COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(93) 88 def. 
Brussel, 1 apr iI 1993 
MEDEDELING EN 3e RAPPORT VAN DE COMMISSIE 
betreffende de huidige situatie en de vooruitzichten op het 
gebied van het beheer van radioactieve afvalstoffen in 
de Europese Gemeenschap 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
betreffende de huidige situatie en de vooruitzichten op het 
gebied van het beheer van radioactieve afvalstoffen in 
de Europese Gemeenschap 
A 
I. INLEIDING 
II. HUIDIGE SITUATIE EN VOORUITZICHTEN OP HET GEBIED VAN HET 
BEHEER VAN RADIOACTIEVE AFVALSTOFFEN 
II.A. Produktie van afvalstoffen 
II.B. Beheer van korllevende afvalstoffen 
U.C. Stand van zaken op het gebied van diepe opberging 
II.D. Resultaten en niet opgeloste kwesties 
III. ACTIES VAN DE COMMISSIE 
IV. AANBEVELINGEN 
/\GU 
(••) INLEIDING 
In zijn resolutie van 18 februari 1980n heeft de Raad een communautair 
actieplan 1980-1992 op het gebied van radioactieve afvalstoffen goedgekeurd. Dit 
plan heeft betrekking op de problematiek van de radioactieve afvalstoffen 
afkomstig van nucleaire installaties en met name op de problematiek van het 
beheer en de opberging van hoog actief en/of langlevend afval. 
Punt 1 van het actieplan voorziet in een permanente analyse van de situatie 
inzake het beheer van radioactief afval in de Gemeenschap met het oog op het 
vinden van de vereiste oplossingen. Deze analyse betreft : 
beschikbare technieken en bestaande en door de Lid-Staten geplande 
installaties voor het beheer van radioactieve afvalstoffen in de verschillende 
fasen, met inbegrip van procédés en procedures voor definitieve opberging; 
werkzaamheden op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling die de Lid-Staten en de Gemeenschap van plan zijn uit te 
voeren; 
beheerspraktijken voor de verschillende categorieën afvalstoffen die in de 
Lid-Staten zijn of zullen worden bepaald; 
prognoses ten aanzien van de toepassing en de tijdschema's daarvoor. 
De informatie en de resultaten die tijdens deze werkzaamheden worden verkregen 
zullen worden benut "om de Gemeenschap en de Lid-Staten voortdurend op de 
hoogte te houden van de stand van de werkzaamheden en resultaten op het 
gebied van het beheer en de opslag van radioactieve afvalstoffen, gerelateerd aan 
de behoeften van de nucleaire programma's". 
De Commissie heeft een tweetal verslagen aan de Raad toegezonden, in 1983 en 
1987r), betreffende de situatie en de vooruitzichten tot aan de eeuwwisseling 
op het gebied van het beheer van radioactieve afvalstoffen in de Lid-Staten van 
de Gemeenschap. 
n PB C 51/1-2-3 van 29.11980. 
Mededelingen van de Commissie aan de Raad "Eerste rapport over de huidige situatie en de vooruitzichten 
voor een beheer van radioactieve afvalstoffen in de (iemeenschap" doc. COM(83)262 van 16.5.1983 en 
"Tweede rapport" doc. COM(87)312 van 22.10.1987. 
A Xr v 
Bijgaand zendt de Commissie haar derde rapport toe. Voor dit rapport, dat is 
gebaseerd op de situatie 1990-1991, is, evenals voor de voorgaande rapporten, 
gebruik gemaakt van de door de Lid-Staten verschafte informatie. 
Onlangs heeft de Raad de vernieuwing van het plan° voor de periode 1993-1999 
goedgekeurd. Zodoende zal de Commissie ook in de toekomst periodiek verslag 
aan de Raad kunnen uitbrengen. 
ƒƒ- HUIDIGE SITUATIE EN VOORUITZICHTEN OP HET GEBIED VAN HET 
BEHEER VAN RADIOACTIEVE AFVALSTOFFEN 
Uit het bijgaande rapport komt het volgende naar voren : 
HA. Produktie van afvalstoffen 
Het hoge ontwikkelingsniveau van de Lid-Staten heeft tot gevolg dat in de 
Gemeenschap uiteenlopende categorieën radioactief afval afkomstig uit een groot 
aantal verschillende bronnen worden geproduceerd; de hoeveelheid radioactief 
afval verschilt aanzienlijk van Lid-Staat tot Lid-Staat; alle Lid-Staten hebben 
evenwel met radioactief afval te maken. 
De eerste bron van afval wordt gevormd door het gebruik van radio­
isotopen en bepaalde bestralingsinstrumenten in de industrie, geneeskunde 
en het niet-nucleaire onderzoek. Dit afval komt in alle Lid-Staten voor. 
Afgezien van de verbruikte stralingsbronnen betreft het hier laagactief 
afval. Hoewel de nationale gegevens over deze afvalstoffen moeilijk 
onderling kunnen worden vergeleken, blijkt dat de hoeveelheden niet 
kunnen worden verwaarloosd en dat een zorgvuldig beheer nodig is. 
De tweede bron van afval wordt gevormd door de verwerking in diverse 
sectoren van de industrie van delfstoffen of grondstoffen die natuurlijke 
radio-elementen bevatten; dit afval wordt geproduceerd in landen, al dan 
niet met een eigen kernenergieprogramma, waar industriële activiteiten 
plaatsvinden als de exploitatie van uraanvoorraden, de produktie van 
fosfaathoudende meststoffen of de winning van aardgas en aardolie; deze 
afvalstoffen die uitsluitend natuurlijke radio-isotopen bevatten, hebben 
doorgaans een zeer lage activiteit. Afgezien van gegevens over de 
exploitatie van uraanvoorraden zijn over deze categorie afvalstoffen geen 
systematisch verzamelde gegevens beschikbaar. 
(*; Resolutie van de Rami van 15.6.1992. 
-^IC 
De derde bron van radioactief afvaP wordt gevormd door de 
kernenergieprogramma's, met inbegrip van het bijbehorende onderzoek en 
de ontmanteling van oude installaties. Naar hoeveelheid radioactiviteit 
gerekend vormt het afval afkomstig van kerncentrales en de bijbehorende 
splijtstofcyclusinstallaties hiervan het grootste deel. Het gaat hier om afval 
van alle categorieën (laag-, middel- en hoogactief; kort- en langlevend). 
Dit afval is van belang voor de Lid-Staten die kernenergieprogramma's 
hebben of hadden. 
De jaarlijkse produktie van deze afvalstoffen, die qua volume in 
overeenstemming is met de prognoses van het vorige rapport en die dit 
decennium min of meer constant zal blijven, wordt door diverse factoren 
bepaald (ontwikkeling van de nationale kernenergieprogramma's, 
technologische vooruitgang op het gebied van de verwerking van 
afvalstoffen, optimalisatie van het beheer, enz.). 
Hoewel het rapport de periode 1990-2020 bestrijkt, hebben de prognoses voor na 
het jaar 2000 een sterk speculatief karakter als gevolg van de onzekerheden 
omtrent het nationale beleid inzake de bouw en ontmanteling van nucleaire 
installaties. 
II.B. Beheer van kortlevende afvalstoffen 
Voor het beheer en de opberging van laag- en middelactief (kortlevend) afval, dat 
qua volume 90 % van het in de kernenergiesector geproduceerde radioactief afval 
vormt, bestaan er bevredigende en beproefde technische oplossingen. 
De behandelingsmethodes blijken over het algemeen te voldoen aan de huidige 
behoeften van de industrie en aan de eisen van de veiligheidsinstanties in de 
Gemeenschap; hoewel deze activiteiten al enkele tientallen jaren plaatsvinden, 
worden nog steeds technologische verbeteringen geïntroduceerd, terwijl ook het 
beheer nog verder wordt geoptimaliseerd. Het gaat hier onder meer om de 
verkleining van het volume van de geproduceerde afvalstoffen en de beperking 
van radioactieve lozingen in het milieu. 
Voor deze categorie afval is met name opberging op geringe diepte in technische 
structuren goed ontwikkeld. Deze vorm van opberging vindt hier steeds meer 
toepassingr). De capaciteit van de recentelijk in gebruik genomen nationale 
installaties wordt toereikend geacht voor de behoeften van de betrokken Lid-
Staten tot 2020/2030. 
(,) In het rapport wordt niet ingegaan op afval van militaire oorsprong. 
Met inbegrip van omhullende materialen en verpakkingen is reeds bijna 1.400.000 m3 opgeborgen. (") 
A i 
In de andere Lid-Staten is voor een alternatieve optie gekozen : opberging in 
diepe opbergfaciliteiten (zie paragraaf C) die worden aangelegd of waarvoor de 
vergunningsprocedure loopt, of langdurige interimopslag (één Lid-Staat). 
U.C. Stand van zaken op het gebied van diepe opberging 
Het concept van de diepe opberging0 van alle categorieën radioactief afval 
blijkt, nadat gedurende zo'n 20 jaar op internationaal, communautair en nationaal 
niveau programma's voor onderzoek, ontwikkeling en demonstratie zijn 
uitgevoerd, zeker technisch realiseerbaar en in principe veilig. Er bestaan 
methodes om voor de beoogde opberglocaties de veiligheid te evalueren. 
Voor de soorten afval waarvoor diepe opberging de enige mogelijkheid is, is deze 
vorm van opberging nog niet toegepast. Dit zijn de langlevende afvalstoffen : 
middelactief met alfastralers besmet afval of hoogactief afval^dat als gevolg van 
het radioactief verval warmte produceert. Deze situatie is niet specifiek voor de 
Gemeenschap. Met het oog op de stralingsbescherming hoeft hierover geen 
bezorgdheid te bestaan, aangezien deze afvalstoffen op veilige wijze in geschikte 
faciliteiten kunnen worden opgeslagen. 
Wat het hoogactief afval betreft is het om technische en veiligheidsredenen zelfs 
beter dat dit afval enkele tientallen jaren kan "afkoelen". Oplossingen en 
faciliteiten voor langdurige interimopslag bestaan reeds of worden gerealiseerd. 
Deze situatie is echter wél betreurenswaardig als het gaat om met alfastralers 
besmet afval dat niet eerst hoeft "af te koelen" en waarvan de in interimopslag te 
bewaren volumes - 8 % van het volume van de jaarlijks geproduceerde 
afvalstoffen - aanzienlijk worden. De projecten die in sommige Lid-Staten lopen 
zijn dan ook van groot belang. 
ll.D. Resultaten en onopgeloste kwesties 
Over het algemeen blijkt dat de veiligheid van het beheer van door de nucleaire 
industrie geproduceerde radioactieve afvalstoffen en de vermindering van de 
milieu-effecten de afgelopen jaren belangrijke ontwikkelingen heeft doorgemaakt 
dank zij de technologische vooruitgang en de hoge investeringen, de verbetering 
van het beheer, de in verschillende Lid-Staten geïntroduceerde structuren en de 
verbetering van de regelgeving. 
o 
e*) Ook wel "geologische" opberging genoemd. 
Verglaasd afval afkomstig van de opwerking van verbruikte splijtstof of verbruikte splijtstof als deze niet wordt 
opgewerkt. 
y\ }JL-
In verband met de afvalstoffen afkomstig van medische, industriële of 
onderzoektoepassingen, vinden werkzaamheden plaats om de controle op het 
ontstaan en het beheer te handhaven en te verbeteren. 
Bepaalde kwesties op het vlak van regelgeving en beleid dieiiog niet zijn opgelost, 
verdienen meer aandacht. Het gaat hier onder meer om het beheer van zeer licht 
radioactieve materialen van uiteenlopende oorsprong, de equivalentie van op 
verschillende plaatsen geproduceerd radioactief afval en de voorlichting en 
raadpleging van de bevolking. 
III - ACTIES VAN DE COMMISSIE 
Volgens het bijgaande rapport werd met de acties van de Commissie 
tegemoetgekomen aan de behoeften van de Gemeenschap op het gebied van 
O & O, regelgeving en de bevordering van samenwerking tussen de Lid-Staten en 
harmonisatie van de toegepaste praktijken. 
Op het gebied van O & O is het programma 1985-1989 succesvol 
afgesloten0 en loopt het programma 1990-1994 met de steun van het 
Raadgevend Comité inzake beheer en coördinatie. 
Op het gebied van de regelgeving dienen met name de maatregelen te 
worden genoemd die zijn genomen om ongecontroleerde overbrenging van 
radioactieve afvalstoffen van het ene land naar het andere te 
voorkomenr). Voorts heeft de Commissie alle directe en indirecte 
uitvoer van gevaarlijke en radioactieve afvalstoffen naar de 68 ACP-landen 
verboden**"*. 
Wat de samenwerking en harmonisatie van praktijken betreft zijn het feit 
dat de experimentele nationale ondergrondse opbergfaciliteiten steeds 
meer worden opengesteld voor onderzoekteams uit andere landen en de 
oprichting van een netwerk van laboratoria in de Gemeenschap om de 
controle van de kwaliteit van de afvalcolli's te optimaliseren en te 
harmoniseren, twee in het oog springende voorbeelden. 
o 
e*) 7Ae evaluatie van het programma "Beheer en opslag van radioactieve afvalstoffen 1985-1989" rapport 
EUR 12264 EN. 
Richtlijn van de Raad van 3 februari 1992 betreffende toezicht en controle op overbrenging van radioactieve 
afvalstoffen tussen Lid-Staten en naar en vanuit de Gemeenschap. 
PB L 35 van 1221992, bh. 24. 
( } Krachtens artikel 39 van de vierde ACS-EEG-Overeenkomst die op 15 december 1989 te Lomé is 
ondertekend. 
Ten einde de verbintenissen in het kader van het vijfde communautair 
milieubeleid en milieu-actieprogramma na te komen, is de Commissie van 
plan binnenkort een communautaire strategie op het gebied van radioactief 
afval voor te stellen. Hierdoor zal de in de resolutie van de Raad 
van 7 mei 1990 vastgestelde communautaire strategie op het gebied van 
afvalstoffen (waarvan radioactief afval is uitgezonderd) worden aangevuld. 
IV - AANBEVELINGEN 
In verband met de analyse in het bijgaande rapport, dat in paragraaf II is 
samengevat, vestigt de Commissie de aandacht van de Raad op de volgende 
punten : 
het beheer van radioactief afval is een belangrijk element van de veiligheid 
en bescherming van het milieu; dit beheer moet voor alle soorten 
afvalstoffen, ongeacht hun herkomst, worden ontwikkeld en gestructureerd 
ten einde ervoor te zorgen dat aai) de eisen inzake stralingsbescherming 
en -veiligheid wordt voldaan; 
onderzoek, selectie en openstelling van faciliteiten voor definitieve 
opberging moeten met prioriteit worden voortgezet; 
technologische ontwikkeling en optimalisering moeten worden voortgezet, 
met name op het gebied van het beheer van langlevend afval (bv. 
volumeverkleining, ontsmetting van afval en vermindering van de 
radiotoxiciteit op lange termijn); 
in verband met het beheer van radioactief afval, en met name de laatste 
fase, de opberging, moet de voorlichting en raadpleging van de bevolking 
worden geïntensiveerd. 
A B-
3e RAPPORT VAN DE COMMISSIE 
betreffende de huidige situatie en de vooruitzichten op het 
gebied van het beheer van radioactieve afvalstoffen in 
de Europese Gemeenschap 
ld 
INHOUD 
Inleiding 
I Algemeen beleid inzake afvalbeheer 
II Ontstaan van radioactief afval in de Lid Staler) van de EG 
11.1 Bronnen van radioactief afval 
11.2 Categorieën radioactief afval 
11.3 Ontstaan van radioactief afval 
11.3.1 Ontstaan van radioactief afval (Jopr het gebruik van isotopen in de industrie, 
de medische sector en het onderzoek 
11.3.2 Ontstaan van afval door de bewerking van grondstoffen die natuurlijke 
radionucliden bevatten 
11.3.3 Ontstaan van afval in kernenergieprogramma's 
III Huidige en te verwachten situatie op het gebied van het radioactief-afvalbehecr en -beleid 
in de Gemeenschap 
111.1 Organisatie en structuur van het radioactief afvalbeheer in de landen van de 
Gemeenschap 
111.2 Onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma's 
111.2.1 Programma's en middelen 
111.2.2 Geavanceerd onderzoek - Transmutatie 
111.3 Systeembenadering en beginselen 
111.4 Behandeling en conditionering 
111.5 Vervoer van radioactief afval 
II 1.5.1 Voorschriften betreffende hcj vervoer van nucleair materiaal in het algemeen 
III.5.2 Vervoer van radioactief alval in de praktijk 
111.6 Opslag en opberging van radioactief afval en verbruikte splijtstof 
111.6.1 Inleiding 
111.6.2 Interimopslag 
HI.6.2.1 Colli met laag- en middelaclief afval 
111.6.2.2 Verglaasd hoogactief afval 
111.6.2.3 Verbruikte splijtstof 
111.6.3 Opberging van radioactief afval 
111.6.3.1 Opberging op geringe diepte 
111.6.3.2 Diepe geologische opbergfaciliteiten 
IV Nucleaire veiligheid bij hel beheer van radioactief afval 
IV. 1 Aan opberging voorafgaande activiteiten 
1V.2 Opberging 
IV.2.1 Opberging op geringe diepte 
IV.2.2 Opberging in diepe geologische formaties 
V Actuele kwesties op het vlak van regelgeving en beleid 
V.l Materialen met zeer lage radioactiviteit 
V.2 Equivalentie van radioactief afval 
V.3 Voorlichting en betrokkenheid van de jbcvplking 
AFKORTINGEN 
AEA Atomic Energy Authority 
ANDRA Agence Nationale pour la gestion des Déchets RAdioactifs 
BfS Bundesamt für Strahlenschutz 
BNFL British Nuclear Fuels pic 
CEA Commissariat à l'Energie Atomique 
CEG Commissie van de Europese Gemeenschappen 
CIEMAT Centro de Investigaciones Energeticas, MedioAmbientales y 
Technologicas 
COVRA Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval 
DBE Deutsche Gesellschaft zum Bau und Betrieb von Endlagern für 
Abfallstoffe 
EG Europese Gemeenschappen 
ENEA Ente per Ie Nuove tecnologie, l'Energia e l'Ambiente 
ENEL Ente Nazionale dell' Energia Elettrica 
ENRESA Empresa Nacional de REsiduos rAdiactivos 
HAA Hoogactief Afval 
IAEA International Atomic Energy Agency (Internationale Organisatie voor 
Atoomenergie) 
LAA Laagactief Afval 
M AA Middelactief Afval 
NE Nuclear Electric 
NEA Nuclear Energy Agency (Agentschap voor Kernenergie) 
NIRAS Nationale Instelling voor het Beheer van Radioactief Afval en 
Splijtstoffen 
NIREX Nuclear Industry Radioactive Waste Executive 
NUCLECO Nucleare-Ecologia 
OESO Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling 
OPLA OPslag op LAnd 
SCK StudieCentrum voor Kernenergie 
SN Southern Network 
WAK Wiederaufarbeitungsanlage Karlsruhe 
WGO Wereldgezondheidsorganisatie 
INLEIDING 
Overeenkomstig punt 1 van het Communautair Actieplan op het gebied van radioactieve 
afvalstoffen 1980-92 dat in februari 1980 door de Raad van de Europese 
Gemeenschappen is vastgesteld1, analyseert de Commissie permanent de situatie inzake 
het beheer van radioactief afval in de Gemeenschap. 
Om de Gemeenschap en de Lid-Staten in staat te stellen van de resultaten van zulke 
analyses gebruik te maken, rapporteert de Commissie op gezette tijden aan de Raad. 
In 1983 en 1987' werden rapporten aan de Raad toegezonden. Dit rapport is dus het 
derde van de reeks. Hierin worden de gegevens uit de vorige rapporten bijgewerkt en 
aangevuld, terwijl voor de eerste keer ook informatie wordt gegeven over de toestand in 
de nieuwe staten ("Lander") van de Bondsrepubliek Duitsland. De raming van de 
hoeveelheid radioactief afval dat in de Gemeenschap ontstaat is voorzichtig 
geëxtrapoleerd tot het jaar 2020. 
Dit rapport is gebaseerd op gegevens uit nationale bronnen die verstrekt zijn door 
vertegenwoordigers van de Lid-Staten in het Raadgevend Comité van de Commissie 
inzake het Communautair Actieplan op het gebied van radioactieve afvalstoffen. 
In de vorige rapporten is algemene achtergrondinformatie opgenomen inzake radioactief 
afval; indien nodig kan de lezer deze rapporten raadplegen. 
Resolutie van de Raad van 18 februari 1980, PB C 51, 29.2.1980, blz. 1. 
Mededelingen van de Commissie aan de Raad van de Eurojjese Gemeenschappen, GOM (83) 262 
van 16 mei 1983 "Analyse van de huidige situatie en de vooruitzichten op het gebied van het beheer 
van radioactieve afvalstoffen in de Gemeenschap" en GOM (87) 312 van 29 juli 1987 met dezelfde 
titel. 
HOOFDSTUK I 
ALGEMEEN BELEID INZAKE AFVALBEHEER 
In het voorbije decennium is in de Europese Gemeenschap het beheer van alle soorten 
afval (huishoudelijk, industrieel, toxisch en niet-toxisch, nucleair) met groeiende aandacht 
en bezorgdheid gevolgd. 
Wat de ontstane hoeveelheden huishoudelijk en industrieel afval betreft, zijn op nationaal 
en communautair niveau de eerste ramingen gemaakt. Jaarlijks wordt in de hele 
Gemeenschap ongeveer 2,2 miljard ton vast afval (alle categorieën samen) geproduceerd, 
waaronder 20 miljoen ton industrieel toxisch afval. Om een veilig beheer en veilige 
verwijdering van deze afvalstoffen te vergemakkelijken, worden voorlopige lijsten 
opgesteld van de eventueel aanwezige schadelijke produkten en wordt een globale 
indeling gemaakt. In overeenstemming met de "systeembenadering" die al voor nucleaire 
afvalstoffen is ontwikkeld (zie hoofdstuk III), wordt in sommige landen, bijvoorbeeld de 
Bondsrepubliek Duitsland, onderzoek verricht betreffende opbergmogelijkheden (vul. 
ondergronds) en geschikte afvalvormen voor toxisch afval. 
Tegelijkertijd wordt in een hoog tempo gewerkt aan de uitwerking van de reglementering 
op nationaal en communautair niveau, met name de relevante EG-wetgeving. 
Eind 1989 is een EG-afvalstrategie goedgekeurd. Bovendien zijn onlangs in verschillende 
Lid-Staten passende nationale structuren voor dit type afval opgezet. 
Wat het radioactief afval betreft, zijn er voor de verschillende categorieën per land en 
voor de hele Europese Gemeenschap ramingen gemaakt inzake de voorbije en 
toekomstige produktie. In de hele Gemeenschap ontstaat jaarlijks ongeveer 80.000 m3 
radioactief afval waarvan ongeveer 150 m3 hoogactief is. In de rapporten van 1983 en 
1987 van de Commissie aan de Raad is een overzicht gegeven van de bestaande 
methoden en de trends op het gebied van afvalbehandeling en -verwijdering, de nationale 
beheerstrategieën, de ontwikkelingen inzake voorschriften en de nationale structuren 
(nationale instellingen, afvalondernemingen en veiligheidsinstanties). Sinds 1980 biedt het 
Communautair Actieplan op het gebied van radioactieve afvalstoffen bovendien een 
passend kader om het beleid en de reglementering op het gebied van afval in de 
verschillende Lid-Staten beter op elkaar al te stemmen. 
Sindsdien zijn de exploitanten van nucleaire installaties en de bevolking zich overal meer 
bewust geworden van bijkomende aspecten van het radioactief afvalbeheer, zoals : 
de noodzaak om zo weinig mogelijk afval, qua volume, radioactiviteit en 
chemische toxiciteit te produceren, wat noopt tot een optimale bedrijfsvoering; 
de regels voor vervoer en internationale overbrenging van radioactief afval; 
de recycling en opberging van afval dal afkomstig is van de ontmanteling van oude 
nucleaire installaties. Momenteel zijn er op wereldvlak meer dan honderd grote 
nucleaire installaties gesloten; met de veroudering van de bestaande installaties 
zal dit aantal toenemen; 
het beheer en de opberging van radioactief afval dat buiten de nucleaire 
splijtstofcyclus, in het wetenschappelijk onderzoek en door het gebruik van 
radionucliden in industrie en geneeskunde ontstaat; 
de sanering van terreinen die zijn gebruikt in de beginjaren van de kernenergie. 
De omstandigheden waaronder radioactief afval kan worden opgeborgen en de 
aanvaarding hiervan door de bevolking blijven in de EG en elders echter een belangrijk 
probleem. 
Via haar onderzoeksprogramma's en door het uitwerken van voorschriften 
overeenkomstig hoofdstuk III "Bescherming van de gezondheid" van het Euratom-verdrag 
geeft de EG-Commissie passende aandacht aan deze problemen. Onlangs heeft de Raad 
een richtlijn betreffende de overbrenging van radioactieve afvalstoffen vastgesteld. De 
Raad heeft recentelijk ook conclusies3 getrokken inzake toekomstige prioriteiten, met 
name betreffende de uitwerking van gemeenschappelijke grondbeginselen voor de keuze 
van opbergplaatsen. 
Zoals in de twee vorige rapporten wordt in dit rapport de algehele situatie in de 
Lid-Staten van de EG behandeld. De in de vorige rapporten verstrekte informatie wordt 
bijgewerkt en wordt aangevuld met de bovengenoemde aspekten. 
Persmededeling van 18 december 1990, nr. 10871-90 - pers 232 
HOOFDSTUK II 
ONTSTAAN VAN RADIOACTIEF AFVAL 
IN DE LID-STATEN VAN DE EG 
II.l. BRONNEN VAN RADIOACTIEF AFVAL 
Er kunnen in de Europese Gemeenschap drie soorten activiteiten worden 
onderscheiden waarbij radioactief afval ontstaat4: 
het gebruik van radio-isotopen en bepaalde soorten bestraling in industrie, 
geneeskunde en onderzoek; 
de bewerking door verschillende industrieën van grondstoffen die natuurlijke 
radionucliden bevatten; 
kernenergieprogramma's, met inbegrip van het hiermee verbonden onderzoek 
en de ontmanteling van oude centrales. 
Het relatief gewicht van deze bronnen varieert aanzienlijk van Lid-Staat tot 
Lid-Staat. Alle landen van de Gemeenschap gebruiken radionucliden in 
onderzoek, industrie en geneeskunde. De landen met kernenergieprogramma's 
produceren het grootste deel van de in het afval vervatte radioactiviteit evenals 
het grootste deel van het radioactief afval in de Gemeenschap. Enkele landen die 
al dan niet over een kernenergieprogramma beschikken, exploiteren uraanmijnen 
en -fabrieken waarbij grote hoeveelheden licht radioactief materiaal dat 
natuurlijke radionucliden bevat, ontstaan. 
Al verschillende jaren is bekend dat ook andere industriële activiteiten soortgelijk 
materiaal kunnen voortbrengen. Dit geldt o.m. voor industriële activiteiten waar 
grondstoffen die lage concentraties natuurlijk voorkomende radionucliden 
bevatten, op grote schaal worden verwerkt, bijvoorbeeld de produktie van 
fosfaathoudende kunstmeststoffen en de olie- en gaswinning. In deze processen 
worden de in de grondstoffen aanwezige natuurlijke radionucliden geconcentreerd 
in de eindprodukten of in de verschillende afvalstromen. Een overzicht van de 
hoeveelheid, de samenstelling, de radioactiviteit enz. van deze afvalstoffen is tot 
dusverre echter niet beschikbaar^. 
Militaire activiteiten worden in dit rapport niet behandeld. 
Het rapport F.ÜR 13262 KN, 1991 "Study of ilu> radionuclides contained in waste produced by the 
phosphate industry and their impact on the environment" bevat gegevens over een specifiek geval. Zie ook 
sectie V.l van dit rapport voor de hiermee; samenhangende veiligheidsaspecten. 
8 
II.2. CATEGORIEËN RADIOACTIEF AFVAL 
Radioactief afval bestaat uit een grote verscheidenheid van materialen. Deze 
materialen kunnen verschillende fysisch/chemische vormen aannemen, kunnen 
meerdere soorten straling6 uitzenden en kunnen zeer uiteenlopende hoeveelheden 
radioactiviteit bevatten. 
De potentiële risico's van deze materialen variëren bijgevolg in hoge mate en 
vergen dan ook verschillende types van beheer. Radioactief afval moet daarom 
in verschillende categorieën worden onderverdeeld. De hierna beschreven 
onderverdeling is ook al gebruikt in de vorige rapporten (1983 en 1987) en is 
gekozen omdat de kwantitatieve gegevens over het behandeld en geconditioneerd 
radioactief afval dat ontstaat in de Lid-Staten van de Gemeenschap hiermee het 
best kunnen worden weergegeven. Een ander voordeel is dat de radioactieve 
afvalstoffen worden gegroepeerd in categorieën die tot op zekere hoogte 
overeenstemmen met de momenteel toegepaste of overwogen opbergingsopties 
in de Lid-Staten (zie hoofdstuk lil). 
Vier belangrijke afvalcategorieën worden onderscheiden: 
laagactief afval, 
middelactief afval, 
alfa-actief afval, 
hoogactief afval afkomstig van opwerking en verbruikte splijtstof (indien als 
afval aangemerkt). 
Deze categorieën alsmede de onderbrenging van een bepaald soort afval in een 
bepaalde categorie dienen niet te worden opgevat als norm of wettelijk 
voorschrift. Voorts is het mogelijk dat er bij het beheer van radioactief afval in 
sommige Lid-Staten op nationaal niveau een andere indeling in soorten of 
categorieën wordt gehanteerd dan in dit rapport. 
(a) De categorie laagactief afval bestaat uit (voornamelijk technologisch7) afval 
dat daadwerkelijk of vermoedelijk bèta-gammastralers en - hoofdzakelijk 
natuurlijke - alfastralers beval, die in lage concentraties aanwezig zijn (dus 
laagactief). Dit soort afval is afkomstig van onderzoekscentra, industrie en 
ziekenhuizen en van werkzaamheden in de verschillende stadia van de 
splijtstofcyclus. De concentratie aan andere alfastralers (zoals plutonium, 
americium, enz.) in deze categorie afval is zeer gering en wordt streng 
gecontroleerd. De radioactiviteit van dit soort afval is na ten hoogste enkele 
honderden jaren te verwaarlozen als gevolg van natuurlijk verval. Er komt 
praktisch geen warmte vrij. 
Vooral alfa -, l>èta- en gammastraling. 
Technologisch afval wordt geproduceerd bij onderhoudswerkzaamheden. 
8 
9 
10 
11 (b) De categorie middelactief afval8 bestaat uit afval dat voornamelijk bèta- en 
gammastralers bevat in vrij hoge concentraties. Voor het grootste deel is dit 
afval afkomstig van kerncentrales (ionenwisselaarharsen, filterpatronen, 
verdampingsconcentraten...). 
De concentratie van alfastralers is bij afval in deze categorie net als bij 
laagactief afval zeer gering. De warmte-afgifte is te verwaarlozen. 
(c) Het afval van de categorie alfa-actief afval" omvat technologisch en 
procesafval dat ontstaat bij nucleaire laboratoria waar onderzoek naar 
transuranen wordt uitgevoerd alsmede bij fabrieken voor de fabricage van 
gemengd-oxide splijtstofelementen (mox) en bij opwerkingsfabrieken voor 
verbruikte splijtstof. Dit afval bestaat deels uit laagactief afval met uitsluitend 
alfastralers en deels uit middelactief afval met alfa-, bèta- en gammastralers 
uit opwerkingsfabrieken, o.m. splijtstofbekledingen en stofdeeltjes van 
splijtstofelementen. Dit afval blijft zeer lang radioactief als gevolg van 
langlevende alfastralers. De warmte-afgifte is gering. 
(d) De categorie hoogactief afval10 omvat in dit rapport hoofdzakelijk verglaasd 
afval dat de "as" bevat van de nucleaire verbranding (splijtingsprodukten en 
mindere (minor) actiniden, die alfa- en bètagammastralers zijn). Deze as 
wordt gescheiden van de nog bruikbare splijtstof (uraan en plutonium) in 
radiochemische installaties (opwerkingsfabrieken) waar verbruikte splijtstof uit 
kerncentrales wordt behandeld. Dit afval bevat het grootste gedeelte van de 
geproduceerde hoeveelheid radioactiviteit. Het blijft zeer lang gevaarlijk en 
geeft gedurende enkele honderden jaren behoorlijk veel warmte af. 
(e) Mocht er zijn besloten de verbruikte splijtstof uit kerncentrales niet op te 
werken, dan wordt deze als afval beschouwd en vormt ze een aparte categorie 
hoogactief afval. Deze categorie afval wordt bijvoorbeeld geproduceerd in de 
THTR-reactor11 in Duitsland en in de licht-waterreactoren in Spanje. 
Sommige soorten zeer laagactief afval kunnen door de bevoegde autoriteiten 
worden vrijgesteld van wettelijke controle, en dienen daarom niet langer als 
radioactief afval te worden beschouwd. Dit probleem wordt nader bekeken in 
hoofdstuk V. 
Van de lozingen van vloeibare en gasvormige effluenten in het oppervlaktewater 
en in de atmosfeer, die overeenkomstig de geldende wettelijke bepalingen inzake 
In Duitsland wordt het middelactief en het alfa-actief afval met een zeer geringe warmte-afgifte 
ondergebracht bij de categorie laagactief afval, aangezien alle categorieën afval in diepe geologische 
formaties zullen worden opgelx>rgen. 
Idem (8). 
In Duitsland is deze categorie afval gedefinieerd als afval met een grote warmteproduktie. 
THTIl : Thorium Hochtemperaturreaktor in I lamm/Uentrop 
stralingsbescherming plaatsvinden en aan de nodige controles zijn onderworpen, 
wordt de Commissie van de Europese Gemeenschappen in kennis gesteld, die 
hierover op gezette tijden rapporteert. In dit verslag komen deze lozingen niet aan 
de orde. 
II.3. ONTSTAAN VAN RADIOACTIEF AFVAL 
De ramingen slaan op radioactief afval dat met de gebruikelijke methoden op 
passende wijze wordt behandeld en geconditioneerd. 
II.3.1. Ontstaan van radioactief afval dcxw het gebruik van isotopen in de industrie, de 
medische sector en het onderzoek 
Er zij op gewezen dat dit afvalprobleem zich voordoet in alle Lid-Staten van de 
Gemeenschap. De produktie en de toename van dit afval houdt geen verband met 
de kernenergieprogramma's, maar hangt af van de industriële, economische en 
sociale ontwikkeling van de betrokken landen en van hun huidig en toekomstig 
bevolkingsaantal. 
Dit afval is meestal laagactief en heeft een zeer korte levensduur. Uitzonderingen 
zijn niet langer gebruikte gesloten stralingsbronnen die soms zeer actief kunnen 
zijn en een lange levensduur kunnen hebben. Zoals aangetoond door het ongeval 
te Goiania (Brazilië) in 1987 mag het potentiële gevaar van zulke bronnen bij 
slecht beheer niet worden onderschat. Ongeveer 200 mensen werden bij dit 
ongeval besmet. 
Op nationaal niveau zijn maatregelen getroffen en wordt de controle van 
produktie en beheer voortgezet en verbeterd. 
In tabel I worden ramingen gegeven van de afvalvolumes die jaarlijks voor 
interimopslag worden bijeengebracht. 
Als gevolg van de verschillen in de beheerscenario's die in de onderscheiden 
landen voorafgaand aan interimopslag worden toegepast (op het gebied van het 
traceren van afval, verval, behandeling en conditionering) kunnen de gegevens 
voor verschillende landen niet gemakkelijk worden vergeleken. Desondanks kan 
een gemiddelde van ongeveer 10-15 m3 per miljoen inwoners per land worden 
afgeleid. 
II.3.2 Ontstaan van afval door de bewerking van grondstoffen die natuurlijke 
radionucliden bevatten 
Bij de bewerking van uraanerts ontstaat een speciale categorie afval, ertsalval 
genoemd, die zeer kleine concentraties van natuurlijke radionucliden bevat 
waarvan sommige langlevend zijn. In de EG gebeurt de winning en bewerking van 
uraanerts slechts op kleine schaal, namelijk in Frankrijk, Spanje, Portugal en 
Duitsland. 
11 
Het uraanerts in genoemde landen is over het algemeen laagwaardig. De extractie 
van uraan is gebaseerd op hydrometallurgische processen. Als gevolg van de lage 
uraaninhoud bevat het ertsafval meer dan 99% van de behandelde ertsmassa en 
behoudt het 75 tot 80% van de in het erts aanwezige natuurlijke radioactiviteit in 
de vorm van radioisotopen van de vervalreeks van uraan 238. Eén van de 
natuurlijke radionucliden die uit dit ertsafval vrijkomen is radongas (Radon 222). 
Het ertsafval bevat ook een fractie van de chemische middelen (de zogenoemde 
residuele aciditeit) die in het extractieproces worden gebruikt. 
Wanneer de uraanextractie gebeurt d.m.v. uitloging van ertshopen (laagwaardig 
erts) blijven de ertshopen na afloop ter plaatse. Daarom wordt de grond waarop 
deze hopen worden opgericht van te voren ondoordringbaar gemaakt om voor een 
goed uitlogingsrendement te zorgen en in de toekomst ongecontroleerd weglekken 
van verontreinigd water in de grond te verhinderen. 
Ertsafval afkomstig van dynamische uitloging (hoogwaardiger erts) wordt 
opgeslagen, samen met het slib afkomstig van de neutralisering of de behandeling 
van de in het bedrijf gebruikte vloeibare effluenten, in speciaal geconditioneerde 
hopen of wallen, om zo de stralingsrisico's voor de bevolking en het milieu te 
verminderen. 
Bij het ertsafval dat in het verleden is ontstaan, dienen soms saneringsmaatregelen 
te worden getroffen. Afhankelijk van de specifieke toestand van het terrein, 
kunnen de benodigde werkzaamheden aanzienlijk variëren. 
Zoals bij alle andere mijnbouwactiviteiten en vooral bij dagbouw maken de 
verwijdering en de conditionering van het gemalen ertsafval deel uit van een totaal 
proces waarin het terrein wordt gesaneerd en wordt getracht het oorspronkelijke 
landschap zo goed mogelijk te herstellen. 
Dankzij hergebruik wordt het volume vloeibare effluenten zo klein mogelijk 
gehouden. Voordat deze effluenten gecontroleerd worden geloosd, krijgen ze een 
behandeling die bestaat uit neutralisering, bezinking en natuurlijke verdamping. 
De tot eind 1990 geproduceerde hoeveelheid afval van de bewerking van 
uraanerts is : 
Slib (ertsafval) Uitloging ertshopen (uit-
Oim geloogde (Wi) 
Duitsland 54,00 
Frankrijk 30,49' 18,05 
Portugal 2,38 0,04 
Spanje 1,75 6,20 
Nat gewicht; droog gewicht is 27,72 
12 
11.3.3. Ontstaan van afval in kernenergieprogramma's 
De produktie van radioactief afval in kernenergieprogramma's (met inbegrip van 
het hiermee rechtstreeks verbonden onderzoek) is in grote lijnen recht evenredig 
met de schaal van deze programma's. De geproduceerde hoeveelheid hangt 
evenwel ook af van type12 en toestand (in bedrijf, gesloten, onder ontmanteling) 
van de in de programma's gebruikte nucleaire installaties. 
Verscheidene landen van de Gemeenschap hebben sinds het einde van de jaren 
vijftig kerncentrales van verschillende types in bedrijf gesteld. Het geïnstalleerde 
kernenergievermogen van de Gemeenschap is geleidelijk gestegen tot ongeveer 
111,8 GWe in 1990 (1,8 GWe als gevolg van de toevoeging van de Oost-Duitse 
centrales). Dit cijfer moet worden vergeleken met dat van 77,5 GWe in 1985, dat 
in het rapport van 1987 is gebruikt voor de toenmalige ramingen van de 
afvalproduktie. Het grootste deel van de toename is een gevolg van nieuwe Franse 
en Duitse centrales en in mindere mate van nieuwe Britse en Spaanse centrales. 
De Italiaanse kerncentrales werden in 1987 uit bedrijf genomen. In juli 1990 is 
besloten ze definitief te sluiten. 
a. Radioactief afval uit kernenergieprogramma's dat ontstaan is voor 1991 
Dit afval is hetzij reeds definitief opgeborgen, hetzij opgeslagen om te worden 
geconditioneerd, hetzij reeds geconditioneerd en opgeslagen in een gecontroleerde 
tijdelijke opslagplaats. 
Tijdelijke opslag 
Een deel van het bestaande laag- en middelactief afval bevindt zich in tijdelijke 
opslag (zie tabel II) hetzij omdat in de betrokken landen tot dusverre geen 
opbergfaciliteit bestaat (België, Duitsland, Italië, Spanje), hetzij omdat de huidige 
politiek van het land tijdelijke opslag is (Nederland), hetzij omdat tijdelijke opslag 
een normale buffer vormt in het beheer van de bestaande opbergfaciliteiten 
(Frankrijk, Verenigd Koninkrijk). Alle alfa-actief afval, hoogactief afval en 
onopgewerkte verbruikte splijtstof zijn tijdelijk opgeslagen. 
Opberging 
In het verleden werd laag- en middelactief afval (zie tabel III) verwijderd via : 
storting in zee (vele landen, totdat in 1983 een moratorium werd ingesteld in 
het kader van het Internationale Verdrag van Londen inzake de voorkoming 
van verontreiniging van de zee); 
diepe opberging (Duitsland tot 1978); 
12 Het GGR- (Gas-Grafiet Reactor)-type en de hiermee verbonden splijtstofcyclus-installaties 
(opwerkingsfabrieken, enz.) dat niet langer wordt ontwikkeld maar dat nog deel uitmaakt van het 
kernenergieprogramma van het Verenigd Koninkrijk, produceert haast vier keer zoveel afval per eenheid als 
het l.WR (Licht Water Reactor type) en zijn braiulstofcyclus installaties. 
13 
13 
14 
15 
16 - opberging op geringe diepte (Frankrijk, Verenigd Koninkrijk)13. 
De opberging op geringe diepte is sterk verbeterd14. Deze techniek wordt 
toegepast door Frankrijk in het "Centre de la Manche" en het "Centre de l'Aube" 
en door het Verenigd Koninkrijk in Drigg. In het "Centre de la Manche" is tot 
dusverre 464.500 m3 laag- en middelactief afval opgeborgen en in Drigg is 775.000 
m3 laagactief afval opgeborgen". Voorts is in Dounreay (Verenigd Koninkrijk) 
14.000 m3 laagactief afval opgeborgen. 
De vroegere Duitse Democratische Republiek heeft van 1978 tot 1990 14.300 m3 
hoofzakelijk laagactief radioactief afval (gedeeltelijk vloeibaar afval dat 
opgeborgen is met in situ verharding) opgeborgen in de zoutmijn van Morsleben, 
evenals 5.800 verpakte radioactieve bronnen. Sindsdien zijn op verzoek van de 
bevoegde veiligheidsinstantie ("Bundesambt für Strahlenschutz") geen vloeibaar 
afval, ongeconditioneerd splijtstofafval of radioactieve bronnen opgeborgen. 
Momenteel wordt een veiligheidsanalyse van de Morsleben- faciliteit uitgevoerd. 
Met het oog op bezwaren van wettelijke aard hebben de plaatselijke autoriteiten 
besloten om vanaf februari 1991 de opberging van afval op te schorten. 
In de Europese Gemeenschap is tot op heden geen alfa-actief afval, hoogactief 
afval of verbruikte splijtstof opgeborgen. 
b. Toekomstig radioactief afval van kernenergieprogramma's 
Wat de toekomst van de kernenergie (tabel IV) betreft, zijn ramingen in de 
meeste gevallen slechts op zeer korte termijn voldoende nauwkeurig. Het is 
daarom onmogelijk om een duidelijke raming te maken van het in 2000, en dus 
a fortiori in 2020, geïnstalleerde nucleaire vermogen in de Europese 
Gemeenschap als geheel. De belangrijkste reden hiervoor is de politieke 
onzekerheid betreffende het aandeel op lange termijn van kernenergie in de 
nationale energiebalansen. 
Gezien deze situatie en in het belang van de homogeniteit hebben de in dit 
rapport gegeven ramingen van het radioactief afval in de Europese Gemeenschap 
als geheel betrekking op het afval van officieel geplande of bestaande 
kerncentrales16 (in of buiten bedrijf). Dit kan leiden tot onrealistische cijfers op 
nationaal niveau. Dit is het geval voor Frankrijk, waar de werkgroep voor het 
Energieplan al rekening houdt met de bouw van nieuwe kerncentrales in de 
Voor details, zie het tweede rapport COM (87) 312 van 1987. 
zie hoofdstuk 1II.6.3.1. 
De cijfers voor 1986 zijn : 278.000 mJ voor La Manche en 630.000 m3 voor Drigg. 
Electriciteitscentrales en de daarmee verbonden splijtstofcyclus-installaties. 
14 
periode 2000-2020 (zie tabel IV, voetnoot 7). 
De in tabel IV gegeven ramingen i.v.m. kernenergie brengen dus een afvalvolume 
mee dat alleen lager kan uitvallen als het nationale energiebeleid ingrijpend wordt 
gewijzigd door onverwachte politieke beslissingen of als onderzoek- en 
ontwikkeling en de opgedane ervaring leiden tot technologische verbeteringen en 
een beter beheer. 
De ramingen voor elke Lid-Staat zijn in de in sectie II.2 beschreven vier 
afvalcategorieën onderverdeeld en zijn gepresenteerd volgens periodes van vijf of 
tien jaar in de tabellen V, VI, VII en VIII, voor respectievelijk laag-, middel-, alfa-
en hoogactief afval. 
De totale evolutie van de afvalproduktie in de toekomst is het resultaat van een 
aantal verschillende en elkaar soms tegenwerkende factoren: 
De produktie van elektriciteit op basis van kernenergie; 
De te verwachten volumereductie dankzij de geleidelijke invoering van nieuwe 
behandelings- en conditioneringstechnieken en de optimalisering van het 
afvalbeheer aan de bron; 
Het tijdschema voor de opwerking van verbruikte brandstof en de behandeling 
en conditionering van de hieruit voortkomende afvalstoffen; 
De verbetering van de bedrijfsmodi van de reactoren en de schema's voor het 
laden en ontladen van de splijtstof en de versplijtingsgraden, die regelmatig 
worden aangepast met het oog op een efficiëntere economische 
bedrijfsvoering en met name op de vermindering van de afvalproduktie; 
En tenslotte in belangrijke mate ook van de buitenbedrijfstelling van 
verschillende kerncentrales en de ontmanteling van verouderde nucleaire 
installaties; 
Aangezien de toekomst op lange of middellange termijn van de momenteel in 
bedrijf zijnde kerncentrales in verschillende landen niet bekend is, werd op 
arbitraire wijze aangenomen dat ze operationeel zullen zijn tot het einde van hun 
technologische levensduur die op 30 jaar werd gesteld(zie tabel IV). 
Uit de in de verschillende tabellen opgenomen gegevens blijkt dat de conclusies 
van het rapport van 1987 globaal gesproken ook de komende jaren nog geldig 
blijven. De ramingen van 1987 inzake laag- en middelactief afval voor de periode 
1996-2000 zijn enigszins verlaagd, terwijl de ramingen voor alfa-actief afval in 
opwaartse richting zijn herzien, vooral als gevolg van de afvalproduktie in de 
Britse en Franse opwerkingsfabrieken. De totale produktie van geconditioneerd 
laag-, middel- en alfa-actief afval wordt momenteel geraamd op 80.000 mVjaar 
voor de hele Gemeenschap en zal ongeveer op dit niveau blijven tot het einde van 
de eeuw. Het alfa-actief afval maakt 8%, het laag- en middelactief afval haast 
15 
92% van het totaal uit. Op basis van de bovengemaakte aannamen inzake de 
toekomst van de kernenergieprogramma's zal de jaarlijkse afvalproduktie na 2000 
langzaam verminderen. 
De produktie van laag- en middelactief afval kan na 1995/2000 echter scherp 
stijgen als gevolg van de ontmanteling van verouderde nucleaire installaties. In 
tabel V en VI worden cijfers gegeven, die gebaseerd zijn op momenteel in 
verscheidene Lid-Staten bestudeerde strategieën. Verschillende nationale 
autoriteiten vinden het moeilijk om zinvolle voorspellingen over tijdschema's en 
hoeveelheid ontmantelingsafval te doen om de volgende redenen : 
volgens lopende studies kunnen bestaande centrales wellicht een decennium 
langer in bedrijf worden gehouden; 
er zijn nog geen beslissingen genomen over een nationaal ontmantelingsbeleid; 
vele kerncentrales zullen na hun buiten bedrijfstelling misschien voor een 
lange periode worden gesloten zonder totaal of gedeeltelijk te worden 
ontmanteld; 
er bestaat nog onzekerheid over de hoeveelheid radioactief afval die zal 
worden afgescheiden uit de 12.000 tot 15.000 ton materiaal (beton, metaal) 
dat afkomstig is van de ontmanteling van een 1.000 MWe elektriciteitscentrale. 
Enerzijds zal de technologische vooruitgang, met name bij het 
ontsmettingsproces, de hoeveelheid op te bergen afval verminderen; anderzijds 
worden de regels voor het vrijgeven en niet langer aan controle onderwerpen 
van licht besmet materiaal momenteel nog uitgewerkt op nationaal en 
communautair niveau. 
De bij kernenergie ontstane radioactiviteit is bijna geheel geconcentreerd in de 
verbruikte splijtstof uit de kerncentrales. Voor de Gemeenschap als geheel 
bedraagt deze produktie ongeveer 3.400 T.ZW.M.17 per jaar, een hoeveelheid die 
zal dalen tot ongeveer 3.000 T.ZW.M. per jaar in 2000 (tabel IX). Deze cijfers zijn 
het rechtstreekse gevolg van de vertraging of stopzetting van 
kernenergieprogramma's met name in het Verenigd Koninkrijk en Italië, en van 
het feit dat bij deze raming enkel rekening werd gehouden met de buiten bedrijf 
gestelde, in bedrijf zijnde of bestelde kerncentrales en niet met eventueel 
geplande installaties. 
Een groot deel van deze verbruikte splijtstof zal in de loop van dit decennium 
worden opgewerkt. Bijgevolg zullen in de hele Gemeenschap per jaar 
verscheidene honderden m3 verglaasd hoogactief afval worden geproduceerd. 
De verbruikte splijtstof uit onderzoekreactoren komt overeen met een zeer kleine 
hoeveelheid hoog- verrijkt materiaal en bevindt zich hoofdzakelijk in tijdelijke 
opslag. I lierdoor en door de grote variëteit aan gebruikte splijtstofelementen is 
hun opwerking in grote industriële installaties moeilijk. 
1/ T.ZW.M. Ton Zware Metalen 
HOOFSTUK HI 
HUIDIGE EN TE VERWACHTEN SITUATIE 
OP HET GEBIED VAN HET RADIOACTIEF-AFVALBEHEER 
EN -BELEID IN DE GEMEENSCHAP 
Radioactief-afvalbeheer omvat de tenuitvoerlegging van een reeks gecoördineerde acties 
(sortering, behandeling, conditionering, verpakking, vervoer en opslag van afval) vanaf 
het ontstaan van afval bij de bron tot de uiteindelijke opberging. Een typisch schema 
voor radioactief-afvalbeheer is gegeven in figuur 1. 
III.l ORGANISATIE EN STRUCTUUR VAN HET RADIOACTIEF-
AFVALBEHEER IN DE LANDEN VAN DE GEMEENSCHAP 
De vier belangrijkste partijen die op nationaal niveau betrokken zijn bij het 
afvalbeheer, zijn : 
de producenten van radioactief afval; 
de uitvoerende organisaties die in elk land verantwoordelijk zijn voor het 
geheel of voor een deel van het afvalbeheer; 
de regelgevende instanties; 
de regering. 
In elk land worden de producenten van radioactief afval geregistreerd door de 
regelgevende instanties. De producenten zijn over het algemeen verantwoordelijk 
voor de conditionering en verpakking van het afval en voor het vervoer van de 
pakketten naar de opbergplaats. Vanaf dat moment wordt de 
verantwoordelijkheid voor de afvalcolli's overgenomen door de exploitant van de 
opbergplaats. Enkele uitzonderingen: 
in Nederland heeft de afval producent enkel de verantwoordelijkheid om er 
voor te zorgen dat aard, eigenschappen, radioactiviteit, enz. van het afval in 
overeenstemming zijn met de vereiste criteria en specificaties voor centrale 
behandeling en interimopslag; 
een andere uitzondering kan worden gevormd door de producenten van kleine 
afvalhoeveelheden, de zogenoemde "kleine producenten". In dit geval wordt 
het afval geconditioneerd door een daartoe bevoegde organisatie op nationaal 
niveau of in een federale staat als Duitsland op het niveau van de deelstaten 
(verzamelplaatsen in de "Lander"). 
17 
Afvalproductie aan de bron 
Sortering naar categorie 
Behandeling 
volume reductie en/of ontsmetting 
Conditionering 
immobilisering in een matrix indien nodig t.g.v. opbergingscriteria 
*-
Tijdelijke opslag 
in afwachting van opberging 
Vervoer 
*L 
Opberging op geringe diepte 
of in diepliggende geologische formaties 
Fig. 1: TYPISCH SCHEMA VOOR RADIOACTIEF AFVALBEHEER 
18 
In de nationale reglementering wordt de opberging van afval en in meer of 
mindere mate het afvalbeheer toevertrouwd aan uitvoerende organisaties of 
nationale instanties voor afvalbeheer. 
In alle Lid-Staten met kernenergieprogramma's zijn deze organisaties/instanties 
reeds enkele jaren actief. Hun verschillende taken en bevoegdheden zijn in het 
rapport van 1987 uitgebreid beschreven. Tabel X vat de huidige situatie, 
bijgewerkt tot 1991, samen. De uitvoerende organisaties nemen de door de 
afvalproducenten geleverde afvalcolli in ontvangst en zorgen voor interimopslag 
en opberging op voorwaarde dat deze colli beantwoorden aan de criteria voor 
ontvangst. Deze criteria vloeien rechtstreeks voort uit de algemene doelstellingen 
inzake stralingsbescherming en nucleaire veiligheid. Om ervoor te zorgen dat aan 
de ontvangstcriteria wordt voldaan, worden de nodige procedures voor 
kwaliteitsborging en -beheersing gevolgd. 
Sinds de publicatie van het laatste rapport dienen de volgende ontwikkelingen te 
worden aangestipt : 
de Franse nationale instantie AN DRA die voordien ressorteerde onder het 
Franse "Commissariat à l'Energie Atomique (CEA)", is omgevormd tot een 
onafhankelijke organisatie; 
de bevoegdheid van de Belgische nationale instantie NIRAS is uitgebreid en 
omvat nu ook de ontmantelingswerkzaamheden; 
in Duitsland werd de relevante dienst van de "Physikalisch Technische 
Bundesanstalt (PTB)" ondergebracht bij het "Bundesambt für Strahlenschutz 
(BfS)"; 
in het Verenigd Koninkrijk werd de bevoegdheid voor het opstellen van 
voorschriften inzake afval overgedragen aan Her Majesty's Inspectorate of 
Pollution (HMIP en HMIPI). 
Deze regeringsbeslissingen zijn een weerspiegeling van de nationale consensus om 
de bestaande organisatorische en operationele structuur voor het beheer van 
radioactief afval te optimaliseren. 
De regelgevende instanties zijn verantwoordelijk voor de uitwerking van de 
reglementering, de controle op de tenuitvoerlegging en de verlening van 
vergunningen voor nucleaire installaties, met inbegrip van de faciliteiten voor het 
beheer en de opberging van radioactief afval. 
De regeringen tenslotte zijn verantwoordelijk voor het nationale beleid inzake 
radioactief-afvalbeheer en zijn in laatste instantie verantwoordelijk voor de 
veiligheid op lange termijn van de opberging. De drie andere partijen handelen 
in deze context. 
19 
III.2 ONDERZOEK- EN ONTWIKKELINGSPROGRAMMA'S 
III.2.1 Programma's en middelen 
Al jarenlang worden op nationaal en communautair niveau belangrijke onderzoek­
en ontwikkelingsprogramma's betreffende beheer en opberging van radioactief 
afval uitgevoerd. 
De hoeveelheid bijeengebrachte kennis is aanzienlijk18 zodat er geen twijfel over 
kan bestaan dat het afval op industriële schaal veilig kan worden beheerd en 
opgeborgen. De programma's zijn daarom steeds meer gericht op onderzoek, 
ontwikkeling en demonstratie en worden toegespitst op de optimalisering van het 
bestaande afvalbeheer en de validering van het concept van opberging in de diepe 
ondergrond dat verder wordt ontwikkeld (zie hoofdstuk III.6.3). 
Speciale aandacht gaat hierbij naar de volgende onderwerpen : 
minimalisering van de op te bergen afvalvolumes, in het bijzonder wat afval 
betreft dat langlevende radionucliden bevat (alfa-actief afval); 
vermindering van radioactieve emissies in het milieu tot ver beneden de 
bestaande toegelaten grenswaarden; 
inrichting van opbergfaciliteiten diep onder de grond; veiligheid van de 
opberging. 
In tabel XI wordt een overzicht gegeven van de middelen die de Lid-Staten en de 
Commissie van de Europese Gemeenschappen besteden aan onderzoek en 
ontwikkeling op het gebied van radioactief-afvalbeheer. Opgemerkt kan worden 
dat de algemene trend tijdens de laatste drie jaar was om het niveau van de 
financiële inspanning voor dit onderzoek te handhaven of zelfs te vergroten. 
Onderstreept dient te worden dat de internationale samenwerking op dit specifiek 
gebied uitzonderlijk sterk is. De Commissie van de Europese Gemeenschappen 
heeft in dit verband de samenwerking tussen de Lid-Staten altijd actief bevorderd 
en gecoördineerd, met name via haar O & O-programma en het Communautair 
Actieplan op het gebied van radioactief afval19, en blijft dit ook nu nog doen. 
II 1.2.2 Geavanceerd onderzoek - Transmutatie 
Sinds enige tijd worden sommige onderzoekprogramma's toegespitst op onderzoek 
naar de technische haalbaarheid en de verschillende implicaties van een 
geavanceerde beheerstrategie voor radioactief afval, met name de mogelijkheid 
18 
19 Zie bijvoorbeeld de notulen van de 3e Conferentie van de Europese Gemeenschap inzake 
radioactief-afvalbeheer en opberging, Luxemburg, 17-21 september 1990, rapport EUR 13389 EN (1991). 
Resolutie van de Raad van 18/02/1980 PB C 51/1 en Mededeling van de Commissie aan de Raad 
COM(92)22 van 31/01/92 betreffende de vernieuwing van het Plan. 
20 
om langlevende radionucliden te transmuteren (om te zetten) in radionucliden met 
korte levensduur. In deze strategie wordt onder meer uitgegaan van het gebruik 
van speciale opwerkingsinstallaties voor de afscheiding van de relevante 
radionucliden en speciale "branders" voor de transmutatie van deze radionucliden 
(nl. snelle kweekreactoren, versnellers, enz.). Deze strategie kan de veiligheid van 
geologische opberging vergroten. Dit onderzoek wordt daarom mede ingegeven 
door sociale en politieke overwegingen. Dit komt tot uiting op nationaal niveau 
in de recente Franse wet betreffende onderzoek over radioactief-afvalbeheer20 en 
op communautair niveau in de inhoud van het huidige O & O-programma van de 
Commissie betreffende het beheer van radioactief afval. 
De onderzoekinspanning op het gebied van de transmutatie is momenteel 
budgettair nog erg beperkt. In de Gemeenschap verrichten vooral Frankrijk (30 
manjaar) en in mindere mate Nederland, Duitsland en misschien Italië onderzoek 
op dit gebied. Buiten de Gemeenschap hebben alleen Japan (het 
OMEGA-project) en de vroegere USSR programma's van enige omvang. 
III.3 SYSTEEMBENADERING EN BEGINSELEN 
Het beheer van radioactief afval omvat het verzamelen, sorteren, behandelen, 
conditioneren, vervoer, de opslag en tenslotte de opberging. Deze activiteiten zijn 
via talrijke onderlinge interacties nauw met elkaar verbonden. Ze dienen te 
worden beschouwd als een volledig systeem en dienen overeenkomstig te worden 
benaderd. 
In de hele wereld wordt momenteel een dergelijke "systeem- benadering" gebruikt 
om de verschillende interacties tussen de componenten van het systeem 
(verpakking van het afval, wijze van vervoer, opslag- of opbergfaciliteit, 
opbergterrein en omgeving) nader te bepalen. 
Uitstel in de keuze van één component van het systeem kan derhalve gevolgen 
hebben voor de andere componenten. Bijvoorbeeld wanneer de opbergoptie open 
wordt gehouden kan het moeilijk zijn de meest geschikte vorm en verpakking van 
het afval te selecteren en dienen wellicht specifieke verpakkingen die enkel 
geschikt zijn voor interimopslag, te worden gefabriceerd. 
Bij het beleid inzake afvalbeheer van de Lid-Staten wordt rekening gehouden met 
de systeem-benadering. 
Algemene beginselen, waarover een internationale consensus bestaat, leveren het 
kader voor afvalbeheer en voor de veiligheid van het afval. Zij hebben betrekking 
op stralingsbescherming, ethische en sociologische problemen, bescherming van 
het milieu en van de natuurlijke rijkdommen, en op de splijtstofbewaking. Zij 
worden hierna opgesomd. 
Communautaire voorschriften bevatten gemeenschappelijke richtsnoeren en 
vereisten waarvan een groot deel van de nationale regelgeving wordt afgeleid. De 
20 Wet nr. 91-1381 van 30 december 1991. 
21 
nationiale regelgeving heeft dan ook verschillende gemeenschappelijke kenmerken, 
vooral op het gebied van de stralingsbescherming (zie hoofdstuk V). Het beleid 
en de strategie betreffende het eigenlijke beheer van de radioactieve afvalstoffen 
behoren evenwel tot de nationale bevoegdheid, net zoals de methoden en 
middelen om de technologische veiligheid te waarborgen. 
Dit heeft, zoals uit het hierna volgende blijkt, als gevolg dat er tussen de EG-
landen een aantal verschillen bestaan in de wijze waarop het afvalbeheer is 
geregeld. 
22 
ALGEMENE BEGINSELEN21 
GEBIED BEGINSEL 
* StraÜngsbescherming 
a) Systeem van dosisbeperking > RECHTVAARDIGING 
> OPTIMALISERING VAN DE 
BESCHERMING 
(ALARA-BEGINSEL) 
> BEPERKING VAN DE 
INDIVIDUELE DOSIS 
b) Controlesysteem > KENNISGEVING 
> REGISTRATIE 
> VERGUNNING 
Ethische en sociologische 
aspekten 
Bescherming van milieu 
en natuurlijke hulpbronnen 
Spl ij tstc ïibewakmg > ZORG VOOR ANDEREN 
> BETROKKENHEID VAN DE 
BEVOLKING 
> DE VERVUILER BETAALT 
> VERGOEDING VOOR SCHADE 
(WETTELIJKE 
AANSPRAKELIJKHEID) 
> VOORKOMEN VAN SCHADE 
> HERSTEL VAN SCHADE 
> BESCHERMING VAN 
NATUURLIJKE HULPBRONNEN 
> VERHINDEREN VAN DE 
ONITREKKING VAN NUCLEAIR 
MATERIAAL 
21 "Objectives, Standards and Criteria for radioactive waste disposal in the European Community." Report EUR 
12570 EN (1989). 
23 
UIA BEHANDELING EN CONDITIONERING 
Nadat het afval verzameld en gesorteerd is, wordt het behandeld en 
geconditioneerd. Dit houdt in dat het materiaal op industriële wijze wordt omgezet 
teneinde het afval een voor hantering, opslag en opberging geschikte vorm te 
geven. 
Laag- en middelactief afval 
Bijna 92% van het momenteel in de Gemeenschap geproduceerde volume 
radioactief afval bestaat uit laag- en middelactief afval (zie hoofdstuk II). 
De methoden voor de behandeling en conditionering van zulk afval zijn 
voorhanden en sinds het begin van de jaren vijftig worden met succes industriële 
installaties geëxploiteerd. In de rapporten van 1983 en 1987 is een algemene 
beschrijving van deze processen en installaties gegeven. 
Bij de behandeling wordt het afval in de vorm waarin het is ontstaan, 
gereedgemaakt voor conditionering. Dit gebeurt voornamelijk door : 
samenpersing of verbranding, wanneer het gaat om vast afval; 
verdamping, ionenuitwisseling en chemische precipitatie, gevolgd door filtratie, 
wanneer het gaat om waterig afval. 
Wat de behandeling van vast afval betreft werd de in het rapport van 1987 
beschreven evolutie naar volumeminimalisering via supercompactie en verbranding 
bevestigd. 
Supercompactie is eenvoudig (gebaseerd op de goed beheerste technologie van 
hydraulische persinstallaties), is niet belastend voor het milieu en is met name 
aantrekkelijk wanneer er slechts een beperkt aantal interimopslagplaatsen en/of 
opbergfaciliteiten beschikbaar is. Door bijvoorbeeld bij de opbergfaciliteit voor 
laagactief afval te Drigg (Verenigd Koninkrijk) gebruik te maken van 
supercompactie kan de levensduur van deze faciliteit verlengd worden tot het jaar 
2050. In de Franse opbergfaciliteit voor laagactief afval "Centre de l'Aube" zal in 
1992 een 1000 ton-supercompactor in bedrijf worden genomen. In Lid-Staten van 
de Gemeenschap (België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje, Nederland, het 
Verenigd Koninkrijk) zijn verscheidene supercompactiepersen verkocht of 
gepland. 
Vaak gebeurt supercompactie in een campagne waarbij mobiele commerciële 
installaties worden gebruikt. Daarnaast worden vaste installaties voor 
supercompactie gebruikt of gepland om deze mobiele installaties aan te vullen (of 
te vervangen). Dit is het geval in België waarvoor 1995 een grote vaste installatie 
met de nodige bijkomende voorzieningen (tijdelijke opslag, voorbehandeling, 
cementering, controle) in gebruik zal worden genomen. Op voorwaarde dat het 
vaste afval vooraf wordt gesorteerd, kan een volumereductiefactor van 10 worden 
bereikt (zie tabel XII). In Italië wordt momenteel gebruik gemaakt van vaste en 
mobiele installaties om het volume van laagactief afval via supercompactie 3 tot 
24 
6 maal te verkleinen. 
Verbranding, na adequate afscheiding van het verbrandbare gedeelte van het 
afval, maakt veel grotere volumereductiefactoren22 mogelijk. Toch worden er 
minder grote verbrandingsovens gebouwd dan supercompactiepersen, omdat ze 
zeer duur zijn en bij de verbranding van afval met een relatief hoge specifieke 
activiteit of dat eventueel besmet is met alfa-stralers, een gecompliceerd anti-
verontreinigingssysteem met gaswassing en filtratie nodig is. Bovendien is nog 
onvoldoende aangetoond dat het lange-termijngedrag van de matrices waarin de 
verbrandingsas wordt ingebed, beantwoordt aan de verwachtingen; hierover wordt 
nog onderzoek verricht (zie tabel XIII). 
Tenslotte hebben de inspanningen die de elektriciteitsproducenten zich de laatste 
jaren hebben getroost om het personeel dat belast is met het afvalbeheer van de 
centrales, zo goed mogelijk op te leiden, op significante wijze bijgedragen aan de 
vermindering van de afvalproduktie aan de bron. In Frankrijk bijvoorbeeld is de 
gemiddelde hoeveelheid vast afval per geproduceerde elektriciteitseenheid in 
kerncentrales met ongeveer 8% per jaar verminderd, van 70 m3/TWh in 1983 tot 
40 mVTWh in 1990. 
Wat het vloeibaar afval betreft zijn in een aantal grote nucleaire installaties 
talrijke voorzieningen getroffen om een zo hoog mogelijke ontsmettingsfactor te 
verkrijgen. In 1985 is bijvoorbeeld de nieuwe SIXEP-installatie (Site Ion eXchange 
Effluent Plant) in gebruik genomen om vloeibaar laagactief afval uit de Britse 
opwerkingsfabriek in Sellafield (Verenigd Koninkrijk) te ontsmetten. Het 
ontsmettingsprocédé van deze zeer omvangrijke installatie is gebaseerd op 
ionenuitwisseling waardoor de nu nog in de zee geloosde radioactiviteit gedaald 
is tot enkele percenten van de in de jaren zeventig geloosde hoeveelheden. Bij het 
SCK te Mol (België) worden al enige tijd ontsmettingstechnieken toegepast op 
basis van uitvlokking/coprecipitatie. Andere zeer efficiënte technieken worden 
momenteel ontwikkeld, zoals ultrafiltratie (membraanscheidingstechniek) of 
technieken waarbij de belangrijkste radionucliden met behulp van complexvormers 
worden verwijderd. Bij toepassing van deze procédés zal niet alleen minder 
radioactief slib ontstaan (dankzij betere scheiding) maar kan ook de Testactiviteit 
in de afvalstroom worden verlaagd. 
Bij de conditionering wordt het behandelde afval in een zodanige vorm gebracht 
dat het risico dat de in het afval aanwezige radionucliden zich verspreiden bij het 
hanteren en het vervoer of na het opbergen onder inwerking van water of een 
andere stof van buitenaf, tot een minimum wordt teruggebracht. Met het oog 
daarop wordt het behandeld afval meestal verwerkt in een matrix die stolt tot een 
blok of structuur die, met of zonder uitwendige containers, voldoet aan de vereiste 
veiligheidsnormen (goede mechanische sterkte en vuurvastheid, geringe 
uitlogingssnelheid, lange levensduur, enz.). 
22 20 tot 40. 
25 
De in de Gemeenschap meest gebruikte matrices zijn van : 
cement, dat sinds de jaren vijftig voornamelijk voor laagactief afval wordt 
gebruikt; 
bitumina, die omstreeks 1960-1965 in zwang kwamen en door sommige Lid-
Staten (België, Frankrijk, Denemarken) worden gebruikt; 
polymeren, die meer recent werden geïntroduceerd. 
Er is veel onderzoek verricht, onder meer via EG-onderzoekprojecten, om de 
eigenschappen van in cement opgesloten afval te verbeteren, het lange-termijn 
gedrag ervan bij opslag of opberging te evalueren en de toepassingsmogelijkheden 
te verruimen. De positieve resultaten en de eenvoud van het proces maken dat 
cementmatrices momenteel de meest gebruikte matrices voor laag- en middelactief 
afval zijn. 
De behandelingsmethodes voor laag- en middelactief afval lijken globaal 
gesproken goed te beantwoorden aan de eisen van de kernenergiesector en aan 
de veiligheidseisen van de wetgevende instanties. Hoewel de hierbij gebruikte 
technieken al enkele tientallen jaren worden toegepast, worden ze dankzij de 
ontwikkeling van de techniek steeds verder verfijnd. 
Alfa-actief afval 
Van het in de Gemeenschap ontstane radioactieve afval bestaat ongeveer 8% uit 
materiaal dat besmet is met langlevende radionucliden, meestal alfa-stralers zoals 
plutonium, americium en neptunium. Hoewel er veel O&O-werk verricht is voor 
de ontwikkeling van betere behandelings- en conditioneringsprocédés, blijft het 
grootste gedeelte van dit afval momenteel onbehandeld opgeslagen, vooral omdat 
er nog geen definitieve aanvaardingscriteria voor de opberging van alfa-actief afval 
(met uitzondering van hoogactief afval) in geologische formaties zijn vastgesteld. 
Dit gebrek aan criteria (dat zelf weer een gevolg is van het feit dat in de nabije 
toekomst geen ondergrondse opbergfaciliteiten beschikbaar komen) heeft ertoe 
geleid dat de onderzoekprogramma's momenteel worden georiënteerd op de 
ontwikkeling van efficiënte ontsmettingsprocédés waardoor het alfa-actieve afval 
qua opberging in een andere categorie zou kunnen worden ondergebracht. Er is 
met andere woorden gepoogd de alfa-inhoud van een aantal afvaltypes in zulke 
mate te verlagen dat dit afval vervolgens in overeenstemming is met de 
aanvaardingscriteria voor opberging op geringe diepte. In dit verband worden 
momenteel een aantal behandelingsprocédés voor vloeibaar en vast met alfa­
stralers besmet afval ontwikkeld. Sommige hiervan worden nu in proefprojecten 
toegepast. 
Wat het alfa-actief afval betreft dat met de huidige stand van de technologie a 
priori niet in een andere categorie kan worden ondergebracht, wordt het 
onderzoek vooral gericht op de ontwikkeling van volumereductietechnieken. In dit 
verband is het smeltproces voor hulzen van verbruikte splijtstof dat momenteel 
door CEN/Valrhô (Frankrijk) wordt onderzocht (een inactief industrieel prototype 
is in bedrijf) vermeldenswaard, evenals de EARP (Enhanced Actinide Removal 
Plant)-installatie voor de behandeling van het laag- en middelactief vloeibaar afval 
26 
van Sellafield (Verenigd Koninkrijk) die weldra wordt opgestart. 
Tenslotte dient te worden benadrukt dat belangrijke vooruitgang kan worden 
geboekt bij het beheer van alfa-actief afval door met behulp van een geschikte 
technologie het ontstaan van afval aan de bron te beperken. Een illustratie 
hiervan is de recente ervaring van Belgonucléaire (België) dat door de invoering 
van een vierde opsluitingsbarrière bij de fabricagelijn voor splijtstofelementen in 
het bedrijf voor mox-splijtstof te Dessel, zowel de plutoniuminhoud (met 80%) als 
het volume (met 10-15%) van vast met alfa-stralers besmet afval kon verminderen. 
Hoogactief afval 
Dit afval dat bij opwerking ontstaat, bevat haast alle radioactiviteit die tijdens het 
bedrijf van kerncentrales wordt gegenereerd. Hoogactief afval wordt gewoonlijk 
geconditioneerd in grote commerciële verglazingsinstallaties in Frankrijk en in het 
Verenigd Koninkrijk (Marcoule, La Hague en Sellafield). In deze drie bedrijven 
wordt hetzelfde verglazingsprocédé toegepast waarbij gebruik wordt gemaakt van 
een draaiende oven. Daarnaast is op het terrein van Dessel in België een 
demonstratie-verglazingsinstallatie met een keramische smelterij gebouwd. De 
installatie is eerst gebruikt voor de conditionering van hoogactief afval uit 
Eurochemic en zal vervolgens worden gebruikt voor de verglazing van het 
hoogactief vloeibaar afval dat in het verleden is geproduceerd in de WAK-
installatie te Karlsruhe (Duitsland). 
III.5 VERVOER VAN RADIOACTIEF AFVAL 
III.5.1 Voorschriften betreffende het vervoer van nucleair materiaal in het algemeen 
Het vervoer van radioactief materiaal is reeds geruime tijd onderworpen aan de 
voorschriften van de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) die 
zijn opgenomen in de nationale wetgeving van alle Lid-Staten van de 
Gemeenschap. 
Filosofie van de voorschriften en essentiële wettelijke vereisten 
De IAEA-voorschriften hebben als doel ervoor te zorgen dat bij het vervoer van 
radioactief materiaal de volgende vier essentiële veiligheidsregels in acht worden 
genomen : 
a. een adequate opsluiting van f iel radioactief materiaal; 
b. adequate controle op de stralingsemissie van het materiaal; 
c. veilige dissipatie van de warmte die vrijkomt bij de stralingsabsorptie; 
d. voorkomen van kritisiteit bij splijtbaar materiaal. 
Om ervoor te zorgen dat aan elk van deze veiligheidsregels wordt voldaan, heeft 
de IAEA stralingsniveaus en emissie-grenswaarden vastgelegd voor normale 
vervoersomstandigheden en bij eventuele ongevallen. De strekking van de 
voorschriften dienaangaande is dat bescherming tegen de gevaren van radioactief 
27 
materiaal niet zozeer moet worden gewaarborgd door maatregelen als speciale 
transportmiddelen of routes, maar vooral door de verpakking waarin het materiaal 
wordt vervoerd. Uitgaande van de vooronderstelling dat zich bij het vervoer een 
ernstig ongeval kan voordoen moet dus de aan de aard en de hoeveelheid van het 
radioactieve materiaal beantwoordende beveiliging in het ontwerp van de 
verpakking worden "ingebouwd". De voorschriften behelzen gedetailleerde 
ontwerpnormen, die onafhankelijk zijn van het transportmiddel waarmee het colli 
zal worden vervoerd. 
Wanneer de radioactiviteit van het materiaal waarvoor de verpakking bestemd is, 
hoger ligt dan welbepaalde niveaus, omvatten deze normen ook proeven waarmee 
dient te worden aangetoond dat de verpakking bestand is tegen de 
vervoersomstandigheden en eventuele ongevallen, en dient een onafhankelijke 
beoordeling en certificatie door de bevoegde instanties plaats te vinden. Wanneer 
zich gedurende het vervoer een ongeval voordoet moeten de bevoegde instanties 
overeenkomstig deze voorschriften een rampenplan in werking doen treden. 
De verantwoordelijkheid voor de veiligheid berust in de eerste plaats bij de 
verzender van het radioactief materiaal die in de vervoersdocumenten dient te 
verklaren dat het overeenkomstig de van kracht zijnde voorschriften is verpakt en 
geëtiketeerd. Zodoende ligt de verantwoordelijkheid voor een veilig vervoer van 
afzonderlijke zendingen hoofdzakelijk bij de persoon die naar alle 
waarschijnlijkheid het best op de hoogte is van de speciale gevaren die met het 
radioactief materiaal verbonden zijn en die de middelen heeft om deze risico's te 
voorkomen. Een veel kleinere verantwoordelijkheid is toegewezen aan de 
vervoerder, die passende maatregelen moet nemen om de werknemers en de 
bevolking tijdens het vervoer te beschermen, bijvoorbeeld door ervoor te zorgen 
dat de lading correct gestouwd is. 
Volgens de voorschriften dient ook te worden gezorgd voor strenge 
kwaliteitsborging om te voorkomen dat de veiligheidsmaatregelen door 
onachtzaamheid worden verwaarloosd, en voor noodplannen om de gevolgen van 
ongevallen of incidenten te verzachten. De efficiëntie en de uitgebreidheid van het 
door de IAEA aanbevolen systeem van voorschriften hebben er in ruime mate toe 
bijgedragen dat het systeem algemeen wordt toegepast. 
IH.5.2 Vervoer van radioactief afval in de praktijk 
Wettelijke aspecten van het vervoer van radioactief afval 
Het grootste deel van het radioactief afval wordt vervoerd in vaste vorm. In 
sommige EG-landen worden echter speciaal ontworpen en afgeschermde 
containers gebruikt voor het vervoer van vloeibaar afval. 
Het vervoer geschiedt meestal vanaf de plaats waar het ontstaan is naar de 
gecentraliseerde opslag- of opbergfaciliteit. De vervoerfrequentie hangt in grote 
mate af van de nationale situatie. In België bijvoorbeeld waren er in 1989 en in 
1990 ongeveer 200 transporten van niet-geconditioneerd afval en in 1990 115 
transporten van geconditioneerd afval, voor het grootste deel afkomstig van een 
28 
23 
24 
25 kerncentrale naar de opslagplaats van Belgoprocess. In de loop der jaren is het 
vervoer van radioactief afval in de EG-Lid-Staten uitstekend verlopen, waaruit 
blijkt dat de technologie goed wordt beheerst. 
Zoals voor alle categorieën radioactief materiaal gelden de bovenbeschreven 
voorschriften en regels ook voor het vervoer van radioactief afval. 
Wat de EG betreft, behoort het vervoer van radioactieve stoffen tot het 
toepassingsgebied van artikel 2 van het Euratom-verdrag23. De in dit verband 
vastgestelde richtlijn betreffende uniforme veiligheidsnormen (artikel 30) bevat 
echter alleen algemene normen die van toepassing zijn op elke activiteit waar het 
gevaar van ioniserende straling aanwezig is. 
Grensoverschrijdend vervoer van radioactief afval 
In januari 1988 werden een aantal aantijgingen gemaakt met betrekking tot het 
vervoer van radioactief afval, in het bijzonder tussen België en Duitsland. De 
Commissie van de Europese Gemeenschap is tot de conclusie gekomen dat de 
praktische regeling voor het vervoer van laag- en middelactief afval in 
overeenstemming was met de relevante IAEA-voorschriften en op alle momenten 
een adequaat veiligheidsniveau waarborgde. Er bleek evenwel dat de controle 
door de bevoegde instanties op het afvalvervoer in een aantal gevallen diende te 
worden verbeterd. 
Op verzoek van het Europese Parlement heeft de Commissie van de EG op 1 
december 198924 een ontwerp-richtlijn ingediend bij de Raad waarin de 
overbrenging van radioactieve afvalstoffen wordt toegevoegd aan de activiteiten 
waarvoor een voorafgaande vergunning is vereist en waarin een 
gemeenschappelijke kennisgevingsprocedure en uniform begeleidend document 
worden vastgesteld teneinde de gevaren te vermijden die zouden voortvloeien uit 
een eventueel verlies van controle over de radioactieve afvalstoffen door de 
bevoegde nationale autoriteiten. Deze richtlijn is op 3 februari 1992 door de Raad 
vastgesteld. 
Ook de internationale overbrenging van radioactieve afvalstoffen is op EG-niveau 
geregeld. Artikel 39 van de vierde ACS^-EEG-overeenkomst, die op 15 
december 1989 in Lomé is ondertekend, wordt de internationale overbrenging van 
gevaarlijke radioactieve afvalstoffen geregeld. Overeenkomstig deze bepalingen 
"verbiedt de Gemeenschap de rechtstreekse en de onrechtstreekse uitvoer van 
deze afvalstoffen naar de 68 ACS-staten, terwijl de ACS-staten terzelfdertijd de 
rechtstreekse en onrechtstreekse invoer op hun grondgebied van deze afvalstoffen 
Artikel 2(b) bepaalt dat de Gemeenschap uniforme veiligheidsnormen vaststelt voor de 
gezondheidsbescherming van do bevolking en de werknemers en ervoor waakt dat deze worden toegepast. 
PB C 5/7 van 10 januari 1990. 
Staten in Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan. 
29 
uit de Gemeenschap of een ander land verbieden. Indien een ACS-staat besloten 
heeft afvalstoffen ter behandeling naar een Lid-Staat uit te voeren, vormen deze 
bepalingen voor deze Lid-Staat geen beletsel de behandelde afvalstoffen weder 
uit te voeren naar de ACS-staat van oorsprong." 
Ook op wereldniveau is hiervoor een regeling uitgewerkt. In 1990 hebben de 112 
Lid-Staten van de IAEA zich akkoord verklaard met een IAEA-gedragscode 
inzake de internationale grensoverschrijdende overbrenging van radioactieve 
afvalstoffen. In deze code, die niet wettelijk bindend is, wordt het souvereine recht 
van elke staat bevestigd om de overbrenging van radioactieve afvalstoffen naar, 
uit of door haar grondgebied te verbieden. Voorts wordt vereist dat 
grensoverschrijdende overbrenging van radioactieve afvalstoffen geschiedt in 
overeenstemming met internationaal aanvaarde veiligheidsnormen, met 
inachtneming van de respectieve nationale wetten en voorschriften en met 
voorafgaande kennisgeving en toestemming van de verzendende, ontvangende en 
doorvoerlanden. 
ÏII.6 OPSLAG EN OPBERGING VAN RADIOACTIEF AFVAL EN VERBRUIKTE 
SPLIJTSTOF 
II 1.6.1.Inleiding 
Op het gebied van de opberging, de cruciale en laatste stap van elk 
beheerscenario voor radioactief afval, is de situatie in grote trekken sinds 1987 
vrijwel gelijk gebleven. Enerzijds is het moratorium op de storting in zee van 
radioactief afval26 nog steeds van kracht, zodat geen afVal in zee wordt gestort. 
Anderzijds is slechts één opbergfaciliteit op land in gebruik genomen, namelijk het 
"Centre de l'Aube" (dat geleidelijk in de plaats van het bijna volle "Centre de la 
Manche" moet komen) voor laag- en middelactief afval (Frankrijk). In "El Cabril" 
in Spanje is een andere opbergfaciliteit op geringe diepte in aanbouw, die begin 
1992 in bedrijf zal worden genomen. In het vorige rapport is reeds aandacht 
geschonken aan een aantal aspecten en algemene principes voor de selectie van 
faciliteiten voor interimopslag en definitieve opberging en is een korte beschrijving 
van bestaande installaties gegeven. Dit zal hier dan ook niet worden herhaald. 
Wel moet worden vermeld dat de ongerustheid onder de bevolking over de 
nucleaire industrie in het algemeen, die in 1987 reeds duidelijk merkbaar was, de 
afgelopen jaren niet is verminderd. De komst van faciliteiten voor de opberging 
van radioactief afval heeft dan ook veel plaatselijke weerstand ondervonden. Het 
gevolg was een groot aantal processen en moratoria waardoor de bouw en/of het 
bedrijf van opbergfaciliteiten voor radioactief afval en ondergrondse 
proefinstallaties aanzienlijk werden vertraagd. In sommige gevallen (b.v. in 
Nederland) slaagde de bevolking er zelfs in de inbedrijfstelling van een centrale 
faciliteit voor interimopslag uit te stellen. 
26 Dit moratorium is in 1983 op vrijwillige basis overeengekomen door de partijen bij het Verdrag inzake de 
voorkoming van verontreiniging van de zee ten gevolge van het storten van afval en andere stoffen (Verdrag 
van Londen). Het blijft van kracht totdat, naar verwachting in 1993, een aantal studies voltooid is. 
30 
Hoewel er tussen de Lid-Staten grote verschillen bestaan, is één van de gevolgen 
van deze situatie dat de opslag van verbruikte splijtstof en radioactief afval ter 
plaatse is toegenomen. Ook is hierdoor de ontwikkeling van zeer doeltreffende 
technieken om het volume te verkleinen (b.v. verbranden, supercompactie) 
teneinde de benodigde opslagruimte te beperken, gestimuleerd. 
Andere gevolgen zijn geweest dat er meer onderzoek wordt gedaan naar 
mogelijkheden om het publiek beter voor te lichten over de potentiële risico's van 
opberglocaties, dat extra maatregelen zijn getroffen om de veiligheid van de 
opbergfaciliteiten te verhogen en beter te documenteren en dat onderzoek is 
gedaan naar geavanceerde beheerstrategieën die het mogelijk moeten maken de 
inventaris van langlevende radionucliden die in de verre toekomst moeten worden 
opgeborgen, te verkleinen (zie III.2.2). 
Tenslotte dient te worden vermeld dat in de meeste Lid-Staten de belangstelling 
voor directe opberging van verbruikte splijtstof - met name van minder gangbare 
types - groeit. 
HL6.2.Interimopslag 
in.6.2.1. Colli met laag- en middelactief afval 
Er zijn in grote lijnen twee mogelijkheden voor de opslag van colli met laag- en 
middelactief afval : op de plaats waar het wordt geproduceerd of in een centrale 
interimopslagfaciliteit. Beide mogelijkheden worden in de Europese Gemeenschap 
toegepast. Zoals uit tabel XIV blijkt, lijken Lid-Staten met weinig kernenergie de 
voorkeur te geven aan centrale interimopslag. 
Spanje 
De centrale opslagfaciliteit van "El Cabril" is samengesteld uit modules die 
eind 1990 ongeveer 2.900 m3 geconditioneerd afval hadden ontvangen, 
hoofdzakelijk afvalcolli afkomstig van kleine producenten en CIEMAT activiteiten. 
Sinds 1988 worden ook afvalcolli van enkele kerncentrales opgeslagen. Bij de 
reactoren zelf is nog ongeveer 12.000 m3 opgeslagen. 
Nederland 
In 1984 heeft de regering gekozen voor centrale langdurige (100 jaar) 
interimopslag voor alle soorten radioactief afval. Door de COVRA is daarvoor -
in eerste instantie voorlopig te Petten, vervolgens bij Borsele - een faciliteit 
gebouwd. De ingebruikname van de opslagfaciliteit te Borsele heeft als gevolg van 
verzet van de plaatselijke bevolking enige vertraging ondervonden. Na een positief 
besluit van de Raad van State kon eind 1991 worden begonnen met de opslag van 
colli met radioactief afval. 
31 
België 
Alle afvaltypes (kerncentrales, fabricage gemengd-oxide splijtstof, medisch ...) 
worden op dit ogenblik in een centrale opslagfaciliteit te Mol/Dessel opgeslagen. 
Op dit ogenblik is 8.300 m3 laagactief afval opgeslagen. In een gebouw genaamd 
"Eurostorage" is geconditioneerd middelactief afval (2.750 m3) afkomstig van de 
opwerking van verbruikte splijtstof door EUROCHEMIC opgeslagen. De 
resterende opslagcapaciteit van dit gebouw (meer dan 1.000 m3) wordt thans 
gebruikt voor middelactief afval afkomstig van reactoren. 
In Dessel wordt een bijkomende faciliteit voor interimopslag gebouwd die speciaal 
bestemd is voor afval afkomstig van de opwerking van splijtstof in het buitenland. 
Deze faciliteit moet in 1993 operationeel zijn. 
Verenigd Koninkrijk 
Afgezien van laagactief vast afval dat voldoet aan de criteria om te worden 
toegelaten tot de ondiepe opbergfaciliteit van BNFL te Drigg, worden alle 
afvaltypes op dit ogenblik ter plaatse opgeslagen. Er bestaan evenwel plannen 
voor diepe geologische opberging van laag- en middelactief afval. 
Frankrijk 
Op dit ogenblik zijn er twee ondiepe opbergfaciliteiten voor laag- en middelactief 
afval ("Centre de la Manche" en "Centre de l'Aube"), zodat interimopslag 
hoofdzakelijk wordt toegepast voor alfa-actief afval en een deel van het laagactief 
afval van kleine producenten in die gevallen waarin het eerst moet vervallen en 
moet worden gesorteerd voordat het kan worden vrijgegeven of behandeld. Voor 
dit laatste geval zijn twee centrale faciliteiten voor interimopslag beschikbaar 
(CEN/Saclay en Tricastin). 
Bondsrepubliek Duitsland 
In afwachting van de ingebruikname van de Konradmijn of de heropening van de 
opbergfaciliteit te Morsleben zijn op verscheidene plaatsen 
interimopslagfaciliteiten voor laag- en middelactief afval in bedrijf. Een deel van 
de reactorafvalcolli wordt bij de reactoren opgeslagen, een ander deel wordt 
opgeslagen in de faciliteiten te Gorleben en Mitterteich. De bestaande capaciteit 
is voldoende voor de komende jaren. 
Italië 
Alle colli met radioactief afval die tot dusverre bij nucleaire faciliteiten zijn 
geproduceerd, worden ter plaatse opgeslagen. 
Denemarken, Portugal, Griekenland 
Hier zijn centrale faciliteiten voor interimopslag (Riso, Sacavém en Demokritos). 
32 
111.6.2.2. Verglaasd hoogactief afval 
Sinds het rapport van 1987 is de beschikbare capaciteit voor de opwerking van 
splijtstof van licht-waterreactoren in de Europese Gemeenschap met ongeveer 
1.000 ton per jaar toegenomen (hoofdzakelijk dankzij het bedrijf van de UP2 400 
op normale capaciteit en de recente ingebruikname van de UP3 
opwerkingsfaciliteit in La Hague in Frankrijk). Bijgevolg worden op dit ogenblik 
grotere hoeveelheden verglaasd hoogactief afval, dat de meeste splijtingsprodukten 
en langlevende radionucliden bevat, geproduceerd en opgeslagen (zie tabel VIII). 
Om een groot deel van de warmte en radioactiviteit te laten vervallen, moet dit 
afvaltype enkele decennia ofwel ter plaatse (Sellafield in het Verenigd Koninkrijk, 
Dessel in België, La Hague en Marcoule in Frankrijk) ofwel in geschikte 
faciliteiten in de Lid-Staten, waarvan de elders opgewerkte verbruikte splijtstof is 
(zie tabel XV), worden opgeslagen. 
In de meeste gevallen is het algemene concept voor de interimopslag van 
verglaasd hoogactief afval gebaseerd op het plaatsen van glazen blokken in 
dubbelwandige stalen buizen die door de natuurlijke circulatie van lucht worden 
gekoeld. 
De opslagfaciliteiten worden gebouwd volgens een modulair ontwerp dat in de 
toekomst gemakkelijk kan worden uitgebreid. 
111.6.2.3. Verbruikte splijtstof 
Het algemene beleid van de Lid-Staten voor het beheer van verbruikte splijtstof 
is sinds 1987 niet wezenlijk veranderd in die zin dat de besluiten van Spanje en 
Duitsland om een groot deel of bepaalde categorieën van hun verbruikte splijtstof 
niet op te werken, geen navolging in andere landen hebben gevonden. Anderzijds 
heeft ook de vroegtijdige opwerking van verbruikte splijtstof geen nieuwe 
aanhangers gekregen. Een aantal landen heeft gekozen voor de "afwachtoptie", 
d.w.z. voor de opslag van verbruikte splijtstof gedurende tenminste enkele 
decennia. 
Verbruikte splijtstof wordt gewoonlijk gedurende een aantal maanden of jaren 
opgeslagen in bassins bij de reactoren, zodat de splijtstof kan afkoelen alvorens 
naar een andere opslagfaciliteit te worden overgebracht. 
Zelfs onder goed beheerste opslagomstandigheden, d.w.z. chemische 
eigenschappen van het bassinwater en andere fysische aspecten van de insluiting, 
kan Magnoxsplijtstof (in het Verenigd Koninkrijk geproduceerd) evenwel slechts 
gedurende ongeveer drie jaar worden opgeslagen als gevolg van het speciale type 
splijlstotbus en het uraan zelf. De verdere opslag van dit type splijtstof kan onder 
droge omstandigheden plaatsvinden. 
Er is meer belangstelling voor de droge opslag van verbruikte splijtstof van licht-
walerreacloren, met name wanneer het gaat om langdurige interimopslag (langer 
dan enkele decennia). In dit verband zullen naar verwachting in het Verenigd 
Koninkrijk enkele aanvragen worden ingediend voor de interimopslag van splijtstof 
van geavanceerde gasgekoelde reactoren 27 
27 Magnox splijtstof van Wylfa wordt reeds in een gasvormige omgeving opgeslagen. 
33 
Ook Duitsland onderzoekt deze optie voor interimopslag. Als gevolg van verzet 
van de plaatselijke bevolking, dat tot processen heeft geleid, worden de 
opslagfaciliteiten van Gorleben en Ahaus nog niet gebruikt voor verbruikte 
splijtstof. 
In Spanje wordt gewerkt aan het omwerp en de vergunningverlening voor een 
metalen container dat zowel bij opslag als transport kan dienen. Deze containers 
kunnen worden gebruikt voor interimopslag van verbruikte splijtstof bij de reactor 
of elders. 
De totale opslagcapaciteit (ter plaatse en in centrale faciliteiten) voor verbruikte 
splijtstof die op dit ogenblik in de Lid-Staten beschikbaar is, is vermeld in 
tabel XVI. 
III.6.3.Qpberging van radioactief afval 
II 1.6.3.1. Opberging op geringe diepte 
Frankrijk 
Deze vorm van opberging heeft sinds 1987 belangrijke ontwikkelingen 
doorgemaakt. In verband met de geleidelijke sluiting van het "Centre de la 
Manche", waar uiteindelijk ongeveer een half miljoen m3 radioactief afval dat 
kortlevende radionucliden bevat, definitief zal worden opgeborgen, is een nieuwe 
ondiepe opbergfaciliteit voor dit soort radioactief afval gebouwd. Deze faciliteit -
het "Centre de l'Aube" - is bestemd voor 1 miljoen m3 colli met radioactief afval. 
Het "Centre de l'Aube" is begin 1992 in gebruik genomen. 
Spanje 
Een soortgelijk concept, zij het volgens een in sommige opzichten iets ander 
ontwerp, wordt in Spanje in de "El Cabril" faciliteit gevolgd, waar een ondiepe 
opbergfaciliteit nagenoeg gereed is. Een van de belangrijkste aspecten van het 
ontwerp van deze installatie is de mogelijkheid om de afvalcolli zonodig te 
recupereren. Deze faciliteit, met een capaciteit van ongeveer 50.000 m3 colli met 
radioactief afval, zal waarschijnlijk medio 1992 in gebruik worden genomen. 
Verenigd Koninkrijk 
In het Verenigd Koninkrijk wordt de opbergfaciliteit te Drigg nog steeds gebruikt 
voor verpakt laagactief afval (sinds 1987). In 1988 zijn evenwel nieuwe limieten 
voor de specifieke activiteit vastgesteld voor afzonderlijke afvalzendingen (4 GBq 
alfa/ton en 12 GBq bèta-gamma/ton) en voor de totale hoeveelheden van groepen 
radionucliden die in de loop van een bepaald jaar in de faciliteit worden 
opgeborgen. Bovendien wordt de Drigg faciliteit gemoderniseerd, waarbij de 
geulen worden vervangen door een systeem van betonnen gewelven, zodat de 
totale veiligheid van de opbergingsactiviteiten wordt verbeterd. De eerste geul met 
een betonnen bekleding is in januari 1989 in gebruik genomen. 
34 
Het onderzoek naar nieuwe locaties voor de opberging van laagactief afval op 
geringe diepte in het VK is in 1987 stopgezet, nadat de regering had besloten dat 
laagactief afval, zodra de toegestane hoeveelheden voor opberging in de faciliteit 
te Drigg zijn bereikt, samen met middelactief en alfa-actief afval in een diepe 
opbergfaciliteit moet worden opgeborgen. 
België 
Er wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om geconditioneerd laagactief 
afval op geringe diepte op te bergen. Een definitief besluit over het 
opbergsysteem, met als doel rond de eeuwwisseling een opbergfaciliteit in bedrijf 
te nemen, wordt op zijn vroegst eind 1992 verwacht. 
In België worden studies verricht om de ontwerpbasis waaraan een mogelijke 
locatie moet voldoen en voorlopige grenswaarden voor de afvalkarakteristieken 
vast te stellen. 
Op basis van een voorlopige veiligheidsevaluatie kan een eerste selectie van een 
mogelijke locatie plaatsvinden. Nadat het veiligheidsrapport over de locatie door 
de autoriteiten is goedgekeurd, kan worden overgegaan tot de bouw en 
ingebruikname van een opbergfaciliteit aan het eind van de jaren negentig. 
II 1.6.3.2. Diepe geologische opbergfaciliteiten 
In principe kunnen twee soorten diepe opbergfaciliteiten worden onderscheiden: 
faciliteiten voor de opberging van afval dat geen warmte produceert en faciliteiten 
voor alle afvalcategorieën met inbegrip van verglaasd hoogactief afval en 
verbruikte splijtstof. Hoewel op dit ogenblik in de Europese Gemeenschap geen 
diepe opbergfaciliteiten in bedrijf zijn, zijn er vooruitzichten dat de 
opbergfaciliteiten in niet langer gebruikte mijnen (in Duitsland) voor afval dat 
geen warmte produceert tegen de eeuwwisseling (opnieuw) in gebruik kunnen 
worden genomen op voorwaarde dat de afgifte van de bedrijfsvergunningen niet 
langer door politieke kwesties wordt tegengehouden. In verband met diepe 
opbergfaciliteiten die in geologische formaties moeten worden uitgegraven 
(zoutkoepels, klei, leisteen, granietformaties) wordt onderzoek verricht in het 
kader van de bouw en/of het bedrijf van ondergrondse laboratoria waarmee naar 
verwachting nog enkele tientallen jaren gemoeid zal zijn. In dit verband dient te 
worden vermeld dat dankzij de financiële steun van de Commissie van de 
Europese Gemeenschappen nauwe en vruchtbare samenwerking tussen de met het 
beheer van de ondergrondse laboratoria belaste instellingen tot stand is gebracht 
en dat in het kader van het O & O-programma van de Commissie financiële steun 
wordt verleend voor onderzoek in ondergrondse proefinstallaties. 
Hieronder wordt de stand van zaken bij de aanleg van diepe opbergfaciliteiten in 
de verschillende Lid-Staten beschreven. 
Duitsland 
Als gevolg van achtereenvolgende processen die waren aangespannen door de 
regering van Nedersaksen, is de administratieve procedure voor de opening van 
de opbergfaciliteit in de Konradmijn aanzienlijk vertraagd. De wettelijke 
35 
procedure ("Planfeststellungsverfahren") is thans in een stadium waarin de 
opmerkingen en vragen naar aanleiding van de openbare bekendmaking van de 
plannen (tussen 16 mei en 15 juli 1991) worden bestudeerd. De openbare discussie 
over alle argumenten zal waarschijnlijk in 1992 plaatsvinden. De ingebruikname 
van deze opbergfaciliteit voor afval dat geen warmte produceert, wordt dan ook 
niet voor het midden van de jaren negentig verwacht. De opbergcapaciteit van de 
Konradmijn bedraagt ongeveer 1 miljoen m3 colli met radioactief afval. Deze niet 
langer gebruikte mijn zal zes verschillende opbergvelden omvatten, die elk zijn 
onderverdeeld in een aantal opbergruimtes met een gemiddelde doorsnede van 
40 m2 en een lengte tot 1.000 m. 
Voor de faciliteit in Gorleben, waar alle soorten afval, met inbegrip van 
warmteproducerend afval, moeten worden opgeborgen, is het bovengrondse 
onderzoek nagenoeg voltooid. Het ondergrondse onderzoek van de zoutkoepel van 
Gorleben loopt nog. Er worden twee toegangsschachten afgediept. De 
ondergrondse onderzoekingen en een algemene beoordeling van de geschiktheid 
van de zoutkoepel van Gorleben voor de opberging van radioactief afval moeten 
aan het eind van de jaren negentig voltooid zijn. De faciliteit zal niet voor 2008 
in gebruik worden genomen. Er moet evenwel op worden gewezen dat het 
verloop van het onderzoek en de vergunningsprocedure, evenals in het geval van 
de Konradmijn, in sterke mate wordt bepaald door politieke aspecten waardoor 
verdere vertragingen kunnen ontstaan. 
De niet langer gebruikte zoutmijn te Morsleben - die in de vroegere Duitse 
Democratische Republiek als diepe opbergfaciliteit voor laag- en middelactief 
afval in gebruik was (hier werden 14.300 m3 vast en vloeibaar afval en ongeveer 
5.800 radioactieve bronnen opgeborgen) - is in februari 1991 naar aanleiding van 
een uitspraak van de rechtbank te Maagdenburg gesloten. Bovendien heeft de 
bevoegde Duitse Bondsminister alle verdere opbergingsactiviteiten stopgezet totdat 
de Commissie voor Reactorveiligheid een positief advies heeft uitgebracht. 
Tenslotte dient te worden vermeld dat ter ondersteuning van het experimentele 
onderzoek in Gorleben een belangrijk O & O- programma wordt uitgevoerd in de 
zoutmijn te Asse. 
Dit betreft : 
het ontwikkelen en testen van technieken voor de plaatsing van colli's met 
middelactief afval (met residuen van het oplossingsproces en 
splijtstofbekledingen en voor verbruikte splijtstofelementen van hoge-
temperatuurreactoren (MAW project); 
proeven met de opberging van 30 glasblokken met gesimuleerd hoogactief 
afval, voorzien van cesium en strontium, waarbij aanzienlijke vertragingen zijn 
opgetreden : op dit ogenblik vijf jaar als gevolg van problemen met de 
vergunning (HAW project); 
een demonstratie-experiment met de directe opberging van verbruikte 
splijtstofelementen (TSS test); 
36 
- de ontwikkeling van een uit meerdere componenten opgebouwde dam als een 
kunstmatige barrière in galerijen. 
België 
Sinds 1984 wordt gewerkt aan de bouw en exploitatie van een ondergronds 
laboratorium (een 67 m lange test galerij met een inwendige diameter van 3,5 m) 
in de kleilaag op een diepte van 225 meter onder het studiecentrum te Mol 
(MADES project). In dit verband is op een aantal gebieden onderzoek verricht: 
monitoring van de spanningen die de bekleding van een opberggalerij op lange 
termijn ondervindt; 
Control Experiment with Radiation for the Belgian Repository Underground 
Storage (CERBERUS project) waarin de respons van de kleimassa ter plaatse 
op blootstelling aan een combinatie van warmte en straling wordt gemeten; 
verwarmingsproeven (alleen met elektrische verwarmingselementen) om de 
effekten van warmtebronnen op de omringende klei en de vulmaterialen in 
een opberggalerij te bepalen (PRACLAY en CACTUS projecten). 
In 1989 heeft NIRAS het SAFIR (Safety Assessment and Feasibility Interim 
Report) gepubliceerd over de eigenschappen van de Boomse klei als gastgesteente 
voor de opberging van hoogactief afval en/of langlevende isotopen. Een 
beoordelingscommissie heeft het verslag goedgekeurd en aanbevelingen op het 
onderzochte gebied gedaan. Het opgestelde onderzoekprogramma moet in 1997 
een PSAR (Preliminary Safety Analysis Report) opleveren. Na een fase voor de 
uitvoerbaarheidsstudie moet een definitieve locatie worden gekozen. Naar 
verwachting zal het eerste volledig actieve collo niet voor 2030 worden geplaatst. 
Frankrijk 
Als eerste stap voor de selectie van een geschikte geologische formatie voor de 
opberging van langlevend radioactief afval, is in 1987 een begin gemaakt met 
verkennend veldonderzoek op vier locaties. 
In een kleiformatie (departement Aisne) zijn proefboringen voor seismische 
calibratie en hydrologische doeleinden verricht. De start van een nieuwe reeks 
proefboringen in een leisteenformatie (departement Maine et Loire) ondervond 
sterk verzet van de plaatselijke bevolking. Op grond hiervan besloot de regering 
een moratorium op veldproeven in te stellen totdat een wet inzake onderzoek 
naar de opberging van radioactief afval door het Parlement zou zijn behandeld en 
aangenomen. Deze wet is eind 1991 door het Parlement aangenomen. Twee 
hoofdpunten van de wet zijn dat in Frankrijk een aantal ondergrondse laboratoria 
zal worden gebouwd en dat geen definitief besluit over de plaats van de diepe 
opbergfaciliteit zal worden genomen voordat de technische mogelijkheden van de 
verschillende laboratoria volledig zijn geëvalueerd (uiterlijk in 2007). 
Hoewel niet direkt in verband met veldonderzoek, is eind 1990 bij Tournemire in 
37 
het zuiden van Frankrijk een in situ onderzoekprogramma in een 1885 m lange 
tunnel opgezet. Deze tunnel loopt door een dikke kleiformatie (onder een 
kalksteenlaag van 270 m dik) waarin de geotechnische en hydrogeologische 
omstandigheden representatief lijken voor die in een diepe opbergplaats. 
Verenigd Koninkrijk 
UK NIREX Ltd onderzoekt op dit ogenblik de mogelijkheden voor het 
ontwikkelen van een diepe ondergrondse faciliteit voor laag- en middelactief afval. 
In dit verband is in Sellafield en Dounreay geologisch onderzoek met 
proefboringen en geofysische carteringen verricht. Op beide plaatsen zijn geschikte 
harde gesteenteformaties aangetroffen. Sellafield is uitgekozen voor gedetailleerde 
ondergrondse onderzoekingen en metingen tijdens de constructiefase. De 
opbergfaciliteit zal worden gevormd door een reeks ondergrondse cavernes in diep 
gesteente. De cavernes zullen in de loop van de exploitatieperiode gefaseerd 
worden aangelegd. De gekozen locatie ligt dichtbij de opwerkingsfabriek in 
Sellafield. 
Volgens het huidige schema (afhankelijk van het verkrijgen van de nodige 
vergunningen) kan met de bouw van een diepe opbergfaciliteit voor laag- en 
middel actief afval aan het eind van de jaren negentig worden begonnen, zodat de 
faciliteit waarschijnlijk omstreeks het jaar 2005 in gebruik kan worden genomen. 
Wat de opberging van hoogactief afval betreft, volgt het Ministerie van 
Milieuzaken de onderzoekactiviteiten die elders plaatsvinden. Voor de opberging 
van hoogactief afval is nog geen specifiek concept of locatie gekozen. 
Spanje 
Met het oog op de opberging van verbruikte splijtstof van licht-waterreactoren, 
verglaasd hoogactief afval en afvalcolli die niet voldoen aan de criteria om te 
worden toegelaten tot de "El Cabril" faciliteit, loopt sinds 1986 een eerste 
onderzoek naar mogelijke diepe opberglocaties. 
Daarnaast is in 1990 gestart met projecten waarin wordt gewerkt aan een eerste 
conceptueel ontwerp van een diepe opbergfaciliteit in twee geologische media : 
zout en graniet. Het ligt in de bedoeling op een later tijdstip met een soortgelijk 
project voor klei te beginnen. Deze projecten moeten in de eerste plaats 
voldoende informatie voor de selectie van referentieconcepten en belangrijke 
gegevens voor de keuze van de locatie en het bijbehorende O & O-programma 
opleveren. Naar verwachting zal de geologische opbergfaciliteit niet in gebruik 
worden genomen voor het tweede decennium van de eenentwintigste eeuw. 
Nederland 
Hoewel het beleid in Nederland is gebaseerd op langdurige interimopslag 
(gedurende 100 jaar) van alle soorten radioactief afval (zie sectie II 1.6.2.1), loopt 
het OPLA onderzoekprogramma naar opties voor de definitieve opberging in zout 
nog steeds. Tot dusver zijn in dit onderzoekprogramma nog geen potentiële 
locaties voor diepe opbergfaciliteiten aangewezen. Eventuele voorbereidende 
38 
veldproeven in de nabijheid van mogelijke locaties (met inbegrip van seismisch 
bodemonderzoek en ander niel-destructief veldonderzoek alsmede 
geohydrologische boringen) zullen volgens verwachting niet voor het midden van 
de jaren negentig begingen. 
Italië', Portusal, Griekenland, Ierland, Denemarken 
Sinds 1987 hebben zich geen verdere ontwikkelingen op het gebied van de 
opberging van radioactief afval voorgedaan. 
39 
HOOFDSTUK IV 
NUCLEAIRE VEILIGHEID BU HET BEHEER VAN RADIOACTIEF AFVAL 
IV.l. AAN OPBERGING VOORAFGAANDE ACTIVITEITEN 
Bij alle activiteiten i.v.m. het transport van radioactieve materialen en de bouw, 
exploitatie en sluiting van nucleaire faciliteiten moet de nucleaire veiligheid 
gewaarborgd zijn. Het beheer van radioactief afval en de verschillende fasen 
daarvan vormen hierop geen uitzondering. 
Voor het bedrijf van faciliteiten en fabrieken voor de opwerking en conditionering 
van radioactief afval gelden dezelfde veiligheidseisen als voor andere nucleaire 
installaties. In dit verband dienen evenwel drie belangrijke ontwikkelingen te 
worden vermeld : 
Met de ingebruikname van nieuwe behandelingfaciliteiten zijn de milieu­
effecten verlaagd, doordat de radioactieve lozingen in het milieu drastisch zijn 
verminderd; voorbeelden zijn de Britse resultaten in Sellafield en het Franse 
programma in la Hague; 
De voortdurende ontwikkeling van technologieën en procédés voor de 
karakterisering, de kwaliteitsbeheersing, de identificatie en het traceren van 
afvalvormen of -colli die in de installatie worden geproduceerd. Dit heeft geen 
betrekking op de veiligheid van de installaties zelf, maar vormt een belangrijke 
bijdrage tot de veiligheid van de daaropvolgende stappen in het afvalbeheer 
(d.w.z. vervoer, opslag, opberging,); 
De voortdurende verlaging van de beroepsmatige blootstelling bij alle 
afzonderlijke activiteiten i.v.m. het beheer van radioactief afval (sortering, 
behandeling, conditionering, hantering van afvalcolli...). 
Over de huidige stand van zaken bij het vervoer van radioactief afval is hierboven 
verslag uitgebracht (zie hoofdstuk II 1.5). Gezien de recente ontwikkelingen op het 
vlak van de regelgeving, de technologische vorderingen, met name i.v.m. het 
vervoer van verbruikte splijtstof, en de zeer ruime positieve ervaring, mag worden 
aangenomen dat de veiligheid in deze sector gewaarborgd is. 
De veiligheid van nieuwe opslagfaciliteiten, zoals de faciliteit in Borsele 
(Nederland), de "El Cabril" faciliteit (Spanje) en de faciliteit te Dessel (België) is 
gewaarborgd dankzij goede ontwerpen die de risico's van bijvoorbeeld 
overstroming, brand, enz., verder verkleinen. Als warmteproducerend afval, 
bijvoorbeeld verglaasd hoogactief afval, wordt opgeslagen, wordt voor een goede, 
betrouwbare koeling gezorgd, zodat de kans op mechanische problemen tot een 
minimum beperkt blijft. Zo hebben passieve systemen in de Marcoule faciliteit de 
afgelopen twintig jaar naar behoren gefunctioneerd, terwijl voor de La Hague 
faciliteit (Frankrijk) is gekozen voor geforceerde convectie. 
40 
IV.2. OPBERGING 
1V.2.1. Opberging op geringe diepte 
Om veiligheidsredenen komt opberging op geringe diepte alleen voor laag- en 
middelactief afval (volgens de definitie van sectie II.2) in aanmerking. Deze vorm 
van opberging wordt in sommige landen al vanaf het begin van het 
kernenergietijdperk toegepast. 
In het begin werd afval al dan niet geconditioneerd en/of verpakt in ondiepe 
geulen begraven. Dit oude concept wordt thans algemeen als achterhaald 
beschouwd. 
De ontwikkelingen op het vlak van de technologie, engineering en bedrijfservaring 
hebben het mogelijk gemaakt meer geavanceerde concepten te onderzoeken en/of 
toe te passen. Het concept van ondiepe opberging in technische structuren, dat in 
het begin van de jaren zeventig voor het eerst werd gedemonstreerd in Frankrijk 
("Centre de la Manche") voor laag- en middelactief kortlevend radioactief afval, 
is thans opgenomen in de strategieën voor het beheer van radioactief afval van 
alle landen die ondiepe opberging toepassen of overwegen. 
Dit concept heeft als uitgangspunt het isoleren van het afval van de menselijke 
omgeving onder gecontroleerde omstandigheden gedurende een periode die lang 
genoeg is om de radioactiviteit natuurlijk te laten vervallen, zodat de locatie 
daarna weer kan worden vrijgegeven voor onbeperkte toegang. 
Dit principe is in feite alleen toepasbaar zolang de officieel voorgeschreven 
controleperiode (bedrijfsperiode van de faciliteit + de periode na sluiting) op een 
menselijke tijdschaal aanvaardbaar is, d.w.z. maximaal een paar honderd jaar. 
Het principe is gebaseerd op de toepassing van een systeem van meervoudige 
barrières tussen de radioactiviteit en de menselijke omgeving. Dit systeem wordt 
doorgaans verdeeld in drie hoofdcomponenten : 
het afvalcolli met inbegrip van de fysisch-chemische eigenschappen van het 
afval, de kenmerken van het matrixmateriaal, indien van toepassing, en het 
gedrag van de container; 
de opbergplaats, d.w.z. de constructies die in de opbergfaciliteit worden 
gebouwd om de afvalverpakking te beschermen : afdichtingslagen, betonnen 
vloer, andere betonnen constructies, enz.; 
de geologie van de locatie zelf. 
De insluiting van de radioactiviteit onder normale bedrijfsomstandigheden en na 
de sluiting wordt gevormd door de combinatie van deze drie barrières, die zo is 
gekozen dat de gevolgen van alle redelijkerwijze te voorziene ongevallen 
aanvaardbaar laag blijven. 
Een aantal nationale veiligheidsinstanties hebben de afgelopen jaren hun 
41 
goedkeuring gehecht aan de ondiepe opberging van laag- en middel actief afval 
in technische structuren. 
In de Europese Gemeenschap28 zijn dit : 
a. De Drigg faciliteit in het Verenigd Koninkrijk, nadat de vergunning in 1987 
door de vergunningverlenende instanties was herzien; 
b. de Dounreay faciliteit in het Verenigd Koninkrijk, die bijna uitsluitend is 
gebruikt voor laagactief afval van de centrale van Dounreay; 
c. de bestaande opbergfaciliteit voor laag- en middelactief afval in Frankrijk 
"Centre de la Manche", na aanpassing in 1971; 
d. de nieuwe opbergfaciliteit voor laag- en middelactief afval "Centre de l'Aube", 
waarvoor in december 1991 door de Franse veiligheidsinstanties vergunning 
is verleend; 
e. de nieuwe opbergfaciliteit voor laag- en middelactief afval "El Cabril", 
waarvoor de Spaanse veiligheidsautoriteiten begin 1990 een bouwvergunning 
hebben verleend, terwijl de bedrijfsvergunning naar verwachting in het 
voorjaar van 1992 zal worden verleend. 
Bovendien wordt deze optie in België overwogen (zie sectie III.6.3.1). 
IV.2.2.Qpberging in diepe geologische formaties 
Terwijl het onwaarschijnlijk is dat kunstmatige barrières gedurende periodes van 
meer dan enkele eeuwen in dezelfde toestand blijven, hebben sommige 
geologische formaties (bijvoorbeeld klei, zout en graniet) bewezen dat zij 
gedurende miljoenen jaren stabiel zijn, zodat zij een veilige lange termijnoplossing 
kunnen vormen voor de opberging van radioactief afval dat langlevende 
radionucliden bevat. Daarom wordt wereldwijd gewerkt aan de opberging in diepe 
geologische formaties voor alfa-actief en hoogactief afval. 
In alle landen waar kernenergie wordt toegepast, met name in de Europese 
Gemeenschap, bestaat grote bezorgdheid over de veilige opberging van dit afval, 
vooral vanwege de noodzaak om de mens en het milieu ook in de verre toekomst 
te beschermen. Ook voor de andere landen, waar radioactieve materialen alleen 
voor medische, industriële of onderzoekdoeleinden worden gebruikt, is de 
opberging van dit afval van belang. Om de nodige bouw- en bedrijfsvergunningen 
voor een opbergfaciliteit voor radioactief afval te verkrijgen, moet de veiligheid 
van een opbergsysteem voor langlevend afval worden geanalyseerd en aangetoond 
voor tijdschalen die de normale horizon van maatschappelijke en technische 
planning ver overschrijden. 
De haalbaarheid van een dergelijke analyse staat evenwel ter discussie en vaak 
bestaat scepsis over de geldigheid van de resultaten daarvan. 
Uiteraard is het onmogelijk om voor alle technische systemen absoluut aan te 
28 De geplande oplx>rgfaciliteiten in Noord Carolina, Illinois en Pcnsylvanie in de VS zijn voorbeelden van 
ondiqx' oplx-iy.in)', in technische struct uien huilen de lùiropese Gemeenschap. 
42 
tonen dat deze zich permanent veilig zullen gedragen. Wat dan ook mag worden 
verwacht, en waarnaar wordt gestreefd, is een wetenschappelijke benadering van 
en regelgeving voor die factoren die de veiligheid wezenlijk kunnen beïnvloeden, 
zodat een basjs wordt verkregen voor de beantwoording van de vraag of het 
voorgestelde opbergsysteem op lange termijn veilig genoeg is. 
Hieronder wordt een samenvatting gegeven van de in de EG geboekte vooruitgang 
bij de ontwikkeling van de wetenschappelijke methodes voor de beoordeling van 
de veiligheid van opberging op lange termijn, waarbij wordt ingegaan op de tot 
dusverre bereikte resultaten en de standpunten van de deskundigen uit de EG en 
van de internationale wetenschappelijke wereld. 
Veiligheidsevaluatie 
Veiligheidsevaluatie kan worden gedefinieerd als een analyse van het toekomstig 
gedrag van het totale afvalopbergsysteem en van de potentiële effecten op de 
mens en het milieu, gevolgd door een vergelijking van de resultaten met de 
betrokken veiligheidsnormen. 
De mogelijke toekomstsituaties die in ogenschouw moeten worden genomen, 
worden bepaald aan de hand van scenario's gebaseerd op menselijk 
voorstellingsvermogen en wetenschappelijk oordeelsvermogen, gecombineerd met 
de huidige kennis van natuurlijke systemen (zie verderop "natuurlijke analogons") 
en kunstmatige barrières. 
Vervolgens worden voorspellende modellen gebruikt om de effecten van de 
belangrijkste processen die het gedrag van de opbergsystemen bepalen, te 
beoordelen en te kwantificeren en om de mogelijke radiologische gevolgen in de 
loop van de tijd vast te stellen. Het opstellen van een goed model staat of valt met 
de beschikbaarheid van voldoende gegevens over het betrokken systeem en een 
gedegen inzicht in de relevante fysische en chemische eigenschappen van de 
onderdelen van het systeem en hun evolutie. Zoals aangegeven in sectie III.2.1 is 
dit één van de hoofddoelstellingen van het huidige onderzoekprogramma. 
De afgelopen jaren hebben de inspanningen om tot betere veiligheidsevaluaties 
te komen een indrukwekkende groei doorgemaakt. 
Alle landen met een relevant kernenergieprogramma hebben de nodige 
deskundigheid op het gebied van de veiligheidsevaluatie verworven en geschikte 
methodes ontwikkeld of in ontwikkeling. 
In de Europese Gemeenschap heeft de Commissie in 1982 een groot 
multinationaal project opgezet (PAG IS : Performance Assessment of Geological 
Isolation Systems) als onderdeel van haar O&O-programma op het gebied van 
radioactief afval. Dit project had tot doel de ontwikkeling in de geïnteresseerde 
Lid-Staten van de EG te ondersteunen, de verschillende gevolgde methodes te 
harmoniseren en de verspreiding van de resultaten mogelijk te maken. 
Alle geinteresseerde Lid-Staten namen deel aan of waren geassocieerd met dit 
project dat in 1989 afliep. 
Met medewerking en consensus van een grote meerderheid van de 
wetenschappers die zich in de Europese Gemeenschap met de verschillende 
deelgebieden van deze multidisciplinaire activiteit bezighouden, is een methode 
43 
uitgewerkt die op diepe opbergfaciliteiten voor hoogactief afval is toegepast. 
Uitgaande van een aantal veronderstellingen werden resultaten verkregen die in 
1989 op een door de Commissie georganiseerde conferentie in Madrid werden 
bekendgemaakt. Volgens deze resultaten zal er op geen enkele van de 
onderzochte locaties binnen een periode van tenminste 10.000 jaar radioactiviteit 
aan het oppervlak komen, terwijl in de zeer verre toekomst uiteindelijk te 
verwaarlozen hoeveelheden zullen vrijkomen. 
De in het PAGIS-project ontwikkelde methode kan, zoals in sommige Lid-Staten 
reeds gebeurt, de basis vormen voor de beoordeling van het gedrag die in de 
toekomst vereist is, als deze methode kan worden toegepast met verfijnde 
modellen en gegevens die worden verkregen met nader onderzoek van de 
betrokken locaties. 
Op grond van deze resultaten en een aantal buiten de EG bereikte resultaten, 
heeft de internationale wetenschappelijke wereld in 1990 het volgende 
gezamenlijke standpunt naar voren gebracht29: 
"Op dit ogenblik zijn er veiligheidsevaluatiemethodes beschikbaar waarmee de 
potentiële radiologische effecten op lange termijn op de mens en het milieu van 
een zorgvuldig ontworpen systeem voor de opberging van radioactief afval op 
adequate wijze kunnen worden geëvalueerd"; 
"en door veiligheidsanalyse methodes op de juiste wijze toe te passen, met 
gebruikmaking van voldoende informatie over voorgestelde opberglocaties, kan de 
technische basis worden verkregen op grond waarvan kan worden nagegaan of 
specifieke opbergsystemen de samenleving een voldoende mate van veiligheid voor 
zowel de huidige als toekomstige generaties bieden". 
Op dit gebied vinden werkzaamheden plaats om de veiligheidsevaluatiemethodes 
verder te verbeteren en gegevens over voorgestelde opberglocaties te verzamelen 
en te evalueren. 
Natuurlijke analogons : een bijkomend bewijs voor de veiligheid 
Zoals hierboven uiteengezet, wordt het kernpunt bij de evaluatie van het gedrag 
en de veiligheid van een opbergfaciliteit voor radioactief afval op lange termijn 
gevormd door het vermogen om een betrouwbare voorspelling te doen omtrent 
de aard en de effecten van processen en geologische gebeurtenissen in een verre 
toekomst. 
De extrapolatie van laboratoriumgegevens, die doorgaans zijn verkregen over een 
periode van maanden of ten hoogste enkele jaren, naar realistische tijdstippen in 
de verre toekomst levert uiteraard problemen op. 
De processen die in het laboratorium worden onderzocht, hebben betrekking op 
specifieke aspecten van de mobilisering van radionucliden uit het afval en het 
daaropvolgend transport in grondwater. Gelukkig kunnen vrijwel alle processen 
die van belang zijn ook in de natuurlijke omgeving worden aangetroffen, hoewel 
29 Een gezamenlijk standpunt inzake "Disposal of radioactive waste : can long term safety be evaluated" / 
NEA/CEG/IAEA, Parijs 1990. 
44 
het mogelijk is dat hierbij andere elementen en een andere geochemische en 
hydrochemische context een rol spelen. Het is dus mogelijk natuurlijke analogons 
te gebruiken om deze processen over geologische tijdschalen te onderzoeken. 
Zowel binnen als buiten Europa hebben de Lid-Staten zich al een groot aantal 
jaren beziggehouden met het onderzoek van natuurlijke systemen (zowel 
archeologische als historische analogons). Sommige Lid-Staten namen ook deel 
aan grote projecten zoals de uraniumafzettingen in respectievelijk Australië 
(Alligator River), Brazilië (Poços de Caldas) en Canada (Cigar Lake). 
Sinds 1985 heeft de Commissie het onderzoek van natuurlijke analogons gesteund 
in het kader van haar O & O-programma voor radioactief afval en door een 
internationaal forum op te zetten (de Natural Analogues Working Group) waar 
de internationale ervaring op dit gebied wordt uitgewisseld en bediscussieerd. 
Er worden steeds meer aanwijzingen voor het isolerend en vertragend vermogen 
van natuurlijke systemen verkregen, waardoor het vertrouwen in het concept van 
diepe geologische opberging groeit. 
De Commissie die deze activiteiten voortzet in het kader van het vierde 
onderzoekprogramma inzake het beheer van radioactief afval, levert een financiële 
bijdrage aan een aantal onderzoeken op dit gebied, met name de analyse van de 
natuurlijke reactor te Oklo (Gabon) onder leiding van het Franse "Commissariat 
à l'Energie Atomique" waaraan ook andere landen deelnemen. 
Regelgeving 
I.v.m. de selectie van een locatie en de definitieve vergunningverlening van een 
opbergfaciliteit moet doorgaans per geval een gedetailleerde procedure voor het 
aantonen van de veiligheid van het systeem worden vastgesteld : deze procedure 
kan dan ook van land tot land verschillen. In alle gevallen spelen de verschillende 
in sectie III.l genoemde organisaties een rol. Het is de taak van de in tabel X 
vermelde instellingen en uitvoerende organen de bevoegde veiligheidsinstanties 
alle elementen te verschaffen waaruit blijkt dat de faciliteit voldoet aan een reeks 
van te voren vastgestelde criteria. 
45 
HOOFDSTUK V 
ACTUELE KWESTIES OP HET VLAK VAN REGELGEVING EN BELEID 
V.l MATERIALEN MET EEN ZEER LAGE RADIOACTIVITEIT 
In de bestaande regelgeving op internationaal, communautair en nationaal niveau 
voor de bescherming van de werknemers en van de bevolking tegen ioniserende 
straling wordt zeer duidelijk omschreven onder welke omstandigheden de 
behandeling, de conditionering, de opslag, het transport en de opberging van 
radioactieve materialen moeten plaatsvinden. De strekking van deze 
administratieve en bestuursrechtelijke maatregelen is afhankelijk van de 
radioactiviteit van de betrokken materialen. 
In de meeste gevallen kent de regelgeving evenwel een grijs gebied, namelijk dat 
van laag radioactief afval met een activiteitsniveau (en radiotoxiciteitsniveau) dat 
vrijwel overeenstemt met of gelijk is aan het niveau in veel natuurlijke stoffen. Dit 
valt toe te schrijven aan het feit dat de controleactiviteiten grotendeels zijn 
geconcentreerd op gebieden met een hoger risico, teneinde de beschermings­
niveaus te optimaliseren. Ook het grote aantal toepassingen waarbij zeer kleine 
hoeveelheden radioactieve materialen worden gebruikt en het grote aantal 
verschillende industrieën dat hierbij betrokken is, dragen hiertoe bij30. 
Voor veel van deze toepassingen in de geneeskunde, het onderzoek en de 
industrie hebben de betrokken nationale instanties voorschriften vastgesteld; het 
geproduceerde radioactieve afval valt niet onder de regelgeving als het aan 
bepaalde criteria voldoet. De nationale voorschriften verschillen evenwel 
aanzienlijk van land tot land. 
Wat de Gemeenschap betreft, is in de basisnormen van Euratom (Richtlijn 
80/836/Euratom, als gewijzigd in 1984) bepaald in welke gevallen het stelsel van 
verklaringen en voorafgaande vergunningen van de bevoegde nationale instanties 
niet hoeft te worden toegepast. In deze richtlijn worden grenswaarden vastgesteld 
voor een pakket radioactieve stoffen die afhankelijk zijn van de radiotoxiciteit van 
de stoffen. Bovendien wordt voor de concentratie een algemene grenswaarde van 
100 Bq/g vastgesteld. Voor vaste natuurlijke radioactieve stoffen wordt deze 
grenswaarde verhoogd tot 500 Bq/g. Materialen die radioactieve stoffen bevatten 
in hoeveelheden en concentraties die hoger zijn dan deze grenswaarden mogen 
alleen worden geloosd nadat de autoriteiten vergunning hebben verleend. Deze 
waarden mogen evenwel niet worden beschouwd als toelaatbare hoeveelheden 
voor de onbeperkte opberging van afval. 
30 Afval van medische analyses en behandelingen, afval van onderzoekinstituten, afgedankte 
consumentenprodukten zoals rookdetectoren en electronicabuizen, afval van fabrikanten van lichtgevende 
verf, enz. 
46 
31 
32 
33 In de nucleaire sector zal de ontmanteling van oude kerninstallaties grote 
hoeveelheden afval opleveren, waarvan het grootste deel wordt gevormd door 
rnaterialen met een zeer lage radioactiviteit (zie sectie II.3.3b). In EG-verband zijn 
aanbevelingen inzake "straiingsbeschermingscriteria voor de recycling van 
materialen afkomstig van de ontmanteling van kerninstallaties31 gepubliceerd 
onder auspiciën van de op grond van artikel 31 van het Euratom-verdrag 
opgerichte groep van deskundigen. Op dit ogenblik wordt gewerkt aan een 
herziening van deze aanbevelingen, waarin naast staal ook andere materialen, 
bijvoorbeeld koper en aluminium, zullen worden opgenomen; in een later stadium 
zal ook beton worden opgenomen. Deze aanbevelingen hebben alleen maar een 
wetenschappelijk karakter. In de Lid-Staten van de EG worden de meeste 
besluiten over vrijstellingen voor laagactief afval in de splijtstofkringloop door de 
bevoegde instanties per geval genomen. 
Samenvattend kan worden gesteld dat de wijze waarop de vrijstelling van officiële 
controle van materialen met een zeer lage radioactiviteit geregeld is, 
onbevredigend is. De afgelopen decennia zijn de activiteiten om tot 
samenhangende, wetenschappelijk onderbouwde regels te komen dan ook 
uitgebreid; verschillende nationale veiligheidsinstanties en internationale 
organisaties (IAEA, OESO/NEA, WGO)32 houden zich bezig met criteria voor 
de - gehele of gedeeltelijke - vrijstelling van de officiële controle van 
stralingsbronnen en werkzaamheden met straling. Ondertussen hebben 
verschillende Lid-Staten wettelijke maatregelen getroffen of in voorbereiding. Er 
dient op te worden gewezen dat het uitermate wenselijk is dat de nationale 
maatregelen worden geharmoniseerd, zodat binnen de Gemeenschap een 
gelijkwaardig beschermingsniveau wordt gegarandeerd. Ook met het oog op de 
totstandbrenging van de interne markt is deze harmonisatie gewenst. 
Tenslotte dient er op te worden gewezen (zie ook hoofdstuk II) dat een aantal 
industriële procédés waardoor de concentratie van natuurlijke isotopen wordt 
verhoogd (bijvoorbeeld de bewerking van fosfaaterts)33 doorgaans zijn vrijgesteld 
van het stelsel van verklaringen aan de betrokken nationale veiligheidsinstanties 
of niet worden beschouwd als activiteiten waaraan radioactieve materialen te pas 
komen. De radiologische gevolgen van de verwijdering van sommige van deze 
materialen kunnen een reden tot bezorgheid zijn. In een aantal landen is het 
opstellen van inventarissen en beheerstrategieën voor dit afval meer of minder 
vergevorderd. Zonodig zullen passende maatregelen worden getroffen. 
CEC radiological protection series, Publication n° 43, December 1988. 
IAEA SAFETY SERIES n° 89 "Principles for the exemption of radiation sources and practices from regulatory 
control" (1988). 
Zie réf. 5), biz. 6. 
47 
V.2 EQUIVALENTIE VAN RADIOACTIEF AFVAL 
In een aantal landen wordt op grond van commerciële overeenkomsten of van 
verbintenissen tot de opwerking van verbruikte splijtstof buitenlands afval 
behandeld of geconditioneerd. 
Afgezien van het eventuele nationale beleid van het ontvangende land wat de 
opberging van buitenlands afval betreft, kan het in sommige gevallen technisch 
onmogelijk, of vanuit het oogpunt van de stralingsveiligheid contraproductief 
(bijvoorbeeld onnodig hanteren van radioactieve materialen) zijn om precies 
hetzelfde buitenlandse afval in zijn totaliteit terug te sturen naar het land van 
oorsprong nadat het is behandeld of geconditioneerd. In dergelijke gevallen kan 
worden overwogen, of kan het nodig zijn, een "equivalent afval" terug te sturen. 
Hiervoor dienen de betrokken partijen een geschikte regeling overeen te komen. 
Tot dusverre zijn er geen internationale of nationale voorschriften voor de 
equivalentie van radioactief afval. De Raad van Ministers van de EG heeft in 
199034 in zijn conclusie n.a.v. een rapport van de Commissie over dit onderwerp35 
kennis genomen van de noodzaak van passende richtsnoeren. 
V.3 VOORLICHTING EN BETROKKENHEID VAN DE BEVOLKING 
De afgelopen jaren hebben de verschillende nationale instanties en/of verwerkers 
van afval en ook de Commissie van de Europese Gemeenschappen, voor zover dit 
binnen haar bevoegdheden viel, grote inspanningen geleverd om: 
het publiek informatie te verschaffen over belangrijke nucleaire faciliteiten en 
de daaraan verbonden lozingen van radioactief afval; 
het publiek te betrekken bij het besluitvormingsproces over het opzetten van 
nieuwe installaties voor radioactief afval of opberging. 
Wat de Europese Gemeenschap betreft, is in juli 1988 een richtlijn in werking 
getreden op grond waarvan de Lid-Staten er onder meer voor dienen te zorgen 
dat : 
elke aanvraag voor een vergunning voor een nieuw project en de 
ondersteunende informatie aan het publiek ter beschikking worden gesteld; 
het publiek in staat wordt gesteld zijn mening kenbaar te maken voordat met 
het project wordt begonnen. 
34 
35 Conclusies van de 1464e Vergadering van de Raad van 18 en 19 december 1990, persmededeling 10871/90 
(pers 232). 
"Radioactive waste equivalence", Euradwaste series n° 3, report EUR 12879 - Bureau voor Officiële 
Publicaties der Europese Gemeenschappen, Luxemburg 1990. 
48 
36 In 1993 zal de Commissie aan de Raad en het Parlement verslag uitbrengen over 
de toepassing en doelmatigheid van de richtlijn. 
In veel gevallen krijgt het publiek inzage in aanvragen voor dergelijke faciliteiten 
(Verenigd Koninkrijk, enz.) en in het geval van grote projecten wordt vaak een 
openbare enquête gehouden waarbij : 
het publiek inzage krijgt in informatie over het betrokken project; 
de opmerkingen en bezwaren van het publiek worden gehoord, zodat de 
bevoegde nationale instanties hiermee rekening kunnen houden. 
In de meeste gevallen is de procedure voor de openbare enquête wettelijk 
vastgelegd; in sommige landen is de procedure verplicht (Duitsland, Spanje, 
Frankrijk, Nederland), terwijl in andere landen, bijvoorbeeld het Verenigd 
Koninkrijk, de regering per geval besluit of de procedure moet worden toegepast. 
Bovendien schrijft een recente Franse wet36 voor dat in elke plaats waar een 
ondergronds opberglaboratorium wordt gevestigd een plaatselijk comité voor 
informatie en toezicht wordt opgericht, waarin alle geïnteresseerde partijen 
vertegenwoordigd zijn. 
Naast de informatie die aan het publiek wordt verstrekt d.m.v. boekjes 
(bijvoorbeeld de Nederlandse voorlichtingscampagne in 1987) of door inzage in 
officiële documenten te geven, brengt een aantal regeringen (Duitsland, Spanje, 
Verenigd Koninkrijk) met uiteenlopende tussenpozen aan de nationale 
parlementen verslag uit over de ontstane hoeveelheden en/of het beheer van 
radioactief afval in hun land. Deze verslagen zijn openbaar. Volgens de 
hierbovengenoemde recente wet dient de Franse regering bovendien jaarlijks 
verslag aan het Parlement uit te brengen over onderzoek inzake het beheer van 
hoogactief en alfa-actief afval. 
Wet nr. 91-1381 van 30 december 1991 betrei lende onderzoek inzake het beheer van radioactief afval. 
49 
TABEL I 
RADIOACTIEF AFVAL DAT ONTSTAAT DOOR jlET GEBRUIK VAN ISOTOPEN 
IN DE MEDISCHE SECTOR, DE I NPUSTRTJL_EN_ HET 
Al-GEMEEN ONI)ERZC)EK_ljQ]Lii 
(vloeibaar en vast afval dat vervoerd wordt voor 
g e ce ntra1i s ee rd e in te r i mop slag ) 
LAND 1991-1995 1996-2000 2001-2010 2011-2020 
BELGIË 
DENEMARKEN 
DUITSLAND 
IERLAND 
SPANJE 
FRANKRIJK (1) 
GRIEKENLAND 
ITALIE 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
VERENIGD 
KONINKRIJK (2) 370 
100 
5. 100 
enkele 
tientallen (3) 
210 
5.000 
100 
4.500 
1.600 
20 
4.960 370 
100 
5.100 
enkele 
tientallen (3) 
210 
5.000 
enkele 
tientallen 
4.500 
1.600 
30 
3.030 740 
200 
10.200 (4) 
420 
10.000 
enkele 
tientallen (5) 
9.000 
3.200 
80 
5.610 740 
100 
10.200 (4) 
420 
10.000 
enkele 
tientallen (5) 
9.000 
3.200 
100 
5.610 
1) Afva I v<i I IIHI.V; voor Ix'liando I j nu. en rond i t niiH'i' I IIK 
2) De periodes zijn resp. : 1990-1994, 1995-1999, 2000-2009, 2010-2019, 
3) Niet-geconditioneerd en opgeslagen op de plaats van ontstaan. 
4) Extrapolatie op basis van de cijfers voor de periode tot 2000. 
5) Per periode van vijf jaar. 
J~; 
TABEL 11 
T1JDELIJK OPGESLAGEN AFVAL, ONTSTAAN VOOR 1991, DAT IS BEHANDELD 
EN ._«KÇQ.NDXTTONEERD OF WAARVAN DE CONDITIONERING 
WQRDT_ VERONDERSTE_LD ±l± 
LAND 
België 
Duitsland 
Spanje 
Frankrijk 
Italië (3) 
Nederland 
Verenigd 
Koninkrijk 
Denemarken 
Portugal 
Griekenland i 
Hoeveelheden opgeslagen afval (m°) 
laag-
actief 
6.000 
4 3.900 
15.000 
0 
10.400 middel-
a e t i e f 
-
(2) 
-
0 
720 
3.100 
7.930 
7O0 (4) 
50 
100 18.470 
50 (5) 
-
SO alfa 
3. ()()() 
(2) 
-
60.400 
190 
65.550 
-
-
-hoog-
act ief 
160 
500 
-
1.040 
15 
710 
-
-
-Opmerkingen 
Gegevens op 1.5.1990 
Middelactief afval inbegrepen 
in laagactief afval 
Middelactief afval inbegrepen 
in laagactief afval 
Middelactief afval inbegrepen 
in laagactief afval 
Alfa-actief afval is het 
MAA met alfa-activiteit 
> 10 GBq/md als het 
geconditioneerd is 
Alfa-actief afval inbegrepen 
bij MAA 
1) Het. merendeel van het alfa-actief afval en het hoogactief afval (dat in vloeibare vorm is 
opgeslagen) is nog niet geconditioneerd. Omwille van de homogeniteit van de tabellen, hebben de 
hierboven vermelde cijfers betrekking op de volumina die zouden ontstaan wanneer het afval volgens 
de thans bekende methoden wordt geconditioneerd. 
2) Gedeeltelijk opgenomen bij laagactief afval (als afval "zonder warmte-afgifte") en bij hoogactief 
afval (als "warmte-afgevend afval"). 
I 1 1 
3) De niet-geconditoneerde hoeveelheden in interïmops lag zijn : 12.195 m LAA (11.620 m" vast en 575 m 
1 111 1 
vloeibaar); 585 md vast MAA; 356 md alfa (346 m° vast en 10 md vloeibaar); 120 md vloeibaar HAA. 
1 1 
De geconditioneerde tijdelijk opgeslagen hoeveelheden zijn : 3.610 m LAA en 345 m MAA. 
Er werd een volume-reductiefactor tussen 3 en 5 voor het samen te persen vast afval en een 
reductiefactor van 0,5 voor vloeibaar LAA verondersteld. 1 In de cijfern zijn ongeveer 5.000-7.000 m' niet-geconditioneerd afval afkomstig van medisch, 
indust r iee I en u iet -mie I ca i r onderzoek, niet opgenomen. 
1) Knkt'I de helft van liet volume is echt. afval, <!•• re.st. i .<; de omringende lietonlaag in de af va I eenheden. 
5) Meestal niet-geronditioneerd opgeslagen in roestvrij stalen containers, vaten of andere types 
verpakk ing. 
-Tl 
TABEL I II 
LAAG-. EN MIDDELACTIEF AFVAL DAT...VOOR.._±.9.9L. J. S__. VEJ.IW 1_JDERD 
MET TNBEGR.IP_XM.COND I Tl ONER I N_CLSMIDDELEN_ EN 
EENMALIGE VERPAKKING 
LAND 
België 
Duitsland 
Spanje 
Frankrijk 
Italië 
Nederland 
Verenigd 
Koninkrijk 3 
Hoeveelheden (mr) 
Laag­
actief Middel­
actief 
15.OOO 
96 
42.000 260 
14.300 (3) 
-
9.900 
464.500 
23 
8.700 
26.000 
775.000 
14.OOO Verwijder ings-
raethode 
Storting in de oceaan (1) 
Storting in de oceaan (1) 
Opberging in diepe 
geologische formatie 
Opberging in diepe 
geologische formatie 
Storting in de oceaan (4) 
Opberging op geringe 
diepte 
Storting in de oceaan (1) 
Storting in de oceaan (l) 
Storting in de oceaan (1) 
Begraven op geringe 
diepte 
Begraven op geringe 
diepte Plaats 
Noord-Atlantische 
Oceaan 
Noord-Atlantische 
Oceaan 
Zoutmijn in Asse (2) 
Zoutmijn in 
Morsleben 
Noord-Atlantische 
Oceaan 
Centre de la Manche 
Noord-Atlant ische 
Oceaan 
Noord-Atlant ische 
Oceaan 
Noord-Atlant ische 
Oceaan 
Drigg 
Dounreay 
1) Sinds 1983 geldt een moratorium op storting in de oceaan 
2) In bedrijf tussen 1967 en 1978 
3) Cijfers tot 1990 
4) Experimentele acties in 1967 en 1969 
S& 
TABEL IV 
KERNENERGIEPROGRAMMA'S VAN DE LID-STATEN VAN DE 
EUROPESE GEMEENSCHAP 
LAND 
België (1 ) 
Duitsland 
Spanje (2) 
Frankrijk (7) 
Italië (3) 
Nederland (4) 
Verenigd Koninkrijk(6) Netto geïnstalleerd vermogen aan het einde 
van het jaar (GWe) 
(uitsluitend in bedrijf gestelde en bestelde 
centrales) 
1990 
5.4 
23.6 
7. 1 
(52, 7 
1.1 
0. 5 
11.4 1995 
5.4 
23.6 
7. 1 
62.2 
0.5 
10.0 2000 
5.4 
23.6 
7.1 
(63.3) 
0.5 
9.5 2010 
5.4 
25.05) 
17.5 
(63.3) 
5.4 2020 
3.6 
25.05) 
17.5 
(63.3) 
1.2 
1) Het algemene elektriciteitsplan is van kracht tot. 2000; er zijn geen ramingen na dit jaar. 
2) Het. huidige kernergieprogramma geldt slechts tot 2000. Kr zijn geen prognoses voor na deze datum 
beschikbaar. 
3) 1,1 GWe geïnstalleerd, maar niet in bedrijf. 
•1 ) De ontwikkeling van de kernenergiecapaciteit moet in Nederland opnieuw worden bekeken. 
f> ) Ie regel : centrales in bedrijf en met vervanging van gesloten oude centrales. 
2e regel idem, zonder vervanging. 
6) Zal in 1994 opnieuw worden bekeken. 
7) De cijfers tussen haakjes zijn gegeven als vergelijkingsbasis met soortgelijke cijfers in andere 
landen. In deze cijfers is geen rekening gehouden met de ramingen «lie gebaseerd zijn op de in het 
Franse Energieplan voorziene uitbreiding van het. keinenergiepark : 63,3 tot 66,3 GWe in 2000; 
74,2 tot 80,8 GWe in 2010; en 80 tot 95 GWe in 2020. 
S3 
TABEL V 
PRODUKTIE VAN BEHANDELD EN GECONDITIONEERD LAAGACTIEF AFVAL IN VERSCHILLENDE LID-STATEN VAN DE GEMEENSCHAP 
(In bedri.if gestelde en bestelde centrales - volgens de aannames in Tabel IV, de hiermee verbonden spli.itstofcyclus-installaties 
en het kernenergieonderzoek) 
LAND 
België 
Duitsland (2) 
Spanje (1) 
Frankrijk 
Italië (1 ) 
Nederland 
Verenigd 
Koninkrijk f 1) 
Denemarken 0 
Hoeveelheden afval gecumuleerd over de aangegeven periode (nr) 
1991-1995 1996-2000 2001-2010 2011-2020 Opmerkingen 
3,130 
35,000-50,000 
11,000 
160,000 
3,100 
(3,100+0) 
2,400 
137,530 
(104,550+32,980) 
-4,230 
50,000-71,000 
10,000 
(5,500+1,500) 
160,000 
2,700 
( 1,900 + 800) 
2,400 
106,230 
(65,200+41,030) 
-15,785 
97,000 
(83,000+14,000) 
17,000 
(15,700+1,300) 
300,000 
4,300 
(3,500+800) 
(4) 
256,730 
(77,360+179,370) 
-15,060 
97,000 
(83,000+14,000) 
40,000 
(14,600+25,400) 
300,000 
7,000 
(500+6,500) 
(4) 
143,330 
(12,830+130,500) 
1,500 (3) incl. een deel van het 
MAA en alfa-actief afval 
incl. MAA 
incl. MAA 
periodes : 
90-94, 95-99, 
enz. 
1) Tussen haakjes wordt een uitsplitsing gegeven van het bovenstaande cijfer : afval afkomstig van in bedrijf zijnde centrales (Ie cijfer) en 
afval afkomstig van de ontmanteling van bestaande centrales (2e cijfer). 
