VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD - Maatregelen voor financiële bijstand aan innoverende en werkgelegenheidscheppende kleine en middelgrote ondernemingen (Groei- en werkgelegenheidsinitiatief 1998) - Situatie op 31 december 2002 (SEC(2003) 902)

1. Algemene inleiding

2. ETF-startersregeling

2.1. Beschrijving van de regeling

2.2. Begrotingssituatie

2.3. Financiële intermediairs

2.4. Begunstigde bedrijven

2.5. Werkgelegenheid

3. Joint European Venture-programma (JEV)

3.1 Beschrijving van het programma

3.2 Begrotingssituatie

3.3 Financiële intermediairs

3.4 Overzicht van de projecten

3.5 Werkgelegenheid

3.6 Gebruik van JEV

4. MKB-garantiefaciliteit

4.1. Beschrijving van de faciliteit

4.2. Begrotingssituatie

4.3. Financiële intermediairs

4.4. Begunstigde bedrijven

4.5. Werkgelegenheid

5. Conclusies

5.1. Groei- en werkgelegenheidsinitiatief

5.2. Meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap

BIJLAGEN {SEC(2003) 902}

1. Algemene inleiding

Het jaarverslag over 2002 over het groei- en werkgelegenheidsinitiatief is opgesteld overeenkomstig artikel 7, lid 1, van Besluit 98/347/EG van de Raad, dat op 19 mei 1998 is goedgekeurd.

Ingevolge dit besluit dient de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad elk jaar een verslag in over de vorderingen bij de toepassing van drie financiële instrumenten, de ETF-startersregeling, het JEV-programma en de MKB-garantiefaciliteit.

Dit vierde verslag is het laatste dat ingevolge het besluit moet worden ingediend; artikel 8 van het besluit bepaalt dat het programma eindigt op 31 december 2000. De vastleggingsperiode voor de MKB-garantiefaciliteit en de ETF-startersregeling liep op 28 mei 2002 af.

In december 2000 werd een vervolgprogramma goedgekeurd: het meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap, met name voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) (2001-2005). Dit is een voortzetting en verruiming van het groei- en werkgelegenheidsinitiatief. Het volgende verslag wordt opgesteld in het kader en volgens de verslagleggingseisen van dit programma [1].

[1] Artikel 5 van Beschikking 2000/819/EG van de Raad (PB L 333 van 29.12.2000, blz. 84).

Het jaarverslag omvat drie delen, een voor elk financieel instrument, en bijlagen met in het bijzonder statistieken over tot het MKB behorende bedrijven die van de ETF-startersregeling of de MKB-garantiefaciliteit profiteren. Deze statistieken zijn gebaseerd op de meest recente beschikbare gegevens. Tot slot worden in de conclusies de verdere ontwikkeling van de instrumenten van het initiatief en de context waarin ze zijn uitgevoerd beschreven.

Op 31 december 2002 was van de totale kredieten van 449,56 miljoen euro [2] nog 59,82 miljoen euro beschikbaar. Voor de ETF-startersregeling was 17,42 miljoen euro beschikbaar (ervan uitgaande dat de herinvesteringsperiode zou worden verlengd) en voor JEV 42,4 miljoen euro.

[2] Zijnde de initiële begrotingskredieten voor het initiatief (418,56 miljoen euro) plus rente en overige inkomsten (31 miljoen euro).

De activiteit van het EIF voor de ETF-startersregeling en de MKB-garantiefaciliteit verliep volgens plan, hoewel ze werd beïnvloed door de economische situatie, die tot een afname van het risicokapitaalaanbod in Europa leidde, en door de grotere terughoudendheid van de banken bij het verstrekken van leningen aan het MKB. De banken liepen hiermee ook vooruit op het tweede akkoord van Bazel (relatief hogere risicoweging voor leningen aan het MKB). Voor JEV was de vraag geringer dan verwacht [3].

[3] Het actieplan Investeren in onderzoek, dat de Commissie op 30 april 2003 heeft goedgekeurd, omvat met name twee acties die tot doel hebben: "ervoor zorgen dat in de communautaire wetgeving inzake kapitaaltoereikendheid, die zal worden gebaseerd op het toekomstige Basel II-akkoord inzake kapitaal, naar behoren rekening wordt gehouden met de behoeften van de verstrekkers van risicokapitaal" en "onderzoeken van mogelijkheden om het gebruik van ratingmechanismen te bevorderen die ook voorzien in beoordeling van technologische risico's (technology rating) om potentiële investeerders in staat te stellen de specifieke risico's en baten van investeringen in op technologie gebaseerde kleine en middelgrote ondernemingen te beoordelen" (COM(2003) 226 definitief, punt 6.4 Financiële markten, acties 2 en 3, blz. 27).

In september 2002 heeft het Europees Parlement zijn goedkeuring gehecht aan de resolutie over het derde jaarverslag van de Commissie over het groei- en werkgelegenheidsinitiatief, die was gebaseerd op het verslag (A5-0304/2002) van Philip Bushill-Matthews, rapporteur van de commissie Werkgelegenheid en sociale zaken van het Europees Parlement.

De Rekenkamer heeft in 2001 en 2002 de door het EIF beheerde financiële instrumenten, de ETF-startersregeling en de MKB-garantiefaciliteit, gecontroleerd. Haar opmerkingen en het gedetailleerde antwoord van de Commissie staan in het jaarverslag van de Rekenkamer (PB C 295 van 28 november 2002).

2. ETF-startersregeling

2.1. Beschrijving van de regeling

De ETF-startersregeling heeft als doel innovatieve tot het MKB behorende bedrijven in de oprichtingsfase en de vroege ontwikkelingsstadia een ruimere toegang tot risicokapitaal te verschaffen.

Het EIF investeert in gespecialiseerde risicokapitaalfondsen die speciaal zijn opgericht om het MKB aandelen- of ander risicodragend kapitaal te verschaffen. Voor de regeling komen kleine of nieuwe fondsen in aanmerking, met name als ze regionaal actief zijn, zich op specifieke sectoren of technologie richten of de exploitatie van O&O-resultaten financieren.

Het EIF investeert op gelijke voet met andere investeerders. Volgens de gewijzigde trust- en beheersovereenkomst tussen het EIF en de Commissie die op 18 december 2001 van kracht werd, moeten de investeringen 10-25% (in uitzonderlijke gevallen 50%) van het totale vermogen van een risicokapitaalfonds of starterscentrum bedragen, met een maximum van 10 miljoen euro. In uitzonderlijke, naar behoren gemotiveerde gevallen kan maximaal 15 miljoen euro worden geïnvesteerd. [4]

[4] Investeringen die voor 18 december 2001 zijn goedgekeurd, moeten voldoen aan de vorige trust- en beheersovereenkomst, die in investeringen van 10-25% van het totale kapitaal van het risicokapitaalfonds voorziet, met een maximum van 10 miljoen euro.

Volgens de nieuwe overeenkomst zijn ook mede-investeringen in risicokapitaalfondsen met andere communautaire instrumenten, de eigen middelen van het EIF of andere door het EIF beheerde middelen mogelijk, voorzover het in totaal om ten hoogste 50% van het vermogen van het fonds gaat. Deze mogelijkheid is voor verscheidene investeringen gebruikt, met name bij algemene fondsen die ook in startersbedrijven investeren.

De risicokapitaalfondsbeheerders moeten de deelname van de privé-sector maximaliseren. In principe moet ten minste 50% van het fonds particulier worden gefinancierd. Voor fondsen die vooral in steungebieden (doelstellingen 1 en 2) of kandidaat-lidstaten actief zijn, kan tot 70% overheidsfinanciering worden toegestaan.

Als een risicokapitaalfonds ook wil investeren in niet-deelnemende landen, wordt de deelname van het EIF proportioneel gereduceerd. Het grootste deel van het vermogen moet echter altijd in deelnemende landen worden geïnvesteerd.

Het EIF onderzoekt de voorstellen van de fondsen op basis van criteria als omvang, deelname van de privé-sector, investeringsstrategie, doelmarkt, investeringsvooruitzichten, voorgestelde voorwaarden, verwacht rendement, beheersteam en verwacht katalytisch vermogen van de participatie van het EIF in het fonds. Er wordt ook naar voldoende geografische spreiding in de EU gestreefd (punt 2.2.2).

Na goedkeuring door de Commissie van het voorstel van een risicokapitaalfonds sluit het EIF contracten met de fondsbeheerders en de andere investeerders in het fonds. Daarna betaalt het EIF het fonds geleidelijk de vastgelegde middelen ter investering in het MKB uit (punt 2.2.4).

2.2. Begrotingssituatie

2.2.1. Overzicht

Op 31 december 2002 bedroegen de begrotingskredieten voor de ETF-startersregeling 168 miljoen euro. Bovendien mag de opbrengst uit gerealiseerde investeringen overeenkomstig Besluit 98/347/EG van de Raad, bijlage I, punten 7 en 8, gedurende de herinvesteringsperiode [5] worden geherinvesteerd en wordt de rente op de trustrekening aan de middelen van het instrument toegevoegd. Deze twee soorten inkomsten moeten dus aan de kredieten worden toegevoegd.

[5] Volgens dit punt mogen opbrengsten uit gerealiseerde investeringen de eerste vier jaar van de regeling worden geherinvesteerd. Deze periode kan met ten hoogste drie jaar worden verlengd indien de regeling 48 maanden na de instelling ervan een gunstige beoordeling krijgt.

Deze totale begroting moet alle kosten van de regeling dekken, inclusief investeringen in risicokapitaalfondsen en andere in aanmerking komende kosten. De volgende tabel toont de verdeling van kredieten, rente en overige inkomsten en de aanwending ervan:

Tabel 2.1. Begrotingsgegevens

// (miljoen euro)

Middelen //

Begrotingskredieten // 168,00

Rente en overige inkomsten // 22,02

Totaal // 190,02

Aanwending //

EIF-contracten met risicokapitaalfondsen // 110,92

Te ondertekenen EIF-contracten // 46,90

Maximale EIF-vergoeding en diversen // 14,78

Nog beschikbare middelen, voor het geval de herinvesteringsperiode wordt verlengd // 17,42

Totaal // 190,02

2.2.2. Geografische spreiding

In 2002 ontving het EIF een gestage stroom informatieaanvragen van potentiële fondsbeheerders en sponsors uit de hele EU. Eind 2002 hadden het EIF en de diensten van de Commissie na een zorgvuldig onderzoek door het EIF voorstellen voor investeringen in 28 risicokapitaalfondsen ter hoogte van in totaal 207 miljoen euro goedgekeurd. Het EIF heeft 18 contracten met risicokapitaalfondsen ondertekend; de onderhandelingen voor de overige tien projecten zijn afgebroken (punt 2.2.3). De vastleggingen voor de 18 fondsen zijn als volgt over de landen verdeeld:

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 2.1. Risicokapitaalfondsen naar land van vestiging van de beheermaatschappij van het fonds

De geografische spreiding in figuur 2.1 geeft weer in welke landen de beheermaatschappijen van de risicokapitaalfondsen zijn gevestigd. Fondsen laten zich bij de keuze van hun vestigingsplaats leiden door juridische, operationele, marktspecifieke, fiscale of andere factoren. Hun investeringen hoeven echter niet tot het land van vestiging beperkt te zijn. In dit verband suggereert de Commissie dat moet worden gekeken naar de verdiensten van en mogelijkheden voor het opzetten van een geharmoniseerde Europese juridische fondsstructuur om in de gehele Unie voor risicokapitaaloperaties belastingtransparantie te bewerkstelligen [6].

[6] COM(2003) 226 definitief, punt 6.4 Financiële markten, actie 1, blz. 27.

Door de goedkeuring van nieuwe fondsen in de eerste helft van 2002 is de geografische spreiding van de voor de fondsen vastgelegde bedragen aanzienlijk gewijzigd. Het aandeel van Frankrijk is bijvoorbeeld afgenomen van 28% eind 2001 tot 22% eind 2002.

Een andere maat voor de geografische spreiding is de vestiging van de bedrijven die van de regeling profiteren. Dit levert een momentopname van de spreiding op, waarbij echter geen onderscheid wordt gemaakt tussen fondsen die aan het begin en fondsen die aan het eind van hun vijfjarige investeringsperiode staan. Tabel 2.2 toont de begunstigde bedrijven per land op 30 september 2002.

Zoals uiteengezet in het kader van de kwijtingsprocedure voor 2001, hanteerde de ETF-startersregeling aanvankelijk het beginsel "wie het eerst komt, die het eerst maalt", wat enige tijd tot een onevenwichtige spreiding leidde. Risicokapitaalfondsen hanteren doorgaans een investeringshorizon van 4-6 jaar. De investeringsprogramma's van de Franse fondsen, die reeds vroeg aan de regeling deelnamen, bevinden zich dus al in een relatief gevorderd stadium.

Figuur 2.2 toont een schatting van het aantal begunstigde bedrijven per land bij het aflopen van de investeringsperioden van de risicokapitaalfondsen, die zich momenteel in verschillende stadia van hun investeringscyclus bevinden. Hierbij is rekening gehouden met de gemiddelde investering per fonds en de resterende investeringsperiode.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 2.2. ETF-startersregeling: spreiding van de begunstigde bedrijven, gewogen met de investeringsomvang - schatting van de situatie na afloop van de investeringsperioden van de fondsen waarvoor het EIF op 31 december 2002 middelen heeft vastgelegd

Zoals in het verleden heeft het EIF grote inspanningen geleverd voor een brede spreiding. [7] In landen met weinig risicokapitaalactiviteit bleek het om diverse redenen echter moeilijk privé-kapitaal aan te trekken:

[7] In 2002 werden in het kader van het meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap operaties goedgekeurd in Ierland en Spanje, waar in 2001 nog geen operaties liepen.

- de risicokapitaalmarkt is niet in elk land even ontwikkeld;

- de ETF-startersregeling mag alleen pari passu met andere investeerders investeren;

- ten minste 50% van het kapitaal moet door de particuliere sector worden verstrekt.

De Commissie gaat ervan uit dat verschillende behoeften, marktomstandigheden en macro-economische situaties in de lidstaten de absorptiecapaciteit en het gebruik van de financiële instrumenten beïnvloeden. Uitgaande van de ervaring met de toepassing van de instrumenten beoogt de nieuwe trust- en beheersovereenkomst een gepaste geografische spreiding voor het geheel van de financiële instrumenten ten gunste van het MKB, niet voor elk instrument afzonderlijk. De spreiding voor de ETF-startersregeling en de MKB-garantiefaciliteit (naar vestigingsplaats van de intermediairs en risicokapitaalfondsen) op 31 december 2002 is weergegeven in bijlage 4.

2.2.3. Vastleggingen

De vastleggingen voor investeringen door de ETF-startersregeling moeten worden vergeleken met de algemene ontwikkeling van de risicokapitaalmarkt. In 2001 en 2002 daalde de investeringsactiviteit op de Europese risicokapitaalmarkt ten opzichte van 2000. Volgens de statistieken van de EVCA (European Private Equity & Venture Capital Association) [8] was het geïnvesteerde bedrag in 2001 48% lager dan in 2000, en het aantal investeringen 25%.

[8] Corporate Venturing European Activity Update 2001, EVCA Research Paper, blz. 4.

Het EIF en de diensten van de Commissie hadden eind 2002 28 operaties goedgekeurd (punt 2.2.2) waarvoor netto 157,82 miljoen euro moest worden vastgelegd. Voor 18 van deze operaties heeft het EIF contracten gesloten met een risicokapitaalfonds. Voor deze 18 fondsen is 110,92 miljoen euro vastgelegd. Daarnaast ontvingen 3 van deze 18 fondsen in totaal 16,6 miljoen euro uit de eigen middelen van het EIF of in het kader van de risicokapitaalopdracht van de EIB. Hierbij werd dus de in punt 2.1 genoemde mede-investeringsmogelijkheid benut. De 18 fondsen hebben bij particuliere en overheidsinvesteerders 558,1 miljoen euro [9] verzameld, wat een belangrijke aanvulling is op de communautaire middelen.

[9] Indicatief cijfer op basis van het EIF-verslag van 31.12.2002.

Ondanks de aanzienlijke inspanningen van het EIF gingen de tien andere operaties niet door, met name wegens:

- de slechte marktomstandigheden (zie hierboven);

- het onvermogen van de goedgekeurde risicokapitaalfondsen op tijd genoeg kapitaal te verzamelen; [10]

[10] Overeenkomstig de gewijzigde en geherformuleerde trust- en beheersovereenkomst van 18 december 2001 kan het EIF volgens het besluit van de Raad over het groei- en werkgelegenheidsinitiatief na 31 december 2002 formeel geen middelen voor risicokapitaalfondsen vastleggen.

- de terughoudendheid van particuliere investeerders aan de formele ondertekening (afsluiting) van de deals deel te nemen;

- wijzigingen door risicokapitaalfondsen van het voorgestelde investeringsbeleid, waardoor ze niet meer in aanmerking kwamen voor de regeling.

De onderstaande grafiek toont de goedgekeurde investeringen in risicokapitaalfondsen, per kwartaal. Onder het groei- en werkgelegenheidsinitiatief werden na 28 mei 2002 geen vastleggingen meer verricht. De door het EIF na die datum ingediende investeringsvoorstellen voor de ETF-startersregeling zijn goedgekeurd onder het meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap (2001-2005), waarover overeenkomstig Beschikking 2000/819/EG, artikel 5, afzonderlijk wordt gerapporteerd.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 2.3. Goedgekeurde investeringen in risicokapitaalfondsen, per kwartaal

De onderstaande grafiek toont de cumulatieve ontwikkeling van de totale vastleggingen (ondertekende contracten plus contracten in voorbereiding; eind 2002 samen 157,82 miljoen euro), het beschikbare budget voor vastleggingen voor risicokapitaalfondsen (eind 2002 190 miljoen euro) en de EIF-contracten met risicokapitaalfondsen (eind 2002 110,92 miljoen euro).

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 2.4. Cumulatieve ontwikkeling van de operaties

2.2.4. Uitbetalingen

Op 31 december 2002 was in totaal 63 miljoen euro aan risicokapitaalfondsen uitbetaald, tegen 50 miljoen euro eind 2001 en 32 miljoen euro eind 2000. Wegens de toename van de investeringen van de fondsen in het MKB is nu 57% van de contractbedragen uitbetaald.

Voor de eerste, in 1999 gesloten EIF-contracten met risicokapitaalfondsen is 89% uitbetaald en voor de contracten van 2000 59%. Gezien de gemiddelde investeringshorizon van deze fondsen zijn deze cijfers tevredenstellend.

De volgende grafiek toont de ontwikkeling van de uitbetalingen van het EIF aan de risicokapitaalfondsen tot 31 december 2002 en de bedragen van de gesloten contracten. Het EIF betaalt tegelijk met alle andere investeerders in de fondsen, naar rato van de toezeggingen. De uitbetaalde bedragen worden door de fondsen in het MKB geïnvesteerd.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 2.5. Uitbetalingen aan de risicokapitaalfondsen

De onderstaande grafiek toont de investeringen van risicokapitaalfondsen in het MKB en de uitbetalingen van het EIF aan de fondsen. Eind 2002 beliep de ratio van de bijdragen van de regeling tot de investeringen van de fondsen 1:4. Daar de fondsen in totaal 558,1 miljoen euro hebben verzameld, toont de grafiek ook dat deze fondsen nog ongeveer de helft van hun kapitaal moeten investeren in nieuwe bedrijven of in bedrijven die ze al in portefeuille hebben.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 2.6. Investeringen door de risicokapitaalfondsen in het MKB

2.2.5. Terugbetalingen door de risicokapitaalfondsen

Sommige aan de ETF-startersregeling deelnemende risicokapitaalfondsen hebben al belangen in succesvolle bedrijven verkocht en zijn met de terugbetaling aan het EIF begonnen. Punt 2.4 licht de gerealiseerde investeringen toe.

In 2002 hebben de risicokapitaalfondsen zo'n 446 000 euro op de trustrekening van de regeling gestort, waardoor de totale terugbetalingen (inclusief dividenden) op 31 december 2002 16,1 miljoen euro beliepen.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 2.7. Terugbetalingen van de risicokapitaalfondsen

Op 30 september 2002 werd de portefeuille gewaardeerd op 36 miljoen euro (bijlage 9). In totaal was 57,2 miljoen euro geïnvesteerd (opgenomen) en was 11,2 miljoen euro terugbetaald. Daarnaast was 4,7 miljoen euro gerealiseerde winst ontvangen.

Wanneer de gerealiseerde winst in aanmerking wordt genomen, resteert er een niet-gerealiseerd verlies van 5,4 miljoen euro (11,3%) (de berekeningsmethode en nadere gegevens staan in bijlage 9). Dit verlies is te wijten aan de enorme verslechtering van de risicokapitaalmarkt in de afgelopen twee jaar en kan nog oplopen, aangezien de markt het ook in 2003 niet goed doet. De omvang van het gerealiseerde resultaat is echter onbekend tot alle investeringen zijn afgesloten. De opbrengst van de gerealiseerde investeringen wordt in de Gemeenschapsbegroting teruggestort.

2.2.6. Rekeningen

Bijlage 8 bevat de financiële staten van de regeling.

2.3. Financiële intermediairs

De meeste risicokapitaalfondsen waarmee het EIF samenwerkt, zijn nationaal of zelfs regionaal gespecialiseerd, al investeren sommige in heel Europa. Ze richten zich vooral op zaai- en startkapitaalinvesteringen in hightechsectoren als informatie- en communicatietechnologie, internet, gezondheidszorg en biowetenschappen. Dit stemt overeen met het investeringsbeleid van de ETF-startersregeling.

Bijlage 1 geeft een korte beschrijving van de risicokapitaalfondsen waarmee het EIF een contract heeft.

2.4. Begunstigde bedrijven

Op 30 september 2002 hadden de risicokapitaalfondsen in 206 bedrijven geïnvesteerd [11] voor in totaal 221,2 miljoen euro, of gemiddeld 1,1 miljoen euro per bedrijf. Dit stemt overeen met de cijfers in het EVCA-jaarboek 2001. Volgens dit jaarboek bedroeg de gemiddelde zaaikapitaalinvestering in 2000 per bedrijf 0,98 miljoen euro en de gemiddelde startkapitaalinvestering 1,52 miljoen euro.

[11] Volgens de verslagen van de fondsen die in het kader van de ETF-startersregeling voor die datum een verslag moesten indienen.

Zoals op de risicokapitaalmarkt gebruikelijk is, nemen de fondsen in de ETF-startersregeling de middelen tijdens hun investeringsperiode op naar gelang van de mogelijkheden voor investeringen in het MKB. De timing hangt af van de marktomstandigheden en het investeringsbeleid van het fonds; soms wordt een reserve voor vervolginvesteringen in veelbelovende bedrijven opzijgezet. Overeenkomstig de marktusance dient een klein deel van de uitbetalingen voor het fondsbeheer en dus niet voor investering in de eindbegunstigden.

Op 30 september 2002 liepen er contracten voor 106 miljoen euro (111 miljoen euro op 31 december 2002), waarvan de fondsen 47,1 miljoen euro (zo'n 40%) in de eindbegunstigden hadden geïnvesteerd. Daar de contracten voor de huidige investeringen in de fondsen tussen 1999 en 2002 zijn ondertekend, lijken de uitbetalingen te verlopen zoals verwacht.

Per land zien de cijfers er als volgt uit:

Tabel 2.2. Begunstigde bedrijven, per land

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(*) VS, Canada, Israël en Zwitserland (punt 2.1).

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 2.8. Investeringen van risicokapitaalfondsen in het MKB, per sector

Van de 206 bedrijven bevinden 166 zich nog in de portefeuille van een risicokapitaalfonds. Er zijn al 40 investeringen gerealiseerd (21 verkocht en 19 afgeschreven). De volgende tabel geeft informatie over deze 40 investeringen:

Tabel 2.3. Gerealiseerde investeringen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De eindwaarde van de gerealiseerde investeringen was gemiddeld tweemaal het geïnvesteerde kapitaal. Deze cijfers zijn veel beter dan die voor de bedrijven die zich nog in portefeuille bevinden (punt 2.2.5).

Het aandeel van de ETF-startersregeling wordt, na aftrek van de beheersvergoeding voor de risicokapitaalfondsen, op de trustrekening van de regeling gestort.

2.5. Werkgelegenheid

Bijlage 2 bevat informatie over de werkgelegenheid.

3. Joint European Venture-programma (JEV)

3.1 Beschrijving van het programma

Het JEV-programma heeft als doel grensoverschrijdende joint ventures tussen MKB-bedrijven in de Europese Economische Ruimte (EER) aan te moedigen [12], zodat ze de interne markt volledig kunnen benutten.

[12] Besluit nr. 72/99 van het Gemengd Comité van de EER van 15 juni 1999.

De bijdrage dient om een deel van de oprichtingskosten van joint ventures te dekken (faciliteit voor voorbereidende werkzaamheden en investering) en bedraagt maximaal 100 000 euro per project. Voor de toekenning ervan gelden de volgende voorwaarden:

* Het eerste deel van de bijdrage (maximaal 50 000 euro) dekt tot 50% van de in aanmerking komende uitgaven; dit zijn uitgaven voor de opzet en oprichting door Europese bedrijven van een transnationale joint venture, bijvoorbeeld voor marktonderzoek, voorbereiding van het rechtskader en bedrijfsplan, milieueffectrapportage en andere essentiële activiteiten om een joint venture op te richten.

* Het tweede deel van de bijdrage dekt maximaal 10% van de totale investering.

Tot de herfst van 2001 ondersteunde JEV ook acties ter promotie van het programma (promotiefaciliteit) tot maximaal 10 000 euro voor promotiemateriaal en 20 000 euro voor evenementen ter bevordering van samenwerking. Het ging om een subsidie van 50% van alle in aanmerking komende kosten. De promotiefaciliteit was bestemd voor financiële intermediairs, Europese, nationale of regionale MKB-verenigingen, kamers van koophandel, Euro Info Centres, bedrijfsinnovatiecentra en alle overige non-profitorganisaties uit de Europese Unie, zoals brancheorganisaties, overheidsdiensten en andere instanties die investeringen promoten die voor het JEV-programma in aanmerking komen. In de herfst van 2001 schorste de Commissie de steun aan de promotiefaciliteit omdat JEV opnieuw werd bekeken en intern werd geëvalueerd.

3.2 Begrotingssituatie

3.2.1. Overzicht

De totale begrotingstoewijzing voor JEV beliep 57 miljoen euro, inclusief een toewijzing van 5 miljoen euro in 1997 voor het JEV-proefproject.

3.2.2. Geografische spreiding

Voor JEV is de spreiding van de begrotingstoewijzingen over de lidstaten niet relevant, daar alle projecten per definitie transnationaal zijn. De geografische spreiding wordt dan ook gepresenteerd als onderdeel van het overzicht van de projecten (punt 3.4).

3.2.3. Vastleggingen

Eind 2002 had de Commissie 14,6 miljoen euro van de beschikbare begrotingsmiddelen vastgelegd voor bedrijven waarvan de aanvraag was goedgekeurd.

3.2.4. Uitbetalingen

Op 31 december 2002 was in totaal 2,0 miljoen euro aan bedrijven uitbetaald.

3.2.5. Rekeningen

Bijlage 8 bevat de financiële staten van het programma.

3.3 Financiële intermediairs

Het JEV-programma wordt uitgevoerd via een netwerk van financiële instellingen. Dit netwerk is opgericht na een oproep tot het indienen van blijken van belangstelling (PB S 42 van 28.2.1998) en telde op 31 december 2002 71 financiële intermediairs (evenveel als het jaar ervoor). Bijlage 4 bevat een volledige lijst van deze financiële intermediairs.

De volgende tabel geeft een overzicht van de financiële intermediairs per land:

Tabel 3.1. Financiële intermediairs, per land

Land // Aantal financiële intermediairs

Oostenrijk // 7

België // 6

Denemarken // 2

Finland // 1

Frankrijk // 7

Duitsland // 10

Griekenland // 2

Ierland // 1

Italië // 19

Luxemburg // 3

Noorwegen // 1

Portugal // 2

Spanje // 8

Zweden // 1

VK // 1

Totaal // 71

Bedrijven die een aanvraag voor JEV willen indienen, richten zich tot een van de financiële intermediairs van het netwerk. De intermediair beoordeelt het voorstel en dient het in bij de diensten van de Commissie, die het aan de criteria toetsen en het effect op de werkgelegenheid nagaan.

Van de 71 financiële intermediairs die nog deel uitmaken van het netwerk heeft ongeveer een derde nooit een aanvraag voor een joint venture ingediend. Meer dan driekwart van de projecten werd begeleid door een kwart van de actieve financiële intermediairs.

3.4 Overzicht van de projecten

Vanaf het begin in 1998 tot 31 december 2002 werden, na een grondige beoordeling door de financiële intermediairs, 273 aanvragen bij de diensten van de Commissie ingediend. Hiervan werden er 200 goedgekeurd (54 voor promotie- en 146 voor voorbereidende en investeringsprojecten). De volgende tabel schetst de ontwikkeling van de projecten:

Tabel 3.2. Stand van de projecten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het eerste jaar van het JEV-programma (1998) hebben de diensten van de Commissie het netwerk van financiële intermediairs opgebouwd en het programma op poten gezet. Eind 1999 waren 104 aanvragen ingediend. In 2000 en 2001 was het aantal aanvragen ongeveer even hoog als het jaar ervoor, minder dan verwacht. In 2002 daalde het aantal aanvragen met bijna de helft.

Tot nu toe is bijna een op de vijf aanvragen door de Commissie geweigerd of door de financiële intermediair ingetrokken. Meestal werden aanvragen geweigerd omdat ze niet aan de criteria voldeden of omdat de voorgestelde investeringen of het aantal potentiële nieuwe banen onvoldoende waren. Als ze werden ingetrokken, lag dit meestal aan de administratieve eisen met betrekking tot de verwerking van de dossiers en de hieruit voortvloeiende vertragingen.

De volgende tabel toont waar de geplande joint ventures zijn gevestigd:

Tabel 3.3. Geplande joint ventures, per land

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De jointventurepartners (inclusief de hoofdpartners) kwamen uit de volgende landen:

Tabel 3.4. Land van de partners in de joint ventures

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De geplande joint ventures bevonden zich in de volgende sectoren:

Tabel 3.5. Geplande joint ventures, per sector

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De volgende tabel geeft de omvang van de bedrijven in de goedgekeurde joint ventures (tot 31 december 2002):

Tabel 3.6. Personeelsbestand van de jointventurepartners (inclusief hoofdpartners)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Van de 314 partners had 53% minder dan 10 werknemers en 35% 10-49 werknemers.

3.5 Werkgelegenheid

Uit de 88 door het MKB geretourneerde vragenlijsten ter evaluatie van het groei- en werkgelegenheidsinitiatief blijkt dat tot dusver slechts 31 joint ventures zijn opgericht en het aantal nieuwe banen teleurstellend is. Hoewel de eerste indruk positief was, waren eind 2002 slechts tien aanvragen voor investeringssteun in de nieuwe joint ventures ontvangen.

Uit de antwoorden van de bedrijven blijkt dat deze 31 joint ventures voor 252 nieuwe banen hebben gezorgd. De respondenten verwachten dat de werkgelegenheid in deze joint ventures over vijf jaar tot 787 zal stijgen. Dit kan echter een overschatting zijn: veel projecten creëerden immers aanzienlijk minder banen dan bij de aanvraag was gepland. Anderzijds weerspiegelen de banencijfers in de aanvragen alleen de huidige situatie en is de oprichting van en investering in een joint venture vaak een langetermijnproject, zodat er misschien meer banen bijkomen naarmate het bedrijf groeit.

Verreweg de meeste joint ventures die tot dusver verslag hebben uitgebracht, hebben geen investeringssteun aangevraagd. De procedure wordt algemeen te lang en omslachtig bevonden en de joint ventures hebben daarnaast slechts beperkt in vaste activa geïnvesteerd, zodat de 10% steun niet opweegt tegen de administratieve inspanningen. Er kan redelijkerwijs worden aangenomen dat er ook banen zijn gecreëerd in joint ventures die geen investeringssteun hebben aangevraagd, maar gezien de beschikbare cijfers voor de vier ingediende aanvragen zijn de aantallen waarschijnlijk vrij beperkt. Het werkelijke aantal nieuwe banen zal pas bekend zijn als de eerste verslagen van de joint ventures worden ontvangen (de joint ventures zijn verplicht vijf jaar lang informatie te verstrekken).

3.6 Gebruik van JEV

De marktvraag naar JEV was veel geringer dan verwacht. Het programma is gedeeltelijk op verzoek van MKB-organisaties opgezet als aanvulling op de (toenmalige) jointventureprogramma's ECIP (European Community Investment Partners) en JOP (Phare/Tacis), die respectievelijk op Azië, Latijns-Amerika, het Middellandse-Zeegebied en Zuid-Afrika en op Midden- en Oost-Europa en de voormalige Sovjet-Unie waren gericht. ECIP werd eind 1999 beëindigd en JOP in 2000. Een van de gevolgen hiervan was dat sommige financiële intermediairs die hun MKB-klanten ECIP, JOP en JEV aanboden, hun activiteiten terugschroefden of beëindigden, aangezien JEV alleen hun te weinig projecten opleverde om er speciaal personeel voor in te zetten. Vele financiële intermediairs vonden de vergoeding voor het indienen van de dossiers onvoldoende vergeleken met de administratieve verplichtingen die ze bij de ondertekening van de raamovereenkomst met de Commissie op zich hadden genomen.

Hoewel het idee achter JEV goed leek, heeft de praktijk uitgewezen dat er bij het MKB vrij weinig belangstelling was voor steun bij de oprichting van transnationale joint ventures in de EU. Bedrijven die in andere lidstaten investeerden, richtten vaak liever een dochteronderneming dan een joint venture op of werkten samen in lossere verbanden die hen niet verplichtten een nieuwe rechtspersoon op te richten.

Het gebruik van het programma kan ook te lijden hebben gehad van de grondige controle van de verwerking van de aanvragen die nodig was om een goed financieel beheer te garanderen en de kans op onregelmatigheden zoveel mogelijk te beperken. Daardoor duurde de verwerking langer dan verwacht en leek het programma onder bureaucratische traagheid te lijden. Anderzijds waren er geen bevestigde gevallen van fraude.

4. MKB-garantiefaciliteit

4.1. Beschrijving van de faciliteit

De MKB-garantiefaciliteit heeft als doel de werkgelegenheid te bevorderen en ondersteunt daartoe investeringen van tot het MKB behorende bedrijven in de EU door de toegang tot leningfinanciering te verruimen. Dit wordt bereikt door de capaciteit van de garantiestelsels in de lidstaten te vergroten en betreft zowel nieuwe als bestaande portefeuilles. De faciliteit zorgt voor een groter garantievolume van de bestaande garantieproducten van de financiële intermediairs (FI's), toegang voor meer kleine bedrijven tot leningen voor allerlei investeringen en garanties voor riskantere leningen. De faciliteit dekt tot een vooraf bepaald bedrag een deel van de verliezen op de garanties en wordt op trustbasis beheerd door het Europees Investeringsfonds (EIF). Dit beheert de contacten met de financiële instellingen die zich bij de faciliteit willen aansluiten, evalueert de aanvragen en dient de geselecteerde voorstellen ter goedkeuring bij de diensten van de Commissie in. In het kader van de samenwerking met de lidstaten heeft het EIF contact opgenomen met de nationale autoriteiten.

De MKB-garantiefaciliteit dient vooral voor bedrijven met minder dan honderd werknemers. De FI's kunnen striktere criteria toepassen naar gelang van hun specifieke garantie- of leningproducten. In elk geval zijn de geselecteerde FI's volledig bevoegd voor de goedkeuring van de begunstigde bedrijven.

4.2. Begrotingssituatie

4.2.1. Overzicht

Op 31 december 2002 bedroegen de begrotingskredieten van de MKB-garantiefaciliteit 198,56 miljoen euro. Bovendien wordt de rente op de trustrekening overeenkomstig Besluit 98/347/EG van de Raad, bijlage III, punt 7, aan de middelen van de faciliteit toegevoegd. De totale begroting moet alle kosten van de faciliteit dekken, inclusief verliezen op de garanties en andere in aanmerking komende kosten of uitgaven voor de faciliteit. De volgende tabel toont de begrotingsmiddelen, relevante inkomsten en uitgaven:

Tabel 4.1. Begrotingsgegevens, 31 december 2002

// (miljoen euro)

Middelen //

Begrotingskredieten // 198,56

Rente en overige inkomsten // 8,98

Totaal // 207,54

Aanwending //

EIF-vastleggingen voor FI's (goedgekeurd door de Commissie) // 188,87

Maximale EIF-vergoeding [13] en overige uitgaven // 18,37

[13] Maximale beheersvergoeding voor het EIF voor de volledige faciliteitperiode tot 28 mei 2012.

In de Gemeenschapsbegroting terug te storten // 0,30

Totaal // 207,54

4.2.2. Geografische spreiding

De termijn voor vastleggingen in het kader van de faciliteit liep op 28 mei 2002 af. Eind 2002 had de Commissie voor 188,87 miljoen euro aan vastleggingen goedgekeurd, waarvoor het EIF voor 186,95 miljoen euro aan garantiecontracten had getekend. De door de Commissie goedgekeurde vastleggingen waren als volgt gespreid:

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 4.1. Garantievastleggingen voor financiële intermediairs, per land, eind 2002

4.2.3. Vastleggingen

De volgende grafiek toont de EIF-vastleggingen voor FI's per kwartaal:

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 4.2. EIF-vastleggingen voor financiële intermediairs, per kwartaal

De onderstaande grafiek toont de ontwikkeling van de garantievastleggingen van het EIF (188,87 miljoen euro op 31 december 2002), de totale beschikbare middelen (op 31 december 2002 207,54 miljoen euro min 18,37 miljoen euro voor de beheerskosten van het EIF [14] en andere in aanmerking komende uitgaven) en de benutting van de begrotingsmiddelen door de FI's. Op 31 december 2002 was de benuttingsgraad gemiddeld 82,45%. Daar de beschikbaarheidsperiode voor sommige FI's pas op 31 december 2003 eindigt, stijgt dit cijfer waarschijnlijk nog.

[14] Maximale beheersvergoeding voor het EIF voor de volledige faciliteitperiode tot 28 mei 2012.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 4.3. Cumulatieve ontwikkeling van de operaties

Garantieregelingen hebben doorgaans een groot hefboomeffect. Op 31 december 2002 had de faciliteit voor in totaal 9,02 miljard euro aan leningen aan het MKB gegarandeerd en hadden de FI's 155,7 miljoen euro aan begrotingsmiddelen gebruikt, zodat het hefboomeffect 58 bedroeg.

De volgende grafiek toont de ontwikkeling van de leningen aan het MKB en de corresponderende investeringen (volgens opgave van de begunstigde bedrijven):

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 4.4. Leningen aan het MKB en corresponderende investeringen

Het EIF heeft in 2002 geen contracten met nieuwe intermediairs gesloten. Wel zijn negen bestaande contracten gewijzigd.

4.2.4. Uitbetalingen voor verliezen

Het EIF-aandeel in de achterstallige leningen bedroeg in 2002 in totaal 18,4 miljoen euro (7,2 miljoen euro in 2001 en 0,4 miljoen euro in 2000), of 9,7% van de EIF-vastleggingen van 188,87 miljoen euro.

Ingevolge het verzoek in het eindverslag van Philip Bushill-Matthews, rapporteur van de commissie Werkgelegenheid en sociale zaken van het Europees Parlement (A5-0304/2002, ingediend in september 2002), bevat bijlage 7 nadere informatie over de wanbetalingen tot 30 september 2002.

4.2.5. Rekeningen

Bijlage 8 bevat de financiële staten van de faciliteit.

4.3. Financiële intermediairs

4.3.1. Overzicht

Het EIF heeft een contract met 23 FI's in twaalf van de vijftien lidstaten. Ondanks aanzienlijke inspanningen van het EIF toonden potentiële FI's in Griekenland, Ierland en Luxemburg geen interesse.

De periode waarin voor de faciliteit Gemeenschapsmiddelen uit de begroting voor het groei- en werkgelegenheidsinitiatief konden worden vastgelegd, eindigde op 28 mei 2002. Het hele beschikbare bedrag is voor FI's vastgelegd.

Alle vastleggingen vanaf 29 mei 2002 gebeuren in het kader van het meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap (2001-2005). In december 2001 sloten de Commissie en het EIF een gewijzigde trust- en beheersovereenkomst, waarbij de faciliteit naar nieuwe producten en landen is uitgebreid. In het kader van het meerjarenprogramma zijn tot dusver tien nieuwe contracten gesloten. Hierover wordt afzonderlijk verslag uitgebracht.

De FI's hebben gemiddeld 82,45% van de beschikbare middelen voor het groei- en werkgelegenheidsinitiatief gebruikt.

De onderstaande grafiek toont per land de benuttingsgraad [15] voor de EIF-vastleggingen op 31 december 2002.

[15] Zijnde de verhouding tussen het totaal van de garanties in de MKB-garantiefaciliteitportefeuille van elke FI en het contractuele maximale volume van de garantieportefeuille voor die FI.

In de grafiek is rekening gehouden met de achtereenvolgende wijzigingen van de contracten. De onderstaande beschrijving per land geeft meer informatie. Bijlage 5 bevat een beschrijving van de FI's en hun in het kader van de MKB-garantiefaciliteit gegarandeerde financieringsproducten.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 4.5. Benuttingsgraad, per land

4.3.2. Landen

Oostenrijk

Bürges biedt twee door de faciliteit gedekte garantieproducten aan:

- Jungunternehmer-Förderungsaktion voor starters en eigendomsoverdrachten;

- Unternehmensdynamik voor innoverende bedrijven.

Wegens de grote vraag van het MKB is het contract tussen het EIF en Bürges in 2000 en 2001 verlengd, waarbij de portefeuillevolumes werden vergroot en de beschikbaarheidsperiode tot 31 december 2002 werd verlengd. Eind 2002 was de benuttingsgraad 96,6% en waren de middelen voor het programma Unternehmensdynamik volledig aangewend.

België

De faciliteit steunt twee leningprogramma's voor starters van het Participatiefonds. Het gebruik van deze programma's is in het kader van de faciliteit snel toegenomen. Het contract werd daarom in juni 2002 gewijzigd; de volumes werden vergroot en de beschikbaarheidsperiode werd verlengd tot 31 december 2003. In het vierde kwartaal van 2002 bedroeg de benuttingsgraad 58,8%.

Denemarken

Vækstfonden biedt twee leninggarantieprogramma's aan die speciaal voor de faciliteit zijn opgezet: een voor innovatieve bedrijven met groeipotentieel ter ondersteuning van de werkgelegenheid en een tweede ter ondersteuning van de werving van personeel met verminderde productiviteit (personen met een sociale of lichamelijke handicap).

In december 2002 bereikte de benuttingsgraad 70,7%. De beschikbaarheidsperiode voor de intermediair eindigde op 31 december 2002. Het EIF heeft in het kader van de deelfaciliteit voor leninggaranties van het meerjarenprogramma een nieuwe overeenkomst gesloten om de steun aan het Deense MKB voort te zetten.

Finland

Door de grote marketinginspanningen van Finnvera is de vraag naar de faciliteit in 2002 sterk gestegen. Eind 2002 was de benuttingsgraad 99,6%. In oktober 2002 is in het kader van de deelfaciliteit voor leninggaranties van het meerjarenprogramma een nieuw contract voor steun aan het MKB getekend.

Frankrijk

SIAGI biedt garanties aan microbedrijven, doorgaans ambachts- of detailhandelsbedrijven. De benuttingsgraad blijft beneden de verwachtingen (5,9% op 31 december 2002, aan het eind van de beschikbaarheidsperiode). Dit komt vooral door de moeilijkheden die SIAGI bij de promotie van de garantieactiviteiten bij de grote Franse banken kende. Voor Sofaris was de benuttingsgraad eind 2002 100%.

Duitsland

Wegens de grote vraag naar het Startgeld-programma voor de oprichting van microbedrijven werd het contract met DtA in mei 2002 gewijzigd, het portefeuillevolume vergroot en de beschikbaarheidsperiode tot 31 december 2003 verlengd. De benuttingsgraad was eind 2002 82,1%.

Voor het "KfW-Mittelstandsprogramm - Beschäftigung und Qualifizierung" was de benuttingsgraad eind 2002 70,8%. De beschikbaarheidsperiode voor de FI eindigde op 31 december 2002. KfW heeft het programma na die datum niet voortgezet.

Beide FI's zijn in 2003 gefuseerd.

Italië

Het EIF heeft contracten met tien FI's, waarvan negen regionaal actief zijn en een nationaal. In de eerste helft van 2002 heeft het EIF vier operaties met Italiaanse FI's gewijzigd. De prestaties van de FI's in het kader van de faciliteit beantwoorden aan de verwachtingen en de benuttingsgraad was met 80,8% eind 2002 zeer goed.

Nederland

Het contract met het BBMKB werd in juni 2002 gewijzigd wegens het succes van de faciliteit in Nederland. De portefeuillevolumes werden vergroot en de beschikbaarheidsperiode tot 31 december 2003 verlengd. Op 31 december 2002 was de benuttingsgraad al 81,1%.

Portugal

SPGM wilde ter ondersteuning van het onderlinge garantiestelsel in Portugal een nationaal garantiefonds oprichten en beheren, maar wegens vertraging bij de wijziging van de nationale wetgeving werd de oprichting van de garantievennootschappen met meer dan een jaar uitgesteld. Het contract is daarom met een jaar verlengd zonder aanpassing van de volumes. Op 31 december 2002 was de benuttingsgraad 37%.

Spanje

CERSA biedt tegengaranties aan regionale fondsen voor onderlinge garantie, en voor leningen van het ministerie voor Wetenschap en Technologie. In juni 2002 werd het contract met CERSA voor de tweede keer gewijzigd wegens de hoge benuttingsgraad en de grote vraag vanuit het MKB. De beschikbaarheidsperiode werd verlengd tot 31 december 2003 en het portefeuillevolume vergroot. Eind 2002 was de benuttingsgraad 77,6%.

Zweden

ALMI is een ontwikkelingsinstelling die leningen verstrekt aan bedrijven met groei- en banenpotentieel die wegens de grote risico's niet van handelsbanken kunnen lenen. Het volume van ALMI's portefeuille werd in mei 2002 aan de marktvraag aangepast en de beschikbaarheidsperiode werd verlengd tot 31 december 2002. De benuttingsgraad was eind 2002 97,8%. Met het oog op de grote vraag en de continuïteit van de ondersteuning werd op 21 november 2002 een contract in het kader van de deelfaciliteit leninggaranties van het meerjarenprogramma ondertekend.

VK

The Prince's Trust ondersteunt benadeelde jongeren die een bedrijf willen oprichten maar geen toegang hebben tot bankfinanciering.

Het is de enige organisatie die in het hele VK jongeren tussen 18 en 30 jaar microleningen (met begeleiding) aanbiedt.

In december 2002 was de benuttingsgraad 74,1%. Dat The Prince's Trust aan het eind van het jaar niet alle middelen benutte, lag vooral aan een economisch klimaat waarin het steeds moeilijker werd geschikte jonge ondernemers te vinden.

4.4. Begunstigde bedrijven

Eind 2002 hadden 125 164 bedrijven van de faciliteit gebruik gemaakt, tegen 112 581 op 30 juni 2002 en 92 408 op 31 december 2001. De volgende tabel geeft de aantallen per land en de gemiddelde geleende bedragen (meest recente beschikbare gegevens):

Tabel 4.2. Begunstigde bedrijven, per land

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

*) SPGM zet in Portugal momenteel een stelsel voor onderlinge garantie op. Daar de garantiefondsen nog niet operationeel zijn, verleent SPGM de bedrijven garanties in het kader van haar normale activiteiten. De gemiddelde lening is hoog omdat deze intermediair tot 1,25 miljoen euro per MKB-lening garandeert en zo'n 40% van de begunstigden tot het middenbedrijf behoren en grotere leningen nodig hebben.

Van de begunstigde bedrijven had 93% ten hoogste tien werknemers. Deze verhouding kan worden vergeleken met die in de EU in het algemeen: volgens de Europese Waarnemingspost voor het MKB bestond het MKB in 2002 uit 93% microbedrijven (0-9 werknemers), 6% kleine bedrijven (10-49) en minder dan 1% middelgrote bedrijven (50-249). Het is duidelijk dat de MKB-garantiefaciliteit op de doelpopulatie van het Handvest voor kleine bedrijven van de EU is gericht.

De volgende tabel geeft een overzicht per land van het personeelsbestand van de bedrijven bij de sluiting van de leningovereenkomst:

Tabel 4.3. Begunstigde bedrijven, naar aantal werknemers, 30 juni 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Uit deze tabel blijkt dat de MKB-garantiefaciliteit vooral starters en jonge bedrijven steunt. Van de begunstigde bedrijven heeft 93% ten hoogste tien werknemers. Voor bedrijven waarvoor geen aantal werknemers werd opgegeven, werd verondersteld dat er één werknemer werkte.

Tabel 4.4. Begunstigde bedrijven, naar oprichtingsjaar, 30 juni 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

*) De gegevens hebben vooral betrekking op Sofaris. Sofaris verleent ongeveer 52% van de garanties in het kader van zijn startersprogramma. Onder de 24 721 bedrijven waarvan het oprichtingsjaar niet bekend is, bevinden zich dus een aantal starters.

Doel van de financiering

De volgende tabel toont het hoofddoel van de in het kader van de faciliteit gegarandeerde MKB-leningen:

Tabel 4.5. Doel van de financiering (procent), 30 juni 2002

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De tabel is gebaseerd op 80 678 gevallen waarvoor de volledige opsplitsing van de investeringen bekend was.

Sectoren

De volgende grafiek toont de voornaamste sectoren waartoe de begunstigde bedrijven behoren:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Figuur 4.6. Begunstigde bedrijven, per sector, 30 juni 2002

4.5. Werkgelegenheid

De 112 581 bedrijven die van de MKB-garantiefaciliteit gebruik hebben gemaakt, hebben verklaard dat ze op 30 juni 2002 464 839 werknemers in dienst hadden. Ze verwachten binnen een jaar 59 477 en daarna nog eens 38 961 banen te creëren. In totaal zouden er in twee jaar dus zo'n 98 438 banen bijkomen. Dit is veel, aangezien het in ongeveer 85% van de gevallen om zeer kleine bedrijven met ten hoogste 5 werknemers gaat.

Bijlage 6 bevat nadere informatie over het aantal nieuwe banen.

5. Conclusies

5.1. Groei- en werkgelegenheidsinitiatief

2002 was een moeilijk jaar voor de Europese risicokapitaalsector. De verzamelde middelen (19,4 miljard euro) daalden met 49,2% ten opzichte van 2001 (38,2 miljard euro). [16] Hiermee rekening gehouden is de vooruitgang bij de uitvoering van de ETF-startersregeling in het verslagjaar tevredenstellend en een blijk van de complementaire functie van de regeling ter compensatie van het relatieve gebrek aan particuliere financiering.

[16] Gegevens van de EVCA.

Het verslechterende economische klimaat kan het verwachte rendement van de risicokapitaalfondsen aanzienlijk drukken.

De MKB-garantiefaciliteit bleek in 2002 zeer geschikt om het MKB te ondersteunen. In een verslechterend en instabiel economisch klimaat steunden de deelnemende banken en andere garantie-instellingen op de faciliteit als extra zekerheid voor de financiering van het MKB, waardoor banenscheppingsmogelijkheden werden behouden die anders onder een gebrek aan financiering hadden kunnen lijden. Het EIF verleende de deelnemende financiële intermediairs 14,2% meer garanties dan in 2001.

De marktvraag naar JEV lag ver beneden de verwachtingen. Zoals vorig jaar al is gemeld, was de banenschepping miniem en had het programma een zeer laag rendement. De diensten van de Commissie hebben een evaluatie van de diverse financiële instrumenten uitgevoerd. De Commissie zal deze evaluatie presenteren in een afzonderlijk document dat een voorstel voor het toekomstige JEV zal bevatten.

5.2. Meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap

Op 20 december 2000 heeft de Raad [17] de financiële instrumenten van het groei- en werkgelegenheidsinitiatief verruimd op basis van een nieuwe rechtsgrond, het meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap, met name voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) (2001-2005). Er werden wijzigingen en een verlenging van de ETF-startersregeling en de MKB-garantiefaciliteit voorgesteld en ook werd een nieuw instrument, de startkapitaalactie, ingevoerd. De drie instrumenten worden door het EIF beheerd en zijn erop gericht een duidelijk marktfalen te verhelpen door de toegang van het MKB tot financiering te verbeteren.

[17] Bij Beschikking 2000/819/EG.

Het voorstel van de Commissie over de uitvoering van deze maatregelen heeft op 4 oktober 2001 een gunstig advies van het Comité van beheer van het ondernemingenprogramma gekregen, zoals vereist in artikel 3 van de beschikking.

Op 10 december 2001 keurde de Commissie Besluit C(2001) 3973 over de uitvoering van de financiële instrumenten van het meerjarenprogramma goed. Vervolgens sloot ze met het EIF op 18 december 2001 de trust- en beheersovereenkomsten voor de ETF-startersregeling, de MKB-garantiefaciliteit en de startkapitaalactie.

In het meerjarenprogramma is de ETF-startersregeling aangepast om de oprichting en financiering van MKB-bedrijven in de startfase te ondersteunen door te investeren in gespecialiseerde risicokapitaalfondsen en starterscentra.

Aan de MKB-garantiefaciliteit werden drie elementen toegevoegd om de reeks beschikbare garantie-instrumenten uit te breiden voor:

- microkrediet;

- participaties;

- leningen voor IT-apparatuur, software en internet- en e-handelopleiding.

De startkapitaalactie dient ter ondersteuning van zaaikapitaalfondsen, starterscentra of soortgelijke organisaties waarin het EIF participeert. De steun is gericht op de werving op lange termijn van meer investeringsbeheerders om zo de risicokapitaalsector ruimere mogelijkheden te bieden om in zaaikapitaal te investeren.

In mei 2002 werden de eerste bedragen uit de begroting van het meerjarenprogramma vastgelegd, zodat de overgang van het groei- en werkgelegenheidsinitiatief vlot verliep. De formaliteiten voor de deelname van de kandidaat-lidstaten aan de financiële instrumenten zijn in 2002 grotendeels afgerond. De formele uitvoeringsnota voor de kandidaat-lidstaten werd op 25 februari 2003 gepubliceerd. Over de MKB-garantiefaciliteit, de ETF-startersregeling en JEV wordt in het kader van het meerjarenprogramma verslag uitgebracht.