EUROPESE REKENKAMER
2008
DE REHABILITATIEHULP VAN 
DE EUROPESE COMMISSIE NA DE TSUNAMI EN ORKAAN MITCHEUROPESE 
REKENKAMER
Speciaal verslag  nr. 6IN DIT VERSLAG ANALYSEERT DE REKENKAMER HET BEHEER DOOR 
DE EUROPESE COMMISSIE VAN DE REHABILITATIEHULP NA TWEE GROTE NATUURRAMPEN: ORKAAN MITCH IN 1998 EN DE T SUNAMI 
IN 2004. DE REHABILITATIEHULP VAN DE COMMISSIE VOOR EEN 
TOTAALBEDRAG VAN 550 MIL JOEN EURO WAS GERICHT OP HERSTEL 
VAN DE BASISINFRASTRUCTUUR EN HET LEGGEN VAN EEN BASIS VOOR DUURZAME ONTWIKKELING. DE REKENKAMER DOET AANBEVELINGEN DIE DE EUROPESE COMMISSIE ZOUDEN KUNNEN HELPEN, IN DE 
TOEKOMST EFFICIËNTER EN EFFECTIEVER REHABILITATIEHULP TE 
VERLENEN.
NL
QJ-AB-08-006-NL-C
ISBN 978-92-95009-49-3
ed807149cover_NL.indd   1 ed807149cover_NL.indd   1 8/09/08   14:37:02 8/09/08   14:37:02
Hoe zijn de EU-publicaties te verkrijgen?
Publicaties van het Publicatiebureau die te koop zijn kunt u via de website van de EU 
Bookshop http://bookshop.europa.eu/ bestellen bij het verkoopkantoor van uw keuze.
U kunt ook via fax - op het nummer (352) 2929 42758 - een lijst aanvragen van onze 
wereldwijd verspreide verkoopkantoren.Europese Rekenkamer
Speciaal verslag nr. 6/2008
De rehabilitatiehulp van de Europese Commissie na de tsunami en orkaan Mitch
Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen2008 — 40 blz. — 21 x 29,7 cmISBN 978-92-95009-49-3
ed807149cover_NL.indd   2 ed807149cover_NL.indd   2 8/09/08   14:37:03 8/09/08   14:37:03
DE REHABILITATIEHULP VAN DE 
EUROPESE COMMISSIE NA DE TSUNAMI EN ORKAAN MITCHSpeciaal verslag nr. 6   2008
EUROPESE REKENKAMER(uitgebracht krachtens artikel 248, lid 4, tweede alinea, EG)
ed807149inside_NL.indd   1 ed807149inside_NL.indd   1 2/09/08   16:06:55 2/09/08   16:06:55
EUROPESE REKENKAMER
12, rue Alcide De Gasperi
L – 1615 Luxembourg
Tel. (352) 4398 45410
Fax  (352) 4398 46430
mail : euraud@eca.europa.eu
internet :  http://www.eca.europa.eu
Speciaal verslag nr. 6   2008
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet 
via de Europaserver (http://europa.eu).
Bibliografische gegevens bevinden zich aan het einde van deze publicatie.
Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, 2008
ISBN 978-92-95009-49-3© Europese Gemeenschappen, 2008
Overneming met bronvermelding toegestaan
Printed in Belgium
ed807149inside_NL.indd   2 ed807149inside_NL.indd   2 2/09/08   16:06:55 2/09/08   16:06:55
INHOUD
SAMENVATTING
HOOFDSTUK 1. INLEIDING
AFDELING 1.1. CONTEXT VAN DE CONTROLE
AFDELING 1.2. REGELGEVING
HOOFDSTUK 2. REIKWIJDTE EN AANPAK VAN DE CONTROLE
HOOFDSTUK 3. OPMERKINGEN
AFDELING 3.1. VASTSTELLING VAN DE REHABILITATIEBEHOEFTEN EN OPZET VAN DE PROJECTEN
TIJDIGE REHABILITATIESTRATEGIE MEEROMVATTENDER
SNELLERE OPZET EN BETERE DEELNAME VAN DE BEGUNSTIGDENIN HET GEVAL VAN DE TSUNAMI DAN BIJ ORKAAN MITCH
AFDELING 3.2. VERLENING VAN DE HULP
UITVOERING VERLIEP VLOT VOOR INDONESIË EN TRAAGVOOR SRI LANKA EN ORKAAN MITCH
NOODZAAK TOT VERSTERKING VAN DE TOEZICHTSYSTEMEN TER WAARBORGING VAN DE EFFICIËNTIE
AFDELING 3.3. BEREIKTE RESULTATEN
VEEL NUTTIGE RESULTATEN GEBOEKT
WISSELEND VERBAND MET EERDERE HUMANITAIRE HULP
STERK VERBAND MET ONTWIKKELING OP LANGERE TERMIJN
ZORGEN OVER DE DUURZAAMHEID VAN DE PROJECTEN
HOOFDSTUK 4. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
ANTWOORDEN VAN DE COMMISSIEParagraaf
I-VI
1-11
1-67-11
12-1617-41
17-22
18-19
20-22
23-29
24-26
27-29
30-41
31-33
34-37
38
39-41
42-45
ed807149inside_NL.indd   3 ed807149inside_NL.indd   3 2/09/08   16:06:55 2/09/08   16:06:55
 I.
Naar aanleiding van de tsunami in de Indische 
Oceaan van 26 december 2004, die meer dan 
200 000 levens eiste en voor ongeveer 10 mil-jard EUR schade aanrichtte, bracht de Reken-
kamer verslag uit over de directe humanitaire 
hulpverlening van de Commissie die ten doel 
had menselijk leed te voorkomen of te verlich-ten. Het Parlement en de Raad verzochten de Rekenkamer gedurende hun besprekingen van 
dit verslag, te rapporteren over de daaropvol-gende rehabilitatiefase op de langere termijn, 
waaraan de Commissie ongeveer 300 miljoen EUR bijdroeg. In het kader van deze controle wordt de rehabilitatiesteun na de tsunami dan ook onderzocht. De reikwijdte van de controle 
werd uitgebreid tot de hulpverlening van de  
Commissie ten bedrage van 250 miljoen EUR  
naar aanleiding van orkaan Mitch, die in okto-
ber 1998 Midden-Amerika trof (zie de paragra-
fen 1-14).
 
II.
Bij deze controle wordt op de volgende drie  
vragen ingegaan met het doel, de prestaties  
van de Commissie bij het beheren van de reha-
bilitatiehulp na de orkaan Mitch en de tsunami 
te beoordelen (zie de paragrafen 15 en 16).
Heeft de Commissie de rehabilitatiebehoef- a) 
ten van degenen die door de rampen werden getroffen juist ingeschat?
Waarborgen de procedures van de Com- b) 
missie dat de hulp tijdig en efficiënt wordt  
verleend?
Leverden de projecten de verwachte resulta- c) 
ten op, zoals voldoende samenhang met de noodhulp op korte termijn en de ontwikkeling 
op langere termijn?SAMENVATTING
ed807149inside_NL.indd   4 ed807149inside_NL.indd   4 2/09/08   16:06:56 2/09/08   16:06:56
5
dat voor alle projecten duidelijke streefcijfers 
voor de output werden ontwikkeld en dat de systemen voldoende informatie genereerden om erop toe te zien en aan te tonen dat de  uitvoering efficiënt was (zie de paragrafen  23-29).
 
V.
Desondanks zijn veel nuttige resultaten  
geboekt. In Midden-Amerika hadden de met  
financiering van de Commissie verwezenlijkte 
projecten onder meer betrekking op scho-len, huizen, gezondheidscentra, rioleringen  en drinkwatersystemen. In Indonesië werden  
resultaten geboekt in de vorm van onder meer 
huizen, wegen, scholen en gemeenschaps-centra. De prijsstijgingen na beide rampen  
hebben de hoeveelheid resultaten beperkt.  
De projecten bestonden doorgaans eerder in 
ontwikkelingsactiviteiten dan in rehabilitatie-
activiteiten en er waren wisselende verbanden 
met eerdere humanitaire hulp. De sterke kop-
peling aan ontwikkeling op langere termijn  verbetert de perspectieven op duurzaamheid, 
hoewel in de ontwerpprojecten de geldbron-
nen niet voldoende zijn bepaald om te waar-
borgen dat de activiteiten worden voortgezet 
wanneer de projectfinanciering afloopt (zie de paragrafen 30-41).
 
VI.
Op basis van deze opmerkingen doet de Reken-
kamer aanbevelingen die de Commissie zouden kunnen helpen, efficiënter en doeltreffender  
rehabilitatiehulp te verlenen (zie de paragra-
fen 42-45). 
III.
Na orkaan Mitch en de tsunami heeft de Com-
missie in minder dan zes maanden een rehabi-
litatiestrategie ontwikkeld waarin de behoefte erkend werd, om niet alleen de beschadigde  
infrastructuur te herstellen, maar ook iets te  
doen aan de ontwikkeling op langere termijn 
en de behoeften van degenen die niet recht-streeks door de rampen waren getroffen. Na  
orkaan Mitch duurde het ontwerpproces dat  
vervolgens de rehabilitatiestrategie in spe-
cifieke projecten vertaalde lang, tot oktober  2002, vier jaar na de ramp. Daarentegen verliep het ontwerpproces na de tsunami, dat werd uit-
gevoerd door internationale organisaties waar-
langs de Commissie financiering verleende,  sneller en werden ontwerpen voor grote pro-
jecten goedgekeurd binnen acht maanden  
nadat de ramp in Indonesië plaatsvond, en  
binnen elf maanden na die op Sri Lanka. Boven-
dien heeft de hulpverlening van de Commis-
sie zich zodanig ontwikkeld dat daarin betere 
coördinatie en beter overleg met de begun-stigde landen op nationaal en lokaal niveau is 
opgenomen om te helpen waarborgen dat de 
werkelijke behoeften worden vastgesteld (zie 
de paragrafen 17-22).
 
IV.
In Midden-Amerika waren er na het langdurige 
ontwerpproces na orkaan Mitch nog meer ver-
tragingen in de uitvoering die te wijten waren aan moeilijkheden bij het vinden van adequate contractanten en geschikte grond. De verle-
ning van de rehabilitatiehulp van de Commis-sie verliep het snelst in Indonesië, waar dankzij 
het multidonortrustfonds heel wat output tot 
stand werd gebracht gedurende de twee jaar 
na de tsunami. Op Sri Lanka daarentegen is tot 
dusverre weinig bereikt, hoofdzakelijk wegens het opnieuw opgelaaide conflict. De Commissie 
heeft de belangrijkste gebreken op het gebied 
van toezicht op en supervisie van de rehabi-
litatiehulp aangepakt, al slaagde zij er niet in 
de kwaliteit van de controlegegevens van het 
multidonortrustfonds in Indonesië te verbete-
ren. Op Sri Lanka zijn nog niet voor alle projec-ten adequate toezicht- en controleprocedures voor internationale organisaties opgezet. Na  beide rampen waarborgde de Commissie niet SAMENVATTING
ed807149inside_NL.indd   5 ed807149inside_NL.indd   5 2/09/08   16:06:56 2/09/08   16:06:56
AFDELING 1.1.  CONTEXT VAN DE CONTROLE
 1.  Op 26 december 2004 kwamen als gevolg van de tsunami in de Indische Oceaan 
meer dan 200 000 mensen om het leven en werd voor 10 miljard EUR schade 
aangericht. De Indonesische provincie Atjeh had het ergst van de verwoesting 
te lijden, met meer dan 160 000 doden of vermisten en meer dan een half 
miljoen ontheemden. Op Sri Lanka, het op één na zwaarst getroffen land,  bedroeg het aantal doden of vermisten ongeveer 35 000 en waren er een half 
miljoen ontheemden.
 2.  In haar speciaal verslag nr. 3/2006 1 onderzocht de Rekenkamer de humanitaire 
hulp die de Commissie naar aanleiding van de ramp verleende. De Rekenka-mer was één van de eerste instanties die een controleverslag uitbracht over 
de hulpverlening naar aanleiding van de tsunami, en richtte haar aandacht 
in dit vroege stadium op de humanitaire hulp van de Commissie op korte  
termijn. Gedurende haar bespreking van dit verslag uitte de Commissie begro-
tingscontrole van het Europees Parlement de wens dat de Rekenkamer zou 
rapporteren over de daaropvolgende langere rehabilitatiefase 
2 en de Raad 
was ingenomen met deze suggestie 3.1 Speciaal verslag nr. 3/2006 over de 
humanitaire hulp van de Europese 
Commissie naar aanleiding van de 
tsunami (PB C 170 van 21.7.2006, 
blz. 1).
2 Vergadering van de Commissie 
begrotingscontrole van 19 en 20 juni 
2006.
3 Conclusies van de Raad aangaande 
speciaal verslag nr. 3/2006 over de 
humanitaire hulp van de Europese 
Commissie naar aanleiding van de tsunami, vastgesteld door de Raad 
Externe Betrekkingen van oktober 
2006.HOOFDSTUK 1.
INLEIDING
ed807149inside_NL.indd   6 ed807149inside_NL.indd   6 2/09/08   16:06:56 2/09/08   16:06:56
7
 3.  In dit kader besloot de Rekenkamer een controle te verrichten op de rehabilita-
tiehulp na de tsunami, met als doel de prestaties van de Commissie bij het beheer van de rehabilitatiehulp te beoordelen. De reikwijdte van de con-
trole werd uitgebreid tot de reactie van de Commissie op de orkaan Mitch 
in Midden-Amerika, die op 30 en 31 oktober 1998 Honduras, Nicaragua, El 
Salvador en Guatemala trof, waardoor meer dan 10 000 mensen omkwamen 
en voor ongeveer 5 miljard EUR materiële schade werd aangericht. De geza-menlijke bijdragen van de Commissie voor de rehabilitatie na orkaan Mitch 
en de tsunami ten bedrage van ongeveer 550 miljoen EUR vormen circa 70 % 
van de rehabilitatiehulp die naar aanleiding van natuurrampen sinds 1998 is 
verleend uit de algemene begroting.
 4.  Na orkaan Mitch betaalde de Commissie ongeveer 250 miljoen EUR uit het begro-
tingsonderdeel voor rehabilitatie aan het regionaal programma voor de  wederopbouw in Midden-Amerika (PRRAC). Het grootste gedeelte van deze 
financiering liep via 15 eenheden voor programmabeheer (EPB’s) 
4, zoals blijkt 
uit tabel 1 .4 De eenheden voor programmabeheer 
zijn opgericht na een internationale 
aanbestedingsprocedure. Zij stonden 
onder leiding van een directeur en 
waren verantwoordelijk voor de 
uitvoering van programma’s voor 
rehabilitatieactiviteiten die waren goedgekeurd door de Commissie.
PRRAC-ACTIES PER LAND EN PARTNERTABEL 1
(miljoen euro)
LandGrote projecten, 
beheerd door 
15 eenheden 
voor program-
mabeheer 
(EPB’s)Middelgrote 
projecten, 
beheerd door 
openbare 
instellingen en de 
Verenigde NatiesKleine NGO-
projectenTotaal
Honduras 111,0 5,2 3,1 119,3
Nicaragua 72,9 5,1 5,3 83,3
El Salvador 24,5 0,9 3,1 28,5
Guatemala 13,6 2,7 2,3 18,6
Totaal 222,0 13,9 13,8 249,7
Bron : jaarverslag PRRAC 2005.
ed807149inside_NL.indd   7 ed807149inside_NL.indd   7 2/09/08   16:06:56 2/09/08   16:06:56
8
BIJDRAGEN UIT DE EU-BEGROTING 
TOT HET MULTIDONORTRUSTFONDS IN INDONESIË TABEL 2 5.  Na de tsunami verleende de Commissie haar steun voor Indonesië (ongeveer 200 
miljoen EUR) via het multidonortrustfonds van de Wereldbank, zoals blijkt 
uit tabel 2 . Een stuurgroep, gezamenlijk voorgezeten door de Commissie, de 
Wereldbank en de overheidsinstantie die belast is met de coördinatie van  de wederopbouw 
5, was verantwoordelijk voor het stellen van prioriteiten, 
het goedkeuren van de projecten en het toezicht op de vooruitgang van  
het multidonortrustfonds. Op de projecten werd toegezien door een van  
de partners, gewoonlijk de Wereldbank, en ze werden uitgevoerd door een 
uitvoerende instantie, gewoonlijk een rijksdienst 6.
 6.  De hulp van de Commissie voor Sri Lanka na de tsunami liep via internationale 
organisaties, voornamelijk de Aziatische Ontwikkelingsbank en de Verenigde 
Naties (zie tabel 3 ).5 Bureau voor rehabilitatie en 
wederopbouw van Atjeh-Nias (BRR of 
Badan Rehabilitasi dan Rekonstruksi).
6 De Europese Commissie was 
de grootste donor voor het 
multidonortrustfonds en ging voor 
200 miljoen euro — of 40 % van het 
totaal — verplichtingen aan. De daaropvolgende grootste donoren 
waren Nederland (26 %), het Verenigd 
Koninkrijk (11 %) en de Wereldbank 
(4 %).
(miljoen euro)
Bijdrage BronOvereen-
gekomen datumTotaal
Snellereactiemecha-
nisme Snellereactiemecha-
nisme 12.8.2005 3,5
Eerste bijdrage
Samenwerking Azië 
en Latijns-Amerika29.8.2005 29,9
Tweede bijdrage 21.9.2005 37,7
Derde bijdrage 16.12.2005 13,9
Vierde bijdrage Rehabilitatie 25.4.2006 117,5
Totaal 202,5
ed807149inside_NL.indd   8 ed807149inside_NL.indd   8 2/09/08   16:06:56 2/09/08   16:06:56
9
AFDELING 1.2.  REGELGEVING
 7.  De verordening betreffende rehabilitatie 7 beschrijft de procedures voor de spe-
cifieke begrotingsonderdelen terzake en identificeert de plaats die rehabi-litatiehulp inneemt als tweede van de volgende drie voornaamste fasen van 
bijstand na een natuurramp.
Eerste humanitaire hulp voor de korte termijn die ten doel heeft men- a) 
senlevens te redden en in de onmiddellijke behoeften te voorzien van de 
door de crisis getroffen personen, bijvoorbeeld met noodvoedselhulp, water, onderdak en medicijnen.
Rehabilitatiehulp voor de middellange termijn die ten doel heeft de basis- b) 
infrastructuur weer op te bouwen, de productie een nieuwe impuls te  geven en de instellingen te versterken.
Hervatting van de ontwikkelingshulp voor de langere termijn. c) 7 Verordening (EG) nr. 2258/96 van 
de Raad van 22 november 1996 
betreffende herstel en 
wederopbouwacties ten behoeve van ontwikkelingslanden (PB L 306 van 
28.11.1996, blz. 1).
TABEL 3
OP SRI LANKA GEFINANCIERDE PROJECTEN
(miljoen euro)
Besluit Begroting Partner Titel Bedrag
2005 
45 miljoen euro Samenwerking 
Azië en Latijns-AmerikaAgentschap 
Verenigde NatiesProgramma ter 
onmiddellijke voorziening in het levensonderhoud5,4
Aziatische 
OntwikkelingsbankRehabilitatie van 
de weg Matara-Batticaloa39,4
2006 
50 miljoen euroRehabilitatie Internationale 
organisatieOntwikkeling 
voorziening in levensonderhoud van gemeenschap9,9
Agentschap 
Verenigde NatiesToegangswegen 
voor gemeenschap29,9
Agentschap 
Verenigde NatiesMilieusanering 9,9
Totaal 94,5
ed807149inside_NL.indd   9 ed807149inside_NL.indd   9 2/09/08   16:06:56 2/09/08   16:06:56
10
 8.  De mededeling van de Commissie met betrekking tot de samenhang tussen nood-
hulp, rehabilitatie en ontwikkeling (LRRD) 8 beklemtoont dat deze drie fasen 
niet apart mogen worden aangepakt, maar moeten worden gecoördineerd 
om te waarborgen dat er een duidelijk verband tussen wordt gelegd.
 9.  De verordening voor samenwerking met Azië en Latijns-Amerika 9 bevat ook 
bepalingen voor het financieren van rehabilitatie na rampen 10. De Dienst  
voor samenwerking EuropeAid is verantwoordelijk voor de uitvoering van  
rehabilitatiehulp die wordt gefinancierd door middel van zowel de rehabili-
tatieverordening als de verordening voor samenwerking met Azië en Latijns-
Amerika.
 10.  Het snellereactiemechanisme, dat werd ingesteld bij Verordening (EG) nr. 381/2001 
van de Raad 11 en is ondergebracht bij directoraat-generaal Externe betrek-
kingen, werd opgericht om snel te kunnen reageren op de behoeften van  
de landen die van een ramp te lijden hadden. Er kan geen humanitaire hulp mee worden gefinancierd, slechts acties met een looptijd van maximaal zes 
maanden die met de bestaande instrumenten niet snel genoeg zouden kunnen 
worden opgestart. De procedures van het snellereactiemechanisme maken een 
snelle reactie mogelijk omdat de Commissie de Raad slechts over voorgeno-
men acties hoeft te informeren zonder dat deze officieel hoeven te worden 
vastgesteld.8 Mededeling COM(96) 153 van 
30.4.1996 met betrekking tot de 
samenhang tussen noodhulp, 
rehabilitatie en ontwikkeling (LRRD).
9 Verordening (EEG) nr. 443/92 van 
de Raad van 25 februari 1992 inzake 
financiële en technische hulp en 
economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika 
en in Azië (PB L 52 van 27.2.1992, 
blz. 1).
10 De verordening inzake rehabilitatie 
staat toe dat besluiten voor maximaal 
2 miljoen euro worden genomen zonder door het comité van de 
lidstaten te worden vastgesteld, terwijl 
in de verordening voor samenwerking 
met Azië en Latijns-Amerika het 
maximum 1 miljoen EUR bedraagt.
11 PB L 57 van 27.2.2001, blz. 5.
ed807149inside_NL.indd   10 ed807149inside_NL.indd   10 2/09/08   16:06:56 2/09/08   16:06:56
11
 11.  Vanaf 2007 zijn de bestaande verordeningen vervangen door het instrument voor 
ontwikkelingssamenwerking 12, uit te voeren door de Dienst voor samenwer-
king EuropeAid, en het stabiliteitsinstrument 13, uit te voeren door DG Externe 
betrekkingen. Beide bevatten gestroomlijnde procedures voor het reageren op rampen 
14.12 Verordening (EG) nr. 1905/2006 van 
het Europees Parlement en de Raad 
van 18 december 2006 tot invoering 
van een financieringsinstrument voor ontwikkelingssamenwerking (PB L 378 
van 27.12.2006, blz. 41).
13  Verordening (EG) nr. 1717/2006 van 
het Europees Parlement en de Raad van 15 november 2006 tot invoering van 
een stabiliteitsinstrument (PB L 327 van 
24.11.2006, blz. 1).
14 De financieringsbesluiten worden 
in het algemeen genomen nadat het 
beheercomité van de lidstaten ze heeft vastgesteld. Het stabiliteitsinstrument 
bepaalt echter dat in een crisissituatie 
maatregelen voor een bedrag tot 
20 miljoen EUR kunnen worden 
gefinancierd zonder dat ze door het beheercomité van de lidstaten worden 
vastgesteld. Het instrument voor 
ontwikkelingssamenwerking omvat een 
faciliteit die een snelle reactie mogelijk 
maakt dankzij speciale maatregelen tot 
een bedrag van 10 miljoen EUR, ingeval 
zich onvoorziene omstandigheden voordoen zoals een natuurramp, 
zonder dat het beheercomité van de 
lidstaten deze hoeft vast te stellen.
Waterzuiveringsinstallatie in aanbouw in Honduras
Bron : Europese Rekenkamer.
ed807149inside_NL.indd   11 ed807149inside_NL.indd   11 2/09/08   16:06:57 2/09/08   16:06:57
 12.  In deze controle wordt de rehabilitatiehulp van de Commissie naar aanleiding 
van de tsunami in de Indische Oceaan van december 2004 onderzocht, aan-
gevuld met een onderzoek van de reactie van de Commissie op orkaan Mitch. 
Hoewel orkaan Mitch Midden-Amerika in 1998 trof, werden er in 2007 nog steeds projecten afgerond.
 13.  Humanitaire hulp valt buiten de reikwijdte van deze controle, daar deze onder-
zocht werd in speciaal verslag nr. 3/2006 over de humanitaire hulp van de 
Europese Commissie naar aanleiding van de tsunami. In het kader van de  
controle wordt echter wel het verband onderzocht tussen humanitaire hulp 
op korte termijn en rehabilitatie op langere termijn en de bijdrage die het snellereactiemechanisme in dit opzicht levert.
 14.  Bij het onderzoeken van de reactie van de Commissie op deze twee grote ram-
pen kan de controle op drie verschillende uitvoeringsmechanismen worden 
gericht:
eenheden voor programmabeheer (EPB’s) in Midden-Amerika; a) 
bijdragen tot een multidonortrustfonds in Indonesië; b) 
bijdragen tot internationale organisaties op Sri Lanka. c) 
 15.  De voornaamste vragen waarop in dit verslag antwoord wordt gegeven ter beoor-
deling van de prestaties van de Commissie bij het beheer van de rehabilita-
tiehulp na de orkaan Mitch en de tsunami zijn de volgende.
Heeft de Commissie de rehabilitatiebehoeften van degenen die door de a) 
rampen werden getroffen juist ingeschat?
Waarborgen de procedures van de Commissie dat de hulp tijdig en effi- b) 
ciënt wordt verleend?
Leverden de projecten de verwachte resultaten op, zoals voldoende  c) 
samenhang met de noodhulp op korte termijn en de ontwikkeling op  langere termijn?
 16.  De controle was gebaseerd op een onderzoek van de documentatie, op gesprekken 
en bezoeken ter plaatse. De systemen voor het beheer van, het toezicht op 
en de controle van de steun werden beoordeeld en bevestigd door bezoeken aan partners en projecten in Nicaragua, Honduras, Indonesië en Sri Lanka. 
Tabel 4  geeft een overzicht van projecten en partners die ter plaatse zijn  
bezocht. De projecten voor de bezoeken ter plaatse werden geselecteerd  
aan de hand van de criteria sector, locatie, bedrag, stand van uitvoering en 
type partner, om een redelijk totaalbeeld te verkrijgen.HOOFDSTUK 2.
REIKWIJDTE EN AANPAK VAN DE CONTROLE
ed807149inside_NL.indd   12 ed807149inside_NL.indd   12 2/09/08   16:07:00 2/09/08   16:07:00
13
(miljoen euro)
Partner Beschrijving van het project Financiering 
van de Com-
missie 1
NICARAGUA
EPB Versterken onderwijssector (FOSED) 18,7
EPB Geïntegreerd project Estelí-Ocotal (P rieso ) 18,9
EPBRehabilitatie en versterking van de gezondheidszorg 
in Managua (Forsima)10,2
EPBGeïntegreerd project voor de rand van Managua 
(Promaper)23,9
Verenigde 
NatiesWater en waterzuivering in het departement León 1,5
Totale waarde van de bezochte projecten in Nicaragua 73,2
HONDURAS
EPB Water en waterzuivering in Tegucigalpa 26,7
EPB Gezondheid en onderwijs 23,1
EPBSteun voor gemeentelijk beheer, woningen en de 
particuliere sector (lokale ontwikkeling)23,9
Totale waarde van de bezochte projecten in Honduras 73,7
INDONESIË
WereldbankReconstructie van het systeem voor grondbeheer van 
Atjeh8,4
Wereldbank Ontwikkelingsproject Kecamatan (KDP) 19,0
Wereldbank Project stedelijke armoede (UPP) 5,3
WereldbankRehabilitatie- en wederopbouwproject voor 
gemeenschapsgerichte vestiging (Rekompak)24,9
Verenigde 
NatiesProgramma voor het beheer van hergebruikt afval na 
de tsunami4,2
Totale waarde van de bezochte projecten in Indonesië 61,8
SRI LANKA
Verenigde NatiesProgramma ter onmiddellijke voorziening in het 
levensonderhoud5,4
Aziatische Ontwik-
kelingsbankRehabilitatie van de weg Matara-Batticaloa 39,4
Internationale 
organisatieOntwikkeling voorziening in levensonderhoud van 
gemeenschap9,9
Verenigde Naties Toegangswegen voor gemeenschap 29,9
Verenigde Naties Milieusanering 9,9
Totale waarde van de bezochte projecten op Sri Lanka 94,5
1 Voor projecten in Indonesië bedraagt het getoonde bedrag 40 % van de financiering  door het 
multidonortrustfonds dat 40 % van zijn financiering van de Commissie ontvangt.TABEL 4
TER PLAATSE BEZOCHTE REHABILITATIEPROJECTEN
ed807149inside_NL.indd   13 ed807149inside_NL.indd   13 2/09/08   16:07:00 2/09/08   16:07:00
AFDELING 3.1.  VASTSTELLING 
VAN DE REHABILITATIEBEHOEFTEN EN OPZET VAN DE PROJECTEN
 17.  Bij de controle werd onderzocht of de Commissie in de nasleep van orkaan Mitch 
en de tsunami, gedurende de eerste fase van de humanitaire hulp, een strate-
gie had ontwikkeld voor de daaropvolgende rehabilitatiefase, die niet alleen 
gericht was op de fysieke rehabilitatie van de basisinfrastructuur maar ook 
op ruimere behoeften 15. In het kader van de controle werd ook onderzocht 
of deze rehabilitatiestrategie daarna tijdig werd omgezet in projecten en in 
hoeverre de begunstigden bijdroegen aan de duurzaamheid van de hulp.
TIJDIGE REHABILITATIESTRATEGIE MEEROMVATTENDER
 18.  Na orkaan Mitch in oktober 1998 ontwikkelde de Commissie haar rehabilitatie-
strategie in minder dan zes maanden. Haar geplande rehabilitatiehulp werd 
in april 1999 uiteengezet in een communautair actieplan voor de wederop-
bouw van Midden-Amerika 16. Dit document legde de grondslag voor de opzet 
van het regionaal programma voor de wederopbouw van Midden-Amerika  
(PRRAC). Het programma was gericht op onderwijs en gezondheidszorg en 
diende niet alleen ter rehabilitatie van beschadigde infrastructuur maar ook 
ter verbetering en omvorming van de diensten en moest zo de basis vormen voor een duurzamer ontwikkeling.
 19.  Na de tsunami van december 2004 in de Indische Oceaan werd de rehabilitatie-
hulp van de Commissie eveneens in minder dan zes maanden opgezet en in 
mei 2005 in het indicatief programma voor de tsunami uiteengezet 17. Het  
programma had ten doel, wegen opnieuw aan te leggen, huizen, scholen en 
ziekenhuizen weer op te bouwen en mensen in staat te stellen opnieuw in 
hun levensonderhoud te voorzien. In het programma werd onderkend dat de 
impact van de tsunami verder reikte dan de smalle kuststrook die daadwer-kelijk overstroomd was en er werd mee beoogd, te voorzien in steun voor  ruimere ontwikkeling voor de hele bevolking van de getroffen districten.  
Ook werd hierin de noodzaak erkend, rekening te houden met langdurige  conflicten tussen de regering en separatistische organisaties, zowel in Atjeh 
als op Sri Lanka. In Atjeh had een 30 jaar oud conflict tussen de regering  
van Indonesië en de Beweging Vrij Atjeh (GAM) 15 000 levens geëist. Op Sri 
Lanka laaide de burgeroorlog tussen de regering en de Bevrijdingstijgers van 
Tamil Eelam (LTTE) sinds 1983 steeds weer op met als gevolg 60 000 doden. Ten tijde van de tsunami, in december 2004, waren er na drie jaar staakt-
het-vuren en de terugkeer van 400 000 mensen naar hun plaats van herkomst 
naar schatting nog 400 000 ontheemden ten gevolge van het conflict.15 Mededelingen van de Commissie 
COM(2001) 153 van 23.4.2001 — 
Samenhang van noodhulp, rehabilitatie 
en ontwikkeling — Evaluatie, en COM(2005) 153 van 20.4.2005 — Het 
reactievermogen van de EU op rampen 
en crisissituaties in derde landen 
versterken.
16 Mededeling COM(1999) 201 
van 28.4.1999 van de Commissie aan 
de Raad en het Europees Parlement 
betreffende een communautair 
actieplan voor de wederopbouw van 
Midden-Amerika.
17 C(2005) 1490 van 23.5.2005 — 
Tsunami Indicative Programme, 
Indonesia, Sri Lanka, Maldives 
(2005-2006).HOOFDSTUK 3.
OPMERKINGEN
ed807149inside_NL.indd   14 ed807149inside_NL.indd   14 2/09/08   16:07:01 2/09/08   16:07:01
15
SNELLERE OPZET EN BETERE DEELNAME VAN DE BEGUNSTIGDEN 
IN HET GEVAL VAN DE TSUNAMI DAN BIJ ORKAAN MITCH
 20.  Na orkaan Mitch werd de oorspronkelijke strategie die was ontworpen in april 
1999 in het communautair actieplan voor de wederopbouw van Midden-
Amerika door een bureau voor technische bijstand omgezet in specifieke  
projecten. Het ontwerpproces begon in oktober 1999 en duurde drie jaar,  
tot oktober 2002, vier jaar nadat orkaan Mitch had toegeslagen. Omdat het 
ontwerpproces zoveel tijd in beslag had genomen, moesten sommige projec-
ten opnieuw worden ontworpen door de eenheden voor programmabeheer 
(EPB’s) die verantwoordelijk waren voor de uitvoering, waardoor nog meer tijd verstreek voordat de projecten van start konden gaan. Bovendien vermin-
derde de samenwerking met de nationale autoriteiten tijdens de ontwerpfase 
door de keuze voor 15 eenheden voor programmabeheer zonder nationale 
tegenhangers.
 21.  In Indonesië, na de tsunami, verliep het ontwerpproces daarentegen sneller. De 
eerste stuurgroepvergadering van het multidonortrustfonds onderschreef in 
mei 2005 vier concept-projectvoorstellen voor een totaalbedrag van onge-
veer 150 miljoen EUR en daarna werden tegen augustus 2005 gedetailleerde 
projectvoorstellen goedgekeurd voor alle vier de projecten. Eén van de voor-
naamste redenen voor het besluit van de Commissie om haar hulp via het  
multidonortrustfonds te verlenen was de coördinatie te versterken. In het  kader van het multidonortrustfonds werden slechts projecten goedgekeurd 
die de overheidsinstantie die verantwoordelijk was voor de coördinatie van 
de wederopbouw vooraf had doorgelicht. Voorts is voor de projecten vaak 
een op deelname gerichte aanpak van de planning gevolgd om te waarborgen 
dat de werkelijke behoeften worden aangepakt en om de perspectieven op duurzaamheid van de projecten te verbeteren.
 22.  Evenzo was op Sri Lanka de ontwerpfase korter en werden tegen november 2005 
de overeenkomsten ondertekend voor de eerste tranche van 45 miljoen EUR, die werd betaald via internationale organisaties. In Indonesië werkte de Com-missie ook via de coördinatiemechanismen van het ontvangende land, zij  
het op districtniveau, hetgeen zij als doeltreffender beschouwde, en werd voor de projecten vaak een op deelname gerichte aanpak van de planning 
gevolgd ter bevordering van de duurzaamheid van de hulp. Er waren echter 
vertragingen in de ontwerpfase voor de tweede tranche van 50 miljoen EUR 
op Sri Lanka wegens ernstige politieke problemen in het land. Deze midde-
len waren oorspronkelijk bestemd om te worden ingezet via het trustfonds Operationele beheersstructuur na de tsunami (PTOMS) waarover in juni 2005 
overeenstemming was bereikt 
18. In december 2005 werd de PTOMS echter 
ongrondwettelijk verklaard en na deze mislukking begon de delegatie onmid-
dellijk met het herontwerp.18 De operationele beheersstructuur 
na de tsunami (PTOMS) was een 
mechanisme voor de toewijzing van 
extern gefinancierde middelen na de tsunami aan het noordoosten 
via een aantal comités waarvan 
regeringsvertegenwoordigers 
deel uitmaakten (die voornamelijk 
de Singalese bevolking vertegenwoordigden) alsmede de 
Bevrijdingstijgers van Tamil Eelam 
(LTTE) en de moslimgemeenschap.
ed807149inside_NL.indd   15 ed807149inside_NL.indd   15 2/09/08   16:07:01 2/09/08   16:07:01
16
AFDELING 3.2.  VERLENING VAN DE HULP
 23.  Tijdens de controle werd onderzocht of de verlening van de rehabilitatiehulp 
snel genoeg verliep om te voorzien in de behoeften van de door de rampen getroffen personen 
19 en of de systemen waarop de Commissie zich verliet 
om toe te zien op de efficiëntie van de uitvoering en de vooruitgang in het 
licht van de plannen, haar in staat stelden te zorgen voor goed financieel  
beheer van de hulp 20.
UITVOERING VERLIEP VLOT VOOR INDONESIË EN TRAAG 
VOOR SRI LANKA EN ORKAAN MITCH
 24.  Na de langdurige projectontwerpfase in Midden-Amerika waren er nog meer 
vertragingen tijdens de uitvoering, die vaak te maken hadden met moeilijk-
heden bij het vinden van adequate contractanten of geschikte grond (zie  tekstvak 1).19 Verordening (EG) nr. 2258/96 
van de Raad van 22 november 
1996 betreffende herstel en 
wederopbouwacties ten behoeve van ontwikkelingslanden (PB L 306 van 
28.11.1996, blz. 1).
20 Mededeling van de Commissie 
COM(2005) 153 van 20.4.2005 — Het reactievermogen van de EU op rampen 
en crisissituaties in derde landen 
versterken.
VOORBEELDEN VAN VERTRAGINGENTEKSTVAK 1
In Nicaragua  ging een project voor rioolwerken pas 
in 2006 van start, dat wil zeggen meer dan zeven jaar 
na orkaan Mitch, wegens de lange ontwerpfase, de 
noodzaak tot herontwerp vanwege het ontoereikende 
eerste ontwerp en de moeilijkheden met het vinden 
van een geschikte contractant. Voor de eenheid voor 
programmabeheer  die verantwoordelijk was voor 
het water- en waterzuiveringsproject in Honduras  
werden de termijnen verlengd wegens de moeilijk-
heden met het vinden van geschikte grond, en voor 
de eenheid voor programmabeheer die verantwoor-
delijk was voor het gezondheids- en onderwijsproject in Honduras gebeurde dat vanwege het gebrek aan 
capaciteit van de uitvoerende instantie.Op 
Sri Lanka  verleende de Commissie voor 40 mil-
joen EUR hulp via de Aziatische Ontwikkelings-
bank  voor het herstel van de nationale wegen. De 
werkzaamheden aan de A2 in het zuiden begonnen 
in 2007, terwijl de aanbesteding voor de werkzaam-
heden aan de A4 in het oosten in september 2007 
nog steeds werden geëvalueerd. De afronding van het project van 5 miljoen EUR voor de ontwikke-
ling van de voorziening in het levensonderhoud, 
uitgevoerd door een 
agentschap van de Verenigde 
Naties , liep vertraging op door de verslechterende 
veiligheidssituatie en het werd met één jaar verlengd tot september 2008.
ed807149inside_NL.indd   16 ed807149inside_NL.indd   16 2/09/08   16:07:01 2/09/08   16:07:01
17
 25.  Van de verschillende reacties was die van het multidonortrustfonds in Indonesië 
de snelste en werd daar ondanks enige vertraging heel wat output gereali-
seerd gedurende de twee jaar na de tsunami.
 26.  Op Sri Lanka was de vooruitgang traag. Er zijn vertragingen opgetreden in de 
rehabilitatie van nationale wegen die werden gefinancierd via de Aziatische 
Ontwikkelingsbank. Voorts gingen vanwege het noodzakelijke herontwerp (zie 
paragraaf 22) de werkzaamheden voor projecten die worden uitgevoerd door 
de agentschappen van de Verenigde Naties pas in de tweede helft van 2007 
van start. Er zijn nog meer vertragingen opgetreden, hoofdzakelijk wegens 
moeilijkheden met het aantrekken van personeel. Bijgevolg waren de werk-zaamheden voor de projecten tot herstel van het milieu en de gemeentelijke 
wegen die door de agentschappen van de Verenigde Naties werden uitge-
voerd, bijna drie jaar na de tsunami nog maar in de beginfase.
Werkzaamheden aan de nationale weg A2 op Sri Lanka
Bron : Europese Rekenkamer.
ed807149inside_NL.indd   17 ed807149inside_NL.indd   17 2/09/08   16:07:01 2/09/08   16:07:01
18
NOODZAAK TOT VERSTERKING VAN DE TOEZICHTSYSTEMEN 
TER WAARBORGING VAN DE EFFICIËNTIE
 27.  In Midden-Amerika werden de rehabilitatieprojecten uitgevoerd via eenheden 
voor programmabeheer, en de delegatie oefende doorgaans strikt toezicht en controle uit op de uitgaven. De Commissie waarborgde echter niet dat  
vergelijkende of standaardinformatie over de kosten beschikbaar was voor het 
toezien op en aantonen van de efficiëntie van de uitvoering (zie tekstvak 2). 
Bij sommige projecten, zoals watervoorzienings- en rioolwerken, garandeerde 
de Commissie ook niet dat duidelijke streefcijfers voor de output werden ont-wikkeld om te beoordelen of de geplande output werd bereikt. Voorts werd 
de geplande externe tussentijdse evaluatie van het regionaal programma  
voor de wederopbouw in Midden-Amerika (PRRAC) niet uitgevoerd.
De eenheidskosten van vergelijkbare activiteiten bin-nen het regionaal programma voor de wederopbouw 
in 
Midden-Amerika  (bijvoorbeeld kosten per huis, 
per kubieke meter wateropslag, per latrine, per meter 
rioolbuis en waterleiding) worden door de delegatie niet stelselmatig berekend en vergeleken waardoor aanzienlijke schommelingen zouden kunnen wor-
den gevolgd, verantwoord en toegelicht. Dit ondanks aanwijzingen van een groot aantal eenheidskosten 
per activiteit. De 
eenheid voor programmabeheer  
die verantwoordelijk is voor het project voor de 
stadsrand van Managua betaalde bijvoorbeeld 7 000 
euro per huis aan een agentschap van de Verenigde Naties, terwijl de eenheid die verantwoordelijk was 
voor het gemeentelijk beheersproject in Honduras 
huizen kon bouwen voor slechts 2 900 euro per stuk 
door de begunstigden in bouwteams bij het project 
te betrekken.De verslagen van het 
multidonortrustfonds  in Indo-
nesië leggen geen verband tussen de output van het 
project en de bijbehorende kosten, en verschaff  en 
bijgevolg geen grondslag voor het ramen van de 
kosteneff  ectiviteit of voor benchmarking.
Op Sri Lanka  wees de delegatie projecten ten bedrage 
van ongeveer 40 miljoen EUR aan agentschappen 
van de Verenigde Naties  toe. Op basis van een glo-
bale beoordeling vond de delegatie dat deze aanpak 
de voorkeur verdiende boven het inzetten van parti-
culiere contractanten of niet-gouvernementele orga-
nisaties. Om de effi   ciëntie van de gekozen aanpak aan 
te tonen, zou kunnen worden toegezien op de kosten 
per eenheid zoals de kosten per kilometer van de 
wegen die zijn aangelegd door de agentschappen van 
de Verenigde Naties via gemeenschapscontracten 
(rekening houdend met de plaatselijke omstandig-
heden) en zouden deze kunnen worden vergeleken 
met de kosten van alternatieve mechanismen.GEBREK AAN VERGELIJKENDE OF STANDAARDKOSTENINFORMATIETEKSTVAK 2
ed807149inside_NL.indd   18 ed807149inside_NL.indd   18 2/09/08   16:07:08 2/09/08   16:07:08
19
 28.  In Indonesië ontvangt het multidonortrustfonds 40 % van zijn middelen van de 
Commissie en nog eens 50 % van de EU-lidstaten. De meeste door het mul-
tidonortrustfonds gefinancierde projecten worden beheerd door de Wereld-
bank, die de interne toezichtverslagen na bezoeken aan de projecten niet  
stelselmatig deelde met de stuurgroep. De gepubliceerde jaarlijkse voort-gangsverslagen van het multidonortrustfonds verschaften ook geen volledig 
en evenwichtig overzicht van de stand van uitvoering van de projecten, maar 
vestigden juist de aandacht op de vooruitgang zonder de gevallen van ach-
terstand te vermelden. De Commissie en andere donoren slaagden erin, de 
kwaliteit van de informatie te verbeteren door te bereiken dat een grondig voortgangsverslag werd uitgebracht over de periode tot december 2006 en 
vervolgens per halfjaar. Zoals het geval was bij orkaan Mitch, was er geen 
vergelijkende kosteninformatie beschikbaar en waren er voor sommige pro-
jecten geen duidelijke streefcijfers voor de output ontwikkeld, bijvoorbeeld in 
het project voor de bestrijding van stedelijke armoede, waarvoor slechts een 
lijst van de totale behoeften werd verstrekt die de beschikbare financiering 
te boven gingen.
 29.  Op Sri Lanka werd voor projecten die door een bepaald agentschap van de Ver-
enigde Naties werden geïmplementeerd, niet door de Commissie gewaarborgd 
dat vergelijkende kosteninformatie beschikbaar was voor het toezicht op en 
aantonen van de efficiëntie van de uitvoering. Evenmin waarborgde de Com-missie dat duidelijke streefcijfers voor de output werden ontwikkeld voor  
projecten die werden uitgevoerd door de agentschappen van de Verenigde 
Naties, om te beoordelen of de geplande output was bereikt. Bovendien  
had de delegatie bij deze projecten nog geen procedures opgezet voor de 
goedkeuring van het ontwerp van de geplande werkzaamheden en voor de 
goedkeuring van de afgeronde werkzaamheden.
ed807149inside_NL.indd   19 ed807149inside_NL.indd   19 2/09/08   16:07:08 2/09/08   16:07:08
20
AFDELING 3.3. BEREIKTE RESULTATEN
 30.  Bij de controle werd nagegaan of de verwachte output was bereikt, voldoende 
zichtbaar was en of de projecten voorzagen in de behoeften van niet alleen 
degenen die rechtstreeks door orkaan Mitch en de tsunami waren getroffen, maar ook van de ruimere bevolking. Ook werd onderzocht of de rehabilitatie-
hulp daadwerkelijk een verband legde tussen de eerste humanitaire hulp op 
korte termijn enerzijds, en de ontwikkelingshulp op langere termijn ander-
zijds 
21. De mate van eigen verantwoordelijkheid („ownership”) en de plannen 
voor toekomstige financiering werden ook onderzocht om te beoordelen wat de perspectieven op duurzaamheid waren.21 Verordening (EG) nr. 2258/96.
De eenheden voor programmabeheer  die het PRRAC 
in Nicaragua  implementeerden, hebben acties onder-
nomen als het aanleggen of herstellen van 139 scho-
len, meer dan 1 050 huizen, vijf gezondheidscentra, 
een hoofdkantoor voor de gezondheidsautoriteit, drinkwaterleidingen en rioleringen met inbegrip van waterputten, watertanks en latrines. In 
Honduras  
omvatte de output drinkwatervoorziening en riole-ringen, 1 280 nieuwe en 200 herstelde huizen en 336 
nieuwe of herstelde scholen en gezondheidscentra.
Tegen eind 2006 had het 
multidonortrustfonds  in 
Indonesië  de bouw of het herstel van 2 100 huizen, 
1 900 km dorpswegen, 240 scholen, 118 gemeen-
schapscentra, 40 gezondheidscentra en 680 water-
zuiveringsstations ondersteund. Het besluit van de 
Commissie om haar fi  nanciering via het multidonor-
trustfonds te verlenen, verminderde in de ogen van 
begunstigden en donoren echter de zichtbaarheid 
van de EU.Op Sri Lanka  was de output tegen de tweede helft   van 
2007 nog steeds beperkt, aangezien de werkzaam-
heden voor de nationale en gemeenschapswegen-
projecten die werden uitgevoerd door de Aziatische 
Ontwikkelingsbank  en een agentschap van de Ver-
enigde Naties  pas waren begonnen. Ongeveer 100 
activiteiten met betrekking tot de voorziening in het levensonderhoud liepen of waren afgerond in het 
kader van de projecten voor de ontwikkeling van 
het levensonderhoud. Bijna de helft   van de geplande 
puinopruiming in het kader van het milieuherstel-
programma had plaatsgevonden, maar de aanleg 
van stortplaatsen en kringloopcentra was nog niet begonnen wegens vertragingen bij het zoeken van 
geschikte locaties.OUTPUTTEKSTVAK 3
ed807149inside_NL.indd   20 ed807149inside_NL.indd   20 2/09/08   16:07:08 2/09/08   16:07:08
21
Waterreservoir in Nicaragua
Bron : Europese Rekenkamer.VEEL NUTTIGE RESULTATEN GEBOEKT
 31.  Ondanks de moeilijkheden bij het vergelijken van de resultaten met de geplande 
resultaten (zie de paragrafen 27-29) leverden de door de Commissie gefinan-
cierde projecten in Midden-Amerika en Indonesië niettemin veel resultaten op (zie tekstvak 3). De Commissie en haar partners genereerden in sommige 
gevallen echter niet voldoende informatie — zoals vergelijkende kostenin-
formatie — om te helpen aantonen of deze output op een efficiënt gebruik 
van de middelen wees (zie de paragrafen 27-29). Op Sri Lanka was er — voor-
namelijk wegens het opnieuw opgelaaide conflict (zie de paragrafen 22 en 26) — tegen de tweede helft van 2007 zeer weinig output.
ed807149inside_NL.indd   21 ed807149inside_NL.indd   21 2/09/08   16:07:09 2/09/08   16:07:09
22
 32.  Op beide rampen volgden aanzienlijke prijsstijgingen wegens de toegenomen 
vraag naar arbeid, installaties en materiaal. Bij projecten zonder duidelijke 
streefcijfers voor de output kon de impact van de inflatie niet worden geme-
ten, maar waar duidelijke doelstellingen waren bepaald, waren er niet vol-
doende middelen om alle activiteiten die oorspronkelijk waren gepland uit te voeren (zie tekstvak 4).
 33.  Of de projectresultaten worden behaald, hangt niet alleen af van de gerealiseerde 
output maar ook van het waarborgen van het nut ervan voor de begunstigden. 
De Commissie heeft erkend dat het nodig is om in Indonesië het nut van de uit het multidonortrustfonds gefinancierde huizen te verbeteren door de  
noodzakelijke ondersteunende infrastructuur aan te leggen, met name voor 
drinkwatervoorziening. In alle drie de bezochte landen waren de projecten 
niet uitsluitend gericht op vervanging van de beschadigde infrastructuur en 
bijstand aan de rechtstreeks getroffen bevolking (zie de paragrafen 18 en  
19). In plaats daarvan bestonden de projecten grotendeels uit activiteiten 
op het gebied van ontwikkeling en niet rehabilitatie, en werd de bevolking in ruimere zin tot de begunstigden gerekend (zie tekstvak 5).
De eenheid voor programmabeheer  die in Nicara-
gua verantwoordelijk is voor de verbetering van de 
gezondheidscentra had onvoldoende middelen om 
het geplande gezondheidscentrum te San Rafael del 
Sur te bouwen. Dit was te wijten aan prijsstijgingen voor arbeid en materiaal, waartegen de extra lokale fi nanciering die beschikbaar kwam door koersstij-
ging van de euro tegenover de Nicaraguaanse cór-doba niet opwoog.
Het 
multidonortrustfonds  in Indonesië  plande de 
bouw van 10 000 huizen en het herstel van nog eens 
15 000 huizen. Deze doelstellingen werden wegens de prijsstijgingen echter teruggebracht tot respec-
tievelijk 6 000 en 8 400 huizen.Op 
Sri Lanka  waren de middelen wegens prijsstijgin-
gen ontoereikend om alle wegen en de oorspronke-
lijk geplande activiteiten in het kader van het project 
voor het herstel van het wegennet te bekostigen die 
via de Aziatische Ontwikkelingsbank  werden uitge-
voerd. Bijgevolg werd voor ongeveer 8 miljoen EUR aan geplande capaciteitsopbouw en werkzaamheden voor de aanleg van wegen opgegeven en werd 13 miljoen EUR uit een ander programma voor het her-
stel van wegen overgeheveld om de hoger dan ver-
wachte aanlegkosten te dekken. Verwacht wordt dat 
de stijgende koers van de euro ten opzichte van de 
Sri Lankaanse roepie in 2006 en 2007 het eff  ect van 
eventuele verdere prijsstijgingen zal compenseren.IMPACT VAN DE INFLATIE OP DE OUTPUTTEKSTVAK 4
ed807149inside_NL.indd   22 ed807149inside_NL.indd   22 2/09/08   16:07:12 2/09/08   16:07:12
23
TEKSTVAK 5
PROJECTEN DIE DE BESCHADIGDE INFRASTRUCTUUR NIET EENVOUDIGWEG 
VERVANGEN
Het onderwijsproject in Nicaragua  en het water-
voorzienings- en waterzuiveringsproject in Hondu-
ras voorzagen hoofdzakelijk in behoeft  en die reeds 
vóór orkaan Mitch bestonden. Geen enkel van de 
gezondheidscentra die waren gebouwd door de 
eenheid voor programmabeheer  die verantwoorde-
lijk was voor het gezondheidsproject in Nicaragua zou die vervangen welke door orkaan Mitch waren 
verwoest of ernstig beschadigd. Evenzo werden de 
meeste huizen die werden gebouwd via de eenhe-
den voor programmabeheer, niet gebouwd om die te 
vervangen welke door de orkaan waren verwoest. In 
plaats daarvan werden de begunstigden geselecteerd op basis van armoede en kwetsbaarheid. Het oude 
stadhuis in Sandido was niet door Mitch verwoest, 
maar er werd een nieuw stadhuis gebouwd omdat er 
door de instroom van vluchtelingen ten gevolge van 
Mitch een groter beroep werd gedaan op de gemeen-
telijke administratie.In 
Indonesië  werd uit het multidonortrustfonds  een 
project ten bedrage van 50 miljoen EUR gefi  nancierd 
om subdistricten te ontwikkelen (het Kecamatan-
ontwikkelingsproject). Van de 221 subdistricten die 
onder het project vielen, waren er 134 (meer dan 60 %) niet rechtstreeks getroff  en door de tsunami.
Op 
Sri Lanka  werd ongeveer 70 miljoen EUR toege-
wezen aan de rehabilitatie van nationale en lande-
lijke wegen via projecten die werden beheerd door 
de Azia tische Ontwikkelingsbank  en een agentschap 
van de Verenigde Naties . Deze wegen verkeerden al 
vóór de tsunami in slechte staat. Het door een agent-schap van de Verenigde Naties uitgevoerde project 
voor afvalbeheer heeft betrekking op het gehele 
district Ampara en niet alleen op het rechtstreeks 
getroff  en kustgebied.
Bron : Europese Rekenkamer.Huis in Atjeh, gefi  nancierd door het multidonortrustfonds
ed807149inside_NL.indd   23 ed807149inside_NL.indd   23 2/09/08   16:07:13 2/09/08   16:07:13
24
WISSELEND VERBAND MET EERDERE HUMANITAIRE HULP
 34.  Tussen de aanvankelijke humanitaire hulp en de daaropvolgende rehabilitatie-
hulp na orkaan Mitch in 1998 bestond slechts een los verband wegens het 
lange ontwerpproces en de daaropvolgende vertragingen wat betreft de  rehabilitatiehulp (zie de paragrafen 20 en 24).
 35.  Na de tsunami hield de Commissie meer rekening met het verband tussen nood-
hulp en rehabilitatiehulp en met name in Indonesië versterkten een aantal 
factoren samen dit verband.
De vrij snelle reactie van het multidonortrustfonds (zie paragraaf 25)  a) 
maakte het sommige rehabilitatieprojecten mogelijk, voort te bouwen 
op eerdere humanitaire projecten van het directoraat-generaal Humani-
taire hulp (ECHO). Zo voorzag ECHO in tijdelijke huisvesting en zette het 
multidonortrustfonds deze activiteit voort door permanente woningen 
te bouwen.
De lange duur van de humanitaire interventie van ECHO, tot medio 2007, b) 
droeg bij tot het koppelen van noodhulp en rehabilitatie, met name  
omdat de rehabilitatie ook die op korte termijn omvatte, zoals de bouw 
van boten en een werf te Lampuuk in Atjeh.
De uit het snellereactiemechanisme gefinancierde activiteiten hielpen c) 
de noodhulp te koppelen aan de rehabilitatie, zoals het aanleveren van 
satellietbeelden. Het financierde ook de bemiddelingsinspanningen tus-
sen de regering van Indonesië en de Beweging Vrij Atjeh (GAM), hetgeen 
in augustus 2005 tot een vredesovereenkomst leidde die de fundamenten 
van de rehabilitatie en de ontwikkeling op langere termijn versterkte.
ed807149inside_NL.indd   24 ed807149inside_NL.indd   24 2/09/08   16:07:16 2/09/08   16:07:16
25
 36.  Niettemin trad er vertraging op in het aanpakken door het multidonortrustfonds 
van het kernterrein, namelijk het herstel van de mogelijkheden om in het  
levensonderhoud te voorzien die door de tsunami verloren waren gegaan. 
Pas in mei 2007 oormerkte het multidonortrustfonds 50 miljoen EUR voor  
economische ontwikkeling en levensonderhoud. Hoewel veel mensen in de multidonortrustfondsprojecten aan de slag konden, was dit slechts een oplos-
sing voor de korte termijn en komen de meeste geschoolde werkkrachten  
van buiten Atjeh.
Project van DG ECHO voor het herstel van de voorziening 
in het levensonderhoud van vissers in Atjeh
Bron : Europese Rekenkamer.
ed807149inside_NL.indd   25 ed807149inside_NL.indd   25 2/09/08   16:07:16 2/09/08   16:07:16
26
 37.  Op Sri Lanka bleef ECHO ook tot medio 2007 en financierde het snellereactieme-
chanisme een project voor snel herstel („Quick Recovery Project”) ten bedrage 
van 2 miljoen EUR om puin te verwijderen en de drainage te verbeteren.  
Ondanks deze maatregelen bestond er een los verband tussen noodhulp en 
rehabilitatie, omdat ECHO zijn humanitaire activiteiten had gericht op het noorden en het oosten, gebied dat vervolgens grotendeels ontoegankelijk 
werd wegens de escalatie van het conflict. Bijgevolg konden de rehabilita-
tiewerkzaamheden niet worden uitgevoerd in vele gebieden waar voorheen 
ECHO-activiteiten waren uitgevoerd. Bovendien verkoos de Commissie de  
voorziening in voorlopige huisvesting niet voort te zetten met de bouw van definitieve woningen omdat de woningbouw in verband met de tsunami naar 
verhouding overgefinancierd werd door andere donoren.
STERK VERBAND MET ONTWIKKELING OP LANGERE TERMIJN
 38.  De reactiestrategie van de Commissie na beide rampen bestond niet eenvoudig-
weg in de wederopbouw van de beschadigde infrastructuur en het herstel 
van de middelen voor de voorziening in het levensonderhoud van degenen 
die rechtstreeks waren getroffen door de rampen, maar hield ook in dat werd 
voorzien in de behoeften in verband met de ontwikkeling op langere termijn 
en niet alleen die van degenen die rechtstreeks waren getroffen door de  ramp, maar die van een ruimere bevolkingsgroep (zie de paragrafen 18, 19 
en 33). Deze bredere ontwikkelingsoriëntatie is in de praktijk toegepast. De 
aanpak lag in het verlengde van de nationale strategieën en werd dan ook 
gewaardeerd door de begunstigde regeringen, die wezen op het belang van 
„transformatie” na orkaan Mitch en „betere heropbouw” na de tsunami. Zo 
beval het rapport van december 2006 van de Sri Lankaanse regering over  
het herstel na de tsunami die partners aan die op hele districten gericht  waren en niet slechts op de kuststrook die rechtstreeks door de tsunami was 
getroffen.
ed807149inside_NL.indd   26 ed807149inside_NL.indd   26 2/09/08   16:07:19 2/09/08   16:07:19
27
ZORGEN OVER DE DUURZAAMHEID VAN DE PROJECTEN
 39.  Na orkaan Mitch lijkt de verlening van de wederopbouwhulp van de Commissie in 
Midden-Amerika via eenheden voor programmabeheer zonder een nationale 
tegenhanger thans onverenigbaar met de nadruk op eigen verantwoordelijk-heid („ownership”) in het huidige ontwikkelingsbeleid
 22. Bijgevolg bestaat er 
een risico van geringe duurzaamheid door een gebrek aan betrokkenheid van 
de lokale instanties, dat men met sommige projecten poogde te verhelpen 
door gedurende de uitvoering van de projecten de lokale bevolking eigen 
verantwoordelijkheid te geven. Niettemin werden de begunstigde gemeen-schappen niet rechtstreeks betrokken bij de bouw van gezondheidscentra en 
scholen, en de duurzaamheid van watervoorzienings- en rioleringsprojecten 
zal afhangen van de opzet van doeltreffende mechanismen voor het in reke-
ning brengen van kosten en van nationaal beleid op dit gebied.22 De Europese consensus inzake 
ontwikkeling, in december 2005 
gezamenlijk door de Raad, de lidstaten, de Commissie en het 
Parlement vastgesteld (PB C 46 van 
24.2.2006, blz. 1), verklaart dat een 
gemeenschappelijk beginsel van 
ontwikkelingssamenwerking bestaat 
in eigen verantwoordelijkheid van 
de partnerlanden in de programma’s. De Verklaring van Parijs over 
doeltreffendheid van hulpverlening 
van maart 2005, ondertekend door de 
ministers van ontwikkelde landen en 
ontwikkelingslanden, zegt eveneens toe de hulp af te stemmen op de 
systemen en procedures van de 
partnerlanden en hun capaciteiten te 
helpen versterken.
Pas gebouwde school in Honduras
Bron : Europese Rekenkamer.
ed807149inside_NL.indd   27 ed807149inside_NL.indd   27 2/09/08   16:07:19 2/09/08   16:07:19
28
 40.  Anders verliep het in Indonesië na de tsunami, waar het nationale agentschap 
dat verantwoordelijk was voor de coördinatie van de wederopbouwinspan-
ningen alle projectvoorstellen van het multidonortrustfonds doorlichtte en ook medevoorzitter was. Voorts werd voor de projecten ook een op deelname 
gerichte aanpak van de planning vastgesteld om te waarborgen dat ze aan de 
lokale prioriteiten beantwoordden. Doordat zo werd gewerkt met de begun-
stigde bevolking, zijn de perspectieven op duurzaamheid verbeterd, vooral 
gezien de vredesovereenkomst waartoe de Commissie heeft bijgedragen door 
bemiddelingsinspanningen te financieren. Niettemin blijven voortzetting van 
de overheidssteun en duurzame financiering gevoelige thema’s.
 41.  Evenzo werd op Sri Lanka veelvuldig overleg gevoerd met de lokale bevolking. 
Niettemin zal de duurzaamheid van het afvalbeheerproject, uitgevoerd door 
een agentschap van de Verenigde Naties, afhangen van de opzet van een  
doeltreffend mechanisme voor het in rekening brengen van de kosten. De duurzaamheid van nationale wegen, waarvan de uitvoering via de Aziatische 
Ontwikkelingsbank liep, zal afhankelijk zijn van het correcte functioneren van 
het pas opgerichte fonds voor onderhoud van de wegen. De duurzaamheid van 
de lokale wegen, waarvan de uitvoering in handen van een agentschap van 
de Verenigde Naties is, zal afhangen van de kwaliteit van de aanleg. Terwijl 
de door de Commissie gefinancierde projecten een concreet kader leveren 
voor de samenwerking tussen de verschillende etnische gemeenschappen, ondermijnt het aanslepende conflict op Sri Lanka alle inspanningen die wor-
den geleverd om de technische en financiële duurzaamheid van de projecten 
te garanderen.
ed807149inside_NL.indd   28 ed807149inside_NL.indd   28 2/09/08   16:07:23 2/09/08   16:07:23
29
Aanleg van een lokale weg op Sri Lanka met inzet van gemeenschapsarbeid 
Bron : Europese Rekenkamer.
ed807149inside_NL.indd   29 ed807149inside_NL.indd   29 2/09/08   16:07:23 2/09/08   16:07:23
HOOFDSTUK 4.
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
 42.  De Commissie maakte gebruik van drie verschillende uitvoeringsmechanismen om 
haar rehabilitatiehulp na orkaan Mitch en de tsunami te verlenen (eenheden 
voor programmabeheer in Midden-Amerika, bijdragen tot een multidonor-trustfonds in Indonesië en bijdragen aan internationale organisaties op Sri 
Lanka). Tabel 5  toont de prestaties van de Commissie op deze drie locaties 
in het licht van de drie controlevragen. De keuze voor een uitvoeringsme-
chanisme is niet de enige factor van invloed op de prestaties, zoals duidelijk 
blijkt uit het voorbeeld van Sri Lanka, waar het oplaaien van het conflict na 
de tsunami de rehabilitatie heeft afgeremd en de geografische reikwijdte  
ervan heeft beperkt.
SAMENVATTING VAN STERKE EN ZWAKKE PUNTEN TABEL 5
Controle-
vraag CriteriumMidden-Ame-
rika na orkaan 
MitchIndonesië 
na tsunamiSri Lanka 
na tsunami
Vaststel-
ling van de behoeftenTijdige strategie waarin bredere kwesties waren opgenomen++ +
Tijdig ontwerp met deelname van de begunstigde- + + - 1
Verlening van de hulpTijdige uitvoering - + - 1
Toezicht op de effi   ciëntie - 2- 2- 2
Verwezen-
lijking van resultatenRealiseren van nuttige output
++ -  1
Samenhang met humanitaire 
hulp- + - 1
Samenhang met ontwikkeling op langere termijn++ +
Vooruitzichten op duurzaamheid -+ -  1
+ = sterk;    - = zwak 
1 In verband met een conflict in het land.
2 Hoofdzakelijk met betrekking tot het verzamelen van kosteninformatie en duidelijke streefcijfers voor 
de output.
ed807149inside_NL.indd   30 ed807149inside_NL.indd   30 2/09/08   16:07:28 2/09/08   16:07:28
31
Heeft de Commissie de rehabilitatiebehoeften van degenen die door de  
rampen werden getroffen juist ingeschat?
 43.  Ten behoeve van de vaststelling van behoeften en het projectontwerp ontwik-
kelde de Commissie naar aanleiding van beide rampen snel een strategie  
waarin rekening werd gehouden met meer behoeften dan alleen die van de 
bevolking met door de ramp beschadigde of vernietigde bezittingen. Na de 
tsunami ontwierp de Commissie de projecten sneller dan na orkaan Mitch, 
en met een bredere deelneming van de begunstigden ter bevordering van 
de duurzaamheid (zie de paragrafen 17-22).
AANBEVELING 1
Om de eigen verantwoordelijkheid en de duurzaamheid te bevorderen, 
moet de Commissie voortbouwen op de aanpak waarvoor zij heeft geko-
zen na de tsunami, die het snel ontwerpen van rehabilitatieprojecten  
mogelijk maakt en de begunstigden erbij betrekt.
Waarborgen de procedures van de Commissie dat de hulp tijdig en  
doeltreffend wordt verleend?
 44.  De uitvoering verliep het vlotst in Indonesië, terwijl op Sri Lanka tot dusver weinig 
is bereikt, grotendeels ten gevolge van het oplaaien van het conflict. Bij de 
tsunami pakte de Commissie niet alle belangrijke gebreken in de systemen 
voor toezicht op en supervisie van de rehabilitatiehulp aan die reeds in het geval van Mitch waren geconstateerd. Met name waarborgde zij niet voor  
alle projecten dat duidelijke streefcijfers voor de output werden ontwikkeld 
en dat de systemen voldoende informatie genereerden om de efficiëntie van 
de uitvoering aan te tonen (zie de paragrafen 23-29).
ed807149inside_NL.indd   31 ed807149inside_NL.indd   31 2/09/08   16:07:29 2/09/08   16:07:29
32
AANBEVELING 2
Om het toezicht op de middelen te verbeteren, moet de Commissie — 
in volledige samenwerking met andere donoren — haar inspanningen  
voortzetten om de doorzichtigheid van de verslaglegging van het mul-
tidonortrustfonds in Indonesië te verbeteren en moet zij onafhankelijke 
kwaliteitsbeoordeling invoeren voor de projectontwerpen en voor de  
aanvaarding van voltooide werkzaamheden voor de organisaties van de Verenigde Naties die de EU-middelen op Sri Lanka beheren.
AANBEVELING 3
De Commissie moet garanderen dat er vergelijkende informatie over de 
kosten beschikbaar is om toezicht te kunnen houden op de efficiëntie 
van de uitvoering van de projecten en om deze aan te kunnen tonen, en 
dat duidelijke streefcijfers voor de projectresultaten worden ontwikkeld, 
zodat kan worden beoordeeld of de geplande output is verwezenlijkt.
Leverden de projecten de verwachte resultaten op, zoals voldoende  
samenhang met de noodhulp op korte termijn en de ontwikkeling op  langere termijn?
 45.  Wat betreft de verwezenlijking van resultaten is aanzienlijke nuttige output 
gerealiseerd in Midden-Amerika en in Indonesië, hoewel de hoeveelheid out-
put door prijsstijgingen na beide rampen is gedaald. In Indonesië werd de zichtbaarheid in de ogen van begunstigden en donoren verminderd door-
dat de middelen werden verstrekt via het multidonortrustfonds. Na zowel  
orkaan Mitch als de tsunami vielen niet alleen mensen die rechtstreeks  
door de ramp waren getroffen onder de begunstigden, maar ook de bre-
dere bevolking. Terwijl het verband met de eerdere humanitaire hulp wis-selend was, is de samenhang met de ontwikkeling op langere termijn sterk, 
hetgeen de perspectieven op duurzaamheid verbetert. Niettemin blijven  
voortgezette overheidssteun en duurzame financiering gevoelige thema’s  
(zie de paragrafen 30-41).
ed807149inside_NL.indd   32 ed807149inside_NL.indd   32 2/09/08   16:07:29 2/09/08   16:07:29
33
AANBEVELING 4
De Commissie moet beter anticiperen op aanzienlijke prijsstijgingen na 
natuurrampen om deze te beheersen, bijvoorbeeld door meer gebruik te 
maken van arbeidskrachten uit de gemeenschap en lokale middelen.
AANBEVELING 5
Er moet voor passende zichtbaarheid van de EU worden gezorgd, met  
name wanneer de projecten worden uitgevoerd via internationale  
organisaties.
AANBEVELING 6
Vanaf de ontwerpfase van de projecten moet de Commissie tijdig pas-
sende maatregelen treffen om de duurzaamheid van de projecten te  
garanderen.
Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld op haar  
vergadering van 12 juni 2008.
Voor de Rekenkamer
Vítor Manuel da Silva Caldeira
President
ed807149inside_NL.indd   33 ed807149inside_NL.indd   33 2/09/08   16:07:29 2/09/08   16:07:29
ANTWOORDEN VAN 
DE COMMISSIE
SAMENVATTING
III. 
De omstandigheden in de nasleep van orkaan 
Mitch en de tsunami verschilden. Na orkaan  Mitch vond een breed overlegproces plaats  waarin alle belanghebbenden uit de open-bare en de private sector betrokken werden bij 
het ontwerp en de tenuitvoerlegging van het 
regionaal programma voor de wederopbouw  van Midden-Amerika (PRRAC). Bij de maatre-
gelen die na orkaan Mitch werden genomen,  
was het maatschappelijk middenveld in hoge 
mate betrokken.
Dankzij de lessen die uit het overlegproces na 
orkaan Mitch waren getrokken, werd de reactie op de tsunami goed gecoördineerd op interna-
tionaal niveau en kon er spoedig gebruik wor-
den gemaakt van het succes van de humani-
taire hulpverlening en van de snel opgestelde 
wederopbouwplannen. Met name dankzij de  oprichting van het multidonortrustfonds in  
Indonesië onder leiding van de EU kon donor-
coördinatie tot stand worden gebracht en kon-
den middelen worden samengebracht waarmee 
het herstelproces snel met goed beleid in gang 
kon worden gezet 
1.
IV. 
In Midden-Amerika werden sommige activitei-ten, voornamelijk voor kleinere maatregelen, in 2001 in gang gezet. Voor elk project wer-
den streefcijfers voor de output vastgesteld  en werd er voorzien in periodieke verslagleg-
ging over de vooruitgang, opdat passende cor-
rigerende maatregelen zouden kunnen worden 
genomen. Toezicht, tussentijdse en eindeva-luaties vonden plaats zoals gepland.
1 Het multidonortrustfonds voor de wederopbouw van Atjeh en 
Nias (MDTF) wordt door 15 internationale en bilaterale organisaties gefinancierd: 90 % van de middelen wordt door de EU verstrekt (de Europese Commissie en de lidstaten).
ed807149inside_NL.indd   34 ed807149inside_NL.indd   34 2/09/08   16:07:29 2/09/08   16:07:29
35
Wat de tsunami betreft, werden zowel in  
Indonesië als op Sri Lanka voor elk project de 
verwachte output en kostenramingen in de  beoordelingsdocumenten en in de contrac-
tuele regelingen met de uitvoerende partners opgenomen. De Commissie ziet er voortdu-rend op toe dat de middelen efficiënt worden gebruikt. Aan het einde van het project wordt een definitieve afrekening van de werkelijke  
kosten opgesteld, als resultaat van een aan-bestedingsprocedure en andere behoeften of 
aanpassingen die tijdens de uitvoering van  
het project nodig bleken. In de tussentijdse  
en eind evaluaties zal de Commissie voor elk  
project de kosteneffectiviteit beoordelen.
Op Sri Lanka heeft de Commissie na het bezoek 
van de Rekenkamer de onafhankelijke kwali-
teitscontrole vóór de aanvaarding van vol-
tooide werken versterkt.
V. 
Bij het ontwerp en de uitvoering van de PRRAC-
projecten werd een aanpak gevolgd waarbij  
niet alleen met output op het gebied van infra-
structuur rekening wordt gehouden, doch ook 
met sensibiliserings- en opleidingsactiviteiten 
om de nationale en gemeentelijke instellingen 
en de begunstigde organisaties te versterken. In sommige gevallen heeft het PRRAC door de 
ontwikkeling van de managementcapaciteiten van plaatselijke actoren ook bijgedragen aan de versterking van initiatieven in verband met decentralisatie waarmee regionale ongelijk-heden kunnen worden overwonnen (bijvoor-beeld gezondheids- en onderwijsprojecten in El Salvador).
In het geval van de tsunami maakte de reactie 
van de Commissie integrerend onderdeel uit  van globale nationale wederopbouwplannen. Vanuit de invalshoek „building back better”  (betere wederopbouw) moeten het onderhoud en de duurzaamheid van wederopbouwprojec-ten door vastleggingen in de begrotingen van plaatselijke en centrale overheden gegaran-deerd worden, zowel bij de wederopbouw van de huisvesting en het herstel van de bronnen van inkomsten van particulieren als bij open-bare infrastructuur en diensten.VI. 
De antwoorden van de Commissie op de speci-fieke aanbevelingen van de Rekenkamer zijn in de punten 42 tot en met 45 opgenomen.
HOOFDSTUK 1. INLEIDING
4. 
De belangrijkste reactie van de Commissie na 
orkaan Mitch was het regionaal programma  voor de wederopbouw van Midden-Amerika  
(PRRAC). Dit werd aangevuld met enkele nieuwe 
klemtonen in de bilaterale samenwerkingspro-
gramma’s, verhogingen in toewijzingen voor  
medefinanciering van NGO’s en aanvullende  
steun in het kader van voedselveiligheid.
HOOFDSTUK 3. OPMERKINGEN
20. 
De uitvoering door eenheden voor programma-
beheer was het resultaat van een ad-hocover-eenkomst met de begunstigde landen, waarin 
rekening werd gehouden met de buitengewone 
omstandigheden en het gebrek aan plaatselijke 
capaciteit om de betrokken taken op te nemen. 
Het PRRAC heeft aangetoond dat het mogelijk is 
om ervoor te zorgen dat na tionale instellingen 
en begunstigden in hoge mate participeren,  zonder dat de uitvoering van het programma 
direct of alleen door hen hoeft te worden  beheerd. Omdat het PRRAC bepaalde dat pro-jecten door eenheden voor programmabeheer (EPB) worden uitgevoerd, konden enkele van de politieke spanningen en rivaliteiten alsook de administratieve tekortkomingen die door-gaans een belemmering vormen voor projecten waarin infrastructuurwerken een groot onder-deel vormen, worden weggenomen.
ed807149inside_NL.indd   35 ed807149inside_NL.indd   35 2/09/08   16:07:29 2/09/08   16:07:29
36
24. 
Dat projectontwerp en uitvoering zoveel tijd 
in beslag namen, wordt verklaard door het  feit dat een project dat multidimensionale  
herstelbehoeften dekt, complex van aard is.  Sommige activiteiten, voornamelijk voor klei-nere PRRAC-maatregelen, werden vanaf eind  2001 geleidelijk aan in gang gezet.
26. 
Omdat het conflict op Sri Lanka geleidelijk aan oplaaide, moest er in een heel moeilijke con-
text worden gewerkt, en vooral in het bereiken 
van plaatselijke gemeenschappen kon moeilijk 
vooruitgang worden geboekt.
Tekstvak 1 
In Honduras hebben er zich inderdaad ver-
tragingen in het PRRAC voorgedaan, maar de 
gezondheids- en onderwijsprojecten hebben  
hun doelstellingen bereikt en hebben bijvoor-
beeld bijgedragen aan de verbetering van het officiële schoolsysteem.
27. 
De Commissie is het ermee eens dat het nut-tig is om eenheidskosten te vergelijken om de 
voorbereiding van de begroting en de ana-
lyse van de verwachte kosteneffectiviteit te  verbeteren, maar wenst te beklemtonen dat  
het moeilijk is om een dergelijk instrument  te gebruiken in verschillende contexten van  wederopbouw en in verschillende landen met uiteenlopende sociaaleconomische patronen.
Elk groot PRRAC-project is geëvalueerd. Er  
heeft weliswaar geen specifieke tussentijdse  
evaluatie van het PRRAC plaatsgevonden, maar in 2003 werd een meer algemeen evaluatiever-slag gepubliceerd, namelijk „Evaluatie van de wederopbouwmaatregelen die door de Euro-
pese Gemeenschap in de ACS/ALA/MED/Tacis-
landen worden gefinancierd” („ Evaluation des  
actions de réhabilitation et de reconstruction  
financées par la Communauté européenne dans  
les pays ACP/ALA/MED/Tacis ”), waarin ook het 
PRRAC aan bod kwam. In deze evaluaties wer-den aanbevelingen gedaan waarmee rekening is gehouden.In de evaluatie van het PRRAC, die tegen eind 
2008 gepland is, zal een globaal overzicht van 
vergelijkende of standaardkosteninformatie  
worden opgenomen.
28. 
Op verzoek van de Commissie en andere dono-ren heeft de Wereldbank ermee ingestemd om vanaf 2007 stelselmatig haar interne toezicht-
verslagen na bezoeken ter plaatse te delen met de stuurgroep van het multidonortrustfonds.
Voor alle projecten van het multidonortrust-
fonds worden de analyse van de redelijk-
heid van de voorgestelde output en de kos-
tenraming tijdens de beoordelingsfase door  
de stuurgroep van het multidonortrustfonds  onderzocht. Na goedkeuring worden in de  
contractuele regelingen met de uitvoerende  
partners steeds kostenramingen en overeen-
stemmende verwachte output/resultaten opge-
nomen. Voor elk gefinancierd project kan de  trustee aan de hand van een financieel verslag 
van het betrokken uitvoerende agentschap  
alle afwijkingen opsporen en overeenkomstig 
de contractuele verplichtingen corrigerende  
maatregelen nemen. In sommige projecten,  
zoals het project voor de bestrijding van ste-
delijke armoede, worden middelen toegewezen aan gemeenschappen, die volgens specifieke 
toezicht- en aanvaardingsprocedures moeten vaststellen welke kleine werken moeten wor-den uitgevoerd en welke daarvan prioriteit  moeten krijgen. Aan het einde van het project worden de definitieve werkelijke kosten van  de output berekend.
ed807149inside_NL.indd   36 ed807149inside_NL.indd   36 2/09/08   16:07:30 2/09/08   16:07:30
37
29. 
Naar aanleiding van het bezoek van de Reken-
kamer zal de Commissie in de eindevaluatie een beoordeling van de kosteneffectiviteit opne-
men. De Commissie heeft de onafhankelijke  kwaliteitscontrole vóór de aanvaarding van  voltooide werken versterkt (bijvoorbeeld een ingenieur die toezicht uitoefent op toegangs-wegen en gemeenschapsinfrastructuur).
Tekstvak 2 
Door de ruime geografische spreiding van  
de PRRAC-maatregelen en de verschillende  
sociaal economische voorwaarden werden som-
mige kostenvergelijkingen minder relevant,  
bijvoorbeeld voor huizen in twee verschillende 
landen of op het platteland en in de stad.
In het geval van het PRRAC in Ciudad Sandino 
(Managua) was overeengekomen dat elke  
begunstigde familie een voltijdse arbeider  
voor de wederopbouw van haar huis zou leve-ren, alsook 100 uren gemeenschapswerk.
Wat de tsunami betreft, werden zowel in Indo-
nesië als op Sri Lanka voor elk project de ver-
wachte output en kostenramingen in de beoor-
delingsdocumenten en in de contractue le  
regelingen met de uitvoerende partners opge-nomen. Aan het einde van het project wordt  
een definitieve afrekening van de werkelijke  kosten opgesteld, als resultaat van een aan-bestedingsprocedure en andere behoeften of aanpassingen die tijdens de uitvoering van het project nodig bleken. In de eindeva luatie zal de Commissie de kosteneffectiviteit beoordelen.
31. 
In Midden-Amerika leverden de afzonderlijke tussentijdse en eindevaluaties van PRRAC-pro-jecten de nodige informatie op om aan te tonen dat de middelen efficiënt worden gebruikt.  Dit aspect zal ook aan bod komen in de voor 2008 geplande eindevaluatie van het PRRAC  in zijn geheel. In Indonesië en Sri Lanka wordt er voortdurend op toegezien dat de middelen efficiënt worden gebruikt en dit toezicht zal  een specifiek onderdeel vormen van de voor  
2008 geplande tussentijdse evaluaties.
Zie ook de antwoorden op de punten 27 tot en 
met 29 en tekstvak 2.
Tekstvak 3 
De Commissie heeft door middel van haar stra-
tegische invloed  in het multidonorfonds — als 
medevoorzitter van de stuurgroep — de zicht-baarheid van de EU in Indonesië verhoogd.  
Daarnaast heeft zij op basis van intensieve  
dialoog en als bevoorrechte partner van Indo-
nesische autoriteiten op centraal en plaatselijk 
niveau wederopbouw gekoppeld aan de aan-
vullende initiatieven ter ondersteuning van het 
vredesproces van Atjeh. De Commissie is van mening dat haar constructieve coördinerende 
rol, als leidende donor in de stuurgroep, voor 
uiterst positieve zichtbaarheid heeft gezorgd 
en kon rekenen op ruime waardering van de  
begunstigden en de uitvoerende partners.
Tekstvak 4 
De opmerking van de Rekenkamer over het  
geplande gezondheidscentrum te San Rafael  
del Sur is correct. De gemeenschap beschikt  
echter reeds over een functioneel gezond-
heidscentrum dat de plaatselijke bevolking  bedient. Om deze redenen werd geconcludeerd 
dat een aanvullend centrum niet langer een  prioriteit was.
De Commissie draagt bij aan het globale  
wederopbouwplan voor huisvesting van de  
regering van Indonesië. Sedert het bezoek van 
de Rekenkamer zijn de herziene doelstellin-
gen voor financiering van huisvesting door het multidonortrustfonds geactualiseerd op 8 000 nieuwe huizen en 7 000 herstelde huizen. De overheid heeft middelen uitgetrokken voor de 
huizen die niet door het multidonortrustfonds 
worden gefinancierd.
ed807149inside_NL.indd   37 ed807149inside_NL.indd   37 2/09/08   16:07:30 2/09/08   16:07:30
38
33. 
In het geval van orkaan Mitch werd in de  
voorbereidingsfase van het programma reke-ning gehouden met de algemene situatie in  
Midden-Amerika en werd er gezocht naar een evenwicht tussen behoeften op korte en mid-dellange termijn en de ontwikkelingsstrategie op langere termijn.
Voor de tsunami vormde de steun van de  
Commissie zowel in Indonesië als op Sri Lanka 
integrerend onderdeel van nationale wederop-
bouw- en ontwikkelingsplannen, om de eigen 
verantwoordelijkheid voor en de duurzaam-
heid van „building back better” te garanderen. 
Voor Sri Lanka was de donorgemeenschap het 
unaniem eens over het feit dat bij het verle-nen van bijstand met het conflict rekening  
moet worden gehouden en dat de bijstand ten 
goede moet komen van de meest kwetsbare  
bevolkingsgroepen in de gebieden die door  
de tsunami zijn getroffen.
Tekstvak 5 
De reactie van het multidonortrustfonds is in 
overeenstemming met de nationale wederop-
bouwplannen voor de hele provincie Atjeh,  
omdat er zich daar zoveel ontheemden bevon-
den, waarvan velen getraumatiseerd waren en niet naar de kuststreek wilden terugkeren.
34. 
Dat projectontwerp en uitvoering na orkaan  Mitch zoveel tijd in beslag namen, wordt ver-klaard door het feit dat een project dat multi-
dimensionale herstelbehoeften dekt, complex 
van aard is (zie de antwoorden op de punten 
20 tot en met 24).36. 
In Indonesië lag de klemtoon in een eerste  
fase op wederopbouw van infrastructuur, wat 
in overeenstemming was met de prioriteit die 
de nationale en plaatselijke autoriteiten aan de behoeften hadden gegeven. Er bestond alge-mene consensus over het feit dat de duurzaam-heid van de activiteiten voor het herstel van  
de bronnen van inkomsten slechts kan worden 
gegarandeerd indien deze deel uitmaken van een strategie voor economisch herstel waarvoor 
de plaatselijke bevolking eigen verantwoorde-
lijkheid draagt. Om een dergelijke strategie te 
kunnen voorbereiden, moest er vooruitgang op 
politiek gebied worden geboekt en een provin-
ciale regering worden aangesteld, wat pas in 
2007 gebeurde (na de plaatselijke verkiezingen in Atjeh van december 2006). Op basis hiervan 
werd in 2007 een project voor een „financie-
ringsfaciliteit voor economische ontwikkeling” 
(50 miljoen USD) overeengekomen.
39. 
Maatregelen voor gezondheidszorg, onderwijs, 
plaatselijke ontwikkeling, watervoorziening en 
riolering hebben vaak een onderdeel in ver-
band met institutionele versterking van de  
nationale beheersentiteiten, teneinde duur-
zaam beleid in deze sectoren aan te moedigen. De conclusies van de eerste verslagen van de 
evaluatie achteraf voor twee projecten in El  Salvador en een in Hondarus luidden dat duur-zaamheid was bereikt.
40. 
Volledige financiering voor de wederopbouw van Atjeh wordt door de begroting van de  regering van Indonesië gewaarborgd.
ed807149inside_NL.indd   38 ed807149inside_NL.indd   38 2/09/08   16:07:30 2/09/08   16:07:30
39
HOOFDSTUK 4. CONCLUSIES EN 
AANBEVELINGEN
42. 
Aangaande de tsunami is de Commissie zowel 
voor Indonesië als voor Sri Lanka van mening dat de stappen die zijn ondernomen om op de efficiëntie toe te zien, geleid hebben tot ver-beteringen in de juridische regelingen die met internationale organisaties werden gesloten  (zie de antwoorden op de punten 27 tot en  met 29 en tekstvak 2). De Commissie zet haar werkzaamheden in die zin voort.
De Commissie is van mening dat de samenvat-
ting van de Rekenkamer van het toezicht op  
de efficiëntie in tabel 5  niet voldoende reke-
ning houdt met andere criteria dan de beschik-
baarheid van vergelijkende kosteninformatie 
en doelstellingen. De Commissie acht het te  
vroeg om definitief over de duurzaamheid te 
concluderen en zal dit punt bij toekomstige  evaluaties onderzoeken.
Aanbeveling 1 
De Commissie is het eens met de aanbeveling van de Rekenkamer, waarin de multidonoraan-
pak die na de tsunami is gevolgd, uiterst posi-
tief wordt beoordeeld, en zal trachten deze  aanpak te volgen telkens wanneer de basis-
voorwaarden aanwezig zijn.
44. 
Algemeen gesproken moet er na een grote  ramp een evenwicht worden gevonden tussen snelle reactie en de beoordeling van uiterst  gedetailleerde behoeften en ramingen van  eenheidskosten, aangezien kosteneffectiviteit voornamelijk door concurrerende aanbestedin-gen wordt gegarandeerd. In het geval van de reactie op de tsunami werden de verwachte  output en kostenramingen in de beoordelings-documenten en in de contractuele regelingen met de uitvoerende partners opgenomen. Voor sommige projecten werden pas tijdens de uit-voering precieze werken beschreven en door de plaatselijke gemeenschappen geprio riteerd en derhalve kon bij aanvang van de programma’s geen duidelijk gekwantificeerde output wor-den vastgesteld. De Commissie ziet er voortdu-rend op toe dat de middelen efficiënt worden gebruikt. In de tussentijdse en eindevaluaties zal de kosteneffectiviteit onafhankelijk worden 
beoordeeld.Aanbeveling 2 
De Commissie deelt het standpunt van de  Rekenkamer in verband met de doorzichtigheid 
van de verslaglegging van het multidonor-
trustfonds en voor Indonesië is zij van mening dat zij in samenwerking met andere donoren stappen heeft ondernomen om de doorzichtig-heid te verbeteren (wat blijkt uit het feit dat 
er sedert december 2006 diepgaande voort-
gangsverslagen voorhanden zijn).
Voor Sri Lanka heeft de Commissie sedert 2007 
de onafhankelijke kwaliteitscontrole voor de  
aanvaarding van voltooide werken verbeterd 
door voor infrastructuurprojecten aanvullende 
dienstencontracten te sluiten.
Aanbeveling 3 
De Commissie is het ermee eens dat het nut-
tig is om eenheidskosten te vergelijken om de 
voorbereiding van de begroting en de ana-
lyse van de verwachte kosteneffectiviteit te  verbeteren, maar wenst te beklemtonen dat  
het moeilijk is om een dergelijk instrument  
te gebruiken in verschillende contexten van  
wederopbouw en in verschillende landen met 
uiteenlopende sociaaleconomische patronen.
De Commissie zal zich blijven inspannen om  
projectdoelstellingen zo duidelijk mogelijk te beschrijven.
45. 
In het multidonortrustfonds heeft de donoren-groep veel aandacht besteed aan zichtbaarheid door middel van resultaten. De Commissie is  van mening dat haar constructieve coördine-rende rol, als medevoorzitter van de stuur-groep, voor uiterst positieve zichtbaarheid  van de Europese Unie heeft gezorgd en kon  rekenen op ruime waardering van de begun-stigden en de uitvoerende partners.
Bij wederopbouw steunt de Commissie de  
invalshoek „building back better”, die eigen  
verantwoordelijkheid en duurzaamheid moet 
versterken.
ed807149inside_NL.indd   39 ed807149inside_NL.indd   39 2/09/08   16:07:30 2/09/08   16:07:30
40
Aanbeveling 4 
De Commissie neemt nota van de aanbeveling 
van de Rekenkamer en zal in nauwe samenwer-
king met andere donoren en de autoriteiten  
van het begunstigde land nagaan hoe aanzien-lijke prijsstijgingen na natuurrampen het best kunnen worden geanticipeerd.
Aanbeveling 5 
De Commissie is van mening dat zichtbaarheid een heel belangrijk punt is en dat zij steeds  
tracht die zichtbaarheid te versterken.
Aanbeveling 6 
De Commissie is het ermee eens dat duur-zaamheid vanaf de ontwerpfase aan bod moet 
komen. Risico’s, waaronder duurzaamheid,  worden doorgaans in de ontwerpfase van de  
projecten beoordeeld en de Commissie zal zich 
inspannen om dit aspect tijdens de volledige 
projectuitvoering te versterken.
ed807149inside_NL.indd   40 ed807149inside_NL.indd   40 2/09/08   16:07:30 2/09/08   16:07:30
Hoe zijn de EU-publicaties te verkrijgen?
Publicaties van het Publicatiebureau die te koop zijn kunt u via de website van de EU 
Bookshop http://bookshop.europa.eu/ bestellen bij het verkoopkantoor van uw keuze.
U kunt ook via fax - op het nummer (352) 2929 42758 - een lijst aanvragen van onze 
wereldwijd verspreide verkoopkantoren.Europese Rekenkamer
Speciaal verslag nr. 6/2008
De rehabilitatiehulp van de Europese Commissie na de tsunami en orkaan Mitch
Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen2008 — 40 blz. — 21 x 29,7 cmISBN 978-92-95009-49-3
ed807149cover_NL.indd   2 ed807149cover_NL.indd   2 8/09/08   14:37:03 8/09/08   14:37:03
EUROPESE REKENKAMER
2008
DE REHABILITATIEHULP VAN 
DE EUROPESE COMMISSIE NA DE TSUNAMI EN ORKAAN MITCHEUROPESE 
REKENKAMER
Speciaal verslag  nr. 6IN DIT VERSLAG ANALYSEERT DE REKENKAMER HET BEHEER DOOR 
DE EUROPESE COMMISSIE VAN DE REHABILITATIEHULP NA TWEE GROTE NATUURRAMPEN: ORKAAN MITCH IN 1998 EN DE T SUNAMI 
IN 2004. DE REHABILITATIEHULP VAN DE COMMISSIE VOOR EEN 
TOTAALBEDRAG VAN 550 MIL JOEN EURO WAS GERICHT OP HERSTEL 
VAN DE BASISINFRASTRUCTUUR EN HET LEGGEN VAN EEN BASIS VOOR DUURZAME ONTWIKKELING. DE REKENKAMER DOET AANBEVELINGEN DIE DE EUROPESE COMMISSIE ZOUDEN KUNNEN HELPEN, IN DE 
TOEKOMST EFFICIËNTER EN EFFECTIEVER REHABILITATIEHULP TE 
VERLENEN.
NL
QJ-AB-08-006-NL-C
ISBN 978-92-95009-49-3
ed807149cover_NL.indd   1 ed807149cover_NL.indd   1 8/09/08   14:37:02 8/09/08   14:37:02