COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel. 14.11.1997 
COM(97) 597 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
Regionale samenwerking in bet gebied van de Zwarte Zee: stand van zaken, 
vooruitzichten voor EU-maatregelen ter bevordering van de verdere 
ontwikkeling van die samenwerking 

Samenvatting 
De Commissie apprecieert en steunt een intensere regionale samenwerking tussen de Zwarte­
Zeestaten en stelt voor een nieuwe aanpak van de regionale samenwerking rond de Zwarte Zee 
te ontwikkelen als onderdeel van een ruimere strategie van de EU voor het gebied, rekening 
houdend met zowel de gemeenschappelijke belangen van de Zwarte-Zeestaten als die van de 
EU in het gebied. De Commissie stelt voor deze aanpak te baseren op een combinatie van 
bestaande politieke, commerciele en technische-bijstandsinstrumenten. De Europese 
Gemeenschap dient bereid te zijn acties te ondersteunen ter stimulering van de regionale 
samenw~rking rond de Zwarte Zee, ook op sub-regionaal niveau, met name op het gebied van 
de vervoer-, energie- en telecommunicatienetwerken, commerciele samenwerking, 
milieuvriendelijke en duurzame ontwikkeling en justitie en binnenlandse zaken. 
Bij de beoordeling van het nut van de EG-steun voor bepaalde initiatieven dient de actieve 
participatie van de rechtstreeks betrokken landen, ook door middel van financiering, als een 
van de hoofdcriteria te warden gehanteerd. Technische bijstand zal warden verstrekt via 
bestaande instrumenten -in de eerste plaats Tacis, Phare, Meda en, eventueel, Interreg -in 
overeenstemming met hun huidige procedures en op basis van bestaande begrotingslijnen 
terwijl tegelijkertijd zoveel mogelijk "Zwarte-Zeesynergieen" tussen deze programma's 
warden ontwikkeld. De ontwikkeling van dergelijke samenwerking zal de economische 
subjecten in alle lidstaten de gelegenheid geven om ten voile mee te werken aan de 
goedgekeurde samenwerkingsprojecten. 
Bij de programmering van activiteiten in het gebied van de Zwarte Zee zullen de betrokken 
Zwarte-Zeestaten de belangrijkste gesprekspartners van de Commissie zijn, zowel op bilaterale 
basis als in het kader van besprekingen waarbij verschillende landen betrokken zijn. 
Tezelfdertijd kan de BSEC, als belangrijkste initiatief van algemene aard inzake regionale 
samenwerking in het gebied van de Zwarte Zee, hierbij belangrijke steun verlenen. Rekening 
houdend met de rol van de Commissie bij de tenuitvoerlegging van de hulpverlening, zou het 
aangewezen zijn dat de Commissie, namens de Europese Gemeenschap, wordt uitgenodigd de 
BSEC-vergaderingen bij te wonen. Door de regionale samenwerking in het gebied van de 
Zwarte Zee aan te moedigen draagt de Europese Unie bij tot het vergroten van de veiligheid, 
stabiliteit en voorspoed in dit gebied dat van steeds grater strategi~ch belang is voor de 
Europese Unie. 
1 
Regionale samenwerking in bet gebied van de Zwarte Zee: stand van zaken, 
vooruitzichten voor EU-maatregelen ter bevordering van de verdere 
ontwikkeling van die samenwerking 
Mededeling van de Commissie aan de Raad 
Inleiding 
1. De Europese Raad van Dublin in december 1996 heeft er nota van genomen dat de 
Commissie regelmatig verslagen zou voorleggen over het brede gamma van regionale 
activiteiten in Europa, van de noordelijke Uszee tot de Zwarte Zee. Na vroegere 
mededelingen van de Commissie over de regionale samenwerking in het Oostzeegebied en in 
het kader van het Midden-Europees Initiatief, heeft de Commissie dit verslag voorbereid over 
de regionale samenwerking in het gebied van de Zwarte Zee, dat tezamen met een algemeen 
verslag over de regionale samenwerking in Europa wordt voorgelegd. 
2. Het verslag heeft twee oogmerken: ten eerste, een beeld schetsen van het Zwarte­
Zeegebied en van zijn strategisch belang voor de Europese Unie, met aandacht voor de rol die 
de regionale samenwerking kan spelen bij de ontwikkeling van het gebied en ten tweede, de 
prioritaire doelstellingen vaststellen voor de regionale samenwerking in dat gebied die met 
steun van de EU kunnen worden gestimuleerd en identificeren van de voor het bevorderen van 
die samenwerking beschikbare instrumenten. 
3. De Commissie verheugt zich over en steunt de ontwikkeling van initiatieven voor 
regionale samenwerking in Europa als middel ter bevordering van stabiliteit, veiligheid en 
voorspoed. 
4. De Commissie wenst regionale initiatieven te steunen waarvan de deelnemers duidelijk 
blijk geven van hun inzet voor regionale samenwerking, met name door een actieve deelname 
aan en financiering van gemeenschappelijke projecten. Dergelijke initiatieven kunnen ook 
warden geevalueerd op grond van de politieke steun voor dergelijke samenwerking, zowel in 
het gebied als in de EU en op grond van bun huidige en potentiele resultaten. De Commissie 
meent dat, zoals in "Agenda 2000" is gesteld, de regionale samenwerking aan belang zal 
1 Q_ 
winnen naarmate de Unie zich uitbreidt omdat haar ontwikkeling zal bijdragen tot openstelling 
van de verruimde Unie voor haar buren waardoor geen scheidingslijnen worden getrokken op 
het Europese vasteland. De regionale samenwerking zal ook bijdragen tot de verwezenlijking 
van de doelstelling van deelnemende landen die geen lid zijn van de EU en die naar steeds 
nauwere betrekkingen met de Unie streven. 
5. Het Zwarte-Zeegebied1, dat Griekenland, Bulgarije, Roemenie en Moldavie in het 
westen, Oekraine en Rusland2 in het noorden, Georgie, Armenie en Azerbeidzjan in het oosten 
en Turkije in het zuiden bestrijkt, is voor de Unie van toenemend strategisch belang en dat zal 
nog vergroten door de uitbreiding. Met een totale bevolking van 190 miljoen3 is het een 
potentieel belangrijk afzetgebied voor goederen uit de EU. Daarnaast is bet ook een vitale 
doorvoerroute voor het transport van energie naar Europa. 
6. Een intensievere regionale samenwerking tussen de Zwarte-Zeestaten draagt veel bij tot 
de vrede, veiligheid en politieke stabiliteit in dit gebied, de consolidatie en vergroting van de 
rol van het gebied als vitale schakel in de handel tussen Europa, Centraal-Azie en het Midden­
Oosten en de ontwikkeling van zijn economisch potentieel. De aanpak van de Europese Unie 
ten aanzien van een nauwere samenwerking tussen de Zwarte-Zeestaten houdt rekening met de 
gemeenschappelijke belangen van die staten en die van de Europese Unie in het gebied. Deze 
aanpak dient te zijn gebaseerd op een combinatie van de bestaande politieke, commerciele en 
technische-bij standsinstrumenten. 
7. In vergelijking met andere regionale initiatieven die sedert het begin van de jaren 
negentig in Europa zijn ontplooid -met name samenwerking in het gebied van de Oostzee, de 
Barents Euro-arctische Samenwerking en het Midden-Europees Initiatief is de regionale 
samenwerking tussen de Zwarte-Zeestaten traag op gang gekomen doch het effect daarvan 
neemt thans toe. 
2 
3 In bijlage I is een kaart van bet gebied opgenomen. 
Wat Rusland betreft worden alleen de aan de Zwarte Zee grenzende "oblasts" (Rostov, Krasnodar en 
Stavropol) als tot bet Zwarte-Zeegebied beborend bescbouwd. 
Inclusief de bevolking van de drie oblasts van de Russiscbe Federatie die aan de Zwarte Zee grenzen, 
namelijk Rostov, Krasnodar en Stavropol, die tezamen in totaal 12 miljoen inwoners (cijfer van 1995) 
tellen en niet de bevolking van de Russische Federatie in haar gebeel. 
2 
Organisatie voor economische samenwerking in het gebied van de Zwarte Zee (Black Sea 
Economic Co-operation -BSEC) 
8. Het belangrijkste initiatief van algemene aard inzake regionale samenwerking in het 
gebied is de in 1992 opgerichte Organisatie voor economische samenwerking in het gebied van 
de Zwarte Zee (BSEC). Bij deze organisatie zijn de kuststaten van de Zwarte Zee (Bulgarije, 
Georgie, Roemenie, Rusland, Turkije en Oekraine) evenals Albanie, Armenie, Azerbeidzjan, 
Griekenland en Moldavie aangesloten. Oostenrijk, Egypte, Israel, Italie, Polen, Slowakije en 
Tunesie hebben de status van waarnemer. 
9. De BSEC heeft tot doel de economische samenwerking te bevorderen om conflicten te 
voorkomen, geschillen vreedzaam te regelen in overeenstemming met de OVSE-beginselen en 
de deelnemende staten te helpen bij hun integratie in de Europese en wereldeconomie. 
Gebieden voor samenwerking zijn handel en investeringen, vervoer, communicatie en energie, 
toerisme, milieu en wetenschap en onderzoek. 
10. De BSEC is geen regionale organisatie in de juridische betekenis; zij is niet gebaseerd 
op een overeenkomst die bindend is op grond van het intemationaal recht. Besluiten warden 
met eenparigheid van stemmen genomen in de BSEC-Raad van ministers van buitenlandse 
zaken en het voorzitterschap rouleert. Zeventien permanente sectoriele werkgroepen zijn 
opgericht die zich bezighouden met een breed gamma van thema' s waaronder vervoer, energie, 
toerisme, bevordering en bescherming van investeringen, bankwezen en financien en milieu. 
De BSEC heeft een beperkt permanent intemationaal secretariaat dat in Istanboel is gevestigd. 
Tot de aangesloten instanties behoren de BSEC-Raad, die het bedrijfsleven van de 
deelnemende landen vertegenwoordigt, de International Black See Club bestaande uit 
vertegenwoordigers van de havens aan de Zwarte Zee en de parlementaire vergadering van de 
BSEC. Andere met de BSEC verband houdende structuren zijn de Bank voor handel en 
ontwikkeling in het Zwarte-Zeegebied in Thessaloniki, het Regionaal Energiecentrum voor het 
Zwarte-Zeegebied in Sofia en het Studiecentrum voor de Zwarte Zee in Athene. 
11. De concrete resultaten van de BSEC zijn tot dusver vrij bescheiden gebleven. Een 
aantaJ gerheenschappelijke projecten waaraan verschillende BSEC-landen deelnemen worden 
momenteel ontwikkeld, vooral op het gebied van vervoer, douane en grensprocedures, 
energiesystemen, telecommunicatie en milieu. Er is een Bank voor handel en ontwikkeling in 
3 
het Zwarte-Zeegebied opgericht doch zij is nog niet operationeel. De lidstaten van de BSEC 
hebben de wens te kennen gegeven om een vrijhandelszone voor het gebied van de Zwarte Zee 
op te richten en onderzoeken thans de mogelijkheid daartoe. Dit blijkt echter geen realistische 
doelstelling te zijn aangezien Griekenland lid is van de EU, Turkije een douane-unie heeft 
gesloten met de EG, Bulgarije en Roemenie associatie-overeenkomsten hebben gesloten die 
het perspectief openen op toetreding tot de EU en een aantal andere BSEC-staten het proces 
van toetreding tot de WTO nog niet hebben afgerond. Wat betreft de ambitie van de BSEC 
om een rol te spelen bij de vreedzame regeling van geschillen in het gebied, kan het feit dat de 
BSEC vertegenwoordigers van alle Zwarte-Zeestaten verenigt als een prestatie op zichzelf 
worden beschouwd. Tot dusver zijn er ook op dit domein maar besc~eiden resultaten geboekt. 
12. Aangezien de BSEC een betrekkelijk jonge organisatie is die pas vijf jaar geleden is 
opgericht, is het maar normaal dat het nog enige tijd zal duren voordat de gevolgen daarvan op 
grotere schaal worden gevoeld. 
13. De BSEC zal een aantal moeilijkheden moeten overwinnen voordat zij ten voile effect 
zal kunnen sorteren. Ten eerste heeft de grote diversiteit -op cultureel, historisch, politiek en 
ook economisch gebied -van de lidstaten van de BSEC het moeilijker gemaakt om 
gemeenschappelijke doelstellingen te definieren en te verwezenlijken. Ten tweede zijn er 
binnen bet gebied slechts beperkte middelen beschikbaar voor BSEC-projecten omdat de 
economieen van de meeste deelnemende staten zich in een overgangsfase bevinden. Tot 
dusver is de financiele steun grotendeels afkomstig van intemationale donors. Ten derde 
vinden een aantal BSEC-leden het belangrijker om hun doelstellingen op het gebied van 
buitenlands beleid in de regio met andere middelen te verwezenlijken. 
14. Aile landen in het gebied zijn lid van de OVSE en verschillende van hen zijn bij andere 
regionale initiatieven betrokken. Bulgarije, Moldavie, Roemenie en Oekraine zijn lid van het 
Midden-Europees Initiatief. Verschillende Zwarte-Zeestaten werken mee aan initiatieven die 
verband houden met de stabiliteit en veiligheid in het Balkangebied, met name het Royaumont­
initiatief, het Zuidoost-Europees Samenwerkingsinitiatief (SECI) en de Balkan-Conferentie 
over stabiliteit, veiligheid en samenwerking in Zuidoost-Europa. Moldavie, Rusland, Oekrai"ne 
en de drie Transkaukasische republieken zijn lid van het GOS. Azerbeidzjan en Turkije zijn lid 
van de Organisatie voor economische samenwerking (ECO). Georgie heeft vergaderingen 
georganiseerd . om de mogelijkheid voor regionale samenwerking tussen de drie 
4 
Transkaukasische staten te onderzoeken. Azerbeidzjan, Georgie, Oekrai'ne en Oezbekistan 
hebben een aantal verbintenissen ondertekend, met name met betrekking tot de 
transportverbindingen. 
1. Geopolitieke identiteit en economisch potentieel van bet Zwarte-Zeegebied 
Geopolitieke identiteit 
15. De geschie(!enis van het gebied rond de Zwarte Zee wordt gekenmerkt door een rijke 
culturele verscheidenheid doch ook door talrijke politieke problemen. De recente politieke en 
economische veranderingen in het gebied hebben nieuwe mogelijkheden gecreeerd voor 
samenwerking en de ontwikkeling van relaties, zowel binnen het gebied als met de rest van de 
wereld. Dit proces kan de stabiliteit in het gebied en zijn ontwikkeling helpen versterken. De 
jongste maanden hebben een aantal positieve ontwikkelingen plaatsgevonden in de 
betrekkingen tussen de landen rond de Zwarte Zee, waaronder de ondertekening van een 
vriendschaps-, samenwerkings- en partnerschapsverdrag en een overeenkomst over de Zwarte­
Zeevloot tussen Rusland en OekraYne; de sluiting van een basisverdrag tussen Oekrai'.ne en 
Roemenie, inclusief een beginselovereenkomst over de gezamenlijke ontwikkeling van twee 
nieuwe "Euroregio's"4 in gebieden waar zij een gemeenschappelijke grens hebben en de 
totstandbrenging tussen Turkije en Griekenland van een informeel kader voor het bespreken 
van hangende kwesties in de Egersche Zee. De deelname van deze landen aan initiatieven 
inzake regionale samenwerking kan deze ontwikkeling helpen consolideren. 
16. Door zijn geografische positie op de grens tussen Europa en Azie is de Z warte Zee van 
nature een doorvoergebied. Het gebied heeft hierdoor reeds lange tijd banden met zowel 
Europa als het Midden-Oosten en het is de kortste verbinding tussen Europa en Centraal-Azie 
en ook tussen de Europese NOS en Turkije. Dit is van zeer groot belang gezien de grote 
natuurlijke rijkdommen, vooral energiebronnen, van het Kaspische bekken en Centraal-Azie. 
De keerzijde van de medaille is dat het gebied een doorvoerroute is geworden voor de handel 
in drugs, wapens en kernmateriaal en ook voor illegale immigratie. 
Regelingen voor grensoverschrijdende samenwerking tussen aangrenzende gebieden in buurlanden. 
De term "Euroregio" heeft betrekking op dergelijke regelingen binnen de Europese Unie en is later 
gebruikt voor soortgelijke grensoverschrijdende regelingen waarbij aangrenzende regio's in de landen 
van Midden- en Oost-Europa zijn betrokken. 
5 
17. Door zijn geografische ligging is het gebied van de Zwarte Zee van strategisch belang 
vanuit militair oogpunt. Het gebied is sterk gemilitariseerd en de legers van Rusland, Turkije 
en Oekrarne zijn de drie grootste van Europa'. De wapenaankopen in het gebied zijn 
omvangrijk, zowel kwantitatief als kwalitati~f en ook de wapenproductiecapaciteit van het 
gebied is zeer groot. Onder deze omstandigheden is het dan ook van zeer groot belang dat de 
veiligheid en stabiliteit in het gebied van de Zwarte Zee wordt gewaarborgd. 
18. Griekenland en Turkije zijn lid van de NAVO; de overige kuststaten van de Zwarte Zee 
nemen deel aan het NA VO-partnerschap voor de vrede. Verschillende Zwarte-Zeestaten 
wensen volwaardig lid te worden van de NA VO. 
Economisch potentieel 
19. Het g_ebied van de Zwarte Zee wordt gekenmerkt door duidelijke economische 
verschillen. Bepaalde delen van de regio zoals het zuidelijk deel van Rusland en Oekrarne en 
de oostelijke provincies van Roemenie zijn gerndustrialiseerd terwijl andere gebieden rond de 
Zwarte Zee plattelandsgebieden zijn met een beperkte economische ontwikkeling. Het aandeel 
van de fabrieksnijverheid in de totale industriele productie van het gebied is vrij groot hoewel 
de sterkst gerndustrialiseerde delen van het gebied door oncompetitieve zware industrie 
\ 
worden gekenmerkt. Het BBP per capita (koopkrachtpariteit) in de landen in het gebied die 
geen lid zijn van de EU varieert van 4.730 $ in Turkije tot 1.510 $ in Azerbeidzjan6
. 
20. Het economisch potentieel van het Zwarte-Zeegebied is groot en neemt nog toe na de 
openstelling van het gebied voor de wereldeconomie. Hoewel de economische hervormingen 
tot een ernstige inkrimping van de economie in verschillende Zwarte-Zeestaten hebben geleid, 
zijn er tekenen die wijzen op een beginnend economisch herstel in grote delen van het gebied. 
In 1996 is de economie in Roemenie met 4,3% gegroeid en die in Turkije met 7%. De 
Russische economie is in 1996 nog met 6% ingekrompen doch voor 1997 wordt een beperkte 
groei verwacht. In tegenstelling daarmee zet de neerwaartse trend zich in andere Zwarte-Zee-
5 
6 Thans een thema van de onderhandelingen met het oog op de herziening van het Verdrag over de 
conventionele strijdkrachten in Europa. 
Cijfers voor 1994. 
6 
staten, waaronder Oekraine en Moldavie, voort en lijken de vooruitzichten voor economische 
groei in de nabije toekomst beperkt. 
21. Met een totale bevolking van 190 miljoen7, is het Zwarte-Zeegebied een potentieel 
belangrijke exportmarkt voor de EU. Algemeen genomen neemt de EU-handel met de 
kuststaten van de Zwarte Zee toe. Tezelfdertijd is de EU een belangrijk handelspartner voor 
de landen in het gebied. Op een van de grootste markten van het gebied, namelijk Turkije, is 
de EU goed voor ongeveer de helft van het totale handelsverkeer en in Bulgarije en Roemenie 
bedraagt het aandeel van de EU 50 a 60%. 
22. De handelsbetrekkingen tussen de Zwarte-Zeestaten Z1Jn betrekkelijk zwak met 
uitzondering van de traditionele banden tussen Rusland en de andere nieuwe onafhankelijke 
staten van het gebied die echter verzwakken. Er ontstaan nieuwe handelsbetrekkingen hoewel 
die eerder beperkt blijven. Tussen 1994 en 1996 bijvoorbeeld is de Turkse invoer uit Rusland 
meer dan verdubbeld (van 879 miljoen ecu in 1994 tot 1,835 miljoen ecu in 1996), terwijl de 
export van Turkije naar Oekraine verdrievoudigd is (van 63 miljoen ecu in 1994 tot 207 
miljoen ecu in 1996). Er komen ook nieuwe handelsstromen tot stand tussen Turkije enerzijds 
en Georgie, Azerbeidzjan en Bulgarije anderzijds. De vergemakkelijking van het 
grensoverschrijdend vervoer en van de douaneprocedures is van essentieel belang voor de 
uitbreiding van de handel en het stimuleren van investeringen en economische groei in het 
gebied. 
23. De landen van het gebied hebben het voomemen te kennen gegeven om een 
vrijhandelszone voor het Zwarte-Zeegebied op te richten. Deze kwestie is van rechtstreeks 
belang voor de Europese Unie omdat Griekenland, een lid van de EU, en Turkije, een 
geassocieerd land dat met het gemeenschappelijk handelsbeleid van de EU is verbonden door 
middel van een douane-unie, niet in eigen naam aan regionale vrijhandelsovereenkomsten 
kunnen deelnemen. Tezelfdertijd is de Europese Unie om principiele redenen verheugd over 
stappen in de richting van liberalisering van de handel voorzover zij verenigbaar zijn met het 
multilaterale handelsstelsel en rekening houden met bestaande overeenkomsten tussen de EU 
en de betrokken staten. De Europese Unie is van oordeel dat de toetreding van alle Zwarte-
Zie punt 3 hlerboven. 
7 
Zeestaten tot de WTO een belangrijke en noodzakelijke eerste stap is naar liberalisering van de 
bandel in bet gebied en is bereid om de Zwarte-Zeestaten die nog geen lid zijn van de WTO te 
belpen bij de voorbereiding op bun toetreding8
• 
24. De buitenlandse investeringen in bet Zwarte-Zeegebied gaan in stijgende lijn boewel zij 
nog steeds vrij bescbeiden zijn. In 1995 werden de buitenlandse directe investeringen in de 
landen van bet gebied op 4.874 miljoen $ geraamd tegen 2.915 miljoen $ in 1994 en 2.034 
miljoen $ in 1993. De aanwezigbeid van natuurlijke bulpbronnen, vrij goed ontwikkelde 
infrastructuurverbindingen en, in veel gevallen, gescboolde arbeidskra~bten zijn bevorderlijk 
voor bet aantrekken van buitenlandse investeringen. Er zijn ecbter nog veel hinderpalen, zowel 
wettelijke als praktiscbe voor buitenlandse investeringen. 
Het gebiedvan de Zwarte Zee en de Europese Unie 
25. Het Zwarte-Zeegebied beeft een directe verbinding met de Europese Unie via 
Griekenland. Bovendien bebben de Europese Gemeenscbappen en bun Lidstaten bilaterale 
overeenkomsten ondertekend met andere Zwarte-Zeestaten. Er zijn Europa-overeenkomsten 
gesloten met Bulgarije en Roemenie. Met Rusland, Oekra1ne, Moldavie en de drie 
Transkaukasiscbe republieken zijn partnerscbaps- en samenwerkingsovereenkomsten 
ondertekend9. Tussen de EG en Turkije is op 31 december 1995 een douane-unie in werking 
getreden, steunend op de associatie-overeenkomst van 1963. De Commissie beeft onlangs een 
mededeling ingediend over de betrekkingen met Turkije waarin een aantal voorstellen zijn 
vervat die tot doel bebben de betrekkingen uit te breiden op grond van de douane-unie10. 
26. Door de uitbreiding zal bet Zwarte-Zeegebied nog belangrijker worden voor de 
Europese Unie. De EU heeft er alle belang bij de politieke stabiliteit en economische 
8 
9 
10 Technische bijstand ter voorbereiding van de toetreding tot de WTO wordt momenteel verstrekt aan 
Rusland, Oekraine, Moldavie, Georgie en Armenie. 
In tegenstelling tot de douane-unie en associatie-overeenkomsten houden de partnerschaps- en 
samenwerkingsovereenkomsten geen preferentiele voorwaarden in voor de handel~ de overeenkomsten 
met Rusland, Oekraine en Moldavie voorzien evenwel in de mogelijkheid van het openen van 
onderhandelingen over een vrijhandelsgebied. 
Zij omvatten met name de consolidatie van de douane-unie, de bevordering van industriele 
samenwerking en investeringen, deelname aan communautaire programma's, samenwerking op bet 
gebied van de mensenrechten en steun aan regionale en grensoverschrijdende samenwerking. 
8 
voorspoed in dat gebied te bevorderen en de ontwikkeling van de betrekkingen, zowel binnen 
het gebied als met de EU, te stimuleren. 
2. Strategie voor bet bevorderen van de samenwerking in bet gebied van de Zwarte 
Zee 
V oorgeste/de prioritaire doe/ste//ingen 
27. De samenwerking in het gebied zou bet best kunnen worden gericbt op: 
1. bet bevorderen van de politieke stabiliteit en dialoog en het versterken van de 
mensenrecbten, de democratie en de recbtsstaat; 
2. de doorvoer door bet gebied en de ontwikkeling van de vervoer-, energie-en 
telecommunicatienetwerken in bet gebied, met inbegrip van de aansluitingen op 
de Europese netwerken; 
3. regionale commerciele samenwerking en bet creeren van gunstige voorwaarden 
voor bet aantrekken van investeringen uit de EU en andere landen, ook bestemd 
voor bet midden-en kleinbedrijf, terwijl ervoor wordt gezorgd dat de nieuwe 
regelingen verenigbaar zijn met de bestaande; 
4. duurzame ontwikkeling, bescherming van de integriteit van bet milieu in het 
gebied en nucleaire veiligheid; 
5. indijking van de drughandel, smokkel en illegale immigratie in het gehele gebied. 
28. Regionale samenwerking is niet bet exclusieve prerogatief van de cmtrale autoriteiten 
van de betrokken landen doch ook andere niveaus van de besluitvorming in de deelnemende 
staten zouden hierbij kunnen worden betrokken. De voordelen van de samenwerking in bet 
Zwarte-Zeegebied zouden worden vergroot door de regionale en lokale administraties nauw 
hierbij te betrekken en door nauwere betrekkingen tussen de door grenzen gescheiden 
gemeenscbappen, ook op bet niveau van de individuele contacten, aan te moedigen 11. 
11 De aan de gang zijnde studie over "Territoriale gevolgen van de ontwikkelingen in het Zwarte­
Zeegebied voor de Europese Unie", die is uitgevoerd in opdracht van Directoraat-generaal XVI en die 
tegen medio 1998 klaar zou moeten zij~ zal een belangrijke bijdrage op dit gebied leveren. 
9 
Jnstrumenten voor het ondersteunen van de samenwerking in het Zwarte-Zeegebied 
29. Er bestaat een groot gamma politieke, commerciele en technische-bijstandsinstrumenten 
om de regionale samenwerking in het Zwarte-Zeegebied te steunen en te bevorderen. Als 
onderdeel van de communautaire bijstand aan de landen van het gebied -die voor de periode 
1991-1996 in totaal 2.589 miljoen ecu bedroeg12 -levert de EG reeds een belangrijke bijdrage 
aan de versterking van de regionale samenwerking in het Zwarte-Zeegebied en de bevordering 
van de ontwikkeling van het gebied. Dergelijke steun wordt hoofdzakelijk verstrekt via de 
Phare-en Tacis-programma's (zowel nationale als meerlandenprogramma's), aangevuld met 
financiele steun uit Interreg en sectoriele programma' s van de Gemeenschap ). 
30. Voor de periode 1991-1996 zijn voor naar schatting 490 miljoen ecu aan schenkingen 
van .de Gemeenschap toegekend voor activiteiten die voomamelijk zijn gericht op het 
versterken van de regionale ontwikkeling en samenwerking in het gebied van de Zwarte Zee. 
Op vervoergebied heeft een door de Gemeenschap gesteund gezamenlijk initiatief, waarbij alle 
Zwarte-Zeestaten zijn betrokken, de Paneuropese Vervoerconferentie in Helsinki ertoe 
gebracht de ontwikkeling van het Zwarte-Zeegebied als Paneuropees vervoergebied goed te 
keuren, waarvoor een multimodaal en regionaal ge1ntegreerd vervoemetwerk tot stand zal 
worden gebracht. Hierdoor zullen de Paneuropese vervoercorridors ten westen van de Z warte 
Zee worden verbonden met die ten noorden daarvan en met de door Tacis gefinancierde 
TRACECA-corridor door de Kaukasus13. Op energiegebied werken de Zwarte-Zeestaten 
samen in het kader van door Phare en Tacis gefinancierde initiatieven voor de rehabilitatie, 
modernisering en rationalisering van de intemationale olie-en gasleidingen, met name het 
zogenoemde INOGATE-programma 14, alsook in het door de Gemeenschap gesteunde 
Regionaal Energiecentrum voor het Zwarte-Zeegebied. Wat de milieuvriendelijke duurzame 
ontwikkeling betreft, steunt de Gemeenschap het milieuprogramma voor het Zwarte-Zeegebied 
en de tenuitvoerlegging van de Conventie van Boekarest voor milieubescherming in het 
12 
13 
14 Exclusief de communautaire bijstand aan Griekenland dat, als lidstaat van EU, toe gang heeft tot de 
Europese structuurfondsen. In dit bedrag is de communautaire bijstand aan de Russische Federatie in 
haar geheel inbegrepen. 
TRACECA: Transport Corridor Europe Caucasus Central Asia. 
INOGA TE staat voor rehabilitatie, modernisering en rationalisering van de internationale olie-en 
gasleidingen in de NOS. 
10 
Zwarte-Zeegebied die de kuststaten van de Zwarte Zee in 1990 hebben gesloten alsook de 
tenuitvoerlegging van het strategisch actieplan voor het Zwarte-Zeegebied dat de lidstaten van 
de BSEC in 1996 hebben ondertekend. Daamaast verleent de Gemeenschap bijstand om de 
toetreding van de Zwarte-Zeestaten tot de WTO te steunen, hetgeen van cruciaal belang is 
voor bet versterken van de handelssamenwerking in bet gebied. Ook voor met de BSEC 
verband houdende activiteiten is beperkte steun verleend uit Phare en Tacis15
. 
31. In overeenstemming met de aanpak die voor andere regionale initiatieven is gevolgd, 
meer in bet bijzonder in het Oostzeegebied, wordt voorgesteld de technische bij stand 
uitsluitend te blijven verlenen via bestaande instrumenten (met name Tacis, Phare, Meda en 
eventueel lnterreg) in overeenstemming met bun regels en gevestigde procedures en op basis 
van bestaande begrotingslijnen. De Commissie zal in het bijzonder aandacht besteden aan het 
coordineren van het gerichte gebruik van de diverse communautaire instrumenten in bet 
Zwarte-Zeegebied. 
"Zwarte-Zeesynergiei!n" 
32. Om "Zwarte-Zeesynergieen" tot stand te brengen in het kader van de huidige 
bijstandsprogramma's van de Gemeenschap, is de Commissie bereid om in het kader van de 
meerlandenprogramma's van Tacis en Phare alsook in het kader van de nationale Tacis-en 
Phare-programma' s voor de betrokken kuststaten van de Zwarte Zee en, eventueel in het 
kader van het Interreg-programma financiele steun te verlenen voor activiteiten die betrekking 
hebben op het Zwarte-Zeegebied, op voorwaarde dat de betrokken Zwarte-Zeestaten 
uitdrukkelijk daarom verzoeken en dat de projectvoorstellen via de gebruikelijke kanalen 
worden ingediend en op bun verdiensten worden beoordeeld in overeenstemming met de 
gebruikelijke regels en procedures. Relevante projectvoorstellen ingediend in het kader van de 
programma' s Phare, Tacis, Meda en, eventueel, Interreg -met name voorstellen waarbij 
verschillende Zwarte-Zeestaten zijn betrokken en die betrekking hebben op de ontwikkeling 
van 
15 vervoer-, energie- en telecommunicatienetwerken, handelssamenwerking, 
Techniscbe bijstand is verleend voor de ontwikkeling van bet bedrijfsplan van de handels- en 
ontwikkelingsbank voor bet Zwarte-Zeegebied in Thessaloniki en voor bet Internationaal Centrum 
voor Zwarte Zee-studies in Athene met het oog op de uitvoering van een aantal economische studies. 
11 
milieuvriendelijke duurzame ontwikkeling, justitie en binnenlandse zaken -zouden bijgevolg 
ook vanuit bet perspectiefvan bet Zwarte-Zeegebied worden beoordeeld. 
33. Nieuwe initiatieven die voortbouwen op wat is gerealiseerd of nieuwe perspectieven 
voor samenwerking openen, moeten worden onderzocht. Hiertoe behoren de verbinding van 
TRACECA met de Paneuropese vervoercorridors en de havens aan de westkust van de Z warte 
Zee, het ontwikkelen van een multimodaal en regionaal geintegreerd vervoernetwerk en bet 
zorgen voor de strategische ontwikkeling van energienetwerken die bet Zwarte-Zeegebied met 
Centraal-Azie en Europa verbinden. Andere hoofddoelstellingen zijn bet bevorderen van de 
commerciele samenwerking en het stimuleren van investeringen in het gebied evenals het 
garanderen van de tenuitvoerlegging van het strategisch actieplan voor het Zwarte-Zeegebied 
en de Conventie van Boekarest voor de bescherming van het Zwarte-Zeegebied. De 
verwachte herorientatie van het "Milieu voor Europa" -proces op de nieuwe onafhankelijke 
staten zal waarschijnlijk nieuwe mogelijkheden creeren voor samenwerking op milieugebied in 
het gebied van de Zwarte Zee. Daarnaast is het ook van belang te helpen bij het indijken van 
de illegale handel in drugs en wapens en van de illegale immigratie. Bij de beoordeling van het 
nut van de EG-bijstand voor bepaalde initiatieven zal de actieve participatie van de rechtstreeks 
betrokken landen, ook door middel van financiering, een van de sleutelcriteria zijn. 
34. De ondersteuning van de samenwerking in het Zwarte-Zeegebied biedt interessante 
mogelijkheden voor een grotere synergie tussen Tacis, Phare en Meda en zal daar veel 
voordeel bij hebben. Deze drie communautaire programma's hebben alle tot doel de 
partnerlanden te helpen bij hun economische omschakeling en het versterken van de 
democratie terwijl zij elk een afzonderlijk geografisch gebied bestrijken en door specifieke 
regels worden beheerst. Indien aangewezen zal ook voor een degelijke coordinatie met het 
Interreg-programma moeten worden gezorgd. Om de communautaire steun voor de 
samenwerking in het Zwarte-Zeegebied zo effectief mogelijk te maken en de noodzakelijke 
synergie tussen de betrokken programma' s te waarborgen, moet ervoor worden gezorgd dat 
de diensten van de Commissie nauw overleg plegen over acties met betrekking tot het Zwarte­
Zeegebied door het creeren van een kader voor systematische gezamenlijk onderzoek en, 
eventueel, gezamenlijke financiering van voorstellen ter versterking van de samenwerking in 
het Zwarte-Zeegebied. Indien nodig zal verdere coordinatie en samenwerking met de IFI's 
worden onderzocht. 
12 
35. Tot dusver waren de betrokken kuststaten de belangrijkste gesprekspartners van de 
Europese Gemeenschap voor wat betreft ontwikkelingsinitiatieven in het Zwarte-Zeegebied. 
De Commissie stelt voor om de programmering van communautaire acties in het Zwarte­
Zeegebied op dezelfde wijze voort te zetten en de landen in het gebied aan te moedigen om 
gezamenlijke projecten met een regionale dimensie te ontwikkelen. De Commissie stelt de 
toegevoegde waarde die de BSEC, als belangrijkste regionaal samenwerkingsinitiatief van 
algemene aard in het gebied van de Zwarte Zee, zou kunnen opleveren op prijs en is bereid om 
doorlopend informatie uit te wisselen over communautaire acties die van belang zijn voor de 
binnen de BSEC overeengekomen doelstellingen. Ook de inbreng van andere bestaande 
initiatieven voor samenwerking in het Z warte-Zeegebied zou, voorzover zij toegevoegde 
waarde opleveren, op prijs worden gesteld. 
36. De Europese Gemeenschap onderhoudt op dit ogenblik geen formele institutionele 
betrekkingen met de BSEC. Tegen de achtergrond van het beleid van de Europese Unie ter 
ondersteuning van de ontwikkeling van initiatieven inzake regionale samenwerking zou een of 
andere vorm van betrekkingen met de BSEC in overweging kunnen worden genomen. In hun 
recente verklaring van Moskou hebben de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten 
van de BSEC de wens uitgesproken om "met de EU een gemeenschappelijk platform te 
ontwikkelen voor de totstandbrenging van nauwere contacten en samenwerking". Gel et op de 
rol die de Commissie bij de tenuitvoerlegging van de technische bijstand speelt, zou het 
aangewezen zijn dat zij, namens de Europese Gemeenschap, wordt uitgenodigd de BSEC­
vergaderingen bij te wonen. Het ontwikkelen van betrekkingen met de BSEC vormt een 
aanvulling op de versteviging van de bilaterale betrekkingen met elk van de soevereine staten in 
het gebied. 
Samenvatting en conclusie 
3 7. De Commissie apprecieert en steunt een intensere regionale samenwerking tussen de 
Zwarte-Zeestaten en stelt voor een nieuwe aanpak van de regionale samenwerking rond de 
Zwarte Zee te ontwikkelen als onderdeel van een ruimere strategie van de EU voor het gebied, 
rekening houdend met zowel de gemeenschappelijke belangen van de Zwarte-Zeestaten als die 
van de EU in het gebied. De Commissie stelt voor deze aanpak te baseren op een combinatie 
van bestaande politieke, commerciele en technische-bijstandsinstrumenten. De Europese 
Gemeenschap dient bereid te zijn acties te ondersteunen ter stimulering van de regionale 
13 
samenwerking rond de Zwarte Zee, ook op sub-regionaal niveau, met name op het gebied van 
de vetvoer-, energie- en tefocommunicatienetwerken, commerciele samenwerking, 
milieuvriendelijke en duurzame ontwikkeling en justitie en binnenlandse zaken. 
38. Bij de beoordeling van bet nut van de EG-steun voor bepaalde initiatieven dient de 
actieve participatie van de rechtstreeks betrokken landen, ook door middel van financiering, als 
een van de hoofdcriteria te worden gehanteerd. Technische bijstand zal warden verstrekt via 
bestaande instrumenten -in de eerste plaats Tacis, Phare, Meda en, eventueel, Interreg -in 
overeenstemming met bun huidige procedures en op basis van bestaande begrotingslijnen 
terwijl tegelijkertijd zoveel mogelijk "Zwarte-Zeesynergieen" tussen deze programma' s 
worden ontwikkeld. De ontwikkeling van dergelijke samenwerking zal de economische 
subjecten in alle lidstaten de gelegenheid geven om ten volle mee te werken aan de 
goedgekeurde samenwerkingsprojecten. 
39. Bij de programmering van activiteiten in het gebied van de Zwarte Zee zullen de 
betrokken Zwarte-Zeestaten de belangrijkste gesprekspartners van de Commissie zijn, zowel 
op bilaterale basis als in bet kader van besprekingen waarbij verschillende landen betrokken 
zijn. Tezelfdertijd kan de BSEC, als belangrijkste initiatief van algemene aard inzake regionale 
samenwerking in bet gebied van de Zwarte Zee, hierbij belangrijke steun verlenen. Rekening 
houdend met de rol van de Commissie bij de tenuitvoerlegging van de hulpverlening, zou het 
aangewezen zijn dat de Commissie, namens de Europese Gemeenschap, wordt uitgenodigd de 
BSEC-vergaderingen bij te wonen. Door de regionale samenwerking in bet gebied van de 
Zwarte Zee aan te moedigen draagt de Europese Unie bij tot het vergroten van de veiligheid, 
stabiliteit en voorspoed in dit gebied dat van steeds groter strategisch belang is voor de 
Europese Unie. 
,I 
14 
.. Yalhttai 
~ Malta Ionian 
Sea 
Mediterrq,., · 
#,ec1/J 
~ea . oil-" •":~ ': ~ · . 
. , .. ,· ~. i ... ·:'~ 
~··', .. · .. ·'\.~ 
. ,i ~ !"T .. I I i I l '--1-~l--++++-r+[ 
Black 
Cypr~~ .. ~:°9'3/;~)· 
· 0 .,i ~:. ... .,} Sea Regionaie sisn.e.nwerking h1 het gebied van de Zwarte Zee 
Cl i .. 
8' ,: .. 
(.) 
i w 
Caspian 1 
•1<l I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I!: 
.. 
Iraq 
·I KJrtnAI • Tab11Z • Sea 
Iran '! 
t l 
:5 w 
~ i 
(.) 
0 
C=1 Lidatut voor Economilcbo Samenwedcing in bet gcbied van de Zwarte Zee (BSEC) 
I/.i~'fi:1 Lidstaat van de Ew-opese Unie (EU) 
C=1 Andere landen 
(1·'.··>;J Lidstaat van de EU -Lidstaat van de BSEC 
Op overeenkomsten berustende betrekkingen met de Europese Unie 
Ew-opa-overeenkomst 
Douane-unie 
Associatie-overeenkomst 
Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst 
Samenwerkingsovereenkomst 
Grootte van de belangrijkste steden: 
• 0 
• 
Athens 
--> S miljoen inwoners 
I tot S miljoen inwoners 
Andere belangrijke stad 
Hoofdstad 
Bevolkerung I •• -1et11ten van de BSEC• 
(Der Krcisumfan 
··-\ 
"·( met bet aantal inwonen (in miljoenen) in 1992) 
149 
59 
23 
10 
··., ___ /' ··-. 4 
''--~ 
Bevolkingsbeweglng {jaarlijksc vcranderingen in percent, 
prognoses voor 1992-2000)• 
- Toename> 1% 
- Toename van0,2%tot 1% 
C=1 Stabiel (-0,2% tot +o,2%) 
~ Vennindering > -0,2% 
*Bron: Wereldbank 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 597 def. 
DOCUMENTEN 
NL 11 13 02 
Catalogusnummer CB-C0-97-612-NL-C 
ISBN 92-78-27531-X 
Bureau voor officiele publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg