Nr. C 62/26 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 3. 90 
2.2. Artikel 2, lid 2, sub a) 
Hier wordt verwezen naar twee verordeningen die nog niet 
eens als voorstel bestaan. In dit stadium kan daarom geen 
zinnig commentaar worden gegeven. 
2.3. Artikel 3 
In dit artikel wordt opnieuw uitgegaan van de eisen van 
doe. COM(89) 492. Daarom geldt hetzelfde als voor 
artikel 2, lid 1 (paragraaf 2.1). 
Brussel, 20 december 1989 
1. Inleiding 
1.1. Het Economisch en Sociaal Comité acht het nuttig 
— gezien de omvang van de specifieke en complexe 
problemen die zich vandaag de dag in de EG en in de 
afzonderlijke Lid-Staten op cultureel gebied voordoen — 
een vervolgadvies over het thema „Europese cultuur" uit te 
brengen, en daarin in het bijzonder aandacht aan de media 
(!) PB nr. C 175 van 4. 7. 1988. 2.4. Bijlage, hoofdstuk II, punt 3, sub a) 
Opslag bij 7°C zou slechts voor een beperkte periode 
toegestaan mogen zijn. Voor een langere periode moeten 
bedoelde produkten worden ingevroren. 
2.5. Bijlage, hoofdstuk II, punt 3, sub b) 
De huidige formulering is onduidelijk en zou als volgt 
moeten worden veranderd: 
„... uiterlijk twaalf uur na middernacht van de dag van 
de slacht ...". 
De voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
en de bevordering van de Europese audiovisuele sector te 
besteden. Hierbij zouden de rol van televisie als cultureel en 
educatief medium en de mogelijke gevolgen en risico's van 
de ontwikkeling van nieuwe technologie op dit gebied 
onder de loep genomen kunnen worden. In het advies 
wordt daarom beoogd, op het culturele aspect en de sociale 
consequenties van technologische ontwikkelingen bij de 
televisie en in de audiovisuele sector in te gaan. In deze 
sectoren gaat het om een omzet van (naar schatting van de 
Commissie) ca. 15 miljard ecu tussen nu en 1992 en om b.v. Vervolgadvies over een nieuwe aanzet voor de culturele actie in de Europese Gemeenschap 
(90/C 62/12) 
Procedure 
Tijdens de Zitting van 28 april 1988 werd het advies van het Economisch en Sociaal Comité over de 
Mededeling van de Commissie „betreffende een nieuwe aanzet voor de culturele actie" met een 
overweldigende meerderheid van stemmen goedgekeurd (!). 
Omdat dit advies in zeer korte tijd opgesteld moest worden, heeft het Bureau van het Economisch 
en Sociaal Comité op 27 september 1988 voorgesteld, overeenkomstig artikel 20, derde alinea, van 
het Reglement van Orde een vervolgadvies te laten opstellen over 
„Europese cultuur". 
De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die met de 
voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 november 
1989 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Rangoni-Machiavelli, co-rapporteur was de heer 
Noordwal. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 272e Zitting (vergadering van 20 december 
1989) het volgende advies uitgebracht, dat met ruime meerderheid van stemmen (1 stem tegen, bij 
2 onthoudingen) is goedgekeurd: 
12. 3. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 62/27 
1 miljard dollar per jaar aan op de Europese televisie 
vertoonde films en televisieshows uit de Verenigde Staten. 
In dit advies wordt er verder van uitgegaan dat het begrip 
mensenrechten op het gebied van cultuur, informatie en 
communicatie de erkenning inhoudt dat de volgende 
voorwaarden essentieel voor democratie in de Gemeen­
schap zijn: 
— vrijheid van meningsuiting; 
— vrije toegang tot informatie; 
— persvrijheid; 
— cultureel pluralisme. 
1.2. Het Comité heeft grote belangstelling voor de 
vooruitgang in de Gemeenschap op cultureel/audiovisueel 
gebied vastgesteld en reeds een aantal adviezen over 
„televisie zonder grenzen" uitgebracht (*), waaruit de 
volgende punten als inleidende samenvatting kunnen 
dienen: 
— de culturele verscheidenheid in Europa maakt met haar 
vele facetten deel uit van het rijke Europese cultuurbe­
zit; 
— het maken van Europese televisieprogramma's, met 
behoud van de culturele identiteit en de nationale 
mediastructuren, zou gestimuleerd kunnen worden; 
— de Europese audiovisuele sector biedt belangrijke 
mogelijkheden om hoogwaardige produkten van de 
Europese cultuur uit te voeren; 
— Europese programma's kunnen beter d.m.v. flexibele, 
soepel aan te passen quota's dan door het vaststellen van 
uniforme quota's worden gestimuleerd. Hierbij dient 
het criterium niet de nationale identiteit van de 
programma's te zijn, maar de bevordering van de 
produktie van televisieprogramma's in de EG; 
— het naast elkaar bestaan van omroepen met een 
verschillende status (b.v. openbare en particuliere 
omroepen) kan bevorderlijk voor het cultureel plura­
lisme zijn; 
— d.m.v. wettelijke en bestuursrechtelijke maatregelen in 
de omroepsfeer moet worden voorkomen dat er één 
dominante opinievormende macht ontstaat; 
(J) Zie b.v. het initiatiefadvies van het Comité inzake het 
„Groenboek over het instellen van de gemeenschappelijke 
markt voor de omroep, met name via satelliet en kabel" (PB nr. 
C 303 van 25. 11. 1985), adviezen over het „Voorstel voor een 
richtlijn van de Raad inzake de coördinatie van bepaalde 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de Lid-Staten 
inzake de uitoefening van omroepactiviteiten" (PB nr. C 232 
van 31. 8. 1987), het vervolgadvies hierover (CES 572/89 van 
27 april 1989) en het advies over het „Voorstel voor een besluit 
van de Raad betreffende hoge-definitietelevisie (HDTV)" (CES 
557/89 van 26 april 1989). — er zou een Europees openbaar orgaan met grensover­
schrijdende bevoegdheden op omroepgebied in het 
leven moeten worden geroepen; 
— er dient een reclameplafond te worden vastgesteld; 
— er moet een algemeen voorstel voor een EG-verordening 
komen om de kwestie van de auteursrechten in de 
Gemeenschap te regelen en de verworven rechten te 
waarborgen; dit zou op het beginsel van contractuele 
overeenkomst in plaats van een wettelijk voorgeschre­
ven vergunning gebaseerd moeten zijn. 
— het aantal in de nieuwe media gecreëerde arbeids­
plaatsen is niet groot genoeg om het verlies aan 
arbeidsplaatsen in de traditionele media te compenseren 
en de totale werkgelegenheid in de mediasector zal in 
even sterke mate teruglopen als fusies en multimedia-
concerns tot stand komen; 
— de Commissie heeft hieraan onvoldoende aandacht 
besteed en dient verder onderzoek op dit terrein te 
verrichten en zo nodig werkgelegenheids- en opleidings­
maatregelen voor te stellen ten einde een wellicht 
negatieve ontwikkeling te voorkomen. 
