Wat artikel 3 betreft, mogen de lidstaten, hoewel zij zijn gehouden gegevens te verstrekken over hun "gewoonlijk verblijvende bevolking", enige flexibiliteit betrachten en gegevens verstrekken over hun "wettig verblijvende" of "geregistreerde" bevolking en daarmee verband houdende levensgebeurtenissen (levendgeboorten en overlijdens). Meer in het bijzonder wordt in artikel 2, onder d), van de verordening bepaald dat, wanneer de omstandigheden omtrent de gewone verblijfplaats niet kunnen worden vastgesteld, de term "gewone verblijfplaats" kan worden begrepen als de wettige of geregistreerde verblijfplaats.

Ømeting van de totale bevolking in verband met de stemming met gekwalificeerde meerderheid in de Raad, met name zoals vereist krachtens artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (artikel 4).

Tot slot wordt in hoofdstuk 6 vooruitgeblikt naar factoren die, in het licht van de conclusies uit de eerdere hoofdstukken, in overweging moeten worden genomen met het oog op verbetering van het gemeenschappelijk kader.

In hoofdstuk 3 wordt beschreven hoe de verordening ten uitvoer is gelegd, onder verwijzing naar de vastgestelde kwaliteitscriteria voor Europese statistieken, met inbegrip van criteria betreffende vergelijkbaarheid en de lasten voor de gegevensverstrekkers en respondenten in de lidstaten.

In hoofdstuk 2 van dit verslag wordt een overzicht gegeven van Europese bevolkingsstatistieken en in het bijzonder van de bepalingen van de verordening en de daarmee verband houdende uitvoeringsmaatregel die door de Commissie is vastgesteld.

Voorheen hebben de lidstaten dergelijke gegevens enkele jaren op vrijwillige basis verstrekt, maar omdat deze waren gebaseerd op hun verschillende demografische definities, begrippen en methoden, bestond het risico dat de betrokken gegevens heterogeen, onvergelijkbaar, inconsistent en te laat beschikbaar zouden zijn. Het gemeenschappelijk kader is bedoeld om te voldoen aan de behoefte aan de kwalitatief hoogwaardige jaarlijkse bevolkingsstatistieken die van cruciaal belang zijn voor de formulering en evaluatie van een grote verscheidenheid aan beleidsmaatregelen, met name op het gebied van maatschappelijke en economische kwesties op nationaal en regionaal niveau. Dit is met name van belang omdat statistieken over de bevolking en levensgebeurtenissen een belangrijke basis zijn voor een groot aantal beleidsindicatoren.

In de periode 2015-2017 waren de jaarlijkse nationale bevolkingsgegevens steeds het populairst (11 % à 18 % van de jaarlijkse raadplegingen) van alle tabellen met sociale statistieken en behoorden zij tot de top drie van meest bekeken Eurostat-tabellen. Gebruikers hebben toenemende belangstelling voor gegevens over demografische veranderingen. Het aantal raadplegingen van de pagina "Demographic balances and crude rates at national level" is in de periode 2015-2017 met 66 % gestegen, en hiermee wordt nog eens bevestigd dat dit een van de populairste gegevensverzamelingen van Eurostat is.

De Commissie gebruikt de bevolkingsstatistieken voor het opstellen van de periodieke verslagen, beleidsvoorstellen en uitvoeringsverslagen die krachtens EU-wetgeving vereist zijn, en van beleidsanalyses. Zo wordt er in haar verslag over economische, sociale en territoriale samenhang en het "speciale supplement over demografische trends" bij de EU Employment and Social Situation Quarterly Review gebruikgemaakt van regionale en nationale informatie over bevolking en levensgebeurtenissen. Een van de directe toepassingen van de krachtens de verordening verstrekte gegevens bevindt zich op het gebied van de driejarige bevolkingsprognoses van Eurostat, die laten zien hoe de bevolkingsgrootte en -samenstelling kunnen veranderen wanneer bepaalde veronderstellingen betreffende geboorte- en sterftecijfers en migratie bewaarheid worden. Deze prognoses worden ook gebruikt voor het Verslag over de vergrijzing, waarin de economische en begrotingsgevolgen van de vergrijzing op lange termijn worden gemeten.

Voordat de verordening van kracht werd, verstrekten de lidstaten de meeste van de door Eurostat verlangde gegevens al op vrijwillige basis. De nieuwe rechtsgrondslag heeft echter geresulteerd in een grote verbetering van de beschikbaarheid en volledigheid van de gegevens. De verbeteringen van de algemene gegevenskwaliteit hebben geleid tot grotere nauwkeurigheid, coherentie en vergelijkbaarheid van de gegevens. De lidstaten hebben verbeteringen gerealiseerd in de onderliggende gegevensbronnen en de methoden en statistische instrumenten die worden gebruikt voor het opstellen van de gegevens, en dit heeft geresulteerd in een grotere dekkingsgraad en stiptere inzending van gegevens. Hierdoor heeft de Commissie minder tijd nodig voor de verspreiding van de gegevens, zodat deze tijdiger bekend kunnen worden gemaakt en voor gebruikers steeds beter toegankelijk worden, bv. dankzij verbeterde metagegevens en geharmoniseerde gegevens (zie punt 3.4 hieronder).

Om de tenuitvoerlegging van de verordening te bevorderen, werkt de Commissie (Eurostat) nauw samen met de nationale autoriteiten die zijn betrokken bij de productie en levering van de gegevens in kwestie. In feite was dit al het geval toen de gegevens jarenlang op vrijwillige basis werden verstrekt. De statistieken worden aan Eurostat verstrekt door de nationale instellingen voor de statistiek.

De gestructureerdere en volledigere gegevensverstrekking op grond van de verordening stelt Eurostat in staat de gegevensverwerking proactief voor te bereiden en op deze manier de snelheid en efficiëntie van de afhandeling en verspreiding van de gegevens te verbeteren. De benodigde tijd tussen de ontvangst en validatie van de gegevens en de verspreiding van de gegevens via de website van Eurostat is hierdoor korter geworden. De verwerkingstijd is nog verder teruggebracht dankzij de geleidelijke invoering van geautomatiseerde interne validatieprocedures in de vragenlijsten, met foutenrapportage aan de nationale gegevensleveranciers.

In vergelijking met de eerdere vrijwillige gegevensverstrekking is er na inwerkingtreding van de verordening grote verbetering geconstateerd in de stiptheid van de gegevensverstrekking. Dit is met name te danken aan het feit dat de lidstaten zijn overgegaan op verstrekking van automatische extracties uit hun statistische gegevensbanken om gehoor te geven aan de gegevensverzoeken van Eurostat en om tegemoet te komen aan het regelmatige toezicht op de naleving door Eurostat. Er blijven nog enkele sporadische, eenmalige problemen bestaan, zoals storingen veroorzaakt door het niet naar behoren functioneren van het computersysteem.

Eurostat propageert in dezen het gebruik van door partnerlanden gerapporteerde "corresponderende stromen", waarmee het probleem van dekkingsfouten als gevolg van de geringe bereidheid tot in- en uitschrijving kan worden ondervangen. Een en ander geschiedt onder toezicht van Eurostat, die uitvoerig met de nationale instellingen voor statistiek heeft overlegd en de uitwisseling van de gegevens van corresponderende stromen tussen landen heeft vergemakkelijkt, rekening houdend met de regels inzake bescherming van persoonsgegevens en de verschillen in nationale wetgeving.

Sinds de inwerkingtreding van de verordening is de validatie van de gegevens verbeterd dankzij de opname van meer, en grondigere, controles in de vragenlijst. De lidstaten moeten deze controles uitvoeren voordat zij de gegevens verzenden, en dit resulteert in een betere algehele gegevenskwaliteit. Evenzo hebben verbeterde regels voor de validatie van de gegevens in de gegevensbank van Eurostat voordat deze worden verspreid, ervoor gezorgd dat de kwaliteit van de resultaten verder is toegenomen.

Tezamen met de basisgegevens ontvangt Eurostat metagegevens over, in het bijzonder, de nauwkeurigheid van de gegevens, met uitleg over onder meer:

·onder het kopje "Database" zijn multidimensionale tabellen beschikbaar die gebruikers in staat stellen geavanceerdere en gedetailleerdere zoekopdrachten uit te voeren. Op verzoek van gebruikers levert Eurostat extracties op maat om aan zeer gespecialiseerde of gedetailleerde gegevensbehoeften te beantwoorden; en

·regelmatig bijgewerkte artikelen maken de bevolkingsstatistieken toegankelijk via een combinatie van grafieken, tabellen en analyses over een groot aantal uiteenlopende aan bevolking gerelateerde onderwerpen.

De bevolkingsgegevens zijn ook opgenomen in compendiums zoals het Regionaal Jaarboek van Eurostat en in gedetailleerde publicaties over specifieke onderwerpen die aan demografie zijn gerelateerd. Verscheidene malen per jaar gaat de publicatie van gegevens vergezeld van op grote schaal verspreide persberichten of korte nieuwsberichten. Eurostat ondersteunt het gebruik van artikelen uit de reeks Statistics Explained, door meer informatie te verstrekken over statistieken, trends en de interpretatie daarvan. Deze artikelen worden opgesteld en regelmatig bijgewerkt, en bevatten informatie over veel van de gegevens die op grond van de verordening worden verzameld.

3.5. Vergelijkbaarheid en samenhang

Europese bevolkingsstatistieken hebben baat bij een hoge mate van harmonisatie op het gebied van begrippen, definities, classificaties en methoden. Methodologische kwesties worden regelmatig besproken in de specifieke deskundigengroep op het gebied van bevolkingsstatistieken van de Commissie, die eveneens de uitwisseling van ervaringen en gemeenschappelijke werkwijzen in de EU en elders stimuleert. Om de vergelijkbaarheid van de statistieken te waarborgen, verifieert Eurostat of de gegevens intern en over een langer tijdsbestek consistent zijn en of de gegevens van verschillende regio's en lidstaten vergelijkbaar zijn, overeenkomstig het Europees referentiekader voor kwaliteitsborging van het Europees statistisch systeem.

Wat betreft de gedetailleerde statistieken die in artikel 3 van de verordening worden genoemd, blijkt de strikte toepassing van het begrip "gewone verblijfplaats" echter het lastigste probleem om aan te pakken. Er worden momenteel inspanningen geleverd om dit op te lossen en veel lidstaten zijn thans in staat het aantal gevallen van "gewone verblijfplaats" te ramen op basis van hun nationale gegevensbronnen. Sommige lidstaten zijn zich er wat betreft de gedetailleerde (met name regionale) gegevensniveaus die uit hoofde van artikel 3 vereist zijn, echter van bewust dat er hiaten bestaan die zij niet kunnen opvullen. Sommige lidstaten slagen er bijvoorbeeld niet in het "twaalf maanden"-criterium toe te passen voor bevolkingsgegevens en levensgebeurtenissen, vaak omdat de nationale statistische voorwaarde op grond waarvan een persoon wordt opgenomen in de bevolkingsgegevens gebaseerd is op permanente criteria voor onderdanen of een halfjaarcriterium. In enkele gevallen wordt de vergelijkbaarheid van de gegevens beïnvloed door specifieke kwesties van ondergeschikt belang met betrekking tot enkel het gebruik van het begrip "permanente registratie" zonder termijncriteria voor het verblijf. Om deze problemen op te lossen moet er verder wordt gewerkt aan de statistische definities van "bevolking".

Over het algemeen zijn bevolkingsstatistieken over een bepaalde periode vergelijkbaar. Er kunnen zich echter onregelmatigheden voordoen wanneer de lidstaten hun methodologie verbeteren of wijzigen, of een aanpassing doorvoeren in de territoriale eenheden die voor de statistieken worden gebruikt. Deze onregelmatigheden zijn duidelijk aangegeven in de gegevenstabellen in de gegevensbank van Eurostat en zijn gedocumenteerd voor gebruikers via de metagegevens op de website van Eurostat of in de desbetreffende publicaties.

3.6. Maatregelen ter verbetering van de kwaliteit

Eurostat blijft zorg dragen voor een follow-up van de sporadische gevallen waarin niet wordt voldaan aan de verordening, waarbij de gegevens incompleet of van lage kwaliteit zijn of niet in overeenstemming met de wettelijke inzendingstermijn zijn geleverd. Eurostat controleert en beoordeelt deze aspecten van de gegevensverstrekking voortdurend en neemt contact op met de lidstaten in kwestie over de technische en administratieve aspecten om de problemen op te lossen.

4.Gegevensverzameling en ramingsmethoden

4.1. In artikel 3 van de verordening bedoelde gegevens

De lidstaten verzamelen de gegevens aan de hand van hun eigen nationale bronnen en praktijken, maar zij zijn verplicht de kwaliteit van de door hen verstrekte gegevens en metagegevens te waarborgen, en gegevensbronnen en methoden te gebruiken die hen in staat stellen te voldoen aan de gemeenschappelijk gereglementeerde definities. Eurostat is in staat de nationale praktijken te beoordelen, aangezien de lidstaten aan Eurostat verslag moeten uitbrengen over de door hen gebruikte gegevensbronnen, definities en ramingsmethoden en Eurostat in kennis moeten stellen van alle wijzigingen.

Om te voldoen aan de verordening hebben de lidstaten de kwaliteit van de statistische gegevens die zij krachtens artikel 3 aan Eurostat verstrekken, weten te verbeteren door gebruik te maken van aanvullende bronnen zoals registers van zorgverzekeraars en belastingautoriteiten en de volkstelling van 2011. Daarnaast heeft het merendeel van de lidstaten de afgelopen jaren grote wijzigingen doorgevoerd in de gegevensbronnen en methoden die worden gebruikt voor hun volks- en woningtellingen, dan wel dergelijke wijzigingen in overweging genomen of in de planning opgenomen; deze wijzigingen behelzen voor het merendeel een intensivering van het gebruik van gegevens uit administratieve bronnen in plaats van de traditionele manier van gegevensverzameling bij volkstellingen, waarbij de informatie via huis-aan-huisbezoeken of per post werd verzameld. Dit is van grote invloed op de productie van de jaarlijkse bevolkingsstatistieken, zoals hieronder nader toegelicht in punt 4.3 en in hoofdstuk 5.

4.2. In artikel 4 van de verordening bedoelde gegevens

Krachtens artikel 4 van de verordening moeten de lidstaten voor specifieke doeleinden van de Unie aan Eurostat gegevens verstrekken over hun totale bevolking op basis van het strikte begrip "gewone verblijfplaats". De lidstaten kunnen een raming maken van de totale bevolking op basis van de "wettig verblijvende" of "geregistreerde" bevolking met behulp van wetenschappelijk gefundeerde, goed gedocumenteerde en openbaar toegankelijke statistische ramingsmethoden.

Uit de bestanden met nationale metagegevens blijkt dat de meeste lidstaten een raming maken van de "gewoonlijk verblijvende bevolking", omdat zij zich niet in een positie bevinden om dit rechtstreeks te meten.

Sommige lidstaten hebben aan Eurostat gemeld dat zij een raming maken van de "gewoonlijk verblijvende bevolking" door toepassing van een algehele correctie op hun nationale bevolking, teneinde het volgende vast te leggen:

·migratiestromen waarvan in onvoldoende mate verslag is gedaan (d.w.z. personen die zich niet hebben geregistreerd toen zij in de lidstaat aankwamen of hun registratie niet ongedaan hebben gemaakt toen zij de lidstaat verlieten); en/of

·levensgebeurtenissen waarvan in onvoldoende mate verslag is gedaan (d.w.z. gebeurtenissen die zich in het buitenland hebben voorgedaan, maar waarvan geen of met enige vertraging verslag is gedaan).

Andere lidstaten moeten hun nationale invulling van het begrip "gewone verblijfplaats" bijstellen om in staat te zijn een raming te maken van de "gewoonlijk verblijvende bevolking" op grond van een verblijfsduurcriterium van twaalf maanden.