ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (84) 055 
 
 
 
Vol. 1984/0 023 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Economic 
Community and the European Atomic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), this file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation. 
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februar 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen 
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983, 
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003 
(ABI. L 243 vom 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit 
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5 
der genannten Verordnung freigegeben. 
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
COM(84) 55 def ,
Brussel, 9 februari 1984
ONEERLIJKE CLAUSULES IN CONSUMENTENOVEREENKOMSTEN
(Mededeling van de Commissie)
COM(84) 55 def.

-  1 -
ONEERLIJKE CLAUSULES IN CONST3MENTENOVEEEBNKOMSTEN
I. AEBAKENING VAN HET VHAAOSTUK
1. In alle Lid-Staten van de Gemeenachap, zowel daar, waar het burgerlijk  
recht is gecodifioeerd,  als in de "oommon law"-landen/ligt aan het overeen-  
komstenrecht het beginsel van de contractsvrijheid ten grondslag. In de lariden  
met een gecodificeerd burgerlijk recht (Frankrijk, Belgie, Luxemburg, Italie,  
Duitsland, Denemarken, Nederland en Griekenland) biedt het veelal in de 19e  
eeuw ontworpen en geredigeerde Burgerlijk Wetboek de contract^ a r t i j en een  
grote mate van vrijheid om het over de inhoud van een overeenkomst zelf in  
onderling overleg eens te worden. Over het algemeen genomen bieden de in die  
wetboeken opgenomen bepalingen niet meer dan een raam, waarbinnen de oontracts-  
partijen vrijelijk van die bepalingen kunnen afwijken reap, deze kunnen aanvullen
2. In de "common law"-landen (het Verenigd Koninkrijk, Ierland) vertoont de  
situatie daarmee sterke trekken van overeenkomst. Ook daar zijn de contract-  
parti jen in de regel vrij om het met elkaar over de inhoud van een overeenkomst  
eens te worden en elk van de partijen, maar vooral de koper, most ervoor zorg- 
dragen dat de overeenkomst, wanneer deze eenmaal is gesloten, niet in zijn na-  
deel uitvalt (het "caveat emptor"—beginsel). In deze landen dienen wetten  
("statute law") alleen om flagrant misbruik te voorkoraen.
3. De opkomst van een op massaproduktie, -distributie en -consumptie  
gebaseerde maatschappij heeft ertoe geleid dat overeenkomsten steeds meer worden  
geformaliseerd; van die ontwikkeling vormt vooral de vlucht die de stahdaard-  
of modelovereenkomst heeft genomen een markant voorbeeld. Het gebruik van 
standaard-bedingen is immers binnen de Gemeenschap wijdverbreid} zij kunnen in  
veruit de meeste overeenkomsten tussen leveranoiers, reap, dienstverleners en  
consumenten worden aangetroffen. Als voorbeeld kunnen hier de door de leveran-  
cier reeds bij voorbaat geformuleerde voorwaarden in verkoopovereenkomsten  
voor duurzame gebruiksgoederen of in de overeenkomsten tot levering van  
elektriciteit, gas of water, worden genoemd en zo zijn er nog veel meer  
voorbeelden.
4. In zuiver economische termen komen er eigenlijk maar twee soorten  
transacties, voor, waarbij over het algemeen de bedingen in de desbetreffende  
overeenkomsten niet vooraf zijn geformuleerd, nl. %
a) de atypische transaoties, d.w.z. transacties in situaties die zover van de  
normaal gangbare afstaan dat standaard-bedingen daarvoor ongeschikt zijn}
b) de ter plaatse afwikkelbare transacties, waarmee voor de leveranoier geen  
groot risico is gemoeid, zoals bij de verkoop over de toonbank in de  
levensmiddelendetailhandel, in de boekhandel of in parfumerie-zakeri.
5. Standaard-, model- of algemene voorwaarden vervullen niet alleen een  
belangrijke rol in de categorie consumentenovereenkomsten, maar ook in  
overeenkomsten tussen de distributieschakels onderling. In deze discussienota 
wor-dt echter alleen aandacht geschonken aan de consumentenovereenkomst, doch  
daarbij moet worden bedacht dat veel van de hier bijeengebrachte argumenten  
zeer wel mede voor andere categorieen overeenkomsten kunnen dienen, in het  
bijzonder voor de oategorie van overeenkomsten tussen detailhandelaren en  
hun leveranoiers.
6. Alhoewel veel details van de typische consumentenovereenkomst - zoals  
prijs, leveringstijdstip en beschrijving van de goederen - van overeenkomst  
tot overeenkomst verschillen vertonen, is in die categorie toch eenzelfde  
juridisohe structuur te onderkennen i  de algemene verkoopvoorwaarden (hierna  
de "AV" te noemen). Het zondermeer toepasselijk verklaren van "AV" op zijn  
overeenkomst kan voor de consument het risico meebrengen dat daarmee zijn  
belangen in emstige mate kunnen worden gesohaad.

-  2 -
7* In de standaard-voorwaarden kan bijvoorbeeld zijn bepaald dat bedingen  
over het teveringstijdstip ala louter indicatief moeten worden beschouwd, zodat  
elke bindende kracht daaraan moet worden ontzegd en de consument van elke  
verhaalsraogelijkheid verstoken is,wanneer hem de goederen niet binnen de in de  
overeenkomst genoemde termijn worden afgeleverd. Bovendien kan in die gevallen  
juist het feit dat de consument zelf het tijdstip mag bedingen, in zijn nadeel  
uitwerken, want het kan bij hem de indruk wekken dat zijn beding een  
contractsclausule is. ffanneer hem echter onomwonden zou zijn verteld dat de  
levertijd niet wordt gegarandeerd en dat het derhalve geen zin heeft een lever-  
datum te stipuleren, zou deze consument hoogstwaarschijnlijk besloten hebben  
om geen zaken met die leverancier te doen of zou dat hem ertoe gebracht hebben  
te proberen tot een overeenkomst te komen waarin het bewuste standaard-beding  
wordt weggelaten, in de plaats waarvan dan zijn beding ten aanzien van de  
levertijd zou moeten komen, bindend voor zijn wederpartij.
8. Standaard-voorwaarden kunnen zelfs zover gaan dat daarin de gemeen-  
rechtelijk gegarandeerde consumentenrechten worden uitgesloten, waartegenover  
soms een "garantie" van beperktere omvang wordt geboden. Deze situatie, die  
redelijkerwijs als een misbruik van het beginsel van de contractsvrijheid moet  
worden aangemerkt, heeft ertoe geleid dat in een aantal Lid-staten wettelijke  
regelingen zijn getroffen om de balans weer meer in het voordeel van de consu­
ment te doen uitslaan. Voor nadere bijzonderheden, zie hoofdstuk II van deze 
nota.
9. Op een mogelijke oplossing waarin door de betrokkene zelf kan worden  
voorzien, is reeds in § 7 gewezen :  de consument kan proberen een overeenkomst  
te sluitep, waarin andere dan van de leverancier afkomstige bedingen zijn opge-  
nomen. Er zijn maar uiterst weinig consumenten die daarvoor voldoende op de  
hoogte zijn van de mogelijkheden en zij die bijvoorbeeld dat trachten te  
bereiken door bedingen, waartegen zij bezwaar hebben, te schrappen en in de  
overeenkomst trachten op te nemen dat de gemeenrechtelijke bepalingen moeten worden  
geacht van toepassing zijn, zullen naar alls waarschijnlijkheid moeten vaststellen  
dat de leverancier alleen zaken met hen weast te doen^wanneer zijn standaard-  
voorwaarden zondermeer worden aanvaard. De consument die zioh daarop tot een  
andere leverancier wendt,zal onvermijdelijk tot de bevinding komen dat hij  
ook daar weer standaardvoorwaarden voorgelegd krijgt.
10. Er bestaan twee hoofdtypen van standaard-overeenkomsten die voor de  
consument moeilijkheden kunnen opleveren. Het eerste wordt gevormd door de  
modelovereenkomsten. waarmee in deze discussienota vooraf opgestelde en ge-  
drukte contracten worden bedoeld, waarin alleen nog naam en adres van de koper  
en bijzonderheden ter identificatie van de in het concrete geval te leveren  
goederen of de te verrichten diensten moeten worden ingevuld. Het gebruik van  
modelovereenkomsten sluit daadwerkelijk de mogelijkheid uit van onderhande-  
lingen tussen de betrokken partijen over de condities die het voorwerp van het  
contract heheersen (de onderhandelingen blijven daarmee sleohts beperkt tot  
de aspecten prijs en omschrijving van de waar). De tweede categorie wordt  
gevormd door overige, al dan niet op schrift gestelde contracten, die door de  
algemene verkoopvoorwaarden (AV) van de leverancier worden beheerstj typische  
voorbeelden daarvan zijn stomerij- en vervoerscontracten, waarvoor over het  
algemeen een bon of kaartje worden afgegeven en contraoten voor bouwwerken.
In die gevallen kan over bepaalde clausules nog wel tussen de partijen worden  
onderhandeld, maar de standaardvoorwaarden van de leverancier resp. dienst-  
verlener strekken dikwijls ertoe het reohtsgevolg van die stipuleringen te  
beperken of zelfs elk rechtsgevolg eraan te ontzeggen, zoals in § 7 is opge-  
merkt. Bij mondelinge overeenkomsten komt vanuit consumentenoogpunt daar nog  
de moeilijkheid van de bswijslevering bij.
11, Standaard-voorwaarden hebben het voordeel dat tijd wordt gespaard, 
omdat onderhandelen over oondities niet meer nodig isj vanuit het oogpunt van  
de consument zouden zij strikt genomen hem grotere rechtszekerheid moeten  
kunnen bieden dan niet-gestandardiseerde bedingen, daar zij immers reeds voor  
een groot aantal overeenkomsten hebben gediend en mogelijk al voorwerp zijn  
geweest van reohterlijke uitspraken. In de praktijk is zich echter daarvan de  
doorsneeconsument, die nu eenmaal geen jurist is, naar alle waarschijnlijk­
heid niet bewust.

- 3 -
12.  Meestal worden standaard-'bedingen door of in opdracht van de
leverancier geredigeerd met het oog op diens zakelijke betrekkingen met  
consumenten. Soms zijn zij door de juridische dienst van een onderneming 
opgesteld en soms zijn zij niet meer'· dan een aanpassing van een model—  
overeenkomst die door een als zelfstandige optredend rechtskundig adviseur  
is opgesteldf ook treft men "AV" aan die ten behoeve van haar leden door 
een branche-organisatie zijn geredigeerd. Al deze vormen hebben gemeen dat  
de "AV" zonder inspraak van de consument tot stand zijn gekomen, zodat deze  
laatste niet in de gelegenheid is zijn belangen te doen gelden en niet ervoor  
zorg kan dragen dat in de bedingen van de overeenkomst op adequate wijze met  
zijn belangen rekening wordt gehouden.
13· Vele, zoniet de meeste consumenten die contracten sluiten, welke
standaard—voorwaarden bevatten, zijn onkundig van de juiste betekenis van  
de daarin opgenomen bedingen. Alhoewel in het contract te lezen is dat de  
consument met het plaatsen van zijn handtekening te kennen geeft alle  
bedingen van het contract te hebben begrepen en deze te aanvaarden, heeft  
de consument in de praktijk vaak juist niet de gelegenheid gehad om die  
bedingen te bestuderen, omdat zij hem bijvoorbeeld niet vantevoren zijn  
medegedeeld of hem gewoonweg is gezegd dat zij op verzoek verkrijgbaar  
zijn of elders ter inzage zijn gedeponeerd. Bovendien zal de consument,  
zelfs al heeft hij de gelegenheid gehad om de bedingen daadwerkelijk te  
bestuderen, de juiste juridische draagwijdte van de gebruikte bewoordingen  
hoogstwaarschijnlijk niet kunnen vatten, zodat hij bijgevolg ten aanzien  
van de exacte draagwijdte van het contract kan worden misleid.
14. Terwijl in de wet over het algemeen een zeker evenwicht tussen de  
diverse betrokken belangen wordt beoogd, is dat niet het geval bij stan­
daard-voorwaarden, althans leiden zij niet tot een billijk evenwicht.
Oogmerk van standaard-voorwaarden is juist versterking van de economische  
en juridische positie van de partij die deze voorwaarden opstelt en ervan  
gebruik maakt. Hoofddoel van de diverse bedingen, o.a. betalingsvoorwaarden  
voor de overeengekomen prijs of de verplichtingen van de leverancier bij  
niet- of niet behoorlijke levering, is, om in de contractuele verplichtingen  
en de aansprakelijkheid van de leverancier beperkingen aan te brengen,  
waartegenover die van de consument juist worden verzwaard. Aangezien de  
bedingen eenzijdig door de leverancier zijn uitgedacht, geredigeerd en  
worden toegepast, versterken zij diens onderhandelingspositie, hetgeen tot  
gevolg heeft dat de positie van de consument ten opzichte van de leverancier  
zowel bij de onderhandelingen over, als bij de uitvoering van de overeenkomst  
nog zwakker wordt. Dit is toe te schrijven aan het feit dat de consument  
slechts zelden tegenover de leverancier in een zodanige economische machts­
positie verkeert dat hij aan deze zijn eigen voorwaarden kan opleggen.
15. Het wijdverbreide gebruik van standaard-bedingen kan bijgevolg  
worden beschouwd als een aantasting van het beginsel van de wilsovereen­
stemming, de grondslag van het overeenkomstenrecht. Lange tijd werd aange­
nomen dat met gemeenrechtelijke bepalingen ervoor kon worden zorggedragen  
dat voor de belangen van de partijen bij een overeenkomst een redelijk  
evenwicht kon worden bereikt, waarbij het de taak van het Parlement en van  
de reohter is erop toe te zien dat dat evenwicht ook metterdaad behouden  
blijft. Wanneer evenwel partijen bij een overeenkomst in zoveel gevallen  
van de wettelijke bepalingen mogen afwijken, is dat evenwicht, dat via 
wettelijke bepalingen zou moeten kunnen worden gegarandeerd, in werkelijk­
heid vrijwel illusoir, omdat de leveranoiers/dienstverleners standaard-  
voorwaarden plegen te hanteren, die in de eerste plaats zijn bedoeld om hun  
eigen belangen te dienen.

- 3a -
II. DE SITUATIE IN DE LID-STATEN
16. Algemeen
De beginselen van bet overeenkomstenrecbt bebben grotendeels in  
de 19e eeuw bun neerslag in de wet gekregen en waren afgestemd op situaties  
waarin partijen een nagenoeg gelijkwaardige eoonomiscbe maobtspositie  
innemen.
Zelfs toen was dat een niet gebeel realistiscb beeld van de  
doorsneeovereenkomst en in bet buidige tijdsgewricbt is dat beeld wel  
volledig acbtergebaald. In een aantal lid-staten is de voorkeur in de  
laatste jarenveeleer dan naar een algebele berziening van bet overeen-  
komstenrecbt, altbans van bet onderdeel consuraentenovereenkomsten,uitge-  
gaan naar bijzondere wetten voor speoifieke categorieen overeenkomsten

- 4 -
tassen leveranciers/dienstverleners en consumenten (‘ bijvoorbeeld voor huis-  
aan-huis-verkoop,  consumentenkrediet en reisovereenkorasten).  In die wetten 
is afwijking ervan veelal verboden»
17» Beide wijzen van benadering - algehele herziening of een partiele,
sectorgewijze herziening van het overeenkomsten- en verbintenisssenreekt - 
vergen evenwel een aanzienlijke investering in moeite en tijd. In een op  
massaproduktie en -distributie gebaseerde maatschappij kan een algehele  
herziening de bestaande economische en juridische structuren zeker in  
aanzienlijke mate beïnvloeden en een niet te geringschatten verwarring  
teweegbrengen» Alhoewel dwingends reohtsregels de consument eon zekere  
mate van bescherming bieden, zijn zij toch ook niet vrij van kritiek,  
aangezien zij het zakenleven aan banden leggen. Vaak leidt dit tot een meer  
algemene kritiek op overdreven ingrijpen van de wetgever, omdat daarmee de  
vrijheid van het economische leven zou worden beknot, hetgeen prijsstijging  
meebrengt, waardoor dan weer de werkloosheid zal toenemen en aan concurrentie­
vermogen wordt ingeboet. Omdat men bovendien bezwaarlijk de weerslag van een  
nieuwe wettelijke regeling op een bepaalde economische sector of op de produktie  
en distributie in het algemeen nauwkeurig kan meten, behoeft het nauwelijks  
verbazing te wekken k dat met wetgevende arbeid soms zeer veel tijd is gemoeid.
Zo vergde de onderhandelingen over het Internationaal Verdrag betreffende  
de Uniforme Wet op de Internationale Verkoop (LUVl/ULIS) bijvoorbeeld ruim 
20 jaar. Al moet worden toegegeven dat op nationaal niveau het proces van  
de totstandkoming van een wet heel wat sneller verloopt, is hst evenzeer  
duidelijk d.at daar de redactie van nieuwe wettelijke bepalingen an aanvulling  
van de geldende ook niet steeds met de noodzaak van evenwicht tussen de  
belangen van de consument enerzijds en die van de leverander/dienstverlener,  
anderzijds,gelijke tred houdt. Deze kloof tussen economische realiteit en  
wettelijke norm wordt dikwijls nog wijder door het feit dat in wetten, die  
immers een abstract en algemeen karakter hebben, niet altijd met alle facetten  
van het economisch leven rekening kan worden gehouden. De werkelijke weerslag  
ervan blijkt dikwijls eerst uit de uitlegging welke de rechter aan de wette­
lijke bepalingen geeft, ook al zijn deze in uiterst restrictieve en duidelijke  
bewoordingen gesteld.
18. Het voorgaande komt samengevat hierop neer s
- globale of specifiek gerichte initiatieven op wetgevend gebied, hetzij op  
nationaal, hetzij op internationaal niveau, vergen zeer veel tijd aan  
voorbereiding en dat geldt ook voor de tenuitvoerlegging ervan §
- het feit dat een wettelijke regeling een abstract karakter heeft en niet  
specifiek alle aspecten van een economische activiteit bestrijkt,  
betekent dat ook niet met elke situatie rekening kan worden gehouden waarin  
evenwicht van rechten en verplichtingen van de contractspartijen mocht  
ontbreken?
- de economische werkelijkheid evolueert zo snel dat nimmer een wet een  
nauwkeurige en voortdurend met de werkelijkheid strokende afspiegeling 
ervan kan geven.
19. Al zoekend naar een oplossing voor unilateraal opgestelde bedingen  
in overeenkomsten, hebben de lid—staten een aantax maatregelen getroffen,  
waarbij zij, wanneer zulks aangewezen leek, aan bindende bepalingen voor  
bepaalde overeenkomsten of voor een bepaalde tak van economische bedrijvig­
heid de voorkeur hebben gegeven. De hierna als voorbeeld genoemde maat­
regelen lopen in vele gevallen parallel aan andere voorzieningen of vul en  
deze aan.

- 4a -
20. Ten einde de aan standaard-bedingen verbonden nadelen enigermate
te ondervangen, zou in de wet een algemene bepaling moeten worden opgenomen,  
die op het beginsel stoelt dat contractsclausules niet "oneerlijk" mogen  
zijn. Dergelijke bepalingen kan men in de volgende wettelijke regelingen  
aantreffen :
~ in de Deense Wet van 1974 op de handelspraktijken, waarin is bepaald dat 
eenieder volgens goed handelsgebruik dient te handelen;
- in de Luxemburgse Wet van 25 augustus 1983 inzake de rechtsbescherming van  
de consument;

- 5 -
- in de Duitse Wet van 9 december 1976 betreffende de "AV" ("Gesetz zur  
Regelung des Rechts der Allgemeinen Geschaftsbedingungen (AGI$"), waarin  
is bepaald dat een unilateraal opgesteld beding in een overeenkomst dat  
de wederpartij in een nadelige positie brengt, nietig is wanneer zulks  
te kwader trouw is geschied}
- in de Franse Wet van 10 januari 1978 betreffende Consumentenbescherming  
®n -voorlichting ("Loi sur la protection et 1'information des consomma—  
teurs de produits et de services) die bepalingen bevat waarin clausules  
in overeenkomsten worden verboden, welke ten nadele van de consument een  
onevenwichtige verhouding tussen de rechten en verplichtingen van de  
betrokken partijen teweeg brengen en voorts de mogelijkheid biedt om  
bedingen nietig te doen verklaren die "door misbruik van een economische  
machtspositie" in de overeenkomst zijn opgenomen en aan een van de  
contractspartijen een "bovenmatig voordeele verschaffen.
21. In een aantal wettelijke regelingen is een "zwarte lijst"  
opgenomen van bedingen die sohadelijk voor de belangen van de consument  
worden geacht. De sancties op de opneming van dergelijke bedingen in een  
overeenkomst verschillen van land tot land !
- de Britse Wet van 1977 betreffende oneerlijke contractsclausules ("Unfair  
Contract Terms Act (1977)"),stelt als sanctie op bedingen waarbij  
aansprakelijkheid voor economisoh verlies wordt beperkt, nietigheid ervan,  
tenzij de leverancier ten genoege van de rechter kan aantonen dat zijn  
bedingen in de gegeven omstandiheden redelijk moeten worden geacht; in
de "Consumer Transaction (Restrictions on Statements) Order, 1976" (welke  
op de "Fair Trading Act" van 1973 berust) wordt het openlijk aankondigen  
van bepaalde condities, zoals "geen terugbetaling", waarmee wordt beoogd  
de rechten van de consument te beperken, waarop deze volgens het gemene  
recht aanspraak mag maken, als een strafreohtelijke inbreuk aangemerkt}
- de Ierse Wet van 1980 inzake verkoop van goederen en het verrichten van 
diensten ("Sale of Goods and Supply of Servies Act ( 1980)") bevat daarop  
sterk gelijkende bepalingen}
- het Duitse "AGB-Gesetz" van 1976, dat reeds is genoemd, behelst een lijst  
met verboden bedingen en brengt een onderscheid aan tussen gevallen waarin  
bij de beantwoording van de vraag of een beding als oneerlijk moet worden  
aangemerkt en die waarbij zulks niet het geval is, een beoordelingsmarge  
wordt gelaten;
- in !de Luxemburgse Wet van 25 augustus 1983.worden 20 bedingen genoemd  
die als "oneerlijk" zijn aangemerkt.
22. Ook buiten een wettelijke regeling met betrekking tot de inhoud
van contraotuele bedingen om, kan langs de weg van overleg over de formulering  
van staridaard—voor waarden een beter belangenevenwicht tussen leveranciers/  
dienstverleners en consumenten worden bereikt s
- op grond van de Deense Wet van 1974 op de handelspraktijken heeft de  
Consumentenombudsman tot taak te bevorderen dat men zich aan goed handels-  
gebruik houdt* Daartoe voert hij met de leveranoiers/dienstverleners of met  
hun brancheorganisaties overleg over standaard—'voorwaarden;
- vooral in Nederland, maar ook in België, Frankrijk en Duitsland (daar voor  
de automobielsector) hebben de consumentenbonden met de vertegenwoordigers  
van bepaalde bedrijfstakken, resp. handelsbranches over de totstandkoming

- 5a -
van standaard-voorwaarden overleg gepleegd ten einde te trachten langs  
die weg de diverse, daarbij betrokken belangen met elkaar te verzoenen.  
Daarbij is gebleken dat deze initiatieven, de automobielseotor in Duitsland  
uitgezonderd, slechts een matig suoces hebben gekend, hetgeen deels is toe  
te schrijven aan het feit dat er bij een spaaklopen van het overleg een  
wettelijke "stok-achter-de-deur" ontbreekt, deels aan het feit dat er aan  
de zijde van het bedrijfsleven veelal weinig bereidheid bestaat om aan dat  
overleg deel te nemen.
23. In sommige wetten is in speoifieke maatregelen voorzien om oneer­
lijke clausules in overeenkomsten tegen te gaant

-  6 -
- in het Duitse "AGB-Gesetz" van 1976 wordt voor consumentenbonden en  
sommige andere lichamen de mogelijkheid geboden om in rechte staking te  
vorderen van het gebruik van standaard-voorwaarden die met de bepalingen  
van de wet in strijd zijn, (een gelijkaardige bepaling komt in het  
Nederlandse ontwerp van wet voor)}
- bij de Franse Wet van 1978 is een commissie voor oneerlijke clausules  
("Commission des clausee abusives") ingesteld met als taak de standaard-  
voorwaarden aan onderzoek te onderwerpen en daarbij na te gaan in hoeverre  
deze tot een duidelijk aanwijsbare, in het nadeel van de consument uit­
werkende verstoring van het evenwicht in de rechtsbetrekkingen tussen de  
contractspartijen leiden. De Commissie kan zo nodig de 'regering aanbe­
velingen doen, waarop deze laatste oordeelt of zij tot publikatie van die  
aanbevelingen zal overgaan.
24·  Een andere benadering bestaat erin om voor standaard-voorwaarden
een voorafgaande goedkeuring te verlangen. In een aantal Lid-Staten is deze  
benadering vooral in de verzekeringsbranche toegepast. Voorshands ziet het  
echter ernaar uit dat het grote aantal uiteenlopende standaardcontracten -  
in Duitsland alleen al een 1.400 standaard-overeenkomsten in de levens-  
verzekerings- en een 1.500-tal in de ongevallenverzekeringsbranche - een  
beletsel vormt om deze aanpak op ruimere schaal toe te passen.
25*  Er zijn ook wetsvoorstellen om voor een bepaalde sector van het
bedrijfsleven standaard-voorwaarden of een modelovereenkomst door een  
overheidsinstantie te laten opstellen (zie o.m. het Nederlandse ontwerp  
voor een Nieuw Burgerlijk Wetboek en voor Luxemburg de genoemde Wet van  
25 augustus l983.In Frankrijk bestaat een dergelijk voorstel voor reisovereen-  
komsten).  Up het eerste gezicht lijkt deze benadering niet succesvoller te  
zijn dan die waarbij regeling aan de wetgever wordt overgelaten of de aanpak  
via autoregulatie wegens de tijdrovende procedure die daarmee is gemoeid,  
die intensief overleg met de betrokken kringen vergt.
De huidige stand van de wetgeving in de L.id-staten
26. België
België kent geen algemene wet inzake oneerlijke clausules in overeen­
komsten. Wel zijn er specifieke wettelijke bepalingen, doch deze betreffen 
slechts enkele soorten overeenkomsten (nlï. de vervoers-, reis- en verzekerings-  
overéenkomsten) .
In 1977 is een wetsontwerp tot wijziging van de Wet op de handels­
praktijken van 14.7»1971 ingediend. In dat ontwerp komt een algemene bepaling  
voor die betrekking heeft op met consumenten gesloten overeenkomsten, welke  
inhoudt dat elk onereus beding, welke een buitensporig grote, in het nadeel  
van de consument uitvallende discrepantie tussen de rechten en de verplich­
tingen van de betrokken partijen doet ontstaan, nietig is. Daarbij behoort  
een lijst met voorbeelden, waarop 9 typen bedingen voorkomen die in de zin  
van dit wetsontwerp als "onereus" worden aangemerkt. Bij Koninklijk Besluit  
kan opneming van bepaalde bedingen ofwel verplicht worden gesteld, ofwel  
worden verboden. De mogelijkheid wordt geopend om zich tot de rechter te  
wenden met het verzoek om bij niet-naleving van het betrokken Koninklijk  
Besluit staking van de inbreuk te gelasten.

- 6a —
27. EVankrijk
De Wet van .10-januari 1978 behelst de „ ; w<- j decreet
bepaalde clausules kunnen worden verboden of s: ·  *  '--g-kunnen worden
onderworpen^ indien deze aan consumenten blijken te zijn opgelegd als gevolg
van het feit dat de wederpartij van diens economische machtspositie misbruik
heeft gemaakt en die bedingen haar buitensporig voordeel opleveren. Aan de
reeds genoemde "Commission des clauses abusives" - welke uit vertegenwoor­
digers bestaat van de consumentenorganisaties en van het bedrijfsleven,
alsmede uit rechters, rechtsgeleerden en ambtenaren — is opgedragen onder­
zoek in te stellen naar modellen van overeenkomsten welke door het bedrijfs­
leven plegen te worden gebruikt. Op grond van haar bevindingen kan zij
schrapping of wijziging van de oneerlijke geoordeelde bedingen aanbevelen,
waarop de ter zake bevoegde minister haar aanbevelingen openbaar kan maken.

- 7 -
Tot op heden heeft deze Commissie drie jaarverslagen gepubliceerd,  
die de jaren 1978, 1979 en 1980 bestrijken. Daarin geeft zij in hoofdtrekken  
de inhoud van haar aanbevelingen weer} tien ervan zijn gepubliceerd, waaronder  
bijvoorbeeld nr. 80—03 van 8 augustus 19Ö0, waarin wordt aanbevolen dat  
bedingen waarbij na de totstandkoming van de overeenkomst aan de leverancier/  
dienstverlener,in plaats van aan de consument een "afkoeilingsperiode" wordt  
toegestaan, uit de contracten moeten worden verwijderd, omdat zij als oneer­
lijk moeten worden aangemerkt. Haar verslagen bevatten ook haar adviezen  
over ontwerp-modelovereenkomsten.
Deze commissie had gaarne gezien dat aan haar werk en vooral aan haar  
aanbevelingen ruimere bekendheid wordt gegeven. Zij onderstreept daarbij het  
feit dat nagenoeg al haar studies met algemene stemmen door haar leden zijn  
goedgekeurd en betreurt het dat haar werk in weerwil van deze eenstemmigheid nog  
niet tot concrete maatregelen heeft geleid. Alhoewel sommige bedingen in  
overeenkomsten op grond van wettelijke bepalingen nietig bleken, worden die  
bedingen nog steeds gebruikt en kan de consument bijgevolg in de waan worden 
gebracht dat hij daaraan gebonden is. De commissie stelt daarom voor om  
strafsancties op te nemen voor diegenen die met deze bedingen voortgaan.
Zij stelt ook een aantal wetswijzigingen voor om de bij het  
contracteren gevolgde gang van zaken te verbeteren.
Sedert het moment van de inwerkingtreding van de Wet van 10.1.1978  
is slechts één decreet (van 24.3.1978) uitgevaardigd waarbij het gebruik van  
oneerlijke clausules wordt verboden of aan banden gelegd. Het verbiedt drie  
soorten bedingen in overeenkomsten, met inbegrip van bedingen die de  
leverancier/dienstverlener het recht verlenen om de aanvankelijk overeen­
gekomen prijs te wijzigenj tevens is in het decreet bepaald dat in bepaalde  
omstandigheden de koper over zijn wettelijk gewaarborgde rechten moet worden  
ingelicht. De commissie dringt aan op meer decreten in die zin en op praktische  
voorstellen.
28. Luxemburg
In de Wet van 25 augustus 1983 inzake de rechtsbescherming van de  
consument is bepaald dat in overeenkomsten, gesloten tussen een beroeps­
leverancier van al dan niet duurzame consumptiegoederen of diensten en een  
particuliere eindgebruiker iedere bepaling of combinatie van bepalingen die  
in de overeenkomst het evenwicht tussen rechten en plichten ten nadele van  
de consument verstoort, onrechtmatig .  en als zodanig nietig is en als niet  
geschreven wordt beschouwd. De wet geeft bovendien een uitputtende opsomming  
van 20 onrechtmatige bepalingen.
De president van de rechtbank in hét
district waar de verzoeker woont kan op verzoek van iedere persoon, beroeps­
organisatie of in de prijzencommissie vertegenwoordigde consumentenorganisatie,  
de onrechtmatigheid van een bepaling of combinatie van bepalingen in de zin van  
de artikelen 1 en 2 vaststellen en deze bepaling of combinatie van bepalingen  
nietig en als niet geschreven verklaren. De procedure wordt ingesteld en  
behandeld als een kort geding.
De wet voorziet in aanplakking en publikatie van de uitspraak; ook kan een  
geldboete worden opgelegd en kunnen de hierboven genoemde personen, beroeps­
organisaties en consumentenorganisaties zich in
strafzaken in verband met de feiten waarmee schade word_t_ toegebracht aan 
hun persoonlijke of collectieve belangen, civiele partij te stellen.

- 7a -
29. Italië
In de van 1942 'daterende Italiaanse "Codice civile" komen drie  
artikelen voor (art. 1341, 1342 en 1370) die betrekking hebben opde uit­
legging van modelcontracten en het gebruik ervan beperken. Afgezien van  
het normale rechterlijke toezicht zijn oneerlijke bedingen niet aan  
speciaal toezicht onderworpen.

-  8 -
30. Nederland
In de zomer van 1981 is een ontwerp van wet op bedingen in model-  
overeenkomsten, dat bestemd is om in bet Nieuw Burgerlijk Wetboek te worden  
ingelast, aan het Parlement voorgelegd» Daarin ie een algemene bepaling  
opgenomen, welke inhoudt dat de bedingen van een overeenkomst niet in het  
nadeel van de consument mogen uitvallen en voorts bevat bet ontwerp twee  
lijsten van bedingen, namelijk een »»zwarte lijst" a®t bedingen die onder 
alle omstandigheden en een "grijze Lijst” net bedingen die naar  
gelang van de omstandigheden nietig zijn. In het ontwerp van wet is voor  
de consumentenorganisaties ook in de mogelijkheid voorzien zich tot de  
rechter te wenden om bepaalde bedingen ongeoorloofd te doen verklaren.
31'. Denemarken
Bij een Wet van 1975 tot wijziging van de Wet op de overeenkomst van  
1917 is in het Deense reoht een algemene bepaling ingevoerd, op grond waarvan  
een overeenkomst geheel of gedeeltelijk terzijde kan worden gesteld, indien  
het onredelijk (urimelig) of niet in overeenstemming met goed handelsgebruik  
is, de overeenkomst in stand te houden.
Bij de Wet van 14 juni 1974 op de handelspraktijken is het ambt van 
Consumentenombudsman ingesteld; deze ombudsman dient erop toe te zien dat  
in overeenstemming met goed handelsgebruik wordt gehandeld; tevens omvat  
zijn taak het toezicht op alle contractuele bedingen, niet slechts die in  
con sumen t enovere enkoms ten.
In de la,atste jaren zijn een aantal tot bescherming van de consument-  
strekkende wetten van kracht geworden die het gebied van financiële transacties  
bestrijken s  de Wet inzake rente op achterstallige betalingen (Wet nr. 638 van 
21 december 1977), de Consumentenovereenkomstenwet (Wet nr. 139 van 29 maart  
1978) en de Wet (nr. 147 van 4 april 1979) tot wijziging van de Wet op de  
verkoop van goederen van 1906.
Krachtens de Wet op de handelspraktijken is de Consumentenombudsman  
bevoegd om met leveranoiers/dienstverleners of brancheorganisaties in overleg 
te treden om het gebruik van oneerlijke bedingen in overeenkomsten en andere  
verwerpelijke handelspraktijken te doen beëindigen. Deze procedure heeft in  
de praktijk bevrediging geschonken.
De uitspraken van de Consumenten ombudsman, die binnen het raam van  
genoemde Wet vallen, kunnen niet voor een ander administratiefrechtelijk  
lichaam worden aangevochten; dit feit geeft hem een effectieve beslissings­
autonomie ten aanzien van praktijken die als strijdig met de Wet moeten 
worden aangemerkt.
De Consumenten ombudsman kan zelf eohter geen prakti jken verbieden :  
indien de levèranciers/dienatverleners zijn aanbevelingen niet wensen op te  
volgen, moet hij zioh tot de Maritieme en Handelsrechtbank (Sp—og 
Handelsretten) te Kopenhagen wenden die de door de ombudsman aangevochten  
praktijk nietig kan verklaren.

- 8a -
32. Bondsrepubliek Duitsland
Het "AGB-Gesetz" van 9 december 1976 heeft het wettelijk arsenaal  
met een algemene "bepaling uitgehreid, welke "betrekking heeft op vooraf,  
unilateraal opgestelde "bedingen} op grond van die "bepaling kunnen "bedingen  
worden verboden die in strijd zijn met de goede trouw ("Treu und Glauben")  
en de wederpartij (niet noodzakelijk een consument) in een nadelige  
positie "brengen. De Wet "bevat voorts twee lijsten met "bedingen welke als  
strijdig met deze "beginselen worden aangemerkt; êên ervan noemt bedingen die  
in alle omstandigheden nietig zijn, waaronder Bedingen die de bewijslast op  
de consument leggen en de ander noemt bedingen, waarvan de geldigheid afhangt  
van de concrete omstandigheden waarin zij worden aangewend (Bewertungsspiel-  
raum);  daaronder moeten worden begrepen bedingen waarbij de leverancier/  
dienstverlener over een abnormaal lange termijn beschikt om zijn verplichtingen  
na te komen. Zowel organisaties van het bedrijfsleven als consumenten kunnen  
zich tot de gewone rechter wenden om het gebruik van dergelijke bedingen te  
beletten.

- 9 -
33· Verenigd Koninkrijk.
In de '  Sale of (Joods Act, 1979" is bepaald dat overeenkomsten met  
consumenten tot levéring van goederen bepalingen dienen te bevatten waarin  
oijvoorbeeld moet zijn opgenomen dat de desbetreffende goederen met hun  
omschrijving moeten overeenstemmen en voor hun doel geschikt moeten zijn.  
Het is partijen bij deze overeenkomsten niet toegestaan van die bepalingen  
af te wijken.
Met de "Unfair Contract Terms Act, 1977" wordt beoogd rechts­
geldigheid te ontzeggen aan bedingen waarbij de aansprakelijkheid wordt  
beperkt voor een door nalatigheid veroorzaakt persoonlijk letsel of  
overlijden. Betreft het eoonomische schade, dan is elk beding nietig dat  
ertoe strekt de aansprakelijkheid van één der partijen te beperken, indien  
dat beding niet aan de eis van "redelijkheid" in de zin van deze wet 
beantwoordt. De gewone rechter ziet toe op de naleving van deze bepalingen.  
Tot op heden is over de draagwijdte van deze bepalingen nog niet in hoger 
beroep geoordeeld.
Op grond van de "Pair Trading Act, 1973" beschikt de Directeur-  
generaal van het "Office of Pair Trading" over bevoegdheden om een onder­
zoek naar bepaalde handelspraktijken in te stellen en dienaangaande  
aanbevelingen tot zijn regering te richten. Zo nodig kan hij zich ook tot  
de rechter wenden om via deze de toezegging van een leverancier/dienst-  
verlener te verkrijgen dat laatstgenoemde een bepaalde verwerpelijke  
handelspraktijk zal staken. Tenslotte kan hij langs de weg van gedrags­
codes, welke in overleg tussen zijn Bureau en de organisaties van het  
bedrijfsleven tot stand komen, bepaalde bedingen elimineren. Momenteel  
zijn er 21 van deze gedragscodes.
34« Ierland
Ierland kent geen specifieke wettelijke bepalingen die betrekking  
hebben op de algemene verkoopsvoorwaarden ("AV"). Bij de "Consumer  
Information Aot, 1978", is het ambt van "Director of Consumer Affaire"  
ingesteld. Het is de taak van deze functionaris o.a. onderzoek in te  
stellen naar de handelspraktijken die verband houden met de voor de  
consument bestemde voorlichting over goederen of diensten. Hij mag eisen  
dat misleidende praktijken worden gestaakt, waartoe hij desnoods een  
rechterlijk bevel kan verkrijgen. Tot op heden zijn in dat verband  
oneerlijke bedingen, die voor leveranciers/dienstverleners in contracten  
worden opgenomen nog niet onderzocht.
In de "Sale of Goods and Supply of Services Act, 1980" is een  
verbodsbepaling opgenomen die clausules betreft waarbij specifieke, bij  
deze Wet aan consumenten toegekende rechten worden uitgesloten. Vele  
bepalingen van deze Wet komen in grote trekken overeen met die van de  
Britse "Unfair Contract Terms Act, 1977" en de "Sale of Goods Aot, 1979".
35» Griekenland
In Griekenland is voor het specifieke terrein van oneerlijke  
clausules in overeenkomsten niet in een wettelijke regeling voorzien.  
Evenmin is men er voornemens in de nabije toekortist daartoe over te gaan.

- 9a -
III. HET STANDPUNT VAN DE GEMEENSCHAP
36_  in het tweede programma van de Europese Economische Gemeenschap
voor een beleid inzake bescherming en voorlichting van de consument behelst  
punt 30 met betrekking tot de oneerlijke voorwaarden in overeenkomsten het  
volgende :
"De Commissie zal eerst een discussienota opstellen, waarin zij  
de desbetreffende problematiek zal uiteenzetten en ook de ver­
schillende mogelijkheden zal aangeven voor harmonisatie van de  
concurrentievoorwaaren, die door sterke verschillen op dat gebied  
ongunstig kunnen wordèn beïnvloed".

-  10  -
37. Achtergrond
Het is in hoge mate gewenst dat consumenten in de hele Gemeenschap  
tegen oneerlijke voorwaarden in overeenkomsten een zo sterk mogelijke mate van  
bescherming genieten. Dit doel is nog niet bereikt : in de lid-staten waar  
dit probleem niet wettelijk is geregeld, bestaan er maan weinig impulsen voor  
de leveranciers om uit eigen beweging van dergelijke voorwaarden af te zien.
De Raad heeft in zijn resoluties van 14 april 1975 (1) en 19 mei 1981 (2)  
(betreffende, respectievelijk, een eerste en tweede Consumentenprogramma)  
verklaard dat :
"de verbetering van de kwaliteit van het bestaan tot de taken van
de Gemeenschap behoort en dat deze taak de bescherming van de
gezondheid, veiligheid en economische belangen van de consumenten
impliceert".
Bij het vervullen van deze taak moeten regionale verschillen bi j 
de opvoering van de levensstandaard zo veel mogelijk worden weggenomen ten  
einde de harmonische ontwikkeling van de economische activiteiten in de  
Gemeenschap te bevorderen. Dit wijst erop dat communautaire maatregelen 
geboden zijn.
38. Transacties die over de grenzen heen reikerv leveren een goed  
voorbeeld voor de behoefte aan dergelijke maatregelen. Een der voornaamste  
doelstellingen van de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeen­
schappen is de instelling en de werking van een gemeenschappelijke markt  
met een externe douanegrens en één interne markt. Een gemeenschappelijke  
markt houdt in dat consumenten daar moeten kunnen kopen,waar hun de  
gunstigste voorwaarden worden geboden. Hoewel de douane-unie nog niet geheel  
is verwezenlijkt en de fiscale, monetaire en technische voorschriften
nog niet volledig zijn geharmoniseerd, kopen toch vele consumenten produkten en 
maken zij - in toenemende mate - gebruik van diensten van buiten het land van 
hun woonplaats. Dit geldt met name wanneer lid-staten aan elkaar grenzen, docto  
het is tevens een dagelijks verschijnsel in lid-staten die door een zee van  
elkaar gescheiden zijn.
39. Derhalve rijst de vraag of voor het bestaan van een werkelijke interne  
markt de maatregelen, waarbij de consument met betrekking tot garantie en service,  
met inbegrip van bescherming tegen oneerlijke voorwaarden, bescherming wordt ge­
boden, in vergaande mate geharmoniseerd moeten worden. Daartoe strekkende maat­
regelen zouden onmiddellijk de consument ten goede komen (en concurrentiedistor-  
sies binnen de gemeenschappelijke markt, zoals die waarop de Commissie het oog  
had in haar Beschikking van 23 oktober 1978 (PB nr. L 322, blz. 36 - Zanussi),  
zouden daardoor eveneens worden voorkomen).
Toch zou kunnen worden gesteld dat doorzichtigheid in de contractsvoor­
waarden als bescherming voor de consument die in een andere lid-staat wil kopen,  
voldoende is. Een andere vraag die aan de orde moet komen, is, of deze doorzich­
tigheid in die mate haalbaar is als nodig om met betrekking tot oneerlijke voor­
waarden in overeenkomsten de aandacht van buitenlanders op specifieke elementen  
in de wetgeving van het land van aankoop te vestigen.
40. Wanneer de standaard-voorwaarden per lid-staat verschillen, wil dit  
ook zeggen dat in de gehele Gemeenschap niet dezelfde standaard-contracten kunnen  
worden gebruikt : toch zou een in de gehele Gemeenschap gevolgd systeem tot een  
eerlijker verdeling van de kosten voor consumentenbescherming over de leveranciers  
in de Gemeenschap kunnen leiden en daardoor een versterking voor de uitbouw van  
één interne markt vormen.
(1) PB nr. C 92 van 25.4.1975, blz. 1
(2) PB nr. C 133 van 3.6.1981, blz. 1

-  1 1  -
41. Op «rond van het bovenstaande wekt het nauwelijks verbazing dat
in de beide consumentenprogramma's van de Gemeenschap m.b.t. de standaard-voor-  
waarden duidelijk op het belang van de consumentenbescherming is gewezen.
Onder het hoofd "Bescherming van de economische belangen van de consument"  
is het volgende beginsel te lezen :
"Kopers van goederen of diensten moeten worden beschermd tegen 
het misbruik van de machtspositie van de verkoper, in het bijzonder  
tegen eenzijdige standaardcontracten, de oneerlijke uitsluiting  
van essentiële rechten in contraoten, oneerlijke kredietvoorwaarden,  
het eisen van betaling voor niet—bestelde goederen en agressieve  
verkoopmethoden" ( 1)·
42. In de punten 24 en 25 van het eerste programma zijn onder het hoofd  
"de consument beschermen tegen oneerlijke handelspraktijken, met name op de  
volgende gebieden" als "prioriteiten" o.a. genoemd :
" - contractclausules}
- garantievoorwaarden, in het bijzonder voor duurzame gebruiks­
goederen ..._»
" - de Commissie zal hiertoe :
- de reeds door de Lid-staten genomen maatregelen en de studies  
die thans door internationale organisaties worden verricht
of zijn voltooid, vergelijken ;
- alle dienstige voorstellen indienen bij de Raad".
In punt 18 is te lezen dat "dit soort bescherming het best kan  
worden verschaft door middel van wettelijke en bestuursrechtelijke  
bepalingen, hetzij geharmoniseerd op communautair niveau, hetzij recht­
streeks op dat niveau uitgevaardigd".
43. In 1977 heeft het Eaadgevend Consumentencomité advies uitgebraoht
over de kwestie van de onredelijke voorwaarden in overeenkomsten met  
consumenten. Bit advies (doe. EKV/240/77 — CCC/48/77 herz. 1) kan als 
volgt worden samengevat s
a) De voorwaarden in met consumenten gesloten overeenkomsten moeten wettig,  
billijk en gemakkelijk te begrijpen zijn. Bovendien moeten inhoud en  
opzet worden geharmoniseerd.
b) Voorgesteld wordt eeh officiële instantie in het leven .te roepen die  
bevoegd is om :
- voorafgaande toestemming te geven voor het gebruik van standaard-  
voorwaarden op gebieden, waar de consument bijzonder kwetsbaar is  
(bv. verzekeringen, krediet, huisvesting);
- na onderhandelingen met de betrokken kringen wettelijke regels vast  
te stellen over standaard-voorwaarden die mogen worden gebruikt}
- het gebruik van bepaalde onredelijke voorwaarden te verbieden. Deze  
instantie zou dus worden belast met de taak het gebruik van onrede­
lijke voorwaarden in met consumenten gesloten overeenkomsten te  
verhinderen.
(1) Eerste programma :  punt 19, onder (i) -  
Tweede programma i  punt 28, onder (l) -PB nr. C 92 van 25.4.1975» blz .6 
PB nr. C 133 van 3.6.1981, blz.7

-  12 -
c) gepleit wordt voor opstelling van een EEG-lijst met onredelijke  
bepalingen die niei zonden mogen woerden gebruilcfcj
d) Voor de belangrijkste transacties zouden lijsten met grondrechten voor de 
consument moeten worden opgesteld. Van deze rechten zou geen afstand  mogen worden gedaan;
e) gezamenlijke onderhandelingen tussen de consumentenorganisaties en  
organisaties van het bedrijfsleven zijn slechts een aanvullende maat­regel;
f) Een definitie van het begrip "onredelijke bepaling" is onontbeerlijk.
Als onredelijk moet roet name worden beschouwd een voorwaarde waardoor  
de handelaar een voordeel krijgt of de consument van een recht wordt  
beroofd, zodat een redelijk evenwicht tussen partijen ontbreekt}
g) een communautair optreden mag niet worden beperkt tot standaard-  
voorwaarden doch moet tevens de overeengekomen voorwaarden omvatten.
h) regel moet zijn dat het gebruik van een onredelijke bepaling een straf­
baar feit oplevert.
(i) voor geschillen moeten specifieke regels worden opgesteld.
44· Sinds 1977 heeft de Commissie haar werkzaamheden op dit terrein
niet voortgezet wegens andere verplichtingen en onvoldoende personeel.  
Inmiddels heeft het Europese Parlement in zijn resolutie over het Tweede Con­
sumentenprogramma om een richtlijn inzake oneerlijke voorwaarden in  
overeenkomsten ( 1) verzocht.
45· Artikel 5 van het Verdrag inzake het recht dat van toepassing
is op verbintenissen uit overeenkomst van 10 juni 19Ô0 (2) geeft een  
definitie van door consumenten gesloten overeenkomsten die bij communau­
taire maatregelen tegen oneerlijke voorwaarden in overeenkomsten gebruikt  
zou kunnen worden :
"Overeenkomsten die betrekking hebben op de levering van roerende  
lichamelijke zaken of de versterking van diensten aan een  
persoon, de oonsument , voor een gebruik dat als niet bedrijfs-  
of beroepsmatig kan worden beschouwd, alsmede overeenkomsten ter  
financiering van een dergelijke levering of verstrekking".
4 6.  Ook de Raad van Europa heeft aan deze materie aandacht besteed :
op 16 november 1976 heeft zijn Comité van Ministers Resolutie nr. 76(47)  
aangenomen houdende een aanbeveling inzake oneerlijke voorwaarden in  
overeenkomsten.
47· Mogelijkheden voor initiatieven van de Gemeenschap
Gelet op de toestand in de lidstaten, waar er zes m.b.t. oneer­
lijke contractsvoorwaarden specifieke wettelijke voorschriften kennen  
en een andere lid-staat in de nabije toekomst wettelijke  
regels' wil invoeren (zie'par. 26 t/m 35), moét een optreden van  
Gemeenschapswege erop gerioht zijn te garanderen dat consumenten in de  
gehele Gemeenschap tegen oneerlijke contractsvoorwaarden in even sterke  
mate worden beschermd : dit zou niet alleen de consument rechtstreeks  
ten goede komen,maar bovendien een factor elimineren die  
concurrentiedistorsies binnen de Gemeensohap oplevert (zie paragraaf 39).
(1) PB nr. C 291 van 10.11.1980, blz. 35
(2) PB nr. L 266 van 9.10.1980, blz. 1

- 13 -
48, Bij ieder optreden op Gemeenschapsniveau moet uiteraard met
Behoedzaamheid te werk worden gegaan. Nationale wettelijke voorschriften  
inzake oneerlijke contractsvoorwaarden zijn betrekkelijk recent en daaron  
is het begrijpelijk dat de Lid-Staten niet gaarne hun eigen aanpak van het  
probleem willen Laten varen voor een communautaire -regeling. Zij zullen  
ongetwijfeld eerst de weerslag in de praktijk van hun eigen nationale voor·*  
schriften wilLen evalueren alvorens voor een communautaire regeling te kiezen.
Met die evaluatie van de toepassing van de nationale wetgevingen kan evenwel  
worden begonnen ; zo zijn bv. in Frankrijk een aantal jaarverslagen gepubliceerd  
over de toepassing van de wet van 1978, zoals reeds vermeld in paragraaf 27. De  
Commissie kan derhelve niet ermee instemmen dat dit probleem steeds weer op de  
lange baan wordt geschoven : om de redenen genoemd in de par. 37 t/m 40 is com­
munautair optreden tegen oneerlijke contractsvoorwaarden van het allergrootste  
belang, indien men de consument overal in de Gemeenschap dezelfde mate van be­
scherming wil bieden.
49· Alvorens een communautaire aotie te ondernemen, dient eerst antwoord
te worden gegeven op een aantal vragen :
Dient de aotie alle oneerlijke voorwaarden te omvatten  
of alleen oneerlijke standaard-voorwaarden ? Dient de aotie 
verder te worden beperkt tot oneerlijke voorwaarden in model­
contracten ?
a) Argumenten die pleiten voor een actie die alle  
oneerlijke voorwaarden omvat
(i) De meeste Lid-Staten die dit probleem hebben aangepakt,  
maken geen onderscheid tussen standaard-voorwaarden en  
niet gestandaardiseerde voorwaarden,
(ii) Het kan wel eens moeilijkheden opleveren het doel van een  
tot standaard-voorwaarden beperkte aotie nauwkeurig af te  
bakenen t  dient deze bijvoorbeeld ook betrekking te  
hebben op niet-gestandaard!Beerde overeenkomsten die eén  
enkel standaardbeding bevatten ?
(iii) Vanuit éen strikt juridisch standpunt js er geen
verschil tussen standaard-voorwaarden en niet-gestandaar-  
diseerde voorwaarden·
b) Argumenten die pleiten voor een actie die alleen op standaard-  
voorwaarden betrekking heeft
(i) Veruit de meeste transacties waarbij consumenten betrokken  
sijn,worden beheerst door standaard-voorwaarden of  
vallen onder de categorie van de hiervoor in paragraaf  
4» b) beschreven ter plaatse af te wikkelen transacties,  
waarop het gemene recht van toepassing is, omdat geen der contracts­
partners nadere voorwaarden wenste overeen te komen. Het  
is bovendien nauwelijks denkbaar dat een leverancier/  
dienstverlener voor ieder© transactie met een consument  
een volledig nieuwe overeenkomst, 2onder

- 13a -
standaard-voorwaarden of niet aan "AV" onderworpen, zal concipiëren.  
Een dergelijke praktijk zou bijzonder tijdrovend zijn en economisch  
alleen verantwoord in geval van transacties waarmede grote bedragen  
zijn gemoeid: voor de consument treedt in dergelijke gevallen bijna  
altijd een wettelijk vertegenwoordiger op.
(ii) De tendens is meestal dat standaard-voorwaarden de leverancier/dienst-  
verlener ten opzichte van de consument in een voordeliger positie  
brengt. Aangezien deze voorwaarden door of - wat gebruikelijker is -  
voor de leverancier werden opgesteld, zonder dat de consument daarbij  
werd betrokken, behoeft het geen verbazing te wekken dat zij zodanig  
zijn geredigeerd dat de positie van dë leverancier daardoor flink  
wordt verstevigd. De kans is dan ook veel groter dat deze voonwaarden  
oneerlijk zullen zijn.

- 14 -
c) Argumenten die pleiten voor een beperking van de actie tot  
oneerlijke bedingen in modelovereenkomsten
Men mag ervan uitgaan dat een communautair systeem waarin een  
regeling voor oneerlijke voorwaarden wordt getroffen in een of  
andere vorm in een preventief toezicht moet voorzien waardoor  
bij voorbaat de eerlijkheid van de contract-voorwaarden kan  
worden getoetst en oneerlijke voorwaarden kunnen worden  
geëlimineerd. Het ligt voor de hand dat slechts een gering  
aantal voorwaarden onder alle denkbare omstandigheden oneerlijk  
zullen zijn :  in de meeste gevallen hangt de vraag of een beding  
eerlijk is van de begeleidende omstandigheden af. Wil het  
systeem van toezicht van enig nut zijn en ook toetsing 
omvatten van voorwaarden waarvan de eerlijkheid van de  
begeleidende omstandigheden afhangtj dan moet het systeem wel  
uitsluitend tot de modelcontracten worden beperkt.
50. Is' het noodzakelijk een lijst op te stellen van oneerlijke voorwaarden  
of zou kunnen worden volstaan met een algemene clausule waarin een  
definitie van "oneerlijkheid" wordt gegeven ?
Voor de beantwoording van deze vraag dient de handelspraktijk  
nader onder de loep te worden genomen. Standaard-voorwaarden zijn bestemd  
om in een groot aantal individuele gevallen te worden gebruikt, zodat een  
overeenkomst die met een bepaalde individuele consument wordt gesloten,  
bijna altijd als een "serie-produkt" kan worden aangemerkt.
Het aantal in gebruik zijnde standaard-voorwaarden is evenwel  
buitengewoon hoog :  het Duitse Ministerie van Justitie raamt de in  
Duitsland in omloop zijnde standaard-voorwaarden op 200.000 tot 300.000.
Deze overeenkomsten variëren al naar gelang van de ten behoeve van de  
consument aangeboden goederen of diensten. Zij worden voortdurend herzien  
en bijgewerkt om zo goed als mogelijk is de belangen van hun "producenten”  
te dienen.
Men is het er algemeen over eens - zowel in kringen van leveranciers/  
dienstverleners, als in die van de consumenten - dat overeenkomsten geen oneerlijke  
bedingen of oneerlijke combinaties van bedingen mogen bevatten :  een  
algemene clausule waarbij een definitie van een oneerlijk beding wordt  
gegeven, zou daarom de meeste acceptabele oplossing vormen. Het is daaren­
tegen bijzonder moeilijk om in een bepaalde overeenkomst een oneerlijke  
beding of een combinatie ervan los van de overige voorwaarden te zien, aangezien de  
betekenis van ieder beding van de begeleidende omstandigheden afhangt.
Een beoordeling van de waarde van een algemene clausule waarbij een  
definitie van een oneerlijk beding wordt gegeven, ten opzichte van die van een  
lijst met oneerlijke bedingen,is daarom bijzonder moeilijk, Het zou 
echter mogelijk moeten zijn overeenstemming te bereiken over bedingen die  
nooit in een overeenkomst met een consument zouden mogen voorkomen -  
bijvoorbeeld een beding waarbij aansprakelijkheid van de leverancier/
dienstverlener, saLfs in gevallen van opzei of nalatigheid, zou worden  
uitgesloten. Een lijst van oneerlijke bedingen zal echter uiteraard niet bij­
zonder Lang zijn, gezien het feit dat men zich nauwelijks veel bedingen kan  
voorstellen die onder alle denkbare omstandigheden oneerlijk zouden zijn.

- 14a -
51• Dient té worden voorzien in een systeem van toezicht op oneerlijke  
"bedingen ?
Om de hierboven uiteengezette redenen lijkt een dergelijk  
systeem noodzakelijk om de zich op het gebied van de standaard-bedingen  
voordoende ontwikkelingen te kunnen volgen en de oneerlijk bevonden  
voorwaarden te kunnen elimineren.
Het zal niet eenvoudig zijn om voor de verschillende systemen  
voor het uitoefenen van toezicht die in de verschillende l.id-staten in  
gebruik zijn een gemene deler te vinden. Het is onwaarschijnlijk dat  
alle lid-staten met de invoering van het Deense of Britse type kunnen instem­
men j Gezien het verzet van de belanghebbenden in het bedrijfsleven tegen  
iedere poging om het vraagstuk van de oneerlijke voorwaarden met een lijst  
van verboden bedingen öf door strafsancties tot een oplossing te brengen, komt  
een systeem van het hierbedoelde type het veelbelovendst.-. . .

- 15 -
Het Lijkt niet mogelijk de taak van de bestrijding van oneerlijke  
voorwaarden uitsluitend aan organisaties van consumenten en van het  
bedrijfsleven toe te vertrouwen, aangezien een door een dergelijke or­
ganisatie ondernomen actie noodzakelijkerwijze tot het concrete geval  
beperkt zou blijven. Bovendien zou bij een dergelijke regeling het  
"veralgemenende" effect ontbreken dat zou worden verkregen wanneer de  
standaard-voorwaarden voor een gehele bedrijfstak onder de loep worden  
genomen en met de betrokken bedrijfstakorganisaties onderhandelingen  
zouden worden gevoerd, waardoor een algehele herziening van de aldaar  
gebezigde standaardvoorwaarden kan worden bereikt.
52. Concluderende, dienen er zich in het licht van het voorgaande mo­
gelijk de volgende alternatieven voor een actie aan.
In de eerste plaats zou een richtlijn kunnen worden opgesteld, zijnde  
de normale methode om in de gehele Gemeenschap gemeenschappelijke normen  
te verkrijgen. Aangezien in de verschillende lid-staten de kwestie van de  
oneerlijke voorwaarden op zeer verschillende wijze wordt benaderd, zou  
deze aanpak wel eens moeizaam blijken te zijn. Toch zou het de moeite  
waard zijn na te gaan of overeenstemming kan worden bereikt over een  
richtlijn of enige andere communautaire regeling waarin de te volgen  
grondregels worden aangegeven en waarin de autoriteiten van de lid­
staten een grote mate van vrijheid ten aanzien van de wijze van tenuit­
voerlegging van die regels wordt gegeven.
In dit verband is het dienstig uitvoeriger op de mogelijke inhoud  
van die bepalingen in te gaan, bijvoorbeeld op die van :
a) een algemene bepaling waarin een definitie wordt gegeven van "oneerlijk­
heid", door bijvoorbeeld te bepalen dat voorwaarden nietig zijn waardoor  
aan een partij die daarvan gebruik maakt, een ongerechtvaardigd voordeel  
wordt verschaft. Een dergelijke bepaling Leidt echter niet automatisch tot  
afschaffing van oneerlijke clausules in de praktijk aangezien dooreen  
rechterlijke of administratieve instantie moet worden uitgemaakt of een  
bepaalde voorwaarde in de zin van deze definitie wel oneerlijk is. Tenzij  
een of ander systeem van toezicht wordt ingevoerd als bedoeld in paragraaf  
51, moet de consument in de praktijk de Leverancier voor de rechter dagen of  
wordt hij door de leverancier voor het gerecht gedaagd, om uitgemaakt te  
krijgen of de aangevochten voorwaarde al dan niet eerlijk is;
b) een "zwarte lijst" van oneerlijke en mitsdien nietige voorwaarden zou  
het voordeel kunnen hebben dat oneerlijke clausules in overeenkomsten snel  
kunnen worden onderkend. Zoals uiteengezet in paragraaf 50 zou een derge­
lijke lijst echter tamelijk kort moeten zijn, aangezien maar weinig bedin­
gen in alle denkbare omstandigheden oneerlijk zouden zijn. Op deze lijst  
zouden bijvoorbeeld kunnen worden vermeld: bedingen waarbij de rechter bui­
tenspel wordt gezet; bedingen waarbij de aansprakelijkheid van de leveran­
cier voor nalatigheid of ingeval van overlijden van de consument dan wel  
ingeval van diens persoonlijk letsel, wordt beperkt; bedingen volgens welke  
welde leverancier, maar niet de consument, over een "afkoelingsperiode" be­
schikt, nadat de overeenkomst werd gesloten.

- 16 -
c) bepalingen die handelen over mogelijke procedures van toezicht en voor  
afdwinging van de naleving van de regels, omdat, zelfs wanneer er een zwarte  
lijst mocht bestaan, dat laatstgenoemde probleem van de afdwinging nog niet  
daarmee is opgelost. Uit de in de lid-staten opgedane ervaring blijkt dat,  
zelfs wanneer een nietige voorwaarde of bepaalde verklaringen een strafbaar  
feit opleveren (zoals in het Verenigd Koninkrijk en Ierland), handelaars uit  
onwetendheid of opzet deze kunnen blijven gebruiken.
Deze moeilijkheden kunnen d.m.v. modelcontracten worden opgelost, indien  
er een regel zou gelden dat de daarin voorkomende voorwaarden tevoren moeten  
worden goedgekeurd, zoals voorgesteld in paragraaf 51.
53. Als een alternatief voor een richtlijn, of daarmee parallel lopend, zou  
het wellicht mogelijk zijn enkele positieve resultaten door andere dan wette­
lijke maatregelen te bereiken. Zo zouden b.v. besprekingen op gang kunnen  
worden gebracht tussen consumentenorganisaties en vertegenwoordigers van de  
diverse takken van het bedrijfsleven onder auspiciën van de overheid, ten  
einde in contracten waarmee deze takken van het bedrijfsleven te maken hebben,  
aan het gebruik van oneerlijke voorwaarden een halt toe te roepen. Op commu­
nautair niveau zou dit het equivalent vormen van de procedures die met succes  
in Denemarken door de Consumentenombudsman en in het Verenigd Koninkrijk door  
de directeur-generaal van het "Office of Fair Trading" worden gevolgd, (zie  
respectievelijk par. 31 en 33).
De toepassing van die mogelijkheden op het niveau van de gehele Gemeenschap  
zou echter een zeer ingrijpend nieuw element zijn, waarvoor veel voorbereidings-  
werk nodig is. Om te beginnen zou de aandacht gericht kunnen worden op produkten  
en diensten die in de gehele Gemeenschap nagenoeg gelijksoortig zijn, zoals  
motorrijtuigen, fietsen, elektrische huishoudelijke apparatuur, radio- en  
televisietoestellen, camera's en reizen. Doel daarbij zou moeten zijn opstelling  
van een door allen aanvaarde definitie van hetgeen voor iedere branche onder  
een oneerlijk beding moet worden verstaan, zodat op basis daarvan een lijst  
van oneerlijke voorwaarden kan worden opgesteld die niet in consumentenovereen­
komsten mogen worden gebruikt. Mogelijk kunnen ook regels voor de presentatie  
van modelcontracten worden gegeven, zodat de daarin vervatte voorwaarden zich  
beter door de consument laten vergelijken.
54. Oogmerk met dit document is de discussie over de problematiek van de oneer­
lijke clausules in consumentenovereenkomsten op gang te brengen. Met het oog
op de voorbereiding van communautaire maatregelen ziet de Commissie van de  
Europese Gemeenschappen van de zijde van de bij deze materie betrokken kringen  
gaarne commentaar tegemoet.