Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie 'Efficiënt investeren in onderwijs en beroepsopleiding: een dwingende noodzaak voor Europa'"

(2004/C 73/04)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de mededeling over "Efficiënt investeren in onderwijs en beroepsopleiding: een dwingende noodzaak voor Europa" (COM(2002) 779 def.);

gezien het besluit van de Commissie van 11 februari 2003 om het Comité overeenkomstig artikel 265, eerste alinea, van het EG-Verdrag over dit onderwerp te raadplegen;

gezien het besluit van zijn bureau van 19 november 2002 om de commissie "Cultuur en opleiding" met de voorbereiding van een advies over dit onderwerp te belasten;

gezien zijn advies over "Europese benchmarks in onderwijs en opleiding: follow-up van de Europese Raad van Lissabon" (CDR 349/2002 fin)(1);

gezien zijn advies over het "eLearning-actieplan - Het onderwijs van morgen uitdenken" (CDR 212/2001 fin)(2);

gezien de instemming van de Europese Raad van Barcelona van maart 2002 met het "Gedetailleerde werkprogramma voor de follow-up inzake de doelstellingen voor de onderwijs- en opleidingsstelsels" en de specifieke doelstelling "Financiële middelen optimaal inzetten", die gebaseerd is op de aanbeveling van de Raad van Lissabon om meer te investeren in human resources, en daarbij te zorgen voor een billijke en doeltreffende verdeling van de beschikbare middelen;

gezien zijn advies over het "Actieplan voor vaardigheden en mobiliteit" (CDR 138/2002 fin)(3);

gezien zijn advies over de "Mededeling van de Commissie - Voor een Europa van de kennis" (CDR 432/97 fin)(4);

gezien zijn advies over de "Mededeling van de Commissie - Een Europese ruimte voor levenslang leren realiseren" (CDR 49/2002 fin)(5);

gezien zijn advies over de "Mededeling van de Commissie: eLearning-actieplan - Het onderwijs van morgen uitdenken" (CDR 314/2000 fin)(6);

gezien zijn advies over de "Goedkeuring van een meerjarenprogramma (2004-2006) voor de doeltreffende integratie van informatie- en communicatietechnologie (ICT) in de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels in Europa (eLearning-programma" (CDR 73/2003 fin)(7);

gezien zijn advies over het Communautair actieprogramma op onderwijsgebied - Socrates; het communautair actieprogramma inzake beroepsopleiding - Leonardo da Vinci en het communautair actieprogramma - Jeugd (CDR 226/98 fin)(8);

gezien zijn advies over de concrete doelstellingen van de onderwijsstelsels (CDR 89/2001 fin)(9);

gezien het op 11 juli 2003 door de commissie "Cultuur en opleiding" goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 86/2003 rev. 2); rapporteur: de heer Mastrocinque, voorzitter van de provinciale raad van Benevento (I/EVP);

Overwegende hetgeen volgt:

1) Iedereen is het er nu wel over eens dat de kennis en capaciteiten van het individu in de huidige samenleving een "menselijk kapitaal" vertegenwoordigen dat, in een tijd waarin de wereldeconomie wordt gekenmerkt door mobiliteit, een grote bron van rijkdom vormt;

2) Investeren in "menselijk kapitaal" is dan ook van doorslaggevend belang voor het welslagen en de welvaart van burgers en staten, en is een manier om rijpe en solide democratische instellingen tot stand te brengen, en om een hoge mate van sociale samenhang te waarborgen;

3) Ervoor zorgen dat alle burgers toegang hebben tot onderwijs van hoge kwaliteit is tegenwoordig dan ook een prioritaire doelstelling van alle regeringen, en onontbeerlijk voor de verwezenlijking van de door de lidstaten vastgestelde strategische doelstelling, namelijk om van de Europese Unie de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie (en -maatschappij) van de wereld te maken;

4) De nieuwe eisen in verband met de kennismaatschappij, de mondialisering, de nieuwe basisvaardigheden - digitale vaardigheden, taalverwerving, sociale vaardigheden, ondernemerschapsvaardigheden en leren leren - vergen structurele hervormingen en een radicale wijziging van de inhoud en methodologieën van onderwijs en opleiding;

5) De uitbreiding van het actieterrein tot de rest van de wereld verkort de "technische levensduur" van de opleidingsactiviteiten en vraagt om een benadering die gebaseerd is op het beginsel van "levenslang leren";

6) De regionale en lokale dimensie van leren is aangewezen als een van de zes pijlers voor strategieën voor levenslang leren in Europa;

heeft tijdens zijn 52e zitting op 19 en 20 november 2003 (vergadering van 20 november) het volgende advies met algemene stemmen uitgebracht.

1. Opmerkingen van het Comité van de Regio's

1.1. Het CvdR is ingenomen met het initiatief van de Commissie om het vraagstuk van investeringen in onderwijs en beroepsopleiding vanuit een brede invalshoek te benaderen, waarbij drie elementen centraal staan: onderzoek, levenslang leren en de Europese werkgelegenheidsstrategie, in het kader van de nieuwe eisen in verband met de kennismaatschappij, de mondialisering, de uitbreiding van de EU en ongunstige demografische trends.

1.2. Het CvdR is het met de Commissie eens dat wat de totale omvang van de financiering betreft, er te weinig in human resources wordt geïnvesteerd. Bij de overheidsfinanciering kon geen duidelijke opwaartse trend worden geconstateerd en tegelijkertijd is er sprake van een uitgesproken tekort aan private financiering in sleutelsectoren als hoger onderwijs, volwassenenonderwijs en bij- en nascholing.

1.3. Het CvdR deelt de vrees dat dit tekort door de uitbreiding van de EU eerder groter zal worden dan kleiner, en dat de verschillen tussen de Europese regio's zullen toenemen.

1.4. Het CvdR acht het juist dat de stijging van de investeringen mogelijk moet worden gemaakt door een beter gebruik van de bestaande middelen, en door een combinatie van gerichte overheidsinvesteringen en hogere private bijdragen.

1.5. Het steunt het standpunt van de Commissie, die erop hamert dat de doelstellingen die zijn overeengekomen voor onderwijs en beroepsopleiding moeten worden aangehouden, teneinde de strategische doelstelling van Lissabon te kunnen verwezenlijken.

2. Aanbevelingen van het Comité van de Regio's

Doeltreffender gebruik van de beschikbare middelen

2.1. Het CvdR acht het van essentieel belang dat op een adequate en efficiënte manier middelen worden toegewezen aan het gehele aanbod van onderwijs, gaande van formeel tot niet-formeel onderwijs en informeel leren op alle leeftijden.

2.2. Juist in de eerste schooljaren worden de voorwaarden gecreëerd waardoor leerlingen geen goede resultaten behalen of vroegtijdig de school verlaten.

De implicaties van het "doelstellingenproces" in verband met investeringen

2.3. Het CvdR acht het absoluut noodzakelijk dat de lidstaten zelf gaan analyseren op welke terreinen zij tekortschieten, en dat zij zelf processen op gang brengen om een beter gebruik van de middelen te stimuleren.

2.4. Het CvdR kan zich vinden in de strekking van het "Gedetailleerde werkprogramma voor de follow-up inzake de doelstellingen voor de onderwijs- en opleidingsstelsels" en de aangewezen terreinen die met voorrang in aanmerking moeten komen voor investeringen.

2.5. Het stelt voor dat investeringen in scholing en in het vasthouden van personeel absolute prioriteit worden toegekend.

2.6. De kwaliteit van onderwijs en opleiding hangt grotendeels af van de kwaliteit van de opleiding van docenten.

2.7. Het CvdR stelt voor de opleiding van docenten te baseren op de volgende hoekstenen:

- de noodzaak van een echt "vormende" school, die "leert leren" en leert om de eigen kennis op bewuste wijze uit te breiden;

- een didactische methodologie, waarbij de docent de rol van leerbevorderaar op zich neemt en de verhouding docent/leerling een interactief karakter heeft, waarbij het tempo en de leerstijl van iedere leerling worden gerespecteerd en aanpassingsproblemen worden voorkomen;

- het vermogen om het gebruik van ICT te combineren met onderwijs- en leermethoden en specifieke pedagogische contexten;

- het gebruik van ICT en eLearning om ervaringen uit te wisselen en "best practices" tussen verschillende onderwijsstelsels te verspreiden;

- het vermogen om leertrajecten uit te stippelen die de leerlingen klaarstomen voor mobiliteit, flexibiliteit en ondernemerschap.

2.8. Het CvdR acht investeren in ICT zeer nuttig, en beschouwt het als een belangrijke mogelijkheid voor de verbetering van onderwijs en opleiding: ICT bevorderen de toegang tot levenslang leren en de culturele uitwisseling en vergemakkelijken de taalverwerving, waarbij tevens andere als prioritair aangeduide terreinen gebaat zijn, zoals de toegang voor iedereen tot onderwijs en de bevordering van een actief burgerschap.

2.9. Investeringen in dergelijke technieken en in ICT en eLearning zijn van essentieel belang om de onderwijs- en opleidingsstelsels aan te passen aan de eisen van de kennismaatschappij en het Europese model:

- het gebruik van Internet veronderstelt een goede kennis van de eigen taal en van andere talen, naast basisvaardigheden op computergebied;

- op die manier kunnen inwoners van geografisch benadeelde gebieden worden geholpen de kennis op te doen die zij nodig hebben in de kennismaatschappij;

- ook kunnen zo initiatieven worden opgezet voor jumelages tussen onderwijsinstellingen via Internet, door partnerschappen op te richten tussen scholen uit verschillende Europese landen en de interculturele dialoog te stimuleren.

2.10. Het CvdR onderstreept het bijkomende belang van investeringen in dienstverlening op het gebied van begeleiding en advisering.

Aanpak van terreinen waarop sprake is van onrendabele investeringen

2.11. Het CvdR acht het nuttig dat de mogelijke oorzaken van inefficiëntie gezamenlijk in kaart worden gebracht, om zo de lidstaten te stimuleren hiernaar intern onderzoek te doen.

2.12. Het benadrukt dat mogelijke gemeenschappelijke oorzaken kunnen liggen in de starheid van de leerplannen, de slechte kwaliteit van het lesgeven, de slechte aansluiting van het onderwijs op het bedrijfsleven, de rigiditeit van de administratieve structuren, de gangbare opvatting dat de beroepsopleiding een tweede keuze is, en de gebrekkige samenwerking tussen instellingen voor beroepsopleiding en het bedrijfsleven.

2.13. Het CvdR benadrukt dat hervormingen van curricula en structuren wenselijk zijn waarmee de kwaliteit en relevantie van voor iedereen beschikbare en aan de vereisten van de kennismaatschappij aangepaste leerkansen kunnen worden verbeterd.

Efficiënt beheer van middelen

2.14. Het CvdR is van oordeel dat het het onderwijs ten goede zou komen wanneer de bevoegdheid voor de organisatie van het onderwijs en het beheer van de onderwijsgelden wordt overgedragen aan de lokale en regionale overheden (decentralisatie van het onderwijs). Ook dient gewerkt te worden aan een veelzijdiger onderwijsaanbod en een grotere flexibiliteit in de leerinhouden. De verantwoordelijkheid hiervoor, alsmede voor het personeelsbeleid en financieel management, moet ook aan de scholen zelf worden overgelaten.

2.15. Het CvdR wijst erop dat uit de meest recente internationale onderzoeken (TIMMS/PISA) is gebleken dat de beste studieresultaten behalve met decentralisering van het onderwijs ook samenhangen met de eigen ideologie en bestuurscultuur van een school. Het Comité pleit er dan ook voor dat meer aandacht wordt besteed aan de ontwikkeling van een flexibel management in scholen, bijvoorbeeld bij de selectie van personeel en het personeelsbeleid, de eigen verantwoordelijkheid voor het gebruik van de financiële middelen die voor de desbetreffende school beschikbaar zijn, en de invoering van de beste leer- en organisatiemodellen.

2.16. Het CvdR vindt dat moet worden gezorgd voor een grotere betrokkenheid van de gebruikers, met inbegrip van de gezinnen en lokale ondernemingen, die rechtstreeks baat hebben bij een kwalitatief hoger opgeleid personeel.

2.17. Het stelt voor een reeks systematische vergelijkingen te maken met andere scholen en onderwijsstelsels, om de samenwerking te verbeteren en wederzijdse synergie op te wekken, ten einde het verantwoordelijkheidsgevoel, de samenwerking, de wedijver en de innovatie te vergroten.

2.18. Er moeten kwaliteitsnormen worden vastgesteld ten behoeve van gelijkheid en gendermainstreaming.

2.19. Het CvdR onderstreept dat de kwaliteit zal moeten worden vertaald in parameters voor methodologieën, operationele en organisatorische plannen, en systemen die een adequate programmatie en adequate instrumenten voor de controle achteraf mogelijk maken.

2.20. Het CvdR dringt aan op extra investeringen in de scholing van lokale autoriteiten en leidinggevend en onderwijzend personeel t.b.v. het beheer en de efficiënte inzet van middelen, en de vaststelling van een beoordelingssysteem waarmee de kwaliteit van het onderwijsstelsel op alle niveaus wordt gewaarborgd en gecontroleerd.

2.21. Een andere cruciale factor voor het herstel van de doeltreffendheid van het onderwijs en de verwezenlijking van de doelstellingen is volgens het Comité van de Regio's de ontwikkeling van partnerschapsstrategieën om de kwaliteit van het onderwijs te waarborgen in een perspectief van levenslang leren.

2.22. Het CvdR acht het goed zich te realiseren dat kwaliteit slechts daar bestaat, waar zij ook door anderen als zodanig wordt ervaren. Het stimuleren van betrokkenheid en "vrijwilligerswerk" door gezinnen en bedrijven kan helpen de kwaliteit te verbeteren en zichtbaarder te maken.

2.23. De financiële betrokkenheid van lokale en regionale partners - die echter in geen geval de educatieve inhoud mogen beïnvloeden - zou de productiviteit van leerlingen en docenten kunnen stimuleren.

2.24. Het CvdR dringt aan op verspreiding van de boodschap dat een beter opgeleid personeel een nuttige investering voor iedereen is.

2.25. Het is ingenomen met het voorstel van de Commissie, het bedrijfsleven te verzoeken om materiaal, studiebeurzen en trainingscursussen om studenten en leerling-werknemers aan te trekken, te (co-)financieren, vooral op terreinen waarop een gebrek aan gekwalificeerde werknemers bestaat.

Coördinatie van de inspanningen

2.26. Het CvdR beschouwt de coördinatie tussen de ministeries van onderwijs, werkgelegenheid, onderzoek en milieu als een ander essentieel instrument om de efficiency te herstellen en versnippering van inspanningen en middelen tegen te gaan.

2.27. Met het oog op de ambitieuze, tweeledige doelstelling van Barcelona om de uitgaven voor O& O te verhogen én het bedrijfsleven te stimuleren om hun bijdrage daaraan tot 2/3 op te voeren, acht het CvdR de coördinatie tussen de met onderwijs en beroepsopleiding belaste autoriteiten enerzijds en de voor onderzoek en ontwikkeling verantwoordelijke instanties anderzijds bijzonder nuttig.

2.28. De vaststelling van nationale en Europese Benchmarks is een onmisbaar hulpmiddel voor ieder land om de eigen resultaten te kunnen meten en vergelijken met die van andere, om te kijken in hoeverre zij de voor de Europese onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels nader uitgewerkte doelstellingen hebben behaald.

Efficiënt investeren moet verankerd zijn in de Europese context

2.29. Het CvdR bevestigt opnieuw de geldigheid van het subsidiariteitsbeginsel, maar acht het zaak erop te wijzen dat de hervormingen van de afzonderlijke lidstaten op harmonieuze wijze moeten passen binnen het brede Europese kader.

2.30. Het creëren van een overzichtelijk en bestendig kader van doelstellingen op Europees niveau is nuttig voor de ontwikkeling van het onderwijs in de diverse lidstaten, en voor de bevordering van de transparantie, de vergelijkbaarheid en het concurrentievermogen van het onderwijs.

2.31. Het CvdR wijst erop dat iedere lidstaat onderdanen van andere landen zou moeten opnemen in de voor kwaliteitsborging en de compatibiliteit van de criteria bevoegde instanties: bijvoorbeeld voor de externe certifiëring van de niveaus (ECDL-TRINITY the international examinations board).

2.32. Het CvdR is ervan overtuigd dat de vernieuwing van de curricula - door hierin elementen van continuïteit en permeabiliteit in te bouwen, de nieuwe basisvaardigheden centraal te stellen en voor aansluiting op de economische en maatschappelijke behoeften te zorgen - het meest dringend is.

2.33. Het CvdR hoopt dat zo snel mogelijk een transparant, gebruikersvriendelijk en betrouwbaar systeem wordt vastgesteld voor de erkenning van opleidingen en kwalificaties, in welke lidstaat van de EU zij ook zijn behaald.

Brussel, 20 november 2003.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 244 van 10.10.2003, blz. 50.

(2) PB C 19 van 22.1.2002, blz. 26.

(3) PB C 73 van 26.3.2003, blz. 30.

(4) PB C 180 van 11.6.1998, blz. 49.

(5) PB C 278 van 14.11.2002, blz. 26.

(6) PB C 144 van 16.5.2001, blz. 34.

(7) PB C 244 van 10.10.2003, blz. 42.

(8) PB C 51 van 22.2.1999, blz. 77.

(9) PB C 19 van 22.1.2002, blz. 23.