Vanwege de beperkingen op het vrije verkeer werden de twee conferenties die door het Duitse en het Portugese voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie waren georganiseerd, online gehouden, evenals de informatiedagen die door het Uitvoerend Agentschap voor consumenten, gezondheid, landbouw en voeding (Chafea) waren georganiseerd om de financieringsmogelijkheden in het kader van het werkprogramma voor 2020 te presenteren. Verschillende termijnen voor het indienen van voorstellen voor projecten of gezamenlijke optredens moesten worden uitgesteld omdat de gezondheidsautoriteiten van de lidstaten de handen vol hadden aan de COVID-19-pandemie. Ondanks al deze moeilijkheden werd de uitvoering van het jaarlijkse werkprogramma voor 2020 echter niet noemenswaardig beïnvloed, ook wat het budgetverbruik betreft.

Door de personele middelen in DG SANTE in te zetten voor activiteiten met betrekking tot de COVID-19-pandemie, werden andere activiteiten beperkt, zoals het secretariaat van de wetenschappelijke comités, wat resulteerde in minder adviezen van de comités: zes adviezen van het Wetenschappelijk Comité voor consumentenveiligheid (WCCV) en één advies van het Wetenschappelijk Comité voor gezondheids-, milieu- en opkomende risico’s (SCHEER).

Na de uitbraak van COVID-19 in het eerste kwartaal van 2020 werden de lopende acties van het programma op het gebied van gezondheidsbeveiliging in een “noodmodus” gezet en werden ze bijgestuurd om de pandemie te bestrijden. Belangrijke voorbeelden hiervan zijn de gezamenlijke actie “Healthy gateways ”, die de coördinatie tussen de EU-landen heeft ondersteund om de capaciteit voor de bestrijding van grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid op plaatsen van binnenkomst, met inbegrip van havens, luchthavens en landgrensovergangen, te verbeteren; en het gemeenschappelijk optreden voor versterking van de internationale gezondheidsregeling en paraatheid (joint action on Strengthened International Health Regulations and Preparedness, SHARP ), waarbij in een vroeg stadium van de pandemie werd samengewerkt met het netwerk van laboratoria inzake nieuwe virusziekten (EVD-LabNet, Emerging Viral Diseases-Expert Laboratory Network) van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding om te zorgen voor kwaliteitscontrole en capaciteitsopbouw van precieze diagnostische middelen voor COVID-19, en het belang werd aangetoond van het gebruik van laboratoriumnetwerken als paraatheids- en responsinstrument.

Het bij dit verslag gevoegde werkdocument van de diensten van de Commissie bevat de belangrijkste acties die in het kader van het programma zijn medegefinancierd en waarvan de resultaten in 2020 werden bekendgemaakt, samen met de tabellen waarin de details van alle medegefinancierde activiteiten en overeenkomsten in de operationele begroting 2020 van het programma zijn opgenomen.

Dit verslag heeft betrekking op de uitvoering van het jaarlijkse werkprogramma 2020 (2020 AWP) van het derde actieprogramma voor de Unie op het gebied van gezondheid (“het programma”). Overeenkomstig artikel 13, lid 1, van de verordening waarin het programma is vastgesteld, moet de Europese Commissie aan het comité van het programma verslag uitbrengen over de uitvoering van alle met het programma gefinancierde acties, en het Europees Parlement en de Raad op de hoogte houden. Met dit verslag wordt aan laatstgenoemde vereiste voldaan. In het verslag wordt beschreven hoe het programma werd uitgevoerd en de begroting werd besteed in 2020.

In het kader van doelstelling 1 “het bevorderen van gezondheid, het voorkomen van ziekten en het creëren van een klimaat dat bevorderlijk is voor een gezonde levensstijl” heeft de EU in totaal 11 097 241,78 EUR uitgetrokken voor elf niet-gouvernementele organisaties (ngo’s), één gezamenlijk optreden, één internationale organisatie, twee andere acties en tien dienstverleningscontracten. De elf ngo’s hadden voorstellen ingediend voor een specifieke subsidieovereenkomst in het kader van een in 2017 ondertekende kader-partnerschapsovereenkomst. Het gezamenlijk optreden is gericht op de uitwisseling van beste praktijken bij de uitvoering van de tabaksproductenrichtlijn (2014/40/EU) en op uitvoerings- en gedelegeerde handelingen met betrekking tot wetgeving inzake e-sigaretten.

In het kader van doelstelling 2 “het beschermen van burgers van de Unie tegen ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen” heeft de EU in totaal 3 933 955,42 EUR uitgetrokken voor vier projecten die gericht zijn op het verbeteren van de toegang tot vaccinatie en de vaccinatiegraad. Een van de projecten is verbetering van de samenwerking op het gebied van immunisatie in de Europese Unie(IMMUNION, Improving IMMunisation cooperation in the European UNION). Het is gericht op het verhogen van de vaccinatiegraad en maakt dus deel uit van de reactie op de aanbeveling van de Raad van 2018 inzake vaccinatie, en tegelijkertijd voegt het waarde toe aan EU- en nationale initiatieven, met name de coalitie voor vaccinatie (Coalition for Vaccination).

In het kader van doelstelling 3 “om bij te dragen aan innoverende, efficiënte en duurzame gezondheidszorgstelsels” heeft de EU in totaal 31 850 207,93 EUR uitgetrokken ter ondersteuning van de werking van één ngo (Health Action International) en voor verschillende acties ter bevordering van innovatieve, efficiënte en duurzame gezondheidszorgstelsels. Eén gezamenlijk optreden had betrekking op de uitwisseling en toepassing van beste praktijken op het gebied van geestelijke gezondheid, met bijzondere aandacht voor zelfmoordpreventie en de hervorming van geestelijke gezondheidszorg. Bovendien is een gezamenlijk optreden, “Naar een Europese ruimte voor gezondheidsgegevens” (TEHDAS, “Towards the European Health Data Space”), gelanceerd om te helpen bij de totstandbrenging van een Europese ruimte voor gezondheidsgegevens – een belangrijke stap in de uitwisseling van gezondheidsgegevens. Er werd een directe subsidie toegekend aan het Europees Directoraat voor de kwaliteit van medicijnen en gezondheidszorg voor het vaststellen van geharmoniseerde kwaliteitsnormen en referentiematerialen voor stoffen van biologische herkomst in overeenstemming met de initiatieven van de EU op het gebied van dierenbescherming.

In het kader van doelstelling 4 om “de toegang tot een betere en veiliger gezondheidszorg voor burgers van de Unie te bevorderen” heeft de EU in totaal 7 710 843,21 EUR aan medefinanciering ter beschikking gesteld voor de ondersteuning van drie ngo’s die bijdragen aan de gezondheidsdoelstellingen van de EU, voor de financiering van de conferentie van het voorzitterschap over beschikbaarheid, toegankelijkheid en betaalbaarheid van medicijnen en medische hulpmiddelen, die werd georganiseerd onder het Portugese voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie, en voor de financiering van dienstverleningscontracten.

De totale uitgaven voor horizontale activiteiten in verband met alle doelstellingen, met inbegrip van het gezamenlijk optreden ter ondersteuning van de nationale knooppunten van het programma, de EU Health Award 2020, communicatieactiviteiten, informatie- en communicatietechnologie (ICT) en deskundige beoordelaars, bedroegen 13 595 548,80 EUR.

De Commissie en het Uitvoerend Agentschap voor consumenten, gezondheid, landbouw en voeding (Chafea) hebben ervoor gezorgd dat aan de resultaten van het programma ruime bekendheid werd gegeven door middel van passende communicatieactiviteiten. Deze activiteiten waren gericht op de belangrijkste communicatieprioriteiten van het directoraat-generaal Gezondheid en Voedselveiligheid (DG SANTE) van de Commissie – bijvoorbeeld vaccinatie, COVID-19, bevordering van een gezonde levensstijl, werknemers in de gezondheidszorg, evaluatie van gezondheidstechnologie en digitale gezondheid. In samenwerking met het netwerk van nationale knooppunten werden promotieactiviteiten georganiseerd, waaronder twee informatiedagen in de vorm van webinars om de financieringsmogelijkheden in het kader van het jaarlijkse werkprogramma 2020 te promoten.

2. VOORNAAMSTE RESULTATEN VAN HET JAAR

In het jaarlijks werkprogramma 2020 werden de vier specifieke doelstellingen van het programma uitvoerig behandeld.

In het kader van doelstelling 1 “het bevorderen van gezondheid, het voorkomen van ziekten en het creëren van een klimaat dat bevorderlijk is voor een gezonde levensstijl” is een gemeenschappelijk optreden voor de bestrijding van tabaksgebruik (JATC2) gelanceerd om de uitwisseling van goede praktijken tussen de lidstaten te vergemakkelijken en zo de uitvoering van de tabaksproductenrichtlijn en van uitvoerings- en gedelegeerde handelingen met betrekking tot de regelgeving inzake e-sigaretten te verbeteren. Een van de doelstellingen van JATC2 is te zorgen voor meer samenhang in de toepassing van de richtlijn en zo te zorgen voor een eerlijke eengemaakte markt voor tabaks- en aanverwante producten, met bijzondere aandacht voor markttoezicht en handhaving. Het bestaande rechtskader voor tabaksreclame en reclame voor nieuwe producten zal door het programma worden beoordeeld.

Een van de verschillende ngo’s die een exploitatiesubsidie ontvingen, was de Association of European Cancer Leagues (ECL), een uniek platform dat verschillende kankerliga’s samenbrengt die op regionaal, nationaal en internationaal niveau actief zijn met als doel een kankervrij Europa. De ECL ondersteunt de kankerliga’s bij de uitvoering van de aanbeveling van de Raad over kankerscreening, en verenigt hen ook om te pleiten voor gelijke toegang tot behandeling, ondersteuning en revalidatie voor kankerpatiënten. Tot slot pleit de ECL ervoor om de Europese gids voor kwaliteitsverbetering van de kankerbestrijding beter vast te stellen en in aanmerking te nemen in de nationale plannen tegen kanker. De actieve betrokkenheid van de ECL bij kankerbestrijding is van groot belang geweest, met name in het geval van de farmaceutische strategie voor de EU, waarover de ECL een standpuntnota heeft uitgebracht, waarin zij haar standpunten heeft gedeeld en de voorgestelde patiëntgerichte aanpak heeft bekrachtigd. Deze betrokkenheid houdt ook verband met de uitvoering van het Europees kankerbestrijdingsplan.

In het kader van doelstelling 2 “het beschermen van burgers van de Unie tegen ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen” werden drie projecten gefinancierd om de vaccinatiegraad te verhogen. De projecten RISE-Vac, ImmuHubs en ActToVAx4NAM (“Increased Access to Vaccination for Newly Arrived Migrants”) hebben tot doel de toegang tot vaccinatie te verbeteren voor kwetsbare, geïsoleerde en moeilijk bereikbare groepen en voor pas aangekomen migranten (op basis van een levensloopbenadering). Meer bepaald is ActToVAx4Nam uitsluitend gericht op pas aangekomen migranten – in eerstelijns-, doorreis- en bestemmingslanden – en streeft ernaar eerlijke toegang tot vaccinatie te waarborgen.

In het kader van doelstelling 3 “om bij te dragen aan innoverende, efficiënte en duurzame gezondheidszorgstelsels”, heeft Chafea een dienstverleningscontract gelanceerd voor gezamenlijke werkzaamheden op het gebied van evaluatie van gezondheidstechnologie (EGT) ter ondersteuning van de lopende EU-samenwerking op het gebied van EGT. Deze dienst zal aandacht besteden aan bestaande methodologische kwesties om gezamenlijke werkzaamheden op het gebied van EGT te bevorderen en tegelijkertijd de samenwerking van de EU op het gebied van EGT na afloop van het gezamenlijk optreden EUnetHTA te ondersteunen. Er zal daarom door de dienst relevante input worden geleverd voor de ontwikkeling van een nieuw rechtskader inzake EGT. Aangezien Verordening (EU) 2021/2282 betreffende EGT in januari 2022 in werking is getreden en in januari 2025 van toepassing zal worden, zal dit dienstverleningscontract de uitvoering van de nieuwe verordening, die zich momenteel in de voorbereidende fase bevindt, naar verwachting actief ondersteunen.

Het dienstverleningscontract zal met name leiden tot:

·verdere ontwikkeling van EGT-methoden die moeten worden toegepast bij het uitvoeren van gezamenlijke klinische evaluaties en gezamenlijk wetenschappelijk overleg. In het contract zullen de gebieden waar de meningen nog uiteenlopen, worden aangepakt, teneinde de methoden voor gezamenlijke werkzaamheden verder te ontwikkelen en het gemakkelijker te maken om bij de uitvoering van gezamenlijke klinische evaluaties en gezamenlijk wetenschappelijk overleg tot een gemeenschappelijke aanpak te komen;

·voltooiing van acht parallelle momenten van gezamenlijk wetenschappelijk overleg voor geneesmiddelen of ten minste zes keer gezamenlijk wetenschappelijk overleg, waardoor een van de meest succesvolle producten van het gezamenlijk optreden EUnetHTA kan worden voortgezet;

·voltooiing van twee gezamenlijke klinische evaluaties voor geneesmiddelen en vier gezamenlijke klinische evaluaties/klinische evaluaties voor medische hulpmiddelen indien mogelijk, maar in ieder geval ten minste één gezamenlijke klinische evaluatie voor geneesmiddelen en twee gezamenlijke klinische evaluaties/klinische evaluaties voor medische hulpmiddelen;

·coördinatie van de bovengenoemde gezamenlijke activiteiten, met inbegrip van interactie met vertegenwoordigers van belanghebbenden (patiënten, gezondheidswerkers, het bedrijfsleven), de academische wereld, relevante EU- en internationale organisaties en EGT-initiatieven.

In het kader van doelstelling 4 om “de toegang tot een betere en veiligere gezondheidszorg voor burgers van de Unie te bevorderen” is een studie gestart ter ondersteuning van de effectbeoordeling van de herziening van Richtlijn 2002/98/EG inzake de veiligheid en kwaliteit van bloed en bloedbestanddelen van menselijke oorsprong, van Richtlijn 2004/23/EG betreffende de veiligheid en de kwaliteit van menselijke weefsels en cellen, alsmede van de uitvoeringshandelingen van deze twee richtlijnen. De looptijd van het contract bedroeg negen maanden, hetgeen de Commissie hielp bij het opstellen van een effectbeoordeling ter ondersteuning van haar voorstel tot wijziging van de bestaande EU-wetgeving inzake bloed, weefsels en cellen.

De specifieke doelstellingen zijn: