Advies over :

- de mededeling over een gemeenschappelijk beleid inzake de ordening van de markt voor de binnenvaart en begeleidende maatregelen,

- het voorstel voor een richtlijn van de Raad houdende voorschriften inzake bevrachting en prijsvorming in de sector nationaal en internationaal goederenvervoer over de binnenwateren in de Gemeenschap,

- het voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1101/89 van de Raad betreffende de structurele sanering van de binnenvaart, en

- het voorstel voor een verordening (EG) van de Raad houdende wijziging van Verordening (EEG) nr. 1107/70 betreffende de steunmaatregelen op het gebied van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren

(96/C 39/18)

De Raad heeft op 20 oktober 1995 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 75 van het Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling en voorstellen.

De Afdeling voor vervoer en communicatie, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 november 1995 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pompen.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 330e Zitting (vergadering van 23 november 1995) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen (6 stemmen tegen, 1 onthouding) is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De Commissie heeft een pakket van maatregelen voor de binnenvaart ter beoordeling voorgelegd. Deze betreffen de liberalisering van de vrachtverdeling en prijsvaststelling, waar deze nog niet vrij zijn, de structurele sanering van de overcapaciteit en de steunverlening bij de opbouw van terminals.

1.2. De voorstellen hebben een sterke onderlinge samenhang en behelzen een beleid voor een verbeterde opzet van het vervoer op de binnenvaart. Deze aanpak moet de binnenvaart in staat stellen op eigen kracht en op een vrije markt haar aandeel in het totale vervoer in Europa te behouden en zo mogelijk te vergroten en een belangrijke schakelfunctie te gaan vervullen in het (intermodale) vervoer.

1.3. Een dergelijke benadering biedt perspectief. De binnenvaart verzorgde in 1993 reeds 36 % van het intracommunautaire vervoer, en beschikt nog over onbenutte vervoerscapaciteit. Bovendien beschikt de binnenvaart over een aantal andere positieve kwaliteiten, welke effectieve bijdragen kunnen leveren aan de oplossing van enkele grote vervoersvraagstukken in Europa, zoals de toenemende congestie, het energieverbruik, de belasting van het milieu (uitstoot van schadelijke stoffen en geluidshinder), de verkeersonveiligheid en de inbreuken op de ruimtelijke ordening (verdichting van het wegennet). De voorgestelde aanpak is in het belang van zowel de sector als van het totale vervoer in de EU.

2. Korte inhoud van de ontwerp-maatregelen

a)

(Ontwerp)-richtlijn betreffende voorschriften inzake bevrachting en prijsvorming in de sector nationaal en internationaal goederenvervoer over de binnenwateren in de Gemeenschap (95/0121 SYN)

Deze richtlijn stelt in artikel 2, dat op het gebied van het nationale en internationale goederenvervoer over de binnenwateren in de Gemeenschap door de betrokken partijen vrij overeenkomsten worden gesloten en vrij over de prijzen wordt onderhandeld, eventueel binnen de bevrachtingsbeurzen. De richtlijn heeft tot doel d.m.v. harmonisatie van de wetgeving in de betrokken landen de liberalisering van het vervoer in de binnenvaart te realiseren. Deze liberalisering zal stapsgewijs worden doorgevoerd. Per 1 januari 2000 moeten het z.g. toerbeurtsysteem en het vaste tariefstelsel voor bepaalde vormen van vervoer binnen en tussen Nederland-België-Frankrijk (Noord-Zuid-lijn) zijn afgeschaft.

De datum van 1 januari 2000 is afgestemd op de wetgevingsprocedure in o.a. Frankrijk, België en Nederland, alwaar nog bestaande toerbeurtsystemen en vaste tariefstelsels uiterlijk in 2000 zullen worden afgebouwd.

De richtlijn voorziet ook in de mogelijkheid van toepassing van een crisismechanisme, indien sprake is van een "ernstige verstoring" van de marktverhoudingen in de binnenvaart. De Commissie mag dan op eigen initiatief of op verzoek van een lid-staat, maatregelen treffen, welke met name moeten zijn gericht op voorkoming van capaciteitsuitbreiding. Bij de uitvoering van de richtlijn moet de Commissie zich laten adviseren door een Raadgevend Comité.

