NL Publicatieblad van de Europese Unie C 358/2

Dertiende voortgangsverslag betreffende de uitvoering van de strategie van de EU ter bestrijding van de illegale accumulatie van en handel in handvuurwapens en lichte wapens (SALW) en munitie daarvoor (2012/I)

2012/C 358/02

I. INLEIDING

Dit dertiende voortgangsverslag over de uitvoering van de SALW-strategie gaat over de EU-activiteiten in de eerste helft van 2012 (tot 1 juli 2012). Het is geredigeerd door de afdeling van de EDEO die bevoegd is voor massavernietigingswapens, conventionele wapens en ruimtevaart, veiligheidsbeleid en conflictpreventie, in samenwerking met andere bevoegde diensten van de EDEO en de Europese Commissie. Tijdens de verslagperiode is de EU de problematiek van handvuurwapens en lichte wapens (SALW) aan de orde blijven stellen in alle multilaterale fora en in haar politieke dialoog met derde landen in de desbetreffende internationale context, zoals het actieprogramma van de Verenigde Naties ter voorkoming, bestrijding en uitbanning van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens in al zijn aspecten. In het bijzonder heeft de EU ten volle bijgedragen aan de voorbereiding van de Toetsingsconferentie 2012 over dat actieprogramma. De afgelopen periode is de EU doorgegaan met de uitvoering van verscheidene projecten in verband met het voorkomen van de illegale handel in en de buitensporige accumulatie van SALW, en is zij begonnen met het opzetten van nieuwe initiatieven die de komende maanden nader uitgewerkt moeten worden.

II. UITVOERING VAN HET ACTIEPLAN VAN DE SALW-STRATEGIE VAN DE UNIE

II.1. Een daadwerkelijke multilaterale benadering om universele, regionale en nationale mechanismen te ontwikkelen tegen de levering en de destabiliserende verspreiding van SALW en munitie daarvoor

a) Uitvoering van het actieprogramma van de Verenigde Naties van 2001 ter voorkoming, bestrijding en uitbanning van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens in al zijn aspecten

De EU heeft een actieve rol gespeeld in het comité dat van 19 tot en met 23 maart 2012 in New York is bijeengekomen ter voorbereiding van de toetsingsconferentie van de Verenigde Naties over de uitvoering van het actieprogramma ter voorkoming, bestrijding en uitbanning van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens in al zijn aspecten.

De Unie heeft voorts een werkdocument ingediend over de thema's die zij op de conferentie (van 27 augustus tot en met 7 september 2012) bij voorkeur behandeld wenst te zien; een herziene versie ervan is vervolgens aan de conferentie zelf voorgelegd (zie http://www.poa-iss.org/RevCon2/documents/).

Het voorbereidingscomité heeft alle procedurebesluiten met het oog op de conferentie kunnen nemen; met name werd het reglement van orde overgenomen dat op de toetsingsconferentie van 2006 was toegepast. In het comité is voorts planmatig en constructief van gedachten gewisseld over alle onderdelen van het actieprogramma. De week werd afgesloten met een discussie over de status van een kernpuntennota van de voorzitter, ambassadeur Joy Ogwu van Nigeria, die de neerslag moest vormen van de verschillende standpunten en waaruit thema's konden worden gekozen voor verdere besprekingen voorafgaand aan en tijdens de toetsingsconferentie. De meerderheid van de landen en ook de Unie steunden het voorstel van de voorzitter om het document bij het verslag van het voorbereidingscomité te voegen. Op sterk aandringen van een minderheid echter werd uiteindelijk besloten het stuk als gewoon zittingsdocument in te dienen.

Tijdens de toetsingsprocedure bleef de Unie actief deelnemen aan het informele overleg ter voorbereiding van de conferentie, met het oog waarop door de conferentievoorzitter vier ontwerpen voor een mogelijke verklaring, twee plannen voor de implementatie, in de periode 2012-2018, van respectievelijk het VN-actieprogramma en het internationaal traceringsinstrument, alsook een vergaderrooster voor 2012-2018 werden ingediend.

