TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

Dit voorstel voorziet in uitzonderlijke en gerichte wijzigingen van het voor de Europese structuur- en investeringsfondsen en het Fonds voor Europese hulp aan de meest behoeftigen (FEAD) vastgestelde rechtskader voor de periode 2014-2020. Aanleiding zijn de invasie van Oekraïne door de Russische Federatie en de gevolgen daarvan voor de Europese Unie en vooral voor een aantal oostelijke regio’s.

De EU en vooral een aantal oostelijke regio’s worden als gevolg van de niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde militaire agressie van Rusland geconfronteerd met onmiddellijke uitdagingen, met name wat betreft de stroom van onderdanen van derde landen die Oekraïne na de invasie door Rusland ontvluchten.

De Commissie heeft via haar initiatief “Maatregelen uit hoofde van het cohesiebeleid ten behoeve van vluchtelingen in Europa” (CARE) van 8 maart 2022 reeds stappen ondernomen om de lidstaten hierin bij te staan. In het kader van dit initiatief is een aantal heel specifieke wijzigingen van Verordening (EU) nr. 1303/2013 en Verordening (EU) nr. 223/2014 voorgesteld om het voor de lidstaten makkelijker te maken om hun resterende toewijzingen uit het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO), het Europees Sociaal Fonds (ESF) en het FEAD uit hoofde van het meerjarig financieel kader 2014-2020 alsmede de middelen uit de herstelbijstand voor cohesie en de regio’s van Europa (React-EU) op flexibelere wijze aan te wenden; dit moet met name worden bereikt door het EFRO en het ESF in staat te stellen acties te financieren die voor steun uit het andere fonds in aanmerking komen, met het doel om de uitdagingen op het gebied van de migratie zo doeltreffend en zo snel mogelijk het hoofd te bieden, en door de mogelijkheid van volledige medefinanciering door de EU voor een extra boekjaar in te voeren om de druk op de nationale begrotingen te verlichten.

Ondanks de flexibiliteit die het pakket CARE-maatregelen biedt, is het duidelijk dat de lidstaten te maken hebben met onmiddellijke extra druk op hun begrotingen als gevolg van het beheer van de massale toestroom van personen die Oekraïne ontvluchten. De lidstaten die een landgrens met Oekraïne delen, worden bijzonder zwaar getroffen, aangezien zij steun moeten verlenen op het gebied van huisvesting, sociale voorzieningen en vervoer, terwijl verschillende andere lidstaten zich als landen van eindbestemming eveneens voor de aankomst van – in vergelijking met de omvang van hun eigen bevolking – zeer grote aantallen mensen gesteld zien. Dit betekent een verdere terugslag voor de capaciteit van de lidstaten om te werken aan een veerkrachtig herstel na de COVID-19-pandemie.

Bijgevolg moet de steun uit de fondsen snel worden ingezet om de druk op de nationale begrotingen te verlichten. Daarom moet, als tijdelijke en uitzonderlijke maatregel en onverminderd de regels die onder normale omstandigheden gelden, het in het kader van React-EU betaalde voorfinancieringsbedrag voor alle lidstaten worden verhoogd. Aan de lidstaten die de grootste toestroom van personen die Oekraïne ontvluchten te verwerken krijgen, hetzij als doorreisland, hetzij als land van eindbestemming, moet een groter percentage verhoogde voorfinancieringsmiddelen worden toegewezen. Aangezien het aantal mensen dat de oorlog ontvlucht met het uur toeneemt en de lidstaten momenteel volop bezig zijn mensen te registreren, is er sprake van een zeer dynamische situatie. Om een idee te krijgen van de druk die in de huidige situatie wegens de grote instroom op de lidstaten rust, heeft de Commissie op basis van informatie die de lidstaten hebben verkregen uit het EU-netwerk voor paraatheid en crisisbeheer in verband met migratie, van internationale organisaties alsmede uit andere betrouwbare openbare bronnen, het aandeel van de instroom in verhouding tot de omvang van de bevolking berekend.

Om de rapportagelast voor de lidstaten in verband met deze aanvullende voorfinanciering te beperken, hoeft alleen in de eindverslagen over de uitvoering van de betrokken operationele programma’s verslag te worden uitgebracht over de wijze waarop deze aanvullende voorfinanciering is gebruikt om de situatie van personen die Oekraïne ontvluchten te verlichten en over de bijdrage daarvan aan het herstel van de economie.