over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Bulgarije en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2020 van Bulgarije

(2)Op 26 februari 2020 is het landverslag 2020 voor Bulgarije gepubliceerd. Daarin werd de vooruitgang beoordeeld die Bulgarije bij de uitvoering van de op 9 juli 2019 door de Raad vastgestelde landspecifieke aanbevelingen heeft gemaakt, alsmede het gevolg dat is gegeven aan de aanbevelingen die in de jaren daarvoor werden vastgesteld, en de vooruitgang die Bulgarije in de richting van zijn nationale Europa 2020-doelstellingen heeft geboekt. Het landverslag bevatte ook een op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr. 1176/2011 uitgevoerde diepgaande evaluatie, waarvan de uitkomsten eveneens op 26 februari 2020 zijn bekendgemaakt. Op basis van haar analyse concludeerde de Commissie dat Bulgarije niet meer met macro-economische onevenwichtigheden wordt geconfronteerd. In de afgelopen jaren gingen kwetsbaarheden in de financiële sector gepaard met een hoge schuldenlast en niet-renderende leningen bij ondernemingen. Er worden geen onevenwichtigheden meer vastgesteld omdat door consequente beleidsmaatregelen en een gunstig macro-economisch klimaat de risico's en kwetsbaarheden verder zijn afgenomen.

Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid, en met name artikel 9, lid 2,

over het nationale hervormingsprogramma 2020 van Bulgarije en met een advies van de Raad over het convergentieprogramma 2020 van Bulgarije

(3)Op 11 maart 2020 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de uitbraak van COVID-19 officieel uitgeroepen tot een wereldwijde pandemie. Deze pandemie vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid en treft burgers, bedrijven en economieën. Zij zet de nationale gezondheidsstelsels onder zware druk, verstoort de mondiale toeleveringsketens, veroorzaakt volatiliteit op de financiële markten en sterke schommelingen in de consumentenvraag, en heeft negatieve gevolgen voor meerdere sectoren. Zij vormt een bedreiging voor de banen en het inkomen van mensen en voor ondernemingen. De pandemie heeft geleid tot een grote economische schok die nu al ernstige gevolgen heeft in de Europese Unie. Op 13 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling goedgekeurd waarin wordt opgeroepen tot een gecoördineerd economisch antwoord op de crisis waarbij alle actoren op nationaal en Unieniveau betrokken zijn.

(4)Meerdere lidstaten hebben een noodtoestand uitgeroepen of noodmaatregelen getroffen. Elke noodmaatregel moet strikt proportioneel, noodzakelijk en beperkt in de tijd zijn, en moet overeenstemmen met de Europese en internationale normen. Ze moeten onderworpen zijn aan democratisch toezicht en onafhankelijke rechterlijke controle.

(5)Op 20 maart 2020 heeft de Commissie een mededeling aangenomen over de activering van de algemene ontsnappingsclausule van het stabiliteits- en groeipact. De clausule, die in artikel 5, lid 1, artikel 6, lid 3, artikel 9, lid 1, en artikel 10, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 en artikel 3, lid 5, en artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1467/97 is neergelegd, vergemakkelijkt de coördinatie van het begrotingsbeleid in tijden van ernstige economische neergang. In haar mededeling heeft de Commissie de Raad haar standpunt meegedeeld dat, gezien de verwachte ernstige economische neergang ten gevolge van de COVID-19-uitbraak, de huidige omstandigheden de activering van de clausule toelaten. Op 23 maart 2020 stemden de ministers van Financiën van de lidstaten in met de beoordeling van de Commissie. De activering van de algemene ontsnappingsclausule maakt het mogelijk tijdelijk af te wijken van het aanpassingstraject in de richting van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, op voorwaarde dat daardoor de houdbaarheid van de begroting op middellange termijn niet in gevaar komt. Voor het correctieve deel kan de Raad, op aanbeveling van de Commissie, ook besluiten een herzien begrotingstraject vast te stellen. De algemene ontsnappingsclausule schorst de procedures van het stabiliteits- en groeipact niet. De clausule staat lidstaten toe af te wijken van de budgettaire verplichtingen die normaliter van toepassing zijn en stelt de Commissie en de Raad in staat om de nodige maatregelen op het gebied van beleidscoördinatie binnen het kader van het pact te nemen.

(6)Er is voortdurende actie nodig om de verspreiding van de pandemie te beperken en te beheersen, om de veerkracht van de nationale gezondheidsstelsels te versterken, om de sociaal-economische gevolgen te verzachten door middel van ondersteunende maatregelen voor bedrijven en huishoudens en om te zorgen voor adequate gezondheids- en veiligheidsomstandigheden op de werkplek met het oog op de hervatting van de economische activiteit. De Unie moet ten volle gebruik maken van de verschillende instrumenten waarover zij beschikt om de lidstaten op deze gebieden te ondersteunen. Tegelijkertijd moeten de lidstaten en de Unie samenwerken om de maatregelen voor te bereiden die nodig zijn voor een terugkeer naar een normale werking van onze samenlevingen en economieën en naar duurzame groei, waarin zij onder meer de groene transitie en de digitale transformatie moeten integreren, net als de lessen die uit de crisis worden getrokken.

(7)De COVID-19-crisis toont aan hoe flexibel de eengemaakte markt zich kan aanpassen aan buitengewone omstandigheden. Om een vlotte en soepele overgang naar de herstelfase en het vrije verkeer van goederen, diensten en werknemers te waarborgen, moeten uitzonderlijke maatregelen die de werking van de eengemaakte markt belemmeren, worden geschrapt zodra zij niet langer onmisbaar zijn. De huidige crisis heeft aangetoond dat er behoefte is aan crisisparaatheid in het gezondheidsstelsel, waartoe met name verbeterde inkoopstrategieën, gediversifieerde bevoorradingsketens en strategische reserves van essentiële voorraden behoren. Dat zijn cruciale elementen voor de ontwikkeling van uitgebreidere crisisparaatheidsplannen.

(8)De wetgever van de Unie heeft de relevante wetgevingskaders al gewijzigdom de lidstaten in staat te stellen alle ongebruikte middelen uit de Europese structuurfondsen en investeringsfondsen te mobiliseren, zodat zij de uitzonderlijke gevolgen van de COVID-19-pandemie kunnen aanpakken. Deze wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit en vereenvoudigde en gestroomlijnde procedures. Om de druk op de kasstroom te verlichten kunnen lidstaten in het boekjaar 2020-2021 ook gebruikmaken van een medefinancieringspercentage van 100 % uit de begroting van de Unie. Bulgarije wordt aangemoedigd ten volle gebruik te maken van deze mogelijkheden om de personen en sectoren die het meest door de uitdagingen worden getroffen, te helpen.

(9)De sociaal-economische gevolgen van de pandemie zullen waarschijnlijk ongelijk verdeeld zijn over de Bulgaarse regio's als gevolg van verschillende specialisatiepatronen, met name in regio's die sterk afhankelijk zijn van persoonlijke zakelijke contacten met de consument. Dit brengt een aanzienlijk risico met zich mee dat de regionale verschillen binnen Bulgarije nog groter worden, waardoor de reeds waargenomen tendens van toenemende verschillen tussen de hoofdstad en de rest van het land en tussen stedelijke en plattelandsgebieden nog wordt versterkt. De huidige situatie gaat ook gepaard met het gevaar dat het convergentieproces tussen de lidstaten tijdelijk uiteenvalt, hetgeen gerichte beleidsacties noodzakelijk maakt.

(10)Bulgarije heeft op 30 april 2020 zijn nationale hervormingsprogramma 2020 en zijn convergentieprogramma 2020 ingediend. Om met de onderlinge verbanden tussen beide programma’s rekening te houden, zijn deze tegelijkertijd geëvalueerd.

(11)Bulgarije bevindt zich momenteel in het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact.

(12)In haar convergentieprogramma 2020 voorziet de regering dat het nominale saldo zal verslechteren van een overschot van 2,1% van het bbp in 2019 tot een tekort van 3,1% van het bbp in 2020. Na een daling tot 20,4 % van het bbp in 2019 zal de schuldquote van de overheid volgens het convergentieprogramma 2020 naar verwachting stijgen tot 25,8 % van het bbp. De macro-economische en budgettaire vooruitzichten worden beïnvloed door de grote onzekerheid als gevolg van de COVID-19-pandemie.

(13)Als reactie op de COVID-19-pandemie en als onderdeel van een gecoördineerde Unieaanpak heeft Bulgarije begrotingsmaatregelen genomen om de capaciteit van zijn gezondheidsstelsel te vergroten, de pandemie in te dammen en hulp te bieden aan de personen en de sectoren die in het bijzonder zijn getroffen. Volgens het convergentieprogramma 2020 bedroegen deze begrotingsmaatregelen 1,3 % van het bbp. De maatregelen omvatten hogere uitgaven voor de gezondheidszorg en de veiligheidsdiensten en een regeling ter ondersteuning van de werkgelegenheid voor noodlijdende sectoren. Bovendien heeft Bulgarije maatregelen aangekondigd die weliswaar geen rechtstreekse gevolgen voor de begroting hebben, maar wel bijdragen tot de ondersteuning van de liquiditeit van het bedrijfsleven, en die in de convergentieprogramma's 2020 op 0,6% van het bbp wordt geraamd. Die maatregelen omvatten garanties van de Bulgaarse staatsbank voor ontwikkeling en belastinguitstel voor de vennootschapsbelasting. Over het geheel genomen zijn de door Bulgarije genomen maatregelen in overeenstemming met de richtsnoeren in de mededeling van de Commissie over een gecoördineerde economische reactie op de COVID-19-uitbraak. De volledige uitvoering van deze maatregelen, gevolgd door een heroriëntering van het begrotingsbeleid naar het tot stand brengen van prudente begrotingssituaties als de economische omstandigheden dat toelaten, zal bijdragen tot het behoud van budgettaire houdbaarheid op middellange termijn.

(14)Op basis van de voorjaarsprognoses 2020 van de Commissie wordt bij ongewijzigd beleid het Bulgaarse overheidstekort geraamd op 2,8% van het bbp in 2020 en 1,8% in 2021. Verwacht wordt dat de schuldquote van de overheid in 2020 en 2021 onder 60% van het bbp zal blijven.

(15)Op 20 mei 2020 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 126, lid 3, van het Verdrag een verslag opgesteld omdat Bulgarije in 2020 de drempel van 3% van het bbp zou overschrijden. In het verslag werd, na beoordeling van alle relevante factoren, geconcludeerd dat aan het tekortcriterium zoals omschreven in het Verdrag en in Verordening (EG) nr. 1467/1997 is voldaan.

(16)Op 13 maart 2020 heeft Bulgarije de noodtoestand uitgeroepen van 13 maart 2020 tot 13 april 2020; deze werd vervolgens verlengd tot en met 13 mei 2020 en vervolgens tot en met 14 juni 2020. Op 6 april 2020 heeft het Parlement een door de regering ingediend voorstel tot wijziging van de staatsbegroting 2020 aangenomen. In de nieuwe begroting wordt uitgegaan van een tekort van 3,5 miljard BGN (2,9 % van het bbp) als gevolg van de hogere uitgaven voor crisismaatregelen en de verwachte daling van de inkomsten met 2,4 miljard. Er wordt een vervijfvoudiging voorzien van het plafond van de nieuwe schuld die de overheid kan uitgeven, van 2,2 miljard BGN naar 10 miljard BGN. In totaal heeft Bulgarije een financieel pakket van meer dan 870 miljoen BGN gemobiliseerd in het kader van verschillende operationele programma's die door de Europese structuur- en investeringsfondsen voor de periode 2014-2020 worden gefinancierd om het gezondheidsstelsel te ondersteunen en de sociaaleconomische gevolgen van de pandemie aan te pakken.

(17)Als reactie op de crisis heeft Bulgarije een maatregel ter ondersteuning van de werkgelegenheid ingevoerd waarbij de staat toezegt 60% van het inkomen van de werknemers en de bijbehorende socialezekerheidsbijdrage gedurende een periode van maximaal drie maanden te betalen, op voorwaarde dat de werkgever het verschil betaalt en toezegt de werknemers aan het werk te zullen houden. Tot de in aanmerking komende bedrijven behoren de bedrijven die rechtstreeks worden getroffen door de beperkingen die worden opgelegd vanwege de noodtoestand. Ook bedrijven uit andere sectoren, die in maart 2020 een opbrengstdaling van 20% ten opzichte van maart 2019 weten aan te tonen, komen in aanmerking.

(18)Het kapitaal van de Bulgaarse Ontwikkelingsbank werd verhoogd om de liquiditeit in de economie te ondersteunen. Er is 500 miljoen BGN toegewezen voor portefeuillegaranties aan banken om bedrijven flexibelere voorwaarden voor zakelijke leningen te kunnen bieden, terwijl 200 miljoen BGN is toegewezen voor garanties voor renteloze leningen tot 4.500 BGN voor mensen die door hun bedrijf op onbetaald verlof zijn gesteld of voor zelfstandigen. De Bulgaarse ontwikkelingsbank zal ook een garantieregeling van 100 miljoen EUR implementeren voor leningen aan kleine en middelgrote ondernemingen die worden gefinancierd door het operationeel programma "Innovatie en concurrentievermogen" in het kader van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling. De fondsbeheerder van financiële instrumenten in Bulgarije heeft zijn portefeuille opnieuw onderzocht en past zijn bedrijfsondersteunende instrumenten aan de huidige economische realiteit aan. De Bulgaarse nationale bank heeft een pakket maatregelen van 9,3 miljard BGN ingevoerd, die tot doel hebben het bankwezen veerkrachtig te houden en flexibeler te maken, teneinde de negatieve effecten van de beperkingen voor burgers en bedrijven te verminderen.

(19)De Bulgaarse economie werd hard getroffen door de crisis, zowel de dienstensector als de industriesector. De negatieve impact werd nog verergerd door de dalende vraag en het dalende aanbod en door verstoringen in de wereldwijde waardeketens. De maatregelen die de regering heeft genomen om de noodsituatie het hoofd te bieden, kunnen de gevolgen van de crisis helpen limiteren, maar een snelle en doeltreffende uitvoering ervan zal van cruciaal belang zijn voor het behoud van de werkgelegenheid en de verbetering van de liquiditeit van de bedrijven, met name van kleine en middelgrote ondernemingen, en van de zelfstandigen. Bij het uitwerken en uitvoeren van deze maatregelen moet rekening worden gehouden met de veerkracht van de banksector. Overeenkomstig de richtsnoeren van de Commissie heeft Bulgarije het uitvoerverbod opgeheven op persoonlijke beschermingsmiddelen en "groene banen" aangelegd voor snelle controles aan de grensovergangen.

(20)COVID-19 vormt een extra belasting voor het Bulgaarse gezondheidsstelsel, dat al beperkt toegankelijk is als gevolg van weinig overheidsfinanciering, een beperkte dekking van de ziektekostenverzekering, een klein aantal verpleegkundigen en een ongelijke geografische spreiding van gezondheidswerkers. Er is dus ruimte om de algemene veerkracht, toegankelijkheid en capaciteit van het Bulgaarse gezondheidsstelsel te versterken. Door meer zorg (algemene en specialistische) te verlenen in een ambulante omgeving, ook met behulp van teleconsulten, zouden ziekenhuizen worden ontlast, terwijl tests en behandelingen voor iedereen beschikbaar zouden moeten zijn, onafhankelijk van de ziektekostenverzekeringsstatus. Een goede toegang tot gezondheidswerkers en hun diensten moet op het hele grondgebied worden gewaarborgd. De integratie van primaire, langdurige en gemeenschapszorg is cruciaal voor de ouderen en de meest kwetsbare groepen.

(21)Volgens de prognoses van de Commissie zal de werkloosheid naar verwachting stijgen tot 7,0% in 2020 en dalen tot 5,8% in 2021. Sinds het begin van de noodtoestand is de werkloosheid in de horeca, in de grote steden en onder mensen met een middelbare opleiding snel toegenomen. De regering heeft maatregelen genomen om de werkgelegenheid te beschermen, met name regelingen voor arbeidstijdverkorting, die snel moeten worden uitgevoerd en verder moeten worden verbeterd. In samenwerking met de sociale partners rechtvaardigt de huidige context uitgebreide steun aan werkgevers en werknemers, met inbegrip van zelfstandigen, om verder banenverlies te voorkomen. De capaciteit en de maatregelen van het Nationaal Arbeidsbureau moeten worden versterkt om de negatieve gevolgen voor de arbeidsmarkt op te vangen. Verdere inspanningen op het gebied van activering, bijscholing en omscholing zullen van groot belang zijn om mensen weer aan het werk te krijgen en tegelijkertijd de beroepsbevolking voor te bereiden op de uitdagingen en kansen die de digitalisering met zich meebrengt. De crisis kan ook significante gevolgen hebben voor werknemers in de informele sector met beperkte toegang tot gezondheidsdiensten en sociale bescherming. Door gerichte beleidsmaatregelen zou kunnen worden voorkomen dat onbeschermde werknemers en de meest kwetsbare groepen dieper in armoede vervallen en zou hun levensonderhoud tijdens het herstel verbeteren.

(22)De COVID-19-crisis heeft een onevenredig grote impact op kwetsbare groepen en verergert de bestaande sociale uitdagingen. Het aandeel van mensen die het risico lopen op armoede of sociale uitsluiting was vóór de crisis al hoog, vooral onder kinderen, ouderen, mensen met een handicap en Roma, terwijl de sociale overdrachten de armoede slechts in beperkte mate hebben kunnen terugdringen. De inkomensongelijkheid was een van de hoogste in de EU en de belasting- en uitkeringsstelsels verminderden die ongelijkheid het minst. De crisis vereist maatregelen om de reeds in voorgaande jaren geconstateerde kloven te dichten, met name in de regeling inzake het minimuminkomen, die een van de minst adequate regelingen in de EU is om mensen uit de armoede te halen. Kwesties als het waarborgen van sociale bescherming voor iedereen, met inbegrip van niet-standaard werknemers, zelfstandigen en huishoudens met een laag inkomen, het waarborgen van inkomenssteun, voedsel en adequate sociale diensten, alsmede het verstrekken van noodhuisvesting en steun aan daklozen, blijven relevant. De hervorming van de sociale diensten zou bijdragen aan de stabilisering van het systeem, terwijl een sterkere samenwerking tussen de gezondheidszorg en de sociale diensten het mogelijk zou maken om degenen die niet voor zichzelf kunnen zorgen en mensen met een handicap beter te bereiken. Veel Roma-huishoudens die al voor de crisis in diepe armoede verkeerden, hebben behoefte aan bemiddelingsdiensten en essentiële diensten en ondersteuning.