Advies over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van:

- Richtlijn 76/895/EEG van de Raad van 23 november 1976 betreffende de vaststelling van de maximale hoeveelheden residuen van bestrijdingsmiddelen in en op groenten en fruit,

- Richtlijn 86/362/EEG van de Raad van 24 juli 1986 tot vaststelling van maximumgehalten aan residuen van bestrijdingsmiddelen in en op granen,

- Richtlijn 86/363/EEG van de Raad van 24 juli 1986 tot vaststelling van maximumgehalten aan residuen van bestrijdingsmiddelen in en op levensmiddelen van dierlijke oorsprong, en

- Richtlijn 90/642/EEG van de Raad van 27 november 1990 tot vaststelling van maximumgehalten aan residuen van bestrijdingsmiddelen in en op bepaalde produkten van plantaardige oorsprong, met inbegrip van groenten en fruit

(96/C 82/01)

De Raad heeft op 10 juli 1995 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 28 november 1995 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Sánchez.

Het Comité heeft tijdens zijn 331e Zitting van 20 en 21 december 1995 (vergadering van 20 december 1995) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Voorgeschiedenis

1.1. Met zijn resolutie van 22 juli 1974 erkent de Raad de noodzaak van een communautaire regelgeving ter harmonisatie van de nationale wetgevingen inzake bestrijdingsmiddelenresiduen. Tot dan toe werden maximumresidugehalten nl. onder het mom van consumentenbescherming vastgesteld, terwijl hierdoor in de praktijk non-tarifaire handelsbarrières tussen de lid-staten werden opgeworpen.

1.2. De eerste communautaire bepalingen ter zake zijn vervat in Richtlijn 76/895/EEG van de Raad van 23 november 1976 () betreffende de vaststelling van de maximale hoeveelheden residuen van bestrijdingsmiddelen in en op groenten en fruit.

Uit een analyse van de bepalingen van deze Richtlijn blijkt eerst en vooral dat de vaststelling van "maximale hoeveelheden residuen" geen werkelijke harmonisatie van de wettelijke vereisten ter zake inhoudt, aangezien in artikel 3, lid 2, wordt gesteld dat de nationale wetgevingen van de lid-staten hogere maximumgehalten mogen voorschrijven.

Voorts blijkt ook dat de technische en wetenschappelijke kennis van toen niet kan worden vergeleken met die van nu; daarom kunnen bij de besluitvorming tot op zekere hoogte toegevingen zijn gedaan aan economische of politieke belangen. De stand van de wetenschap en de huidige opvattingen in aanmerking genomen, mag men stellen dat de Richtlijn in kwestie, die toentertijd een stap vooruit betekende, niet meer volledig beantwoordt aan de maatschappelijke en economische behoeften van de Europese Unie.

1.3. Met de Richtlijnen van de Raad nrs. 86/362/EEG en 86/363/EEG van 24 juli 1986 () tot vaststelling van maximumgehalten aan residuen van bestrijdingsmiddelen in en op granen, respectievelijk levensmiddelen van dierlijke oorsprong, wordt echter al een grote stap gezet in de richting van een echte harmonisatie van de nationale wetgevingen. Hierin worden immers maximumresidugehalten vastgelegd die alle lid-staten in acht moeten nemen en moeten controleren.

Bijzondere vermelding verdient het feit dat in Richtlijn 86/363/EEG ook maximumresidugehalten voor vlees- en melkprodukten worden vastgesteld.

Toch vertonen deze Richtlijnen nog ernstige lacunes. Enerzijds strekken zij er oorspronkelijk haast uitsluitend toe te verhinderen dat produkten met residuen van in de communautaire landbouw verboden bestrijdingsmiddelen op de interne markt worden gebracht - een doelstelling die in latere, gewijzigde versies van de bijlagen wordt verruimd -, anderzijds mochten de lid-staten vrij uitvoeren naar derde landen. Tevens doet het ontbreken van verwijzingen naar technische en wetenschappelijke gegevens het vermoeden rijzen dat politieke overwegingen nog steeds een grote rol speelden bij de vaststelling van de maximumresidugehalten.

1.4. Richtlijn 90/642/EEG van de Raad van 27 november 1990 () tot vaststelling van maximumgehalten aan residuen van bestrijdingsmiddelen in en op bepaalde produkten van plantaardige oorsprong, met inbegrip van groenten en fruit, is ten opzichte van Richtlijn 76/895/EEG een grote verbetering. Zo wordt een echte harmonisatie van de nationale wetgevingen ter zake bereikt, en wordt bepaald dat afzonderlijke maximumresidugehalten moeten worden vastgesteld voor de verschillende plantaardige produkten of categorieën van plantaardige produkten bij de teelt of verwerking waarvan bestrijdingsmiddelen kunnen worden gebruikt. Ook bevat deze richtlijn voorschriften voor de controle van residuen in en op plantaardige produkten, en wordt bepaald dat plantaardige produkten die bestemd zijn voor de uitvoer naar derde landen aan dezelfde vereisten moeten voldoen.

Ondanks deze positieve elementen schiet de richtlijn op bepaalde vlakken toch nog te kort. Ten eerste wordt er geen onmiddellijke harmonisatie voor alle bestrijdingsmiddelen verplicht gesteld, zodat de uiteenlopende maximumresidugehalten in de nationale wetgevingen de voltooiing van de interne markt van plantaardige produkten aanzienlijk kunnen vertragen, wat in het geval van verwerkte plantaardige produkten tot een impasse leidt. Bovendien blijven politieke overwegingen een grote rol te spelen bij de vaststelling van de maximumresidugehalten en zijn er geen technische criteria voor de berekening ervan vastgesteld. Men zou kunnen stellen dat deze richtlijn haar doel mist, aangezien zij gericht is op de totstandbrenging van de interne markt, en er anno 1995 nog maar weinig belemmeringen zijn weggewerkt.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Tijdens de werkingsperiode van de vorige richtlijnen en de gewijzigde versies daarvan is gebleken dat de wetenschappelijke criteria die de Commissie heeft gehanteerd in haar voorstellen voor de vaststelling van de maximumresidugehalten de volledige goedkeuring hebben van de Raad. Deze heeft de door de Commissie voorgestelde maximumresidugehalten immers niet verlaagd.

2.2. In de nieuwe richtlijnen worden ook problemen aangepakt die in de eerdere richtlijnen niet ter sprake kwamen. Zo kunnen de lid-staten vrij beslissen in het geval van produkten die geen risico's voor de gezondheid inhouden, maar waarover te weinig gegevens voorhanden zijn om een definitief maximumgehalte te kunnen vastleggen.

2.3. De procedure waarbij de Raad de maximumresidugehalten vaststelt, vormt duidelijk een struikelblok voor de toepassing van de richtlijnen. Telkens wanneer een lijst met maximumresidugehalten moet worden goedgekeurd besteedt de Commissie bijna een jaar aan de verdediging van haar nieuwe ontwerp-richtlijn. Na de goedkeuring duurt het dan nog eens een jaar voordat de richtlijn in de lid-staten in werking treedt. Deze zeer trage procedure heeft tot gevolg dat de Commissie twee keer zo veel tijd spendeert aan de vaststelling van de maximumresidugehalten als nodig.

2.4. Tot nog toe is geen vooruitgang geboekt op het gebied van verwerkte plantaardige produkten, hoewel gezien het hoge verbruik harmonisatie vereist is als men de gezondheid van de consument ten volle wil beschermen. In Richtlijn 91/414/EEG wordt bepaald dat het residugehalte in verwerkte produkten in aanmerking moet worden genomen, maar bepalingen betreffende de vaststelling van maximumresidugehalten of controle ontbreken. Bij gebrek aan communautaire maximumresidugehalten, wordt de consument belangrijke informatie onthouden. Hij weet immers niet of de nationale autoriteiten bij de vaststelling van de maximumresidugehalten rekening hebben gehouden met de volksgezondheid of juist zijn uitgegaan van economische overwegingen die bedoeld zijn om de nationale agro-alimentaire sector te beschermen.

2.5. Het lijdt geen twijfel dat de nationale controles van residuen van bestrijdingsmiddelen aangepast zijn aan de consumptiegewoonten van de burgers van de lid-staten. Toch kan men niet stellen dat tegemoet wordt gekomen aan de eisen van de consument zo lang er geen gemeenschappelijke richtlijnen gelden, die rekening houden met de uiteenlopende gewoonten en leefomstandigheden van de Europese bevolking, en die de overheidsuitgaven niet doen toenemen maar integendeel een optimaal rendement van de desbetreffende middelen verzekeren. Cooerdinatie van de controle is op dit moment al mogelijk op grond van Richtlijn 93/99/EEG betreffende maatregelen inzake de officiële controle op levensmiddelen.

2.6. De huidige situatie vormt een onrechtstreekse belemmering voor de diversificatie van de teelten. Bekijkt men de maximumresidugehalten die zijn vastgesteld overeenkomstig Richtlijn 90/642/EEG van nabij, dan blijkt dat voor de belangrijkste, of meest voorkomende teelten in de Unie, maximumresidugehalten voor nagenoeg alle bestrijdingsmiddelen zijn bepaald. Voor de meer ambachtelijke en kleinere teelten daarentegen, die in de toekomst van cruciaal belang kunnen blijken voor kleine landbouwgebieden, zullen waarschijnlijk niet de nodige middelen kunnen worden vrijgemaakt om plagen te voorkomen. De particuliere sector doet immers geen onderzoek naar bruikbare bestrijdingsmiddelen voor deze teelten. De herziening van alle in Richtlijn 76/895/EEG vastgelegde maximumresidugehalten zal deze problemen nog vergroten.

3. Bijzondere opmerkingen

Het ESC hecht zijn goedkeuring aan de door de Commissie voorgestelde wijzigingen van de richtlijnen in kwestie, onder voorbehoud van de volgende opmerkingen:

3.1. Werkingssfeer van de richtlijnen

3.1.1. Het feit dat de Commissie de werkingssfeer van de richtlijnen uitbreidt tot gedroogde, verwerkte en samengestelde produkten speelt volgens het Comité in het voordeel van de consument. Dit betekent immers dat de maximumresidugehalten voor de gebruikte landbouwgrondstoffen op al deze produkten van toepassing zijn.

3.1.2. Ook de toepassing van de maximumresidugehalten op produkten die bestemd zijn voor de uitvoer naar derde landen, is een stap vooruit. Wel kan worden afgeweken van deze bepaling indien de wetgeving van het land van bestemming een bijzondere behandeling verplicht stelt.

3.1.3. De richtlijn is niet van toepassing op bovenvermelde produkten wanneer deze niet voor consumptie bestemd zijn. Het Comité dringt erop aan dat nauwgezet wordt gecontroleerd of deze produkten niet worden verwerkt tot levensmiddelen of diervoeders, zodat de uitzonderingsmaatregelen in geen geval een gevaar voor de gezondheid van de consument kunnen inhouden.

3.2. Vaststelling van de maximumresidugehalten

3.2.1. De grote verdienste van het Commissievoorstel om de procedure voor de vaststelling van de maximumresidugehalten te wijzigen, is dat alle in de richtlijnen vermelde procedures gelijk getrokken en bovendien vereenvoudigd worden. In de gevallen waarin tussenkomst van de Raad noodzakelijk is, bedraagt de termijn vijftien dagen (urgentieprocedure) en anders ten hoogste drie maanden.

3.2.2. In dit verband merkt het ESC op dat de Commissie een procedure consolideert waarin zij zelf, in voorkomend geval, de bevoegdheid neemt om nieuwe of gewijzigde maximumresidugehalten aan de Raad voor te leggen, zonder dat het advies van het Planteziektenkundig Comité nodig is, hetzij omdat dit laatste negatief advies heeft uitgebracht, hetzij omdat de termijn voor het uitbrengen van advies verstreken is.

Het lijkt aangewezen in dit verband rekening te houden met de bepalingen van Richtlijn 91/414/EEG, waarin wordt verwezen naar de ADI-waarde (Admissible Daily Intake).

3.2.3. Een ander cruciaal punt zijn de definities van lid-staat van oorsprong en lid-staat van bestemming, met het oog op de vaststelling van tijdelijke maximumresidugehalten en van maximumresidugehalten voor invoer. Deze definities zijn van groot belang bij eventuele geschillen tussen de lid-staten.

3.3. De beslechting van geschillen tussen lid-staten

3.3.1. Geschillen tussen de lid-staten over uiteenlopende maximumresidugehalten voor hun produkten werden tot nog toe steeds opgelost in bilaterale onderhandelingen. De invoerende landen schikten zich in de resultaten van deze onderhandelingen.

3.3.2. Zo lang harmonisatie van de nationale wetgevingen inzake de vaststelling van maximumresidugehalten uitblijft, is de voorgestelde regeling in de ogen van het Comité een praktische oplossing voor het beslechten van geschillen tussen lid-staten. Een dergelijke regeling komt immers het vrije verkeer van goederen ten goede, en beschermt terzelfder tijd de gezondheid van de consument.

3.3.3. Het Comité ziet echter niet in waarom geschillen in verband met verwerkte produkten niet onder deze regeling vallen; het pleit ervoor de Commissie ook op dit vlak bevoegdheid te verlenen.

3.3.4. Deze regeling lijkt verstandig. De Commissie moet rekening houden met het verslag van de deskundigen uit de betrokken landen, aangezien de uiteindelijke oplossing die zij naar voren brengt, na publikatie in het PB in alle landen gevolgen zal hebben.

Ten slotte zij erop gewezen dat de beste manier om conflicten tussen de lid-staten te beslechten de invoering van een arbitrageregeling zou zijn, waarbij niet alleen rekening wordt gehouden met de belangen van de lid-staten, maar van alle betrokken partijen.

4. Conclusies

4.1. De consument heeft recht op een regeling die de bescherming van zijn gezondheid ten volle verzekert en deze boven de algemene belangen van de Europese Unie plaatst.

4.2. Het is niet goed dat de vaststelling van de maximumresidugehalten op politieke overwegingen berust, en het is evenmin wenselijk dat de beslissing hierover volledig aan de Commissie wordt overgelaten. Daar ook de procedures van de Raad te weinig soepel zijn voor de vaststelling van maximumgehalten, verdient het aanbeveling een regelgevend comité van het type IIIb ("contre-filet-procedure") in te stellen, dat zich bezighoudt met het vastleggen van de maximumresidugehalten en de controle daarop. Op die manier is het toezicht op het optreden van de Commissie afdoende verzekerd.

4.3. Plantaardige produkten worden voor het grootste deel verbruikt in verwerkte of samengestelde vorm. Vandaar dat de Commissie de correctiefactoren voor de berekening van de maximumresidugehalten in verwerkte en samengestelde produkten zo snel mogelijk dient vast te stellen. Voorts dienen deze produkten te worden opgenomen in de bepalingen betreffende de procedures voor de beslechting van geschillen (i.v.m. de toepassing van de artikelen 30 en 36 van het Verdrag) en controle.

4.4. Het is zaak de diversificatie van de teelten te bevorderen, maar de toepassing van de vigerende richtlijnen heeft juist de tegenovergestelde uitwerking. Aangezien onderzoek inzake minder belangrijke teelten naar alle waarschijnlijkheid op financiële moeilijkheden zal stuiten, moeten de bestaande onderzoeksmogelijkheden, alsook de mogelijkheid tot het extrapoleren van gegevens over teelten in derde landen, optimaal worden benut.

4.5. Het Comité acht het wenselijk dat de Commissie de nodige middelen en kredieten vrijmaakt voor de realisatie van onderzoekprogramma's die gericht zijn op de ontwikkeling van bestrijdingsmiddelen die de menselijke gezondheid niet in gevaar brengen en ruimte laten voor nieuwe teeltmethoden. Het denkt met name aan milieuvriendelijke landbouwpraktijken die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van achtergebleven gebieden.

De instelling van een internationaal bureau voor de uitwisseling van informatie over bestrijdingsmiddelen lijkt in dit verband aangewezen.

Brussel, 20 december 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() PB nr. L 340 van 9. 12. 1976.

() PB nr. L 221 van 7. 8. 1986.

() PB nr. L 350 van 14. 12. 1990.