1.3. Het Comité stelt met voldoening vast dat op 
sommige, maar niet alle, genoemde terreinen tijdens het 
„Europees Jaar van Film en Televisie" (1988) vooruitgang 
is geboekt. Door financiering van bijna honderd kort- en 
langlopende projecten in de 25 deelnemende Europese 
landen werden in dit kader op alle audiovisuele gebieden 
activiteiten ontplooid c.q. bevorderd: 
— totstandbrenging van een Europese norm voor HD-
televisie, een sector die mede op het vlak van de 
internationale concurrentie grote betekenis zal krijgen 
en waarin het nemen van protectionische maatregelen 
beslist vermeden zou moeten worden; 
— instellen van nieuwe Europese prijzen voor produkties; 
— ontwikkeling van televisieprogramma's en documentai­
res waarin de kenmerken van de Europese culturele 
identiteit aanschouwelijk worden gemaakt; 
— creatie van tekenfilms voor kinderen; 
— verbeteringen in de omroepnetwerken; 
— produktie van films in talen van minderheden; 
— oprichting van een Europees fonds voor meertalige 
audiovisuele produkties; 
— betere beroepsopleiding (scholing van onderwijskrach­
ten, Europese film- en televisiescholen, nieuwe filmtech-
Nr. C 62/28 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 3. 90 
nieken, cursussen voor het schrijven van draaiboeken, 
enz.); 
— het uitbrengen (september 1988) van de „Delfi-
verklaring" en het daarop volgende „audiovisuele 
handvest", ondertekend door het organisatiecomité van 
het Europees Jaar van Film en Televisie en de Europese 
vereniging van producenten in de audiovisuele sector 
(EFAP) om audiovisuele scheppingen in Europa en de 
wettelijke erkenning van de rechten van auteurs en film­
en programmamakers te bevorderen. 
1.3.1. Aan het slot van het Europees jaar kreeg het 
wettelijk klimaat voor de Europese media een krachtige 
stimulans doordat in maart 1989 door de Raad van Europa 
een „Europese overeenkomst over grensoverschrijdende 
televisie" werd aangenomen waarin de Lid-Staten: 
— nogmaals bevestigden dat zij vasthouden aan de 
beginselen van vrij verkeer van informatie en ideeën en 
van onafhankelijkheid van omroepen, 
— het belang van omroepactiviteiten bevestigden voor de 
ontwikkeling van de cultuur en de vrije menings­
vorming in een omgeving waar pluralisme en gelijke 
kansen zijn gewaarborgd, 
— wezen op de noodzaak toenemende keuzemogelijk­
heden te bieden om het culturele erfgoed van Europa te 
bevorderen en de audiovisuele activiteiten uit te breiden, 
— de noodzaak erkenden van consolidatie van het brede 
gemeenschappelijke kader van wet- en regelgeving, met 
name ten aanzien van de verantwoordelijkheid van de 
omroepen om: 
— geen onwelvoeglijk, gewelddadig of racistisch 
materiaal uit te zenden, 
— de zendtijd voor het merendeel met Europese 
produkties te vullen, 
— vast te houden aan algemene normen t.a.v. duur, 
presentatie, vorm en wijze van inpassing van 
reclameboodschappen in het programma, 
— toe te zien op inhoud en kwaliteit van reclame, en 
daarbij met name op de voorlichting, scholing en 
bescherming van de consument te letten, 
— een Permanent Europees Comité (J) hebben opgericht 
om toezicht op de uitvoering van de overeenkomst uit te 
oefenen, bij conflicten als scheidsrechter op te treden en 
zo nodig de overeenkomst te wijzigen. 
(*) Elke partij (d.w.z. Lid-Staat van de Raad van Europa) kan door 
een of meer afgevaardigden in het permanent comité worden 
vertegenwoordigd. Elke afvaardiging beschikt over één stem. 
Binnen de grenzen van haar bevoegdheden stemt de Europese 
Gemeenschap met een aanral stemmen dat gelijk is aan het 
aantal Lid-Staten van de Gemeenschap dat tot deze overeen­
komst is toegetreden. De Europese Gemeenschap heeft geen 
stemrecht indien haar Lid-Staten zelf van hun stemrecht 
gebruik maken en omgekeerd [Europese overeenkomst over 
grensoverschrijdende televisie, Raad van Europa, Straatsburg, 
16. 3. 1989, DH-MM (89) 1]. Het Comité dringt er bij alle Lid-Staten op aan, de 
overeenkomst zo spoedig mogelijk te ratificeren. 
1.3.2. Wat de Europese Gemeenschap zelf betreft, werd 
door de topconferentie van Rhodos het audiovisuele 
project van EUREKA gelanceerd en is — niet in de laatste 
plaats dankzij de door het Comité aangedragen argumen­
ten — overeenstemming bereikt over de richtlijn over 
televisie zonder grenzen (2), welke onlangs in aansluiting 
op de te Parijs gehouden conferentie over de audiovisuele 
sector werd goedgekeurd en welke met ingang van oktober 
1991 van kracht wordt. De richtlijn bevat de politieke 
verplichting — maar geen rechtelijke verbintenis — om het 
grootste gedeelte van de zendtijd aan Europese produkties 
(uitgezonderd nieuws en sport) te wijden. Ook bevat zij 
richtsnoeren voor het verbieden van pornografie, scènes 
waarin nodeloos geweld voorkomt en reclame voor 
sigaretten en tabaksprodukten. Verder wordt bepaald dat 
de zendtijd voor reclame slechts 15 % van de dagelijkse 
zendtijd of 20 % van de zendtijd binnen één uur mag 
uitmaken, dat nieuwsuitzendingen van minder dan 30 
minuten niet door reclameboodschappen mogen worden 
onderbroken en dat speelfilms gedurende de eerste 90 
minuten slechts tweemaal mogen worden onderbroken. 
Volgens de richtlijn mogen Lid-Staten televisieprogram­
ma's uit andere Lid-Staten niet verbieden, mits deze 
programma's voldoen aan algemeen aanvaarde normen 
m.b.t. welvoeglijkheid en samenstelling. 
Verder dient erop te worden gewezen dat voorzitter Delors 
tijdens de conferentie over de audiovisuele sector voor de 
komende vijfjaar 250 miljoen ecu extra heeft toegezegd om 
onderzoek en samenwerking op het gebied van Europese 
televisieproduktie en -technologie te stimuleren. 
1.4. Een algemeen uitgangspunt voor dit advies is dus al 
vastgesteld. Wat de sociale en culturele aspecten van het 
mediabeleid in Europa betreft, dient de aandacht te worden 
gevestigd op enkele meer fundamentele referentiepunten en 
hoofdlijnen: 
1.4.1. In het reeds genoemde advies over „een nieuwe 
aanzet voor de culturele actie" wordt het begrip cultuur, 
onder verwijzing naar de omschrijving van de UNESCO, 
als volgt gedefinieerd: „Cultuur kan tegenwoordig be­
schouwd worden als het geheel van geestelijke, materiële, 
intellectuele en emotionele factoren waardoor een samenle­
ving of een sociale groep gekenmerkt wordt. (...) (3). 
1.4.2. Cultuur wordt gezien als een dynamische ver­
rijking van het dagelijks leven. De EG heeft hiertoe 
aanzienlijk bijgedragen en kan dit blijven doen, niet door te 
trachten m.b.v. de verschillende nationale kenmerken een 
(2) PB nr. L 298 van 17. 10. 1989, blz. 23. 
(3) PB nr. C 175 van 4. 7. 1988, op. cit., paragraaf 2.2. Er dient op 
te worden gewezen dat de UNESCO de jaren '80 tot het 
„decennium van de cultuur" heeft uitgeroepen. 
12. 3. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 62/29 
„Europese" identiteit samen te stellen, maar door te streven 
naar een harmonie waarin verscheidenheid kan bloeien, 
door bevordering van onderling contact, vergelijking en 
vermenging, door het bestaan te erkennen van zowel 
verschillende culturele tradities als gemeenschappelijke 
beginselen die een band creëren, door wederzijds begrip, en 
door het wegnemen van vooroordelen tussen volkeren. Het 
Europese „culturele model" is geen exclusieve aangelegen­
heid en nog minder een smeltkroes van culturen, maar een 
samenstel van cultuur met veelsoortige, multi-etnische 
elementen, waarvan het totaal iedere afzonderlijke cultuur 
verrijkt. Het Europese „culturele model" is geen vesting, 
maar een open ruimte, een springplank naar andere 
culturen binnen de EG en daarbuiten, naar de hele wereld 
toe. 
