Nr. C 77/20 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 3. 83 
Dit kan slechts worden bereikt indien in de verordening wordt gegarandeerd dat niet-leden hun 
activiteit kunnen blijven uitoefenen en in commercieel opzicht met de conferenties in concurrentie 
kunnen treden, en tevens dat dergelijke rederijen op dezelfde voorwaarden als de bestaande leden bij de 
conferenties kunnen aansluiten, d.w.z. dat zij de voor hun voortbestaan benodigde vracht toegewezen 
moeten krijgen. De toetredingsvoorwaarden zijn vanzelfsprekend slechts in overeenstemming met het 
in het EEG-Verdrag neergelegde beginsel dat geen discriminatie op grond van de nationaliteit mag 
plaatsvinden indien geen criteria worden gehanteerd die een dergelijke discriminatie op Gemeen­
schapsvlak tot gevolg hebben, zoals de vlag waaronder het schip vaart of de herkomst van de 
vracht. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 25, tegen: 52, onthoudingen: 16. 
2. Onderstaande tekst in het advies van de Afdeling is tijdens de beraadslagingen verworpen: 
Bladzijde 3, paragraaf 1.1.3 
„Ten aanzien van de voorgestelde juridische grondslag voor de vaststelling van de wijze van 
toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag op het zeevervoer is de Afdeling, gelet op het 
belang hiervan voor de betrokken sector, van oordeel dat het voorstel voor een verordening 
uitsluitend gebaseerd dient te worden op artikel 84, lid 2, van het Verdrag.". 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 16, tegen: 84, onthoudingen: 9. 
Bladzijde 8, artikel 3, paragraaf 2.3.3 
Aan het slot van deze paragraaf de volgende zin toe te voegen: 
„Tevens moet een onbelemmerde economische activiteit worden gewaarborgd aan rederijen die niet 
tot een zeevaartconferentie zijn toegetreden en hiermee in commercieel opzicht in concurrentie 
staan.". 
Uitslag van de stemming 
Met algemene stemmen verworpen. 
Advies inzake een voorstel voor een verordening (EEG) van de Raad tot vaststelling van de 
wijze van toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag op het luchtvervoer 
(Mededingingsregels voor de ondernemingen) 
De tekst waarop de adviesaanvrage betrekking heeft is bekendgemaakt in het Publikatieblad 
van de Europese Gemeenschappen nr. C 291 van 12 november 1981, blz. 4 en C 317 van 
3 december 1981, blz. 3. 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
Op 27 augustus 1981 heeft de Raad besloten het Economisch en Sociaal Comité overeenkom­
stig de bepalingen van de artikelen 84 en 87 van het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap over bovengenoemd voorstel te raadplegen. 
B. ADVIES VAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft beraadslaagd over zijn advies inzake voornoemd 
onderwerp tijdens zijn op 26 en 27 januari 1983 te Brussel gehouden 204e zitting. 
Dit advies luidt als volgt: 
21. 3. 83 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 77/21 
HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ, 
Gezien het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, in het bijzonder de artikelen 
84 en 87, 
Gezien de adviesaanvrage van de Raad van 27 augustus 
1981 inzake het voorstel voor een verordening (EEG) van 
de Raad tot vaststelling van de wijze van toepassing van 
de artikelen 85 en 86 van het Verdrag op het luchtvervoer 
(Mededingingsregels voor de ondernemingen) (*), 
Gezien de Verordeningen nr. 17 van de Raad van 6 
februari 1962 (2), nr. 141 van de Raad van 26 november 
1962 (3) en Verordening (EEG) nr. 1017/68 van de Raad 
van 19 juli 1968 (4), 
Gezien het programma van prioritaire punten voor het 
luchtvervoer, dat in juni 1978 door de Raad is vastgesteld 
en waarin wordt nagegaan, of en in hoeverre de mede­
dingingsregels op het luchtvervoer van toepassing zijn, 
Gezien het Memorandum van de Commissie aan de Raad 
van 16 juli 1979 over de bijdragen van de Gemeenschap­
pen aan de ontwikkeling van het luchtvervoer en het 
advies van het Comité inzake deze materie van 3 juli 
1980 (5), 
Gezien het besluit van zijn Voorzitter d.d. 9.september 
1981, de Afdeling voor vervoer- en communicatiewezen 
te belasten met het opstellen van een advies inzake deze 
materie (artikel 22 van het Reglement van Orde), 
Gezien het advies dat deze Afdeling tijdens haar 146e 
vergadering van 10 november 1982 heeft opgesteld, 
Gezien het rapport dat de heer Bos, rapporteur, heeft 
ingediend, 
Gezien de beraadslagingen tijdens zijn 204e zitting van 26 
en 27 januari 1983 (vergadering van 27 januari), 
BRENGT VOLGEND ADVIES UIT, 
dat met meerderheid van stemmen (6 stemmen tegen bij 4 
onthoudingen) is goedgekeurd. 
Behoudens onderstaande algemene en bijzondere opmer­
kingen stemt het Comité met het voorstel van de Com­
missie in: 
1. Algemene opmerkingen 
1.1. Juridische grondslag 
1.1.1. Het Comité heeft de draagwijdte onderzocht 
van Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, 
nr. 141 van de Raad van 26 november 1962 en Veror-
(») PB nr. C 317 van 3. 12. 1982, blz. 3. 
(2) PB nr. 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62. 
(3) PB nr. 124 van 28. 11. 1962, blz. 2751/62. 
(4) PB nr. L 175 van 23. 7. 1968, blz. 1. 
(5) PB nr. C 230 van 8. 9. 1980, blz. 30. dening (EEG) nr. 1017/68 van de Raad van 19 juli 1968. 
Zij constateert dat Verordening nr. 17, d.w.z. de eerste 
verordening inzake toepassing van de artikelen 85 en 86, 
krachtens bovengenoemde Verordening nr. 141 en Ver­
ordening (EEG) nr. 1017/68 niet op het lucht- en 
zeevervoer van toepassing is. 
1.1.2. Volgens de arresten van het Hof van Justitie 
van 4 april 1974 en 12 oktober 1978 in de zaken 167/73 
en 156/77 vallen het zee- en luchtvervoer evenwel onder 
de bepalingen van artikelen 85 en 86, hoewel dit vervoer 
overeenkomstig artikel 84, lid 2, van het Verdrag, en 
voor zover de Raad niet anders heeft beslist, is onttrokken 
aan Titel IV van het Verdrag inzake het gemeenschappe­
lijk vervoerbeleid. Uitgaande hiervan baseert de Commis­
sie haar voorstel, waarin zij de wijze van toepassing van 
de artikelen 85 en 86 van het Verdrag op het luchtvervoer 
vastlegt, uitsluitend op artikel 87 van het Verdrag, 
waarin onder meer is bepaald dat de besbetreffende 
voorschriften worden „vastgesteld door de Raad met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen, op voorstel 
van de Commissie". 
1.1.3. Zonder in alle details en in de naar voren 
gebrachte juridische nuances te treden, stelt de Afdeling 
zich op het standpunt dat de Raad ten aanzien van dit 
voorstel een tweeledige juridische grondslag dient te 
kiezen, nl. artikel 84, lid 2, en artikel 87, aangezien de 
vaststelling van de wijze van toepassing van de artikelen 
85 en 86 van het Verdrag op het luchtvervoer voor deze 
sector een belangrijk punt vormt. 
1.1.4. Ter motivering van haar standpunt wijst het 
Comité erop dat de Commissie sedert de publikatie van 
haar memorandum over het luchtvervoer in 1979 de 
Raad een aantal voorstellen heeft voorgelegd waarvan de 
Raad er enige heeft vastgesteld. Al deze besluiten van de 
Raad waren gebaseerd op artikel 84, lid 2, van het 
Verdrag. Het Comité vraagt zich daarom af, waarom de 
Commissie op een zo belangrijk gebied als de concurren­
tie in het zee- en luchtvervoer - met een draagwijdte die 
uiteraard ook derde landen omvat - niet haar vroegere 
beleidslijn heeft gevolgd. 
1.2. Draagwijdte en doelmatigheid van een concurren-
tieregeling in de sector luchtvervoer 
1.2.1. Volgens het Comité dient in een voorstel van de 
Commissie ter regeling van de concurrentievoorschriften 
rekening te worden gehouden met de specifieke proble­
men van het vervoer, in het bijzonder met de specifieke 
problemen van het internationaal luchtvervoer. 
1.2.2. Het Comité moet echter helaas constateren dat 
een gemeenschappelijk vervoer- respectievelijk luchtver-
voerbeleid tot dusver ontbreekt, dat dit voorstel meer dan 
alleen procedurevoorschriften bevat zonder dat een cohe­
rent concurrentiebeleid wordt uitgewerkt en ten slotte dat 
tot dusver een gemeenschappelijk sociaal beleid voor de 
werknemers van de luchtvaart- en luchthavenmaatschap-
pijen ontbreekt. Elke poging om deelgebieden te regelen, 
is daarom wegens de ontbrekende beginselen in bovenge-
Nr. C 77/22 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 3. 83 
noemde sectoren van meet af aan tot mislukken gedoemd. 
Daarom staat het Comité meer dan sceptisch tegenover 
het voorstel van de Commissie zoals dit thans is gefor­
muleerd. 
1.2.3. Volgens het Comité is het ook niet zinvol 
bepaalde aspecten van het intracommunautair luchtver­
voer te willen regelen en daarbij de organisatie van het 
luchtvervoer in internationaal verband (ICAO, IA TA en 
ECAC) buiten beschouwing te laten. 
1.2.4. Slechts onder de volgende voorwaarden is het 
Comité voorstander van voorschriften voor een geregelde 
concurrentie in het luchtvervoer: 
— bestaande internationale overeenkomsten respectie­
velijk afspraken met derde landen moeten in aanmer­
king worden genomen; 
— bij maatregelen op het gebied van het vervoer- of 
concurrentiebeleid dient ernaar te worden gestreefd 
dat de belangen van alle betrokken partijen in dezelfde 
mate in aanmerking worden genomen; 
— deze maatregelen mogen geen afbreuk doen aan de 
veiligheid van het luchtvervoer en aan de instandhou­
ding alsmede de mogelijkheid tot het creëren van 
arbeidsplaatsen; 
— maatregelen op het gebied van het luchtvervoer 
moeten terdege zijn afgestemd op energieoverwegin­
gen en op de bescherming van het milieu; 
— maatregelen ter opvoering van de produktiviteit en / of 
gelijktijdige verlaging van de tarieven waardoor de 
arbeidsomstandigheden negatief worden beïnvloed, 
dienen te worden verworpen. 
2. Bijzondere opmerkingen over de afzonderlijke 
artikelen 
2.1. Artikel 1 
2.1.1. Krachtens artikel 1 is dit voorstel voor een 
verordening van toepassing „op het internationale lucht­
vervoer vanaf of naar één of meer luchthavens van de 
Gemeenschap". Dit artikel houdt dus in dat de verorde­
ning zowel geldt voor overeenkomsten tussen luchtvaart­
maatschappijen uit de Gemeenschap als voor overeen­
komsten tussen luchtvaartmaatschappijen uit de Ge­
meenschap en luchtvaartmaatschappijen uit derde lan­
den. Verondersteld wordt dat op basis van de artikelen 85 
en 86 van het EEG-Verdrag deze overeenkomsten onder 
het toepassingsgebied van de verordening vallen, voor 
zover zij betrekking hebben op concurrentievervalsing 
van het luchtvervoer tussen de Lid-Staten en tussen de 
Lid-Staten en derde landen. Soortgelijke situaties op 
routes buiten de Gemeenschap kunnen echter de globale 
calculatie van de luchtvaarttarieven op de aansluitende of 
voorgaande routes binnen de Gemeenschap beïnvloe­
den. 
2.1.2. Het Comité gaat ervan uit dat het de bedoeling 
van de Commissie is dat de verordening ook van toepas­
sing is op reisbureaus wanneer zij diensten aanbieden die normaliter deel uitmaken van het dienstenpakket van de 
luchtvaartmaatschappijen. 
2.1.3. Het Comité verklaart echter dat het sterk 
verontrust is over het duidelijke gevaar dat de Gemeen­
schap eenzijdig maatregelen neemt die afbreuk kunnen 
doen aan de belangen van de consumenten, werknemers, 
luchtvaartmaatschappijen en derde landen. 
2.1.4. Bovendien staat het Comité op het standpunt 
dat het luchtvervoer zoals dit tot dusver in de Gemeen­
schap plaatsvindt, grotendeels de resultante is van de 
uitoefening van nationale soevereiniteitsrechten (ver­
plichtingen van openbare dienst, gebruikmaking van het 
luchtruim, instandhouding van arbeidsplaatsen, coördi­
natie van tarieven, enz.) en daarom hierop niet zonder 
meer de concurrentiewetgeving van toepassing kan zijn 
op grond waarvan uitsluitend vraag en aanbod de 
ontwikkeling van de markt dienen te bepalen. Stemt men 
zonder voorbehoud met een dergelijk denkbeeld in, dan 
leidt dit noodzakelijkerwijs tot het faillissement van een 
groot aantal luchtvaartmaatschappijen en tot opheffing 
van een aantal niet-rendabele routes en arbeidsplaatsen 
die de Lid-Staten uit primaire overwegingen noodzakelijk 
achten. 
2.1.5. Volgens het Comité kunnen concurrentievoor-
schriften in deze sector uitsluitend etappegewijze worden 
toegepast en moet dit gepaard gaan met aanpassingen 
o.m. op de volgende gebieden: 
— harmonisatie van de kostenstructuur en sociale voor­
waarden bij de afzonderlijke maatschappijen, 
— regeling betreffende de transparentie van de over­
heidsbijdragen, 
— sanering van de markt voor het luchtvervoer. 
2.1.6. Ten slotte dient wegens het internationale 
karakter van het luchtvervoer voor deze sector een aantal 
uitzonderingsregelingen te worden getroffen, aangezien 
het huidige stelsel van internationaal luchtvervoer zonder 
dergelijke regelingen ineen zou storten, of in elk geval aan 
ernstige gevaren zou worden blootgesteld. 
2.1.7. Naar het oordeel van het Comité zou de term 
„internationaal luchtvervoer" in elk geval nauwkeuriger 
moeten worden omschreven en in het bijzonder de 
volgende sectoren moeten omvatten: 
a) lijnvluchten; 
b) chartervluchten; 
c) algemeen luchtverkeer; 
d) luchthavens; 
e) afhandelingsmaatschappijen; 
f) reisbureaus en verladers die luchtvervoer aanbieden of 
daarbij als tussenpersoon optreden; 
g) luchtvervoer naar en vanuit derde landen. 
21. 3. 83 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 77/23 
2.1.8. Aangezien de in punt 2.1.7, sub a) tot en met 
f), genoemde activiteiten in de Lid-Staten onderling 
uiteenlopende vormen aannemen en in artikel 85 van het 
EEG-Verdrag de problematiek van derde landen niet in 
aanmerking wordt genomen, dient het toepassingsgebied 
dienovereenkomstig te worden omschreven. 
2.2. Artikel 2 
2.2.1. Gezien de huidige formulering van dit artikel 
constateert het Comité dat het voorstel van de Commissie 
in wezen aanzienlijk meer is dan een voorstel voor een 
verordening met een procedureel karakter. Het niet in 
aanmerking nemen van twee factoren houdt volgens het 
Comité namelijk in dat door ad hoe-onderzoek en 
-besluiten een beleid wordt gevoerd (hetgeen de taak van 
de Raad dient te zijn). Het betreft in dit geval de volgende 
factoren: 
a) bepaalde criteria die de Commissie in acht dient te 
nemen bij toepassing van de concurrentievoorschrif-
ten op specifieke overeenkomsten, besluiten of onder­
ling afgestemde feitelijke gedragingen; 
b) specifieke vrijstellingen voor de courante categorieën 
overeenkomsten tussen ondernemingen. 
2.2.2. Tevens hebben sommige in artikel 2 opgesom­
de categorieën „technische overeenkomsten" niet alleen 
een zuiver technisch karakter, aangezien zij ook financiële 
consequenties met zich meebrengen. In de praktijk zijn 
deze technische overeenkomsten soms ook gecombineerd 
met financiële overeenkomsten, respectievelijk zijn zij op 
dergelijke financiële overeenkomsten gebaseerd. Volgens 
het Comité zou het dan ook gewenst zijn, na te gaan in 
hoeverre bok dit soort implicaties onder dit voorstel voor 
een verordening valt. 
2.2.3. Het Comité constateert voorts dat onder de in 
artikel 2 opgesomde vrijstellingen de thans bestaande 
twee hoofdcategorieën overeenkomsten nl. „pooling"- en 
tarief overeenkomsten niet voorkomen. Behalve een aan­
tal concurrentiebeperkende factoren houden deze twee 
categorieën overeenkomsten ook aanzienlijke voordelen 
in voor gebruikers van vervoerdiensten en luchtvaart­
maatschappijen. 
2.2.4. Aangezien voor „pool"-afspraken en tarief­
overeenkomsten volgens dit voorstel voor een richtlijn 
geen vrijstelling geldt, kan onzekerheid ontstaan bij 
luchtvaartmaatschappijen die partij bij dergelijke over­
eenkomsten zijn. Daarom is het absoluut noodzakelijk 
dat de Commissie aangeeft, welk effect de toepassing van 
concurrentievoorschriften op poolafspraken en tarief­
overeenkomsten zal hebben. Er wordt dan ook bij de 
Commissie op aangedrongen, de voordelen van deze 
categorie overeenkomsten in aanmerking te nemen en aan 
te geven, op welke wijze deze voordelen volgens haar 
behouden kunnen blijven, ingeval deze categorie overeen­
komsten verboden wordt. 2.2.5. Wat de vrijstelling in artikel 2 van het voorstel 
voor een verordening betreft, dient de Commissie na te 
gaan of de voor vrijstelling in aanmerking komende 
overeenkomsten ingeval geen overeenstemming bestaat 
over tariefstructuren en tariefniveau überhaupt kunnen 
worden verwezenlijkt. Door de vrijstellingen overeen­
komstig artikel 2, sub f) en g), heeft de Commissie reeds 
laten blijken dat zij de „Interlining- en pro rata-kenmer-
ken" van het huidige systeem in stand wil houden. 
2.2.6. Resumerend kan worden geconstateerd dat de 
Commissie nog niet heeft ingezien dat nauw verband 
bestaat tussen de voordelen voor de passagier, die de 
Commissie terecht wil beschermen, en de bij verschillende 
luchtvaartmaatschappijen bekende en door hen goedge­
keurde tarieven. De IATA is hiervoor beslist een geschikt 
forum. 
2.2.7. Uit het voorgaande blijkt dat coördinatie van 
de luchtvaarttarieven op multilaterale basis (waarvoor de 
Commissie in dit stadium geen vrijstelling wil verlenen) 
een essentiële voorwaarde is voor sommige factoren van 
het huidige systeem (waarvoor de Commissie wel vrij­
stelling wil verlenen), die de passagier ten goede komen. 
Het ligt voor de hand dat bij verlening van vrijstelling 
voor bepaalde situaties, ook vrijstelling dient te worden 
verleend voor factoren die deze situatie hebben veroor­
zaakt. 
2.2.8. Naar het oordeel van het Comité kunnen onder­
staande argumenten voor „pooling"-overeenkomsten 
worden aangevoerd: 
— wordt dezelfde route door twee of meer luchtvaart­
maatschappijen geëxploiteerd, dan is coördinatie van 
de vluchten van deze luchtvaartmaatschappijen objec­
tief zinvol. Hierdoor wordt het dienstenpakket voor 
de passagier uitgebreid, terwijl tegelijkertijd de kosten 
voor luchtvaartmaatschappijen, luchthavens en 
luchtverkeersleiding afnemen, 
— doel van het „splitten" van de ontvangsten (volgens 
een nauwkeurig vastgestelde verdeelsleutel) is de 
luchtvaartmaatschappijen compensatie te geven voor 
dienstverlening op minder druk bevlogen routes, 
— door restrictief te werk te gaan bij het „splitten" van de 
ontvangsten blijft het voor de betrokken luchtvaart­
maatschappijen aantrekkelijk om met andere maat­
schappijen te concurreren. 
2.2.9. Volgens het Comité dienen de bepalingen sub 
a) en b) te worden omgezet in een voorschrift waarin 
goedkeuring wordt vereist. 
2.2.10. Doordat cao's slechts voor één land gelden, 
kunnen b.v. de vakbonden, doch ook de betrokken 
toezichthoudende autoriteiten in veel gevallen geen 
invloed uitoefenen op onderling afgestemde feitelijke 
gedragingen zoals deze in artikel 85 van het Verdrag 
worden verboden. 
Nr. C 77/24 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 3. 83 
2.2.11. Het Comité oppert tevens bepaalde bezwaren 
tegen de bepalingen sub f) die een indirecte omkering van 
het verbod van artikel 85, lid 1, en een automatische 
uitzondering inhouden. 
2.2.12. Voorts dringt het Comité erop aan, de 
bestaande formulering van artikel 2 met het oog op de 
formulering van artikel 2 van het voorstel voor een 
verordening „concurrentie zeevervoer" qua formulering 
en inhoud te herzien. 
2.3. Artikel 3 
2.3.1. Volgens het Comité dient de formulering van 
artikel 3, sub b), in de verschillende talen te worden 
herzien, aangezien hierin kennelijk niet duidelijk is 
aangegeven, wie tot het indienen van een klacht gerech­
tigd is. In elk geval dient er volgens het Comité evenwel 
voor te worden gezorgd dat ondernemers, consumenten­
organisaties en vakbonden, alsmede andere personen en 
groepen van personen die een rechtmatig belang hebben, 
gerechtigd zijn tot het indienen van een klacht. 
2.4. Artikel 4 
2.4.1. Mocht de Commissie een overtreding constate­
ren, dan moet zij volgens het Comité de betrokkenen 
verplichten ervoor te zorgen dat aan deze situatie een 
einde komt. Door de huidige formulering «... kan ver­
plichten" krijgt de Commissie een door geen enkel 
juridisch voorschrift beperkte bevoegdheid om situaties te 
evalueren, waardoor dit artikel aan betekenis inboet. 
2.5. Artikel S 
2.5.1. Volgens het Comité dient lid 2 van dit artikel 
als volgt te worden gewijzigd: 
„Indien de Commissie het verzoek op grond van de in 
haar bezit zijnde stukken ontvankelijk acht, maakt zij, 
op voorwaarde dat er geen procedure ... is ingeleid, 
onmiddelijk in het Publikatieblad . . . worden prijsge­
geven.". 
De huidige formulering „over alle stukken van het dossier 
beschikt", houdt in dat onnodig vertraging kan ont­
staan. 
2.5.2. De Commissie moet voorts „zonder dat haar 
het verwijt kan worden gemaakt dat zij aan de vertraging 
debet is" tot publikatie overgaan, dus onmiddellijk en niet 
„zo spoedig mogelijk". 
2.6. Artikel 6 
Geen opmerkingen. 2.7. Artikel 7 
2.7.1. Volgens het Comité dient de als volgt luidende 
tweede alinea van dit artikel „De autoriteiten van de 
Lid-Staten . . . bedoelde mededeling heeft verzonden" 
zonder meer te worden geschrapt, aangezien deze alinea 
overbodig is. 
2.7.2. Het Hof van Justitie gaat volgens het Comité 
toch al over tot toetsing van de beschikkingen van de 
Commissie indien hierom wordt verzocht. Voorts moeten 
de Lid-Staten volgens het EEG-Verdrag ervoor zorgen 
dat de besluiten van de Gemeenschap worden nageleefd, 
waarvoor zij toch al toezichthoudende autoriteit zijn. 
2.8. Artikel 8 
2.8.1. Volgens het Comité dient in dit artikel te 
worden bepaald dat de Commissie niet alleen het Advies­
comité voor mededingingsregelingen en economische 
machtsposities op het gebied van het vervoer in bepaalde 
gevallen hoort, maar moet een op te richten technisch 
orgaan worden gehoord dat bestaat uit de belangen­
groepen in deze sector, bij voorbeeld, de regeringen van de 
Lid-Staten, luchtvaartmaatschappijen, consumenten en 
vakbonden. Een dergelijk orgaan zou niet alleen over 
deskundigheid op dit terrein beschikken, maar zou ook 
voor het noodzakelijke evenwicht tussen de verschillende 
belangen kunnen zorgen. 
2.8.2. Het in artikel 8 genoemde Adviescomité 
bestaat slechts uit twee ambtenaren per Lid-Staat. Wordt 
dit Comité voor elke beschikking gehoord, dan is het 
reeds genoemde evenwicht tussen de uiteenlopende belan­
gen in geen geval verzekerd. Om evenwel te vermijden dat 
het Hof van Justitie wordt overbelast, moet een technisch 
orgaan in het leven geroepen worden. De samenstelling 
van dit orgaan moet afzonderlijk worden geregeld. 
2.9. Artikel 9 
De in lid 3 gebruikte term „luchtvervoer" moet overeen­
stemmen met de definitie in artikel 1, lid 2, van dit 
voorstel. 
2.10. Artikel 10 
Als bijkomend criterium ter beoordeling van de ontwik­
keling van het luchtvervoer dient de werkgelegenheidssi­
tuatie te worden toegevoegd. Volgens het Comité is het 
namelijk heel goed mogelijk dat een luchtvaartmaat­
schappij in financiële moeilijkheden komt, doch krach­
tens de wet of de cao's verplicht is, haar personeel in 
dienst te houden. Dergelijke situaties moeten juist wegens 
de werkloosheidscijfers in deze branche of ook in de 
Lid-Staten absoluut in aanmerking worden genomen. 
2.11 t/m 2.17. Artikelen 11 t/m 17 
Geen opmerkingen. 
21. 3. 83 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 77/25 
2.18. Artikel 18 
2.18.1. Los van de naar aanleiding van artikel 8 
verlangde oprichting van een technisch orgaan dienen in 
lid 1 en lid 2 van dit artikel de vakbonden expliciet te 
worden toegevoegd aan de groep van te horen belangheb­
benden en derden. 
2.18.2. In artikel 18, lid 3, van het ontwerp wordt 
weliswaar in de Engelse tekst de term „negative clearan-
ce" genoemd, doch dat is een vergissing. Het betreft de 
ontheffing (exemption) ex artikel 85, lid 3. 
2.19 t/m 2.22. Artikelen 10 t/m 22 
Geen opmerkingen. 3. Slotoverwegingen 
In het algemeen moet worden geconstateerd dat op grond 
van de huidige formulering van het voorstel van de 
Commissie de besluitvorming moeilijk wordt gemaakt. 
Een concurrentieverordening die meer is afgestemd op 
politieke overwegingen en op het globaal communautair 
vervoerbeleid is beslist noodzakelijk. 
Gezien de thans geldende concurrentiebeperkingen moe­
ten namelijk op het gebied van het luchtvervoer de 
basisbeginselen vanuit politiek en concurrentieoogpunt 
worden gepreciseerd. 
Gedaan te Brussel, 27 januari 1983. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Francois CEYRAC 
BIJLAGE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
1. Verworpen wijzigingsvoorstellen 
Onderstaande wijzigingsvoorstellen die overeenkomstig het Reglement van Orde zijn ingediend, zijn 
door het Comité tijdens de beraadslagingen verworpen: 
Bladzijde 3, paragraaf 1.1.3 
In paragraaf 1.1.3 artikel 84, lid 2, vervangen door artikel 87. 
Motivering 
Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen heeft vastgesteld dat het lucht- en zeevervoer 
onder de artikelen 85 en 86 van het Verdrag vallen. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 16, tegen: 84, onthoudingen: 9. 
Bladzijden 4 en 5, paragrafen 1.2.2, 1.2.3 en 1.2.4 
De tekst van de paragrafen 1.2.2, 1.2.3 en 1.2.4 te vervangen door de volgende tekst: 
1.2.2. „Niettegenstaande ernstige bedenkingen met betrekking tot artikel 2, dat als de kern van 
het voorstel kan worden beschouwd, stemt het Comité in met het voorstel van de Commissie, dat 
beoogt een redelijke concurrentie in de sector van het internationale luchttransport tot stand te 
brengen en stelt vast, dat het voorstel van de Commissie een stap in die richting is. 
1.2.3. Het Comité is eveneens van mening, dat in het Commissievoorstel voor de eerste keer 
regels worden neergelegd, die het mogelijk maken, het principe van de vrije concurrentie in het 
luchtverkeer door te voeren, daarbij rekening houdend met de legitieme belangen van de 
gebruikers. 
Nr. C 77/26 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 21. 3. 83 
1.2.4. Het voorstel kan er toe bijdragen, dat er een evenwicht gaat ontstaan tussen de 
luchtvaartmaatschappijen enerzijds en de gebruikers anderzijds.". 
Motivering 
cf. supra. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 13, tegen: 60, onthoudingen: 9. 
Bladzijden 6, 7 en 8, paragrafen 2.1.2, 2.1.4, 2.1.5, 2.1.6, 2.1.7 en 2.1.8 
De tekst van deze paragrafen is te vervangen door: 
„2.1.2. Gelet op het commentaar onder paragraaf 2.1.1 stemt het Comité in met de strekking 
van het voorstel tot een verordening.". 
Motivering 
De oorspronkelijke tekst somt zoveel voorwaarden en bezwaren op, dat dit leidt tot handhaving van de 
status quo. De thans voorgestelde tekst steunt het Commissievoorstel. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 3, tegen: meerderheid, onthoudingen: geen. 
2. Tijdens de beraadslagingen is onderstaande passage in het advies van de Afdeling door een andere tekst 
vervangen: 
Bladzijde 3, paragraaf 1.1.3 
„Ten aanzien van de voorgestelde juridische grondslag voor de vaststelling van de wijze van 
toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag op het luchtvervoer, is de Afdeling, gelet op 
het belang hiervan voor de betrokken sector, van oordeel dat het voorstel voor een verordening 
uitsluitend gebaseerd dient te worden op artikel 84, lid 2, van het Verdrag.". 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 16, tegen: 84, onthoudingen: 9. 
Advies inzake een voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake tarieven voor geregeld 
luchtvervoer tussen Lid-Staten 
De tekst waarop de adviesaanvrage betrekking heeft is bekendgemaakt in het Publikatieblad 
van de Europese Gemeenschappen nr. C 78 van 30 maart 1982, blz. 6. 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
Op 11 november 1981 heeft de Raad besloten het Economisch en Sociaal Comité overeen­
komstig de bepalingen van artikel 84 van het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap over bovengenoemd voorstel te raadplegen.