P9_TA(2020)0069

Genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 × A5547-127

Resolutie van het Europees Parlement van 14 mei 2020 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 × A5547-127, overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (D065067/03 — 2020/2535(RSP))

(2021/C 323/02)

Het Europees Parlement,

— gezien het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 × A5547-127, overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (D065067/03,

— Gezien Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad van 22 september 2003 inzake genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders (1), en met name artikel 7, lid 3, en artikel 19, lid 3,

— gezien de stemming van 9 december 2019 in het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003, die geen advies heeft opgeleverd, en de stemming van 23 januari 2020 in het comité van beroep, die evenmin een advies heeft opgeleverd,

— gezien de artikelen 11 en 13 van Verordening (EU) nr. 182/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 februari 2011 tot vaststelling van de algemene voorschriften en beginselen die van toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door de Commissie controleren (2),

— gezien het advies dat op 22 mei 2019 door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) werd goedgekeurd en op 5 juli 2019 werd gepubliceerd (3),

— gezien zijn eerdere resoluties waarin bezwaar wordt gemaakt tegen het verlenen van vergunningen voor genetisch gemodificeerde organismen (“ggo’s”) (4),

— gezien artikel 112, leden 2 en 3, van zijn Reglement,

— gezien de ontwerpresolutie van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid,

A. overwegende dat Monsanto Europe N.V. op 28 oktober 2016 namens Monsanto Company bij de bevoegde nationale instantie van Nederland overeenkomstig de artikelen 5 en 17 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 een aanvraag heeft ingediend (“de aanvraag”); overwegende dat de aanvraag betrekking had op het in de handel brengen van levensmiddelen, levensmiddeleningrediënten en diervoeders die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 × A5547-127, alsook op het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 × A5547-127 voor andere toepassingen dan als levensmiddelen of als diervoeders, met uitzondering van de teelt;

B. overwegende dat de EFSA op 22 mei 2019 een gunstig advies uitbracht met betrekking tot deze aanvraag, dat op 5 juli 2019 werd gepubliceerd;

C. overwegende dat genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 × A5547-127 is ontwikkeld om soja tolerant te maken voor herbiciden op basis van dicamba, glufosinaat-ammonium en glyfosaat (5);

Complementaire herbiciden

D. overwegende dat is aangetoond dat de teelt van herbicidetolerante genetisch gemodificeerde gewassen een toename van het gebruik van herbiciden in de hand werkt, voornamelijk vanwege het ontstaan van herbicidetolerant onkruid (6); overwegende dat er bijgevolg van moet worden uitgegaan dat de genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 × A5547-127 herhaaldelijk aan hogere doses complementaire herbiciden (glufosinaat, dicamba en glyfosaat) zal worden blootgesteld, waardoor er mogelijk meer residuen zullen achterblijven in de oogst;

E. overwegende dat uit een collegiaal getoetste studie is gebleken dat glyfosaat zich ophoopt in genetisch gemodificeerde soja (7); overwegende dat bij een in Argentinië uitgevoerd proefproject verrassend hoge gehalten aan glyfosaatresiduen werden aangetroffen in genetisch gemodificeerde soja (8);

F. overwegende dat er nog altijd onduidelijkheid bestaat over de kankerverwekkende eigenschappen van glyfosaat; overwegende dat de EFSA in november 2015 tot de conclusie is gekomen dat het onwaarschijnlijk is dat deze stof kankerverwekkend is, en dat het Europees Agentschap voor chemische stoffen in maart 2017 heeft geconcludeerd dat het niet gerechtvaardigd is de stof als zodanig in te delen; overwegende dat het Internationaal Agentschap voor kankeronderzoek, het gespecialiseerde kankeragentschap van de Wereldgezondheidsorganisatie, daarentegen glyfosaat in 2015 heeft ingedeeld als waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens; overwegende dat in een aantal recente, collegiaal getoetste wetenschappelijke studies wordt bevestigd dat glyfosaat mogelijk kankerverwekkend is (9);

