MEDEDELING V HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S - Tussentijdse evaluatie betreffende de tenuitvoerlegging van het meerjarenprogramma van de Gemeenschap om de totstandbrenging van de informatiemaatschappij in Europa te stimuleren (PROMISE)

1. Achtergrond

Het meerjarenprogramma om de ontwikkeling van de informatiemaatschappij in Europa te stimuleren (PROMISE [1]) werd in maart 1998 [2] vastgesteld in het kader van het Europese beleid ten aanzien van de informatiemaatschappij, waartoe met het rapport Europa en de wereldwijde informatiemaatschappij - Aanbevelingen aan de Europese Raad van Corfu [3] de aanzet was gegeven.

[1] PROMISE - PROMotion of the Information Society in Europe.

[2] Beschikking van de Raad van 30 maart 1998 tot aanneming van een communautair meerjarenprogramma om de totstandbrenging van de informatiemaatschappij in Europa te stimuleren, PB L 107 van 7.4.1998, blz. 10.

[3] Rapport van de Groep op hoog niveau voor de Informatiemaatschappij, onder leiding van de heer Bangemann, Brussel, 26 mei 1994.

Het programma diende als sluitstuk van het Europese beleid ten aanzien van de informatiemaatschappij en als aanvulling op het beleid ten aanzien van telecommunicatie, onderzoek op het gebied van de informatiemaatschappij en de eerste beleidsinitiatieven op internetgebied.

Conform artikel 8 van de beschikking van de Raad inzake PROMISE werd het programma onderworpen aan een tussentijdse evaluatie door een panel van onafhankelijke deskundigen. De deskundigen werden gekozen uit een lijst die op basis van een aanbesteding was samengesteld. Het panel bestond uit vijf deskundigen met een gedegen inzicht in de informatiemaatschappij en een zeer gevarieerde ervaring. Het panel werd zo gekozen dat een grote geografische dekking werd bereikt en zowel de consument als het bedrijfsleven vertegenwoordigd waren.

Het eindrapport [4] van het panel werd in januari 2000 aan de Commissie voorgelegd.

[4] http://europa.eu.int/information_society/programmes/evaluation/pdf/reportpromise_en.pdf.

Het evaluatierapport is voorgelegd aan het comité van vertegenwoordigers van de lidstaten, dat uit hoofde van artikel 5 van de programmabeschikking in het leven is geroepen om de Commissie bij te staan bij de tenuitvoerlegging van het programma. Dit comité heeft het rapport bestudeerd en de conclusies en aanbevelingen daaruit uitvoerig besproken. Het antwoord van de Commissie op de belangrijkste aanbevelingen uit het evaluatierapport is grotendeels gebaseerd op de resultaten van de besprekingen met het PROMISE-comité.

2. Doelstellingen en belangrijkste resultaten

Het PROMISE-programma heeft drie hoofddoelstellingen:

- bewerkstelligen dat het publiek zich meer bewust wordt van en een beter inzicht verwerft in de potentiële effecten van de informatiemaatschappij in Europa;

- de sociaal-economische voordelen van de informatiemaatschappij in Europa optimaliseren;

- de rol en de aanwezigheid van Europa versterken in het kader van de mondiale dimensie van de informatiemaatschappij.

Een uitvoerige beschrijving en een waardering van de belangrijkste resultaten van het programma zijn te vinden in het evaluatierapport van de deskundigen (met name de punten 3.4 en 3.7); de belangrijkste elementen hiervan kunnen als volgt worden samengevat:

Bij de bewustmakingsactiviteiten werd de nadruk gelegd op informatiediensten (nieuwsbrief, helpdesk, website), onderzoeken en studies (met name via Eurobarometer), en op opiniemakers in de media (televisie, pers) en speciale doelgroepen (met name het MKB en lokale overheden/steden) gerichte acties.

De werkzaamheden in het kader van de doelstelling "optimalisering van de sociaal-economische voordelen" kregen hoofdzakelijk gestalte door introductie-experimenten voor het MKB, door studies en onderzoeken inzake op de informatiemaatschappij gerichte lopende activiteiten in de lidstaten, door de verspreiding van "beste praktijken" en door de ondersteuning van het Forum Informatiemaatschappij. Dit forum is met verschillende rapporten en verklaringen gekomen waarin werd ingegaan op de sociale, culturele en economische aspecten van de informatiemaatschappij en heeft een aantal belangrijke aanbevelingen gedaan over hoe op de toekomstige uitdagingen zou moeten worden gereageerd.

In het kader van de doelstelling "versterking van de rol van Europa in het kader van de mondiale dimensie" werd vooral gewerkt aan stimulering en ondersteuning van de dialoog met het oog op de bevordering van de netwerkvorming en de uitwisseling van standpunten, kennis en ervaring, alsmede met de bedoeling de politieke dynamiek ten behoeve van de informatiemaatschappij te vergroten. Tot de belangrijkste uitkomsten behoren de actieve dialoog die met de landen in Midden- en Centraal-Europa wordt gevoerd om deze ertoe te bewegen in het kader van het overkoepelende MEDA-programma de doelstellingen van het eEurope-initiatief over te nemen en het EUMEDIS-initiatief te lanceren.

3. Conclusies en aanbevelingen van het panel

3.1. Strategische observaties en belangrijkste conclusies

In zijn algemeen oordeel stelt het evaluatiepanel dat er duidelijke voorbeelden zijn aan te wijzen van de doeltreffendheid van het programma, met name de webactiviteiten, de inzameling van informatie en gegevens, alsmede het initiatief dat specifiek op de verspreiding van "beste praktijken" in het midden- en kleinbedrijf was gericht.

Het panel wijst erop dat er ook enkele gebieden met potentieel bestaan en noemt uitdrukkelijk het Forum Informatiemaatschappij. Voorts zegt het panel dat er duidelijk vooruitgang is geboekt in de richting van een meer strategische aanpak bij de uitvoering van het programma door de nadruk te leggen op multiplicator- en hefboomeffecten.

De programmabeschikking voor PROMISE werd geestdriftwekkend en volledig genoemd, een allesomvattend antwoord..., waarvoor het panel enkel lof kon hebben.

Niettemin is het toepassingsgebied van de beschikking van de Raad volgens het panel gewoon te ruim gebleken en zijn de beschikbare financiële middelen onvoldoende om de doelstellingen ervan te verwezenlijken. Bovendien is het onmogelijk gebleken om met de programmabeschikking het tempo van de ontwikkelingen in de informatiemaatschappij bij te benen.

Het panel heeft verder aangegeven dat het PROMISE ontbreekt aan duidelijke samenhang met de doelstellingen van het beleid van de Commissie ten aanzien van de informatiemaatschappij en dat de werkprogramma's te versnipperd waren en duidelijk een zwaartepunt misten.

De belangrijkste aanbeveling van het panel om aan deze minpunten tegemoet te komen, is om een strategisch zwaartepunt te definiëren door PROMISE specifieke beleidsoriëntaties mee te geven die de prioriteiten in het beleid weerspiegelen. PROMISE dient kwantificeerbare doelstellingen te krijgen en zich te concentreren op bewezen kwaliteiten, met name door de netwerkvorming te bevorderen en de toegang tot informatie te verbeteren.

3.2. Specifieke aanbevelingen

Het panel heeft een behoorlijk aantal specifieke aanbevelingen geformuleerd met betrekking tot beheers- en uitvoeringsaspecten, alsmede inzake de diverse soorten PROMISE-activiteiten (bewustmaking, optimalisering van de sociaal-economische voordelen van de informatiemaatschappij en de mondiale dimensie).

De Commissie onderschrijft voor een groot deel de opvattingen van het panel en de onderliggende analyse die tot de gedetailleerde en uiterst waardevolle aanbevelingen van het panel hebben geleid.

De meeste specifieke aanbevelingen hebben evenwel betrekking op activiteiten die inmiddels zijn stopgezet. Andere betreffen organisatorische aspecten die aan relevantie hebben ingeboet, sinds het Directoraat-generaal Informatiemaatschappij op 1 december 2000 werd gereorganiseerd.

Gezien het voorgaande lijkt het niet erg nuttig puntsgewijs op de aanbevelingen van het panel in te gaan.

4. Het antwoord van de Commissie

Nadruk op ondersteuning van het eEurope-initiatief - Gerationaliseerd beheer

De aanbevelingen van het panel hebben geleid tot een serieuze bezinning op de toekomst van PROMISE. Gelet op parallelle ontwikkelingen in het beleid van de Commissie op het stuk van de informatiemaatschappij, heeft de Commissie besloten het zwaartepunt bij de activiteiten van PROMISE ter ondersteuning van het eEurope-beleidsinitiatief te verleggen en het beheer van PROMISE te rationaliseren.

Het eEurope-initiatief

In 1999 heeft de Commissie de Europese Raad van Helsinki [5] voorgesteld het tempo van de overgang op de informatiemaatschappij in Europa op te voeren. Er werd een nieuw beleidsinitiatief ontplooid, eEurope, met als algemene doelstelling de verhoging van de snelheid waarmee de "informatiemaatschappij voor iedereen" zich ontwikkelt. Dit initiatief werk bekrachtigd op de Europese Raad van Lissabon [6] en daarna op die van Santa Maria da Feira [7], waar ook overeenstemming werd bereikt over een ambitieus actieplan, eEurope 2002, waarin de doelstellingen werden vastgelegd die de Europese instellingen, de lidstaten en de particuliere sector uiterlijk in 2002 dienden te hebben bereikt.

[5] Europese Raad van Helsinki, 10-11 december 1999; Conclusies van het Voorzitterschap.

[6] Europese Raad van Lissabon, 23-24 maart 2000; Conclusies van het Voorzitterschap.

[7] Europese Raad van Santa Maria da Feira, 19-20 juni 2000; Conclusies van het Voorzitterschap.

In het kader van de zogenaamde open coördinatiemethode werden de Commissie nieuwe taken toevertrouwd, met name op het gebied van toezicht, benchmarking en rapportage betreffende de tenuitvoerlegging van het actieplan eEurope 2002 en betreffende de vooruitgang die bij de realisatie van de algemene doelstellingen werd geboekt.

In het actieplan eEurope 2002 is een reeks van specifieke doelstellingen opgenomen waaraan moet worden voldaan om ervoor te zorgen dat Europa zo ruim en snel mogelijk van de "nieuwe economie" profiteert.

De hoofddoelstelling van het in het kader van eEurope gehouden toezicht is het meten van de toegang tot en het gebruik van het internet in Europa. Hierdoor worden de lidstaten in staat gesteld hun vooruitgang te vergelijken en corrigerende maatregelen te treffen in die regio's die onder het gemiddelde scoren. Ook kan zo een inventarisatie worden gemaakt van "goede en beste praktijken", waardoor inzicht wordt verkregen in de belangrijkste elementen van een succesvol beleid.

Voor de benchmarking in het kader van eEurope, die onder meer gegevens verschaft over concrete vooruitgang bij de realisatie van de doelstellingen van het actieplan, is informatie nodig over de vooruitgang ten aanzien van de kernindicatoren voor de ontwikkeling van de nieuwe economie. Daarbij zal zoveel mogelijk worden geput uit bestaande informatiebronnen, zoals Eurostat en de OESO.

Omdat een groot deel van de ontwikkelingen in de nieuwe economie zeer snel verloopt en nieuw is, kunnen de standaardbronnen evenwel lang niet alle relevante informatie verschaffen. Bovendien zijn de bestaande gegevens voor een belangrijk deel alleen op nationaal niveau of voor een beperkt aantal lidstaten beschikbaar, en worden zijn niet regelmatig geactualiseerd.

Nadruk op ondersteuning van het eEurope-initiatief - Toezicht en benchmarking

PROMISE zal ertoe bijdragen dat deze lacunes worden opgevuld met specifieke onderzoeken, waarbij dezelfde mechanismen zullen worden gebruikt als bij het Eurobarometer-onderzoek "Toezicht op de informatiemaatschappij in Europa". De omvang van deze onderzoeken zal worden afgestemd op de specifieke behoeften van de benchmarking in het kader van eEurope.

Er zullen gerichte onderzoeken plaatsvinden voor bepaalde aspecten of groepen en er zal diepgaande studie worden gemaakt van kwaliteitsvraagstukken ("beste praktijk") die relevant zijn voor het actieplan eEurope 2002.

Wat de doelstellingen van artikel 1 van de programmabeschikking van 1998 betreft, zal de Commissie zich concentreren op de "optimalisering van de sociaal economische voordelen van de informatiemaatschappij in Europa".

In lijn met de algemene doelstelling van PROMISE luiden de specifieke doelstellingen in het kader van de ondersteuning van de tenuitvoerlegging van eEurope als volgt:

- het scheppen van de voorwaarden voor toezicht en benchmarking in het kader van de zich ontwikkelende informatiemaatschappij, met name wat de uitvoering van het actieplan eEurope 2002 betreft;

- het bevorderen van de inventarisatie en introductie van "goede praktijken" met betrekking tot de prioritaire gebieden van het actieplan eEurope 2002.

Om deze doelstellingen te bereiken is de Commissie voornemens het accent bij de uitvoering van het PROMISE-programma te leggen op verschillende categorieën maatregelen als genoemd in artikel 2 van de programmabeschikking van 1998, zoals:

- "het volgen van de mate waarin de mensen zich bewust zijn van en vertrouwd raken met de diensten en toepassingen van de informatiemaatschappij, met name door het bevorderen van regelmatige onderzoeken en de opneming van de nationale onderzoeken in een Europees totaalbeeld" (artikel 2, letter a), vierde streepje);

- "bijdragen, op basis van erkende beste programma's en praktijken, tot het op Europese schaal ingang doen vinden van succesvolle voorbeelden van beleid, projecten en diensten op het gebied van de informatiemaatschappij" (artikel 2, letter b), vierde streepje);

- "bevordering van de uitwisseling van deskundigheid en ervaringen tussen lopende studies en activiteiten op Europees en nationaal niveau" (artikel 2, letter b), vijfde streepje).

Overige activiteiten

Bij PROMISE zal worden doorgegaan met de ontwikkeling van succesrijke informatiediensten en -hulpmiddelen, met name door voortzetting van de ontwikkeling van de ISPO-website en de integratie daarvan in een webportaal voor de informatiemaatschappij onder de vlag van eEurope. Daarbij zal worden gezorgd voor een hoger niveau van interactiviteit.

Het Forum Informatiemaatschappij werd opgericht op basis van het uit 1994 daterende actieplan "Europa op weg naar de informatiemaatschappij". Het forum heeft verschillende rapporten gepubliceerd met belangrijke aanbevelingen, met name wat betreft de brede maatschappelijke aspecten van de door de informatiemaatschappij gestelde uitdagingen. Het evaluatiepanel heeft zijn waardering uitgesproken voor het werk van het Forum Informatiemaatschappij vanwege de bereikte resultaten, die door het panel hoog worden aangeslagen.

Gerationaliseerd beheer

De verantwoordelijkheid voor het beheer van PROMISE ligt sinds de proef- en voorbereidingsfase in 1996/97 bij het Activiteitencentrum voor de informatiemaatschappij (ISAC).

Naar aanleiding van de resultaten van de tussentijdse evaluatie door de onafhankelijke deskundigen en de resultaten van een onderzoek naar de besteding van strategische hulpbronnen door de Commissie heeft de Commissie bepaalde, tot dusver door het ISAC beheerde en onder PROMISE ressorterende promotieactiviteiten stopgezet. De ingrijpende rationalisering van de beheersstructuren binnen het Directoraat-generaal Informatiemaatschappij had eveneens consequenties voor de accentverschuiving bij de PROMISE-activiteiten.

Dit betekent in het bijzonder dat bepaalde activiteiten op het gebied van het toezicht op de informatiemaatschappij zullen worden geïntegreerd in het algemene beheer van het eEurope-initiatief. De verschillende websites zullen worden geconsolideerd in een nieuw thematisch webportaal voor de informatiemaatschappij onder de vlag van het eEurope-initiatief, dat zal worden beheerd door een enkele entiteit.

Over de gehele linie werden de voor het beheer van de PROMISE-activiteiten beschikbare personele middelen sterk ingekrompen, overeenkomstig de resultaten van het onderzoek van de Commissie naar de inzet van strategische personele middelen.

Bij de rationalisering en herstructurering van het beheer van het PROMISE-programma is een reeks conclusies en aanbevelingen van het panel ten aanzien van de beheersstructuren als een algemene maatregel doorgevoerd.

Budget

In artikel 4, lid 2, van de programmabeschikking is een bedrag van 25 miljoen euro vastgesteld als referentiebedrag voor de uitvoering van het programma in de periode 1998-2002. Voor 2001 bedraagt het beschikbare budget 5 miljoen euro.

Wat de verdeling over de drie categorieën maatregelen uit de programmabeschikking betreft, zullen de beschikbare financiële middelen vooral worden aangewend voor categorie 2, "optimalisering van de sociaal-economische voordelen". Een deel van de maatregelen past evenwel tegelijkertijd in het kader van de realisatie van de doelstellingen "optimalisering van de sociaal-economische voordelen" en "bewustmaking". De kosten van deze maatregelen zullen evenredig worden omgeslagen over beide categorieën maatregelen.

De derde doelstelling van het PROMISE-programma, d.w.z. "versterking van de rol en de aanwezigheid van Europa in het kader van de mondiale dimensie van de informatiemaatschappij" zal langs indirecte weg worden gerealiseerd. In deze categorie zijn geen nieuwe specifieke maatregelen gepland.

In de beschikking van de Raad inzake het PROMISE-programma is het aandeel voor zowel "bewustmaking" als "versterking van de internationale rol" aan een maximum gebonden, terwijl voor de activiteiten in het kader van de "optimalisering van de sociaal-economische voordelen" een minimumpercentage is vastgesteld. Omdat het zwaartepunt bij deze laatste categorie zal komen te liggen, kan aan deze bestedingscriteria worden voldaan.