NL    NL 
 
 
 EUROPESE  
COMMISSIE   
Brussel, 8.5.2015  
COM(2015) 191 final  
  
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, 
HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN 
DE REGIO'S  
Verslag over de toepassing van het EU -Handvest van de grondrechten 2014  
{SWD(2015) 99 final}   
 
2 
 1. Inleiding  
In dit vijfde  jaarverslag  wordt  een overzicht  gegeven  van de wijze  waarop  de Europese  Unie  (EU)  en 
de lidstaten  in 2014  uitvoering  hebben  gegeven  aan het Handvest  van de grondrechten  van de EU. 
Het Handvest  heeft  sinds  1 december  2009  rechtskracht.  Het is voor de instellingen  van de EU 
bindend  wanneer  deze nieuwe  maatregelen  vaststellen.  Het is voor de lidstaten  bindend  wanneer  zij 
binnen  het toepassingsgebied  van het EU-recht  optreden.  Het Handvest  is een jonge  rechtsbron,  die 
juridisch  van steeds  groter  belang  wordt.  In 2014  werd  het Handvest  in beslissingen  van de 
gerechtelijke  instanties  van de EU1 210 maal  aangehaald2; in 2013  gebeurde  dat 114 maal,  in 2012  
87 maal  en in 2011  43 maal.  
In november  2014  is de nieuwe  Commissie  onder  leiding  van voorzitter  Juncker  aangetreden.  
Voorzitter  Juncker  verbond  zich ertoe  “gebruik  te maken  van de prerogatieven  van de Commissie  om 
– binnen  ons bevoegdheidsgebied  – onze gedeelde  waarden,  de rechtsstaat  en de grondrechten  te 
vrijwaren.  Uiteraard  zal ik daarbij  terdege  rekening  houden  met de diversiteit  van de constitutionele  
en culturele  tradities  van de 28 lidstaten”3. Hij belastte  de eerste  vicevoorzitter,  Frans  Timmermans,  
met de verantwoordelijkheid  voor de grondrechten.  
De Commissie  integreert  het Handvest  in alle onderdelen  van haar beleid.  Zij werkt  nauw  samen  met 
nationale,  Europese  en internatio nale organisaties  om de naleving  van de grondrechten  te bevorderen.  
Eerste  vicevoorzitter  Frans  Timmermans  beloofde  tijdens  de hoorzitting  bij het Europees  Parlement  
een jaarlijks  colloquium  te organiseren  over de stand  van de grondrechten  in de EU, de wederzijdse  
samenwerking  te verbeteren  en de politieke  inzet  voor de bevordering  en bescherming  van de 
grondrechten  te versterken.  De bedoeling  van het colloquium  is dat de lidstaten,  de instellingen  en de 
belanghebbenden  met elkaar  discussiëren  over welke  beleidsmaatregelen  op het gebied  van de 
grondrechten  noodzakelijk  zijn. Het eerste  colloquium,  dat voor oktober  2015  is gepland,  heeft  als 
belangrijkste  onderwerp  het bevorderen  van verdraagzaamheid  en respect  en het bestrijden  van 
antisemitisme  en islamofob ie. Ter voorbereiding  van het colloquium  worden  raadplegingen  
georganiseerd  met het maatschappelijk  middenveld  en verschillende  belanghebbenden,  waaronder  
twee  dialogen  op hoog  niveau  met religieuze  leiders  en met vertegenwoordigers  van niet-confessionele  
organisaties.  
Dit verslag  behandelt  de toepassing  van het Handvest  door en op de instellingen  van de EU – met 
name  de Europese  Commissie  – en de lidstaten.  Het vestigt  de aandacht  op het belang  van het 
Europees  Verdrag  voor de Rechten  van de Mens  (hierna  “EVRM”  genoemd)  en rapporteert  over de 
voortgang  van de toetreding  van de EU tot het EVRM.  Voor  het eerst  wordt  in het verslag  ook 
aandacht  geschonken  aan een nieuw  actueel  vraagstuk:  dit jaar is dat “de grondrechten  in de digitale  
omgeving”.  
                                                      
1 Het Gerecht,  het Gerecht  voor ambtenarenzaken  en het Hof van Justitie  (HvJEU).  
2 Aanhangsel  I van het werkdocument  van de diensten  van de Commissie  geeft  een overzicht  van de jurisprudentie  van het 
HvJEU  van 2014  waarin  het Handvest  rechtstreeks  wordt  aangehaald  of in de redenering  wordt  genoemd.  
3 Jean Claude  Juncker:  Politieke  beleidslijnen  voor de volgende  Europese  Commissie  
(http://ec.europa.eu/priorities/docs/pg_nl.pdf , blz. 2). 
 
3 2. Toepassing  van het Handvest  door  en op de EU bij alles  wat de 
EU doet 
De instellingen  van de EU moeten  het Handvest  naleven  bij alles wat zij doen.   
2.1 Wetgevende  maatregelen  
Om te garanderen  dat ontwerpwetgeving  voldoet  aan het Handvest,  moeten  tijdens  het 
wetgevingsproces  systematisch  controles  op de grondrechten  worden  uitgevoerd.  De Commissie  heeft  
in 2011  operationele  richtsnoeren  gepubliceerd  voor het in aanmerking  nemen  van grondrechten  in 
effectbeoordelingen  door de Commissie4. In 2014  heeft  zij verkl aard dat de richtsnoeren  voor 
effectbeoordelingen  zullen  worden  herzien  en dat een openbare  raadpleging  zal worden  gehouden5. 
De zaak Digital  Rights  Ireland6 illustreert  de noodzaak  om alle ontwerpwetgeving  te controleren  op 
het gebied  van de grondrechten.  Het Hof verklaarde  de richtlijn  gegevensbewaring7 ongeldig  wegens  
onverenigbaarheid  met de grondrechten  van privacy  en bescherming  van persoonsgegevens,  die 
gewaarborgd  worden  door de artikelen  7 en 8 van het Handvest.  Het arrest  verhelderde  dat in de 
secundaire  EU-wetgeving  specifieke  waarborgen  moeten  worden  opgenomen  ter bescherming  van de 
grondrechten,  met inbegrip  van uitzonderingsbepalingen  betreffende  beroepsgeheim  en voorafgaande  
administratieve  of gerechtelijke  toetsing,  en dat dit niet aan de nationale  wetgever  mag worden  
overgelaten.  Het HvJEU  oordeelde  dat de bewaring  van gegevens  aan een doel van algemeen  belang  
beantwoordt,  namelijk  de bestrijding  van zware  georganiseerde  criminaliteit,  en een geschikt  middel  is 
voor de verwezenlijking  van dit doel.  Het oordeelde  echter  ook dat de inmenging  door de richtlijn  in 
de grondrechten  op de eerbiediging  van het privéleven  en de bescherming  van persoonsgegevens  niet 
beperkt  was tot het strikt  noodzakelijke.   
Dit arrest  is van belang  voor alle instelling en van de EU die bij het wetgevingsproces  betrokken  zijn. 
In december  2014  heeft  de Raad  een bijgewerkte  versie  uitgebracht  van zijn richtsnoeren  voor 
methodologische  stappen  om de verenigbaarheid  met de grondrechten  in de voorbereidende  instanties  
van de Raad  te controleren8. Het personeel  van de Raad  heeft  training  gekregen  om deze richtsnoeren  
operationeel  uit te voeren.  
2.2 Beheer  van EU-middelen  
Bij het beheer  van de EU-middelen  moeten  de instellingen,  organen  en instanties  van de Unie  de 
grondrechten  respecteren  die door het Handvest  worden  gewaarborgd.  De lidstaten  hebben  dezelfde  
verplichting  wanneer  zij het Unierecht  ten uitvoer  brengen.  
                                                      
4 SEC(2011)  567 final van 6.5.2011.  
5 http://ec.europa.eu/smart -regulation/impact/consultation_2014/index_nl.htm  
6 Arrest  van het HvJEU  van 8 april 2014  in de gevoegde  zaken  C-293/12  en C-594/12,  Digital  Rights  Ireland  en Kärntner  
Landesregierung.  
7 Richtlijn  2006/24/EG  (PB L 105 van 13.4.2006,  blz. 54). 
8 Secretariaat -generaal  van de Raad,  ST 5377  2015  INIT.  
 
4 In de zaak Liivimaa  Lihaveis  MTÜ9 bevestigde  het Hof eerdere  rechtspraak  dat “ten uitvoer  brengen  
van het Unierecht”  vereist  dat de bedoelde  materies  onderling  enigszins  verdergaand  samenhangen  
dan nabuurschap  of indirecte  onderlinge  beïnvloeding  van de ene op de andere  materie10. In deze zaak 
vereiste  het EU-recht  dat de twee  bij het operationele  programma  betrokken  lidstaten  het EU-recht  ten 
uitvoer  brachten.  Ten eerste  dienden  deze lidstaten  overeenkomstig  artikel  63, leden  1 en 2, van 
Verordening  (EG)  nr. 1083/2006  een Comité  van toezic ht op te richten.  Ten tweede  dienden  alle 
maatregelen  tot toepassing  van dat programma  aan de Verordeningen  (EG)  nr. 1083/2006  en (EG)  nr. 
1080/2006  te voldoen.  Het HvJEU  oordeelde  dat de vaststelling  van de programmagids  door het 
Comité  van toezicht  het Unierecht  ten uitvoer  brengt  in de zin van artikel  51, lid 1, van het Handvest.  
De programmagids  sloot  de mogelijkheid  van rechterlijke  toetsing  van beslissingen  van het Comité  
van toezicht  tot weigering  van subsidie  uit; volgens  het HvJEU  was dit in strijd  met het recht  op een 
doeltreffende  voorziening  in rechte  (artikel  47 van het Handvest).  
In mei 2014  heeft  de Europese  ombudsman  een onderzoek  geopend  naar de eerbiediging  van de 
grondrechten  in het cohesiebeleid  van de EU11. De Commissie  beloofde  in haar antwoord  van 29 
oktober  201412 maatregelen  te zullen  nemen  om de bekendheid  met het Handvest  onder  de lidstaten  te 
vergroten,  in het kader  van het beheer  van de Europese  structuur - en investeringsfondsen.  De 
Commissie  heeft  de lidstaten  er officieel  op gewez en dat zij verplicht  zijn zich aan het Handvest  te 
houden.  Zij biedt  tevens  ter ondersteuning  van klachtenprocedures  bijstand  uit de structuur - en 
investeringsfondsen  aan. De Commissie  zal in 2015  goede  praktijken  verspreiden  en de lidstaten  
richtsnoeren  bieden  voor de naleving  van het Handvest  bij het beheer  van de structuur - en 
investeringsfondsen.  
De Commissie  had vastgesteld  dat er in een tijdelijk  detentiecentrum  voor onregelmatige  migranten  
mogelijk  sprake  was van een schending  van de grondrechtelijke  bescherming;  de Rekenkamer  
bevestigde  deze beoordeling  in 2014  in een speciaal  verslag.  De kosten  voor de huur van het centrum  
waren  opgevoerd  in een nationaal  programma  in het kader  van het Buitengrenzenfonds,  en de 
Commissie  had de kosten  bij het afslui ten van het programma  niet aanvaard.  De Rekenkamer  
oordeelde  dat de betrokken  lidstaat,  gezien  de slechte  omstandigheden  waarin  de onregelmatige  
migranten  werden  vastgehouden,  het verbod  op vernederende  behandeling  (artikel  4 van het Handvest)  
en het begin sel van de menselijke  waardigheid  niet had nageleefd  (artikel  1 van het Handvest).  
2.3 Mensenrechtendimensie  van het externe  optreden  van de EU 
Artikel  21 van het Verdrag  betreffende  de Europese  Unie  (VEU)  ligt aan het externe  optreden  van de 
EU ten gronds lag. Het artikel  bevestigt  de rol van de EU bij het bevorderen  van de democratie,  de 
rechtsstaat,  de universaliteit  en ondeelbaarheid  van de mensenrechten  en de eerbiediging  van de 
beginselen  van het Handvest  van de Verenigde  Naties  en het internationale  recht.  Landen  die tot de 
EU willen  toetreden,  moeten  de mensenrechten  eerbiedigen.  In alle samenwerkings - en 
                                                      
9 Arrest  van het HvJEU  van 12 september  2014  in zaak C-562/12,  Liivimaa  Lihaveis  MTÜ.  
10 Arrest  van het HvJEU  van 29 mei 1997  in zaak C-299/95,  Kremzow,  punt 16. 
11 http://www.ombudsman.europa.eu/en/press/release.faces/en/54420/html.bookmark  
12 http://www.ombudsman.europa.eu/en/cases/correspondence.faces/en/58451/html.bookmark  
 
5 handelsovereenkomsten  met derde  landen  wordt  bepaald  dat de mensenrechten13 een essentieel  
element  vormen  in de betrekkingen  tussen  de partijen.  
De Europese  dienst  voor extern  optreden  en de Commissie  hebben  in 2014  een beoordeling  verricht  
van het Actieplan  inzake  mensenrechten  en democratie  (2012–2014)14. In het actieplan  zijn 97 
specifieke  acties  opgenomen.  Een voorbeeld  zijn de richtsnoeren  voor de vrijheid  van meningsuiting  
online  en offline,  die de Raad  in mei 2014  heeft  goedgekeurd.  De richtsnoeren  geven  definities  en 
advies  over de wijze  van bescherming  van het recht  op vrijheid  van meningsuiting  wat alle aspecten  
daarvan  betreft,  waaronder  het recht om zonder  inmenging  een mening  te hebben,  het recht  om 
informatie  te zoeken  en te krijgen  en het recht  om informatie  en ideeën,  van welke  aard ook, te delen  
via elk medium  en ongeacht  landsgrenzen.  
Voor  de periode  2015–2019  staat een nieuw  actieplan  op stapel,  dat gericht  zal zijn op de samenhang  
tussen  het interne  en externe  mensenrechtenbeleid,  met name  in verband  met terrorismebestrijding,  
migratie  en mobiliteit  en handel.  
Om de in artikel  21 VEU  genoemde  doelen  te bereiken,  past de EU beperkende  maatregelen  toe15, 
soms  als autonome  EU-maatregel,  maar  vaak  om uitvoering  te geven  aan bindende  resoluties  van de 
VN-Veiligheidsraad  op basis  van artikel  41 of 42 van het VN-Handvest.  Sommige  beperkende  
maatregelen  houden  in dat tegoeden  en economische  midde len van bepaalde  personen  en entiteiten  
worden  bevroren.  Het is essentieel  dat voor de betrokken  personen  en entiteiten  het recht  op behoorlijk  
bestuur,  op een doeltreffende  voorziening  in rechte  en op een onpartijdig  gerecht  (artikelen  41 en 47 
van het EU-Handvest  van de grondrechten)  wordt  gewaarborgd.  Het HvJEU  heeft  in 2014  zaken  
behandeld  betreffende  de procedure  voor het instellen  van beperkende  maatregelen  tegen  personen  en 
entiteiten.  Het Hof heeft  in 2014  meer  dan 30 arresten  gewezen  over de wettig heid van beperkende  
maatregelen.  Slechts  in een kwart  van de gevallen  werd  de plaatsing  op de lijst met het oog op de 
bevriezing  van tegoeden  en economische  middelen  bevestigd;  in alle andere  gevallen  werd  het besluit  
om personen  of entiteiten  op zo’n lijst te plaatsen,  nietig  verklaard.  
In één geval  (de zaak Yusef16) ging het om beperkende  maatregelen  op grond  van Verordening  (EG)  
nr. 881/2002  van de Raad17. Die verordening  geeft  uitvoering  aan een resolutie  van de VN-
Veiligheidsraad  tot bevriezing  van de middelen  van personen,  entiteiten  en groepen  die volgens  het 
Sanctiecomité  van de Verenigde  Naties  banden  hebben  met Al Qaida.  Het Gerecht  oordeelde  dat de 
Commissie  had verzuimd  proceduregebreken  en materiële  onregelmatigheden  in verband  met de 
bevriezing  van de tegoeden  van Yusef  te verhelpen,  en daardoor  haar verplichtingen  niet was 
nagekomen.  Het Gerecht  drong  er bij de Commissie  op aan zich van haar verplichting  te kwijten  om 
de redenen  voor plaatsing  op de lijst zorgvuldig  en onpartijdig  te onderzoeken,  in voorkomend  geval  
                                                      
13 In de EU wordt  de term “grondrechten”  gebruikt  om het begrip  “mensenr echten”  in een specifieke  interne  EU-context  
aan te duiden.  Traditioneel  wordt  de term “grondrechten”  gebruikt  in een constitutionele  context,  terwijl  de term 
“mensenrechten”  in het internationale  recht  gebruikelijk  is. 
14 http://eeas.europa.eu/human_rights/index_en.htm  
15 Zie artikel  215 VWEU.  
16 Arrest  van het HvJEU  van 21 maart  2014  in zaak T-306/10,  Hani  El Sayyed  Elsebai  Yusef  / Europese  Commissie.  
17 Verordening  (EG)  nr. 881/2002  (PB L 139 van 29.5.2002,  blz. 9). 
 
6 in “dienstige  samenwerking”  met het Sanctiecomité18. De Commissie  bekijkt  de redenen  voor 
plaatsing  op de lijst momenteel  opnieuw,  in samenwerking  met de betrokken  VN-organen.   
In de meeste  gevallen  waarin  beperkende  maatregelen  tegen  entiteiten  of personen  door het HvJEU  
nietig  werden  verklaard19, ging het om besluiten  en verordeningen  van de Raad  waarbij  het bewijs  of 
de informatie  om de plaatsing  op de lijst te staven,  onvoldoende  was en aan de bewijsplicht,  die 
volgens  artikel  47 van het Handvest,  zoals  uitgelegd  in de zaak Kadi  II, op de Raad  rust20, niet werd  
voldaan.  Andere  zaken  werden  om procedurele  redenen  nietig  verklaard21.  
Wat de handelspolitiek  betreft,  is sinds  1 januari  2014  het herziene  stelsel  van algemene  preferenties  
(SAP+) van toepassing,  dat de eerbiediging  van de fundamentele  mensenrechtenverdragen  vereist.  Het 
monitoringmechanisme  is aanzienlijk  versterkt  om te waarborgen  dat SAP+ -begunstigden  aan hun 
verplichtingen  voldoen,  met name  dat zij 27 internationale  overeenk omsten  inzake  onder  andere  
mensenrechten  ratificeren  en uitvoeren.  Ook het Europees  Parlement  en de Raad  zien hier 
nauwlettender  op toe. 
3. Toepassing  van het Handvest  door  en op de lidstaten  
Onder  de controle  van het HvJEU  ziet de Commissie  erop toe dat de lidstaten  het Handvest  naleven  
wanneer  zij het EU-recht  uitvoeren.  Als de Commissie  een schending  constateert,  kan zij een 
inbreukprocedure  inleiden.  De nationale  rechters  weten  dat het Handvest  kan dienen  als instrument  om 
de naleving  van de grondrechte n door de lidstaten  te waarborgen.  De bepalingen  van het EU-recht  en 
het nationale  recht  moeten  in samenhang  met de verplichtingen  op grond  van het Handvest  worden  
uitgelegd,  teneinde  uitvoering  te geven  aan de rechten  die het Handvest  waarborgt.  Als een nationale  
rechter  twijfels  heeft  over de toepasselijkheid  van het Handvest  of de juiste  uitlegging  van de 
bepalingen  ervan,  kan hij – en moet  de rechter  in laatste  instantie  – de zaak verwijzen  naar het HvJEU  
met het oog op een prejudiciële  beslissing.  Het antwoord  van het HvJEU  stelt de nationale  rechter  in 
staat het geding  te beslechten.  De nationale  rechters  maken  regelmatig  gebruik  van deze procedure.  
Dit is goed  voor de ontwikkeling  van jurisprudentie  betreffende  het Handvest  en versterkt  de rol van 
de nationale  rechter  bij de handhaving  ervan.  In 2014  werden  43 zaken  met het oog op een prejudiciële  
beslissing  naar het HvJEU  verwezen22, iets meer  dan in voorgaande  jaren23. 
3.1 Inbreukprocedures  
Het Handvest  werd  in 2013  genoemd  in vijf inbreukprocedures,  maar in 2014  heeft  de Commissie  in 
elf procedures  op grond  van de artikelen  258–260 VWEU  naar het Handvest  verwezen.  Het Handvest  
                                                      
18 Arrest  in zaak T-306/10,  punt 102. 
19 Bijvoorbeeld  het arrest  van het HvJEU  van 3 juli 2014  in zaak T-565/12,  National  Iranian  Tanker  Company  / Raad;  
Arrest  van het HvJEU  van 9 december  2014  in zaak T-439/11,  Sport -pari / Raad.  
20 Arrest  van het HvJEU  van 18 juli 2013  in zaak C-584/10  P, Commissie  en anderen  / Kadi  (Kadi  II), hogere  voorziening  
tegen  T-85/09,  Kadi  / Commissie  (Kadi  I). 
21 Zie bijvoorbeeld  Liberation  Tigers  of Tamil  Eelam  (LTTE)  / Raad,  T-208/11  en T-508/11.  Hogere  voorziening  tegen  dat 
arrest  is aanhangig  in zaak C-599/14  P. 
22 Bijlage  II bij het werkdocument  bevat  een overzicht  van de prejudiciële  vragen  met betrekking  tot het Handvest  die in 
2014  bij het Hof zijn ingediend.  
23 In 2013  en 2012  waren  er 41 verwijzingen  met betrekking  tot het Handvest.  
 
7 is op de lidstaten  alleen  van toepassing  wanneer  zij het EU-recht  uitvoeren.  Inbreukprocedures  die op 
het Handvest  betrekking  hebben,  moeten  dan ook verwijzen  naar de bepaling  van het Unierecht  op 
grond  waarvan  het Handvest  van toepassing  is. 
Vijf van de elf zaken  hebben  betrekking  op asiel en migratie24.  
Inbreukprocedures  op het gebied  van asiel  en migratie  
De Commissie  heeft  in 2014  tegen  een lidstaat  een inbreukprocedure  ingeleid  op basis  van de 
terugkeerrichtlijn25. De problemen  betreffen  de duur van de detentie,  de detentieomstandigheden,  de 
niet-beschikbaarheid  van kosteloze  rechtsbijstand  voor personen  in detentiecentra  die zullen  worden  
teruggestuurd,  de afwezigheid  van rechterlijke  toetsing  van detentiebevelen  in de eerste  zes maanden  
en de beperkte  toetsing  van beslissingen  om de detentie  na zes maanden  te verlengen  (artikelen  4, 6 en 
47 van het Handvest).  
Ook werd  een inbreukprocedure  ingeleid  tegen  een lidstaat  wegens  onjuiste  toepassing  van de 
richtlijnen  opvangvoorzieningen26 en asielprocedures27. De problemen  betreffen  de duur van de 
asielprocedure,  de effectiviteit  van de beschikbare  rechtsmiddelen  tegen  afwijzende  asielbeslissingen,  
de niet-beschikbaarheid  van kosteloze  rechtsbijstand,  de detentie  van bepaalde  categorieën  
asielzoekers  die automatisch,  zonder  individuele  beoordeling,  lijkt te worden  toegepast,  het recht  op 
een doeltreffende  voorziening  in rechte  tegen  een detentiebesluit  en kosteloze  rechtsbijstand  tijdens  de 
detentie  (artikelen  6 en 47). 
De Commissie  heeft  in 2014  onderzocht  hoe de lidstaten  het Handvest  toepasten  bij de uitvoering  van 
EU-wetgeving  aan de buitengrenzen  van de Unie,  in het bijzonder  wat het beginsel  van non-
refoulement  betreft  (artikelen  4, 6, 18 en 19 van het Handvest).  Bijzondere  aandacht  is nodig  voor de 
uitvoering  van detentie  en de duur daarvan,  de detentieomstandigheden,  de bijzondere  situatie  van 
minderjarigen,  kosteloze  rechtsbijsta nd en de effectiviteit  van rechtsmiddelen  in het kader  van de 
asielprocedure  in sommige  lidstaten  (artikelen  6, 24 en 47 van het Handvest).  
De Visumcode  en beroep  tegen  een besluit  tot weigering  van een visum  
De Commissie  heeft  eind 2014  vijf lidstaten  opgeroepen  ervoor  te zorgen  dat bij het instellen  van 
beroep  tegen  beslissingen  tot weigering,  nietigverklaring  of intrekking  van een visum,  toegang  wordt  
geboden  tot een gerechtelijke  instantie.  
De verordening  tot vaststelling  van de Visumcode28 bevat  procedures  en voorwaarden  voor de afgifte  
van visa voor kort verblijf  en luchthaventransitvisa.  Lidstaten  zijn verplicht  te voorzien  in het recht  
van beroep  tegen  beslissingen  tot weigering,  nietigverklaring  of intrekking  van visa. Overeenkomstig  
artikel  47 van het Handvest  hebben  personen  recht  op een doeltreffende  voorziening  in rechte  en een 
                                                      
24 Zie voor meer  details  het bij dit verslag  gevoegde  werkdocument  van de diensten  van de Commissie.  
25 Richtlijn  2008/115/EG  (PB L 348 van 24.12.2008,  blz. 98). 
26 Richtlijn  2003/9/EG  (PB L 31 van 6.2.2003,  blz. 18). 
27 Richtl ijn 2005/85/EG  (PB L 326 van 13.12.2005,  blz. 13). 
28 Verordening  810/2009/EG  (PB L 243 van 15.9.2009,  blz. 1). 
 
8 onpartijdig  gerecht  wanneer  hun door het recht  van de Unie  gewaarborgde  rechten  en vrijheden  zijn 
geschonden.  De nationale  wetgeving  in de betrokken  lidstaten  voorzien  echter  slechts  in de 
mogelijkheid  om beroep  in te stellen  bij niet-gerechtelijke,  bestuurlijke  autoriteiten.  Volgens  de 
Commissie  is daarmee  niet voldaan  aan de norm  van onpartijdigheid  die in artikel  47 is vervat.  
Segregatie  van Romakinderen  in het onderwijs  
De Commissie  heeft  in september  2014  een inbreukprocedure  ingeleid  tegen  een lidstaat  wegens  
discriminatie  van Romakinderen  in het onderwijs,  wat een schending  van de richtlijn  
rassengelijkheid29 inhoudt.  Bij de besprekingen  met de Commissie  recht vaardigde  de lidstaat  zijn 
handelwijze  door te verwijzen  naar jurisprudentie  van het HvJEU  met betrekking  tot het Handvest.  De 
Commissie  achtte  het daarom  noodzakelijk  de interpretatie  van die jurisprudentie  in de 
aanmaningsbrief  te verduidelijken,  met name door te verwijzen  naar artikel  21 van het Handvest,  dat 
discriminatie  op grond  van ras en etnische  afkomst  verbiedt.  
3.2 Richtsnoeren  van het HvJEU  voor de lidstaten  (prejudiciële  beslissingen)  
Het HvJEU  heeft  ook in 2014,  door op verzoek  prejudiciële  beslissingen  vast te stellen,  de nationale  
rechters  richtsnoeren  geboden  inzake  de toepasselijkheid  van het Handvest  en de interpretatie  van de 
bepalingen  ervan.  
Menselijke  waardigheid  van asielzoekers  
Het HvJEU  heeft  zich in december  2014,  naar aanleiding  van vragen  van de Nederlandse  Raad  van 
State,  in de zaken  A, B respectievelijk  C / Staatssecretaris  van Veiligheid  en Justitie30 uitgesproken  
over de interpretatie  van de asielbepalingen  van de EU met betrekking  tot methoden  ter beoordeling  
van de geloofwaar digheid  van de gestelde  seksuele  gerichtheid  van asielzoekers.  De verzoekers  
voerden  aan dat zij ervoor  vreesden  dat zij in hun respectieve  land van herkomst  wegens  hun 
homoseksualiteit  zouden  worden  vervolgd.  De nationale  rechter  vroeg  het HvJEU  of het EU-recht  
grenzen  stelt aan de verificatie  van de seksuele  gerichtheid  van asielzoekers.  Het HvJEU  oordeelde  dat 
de richtlijn  asielnormen31 en het Handvest  inderdaad  grenzen  stellen:  de door de nationale  autoriteiten  
toegepaste  methoden  moeten  de grondrechten,  zoals  het recht  op eerbiediging  van de menselijke  
waardigheid  (artikel  1) en het recht  op eerbiediging  van het privéleven  en van het familie - en 
gezinsleven  (artikel  7), eerbiedigen.  Er mag van de asielzoekers  niets  worden  verlangd  dat hun 
menselijke  waar digheid  of persoonlijke  integriteit  aantast,  zoals  het ondergaan  van indringende,  
vernederende  medische  of pseudo -medische  onderzoeken  of indringende  ondervraging,  of het 
verlangen/aanvaarden  van beeldmateriaal  van seksuele  handelingen.  Dankzij  dit arrest  kunnen  de 
nationale  autoriteiten  asielverzoeken  consistenter  beoordelen  en bovendien  de volledige  eerbiediging  
van de grondrechten  waarborgen.  
                                                      
29 Richtlijn  2000/43/EG  (PB L 180 van 19.7.2000,  blz. 22). 
30 Arrest  van het HvJEU  van 2.12.2014  in de gevoegde  zaken  C-148/13,  C-140/13  en C-150/1 3, A, B respectievelijk  C / 
Staatssecretaris  van Veiligheid  en Justitie.  
31 Richtlijn  2004/83/EG  (PB L 304 van 30.9.2004,  blz. 12). 
 
9 “Equality  of arms”  op het gebied  van de bescherming  van de consument  
In de zaak Sánchez  Morcillo32 – betreffende  artikel  47 – ging het om de processuele  middelen  van de 
consument  in de hypothecaire  executieprocedure,  waarbij  het HvJEU  het aspect  van processuele  
gelijkheid  of “equality  of arms”  benadrukte.  Het HvJEU  oordeelde  dat het nationale  recht  in strijd  was 
met de richtlijn  oneerlijke  bedingen  in consumentenovereenkomsten33 en met artikel  47 van het 
Handvest,  in die gevallen  waarin  de wet bepaalt  dat consumenten  geen  hoger  beroep  kunnen  instellen,  
terwijl  de kredietverstrekker  in het omgekeerde  geval  dat recht  wel heeft.  
Het HvJEU  wees  ook op de kwetsbaarheid  van de consument  die wordt  blootgesteld  aan het risico  zijn 
woning  kwijt  te raken.  In de zaak Kušionová34 verklaarde  het Hof dat volgens  het EU-recht  het recht  
op eerbiediging  van de woning  als grondrecht  wordt  gewaarborgd  door artikel  7 van het Handvest,  
waarmee  de nationale  rechter  bij de uitvoering  van de richtlijn  oneerlijke  bedingen  in 
consumentenovereenkomsten  rekening  moet  houden.  
Het beginsel  ne bis in idem  in de Schengenuitvoeringsovereenkomst  
In de zaak Zoran  Spasic35 beoordeelde  het HvJEU  de verenigbaarheid  van een in de 
Schengenuitvoeringsovereenkomst  vastgelegde  tenuitvoerleggingsvoorwaarde  met artikel  50 van het 
Handvest  betreffende  het recht  om niet tweemaal  in een strafrechtelijke  procedure  voor hetzelfde  
delict  te worden  berecht  of gestraft.  
In de Schengenuitvoeringsovereenkomst  wordt  bepaald  dat een persoon  die bij onherroepelijk  vonnis  
in een staat is berecht,  niet in een andere  staat kan worden  vervolgd  ter zake van dezelfde  feiten  (het 
beginsel  ne bis in idem).  De Schengenuitvoeringsovereenkomst  bepaalt  echter  dat dit beginsel  alleen  
van toepassing  is als de straf reeds  is ondergaan  of daadwerkelijk  ten uitvoer  wordt  gelegd,  dan wel op 
grond  van het recht  van de veroordelende  staat niet meer  ten uitvoer  kan worden  gelegd  (de 
“tenuitvoerleggingsvoorwaarde”).  In artikel  50 van het Handvest  wordt  een dergelijke  voorwaarde  
echter  niet uitdrukkelijk  genoemd.  Het HvJEU  oordeelde  dat de tenuitvoerleggingsvoorwaarde  in de 
Schengenuitvoeringsovereenkomst  niet in strijd  is met het Handvest.  
3.3 Nationale  jurisprudentie  waarin  naar  het Handvest  wordt  verwezen  
De nationale  rechter  speelt  bij de handhaving  van de grondrechten  en de rechtsstaat  een sleutelrol.  
Door  onderzoek  van het Bureau  voor de grondrechten  is bevestigd36 dat de hoogste  rechtsinstanties  
van de lidstaten  ook in 2014  het Handvest  zijn blijven  noemen  als leidraad  en bron van inspiratie,  zelfs  
in zaken  die buiten  het toepassingsgebied  van het EU-recht  vallen.  
                                                      
32 Arrest  van het HvJEU  van 17 juli 2014  in zaak C-169/14,  Sánchez  Morcillo.  
33 Richtlijn  93/13/EEG,  PB L 95 van 21.4.1993,  blz. 29. 
34 Arrest  van het HvJEU  van 10 september  2014  in zaak C-34/13,  Kušionová.  
35 Arrest  van het HvJEU  van 18 juli 2014  in zaak C-129/14  PPU,  Zoran  Spasic.  
36 Jaarverslag  2014  van het Bureau  voor de grondrechten,  te publiceren  op 22 mei 2015.  
 
10 De Commissie  stimuleert  de dialoog  en de samenwerking  tussen  rechters.  Met de Europese  
“identificatiecode  voor jurisprudentie”37 wordt  het gemakkelijker  om de uitlegging  van de EU-
rechtsinstrumenten  door de hoogste  nationale  rechters  te begrijpen.  De code  biedt  ook gegevens  over 
de toepassing  van de EU-rechtsinstrumenten  door de nationale  rechter.  In het kader  van een ander  door 
de EU medegefinancierd  project,  European  Judicial  Cooperation  in Fundamental  Rights  Practice  of 
National  Courts,  is een handboek  voor rechters  uitgegeven  over technieken  voor justitiële  interactie  en 
een database  opgezet  van nationale  rechterlijke  uitspraken  met betrekking  tot bepalingen  van het 
Handvest38. 
3.4 Voorlichting  over het Handvest  
Uit een Eurobarometerenquête  in februari  201539 is gebleken  dat de bekendheid  met het Handvest  de 
afgelopen  jaren  maar  weinig  is verbeterd:  slechts  14% van de respondenten  wist wat het Handvest  
inhoudt  (in 2012  was dat 11% en in 2007  8%).  Rond  51% van de respondenten  had van het Handvest  
gehoord,  maar  wist niet precies  wat het inhoudt  (in 2012  was dat 53% en in 2007  48%).  De 
Eurobarometerenquête  belicht  ook de noodzaak  om de mensen  beter  duidelijk  te maken  tot wie zij 
zich kunnen  wenden  met hun problemen  in verband  met de grondrechten.  Het Clarity -project40 van het 
Bureau  voor de grondrecht en geeft  raad bij het vinden  van een instantie  waarop  mensen  een beroep  
kunnen  doen  wanneer  het om de grondrechten  gaat:  een nationale  mensenrechteninstelling,  instantie  
voor gelijke  kansen  en/of  ombudsman.  Het project  Charterclick  (“Klop  op de juiste  deur: 
CharterClick!  een gebruikersvriendelijk  hulpmiddel  om schendingen  op te sporen  die onder  het EU-
Handvest  voor de grondrechten  vallen”41) is in februari  2015  van start gegaan.  Het wordt  
medegefinancierd  in het kader  van het programma  Grondrechten  en burger schap.  
De noodzaak  om de bekendheid  met het Handvest  te vergroten  en voor de overheidsinstanties  
specifieke  opleidingsbehoeften  en beste  praktijken  vast te stellen,  waren  onderwerp  van een 
conferentie  die in december  2014  plaatsvond  onder  titel The Charter  of Fundamental  Rights  of the 
European  Union:  assessing  and responding  to the training  needs  of legal  practitioners  and public  
officials42. De deelnemers  brachten  strategieën,  ervaringen  en hulpmiddelen  in kaart  om de bekendheid  
met en de uitvoering  van het Handvest  op plaatselijk,  regionaal,  nationaal  en EU-niveau  te vergroten.  
De cruciale  rol van maatschappelijke  organisaties  en nationale  mensenrechteninstanties  werd  
onderstreept.  De EU financiert  opleidingen  betreffende  het Handvest  voor overheidsinstanti es en zal 
dat ook in de periode  2014–2020  blijven  doen43. 
                                                      
37 https://e -justice.europa.eu/content_european_case_law_identifier_ecli -175-nl.do  
38 http://www.eui.eu/Projects/CentreForJudicialCooperation/Projects/EuropeanJudicialCooperationinFR/Documents.aspx  
39 Eurobarometer  416: het Handvest  van de grondrechten  van de Europese  Unie.  Veldonderzoek  op 16–18 februari  2015  in 
alle 28 lidstaten  van de EU, verkrijgbaar  op http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/flash_arch_420_405_en.htm#416  
40 http://fra.europa.eu/en/project/2013/clarity -complaints -legal -assistance -and-rights -information -tool-you 
41 http://www.eui.eu/Projects/CentreForJudicialCooperation/Projects/CharterClick/Charterclick.aspx  
42 http://ec.europa.eu/justice/events/fundamental -rights -charter -training -2014/index_en.htm  
43 Tot de prioriteiten  van de oproep  tot het indienen  van voorstellen  in het kader  van het programma  Grondrechten  en 
burgerschap  behoren  de opleiding  van juristen  op het gebied  van het Handvest  en voorlichtingsacties  over de toepassing  
van Handvest.  Naar  aanleiding  van de oproep  tot het indienen  van voorstellen  van 2013 is omstreeks  2,8 miljoen  EUR  
(25%  van het totale  budget)  toegewezen  aan projecten  op dit gebied.  In 2012  was dat 1,9 miljoen  EUR  (7% van het totale  
budget).  In het kader  van de financiële  vooruitzichten  2014–2020  wordt  in opleiding  voor justitiële  autoriteiten  en 
juristen  op het gebied  van het Handvest  voorzien  door het programma  Justitie  (2014–2020).  Daarnaast  worden  
 
11 4. Europees  Verdrag  voor  de rechten  van de mens  
Het HvJEU  heeft  op 18 december  2014  advies  uitgebracht  over het ontwerpakkoord  inzake  de 
toetreding  van de EU tot het Verdrag  tot bescherming  van de rechten  van de mens  (EVRM).  Het Hof 
constateerde  problemen  inzake  de verenigbaarheid  met het EU-recht  en was van oordeel  dat het 
ontwerpakkoord  niet verenigbaar  is met artikel  6, lid 2, VEU  en met protocol  nr. 8, dat op dat artikel  
betrekking  heeft.  Het hof drong  aan op wijzigingen  op de volgende  punten:  voorrang  van het 
Unierecht  wat betreft  de mogelijkheden  die artikel  53 van het Handvest  biedt  om in de grondwetten  
van de lidstaten  sterkere  grondrechten  vast te leggen;  wederzijds  vertrouwen  tussen  de lidstaten,  met 
name  op het gebied  van vrijheid,  veiligheid  en recht;  verband  met het nieuwe  aanvullend  protocol  
nr. 16 bij het EVRM;  behoud  van de uitsluitende  bevoegdheid  van het HvJEU  om zich uit te spreken  
over geschillen  tussen  de lidstaten  over de uitlegg ing of toepassing  van de Verdragen;  bepaalde  
aspecten  van de procedure  voor het Europees  Hof voor de Rechten  van de Mens  met betrekking  tot de 
EU; en rechterlijke  bescherming  op het gebied  van het gemeenschappelijk  buitenlands  en 
veiligheidsbeleid.  
De Comm issie blijft  zich volledig  inzetten  voor de toetreding  van de EU tot het EVRM.  De toetreding  
versterkt  de fundamentele  waarden,  vergroot  de effectiviteit  van het EU-recht  en verstevigt  de 
samenhang  van de bescherming  van de grondrechten  in Europa.  Toetredi ng tot het EVRM  blijft  van 
het allergrootste  belang.  Op de EU-instellingen  rust bovendien  de juridische  plicht  om te streven  naar 
een toetredingsakkoord  dat voldoet  aan de vereisten  van de Verdragen,  en met name  protocol  nr. 8 bij 
het Verdrag  van Lissabon.  De Commissie  onderzoekt  momenteel  wat de beste  koers  is. 
Ongeacht  het tijdstip  van toetreding  zijn alle instellingen  en lidstaten  van de EU verplicht  het 
Handvest  uit te leggen  in het licht van de bestaande  jurisprudentie  van het Europees  Hof voor de 
Rech ten van de Mens.  In artikel  52, lid 3, van het Handvest  is de verplichting  vervat  om, voor zover  
het Handvest  rechten  bevat  die corresponderen  met rechten  in het EVRM,  deze rechten  dezelfde  
inhoud  en reikwijdte  te geven  als die welke  het EVRM  eraan  toekent . In de toelichtingen  bij het 
Handvest  van de grondrechten44 zijn de artikelen  van het Handvest  opgesomd  met dezelfde  inhoud  en 
reikwijdte  als de overeenkomstige  EVRM -artikelen,  alsmede  die met dezelfde  inhoud,  maar  met een 
ruimere  reikwijdte.  Hoewel  het Handvest  geen  wettelijke  verplichting  bevat  om de uitlegging  ervan  af 
te stemmen  op de verdragen  van de Verenigde  Naties,  verwijst  het HvJEU  wel naar de VN-
instrumenten  wanneer  het rechten  uit hoofde  van het EU-recht  interpreteert.  Een voorbeeld  daarvan  is 
de definitie  van het begrip  “handicap”.  In de zaak Kaltoft45 verwees  het HvJEU  bij de beoordeling  of 
morbide  obesitas  kan worden  aangemerkt  als handicap  in de zin van de richtlijn  inzake  gelijke  
behandeling  in arbeid46 naar de formulering  van het Verdrag  van de Verenigde  Naties  inzake  de 
rechten  van personen  met een handicap  (UNCRPD),  waarbij  de EU partij  is. 
                                                                                                                                                                      
opleidings - en voorlichtingsactiviteiten  gesteund  via het programma  Rechten,  gelijkheid  en burgerschap  (2014–2020),  dat 
met name  op indiv iduele  rechten  is gericht.  
44 2007/C  303/02,  PB C 303 van 14.12.2007,  blz. 17. 
45 Arrest  van het HvJEU  van 18 december  2014  in zaak C-354/13,  Kaltoft.  
46 Richtlijn  2000/78/EG,  PB L 303 van 2.12.2000,  blz. 16. 
 
12 5. Actueel  vraagstuk:  de grondrechten  en de digitale  agenda  
De digitale  revolutie  heeft  grote  kansen  gecreëerd  voor de samenleving,  de burgers  en het 
bedrijfsleven.  Tegelijkertijd  heeft  die revolutie  tot bezorgdheid  geleid  over de doeltreffende  
bescherming  van de grondrechten  in de digitale  omgeving.  De explosieve  groei  van het verzamelen,  
gebruiken  en verspreiden  van persoonsgegevens  is slechts  één voorbe eld van de nieuwe  digitale  
realiteit.  Dit gegeven,  samen  met de onthullingen  over wereldwijde  spionageprogramma’s,  toont  aan 
dat doeltreffendere  waarborgen  voor de grondrechten  noodzakelijk  zijn, met name  wat betreft  het recht  
op de bescherming  van privacy  en persoonsgegevens.   
De Commissie  volgt  van nabij  de maatregelen47 die wereldwijd  worden  genomen  om de grondrechten  
in de digitale  samenleving  te beschermen,  zoals  de leidraad  van de Raad  van Europa  over 
mensenrechten  voor internetgebruikers48. Enkele  van de vele vraagstukken  die zijn gerezen,  zijn de 
noodzaak  om gelijke  toegang  tot internet  te waarborgen,  de dreiging  van discriminatie  van personen  
door middel  van profiling  en de machtsongelijkheid  tussen  degenen  die gegevens  onder  zich hebben  
en degenen  die dergelijke  gegevens  bewust  of onbewust  verstrekken.  Nieuwe  problemen  doen  zich 
voor met betrekking  tot intellectuele -eigendomsrechten  en de verplichtingen  van internetplatforms  op 
het gebied  van voorkoming  en bestrijding  van terrorisme  en georganiseerde  misdaad.  
De bescherming  van persoonsgegevens,  die door artikel  8 van het Handvest  wordt  gewaarborgd,  wordt  
in de digitale  wereld  van steeds  groter  belang.  De Commissie  heeft  in januari  2012  voorstellen  
ingediend  voor een algemene  verordening  inzake  gegeven sbescherming49 en een richtlijn  inzake  
gegevensbescherming  voor politiële  en strafrechtelijke  autoriteiten50. Het Europees  Parlement  
bevestigde  op 12 maart  2014  in eerste  lezing  zijn steun51. De Commissie  heeft  met de bevoegde  
instanties  van de Verenigde  Staten de onderhandelingen  voortgezet  over de raamovereenkomst  
betreffende  gegevensbescherming,  die persoonsgegevens  moet  beschermen  die voor 
rechtshandhavingsdoeleinden  door de EU en de VS worden  uitgewisseld,  en over de voorwaarden  
voor een nieuwe  vrijehaven regeling  betreffende  de doorgifte  van gegevens  naar de VS. 
Het HvJEU  heeft  benadrukt  dat de grondrechten  in de digitale  omgeving  moeten  worden  beschermd,  
maar  dat daarbij  ook naar een passend  evenwicht  moet  worden  gestreefd.  Het Hof herhaalde  in de 
                                                      
47 Zie bijvoorbeeld  de actuele  discussie  over “big data”,  zoals  in het verslag  van het Amerikaanse  Witte  Huis  over big data 
en privacy  (http://www.whitehouse.gov/sites/default/files/docs/big _data_privacy_report_5.1.14_final_print.pdf ), het 
verslag  van de Franse  Conseil  d’État  over digitale  technologie  en de grondrechten  (http://www.conseil -
etat.fr/content/download/33163/287555/version/1/file/Digital%20technology%20and%20fundamental%20rights%20and
%20freedoms.pdf ) of de Italiaanse  ontwerpverklaring  over internetrechten,  opgesteld  door de studiecommissie  
internetrechten  en -plichten  van de Italiaanse  Kamer  van Afgevaardigden  
(http://www.camera.it/application/xmanager/projects/leg17/attachments/upload_file/upload_files/000/000/189/dichiarazi
one_dei_diritti_internet_inglese.pdf ). 
48 Zie http://www.coe. int/en/web/internet -users -rights/guide  
49 Voorstel  voor een verordening  betreffende  de bescherming  van natuurlijke  personen  in verband  met de verwerking  van 
persoonsgegevens  en betreffende  het vrije verkeer  van die gegevens  (COM(2012)  11 final).  
50 Voorstel  voor een richtlijn  betreffende  de bescherming  van natuurlijke  personen  in verband  met de verwerking  van 
persoonsgegevens  door bevoegde  autoriteiten  met het oog op de voorkoming,  het onderzoek,  de opsporing  en de 
vervolging  van strafbare  feiten  of de tenuit voerlegging  van straffen,  en betreffende  het vrije verkeer  van die gegevens,  
(COM(2012)  10 final).  
51 Wetgevingsresolutie  van het Europees  Parlement  van 12 maart  2014  (COM(2012)  0010  — C7-0024/2012  — 
2012/0010(COD)).  
 
13 zaak Digital Rights  Ireland  dat de instellingen  van de EU de plicht  hebben  om bij hun activiteiten  het 
Handvest  te eerbiedigen,  namelijk  waar  deze van invloed  zijn op het recht  op privacy,  het privéleven  
of de bescherming  van persoonsgegevens.  Het verklaarde  de richtlijn  gegevensbescherming  ongeldig  
omdat  deze een onevenredige  beperking  inhoudt  van het recht  op privacy  en de bescherming  van 
persoonsgegevens,  zoals  dat door het Handvest  wordt  gewaarborgd.  Volgens  de richtlijn  moesten  de 
lidstaten  erop toezien  dat aanbieders  van telecommunicatiediensten  de verkeers - en locatiegegevens  
van hun klanten  gedurende  zes maanden  tot twee  jaar bewaarden  en die gegevens  op verzoek  ter 
beschikking  stelden  aan rechtshandhavingsautoriteiten  met het oog op het onderzoek,  de opspo ring en 
de vervolging  van ernstige  criminaliteit  en terrorisme.  In de zaak Google52 verduidelijkte  het HvJEU  
dat Google,  als in de EU gevestigde  voor de gegevensverwerking  verantwoordelijke,  verplicht  is tot 
naleving  van de EU-wetgeving  inzake  gegevensbesch erming  (artikelen  7 en 8 van het Handvest).  Het 
bedrijf  moet  derhalve  in bepaalde  omstandigheden  voldoen  aan verzoeken  om links  naar bepaalde  
persoonsgegevens  te verwijderen  (het “recht  om vergeten  te worden”).  
Voorzitter  Juncker  heeft  er in zijn aan het Europees  Parlement  gerichte  politieke  beleidslijnen  toe 
opgeroepen  een einde  te maken  aan de nationale  compartimentering  van de telecomregelgeving,  van 
de auteurs - en gegevensbeschermingswetgeving,  van de radiofrequenties  en van de toepassing  van de 
mededin gingswetgeving53. De strategie  voor de digitale  eengemaakte  markt  is een van de 
vlaggenschipinitiatieven  van deze Commissie.  Het vertrouwen  van de burger  is een van de pijlers  van 
deze strategie  en een belangrijke  voorwaarde  voor een goed  functionerende  digitale eengemaakte  
markt.  Dat betekent  dat de grondrechten  online  krachtig  en doeltreffend  moeten  worden  beschermd.  
Daarnaast  vereist  de volledige  uitoefening  van rechten  op de digitale  eengemaakte  markt  dat de 
rechten  van personen  met een handicap  worden  gewaarborgd.  
De Commissie  volgt  continu  de ontwikkelingen  op het gebied  van de bescherming  van de 
grondrechten  op alle beleidsterreinen,  zoals  het Handvest  vereist.  De grondrechten  zijn niet primair  
bedoeld  om op veiligheid  of marktwerking  gebaseerd  beleid  te bevorderen,  maar  zijn op zich een voor 
de bloei  van een open  en democratische  samenleving  centraal  element.  
6. Conclusie  
De Commissie  zet zich in voor een hoog  niveau  van bescherming  van de grondrechten  in de EU. Zij 
streeft  ernaar  te waarborgen  dat al haar wetgevingsvoorstellen  en handelingen  volledig  verenigbaar  
zijn met het Handvest.  
In het licht van de zich ontwikkelende  dreigingen  voor onze  samenleving  zal de Commissie  er bij haar 
veiligheidsaanpak  op toezien  dat de grondrechten  ten volle  worden  geëerbiedigd  en bevorderd.  In het 
licht van nieuwe  ontwikkelingen,  uiteenlopend  van de digitale  agenda  tot de uitdagingen  op het gebied  
van migratie,  actualiseert  zij bovendien  het grondrechtenbeleid  overeenkomstig  de jurisprudentie  van 
het HvJEU  en het Europ ees Hof voor de Rechten  van de Mens.  
                                                      
52 Arrest  van het HvJEU  van 13 mei 2014  in zaak C-131/69/12,  Google  Spain  en Google  Inc. 
53 De politieke  beleidslijnen  van voorzitter  Juncker  zijn beschikbaar  op http://ec.europa.eu/priorities/digital -single -
marke t/index_nl.htm  
 
14 Het Handvest  is van toepassing  op de instellingen  van de EU, maar  ook op de lidstaten  wanneer  deze 
het recht  van de EU uitvoeren.  De Commissie  ziet erop toe dat de lidstaten  het Handvest  naleven.  
De Commissie  bevordert  de grondrechten  in de hele EU, onder  meer  door middel  van het eerste  
jaarlijkse  colloquium  over de grondrechten,  dat in oktober  2015  zal worden  gehouden.