Advies over een algemeen kader voor acties van de Commissie van de Europese Gemeenschappen op het gebied van veiligheid, hygiëne en gezondheidsbescherming op het werk (1994-2000) (94/C 195/26)

De Commissie heeft op 9 november 1993 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over een algemeen kader voor acties van de Commissie van de Europese Gemeenschappen op het gebied van veiligheid, hygiëne en gezondheidsbescherming op het werk (1994-2000).

De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 14 april 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Etty.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 315e Zitting (vergadering van 28 april 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Algemene opmerkingen

1.1. Het Comité beseft dat het document van de Commissie een "algemeen kader voor acties" is en geen actieprogramma met concrete beleidsmaatregelen voor de komende jaren. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, spoedig een voorstel voor een actieprogramma aan de Raad, het Parlement en het Comité voor te leggen. Dit voorstel zou ook de begroting voor het actieprogramma moeten omvatten.

1.2. Het Comité stemt volledig in met de vier door de Commissie gekozen terreinen: 1) tenuitvoerlegging, consolidatie, rationalisatie en voltooiing van de communautaire wetgeving; 2) bevordering van de communautaire activiteiten op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk buiten de Gemeenschap, en internationale samenwerking; 3) voorlichting, beroepsopleiding en onderwijs; 4) ontwikkeling van niet-juridische flankerende maatregelen als aanvulling op en ondersteuning van de wettelijke maatregelen.

1.3. Het Comité heeft evenwel twee algemene bezwaren:

- Het plan van de Commissie om deze voorstellen aan het "Groenboek over de toekomst van het Europees sociaal beleid" toe te voegen, zou onzekerheid en onnodige vertraging t.a.v. de te bereiken resultaten kunnen veroorzaken. "Gezondheid en veiligheid op het werk" is een integrerend bestanddeel van het Europees sociaal beleid en dient als zodanig een adequate plaats in het Groenboek te krijgen.

- De ideeën van de Commissie zijn zeer algemeen en nogal vaag. De specifieke aanbevelingen van het raadgevend comité voor veiligheid, hygiëne en gezondheidsbescherming op het werk voor een nieuw actieprogramma (januari 1993) lijken buiten beschouwing te zijn gelaten. Ook lijkt de Commissie nog niet veel aandacht te hebben besteed aan de suggesties die het Economisch en Sociaal Comité in recente adviezen op dit vlak heeft gedaan.

1.4. De voorstellen voor de verdere ontwikkeling van Europese wetgeving inzake veiligheid en gezondheid blijven onduidelijk. Het lijkt erop dat de Commissie de voorkeur begint te geven aan niet-juridische maatregelen boven richtlijnen. Het Comité onderkent weliswaar het belang van niet-juridische maatregelen, maar ziet toch verscheidene gebieden waarop wettelijke maatregelen nodig zijn, zoals het reeds in eerdere adviezen heeft opgemerkt (b.v. scholing m.b.t. veiligheid en gezondheid op de werkplek, bedrijfsgeneeskunde, enz.).

1.5. Toezicht op de tenuitvoerlegging van communautaire voorschriften door de lid-staten zou een belangrijk element moeten zijn in de toekomstige sociale dialoog over veiligheid en gezondheid op de werkplek.

1.6. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, bij haar toekomstige werkzaamheden ook onderzoek te doen naar de mogelijke gevolgen van het op artikel 100 A gebaseerde Europese normalisatiebeleid op het gebied van veiligheid en gezondheid op de werkplek. De vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers dienen hierover naar behoren te worden geïnformeerd en in staat te worden gesteld om de hun toekomende rol te vervullen. De Commissie wordt verzocht hiertoe adequate voorstellen te doen. Bij de beoordeling van normalisatiemaatregelen met het oog op veiligheid en gezondheid op de werkplek dient gebruik te worden gemaakt van de kennis en ervaring van nationale instanties die zich met bedrijfsongevallen bezighouden (zoals de "Berufsgenossenschaften" in Duitsland).

1.7. Het Comité verzoekt de Commissie voorstellen te doen voor een uniforme aanpak op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk, b.v. ten aanzien van risicobeoordeling, opleiding en tenuitvoerlegging van de voorschriften.

2. Bijzondere opmerkingen

2.1. Sociale dialoog

2.1.1. Het Comité acht het een goede zaak dat de Commissie grote betekenis hecht aan de rol van de sociale dialoog bij de voorbereiding van maatregelen op het gebied van veiligheid en gezondheid op de werkplek.

2.1.2. Tegelijkertijd herinnert het Comité er evenwel aan dat het in recente adviezen (onlangs nog in het advies over chemische agentia van november 1993) (1) zijn bezorgdheid heeft uitgesproken over een mogelijke uitholling van de rol van het raadgevend comité. De manier waarop de Commissie met bovengenoemde unanieme aanbeveling van het raadgevend comité m.b.t. een nieuw actieprogramma is omgegaan, heeft de bezorgdheid van het Comité alleen nog maar doen toenemen.

2.1.3. Het raadgevend comité moet van adequate middelen worden voorzien.

2.2. Verbindingen met andere programma's

2.2.1. Het Comité acht het een goede zaak dat de Commissie bijzondere aandacht aan verbindingen met programma's op het gebied van milieu- en consumentenbescherming, landbouw en onderzoek schenkt.

2.2.2. Het Comité stelt met voldoening vast dat in bepaalde communautaire programma's voor onderzoek en ontwikkeling wordt gereageerd op de noodzaak om op vraagstukken betreffende de werkplek in te spelen (b.v. de nieuwe programma's voor industriële en materiaaltechnologie, biomedisch onderzoek en gezondheid en milieu). Het moedigt de Commissie aan, op de ingeslagen weg voort te gaan en haar activiteiten uit te bouwen.

2.2.3. Het Comité wijst erop dat gebruik kan worden gemaakt van de O& O-middelen voor telematica en transeuropese netwerken, en dat er databanken voor bedrijfsongevallen en beroepsziekten kunnen worden opgezet.

2.3. Economische en sociale impact op het MKB

2.3.1. Het Comité herhaalt zijn reeds bij diverse gelegenheden uitgesproken standpunt dat het MKB niet van de EU-wetgeving inzake veiligheid en gezondheid op de werkplek zou mogen worden uitgesloten. De risico's, en niet de bedrijfsgrootte, zouden het criterium voor toezicht op gezondheid en veiligheid moeten vormen. Bij het ontwikkelen van beleidsinstrumenten op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk dient de Commissie vooral na te gaan of de maatregelen ook voor het MKB haalbaar en toepasbaar zijn.

2.3.2. Impactbeoordelingen zijn belangrijk. Zij kunnen echter niet de plaats innemen van sociaal en politiek inzicht als basis voor het uitstippelen van een beleid voor het MKB - of voor het bedrijfsleven in het algemeen.

2.3.3. Het ontwikkelen van methodes voor impactbeoordeling moet op open en transparante wijze gebeuren. De methodes die vandaag de dag op het gebied van veiligheid en gezondheid op de werkplek worden gebruikt, zijn bijzonder onnauwkeurig en omvatten een groot aantal aanvechtbare veronderstellingen. Er zou geen methode mogen worden gekozen zonder dat de vertegenwoordigers van de werknemers en de werkgevers uitvoerig zijn geraadpleegd en er een overlegstrategie is gevolgd.

2.3.4. De Commissie dient de aanzet te geven tot nieuwe activiteiten om het MKB te helpen aan minimumeisen inzake veiligheid en gezondheid op de werkplek te voldoen. Hiertoe zou o.m. de oprichting van nationale fondsen t.b.v. de werkplek moeten worden gesteund. Er mag niet van worden uitgegaan dat de problemen van het MKB (en van op het terrein van de "sociale economie" actieve organisaties) kunnen worden opgelost door eenvoudigweg meer richtsnoeren te geven. Het ontwikkelen van de rol van "intermediairs" (individuele personen of instanties die bemiddelen tussen de regelgevende autoriteiten en het MKB, zoals handels- en werkgeversorganisaties, opleidingsinstellingen, banken en verzekeringsbedrijven, leveranciers en grote aannemers) is een uiterst belangrijk punt.

2.4. Acties

2.4.1. Uitvoering, consolidatie, rationalisatie en voltooiing van de wetgeving

2.4.1.1. De lid-staten dienen de bestaande EU-voorschriften inzake veiligheid en gezondheid op de werkplek nauwgezet ten uitvoer te leggen. De Commissie moet aangeven wat de huidige stand van zaken is, en moet hierover in een vroeg stadium verslag aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Europees Parlement uitbrengen. Het raadgevend comité dient over dit verslag te worden geconsulteerd.

2.4.1.2. In het vervolg dient de Commissie ook mee te delen welke maatregelen zij heeft getroffen om de correcte omzetting en tenuitvoerlegging van communautaire maatregelen in de lid-staten te stimuleren en welk effect deze maatregelen hebben gehad.

2.4.1.3. De Commissie dient duidelijk te maken wat de taak van de "groep van hoge arbeidsinspecteurs" zal zijn. Verder moet zij de toelating van waarnemers van werkgevers- en werknemerszijde in overweging moeten nemen.

2.4.1.4. In overleg met het raadgevend comité dient te worden nagegaan wat de prioriteiten bij de technische ontwikkeling van bestaande, door de Commissie voorgestelde richtlijnen zijn.

2.4.1.5. Zoals het Comité in eerdere adviezen heeft onderstreept, dient consolidatie van wettelijke bepalingen vereenvoudiging van normen te omvatten, zonder verlaging van normen of uitholling van bestaande eisen.

2.4.1.6. De bestaande EU-wetgeving inzake veiligheid en gezondheid op de werkplek dient te worden herzien om na te gaan welke belangrijke risico's nog niet in bijzondere richtlijnen worden behandeld. Een aantal voorbeelden van onderwerpen met betrekking waartoe de Commissie maatregelen dient te nemen, kan onmiddellijk worden genoemd:

- ongevallen die verband houden met vervoer op de werkplek;

- aandoeningen van de bovenste ledematen als gevolg van repetitieve arbeidshandelingen;

- door het werk veroorzaakte stress;

- voorkoming van geweld op de werkplek (waarmee werknemers te maken krijgen die door de aard van hun beroep contact met het publiek hebben, en verder problemen als ongewenste intimiteiten, uitingen van racisme, intimidatie en beledigingen).

2.4.2. Internationale samenwerking

2.4.2.1. De Commissie moet duidelijker aangeven welke maatregelen zij wil nemen om haar voorstellen ten uitvoer te leggen, welke middelen er beschikbaar zijn en hoe deze zullen worden toegekend. Het zou een goede zaak zijn als de Midden- en Oosteuropese landen de normen van de Gemeenschap zouden overnemen. Het Comité zou graag willen weten hoe dit zal worden bewerkstelligd. De Commissie dient ook toe te lichten wat de gevolgen voor "100 A-richtlijnen" zijn. Ten slotte wijst het Comité de Commissie erop dat haar inspanningen t.a.v. derde landen alleen overtuigend zullen zijn als de lid-staten van de EU deze normen zelf toepassen.

2.4.3. Informatie, opleiding, onderwijs

2.4.3.1. Het recht van werkenden op informatie over veiligheid en gezondheid op de werkplek dient aan een onderzoek te worden onderworpen en waar nodig te worden versterkt. Er is onvoldoende rekening gehouden met de aanbevelingen van het Economisch en Sociaal Comité en het raadgevend comité.

2.4.3.2. De Commissie dient een geïntegreerde aanpak te hanteren, die via verschillende initiatieven en instrumenten het volgende omvat: algemeen onderwijs van kinderen op school, beroepsopleiding, bedrijfsinterne scholing inzake veiligheid en gezondheid met bijzondere aandacht voor risico's (met name in het MKB), en scholing van hiermee belaste werknemersvertegenwoordigers en andere deskundigen op het gebied van risicopreventie, m.i.v. hiervoor verantwoordelijk leidinggevend personeel (zie initiatiefadvies van het Comité over veiligheid en gezondheid op de werkplek - scholing, juni 1993) (1).

2.4.3.3. De voorgestelde maatregelen m.b.t. informatie stemmen tot voldoening, maar er dient opnieuw op te worden gewezen dat de voorstellen te weinig gedetailleerd zijn.

2.4.3.4. De opleidingseisen, -middelen en -systemen in de lid-staten moeten worden herzien en in kaart worden gebracht, om het niveau ervan te kunnen beoordelen en vergelijken. Het Comité beveelt de Commissie aan, voor de hele EG geldende opleidingseisen, b.v. voor specialisten op het gebied van veiligheid en gezondheid op de werkplek, of voor bepaalde risico-activiteiten te ontwikkelen.

2.4.3.5. Het Comité is het volledig eens met het voorstel om onderwijs in veiligheid en gezondheid in het leerplan van school- en vervolgonderwijs op te nemen.

2.4.4. Niet-wettelijke maatregelen

2.4.4.1. Er moet naar worden gestreefd een uniform systeem voor de rapportage inzake bedrijfsongevallen en veiligheid en gezondheid te ontwikkelen.

2.4.4.2. Het vraagstuk van multidisciplinaire preventieve diensten blijft bovenaan het prioriteitenlijstje staan en zou het onderwerp van een spoedig uit te brengen bijzonder rapport moeten zijn. Er dient met name te worden nagegaan welke soorten deskundigen en diensten werkgevers in dienst moeten hebben of moeten kunnen consulteren om de eisen die uit de wetgeving inzake veiligheid en gezondheid op de werkplek voortvloeien, te kunnen begrijpen en hieraan te kunnen voldoen.

2.4.4.3. Het Comité is het eens met de voorstellen om van richtsnoeren inzake risicobeoordeling een prioriteit te maken. Er moet een consequente aanpak worden ontwikkeld die op alle risicocategorieën kunnen worden toegepast.

2.4.4.4. De lijst van onderwerpen waarnaar onderzoek moet worden gedaan, dient te worden herzien en uitgebreid. Er zou met name aandacht moeten worden besteed aan aandoeningen van de bovenste ledematen en geweld tegen werknemers.

2.5. Vaststelling van prioriteiten

De procedure en het tijdschema hiervoor blijven onduidelijk. Dit is een ernstige zaak, aangezien hierover reeds in 1992 en 1993 uitvoerige consultaties en overleg hebben plaatsgevonden. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, spoedig met duidelijke voorstellen te komen.

2.6. Het agentschap

Het uitbrengen van een zinvol advies over dit "algemeen kader" zou wel eens moeilijk kunnen zijn als niet meer informatie wordt verstrekt over de structuur, de functie, de rol en de middelen van het Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk. In dit verband wijst het Comité op zijn advies van april 1992 over dit agentschap (en o.a. op de discrepantie tussen de uitermate ambitieuze doelstellingen in het Commissievoorstel en de bescheiden omvang van de beschikbare middelen).

Gedaan te Brussel, 28 april 1994.

De Voorzitter

van het Economischen Sociaal Comité

Susanne TIEMANN

(1) PB nr. C 34 van 2. 2. 1994, blz. 4.

(2) PB nr. C 249 van 13. 9. 1993, blz. 12.