Onderwijs verbeteren en moderniseren

Hoogwaardig onderwijs voor iedereen

1. Onderwijs is van strategisch belang voor onze samenleving en economische ontwikkeling

De welvaart en de levenswijze van Europa zijn gebaseerd op zijn grootste troef: de mensen. In een veranderende samenleving en een context van wereldwijde concurrentie is kwalitatief onderwijs voor de EU van cruciaal belang om blijvende sociale samenhang, concurrentievermogen en duurzame groei te kunnen waarborgen. Met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen inzake werkgelegenheid, groei, investeringen en concurrentievermogen, met sociale rechtvaardigheid als kernbegrip, is het van wezenlijk belang om te investeren in jongeren. Hoogwaardig onderwijs verstrekken voor iedereen is een van de beste investeringen die een samenleving kan doen.

Kwalitatief onderwijs voor iedereen vormt het fundament van sociale samenhang en een open samenleving. Kwalitatief onderwijs is veel meer dan een economische investering. Het is van essentieel belang voor de persoonlijke, sociale en professionele ontwikkeling en voor loopbaanlange inzetbaarheid. En het kan een van de meest doeltreffende wijzen zijn om sociaaleconomische ongelijkheden aan te pakken en sociale inclusie te bevorderen. Om die doelstellingen te realiseren, moeten de onderwijsstelsels toegankelijk zijn, gelijke kansen bieden voor iedereen – ongeacht iemands achtergrond – en hoogwaardige resultaten genereren.

De onderwijs- en opleidingsstelsels in Europa behalen goede resultaten... De onderwijs- en opleidingsstelsels zijn in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van de lidstaten, en in alle lidstaten hebben de afgelopen jaren aanzienlijke hervormingen en collegiale toetsing plaatsgevonden. Europa heeft goede vooruitgang geboekt met de verbetering van zijn onderwijs in het algemeen. Dat komt bijvoorbeeld tot uiting in het stijgende aandeel van jongeren met een diploma van het hoger onderwijs, waardoor de kerndoelstelling van 40 % in het kader van Europa 2020 in zicht komt. Het is evenzeer een groot succes dat het aandeel van voortijdige schoolverlaters in de periode 2005-2015 met 30 % is verminderd, waardoor het gemiddelde in de EU nu 11 % bedraagt.

...maar er is geen reden tot zelfgenoegzaamheid. De recente resultaten van het PISA-onderzoek van de OESO bevestigen dat een groot deel van de 15-jarige leerlingen al te geringe basisvaardigheden heeft op het gebied van lezen, wiskunde en wetenschappen, en – het meest zorgwekkend van al – de resultaten zijn slechter dan in 2012. Uit vergelijkingen tussen landen blijkt dat bepaalde lidstaten het aandeel van leerlingen met zeer geringe basisvaardigheden (in bepaalde lidstaten bedraagt dit meer dan 30 %) moeten verlagen. Wat inzetbaarheid betreft, is meer vooruitgang nodig om tegen 2020 de EU-benchmark van 82 % arbeidsparticipatie bij de jonge afgestudeerden te halen. Dat aandeel bedraagt momenteel slechts 77 %. Een ander belangrijk probleem blijft het feit dat veel jongeren de school voortijdig en zonder een formele kwalificatie verlaten, met name in de groep van in het buitenland geboren studenten, waar het aandeel van voortijdige schoolverlaters 19 % bedraagt. Dat toont aan dat er een duidelijke behoefte is aan betere prestaties en resultaten van de onderwijs- en opleidingsstelsels. De recente toestroom van vluchtelingen vereist ook een snelle respons en een doeltreffende integratiestrategie.

Kwalitatief onderwijs moet een realiteit zijn voor alle studenten. Een specifieke reden tot bezorgdheid is het feit dat studenten met een kwetsbare sociaaleconomische achtergrond oververtegenwoordigd zijn onder de studenten met geringe prestaties. Een andere uitdaging is het bieden van gelijke onderwijskwaliteit in de gehele EU, inclusief afgelegen gebieden. Daaruit blijkt het risico van een tweedeling binnen het onderwijsstelsel. Onderwijs biedt een unieke kans om sociaaleconomische ongelijkheden en genderstereotypen tegen te gaan en te waarborgen dat niemand aan zijn lot wordt overgelaten. Momenteel wordt dat potentieel echter nog niet doeltreffend genoeg ingezet binnen de Europese onderwijsstelsels.

De onderwijsstelsels moeten worden gemoderniseerd en de kwaliteit van het onderwijs moet voortdurend worden verbeterd. Globalisering en technologische verandering scheppen nieuwe mogelijkheden in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Slechts een kwart van de schoolkinderen in Europa krijgt les van leraren die zichzelf op digitaal gebied voldoende onderlegd vinden. Door de digitale transformatie verandert de arbeidsmarkt en is er behoefte aan nieuwe vaardigheden. Digitale technologieën zullen ook nieuwe wijzen van leren bieden, op voorwaarde dat die technologieën voldoende toegankelijk zijn. Om de vruchten van die tendensen te kunnen plukken, moeten de onderwijs- en opleidingsstelsels beter inspelen op die veranderende realiteit. Hoogwaardig onderwijs is van essentieel belang om jongeren uit te rusten met de kennis, de attitudes, de vaardigheden en de mentaliteit die zij nodig hebben om hen de nieuwe kansen te helpen grijpen. Schoolstelsels hebben moeite om voldoende kerncompetenties aan te bieden, zoals digitale en ondernemersvaardigheden of sociale en burgerschapscompetenties. Dat probleem moet worden aangepakt. Streven naar een betere onderwijskwaliteit is een doelstelling die voor alle lidstaten relevant is. Zelfs de landen die goed presteren, hebben geen reden om op hun lauweren te rusten. Het waarborgen van hoogwaardig onderwijs is een taak die nooit volbracht is; er is voortdurend behoefte aan aandacht, verbetering en aanpassing.

De efficiëntie moet worden verbeterd: het behoud van hoogwaardige en inclusieve onderwijsstelsels brengt kosten met zich mee en vereist passende financiering. Onderwijsuitgaven zijn groeibevorderende overheidsuitgaven en hebben het potentieel om sociale rechtvaardigheid te stimuleren, alsook een innovatieve en concurrerende economie, die goede vooruitzichten biedt inzake werkgelegenheid. In 2014 zijn de overheidsuitgaven in reële termen voor het eerst in drie jaar gestegen, tot 4,9 % van het bbp . Er is echter geen garantie dat meer overheidsuitgaven automatisch leiden tot betere resultaten. In de realiteit blijkt uit een vergelijking van de resultaten van PISA en het niveau van de overheidsuitgaven voor voorschools en schoolonderwijs dat de efficiëntie waarmee de lidstaten hun middelen gebruiken erg uiteenloopt. Dat toont aan dat het van cruciaal belang is om de efficiëntie te verbeteren, d.w.z. de beperkte middelen zo goed mogelijk te gebruiken ter waarborging van de kwaliteit, de gelijkwaardigheid en de prestaties.

De beleidsinspanningen om doeltreffender te investeren in jongeren moeten worden opgeschroefd.

Deze mededeling spitst zich toe op de fundamentele rol van het onderwijs en op het vaststellen van wijzen waarop de inspanningen van de lidstaten kunnen worden ondersteund, hetzij in specifieke onderwijssectoren (hoofdstuk 2), hetzij op alle niveaus (hoofdstuk 3). De mededeling is een onderdeel van een groter pakket maatregelen ter ondersteuning van jongeren. De vernieuwde inspanningen ter verbetering en modernisering van het onderwijs zijn nauw verbonden met en deels gebaseerd op de nieuwe agenda voor vaardigheden voor Europa , die in juni 2016 van start is gegaan. De maatregelen in het kader van die initiatieven vullen elkaar aan en versterken elkaar.

2. Betere EU-steun voor de lidstaten bij de modernisering van het schoolonderwijs en het hoger onderwijs

De EU kan steun verlenen aan de hervormingsinspanningen van de lidstaten voor de modernisering van het schoolonderwijs en het hoger onderwijs. In 2017 zal de Commissie specifieke initiatieven voorstellen om de belangrijkste problemen op het gebied van schoolonderwijs en hoger onderwijs aan te pakken. Die initiatieven zullen worden voorbereid met volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en in nauwe samenwerking met de belangrijkste belanghebbenden in de lidstaten, zoals de verenigingen van lerenden, leraren, schoolhoofden en ouders, alsmede de sociale partners en het maatschappelijk middenveld.

2.1. School en onderwijs voor jonge kinderen

Opvang en onderwijs voor jonge kinderen