ARCHIVESHISTORIQUES
DELACOMMISSION
COLLECTION RELIEEDES
DOCUMENTS "COM"
COM(72)1201
Vol.1972/0153

Disclaimer
Conformément aurèglement(CEE,Euratom)n°354/83duConseildu1erfévrier1983
concernantl'ouvertureaupublicdesarchiveshistoriquesdelaCommunauté économique
européenneetdelaCommunautéeuropéennedel'énergieatomique(JOL43du15.2.1983,
p.1),telquemodifiéparlerèglement(CE,Euratom)n°1700/2003du22septembre2003
(JOL243du27.9.2003,p.1),cedossierestouvertaupublic.Lecaséchéant,lesdocuments
classifiésprésentsdanscedossierontétédéclassifiésconformément àl'article5dudit
règlement.
InaccordancewithCouncilRegulation(EEC,Euratom)No354/83of1February1983
concerningtheopeningtothepublicofthehistoricalarchivesoftheEuropeanEconomic
CommunityandtheEuropeanAtomicEnergyCommunity(OJL43,15.2.1983,p.1),as
amendedbyRegulation(EC,Euratom)No1700/2003of22September2003(OJL243,
27.9.2003,p.1),thisfileisopentothepublic.Wherenecessary,classifieddocumentsinthis
filehavebeendeclassified inconformitywithArticle5oftheaforementioned regulation.
InÜbereinstimmung mitderVerordnung(EWG,Euratom)Nr.354/83desRatesvom1.
Februar1983überdieFreigabederhistorischen ArchivederEuropäischen
Wirtschaftsgemeinschaft undderEuropäischen Atomgemeinschaft (ABI.L43vom15.2.1983,
S.1),geändertdurchdieVerordnung(EG,Euratom)Nr.1700/2003vom22.September2003
(ABI.L243vom27.9.2003,S.1),istdieseDateiderÖffentlichkeitzugänglich.Soweit
erforderlich,wurdendieVerschlusssachen indieserDateiinÜbereinstimmung mitArtikel5
dergenanntenVerordnungfreigegeben.

COMMISSIE VANDEEUROPESE GEMEENSCHAPPEN
COM(72))1201def.
Brussel .4oktober 1972
DEVRAAGSTUKKEN ENDEMIDDELEN VOORHET
ENERGIEBELEID INDEPERIODE1975-1985
(doordeCommissiebijdeRaadingediend)
\
0012(72)1201def.

VRAAGSTUKKEN ENMIDDELEN VOOR HET ENERGIEBELEID INDE
PERIODE 1975-1985
INHOUDSOPGAVE
INLEIDING
HOOFDSTUK 1
HOOFDSTUK 2
HOOFDSTUK J,sVOORUITZICHTEN VAN DEENERGIEVRAAG
A.Nieuwe aspecten van deenergiemarkt
B»Perspectieven voor dewereldenergievraag tegen 1985
C.Energiebehoeften van deGemeenschap
xPERSPECTIEVEN VOOR HET AANBOD VAN DEVOORNAAMSTE ENERGIE­
BRONNEN
A.Aardolie
B.Aardgas
C.Steenkolen
D.Kernenergie
:CENTRALE VRAAGSTUKKEN VAN HET ENERGIEBELEID
A.Structuur van devraag
B.Aardolie ,sleutelprobleem van devoorziening
C.Twee hypothesen voor deontwikkeling van deaardolie -
markt
1°)Eerste geval :stabiele markt
2°)Tweede geval :sterke prijssti jging vanaardolie
D.Derestricties die dezekerheid van devoorziening
stelt
HOOFDSTUK 4sACTIEMIDDELEN
Afkortingen :
Mtske smiljoen tonsteenkoolequivalent
(J.000 kilocalorie perkg)
Mtae =miljoen tonaardolie-equivalent
(10.000 kilocalorie perkg)
kgske =kgsteenkoolequivalent (7«000 kilocalorie )
GWe =gigawatt elektrisch =10KW
gGcal =gigacalorie =10kcal

INLEIDING
Het energiebeleid heeft xndeeerste plaats ten doel een situatie
tescheppen die deverbruikers indegelegenheid stelt hun primaire
energiebehoeften tedekken onder zogunstig mogelijke voorwaarden voor
wat betreft hoeveelheden ,kwaliteit enprijs .
Omdit tebereiken moet bij dit beleid niet alleen rekening worden
gehouden met een aantal factoren die specifiek zijn voor deenergie -
sector (ontwikkeling vandevraag ,beschikbaarheid vandeverschillende
energiebronnen ,economische enpolitieke voorwaarden waaronder deener­
gievanverschillende herkomst kanworden verkregen ,enz.)maar ookmet
factoren diebuiten deenergiesectoren liggen (b.v .deeisen inverband
met een economisch enfinancieel evenwicht ,debuitenlandse politiek of
hetsociaal beleid ).
Eet onderzoek van deze restricties ,metafbakening van het bereik
waarin gemanoeuvreerd kanworden ,opent demogelijkheid totverschil­
lende combinaties ,waartussen een keuze moet worden gedaan .Dit ishet
doel van het onderhavige document .Hierin wordt enerzijds aan dehand
vaneenstudie vandeperspectieven vandevraag (l),anderzijds op
grond van werkzaamheden betreffende deoriëntaties van het aanbod van
devoornaamste primaire energiebronnen (2),eensynthese gegeven vande
belangrijkste problemen die zullen optreden bij het energiebeleid tot
1995 .Bovendien wordt getracht demogelijkheden aan teduiden waartussen
kan worden gekozen endegevolgen hiervan tebeoordelen .-Het document
bevat aldus defundamenten enmotieven van deoriëntaties die deCommis­
sie heeft voorgesteld inhaar Mededoling aan deRaad inzake "Noodzake­
lijke vooruitgang bijhetgemeenschappèli jkenergiebeleid 1'(3).
•••!*••
(1)Deporg"coct•L3venvandevraag naar primaire energie indeGemeenschap
197>'-I^C-985
(2)Vooruitzichten enoriëntaties opmiddellange termijn voor deaard-
olieaeotor
Vooruitzichten enoriëntaties opmiddellange termijn voor deaard -
gassector
Tweede indicatief programma ophet gebied van dekernenergie voor
deGemeenschap
3

-2-
HOOFDSTÏÏK 1
VOORUITZICHTEN VAN DSENERGIEVRAAG
A.Nieuwe aspecten van deenergiemarkt
Dewereldenergiemarkt werd van1960 tot197Ö gekenmerkt door een
overvloedig aanbod enbetrekkelijk lage prijzen .
Deaardolie die tegen gunstige prijzen eninpraktisch onbeperkte
hoeveelheden beschikbaar was ,heeft het grootste deel van denieuwe
behoeften gedekt .Ditgeld inhetbijzonder voor .deGemeenschap die bij
haar voorziening heeft geprofiteerd van desterke concurrentie opde
aardoliemarkt .Onder deze omstandigheden heeft deprijs van ;stookolie
alsreferentie gegolden voor devaststelling van deprijzen van de
andere energiebronnen ,diemet deolie moeten concurreren .
..Aardgas jeeninterne energiebron waarvan deproduktie voortdurend
toeneemt ,heeft tezaaien met aardolie destijgende vraó,g opgevangen en
heeft zelfs bepaalde markten van deaardolieprodukten overgenomen .
Decommunautaire steenkool die denadelen ondervindt van -dehoge
produktiekosten ,heeft verder terrein verloren .Indesectoren waar de
steenkool nog een buitengewoon belangrijke bijdrage kan leveren voor
hetopvangen van devraag ,d.w.z .bij de^verkooksing enthermische
centrales ,heeft deze brandstof zijn plaats slechts kunnen handhaven ,
dank Zijsteunmaatregelen vandeoverheid .ï)e :ingevoerde kolen ,die
qua volume een vrij geringe bijdrage leveren ,hebben 'een zeker belang
voor degebruikers ,zoals o.m.deijze'r ^enstaalindustrie 2
Deintrede van dekernenergie iszowel afgeremd door delage '
prijzen van deklassieke energiebronnen ,als door detraagheid die het
opgrote schaal doordringen van nieuwe technieken kenmerkt .
•••I•••

Indeloop vandeze periode zijn opdemarkt voor bepaalde energie­
bronnen momenten vanspanning opgetreden ,hetzij onder invloed van
oonjunctuurfactoren ,,hetzij alsgevolg vanpolitieke gebeurtenissen .
Ditwasb.v .hetgeval voor cokeskolen indeperiode 1969-1970 »voor
aardolie in1967 en1970-1971 »Niettemin kanworden gezegd datde
Gemeenschap inhetalgemeen genomen gedurende deafgelopen tien jaar een
energievoorziening tegen zeer gunstige voorwaarden heeft gekend .
Sedert 1970 vertoont destructuur van demarkt deneiging tot
wijziging onder invloed vanverschillende factoren .
Terwijl' deoverheersende plaats vanaardolie bij het opvangen van
devraag eenduurzaam karakter heeft verkregen ,hebben devoorwaarden
waaronder hetaanbod plaatsvindt deneiging binnen nauwere grenzen te
schommelen dan inhetverleden .Enerzijds blijkt uit devooruitzichten
opdewereldmarkt dat deGemeenschap wat devraag betreft inconcurrentie
zal treden met andere kopers -voornamelijk twee andere grote industriële
mogendheden iJapan endeVerenigde Staten -,zowel bij detraditionele
leveranciers -als voor wat betreft denieuwe bronnen die zullen worden
ontdekt .Anderzijds zijn deolieproducerende landen zich bewust geworden
van devoordelen die zij zouden kunnen putten uiteenkopersmarkt ..Zij
hebben via defiscaliteit eenverhoging vanhunontvangsten uit deolie-
winning verkregen enproberen numeer rechtstreeks deel tenemen aan
het beheer van hun bodemschatten *
.de-
Alles wijst erdusopdat/gunstige voorzieningssituatie vande
jaren '60weinig kans heeft voort teduren .Bitrechtvaardigt eenonder­
zoek van detendensen oplange termijn vanvraag enaanbod opdeenergie­
markt ,waarbij desituatie van deGemeenschap moet worden beschouwd in
het groter verband van deinternationale markt .Aldus kunnen devraag­
stukken worden omschreven diemoeten worden opgelost inhet kader van
het energiebeleid .