G. overwegende dat glufosinaat is ingedeeld als giftig voor de voortplanting (categorie 1B) en derhalve onder de uitsluitingscriteria van Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad (10) valt; overwegende dat de goedkeuring van glufosinaat voor gebruik in de Unie op 31 juli 2018 is verstreken (11);

H. overwegende dat de genetische modificatie zelf bepalend kan zijn voor de manier waarop complementaire herbiciden bij genetisch gemodificeerde gewassen door de plant worden afgebroken, evenals voor de samenstelling en daarmee de giftigheid van de afbraakproducten (“metabolieten”) (12);

I. overwegende dat de beoordeling van residuen van herbiciden en de metabolieten daarvan in genetisch gemodificeerde gewassen evenwel wordt beschouwd als een kwestie die niet binnen de bevoegdheid van het EFSA-panel voor genetisch gemodificeerde organismen valt;

J. overwegende dat de EFSA in haar advies aangeeft dat de beoordeling van residuen van herbiciden in verband met deze aanvraag is onderzocht door de afdeling Bestrijdingsmiddelen van de EFSA, maar dat op zich dit niet volstaat, aangezien geen rekening is gehouden met de combinatorische giftigheid van de complementaire herbiciden en metabolieten, noch met de mogelijke interactie daarvan met de genetisch gemodificeerde plant zelf, in dit geval genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 × A5547-127;

K. overwegende dat volgens de afdeling Bestrijdingsmiddelen van de EFSA bovendien de toxicologische gegevens ontbreken op grond waarvan een beoordeling van de risico’s voor de consument kan worden uitgevoerd wat betreft diverse metabolieten van glyfosaat die van belang zijn voor genetisch gemodificeerde, glyfosaattolerante gewassen (13), en dat er onvoldoende gegevens beschikbaar zijn waaruit de maximumgehalten aan glyfosaatresiduen in genetisch gemodificeerde soja kunnen worden afgeleid (14);

L. overwegende dat de bevoegde autoriteiten van een aantal lidstaten hun bezorgdheid hebben geuit over het gebrek aan analyses van herbicideresiduen in genetisch gemodificeerde gewassen en over de potentiële gezondheidsrisico’s voor consumenten (15);

M. overwegende dat in de conclusies van een internationaal onderzoeksproject met de titel “Risk Assessment of Genetically Engineered Organisms in the EU and Switzerland”, dat in januari 2020 werd gepresenteerd, is vastgesteld dat de risico’s voor de volksgezondheid en het milieu niet afdoende aan de orde worden gesteld in de risicobeoordeling van de Unie met betrekking tot ggo’s, onder meer wat de gezondheidsrisico’s die gepaard gaan met de consumptie van met herbicidetolerante, genetisch gemodificeerde planten geproduceerde producten betreft (16);

Maximumgehalten aan residuen en de bijbehorende controles

N. overwegende dat er op grond van Verordening (EG) nr. 396/2005 van het Europees Parlement en de Raad (17), die tot doel heeft een hoog niveau van consumentenbescherming te waarborgen met betrekking tot maximumgehalten aan residuen, zorgvuldige controle en toezicht nodig is op de aanwezigheid van residuen van werkzame stoffen waarvan het gebruik in de Unie niet is toegestaan op ingevoerde gewassen voor gebruik als levensmiddelen en diervoeders (18);

O. overwegende dat de lidstaten overeenkomstig het meest recente gecoördineerd meerjarig controleprogramma van de Unie (voor 2020, 2021 en 2022) voor geen enkel product, met inbegrip van soja, verplichte metingen van glufosinaatresiduen hoeven uit te voeren (19); overwegende dat niet kan worden uitgesloten dat glufosinaatresiduen in genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 × A5547-127 of in levensmiddelen en diervoeders die daarmee zijn geproduceerd, de maximumgehalten aan residuen overschrijden die zijn vastgesteld ter waarborging van een hoog niveau van consumentenbescherming;

Ondemocratische besluitvorming

P. overwegende dat de stemming van 9 december 2019 in het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid als bedoeld in artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1829/2003 geen advies heeft opgeleverd, wat betekent dat er geen gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten werd gevonden voor het verlenen van de vergunning; overwegende dat de stemming van 23 januari 2020 in het comité van beroep evenmin een advies heeft opgeleverd;

Q. overwegende dat de Commissie inziet dat het problematisch is dat vergunningsbesluiten voor ggo’s nog altijd door de Commissie worden goedgekeurd zonder de steun van een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten, hetgeen voor productvergunningen als geheel uitzonderlijk is, maar voor de besluitvorming inzake vergunningen voor genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders de norm is geworden (20);

R. overwegende dat het Parlement tijdens zijn achtste zittingsperiode in totaal 36 resoluties heeft aangenomen waarin bezwaar wordt gemaakt tegen het op de markt brengen van ggo’s voor gebruik als levensmiddelen en diervoeders (33 resoluties) en tegen de teelt van ggo’s in de Unie (drie resoluties); overwegende dat het Parlement tijdens zijn negende zittingsperiode tot op heden zeven resoluties heeft aangenomen waarin bezwaar wordt gemaakt tegen deze kwesties; overwegende dat er voor geen van deze ggo’s een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten werd gevonden voor het verlenen van een vergunning; overwegende dat de Commissie zich bewust is van de democratische tekortkomingen, het gebrek aan steun van de lidstaten en de bezwaren van het Parlement, maar evenwel vergunningen blijft verlenen voor ggo’s;

S. overwegende dat er geen wetswijziging nodig is om de Commissie in staat te stellen geen vergunning te verlenen voor ggo’s wanneer er in het comité van beroep geen steun van een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten wordt gevonden (21);

Het nakomen van de internationale verplichtingen van de Unie

T. overwegende dat in Verordening (EG) nr. 1829/2003 wordt bepaald dat genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders geen negatieve effecten mogen hebben op de menselijke gezondheid, de diergezondheid of het milieu, en wordt vereist dat de Commissie bij het opstellen van haar besluit alle desbetreffende bepalingen van het Unierecht en andere ter zake dienende factoren in aanmerking neemt; overwegende dat deze ter zake dienende factoren onder meer de verplichtingen van de Unie in het kader van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) van de VN, de Klimaatovereenkomst van Parijs en het VN-Verdrag inzake biologische diversiteit (VN-VBD) moeten omvatten;

U. overwegende dat in een recent verslag van de speciale rapporteur van de VN voor het recht op voedsel werd vastgesteld dat gevaarlijke bestrijdingsmiddelen catastrofale gevolgen hebben voor de volksgezondheid, met name in ontwikkelingslanden (22); overwegende dat SDG 3.9 tot doel heeft het aantal doden en ziektegevallen ten gevolge van gevaarlijke chemische stoffen en lucht-, water- en bodemverontreiniging wezenlijk te verminderen voor 2030 (23);

V. overwegende dat de EFSA heeft vastgesteld dat de geschatte blootstelling van de gebruiker aan glufosinaat, dat is ingedeeld als giftig voor de voortplanting, bij gebruik voor onkruidbestrijding in genetisch gemodificeerde mais het aanvaardbaar blootstellingsniveau voor de gebruiker (AOEL) overschrijdt, zelfs wanneer persoonlijke beschermingsmiddelen gebruikt (24); overwegende dat het risico van een verhoogde blootstelling van de gebruiker bijzonder zorgwekkend is in het geval van herbicidetolerante, genetisch gemodificeerde gewassen, aangezien hiervoor grotere hoeveelheden herbiciden worden gebruikt;

W. overwegende dat ontbossing een belangrijke oorzaak is van de achteruitgang van de biodiversiteit; overwegende dat de uitstoot van landgebruik en verandering van landgebruik, vooral ten gevolge van ontbossing, de op een na grootste oorzaak van klimaatverandering is, na de verbranding van fossiele brandstoffen (25); overwegende dat de Klimaatovereenkomst van Parijs en het strategisch plan voor biodiversiteit 2011-2020, dat in het kader van het VN-VBD werd goedgekeurd, alsook de Aichi-biodiversiteitsdoelen duurzame inspanningen op het gebied van bosbeheer, -bescherming en -herstel bevorderen (26); overwegende dat SDG 15 onder meer tot doel heeft de ontbossing voor 2020 stop te zetten (27); overwegende dat bossen een multifunctionele rol spelen bij de verwezenlijking van de meeste SDG’s (28);

X. overwegende dat de productie van soja een belangrijke aanjager is van ontbossing in de bossen van de Amazone, Cerrado en Gran Chaco in Zuid-Amerika; overwegende dat van de in Brazilië en Argentinië geteelde soja respectievelijk 97 % en 100 % genetisch gemodificeerd is (29);

Y. overwegende dat de Unie de op een na grootste importeur is van soja en dat de ingevoerde soja voornamelijk wordt gebruikt voor diervoeders; overwegende dat uit een analyse van de Commissie is gebleken dat soja van oudsher de grootste boosdoener is met betrekking tot de door de Unie veroorzaakte wereldwijde ontbossing en de daarmee samenhangende uitstoot, en achter bijna de helft van de ontbossing in verband met de invoer van de Unie schuilt (30);

1. is van mening dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie de in Verordening (EG) nr. 1829/2003 bedoelde uitvoeringsbevoegdheden overschrijdt;

2. is van mening dat het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie niet in overeenstemming is met het recht van de Unie, aangezien het niet verenigbaar is met het doel van Verordening (EG) nr. 1829/2003 om overeenkomstig de algemene beginselen die in Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad ( 31 ) zijn vastgesteld de basis te leggen voor de waarborging van een hoog beschermingsniveau voor het leven en de gezondheid van de mens, de gezondheid en het welzijn van dieren, het milieu en de belangen van de consument, met betrekking tot genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders, waarbij de goede werking van de interne markt wordt gewaarborgd;

3. verzoekt de Commissie haar ontwerp van uitvoeringsbesluit in te trekken;

4. verzoekt de Commissie geen enkele vergunning te verlenen voor de invoer voor gebruik als levensmiddelen of diervoeders van genetisch gemodificeerde gewassen die tolerant zijn gemaakt voor herbiciden, in dit geval glufosinaat, waarvan het gebruik in de Unie niet is toegestaan;

5. verzoekt de Commissie zich bij de aankomende Refit-evaluatie van de wetgeving inzake maximumgehalten aan residuen, alsook van de “van boer tot bord”-strategie, in te spannen om ervoor te zorgen dat er helemaal geen residuen van giftige bestrijdingsmiddelen zoals glufosinaat worden toegestaan in levensmiddelen en diervoeders die door de Unie worden ingevoerd; vraagt de Commissie en de lidstaten wederom te zorgen voor doeltreffende controles van landbouwproducten die uit derde landen worden ingevoerd, opdat de Europese voedselproductie niet alleen verzekerd is van een hoog beschermingsniveau voor de gezondheid, maar ook van een gelijk speelveld ( 32 )

6. verzoekt de Commissie de risicobeoordeling van complementaire herbiciden en de metabolieten daarvan, met inbegrip van combinatorische effecten, volledig op te nemen in de risicobeoordeling van herbicidetolerante, genetisch gemodificeerde gewassen, ongeacht of het desbetreffende genetisch gemodificeerde gewas bestemd is voor teelt in de Unie of bedoeld is voor de invoer in de Unie voor gebruik als levensmiddelen en diervoeders;

7. verzoekt de Commissie voorstellen voor ggo-vergunningen, zowel voor de teelt als voor gebruik als levensmiddelen en diervoeders, in te trekken als het Permanent Comité voor de voedselketen en de diergezondheid geen advies uitbrengt;

8. neemt kennis van en is ingenomen met het feit dat in de opdrachtbrieven voor de commissarissen staat dat de commissarissen zorg zullen dragen voor de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN op hun respectieve beleidsterreinen en dat het college als geheel verantwoordelijk zal zijn voor de algemene tenuitvoerlegging van deze doelstellingen ( 33 )

9. is verheugd dat de Europese Green Deal, het vlaggenschipproject van de Commissie, tot een integraal deel is gemaakt van de strategie van de Commissie voor de tenuitvoerlegging van de Agenda 2030 en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN;

10. herinnert eraan dat de duurzameontwikkelingsdoelstellingen alleen kunnen worden bereikt als toeleveringsketens duurzaam worden en synergieën tussen beleidsgebieden tot stand worden gebracht ( 34 )

11. geeft opnieuw aan ernstig bezorgd te zijn over het feit dat de grote afhankelijkheid van de Unie van de invoer van diervoeders in de vorm van sojabonen ontbossing in derde landen veroorzaakt ( 35 )

12. verzoekt de Commissie de invoer van genetisch gemodificeerde soja niet toe te staan, tenzij kan worden aangetoond dat de teelt ervan niet heeft bijgedragen tot ontbossing;

13. dringt er bij de Commissie op aan al haar huidige vergunningen voor genetisch gemodificeerde soja te herzien in het licht van de internationale verplichtingen van de Unie, onder meer in het kader van de Klimaatovereenkomst van Parijs, het VN-VBD en de SDG’s;

14. pleit opnieuw voor de tenuitvoerlegging van een Europese strategie voor de productie en toelevering van plantaardige eiwitten ( 36 ) , die ervoor zou zorgen dat de Unie minder afhankelijk is van de invoer van genetisch gemodificeerde soja en bovendien zou resulteren in kortere toeleveringsketens en regionale markten; dringt erop aan dat deze strategie wordt opgenomen in de toekomstige “van boer tot bord”-strategie;

15. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten.

(1) PB L 268 van 18.10.2003, blz. 1.

(2) PB L 55 van 28.2.2011, blz. 13.

(3) Wetenschappelijk advies van het EFSA-panel voor genetisch gemodificeerde organismen, getiteld “Assessment of Genetically Modified Soybean MON 87708 × MON 89788 × A5547-127, for Food and Feed Uses, under Regulation (EC) No 1829/2003 (Application EFSA-GMO-NL-2016-135)”, EFSA Journal 2019; 17(7):5733, https://doi.org/10.2903/j.efsa.2019.5733

(4) Tijdens de achtste zittingsperiode nam het Parlement 36 resoluties aan waarin bezwaar werd gemaakt tegen het verlenen van vergunningen voor ggo’s. Bovendien heeft het Parlement tijdens de negende zittingsperiode de volgende resoluties aangenomen:

— resolutie van het Europees Parlement van 10 oktober 2019 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde mais MZHG0JG (SYN-ØØØJG-2), overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (Aangenomen teksten, P9_TA(2019)0028);

— resolutie van het Europees Parlement van 10 oktober 2019 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlenging van de vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met de genetisch gemodificeerde sojabonen A2704-12 (ACS-GMØØ5-3) overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (Aangenomen teksten, P9_TA(2019)0029);

— resolutie van het Europees Parlement van 10 oktober 2019 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met de genetisch gemodificeerde mais MON 89034 × 1507 × MON 88017 × 59122 × DAS-40278-9, en genetisch gemodificeerde maissoorten die bestaan uit een combinatie van twee, drie of vier van de transformatiestappen MON 89034, 1507, MON 88017, 59122 en DAS-40278-9, ingevolge Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (Aangenomen teksten, P9_TA(2019)0030);

— resolutie van het Europees Parlement van 14 november 2019 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlenging van de vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerd katoen LLCotton25 (ACS-GHØØ1-3) overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (Aangenomen teksten, P9_TA(2019)0054);

— resolutie van het Europees Parlement van 14 november 2019 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlenging van de vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met de genetisch gemodificeerde sojabonen MON 89788 (MON-89788-1) overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (Aangenomen teksten, P9_TA(2019)0055);

— resolutie van het Europees Parlement van 14 november 2019 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde mais MON 89034 × 1507 × NK603 × DAS-40278-9 en subcombinaties MON 89034 × NK603 × DAS-40278-9, 1507 × NK603 × DAS-40278-9 en NK603 × DAS-40278-9 overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (Aangenomen teksten, P9_TA(2019)0056);

— resolutie van het Europees Parlement van 14 november 2019 over het ontwerp van uitvoeringsbesluit van de Commissie tot verlening van een vergunning voor het in de handel brengen van producten die geheel of gedeeltelijk bestaan uit of zijn geproduceerd met genetisch gemodificeerde mais Bt11 × MIR162 × MIR604 × 1507 × 5307 × GA21 en genetisch gemodificeerde maissoorten die bestaan uit een combinatie van twee, drie, vier of vijf van de “events” Bt11, MIR162, MIR604, 1507, 5307 en GA21, overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1829/2003 van het Europees Parlement en de Raad (Aangenomen teksten, P9_TA(2019)0057).

(5) Advies van de EFSA, blz. 3.

(6) Zie bijvoorbeeld Bonny, S., “Genetically Modified Herbicide-Tolerant Crops, Weeds, and Herbicides: Overview and Impact”, Environmental Management, januari 2016, 57(1), blz. 31-48,

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26296738, en Benbrook, C.M., “Impacts of Genetically Engineered Crops on Pesticide Use in the U.S.: The First Sixteen Years”, Environmental Sciences Europe, september 2012, 24, 24 (2012), https://enveurope.springeropen.com/articles/10.1186/2190-4715-24-24

(7) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24491722

(8) https://www.testbiotech.org/sites/default/files/TBT_Background_Glyphosate_Argentina_0.pdf

(9) Zie bijvoorbeeld: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1383574218300887,

https://academic.oup.com/ije/advance-article/doi/10.1093/ije/dyz017/5382278,

https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0219610, en

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6612199/

(10) Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen en tot intrekking van de Richtlijnen 79/117/EEG en 91/414/EEG van de Raad (PB L 309 van 24.11.2009, blz. 1).

(11) https://ec.europa.eu/food/plant/pesticides/eu-pesticides-database/public/?event=activesubstance.detail&language=EN&selectedID=1436

(12) Dit is inderdaad het geval voor glyfosaat, zoals vermeld in EFSA, “Review of the Existing Maximum Residue Levels for Glyphosate according to Article 12 of Regulation (EC) No 396/2005”, EFSA Journal 2018; 16(5):5263, blz. 12, https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/5263

(13) EFSA, “Conclusion on the Peer Review of the Pesticide Risk Assessment of the Active Substance Glyphosate”, EFSA Journal 2015; 13(11):4302, blz. 3, https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/4302

(14) EFSA, “Review of the Existing Maximum Residue Levels for Glyphosate according to Article 12 of Regulation (EC) No 396/2005 — Revised Version to Take into Account Omitted Data”, EFSA Journal 20192019; 17(10):5862, blz. 4, https://doi.org/10.2903/j.efsa.2019.5862

(15) De opmerkingen van de lidstaten in verband met genetisch gemodificeerde soja MON 87708 × MON 89788 × A5547-127 kunnen worden geraadpleegd via het vragenregister van de EFSA: http://registerofquestions.efsa.europa.eu/roqFrontend/login?

(16) https://www.testbiotech.org/sites/default/files/RAGES_%20Factsheet_Overview_0.pdf

(17) Verordening (EG) nr. 396/2005 van het Europees Parlement en de Raad van 23 februari 2005 tot vaststelling van maximumgehalten aan bestrijdingsmiddelenresiduen in of op levensmiddelen en diervoeders van plantaardige en dierlijke oorsprong en houdende wijziging van Richtlijn 91/414/EEG van de Raad (PB L 70 van 16.3.2005, blz. 1).

(18) Zie overweging 8 van Verordening (EG) nr. 396/2005.

(19) Uitvoeringsverordening (EU) 2019/533 van de Commissie van 28 maart 2019 inzake een in 2020, 2021 en 2022 uit te voeren gecoördineerd meerjarig controleprogramma van de Unie tot naleving van de maximumgehalten aan bestrijdingsmiddelenresiduen en ter beoordeling van de blootstelling van de consument aan bestrijdingsmiddelenresiduen in en op levensmiddelen van plantaardige en dierlijke oorsprong (PB L 88 van 29.3.2019, blz. 28).

(20) Zie bijvoorbeeld de toelichting van de Commissie bij haar wetgevingsvoorstel van 22 april 2015 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1829/2003 wat betreft de mogelijkheid voor de lidstaten om het gebruik van genetisch gemodificeerde levensmiddelen en diervoeders op hun grondgebied te beperken of te verbieden, alsook haar toelichting bij het wetgevingsvoorstel van 14 februari 2017 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 182/2011.

(21) Overeenkomstig artikel 6, lid 3, van Verordening (EU) nr. 182/2011 “kan” de Commissie alsnog een vergunning verlenen indien in het comité van beroep geen steun van een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten wordt gevonden, en is er dus geen sprake van een verplichting.

(22) https://www.ohchr.org/EN/Issues/Environment/SRToxicsandhumanrights/Pages/Pesticidesrighttofood.aspx

(23) https://www.un.org/sustainabledevelopment/health/

(24) EFSA, “Conclusion regarding the Peer Review of the Pesticide Risk Assessment of the Active Substance Glufosinate”, EFSA Scientific Report (2005) 27, 1-81, blz. 3, https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.2903/j.efsa.2005.27r

(25) Mededeling van de Commissie van 23 juli 2019, getiteld “Bescherming en herstel van bossen wereldwijd: de actie van de EU opvoeren”, COM(2019)0352, blz. 1.

(26) Idem, blz. 2.

(27) Zie SDG 15.2: https://www.un.org/sustainabledevelopment/biodiversity/

(28) Mededeling van de Commissie van 23 juli 2019, getiteld “Bescherming en herstel van bossen wereldwijd: de actie van de EU opvoeren”, COM(2019)0352, blz. 2.

(29) International Service for the Acquisition of Agri-biotech Applications, “Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops in 2017: Biotech Crop Adoption Surges as Economic Benefits Accumulate in 22 Years”, ISAAA Brief nr. 53 (2017), blz. 16 en 21, http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/53/download/isaaa-brief-53-2017.pdf

(30) Technisch verslag — 2013 — 063 van de Commissie, getiteld “The Impact of EU Consumption on Deforestation: Comprehensive Analysis of the Impact of EU Consumption on Deforestation”, door DG ENV van de Europese Commissie gefinancierde en door VITO, IIASA, HIVA en IUCN NL uitgevoerde studie, http://ec.europa.eu/environment/forests/pdf/1.%20Report%20analysis%20of%20impact.pdf, blz. 23-24: tussen 1990 en 2008 werd in totaal 90 000 km2 ontbost voor de invoer door de Unie van plantaardige en dierlijke producten; 74 000 km2 (82 %) daarvan werd ontbost voor de teelt van plantaardige producten, en met name oliehoudende gewassen (52 000 km2); 82 % daarvan (42 600 km2) werd vrijgemaakt voor sojabonen en -schroot, wat overeenkomt met 47 % van de totale, door de invoer van de Unie veroorzaakte ontbossing.

(31) Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 28 januari 2002 tot vaststelling van de algemene beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving, tot oprichting van een Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en tot vaststelling van procedures voor voedselveiligheidsaangelegenheden (PB L 31 van 1.2.2002, blz. 1).

(32) Resolutie van het Europees Parlement van 16 januari 2019 over de toelatingsprocedure van de Unie voor pesticiden (Aangenomen teksten, P8_TA(2019)0023), paragraaf 32).

(33) Zie bijvoorbeeld https://ec.europa.eu/commission/commissioners/sites/comm-cwt2019/files/commissioner_mission_letters/mission-letter-frans-timmermans-2019_en.pdf, blz. 2.

(34) Resolutie van het Europees Parlement van 11 september 2018 over transparant en verantwoord beheer van natuurlijke hulpbronnen in ontwikkelingslanden: bossen (PB C 433 van 23.12.2019, blz. 50), paragraaf 67.

(35) Idem

(36) Resolutie van het Europees Parlement van 15 januari 2020 over de Europese Green Deal (Aangenomen teksten, P9_TA(2020)0005), http://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2020-0005_NL.html, paragraaf 64.