A4-0412/97

Resolutie over het Witboek van de Commissie "Een strategie om de spoorwegen in de Gemeenschap weer vitaal te maken" (COM(96)0421 - C4-0452/96) en de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's over Trans-Europese goederen- snelspoortrajecten (COM(97)0242 - C4-0269/97)

Het Europees Parlement,

- gezien het Witboek van de Commissie "Een strategie om de spoorwegen in de Gemeenschap weer vitaal te maken" (COM(96)0421 - C4-0452/96),

- de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's over Trans-Europese goederen-snelspoortrajecten (COM(97)0242 - C4-0269/97),

- gezien het Groenboek van de Commissie betreffende de invloed van het vervoer op het milieu - een strategie van de Gemeenschap gericht op "duurzame mobiliteit" (COM(92)0046), de mededeling van de Commissie "De toekomstige ontwikkeling van het gemeenschappelijk vervoersbeleid" (COM(92)0494), zijn resoluties van 17 september 1992 ((PB C 284 van 2.11.1992, blz. 164 en 176.)) en 18 januari 1994 ((PB C 44 van 14.2.1994, blz. 53.)) ter zake en de desbetreffende resoluties van de Raad van ministers van Vervoer,

- gezien zijn resolutie van 6 juni 1996 ((PB C 181 van 24.6.1996, blz. 21.)) over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's over het actieprogramma 1995-2000 in het kader van het gemeenschappelijk vervoersbeleid,

- gezien het verslag van de Commissie vervoer en toerisme en het advies van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken (A4-0412/97),

A. overwegende dat de standpunten, besluiten, conclusies en voorstellen in het Witboek een hoge mate van coherentie vertonen en aansluiten bij het consequente beleid van de Europese Gemeenschap in de spoorwegsector waartoe de aanzet werd gegeven door beschikking 65/271/EEG ((PB 88 van 24.5.1965, blz. 1500.)) van de Raad en door verordening nr. 1191/69/EEG ((PB L 156 van 28.6.1969, blz. 1.)),

B. overwegende dat het goederenvolume en het aandeel reizigers dat op de meeste markten in de Gemeenschap per spoor wordt vervoerd van jaar tot jaar gestaag afneemt, terwijl het goederenvolume en het aandeel reizigers dat binnen hetzelfde gebied over de weg wordt vervoerd in sterke mate toeneemt,

C. overwegende dat de redenen die in het Witboek voor de inkrimping van het aandeel van het spoor in het reizigers- en goederenvervoer worden opgesomd gegrond zijn en dat al deze factoren samen - zij het in verschillende mate - de marginalisering van de trein als vervoermiddel in de hand werken,

D. overwegende dat de meeste van de door de Commissie aangekondigde concrete regelingen en maatregelen voor de totstandbrenging van een communautair regelgevend kader in vijf basissectoren, waarmee ze de spoorwegen van de ondergang wil redden en nieuw leven wil inblazen, wel degelijk gerechtvaardigd zijn en dienen te worden toegejuicht; dat daarbij evenwel, zoals in het hele Witboek, te weinig aandacht wordt besteed aan intermodaal vervoer, ondanks het feit dat deze vorm van vervoer een wezenlijke bijdrage zou kunnen leveren tot de wederopleving van de spoorwegen,

E. overwegende dat de liberalisering van het spoorwegvervoer, net als het zee- en luchtvervoer en telecommunicatie, stapsgewijs dient te verlopen en vergezeld moet gaan van de nodige begeleidende maatregelen, maar dat dit niet mag betekenen dat het uiteindelijke streefdoel, i.e. uitbreiding van de regels van de vrije markt tot het goederenvervoer per spoor en het internationaal reizigersvervoer per spoor, met vertraging wordt gerealiseerd; dat de gevolgen van deze maatregelen voor de ondernemingen na elke fase moeten worden geëvalueerd,

F. overwegende dat elke lidstaat soeverein beslist over het type, de aard en de omvang van de te verlenen openbare diensten, maar dat de wijze en de procedure voor de vergoeding van de verleners van openbare diensten door de lidstaten transparant en op communautair niveau controleerbaar moeten zijn, inzonderheid uit hoofde van het bepaalde in de artikelen 85 e.v. van het EG-Verdrag,

G. overwegende dat de openbare-dienstverleningscontracten waarborgen bieden op het gebied van transparantie en controle en dat deze contracten derhalve algemene ingang moeten vinden bij de spoorwegondernemingen die stedelijke, agglomeratie- en regionale diensten aanbieden,

H. overwegende dat in het licht van de richtlijnen 91/440/EEG ((PB L 237 van 24.8.1991, blz. 25.)), 95/18/EG ((PB L 143 van 27.6.1995, blz. 70.)) en 95/19/EG ((PB L 143 van 27.6.1995, blz. 75.)) onmiddellijk werk kan worden gemaakt van de goederen-snelspoortrajecten waardoor het goederenvervoer per spoor zal worden gestimuleerd en de weg zal worden geëffend voor de liberalisering van het vervoer per spoor, dat in dit verband de invoering van "één-loket- instanties" een geschikte maatregel is om een nauwere samenwerking tussen spoorwegmaatschappijen te bevorderen teneinde de efficiency en de kwaliteit van het grensoverschrijdend goederenvervoer per spoor te verbeteren,

I. overwegende dat de spoorwegmaatschappijen in afwachting van een akkoord over de wijze van berekening en de doorberekening van de kosten voor het gebruik van de spoorweginfrastructuur mogen opereren op basis van overeenkomsten tussen de deelnemende infrastructuurbeheerders,

J. overwegende dat deze tijdelijke oplossing in elk geval vereist dat bijzonder zorgvuldig te werk wordt gegaan bij de selectie en exploitatie van de eerste snelspoortrajecten, teneinde te vermijden dat er twee categorieën ontstaan, een eerste met infrastructuurbeheerders die de kosten van het gebruik van de infrastructuur niet aan de gebruiker doorberekenen en een tweede met infrastructuurbeheerders die dit wel doen,

K. overwegende dat zo'n situatie kan leiden tot een vorm van permanente concurrentievervalsing in de spoorwegsector en uiteindelijk de tweedeling van Europa op spoorweggebied tot gevolg kan hebben,

L. overwegende dat de belangrijke problemen inzake werkgelegenheid, nieuwe arbeidsomstandigheden en opleiding en omscholing van het personeel waartoe de liberalisering van de toegang tot de nationale spoorwegnetten en de desbetreffende activiteiten van nieuwe particuliere spoorwegondernemingen zullen leiden in het Witboek eigenaardig genoeg uit de weg worden gegaan, dat er geen standpunten ter zake worden ingenomen en geen oplossingen worden aangedragen,

M. overwegende dat deze problemen bij voorrang moeten worden opgelost, omdat ze ook rechtstreeks met de veiligheid van het vervoer per spoor te maken hebben,

N. overwegende dat de inkrimping van het personeel door enkele publieke spoorwegmaatschappijen niet leidt tot een verbetering van hun financiële situatie en dat een financieel evenwicht voornamelijk moet worden nagestreefd door middel van een grondige reorganisatie van de bedrijfsstructuur (zoals reeds aangegeven in de bestaande richtlijnen) en een verhoging van de productiviteit,

O. overwegende dat de openstelling van de spoorweginfrastructuur en de daaruit voortvloeiende concurrentie van nieuwe bedrijven alleen maar positieve gevolgen kan hebben voor het concurrentievermogen van de sector,

1. is van mening dat het Witboek op solide uitgangspunten steunt en een goed houvast biedt voor een beleid van duurzame groei in de Europese spoorwegsector via een geleidelijke liberalisering die met de vereiste begeleidende maatregelen gepaard gaat;

2. onderstreept dat om de volgende redenen de spoorwegen in de Europese Unie op lange termijn moeten uitgroeien tot primaire vervoerwijze:

- de volledige voltooiing van de eenheidsmarkt moet gegarandeerd worden;

- het handelsverkeer tussen de Europese Unie en de Oost-Europese en Centraal- Aziatische landen neemt alsmaar toe, hetgeen automatisch in een intenser goederenvervoer zal resulteren;

- het milieu en het culturele erfgoed in Europa en de levenskwaliteit van de Europese volkeren dringend moeten worden beschermd;

- de sector moet waar nodig gereorganiseerd worden in de richting van meer flexibiliteit bij de toegang en het gebruik van de infrastructuur en een verbetering van het concurrentievermogen ten opzichte van het wegvervoer;

3. dringt erop aan dat om de in paragraaf 2 genoemde redenen bij de financiering van infrastructuur (TEN, regionaal structuurfonds, INTERREG, Cohesiefonds, PHARE, EIB) duidelijk prioriteit wordt gegeven aan de spoorweginfrastructuur;

Uitbreiding van de vrije-markteconomie

4. verklaart dat de spoorwegen slechts kunnen overleven en dat het aandeel van de spoorwegen in het goederen- en reizigersvervoer slechts kan worden vergroot wanneer daadwerkelijk en in nauwe samenwerking tussen de betrokkenen wordt gestreefd naar de uitbreiding van de principes van de vrije-markteconomie tot de spoorwegsector en met name tot het internationale goederenvervoer, het goederenvervoer binnen de lidstaten en het internationale reizigersvervoer, maar is niettemin van mening dat de sector slechts geleidelijk moet worden geliberaliseerd, eerst het internationale goederenvervoer en vervolgens het intracommunautaire goederenvervoer en het internationale reizigersvervoer;

5. is van oordeel dat de geleidelijke liberalisering van de toegang tot de spoorweginfrastructuur vergezeld moet gaan van de tenuitvoerlegging van begeleidende sociale maatregelen;

6. verzoekt de Commissie bijgevolg de balans op te maken van de toepassing van richtlijn 91/440/EEG in de lidstaten en voorstellen in te dienen tot wijziging van genoemde richtlijn met het oog op een geleidelijke liberalisering;

7. is van oordeel dat de Commissie voorstellen moet doen om de spoorwegondernemingen via wijziging van artikel 10, lid 2, van richtlijn 91/440/EEG voor internationale goederentransporten vrije toegang tot de spoorweginfrastructuur te verlenen en tegelijkertijd een aantal begeleidende maatregelen ten uitvoer te leggen, waaronder

- de vaststelling van de economische parameters, met inbegrip van sociaal- economische factoren, waarmee rekening zal worden gehouden voor de berekening van de kosten van de spoorweginfrastructuur en de verankering van het beginsel dat de gebruiker van de infrastructuur deze kosten geheel of gedeeltelijk draagt;

- de strikte scheiding tussen het beheer van de spoorweginfrastructuur en het verrichten van activiteiten op het gebied van het vervoer per spoor;

- de uitbreiding van het toepassingsgebied van de regelingen uit hoofde van richtlijn 93/104/EEG betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd ((PB L 307 van 13.12.1993, blz. 18.)) tot het vervoer over de weg en de invoering van wetgeving met betrekking tot de beperking van het vrachtgewicht en de snelheid in het vervoer over de weg;

- het voorbereiden van de eerste concrete stappen, vóór begin 1999, ter beëindiging van de concurrentiedistorsie op het terrein van de BTW op reisbiljetten die voor het spoorwegverkeer ongunstig is en de harmonisatie van de accijns op minerale oliën;

- praktische oplossingen voor de concurrentievervalsing tussen wegvervoer en spoorwegvervoer, zoals aangegeven in het Groenboek getiteld "Op weg naar een eerlijke en efficiënte prijsstelling in het vervoer" (COM(95)0691);

8. is de mening toegedaan dat de Commissie naast voorstellen voor een uitbreiding van de regels van de vrije markt tot het goederenvervoer binnen de lidstaten en tot het nationale en internationale reizigersvervoer ook voorstellen moet indienen voor begeleidende maatregelen, zoals

- de volledige toepassing van de sociale maatregelen ten behoeve van de werknemers in de spoorwegsector op nationaal en communautair niveau;

- de exhaustieve regeling van vraagstukken die met het vervoer per spoor als zodanig te maken hebben, zoals de interoperabiliteit van de nationale netwerken en de toewijzing van treinpaden;

- de vaststelling van de precieze voorwaarden waaronder spoorwegondernemingen, als zulks beslist van wezenlijk belang is, eventueel mogen afwijken van de in het Verdrag opgenomen mededingingsregels;

- handhaving van de openbare dienstverlening door spoorwegmaatschappijen toe te staan af te

wijken van de mededingingsregels;

- de toepassing, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, van gelijke behandeling van alle vormen van vervoer, met name wat betreft de heffing van BTW en de tax-free shops;

9. betreurt dat enkele lidstaten nog geen volledige uitvoering hebben gegeven aan richtlijn 91/440/EEG en dat in een aantal gevallen nog altijd ten onrechte wordt gedraald met de reorganisatie van de publieke spoorwegmaatschappijen;

10. verzoekt de Commissie zo spoedig mogelijk een tijdschema in te dienen voor de geleidelijke invoering van liberalisering, met name in het licht van de verzoeken in de paragrafen 7 en 8 en rekening houdend met de noodzaak dat concurrentievervalsing wordt voorkomen en met de algemene doelstelling de spoorwegen een succesvolle toekomst te garanderen door open toegang uit te breiden;

11. verzoekt de Commissie, de Raad en de lidstaten de in het kader van de transeuropese netwerken geselecteerde prioritaire projecten op het gebied van het railvervoer met spoed ten uitvoer te leggen;

12. verzoekt de Commissie haar werkzaamheden inzake de berekening van de ten laste van de afzonderlijke vervoerssectoren komende externe kosten in een hoog tempo voort te zetten en zo spoedig mogelijk concrete voorstellen over de totstandbrenging van een doelmatige en eerlijke prijsstelling in de vervoerssector voor te leggen;

13. verzoekt de Raad en de Commissie alles in het werk te stellen om de lidstaten ertoe te bewegen dat ze richtlijn 95/18/EG betreffende de verlening van vergunningen aan spoorwegondernemingen en richtlijn 95/19/EG betreffende de toewijzing van spoorweginfrastructuurcapaciteit en de heffing van gebruiksrechten voor de infrastructuur alsmede - voor zover nog noodzakelijk - richtlijn 91/440/EEG betreffende de ontwikkeling van de spoorwegen in de Gemeenschap zo spoedig mogelijk om te zetten in nationaal recht;

Financiële aspecten

14. verzoekt de Commissie zo spoedig mogelijk richtsnoeren op te stellen en specifieke regels in te voeren voor de goedkeuring van sanerings- en herstructureringsprogramma's op grond van de financieel-commerciële situatie van de nationale spoorwegondernemingen en de voor deze programma's relevante overheidssteun;

15. is van oordeel dat de lidstaten in het geval van door de Commissie goedgekeurde programma's voor de sanering en herstructurering van nationale spoorwegondernemingen de tot dusver door de betrokken ondernemingen geaccumuleerde schulden - met inbegrip van de sinds de inwerkingtreding van richtlijn 91/440/EEG geaccumuleerde schulden - moeten kwijtschelden; verzoekt de Commissie het Europees Parlement in kennis te stellen van de vooruitgang die op dit vlak wordt geboekt;

