1. Inleiding

In de in mei 2015 goedgekeurde strategie voor een digitale eengemaakte markt van de Commissie werd digitale inhoud als een van de voornaamste aanjagers van groei in de digitale economie aangemerkt. Er werd benadrukt dat maatregelen nodig zijn die ertoe leiden dat gebruikers een ruimere onlinetoegang krijgen tot inhoud, waaronder audiovisuele werken, muziek, boeken en andere onderwerpen, en dat de markt en het regelgevingskader de creativiteit, de duurzame financiering ervan en de culturele diversiteit blijven stimuleren.

In de mededeling van de Commissie "Naar een modern, meer Europees kader voor auteursrechten" van december 2015 werd een doelgerichte modernisering van de EU-regels inzake auteursrechten beschreven, wat wordt beschouwd als een essentieel element om deze doelstellingen van de digitale eengemaakte markt te bereiken. In de mededeling werden gerichte acties en een langetermijnvisie uiteengezet, waarin tot uiting komt dat het nodig is om de eengemaakte markt op dit gebied te bevorderen, de regels in overeenstemming te brengen met de digitale realiteit, ervoor te zorgen dat de Europese creatieve sectoren competitief blijven en een goed evenwicht te bewaren tussen auteursrechten en andere beleidsdoelstellingen, zoals onderwijs, onderzoek, innovatie en de behoeften van personen met een handicap.

Naast de voorgestelde verordening inzake grensoverschrijdende portabiliteit van online-inhoudsdiensten van december 2015, die als doel heeft dat inwoners van de EU kunnen reizen met de digitale inhoud die zij thuis hebben gekocht of waarop zij thuis geabonneerd zijn, stelt de Commissie nu een pakket wetgevingsmaatregelen voor met drie doelstellingen: i) zorgen voor een ruimere onlinetoegang tot inhoud in de EU en nieuwe doelgroepen bereiken, ii) bepaalde uitzonderingen aanpassen aan de digitale en grensoverschrijdende omgeving en iii) een goed werkende en eerlijke markt voor auteursrechten tot stand brengen. Voorts werkt de Commissie ook aan maatregelen voor een doeltreffend en evenwichtig stelsel voor de handhaving. Dat is met name van belang bij de bestrijding van inbreuken op auteursrechten op commerciële schaal.

Zoals benadrukt in de mededeling van december, kunnen de EU-regels inzake auteursrechten niet los worden gezien van het ruimere scala beleidsmaatregelen, waaronder met name het programma Creatief Europa, die bijdragen aan de rijke culturele output van Europa en invloed hebben op de omgeving waarin de culturele en creatieve sectoren werken, op innovatie en op de culturele diversiteit.

In de EU zijn onder andere een aantal van de grootste uitgeverijen gevestigd, er is een dynamische muziekindustrie en de filmsector wordt wereldwijd geprezen. Zij is dus een wereldleider in de sector en op cultureel vlak. Sommige van haar culturele en creatieve sectoren worden echter geconfronteerd met specifieke uitdagingen op het gebied van concurrentie, ondernemerschap en financiering. Europese filmproducties bijvoorbeeld zouden gebaat zijn bij nieuw publiek binnen en buiten de EU. Als de belangrijkste problemen met betrekking tot omvang, beschikbaarheid en zichtbaarheid van producties worden opgelost, zou er een positief effect zijn op de ontwikkeling van nieuwe bedrijfsmodellen en nieuwe bronnen van inkomsten.

Het programma Creatief Europa is niet alleen bedoeld om de culturele en taalkundige diversiteit te bevorderen, steun te bieden bij de professionalisering van de culturele en creatieve sectoren en ruimere toegang te verlenen tot cultuur en creatieve inhoud, maar heeft ook als doel een aantal problemen in verband met competitiviteit aan te pakken, onder meer wat betreft de toegang tot financiering. Daartoe is een nieuwe garantiefaciliteit opgericht die over een budget van 121 miljoen EUR beschikt.

Met een combinatie van wetgevende en niet-wetgevende maatregelen stelt de Commissie een ambitieuze agenda voor om de Europese op auteursrechten gebaseerde sectoren te ondersteunen om zich op de eengemaakte markt te ontplooien en Europese auteurs te helpen om een nieuw publiek te bereiken. Tegelijk wil zij daarmee de Europese werken op grote schaal toegankelijk maken voor Europese burgers, ook over de grenzen heen. In deze mededeling worden de meest recente ontwikkelingen en de stand van zaken na de mededeling van december gepresenteerd.

2. Maatregelen om te zorgen voor een ruimere toegang tot inhoud in de hele EU

In haar mededeling van december kondigde de Commissie een geleidelijke aanpak aan om belemmeringen voor de grensoverschrijdende toegang tot inhoud en voor de ruimere circulatie van werken in de hele EU weg te nemen, met name in het licht van de steeds ruimere verspreiding van internetverbindingen en digitale technologieën. De doelstelling is de beschikbaarheid van werken voor burgers in heel Europa te vergroten, nieuwe distributiekanalen aan de makers aan te bieden, de culturen van de lidstaten te promoten en het gemeenschappelijk cultureel erfgoed van de EU voor het voetlicht te brengen.

In de mededeling van december werden gerichte acties beschreven om de grensoverschrijdende onlinedistributie van televisie- en radioprogramma's, de licentiëring van Europese audiovisuele werken voor video-on-demandplatforms (VOD) en de digitalisering en bredere verspreiding van werken die niet meer in de handel zijn te vergemakkelijken. Zoals ook in de mededeling van december is uitgelegd, heeft ook een aantal acties in het kader van het programma Creatief Europa Media – waarmee al 25 jaar ondersteuning wordt gegeven voor de ontwikkeling, promotie en distributie van Europese werken – een ruimere toegang tot Europese films in de hele EU, zowel via commerciële kanalen als in niet-commercieel verband, als doelstelling. Die maatregelen worden hieronder beschreven, samen met het nieuwe voorstel voor wetgeving inzake auteursrechten.

Ten eerste wordt een voorstel voor een verordening gedaan met als doel gunstige omstandigheden te creëren voor nieuwe manieren van grensoverschrijdende onlinedistributie van televisie- en radioprogramma's die vergelijkbaar zijn met de meer traditionele uitzendingen via satelliet en doorgifte via de kabel. Door de nieuwe regels, die geïnspireerd zijn op de bestaande regels in de satelliet- en kabelrichtlijn , kunnen de rechten die nodig zijn voor bepaalde onlinediensten van omroepen (programma's die tegelijk met de uitzending en de catch-updiensten online worden uitgezonden door de omroepen) en voor doorgiftediensten via bijvoorbeeld IPTV (televisie of radio in gesloten IP-netwerken) eenvoudiger en sneller worden vereffend. Deze regels zijn bedoeld om de ontwikkeling van de markt te vergemakkelijken en een ruimere verspreiding van de Europese radio- en televisieproducties, die een belangrijke bron van informatie en vermaak zijn voor de Europeanen, te bevorderen. Dit moet leiden tot meer keuze voor de consument en een grotere culturele diversiteit.

Parallel hiermee wordt in het voorstel voor een richtlijn inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt een nieuw onderhandelingsmechanisme ingevoerd waardoor het gemakkelijker wordt om licentieovereenkomsten te sluiten om audiovisuele werken op VOD-platforms aan te bieden. Dat voorstel maakt deel uit van een ruimer beleid om de vele oorzaken van de beperkte beschikbaarheid in de EU van Europese audiovisuele werken, met name films, aan te pakken. Europese films worden gewoonlijk gemaakt door kleine productiemaatschappijen en worden beduidend minder online in de EU verspreid dan Amerikaanse films. In landen waar geen overeenkomsten zijn gesloten met lokale distributeurs kunnen Europese burgers geen legale toegang krijgen tot dergelijke films. Problemen in verband met licenties en de daaraan verbonden juridische en contractuele moeilijkheden voor de exploitatie van Europese audiovisuele werken op VOD-diensten zullen ook aan bod komen in een gestructureerde dialoog met de belanghebbenden. Die dialoog zal door de Commissie worden bevorderd en zal een manier zijn om regelmatig de actoren uit de hele waardeketen van de sector (producenten, auteurs, verkoopagenten, distributeurs omroepen, aggregatoren, VOD-platforms) bij elkaar te brengen. De dialoog is bedoeld om de licentiepraktijken te stroomlijnen en sectorovereenkomsten te vergemakkelijken, wat moet leiden tot een duurzamere exploitatie en een ruimere beschikbaarheid van Europese werken. De Commissie zal uiterlijk eind 2018 verslag uitbrengen over de resultaten van de dialoog.

De Commissie stimuleert ook de ontwikkeling van praktische instrumenten om gemakkelijker en efficiënter licenties te kunnen verlenen voor de exploitatie van audiovisuele werken in verschillende landen in de EU. Er wordt bijvoorbeeld gedacht aan de ontwikkeling van licentieverleningshubs, d.w.z. onlinetools waardoor Europese werken ook digitaal kunnen worden gedistribueerd in landen waar ze niet in de bioscoop zijn uitgebracht of waar geen nationale distributeur is, en de samenstelling van catalogi met audiovisuele werken van verschillende producenten, die kant-en-klaar aan verleners van VOD-diensten kunnen worden aangeboden. Andere problemen vloeien voort uit het feit dat in de audiovisuele sector geen universeel identificatiesysteem wordt gebruikt. Er bestaan twee standaardidentificatiecodes naast elkaar op de markt en de sector blijft terughoudend om ze te gebruiken omdat ze niet interoperabel zijn. Daardoor zijn licentieactiviteiten omslachtig en kunnen ze niet gemakkelijk worden geautomatiseerd. De organisaties die verantwoordelijk zijn voor de twee afzonderlijke identificatiesystemen werken momenteel samen met de Commissie om hun databanken en identificatiecodes volledig interoperabel te maken. Tot slot zal de Commissie ook nagaan hoe rechthebbenden kunnen worden gestimuleerd om werken waarvoor steun voor de distributie uit het subprogramma Media van het programma Creatief Europa is verleend, ter beschikking te stellen in landen waar geen distributieovereenkomst is gesloten.

Er worden ook maatregelen ingevoerd om het gebrek aan zichtbaarheid en de taalbarrières aan te pakken die verhinderen dat gebruikers toegang hebben tot Europese werken. Ondertiteling en nasynchronisatie zijn van cruciaal belang voor de grensoverschrijdende distributie van audiovisuele werken en worden zowel gefinancierd uit het subprogramma Media van het programma Creatief Europa als met andere overheidsmiddelen. Via lopende projecten in het kader van het subprogramma Media van het programma Creatief Europa en een onlinegegevensbank waarmee bestaande ondertiteling en nasynchronisatie van exploitanten in de EU gemakkelijk toegankelijk zijn en hergebruikt kunnen worden (voorziene lancering eind 2016), streeft de Commissie naar een grotere efficiëntie van de overheidsfinanciering en een ruimer gebruik van ondertiteling en nasynchronisatie. Onlinezoekmachines zijn ook efficiënte kanalen voor consumenten om online een legaal aanbod aan films te vinden. Het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie ontwikkelt momenteel een zoekmachine die op Europees niveau kan werken en een toolkit voor de ontwikkeling van nationale zoekmachines. Die instrumenten zullen in 2017 volledig operationeel zijn en zullen gratis ter beschikking van de lidstaten staan. De Commissie zal daarnaast het gebruik van gegevens en geautomatiseerde instrumenten voor aanbevolen inhoud (zogenoemde content recommendation), die inspeelt op de bredere interesse en smaak van de gebruiker, bevorderen om zo een nieuw en ruimer publiek voor Europese werken te ontwikkelen. Meer in het algemeen is het bevorderen van de vindbaarheid van Europese films een belangrijke uitdaging waarover de Commissie momenteel besprekingen voert met de vereniging van directeuren van de Europese filmagentschappen (EFADs, European Film Agency Directors) en de filmindustrie. Gezien het potentieel van films die als coproducties zijn gemaakt om binnen en buiten Europa verspreid te worden, zal de Commissie in 2017 samen met de directeuren van de Europese filmagentschappen de ontwikkeling van gezamenlijke strategieën voor het bevorderen van Europese coproducties onderzoeken. Al deze maatregelen vormen een aanvulling op het onlangs aangenomen voorstel tot wijziging van de richtlijn audiovisuele mediadiensten , waarin een aangescherpte verplichting wordt ingevoerd om Europese werken te promoten via VOD-diensten, door ervoor te zorgen dat ze daar aanwezig en zichtbaar zijn.

Daarnaast werkt de Commissie aan manieren om alternatieve financierings-, productie- en distributiemodellen te onderzoeken die zich van meet af aan richten op de eengemaakte markt en de wereldmarkt. In dit verband zal de Commissie bijzondere aandacht besteden aan de Europese animatiesector. Storytelling is in deze sector bijzonder belangrijk en de werken worden gemakkelijker over de grenzen heen verspreid. Producenten van animatie werken gewoonlijk aan meerdere projecten voor televisie en film tegelijk en werken soms ook samen met andere studio's aan bepaalde projecten. Parallel met de huidige steun uit het subprogramma Media van het programma Creatief Europa zal de Commissie vóór het einde van dit jaar een dialoog met de belangrijkste Europese animatiestudio's opstarten om te bespreken hoe de sector kan groeien. Zij moet ook vaststellen welke specifieke behoeften de sector heeft op tal van gebieden, gaande van het tegengaan van braindrain tot het bijdragen aan het nog beter verspreiden van animatiefilms en animatie voor televisie. Het doel van deze dialoog is om het tegen medio 2017 eens te worden over een gezamenlijk actieplan voor de sector.

Ten slotte worden in het voorstel voor een richtlijn inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt oplossingen ingevoerd om het voor instellingen voor cultureel erfgoed eenvoudiger te maken om licenties te verlenen voor de vereiste rechten voor de digitalisering en verspreiding van werken die niet meer in de handel zijn maar een grote culturele waarde hebben. Toegang tot werken in niet-commercieel verband, zoals in onderwijsinstellingen, openbare bibliotheken en andere zalen dan bioscopen, is eveneens van groot belang voor de culturele diversiteit, voor educatieve doeleinden en om de participatie in de samenleving te stimuleren. In combinatie met een betere mediageletterdheid kunnen die kanalen een belangrijke rol spelen bij het bereiken en het creëren van een trouw publiek voor Europese werken. Voorts gaat de Commissie samen met de directeuren van de Europese filmagentschappen en de audiovisuele sector na of in 2017 een catalogus van Europese films voor educatieve doeleinden kan worden gecreëerd en gefinancierd. Dit zou een nuttig proefproject zijn om de diversiteit en kwaliteit van Europese films aan jongeren voor te stellen.

3. Maatregelen om ervoor te zorgen dat uitzonderingen aansluiten bij een digitale en grensoverschrijdende omgeving