COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 12.12.1997 
COM(97) 633 def. 
RAPPORT 
OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 7, LD) 3, VAN VERORDENING (EG) NR 1404/96 
LIFE 
(door de Commissie ingediend) 

INHOUDSOPGAVE 
0. SAMENVATTING 3 
1. INLEIDING 4 
1.1. CONTEXT VAN DIT RAPPORT 4 
1.2. BESCHRIJVING VAN LIFE 5 
2. LIFE-XATÜUR 7 
2.1. ONTVANGEN EN MEDEGEFINANCIERDE PROJECTEN 7 
2.2. FINANCIEEL BEHEER 8 
2.3. GEOGRAFISCHE SPREIDING VAN DE PROJECTEN 9 
2.4. SOORTEN MEDEGEFINANCIERDE PROJECTEN EN OPMERKINGEN 9 
3. LIFE-MIUEV 11 
3.1. ONTVANGEN EN MEDEGEFINANCIERDE PROJECTEN 11 
3.2. FINANCIEEL BEHEER 12 
3.3. GEOGRAFISCHE SPREIDING VAN DE PROJECTEN 13 
3.4. SOORTEN MEDEGEFINANCIERDE PROJECTEN 13 
4. LIFE-DERDE LANDEN 15 
4.1. ONTVANGEN EN MEDEGEFINANCIERDE PROJECTEN 15 
4.2. FINANCIEEL BEHEER 16 
4.3. GEOGRAFISCHE SPREIDING VAN DE PROJECTEN 16 
4.4. SOORTEN GEFINANCIERDE PROJECTEN EN OPMERKINGEN 17 
5. ALGEMENE CONCLUSIE 18 
0. SAMENVATTING 
Dit rapport is een uitvloeisel van artikel 7, lid 3, van de verordening inzake het financiële 
instrument voor het milieu (Life) - Verordening1 (EEG) nr. 1973/92 van de Raad van 21 
mei 1992 tot wijziging van Verordering2 (EEG) nr. 1404/96 van de Raad van 15 juli 1996. 
Het hangt ook samen met het initiatief "Sound and Efficient Management" (SEM 2000). 
Artikel 7, lid 3 en artikel 14 van de Zi/fe-verordening voorzien in een rapport ter 
beoordeling van het referentiebedrag voor LifeU respectievelijk een verslag over 
eventueel in de verordening aan te brengen aanpassingen met het oog op voortzetting van 
de actie na de tweede fase. De Commissie heeft besloten een stapsgewijze evaluatie uit te 
voeren. In dit rapport overeenkomstig artikel 7, lid 3, wordt de uitvoering van Life tot op 
dit moment behandeld. Tevens worden daarin de volgende stappen geschetst van deze 
evaluatie die het mogelijk moet maken de uitvoering van de verordening, de relevantie van 
de doelstellingen en de realisatie daarvan, alsook de geldigheid van de aan de maatregelen 
ten grondslag liggende filosofie te beoordelen. In het verslag overeenkomstig artikel 14 
zullen eventueel aanpassingen voor de voortzetting van de actie worden voorgesteld. Het 
moet tevens de toekomstige acties helpen vormgeven. 
Dit rapport geeft een overzicht van de uitvoering van de drie onderdelen van Life: 
natuurbescherming (Z,//ê-natuur), demonstratieacties ten behoeve van de industrie en de 
lokale besturen (Zi/fe-milieu) en de acties voor samenwerking met derde landen aan de 
Middellandse Zee en de Oostzee, met uitzondering van de landen van Midden- en 
Oost-Europa die associatieovereenkomsten met de Europese Unie hebben gesloten 
(Life-derde landen). 
Sinds 1996 worden jaarlijks ongeveer 900 projecten bij de Commissie ingediend, waarvan 
eenderde voor steun in aanmerking komt. Met de thans beschikbare financiële middelen 
kan slechts ongeveer de helft daarvan worden medegefinancierd. Via het financieel 
instrument voor het milieu Life zou dus een nuttig gebruik kunnen worden gemaakt van 
ruimere middelen binnen de grenzen van het huidige referentiebedrag van 450 miljoen ecu 
voor de periode 1996-1999, en zelfs boven dat niveau. In het kader van haar stringente 
begrotingsbeleid heeft de Commissie het echter nodig geacht de begrotingsautoriteit een 
voorontwerp van begroting aan te bieden dat niet in een verhoging van de kredieten 
voorziet. Het voor het instrument Life gevraagde bedrag zal dus ontoereikend zijn om het 
oorspronkelijk voor de hele periode geplande referentiebedrag te halen. 
1 Publikatieblad nr 1 206 van 22/07/1992 blz. 0001 
bijzondere uitgave in het fins....: 115 deel 11 blz. 108 
bijzondere uitgave in het zweeds....: 115 deel 11 blz. 108 
2 Publikatieblad nr L 181 van 20/07/1996 BLZ. 0001 
1. INLEIDING 
1.1. Context van dit rapport 
De grondslag voor het financiële instrument voor het milieu Life is 
Verordening'(EG) nr. 1973/92 van de Raad van 21 mei 1992, gewijzigd door 
Verordening2 (EEG) nr. 1404/96 van de Raad van 15 juli 1996. 
In artikel 7, lid 3, resp. artikel 14 van deze verordening zijn de volgende 
bepalingen opgenomen: 
"Op basis van een rapport dat de Commissie vóór 30 september 1997 moet 
toezenden, stelt de Raad vóór 31 december 1997 een onderzoek in naar het 
referentiebedrag met het oog op een eventuele herziening van dat bedrag 
volgens de procedure van het Verdrag, in het kader van de financiële 
vooruitzichten, rekening houdend met de ontvangen aanvragen" (art.7, lid 3). 
"Uiterlijk op 31 december 1998 legt de Commissie aan het Europees 
Parlement en de Raad een verslag voor over de toepassing van deze 
verordening, alsook over het gebruik van de kredieten, en doet zij voorstellen 
voor eventuele aanpassingen met het oog op voortzetting van de actie na de 
tweede fase ..." (art. 14). 
Het initiatief "Sound and Efficient Management" (SEM 2000), in hit kader 
waarvan dit rapport en dit verslag passen, beveelt een voorafgaande 
systematische evaluatie aan van alle communautaire programma's waardoor 
diverse acties worden gefinancierd, zodat de implicaties voor de middelen op 
het moment van de besluitvorming bekend zijn. Voor de herziening van het 
instrument Life heeft de Commissie, wegens de korte tussenpoos tussen het 
rapport en het verslag, besloten een stapsgewijze evaluatie uit te voeren. 
In het onderhavige rapport passeert de uitvoering van Life tot op dit moment 
de revue, worden de volgende evaluatiestappen aangegeven en wordt 
uitspraak gedaan over de eventuele herziening van het referentiebedrag. 
Er dient namelijk op te worden gewezen dat bij de bestudering van het 
voorstel van de Commissie om de acties in het kader van Life voort te zetten 
in een tweede fase die loopt van 1996 tot en met 1999, zowel binnen de Raad 
als binnen het Parlement is gediscussieerd over de vaststelling van een 
referentiebedrag. 
Het Parlement pleitte voor de vaststelling van een referentiebedrag van 
800 miljoen ecu voor de periode 1996-1999. De Raad was van mening dat bij 
de huidige begrotingsvooruitzichten een bedrag van 450 miljoen ecu niet kon 
worden overschreden. 
Gezien de omvang van de milieubehoeften die het instrument bestrijkt, was de 
Raad echter van mening dat de mogelijkheid moest worden ingebouwd om 
het referentiebedrag eind 1997 te herzien. 
Dit rapport beperkt zich bijgevolg niet tot het analyseren van de ontvangen 
aanvragen, maar omvat ook een evaluatie van de financiële behoeften die in 
4 
1998 en 1999 eventueel zullen moeten worden gehonoreerd gezien de 
belangstelling van de lidstaten voor Life en de legitieme aanspraken van de 
indieners, zowel uit de openbare als uit de particuliere sector. 
Voor het in artikel 14 van de verordening bedoelde verslag zal gebruik 
worden gemaakt van de resultaten van de grondige evaluatie die de 
Commissie heeft opgedragen aan een aantal externe deskundigen die hun 
werkzaamheden in juni 1998 zullen afronden. 
Met deze grondige evaluatie wordt beoogd een beeld te krijgen van de 
kwaliteit van de tenuitvoerlegging van het instrument en de doelmatigheid 
waarmee de doelstellingen daarvan worden gerealiseerd, en tegelijk de 
relevantie daarvan en de geldigheid van de achterliggende filosofie te toetsen. 
Zij moet indicaties geven voor de eventueel aan te brengen wijzigingen voor 
de volgende fase van het instrument en moet tevens de toekomstige 
maatregelen beter helpen stroomlijnen. 
Concreet moet zij een antwoord opleveren op de volgende vragen. 
- draagt het instrument bij tot de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van het 
beleid en de wetgeving van de Gemeenschap op milieugebied, en zo ja, op 
welke wijze; 
- heeft het instrument een stimulerend effect op andere communautaire 
beleidsonderdelen of-instrumenten; 
- heeft de selectieprocedure projecten opgeleverd die goed aan de criteria 
van de verordening beantwoorden; 
- zijn de beschikbare financiële middelen adequaat gebruikt of moet de 
toewijzing daarvan worden veranderd; 
- wat is het potentieel van het instrument op middellange en lange termijn. 
1.2. Beschrijving van Life 
1.2.1. Het algemene doel van Life is bij te dragen tot de ontwikkeling en 
de uitvoering van het beleid en de wetgeving van de Gemeenschap 
op milieugebied (artikel 1 van de L//e-verordening) door 
medefinanciering van specifieke acties op de in aanmerking 
komende gebieden. 
1.2.2. De in aanmerking komende gebieden zijn: 
- acties betreffende de instandhouding van de natuur 
(/,//l'-natuur), 
- demonstratieacties ten behoeve van de industrie en de lokale 
besturen (L//e-milieu), 
- acties voor samenwerking met derde landen aan de 
Middellandse Zee en de Oostzee, met uitzondering van de 
landen van Midden- en Oost-Europa die associatie-
5 
overeenkomsten met de Europese Unie hebben gesloten 
(Life-derde landen). 
Volgens de L//ê-verordening moet 92% van de kredieten worden 
toegewezen voor acties op het grondgebied va de Gemeenschap, 
waarvan de helft voor natuurbescherming, 5% voor acties ten 
behoeve van derde landen en 3% voor begeleidende maatregelen. 
1.2.3. Sinds 1992 zijn in het kader van Life bijna 6.500 voorstellen voor 
projecten ingediend, waarvan bijna eenderde in aanmerking kwam. 
Ongeveer de helft van de in aanmerking komende voorstellen is 
medegefinancierd voor een totaalbedrag van 542 miljoen ecu. Circa 
750 projecten zijn thans in uitvoering. 
1.2.4 Vanaf 1996 zijn drie afzonderlijke informatiebrochures opgesteld 
voor L//e-natuur, Lz/ê-milieu en Life-derde landen. Dankzij de 
opgedane ervaring kon het actieterrein van het financieel instrument 
beter worden afgebakend. Voorts hebben de brochure en de 
informatiebijeenkomsten voor potentiële indieners de kwaliteit van 
de voorstellen uit technisch en financieel oogpunt helpen 
verbeteren. 
1.2.5 De projectvoorstellen worden beoordeeld aan de hand vin de 
specifieke kenmerken van het betrokken actiegeb ed. 
Voor Z,//è-natuur maakt de Commissie in overleg met externe 
wetenschappelijke adviseurs een eerste selectie uit de formeel in 
aanmerking komende aanvragen, rekening houdend met de criteria 
van de verordening. Vervolgens legt zij een voorlopige lijst van de 
beste projecten op communautair niveau voor advies voor aan de 
lidstaten in het kader van het Comité "habitats". 
Voor LZ/fe-milieu worden parallelle evaluaties uitgevoerd door de 
lidstaten en door de Commissie. Vervolgens wordt via bilateraal 
overleg overeenstemming bereikt over een gemeenschappelijke 
shortlist van projecten, die vervolgens worden bestudeerd door 
groepen van onafhankelijke deskundigen. Op basis van deze 
drievoudige evaluatie stelt de Commissie een lijst van de te 
financieren voorstellen voor die voor advies wordt voorgelegd aan 
het Comité van beheer Life, dat is samengesteld uit 
vertegenwoordigers van de lidstaten. 
Voor Life-derde landen is de evaluatieprocedure vergelijkbaar met 
die voor Li/è-milieu, met dit verschil dat de evaluatie door 
onafhankelijke deskundigen betrekking heeft op het geheel van 
formeel door de Commissie als subsidiabel aangemerkte 
voorstellen. 
2. L/FF-NATUUR 
2.1. Ontvangen en medegefinancierde projecten 
Tussen 1992 en 1997 heeft de Commissie 1.308 aanvragen om 
medefinanciering in het kader van Zi/e-natuur ontvangen voor een 
totaalbedrag van 1.328 miljoen ecu. Gezien de beschikbare financiële 
middelen konden 299 projecten worden medegefinancierd voor een 
totaalbedrag van 239,5 miljoen ecu. In de onderstaande tabel zijn 
gedetailleerde gegevens per jaar opgenomen. 
tabel nr, 1 
1. Aantal ontvangen projecten 
2. Gevraagde financiële bijdrage 
(miljoen ecu) 
3. Aantal in aanmerking 
komende projecten 
4. Bijdrage waarvoor de 
aanvragen in aanmerking komen 
(miljoen ecu) 
5. Aantal gefinancierde projecten 
6. Toegekende financiële 
bijdrage (miljoen ecu) Lifel 
92 
(EUR 12) 
86 
227 
-
35 
36,9 93 
(EUR 12) 
198 
294 
80 
1863 
22 
20,6 94 
(EUR 12) 
296 
270 
116 
153 
47 
47,7 95 
(EUR 15) 
313 
235 
139 
139 
72 
48,5 Life II 
96 
(EUR 15) 
241 
174 
123 
93 
63 
43,4 97 
(EUR 15) 
174 
128 
97 
76 
60 
42,4 
(De bedragen vertegenwoordigen slechts het door de Gemeenschap 
gefinancierde aandeel, over het algemeen 50 à 75% van het totale budget) 
Deze gegevens kunnen niet worden geïnterpreteerd zonder kennis van de 
context van de desbetreffende besluiten: 
• Bepaalde projecten vormen de tweede fase van een project dat reeds aan 
de gang is. Andere projecten zijn het initiatief van meerdere begunstigden 
die in verschillende regio's of lidstaten actief zijn. 
• In 1995 is de nieuwe brochure afgestemd op typische projecten met 
betrekking tot natuurbehoud; de gegadigden worden verzocht hun 
voorgenomen acties voortaan beter te omschrijven en te plannen. Op korte 
termijn (1995-1996) is door de vereiste grotere nauwkeurigheid het aantal 
niet ontvankelijke of niet in aanmerking komende projecten gestegen. 
Vanaf 1997 is echter een aanzienlijke verbetering van de gemiddelde 
kwaliteit van de aanvragen geconstateerd. 
• Vanaf 1996 is door Life II een sterkere koppeling met de uitvoering van 
Natura 20004 gelegd. Vanaf dat jaar moesten projecten met betrekking tot 
3 inclusief 61 miljoen ecu voor één project. 
4 Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de 
natuurgebieden eerst zijn opgenomen in de nationale lijst voor 
Natura 2000. Deze koppeling tussen Z,//fe-natuur en de uitvoering van de 
communautaire wetgeving heeft tot gevolg gehad dat in 1996 en 1997 een 
groot aantal aanvragen niet in aanmerking kon komen. Anderzijds was 
deze verplichting voor potentiële gegadigden aanleiding om geen 
aanvragen in te dienen voor nog niet aan de lidstaten voorgestelde 
locaties. 
• In 1997 moesten de projecten vóór eind januari bij de Commissie 
binnenkomen, dus nauwelijks drie maanden na de sluiting van de selectie 
voor 1996, die was vertraagd door de late vaststelling van de verordening 
LifeU. Door het comprimeren van deze twee boekjaren zijn minder 
aanvragen ingediend. 
• In 1996 en 1997 werd per project door de band genomen een bijdrage van 
100.000 à 2.000.000 ecu toegekend, met een gemiddelde van ongeveer 
700.000 ecu. 
2.2. Financieel beheer 
In de periode 1992-1997 zijn voor 100% van de beschikbare kredieten 
betalingsverplichtingen aangegaan. Dit hoge benuttingspercentage is 
bevorderd door het nauwlettende toezicht dat de Commissie uitoefent op de 
projecten. 
Slechts voor eenderde van de medegefinancierde projecten is het 
oorspronkelijk door de begunstigde aangevraagde bedrag toegekend. De 
Commissie gaat namelijk voor elk voorgeselecteerd voorstel na welke 
maatregelen door andere communautaire fondsen (EOGFL, EFRO, 
Cohesiefondsen,...) kunnen worden medegefinancierd of niet essentieel zijn 
voor het welslagen van de betrokken acties voor natuurbehoud. 
De belangrijkste bij de uitvoering van de begroting ondervonden problemen 
waren vertragingen bij de realisatie van de projecten door de begunstigden 
en, in zeer geringe mate, declaraties van niet in aanmerking komende 
uitgaven aan het eind van het project. Minder dan 1% van de kredieten is 
uiteindelijk niet besteed. 
natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna 
Publikatieblad nr L 206 van 22/07/1992 BLZ. 0007 - 0050 
Bijzondere uitgave in het Fins...: Hoofdstuk 15 Deel 11 BLZ. 114 
Bijzondere uitgave in het Zweeds...: Hoofdstuk 15 Deel 11 BLZ. 114 
Deze richtlijn heeft tot doel bij te dragen tot het waarborgen van de biologische diversiteit door het 
instandhouden van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna op het Europese grondgebied 
van de Lid-Staten waarop het Verdrag (Artikel 2.1) van toepassing is. Er wordt een coherent 
Europees ecologisch netwerk gevormd van speciale beschermingszones, Natura 2000 genaamd. Dit 
netwerk, dat bestaat uit gebieden met in bijlage I genoemde typen natuurlijke habitats en habitats van 
in bijlage II van de directiven,genoemde soorten, moet de betrokken typen natuurlijke habitats en 
habitats van soorten in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding 
behouden of in voorkomend geval herstellen. 
2.3. Geografische spreiding van de projecten 
L//e-natuur is een communautair instrument dat niet voorziet in een verdeling 
van het beschikbare bedrag over de lidstaten volgens vooraf vastgestelde 
percentages. 
Een jaarlijkse verdeling van de middelen over de lidstaten heeft dus weinig 
zin. Over een langere periode is een dergelijke analyse daarentegen wel 
zinvol. Voor de periode 1992-1997 kan het volgende worden geconstateerd: 
• Life-nsduur is in de eerste plaats ten goede gekomen aan de regio's en 
lidstaten met de grootste rijkdom aan natuurlijke habitats en soorten 
van communautair belang, hetgeen de bedoeling is. 
• Hoewel dit niet de hoofddoelstelling is, heeft Life-nntuur een bijdrage 
geleverd aan het communautaire streven naar cohesie. De vier voor de 
Cohesiefondsen in aanmerking komende lidstaten hebben wegens hun 
natuurlijke rijkdommen medefinanciering verkregen voor bedragen die ver 
boven het communautaire gemiddelde liggen. 
2.4. Soorten medegefinancierde projecten en opmerkingen 
De aard van de medegefinancierde projecten is in de loop van de tijd 
veranderd. Sinds de vaststelling van Life U ligt het accent op acties in het 
veld. In het algemeen heeft Z,//ê-natuur de regulering en het beheer mogelijk 
gemaakt van een groot aantal voor de bescherming van habitats en soorten 
noodzakelijke gebieden 
• In het kader van Life-natuur zijn talrijke lokale inventarissen alsook 
nationale inventarissen (EL, ES, IRL, P) medegefinancierd als 
voorbereiding op de uitvoering van Natura 2000. In het kader van Life U 
heeft dit type maatregelen geen prioriteit meer. 
• "Vogel pro jee ten" waren zeer sterk vertegenwoordigd. Life-natuur 
heeft specifieke acties medegefinancierd voor de instandhouding van 18 
van de 23 algemeen bedreigde vogelsoorten in Europa en heeft een 
bijdrage geleverd tot de aanwijzing van tientallen locaties als nieuwe 
speciale beschermingszones in de zin van de Vogelrichtlijn. 
• Verschillende projecten hadden betrekking op zeer sterk bedreigde 
soorten (reuzenhagedis van EL Hierro, de lammergier, de monniksrob ...) 
en hebben bijgedragen tot de stabilisatie of zelfs de uitbreiding van de 
desbetreffende populaties. 
• Met meer dan eenderde van de projecten waren waterrijke gebieden 
eveneens goed vertegenwoordigd. De prioriteit die deze gebieden 
genieten geeft aan dat er de lidstaten veel aan gelegen is hun 
verplichtingen op grond van de Ramsar-conventie en de recente 
mededeling over wetlands na te komen. 
• Tal van projecten hadden betrekking op landbouwgebieden; daarbij 
werd vaak de aanzet gegeven tot voortzetting van de acties in het kader 
van de agro-milieumaatregelen (Verordening (EEG) nr. 2078/92). Life 
heeft het mogelijk gemaakt hiervoor kredieten uit de communautaire 
structuurfondsen in te zetten (bijvoorbeeld voor de bescherming van 
biotopen in Griekenland). 
• Verschillende projecten hebben tevens de voorbereiding en de 
invoering van het Europees netwerk Natura 2000 ondersteund door 
het leveren van een bijdrage aan: 
- het opstellen van de inventaris van het natuurlijke erfgoed in 
verschillende lidstaten en regio's; 
- de opstelling van beheersplannen, in overleg met de plaatselijke 
actoren, voor de toekomstige locaties in onder andere D, F en 
VK; 
- de inventarisatie van geschikte beheerstechnieken, alsook de 
daaraan verbonden kosten, voor de instandhouding of het herstel 
van de betrokken locaties, bijvoorbeeld heidegebieden; 
- opleiding van personeel voor het ecologisch beheer van de 
locaties. 
• de begunstigden van medefinanciering zijn hoofdzakelijk m ionale, 
regionale of lokale overheidsinstanties, afhankelijk van de administratieve 
inrichting van de betrokken lidstaat. Het overwicht van de openbare sector 
in dit verband geeft aan hoe groot de belangstelling van de autoriteiten is 
voor een communautair instrument voor de tenuitvoerlegging van de 
"natuurrichtlijnen". De NGO komen op de tweede plaats als rechtstreekse 
begunstigden van Z,//ê-natuur. Bovendien zijn de NGO vaak betrokken bij 
door overheidsinstanties ingediende projecten, hetzij rechtstreeks, hetzij 
doordat hun sommige van de geplande acties worden opgedragen. 
Life-natuuT is het enige specifiek op natuurbescherming gerichte financiële 
instrument van de Gemeenschap. In de periode 1992-1997 is er bijgevolg 
intensief een beroep op gedaan voor projecten voor dringende maatregelen 
zonder economische effecten op korte termijn, maar die tot duurzamere 
acties kunnen leiden in het kader van andere financieringsinstrumenten. 
Eind 1997 zullen naar verwachting ettelijke duizenden nieuwe locaties 
voorkomen op de nationale lijsten die krachtens de habitatrichtlijn door de 
lidstaten moeten worden voorgesteld. Daardoor zal het aantal voorstellen in 
het kader van Life-natuur in de periode 1998-1999 normaal sterk toenemen. 
Lj/ê-natuur zal nooit kunnen ambiëren Natura 2000 integraal te financieren, 
maar fungeert als katalysator. Alleen andere financieringsinstrumenten 
kunnen een significante extra bijdrage leveren aan de totstandbrenging van dit 
communautaire netwerk. 
Life-natuur heeft in concrete gevallen een gezamenlijke inspanning van 
plaatselijke actoren met soms uiteenlopende belangen mogelijk gemaakt, en 
10 
heeft bijgedragen tot de bewustmaking van het publiek, een belangrijk maar 
moeilijk te kwantificeren element. 
3. L/FJÊ-MILIEU 
3.1. Ontvangen en medegefinancierde projecten 
De sector natuurbehoud buiten beschouwing gelaten heeft de Commissie 
tussen 1992 en 1997, 4.815 steunaanvragen ontvangen. In de periode 
1993-1997 vertegenwoordigden de ingediende aanvragen in totaal circa 
5.600 miljoen ecu aan financiële steun van Life. 
Gezien de beperkte financiële middelen konden in dezelfde periode door Life 
680 projecten worden medegefinancierd (14%), voor een totaalbedrag van 
circa 272 miljoen ecu (5%). 
In de onderstaande tabel zijn de basisgegevens per jaar aangegeven: 
tabel nr. 2 
1. Aantal ontvangen projecten 
2. Gevraagde financiële bijdrage 
(miljoen ecu) 
3. Aantal in aanmerking 
komende projecten 
4. Aantal op de shortlist 
geplaatste projecten 
5. Gevraagde bijdrage voor de 
projecten op de shortlist 
(miljoen ecu) 
6. Aantal gefinancierde 
projecten 
7. Toegekende financiële 
bijdrage (miljoen ecu) 
Verschil shortlist/daadwerkelijk 
gefinancierde projecten (miljoen 
ecu) Lifel 
92 
(EUR 12) 
300 
-
+/- 185 
-
70 
39.6 93 
(EUR 12) 
1447 
2012 
601 
306 
79 
99 
44.7 
33.8 94 
(EUR 12) 
1224 
653 
721 
258 
84 
160 
53.1 
30.6 95 
(EUR 15) 
729 
2214 
431 
264 
84 
135 
48.1 
36.0 Life II 
96 
(EUR 15) 
601 
393 
283 
177 
90 
104 
43.3 
47.2 97 
(EUR 15) 
514 
328 
244 
194 
81 
112 
43.6 
37.4 
(Alle financieringsbedragen vertegenwoordigen slechts het door de 
Gemeenschap medegefinancierde aandeel, over het algemeen 30 à 50% van 
het totale budget van de geselecteerde projecten). 
• In de periode 1992-1995 vielen veel ingediende projecten niet binnen het 
toepassingsgebied van het instrument (projecten voor structurele 
werkzaamheden, kostbare projecten, een groot aantal studies, enz.). Vanaf 
1996 lijken de gegevens echter meer samenhang te vertonen. 
• Door de verbetering, met hulp van de lidstaten, van het juridische kader 
(selectiecriteria) en van de kwaliteit van de aan potentiële gegadigden 
11 
verstrekte informatie kon het aantal formeel onontvankelijke of niet voor 
het instrument in aanmerking komende projecten worden teruggedrongen. 
Door de stijgende kwaliteit van de voorstellen, zowel van bedrijven als van 
plaatselijke overheden, kon een aanzienlijk aantal voor financiering in 
aanmerking komende projecten worden voorgeselecteerd. 
• In 1996 en 1997 varieerde de bijdrage over het algemeen van 100.000 tot 
1.000.000 ecu; het gemiddelde bedroeg ongeveer 400.000 ecu. 
3.2. Financieel beheer 
De benuttingsgraad voor de vastleggingskredieten voor Life-milieu is zeer 
hoog (99,93%), daar jaarlijks met de toekomstige begunstigden wordt 
onderhandeld over het geraamde projectbudget, om eventuele 
overwaarderingen bij te stellen. 
Aan de door Life-mtuur gefinancierde acties zijn, door het innoverende 
karakter daarvan, bepaalde technische en financiële risico's verbonden: voor 
acties van de industrie kan de overgang van het laboratoriumstadium naar de 
proefprojectfase of naar de industriële schaal tot een technologische impasse 
leiden; zo kan ook de totstandbrenging van lokale partnerschappen tussen 
overheden, verenigingen of ondernemingen, meer tijd in beslag nemen of 
problematischer verlopen dan verwacht. 
Concreet wordt het verloop van de procedure gekenmerkt door de volgende 
tekortkomingen: 
- vertragingen bij de uitvoering van de projecten; bij driekwart van de 
projecten is er sprake van een vertraging van enkele maanden en bij één kwart 
zelfs van meer dan een jaar; om dergelijke vertragingen te voorkomen eist de 
Commissie sinds 1996 dat een meer gedetailleerde voorlopige planning in het 
aanvraagdossier wordt opgenomen, waarin zowel de duur als de kosten van 
de verschillende werkzaamheden worden gespecificeerd; 
- de onvolledige of gebrekkige uitvoering van projecten, waardoor de 
Commissie haar bijdrage moet verlagen of zelfs het uitbetaalde voorschot 
geheel of gedeeltelijk moet terugvorderen; tot dusver is voor 25 projecten 
geld teruggevorderd en de sinds 1997 geïncasseerde bedragen worden zoveel 
mogelijk gebruikt voor nieuwe projecten; 
- een tiental projecten is door de begunstigden zelf vóór de start afgeblazen 
omdat de economische omstandigheden waaronder de uitvoering moest 
plaatsvinden in de periode tussen de indiening van de projecten en het besluit 
van de Commissie veranderd waren; 
- tenslotte bestaat er bij drie projecten een vermoeden van fraude en de 
desbetreffende dossiers zijn bij het antifraudeteam TJCLAF ingediend; 
De Commissie heeft vanaf 1993 preventieve maatregelen getroffen om de 
risico's te beperken: keuze van het individuele besluit als juridische vorm; 
technische follow-up door externe teams, verplichte bankgarantie voor 
particuliere begunstigden. Bovendien moet voor elk project, voordat het 
saldo wordt uitgekeerd, een technische evaluatie van de behaalde resultaten 
plaatsvinden en moet, zowel voor begunstigden in de particuliere als in de 
12 
overheidssector, de boekhouding van de projectkosten door een accountant 
worden gecontroleerd. 