Openbare diensten

16. is van mening dat

- de gangbare praktijk waarbij de lidstaten de openbare of particuliere spoorwegondernemingen die stedelijke, agglomeratie- en regionale diensten aanbieden er eenzijdig toe verplichten openbare diensten te verlenen zonder dat daar een expliciete of transparante vergoeding van overheidswege tegenover staat vaak een inbreuk vormt op verordening 1191/69/EEG zoals gewijzigd bij verordening 1893/EEG, waarin de voorwaarden voor het verlenen van openbare diensten en de berekeningswijze voor de aan de ondernemingen te betalen vergoeding precies worden omschreven;

- het stelsel voor compenserende betalingen als zodanig geen vlotte en grondige controle door de daartoe bevoegde instanties mogelijk maakt;

17. is van mening dat regeringen moeten worden beschouwd als klant van het openbaar vervoer op wenselijke maar onrendabele lijnen;

18. verzoekt de Commissie derhalve voorstellen in te dienen voor de uitbreiding van het bij verordening (EEG) nr. 1191/69 ingevoerde principe van de openbare-dienstverleningscontracten tot de spoorwegondernemingen die stedelijke, agglomeratie- en regionale diensten aanbieden,

19. is verheugd over het voornemen van de Commissie om na te gaan welke technische maatregelen nodig zijn om de toegang van gehandicapten en ouderen te verbeteren en dringt er bij de Commissie op aan om samen met de Europese spoorwegengemeenschap zo spoedig mogelijk dergelijke maatregelen vast te stellen:

- toegang voor gehandicapten, gezins- en kindvriendelijke service, goede voorzieningen voor het meenemen van fiets en bagage;

- gegarandeerde regelmatige dienstregelingen met goede aansluitmogelijkheden.

Deze Europese normen moeten met eventuele ondersteuningsmaatregelen van de EU bevorderd worden;

Sociaal beleid

20. betreurt dat het Witboek nagenoeg geen voorstellen omvat om het hoofd te bieden aan de problemen op het gebied van onder meer werkgelegenheid, arbeidsomstandigheden, opleiding en omscholing waarmee de werknemers in de spoorwegsector na de volledige liberalisering van de toegang tot de spoorweginfrastructuur zullen worden geconfronteerd;

21. verzoekt de Commissie bijgevolg met bekwame spoed voorstellen in te dienen in verband met

- de voorwaarden en de procedure voor de erkenning van de diploma's en bekwaamheidsbewijzen van het spoorwegpersoneel op communautair niveau;

- de omscholing van overtollige werknemers in de spoorwegsector met het oog op hun wederindienstneming door nieuwe spoorwegondernemingen;

- de harmonisatie van de arbeidsvoorwaarden van het spoorwegpersoneel binnen de Gemeenschap;

- de vereiste formele en feitelijke kwalificaties en de vereisten qua volledige opleiding en expertise van het door de nieuwe spoorwegondernemingen aangeworven personeel;

22. verzoekt de Commissie voorts werk te maken van de vereiste structurele aanpassing van de werking van het Europees Sociaal Fonds, zodat op dit Fonds kan worden teruggevallen om het hoofd te bieden aan de problemen van werkloosheid en vervroegde pensionering waarmee het spoorwegpersoneel ingevolge de herstructurering van het vervoer per spoor in heel wat lidstaten zal worden geconfronteerd;

23. benadrukt dat het spoorwegvervoer een centrale rol moet spelen in verband met het recht op dagelijkse mobiliteit van burgers die zich geen eigen voertuig kunnen veroorloven;

Integratie van de nationale systemen

24. is het eens met de Commissie dat de ontwikkeling van het vervoer per spoor in belangrijke mate werd afgeremd en nog steeds wordt afgeremd door de opdeling van het Europese spoor in nationale netten en de daaruit voortvloeiende uiteenlopende technische specificaties, systemen en exploitatievoorwaarden, vooral op het gebied van de spoorweginfrastructuur;