Ç"") 2) Hoogste en laagste raming 
3) Mogelijke ontmanteling van de DR3-onderzoeksreactor 
4) Zie voetnoot 4 bij Tabel IV 
TABEL VI 
PRODUKTIE.VAN BEHANDELD EN CECONDITIONEERD MIDDELACTIEF AFVAL 
UIT IEDERE BRON IN VERSCHILLENDE LID-STATEN VAN J)E 
GEMEENSCHAP 
(In bedrijf zijnde en bestelde centrales - aannames van tabel IV 
LAND 
België (3) 
Duitsland 
Spanje 
Frankrijk 
Italië 
Nederland 
Verenigd 
Koninkrijk (3) 
Denemarken 3 Hoeveelheden afval gecumuleerd over de aangegeven periodes (m ) 
1991-1995 
2500 
(2450+50) 
-
-
-
205 
-
12240 
(7240+5000) 
1O0 1996-2000 
2754 
(2704*50) 
-
-
120 
250 
11540 
(6400+5140) 
5 2001-2010 
6724 
(6624+100) 
-
275 
250 
23010 
(11560+11450) 
5 2011-2020 
5730 
-
-
-
-
18100 
(6270+11830) 
-Opmerkingen 
1 ) 
1) 
1) 
4) 
2) 
Periodes : 
90-94, 95/99 
enz. 
incl. alfa-
actief afval 
1) In overeenstemming met de beheer praktijken die in dit land van kracht zijn, wordt het afval 
van deze categorie bij andere af V/a L categorieën gerekend. 
2) Afval afkomstig van in het buitenland opgewerkte brandstof van bestaande centrales. 
3) Zie voetnoot 1) Tabel V 
4) Afval afkomstig van in het buitenland opgewerkt*; brandstof van bu i tenbedr i jf gestelde 
centra 1*;;;. 
r-T 
TABEL Vil 
PRODUKTIE VAN BEHANDELD EN GECONDITIONEERD ALFA-ACTIEF AFVAL 
TN VERSCHILLENDE LID-STATEN VAN DE. GEMEENSCHAP 
(In bedrijf zijnde en bestelde centrales - aannames van tabel IV) 
LAND 
België 
Duitsland (3) 
Spanje 
Frankri jk 
I talie 
Nederland 
Verenigd 
Koninkrijk (2) 3 
Hoeveelheden afval gecumuleerd over de aangegeven periodes (m ) 
1991-1995 
190 
-
-
13640 
10 
16350 
(12000+4350) 1996-2000 
540 
-
-
14060 
60 
18620 
( 14 230 + 4 390) 2001-2010 
2890 
-
-
36HO 
70 
20470 
(1 1960 + 8500) 2011-2020 
2430 
40 
36110 
20 
9550 
(1080+8470) Opmerkingen 
4) 
1) 
Periodes : 
90-94, 95/99 
enz. 
1) Met inbegrip van afval van in het buitenland opgewerkte splijtstof van in bedrijf zijnde 
centrales. 
2) Zie voetnoot l) Tabel V 
3) Volgens de in dit land van kracht zijnde afvalbeheerpraktijken wordt het afval van deze 
categorie bij andere categorieën gerekend. 
4) Er wordt niet verwacht dat de onderzoekactiviteiten i.v.m. kernenergie belangrijke 
hoeveelheden van dit afval produceren. 
ÏG 
TABEL VUT 
PRODUKTIE VAN BEHANDELD EN GECONDITIONEERD HOOGACTIEF AFVAL 
IN VERSCHILLENDE LID --STATEN VAN DE GEMEENSCHAP 
(In bedrijf zijnde en bestelde centrales - aannames van tabel IV 
LAND 
België 
Duitsland (2) 
Spanje 
Frankrijk 
Italië (4) 
Nederland (1) 
Verenigd 
Koninkrijk (3) 3 
Hoeveelheden afval gecumuleerd over de aangegeven periodes (m ) 
1991-1995 
45 
1310-1510 
-
510 
10 
-
170 1996-2000 
54 
1310-1510 
-
540 
5 
2() 
260 2001-2010 
180 
2620-3020 
(5) 
-
1980 
25 
25 
130 2011-2020 
180 
2620-3020 
(5) 
36 
2190 
-
-
-Opmerkingen 
Periodes : 
1990-1994, 
1995-1999, 
enz. 
1) Afval van in het buitenland opgewerkte splijtstof van in bedrijf zijnde centrales. 
2) Hoogste en laagste raming. Deze categorie omvat gedeeltelijk middelactief en alfa-actief 
afval. 
3) Afval uitsluitend afkomstig van de opwerking van splijtstof uit eigen land. 
4) Afval afkomstig van in het buitenland opgewerkte splijtstof van gesloten kerncentrales. 
5) Extrapolatie op basis van de cijfer«i voor de periode tot 2000. 
•n 
TABEL IX 
VERBRUIKTE SPLIJTSTOF DIE IN DE LID-STATEN VAN DE 
EUROPESE GEMEENSCHAP IS ONTLADEN 
Land 
België 
Oui tsland 
Spanje 
Frankrijk 
Italië 
(2) (4) 
Nederland 
Verenigd 
Koninkrijk 
Denemarken * 
Reactortype 
LWR 
LWK 
LWR 
GGR 
LWR 
GGR 
FBR 
LWR 
C.C.H 
LWR 
GCR 
AGR 
LWR 
FBR Hoeveelheden die por aangegeven periode zijn ontladen 
(T.ZW.M. )(1) 
- In bedrijf gestelde, bestelde centrales 
(aannames van tabel IV) 
tot 
eind 1990 
850 
3865 
975 
445 
6650 
4340 
342 
1353 
75 
0.2 1991-1995 
550 
24 50 
8(H) 
447 
5120 
1850 
65 
137 
73 
75 
4000 
1100 
0 1996-2000 
5 5 O 
2215 
855 
5330 
72 
75 
4000 
1200 
150 
0 2001-2010 
1100 
4 500 (6) 
4 100 
1510 
10820 
140 (5) 
(2) 
2300 (3) 
1500 (3) 
150 (3) 
0 2011-2020 
770 
5500 (6) 
3200 
1090 
11000 
140 (5) 
(2) 
(3) 
0 
1) T.ZW.M. : ton zware metalen 
2) Zie voetnoten 3 en 4 bij tabel IV 
3) Alleen gegevens beschikbaar tot 2005 
1) Naar planning zal de splijtstof in 1991 zijn ontladen 
5) Deze gegevens hebben betrekking op in bedrijf gestelde centrales; een eventuele beslissing 
over de toekomst van de FBH is buiten beschouwing gelaten. 
6) Ie regel : in bedrijf gestelde kerncentrales met vervanging van oude centrales; 
2e regel idem, zonder vervanging. 
LWR 
GGR 
A CR 
FBR Licht Water Reactor 
Gas-grafiet Reactor 
Geavanceerde gasgekoelde Reactor 
Sne1 Ie Kweekreactor 
^ E 
TABEL X 
UITVOERENDE INSTANTIES MET ALS TAAK DE RADIOACTIEVE AFVALSTOFFEN IN DE LID-STATEN VAN DE GEMEENSCHAP 
GEHEEL OF GEDEELTELIJK TE BEHEREN 
(zie bijlage voor de afkortingen) 
Land 
BELGIË 
DESEMARKEN 
DUITSLAND 
FRANKRIJK 
SPANJE 
GRIEKENLAND Uitvoerende 
instantie 
NIRAS : 
overheidsin­
stelling opge­
richt in 80-81 Conditionering 
van het afval 
Parallel met de 
industrie Opstellen van 
specificaties 
en kwaliteits­
criteria 
X Kwaliteits­
beheersing 
X Onderzoek van loca­
ties, ontwerp, 
bouw en beheer van 
opbergcentra 
X Onderzoek naar 
beheer-
strategieën 
X Afvalvervoer 
X Interimopslag 
op een andere 
plaats dan waar 
afvalproduktie 
plaatsvindt 
X 
Het nationaal laboratorium RISO verzorgt in samenwerking met de Nationale Gezondheidsdienst de inzameling en opslag van radioactief afval van 
ziekenhuizen en industrie 
Inspectoraat van 
Nucleaire 
Installaties 
BfS Het af­
valbeheer is 
in 1976 aan 
deze Bondsin­
stelling 
opgedragen 
ANDRA 
overheidsin­
stelling opge­
richt 
07.11.79 
ENRESA * 
overheidsin­
stelling opge­
richt in 1984 (ten laste van de 
industrie) 
(ten laste van de 
industrie) 
X 
(in bepaalde 
omstandigheden) X 
BfS 
X 
X X 
BfS 
X 
X X 
(DBE treedt op 
namens BfS) 
X 
X X 
X 
X Uitgevoerd door 
de industrie 
na vergunning 
door BfS 
X 
(gedeeltelijk) 
X Door de industrie 
en/of in opslag­
centra van de 
deelstaten 
(Landessammel-
stellen ) 
X 
Het beheer en de opslag vallen onder de betrokken ministeries in samenwerking met de Commissie voor Atoomenergie en het Onderzoekscentrum van Demokritos. 
* met inbegrip van verbruikte splijtstof 
c3 ^0 
TABEL X (vervolg) 
UITVOERENDE INSTANTIES MET ALS TAAK DE RADIOACTIEVE AFVALSTOFFEN IN DE LID-STATEN VAN DE GEMEENSCHAP 
GEHEEL OF GEDEELTELIJK TE BEHEREN 
(zie bijlage voor de afkortingen) 
Land 
IERLAND 
ITALIE 
NEDERLAND 
PORTUGAL 
VERENIGD 
KONINKRIJK Uitvoerende 
instantie Conditionering 
van het afval Opstellen van 
specificaties 
en kwaliteits­
criteria Kwaliteits­
beheersing Onderzoek van loca­
ties, ontwerp, 
bouw en beheer van 
opbergcentra Onderzoek naar 
beheer-
strategieën Afvalvervoer Interimopslag 
op een andere 
plaats dan waar 
afvalproduktie 
plaatsvindt 
De "Nuclear Energy Board" is overeenkomstig het "Statutory Instrument 166/1977" verantwoordelijk voor de opslag en opberging van radiocactief 
afval van industrie, onderzoeklaboratoria en ziekenhuizen. 
NUCLECO * 
semi-overheids­
instelling op­
gericht in 
1951 
COVRA 
particulier 
opgericht in 
Dec. 1982 De afvalproducen-
ten (ENEA k ENEL) 
en 
NUCLECO 
X** ENEA-DISP 
(Directoraat voor 
Nucleaire Veilig­
heid en Stralings­
bescherming) 
X ENEA-DISP 
X Beheer van het 
opbergcentrum ENEA De commerciële 
exploitanten 
(onder controle 
van ENEA-DISP) 
X** X 
(voor afval afkom­
stig van zieken­
huizen, industrie 
en onderzoek­
laboratoria 
x*** 
Het inzamelen, verpakken en opslaan van radioactief afval van onderzoekinstellingen, ziekenhuizen en industrie wordt uitgevoerd door het Departement 
voor Stralingsbescherming en Nucleaire Veiligheid van het Laboratório Nac ional de Engenharia e Tecnologia Industrial (LNETI) te Sacavém. 
De nationale bevoegde instanties zijn het Directoraat Generaal voor Eerstelijns-gezondheidszorg van het Ministerie van Volksgezondheid (Decreet-
wet nr. 34S/S9 van 12 oktober 1989) en de Dienst Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming van het Ministerie van Milieuzaken (Decreet-
wet nr. 425/91 van 30 oktober 1991). 
UK NIREX Ltd 
opgericht in 
juli 1962 en 
omgezet in 
semi-overheids­
instelling in 
19S5 De afvalproducen-
ten x*** x*** x*** De afvalproducen-
ten De exploitanten 
van 
kerncentrales BNFL, AEA, 
NE, SN 
* uitsluitend voor laag- en middelactief afval (afvalverwerker voor conditionering). 
** in het geval van interimopslag van laag- en middelactief afval. 
*** uitsluitend voor laag- en middelactief afval en alfa-afval. 
**** Nieuwe faciliteiten voor interimopslag en voor de behandeling van laag- en middelactief afval worden momenteel gebouwd en zullen in 1991, resp. 1992 voltooid zijn. 
X Taken die onder de verantwoordelijkheid van de Uitvoerende Instantie vallen. 
0\ 0 
TABEL XI 
JAARLIJKSE UITGAVEN VOOR O&O 
BETREFFENDE RADIOACIIEVE AFVALSTOFFEN 
(MECU) 
1987*) 1990 
BELGIË 9,5 11 
DENEMARKEN 0,6 0,3 
FRANKRIJK 48,} 85 
DUITSLAND 55 57 
GRIEKENLAND 0,1 0,1 
IERLAND 0 0 
ITALIE 10 5 
LUXEMBURG 0 0 
NEDERLAND 4,3 3,6 
PORTUGAL 0,1 0,1 
SPANJE 4,5 7,5 
VER. KONINKRIJK 56 63 
CEG 15 20 
uitsluitend CEA 
Ref: The nuclear fuel cycle: Review on R&D policies in the Member States of the European Community 
HUR 12380 (1987) 
G1 
TABEL XII 
SUPERCOMPACTORS I N..^E_KG=JJ_DSTATEN * 
(in bedrijf of besteld) 
LAND EN LOCATIE 
KKANKKI.IK 
A f' va 1 < i]>he r ü» 1 a a ( • ; 
Centre de l'Aube 
^P^e T kings insta 1 lat i es 
La Hague AD2 
Kerncentrale 
Bugey 
DUITSLAND 
Kerncentrale 
Brunsbuttel 
Onderzoekcentra 
Karlstein en Karlsruhe 
Gesellschaft für Nukleare 
Service, Essen, diversen 
1 TAL IK 
O nd e rzoekcent rum 
Afvalverwerker 
Casaccia 
Nucleco, diversen 
NEDERLAND 
Onderzoekeentrum 
Afvalverwerker 
Petten 
S PAN.) E 
Verscheidene 
VKRKN1G1) KONINKRIJK 
Drigg 
Dounreay 
HKLGIK TYPE 
Vast 
Vast 
Vast 
Mobiel 
Vast 
Mobiel 
Vast 
Mobiel 
Vast 
Mobiel 
Vast 
Mob i e 1 
Mobiel 
Vast MAXIMUMKRACHT 
looot 
lfiOOt 
2000t 
2000t 
1500t 
1500t 
1500t 
200Ot 
1500t 
12()Ot 
20OOI 
In bedrijf in 
199T) AFVALSTROOM 
Allerlei LAA 
Allerlei LAA 
Allerlei LAA 
(180 liter vaten) 
Allerlei LAA 
(180 1 iter vaten) 
Allerlei LAA 
(220 liter vaten) 
Allerlei LAA 
Allerlei LAA 
(220 liter vaten) 
Allerlei LAA 
(100 liter vaten) 
Allerlei LAA 
Allerlei LAA 
Al 1erlei LAA 
Allerlei LAA TYPISCHE 
VOLUMEREDUCTIE»1) 
2-5 
2-16 
3-4 
3-10 
3-10 
3-6 
3-6 
5-10 
3-6 
5-10 
L_ , . 
( I) Afhankelijk van de fysische vorm van de af va I stof f «MI. De lagere waarden hebben betrekking op 
reeds samengeperst materiaal. 
£<c 
TABEL XI IT 
GROOTSCHALIGE VERBRANDINGSOVENS IN DE EG-LIDSTATEN * 
(in bedrijf of besteld) 
LAND EN LOCATIE 
BELGIË 
Mol 
id 
FRANKRIJK 
Marcoule 
Kont «.«na y-aux-Roses 
l'ierrelatt e 
Cadarache 
Grenoble 
DUITSLAND 
Karlsruhe 
•• 
•• 
Jülich 
SPANJE 
Kl Cabri 1 
VERENICD KONINKRIJK 
Hinkley Point 
en 'vylfa 
Harwell 
Dounreay STATUS 
In bedrijf 
zal do vorige 
vervangen 
Besteld 
In bodrijf 
In bedrijf 
Besteld 
In bedrijf AFVALSTROOM 
Laagactief bèta-gamma vast 
afval • kleine hoeveelheden 
vloeistoffen 
idem • beperkte IIO<»V«M»1 heden 
van zeer laagactief alfa-
af va 1 
Allerlei vaste stoffen 
Krengen van dieren 
Olie (MI oplosmiddelen 
Afgewerkte oplosmiddelen 
Met Pu besmette vaste stoffen 
Organische produkten 
Vaste stoffen (alpha) 
Allerlei vaste stoffen 
(bèta/gamma) 
Vloeistoffen 
Laagactief vloeibaar afval 
Laagactief vast afval 
Luugact.ief afvul, vul. orga­
nische «MI biologische afval­
stof l'en 
Allerlei vaste stoffen 
Besmette olie 
Vast laagactief afval 
Voornam*» 1 ijk vast CAPACITEIT 
VOLGENS ONTWERP 
80 kg/h 
80 kg/h 
80 kg/h 
50 kg/h 
7() kg/h 
30 kg/h 
30 kg/h 
15 kg/h 
50-60 kg/h 
50 kg/h 
50 kg/h 
20 kg/h 
50 kg/h 
50 kg/h 
75 kg/h 
20/30 l/h 
136 kg/h 
3000 m'Vy | 
6J 
TABEL XIV 
INTERIMOPSLAG VAN COLLI'S LAAG- EN MIDDELACTIEF 
RADIOACTIEF AFVAL IN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
LAND 
Spanje 
Nederland 
België 
Verenigd 
Koninkrijk 
Frankrijk 
Duitsland 
Italië 
Portugal 
Griekenland 
Denemarken TER PLAATSE 
ja 
ja 
(voorlopig) 
neen 
ja 
ja 
ja 
ja 
neen 
neen 
neen GECENTRALISEERDE OPSLAGPLAATS 
ja 
ja 
ja 
neen 
ja 
(voor LAA afkomstig van kleine 
producenten) 
ja 
(faciliteiten in Gorleben en 
Mitterteich) 
neen 
ja 
ja 
ja OPMERKINGEN 
In de El Cabril-faciliteit zullen de afvalpakketten die nog 
ter plaatse opgeslagen zijn, geleidelijk worden opgeborgen. 
De interimopslagfaciliteit te Borsele is uitgerust om ook 
reactor- en opwerkingsafval te ontvangen 
Alle verschillende in België geproduceerde afvalstoffen 
worden opgeslagen in Mol/Dessel. Een uitbreiding van de 
gebouwen voor de opslag van opwerkingsafval zal in 1993 
voltooid zijn. 
Interimopslag is alleen ncdig voor de types afval die niet 
beantwoorden aan de opbergingscriteria van de opbergings­
faciliteit op geringe diepte te Drigg. 
Evenals in het VK is interimcpslag alleen nodig voor die 
afvaltypes die niet kunnen worden opgeborgen in een 
opbergfaciliteit op geringe diepte ("Centre de la-Manche" 
en "Centre de l'Aube"). 
Als een opbergfaciliteit voor L <\ MAA beschikbaar is, 
zullen alleen nog gecentraliseerde plaatsen voor interim­
opslag worden gebruikt. 
TABEL XV 
I NTKRIMOPSLAG VAN VERGLAASD HOOGAÇT \_KV AFVAL 
IN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
LAND 
l-'r.mkr i jk 
VK 
B«»lgië 
Nederland 
Duitsland 
Spanje 
1 talië Faciliteit (beschikbare capaci­
teit in mr ) 
Mal (<>u Ie MO 
1 <><> 
La Hague 900 
720 
Sellafield 1200 
Desse1 
1) Eurochemic 250 
2) La Hague 75 
Borsele 60 
Gorleben nog niet vastgesteld 
- (1) 
- (3) 
._... ,. . _.. , Duur van de 
interimopslag 
(jaar) 
;»o 
30 
minstens 50 
minstens 30 
minstens 50 
100 
minstens 15-
20 
40 
-drijfstelling 
1978 
1996 
juni 1989 
1996 
februari 1991 
1986 
1993 
2000 
nog niet 
vastgesteld 
- (2) 
1994 
< 1 ) Wordt vastgesteld rond het jaar 2000 
(2) Verglaasd afval zal worden teruggezonden na 2010. 
(3) ENF.L's verglaasd afval zal waarschijnlijk worden opgeslagen in een uit bedrijf genomen centrale. 
u 
TABEL XVI 
OPSLAGCAPACITEIT VOOR VERBRUIKTE SPLIJTSTOF 
(in ton zware metalen) 
LAND 
BELGIË 
DUITSLAND 
SPANJE*** 
FRANKRIJK***** 
ITALIË 
NEDERLAND 
VER.KONINKRIJK JAAR 
1990 
1350 
3000 
1950 
13000 
590 
0 
8300 1995 
1350 
3JC 9(C )|C 3fC 
3000 
4030 
20400 
590 
0 
** 
8300 2000 
* 
1350 
3000 
4170 
21000 
580 
0 
** 
8300 
* Uitbreiding van de capaciteit wordt bestudeerd. 
** Na deze datum zal de nodige bijkomende capaciteit beschikbaar zijn. 
*** Bijkomende capaciteit voor volledige ontlading van de reaktoren is beschikbaar. 
**** Niet in de nabijheid van de reaktor. 
***** Met inbegrip van opwerkingsinstallaties en elektriciteitscentrales. 
a 

ISSN 0254-1513 
COM(93) 88 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 
Catalogusnummer : CB-CO-93-109-NL-C 
ISBN 92-77-53533-4 
Bureau voor officiële pubUkaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
G -}