COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 08.01.1997 
COM(%) 695 def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER DE VERLENING VAN MACRO-FINANCIËLE BIJSTAND 
AAN DERDE LANDEN IN 1995 

I. OVERZICHT l \ 
1. Inleiding 1 0 
2. Macro-financiële bijstand in 1995 2 
3. Tendenzen en ontwikkelingen in de macro-economische bijstand . . 3 
4. Lastenverdeling 5 
II. ALBANIË 26 
1. Inleiding 26 
2. Macro-economische ontwikkelingen 26 
3. Structurele hervormingen 27 
4. Macro-financiële bijstand 30 
III. ALGERIJE 32 
1. Inleiding 32 
2. Macro-economische ontwikkelingen 33 
3. Structurele hervormingen 35 
4. Macro-financiële bijstand 36 
IV. DE.BALTISCHE STATEN 38 
1. Inleiding 38 
2. Recente economische ontwikkelingen 38 
Estland 38 
Letland 40 
Litouwen 41 
3. Macro-financiële bijstand 43 
V. WIT-RUSLAND 45 
1. Inleiding 45 
2. Macro-economische ontwikkeling 45 
3. Structurele hervormingen 46 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 47 
VI. BULGARIJE 49 
1. Inleiding 49 
2. Macro-economische ontwikkeling 50 
3. Structurele hervormingen 51 
4. Verlening van macro-financiële bijstand . 53 
VII. MOLDAVIE 55 
1. Inleiding 55 
2. Macro-economische ontwikkeling 55 
3. Structurele hervormingen 57 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 58 
4 ex 
VIII. ROEMENIË . 59 
1. Inleiding 59 
2. Macro-economische ontwikkeling 60 
3. Structurele hervormingen 62 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 62 
IX. DE SLOWAAKSE REPUBLIEK 64 
1. Inleiding 64 
2. Macro-economische ontwikkeling 64 
3. Structurele hervormingen 66 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 68 
X. OEKRAÏNE 70 
1. Inleiding 70 
2. Macro-economische ontwikkeling 70 
3. Structurele hervormingen 71 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 72 
â v 
I. OVERZICHT 
1. Inleiding 
De macro-financiële bijstand van de Gemeenschap was aanvankelijk bedoeld voor 
betalingsbalanssteun aan Lid-Staten, maar wordt sinds 1990 ook verstrekt aan derde 
landen, met name in Midden- en Oost-Europa, en geleidelijk ook aan andere landen in 
de voormalige Sovjet-Unie en het Middellandse-Zeegebied, ter ondersteuning van hun 
inspanningen op het gebied van politieke en economische hervormingen. Bij de 
overschakeling op een markteconomie kregen de landen in deze regio alle te maken met 
vergelijkbare problemen: hoge kosten in verband met de eerste stappen van de 
hervormingen, aanvullende buitenlandse schokken (het embargo als gevolg van de 
Golfoorlog, de ineenstorting van de COMECON), onvoldoende middelen van de 
internationale financiële instellingen (IFFs) en een nagenoeg onbestaande geldstroom uit 
de particuliere sector. 
Tegen deze achtergrond besloot de Europese Gemeenschap macro-financiële bijstand te 
verlenen aan de landen in de regio, als aanvulling op de financiële middelen die de IFFs 
verstrekten. Ook werd, in het kader van de procedure voor coördinatie van de bijstand 
van de 24 industrielanden (G-24) aan de Landen van Midden- en Oosteuropa (LMOE), 
besloten dat de Commissie andere donoren moest overtuigen om op vergelijkbare wijze 
de economische programma's die deze landen in overleg met het IMF en de Wereldbank 
ten uitvoer leggen, te ondersteunen. 
Van 1990 tot 1994 is door de EU en de G-24 in een aantal gevallen macro-financiële 
bijstand verleend, aan de meeste landen in Midden- en Oost-Europa die voor bijstand van 
de G-24 in aanmerking komen (zie tabellen 1 en 2). 
In hetzelfde tijdsbestek besloot de Raad aan verschillende andere niet in Midden- en 
Oost-Europa gelegen landen leningen te verstrekken. In het kader van de steun van de 
Gemeenschap aan landen die negatieve gevolgen van het conflict in de Golf ondervonden, 
stelde de Raad in juli 1991 een zachte lening van 160 miljoen ecu beschikbaar aan Israël. 
In september 1991 werd besloten tot een lening met middellange looptijd van 
400 miljoen ecu aan Algerije om het land te ondersteunen bij het doorvoeren van reeds 
ingezette politieke en economische hervormingen1. Aan het einde van 1994 werd 
besloten Algerije een verdere lening ten belope van 200 miljoen ecu te verstrekken2. 
In 1994 werd tevens besloten bijstand te verlenen aan de Europese nieuwe onafhankelijke 
staten (NIS) van de voormalige Sovjet-Unie, bestaande uit een lening van 45 miljoen ecu 
aan Moldavië en een lening van 85 miljoen ecu aan de Oekraïne. 
Op initiatief van de Europese Commissie bereikten de G-24 overeenstemming over een 
reeks beginselen die als richtsnoer moeten dienen voor de tenuitvoerlegging van de 
Zie: Verslag over de tenuitvoerlegging van macro-financiële bijstand aan derde landen, 
COM(94)229 van 7 juni 1994. 
Zie het Verslag over de tenuitvoerlegging van macro-financiële bijstand aan derde landen, 
COM(95)572 van 27 november 1995. 
macro-financiële bijstand van de EU/G-24. Deze beginselen, welke de nadruk leggen op 
het buitengewone karakter van deze bijstand, alsmede op de complementaire aard ervan 
met de financiering van de IFFs en op de criteria inzake de macro-economische prestaties, 
werden vervolgens onderschreven door de Raad van ministers van Financiën van de EU 
(ECOFIN) en zijn thans van toepassing op alle macro-financiële bijstand van de 
Gemeenschap aan derde landen. 
2. Macro-financiële bijstand in 1995 
In 1995 nam het belang van de macro-financiële bijstand van de Gemeenschap aan de 
Midden- en Oosteuropese landen af; als gevolg van de in het algemeen positieve 
economische resultaten hebben deze landen steeds minder externe financiële 
ondersteuning uit officiële bronnen nodig. In plaats daarvan werd een groeiend aantal 
leningen van de Gemeenschap verstrekt aan de in Europa gelegen nieuwe onafhankelijke 
Staten (NIS) van de voormalige Sovjet-Unie en aan het Middellandse-Zeegebied. 
Wat de Midden- en Oosteuropese landen betreft, werd een eerste tranche van 
15 miljoen ecu van een lening aan Albanië van in totaal 35 miljoen ecu, welke werd 
goedgekeurd in 1994, in mei 1995 daadwerkelijk uitgekeerd. De uitbetaling van de 
tweede tranche werd echter uitgesteld vanwege onvolkomenheden in de tenuitvoerlegging 
van het beleid in Albanië. Om vergelijkbare redenen werd eveneens gewacht met de 
uitbetaling van een macro-financiële lening van 125 miljoen ecu aan Roemenië, 
goedgekeurd in 1994, waarvan de eerste tranche van 55 miljoen ecu pas in november 
1995 werd uitbetaald. In het geval van Bulgarije waren ernstige verstoringen van de 
economie er de oorzaak van dat verdere uitkeringen van externe bijstand van 
internationale financiële instellingen, de Europese Unie en bilaterale donoren 
aanmerkelijke vertraging opliepen. Verwacht wordt dat een tweede tranche van 
40 miljoen ecu, die deel uitmaakt van een lening van de Gemeenschap van 
110 miljoen ecu aan Bulgarije waarvoor aanvankelijk in 1992 goedkeuring werd gegeven 
en die in 1994 werd gereactiveerd, in 1996 zal worden uitgekeerd. In het geval van 
Slowakije vonden in 1995 geen uitbetalingen plaats van de kredietfaciliteit van 
130 miljoen ecu die eind 1994 werd goedgekeurd. Gezien het uitblijven van voldoende 
vooruitgang bij het bereiken van overeenkomst tussen de Commissie en de Slowaakse 
autoriteiten over de voorwaarden waaraan het economisch beleid in verband met deze 
faciliteit dient te voldoen, alsmede vanwege de verbeterende economische 
omstandigheden in dit land, heeft de Commissie voorgesteld het besluit van de Raad van 
1994 voor de verdere verstrekking van macro-financiële bijstand aan Slowakije in te 
trekken. Ten aanzien van de drie Baltische staten waarvoor de Raad in 1992 macro-
financiële bijstand goedkeurde, werden de tweede tranches van leningen aan Letland en 
Estland niet uitgekeerd, hoofdzakelijk vanwege de gunstige wijze waarop de 
betalingsbalans van deze landen zich ontwikkelde. In augustus 1995 verrichtte de 
Commissie een eerste betaling van 25 miljoen ecu van de tweede tranche van de lening 
van de Gemeenschap aan Litouwen vanwege de goede resultaten die dit land behaalde 
met de hervormingen. 
Met betrekking tot de nieuwe onafhankelijke Staten (voormalige Sovjet-Unie), kon de 
Commissie in augustus 1995 aan Moldavië de tweede tranche ten belope van 
20 miljoen ecu van een lening van in totaal 45 miljoen ecu uitkeren, nadat Moldavië had 
voldaan aan de voorwaarden die voor de uitkering van deze tranche werden 
overeengekomen. Ten einde Moldavië in staat te stellen ook in de periode 1995-1996 een 
houdbare betalingsbalanssituatie te bewerkstelligen, erkende de internationale 
donorgemeenschap begin 1995 de noodzaak om aan dit land verdere macro-financiële 
bijstand te verlenen. De Raad besloot vervolgens begin 1996 aan Moldavië een verdere 
lening van 15 miljoen ecu toe te kennen. Wit-Rusland, dat relatief laat is begonnen met 
economische hervormingen, kwam in 1995 met het IMF tot overeenstemming over een 
stand-by-regeling. In die omstandigheid besloot de Raad, na de economische en financiële 
situatie van het land te hebben onderzocht, Wit-Rusland in april 1995 een macro-
financiële lening van 75 miljoen ecu toe te staan. De Commissie stelde het bedrag van 
de lening uiteindelijk in oktober op grond van de herziene financieringsbehoefte van het 
land vast op 55 miljoen ecu. Een eerste tranche van deze lening (30 miljoen ecu) werd 
uitgekeerd in december 1995. Ten aanzien van de Oekraïne, tenslotte, kon de Commissie, 
na aanmerkelijke vertragingen bij de Oekraïense autoriteiten, in december 1995 een 
macro-financiële lening ten belope van 85 miljoen ecu uitkeren. Gezien de aanhoudende 
economische moeilijkheden in de Oekraïne en de hernieuwde inspanningen van de 
Oekraïense regering om deze moeilijkheden op te lossen, besloot de Raad in oktober 1995 
tot de verlening van verdere macro-financiële bijstand ten belope van 200 miljoen ecu. 
De eerste uitkeringen uit hoofde van deze kredietfaciliteit zullen naar verwachting in de 
tweede helft van 1996 plaatshebben. 
Ten aanzien van het Middellandse-Zeegebied, tenslotte, besloot de Raad tot de 
verstrekking van een tweede macro-financiële lening aan Algerije ten belope van 
200 miljoen ecu. De eerste tranche daarvan, 100 miljoen ecu, werd in november 1995 
uitgekeerd. 
Alle transacties van de Gemeenschap werden ook het afgelopen jaar weer getoetst aan de 
beginselen die op dit type bijstand van toepassing zijn. Met name werd de macro-
financiële bijstand van de Gemeenschap gebruikt ter ondersteuning van de inspanningen 
van de begunstigde landen om economische hervormingen en structurele veranderingen 
tot stand te brengen. In nauwe samenwerking met het IMF en de Wereldbank werd 
gestreefd naar beleidsprogramma's die zijn toegesneden op de specifieke nationale 
behoeften, die ten doel hebben de financiële situatie te stabiliseren en markteconomieën 
tot stand te brengen (de macro-economische ontwikkelingen en de vooruitgang met de 
hervormingen in de begunstigde landen worden samengevat in de Tabellen 4 en 5 en 
worden voor elk land afzonderlijk besproken in de hiernavolgende hoofdstukken). 
3. Tendenzen en ontwikkelingen in de macro-economische bijstand 
Zoals reeds eerder werd opgemerkt zette de reeds in 1994 waargenomen tendens met 
betrekking tot het geografische zwaartepunt van de macro-financiële bijstand van de 
Gemeenschap zich in 1995 voort. Tegelijkertijd leidde de toenemende diversiteit van de 
economische omstandigheden in de begunstigde landen tot een toenemende diversiteit van 
de behoeften, hetgeen er weer toe heeft geleid dat het macro-financiële instrument als 
zodanig verder werd verfijnd. Met betrekking tot de toekomst zal de vraag moeten 
worden beantwoord in hoeverre de bestaande instrumenten verder kunnen worden 
aangepast om zowel te blijven voldoen aan de doelstellingen van de Unie als aan de 
veranderende behoeften van de begunstigde landen. 
In het geval van de Midden- en Oosteuropese landen maakte de macro-financiële bijstand 
deel uit van een bredere inspanning van de Unie om de onderlinge betrekkingen te 
verstevigen. Met nagenoeg al deze landen werden associatie-overeenkomsten ondertekend. 
Bij de aanvaarding, in Kopenhagen in juni 1993, van het doel van lidmaatschap van de 
Unie voor deze landen presenteerde de Europese Raad politieke en economische 
maatregelen om deze doelstelling te verwezenlijken, waarbij de macro-economische 
bijstand uitdrukkelijk als een van de mogelijkheden werd genoemd. Sindsdien werden de 
inspanningen om de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa voor te bereiden 
op het lidmaatschap, verder opgevoerd. 
Gedurende dit proces is het verband tussen macro-economische stabilisatie en structurele 
aanpassing duidelijker naar voren gekomen. In het geval van het IMF kwam dit tot 
uitdrukking in een betere integratie van dergelijke aspecten in de programma's waarover 
met deze landen overeenstemming werd bereikt, terwijl de Wereldbank de nationale 
autoriteiten behulpzaam was bij het formuleren van programma's gericht op cruciale 
structurele hervormingen, te financieren op basis van beleidsprogramma's. 
Vanuit het gezichtspunt van de Unie heeft dit alles de fasering en inhoud van de 
programma's beïnvloed. De kredietverlening van de EU is meer beleidsgeoriënteerd 
geworden en de synergie met op giften gebaseerde EU-instrumenten (merendeels het 
PHARE-Programma) is versterkt. 
Het is duidelijk dat de landen in Midden- en Oost-Europa zich inmiddels in zeer 
verschillende stadia van economische hervorming bevinden; sommige bevinden zich 
inmiddels in een stadium waarin betalingsbalanssteun wellicht niet meer nodig is. De 
macro-financiële bijstand van de Gemeenschap in zijn oorspronkelijke vorm, bedoeld ter 
ondersteuning van de macro-economische stabilisatie en de betalingsbalans, is voor enkele 
landen nog steeds volstrekt relevant. In enkele andere landen is de macro-financiële 
bijstand thans meer gericht op de ondersteuning van het programma van structurele 
hervormingen van de regering, in combinatie met PHARE, dat waar mogelijk kan worden 
aangewend ter aanvulling van de ondersteuning van de hervormingen van de betrokken 
nationale instanties. In het algemeen hebben deze ontwikkelingen tevens de samenwerking 
tussen de Commissie en de instellingen van Bretton Woods verstevigd. Tegelijkertijd is 
de dialoog met de autoriteiten in de betrokken landen aanmerkelijk verbreed. 
Terwijl de toegekende middelen in omvang afnemen, verschuift het zwaartepunt van de 
macro-financiële bijstand van de Gemeenschap in geografisch opzicht naar de meer 
oostelijk en zuidelijk gelegen landen in Europa. 
De tendens van toenemende bijstand aan buurlanden die verder van de directe grenzen 
van de Unie zijn verwijderd, tekent zich nog duidelijker af als we ook rekening houden 
met de drie Europese nieuwe onafhankelijke Staten die macro-financiële steun van de 
gemeenschap hebben ontvangen: de Oekraïne, Wit-Rusland en Moldavië. Ook in deze 
landen is de nadruk geleidelijk verschoven naar structurele hervormingen. Net als voor 
de LMOE werd parallel gebruik gemaakt van op giften gebaseerde instrumenten 
(voornamelijk TACIS) om deze landen te ondersteunen. 
De specifieke voorbeelden van de Oekraïne en Wit-Rusland brengen, samen met die van 
Bulgarije en Roemenië onder de LMOE, een andere tendens aan het licht, namelijk dat 
de landen die lang hebben gewacht met economische hervormingen, zoals Wit-Rusland, 
dan wel langzaam te werk zijn gegaan, zoals Roemenië, dan wel tijd hebben verloren 
doordat zij hebben geaarzeld of hervormingen zelfs gedeeltelijk hebben teruggedraaid, 
zoals de Oekraïne, zich in een relatief moeilijke positie bevinden. In dit opzicht lijkt de 
macro-financiële bijstand van de Gemeenschap goede effecten te hebben gesorteerd door 
de hervormingsinspanningen van de landen die voor ambitieuze hervormingsprogramma's 
kiezen, te versterken. 
4. Lastenverdeling 
Terwijl de macro-financiële bijstand van de Unie zich heeft ontwikkeld in de richting van 
een meer beleidsgerichte aanpak, zijn de in dit kader door de Unie beschikbaar gestelde 
middelen aanmerkelijk afgenomen (tabellen 3 en 3.2). Aanvankelijk was kenmerkend voor 
de bijstand van de EU dat grote sommen gelds werden gebruikt ter ondersteuning van de 
programma's van de Bretton-Woodsinstellingen. De EU speelde een cruciale rol als 
grootste individuele geldschieter (de EU bracht 54% van de totale betalingsbalanssteun 
aan Hongarije in 1990 op) en als coördinator van de bilaterale hulp (de hulp van de G-24 
aan de LMOE sinds 1991), waarmee ervoor gezorgd werd dat vele landen tot deze 
inspanning bijdroegen. 
Nadien werden meer middelen beschikbaar gesteld door de IFFs (waarvan de bijdrage 
steeg van 21% van de betalingsbalanssteun - exclusief schuldverlichting - in 1991 tot 
ongeveer 80% in 1995). Er werd een nieuwe kredietfaciliteit ingevoerd, de Systematic 
Transformation Facility (STF) die, in combinatie met verhoging van de trekkingsplafonds, 
het IMF in staat stelde zijn bijstand aan de LMOE en de landen in de voormalige Sovjet-
Unie te vergroten. De Wereldbank ontwikkelde achtereenvolgens diverse 
betalingsbalansfaciliteiten op basis van beleidsprogramma's (structurele 
aanpassingsleningen - SAL - en vervolgens sectorale aanpassingsleningen voor het 
bedrijfsleven en de financiële sector - EFSAL3). 
Parallel hieraan werden bijdragen van buitenlandse officiële en particuliere crediteuren 
bijeen gebracht in het kader van schuldverlichting en schuldvermindering (Algerije, 
Bulgarije en de Oekraïne), die een aanzienlijk deel van de betalingsbalanssteun in 1991 
en 1994 vormden. 
De onderhandelingen met de ontvangende landen over de meeste EFSAL-leningen konden eind 
1995 nog niet worden afgesloten en zijn daarom niet opgenomen in de toezeggingen die in de 
tabellen 3 en 3.1 vermeld worden. Wanneer zij worden afgesloten, stijgt de bijdrage van de 
Wereldbank dienovereenkomstig. 
In deze omstandigheden daalden de bijdragen4 van de Unie en van andere bilaterale 
donoren (exclusief schuldverlichtihg) verhoudingsgewijze sterk, van respectievelijk 54% 
en 25% in 1990 tot respectievelijk 14% en 6% in 1995 (hetgeen overeenkomt met 
respectievelijk 6% en 3% van de totale toezeggingen inclusief schuldverlichting). 
Alleen de landen waarvoor door de EU macro-financiële bijstand bijeen is gebracht, zijn in deze 
statistische gegevens verwerkt. 
Tabel 1: MACRO-FINANCIELE BUSTAND VAN DE GEMEENSCHAP AAN DERDE LANDEN 
VERSTREKT TOT ULTIMO 1995 
Stand van de daadwerkelijk uitgekeerde bedragen per april 1996 (in miljoen ecu) 
MlriMB tomttMB Datum Uitgekeerd B«hiig«i «i rf»t« Nlet-ultgekeerd 
bSdng BetJuitYM van de uitkeringen 
Hongarije I 
(lening voor structurele aanpassing) 870 22.02.90 610 350-april 1990 
260 -februari 1991 260 
Tsjechische en Slowaakse Republiek 
(Betalingsbalanslening) 375 25.02.91 375 185 -maart 1991 
190-maart 1992 
Hongarije H 
(Betalingsbalanslening) 180 24.06.91 180 100-augustus 1991 
80 -januari 1993 
Bulgarije I 
(Betalingsbalanslening) 290 24.06.91 290 150-augustus 1991 
140-maart 1992 
Roemeniel 
(Betalingsbalanslening) 375 22.07.91 375 190-januari 1992 
185 - april 1992 
Albanie I 
(Betalingsbalanslening) 70 28.09.92 70 35 • december 1992 
35 - augustus 1993 
Baltische staten 
(Betalingsbalanslfningen) 
waarvan: 
Estland 
Litouwen 220 
80 
100 23.11.92 135 
20 
40 
75 maart 1993 
maart 1993 
50-juli 1993 
25 • augustus 1995 85 
20 
40 
25 
Roemenie II 
(Betalingsbalanslening) 80 27.11.92 80 februari 1993 
Bulgarije II 
(Betalingshalanilming) 110 19.10.92 70 december 1994 40 
m 
(Bftaltngtbalanslening) 125 20.06.94 55 november 1995 70 
Albanie H 
(Betalingsbalanslening) 35 28.11.94 15 juni 1995 20 
Slowakije 
(Betalingsbalanslening) 130 22.12.94 130 
TOTAALA 2860 2255 605 
H M^fe..»». KtyrtMMl .«i «vrif A.rA. hmtwi 
Israel (1) 
(structurele Mripassingslening) 187.5 22.07.91 187.5 maart 1992 
Algerije I 
(Betalingsbalanslening) 23.09.91 400 250-januari 1992 
150 - augustus 1994 
Moldavie 
(IW«lt««g«ti»l»n«U«im«r) 45 13.06.94 45 25-december 1994 
20 -augustus 1995 
AlgerijcH 
(Betalingsbalanslening) 200 22.12.94 100 november 1995 100 
Oekraïne I 
(Betalingsbalanslening) 85 22.12.94 85 december 1995 
Wit-Rusland 
(Betalingsbalanslening) 55 10.04.95 30 december 1995 25 
Oekraïne D 
(Betalingsbalanslening) 200 23.10.95 200 
TOTAALB 
TOTAAL A+B 1172^ 
4032.5 847.5 
3102.5 325 
930 
(1) De bijstand aan Israel omvat een lening met een hoofdsom van 160 müjoen ecu en subsidies ter waarde van 
27,5 miljoen ecu in de vorm van rentesubsidies. 
8 
Tabel 2: Macro-financHSIe bijttand van de EU/G-24 aan Midden- en Ooat-Europa sinds 1991 (cumulatieve bedragen) 
(Stand per december 1995) 
Land 
(vastgestelde 
tekorten) 
Gemeenschap 
EVA* 
Verenigde Staten 
Japan 
Andere landen 
Totaal ALBANIË 
(237 miljoen USD) 
Goedgekeurd 
Miljoen 
USD 
123.5 
14.2 
36.3 
174.0 %van 
tekort 
52.1 
6.0 
15.3 
73.4 %van 
goedgek. 
71.0 
8.2 
20.9 
100.0 Uitgekeerd 
Miljoen 
USD 
100.1 
4.2 
8.5 
112.8 % 
uitgek. 
88.7 
3.7 
7.5 
ïoao BALTISCHE STATEN 
(600 miljoen USD) 
Goedgekeurd 
Miljoen 
USD 
300.0 
123.1 
100.0 
523.1 %van 
tekort 
50.0 
20.5 
16.7 
87.2 %van 
goedgek. 
57.4 
23.5 
19.1 
100.0 Uitgekeerd 
Miljoen 
USD 
184.0 
67.9 
88.9 
340.8 % 
uitgek. 
54.0 
19.9 
26.1 
100.0 BULGARUE 
(1130 miljoen USD) 
Goedgekeurd 
Miljoen 
USD 
533.3 
126.0 
10.0 
228.1 
8.7 
906.1 %van 
tekort 
47.2 
11.2 
0.9 
20.2 
0.8 
80.2 %van 
goedgek 
58.9 
13.9 
1.1 
25.2 
1.0 
100.0 Uitgekeerd 
Miljoen 
USD 
487.7 
95.0 
10.0 
100.0 
692.7 % 
uitgek. 
70.4 
13.7 
1.4 
14.4 
100.0 
l| 13.5| 15.5 1 67.9| 19.91 690 | 6.1 | 7.6 | 50.0 | 7.21 * waarvan A, S, SF 11.7 4.9 6.7 4.2 3.7 
Land 
(Vastgestelde 
tekorten) 
Gemeenschap 
EVA* 
Verenigde Staten 
Japan 
Anderelanden 
Totaal TSFR 
(1.000 miljoen USD) 
Goedgekeurd 
Miljoen 
USD 
500.0 
146.0 
15.0 
200.0 
26.0 
887.0 %van 
tekort 
50.0 
14.6 
1.5 
20.0 
2.6 
88.7 %van 
goedgek. 
56.4 
16.5 
1.7 
22.5 
2.9 
100.0 Uitgekeerd 
Miljoen 
USD 
500.0 
146.0 
15.0 
200.0 
1.0 
862.0 % 
uitgek. 
58.0 
16.9 
1.7 
23.2 
0.1 
100.0 HONGARIJE (1) 
(500 miljoen USD) 
Goedgekeurd 
Miljoen 
USD 
250.0 
95.0 
10.0 
150.0 
12.8 
517.8 %van 
tekort 
50.0 
19.0 
2.0 
30.0 
2.6 
103.6 %van 
goedgek. 
48.3 
18.3 
1.9 
29.0 
2.5 
100.0 Uitgekeerd 
Miljoen 
USD 
250.0 
95.0 
10.0 
125.0 
12.8 
492.8 % 
uitgek. 
50.7 
19.3 
2.0 
25.4 
2.6 
100.0 ROEMENIË 
(1.455 miljoen USD) 
Goedgekeurd 
Miljoen 
USD 
740.6 
162.2 
150.0 
22.0 
1074.8 %van 
tekort 
50.9 
11.1 
10.3 
1.5 
73.9 %van 
goedgek 
68.9 
15.1 
14.0 
2.0 
100.0 Uitgekeerd 
Miljoen 
USD 
660.7 
143.3 
100.0 
22.0 
926.0 % 
uitgek. 
71.3 
15.5 
10.8 
2.4 
100.0 
|* waarvan A,S, SF | 900 \ 9.0 | 10.4 1 9.7 1 S0| 10.1 | 87.3 | 10 10.1 90.0 50 10.0 6.0 8.1 78.4 
Land 
(Vastgestelde 
tekorten) 
Gemeenschap 
EVA* 
Verenigde Staten 
Japan 
Andere landen 
Totaal SLOVAKJJE 
(300 miljoen USD) 
Goedgekeurd 
Miljoen 
USD 
156.0 
27.4 
60.0 
243.4 %van 
tekort 
52.0 
9.1 
20.0 
81.1 %van 
goedgek. 
64.1 
11.2 
24.7 
100.0 Uitgekeerd 
Miljoen 
USD 
60.0 
60.0 % 
uitgek. 
100.0 
100.0 Totaal 
(5.222 miljoen USD) 
Goedgekeurd 
Miljoen 
USD 
2603.5 
693.8 
35.0 
924.4 
69.5 
4326.2 %van 
tekort 
49.9 
13.3 
0.7 
17.7 
1.3 
82.8 %van 
goedgek. 
60.2 
16.0 
0.8 
21.4 
1.6 
100.0 Uitgekeerd 
Miljoen 
USD 
2182.5 
551.4 
35.0 
682.4 
35.8 
3487.1 % 
uitgek. 
62.6 
15.8 
1.0 
19.6 
1.0 
100.0 
|* waarvan A,S, SF | 16.4 \ 5.5 | 6.7 | | | 405.3 | 7.8 | 9.4 | 340.5 | 9.81 
(1) In 1990 keurde de Gemeenschap een aanvullende lening van 870 miljoen ecu aan Hongarije goed die niet is opgenomen in deze tabel aangezien deze buiten het kader 
van de G-24 valt. 
Bron: Europese Commissie 
Tabel 3: Betalingsbalanssteun aan landen die macro-financiële bijstand 
van de EU ontvangen, naar donor, 1990-1995 (1) 
(als percentage van de in totaal goedgekeurde bedragen) 
Inclusief schuldvermindering 
IFFs 
IMF 
Wereldbank 
Bilaterale hulp 
EU (2) 
Overige bilat. hulp (3) 
waarv. VS 
Japan 
Schuldverlichting 
Club van Parijs 
Club van Londen 
Overige (4) 1990 
21 
11 
10 
79 
54 
25 
0 
10 
0 1991 
50 
37 
13 
50 
20 
13 
0 
8 
18 
5 
13 1992 
69 
40 
29 
31 
19 
13 
0 
5 
0 1994 
27 
21 
6 
73 
6 
5 
1 
2 
63 
32 
28 
2 1995 
33 
26 
7 
67 
6 
3 
0 
3 
59 
0 
0 
59 
Exclusief schuldverlichting 
IFFs 
IMF 
Wereldbank 
Bilaterale hulp 
EU (2) 
Overige bilat. hulp (3) 
waarv. VS 
Japan 1990 
21 
11 
10 
79 
54 
25 
0 
10 1991 
61 
45 
16 
39 
24 
15 
0 
9 1992 
69 
40 
29 
31 
19 
13 
0 
5 1994 
71 
56 
15 
29 
17 
12 
2 
6 1995 
80 
63 
17 
20 
14 
6 
0 
6 
(1) Op grond van besluiten van de Raad tot bijstandverlening door de EU. 
In 1993 is geen besluit tot bijstandverlening genomen. 
(2) Macro-financiële bijstand van de EU. 
(3) Inclusief Lid-Staten van de EU. 
(4) Consortiale leningen van commerciële banken ten behoeve van Algerije in 1991, 
schuldverlichting ten behoeve van de Oekraïne door Rusland en Turkmenistan in 
1994 en in 1995. 
10 
Tabel 3.1.: Bctalingsbalanuteun aan landen die 
macro-finandlle bijstand van de EU ontvangen, naar donor, 1990-1995 
(in miljoen USD en als percentage van de totale goedgekeurde en uitgekeerde bedragen) 
Betalingsbalanssteun -1990 
IFTs 
IMF 
Wereldbank 
(beleidsprogr.) 
Bilaterale bulp 
EU 
VS 
Japan 
Duitsland 
Overige bilat. 
Totaal letaal 
Goedgekeurd 
min USD % 
419 21 
219 11 
200 10 
1618 79 
1108 54 
0 0 
200 10 
311 15 
0 
2037 100 Uitgekeerd 
min USD % 
375 23 
175 11 
200 12 
1288 77 
777 47 
0 0 
200 12 
311 19 
0 
1663 100 Hongarije I 
Goedgekeurd 
min USD % 
419 21 
219 11 
200 10 
1618 79 
1108 54 
0 0 
200 10 
311 15 
0 0 
2037 100 Uitgekeerd 
min USD % 
375 23 
175 11 
200 12 
1288 77 
777 47 
0 0 
200 12 
311 19 
0 0 
1663 100 
Betalingsbalanssteun -1991 
IFTs 
IMF 
Wereldbank 
(beleidsprogr.) 
Bilaterale hulp 
EU 
VS 
Japan 
Overige bilat. 
Schuldvermindering 
Club van Parijs 
Consortiale lening 
Totaal 
IFTs 
IMF 
Wereldbank 
(beleidsprogr.) 
Bilaterale hulp 
EU 
VS 
Japan 
Overige bilat. 
Schuldvermindering 
Club van Parijs 
Consortiale lening 
Totaal Ioiaal 
Goedgekeurd 
min USD % 
5607 50 
4177 37 
1430 13 
5600 50 
2190 20 
35 0 
850 8 
521 5 
2004 18 
554 5 
1450 13 
11207 100 Uitgekeerd 
min USD % 
3930 43 
2825 31 
1105 12 
5147 57 
1988 22 
35 0 
633 7 
487 5 
2004 22 
554 6 
1450 16 
9077 100 
TSFR 
Goedgekeurd 
min USD % 
1302 59 
852 39 
450 21 
887 41 
500 23 
15 1 
200 9 
172 8 
2189 100 Uitgekeerd 
min USD % 
1302 60 
852 39 
450 21 
862 40 
500 23 
15 1 
200 9 
147 7 
2164 100 Algerije I 
Goedgekeurd 
min USD % 
690 23 
390 13 
300 10 
2290 77 
540 18 
0 0 
300 10 
0 0 
1450 49 
1450 49 
2980 100 Uitgekeerd 
min USD % 
443 19 
293 12 
150 6 
1938 81 
338 14 
0 0 
150 6 
0 0 
1450 61 
1450 61 
2381 100 
Hongarije 
Goedgekeurd 
min USD % 
2262 81 
2012 72 
250 9 
518 19 
250 9 
10 0 
150 5 
108 4 
2780 100 Uitgekeerd 
min USD % 
1020 67 
845 56 
175 12 
493 33 
250 17 
10 1 
125 8 
108 7 
1513 100 Bulgarije l 
Goedgekeurd 
min USD % 
640 35 
390 22 
250 14 
1168 65 
400 22 
10 1 
100 6 
104 6 
554 31 
554 31 
1808 100 Uitgekeerd 
min USD % 
540 33 
390 24 
150 9 
1117 67 
400 24 
10 1 
58 4 
95 6 
554 33 
554 33 
1657 100 
Roemenie I 
Goedgekeurd 
min USD % 
713 49 
533 37 
180 12 
737 51 
500 34 
100 7 
137 9 
1450 100 Uitgekeerd 
min USD % 
625 46 
445 33 
180 13 
737 54 
500 37 
100 7 
137 10 
1362 100 
. ... ... 
Tahal 3.1. (vcrvalg) 11 
natalaagibalanmwiii -1992 
IMF 
Weraldbank 
(beMdapfDgr.) 
Mafte all M|i 
EU 
VS 
Japan 
Overige bilat 
Tataal 
IFTs 
IMF 
Weraldbank 
(befciosprogr.) 
NstM^c hufe 
EU 
VS 
Japan 
Overige bilat 
Tataal ÜZtHi 
Gs&àukaiisl 
min USD % 
1564 69 
909 40 
655 29 
70S 31 
423 19 
0 0 
120 S 
163 7 
2272 100 UuBflafififfl 
min USD % 
1193 71 
768 46 
426 26 
476 29 
298 18 
0 0 
79 5 
100 6 
1670 100 
LedjBd 
Goedgekeurd 
min USD % 
215 56 
170 44 
45 12 
169 44 
91 24 
0 0 
35 9 
43 11 
3S4 100 Uitgekeerd 
min USD % 
196 68 
151 52 
45 16 
94 32 
46 16 
0 0 
23 8 
25 9 
290 100 Albini*! 
flfttrtgakflirri 
min USD % 
48 29 
28 17 
20 12 
115 71 
83 51 
0 0 
20 12 
12 8 
162 100 Uitgekeerd 
min USD % 
28 23 
18 15 
10 8 
95 77 
83 67 
0 0 
9 7 
4 3 
123 100 
Litouwen 
Oofidgsktuni 
min USD % 
245 53 
185 40 
60 13 
217 47 
114 25 
0 0 
45 10 
58 13 
462 100 Uitgelaaid 
min USD % 
194 62 
149 48 
45 14 
120 38 
57 18 
0 0 
34 11 
29 9 
314 100 Eilliad 
Goedgekeurd 
min USD % 
116 57 
86 42 
30 15 
87 43 
46 22 
0 0 
20 10 
22 11 
204 100 Uitgekeerd 
min USD % 
109 69 
83 53 
26 17 
48 31 
23 14 
0 0 
13 8 
13 8 
158 100 
BcarjB&isJl 
fiftfftlgekaird 
min USD % 
940 89 
440 42 
500 47 
119 11 
90 8 
0 
0 
29 3 
1059 100 Uitgekeerd 
min USD % 
666 85 
366 47 
300 38 
119 15 
90 11 
0 
0 
29 4 
785 100 
Betaaitgsbalantiteun-1994 
IPT» 
IMF 
Wereldbank 
(beleidsprogr.) 
Maatraat kaap 
EU 
VS 
Japan 
Overige bilat 
SdnUoVannindering 
Club vaa Londen 
Club van Parijs 
Overige 
Tataal 
lITe 
IMF 
Wereldbank 
(beleidsprogr.) 
Bilatérale hulp 
EU 
VS 
Japan 
Overige bilat 
Schuldvermindering 
Club van Londen 
Club van Parijs 
Overige 
Tataal Totaal 
Qpejkfljkjyrjl 
mm USD % 
4W6 27 
3206 21 
880 6 
11299 73 
952 6 
100 1 
350 2 
252 2 
964S 63 
4920 32 
4380 28 
345 2 
15385 100 yjbjgkaanj 
mm USD % 
2772 21 
2072 16 
700 5 
10357 79 
336 3 
90 1 
185 1 
101 1 
9645 73 
4920 37 
4380 33 
13129 100 
Moldavie I 
finnlgtft'""1 
mm USD % 
• 164 56 
104 35 
60 20 
130 44 
54 18 
30 10 
40 14 
6 2 
294 100 Uitgekeerd 
mm USD % 
133 56 
121 51 
12 5 
106 44 
30 12 
20 8 
30 13 
26 11 
239 100 Albanie H 
Goajkjskeuxd 
min USD % 
75 63 
60 50 
15 13 
45 37 
41 34 
0 0 
0 0 
4 3 
120 100 Uitgekeerd 
min USD % 
42 70 
34 58 
8 13 
18 30 
18 30 
0 0 
0 0 
0 0 
59 100 
Roemenie M 
GoajkflkfliBi 
min USD % 
913 81 
713 63 
200 18 
218 19 
143 13 
0 0 
50 4 
26 2 
1131 100 Uitgekeerd 
min USD % 
447 100 
247 55 
208 45 
0 0 
0 0 
0 0 
0 0 
0 0 
447 100 Algeria IT 
Ggfidgekoioi 
min USD % 
1397 19 
1097 15 
300 4 
5920 81 
335 5 
0 0 
150 2 
135 2 
5300 72 
1120 15 
4180 57 
7317 100 Uitgekeerd 
min USD % 
1182 17 
882 13 
300 4 
5666 83 
201 3 
'Ö 0 
95 1 
70 1 
5300 77 
1120 16 
4180 61 
6848 100 
Goedgekeurd 
min USD % 
426 64 
346 52 
80 12 
242 36 
155 23 
0 
60 9 
27 4 
668 100 Uitgekeerd 
min USD % 
308 84 
228 62 
80 22 
60 16 
0 0 
0 0 
60 16 
0 0 
368 100 Bulgarije II 
fiircdaritainl 
min USD. % 
646 13 
521 11 
125 3 
4214 87 
125 3 
0 0 
50 1 
39 1 
4000 82 
3800 78 
200 4 
4860 100 Uitgekeerd 
min USD % 
195 5 
195 5 
0 
4088 95 
88 2 
0 0 
0 0 
0 0 
4000 93 
3800 89 
200 5 
4283 100 
Oekraïne 
OosdgEksuid 
min USD % 
465 47 
365 37 
100 10 
530 53 
100 10 
70 7 
0 0 
15 2 
345 35 
345 35 
995 100 Uitgekeerd 
min USD % 
465 S3 
365 41 
100 11 
420 47 
0 0 
70 8 
0 0 
S 1 
345 39 
345 39 
885 100 
12 
Tabel 3.1 (vervolg) 
Betalingsbalanssteun -1995 
IFI's 
IMF 
Wereldbank 
(beleidsprogr.) 
Bilaterale hulp 
EU 
VS 
Japan 
Overige bilat. 
Schuldvermindering 
Club van Londen 
Club van Parijs 
Overige 
Totaal lolaal 
Goedgekeurd 
min USD % 
1877 
1477 
400 
3885 
330 
0 
150 
0 
3405 
0 
0 
3405 
5762 33 
26 
7 
67 
6 
0 
3 
0 
59 
0 
0 
59 
100 Uitgekeerd 
min USD % 
1770 
1370 
400 
38 
0 
0 
0 
3405 
0 
0 
5213 34 
26 
8 
66 
1 
0 
0 
0 
65 
0 
0 
0 
100 Wit-Rusland 
Goedgekeurd 
min USD % 
270 
270 
70 
70 
0 
0 
0 
0 
340 21 
21 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
100 Uitgekeerd 
min USD % 
163 I 
163 I 
38 
38 
201 19 
19 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
100 QfikalneJI 
Goedgekeurd 
min USD % 
1607 
1207 
400 
3815 
260 
150 
3405 
3405 
5422 30 
22 
7 
70 
5 
0 
3 
0 
63 
0 
0 
63 
100 Uitgekeerd 
min USD % 
1607 
1207 
400 
3405 
3405 
3405 
5012 32 
24 
8 
68 
0 
0 
0 
o 
68 
0 
0 
68 
100 
13 
Tabel 4: Economische kerngegevens 
1992 1993 1994 1995 
Programma (1) Ramingen 
BBP tegen constante prijzen (Procentuele mutatie) 
Albanie 
Algerije 
Wit-Rusland 
Bulgarije 
Estland 
Letland 
Litouwen 
Moldavie 
Roemenie 
Slowaakse Republiek 
Oekraïne -9.7 
2.2 
-7.3 
-19.3 
-35.0 
-37.7 
-29.1 
-13.6 
-7.0 
-17.0 9.6 
-1.8 
•11.6 
-2.4 
-3.5 
-15.0 
-16.2 
-8.7 
1.3 
-4.1 
-17.1 9.4 
1.1 
-20.0 
1.8 
4.0 
2.0 
1.5 
-31.0 
3.9 
4.8 
-23.0 6.0 
2.0 
-10.0 9.0 
4.3 
-7.0 
2.6 
4.0 
0.0 
3.0 
-3.0 
6.9 
7.4 
•12.0 
Consumentenprijzen (jaarultimo) (Procentuele mutatie) 
Albanie 236.6 30.9 15.8 10.0 
Algerije 31.7 20.5 28.0 
Wit-Rusland 1990.0 2220.0 
Bulgarije 79.4 63.8 122.0 
Estland 942.0 36.0 42.0 
Ledand 958.0 35.0 26.0 
Litouwen 246.0 163.0 45.0 
Moldavie 2198.0 837.0 116.0 10.0 
Roemenie 198.5 295.0 62.0 
Slowaakse Republiek 9.1 25.0 11.7 8.0 
Oekraïne 2000.0 10155.0 401.0 138.0 6.0 
22.0 
290.0 
32.9 
28.0 
23.0 
35.0 
24.0 
33.3 
7.2 
182.0 
Begrotingstekort/overschot (in % van het BBP) 
Albanie 
Algerije 
Wit-Rusland 
Bulgarije 
Estland 
Letland 
Litouwen 
Moldavie 
Roemenie 
Slowaakse Republiek 
Oekraïne -21.3 
-1.3 
-15.0 
0.2 
-0.8 
0.5 
-23.4 
-4.6 
-12.8 
-30.4 •15.9 
-9.2 
-8.3 
-15.7 
-0.7 
0.6 
-5.1 
-6.8 
-0.1 
-7.6 
-10.1 -13.6 
-4.4 
-1.7 
-6.6 
0.0 
-4.1 
-4.2 
-9.0 
-1.0 
-1.4 
-8.2 -14.0 
-3.5 
-3.0 
-4.6 -8.4 
-1.4 
-3.2 
-6.7 
0.3 
-4.4 
-33.4 
-5.5 
-2.8 
0.5 
-5.0 
14 
Tabel 4: Economische kerngegevens (vervolg) 
1992 1993 1994 1995 
Programma (1) Ramingen 
Lopende rekening (in % van het BBP) 
Albanie 
Algerije 
Wit-Rusland 
Bulgarije 
Estland 
Letland 
Litouwen 
Moldavie 
Roemenie 
Slowaakse Republiek 
Oekraïne -65.7 
2.9 
-9.3 
7.6 
2.3 
3.4 
-3.0 
-8.6 
0.4(2) 
-3.5 -33.4 
2.1 
-8.7 
-7.9 
-5.7 
6.7 
-6.2 
-9.3 
-5.5 
-5.4 
-5.9 •13.5 
-4.3 
•11.4 
-0.3 
-9.0 
-4.6 
-4.3 
-9.2 
-1.4 
5.7 
-6.0 11.1 
-2.3 9.7 
-5.6 
-4.1 
2.3 
-10.6 
-4.0 
-3.4 
-6.0 
-4.4 
4.3 
-4.4 
Deviezenreserves 
(jaarultimo) (in aantal maanden invoer) 
Albanië 
Algerije 
Wit-Rusland 
Bulgarije 
Estland 
Letland 
Litouwen 
Moldavië 
Roemenië 
Slowaakse Republiek 
Oekraïne 0.7 
2.2 
3.5 
4.5 
2.0 
2.6 
0.0 
0.2 
1.1 2.2 
2.3 
0.3 
2.4 
4.0 
5.6 
2.4 
1.5 
0.1 
1.2 
0.2 3.3 
2.6 
0.3 
3.2 
3.2 
5.5 
2.7 
3.1 
4.0 
1.4 
2.3 3.3 
3.0 
2.4 
4.3 3.8 
1.8 
1.5 
3.3 
2.8 
4.8 
3.5 
4.0 
1.9 
3.8 
3.7 
(1) Programma-streefcijfers bepaald in juli 1993 (en herzien in augustus 1994) voor Albanië, mei 1994 voor Algerij 
maart 1995 voor Moldavië, mei 1994 voor Roemenië, juli 1994 voor Slowakije, april 1995 voor Oekraïne. 
(2) Na begrotingsoverdrachten uit het Tsjechische landsdeel, geraamd op ongeveer 7% van het Slowaakse BBP. 
Bron: Nationale autoriteiten en het IMF. 
15 
TABEL 5 
STAND VAN DE ECONOMISCHE HERVORMINGEN 
5.1 ALBANIE 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
ondernemingen 
8. Hervorming van de 
financiële sector De meeste prijscontroles en -subsidies zijn afgeschaft, met 
uitzondering van brood en meel. De elektriciteitsprijzen zullen 
binnenkort worden vastgesteld door een regelgevende instantie. 
Geen kwantitatieve beperkingen op invoer. Exportbeperkingen 
uitsluitend voor schroot en hout. 
Vrij zwevende wisselkoers sinds juli 1992 in eengemaakte 
valutamarkt. Snelle verlening van vergunningen aan 
valutahandelaars en wisselkantoren. Convertibiliteit van de 
lopende rekening. Overeenkomst inzake de grote achterstallige 
schulden aan handelsbanken gesloten in augustus 1995. 
Liberale wetgeving. Liberalisatie van de 
verkoop van grond aan niet-ingezetenen. Invoering van vrije 
economische zones. 
Krap monetair beleid. Toepassing van kredietplafonds per bank. 
De rentetarieven worden door de overheid vastgesteld om te 
waarborgen dat de reële rentetarieven positief blijven. Veiling van 
schatkistpapier (3, 6 en 12 maanden). 
Stringent begrotingsbeleid tot oktober 1995. Invoering van de 
BTW uitgesteld tot juli 1996. Opheffing van tariefvrijstellingen, 
nieuwe classificatie, nieuwe tarieven goedgekeurd in mei 1995. 
Ontvangsten: 24,6% van het BBP in 1995. 
96% van de totale landbouwgrond is geprivatiseerd. Verdeling 
van tijdelijke eigendomsbewijzen nagenoeg voltooid in maart 
1996. Wetgeving inzake de grondmarkt, hypotheken, zakelijk 
onderpand, huur, onderhuur en faillissement. Kleinschalige 
privatisering in de handel- en dienstensector voltooid. Industriële 
ondernemingen: privatisering van kleine en middelgrote 
ondernemingen goeddeels voltooid met betrekking tot de grootste 
staatsbedrijven. Grootschalige privatisering. Strategische 
ondernemingen en nutsbedrijven te koop aangeboden aan 
buitenlandse investeerders. Effectenbeurs. 
Tweeledig bankstelsel. Privatisering van de staatsbanken in de 
loop van 1996 en 1997 waarbij het meerderheidsbelang te koop 
wordt aangeboden aan buitenlandse investeerders. Controles 
voltooid in 1996. Nieuwe wet op de rol en de 
verantwoordelijkheden van de Bank van Albanië. Nieuwe wet op 
het bankstelsel met stroomlijning van de vergunningenprocedures 
om de komst van nieuwe particuliere banken te vergemakkelijken. 
Verscheidene gegadigden. Omvangrijk informeel bankstelsel. 
Einde van het staatsmonopolie in de verzekeringensector. 
16 
5.2 ALGERIJE 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
8. Hervorming van de 
financiële sector Vergaande liberalisatie van de prijzen en afschaffing van 
subsidies in 1994. In 1995 naderden de prijzen van meer 
"gevoelige" produkten (nutsvoorzieningen, basisvoedingsmiddelen, 
enz.) volledige liberalisatie. Bij de wet op de mededinging van 
januari 1995 werd het vrije-prijsbeginsel ingevoerd alsmede 
waarborgen tegen monopolistische praktijken. 
Verdere doorvoering van de hervormingen waarmee in 1994 een 
begin werd gemaakt. Geen kwantitatieve invoerbeperkingen meer, 
enkele produkten uitgezonderd vanwege godsdienstige redenen. 
Invoerbeperkingen op tien basisprodukten in mei 1995 afgeschaft. 
Na twee devalutaties in 1994 is het toewijzingssysteem van 
vreemde valuta's vergaand geliberaliseerd. In 1994 werd van een 
vaste naar een gecontroleerd zwevende wisselkoers van de dinar 
overgeschakeld. Eind december 1995 werd een volwaardige 
interbancaire markt voor de handel in vreemde valuta's tot stand 
gebracht. De koersen op de parallelmarkten daalden aanzienlijk 
maar bleven met 20% eind 1995 nog aanzienlijk. In de nabije 
toekomst wordt volledige convertibiliteit van de dinar verwacht. 
In 1993 werd, ook met betrekking tot de banksector, liberale 
wetgeving op het gebied van buitenlandse investeringen 
goedgekeurd. Afgezien van de sector koolwaterstoffen hebben 
zich evenwel vanwege de veiligheidssituatie geen buitenlandse 
investeringen van betekenis voorgedaan. 
De rentetarieven werden geliberaliseerd en het tijdelijke 
maximum voor de marge tussen debet- en creditrente van de 
handelsbanken werd in december 1995 afgeschaft. De reële 
rentetarieven bleven in 1995 echter negatief. Het gebruik van 
indirecte instrumenten voor monetair beheer werd opgevoerd. In 
1995 werden terugkoop-veilingen en een formeel veilingsysteem 
voor de verkoop van verhandelbaar schatkistpapier op de 
geldmarkt ingevoerd. 
Het tekort van de openbare sector daalde in 1995 verder tot 1,4% 
van het BBP, voornamelijk door vermindering van de uitgaven 
(strikt loonbeheer en verlaging van subsidies), terwijl ook de 
depreciatie van de wisselkoers bijdroeg tot de verbeterde 
begrotingssituatie. 
Intensivering van de begrotingsdiscipline, financiële 
herstructurering en ondertekening van management-
overeenkomsten voor de 23 grootste verlieslijdende 
ondernemingen. Volledige opschorting van de kredietverlening 
aan autonome overheidsbedrijven uit de schatkist. Start van een 
herstructureringsprogramma voor alle openbare 
bouwondernemingen. Er is een begin gemaakt met een 
programma voor de afstoting van 103 kleine en middelgrote 
ondernemingen met steun van de Wereldbank. Inwerkingtreding 
van een nieuwe privatiseringswet. 
De handelsbanken zijn nagenoeg geheel eigendom van de staat. 
Ondertekening van resultaten-overeenkomsten en herkapitalisatie 
van vier (van de vijf) staatsbanken in 1995. Geleidelijke 
opvoering van de kapitaalvereisten. 
17 
5.3 WIT-RUSLAND 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
bedrijven 
8. Hervorming van de 
financiële sector Eerste liberalisatie van de prijzen in 1993. De meeste prijzen 
(uitgezonderd staatsmonopolies) werden eind 1994/begin 1995 
volledig vrijgelaten. Gefaseerde prijsstijgingen voor 
nutsvoorzieningen tot 80% van de kostendekkingsniveaus eind 
1995. 
Afschaffing van de meeste belangrijke invoervergunningen en 
uitvoerheffingen in 1994, evenals van deviezenafdracht voor 
uitvoerders (echter begin 1996 heringevoerd). 
Begin 1995 inwerkingtreding van een douane-unie met Rusland. 
Als gevolg hiervan verhoging van de invoerheffingen tot het 
externe tarief van Rusland. Partnerschaps- en 
samenwerkingsovereenkomst met de Europese Unie (nog niet 
geratificeerd).. 
In 1994 werd de Russische roebelzone verlaten. Slechts 
gedeeltelijke convertibiliteit van de lopende rekening. 
Beperkingen op interbancaire valutatransacties. De wisselkoers is 
(onofficieel) gekoppeld aan de dollar, in 1995 in de verhouding 
11500 rbl/USD. 
Vrije repatriëring van kapitaal en winsten. Slechts zeer beperkte 
buitenlandse directe investeringen vanwege politieke onzekerheid. 
Tweeledig bankstelsel waarbij de Centrale Bank verantwoordelijk 
is voor het monetair beleid. Verkrapping van het monetair beleid 
in 1995. Wekelijkse veiligingen voor een groot deel van de 
kredieten aan de banksector (60%). Dank zij een restrictief 
monetair beleid en positieve reële rentetarieven kon de inflatie 
van hyperinflatoire niveaus worden teruggebracht tot minder dan 
5% in de tweede helft van 1995. 
Invoering van BTW in 1993. Vorderingentekort van de totale 
overheid 2% in 1994 en 2,3% in 1995. Ontvangsten van de totale 
overheid: 48,9% van het BBP (1995). 
Traag en uitgesteld privatiseringsproces. Eind 1995 was 
slechts 6% van de staatseigendommen en 12% van de kleine 
bedrijven geprivatiseerd. Gratis distributie van vouchers aan de 
bevolking nog niet voltooid. 
Een groot deel van de banksector is in particuliere handen; 
De prudentiële voorschriften worden geleidelijk aangescherpt, de 
minimum-kapitaalvereiste werd onlangs verhoogd tot 
2 miljoen ecu. De banken blijven kampen met slechte leningen 
die hun financiële positie verzwakken. 
18 
5.4 BULGARIJE 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
bedrijven 
8. Hervorming van de 
financiële sector Op het ogenblik staan de prijzen van bijna 50% van de goederen 
onder toezicht of controle. Er gelden nog vaste prijzen voor 
enkele openbare diensten (energie, telecommunicatie, water en 
vervoer). 
Uitvoerverboden zijn afgeschaft. Het gemiddelde invoertarief op 
industriële produkten bedraagt 22%. Bepaalde beschermende 
maatregelen ten aanzien van de invoer zijn nog van kracht. 
Sinds 1991 een eengemaakte en vrijwel vrij zwevende 
wisselkoers. Interne convertibiliteit van de lopende rekening (met 
enkele beperkingen). Beperkte interventies van de Centrale Bank 
ter ondersteuning van de lev. Herschikking van de officiële schuld 
(Club van Parijs) in april 1994. Deze werd gevolgd door de 
definitieve vaststelling van de regeling inzake schuld- en 
schuldendienstvermindering met commerciële crediteuren (Club 
van Londen) in juli. 
Liberale wetgeving inzake buitenlandse investeringen begin 1992 
aangenomen. Tot dusverre slechts geringe buitenlandse 
investeringen als gevolg van problemen met buitenlandse 
schulden, beleidsontsporingen en politieke onzekerheid. 
Kredietplafonds per bank werden medio 1994 opgeheven. In 1994 
werden monetaire en kredietgrootheden als nominaal anker 
gebruikt. Beperkte open-markttransacties in 1994. 
In 1994 werden nieuwe regels vastgesteld inzake 
belastingadministratie. De BTW werd in april van hetzelfde jaar 
van toepassing. Ontvangsten uitgedrukt als percentage van het 
BBP in 1995: 38% - begrotingstekort als percentage van het BBP: 
6,7%. 
Programma inzake de restitutie van eigendommen maakt goede 
vorderingen. Een financieel reddingsplan voor ondernemingen 
ging in 1994 van start, maar er resteren nog grote problemen. De 
privatisering, ofschoon vertraagd, verloopt thans in een hoger 
tempo. 
Het banktoezicht blijft zwak. Ondanks vroege bankconsolidatie-
inspanningen werden omvangrijke slechte leningen 
geaccumuleerd, die de geloofwaardigheid in het bankstelsel 
ondermijnen. Er zijn ingrijpende structurele maatregelen vereist. 
19 
5.5 ESTLAND 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
bedrijven 
8. Hervorming van de 
financiële sector Ingrijpende liberalisatie van de prijzen in 1991. Eind 1992 was de 
prijsliberaSisatie vrijwel voltooid, ook in de energiesector. 
Begin 1992 afschaffing van de meeste invoerrechten (behalve op 
enkele luxe-artikelen), en van de meeste overblijvende quota- en 
vergunningsregelingen, behalve voor oliehoudende leisteen, klei 
en kwarts. Op de invoer worden administratiekosten van 0,5% 
plus 18% BTW geheven. Uitvoerrechten op enkele produkten. 
Vrijhandelsovereenkomst met de Baltische Staten en Noordse 
landen, alsmede met de Europese Unie (sinds 1.1.95). 
Convertibiliteit van de lopende rekening. In 1992 werd de 
roebelzone verlaten. Sinds 1992 is de Estse kroon gekoppeld aan 
de DM, tegen een koers van 8 EEK voor 1 DM, onder een 
currency board-regeling. 
Vrije repatriëring van winst en liquidatie-opbrengst van 
investeringen door niet-ingezetenen. 
De Centrale Bank is verantwoordelijk voor de werking van het 
"currency board-system" (uitgifte-afdeling) en voor 
kredietverlening aan het bankstelsel in noodgevallen (afdeling 
banken, verantwoordelijk voor het beheer van de reserves boven 
de currency board-dekking). Dank zij een restrictief monetair 
beleid slaagde men erin de inflatie van hyperinflatoire niveaus 
terug te brengen tot een percentage van twee cijfers (29% eind 
1994). De Centrale Bank bemoeit zich niet met de vaststelling 
van de rentetarieven door de handelsbanken. 
Reeds in 1991 werden inkomstenbelasting en BTW ingevoerd en 
werd de omzetbelasting vervangen door vennootschapsbelasting; 
sociale premies, belasting op natuurlijke hulpbronnen en 
specifieke verbruiksbelastingen werden ingevoerd. De uitgaven 
van de totale overheid bedroegen in 1995 40% van het BBP. 
Kleinschalige privatisering nagenoeg voltooid (circa 1.500 
KMO's geprivatiseerd). Ruime verspreiding van vouchers, groot­
schalige privatisering in 1995 vergevorderd (400 van de in totaal 
500 te privatiseren ondernemingen aan het einde van het jaar 
geprivatiseerd). 
Tweeledig bankstelsel.Verhoogde druk op staatsbedrijven om 
te herstructureren door middel van strenge financiële beperkingen 
en selectieve toepassing van de faillissementswet. Daling van het 
aantal handelsbanken van 40 tot 24 door regelmatige verhogingen 
van de minimum-kapitaalvereiste na een bankcrisis in de winter 
1992-1993. Invoering van een effectenbeurs. De wet op de 
kredietinstellingen vergroot de bevoegdheden van de Centrale 
Bank inzake toezicht en prudentiële regelgeving. 
20 
5.6 LETLAND 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
bedrijven 
8. Hervorming van de 
financiële sector Grootschalige prijsliberalisaties in 1991 en 1992, met inbegrip 
van energieprodukten. Eind 1992 was de prijsliberalisatie zo goed 
als voltooid, behalve voor nutsvoorzieningen en huren. 
Alle handelsbeperkingen werden in 1992 afgeschaft. 
Vrijhandelsovereenkomsten met de Baltische Staten en de 
Noordse landen, alsmede met de Europese Unie (sinds 1.1.95). 
In juli 1992 werd de roebelzone verlaten. Convertibiliteit van de 
lopende rekening. De wisselkoers van de lats is gestabiliseerd in 
het kader van een stelsel van beheerst zwevende wisselkoersen, 
en is onofficieel gekoppeld aan de SDR. 
Vrije repatriëring van winsten en liquidatie-opbrengst van 
investeringen door niet-ingezetenen. Aanzienlijke buitenlandse 
directe investeringen (165 miljoen USD in 1995). 
Onafhankelijke Centrale Bank. Strak monetair beleid resulteerde 
in de laagste inflatie van de Baltische Staten. Kredietbeleid via 
indirecte instrumenten. Uitzonderlijke kredietlijn van de Centrale 
Bank aan de Regering voor een duur van 6 maanden in 1995. 
In februari 1992 werd BTW ingevoerd. In 1993 werd een 
forfaitair inkomstenbelastingtarief (25%) ingevoerd, plus een extra 
heffing van 10% op het jaarinkomen. Uitgaven van de totale 
overheid bedroegen in 1995 38% van het BBP, het 
begrotingstekort 3,3% van het BBP. 
Kleinschalige privatisering vergevorderd. In 1994 werd een 
privatiseringsbureau opgericht. In november 1994 werd een begin 
gemaakt met de veiling van grote ondernemingen. Staatsbedrijven 
die niet klaar zijn voor onmiddellijke privatisering worden 
omgevormd tot vennootschappen op aandelen en beheerd door 
een in 1994 opgericht staatseigendomfonds. 
Tweeledig bankstelsel. 49 voormalige bijkantoren van de Bank 
van Letland fuseerden tot één bank (21 ervan vormen thans de 
Universal Bank, welke op een later tijdstip zal worden 
geherstructureerd en geprivatiseerd) of werden geprivatiseerd, 
behalve één die werd geliquideerd. De kapitaaltoereikendheids-
ratio werd in januari 1994 verhoogd. De balansen van de 
Universal Bank van Letland en de Letse Spaarbank zijn onlangs 
versterkt. In 1994 werden negen bankvergunningen ingetrokken. 
Effectenbeurs reeds ingevoerd. 
21 
5.7 LITOUWEN 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
bedrijven 
8. Hervorming van de 
financiële sector Omvangrijke prijsliberalisaties in 1991, 1992 en 1993, met 
inbegrip van de meeste energieprodukten. Subsidieniveau verlaagd 
voor particuliere verwarming (prijsstijging van 50% in oktober 
1994), elektriciteit (prijsstijging van 33% in oktober 1994) en 
vervoer. 
Uitvoerquota en -vergunningen in de loop van 1992 gedeeltelijk 
en in 1993 volledig afgeschaft. Alle invoercontroles en 
-vergunningingen afgeschaft. Sinds mei 1994 werden de 
invoertarieven voor een breed scala goederen, die twee derde van 
de totale invoer vertegenwoordigen, afgeschaft. In juli 1994 
stegen de invoertarieven op bepaalde landbouwprodukten tot 
gemiddeld 40%, in oktober daalden ze tot gemiddeld 30%. 
Vrijhandelsovereenkomst met de EU op 1 januari 1995 in 
werking getreden. 
Convertibiliteit van de lopende rekening. Litouwen verliet in het 
voorjaar van 1992 de roebelzone. Sinds april 1994 is de litas 
gekoppeld aan de US-dollar tegen een vaste koers van 4 LTL 
voor 1 USD. 
Vrije repatriëring van winst en liquidatie-opbrengst van 
investeringen door niet-ingezetenen. 
Onafhankelijke Centrale Bank (nieuwe wet op de Centrale Bank 
in december 1994 van kracht geworden). In april 1994 werd een 
currency board-regeling ingevoerd, krachtens welke de in omloop 
zijnde geldhoeveelheid beperkt werd tot het bedrag aan 
internationale reserves waarover de Centrale Bank beschikt. 
Gematigde monetaire expansie in 1994 (gemiddelde jaarlijkse 
groei 45%). 
Het belastingstelsel werd hervormd en omvat thans inkomsten- en 
winstbelasting, vermogensbelasting, belasting op natuurlijke 
hulpbronnen, specifieke verbruiksbelastingen en algemene 
omzetbelasting. Nieuwe belasting over de toegevoegde waarde 
vervangt voormalige algemene verbruiksbelasting. 
Begrotingstekort in 1995 3,4% van het BBP. 
Belangrijke vooruitgang bij privatisering op kleine en grote 
schaal door veiling, inschrijving op aandelen door het publiek en 
voucher-systeem. In januari 1995 was 76% van alle voor 
privatisering in aanmerking komende bedrijven (een derde van het 
staatskapitaal) geprivatiseerd. Weinig vooruitgang bij de 
privatisering van grond. De autonome werking van staatsbedrijven 
is bevorderlijk voor de efficiëntie. 
Tweeledig bankstelsel sinds 1992. De wet op de Centrale Bank 
en de handelsbanken is begin 1995 van kracht geworden. Hierbij 
werden de prudentiële voorschriften aangescherpt. Internationale 
audit van banken thans verplicht. Effectenbeurs reeds ingevoerd. 
In juni 1996 kwam er een nieuwe wet tot hernationalisering van 
de failliete Innovatiebank en tot oprichting van een bureau voor 
slechte leningen. Met ingang van 4 juni 1996 zijn dochteronder­
nemingen van buitenlandse banken toegestaan. 
22 
5.8 MOLDAVIË 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
bedrijven 
8. Hervorming van de 
financiële sector Volledige liberalisatie van de prijzen van goederen en diensten 
met enig uitzonderingen (hoofdzakelijk energieprodukten). 
Op 1 december 1995 zijn alle exportquota's afgeschaft, met 
uitzondering van die voor graan en graanprodukten. Maximum 
invoertarief werd eind november 1995 verlaagd tot 20%, met 
enkele uitzonderingen. Eind 1995 werden verbruiksbelastingen 
ingevoerd op uitvoer naar niet-CIS-landen, maar deze zullen 
worden afgeschaft voorafgaand aan de goedkeuring van het 
nieuwe IMF-programma. 
Nieuwe munteenheid ingevoerd in november 1993. Vrij zwevend 
en relatief stabiel ten opzichte van de USD in 1995. Dagelijkse 
valutaveilingen op de Chisinau Inter bank Foreign Currency 
Exchange. Convertibiliteit van de lopende rekening. In 1995 werd 
artikel VIII IMF goedgekeurd. 
Liberaal regime: vrije repatriëring van winst en liquidatie­
opbrengst van investeringen binnen drie maanden na de sluiting. 
In januari 1995 werd een bureau voor de bevordering van 
buitenlandse investeringen opgericht. Partnerschaps- en 
samenwerkingsovereenkomst met de EU ondertekend in 
november 1994. Conferentie over buitenlandse investeringen in 
Moldavië in Chisinau in september 1995 om buitenlandse 
investeerders aan te trekken. 
Gebaseerd op kredietplafonds. Voornaamste doelstelling: snelle 
terugdringing van de inflatie door de invoering van de nieuwe 
munteenheid, strengere financiële discipline en grotere 
onafhankelijkheid van de Centrale Bank. 
BTW sedert 1992. Verbeterde belastingadministratie. Hoge BTW-
ontvangsten, met inbegrip van achterstallen. Opbrengst uit 
privatisering ver beneden verwachting, vanwege gebrek aan 
binnenlands kapitaal. Overschrijdingen aan de uitgavenkant als 
gevolg van het hoger uitvallen van uitgaven in de sociale sfeer en 
het netto vorderingentekort van de overheid, door het overnemen 
van gegarandeerde leningen aan ondernemingen in moeilijkheden. 
Nieuw programma voor 1995/96 goedgekeurd in maart 1995. 
2200 ondernemingen, die de privatisering via het voucher­
programma van ongeveer 70% van de economie 
vertegenwoordigen, geprivatiseerd in november 1995. 
Privatisering tegen liquide middelen niet succesvol vanwege 
gebrek aan binnenlands kapitaal. Tegen 20 staatsbedrijven is de 
faillissementsprocedure ingeleid. 
Tweeledig bankstelsel waarin de Nationale bank verantwoordelijk 
is voor het monetair beleid en het toezicht op de banken. 
Wetgeving inzake regelingen voor slechte leningen in 1995 
goedgekeurd. Met ingang van januari 1996 worden alle banken 
die er niet in slagen hun reserves op het minimum van 4 miljard 
MDL (circa 900.000 USD) te houden, verplicht te sluiten of te 
fuseren met een grotere bank. 
23 
5.9 ROEMENIË 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
bedrijven 
8. Hervorming van de 
financiële sector Met de prijsliberalisatie werd in november 1990 begonnen. 
Medio-1995 was nog slechts 3% van alle prijzen van 
consumentengoederen en -diensten gereguleerd (t.o.v. 90% in 
1989). Voor industriële producentenprijzen en inkoopprijzen van 
grondstoffen lag het percentage gereguleerde prijzen op 
respectievelijk 7 en 27%. 
Volledig geliberaliseerd met uitzondering van een beperkt aantal 
invoer/uitvoer-quota's en verboden, hetzij om redenen van 
volksgezondheid hetzij voor gesubsidieerde goederen. Europa­
overeenkomst met de EU van kracht sinds 1 februari 1995. Status 
van meestbegunstigde natie in de VS. 
Beperkte convertibiliteit van de lopende rekening. In april 1994 
werd een marktgericht wisselkoersstelsel ingevoerd, maar er 
bestaan nog steeds meerdere wisselkoersen. Buitenlandse valuta 
zijn voor particulieren verkrijgbaar bij particuliere wisselkantoren. 
De autoriteiten staan echter bekend om het terugdraaien van 
maatregelen inzake liberalisering van de markt voor buitenlandse 
valuta. Na een aanzienlijke daling in het midden van het jaar 
steeg het koersverschil op de wisselkantorenmarkt weer tot ruim 
20% eind 1995. 
Geen wettelijke belemmeringen voor kapitaaldeelnemingen en 
repatriëring van winsten door niet-ingezetenen. Geringe 
vooruitgang bij de privatisering had een remmende invloed op de 
toevloed van investeringen. 
De Centrale Bank maakt gebruik van zowel directe als indirecte 
instrumenten voor het voeren van het monetaire beleid. De 
Centrale Bank financiert bijna geen overheidstekorten meer. 
Weinig financiële discipline bij staatsbedrijven. 
Flinke vorderingen bij de fiscale hervormingen en bij de 
invoering van het nieuwe belastingstelsel, waaronder de BTW. Er 
wordt een herziening van het stelsel van inkomstenbelastingen 
verwacht tegen eind 1996. Het begrotingstekort is vrij klein en 
onder controle. 
Geringe vooruitgang bij de privatisering van middelgrote en 
grote ondernemingen door het Fonds voor Staatseigendom. Enig 
succes bij de kleinschalige privatisering door buy-outs. 
Betalingsachterstanden tussen ondernemingen belemmeren de 
financiële herstructurering van verliesgevende ondernemingen, 
waarvan aanzienlijke quasi-fiscale druk uitgaat. Eind 1995 werd 
een nieuwe poging ondernomen om met steun van de Wereldbank 
de meest problematische ondernemingen te herstructureren. 
In 1995 werd overeenstemming met de Wereldbank bereikt over 
een hervormingsprogramma voor het bankstelsel, werd een reeks 
prudentiële voorschriften goedgekeurd en werd het interbancaire 
clearing-systeem hervormd. De privatisering van staatsbanken 
bleef uiterst traag verlopen; tot op heden werd slechts één bank 
afgestoten. In november 1995 werd de effectenbeurs van 
Boekarest actief. 
24 
5.10 DE SLOWAAKSE REPUBLIEK 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
bedrijven 
8. Hervorming van de 
financiële sector 95% van de totale omzet wordt gerealiseerd op basis van vrije 
prijzen; er bestaat nog prijsregulering op het gebied van energie, 
openbaar vervoer, huren, telefoon, telegraaf en farmaceutische 
produkten. 
De invoer is geliberaliseerd behalve voor enkele gevoelige 
produkten waarvoor invoervergunningen vereist zijn. 
Uitvoervergunningen zijn nog nodig voor een beperkt aantal 
produkten. Vrijhandelsovereenkomsten met de EG, de EVA en de 
Visegrad-landen. Dounane-unie met de Tsjechische Republiek 
sedert de ontbinding van de TSFR. In maart 1994 werd een 
tijdelijke toeslag op de invoer van consumentengoederen van 10% 
ingevoerd, die medio 1996 werd verlaagd tot 7,5%. 
In oktober 1996 werden de resterende beperkingen op de 
convertibiliteit van de lopende rekening afgeschaft en kwam er 
een einde aan het clearing-stelsel met de Tsjechische Republiek. 
De wisselkoers is sinds februari 1993 gekoppeld aan een mand 
van Westerse valuta. 
Geen beperkingen op deelneming in het kapitaal van onder­
nemingen door niet-ingezetenen, behalve in het geval van enkele 
gevoelige of met defensie verband houdende sectoren. Vrije 
repatriëring van winst en liquidatie-opbrengst van investeringen. 
De in januari 1993 opgerichte Nationale Bank van Slowakije 
opereert onafhankelijk van de regering. Slowaakse kroon 
ingevoerd in februari 1993. Toenemend gebruik van indirecte 
instrumenten voor monetair beheer; in januari 1996 werden de 
resterende individuele kredietplafonds voor banken afgeschaft. 
BTW hervormd, stelsel van verbruik- en inkomstenbelasting 
ingevoerd in januari 1993. Ontvangsten van de totale overheid 
voor 1995 geraamd op 51% van het BBP. 
Eerste golf van grootschalige privatisering voltooid in het 
voorjaar van 1993. Het tweede programma voor voucher­
privatisering, waarmee in 1994 werd begonnen, werd medio-1995 
opgeschort. In de huidige privatiseringsstrategie ligt de nadruk op 
traditionele methodes (met name directe verkoop aan managers en 
werknemers). In juni 1993 werd de faillissementswet van kracht 
maar weinig ondernemingen hebben faillissement aangevraagd. 
Tweeledig bankstelsel sinds 1990. Gedeeltelijke privatisering van 
de belangrijkste financiële instellingen tijdens de eerste golf van 
grootschalige privatisering. Het is de bedoeling het aandeel van 
de staat in de nationale spaarbank en de twee grootste 
handelsbanken alsmede in de grootste verzekeringsmaatschappij in 
1996 te verkopen. Sinds 1991 zijn verscheidene maatregelen 
genomen ter verbetering van de balansen van de banken. Medio-
1995 werden strengere regels voor de classificatie en het treffen 
van voorzieningen voôr slechte leningen ingevoerd. De beurs van 
Bratislava functioneert sinds 1993, maar de financiële markten 
blijven onderontwikkeld. 
25 
5.11 DE OEKRAÏNE 
1. Liberalisatie van de prijzen 
2. Liberalisatie van de handel 
3. Wisselkoersstelsel 
4. Buitenlandse directe 
investeringen 
5. Monetair beleid 
6. Overheidsfinanciën 
7. Privatisering en 
herstructurering van 
bedrijven 
8. Hervorming van de 
financiële sector Beperkingen op winstmarges afgeschaft. Het aantal goederen 
waarvoor prijswijzigingen aan goedkeuring onderhevig zijn, is 
verminderd. Prijsstijgingen voor steenkool, elektriciteit, gas, 
vervoer en woonhuizen met het doel in 1996 tot een 
kostendekkend niveau te komen. 
Stelsel van staatsorders afgeschaft. Alle belemmeringen voor de 
binnenlandse handel afgeschaft. De voor 1995 uitgetrokken 
begrotingsmiddelen voor overheidsaankopen van 
landbouwprodukten werden beperkt tot de behoeften van de 
overheidsinstanties en deze aankopen geschieden tegen 
marktprijzen. 
Invoerregeling zonder kwantitatieve beperkingen, met enkele 
uitzonderingen hoofdzakelijk om redenen van volksgezondheid en 
veiligheid. Maximum invoertarief verlaagd tot 30%. Afschaffing 
van alle uitvoerquota's en -vergunningen behalve de quota's voor 
graan, uitgezonderd de export onderworpen aan VER. 
Afschaffing van de officiële wisselkoers en overschakeling op één 
enkele wisselkoers die bepaald wordt op de interbancaire markt. 
Hoge mate van convertibiliteit van de lopende rekening hersteld. 
Bij besluit van mei 1993 werd verlastingverlichting verleend 
(vrijstelling van inkomsten- en winstbelasting gedurende vijfjaar) 
voor bepaalde investeringen die ten minste 20% van het 
maatschappelijk kapitaal van een onderneming vormen. 
Alle kredieten van de Centrale Bank worden per veiling aan 
handelsbanken toegewezen. Er worden geen rechtstreekse 
kredieten meer gegeven. Het herfinancieringstarief van de 
Centrale Bank wordt aangepast om te zorgen dat het in reële 
termen positief blijft. 
Sedert 1992 een geleidelijke verscherping en rationalisering van 
het begrotingsbeheer, met inbegrip van hervorming van BTW, 
vennootschaps- en inkomstenbelasting. Vermindering van de 
overheidsuitgaven uitgedrukt in procenten van het BBP van 72% 
in 1992 tot circa 50% in 1994. Verhouding inkomsten/BBP: 40% 
in 1995. 
Grootscheeps programma voor voucher-privatisering gestart 
aan het begin van 1995. Circa 1500 middelgrote en grote onder­
nemingen geprivatiseerd. Het programma zal in 1996 worden 
versneld. Vorderingen met de kleinschalige privatisering. Besluit 
tot sluiting van ongeveer 15 verlieslijdende kolenmijnen. 
Vereenvoudiging van de faillissementsprocedures in 1995. 
Wet op de Centrale Bank aan het Parlement voorgelegd. Plannen 
voor versterking van het toezicht op en de regelgeving voor het 
bankwezen. Voorzieningen tegen slechte leningen zullen 
aftrekbaar worden gemaakt. Accountantscontrole gaande. 
Winstbelasting voor banken verlaagd tot 40%. Invoering van een 
depositoverzekeringsregeling. 
26 
II. ALBANIË 
1. Inleiding 
Gesteund door een stand-by-regeling (SBA) van het IMF, aanvullende financiële bijstand 
van de EG5 (70 miljoen ecu) en bilaterale steun van de G-24-leden begon Albanië in 1992 
met macro-economische en structurele hervormingen die met succes werden doorgevoerd. 
Naar aanleiding van het besluit van het IMF om verdere bijstand te verlenen in de vorm 
van een driejarige uitgebreide structurele aanpassingsfaciliteit (ESAF) (augustus 1993 -
juli 1996), besloot de Raad op 28 november 19946 hernieuwde macro-financiële bijstand 
aan Albanië te verlenen ten belope van 35 miljoen ecu, eveneens met het doel een 
duurzame betalingsbalanspositie te bewerkstelligen en de reserves van het land te 
versterken. 
Albanië had tot dusver voldaan aan de beleidsvoorwaarden voor de lopende ESAF van 
het IMF, maar in september 1995 kon het IMF de tweede evaluatie van de faciliteit niet 
voltooien als gevolg van een verschil van mening over het begrotingsbeleid. De ESAF 
is momenteel niet operationeel, maar op voorwaarde dat een pakket krachtige maatregelen 
ten uitvoer wordt gelegd zodra de algemene verkiezingen van mei 1996 zijn afgerond, 
zouden de besprekingen over de ESAF snel kunnen worden heropend. 
2. Macro-economische ontwikkelingen 
In 1995 groeide het BBP met 9%. Het herstel kwam tot stand onder invloed van de 
landbouw, welke positief reageerde op prijshervormingen en de privatisering. De 
verhandelbare overschotten vertegenwoordigen echter nog slechts een fractie van de 
produktie (12-20%) en de afzetkanalen ontwikkelen zich langzaam. Bouwnijverheid, 
vervoer en andere (particuliere) diensten hebben een sterke bijdrage geleverd tot de groei. 
De industriële produktie van Albanië begint zich te herstellen. 
Het streefcijfer voor het uit binnenlandse middelen gefinancierde begrotingstekort werd 
voor 1995 op 7% bepaald. Als gevolg van de loonstijgingen die in de tweede helft van 
het jaar werden doorgevoerd in de publieke sector werd deze doelstelling echter niet 
gehaald en liep het tekort daarentegen op tot 8,1% van het BBP. Met ingang van 1995 
zal de financiering van het tekort door de Centrale Bank streng beperkt worden tot 
maximaal 10% van de o verheidsontvangsten van het voorgaande jaar (voor 1995 
4,6 miljard ALL of 2,8% van het BBP). De regering en de Centrale Bank hebben daarom 
onlangs maatregelen getroffen ter ondersteuning van de totstandkoming van de 
schatkistpapiermarkt. Er werd schatkistpapier met looptijden van zes en twaalf maanden 
uitgegeven, en de regering is begonnen met het verwerven van zekerheden voor de 
uitstaande schuld. 
Het begrotingstekort van de totale overheid was met 13% van het BBP in 1995 nog hoog. 
Alle categorieën overheidsuitgaven gaven in verhouding tot het BBP een daling te zien. 
De overheidsuitgaven bedroegen 33% van het BBP in 1995, terwijl deze in 1991 nog op 
Beschikking van de Raad van 28 september 1992 (92/482/EG) 
Beschikking van de Raad van 28 november 1994 (94/773/EG) 
27 
60% uitkwamen. De structuur van de uitgaven werd verbeterd, waarbij het zwaartepunt 
werd verlegd van subsidies en sociale uitkeringen naar overheidsinvesteringen. Ook werd 
het aantal arbeidsplaatsen bij overheidsinstanties sterk ingekrompen, namelijk met een 
vierde tussen medio 1991 en ultimo 1994. In 1995 werden verdere inkrimpingen 
gerealiseerd, maar deze waren niet voldoende om de gevolgen van de loonsverhoging van 
20% in de publieke sector te compenseren. De belastinggrondslag werd verbreed door de 
invoering van belastingen op het persoonlijk inkomen, op grond en op vermogen. De 
invoering van de BTW met een tarief van 12,5% werd uitgesteld tot juli 1996. 
Als gevolg van het restrictieve monetaire en begrotingsbeleid zijn de jaarlijkse 
inflatiecijfers sterk gedaald: van ruim 300% eind 1992 tot ongeveer 15% in het voorjaar 
van 1995 en 6% in december 1996. De loondruk in de publieke sector zorgde er echter 
voor dat deze neerwaartse tendens in de eerste maanden van 1996 werd onderbroken. Ook 
de werkgelegenheid werd verminderd tot 15% van de actieve bevolking, hetgeen een 
aanzienlijk verschil betekent met het percentage van 36% in het begin van 1993. 
De wisselkoers ten opzichte van de dollar is sinds 1992 stabiel en onderging zelfs een 
lichte appreciatie eind 1995 (94 ALL/USD in september 1995), hetgeen gedeeltelijk de 
internationale zwakte van de dollar weerspiegelde. Als gevolg van de hernieuwde 
toename van de inflatie begin 1996 kwam de lek weer onder druk te staan (104 
ALL/USD in april 1996), maar de rentetarieven werden verhoogd om deze tendens te 
keren. Betalingen voor lopende internationale transacties zijn nauwelijks onderworpen aan 
beperkingen. 
De uitvoer gaf in 1993 en 1994 een snelle stijging te zien, weliswaar vanaf een extreem 
laag aanvangsniveau: in 1995 vertegenwoordigde de uitvoer (met 200 miljoen USD) circa 
een derde van de waarde van de invoer. Het resulterende tekort werd gefinancierd uit 
buitenlandse bijstand en particuliere overdrachten, welke laatste normaalgesproken de 
afgelopen jaren ruwweg het dubbele van de uitvoer bedroegen. Het tekort op de lopende 
rekening, 21 miljoen USD, daalde in 1995 aanzienlijk. Dit was echter hoofdzakelijk toe 
te schrijven aan de hoogte van de overdrachten, waarvan onzeker is of ze zich op dat 
niveau zullen handhaven. De buitenlandse-valutareserves gaven een verbetering te zien 
(240 miljoen USD of de tegenwaarde van 3,8 maanden invoer aan het einde van het jaar), 
hoewel de Bank van Albanië de vooraf verschuldigde kosten van de buitenlandse-
schuldovereenkomst had voldaan (96,4 miljoen USD. 
3. Structurele hervormingen 
Ofschoon de meeste prijzen werden geliberaliseerd, bestaat er nog prijsregulering voor 
een klein aantal goederen en diensten. Dit is het geval voor meel en brood, waarvoor 
respectievelijk subsidies en maximumprijzen gelden. Er zullen verdere maatregelen 
moeten worden getroffen, maar omdat dit in de aanloop naar de verkiezingen politiek zeer 
gevoelig ligt, zijn op de korte termijn geen veranderingen te verwachten. Met betrekking 
tot de elektriciteit zal het prijsbeleid in de bredere context van de hervorming van de 
energiesector bezien worden. Er zijn geen subsidies voor elektriciteit uitgetrokken in de 
Albanese overheidsbegroting voor 1996. 
Over de buitenlandse schuld bereikte Albanië eind augustus 1995 een bevredigende 
overeenkomst (fixed price buyback tegen 20% en een par bond-optie) met zijn 
28 
buitenlandse commerciële crediteuren. De vooraf verschuldigde kosten van deze 
overeenkomst werden voldaan. 
Op 1 juli werd een nieuw stelsel van douanetarieven van kracht, waarbij de vrijstellingen 
voor investeringsgoederen, uitrusting, landbouwmachines en medische apparatuur werden 
afgeschaft en een nieuwe classificatie (zescijferige geharmoniseerde classificatie) en 
nieuwe tarieven (7/25/40 procent) werden ingevoerd. Deze veranderingen hadden slechts 
een beperkte invloed op de ontvangsten in 1995 omdat zij laat werden ingevoerd (juli) 
het lage tarief (7%) werd toegepast op voorheen vrijgestelde goederen. Voorts werden 
medicijnen en ingevoerde materialen die bestemd zijn om te worden uitgevoerd, 
vrijgesteld van heffing. Enkele maatregelen werden ook gedeeltelijk teruggedraaid: de 
uitvoer van alle soorten houtprodukten, met uitzondering van meubels en houtskool, werd 
begin 1996 verboden. 
Sinds 1992 kent Albanië een vrij zwevende wisselkoers waarvan de hoogte wordt bepaald 
door de marktwerking. In de praktijk werd voor de lek convertibiliteit van de lopende 
rekening bewerkstelligd en zijn de autoriteiten voornemens de beperkingen op 
kapitaaltransacties geleidelijk op te heffen. De interventies van de Bank van Albanië op 
de buitenlandse-valutamarkt worden hoofdzakelijk bepaald door haar doelstellingen inzake 
netto internationale reserves. 
Met betrekking tot de begrotings- en belastinghervormingen werd de invoering van de 
BTW (één tarief van 12,5%) vertraagd ten gevolge van technische en politieke problemen. 
De wet op de BTW werd echter in maart 1996 gewijzigd en de invoering is nu 
vastgesteld op 1 juli 1996. Het aantal arbeidsplaatsen bij overheidsinstellingen werd 
verder ingekrompen en is inmiddels gedaald onder het nagestreefde niveau van 160.000 
ultimo juni 1995, ten opzichte van 174.000 in augustus 1994. 
Ten aanzien van de privatisering van staatsbedrijven besloot de regering begin 1995 een 
grootschalig privatiseringsprogramma ten uitvoer te leggen voor middelgrote en grote 
ondernemingen. Dit programma is inmiddels van start gegaan en er worden vouchers 
verdeeld; er zijn drie veilingrondes gehouden waarbij 69 ondernemingen waren betrokken 
met als resultaat 15.000 aandeelhouders. Voorts werden 3.000 kleine en middelgrote 
ondernemingen reeds geprivatiseerd door middel van gewone veilingen; de resterende 
bedrijven werden opgenomen in het grootschalige programma. 
Wat nutsbedrijven en bedrijven op het gebied van natuurlijke hulpbronnen betreft, heeft 
de regering besloten voorrang te geven aan de verkoop aan strategische investeerders. Het 
parlement heeft ingestemd met wetgeving die de privatisering van het elektriciteitsbedrijf 
KESH mogelijk maakt. Met deze wetgeving wordt tevens beoogd een regelgevende 
instantie op te richten die een prijsbeleid voor elektriciteit moet gaan formuleren. De 
privatisering betreft allereerst het systeem voor de distributie van elektriciteit, waarbij een 
eerste proef werd gedaan met de verkoop van drie regionale netten. 30% van deze 
distributie-eenheden worden verkocht door middel van het grootschalige 
privatiseringsprogramma, voor de resterende 70% bereidt de regering de 
aanbestedingsdocumenten voor om strategische buitenlandse investeerders in de 
gelegenheid te stellen aandeelhouder te worden. Voor andere sectoren werd vergelijkbare 
wetgeving goedgekeurd (steenkool- en telecommunicatiesectoren) of is deze in 
*tafid0W 
29 
voorbereiding (watervoorziening). Voor deze sectoren zijn nieuwe investeringen gepland 
met bijstand van internationale donoren. 
In juli 1995 werd een wet op particuliere investeringsfondsen aangenomen. De wet omvat 
een wettelijk kader voor de oprichting, de verlening van vergunningen, de exploitatie en 
het toezicht op dergelijke fondsen. In oktober ging het parlement verder akkoord met een 
wet op de verkoop van aandelen en begin mei 1996 werd een Albanese effectenbeurs 
operationeel. 
Op het gebied van stimulansen voor buitenlandse investeringen werd de inrichting van 
vrije economische zones goedgekeurd en kwam er toestemming voor niet-ingezetenen om 
grond in Albanië te kopen. 
Met betrekking tot de liquidatie of de privatisering van 32 in problemen verkerende 
ondernemingen die ressorteren onder het bureau voor bedrijfsherstructurering (ERA) 
werden vijf ervan in het kader van de grootschalige privatisering geprivatiseerd. Zes van 
deze bedrijven zijn in liquidatie gegaan, terwijl voor andere een strategie wordt 
gehanteerd waarbij deze voorafgaand aan privatisering in het kader van het grootschalige 
programma worden opgesplitst in kleinere eenheden. In totaal bedroeg het aantal 
arbeidsplaatsen bij ERA-bedrijven 10.000 aan het eind van 1995 in vergelijking met 
49.000 enkele jaren geleden. Deze daling is toe te schrijven aan de beëindiging van de 
activiteiten door het merendeel van deze bedrijven en een drastische inkrimping van het 
aantal arbeidsplaatsen bij de overige bedrijven. 
Ten aanzien van de zeer belangrijke landbouwsector nam het parlement in augustus 1995 
de wet inzake de grondmarkt aan. Deze wet maakt het met name mogelijk grond te kopen 
en de verkopen. Voorts werd in de loop van 1995 wetgeving inzake hypothecair krediet, 
zakelijk onderpand, verpachting van grond en administratieve instrumenten voor het 
oplossen van geschillen in verband met grond goedgekeurd. Ten aanzien van de 
voormalige landbouwgronden in staatseigendom hebben de "gebruikers" inmiddels 
volledige eigendomsrechten verworven; voor grond die voorheen eigendom was van 
coöperaties werden het recht op het verpachten, onderpachten en het bezwaren met 
hypotheek ingevoerd voor houders van tijdelijke eigendomsbewijzen van grond. Voor 
ongeveer 85% van de landbouwgrond werden tijdelijke eigendomsbewijzen uitgegeven. 
De distributie ervan is voortgezet en zal binnenkort zijn afgerond. Met hulp van het 
Actieplan van PHARE inzake de grondmarkt hebben de autoriteiten de inrichting van een 
kadaster weten te versnellen. Dit is een noodzakelijke voorwaarde voor de afgifte van 
definitieve eigendomsbewijzen. Met betrekking tot de agro-industriële sector worden 
goede vorderingen geboekt met de privatisering: twee derde van de "kleine en 
middelgrote" staatsbedrijven en 50% van de "grote" staatsbedrijven werden geprivatiseerd. 
De resterende 50% van de "grote" bedrijven zullen op een later tijdstip worden 
geprivatiseerd in het kader van het grootschalige privatiseringsprogramma. 
In de financiële sector werden verscheidene belangrijke maatregelen genomen: 
ten aanzien van de privatisering van staatsbanken heeft het parlement op 16 
november 1995 een wet aangenomen die het mogelijk maakt de staatsbanken om 
te vormen tot commerciële ondernemingen. Er werden bedrijfsplannen opgesteld, 
waarvan de reikwijdte echter relatief beperkt bleef. Met het oog op een beter 
30 
resultaat werden een haalbaarheidsstudie voor de privatisering van de Agrarische 
handelsbank (RCB) en een externe onafhankelijke accountantscontrole bij twee 
andere staatsbanken uitgevoerd. Voorts werden onlangs privatiseringsadviseurs 
aangesteld voor de Agrarische handelsbank en zullen deze in juni 1996 ook voor 
de Nationale handelsbank (NCB) worden benoemd. Op basis van reeds voltooide 
externe accountantscontroles van de banken zullen de levensvatbare onderdelen 
ervan vóór het einde van 1996 aan buitenlandse strategische investeerders te koop 
worden aangeboden. Voor de Agrarische handelsbank zijn de onderhandelingen 
reeds begonnen. Het is de bedoeling de Spaarbank (SB) in juli 1997 aan te bieden 
aan particuliere investeerders; het meerderheidsbelang zal worden aangeboden aan 
buitenlandse investeerders, het resterende belang van de staat op de binnenlandse 
markt. 10% van het kapitaal van de banken zal worden verkocht dor middel van 
privatiserings-vouchers; 
ten aanzien van de regulering en de wetgeving inzake het bankwezen worden 
overeenkomstig internationale normen een clearing-stelsel en een rekeningenstelsel 
voorbereid. Deze moeten in de loop van 1997 het bestaande systeem vervangen. 
In februari 1996 nam het parlement een wet aan op de rol en de 
verantwoordelijkheden van de Bank van Albanië, waaronder bepalingen inzake de 
betrekkingen met de regering op het gebied van de verstrekking van leningen. 
Tegelijkertijd werd een wet op het bankstelsel goedgekeurd, welke wet de 
vergunningsprocedures en regelgeving voor het bankbedrijf in Albanië stroomlijnt 
(met name voor coöperatieve banken en andere financiële instellingen). Sindsdien 
hebben verscheidene buitenlandse en twee Albanese particuliere banken 
toestemming gevraagd voor het openen van dochterondernemingen in Albanië. In 
drie gevallen werd reeds een vergunning verleend. In oktober 1995 nam het 
Albanese parlement een moderne wet inzake de faillissementsprocedures aan, 
waaronder specifieke bepalingen voor bank- en verzekeringsinstellingen. Een 
nieuwe wet op het verzekeringswezen, waarbij particuliere ondernemingen worden 
toegestaan, maakte een einde aan het staatsmonopolie op dit terrein. 
4. Macro-financiële bijstand 
Op 28 november 1994 besloot de Raad van ministers aan Albanië aanvullende macro-
economische bijstand te verlenen ten belope van maximaal 35 miljoen ecu. Het betreft 
bijstand in de vorm van een gift in het kader van een initiatief van de Groep van 24, 
bedoeld om in totaal 72 miljoen USD te mobiliseren. Deze gift komt in aanvulling op de 
uitgebreide structurele aanpassingsfaciliteit (ESAF) van driejaar die het IMF medio 1993 
verleende en is bedoeld om een duurzame betalingsbalanspositie te verzekeren en de 
reservepositie van het land te verbeteren. 
De gift van de Gemeenschap werd uitgekeerd in twee tranches. De eerste tranche van 
15 miljoen ecu werd uitgekeerd in mei 1995, na ondertekening van het Memorandum van 
Overeenstemming waarin de macro-economische en structurele voorwaarden in verband 
met de bijstand werden vastgesteld. 
De goedkeuring door de Raad Algemene Zaken van 10 en 11 april 1991 van het verslag 
van de Commissie over de vooruitgang op het gebied van de mensenrechten in Albanië, 
zetten voor de diensten van de Commissie het licht op groen voor de uitkering van de 
31 
tweede tranche (20 miljoen ecu) van deze bijstand. De Commissie kwam in juli 1995 tot 
de conclusie dat de Albanese autoriteiten bevredigende vooruitgang hadden geboekt met 
hun aanpassings- en hervormingsproces en dat Albanië derhalve voldeed aan de 
voorwaarden die aan de bijstand waren verbonden. Als gevolg van de moeilijkheden die 
de Albanese autoriteiten ondervonden bij het realiseren van de streefcijfers voor de 
begroting van 1995 en bij de vaststelling van de begrotingsdoelstellingen in de aanloop 
naar de verkiezingen in 1996, liep de vaststelling van een derde jaarlijkse programma uit 
hoofde van de lopende ESAF vertraging op en besloot de Commissie de uitkering van de 
tweede tranche uit te stellen. 
Sindsdien hebben de Albanese autoriteiten de datum voor de invoering van de BTW 
definitief vastgesteld op 1 januari 1996. Voorts werd aanzienlijke vooruitgang geboekt 
met onderdelen van de hervorming die eerder vertraging opliepen (privatisering van 
staatsbedrijven, hervorming van de banksector, eigendomsbewijzen voor grond). Deze 
positieve ontwikkelingen hebben, in combinatie met de verzekering van de Albanese 
autoriteiten dat corrigerende maatregelen zullen worden getroffen om de verslechterende 
begrotingssituatie te ondervangen, de weg vrijgemaakt voor de uitkering van de bijstand. 
32 
III. ALGERIJE 
1. Inleiding 
Ondanks eerdere goede resultaten bij de tenuitvoerlegging van het beleid en enkele 
tekenen die wijzen op macro-economische stabilisering, werd het tempo waarin de 
structurele hervormingen worden doorgevoerd en de totstandkoming van een dynamische 
particuliere sector in 1995 ernstig gehinderd door aanhoudende politieke onzekerheid en 
problemen in verband met de veiligheid. Dit had negatieve gevolgen voor de groei, de 
werkgelegenheid en de binnenlandse en buitenlandse investeringsprojecten. De 
totstandkoming van een politieke dialoog met de oppositie is een absolute voorwaarde 
voor het bewerkstelligen van verdere macro-economische stabilisering en ingrijpendere 
hervormingsmaatregelen. 
In 1994 trad een belangrijke kentering op naar aanleiding van een verdere ernstige 
verslechtering van de sociaal-economische situatie van het land. De Algerijnse dinar 
devalueerde met ongeveer 45% en het stelsel van vaste wisselkoersen werd vervangen 
door een stelsel van gecontroleerd zwevende koersen, ten einde de reële effectieve 
wisselkoers te stabiliseren. De prijzen, de invoer en de toegang tot vreemde valuta's 
werden in ruime mate geliberaliseerd. Consumentensubsidies werden geleidelijk verlaagd 
en er werd een doelmatiger sociaal vangnet opgezet. Sindsdien is de financiële discipline 
voor staatsbedrijven aangescherpt en werden de eerste stappen naar privatisering gezet. 
Ondanks pogingen tot diversificatie is de Algerijnse economie nog sterk afhankelijk van 
koolwaterstoffen (20% van het BBP, 60% van de belastingopbrengst en 95% van de 
uitvoer). In dit opzicht wordt het beleid van Algerije in sterke mate bepaald door externe 
factoren: de economische vooruitzichten op de middellange termijn worden nog altijd 
voor het merendeel bepaald door de olieprijzen op de wereldmarkt, die zich in 1995 op 
een laag peil (ongeveer 15 dollar per vat) stabiliseerden. 
Het ambitieuze beleidsprogramma waarmee in 1994 een begin werd gemaakt, werd 
overgenomen door de nieuwe regering die werd geformeerd na de presidentsverkiezingen 
in november 1995. De hernieuwde hervormingsinspanningen van Algerije werden in 1994 
en 1995 ondersteund door de internationale financiële instellingen en de Gemeenschap. 
In mei 1994 keurde het IMF een stand-by-regeling voor een jaar ten belope van 1 
miljard USD goed, in mei 1995 gevolgd door een Extended Fund Facility (EFF) ten 
belope van 1,8 miljard USD. In december vond een eerste evaluatie plaats, met gunstig 
resultaat, en in 1996 maakte Algerije gebruik van de mogelijkheid om aanvullende 
financiële middelen op te nemen. 
In januari 1995 keurde de Wereldbank een Emergency RehabilitationAQmng van 
150 miljoen USD goed. Eind 1995 rondde de Wereldbank een Financial Enterprise 
Structural Adjustment-lemng (FESAL) af, die in april 1996 officieel werd goedgekeurd 
door de Board. Het totaal voorziene bedrag beloopt 400 miljoen USD, waarvan 
300 miljoen USD voor aanpassingsmaatregelen en de rest ter ondersteuning van de 
landbouw en de woningbouw. In 1994 en 1995 werd tevens overeenstemming bereikt 
over de herschikking van de buitenlandse schuld met respectievelijk de Club van Parijs 
en de Club van Londen. 
33 
In augustus 1994 keerde de Gemeenschap de resterende, tweede tranche 
(150 miljoen ecu) van de eerste macro-economische lening, toegekend in 1991, aan 
Algerije uit. In december 1994 stemde de Raad in met het voorstel van de Europese 
Commissie om aanvullende macro-economische bijstand ten bedrage van 200 miljoen ecu 
te verlenen, uit te keren in twee tranches. 
De voorwaarden voor de uitkering van de eerste tranche (verdere liberalisatie van de 
invoer, hervormingen in de financiële sector en vorderingen met de herstructurering en 
privatisering van staatsbedrijven) werden opgenomen in het Memorandum van 
Overeenstemming waarover in januari 1995 overeenstemming werd bereikt met de 
Algerijnse autoriteiten. Na te hebben onderzocht of aan deze voorwaarden werd voldaan, 
werd de eerste tranche (100 miljoen ecu) in november 1995 uitgekeerd. 
Met de Algerijnse autoriteiten werd overeengekomen dat de voorwaarden voor de 
uitkering van de tweede tranche zouden worden vastgelegd in een aanvullend 
Memorandum van Overeenstemming. Tevens werd overeengekomen dat bestaande 
subsidies in hét kader van verscheidene samenwerkingsprotocollen snel zouden worden 
vrijgemaakt. Voorts is verdere bilaterale bijstand voorzien in het kader van het MEDA-
Programma 1996-1998 van de Gemeenschap. 
2. Macro-economische ontwikkelingen 
Ondanks enkele bemoedigende eerste resultaten en de mobilisering van omvangrijke 
buitenlandse bijstand bleef de algemene economische situatie in Algerije in 1995 zeer 
kwetsbaar als gevolg van verscheidene binnenlandse en buitenlandse schokken, een smalle 
produktiebasis voor andere produkten dan koolwaterstoffen, een bescheiden capaciteit 
voor werkgelegenheidsgroei, toenemende veiligheidsproblemen, een verouderd financieel 
systeem en administratieve weerstand tegen hervormingen. 
Voor 1995 wordt de reële groei van het BBP op 4,3% geraamd. Dit resultaat betekende 
de eerste positieve verandering van het inkomen per hoofd van de bevolking in meer dan 
vijfjaar. De toename van het reële BBP kwam voornamelijk tot stand onder invloed van 
de grote uitvoer van koolwaterstoffen en een heropleving van de landbouwproduktie na 
twee jaren van droogte. De groei bleef echter onvoldoende om de hoge werkgelegenheid 
positief te beïnvloeden (25% aan het einde van 1995). Ondanks de geleidelijke (maar nog 
niet voltooide) liberalisatie van de prijzen, de devaluatie van de dinar en de verlaging van 
de subsidies in 1995, slaagde de overheid erin het jaarlijkse inflatiepercentage onder 30% 
te houden door de aanwending van een combinatie van administratieve 
prijsreguleringsmaatregelen voor basisgoederen (die de kern vormen van de mand van 
produkten op basis waarvan de inflatie wordt berekend) en een gematigd monetair, 
begrotings- en inkomensbeleid. 
Het begrotingstekort daalde verder van 4,4% in 1994 tot 1,4% in 1995 als resultaat van 
een reeks restrictieve maatregelen die erop gericht waren de stijgende lonen en salarissen 
in de publieke sector in toom te houden, de subsidies en overdrachtsuitgaven te 
verminderen en de inkomsten uit belastingen en accijnzen te verhogen. 
Het wisselkoersstelsel is thans gebaseerd op een gecontroleerd zwevende koers met 
beperkte interventies van de Centrale Bank ter ondersteuning van de dinar, in 
34 
overeenstemming met de beschikbaarheid van vreemde valuta's (die aan het einde van 
1995 gelijk waren met de tegenwaarde van 1,8 maanden invoer, ten opzichte van 2,6 
maanden aan het einde van het voorgaande jaar). 
De grote devaluatie van de dinar in 1994, gekoppeld aan een stelsel van zwevende 
koersen, leidde tot een sterke vermindering van het verschil tussen de officiële en de 
parallelle wisselkoers. Begin 1994 bedroeg dit verschil 250%, medio-1995 was het 
gedaald tot 50%. Dat er nog immer sprake is van een (weliswaar afnemend) verschil 
duidt erop dat de in 1994 aangekondigde convertibiliteit van de lopende rekening niet op 
de juiste wijze ten uitvoer wordt gelegd en dat de toegang tot vreemde valuta's voor 
ingezetenen nog steeds aan beperkingen is gebonden, in het bijzonder wat toerisme en 
kleinschalig grensoverschrijdend handelsverkeer betreft. Dit verschil wakkert ook de 
verwachtingen op verdere devaluatie aan en leidt tot (potentieel destabiliserende) handel 
in valuta en kapitaalvlucht. 
De rentetarieven zijn in reële termen nog altijd negatief, waarvan een neerwaartse druk 
uitgaat op de besparingen en hetgeen het vertrouwen in de dinar verzwakt, doordat dit 
ingezetenen aanzet tot het aanhouden van rekeningen en deposito's in dollar in plaats van 
in dinar. 
De algemene betalingsbalanssituatie gaf in 1995 een verslechtering te zien. In de eerste 
helft van het jaar versterkte een aanzienlijke buitenlandse schok (als gevolg van de 
negatieve wisselkoersontwikkelingen en een verslechterde ruilvoet) het verwachte 
negatieve korte-termijneffect van de externe liberalisering. Ten overstaan van deze 
uitdagingen besloten de autoriteiten tot een aanpassing door een verkrapping van de vraag 
en verhoging van de depreciatie in het kader van de gecontroleerd zwevende koers, 
waardoor zij er in slaagde een klein overschot op de handelsbalans te creëren 
(0,06 miljard USD). Dit kon echter de stijging van de rentebetalingen van 27,7% niet 
compenseren. Het gevolg was dat de lopende rekening bleef verslechteren en in 1995 
uitkwam op een tekort van 5,6% van het BBP ten opzichte van 4,3% in het voorgaande 
jaar. 
Wat de kapitaalbewegingen betreft was er sprake van enkele buitenlandse directe 
investeringen in de sector koolwaterstoffen. Het land heeft nagenoeg geen toegang tot de 
internationale kapitaalmarkt en ondanks kredietregelingen met de Club van Parijs en de 
Club van Londen die de betrekkingen mçt Westerse schuldeisers hebben genormaliseerd, 
werden in 1995 nauwelijks nieuwe bankleningen aan Algerije toegekend. 
Naar aanleiding van voornoemde schuldverlichtingsafspraken daalde de schuldendienst 
als percentage van de uitvoer van 82% in 1993 tot ongeveer 49% in 1995. De 
schuldendienst voor de resterende schuld is echter nog altijd een zware last voor Algerije, 
ten gevolge van de zwakke olie-opbrengsten, de hogere prijzen op de wereldgraanmarkt 
en afnemende vreemde-valutareserves. 
35 
3. Structurele hervormingen 
In april 1994 werden de stringente administratieve invoercontroles en de toewijzing van 
vreemde valuta's afgeschaft en vervangen door een liberaler stelsel gebaseerd op 
professionele criteria voor invoerders en een beperkte lijst van verboden produkten. Het 
aantal produkten op deze lijst is geleidelijk verminderd en werd einde 1994 afgeschaft, 
met uitzondering van produkten die om godsdienstige of veiligheidsredenen verboden 
zijn. Het aantal produkten dat aan professionele criteria is onderworpen werd ook 
verminderd. Verder werden staatsmonopolies op de invoer van bepaalde produkten 
afgeschaft. Volgens de nieuwe wetgeving is de toegang tot vreemde valuta volledig 
geliberaliseerd voor alle zichtbare transacties op de lopende rekening door particuliere en 
publieke ondernemingen. Alleen voor met buitenlands krediet gefinancierde invoer is nog 
een vergunning vereist. 
Deze liberaliseringsmaatregelen zijn echter niet volledig ten uitvoer gelegd en leveren 
slechts gemengde resultaten op, getuige, met name, het groeiende aantal niet-erkende 
handelaren die geen toegang hebben tot vreemde valuta's bij de banken. Dit zet aan tot 
informele transacties in vreemde valuta's via (gedoogde) particuliere wisselkantoren, 
hetgeen segmentatie van de markt en een aanhoudend verschil tussen de officiële en de 
parallelle wisselkoersen, bevordert. De voorschriften inzake verplichte overdracht zijn 
afgeschaft. Ingezetenen mogen bij plaatselijke banken rekeningen in vreemde valuta's 
openen. Er zijn geen maximum bedragen vastgesteld voor de bedragen op deze 
rekeningen en de geboden rente is aantrekkelijker dan op deposito's in dinar. 
Het wettelijk klimaat voor ondernemingen is sterk verbeterd. In januari 1995 werd een 
wet op de mededinging aangenomen waarbij het pnjsstelsel werd geliberaliseerd en 
strenge beperkingen op kartels en monopolies werden ingevoerd. Sinds de 
handelswetgeving in 1993 werd ingevoerd, staan de particuliere en overheidsbedrijven 
wettelijk op gelijke voet. De wetgeving inzake investeringen in joint ventures staat 
volledige repatriëring van bedrijfswinst toe. 
De herstructurering van de overheidsbedrijven is gebaseerd op twee strategieën; financiële 
en administratieve herstructurering en privatisering. Het hervormingsproces van de 
overheidsbedrijven vorderde in 1995 echter uiterst traag. 
In 1995 werd aan vijf overheidsbedrijven financiële autonomie verleend en werden de 
verstrekking van leningen aan autonome overheidsbedrijven uit de schatkist stopgezet. De 
autoriteiten voerden een plafond in voor de toegang tot kredietverlening van 
handelsbanken voor de 23 meest verlieslijdende bedrijven en maakten, daarbij geholpen 
door de Wereldbank, een begin met de herstructurering ervan. In april 1995 werden 
resultaten- en management-overeenkomsten gesloten met zeven andere staatsbedrijven. 
Voorts werd begonnen met een herstructureringsprogramma voor alle 94 openbare 
bouwbedrijven. Hiermee werd beoogd de sector woningbouw te versterken door de bouw 
van woonhuizen te verschuiven naar de particuliere sector en de activiteiten van 
overheidsbedrijven te concentreren op openbare werken. Er werden ongeveer 88 
plaatselijke openbare bedrijven gesloten. 
In juli 1995 werd een wet op de privatisering goedgekeurd en in augustus maakten de 
autoriteiten hun voornemen bekend ruim 500 overheidsbedrijven te privatiseren. Deze 
36 
wetgeving voorzag ook in teruggave aan oorspronkelijke eigenaars van eerder 
genationaliseerde grond. Er werd een begin gemaakt met een proefproject voor de 
privatisering van vijf hotels, maar de resultaten voldeden niet aan de oorspronkelijke 
verwachtingen omdat de huidige politieke en veiligheidssituatie niet geschikt is voor -
binnenlandse of buitenlandse - investeringen in de particuliere sector in Algerije. 
Als onderdeel van de hervorming van het financiële en bankstelsel heeft de Bank van 
Algerije haar bevoegdheden inzake toezicht versterkt en doeltreffendere prudentiële 
voorschriften en controles ingevoerd. De vijf staatsbanken werden sinds 1992 regelmatig 
gecontroleerd, er werden institutionele ontwikkelingsplannen opgesteld en 
resultatenovereenkomsten ondertekend. Op basis van de accountantscontroles werd bij 
vier banken een herkapitalisatie doorgevoerd om hun kapitaaltoereikendheidsratio (die 
naar verwachting in 1999 de BIS-norm van 8% zal bereiken), te verhogen. De banken 
zijn thans vrij om hun eigen credit- en debetrente vast te stellen sinds de afschaffing, in 
december 1995, van het wettelijke maximum voor de marge tussen de gemiddelde credit-
en debettarieven. In september 1995 werd een vergunning afgegeven aan een nieuwe 
particuliere bank, maar het particuliere aandeel in de banksector blijft ondanks de liberale 
investeringsvoorschriften uiterst gering. 
4. Macro-financiële bijstand 
Naar aanleiding van de beginselovereenkomst tussen de Algerijnse autoriteiten en het IMF 
in april 1994 en een verzoek van de Algerijnse autoriteiten om verdere macro-
economische bijstand ging de Raad akkoord met het voornemen van de Commissie om 
de resterende tweede tranche van het programma van 1991 uit te keren en stemde hij in 
beginsel in met aanvullende macro-economische bijstand voor een bedrag van 
200 miljoen ecu. 
De tweede tranche van 150 miljoen ecu werd daadwerkelijk uitgekeerd in augustus, op 
22 december 19947 stemde de Raad in met het voorstel van de Commissie voor het 
verlenen van aanvullende macro-economische bijstand voor een bedrag van 
200 miljoen ecu, uit te keren in twee tranches. Begin 1995 werd met de Algerijnse 
autoriteiten overeenstemming bereikt over een Memorandum van Overeenstemming 
waarin de voorwaarden voor de uitkering van de eerste tranche van 100 miljoen ecu 
werden vastgesteld. Wat de structurele hervormingen betreft, ging het om de verdere 
liberalisering van de regelgeving inzake de invoer en het wisselkoersstelsel, hervormingen 
in de financiële sector en vorderingen met de herstructurering en privatisering van 
staatsbedrijven. Voorts werd in het Memorandum de bezorgdheid van de Gemeenschap 
met betrekking tot de sociale sector en de synergie tussen de macro-financiële bijstand 
en de andere bijstandsinstrumenten van de Gemeenschap, ten einde de tenuitvoerlegging 
van de economische hervormingen in Algerije te vergemakkelijken. Na te hebben 
onderzocht of deze voorwaarden werden nageleefd, ging de Gemeenschap in november 
1995 over tot de uitkering van de eerste tranche. 
De voorwaarden voor de vrijgeving van de tweede tranche zullen op een later datum 
worden overeengekomen; deze zullen worden opgenomen in een aanvullend 
Besluit 94/936/EEG 
37 
Memorandum van Overeenstemming, op voorwaarde dat het IMF-programma volgens 
schema wordt uitgevoerd. 
38 
IV. DE BALTISCHE STATEN 
1. Inleiding 
De drie Baltische staten, die in augustus 1991 hun soevereiniteit herkregen, waren reeds 
onder het oude regime met hervormingen begonnen na de goedkeuring van de wet inzake 
economische onafhankelijkheid door de Opperste Sovjet van de USSR in november 1989. 
In 1992, toen zij reeds vastberaden een begin hadden gemaakt met de hervormingen die 
tot een markteconomie moesten leiden, verslechterden de economische vooruitzichten. De 
afbrokkeling van de handelsbetrekkingen tussen de voormalige Sovjet-Republieken en de 
aanpassing van de prijzen van de energie-invoer uit Rusland aan de prijzen op de 
wereldmarkt brachten een schok voor het handelsverkeer teweeg. Verwacht werd dat de 
tekorten op de buitenlandse rekening onhoudbaar zouden worden zonder internationale 
bijstand. De drie landen stelden stabiliserings- en hervormingsprogramma's voor de 
periode van medio-1992 tot medio-1993 en sloten stand by-regelingen met het IMF. Er 
werd een beroep gedaan op donoren van de G-24 om een bijdrage te leveren ter dekking 
van het resterende tekort op de betalingsbalans voor genoemde periode, dat geraamd werd 
op 105 miljoen USD voor Estland, 210 miljoen USD voor Letland en 285 miljoen USD 
voor Litouwen. Op basis van positieve reacties van een aantal G-24-landen met 
betrekking tot de steun keurde de Board van het IMF de respectievelijke stand by-
regelingen goed in september en oktober 1992. 
In november 1992 besloot de Raad8 van de EG de drie landen macro-financiële bijstand 
van maximaal 220 miljoen ecu te verlenen (40 miljoen ecu voor Estland, 80 miljoen ecu 
voor Letland en 100 miljoen ecu voor Litouwen) ter ondersteuning van hun programma's, 
hetgeen overeen kwam met ongeveer 50% van het geraamde tekort op de betalingsbalans. 
Het merendeel van de overige bilaterale steun van de G-24 was afkomstig van Japan en 
de EVA-landen. Begin 1993 ondertekenden de Gemeenschap en de respectieve Baltische 
staten kredietovereenkomsten en Memoranda van Overeenstemming. De Commissie 
keerde de eerste tranche (50% van het toegezegde krediet) in maart uit aan Estland en 
Letland en in juli 1993 aan Litouwen. Voorwaarde voor de vrijgeving van de tweede 
tranches was een positieve beoordeling van de criteria inzake de resultaten, zowel met 
betrekking tot aspecten van macro-economische stabilisering als van vorderingen met de 
structurele hervormingen, zoals neergelegd in de Memoranda van Overeenstemming. 
2. Recente economische ontwikkelingen 
Estland 
Na een sterke achteruitgang in 1992 en begin 1993 begon de Estse economie zich aan het 
einde van 1993 te herstellen van de recessie. Het BBP gaf in 1994 een groei van 4% te 
zien en nam in 1995 met nagenoeg hetzelfde percentage (4,5%) toe. De werkgelegenheid 
bleef met 5% gematigd. De macro-economische stabilisering werd, na prijsstijgingen die 
in 1992 en 1993 tot hyperinflatie leidden, hoofdzakelijk bereikt na de invoering, in juni 
1992, van een currency board-regeling, waarbij de monetaire geldhoeveelheid beperkt 
werd tot het bedrag aan harde valuta en goud in het bezit van de Centrale Bank. Op 
Besluit van de Raad 92/542/EEG (PB L 351 van 2 december 1992) 
39 
hetzelfde tijdstip werd een nieuwe munt ingevoerd, de Estse kroon. Met deze maatregelen 
slaagde men erin de economie te stabiliseren: de inflatie daalde van 42% in 1994 tot 29% 
in 1995 (jaar-ultimo). De inflatoire druk bleef echter in 1995 hoog, in het bijzonder op 
het gebied van diensten. Krachtens de currency board-regeling is het de Centrale Bank 
niet toegestaan leningen te verstrekken aan de staat, hetgeen bijdraagt tot de 
begrotingsdiscipline. In 1995 stegen de overheidsuitgaven tot boven het begrootte bedrag, 
maar deze stijging werd gecompenseerd door groeiende belastinginkomsten en sociale-
zekerheidsbijdragen. De financiële balans vertoond een overschot (0,8% van het BBP). 
Toegenomen deposito's van de overheid bij de banken zorgden voor een enigszins lager 
overschot op de begrotingsbalans. Voor 1996 wordt verwacht dat de begroting nagenoeg 
in evenwicht zal zijn. > 
Estland heeft inmiddels het merendeel van de structurele hervormingen om een 
markteconomie tot stand te brengen, voltooid. De prijzen en de buitenlandse handel zijn 
volledig vrij. De kleinschalige privatisering, waarbij zo'n 1000 kleine ondernemingen zijn 
betrokken, is nagenoeg geheel voltooid. Van de 500 middelgrote en grote ondernemingen 
zijn er nog ongeveer 100 in de handen van de staat. Deze zullen naar verwachting in 
1996 worden geprivatiseerd, met uitzondering van natuurlijke monopolies. De 
privatisering van grond, die aanvankelijk langzaam op gang kwam, wordt versneld. De 
hervorming van de financiële sector lijkt het gevoeligst te liggen. De Bank van Estland 
heeft zijn bevoegdheden op het gebied van toezicht vergroot en haar aandeel in de 
Spaarbank teruggebracht tot 25% van het kapitaal. Ook bracht de staat zijn 
minderheidsbelang in handelsbanken terug tot 10%. De kapitaaltoereikendheidsvereisten 
worden geleidelijk verhoogd. Er werd een actieplan opgesteld om een nagenoeg 
insolvabele bank, de Noordestse Bank, te herstructureren. 
De Vrijhandelsovereenkomst met de Europese Gemeenschap trad op 1 januari 1995 in 
werking. De buitenlandse handel bleef in hoog tempo groeien, met name de invoer, die 
in 1995 met 33% steeg ten opzichte van 1994. De buitenlandse handel van Estland met 
de Europese Unie gaf een sterke stijging te zien na de onafhankelijkheid en kenmerkt zich 
door een groot tekort aan Estse zijde. Het totale tekort op de handelsbalans steeg sterk 
tot naar schatting 690 miljoen USD, ofwel 20% van het BBP. Dank zij een overschot op 
de dienstenbelans, met name dank zij de toenemende ontvangsten uit toerisme, die met 
circa 150 miljoen USD stegen, kwam het tekort op de lopende rekening lager uit 
(285 miljoen dollar of 8% van het BBP, uitgezonderd officiële overdrachten). Estland 
slaagde er echter in dit belangrijke tekort op de lopende rekening te financieren met een 
aanzienlijk overschot op de kapitaalrekening: voor het derde achtereenvolgende jaar 
vertoonde deze een overschot, in hoofdzaak dank zij de grote toestroom van buitenlandse 
directe investeringen, namelijk ongeveer 200 miljoen USD. De officiële buitenlandse-
valutareserves bleven groeien en bedroegen, met 580 miljoen USD aan het einde van 
1995, de tegenwaarde an ongeveer 3 maanden invoer. Krachtens de currency board-
regeling is de Estse kroon gekoppeld aan de DM tegen een vaste koers van 8 tegen 1. Als 
gevolg van de boven de 10% gestegen inflatie heeft dit geleid tot een relatief verlies aan 
internationaal concurrentievermogen, dat echter houdbaar blijft dank zij de lage 
oorspronkelijke koersverhouding tussen de Estse kroon en de DM en het gematigde tempo 
waarmee de industriële prijzen stijgen. 
40 
In maart 1995 keurde het IMF een nieuwe stand by-regeling voor 15 maanden goed ten 
bedrage van 14 miljoen SDR (21 miljoen USD), maar tot op heden hebben de autoriteiten 
nog geen gebruik gemaakt van hun trekkingsrechten. 
Letland 
Na een sterke achteruitgang in 1992 en 1993 stabiliseerde de algemene economische 
situatie in Letland zich in 1994: de groei bedroeg ongeveer 1%, de inflatie bleef dalen 
en bereikte 26% aan het einde van het jaar terwijl het begrotingstekort onder 2% van het 
BBP bleef. In april 1995 bevestigde het IMF zijn steun voor het beleid van de autoriteiten 
door de goedkeuring van een tweede stand-by-regeling voor een duur van 13 maanden. 
Voor 1995 was het begrotingstekort evenals in 1994 aanvankelijk begroot op minder dan 
2% van het BBP. De begrotingssituatie verslechterde in Letland echter begin 1995 en het 
begrotingstekort nam toe tot 92 miljoen LVL (184 miljoen USD) in 1995, ofwel 4% van 
het BBP. Bovendien deed zich in april 1995 een ernstige crisis voor in de banksector toen 
de belangrijkste Letse handelsbank, Banka Baltija, insolvabel werd verklaard. Bij deze 
bank alleen was 20% van alle deposito's van het land in bewaring. Medio 1995 werden 
ook acht andere banken insolvabel verklaard en mocht een aantal andere niet langer 
deposito's in bewaring nemen. Alles tezamen vertegenwoordigden de activa van de 
failliete banken een derde van alle bancaire activa van het land, ter waarde van 1,2 
miljard USD. 
Als gevolg van de crisis kromp totale geldhoeveelheid in het tweede kwartaal met 10%. 
Het verkrappingseffect werd echter gedeeltelijk ondervangen door het hoge percentage 
besparingen dat contant werd aangehouden in vreemde valuta's. Het BBP daalde in 1995 
in totaal met 1,5%. De werkloosheid bleef stabiel en bedroeg 6,3% aan het einde van 
1995. De Bank van Letland handhaafde haar conservatieve monetaire beleid, waardoor 
de inflatie bleef afnemen en daalde tot ongeveer 23% in 1995, in vergelijking met 26% 
in 1994. 
In de zomer namen de autoriteiten een reeks maatregelen om tegemoet te komen aan de 
behoeften van de financiële sector - onmiddellijk en op lange termijn - door een 
verbetering van de prudentiële voorschriften en de invoering van een 
depositoverzekeringsregeling. Andere structurele hervormingen werden in 1995 
voortgezet. Het privatiseringsbureau werd volledig operationeel en 230 aanvullende 
ondernemingen werden in 1995 geprivatiseerd. De verkoop van aandelen van de Universal 
Bank, één van de drie belangrijkste staatsbanken, begon in het derde kwartaal van het 
jaar. De Vrijhandelsovereenkomst met de Europese Unie trad op 1 januari 1995 in 
werking. 
De invoer en de uitvoer stegen in 1995 aanmerkelijk, een gevolg van de aanhoudende 
verschuiving van de handel naar het Westen. Net als in 1994 vertoonde de handelsbalans 
een negatief saldo (tekort van 440 miljoen USD, 10% van het BBP). Dank zij het 
positieve saldo op de dienstenbalans, hoofdzakelijk dank zij de vervoersector, kwam het 
tekort op de lopende rekening uit op ongeveer de helft van het tekort op de handelsbalans 
(180 miljoen USD, 4% van het BBP, uitgezonderd officiële overdrachten). 
41 
De autoriteiten hebben met succes een op een stabiele wisselkoers gericht beleid gevoerd, 
gebaseerd op een onofficiële koppeling aan de SDR en de wisselkoers van de lats 
handhaafde zich in 1995, ondanks speculatieve aanvallen die in het voorjaar leidden tot 
een verlies aan vreemde valuta's ter waarde van 90 miljoen USD, min of meer op 
hetzelfde niveau. In combinatie met de inflatie van meer dan 10% was het resultaat een 
reële appreciatie van de wisselkoers. Niettemin lijkt het concurrentievermogen van de 
economie in zijn geheel onaangetast gebleven. 
Voor de dekking van het tekort op de lopende rekening is Letland afhankelijk van de 
instroom van particulier kapitaal, dat in 1995 ondanks de financiële crisis aanzienlijk 
bleef. De schade van de crisis bleef daarom beperkt en de reservepositie van Letland 
bleef relatief sterk, met netto reserves aan het eind van het jaar van ongeveer 
600 miljoen USD, hetgeen overeenstemt met circa vijf maanden invoer. Het IMF-
programma ontspoorde na de crisis in het voorjaar en de evaluatie in de zomer kon niet 
worden afgerond. Begin 1996 sloten IMF-vertegenwoordigers een nieuwe stand by-
regeling met de autoriteiten, welke in mei van dit jaar door de Board van het IMF werd 
goedgekeurd. 
Litouwen 
Na vier jaar van recessie begon de Litouwse economie in 1994 tekenen van herstel te 
vertonen met een toename van het pBP van 2%. Voor 1995 wordt de groei, ondanks een 
daling van het BBP in het eerste kwartaal, op 2,5% geraamd. De onderliggende tendens 
van de groei wordt thans als duurzaam beoordeeld en zal naar verwachting verder worden 
aangewakkerd door de investeringen en de uitvoer. De werkloosheid steeg in 1995 echter 
aanzienlijk tot 7% van de actieve bevolking, in vergelijking met 2% aan het einde van 
1994. 
De inflatie, die in 1992 hyperinflatoire niveaus bereikte, vertraagde in 1993 en begin 
1994. Op 1 april 1994 werd een currency board-regeling ingevoerd, op grond waarvan 
de groei van de geldhoeveelheid werd beperkt tot de marktwaarde van het goud en de 
harde valuta's van de Bank van Litouwen. De afname van de inflatie na de invoering van 
de currency board is opvallend: prijsstijgingen namen in 1994 sterk af, en bedroegen aan 
het einde van het jaar nog 45%. De inflatoire druk hield echter in 1995 aan, 
aangewakkerd door de lage wisselkoers van de litas en de stijgingen van de prijzen voor 
overheidsdiensten. Hierdoor bleef de inflatie, geraamd op 35% aan het einde van het jaar, 
in 1995 boven het oorspronkelijke streefcijfer van de autoriteiten, die streven naar een 
percentage van 25% in 1998. Het streefcijfer voor het begrotingstekort (3,4% BBP) werd 
in 1995 ruimschoots gehaald, ondanks lage inkomsten in 1995 die de regering ertoe 
dwongen de uitgaven te beperken. 
De doorvoering van structurele hervormingen werd voortgezet. De prijzen werden reeds 
in 1993 geliberaliseerd. De regering reguleert alleen nog de prijzen van produkten van 
monopolies. De wet op het bankfaillissement, die momenteel wordt ingevoerd, werd begin 
1996 herzien ten einde de toepassing ervan te verbeteren. De privatisering van de 
woningbouw en kleine bedrijven is nagenoeg voltooid, maar de grootschalige privatisering 
is uitgesteld tot 1996 vanwege de vertraging met de oprichting van het 
privatiseringsbureau. De hervorming van de financiële sector is de gevoeligste 
aangelegenheid. Na de inwerkingtreding van de wetgeving inzake de Centrale Bank en 
42 
de handelsbanken begin 1995 en de daaropvolgende aanscherping van de prudentiële 
voorschriften traden in de banksector ingrijpende verschuivingen op en werden 4 (van de 
oorspronkelijk 28) banken insolvabel verklaard. Het merendeel zal te zijner tijd worden 
geliquideerd. In december werd de crisis verergerd doordat twee middelgrote banken, 
Litimpeks en de Innovatiebank, eveneens insolvabel werden verklaard. De autoriteiten 
bereidden, met hulp van het IMF en de Wereldbank, een nieuwe reeks maatregelen voor 
om de drie belangrijkste staatsbanken te consolideren, een depositoverzekeringsregeling 
op te zetten en de wet inzake de handelsbanken te herzien. Voor compensatie aan 
depositohouders van de insolvente banken werd 30 miljoen LTL (dat wil zeggen de helft 
van de totale geraamde verliezen) uitgetrokken, waarvan 20 miljoen LTL op de begroting 
van 1996. Het Parlement gaf uiteindelijk zijn goedkeuring, in juni 1996, voor een wet op 
de hernationalisering van de Innovatiebank en de herkapitalisering ervan met de opbrengst 
van nieuw uitgegeven schatkistpapier, ten belope van het equivalent van 
250 miljoen USD. Slechte leningen van de Innovatiebank en van de staatsbanken de 
Commerciële bank en de Spaarbank werden overgeheveld naar een daartoe speciaal 
opgericht bureau voor slechte leningen. 
Voor het derde achtereenvolgende jaar vertoonde de handelsbalans een tekort 
(335 miljoen USD, ofwel 4,5% van het BBP). De uitvoer groeide enigszins sneller dan 
de invoer (met respectievelijk 15 en 13%). De handelsverschuiving naar het Westen zette 
door, en kwam tot uitdrukking in hogere groeipercentages van de handelsstromen met het 
westen (meer dan 20%. Het zwakke punt van de. buitenlandse handel blijft de 
energiebalans (tekort: 5,7% BBP); de invoer van energie bedraagt 40% van de totale 
invoer. Het tekort op de lopende rekening bleef dicht bij het niveau van 1994 
(250 miljoen USD, ofwel 2,3% van het BBP, uitgezonderd officiële overdrachten). Op 
1 januari 1995 trad de Vrijhandelsovereenkomst met de Europese Unie in werking. 
De onzekerheid in de lokale banksector was er de oorzaak van dat minder particulier 
kapitaal beschikbaar kwam dan in voorgaande jaren (135 miljoen USD), ontoereikend om 
de tekort op de lopende rekening te dekken. In december verloor de Centrale Bank 
45 miljoen USD van haar reserves als gevolg van de vertrouwenscrisis die ontstond doen 
de Litimpex Bank en de Innovatiebank insolvabel werden verklaard. Aanzienlijke 
middellange- en langetermijnleningen (230 miljoen USD) waren nodig om de resterende 
financieringsbehoefte te dekken. Hiervan werd in december 60 miljoen USD geleend op 
de particuliere kapitaalmarkt. Aan het einde van het jaar werden de officiële reserves 
geraamd op 800 miljoen USD, dat wil zeggen de tegenwaarde van 3,5 maanden invoer. 
De Board van het IMF keurde in juni 1996 de derde evaluatie van het lopende 
programma goed, een Extended Fund Facility (EFF) ten belope van 134,55 SDR met een 
looptijd van drie jaar (1994-1997). Dit zal bijdragen tot de consolidatie van de reserves 
en de ondersteuning van financiering van de zo belangrijke invoer van energie en de met 
investeringen samenhangende invoer. 
3. Macro-financiële bijstand 
Dank zij de verwachte toename van de vraag naar met investeringen samenhangende 
financiering in harde valuta en het feit dat de drie landen in het verleden een overschot 
op hun buitenlandse kapitaalrekening wisten te realiseren, stemde de Commissie er, na 
raadpleging van de Lid-Staten, middels buitengewone aanvullende Memoranda van 
43 
Overeenstemming, met de autoriteiten overeengekomen in 1994 en 1995, mee in het 
merendeel van de tweede tranche van de leningen te kanaliseren via de banksector voor 
betrouwbare projecten die financiering in harde valuta vereisten. 
De conditionaliteitscriteria inzake economische stabilisering en vooruitgang van de 
structurele hervormingen welke de Gemeenschap had verbonden aan de macro-
economische bijstand, werden in Estland op bevredigende wijze vervuld. De Estse 
autoriteiten verzochten echter, na trekking van de tweede tranche van de lening in 1994 
te hebben overwogen, uiteindelijk in 1995 niet om de uitkering ervan. 
In Letland ontspoorde het IMF-programma na de financiële en begrotingscrisis in het 
voorjaar van 1995, en de normale najaarsevaluatie van het stand-by-programma kon niet 
worden voltooid. In juni verzochten de Letse autoriteiten om de vrijmaking van de tweede 
tranche van de lening van de Gemeenschap (40 miljoen ecu). De diensten van de 
Commissie legden in juli een bezoek af om de situatie te beoordelen en de autoriteiten 
om uitleg over de aanwending van de middelen te vragen. De autoriteiten maakten 
duidelijk dat de gelden zouden worden gebruikt voor de compensatie van kleine spaarders 
die hun spaargelden verloren bij het faillissement van de Banka Baltija. De Commissie 
achtte dit niet in overeenstemming met de algemene doelstelling van de macro-financiële 
bijstand van de EG, welke bedoeld is voor de financiering van met de betalingsbalans 
samenhangende buitenlandse behoeften, niet ter dekking van interne 
financieringsbehoeften. Dit zou evenmin verenigbaar zijn geweest met de normale 
conditionaliteitscriteria van de lening (waaronder een bevredigende voortgang van het 
IMF-programma) of de verbintenis van het in 1994 ondertekende Memorandum van 
Overeenstemming betreffende de tweede tranche van de lening. De Commissie besloot 
dan ook, na raadpleging van de Lid-Staten, het verzoek van de autoriteiten om de tweede 
tranche van de lening in oktober 1995 vrij te geven, niet te honoreren. 
In het geval van Litouwen verzochten de autoriteiten om de uitkering van de tweede 
tranche (50 miljoen ecu) van de communautaire bijstand aan het begin van 1995. Gezien 
de vooruitgang op het gebied van stabilisatie en hervorming, met name wat de 
privatisering en de prudentiële voorschriften in de banksector betreft, voldeed Litouwen 
aan de conditionaliteitscriteria voor vrijgeving van de tweede tranche. In juli werd een 
Memorandum van Overeenstemming getekend voor de aanwending van de tweede 
tranche. Zoals reeds het geval was in Letland en Estland, werd overeengekomen dat de 
tweede tranche zou worden gebruikt voor betrouwbare projecten en zou worden 
gekanaliseerd via banken die voldoen aan de prudentiële voorschriften van de Centrale 
Bank. Vanwege het beperkte absorptievermogen van de plaatselijke banken werd 
overeengekomen de tweede tranche in twee afzonderlijke betalingen van 25 miljoen ecu 
te verrichten en het eerste gedeelte vrij te maken, waartoe de Commissie in augustus 
overging. De autoriteiten besloten het grootste gedeelte van het bedrag te kanaliseren via 
twee middelgrote banken die voldeden aan de criteria van de Centrale Bank inzake een 
gezond bedrijfsvoering. In september gaf de Commissie echter opdracht tot stopzetting 
van het gebruik van de communautaire bijstand, in afwachting van de voltooiing van een 
verbetering van de voorziene raadplegingsprocedure. In november bezochten 
vertegenwoordigers van de Commissie Vilnius en verzochten om verdere verbetering van 
het beheer van de macro-economische bijstand van de Gemeenschap. 
44 
Ondanks de binnenlandse spanningen, met name in de financiële sector, hebben de 
Baltische staten de belangrijkste hervormingen om te komen tot een markteconomie met 
succes ten* uitvoer gelegd en hebben zij in het geheel genomen uitstekende resultaten 
geboekt. De groeitendens wordt thans als duurzaam beoordeeld en de externe 
financieringsbehoefte zoals deze werd voorzien ten tijde van de afsluiting van de eerste 
generatie stand-by-overeenkomsten aan het einde van 1992, werd uiteindelijk in ruime 
mate gedekt door de toestroom van particulier kapitaal. De ruimte voor externe officiële 
macro-financiële bijstand was beperkter dan aanvankelijk werd verwacht, hetgeen er de 
oorzaak van was dat de Commissie niet het gehele oorspronkelijk goedgekeurde bedrag 
aan macro-financiële bijstand uitkeerde. Externe druk op de betalingsbalansen van de 
Baltische staten blijft tot de mogelijkheden behoren vanwege de onder invloed van de 
groei toenemende tekorten. De Commissie zal de situatie nauwlettend blijven volgen. 
45 
V. WIT-RUSLAND 
1. Inleiding 
Wit-Rusland, dat in de geleide economie van de voormalige Sovjet-Unie een van de 
meest ontwikkelde republieken was, begon later met hervormingen dan de meeste landen 
in de regio. Een eerste beperkt pakket hervormingen ging in 1993 van start en werd 
gesteund door het IMF met de eerste tranche van een Systemic Transformation Facility 
(STF). Na de presidentsverkiezingen van juli 1994 ondernamen de autoriteiten in het 
tweede deel van 1994 en begin 1995 hervormingen met het oog op stabilisatie. Het IMF 
keerde eind januari 1995 de tweede STF-tranche uit. Oorspronkelijk zou in maart 1995 
overeenstemming worden bereikt over een meer ambitieus programma in de vorm van een 
stand-by-regeling, maar dit werd uitgesteld in afwachting van de goedkeuring van nieuwe 
hervormingen. De Board van het IMF keurde uiteindelijk op 12 september 1995 een 
stand-by-regeling goed. 
Op 10 april 1995 hechtte de Raad van de Europese Unie9 zijn goedkeuring aan 
communautaire macro-financiële bijstand aan Wit-Rusland in de vorm van een lening met 
een looptijd van tien jaar, die afhankelijk werd gesteld van overeenstemming over een 
stand-by-regeling met het IMF, om het Witrussische programma voor macro-economische 
aanpassing en structurele hervormingen te steunen. Op basis van door het IMF opgestelde 
voorlopige ramingen van het resterende externe financieringstekort van het land voor 
1995 werd het bedrag van de communautaire bijstand vastgesteld op ten hoogste 
75 miljoen ecu. Daarnaast werd te verstaan gegeven dat de macro-financiële bijstand aan 
Wit-Rusland alleen zou worden uitgekeerd indien het land zijn financiële verplichtingen 
jegens de Gemeenschap volledig en tijdig zou nakomen. 
2. Macro-economische ontwikkeling 
De daling van de produktie in Wit-Rusland was in de eerste fase van de overgang minder 
groot dan in andere landen van de voormalige Sovjet-Unie, want het BBP daalde met 
ongeveer 10% per jaar in 1992 en 1993, hetgeen minder was dan in Rusland. In 1994 
werd echter een sterke daling (- 20%) geregistreerd, één van de ernstigste in de landen 
in overgang, gevolgd door een verdere daling van 10% in 1995. De investeringen vielen 
de laatste vijf jaar dramatisch terug tot onder 50% van het niveau van 1990. De 
betalingen en de handel tussen de voormalige Sovjet-republieken stortten in 1993 in, 
hetgeen een algemene verslechtering van de situatie van de ondernemingen in 
Wit-Rusland tot gevolg had. De kredieten tussen ondernemingen onderling en de 
bankkredieten stapelden zich op, waarbij het bankstelsel ongelimiteerd werd 
geherfinancierd door de Centrale Bank, hetgeen de prijzen opdreef tot hyperinflatoire 
niveaus in 1993 en 1994. Het overheidstekort bleef echter onder controle en bedroeg 
zowel in 1993 als in 1994 minder dan 2% van het BBP. 
Wit-Rusland verliet de Russische roebelzone pas in april 1994, toen de Witrussische 
roebel tot het enige wettige betaalmiddel in het land werd uitgeroepen. Vanaf begin 1995 
werd een stringent monetair beleid gevoerd. Dientengevolge daalde de inflatie van 40% 
Besluit van de Raad 95/132/EG (PB L 89 van 21 april 1995) 
46 
per maand in januari tot 2,5% in juni en ondanks sterke stijgingen van de tarieven van 
openbare voorzieningen slaagden de autoriteiten erin de inflatie te stabiliseren, die tot het 
einde van het jaar onder een maandelijks gemiddelde van 5% bleef. Begin 1995 werden 
marktmechanismen voor de toewijzing van centrale-bankkredieten ingevoerd. De 
autoriteiten voerden het gehele jaar een flexibel rentebeleid dat erop gericht was positieve 
en aantrekkelijke reële rentetarieven te handhaven om roebeldeposito's binnen het 
bankstelsel aan te trekken. De positieve reële rentetarieven en een krap monetair beleid 
droegen ertoe bij de Witrussische roebel nominaal te stabiliseren op 11.500 roebel per 
US-dollar, en leidden tot een belangrijke reële appreciatie ten opzichte van de dollar 
(+ 340% over het gehele jaar 1995). Het begrotingstekort werd met 2,3% van het BBP 
voor 1995 binnen de met het IMF overeengekomen grenzen gehouden. Het grootste deel 
van dit tekort werd intern gefinancierd. 
De lopende rekening, die in 1993 en 1994 een tekort vertoonde (ongeveer - 10% van het 
BBP), bleef ook in 1995 negatief (- 3,5% van het BBP). Het concurrentievermogen van 
de Witrussische export naar het Westen werd verminderd doordat de invoertarieven tot 
Russische niveaus werden verhoogd tengevolge van de inwerkingtreding van de 
douane-unie met Rusland begin 1995. Hoewel voor een verlies van externe markten werd 
gevreesd, werd in 1995 een sterke toename van de uitvoer (+ 75%) geregistreerd. 
Tegelijkertijd steeg de invoer met 65% en bleef de handelsbalans dientengevolge een 
tekort vertonen (- 6% van het BBP). Wit-Rusland hief in 1995 de beperkingen op 
deviezentransacties geleidelijk op en maakte aldus vorderingen op de weg naar 
convertibiliteit voor de transacties op de lopende rekening. 
3. Structurele hervormingen 
Met structurele hervormingen wordt pas sinds kort vooruitgang geboekt en dit blijft een 
zwak punt in Wit-Rusland. De kruiselingse subsidiëring van gezinnen door de industrie 
met betrekking tot de energieprijzen was hoog. Een eerste golf van aanpassingen van de 
openbare tarieven vond plaats in het najaar van 1994, toen de prijzen van gemeentelijke 
diensten werden verhoogd. De prijzen van huren, water en verwarming stegen met 
factoren van respectievelijk 42, 24 en 9. Begin 1995 traden verdere stijgingen op. Het 
aantal "monopolistische ondernemingen", waarvoor de prijzen gereglementeerd zijn, werd 
teruggebracht van ongeveer 350 medio 1994 tot 50 medio 1995. Dientengevolge zijn de 
meeste prijzen thans vrijgegeven. De door de overheidssector aangerekende prijzen, die 
nog sterk worden gesubsidieerd, werden in juli opgetrokken tot 60% van de 
kostendekkende niveaus en in december verder aangepast tot 80% van deze niveaus. De 
overheidsopdrachten werden teruggebracht tot 6% van de totale produktie, maar bleven 
bijzonder hoog in de landbouwsector. 
De meeste aan invoervergunningen verbonden vereisten en de vereisten inzake 
deviezenafdracht bij uitvoer werden eind 1994 en begin 1995 afgeschaft. De buitenlandse 
handel bleef echter onderworpen aan een aantal beperkingen. De uitvoerbelastingen die 
in december 1994 waren afgeschaft, werden begin 1995 opnieuw ingevoerd ten gevolge 
van de inwerkingtreding van de douane-unie met Rusland. (Ten tijde van de opstelling 
van dit verslag hebben de autoriteiten begin 1996 weer nieuwe administratieve 
beperkingen op de buitenlandse handel en deviezentransacties ingevoerd). 
47 
De banksector gaat gebukt onder slechte leningen en blijft over het algemeen inefficiënt. 
Onlangs werd voortgang gemaakt met betrekking tot jaarrekeningennormen, maar er is 
nog steeds weinig externe controle. De autoriteiten hebben onlangs de kapitaalvereisten 
voor banken verhoogd van 1 miljoen ecu tot 2 miljoen ecu. Voorts werd besloten voort 
te gaan met de liquidatie van twee kleine insolvente banken. Naar verluidt beliepen de 
achterstallige betalingen tussen ondernemingen eind 1995 meer dan 50% van het BBP. 
Er werden wel maatregelen ter verbetering van de financiële discipline van de 
ondernemingen goedgekeurd, maar zij leken niet efficiënt bij gebrek aan effectieve 
faillissementsancties, hetgeen hoofdzakelijk is toe te schrijven aan het feit dat er geen 
duidelijke mechanismen zijn om ondernemingen insolvent te verklaren (een herziene 
faillissementswet werd later goedgekeurd in mei 1996). Tegen de achtergrond van hoge 
energieprijzen, het verlies van markten en oplopende betalingsachterstanden is de 
rentabiliteit van de ondernemingen de laatste driejaar met ongeveer 50% achteruitgegaan. 
Het aantal verliesgevende ondernemingen nam in 1995 beduidend toe tot 29% van het 
totaal (cijfers van april 1996 op basis van de jaarrekeningen van 1995). 
De privatisering is pas in het beginstadium. Eind 1995 vertegenwoordigden de 
geprivatiseerde ondernemingen niet meer dan 6% van de totale vermogenswaarde. Terwijl 
in de andere landen van Midden- en Oost-Europa de kleine ondernemingen het snelst 
werden geprivatiseerd, werd dit in Wit-Rusland uitgesteld ten gevolge van starre 
veilingsprocedures en tegen eind 1995 was slechts 12% van de kleine ondernemingen 
geprivatiseerd. Een in 1994 goedgekeurd programma voor privatisering door middel van 
vouchers had moeten leiden tot inschrijvingen op 50% van het totale te privatiseren 
vermogen, maar de uitreiking van vouchers aan de bevolking, die tegen eind 1995 
voltooid had moeten zijn, liep aanzienlijke vertraging op. Het privatiseringsproces 
vertraagde over de gehele linie in 1995. 
Het hervormingsproces in de landbouw verliep eveneens langzaam. De landbouwprijzen 
werden pas begin 1995 vrijgegeven, terwijl de inputprijzen van de landbouwsector al 
eerder waren geliberaliseerd, hetgeen leidde tot een beknotting van de rentabiliteit van de 
staatsboerderijen en tot de cumulatie van achterstallige betalingen, vooral voor 
energieleveringen. Ongeveer 20% van de sovchozen en kolchozen werden omgevormd 
tot maatschappijen op aandelen. De privatisering was eind 1995 echter nog niet begonnen 
en zal waarschijnlijk bijzonder ingewikkeld zijn onder dergelijke moeilijke financiële 
omstandigheden. Op het gebied van de eigendomsstatus van landbouwgrond, die volgens 
de wet staatseigendom is en slechts voor 99 jaar kan worden gepacht, zonder 
mogelijkheid de pacht te verkopen of te verhypothekeren, zijn verdere hervormingen 
nodig. 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 
Nadat de Board van het IMF op 12 september 1995 de eerste stand-by-regeling voor 
Wit-Rusland had goedgekeurd, begaven ambtenaren van de Commissie zich eind 
september naar Wit-Rusland om de economische en financiële situatie te evalueren en met 
de autoriteiten van het land te onderhandelen over de voorwaarden voor de 
macro-financiële bijstand van de Gemeenschap. 
Men werd het eens over een Memorandum van Overeenstemming waarin de aan de 
communautaire bijstand verbonden voorwaarden voor macro-economische en structurele 
48 
hervormingen uiteengezet werden. Naast de naleving van de in de stand-by-regeling van 
het IMF vastgestelde criteria inzake macro-economische prestaties, deden de Witrussische 
autoriteiten belangrijke toezeggingen voor structurele hervormingen op diverse gebieden 
(liberalisering van de prijzen, privatisering en hervorming van de ondernemingen, 
financiële discipline van de óndernemingen en hervorming van de banksector), waarop 
voortgang vereist zal zijn voor de uitkering van de tweede tranche van de bijstand. 
Voor de programmaperiode van de stand-by-regeling van het IMF (juli 1995 - juni 1996) 
wordt het externe financieringstekort van het land geraamd op ongeveer 
600 miljoen USD, waarvan bijna de helft door het IMF zou worden gedekt. De bijdrage 
van de Gemeenschap werd met inachtneming van het herziene resterende tekort 
vastgesteld op 55 miljoen ecu en dekte te zamen met de bijdragen van de andere 
bilaterale donors volledig het resterende financieringstekort op de betalingsbalans. Het 
bedrag van de eerste tranche werd vastgesteld op 30 miljoen ecu en in december 1995 
uitgekeerd. 
49 
VI. BULGARIJE 
1. Inleiding 
In 1995 maakte de Bulgaarse economie een aanhoudende, bescheiden voortgang van de 
stabilisatie en de groei in zowel de overheids- als de particuliere sector door, hetgeen 
voornamelijk was toe te schrijven aan een relatief weinig ambitieus beleidsprogramma 
waarmee de nieuwe regering na de verkiezingen van december 1994 was begonnen. 
Anderzijds bleven de ontwikkelingen op het gebied van de structurele hervormingen 
teleurstellend, vooral met betrekking tot de goedkeuring van maatregelen om de 
privatisering te bespoedigen en een oplossing te vinden voor de grote financiële en 
managementprobiemen van de binnenlandse banksector, die nog steeds overbelast is door 
een groot aantal slechte leningen. 
De onvoldoende voortgang bij de algemene economische hervorming en het gebrek aan 
geloofwaardigheid van het beleidsprogramma van de regering voor 1995 leidden tot een 
afnemend vertrouwen van de internationale financiële instellingen, westerse 
handelsbanken en particuliere investeerders. 
De achteruitgang in de westerse perceptie van het door Bulgarije gevormde financiële 
risico en een aantal fundamentele reserves ten aanzien van het tempo van de structurele 
aanpassing van het land in 1995 waarnaar door de internationale financiële instellingen 
herhaaldelijk werd verwezen, vormde een ernstige tegenvaller voor de Bulgaarse 
autoriteiten, vooral als men bedenkt dat in 1994 het IMF, de Wereldbank en westerse 
handelsbanken overeenstemming bereikten over een belangrijk, algemeen bijstandspakket 
voor Bulgarije. In feite hechtte het Fonds in april 1994 zijn goedkeuring aan een stand-
by-regeling voor twaalf maanden ter waarde van 97 miljoen USD in combinatie met een 
Systemic Transformation Facility ter waarde van 324 miljoen USD en in september van 
hetzelfde jaar besloot het te zamen met de Wereldbank zijn financiële bijdrage verder te 
verhogen met 225 miljoen USD. Bovendien werd in april 1994 met de officiële 
crediteuren overeenstemming bereikt over een schuldsaneringsregeling van de Club van 
Parijs, in juli gevolgd door een schuld- en schulddienstverminderingsprogramma waarover 
overeenstemming werd bereikt met westerse handelsbanken. 
De bijstand van het Fonds werd echter eind 1994 opgeschort en toen ten gevolge van 
onenigheid over de vraag of de Bulgaarse regering wel had voldaan aan de macro-
economsiche voorwaarden en de voorwaarden inzake structurele aanpassing die door het 
Fonds en de Wereldbank waren gesteld, geen nieuwe overeenkomst voor verdere 
financiering in 1995 kon worden bereikt, trad eind 1995 en begin 1996 een verdere 
verslechtering van de externe financiële positie van het land op. Het voortdurend 
uitblijven van externe financiële bijstand, zeer lage buitenlandse directe investeringen 
(vooral in vergelijking met andere Midden- en Oosteuropese landen) en de gestadige 
erosie van de deviezenreserves van het land hebben Bulgarije weer op de rand van een 
externe betalingscrisis gebracht. Dit is vooral ernstig omdat in 1996 en daarna aan enorme 
verplichtingen in verband met de buitenlandse schuld moet worden voldaan (meer dan 
1 miljard USD per jaar). 
50 
In het kader van het coördinatieproces van de G-24 besloot de Gemeenschap in 
april 199410 haar toezegging van een lening van 110 miljoen ecu, waartoe in oktober 1992 
was besloten, te bevestigen. In december 1994 werd een eerste tranche daarvan 
(70 miljoen ecu) uitgekeerd. 
2. Macro-economische ontwikkeling 
Het beleidsprogramma voor 1995, dat pas in mei werd goedgekeurd door de nieuw 
verkozen regering, was een nogal onzeker en onduidelijk compromis tussen enerzijds de 
eis om de hoge inflatie te beteugelen via een gematigd restrictief monetair, inkomens- en 
begrotingsbeleid, tot stabiele wisselkoersen te komen, en de groei, de investeringen en de 
export te ondersteunen, en anderzijds de behoefte om de sociale kosten van de 
economische omschakeling van het land zo laag mogelijk te houden door de privatisering 
uit te stellen en te zorgen voor een goed sociaal vangnet. 
De voornaamste maatregelen om de financiële discipline bij geselecteerde grote 
verliesgevende staatsbedrijven te bevorderen of deze bedrijven zo nodig te liquideren, de 
banken te verbeteren en het banktoezicht te versterken, werden ofwel uitgesteld of waren 
ontoereikend, waardoor de duurzaamheid van de macro-economische stabilisatie in gevaar 
werd gebracht. 
Na vijfjaar van recessie begon de economie zich in 1994 te herstellen. Het reële BBP 
groeide met 1,4%, gevolgd door een stijging van 2,6% in 1995. Een sterke depreciatie 
van de lev in het voorjaar van 1994 was bevorderlijk voor de uitvoer en de industriële 
produktie, terwijl de invoer terugliep. De handelsbalans kwam van een tekort van bijna 
1 miljard USD in 1993 op een overschot van meer dan 400 miljoen USD in 1995. De 
deviezenreserves van de Centrale Bank namen toe van 0,6 miljard USD begin 1994 tot 
1,5 miljard USD medio 1995. 
De industriële produktie steeg in 1994 met 5%. De produktiestijging was geconcentreerd 
in de chemische industrie en de metaalindustrie. Deze sectoren konden meer gaan 
uitvoeren en ontleenden hun concurrentievoordeel aan de depreciatie van de munt en ook 
aan goedkope energie. Tot zeer onlangs bleven de energieprijzen beneden de 
wereldniveaus. 
Ook andere macro-economische indicatoren wezen op positieve economische 
ontwikkelingen. Het begrotingstekort, dat in het begin van de jaren negentig meer dan 
10% van het BBP bedroeg, werd teruggebracht tot 7% in 1994 en 1995. Na een piek van 
meer dan 16% begin 1994 daalde de werkloosheid tot minder dan 11% medio 1995. De 
inflatie verminderde van een maandelijks gemiddelde in de orde van grootte van 4 tot 6% 
in 1992-1994 tot minder dan 2% per maand in het voorjaar en de zomer van 1995. 
Tot de vermindering van de inflatie werd bijgedragen door een lange periode van 
stabiliteit van de nominale wisselkoers, maar ook door meer overheidsingrijpen op de 
markten waarbij eerdere liberalisatiemaatregelen werden teruggedraaid. Gewogen naar hun 
aandeel in de "mand" van het indexcijfer van de consumptieprijzen, zijn ongeveer 50% 
10 COM(94)l 18 def. 94/0103 (CNS) van 21 april 1994 
51 
van de goederen thans onderworpen aan de een of andere vorm van officieel toezicht of 
officiële controle. Een gevolg van deze maatregelen, in combinatie met lage binnenlandse 
prijzen voor de aankoop van graan en ondoeltreffende exportcontroles, is het ontstaan van 
rijen voor brood. 
In het algemeen was de verbetering van de macro-economische resultaten niet gebaseerd 
op solide micro-economische, of structurele grondslagen. In de financiële sector en in het 
bedrijfsleven droeg gebrek aan voortgang bij de herstructurering en de privatisering bij 
tot de ontwikkeling van een symbiotische relatie tussen banken en ondernemingen. 
Onrendabele ondernemingen met achterstanden bij de aflossing van leningen bleven 
toegang hebben tot het krediet van banken. Banken bleven aan ondernemingen lenen in 
de op de ervaring gebaseerde verwachting dat de Staat ze uiteindelijk te hulp zou komen. 
De Centrale Bank werkte hier impliciet aan mee door niet door zakelijke zekerheden 
gedekte leningen aan de handelsbanken te verstrekken. 
In de tweede helft van 1995 waren er steeds duidelijker tekenen dat de economische 
situatie onhoudbaar was. De groei van de industriële produktie liep terug tot minder dan 
2% voor dat jaar. Het voordeel dat voortvloeide uit de valutadepreciatie van het voorjaar 
van 1994, werd uitgehold door de daaropvolgende wisselkoersstabiliteit en het verschil 
tussen de binnenlandse en de buitenlandse kostenstijgingen. De inflatie van de 
consumptieprijzen nam iets toe en de wisselkoers kwam onder druk te staan. De 
deviezenreserves verminderden doordat de Centrale Bank intervenieerde om de lev te 
steunen. 
Met betrekking tot de buitenlandse schuld voldoet het land regelmatig aan zijn 
verplichtingen zoals die voortvloeien uit de tenuitvoerlegging van de 
schuldsaneringsovereenkomst met de Club van Parijs en de schuld- en 
schulddienstverminderingsovereenkomst met de Londense Club van crediteurbanken. In 
1995 beliepen de aflossingen en de rentebetalingen ongeveer 718 miljoen USD. 
Door de overeenkomsten werden de betrekkingen van Bulgarije met de internationale 
financiële gemeenschap hersteld, maar door de recente uitbraak van een nieuwe financiële 
crisis in het bankstelsel van het land en het verminderende vertrouwen in de valuta is het 
door Bulgarije gevormde financiële risico weer groter geworden, met alle nadelige 
gevolgen vandien voor de waarde van de "Brady bonds". 
3. Structurele hervormingen 
Ondanks een aantal problemen, beleidsfouten en pover management, wist Bulgarije in 
1995 eerder bereikte resultaten zoals liberalisatie van de handel, convertibiliteit voor de 
transacties op de lopende rekening en een geliberaliseerd wisselkoersstelsel in stand te 
houden. Ongetwijfeld zal dit thans moeilijker worden, vooral omdat de financiële situatie 
van het land weer kwestbaar is geworden, de wisselkoersen aan veranderingen onderhevig 
zijn, het vertrouwen in de lev verloren gaat en het structurele aanpassingsproces niet snel 
genoeg verloopt. 
De voortgang bij de liberalisatie van de handel was bemoedigend, maar vertoonde een 
wisselend beeld. In 1995 voerde Bulgarije een geliberaliseerd douanebeleid (vooral in de 
handel met de EU), maar stelde het tegelijkertijd een aantal tijdelijke invoerbeperkingen 
52 
vast om bepaalde binnenlandse bedrijfstakken en de landbouw te beschermen, zoals 
minimum invoerprijzen, restrictieve invoervergunningen, tariefquota's, enz. 
Bulgarije hanteert nog steeds uitvoerquota's, uitvoerheffingen en uitvoerbelastingen voor 
bepaalde goederen. In 1993 werd de uitvoer van bepaalde industrieprodukten tijdelijk 
verboden, maar in juli 1995 werd dit verbod weer opgeheven. De 
interim-associatieovereenkomst tussen Bulgarije en de EU werd op 1 januari 1994 van 
kracht. 
De geleidelijke invoering van een op het buitenland gericht handelsstelsel ging gepaard 
met pogingen om het wisselkoersstelsel verder te liberaliseren. In februari 1994 vond een 
belangrijke liberalisatie plaats waarbij de maxima voor lopende persoonlijke 
deviezenbetalingen (toerisme enz.) door ingezetenen aanzienlijk werden verhoogd en 
convertibiliteit voor de transacties op de lopende rekening werd verzekerd voor betalingen 
voor handelsdoeleinden. Er gelden echter nog een aantal beperkingen voor lopende 
betalingen en overdrachten. Ingezetenen mogen depositorekeningen in buitenlandse valuta 
hebben (exportopbrengsten moeten worden gerepatrieerd, maar behoeven niet te worden 
afgedragen). Een aantal intergouvernementele clearing- en barterovereenkomsten met 
derde landen werden eveneens in 1995 beëindigd. 
Met betrekking tot de hervorming van de sector van de staatsbedrijven is de nieuwe 
regering voortgegaan met haar strategie die is gebaseerd op drie "hoofdpeilers", namelijk 
de tenuitvoerlegging van financiële reddingsplannen voor staatsbedrijven, alsmede de 
herstructurering en privatisering van ondernemingen. De tenuitvoerlegging van het beleid 
liep vertraging op door politieke conflicten, tekortkomingen in het beleid en de 
administratie, onvoldoende bereidheid om de budgettaire beperkingen voor staatsbedrijven 
hard te maken, ontoereikende financiële middelen en een zwak bankstelsel. In dit opzicht 
was 1995 een soort overgangsjaar naar een doortastender en ambitieuzer 
hervormingsprogramma dat momenteel wordt opgesteld om in 1996 te worden uitgevoerd. 
De financiële reddingsstrategie is gebaseerd op een in december 1993 goedgekeurde wet 
waarbij de overheid wordt gemachtigd langlopende obligaties in binnenlandse en 
buitenlandse valuta uit te geven ter vervanging van oninbare in lev en dollar luidende 
leningen en renteachterstallen die zich eind 1991 in de portefeuilles van de banken 
hadden opgehoopt. Leningen aan staatsbedrijven zullen derhalve worden overgenomen 
door de overheid, die ze uiteindelijk kan omzetten in aandelenkapitaal of tot de 
afschrijving of herschikking ervan kan besluiten zodra de ondernemingen zijn 
geherstructureerd of geprivatiseerd. Eind 1995 had Bulgarije 77 
privatiseringsovereenkomsten gesloten waarbij binnenlandse obligaties werden gebruikt 
in schuld-aandelenswaps ten bedrage van 2,9 miljard lev. Voorts werden nog enkele 
privatiseringen uitgevoerd door middel van schuld-aandelenswaps met gebruikmaking van 
"Brady bonds" (uitgegeven door de overheid ter gelegenheid van de schuld- en 
schulddienstverminderingsovereenkomst) die in handen van westerse beleggers waren. 
Op het gebied van de herstructurering werden eind 1995 stappen genomen om de 
financiële discipline van de staatsbedrijven te versterken. Er werden plannen voor 
beperking van de verliezen en rationalisering uitgewerkt, en er werd een lijst van niet-
levensvatbare ondernemingen opgesteld die zouden moeten worden gesloten of "financieel 
zouden moeten worden geïsoleerd", hetgeen wil zeggen dat het alle banken zou worden 
53 
verboden nog leningen aan hen te verstrekken. Deze plannen werden echter niet 
uitgevoerd. 
Het in juni 1995 goedgekeurde privatiseringsprogramma bevatte een lijst van ongeveer 
600 in aanmerking komende ondernemingen, maar tegelijkertijd vermeldde het een aantal 
belangrijke sectoren (zoals energie, spoorwegen, mijnbouw, enz.) die van het programma 
zouden worden uitgesloten. Grote staatsbedrijven zullen slechts gedeeltelijk worden 
geprivatiseerd in overeenstemming met de strategie van de nieuwe regering om een 
tastbare staatscontrole op alle ondernemingen van enige omvang te handhaven. In 1995 
voltooide het privatiseringsbureau slechts 69 privatiseringen (van de 170 die 
oorspronkelijk voor 1995 waren gepland) met een totale opbrengst van 12,1 miljard lev 
(waarvan slechts 3 miljard contant werd betaald en de rest door de omzetting van door 
de overheid uitgegeven buitenlandse en binnenlandse obligaties in deelnemingen). 
Voorts ging in 1995 een grootschalig privatiseringsprogramma van start waarbij ongeveer 
1.000 staatsbedrijven waren betrokken. De verkoop van vouchers begon in januari 1996 
en naar verwachting zullen in het najaar inschrijvingen voor de verkoop worden 
gehouden. 
De situatie van het Bulgaarse bankstelsel werd in 1995 en begin 1996 veel slechter door 
voortdurende onderkapitalisatie, ondeugdelijk bestuur, onvoldoende toezicht door de BNB, 
gebrek aan financiële discipline ("easy credit"), fragmentatie en een groeiend aantal 
slechte leningen aan bedrijven. Hoewel in 1994 en 1995 een aantal maatregelen werden 
genomen om de mogelijkheden van de afdeling banktoezicht van de BNB uit te breiden 
en een bankconsolidatieprogramma te laten uitvoeren door de Maatschappij voor 
Bankconsolidatie (BCC), werd de situatie zo veel slechter (vooral bij twee grote banken, 
de Mineralbank en de Economicbank) dat het financiële stelsel van het land thans op 
instorten staat. 
Om de problemen van het bankstelsel aan te pakken, overwegen de Bulgaarse autoriteiten 
thans een aantal nieuwe, vergaande maatregelen, zoals de beperking van door de BNB 
te verstrekken nieuwe kredieten, verdere verbetering van het banktoezicht, ontslag van 
bestuurders en intrekking van vergunningen van banken. Meer voor de middellange 
termijn bestaan er plannen om de staatsbedrijven die de grootste debiteuren van de twee 
noodlijdende banken zijn, financieel te stabiliseren en vervolgens te sluiten en 
tegelijkertijd deze beide banken financieel te herstructureren en van nieuw kapitaal te 
voorzien om ze vervolgens te kunnen privatiseren. 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 
De uitkering van de communautaire lening van 110 miljoen ecu waartoe in oktober 1992 
in het kader van de G-24 was besloten ter aanvulling van de bijstand van het IMF aan 
Bulgarije, werd uitgesteld omdat de stand-by-regeling van 1992 met het Fonds niet 
volgens plan werd uitgevoerd. Om dezelfde reden werd in het kader van dit 
oorspronkelijke pakket geen verdere steun door de G-24 vrijgegeven. Eind 1993 waren 
de voorwaarden voor de hervatting van steun door de EU/G-24 aan Bulgarije hersteld. 
Na de vaststelling van een nieuwe IMF-stand-by-regeling kwam de Raad van de EU op 
16 mei 1994 met de Commissie overeen dat het besluit van 1992 betreffende 
communautaire macro-financiële bijstand aan Bulgarije in het kader van het nieuwe 
54 
programma zou kunnen worden gereactiveerd. In december 1994 werd de eerste tranche 
(70 miljoen ecu) vrijgegeven op basis van de goedkeuring van de nieuwe IMF-stand-by-
regeling en de schuldverminderingsregeling waarover de crediteuren overeenstemming 
hadden bereikt. Het vrijgeven van de tweede tranche hangt af van de inachtneming door 
Bulgarije van de gebruikelijke criteria inzake macro-economische prestaties, zoals een 
bevredigende tenuitvoerlegging van de stand-by-regeling met het IMF, een behoorlijke 
tenuitvoerlegging van de overeenkomst inzake schuld- en schulddienstvermindering en 
vooruitgang op het gebied van de structurele hervormingen. 
55 
VII. MOLDAVIE 
1. Inleiding 
Op 13 juni 1994 besloot de Raad van de Europese Unie een lening van 45 miljoen ecu 
met een maximale looptijd van tien jaar11 aan de Republiek Moldavië toe te kennen om 
het land te helpen zijn economie te hervormen tot een markteconomie en de reservepositie 
van de Centrale Bank te verbeteren. De communautaire lening maakte deel uit van een 
heel pakket maatregelen van de internationale donorgemeenschap ten gunste van 
Moldavië als aanvulling op de middelen die door het IMF en de Wereldbank waren 
verstrekt. De eerste tranche van de lening ten bedrage van 25 miljoen ecu werd in 
december 1994 uitgekeerd. De uitkering van de tweede tranche, die afhankelijk was 
gesteld van de voorwaarden welke waren gespecificeerd in het aan de leningovereenkomst 
gehechte Memorandum van Overeenstemming, vond in augustus 1995 plaats. 
2. Macro-economische ontwikkeling 
Na de invoering in november 1993 van een nationale munteenheid - de Moldavische leu -
heeft Moldavië een beslissende stap gedaan in de richting van financiële stabilisatie in 
het kader van het economische programma voor 15 maanden dat geschraagd werd door 
een in december 1993 goedgekeurde stand-by-regeling van het IMF en aanvullende steun 
van de internationale gemeenschap, waaronder de lening van 45 miljoen ecu van de 
Gemeenschap. 
In maart 1995 werd door het IMF een nieuwe stand-by-regeling goedgekeurd om het 
economische programma voor 1995 van de Moldavische regering te steunen. De 
doelstellingen van dit programma waren het consolideren van de financiële stabilisatie en 
het uitvoeren van structurele hervormingsmaatregelen om de groei te herstellen. 
Nadat het BBP in 1994 met 31% was gedaald ten gevolge van slechte 
weersomstandigheden en de voortdurende ontwrichting van produktie en handel waarmee 
het wegvallen van de centrale planning gepaard ging, leek de economische recessie in 
Moldavië haar dieptepunt te hebben bereikt en voorlopige ramingen wijzen erop dat het 
reële BBP, met inbegrip van dat van de regio Transnistria, in 1995 met 3% is gedaald, 
hetgeen betekent dat de bedrijvigheid elders dan in Transnistria iets is gestegen. Deze 
verbetering was deels toe te schrijven aan een herstel in de belangrijke landbouwsector 
met de terugkeer van normale weersomstandigheden - er werd een stijging van ongeveer 
4% geregistreerd -, maar ook aan een vermindering van de daling van de industriële 
produktie, die volgens de ramingen met "slechts" 10% is teruggevallen. De officiële 
werkloosheid bleef met ongeveer 2% eind 1995 relatief laag, maar heel wat werknemers 
waren met onbetaald verlof en de werkelijke werkloosheid bedroeg veel meer dan 10%. 
De reële lonen stegen in 1995, maar in dollar uitgedrukt bedroegen de lonen gemiddeld 
32 USD per maand, hetgeen laag is in vergelijking met die in naburige landen. 
De hoofddoelstelling op monetair gebied van het programma voor 1995 was het 
indammen van de inflatie tot een houdbaar, laag niveau door een krap kredietbeleid. De 
(Besluit van de Raad 94/346/EG) 
56 
Nationale Bank van Moldavië (NBM) wist dit doel met succes te bereiken in de eerste 
helft van 1995: de maandelijkse percentages waren lager dan 0,75 in vergelijking met een 
jaarlijkse inflatie van ongeveer 800% in 1993 en 120% in 1994. De inflatie stak echter 
weer de kop op in het najaar van 1995. Dit kwam deels door stijgingen van de 
gereglementeerde prijzen en seizoensstijgingen van de voedselprijzen, maar ook door een 
sterke kapitaaltoevloed, waartegen niets werd ondernomen aangezien de NBM zich 
verzette tegen een belangrijke appreciatie van de leu. Toen de consequenties van dit 
beleid voor de inflatie duidelijk werden, ging de Centrale Bank in het vierde kwartaal een 
krapper monetair beleid voeren, waardoor de rentetarieven onder opwaartse druk kwamen 
te staan. Met een maandelijks gemiddelde van 3,5% tussen september en december kwam 
de inflatie op 24% voor het gehele jaar, de laagste in het GOS. 
De begrotingssituatie verbeterde in 1995; het kastekort van de totale overheid daalde van 
9% van het BBP in 1994 tot 5,5% in 1995, dat is niet zo ver van het officiële streefcijfer 
van 3,5%. Het tekort werd gedekt door netto buitenlandse financiering die hoger uitviel 
dan verwacht - voornamelijk uitstel van terugbetalingen aan Rusland - en door de verkoop 
van overheidseffecten die eveneens de verwachtingen overtrof. Om deze daling mogelijk 
te maken was een strikte beheersing van de uitgaven nodig, die verminderden van 30,2% 
van het BBP in 1994 tot 28,5% in 1995. Aan de ontvangstenzij de waren de BTW-
opbrengsten en de geïnde bedragen aan grondbelasting bijzonder hoog. De inning van de 
ontvangsten bleef echter onvoldoende - 24% van het BBP tegen 23,5% in 1994 - en de 
privatiseringsopbrengsten lagen ver beneden de verwachtingen bij gebrek aan binnenlands 
kapitaal. Zowel de achterstallige ontvangsten als de achterstallige uitgaven - inclusief 
bijna alle achterstallige lonen - werden teruggebracht tot een lager percentage van het 
BBP. 
De betalingsbalans bleef in de eerste helft van 1995 onder zware druk staan, vooral door 
het voortdurende effect van de ruilvoetschok die werd veroorzaakt door de stijging van 
de prijzen van ingevoerde energie tot wereldmarktniveaus. In de tweede helft van het jaar 
overtroffen de uitvoerresultaten echter de verwachtingen, terwijl tegelijkertijd beduidend 
minder energie werd ingevoerd, hetgeen resulteerde in slechts een klein tekort op de 
handelsbalans. Voor het gehele jaar bedroeg het tekort op de lopende rekening iets meer 
dan 100 miljoen USD of 6% van het BBP. Moldavië was nog sterk afhankelijk van 
buitenlandse bijstand en de leningen op middellange en lange termijn vormden een 
belangrijk deel van de kapitaaltoevloed in 1995. Er werd bijstand uitgekeerd door de EU, 
de VS, Japan en de Bretton Woods-instellingen voor een brutobedrag van ongeveer 
120 miljoen USD. De directe investeringen bleven in 1995 op een laag niveau van 
22 miljoen USD in vergelijking met 18 miljoen USD in 1994. Als aanvulling op dit 
bedrag kwam in 1995 op de betalingsbalans een buitenlandse investering van 
41 miljoen USD voor; het betrof hier een in kapitaaldeelnemingen geconverteerde schuld 
aan de Russische maatschappij Gazprom. De brutoreserves van de Centrale Bank beliepen 
eind 1995 ongeveer 260 miljoen USD of de tegenwaarde van vier maanden invoer, in 
vergelijking met drie maanden eind 1994 en 1,4 maand eind 1993. 
Eind juni 1995 aanvaardde Moldavië de verplichtingen van Artikel VIII, afdelingen 2, 3 
en 4, van de IMF-Overeenkomst en sindsdien heeft het een wisselkoersstelsel zonder 
beperkingen op betalingen en overdrachten voor lopende internationale transacties 
gehandhaafd. De in november 1993 ingevoerde Moldavische leu was opmerkelijk stabiel 
57 
gedurende het gehele jaar 1995 en schommelde in een nauwe band rond 4,5 MDL per 
USD. 
Alle kwantitatieve criteria inzake economische prestaties van het door een 
stand-by-regeling gesteunde IMF-programma werden voor alle kwartalen van 1995 
nageleefd. De Moldavische autoriteiten hebben een nieuw programma voor drie jaar 
opgesteld en een verzoek om een EFF ter ondersteuning van dit programma zal door de 
Board van het IMF in mei 1996 worden behandeld. Eerst zullen echter maatregelen 
moeten worden genomen, vooral op het gebied van het energiebeleid (een verhoging van 
de prijzen om de kosten te dekken) en de liberalisatie van de prijzen en de handel 
(verlaging van de invoerrechten, afschaffing van de accijnzen op de uitvoer naar niet-
GOS-landen, wijziging van het stelsel van referentieprijzen voor de uitvoer). 
Achterstallen bleven in 1995 een groot probleem in Moldavië, hoewel de regering 
voortgang maakte bij de vermindering van haar eigen achterstallen en zelfs ook enige 
voortgang werd gemaakt bij het stabiliseren van de situatie. Er zijn reeds verscheidene 
maatregelen uitgevoerd om het probleem aan te pakken en in het nieuwe programma 
worden verdere maatregelen overwogen. 
3. Structurele hervormingen 
In 1995 werd een begin gemaakt met belangrijke maatregelen. Het privatiseringsproces 
vertraagde begin 1995, deels doordat de managers in het bedrijfsleven een afwachtende 
houding aannamen ten aanzien van het nieuwe privatiseringsprogramma 1995/1996, dat 
uiteindelijk in maart 1995 door het Parlement werd goedgekeurd. De daaropvolgende 
maanden kwam er echter vaart in en volgens ramingen van de overheid werden 
2.200 ondernemingen, dat is ongeveer 70% van de economie, geprivatiseerd door middel 
van het voucherprogramma, dat in november 1995 werd afgesloten. De kasopbrengsten 
van de privatisering waren echter teleurstellend: 44 bedrijven werden geprivatiseerd voor 
een bedrag van 22 miljoen MDL (ongeveer 5 miljoen USD), terwijl het plan was 200 
bedrijven te privatiseren voor een geraamde waarde van 140 miljoen MDL 
(ongeveer 30 miljoen USD). Er zij gewezen op de rol van trustmaatschappijen en 
beleggingsfondsen, die volgens eerste ramingen inschreven op ongeveer 70% van de 
totale aandelen. De ontwikkeling van een effectenmarkt zal echter van vitaal belang zijn 
voor het uiteindelijke welslagen van het privatiseringsproces. In dit opzicht was de start 
van de Moldavische beurs in juni 1995 een belangrijke stap. Sindsdien werd bevredigende 
voortgang geregistreerd, vooral in vergelijking met de ervaring met andere beurzen in een 
soortgelijk ontwikkelingsstadium. Op huisvestingsgebied werden ongeveer 70% van alle 
appartementen geprivatiseerd en de voltooiing van het privatiseringsproces in deze sector 
is gepland voor medio 1996. De privatisering in de landbouw vorderde slechts traag: een 
aantal staatsboerderijen en collectieve landbouwbedrijven werden omgezet in naamloze 
vennootschappen, maar grond kan niet worden overgedragen voor contant geld - en dat 
zal zo blijven tot 2001 volgens de huidige wetgeving, die een wettelijke belemmering 
voor de privatisering van de landbouw vormt. 
Er werd belangrijke vooruitgang geboekt bij de herstructurering van de ondernemingen: 
liquidatieprocedures werden begonnen tegen 20 staatsbedrijven, en daarvan werden er 10 
voltooid. Er moet echter nog veel worden gedaan om de financiële discipline te 
verbeteren. De faillissementswetgeving en de wetgeving betreffende zakelijke zekerheden 
58 
vorderden slechts traag: de faillissementswet, die nog bij het Parlement in behandeling 
is, zal ingrijpend moeten worden herzien om aan de internationale normen te voldoen. 
Het maximum invoerrecht werd in december 1995 verlaagd tot 20%, met enkele 
uitzonderingen, en de resterende exportquota's - op graan en graanprodukten - werden 
opgeheven. De ontwerp-begroting voor 1996, die door de regering in november 1995 
werd ingediend, bevatte echter bepalingen over douanerechten en belastingen bij uitvoer, 
hetgeen deed vrezen voor een ommekeer in de belangrijke vorderingen op het gebied van 
de liberalisatie van het handelsverkeer van de afgelopen twee jaar. Zoals gezegd zullen 
deze handelsmaatregelen moeten worden ingetrokken om de goedkeuring van het nieuwe, 
door een EFF gesteunde IMF-Programma mogelijk te maken. 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 
De communautaire lening van 45 miljoen ecu, waartoe op 13 juni 1994 werd besloten, 
zou worden uitgekeerd in twee tranches, mits zou worden voldaan aan de voorwaarden 
die werden gespecificeerd in het aan de leningovereenkomst gehechte Memorandum van 
Overeenstemming. De eerste tranche van 25 miljoen ecu werd in december 1994 
uitgekeerd op grond van de gunstige uitkomst van de eerste programmaevaluatie uit 
hoofde van de stand-by-regeling van het IMF. De uitkering van de tweede tranche van 
20 miljoen ecu werd afhankelijk gesteld van een succesvol verloop van de 
stand-by-regeling van het IMF alsmede van een positief oordeel van de Commissie over 
de verwezenlijking van de criteria inzake economische prestaties en de gemaakte 
vorderingen bij structurele hervormingen op het gebied van liberalisatie van de prijzen, 
het handelsverkeer en de valutahandel, privatisering, alsmede financiële discipline van het 
bedrijfsleven en de financiële sector. 
Gezien de maatregelen en toezeggingen van de autoriteiten werd in het algemeen voldaan 
aan de voorwaarden die waren gesteld voor de uitkering van de tweede tranche van de 
communautaire lening. De tweede tranche werd derhalve in augustus 1995 uitgekeerd. 
Ten einde in de periode 1995/1996 een houdbare betalingsbalanssituatie te verzekeren, 
is verdere macro-financiële bijstand aan Moldavië als aanvulling op de financiering van 
het IMF en de Wereldbank noodzakelijk, zoals door de internationale donorgemeenschap 
werd erkend op de vergadering van de Consultative Group die in maart 1995 door de 
Wereldbank bijeen was geroepen. In deze context verklaarde de Raad ECOFIN op 
20 maart 1995 gunstig te zullen staan tegenover een voorstel van de Commissie voor 
verdere communautaire bijstand. Na de uitkering van de tweede tranche van de eerste 
macro-financiële bijstand hechtte de Commissie in november 1995 formeel haar 
goedkeuring aan een voorstel voor verdere macro-financiële bijstand aan Moldavië tot ten 
hoogste 15 miljoen ecu. De Raad besloot op 25 maart 199612 het voorstel van de 
Commissie goed te keuren. Deze nieuwe bijstand zal slechts ten uitvoer worden gelegd 
indien het nieuwe programma voor drie jaar, dat door een EFF zal worden ondersteund, 
door het IMF wordt goedgekeurd en indien wordt voldaan aan nog met de Moldavische 
autoriteiten overeen te komen voorwaarden die in een nieuw Memorandum van 
Overeenstemming zullen worden opgenomen. 
12 (Besluit 96/242/EG van de Raad) 
59 
VIII. ROEMENIË 
1. Inleiding 
Roemenië was een relatieve laatkomer tussen de Midden- en Oosteuropese landen bij de 
tenuitvoerlegging van het aanpassings- en hervormingsproces dat vereist is voor de 
totstandbrenging van een markteconomie. Ondanks een aantal exogene schokken 
(ineenstorting van de traditionele Sovjetmarkt, de noodzaak van een snelle heroriëntering 
van de handel, het negatieve effect van het door de VN aan Servië opgelegde embargo, 
enz.) waren de macro-economische prestaties van Roemenië in 1995 bemoedigend. 
De beschikbare gegevens wijzen op een zeer hoge reële groei van het BBP in 1995. De 
officiële werkloosheid werd teruggedrongen en de hoge inflatie (300% in 1993) werd 
drastisch verminderd. In 1995 bedroeg de geraamde ratio begrotingstekort/BBP 2,8%. De 
consumptieprijzen zijn geliberaliseerd, de handel werd geheroriënteerd op het Westen en 
de uitvoer groeit snel. De rol van de privé-ondernemingen neemt toe in termen van 
toegevoegde waarde, werkgelegenheid, kapitalisatie, investeringen en uitvoer. 
In 1995 kreeg het land weer toegang tot de internationale kapitaalmarkt. Tegelijkertijd 
kreeg Roemenië te kampen met steeds grotere moeilijkheden om een krap monetair en 
budgettair beleid te voeren; de handelsbalans en de lopende rekening gingen allebei 
achteruit, de wisselkoers stabiliseerde zich niet. Eind vorig jaar was er weer een 
belangrijk verschil (tot 20%) tussen de interbancaire wisselkoers en de (relatief vrije) 
koers van de wisselkantoren, hetgeen het gevolg was van de overheidsinmenging in de 
deviezenmarkt. Dit betekent dat Roemenië in feite een dubbel wisselkoersstelsel heeft. 
De overheid blijft in sterke mate haar toevlucht nemen tot administratieve maatregelen, 
reglementering en een restrictief vergunningenbeleid, vooral ten aanzien van financiële 
tussenpersonen en handelsbanken die actief zijn op de valutamarkt. 
In 1995 daalden de deviezenreserves aanzienlijk ten gevolge van de inspanning van de 
Centrale Bank om de wisselkoers van de leu te stabiliseren. 
De tot dusverre bereikte resultaten bij de structurele hervormingen schijnen gemengd, 
vooral wat betreft de afschaffing van de monopolies voor financiële diensten, de 
financiële herstructurering en privatisering van staatsbedrijven, verdere verlagingen van 
de subsidies en verdere liberalisering van de handel. Ondanks vertragingen en een 
"stop-and-go"-beleid werden in de loop van 1995 uiteindelijk toch een groot aantal 
besluiten goedgekeurd en het wettelijke en bestuursrechtelijke kader is thans beschikbaar 
voor de tenuitvoerlegging van het programma in 1996 en daarna. 
De IMF-evaluatie in november-december 1995 leidde tot de goedkeuring door het Fonds 
van een verlenging van de huidige stand-by-regeling tot april 1997 en tot de verhoging 
ervan tot 750 miljoen USD, uit te keren in verscheidene tranches. Tegelijkertijd gaf de 
Wereldbank het groene licht voor een aanpassingslening voor de financiële sector en het 
bedrijfsleven (FESAL) ten gunste van Roemenië ten bedrage van 280 miljoen USD. De 
Gemeenschap besloot de eerste tranche (55 miljoen ecu) van haar macro-economische 
lening voor een totaalbedrag van 125 miljoen ecu in november 1995 uit te keren. 
60 
2. Macro-economische ontwikkeling 
De hoofddoelstelling van het macro-economische programma van de regering voor 1995 
was de jaarlijkse inflatie terug te dringen van 62% eind 1994 tot ongeveer 30%, het 
begrotingstekort te verminderen, de produktie en de export te steunen, de valutamarkt te 
liberaliseren, de wisselkoers van de leu te stabiliseren en de externe positie van het land 
te verbeteren. Om deze ambitieuze doelstellingen te bereiken, beloofde de regering een 
tamelijk restrictief monetair, begrotings- en inkomensbeleid te blijven voeren en 
tegelijkertijd de structurele hervormingen te bespoedigen en op het marktmechanisme 
gebaseerde regelende instrumenten op de financiële markt te ontwikkelen. 
Om de betalingsbalanspositie van het land te versterken en de leu te stabiliseren, was 
adequate externe financiering vereist in de vorm van financiële steun van het IMF en de 
Wereldbank, buitenlandse directe investeringen en leningen op de internationale 
kapitaalmarkt. In dit opzicht werden pogingen gedaan om het vertrouwen van het Westen 
en de internationale financiële instellingen in het Roemeense beleidsprogramma en in de 
economische vooruitzichten van het land op middellange termijn te vergroten. 
Hoewel de economische resultaten van Roemenië in 1995 in verscheidene opzichten 
positief bleven, vorderden de structurele hervormingen slechts traag. De algemene situatie 
werd problematischer tegen het einde van het jaar, toen opnieuw een groot verschil tussen 
de officiële en de door de markt bepaalde wisselkoers ontstond; de deviezenreserves 
krompen verder in, de externe positie van het land verzwakte ernstig en het vertrouwen 
in de leu verminderde sterk. 
De reële groei van het BBP bedroeg in 1995 6,9% (tegen 1,3% en 3,9% in respectievelijk 
1993 en 1994). De industriële produktie nam toe met 8,9%, de landbouw met 4,9% en 
de bouw met 11,9%. De arbeidsproduktiviteit per uur steeg in 1995 met 15% ten opzichte 
van dezelfde periode van het voorgaande jaar. De werkloosheid daalde van 11% begin 
1995 tot 9,3% eind december. Dit kwam grotendeels doordat de werkgelegenheid zich 
verplaatste naar de landbouwsector, die een belangrijk deel van de uit de industrie 
vrijgekomen arbeidskrachten lijkt te hebben opgenomen. Dit kan nauwelijks als een 
duurzame tendens worden beschouwd gezien het lage produktiviteitsniveau van de 
landbouwsector, waar reeds meer dan 30% van de totale beroepsbevolking werkzaam is. 
De inflatie werd aanzienlijk teruggedrongen van 62% per jaar in 1994 tot 33,3% in 1995. 
De consumptieprijzen stegen echter veel sneller in het laatste kwartaal van het jaar, deels 
in het licht van seizoensfactoren en deels door het feit dat niet-inflatoire economische 
groei niet duurzaam kan zijn zonder ingrijpende structurele aanpassingen. 
In 1995 bleef het begrotingstekort beperkt tot 2,8% van het BBP ten gevolge van 
bestuurlijke beslissingen die erop gericht waren de directe lopende overheidsuitgaven te 
besnoeien, de financiële overdrachten van de overheid naar verliesgevende ondernemingen 
te beperken en de belastingopbrengsten te verhogen na de tenuitvoerlegging van een 
belastinghervorming in 1994. Er bestaat nog steeds een belangrijk quasi-begrotingstekort 
in de vorm van preferentiële leningen van de Centrale Bank en staatsbanken aan 
verliesgevende staatsbedrijven. Er werden ook een aantal autonome extra-budgettaire 
fondsen ingesteld. 
61 
In 1995 verslechterde de externe positie van Roemenië. Het handelsbalanstekort lag rond 
de 1,3 miljard USD, dat is meer dan tweemaal het tekort van 1994 (582 miljoen USD). 
Het tekort steeg ondanks een toch veelbelovende uitbreiding van de export, die met 
ongeveer 22% toenam ten opzichte van 1994. De invoer steeg echter met iets meer dan 
32% veel sterker, hetgeen kwam doordat er meer vraag was naar westerse 
industrieprodukten en kapitaalgoederen alsmede energie, vooral van de zijde van 
verliesgevende overheidsondernemingen. In overeenstemming met de zwakker wordende 
lopende rekening (die een tekort van 4,4% van het BBP vertoonde) in 1995 daalden de 
deviezenreserves tot 2,7 miljard USD aan het einde van het jaar, dat is de waarde van 
minder dan twee maanden invoer, terwijl het niveau aan het begin van het jaar nog 
overeenkwam met ongeveer vier maanden invoer. 
De buitenlandse directe investeringen door middel van samenwerkingsverbanden 
begonnen weer aan te trekken in het derde kwartaal van 1995. De buitenlandse 
investeringen in 1995 waren echter teleurstellend met nieuwe stromen rond 400 miljoen 
USD tegen 500 miljoen in 1994. In 1995 slaagde Roemenië er ook in weer toegang tot 
de internationale financiële markt te krijgen door een reeks consortiale leningen die 
werden overtekend. 
De buitenlandse schuld van Roemenië blijft relatief laag. Eind 1995 was de buitenlandse 
schuld op middellange en lange termijn gematigd gestegen van 4,5 miljard USD aan het 
einde van het voorafgaande jaar tot 5,3 miljard USD. 
Het monetaire en budgettaire beleid vertoonde in 1995 een nogal wisselend beeld. Het 
restrictieve beleid, waaraan de meeste van de positieve resultaten te danken waren, vooral 
de daling van de inflatie en de relatieve stabiliteit van de leu in de eerste helft van het 
jaar, werd in de loop van 1995 enigszins verruimd. Met het oog op de onderhandelingen 
over de verlenging van de stand-by-regeling van het IMF gingen de autoriteiten 
gedurende de laatste twee maanden van 1995 echter weer een krapper monetair beleid 
voeren, vooral door een sterke verhoging van de herfinancieringsrente, en dienden zij een 
afgeslankte ontwerp-begroting voor 1996 in. De Nationale Bank van Roemenië (NBR) 
verstrekt nog preferentieel krediet ("geleid krediet") voor de landbouwsector, de export 
en energie tegen een rente van 35%. 
De tenuitvoerlegging van kredietbeheersingsmaatregelen door de monetaire autoriteiten 
maakte dat de handelsbanken moeilijker toegang kregen tot de herfinanciering van de 
Centrale Bank, waardoor hun fianciële positie werd verzwakt. De daaropvolgende 
besnoeiing op de kredietverlening leidde tot een aanzienlijke toename van de 
betalingsachterstanden op ondernemingsniveau. 
De voortdurende overheidsinmenging in de deviezenmarkt gedurende het gehele jaar 1995 
en de tijdelijke maatregelen die door de monetaire autoriteiten in maart 1996 werden 
genomen ter beperking van het aantal banken dat op de valutamarkt mag opereren, gaven 
aanleiding tot ernstige bezorgdheid. Momenteel bestaat er de facto een dubbel 
mechanisme tot vaststelling van de wisselkoers en het volume van de dagelijkse 
valutatransacties op de interbancaire markt daalde sterk in het eerste kwartaal van 1996. 
62 
3. Structurele hervormingen 
Het wegwerken van de betalingsachterstanden en het opleggen van financiële discipline 
aan verliesgevende staatsbedrijven vormden hoofddoelstellingen van het programma voor 
economische stabilisatie en herstructurering van Roemenië voor 1995. Een aantal grote 
staatsbedrijven en "Regies autonomes" werden geselecteerd voor streng financieel 
toezicht. Deze maatregelen omvatten uitsluiting uit het bankstelsel, onderhandelingen over 
een akkoord met hun schuldeisers en opstelling en tenuitvoerlegging van plannen voor 
financieel herstel. Ook werd overwogen de programma's voor standaardprivatisering en 
grootschalige privatisering te bespoedigen. De tot dusverre bereikte resultaten zijn van 
voorlopige aard en moeilijk te beoordelen wegens een aantal vertragingen bij de 
tenuitvoerlegging van de programma's, groeiende financiële problemen, en administratieve 
ondoeltreffendheid. Het totaalbeeld is echter nogal teleurstellend. In maart 1995 hechtte 
het Parlement zijn goedkeuring aan de insolventiewetgeving waarop al zo lang werd 
gewacht. De wet opent de mogelijkheid tot procedures buiten de rechtbank om voor 
akkoorden tussen crediteuren en debiteuren en zo nodig kunnen faillissementsprocedures 
worden ingeleid, terwijl ook voldoende ruimte wordt geboden voor reddingsoperaties. 
De grote staatsbedrijven die nog steeds de economie beheersen, blijven deels verborgen 
quasi-subsidies ontvangen, zoals rentetarieven onder de markt en geleide kredieten. Indien 
deze naar behoren zouden worden verantwoord, zou dit het overheidstekort doen stijgen, 
en zou duidelijk blijken dat in feite een minder restrictief begrotingsbeleid wordt gevoerd. 
Voorts worden staatsbedrijven die niet in staat zijn de rente en aflossingen op hun 
schulden te betalen, zelden tot liquidatie gedwongen, hetgeen bijdraagt tot de inefficiëntie 
van de financiële sector. 
Het aantal geprivatiseerde ondernemingen is gestegen, maar aan het einde van het jaar 
waren slechts een derde van de kleine ondernemingen en 6% van de grote geprivatiseerd. 
De respons van het publiek op het grootscheepse privatiseringsprogramma dat medio 1995 
van start ging, was slechter dan verwacht, waardoor de autoriteiten zich gedwongen zagen 
de uiterste termijn voor inschrijving te verlengen. De burgers kunnen nu hun vouchers 
direct beleggen in ondernemingen tot eind maart 1996, of in het Fonds voor 
privé-eigendom tot eind april. 
De procedure voor de privatisering van twee van de vijf grote staatsbanken had in 1995 
moeten beginnen, maar werd uitgesteld tot 1996 en tot dusverre werd slechts één bank 
hiervoor voorgedragen, de Roemeense Ontwikkelingsbank. 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 
Nadat Roemenië in principe overeenstemming met het IMF had bereikt over een nieuw 
programma voor 1994/1995, verzochten de Roemeense autoriteiten de EU en de G-24 om 
verdere macro-financiële bijstand ter dekking van het resterende tekort van 
275 miljoen USD, welk bedrag nodig was voor dit programma. De toezeggingen van de 
EU/G-24 beliepen circa 219 miljoen USD, ofwel bijna 80% van het resterende 
financieringstekort, waaronder verdere macro-financiële bijstand van de EU voor een 
bedrag van 125 miljoen ecu, te verlenen in twee tranches, waartoe de Raad op 20 
63 
juni 1994 besloten had13. In december 1994 bereikte de Commissie overeenstemming met 
de Roemeense autoriteiten over de macro-economische voorwaarden die aan de uitkering 
van de lening werden verbonden. De uitkering van de eerste tranche (55 miljoen ecu) 
werd echter uitgesteld wegens tekortkomingen in het beleid bij de tenuitvoerlegging van 
het programma in het eerste kwartaal van 1995. 
Begin juli bereikten de Roemeense autoriteiten overeenstemming met het IMF, waardoor 
de weg werd vrijgemaakt voor de voltooiing van de eerste evaluatie van het programma, 
die uiteindelijk in november/december 1995 plaatsvond. De eerste tranche van de 
EU-lening werd in november 1995 uitgekeerd. 
De vrijgave van de tweede tranche (70 miljoen ecu) is afhankelijk gesteld van de 
daadwerkelijke tenuitvoerlegging van specifieke maatregelen tot structurele hervorming, 
waaronder vooruitgang bij de privatisering, financiële herstructurering van verliesgevende 
ondernemingen en hervormingen van het bankwezen, waarmee de Roemeense autoriteiten 
hebben ingestemd in het Memorandum van Overeenstemming. 
13 Besluit van de Raad 94/369/EG 
64 
IX. DE SLOWAAKSE REPUBLIEK 
1. Inleiding 
De ontbinding van de Tsjechische en Slowaakse Federatieve Republiek (TSFR) op 
1 januari 1993 had een aantal negatieve gevolgen voor de Slowaakse economie op een 
moment dat deze nog leed onder de schok die veroorzaakt werd door de ontmanteling van 
de Raad voor Wederzijdse Economische Bijstand en te kampen had met de moeilijkheden 
die gepaard gaan met de overgang naar een markteconomie. De ontbinding van de 
federatie hield in het bijzonder in dat aanzienlijke begrotingsoverdrachten uit de 
Tsjechische Republiek wegvielen, de handel met de Tsjechische Republiek werd 
ontwricht, de toegang van Slowakije tot de internationale kapitaalmarkten werd beperkt, 
en tegelijkertijd speculatie tegen de Slowaakse kroon ontstond waardoor de Slowaakse 
officiële deviezenreserves nagenoeg uitgeput raakten. 
Tegen deze achtergrond bereikte de Slowaakse regering medio 1993 overeenstemming 
met het IMF over een programma voor macro-economisch stabilisatie voor de rest van 
dat jaar, dat geschraagd werd door de goedkeuring in juli 1993 van een eerste trekking 
ten bedrage van 64,4 miljoen SDR in het kader van de Systemic Transformation Facility 
(STF) van het IMF. Daarnaast verstrekte de Wereldbank in november 1993 een lening 
voor economisch herstel ten belope van 80 miljoen USD aan Slowakije. 
In juli 1994 hechtte het IMF zijn goedkeuring aan een stand-by-krediet met een looptijd 
van 20 maanden en een tweede trekking in het kader van de STF voor een totaalbedrag 
van 180 miljoen SDR ter ondersteuning van een meer algemeen economisch programma 
voor 1994/1995. Daarnaast begon de Wereldbank besprekingen over een mogelijke lening 
voor de aanpassing van het bedrijfsleven en de financiële sector (Enterprise and Financial 
Sector Adjustment Loan (EFSAL)). Ter ondersteuning van dit programma keurde de Raad 
van de EU op 22 december 199414 een besluit goed waarbij macro-financiële bijstand aan 
de Slowaakse Republiek ter beschikking werd gesteld voor een bedrag tot 
130 miljoen ecu, als onderdeel van een initiatief van de G-24 naar aanleiding van het 
verzoek van de Slowaakse autoriteiten om aanvullende bijstand. Andere leden van de G-
24 deden verdere toezeggingen ten belope van 87,3 miljoen USD. 
2. Macro-economische ontwikkeling 
De in 1994 begonnen verbetering van de macro-economische situatie zette zich in 1995 
in hoger tempo voort. De bedrijvigheid herstelde zich sneller, waarbij het reële BBP met 
maar liefst 7,4% groeide en de industriële produktie met naar raming 8,4%. De 
binnenlandse vraag verving de netto-uitvoer als de drijvende kracht achter de 
economische expansie. De toename van de binnenlandse vraag werd echter grotendeels 
veroorzaakt door het particuliere verbruik en de voorraadvorming. De investeringen in 
vaste activa, die sinds het begin van het overgangsproces voortdurend sterk waren 
gedaald, stegen in 1995 vrijwel niet. Het economische herstel werd ook weerspiegeld in 
een daling van de werkloosheid van 15,2% in januari 1995 tot 13,7% in februari 1996. 
14 Besluit van de Raad 94/939/EG. 
65 
Ondanks deze sterke groei bleef de inflatie omlaag gaan. De inflatie, gemeten aan het 
consumptieprijzen-indexcijfer (CPI) op jaarbasis, is gedaald van 11,7% in december 1994 
tot slechts 6,1% in maart 1996, de laagste inflatie in alle landen die in de overgangsfase 
naar een markteconomie verkeren. De reële lonen bleven in 1995 sterk stijgen (in de 
industriële sector met ongeveer 6%), maar dit wordt in belangrijke mate gecompenseerd 
door sterke produktiviteitsverhogingen. 
De vermindering van de inflatie bleef ondersteund worden door een restrictief 
macro-economisch beleid. Doordat de opbrengsten van de BTW en de inkomstenbelasting 
de verwachtingen overtroffen, vertoonde de staatsbegroting eind 1995 een tekort van 
slechts 8,3 miljard SKK, dat is veel minder dan de geplande 21 miljard SKK. 
Tegelijkertijd werd het overschot van de totale overheid geraamd op ongeveer 0,5% van 
het BBP, in vergelijking met een tekort van 1,4% van het BBP in 1994 en 7,6% van het 
BBP in 1993. Ook het monetaire beleid bleef relatief krap, zij het iets ruimer dan in 
1994. De netto binnenlandse tegoeden van het bankstelsel groeiden in 1995 met 5%, 
ongeveer zoals gepland. De geldhoeveelheid (M2) groeide echter sneller dan gepland door 
de snelle uitbreiding van de netto buitenlandse tegoeden, die weer een gevolg was van 
het feit dat de betalingsbalanssituatie beter was dan verwacht. M2 is naar raming met 
20,8% toegenomen, terwijl het streefcijfer 10% bedroeg. In overeenstemming met haar 
beleid om steeds meer gebruik te maken van indirecte instrumenten om de 
geldhoeveelheid te beheersen, schafte de Nationale Bank van Slowakije (NBS) in 
januari 1996 alle resterende kredietplafonds voor de banken af. 
Na de opmerkelijke verbetering van 1994 bleef de Slowaakse betalingsbalans in 1995 
vooruitgaan. De lopende rekening, die van een tekort van 5,4% van het BBP in 1993 op 
een overschot van 5,7% van het BBP in 1994 was gekomen, vertoonde in 1995 een nieuw 
overschot van 4,3% van het BBP. De ontwikkeling van de handelsbalans in de eerste 
maanden van 1996 wijst er echter op dat het overschot in 1996 zal blijven verminderen 
ten gevolge van de hoge binnenlandse vraag. 
De kapitaalrekening verbeterde in 1995 eveneens met een totale netto kapitaaltoevloed 
van bijna 1 miljard USD in vergelijking met 130 miljoen USD in 1994. De voornaamste 
factor achter deze stijging van de netto kapitaaltoevloed was het feit dat de Slowaakse 
ondernemingen en banken veel meer in het buitenland gingen lenen. Ook het strakke 
beheer van de interbancaire liquiditeit door de NBS heeft in combinatie met de kennelijke 
stabiliteit van de Slowaakse kroon (en in de eerste helft van 1995 de verwachting dat 
deze zou revalueren ten opzichte van de Tsjechische kroon) geleid tot enige toevloed van 
kortlopend kapitaal. De buitenlandse directe investeringen bleven echter laag, deels 
doordat er onzekerheid bestond over de marktgerichte hervormingen van de regering en 
vooral over de privatisering (zie hieronder). 
De toegang van Slowakije tot de internationale kapitaalmarkten werd vergemakkelijkt 
door achtereenvolgende opwaarderingen van de kredietbeoordelingen van Slowakije. In 
mei 1995 kende Moody's een investment grade-waardering (Baa3) aan Slowakije toe. 
Standard & Poor's verhoogde de waardering van Slowakije in april 1995 (van BB* tot 
BB+) en opnieuw in april 1996 (tot BBB", een investment grade-waardering). Slowakije 
werd aldus een van de weinige landen in overgang die kunnen bogen op investment 
grade-waarderingen van de toonaangevende rating-bureaus in de VS. 
66 
Deze gunstige ontwikkelingen op zowel de lopende rekening als de kapitaalrekening 
hebben geleid tot een belangrijke toename van de internationale reserves. De officiële 
reserves (inclusief goud) stegen van 1,75 miljard USD eind 1994 tot 3,4 miljard USD 
eind 1995. Dit vertegenwoordigt een comfortabel niveau van ongeveer vier maanden 
invoer. Gedurende dezelfde periode zijn de reserves van het gehele bankstelsel 
toegenomen van 3,1 miljard USD tot 5 miljard USD. 
Na een devaluatie van de Slowaakse kroon met 10% in juli 1993 is de wisselkoers van 
de kroon stabiel gehouden ten opzichte van een mand van westerse valuta's. In juli 1994 
werd het aantal valuta's in de mand teruggebracht van vijf tot twee (de Duitse mark en 
de USD). Met het oog op de opheffing van het bilaterale clearingstelsel met de 
Tsjechische Republiek in oktober 1995 werd de Slowaakse kroon met 5% gerevalueerd 
ten opzicht van de Tsjechische munt. In januari 1996 werd de fluctuatieband rond de 
spilkoers vergroot van ± 1,5% tot ± 3%. 
Slowakije erfde van de Tsjechoslowaakse Federatie een relatief lage buitenlandse schuld. 
Hoewel de schuld- en de schulddienstratio hoger zijn geworden sinds het land 
onafhankelijk werd, blijven zij op redelijke niveaus. De schuld/BBP-ratio is gestegen van 
25,7% begin 1993 tot 33,8% in oktober 1995. De schulddienst/exportratio steeg van 3,3% 
in 1992 tot naar raming 9,5% in 1995. 
3. Structurele hervormingen 
De Slowaakse autoriteiten hechtten in het voorjaar van 1994 hun goedkeuring aan een 
plan om de privatisering te bespoedigen door meer gebruik te maken van de 
voucherregeling. In november 1994 hadden ongeveer 3,5 miljoen burgers zich opgegeven 
om vouchers te kopen. De in december 1994 gevormde nieuwe Slowaakse regering 
besloot echter in juni 1995 met de voucherregeling te stoppen. In plaats van aandelen in 
staatsbedrijven ontvingen de Slowaakse burgers die vouchers hadden gekocht, 
rentedragende obligaties met een looptijd van vijf jaar die waren uitgegeven door het 
Nationale Eigendomsfonds. In januari 1996 werden dergelijke obligaties voor een 
totaalbedrag van 33,3 miljard SKK (of het equivalent van ongeveer 8% van het BBP) 
uitgegeven. Dit nieuwe plan impliceert niet alleen een nieuwe vertraging van het 
privatiseringsproces, maar zou ook negatieve gevolgen voor de overheidsfinanciën kunnen 
hebben, vooral omdat de totale marktwaarde van de aandelen die voor privatisering door 
middel van vouchers waren bestemd, waarschijnlijk veel lager is dan de totale nominale 
waarde van de door het Nationale Eigendomsfonds uitgegeven obligaties. 
De beslissing om met de voucherregeling te stoppen, maakt deel uit van een door de 
huidige regering aangekondigde meer algemene ombuiging Van het privatiseringsbeleid. 
In het nieuwe privatiseringsbeleid wordt het accent gelegd op 
standaard-privatiseringsmethoden. De directe verkopen (voornamelijk aan bedrijfsleiders 
en werknemers) zijn sinds medio 1995 goed op gang gekomen, maar staan bloot aan 
kritiek wegens gebrek aan doorzichtigheid. Een ander belangrijk element van het nieuwe 
privatiseringsbeleid is het besluit van de regering, dat is terug te vinden in de in juli 1995 
aangenomen wet nr. 175, om 29 zogenoemde "belangrijke ondernemingen" (waaronder 
de grote nutsbedrijven in de energie- en de telecommunicatiesector alsmede 
wapenfabrieken) permanent in staatseigendom te houden. Aangezien het leeuwedeel van 
de "belangrijke ondernemingen" oorspronkelijk waren opgenomen in de voucherregeling 
67 
van 1994, is de totale boekwaarde van de ondernemingen die waren voorgedragen voor 
privatisering tijdens de tweede golf van grootschalige privatisering, door deze maatregel 
effectief met ongeveer 35% verminderd. Wet nr. 175 geeft de Staat ook een vetorecht bij 
belangrijke besluiten in 45 zogenoemde "strategische ondernemingen" (waaronder de 
grootste industriële ondernemingen) en houdt tevens in dat de uitoefening van de 
eigendomsrechten van de Staat over "strategische ondernemingen" teruggaat van het 
Nationaal Eigendomsfonds naar de oprichtende ministeries. Deze besluiten betreffende 
"strategische ondernemingen" zouden een remmende invloed kunnen hebben op zowel de 
privatisering als de herstructurering van deze ondernemingen. Het onderdeel van wet 
nr. 175 waarbij het de Staat wordt toegestaan "gouden aandelen" in "strategische 
ondernemingen" te behouden (of terug te verwerven) werd echter ongrondwettelijk 
verklaard door het Slowaakse Constitutionele Hof. 
Wat het Slowaakse financiële stelsel betreft, is nog belangrijke voortgang nodig met 
betrekking tot het vraagstuk van slechte leningen, privatisering en de bevordering van de 
mededinging. In juli 1995 werden strengere regelingen van kracht betreffende de 
classificatie van slechte leningen en de vorming van voorzieningen daarvoor. Omdat de 
regering bezorgd was over de negatieve gevolgen voor de begroting, kwamen er tot 
dusverre geen wijzigingen van de fiscale wetgeving die inhielden dat voorzieningen voor 
slechte leningen volledig fiscaal aftrekbaar zouden worden voor de banken, een maatregel 
die de autoriteiten oorspronkelijk voor eind 1994 hadden gepland. In januari 1996 
kondigde de regering aan dat zij voornemens was in 1996 haar meerderheidsdeelnemingen 
in de grootste spaarbank van het land (Slovenska Sporitelna), de twee grootste 
handelsbanken (VUB en IRB) en de grootste verzekeringsmaatschappij (Slovenska 
Poistovna) te verkopen. In februari 1996 nam het parlement een nieuwe bankwet aan 
waarbij de toezichtbevoegdheden van de NBS werden versterkt. 
Naar aanleiding van misbruiken en onregelmatigheden door sommige 
beleggingsprivatiseringsfondsenen beleggingsmaatschappijen beperkte het Ministerie van 
Financiën in de eerste helft van 1995 de operaties van verscheidene daarvan. Bovendien 
werd in juli 1995 nieuwe wetgeving vastgesteld om de doorzichtigheid van en de controle 
op hun werkzaamheden te verbeteren en de aandeelhouders van de 
beleggingsprivatiseringsfondsen beter te beschermen. Helaas zullen de nieuwe regelingen, 
in combinatie met de afschaffing van de voucherregeling, ook de rol van de 
beleggingsprivatiseringsfondsen in het bestuur van ondernemingen beperken. Met name 
zal vanaf eind 1996 de maximum-deelneming die een beleggingsprivatiseringsfondsin een 
bepaalde onderneming mag hebben, worden teruggebracht van 20% tot 10% van het 
kapitaal van de onderneming. 
Onder druk van de EU en de WTO verlaagden de Slowaakse autoriteiten de toeslag van 
10% op de invoer van consumptiegoederen, die in maart 1994 was ingesteld, vanaf half 
juli 1996 tot 7,5%. Na beraadslagingen in het Betalingsbalanscomité van de WTO hebben 
de Slowaakse autoriteiten aangekondigd dat zij de toeslag eind 1996 zullen afschaffen. 
Op 1 oktober 1995 werd een nieuwe wet op de deviezen van kracht. De Slowaakse kroon 
werd volledig inwisselbaar gemaakt voor transacties op de lopende rekening, en het 
bilaterale clearingstelsel met de Tsjechische Republiek dat sinds begin 1993 in stand was 
gehouden, werd opgeheven. De autoriteiten zijn ook van plan bepaalde beperkingen op 
het kapitaalverkeer geleidelijk te versoepelen. 
68 
De meeste prijzen in Slowakije zijn geliberaliseerd. Het aandeel van de artikelen 
waarvoor nog gereglementeerde prijzen gelden, vertegenwoordigt slechts ongeveer 5% 
van de totale omzet. Het gaat hierbij om energie (elektriciteit, gas, verwarming en 
aardolie), water, farmaceutische produkten, huren, telefoon en openbaar vervoer. De door 
de gezinshuishoudingen betaalde prijzen voor elektriciteit, gas en verwarming zijn lang 
niet kostendekkend. In het kader van de leningen voor economisch herstel van de 
Wereldbank en van de stand-by-programma's van het IMF hadden deze tarieven moeten 
worden verhoogd, maar dat is niet gebeurd. 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 
Slowakije haalde alle macro-economische doelstellingen en performance-criteria die met 
het IMF overeengekomen werden in het kader van het stand-by-programma 1994/1995. 
Omdat echter niet werd voldaan aan de voorwaarden inzake structurele hervormingen, 
kon de oorspronkelijk voor maart 1995 geplande evaluatie halverwege het programma niet 
met succes worden afgesloten. De voornaamste reden hiervoor werd gevormd door de 
vertragingen en de daaropvolgende ombuigingen van het beleid op het gebied van de 
privatisering, waaronder de onverwachte stopzetting van de 
aandelen-voor-vouchersregeling en de vervanging daarvan door het plan dat gebaseerd is 
op de uitgifte van obligaties van het Nationaal Eigendomsfonds. De autoriteiten slaagden 
er ook niet in te voldoen aan de voorwaarden betreffende de verlening van tijdelijke 
volledige belastingaftrek voor door banken gevormde voorzieningen voor slechte 
leningen, de aanpassing van de energieprijzen en de afschaffing van de invoertoeslag. De 
trage formulering en het gebrek aan stabiliteit van het privatiserings- en het overige 
structuurbeleid bracht de Wereldbank er ook toe de besprekingen over een EFSAL in 
april 1995 af te breken. 
In mei 1995 voerden de diensten van de Commissie besprekingen met de Slowaakse 
autoriteiten over de aan de tenuitvoerlegging van de EU-leningfaciliteit te verbinden 
voorwaarden voor de economische politiek. Tijdens de besprekingen werd echter 
onvoldoende vooruitgang gemaakt, aangezien de Slowaakse autoriteiten zich weinig 
flexibel opstelden met betrekking tot de door de Commissie bepleite maatregelen, met 
name de vroegtijdige geleidelijke afschaffing van de invoertoeslag van 10%, de 
aanpassing van de energieprijzen en de noodzaak te voorkomen dat de nieuwe regelingen 
betreffende beleggingsprivatiseringsfondsen afbreuk doen aan hun invloed op het bestuur 
van de bedrijven. De hervatting van de besprekingen werd gecompliceerd door de in 
juni 1995 bekendgemaakte besluiten van de regering betreffende de privatisering, 
waaronder met name de stopzetting van de aandelen-voor-vouchers-regeling, die door de 
Commissie werd beschouwd als een essentiële voorwaarde voor de effectieve uitkering 
van de bijstand. 
Zoals hierboven opgemerkt, maakte de macro-economische en vooral de 
betalingsbalanssituatie van Slowakije ondertussen een opmerkelijke ommekeer door. 
Gezien de verbetering van de externe positie deelde de Slowaakse regering mee geen 
gebruik te willen maken van de resterende tranches van het IMF-stand-by-krediet. 
Uiteindelijk deed Slowakije slechts de eerste twee trekkingen (in totaal 
32,2 miljoen SDR) in het kader van deze stand-by-regeling, die in maart 1996 afliep. 
69 
In deze context hechtte de Commissie op 23 januari 1996 haar goedkeuring aan een 
voorstel voor een besluit van de Raad tot intrekking van het besluit van 1994 tot 
toekenning van macro-financiële bijstand aan Slowakije. Verwacht wordt dat dit besluit 
in 1996 door de Raad zal worden vastgesteld. 
Wat betreft de verstrekking van de aanvullende macro-financiële bijstand die door de 
andere leden van de G-24 was toegezegd, zij opgemerkt dat Japan begin mei 1995 de 
toegezegde bijstand van 60 miljoen USD vrijgaf. Dit geschiedde in de vorm van een 
lening van de Japanse Exim Bank als cofinanciering naast de lening voor economisch 
herstel van de Wereldbank. Ten tijde van de opstelling van dit verslag hadden geen 
uitkeringen van andere donors plaatsgevonden. 
70 
X. OEKRAÏNE 
1. Inleiding 
De voortdurende strijd tussen hervormers en conservatieve krachten blijft de economische 
politiek kenmerken en vertraagt de voortgang van de economische hervorming in 
Oekraïne. In de tweede helft van 1995 liet de uitvoering van het beleid verscheidene 
malen te wensen over, waardoor de wisselkoers zwakker werd en de streefcijfers voor de 
begroting en de inflatie niet werden gehaald. Daarom schortte het IMF de uitvoering van 
zijn stand-by-regeling in december op (uiteindelijk werd deze regeling begin 1996 
beëindigd). Niettemin vorderde de stabilisatie in 1995 aanzienlijk: het tempo van de 
economische achteruitgang werd gehalveerd van - 23% in 1994 tot - 11,8%, de inflatie 
en het tekort van de totale overheid werden verminderd, en de handelsbalans verbeterde. 
De structurele hervormingen gingen eind 1994 van start en er werden enige resultaten 
bereikt, vooral bij de liberalisatie van de prijzen en de handel en meer onlangs bij de 
kleinschalige privatisering. De grootschalige privatisering en de herstructurering vorderden 
echter traag en de buitenlandse directe investeringen zijn nog te verwaarlozen. Ten 
gevolge van fouten bij de uitvoering van het beleid en trage structurele hervormingen 
alsmede slechte weersomstandigheden zal de groei zich naar verwachting pas in 1997 
herstellen. 
2. Macro-economische ontwikkeling 
Pas drie jaar na de onafhankelijkheid van het land werd in Oekraïne in oktober 1994 
eindelijk met economische hervormingen begonnen. Na zijn verkiezing voerde President 
Kuchma een programma voor de liberalisatie van de prijzen, de handel en de wisselkoers 
in, in combinatie met subsidieverlagingen en een vermindering van de 
overheidsinmenging. Er werd een krapper begrotingsbeleid vastgesteld, geschraagd door 
een restrictief monetair beleid. Dankzij het programma kon de snelle economische 
achteruitgang worden afgeremd. Medio 1995 was de maandelijkse inflatie teruggebracht 
tot ongeveer 5%, de wisselkoers van de karbovanets (de tijdelijke munt van Oekraïne) 
gestabiliseerd, waren internationale reserves opgebouwd en leek een stabilisatie van de 
produktie op korte termijn mogelijk. 
President Kuchma en Eerste Minister Marchuk hadden echter nog steeds te kampen met 
een conservatieve meerderheid in het parlement, die erin slaagde een aantal 
hervormingsmaatregelen uit te stellen of zelfs te annuleren. Voorts rees in de zomer van 
1995 twijfel over de wil van de regering om het veranderingsproces voort te zetten. De 
regering moedigde de handelsbanken aan hun kredieten aan insolvente ondernemingen op 
te voeren, de subsidies aan ondernemingen werden verhoogd en de hoog opgelopen 
aardgasschulden van het bedrijfsleven werden nog steeds uit de begroting betaald. De 
monetaire financiering van het tekort was ook hoger dan verwacht. Daardoor werd de 
karbovanets weer zwakker en werden de voor het einde van het jaar vastgestelde 
streefcijfers voor de begroting en de inflatie niet gehaald. Omdat de structurele 
hervorming ook aansleepte, besloot het IMF in december 1995 een besluit over de 
uitkering van de vierde tranche van de stand-by-regeling uit te stellen. 
Hoewel Oekraïne in de winter 1995/96 niet in staat was de doelstellingen van zijn 
stabilisatieprogramma na te leven, vorderde de stabilisatie in 1995 aanzienlijk. Het tempo 
71 
van de economische achteruitgang werd gehalveerd van - 23% in 1994 tot - 11,8% in 
1995, met vóór augustus zelfs enkele verbeteringen van maand tot maand. Thans wordt 
verwacht dat het BBP in 1996 zal blijven dalen alvorens zich in 1997 te stabiliseren op 
een produktieniveau van ongeveer 40% van het niveau vóór de overgang. Wegens het 
groeiende belang van de informele sector vormen de officiële cijfers echter wellicht een 
onderschatting van de werkelijke vooruitgang van de bedrijvigheid. De jaarlijkste inflatie 
werd teruggebracht van 401% in december 1994 tot 182% eenjaar later. 
Voor 1996 wordt een verdere verbetering verwacht. Hoewel de verschillende 
informatiebronnen sterk uiteenlopen over de betekenis en het niveau van de 
handelsbalans, wijzen zij alle op een verbetering in 1995 ten gevolge van de toenemende 
export, vooral naar niet tot de voormalige Sovjet-Unie behorende landen, en de 
stagnerende invoer. 
De geregistreerde werkloosheid in Oekraïne blijft met ongeveer een half procent van de 
beroepsbevolking extreem laag. De werkelijke werkloosheid kan echter veel hoger zijn, 
aangezien de verborgen werkloosheid in grote staatsbedrijven en bij de overheid hoog 
blijft en vele in moeilijkheden verkerende ondernemingen hun personeel aanhouden, maar 
met onbetaald verlof sturen. De lonen stegen in 1995 over het algemeen vrij snel. De 
reële lonen stegen met 12% en de gemiddelde loonsverhoging in de overheidssector 
bedroeg in de eerste helft van 1995 reëel ongeveer 50%, waardoor de lonen op hetzelfde 
niveau kwamen als in het bedrijfsleven en aldus de begroting en de inflatie zwaarder 
onder druk kwamen te staan. 
De overheidsbegroting voor 1995 was erop gericht het kastekort terug te brengen van 
8,6% van het BBP in 1994 tot 3%. Het werkelijke resultaat lag waarschijnlijk rond 4%, 
vooral door te hoge overheidsuitgaven. Deze overschrijding is nog aanzienlijker wanneer 
in aanmerking wordt genomen dat de overheid opnieuw een aantal betalingsachterstanden 
voor de energie-invoer opliep die niet zichtbaar zijn in het bedrag van het tekort op 
kasbasis. 
3. Structurele hervormingen 
Vóór 1994 boekte Oekraïne weinig of geen vooruitgang met de structurele hervormingen. 
Na zijn verkiezing vaardigde President Kuchma in november 1994 een decreet uit om te 
beginnen met een grootschalig privatiseringsprogramma door middel van vouchers en 
stelde hij als doel dat 8.000 (van de 18.000) middelgrote en grote ondernemingen in 1995 
moesten worden geprivatiseerd. Ten gevolge van organisatieproblemen, oppositie van het 
parlement en de plaatselijke bureaucratie, te hoge reserveringsprijzen, de uitsluiting van 
buitenlandse beleggers en het gebrek aan vertrouwen bij het grote publiek werden echter 
slechts 2.700 bedrijven daadwerkelijk te koop aangeboden en werd van slechts 1.500 van 
deze bedrijven de meerderheid van de aandelen effectief verkocht. Dit gebrek aan 
vooruitgang is vooral zorgwekkend in de belangrijke landbouwsector. Voortdurende 
onenigheid tussen de president en het parlement over de wijze waarop te werk diende te 
worden gegaan, heeft alle vooruitgang van betekenis verhinderd. Tot voor kort bleef de 
voortgang met betrekking tot kleinschalige privatisering ook beperkt. De gunstige effecten 
van nieuwe maatregelen die eind 1994 werden ingevoerd, werden pas in het derde 
kwartaal van 1995 merkbaar. Daardoor moesten een belangrijk aantal kleine 
72 
ondernemingen in 1996 nog worden geprivatiseerd, hoewel het oorspronkelijk de 
bedoeling was deze operatie eind 1995 af te sluiten. 
Door de beperkte voortgang bij de privatisering en het ontbreken van buitenlandse directe 
investeringen blijft de herstructurering van de ondernemingen aanslepen. De oude 
monopolistische structuur van de economie is nog alom tegenwoordig, vooral in de zware 
industrie en in de chemische en de farmaceutische sector. Doordat geleide bankkredieten 
en belangrijke subsidies blijven toevloeien, zijn de meeste ondernemingen nauwelijks aan 
budgettaire beperkingen gebonden. Voorts stapelen de betalingsachterstallen tussen 
ondernemingen zich in hoog tempo op en hoewel er een faillissementswetgeving bestaat, 
wordt deze niet doeltreffend ten uitvoer gelegd. 
4. Verlening van macro-financiële bijstand 
De EU-lening van 85 miljoen ecu waartoe op 22 december 1994 was besloten 
(94/940/EG), zou in één tranche worden uitgekeerd op voorwaarde dat een 
stand-by-overeenkomst met het IMF zou worden gesloten, het plan van aanpak voor 
nucleaire veiligheid in Oekraïne van de EU/G-7 snel ten uitvoer zou worden gelegd en 
vooruitgang zou worden geboekt bij de structurele hervormingen. Na grote vertragingen 
die aan Oekraïne waren te wijten, werd deze lening in december 1995 eindelijk 
uitgekeerd. 
Gezien de dringende financiële behoeften van Oekraïne en tegen de achtergrond van 
verdere inspanningen van de Oekraïense autoriteiten om de economische hervorming 
voort te zetten, besloot de Raad op 23 oktober 199515 Oekraïne te voorzien van verdere 
communautaire macro-financiële bijstand in de vorm van een tweede lening van ten 
hoogste 200 miljoen ecu, die een aanvulling zou vormen op de financiële bijstand van de 
internationale financiële instellingen en andere bilaterale donors. 
Besluit van de Raad 95/442/EG 

43 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 695 def. 
DOCUMENTEN 
NL il 
Catalogusnummer : CB-CO-96-704-NL-C 
ISBN 92-78-13752-9 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg