NL    NL NL 
NL    NL  EUROPESE COMMISSIE 
Brussel, 20.7.2010 
SEC(2010) 908 
  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
bij het  
Voorstel voor een  
RICHTLIJN VAN HET EUROPEES  PARLEMENT EN DE RAAD 
betreffende het recht op informatie in strafprocedures 
 
SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING 
  
{COM(2010) 392 definitief} 
{SEC(2010) 907}  
NL 2   NL WERKDOCUMENT VAN DE DIEN STEN VAN DE COMMISSIE  
 
 
SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING  
1. BELEIDSCONTEXT EN PROCEDURE  
Om het onderling vertrouwen te stimuleren en zo de werking va n de wederzijdse  erkenning te 
verbeteren, hechtte de Europese Raad in nove mber 2009 zijn goedkeuring aan de routekaart 
ter versterking van de procedurele rechten1, die voorziet in een stapsgewijze bevordering van 
de rechten van verdachten en beklaagden. 
Momenteel voorziet de routekaart in de volgende maatregelen:  
Maatregel A: Vertaling en vertolking  
Maatregel B: Informatie over rechten en info rmatie over de tenlastelegging  
Maatregel C: Juridisch advies en rechtsbijstand  
Maatregel D: Communicatie met familie, werkge ver en consulaire autoriteiten  
Maatregel E: Bijzondere waarborgen voor kwetsb are verdachten of beklaagden   
Deze effectbeoordeling heeft betrekking op maatre gel B, die de positie van verdachten moet 
verbeteren door te waarborgen dat zij info rmatie ontvangen over hun rechten en over de 
strafzaak tegen hen.  
Deze effectbeoordeling berust grotendeels op  empirische gegevens: bij verschillende 
gelegenheden, zoals de bijeenkomsten van het Forum Justitie in 2008 en 2009, zijn 
belanghebbende partijen geraadpleegd. Ook is er  gebruik gemaakt van recent academisch 
onderzoek.  
2. HET PROBLEEM  
2.1. Onvoldoende informatie in strafprocedures   
Voor een eerlijk proces is he t van het grootste belang dat ve rdachten en beklaagden toegang 
tot informatie hebben. Er mag niet van worden uitgegaan dat verdachten bij aanhouding 
voldoende op de hoogte zijn van hun rechten (zoa ls het recht op juridisch advies) om daarvan 
doeltreffend gebruik te kunnen maken. Alleen als er voldoende informatie wordt verstrekt, 
kunnen alle rechten worden uitgeoefend. Wil een beklaagde zijn verdediging kunnen 
voorbereiden, dan moet hij bovendien grondige ke nnis hebben van de strafzaak tegen hem en 
weten welke bewijsmiddelen er zijn. 
Verdachten en beklaagden ontvangen deze inform atie niet altijd. De manier waarop de 
lidstaten deze informatie verstrekken verschilt en in sommige lidstaten wordt bepaalde informatie in het geheel niet verstrekt. Zo kennen vier lidstaten geen wettelijke verplichting om een verdachte te wijzen op he t recht op juridisch advies en wordt een verdachte in slechts 
                                                
 
1 2009/C 295/01. 
NL 3   NL tien lidstaten schriftelijk in kennis gesteld van zijn rechten (verkl aring van rechten). Ten 
aanzien van de informatie over de strafzaak best aan er grote verschillen tussen het recht en de 
praktijk van de ene lidstaat en de andere: in sommige gevallen wordt een schriftelijke 
samenvatting verstrekt, in andere krijgt de advocaat van de beklaagde toegang tot het procesdossier en mag hij kopieën maken van de delen die van belang zij n. In drie lidstaten 
wordt geen toegang tot het procesdossier verlee nd en de lidstaten die wel toegang verlenen 
doen dit weer op zeer verschillende momenten in de procedure.  
2.1.1.  Nadelige gevolgen voor strafprocedur es en justitiële samenwerking  
Wanneer verdachten niet naar behoren word en geïnformeerd, kunnen strafzaken oneerlijk 
verlopen, hetgeen in de lidstaat waar de zaak  wordt gevoerd tot onnodige kosten kan leiden 
wegens langdurige procedures, beroeps zaken en staking van vervolging .  
2.1.2.  Onvoldoende informatie kan andere lidstaten  voor problemen en kosten stellen, als 
een rechtbank in de lidstaat waar de oor spronkelijke strafprocedure wordt gevoerd 
met andere lidstaten wil samenwerken.  EU-instrumenten voor juridische 
samenwerking tussen lidstaten (zoals het Europees aanhoudi ngsbevel) zijn gebaseerd 
op het beginsel van wederzijdse erkenni ng, namelijk de tenuitvoerlegging van een 
gerechtelijke beslissi ng in een andere lidstaat zonde r nadere beoordeling van de 
beslissing. Een dergelijke nagenoeg auto matische erkenning vereist vertrouwen 
tussen rechters en rechtb anken. Als het aan dit vertrouwen ontbreekt, komt de 
wederzijdse erkenning niet van de grond, met langdurige procedur es, een vertraagde 
tenuitvoerlegging van buitenla ndse gerechtelijke beslissing en en alle bijbehorende 
kosten tot gevolg. In een recent e zaak in het Verenigd Koni nkrijk heeft de klacht dat 
een verdachte onvoldoende was geïnformeerd in  de procedure van de lidstaat die een 
Europees aanhoudingsbevel had uitgevaardigd er  waarschijnlijk toe bijgedragen dat 
de uitleveringsprocedure meer dan een ja ar duurde en gepaard ging met meerdere 
beroepszaken en een verzoekschrift aan het Europees Hof voor de rechten van de mens, met aanzienlijke kosten tot gevolg.   
2.1.3.  Bestaande wettelijke normen bied en onvoldoende bescherming  
Momenteel zijn er geen toereikende en op pa ssende wijze gehandhaaf de normen. Hoewel er 
minimumrechten zijn vastgelegd in het Europees  Verdrag tot bescherming van de rechten van 
de mens (EVRM), zijn belanghebbende partij en het erover eens dat het EVRM en het 
bijbehorende handhavingsmechanisme niet alti jd voldoende bescherming bieden, met name 
wat de adequate informatieverstrekking over rechten en tenlasteleggingen betreft. Dit komt doordat de in de artikelen 5 en 6 EVRM vervatte  rechten op informatie niet ver genoeg gaan 
en doordat verzoekschriften aan het Europees Hof voor de rechten van de mens jaren in 
behandeling kunnen zijn en slechts leiden tot een  voorziening in rechte achteraf, waarvan de 
doeltreffendheid beperkt is. 
2.2. Een evenwichtiger EU-beleid inzake justit ie en bevordering van het vrij verkeer 
van EU-burgers door versterking van de grondrechten 
Hoewel er op EU-niveau al verscheidene m aatregelen zijn genomen om de burger een hoog 
niveau van veiligheid te gara nderen (zoals de invoering van het Europees aanhoudingsbevel), 
kon er in het verleden geen overeenstemming worden bereikt over normen voor een eerlijke 
rechtsgang. Door in november 2009  de routekaart ter versterki ng van de procedurele rechten 
goed te keuren, erkende de Raad dat er dri ngend maatregelen moesten worden genomen om 
de procedurele rechten van verdac hten in de EU te versterke n. De routekaart geeft de aanzet 
tot EU-maatregelen die de grondrechten meer be scherming bieden dan het EVRM thans doet. 
Dit zou ook een specifieke EU-betekenis geven aan  de in de artikelen 47 en 48 van het EU-
Handvest van de grondrechten verv atte waarborgen inzak e een eerlijk proces , en bijdragen tot 
NL 4   NL het wegnemen van reële of vermeende belemme ringen voor het vrije verkeer van burgers, 
overeenkomstig artikel 21, lid 2, VWEU.  
2.3. Huidige en toekomstige omvang van het probleem 
Hoewel er geen gegevens bekend zijn over het aantal procedures waar in wordt geklaagd over 
een gebrek aan informatie, melden belanghe bbenden dat het probleem van ontoereikende 
informatie niet structureel maar wel ernstig is , en dat het zich niet tot specifieke lidstaten 
beperkt. Verwacht wordt dat het wederzijds vertrouwen tussen de gerechtelijke autoriteiten van de lidstaten ontoereikend zal blijven, omda t het waarschijnlijk blijft voorkomen dat de 
autoriteiten van de lidstaten ve rdachten of beklaagden geen in formatie verstrekken. Nu het 
verkeer van burgers tussen lidstaten toeneemt en de noodzaak van justitiële samenwerking 
groeit, zullen er in de nabije toekomst nadere EU-maatrege len inzake justitiële samenwerking 
moeten worden ingevoerd en toegepast. Het is  derhalve meer dan ooit zaak het wederzijds 
vertrouwen te bevorderen.  
2.4. Rechtsgrond voor EU-optreden 
Krachtens artikel 82, lid 2, onder b), VWEU kun nen voor zover nodig ter bevordering van de 
wederzijdse erkenning van vonniss en en rechterlijke beslissinge n en van de politiële en 
justitiële samenwerking in strafzaken met een grensoverschrijdende di mensie, bij richtlijnen 
minimumvoorschriften worden vastgesteld. Aangezi en er momenteel tussen de lidstaten grote 
verschillen op het gebied van de informatievoorzi ening bestaan, is het on waarschijnlijk dat de 
afzonderlijke lidstaten ter zake een toereikende  norm kunnen stellen voor de hele EU; dit kan 
alleen worden bereikt door  een optreden op EU-niveau. 
NL 5   NL  
3. DOELSTELLINGEN  
Algemene 
doelstellingen  
 De justitiële samenwerking verbeteren door het vertrouwen van de lidstaten in de eerlijke werking van 
elkaars strafrechtstelsels te herstellen.  
Een hoog beschermingsniveau van de grondrechten in strafprocedures waarborgen en zo het vrij verkeer 
van EU-burgers in de EU bevorderen.  
Specifieke 
doelstellingen  De uitvoering en handhaving van rechterlijke beslissingen in strafzaken vereenvoudigen door te waarborgen dat verdachten (bij voorkeur schriftelijk) voldoende informatie 
over hun rechten
 ontvangen om hun rechten 
van verdediging daadwerkelijk te kunnen uitoefenen. 
 
 De uitvoering en handhaving van rechterlijke beslissingen 
in strafzaken vereenvoudigen door te waarborgen dat beklaagden voldoende gedetailleerde informatie over de 
strafzaak tegen hen  ontvangen, zodat zij hun verdediging 
naar behoren kunnen voorbereiden of beslissingen voorafgaande aan de behandeling kunnen aanvechten. 
 
Operationele 
doelstellingen  
 De informatie die verdachten ontvangen over hun rechten inzake een eerlijke proces dient: 
 
• duidelijk, op een voor de verdachte 
begrijpelijke wijze, te zijn verwoord;  
• te worden verstrekt bij het eerste contact 
met de politie; 
• de uit het EVRM en het Handvest 
voortvloeiende basisrechten betreffende 
aanhouding, eerste verhoor en voorlopige 
hechtenis te omvatten; 
• te worden verstrekt op een wijze die zich 
voor verificatie leent.  De informatie die beklaagden ontvangen over de tenlastelegging of beschuldiging dient: 
• voldoende gedetailleerd zijn om de verdediging 
behoorlijk te kunnen voorbereiden of beslissingen 
voorafgaande aan de behandeling aan te vechten; 
• tijdig en zodanig te worden verstrekt dat de beklaagde de 
strafzaak tegen hem begrijpt; 
• te worden verstrekt op een wi jze die zich voor verificatie 
leent.  
4. BELEIDSOPTIES EN HUN IMPACT  
• Voortzetting van de huidige situatie: Voor deze optie is geen actie  op EU-niveau vereist.  
• Beleidsopties A  om het probleem te verhelpen dat verdachten niet altijd adequaat 
worden geïnformeerd over hun rechten : 
NL 6   NL •  
Niet-wetgevende maatregelen: 
• Beleidsoptie A1:  EU-brede voorlichtingscampagne  over minimumrechten van 
verdediging. 
• Beleidsoptie A2:  Aanbeveling van de Raad inzake goede praktijken op het gebied 
van het informeren van verdachten en beklaagden over hun rechten.  
Wetgevende EU-maatregelen: 
• Beleidsoptie A3:  EU-brede verplichting om verdachten op een door de lidstaten te 
bepalen wijze over hun rechten te informeren .  
• Beleidsoptie A4:  EU-brede verplichting om aangehouden verdachten over hun 
rechten te informeren via een door de lidstat en op te stellen verklaring van rechten, 
met een gemeenschappelijk pakket van minimumrechten (EVRM-rechten en EU-
wetgeving) dat is aan te vullen met aan de nationale wetgeving ontleende rechten. 
• Beleidsoptie A5:  EU-brede verplichting om aangehouden verdachten over hun 
rechten te informeren via een verklaring va n rechten met vaste, voor alle lidstaten 
bestemde formuleringen van minimumrechte n, op te nemen in een bijlage bij de 
richtlijn. 
 
Beleidsopties B  om het probleem te verhelpen dat bekl aagden niet altijd adequaat (onverwijld, 
gedetailleerd en in begrijpelijke bewoording en) worden geïnformeerd over de strafzaak  tegen 
hen: 
Niet-wetgevende maatregelen: 
• Beleidsoptie B1:  Aanbeveling van de Raad inzake goede praktijken en opleiding 
inzake het informeren van beklaagden over hun strafzaak. 
Wetgevende EU-maatregelen: 
• Beleidsoptie B2:  EU-brede verplichting om beklaagden op een door de lidstaten te 
kiezen wijze  te informeren over hun rechten.  
Beleidsoptie B3:  EU-brede verplichting om bekl aagden te informeren over de 
strafzaak tegen hen, onder meer door hun (of hun advocaat) toegang tot het 
procesdossier te verlenen .  
5. VERGELIJKING VAN DE BELEIDSOPTIES  
De onderstaande vergelijkende ta bellen geven weer in hoeverre de verschillende beleidsopties 
bijdragen tot de verwezenlijking va n de specifieke en operationele doelstellingen. De opties zijn 
gerangschikt op basis van hun potentieel om de in deel 3 beschreven doelstellingen te verwezenlijken. 
Bij de berekening van de totaalscore wordt gelijk gewicht toegekend aan de verwachte 
doeltreffendheid bij de verwezenlijki ng van elk van de doelstellingen.  
Opties A5 en B3 vertonen het grootste potentieel en zijn derhalve het gunstigst. 
Tabel 5.1 – Vergelijking van de merites van de beleidsopties A :  
NL 7   NL Doelstellingen/ 
kosten  Status-
quo  A1  A2   A3  A4   A5  
Waarborgen dat 
verdachten 
voldoende informatie 
ontvangen om hun 
rechten 
daadwerkelijk te 
kunnen uitoefenen 0 √ √√ √√√ √√√√  √√√√√  
Informatie 
verstrekken in 
duidelijke, voor de 
verdachte 
begrijpelijke 
bewoordingen  0 √ √√ √√√ √√√√  √√√√√  
Informatie 
verstrekken bij het 
eerste contact met de 
politie, o.m. over de 
uit het EVRM en het 
Handvest 
voortvloeiende 
basisrechten 
betreffende 
aanhouding, eerste 
verhoor en 
voorlopige hechtenis 0 √ √√ √√ √√√√  √√√√√  
Waarborgen dat de 
informatie wordt 
verstrekt op een 
wijze die zich voor 
verificatie leent 0 √ √ √√ √√√√  √√√√√  
Het vertrouwen van 
de lidstaten in de 
eerlijke werking van 
strafrechtstelsels in 
de hele EU 
verbeteren  0 √ √ √√ √√√√  √√√√√  
NL 8   NL  
Totaalscore:  0 5 8 12 20 25 
Financiële lasten per 
lidstaat2 
 - 100 000 euro 
- 10 miljoen 
euro (totale 
kosten voor 
hele EU) Eenmalige 
kosten : 0 euro 
– 2,5 miljoen 
euro 
Jaarlijkse 
operationele 
kosten : 0 euro 
– 4,6 miljoen 
euro  Eenmalige 
kosten : 0 euro 
– 2,5 miljoen 
euro 
Jaarlijkse 
operationele 
kosten : 5 000 
euro – 4,6 
miljoen euro Eenmalige 
kosten : 
15 000 euro – 
2,5 miljoen 
euro 
Jaarlijkse 
operationele 
kosten : 5 000 
euro – 4,6 
miljoen euro Eenmalige 
kosten : 5 000 
euro – 2,5 
miljoen euro 
Jaarlijkse 
operationele 
kosten : 5 000 
euro – 4,6 
miljoen euro 
Potentiële 
kostenbesparing in 
de lidstaat waar de 
strafprocedure wordt 
gevoerd - gering gering  gering tot 
middelmatig middelmatig  middelmatig 
tot hoog 
                                                 
2 Marge gebaseerd op een modelberekening voor de lidstaten die hoogstwaarschijnlijk voor 
uitvoeringskosten zullen worden gesteld, omdat hun huidige praktijk afwijkt van de betrokken optie. 
Aangezien er geen statistische gegevens beschi kbaar zijn, hebben de cijfers over operationele 
kosten  geen betrekking op de huidige  operationele kosten. De extra  financiële last in verband met 
de uitvoering van de optie kan derhalve niet nauwkeurig worden berekend, maar zal een fractie 
bedragen van het hier verm elde indicatieve bedrag.  
NL 9   NL  
Tabel 5.2 – Vergelijking van de merites van de beleidsopties B :  
Doelstellingen/ 
kosten  Status-quo  B1  B2  B3    
Waarborgen dat 
beklaagden 
voldoende 
gedetailleerde 
informatie over 
de strafprocedure 
tegen hen 
ontvangen, zodat 
zij hun 
verdediging naar 
behoren kunnen 
voorbereiden of 
beslissingen 
voorafgaande aan 
de behandeling 
kunnen 
aanvechten  0 √√ √√√ √√√√√    
Informatie tijdig 
en zodanig 
verstrekken dat 
de beklaagde de 
strafzaak tegen 
hem begrijpt  0 √ √√√ √√√√   
Waarborgen dat 
de informatie 
wordt verstrekt 
op een wijze die 
zich voor 
verificatie leent  0 √ √√ √√√   
Het vertrouwen 
van de lidstaten in 
de eerlijke 
werking van 
strafrechtstelsels 
in de hele EU 
verbeteren  0 √ √√√ √√√√√    
Totaalscore:  0 5 11 17   
Financiële lasten 
per lidstaat3 
 - Eenmalige 
kosten : 0 euro 
– 2,6 miljoen 
euro 
Operationele Eenmalige 
kosten : 0 euro 
– 2,6 miljoen 
euro 
Operationele Eenmalige 
kosten : 
9 000 euro – 
2,6 miljoen 
euro   
                                                 
3 De waarschuwing van voetnoot 2 geldt ook hier. 
NL 10   NL Tabel 5.2 – Vergelijking van de merites van de beleidsopties B :  
Doelstellingen/ 
kosten  Status-quo  B1  B2  B3    
kosten : 
270 000 euro – 
21 miljoen eurokosten : 
1 miljoen euro 
– 30 miljoen 
euro Operationele 
kosten: 
270 000 euro – 
21 miljoen euro
Potentiële 
kostenbesparing 
in de lidstaat waar 
de strafprocedure 
wordt gevoerd  - gering  gering  middelmatig    
6. DE GUNSTIGSTE OPTIE  
De gunstigste optie is een combinatie van opties A5 en B3 : 
Goedkeuring van een richtlijn op grond w aarvan lidstaten moeten waarborgen:  
• dat verdachten en beklaagden na aanhouding op hun rechten in de strafprocedure moeten 
worden gewezen door middel van een verklaring van rechten in een taal die zij verstaan. 
Deze verklaring wordt opgesteld door de lidstat en, maar bevat overal in de EU een vaste 
formulering van de minimumrechten inzake een eerlijk proces (opgenomen in bijlage bij 
de richtlijn), die eventueel wordt aangevuld met andere, aan de nationale wetgeving van 
de lidstaten ontleende rechten; en 
• dat verdachten en beklaagden worden geïn formeerd over de strafzaak tegen hen, onder 
meer door hun (of hun advocaat) kosteloos toega ng tot het procesdossier te verlenen.  
6.1. Europese meerwaarde en evenredigheid van de gunstigste optie 
De gunstigste optie leidt tot nieuwe, eenvormige verplichtingen in de hele EU (gebruik van 
een verklaring van rechten en to egang tot het procesdo ssier). Dit harmonise rende effect maakt 
de gunstigste optie doeltreffend wat betreft de ve rstrekking van adequate informatie en de 
bevordering van het vertrouwen in het eerlijke ve rloop van strafprocedures in andere lidstaten. 
Opties A5 en B3 leiden weliswaar tot nieuwe verplichtingen, maar alleen ten aanzien van de 
kern van deze maatregel: het rech t op informatie. Zij scheppen geen nieuwe rechten die geen 
betrekking hebben op informatievoorziening.  
Beide aspecten van de gunstigste optie zijn even redig: hoewel in beide gevallen bepaalde 
lidstaten waarschijnlijk  wijzigingen in hun strafprocesrecht moeten aanbrengen, zijn er geen 
andere doeltreffende middelen om te waarborgen dat verdachte n begrijpelijke informatie 
ontvangen.  
6.2. Financiële gevolgen voor de lidstaten 
Het belangrijkste fi nanciële gevolg van optie A5  bestaat uit de een malige aanvangskosten  in 
verband met de invoering van de regelingen in zake de verklaring van rechten. Deze kosten 
bestrijken hoofdzakelijk het opstellen en vertalen van de verklaringen, en het opleiden van politieambtenaren en, zo nodig, openbare aa nklagers en rechters. Deze kosten liggen 
waarschijnlijk tussen 10 000 euro tot 2,5 miljoen  euro per lidstaat (modelberekeningen voor 
Malta wijzen op een marge van 10 600 euro to t 70 000 euro, die voor Frankrijk op een marge 
NL 11   NL van 655 000 euro tot 2,5 miljoen euro). Waarschijnlijk zullen de werkelijke kosten eerder 
lager dan hoger uitvallen. Het effect van optie A5 op de operationele kosten  per lidstaat is 
vooral afhankelijk van de aard van de inform atie die verdachten nu al ontvangen over hun 
rechten, en van de tijd die hiermee is gemo eid. Waarschijnlijk zijn de gevolgen voor de 
begroting van de lidstaten die het gebruik va n verklaringen van rechte n al hebben geregeld 
miniem. Voor de lidstaten die verdachten mo menteel mondeling op hun rechten wijzen, is het 
effect op de procedurekosten afhankelijk van het nauwkeurigheidsniveau van die mondelinge informatie.  
Bij optie B3  zullen de meeste lidstaten alleen b ij de tenuitvoerleggi ng van de richtlijn 
onbeduidende en eenmalige kosten
 maken, aangezien zij reeds to egang tot het procesdossier 
verlenen. Waarschijnlijk zal de invoering van het recht op toegang tot het procesdossier alleen 
de drie lidstaten die hier mo menteel niet in voorzien voor  eenmalige kosten stellen. Deze 
kosten zullen hoofdzakelijk betrekking hebb en op de opleiding van politieambtenaren, 
openbare aanklagers en rechters, en tussen de  9 000 euro en 2,6 miljoen euro per lidstaat 
liggen. Hoewel de precieze gevolgen van deze optie voor de operationele kosten  niet kunnen 
worden geraamd, ligt het voor de hand dat zij zelf s voor de drie lidstaten die dit recht moeten 
invoeren, zeer beperkt zullen zijn.  
7. TOEZICHT EN EVALUATIE  
Om te waarborgen dat zowel in de wetgeving als in de praktijk met de betrokken rechten 
rekening wordt gehouden, is een solide toezicht- en  evaluatiemechanisme van cruciaal belang. 
De Commissie is van plan om  3 tot 5 jaar na de tenuitv oerlegging van het voorstel een 
specifiek empirisch onderzoek te verrichten om grondige kwantitatieve en kwalitatieve kennis 
te verwerven over de doeltreffendheid van het voorstel. Wanneer alle maatregelen van de 
routekaart zijn ingevoerd, is het zaak om elke maatregel af zonderlijk en de  doeltreffendheid 
van de routekaart als geheel te evalueren.