25. is van oordeel dat de meeste door de Commissie voorgestelde maatregelen voor de integratie van de nationale systemen gerechtvaardigd en haalbaar zijn en geen inbreuk vormen op de principes van subsidiariteit en additionaliteit;

26. verzoekt de Commissie haar voorstellen voor maatregelen op dit gebied zo spoedig mogelijk in te dienen en ervoor te zorgen dat de voorstellen voor interoperabiliteit van snelspoortrajecten niet onbetaalbaar worden en een gezonde basis vormen voor goederenvervoer en dienstverlening tegen concurrerende prijzen;

Goederen-snelspoortrajecten

27. juicht de plannen van de Commissie voor de totstandbrenging van goederen- snelspoortrajecten toe;

28. is van oordeel dat snelspoortrajecten reeds operationeel kunnen worden gemaakt, ook al bestaat er nog onenigheid over de criteria voor de uniforme berekening en doorberekening van de kosten van spoorweginfrastructuur; de snelspoortrajecten bieden de gelegenheid om te experimenteren met kostentoerekeningsregelingen, hetgeen kan bijdragen tot de ontwikkeling van een communautaire aanpak bij de omslag van de infrastructuurkosten;

29. is van mening dat bij de totstandkoming van goederen-snelspoortrajecten en ook bij vernieuwing van spoorwegen rekening moet worden gehouden met de mogelijkheden voor intermodaal vervoer dat wezenlijk kan bijdragen tot een revitalisering van de spoorwegen;

30. vestigt de aandacht van de Commissie en de lidstaten er echter op dat precies omdat er nog geen eensgezindheid bestaat bijzonder zorgvuldig te werk moet worden gegaan bij de selectie en het operationeel maken van de eerste snelspoortrajecten, teneinde de tweedeling van de Europese Unie op spoorweggebied te voorkomen; het plan voor snelspoortrajecten moet juist op pragmatische wijze worden uitgevoerd door innovatieve oplossingen van de kant van de infrastructuurbeheerders aan te moedigen en te vermijden dat er een uniform model voor snelspoortrajecten wordt opgelegd;

31. verzoekt de Commissie bijgevolg onverwijld alles in het werk te stellen om ervoor te zorgen dat

- alle infrastructuurbeheerders in de lidstaten de exploitanten van goederen- snelspoortrajecten , in het bijzonder van en naar de havens, snel en effectief toegang verlenen tot de netwerkinfrastructuur;

- er tussen de verschillende snelspoortrajecten in de toekomst aansluitpunten worden aangelegd als eerste aanzet voor een netwerk;

- toegang voor goederen-snelspoortrajecten wordt verleend aan alle exploitanten, ongeacht de bestemming en niet alleen aan exploitanten die bereid zijn voor vervoer te zorgen tussen de twee verst uit elkaar gelegen punten;

- bij de onderhandelingen met Zwitserland rekening wordt gehouden met de voorstellen in het Witboek voor billijke tarieven voor internationaal spoorwegvervoer en in het bijzonder voor "één-loket-instanties";

- bij het transalpien vervoer grotendeels wordt overgeschakeld op het spoor en dat ook bij de maatregelen voor goederen-snelspoortrajecten meer rekening wordt gehouden met het explosief groeiende goederenverkeer tussen Oost en West;

32. wenst voorts dat de Commissie een aantal principes uitwerkt en voorstelt die dienst doen als referentiekader voor de toepassing en werking van de tussen de beheerders van de spoorweginfrastructuur in de lidstaten te sluiten coöperatieve overeenkomsten inzake de totstandbrenging van snelspoortrajecten;

33. herinnert eraan dat deze coöperatieve overeenkomsten tussen spoorwegmaatschappijen geen bepalingen mogen bevatten in verband met het aanleggen van gezamenlijke reserves (revenue pooling) en het verdelen van vervoersactiviteiten (sharing of train operations), aangezien deze anders onder artikel 85 van het EG-Verdrag vallen;

34. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Commissie, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de regio's, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten.