Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Groenboek betreffende de herziening van de concentratieverordening"

(96/C 295/04)

De Commissie heeft op 2 februari 1996 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemd Groenboek.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 19 juni 1996 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Bagliano.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 337e Zitting (vergadering van 10 juli 1996) het volgende advies uitgebracht, dat met 96 stemmen vóór en één stem tegen, bij twee onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Tweeëneenhalf jaar nadat zij in een verslag aan de Raad (doc. COM(93) 385 def. van 28 juli 1993) de eerste drie jaar ervaring met de toepassing van de concentratieverordening () heeft geëvalueerd, komt de Commissie thans met een Groenboek betreffende de herziening van die verordening (doc. COM(96) 19 def.).

1.2. De mogelijkheid van die "herziening" wordt in de concentratieverordening uitdrukkelijk genoemd: deze zou moeten plaatsvinden "vóór het einde van het vierde jaar na de aanneming van de verordening" (artikel 1.3: herziening van de "drempels" en artikel 9.10: herziening van de bepalingen over "verwijzing"). Bovendien hebben Commissie en Raad bij de goedkeuring van de verordening (die op 21 september 1990 van kracht is geworden) gezamenlijk blijk gegeven van hun intentie om waar mogelijk eventueel later alsnog wijzigingen aan te brengen (kredietinstellingen, de berekening van de omzet en doorzichtigheid). Daarmee zijn tegelijkertijd de grenzen aan de herziening vastgelegd.

1.3. Op grond van het verslag van 1993 () had de Raad ingestemd met het voorstel van de Commissie om de herziening van de Verordening (die dus oorspronkelijk vóór eind 1994 was gepland) tot uiterlijk eind 1996 uit te stellen. Hierin ligt dan ook de reden waarom de Commissie aan het begin van dit jaar het onderhavige Groenboek uitgeeft.

1.4. Dit Groenboek is een discussiestuk waarin de thema's en stellingen van het verslag van 1993 zijn overgenomen, maar dan verder uitgediept en aangevuld.

Aan de hoofdstukken:

- "one-stop shop"-beginsel,

- omzetdrempels,

- de tweederde-regel,

- verwijzingen,

- gemeenschappelijke ondernemingen met een karakter van een concentratie of van een samenwerkingsverband,

- verbintenissen in fase 1 en in fase 2,

- krediet- en andere financiële instellingen,

- doorzichtigheid van de besluitvorming,

heeft de Commissie enkele paragrafen toegevoegd:

- "meervoudige" aanmeldingen,

- situatie in de lid-staten.

Tot slot maakt zij nog een grondige analyse van de volgende belangrijke vraagstukken:

- gemeenschappelijke ondernemingen (met het karakter van een concentratie of van een samenwerkingsverband),

- procedure voor verwijzing (artikelen 9 en 22 van de concentratieverordening).

1.5. De Commissie maakt op een aantal punten haar keuze voor bepaalde opties met redenen omkleed bekend of geeft althans aan waar haar voorkeur ligt.

1.6. Dit Groenboek heeft dus veel weg van een Witboek. Dat valt bij het Comité in goede aarde, omdat op die manier vaart wordt gebracht in een doorzichtig en efficiënt gevoerde discussie, waaraan alle betrokken partijen echt kunnen deelnemen en die gaat over thema's en vragen die duidelijk en volledig zijn omschreven en gedocumenteerd.

2. Opmerkingen vooraf

2.1. Het Comité heeft in feite al in 1994 en 1995 advies uitgebracht over nagenoeg alle vraagstukken die in het Groenboek aan de orde komen ().

Desalniettemin neemt het Comité graag de gelegenheid te baat om zich nogmaals over deze gehele problematiek te buigen door de recente bevindingen van de Commissie in de discussie mee te nemen; het blijft hierbij steeds binnen de aan de "herziening" gestelde grenzen.

2.2. Het Comité heeft alle waardering voor de nauwgezetheid en zorgvuldigheid waarvan de Commissie in dit geval blijk heeft gegeven door op voorhand het advies van bedrijven, verenigingen, juristen, deskundigen en zelfs de lid-staten in te winnen.

Alvorens het verslag van 1993 op te stellen, had de Commissie ook al een dergelijke overlegronde gehouden. Nu heeft zij dit bij de voorbereiding van dit Groenboek aan de hand van gerichte vragenlijsten en open vragen in nog uitgebreidere vorm overgedaan. Alle partijen hebben dus hun opvattingen en ervaringen kenbaar kunnen maken, waardoor de Commissie de beschikking heeft gekregen over een nog grotere en rijkere hoeveelheid informatie.

2.3. Alhoewel het hier alleen maar gaat om de "herziening" van een reeds jaren geleden in werking getreden verordening en om een discussie over specifieke vraagstukken, mag nooit uit het oog worden verloren dat die verordening als instrument om concentraties van ondernemingen te controleren, niet een doel op zich is, maar dat het eigenlijke doel is, zowel de concurrentie als de samenwerking tussen bedrijven te bevorderen.

2.4. In de eerste plaats dient er nauwgezet op te worden toegezien dat deze noodzakelijke verbetering van een aantal wetten niet tot méér bureaucratie en restrictieve maatregelen leidt. De bedoeling moet zijn te komen tot een in deze tijd passende vereenvoudiging van de formaliteiten en meer duidelijkheid in de wetgeving, in een klimaat dat wordt gekenmerkt door een steeds doorzichtigere en dynamischere concurrentie.

2.5. De maatregelen om toezicht te houden op concentraties moeten borg staan voor billijke en efficiënte concurrentie en die tegelijkertijd bevorderen, waarbij speciaal moet worden gelet op de belangen van het MKB. Niettemin mag beslist niet worden vergeten dat de versterking van de economische en produktiestructuren in de EU permanent gericht moet zijn op vergroting van het concurrentievermogen van de gehele Europese economie in de wereld. Het EU-toezicht op concentratievorming moet hoe dan ook passen in een globale visie op de economie. Op die manier kan rekening worden gehouden met de internationale context die wordt gekenmerkt door een groeiende en steeds feller wordende concurrentie.

2.6. Het Comité is ermee ingenomen dat de Commissie de discussie hierover tracht te verdiepen en daarvoor bijdragen van alle betrokken partijen vraagt.

Tegen die achtergrond adviseert het Comité ter versterking van de positie van de Commissie tegenover Raad en lid-staten om de discussie niet tot een kleine kring te beperken, maar juist open te stellen voor alle belanghebbende groeperingen, ook al vanwege de sociale neveneffecten van het economische herstructureringsproces.

3. De "communautaire dimensie" en de beginselen "subsidiariteit" en "one-stop shop"

3.1. De vraag of een concentratie een communautaire dimensie heeft (en dus onder het toepassingsgebied van de concentratie- en de daarop volgende verordeningen valt), moet worden getoetst aan de doorslaggevende, want fundamentele beginselen "subsidiariteit" en "one-stop shop".

3.2. Het Comité heeft in zijn advies van 1994 al gewezen op het belang van een juiste interpretatie van het begrip "subsidiariteit" (paragraaf 1.5).

3.3. Daarvoor kan gebruik worden gemaakt van de regels van het Verdrag inzake overeenkomsten tussen ondernemingen (artikel 85 van het verdrag), die zonder twijfel geschikte hulpmiddelen zijn om tot een authentieke interpretatie te komen.

Het criterium "welke de handel tussen lid-staten ongunstig kunnen beïnvloeden" (artikel 85, lid 1) valt voor de bepaling van de communautaire dimensie samen met het door de Commissie zelf gehanteerde criterium "waarvan de gevolgen voor de markt verder reiken dan de grenzen van een lid-staat". Die laatste maatstaf krijgt de nadruk in het Groenboek van de Commissie, waarin de nuttige uitdrukking "concentraties met significante grensoverschrijdende gevolgen" wordt geïntroduceerd.

3.4. Het Comité is het met de Commissie eens dat "concentraties met significante grensoverschrijdende gevolgen" in beginsel zouden moeten worden beschouwd als concentraties "met een communautaire dimensie".

3.5. Daaruit kan echter ook worden afgeleid dat het dus "niet meer dan logisch is" dat alle slechts in één land voorgenomen concentraties (d.w.z. "concentraties zonder grensoverschrijdend element") "uitsluitend in de desbetreffende lid-staat worden beoordeeld." (paragraaf 2.3.1 van het advies van 1995).

3.6. De "communautaire dimensie" daarentegen brengt logischerwijs "communautaire bevoegdheid" voor concentratiecontrole met zich.

Tegen die achtergrond vormt het "one-stop shop"-beginsel de garantie voor gelijkheid van regels, voorwaarden en evaluatiecriteria en dus voor rechtszekerheid.

Het Comité stemt wat dat betreft in met de opmerking van de Commissie: "Het is belangrijk dat de mate waarin en de wijze waarop controle wordt uitgeoefend op concentraties met significante grensoverschrijdende gevolgen eenvormig is in de gehele Gemeenschap" (Groenboek, punt 28) en bekrachtigt daarmee het door hem al in 1995 uitgebrachte advies (paragraaf 2.2). Door deze opmerking legt de Commissie zich in feite impliciet vast op een "optie".

4. Omzetdrempels

4.1. Voor de toetsing van de significante grensoverschrijdende "effecten" op de EU-markt vormt het criterium "drempel van de wereldwijde omzet" (totale omzet van alle betrokken ondernemingen), in combinatie met "drempel van de Gemeenschapsomzet" (omzet van tenminste twee betrokken ondernemingen) het noodzakelijke minimum voor een aanvaardbare mate van rechtszekerheid.

Deze vaststelling staat los van de hoogte van de daarmee gemoeide bedragen, die momenteel in discussie zijn.

4.2. De analyse die de Commissie daarvan maakt (Groenboek, punt 31 t/m 47), vormt de bevestiging van de kritische geluiden die het Comité al in zijn advies van 1994 heeft laten horen (paragraaf 2.6).

"Een groot aantal concentraties hebben significante grensoverschrijdende effecten, maar zijn desalniettemin de facto uitgesloten van het toepassingsgebied van Verordening (EEG) nr. 4064/89": dit is de conclusie die de Commissie ook op resultaten van onderzoek baseert (Groenboek, punt 33).

4.3. De overwegingen van de Commissie zijn zeer duidelijk en gebaseerd op sectorale analyses: de objectiviteit ervan kan dan ook niet in twijfel worden getrokken omdat deze op de werkelijkheid zijn geïnspireerd. De slotsom van de Commissie dat slechts een klein percentage van de Europese ondernemingen de huidige drempels haalt (Groenboek, punt 46), is impliciet een reden om te kiezen voor verlaging van de drempels.

Het Comité neigt nog steeds in die richting, maar vindt dat er ook wat te zeggen valt voor een aantal alternatieve en zeker ook belangwekkende oplossingen (hierover later), die op de keper beschouwd de voorkeur verdienen boven een status-quo (zie ook paragrafen 4.6 en 5 en het Groenboek, punten 72 t/m 88).

4.4. In zijn advies van 1994 heeft het Comité zich al gebogen over een methode om de drempels voorzichtig en op realistische wijze, d.w.z. stapsgewijs, te verlagen.

Dit keer komt het Comité met een concreet voorstel (als alternatief voor het voorstel om de drempel van de wereldomzet eenvoudigweg van 5 naar 2 miljard te verlagen): de drempel van de wereldomzet zou kunnen worden verlaagd tot een bedrag tussen 5 en 2 miljard ecu (de drempel van de Gemeenschapsomzet zou dan moeten liggen tussen 250 en 100 miljoen ecu), met de bepaling dat die nieuwe drempels (analoog met artikel 1, lid 3, van de huidige concentratieverordening) vier jaar na hun inwerkingtreding opnieuw moeten worden bekeken.

4.5. Die criteria "voorzichtigheid", "geleidelijkheid", "realisme" en "flexibiliteit" zijn overigens impliciet in Verordening (EEG) nr. 4064/89 aanwezig (in het hierboven al genoemde artikel 1, lid 3, maar ook in de tiende "overweging"); door toetsing aan de "opgedane ervaring" wordt inderdaad nagegaan of de op die manier ingestelde controle op concentratievorming adequaat is in het licht van de (in de eerste "overweging" van de concentratieverordening aangehaalde) algemene doelstellingen van het Verdrag.

4.6. De thans geen uitstel meer duldende keuze t.a.v. de drempels mag echter niet worden ingegeven door andere (b.v. politieke) overwegingen dan de "opgedane ervaring". Het Comité herhaalt de duidelijke uitspraak van zijn advies van 1994 (paragraaf 2.6.2): wijziging van de concentratieverordening is dringend noodzakelijk.

4.7. De Commissie stelt dat de precieze groei van het aantal zaken als gevolg van een drempelverlaging, moeilijk is in te schatten (Groenboek, punt 69): die inschatting is echter niet alleen moeilijk, maar in veel opzichten ook willekeurig.

Hoe dan ook is het Comité van oordeel dat de Commissie de verzwaring van de werkbelasting het hoofd zal kunnen bieden door haar personeel flexibel en adequaat, m.a.w. doeltreffend in te zetten, zonder dat dit ten koste van de kwaliteit van het mededingingsonderzoek gaat (Groenboek, punt 71). In dit opzicht is bijzondere samenwerking met de nationale instanties zonder meer zinvol.

4.8. Tenslotte is het Comité het met de Commissie eens dat de invloed van de inflatie en van de uitbreiding van de EU op de bestaande drempels "vrij gering" is geweest (Groenboek, punt 68).

5. De tweederde-regel

5.1. In artikel 1, lid 2, wordt een concentratie van de toepassing van de concentratieverordening uitgesloten als "elk van de betrokken ondernemingen meer dan twee derde van haar totale omzet binnen de Gemeenschap in een zelfde lid-staat behaalt".

In zijn adviezen van 1994 (paragraaf 2.7.2) en van 1995 (paragraaf 2.3.2) heeft het Comité al voor schrapping van dit uitsluitingscriterium gepleit.

Dat een groot deel van de omzet in één lid-staat wordt behaald, behoeft op zich nog niet altijd te betekenen dat een concentratie geen communautaire relevantie heeft. Zo doorredenerend zouden tal van sectoren (industrie en dienstverlening) worden uitgesloten, ook al beslaan hun activiteiten een gebied dat veel groter is dan één enkele nationale markt.

6. "Meervoudige" aanmeldingen

6.1. In haar analyse van concentraties die in meer dan één lid-staat worden aangemeld (de zgn. "meervoudige" aanmeldingen), komt de Commissie tot nieuwe bevindingen en laat zij een aantal - zonder twijfel belangwekkende - mogelijke oplossingen de revue passeren (Groenboek, punten 72 t/m 88).

6.2. Mocht het niet mogelijk blijken om een voldoende consensus te bereiken over de kwantitatieve parameters voor de toepassing van het criterium "communautaire dimensie", dan zouden deze nieuwe mogelijke oplossingen voor het probleem van de "meervoudige" aanmeldingen van concentraties die de drempels niet halen, een interessant en concreet alternatief voor verlaging van de drempels kunnen vormen.

6.3. Algemeen wordt erkend dat de aanmelding van een concentratie aan meer dan één nationale autoriteit in de praktijk meer kosten met zich brengt en minder rechtszekerheid biedt.

6.4. Een ander gevolg kan zijn dat zich bij dergelijke aanmeldingen een grotere kans op verschillen en tegenstrijdigheden qua beoordeling voordoet dan in het geval van één enkele communautaire "stop-shop".

6.5. Het gaat hier immers om concentraties die in meer dan één lid-staat worden aangemeld en als zodanig tot op zekere hoogte "significante grensoverschrijdende effecten" hebben: zij hebben dus "communautaire relevantie", ook al ontbreekt "communautaire dimensie" in de zin van artikel 1 van de concentratieverordening (omdat de vereiste wereld-/Gemeenschapsomzet niet wordt gehaald).

Het ligt daarom voor de hand, dergelijke concentraties in EU-verband te onderzoeken.

6.6. Uit het door de Commissie verrichte onderzoek blijkt duidelijk dat de nationale regelingen voor fusiecontrole qua formulieren en procedures verschillen vertonen. Belangrijk is vooral ook dat aanmeldingen verplicht of facultatief kunnen zijn.

Het Comité is het met de Commissie eens dat (Groenboek, punt 74) onderlinge aanpassing van de nationale systemen - hoe wenselijk, ja zelfs noodzakelijk ook - een onderneming van lange adem is en uiteindelijk geen oplossing voor het probleem van de "parallelle competentie" van Gemeenschap en lid-staat zou vormen. Toch is dit de weg die moet worden bewandeld.

6.7. Ook kan in het geval van concentraties met significante grensoverschrijdende effecten die de omzetdrempels van de concentratieverordening niet halen, de keuze van de aanmeldingsinstantie niet aan de ondernemingen zelf worden overgelaten.

6.8. Een oplossing van het aanmeldingsprobleem, zonder aan de omzetdrempels te komen, zou kunnen zijn, de bevoegdheid van de Commissie uit te breiden tot concentraties die de omzetdrempels van de concentratieverordening niet halen, maar wel onder meer dan één nationale controleregeling vallen (Groenboek, punt 77).

Als maatstaf zou dan de "meervoudige" aard van de aanmelding dus voldoende zijn om het vermoeden van "communautaire relevantie" te doen ontstaan. Daarbij speelt dan geen rol of aanmelding volgens de nationale wettelijke regeling verplicht of facultatief is en blijven de lid-staten uiteraard bevoegd om te beoordelen of de nationale omzetdrempels zijn gehaald.

6.9. De Commissie stelt uitdrukkelijk dat "significante grensoverschrijdende gevolgen" waarschijnlijk zijn indien concentraties onder de nationale regelingen van ten minste twee lid-staten vallen (Groenboek, punt 80).

In dat geval zou volgens de Commissie op de concentratie het "one-stop shop"-beginsel van de concentratieverordening moeten worden toegepast.

Het Comité stemt daarmee in.

6.10. De Commissie is echter voornemens, n.a.v. opmerkingen van de lid-staten opnieuw overleg te plegen over deze "optie", waarbij dan "ten minste drie nationale rechtstelsels in het geding" zouden moeten zijn (i.p.v. slechts twee).

Het Comité acht het allerminst vanzelfsprekend en nogal onwaarschijnlijk dat "problemen in gevallen waarbij slechts twee nationale autoriteiten betrokken zijn, doorgaans door middel van bilaterale cooerdinatie op (meer of minder) bevredigende wijze kunnen worden opgelost" (Groenboek, punt 80).

Het ziet dan ook geen reden om van "significante grensoverschrijdende effecten" (en de daaruit af te leiden "communautaire dimensie") alleen uit te gaan bij concentraties die ten minste drie lid-staten betreffen.

6.11. Als het "meervoudige" karakter van de aanmeldingen alleen niet volstaat om te kunnen vaststellen of grensoverschrijdende effecten "significant" zijn (zie ook paragraaf 6.8), waardoor een concentratie een "communautaire dimensie" wordt toegekend, moeten wel kwantitatieve parameters worden ingeschakeld.

Een voorbeeld: concentraties die in meer dan één lid-staat zijn aangemeld en die een totale wereldomzet hebben tussen een maximum van 5 miljard ecu en een nog te bepalen minimum van b.v. 2 miljard ecu en een Gemeenschapsomzet tussen een maximum van 250 miljoen ecu en een nog te bepalen minimum van b.v. 100 miljoen ecu, worden geacht een "communautaire dimensie" te hebben.

6.12. De Commissie is procedureel - terecht - geneigd om de lid-staten hun "nationale drempels" te laten toepassen.

Het Comité is het met de Commissie eens dat "dit vraagstuk en andere praktische problemen die mogelijk aan het licht komen" nader kunnen worden onderzocht tijdens de overlegronde die op de goedkeuring van het Groenboek volgt (Groenboek, punt 85).

Het is hoe dan ook belangrijk te zorgen voor snelle procedures, eenvoudige formulieren en korte termijnen, waardoor de kosten daadwerkelijk onder de voor aanmeldingen in meer dan één lid-staat vastgestelde niveaus kunnen worden gehouden. De "one-stop shop" moet niet alleen economische voordelen opleveren, maar ook meer rechtszekerheid bieden.

7. Verwijzingsprocedure

7.1. Verwijzing naar nationale autoriteiten 7.1.1. Zowel in zijn advies van 1994 (paragraaf 2.10) als in dat van 1995 (paragraaf 3.3.2) spreekt het Comité zich uit voor een restrictieve interpretatie van artikel 9 van de concentratieverordening, dat een uitzonderingsbepaling bevat.

Het geringe aantal "zaken" dat zich inmiddels heeft voorgedaan, is het bewijs dat de Commissie zich aan die restrictieve interpretatie heeft gehouden.

7.1.2. Ingeval de omzetdrempels worden verlaagd, mag worden verwacht dat het aantal aanvragen tot verwijzing naar de nationale autoriteiten zal stijgen; dit mag echter in geen geval gepaard gaan met een ruimere interpretatie van artikel 9 van de concentratieverordening.

7.1.3. De gevolgen voor de markt moeten de toetssteen blijven: als het aangemelde concentratievoornemen een niet "wezenlijk" deel van de interne markt betreft of slechts gevolgen heeft voor een lokale of regionale markt van één enkele lid-staat, wordt artikel 9 terecht toegepast. Het Comité staat achter de stelling van de Commissie dat het "delicate evenwicht dat met de huidige verwijzingsregels is bereikt", niet in gevaar mag worden gebracht (Groenboek, punt 94). Dat evenwicht kan echter zeker niet als "delicaat" worden bestempeld als de wijze waarop de regels worden toegepast in overeenstemming is met de hiermee nagestreefde doelstellingen, en de rijkgeschakeerde marktrealiteiten hierin goed tot uiting komen.

7.1.4. Om de concentratieverordening samenhangend en flexibel te kunnen toepassen, is het zaak het "one-stop shop"-beginsel en de intentie om in alle omstandigheden de ondernemingen optimale rechtszekerheid te bieden, als doorslaggevende criteria te hanteren.

7.1.5. Het Comité acht het in ieder geval, net als de Commissie, wenselijk dat dienaangaande een interpreterende mededeling volgt. Daarbij moet worden uitgegaan van de doelstellingen van en de noodzakelijke voorwaarden voor een doeltreffende controle op concentraties en de instandhouding van gezonde en gelijke concurrentieverhoudingen in de EU èn in de wereld.

7.2. Verwijzing naar de Commissie 7.2.1. Krachtens artikel 22, lid 3, van de concentratieverordening kunnen lid-staten de Commissie verzoeken om de verordening toe te passen op concentraties die dan wel geen "communautaire dimensie" hebben, maar toch een machtspositie kunnen creëren of versterken "waardoor een daadwerkelijke mededinging op het grondgebied van de betrokken lid-staat in belangrijke mate zou worden belemmerd".

De Commissie stelt voor, dit "nuttige instrument" (Groenboek, punt 97) te handhaven, maar de te volgen procedure enigszins aan te passen.

7.2.2. Het Comité stelt nogmaals dat verwijzing naar de nationale autoriteiten geen eenrichtingsverkeer mag zijn en dat de "lid-staten moeten worden verplicht, bepaalde bij hen aangemelde concentraties met reële of potentiële gevolgen voor de gemeenschappelijke markt ter bevordering aan de Commissie voor te leggen" (cf. advies van 1995, paragraaf 3.3.3). De verwijzing zou op verzoek van een betrokken onderneming of een lid-staat of van ambtswege, en dus ook van de Commissie kunnen komen. Het Comité is het dan ook eens met de Commissie dat artikel 22, lid 3, een nuttig instrument is en dat de te volgen uitvoeringsprocedure verbetering behoeft.

8. Gemeenschappelijke ondernemingen

8.1. Definities Na de Mededeling van 21 december 1994 () staan herziene, verduidelijkte en uitgebreide criteria ter beschikking waardoor het voortaan mogelijk is met grotere zekerheid een onderscheid te maken tussen gemeenschappelijke ondernemingen met een karakter van een concentratie en die met een samenwerkingskarakter (advies van het ESC van 1994, paragraaf 2.15).

8.2. Dat neemt niet weg dat er nog steeds problemen van procedurele en van inhoudelijke aard zijn, naast de noodzaak om - in de woorden van de Commissie zelf (Groenboek, punt 106) - "de regeling eenvoudiger, doorzichtiger en doeltreffender te maken". Zo worden met name gemeenschappelijke ondernemingen met een samenwerkingskarakter van structurele aard, zelfs na de wijzigingen die in de verordeningen ter uitvoering van artikel 85, lid 3, zijn aangebracht, nog steeds aan een procedurele behandeling onderworpen (met lange termijnen en geen rechtszekerheid) die als een discriminatie wordt ervaren t.o.v. de procedure die geldt voor gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van een concentratie (korte termijnen en rechtszekerheid). In het laatste geval kunnen de gemeenschappelijke ondernemingen soms vergelijkbare effecten op de structuur van de markt hebben.

8.3. Van de vijf opties waarvan de Commissie gewag maakt (Groenboek, punt 107), gaat het in drie gevallen om procedures en zijn twee opties niet alleen van procedurele, maar ook van inhoudelijke/materiële aard.

8.3.1. Wat de opties van inhoudelijke/materiële aard betreft, vindt het Comité dat de tot dusver uitgevoerde onderzoeken en analyses dan wel grondig zijn geweest, maar nog niet volstaan om de onzekerheid omtrent de interpretatie van de tekst weg te nemen. Er moet meer ervaring worden opgedaan en dieper worden nagedacht alvorens voor oplossingen te kiezen die een wijziging van de inhoudelijke toetsingscriteria inhouden.

8.3.2. Zo zijn in de definitie van een volwaardige GO met een samenwerkingskarakter van structurele aard in feite twee voor deze discussie relevante begrippen verwoord, nl. "volwaardige GO" en "samenwerking van structurele aard".

In dat verband zijn juridische en economische aspecten nauw met elkaar vervlochten, terwijl de concrete situaties verschillen (óók van sector tot sector: handel, industrie en diensten). Dat het vinden van een goede definitie onder die omstandigheden niet alleen in juridisch, maar ook in economisch opzicht, een complexe aangelegenheid is, behoeft geen betoog.

8.3.3. Hoe moeilijk het is om binnen afzienbare tijd overeenstemming te bereiken over een meer rechtszekerheid biedende definitie, blijkt uit de verwijzing van de Commissie naar verschillen die voortvloeien uit "de zienswijze dat er een wezenlijk verschil is tussen mededingingsbeperkingen die aan artikel 85 dienen te worden getoetst en concentraties" (die onder het toepassingsgebied van de concentratieverordening vallen) (Groenboek, punt 105).

8.3.4. Volgens het Comité is de kans op een spoedige, haalbare oplossing het grootst als uit de drie procedurele opties wordt gekozen. De Commissie zou dan met grotere inzet in korte tijd een plan kunnen uitwerken dat voor alle partijen, en met name voor het bedrijfsleven, wiens belangen rechtstreeks en op de meest tastbare wijze op het spel staan, aanvaardbaar is.

8.3.5. T.a.v. de keuze uit de drie procedurele opties pleit het Comité bij de Commissie voor verder onderzoek naar oplossing a), nl. de goedkeuring van een nieuwe ad hoc-verordening om de procedures eenvoudiger te maken en te zorgen voor snelle beslissingen en daardoor - meer -rechtszekerheid.

9. Verbintenissen in concentratiezaken (Groenboek, punten 122 t/m 126)

9.1. Volgens artikel 8, lid 2, van de concentratieverordening kunnen aan een beschikking van verenigbaarverklaring pas in fase 2 (dus als de procedure van vier maanden is ingeleid) "voorwaarden en verplichtingen worden verbonden die moeten waarborgen dat de partijen de door hen ten aanzien van de Commissie aangegane verbintenissen (om het oorspronkelijke concentratieplan te wijzigen) nakomen" (Groenboek, punt 122).

9.2. Daarentegen accepteert de Commissie in de praktijk ook in fase 1 (dus als het besluit binnen een maand wordt genomen) verbintenissen "in zaken waarin de concurrentieverstoring duidelijk omschreven en in vergelijking met de overeenkomst in haar geheel beperkt is en ook gemakkelijk kan worden verholpen, en waarin gemakkelijk toezicht kan worden gehouden op de nakoming ervan" (Groenboek, punt 123).

9.3. De Commissie stelt ter vergroting van de rechtszekerheid voor, de verordening in die zin te wijzigen dat de voor fase 2 overwogen procedure ook in fase 1 wordt toegestaan (Groenboek, punt 124).

Het Comité stemt hiermee in.

9.4. Het Comité heeft in zijn vorige adviezen al met klem en ondubbelzinnig zijn standpunt naar voren gebracht dat de termijnen in geen geval mogen worden verlengd. Tegen die achtergrond komt procedureel gezien van de drie in het Groenboek voorgestelde oplossingen de hypothese van invoering van een met artikel 9 vergelijkbare regeling dat verbintenissen binnen drie weken vanaf de aanmelding moeten worden ingediend, waardoor fase 1 tot zes weken zou worden verlengd (Groenboek, punt 126) als de meest geschikte oplossing uit de bus, welke bovendien het beste aansluit bij de opzet van de concentratieverordening. Nog kortere termijnen zijn in de praktijk moeilijk voorstelbaar.

10. De minimis-operaties (Groenboek, punten 127 t/m 134)

De waarnemingen en analyses van de Commissie t.a.v. de minimis-operaties sluiten aan bij de hierover door het Comité uitgebrachte adviezen (advies van 1994, paragraaf 2.16 en advies van 1995, paragraaf 3.4.2).

Als naast de al ingevoerde vereenvoudigde aanmeldingsprocedure ook nog - zoals de Commissie voorstelt - de op formulier CO gevraagde inlichtingen hier en daar worden beperkt en de Commissie "een beschikking in verkorte vorm" geeft, is daarmee een redelijke oplossing gevonden voor eventueel resterende problemen.

11. Krediet- en andere financiële instellingen/berekening van de omzet (Groenboek, punten 135 t/m 141)

11.1. De Commissie toont zich hier bereid tot wijzigingen, waarmee voor een groot deel rekening wordt gehouden met de kritische kanttekeningen van het Comité in zijn adviezen van 1994 (paragraaf 2.13) en van 1995 (paragraaf 2.4.2).

11.2. Het Comité stemt er met name mee in dat de huidige definitie van "omzet" als functie van de balans (een tiende van de totale activa) moet worden gewijzigd door daarvoor in de plaats het begrip "bruto bankinkomsten" te bezigen: "bankinkomsten" geven de economische werkelijkheid van de bankverrichtingen correcter weer (Groenboek, punt 138) en sluiten beter aan bij de definitie van de omzet van bedrijven.

11.3. Dan moet echter nog wel een keuze worden gemaakt tussen bruto en netto bankinkomsten. De Commissie stelt dan wel dat voor de berekening van de omzet van bruto bankinkomsten moet worden uitgegaan, maar vindt ook dat nog nader moet worden bekeken "welke van de twee bankinkomsten de meest juiste weergave geeft van de economische werkelijkheid van de gehele banksector" (Groenboek, punt 140).

Het Comité deelt de voorkeur van de Commissie voor het gebruik van bruto bankinkomsten als basis voor de berekening van de omzet: deze methode stemt overeen met de algemene aanpak van de Commissie bij de berekening van de omzetcijfers in de sectoren "verwerkende industrie" en "diensten".

12. Conclusies

12.1. Het Comité heeft alle waardering voor de nauwgezetheid en zorgvuldigheid waarvan de Commissie in dit geval blijk heeft gegeven door op voorhand het advies van bedrijven, verenigingen, juristen, deskundigen en zelfs van de lid-staten in te winnen.

12.2. De maatregelen om toezicht te houden op concentraties, moeten borg staan voor billijke en efficiënte concurrentie en die tegelijkertijd bevorderen, waarbij speciaal moet worden gelet op de belangen van het MKB. Niettemin mag beslist niet worden vergeten dat de versterking van de economische en produktiestructuren in de EU permanent gericht moet zijn op vergroting van het concurrentievermogen van de gehele Europese economie in de wereld. Het EU-toezicht op concentratievorming moet hoe dan ook passen in een globale visie op de economie. Op die manier kan rekening worden gehouden met de internationale context die wordt gekenmerkt door een groeiende en steeds feller wordende concurrentie.

12.3. Het Comité adviseert de discussie niet tot een kleine kring te beperken, maar juist open te stellen voor alle belanghebbende groeperingen, ook al vanwege de sociale neveneffecten van het economische herstructureringsproces.

12.4. Voorts bekrachtigt het Comité het "one-stop shop"-beginsel dat garant staat voor gelijkheid van regels, voorwaarden en evaluatiecriteria en dus voor rechtszekerheid en pleit het voor een in deze tijd passende vereenvoudiging van de formaliteiten en voor verduidelijking van de voorschriften.

12.5. Het Comité is voorstander van verlaging van de drempels. Mocht het echter niet mogelijk blijken de noodzakelijke consensus te bereiken over een verlaging tot 2 miljard ecu voor de wereldomzet en tot 100 miljoen ecu voor de Gemeenschapsomzet, dan kan een tussenniveau in overweging worden genomen. Een besluit hierover duldt alleen geen verder uitstel. Als een algemene consensus over verlaging helemaal uitblijft, kunnen de nieuwe opties voor oplossingen van het probleem van de "meervoudige aanmeldingen" - die momenteel nauwgezet door de Commissie worden onderzocht - een belangwekkend en concreet alternatief vormen.

12.6. Het Comité acht het logisch dat concentraties die niet onder artikel 2 van de concentratieverordening vallen en in twee of meer lid-staten moeten worden aangemeld, in EU-verband worden onderzocht. Het stelt kwantitatieve omzetparameters voor die in samenhang zijn met het begrip "significante grensoverschrijdende effecten".

12.7. De Commissie moet haar personeel adequaat kunnen inzetten om de mogelijke verzwaring van de werkbelasting te kunnen opvangen, zonodig ook in samenwerking met de nationale instanties.

12.8. Het Comité pleit voor schrapping van de tweederde-regel, aangezien de interne markt inmiddels is voltooid.

12.9. Het Comité bekrachtigt nogmaals de geldigheid van de procedure van verwijzing naar de nationale autoriteiten (artikel 9, lid 2, van de concentratieverordening), maar wijst erop dat hierbij niet van eenrichtingsverkeer sprake mag zijn.

Daarom dient dit artikel 22, lid 3, van de concentratieverordening (verwijzing naar de Commissie) qua uitvoeringsprocedure worden verbeterd.

De verwijzing zou op verzoek van een betrokken onderneming of een lid-staat of van ambtswege, en dus ook van de Commissie, kunnen plaatsvinden.

12.10. Het Comité ziet de complexiteit in van het verschil tussen gemeenschappelijke ondernemingen met een samenwerkingskarakter en gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van een concentratie. Er dient immers een oplossing te worden gevonden die geen discriminatie inhoudt van een van deze twee vormen van "joint ventures" (qua behandelingstermijnen en rechtszekerheid).

In afwachting van de nog noodzakelijke nadere juridische en economische analyses, pleit het Comité bij de Commissie voor uitvaardiging van een ad hoc-verordening om de procedures eenvoudiger te maken en te zorgen voor snelle beslissingen en daardoor - meer - rechtszekerheid.

12.11. Het Comité stemt in met het voorstel van de Commissie om t.a.v. de verbintenis die ondernemingen aangaan om hun oorspronkelijke concentratieplan te wijzigen, de verordening aan te passen door de inleiding van de procedure van fase 2 formeel ook in fase 1 toe te staan.

12.12. Het Comité is voorstander van verdere inkrimping van de formaliteiten in het kader van de vereenvoudigde aanmeldingsprocedure bij de minimis-operaties.

12.13. Het Comité deelt de voorkeur van de Commissie voor het gebruik van bruto inkomsten als basis voor de berekening van de omzetcijfers in het bankwezen.

Brussel, 10 juli 1996.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité C. FERRER

() Verordening (EEG) nr. 4064/89 van 21. 12. 1989; PB nr. L 395 van 30. 12. 1989.

() Het advies van het Comité over dat verslag staat in PB nr. C 388 van 31. 12. 1994.

() PB nr. C 388 van 31. 12. 1994 en PB nr. C 18 van 22. 1. 1996.

() PB nr. C 385 van 31. 12. 1994.