-4-
Eetjaar 1985 isalsstreef datum gekozen ,-ofschoon ditjaar met
hetkarakter vaneenvervaldatum heeft ,waarvoor eenbepaalde situatie
wordt verwacht .Het geldt meer alsaanknopingspunt terbeoordeling van
deomstandigheden die opde "markt ,züllëh hëërsén gedurende deperiode
1980 tot1990 .'Aldus kanzowel rekening worden gehouden met deontwik­
keling van dethans waargenomen tendensen alsmetbepaalde hypothesen
vanprospectief karakter betreffende structuurwijzigingen oplangere
termijn (l).
3.Perspectieven voor dewereïdenérgievraag tegen 1985
Momenteel isdeGemeenschap thans voor eenbelangrijk deel van
haar energievoorziening afhankelijk van invoer .Deontwikkeling van
devraag inandere economische zones van dewereld zalindetoekomst
nogmeer dan inhetverleden een'beperkende factor vormen .waarmee bij
het energiebeleid rekening moet worden gehouden .
Ofschoon devooruitzichten voor deontwikkeling van deenergie -
behoeften verschillen naar gelang van graad entype vaneconomische
ontwikkeling vanelkland ,staat niettemin vast dat devraag opwereld -
niveau indetoekomst ;nög aanzienlijk zal'sti jgen .
Deinhethiernavolgende weergegeven ramingen zijn uiteraard op
minder grondige studies gebaseerd ;danwaarvan isuitgegaan bij de
bepaling van debehoeften van deGemeenschap .Ondaks deonzekerheid
diehierin verwerkt ligt ,geven zijeenbevredigend beeld -tenminste
wat deorde van groott;e betreft -van devraagstukken die dewereld
zalmoeten oplossen ,voor zijn energievoorziening indenabije toekomst .
Het gemiddelde jaarlijkse stijgingspercentage van het energieyer -
bruik heeft indewereld gedurende deperiode 1960/1970 +4>5 bedra­
gen .Ditpercentage zouindeperiode van1970 tot1980 tot+6fokun­
nenoplopen .Opdattijdstip zou deenergievraag dan 16miljard tske
bedragen .
•••/•••.
(l)Voor debetekenis vandetijdschema 'sopmiddellange enlange
termijn voor watbetreft deenergieperspectieven ,zie "Perspectieven
van devraag naar primaire energie indeGemeenschap 1975-1980 -
1985 " '

Perspectieven vandewereldvraag naar energie in1985 (inMtske)
; j
IVaste [Vloeib IAard - IPrim .|Totaal vaste Yloeib Aard -Prim .Totaal j
IbrandstJ brand . gas elek .energie brand .brand . gas 6lek .energiej
Geïndustrialiseerde landen meti
Jmarkteoonomie11101910 820 280 4120 11004430
i205017709350
rv/aarvan :
fe.E.G. (Tien ) 363685 88831219255 1410345Ï45,2355
nr.s. 4801050 68080 II229067017001130700 4200 1
Japan 90 290525 410105760 10175 105O
[Landen metgecentraliseerde
65planeconomxe1180445325 20151870 1520 1150 II260 4800
Ontwikkelingslanden 125330 :70405652301100250220 1800
1- –
V/ereld 2415268512153856700 3200 ■7050 3450 225015950
Totaal inMtae 1690 1880 850 2704690 22404935]
>I
124151575 11165

-5a-
Debehoeften van de"geïndustrialiseerde landen metmarkteconomie "
zullen indekomende tien -jaar ongeveer verdubbelen .Demeeste van de
deze landen zullen slechts een deel -meer ofminder groot naar gelang
het geval -van hun verbruik kunnen dekken door binnenlandse energie­
bronnen .Zij moeten zich voor deaankoop van steeds grotere hoeveelheden ,
tot dewereldmarkt wenden .
«
Ditgeldt in'hetbijzonder voor aardolie (ongeveer 3>5miljard "
tskezullen moeten worden ingevoerd ).Tenaanzien vandeze energiebron
vertoont dehuidige entoekomstige situatie van dedrie voornaamste eco­
nomische .zones (SEG-V.S. -Japan )echter verschillen diedemoeite waard
zijn omeven bij stil testaan s -
«-■Terwijl hetaandeel van deaardolie indeVerenigde Staten inde
komende vijftien jaar enigszins zaldalen "(van45tot40$)-zalde
toestand zowel indeGemeenschap als inJapan juist omgekeerd zijn
(van55tot60 °foenvan70tot72°/o),
-■.Uit destructuur van het aardolieverbruik indeVerenigde Staten
blijkt dathet deel bestemd voor "gebruik inmotoren "duidelijk
overheerst (ongeveer .60fo),deraffinaderijen diezijn afgestemd op
eendergelijke vraag (derestolie ;vertegenwoordigt slechts 13f0),
hebben grote moeilijkheden ondervonden bijhetverwerken van
dure -bruto produkten ;inverband met.de belangrijke handelswaarde van
dehoofdprodukten .IndeGemeenschap eninJapan isdesituatie
geheel anders .Hier isdestookolie (zware enlichte )voor "verwar -
mingsdoeleinden "indeindustrie en'voor huisbrand het belangrijkste
(hetgehele stookolieverbruik resp .65$en75i°)5elke prijsstij­
ging van deruwe olie heeft derhalve gevolgen voor deprijzen van
deze produkten enbeïnvloedt deinternationale concurrentiepositie .
Uit hetvoorgaande blijkt dat detraditionele klanten van de
wereldoliemarkt (Europa enJapan )endenieuwkomers ,deVerenigde
Staten (dievermoedelijk 1/4vanhuntotale energieverbruik moeten
dekken door olie-invoer ),opdetoekomstige markt niet noodzakelijker­
wijs hetzelfde standpunt zullen innemen .
De"landen met gecentraliseerde planeconomie "zullen in1985
2■§•maal meer energie verbruiken dan in1970 endestructuur van hun
verbruik zalwaarschijnlijk eenbelangrijke wijziging ondergaan .
*»•/•••

Devaste brandstoffen vertegenwoordigen thans meer dan 55fovan
het verbruik ;in1985 zullen alle koolwaterstoffen tezamen een soort­
gelijk deel dekken .Deze geleidelijke overgang tot destructuur van de
"geïndustrialiseerde landen metmarkteconomie "zalechter nogruimte
openlaten voor eenbelangrijke groeimarge voor devaste brandstof .
Het voor deze landen geraamde toenemende verbruik van koolwater­
stoffen wettigt enige twijfel tenaanzien van deinhetalgemeen voor
deze economische zone aangehouden hypothese van totale autarkie .
Vereisten inhetvlak van het regionaal ofeconomisch beleid zouden
deze landen ertoe kunnen brengen hun aandeel indewereldhandel van
energieprodukten tevergroten .
Het energieverbruik van de"ontwikkelingslanden "zal indeperio­
de1970-1985 vermoedelijk verdriedubbelen ,maar zaltoch steeds nog
minder danl/8vanhetwereldverbruik bedragen .
Erbestaan binnen hetblok van landen dat door deontwikkelings­
landen wordt gevormd fundamentele structuurverschillen van deene zone
ofvan het ene land tothet andere ,zowel voor wat betreft hetniveau
van economische ontwikkeling als tenaanzien van debehoeften en
beschikbare energiebronnen ofverwijderde ligging ten opzichte daarvan .
Destijging van debehoeften zal dusniet inaldeze landen opdezelfde
wijze plaatsvinden enzalvan geval tot geval sterk afhankelijk zijn
van het succes ofdevertraging van het ontwikkelingsproces .
Voorts beschikken een aantal van deze landen óver het grootste
deel van deenergiereserves indewereld ,maar detoenemende eigen
behoeften zullen slechts geringe invloed hebben opdehoeveelheden '
waarover dewereldmarkt tot 1985 zal kunnen beschikken .
1
Ondanks desnellere stijging van debehoeften indeontwikkelings­
landen ,zalhetverschil tussen hunverbruik endatvandegeïndustria­
liseerde landen ongetwijfeld slechts weinig afnemen .In1985 zalhet
gemiddelde energieverbruik perinwoner in .degeïndustrialiseerde landen
10.900 skebedragen ,tegen 3.300kse indelanden metplaneconomie en
700ksevoor alle ontwikkelingslanden tezamen .Aldus zalmeer dande
helft vandewereldbevolking slechts l/lOdeel vandebeschikbare
energie verbruiken .

-7 -
\7atook deongewisheid mag zijn die deontwikkeling van de
energievraag inbepaalde landen ofinbepaalde soorten van landen mag
kenmerken enzonder detypische aspecten van andere energiebronnen te
verwaarlozen .,ishet duidelijk dat devraagstukken van dewereldener -
gievoorziening indekomende tien jaar hoofdzakelijk zullen liggen op
hetterrein vandekoolwaterstoffen die2/3vandebehoeften zullen
moeten dekken .
C»Seenergiebehoeften van deGemeenschap .(l)
Elke raming van het toekomstig energieverbruik moet berusten op
eenveronderstelling van economische groei .Indit verband lijkt het
redelijk ervan uit tegaan dat deeconomische groei indeGemeenschap
vergelijkbaar zal zijn met dievan delaatste twintig jaar ,d.w.z .een
gemiddeld percentage van ca.5 Deze veronderstelling berust hoofd­
zakelijk opdeverwachting vaneen -verbetering' van deproduktiviteit .
Deze zal -vooral gezien deverwachte omstandigheden vanhetaanbod
van arbeidskrachten' slechts tot 'stand kunnen komen door eengrotere
mechanisatie ,dusdoor eenstijgend energieverbruik .Uiteraard mag
hierbij niet deeventualiteit worden verwaarloösd' van een 'technisohe
vooruitgang waardoor het specifieke energieverbruik daalt .Echter moet
niét uit het oogworden verloren dat ondanks het feit dat inbepaalde
sectoren (b.v .klassieke thermische centrales enhoogovens )demoge­
lijkheden totverbetering van hetrendement reeds afnemen ,andere
factoren toteenstijgend verbruik zullen bijdragen ,b.v .het aanvul­
lende verbruik dat zoukunnen voortvloeien uitmaatregelen ter
bescherming van het milieu .
Eenaanvullend argument' dat spreekt voor déaangehouden veronder­
stelling van economische groei isdat het devoorkeur schijnt te
verdienen dekeuzen vanhet energiebeleid niet tebaseren opeen'
•Vermindering van deeconomische activitéit tenopzichte van het verle -
.den ,.vermindering die ,onder dehuidige omstandigheden ,een zuiver
speculatief karakter zou hebben .
*••i•••
-(l)De"Perspectieven van -devraag naar primaire energie indeGemeen­
schap 1975 -1980 -1985" geven eenbeschrijving van demethode die is
-gevolgd voor deraming van deenergievraag enuitvoerige gegevens
voor elke verbruikssector .

-8-
Het staat nunamelijk reeds vast datmeer dan dehelft van de
behoeften door ingevoerde energie zalmoeten worden gedekt .Hetver­
dient derhalve devoorkeur -zonder deonzekerheid uithetoog te
verliezen dieonvermijdelijk elke raming van de ,toekomstige vraag ken­
merkt -dehoeveelheden die deGemeenschap alskoper opdewereldmarkt
moet zien teverkrijgen niet aandelage kant teschatten .
I
Opdeze basis kanredelijkerwijs worden geschat dat deenergie -
vraag gemiddeld met 5»2$perjaar zalstijgen ,iets minder snel dan
gedurende deperiode 1960-1970 (6,2 fo).Van973M"t slee' iri1970 zouden
detotale behoeften van deGemeenschap in1985 aldus stijgen tot2.000
Mtske (1.400 Mtae),waarvan 9/l0voor intern gebruik zouzijn -
bestemd (l). '',
Deze perspectieven behoren bijeenbeschouwing oplange termijn ,
datwil zeggen datgeen rekening isgehouden met conjunctuurschomme -
lingen ,die elkaar tussen deverschillende fasen min ofmeer zouden
compenseren .Het isb.v .alleszins redelijk ervanuit tegaan dat de
in1971 enin1972 waargenomen economische recessie later zalworden
ingehaald .Hetcijfer 2.000 M-.t skevertegenwoordigt dusdewaarschijn­
lijke omvang van devraag ,aandehand ..waarvan deafmetingen endé
karakteristieken kunnen worden bepaald van devoornaamste vraagstukken
die deenergievoorziening van deGemeenschap tegen 1985 zal stellen .
Een deel van deenergiebehoeften kan "specifiek ",worden genoemd , :
d.w.z .dat bij dehuidige stand van detechniek engezien derestric - '
ties endetraagheid van deinvesteringen ,deze behoeften slechts gedekt
zullen kunnen worden door eennauwkeurig bepaalde bron ofvorm van
energie .Met deze categorie behoeften kunnen bepaalde energiesoorten
worden vergeleken die inieder geval beschikbaar zijn ,hetzij opgrond
van technische motieven ,hetzij uithoofde van deomstandigheden van
hetaanbod ,hetzij tenslotte omdat 'het energiesoorten betreft waarvan
deontwikkeling verband houdt met technologische noodzakelijkheden .
■•«ƒ«••
(l)Detotale behoeften omvatten behalve hetinterne verbruikj de
uitVoer 'enleveringen voor opslag .Deraming van deze beide laatste "
posten ,hier inaanmerking genomen voor ongeveer 185Mtske
(-130Mtae),isihieder geval minder nauwkeurig danderaming van
het interne verbruik .Het verdient echter niettemin devoorkeur •
hier rekening mede tehouden ominzicht teverkrijgen indetotale -
hoeveelheden energie die noodzakelijk zijn voor deinterne werking
van een economische geheel envoor dehandhaving van zijn buiten­
landse betrekkingen .

Derest van devraag ,waarbij concurrentie zoukunnen optreden
tussen verschillende energiebronnen ,vertegenwoordigt ongeveer 65$
van detotale behoeften .Dat wil zeggen ,in1985 »eenhoeveelheid van
1100 tot1200 Mtske (770tot840Mtae)tenaanzien waarvan decon­
currentie een rol kan spelen opdemarkt van deGemeenschap entevens
het voornaamste gebied waarop een politieke actie gericht zoukunnen
worden .Dit cijfer vormt echter eenmaximum ,want zelfs voor dit deel
van devraag ,bestaan inertiefactoren die eenbelemmering kunnen vor­
men voor een volledige fluïditeit van demarkt .
Deconcurrentie tussen energiedragers dieonderling vervangbaar
zijn zal onder andere omstandigheden plaatsvinden dan inhet recente
verleden ,vrant decriteria die dekeuze van deverbruikers bepalen ,
hebben deneiging zich tewijzigen ,zowel inhet individuele als inhet
collectieve vlak .Debeide traditionele criteria vankwaliteit enprijs
zullen bepalend blijven ,maar hieraan zoueen uitgebreidere betekenis
kunnen worden gegeven .
Aan het begrip van deintrinsieke kwaliteit van het produkt en
van dedienst die het verleent ,zullen deeffecten worden toegevoegd
die dit produkt ophet leefmilieu uitoefent enhet criterium van de
laagste prijs zaleveneens meer enmeer degevolgen ondergaan van een
beoordeling die opdit aspeot berust .Overigens zullen deomstandigheden
waaronder deenergie indetoekomst wordt aangeboden ,evenals denieuwe ~
eisen inzake milieubescherming ,ertoe leiden datmeer dan inhet verle­
denrekening wordt gehouden met dedringende noodzaak deenergie zo
rationeel mogelijk tegebruiken .Tenslotte zal zoals reeds nadrukkelijk
isaangeduid inde"eerste oriëntatie ",het accent meer moeten worden
gelegd opdezekerheid van devoorziening als doelstelling.jiie^rLauw
verbonden moei :worden met het streven na^.r een lage prijs .

-10-
H00FDSTUK 2
VOORUITZICHTEN VOOR HET AANBOD VAN DEVOORNAAMSTE ENERG IEBRONNEN
Terwijl hetmogelijk isdetoekomstige energievraag indeGemeen­
schap teschetsen ,wordt hetmoeilijker deomstandigheden tebestuderen
waaronder deverschillende energiebronnen zullen worden aangeboden .
Afgezien van deontwikkeling van technische eneconomische factoren kan
het aanbod eveneens worden beïnvloed door moeilijk tevoorspellen poli­
tieke situaties .
Bij deonderstaande beschouwingen heeft men zich beperkt tot de
voornaamste tendensen van het aanbod van energietypes die onderling in
concurrentie kunnen treden voor dedekking van dezogenaamde "onderling
vervangbare "behoeften taardolie ,aardgas ,steenkool enkernenergie .
Ditzijn eveneens debronnen waarvoor devoorzieningsvraagstukken van
wereldomvattende betekenis zijn .
A.Aardolie (l)
Deaanzienlijke aardoliereserves indewereld worden inhet alge­
meen voldoende geacht omdebehoeften tekunnen opvangen tot hetmoment
dat dekernenergié indèplaats zal kunnen treden van defossiele brand­
stoffen .Daarentegen bestaat inverschillende opzichten onzekerheid over
devoorwaarden waaronder deze aardolie terbeschikking van deverbrui­
ker ,met name indeGemeenschap ,zalkunnen worden gesteld .Ongeveer
95i°vandebehoeften aanruwe olie vandeGemeenschap zullen door
invoer ;moeten worden gedekt .Zelfs indien indetoekomst een toenemend
aandeel van deze invoer afkomstig zal zijn uit betrekkelijk dichtbij­
gelegen streken (Noordzee ),zaldeGemeenschap nogvoor hetgrootste
deel van haar behoeften afhankelijk zijn van ver verwijderde zones .
indeloop vandejaren 1970-1971 heeft hetkarakter vandeaard-
oliemarkt belangrijke wijzigingen ondergaan .Despanningen die zich
hebben voorgedaan zowel wat devraag naar ruwe aardolie betreft als op
devrachtenmarkt ,hebben gunstige omstandigheden geschapen voor aanzien­
lijke prijsverhogingen .Dedraagkracht daarvan moet echter niet worden
(l)Zievoor nadere bijzonderheden "vooruitzichten enoriëntaties op
middellange termijn voor deaardolieseotor ".

-11-
overdreven waar het gedeeltelijk ook compensatie betrof van degeldont­
waarding enafbrokkeling van deinkomsten van deproducerende landen .
Deonlangs tussen deze laatste endegrote oliemaatschappijen gesloten
overeenkomsten maken hetmogelijk een vrij nauwkeurige raming opte
stellen 1roor deomstandigheden van het aanbod van ruwe olie tot 1975 »
Degemiddelde kosten franco bestemming (l)vanruwe olie uitNoord -
Afrika isvanbegin 1970 toteind 1971 van11,0 tot18,0 $/tgestegen .
Deze stijging isuitsluitend toe teschrijven aan detoepassing van de
nieuwe fiscale heffingen diemêt 7 voor olie uit het^iddellandse -
Zeegebied enmet3,5$/tvoor ruwe olie uitdePerzische golf zijn
gestegen .Deprijssti jgingen tot 1975 zouden ,.gezien decompensatie van
derecente devaluatie vandedollar (|-)> op3$/tvoor olie uithet
Middellandse Zeegebied en2,5$/tvoor hetMidden-Oosten komen .Deze
kostensti jgingen worden indeprijzen verwerkt enonder meer inde
prijzen van lichte enzware stookolie die als referentie dienen voor de
prijzen van deandere energiedragers .Dezware stookolie staat inhst
algemeen tussen 3en4Vtlager genoteerd dandeprijs voor ruwe olie .
Ontwikkeling van dekosten van devoorziening met ruwe olie uit
Saoedi-Arabië 1970-1975 (weergegeven bijwijze vanvoorbeeld )
'Vôér
Teheran -
TripoliNa
Teheran -
TripoliIn1975
-Produktiekosten met inbe­
grip van royalties en
belastingen 7,5*/t ■ •11,0 $/t 13,5 $/t
-Transportkosten totRotter­
dam enwinstmarge van de
maatschappijeni
9,3 $/t 9,3 $/t 9,3*/t
Dotaal11■ i
17,0 */t
(12$/teo)20,0 $/t
(14$/tec)23,0 $/t
(l6S/tec)
•••/••*
(1)Zonder winstmarges vandemaatschappijen
(2)Infebruari 1972 teGenève gesloten overeenkomst .•

-12-
Wat hetvervoer betreft zijn devooruitzichten opmiddellange
termijn vrij gunstig enhier isslechts een geringe kostenverhoging te
verwachten ,zolang débeschikbare scheepsruimte devraag overschrijdt .
Oplangere termijn ishet nogmoeilijk tevoorspellen onder welke .
omstandigheden decirca' 5miljard ton olie voor het internationale
handelsverkeer in1985 zullen worden vervoerd ;erisechter geen
reden belangrijke stijgingen van devrachtprijzen teverwachten .,zolang
demogelijkheid bestaat van besparingen teprofiteren die grote eenheden
met zich brengen .
Yoor deperiode na1975 bestaan echter talvan onzekere factoren
voor wat betreft deoliekosten enhet isteverwachten dat bepaalde
elementen totstijging zullen 'voeren :
-deinbedrijf stelling van winplaatsen met hogere produktiekosten zou
later kunnen leiden totëen kostenverhoging ;
-depolitiek van deolieproducerende landen die gedurende tal van
jaren gericht was opverhoging van deinkomsten door stijging van de
verkochte hoeveelheden ,zou inbepaalde gevallen meer gericht kunnen
worden opstijging van deinkomsten per gewonnen eenheid .Detoenemende
zeggenschap die zijwillen verkrijgen over hun oliereserves »hetzij
rechtstreeks ,hetzij door-middel van fiscale lasten ,zou toteen prijs­
stijging kunnen leiden ,inhet bijzonder inhet licht van desterke
toeneming van dewereldbehoeften ;
-het overvloedige aanbod houdt verband met een bepaald ritme van de
investeringen inhet aardolie-onderzoek dat alleen kan toenemen met
destijging van debehoeften .Ongeacht ofhierbij wordt uitgegaan
van dehuidige' structuur ,ofvan grotere deelneming van deproduceren­
delanden ,isdehandhaving van deolievoorziening tegen lage prijzen
enuit verschillende windstreken afhankelijk van een voldoende inves­
teringscapaciteit .
- Integenstelling tot deinhet voorgaande genoemde onzekerheid
zouden andere factoren tot ontspanning kunnen leiden i
•••J•••

-13-
-debelangen van deverschillende regio waar deproduktie plaatsvindt
vallen 'niet altijd samen ;deeisen dieenkele van deze leveranciers
kunnen stellen ,hetzij inhet economische hetzij ineenander vlak ,
zouden ertoe kunnen bijdragen dat een bepaalde vorm van concurrentie
ontstaat ,tussen olie vanverschillende herkomst ;
-dediversificatie van devoorzieningsbronnen zal het relatieve belang
van bepaalde olieproducerende streken veïminderen .Indit verband is
deontdekking van nieuwe bronnen ,waaronder dewinplaatsen indeNoord -
Zee ,vanbijzonder belang .
Deomvang van detot dusverre indeÏToordzee bekende reserves
wettigt niet dehoop dat deze opbelangrijke wijze zullen bijdragen tot
hetdekken van debehoeften van deGemeenschap van deZes .Maar inde
vergrote Gemeenschap zullen zijvan gunstige invloed zijn opdebalans
van deolie-invoer .Eninieder geval zullen zij devraag inandere
producerende streken doen verminderen .
Hierbij moet worden aangetekend dat Japan ,evenals deGemeenschap ,
volledig van invoer afhankelijk isvoor zijn olieverbruik ,dat in1985
ongeveer $00a600miljoen tonzoukunnen bereiken .DeVerenigde Staten
die totvoor kort voldoende hadden aanhun eigen olieproduktie ,zullen
meer enmeer opinvoer zijn aangewezen envolgens bepaalde ramingen
zouden deolieleveringen vanbuitenlandse afkomst in1980 30tot50fo
van debehoeften kunnen omvatten .HetMidden-Oosten ,datmomenteel en
voor detoekomst devoornaamste leverancier van deGemeenschap is,zou
ookeenbelangrijk deel van debevoorrading moeten verzorgen van ,deze
beide andere verbruikszones . .
Deze verschillende tegenstri jdige elementen vormen envoldoende
bewijs voor deonzekerheid oplange termijn voor watbetreft dekosten
van devoorziening met ruwe olie .

-14-
B.Aardgas (l) ' '
Als aardgas involdoende hoeveelheden beschikbaar zou zijn ,zou
het bijna een derde van deenergiebehoeften kunnen dekken .Maar met de
thans ophétgrondgebied van deGemeenschap ofophet continentale
Plat bekende reserves in1985 maximaal eenniveau van 230 tot 240
miljard m^worden bereikt (2).
Naast deze binnenlandse produktie moet steeds meer gasworden
ingevoerd omdevraag tekunnen dekken .Volgens dethans beschikbare
3gegevens zoudeze invoer reeds vóór 1980 23miljard mper jaar kunnen
bedragen .
Het aardgas iseen vrij beperkt voorkomende energievorm ,maar
goedkoper danaardolie ;deaardgasprijs wordt inhetalgemeen afgestemd
opdeprijs vandeolieprodukten ,diehetkanvervangen (voornamelijk
lichte enzware stookolie ). ,
Inhetalgemeen ligt deprijs van deinvoer franco-grens uit
derde landen hoger danvoor het binnenlandse gas .Dit geldt inhet
bijzonder voor vervoer invloeibare toestand ,wat eenaanzienlijke reeks
investeringen vereist eningewikkelde technieken .Hetvervoer perpijp­
leiding istechnisch eenvoudiger ,maar vereist eveneens grote investe­
ringen.'
Zozijn bijvoorbeeld deprijzen voor contracten oplange termijn
diein1970 zijn gesloten alsvolgt (in$pér tslee)t
-Nederlands gas (franco-grens ) 9>1/H>2
-Noordafrikaans gas (cif+omzetting ingas) 11>9 /14>0
-Russisch gas (franco -grens ) 9>8/11,2
•••!•
(1)Zie "Vooruitzichten enoriëntaties opmiddellange termijn inde
sector gasvoorziening van deGemeenschap "
(2)Hetbetreft m^met8.4OO Kcal

-15-
Devooruitzichten voor deproduktie indeGemeenschap na1980
hangen afvannieuwe ontdekkingen dieeventueel zouden worden gedaan
ondermeer ophet Continentale Plat .
Voor deinvoer bieden deaanzienlijke reserves diebeschikbaar
zijn inÏIoord-Afrika ,USSR eninhet'Midden-Oosten belangrijke stij-
gingsmogeli jkheden ,Deze internationale aardgasmarkt isniet geheel
vrij vanbepaalde spanningsfactoren diedeoliemarkt bedreigen ,wat
ondermeer berust opdeteverwachten stijging van devraag .Evenals
voor aardolie treden Japan endeVerenigde Staten als kopers opbij
enkele van devoornaamste potentiële leveranciers van deGemeenschap *
Reeds thans kaneentendens totstijging van deaardgasprijs
worden waargenomen .Voor hetNederlandse aardgas ,datmeer dan dehelft
van deinterne produktie vertegenwoordigt ,isdeband met destookolie -
prijs onlangs versterkt .Demeest recente contracten voor invoer van ■
vloeibaar aardgas afkomstig uitAlgiers enbestemd voor leveringen die
zullen beginnen tussen 1975 en1980 ,zijn gesloten tegen FOB-prijzen
dieongeveer eenderde hoger liggen .Gezien destijgende kosten van de
msbhaanschepen ,wordt defranco-prijs aldus verhoogd van2,8tot4>9$
per -tske .Deze prijzen zijn vergelijkbaar met hetniveau van deolie-
prijzen in1975 &lagevolg van deovereenkomsten vanTeheran enTripolis .
Onder dehuidige omstandigheden iserdus alle reden omaan te
nemen dat deaardgasprijs indetoekomst beïnvloed zalblijven opde
prijs van deaardolieprodukten ,enhet isniet uitgesloten datonder
dedruk van eenvraag diehetaanbod overschrijdt ,deze pariteit ,over - ,
schreden wordt .
C.Steenkool
Deachteruitgang van decommunautaire steenkoolproduktie zal
ongetwijfeld niet zosnel verlopen als deeconomische omstandigheden
vanhetaanbod zouden doen verwachten ,maar zalhoofdzakelijk beïnvloed
worden door politieke besluiten diegenomen worden methetoogopde
oriëntatie van deproduktie .

-16-
Gezien debehoeften aan cokeskolen endeachteruitgang van het
verbruik van industriekolen ,kanworden uitgegaan van deveronderstel­
ling dat ,opbasis vanhethuidige prijsniveau (gemiddelde ontvangst
van desteenkolenmijnen in1971 !+$20tske ,stookoliepri jsvoor
belasting :$12tot $14tske),deproduktie in1985 niet veel meer
zal bedragen dan 100miljoen ton .Deze veronderstelling isgebaseerd
opdevooruitzichten vanrationalisatie enverbetering van het rendement
alsmede verhoging van dekosten ,waarbij deze factoren elkaar onderling
compenseren .
Desteenkolenindustrie van deGemeenschap zalhoofdzakelijk de
behoeften dekken aancokeskolen (l).Deuitdeze produktie voortvloeien­
dehoeveélheden industriekolen zouden aan elektrische centrales kunnen
worden geleverd ,'ópvoorwaarde dat dit tegen concurrerende prijzen
geschiedt envoorzover denoodzakelijke uitrusting beschikbaar is,het­
zijmonovalent voor deverbranding van steenkool ,hetzij gemengde
verwarming .Indit verband moet worden opgemerkt dat demate waarin de
steenkool uit deGemeenschap kanbijdragen tót desoepelheid van de
voorziening van decentrales ,beperkt wordt door destructuur van de
bestaande uitrusting .
Deleidende rolvan destookoliepri jsinaanmerking genomen en
naar gelang van het niveau daarvan ,zou deingevoerde steenkool even­
tueel een stijgend aandeel kunnen dekken van debehoeften van deelek­
trische centrales .Dit voor zover deze steenkool beantwoordt aan de
/
kwaliteitscriteria die deeisen van demilieubescherming stelt envoor
zover deprijs een voldoende waarborg van stabiliteit ,biedt ter compen­
satie van deminder flexibele gebruiksmogelijkheden .
(l)Cokeskolen vormen eenbijzonder geval aangezien hethierbij omde
dekking van specifieke behoeften gaat waarmede andere energie -
dragers niet kunnen concurreren .Devoorwaarden van het invoer -
aanbod worden hier dus niet uitvoerig behandeld . ■

-17-
Ermoet echter niet teveel worden verwacht vanvergroting vande
invoer vanindustriekolen alsmiddel omdeprijs teregulariseren .
Zelfs indien gunstige produktie -envervoerkosten in "bepaalde gevallen
aan deindustriekolen eenconcurrentiepositie verschaffen incentrales
aan dekust van deGemeenschap ,blijft decalorieprijs van destook­
olie demaatstaf voor devaststelling van deprijs van ingevoerde
kolen .Voor zover echter deprijs franco -bestemming van deze laatste
lager zou zijn dan destookolie bij de'verbruiker ,zaldit eenfactor
kunnen vormen omdestijging vandeze laatste afteremmen .
I
Dewereldhandel inindustriekolen istot dusverre van vrij geringe
omvang geweest ,maar zoukunnen toenemen door deexploitatie van nieuwe
reserves ,onder meer inAustralië ,Canada ,Zuid-Afrika ,Polen .Deze
ontwikkeling van het aanbod isafhankelijk van het stichten van nieuwe
mijnzetels ,vervoermiddelen teland enhavens .Het ismoeilijk ramingen
optestellen over deprijs vraart egen deze kolen zouden kunnen worden
aangeboden .
Deomvang vandewereldkolenreserves zoueventueel eengrotere
invoer van industriekolen mogelijk maken ,dan de30tot 40miljoen tske
die een redelijke hypothese voor 1985 vertegenwoordigen .Een aanzien­
lijke stijging van deinvoer vanindustriekolen zouechter niet kunnen
plaatsvinden zonder prijsstijging .Indien men voor 1985 eenhogere
invoer wenselijk zouachten ,zouden denoodzakelijke maatregelen boven­
dien opkorte termijn moeten worden genomen .
D.Kernenergje (l)
Dekernenergie kan deafhankelijkheid van deGemeenschap van
invoer van fossiele brandstoffen eninhet bijzonder van olie kunnen
verminderen .Zovormt dekernenergie niet alleen eenfactor vandiver­
sificatie die dezekerheid van devoorziening eenhechtere basis kan
geven :hierdoor kaneveneens druk worden uitgeoefend opdeprijzen van
concurrende energiedragers dank zijhetfeit dat ,thans reeds enook
voor dötoekomst ,kernenergie degoedkoopste energiebron voor deelek-
triciteitsproduktie vormt ,watblijkt uithetbelastingsdiagram .
(l)Zie "Tweede indicatief programma voor dekernenergie "

-18-
Uranium vertegenwoordigt wat dezekerheid van devoorziening
betreft voordelen ,waardoor het kanworden geli jkgesteld aan een
binnenlandse energiebron ,ofschoon deihdeGemeenschap bekende reser­
ves ,die niet teverwaarlozen zijn ,geen bijzonder grote omvang hebben .
Uranium isnamelijk intalvan delen van dewereld beschikbaar ,de
winplaatsen zijn overvloedig eninhetalgemeen gelegen instreken die
voldoende waarborgen bieden voor deerkerheid van devoorziening .
Haar energiepotentieel pergewichtseenheid isaanzienlijk ,enlevert
dusgpen vraagstuk voor transportruimte op,noch voor opslag .
Momenteel ishet wereldaanbod vannatuurlijk uranium aanzienlijk
groter dan devraag entot 1985 zijn geen kwantitatieve moeilijkheden
voor devoorziening van decommunautaire markt teverwachten .
DeGemeenschap ismomenteel geheel afhankelijk vari derde landen
enpraktisch van een enkele bron wat haar voorziening met verrijkt
uranium betreft .Indien devooruitzichten opkorte termijn bevredigend
kunnen worden geacht ,voor watbetreft debeschikbare hoeveelheden ,dit
zalaanheteind van ditdecennium -,niet meer het gevail zijn .Uit de
vergelijking van degecumuleerde wereldbehoeften aanverrijkt -uranium
indekomende jaren ,met degecumuleerde produktie van debestaande of
tebouwen verrijkingsinstallaties --het betreft voornamelijk fabrieken
inNoord-Amerika -blijkt' 'dat :deze behoeften niet meer zullen kunnen ,
worden gedekt vanaf -eenmoment dat omstreeks het jaar 1980 ligt .
Voor 1974 moet eenoplossing voor ditvraagstuk :worden' gevonden ,
opdat deexploitanten erzeker van kunnen zijn dat dekerncentrales die
zij opdatmoment bestellen ,behoorlijk vansplijtstof kunnen worden
voorzien .Debouw van eenverrijkingscapaciteit indeGemeenschap zou
opdoorslaggevende wijze bijdragen tot deverwezenlijking van dedoel­
stellingen ophet gebied van denucleaire produktie enzo.u decommunau­
taire industrie tevens instaat stellen alle activiteiten uit tevoeren
inverband met desplijtstof cyclus .
••#/•••

-19
Hoewel dit tot1980 noginbeperkte mate zalgeschieden ,zullen
daarna geleidelijk aanzienlijke hoeveelheden plutonium beschikbaar
komen .Deze kunnen inlicht-waterreactoren worden teruggevoerd eneen
evengrote vermindering van debehoeften aanverrijkt uranium bewerk -
stellingen ,opvoorwaarde echter dathetoverbieden door derde landen
die eenenergietekort hebben ,niet totgevolg heeft dat het communau­
taire plutonium voor deze bestemming verloren gaat .
•Met kernenergie kan reeds thans elektriciteit worden geproduceerd
tegen een .lagere prijs danmet eenklassieke thermische centrale die
onder vergelijkbare omstandigheden werkt .Maar hetverschil met elek­
triciteit verkregen uit fossiele brandstoffen is,dat deinvesterings -
uitgaven het grootste deel van dekosten uitmaken .Deervaring die
door Europese constructeurs zalworden verkregen ,zaloplangere termijn
een relatieve daling van deze investeringskosten met zich moeten brengen
maar omvan enige betekenis tezijn zal dit een sterkere standaardisatie
vereisen van demodellen die aan deelektriciteitsproducenten worden
aangeboden ,evenals een spreiding van debestellingen voor elk van deze
modellen ,aangezien degunstige effecten van deschaalvergroting beter
tot zijn recht komt opeen grotere markt .
Dethans reeds genomen investeringsbesluiten bepalen het nucleaire
vermogen dat in1977 inbedrijf zal zijn ,indien alle centrales waartoe
isbesloten opdatmoment geïnstalleerd eninbedrijf zullen zijn .Na
deze datum zalhetberoep opdekernenergie (l)toenemen omeenvermo­
genvan 130GWe tebereiken in1985 »Gezien decentrales diereeds in
1977 operationeel zullen zijn ,zou dekernenergie in1985 duseen ■
totaal van 150 GWe kunnen dekken .
(l)Ditgebied komt overeen metdetoeneming vanhetpark vanzogenaamde
"concurrentiSle "thermische centrales ,dat wil zeggen waarvoor de
keuze vandeinvesteerders geschiedt opgrond vandekosten (inves­
tering inbegrepen )vandeverschillende energiedragers .
Niet totdit "park van concurrenti'êle centrales "behorende hydrau­
lische centrales ,centrales bestemd voor depiekbelasting en
centrales diebrandstoffen verwerken met bijzondere kenmerken
(bruinkool ,derivaatgas ,enz...).

-20-
Aan dehand van deteverwachten ontwikkeling isdedoelstelling
van het Tweede indicatief programma vastgesteld opeen minimum van
100 GWegeïnstalleerd veriaogen in1985 .
Met deindustriële capaciteit van deGemeenschap zou dit cijfer -
ruimschoots kunnen worden overschreden ,want momenteel wordt deproduk -
tieuitrusting van deconstructeurs van componenten nog lang niet
volledig benut .Het aanbod isdus redelijk soepel ,waardoor een even­
tuele versnelde uitvoering van het bouw programma van kerncentrales
kan worden opgevangen .
••9/•••

-21-
ÏÏOOFDSTUK 3 -
DECENTRALE VRAAGSTUKKEN VAN ,HET ENERGIEBELEID . .
A.Structuur van devraag
Aan dehand van deinhoofdstuk 1opgesomde perspectieven van de
ontwikkeling van devraag kan een schema worden opgesteld van detoe­
komstige spreiding van demarkt tussen deverschillende primaire energie­
bronnen »Dit schema lijkt waarschijnlijk inhet licht van destructurele
ontwikkelingen die devoornaamste verbruikssectoren zullen ondergaan .
Het isgebaseerd opdeveronderstelling dat gezocht zalworden naar de .
laagste gemiddelde kosten onder meer voor dedekking van het concurren -
tiële deel van debehoeften ,gezien deenertie enderestricties die
bestaan inbepaalde sectoren van devraag .Het schema berust tenslotte
opdeveronderstelling dat debetrekkingen tussen deprijzen van de
verschillende concurrerende energiedragers geen fundamentele wijziging
ondergaan ten opzichte van dehuidige situatie .
Vandetotale behoeften (l)(2000 Mtske)in1985 zou 2$worden
gedekt door bruinkool ,7i°door steenkool ,11°/odoor primaire elektri­
citeit ,15iodoor aardgas en .65 door aardolie .
Spreiding van devraag perenergiebron (1970-1985 ;
Situatie in1970 Vooruitzichten 1985
Mtske * Mtae Mtske 1o \Mt-ae I
Steenkool 199■20 I39 :137 !796
Bruinkool 3432437 2 26
Aardgas 73 851 29515 207
Hydraulische energ . 46 5 3247 233
Kernenergie 4 31759 II123
[àardolie
j61764432130465 912
Totale behoeften(l )973
1,100 6811995 1001397
•••I•••
(l)De>totale behoeften aanenergiedragers voor andere doeleinden dan
energieopwekking ofgrondstoffenvoorziening zullen in1985 155
miljoen tske bedragen envormen een onderdeel van detotale
behoeften .

-22
Eenvoorzichtige raming vanhetaandeel van debinnenlandse energie
inditschema wettigt deverwachting dat demate vanafhankelijkheid
van deGemeenschap tenopzichte vanenergie-invoer .indeloop' van de
tien komende jaren verder zalstijgen envan67 in1970 op70$in
1980 zalkomen .Slechts omenhij 1985 kan een ommekeer indeze tendens
worden verwacht ,dank zij deverwezenlijking van dedoelstelling van de
kernenergieproduktie vermeld inhet Tweede indicatief programma ende
afhankelijkheid zou dan geleidelijk kunnen afnemen .
Ondanks denadruk diemoet worden gelegd opderisico 'svan de
afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers voor deenergievoorzie­
ning ,moet worden vermeden deautarkie als doel van het energiebeleid
tebeschouwen .Zowel voor energie als voor alle andere sectoren van
economische activiteit kan deGemeenschap haar beleid slechts richten
opeen ontwikkeling van het internationale handelsverkeer .Deenige
beperkingen die zij opditbeginsel kan gedogen ,zijn diewelke berusten
opdenoodzakelijke continuïteit ,diemin ofmeer kanworden opgedrongen
door omstandigheden vanbuitenaf ,zoals deze zich thans bijvoorbeeld voor­
doen .
B.,Aardolie ,sleutelprobleem van devoorziening ..
7
Zelfs opeengebied waar deverschillende energiebronnen concurreren
kent demarkt slechts een beperkte flexibiliteit .Detewerkgestelde
arbeidskrachten endebestaande uitrusting leiden voor elke energiebron
V
toteen rigiditeit die eenbelemmering vormt voor aanpassingen opkorte
termijn . .
• '"î
Ditkenmerk schijnt inde'nabije toekomst geen verandering tezul­
lenonderdaan .Eenverhoging van dekosten van devoorziening met aard­
olie zaldusgeen overeenkomstige vermindering vanhetverbruik met
zich brengen eninieder geval zou deze energiebron nogmeer dan de
helft van debehoeften moeten dekken in1985 enmet 900Mtruwe olie
opdattijdstip devoornaamste factor van de .energievoorziening van de
Gemeenschap blijven (65 'fovandetotale behoeftein )è
•• ••

-23-
Hierbij moet erechter denadruk opworden gelegd dat ,ondanks de
aanzienlijke stijging van het volume van.de .behoeften ,deze situatie
reeds eenverbetering oftenminste eenrelatieve stabilisatie zou
betekenen tenopzichte van dekomende vijf oftien jaar ,periode die het
karakter vertoont van een tenemen hindernis ,voordat deGemeenschap
geleidelijk bevrijd wordt van dealtegrote afhankelijkheid van aard­
olie .Deze stabilisatie zal indeeerste plaats tedanken zijn aan de
aardolie uit "zekere "zones ,vervolgens aan debijdrage van aardgas dat
ofindeGemeenschap wordt gewonnen ofuit derde landen ingevoerd .Deze
invoer vermindert weliswaar niet deafhankelijkheid van bronnen buiten
deGemeenschap ,maar zou toch het voordeel bieden van een grotere
spreiding van derisico 's.Deandere stabiliserende factor wordt gevormd
door dekernenergie waarvan deinvloed pas voelbaar zouworden na1980 .
Debelangrijkste vraag die deGemeenschap inzake het energiebeleid
indeperiode tot 1985 zalmoeten oplossen ,isdus ervoor tezorgen dat
deze overgangsperiode zogunstig mogelijk verloopt ,d.w.z .dat de
Gemeenschap degunstigste voorwaarden moet zien teverkrijgen voor haar
voorziening met aardolie ,deenergiebron die inieder geval het grootste
deel van debehoeften zal moeten 'dekken .
Aldus blijkt dat ,zonder hetbelang van devraagstukken die speci­
fiek zijn voor andere energiebronnen tegillen bagatelliseren ofhet
belang van hetbeleid datmoet worden ontwikkeld omdeze optelossen ,
het oliebeleid het sleutelvraagstuk van het energiebeleid van deGemeen­
schap vormt .Opdevolgende bladzijden zullen devraagstukken inverband
met andere energiedragers dus slechts worden beschouwd voor zover zij
verband houden met het olie vraagstuk .
C.Twee hypothesen voor deontwikkeling 1van deoliemarkt
I
Inhet licht van deonzekerheid die deomstandigheden kenmerkt
waaronder het olieaanbod plaats vindt ,moet men desituaties beschouwen
waartoe verschillende ontwikkelingstypes zouden kunnen leiden .Detal­
rijke hypothesen diekunnen worden opgebouwd met dereeks tebeschouwen
factoren zijn indepraktijk tottwee gevallen terug tebrengen tener­
zijds een stabiele markt met een zeker overschot enanderzijds een
markt waar hetaanbod krap isendeprijzen gevoelig stijgen »
••#/•••

-24-
10)Eerste geval 8stabiele markt
Het eerste tebeschouwen geval isdatwaarin zich concurrentie
zouhandhaven tussen aardolie vanverschillende herkomst ,vergelijkbaar
met dehuidige situatie .Deolieprijs zouongeveer dealgemene tendens
vanhetprijsniveau indewereld volgen ,meteventuele aanpassingen als
gevolg van kostensti jgingen enomrekening tehouden met de .relatieve
ontwaarding van deroyalties enbelastingen diedoor deproducerende
landen worden geheven .
Onder deze omstandigheden zou deprijs van deruwe olie in1985
kunnen liggen opeenniveau datvoortvloeit uit deontwikkeling die is
begonnen met deovereenkomsten van Teheran enTripolis .Gezien dete
verwachten kostenstijgingen ,zou deverhouding tussen deprijzen van
deandere energiebronnen envan deconcurrerende aardolieprodukten
ongeveer dezelfde orde van grootte behouden als thans ,endeaardolie
zou ookverder alsrichtniveau dienen voor debepaling van degemiddelde
energieprijs .
Despreiding van devraag zougeschieden volgens het schema dat
inhetvoorgaande isomschreven ,wat o.m .zouleiden ,tot deverwezen­
lijking van eennucleaire doelstelling van 100GWegeïnstalleerd vermo­
gen in1985 »toteenverdere achteruitgang van desteenkolenindustrie
van deGemeenschap -die echter nog steeds overheidssteun nodig zou
hebben -entoteenbescheiden stijging van desteenkoleninvoer afkoms­
tige derde landen .Deexploitatie van dethans indeGemeenschap be-kende
aardgasreserves zoueennormaal tempo hebben bereikt enalleen deinvoer
waarvoor thans contracten zijn gesloten ofintentieverklaringen zijn
afgelegd ,zouden worden verwezenlijkt *
Inhetvoorgaande isaangegeven dat deaardolie deleidende rol zal
blijven spelen bij debepaling van deprijzen vanconcurrerende energie -
soorten ,waarbij deprijsverschillen indezelfde orde vangrootte als
thans zouden blijven .Het gehele prijssysteem zouzich dus opdezelfde
manier ontwikkelen als deolieprijs ,d.w.z .met eenbeperkte stijging .
Maar indien deolieprijs als constante waardemeter wordt genomen voor
deraming van degemiddelde kosten van de .voorziening blijkt dat de
structuur in1985 gunstiger zoukunnen zij.n danin1970 »enerzijds
dank zijdeverminderde invloed vansteenkool enanderzijds door de
toenemende .overschakeling opkernenergie .

-25-
2°)Tweede geval :sterkte prijsstijging vanaardolie
Een andere eventualiteit ismogelijk ,waarbij factoren overwegen
die derigiditeit van het aanbod van aardolie veroorzaken ,met als
gevolg sterke prijssti jgingen .Dit zoub.v .het geval zijn indien de
structuur van het aanbod zou leiden tot een houding die doelbewuste
beperking inhoudt ofook indien het rythme van deinvesteringen voor
deaardolie-exploratie niet opeen voldoende niveau zou worden gehouden .
Een dergelijke trapsgewijze stijging van deprijzen zou destruc - •
tuur van deenergievraag indeGemeenschap grondig kunnen wijzigen
indien dit zover zou gaan dat eenverandering van deverhouding
ontstaat tussen deolieprijs endekosten van concurrerende energie -
dragers :
-inhetuiterste geval zouhetolieverbruik hoofdzakelijk gericht
worden opdeprodukten voor specifiek gebruik ,d.w.z .vooral de
brandstoffen enbepaalde toepassingen alsgrondstof .Hetverbruik van
vloeibare brandstoffen zouongeveer beperkt blijven tot dehoeveelheid
dienoodzakelijkerwijs voortvloeit uit het raffineren van deze produk -
tenvoor specifiek gebruik .Volume enstructuur van devraag naar
ruwe olie zouden geheel anders liggen dan inhet eerste geval ;
-deperspectieven voor deontwikkeling van dekernenergie zouden
gunstiger worden .Deze zou een groter deel van deelektriciteits -
behoeften kunnen dekken enzelfs voor andere gebruiksdoeleinden
kunnen worden toegepast j
-bepaalde aardgasreserves indeGëmeenschap waarvan deexploitatie
than3 economisch niet verantwoord wordt geacht zouden aangeboord
worden endeexploitatie vankoolwaterstoffen indeGemeenschap (met
inbegrip van het grondgebied van nieuwe lid-staten enhet continental
plat )zougestimuleerd worden .Deinvoer vangasafkomstig uitderde
landen zou zeer aanzienlijk kunnen oplopen ;zelfs het aardgas
afkomstig uitver afgelegen streken zou tenopzichte van deolie een
lagere prijs franco-bestemming bereiken ;
-het concurrentievermogen van dekolenindustrie indeGemeenschap zou
verbeterd worden ;door deaanvullende ontvangsten van deze industrie
zouden desubsidies voor produktie enafzet geheel ofgedeeltelijk
overbodig worden ,ofschoon hierdoor delasten uit het verleden niet
zouden worden opgeheven .Bij een dergelijke situatie zou deproduktie
•••/*••

!-26-
niet veel hoger komen teliggen dan 100Mt.Hetblijft echter de
vraag ofdeonvermijdelijke stijging van deproduktiekosten deverbe­
tering van deontvangsten niet zou teniet doen .Inieder geval zou
eenkolenwinning van dehuidige omvang niet kunnen worden gehandhaafd zonder
subsidies voor een deel van deproduktie ;
-devraag naar kolen uit derde landen zou vrij aanzienlijk kunnen
toenemen .Echter moet rekening worden gehouden met devrij trage
wijze waarop hetaanbod zoukunnen toenemen ,met deprijssti jgingen
die onvermijdelijk zouden optreden ,vooral ineenwereld waar denieuwe
situatie opdeoliemarkt toteenenergietekort zoukunnen leiden .
Erzijn echter bepaalde grenzen dieeeneventuele prijsstijging
van deolie niet zoukunnen overschrijden .
Enerzijds bestaan inNoord-Amerika enorme reserves van asfalthou -
dend zand enleisteen waaruit aanzienlijke hoeveelheden olie zouden
kunnen worden gewonnen .Deexploitatiekosten van deze zand -enleisteen -
lagen vertegenwoordigt ,pergewonnen tonolie ,ongeveer hetdubbele van
dehuidige prijs franco U.S.A. vanruwe olie afkomstig uithetMidden -
oosten »Ditbedrag betekent hetmaximum dat deolieprijs niet zoukun­
nen overschrijden ,tenminste voor hetniet vervangbare deel vanhet
verbruik (brandstoffen enminimum aanprodukten dieverband houden met
hetraffinageprocédé ).
Anderzijds schept demogelijkheid vaninvoer vanindustriekolen
eveneens eenbeperking voor deprijssti jging van olie .Reeds thans is
deze brandstof inbepaalde landen van deGemeenschap tegen eenlagere
prijs beschikbaar dan deprijs vanstookolie ,belasting inbegrepen .
Debelemmering voor het stijgen van deolieprijs die deze beide
potentiële concurrenten vormen (olie gewonnen uitzand -enleisteenla -
gen ;ingevoerde industriekolen )zouniet vanonmiddellijke invloed zijn *
Erzouenige tijd verlopen met deinvesteringen dienoodzakelijk zijn om
tot een vpldoende aanbod tekomen .
Maar indien deveronderstelling van een sterke stijging van de
olieprijs alsgevolg vaneenonvoldoende elasticiteit vanhet aanbod
zich zalvoordoen ,zouhetolieverbruik ongetwijfeld alsnel minder
toenemen ,enzounaenkele jaren zelfs aanzienlijk kunnen afnemen ,
aangezien devoornaamste verbruikers opandere energiebronnen zouden
•••/•••

-27-
overschakelen .Een dergelijke ontwikkeling zou even ongunstig zijn
voor deverbruikende landen als voor deproducerende landen *Deeerste
zouden genoodzaakt worden hun onontbeerlijke energie duurder tebetalen .
Deandere zouden gevaar lopen een groot deel van hun markt teverliezen
waardoor zij -enmisschien voor goed -deinkomsten .zouden derven die
thans noodzakelijk zijn voor het opgang brengen van hun economie .
D.Derestricties die dezekerheid van devoorziening stelt
Zelfs indien detweede hypothese overdreven aspecten vertegenwoor­
digt ,komen hierdoor derisico 'saanhet licht diekunnen voortvloeien
uit destructurele veranderingen die zioh momenteel opdewereldmarkt
voor olie voordoen .Indien deconcurrentie tussen aardolie van verschil­
lende herkomst zouwegvallen ,zou degehele energiemarkt ,zoniet de
gehele wereldeconomie ,ernstig kunnen worden verstoord .
Erisgoede reden omaan tenemen dat deze structuurwi jzigingen
ingoede orde zullen verlopen ,zonder tot dermate ernstige gevolgen te
leiden .Maar zolang oplange termijn geen werkelijke stabiliteit is
bereikt ,bestaan erredenen totongerustheid ,want deze wijzigingen
bevatten alszodanig hetrisico vanmeer ofminder sterke spanningen die
inhet uiterste geval kunnen leiden tot een tijdelijke stopzetting van
bepaalde leveringen .Deolieleveranciers ofenkele daarvan zouden name­
lijk indeverleiding kunnen komen teprofiteren van deconjuncturele
omstandigheden omnieuwe eisen naar voren tebrengen .
Dit brengt ons tot twee aspecten van hetvraagstuk van dezeker­
heid van devoorziening zowel voor aardolie als voor andere ingevoerde
energiebronnen .
Enerzijds moet met het vooruitzicht van eenminder soepele markt
dan inhet verleden gestreefd worden tot een zekere flexibiliteit te
komen ,die oplange termijn gunstige economische voor een zostabiel
mogelijk voorziening waarborgt ,met inachtneming van dewettige belan­
gen van delanden die over dereserves beschikken .Ermoet dus zodanig
worden gemanoeuvreerd dat in1985 desituatie zogoed mogelijk overeen­
komst met het eerste geval dat indevoorgaande paragraaf isbestudeerd
(zieC,l).
•••/*•*

-28-
Anderzijds moeten voldoende grote enregelmatige leveringen worden
gewaarborgd ,watoverigens ookdestruotuur van demarkt mag zijn .
Verschillende maatregelen kunnen worden genomen omhetrisico van stop­
zetting te "beperken ofdegevolgen daarvan deverminderen :diversifica­
tievanherkomst ,hetsoheppen vanbuffervoorraden ,handhaving Van
produktie -envervoerreserves ,enz .Indeze geest moeten iriieder
geval maatregelen worden genomen enwel van permanent karakter ,zolang
demarkt geen voldoende stabiliteit vertoont .Deuitgaven diehieruit
voortvloeien moeten worden beschouwd als een onderdeel van dekosten
vandeingevoerde energie eninverhouding zijn totdebestaande risi­
co's.

ÏÏOOFDSTÏÏK 4
AOTIEMIDDSLEN
Dezekerheid van devoorziening oplange termijn zoukunnen iworden
verbeterd door verschillende soorten actiemiddelen waaruit bij het te
voeren beleid een keuze zalmoeten worden gedaan :
-Inieder geval zal ,bij een rationeler verbruik van deenergie de
vraag kunnen verminderen ,waardoor dedruk die destijging van de
wereldbehoeften opdemarkt uitoefent minder sterk zouworden .Voor
verschillende verbruikscategorieën bestaan echter technische restric­
ties waardoor demogelijke verbeteringen tot een geringe waarde
beperkt zullen blijven .Overigens ishet devraag welke maatregelen
moeten worden gekozen omeenrationeler gebruik van deenergie te
bewerkstellingen 'zonder afbreuk tedoen aandemogelijkheid voor de
verbruiker zich deenergie têverschaffen die het beste beantwoordt
aan zijn specifieke eisen . "
-Afgezien van het nut als middel tegen derechtstreekse effecten van
tijdelijke stopzetting van deolievoorziening ,zou deopslag van-
primaire energiè inbepaalde mate kunnen bijdragen tot ontspanning
oplangere termijn .Het bestaan van aanzienlijke voorraden zou het
b.v .mogelijk maken doelbewust envoor een vrij lange periode de
stopzetting van olieleveringen van bepaalde herkomst teaccepteren
waarvoor plotseling zeer hoge eisen worden 'gesteld wat deprijs
betreft .
Deonderaardse opslag van een extra maand verbruik vertegenwoordigt
eenlast van0,2 tot0,5 $perverbruikte tonolie ,watvrij gering
istenopzichte van deprijssti jgingen diegevreeéd moeten worden .
Omdeopslag aanzienlijk tedoen stijgen boven dedoelstelling van
90dagen die door deCommissie voor 1975 isvoorgesteld ,zijn echter
min ofmeer lange termijnen noodzakelijk ,enerzijds inverband met .
dehoge investeringen dienoodzakelijk zullen zijn enanderzijds
omdat demogelijkheid moet -bestaan denoodzakelijke hoeveelheden olie
tekopen tegen gunstige voorwaarden . :
-Diversificatie van devoorzieningsbronnen iszowel van invloed opde
continuïteit van ,devoorziening opkorte termijn ,door vergroting van
demogelijkheden omover teschakelen ,als opdezekerheid op .

-50-
lange termijn ,omdat dit demogelijkheid voor bepaalde producenten
vermindert zich eendominerende positie teverschaffen .
Inditverband zal deproduktie van deNoordzee ,ondanks devolgens
dethans bekende aanwijzingen vrij beperkte omvang (100tot150Mt
perjaar inI985 ),opniet aanzienlijke wijze hetaandeel vande
"zeker gestelde "olie indevoorziening opvoeren .
-Het peil van dekolenproduktie in.de Gemeenschap die beschikbaar is
voor thermisch gebruik zalhoofdzakelijk' afhankelijk zijn van de
omvang van desteun die hieraan van overheidswege wordt verleend ,
gezien' devervrachte stijging van dekostenfactoren ,o.m .lonen .
Nauwkeurige oriëntaties opditgebied zouden deverbruikers ,o.m .de
elektriciteitsproducenten ,instaat stellen hun uitrustings -en
bevoorradingsbeleid indejuiste richting teleiden .Maar afgezien
vaneenomwenteling van deprijsverhoudingen met dereferentie -
energie -wat juist vermeden moet worden -kanniet worden verwacht
dat hetwinningsvolume oplange termijn ophethuidige niveau gehand­
haafd blijft .Inverband met dekarakteristieken van dekolenproduktie
kan deze sléchts op -beperkte schaal bijdragen tot dezekerheid van
devoorziening van deelektrische centrales oplange termijn .
-Deinvoer van industrie kolen istot dusverre van beperkte omvang
geweest .Opwereldniveau bestaan zeer aanzienlijke reserves en
verschillende landen hebben demogelijkheid naar Europa teexporte­
ren ,maar dekosten vanhetVervoer maken hetonmogelijk datdeze
kolen kunnen concurreren met aardolie enaardgas .
.Indeze situatie zouechter verandering kunnen komen door het schep­
penvannieuwe produktie -envervoermiddelen indeproducerende lan­
denenvoor zover destijging van deproduktie -envervoerkosten
lager blijft dandeprijsstijging van deolie .Inhetkader vaneen
aangepast beleid zouaanvullende hoeveelheden ingevoerde industrie -
kolen indeelektrische centrales deolievraag meteenovereenkomstige
hoeveelheid verminderen .
-Deproduktie vanaardgas indeGemeenschap draagt ongetwi jfeld bij
totvermindering van deafhankelijkheid vanaardolie ,maar inde
toekomst moet bijhetbeleid meer aandacht worden besteed aande
handhaving van devoorraden en-„bijgelijkblijvende andere factoren -
moet slechts eengeringe ontwikkeling van dewinning uitdebekende
binnenlandse vindplaatsen worden .'overwogen .Deéxtractiemogelijkheden
•• »■

-31-
indeNoordzee zullen waarschijnlijk voor het grootste deel .worden
gebruikt door denieuwe lid-staten van deGemeenschap .Maar afgezien
van deze vooruitzichten zou intensivering van deexploratie in'de
Genieenschap eventueel debijdrage van het intern gewonnen aardgas
kunnen vergroten .Grote hoeveelheden aardgas zijn beschikbaar in
Sovjet-Rusland ,Noord-Afrika ,alsmede inhetMidden-Oosten .Deimpor­
teurs van deGemeenschap hebben reeds leveringscontracten gesloten
met beide eerstgenoemde regio ,die indekomende jaren ook zullen
uitvoeren naar nogverder afgelegen streken ,zoals Japan endeVere­
nigde Staten .
Als ingrotere mate eenberoep wordt gedaan opdeze bronnen buiten
deGemeenschap zou dit aanzienlijke investeringen vereisen inuit­
rusting voor behandeling envervoer (namelijk hetvloeibaar maken ,
scheepsruimt enpijpleidingen ,...). Devervanging vanaardolie door
aardgas afkomstig uit derde landen zalongetwijfeld geen vermindering
teweeg bréngen van deglobale afhankelijkheid van ingevoerde energie ,
maar heeft het voordeel een grotere diversificatie van debronnen
van herkomst ,met zich tebrengen .■
Dekernindustrie streeft voor 1985 naar deinstallatie van elektrische
centrales met een globaal vermogen van 100 GWe .Een aanzienlijke
overschrijding van dit getal zou het mogelijk maken reeds in1980 tot'
een daling van deoliebehoeften voor deelektriciteitsproduktie te
komen .
Deze versnelde uitvoering van het programma voor nucleaire uitrusting
zou als een "sneeuwbal "werken enopden duur toteennog snellere
daling van deoliebehoeften voeren .
Inieder geval zal het tempo van deontwikkeling van dekernenergie
worden bepaald door demate waarin aan devolgende voorwaarden wordt
voldaan s
-openstelling van demarkten ,herstructurering van deconstructie -
industrie ,harmonisatie van constructienormen en-codes ;
-versnelling van deprocedures voor het verkrijgen van bouw -en
bedrijf svergunningen voor centrales ;
-reservering van vestigingsplaatsen ,versterking van dekoppelnetten
voor het ingemeenschap brengen van reserves :

-52-
waarborgen voor de "beschikbaarheid van splijtstoffen ,vooral wat
verrijkt uranium betreft waarvoor dehuidige voorzieningsplannen
zijri gebaseerd opdehypothese van de "inhetvoorgaande genoemde
minimum doelstelling »