Advies over de monetaire politiek () (94/C 393/32)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 24 februari 1994, overeenkomstig artikel 23, 4e alinea, van het Reglement van Orde, besloten een advies op te stellen over de monetaire politiek.

De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 september 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Meyer-Horn.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 318e Zitting (vergadering van 15 september 1994) het volgende advies opgesteld, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd.

SAMENVATTING

1. Wordt in de economische politiek nu niet energiek en bij voorrang tegen de werkloosheid opgetreden, dan kan het gebeuren dat de geplande Economische en Monetaire Unie tot een utopie wordt gereduceerd. Een op de recessie afgestemde, goed gecoördineerde economische politiek staat evenwel niet per definitie haaks op het ter voorbereiding van de EMU vereiste convergentiebeleid. (par. 1.5.1)

2. De convergentieprogramma's dienen op de door de recessie bepaalde economische omstandigheden te worden afgestemd en tot convergentie- en herstelprogramma's te worden uitgebouwd. Tegen de achtergrond van de massawerkloosheid en de recessie dienen de economische en de monetaire politiek in de EG nog energieker te worden gecoördineerd, de gemeenschappelijke richtsnoeren nog nauwgezetter te worden gevolgd en het multilateraal toezicht nog verder te worden versterkt. (par. 1.5.2)

3. Aan de eerste gemeenschappelijke monetaire maatregelen in EMI-verband dient als voorwaarde te worden gesteld dat het EMI zich met succes kwijt van de taken waarmee het is belast, met name versterking van de samenwerking tussen de nationale centrale banken en van de coördinatie van hun monetair beleid ten einde prijsstabiliteit te verzekeren. (par. 2.1.4)

4. Het Comité heeft er al eerder op aangedrongen dat tezijnertijd in de nationale media op grote schaal vertrouwenwekkende informatie over de gevolgen van de EMU wordt verstrekt, met name waar het gaat om de vervanging van de nationale munteenheden door één uniforme munt, de ecu. (par. 2.1.7.1)

5. Het publiek dient via rapporten van het EMI en zijn daarvoor bevoegde werkgroep te worden ingelicht over de ideeën omtrent de vraag hoe de ecu-biljetten er moeten uitzien. Het formaat en de papierkwaliteit van ecu-biljetten zijn misschien technische aangelegenheden, maar bij een besluit over de vormgeving hiervan kan het publiek niet helemaal worden uitgesloten. (par. 2.1.7.2)

6. Het Comité is van mening dat alle ecu-biljetten in alle landen identiek moeten zijn. Op elke coupure zouden steeds twee nationale - zij het in geheel Europa bekende - wetenschappers, kunstenaars en monumenten op voor- en achterzijde kunnen worden afgebeeld, zodat "iets" van elk land op ten minste een van de acht ecu-biljetten (van bijv. 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 en 200 ecu) "terug te vinden" is. (par. 2.1.7.3)

7. Het EMI kan door frequente en vroegtijdige adviezen en aanbevelingen, zelfs indien deze niet bindend zijn, tot nauwere samenwerking tussen de centrale banken en tot coördinatie van de door hen gevoerde monetaire politiek bijdragen. Met goed doortimmerde adviezen en aanbevelingen die op een grondige analyse berusten, kan het EMI de geloofwaardigheid en het vertrouwen winnen waarop het voor zijn optreden als voorloper van een Europese centrale bank aangewezen is. (par. 2.2.3)

8. Naast de nauwere samenwerking tussen de centrale banken en de coördinatie van de monetaire politiek dient ook de economische politiek van de lid-staten nog nauwer onderling te worden afgestemd. De vraag in hoeverre de monetaire politiek effect sorteert, hangt ervan af hoe succesvol de economische politiek van de lid-staten kan worden gecoördineerd. (par. 3.1.1)

9. Het Monetair comité kan volgens het Comité een belangrijke rol spelen bij de coördinatie van zowel de economische als de monetaire politiek; binnen het Monetair comité kunnen verschillen van inzicht tussen de ECOFIN-Raad en de Raad van het EMI namelijk al worden uitgepraat.

10. Raadpleging van de in het Comité vertegenwoordigde maatschappelijke en beroepsorganisaties is juist bij de in het Economisch Jaarverslag en de in de globale richtsnoeren behandelde aangelegenheden - stabiliteit van de geldwaarde, werkgelegenheid, investeringen en produktiekosten - van grote betekenis. (par. 3.2.2)

11. Het Comité zou het een goede zaak vinden als de Raad van het EMI vóór de derde fase onafhankelijk van het dan bereikte gemiddelde inflatiepercentage met nadruk een ambitieus doel inzake monetaire stabiliteit zou aanbevelen, dat uitzicht biedt op een gemeenschappelijke munt met een stabiele waarde in de Monetaire Unie. (par. 4.2.4)

12. Het Comité beschouwt de in artikel 109 J, lid 1, genoemde "normale fluctuatiemarges" als een juridisch begrip, dat voorlopig niet met concrete cijfers behoeft te worden ingevuld. Zolang de "voorlopige" verruiming van de bandbreedtes niet wordt teruggedraaid, blijft in de eerste plaats de speculatieve druk op het pariteitenraster van het wisselkoersmechanisme geringer en blijft in de tweede plaats de mogelijkheid behouden om de wisselkoersen zelfs bij uiteenlopend succes op het convergentiefront zonder politieke dramatiek aan te passen. (par. 4.3.5 en 4.3.5.1)

13. In samenhang met het wisselkoersbeleid zou in EMI-verband ook gedacht moeten worden aan een gecoördineerd initiatief om de z.g. derivatenhandel aan het toezicht op het bankwezen te onderwerpen. Opneming van derivaten in de werkingssfeer van het toezicht op het bankwezen in de EU-landen - zo mogelijk in overleg met de OESO-landen - zou de omvang van speculatieve kapitaalbewegingen op deviezenmarkten verminderen of althans een verdere groei voorkomen. (par. 4.3.7)

14. De inmiddels met de interne markt bereikte mate van integratie maakt een zekere onderlinge aanpassing van het monetaire beleidsinstrumentarium noodzakelijk, in het bijzonder met het oog op het geld- en kapitaalverkeer en de toenemende grensoverschrijdende activiteiten van het bank- en verzekeringsbedrijf. (par. 4.5.2)

15. In de open-marktpolitiek is het gewenst spoedig te komen tot coördinatie bij de keuze van geldmarktpapier (schatkistpromessen en -biljetten) en andere vormen van waardepapier die door de centrale banken worden uitgegeven en aangekocht om de liquiditeit van het kredietwezen en soms ook van het hele bedrijfsleven te beïnvloeden. (par. 4.5.3)

16. Het EMI zou voorstellen moeten doen voor een gemeenschappelijke definitie van de geldhoeveelheid (M1 of M2) en voor een uniforme berekeningswijze hiervan voor statistische doeleinden. In tweede instantie zou in het EMI kunnen worden onderzocht, op welke voorwaarden de centrale banken het in de tweede fase eens kunnen worden over de vraag hoe de streefcijfers voor de geldhoeveelheid in de tweede fase kunnen worden aangehouden, en uiteindelijk hoe deze streefcijfers en/of de marges daarvan tot op zekere hoogte naar elkaar kunnen toegroeien. (par. 4.5.5)

17. De onderlinge aanpassing van de monetaire beleidsinstrumenten en procedures betekent in feite reeds dat naar een gemeenschappelijke monetaire politiek wordt toegewerkt. Het is een belangrijke taak voor het EMI om al in de tweede fase hiervoor een concept te ontwikkelen dat de instemming van allen kan wegdragen. (par. 4.5.6)

MANDAAT

Het ESC heeft besloten, een advies op te stellen over de "Monetaire politiek". Het ESC wordt niet verplicht over de totstandbrenging van de Economische en Monetaire Unie geraadpleegd, maar wenst zich daarover wel uit te spreken. De monetaire politiek is namelijk van grote betekenis voor het economisch herstel en de convergentie van de volkshuishoudingen, en daarmee ook voor de uiterlijk in 1999 geplande overgang naar de Economische en Monetaire Unie. De ervaringen die met de sedert begin 1994 geïnstitutionaliseerde samenwerking tussen de centrale banken in het Europees Monetair Instituut zijn opgedaan, alsook de vooruitgang bij de voorbereiding van een gemeenschappelijke monetaire politiek zullen tijdens de in 1996 te houden intergouvernementele conferentie en bij de eventuele herziening van het Verdrag betreffende de Europese Unie in aanmerking worden genomen.

1. De monetaire politiek tijdens de tweede fase van de EMU tegen de achtergrond van de huidige crisis

1.1. De monetaire politiek, tijdens de tweede fase van de Economische en Monetaire Unie en ook daarna, kan niet als een geïsoleerd beleidsterrein worden beschouwd. Zij is geen doel op zich, maar ondersteunt de economische politiek, bij voorkeur zelfs zo dat een aanhoudende groei van het BBP wordt gestimuleerd waarmee arbeidsplaatsen tot stand komen en geconsolideerd worden en tegelijkertijd een inflatoire ontwikkeling vermeden wordt. In de EU is de economische politiek daarnaast ook gericht op convergentie van de volkshuishoudingen (art. 103, lid 4) ten einde tot een Economische en Monetaire Unie te komen, zonder welke de voordelen van de interne markt niet volledig benut zouden kunnen worden.

1.2. Overeenkomstig artikel 109 J, lid 4, van het Verdrag van Maastricht begint de derde fase van de Monetaire Unie op 1 januari 1999, tenzij een vroeger tijdstip wordt vastgelegd. Op de aanvangsdatum van de derde fase neemt de Raad overeenkomstig artikel 109 L, lid 4, de omrekeningskoersen aan die voor de munten worden vastgesteld en waartegen deze "spoedig" daarna door de ecu worden vervangen. Men zou verwachten dat nu, ruim vier jaar vóór deze datum (1999), koortsachtig wordt gewerkt aan de totstandbrenging van deze Monetaire Unie; in het centrum van de belangstelling staan momenteel echter de massale werkloosheid en de nog niet geheel overwonnen recessie. Uit een conjunctuurenquête van Eurobarometer (40-12/93) blijkt dat de werkloosheid voor 67 % van de ondervraagden het grootste probleem is, gevolgd door de inflatie (9 %) en de instabiele wisselkoersverhoudingen (10 %).

1.3. Al in 1991, tijdens de onderhandelingen in het kader van de intergouvernementele conferentie, werd door sommigen getwijfeld aan de haalbaarheid van de Economische en Monetaire Unie : zo werd de vraag gesteld of het wel mogelijk is om

- de bevoegdheid voor het toekomstig gemeenschappelijk monetair beleid aan een onafhankelijke Europese centrale bank toe te vertrouwen;

- de bevoegdheid voor de economische en financiële politiek ook in de toekomst bij de nationale regeringen te laten berusten, zodat met een coördinatie van de gemeenschappelijke richtsnoeren binnen de Ecofinraad moet worden volstaan, terwijl er geen door een "Europese regering" - hoe die er ook moge uitzien - vastgelegd gemeenschappelijk financieel-economisch beleid zou zijn.

1.4. Inmiddels is als gevolg van de recessie - de ernstigste in de tweede helft van deze eeuw - en de - deels structurele - massale werkloosheid nieuwe twijfel gerezen over de Economische en Monetaire Unie waartoe in Maastricht is besloten :

1.4.1. Staat de financieel-economische politiek die gezien het aantal werklozen (17 miljoen) geboden is, niet haaks op de convergentie van de volkshuishoudingen die voor de EMU vereist is ?

1.4.2. Maakt de reactie () op het Witboek van de Commissie over "Groei, Concurrentievermogen, Werkgelegenheid" () niet duidelijk hoe uiteenlopend deze uitdagingen (b.v. investering van ca. 400 miljard ecu tot 1999 in transeuropese netwerken voor vervoer, telecommunicatie en energie) worden beoordeeld ?

1.4.3. Zijn 12 en binnenkort wellicht 16 lid-staten in staat, op gezette tijden tot een consensus over de coördinatie van hun economische politiek te komen ? Mag een dergelijke consensus worden verwacht na de ervaringen die met de eerste aanbeveling over de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de Gemeenschap in december 1993 zijn opgedaan (), b.v. wat betreft de aanbeveling van de Commissie dat de Gemeenschap zich ten doel zou moeten stellen, tot het jaar 2000 15 miljoen banen te scheppen om het huidige werkloosheidscijfer (1994 : 12 %) te halveren ?

1.4.4. Dreigt de Gemeenschap, bij het vooruitzicht dat de Europese Raad overeenkomstig artikel 109 G en H van het EG-Verdrag besluit slechts met de helft van de lid-staten de EMU tot stand te brengen, niet uiteen te vallen ? Zal van lid-staten met een relatief grote inkomensachterstand niet worden verlangd al in de tweede fase te grote inspanningen te doen om vooruitgang op het stuk van convergentie te boeken ? Uit de structuurfondsen en het Cohesiefonds worden middelen ter beschikking gesteld, maar het is de vraag of deze bedoelde landen echt helpen om behalve naar een betere nominale, ook naar reële convergentie toe te werken.

1.4.5. Is het gezien deze twijfel niet zaak, het tijdpad voor de EMU op te schuiven en de convergentiecriteria overeenkomstig de achteruitgang van de economie minder strak te formuleren ?

1.5. De in paragraaf 1.4 geformuleerde vragen waren voor het ESC aanleiding om na het in oktober 1993 uitgebrachte advies over het tijdens de overgangsfase van de EMU te voeren EG-beleid () nog een vervolgadvies over de monetaire politiek op te stellen. Het Comité heeft nagegaan hoe in een crisissituatie het monetair beleid kan worden gecoördineerd en een EMU met één munt kan worden voorbereid. Daarbij is het tot de volgende slotsom gekomen :

1.5.1. Wordt in de economische politiek nu niet energiek en bij voorrang tegen de werkloosheid opgetreden, dan kan het gebeuren dat de geplande Economische en Monetaire Unie tot een utopie wordt gereduceerd. Een op de recessie afgestemde, goed gecoördineerde economische politiek staat evenwel niet per definitie haaks op het voor de voorbereiding van de EMU vereiste convergentiebeleid.

1.5.2. De convergentieprogramma's dienen op de door de recessie bepaalde economische omstandigheden te worden afgestemd en tot convergentie- en herstelprogramma's te worden uitgebouwd. Tegen de achtergrond van de massawerkloosheid en de recessie dienen de economische en de monetaire politiek in de EG nog energieker te worden gecoördineerd, de gemeenschappelijke richtsnoeren nog nauwgezetter te worden gevolgd en het multilateraal toezicht nog verder te worden versterkt. De richtsnoeren, d.w.z. de hoofdlijnen van de economische politiek (zie par. 1.4.3), zouden in een nieuwe aanbeveling evenwel nog sterker gericht kunnen worden op actieve ondersteuning van de economische politiek, zonder de convergentiedoelstellingen voor de middellange termijn uit het oog te verliezen (). Nu de interne markt inmiddels grotendeels is verwezenlijkt en het geld- en kapitaalverkeer is geliberaliseerd, zijn de economische vervlechting en de onderlinge afhankelijkheid zo toegenomen dat geïsoleerde economische en monetaire maatregelen zowel voor het betrokken land als voor diens buren nadelige gevolgen zullen hebben.

1.5.3. Het ESC acht een minder strakke formulering van de convergentiecriteria geen goede zaak. Een dergelijke correctie is niet eens noodzakelijk, omdat de convergentiecriteria ten dele relatief zijn geformuleerd : zij zijn gerelateerd aan lid-staten die naar verhouding de beste resultaten laten zien (art. 109 J, lid 1). Andere criteria zijn voor andere uitleg vatbaar (art. 104 C, lid 2). Overigens dient het bruto binnenlands produkt op identieke, betrouwbare wijze te worden berekend; de vraag hoe het "grijze circuit" hierin moet worden verdisconteerd, levert in dit verband een probleem op. Gebleken is dat na rectificatie van het BBP van bijvoorbeeld Portugal aan het criterium "staatsschuld gerelateerd aan het BBP" is voldaan. Daarom is nauwere samenwerking op statistisch gebied bijzonder belangrijk ().

1.5.4. Correctie van de convergentiecriteria zou in twee opzichten nadelig zijn :

- het toch al afgenomen vertrouwen in de haalbaarheid van de EMU zou nog verder worden uitgehold;

- het streven naar grotere convergentie zou verslappen.

1.5.5. In sommige lid-staten kunnen de begrotingspolitieke convergentiecriteria in de huidige periode van recessie overigens slechts prioriteit op middellange termijn hebben. Zij zouden geen aanleiding of zelfs voorwendsel mogen zijn tot resp. voor het nemen van economisch-politieke maatregelen waardoor de crisis nog verder zou worden aangescherpt. Een al te restrictieve interpretatie van de begrotingscriteria zou de conjunctureel vereiste speelruimte kunnen beperken en tot een procyclische in plaats van een anticyclische politiek leiden. Aan de andere kant is het zaak, de nieuwe schulden die in verband met buitengewone uitgaven voor het creëren van werkgelegenheid onvermijdelijk zijn, binnen de perken te houden, omdat in sommige EU-landen de schuldenlast toch al zwaar op de overheidsbegroting drukt. Wel moet worden bedacht dat de geleidelijke terugdringing van begrotingstekorten en staatsschuld een zware, eenzijdige belasting betekent voor de betrokken EU-landen vóórdat zij tot de Monetaire Unie kunnen toetreden. (zie par. 3.1.4)

1.5.6. De betekenis van de convergentiecriteria moet overigens mede worden gezocht in het feit dat zij als kwaliteitsnorm voor de toekomstige Monetaire Unie werden en worden gezien. Deze norm heeft vooral betrekking op een stabiele geldwaarde van de ecu, waarvoor de toekomstige Europese centrale bank zich in haar monetair beleid vooral zal moeten inzetten. De meeste landen hebben juist vanwege het vooruitzicht van deze stabiele Europese munt met het Verdrag van Maastricht ingestemd. (par. 4.2.4) Het Comité is het eens met de opvatting () dat de lid-staten tot 1996 in hun beleid en in hun feitelijk gedrag een inflatie van maximaal 2 à 3 % als stabiliteitsdoel dienen na te streven. Het ontbreken van een dergelijke coherentie vormt een belangrijke macro-economische rem op de groeimogelijkheden en stelt te hoge eisen aan het geldbeleid dat in het streven naar stabiliteit op hoge rentetarieven aangewezen zal zijn.

2. Institutionele aspecten van de monetaire politiek

2.1.

Rol en taak van het EMI

2.1.1. Het EMI heeft in het EU-Verdrag geen eigen monetaire bevoegdheden gekregen; volgens het Comité overigens terecht, omdat zich anders namelijk belangenconflicten zouden voordoen als gevolg van het feit dat het monetair beleid in de tweede fase nog volledig in handen van de nationale centrale banken blijft. Niettemin zou moeten worden nagegaan of de centrale banken tegen het einde van de tweede fase bepaalde monetaire maatregelen niet in beperkte mate in EMI-verband zouden kunnen nemen. Hier kan met name aan interventies op de deviezenmarkten en het streven naar gemeenschappelijke doelstellingen voor de geldhoeveelheid worden gedacht.

2.1.2. Zelfstandige interventies van het EMI op de deviezenmarkt veronderstellen evenwel dat de nationale centrale banken hun deviezenreserves gedeeltelijk aan de EMU afstaan. Voorts zouden de centrale banken in de Raad van het EMI overeenstemming over een gemeenschappelijke wisselkoerspolitiek moeten bereiken. Dit is echter moeilijk te verwezenlijken, aangezien bij ongelijke convergentieresultaten wellicht nog pariteitswijzigingen nodig zullen zijn en ook omdat in uiteenlopende mate gebruik wordt gemaakt van de op 2 augustus 1993 tot 15 % boven en onder de spilkoers verruimde bandbreedte binnen het wisselkoersmechanisme.

2.1.3. Het vaststellen van gemeenschappelijke doelstellingen voor de geldhoeveelheid door het EMI zou als niet bindende en complementaire leidraad voor de centrale banken kunnen worden beschouwd. De geldhoeveelheden worden van land tot land echter op uiteenlopende wijze gedefinieerd en berekend. Voor het monetair beleid van de centrale banken heeft de geldhoeveelheid niet in alle landen dezelfde betekenis. Het is eerder zo dat sommige centrale banken zich in hun monetair beleid in eerste instantie door de wisselkoers en/of het renteniveau laten leiden. In sommige landen worden doelstellingen t.a.v. de geldhoeveelheid zelfs als achterhaald criterium beschouwd. In andere landen wordt aan een meer rationele houding t.a.v. de staatsschuld in het monetair beleid bijzondere betekenis toegekend.

2.1.4. Aan de eerste gemeenschappelijke monetaire maatregelen in EMI-verband dient als voorwaarde te worden gesteld dat het EMI zich met succes kwijt van de taken waarmee het is belast (), met name versterking van de samenwerking tussen de nationale centrale banken en van de coördinatie van hun monetair beleid ten einde prijsstabiliteit te verzekeren, alsook overneming van de taken van het Europees Fonds voor Monetaire Samenwerking en uitoefening van toezicht op de werking van het Europees Monetair Stelsel.

2.1.5. Door zijn statuten is het EMI met een aantal taken ter voorbereiding van de derde fase belast, zoals het bevorderen van de doelmatigheid van het grensoverschrijdende betalingsverkeer (), uitwerking van regels voor de afwikkeling van transacties tussen de nationale centrale banken in het kader van het toekomstige Europese Stelsel van Centrale Banken en bevordering van de samenwerking ten aanzien van statistieken (), voor zover deze onder de bevoegdheid van het EMI vallen. Het Comité acht het zinvol dat het EMI tevens de samenwerking op het stuk van banktoezicht bevordert, waarvoor in sommige lid-staten de centrale banken zelf, en in andere lid-staten onafhankelijke toezichthoudende instanties bevoegd zijn, waarbij soms nog een onderscheid wordt gemaakt tussen kredietverlening, verzekeringen en effectenbeurzen. Bij de samenwerking op het stuk van toezicht op het bankwezen dienen in het bijzonder gemeenschappelijke initiatieven worden onderzocht om de z.g. derivatenhandel onder het banktoezicht te laten vallen (zie par. 4.2.7).

2.1.6. Tot de belangrijkste twee taken van het EMI rekent het Comité de coördinatie van het monetair beleid van de deelnemende centrale banken (par. 2.2) en de ontwikkeling van de voor een gemeenschappelijk monetair beleid noodzakelijke instrumenten en procedures (par. 4.5).

2.1.7. Bij twee andere statutaire EMI-taken acht het Comité het gewenst dat het publiek tijdig en in begrijpelijke taal uitvoerig wordt ingelicht; bedoeld zijn :

- het toezicht op de technische voorbereiding (vormgeving en indeling in coupures) van de uitgifte van ca. 15 miljard ecu-biljetten en ca. 100 miljard ecu-munten;

- vergemakkelijking van het ecu-gebruik.

2.1.7.1. Het Comité heeft er al eerder op aangedrongen () dat tezijnertijd in de nationale media op grote schaal vertrouwenwekkende informatie over de gevolgen van de EMU wordt verstrekt, met name waar het gaat om de vervanging van de nationale munteenheden door één uniforme munt, de ecu. Met de invoering van de ecu moet - zoals in de geschiedenis nog niet eerder is vertoond - in alle landen van de Monetaire Unie op een volledig nieuw systeem voor het uitdrukken van prijzen en inkomens worden overgestapt, afhankelijk van de wisselkoers van elke nationale munt in ecu. De koersverhouding gaat daarbij van vier cijfers vóór de komma tot vier cijfers na de komma, zodat het feitelijke resultaat zeker niet op een rond getal zal uitkomen.

2.1.7.2. Het publiek dient via rapporten van het EMI en zijn daarvoor bevoegde werkgroep te worden ingelicht over de ideeën die worden ontwikkeld over de vraag hoe de ecu-biljetten er moeten uitzien. Het formaat en de papierkwaliteit van ecu-biljetten zijn misschien technische aangelegenheden, maar bij een besluit over de vormgeving hiervan kan het publiek niet helemaal worden uitgesloten.

2.1.7.3. Het Comité is van mening dat alle ecu-biljetten in alle landen identiek moeten zijn. Op elke coupure zouden steeds twee nationale - zij het in geheel Europa bekende - wetenschappers, kunstenaars en monumenten op voor- en achterzijde kunnen worden afgebeeld, zodat "iets" van elk land op ten minste een van de acht ecu-biljetten (van bijv. 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 en 200 ecu) "terug te vinden" is. In een dergelijke vormgeving van ecu-biljetten zou het gemeenschappelijke Europese culturele erfgoed tot uiting komen. Het mag niet tot 1999 geheim blijven hoe de ecu-biljetten er gaan uitzien.

2.2.

Coördinatie

2.2.1. Het ESC verwacht dat de samenwerking tussen de centrale banken op monetair gebied binnen het institutionele kader van het EMI geïntensiveerd kan worden, en dus verder kan gaan dan de samenwerking die tot dusverre al in het Comité van presidenten van centrale banken van de EG bestond. Wordt de samenwerking in de tweede fase niet geleidelijk opgevoerd, dan is moeilijk denkbaar dat de Europese centrale bank al bij de start van de derde fase een gemeenschappelijk monetair beleid kan gaan voeren.

2.2.2. Feitelijke coördinatie van het monetair beleid is nog belangrijker dan het rechtskader daarvoor. Coördinatie wordt in de weg gestaan door het vooruitzicht dat :

- de centrale banken tot het einde van de tweede fase angstvallig zullen waken over hun monetaire bevoegdheid waarover zij tot dat tijdstip beschikken;

- de overgang naar een gemeenschappelijk monetair beleid van een ECB niet van de ene op de andere dag mogelijk zal zijn.

De centrale banken dienen daarom zo vaak mogelijk, en zeker vóór alle belangrijke besluiten, overleg met elkaar te plegen. Het EMI is daarvoor de geschikte plaats. Naast deze meestal informele beleidscoördinatie dienen de presidenten van de centrale banken elkaar op gezette tijden - wellicht een maal in de twee weken - in de Raad van het EMI te ontmoeten. Dit is een belangrijke voorwaarde, willen de bankpresidenten bij de start van de derde fase, maar dan als leden van de ECB-Raad, het gemeenschappelijk monetair beleid ter hand kunnen nemen. Bepalend voor de vraag of de in de tweede fase nog nationaal gebleven monetaire politiek met succes kan worden gecoördineerd, zal de bereidheid van de centrale banken zijn om zich in toenemende mate door gemeenschappelijke doelstellingen, met name met betrekking tot de prijsstabiliteit, te laten leiden.

2.2.3. Het EMI kan door frequente en vroegtijdige adviezen en aanbevelingen, zelfs indien deze niet bindend zijn, tot nauwere samenwerking tussen de centrale banken en tot coördinatie van de door hen gevoerde monetaire politiek bijdragen. Dergelijke adviezen en aanbevelingen worden door de Raad van het EMI met 2/3 meerderheid van stemmen aangenomen. Voor publikatie van adviezen en aanbevelingen is evenwel unanimiteit voorgeschreven. Het Comité acht het gewenst dat niet-gepubliceerde adviezen en aanbevelingen althans door de EMI-president van commentaar worden voorzien. Met goed doortimmerde adviezen en aanbevelingen () die op een grondige analyse berusten, kan het EMI de geloofwaardigheid en het vertrouwen winnen waarop het voor zijn optreden als voorloper van een Europese centrale bank aangewezen is.

2.2.4. Het ESC is ingenomen met de bepaling dat aan vergaderingen van de Raad van het EMI kan worden deelgenomen door de voorzitter van de ECOFIN-Raad en een lid van de Commissie. Omgekeerd wordt de president van het EMI uitgenodigd voor vergaderingen van de ECOFIN-Raad wanneer deze zich buigt over vraagstukken die op het werkterrein van het EMI liggen. Deze in artikel 11 van de EMI-statuten neergelegde wederzijdse deelname lijkt een goede zaak.

3. Relatie tussen monetaire politiek en coördinatie van de economische politiek

3.1.

Aanbevolen globale richtsnoeren voor de economische politiek

3.1.1. Naast de nauwere samenwerking tussen de centrale banken en de coördinatie van de monetaire politiek dient ook de economische politiek van de lid-staten nog nauwer onderling te worden afgestemd. De vraag in hoeverre de monetaire politiek effect sorteert, hangt ervan af hoe succesvol de economische politiek van de lid-staten kan worden gecoördineerd. Moeten met het monetair beleid van de centrale banken fouten en tekortkomingen van de economische politiek, met name het begrotingsbeleid, worden gecompenseerd, dan wordt van dit monetair beleid te veel verlangd en zal het moeilijker vallen dit in EMI-verband te coördineren. Daarentegen kan het monetair beleid gemakkelijker worden gevoerd indien de lid-staten erin slagen begrotingstekorten en staatsschuld conform de convergentiecriteria t.a.v. het begrotingsbeleid terug te dringen. Aldus worden tevens de voorwaarden voor verdere terugdringing van de inflatie en voor rentedalingen gecreëerd, waarmee aan nog twee convergentiecriteria zou worden voldaan.

3.1.2. De ECOFIN-Raad heeft zich op 22 december 1993 voor het eerst, in de vorm van een aanbeveling, uitgesproken over de globale richtsnoeren voor het economisch beleid, overeenkomstig artikel 103, lid 2 van het EU-Verdrag. Met deze richtsnoeren wordt beoogd, de economische politiek van de lid-staten bij de doelstellingen van de Gemeenschap te laten aansluiten. Daarbij is het met name zaak, de voor de overgang naar de derde fase vereiste mate van convergentie van de volkshuishoudingen te verwezenlijken.

3.1.3. Het verheugt het Comité dat de globale richtsnoeren voor de economische politiek voortaan medio ieder jaar - vóórdat in de lid-staten de begrotingen voor het volgende jaar worden vastgesteld - worden behandeld en geactualiseerd. De globale richtsnoeren van 22 december 1993 omvatten belangrijke maatregelen uit het Witboek Groei, Concurrentievermogen, Werkgelegenheid, dat de Commissie op 10 december 1993 aan de Europese Raad heeft voorgelegd ().

3.1.4. De globale richtsnoeren voor de economische politiek van 22 december 1993 (die op 11 juli 1994 door de ECOFIN-Raad nog eens zijn bevestigd) houden in () dat de lid-staten in 1994 een verdere verslechtering van hun begrotingssituatie beletten en zich op budgettaire consolidering vastleggen. In 1995 dienen zij vast te houden aan hun inspanningen om hun staatsbegrotingen op den duur financierbaar te maken. Het Comité kan zich in deze aanbevelingen vinden, maar wijst erop dat sommige lid-staten meer tijd nodig zullen hebben dan andere om hun begrotingen te consolideren. Het kan zelfs zo zijn dat zij pas na 1996 aan de op 22 december 1993 opgelegde verplichtingen kunnen voldoen.

3.2.

Multilateraal toezicht en convergentieprogramma's

3.2.1. Binnen de ECOFIN-Raad vindt multilateraal toezicht () plaats op de coördinatie van de economische politiek en de naleving van de in paragraaf 3.1.2 bedoelde globale richtsnoeren in de afzonderlijke lid-staten, alsook op de tenuitvoerlegging van hun convergentieprogramma's. Afgezien van de thans voor het eerst vastgelegde globale richtsnoeren voor de economische politiek zal het multilateraal toezicht volgens het Comité tijdens de tweede fase nog op twee punten worden verbeterd :

3.2.1.1. De ECOFIN-Raad kan met gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluiten, de aanbevelingen die hij op basis van het multilateraal toezicht tot de afzonderlijke lid-staten richt, ook openbaar te maken (art. 103, lid 4, EU-Verdrag).

3.2.1.2. Op voorstel van de Commissie kan de ECOFIN-Raad de procedure inzake het multilateraal toezicht op de vereisten in verband met de coördinatie van de economische politiek afstemmen (art. 103, lid 5).

3.2.2. Het Comité heeft zijn standpunt over de nieuwe procedure van artikel 103 EG-Verdrag neergelegd in zijn advies over het Economisch Jaarverslag 1994 (). Het betreurt dat het niet langer verplicht behoeft te worden geraadpleegd. Raadpleging van de in het Comité vertegenwoordigde maatschappelijke en beroepsorganisaties is juist bij de in het Economisch Jaarverslag en de in de globale richtsnoeren behandelde aangelegenheden - stabiliteit van de geldwaarde, werkgelegenheid, investeringen en produktiekosten - van grote betekenis.

3.2.3. Overeenkomstig het besluit van de ECOFIN-Raad van 8 juli 1991 hebben de meeste regeringen al bij het begin van de tweede fase convergentieprogramma's opgesteld. In deze convergentieprogramma's worden de maatregelen vermeld waarmee de lid-staten hopen uiteindelijk aan de convergentiecriteria voor de overgang naar de derde fase te kunnen voldoen. Het Comité acht het zaak dat deze convergentieprogramma's op de economische omstandigheden worden afgestemd en tot convergentie- en herstelprogramma's worden uitgebouwd (). De ECOFIN-Raad beoordeelt - in beperkte kring - de hem voorgelegde convergentieprogramma's. Slechts een samenvatting van het resultaat van de beraadslagingen wordt gepubliceerd, hetgeen door het Comité wordt betreurd.

3.2.4. Het Comité acht het noodzakelijk dat de nationale convergentie- en herstelprogramma's niet onafhankelijk van elkaar, maar juist in onderling overleg worden uitgewerkt. Een positief aanknopingspunt wordt geboden door de Duits-Franse samenwerking bij het opstellen van de programma's van deze twee landen. Aldus kan beter worden beoordeeld welke consequenties nationale maatregelen voor andere lid-staten hebben, en kunnen deze in de convergentieprogramma's - die zo mogelijk steeds dezelfde periode beslaan - worden verdisconteerd.

3.2.5. Met alle convergentieprogramma's () wordt beoogd, de tekorten op middellange termijn terug te brengen en in 1996 de referentiewaarde van 3 % van het BBP te bereiken. De overheidsschuld, die gemiddeld in de EG van 58 % in 1991 is opgelopen tot 66,4 % in 1993, dient in eerste instantie te worden gestabiliseerd en daarna te worden verlaagd. Het Comité vindt deze ambitieuze doelstellingen van de convergentieprogramma's op zich wel een goede zaak, maar vraagt zich niettemin af of overal de politieke bereidheid wel aanwezig is om deze programma's ook metterdaad uit te voeren, hetgeen echt te wensen zou zijn.

3.2.6. Het Comité denkt dat nu al zou moeten worden bepaald hoe de convergentieprogramma's na de overgang tot de derde EMU-fase moeten worden voortgezet. Hierbij moet ook worden gedacht aan de convergentieprogramma's van lid-staten die niet van meet af aan aan de Monetaire Unie deelnemen. Ook deze programma's dienen te worden voortgezet en te worden afgestemd op de situatie in de landen die tot de ecu-zone behoren. Daarmee wordt het de eerstgenoemde groep landen gemakkelijker gemaakt ook spoedig tot de ecu-zone toe te treden.

3.2.7. Volgens artikel 104 C, lid 6, besluit de ECOFIN-Raad of er al dan niet sprake is van een buitensporig tekort en richt hij tot de betrokken lid-staat aanbevelingen om te bereiken dat het tekort binnen een bepaalde periode wordt teruggebracht. Mocht geen gevolg aan de aanbevelingen worden gegeven, dan kunnen deze openbaar worden gemaakt. Het Comité verwacht dat de bij buitensporige tekorten voorziene procedure alleen zal worden toegepast indien het overschrijden van de referentiewaarden niet alleen kan worden toegeschreven aan de recessie en de massawerkloosheid. Wel dient zorgvuldig te worden toegezien op de naleving van het verbod op financiering van tekorten door de centrale banken en op bevoorrechte toegang van de openbare sector tot financiële instellingen.

3.2.8. Gelet op de omvang van de recessie zullen de meeste lid-staten zich voorlopig niet aan de twee budgettaire convergentiecriteria kunnen conformeren (). In 1993 overschreden elf lid-staten het criterium voor het begrotingstekort en zeven het schuldcriterium; alleen Luxemburg voldeed aan beide criteria.

3.2.9. De begrotingsproblemen van de meeste lid-staten maken het er niet gemakkelijker op, een op prijsstabiliteit gerichte monetaire politiek te voeren. Dit belast dan weer de verhouding tussen de in EMI-verband samenwerkende centrale banken, met name tussen de nu al onafhankelijke centrale banken enerzijds en de ministers van financiën en economische zaken in de ECOFIN-Raad anderzijds.

3.2.10. Volgens het Comité kan het Monetair comité van de EU hier (art. 109 C) een belangrijke rol spelen. In het Monetair comité hebben namelijk hooggeplaatste vertegenwoordigers van de centrale banken, alsook van de ministeries van financiën en van de Commissie zitting. Binnen dit comité kunnen verschillen van inzicht met betrekking tot de economische en de monetaire politiek en de coördinatie daarvan tussen de ECOFIN-Raad en het EMI al worden uitgepraat en uit de weg worden geruimd. Het Comité denkt dat het Monetair comité het orgaan is dat voor de gewenste vooruitgang bij de coördinatie van zowel de economische als de monetaire politiek kan zorgen. Is namelijk in het Monetair comité consensus niet mogelijk, dan zullen de bestaande horden al helemaal niet door de ECOFIN-Raad of de Raad van het EMI bij hun coördinatiewerkzaamheden kunnen worden genomen.

3.2.11. Overeenkomstig haar Verklaring bij het Verdrag van Maastricht () wil de Gemeenschap bijdragen tot stabiele internationale monetaire relaties. Zij is bereid daartoe samen te werken met landen waarmee zij nauwe economische betrekkingen onderhoudt. In het kader van de Overeenkomst (art. 46) betreffende de Europese Economische Ruimte (EER) zijn de EU-lid-staten voornemens, samen met hun EER-partners over gemeenschappelijke problemen in verband met de economische en monetaire politiek te praten. Het is de bedoeling dat de daartoe in april 1993 belegde vergadering in het vervolg tweemaal per jaar zal plaatsvinden, hetgeen door het Comité positief wordt beoordeeld.

4. Belangrijke terreinen voor monetaire samenwerking

4.1.

EU, G7 en OESO

4.1.1. Belangrijke terreinen voor samenwerking tussen de centrale banken binnen het EMI zijn de zorg voor prijsstabiliteit, de wisselkoerspolitiek in het kader van het Europees Monetair Stelsel (EMS), de rentepolitiek en de onderlinge aanpassing van de monetaire beleidsinstrumenten en procedures.

4.1.2. Bij de monetaire samenwerking in EMI-verband moet ook rekening worden gehouden met de economische ontwikkeling in de belangrijkste industrielanden van de z.g. G7 en de OESO, waarmee de meeste EU-landen nauwe handelsbetrekkingen onderhouden. Daarbij moet met name zo gecoördineerd mogelijk rekening worden gehouden met de ontwikkeling van de wisselkoersen van dollar en yen.

4.1.3. De monetaire politiek van de EU-landen zou erbij gebaat zijn indien de VS via hun verder bepaald succesvol te noemen economische politiek pogingen zouden ondernemen om hun begrotingstekort te verminderen en indien het Federal Reserve Bank System het discontotarief niet verder zou verhogen. Volgens berekeningen van het Congressional Budget Office (CBO) neemt de overheidsschuld sneller toe dan het nationaal inkomen. Gemeten aan het bruto binnenlands produkt neemt de staatsschuld binnen een generatie met ruim 100 % toe. Deze vergaande prognoses zijn gebaseerd op het feit dat thans meer dan de helft van de uitgaven via de overheidsbegroting wettelijk is vastgelegd, in het bijzonder voor sociale verzekeringen (met name pensioenen en ziekenfondsen) en dat de demografische ontwikkeling deze uitgaven verder opjaagt. De VS hebben aldus met soortgelijke problemen te kampen als sommige lid-staten van de EU : het komt erop aan het begrotingstekort te beperken in plaats van eenvoudigweg de rente op te trekken. Aangezien de dollar zo'n belangrijke positie heeft in internationale handelstransacties, op de valutamarkten en in het reservebeleid van de centrale banken, hebben begrotingstekorten en rentewijzigingen in de VS een rechtstreekse invloed op de context waarin de EU en haar lid-staten hun monetair beleid moeten voeren. Een succesvol begrotingsbeleid in de VS zou daarom het monetair beleid van de EU en haar lid-staten ten goede komen.

4.2.

Stabiliteit van de geldwaarde

4.2.1. Hoofddoel van de monetaire politiek is het handhaven van prijsstabiliteit (art. 105, lid 1). Voor zover het streven naar prijsstabiliteit daaronder niet te lijden heeft, wordt met de monetaire politiek het algemene economische beleid in de EU ondersteund.

4.2.2. In 1993 lag de inflatie in de EU gemiddeld op 3,8 %. De vier landen met de laagste inflatie waren Denemarken (1,4 %), Nederland (2,1 %), en Frankrijk en Ierland (2,3 %). Volgens het convergentiecriterium zou de inflatie in de overige EU-landen niet meer dan 1,5 procentpunt hierboven mogen liggen. In feite lag de inflatie in vijf landen boven de 3,8 %, o.m. in Duitsland (4,3 %), Italië (4,4 %) en Spanje (4,7 %) ().

4.2.3. Met haar globale richtsnoeren voor de economische politiek stelt de Gemeenschap zich tot doel (), in 1996 in de meeste lid-staten een inflatie van niet meer dan 2 à 3 % op jaarbasis te bereiken. Alle beleidsmaatregelen en handelwijzen op economisch gebied moeten met dat doel in overeenstemming zijn.

4.2.4. Volgens de Commissie () strookt een inflatie van niet meer dan 2 à 3 % met het, zoals gebruikelijk, niet expliciet genoemde streven naar monetaire stabiliteit. Als eerste stabiliteitsdoel lijkt dit een realistische aanpak. Het Comité gaat ervan uit dat een inflatie van 2 à 3 % als EGgemiddelde al in 1995 kan worden bereikt. Dit resultaat is evenwel eerder te danken aan de recessie dan aan het monetaire beleid van de centrale banken. Gezien vanuit de positie van de spaarder is dit echter niet erg bevredigend. Het Comité zou het een goede zaak vinden als de Raad van het EMI vóór de derde fase onafhankelijk van het dan bereikte gemiddelde inflatiepercentage met nadruk een ambitieus doel inzake monetaire stabiliteit zou aanbevelen, dat uitzicht biedt op een gemeenschappelijke munt met een stabiele waarde in de Monetaire Unie.

4.3.

Wisselkoerspolitiek

4.3.1. Volgens de aanbeveling van de Raad van 22 december 1993 vereisen de grote mate van integratie en de gebruikmaking van de voordelen van de binnenmarkt dat als doel wordt vastgehouden aan stabiele wisselkoersen op basis van gemeenschappelijke inspanningen om tot meer convergentie te komen ().

4.3.2. De Commissie heeft vastgesteld () dat de lid-staten de grotere speelruimte voor differentiatie van hun monetaire politiek niet gebruikt hebben; de bandbreedte binnen het EMS was immers sedert 2 augustus 1993 tot 15 % aan weerszijden van de spilkoers verruimd. In plaats daarvan hebben zij na deels aanzienlijke koerscorrecties als gevolg van de turbulentie op de wisselmarkten in juli 1993 vastgehouden aan hun op stabiele wisselkoersen gebaseerde monetaire samenwerking, en een "voorzichtige" rentepolitiek gevoerd. Om die reden zijn de wisselkoersbewegingen sedert begin 1994 () "beperkt" gebleven, de facto tot minder dan 4,5 %.

4.3.3. Het Economisch en Sociaal Comité heeft in zijn advies van 24 november 1993 () bepleit dat de centrale banken in het kader van het Europees Monetair Instituut permanent nagaan in hoeverre de opgerekte bandbreedte voor wisselkoersaanpassingen ook feitelijk wordt gebruikt. Aan de hand van deze waarnemingen had dan kunnen worden onderzocht, in welk onderling gecoördineerd tempo weer naar geleidelijke versmalling van de bandbreedtes kan worden toegewerkt.

4.3.4. Het Comité is ingenomen met de beoordeling in het verslag van de Commissie over de vooruitgang met betrekking tot de convergentie, dat zij overeenkomstig artikel 109 E, lid 2b) heeft voorgelegd (). Hierin staat het volgende te lezen : Elke poging tot herstel van de nauwe bandbreedte zonder verbeterde economische convergentie tussen de lid-staten zal door de financiële markten vrijwel zeker niet aanvaard worden en zou de aanleiding vormen tot nieuwe speculatieve aanvallen op het pariteitenraster van het wisselkoersmechanisme. De ervaringen met de meest recente crises hebben uitgewezen dat aan een noodzakelijke voorwaarde voor wisselkoersstabiliteit voldaan wordt door het voeren van een geloofwaardig en consistent economisch beleid, dat gericht is op het bevorderen van economische convergentie bij gelijktijdige economische groei, en waarbij de nadruk wordt gelegd op de fundamentele kencijfers prijsstabiliteit en gezonde overheidsfinanciën.

4.3.5. Artikel 109 J, lid 1 van het EU-Verdrag schrijft als derde convergentiecriterium voor : "De inachtneming van de normale fluctuatiemarges van het wisselkoersmechanisme van het EMS, gedurende tenminste twee jaar, zonder devaluatie ten opzichte van de munt van een andere lid-staat". De vraag is nu of in EMI-verband is vast te stellen wat na de "voorlopige" oprekking van de bandbreedtes van 2 augustus 1993 met het oog op de derde fase van de EMU als "normaal" te beschouwen is. Opmerkelijk lijkt in dit verband de zienswijze () dat de herinvoering van een smalle bandbreedte over de gehele linie niet langer een noodzakelijke voorwaarde voor de overgang naar de derde fase van de EMU is. Het Comité beschouwt de in artikel 109 J, lid 1, genoemde "normale fluctuatiemarges" als een begrip dat voorlopig niet met concrete cijfers behoeft te worden ingevuld.

4.3.5.1. Zolang de "voorlopige" verruiming van de bandbreedtes niet wordt teruggedraaid, blijft in de eerste plaats de speculatieve druk op het pariteitenraster van het wisselkoersmechanisme geringer en blijft in de tweede plaats de mogelijkheid behouden om de wisselkoersen zelfs bij uiteenlopend succes op het convergentiefront zonder politieke dramatiek aan te passen (). Algemene handhaving van de "voorlopige" verruiming van de bandbreedtes sluit evenwel niet uit dat individuele centrale banken onderling een nauwere bandbreedte voor hun valuta's afspreken, zoals al is gebeurd bij de Duitse mark en de Nederlandse gulden.

4.3.5.2. Een ruimere bandbreedte maakt ook een terugkeer van de Italiaanse lire en het Britse pond in het wisselkoersmechanisme gemakkelijker, alsook de totnogtoe steeds maar uitgestelde toetreding van de Griekse drachme. Via aanbevelingen en adviezen kan het EMI hier een constructieve rol spelen en voor een betere toepassing van de EMS-voorschriften voorstellen uitwerken die op een consensus kunnen rekenen. In EMI-verband zou dan ook gezamenlijk lering kunnen worden getrokken uit de crises waardoor het EMS is gegaan, zodat het EMS weer als stelsel van vaste, maar aanpasbare wisselkoersen wordt beschouwd.

4.3.6. Een optimaal functionerend EMS-wisselkoersmechanisme zou niet alleen de overgang naar de derde fase van de monetaire unie vergemakkelijken, maar ook nadelige gevolgen van pariteitsveranderingen voor de gemeenschappelijke landbouwprijzen voorkomen.

4.3.7. In samenhang met het wisselkoersbeleid zou in EMI-verband ook gedacht moeten worden aan een gecoördineerd initiatief om de z.g. derivatenhandel aan het toezicht op het bankwezen te onderwerpen. De niet in de balans tot uiting komende termijn-, optie- en swaptransacties van kredietinstellingen overtreffen in veel gevallen hun totale balansomvang. Op de derivatenhandel zijn totnogtoe evenwel geen banktoezichtvereisten van toepassing, zoals solventie- of liquiditeitscoëfficiënten. Opneming van derivaten in de werkingssfeer van het toezicht op het bankwezen in de EU-landen - zo mogelijk in overleg met de OESO-landen - zou de omvang van speculatieve kapitaalbewegingen op de deviezenmarkten verminderen of althans een verdere groei voorkomen.

4.3.8. Coördinatie van de wisselkoerspolitiek in EMI-verband is om de hierboven genoemde redenen één van de belangrijkste taken van de monetaire politiek. Deze kan worden vergemakkelijkt indien

- de zich aftekenende opleving van de economie doorzet;

- vooral de werkloosheid kan worden teruggedrongen, waarvoor in het Witboek van Commissie belangrijke maatregelen (15 miljoen nieuwe banen) worden voorgesteld, en

- algemeen verdere vorderingen worden gemaakt ten aanzien van de prijsstabiliteit, zoals reeds blijkt uit het feit dat de gemiddelde inflatie in de Gemeenschap van 5,3 % in 1991 tot 3,8 % in 1993 is gedaald.

4.3.9. Wordt aan deze randvoorwaarden voldaan, dan kan het EMI het risico van geïsoleerde nationale monetaire beleidsmaatregelen als minder belangrijk en het uitzicht op over de gehele linie stabielere wisselkoersverhoudingen positiever inschatten.

4.4.

Rentepolitiek

4.4.1. De Commissie () wijst terecht op de vooruitgang die ten aanzien van de convergentie van de lange rente is geboekt. Tussen 1990 en 1993 is de lange rente in de Gemeenschap gedaald van gemiddeld 11,0 tot 8,1 %, waarbij de amplitude van 11-13 % tot 8,7-10,9 % is teruggelopen. Parallel met deze daling van het renteniveau heeft de convergentie een verbetering te zien gegeven : tegen vier landen in 1990 liggen in 1993 nog slechts twee landen boven deze marge, terwijl zeven (voorheen vijf) landen beneden deze richtwaarde blijven. De spreiding van de rentepercentages is dus geringer geworden.

4.4.2. De beoordeling van de convergentie op het gebied van de rentepolitiek wordt nog bemoeilijkt door het feit dat de meegedeelde rentetarieven op uiteenlopende wijze berekend worden. De door de Commissie voorgestelde verordening betreffende de maatregelen van de Gemeenschap op het gebied van de statistiek zal ook hierin verbetering brengen. Het ESC juicht dit in zijn advies toe ().

4.4.3. De voorzichtige rentedalingen tonen twee zaken aan, namelijk dat

- de geboekte vooruitgang op weg naar een lager inflatietempo de mogelijkheden voor een daling van de korte en de lange rente verbeterd heeft;

- de door de opgerekte bandbreedte in het EMS gecreëerde ruimte voor een gedifferentieerde monetaire politiek voor de centrale banken geen aanleiding is geweest tot geforceerde rentedalingen.

Daarom mag worden gewenst en verwacht dat de nauwere monetaire samenwerking in EMI-verband tot een verdere coördinatie van de rentepolitiek leidt.

4.4.4. De korte en de lange rente hebben voor de volkshuishoudingen niet dezelfde betekenis. Dit hangt samen met uiteenlopende situaties in verband met de herfinanciering van het bankwezen, de wijze waarop in de kredietbehoefte van de overheid wordt voorzien, en de open-marktpolitiek van de centrale banken. Een vaak geciteerd voorbeeld zijn de verschillen in de wijze van financiering van de woningbouw tussen Groot-Brittannië en de Bondsrepubliek Duitsland : doordat de financiering van woningen in Groot-Brittannië overwegend op korte termijn geschiedt, heeft de korte rente in dat land een andere betekenis dan in Duitsland, waar het hypothecaire krediet bepaald wordt door de lange rente, terwijl de financiering grotendeels door uitgifte van bijzondere obligaties (pandbrieven) met een vrij lange looptijd plaatsvindt. Een nauwere samenwerking tussen de centrale banken inzake de rentepolitiek wordt door dergelijke verschillen bemoeilijkt. (zie par. 4.5.3)

4.5.

Monetaire instrumenten

4.5.1. Het is een prioritaire taak van het EMI, naar onderlinge aanpassing van de monetaire beleidsinstrumenten en -procedures toe te werken. De monetaire politiek van de centrale banken is in uiteenlopende dosering gebaseerd op klassieke instrumenten als discontopolitiek, open-marktpolitiek en minimumreservepolitiek. De instrumenten en de procedures zien er per land bovendien verschillend uit.

4.5.2. Gefaseerde onderlinge aanpassing lijkt niet alleen geboden om de bij het begin van de derde fase van de EMU te voeren gemeenschappelijke monetaire politiek voor te bereiden. Ook de inmiddels met de interne markt bereikte mate van integratie maakt een zekere onderlinge aanpassing van het monetaire beleidsinstrumentarium noodzakelijk, in het bijzonder met het oog op het geld- en kapitaalverkeer en de toenemende grensoverschrijdende activiteiten van het bank- en verzekeringsbedrijf.

4.5.3. In de open-marktpolitiek is het gewenst spoedig te komen tot coördinatie bij de keuze van geldmarktpapier (schatkistpromessen en -biljetten) en andere vormen van waardepapier die door de centrale banken worden uitgegeven en aangekocht om de liquiditeit van het kredietwezen en soms ook van het hele bedrijfsleven te beïnvloeden. Van grote betekenis in dit verband is ook een tendentiële coördinatie van de termijnen van de schuldbewijzen van de centrale banken op de open markt en bij de bij hen "gestalde" en door hen beleende waardepapieren. Hierdoor zouden de verschillen worden verkleind die thans nog tussen de lid-staten kunnen worden waargenomen in de effecten die het discontomechanisme op het rentebeleid heeft. Een opvallend voorbeeld van zo'n verschil is de directe uitwerking van een discontowijziging in Groot-Brittannië en in de Bondsrepubliek Duitsland (zie par. 4.4.4) :

- in Groot-Brittannië werkt de korte rente direct door in de overwegend kort gefinancierde kredietverlening;

- in de BRD wordt een relatief groot gedeelte van de kredieten op langere termijn geherfinancierd door de uitgifte van schuldbewijzen, gemeentelijke obligaties, bankobligaties en ander waardepapier met een looptijd van 10 jaar of langer. De korte rente en bijgevolg een discontowijziging van de Bundesbank hebben daarom niet dezelfde effecten als in Groot-Brittannië.

4.5.4. In het perspectief van een rente- en een open-marktpolitiek van een Europese centrale bank die in de gehele Gemeenschap vergelijkbare effecten moeten sorteren, zou een geharmoniseerde toepassing van deze monetaire instrumenten al in de tweede fase wenselijk zijn. Dit geldt ook voor het beleid van de centrale banken inzake verplichte reserves. In zijn advies () van 24 maart 1993 heeft het Comité de uiteenlopende belasting voor het bankbedrijf in verband met de - overwegend renteloze - minimumreserves bij de centrale banken, alsook in verband met de verplichte beleggingen in effecten aan een onderzoek onderworpen. De verschillen, die inmiddels kleiner zijn geworden, leiden tot scheeftrekking van de concurrentieverhoudingen in het kredietwezen en tot verplaatsing van bancaire activiteiten naar landen die minder strenge of in het geheel geen eisen t.a.v. minimumreserves stellen. De concurrentie tussen banken in het internationaal verkeer wordt nog steeds beïnvloed doordat de centrale banken van enkele lid-staten kredietinstellingen blijven verplichten tot het aankopen van staatspapier. Een dergelijke verplichting staat bovendien op gespannen voet met het fundamentele verbod van financiering van begrotingstekorten via de centrale bank.

4.5.5. Tegelijk met deze monetaire instrumenten en procedures moeten ook de parameters onderling worden aangepast. Het belangrijkste referentiepunt is in de meeste lid-staten de uitzetting van de geldhoeveelheid. Deze wordt echter op uiteenlopende wijze berekend en afgebakend, met name bij de vraag of spaar- en termijndeposito's ook moeten worden meegerekend. Het EMI zou daarom voorstellen moeten doen voor een gemeenschappelijke definitie van de geldhoeveelheid ()(M1 of M2) en voor een uniforme berekeningswijze hiervan voor statistische doeleinden (). In tweede instantie zou in het EMI kunnen worden onderzocht, op welke voorwaarden de centrale banken het in de tweede fase eens kunnen worden over de vraag hoe de streefcijfers voor de geldhoeveelheid in de tweede fase kunnen worden aangehouden, en uiteindelijk hoe deze streefcijfers en/of de marges daarvan tot op zekere hoogte naar elkaar kunnen toegroeien. (zie par. 2.1.3)

4.5.6. De onderlinge aanpassing van de monetaire beleidsinstrumenten en procedures betekent in feite reeds dat naar een gemeenschappelijke monetaire politiek wordt toegewerkt. Het is een belangrijke taak voor het EMI om al in de tweede fase hiervoor een concept te ontwikkelen dat de instemming van allen kan wegdragen.

Brussel, 15 september 1994.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

S. TIEMANN

() Zie adviezen van het ESC over de economische, de industriële en de sociale facetten van het Witboek - PB nr. C 295 van 22. 10. 1994.

() COM(93) 700 def. van 5. 12. 1993.

() Hoofdl+nen van de Commissie van 10. 11. 1993, aanbeveling van de Commissie van 24. 11. 1993, aanbeveling van de Raad van 22. 12. 1993, uitgaande van de conclusies van de Europese Raad van 10 en 11 december 1993, in Europese Economie 55/93.

() Advies van het ESC, PB nr. C 352 van 31. 12. 1993, blz. 3 en 8.

() PB nr. C 295 van 22. 10. 1994.

() Advies van het ESC van 27. 4. 1994, PB nr. C 195 van 18. 7. 1994, blz. 1.

() Europese Economie 55/93, woord vooraf, punt 6.

() Zie Protocol nr. 4 in de b+lage b+ het EU-Verdrag, artikelen 4, 5 en 7.

() Zie ESC-advies van 6. 7. 1994 (CES 854/94).

() Zie ESC-advies van 27. 4. 1994, PB nr. C 195 van 18. 7. 1994, blz. 1.

() Zie ESC-advies, PB nr. C 34 van 2. 2. 1994, blz. 25-35, paragraaf 1.6.

() Zie hoorzitting met EMI-president Lamfalussy in het Europees Parlement op 10 november 1993.

() Het ESC heeft op 1 en 2 juni jl. adviezen over dit Witboek uitgebracht (zie voetnoot 1).

() Europese Economie 55/93, Deel A, I, paragraaf 2.2 en nr. 58/94.

() Beschikking 90/141 EEG, PB nr. L 78 van 24. 3. 90.

() Advies ESC van 27 april 1994, PB nr. C 195 van 18. 7. 1994, blz. 44-52, paragraaf 6.

() Zie advies van het ESC over het t+dens de overgangsfase van de EMU te voeren beleid (PB nr. C 352 van 31. 12. 1994, paragraaf 1.1.2 en 2.2.2.1).

() Europese Economie 55/93, deel B, I, paragraaf 2.2.2 en tabel 3 en 7.

() Overeenkomstig artikel 104 C, lid 2 a) : tekorten op de overheidsbegroting niet meer dan 3 % van het BBP; volgens artikel 104 C, lid 2 b) : overheidsschuld niet meer dan 60 % van het BBP.

() Verklaring nr. 5 in de b+lage b+ de slotakte van het Verdrag betreffende de EU.

() Europese Economie, nr. 55/1993 : Globale richtsnoeren voor de economische politiek en convergentierapport, deel B, tabel 1.

() Europese Economie, nr. 55/1993, Deel A, I en II, paragraaf 2.1, en nr. 58/94.

() Europese Economie, nr. 55/1993, deel A, III, paragraaf 2.1.

() Europese Economie nr. 55/1993, deel A, I, paragraaf 2.1.

() Europese Economie, nr. 55/1993, deel B, I, paragraaf 2.2.5 en tabel 53.

() PB nr. C 34 van 2. 2. 1994, paragraaf 1.4.10 op blz. 23-25.

() Europese Economie, nr. 55/1993, deel B, I, paragraaf 2.2.5, blz. 7.

() Financial Times van 27 oktober 1993.

() Zie advies van het ESC van 24 november 1993, PB nr. C 34 van 2. 2. 1994, paragraaf 1.3.2.2 (blz. 25-35).

() Europese Economie Nr. 55/94, deel B, I, paragraaf 2.2.4 en tabel 9.

() Advies van het Comité van 27. 4. 1994 over doc. COM(94) 78 def. van 30. 3. 1994, opgenomen in PB nr. C 195 van 18. 7. 1994, blz. 1.

() PB nr. C 129 van 10. 5. 1994, blz. 10-17.

() Zie het ESC-advies betreffende doc. COM (94)78 def. van 10. 3. 1994, PB nr. C 195 van 18. 7. 1994, blz. 1.