In het kader van Besluit 2011/428/GBVB van de Raad van 18 juli 2011 betreffende de ondersteuning van de werkzaamheden van het VN-Bureau voor ontwapeningszaken ter uitvoering van het VN-actieprogramma, hebben regionale seminars met het oog op een vlottere uitvoering van dit programma plaatsgevonden in Bali, Kingston and Nairobi, waar regio's individueel assistentie hebben gekregen bij de voorbereiding van de toetsingsconferentie. Meer informatie over het resultaat is te vinden op http://www.poa-iss.org/RevCon2 Na de toetsingsconferentie zal een apart seminar worden belegd in Caïro.

b) Wapenhandelsverdrag

De EU is het Wapenhandelsverdrag (WHV) als een hoge prioriteit blijven beschouwen; zij heeft actief deelgenomen aan de meest recente vergadering van het voorbereidende comité ter zake (New York, 13-17 februari 2012), waarin overeenstemming is bereikt over de aanbeveling en over een ontwerpreglement van orde voor de VN-conferentie die opdracht heeft gekregen over het WHV te onderhandelen (New York, 2-27 juli 2012). De EU heeft verder gecoördineerd met het oog op de bepaling van haar onderhandelingsstandpunt voor de VN-conferentie in juli 2012. Met derde landen is overleg gevoerd om een breed draagvlak te zoeken voor een WHV.

In de tweede helft van 2011 is de uitvoering voltooid van Besluit 2010/336/GBVB van de Raad ter bevordering onder derde landen van het proces dat moet leiden tot een Wapenhandelsverdrag. De laatste drie regionale regionale seminars in het kader van het Raadsbesluit werden georganiseerd voor oostelijk en zuidelijk Afrika (februari 2012 in Kenia), het Midden-Oosten (maart 2012 in Libanon), en Europa in ruimere zin (april 2012 in Servië). In de seminars stonden de politieke aspecten van het WHV en de technische kenmerken van de controle op de uitvoer van conventionele wapens centraal. In het kader van de uitvoering van het Raadsbesluit is aan verscheidene onderzoeksinstituten gevraagd onderzoeksverslagen te schrijven over rapportage, implementatie, en het toepassingsgebied van een WHV.

c) Uitvoering van het Protocol tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens bij het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad (UNTOC)

Na enige vertraging is met behulp van het stabiliteitsinstrument de uitvoering van een nieuw project aangevat: beoogd wordt transnationale illegale vuurwapenhandel te voorkomen en te bestrijden, door te werken aan de ratificatie en uitvoering van het Protocol tegen de illegale vervaardiging van en handel in vuurwapens, hun onderdelen, componenten en munitie, tot aanvulling van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad. Dit project houdt ook capaciteitsopbouw in ter ondersteuning van rechtshandhavingsinstanties en maatschappelijke organisaties in Latijns-Amerika, het Caribisch gebied en West-Afrika. Het project wordt uitgevoerd door het Bureau van de Verenigde Naties voor drugs- en misdaadbestrijding (UNODC).

De EU verleent Interpol in het kader van het stabiliteitsinstrument tevens financiële bijstand voor het opzetten van een databank met gegevens over verloren/gestolen wapens (iARMS). De databank moet een instrument worden voor het traceren en opsporen van illegale wapens en wapenstromen met het I24/7-systeem van Interpol.

In de uitrolfase ligt het accent op dezelfde regio's als in het UNODC-project plus enkele Europese landen, en wordt gestreefd naar beter regionale en transregionale informatie-uitwisseling en naar synergie bij capaciteitsopbouw. Op basis van de resultaten van fase I van iARMS werd halverwege het jaar begonnen aan de bespreking van fase II van de steunverlening; het is de bedoeling dat vóór eind 2012 een nieuwe overeenkomst wordt ondertekend. In de voorgestelde fase II zouden stappen worden gezet naar het langetermijndoel alle 190 lidstaten van Interpol met de database te verbinden.

De EU heeft intern voorts meer inspanningen geleverd met het oog op algehele naleving van het Vuurwapenprotocol. Met het oog op de omzetting van de bepalingen van het protocol en ter bestrijding van het verhandelen van vuurwapens binnen de Unie, heeft zij al Richtlijn 2008/51/EG (tot wijziging van Richtlijn 91/477/EEG van de Raad) vastgesteld. Bij de richtlijn van 2008 zijn voorschriften vastgesteld inzake de controle door de lidstaten op het verwerven en bezitten van vuurwapens en het overbrengen ervan naar een andere lidstaat van de Unie.

Verordening (EU) nr. 258/2012, die in maart is vastgesteld, betreft de handel met en het overbrengen naar landen buiten de EU, en geeft uitvoering aan het bepaalde in artikel 10 van het Vuurwapenprotocol, namelijk de „Algemene vereisten voor vergunning- of autorisatiestelsels met betrekking tot uitvoer, invoer en doorvoer”. Zij is van toepassing op vuurwapens voor civiel gebruik, inclusief onderdelen, essentiële componenten en munitie. Militaire wapens vallen buiten de verordening.

Na de goedkeuring door het Europees Parlement in oktober, heeft de Raad het door de Commissie in mei 2010 ingediende verordeningsvoorstel (IP/10/635 en MEMO/10/225) aangenomen, en ligt de weg nu open voor de definitieve bekrachtiging van het Vuurwapenprotocol door de Unie, wanneer de verordening, 120 dagen na de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie, in werking treedt.

De nieuwe wetgeving brengt verbetering in het traceren en controleren van de invoer en de uitvoer van civiele vuurwapens in en uit de EU (op vuurwapens bedoeld voor militaire doeleinden zijn andere regels van toepassing). De EU-wetgeving wordt erdoor in overeenstemming gebracht met het VN-vuurwapenprotocol, zodat er geen belemmering meer is voor de ratificatie daarvan door de EU; die ratificatie laat al sinds 2002 op zich wachten, maar binnenkort zal de Commissie aan de voorbereiding ervan beginnen.

Om onnodige administratieve rompslomp te vermijden, voorziet de verordening in vereenvoudigde procedures voor de tijdelijke uitvoer, invoer en doorvoer van kleine hoeveelheden vuurwapens voor „verifieerbare legale doeleinden”, waaronder recreatie, reparatie en tentoonstellingen.

d) Uitvoercontrole

In het kader van Besluit 2009/1012/GBVB van de Raad inzake steun voor EU-activiteiten ter bevordering van Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB inzake controle op de uitvoer van conventionele wapens werd in januari 2012 in de Tsjechische Republiek het laatste (van vier) studiebezoeken van uitvoercontrolebeambten uit Montenegro, Kroatië en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië georganiseerd, waarmee de uitvoering van Besluit 2009/1012/GBVB was voltooid.

In het kader van verdere EU-bijstand op het vlak van wapenuitvoercontrole wordt in de bevoegde Raadsinstantie gewerkt aan de beoordeling van de uitvoering van Raadsbesluit 2009/1012/GBVB en aan het uitzetten van de verder te volgen koers. De Groep COARM is tevens begonnen met de evaluatie van Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB inzake controle op de uitvoer van conventionele wapens, welke evaluatie drie jaar na de vaststelling van dat Gemeenschappelijk Standpunt moet plaatsvinden.

e) Illegale handel in SALW door de lucht

In het kader van Besluit 2010/765/GBVB van de Raad ter bestrijding van de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens door de lucht, dat de verbetering beoogt van instrumenten en technieken waarover internationale en nationale actoren beschikken voor een doeltreffende en gerichte controle van verdachte vliegtuigen die vermoedelijk betrokken zijn bij illegale handel in SALW, is de uitvoering van het project van het Internationaal Instituut voor Vredesonderzoek van Stockholm (Sipri) voortgezet.

Op 1 en 2 maart 2012 is in Kiev een deskundigenseminar gehouden voor nationale en internationale beambten die verantwoordelijk zijn voor onderzoek naar wapenhandel alsmede voor burgerluchtvaart, uitvoercontrole en vredeshandhaving. Dat seminar handelde met name over risicobeoordelingstechnieken, informatiedeling en informele netwerken voor het opbouwen van capaciteit voor een beter toezicht op verdachte vrachtvliegtuigen en entiteiten die daarbij een rol spelen.

Het volgende deskundigenseminar vindt op 28 en 29 augustus 2012 plaats bij de Verenigde Naties in New York. Tijdens briefings en voorlichtingsactiviteiten die samen met de VN en de OVSE zijn gehouden, is een handleiding voor het herkennen van vliegtuigen gepubliceerd en verspreid. De software en de gegevensbestanden zijn geactualiseerd om een beeld te vormen van de dreiging als gevolg van de groeiende conflictsituaties in Sudan en Syrië.

II.2. SALW in het kader van de politieke dialoog met derde landen en samenwerking met regionale organisaties, SALW-clausules

a) SALW-kwesties zijn op de agenda gezet van enkele van de geregelde EU-bijeenkomsten in het kader van de politieke dialoog met derde landen en opgenomen in de samenwerking met regionale organisaties. Met name is de kwestie van de grootschalige verspreiding van SALW in Libië besproken in een aantal vergaderingen op verschillende niveaus, en de EU bleef zich beraden op verschillende mogelijkheden om de lopende inspanningen in dit verband te ondersteunen.

b) Overeenkomstig de in december 2008 aangenomen conclusies van de Raad over de opneming van een SALW-artikel in overeenkomsten tussen de EU en derde landen wordt momenteel met Afghanistan, Australië, Brunei, Canada, Kazachstan, Maleisië, Mercosur en Singapore onderhandeld over de opname van SALW-aspecten in hun overeenkomsten met de EU.

II.3. Specifieke projectsteun van de EU voor derde landen en regionale organisaties

a) Westelijke Balkanlanden

I. De EU is steun blijven verlenen aan de demilitariseringsinspanningen op het gebied van SALW, in het bijzonder door middel van de uitvoering van het op 11 maart 2010 vastgestelde Besluit 2010/179/GBVB van de Raad ter ondersteuning van de activiteiten van het SEESAC in de Westelijke Balkan. Er vonden verscheidene activiteiten plaats ter verbetering van het voorraadbeheer, markering en tracering van SALW en de vernietiging van overtollige wapens in Bosnië en Herzegovina, Kroatië en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. In Bosnië en Herzegovina is een aannemer geselecteerd en is een begin gemaakt met het installeren van deuren in vier opslagplaatsen voor SALW en munitie. Naar verwachting zal dit werk in oktober 2012 gereed zijn. In Kroatië zijn als gevolg van de in december 2011 geëindigde bewustmakingscampagne in de eerste maanden van 2012 nog eens 186 verboden automatische wapens ingezameld, alsmede 1 539 verboden fragmentatiewapens; 201 toegestane wapens; 679 463 stuks munitie en 96,79 kilo explosieven. Voorts zijn tussen januari en juni 2012 in Kroatië nog eens 12 105 overtollige SALW vernietigd, waardoor het totale aantal in het kader van bovengenoemd kaderbesluit op 28 434 komt. Wat markeren en traceren betreft, zijn de eerder geïnstalleerde software upgrades, die in de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië het nationale systeem voor het registreren en identificeren van wapens hebben helpen verbeteren, in bedrijf gesteld, getest en waar nodig aangepast. Het geüpgrade systeem functioneert thans volledig. De activiteiten in verband met het vernietigen van wapenoverschotten en de bewustmakings- en inzamelingscampagne in Servië zullen naar verwacht in de tweede helft van 2012 zijn afgerond.

II. De EU beraadt zich tevens op een follow-upprogramma voor verdere ondersteuning, via de korte-termijncomponent van het Stabiliteitsinstrument, van het UNDP-programma voor controle op handvuurwapens in Bosnië en Herzegovina, dat tot doel heeft de veiligheidsrisico's veroorzaakt door de hoge aantallen en de instabiliteit van verouderde munitie en explosieven terug te dringen door middel van institutionele hulp aan het programma voor de beheersing van handvuurwapens. De initiële actie is in december 2011 afgelopen, onder meer om de nationale capaciteit voor beheer en controle van SALW te vergroten en het grensoverschrijdend vervoer van gevaarlijke goederen meer in overeenstemming met de EU-voorschriften te laten plaatsvinden.

b) OVSE-regio

De EU is verder blijven werken aan een nieuw besluit van de Raad betreffende de ondersteuning van acties om de risico's van illegale handel en buitensporige accumulatie van SALW in het OVSE-gebied te beperken. Doel van het nieuwe Raadsbesluit is, onder meer, betere beveiliging van de opslagplaatsen voor SALW-voorraden in Belarus en Kirgizië, vernietiging van overtollige SALW in die twee landen zodat zij niet in het illegale circuit terechtkomen, en de ingebruikname van een applicatie voor inventarisbeheer van SALW om opslag, registratie en opsporing van SALW in verscheidene OVSE-lidstaten te verbeteren.

c) Afrika

I. In het kader van het Stabiliteitsinstrument is de EU voortgegaan met een project ter ondersteuning van de bestrijding van de illegale accumulatie van en handel in vuurwapens en munitie in Afrika via het Regionaal SALW-centrum (RECSA), dat in Nairobi zetelt. Doel van het project is het strategische partnerschap EU-Afrika te helpen bij de bestrijding van de illegale handel in en buitensporige accumulatie van vuurwapens en explosieven. Na uitgebreid overleg zijn de partijen het medio 2011 eens geworden over een aantal geconsolideerde regionale prioriteiten voor het project. Het project is inmiddels op gang gekomen en probeert te voorzien in de langetermijnbehoeften wat betreft het vergroten van de wetgevende en institutionele capaciteit in de betrokken landen. Onderhandelingen zijn gaande over voortzetting van EU-steun aan het RECSA na 2012 in overeenstemming met het strategisch kader en de behoeften van de partnerlanden. De nieuwe overeenkomst zal naar verwacht eind 2012 worden ondertekend.

II. In het kader van het programma voor conflictpreventie, -beheersing en -oplossing (CPMR) is het SALW-programma ter ondersteuning van de Oost-Afrikaanse Gemeenschap verder uitgevoerd door middel van activiteiten voor het versterken van de regionale capaciteit voor het voorkomen van wapenhandel en verspreiding van wapens in Oost- en Zuidelijk Afrika. Dit project voorziet ook in steun aan de goedkeuring van het SALW-beleid en het vredes- en veiligheidsprotocol van de Oost-Afrikaanse Gemeenschap, alsook in samenwerking met de AU en de VN in diverse processen, zoals de voorbereiding en afronding van de strategie voor handvuurwapens en lichte wapens van de Afrikaanse Unie (AU SALW).

d) Midden-Amerika

De EU is doorgegaan met de uitvoering van een middels het Stabiliteitsinstrument gefinancierd en door het Midden-Amerikaans programma voor toezicht op handvuurwapens en lichte wapens (CASAC) beheerd project ter ondersteuning van de bestrijding van de illegale handel in vuurwapens en munitie in Midden-Amerika en naburige landen, waaronder het Caribische gebied. De bijdrage van het EU-project aan het CASAC-initiatief heeft een positief effect gehad op de ontwikkeling van een regionale structuur en een langetermijnstrategie ter bestrijding van illegale wapenhandel in Midden-Amerika, zowel op nationaal als op regionaal niveau. De EU heeft de steun voor het project verlengd tot eind 2011 en onlangs een nieuwe follow-up overeenkomst (CASAC II) ter ondersteuning van de verdere institutionalisering via de delegatie in Nicaragua ondertekend.