NL Publicatieblad van de Europese Unie C 18/59

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad — Bouwen aan een duurzame toekomst voor de aquacultuur — Een nieuw elan voor de strategie voor een duurzame ontwikkeling van de Europese aquacultuur”

(COM(2009) 162 definitief)

2011/C 18/10

Rapporteur: José María ESPUNY MOYANO

De Commissie heeft op 8 april 2009 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

„Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad - Bouwen aan een duurzame toekomst voor de aquacultuur - Een nieuw elan voor de strategie voor een duurzame ontwikkeling van de Europese aquacultuur”

COM(2009) 162 final.

De gespecialiseerde afdeling Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu, die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 maart 2010 goedgekeurd.

Tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 28 april 2010) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 150 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 3 onthoudingen, werd goedgekeurd:

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Het baart het EESC nog altijd zorgen dat de aquacultuur in de EU aan concurrentievermogen inboet omdat het regelgevend kader niet goed is, zoals het al eerder heeft aangegeven in zijn advies over de strategie van 2003 (1). De aquacultuur wordt nodeloos geconfronteerd met allerlei regelingen die de ontwikkeling van de sector in de weg staan.

1.2 Het EESC is dan ook ingenomen met de mededeling van de Commissie, die zeer gelegen komt.

1.3 De Europese aquacultuur dient weer in te zetten op duurzame ontwikkeling om te kunnen voldoen aan de vraag naar voedzame, gezonde en veilige aquatische producten. Indien daarbij de juiste weg wordt bewandeld kan in die gebieden waarin aquacultuur wordt ingevoerd, een impuls worden gegeven aan de sociaaleconomische ontwikkeling, voor meer werkzekerheid en betere banen worden gezorgd, en ertoe worden bijgedragen dat mensen besluiten daar te blijven wonen.

1.4 Het EESC herhaalt dat het de interne markt als een van de belangrijkste activa van de EU beschouwt. Het maakt zich dan ook zorgen over het feit dat er binnen de EU geen sprake is van een homogene en coherente wetgeving, o.a. op het gebied van de etikettering van aquatische producten, en dat de Europese milieuvoorschriften, bijvoorbeeld m.b.t. het netwerk Natura 2000 en de Kaderrichtlijn Water, door de lidstaten verschillend geïnterpreteerd worden.

1.5 Aangezien er steeds minder ruimte overblijft in kustgebieden, dient er meer te worden gedaan om synergie-effecten tussen verenigbare activiteiten, waaronder milieubescherming, te realiseren. Een van de hoofdoorzaken van de huidige stagnatie van de aquacultuur in de EU is dat er nauwelijks plaats voor deze sector wordt ingeruimd. Het EESC adviseert de vergunnings- en concessieprocedures voor aquacultuurbedrijven te verbeteren en te verlichten en de behandelingsprocedures te vereenvoudigen en te versoepelen zodat vergunningen sneller verleend worden.

1.6 Het EESC maakt zich zorgen omdat de huidige etikettering van aquatische producten in de verkooppunten te wensen overlaat, waardoor de consument geen verantwoorde en weloverwogen keuze kan maken. Zo is het bijvoorbeeld moeilijk voor de consument om te zien of aquatische producten van binnen of van buiten de EU afkomstig zijn en ook of producten vers zijn dan wel ingevroren zijn geweest.

1.7 Het is zorgwekkend dat geïmporteerde aquatische producten niet voldoen aan de gezondheidsvoorschriften die binnen de EU worden gehanteerd. Onrustbarend is vooral dat uiteenlopende eisen worden gesteld op het gebied van de traceerbaarheid, een essentieel onderdeel van de voedselveiligheid. Ook de sociale en arbeidsomstandigheden roepen de nodige vragen op. Zo zijn er gevallen waarin werk door minderjarigen wordt verricht of grenst aan slavernij.

1.8 De aquacultuur produceert hoogwaardige voedingsmiddelen in het aquatisch milieu en is dus niet verenigbaar met een aangetast of verontreinigd milieu. Daarom moet ervoor worden gezorgd dat de wateren in de EU in een goede staat verkeren.

1.8.1 Milieubescherming is een prioriteit van de EU. Dat het milieu beschermd dient te worden mag echter geen reden zijn om activiteiten die daar wel verenigbaar mee kunnen zijn, te verhinderen. De Europese Commissie zou de belangrijkste milieubeschermingsvoorschriften nader moeten toelichten, met name het netwerk Natura 2000 en de samenhang en verenigbaarheid daarvan met de aquacultuur.

1.8.2 Het EESC pleit voor een milieukeur voor aquacultuurproducten om milieuvriendelijke aquacultuurproducten van bedrijven die correct worden geleid en op duurzame ontwikkeling zijn gericht, te kunnen onderscheiden en te promoten.

1.9 Gezien het innovatieve karakter van de Europese aquacultuur acht het EESC het noodzakelijk een impuls te geven aan onderzoek en technologische ontwikkeling in de aquacultuur. Het onlangs opgerichte Europees technologie- en innovatieplatform voor de aquacultuur is bij uitstek geschikt om hiervoor als springplank te gebruiken.

1.10 Wat de diergezondheid betreft maakt het EESC zich zorgen over de geringe beschikbaarheid van toegestane diergeneesmiddelen in de aquacultuur.

2. Samenvatting van het Commissievoorstel

2.1 Met deze mededeling wordt beoogd de oorzaken van de stagnatie van de aquacultuur in de EU in kaart te brengen en deze sector weer vlot te trekken. Het voorstel van de Commissie bestaat uit drie onderdelen: bevordering van het concurrentievermogen, vaststelling van voorwaarden voor een duurzame groei en verbetering van het imago en het bestuur van de sector.

2.2 De Commissie stelt voor het concurrentievermogen van de communautaire aquacultuurproductie te vergroten door de sector concurrerender te maken, meer te diversifiëren en op innovatie te schragen.

2.2.1 De duurzame ontwikkeling van de aquacultuursector moet worden gebaseerd op . In dit verband zal de Commissie O&O-initiatieven nemen, de ontwikkeling van onderzoeksinfrastructuur bevorderen en hiervoor de nodige middelen toewijzen.

2.2.2 Wat betreft zegt de Commissie te zullen ijveren voor gelijke concurrentievoorwaarden tussen aquacultuur en andere activiteiten en voor synergieën tussen activiteiten.

2.2.3 De communautaire aquacultuursector moet in staat zijn te voldoen aan de , zich aan te passen aan de veranderende markteisen en op gelijke voet te interageren met de andere actoren in de afzetketen. In dat kader zal de Commissie de behoeften van de sector aanpakken, met name op het gebied van producenten- en bedrijfskolomorganisaties, consumentenvoorlichting en afzetinstrumenten.

2.2.4 De van de aquacultuur moet aanverwante sectoren de mogelijkheid bieden om uit te breiden en te exporteren. Daarom zal de Commissie de ontwikkeling van de aquacultuur in derde landen bevorderen.

2.3 De Gemeenschap wil voorwaarden vaststellen voor de duurzame groei van de aquacultuur waarbij de bescherming van de natuurlijke omgeving goed in acht wordt genomen. Aquatische levensmiddelen die in de EU worden geproduceerd of ingevoerd, moeten voldoen aan strenge normen op het gebied van veiligheid en bescherming van de gezondheid van de consument. De EU zal zich sterk maken voor een goede bescherming van de gezondheid en het welzijn van dieren.

2.3.1 De dient te worden gewaarborgd. Daarom zal de Commissie erop blijven hameren dat de ontwikkeling van de aquacultuur in milieuopzicht duurzaam moet zijn.

2.3.2 Om de gezondheid van de dieren en de veiligheid van de producten te waarborgen, met name wat schelpdieren betreft, moet er andersom voor gezorgd worden dat de aquacultuur plaatsvindt in een , met water van de allerhoogste kwaliteit.

2.3.3 Om voor optimale groei en productie te zorgen moet vorm worden gegeven aan een met uitstekende houderijomstandigheden. De Commissie staat borg voor de onverkorte tenuitvoerlegging van Richtlijn 2006/88/EG (2) inzake de gezondheid van aquatische dieren.

2.3.4 Consumenten, beleidsmakers en producenten delen de bezorgdheid om het . De Commissie zal advies over het welzijn van vis inwinnen en de noodzaak van een soortspecifieke benadering verdedigen.

2.3.5 Een van de grootste problemen van de sector is echter dat . De Commissie zal daarom aandringen op de uitvoering van de aanbevelingen die de werkgroep beschikbaarheid („Availability Task Force”) in zijn verslag van 2007 heeft gedaan.

2.3.6 blijven van fundamenteel belang voor de ontwikkeling van de aquacultuur. De Commissie zal zorgen voor een betere beschikbaarheid van de voor visvoeders vereiste additieven en zal de regelgeving inzake bijproducten herzien.

2.3.7 De Commissie moet waarborgen en erkennen. De Commissie zal inspanningen blijven leveren om te waarborgen dat zowel eigen als ingevoerde aquatische levensmiddelen veilig zijn voor de consument. Daarom zal zij haar maatregelen blijven baseren op wetenschappelijke gegevens en op het voorzorgsbeginsel. Zij zal bovendien de gezondheidsvoordelen van de consumptie van vis in aanmerking nemen.

2.4 Het is belangrijk dat het imago en het bestuurskader van de sector worden verbeterd en een gelijk speelveld op EU-niveau tot stand wordt gebracht.

2.4.1 Een betere moet ervoor zorgen dat de marktdeelnemers onder gelijke voorwaarden beslissingen over de ontwikkeling van de aquacultuur kunnen nemen. In dit verband zal de Commissie de uitvoering van haar milieubeleid beter toelichten, vooral wat het netwerk Natura 2000 betreft, en toezien op de correcte tenuitvoerlegging van de Gemeenschapswetgeving inzake diergezondheid en consumentenbescherming. Met betrekking tot derde landen zal zij erop toezien dat deze voldoen aan voorschriften die gelijkwaardig zijn aan die in de Gemeenschapswetgeving.

2.4.2 Vermindering van de , vooral bij kleine en middelgrote ondernemingen, is van essentieel belang voor de ontwikkeling van de aquacultuur. De Commissie zal zich daarom inspannen om de wetgeving te vereenvoudigen en de administratieve rompslomp in de EU te verminderen.

2.4.3 De Commissie zal proberen te zorgen voor meer en voor adequate publieksvoorlichting via breed overleg en transparante informatie. Dat draagt bij aan betere wetgeving en beter bestuur en komt het imago van de aquacultuur ten goede.

2.4.4 De Commissie zal werken aan een . Momenteel hebben de officiële statistieken van de EU over aquacultuur namelijk slechts een beperkt bereik. Ook zal zij haar informatiebasis inzake marktprijzen uitbreiden om een prijstoezichtssysteem in de hele afzetketen vast te stellen.

3. Algemene opmerkingen

3.1 Van wat er momenteel in de hele wereld aan aquatische producten wordt geconsumeerd, wordt 47 % geproduceerd door de aquacultuur. De aquacultuur heeft bovendien nog een aanzienlijk groeipotentieel en kan dan ook een sleutelrol spelen in een strategisch voedselvoorzieningsbeleid om aan de toekomstige vraag naar levensmiddelen te voldoen.

3.2 In de voorbije 10 jaar is de wereldbevolking met ca. 12 % toegenomen en de visconsumptie met ca. 27 %, onder meer dankzij de gunstige gezondheidseffecten van omega 3-vetzuren, waarvan vis een uitstekende bron is. De EU is de grootste markt voor aquatische producten ter wereld; er wordt 12 miljoen ton geconsumeerd en er is duidelijk sprake van een stijgende tendens. De zelfvoorzieningsgraad is slechts 35 %. Van de geconsumeerde aquatische producten is 65 % geïmporteerd en ook dit percentage neemt toe.

3.3 De Europese aquacultuur maakt deel uit van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB), waarmee beoogd wordt de levende aquatische hulpbronnen duurzaam te exploiteren en wel zodanig dat er een evenwicht bestaat tussen milieu-, sociale en economische aspecten. In het hervormde GVB dient de nodige aandacht te worden besteed aan de specifieke kenmerken van de aquacultuur en moeten er sectorspecifieke steuninstrumenten en doeltreffende marktinstrumenten worden ingevoerd. Voorgesteld wordt om het GVB om te dopen in het gemeenschappelijk visserij- en aquacultuurbeleid (GVAB).

3.4 Binnen de EU is de aquacultuur thans een belangrijke economische activiteit in bepaalde gebieden aan de kust en in het binnenland. Het gaat daarbij om de kweek van zowel schelpdieren als zoet- en zoutwatervis.

3.5 De aquacultuur in de EU is niet langer een kleinschalige ambachtelijke activiteit, maar heeft zich sinds de jaren '70 van de vorige eeuw ontpopt tot een moderne, dynamische, innovatieve en technologische bedrijfstak, waarin ondernemingen veelal verticaal zijn geïntegreerd.

3.6 De aquacultuur in de EU levert heel wat banen op in (veelal kansarme) afgelegen kust- en riviergebieden waar weinig andere werkgelegenheid is. Zowel in familiebedrijven als in kleine en middelgrote ondernemingen gaat het hierbij om gespecialiseerd werk dat bepaalde technische vaardigheden vereist, en om stabiele arbeidsplaatsen.

3.7 In 2002 heeft de Commissie in haar Mededeling COM(2002) 511 een strategie voor een duurzame ontwikkeling van de Europese aquacultuur voorgesteld waarmee beoogd werd om:

a) duurzame werkgelegenheid te scheppen, met name in van visserij afhankelijke regio’s;

b) een zodanige hoeveelheid gezonde en veilige producten te garanderen dat aan de marktvraag kan worden voldaan;

c) een milieuvriendelijke sector te bevorderen.

3.8 De Commissie heeft erkend dat de aquacultuurproductie in de EU zich sinds 2002 niet heeft ontwikkeld zoals verwacht en dat er zelfs sprake is van stagnatie, zowel wat schelpdieren als vis betreft (de kweek van schaaldieren en zeewier komt in Europa nauwelijks voor). Dit staat in schril contrast met de hoge groeicijfers die de aquacultuur in andere delen van de wereld kan voorleggen. Daarom acht de Commissie het noodzakelijk om haar strategie te herzien en de balans op te maken van de huidige situatie in de Europese aquacultuur.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1 De aquacultuur in de EU kan haar meer welvaart en werkgelegenheid opleveren dan momenteel het geval is. Sinds 2002 zijn de algemene productiecijfers gelijk gebleven en is het niet mogelijk gebleken de terugloop in de visvangst van de vissersvloot te compenseren, met een verslechtering van de externe handelsbalans als gevolg. En dat terwijl Europa toch in gunstige fysieke en omgevingsomstandigheden kan opereren, over de meest geavanceerde technologie beschikt, evenals over ondernemingen die bereid zijn tot investeren. Daarnaast heeft de sector aangetoond de kennis en middelen in huis te hebben om zich verder op duurzame en milieuvriendelijke wijze te ontwikkelen en tegelijkertijd producten te kunnen aanbieden die gezond en veilig zijn en van goede kwaliteit.

4.2 De investeringen en het concurrentievermogen van de Europese aquacultuurproductie worden echter afgeremd door de ingewikkelde EU-wetgeving, de trage ambtelijke molens, de beperkingen op de toegang tot het publieke domein en de administratieve rompslomp.

4.3 Veel van de grote belemmeringen voor de ontwikkeling van de Europese aquacultuur kunnen rechtstreeks worden teruggevoerd op nationale of regionale beleids- en andere maatregelen. De nationale en regionale overheden dienen daar derhalve nota van te nemen en passend beleid vast te stellen. In sommige lidstaten zijn er de laatste 15 jaar geen nieuwe aquacultuurvergunningen meer verstrekt. Soms is de interpretatie van de Europese wetgeving door de nationale en regionale overheden daar debet aan, zoals in het geval van het netwerk Natura 2000, waarvan de aquacultuur door sommige overheden onterecht wordt uitgesloten. Anderzijds dienen zowel de lidstaten als regio's met bevoegdheden hun wetgeving op elkaar af te stemmen, teneinde geen kunstmatige hindernissen op te werpen voor de Europese binnenmarkt.

4.4 De gemeenschappelijke marktordening voor visserij- en aquacultuurproducten die de markten zou moeten stabiliseren en het inkomen van de aquacultuurproducenten garanderen, is dringend aan hervorming toe met het oog op de ondersteuning van de producentenorganisaties.

4.5 In de voorgaande Mededeling COM(2002) 511 werd teveel nadruk op de milieuaspecten van de aquacultuur gelegd en was er te weinig oog voor de economische en sociale aspecten van duurzaamheid. In de huidige Mededeling COM(2009) 162 is er een beter evenwicht gevonden tussen de sociale, economische en milieudimensie, de drie pijlers van duurzaamheid. Er wordt in erkend dat milieuduurzaamheid alleen kan worden bereikt als bedrijven concurrerend en renderend zijn.

4.6 Het gros van de aquacultuurbedrijven in de EU werkt efficiënt en zou de concurrentie prima het hoofd kunnen bieden indien ze op gelijke voet zouden kunnen opereren met de bedrijven die producten naar de EU exporteren. Momenteel zijn de voorwaarden voor gelijke kansen echter niet aanwezig, qua productie noch afzet. Wat de productie betreft dienen de Europese aquacultuurproducenten zich aan strikte normen te houden inzake de ingrediënten van visvoeders, de beperkingen op het gebruik van diergeneesmiddelen en sociale en milieuaspecten. Deze gelden niet voor bedrijven uit derde landen, die hun producten toch vrij op de communautaire markt mogen brengen (zelfs wanneer er sprake is van kinderarbeid of andere schendingen, zoals van het recht op fatsoenlijk werk en een eerlijk salaris). Verder bestaan er landen die hun aquacultuurproductie op illegale wijze stimuleren en deze producten vervolgens op de EU-markt brengen.

4.7 Doordat de consument slechts gebrekkige informatie krijgt over de kenmerken van de aquacultuurproducten die in de winkel liggen, is een goede afweging van verschillen in prijs en kwaliteit niet mogelijk. Dit speelt vooral in het nadeel van de Europese producenten, wier producten over het algemeen een grotere toegevoegde waarde hebben dan de importproducten. Onder deze desinformatie vallen bijvoorbeeld onjuistheden over het land van herkomst of over de gebruikelijke benaming van het product. Maar er is vooral iets ernstigs aan de hand met visfilets die worden ontdooid op het moment van hun verkoop en die afkomstig zijn uit verre landen, over het algemeen Aziatische landen. Deze visfilets worden in dezelfde schappen verkocht als de werkelijk verse vis, zonder dat de consument op de hoogte wordt gebracht van de verschillen in behandelwijze, waardoor de prijs het enige onderscheidende criterium wordt. In dit geval kunnen er zelfs risico's voor de volksgezondheid opduiken wanneer de visfilets opnieuw worden ingevroren.

