Conclusies van de Raad over de bescherming en veiligheid van journalisten en andere mediaprofessionals

(2022/C 245/04)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

NEEMT NOTA VAN HET VOLGENDE:

1. Democratie berust op de uitoefening van het recht op vrijheid van mening en meningsuiting en de vrijheid van informatie, zowel offline als online. Dit vormt de kernwaarde van het beroep van journalist die alleen kan gedijen in een omgeving die in staat is journalisten en mediaprofessionals bescherming en veiligheid te bieden.

2. Veel journalisten en andere mediaprofessionals kunnen vandaag niet, zoals dat zou moeten, overal vrij en onafhankelijk werken. Steeds vaker wordt in Europa en elders in de wereld de vrijheid van meningsuiting en van informatie belemmerd, en neemt het aantal aanslagen daarop toe ( 1 ) . In gewapende conflicten is de onzekerheid die zij moeten dragen nog groter. Hoewel zij een bron van onpartijdige informatie zijn, die van wezenlijk belang is om de feiten vast te stellen en een conflict te begrijpen, lopen zij bij uitstek risico’s en kunnen zij zelf onder vuur komen te liggen, zoals de Russische militaire agressie tegen Oekraïne aantoont ( 2 )

3. Journalisten en andere mediaprofessionals krijgen af te rekenen met meervoudige bedreigingen en moeten het hoofd bieden aan stigmatisering, intimidatie, illegale surveillance en geweld in de vorm van lichamelijke en psychische schade, of zelfs moord, kwaadwillige vervolging, ongepaste economische druk en reputatieschade. Dit geweld manifesteert zich ook online, in de vorm van beledigingen, aanzetten tot haat, pesterijen en doodsbedreigingen.

4. Voor vrouwelijke journalisten is de situatie bijzonder verontrustend ( 3 ) : zij worden met nog meer en andere risico’s geconfronteerd. Dit gendergebaseerd geweld neemt vele vormen aan. Van intimidatie online, verkrachting en doodsbedreigingen tot aanzetten tot haat. Ook journalisten die tot minderheden of sociaal gemarginaliseerde groepen behoren, worden onevenredig zwaar door die bedreigingen getroffen ( 4 )

5. Daarnaast wordt ook de economische situatie van journalisten en andere mediaprofessionals met de dag precairder. De sluiting van vele mediakanalen toont aan dat de financiële en economische onzekerheid mediaprofessionals kwetsbaarder maakt. Bovendien geldt, vooral voor de private media, dat efficiëntie en rentabiliteit als drijfveer soms de arbeidsvoorwaarden en de kwaliteit van het journalistieke werk naar beneden halen. De digitale transformatie, de groei van de wereldspelers en de sociale netwerken die op de onlinereclamemarkt ( 5 ) met de mediakanalen in een concurrentiestrijd zijn verwikkeld, gecombineerd met de gevolgen van de pandemie ( 6 ) - in die periode waren de verliezen van de mediakanalen groter dan de lagere nationale inkomsten - hebben de economische onzekerheid van journalisten en andere mediaprofessionals verergerd.

6. De Europese Commissie heeft een voorstel gepresenteerd met betrekking tot strategische rechtszaken tegen publieke participatie (strategic lawsuits against public participation - SLAPP’s ( 7 ) ), waarin aan het Europees Parlement en de Raad wordt voorgesteld procedurele waarborgen tegen deze rechtszaken in te voeren. De bijhorende aanbeveling ( 8 ) biedt de lidstaten hierin sturing.

7. De lidstaten en de Europese Commissie wordt verzocht ( 9 ) uitvoering te geven aan een Europese strategie voor het ecosysteem van de culturele en creatieve industrieën, om onder meer de toegang tot informatie over beschikbare financiering voor mediakanalen te vergemakkelijken door de financieringsgids CultureEU samen te voegen met het interactieve instrument voor het inventariseren van audiovisuele en nieuwsmedia, zodat professionals van nieuwsmedia en mediabedrijven beschikken over één meertalig digitaal portaal met daarop de verschillende mogelijke financieringsmogelijkheden.

8. De Europese Commissie zal in 2022 het Europees mechanisme voor snelle respons op schendingen van de pers- en mediavrijheid blijven steunen als onderdeel van het programma Creatief Europa, dat mogelijkheden biedt om in de vorm van subsidies voor journalistieke partnerschappen onder meer steun te verlenen aan grensoverschrijdende samenwerking van de media, waaronder onafhankelijke onderzoeksjournalistiek ( 10 )

IS INGENOMEN MET HET VOLGENDE:

9. De Europese Commissie heeft op 16 september 2021 een aanbeveling aangenomen over het waarborgen van de bescherming, de veiligheid en de weerbaarheid van journalisten en andere mediaprofessionals in de Europese Unie, die voor de lidstaten een belangrijk richtsnoer vormt. De Commissie heeft gemeld voornemens te zijn een studie te publiceren over onder meer de indicatoren om de toepassing van de aanbeveling te monitoren. Die zouden betrekking kunnen hebben op onlineveiligheid en in het bijzonder op steun voor vrouwelijke journalisten en journalisten die tot minderheden behoren.

VERZOEKT DE EUROPESE COMMISSIE OM

10. te bevorderen dat in het kader van het Europees Nieuwsmediaforum regelmatig discussies worden georganiseerd en beste praktijken worden uitgewisseld over de bescherming en veiligheid van journalisten en andere mediaprofessionals, en daarbij de dialoog met belanghebbenden over ter zake dienende ontwikkelingen te faciliteren;

11. te blijven toezien op de lopende proefprojecten en voorbereidende acties ter ondersteuning van mediavrijheid en pluriformiteit, teneinde die uit te breiden en geschikt te maken voor langere termijn;

12. te voorzien in solidere financiering voor onafhankelijke onderzoeksjournalistiek ( 11 ) , die wezenlijk bijdraagt aan de publieke en democratische samenleving, onder meer door voort te bouwen op het NEWS-initiatief ( 12 ) en InvestEU te benutten.

13. rekening te houden met onlineveiligheid en vrije meningsuiting voor journalisten en andere mediaprofessionals in alle initiatieven die op dat gebied uit de digitale strategie van de EU voortvloeien.

VERZOEKT DE LIDSTATEN EN DE EUROPESE COMMISSIE OM BINNEN HUN RESPECTIEVE BEVOEGDHEDEN EN MET INACHTNEMING VAN HET SUBSIDIARITEITSBEGINSEL:

14. Alle betrokkenen aan te moedigen tot een leven lang leren ( 13 ) over de bescherming van journalisten en mediaprofessionals, zoals redactiemanagers, rechtshandhavingsinstanties, rechters en andere autoriteiten die betrokken zijn bij digitale veiligheid.

15. De ontwikkeling aan te moedigen van initiatieven op het gebied van media- en informatiegeletterdheid die gericht zijn op meer bekendheid omtrent de issues inzake veiligheid van journalisten en andere mediaprofessionals ( 14 )

16. De onlineveiligheid en de digitale empowerment van journalisten en andere mediaprofessionals te bevorderen, met name van vrouwelijke journalisten en journalisten die afkomstig zijn uit minderheden of sociaal gemarginaliseerde groepen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door de oprichting te bevorderen van specifieke deskundigengroepen die informatie kunnen verzamelen en goede praktijken kunnen uitwisselen over het omgaan met onlineaanvallen en -dreigingen. In deze deskundigengroepen kunnen mediavertegenwoordigers en -regulatoren op EU- en lidstaatniveau, rechtshandhavingsfunctionarissen en cyberbeveiligingsfunctionarissen worden samengebracht.

17. Nauwere samenwerking aan te moedigen tussen onlineplatforms en maatschappelijke organisaties die over bijzondere expertise beschikken op het gebied van de bestrijding van gecoördineerde onlineaanvallen, bedreigingen, intimidatie, onlinetoezicht of het aanzetten tot haat tegen journalisten en andere mediaprofessionals, teneinde deze bedreigingen beter te begrijpen, er beter op te reageren en de praktijken van platforms op basis hiervan aan te passen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door middel van regelmatige dialogen, waarbij ook overheidsinstanties betrokken kunnen zijn.

18. Steun te verlenen aan de uitvoering van projecten en initiatieven ter bescherming van vrouwelijke journalisten en journalisten die afkomstig zijn uit minderheden. Steun moet met name worden gegeven aan projecten en initiatieven die het mogelijk maken transparantie en informatie over aanvallen en discriminatie jegens deze journalisten te verbeteren, en aan projecten ter bevordering van gelijkheid en inclusie in de mediasector en bij nieuwsredacties, alsook aan initiatieven die meer bekendheid geven aan het voorkomen en bestrijden van geweld tegen en intimidatie van journalisten en andere mediaprofessionals.

19. Door onderzoek de kennis over potentiële risico’s voor mediaprofessionals en de beste praktijken voor risicovermindering te verbeteren, met name wat betreft de bescherming en de veiligheid van mediaprofessionals in gebieden waar gewapende conflicten bestaan.

20. Initiatieven en mechanismen te ondersteunen ter verbetering van de economische en financiële houdbaarheid van mediakanalen, met inbegrip van die welke voortvloeien uit de omzetting van naburige rechten voor persuitgevers in Richtlijn (EU) 2019/790 ( 15 ) , en initiatieven en mechanismen ter verbetering van de aanwerving van journalisten en andere mediaprofessionals, en studies naar hun arbeidsomstandigheden uit te voeren, overeenkomstig de aanbeveling van de Raad van 8 november 2019.

21. Initiatieven en mechanismen te bevorderen ter ondersteuning van jonge en nieuwe betreders van de arbeidsmarkt van journalisten en mediaprofessionals, freelancejournalisten, mediaprofessionals en personen die werkzaam zijn in lokale en regionale media, ter versterking van hun vrijheid om informatie te verstrekken.

22. Initiatieven en mechanismen te ondersteunen die de uitwisseling en versterking van goede professionele praktijken bevorderen. Dit kan met name gebeuren door studenten in de journalistiek en de media bewuster te maken van de risico’s waarmee zij in hun toekomstige loopbaan kunnen worden geconfronteerd, alsook van de beste manieren om hiermee om te gaan, en een grotere deelname aan belangrijke Europese ervaringen tijdens hun studies bevorderen, zodat zij verschillende omgevingen en verschillende onderzoeks- en publicatiepraktijken kunnen ontdekken.

23. De sector aan te moedigen initiatieven en indicatoren te ontwikkelen voor de betrouwbaarheid van nieuws- en mediakanalen, zoals de indienstneming van journalisten, fact checkers en andere mediaprofessionals, teneinde platforms en adverteerders te stimuleren om verantwoordelijkheidszin te tonen door mee te werken aan het beschikbaar maken van betrouwbare informatie en verschillende perspectieven.

24. Zich ertoe te verbinden journalisten en andere mediaprofessionals overal ter wereld te beschermen in multilaterale fora, in bilaterale betrekkingen, op nationaal niveau, en in internationale initiatieven ter bescherming van journalisten en van de vrijheid om informatie te verstrekken, met bijzondere aandacht voor de bescherming en veiligheid van journalisten en andere mediaprofessionals die in werken in of afkomstig zijn uit conflictgebieden.

25. Ondersteuning te bieden aan journalisten en andere mediaprofessionals die trachten op onafhankelijke en onpartijdige wijze verslag uit te brengen over gewapende conflicten, met name de aanhoudende Russische militaire agressie tegen Oekraïne, en initiatieven aan te moedigen die hun werk en de verspreiding ervan bevorderen, bijvoorbeeld speciale afdelingen in mediadiensten, met name in de Oekraïense taal.

26. Onafhankelijke en in ballingschap levende journalisten en mediaprofessionals, met name uit landen als Oekraïne, Belarus en de Russische Federatie, te ondersteunen, afhankelijk van hun individuele situatie en de redenen waarom zij in ballingschap zijn gegaan. Deze steun kan, in voorkomend geval, professionele, financiële, sociale, administratieve of juridische bijstand zijn, ook vanuit de particuliere sector, en is gericht op het scheppen van veilige arbeidsomstandigheden en het helpen bij de hervatting van hun beroepsactiviteit, bijvoorbeeld door middel van vervolmakingscursussen of initiatieven die het hen gemakkelijker maken werk te vinden.

27. De ervaringen van de lidstaten met betrekking tot de beste manier om journalisten en andere mediaprofessionals uit door conflicten getroffen regio’s te verwelkomen, onderling uit te wisselen.

28. Uiterlijk in 2025 beste praktijken uit te wisselen en te bezien in hoeverre deze conclusies zijn geïmplementeerd.

(1) AVVN-Resolutie A/C.3/L.49/Rev1 over de veiligheid van journalisten en straffeloosheid (https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/LTD/N21/329/42/PDF/N2132942.pdf?OpenElement) maakt gewag van een ernstige bezorgdheid over het toenemend aantal journalisten en mediaprofessionals die de afgelopen jaren als rechtstreeks gevolg van hun beroep zijn gedood, gemarteld, aangehouden, vastgehouden, lastiggevallen en geïntimideerd.

(2) Zie the Council of Europe’s Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists (https://fom.coe.int/en/pays/detail/11709594). Zie ook het Jaarverslag 2022 van partnerorganisaties die zijn aangesloten bij het platform van de Raad van Europa ter bevordering van de bescherming en de veiligheid van journalisten (Defending Press Freedom in Times of Tension and Conflict (https://rm.coe.int/platform-protection-of-journalists-annual-report-2022/1680a64fe1).

(3) Zie bijvoorbeeld het verslag over de Media Pluralism Monitor, 2021; Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA), Geweld tegen vrouwen: een Europese enquête (2014) en Criminaliteit, veiligheid en rechten van slachtoffers (2021); jaarverslag 2021 van de partnerorganisaties van het platform van de Raad van Europa ter bevordering van de bescherming van de journalistiek en de veiligheid van journalisten (2021); UNESCO, Online violence against women journalists: a global snapshot of incidence and impacts (2020); Unesco, The Chilling global trends in online violence against women journalists (2021); OVSE, Resource Guide on the Safety of Female Journalists Online (2020); OVSE-verslag, Violence against women journalists and politicians: a growing crisis (2021).

(4) IPI, Newsroom Best Practices for Addressing Online Violence against Journalists.

(5) Conclusies van de Raad over het waarborgen van een vrij en pluriform mediastelsel, december 2020.

(6) Roberta Carlini en Konrad Bleyer-Simon: Media Economy in the Pandemic: a European Perspective, Technical Report; Centrum voor mediapluriformiteit en mediavrijheid (CMPF) (2021/01).

(7) Doc. 8529/22 - COM(2022) 177 final.

(8) C(2022) 2428 final.

(9) Conclusies van de Raad over bouwen aan een Europese strategie voor het ecosysteem van de culturele en creatieve industrieën, 4 april 2022 (2022/C 160/06).

(10) Jaarlijks werkprogramma 2022 voor de uitvoering van het programma Creatief Europa, https://culture.ec.europa.eu/document/2022-annual-work-programme-creative-europe-programme

(11) De journalistiek berust op ethische beginselen: waarheidsgetrouwheid, voldoende middelen voor verificatie en bewijs, onpartijdigheid in de presentatie, beschrijving en verslaglegging, zoals dat wordt benadrukt in Resolutie 1003 (1993) en 2066 (2015) van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa respectievelijk getiteld: “Ethiek van de journalistiek”, en “Verantwoordelijkheid van de media en ethiek in een veranderd medialandschap”, alsook in Aanbeveling CM/Rec(2022)4 van het Comité van ministers van de Raad van Europa over de bevordering van een gunstig klimaat voor hoogwaardige journalistiek in het digitale tijdperk.

(12) https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/news-initiative

(13) Zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 1, van Verordening (EU) 2021/817 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2021 tot vaststelling van “Erasmus+”: het programma van de Unie voor onderwijs en opleiding, jeugd en sport, en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 1288/2013 (PB L 189 van 28.5.2021, blz. 1).

(14) Zie Aanbeveling CM/Rec(2016)4 van de Raad van Europa over de bescherming van de journalistiek en de veiligheid van journalisten en andere media-actoren.

(15) Richtlijn (EU) 2019/790 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt en tot wijziging van Richtlijnen 96/9/EG en 2001/29/EG (PB L 130 van 17.5.2019, blz. 92).