NL ECB -PUBLIC  
 
 ADVIES VAN D E EUROPE SE CENTRAL E BANK  
van 30 mei 2017  
inzake de beperking van het gebruik van contanten   
(CON/ 2017 /20) 
 
Inleiding en rechtsgrondslag  
Op 3 april 2017  ontving d e Europe se Central e Bank (ECB) een verzoek van het Belgische Ministerie van 
Financi ën om een advies  inzake een voorontwerp van wet tot voorkoming van het witwassen van geld en 
de financiering van terrorisme en tot beperking van het gebruik van contanten  (hierna het ‘voorontwerp ’). 
De adviesbevoegdheid van de  ECB is gebase erd op artikel 127, lid 4 en artikel 282, lid 5 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europe se Unie en arti kel 2, lid 1, het tweede en derde streepje van  
Beschikking  98/415/E G1 van de Raad , aangezien het voorontwerp bepalingen bevat aangaande 
betaalmiddelen en de  Nationale Bank van België  (‘NBB’). Overeenkomstig de eerste volzin van artikel 
17.5 van het Reglement van orde van de Europese Centrale Bank heeft de Raad van bestuur van de 
ECB dit advies goedgekeurd.  
 
1. Doel  van het voorontwerp  
1.1. Het hoofddoel van het vooron twerp is de omzetting in Belgisch recht van Richtlijn  (EU) 2015/849 
van het Europees Parlement en de Raad2. De Belgi sche wetgever  heeft bij deze gelegenheid in 
het voorontwerp op dit vlak relevante bepalingen geconsolideerd, en indien nodig gewijzigd, 
waar onder de beperking van het gebruik van contanten en de bepalingen die de NBB -
bevoegdheden op dit vlak vaststellen.  
1.2. Met name alle regels betreffende de beperking van het gebruik van contanten zijn thans 
opgenomen in het voorontwerp, welke regels nu zijn va stgelegd in de wet van 11 januari 1993 tot 
voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de 
financiering van terrorisme en de wet van 29 d ecember 2010 houdende diverse bepalingen .  
                                                 
1  Beschikking 98/415/EG van de Raad van 29 juni 1998 betreffende de raadpleging van de Europese Centrale Bank 
door de nationale autoriteiten over ontwerpen van wettelijke bepalingen  (PB L 189  van 3.7.1998, blz. 42).  
2  Richtlijn  (EU) 20 15/849 van het Europe es Parlement en de Raad  van 20 mei 2015 inzake de voorkoming van het 
gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van Verordening 
(EU) nr.  648/2012 van het Europees Parlement e n de Raad en tot intrekking van Richtlijn 2005/60/EG van het 
Europees Parlement en de Raad en Richtlijn 2006/70/EG van de Commissie (PB L 141  van 5.6.2015, blz. 73).  
ECB -PUBLIC  
2 1.3. Krachtens deze regels, die laats telijk we rden gewijzigd bij de Wet van 15 juli 2013 houdende 
dringend e bepalingen inzake fraudebestrijding3, mogen handelaren thans niet meer dan 10 % in 
contanten en niet meer dan 3000 EUR van de verkoopprijs van goederen of diensten  in contanten 
aanvaarden , ongeacht of de verkoop één transactie omhelst, of meerdere afzonderlijke 
ogenschijnlijk met elkaar verband houdende transacties. Dezelfde beperking geldt voor  het gebruik 
van contanten inzake aan - en verkoop door handelaren in edele metalen (zijnde  goud, zilver o f 
platin a, uitgezonderd muntstukken ). Voorts, om de toenemende diefstal van koperdraad terug te 
dringen, verbiedt de bovengenoemde Wet van 29 december 2010 specifiek het gebruik va n 
contanten voor koperdraad , hetzij gerecycleerd of gebruikt , of als dusdanig aangeboden , door 
natuurlijke of rechtspersonen die werkzaam zijn in de recuperatie  of recyclage van en handel in 
oude of edel e metalen.  Tenslotte, natuurlijke en rechtspersonen die werkzaam zijn in de 
recuperatie , recyclage van en handel in oude o f edel e metalen moeten bij verkoop van die metalen 
aan natuurlijke of rechtspersonen de koper identificeren en registreren, indien die aankopen 
contant betaald worden ten belope van een bedrag dat hoger is dan  500 EUR .  
1.4. Het voorontwerp breidt de beperking van het gebruik van contanten uit tot elk gebruik van 
contanten  door enige persoon, ongeacht de aard van de verplichtingen (contractueel of  
buiten contractueel)  dat aanleiding ge eft tot die betaling en, ongeacht of al dan niet een vergoeding 
verschuldigd is , ongeacht de personen die de betalingen uitvoeren of ongeacht de hoedanigheid 
(handelaar ,  koopman  of anderszins ) waar in die personen handelen . Luidens de memorie van 
toelichting bij het voorontwerp beoogt deze wijziging uiteenlopende situaties te be strijken waarin 
het gebruik van contanten soms aanzienlijk is (uitwisselingen met opleg, met name  in geval  van 
goud ).   
1.5. Uitzonderingen gelden evenwel voor (1) onroerendgoedtransacties , waarbij notarissen en 
onroerendgoedmakelaars zijn betrokken en op wie het vo orontwerp van toepassing is ; 
(2) transacti es tussen  consume nten op wie het voorontwerp niet van toepassing is , en die zelden 
transacties uitvoeren in verband met goederen van grote waarde en op wie in elk geval  geen  
systemati sche monitoring  van toepassing is; en (3) gebruik van contanten  of schenkingen door of 
met financiële instellingen , waaronder kredietinstellingen, de NBB, Bpost, betalingsinstellingen, 
uitgevers van el ektronisch geld, geldovermakings kantoren, beursvennootschappen en 
valutawisselkantoren , aangezien transacties met contanten inherent aan hun werkzaamheden zijn .  
1.6. Het voorontwerp stelt ook nieuwe drempels vast voor de beperking van het gebruik van contanten 
dat nu hoogstens 3000 EUR mag  bedragen. Met name schaft het voorontwerp het 10% -criterium 
van de prijs van goederen of diensten af. Voorts geldt het plafond van 3000 EUR niet langer voor 
het te betalen bedrag, maar  voor het werkelijk betaalde bedrag of het in contanten betaalde 
bedrag. Derhalve mag een betaling of schenking van 5000 EUR to t 3000 EUR in contanten 
uitgevoerd en ontvangen worden, mits het saldo anderszins wordt uitgevoerd of ontvang en. Deze 
regelversoepeling is gerechtvaardigd gezien de lage drempel van 3000 EUR en de complexiteit 
van de vigerende regel die nadelig is voor een  in contanten uitgevoerde gering e voor schott en.  
                                                 
3 Zie Advies  CON/2013/18.  
ECB -PUBLIC  
3 1.7. Het voorontwerp voert tevens nieuwe beperkingen in op het gebruik van contanten die gelden voor 
de verkoop van goud door consumenten aan professionals. Om meer duidelijkheid te scheppen 
aangaande de toepasse lijkheid van de beperking op het gebruik van contanten voor de aankoop 
van goudstaven door professionals, vervangt het voorontwerp het huidige concept van ‘edele 
metalen’ , dat investeringsgoud  zoals goudstaven en gouden muntstukken uitsluit, door het nieuw e 
concept van ‘edele stoffen’ dat breed is opgezet en verwijst naar goud, platina, zilver, palladium . 
Voorts, behalve in het geval van een openbare verkoop onder de supervisie  van een 
gerechts deurwaarder , indien een koper geen consument is, mag deze niet i n contanten betalen 
voor oude metalen, koperkabels of goederen die edele stoffen bevatten, tenzij deze slechts in 
geringe hoeveelheden aanwezig zijn en slechts vanwege de fysieke eigenschappen die zij 
vertegenwoordigen . Luidens de memorie van toelichting4 is dit verbod gegrond op het verhoogde 
risico van geldwitwassing en  de heling met betrekking tot gestolen goederen , met name door 
rondreizende criminele groeperingen . De vigerende verplichting tot registratie van die contante 
betalingen heeft de heling  van die goederen niet verhinderd en dit vereiste wordt regelmatig 
omzeild door handelaren die grotere  van sommige consumenten aangekochte hoeveelheden 
vermelden dat zij in werkelijkheden deden, en geen gegevens registreren van anderen die juwelen 
met een dubi euze herkomst verkopen . Het voorontwerp voert desalniettemin een uitzondering in 
op het verbod op geringe  contante betalingen tot 500 EUR, o pdat een consument incidente el 
gouden goederen  kan verkopen , zoals een oude ring. De vigerende identificatieverplich ting wordt 
in die gevallen gehandhaafd.    
1.8. Het voorontwerp omvat tevens bepalingen die beogen te verduidelijken over welke bevoegdheden 
en instrumenten  de NBB beschikt met betrekking tot het voorkom en van het witwassen van geld en 
de financiering van terror isme . Te dien einde wijzigt het voorontwerp de Organieke Wet op de NBB 
om de taak aan de NBB op te drag en, als deel van haar toezichtbevoegdheden , om te waarborgen 
dat financiële instellingen voldoen aan de wet - en regelgeving, waaronder Europees recht ,  tot 
voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de 
financiering van terrorisme en de financiering van de proliferatie van massavernietigingswapens . 
Het voorontwerp somt alle toezichtbevoegdheden, controlemaatregelen en sancties op waarover 
de NBB beschikt om deze taak uit te voeren.  Voorts staat het voorontwerp toe dat de NBB met de 
bevoegde autoriteiten van de unielidstaten of derde landen informatie uitwisselt met betrekking tot 
de uitvoering van deze taken uit hoof de van regels die verzekeren dat de vertrouwelijkheid van die 
informatie wordt gehandhaafd. Tenslotte staat het voorontwerp toe dat de Schatkist  informatie 
opvraagt bij het Centrale Aanspreek punt van de NBB, zulks ter toepassing van financiële sanc ties 
zoals bedoeld in Verordeningen van de Raad van de Unie betreffende financiële sancties en zoals 
bedoeld in resoluti es die de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft aangenomen .  
 
                                                 
4  Memorie van toelichting , blz. 255.  
ECB -PUBLIC  
4 2. Algemene opmerkingen  
2.1. Alhoewel het voorontwerp de Organieke Wet wijzigt opd at de NBB kan waarborgen dat financiële 
instellingen voldoen aan de wettelijke bepalingen die beogen te voorkomen dat het financiële 
stelsel wordt gebruikt voor het witwassen van geld en financiering van  terrorisme en de 
financiering van de proliferatie v an massavernietigingswapens , begrijpt d e ECB dat de NBB, a ls 
onderdeel van haar toezichtbevoegdheden, deze taak reeds uitvoert en de in het voorontwerp 
bedoelde bevoegdheden, maatregelen en instrumenten  toepast. Dat overwegende d raagt het 
voorontwerp geen echte nieuwe taak op aan de NBB .  
2.2. Dit advies behandelt de werkelijke omzetting van Richtlijn (EU) 2015/849 in Belgisch recht niet. 
De nadruk van dit advies ligt op de beperking van het gebruik van contanten en de NBB -taken uit 
hoofde van het voorontwerp . 
 
3. Beperking van het gebruik van contanten  
3.1. De Aanbeveling van d e Commissi e betreffende de hoedanigheid van wettig betaalmiddel van 
eurobankbiljetten en -munten5 bepaalt dat de aanvaarding van betalingen in contanten de regel 
moet zijn , maar tevens dat contant en geweigerd mogen worden vanwege het verband met het ‘te-
goeder -trouw -beginsel ’. Noch de Aanbeveling van de Commissie noch ander Unierecht adresseert 
expliciet of, en in hoeverre , het toelaatbaar zou zijn om een meer algemene beperking in te voeren 
inzake  de verplichting om contante betalingen te aanvaarden . Derhalve moet Unierecht 
geïnterpreteerd worden om vast te stellen waaraan een beperking op betalingen in 
eurobankbiljetten en -muntstukken moet voldoen, waaronder de voorwaarden waaraan moet 
worden vol daan om te voldoen aan de status van wettig betaalmiddel van bankbiljetten en 
muntstukken indien algemene beperkingen op de verplichting tot het aanvaarden van contante 
betalingen worden ingevoerd.   
3.2. Ongeacht de specifieke overwegingen in paragraaf  3.5 to t en met  3.7, moet het voorontwerp 
voldoen aan Unierecht . Binnen dit kader bepaalt overweging 19 van Verordening (EG) nr. 974/986 
van de Raad dat beperkingen inzake betalingen in bankbiljetten en munten, die de lidstaten om 
redenen van openbaar belang hebben  getroffen, in beginsel niet onverenigbaar zijn met de status 
van wettig betaalmiddel van eurobankbiljetten en -munten, mits er andere rechtsgeldige middelen 
beschikbaar zijn voor het verevenen van financiële  schulden7. Dergelijke andere rechtsgeldige 
midd elen moeten voordelen verzekeren die gelijkaardig zijn aan de voordelen van contanten, ook 
al betekent dat wellicht dat voor de betalingsdienst een vergoeding verschuldigd is.  
                                                 
5  Aanbeveling van de Commissi e van 22 maart 2010  betreffende de draagwijdte en de gevolgen van de hoedanigheid 
van wettig betaalmiddel van eurobankbiljetten en -munten PB  L 83 van 30.3.2010, blz. 70). 
6  Verordening (EG) nr.  974/98 van de Raad van 3 mei 1998 over de invoering v an de euro (PB L 139, 11.5.1998, 
blz.1) 
7  Zie bijvoorbeeld  Adviezen  CON/2013/18, CON2014/4 en CON/2014/37. All e ECB-adviezen worden op de ECB -
website bekendgemaakt onder  www.ecb.europa.eu .  
ECB -PUBLIC  
5 3.3. Beperkingen op het gebruik van contanten moeten evenwel effectief en evenredig zijn aan de 
nagestreefde doelst ellingen en niet verder gaan dan  voor het bereiken van die doelstellingen 
noodzakelijk is . Negatieve gevolgen van de voorgestelde beperkingen moeten zorgvuldig 
afgewogen worden tegen de voor de samenleving verwachte voordelen . Wanneer nagegaan wordt 
of een beperking evenredig is, moeten de negatieve gevolgen van de betrokken beperking altijd in 
overweging worden genomen, alsook of alternatieve maatregelen vastgesteld kunnen worden die 
aan de betrokken doelstelling voldoen en m inder negatieve gevolgen hebben8.  
3.4. Voorts zij er op gewezen dat de mogelijkheid van contante betaling in de maatschappij bijzonder 
belangrijk  blijft voor bepaalde groepen die om uiteenlopende legitieme redenen liever contanten 
dan andere beta almethoden geb ruiken . Deze groepen omvatten gehandicapten, oudere burgers, 
sociaal kwetsbare burgers en minderjarigen . Contant geld wordt in het algemeen ook gewaardeerd 
omdat het algemeen aanvaard is, snel is en controle van de uitgaven van de betaler mogelijk 
maakt.  Bovendien is contant geld het enige betaalmiddel waarmee burgers direct een transactie in 
centralebankgeld kunnen verevenen , zonder kosten  die meestal verschuldigd zijn aan een 
onderliggende bet aaldienst in geval van girale betaling . Bovendien faciliteren cashfaciliteiten dat de 
hele bevolking aan de economie participeert en niet alleen diegenen die eenvoudig toegang 
hebben tot andere bet aalmiddelen .   
3.5. De ECB begrijpt  dat de Belgi sche wetgeve r voorstelt om binnen het kader van de omzetting van 
Richtlijn  (EU) 2015/849 de beperkingen op het gebruik van contanten te herzien door deze in 
bepaalde opzichten te versoepelen en in andere opzichten te versterken . Enerzijds verlaagt het 
voorontwerp de drempel op het gebruik van contanten tot 3000 EUR v an het effectief betaalde 
bedrag zonder koppeling aan het 10% -criterium van de prijs van de goederen of diensten.  
Anderzijds, de beperking op contante betalingen is thans van toepassing op alle soorten 
betalingen, waarbij niet wordt onderscheid en tussen  de contractuele of buitencontractuele aard van 
de betaling, of er al dan niet een vergoeding verschuldigd is, of de hoedanigheid waarin natuurlijke 
of rechtspersonen optreden . Deze beperkingen gelden evenwel niet voor transac ties tussen 
consumenten. Voorts  zal het strikte ve rbod op het gebruik van contanten , dat thans geldt voor de 
aankoop van koperkabels door consumenten, ook gelden voor de aankoop door niet -consumenten 
van alle soorten oude metalen, koperkabels of goederen die edele stoffen bevatten . Uitsluitend d e 
volgende  uitzonderingen gelden voor: openbare verkopen onder de supervisie  van een 
gerechts deurwaarder, indien de koper geen consument is, en voor gering e contante betalingen tot 
500 EUR.  
3.6. Alhoewel in België andere rechtsgeldige middelen  bestaan voor de verevening van geldschulden 
en de doelstellingen van het voorontwerp, zijnde bestrijding van geldwitwassing en de heling van 
gestolen goederen met name door rondtrekkende criminele groeperingen, en deze doelstellingen 
kunnen worden bestempeld als redenen van openbaar  belang die opwegen tegen enige impact 
van de beperkingen op het gebruik van contanten, beveelt de ECB toch aan dat de in het 
                                                 
8  Zie bijvoorbeeld paragraaf 2.3. van Advies  CON/2014/4, paragraaf 2.3. van Advies CON/2014/37 en paragra af 2.6 
en 2.7 van Advies CON/2017/8.  
ECB -PUBLIC  
6 voorontwerp voorgestelde maatregelen die de beperkingen op het gebruik van contanten 
uitbreiden , zorgvuldig moeten worden afgewoge n tegen de maatschappelijke voordelen die naar 
verwachting daaruit voortvloeien, met name aangaande het strikte verbod op het gebruik van 
contanten voor goederen die edele stoffen  bevatten .  
3.7. De ECB verwelkomt dat de drempel voor contante betalingen thans i s vastgelegd zonder 
verwijzing naar het 10% -criterium van de prijs van de goederen of diensten. Deze wijziging 
verduidelijkt niet alleen de beperkingen op contante betalingen, die thans slecht worden begrepen 
en omgezet, maar draagt tevens bij tot een bete re circulatie van contanten.  Immers , de 
voorgestelde drempel van 3000 EUR, die tamelijk laag is aangezien volgens Richtlijn  
(EU) 2015/849 maatregelen inzake klantenonderzoek alleen gelden voor contante betalingen van 
10000 EUR of meer, zou nu gelden ten aa nzien van het effectief betaalde bedrag, en niet ten 
aanzien van de totale aankoopprijs van de goederen of diensten . De ECB verwelkomt tevens dat 
die beperkingen niet van toepassing zijn op transacties tussen consumenten, aangezien het voor 
die transact ies moeilijk zou kunnen zijn de verschuldigde contanten te vervangen , onder meer van 
wege het insolventierisico van de tegenpartij, vanwege de ontbrekend e mogelijkheden voor directe 
verevening, en de afwezigheid van een infrastructuur voor girale  betaalmiddel en die voordelen 
verzekeren die gelijkaardig zijn aan d e voordelen  van contanten voor particulieren . 
3.8. De ECB beveelt evenwel aan de 500 -EUR -drempel voor aankopen door niet -consumenten van alle 
soorten oude metalen, koperkabels, of goederen die edele stoffen  bevatten te verhogen, 
aangezien die 500 -EUR -drempel onevenredig laag is, ongeacht de intentie , namelijk de bestrijding 
van het witwassen v an geld  en de heling van gestolen goederen met name door rondreizende 
criminele groeperingen. In geval van verkopers  die juwelen van twijfelachtig e afkomst verkopen, 
wordt van handelaars al verwacht dat zij dergelijke transacties niet aangaan, ongeacht het 
daarmee gemoeide bedrag, aangezien dat een schending van het strafrecht zou zijn , namelijk 
verhulling .  
 
4. De NBB -taken, -bevoegdheden en –instrumenten waarmee witwassen van geld en 
terrorismefinanciering kan worden voorkomen  
4.1. De ECB verwelkomt dat het voorontwerp en de Organi eke Wet de NBB -bevoegdheden en -
instrumenten voor het voorkomen van geldwitwassing en terrorismef inanciering scheid en van de 
bevoegdheden en instrumenten waarover de NBB beschikt als onderdeel van haar 
toezichtbevoegdheden . Dit faciliteert  de uitoefening van toezichtbevoegdheden binnen het kader 
van het Gemeenschappelijk Toezichtsmechanisme .  
4.2. De ECB merkt op dat in het voorontwerp genoemde het Central e Aanspreekpunt bij de NBB , waar 
het Ministerie van Financiën informatie kan opvragen om de financiële sancties op te leggen zoals 
bedoeld in Raadverordeningen en uiteengezet in door de Veiligheidsraad van  de Verenigde Naties 
aangenomen resoluties , overeenkomt met het centralebankrekeningenregister waarover de ECB 
Advies CON/2016/35  heeft uitgebracht . De ECB begrijpt dat de Belgische wetgever thans een wet 
ECB -PUBLIC  
7 uitwerk t krachtens welke wet de ontwikkelings - en exploitatiekosten van dit register volledig ex -ante 
zullen worden gedekt door zijn gebruikers (waaronder de Minister van Financiën, indien het 
verzoek van de Schatkist  afkomstig is) en dat een Koninklijk Besluit daartoe het 
accountingmechanisme n nader uite en zal zetten. Het verbod op  moneta ire financi ering wordt 
derhalve nageleefd en behoeft zijdens de ECB geen nadere opmerkingen .  
 
Dit advies wordt op de ECB -website  bekendgemaakt . 
 
 
Gedaan  te Frankfurt am Main, 30 mei 2017 . 
 
[getekend]  
 
De President van d e ECB 
Mario DRAGHI