Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de invoering van het communautair actieprogramma 'Jeugd'"

(98/C 410/04)

De Raad heeft op 1 oktober 1998 besloten om het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 198 van het EG-Verdrag te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 juli 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Rupp.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 358e Zitting van 13, 14 en 15 oktober 1998 (vergadering van 15 oktober) de heer Rupp aangewezen als algemeen rapporteur en het volgende advies uitgebracht, dat met 89 stemmen vóór en 1 stem tegen, zonder onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Doel van het actieprogramma voor de jeugd is afzonderlijke programma's die tot nu toe in feite ongecoördineerd naast elkaar liepen, in één programma onder te brengen en daardoor voor een kwalitatieve verbetering te zorgen. De verbetering is in die zin kwalitatief dat de programma's worden bijgewerkt, gestroomlijnd en gecoördineerd.

1.2. Het programma is met name gebaseerd op de mededeling van de Commissie "Voor een Europa van de kennis" () en zet het programma "Jeugd voor Europa" () voort.

1.3. Het Economisch en Sociaal Comité heeft met betrekking tot dit onderwerp de afgelopen jaren de volgende adviezen uitgebracht:

- advies van het ESC over het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de derde fase van het Jeugd voor Europa-programma ter bevordering van de ontwikkeling van de uitwisselingen van jongeren en van activiteiten op het gebied van de jeugd in de Gemeenschap" ();

- advies van het ESC over het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van het communautaire actieprogramma 'Europees vrijwilligerswerk voor jongeren'" ();

- advies van het ESC over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Europees Parlement, aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's - 'Voor een Europa van de kennis'" ().

1.4. In het ontwerpbesluit dat de Commissie heeft uitgewerkt voor het jongerenbeleid, wordt voorgesteld om de huidige actieprogramma's te verlengen en uit te breiden. Net als in de ontwerpbesluiten met betrekking tot onderwijs en beroepsopleiding komt hierin duidelijk het streven van de Commissie tot uiting om vorm te geven aan een geïntegreerde aanpak. Politiek gezien wordt ernaar gestreefd het centrale doel op het gebied van onderwijs, "Levenslang leren", in een Europese context te plaatsen.

1.5. Drie algemene doelstellingen staan bij permanente algemene educatie en beroepsopleiding en in het jongerenbeleid centraal:

a) het bevorderen van de werkgelegenheid;

b) het vergroten van het kennispotentieel;

c) burgers de mogelijkheid van Europese ervaring bieden.

1.6. De voorstellen beogen geleidelijk aan een open en dynamische Europese ruimte voor onderwijs tot stand te brengen. Verder bevatten de voorstellen specifieke bepalingen voor gemeenschappelijke acties.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het door de Commissie gepresenteerde ontwerpprogramma biedt de mogelijkheid bij uitstek om tot een gecoördineerd, gemeenschappelijk jongerenbeleid in de lid-staten te komen. Deze kans heeft met name te maken met het feit dat onderwijs- en jongerenbeleid beter geïntegreerd dienen te worden.

2.2. Deze van oudsher vaak "kunstmatig" gescheiden beleidsonderdelen dienen ook al te worden samengebracht omdat de jongeren- en onderwijsproblematiek steeds meer met elkaar verweven raken en een gescheiden aanpak dus geen oplossing biedt.

2.3. Op deze lijn liggen ook de voorstellen die thans ontwikkeld worden voor wetenschappelijke concepten en het onderwijs in de praktijk. Basis- en vooral middelbare scholen in de lid-staten bieden steeds vaker onderwijsvormen en leerprogramma's aan die gebaseerd zijn op een koppeling van jongeren- en onderwijsbeleid.

2.4. Gezien de initiatieven van de EU om:

- kennis te stimuleren en mogelijkheden te bieden zijn kennis uit te breiden;

- meer inhoud te geven aan het burgerschap van de Europese Unie;

- het ontwikkelen van de voor een bepaald beroep vereiste vaardigheden te stimuleren;

- het menselijk ontwikkelingspotentieel te stimuleren,

is het daarom niet meer dan consequent dat er een gemeenschappelijk actieprogramma voor de jeugd wordt voorgesteld waarbij de gemeenschappelijke dimensie niet alleen verwijst naar samenwerkende EU-lid-staten, maar ook, en vooral, naar een gemeenschappelijke strategie voor het jongeren- en onderwijsbeleid.

2.5. Bepalend voor het succes van het programma is echter of de verschillende bevoegdheidstructuren op het gebied van onderwijs en jeugdzorg in de EU-lid-staten zo met elkaar te verbinden zijn dat zich geen moeilijkheden i.v.m. bevoegdheidskwesties voordoen en negatieve concurrentie wordt vermeden. In het verleden is gebleken dat in sommige landen daar de belangrijkste hinderpaal voor een gecoördineerd jongeren- en onderwijsbeleid ligt.

2.6. Een ander probleem is dat in de jeugdzorg en in het onderwijs vanuit verschillende benaderingen wordt gewerkt. Hoewel het dezelfde doelgroep betreft, kan gerust gesproken worden van twee verschillende "pedagogische kampen". In de praktijk laten jeugdzorg en onderwijs echter zien dat deze verschillende visies steeds meer verweven raken. Het programma voor de jeugd kan een dergelijke ontwikkeling duurzaam ondersteunen en stimuleren.

2.7. Juist omdat het programma inspeelt op de ontwikkelingen op het gebied van jeugdzorg en onderwijs, heeft het ook een normatief karakter.

2.8. Met het programma voor de jeugd dient het jongerenbeleid en onderwijs in de EU tegelijkertijd te worden gestroomlijnd en gediversifieerd. Het programma integreert de hoofdlijnen van bovengenoemde beleidsonderdelen en biedt tegelijkertijd via de afzonderlijke actieprogramma's ruimte voor een hoge mate aan decentralisatie en diversiteit. Het programma richt zich zonder uitzondering op alle jongeren en is qua structuur een goed voorbeeld van modern management waarbij principiële doelstellingen worden vastgesteld in overeenstemming met de behoeften en verwachtingen van de beoogde doelgroep. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen institutionele en andere terreinen waarop jongeren actief zijn.

2.9. Het combineren van de lopende programma's met nieuwe innovatieve actieprogramma's kan - met name door flankerende maatregelen - het EU-jongerenbeleid over de hele linie versterken en het nieuwe impulsen geven. Dit betekent ook dat eventueel meer jongeren dan tot dusverre bereikt kunnen worden en een stevige basis gelegd kan worden voor het Europees staatsburgerschap, c.q. een Europese identiteit, in een levensfase die politiek en structureel gezien uitermate vormend is.

2.10. De programma's zelf dienen op doelmatigheid getoetst te worden en de resultaten hiervan dienen ook via de media verspreid te worden.

2.11. Het programma dient tevens open te staan voor jongeren die een beroepsopleiding, al dan niet in het kader van het leerlingstelsel, hebben voltooid. Dit zal de jeugd nauwer in contact brengen met het bedrijfsleven (incl. MKB en ambachtelijke sector).

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Het Comité zal hier, voor zover het dit nodig acht, de afzonderlijke artikelen van het Commissievoorstel becommentariëren.

Artikel 1

3.2. De definitie waarmee in lid 3 de doelstelling "een mondige staatsburger" wordt omschreven, is te beperkt. Naast kennis en vaardigheden in engere zin dient het programma ook mogelijkheden te bieden om bepaalde attitudes te ontwikkelen. Pas wanneer levenslang leren als iets positiefs wordt gezien, zullen leerprocessen op eigen initiatief kunnen worden georganiseerd en gestuurd.

Artikel 2

3.3. Naast de in lid 1a en 1b aan de orde komende voortzetting van bestaande programma's zijn de in lid 1c genoemde programmadoelstellingen van bijzonder belang. Zij zijn immers kenmerkend voor het hele programma. Niet alleen onderricht aan jongeren staat centraal, maar ook de eigen bijdrage van jongeren, die verweven is met informele leerervaringen. Er wordt in wezen gebruik gemaakt van de groepsdynamiek van een peergroup, waardoor - zoals didactisch onderzoek heeft aangetoond - het mogelijk is om aanzienlijk efficiëntere leerprocessen op gang te brengen dan wanneer een groep van buitenaf pedagogisch-didactisch wordt gestuurd ().

Artikel 3: lid 1, acties

3.4. Europees vrijwilligerswerk

3.4.1. Opname van dit programma in het programma "Jeugd" is toe te juichen, maar dan moeten de voorwaarden voor de individuele vrijwilliger wel aantrekkelijk zijn. Te denken valt o.a. aan een adequate verzekering voor vrijwilligerswerk en een passende onkostenvergoeding.

3.4.2. Beseft moet worden dat een groot aantal maatregelen voor derde landen is bestemd.

3.5. Jeugd voor Europa

3.5.1. Uitwisselingen van jongeren spelen nog steeds een belangrijke rol als het om het opbouwen van een Europese identiteit gaat. Vooral de uitwisselingen met derde landen zijn van onschatbare waarde voor een positieve beeldvorming m.b.t. Europa.

3.5.2. Van deze uitwisselingen kan een stuwende werking uitgaan om de verwezenlijking van fundamentele politieke doelstellingen van de EU (vredelievendheid, verdraagzaamheid...) een stap dichterbij te brengen.

3.5.3. In combinatie met actie 3 (Een kans voor jongeren) dienen initiatieven om de organisatie van uitwisselingen aan jongeren zelf over te laten, te worden gesteund.

3.6. Een kans voor jongeren

3.6.1. Deze actie is toonaangevend voor het hele programma: het aanmoedigen van het initiatief en het innovatievermogen van jongeren. Jongeren zijn niet langer "passieve" steunontvangers, maar krijgen reeds in de fase van ontwikkeling van het concept een actieve rol en verantwoordelijkheid toebedeeld.

3.6.2. Vermeden moet worden dat deze actie wordt opgezet als een aanhangsel van het programma voor vrijwilligerswerk. Zoals ook in de bijlage, onder het hoofdstuk Actie 3, tweede alinea, uiteengezet wordt, gaat het om een aparte actie die weliswaar nauw bij de andere acties aansluit. Bepaald moet nog worden welke doelgroepen baat hebben bij deze actie.

3.6.3. De EU dient niet alleen open te staan voor cultuur en sport als communicatiemiddel, maar ook voor andere actieterreinen en vormen van interactie, zoals:

- programma's ter bevordering van eigenwaarde en zelfrespect;

- programma's ter bevordering van leerprocessen tussen generaties;

- programma's waarin thema's als "Onderzoek van jongeren naar maatschappelijke ontwikkelingen" centraal staan.

3.7. Gezamenlijke acties

3.7.1. Deze actie staat voor het tweede, vooral politiek-structurele, aandachtsgebied van het programma: het coördineren van het beleid voor onderwijs en beroepsopleiding in de lid-staten. Met name het voornemen van de Commissie om traditionele en moderne onderwijsprogramma's en -methoden met elkaar te combineren, is een eerste stap om dit te verwezenlijken, vooropgesteld dat jongeren via actie 3 de nodige inspraak krijgen om de vorm van dergelijke maatregelen te bepalen. Op het gebied van de nieuwe communicatiemiddelen (Internet) is zoiets zeer goed te realiseren.

3.8. Begeleidende maatregelen

3.8.1. De begeleidende maatregelen dienen niet alleen ter ondersteuning van bovengenoemde acties, maar vormen tegelijkertijd de basis ervan. Hiervoor dienen dan ook beslist ruimschoots de nodige financiële middelen beschikbaar te worden gesteld. Van bijzonder belang zijn in dit verband de opleiding en bij- en nascholing van degenen die voor de verspreiding van kennis en informatie zorgen (begeleiders). Zij zijn het draagvlak van het personele netwerk van de acties.

3.8.2. In het licht van actie 3 is vooral punt 4 van de desbetreffende tekst in de bijlage van bijzonder belang.

3.8.3. Ook de wetenschappelijke en politieke evaluatie van het gemeenschappelijk jongeren- en onderwijsbeleid wordt als noodzakelijk beschouwd. Op basis van de resultaten hiervan kan worden vastgesteld in hoeverre het, gelet op de kunstmatige scheiding tussen onderwijs- en jongerenbeleid, mogelijk is een efficiënter beleid ten behoeve van jongeren en ter bevordering van de opbouw van de EU te voeren.

Artikel 4

3.9. Ca. 14 % van de bevolking van de EU valt onder dit programma, dat bestemd is voor alle jongeren tussen de 15 en 25 jaar. Een programma van dergelijke omvang dient te worden voorzien van een adequaat budget (zie paragraaf 3.12). De beoogde begeleiding van kansarme jongeren heeft de uitdrukkelijke steun van het Comité.

Artikel 7

3.10. Luidens lid 5, laatste alinea wordt onvoldoende rekening gehouden met het advies van het genoemde comité. Deze alinea dient als volgt te worden geformuleerd: "De Commissie verwerkt in haar ontwerp de door het comité in zijn advies geformuleerde voorstellen." Het Comité raadt in dit verband aan, een Europese Consulentengroep voor gebruikers op te richten.

Artikel 8

3.11. Het voor een tijdsbestek van vijf jaar vastgestelde budget van 600 miljoen ecu, waarmee meer dan 50 miljoen jongeren moeten worden bereikt, is te krap bemeten. Per jongere zou dan 12 ecu kunnen worden uitgegeven. Adequaat is een uitgave van ten minste 20 ecu per jongere. In de begroting voor de periode 1999-2003 dient hiervoor derhalve ten minste 1 miljard euro te worden uitgetrokken.

Artikel 12

3.12. Een wetenschappelijke en politieke evaluatie, alsmede een evaluatie van de toepassing van dit programma in de praktijk is noodzakelijk. Dit dient in onderhavig artikel - naast de uitwerking ervan in het hoofdstuk over actie 5 - te worden vastgelegd. De resultaten van deze evaluatie dienen te worden opgenomen in de verslagen die de Commissie over het programma uitbrengt.

Brussel, 15 oktober 1998.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

B. RANGONI MACHIAVELLI

() COM(97) 563 def.

() Besluit nr. 818/95/EG van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 1995 houdende aanneming van de derde fase van het programma "Jeugd voor Europa", PB L 87 van 20.4.1995.

() COM(93) 523 def., ESC-advies in PB C 148 van 30.5.1994.

() COM(96) 610 def. in PB C 302 van 3.10.1997; ESC-advies in PB C 158 van 26.5.1997.

() ESC-advies in PB C 157 van 25.5.1997.

() Opmerking m.b.t. de woordkeuze in de Duitse tekst: Het Duitse woord "Unternehmergeist" zal bij Duitstaligen tot het misverstand leiden dat het programma het ontstaan van een economische elite wil stimuleren. Bedoeld is "Unternehmungsgeist" ofwel de bereidheid om problemen aan te pakken, creativiteit aan de dag te leggen, oplossingen te bedenken en verantwoordelijkheid op zich te nemen.