4.8 Het Comité pleit derhalve voor vereenvoudiging van de etikettering, waarbij het land of de streek van herkomst duidelijk aangegeven moet worden op het etiket, en voor versterking van de inspectie- en controlemechanismen aan de grens.

4.9 Naast een juiste identificatie van de aquacultuurproducten is er ook opleiding en voorlichting nodig in heel de distributie- en afzetketen, waarbij de consumenten niet mogen worden vergeten. Hierbij moet vooral aandacht worden besteed aan de aanwezigheid van omega 3-vetzuren, met name EPA en DHA.

4.10 Er zouden promotiecampagnes op touw moeten worden gezet die het imago van de aquacultuur, van haar producten en productieprocessen kunnen verbeteren. Welke boodschappen overgebracht moeten worden zou bepaald moeten worden door een specifieke studiegroep die tot taak heeft initiatieven voor te stellen; de sector dient daarbij betrokken te worden. Het verdient aanbeveling om te kiezen voor grensoverschrijdende campagnes, hetgeen coördinatie door de Europese Commissie natuurlijk nodig zou maken.

4.11 De Europese aquacultuur is een technologische en innovatieve activiteit die om voortdurend wetenschappelijk onderzoek vraagt. Het huidige 7e Kaderprogramma, waarin alle communautaire onderzoeksinitiatieven zijn samengebracht, biedt minder mogelijkheden tot onderzoek in de aquacultuur dan de voorgaande programma's. Daardoor wordt het moeilijk om het innovatie- en concurrentievermogen van de Europese sector te verhogen. De beroepssector van de Europese aquacultuur heeft onlangs het Europese Platform voor technologie en innovatie in de aquacultuur opgericht in de hoop prioriteiten te kunnen vaststellen voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie, evenals een strategie om deze waar te maken.

4.11.1 Er moet blijvend worden gezocht naar alternatieve, veilige en duurzame ingrediënten die beantwoorden aan de voedings- en biologische behoeften van de vissen en die dezelfde voedingswaarde van het eindproduct opleveren.

4.11.2 De inspanningen om de huidige productiewijzen te optimaliseren, dienen voortgezet te worden, waarbij de aandacht vooral moet uitgaan naar die productiewijzen waar toekomstmuziek in zit, zoals aquacultuur in open zee en recirculatiesystemen op het land.

4.12 De ontoereikende beschikbaarheid van veterinaire medicijnen vormt een ernstige hindernis voor de ontwikkeling van de aquacultuur. Zo heeft de Europese sector momenteel een tekort aan verdovingsmiddelen, inentingen en antibiotica. Dit vormt een risico voor de levensvatbaarheid van de sector, bedreigt de gezondheid en het welzijn van de dieren, evenals de voedselveiligheid en de bescherming van het milieu.

4.13 De Commissie stelt in haar mededeling voor om de export van aquacultuurtechnologie naar derde landen te ondersteunen. Hoewel deze solidaire instelling natuurlijk bijval verdient, dient wel in de overweging te worden meegenomen dat er in de toekomst waarschijnlijk aquacultuurproducten worden geëxporteerd naar de EU die hebben geprofiteerd van deze technologie en die gaan concurreren met de eigen producten.

4.14 De Commissie geeft in haar mededeling een nauwkeurige beschrijving van de oorzaken van de huidige stagnatie van de Europese aquacultuur. Toch moet deze mededeling niet worden gezien als een slotdocument, maar als een uitgangspunt voor de formulering en ontwikkeling van concrete maatregelen die weer kunnen leiden tot een duurzame ontwikkeling van de aquacultuur in de EU.

Brussel, 28 april 2010 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) PB C 208 van 3.9.03, blz. 89-93

(2) PB L 328 van 24.11.2006, blz. 14