Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Europese werkgelegenheidstop"

(97/C 355/13)

Per schrijven d.d. 7 juli 1997 heeft de heer Juncker namens de Raad van de Europese Unie het Comité verzocht, een bijdrage te leveren in het kader van de voorbereiding van de buitengewone Europese werkgelegenheidstop die in november te Luxemburg zal worden gehouden.

De Voltallige Vergadering van het Comité heeft op 10 juli 1997 overeenkomstig de bepalingen van artikel 11, vierde alinea en artikel 19, eerste alinea van haar Reglement van Orde besloten, een Sub-comité op te richten en dit te belasten met de voorbereidende werkzaamheden. Het Sub-comité heeft zijn ontwerpadvies op 11 september 1997 goedgekeurd (rapporteur: mevrouw van den Burg; co-rapporteurs: de heren Löw en Pezzini).

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 348e Zitting (vergadering van 1 oktober 1997) het volgende advies uitgebracht dat met 97 stemmen vóór, 24 stemmen tegen, bij 19 onthoudingen werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De te houden Europese werkgelegenheidstop wekt hooggespannen verwachtingen gelet op de complexe politieke en sociaal-economische uitdagingen waarvoor de EU en de EER zich geplaatst zien:

- het proces van vreedzame Europese integratie, gebaseerd op duurzame groei, economisch concurrentievermogen, sociale rechtvaardigheid, alsook economische en sociale samenhang - de pijlers van het Europees sociaal model -, moet worden voortgezet;

- de Europese Unie moet worden uitgebreid met inachtneming van dezelfde beginselen, terwijl tegelijkertijd de economische en sociaal-culturele betrekkingen met alle buurlanden en in mondiaal verband moeten worden aangehaald;

- er moet een succesvolle Economische en Monetaire Unie tot stand worden gebracht, gepaard gaande met significante vooruitgang op weg naar een substantiële vermindering van de werkloosheid en naar een arbeidsmarkt die voorziet in de behoeften van de burgers aan zinvol werk als basis voor hun volwaardige deelname aan de samenleving;

- de interne markt moet worden voltooid teneinde de herstructurering van de Europese volkshuishouding in een stroomversnelling te brengen, zodat het concurrentievermogen kan worden opgevoerd, het leef- en werkklimaat kan worden verbeterd, een hoog niveau aan efficiënte publieke dienstverlening kan worden gehandhaafd op gebieden die relevant zijn voor de productiviteit, de economische prestaties en het innovatievermogen.

1.2. Bestrijding van de werkloosheid is van cruciaal belang wil men deze uitdagingen met succes kunnen aannemen op basis van de verwachtingen van de EU-burgers. Het Economisch en Sociaal Comité is daarom ingenomen met de besluiten die tijdens de Europese Raad van Amsterdam zijn genomen ter afsluiting van de Intergouvernementele conferentie; daarbij zijn drie teksten aangenomen die wellicht van essentieel belang zullen zijn als aanzet voor de ontwikkeling van een Europese groei- en werkgelegenheidsstrategie:

1.2.1. In de eerste plaats een geamendeerd artikel B van het EU-Verdrag waarin "een hoog werkgelegenheidsniveau" duidelijk wordt geformuleerd als belangrijke doelstelling van de Europese Unie, een soortgelijke formulering in artikel 2 van het EG-Verdrag, en een gewijzigd artikel 3 van het EG-Verdrag waarbij het volgende wordt ingevoegd: "het bevorderen van de coördinatie van het werkgelegenheidsbeleid van de lid-staten teneinde het doeltreffender te maken door het ontwikkelen van een gecoördineerde werkgelegenheidsstrategie".

1.2.2. In de tweede plaats een nieuwe Titel over de werkgelegenheid waarin duidelijke uitspraken worden gedaan:

- "(...) de lid-staten (beschouwen) het bevorderen van de werkgelegenheid als een aangelegenheid van gemeenschappelijke zorg en (coördineren) (...) hun maatregelen op dit gebied binnen de Raad" (artikel 2, lid 2);

- "De Gemeenschap draagt bij tot een hoog werkgelegenheidsniveau door samenwerking tussen de lid-staten aan te moedigen en hun maatregelen te steunen en, indien nodig, aan te vullen" (artikel 3, lid 1);

- er zullen jaarlijks richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid zullen worden opgesteld die "verenigbaar (moeten) zijn met de overeenkomstig artikel 103, lid 2, aangenomen globale richtsnoeren" (artikel 4, lid 2);

- de Raad kan (met gekwalificeerde meerderheid van stemmen) aanbevelingen tot de lid-staten richten op basis van het jaarlijkse "onderzoek naar de tenuitvoerlegging van het werkgelegenheidsbeleid van de lid-staten" (artikel 4, lid 4);

- en vooral: "(...) de Raad (kan) stimuleringsmaatregelen aannemen die tot doel hebben de samenwerking tussen de lid-staten te bevorderen en hun werkgelegenheidsbeleid te ondersteunen door middel van initiatieven die gericht zijn op het tot ontwikkeling brengen van de uitwisseling van informatie en beste praktijken, het verstrekken van vergelijkende analyses en advies, alsmede het stimuleren van innoverende invalshoeken en het evalueren van ervaringen, in het bijzonder door gebruik te maken van proefprojecten" (artikel 5).

1.2.3. In de derde plaats een Resolutie over groei en werkgelegenheid waarin een nauw verband wordt gelegd tussen economisch en sociaal beleid, en waarin het volgende wordt gesteld: "Bovendien zullen wij een sterker verband moeten leggen tussen een geslaagde en duurzame Economische en Monetaire Unie, een goed functionerende Interne Markt en werkgelegenheid. Hiertoe moeten de ontwikkeling van de scholing, opleiding en flexibiliteit van de beroepsbevolking en de vorming van soepel op economische veranderingen reagerende arbeidsmarkten een prioritair doel zijn." () Tevens wordt gesteld dat "deze coördinatie (van het economisch beleid van de lid-staten) niet alleen doeltreffender moet worden maar dat ook de inhoud ervan moet worden uitgebreid, waarbij de aandacht vooral moet uitgaan naar beleidsmaatregelen op het gebied van de werkgelegenheid" (paragraaf 2).

