NL    NL NL 
 
NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 13.12.2004 
COM(2004) 777 definitief. 
  
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES 
PARLEMENT 
De energiedialoog tussen de Europese Unie en de Russische Federatie  
in de periode 2000 - 2004 
 
NL 2   NL 1. I NLEIDING  
De energiedialoog, die op de Top van de Eu ropese Unie met de Russische Federatie 
in oktober 2000 werd gestart, is het resultaat van de c onstatering dat het Europese 
continent een uitgestrekte geopolitieke zo ne is met sterke onderlinge culturele, 
historische en economische banden, en dat in de toekomst de complementariteit op 
energiegebied tussen Oost- en West-Europa  op duurzame wijze moet worden benut. 
De Russische Federatie is niet alleen  onze belangrijkste le verancier van zowel 
fossiele energiebronnen als uranium,  maar zou ook tot op zekere hoogte een 
matigende rol kunnen spelen op de internat ionale markt, daar zij in bepaalde 
opzichten het meest veelbelovende en geograf isch meest nabije alternatief is voor het 
Midden-Oosten als energie-exporteur naar Eu ropa. Van haar kant hecht de Europese 
Unie er sterk aan dat Rusland als handelspartner en buurland economisch stabiel is en blijft zij daarom benadrukken hoe bela ngrijk het voor Rusla nd is dat het zijn 
economie en zijn handelsactiv iteiten diversifieer t, om een economische ontwikkeling 
mogelijk te maken die ook op lange termijn standhoudt
1.  
Bij de (in 1994 ondertekende en in 1997 in  werking getreden) Overeenkomst inzake 
partnerschap en samenwerking2, die algemeen van opzet is, is voorzien in 
institutionele structuren voor de invulling van de samenwerking op alle terreinen van 
gemeenschappelijk belang. Ondanks deze overeenkomst is een aantal specifieke 
energiekwesties dat in de afge lopen tien jaar aan de orde is gekomen – of waarvan de 
behandeling sinds 1994 stagneert, zoals de  handel in nucleair materiaal – echter 
onopgelost gebleven, hetgeen tot wederzijds e ontevredenheid heeft geleid. Van de 
tenuitvoerlegging van het Energiehandvest, een multilateraal verdrag met 51 partijen, 
ook van buiten Europa, zijn geen oplossinge n te verwachten, aangezien Rusland de 
bekrachtiging van dit in 1994 ondertekende verdrag voor onb epaalde tijd uitstelt. 
Door de bruuske omslag in de intern ationale energieconjunctuur in 1999, de 
ontwikkeling van de interne energiemarkt , de kandidatuur van Rusland voor het 
lidmaatschap van de WTO en de uitbreidi ng van de Europese Unie met tien nieuwe 
lidstaten, waarvan acht in Midden- en Oost -Europa, is de onde rlinge economische 
afhankelijkheid van Rusland en de Europese Unie groter geworden, en is het aantal energievraagstukken dat dringend een oplo ssing behoeft, waaronder de kwestie van 
de langlopende contracten en de bestem mingsclausules, toegenomen. Als aanvulling 
op de PCA diende een bilatera le dialoog te worden aangegaan om het vinden van een 
oplossing voor concrete vraagstukken in zake de betrekkingen op energiegebied 
tussen de Europese Unie en Rusland te vergemakkelijken. 
Met de energiedialoog werd in de eerste plaats beoogd « alle op deze sector 
betrekking hebbende vraagstukken va n algemeen belang » op te lossen
3. Tot de 
prioritaire gespreksthema's behoorde samenwerking ter bevordering van het 
                                                 
1 Sommige commentatoren menen in dit verband dat de handelsbetrekkingen tussen de EU en Rusland 
kunnen worden gekarakteriseerd met de woorden « energie en asymmetrie » (« The EU Russia Strategic partners or squabbling neighbours » Centre for European Reform) 
2 PCA : Partnership and Cooperation Agreement 
3 Na de Top EU/Rusland in oktober 2000 aangenomen gezamenlijke verklaring. 
 
NL 3   NL investeringsklimaat in de energiesector , met inbegrip van overeenkomsten voor 
productieverdeling. 
Dit bij uitstek bilaterale in itiatief is specifiek gerich t op probleemoplossing. In vier 
jaar heeft de energiedialoog zich ontwi kkeld tot een volwaardig partnerschap dat 
thans perspectieven opent die verder reik en dan uitsluitend op he t handelsverkeer in 
energieproducten betrekking hebbe nde vraagstukken, en nu ook de met de 
energiesector samenhangende vervoers- en milieueffectproblemen omvatten. 
2. D E ENERGIEDIALOOG  : EEN INTEGRALE OPZET WAARBIJ ALLE PARTIJEN 
BETROKKEN WORDEN  
In de vorm van een bilaterale dialo og is het energiepar tnerschap opgebouwd rond 
concrete thema's die voor beide partijen van belang zijn en gemeenschappelijke « win-win »-oplossingen vereisen. Voor een succesvol resultaat mocht geen enkele 
fase in de besluitvorming stiefmoederlijk worden behandeld. Alle  betrokken partijen 
moesten bij het proces word en betrokken. Daarom is ge kozen voor een werkstructuur 
die gekenmerkt wordt door een soepele or ganisatie en waarbinnen een permanente 
dialoog plaatsvindt tussen vertegenwoor digers van zowel de politiek als het 
bedrijfsleven. 
2.1. Politiek overleg als moto r van een geslaagde dialoog  
Aan de energiedialoog is een impuls gegeven door de presidenten Poetin en Chirac 
en voorzitter Prodi tijdens de Top EU-Rusland in oktober 2000. Tijdens de daaropvolgende topbijeenkomsten is regelm atig gerapporteerd over de vorderingen 
van de werkzaamheden (voortgangsverslagen
4) en zijn vervolgrichtsnoeren gegeven. 
Twee individuele gesprekspartners, die resp ectievelijk door president Poetin en 
voorzitter Prodi zijn aangew ezen, hebben opdracht gekregen de dialoog tot een goed 
einde te brengen5. Hun benoeming ad personam is bevorderlijk geweest voor de 
continuïteit van de dialoog. De lidstaten zijn in het kade r van de Raad regelmatig 
geraadpleegd en tevens geïnformeerd door mi ddel van rapporten van de diensten van 
de Commissie (werkdocumenten). De belangste lling die door de m eeste lidstaten aan 
de dag wordt gelegd voor de voortgang van de  verschillende dossiers en het streven 
van het huidige Voorzitterscha p van de Raad om van de energiedialoog één van zijn 
prioriteiten te maken, zijn een bewijs van he t belang en het nut van dit initiatief, die 
in 2001 reeds werden benadrukt door de Commissarissen Patten en Lamy, toen zij 
stelden dat de energiedial oog fungeerde als « pionier voor de totstandbrenging van 
bredere betrekkingen »6. Het Nederlandse Voorzitterschap  heeft de lidstaten een non-
paper7 voorgesteld met aanbevelingen inzake de institutionele organisatie en de 
toekomstige prioriteiten van deze dialoog. D eze laatste zijn opgenomen in het vijfde 
                                                 
4 Tot dusver zijn vijf g ezamenlijke voortgangsverslagen van de gesp rekspartners gepresenteerd: op de 8e 
Top EU-Rusland van 3 oktober 2001, de 9e Top van 29 mei 2002, de 10e Top van 11 november 2002, de 12e Top van 6 november 2003 en de 14e Top van 25 november 2004 . 
5 De Russische Federatie heeft de heer Viktor Ch ristenko benoemd (achtereenvolgens vice-premier en 
minister van energie en industrie) en de Commissi e heeft de Directeur-generaal van DG Energie en 
Vervoer, de heer François Lamoureux, aangewezen. 
6 Financial Times van 5 december 2001  
7 Aangenomen door de Raad (COREPER) op 26 oktobre 2004. 
 
NL 4   NL verslag van de gesprekspartners dat is  gepresenteerd op de Top EU-Rusland van 
november 2004. 
2.2. Het bedrijfsleven als volwaar dig deelnemer aan de dialoog 
Van bij de start van de energiedialoog z ijn de beleidsverantw oordelijken uit het 
bedrijfsleven uitgenodigd om zitting te nemen in bilaterale werkgroepen die zich moesten buigen over de onderwerpen strategie,  technologieoverdrach t, investeringen, 
milieuvraagstukken en energie-efficiëntie. Deze uit Europese en Russische deskundigen uit de particuliere sector en de nationale overheid samengestelde 
groepen hebben opdracht gekregen de gebi eden van gemeenschappelijk belang te 
verkennen en aan te geven in welke sect oren samenwerking prioriteit moet krijgen. 
Hun werkzaamheden hebben een aantal conclu sies en aanbevelingen opgeleverd die 
zijn vermeld in het overzichtsverslag dat door de twee ge sprekspartners is 
aangeboden op de Top EU-Rusland in oktobe r 2001. Het is de be doeling dat deze 
groepen in de toekomst weer samenkome n om verdere voortgang te maken met 
betrekking tot meer specifieke onderwer pen, overeenkomstig de wens van het 
Nederlandse Voorzittersc hap. Voor deze thematische groepen staan vier 
onderwerpen op de agenda: investeringen, in frastructuur, energie-efficiëntie en 
handelsstromen. 
De rondetafel voor het bedrijfsleven (EU – Russia industrialists’ Round Table) vormt 
een nuttige aanvulling op deze thematische werkgroepen. Het bedrijfsleven heeft het 
initiatief genomen voor een actieve deelname aan de integratie van de 
energiemarkten via een « stuurgroep energie  »
8 (opgericht in december  20039), die 
bestaat uit vertegenwoordige rs van de Europese en Ru ssische ondernemerskringen. 
Deze structuur is de kern en het coördinatiecentrum van een mechanisme voor brede participatie van het bedrijfsleven in de energiedialoog. Deelname van het 
bedrijfsleven is een garantie voor het welslagen op lange termijn van het 
energiepartnerschap. Een vergadering van de  stuurgroep en de zesde bijeenkomst van 
de rondetafel voor het bedrijfsleven he bben plaatsgevonden op 10 november 2004, in 
aanwezigheid van de twee gesprekspartners en het Nederlandse Voorzitterschap (in 
de persoon van vice-premier en minist er van financiën Zalm). Met name is 
overeengekomen dat de vier thematisch e groepen zullen ra pporteren aan de 
stuurgroep, die een samenvatt end verslag zal opstellen.  
2.3. Structuren voor de concret e invulling van de dialoog 
De reeds in oktober 2000 vastgestelde werkmethode, die steunt op persoonlijke 
betrokkenheid van de gespreks partners en het organisere n van rondetafelgesprekken 
en bezinningsrondes met alle betrokken partijen, is een vruchtbare aanpak gebleken. 
De onlangs in het leven geroepen onders teunende structuren hebben een nieuwe 
impuls gegeven aan de dialoog en deze verrijkt. Deze ondersteunende structuren vormen een aanvulling op die van de PCA: de  permanente raad van het partnerschap 
EU-Rusland (die energievraagstukken zou kunnen behandelen), het 
                                                
 
8 Als actieve leden van deze groep dienen de here n Tsjoebais (CEO Rao-Ues) , Miller (CEO Gazprom), 
Vekselberg (BP-TNK)., Bernotat (CEO E.on), Sutherland (BP) en Verberg (Gasunie) te worden vermeld. 
9 EU/Russia Industria list Round Table, Moskou, december 2003: 
 http://www.europa.eu.int/comm/energy/russia/ reference_texts/industrialists_en.htm  
 
NL 5   NL samenwerkingscomité en de subcomités die zich op technisch niveau bezighouden 
met energievraagstukken. 
 
NL 6   NL a) Flexibele werkmethode 
– regelmatige bijeenkomsten met de gesprekspartners 
Beide partijen komen regelmatig bijeen om van gedachten te wisselen over de 
ontwikkeling van de in beha ndeling zijnde vraagstukken. Ee n uit ambtenaren van de 
betrokken diensten van de Commissie bestaan de coördinatiecel is sinds het begin van 
de dialoog reeds 36 maal bijeen geweest. De leden daarvan vergaderen regelmatig 
met hun Russische tegenhangers over de verschillende actuele dossiers met 
betrekking tot het handelsverkeer in aardgas, uranium of elektriciteit. 
– rondetafelgesprekken 
Er is reeds een groot aantal rondetafel gesprekken met Russische en Europese 
deelnemers van het hoogste niveau uit de  particuliere en de overheidssector 
georganiseerd over actuele onderwerpen. Zo is in Brussel een conferentie over 
aardgas gehouden (10 december 2003) en in Moskou een conferentie over elektriciteit (16 oktober 2003), waarop de  belangrijkste privé-partijen, de 
verschillende Russische ministeries, de  diensten van de Commissie en zelfs 
Commissarissen (mevrouw de Palacio en de  heer Monti), alsook het voorzitterschap 
van de Raad aanwezig waren
10. 
Tenslotte speelt een permanente vergelijking van analyses, scenario 's en strategieën 
die op het hoogste niveau wordt uitgevoerd  en waaraan zowel door  het Europese als 
het Russische bedrijfsleven wordt deelge nomen, aan Russische kant in de persoon 
van de heren A. Tsjoebais, president-dire cteur van het Russische elektriciteitsbedrijf 
RAO UES, en A. Miller, president-directeu r van Gazprom, en zeer belangrijke rol bij 
de dialoog. 
b) Ondersteunende structuren 
De werkzaamheden worden ondersteund door twee stabiele structuren : een 
gemeenschappelijk centrum voor energiet echnologie en een waarnemingspunt voor 
de markten. 
– Het gemeenschappelijk centrum EU -Rusland voor energietechnologie 
Op 5 november 2002 is in Moskou een ge meenschappelijk centrum EU-Rusland 
voor energietechnologie opgericht11. Het wordt gezamenlijk geleid door een 
Russische en een Europese directeur. Het centrum is een platform voor het 
bevorderen van geavanceerde energietechnolog ieën (in de sectoren aardolie, gas, 
steenkool, elektriciteit, nieu we en duurzame energiebronne n en energiebesparingen) 
via industriële partnerschappen en voor he t vergemakkelijken van de financiering 
van de voor prioritaire project en vereiste investeringen. 
                                                 
10 Nog meer rondetafelgesprekken z ijn of zullen weldra worden gehouden op een meer technisch niveau: 
een conferentie over vergelijkende analyses van de energiestrategieën (Moskou, 17 oktober 2003); een 
rondetafelgesprek over de kwaliteit van aardoliepr oducten (in de loop van 2004); een seminar over 
energie-efficiëntie (in de loop van 2004). 
11 Voor meer details over het centrum: 
 http://www.technologycentre.org/eng.ht mhttp://www.technologycentre.org/eng.htm 
 
NL 7   NL De taakstelling van het centrum omvat: 
– het bevorderen van de juiste voorwaarden voor een betere informatie-
uitwisseling over geavanceerde energietechnologieën, en het organiseren en coördineren van activiteiten die de contacten tussen de actoren in de Russische 
en de Europese energiesector, met i nbegrip van de sector onderzoek en 
technologische ontwikkeling, moeten vergemakkelijken; 
– het inventariseren, beoordelen en faci literen van concrete en grootschalige 
projecten voor technologische sa menwerking binnen bovenvermelde 
energiesectoren, en het help en bevorderen daarvan; 
– het leggen van contacten en het coördineren van gezamenlijke activiteiten met 
andere Russische en Europese energiecentra en het helpen creëren van een gemeenschappelijke informatieruim te voor de verspreiding van 
energietechnologieën. 
Daartoe zijn door het centrum reeds diverse rondetaf elgesprekken georganiseerd en 
een aantal voorstellen voor technologische  projecten die voor beide partijen 
voordelig kunnen zijn begint nu vorm te krijgen. 
De activiteiten van het centrum zulle n helpen voor beide partijen gunstige 
investeringen aan te trekken op de door het centrum bestreken terreinen. 
– Waarnemingspunt voor de markten 
Om een steeds verder gaande integratie va n de interne energiemar kt van de Unie te 
vergemakkelijken en de continuïteit van de  energievoorziening te garanderen, moet 
het waarnemingssysteem voor de energiemarkt het mogelijk maken de fundamentele parameters en vraagstukken met betrek king tot het goed functioneren van de 
energiemarkt en de voorzieningsveiligheid  te bewaken, de totstandbrenging van de 
nodige energie-infrastructuur te vergemakkelijken en de risico's voor de interne en 
externe energievoorziening van de Unie in kaart te brengen. De 
waarnemingsstructuur zal met name voor het vo lgen van de aardolie-, de aardgas- en 
de elektriciteitssector worden ingezet. 
Deze binnen de Commissie opererende stru ctuur zal fungeren als centrale bron van 
betrouwbare gegevens en informatie. Zi j zal de Commissie, de lidstaten, het 
bedrijfsleven en de overige belanghebbende pa rtijen assisteren bij de besluitvorming 
met betrekking tot het energi ebeleid of nieuwe invester ingen en zal zodoende de 
continuïteit van de energie voorziening van de Unie op korte, middellange en lange 
termijn helpen garanderen. Ondersteuni ng van het concurrentievermogen en een 
energievoorziening tegen de laagst mogelijke prijs zijn in overeenstemming met de 
door de Europese Raad in Lissabon (23 en  24 maart 2000) vastgestelde strategie. 
Gezien het wederzijdse belang van de EU en Rusland bij verbetering van de 
continuïteit en de stabiliteit van de energievoorziening, alsook het belang van 
Rusland als energieleverancier voor de EU , is de Commissie voornemens Rusland zo 
spoedig mogelijk bij de werkzaamheden va n het waarnemingspunt te betrekken en 
een koppeling tot stand te brengen met het waarnemingssysteem voor de aardgas- en 
de aardoliemarkt dat de Russische  Federatie overweegt op te zetten. 
 
NL 8   NL 3. R ESULTATEN VAN DE ENERGIEDIALOOG  
Het op 30 november 2000 door  de Commissie goedgekeur de Groenboek « Op weg 
naar een Europese strategi e voor een continue energie voorziening » voorzag in het 
volgende beleidsdrieluik: versterking van de concu rrentie binnen de interne 
energiemarkt, bescherming van duurzam e ontwikkeling en garanderen van de 
externe energievoorziening. Daaraan is c oncreet invulling gege ven door middel van 
acties in het kader van de energied ialoog met de Russische Federatie. 
Deze dialoog heeft het mogelijk gemaakt de problemen die de Russische bedrijven 
hadden met de interne energi emarkt op te lossen door du idelijke en voorspelbare 
regels af te spreken voor op de communa utaire markt opererende ondernemingen. 
Voor Europese bedrijven heeft hij de weg geëffend naar de Russische markt. In die 
periode zijn investeringen gerealiseerd, onde r andere door BP, Shell, Total en ENI. 
De dialoog heeft ook bepaalde concrete moeilijkheden helpen oplossen waarmee Europese bedrijven mogelijk geconfront eerd werden. Omgekeerd zijn ook Russische 
investeringen in de Europese Unie u itgevoerd, hoofdzakelijk via door Gazprom 
genomen participaties.  
Tenslotte zijn door de dialoog de voorw aarden geschapen voor een betrouwbare 
energievoorziening van het Europese contin ent op lange termijn door te voorzien in 
steun voor de aanleg en de modernisering va n de vervoersinfrastructuur en voor de 
vaststelling van veiligheidsregels. 
Deze resultaten zouden niet mogelijk zijn geweest zonder een wederzijds belang van 
de partijen bij het realiseren daarvan. Rusland en de Europese Unie zijn op 
energiegebied sterk op elkaar  aangewezen. Voor de Europe se Unie met 25 lidstaten 
is Rusland de belangrijkste leverancier van energieproducte n, zowel aardgas (1/2 van 
de import), aardolie (1/4 va n de import) als uranium (1 /3 van de import). Voor 
Rusland is de EU de belangrijkste economisch e partner. De Unie is een natuurlijke 
afzetmarkt voor de Russische energie-expor t (alle exportnetten zijn gericht op 
Europa: olie- en gaspijpleidingen en zelfs  de waterwegen, de spoorwegen en het 
wegennet). De verkoop van grondstoffen zorgt voor deviezeninkomsten en dekt bijna 
40 procent van de begroting van de Federatie.  
Bij dit alles zal de EU er echter op blijven wijzen hoe be langrijk het voor Rusland is 
zijn economie en zijn handel te diversifiëren om te zorg en voor een ook op langere 
termijn duurzame economische ontwikkeling. 
3.1. De energiedialoog ten dienste van de interne markt 
Ervan uitgaande dat de interne markt het mogelijk moet maken de Europese 
energiesector te rationaliseren ten bate van de consumenten van de Unie, is het 
logisch dat de bestaande banden met de in ternationale markt voor energieproducten 
losser worden gemaakt. Aangezien de Europese Unie de komende decennia ongetwijfeld nog meer afhankelijk zal wo rden van de import, is het echter 
ondenkbaar dat deze banden helemaal worden  verbroken. In dit verband levert 
Rusland een nuttige bijdrage aan een ge diversifieerde voorziening met fossiele 
energiebronnen. Het is dan ook uitgeslo ten dat de Europese Unie kwantitatieve 
invoerbeperkingen zou opleggen. De transpar antie van de markten en een gezonde 
concurrentie moeten garant staan voor  een stabiele voorziening van de Unie. 
 
NL 9   NL De gassector, waarvan onze economie in de toekomst het meest afhankelijk zal zijn, 
lijkt in dit opzicht het kwetsbaarst. Rusland zal normaal de belangrijkste externe leverancier van de Unie blijven
12. Bijgevolg mag het niet zo  zijn dat de exporterende 
landen de regels van de interne markt naast zich neerleggen door c ontracten te sluiten 
die niet conform zijn met het Gemeenschapsrecht. 
Het was namelijk nodig de regels van de in terne markt te verduidelijken voor wat 
betreft langlopende cont racten die beperkende territorial e clausules bevatten welke in 
strijd zijn met het vrije verkeer en de bi nnen de Unie geldende concurrentieregels. 
Dankzij de dialoog kon over de ze aspecten worden gepraat en over oplossingen 
worden nagedacht. Het principe van langlop ende contracten blijft terecht overeind. 
De duur daarvan is een gara ntie voor de con tinuïteit van de voorziening en biedt 
tevens een betrouwbaar perspectief voor de  investeringen (in productiecapaciteit en 
infrastructuur) die voor de voorziening van de Unie noodzakelijk zijn. Wat betreft de 
bestemmingsclausules die onverenigbaar zijn met de regels van de interne 
energiemarkt, is op 6 oktober 2003 een akkoord gesloten tussen ENI en Gazprom. 
Dit zou binnenkort moeten worden gevolgd door afspraken over de contracten met Duitsland en Oostenrijk. 
3.2. De energiedialoog ten dienste van duurzame ontwikkeling 
Vanaf de start van de energiedialoog me t Rusland heeft de Commissie steeds 
gewezen op het belang dat zij hecht aan de Kyoto-verplichtingen. In het kader van de 
dialoog heeft de Commissie niet nagelate n de kwestie van de bekrachtiging van het 
Protocol door de Russische Federatie ter sprake te brengen; deze is namelijk noodzakelijk voor een doeltreffende  tenuitvoerlegging daarvan
13. Wanneer Rusland 
het Kyoto-protocol ten uit voer legt zou het land daar door worden geholpen over te 
schakelen op een zuiniger gebruik va n zijn nationale energiereserves. 
Voor een duurzame economische ontwikkeli ng zijn in Rusland ingrijpende 
hervormingen nodig, onder andere in de ener giesector en met name wat betreft de 
structuur en het beheer van de natuurl ijke monopolies, de pr ijsstructuur en de 
belastingregeling voor natuurlijke hulpbronnen. Enerzijds zouden deze hervormingen in de toekomst de stabiliteit van het hande lsverkeer moeten bevorderen, daar zij een 
gunstig effect zullen hebben op de inve steringen en de verbetering van de 
energie-efficiëntie. Anderzijds zouden d eze hervormingen een bijdrage leveren aan 
de diversifiëring van de Russische ec onomie doordat zij een impuls zouden geven 
aan de herstructurering en de ontwikkeling va n andere sectoren dan de energiesector.  
De modernisering van de Russische ec onomie en de inst andhouding van het hoge 
groeicijfer (circa 7% per ja ar) vereisen dat de Russische  industrie zich meer gaat 
                                                
 
12 Het aandeel van gas, een breedspectrumenergiebron , neemt aanzienlijk toe in onze economie. Het stijgt 
van 1/5 tot 1/3 van ons totaal verbruik en bij de el ektriciteitsproductie van 1/3 tot bijna de helft in de 
periode 2000 - 2030. In 2030 kan tot 80% van onze gasbehoefte met import moeten worden gedekt. De gasimport vanuit Rusland kan in absolute cijfers all een maar toenemen, ook al  blijft deze procentueel 
gelijk op 50% van de totale import. 
13 In oktober 2004 heeft de Doema zijn goedkeuring gehecht aan de bekrachtiging van het Kyoto-protocol, 
waardoor de Russische Federatie zal kunnen profiteren van de aan dit protocol verbonden voordelen. 
De Europese Commissie zal begin 2005 via het TACIS-programma technische steun ter waarde van 
2 miljoen euro verlenen. 
 
NL 10   NL toeleggen op energie-efficiëntie, met name om extra uitvoercapac iteit vrij te maken, 
waar ook de Unie van zou moeten kunnen prof iteren. Het energietransport (over land 
of over zee), dat tussen Rusland en de Unie zal moeten worden geïntensiveerd, is ook 
een bron van zorg over het milieu voor de landen van de Europese Unie. 
a) Een milieuvriendelijker energieverbruik 
Het opvoeren van het energierendement is een van de prioriteiten van de 
energiestrategie van de Russische Federa tie. Op dit gebied kan de industriële 
samenwerking, die met name gestalte krijgt in de uitwisseling van goede praktijken 
en van technologie tussen ondernemingen in de Europese Unie en in de Russische 
Federatie, vruchten afwerpen. In oktobe r 2004 is in Moskou een rondetafelgesprek 
over energie-efficiëntie in gebouwen ge houden en een tweede in Nizjni Novgorod; 
deze hadden als doel de projecten aan te wijzen die met steun van het gezamenlijk centrum voor energietechnologie zouden kunnen worden ontwikkeld. 
Proefprojecten inzake energie-efficiëntie zijn op gezamenlijke grondslag opgezet in 
Noord- en Zuid-Rusland, namelijk in Archangelsk, Astrachan et Kaliningrad.  Het 
project in deze laatst e locatie is in polit iek opzicht van belang voor de samenwerking 
op energiegebied, gezien het feit dat het hier een enclave binnen het grondgebied van de Gemeenschap betreft. 
Voor Kaliningrad wordt de po tentiële energiebesparing di e het gevolg zal zijn van 
het aldaar opgezette programma voor energi e-efficiëntie geraamd op 35 à 40%. Dit is 
een niet te verwaarlozen percentage voor d eze regio, gezien het feit dat haar primaire 
energievoorziening voor 90% wordt verz orgd door middel van gastransporten via 
pijpleidingen vanuit Rusland en dat 95% van haar elektriciteitsbehoefte wordt gedekt 
door het Russische stroomnet IPS/UPOS. Als gevolg van de toetreding van de 
Baltische staten tot de EU en hun aansluiting op het Europese elektriciteitsnet die op 
termijn zal plaatsvinden, moet een tec hnische oplossing worden gezocht voor het 
stroomvoorzieningssysteem van Kaliningrad. Deze oplossing moet in overleg tussen 
de EU en Rusland worden uitgewerkt. 
Parallel met de programma's voor energie-efficiëntie moeten duurzame 
energiebronnen worden ontwikkeld. Op 22 juni 2004 is in Moskou een door het gemeenschappelijk centrum georganiseerd rondetafelgesprek over duurzame energie 
gehouden
14. Dit gesprek moest de totstandbre nging van een gunstig kader voor de 
ontwikkeling van duurzame energie in Ru sland bevorderen. Het werkprogramma 
voor 2004 is gezamenlijk door de Commissi e en het Russische ministerie voor 
industrie en energie goedgekeurd. Ook z ijn meer specifieke seminars over de 
brandstofcel, het invangen van CO2 en bi omassa georganiseerd ter voorbereiding 
van de deelname van Rusland aan het kaderprogramma voor onderzoek. 
Na de bekrachtiging van het Kyot o-protocol zou het centrum voor 
energietechnologie de mogelijkheden moet onderzoeken voor particuliere 
investeringen in projecten voor ‘’gezamenlijk e uitvoering‘’. De bestaande projecten 
in Archangelsk, Astrachan en Kaliningrad zouden in dit verband als proefprojecten 
kunnen worden gebruikt. 
                                                 
14 Voor nadere informatie zie: http://www.technologycentre.org/ 
 
NL 11   NL b) Minder verontreinigend vervoer 
De materiële veiligheid van de tran sportnetten is even eens een belangrijk 
samenwerkingsgebied. Bij de energiedialoog is gesproken over het opzetten van een 
systeem voor regionaal satelliettoezicht voor  ongevalpreventie en  voor het opsporen 
van lekken in de olie- en gasinfrastruct uur. In het kader van het programma TACIS 
2004 is besloten tot het verlen en van technische bijstand voor de beoordeling van de 
behoeften op het gebied van sanering en investeringen die ve rbonden zijn aan het 
verbeteren van de veiligheid en de doelt reffendheid van het exportnet voor olie en 
gas in Rusland. 
Verontreiniging van de zee is een gevoelig punt voor alle landen aan de Oostzee en 
de Noordzee. De recente scheepsongevallen en het steeds drukker wordende verkeer voor de kusten van de EU maken van de ve iligheid op zee een bijzonder belangrijke 
kwestie bij de samenwerking tussen de EU en Rusland. De  Commissie heeft Rusland 
ervan kunnen overtuigen de controle op de ta nkers die aanleggen in zijn havens te 
verscherpen en de inspanningen te onderste unen die door de Europese Unie binnen 
de Internationale zeevaartorganisatie (IMO) worden gedaan, met name voor de afschaffing van enkelwandige tankers. Wat dit laatste punt betref t, is op 4 december 
2003 binnen de IMO een compromis bereik t dat in april 2005 van kracht wordt. 
Intussen voert de EU de contacten met Rusl and op om tot een snelle toepassing van 
de IMO-normen te komen. In het bijz onder wordt ook de nadruk gelegd op de 
grotere rol die het transport over land (via oliepijpleidi ngen of per spoor) zou moeten 
gaan spelen. 
De vervoerssector als energieverbruiker mag bij de energiedialoog niet worden 
veronachtzaamd. Het vervoer neemt bijna eenderde van de CO
2-uitstoot voor zijn 
rekening en de rationalisa tie daarvan, met name binnen de steden, zou een 
belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de verbetering van de milieukwaliteit. Een 
grotere samenwerking binnen deze sector  zou voor beide partijen gunstig kunnen 
zijn. In mei 2004 is een eerste seminar ove r vervoer gehouden waar bij de terreinen 
voor samenwerking in de komende jaren z ijn afgebakend; een tweede seminar, 
namelijk over stadsvervoer, heeft in oktober 2004 plaatsgevonden. 
3.3. De energiedialoog ten dienste van ee n stabiele en voorspelbare voorziening 
Zoals reeds vermeld in het Groenboek in zake een continue energievoorziening van 
de Unie, is het Europese voorzieningsbele id minder gericht op maximale autonomie 
of minimale afhankelijkheid op energiegebied, dan op het beperken van de aan energieafhankelijkheid verbonden risico's. In onze betrekkingen met de Russische 
Federatie, waarvan Europa onvermijdelijk steeds afhankelijker zal worden voor zijn 
energievoorziening, moet de samenwerking daarom worden toegespitst op het opbouwen van een relatie van constructieve onderlinge afhankelij kheid; dit houdt in 
dat voorspelbare commerciële regels worden  vastgesteld, de vervoersnetten worden 
uitgebreid, investeringen worden bevor derd door de tots tandbrenging van een 
stabieler en transparanter regelgevingska der, en ingrijpende hervormingen in de 
Russische energiesector worden bevorderd. 
a) De handel in energieproducten 
De handel in olie en gas is een van de eerste onderwerpen die in het kader van de 
 
NL 12   NL energiedialoog zijn verduidelijkt. Na heel  wat discussie met de Russen, met name ter 
gelegenheid van de recente uitbreiding van de Unie, is in een gezamenlijke verklaring over de betrekkingen tussen Rusl and en de EU en over de uitbreiding van 
de EU vastgelegd dat geen  beperkingen meer worden opgelegd aan de import van 
aardgas en aardolie in de Europese Unie. 
In het kader van de bilaterale overeenkom st tussen de Europese Unie en Rusland 
over de toetreding van Rusland tot de We reldhandelsorganisatie in mei 2004, hebben 
beide partijen overeenstemming bereikt ove r een aantal kwesties op energiegebied. 
Rusland is WTO-verplichtingen aangegaan  ten aanzien van de gasprijs voor 
industriële afnemers en de exportheffi ngen op energieproducten. Bovendien hebben 
beide partijen afspraken gemaakt over de verdieping van hun samenwerking met betrekking tot met de energie-infras tructuur verband houdende vraagstukken. 
De overeenkomst inzake de handel in nucle air materiaal waarover parallel hiermee 
wordt onderhandeld heeft al s doel te zorgen voor tr ansparante, stabiele en 
voorspelbare handelsregels die het belang en  de levensvatbaarhei d van de nucleaire 
industrie van beide partijen dienen. De nieu we overeenkomst zal ni et alleen rekening 
moeten houden met de nieuwe marktomstandi gheden binnen de uitgebreide Europese 
Unie, maar ook met de noodzaak het voortbestaan van deze sector bij beide partijen te verzekeren. 
De handelsbetrekkingen op het gebied van nuc leair materiaal met de nieuwe lidstaten 
vertegenwoordigen voor Rusland een waarde  van meer dan 200 miljoen $ per jaar, 
hetgeen overeenkomt met circa 80% van de markt van de nieuwe lidstaten (en met 
12% van de markt van de Unie van 25 la nden). De Russische exportbedrijven hadden 
voor de bevoorrading van de kerncen trales van de nieuwe lidstaten 
langetermijncontracten gesloten waarvan sommige tot ver na 1 mei 2004 doorlopen. 
Via een diplomatieke briefwisseling tussen beide gesprekspartners, die in april 2004 
is ondertekend, zijn de ter zake geldende rege ls nader gepreciseerd, is de geldigheid 
van deze contracten op grond van het Eura tom-Verdrag (artikel 105) bevestigd en 
zijn zo onnodige botsingen met de nieuwe lidstaten voorkomen. 
Het blijkt dus van belang dat de handel in energieproducten wordt beheerst door 
algemene commerciële regels en principes die transparant en voor spelbaar zijn, zoals 
de regels van de Overeenkomst inzake pa rtnerschap en samenwerking en van de 
Wereldhandelsorganisatie enerzijds, en  in de toekomst de bepalingen ter 
vergemakkelijking van de handel en ter bescherming van investeringen in het kader van de Europese Economische Ruimte anderzijds. 
b) Trans-Europese energienetten 
Een betrouwbaar energietransport is een van de voorwaarden voor  een stabiele en 
continue voorziening van de Europese Unie. Olie en gas uit Rusland worden hetzij 
over land (via pijpleidingen) hetzij over zee (zie hoger) aangevoerd. Indien het vervoer over land voorrang moet krijgen, da n moeten de netten worden versterkt. 
Op de Top Europese Unie-Rusland is reeds in 2001 een lijst vastgesteld met 
prioritaire projecten waarvoor in het kade r van de trans-Europese netten door de 
Europese Unie meegefinancierde haal baarheidsstudies zouden kunnen worden 
uitgevoerd. 
 
NL 13   NL Bij de op 26 juni 2003 goedgekeurde herzieni ng van de trans-Europese energienetten 
is een aantal projecten met betrekking to t de elektrische en gasinfrastructuur 
geïnventariseerd die implicaties hebben voo r de Russische Federatie. Bij deze 
herziening15 is het project voor een gasleiding  die het Verenigd Koninkrijk en 
noordelijk continentaal Europa met Rusla nd verbindt als prioritaire as aangewezen. 
Samenwerking op het gebied van de energie- infrastructuur is met name belangrijk 
vanwege het belang van olie pijpleidingen als alternat ief voor het vervoer van 
aardolie via de Oostzee. Zowel de Scandinavi sche als de Baltische landen zijn uiterst 
bezorgd over de aanzienlijke stijging van he t aantal tankers in de Oostzee, waardoor 
ook het risico van olievervuiling voor de kuststaten evenredig toeneemt. 
De energiedialoog beoogt ni et het initiatief voor de u itvoering van deze projecten 
over te nemen van de particuliere sector, die zich baseert op commerciële en economische overwegingen. Het predikaat « projecten van gemeenschappelijk 
belang » moet de totstandbrenging daarva n vergemakkelijken, vooral nu Europese 
investeerders er wegens de aanzienlijke co mmerciële risico's voor  terugschrikken in 
Rusland verplichtingen aan te gaan. 
Ook andere transportmogelijkheden voor aar dolie moeten worden verkend om te 
voorkomen dat de Oostzee te zwaar belast wordt of dat de Bosphorus verzadigd 
raakt. Uitbreiding van het spoorvervoer kan een zinvolle oplossing z ijn in de huidige 
door een constante stijg ing van de olieprijzen gekenmerkte situatie
16. Wanneer voor 
dit alternatief wordt gekozen kan dit overi gens ook de kwestie van de spoorbreedte 
helpen oplossen. 
3.4. De energiedialoog ten bate van een harm onieuze markt op continentale schaal 
De energiedialoog heeft voor een toenadering tussen beide partijen gezorgd die in de 
toekomst nog kan worden versterkt, en in het verlengde daarvan groeien de 
strategieën voor de Russische  resp. de communautaire ma rkt naar elkaar toe. De 
principes van de interne energiemarkt zo als energie-efficiëntie, hervorming van de 
interne structuur van de bedrijven en he rvorming van de elektriciteitssector, onder 
andere via unbundling, kunnen deel gaan uitm aken van het referentiekader voor de 
herstructurering en de hervorming van de  Russische energiesector. Het gaat 
weliswaar om twee verschillende markten, m aar zij dienen geïnspireerd zijn op 
gemeenschappelijke principes. 
a) Een geïnterconnecteerd elektriciteitsnet 
De besprekingen over de hervorming van he t elektriciteitssysteem zijn het meest 
ambitieus. Het doel is namelijk de Russische  elektriciteitsproducen ten deel te laten 
nemen aan de communautaire elektricitei tsmarkt, gezien de prognoses inzake de 
                                                 
15 Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad tot opstelling van richtsnoeren 
voor trans-Europese netwerken in de energiesector en houdende intrekking van Beschikkingen nr. 
96/391/EG en nr. 1229/2003/EG 
16 Bijna eenderde van de totale Russische export gaat via het spoor. Spoorvervoer is aanzienlijk duurder 
dan vervoer over zee. De toename van de export en de hoge olieprij s kunnen deze vervoerswijze echter 
een impuls geven. 
 
NL 14   NL toekomstige elektriciteitsbehoeften van het Europese continent17. Daarom ook is de 
synchrone interconnectie van het Russische ne t met het continentale net van de Unie 
opgenomen in de lijst van « projecten van gemeenschappelijk belang » die is 
vastgesteld op de Top EU-Rusland van oktober 2001. 
Om dit project te realiseren moet een groot aantal daarmee samenhangende kwesties 
worden opgelost, met name met betrekking to t de naleving van de milieuregels, de 
nucleaire veiligheid in Rusland en we derzijdse toegang tot de markt, met 
inachtneming van de op elke pa rtner rustende internationale verplichtingen ter zake. 
Tijdens een in oktober 2003 in Moskou ge houden rondetafelgesprek is een analyse 
gemaakt van de voorwaarden die vervuld moeten zijn voor de totstandbrenging van een gezamenlijke elektriciteitsmarkt. Daarbij is melding gemaakt van de volgende problemen: 
– Het ontbreken van een adequaat regelgev ingskader in Rusland is geconstateerd 
bij een in maart 2004 uitgev oerde studie. Naar aanl eiding daarvan zijn de 
Russische vertegenwoordigers in se ptember 2004 uitgenodigd om deel te 
nemen aan het Regelgevend Forum voor el ektriciteit van Flor ence. Wanneer zij 
inzicht hebben gekregen in het in het kader van de interne markt opgezette systeem zal de uiteindelijke integratie van onze beide markten gemakkelijker worden; 
– De noodzakelijke vaststelling van adequa te en onderling verg elijkbare milieu- 
en veiligheidsnormen voor de elektric iteitsproductie, zoal s voorschriften voor 
schone kolenstook en garanties voor de nucleaire veiligheid
18 ; 
– Met het oog op een doeltreffende integr atie van de markten moet worden 
gezorgd voor de nodige infrastructuur voor de gezamenlijke exploitatie en de synchronisatie van de elektriciteitssyst emen van Rusland en van de lidstaten. 
Een werkgroep die zich moet bezighouden met de interconnectie van de netten 
heeft opdracht gekregen de huidige situ atie op dit gebied te onderzoeken. Een 
(door de Commissie en RAO-UES mede gefinancierde) haalbaarheidsstudie 
met betrekking tot de synchrone interc onnectie van de UCTE- en IPS/UPOS-
systemen is thans aan de gang en zal  uiterlijk in 2007 worden afgerond. 
Het opzetten van een financieel garantie systeem zou het hervormingsproces kunnen 
helpen vergemakkelijken, zowel in de elektriciteitssector als in de sector olie en gas. 
b) Versterking van de veiligh eid van de infrastructuur 
De energievoorziening is een van de belangrijkste sectoren  die baat zullen hebben bij 
satellietnavigatie. Binnen deze sector kan satellietnavigatie in de hele activiteitenketen worden toegepast, van pros pectie en aanleg via locatietoezicht tot 
transportbewaking. Rusland is doende  met een ambitieus programma voor 
                                                
 
17 In dit verband dient erop te worden gewezen dat volgens de prognoses van het IEA en van 
EURELECTRIC de Unie tegen 2030 in bijna 600 GW  aan productiecapaciteit zal moeten investeren 
om in de stroombehoefte van de Europese consumenten te kunnen voorzien. 
18 In dit verband is het feit dat een onafhankelijk syst eem voor de nucleaire veiligheidscontrole is opgezet 
echter een verheugende ontwikkeling. 
 
NL 15   NL modernisering van zijn systeem – GLONAS S – en de geleidel ijke openstelling 
daarvan voor civiel gebruik. Het Europese  programma – GALILEO – heeft als doel 
tegen 2008 het eerste satell ietnavigatiesysteem op te zetten dat specifiek is 
ontworpen voor civiele en  commerciële toepassingen. 
Het gezamenlijke gebruik van GLONASS en GALILEO is een doel dat al sinds 1999 
wordt nagestreefd. Door het complementai re gebruik van deze twee netten zal de 
veiligheid van de infrastructuur voor ener gietransport- en -pr oductie in aanzienlijke 
mate worden versterkt. 
De energiedialoog heeft ertoe bijg edragen de onderhandelingen over de 
interoperabiliteit van beide systemen weer  vlot te trekken. Op  grond van de reeds 
gemaakte voortgang kan de sluiting van een overeenkomst tegen eind 2005 worden verwacht. Behalve besprekingen over de technische compatibiliteit van GLONASS 
en GALILEO, omvat de ingezette samenwerking ook de gezamenlijke ontwikkeling van ontvangers, alsook van sp ecifieke toepassingen voor de energiesector (op het 
gebied van prospectie en van aanleg en onderhoud van de vervoersinfrastructuur). 
c) Investeringsgarantie 
Het algemene Russische investeringsklim aat moet transparanter, stabieler en 
voorspelbaarder worden. De EU blijft er  bij Rusland op aandringen de daarvoor 
vereiste hervormingen door te voeren. De toetreding van Rusland tot de Wereldhandelsorganisatie zal in dit ve rband een gunstig effect hebben. Voorts 
zouden de doelstellingen en acties inzake f acilitering van de handel en bescherming 
van investeringen die momenteel in het ka der van de Europese Economische Ruimte 
worden ontwikkeld eveneens een positieve  bijdrage moeten leveren aan de 
verbetering van het invest eringsklimaat in Rusland. 
De verbetering van het fi nanciële kader voor de be trekkingen op energiegebied 
tussen de EU en Rusland heeft de aanzet gegeven tot verschille nde initiatieven. In 
een eerste fase (2002) is het idee gerezen een garantiefonds voor de uitvoering van 
internationale scheidsrechterlijke uitspraken  op te richten. Daarmee werd beoogd 
iets te doen aan de latente onzekerheid  bij Europese exploitanten over de 
daadwerkelijke omzetting in Russisch recht van internationale scheidsrechterlijke uitspraken die werden gedaan in het kader van handelsgeschillen tussen Europese en Russische ondernemingen. De conclusie van de door de Commissie bestelde 
haalbaarheidsstudie was dat het hier wel de gelijk om een reëel probleem ging, maar 
dat dit fonds een zeer groot financieel beslag op de  communautaire begroting zou 
leggen (in de orde van 500 miljoen euro), zonder dat evenwel de kritische massa zou 
worden bereikt die noodzakelijk  is voor een adequate de kking. Juridisch gezien zou 
bekrachtiging door de 25 lidstaten en door  Rusland noodzakelijk zijn en bovendien 
zou door het bieden van een dergelijke ga rantie het gebrekkig functioneren van het 
Russische rechtssysteem alleen maar worden bestendigd. 
Wegens het gebrek aan levensvatbaarheid  van het voorgenomen systeem is in het 
kader van een door de Commissie bij het Euro pees Investeringsfonds  bestelde studie 
een minder kostbaar alternatief ontwikkeld dat voldoet aan de wetten van de markt. 
De basis voor de daarbij gevolgde aanpak is de constatering dat de Russische exploitanten, ook bij stijgende prijzen voor ruwe olie, onvoldoende toegang hebben 
tot de internationale geldmarkten en vooral  tot financiering op zeer lange termijn. 
 
NL 16   NL Alleen al voor de ontwikkeling van de in aanmerking komende projecten, waarvan 
de kosten op 200 à 300 miljard euro kunnen worden geraamd, zouden financieringen met een langere looptijd dan vijf jaar, de huidige standaar dduur, noodzakelijk zijn. 
Idealiter zou een looptijd van 10 à 12 jaar, en  op termijn zelfs meer, mogelijk moeten 
zijn. Om dit doel te bereiken zou kunnen worden gedacht aan het opzetten van een 
« Energy Desk  », die eventueel gevestigd zou zijn bij een multilaterale 
ontwikkelingsbank, en die zijn bijzondere status ten dienste zou stellen van de 
energiedialoog, met name door een actieve rol te spelen bij het oprichten van 
banksyndicaten . Het doel zou zijn op langere termijn en tegen lagere kosten 
middelen voor de ontwikkeling van de Russisc he projecten beschikbaar te stellen, 
waarbij het risico over ve rschillende bij het syndica at aangesloten banken zou 
worden gespreid. 
De kosten van deze « Energy Desk » zouden voor de EU beperkt blijven tot de 
financiering van de aanloopkosten. Geen enkele financiële inbreng zou worden 
verlangd van Russische ondernemingen of ove rheden. Dit initiatie f zou passen in het 
kader van de PCA. Dit idee zou nader moeten  worden uitgewerkt in overleg met de 
banken en de in de energiesector operere nde bedrijven, zodat de complementariteit 
met deze laatste gewaarborgd is. 
Andere initiatieven zouden parallel hi ermee kunnen worden ontwikkeld. Zo zou met 
name de mogelijkheid kunnen worden overwogen een investerings- of 
garantiefonds voor energie-efficiëntie op te richten; dit lijkt met name 
gerechtvaardigd door de aanzienlijke ener gieverliezen (tot circa 40%) waarmee 
Rusland te kampen heeft. Dit fonds z ou kunnen worden afgestemd op het gericht 
verlenen van steun aan Europese  bedrijven die op dit gebied  in Rusland actief zijn. In 
ieder geval moet voor het bepalen van de opz et van dit fonds eerst  een gedetailleerde 
beoordeling en een marktanalyse word en uitgevoerd. Dit initiatief zou een 
aanzienlijke financiële inbreng ten laste van de communautaire begroting vereisen, 
maar zou kunnen worden gekoppeld aan de tenuitvoerlegging van het Kyoto-
protocol door Rusland. 
Na de bekrachtiging van het Kyoto-pr otocol zal naast de voorbereidende 
werkzaamheden voor de oprichting van een garantiefonds voor investeringen in energie-efficiëntie ook kunnen worden ged acht aan het behalen van synergieën door 
invoering van het met het Kyoto-protocol samenhangende flexibiliteitsmechanisme. 
4. C
ONCLUSIES  
De dialoog heeft zijn nut be wezen door de concrete result aten die zijn behaald. De 
door de partijen gevolgde strategieën en beleidslijnen vormen de aanzet voor 
toenadering en deze ontwikkeling stemt tot tevredenheid. 
Het acquis communautaire zou het refe rentiekader kunnen worden voor een 
hervorming van de energiesector in  Rusland. Als ijkpunt is het acquis 
communautaire relevanter voor de elektricite itssector dan voor de gassector. De EU 
is van oordeel dat deze hervorming voor Rusl and een prioriteit moet zijn, daar zij 
noodzakelijk is voor een duurzame ontwikke ling van niet alleen de Russische 
energiesector maar ook de Russische economie als geheel. 
 
NL 17   NL Dit neemt niet weg dat nog een groot aanta l kwesties moet worden opgelost om een 
betere integratie van beide markten mogelijk te maken. In de toekomst zal de nadruk moeten komen te liggen op thema's die door beide partijen als prioritair worden 
beschouwd: 
– het bevorderen van het hervormingsproces  in de Russische energiesector; 
– ontwikkeling van energie-efficiëntie, u itwisseling van technologie, milieuzorg 
en uitvoering van het Kyoto-protocol; 
– stimulering en bescherm ing van investeringen; 
– totstandbrenging van een pan-Europese aardgasmarkt; 
– versterking van het transpor t van aardolie over land (v ia pijpleidingen en per 
spoor in plaats van over zee). 
De realisatie van deze doels tellingen zal een beslissende  bijdrage leveren aan de 
totstandbrenging van een grot e continentale markt. 
De toenemende onderlinge economische afha nkelijkheid van de Europese Unie en 
Rusland maakt een diepere samenwerking nodi g, met name in de energiesector. De 
energiedialoog en de met de tenuit voerlegging van het Kyoto-protocol 
samenhangende specifieke aspecten daarva n dragen bij tot het ontstaan van een 
gemeenschappelijke economische ruimte, en passen in het kader van de Overeenkomst inzake partnerschap en samenwerking. 
 
NL 18   NL BIJLAGE  
 Russische Federatie EU-25 
 2000 2020 2000 2020 
Bevolking (miljoen)  146 120 à 125 453 462 
BNP (miljard €)  220 / 8 940 14 460 
Jaarlijkse groei  6,3 %  2% 2,4% 
Verbruik (Mtoe)  586 900 1 650 1 895 
Verbruik per hoofd (toe/u) 4 7,2 3,6 4,1 
Aardolie  Reserves  65 miljard vaten / 6,5 miljard vaten / 
Productie 323 Mtoe 500 Mtoe 164 Mtoe 102 Mtoe 
Export + / Import -  + 205 Mtoe + 330 Mtoe - 518 Mtoe - 632 Mtoe 
Handelsverkeer EU/Rusland + 126 Mtoe 
ofwel 60% : - 126 Mtoe 
ofwel 25% / 
Gas Reserves 47 triljoen m3 / 3 triljoen m3 / 
Productie 490 Mtoe 600 Mtoe 197 Mtoe 147 Mtoe 
Export + / Import - + 175 Mtoe + 216 Mtoe - 186 Mtoe - 450 Mtoe 
Handelsverkeer EU/Rusland + 90 Mtoe  
ofwel 36% : - 90 Mtoe 
 ofwel 50% : 
Steenkool  Reserves 157 miljard ton / 100 miljard ton / 
Productie 116 Mtoe 190 Mtoe 203 Mtoe 124 Mtoe 
Export + / Import -  + 12 Mtoe + 23 Mtoe - 91 Mtoe - 128 Mtoe 
Handelsverkeer EU/Rusland + 4 Mtoe  
ofwel 33% : - 4 Mtoe  
ofwel 5% : 
Uranium  Reserves 158 000 ton / 15 000 ton / 
Productie  2 500 ton 5 000 ton 711 ton 0 
Export + / Import -  + 16 000 ton  - 15 800 ton - 
Handelsverkeer EU/Rusland - 4 200 ton - - 4 200 ton - 
.