AANBEVELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD teneinde de Commissie te machtigen onderhandelingen met de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) te openen en te voeren betreffende de voorwaarden en modaliteiten van toetreding van de Europese Gemeenschap

TOELICHTING

Inleiding

Deze mededeling van de Commissie aan de Raad heeft betrekking op de toetreding van de Europese Gemeenschap tot de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) en de Internationale Maritieme Organisatie (IMO).

Zoals in het Witboek inzake de toekomst van Europese vervoerbeleid [1] wordt onderstreept, is de Europese Unie de grootste handelsmacht ter wereld, die een groot deel van zijn handel buiten de Unie drijft, en daarom is het noodzakelijk dat de Europese Unie een rol speelt bij de vaststelling van de internationale regels die het vervoer in sterke mate reguleren.

[1] Witboek - Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: tijd om te kiezen", COM(2001)370 van 12.09.2001.

De Gemeenschap heeft de afgelopen tien jaar een uitgebreide wetgeving opgebouwd op het gebied van lucht- en zeetransport. Omdat de Gemeenschap steeds sterker betrokken raakt bij zaken die in deze twee organisaties worden behandeld, met als gevolg daarvan ontwikkeling van interne regels door de Gemeenschap, moet deelname van de Gemeenschap aan de ICAO en de IMO, internationale organisaties die internationale regels vaststellen op het gebied van lucht- en maritiem transport, worden versterkt. Op die manier zal de Gemeenschap kunnen voldoen aan haar verplichtingen met betrekking tot haar externe bevoegdheid, en de samenhang tussen communautair en internationaal recht in deze economisch zo belangrijke sectoren waarborgen.

Het Europese Hof van Justitie heeft reeds in 1971 bepaald dat, aangezien de Gemeenschap gemeenschappelijke interne regels ontwikkelt, zij ook gezag verwerft over externe onderhandelingen die van invloed zijn op die gemeenschappelijke regels (AERT-doctrine [2]). Enkele jaren later verklaarde het Hof van Justitie in Advies 1/76 dat, indien de Gemeenschap een interne bevoegdheid heeft om een specifiek doel te bereiken, het impliciet ook over de exclusieve externe bevoegdheid terzake beschikt, voorzover uitoefening van die bevoegdheid nodig is om genoemde doelstelling te bereiken [3].

[2] Zaak 22/70 van 31.03.1971 Commissie tegen de Raad, Jurispr. 1971, blz. 263.

[3] Advies 1/76 van 26.04.1977, ontwerpakkoord betreffende de instelling van een Europees oplegfonds voor de binnenschipvaart, Jurispr. 1977, blz. 741.

In Advies 1/94 [4] heeft het Hof de grondgedachte van genoemde twee arresten bevestigd. Verder verklaarde het: "wanneer de Gemeenschap in haar interne wetgeving bepalingen heeft opgenomen betreffende de aan onderdanen van derde landen toe te kennen behandeling, of wanneer zij haar instellingen uitdrukkelijk de bevoegdheid heeft verleend om met derde landen te onderhandelen, verwerft zij een exclusieve externe bevoegdheid op het door die wetgeving bestreken gebied. Hiervan is in elk geval ook sprake, zelfs bij ontstentenis van een bepaling die de Gemeenschapsinstellingen met zo veel woorden machtigt om met derde landen te onderhandelen, wanneer de Gemeenschap (...) volledig heeft geharmoniseerd. Immers de aldus vastgestelde gemeenschappelijke regels zouden kunnen worden aangepast, in de zin van genoemd arrest AETR, indien de lidstaten vrij blijven om met derde landen te onderhandelen." [5]

[4] Advies 1/94 van 15.11.1994, Bevoegdheid van de Gemeenschap om internationale akkoorden op het gebied van diensten en bescherming van de intellectuele eigendom te sluiten, Jurispr. 1994, blz. I-5267.

[5] Advies 1/94, paragrafen 95 en 96.

Bijgevolg heeft de Gemeenschap geen andere keuze dan toe te treden tot de verdragen van Chicago en Genève teneinde haar verplichtingen na te komen die zowel voortvloeien uit de secundaire wetgeving als uit de beginselen ingevolge de jurisprudentie van het EHJ.

Afgezien van de juridische overwegingen zegt de Commissie in het recente Witboek "Europees vervoerbeleid voor het jaar 2010: tijd om te kiezen" [6] dat: "(...) de Europese Unie de eerste handelsmacht ter wereld is, die een groot deel van zijn handel buiten de Unie drijft en toch slechts een zeer bescheiden rol speelt bij de vaststelling van internationale voorschriften die het vervoer in sterke mate reguleren. Dit houdt ook verband met het feit dat de Unie als zodanig uitgesloten is van de meeste intergouvernementele organisaties, waar zij slechts de status van waarnemer heeft."

[6] COM(2001)370 van 12.09.2001.

Derhalve is de Commissie van mening dat "aan deze situatie (...) snel een einde (dient) te komen door de toetreding van de Gemeenschap tot de intergouvernementele organisaties die voorschriften voor het vervoer vaststellen, zodat de dertig leden van de uitgebreide Unie niet alleen met één mond spreken maar ook invloed krijgen op het beleid van deze organisaties en dat kunnen sturen in de richting van een internationaal transportsysteem dat is gebaseerd op de beginselen van duurzame ontwikkeling."

Welk effect zorgvuldig gecoördineerde communautaire actie kan hebben op de besluitvorming binnen de ICAO en de IMO, is reeds gedemonstreerd in het kader van de bestaande, zeer beperkte mogelijkheden tot effectieve deelname door de Gemeenschap. Op het gebied van maritieme veiligheid heeft de Gemeenschap ermee ingestemd om enkelwandige tankers vanaf 2015 uit haar havens te weren. De vastberadenheid van de Europese Unie heeft ertoe geleid dat de IMO haar geplande tijdschema voor afschaffing van die schepen heeft gewijzigd. Ook de inspanningen van de Gemeenschap om een geleidelijke vermindering van het vliegtuiglawaai te bereiken hebben bijgedragen tot een vlotter verloop van de multilaterale besprekingen inzake de herziening van de ICAO-normen inzake vliegtuiglawaai.

Het probleem, en hoe het verder moet

De bestaande regeling, dat de Gemeenschap binnen de ICAO, of de Commissie binnen de IMO, als waarnemer aan de werkzaamheden mag deelnemen, is onbevredigend en onvoldoende om een effectieve vertegenwoordiging van het communautair standpunt te waarborgen.

In dit verband doet het feit dat de Gemeenschap enkel als waarnemer op ad-hocbasis kan worden uitgenodigd om vergaderingen bij te wonen van dochterorganen van de ICAO-Raad, en geen informatie ontvangt over de dagelijkse activiteiten van de ICAO-Raad en de Luchtvaartnavigatiecommissie, de organen waar de besluiten worden voorbereid en genomen gedurende de interval van 3 jaar tussen de vergaderingen van de ICAO-Vergadering, een ernstig probleem rijzen voor de Commissie.

Ook maakt de waarnemersstatus van de Commissie in de IMO het haar niet mogelijk namens de Gemeenschap te spreken betreffende aangelegenheden die uitsluitend tot de bevoegdheid van de Gemeenschap behoren of te verwijzen naar besluiten die op communautair niveau zijn genomen, aangezien elk nationaal standpunt enkel als zodanig wordt beschouwd, onafhankelijk van het communautaire lidmaatschap van de lidstaat die het formuleert. Derhalve maakt de waarnemersstatus het nuttig effect van de coördinatie van standpunten moeilijk, en werkt deze in plaats daarvan het ontstaan van standpunten die in strijd zijn met de communautaire belangen in de hand.

Er is dus duidelijk een dispariteit tussen het legitieme recht van de Europese Gemeenschap om haar bevoegdheden uit te oefenen in eigen naam en de status die aan de Gemeenschap of de Commissie wordt toegekend in deze twee organisaties.

Aangezien de Verdragen van Chicago en Genève waarbij de twee internationale organisaties zijn opgericht uitsluitend voorzien in lidmaatschap van staten, vereist toetreding van de Gemeenschap wijziging van die verdragen, in die zin dat ook regionale organisaties voor economische integratie lid mogen worden. Dus moet er, voordat de Gemeenschap kan toetreden, eerst een voorstel worden ingediend tot wijziging van het Verdrag van Chicago, respectievelijk het Verdrag van Genève, dat met een twee derde meerderheid door de respectievelijke voltallige vergaderingen van de organisaties moet worden aangenomen, en geratificeerd overeenkomstig de bepalingen van de respectievelijke Verdragen [7].

[7] In het geval van de IMO wordt twee derden van de verslagsluitende staten; in het geval van de ICAO het aantal door de voltallige vergadering aangegeven verdragsluitende staten, welk aantal niet meer dan twee derden van het totale aantal verdragsluitende staten mag bedragen.

Daarom adviseert de Commissie de Raad haar te machtigen onderhandelingen te voeren over de nodige wijzigingen van de Verdragen.

Aangezien de Gemeenschap echter pas tot de ICAO of IMO zal kunnen toetreden nadat de wijzigingen van de respectievelijke verdragen zijn geratificeerd door het benodigde aantal lidstaten van de organisaties, valt te verwachten dat de hele procedure veel tijd zal gaan kosten.

Overgangsbepaling

In verband met het voorgaande wordt een overgangsregeling voorgesteld, die zal worden vastgesteld, zodra de Commissie toestemming heeft gekregen om over wijziging van het Verdrag te onderhandelen. Doelstelling is dat de werkverhoudingen tussen de EG en de ICAO/IMO worden verbeterd, rekening houdende met de noodzaak van en de voorwaarden voor betere deelname aan de werkzaamheden van deze organisaties.

Vanwege de verschillen tussen de reglementen en de werking van beide internationale organisaties zijn de bestaande mogelijkheden tot deelname door de EG aan hun werkzaamheden nogal ongelijk.

Zo heeft de Europese Commissie in de IMO de status van permanente waarnemer, en is zij derhalve gemachtigd alle documenten te ontvangen en naar believen deel te nemen, terwijl in de ICAO de Gemeenschap de status van niet-permanente waarnemer heeft, slechts op uitnodiging aan vergaderingen mag deelnemen [8], en alleen toegang heeft tot de met deze vergaderingen verband houdende documenten; de juridische beperking is met betrekking tot de ICAO nog sterker dan de IMO. In de praktijk is het gevolg hiervan dat de Commissie voor IMO-vergaderingen het standpunt van de lidstaten coördineert, terwijl het in het kader van de ICAO zo kan zijn dat de Gemeenschap de vergaderingen van bindende besluiten nemende ICAO-organen niet kan bijwonen.

[8] De bestaande interne ICAO-regels voorzien niet in de status van permanente waarnemer.

In verband met het bovenstaande wordt in de twee delen van de mededeling betreffende de ICAO en IMO respectievelijk verschillende nadruk gelegd op de tussentijdse stappen en zijn de desbetreffende aanbevelingen afgestemd op de behoeften en mogelijkheden van de respectievelijke situatie.

Vanwege de zwakheid van de huidige status van de Gemeenschap met betrekking tot de werkzaamheden van de ICAO en ook vanwege het veraf gelegen ICAO-hoofdkwartier zal de Commissie tegelijk met de onderhandelingen over het lidmaatschap ook de vertegenwoordiging doeltreffender maken, door aanwijzing van een permanente vertegenwoordiger ter plaatse (de lidstaten van de Raad van de ICAO hebben permanente vertegenwoordigers). Voorts zijn passende interne communautaire procedures vereist die zijn afgestemd op de feitelijke werksituatie binnen de ICAO.

Bij de IMO, waar wel coördinatie plaatsvindt, maar waar de Gemeenschap niet met één stem mag spreken, is een gecoördineerde actie van de lidstaten binnen de IMO-comités nodig om het Voorzitterschap of de Commissie, naar gelang van wie bevoegd is, in staat te stellen het standpunt van de Gemeenschap naar voren te brengen. Het proces van volledige deelname zal waarschijnlijk geruime tijd in beslag nemen. Gedurende de hele procedure zal het van belang zijn nauwe betrekkingen te onderhouden met de overige verdragsluitende partijen van de IMO en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven. Daarom moet ook de mogelijkheid van een permanente vertegenwoordiger van de Commissie binnen de IMO worden overwogen.

Conclusies.

De Commissie verzoekt de Raad:- de Commissie te machtigen namens de Gemeenschap te onderhandelen over wijziging van de Verdragen van Chicago en Genève, teneinde de Gemeenschap daarvan lid te laten worden, alsmede over passende regelingen voor de overgangsperiode; en/of

- passende interne communautaire procedures vast te stellen om doeltreffende deelname aan de werkzaamheden van beide organisaties mogelijk te maken.

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD teneinde de Commissie te machtigen onderhandelingen met de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) te openen en te voeren betreffende de voorwaarden en modaliteiten van toetreding van de Europese Gemeenschap

1. Inleiding

De Gemeenschap raakt steeds nauwer betrokken bij aangelegenheden waarmee de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) zich bezighoudt, inclusief de goedkeuring van interne regels van de Gemeenschap, zodat een verdergaande deelneming aan het werk van de ICAO noodzakelijk is geworden om ervoor te zorgen dat het optreden in de ICAO in overeenstemming is met de communautaire verplichtingen en te garanderen dat de Gemeenschap steeds een coherent standpunt inneemt.

De Commissie meent dan ook, zoals zij met bijzondere nadruk stelt ten aanzien van het luchtvervoer in haar recente Witboek "Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: tijd om te kiezen" [9], dat er onmiddellijk verandering moet komen in de huidige situatie waarin de Gemeenschap weinig te zeggen heeft over de goedkeuring van de in de sector geldende internationale regels, omdat zij bij de ICAO niet meer dan waarnemersstatus heeft, en dat zij dus in de gelegenheid moet worden gesteld tot de Organisatie toe te treden. Alleen op deze manier kan worden bereikt dat de belangen van de Gemeenschap volledig veilig worden gesteld en behoorlijk in aanmerking worden genomen bij de werkzaamheden van de ICAO i.v.m. de goedkeuring van internationale regels op het vlak van het luchtvervoer.

[9] COM(2001) 370 van 12/9/2001.

Hiertoe is echter een wijziging vereist van het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart, dat nl. uitsluitend voorziet in een lidmaatschap van staten, een proces dat met twee derde van de stemmen in de Vergadering moet worden goedgekeurd, gevolgd door de ratificatie van de lidstaten van de ICAO. Dit proces zal geruime tijd in beslag nemen, zodat het in de tussentijd nodig zal zijn, bij wijze van interimmaatregel, de interne communautaire procedures voor de coördinatie van de standpunten in de ICAO te verbeteren en de betrekkingen tussen de EG en de ICAO te verstevigen. In deze mededeling worden nu de noodzaak van en de voorwaarden voor een verbeterde deelneming aan de ICAO-werkzaamheden nader besproken.

De Commissie beveelt de Raad derhalve aan:

- de Commissie te machtigen onderhandelingen met de ICAO te openen en te voeren betreffende de voorwaarden en modaliteiten betreffende toetreding van de Europese Gemeenschap tot de ICAO;

- de Commissie te machtigen met de ICAO, bij wijze van overgangsmaatregel, te onderhandelen over de status van permanent waarnemer voor de Gemeenschap.

- een speciaal comité te benoemen om de Commissie bij te staan in deze taak;

- de voorgestelde onderhandelingsrichtsnoeren aan te nemen.

Verder beveelt de Commissie de Raad aan de lidstaten te verzoeken zich achter deze doelstellingen te scharen.

2. Communautaire bevoegdheden en een gemeenschappelijk belang bij aangelegenheden waarmee de ICAO zich bezighoudt

De Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) is een gespecialiseerde tak van de Verenigde Naties die verantwoordelijk is voor de vaststelling van internationale normen, aanbevolen praktijken en procedures voor de technische, economische en juridische werkterreinen van de internationale burgerluchtvaart [10].

[10] De doelstellingen van de ICAO, en bijzonderheden omtrent de structuur van de Organisatie en het functioneren van de ICAO-organen zijn in Bijlage II te vinden.

Naast terreinen met gevestigde communautaire bevoegdheden (b.v. op douanegebied) en de algemene verantwoordelijkheden van de Gemeenschap voor het functioneren van de luchtvervoermarkt, zijn er ICAO-werkterreinen, zoals de bescherming van het milieu, markttoegang, computerreservatiesystemen, luchtverkeersleiding en satellietnavigatie, veiligheid en beveiliging bij het luchtvervoer, waarbij de Gemeenschap in de loop der jaren steeds nauwer betrokken is geraakt, en door de goedkeuring van communautaire wetgeving op deze gebieden is er dan ook een aantal onderwerpen binnen de communautaire bevoegdheden gekomen [11], zulks in overeenstemming met de desbetreffende jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie [12].

[11] Zie Bijlage I voor een lijst van relevante communautaire wetgeving.

[12] Commissie tegen de. Raad, Zaak 22/70 (ERTA) [1971] Jurisprudentie 1971, blz. 263;

In de onderhandelingsrichtsnoeren betreffende de toetreding van de Gemeenschap tot Eurocontrol [13] heeft de Raad al erkend dat de Gemeenschap uitgebreide bevoegdheid bezit in verband met in de bijlage ervan opgesomde aangelegenheden, namelijk

[13] Doc. 10208/98 AVIATION 38 van de Raad van 15.07.1998.

- luchtverkeersleiding, inzoverre de toepassing van communautaire wettelijke besluiten betreffende normalisatie, onderzoek en ontwikkeling, en trans-Europese vervoersnetwerken van invloed is op het luchtverkeersleiding en gerelateerde uitrusting;

- activiteiten van Eurocontrol die implicaties kunnen hebben voor de praktijken van de lidstaten inzake overheidsaankopen, en

- luchtverkeersrechten, inzovere de toepassing van operationele regels een direct effect kan hebben op verkeersrechten of door de instelling van routeheffingsbeginselen kan worden gediscrimineerd onder de communautaire luchtvaartmaatschappijen.

Voorts is de Gemeenschap onlangs toegetreden tot het Verdrag van Montreal tot het brengen van eenheid in enige bepalingen inzake het internationale luchtvervoer [14].

[14] Gedaan te Montreal op 28 mei 1999.

De noodzaak om een samenhang tussen de door de ICAO vastgestelde internationale regels en de voorschriften van de Gemeenschap te verzekeren, èn om ICAO-besluiten te voorkomen waardoor de Gemeenschap al bij voorbaat vleugellam wordt gemaakt, doet zich steeds meer gevoelen.

Wat de ICAO doet, varieert van het formuleren van politieke verklaringen (aanbevelingen en resoluties), tot de goedkeuring van instrumenten, zoals normen, die wettelijk bindend kunnen worden . Wat dit betreft, kunnen de volgende typen activiteiten, met hun potentiële gevolgen voor de Gemeenschap, worden onderscheiden:

- De vaststelling van technische normen die, wanneer zij eenmaal zijn goedgekeurd, voor de lidstaten [15] bindend zijn en gevolgen zouden kunnen hebben voor de werking van de interne markt. Het voornaamste voorbeeld is hier de voorbereiding van milieunormen en de toekomstige GNSS-normen [16].

[15] De staten mogen gedurende het goedkeuringsproces wel aangeven op welke punten zij van mening verschillen.

[16] GNSS = Global Navigation Satellite System.

- De vaststelling van operationele en technische regels en richtsnoeren voor de verlening van vervoersdiensten, tussenstopdiensten, luchthavendiensten, en luchtvaartnavigatiediensten. Op dit gebied heeft de Gemeenschap reeds voorschriften goedgekeurd en zou zij er wellicht belang bij hebben verdere voorschriften vast te stellen. Op dergelijke gebieden kunnen ICAO en Gemeenschap nauwer gaan samenwerken en de ontwikkeling bevorderen van veilig en geregeld luchtvervoer. Voorbeelden zijn hier computerreservatiesystemen, de toewijzing van slots en vergemakkelijking van de douaneformaliteiten.

- De vaststelling van politieke richtsnoeren, door de goedkeuring, in de Vergadering, van resoluties op luchtvaartgebied, b.v. met betrekking tot milieu, veiligheid of luchtverkeersleiding. Deze politieke richtsnoeren kunnen dan worden omgezet in normen en aanbevolen praktijken. Het is belangrijk dat dergelijke resoluties en normen aansluiten op de communautaire doelstellingen en deze ondersteunen.

- De ontwikkeling van een internationale samenwerkingsstrategie gebaseerd op geografische en financieringsprioriteiten. Dergelijke activiteiten kunnen strijdig zijn met het gemeenschappelijk extern beleid. Een voorbeeld is de totstandbrenging van een Internationale Financiële Faciliteit voor de veiligheid in de luchtvaart, welke van invloed kan zijn op de steunprogramma's van de EG en de rol van bestaande financieringsinstellingen.

De noodzakelijke internationale normalisering is in de eerste plaats tot stand gebracht door middel van bijlagen bij het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart (in de wandeling het "Verdrag van Chicago" genoemd). Elke bijlage bestaat in hoofdzaak uit internationale normen en aanbevolen praktijken (SARP's). Op het ogenblik zijn er 18 bijlagen bij het Verdrag, ter regeling van alle technische deelgebieden van de luchtvaart: het verlenen van vergunningen aan personeel, de luchtvaartregels, aeronautische meteorologie, aëronautische kaarten, meeteenheden, exploitatie van vliegtuigen, nationaliteit en kentekens, luchtwaardigheid, aëronautische telecommunicatie, luchtvervoerdiensten, opsporings- en reddingsdiensten, onderzoek van vliegtuigongelukken, vliegvelden, aëronautische informatiediensten, vliegtuiglawaai en motoremissies, beveiliging en het veilig vervoer van gevaarlijke goederen.

Aldus omvatten de werkzaamheden van de ICAO onder meer de ontwikkeling van regels die van invloed kunnen zijn op bestaande communautaire voorschriften en beleidssectoren; en het risico bestaat dan ook dat er, tenzij de Gemeenschap daadwerkelijk aan deze werkzaamheden gaat deelnemen, uiteindelijk internationale regels worden vastgesteld die misschien niet in het belang van de Gemeenschap als geheel zullen zijn.

3. Lidmaatschap van de Gemeenschap

3.1. Status van de Europese Gemeenschap en deelneming van de Commissie aan de werkzaamheden van de ICAO

Ingevolge een Mededeling van de Commissie aan de Raad betreffende de betrekkingen met de ICAO in maart 1988 [17] heeft de Commissie op 12 april 1988 een verzoek gericht aan de ICAO om betrekkingen in te stellen tussen de ICAO en de Europese Gemeenschap die deze laatste in staat stellen te profiteren van een permanente uitnodiging op de vergaderingen van de ICAO en daaraan deel te nemen als waarnemer.

[17] SEC(88) 341

In februari 1989 heeft de ICAO-Raad, ingevolge een uitwisseling van brieven betreffende dit verzoek, besloten de Commissie op te nemen in de lijst van organisaties die uitgenodigd kunnen worden tot deelname aan de passende vergaderingen van de ICAO.

De Gemeenschap, vertegenwoordigd door de Commissie, heeft sindsdien de status van (niet-permanent) waarnemer en staat op de lijst van internationale organisaties welke, telkenmale bij besluit van de Raad van de ICAO, mogen worden uitgenodigd om vergaderingen bij te wonen [18].

[18] Opgemerkt zij dat de ICAO-Raad het had over deelname van de Commissie. De Commissie van haar kant heeft het consistent gehad over deelname van de Gemeenschap, vertegenwoordigd door de Commissie en, in de bij de ICAO ingediende accrediteringsbrieven, over de delegatie van de Europese Gemeenschap.

Wanneer de Commissie wordt gevraagd om namens de Gemeenschap een ICAO-vergadering bij te wonen, moet zij, in overeenstemming met de door het COREPER op 11 november 1988 [19] goedgekeurde procedure, dit Comité hiervan in kennis stellen en diens goedkeuring voor deelneming aan de vergadering in kwestie verkrijgen.

[19] Het COREPER betreffende het verzoek om deelneming, als waarnemer, van de Gemeenschap aan vergaderingen van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO)"

Deze bijzonder logge procedure, die enkel de machtiging van Commissieambtenaren om aan een vergadering deel te nemen betreft, is destijds ingegeven door het feit dat de Gemeenschap maar zeer beperkt actief was op luchtvaartgebied en de heersende opvatting was toentertijd dat de Commissie een ongelimiteerde deelneming aan de ICAO-activiteiten diende te vermijden. In de huidige situatie, en gezien de ontwikkelingen die zich in de wereld hebben voorgedaan en de Communautaire bevoegdheid, is deze procedure niet langer passend en volkomen achterhaald.

Bijzonderheden over de status van de Gemeenschap en de deelneming van de Commissie aan de ICAO-werkzaamheden worden in Bijlage III gegeven.

De huidige status van de Gemeenschap, met alle daaraan verbonden beperkingen voor de vertegenwoordiging van de Gemeenschapsbelangen in ICAO-verband - zie Sectie 4 hieronder - is duidelijk ontoereikend.

3.2. De noodzaak van communautair lidmaatschap

Door de ontwikkeling die de interne regels van de Gemeenschap, zoals aangegeven in de voorgaande sectie, op een groot aantal deelgebieden van het luchtvervoer hebben doorgemaakt, wordt een nauwere betrokkenheid van de Gemeenschap bij de activiteiten van ICAO noodzakelijk, wil zij in een positie verkeren om haar verplichtingen met betrekking tot haar externe bevoegdheid te kunnen nakomen en te kunnen garanderen dat de Gemeenschap steeds een coherent standpunt inneemt.

Derhalve is de Commissie van mening dat [20] "aan deze situatie (...) snel een einde (dient) te komen door de toetreding van de Gemeenschap tot de intergouvernementele organisaties die voorschriften voor het vervoer vaststellen, zodat de dertig leden van de uitgebreide Unie niet alleen met één mond spreken maar ook invloed krijgen op het beleid van deze organisaties en dat kunnen sturen in de richting van een internationaal transportsysteem dat is gebaseerd op de beginselen van duurzame ontwikkeling. Met name op het gebied van de luchtvaart is het absoluut noodzakelijk dat Europa met één stem spreekt bij het behartigen van haar industriële en milieubelangen."

[20] COM(2001)370 van 12.9.2001.

De Commissie stelt zich namelijk op het standpunt dat de belangen van de EG alleen dan volledig worden veiliggesteld en behoorlijk in ICAO-verband kunnen worden behartigd indien de EG als volwaardige deelnemer wordt toegelaten, m.a.w. indien zij tot het Verdrag van Chicago kan toetreden. Een verbeterde status, niet van volwaardig lid, maar van permanent waarnemer zou stellig een belangrijke stap vooruit zijn ten opzichte van de huidige zeer onbevredigende situatie, zonder dat de lidstaten hun positie in de Organisatie of hun stemrecht zouden verliezen; wel zou deze oplossing nog ontoereikend zijn vanuit de visie dat, zoals aangegeven in het EG-Verdrag de belangen van de EG in alle gevallen in gunstige omstandigheden moeten worden behartigd.

3.3. Verzoek om toetreding

De Commissie meent daarom dat er onderhandelingen met de ICAO moeten worden aangeknoopt met het oog op het partij worden bij het Verdrag van Chicago van de Gemeenschap. Aangezien het Verdrag van Chicago alleen voorziet in een lidmaatschap van staten, moet voor een toetreding van de EG het Verdrag zo worden gewijzigd dat regionale organisaties voor economische integratie ook lid kunnen worden [21].

[21] De relevante bepalingen van het Verdrag van Chicago zijn te vinden in de Hoofdstukken VIII (De Vergadering) en XXI (Ratificaties, toetredingen, wijzigingen en opzeggingen); in Bijlage IV worden deze weergegeven.

Te dien einde moet een voorstel voor een wijziging van het Verdrag van Chicago worden voorgelegd aan de ICAO-Vergadering [22] om in het Verdrag een bepaling te kunnen opnemen in de geest van artikel 53 van het Verdrag van Montreal [23]. Een dergelijke wijziging moet worden goedgekeurd met een meerderheid van twee derde van de stemmen in de Vergadering en door het in de Vergadering gespecificeerde aantal verdragsluitende staten worden geratificeerd. Het aldus gespecificeerde aantal mag niet minder belopen dan twee derde van het totale aantal verdragsluitende staten [24].

[22] In overeenstemming met artikel 49 van het Verdrag van Chicago inzake bevoegdheden en plichten van de Vergadering.

[23] Verdrag voor eenmaking van bepaalde regels voor internationaal luchtvervoer, gesloten te Montreal op 28 mei 1999. Dit impliceert dat enkel sommige bepalingen van toepassing zullen zijn op regionale organisaties voor economische integratie. Artikel 53 van het Verdrag van Montreal bepaalt immers duidelijk welke bepalingen van het verdrag op dergelijke organisaties zullen worden toegepast.

[24] Artikel 94 van het Verdrag van Chicago.

Wijziging van het verdrag is een eerste vereiste voor toetreding van de Gemeenschap. Wijziging betekent niet automatisch dat de Gemeenschap partij wordt bij het gewijzigde verdrag.

De Commissie zou door de Raad moeten worden gemachtigd tot het voeren van onderhandelingen over een dergelijke wijziging. De Raad zou tevens de interne communautaire regels moeten goedkeuren voor de bepaling van de standpunten en de modaliteiten betreffende de deelneming van de Commissie als vertegenwoordigster van de Gemeenschap.

De vereiste stappen voor een toetreding van de Gemeenschap zijn achtereenvolgens:

- De Raad machtigt de Commissie tot het voeren van onderhandelingen over de voorwaarden voor en de modaliteiten van de toetreding van de Europese Gemeenschap tot de ICAO, via een wijziging van het Verdrag van Chicago waardoor het lidmaatschap open zal staan voor regionale organisaties voor economische integratie, zulks in de geest van artikel 53 van het Verdrag van Montreal.

- De Gemeenschap dient bij de bevoegde organen van de ICAO het verzoek in voor de noodzakelijke wijzigingen om een regionale organisatie voor economische integratie in staat te stellen partij te worden.

- De wijzigingen gelden dan voor staten die deze wijzigingen hebben geratificeerd, voor zover deze is geratificeerd door het in de Vergadering gespecificeerde aantal verdragsluitende staten. Het aldus gespecificeerde aantal mag niet minder belopen dan twee derde van het totale aantal verdragsluitende staten."

- De Commissie hecht haar goedkeuring aan een voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende de toetreding van de Europese Gemeenschap tot de ICAO en legt dit aan de Raad voor.

- Ingevolge deze beschikking van de Raad kan de Gemeenschap nu toetreden tot de ICAO door middel van een kennisgeving aan de regering van de VS (artikel 92 van het Verdrag van Chicago).

- De toetreding van de Gemeenschap wordt effectief overeenkomstig de relevante bepaling van het Verdrag van Chicago zoals gewijzigd.

Dit toetredingsproces zal enige tijd duren, zodat het in de tussentijd nodig zal zijn, bij wijze van overgangsmaatregel, de betrekkingen tussen de EG en de ICAO te verstevigen.

4. Initiatieven om de deelneming van de Gemeenschap gedurende de overgangsperiode uit te breiden

4.1. Bestaande beperkingen voor de deelneming aan vergaderingen

Het feit dat de Gemeenschap niet kan deelnemen aan de vergaderingen van de Raad van de ICAO en de Luchtvaartnavigatiecommissie (ANC) en niet op de hoogte wordt gehouden van de dagelijkse activiteiten van deze organen, maar alleen op ad-hocbasis kan worden uitgenodigd om vergaderingen van secundaire organen als waarnemer bij te wonen, vormt voor de Gemeenschap, die bij het werk van de ICAO betrokken wil worden, een ernstig probleem. Want het zijn de Raad van de ICAO en de ANC waar de besluiten worden voorbereid en genomen [25] gedurende de 3 jaren die tussen de bijeenkomsten van de Vergadering verlopen. Zo kan de Raad bijvoorbeeld de procedure voor de goedkeuring van een norm opstarten met alle daaraan verbonden gevolgen voor de interne markt en kunnen de lidstaten een steeds verder afwijkende koers varen zonder dat er voor de Gemeenschap van enige transparantie sprake is.

[25] De Raad van de ICAO is bevoegd tot het nemen van besluiten die bindend zijn voor de verdragsluitende staten van de ICAO; De Luchtvaartnavigatiecommissie (ANC) heeft een soortgelijke effectieve beslissingsbevoegdheid. De werkzaamheden van de Organisatie worden gedurende de 3-jarige tijdvakken tussen de bijeenkomsten van de Vergadering uitgevoerd onder toezicht van de Raad, die, hoewel het lidmaatschap ervan niet voor alle staten openstaat, bevoegd is om besluiten te nemen welke voor de verdragsluitende staten bindend zijn. De Raad, welke verantwoording moet afleggen aan de Vergadering, is bevoegd tot het nemen van besluiten, zoals de goedkeuring van normen en aanbevolen praktijken (SARP's), die voor de verdragsluitende staten bindend zijn, tenzij door hen om een afwijking wordt verzocht. De Raad houdt 3 zittingen per jaar, waarbij elke zittingsperiode 2 maanden duurt. In verband met het vergaderrooster van de Raad en de comités moeten de vertegenwoordigers van de leden van de Raad bijna permanent in Montreal verblijven. De ANC, het voornaamste orgaan dat met de voorbereiding van internationale normen en aanbevolen praktijken (SARP's), en procedures voor luchtvaartnavigatiediensten (PANS) belast is, heeft een soortgelijke effectieve beslissingsbevoegdheid op technisch vlak, hoewel de Raad voor de definitieve goedkeuring ervan verantwoordelijk is. Bijzonderheden omtrent de structuur van de Organisatie en de werking van de ICAO-organen zijn te vinden in Bijlage I.

De coördinatie van standpunten in deze zaken wordt bemoeilijkt door het feit dat de werkdocumenten voor Raad en ANC pas enige dagen voor de vergaderingen beschikbaar komen en dat waarnemers hierin geen inzage krijgen. Dit zijn allemaal beperkingen die uit de weg moeten worden geruimd.

4.2. Coördinatie van communautaire standpunten

Daar de ICAO zich in ruime mate bezighoudt met kwesties op het vlak van de communautaire bevoegdheden of van gemeenschappelijk belang, is voorafgaande coördinatie tussen de Commissie en de lidstaten in deze aangelegenheden noodzakelijk. Beschikking 80/50/EEG van de Raad van 20.12.1979 [26] voorziet in een overlegprocedure inzake luchtvervoerkwesties waarmee internationale organisaties zich bezighouden.

[26] PB L 18 van 24.1.1980, blz. 24.

Rond deze coördinatie van standpunten doen zich evenwel enkele problemen voor: in verband met (i) de beschikbaarheid van informatie, met (ii) de organisatie van de coördinatie, en (iii) de goedkeuring en presentatie van het gemeenschappelijk standpunt. Als gevolg van deze, hieronder aangegeven, problemen is Beschikking 80/50/EEG van de Raad niet langer toereikend voor de coördinatie van standpunten in de ICAO, waartoe nl. een tijdige toegang tot informatie vereist is en verder regels en procedures die goed zijn aangepast aan de manier waarop de ICAO-organen te werk gaan, en een vertegenwoordiging van de Gemeenschapsbelangen bij de besluitvormingsorganen nodig zijn.

4.2.1. Toegang tot informatie

Voor de Commissie is het van essentieel belang dat zij alle relevante informatie tijdig ontvangt zodat zij het nodige kan doen om nodeloze wrijvingen te vermijden, en om zoveel mogelijk te verzekeren dat de Commissie-initiatieven op die van de ICAO worden afgestemd.

In dit verband zij opgemerkt dat de ICAO-documenten slechts een beperkte verspreiding hebben zodat de Commissie niet regelmatig documentatie ontvangt en het in elk geval zonder documentatie over Raads- en ANC-vergaderingen moet stellen. De tijdige ontvangst van deze documentatie is een eerste vereiste, wil de Commissie in een positie verkeren om overleg met de lidstaten te initiëren en de standpunten te kunnen coördineren. Dank zij een beter gebruik van het internet, met toestemming van het ICAO-Secretariaat, is er in deze situatie enige verbetering gekomen, maar bevredigend is deze nog niet.

4.2.2. Organisatie van de coördinatie

Daar alle lidstaten van de Europese Gemeenschap ook lid zijn van de Europese Burgerluchtvaartconferentie (ECAC) [27], worden de standpunten wel tot op zekere hoogte binnen die organisatie gecoördineerd, in het bijzonder bij de voorbereiding van een Vergadering. Zoals de ervaringen bij de ICAO-Vergadering echter uitwijzen, gaat de coördinatie in de Gemeenschap noodzakelijkerwijs veel dieper dan in de ECAC, waar de belangen verder uiteenlopen en er geen bindende wetgeving is.

[27] De ECAC is een raadgevende intergouvernementele organisatie die voornamelijk streeft naar de harmonisatie van burgerluchtvaartbeleid en -praktijken onder haar lidstaten. Zij is opgericht in 1955 en heeft momenteel 37 Europese leden, waaronder alle lidstaten van de EU. De directeuren-generaal voor de burgerluchtvaart komen op gezette tijden bijeen (normaliter tweemaal per jaar) en het dagelijks bestuur is in handen van een coördinerend comité. De ECAC heeft een eigen secretariaat, dat onder toezicht van een uitvoerend secretaris staat.

Het bepaalde in Beschikking 80/50/EEG [28] van de Raad met betrekking tot de uitwisseling van informatie en overleg is verouderd ten opzichte van de nieuwe institutionele regels en praktijken. Een dergelijke coördinatie vergt een geschikt mechanisme, zonder dat de bijzondere betrekkingen van de ECAC met de ICAO worden ondermijnd.

[28] PB L 18 van 24.1.1980, blz. 24.

4.2.3. Goedkeuring en presentatie van standpunten

Aangenomen dat de desbetreffende informatie beschikbaar is, rijst nu de vraag hoe een gemeenschappelijk standpunt moeten worden bepaald en uitgedrukt:

(i) In dit opzicht moeten de bepaling en presentatie van een gemeenschappelijk standpunt op milieugebied tijdens de laatste twee zittingen van de Vergadering [29] als relevant worden beschouwd. Het standpunt in kwestie werd in de Raad bepaald en namens de Gemeenschap en haar lidstaten door het voorzitterschap gepresenteerd. Door aan de vergaderingen zelf deel te nemen kon men de onderhandelingen over de resoluties volgen. Maar, aangezien de documentatie voor de bijeenkomsten van de Vergadering de verdragsluitende staten en de waarnemers al 3 maanden voor de bijeenkomst bereiken, moeten passende procedures worden opgesteld om het standpunt te coördineren.

[29] Commissieverslag over de 32e bijeenkomst van de Algemene Vergadering (september-oktober 1998), COM(1998) 677 def., 25.11.1998.

(ii) Heel anders ziet de situatie eruit bij door de Raad en de ANC goedgekeurde maatregelen. Wegens de uiterst korte termijnen (vaak niet langer dan 24uur) na het beschikbaar komen van de desbetreffende documenten en de korte tijdspannen tussen de bijeenkomsten van de ICAO-Raad, wanneer deze in zitting is, hetgeen ook voor de ANC geldt, kunnen de standpunten alleen maar ter plaatse worden gecoördineerd. Hiertoe is de aanwezigheid van de Commissie vereist en is er behoefte aan regels voor de coördinatie en goedkeuring van gemeenschappelijke standpunten, die zijn aangepast aan de wijze waarop de ICAO-organen te werk gaan.

(iii) Wanneer het aankomt op vergaderingen van panels en studiegroepen, wordt de coördinatie veel moeilijker daar de Commissie, in tegenstelling tot hetgeen bij de Algemene Vergadering en Conferenties het geval is, niet altijd in kennis wordt gesteld en omdat de leden niet als vertegenwoordigers van hun regering, maar op ad-hocbasis worden uitgenodigd. Wel is het zo dat de activiteiten van deze groepen onder toezicht van de Raad staan en dat een "bescheiden" vorm van communautaire coördinatie in het belang van de Gemeenschap zou zijn om conflicten met de werkzaamheden van de ICAO te vermijden.

(iv) Ten slotte pleegt de ICAO met haar leden geregeld overleg over wijzigingen op SARP's [30] en andere aangelegenheden, door middel van "State letters". Ook hier reageren de lidstaten op ongecoördineerde wijze en wordt de Gemeenschap niet vertegenwoordigd; verder ontvangt de Commissie geen informatie en wordt zij aldus voor een voldongen feit geplaatst. Deze moeilijkheden verklaren waarom de Commissie nog nooit eerder geprobeerd heeft een gemeenschappelijk standpunt te presenteren. In het geval van de NOx-norm, om maar eens een voorbeeld te noemen, is een SARP goedgekeurd terwijl een voorstel nog bij de Raad in behandeling was, met als gevolg dat de Gemeenschap zich voor een voldongen feit geplaatst zag.

[30] Normen en aanbevolen praktijken.

Om kort te gaan, heeft de Gemeenschap, afhankelijk van de beschikbare informatie (welke verbeterd dient te worden) de mogelijkheid om, rekening houdend met de ICAO-regels, in de Vergadering een gemeenschappelijk standpunt te bepalen en te presenteren voor de goedkeuring van beleidsbeslissingen, maar heeft zij in de praktijk niet de mogelijkheid de uitvoering van deze beleidsbeslissingen in de Raad, de ANC, de panels, studiegroepen en via de 'State letters' te volgen, doordat de communautaire belangen niet voldoende in de besluitvormingsorganen worden vertegenwoordigd.

4.3 Noodzaak van en voorwaarden voor een verbeterde deelneming aan de werkzaamheden van de ICAO

De noodzaak om de deelneming van de EG aan het werk van de ICAO te verbeteren doet zich steeds meer gevoelen en zal in de toekomst nog schrijnender worden wanneer de Gemeenschap meer en meer bij de door de organisatie behandelde onderwerpen wordt betrokken. Er moeten dan ook passende stappen worden ondernomen om aan deze noodzaak tegemoet te komen.

De huidige samenwerkingsmodaliteiten, die stoelen op een briefwisseling tussen de voorzitter van de Commissie en de voorzitter van de ICAO-Raad in 1988 [31], alsmede op de destijds vastgestelde interne communautaire procedure waarbij de Commissie het COREPER om toestemming vraagt telkens wanneer zij vindt dat er een vergadering moet worden bijgewoond, moeten worden aangepast om rekening te kunnen houden met de behoeften en realiteiten in verband met de steeds nauwere verbondenheid van de verantwoordelijkheden van de Gemeenschap en die van de ICAO. Passende, op de realiteit van het ICAO-werk afgestemde regels voor de coördinatie van standpunten, zijn eveneens vereist.

[31] Zie Bijlage III.

Voor een effectieve deelneming van de Gemeenschap aan de werkzaamheden van de ICAO moeten vier voorwaarden worden vervuld: (1) passende interne communautaire procedures; (2) betere toegang tot informatie; (3) opwaardering van de status van de Gemeenschap; en (4) vaststelling van vertegenwoordigingsmodaliteiten.

4.3.1 Interne communautaire procedures

Wat de communautaire procedures betreft, zouden de betrekkingen met de ICAO op dezelfde manier moeten worden geconcipieerd als in het geval van andere internationale organisaties. Dit houdt in dat de Commissie niet langer het COREPER op de hoogte zou moeten stellen en diens toestemming nodig zou hebben wanneer zij vergaderingen van de ICAO wil bijwonen. Deze verandering zal geen gevolgen hebben voor normale procedures ter voorbereiding van een standpunt van de Gemeenschap of een gecoördineerd standpunt.

De coördinatie van standpunten in de specifieke context van de ICAO-werkzaamheden kan effectief ter plekke worden geregeld door, zoals vereist, de stationering van een permanente vertegenwoordiger van de Commissie te Montreal (zie 4.3.4 hieronder).

Ten aanzien van de presentatie van standpunten moet het communautaire standpunt betreffende aangelegenheden waarvoor de Gemeenschap bevoegd is worden gepresenteerd door de vertegenwoordiger van de Commissie met steun van het Voorzitterschap. Het gemeenschappelijk standpunt betreffende aangelegenheden waarvoor de bevoegdheid gedeeld wordt moet worden gepresenteerd door het Voorzitterschap of de Commissie. Lidstaten mogen zich ten gunste van het gemeenschappelijk standpunt uitspreken.

Een gemeenschappelijk standpunt betreffende andere zaken van gemeenschappelijk belang moet door de vertegenwoordiger van het Voorzitterschap worden gepresenteerd. De Commissie en de lidstaten mogen zich ten gunste van het gemeenschappelijk standpunt uitspreken.

4.3.2. Toegang tot informatie

Met het oog op de effectieve deelneming van de Gemeenschap aan de werkzaamheden van de ICAO moet het probleem worden opgelost van de (tijdige) toegang tot alle relevante ICAO-documenten. Hier kan men niet om heen, wil de Commissie in een positie verkeren om de nodige initiatieven te nemen wanneer zulks dienstig of noodzakelijk is.

Onlangs is in deze situatie enige verbetering gekomen: de ICAO is meer gebruik van het internet gaan maken om een groter aantal documenten voor bevoegde gebruikers toegankelijk te maken, en de Commissie heeft een codenummer ontvangen waardoor zij tot een aantal documenten toegang krijgt.

Het valt evenwel nog te bezien of deze toegang kan worden uitgebreid tot de informatie die binnen de ICAO-Raad of de Luchtvaartnavigatiecommissie circuleert. Mocht dit niet zo zijn, dan zou men voor toegang tot deze informatie aangewezen zijn op de lidstaten en in het bijzonder op het voorzitterschap, en dan zou dit vraagstuk aan de orde moeten worden gesteld in het besluit dat de Commissie aan de Raad ter goedkeuring zal voorleggen (Sectie 6 hieronder).

4.3.3. Status van permanent waarnemer

De positie van de Gemeenschap als waarnemer bij de ICAO moet worden versterkt: de Gemeenschap zou niet langer over dezelfde kam als elke andere internationale organisatie moeten worden geschoren, maar als permanent waarnemer moeten worden geaccepteerd. [32] Dit is reeds het geval bij een veelheid van internationale organisaties, waaronder organisaties van de VN-familie, waar de Gemeenschap waarnemersstatus heeft (de Internationale Unie voor Telecommunicatie, UNCTAD, de VN-Commissie voor internationaal handelsrecht, het VN-milieuprogramma, UNESCO, het Wereldvoedselprogramma, de Wereldgezondheidsorganisatie, de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom, enz.).

[32] In dit verband moet elke dubbelzinnigheid betreffende het feit dat de Commissie de Gemeenschap vertegenwoordigt worden weggewerkt (zie punt 3.1 en bijlage III).

Een permanente-waarnemersstatus zou een regelmatige deelname mogelijk maken aan de activiteiten van de ICAO-organen en een aanzienlijke verbetering met zich meebrengen van het aanzien dat de Gemeenschap geniet en van haar materiële mogelijkheden om actief bij de werkzaamheden van de ICAO betrokken te raken, een en ander doordat zij dan automatisch en tijdig wordt geïnformeerd en uitgenodigd.

Tot besluit beveelt de Commissie de Raad van Ministers aan haar te machtigen om met de ICAO te onderhandelen over de status van permanente-waarnemer en een besluit te nemen over passende stappen van de lidstaten ten aanzien van de ICAO [33] ter ondersteuning van het desbetreffende verzoek van de Commissie (Sectie 6 hieronder).

[33] Daar het ICAO-beleid inzake de betrekkingen met internationale organisaties berust op een resolutie van de Vergadering, zou de toekenning aan de Gemeenschap van een permanente-waarnemersstatus mogelijkerwijze middels een besluit van de Vergadering, en dus niet van de Raad, moeten geschieden.

4.3.4. Vertegenwoordiging in de hoofdzetel van de ICAO

Gezien de werkmethoden van de Organisatie [34], en de afstand tot het hoofdkantoor, is het voor een effectieve deelneming aan de werkzaamheden van de ICAO noodzakelijk een permanent vertegenwoordiger ter plaatse te stationeren (zoals ook het geval is met de staten die lid zijn van de ICAO-Raad).

[34] Zie Bijlage II.

5. Conclusies.

De Gemeenschap moet lid worden van de ICAO en ten dien einde moeten de juiste stappen tot wijziging van het Verdrag van Chicago worden ondernomen.

Aangezien het toetredingsproces geruime tijd zal duren, doet zich in de tussentijd de noodzaak gevoelen de deelneming van de Gemeenschap aan en haar aanwezigheid bij de werkzaamheden van de ICAO te verbeteren en hierbij uit te gaan van wat in andere internationale organisaties gebruikelijk is. Deze verbetering zal geen gevolgen hebben voor de inbreng van de EU-lidstaten in de ICAO. Negatieve reacties of onwilligheid van derde landen worden niet verwacht, ten eerste omdat regionale coördinatie reeds bestaat (ECAC) en met de aanwezigheid van de Gemeenschap alleen maar wordt versterkt en ten tweede omdat de EU-integratie door de ICAO reeds als een realiteit wordt gezien.

De lidstaten van de Europese Gemeenschap zullen het hoe en waarom van deze ontwikkelingen moeten uitleggen aan de derde landen in de ICAO.

6. Aanbeveling

Gezien het voorafgaande beveelt de Commissie de Raad aan de Commissie te machtigen onderhandelingen met de ICAO te openen en te voeren betreffende de voorwaarden en modaliteiten van toetreding van de Europese Gemeenschap tot het Verdrag van Chicago en, bij wijze van interimmaatregel, betreffende de status van permanent waarnemer voor de Gemeenschap bij de ICAO; een speciaal comité te benoemen om de Commissie bij te staan in deze taak; en de in de onderstaande aanbeveling opgenomen onderhandelingsrichtsnoeren aan te nemen.

a) De in de onderstaande aanbeveling opgenomen onderhandelingsrichtsnoeren zijn opgesteld met het oog op het bereiken van de algemene doelstelling om de Gemeenschap lid te laten worden van de ICAO.

Deze status moet de Gemeenschap in staat stellen, in aangelegenheden waarvoor zij bevoegd is, en op voet van gelijkheid met lidstaten van de ICAO:

i) haar zienswijzen duidelijk te maken gedurende onderhandelingen, of op vergaderingen van organen,

ii) ten aanzien van aangelegenheden die bij stemming moeten worden beslist, een stemgewicht te hebben dat equivalent is aan dat van die van haar lidstaten welke vertegenwoordigd zijn in het relevante ICAO-orgaan en gebonden zijn aan communautaire wetgeving waaruit externe bevoegdheid voortvloeit,

iii) in eigen naam instemming te betuigen om de rechten en verplichtingen te aanvaarden die voortspruiten uit de in het kader van de ICAO tot stand gebrachte instrumenten.

In overeenstemming met artikel 300 EG moeten de onderhandelingen worden gevoerd door de Commissie in overleg met een door de Raad benoemd speciaal comité. In hun rol als huidig lid van de ICAO moeten de lidstaten alle mogelijke steun verschaffen voor de toetreding van de Gemeenschap tot het Verdrag van Chicago.

Wat budgettaire kwesties betreft wordt het, gezien het feit dat de financiële bijdragen van de lidstaten van de Europese Unie een deel van de ICAO-begroting vertegenwoordigen, niet passend geacht een aanvullende financiële bijdrage van de Gemeenschap te overwegen. Als uitwijkmogelijkheid zou de Gemeenschap echter een oplossing kunnen overwegen die geïnspireerd is op de oplossing waarvoor gekozen is bij de toetreding van de Gemeenschap tot de FAO, d.w.z. het bijdragen van een bedrag tot dekking van de administratieve en andere uitgaven die voortvloeien uit haar lidmaatschap van het Verdrag van Chicago (mits in ieder geval dit bedrag niet eenzijdig door de ICAO, maar in overeenstemming met de Gemeenschap, wordt vastgesteld).

Tijdens de onderhandelingen kan de vraag aan de orde komen wat de meest passende plaats is voor opname van de regelingen betreffende de toetreding en deelname van de Gemeenschap. De ICAO kan er de voorkeur aan geven sommige regelingen op te nemen in het reglement van orde. Ter wille van de stabiliteit van de regelingen die haar deelname mogelijk maken zou de Gemeenschap er op het eerste gezicht belang bij moeten hebben deze in het verdrag op te nemen. Niettemin is het eveneens belangrijk in dit verband in substantiële speelruimte te voorzien teneinde tegemoet te komen aan mogelijke praktische restricties van ICAO-zijde.

Tenslotte zal de ICAO vermoedelijk deelname van de Gemeenschap mogelijk wensen te maken door de opname van een algemene bepaling betreffende de deelname van regionale organisaties voor economische integratie, en niet alleen van de Gemeenschap. In dat geval zou de Gemeenschap aan de ICAO de nuttige suggestie kunnen doen een definitie te gebruiken in de zin van die welke is opgenomen in het statuut van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties.

Zodra het Verdrag van Chicago is gewijzigd, en in het licht van de behaalde resultaten, zal de Commissie een voorstel voor een besluit van de Raad betreffende toetreding van de Europese Gemeenschap indienen.

b) De Raad zou de Commissie moeten machtigen om met de ICAO, bij wijze van interimmaatregel, te onderhandelen over de status van permanent waarnemer voor de Gemeenschap. De lidstaten zouden maatregelen moeten nemen ten aanzien van de ICAO tot steun van een dergelijk verzoek.

Tijdens de interimperiode zou de presentatie van gemeenschappelijke standpunten in de ICAO moeten gebeuren zoals aangegeven in 4.3.1 hierboven.

AANBEVELING

In het licht van het bovenstaande beveelt de Commissie aan:

- dat de brief in aanhechtsel 1 waarin de ICAO op de hoogte wordt gesteld van de wens van de Gemeenschap onderhandelingen te openen om de toetreding mogelijk te maken van de Europese Gemeenschap tot het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart (« Verdrag van Chicago ») wordt gezonden aan de Secretaris-generaal van de ICAO;

- dat de Raad de Commissie machtigt om met de ICAO te onderhandelen over de voorwaarden en modaliteiten betreffende de toetreding van de Europese Gemeenschap tot het Verdrag van Chicago;

- dat de Raad de Commissie machtigt met de ICAO, bij wijze van interimmaatregel, te onderhandelen over de status van permanent waarnemer;

- dat, aangezien, in overeenstemming met het Verdrag, de Commissie deze onderhandelingen namens de Europese Gemeenschap zal voeren, de Raad een speciaal comité benoemt om haar bij te staan in deze taak, en

- dat de Raad de aangehechte onderhandelingsrichtsnoeren uitvaardigt.

BIJLAGE : ONDERHANDELINGSRICHTSNOEREN

Aanhechtsel 1

Voorstel voor een aan de Secretaris-generaal van de ICAO te zenden brief

Excellentie,

Wij hebben de eer u op de hoogte te stellen dat de Europese Gemeenschap volwaardig lid wenst te worden van de ICAO.

De Europese Gemeenschap is bevoegd om maatregelen te nemen die op het werkterrein van de ICAO liggen. Feitelijk is deze bevoegdheid al aangewend via de aanneming van een aantal instrumenten op gebieden waar de ICAO werkzaamheden heeft verricht of momenteel verricht.

Dientengevolge is de Gemeenschap als zodanig steeds meer betrokken bij de werkzaamheden van de ICAO. Dit heeft op zijn beurt de kwestie aan de orde doen komen van de toetreding van de Gemeenschap tot de ICAO. In dat verband gelooft de Europese Gemeenschap dat haar toetreding tot de ICAO voordelig zou zijn niet alleen voor haarzelf, maar ook voor de ICAO. Immers, het bevorderen van de rechten en verplichtingen die voortspruiten uit zowel het lidmaatschap van de ICAO als uit de toetreding tot instrumenten op gebieden waar de Gemeenschap bevoegd is, zou eveneens de voorgang en resultaten van de werkzaamheden van de ICAO moeten bevorderen.

Het Verdrag van Chicago voorziet echter niet in het lidmaatschap van regionale organisaties voor economische integratie. Daarom zouden wij u willen vragen onderhandelingen te openen met het oog op het aanbrengen van de wijzigingen in het verdrag en de andere interne regels die nodig zijn om de Gemeenschap in staat te stellen lid te worden van de ICAO, alsook betreffende de voorwaarden en modaliteiten betreffende ons lidmaatschap.

De Commissie, bijgestaan door een speciaal comité van lidstaten, zal van Gemeenschapszijde verantwoordelijk zijn voor deze onderhandelingen. De Commissie staat tot de beschikking van de ICAO om spoedig, naar goeddunken van de ICAO, haar vertegenwoordigers te ontmoeten.

Laat ons u tenslotte verzekeren dat, zoals wij ook duidelijk hebben gemaakt, de Gemeenschap zich blijft inzetten om ervoor te zorgen dat de ICAO een attractief forum blijft voor alle landen in de wereld.

Voor de Commissie

De Voorzitter

Voor de Raad van de Europese Unie

De Voorzitter

Aanhechtsel 2

Onderhandelingsrichtsnoeren

- De Gemeenschap moet de status van volwaardig lid verkrijgen op voet van gelijkheid met de staten.

- De status moet deelname van de Gemeenschap aan onderhandelingen en vergaderingen op voet van gelijkheid met de staten mogelijk maken.

- Wat de stemrechten betreft moet de Gemeenschap beschikken over een aantal stemmen equivalent aan die van de lidstaten die vertegenwoordigd zijn in het relevante ICAO-orgaan en gebonden zijn aan de communautaire instrumenten waaruit de externe bevoegdheid voortvloeit.

- De Gemeenschap zal niet bijdragen in de ICAO-begroting. Ingeval dit niet haalbaar blijkt te zijn of de aanvaarding van het lidmaatschap van de Gemeenschap door de huidige ICAO-leden in het gedrang zou brengen, kan de Gemeenschap als uitwijkmogelijkheid het beschikbaar stellen aanvaarden van een bedrag ter vergoeding van de administratieve en andere kosten die voortvloeien uit haar lidmaatschap van de ICAO. Dit bedrag zou niet unilateraal door de ICAO, maar in overeenstemming met de Gemeenschap dienen te worden bepaald.

- Als volwaardig lid zou de Gemeenschap het recht moeten hebben toe te treden tot alle toekomstige instrumenten waarover in de context van de ICAO wordt onderhandeld en die onder haar bevoegdheid vallen.

- De Commissie zou ernaar moeten streven dat de regelingen betreffende de deelname van de Gemeenschap worden opgenomen op de meest geschikte plaats in de interne regels van de ICAO teneinde de stabiliteit ervan te waarborgen. De noodzaak van stabiliteit van dergelijke regelingen moet echter worden afgewogen tegen mogelijke interne restricties van de ICAO.

- Gedurende de onderhandelingen en zo nodig zal de Commissie een definitie voorstellen van regionale organisatie voor economische integratie in de zin van die welke is opgenomen in artikel II van het statuut van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties [35].

[35] "(...) a regional economic integration organisation must be one constituted by sovereign States, a majority van which are Member Nations van the Organisation, and to which its Member States have transferred competence over a range van matters within the purview van the Organisation, including the authority to make decisions binding on its Member States in respect van those matters".

BIJLAGE I

Afgeleid Gemeenschapsrecht inzake vraagstukken die op het werkterrein van de ICAO liggen

Werking van de markt

Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1)

Verordening (EEG) nr. 95/93 van de Raad van 18 januari 1993 betreffende gemeenschappelijke regels voor de toewijzing van "slots" op communautaire luchthavens (PB L 14 van 22 januari 1993)

Verordening (EEG) nr. 2407/92 van de Raad van 23 juli 1992 betreffende de verlening van exploitatievergunningen aan luchtvaartmaatschappijen (PB L 240 van 24.08.1992, blz.1)

Verordening (EEG) nr. 2408/92 van de Raad van 23 juli 1992 betreffende de toegang van communautaire luchtvaartmaatschappijen tot intracommunautaire luchtroutes (PB L 240 van 24.08.1992, blz.8)

Verordening (EEG) nr. 2409/92 van de Raad van 23 juli 1992 inzake tarieven voor luchtdiensten (PB L 240 van 28.08.1992)

Verordening (EEG) nr. 2299/89 van de Raad van 24 juli 1989 betreffende gedragsregels voor geautomatiseerde boekingssystemen (PB L 220 van 29.07.1989, blz.1)

Gewijzigd bij Verordening van de Raad (EEG) nr. 3089/93 van 29 oktober 1993 (PB L 278 van 11.11.1993, blz.1) en Verordening van de Raad (EEG) nr. 323/1999 van 8 februari 1999 (PB L 040 van 13.02.1999, blz.1)

Verordening (EEG) nr. 3975/87 van de Raad van 14 december 1987 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de mededingingsregels op ondernemingen in de sector luchtvervoer (PB L 374 van 31.12.1987, blz. 1)

Gewijzigd bij Verordeningen (EEG) nrs. 1284/91 van 14 mei 1991 (PB L 122 van 17.05.1991) en 2410/92 van 23 juli 1992 (PB L 240 van 24.08.1992).

Richtlijn 96/67/EG van de Raad van 15 oktober 1996 betreffende de toegang tot de grondafhandelingsmarkt op de luchthavens van de Gemeenschap (PB L 272, 25.10.1996, blz. 272)

Luchtverkeersleiding

Besluit van de Raad van 18 juni 1998 betreffende de overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap, het Europees Ruimteagentschap en de Europese Organisatie voor de veiligheid van de luchtvaart inzake een Europese bijdrage tot de ontwikkeling van een wereldwijd satellietnavigatiesysteem (GNSS) (PB L 194 van 10.07.1998, blz.16)

Goedgekeurd bij : Besluit van de Raad 98/434/EG van 18 juni 1998 (PB L 194 van 10.07.1998, blz.15)

Richtlijn 93/65/EEG van de Raad van 19 juli 1993 betreffende de vaststelling en het gebruik van compatibele technische normen en specificaties voor de aanschaf van apparatuur en van systemen voor luchtverkeersafhandeling (PB L 187 van 29.07.1993, blz.52)

Gewijzigd bij Richtlijn van de Commissie 97/15/EG van 25 maart 1997 (PB L 095 van 10.04.1997, blz.16) en Verordening van de Commissie (EG) nr. 2082/2000 van 6 september 2000 (PB L 254 van 09/10/2000) tot bekrachtiging van Eurocontrol-normen .

Luchtveiligheid

Verordening (EEG) nr. 3922/91 van de Raad van 16 december 1991 inzake de harmonisatie van technische voorschriften en administratieve procedures op het gebied van de burgerluchtvaart (PB L 373 van 31.12.1991, blz.4)

Gewijzigd bij Verordening van de Commissie (EG) nr. 1069/1999 van 25 mei 1999 (PB L 130 van 26.05.1999, blz.16) en Verordening van de Commissie (EG) nr. 2871/2000 van 28 december 2000 (PB L 333 van 29.12.2000, blz.47)

Richtlijn 94/56/EG van de Raad van 21 november 1994 houdende vaststelling van de grondbeginselen voor het onderzoek van ongevallen en incidenten in de burgerluchtvaart (PB L 319 12.12.1994 blz.14)

Milieu

Richtlijn 92/14/EEG van de Raad van 2 maart 1992 betreffende de beperking van de exploitatie van de vliegtuigen van bijlage 16 van het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart, boekdeel I, deel 2, hoofdstuk 2, tweede uitgave (1988) (PB L 076 van 23.03.1992, blz.21)

Gewijzigd bij Richtlijn van de Raad 98/20/EG van 30 maart 1998 (PB L 107 van 07.04.1998, blz.4), Richtlijn van de Commissie 1999/28/EG van 21 april 1999 (PB L 118 van 06.05.1999, blz.53) en Verordening van de Commissie (EG) nr. 991/2001 van 21 mei 2001 (PB L 138 van 22.05.2001, blz.12)

Richtlijn 80/51/EEG van de Raad van 20 december 1979 inzake de beperking van geluidshinder door subsonische luchtvaartuigen (PB L 018 van 24.01.1980, blz.26)

Gewijzigd bij Richtlijn van de Raad 83/206/EEG van 21 april 1983 (PB L 117 van 04.05.1983, blz.15)

Richtlijn 89/629/EEG van de Raad van 4 december 1989 betreffende de beperking van de geluidsemissie van civiele subsonische straalvliegtuigen (PB L 363 van 13.12.1989, blz.27)

Verordening (EG) nr. 925/1999 van de Raad van 29 april 1999 betreffende de inschrijving en het gebruik in de Gemeenschap van bepaalde typen civiele subsonische straalvliegtuigen die werden aangepast en gerecertificeerd als zijnde in overeenstemming met de normen van boekdeel I, deel II, hoofdstuk 3, van bijlage 16 van het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart, derde uitgave (juli 1993) (PB L 115 van 04.05.1999, blz.1)

Aansprakelijkheid van luchtvaartmaatschappijen en bescherming van passagiers

Verordening (EG) nr. 2027/97 van de Raad van 9 oktober 1997 betreffende de aansprakelijkheid van luchtvervoerders bij ongevallen (PB L 285 van 17.10.1997, blz.1)

Besluit van de Raad 2001/539/EG van 5 april 2001 inzake de sluiting door de Europese Gemeenschap van het Verdrag tot het brengen van eenheid in enige bepalingen inzake het internationale luchtvervoer (Verdrag van Montreal) (PB L 194 van 18.07.2001, blz.38)

Richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten (PB L 95 van 21.04.1993)

Richtlijn 90/314/EEG van de Raad van 13 juni 1990 betreffende pakketreizen, met inbegrip van vakantiepakketten en rondreispakketten (PB L 158 van 23.06.1990)

Arbeidsvoorwaarden

Richtlijn 93/104/EG van de Raad van 23 november 1993 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd (PB L 307 van 13.12.1993, blz.18) zoals gewijzigd bij Richtlijn 2000/34/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 juni 2000 (PB L 195 van 01.08.2000, blz.41)

Richtlijn 2000/79/EG van de Raad van 27 november 2000 inzake de inwerkingstelling van de Europese Overeenkomst betreffende de organisatie van de arbeidstijd van mobiel personeel in de burgerluchtvaart gesloten door de Association of European Airlines (AEA), de European Transport Workers'Association (ETF), de European Cockpit Association (ECA), de European Regions Airline Association (ERA) en de International Air Carrier Association (IACA) (PB L 302 van 01.12.2000, blz.57).

Overige

Verordening (EEG) nr. 295/91 van de Raad van 4 februari 1991 tot vaststelling van gemeenschappelijke regels voor compensatie bij instapweigering in het geregeld luchtvervoer (PB L 36 van 8.02.1991)

Richtlijn 91/670/EEG van de Raad van 16 december 1991 inzake de onderlinge erkenning van bewijzen van bevoegdheid voor burgerluchtvaartpersoneel (PB L 373 van 31 december 1991).

BIJLAGE II

De Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO)

De ICAO is opgericht bij het Verdrag inzake de Internationale Burgerluchtvaart van 1944 (in de wandeling bekend als "het Verdrag van Chicago") en telt wereldwijd 185 lidstaten, met inbegrip van alle lidstaten van de EG. De Organisatie heeft haar hoofdzetel in Montreal en heeft verder zeven regionale kantoren, waaronder een Europees bureau in Parijs.

De ICAO stelt zich, zoals aangegeven in het Verdrag van Chicago [36], ten doel de beginselen en technieken van internationale luchtnavigatie te ontwikkelen en de planning en ontwikkeling van het internationaal luchtvervoer te bevorderen met het oogmerk: a) een veilige en ordelijke groei van de internationale burgerluchtvaart in de gehele wereld te verzekeren; b) te bevorderen dat vliegtuigen alleen voor vredelievende doeleinden worden ontworpen en ingezet; c) de ontwikkeling aanmoedigen van luchtroutes, luchthavens, en luchtvaartnavigatiefaciliteiten voor de internationale burgerluchtvaart; d) tegemoet komen aan de behoeften van mensen overal ter wereld aan veilig, geregeld, efficiënt en economisch luchtvervoer; e) verspilling als gevolg van onredelijke concurrentie voorkomen; f) erop toezien dat de rechten van verdragsluitende staten ten volle in acht worden genomen en dat iedere verdragsluitende staat een eerlijke kans krijgt om internationale luchtlijnen te exploiteren; g) discriminatie tussen verdragsluitende staten vermijden; h) de luchtveiligheid in het internationaal vliegverkeer bevorderen; i) in het algemeen de ontwikkeling bevorderen van alle aspecten van de internationale burgerluchtvaart.

[36] Artikel 44 van het Verdrag van Chicago.

1. Structuur van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie en functie van de organen

De bij het Verdrag van Chicago ingestelde organen zijn de Vergadering, de Raad, de Luchtvaartnavigatiecommissie (ANC) en het Secretariaat.

De Vergadering bestaat uit de vertegenwoordigers van alle verdragsluitende staten. Zij komt normaliter om de 3 jaar bijeen voor een uitvoerige bespreking van de activiteiten van de Organisatie, om het beleid voor de komende jaren uit te stippelen, en om de begrotingen goed te keuren.

De Raad wordt steeds voor 3 jaar gekozen door de Vergadering, en telt 33 [37] leden, waaronder 6 EG-lidstaten (Frankrijk, Duitsland, Ierland [38], Italië, Spanje, Verenigd Koninkrijk). De leden van de Raad worden gekozen met het oog op een evenwichtige vertegenwoordiging van drie categorieën staten: die staten welke bij het luchtvervoer de toon aangeven; die welke het meest bijdragen tot de verstrekking van faciliteiten voor de burgerluchtvaart; en die welke door hun verkiezing verzekeren dat iedere belangrijke geografische regio in de wereld wordt vertegenwoordigd.

[37] In oktober 1990 hechtte de Vergadering haar goedkeuring aan een wijziging op het Verdrag waarbij het ledental van de Raad tot 36 wordt verhoogd. Deze wijziging is nog niet van kracht.

[38] Ook namens België, Luxemburg, Nederland en Oostenrijk. Voorts worden, Denemarken, Zweden en Finland door Noorwegen vertegenwoordigd.

De ICAO-Raad is bevoegd tot het nemen van besluiten die bindend zijn voor alle verdragsluitende staten. Hij wordt geassisteerd door verscheidene comités, en wel het luchtvervoercomité (ATC), het paritair steuncomité" (JSC), het juridisch comité(LC), het financieel comité(FC), het comité inzake wederrechtelijke hindering (UIC) en het comité voor technische samenwerking (TCC).

De Raad houdt 3 zittingen per jaar, waarbij elke zittingsperiode 2 maanden duurt. In verband met het vergaderrooster van de Raad en de comités moeten de vertegenwoordigers van de leden van de Raad bijna permanent in Montreal verblijven.

Naast de Vergadering en de Raad, is bij Verdrag van Chicago zelf nog een Luchtvaartnavigatiecommissie (ANC) in het leven geroepen.

De ANC is samengesteld uit vijftien personen met "geschikte kwalificaties en ervaring op het gebied van de wetenschap en praktijk van de aëronautiek", welke door de verdragsluitende staten worden voorgedragen en door de Raad worden benoemd. De leden van de Commissie handelen zelfstandig. De Commissie brengt verslag uit aan de Raad en is verantwoordelijk voor de planning, het onderzoek en de coördinatie van het technische werkprogramma van de ICAO op het gebied van luchtvaartnavigatie. Ter zake van uiterst technische vraagstukken waarvoor actuele en gespecialiseerde expertise vereist is, wordt de Commissie bijgestaan door panels - kleine groepen deskundigen, die als individuele deskundigen optreden, hoewel zij door de verdragsluitende staten en internationale organisaties worden voorgedragen en hun benoeming door de Commissie wordt goedgekeurd.

De ANC is het voornaamste orgaan dat zich bezighoudt met de ontwikkeling van internationale normen en aanbevolen praktijken (SARP's), en procedures voor luchtvaartnavigatiediensten (PANS); als zodanig geniet zij een effectieve beslissingsbevoegdheid, hoewel de verantwoordelijkheid voor de definitieve goedkeuring [39] bij de Raad berust.

[39] Voorgestelde specificaties die in normen of aanbevolen praktijken moeten worden omgezet worden, na overleg met alle verdragsluitende staten en geïnteresseerde internationale organisaties, door de ANC afgewerkt en voorgelegd aan de Raad, waar zij met een meerderheid van twee derde van de stemmen moeten worden goedgekeurd. Na goedkeuring en vooropgesteld dat zij niet voor de datum waarom zij effectief moeten worden, door een meerderheid van de verdragsluitende staten worden afgekeurd, worden de SARP's van toepassing op door de Raad te bepalen data. Deze normen en aanbevolen praktijken worden als bindend beschouwd. Mocht een verdragsluitende staat echter niet bij machte zijn zich hieraan te conformeren, dan dient de staat de ICAO in kennis te stellen van eventuele afwijkingen van de toepasselijkheid van de wijziging.

Het Secretariaat verleent technische en administratieve bijstand aan de regeringsvertegenwoordigers die in de Raad zitting hebben. Aan het hoofd van het Secretariaat staat een door de Raad benoemde Secretaris-generaal.

2. Betrekkingen met andere internationale organisaties

De ICAO werkt samen met andere gespecialiseerde organisaties van de VN, zoals WMO, ITU, UPU, WHO, IMO en UNDP.

Verscheidene niet-gouvernementele organisaties nemen als waarnemers aan de ICAO-activiteiten deel: de IATA, de Internationale Federatie van pilotenverenigingen en de Internationale Vereniging van vliegtuigeigenaren en piloten.

Regionale organisaties (waaronder de Europese Gemeenschap) kunnen eveneens worden uitgenodigd om de vergaderingen van de ICAO-organen als waarnemers bij te wonen, zoals doorgaans ook gebeurt. Voorts worden organisaties op ad-hocbasis uitgenodigd, in het algemeen naar aanleiding van een daartoe strekkend met redenen omkleed verzoek. Er worden echter geen uitnodigingen voor vergaderingen van de Raad of de Luchtvaartnavigatiecommissie tot ad-hocwaarnemers gericht. In combinatie met het feit dat relevante documentatie niet geregeld beschikbaar is, ontstaan hierdoor ernstige moeilijkheden, in het bijzonder wat de bijeenkomsten van de Raad en de Luchtvaartnavigatiecommissie betreft.

BIJLAGE III

Status van de EG en deelneming van de Commissie aan de werkzaamheden van de ICAO

Ingevolge een Mededeling van de Commissie aan de Raad betreffende betrekkingen met de ICAO (SEC(88) 341, maart 1988) heeft de heer Delors, toenmalig Voorzitter van de Europese Commissie, op 12 april 1988 een verzoek gericht aan dhr Kotaite, Voorzitter van de ICAO, om betrekkingen in te stellen tussen de ICAO en de Europese Gemeenschap die deze laatste in staat stellen te profiteren van een permanente uitnodiging op de vergaderingen van de ICAO en daaraan deel te nemen als waarnemer.

Op 28 februari 1989 heeft de heer Kotaite, ingevolge een uitwisseling van brieven betreffende dit verzoek, de heer Delors op de hoogte gesteld dat de ICAO-Raad besloten had de Commissie op te nemen in de lijst van organisaties die uitgenodigd kunnen worden tot deelname aan de passende vergaderingen van de ICAO.

Zoals in de uitleg van de heer Kotaite te lezen valt, wordt de status van permanent waarnemer niet door de ICAO erkend [40]: " ... in toepassing van een resolutie van de Vergadering, heeft de ICAO zich met haar beleid altijd zeer flexibel en informeel opgesteld ten aanzien van haar betrekkingen met de overige internationale organisaties . Wat dit betreft, kent de ICAO geen status van "permanent waarnemer". De Raad van de ICAO beslist telkenmale welke waarnemers voor een vergadering zullen worden uitgenodigd."

[40] De IATA lijkt echter (tenminste in de praktijk) wel permanent waarnemer te zijn.

De Gemeenschap, vertegenwoordigd door de Commissie, heeft sedertdien de status van (niet-permanent) waarnemer en staat op de lijst van internationale organisaties die voor bepaalde vergaderingen [41] mogen worden uitgenodigd. Als regionale organisatie kan zij dus:

[41] Opgemerkt zij dat er in de beslissing van de ICAO-Raad sprake was van deelname van de Commissie. De Commissie van haar kant heeft het consistent gehad over deelname van de Gemeenschap, vertegenwoordigd door de Commissie en, in de bij de ICAO ingediende accrediteringsbrieven, over de delegatie van de Europese Gemeenschap.

- regelmatig deelnemen aan de bijeenkomsten van de Vergadering;

- op haar verzoek deelnemen aan vergaderingen van comités binnen haar belangstellingssfeer;

- eveneens op haar verzoek deelnemen aan vergaderingen van groepen deskundigen (CAEP, GNSS).

Vergaderingen van de ICAO-Raad of de ANC heeft zij totnogtoe echter niet kunnen bijwonen.

Wanneer de Commissie wordt uitgenodigd om namens de Gemeenschap een ICAO-vergadering bij te wonen, moet zij, in overeenstemming met de door het COREPER op 11 november 1988 [42] goedgekeurde procedure, het comité in kwestie - onder het hoofd "diversen (other business)" - hiervan in kennis stellen en om toestemming hiervoor vragen.

[42] Deelname van de Gemeenschap in de hoedanigheid van waarnemer aan de vergaderingen van de ICAO dient te gebeuren met instemming van de Raad op voorstel van de Commissie (vgl. doc. 9310/88 EXT 1 CRS/CRP 38 AER 28).

Deze procedure is een gentlemen's agreement waarbij de Commissie al vooraf informeel verzekerd is van het feit dat het COREPER geen bezwaar tegen deze deelneming heeft. Dit is een uitzonderlijke procedure, daar de Commissie aan tal van vergaderingen van internationale organisaties, inclusief organisaties van de VN-familie, waar de Gemeenschap waarnemersstatus heeft (de Internationale Unie voor Telecommunicatie, UNCTAD, de VN-Commissie voor internationaal handelsrecht, het VN-milieuprogramma, UNESCO, het Wereldvoedselprogramma, de Wereldgezondheidsorganisatie, de Wereldorganisatie voor de intellectuele eigendom, enz.), deelneemt zonder dat de Raad eraan te pas komt.

De in 1988 overeengekomen procedure, die enkel de machtiging van Commissieambtenaren om aan een vergadering deel te nemen betreft, werd destijds gemotiveerd door het feit dat de Gemeenschap maar zeer beperkt actief was op luchtvaartgebied en de heersende opvatting was toentertijd dat de Commissie een ongelimiteerde deelneming aan de ICAO-activiteiten diende te vermijden. In de huidige situatie, en gezien de ontwikkelingen die zich in de wereld hebben voorgedaan, is deze procedure volkomen achterhaald.

BIJLAGE IV

Relevante bepalingen van het Verdrag van Chicago

HOOFDSTUK VIII

DE VERGADERING

Artikel 48

Bijeenkomsten van de Vergadering en stemming

a) De Vergadering komt om de drie jaar minstens éénmaal bijeen en wordt door de Raad op een passend tijdstip en op een geschikte plaats bijeengeroepen. Op verzoek van de Raad of op - een tot de Secretaris-generaal gericht - verzoek van ten minste één vijfde van het totale aantal verdragsluitende staten, kan te allen tijde een buitengewone bijeenkomst van de Vergadering worden belegd.

b) Alle verdragsluitende staten hebben eenzelfde recht op vertegenwoordiging bij de bijeenkomsten van de Vergadering en elke verdragsluitende staat heeft recht op één stem. Afgevaardigden die verdragsluitende staten vertegenwoordigen mogen zich laten assisteren door technisch adviseurs, die aan de vergaderingen kunnen deelnemen, maar geen stemrecht hebben.

c) Een meerderheid van de verdragsluitende staten is vereist voor het quorum van de bijeenkomsten van de Vergadering. Tenzij anderszins bepaald in dit Verdrag, worden de besluiten van de Vergadering met een meerderheid van de uitgebrachte stemmen genomen.

Artikel 49

Taken en bevoegdheden van de Vergadering

De Vergadering heeft de volgende taken en bevoegdheden:

.......................

j) Zij neemt voorstellen tot wijziging van de bepalingen van dit verdrag in overweging en kan deze goedkeuren, in welk geval zij de verdragsluitende staten, in overeenstemming met het bepaalde in Hoofdstuk XXI, aanbeveelt zich hieraan te conformeren;

......................

HOOFDSTUK XXI

RATIFICATIES, TOETREDINGEN, WIJZIGINGEN, EN OPZEGGINGEN

Artikel 91

Ratificatie van het Verdrag

a) Dit verdrag moet door de ondertekenende staten worden geratificeerd. De instrumenten van ratificatie worden gedeponeerd in de archieven van de Regering van de Verenigde Staten van Amerika, welke elk van de ondertekenende en toetredende staten van de datum van depositie in kennis zal stellen.

b) Zodra dit verdrag door zesentwintig staten is geratificeerd of de toetreding van zesentwintig staten een feit is, treedt het voor deze staten in werking op de dertigste dag na depositie van het zesentwintigste instrument. Het zal voor elke nadien ratificerende staat in werking treden op de dertigste dag na depositie van diens instrument van ratificatie.

c) De Regering van de Verenigde Staten van Amerika heeft tot taak de regering van elk van de ondertekenende en toetredende staten in kennis te stellen van de datum waarop dit verdrag in werking treedt.

Artikel 92

Toetreding tot het Verdrag

a) Dit verdrag staat open voor toetreding door leden van de Verenigde Naties en de hiermee geassocieerde staten, alsmede door staten die in het huidige wereldconflict steeds neutraal zijn geweest.

b) De toetreding geschiedt in de vorm van een kennisgeving gericht tot de Regering van de Verenigde Staten van Amerika en wordt effectief vanaf de dertigste dag na ontvangst van de kennisgeving door de Regering van de Verenigde Staten van Amerika, welke alle verdragsluitende staten hiervan in kennis zal stellen.

Artikel 93

Toelating van andere staten

Andere staten dan bedoeld in de artikelen 91 en 92 sub a) kunnen, behoudens goedkeuring door alle algemene internationale organisaties, door de naties van de wereld opgericht om de vrede te bewaren, tot deelneming aan dit verdrag worden toegelaten door middel van een meerderheid van vier vijfde van de stemmen in de Vergadering en op de opwaarden die de Vergadering hiertoe kan stellen, met dien verstande dat in alle gevallen de instemming noodzakelijk is van enigerlei staat die tijdens de huidige oorlog door de aanvragende staat wordt binnengevallen of aangevallen.

Artikel 94

Wijziging van het Verdrag

a) Voorstellen tot wijziging van dit verdrag moeten worden goedgekeurd bij een meerderheid van twee derde van de in de Vergadering uitgebrachte stemmen en zullen dan van kracht worden voor die staten welke de voorgestelde wijziging hebben geratificeerd, wanneer het door de Vergadering gespecificeerde aantal ratificerende staten bereikt is. Het aldus gespecificeerde aantal bedraagt ten minste twee derde van het totale aantal verdragsluitende staten.

b) ............

FINANCIEEL MEMORANDUM

Beleidsgebied(en): Luchtvervoer

Activiteit(en): Deelname aan de ICAO

Benaming van de actie: Vertegenwoordiging bij de ICAO

1. BEGROTINGSPLAATS(EN) + OMSCHRIJVING(EN): Deel A, titel 6

2. ALGEMENE CIJFERS

2.1 Totale toewijzing voor de actie (Deel B): miljoen EUR aan vastleggingen: geen

2.2 Duur: Begin in 2003, voor onbepaalde duur

2.3 Meerjarenraming van de uitgaven:

a) Tijdschema voor de vastleggings- en betalingskredieten (financiële steun) (zie punt 6.1.1)

in miljoen EUR (tot op 3 decimalen nauwkeurig)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

b) Technische en administratieve bijstand en ondersteuningsuitgaven (zie punt 6.1.2)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

c) Financiële gevolgen in verband met de personele middelen en andere huishoudelijke uitgaven (zie de punten 7.2 en 7.3)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.4 Verenigbaarheid met de financiële programmering en de financiële vooruitzichten

| | Voorstel verenigbaar met de bestaande financiële programmering

|X| Dit voorstel vergt een herprogrammering van de betrokken rubriek van de financiële vooruitzichten

| | Inclusief in voorkomend geval een beroep op de bepalingen van het interinstitutioneel akkoord

2.5 Financiële gevolgen voor de ontvangsten:

|X| Geen enkele financiële implicatie

OF

| | Financiële gevolgen - De gevolgen voor de ontvangsten zijn als volgt:

3. BEGROTINGSKENMERKEN

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4. RECHTSGRONDSLAG: artikel 302 (ex-artikel 229)

5. BESCHRIJVING EN MOTIVERING

5.1 Doel van het communautaire optreden

5.1.1 Doelstellingen

De steeds grotere betrokkenheid van de Gemeenschap bij zaken die in het kader van de ICAO worden behandeld, en de daaruit voortvloeiende ontwikkeling van interne Gemeenschapsregels maken een versterking noodzakelijk van de deelname aan de ICAO, die internationale regels op het gebied van het luchtvervoer vaststelt. Op die manier zal de Gemeenschap kunnen voldoen aan haar verplichtingen met betrekking tot haar externe bevoegdheid, en de samenhang tussen communautair en internationaal recht in deze economisch zo belangrijke sector waarborgen.

In het onlangs gepubliceerde witboek "Europees vervoerbeleid voor het jaar 2010: tijd om te kiezen", stelt de Commissie dat de huidige situatie zo snel mogelijk moet worden verbeterd door de Gemeenschap te laten toetreden tot de ICAO, "zodat de dertig leden van de uitgebreide Unie niet alleen met één stem spreken maar ook invloed krijgen op het beleid van deze organisaties en dat kunnen sturen in de richting van het algemeen belang en een duurzame ontwikkeling."

De bestaande regelingen voor de deelname van de Gemeenschap als waarnemer binnen de ICAO zijn onbevredigend en onvoldoende om een effectieve vertegenwoordiging van het communautair standpunt te waarborgen. Aangezien het Verdrag van Chicago, waarbij de ICAO is opgericht, uitsluitend voorziet in lidmaatschap van staten, vereist toetreding van de Gemeenschap wijziging van dat verdragen, in die zin dat ook organisaties voor regionale economische integratie lid mogen worden. Voordat de Gemeenschap kan toetreden moet dus eerst een voorstel tot wijziging van het Verdrag van Chicago worden ingediend, worden goedgekeurd door de algemene vergadering van de ICAO en vervolgens worden geratificeerd. Daarom adviseert de Commissie de Raad haar te machtigen onderhandelingen te voeren over de nodige wijzigingen van het verdrag.

Aangezien de Gemeenschap echter pas tot de ICAO zal kunnen toetreden nadat de wijziging van het desbetreffende verdrag is geratificeerd door het benodigde aantal lidstaten van de organisatie, valt te verwachten dat de hele procedure veel tijd zal gaan kosten. In verband daarmee worden overgangsregelingen voorgesteld, die moeten ingaan zodra de machtiging om over wijziging van het verdrag te onderhandelen aan de Commissie is verleend, teneinde de werkverhouding tussen de EU en de ICAO te versterken, rekening houdend met de noodzaak en voorwaarden met betrekking tot een intensievere betrokkenheid bij de werkzaamheden van de ICAO. Vanwege de zwakheid van de huidige status van de Gemeenschap met betrekking tot de werkmethoden van de ICAO en ook vanwege het veraf gelegen ICAO-hoofdkwartier, zal de Commissie tegelijk met de onderhandelingen over het lidmaatschap ook de vertegenwoordiging doeltreffender maken, door vestiging van een bureau en benoeming van een permanente vertegenwoordiger in Montreal.

5.1.2 Getroffen maatregelen voor de evaluatie ex ante

Niet van toepassing

5.1.3 Naar aanleiding van de evaluatie ex post getroffen maatregelen

Niet van toepassing

5.2 Voorgenomen acties en wijze van financiering uit de begroting

- de doelgroep(en) (indien mogelijk aantal begunstigden vermelden);

Niet van toepassing

- de specifieke (kwantificeerbare) doelstellingen voor de programmeringsperiode;

Vestiging van een vertegenwoordiging in Montreal

- de concrete maatregelen die moeten worden genomen om de actie ten uitvoer te leggen;

Onderhandelingen

- de directe resultaten van elke actie

Niet van toepassing

- de verwachte resultaten die een oplossing bieden voor behoeften of problemen

Niet van toepassing

Tevens moet informatie worden verstrekt over de regelingen voor financiering uit de begroting (omvang en vorm van de vereiste financiële steun): 100%

Voor de vestiging van een vertegenwoordiging in Montreal zijn begrotingmiddelen voor de vestiging van een externe dienst vereist.

5.3 Tenuitvoerlegging

In het bureau van de Commissie moeten vast personeel (één ambtenaar) en een plaatselijk functionaris (secretaris) worden aangesteld.

6. FINANCIËLE GEVOLGEN

6.1 Totale financiële gevolgen voor deel B (voor de gehele programmeringsperiode)

6.1.1 Financiering: Geen

6.1.2. Technische en administratieve bijstand, ondersteuningsuitgaven en IT-uitgaven (vastleggingskredieten) : Geen

6.2 Berekening van de kosten per overwogen maatregel in deel B (voor de hele programmeringsperiode)

Vastleggingen in miljoen EUR (tot op 3 decimalen)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

7. GEVOLGEN VOOR HET PERSONEELSBESTAND EN DE ADMINISTRATIEVE UITGAVEN

7.1 Gevolgen voor de personele middelen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

7.2 Algemene financiële gevolgen in verband met de personele middelen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De bedragen stemmen overeen met de totale uitgaven gedurende 12 maanden.

* Voor het opzetten van de vestiging is een aanvullend bedrag van 37.000 EUR vereist.

7.3 Andere huishoudelijke uitgaven die uit de maatregel voortvloeien

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De bedragen stemmen overeen met de totale uitgaven gedurende 12 maanden.

De noodzakelijke personele en administratieve middelen zullen worden gedekt binnen de toewijzing voor het met het beheer belaste DG in het kader van de jaarlijkse toewijzingsprocedure.

I. Jaarlijks totaal (7.2 + 7.3): 308.000

II. Duur van de actie: onbepaald

III. Totale kosten van de maatregel (I x II): n.v.t. // een aanvullend bedrag van 37.000 EUR voor het opzetten van de vestiging.

8. TOEZICHT EN EVALUATIE

8.1 Follow-up-systeem

Niet van toepassing

8.2 Werkwijze en frequentie van de geplande evaluatie

Niet van toepassing

9. MAATREGELEN TER BESTRIJDING VAN FRAUDE

Niet van toepassing