NL Publicatieblad van de Europese Unie C 255/72

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over kankerbestrijding: een Europees partnerschap

(COM(2009) 291 definitief)

(2010/C 255/13)

Rapporteur: Ingrid KÖSSLER

De Commissie heeft op 24 juni 2009 besloten om het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's over kankerbestrijding: een Europees partnerschap

COM(2009) 291 final.

De afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 november 2009 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Kössler.

Tijdens zijn op 16 en 17 december 2009 gehouden 458e zitting (vergadering van 16 december 2009) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité onderstaand advies uitgebracht, dat met 176 stemmen vóór, bij 1 onthouding, is goedgekeurd.

1. Aanbevelingen

1.1 Het Comité is ingenomen met het initiatief van de Commissie om een partnerschap voor kankerbestrijding in het leven te roepen. Kanker vormt een zware belasting voor zowel de betrokkene zelf als de Europese samenleving en is een van de meest levensbedreigende ziekten. In 2006 was kanker doodsoorzaak nummer twee, na hart- en vaatziekten. Twee van de tien sterfgevallen onder vrouwen en drie van de tien onder mannen waren het gevolg van kanker. Dat betekent dat jaarlijks bij ongeveer 3,2 miljoen EU-burgers de diagnose kanker wordt gesteld (1).

Het Comité wijst op het belang van gezamenlijk EU-optreden door middel van uitwisseling van informatie, deskundigheid en beste praktijken om de lidstaten te steunen in hun strijd tegen kanker.

1.2.1 Het Comité beklemtoont de grote verschillen tussen de lidstaten in de incidentie van en sterfte aan kanker en onderschrijft de doelstelling dat alle lidstaten een geïntegreerd plan voor kankerbestrijding moeten hebben tegen de tijd dat het partnerschap zal worden beëindigd.

1.2.2 Het Comité deelt de opvatting van de Commissie dat een geïntegreerd plan voor kankerbestrijding staat of valt met duidelijke doelstellingen, die de uitvoering van het plan dichterbij brengen en het mogelijk maken te controleren of de beoogde effecten zijn bereikt.

1.2.3 Het Comité vindt ook dat preventieve maatregelen van groot belang zijn, het welzijn kunnen bevorderen en in de toekomst kunnen bijdragen tot een gezond en langer leven.

1.2.4 Het Comité ziet het partnerschap tot 2013 als een belangrijke volgende stap in het proces dat in 2003 (2) in gang werd gezet en constateert dat het partnerschap daarna wellicht in een andere vorm moet worden voortgezet, vooral omdat sommige doelstellingen op de langere termijn (2020) zijn gericht.

1.2.5 Het Comité wil de nadruk leggen op het belang van een gezonde levensstijl en beschouwt het partnerschap als een belangrijk middel om de nationale beleidsmakers en gezondheidswerkers ervan te overtuigen dat hieraan meer aandacht moet worden besteed.

1.2.6 Het Comité wil erop wijzen dat het partnerschap in de lijn ligt van artikel 152 inzake volksgezondheid, waarin wordt gesteld dat het optreden van de Gemeenschap gericht moet zijn op verbetering van de volksgezondheid.

1.2.7 Het Comité is vastbesloten het partnerschap te steunen en wil hieraan graag een actieve bijdrage leveren; bovendien wil het nagaan of het mogelijk is om dat samen met zijn lokale en nationale partners van het maatschappelijk middenveld te doen.

1.2.8 Het is belangrijk dat de structuurfondsen die voor infrastructurele doeleinden in de gezondheidssector en voor opleiding zijn bestemd, ook daadwerkelijk worden gebruikt, hetgeen in de lidstaten helaas niet voldoende gebeurt.

2. Achtergrond

2.1 Het Comité beklemtoont nogmaals dat kanker veel mensen en hun naasten treft. Kanker is een groot gezondheids- en maatschappelijk probleem en is de ziekte die de meeste levens eist onder de beroepsbevolking.

2.2 Het grote aantal kankergevallen leidt derhalve ook tot zeer ernstige sociaaleconomische gevolgen in de lidstaten.

2.3 Aangezien het aantal kankergevallen naar verwachting nog zal toenemen, zullen ook de gevolgen nog verder om zich heen grijpen.

2.4 Door effectieve preventie kan ongeveer een derde van alle kankergevallen worden voorkomen en als de ziekte tijdig wordt ontdekt, kan een derde van de patiënten met succes worden behandeld en vaak zelfs helemaal genezen.

2.5 De vier meest voorkomende vormen van kanker in de EU zijn: borstkanker, colorectale kanker, longkanker en prostaatkanker.

2.6 De soorten kanker die in de EU-27 de meeste doden hebben veroorzaakt zijn, in volgorde van het aantal sterfgevallen: longkanker, colorectale kanker, borstkanker, prostaatkanker en maagkanker (1).

2.7 De kans dat iemand een van deze vijf vormen van kanker oploopt of eraan sterft kan worden verkleind door een gezonde levensstijl.

2.8 Longkanker is de kankervorm die in de EU de meeste dodelijke slachtoffers maakt. Bijna een vijfde van alle kankerdoden in 2006 stierf aan longkanker, in de meeste gevallen veroorzaakt door roken. Elk jaar sterven in Europa ongeveer 335 000 mensen aan longkanker (1).

3. Het voorstel van de Commissie

3.1 Het voorstel van de Europese Commissie voor een Europees partnerschap voor kankerbestrijding voor de periode 2009-2013 moet de lidstaten helpen bij het opstellen van geïntegreerde plannen, die kanker in de EU moeten helpen terugdringen zodat een reductie van 15 % (510 000 nieuwe gevallen) in het jaar 2020 haalbaar wordt.

3.2 Op de volgende vier gebieden worden acties (met duidelijke doelstellingen) voorgesteld:

Actiegebied 1: bevordering van de gezondheid en vroegtijdige opsporing

Doelstelling: betere tenuitvoerlegging van de Aanbeveling van de Raad over kankerscreening en grootschalige informatiecampagnes over kankerscreening, gericht op het algemene publiek en op zorgaanbieders.

Actiegebied 2: inventarisatie en verspreiding van goede praktijken

Doelstelling: aanpakken van de ongelijke sterfte aan kanker door de verschillen tussen de best en slechtst presterende lidstaten te verkleinen.

Actiegebied 3: samenwerking en coördinatie bij kankeronderzoek

Doelstelling: coördinatie van een derde van al het onderzoek, uit welke bron dan ook gefinancierd, tegen 2013.

Actiegebied 4: benchmarking

Doelstelling: verzekeren van nauwkeurige en vergelijkbare gegevens over kanker.

4. Gezondheid en vroegtijdige opsporing

4.1 Het Comité is van mening dat een horizontale aanpak noodzakelijk is om de opmars van kanker in de hele EU te stuiten.

4.2 Kanker kan door veel factoren worden veroorzaakt maar kan in een aantal gevallen worden voorkomen. Daarom moet preventie zijn gericht op levensstijl, arbeidsomstandigheden en milieu.

4.3 Het principe van „Gezondheid op alle beleidsgebieden” (Health in All Policies - HIAP) moet aan de basis liggen van deze preventieve maatregelen. Het partnerschap kan worden versterkt door gezondheid ook op andere terreinen (zoals bijv. milieu en landbouw), overeenkomstig de Europese gezondheidsstrategie, mainstream te maken. zowel op nationaal als Europees niveau.

4.4 Volgens het Comité is het bijzonder belangrijk dat de preventie wordt gericht op levensgewoonten die de kans op kanker vergroten. Het is vooral belangrijk dat de jonge generatie bewust wordt gemaakt van het feit dat een gezonde levensstijl de kans op kanker verkleint. Als jonge mensen, die later ook zelf kinderen krijgen, dat eenmaal weten, dan kan die kennis van grote betekenis zijn voor hun kinderen en voor toekomstige generaties.

4.5 Het is tegenwoordig bekend welke factoren de kans op kanker vergroten. Roken is absoluut de grootste risicofactor.

4.6 Andere risicofactoren zijn zwaarlijvigheid, weinig lichaamsbeweging, te lange blootstelling aan zonlicht en hoge alcoholconsumptie.

4.7 Verreweg het grootste aantal mensen sterft als gevolg van tabaksgebruik, overgewicht, een te lage groente- en fruitconsumptie en langdurige blootstelling aan zonlicht.

4.8 Het partnerschap moet zich vooral richten op preventie en controle.

4.9 Het Comité is ingenomen met het voorstel om overkoepelende doelstellingen vast te stellen voor preventie en screening en vindt het derhalve belangrijk dat indicatoren worden gevonden om na te gaan in hoeverre de doelstellingen worden verwezenlijkt in de lidstaten.

4.10 Preventie en vroegtijdige opsporing (screening) zijn essentieel voor een succesvolle behandeling en een snel herstel.

4.11 Het Comité wil eraan herinneren dat de EU sinds 2001 aanbeveelt om behalve waarschuwende teksten ook afbeeldingen op pakjes sigaretten te zetten. Dat gebeurt maar in drie lidstaten. Dat moeten er meer worden. Afbeeldingen werken ook goed in het geval van kinderen en maken indruk op kinderen nog voordat zij kunnen lezen.

4.12 Er moeten ook maatregelen worden genomen tegen passief roken.

4.13 Het Comité vindt het belangrijk een gezondere levensstijl onder jongeren te bevorderen door hieraan op school aandacht te besteden en kinderen al vroeg te leren hoe zij langer kunnen leven. Informatie over de risico's van roken, ongezond eten, te weinig fruit eten en de schadelijke effecten van zonlicht moet van jongs af worden verstrekt. Op de basisscholen in de lidstaten moet minstens 2 tot 3 uur gymnastiek per week worden gegeven. Lichaamsbeweging en belangstelling voor openluchtrecreatie en sport helpen overgewicht bestrijden, zelfs tot op latere leeftijd.

4.14 Onderzoekers, gezondheidswerkers, patiëntenorganisaties, economen, leraren, artsen en zorgverlenend personeel, toezichthouders, politici, andere beleidsmakers en het maatschappelijk middenveld spelen een belangrijke rol bij de praktische uitvoering van de doelstellingen van het partnerschap in de lidstaten.

4.15 Patiëntenorganisaties zijn van groot belang op Europees niveau en kunnen een belangrijke rol spelen in het partnerschap. Ook andere vrijwilligersorganisaties en netwerken kunnen een belangrijke rol spelen bij het verspreiden van informatie over hoe kanker kan worden voorkomen en hoe belangrijk vroegtijdige opsporing is. Ook de media kunnen een rol spelen bij het verhogen van het bewustzijn omtrent een gezonde levensstijl en het belang van vroegtijdige opsporing alsook bij het verbeteren van de preventieve maatregelen.

4.16 Doeltreffende preventie kan een leven met 20 tot 30 jaar verlengen en is ook in economisch opzicht gunstig omdat de kosten van preventiemaatregelen beduidend lager zijn dan die van medische behandelingen.

4.17 Het is van belang indicatoren te vinden om het effect van primaire preventie in de lidstaten gedurende een bepaalde periode te meten. Met het oog hierop wordt voorgesteld dat de lidstaten regelmatig in kaart brengen hoeveel 15-jarigen roken en hoeveel mensen aan overgewicht lijden (bijv. door de BMI als indicator te gebruiken). Overgewicht bij vrouwen kan wellicht via de prenatale zorg in de lidstaten worden gecontroleerd en de trend bij mannen kan via de rekrutering voor militaire dienst aan het licht worden gebracht.

Screening

4.18 Screening is een investering in een betere gezondheid en ziektepreventie voor de burger.

4.19 Het is belangrijk dat de screeningprogramma's die worden opgezet, kunnen worden geëvalueerd.

4.20 Het Comité stemt ermee in dat de voorgestelde screeningprogramma's voor borst-, baarmoederhals- en colorectale kanker een zo groot mogelijk deel van de bevolking omvatten, zoals vastgelegd in de Aanbeveling van de Raad over kankerscreening in het jaar 2013. Reeds in 2003 werden duidelijke doelstellingen vastgesteld, die nog niet zijn bereikt.

4.21 De lidstaten zouden zich meer moeten inzetten om de Aanbeveling van de Raad over kankerscreening in het jaar 2013 volledig uit te voeren. Het zou een goede zaak zijn als alle lidstaten zouden proberen om dit doel geleidelijk, via redelijke tussenstappen, te bereiken.

4.22 Kwetsbare groepen moeten gerichte informatie en ondersteuning krijgen, zodat ook zij zich realiseren dat het belangrijk is om deel te nemen aan de screening. Er zij ook gewezen op de stress en de spanningen die de angst voor kanker met zich kan brengen.

4.23 Het Comité hoopt dat alle toekomstige screeningprogramma's die op EU-niveau worden aanbevolen, op bewijs moeten zijn gebaseerd. Het Comité zou graag zien dat de EU tegelijk met de introductie van screeningprogramma’s in de lidstaten aanbevelingen zou doen aangaande de leeftijd waarop moet worden gescreend. Als de lidstaten mensen op dezelfde leeftijd en op hetzelfde moment screenen, dan zijn de resultaten beter vergelijkbaar en wordt het onderzoek vergemakkelijkt.

4.24 Het Comité staat positief tegenover een vrijwillige Europese proef-accreditatieregeling.

5. Beste praktijken vaststellen en verspreiden

5.1 Het Comité onderschrijft het doel dat de ongelijke sterfte aan kanker moet worden aangepakt door de verschillen tussen de best en slechtst presterende lidstaten te verkleinen.

5.2 Het is belangrijk dat alle lidstaten statistieken gaan bijhouden en kankerregisters gaan opzetten zodat dit doel kan worden verwezenlijkt. Alles staat of valt met transparante en nauwkeurige vergelijkingen. Een minimumvoorwaarde voor het realiseren van dit doel is dat elke lidstaat over een bevolkingsregister beschikt, nieuwe kankergevallen registreert en doodsoorzaken optekent. Op deze manier kan men over correcte gegevens over de incidentie, prevalentie, overlevingskansen en sterfte aan kanker beschikken. Het Comité stelt voor om in een later stadium de ziekenhuisregisters aan elkaar te koppelen zodat de strategieën en behandelingen nog beter kunnen worden vergeleken.

5.3 Het is een goede zaak dat wordt vastgesteld welke belemmeringen er zijn voor het verzamelen van gegevens en er zouden gerichte maatregelen moeten worden genomen zodat de lidstaten die nog niet over registers beschikken, deze snel kunnen invoeren.

5.4 Het Comité onderschrijft ook het belang van het verzamelen van gegevens over de maatschappelijke kosten van kanker. Dat komt de zaak ten goede en kan aantonen wat de reikwijdte van dit maatschappelijke probleem is.

5.5 Het Comité staat achter het uitvoeren van een opiniepeiling op Europees niveau over de registratie van gegevens over kanker. Daarbij kunnen de ervaringen van de noordelijke lidstaten worden aangehaald als goede voorbeelden.

5.6 Het Comité deelt de mening dat levensstijl, arbeidsomstandigheden en milieu mede verantwoordelijk kunnen zijn voor het ontstaan van kanker en dat preventieve maatregelen derhalve op grote schaal moeten worden doorgevoerd.

5.7 Met name op het gebied van tabaksgebruik zijn preventieve maatregelen dringend geboden. Er zijn nog steeds veel mensen die roken, vooral in de nieuwe lidstaten. Vaak zijn het de sociaaleconomisch meest kwetsbare groepen die de meeste rokers tellen. Ook „meeroken” brengt gezondheidsrisico’s met zich mee, die onder de aandacht moeten worden gebracht.

Onderzoek

5.8 Het Comité deelt de opvatting van de Commissie dat de uitwisseling van kennis tussen landen veel beter kan en dat het belangrijk is de infrastructuur voor onderzoek te verbeteren.

5.9 Het Comité is ingenomen met het voorstel voor vergroting van de publieke toegankelijkheid van informatie over kankeronderzoek, met name over klinische proeven.

5.10 Evenals de Commissie beklemtoont het Comité het belang van gemeenschappelijk Europees onderzoek naar preventie, bijv. onderzoek naar het verband tussen kanker en levensstijl, waaraan tot dusver niet veel aandacht is besteed en dat een belangrijk strategisch onderzoeksterrein is, dat onder de doelstellingen van het partnerschap valt. Ook de risico’s van bijwerkingen en blijvende schade als gevolg van de behandeling moeten via onderzoek aan het licht worden gebracht; hetzelfde geldt voor de psychosociale impact.

5.11 Het Comité benadrukt het belang van concurrentie op het gebied van onderzoek en denkt dat het vooral op infrastructuurniveau is dat de onderzoekssamenwerking in het algemeen kan worden verbeterd. Het Comité is ingenomen met gemeenschappelijke biobanken, gemakkelijker uitwisseling van materiaal, uitwisseling van kennis, klinische proeven wanneer het materiaal van afzonderlijke lidstaten niet voldoet of wanneer sneller vooruitgang wordt geboekt als meerdere landen samenwerken (Europees multicentre onderzoek).

5.12 Het Comité is voorstander van de oprichting van een instantie die onderzoek en wetenschappelijke praktijken in Europa beoordeelt. Een dergelijke onafhankelijke instantie zou alle onderzoeksmateriaal op een bepaald medisch terrein in Europa moeten kunnen evalueren en controleren. Met andere woorden, deze instantie zou het onderzoek dat op een bepaald terrein is uitgevoerd moeten kunnen toetsen aan vooraf overeengekomen criteria voor goed onderzoek.

5.13 Het zou positief zijn als deze instantie terreinen zou kunnen aanwijzen voor gemeenschappelijke strategische EU-onderzoeksprojecten op het gebied van kanker waarmee geen commerciële belangen zijn gemoeid.

Benchmarking

5.14 Doel: er zorg voor dragen dat er nauwkeurige en vergelijkbare gegevens beschikbaar zijn die nodig zijn voor beleidsmaatregelen.

5.15 Evenals de Commissie beklemtoont het Comité het belang van vergelijkbare gegevens en de behoefte aan kankerregisters in de lidstaten.

5.16 Het Comité wijst ook op de behoefte aan het ontwikkelen van vergelijkbare en evalueerbare indicatoren. Een eerste stap is dat alle lidstaten kankerregisters opzetten en hierover verslag uitbrengen aan een en dezelfde instantie. Dat kan het Internationaal Instituut voor kankeronderzoek (IARC) zijn, maar ook de Internationale Unie tegen Kanker (UICC). Beide zijn actief op Europees niveau.

5.17 Het Comité is van mening dat open benchmarking een grote rol speelt bij het vaststellen en verspreiden van goede praktijken.

5.18 Vergelijkbare gegevens en een intensieve uitwisseling van die gegevens zijn ook van groot belang voor onderzoek.

5.19 Het Comité beklemtoont dat alle onderdelen van de gezondheidszorg (behandeling, herstel en palliatieve zorg) een belangrijke rol spelen bij het beperken van de impact van kanker en van de lijdensweg die kankerslachtoffers en hun naasten moeten afleggen. Het Comité hoopt dat de klemtoon in een eerste stadium zal liggen op primaire (voorkómen) en secundaire preventie (screening), zodat kanker zo vroeg mogelijk kan worden opgespoord en op tijd kan worden begonnen met een behandeling.

5.20 Het Comité vindt het belangrijk dat de nationale geïntegreerde plannen voor kankerbestrijding zowel zorgmaatregelen (behandeling, herstel en palliatieve zorg) als primaire en secundaire preventie omvatten.

Brussel, 16 december 2009 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) Bron: Internationaal Agentschap voor kankeronderzoek (IARC) 2007.

(2) Aanbeveling van de Raad van 2 december 2003 over kankerscreening (2003/878/EC), PB L 327 van 16 december 2003, blz. 34.