1.4.3. Het Comité is van oordeel dat de Europese 
Gemeenschap bevoegd is tot het nemen van maatregelen op 
gebieden die met cultuur samenhangen. Deze bevoegdheid 
vloeit zijns inziens voort uit de volgende, in het Verdrag 
vastgelegde doelstellingen: 
— het vrije verkeer van culture goederen en diensten 
(artikelen 8A, 59 en 60); 
— het vrije verkeer van werknemers in de culturele sector 
(artikelen 48 t/m 51); 
— verbetering van de levensstandaard en de arbeids­
voorwaarden van werknemers in de culturele sector 
(artikelen 117 en 118); 
— verbetering van de arbeidskansen en de opleiding van 
degenen die in de culturele sector werkzaam zijn, m.n. 
via het Europees Sociaal Fonds (artikelen 123 t/m 128); 
— bevordering van de harmonische ontwikkeling van de 
Gemeenschap in haar geheel en versterking van de 
sociale samenhang, met inbegrip van stimulering van 
culturele activiteiten en het creëren van nieuwe banen in 
de culturele sfeer in alle regio's van de EG (artikelen 
130A t/m 130E); 
— de totstandbrenging van een steeds hechter verbond 
tussen de Europese volkeren (Preambule), dus ook het 
aanhalen van de banden op cultureel gebied. 
1.5. Nu de verwezenlijking van een „Europa van de 
Burgers" in zicht komt, zou een betere toegang voor 
iedereen tot het cultuurbezit van de Lid-Staten voor de EG 
een duidelijke prioriteit moeten zijn (*). Een echt Europees 
audiovisueel beleid is een zeer belangrijk en integrerend 
deel van zo'n Europese „culturele ruimte", en roept vele 
hiermee samenhangende maatschappelijke vragen op t.a.v. 
burgerrechten, de behoeften van de consument en de 
arbeidsmarkt, opleiding en arbeidsvoorwaarden. In de 
volgende twee hoofdstukken van dit advies zal worden 
ingegaan op enkele van de belangrijkste problemen die in 
dit verband om een oplossing vragen. 
(!) Zie het werkprogramma van de Commissie voor 1989, blz. 74 
t/m 76: „Cultuur en audiovisuele sector". 2. Culturele aspecten van een mediabeleid 
2.1. Televisie als cultureel en educatief medium 
Televisie is op zichzelf goed noch slecht; alles hangt af van 
de wijze waarop dit medium gebruikt wordt. Met de 
invoering en de massale verbreiding van de televisie zijn van 
meet af aan ook veel hoop èn vrees t.a.v. de culturele, 
educatieve en informatieve aspecten en de recreatieve 
waarde van dit medium gerezen. 
2.1.1. Dank zij de televisie kon zich reeds een werkelijke 
democratisering van politiek, cultuur en onderwijs vol­
trekken en werden deze terreinen toegankelijker, doordat 
mensen hieraan actief kunnen deelnemen en zich een 
mening kunnen vormen. Vrijwel iedereen heeft immers de 
mogelijkheid, via het scherm een grote en nog steeds 
toenemende reeks diensten en informatie in huis te halen, 
en zelf aan programma's waarin telefonisch kan worden 
gereageerd („phone-ins") of aan discussieprogramma's e.d. 
deel te nemen („interactiviteit"). Dit betekent onder meer: 
— voor degenen die hun huis niet kunnen verlaten: de 
mogelijkheid contact met de maatschappij te blijven 
houden en eenzaamheid te bestrijden; 
— voor personen die 's nachts werken: het houden van 
contact met de maatschappij van „overdag"; 
— voor kinderen: amusement, vertel- en educatieve 
programma's en onderwijs in een vorm die zowel qua 
tijd als qua ruimte ver over de grenzen van hun eigen 
belevingswereld reikt; 
— voor mensen die op het platteland wonen: een venster 
op de wereld en aansluiting bij moderne ontwikkelin­
gen; 
— voor degenen die moe zijn: amusement, ontspanning en 
bijkomen van het werk; 
— voor hen die nieuwsgierig van aard zijn: de kans om zich 
gericht over alle mogelijke zaken te informeren; 
— voor degenen die onderwijs willen volgen een ruime 
keus aan educatieve programma's, zoals vrij toeganke­
lijke cursussen, vreemde talen, andere culturen, nieuwe 
technologie, enz; 
— voor migrerende werknemers en ethnische minder­
heden : hulp bij integratie en tegelijkertijd contact met 
hun land van herkomst en tradities; 
— voor iedereen: informatie, cultuur en amusement. 
Idealiter wordt op de televisie informatie en kennis uit 
de hele wereld aangereikt die de mensen in staat stellen, 
de belangrijkste actuele problemen te volgen en te 
bespreken: milieubescherming, het opraken van de 
natuurlijke hulpbronnen, de bevolkingsexplosie, nieu­
we ziekten, gevaren van de techniek, gentechnologie 
enz. 
2.1.2. De televisie en het gebruik hiervan hebben, 
behalve deze positieve kanten, echter ook hun schaduwzij­
den: 
— de communicatie tussen mensen kan verarmen of 
afnemen en wordt vaak door technische communicatie 
vervangen. De televisie kan eenzaam maken, maar helpt 
tegelijkertijd die eenzaamheid te verdragen; 
Nr. C 62/30 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 3. 90 
— het gezinsleven en de sociale contacten komen soms 
tekort; 
— de kennis van de wereld kan uit de tweede hand worden 
verkregen. De directe zintuiglijke waarneming kan 
verloren gaan, zelfs zo dat kinderen (maar niet alleen zij) 
geen onderscheid meer kunnen maken tussen de realiteit 
en de visualisering hiervan; 
— televisie kan de kijkers tot lezen aanzetten, maar toch 
hebben veel van de huidige programma's er ook toe 
geleid dat met name jongeren minder — of helemaal niet 
meer—lezen, hetgeen misschien tot meer analfabetisme 
leidt. Omgekeerd bevordert lezen bij kinderen weer een 
goed begrip van televisieprogramma's; 
— de morele en ethische vorming van kinderen en jongeren 
komt door zinloos vertoon van sex en geweld op de 
televisie en vooral (sinds kort) op videofilms in gevaar; 
— de mens wordt manipuleerbaar: immers, waar kan hij 
de informatie die de televisie hem overbrengt, op het 
waarheidsgehalte controleren ? (politiek b.v. kennen de 
meeste mensen alleen maar van de tv); evenzo kan 
reclame worden gebruikt om de kijker te manipuleren; 
— de werkelijkheid van de media is een geïnterpreteerde 
werkelijkheid, die vaak op een zo groot mogelijke 
amusements- of sensatiewaarde is toegesneden. 
Door deze presentatie worden mensen geboeid en krijgen 
mediaconsortia gegarandeerd commercieel succes. 
Aangezien de macht over de media, die ons denken 
beïnvloeden of zelfs vormen, in handen van een steeds 
geringer aantal concerns geconcentreerd dreigt te worden, 
dient als tegenwicht voor deze ontwikkeling een meer 
democratisch systeem te worden opgezet waarin ver­
antwoording moet worden afgelegd. Gelijkheid van 
kansen, inspraak van burgers en gebruikers, en aandacht 
voor minderheden dienen richtsnoeren voor de verdere 
ontwikkeling te zijn. 
2.1.3. Hierbij krijgt men onvermijdelijk te maken met 
vragen als: 
— wie bepaalt wat al dan niet in het algemeen belang is ? 
— welke criteria moeten als richtsnoer worden vastgelegd ? 
— aan wie moet een regelgevende instantie verantwoor­
ding afleggen ? 
— hoe kunnen normen over de grenzen heen hanteerbaar 
en efficiënt zijn ? 
Het Comité beweert niet dat het al deze vragen kan 
beantwoorden. Wel acht het de oprichting van het 
permanent comité voor grensoverschrijdende televisie van 
de Raad van Europa (zie paragraaf 1.3.1) een stap in de 
goede richting. Gezien de revolutionaire technologische 
vooruitgang op het terrein van de commerciële omroep per satelliet of via kabel zijn dergelijke officiële internationale 
maatregelen m.b.t. normalisatie en toegang echter slechts 
van relatieve betekenis. Uiteindelijk zal het veelal aanko­
men op de individuele verantwoordelijkheid en de vraag of 
de consument in staat is te kiezen en zo nodig de knop om te 
draaien. Evenzo dient ook de ouderlijke en maat­
schappelijke verantwoordelijkheid verstandiger en krach­
tiger te worden uitgeoefend. De onlangs door de Franse 
„Conseil Supérieur de l'Audiovisuel" uitgebrachte richtlijn 
over de bescherming van kinderen en jongeren bij door 
publieke en privé-omroepen uitgezonden programma's kan 
in dit verband als bruikbaar richtsnoer dienen. Naast het 
vaststellen van officiële normen is het daarom beslist 
noodzakelijk de consument op te voeden en hem d.m.v. 
voorlichting en inspraak (zowel m.b.t. oprichting, samen­
stelling en verantwoordingsplicht van regelgevende instan­
ties, als i.v.m. het uiten van voorkeuren — van meerderheid 
en minderheid — in het algemeen) meer keuzemogelijk­
heden te bieden en bewuster te laten kiezen. Hiertoe zijn 
ook persvrijheid en vergroting van de toegankelijkheid van 
informatie van centraal belang. 
2.2. Behoud en ontwikkeling van het culturele erfgoed 
van Europa 
2.2.1. De gehele samenleving, politieke, economische en 
sociale groeperingen en een toenemend gedeelte van de 
publieke opinie inbegrepen, volgt met zorg de toename van 
het percentage programma's van Amerikaanse makelij in 
het Europese televisie-aanbod, waarbij soms dumpingtech­
nieken niet worden geschuwd. Er bestaat gegronde vrees 
dat de culturele identiteit en verscheidenheid in de Europese 
landen en regio's hierdoor in het gedrang zullen komen. 
2.2.2. Omdat het aantal programma's in Europa door 
nieuwe distributienetten en transmissie over grote afstan­
den tot het jaar 2000 ongeveer zal verdubbelen, ligt de 
invoer of de uitzending van goedkope Amerikaanse, 
Japanse of andere programma's als snelle mogelijkheid 
voor de hand. Het Comité wijst nog eens op een alternatief 
dat meer kwaliteit garandeert: er zou positieve steun 
moeten worden verleend aan de grote verscheidenheid van 
„eigen" Europese programma's, bijvoorbeeld d.m.v. een 
minimumpercentage „Europese" zendtijd, flexibele quota­
stelsels, waarderingsschalen (zoals kijkcijfers) en fiscale 
stimulansen voor grensoverschrijdende produkties. 
Verder dient er gebruik te worden gemaakt van de uren 
waarop de kijkdichtheid het hoogst is om programma's met 
een hogere culturele waarde te vertonen. 
2.2.3. In ieder geval dient er tussen de Europese landen 
op alle niveaus intensievere samenwerking te komen, 
12. 3. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 62/31 
waardoor in sterkere mate programma's worden uitgewis­
seld en het aantal produkties en co-produkties toeneemt. 
Een goede stap in deze richting is al gezet met het Europees 
Jaar van Film en Televisie (zie paragraaf 1.3). Voortbou­
wend op voornamelijk individuele proefprojecten, zou een 
Europese organisatie ter bevordering van de film, die 
Europese film- en tv-produkties stimuleert en steunt, op dit 
terrein nuttig zijn. Met behulp van de gehele Gemeenschap 
bestrijkende speciale fondsen zouden ook onafhankelijke 
producenten en auteurs kunnen worden gesteund. Ook co-
produkties waaraan vanuit verscheidene landen wordt 
samengewerkt (b.v. in de vorm van regionale programma's 
t.b.v. meertalige gebieden), komen voor steun in aanmer­
king. Bij al deze initiatieven moet het zwaartepunt veel 
meer bij de voordelen vanuit cultureel oogpunt dan bij de 
commerciële voordelen liggen. 
2.2.4. Nog afgezien van het feit dat hierdoor meer 
werkgelegenheid ontstaat, is het onontbeerlijk dat de 
programma-industrie in Europa ontwikkeld en versterkt 
wordt, als men de culturele verscheidenheid van Europa 
ook werkelijk in de programma's terug wil kunnen vinden. 
Over het algemeen wordt ervan uitgegaan dat in de meeste 
Europese landen op televisiegebied een situatie zal 
ontstaan, waarin openbare of staatsomroepen en privé- en 
commerciële omroepen naast elkaar voorkomen. De 
eerstgenoemde categorie dient over voldoende middelen te 
beschikken en vrije toegang tot alle Lid-Staten te krijgen, 
zodat zij de concurrentiestrijd met de particuliere omroe­
pen kan aanbinden en de behoefte van de kijkers aan 
kwalitatief hoogstaande programma's met eigen en co-
produkties optimaal kan bevredigen. Als de openbare of 
staatsomroepen op grond van vermeende wensen van het 
„publiek" alleen nog maar amusementsprogramma's 
zouden uitzenden, zouden zij geen recht doen aan de idee 
dat omroep een vorm van openbare dienstverlening is en 
zouden zij bovendien de belangen verwaarlozen van de 
kijkerssegmenten die programma's van een zeker niveau 
wensen, ongeacht of het hierbij om een meerderheid of een 
minderheid gaat. 
Als men wil dat de verscheidenheid van Europese culturen 
tot zijn recht komt in een verscheidenheid aan systemen en 
aanbod, dan moeten bovendien alle Europese landen, dus 
ook de bij de Raad van Europa en de EVA aangesloten 
landen en de Oosteuropese landen, hierbij worden 
betrokken. 
Hierbij dient ook aandacht aan de behoeften van in de EG-
landen wonende allochtone minderheden te worden 
besteed door hen te helpen, hun taal en cultuur levend te 
houden en tegelijkertijd hun participatie aan en integratie 
in de gemeenschap waarin zij leven te stimuleren. 
Televisie kan ook een belangrijke bijdrage leveren tot het 
behoud van regionale talen of dialecten. 2.3. Cultuurbevordering in de Europese regio's 
2.3.1. Bevordering van culturele activiteiten (m.n. live­
voorstellingen) in de regio's van Europa is alleen mogelijk 
wanneer deze in de eerste plaats politiek gewenst is en in de 
tweede plaats door de overheid financieel wordt gesti­
muleerd. Op Europees niveau dienen aanvullende stimule­
ringsmaatregelen te worden getroffen, die ertoe bijdragen 
dat aan specifieke vormen van regionale cultuur uiting kan 
worden gegeven. 
2.3.2. Voor de audiovisuele sector kunnen de „media-
workshops" in Groot-Brittannië als voorbeeld dienen. 
Deze hebben laten zien welke innoverende en creatieve 
invloed plaatselijke en aanvankelijk kleine projecten op de 
gehele film- en tv-produktie van een land en zelfs 
daarbuiten kunnen uitoefenen. Media workshops en vrije 
kanalen zijn niet alleen interessant vanwege de onconven­
tionele produkties die hier kunnen ontstaan, maar.ook 
door de goed doordachte praktische en theoretische 
benadering van de nieuwe media. 
Ook het engagement van niet-commerciële lokale zenders 
in Europa verdient ongetwijfeld meer aandacht en steun, 
want de eenwording van Europa aan de basis wordt mede 
door de grensoverschrijdende kennisoverdracht tussen 
dergelijke alternatieve mediaprojecten gestimuleerd. 
2.3.3. Een ander belangrijk aspect bij de bevordering 
van de cultuur in de regio's is het feit dat in verschillende 
landen een duidelijke opwaardering van de cultuur in het 
algemeen valt waar te nemen, die tot uiting komt in 
tentoonstellingen, festivals, nieuwe musea en in allerlei 
soorten toneel- en muziekuitvoeringen. Hier dient de 
decentraliseringsgedachte een rol te spelen, zodat ook de 
culturele samenwerking tussen de door geschiedenis, taal 
en nog andere culturele factoren nauw met elkaar 
verbonden Europese regio's voldoende aandacht krijgt. Dit 
staat een vruchtbare onderlinge uitwisseling van alle 
mogelijke kunstenaars en cultuurproducenten geenszins in 
de weg (te denken valt aan met „ERASMUS" of „LINGUA" 
vergelijkbare uitwisselingsprogramma's voor studenten en 
werkenden in de culturele sector). 
2.3.4. Kunstenaars en wetenschappers uit geheel Europa 
hebben zich terecht ertegen verzet dat het bedrijfsleven hun 
oeuvre steeds meer voor reclamedoeleinden misbruikt. De 
toeschouwers hebben het recht programma's in hun geheel 
— vooral zonder voortdurende onderbrekingen door 
reclame — te ontvangen. Het Comité wijst nogmaals 
nadrukkelijk op de noodzaak om voor dergelijke reclame 
een maximale zendtijd vast te stellen. 
Nr. C 62/32 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 3. 90 
2.4. Televisie: veranderingen in het patroon van 
vrijetijdsbesteding 
2.4.1. De Europese burgers beschikken over steeds meer 
vrije tijd. Deze vrije tijd wordt door de verschillende 
groepen echter verschillend ingevuld. Een grote rol speelt 
de tv voor oudere mensen, werklozen en lage-inkomens-
groepen, aangezien televisiekijken een belangrijke en 
goedkope vorm van vrijetijdsbesteding is. Het is in Europa 
feitelijk de meest voorkomende vrijetijdsbesteding. Behalve 
bij Olympische Spelen, belangrijke voetbalwedstrijden e.d. 
en bij actuele gebeurtenissen die in sterke mate de 
belangstelling van de bevolking trekken, kijkt in de regel 
echter toch niet meer dan de helft van de volwassenen 
tegelijkertijd naar de tv. 
2.4.2. Het is bekend dat de kijktijd in huishoudens met 
kabeltelevisie door de uitbreiding van het programma­
aanbod slechts in geringe mate toeneemt. Er is nog maar 
weinig onderzoek verricht naar de effecten van de 
toegenomen kijktijd als gevolg van een nieuw programma­
aanbod. De kijktijd neemt vooral toe doordat kinderen 
's morgens, tussen de middag en 's middags meer tv-kijken. 
2.4.3. Jongeren schijnen het minst tv te kijken. Zij 
besteden hun vrije tijd graag op een flexibele manier, 
zonder aan één plaats gebonden te zijn; daarom geven zij 
aan draagbare muziekapparatuur en videorecorders en 
-cassettes de voorkeur. 
2.4.4. De wijze waarop de Europese burgers hun vrije 
tijd gebruiken, is van land tot land zo verschillend dat 
hierover geen algemene uitspraken kunnen worden gedaan. 
Men kan er echter van uitgaan dat de kijktijden in de 
diverse landen steeds meer op hetzelfde niveau zullen 
komen te liggen; met name in de landen waar de aan 
televisiekijken bestede tijd onder het gemiddelde ligt, valt 
op dit punt een duidelijke stijging te verwachten. Tot het 
jaar 2000 moet op een stijging van de gemiddelde kijktijd 
met max. 15 % worden gerekend. Deze zal dan rond de 
2 Vi uur per dag bedragen. 
2.5. Verbetering van de talenkennis 
2.5.1. Alle maatregelen die ertoe bijdragen, kinderen, 
jongeren en ook volwassenen door middel van speciale 
programma's met andere talen vertrouwd te maken, zijn 
welkom. Door vertalingen te stimuleren, wordt de 
Europese literatuur toegankelijker gemaakt. Dank zij het 
Europese mediabeleid en het verder oprukken van 
kabeltelevisie, komt het publiek met tal van verschillende 
Europese talen in aanraking, hetgeen ook als verrijking kan 
worden beschouwd. 
2.5.2. De taalgrenzen vormen een grote hinderpaal voor 
internationale mediaprodukties. Op het gebied van 
grensoverschrijdende televisie zijn niettemin drie ver­
schillende ontwikkelingen te onderscheiden: 
— taalgebiedprogramma's, — meertalenprogramma's, 
— lingua-franca-programma's. 
2.5.2.1. Bij de taalgebiedprogramma's gaat het om 
gemeenschappelijke produkties van de omroeporganisaties 
van buurlanden, die dezelfde taal spreken (bv. gemeen­
schappelijke produkties in het Duitse taalgebied van het 
tweede Duitse televisienet, de Oostenrijkse omroep en de 
Zwitserse omroeporganisatie). In het Franse taalgebied 
kent men een vergelijkbaar model. Het nadeel van deze 
programma's is evenwel dat zij andere taalgebieden 
uitsluiten, om nog maar te zwijgen van kleinere taalgroe­
pen. 
2.5.2.2. Daarentegen vormen meertalenprogramma's 
bij de grensoverschrijdende televisie een zinvoller concept: 
in een bepaald land wordt authentiek programmamateriaal 
geproduceerd dat in de orginele taal wordt uitgezonden en 
in de andere landen wordt nagesynchroniseerd of onder­
titeld. Er is dus wel sprake van een taaiovergang, maar 
inhoud en beeld van het programma blijven intact. 
Niettegenstaande de hoge kijkcijfers kleven aan beide 
genoemde vertaalmethodes (nasynchronisatie en onder­
titeling) evenwel specifieke nadelen. 
2.5.2.3. Bij de lingua-franca-programma's gaat het om 
commerciële programma's die in het Engels worden 
uitgezonden. Aangezien het Engels tegenwoordig de rol van 
een algemeen begrepen omgangstaal vervult, kunnen niet al 
te moeilijke uitzendingen in het Engels in geheel Europa 
worden bekeken. Voor sportreportages en muziekpro­
gramma's, d.w.z. niet specifiek cultuurgebonden program­
ma's of programma's waarbij het niet op het begrijpen van 
taal aankomt, is dit weinig problematisch. Voor het streven 
naar horizonverbreding op het gebied van cultuur en taal is 
deze methode door het bijzonder lage taalniveau echter 
veeleer contraproduktief. In dit verband moet alles in het 
werk worden gesteld om te voorkomen dat de talen in de 
Gemeenschap aan kwaliteit en betekenis inboeten. 
2.6. Dialoog met de rest van de wereld door middel van 
audiovisuele media 
2.6.1. Wat dit aspect betreft, mag niet vergeten worden 
dat de accenten in de dialoog tussen Oost en West anders 
liggen dan in de dialoog tussen Noord en Zuid. 
2.6.2. In het licht van de recente gebeurtenissen in Oost-
Europa spelen radio en televisie een fundamentele rol in de 
Oost-West-dialoog; zij dienen zich van hun verantwoorde­
lijkheid op dit gebied bewust te zijn. 
12. 3. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 62/33 
Voor rechtstreeks via satelliet uitgezonden (DBS) program­
ma's zijn speciale ontvangers nodig. In Oost-Europa 
beschikt men momenteel nog niet over de daarvoor nodige 
infrastructuur. 
Met de toenemende opening van de Oostbloklanden naar 
het Westen en bij de onlangs begonnen intensieve culturele 
uitwisseling op veel gebieden, kunnen evenwel ver­
anderingen en nieuwe ontwikkelingen in het mediabeleid 
verwacht worden. Zo zijn tussen de Raad van Europa en 
Hongarije en Polen reeds bilaterale overeenkomsten op dit 
gebied gesloten. 
De in 1988 tussen West-Duitsland en de Sovjetunie gesloten 
omroep-overeenkomst is een eerste stap in een reeks van 
nog te sluiten overeenkomsten tussen Oost en West. Deze 
oveeenkomst heeft tot doel, de uitwisseling op het gebied 
van radio en televisie verder te ontwikkelen, en zo tot een 
beter wederzijds begrip bij te dragen. Ook de afspraak 
tussen de Westduitse en de Oostduitse televisie-organisa­
ties om geregeld co-produkties tot stand te brengen, gaat in 
dezelfde richting. Hier liggen nieuwe kansen om de 
allerwegen bekritiseerde afhankelijkheid van de Westeuro-
pese televisie van programma's uit de Verenigde Staten te 
doorbreken. 
2.6.3. De dialoog tussen Noord en Zuid wordt onloo­
chenbaar gekenmerkt door een eenzijdige informatie­
stroom van Noord naar Zuid. Om deze eenzijdige 
beweging geleidelijk te corrigeren en een echt tweerich­
tingsverkeer mogelijk te maken, zouden de Lid-Staten van 
de Gemeenschap om te beginnen de Derde Wereld — ook 
financieel — in staat moeten stellen, eigen informatiesys­
temen tot stand te brengen. Televisie is voor de ontwikke­
lingslanden niet in de eerse plaats van belang als 
amusementsmedium, maar wel als instrument voor de 
overdracht van kennis, scholing en cultuur. Met behulp van 
een eigen omroepsysteem kunnen deze landen hun 
bevolking beter voorzien van informatie over interne 
aangelegenheden en kunnen zij daarnaast ook voor Europa 
programma's maken. De programmastroom is tot nog toe 
voornamelijk beperkt tot goedkope filmexport van het 
Noorden naar het Zuiden, omdat alleen deze voor de 
ontwikkelingslanden betaalbaar is. Hier dient een twee­
richtingsverkeer te worden bevorderd, mede omdat aldus 
de Europese horizon kan worden verruimd en de Europese 
cultuur kan worden verrijkt. 
Wanneer dank zij allerlei stimuleringsmaatregelen en 
projecten voor media-ontwikkeling (b.v. via organisaties 
als de UNESCO en de in het kader van Lomé IV op te 
richten culturele stichting), als een soort hulp voor zelfhulp, 
zelfstandige programmaprodukties tot stand komen, 
kunnen de ontwikkelingslanden in het Zuiden aan de 
internationale culturele uitwisseling deelnemen. Zij zouden 
dan greep kunnen krijgen op het dagelijkse leven in hun 
samenlevingen en tegelijkertijd tot de toenadering tussen 
verschillende culturen kunnen bijdragen. 2.7. Macht van en eventueel misbruik door de media en 
audiovisuele monopolies 
2.7.1. Bij de traditionele infrastructuurfunctie van 
communicatiemiddelen komt nu dat informatie en commu­
nicatie zelf handelswaar zijn geworden. Het is dan ook niet 
te verwonderen dat een concern dat in hardware handelt, 
ook belangstelling heeft voor de software-markt. 
2.7.2. De ontwikkeling van de nieuwe media is niet op 
gang gebracht door behoeften in het culturele of artistieke 
vlak. Aangezien de elektronische media echter een 
aanzienlijke invloed op vorm en inhoud van ons denken en 
van ons culturele leven hebben, hebben eigenaren en 
management van de media-industrie een onverwachte 
invloed op de aard van ons culturele gemeengoed gekregen. 
De ontwikkeling van de Europese mediagiganten wordt 
gekenmerkt door een tendens tot mondialisering, tot 
onderlinge vervlechting en tot het ontstaan van concerns 
met gediversifieerde activiteiten. Belangrijke voorwaarde 
voor de winstgevendheid van de door middel van reclame 
gefinancierde televisie is dat zij een groot zendbereik, d.w.z. 
een internationale markt, heeft. 
2.7.3. Juist deze ontwikkeling vormt evenwel een gevaar 
voor het eigen culturele karakter van de afzonderlijke 
landen. Communicatie en cultuur van een volk zijn uiterst 
gevoelige terreinen, die niet zo maar aan internationale 
mediaconcerns mogen worden overgeleverd. Grensover­
schrijdende, pan-Europese televisieprogramma's zijn voor 
velen een belangrijke stap in de richting van een 
commerciële monocultuur en van het verlies van culturele 
identiteit. Hier is dus behoefte aan geschikte maatregelen 
voor de controle op concentraties en ter voorkoming van 
monopolies. 
2.7.4. In commerciële of door middel van reclame 
gefinancierde structuren wordt bij grootscheepse program-
maproduktie logischerwijs van louter winstcalculaties 
uitgegaan. Deze calculaties leiden ook tot rationaliserings-
maatregelen in het arbeidsproces en veranderen geleidelijk 
het beroepsprofiel van hen die voor de media werken. Om 
dit op te vangen, moet erop worden aangedrongen dat in de 
mediawereld hoge professionele normen en ethische 
richtsnoeren gaan gelden. 
3. Sociale gevolgen van het mediabeleid 
3.1. Arbeidsmarkt en werkgelegenheid 
3.1.1. De snelle stijging die de afgelopen jaren in 
de hele Gemeenschap in vraag en capaciteit in de om-
Nr. C 62/34 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 3. 90 
roepsfeer (*) kan worden waargenomen, met name doordat 
het aantal satellietkanalen en het kabelnet zo sterk zijn 
uitgebreid, heeft niet tot een duidelijke toeneming van het 
aantal Europese audiovisuele produkties geleid. De 
werkgelegenheid in de audiovisuele produktie in de EG 
bedraagt slechts 1,8 % van de totale werkgelegenheid in de 
produktiesectoren. De audiovisuele sector behoort tot de 
„gevoelige" industriesectoren die in de periode vóór en na 
1992 aan radicale structuurveranderingen blootgesteld 
zullen zijn. (2) Er bestaat grote behoefte aan adequate 
werkgelegenheidsstatistieken m.b.t. tot de audiovisuele 
sector in de Gemeenschap. Dit zou één van de taken kunnen 
zijn van een Europees „observatorium voor de werk­
gelegenheid", waarvan de oprichting onlangs is voorge­
steld. 
3.1.2. De massamedia in Europa — uitgeverijen, pers, 
elektronische media, omroep, filmproduktie en -distributie 
— bevinden zich al middenin een omwenteling die door 
snelle technologische ontwikkelingen en economische 
herstructurering wordt aangedreven. Ontwikkelingen als 
digitalisering, miniaturisering, glasvezel- en satelliettrans­
missie hebben ertoe geleid dat hele beroepsgroepen aan het 
uitsterven zijn (3). Tot dusverre moesten sommige taken 
door een heel team technici worden verricht, terwijl nu met 
één enkele handeling kan worden volstaan. De ontwikke­
ling van mechanische opnametechnieken, televisie, satellie­
ten, videocassettes, kabelnetwerken, grensoverschrijdende 
televisie, enz., is tegelijkertijd ontegenzeglijk één van de 
(x) De behoefte aan programma-uren wordt op 500 000 per jaar 
geschat. Uit verschillende schattingen valt aldus een ver­
dubbeling van het aantal programma-uren t.o.v. 1987 
(250 000) af te leiden. Bronnen: Television Task Force, 
Manchester 1988; Frost and Sullivan 1987; Prognos Basel 
1988 
(2) Employment in Europe 1989, D.-G. V van de Europese 
Commissie, blz. 65. De hoeveelheid opdrachten van de 
openbare televisie-omroepen aan de produktie-industrie zal in 
de jaren negentig naar schatting met 20-40 % afnemen. Het 
valt niet te verwachten dat de privé-omroepen deze leemte 
zullen opvullen. Privé-omroepen zenden 33 % Amerikaanse 
produkties uit (openbare omroepen 11 %), voor de rest 
worden aangekochte programma's, oude speelfilms en herha­
lingen uitgezonden. Alz zij zelf al een produktie vervaardigen, 
is deze ca. een derde goedkoper dan bij de openbare omroepen 
(aldus produktiebedrijven). 
(3) Het nieuwe omroepbeleid doet de volgende situatie ontstaan: 
De vijftien openbare televisie-omroepen in alle Lid-Staten van 
de Gemeenschap tezamen blijven de belangrijkste werkgever; 
zij bieden aan 85 000 personen werkgelegenheid in de sector 
televisie. De elf nieuwe eindstations, die uitsluitend via satelliet 
en kabel uitzenden, bieden slechts werk aan 700 personen. De 
tien commerciële zenders in de EG-landen, die over land 
kunnen worden ontvangen, bieden 6 000 arbeidsplaatsen (ITV 
uitgezonderd). Het dereguleringsbeleid heeft in het totaal 21 
nieuwe televisiezenders in de EG doen ontstaan, waardoor 
4 000 arbeidsplaatsen tot stand zijn gekomen (TF1 niet 
meegerekend). belangrijkste redenen geweest van de achteruitgang van het 
beroep van uitvoerend kunstenaar. Als gevolg van de 
elektronische revolutie is het aantal uitvoerende kunste­
naars gestadig afgenomen, terwijl het aantal werklozen 
onder degenen die dit beroep blijven uitoefenen, voortdu­
rend stijgt. Dit alles gaat vergezeld van het verschijnsel dat 
een nieuwe generatie transnationale media-concerns als 
paddestoelen uit de grond rijst. Deze concerns hebben vaak 
weer banden met grotere groepen buiten de mediasector en 
zijn daarmee in de zakelijke en informatiestrategie van die 
groepen geïntegreerd. Tezelfder tijd kon in de gehele 
Gemeenschap een forse toeneming van freelance-activitei­
ten in de mediasector worden waargenomen (d.w.z. geen 
vaste arbeidsovereenkomst, meestal werkzaam voor een 
aantal verschillende opdrachtgevers, vaak zonder sociale 
verzekering; meestal moet over de arbeidsvoorwaarden 
individueel worden onderhandeld) (4). Het is de vraag of de 
nationale arbeidswetgeving wel geëigend is om het 
veranderende beroepsprofiel in deze sector te regelen. De 
bevoegde EG-instanties dienen zich over dit probleem te 
buigen. 
3.1.3. Het is duidelijk dat de sociale gevolgen van 
dergelijke ontwikkelingen de nodige aandacht verdienen: 
— De concentratie van macht in de handen van transnatio­
nale multimediaconsortia zou een ernstige bedreiging 
voor het marktevenwicht, de vrijheid van informatie­
verstrekking, het cultureel pluralisme en de normen van 
de beroepsethiek kunnen vormen. Het Comité dringt er 
daarom bij de Commissie op aan, haar gedachten te 
laten gaan over de vraag of de grenzen van de 
belangenverstrengeling en de monopoliseringstendens 
in de mediasector niet duidelijker zouden moeten 
worden vastgelegd, met name door eisen ten aanzien 
van de doorzichtigheid van financiële transacties en 
volledige opening van zaken met betrekking tot de 
eigendomsverhoudingen te stellen. Ook zou een 
Europese media-inspectie kunnen worden opgericht om 
toezicht te houden en een rem te zetten op dergelijke 
vormen van economische concentratie en om de vrijheid 
van informatie en het cultureel pluralisme te helpen 
bevorderen en waarborgen. 
— Ook bestaat behoefte aan flankerende maatregelen en 
richtsnoeren van de EG om een minimale bescherming 
van beroepsnormen en -ethiek, redactionele autonomie 
en gewetensvrijheid voor alle journalisten en andere 
werkenden in de mediawereld te garanderen, b.v. in 
verband met het geheimhouden van bronnen. (Steeds 
vaker worden journalisten ertoe geprest, van de 
beroepsethiek af te wijken, hetzij ten einde aan reclame-
(4) Zie „Freelancers: a world wide survey", Internationale 
Vereniging van Journalisten (IFJ), informatie nr. XXXVI, 
1987/1988. 
12. 3. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 62/35 
of oplagebelangen van de werkgever tegemoet te 
komen, hetzij onder druk van de overheid) (*). 
— EG-instrumenten zijn mede nodig om ervoor te zorgen 
dat fundamentele cao-rechten en sociale verzekerings­
regelingen worden toegepast en dat transnationale 
concerns de verworven rechten en internationale 
verdragen op het gebied van het arbeidsrecht in acht 
nemen. 
— De Commissie zou ten spoedigste aandacht moeten 
besteden aan het toezicht op het gebruik van twee­
dehands beeld- en geluidsopnames en aan de algemene 
invloed van nieuwe technologieën op kunst en kunste­
naars. Het moet worden erkend dat de wetgeving m.b.t. 
de status van in de culturele sfeer werkzame personen, 
met name uitvoerende kunstenaars, in de meeste Lid-
Staten ver achterloopt bij de algemene vooruitgang van 
de technologie, de ontwikkeling van media voor 
massacommunicatie en de middelen om de voorstelling 
van uitvoerende kunstenaars langs mechanische weg te 
reproduceren. Daarom dienen adequate maatregelen te 
worden getroffen om ervoor te zorgen dat de van 
technologische vernieuwingen profiterende cultuurin­
dustrie, m.n. omroeporganisaties en bedrijven die zich 
met mechanische reproduktie bezighouden, hun steen­
tje bijdragen wanneer het erom gaat, de artistieke 
creativiteit aan te moedigen en te stimuleren d.m.v. het 
scheppen van nieuwe werkgelegenheid, door publiciteit, 
het betalen van royalties, of door de produktie van 
theatervoorstellingen te helpen subsidiëren. 
3.2. Scholing en nascholing 
3.2.1. Het Comité wijst eens te meer op de dringende 
noodzaak, de basisopleiding en verdere scholing van zowel 
de technische als de creatieve medewerkers in de media te 
verbeteren. Hun vaardigheden dienen immers bij de nieuwe 
normen en toegepaste technieken aan te sluiten. Het is van 
essentieel belang dat de vakbonden bij het ontwikkelen van 
de cursusinhoud worden betrokken. 
3.2.2. De Commissie heeft door middel van het 
Europees Jaar van Film en Televisie en andere program­
ma's reeds de aanzet tot een aantal concrete maatregelen 
gegeven: 
— scholing van journalisten en programmamakers; 
— opzetten van een netwerk voor samenwerking tussen 
beroepsopleidingscentra en andere scholingsinstel­
lingen in deze sector; 
— toekenning van beurzen voor studie en onderzoek; 
— scholing en nascholing op het gebied van beeld- en 
geluidstechniek, enz. 
(J) Dit blijkt uit een internationaal onderzoek van de Internationa­
le Federatie van journalisten. 3.2.3. Het Comité acht het noodzakelijk dat breed 
opgezette scholingsprogramma's worden uitgewerkt waar­
mee op de veranderende mediabehoeften kan worden 
ingespeeld. Ook het Europees Centrum voor de ontwikke­
ling van de beroepsopleiding (CEDEFOP) kan bij de 
voorbereiding van gemeenschappelijke beroepsprofielen 
als referentiekader voor wederzijds erkende banen in de 
Europese media een belangrijke taak vervullen. 
3.3. Inspraak 
3.3.1. Bij dit alles dient rekening te worden gehouden 
met het feit dat zowel de werkenden in de mediasector als 
de consumenten, die de aangeboden diensten ontvangen, 
een constructieve rol kunnen spelen. Naarmate de media 
zich ontwikkelen en ingrijpende technologische ver­
anderingen ondergaan, bieden in vrije onderhandelingen 
tot stand gekomen contractuele oplossingen, die op de 
nodige informatie en raadpleging berusten en door sociale 
grondrechten worden gedragen, de beste vooruitzichten op 
een harmonisch functioneren van de sector en op 
veranderingen waarover consensus bestaat. Dit heeft de 
Europese audiovisuele sector nodig om zich op langere 
termijn te kunnen aanpassen en te kunnen overleven. 
3.3.2. Een dergelijke lange-termijnvisie moet ook 
inhouden dat de media hun voelhorens meer uitsteken naar 
„verantwoordelijke", „loyale" kijkers, waarbij een echte 
band met en trouw aan Europese stations en programma's 
worden opgebouwd. Kortom, er dient zowel in Europees 
verband als op andere geschikte niveaus een nieuwe 
„sociale dialoog" in de culturele en de mediasfeer tot stand 
te worden gebracht om in Europa de ontwikkeling van een 
gezonde, economisch levensvatbare en maatschappelijk 
verantwoordelijke moderne audiovisuele sector te bevorde­
ren. 
4. Conclusies 
Ten einde aan de totstandkoming van een dergelijke 
maatschappelijk verantwoordelijke, moderne audiovisuele 
sector in Europa mee te werken — en omdat er voor een 
doeltreffend mediabeleid nationale en communautaire 
maatregelen op het gebied van financiering, subsidie en 
belasting nodig zijn — vestigt het Comité de aandacht van 
de EG-autoriteiten op de volgende punten en voorstellen: 
4.1. De Europese overeenkomst over grensoverschrij­
dende televisie dient zo spoedig mogelijk door alle Lid-
Staten van de Gemeenschap te worden geratificeerd. 
4.2. Regelgevende instanties dienen het publiek meer te 
betrekken bij de beslissingen i.v.m. hun samenstelling en 
het afleggen van verantwoording alsmede bij het uiten van 
voorkeuren die door een grotere keuze en een sterker 
bewustzijn van de Europese cultuur worden gestimuleerd. 
Nr. C 62/36 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 12. 3. 90 
4.3. Persvrijheid, vrijheid van meningsuiting en ver­
groting van de toegankelijkheid van informatie zijn van 
vitaal belang voor het verzekeren van deze keuzemogelijk­
heden, een cultuurbewustzijn en een veelheid van menin­
gen. 
4.4. Er dient een percentage „Europese" zendtijd te 
komen, dat is gebaseerd op quotaregelingen, waarderings­
schalen (kijkcijfers) en fiscale stimulansen, met behulp 
waarvan positieve steun kan worden verleend aan de 
talrijke „eigen" Europese programma's van allerlei aard. 
4.5. Er moet op Gemeenschapsniveau naar een adequaat 
reclameplafond (liefst overeenkomstig de in de richtlijn van 
de Raad genoemde percentages) en naar toezicht op 
kwaliteit en inhoud van reclame worden gestreefd; 
bovendien moet worden getracht, de onderbrekingen van 
programma's met een hoog cultureel gehalte door reclame­
spots aan banden te leggen, vooral d.m.v. zelf opgelegde 
reglementering. 
4.6. Er dient een groter en breder opgezet EG-fonds te 
komen voor de sponsoring van Europese of grensover­
schrijdende film- en TV-produkties, alsmede van media-
workshops en vrij toegankelijke kanalen, dat voortbouwt 
op de huidige fondsen voor meertalige audiovisuele 
produkties in het kader van „MEDIA" en van het Europese 
Jaar van Film en Televisie. 
4.7. Lokale zenders en produkties die aan de behoeften 
en de culturele achtergronden van in de Gemeenschap 
levende etnische minderheden beantwoorden dienen 
eveneens te worden gestimuleerd, met name d.m.v. een 
geïntegreerde programma-opzet. 
4.8. Er is extra steun nodig voor taalgebiedprogram­
ma's, meertalenprogramma's en linguafranca-program-
ma's. 
4.9. Er is behoefte aan geschikte maatregelen voor de 
controle op concentraties en ter voorkoming van monopo­
lies. De Commissie zou de grenzen van de belangenver­
strengeling en de monopoliseringstendens duidelijker 
Brussel, 20 december 1989 moeten vastleggen, met name door eisen t.a.v. de 
doorzichtigheid van financiële transacties en volledige 
opening van zaken m.b.t. de eigendomsverhoudingen te 
stellen. 
4.10. Er zou een Europese media-inspectie kunnen 
worden opgericht om toezicht te houden en een rem te 
zetten op dergelijke vormen van economische concentratie 
en om de vrijheid van informatie, het cultureel pluralisme 
en gelijke kansen m.b.t. opleiding en werkgelegenheid te 
helpen bevorderen. 
4.11. Ook wordt aangedrongen op EG-maatregelen om 
een minimale bescherming van beroepsnormen en -ethiek, 
redactionele autonomie en gewetensvrijheid van alle 
journalisten en andere werkenden in de mediawereld te 
garanderen. 
4.12. Er zijn verder EG-instrumenten nodig om ervoor 
te zorgen dat fundamentele cao-rechten en sociale-
verzekeringsregelingen voor werknemers in de mediasector 
gelden en dat transnationale concerns de verworven 
rechten en internationale verdragen op het gebied van het 
arbeidsrecht in acht nemen. 
4.13. Het is van essentieel belang dat de werknemers en 
de vakbondsvertegenwoordigers bij het ontwikkelen van 
nieuwe opleidingsprogramma's op het gebied van de media 
betrokken worden. 
4.14. De „sociale dialoog" dient zowel in Europees 
verband als op andere geschikte niveaus te worden 
uitgebreid tot de culturele en de mediasfeer, waarbij zowel 
de werknemers in deze sector als het publiek betrokken 
worden. 
4.15. De Commissie dient werkgelegenheidsstatistieken 
m.b.t. de culturele audiovisuele sector in de Gemeenschap 
op te stellen. 
4.16. Het Comité dringt er bij de Commissie en andere 
instellingen en organen van de Gemeenschap op aan, de 
onderhavige voorstellen in overweging te nemen en hierop 
met adequate maatregelen en initiatieven te reageren. 
De voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE