INHOUDSOPGAVE

1. Projectobligaties – een idee waar de tijd rijp voor is 2

1.1. EU-infrastructuurbeleid: van subsidies naar obligaties 2

1.2. Grote noodzaak tot toekomstige investeringen: waar zal het geld vandaan komen? 3

1.3. De meerwaarde van het Europa 2020-initiatief inzake projectobligaties 4

2. Het operationeel maken van projectobligaties 6

3. Op welke wijze vindt de proeffase plaats? 7

3.1. Tenuitvoerlegging door de EIB 8

3.2. In aanmerking komende projecten en toezicht 8

3.3. Prijsstelling 9

3.4. Risicodeling 10

3.5. Bekende maximale gevolgen voor de begroting 11

4. Hoe verhoudt de proeffase zich tot de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen? 11

5. Conclusies 12

Projectobligaties – een idee waar de tijd rijp voor is

EU-infrastructuurbeleid: van subsidies naar obligaties

Ondanks het constante EU-beleid en de subsidieverlening aan trans-Europese netwerken (TEN's) op het gebied van vervoer, energie en telecommunicatie heeft de Commissie geconstateerd dat belangrijke infrastructuurprojecten vertraging bij de voltooiing hebben opgelopen. Een van de belangrijkste oorzaken was een gebrek aan investeringen.

In het verslag van Monti van 2010 "Een nieuwe strategie voor de eengemaakte markt"[1] wordt het probleem als volgt omschreven: "Grote openbare infrastructuur in Europa, zoals de trans-Europese netwerken, is wegens het transnationale karakter ervan, niet geschikt voor de huidige, gefragmenteerde nationale systemen en de financiering ervan heeft te lijden van het ontbreken van een liquide markt voor obligaties met zeer lange looptijden, terwijl beleggers op lange termijn, zoals pensioenfondsen, geen obligatieaanbod kunnen vinden dat aansluit bij hun beleggingsbehoeften"[2].

Daarom was een van de belangrijke beslissingen in het meerjarige financiële kader (MFF) voor de periode 2014-2020, vastgesteld door de Commissie op 29 juni 2011, het weer bijeenbrengen van de toewijzingen van financiële hulp voor de vervoers-, energie- en ICT-infrastructuur onder een gemeenschappelijk rechtskader: de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF)[3]:

"De Commissie heeft daarom besloten de creatie voor te stellen van een financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen ("Connecting Europe Facility") om de totstandkoming van de infrastructuur die de EU nodig heeft, te versnellen. […] Uit de faciliteit zullen vooraf aangewezen, prioritaire infrastructuurvoorzieningen van Europees belang op het gebied van transport, energie en ICT, en zowel fysieke als IT-infrastructuur, worden gefinancierd met inachtneming van criteria van duurzame ontwikkeling"[4].

De Commissie zal een voorstel voor een nieuwe verordening opstellen voor de instelling van de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF), die van zowel subsidies als van financiële instrumenten gebruik zal maken, waarbij rekening wordt gehouden met de voordelen van beide instrumenten. Deze instrumenten zullen bestaan uit zowel eigenvermogensinstrumenten als risicodelingsinstrumenten. Het Europa 2020-initiatief inzake projectobligaties wordt een van de risicodelingsinstrumenten waaruit de faciliteit kan putten om particuliere financiering voor projecten aan te trekken.

Met andere woorden, vanaf 2014 zal de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (CEF) de Europese financiering voor de infrastructuur op het gebied van vervoer, energie en telecommunicatie een deugdelijke en coherente basis voor de langere termijn bieden. Bovendien kunnen de financiële instrumenten in het kader van de faciliteit worden uitgebreid voor projecten in andere sectoren, zoals sociale infrastructuur, hernieuwbare energie of bepaalde projecten op het gebied van de ruimtelijke ordening, mits deze voldoen aan de van toepassing zijnde economische en financiële criteria, zoals in hoofdstuk 3 wordt behandeld. Echter, reeds op dit moment kampen de infrastructuurprojecten in Europa met financiële problemen. De overheidsbestedingen worden verlaagd, waarbij de investeringsprogramma's vaak als eerste worden gekort en de beschikbaarheid van bankkredieten met een lange looptijd blijft gering. De omvang van de projectfinanciering is, na enige opleving in 2010, in de eerste helft van 2011 dramatisch gedaald.[5] Bijgevolg is de financiering problematischer dan nodig is op een moment waarop de infrastructuurprojecten het meest aan het Europees herstel zouden kunnen bijdragen[6].

Ook zou dit gunstig zijn voor de Europese economie als geheel, vanwege de directe en indirecte voordelen van het investeren in de infrastructuur waarbij tegelijkertijd, overeenkomstig de Europa 2020-strategie, de dringende verschuiving naar een zuinige en koolstofarme economie zou worden gesteund.

Daarom stelt de Commissie voor een proeffase te lanceren in de periode 2012-2013, die nog steeds binnen het huidige financiële kader ligt. Uit de recente raadpleging[7] blijkt dat er bij de betrokkenen een breed draagvlak bestaat om de schuldkapitaalmarkten zo spoedig mogelijk open te stellen voor financiering van de infrastructuur. Bovendien zou een dergelijke proeffase de marktintroductie van door de EU gesteunde projectobligaties, die een nieuw type activa betreffen, vergemakkelijken, en het mogelijk maken om de opzet en de parameters van het initiatief te toetsen om, indien noodzakelijk, nog voor het jaar 2014 wijzigingen te kunnen aanbrengen.

Grote noodzaak tot toekomstige investeringen: waar zal het geld vandaan komen?

Europa moet in dit decennium meer investeren in de infrastructuur op het gebied van vervoer, energie en ICT-netwerken dan in het recente verleden. Deze investeringen worden geraamd op verscheidene triljoenen euro's om de beleidsdoelen van de Europa 2020-strategie te verwezenlijken en om de bestaande infrastructuur te handhaven of te verbeteren.

Onlangs heeft de Commissie haar ramingen als volgt nader toegelicht:

- De investeringen voor de doelstellingen van de Digitale Agenda om ervoor te zorgen dat iedere Europeaan toegang heeft tot basisbreedband in 3013 en tot snel of ultrasnel breedband in 2020[8] worden geraamd op 181-273 miljard EUR.

- De doelstellingen van het Europees vlaggenschipinitiatief voor het efficiënt gebruik van hulpbronnen vereisen naar verwachting investeringen in de infrastructuur voor vervoer en energie ten bedrage van ongeveer 700 miljard EUR voor de projecten met de hoogste prioriteit.

Deze cijfers vormen geen financieringstekort, maar geven het totaal weer van de noodzakelijke investeringen in deze sectoren, ongeacht of deze door de overheid of door de particuliere sector worden gefinancierd of aangepakt door middel van beleidsmaatregelen in deze sectoren.

Terwijl de EU-regeringen gemiddeld 1% van het bbp investeren in de infrastructuur[9], stimuleren ze in toenemende mate de particuliere sector om de investeringen in de infrastructuur te financieren, hetzij uitsluitend door de particuliere sector door middel van privatisering, door concessies of, zoals onlangs het geval was, door gebruik te maken van een publiek-privaat partnerschap (PPP). Dergelijke projecten worden gefinancierd met behulp van eigen vermogen of met kredietverlening door banken.

Tijdens de financiële crisis hebben de banken in de EU echter op de problemen met liquiditeit en risico's gereageerd met looptijdverkortingen, een hogere prijsstelling en zwaardere dekkingseisen. Dit heeft geleid tot minder verstrekte leningen en een kleiner volume van de verrichtingen per bank, evenals tot een toenemende kloof met de behoefte van projecten aan langlopende financiering. Bovendien is er nu een nieuwe financieringsregeling nodig voor een groot aantal leningen voor bestaande projecten, die in 2006 en 2007 werden toegekend tegen hoge rentemarges tegen korte looptijden en die nu toe zijn aan nieuwe financieringsregelingen. Dit zal een extra druk leggen op de hoeveelheid beschikbaar vreemd geld om de bouw van nieuwe infrastructuur te financieren, terwijl de banken in het algemeen waarschijnlijk de risico's blijven verminderen[10].

De obligatiemarkten in Europa die een langetermijnfinanciering zouden kunnen bieden, worden feitelijk niet gebruikt voor de financiering van infrastructuurprojecten. Hoewel infrastructuurprojecten doorgaans gepaard gaan met hoge kapitaalkosten en lage bedrijfskosten, dienen hun doorgaans stabiele en voorspelbare kasstromen de financiering met langetermijnobligaties bijzonder aantrekkelijk te maken. Bij infrastructuurschulden is er in het algemeen sprake van lage wanbetalingspercentages en van hogere inningspercentages dan bij vergelijkbare schulden van ondernemingen het geval is. Bovendien blijkt er een lage correlatie met andere activa[11], hetgeen fundamenteel is voor de risicovermindering in een gespreide portefeuille.

De meerwaarde van het Europa 2020-initiatief inzake projectobligaties

In de Europa 2020-strategie[12] is gekeken naar het in stelling brengen van financiële instrumenten als onderdeel van een consistente financieringsstrategie waarbij EU- en nationale financiering door de overheid en de private sector op de meest effectieve wijze worden samengebracht voor de verwezenlijking van de doelstellingen van deze strategie. Besteding van de EU-begrotingsmiddelen door middel van financiële instrumenten is geen nieuw fenomeen, aangezien al meer dan tien jaar geleden de EU-begrotingsmiddelen voor het eerst ter ondersteuning van dergelijke instrumenten zijn gebruikt[13]. De Commissie stelt echter voor om te komen tot harmonisatie en standaardisering van de opzet, governance en andere belangrijke aspecten ervan, zoals is toegelicht in de mededeling "A framework for the next generation of financial instruments" [een kader voor de volgende generatie van innovatieve financiële instrumenten][14]. Hoewel dit een groter gebruik van financiële instrumenten op bepaalde gebieden mogelijk maakt, blijven de totale EU-begrotingsmiddelen in vergelijking met de subsidies gering.

Het belangrijkste doel van financiële instrumenten, zoals het projectobligatieinstrument is het aantrekken en vergemakkelijken van projectfinanciering door de particuliere sector. Deze instrumenten zijn vooral waardevol als het beleid een hoge uitvoeringssnelheid vereist, maar de onzekerheden voor projecten zijn in het huidige klimaat van de crisis van de financiën en de staatsschulden groter dan gemiddeld het geval is. Zij kunnen specifieke obstakels verkleinen die de financieringsstromen van eigen en vreemd vermogen belemmeren. Niettemin laten zij de investeringsbeslissingen over aan de particuliere sector.

Het Europa 2020-instrument inzake projectobligaties is niet bedoeld ter vervanging van de bestaande middelen voor projectfinanciering door middel van bankkrediet of subsidieprogramma's van de overheden, maar eerder ter aanvulling daarvan als een extra manier om het financieringstekort van de infrastructuur op te lossen. Het doel is de investeerdersmarkt voor projectfinanciering door de particuliere sector uit te breiden van kredietverstrekkers tot beleggers in obligaties. Bovendien zullen projecten met weinig of geen opbrengsten die niettemin van groot algemeen belang zijn in alle fasen van hun looptijd subsidie nodig blijven hebben. Deze subsidies zullen een belangrijke rol blijven spelen en mogelijk zelfs in combinatie met projectobligaties worden gebruikt als een project op passende wijze kan worden gestructureerd.

Het initiatief inzake projectobligaties bouwt daarom voort op de aansporing van het Monti-verslag om "[…] alle combinaties van openbare en particuliere financiering te peilen […]", om de "[…] stimulansen te verbeteren zodat langetermijninvesteerders […] hun middelen op langetermijninfrastructuurprojecten richten" door het aanmoedigen van "[…] de ontwikkeling in Europa van een liquide markt voor obligaties met zeer lange looptijden".

Aangezien er momenteel geen echte projectobligatiemarkt in Europa bestaat, zouden projectobligaties het mogelijk maken om de behoeften van de institutionele investeerders, zoals pensioenfondsen en verzekeraars, die activa met een lange looptijd nodig hebben in verband met hun langetermijnverplichtingen, te doen aansluiten op de langetermijnfinancieringsbehoeften van de projecten.

Infrastructuurprojecten zijn echter zeer complex en vereisen een voorafgaande diepteanalyse en een voortdurende follow-up tijdens de looptijd van de projecten. Enkele institutionele beleggers staan op het punt om zich te committeren qua middelen voor de uitvoering van het benodigde analytische werk, maar de grote meerderheid van de investeerders heeft enige steun nodig voordat zij infrastructuurprojectobligaties in overweging neemt.

Gezien in samenhang met de participatie van financiële intermediairs, vooral overheidsbanken voor ontwikkelingsfinanciering, kunnen overheidsfondsen van de EU de vraag tot financiering met lange looptijden samenbrengen met particuliere investeerders die gericht zijn op de lange termijn, maar die weinig risico's wensen te lopen. De gedachte is om gebruik te maken van kredieten uit de EU-begroting in de mate die nodig is om hun kredietrating te verbeteren, en daardoor financiering aan te trekken uit andere bronnen, zoals particuliere investeerders op de kapitaalmarkt. Het instrument bouwt voort op bewezen financiële technieken op het gebied van risicodeling, maar heeft een ruimer toepassingsgebied. Het zal verder bouwen op de verkregen ervaring met het leninggarantie-instrument voor TEN-vervoersprojecten (LGTT)[15].

Het langetermijndoel is de bevordering van de integratie van de Europese kapitaalmarkten en hun verdere ontwikkeling, evenals de creatie van een nieuwe activacategorie van Europese projectobligaties door te streven naar standaardisatie van de voorwaarden daarvan. Dit zal het ook mogelijk maken dat initiatieven uit de particuliere sector gemakkelijker toegang tot de markt krijgen.

Het operationeel maken van projectobligaties

Projectobligaties worden noch door de Europese Unie, noch door de overheden van de lidstaten uitgegeven. Ze vormen particulier vreemd vermogen dat door de projectonderneming wordt uitgegeven. Het Europa 2020-instrument inzake projectobligaties zou de kredietwaardigheid verbeteren van particuliere entiteiten die particuliere middelen dienen te werven voor hun infrastructuurprojecten. Door zich te richten op investeerders in de kapitaalmarkt, stelt het initiatief inzake projectobligaties een nieuwe weg open voor projectsponsoren om fondsen te werven. Voor de EU-begrotingsbijdrage wordt ex ante een bepaald maximum vastgesteld.

Het belangrijkste mechanisme om in een dergelijke verbetering van de kredietwaardigheid van projecten voorzien, is het verdelen van de schuld van de projectonderneming in schijven: een senior[16] tranche en een achtergestelde[17] tranche. De invoeging van de achtergestelde tranche verbetert de kredietkwaliteit van de senior tranche tot een niveau waarop de meeste institutionele investeerders met een rustig gevoel de obligaties voor een lange periode in hun bezit houden[18].

De achtergestelde tranche kan vanaf het begin de vorm hebben van een lening die aan de projectorganisatie wordt verstrekt of een ccl-faciliteit ( contingent credit line )[19], waarop zo nodig een beroep kan worden gedaan om te voldoen aan de afbetalingsverplichting van het senior vreemd vermogen, of een combinatie van de twee. De steun zou beschikbaar zijn tijdens de looptijd van het project, met inbegrip van de bouwfase die doorgaans het meest riskante deel van een project vormt, maar zou in totaal hoogstens 20% van het senior vreemd vermogen van het project bedragen. Dit percentage is gebaseerd op de ervaring met het leninggarantie-instrument voor TEN-vervoersprojecten (LGTT) en de uitkomsten van de modellen, en zou voorzien in een royale, maar niet buitensporige liquiditeitsbuffer voor de meeste projecten die aan de noodzakelijke financiële criteria voldoen.

Uit de raadplegingsprocedure voor het initiatief inzake projectobligaties is gebleken dat er een breed draagvlak bestaat voor het beginsel van de gebruikmaking van een achtergestelde tranche, evenals het volume ervan. In termen van kredietkwaliteit[20] blijkt een lagere kredietkwaliteit acceptabel (rating van BBB+ of gelijkwaardig) voor kleinere en minder complexe projecten dan waarop het raadplegingsformulier oorspronkelijk betrekking had. Voor grotere projecten was er een breed draagvlak voor de beoogde kredietkwaliteit (de single-A status of vergelijkbaar). Bij deze voorwaarden achten de marktdeelnemers het waarschijnlijk dat dit initiatief de financieringskosten zou kunnen terugdringen en de looptijden langer zou maken.

Terwijl vanaf 2014 het projectobligatie-instrument stevig binnen de faciliteit voor Europese verbindingen zou zijn geworteld, heeft de Commissie echter bij andere financiële instrumenten, en vooral het leninggarantie-instrument voor TEN-vervoersprojecten (LGTT) ervaren dat deze vaak een significante aanloopperiode nodig hebben, ook wanneer daaraan een uitgebreide raadpleging van de betrokkenen vooraf is gegaan, eenvoudigweg omdat er een verschil is tussen het in overweging nemen van een hypothetisch voorstel en het aangaan van een concrete transactie. Dit geldt in het bijzonder voor complexe infrastructuurprojecten en houdt verband met een groot aantal financiële en wettelijke interactieve aspecten daarvan. De betrokkenen dienen zich vertrouwd te maken met alle kwesties van de constructie van een transactie om zich ervan te overtuigen dat deze deugdelijk is. De parameters van het financiële instrument of van de aanbestedingsprocedure dienen mogelijk enigszins veranderd te worden. Het belangrijkste is dat het klimaat van de economische en financiële markt kan veranderen. Een proeffase zal bijdragen aan het oplossen van een aantal van deze kwesties.

Daarom stelt de Commissie voor om een dergelijke proeffase naar de periode 2012-2013 te vervroegen in plaats van deze plaats te doen vinden tijdens de eerste twee jaren van de faciliteit voor Europese verbindingen.

Op welke wijze vindt de proeffase plaats?

De Commissie stelt voor om de proeffase te baseren op een wijziging van Verordening (EG) nr. 680/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2007 tot vaststelling van de algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van de trans-Europese netwerken voor vervoer en energie (TEN) en Besluit nr. 1639/2006/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 2006 tot vaststelling van een kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie (2007-2013) (CIP) [21]. De proeffase kan worden gefinancierd uit de begrotingsonderdelen van deze programma's met een maximum van 230 miljoen EUR. Een bedrag van 200 miljoen EUR kan vanuit het begrotingsonderdeel voor de TEN-vervoersprojecten, specifiek uit het leninggarantie-instrument voor TEN-vervoersprojecten (LGTT) komen en 10 miljoen EUR uit het begrotingsonderdeel voor de TEN-energieprojecten, dat oorspronkelijk uitsluitend was bestemd voor subsidieverlening. Uit het begrotingsonderdeel voor het kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie (CIP) voor ICT kan een bedrag van maximaal 20 miljoen EUR worden bestemd voor de ondersteuning van projectobligaties.

Tenuitvoerlegging door de EIB

Aangezien het initiatief is ontwikkeld op basis van de bestaande risicodelingsinstrumenten en de met het LGTT-model opgedane ervaring, is de Commissie voornemens met de Europese Investeringsbank (EIB) om tijdens de korte proeffase eraan te blijven werken dat de parameters voor de fase na 2013 zo spoedig mogelijk worden verfijnd. Daarna zal de Commissie de mogelijkheid bestuderen om in dat stadium andere financiële overheidsinstellingen te betrekken.

De EIB heeft, als EU-organisatie met als taak het EU-beleid te ondersteunen, een unieke langdurige ervaring met het financieren van infrastructuurprojecten in de EU. Haar aandelenkapitaal is in handen van de 27 lidstaten; haar taak is de structurele financiering ter ondersteuning van de EU-beleidsdoelstellingen. Zij brengt verslag uit aan alle betrokken Europese Instellingen; zij is politieke verantwoording schuldig aan het Europees Parlement en is onderworpen aan de controle van de Rekenkamer waaraan zij verantwoordelijkheid aflegt voor de uitgaven van de EU-begrotingsmiddelen. De Commissie is echter eveneens voornemens een beroep te doen op de kennispools van andere financiële instellingen en ook hun belangstelling en mogelijkheden om partners in risicodeling te worden, te exploreren.

In aanmerking komende projecten en toezicht

Zoals voorgesteld door de Commissie en vastgesteld door de medewetgevers zou tijdens de proeffase aan de hand van de betrokken beleidsrichtsnoeren voor TEN (TEN-vervoersprojecten en TEN-energieprojecten) en voor CIP (kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie) worden bepaald of een project in het algemeen in aanmerking komt.

De EIB en de Commissie zouden werken aan de ontwikkeling van een reeks voorgenomen projecten die in dit kader in aanmerking komen. Zodra een project van de tekentafel komt en dichter bij de tenuitvoerlegging komt, zou de EIB haar specialistische deskundigheid inzetten om het project te beoordelen, de due diligence en financiële analyse in de bouwfase uit te voeren en de prijs van de garantie of de lening vast te stellen. Projecten zouden moeten voorzien in stabiele en krachtige kasstromen, naast het feit dat ze economisch en technisch haalbaar dienen te zijn. De projectsponsoren zouden ook moeten aantonen dat ze in staat zijn om mee te doen aan een financieringscompetitie en dat ze een project succesvol kunnen uitvoeren. Indien de projectsponsor beslist gebruik te maken van de faciliteit, zou het project door de EIB conform de standaardprocedures moeten worden goedgekeurd. De gedetailleerde selectie- en structureringstaken zouden uitsluitend kunnen worden uitgevoerd nadat het project voldoende is uitontwikkeld. De projecten zouden worden geëvalueerd in de volgorde waarin ze deze fase bereiken. De aanvraag en de uitvoering moeten verenigbaar zijn met het EU-beleid en voldoen aan alle van toepassing zijnde EU-wetgeving, met inbegrip die op het gebied van overheidssteun.

Uiteindelijk zou de EIB vervolgens het project aanvaarden en er toezicht op houden overeenkomstig het standaardbeleid en de standaardprocedures van de EIB, met inbegrip van haar Credit Risk Policy Guidelines (richtsnoeren voor kredietrisicobeleid) op een manier waarover reeds overeenstemming is bereikt in de context van de gezamenlijke EU/EIB-instrumenten zoals het leninggarantie-instrument voor TEN-vervoersprojecten (LGTT) of de Financieringsfaciliteit met risicodeling (RSFF).

Tot slot zou de Commissie jaarlijks verslag uitbrengen over de uitvoering van het initiatief na ontvangst van het verzoek dat is vastgelegd in artikel 49 van het Interinstitutioneel Akkoord van 17 mei 2006[22].

Het is duidelijk dat slechts een beperkt aantal projecten binnen de proeffase zou kunnen worden gefinancierd, aangezien de voor allocatie beschikbare begrotingsmiddelen beperkt zijn en de resterende tijdshorizon zeer kort. Daarom zou de projectselectie tot doel hebben om maximaal tien projecten te verbeteren met daarbij een focus op die projecten in een of meer van de drie doelsectoren die zich in een relatief gevorderd stadium van de biedings- en financieringsprocedure bevinden of die na de bouwfase financiering nodig hebben. Op deze manier wordt de opgedane ervaring maximaal benut, terwijl specifieke projecten met problemen bij de vernieuwing van hun kortlopende bankleningen mogelijk geholpen kunnen worden.

Vanaf 2014 kan het Europa 2020-instrument inzake projectobligaties evenals andere financiële instrumenten die op infrastructuurprojecten zijn gericht, worden gebruikt in alle beleidssectoren van de infrastructuur bij projecten met deugdelijke financiële aspecten, mits de EU in een positie is om begrotingsmiddelen voor dit doel toe te kennen.

Prijsstelling

Als onderdeel van de due dilligence voert de EIB analyses uit en geeft adviezen over de wijze waarop de projectobligatiesteun kan worden opgenomen in de voorgestelde financiële structuur. Dit maakt het voor de projectonderneming mogelijk om obligaties uit te geven in plaats van afhankelijk te worden van een bankkrediet. Het voor- of nadeel van de ene of de andere soort financiering hangt af van de rentetarieven en vergoedingen voor een bepaalde oplossing op dat tijdstip. Normaal gesproken worden obligaties alleen dan gebruikt als de financiering goedkoper is dan een lening. Het is echter denkbaar dat een financiering met passende looptijd of andere aspecten van obligaties ook een impliciete waarde kunnen hebben. Deze werkelijke of impliciete voordelen dienen van een prijsstelling te worden voorzien om verstoring van de markt door middel van quasisubsidie te voorkomen.

In de praktijk zou de EIB de prijsstelling baseren op haar algemene prijsstellingsmethode. Daartoe zou zij het risico van het project, het voorgestelde financieringspakket en de kwaliteit van de sponsor(en) in aanmerking nemen. Met andere woorden, dit kan betekenen dat de steun niet aan alle spelers tegen dezelfde prijs wordt aangeboden. De steun zou echter voor alle projecten op dezelfde consistente methodologische basis beschikbaar worden gesteld. Door middel van een passende prijsstelling zal ervoor worden gezorgd dat de belangen van alle actoren deugdelijk worden afgewogen hetgeen cruciaal is voor het succes van de regeling.

Inkomsten uit de prijsstelling kunnen van tevoren worden verdiend, dat wil zeggen bij het overeenkomen van de financiering, of op jaarbasis of met een combinatie van beide. Deze zouden worden gebruikt ten behoeve van nieuwe projecten.

Risicodeling

Aangezien de verstrekking van krediet of voorwaardelijk krediet op achtergesteld niveau riskanter is dan een standaard senior vreemd vermogen, zouden de EIB en de EU de desbetreffende risico's delen. Voor de EU zou dit de vorm aannemen van een begrotingsbijdrage vooraf ter dekking van het overeengekomen aandeel van de mogelijke verliezen op de gesteunde projecten. Het resterende risico zou door de EIB worden gedragen.

De huidige gezamenlijke EU-EIB-instrumenten maken gebruik van een pro rato risicodeling waarbij alle verliezen door de EU en de EIB per project worden gedeeld op basis van vaste percentages. Dit wordt ook wel verticale risicodeling genoemd. Een eerste-verliesaanpak zou met zich brengen dat de EU de eerste verliezen op een portefeuille tot aan een bepaald, voorafgaand overeengekomen percentage en maximumbedrag draagt, terwijl de EIB de daaropvolgende verliezen voor haar rekening neemt. Dit wordt ook wel horizontale risicodeling genoemd. Bij de proeffase voor de projectobligaties kan gebruik worden gemaakt van risicodeling zonder dat dit effect heeft op de overeengekomen gevolgen voor de begroting. Welke regeling geschikt is, hangt af van de snelheid waarmee een passende projectenportefeuille kan worden samengesteld. Vanuit het perspectief van de Commissie hangt dit deels af van de reeks voorgenomen projecten en van de gebruiksvoorwaarden van de drie afzonderlijke begrotingsonderdelen. Zo kan bij verticale risicodeling het risicopercentage dat elke partner voor zijn rekening neemt verschillend zijn, gezien de afzonderlijke aard van de begrotingsonderdelen waarop het initiatief kan drukken en de verschillen in de projectomvang. De nadere voorwaarden zullen daarom met de EIB worden overeengekomen en vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst tussen de twee instellingen. De Commissie en de EIB kunnen de geschiktheid van de overeengekomen risicodelingsregeling en percentage onderzoeken en zonodig veranderingen voorstellen. Zoals reeds toegelicht in hoofdstuk 3.6, zal dit geen gevolgen hebben voor de begroting. Het multiplicatoreffect van de EU-bijdrage zal afhangen van de gekozen risicodelingsregeling en het percentage.

Opgemerkt moet worden dat de EU-risicodeling geen wijziging met zich meebrengt van de Eurostat-beoordeling van de vraag of het project op de financiële balans hoort van de nationale algemene overheidssector of van de particuliere sector. Met andere woorden, indien de EU tot 20% van het risico op zich neemt, zou de beoordeling eenvoudigweg betrekking hebben op de resterende 80% van het project. Aangezien het de bedoeling is om voor deze 80% een particuliere financiering aan te trekken, dient het project doorgaans als particulier te worden geclassificeerd. Indien de overheid echter een hogere garantie biedt dan 50%, zal dit een classificatie in de algemene overheidssector tot gevolg hebben in de gevallen waarin een contract voorziet in de toekomstige overdracht van de infrastructuur aan de overheid. Deze garanties dienen mede garanties te omvatten voor een lening van een internationale financiële instelling (IFI). Bovendien, indien een nationale overheidseenheid minimumgaranties voor de opbrengst biedt en minimumgaranties voor de betaling, zodat de overheid het grootste deel van de risico's van het project draagt, zou de schuld worden geclassificeerd als een algemene overheidsschuld.

Bekende maximale gevolgen voor de begroting

De EU-begrotingsbijdragen zouden strikte bovengrenzen hebben en geen voorwaardelijke passiva creëren. Alle medegefinancierde instrumenten die op risicodeling zijn gebaseerd, hebben betrekking op allocaties aan programma's met een vastgestelde maximale omvang. Daarom vormt geen van deze instrumenten een risico voor de begroting boven de bedragen die oorspronkelijk in het kader van deze begrotingsonderdelen waren toegewezen. Bovendien zullen, in tegenstelling tot hetgeen bij subsidies het geval is, uiteindelijk de aan de begunstigde in rekening gebrachte vergoedingen die niet voor nieuwe projecten of andere doeleinden binnen de programmaperiode zijn gebruikt, naar de EU-begroting terugvloeien.

Aangezien het beschikbare bedrag voor de lancering van de proeffase beperkt is, kan slechts een beperkt aantal van maximaal tien EU-gebaseerde projecten worden gesteund. Bovendien wordt de proeffase qua toepassingsgebied beperkt tot de TEN-vervoersprojecten, de TEN-energieprojecten en telecommunicatieprojecten, terwijl het instrument voor de periode na 2013 voor financiering in de infrastructuur op andere gebieden zoals sociale infrastructuur, hernieuwbare energie en bepaalde projecten op het gebied van de ruimtelijke ordening zou kunnen worden opengesteld.

Hoe verhoudt de proeffase zich tot de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen?

De uit de proeffase getrokken lessen dienen voor de optimaliserering van de opzet van het initiatief in de periode na 2013 als het projectobligatie-instrument een integraal deel van de faciliteit voor Europese verbindingen zal vormen.

Zo zijn er verschillende opvattingen over de entiteiten die het beste toezicht kunnen houden op de prestaties tijdens de looptijd van het project in termen van technische en financiële voortgang en de naleving van de overeenkomst, die de kleine of grote beslissingen kunnen nemen om het project op de rails te houden, en die zorg dragen voor de passende stemrechten van de investeerders als het gaat om de belangrijkste beslissingen. De proeffase zal ook als doel hebben om na te gaan op welke wijze dit projectaspect in de praktijk kan worden vormgegeven naar tevredenheid van alle investeerders en projectsponsoren.

Daarnaast kan het nodig zijn om de juridische en financiële structuren aan te passen aan de jurisdictie waaronder een projectonderneming of obligatie valt. Dit kan uitsluitend in de praktijk worden ontdekt, aangezien het onpraktisch is om de theoretische belemmeringen van de 27 lidstaten na te gaan. Waarschijnlijk zullen ook andere EU-verordeningen op het gebied van de kapitaalmarkten in werking treden, hetgeen onbedoelde gevolgen kan hebben op het gebied van de financiering van de infrastructuur.

Tegelijkertijd kunnen de tijdens de proeffase afgesloten transacties deel uitmaken van de toekomstige portefeuille van de operationele fase vanaf 2014.

Voorts zal de Commissie in 2012 een onafhankelijke evaluatie uitvoeren van het leninggarantie-instrument voor TEN-vervoersprojecten (LGTT) ter aanvulling van de huidige interne toetsing. Indien van toepassing zal zij ook een diepteonderzoek uitvoeren naar de gebruikte financieringsmodellen voor de verschillende sectoren en subsectoren. Voor de tweede helft van 2013 is ook de beoordeling van de proeffase van het instrument voor projectobligaties voorgenomen.

Bovendien wordt reeds verwacht dat voor de financiële instrumenten die in de periode na 2013 de uitvoering van de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen ondersteunen, een aantal financiële instellingen wordt uitgenodigd om deel te nemen aan de instrumenten, zoals toegestaan door het Financieel Reglement.

Conclusies

Er zijn grote inspanningen nodig om de toegang van infrastructuurprojecten tot de particuliere financiering te vergemakkelijken en om daartoe alternatieve manieren van schuldfinanciering te ontwikkelen. Particulier gefinancierde infrastructuurprojecten in Europa zijn sterk afhankelijk van door de banken verstrekte kredieten, die niet eenvoudig beschikbaar zijn tegen looptijden die recht doen aan de lange levenscyclus van een infrastructuurproject.

Teneinde de toegang van projecten tot financiering te verbeteren en om te komen tot een krachtige obligatiemarkt voor de infrastructuur, waar particuliere initiatieven tot nu toe weinig voortgang hebben geboekt, is de EU voornemens om in samenwerking met de EIB een faciliteit in te stellen ter ondersteuning van de particuliere uitgifte van projectobligaties: het Europa 2020-initiatief inzake projectobligaties.

Uit ervaring in het verleden blijkt dat er een proeffase nodig is voor de betrokkenen om zich vertrouwd te maken met de nieuwe financieringsstructuren en met de laatste wijzigingen daarvan ter optimalisering van de opzet. Hoewel de proeffase beperkt zou zijn in termen van omvang en toepassingsgebied, valt te verwachten dat met deze fase het marktgedrag wordt gestimuleerd in de richting van een grotere acceptatiegraad van financiering via de schuldkapitaalmarkt, en dat daarmee het fundament wordt gelegd om het initiatief te verbeteren en het uit te voeren als een uitgekristalliseerd voorstel in het volgende meerjarige financieel kader. Daarom stelt de Commissie voor om deze proeffase te doen vervroegen tot de periode 2012-2013 in plaats van deze te laten plaatsvinden tijdens de eerste twee jaren van de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen.

Gezien de korte tijd die beschikbaar is, nodigt de Commissie het Parlement en de Raad uit om het voorstel voor een proeffase zo spoedig mogelijk vast te stellen.

[1] M. Monti: "Een nieuwe strategie voor de eengemaakte markt", 9.5.2010, blz. 62.

[2] Verslag Monti, blz. 62.

[3] COM(2011) 662.

[4] COM(2011) 500 definitief.

[5] Bron: Infrastructure Journal (IJ). Database West-Europa daalde van 33 miljard EUR tot 26 miljard EUR, waarvan de helft aan vervoer en energie (IJ's gegevens voor Oost-Europa worden verstoord door Rusland en Turkije en worden daarom niet meegerekend).

[6] Zie ook de effectbeoordeling inzake de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen en de effectbeoordeling bij de wetsvoorstellen voor het Europees Fonds voor nationale ontwikkeling (ERDF) en het Cohesiefonds.

[7] http://ec/europa.eu/economy_finance/consultation/index_en.htm

[8] Het 2020-doel bestaat uit twee delen: i) alle Europeanen krijgen toegang tot een veel sneller internet (30 Mbps of meer) en ii) ten minste 50% van de Europese huishoudens beschikt over een internetverbinding van meer dan 100 Mbps.

[9] Tussen ½ en 2%, zie Alegre et al, EIB Papers Volume 13/1 (2008). De belangrijkste vertekening van de raming is, dat de investeringen van commercieel opererende ondernemingen als particulier worden aangemerkt, zelfs als deze ondernemingen eigendom zijn van de overheid.

[10] Bank for International Settlements on the assessment of long-term economic impact of stronger capital and liquidity requirements, augustus 2010. Zie ook Werkdocument van de diensten van de Commissie SEC(2011) 949, getiteld Prudential requirements for credit institutions and investment firms .

[11] Moody's Special Comment on Default and Recovery Rates for Project Finance Loans 1983-2008, 20.10.2010.

[12] COM(2010) 2020.

[13] Aanvankelijk garanties en risicodragend kapitaal voor het midden- en kleinbedrijf.

[14] COM(2011) 662.

[15] Vastgesteld bij Verordening (EG) nr. 680/2007.

[16] In deze context: het hoogste niveau in de vreemdvermogenconstructie van een onderneming met de grootste zekerheid van terugbetaling.

[17] In deze context: de schuld achtergesteld bij de senior schuld, maar die voorrang heeft boven eigenvermogensinstrumenten.

[18] Uit de raadpleging van het initiatief inzake projectobligaties bleek een breed draagvlak voor het beginsel van een achtergestelde tranche, evenals voor het volume ervan.

[19] Het gebruik van de credit line is afhankelijk van of voorwaardelijk ten opzichte van omschreven gebeurtenissen.

[20] De classificatie van de kredietkwaliteit van een lener, die is opgesteld door gespecialiseerde agentschappen zoals Standard and Poors, Moody's of Fitch. Van bijzonder belang is het investment grade-segment boven BBB-/Baa3/BBB-. Een predikaat "good" voor een investment grade rating is A/A2/A.

[21] Zie respectievelijk: Verordening (EG) nr. 680/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2007 tot vaststelling van de algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van de trans-Europese netwerken voor vervoer en energie, en Besluit nr. 1639/2006/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 2006 tot vaststelling van een kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie (2007-2013).

[22] PB C 139 van 16.6.2006.