P6_TA(2006)0463

Terbeschikkingstelling van werknemers

Resolutie van het Europees Parlement over de toepassing van Richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers (2006/2038(INI))

Het Europees Parlement,

- gezien Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 1996 betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten [1] (detacheringsrichtlijn),

- gezien de mededeling van de Commissie over de tenuitvoerlegging van Richtlijn 96/71/EG in de lidstaten (COM(2003)0458),

- gezien de mededeling van de Commissie over richtsnoeren betreffende de detachering van werknemers met het oog op het verrichten van diensten (COM(2006)0159) (richtsnoeren),

- gezien het verslag van de diensten van de Commissie over de tenuitvoerlegging van Richtlijn 96/71/EG (SEC(2006)0439) (verslag van de diensten),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 15 januari 2004 over de tenuitvoerlegging van Richtlijn 96/71/EG in de lidstaten [2],

- gelet op de artikelen 27 en 34 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie,

- gelet op Verdrag nr. C143 van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) over migrerende werknemers (aanvullende bepalingen),

- gelet op Kaderbesluit 2005/214/JBZ van de Raad van 24 februari 2005 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op geldelijke sancties [3],

- gezien de arresten van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 9 augustus 1994 in de zaak C-43/93, Vander Elst [4], van 23 november 1999 gevoegde zaken C-369/96 en 376/96, Arblade [5], van 25 oktober 2001 gevoegde zaken C-49/98, C-50/98, C-52/98, C-54/98, C-68/98 en C-71/98, Finalarte [6], van 7 februari 2002 in de zaak C-279/00, Commissie v Italië [7], van 12 oktober 2004 in de zaak C-60/03, Wolff & Müller GmbH [8], van 21 oktober 2004 in de zaak C-445/03, Commissie v Luxemburg [9], en van 19 januari 2006 in de zaak C-244/04, Commissie v Duitsland [10],

- gezien Richtlijn 91/533/EEG van 14 oktober 1991 betreffende de verplichting van de werkgever de werknemer te informeren over de voorwaarden die op zijn arbeidsovereenkomst of -verhouding van toepassing zijn [11],

- gelet op artikel 45 van zijn Reglement,

- gezien het verslag van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken en het advies van de Commissie interne markt en consumentenbescherming (A6-0308/2006),

A. overwegende dat met de detacheringsrichtlijn twee even belangrijke doelen worden nagestreefd, namelijk het vrije verkeer van personen en diensten te waarborgen en er tegelijk voor te zorgen dat gedetacheerde werknemers er zeker van zijn dat de voorwaarden aangaande minimumbezoldiging, arbeidsvoorwaarden en gezondheid en veiligheid in het ontvangende land worden toegepast overeenkomstig artikel 3 van de detacheringsrichtlijn; dat dit een belangrijk instrument is om te zorgen voor een eerlijke behandeling,

B. overwegende dat de in artikel 3 van de detacheringsrichtlijn genoemde arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden zijn te beschouwen als minimumvoorwaarden; dat artikel 3, lid 7 van de detacheringsrichtlijn bepaalt dat de in de leden 1 tot en met 6 van artikel 3 genoemde voorwaarden geen beletsel vormen voor de toepassing van arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden die gunstiger voor de werknemers zijn,

C. overwegende dat het uit hoofde van artikel 2, lid 2 van de detacheringsrichtlijn het ontvangende land is dat bepaalt in welke gevallen een werknemer in loondienst is tewerkgesteld; voorts overwegende dat ook het voornoemd verslag van de diensten van de Commissie bevestigt dat de feitelijke arbeidssituatie in het ontvangende land hierbij de doorslag geeft,

D. verwijzende naar zijn standpunt van 16 februari 2006, waarin het Parlement de artikelen 24 en 25 van het voorstel voor een richtlijn betreffende diensten op de interne markt heeft geschrapt [12],

E. overwegende dat het Hof van Justitie in zijn uitspraak in de zaak Wolff & Müller van oordeel was dat door het ontvangende land genomen maatregelen ter voorkoming van oneerlijke concurrentie die ervoor zorgen dat gedetacheerde werknemers onder de in artikel 3 vastgelegde minimumnormen vallen, gerechtvaardigd zijn, en dat dergelijke gerichte beschermende maatregelen een terechte beperking van de vrije dienstverrichting zijn,

F. overwegende dat de uitspraak van het Hof in zijn arrest in de zaak Wolff & Müller laat zien dat vrije dienstverlening en eerlijke mededinging enerzijds en de bescherming van werknemers anderzijds niet noodzakelijkerwijs met elkaar in strijd hoeven te zijn,

G. overwegende dat het principe van gelijke behandeling van de detacheringsrichtlijn in twee richtingen werkt door enerzijds te zorgen voor gelijke behandeling van ondernemingen in het kader van de vrije dienstverrichting en anderzijds voor gelijke behandeling van gedetacheerde werknemers in loondienst met betrekking tot de op hun grondgebied geldende minimumnormen inzake arbeidsbescherming en -omstandigheden uit hoofde van artikel 3,

H. overwegende dat in de richtsnoeren van de Commissie wordt opgeroepen tot het nemen van maatregelen om te verhinderen dat de minimale beschermingsnormen en -rechten worden omzeild ten nadele van de gedetacheerde werknemer,

I. overwegende dat het zeer geringe aantal klachten dat de Commissie heeft ontvangen over de uitvoering van de detacheringsrichtlijn en het beperkte aantal inbreukprocedures dat de Commissie is gestart, laat zien dat de mensen zich niet bewust zijn van hun rechten uit hoofde van deze richtlijn en dat deze daarom niet aan haar doelen beantwoordt,

J. overwegende dat de deelnemers aan de loononderhandelingen een belangrijke rol bij de succesvolle omzetting van de detacheringsrichtlijn kunnen spelen en dat daarom een algehele versterking van de sociale partners en meer grensoverschrijdende samenwerking een belangrijke bijdrage aan het nagestreefde principe van gelijkheid leveren; evenwel erkennende dat in veel landen de meeste werknemers niet zijn aangesloten bij een vakbond en dat juist deze werknemers vaak de minste informatie over hun rechten en plichten ontvangen,

K. overwegende dat de sociale partners in lidstaten waar de richtlijn wordt uitgevoerd via CAO-overeenkomsten rechtstreekse toegang tot informatie over de uitzendende ondernemingen moeten krijgen, zodat zij het toezicht kunnen uitoefenen dat in andere lidstaten ressorteert onder instanties die toegang tot deze bedrijfsinformatie hebben,

L. overwegende dat daar waar door bilaterale of trilaterale verdragen tussen EU-lidstaten en deelnemers aan de loononderhandelingen de vigerende nationale arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden wederzijds worden erkend, het omzeilen van nationale normen met succes is tegengegaan en dat de situatie ook is verbeterd dankzij de samenwerking van verbindingsbureaus en de gegevensuitwisseling tussen vakbonden,

M. overwegende dat de detacheringsrichtlijn noodzakelijk blijft om rechtszekerheid te bieden aan de gedetacheerde werknemers en de betrokken ondernemingen en dat de Commissie actief stelling moet nemen om de samenwerking tussen de lidstaten, hun verbindingsbureaus en arbeidsinspecties doeltreffender en efficiënter te maken, met name om oneerlijke concurrentie en sociale dumping te bestrijden,

N. overwegende dat de lidstaten van de EU-15 zich er via een voorkeursregel in het toetredingsverdrag toe hebben verplicht om onderdanen uit de tien nieuwe lidstaten geen minder gunstige behandeling ten aanzien van het vrije verkeer te geven dan onderdanen van derde landen; dat dit enkel mogelijk is, indien het verblijf van onderdanen uit derde landen bekend is bij de autoriteiten; dat ontvangende landen aan gedetacheerde werknemers uit derde landen geen extra voorwaarden mogen opleggen, indien zij wettig te werk zijn gesteld door een in een lidstaat gevestigde dienstverrichter,

1. stelt vast dat de Commissie in haar richtsnoeren zowel het sociale doel van de detacheringsrichtlijn erkent als de volledige verantwoordelijkheid van het ontvangende land om dit doel te verwezenlijken door gedetacheerde werknemers bescherming en rechten tijdens hun verblijf te garanderen; stelt vast dat de Commissie de lidstaten oproept om hun verantwoordelijkheden te erkennen en er tegelijk voor te zorgen dat de rechten van ondernemingen om transnationale diensten te verlenen uit hoofde van artikel 49 van het EGVerdrag gewaarborgd zijn;

2. wijst erop dat de problemen die de toepassing van de detacheringsrichtlijn oplevert deels te maken hebben met het feit dat de richtlijn niet in alle lidstaten is omgezet en verzoekt de Commissie daarom het Parlement op de hoogte te houden van het verloop van de inbreukprocedures; wijst erop dat de uitvoering van de richtlijn ook bemoeilijkt wordt door verschillende interpretaties van enkele sleutelbegrippen (werknemer, minimumloon, onderaanneming), de moeite voor werknemers en KMO's om aan informatie te komen, alsook problemen met het toezicht op de naleving van de richtlijn;

3. stelt vast dat de richtsnoeren van de Commissie ten doel hebben de uitvoering van de detacheringsrichtlijn te verbeteren door vermindering van het aantal obstakels in de lidstaten die de detachering van werknemers ernstig belemmeren; stelt echter ook vast dat de Commissie bij de interpretatie van het recht in een aantal gevallen verder gaat dan de jurisprudentie van het Hof van Justitie; constateert dat de Commissie in de conclusies van haar richtsnoeren erkent dat de controlemaatregelen verduidelijkt moeten worden en de toegang tot informatie moet worden verbeterd; wil evenwel dat passende maatregelen van dwingende aard worden genomen om de richtlijn wettelijk om te zetten;

4. verzoekt de Commissie een voorstel voor een richtlijn in te dienen ter regeling van de vereisten ten aanzien van bemanningen van veerboten die regelmatige diensten voor het vervoer van passagiers en auto's tussen de lidstaten verrichten;

5. stelt vast dat een van de voornaamste praktische problemen bij de uitvoering van de richtlijn dubbele detachering is en dat betere coördinatie tussen de lidstaten en betere bekendmakingsprocedures nodig zijn om dit probleem aan te pakken;

6. wijst erop dat de Commissie in haar richtsnoeren vaststelt dat de praktische omzetting van de detacheringsrichtlijn in enkele lidstaten niet verzekerd is en verzoekt haar om in dit verband passende maatregelen te nemen;

Arbeidsbetrekkingen en definitie van "werknemer"

7. is het met de analyse van de Commissie in haar richtsnoeren eens dat de detacheringsrichtlijn niet de meest geschikte plaats is om de problemen in verband met de rechtspositie van zelfstandigen te behandelen; trekt uit de praktijkverslagen de conclusie dat schijnzelfstandige arbeid een veel gebruikte strategie is om de minimumnormen uit artikel 3, lid 1 van de detacheringsrichtlijn te omzeilen;

8. roept de lidstaten met een verwijzing naar de studie van Perulli over economisch afhankelijke arbeidsverhoudingen tussen onzelfstandige en zelfstandige arbeid (parasubordinate employment: legal, social and economic aspects), op om hun definities van "werknemer" aan te passen, zodat een duidelijk onderscheid gemaakt kan worden tussen "ondernemers", die economisch onafhankelijk een zaak voeren en voor verscheidene zelfstandige ondernemingen werken enerzijds, en "werknemers", die organisatorisch en economisch afhankelijk, onder toezicht en tegen een vergoeding hun arbeid verrichten, anderzijds;

9. stelt vast dat het Hof van Justitie meermalen duidelijke criteria voor het onderscheid tussen "werknemers" en "zelfstandigen" heeft vastgesteld; dat de lidstaten weliswaar bevoegd zijn om de positie in het arbeidsrecht vast te stellen, maar dat de Commissie ervoor moet waken dat hierbij de door het Hof van Justitie vastgestelde richtsnoeren worden gevolgd; verzoekt de Commissie met spoed een discussie met de lidstaten te openen om te zorgen voor "transparante" en "consistente" criteria ter bepaling van de rechtspositie van "werknemers" en "zelfstandigen" in het arbeidsrecht;

10. wijst erop dat het op dit moment een moeilijke en langdurige zaak is om te bewijzen dat een schijnzelfstandige in werkelijkheid een werknemer is en dat het werk waarschijnlijk al voltooid is en de werknemer al naar huis is teruggekeerd als het bewijs eindelijk is geleverd;

11. pleit voor uitwisseling tussen de arbeidsinspecties van de lidstaten zodat zij gezamenlijk schijnzelfstandigen kunnen opsporen, met name door informatie uit te wisselen;

12. stelt vast dat de bestaande jurisprudentie het recht van het ontvangende land erkent om de documenten te eisen die nodig zijn om vast te kunnen stellen of aan de in de richtlijn genoemde arbeidsvoorwaarden is voldaan; is van mening dat deze documenten niet beperkt mogen blijven tot tijdkaarten of documenten met betrekking tot de veiligheid en de gezondheid op het werk, mits het verzoek om documenten evenredig is; wijst er trouwens op dat de lidstaat waar de onderneming normaliter werkzaam is (lidstaat van herkomst) het ontvangende land formulier E 101 moet doen toekomen ten bewijze dat de gedetacheerde werknemer is aangesloten bij de socialezekerheidsregeling van het land van herkomst;

13. stelt vast dat verschillen in arbeidsvoorwaarden kunnen optreden in lidstaten die geen maatregelen uit hoofde van artikel 3, lid 9 van de richtlijn hebben getroffen om ervoor te zorgen dat voor gedetacheerde uitzendkrachten dezelfde voorwaarden gelden als voor tijdelijke werknemers in de lidstaat waar het werk wordt uitgevoerd; roept de betrokken lidstaten op om maatregelen te nemen om aan deze discriminatie een eind te maken;

Garanderen van arbeidsvoorwaarden en -regelingen volgens artikel 3 van de detacheringsrichtlijn

14. herhaalt dat de detacheringsrichtlijn dwingende minimumvoorschriften geeft voor de bescherming van de arbeid van op hun grondgebied gedetacheerde werknemers en voor de lidstaten geen belemmering vormt om de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden op te leggen die zijn vastgelegd in van algemene toepassing verklaarde collectieve arbeidsovereenkomsten, of andere arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden op te leggen, voorzover het gaat om bepalingen van openbare orde; spreekt zich uit tegen een beperkte interpretatie van het begrip "bepalingen van openbare orde" door de Commissie, met name bij de omzetting in een verordening van de bepalingen van het Verdrag van Rome van 19 juni 1980 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (COM(2005)0650);

15. stelt vast dat in verschillende lidstaten de vakbonden een rol spelen als partners in de collectieve onderhandelingen en dat de Commissie in een procedure voor het Hof van Justitie [13] heeft verklaard dat de bijzondere vorm van het noordelijke collectieve arbeidsoverleg met het EG-Verdrag en de detacheringsrichtlijn in overeenstemming is;

16. is van mening dat voor de goede toepassing van de detacheringsrichtlijn, er een persoon aangewezen moet worden die als vertegenwoordiger van de uitzendende onderneming kan optreden om in dat geval de voorschriften en de bepalingen van de detacheringsrichtlijn te kunnen toepassen;

17. stelt vast dat bij ontstentenis van speciale CAO-overeenkomsten als omschreven in artikel 3, lid 8 van de detacheringsrichtlijn de nationale wetgeving betreffende de arbeidsomstandigheden en -voorwaarden geldt, met inbegrip van wettelijke voorschriften inzake het minimumloon;

18. stelt vast dat alle maatregelen die werknemers informeren over hun rechten en het salaris waarop zij recht hebben, een bijdrage leveren aan de succesvolle omzetting van de richtlijn; is van mening dat de voorlichting over en bewustmaking van de rechten en aanspraken die deze richtlijn verleent dringend verbeterd moet worden voor alle betrokken partijen; verzoekt de Commissie deze maatregelen actief te steunen; verwelkomt daarom het initiatief van de Commissie om een website over detachering van werknemers te creëren met directe links naar de nationale wetgeving inzake detachering; wijst erop dat de informatie verstrekt moet worden in de aangewezen talen;

19. is van mening dat een doeltreffende uitvoering van de detacheringsrichtlijn niet bereikt wordt door meer bureaucratie, maar alleen door meer informatie en eenvoudige procedures die ervoor zorgen dat de mensen hun rechten kennen; roept daarom de Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden (EUROFOUND) in Dublin op om richtsnoeren voor beste praktijken bij het verstrekken van informatie aan werknemers en werkgevers op te stellen;

20. acht het van belang dat het ontvangende land het recht houdt om het minimumloon vast te stellen overeenkomstig artikel 3, lid 1 van de detacheringsrichtlijn, maar roept de lidstaten die het minimumloon vastleggen in een CAO-overeenkomst op om informatie over de hoogte van het minimumloon gemakkelijk toegankelijk te maken voor ondernemingen die van plan zijn een vestiging te openen in een andere lidstaat;

21. betreurt het dat de verschillende instanties zowel op Europees als op nationaal niveau onvoldoende samenwerken met de sociale partners, die een zeer belangrijke rol spelen, en wenst dat de Commissie de samenwerking tussen de nationale verbindingsbureaus en de sociale partners in de betrokken sectoren bevordert; meent dat in Europees verband inhoudelijke samenwerking tussen de diensten van de Commissie nodig is, waarbij ook de groep van deskundigen en de sectorale sociale partners betrokken worden;

22. wenst dat doeltreffende maatregelen worden genomen om werknemers te beschermen die melden dat inbreuk is gemaakt op hun rechten op het werk;

23. stelt vast dat deelneming aan het vakantiefonds overeenkomstig algemeen bindende collectieve arbeidsovereenkomsten in enkele EU-lidstaten een bijkomende bescherming van de gedetacheerde werknemers betekent en dat de rechtstreekse betaling aan de werknemers volgens de uitspraak van het Hof van Justitie in de zaak Finalarte evenredig is, wat betekent dat van uitzendende ondernemingen geëist mag worden dat zij bijdragen aan het vakantiefonds betalen, waaruit ook gedetacheerde werknemers een uitkering moeten kunnen krijgen; acht het noodzakelijk dat de gedetacheerde werknemers uitvoering over de regelingen van deze vakantiefondsen geïnformeerd worden;

24. stelt vast dat in bepaalde sectoren instrumenten zijn ontwikkeld waarmee de sociale partners informatie verstrekken over de arbeidsvoorwaarden van gedetacheerde werknemers; verzoekt de lidstaten het verzamelen van dergelijke informatie in andere economische sectoren te bevorderen om ervoor te zorgen dat deze belangrijke informatie toegankelijker voor de werknemers wordt en de naleving van de detacheringsrichtlijn wordt verbeterd;

25. wijst erop dat nu al door deskundigen landendocumentatiebladen worden opgesteld die opgenomen kunnen worden in de richtsnoeren; verzoekt de Commissie dergelijke bijdragen ten volle in aanmerking te nemen om de informatiekloof te overbruggen;

26. stelt vast dat de overheid een duidelijke verantwoordelijkheid heeft en een belangrijke bijdrage moet leveren aan het beteugelen van oneerlijke concurrentie door overheidsopdrachten enkel toe te kennen aan bedrijven die in het ontvangende land de vigerende normen met betrekking tot artikel 3 van de detacheringsrichtlijn naleven; wijst in dit verband op artikel 55 van de richtlijn overheidsopdrachten [14], volgens welke de aanbestedende diensten inlichtingen over arbeidsbescherming en -omstandigheden mogen inwinnen, wanneer voor een bepaalde opdracht inschrijvingen worden gedaan die in verhouding tot de werken, producten en diensten abnormaal laag lijken;

27. is van mening dat ondernemingen die werknemers detacheren en de hoofdaannemer, in geval opdrachten worden verleend aan gedetacheerde onderaannemers, gezamenlijk verantwoordelijk moeten zijn voor fatsoenlijke levensomstandigheden van de gedetacheerde werknemers in het ontvangende land;

28. beroept zich op de zaak Wolff & Müller, waarin het Hof van Justitie vaststelt dat het rechtssysteem met betrekking tot de aansprakelijkheid van hoofdaannemers aan het waarborgen van de bescherming van werknemers bijdraagt en daarom een dwingende reden van algemeen belang is; verzoekt de lidstaten, die in hun nationaal recht nog niet over een dergelijke wetgeving beschikken, in allerijl dergelijke bepalingen op te nemen; verzoekt de Commissie een Europees wetgevingskader voor de gemeenschappelijke en hoofdelijke aansprakelijkheid van hoofdaannemers voor te leggen om onregelmatigheden bij grensoverschrijdende onderaanneming aan te pakken, zodat er een transparante concurrerende interne markt ontstaat voor alle ondernemingen;

Waarborgen van een efficiënte controle

29. stelt vast dat de nationale autoriteiten op grond van de bestaande jurisprudentie passende maatregelen kunnen nemen om te zorgen dat wordt toegezien op de naleving van de in artikel 3 van de detacheringsrichtlijn vastgestelde minimumeisen; steunt de conclusie van de Commissie dat het ontvangende land voorafgaande aanmelding door de dienstverrichter mag eisen, zodat het kan toezien op de naleving van de arbeidsvoorwaarden;

30. is van mening dat gezamenlijk optreden bij het toezicht op de regels aanzienlijke administratieve voordelen biedt vergeleken bij bilaterale contacten tussen lidstaten; verzoekt de Commissie daarom toe te zien op de naleving van de richtlijn door ondernemingen in het ontvangende land;

31. stelt vast dat de maatregelen als bedoeld in artikel 5 van de detacheringsrichtlijn enkel doeltreffend zijn, indien strafmaatregelen kunnen worden uitgevoerd; beklemtoont dat hierdoor wordt verondersteld dat geldboetes aan een vertegenwoordiger van de onderneming kunnen worden opgelegd, omdat in het kader van de wederzijdse erkenning van strafmaatregelen hieraan pas dan gevolg kan worden gegeven, indien op rechtmatige basis tot strafvervolging in het ontvangende land werd overgegaan;

32. neemt nota van de opmerking van de Commissie over de ondoelmatigheid van de nationale verbindingsbureaus; stelt vast dat het doel om de nationale verbindingsbureaus de middelen te geven om hun taken te kunnen vervullen een van de hoofddoelen van de Commissie en de lidstaten is en dat de werking van de nationale verbindingsbureaus een gedeelde verantwoordelijkheid is van de Commissie en de lidstaten;

33. staat volkomen achter de oproep van de Commissie aan de lidstaten om alle nodige maatregelen te nemen om hun verbindingsbureaus en controle-instanties uit te rusten met de noodzakelijke apparatuur en voorzieningen om efficiënt antwoord te kunnen geven op verzoeken om informatie en samenwerking; verzoekt de lidstaten te zorgen voor een goede grensoverschrijdende samenwerking tussen controle-instanties; verzoekt de Commissie deze samenwerking te ondersteunen door verbetering van de informatie op haar website, de instelling van een verplicht contactpunt voor gedetacheerde werknemers met de sociale partners van het ontvangende land en de oprichting van een permanent Europees bureau voor grensoverschrijdende samenwerking;

34. stelt vast dat de Commissie binnen een jaar na aanneming van bovengenoemde richtsnoeren een verslag zal opstellen waarin de situatie in alle lidstaten met betrekking tot alle in de richtsnoeren behandelde aspecten zal worden beschreven teneinde de op dit gebied geboekte vooruitgang te evalueren; dringt erop aan dat in dit verslag ook wordt ingegaan op de inspanningen om de juridische kwesties op te lossen die worden genoemd in het reeds aangehaalde verslag van de Commissiediensten; wenst terdege over dit verslag geraadpleegd te worden, zodat het Parlement kan beslissen of een herziening van de richtlijn noodzakelijk is;

35. verzoekt de Commissie het Parlement en de Raad om de twee jaar concrete gegevens over de nationale omzetting van de detacheringsrichtlijn voor te leggen en daarbij te wijzen op gevallen van overtreding van de richtlijn;

*

* *

36. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen van de lidstaten en aan het Europees Economisch en Sociaal Comité.

[1] PB L 18 van 21.1.1997, blz. 1.

[2] PB C 92 E van 16.4.2004, blz. 404.

[3] PB L 76 van 22.3.2005, blz. 16.

[4] [1994] Jurisprudentie I-3803.

[5] [1999] Jurisprudentie I-8453.

[6] [2001] Jurisprudentie I-7831.

[7] [2002] Jurisprudentie I-1425.

[8] [2004] Jurisprudentie I-9553.

[9] [2004] Jurisprudentie I-10191.

[10] [2006] Jurisprudentie I-885.

[11] PB L 288 van 18.10.1991, blz. 32.

[12] Aangenomen teksten, P6_TA(2006)0061.

[13] Zaak C-341/05, Laval, nog hangende.

[14] Richtlijn 2004/18/EG van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten (PB L 134 van 30.4.2004, blz. 114).

--------------------------------------------------