De effecten van de voorstellen worden eind 1997 tussentijds geëvalueerd en zo nodig bijgesteld in de richting van het gewenste einddoel, t.w. liberalisatie.

b)

(Ontwerp)-verordening, inhoudende wijziging van Verordening nr. 1101/89, voor structurele sanering van de binnenvaart (95/0122 SYN)

Verordening 1101/89 bevat uitgangspunten voor de harmonisatie van de nationale wetten, welke zich richten op de beperking van overcapaciteit in de binnenvaart. In de (ontwerp-)wijziging van deze richtlijn wordt voor de jaren 1996/1997/1998 communautaire medefinanciering mogelijk gemaakt voor het toekennen van premies bij sloop. (PM. Over de periode 1 januari 1990 tot 1 juli 1994 geschiedde de betaling van de slooppremies, na eventuele voorfinanciering door de lid-staat, door de binnenvaartsector zelf. De slooppremies, vereist voor de sloop van de schepen die per 1 juli 1994 nog op de wachtlijst voor sloop stonden, zijn door de lid-staten betaald.)

De overcapaciteit wordt in 1995 geraamd op 15 %; het bedrag, dat is vereist om deze overcapaciteit af te bouwen, is berekend op 192 miljoen ecu.

De bijdrage van de Gemeenschap, waarvoor de Commissie in 1995 reeds 5 miljoen ecu heeft gereserveerd, mag niet hoger zijn dan 200 % van de bijdrage uit de beroepsgroep. De bijdragen van de lid-staten gezamenlijk zijn gelijk aan die van de Gemeenschap en worden bepaald in evenredigheid met de omvang van de actieve vloot van de betrokken landen. In verhoudingen weergegeven wordt de financiering dan 20 % (sector), 40 % (lid-staten), 40 % (EU).

c)

(Ontwerp)-verordening, inhoudende wijziging van Verordening nr. 1107/70, betreffende steunmaatregelen op het gebied van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren (95/0122 SYN).

Deze verordening biedt de lid-staten tot t/m 31 december 1999 de mogelijkheid subsidies te verlenen tot maximaal 50 % van de te investeren bedragen voor aanleg van terminal en/of overslaginstallaties aan de waterwegen. Absolute bedragen voor de steunverlening worden niet genoemd. Iedere twee jaar zal de Commissie verslag uitbrengen over de toepassing van deze verordening en de effecten ervan.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité onderschrijft de strekking van de Commissievoorstellen.

Het Comité heeft ook waardering voor de aanpak van de Commissie, welke niet alleen is gericht op de vermindering van de overcapaciteit, maar ook de infrastructuur van de binnenvaart verbetert en de liberalisatie veilig stelt. Daarmede kunnen open marktverhoudingen tot stand komen, de concurrentiepositie worden versterkt - niet alleen tussen de vervoerders onderling in de binnenvaart, maar ook tussen de binnenvaart en de andere vervoerswijzen -, en het intermodale vervoer worden verbeterd. Het Comité verwijst voor zijn zienswijze naar zijn initiatiefadvies (CES 1006/94), dat op 14 september 1994 met algemene stemmen is vastgesteld. In dat advies is o.a. gepleit voor

- erkenning van de betekenis van de binnenvaart voor het vervoer in Europa en benutting van de positieve eigenschappen van deze vervoerswijze vanuit het gezichtspunt van o.a. milieu, energieverbruik, ruimtelijk beslag, verkeersveiligheid, congestie;

- een nieuw sloopprogramma voor het opheffen van de bestaande overcapaciteit;

- liberalisering van de markt o.a. door afschaffing van stelsels van verplichte minimumtarieven en bevrachtingssystemen volgens toerbeurt (het toerbeurtsysteem) daar waar deze nog bestaan.

Het Comité ziet de onder 2 a en 2 b omschreven ontwerp-richtlijn en -verordening als uitwerkingen van dit advies.

Ook heeft het Comité meer dan eens uitdrukkelijk steun gegeven aan de conceptie van het intermodale vervoer. De onder 2 c) omschreven (ontwerp)verordening beschouwt het Comité als een bijdrage aan het intermodale vervoer, met name ter bevordering van de inschakeling daarbij van de binnenvaart.

3.2. Het Comité plaatst wel enkele kanttekeningen.

3.2.1. Duidelijk moet zijn voor alle betrokken partijen, dat deze brede aanpak van de herstructurering van de binnenvaart op 1 januari 2000 zal worden afgesloten. Voorkomen moet worden, dat sprake blijft van een "crise permanente et latente", waarvoor periodiek door de lid-staten en de EU financiële bijstand moet worden verleend.

3.2.2. Na doorvoering van deze bijzondere maatregelen behoort het goed functioneren van een vrije, moderne en rendabele binnenvaartsector op de allereerste plaats voor rekening en verantwoording van de sector en de daarin werkzame ondernemingen te komen.

Volgens het Comite mag echter niet zonder meer worden aangenomen dat toepassing van alleen de Commissievoorstellen tot een blijvende evenwichtige situatie leidt. Aanvullende maatregelen zijn vereist.

3.2.2.1. Het Comité onderkent dat de binnenscheepvaart een aantal bijzondere kenmerken heeft, zoals een op de korte en middellange termijn vaste vlootcapaciteit (schepen kunnen ouder worden dan 70 jaar), sterk wisselende waterstanden, waarbij de vraag naar capaciteit tijdelijk kan verdubbelen, en een hoog percentage kleine ondernemers. Deze kenmerken kunnen een directe capaciteitsaanpassing aan de wisselende vraag- en aanbodverhoudingen vertragen dan wel leiden tot plotselinge wijzigingen van de vrachtprijzen.

Teneinde na 2000 tijdig en effectief te kunnen reageren op onevenwichtigheden in de binnenvaart, is volgens het Comité vereist dat de regelingen blijven bestaan, die voorzien in

a)

een nadere uitwerking van het door de Commissie aangekondigde systeem van marktobservatie;

b)

de vorming van een reservefonds voor noodmaatregelen voor rekening van de sector;

c)

de toepassing van de tot nog toe gehanteerde instrumenten van sloopacties en "oud voor nieuw" -regelingen in onvoorziene crisissituaties;

d)

de mogelijkheid van versterking van de positie van de (kleine) vervoerders door samenwerkingsverbanden.

3.2.2.2. Bezien moet worden, hoe in onderlinge samenwerking tussen de sector, de lid-staten en de Gemeenschap programma's kunnen worden ontwikkeld voor instandhouding en modernisering van de sector. Te denken is hierbij aan programma's op het terrein van o.a.

a)

onderzoek en ontwikkeling;

b)

scholing en opleiding;

c)

kwaliteitsverbetering en voorlichting;

d)

marktobservatie en toepassing telematica.

3.2.2.3. Voor de concurrentiepositie van de binnenvaart is ook van grote betekenis de toerekening van de infrastructurele en externe kosten aan de te onderscheiden vervoersmodi. Het Comité dringt erop aan, vaart te brengen in de beleidsontwikkeling op dit terrein.

3.2.3. Er dient een goede afstemming plaats te vinden tussen de voorgestelde maatregelen en het beleid dat op het terrein van de binnenvaart wordt ontwikkeld t.o.v. de landen in Midden- en Oost-Europa (MOE). Volgens het Comité dient enerzijds te worden voorkomen dat het effect van de voorgestelde maatregelen door het onvoorwaardelijk openstellen van de grenzen in ernstige mate wordt gefrustreerd. Anderzijds dient de ontwikkeling van open marktverhoudingen op middellange termijn, ook op het terrein van de binnenvaart, in de verhouding EU/MOE niet te worden belemmerd.

3.2.4. Aangezien Zwitserland geen lid is van de EU, zal verzekerd moeten zijn, dat cooerdinatie plaatsvindt met de Centrale Commissie voor de Rijnvaart over de voorgestelde maatregelen en dat tussen de EU en Zwitserland een regeling van gelijke strekking tot stand komt.

3.2.5. Bezien moet worden, in hoeverre in de betrokken lid-staten bijzondere maatregelen kunnen worden genomen voor om-, her- en bijscholing, huisvesting en fiscale afwikkeling voor zowel zelfstandigen als werknemers bij bedrijfsbeëindiging.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. (Ontwerp)-richtlijn betreffende voorschriften inzake bevrachting en prijsvorming in de sector nationaal en internationaal goederenvervoer over de binnenwateren in de Gemeenschap (95/0121 SYN)

4.1.1. In de vijfde alinea van de preambule wordt aangegeven, dat samenwerkingsverbanden tussen de vervoerders kunnen worden aangegaan. In geen van de regelgevende artikelen van de richtlijn wordt aan deze gedachte nadere vorm gegeven. Het lijkt wenselijk de doelstellingen van deze samenwerkingsverbanden preciezer te formuleren teneinde enerzijds de marktpositie van de kleine ondernemers in de zin van artikel 78 van het Verdrag te versterken en anderzijds een mogelijke strijdigheid met artikel 85 van het Verdrag te voorkomen.

4.1.2. Het Comité betwijfelt of de definities die in artikel 5 zijn gegeven van ladingen die buiten het toerbeurtstelsel vallen, voldoende helder zijn. Gelet op de gevoeligheid van de materie, verdient een duidelijke afbakening aanbeveling. Bovendien verdient een overtuigende redengeving voor deze uitzonderingen aanbeveling.

4.1.3. In artikel 7 staan een drietal vormen van contracten omschreven. Voor de twee eerst vermelde is aangegeven dat deze contracten twee jaar na ingang van de richtlijn in vrijheid tussen partijen kunnen worden afgesloten. Het Comité gaat ervan uit dat deze contracten dan ook buiten het toerbeurtstelsel staan, en beveelt aan dit ook helder te formuleren.

4.1.4. In artikel 8 is sprake van maatregelen door de Commissie in geval van een ernstige verstoring van de binnenvaartmarkt. Het Comité beveelt aan deze maatregelen duidelijk te omschrijven en in de regeling voorzorgsmaatregelen op te nemen als aanbevolen onder 3.2.2.1 van dit advies.

4.1.5. Het Comité verzoekt de Commissie erop toe te zien dat de nationale regelingen, welke tot 1 januari 2000 gelden, de concurrentieverhoudingen tussen de betrokken lid-staten Nederland, België en Frankrijk niet verstoren.

4.2. (Ontwerp)-verordening, inhoudende wijziging van Verordening nr. 1101/89 betreffende de structurele sanering van de binnenvaart (95/0122 SYN)

4.2.1. Het voorstel van de Commissie heeft ten doel de binnenvaart zodanig te verbeteren dat zij één van de volwaardige transeuropese netwerken van vervoer wordt én op een effectieve wijze deel kan uitmaken van het gecombineerd/intermodaal vervoer.

Deze doelstelling vormt een kern van het vervoersbeleid dat de EU voor het gehele gebied van de Gemeenschap voert en financieel ondersteunt.

Nu vaststaat dat de vervoerders op eigen kracht niet in staat zijn een en ander ten volle te financieren, kan het Comité medefinanciering door o.a. de EU billijken, voorzover deze blijft binnen de EU-begroting, zoals deze tot 1999 is vastgesteld.

Het Comité onderschrijft ook de overige solidariteitsgedachten die aan het voorstel ten grondslag liggen. Wat betreft de financiering komt de solidariteitsgedachte tot uitdrukking in de bijdragen door de lid-staten en vervoerders, in evenredigheid met de vervoerscapaciteit per respectieve lid-staat c.q. vervoerder. Wat betreft de besteding is sprake van solidariteit doordat de uitkeringen uiteindelijk gedaan worden aan degenen die aan de beperking van de capaciteit bijdragen, ongeacht hun nationaliteit. De ratio hiervoor ziet het Comité in het gegeven dat ook de gehele sector, ongeacht nationaliteit, van de sloopacties voordeel heeft.

4.2.2. Om dit pakket van maatregelen ook succes te laten hebben, moet de financiering verzekerd zijn over de jaren 1996/1997/1998. Uit de toelichting op de ontwerp-verordening blijkt dit allerminst. Zo blijft de voorziene sectorbijdrage (42 miljoen ecu), indien de aflossing (12 miljoen ecu) van de door de lid-staten in 1990 verstrekte voorfinanciering daarop in mindering wordt gebracht, beneden 20 % van het totaalbedrag. In punt 2.2 van de algemene inleiding wordt vermeld, dat de lid-staten, indien de EU niet over voldoende middelen beschikt, tot maximaal 122 miljoen ecu moeten bijdragen. Een dergelijke bijdrage gaat uit boven de 40 % van het totaalbedrag, zoals bepaald in artikel 1 van de (ontwerp)-verordening. Ook zal bij de verdeling van de bijdrage door de sector aandacht moeten worden besteed aan het feit dat een deel van de binnenvaart, t.w. de tankvaart, de voorfinanciering reeds heeft afgelost.

4.2.3. Aan het Comité is Verordening 1102/89, die de uitvoeringsbepalingen omvat, niet ter advisering voorgelegd. Het Comité beveelt aan die verordening opnieuw te bezien tegen de achtergrond van zowel de ervaringen die in de periode 1990-1994 zijn opgedaan, als van de uitgangspunten van de voorgestelde aanpak 1996/1997/1998. Het Comité verwijst in dit verband ook naar zijn advies van 14 september 1994.

4.3. (Ontwerp)-verordening, inhoudende wijziging van Verordening nr. 1107/70 betreffende steunmaatregelen op het gebied van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren (95/0123 SYN)

4.3.1. Het Comité onderschrijft de noodzaak van voldoende terminals en overslagwerktuigen voor het goed kunnen functioneren van de binnenvaart als zodanig en van een intermodaal vervoerstelsel. Vaststaat, dat voor de binnenvaart de overslag van goederen van/naar het weg- en treinvervoer nog veel kosten vergt en veel efficiënter en effectiever moet worden georganiseerd.

4.3.2. Het Comité interpreteert de verordening zo dat ook vergroting van opslagcapaciteit op de terminal onder de toepassing van de verordening valt.

4.3.3. Het Comité neemt aan dat het verstrekken van subsidies voor de opbouw en uitrusting van terminals en overslagwerktuigen (ook wel aangeduid als suprastructuur) niet afdoet aan de verantwoordelijkheid van de overheden in de lid-staten voor voldoende openbare infrastructurele verbindingen met weg en rail, alsmede voor vernieuwing en onderhoud van de openbare vaarwegen, oevers en havens. Gelet op de betekenis van de binnenvaart voor het vervoer in Europa moet worden veilig gesteld dat het algemene niveau van de infrastructurele voorzieningen in de binnenvaart niet onderdoet voor dat van het weg- c.q. railvervoer.

4.3.4. Het Comité bepleit voor zover nodig dat ook de verbetering van terminals, welke de overslag verzorgen tussen de kustvaart en de binnenvaart, voor subsidiëring volgens de ontwerp-regeling in aanmerking komt.

4.3.5. Het Comité onderschrijft ten volle de eis, dat alleen projecten met een positieve verwachting omtrent extra en/of nieuw vervoer ondersteuning verdienen. Het criterium voor terugbetaling van de verleende subsidie is in punt 27 (gerealiseerde vrachtvolume) anders geformuleerd dan in artikel 1 van de ontwerp-verordening (scheepstransportcapaciteit). Het Comité beveelt aan, mogelijke misverstanden in de redactie weg te nemen.

Bovendien tekent het Comité aan dat terugvordering van de subsidie niet gerechtvaardigd lijkt, indien het niet-realiseren van de rendementsverwachtingen geheel buiten de verantwoordelijkheid van de aanvragers valt.

Brussel, 23 november 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER