparantie betekent dat de klant duidelijke, nauwgezette, begrijpelijke en vergelijkbare gegevens moet krijgen. In de praktijk dient bij maatschappelijk verantwoorde financiële producten ten minste het volgende te worden opgegeven: de toegepaste definitie van maatschappelijk verantwoorde belegging, de toegepaste praktische criteria (filter), de samenstelling van de beleggingscommissie (18), de beheers- en transactiekosten, enz. Ook dient regelmatig in een onafhankelijk verslag nader aangegeven te worden in hoeverre het product maatschappelijk verantwoord is.

4.2.4 Het verstrekken van informatie via de klantenservice draagt bij tot voortdurende verbeteringen (van doorslaggevend belang voor de kwaliteit van de dienstverlening) en tot een verantwoorde aftersales tijdens de levensduur van het product of totdat de klant opzegt.

4.3 Bevordering van financiële educatie

4.3.1 Financiële educatie is een van de verantwoordelijkheden die de publieke en private sector samen op zich zouden moeten nemen om de steeds complexere financiële omgeving het hoofd te kunnen bieden. Deze educatie zou wel gestalte gegeven moeten worden buiten het kader van de verkoop van concrete financiële producten om.

4.3.2 Om mensen meer financiële kennis bij te brengen hebben toezichthouders en banken onder de benaming „financiële educatieplannen” een aantal initiatieven voorgelegd, waarmee voorkomen moet worden dat huishoudens zich te diep in de schulden steken en om hen te helpen producten te kiezen die passen bij hun risicoprofiel en vermogenssituatie.

4.3.3 De maatregelen die op het gebied van financiële educatie zijn getroffen, helpen vertrouwen in het financiële stelsel te creëren. Het belang ervan is door de Europese Unie erkend, zowel in de mededeling van de Commissie over financiële educatie (19) als in de slotconclusies van de ECOFIN-raad van 14 mei 2008 (20).

4.3.4 Het bevorderen van studies over maatschappelijk verantwoord beleggen en het opleiden van de marktpartijen stelt financiële instellingen in staat om best practices op het gebied van duurzaamheid vast te stellen. Educatief materiaal en gedragscodes zijn goede instrumenten voor de verdere ontwikkeling op opleidingsgebied.

4.4 Adviesverlening financiële diensten

4.4.1 Op grond van de Europese MiFID-richtlijn (21) zijn financiële instellingen verplicht de belegger beter te beschermen en hun klanten producten aan te bieden die afgestemd zijn op de verschillende beleggingsprofielen. Ook dient er een duidelijke scheidslijn te bestaan tussen adviesverlening en verkoop en dienen financiële tussenpersonen over een grondige kennis te beschikken van de producten die zij verkopen. Zo mag een instelling de klant pas passende maatschappelijk verantwoorde beleggingsproducten aanbieden of in zijn portefeuille opnemen nadat hem in het kader van de toetsing van de geschiktheid (suitability test) is gevraagd of hij zich kan vinden in beleid ter bevordering van maatschappelijk verantwoorde beleggingen.

4.4.2 Bij maatschappelijk verantwoorde financiële producten dienen internecontroleprocedures gehanteerd te worden om de beleggingsrisico's in kaart te brengen en mogelijke belangenconflicten op te sporen, waarvan de beleggingscommissie (die hoofdzakelijk uit externe deskundigen dient te bestaan om objectiviteit te garanderen) dan in kennis wordt gesteld.

5. Vooruitzichten voor maatschappelijk verantwoorde beleggingen

5.1 Verantwoorde beleggingen kunnen sterker uit een crisis als de huidige komen indien beleggers een onderscheid kunnen maken tussen ondernemingen die echt voor maatschappelijke verantwoordelijkheid op langere termijn kiezen en ondernemingen die maatschappelijke verantwoordelijkheid slechts gebruiken als marketinginstrument.

5.2 De beste vooruitzichten voor maatschappelijk verantwoord beleggen worden geboden door instellingen voor bedrijfspensioenvoorzieningen. Volgens Jáuregui (22) zou het plan om 10 % van het Spaanse reservefonds van de sociale zekerheid (23) gekoppeld aan duurzaamheidscriteria op de markt te brengen een impuls geven aan een cultuur die gericht is op maatschappelijke verantwoordelijkheid.

5.3 Een goed voorbeeld van de manier waarop bedrijfsleven en overheid gemobiliseerd kunnen worden is de medaille voor maatschappelijke solidariteit, een initiatief van de Business Centre Club, een van de grootste Poolse ondernemersorganisaties. Deze prijs is speciaal ingesteld voor mensen, ook topondernemers, die zich o.a. inzetten voor de maatschappelijke verantwoordelijkheid van bedrijven. De medailles worden uitgereikt in aanwezigheid van honderden mensen, zoals topmanagers, ministers, diplomaten, de premier of zelfs de president van Polen, de voorzitter van de Europese Commissie of voorzitter van het EESC.

5.4 Het EESC roept overheden op zich in te zetten om maatschappelijk verantwoord beleggen tot volle wasdom te laten komen, door de invoering van een goed wetgevingskader te vergemakkelijken, beleggingen op basis van duurzaamheidscriteria te promoten, goede praktijken onder de aandacht te helpen brengen en dit soort financiële producten en beleggingen d.m.v. bijvoorbeeld specifieke belastingmaatregelen een impuls te geven (24). Zij kunnen de markt op een zeer doeltreffende manier dynamischer maken door deze criteria toe te passen op hun eigen, zowel vastrentende als niet-vastrentende beleggingen via staatsinvesteringsfondsen of reservefondsen van de sociale zekerheid, zoals het geval is in Frankrijk. Op regelgevingsgebied en uit oogpunt van transparantie kan veel bereikt worden door fondsbeheerders en organen die instellingen voor bedrijfspensioenvoorzieningen beheren te verplichten aan te geven of zij hun beleggingskeuze mede baseren op maatschappelijke en ecologische criteria, zoals het geval is in het VK.

5.5 Het EESC wijst erop hoe belangrijk de inzet van ondernemingen en een actief beheer van financiële tussenpersonen is. De organen die instellingen voor bedrijfspensioenvoorzieningen beheren, de beleggingscommissies, de controlecommissies en de vakbonden zijn alle drijvende krachten op de markt voor maatschappelijk verantwoorde fondsen.

Brussel, 26 mei 2010 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) COM(2001) 366 final. Zie ook de Commissiemededeling over de „Tenuitvoerlegging van het partnerschap voor groei en werkgelegenheid: Europa moet een voorbeeld worden op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen”, COM(2006) 136 final

(2) „Corporate Social Responsibility: Partners for Progress”, OESO, Parijs 2001

(3) Zie het EESC-advies „De ethische en sociale dimensie van de Europese financiële instellingen”, PB C 100 van 30.4.2009, blz. 84

(4) Document 143 van de Europese Spaarbankenvereniging, 1990

(5) E. Castelló (2005): „El liderazgo social de las Cajas de Ahorro”, FUNCAS Ediciones.

(6) J.L. García (2009): „Las cuentas de la economía social: magnitudes y financiación del tercer sector en España, 2005”. Civitas Ediciones.

Zie de resolutie van het Europees Parlement over de sociale economie van 19.02.2009; rapporteur: Patricia Toia

(7) Eurosif (2008). In 2007 liep de omvang van de activa in de Verenigde Staten op tot 1 917 miljard euro.

(8) Eurosif (2008). In 2007 waren maatschappelijk verantwoorde beleggingen in Europa goed voor 2 665 miljard euro.

(9) Muñoz et al. (2004): „The social responsibility performance of ethical and solidarity funds: An approach to the case of Spain”. Business Ethics. A European Review. Vol 13, number 2/3 April, July.

(10) „Ethisch” is een algemeen aanvaarde term, die andere termen zoals „maatschappelijk”, „alternatief” of „sociaal” niet uitsluit. Zie INVERCO (Ethische commissie), 1999.

(11) EESC-advies over „De impact van beleggingsfondsen op de industriële reconversie”, PB C 128 van 18.5.2010, blz. 56.

(12) „Op dit gebied werd pionierswerk verricht door Amartya Sen (1970), Collective choice and social welfare”, Holden- Day

(13) Deze kunnen beleggers bijstaan met advies en houden toezicht

(14) AENOR (2008): „Ética. Sistema de gestión de la responsabilidad social de las empresas”

(15) De toezichthoudende organen geven aan of beleggingsbesluiten van pensioenfondsen mede op basis van maatschappelijke verantwoordelijkheid worden genomen.

(16) Zie het „Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2003/71/EG betreffende het prospectus dat gepubliceerd moet worden wanneer effecten aan het publiek worden aangeboden of tot de handel worden toegelaten” en het advies van het EESC over de Richtlijn 2004/109/EG betreffende de transparantievereisten die gelden voor informatie over uitgevende instellingen waarvan effecten tot de handel op een gereglementeerde markt zijn toegelaten, COM(2009) 491 final - (ECO/270) - CESE 257/2010.

(17) „Data collection for prices of current accounts provided to consumers”, Europese Commissie, 2009, http://ec.europa.eu/consumers/strategy/docs/prices_current_accounts_report_en.pdf.

(18) Bestaat uit deskundigen die de financiële instelling, het beheersorgaan of het toezichthoudende orgaan bijstaat met het correct toepassen van het ethisch filter en het nakijken van de te verstrekken informatie. In principe zou er voor ieder financieel product een commissie moeten zijn, maar dit is in de praktijk niet altijd het geval.

(19) COM(2007) 808 final.

(20) Perscommuniqué van de Raad 8850/08 (Presse 113), blz. 14.

(21) Richtlijn 2004/39/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende markten voor financiële instrumenten

(22) Lid van het Europees Parlement en van de beweging „Alternativa Responsable”

(23) Een dergelijk fonds bestaat in meerdere EU-landen

(24) Economistas sin Fronteras (2007): „Cómo fomentar la inversión socialmente responsable en España”, UNED