1.2.4. Het Comité is vooral ingenomen met de band die wordt gelegd tussen de richtsnoeren voor de werkgelegenheid en de in het Verdrag bedoelde richtsnoeren voor het economisch beleid, alsook met het besluit om "de bepalingen van deze titel (inzake werkgelegenheid) onmiddellijk van kracht (te doen) worden" (Conclusies van het Voorzitterschap).

1.2.5. Tevens stelt het tot zijn tevredenheid vast dat zijn adviserende taak krachtens de nieuwe Titel inzake werkgelegenheid in het Verdrag van Amsterdam is uitgebreid met betrekking tot richtsnoeren voor de werkgelegenheid en stimuleringsmaatregelen. In het hoofdstuk over de sociale politiek is daarnaast zijn rol inzake met de werkgelegenheid samenhangende beleidsmaatregelen (algemene maatregelen en bevordering van de samenwerking tussen de lid-staten, sociale grondrechten, bestrijding van maatschappelijke uitsluiting, gelijke kansen voor mannen en vrouwen) uitgebreid. Voorts is het Comité ingenomen met het feit dat de nieuwe Titel inzake werkgelegenheid een erkenning van de rol van de sociale partners inhoudt.

1.3. Het Comité heeft de ernst van de crisis als gevolg van de chronische werkloosheid () al herhaaldelijk onderstreept en het heeft de politieke, economische en sociale actoren op alle niveaus - internationaal, nationaal, regionaal of lokaal - opgeroepen om hun verantwoordelijkheid niet uit de weg te gaan en doeltreffende maatregelen te nemen. Het betreurt het dat vele van de in de afgelopen jaren ondernomen inspanningen niet het gewenste resultaat hebben opgeleverd en het heeft er met klem op gewezen dat nieuwe en constructieve ideeën nodig zijn en dat moet worden overgegaan tot de concrete uitvoering van het Delors-Witboek "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid", het Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid van Commissievoorzitter Santer en het tijdens de Europese Raad van Essen genomen besluit; daarbij moet rekening worden gehouden met de maatregelen die zijn voorgesteld in tal van Wit- en Groenboeken van de Commissie en in het kader van de permanente werkzaamheden in EER- en OESO-verband. Het heeft alle betrokkenen opgeroepen om verplichtingen op zich te nemen, omdat zonder gezamenlijke inspanningen nooit veel vooruitgang kan worden geboekt ().

1.3.1. Het Comité stelt vast dat met deze nieuwe Titel inzake werkgelegenheid een belangrijke stap in deze richting is gezet, omdat naast Raad, Parlement en Commissie ook de sociale partners, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's zullen worden ingeschakeld, terwijl de positie van het Comité voor de werkgelegenheid (en arbeidsmarktvraagstukken) is versterkt. Het Comité heeft er waardering voor dat de voorzitter van de Raad al deze actoren bij de voorbereiding van de Europese werkgelegenheidstop wil betrekken, en het spreekt de hoop uit dat doeltreffende samenwerkingsvormen, wederzijdse informatie en coördinatie tussen deze instanties en organen ook na de Europese Top zullen worden voortgezet.

1.4. Nu is het moment aangebroken om veelbelovende nieuwe initiatieven te ontwikkelen en reeds genomen besluiten ten uitvoer te leggen ten einde

- het macro-economisch, budgettair, fiscaal en op werkgelegenheidsschepping gerichte beleid van de lid-staten te coördineren;

- tot meer synergie te komen tussen de beleidsmaatregelen op economisch, monetair, sociaal en werkgelegenheidsgebied;

- alle EU-beleidsmaatregelen op hun werkgelegenheidseffect te toetsen (b.v. uitbreiding, externe handelsbetrekkingen, mededinging, landbouw, structuurbeleid) en het beleid op basis daarvan bij te stellen;

- de door de Commissievoorzitters Delors en Santer genomen maatregelen ter stimulering van werkgelegenheidspacten en -overeenkomsten op alle niveaus en met deelname van de belangrijkste sociale en economische actoren met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel kracht bij te zetten;

- profijt te trekken van positieve ervaringen die in nationaal, regionaal, interregionaal en sectoraal verband zijn opgedaan met op het scheppen van werkgelegenheid gerichte pacten en overeenkomsten.

2. Algemene aanbevelingen

2.1. Pact voor de coördinatie van het groei- en werkgelegenheidsbeleid

2.1.1. De meest significante boodschap van de Top van Amsterdam is dat het gecoördineerde EU-beleid betreffende de interne markt en de Economische en Monetaire Unie moet worden aangevuld met een gecoördineerde strategie voor groei en werkgelegenheid. De in november te Luxemburg te houden buitengewone Europese Raad staat voor de uitdaging om een dergelijke gemeenschappelijke strategie te ontwerpen. De lid-staten dienen zich te committeren aan gemeenschappelijke doelstellingen en instrumenten, en tot besluiten te komen om een convergentieproces in de richting van het nagestreefde hoge werkgelegenheidsniveau in de Unie te entameren.

2.1.2. Uiteraard kan een dergelijke strategie voortbouwen op datgene wat reeds is uitgedacht: tussen het Witboek Delors en het vertrouwenspact van Santer zijn vele suggesties naar voren gebracht en besproken. Nu is echter het moment aangebroken om de ideeën verder uit te werken en deze vervolgens met voortvarendheid en volle inzet ten uitvoer te leggen.

2.1.3. Het Comité dringt erop aan dat duidelijke streefcijfers, criteria ter beoordeling van de behaalde resultaten, adequate tijdschema's en monitoringprocedures met nationale verslagen en evaluaties worden opgesteld. Kwantitatieve criteria zouden kunnen worden gebaseerd op het gemiddelde van de drie best presterende landen, eventueel aangevuld met kwalitatieve criteria. In het kader van de bij de Europese Commissie (D.-G. V) en EUROSTAT verrichte permanente werkzaamheden zou voor een betrouwbare reeks statistische indicatoren moeten worden gezorgd die een correct beeld geven van de werkelijke deelname aan de arbeidsmarkt.

2.1.4. Verwijzend naar zijn eerder uitgebrachte advies over het "Vertrouwenspact" stelt het Comité voor dat tijdens de Top van Luxemburg een pact voor de coördinatie van het groei- en werkgelegenheidsbeleid wordt gesloten, waarin dergelijke doelstellingen, gebaseerd op criteria voor de behaalde resultaten en "een meerjarenprogramma (...) vergezeld van concrete maatregelen en een bindend tijdschema" (), alsook relevante instrumenten en monitoringprocedures worden vastgelegd die bindend zouden zijn voor de lid-staten. Een dergelijke commitment op Europees niveau zou een ondersteuning zijn voor en een aanvulling vormen op de primaire verantwoordelijkheid die op nationaal niveau bij de lid-staten berust.

2.2. Coördinatie van het financieel-economisch en het sociaal beleid

2.2.1. Zoals in de gewijzigde Verdragsteksten is aangegeven, zouden de jaarlijkse economische richtsnoeren, die zich vooralsnog vooral beperken tot monetaire en budgettaire doelstellingen, moeten worden verruimd zodat ook bredere sociaal-economische vraagstukken betreffende groei en werkgelegenheid erin worden meegenomen. De te Amsterdam aangenomen Resolutie over groei en werkgelegenheid staat duidelijk die verbreding voor. Het is absoluut zaak dat een nauwe samenwerking en coördinatie tussen de verschillende beleidsterreinen tot stand wordt gebracht. Met name de Ecofinraad, de Raad Sociale zaken, de respectieve directoraten-generaal van de Commissie, het Comité voor de economische politiek, alsook het versterkte Comité voor de werkgelegenheid zouden bij het uitwerken van richtsnoeren en het uitstippelen van beleid nauw moeten samenwerken.

2.2.2. Het Comité is ingenomen met en ondersteunt deze benadering, en het adviseert dat de Top van Luxemburg wordt voorafgegaan door een gezamenlijke vergadering van de Ecofinraad en de Raad Sociale zaken ter voorbereiding van de Europese Top van november; bij die gelegenheid zou dan gezamenlijk kunnen worden gediscussieerd over de meerjarige voortgangsrapporten ("Essen-verslagen") van de lid-staten, die op verzoek van het Luxemburgse Voorzitterschap vroeger dan gewoonlijk dienen te worden voorgelegd, en zou een aanvang kunnen worden gemaakt met de voorbereiding van de richtsnoeren voor de werkgelegenheid en de globale economische richtsnoeren.

2.2.3. In dit verband stelt het Comité voor dat met betrekking tot de groei- en werkgelegenheidsstrategie een samenhangende en evenwichtige procedure voor raadpleging, besluitvorming en toezicht wordt uitgewerkt, waarin de bijdragen van alle relevante actoren ten volle in aanmerking worden genomen en die moet resulteren in door de Raad vast te stellen werkgelegenheidsrichtsnoeren. Het stelt voor dat alle in de nieuwe Titel over werkgelegenheid genoemde actoren in de context van de Europese Top bijeenkomen om hun bijdragen in het kader van de follow-up van de tijdens de Top te nemen besluiten te coördineren.

2.2.4. Naast de rol die het Comité overeenkomstig de nieuwe Titel over werkgelegenheid is toegewezen (het dient te worden geraadpleegd over richtsnoeren en specifieke maatregelen op dit gebied), zou het Comité hoorzittingen kunnen organiseren met een breed draagvlak waaraan door alle relevante sociaal-economische vertegenwoordigers zou worden deelgenomen. Het zou ook kunnen helpen bij het coördineren van de bijdragen van nationale, regionale en interregionale sociaal-economische raden en soortgelijke organen in de landen in Midden- en Oost-Europa en in de Mediterrane landen. Het Comité verwijst in dit verband naar zijn ervaring als "Waarnemingspost" voor de voltooiing van de interne markt ().

2.3. Hoofdrol voor de sociale partners en de andere relevante sociaal-economische actoren

2.3.1. Het spreekt vanzelf dat in het nationale beleid inzake groei en werkgelegenheid een hoofdrol is weggelegd voor de sociale partners. De ontwikkeling van de lonen is een van de meest cruciale factoren voor een stabiel monetair en macro-economisch beleid. Aangezien de lonen hoofdzakelijk op decentraal niveau tot stand komen, via tussen werkgevers- en werknemersorganisaties gesloten collectieve arbeidsovereenkomsten waarin ook andere zeer belangrijke kwesties worden geregeld, zijn het commitment van deze sociale partners voor de gemeenschappelijke doelstellingen en hun bijdrage tot het macro-economisch beleid van het allergrootste belang. Dit wordt erkend en onderstreept in de Resolutie van Amsterdam. In diverse lid-staten zijn onlangs nationale pacten () gesloten waaruit de bereidheid van de georganiseerde werkgevers en werknemers spreekt om hun eigen specifieke belangen te overstijgen in het belang van de werkloosheidsbestrijding. Territoriale pacten kunnen, zoals gebleken, ook een enorm potentieel aan creativiteit opleveren, en worden ondersteund door de actoren op lokaal en regionaal niveau. In een voorgaand advies heeft het Comité het volgende gesteld: "Het versterkt partnerschap dat aan de regionale en lokale pacten ten grondslag ligt, heeft ten doel alle lokale krachten te bundelen ten gunste van een geïntegreerde strategie die een betere coördinatie van de maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid mogelijk maakt." ()

2.3.2. De Top van Amsterdam heeft een oproep gericht tot de sociale partners om hun vermogen tot het sluiten van collectieve akkoorden ook op Europees niveau in te zetten. Het welslagen van de EMU en de totstandkoming van een gecoördineerd Europees macro-economisch beleid zijn sterk afhankelijk van hun medewerking. Met de onlangs goedgekeurde Europese kaderovereenkomst inzake deeltijdwerk - gebaseerd op de procedures van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek - hebben de partners in de Europese Sociale Dialoog opnieuw bewezen dat zij in staat en bereid zijn om zich vast te leggen op bindende overeenkomsten die een positief effect op de werkgelegenheid hebben. Dergelijke overeenkomsten zijn onlangs ook gesloten op sectoraal niveau, o.m. in de landbouwsector en in de schoonmaak-branche ().

2.3.3. Het Comité is tevens ingenomen met de door de Europese Raad van Amsterdam tot de sociale partners gerichte oproep om "voor ogen te houden dat er een evenwicht moet worden gevonden tussen het aanpassingsvermogen van de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid ten einde de mogelijkheden op de arbeidsmarkt te vergroten". Het dringt er bij de Commissie op aan om de sociale dialoog op Europees niveau uit te bouwen en te ondersteunen, ook op sectoraal niveau wanneer EU-beleid rechtstreekse gevolgen heeft voor de toekomstige ontwikkeling van deze sectoren. Zij zou de sociale partners duidelijk moeten positioneren binnen de toekomstige procedures voor de tenuitvoerlegging van de te ontwikkelen Europese groei- en werkgelegenheidsstrategie. Verbetering van het sociaal overleg in sectoren en bedrijfstakken met overwegend mkb's en betrokkenheid van MKB-organisaties op Europees niveau zijn van belang gelet op hun grote betekenis voor het scheppen van werkgelegenheid.

2.3.4. De ervaring in de lid-staten wijst uit hoezeer het gewenst is om alle relevante sociaal-economische actoren bij het ontwikkelen van werkgelegenheidsstrategieën op verschillende niveaus te betrekken. Bij het uitwerken van relevante initiatieven en maatregelen op werkgelegenheidsgebied zou gebruik kunnen worden gemaakt van nieuwe ideeën, gebaseerd op de ervaringen van b.v. maatschappelijke actiegroepen, vrouwenorganisaties, jeugdorganisaties, zoals in de Ierse "Partnership 2000"-overeenkomst inzake integratie in de maatschappij, werkgelegenheid en concurrentievermogen, alsook van de uitkomsten van de dialoog tussen consumenten en producenten, bedrijfsleven en milieu-organisaties. Reeds in het Witboek-Delors is het belang van "maatschappelijke participatie" voor de totstandbrenging van een "duurzaam ontwikkelingsmodel" op de voorgrond geplaatst (). Het Comité heeft er van zijn kant vooral op gewezen dat de sociaal-economische organisaties en overheidsorganen moeten worden betrokken bij de bevordering van plaatselijke initiatieven voor ontwikkeling en werkgelegenheid (). Het Comité is ingenomen met de oproep van de Europese Raad van Amsterdam aan het adres van "alle economische en sociale actoren (...) om binnen hun respectieve werkterrein ten volle hun verantwoordelijkheden op te nemen" ().

2.4. Sectorale groei- en werkgelegenheidsstrategieën

2.4.1. Banen worden niet bij politiek besluit geschapen, maar in bedrijven, zowel kleine als grote. Een goede dialoog tussen directie en werknemers op ondernemingsniveau is bevorderlijk voor een evenwichtige besluitvorming ten aanzien van de continuïteit van arbeidsplaatsen, het scheppen van banen en mogelijkheden voor werk ten behoeve van bepaalde werkzoekenden. Europese ondernemingsraden kunnen, mits zij goed geïnformeerd en op tijd geraadpleegd worden, een ondersteunende rol spelen in ondernemingen die in transnationaal verband opereren. Op lokaal niveau zijn de sociale partners betrokken bij territoriale pacten en werkgelegenheidsinitiatieven, samen met overheidsinstanties en sociaal-economische groeperingen die zich bezighouden met de herintreding van werklozen, alsook bij het promoten van een nieuw ontwikkelingsmodel.

2.4.2. Ten minste van even groot belang voor het concrete werkgelegenheidsbeleid is het sector- en bedrijfstakniveau, hoewel dit opvallend genoeg wordt onderbelicht. Juist op sector- en bedrijfstakniveau zouden de sociale partners de koppen bij elkaar moeten steken en - samen met de bevoegde autoriteiten - doeltreffende kaderstrategieën moeten uitwerken, die gerelateerd kunnen worden aan collectieve afspraken inzake lonen, werktijden en flexibiliteit. Voor sommige van deze sectoren en bedrijfstakken is het Europese niveau van groeiende betekenis gelet op het transnationale karakter van productie en markten en/of de rechtstreekse invloed van Europese beleidsmaatregelen en regelgeving op hun activiteiten. In te veel belangrijke sectoren is van een dialoog op Europees niveau echter niet of nauwelijks sprake, en het ontbreekt bovendien aan een gezamenlijke inspanning met de diensten van de Commissie om beleid op dit gebied te ontwikkelen. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan om een stimulerende rol te spelen bij de totstandkoming van gerichte, specifieke kaderstrategieën voor groei en werkgelegenheid op sector- en bedrijfstakniveau met volle inzet van en samenwerking tussen de betrokken sociale partners.

2.4.3. In het geval van internationaal opererende sectoren zou dit kunnen betekenen dat gecoördineerde Europese maatregelen worden genomen om te kunnen profiteren van schaalvoordelen en om te voorkomen dat het komt tot een vorm van concurrentie tussen de lid-staten die tot verlies van arbeidsplaatsen zou leiden en Europa's positie op de wereldmarkt uiteindelijk zou verzwakken. Aangezien een op de toekomst gerichte groeistrategie vooral afhankelijk is van een goed opgeleide en gemotiveerde beroepsbevolking (), zou de Commissie een rol kunnen spelen bij het stimuleren van O& O, innovatie, nieuwe technologie en - last but not least - het ontwikkelen van het menselijk potentieel.

2.4.4. Lokaal opererende sectoren, die niet met het buitenland concurreren, die doorgaans samengesteld zijn uit mkb's en micro-bedrijven, en die een groot potentieel voor het genereren van werkgelegenheid ten behoeve van de talrijke laaggeschoolde werklozen (b.v. in de sfeer van de persoonlijke dienstverlening) hebben, worden óók geconfronteerd met de bijzondere effecten van Europees beleid en regelgeving. Indien dit beleid niet behoorlijk wordt geëvalueerd, kan het de schepping van werkgelegenheid in de weg staan (zie b.v. paragraaf 3.6). Het Comité acht het dan ook een goede zaak dat naar aanleiding van de Top van Amsterdam een MKB-Task force is ingesteld, en het hoopt dat deze vooral zal letten op zulke mogelijke contra-productieve beleidsmaatregelen en op de human resources- en overlegaspecten bij het verbeteren van het groei- en werkgelegenheidspotentieel van het MKB. Het Economisch en Sociaal Comité zou van zijn kant een hoorzitting met vertegenwoordigers uit deze sectoren kunnen organiseren om te kijken naar mogelijke ontwikkelingsbelemmeringen en corrigerende maatregelen voor te stellen.

2.4.5. Ook de publieke sector verdient hier vermelding: ondanks alle beperkingen i.v.m. de budgettaire EMU-convergentiecriteria mogen het werkgelegenheidspotentieel en de kwalitatieve effecten van een goed functionerende publieke sector niet uit het oog worden verloren. Ook voor de publieke sector en de verschillende onderdelen ervan is sociaal overleg over de werkgelegenheidsontwikkeling, zowel op nationaal als op Europees niveau, van vitaal belang.

2.4.6. Het Comité zou graag zien dat de Europese Raad de Commissie ermee belast om in nauwe samenwerking met de sociaal-economische partners die hierbij het meest betrokken zijn, sectorale groeien werkgelegenheidsstrategieën uit te werken. Bij het opstellen van deze plannen zouden proefprojecten een belangrijke rol kunnen spelen; in bepaalde sectoren kan hiermee onmiddellijk al een aanvang worden gemaakt.

2.5. Benchmarking en "best practices"

2.5.1. In recente discussies en Commissiedocumenten () wordt gepleit voor benchmarking als doeltreffend middel om concurrentievermogen en prestaties van het Europese bedrijfsleven te verbeteren. Ook ter verbetering van de prestaties op het gebied van de werkgelegenheidsschepping kan benchmarking zeer nuttige diensten bewijzen.

2.5.2. Het Comité adviseert daarom, benchmarking-procedures en daarmee samenhangende proefprojecten (op het gebied van de sectorpolitiek én op bepaalde beleidsterreinen) op te nemen in de gecoördineerde strategie voor groei en werkgelegenheid die tijdens de komende Top te Luxemburg, alsook in de toekomstige jaarlijkse richtsnoeren voor de werkgelegenheid moet worden uitgewerkt. Bij de overdracht van "best practices" zou met de verschillende nationale tradities op het gebied van bedrijfscultuur, arbeidsmoraal, beroepsopleiding en "levenslange" bijscholing rekening moeten worden gehouden. Met name Europese partnerschappen, in het bijzonder wanneer zij gericht zijn op jongeren, zouden zeer nuttig kunnen zijn.

2.6. Werkgelegenheidseffecten-toets

2.6.1. Bij iedere beleidsbeslissing van de Europese Unie zou het werkgelegenheidseffect, conform artikel 3.2 van het nieuwe werkgelegenheidshoofdstuk (), steeds een punt van zorg moeten zijn. Naast de gerichte, specifieke maatregelen die in het kader van de groei- en werkgelegenheidsstrategie zullen worden genomen, zou inzicht in het werkgelegenheidseffect van alle overige beleidsmaatregelen en activiteiten bij de uiteindelijke besluitvorming een hoofdrol moeten gaan spelen.

2.6.2. Het Comité zou graag zien dat de Commissie bij elk voorstel dat zij doet, een "werkgelegenheidseffecten-toets" opneemt, zodat de besluitvormers inzicht krijgen in de directe en indirecte werkgelegenheidseffecten van de voorgestelde maatregelen en daarmee bij het nemen van hun besluit rekening kunnen houden. Het Comité is van zijn kant voornemens om van nu af aan in elk van zijn adviezen, wanneer dat zinvol is, een dergelijke toets op te nemen.

2.7. Financiering van Europese groei- en werkgelegenheidsinitiatieven

2.7.1. Een gecoördineerde Europese werkgelegenheidsstrategie betekent niet automatisch dat nieuwe Europese fondsen gecreëerd moeten worden. Daar is de Top van Amsterdam duidelijk over geweest. Toch biedt artikel 5 van de werkgelegenheidstitel een basis voor het financieren van stimuleringsmaatregelen, ook al zullen deze waarschijnlijk beperkt blijven tot proefprojecten en bescheiden initiatieven. Van net zo groot belang lijkt het om bestaande EU-begrotingslijnen bij te stellen en om te buigen naar het genereren van groei en werkgelegenheid.

2.7.2. Het Comité stelt daarom voor, de EU-begroting te herijken met het oog op het stimuleren van groei en werkgelegenheid, zoals ook al is voorgesteld met betrekking tot de structuurfondsen. Ook is het aanbevelenswaardig, op het scheppen van werkgelegenheid gerichte initiatieven een voorkeursbehandeling te geven en Commissie en Parlement meer armslag te geven om niet-bestede begrotingsgelden over te hevelen naar initiatieven ter bevordering van groei en werkgelegenheid.

3. Specifieke actieterreinen

Het in hoofdstuk 2 voorgestelde pact voor de coördinatie van het groei- en werkgelegenheidsbeleid dient zowel procedurele afspraken te bevatten alsook op de korte termijn gerichte besluiten die onmiddellijk kunnen worden geïmplementeerd. Met behulp van de op de middellange termijn gerichte benchmarking- en monitoring-procedures kunnen nieuwe besluiten, ten aanzien waarvan ook snel optreden geboden is, worden voorbereid. De Top van Luxemburg moet de basis leggen voor een dergelijk, slagvaardig besluitvormingsproces.

Het Economisch en Sociaal Comité adviseert op de volgende terreinen initiatieven te ontwikkelen; tevens verwijst het naar enkele door hem reeds uitgebrachte (zie bijlage) en in voorbereiding zijnde adviezen ().

3.1. Macro-economisch kader

3.1.1. De in het Witboek Delors "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid" (december 1993) uiteengezette macro-economische "benchmarks", die door het Comité werden onderschreven, zouden moeten worden bevestigd en geactualiseerd. In het Witboek werd gewezen op het belang van een aanhoudende economische groei van 3 à 3,5 % op jaarbasis als essentiële voorwaarde voor een duurzame daling van de werkloosheid. Om een zo krachtige groei te kunnen realiseren, en het voor de vereiste nieuwe banen benodigde fysieke kapitaal te mobiliseren, was een stijging van de investeringsquote van ca. 19 % tot 23 à 24 % van het BBP van de EU noodzakelijk. Daarmee zou de werkgelegenheid met ongeveer 1,5 % per jaar kunnen groeien, waardoor de werkloosheid, rekening houdend met de demografische ontwikkeling en veranderingen in de participatiegraad, met ca. 1 % per jaar zou dalen. Al deze streefcijfers golden voor de periode 1995-2000, maar moeten nu worden geactualiseerd voor de periode tot en met 2002.

3.1.2. Het is absoluut zaak dat de besluitvormers met betrekking tot de verschillende componenten van het macro-economische beleid zich op onderling coherente wijze gedragen, wil de Europese economie de in het Witboek bedoelde groeicijfers kunnen halen en handhaven. Met het door het Comité in paragraaf 2.1 van dit advies voorgestelde pact voor de coördinatie van het groei- en werkgelegenheidsbeleid zou uitvoering kunnen worden gegeven aan het mandaat van Amsterdam om bij de coördinatie van de economische politiek de werkgelegenheidsfactor veel zwaarder te laten meewegen, door een nauw verband te leggen tussen de globale richtsnoeren voor de economische politiek die begin 1998 zullen worden vastgesteld, en de richtsnoeren voor de werkgelegenheid die dit najaar al zullen worden besproken. Het is van het allergrootste belang dat een volledig geïntegreerde benadering wordt gevolgd waarin zowel het macro-economisch, het structuur- als het arbeidsmarktbeleid aan bod komen.

3.1.3. In de toekomstige context van de EMU vereist een ideale beleidsmix een optimale interactie tussen de sociale partners, die verantwoordelijk zijn voor een gezonde loonontwikkeling, de begrotingsautoriteiten, die zich op het Stabiliteits- en groeipact hebben vastgelegd, en de Europese Centrale Bank, die belast zal zijn met het voeren van het monetair beleid. Zo mag het monetair beleid niet uitsluitend gericht zijn op prijsstabiliteit (), maar moet het ook steun geven aan de algemene economische doelstellingen van de Gemeenschap, zoals omschreven in artikel 2, o.m. "een duurzame en niet-inflatoire groei met inachtneming van het milieu, (...), een hoog niveau van werkgelegenheid en sociale bescherming (...)". De Europese Centrale Bank moet de herziene titel "Stabiliteits- en groeipact" serieus nemen en een monetair beleid voeren dat niet uitsluitend op prijsstabiliteit is geconcentreerd.

3.1.4. Naast een verbeterd en op groei georiënteerd macro-economisch beleid zouden ook maatregelen moeten worden genomen om de werkgelegenheidsintensiteit van de groei op te voeren. In het Witboek Delors en de conclusies van de in december 1994 te Essen gehouden Europese Raad wordt het belang van dergelijke maatregelen onderstreept, o.m. het stimuleren van de werkgelegenheid in "nieuwe" arbeidsintensieve activiteiten, zoals de persoonlijke dienstverlening ("services de proximité"). Het Comité verwacht dat in het Gezamenlijke Verslag van de Commissie, dat gebaseerd zal zijn op de meerjarige voortgangsrapporten en de reacties van de lid-staten op de uitnodiging van EU-voorzitter Juncker, succesvol gebleken beleidsmaatregelen zullen worden beschreven, alsook voorstellen zullen worden gedaan om deze maatregelen te propageren, eventueel met begeleidende maatregelen, in breder Europees verband.

3.1.5. De macro-economische component van het pact voor de coördinatie van het groei- en werkgelegenheidsbeleid zou moeten worden aangevuld met specifieke arbeidsmarktdoelstellingen en -maatregelen ten behoeve van jonge werkzoekenden, langdurig werklozen en categorieën werkzoekenden met een zwakke positie op de arbeidsmarkt. Er zouden bijvoorbeeld streefcijfers kunnen worden vastgesteld, waar nodig met beschikbaarstelling van de vereiste begrotingsmiddelen, om schoolverlaters binnen een bepaalde termijn toegang te garanderen tot de arbeidsmarkt (zie paragraaf 3.4), om de langdurige werkloosheid terug te dringen en om regelingen voor loopbaanonderbreking met vervanging, b.v. bij studieverlof en ouderschapsverlof, in te voeren.

3.2. Stimulering van de investeringsactiviteit

3.2.1. De in paragraaf 3.1 beschreven macro-economische beleidsmix zou tot de in het Witboek beoogde stijging van de investeringsactiviteit moeten leiden. Een hogere investeringsquote zou voorts ook moeten worden bevorderd door middel van specifieke beleidsmaatregelen en stimulansen. Benchmarking en evaluatie van "best practices" op Europees niveau zouden het nationaal beleid op dit gebied mede kunnen ondersteunen.

3.2.2. In Europees verband zijn waardevolle instrumenten voorhanden door de activiteiten van de Europese Investeringsbank en het Europese Investeringsfonds. De Top van Amsterdam riep de EIB op om haar activiteiten te intensiveren op gebieden als grote infrastructuurprojecten, financiering van technologische innovatie door mkb's, alsook om activiteiten te ontplooien op nieuwe terreinen, zoals onderwijs, gezondheid en stadsontwikkeling. Investeringen in deze arbeidsintensieve sectoren kunnen aanzienlijk bijdragen tot het ontstaan van nieuwe werkgelegenheid. Het Comité staat achter deze uitbreiding van het werkterrein van de EIB en de toenemende steun van de EIB voor projecten waarbij particulier kapitaal voor infrastructuurprojecten wordt gemobiliseerd, z.g. "Private Public Partnerships" (PPP).

3.2.3. Conform eerder door hem uitgebrachte adviezen () is het Comité vooral ingenomen met de actieve benadering die de EIB ten opzichte van het MKB volgt. Bij tal van mkb's en micro-ondernemingen ligt er zowel op de interne markt als op de internationale markten een belangrijk ontwikkelingspotentieel. Dit potentieel wordt momenteel niet of nauwelijks benut wegens het ontbreken van voldoende financiële middelen en gekwalificeerd menselijk kapitaal. De EIB heeft naar aanleiding van de Top van Amsterdam een speciaal actieprogramma opgesteld, in het kader waarvan een speciaal loket is geopend voor het verstrekken van risicokapitaal aan technologie-intensieve en snel groeiende mkb's. Hiertoe zullen het Europese Investeringsfonds en de EIB een nieuwe Europese Technologiefaciliteit in het leven roepen. Het stimuleren en opstarten van nieuwe bedrijven, vooral micro-bedrijven, in toekomstgerichte activiteiten, alsmede het aantrekken van particulier kapitaal voor "Public Private Partnerships" moeten worden bevorderd. Zo nodig zou het mandaat van de EIB en het EIF moeten worden verbreed en/of aangepast zodat zij een maximale budgettaire en operationele manoeuvreerruimte krijgen om bij te dragen tot het scheppen van werkgelegenheid. Een Europees ondernemingsbeleid dat erop is gericht, dit ontwikkelingspotentieel te activeren, zou het volgende kunnen omvatten: Europees netwerk van participatiemaatschappijen, beursnoteringen voor mkb's, steuninstrument voor joint-ventures binnen de EU, bijstelling van de communautaire O& O-programma's ten gunste van deze bedrijven, openstelling van de nationale netwerken voor verspreiding en toepassing van innovatie.

3.2.4. De rol van de Structuurfondsen bij het stimuleren van de werkgelegenheid was een centraal element in het Vertrouwenspact van Santer. Het Comité heeft al gepleit voor "een fundamentele herstructurering van de Structuurfondsen" om "nieuwe, vaste banen" te creëren (). Het staat dan ook achter de oproep om de bijdrage van deze fondsen tot het stimuleren van de werkgelegenheid en het scheppen van banen te versterken en om te buigen; tevens beveelt het aan dat tot een nauwkeuriger evaluatie van hun werkgelegenheidseffect wordt overgegaan. Tijdens de Top van Luxemburg zou een voortgangsrapport beschikbaar moeten zijn waarover ook in bredere kring zou kunnen worden gediscussieerd.

3.3. Stimulering van pacten tussen en met de sociale partners

3.3.1. Het sluiten van pacten op nationaal, regionaal en sector- of brancheniveau tussen de sociale partners en de overheid, elk binnen hun respectieve bevoegdheden, zou moeten worden gestimuleerd. In dergelijke pacten zouden commitments van de overheid met betrekking tot belastingheffing, regelgeving, onderwijs, enz. kunnen worden gekoppeld aan toezeggingen van de kant van de sociale partners inzake loonmatiging, vermindering en reorganisatie van de werktijd, combinatie van werk en gezin, opleiding, en flexibiliteit en zekerheidsaspecten zoals het her-reguleren van atypisch werk, tijdelijk werk, ontslagprocedures, en de daarmee samenhangende herziening van de sociale-zekerheids- en pensioenstelsels.

3.3.2. De bijzondere nadruk die het Luxemburgse Voorzitterschap heeft gelegd op deze interactie met de sociale partners zou voorts moeten leiden tot stimuleringsmaatregelen (b.v. proefprojecten die financieel door de Commissie worden gesteund), benchmarking-procedures en een verdere versterking van de sociale dialoog op Europees niveau, met deelname van alle relevante partijen, zowel in intersectoraal verband als sector- en bedrijfstakgewijs.

3.4. Actief arbeidsmarktbeleid

3.4.1. De in het Witboek-Delors en tijdens de Europese Raad van Essen bepleite aanpak, nl. om van een passief, op inkomensvervanging gericht beleid over te gaan op een actief arbeidsmarktbeleid waardoor deelname aan de arbeidsmarkt wordt gestimuleerd, dient krachtig te worden voortgezet. Het Comité is ingenomen met het feit dat de Europese Raad van Amsterdam zijn instemming heeft betuigd met deze benadering, en verwacht dat in het binnenkort door de Commissie te publiceren Gezamenlijke Verslag een overzicht zal worden gegeven van de inmiddels geboekte vooruitgang. De procedure waartoe in Essen is besloten, verschaft reeds de basis voor benchmarking-activiteiten, maar zou moeten worden verruimd en verbreed door zich te concentreren op duidelijke doelstellingen voor de korte en de middellange termijn en op specifieke streefcijfers en specifieke doelgroepen.

3.4.2. Conform het Witboek-Delors en het tijdens de Europese Top van Madrid () genomen besluit om alle jongeren toegang tot een baan te verzekeren (via opleiding en werkervaringsprojecten), zou de doelstelling van een Europese garantie voor alle jongeren op werk, werkervaring of een basis- dan wel voortgezette beroepsopleiding binnen een jaar na het verlaten van de school een aantrekkelijke en veelbelovende commitment zijn.

3.5. Onderwijs en scholing

3.5.1. Kennis en technologie zijn cruciale factoren voor de groei en voor het concurrentievermogen; daarom zijn onderwijs en scholing voor de actieve bevolking van het grootste belang.

3.5.2. Er zouden zowel kwantitatief als kwalitatief scherpere streefcijfers moeten worden vastgesteld door gebruik te maken van benchmarking-technieken. Het is zaak dat kwaliteit en inhoud van de opleidingen voortdurend worden aangepast aan nieuwe behoeften, dat het algemene onderwijs beter op de vereisten van "employability" wordt afgestemd en dat "levenslang leren" wordt gestimuleerd.

3.5.3. Uitwisselingsprogramma's (ook over de grenzen heen) die het gezichtsveld van jonge studenten en stagiairs met betrekking tot de specifieke bedrijfsen managementcultuur verbreden, alsook specifieke stimulansen en opleidingen voor ondernemers zijn zeer aan te bevelen.

3.5.4. Ambitieuzere streefcijfers zouden ondersteund moeten worden door adequate financiële investeringen. Een "prestatiecriterium" met betrekking tot de overheidsuitgaven voor onderwijs en opleiding, alsook een specifieke norm voor permanente scholing en educatie van volwassenen, zouden een stimulerende werking kunnen hebben.

3.5.5. Het Comité is bezorgd dat er wellicht sprake zal zijn van een spanning tussen enerzijds de verwezenlijking van dergelijke prestatiedoelstellingen en anderzijds de beperkingen in de overheidsfinanciën, o.m. in samenhang met de EMU-convergentiecriteria. Het Comité dringt er derhalve bij de begrotingsautoriteiten op aan, een hoge prioriteit toe te kennen aan onderwijs en opleiding en, conform de conclusies van de Top van Florence, toe te werken naar "een selectieve herstructurering (van de uitgaven), waarmee immateriële investeringen in menselijk kapitaal (...) en het actieve arbeidsmarktbeleid gestimuleerd zouden worden."

3.6. Belastingpolitiek

3.6.1. Het Europees belastingbeleid behoeft ook een herijking met het oog op zijn werkgelegenheidseffect. In de in 1996 gepubliceerde verslagen van de Commissie inzake de belastingheffing in de Europese Unie () is een begin gemaakt met de analyse van de ontwikkelingen in de 15 EU-landen. De conclusie was dat de factor arbeid steeds zwaarder wordt belast, terwijl de belastingdruk op de overige productiefactoren (kapitaal) over de hele linie is gedaald. Zowel de Commissie als het Comité () pleiten voor vermindering van de belasting op arbeid. Er zou, zoals al is voorgesteld in het Witboek, naar kunnen worden gestreefd om de belastingdruk van de factor arbeid naar andere factoren te verplaatsen met tenminste 1 % van het BBP per jaar. Deze verschuiving zou echter niet negatief mogen inwerken op de werkgelegenheidsdoelstelling, en het zou met name gaan "om heffingen op schaarse natuurlijke hulpbronnen en energie, waarmee de milieubescherming bevorderd wordt, en eventueel om belastingen op verbruiksgoederen en op inkomsten uit vermogen" ().