3.3. Geografische spreiding van de projecten 
Life-mAieu voorziet niet in een bepaalde verdeling van het beschikbare bedrag 
over de lidstaten. Het evaluatiesysteem is erop gericht voorstellen te 
selecteren op basis van hun merites, en bovendien worden de projecten per 
thematische categorie (afvalstoffen, water, lucht, enz.) beoordeeld. Bij deze 
beoordeling op merites wordt rekening gehouden met de milieusituatie in de 
desbetreffende lidstaat zodat minder innovatieve projecten, maar met een 
sterke voorbeeldfunctie, die plaatselijk een aanzienlijk effect kunnen sorteren, 
niet in het nadeel zijn. 
• In de loop van de eerste fase is het, meest geprofiteerd van Life door 
Duitsland, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk (elk ongeveer 14% 
van de beschikbare middelen), gevolgd door Spanje, Griekenland en 
Nederland (ongeveer 7%). 
• Voor de eerste twee jaren van de tweede fase is een opgave van de 
geografische spreiding niet interessant, aangezien deze geen beeld geeft 
van de spreiding aan het eind van de tweede fase. Tussen het begin van de 
boekjaren 1996 en 1997 zijn namelijk slechts zes maanden verlopen, 
hetgeen in bepaalde lidstaten conjuncturele verstoringen heeft veroorzaakt. 
Voorts moet de deelneming door de nieuwe lidstaten aan het instrument 
nog geleidelijk een evenwicht bereiken. 
3.4. Soorten medegefinancierde projecten 
In het kader van Life zijn in de periode 1992-1995 de volgende vier 
hoofdthema's aan bod gekomen: 
• afvalbeheer en methodes voor sanering van verontreinigde locaties 
(respectievelijk 36% en 8% van de financieringen); 
• bevordering van schone technologie (14% van de financieringen); 
• technieken voor opsporing van verontreiniging en netwerken voor 
observatie/toezicht (17% van de financieringen); 
• ruimtelijke ordening en stedelijke problemen (21% van de financieringen). 
De overige 4% is besteed aan maatregelen inzake administratieve 
samenwerking voor bewustmaking op milieugebied. 
Opgemerkt kan worden dat over het geheel genomen in 1996 de industrie en 
de lokale besturen ongeveer evenveel steun in het kader van Life hebben 
ontvangen (18,2 resp. 19,7 miljoen ecu). Het relatieve aandeel van beide 
sectoren verschilt echter sterk per lidstaat. In België, Duitsland, Frankrijk, 
Italië en Griekenland werd namelijk vooral steun verleend aan de industrie 
(schone technologie en recycling). In Spanje, Denemarken, Zweden en 
Finland daarentegen ging de steun vooral naar lokale besturen. 
13 
In de eerste groep landen zijn de begunstigden van Life vooral particuliere 
organisaties, en in de overige landen zijn het vooral begunstigden in de 
openbare sector die initiatieven op het gebied van ruimtelijk beheer 
ontwikkelen, en daarbij de plaatselijke sociaal-economische actoren 
inschakelen. 
Op basis van een sectorale analyse kunnen de volgende tendensen worden 
aangegeven: 
• Wat de industriële sector betreft, heeft Life een bijdrage geleverd aan het 
bevorderen van schone technologie in bepaalde sterk vervuilende sectoren. 
Als voorbeeld kunnen worden genoemd: 
- de sector leerlooierij (onder andere vermindering van de 
waterverontreiniging door chroom en van de 
luchtverontreiniging door oplosmiddelen) 
- de papierindustrie (onder andere waterbeheer in gesloten 
kringloop, terugwinning van vezels, gebruik van ozon bij de 
recycling van oud papier) 
- oppervlaktebehandelingen (beitsen zonder oplosmiddelen of 
zuren door middel van een waterstraal onder hoge druk of een 
straal van ijskorrels) 
- de textielindustrie (vermindering van de hoeveelheid met 
kleurstof verontreinigd afval bij het bedrukken van textiel). 
• Behalve schone technologie heeft Life ook bedrijfsmatige recycling 
bevorderd op de volgende gebieden: kunststoffen, elektrische 
huishoudtoestellen (demontage van oude koelkasten zonder 
verontreinigende emissies), ceramiek, metallurgie (recycling van 
vormzand). 
• Wat de lokale besturen betreft, hebben de belangrijkste problemen te 
maken met het waterbeheer (verbetering van de bewakingssystemen, 
opsporing van microverontreinigingen), afvalstoffen en luchtkwaliteit; 
daarnaast zijn er ook talrijke projecten met betrekking tot het beheer van 
stedelijke gebieden (systemen voor verkeersbeheer, niet-verontreinigende 
vervoermiddelen) en stadsranden (inpassing van landbouwactiviteiten in de 
ruimtelijke ordening); 
• In 1996 hadden de voorbereidende acties grotendeels betrekking op een 
rationeel beheer van de kustgebieden, overeenkomstig het door de Raad 
vastgestelde demonstratieprogramma. In 1997 zijn weinig voorstellen 
ingediend in het kader van de voorbereidende acties. 
• Wegens het bestaan van parallelle activiteiten in het kader van andere 
communautaire programma's of initiatieven, met name Leader H, heeft 
Life slechts in beperkte mate steun verleend in plattelandsgebieden, 
behalve in Frankrijk en Spanje. 
14 
4. LlFE-DERDE LANDEN 
Lije-derde landen is sinds 1996 gericht op niet tot de Gemeenschap behorende 
landen aan de Middellandse Zee of de Oostzee, met uitzondering van de landen van 
Midden- en Oost-Europa die associatieovereenkomsten met de Europese 
Gemeenschap hebben gesloten. Deze laatste kunnen nu aan Life-natuur en 
Life-milieu deelnemen, als voorbereiding op de toetreding, op basis van specifieke 
overeenkomsten. Het hoofddoel van Life-derde landen is acties voor technische 
bijstand en voor natuurbescherming, alsook demonstratieacties ter bevordering van 
duurzame ontwikkeling op te zetten, teneinde deze landen attent te maken op de 
noodzaak van milieubescherming. 
Life U verschilt van Life I in twee opzichten: 
• het instrument geldt niet meer voor Polen, Slovenië en de drie Baltische Staten, 
die thans deel uitmaken van de geassocieerde landen van Midden- en 
Oost-Europa; daarentegen behoren sinds 1996 Transjordanië en Gaza en sinds 
1997 Bosnië-Herzegovina tot de groep begunstigde landen; 
• het instrument kan demonstratieacties ter bevordering van duurzame ontwikkeling 
en natuurbehoud financieren en voorziet dus in meer dan alleen maar technische 
bijstand, zoals bij Life I het geval was. 
4.1. Ontvangen en medegefinancierde projecten 
Tussen 1992 en 1997 heeft de Commissie 371 aanvragen voor 
medefinanciering in het kader van Life-derde landen ontvangen. In deze 
periode zijn 80 projecten voor financiering geselecteerd voor een 
totaalbedrag van bijna 30 miljoen ecu. Indien alle door de beoordelaars als 
subsidiabel aangemerkte projecten daadwerkelijk in aanmerking hadden 
kunnen worden genomen, dan zou het aantal gefinancierde projecten meer 
dan het dubbele hebben bedragen. 
In de onderstaande tabel zijn de basisgegevens per jaar aangegeven: 
tabel nr. 3 
1. Aantal ontvangen 
projecten 
2. Aantal in aanmerking 
komende projecten 
3. Gevraagde financiële 
bijdrage (miljoen ecu) 
4. Aantal gefinancierde 
projecten 
5. Toegekende financiële 
bijdrage (miljoen ecu) Lifel 
92 
" 
-
-
9 
5,3 93 
" 
-
-
12 
3,5 94 
65 
40 
18,4 
14 
4,8 95 
103 
29 
10,2 
16 
5,7 Life II 
96 
82 
23 
10,0 
13 
6,0 97 
121 
28 
9,8 
16 
4,2 
15 
(Alle financieringsbedragen vertegenwoordigen slechts het door de 
Gemeenschap medegefinancierde aandeel, over het algemeen 30 à 50% van 
het totale budget van de geselecteerde projecten) 
In 1995, het laatste jaar van de looptijd van Life\ was het totale aantal 
ontvankelijke projecten aanzienlijk hoger, dankzij de informatieactie over 
Life-derde landen. Daarentegen was het aantal door de Commissie als 
subsidiabel aangemerkte projecten gedaald door het streven van de 
Commissie scherper op de technische kwaliteit toe te zien. Uiteindelijk zijn 
slechts 16 van de 29 projecten gefinancierd; de communautaire bijdrage 
bedroeg in totaal 5,7 miljoen ecu (minder dan 60% van het totaalbedrag voor 
de in aanmerking komende projecten, hetgeen een zeer bescheiden resultaat 
is). 
De in 1996 geconstateerde daling van het aantal ontvankelijke projecten heeft 
te maken met het feit dat de nieuwe Zf/fe-verordening slechts in een laat 
stadium is vastgesteld en met de vrij korte termijn voor de indiening van de 
projecten. Het aantal in aanmerking komende en gefinancierde projecten is 
vergelijkbaar met dat voor 1995. 
4.2. Financieel beheer 
De benuttingsgraad voor de vastleggingskredieten voor Life-derde landen 
bedraagt 100%. 
Het belangrijkste probleem bij de uitvoering van de begroting is de vertraging 
bij de realisatie van de projecten door de begunstigden. De oorzaken zijn de 
instabiele politieke situatie in sommige in aanmerking komende landen en de 
in de verschillende landen optredende specifieke administratieve en 
procedurele problemen (vergunningen, bankprocedures, enz.), alsook de 
zwakke positie van de plaatselijke actoren. 
Sinds 1995 heeft de Commissie voor twee projecten de 
betalingsverplichtingen, voor een bedrag van 638.000 ecu, moeten intrekken. 
Het betrof een project in Kroatië, waar de communautaire samenwerking is 
opgeschort, en een project in Albanië, op verzoek van het betrokken 
ministerie. 
4.3. Geografische spreiding van de projecten 
Life-derde landen heeft betrekking op twee geografische zones: het 
Middellandse-Zeegebied (15 landen en gebieden) en het Oostzeegebied 
(sinds 1996 alleen het Baltische deel van Rusland, namelijk Kaliningrad en 
Sint-Petersburg). 
Tot 1995 was ongeveer 65% van de financiering in het kader van Life-derde 
landen bestemd voor de mediterrane landen en 35% voor het Oostzeegebied. 
Wat Life II betreft, op een totaal van 29 gefinancierde projecten, heeft het 
Baltische deel van Rusland 5 projecten goedgekeurd gekregen voor in totaal 
1.934.000 ecu. 
16 
4.4. Soorten gefinancierde projecten en opmerkingen 
Sinds 1996 is het werkterrein voor in aanmerking komende acties nader 
gepreciseerd: technische bijstand, natuurbescherming en demonstratie. 
Onder de aanvragen voor medefinanciering zijn projecten van het type 
"technische bijstand" met 50 à 70% van het totaal het sterkst 
vertegenwoordigd. Dit komt omdat Life-derde landen hoofdzakelijk gericht is 
op nationale overheden die hun beleid en actieprogramma's op milieugebied 
willen vormgeven. 
De projecten van het type "natuur" hebben voor het merendeel betrekking op 
de instandhouding en/of totstandbrenging van habitats in kustgebieden en 
wetlands. 
De proefprojecten, die in 1997 voor het eerst werden medegefinancierd, 
bestrijken zeer uiteenlopende gebieden: afvalbeheer en -verwerking, 
fietsgebruik in de steden en beheer van de kustgebieden. 
In de periode 1992-1997 heeft Life-derde landen een bijdrage geleverd tot de 
oprichting van de ECAT, milieucentra voor administratie en technologie 
(Sint-Petersburg, Kaliningrad, Tirana, enz.), waar de knowhow van de 
betrokken derde landen en van de EG wordt gecombineerd bij de 
ontwikkeling van het milieubeleid in Midden- en Oost-Europa. Life-derde 
landen heeft ook succesvol bijgedragen aan de activiteiten in het kader van 
het actieplan voor de Middellandse Zee (PAM), via de financiering van 
projecten die zijn ingediend door een aantal van de desbetreffende regionale 
centra (REMPEC, Plan Bleu). Een groot aantal projecten waaraan door 
verschillende landen uit het zuidelijk en het oostelijk deel van het 
Middellandse-Zeegebied is deelgenomen, is uiteindelijk gefinancierd in het 
kader van MET AP (Mediterranean Environmental Technical Assistance 
Programme). 
De statistische gegevens zijn bemoedigend, maar het belang van Life-derde 
landen is niet uitsluitend in statistieken te vatten. Wat milieueducatie betreft, 
vervult het instrument een fundamentele rol ten aanzien van de aan de 
Europese Unie grenzende derde landen. De actieve response en participatie 
van deze landen is trouwens een duidelijk blijk van belangstelling. In 1996 is 
het programma opengesteld voor Transjordanië en Gaza; vier projecten zijn 
ontvankelijk verklaard en het eerste jaar is één project daadwerkelijk 
gefinancierd. In 1997 is het programma ook uitgebreid tot 
Bosnië-Herzegovina en daarvan zijn 10 projecten ontvankelijk verklaard. 
Doordat bij Life-derde landen enerzijds verspreiding en herbenutting van de 
resultaten wordt gekoppeld aan het communautaire belang (bijvoorbeeld het 
principe "de vervuiler betaalt" en het voorzorgsprincipe), en anderzijds de 
aandacht vooral uitgaat naar technische bijstand, maakt dit instrument de 
harmonisatie van de principes en de wetgeving van derde landen met die van 
de Europese Unie, alsook de overdracht van technologie en knowhow vanuit 
de Gemeenschap aan de betrokken regio's mogelijk. 
17 
5. ALGEMENE CONCLUSIE 
De Commissie heeft een groots opgezette evaluatie van het financieel instrument Life 
ondernomen. Het eerste onderdeel daarvan is verricht door de diensten van de 
Commissie en dit rapport is het resultaat. In de huidige moeilijke begrotingssituatie is 
deze evaluatie van doorslaggevend belang. Een volledige evaluatie zal in het tweede 
semester van 1998 beschikbaar zijn. 
De commissie heeft, in haar voorontwerp van begroting voor 1998, een verhoging 
van 6,8 MECU, vergeleken met 1997, van het jaarlijks budget voor LIFE 
voorgesteld. Dit geeft een totaal budget van 101,3 MECU. Echter, dit is minder dan 
de oorspronkelijk voor 1998 geplande 121,8 MECU. Gezien de toegepaste 
budgettaire discipline, zullen de bedragen van de beschikbare vastleggingskredieten 
voor LIFE gedurende de periode 1996 tot 1999 de 450 MECU van het in de 
verordening vastgestelde referentiebedrag niet overschrijden. 
Life heeft thans een bepaalde dynamiek opgebouwd. Gemiddeld worden jaarüjks 
900-projectvoorstellen ingediend (zie tabel nr. 4 hieronder), waarvan eenderde als 
waardevol kan worden beschouwd en dus formeel in aanmerking komt en een 
gunstige beoordeling krijgt (opname in de shortlist). Van deze ongeveer 300 
projecten, die een beroep doen op financiering door de Gemeenschap ten bedrage 
van 180 MECU, wordt slechts iets meer dan de helft geselecteerd voor 
medefinanciering. Om alle in aanmerking komende projecten te kunnen fhvincieren 
zal meer dan het dubbele van de thans beschikbare middelen noo Izakelijk ziji. 
tabel nr. 4 
jaargemiddelden voor Life II (1996-1997) 
ontvangen projecten 867 
waarvan in aanmerking komend 321 
bedrag dat gemoeid is met de in aanmerking 180 
komende projecten (miljoen ecu) 
medegefinancierde projecten 184 
communautaire bijdrage (miljoen ecu) 91 
Via het financieel instrument voor het milieu Life zou dus gebruik kunnen worden 
gemaakt van ruimere middelen binnen de grenzen van het huidige referentiebedrag 
van 450 miljoen ecu voor de periode 1996-1999, en zelfs boven dat niveau. Bij de 
huidige toestand van de overheidsfinanciën in Europa heeft de Commissie het echter 
noodzakelijk geacht een voorontwerp van begroting te presenteren voor een 
totaalbedrag aan kredieten dat nauwelijks hoger is dan voor het voorgaande jaar. 
Hieruit volgt dat voor LIFE het referentiebedrag niet kan worden gehaald. 
18 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 633 def. 
DOCUMENTEN 
NL 09 
Catalogusnummer : CB-CO-97-665-NL-C 
ISBN 92-78-28415-7 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
Q