Middelen in de rubrieken landbouw en cohesiebeleid worden hoofdzakelijk uitgevoerd in gedeeld beheer en vormen daarom de kern van de vragen die aan de lidstaten zijn gesteld.

Een significant gedeelte van de uitgaven van 2016 die door de Rekenkamer zijn gecontroleerd, vertoonde geen materieel foutenpercentage, en er was een gestage verbetering van het geraamde foutenpercentage in de gedurende drie jaar uit de EU-begroting uitgevoerde betalingen: van 4,4 % in 2014 tot 3,8 % in 2015 en 3,1 % in 2016. Afgezien van de MFK-rubrieken 5 (Administratie) en 3 (Veiligheid en burgerschap) vertoonden de uitgaven voor alle overige rubrieken nog een materieel foutenpercentage, maar alle desbetreffende afzonderlijke percentages waren in 2016 lager dan in 2015. Cohesie leverde nog steeds de grootste bijdrage aan het algehele foutenpercentage, gevolg door Natuurlijke hulpbronnen, Concurrentievermogen en Europa als wereldspeler. Het aandeel in het globale geschatte foutenpercentage per rubriek van het MFK voor 2016 is weergegeven in figuur 1.

Voor het eerst sinds 1994 heeft de Rekenkamer een gekwalificeerd (en geen afkeurend) oordeel afgegeven over de regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen bij de rekeningen van 2016. Dit is het gevolg van een aanzienlijke verbetering van het beheer van de financiën van de EU.

De lidstaten werden ook verzocht te antwoorden op een vragenlijst over drie hoofdthema’s: (1) naleving van de regels en voorschriften, (2) rapportage over de prestaties, (3) follow-up van de aanbevelingen van de Rekenkamer.

Uit de antwoorden bleek dat de overgrote meerderheid van de lidstaten – rond drie kwart – het eens was met de meest voorkomende foutcategorieën die de Rekenkamer op beide beleidsterreinen had vastgesteld. Zij stemden tevens in met het relatieve belang van de soorten fouten die door de Rekenkamer werden vastgesteld; de mindere mate van instemming wat betreft cohesie (56 %) ten opzichte van plattelandsontwikkeling (67 %) is te wijten aan de enigszins afwijkende fouttypologieën die voor het eerstgenoemde beleidsterrein worden gehanteerd. Figuur 3 bevat details over de antwoorden van de lidstaten.

Het jaarverslag van de Rekenkamer voor 2016 geeft een overzicht van de belangrijkste soorten fouten (op basis van de controles door de Rekenkamer) met betrekking tot de twee voornaamste EU-uitgavencategorieën in gedeeld beheer (gemeenschappelijk landbouwbeleid en economische, sociale en territoriale cohesie). De vragen waren erop gericht na te gaan of de lidstaten het eens zijn met de conclusies van de Rekenkamer met betrekking tot de soorten fouten en hun relatieve belang in deze uitgavencategorieën en te bekijken in hoeverre zij maatregelen hebben genomen om dergelijke fouten te voorkomen.

Wat betreft prestaties heeft de Rekenkamer vastgesteld dat de Commissie in vergelijking met de lidstaten en internationale organisaties een enorme hoeveelheid informatie produceert. De Commissie heeft de aanbeveling aanvaard om meer informatie te verstrekken over de herkomst en kwaliteit van de gegevens, indien beschikbaar.

In het verslag van de Rekenkamer komen verder twee soorten uitgavenprogramma’s (rechtenprogramma’s en kostenvergoedingsregelingen) aan bod die gepaard gaan met duidelijk te onderscheiden risicopatronen. Uit het verslag blijkt dat de voor 2016 geconstateerde fouten voornamelijk subsidiabiliteitsfouten bij kostenvergoedingsregelingen zijn. De fouten in deze categorie bestonden voornamelijk uit de opname van niet-subsidiabele kosten in kostendeclaraties en uit niet-subsidiabele projecten, activiteiten en begunstigden. Bij rechtenprogramma’s bestond de meest voorkomende soort fout uit onjuiste declaraties van arealen door landbouwers. De Rekenkamer heeft evenwel geconstateerd dat subsidiabele arealen nauwkeuriger zijn bepaald dan in voorgaande jaren. Voor 2016 was een belangrijk gevolg daarvan dat de Rekenkamer geen fouten van materieel belang heeft aangetroffen in op rechten gebaseerde uitgaven voor rechtstreekse steun aan landbouwers. Figuur 2 is een weergave van de verdeling van het globale geschatte foutenpercentage over de soorten fouten, als toegepast door de Rekenkamer.

Uit de resultaten van de door de Rekenkamer voor 2016 uitgevoerd controle blijkt tevens dat de rekeningen geen afwijkingen van materieel belang vertoonden. De Rekenkamer heeft daarom, net als in 2007, een goedkeurend oordeel afgegeven over de betrouwbaarheid van de rekeningen.

Bent u het ermee eens dat dit de meest voorkomende soorten fouten zijn? Bent u het eens met het relatieve belang van deze soorten fouten?

* Een aantal lidstaten gaf afzonderlijke antwoorden voor het Efro en het ESF.

Sommige lidstaten wezen verder op andere soorten fouten die zij vaak aantreffen op deze beleidsterreinen. Estland wees erop dat onregelmatigheden met betrekking tot staatssteun dikwijls grote financiële gevolgen hebben; Finland wees op kostenoverschrijdingen. Hongarije noemde drie andere categorieën: het niet aantonen dat marktprijzen worden aangehouden, dubbele financiering van projecten en inbreuken op goed financieel beheer. Met betrekking tot plattelandsontwikkeling wees Oostenrijk op het risico op niet-naleving van de voorwaarden die gelden voor bijstand en meerjarige verbintenissen.

Wat betreft het relatieve belang van de foutencategorieën gaven veel lidstaten (bijvoorbeeld Bulgarije, Tsjechië, Estland en Ierland) aan dat het belangrijkste type tekortkoming blijft bestaan uit de niet-naleving van de regels voor openbare aanbestedingen.

Enkele lidstaten gaven gedetailleerde beschrijvingen van de maatregelen die zij hebben getroffen om dergelijke fouten te voorkomen. Daaruit blijkt dat inspecties en controles worden uitgevoerd op het niveau van de beheers- en certificeringsautoriteiten in overeenstemming met de desbetreffende sectorale wetgeving inzake het gebruik van de instrumenten. In de antwoorden wordt dikwijls vermeld dat de beheersautoriteiten handboeken hebben opgesteld met het reglement dat van toepassing is op de interne controlesystemen voor de uitvoering en het beheer van operationele programma's overeenkomstig deze regels. De auditautoriteiten maken gebruik van strategieën voor controles ter plaatse van activiteiten en voor systeemaudits met het oog op de opsporing van fouten in het beheer van activiteiten die in het kader van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF) worden uitgevoerd.

Veel lidstaten maken melding van de vereenvoudiging van regels inzake steunregelingen en het gebruik van vereenvoudigde kostenopties teneinde het veelvuldig optreden van fouten aan te pakken. Bijna alle respondenten wezen op het nut van het organiseren van opleidingen voor bemiddelende instanties en begunstigden bij de bekendmaking van oproepen om ervoor te zorgen dat de wettelijke eisen bekend zijn. In Spanje beoordelen de beheersautoriteiten de capaciteiten van de bemiddelende instanties voordat zij taken aan deze instanties toewijzen.

In verband met het cohesiebeleid werden veel maatregelen genoemd die zijn gericht op het terugdringen van fouten bij openbare aanbestedingen. Kroatië, Frankrijk en Slowakije vermeldden dat zij online netwerkplatforms hebben opgezet waarop deskundigen over problemen kunnen discussiëren en begunstigden gemakkelijk toegang tot informatie kunnen krijgen. In Kroatië, Letland en Slowakije publiceren de nationale autoriteiten overzichten van de meest voorkomende fouten in aanbestedingsprocedures. Litouwen heeft een "Bureau voor openbare aanbestedingen" opgericht "dat verantwoordelijk is voor de uitvoering van het beleid inzake openbare aanbestedingen voor de handhaving van de nationale wetgeving inzake openbare aanbestedingen, voor preventie, voor het verstrekken van advies over openbare aanbestedingen en voor het beheer van het centrale systeem voor openbare aanbestedingen."

Op het gebied van landbouw hebben Polen en Letland een elektronisch aanvraagsysteem ingevoerd waarmee aanvragers gemakkelijker een correct areaal kunnen aangeven. Zweden heeft soortgelijke procedures beschreven waarbij ook geautomatiseerde controles worden uitgevoerd, en aangegeven dat dankzij deze aanpak veel minder fouten worden gemaakt dan bij handmatige verwerking. Veel respondenten (waaronder Cyprus, Tsjechië en Griekenland) wezen op het nut van het gebruik van kruisverwijzingen tussen in computers opgeslagen gegevens uit verschillende (interne en externe) bronnen. Malta houdt een risicoregister bij dat regelmatig wordt bijgewerkt. Ierland hanteert een pragmatische aanpak, waarbij deelnemers aan steunregelingen per sms op termijnen worden gewezen.

Coördinatie op centraal niveau werd eveneens beschouwd als essentieel element van beheers- en controlesystemen. In Frankrijk "(..) staan de coördinerende autoriteiten ter beschikking van de beheersautoriteiten en certificeringsinstanties om vragen over subsidiabiliteit en openbare aanbestedingen te beantwoorden." In Duitsland "worden de interpretatie van wettelijke bepalingen en uitvoeringsproblemen besproken op regelmatige bijeenkomsten met de beheersautoriteiten van het Efro." Polen organiseert regelmatige opleidingen over openbare aanbestedingen voor regionale overheden.

3.2 Prestaties van de EU-begroting

In hoofdstuk 3 van het jaarverslag 2016 heeft de Rekenkamer gewezen op het belang van de kwaliteit van de informatie over de prestaties. De Commissie heeft toegezegd informatie over de herkomst en kwaliteit van gegevens te verstrekken indien deze beschikbaar is. Aangezien een aanzienlijke hoeveelheid gegevens over de prestaties in verband met uit de EU-begroting gefinancierde programma's door de lidstaten wordt verstrekt, zijn de lidstaten in de vragenlijst gevraagd informatie te verstrekken over de kwaliteit van de prestatiesgegevens op nationaal niveau.

In sommige gevallen hadden de antwoorden van de lidstaten niet alleen betrekking op gegevens over de verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen, maar ook op gegevens over de resultaten van nalevingscontroles. Het is daarom niet mogelijk conclusies te trekken over slechts één van deze twee soorten gegevens op basis van de antwoorden van de lidstaten op de vragenlijst.

Uit de antwoorden van de lidstaten blijkt dat de prestatiegegevens afkomstig kunnen zijn uit een aantal bronnen die kunnen worden ingedeeld in de volgende categorieën:

·Informatie van nationale uitvoerende organen. Met betrekking tot cohesie waren dat voornamelijk de beheersautoriteiten (ook wat betreft plattelandsontwikkeling), certificeringsautoriteiten en bemiddelende instanties. Wat betreft landbouw vallen de betaalorganen onder deze categorie.

·Van derden afkomstige informatie. Dat kunnen nationale of internationale autoriteiten zijn, of agentschappen die niet betrokken zijn bij het beheer van de desbetreffende projecten of programma's.