3.6.2. Er moet een gecoördineerde Europese strategie komen om de loonnevenkosten terug te dringen. Het Comité heeft een verdergaande coördinatie op EU/EER-niveau voorgesteld, waarbij overeenkomsten zouden moeten worden gesloten inzake "harmonisatie van de tarieven van de vennootschapsbelasting en de belastinggrondslag" (). Tijdens de recente informele Ecofinraad van 13 september zijn commissaris Monti en zijn deskundigengroep op hoog niveau () ermee belast, (a) aan de in oktober te houden Ecofinraad een gedragscode voor te leggen over o.m. de vennootschapsbelasting, met het doel om schadelijke belastingconcurrentie op dit gebied tussen de lid-staten te voorkomen, en (b) te blijven werken aan voorstellen voor een evenwichtige belastingheffing in de lid-staten die de ontwikkeling van de werkgelegenheid niet belemmert.

3.6.3. Het Comité roept de werkgelegenheidstop op om maximale aandacht aan de belastingproblematiek te besteden en zich te committeren aan meer coördinatie en harmonisatie van het belastingbeleid; door middel van een nieuw mandaat voor de deskundigengroep van commissaris Monti zouden vanuit het perspectief van groei en werkgelegenheid voorstellen moeten worden uitgewerkt.

3.6.4. Op een gebied waar al een zekere harmonisatie heeft plaatsgevonden - de BTW-tarieven - zou volgens het Comité meer ruimte moeten worden toegestaan voor tariefdifferentiatie t.b.v. toepassing van verlaagde of nultarieven voor producten en diensten die arbeidsintensief zijn en grote werkgelegenheidsmogelijkheden banen bieden. De Top van Luxemburg zou er onmiddellijk toe kunnen besluiten om de lid-staten deze manoeuvreerruimte te bieden. In de nog niet afgesloten discussie over het definitieve Europese BTW-stelsel is het voorts zaak dat een volledige herijking vanuit het werkgelegenheidsperspectief plaatsvindt ().

Brussel, 1 oktober 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB C 236 van 2. 8. 1997, blz. 3.

() Tussen 1975 en 1997 is de werkloosheid in de EU opgelopen van 5 tot 18 miljoen personen, oftewel van 3 % tot 11 %. De stijging van de werkgelegenheid onder vrouwen heeft het verlies van werkgelegenheid onder mannen niet gecompenseerd. Momenteel zijn 20 % van alle jongeren werkloos. De massale werkloosheid en de demografische trend leiden tot een alarmerende en vrijwel onhoudbare afhankelijkheidsratio tussen de actieve en de inactieve bevolking.

() Advies van het ESC over de Mededeling "Actie voor de werkgelegenheid in Europa - een vertrouwenspact", PB C 56 van 24. 2. 1997.

() Zie advies van het ESC over het "Vertrouwenspact" - PB C 56 van 24. 2. 1997.

() Als Waarnemingspost voor de interne markt concentreert het Comité zich op de volgende drie activiteiten:

- opzetten van een informatienetwerk, verzameling van informatie onder zijn leden en hun organisaties en bij alle overige "gebruikers" van de interne markt en doorgifte van deze informatie aan de relevante besluitvormers in de EU;

- opstellen van onderzoeksrapporten over geselecteerde onderwerpen, doorgaans door het organiseren van hoorzittingen waaraan wordt deelgenomen door de actoren die rechtstreeks te maken hebben met de problemen die aan de orde zijn;

- uitbrengen van adviezen over de jaarlijkse of halfjaarlijkse rapporten van de Commissie over de ontwikkeling van de interne markt.

() Dergelijke pacten zijn er b.v. in Italië, Spanje, Ierland, Nederland, Portugal, enz.; in een door het Comité op te stellen follow up-document zal hiervan een samenvatting worden gegeven.

() PB C 56 van 24. 2. 1997.

() Overeenkomst tussen EFA/EVV en GEOPA/COPA van 24 juli 1997. Memorandum van FENI - Eurofiet inzake nieuwe bronnen van werkgelegenheid van 21 oktober 1996.

() Hoofdstuk 10.

() PB C 56 van 24. 2. 1997.

() Resolutie van de Europese Raad over groei en werkgelegenheid, Amsterdam, 16 juni 1997, PB C 236 van 2. 8. 1997, blz. 3, paragraaf 1, laatste alinea.

() Zie b.v. de verschillende rapporten van de adviescommissies voor het concurrentievermogen ("Ciampi") en het recente "Groenboek - Partnerschap voor een nieuwe werkorganisatie" (COM(97) 128 def.).

() Zie o.m. COM(96) 463 def. en COM(97) 153 def. alsook de desbetreffende adviezen van het ESC - PB C 296 van 29. 9. 1997.

() "Bij het bepalen en uitvoeren van beleid en activiteiten van de Gemeenschap wordt rekening gehouden met de doelstelling van een hoog werkgelegenheidsniveau".

() PB C 287 van 22. 9. 1997.

() Zoals vereist wordt conform artikel 105 van het Verdrag.

() Bijvoorbeeld in het advies over het "Vertrouwenspact", PB C 56 van 24. 2. 1997.

() Ibid, paragraaf 1.13-4.6.

() Niet beschikbaar bij het ter perse gaan.

() Belastingheffing in de Europese Unie (SEC(96)487 def.) en Verslag over de ontwikkeling van de belastingstelsels (COM(96) 546 def.).

() PB C 296 van 29. 9. 1997.

() Witboek, Hoofdstuk 9, blz. 166.

() PB C 296 van 29. 9. 1997, paragraaf 3.2.2.

() Tijdens de informele Ecofinraad van 13 april 1996 te Verona zijn de ministers van financiën het eens geworden over de oprichting van een deskundigengroep op hoog niveau die gecoördineerd zou worden door de Commissie en die tot taak heeft gekregen, vraagstukken te behandelen die in het Commissiedocument "Belastingheffing in de Europese Unie" (SEC(96) 487 def.) aan de orde worden gesteld.

() PB C 296 van 29. 9. 1997.