MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT, HET RAADGEVEND COMITÉ EGKS, HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Verstrijken van het EGKS-Verdrag: Financiële activiteiten na 2002

Inleiding

In deze mededeling worden de voorstellen van de Commissie beschreven betreffende de financiële en onderzoeksactiviteiten die na het verstrijken van het EGKS-Verdrag moeten worden uitgevoerd.

Bij haar voorbereidende werkzaamheden heeft de Commissie zoveel mogelijk rekening gehouden met de werkzaamheden in andere communautaire instellingen, in het bijzonder binnen de Raad, het Europees Parlement en het Raadgevend Comité EGKS. Zij heeft getracht in te gaan op het verzoek dat de staatshoofden en de regeringsleiders op de Europese Raad van Amsterdam tot haar hebben gericht in hun resolutie over groei en werkgelegenheid evenals op de resoluties van 20 juli 1998 en 21 juni 1999 van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen.

Overzicht van de problematiek en eerste overwegingen

In het vooruitzicht van het verstrijken van het EGKS-Verdrag, dat in dat verdrag is vastgesteld op 23 juli 2002, hebben alle betrokken partijen (lidstaten, Raad, Commissie, Raadgevend Comité EGKS, Europees Parlement, betrokken ondernemingen) sinds het begin van de jaren '90 een grootschalig overleg gehouden. Theoretisch waren er vele mogelijkheden: een verlenging van het verdrag, het onmiddellijk of op de vastgestelde termijn verstrijken van het verdrag en een tussenoplossing.

Gelet op de verwachte ontwikkeling van de betrokken sectoren werd snel overeenstemming bereikt over het beginsel dat het EGKS-Verdrag op de vastgestelde termijn zal verstrijken en dat de sectoren kolen en staal zullen vallen onder het gemeenschappelijke rechtsstelsel van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap [1].

[1] Zie met name de mededeling van de Commissie over de toekomst van het EGKS-Verdrag - SEC (91) 407 def. van 15 maart 1991.

In dit verband heeft de Commissie in haar mededeling aan de Raad [2] voorgesteld de sectoren kolen en staal geleidelijk in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap op te nemen ("phasing in") en voorstellen geformuleerd voor een geleidelijke afschaffing van de begrotingsuitgaven voor de EGKS ("phasing out") tussen nu en 2002. Deze voorstellen zijn bijgewerkt met het oog op het consequent gevoerde beleid tot vermindering van de heffing en het vrijmaken van de EGKS-reserves ten gevolge van de vermindering van de activiteit opgenomen en verstrekte leningen [3].

[2] "De toekomst van het EGKS-Verdrag - Financiële activiteiten" (SEC (92) 1889 def.) van 18 november 1992.

[3] Mededeling "Toekomst van het EGKS-Verdrag - activiteit opgenomen en verstrekte leningen" - COM (93) 512 def.

In haar besluit van 22 juni 1994 [4] nam de Commissie akte van het akkoord dat in de Raad Industrie van 22 april 1994 werd bereikt over de wijziging van het leningenbeleid met het oog op de afloop van het EGKS-Verdrag.

[4] PB C 175 van 28 juni 1994.

Op 11 september 1996 heeft de Commissie haar voornemen bevestigd om de reserves te handhaven op 100 % van de na 23 juli 2002 lopende opgenomen leningen zonder waarborgstelling van een lidstaat; hiervoor moeten de reserves (Garantiefonds en voorzieningen) geleidelijk worden verhoogd).

De Europese Raad van Amsterdam

In de resolutie over groei en werkgelegenheid die de Europese Raad in Amsterdam goedkeurde, wordt de Commissie verzocht "passende voorstellen in te dienen om te waarborgen dat de inkomsten van nog bestaande reserves bij het verstrijken van het EGKS-Verdrag in 2002 worden gebruikt voor een onderzoeksfonds voor sectoren die verband houden met de kolen- en staalindustrie". Deze aanbeveling lag in de lijn van de verwachtingen van het Europees Parlement, het Raadgevend Comité EGKS en de bedrijven uit de betrokken sectoren, die via de heffing in grote mate hebben bijgedragen tot het vermogen van de EGKS.

Een algemene benadering

Vanaf 1997 heeft de Commissie een algemene benadering voorgesteld in overeenstemming met de aanbevelingen van de Europese Raad van Amsterdam [5]. Het door de Commissie voorgestelde plan omvat de volgende krachtlijnen:

[5] Mededeling "Verstrijken van het EGKS-Verdrag - Financiële activiteiten" - COM (97) 506 def. van 8 oktober 1997.

- het vermogen van de EGKS in opheffing (ongeveer 1,6 miljard EUR [6]) moet na het verstrijken van het verdrag aan de overblijvende Gemeenschappen toekomen en het beheer hiervan moet aan de overblijvende, door de Commissie vertegenwoordigde Gemeenschappen worden toevertrouwd;

[6] De omvang van het vermogen en de netto-ontvangsten is geraamd. De precieze waarde van het vermogen zal na de afsluiting worden vastgesteld. De geraamde netto-ontvangsten worden geraamd op grond van opbrengsthypotheses, namelijk 4 % voor beleggingen op korte termijn en 5,5 % voor beleggingen op middellange en lange termijn. In de bijlage is een op 21 juni 2000 bijgewerkte samenvattende tabel van de gegevens en ramingen opgenomen.

- de totale netto-opbrengst van het beheer van de tegoeden van de EGKS (ongeveer 45 miljoen EUR per jaar6) wordt in de algemene begroting opgenomen als ontvangsten met specifieke bestemming en dient ter financiering van onderzoeksactiviteiten die een aanvulling op het kaderprogramma vormen, door de Commissie worden beheerd en gericht zijn op sectoren die verband houden met de kolen- en staalindustrie;

- dit mechanisme wordt voor onbepaalde tijd ingevoerd en kan eventueel worden aangepast;

- de onderzoeksactiviteiten moeten de voortzetting vormen van de door de EGKS gefinancierde programma's, maar moeten worden uitgebreid tot andere sectoren, als bedoeld in de resolutie over groei en werkgelegenheid van de Europese Raad van Amsterdam;

- voor de procedures en de methoden voor de tenuitvoerlegging wordt grotendeels uitgegaan van de bestaande regelingen, die tot nu bevredigend zijn gebleken.

De opbouw van het toekomstig systeem

In hun resoluties van 20 juli 1998 en 21 juni 1999 hebben de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten [7] de gegrondheid van deze benadering erkend en gewezen op de uitstekende resultaten van het door de EGKS gefinancierde onderzoek. Tevens hebben zij erkend dat deze activiteiten aanzienlijk hebben bijgedragen tot de verbetering van het concurrentievermogen en de sociale omstandigheden in de kolen- en staalindustrie.

[7] PB C 247 van 7 augustus 1998 en C 190 van 7 juli 1999.

De lidstaten zijn dus overeengekomen dat het actieve en passieve vermogen van de EGKS na het verstrijken van het verdrag aan de overblijvende, door de Commissie vertegenwoordigde Gemeenschappen toekomt en dat de Commissie:

- het EGKS-vermogen moet onderscheiden van de andere communautaire fondsen en dit het vermogen van de "EGKS in opheffing" moet noemen; een balans moet opstellen van de "EGKS in opheffing" als bijlage bij de algemene staat van activa en passiva van de Gemeenschappen, evenals een geconsolideerde balans van de activa en passiva van de Gemeenschappen; op soortgelijke wijze de winst- en verlies rekening moet opstellen;

- na de opheffing van de EGKS het vermogen waarvan de inkomsten van het fonds afkomstig zijn, dient te omschrijven met de woorden "Vermogen van het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal";

- het onderscheid met de andere communautaire fondsen die zijn bestemd voor door de lidstaten overeengekomen doelstellingen, ook na de afsluiting van alle desbetreffende financiële verrichtingen en na het dekken van alle onverwachte omstandigheden moet handhaven;

- moet zorgen voor het beheer van dit vermogen en het beheer van de budgettaire en financiële verrichtingen die in 2002 niet zijn voltooid, moet voortzetten;

- dient te zorgen voor de rentabiliteit op lange termijn van dit vermogen, dat moet worden beheerd overeenkomstig de financiële meerjarenrichtsnoeren die door de Commissie worden voorgesteld en door de Raad worden goedgekeurd; bij het beheer van het vermogen dient naar het hoogst mogelijke rendement dat op verantwoorde wijze te behalen is, te worden gestreefd;

- ieder jaar een financieel verslag dient vast te stellen, dat door de Rekenkamer wordt geviseerd en vervolgens toegezonden aan de Raad;

- de kosten van het beheer van het vermogen of het fonds moet boeken ten laste van de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen.

De lidstaten hebben tevens bepaald dat zij unaniem moeten beslissen over iedere wijziging van de bestemming waarvoor het vermogen ter beschikking is gesteld.

De lidstaten hebben de volgende beleidslijnen in verband met de organisatie en de financiering van de onderzoeksactiviteiten vastgesteld:

- de inkomsten die afkomstig zijn van het beheer van het EGKS-vermogen moeten een door de Commissie beheerde toegewezen ontvangst van de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen vormen. Deze moet overeenkomstig de voorstellen met betrekking tot de wetenschappelijke inhoud in de mededeling van de Commissie van 1997 worden bestemd voor een onderzoeksprogramma in verband met de kolen- en staalindustrie; daarvoor kan het toepassingsgebied van het bestaande programma worden uitgebreid tot het toegepast onderzoek. De lidstaten moeten unaniem beslissen over iedere nieuwe wijziging van de bestemming van deze inkomsten;

- teneinde het concurrentievermogen van de kolen- en staalindustrie zoveel mogelijk te verbeteren, moet het onderzoeksprogramma worden beheerd volgens gelijksoortige beginselen als het bestaande programma en op grond van meerjarenrichtsnoeren die in nauwe samenwerking met deze sectoren worden voorgesteld door de Commissie en goedgekeurd door de Raad;

- deze richtsnoeren zouden het lopende, door de EGKS gefinancierde onderzoeksprogramma moeten voortzetten door de onderzoeksactiviteiten sterk te concentreren en ervoor te zorgen dat zij het communautair kaderprogramma aanvullen. Hierbij moet rekening worden gehouden met de beoogde versterking van het concurrentievermogen, de groei en de werkgelegenheid. In de richtsnoeren moet duidelijk worden vermeld hoe de deskundigen van de betrokken industriesectoren zullen worden betrokken bij beslissingen over toekomstig onderzoek en bij de follow-up van de acties;

- om te waarborgen dat de middelen ieder jaar doelmatig worden toegekend, moeten de huidige procedures voor de goedkeuring van een onderzoeksproject worden gerespecteerd, wat inhoudt dat de Commissie beslist met de instemming van de Raad en in overleg met de betrokken sectoren;

- na de voltooiing van de projecten die zijn gefinancierd tijdens de door een meerjarenrichtsnoer bestreken periode, moet het onderzoek grondig worden geëvalueerd. Deze evaluatie moet vooral betrekking hebben op de spin-off van het onderzoek voor de betrokken sectoren. Het is tevens van belang dat de voorlopige onderzoeksresultaten van het onderzoek vóór het verstrijken van een richtsnoer worden medegedeeld aan de lidstaten zodat op grond hiervan later beslissingen kunnen worden genomen.

De voorstellen van de Commissie

Met deze voorstellen wordt beoogd de beleidslijnen om te zetten in juridische instrumenten en operationele begrippen en procedures. De Commissie stelt derhalve de volgende 4 teksten voor:

1. Een ontwerp-kaderbesluit

Het gaat hier om het besluit waarmee de lidstaten, waaraan volgens de beginselen van het internationaal publiek recht het vermogen van de EGKS na het verstrijken van het verdrag toekomt, beslissen dit vermogen over te dragen aan de door de Commissie vertegenwoordigde Europese Gemeenschap. Deze tekst vormt met andere woorden de akte waarmee de volledige opvolging van de EGKS door de EG wordt ingesteld.

In dit verband moet erop worden gewezen dat de aanvaarding door de EG van de schenking van het EGKS-vermogen overeenkomstig het bepaalde in artikel 4 van het Financieel Reglement moet worden goedgekeurd door de twee afdelingen van de Begrotingsautoriteit, aangezien het een schenking met verplichtingen betreft.

In essentie stelt de tekst de structuur van het toekomstige systeem vast volgens de door de lidstaten bepaalde beleidslijnen. Het kaderbesluit regelt derhalve de kwesties van het eigendom, het beheer en de bestemming van de EGKS-middelen. Er wordt dus bepaald dat het vermogen toekomt aan de Europese Gemeenschap, vertegenwoordigd door de Commissie; deze moet zorgen voor een afzonderlijke budgettaire follow-up, de goede afloop van de in 2002 niet afgesloten verrichtingen, het beheer van het EGKS-vermogen, de rentabiliteit hiervan op lange termijn en de toewijzing van de opbrengst aan de financiering van onderzoeksactiviteiten.

Opgemerkt dient te worden dat de Commissie voorstelt dat het EGKS-vermogen toekomt aan de Europese Gemeenschap en niet aan de overblijvende gemeenschappen. Deze oplossing, die afwijkt van de voorstellen van de lidstaten, lijkt beter in overeenstemming met de geleidelijke overgang van de kolen- en staalsector naar het gemeenschappelijke rechtsstelsel dat is ingesteld bij het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. Zij lijkt ook het beheer en de praktische uitvoering van financiële en onderzoeksactiviteiten te vergemakkelijken.

Op terminologisch vlak bepaalt de tekst dat het volledige vermogen van de EGKS zal worden genoemd "EGKS in opheffing", en na de afsluiting hiervan "Vermogen van het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal"; dit "Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal" is zelf gegrond op de netto-inkomsten van de belegging van dit vermogen.

Tevens worden in het kaderbesluit bepaalde technische en procedureregels vastgesteld met betrekking tot de boeking van de administratieve uitgaven ten gevolge van de liquidatie, de belegging en het beheer van het onderzoeksfonds, tot de eventuele deelname van nieuwe lidstaten aan het vermogen van het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal, en tot de spreiding van de gevolgen van schommelingen op de financiële markten voor de opbrengst van het vermogen van het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal en voor de jaarlijkse toewijzing aan dit fonds.

2. Een ontwerp van financiële richtsnoeren

Het gaat hierbij om een document waarin de werkhypotheses van de Commissie met betrekking tot het beheer en de belegging van het EGKS-vermogen worden voorgesteld.

Formeel zullen de financiële richtsnoeren een bijlage vormen bij een besluit van de Raad, zoals de lidstaten wensen.

In de financiële richtsnoeren wordt ten gronde aangegeven welk soort transactie de Commissie mag aangaan en worden de beleggingslimieten voor de verschillende categorieën vastgelegd teneinde de risico's tot een minimum te beperken.

In de tekst worden tevens voorstellen voor budgettaire en boekhoudkundige procedures gedaan om er voor te zorgen dat de inkomsten uit beleggingen worden gebruikt waarvoor ze bedoeld zijn.

Bovendien verwijzen de financiële richtsnoeren naar de interne regels van de Commissie die momenteel worden gehanteerd voor het beheer van de EGKS-middelen en die gegrond zijn op meer dan 50 jaar ervaring bij het beheer van deze middelen door de bevoegde diensten.

3. Een ontwerp van richtsnoeren betreffende de onderzoeksactiviteiten

Het gaat hier om het document waarin uitvoerig wordt beschreven hoe de Commissie de onderzoeksactiviteiten inzake kolen en staal wil financieren en ten uitvoer leggen met behulp van de ontvangsten uit de belegging van het EGKS-vermogen.

Formeel gaat het tevens om een bijlage bij een voorstel tot een besluit van de Raad, overeenkomstig de wens van de lidstaten.

Inhoudelijk worden in de tekst eerst de doelstellingen en algemene beginselen opgesomd van het programma, dat in het verlengde moet liggen van de huidige EGKS-programma's en het kaderprogramma moet aanvullen. In de onderzoeksrichtsnoeren worden vervolgens de criteria voor deelname aan de programma's omschreven, evenals de criteria waaraan projecten moeten voldoen om in aanmerking te komen voor financiering. De tekst regelt bovendien de praktische uitvoering van het programma, met name de te volgen procedures, de evaluatie en selectie van projecten, de contractuele voorwaarden, het toezicht en de verspreiding van de resultaten.

4. Bijwerking van de financiële gegevens

In bijlage stelt de Commissie een bijwerking voor van de financiële gegevens die zijn opgenomen in haar mededeling van 8 oktober 1997 (COM (97) 506 def.: scenario EGKS 2002, versie 7, tabellen 1 tot 4).

In de laatste simulaties (scenario EGKS 2002, versie 10) wordt de stijgende tendens van de totale op 23.07.2002 beheerde middelen bevestigd; deze was aangekondigd in de versies 8 en 9 van de betrokken scenario's, die zijn op genomen in de ontwerpen van operationele begroting van de EGKS voor 1999 [8] en 2000 [9].

[8] SEC (1998) 966.

[9] SEC (1999) 803.

Uit tabel 2 blijkt dat de raming van de totale beheerde middelen gestegen is van 1387 naar 1601 miljoen EUR, wat grotendeels overeenstemt met een verhoging van de voorzieningen voor de EGKS-begroting ten gevolge van een verwachte grotere begrotingsactiviteit tijdens de periode 2000-2002 dan oorspronkelijk voorspeld. Dit is vooral mogelijk gemaakt door de daling van de sociale uitgaven tijdens de periode 1997-1999 en door vastgestelde of hoger geraamde annuleringen van vastleggingen.

Derhalve spoort de Commissie

- de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, aan hun goedkeuring te hechten aan het ontwerp-besluit betreffende de financiële gevolgen van het verstrijken van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal;

- de Raad aan zijn goedkeuring te hechten aan het ontwerp-besluit tot vastlegging van de financiële meerjarenrichtsnoeren voor het beheer van het fonds "EGKS in opheffing" en aan het ontwerp-besluit tot vastlegging van de meerjarenrichtsnoeren van het onderzoeksprogramma van het "Fonds voor onderzoek inzake Kolen en Staal";

- de Raad aan het Europees Parlement te raadplegen.

TABEL NR.°1 BIJLAGE

DENKBEELDIG SCENARIO EGKS 2002 versie 10****

OPERATIONELE BEGROTING VAN DE EGKS

Miljoen ecu/euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

EVOLUTIE VAN DE IN DE BALANS VAN DE EGKS OPGENOMEN RESERVES EN VOORZIENINGEN

Miljoen ecu/euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* uitgezonderd voorzieningen voor boeten en andere invorderingen

** verwacht voor 1999 en begroting voor 2000

*** tot 23 juli 2002

**** dit scenario loopt niet vooruit op besluiten die zullen worden genomen in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure

TABEL NR. 2

EVOLUTIE VAN DE IN DE BALANS VAN DE EGKS OPGENOMEN RESERVES EN VOORZIENINGEN

Miljoen ecu/euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* tot 23 juli 2002

TABEL NR.°3

EVOLUTIE VAN DE IN DE BALANS VAN DE EGKS OPGENOMEN RESERVES EN VOORZIENINGEN TIJDENS DE LIQUIDATIEPERIODE

Miljoen ecu/euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* tot 23 juli 2002

** Andere activa: Totaal van het overschot van de begroting 2002 en van de voorziening voor de financiering van de operationele begroting op 23.07.2002, behalve geïnde boeten of andere bedragen.

Na 2002 wordt dit bedrag vermeerderd met de betalingsverplichtingen die elk jaar worden geannuleerd.

TABEL NR.°3 (VERVOLG)

EVOLUTIE VAN DE IN DE BALANS VAN DE EGKS OPGENOMEN RESERVES EN VOORZIENINGEN TIJDENS DE LIQUIDATIEPERIODE

Miljoen ecu/euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

** Andere activa: Totaal van het overschot van de begroting 2002 en van de voorziening voor de financiering van de operationele begroting op 23.07.2002, behalve geïnde boeten of andere bedragen.

Na 2002 wordt dit bedrag vermeerderd met de betalingsverplichtingen die elk jaar worden geannuleerd.

TABEL NR.°4

VOOR HET FINANCIEEL MECHANISME BESCHIKBARE BEDRAGEN

Miljoen ecu/euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* tot 23 juli 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* tot 23 juli 2002

** Er zij op gewezen dat van dit bedrag de 25 miljoen euro moeten worden afgetrokken die in de operationele begroting van de EGKS in 2002 uit hoofde van het nettosaldo werden gebruikt.

TABEL NR.°4 (VERVOLG)

VOOR HET FINANCIEEL MECHANISME BESCHIKBARE BEDRAGEN

Miljoen ecu/euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>