COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 20.01.1998 
COM(1998) 15 def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD, AAN HET EUROPEES PARLEMENT, 
AAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE 
EN AAN HET COMITE VAN DE REGIO'S 
OVER DE EVALUATIE VAN HET DERDE COMMUNAUTAIRE 
ACTIEPROGRAMMA TEN BEHOEVE VAN GEHANDICAPTEN 
(HELIOS II) 
1993-1996 

Inhoud 
SAMENVATTING I-II 
l.INLEIDING 1 
2. OVERZICHT VAN IIRT HELIOS II-PROGRAMMA 1 
2.1 Doelsteüingen 1 
2.2 Maatregelen 2 
2.3 Financiering 2 
2.4 Beheersstructuur van het programma 2 
2.5 Deelnemers aan HELIOS II 3 
3. EVALUATIE VAN HET PROGRAMMA 4 
3.1 HELIOS II als laboratorium 4 
3.2 Evaluatie van de processen van het programma 5 
3.2.1 Deelname van gehandicapten aan HELIOS II 5 
3.2.2 Doelmatigheid van de beheersstructuren 6 
3.2.3 Structurele banden tussen verschillende Europese initiatieven 6 
3.3 Evaluatie van het effect van het programma 7 
3.3.1 Overdracht van kennis en ervaring 7 
3.3.2 Bijdrage aan de ontwikkeling en ondersteuning van netwerken () 
3.3.3 Bijdrage aan de ontwikkeling van synergieën tussen Europees en nationuul 
beleid 10 
4.CONCLUSIES 12 
4.1 Toegevoegde waarde 12 
4.2 Beperkingen van het programma 13 
U^ 
4.3 Implicaties voor toekomstige actie 14 
4.3.1 Stappen ter bevordering van een op rechten gebaseerde benadering op het 
terrein van handicaps 14 
4.3.2 Stappen ter verbetering van de dialoog met de lidstaten 15 
4.3.3 Stappen om de volledige vertegenwoordiging van mensen met een handicap 
en hun organisaties bij "mainstream"-acties te verzekeren 16 
4.3.4 Stappen om een reële dialoog met niet-gouvernementele organisaties te 
verzekeren 17 
5. HETVERVOLG 17 
0«> 
1. IlNLEIDING 
Het derde communautaire actieprogramma ten behoeve van gehandicapten, HELIOS II, 
werd vastgesteld bij Besluit 93/136/EEG van de Raad van 25 februari 1993'. Het 
bestreek de periode van 1 januari 1993 tot en met 31 december 1996. 
Volgens artikel 11, lid 3, van dit Besluit dient de Commissie vóór 1 juli 1997 aan het 
Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité een volledig verslag 
voor te leggen over de uitvoering en de resultaten van HELIOS II. 
Overeenkomstig artikel 11, lid 4, van het Besluit van 25 februari 1993 en punt 1.2 van de 
bijlage bij dat besluit is dit verslag in hoofdzaak gebaseerd op de resultaten van een 
onafhankelijke en objectieve evaluatie van alle in het kader van HELIOS II genomen 
maatregelen2. Het gceft een overzicht van de resultaten van de onafhankelijke evalualie, 
en van de implicaties van het programma voor toekomstige acties op dit terrein. 
2. OVERZICHT VAN HET HELIOS H-PROGRAMMA 
2.1 Doelstcllingen 
Het HELIOS II-programma werd opgezet met het doel gelijke kansen voor en integratie 
van gehandicapten te bevorderen. Hiertoe werden vier hoofddoelstellingen geformuleerd: 
(1) het verder ontwikkelen en verbeteren van uitwisselings- en informatieactiviteiten 
met lidstaten en niet-gouvernementele organisaties (NGO's); 
(2) het bevorderen van doeltreffende benadcringen en maatregelen met het oog op 
grotere doeltreffendheid en beterc coördinatie van de acties; 
(3) het stimuleren van de ontwikkeling van een beleid van samenwerking op 
communautair niveau met de lidstaten en de betrokken organisaties en 
verenigingen op het gebied van integratie, op basis van de meest geslaagde 
vernieuwende en doelmatige experimenten en praktijken in de lidstaten; 
(4) het voortzetten van de samenwerking met Europese NGO's en met in de 
respectieve lidstaten als representatief beschouwde NGO's, via nationale 
gehandieaptenraden. 
1 l»B nr. I, 56 van 9.3.1993, blz. 30 
Na een aanbestedingsprocedure heeil de Commissie de evalualie opgedragen aan hel Tavistock 
Institute (Verenigd Koninkrijk), in samenwerking met drie andere onderzoeksinstituten: Nexus 
(lerland), ECWS (Nederland) en Prisma (Griekenland). Het evaluatieverslag is beschikbaar als 
werkdocument van de Commissie (alleen in het Engels). 
2.2 Maatregelen 
De voornaamste maatregelen ter verwezenlijking van deze doelstellingen waren: 
(1) Activiteiten in verband met uitwisselingen en informatie tussen de lidstaten: 
conferenties, seminars, uitwisselingen van informatie, studiebezoeken en 
opleidingscursussen op de terreinen functionele revalidatie, integratie in het 
onderwijs, economische integratie en sociale integratie van personen met een 
handicap. De deelnemers aan deze activiteiten werden aangewezen door de 
lidstaten. 
(2) Het verzamelen, uitwisselen en verspreiden van in de lidstaten verzamelde 
informatie door middel van de ontwikkeling van het geautomatiseerde informatie-
en documentatiesysteem HANDYNET. 
(3) Samenwerking met NGO's door het financieren van conferenties, studiebezoeken, 
opleidingscursussen en andcrc samcnwerkingsactiviteiten op Europcsc sehaal, het 
verstrekken van informatie voor NGO's over acties op communautair nivcau. en 
advies van de NGO's aan de Commissie over spccifieke ondervverpen. 
(4) Voorlichting en bcwustmaking van het publiek door de toekenning van jaarlijkse 
prijzen voor modelprojecten op de verschillende werkterreinen van de integratie 
van mensen met een handicap, en door media-activiteiten. 
2.3 Financiering 
De voor de uitvoering van het programma benodigde fondsen werden geschat op 37 
miljoen ecu. De toewijzing op de begroting was 40,16 miljoen ecu en het daadwerkelijk 
uitgegeven bedrag was 39,74 miljoen ecu. 
De financiering per jaar was als volgt (in miljoenen ecu): 
Jaar Budget Uitvoering 
1993 5,60 5,40 
1994 \0M HMJ4 
1995 11,81 " 11,78 
1996 12,69 "" 12,52 
2.4 Beheersstructuur van het programma 
Het centrale beheer van het programma werd verzorgd door de Commissie, ondersteund 
door een extern bureau voor technische bijstand (het HELIOS-deskundigenteam) en een 
aanlal raadgevende lichamen, waaronder: 
• Het Raadgevend Comité, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten; 
• Het Europees Gehandicaptenforum, bestaande uit vertegenwoordigers van de 
nationale gehandieaplenraden en Europese NGO's; 
• De Verbindingsgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de twee 
bovengenoemde lichamen, als interface daartussen. 
Op nationaal niveau vereisten de raadplegingsstructuren van het programma een 
nationaal coördinerend orgaan, vertegenwoordigd in het Raadgevend Comité, en een 
nationale gehandicaptenraad, vertegenwoordigd in het Europees Gehandicaptenforum. 
Het coördinerend orgaan was verantwoordelijk voor de selectie van deelnemers voor 
informatie- en uitwisselingsactiviteiten, en voor de ondersteuning en evaluatie van 
HELIOS N-activiteiten op nationaal en lokaal niveau. Een belangrijk onderdeel van deze 
taak was de organisatie van nationale informatiedagen, meestal eenmaal per jaar. Door de 
variaties in coördinerende structuren van land tot land boden deze uiteenlopende 
mogelijkheden voor coördinatie en informatie-uitwisseling. 
Op lokaal niveau werden de informatie- en uitwisselingsactiviteiten gecoördineerd door 
leidende deelnemers. Het HELIOS-deskundigenteam speelde een belangrijke rol bij de 
ondersteuning van de coördinatoren van activiteiten op lokaal niveau. 
2.5 Deelnemers aan HELIOS II 
De activiteiten van HELIOS II boden een groot aantal organisaties op het terrein van 
handicaps op lokaal, nationaal en Europees niveau gelegenheid tot discussies en 
uitwisselingen met vergelijkbare organisaties uit andere lidstaten. Dit bctrof een harde 
kern van ongeveer 1.150 deelnemers, die gedurende de gehele drie jaar bij de activiteiten 
van het programma betrokken waren, en ongeveer 30.000 overige deelnemers die 
minder intensief bij het programma betrokken waren. 
Kerndeelnemers HELIOS II 
Leden van Aantal Kenmerken 
raadplegingsstructuren organisaties 
Raadgevend Comite 343 Nationale ambtenaren 
^ . . . 
Europees 17 Nationale Gehandicaptenraden 
Gehandicaptenforum 13 Europese NGO's 
2 Sociale partners 
Werkgroepen 84 Regeringsambtenaren, NGO's en 
professionele deskundigen 
Deelnemers aan lokale 
activiteiten 
Deelnemers aan informatie- 832" Hoofdzakelijk organisaties die 
en uitwisselingsactiviteiten diensten verlenen aan 
gehandicapten en 
onderwijsinstellingen 
Deelnemers aan 142 Deskundigen en dienstverleners 
HANDYNET-centra | | 
-; Met vertegenwoordigers van Noorwegen en Usland 
3 
De overige deelnemers waren organisaties en individuele personen die betrokken waren 
bij de NGO-uitwisselingsactiviteiten4, de leden van de NGO's die vertegenwoordigd 
waren in de raadgevende organen van het programma (856 nationale en Europese NGO's) 
en deelnemers aan de jaarlijkse HELIOS-wedstrijden (ongeveer 200 per jaar). Verder 
waren er de deelnemers aan de door de individuele lidstaten georganiseerde nationale 
informatiedagen (geen betrouwbare gegevens over de aantallen deelnemers), andere 
leden van de organisaties die deelnamen aan HELIOS II-activiteiten, en de lezers van de 
verschillende publicaties, rapporten, enz. Deze laatste categorie omvatte een grote 
verscheidenheid van gehandicaptenorganisaties in heel Europa: de distributielijst voor 
HELIOSCOPE en Flash bevatte meer dan 30.000 adressen. 
3. EVALUATIE VAN HET PROGRAMMA 
De voornaamste conclusies van de externe evaluatie worden hieronder uiteenge/et 
3.1 HELIOS II als laboratorium 
HELIOS II vertoonde een aantal vernieuwende aspecten waardoor de communautaire 
benadering van het gehandicaptenbeleid op drie belangrijke manieren ontwikkeld is: 
1. Terwijl in eerdere actieprogramma's een "welzijnsbenadering" van het 
thema handicaps benadrukt werd, was HELIOS II meer gericht op 
onderwerpen in verband met gelijke kansen en integratie. 
2. In plaats van verandering te stimuleren door ondersteuning van proefacties 
of demonstratieprojecten, werkte HELIOS II met een "social learning"-
veranderingsmodel, gebaseerd op plaatselijke uitwisselingen, in 
combinatie met een meer beleidsgestuurd actiemodel, in praktijk gebracht 
door de verspreiding van de bij plaatselijke uitwisselingen opgedane 
ervaringen en kennis en door het aanbieden van een structuur voor 
samenwerking tussen organisaties op nalionaal en Europees niveau. 
3. HELIOS II was het eerste actieprogramma waarin een formele structuur 
werd opgezet voor raadpleging van de gehandicapten en hun organisaties. 
Door de vernieuwende aspecten van HELIOS II kreeg het hele programma een duidelijk 
experimenteel karakter, wat in combinatie met de nadruk op uitwisseling en leren de 
indruk gaf dat het programma in bepaalde opzichten een "laboratorium" was, waar 
thema's in verband met handicaps, gelijke kansen en integratie bestudeerd konden 
worden, waar nieuwe inzichten gewonnen konden worden, en waar nieuwe oplossingen 
getest konden worden alvorens ze een breder publiek aan te bieden. De evaluatie diende 
daarom niet alleen aandacht te besteden aan de resultaten van het programma, maar ook 
aan de processen die tot die resultaten geleid hadden. 
4 Op basis van een aantal jaarverslagen van sectoren kan het aantal op 24.000 per jaar geschat worden. 
4 
3.2 Evaluatie van de processen van het programma 
In dit gedéelte worden drie proceselementen nader onderzocht: de betrokkenheid van 
gehandicapten bij het programma, het beheer van het programma, en de synergie van het 
programma met andere acties op het gebied van handicaps. 
3.2.1 Deelname van gehandicapten aan HELIOS II5 
Hoewel er stappen zijn genomen om de vertegenwoordiging van gehandicapten en van 
hun organisaties in de raadgevende structuren van het programma te bevorderen, waren 
zij in bepaalde onderdelen ondervertegenwoordigd. 
Dit goldmet name voor activiteiten met betrekking tot informatie en uitwisselingen. De 
selectie van de deelnemers aan deze activiteiten werd in hoofdzaak bepaald door de 
strategieën van de lidstaten voor het aanwijzen van deelnemers en hun strategie voor het 
verspreiden van informatie over het komende programma. Een aantal structurele 
problemen bleef echter bestaan, die ook de mogelijkheden van gehandicapten en 
gehandicaptenorganisaties om aan het programma deel te nemen op voet van gelijkheid 
met deskundigen en professionele dienstverleners beperkten. Enkele van deze problemen 
waren: 
• Beschikbaarheid van middelen en passende faciliteiten: de organisatoren van 
uitwisselingsactiviteiten hielden vaak geen rekening met de noodzaak van 
volledig tocgankelijke faciliteiten en aan de behoeften van gehandicapten 
aangepaste tijdschema's. De slechts gedeeltelijke financiering van activiteiten 
en de late vergoeding van de kosten veroorzaakten financiële problemen. 
• Toegankelijkheid van informatie: een overdaad aan informatie en/of late 
informatie kort voor vergaderingen leverden problemen op, vooral voor 
deelnemers aan de raadgevende structuren die hun leden moesten raadplegen. 
• De mate van betrokkenheid was een bijzonder probleem bij de informatie- en 
uitwisselingsactiviteiten, waar plaatselijke overheden verzocht werden te 
streven naar een hoger percentage gehandicapte deelnemers, maar 
onvoldoende deden om de continuïteit van deze deelname te verzekeren. 
• De kwaliteit van de gevoerde discussie: bij sommige activiteiten waren 
sommige deskundigen nog steeds geneigd mensen met een handicap niet als 
gelijkwaardige gesprekspartners te beschouwen, de gehandicapte deelnemers 
hadden vaak de indruk dal deskundigen en dienstverleners meer geïnteressccrd 
waren in handhaving van de status quo dan in verandering. 
Naar aanleiding van de wijd verbreide kritiek op de ondervertegenwoordiging van 
gehandicapten in de activiteiten in de eerste fasc van het programma heeft de Commissie 
lloewel de deelname van gehandicapten aan de activiteiten van het programma een van de 
voornaamste aandachtspunten was bij de evaluatie, dient opgemerkt te worden dat ook het probleem 
van de ondervertegenwoordiging van andere groepen onderkend werd. Zo was bijvoorbeeld in de 
sector eeonomische integratie de geringe betrokkenheid van werkgevers opvallend, en bij bepaalde 
NGO-uitwissclingsactiviteiten waren zeer weinig nationale en Europese vertegenwoordigers met een 
beleidstaak betrokken. 
zich ingespannen om de betrokkenheid van de gehandicapten te bevorderen. Deze 
inspanningen hadden een positief effect, met name in die sectoren waar de traditionele 
aanpak weinig ruimte laat voor een bijdrage van de gehandicapten zelf. In de sector 
sociale integratie was de deelname vanaf het begin redelijk hoog (ongeveer 50 %), in de 
sectoren functionele revalidatie en onderwijs steeg het aantal deelnemers met een 
handicap tot 20 %, en in de sector economische integratie steeg het van ongeveer 20 % 
tot 40 % aan het einde van het programma. 
Deels ten gevolge van deze inspanningen betekenden veel van de 
uitwisselingsactiviteiten een belangrijke stap vooruit wat betreft het bevorderen van de 
dialoog lussen dienstverleners en gehandicapten. Dit heeft kennelijk geleid tot 
attitudeveranderingen in de organisaties van de deelnemers en in het algemene nationale 
beleid. 
3.2.2 Doelmatigheid van de beheersstructuren 
Bij de start van HELIOS II bestond bezorgdheid over de complexiteit van de structuren 
van het programma, wat ertoe geleid heeft dat de evaluatie vooral op dit aspect was 
geconcentreerd. 
Men was het er algemeen over eens dat de ondersteuning door de Commissie en het 
HELIOS-deskundigenteam doelmatig en welkom was, vooral bij de deelnemers aan 
activiteiten op lokaal niveau. Bij de evaluatie is echter vastgesteld dat hiervoor 
aanzienlijke middelen benodigd zijn, vooral voor het aanmoedigen van de deelname van 
gehandicapten. Bij het bepalen van deze benodigde (personele) middelen moest /owel 
rekening worden gehouden met de behoeften van het programma als geheel als met de 
vereiste specifïeke deskundigheid, die enerzijds algemene ervaring met het thema 
handicaps en anderzijds deskundigheid op het gebied van effectieve integratie en 
deelname van gehandicapten omvatte. 
Andere geconstateerde knelpunten waren de raadgevende structuren van het programma 
en het niveau van de communicatie tussen de Commissie en nationale ministeries. en in 
sommige gevallen tussen verschillende ministeries op nationaal niveau. Een van de 
centrale problemen in de raadgevende structuren was de divergentie van de ontwikkeling 
van de twee voornaamste raadgevende lichamen (het Raadgevend Comité en het 
Gehandicaptenforum) en het feit dat het Verbindingscomité niet in staat bleek om 
hiervoor oplossingen te vinden. 
3.2.3 Structurele banden tussen verschillende Europese initiatieven 
De structurele banden tussen HELIOS II en andere programma's en initiatieven op 
Europees niveau werden in stand gehouden door de Commissie door middel van een 
intcrdicnstcnuroep. en door de raadplc^intfsstrueturen van het programma. In bepaalde 
andere programma's en initiatieven die met het thema handicaps te makcn hadden, 
werden belangrijke veranderingen doorgevoerd, die klaarblijkelijk rechtstreeks vcrband 
houden met de door dc Commissie gelegde contacten op dit niveau. 
Op nationaal niveau werden in ongeveer de helft van de lidstaten structurele verbanden 
gelegd tussen de verschillende Europese programma's en initiatieven met betrekking tot 
gehandicapten. Hierbij moet echter worden opgemerkt dat in grotere lidstaten de 
verantwoordelijkheid voor verschillende communautaire programma's en initiatieven 
vaak over meerdere ministeries gespreid is, waardoor de samenwerking en coördinatie 
tussen de betrokken ambtenaren bemoeilijkt wordt. In enkele landen was het beleid om 
HELIOS II -deelnemers systematisch aan te moedigen om ook aanvragen in te dienen 
voor andere programma's en initiatieven, en ook kregen in een aantal landen deelnemers 
aan andere Europese activiteiten voorrang bij de selectie van HELIOS II-deelnemers. Dit 
leidde op plaatselijk niveau tot een aanzienlijke overlapping van programmadeelnemers; 
ongeveer 60 % van de lokale HELIOS II-deelnemers was betrokken bij of had subsidie 
aangevraagd bij andere Europese programma's en initiatieven. HORIZON werd het 
vaakst genoemd. Veel deelnemers gaven aan dat hun deelname aan HELIOS II een 
belangrijke rol had gespeeld bij het verkrijgen van toegang tot andere Europese 
activiteiten, door de aangeboden informatie, de mogelijkheden partners te vinden, en de 
opgedane ervaring met het werken op Europees niveau. 
Dit is een indicatie van het speciale karakter van het HELIOS II-programma, dat 
welisvvaar zelf geen middelen voor demonstraties of praktijkprojccten bood, maar 
uilstekend aansloot bij programma's en initiatieven die dat wel deden, door gelegenheid 
te bieden voor de uitwisseling van informatie, het ontwikkelen van ideeën voor nieuwe 
activiteiten en het opdoen van nuttige ervaring. 
3.3 Evaluatie van het effect van het programma 
Het effect van HELIOS II is onderzocht ten aanzien van drie aspecten: 
• 
• de mate waarin het de overdracht van kennis betreffende "doelmatige 
benaderingen en maatregelen" onder deelnemers op lokaal niveau heeft 
bevorderd; 
de geleverde bijdrage aan het opzetten van netwerken van en samenwerking 
tussen gehandicaptenorganisaties; 
en de bijdrage aan synergie en beleidsontwikkeling op nationaal en Europees 
niveau. 
3.3.1 Overdracht van kennis en ervaring 
De overdracht van kennis binnen een programma als HELIOS II kan op verschillendc 
niveaus plaatsvinden. Het is zinvol onderscheid te maken tussen overdracht cds proces 
(de uitwisseling van informatie) en overdracht als resultaat (het invoeren van nieuwe 
mcthoden en praktijken) en tussen interne overdracht (tussen de leden van het 
programma) en externe overdracht (verspreiding van kennis onder een breder publiek). 
//. I Hlwisseling tussen deelnemers hinnen het programma 
De iiitwisselingen tussen de deelnemers binnen het programma zelf werden vrij algemeen 
als een van de mecst geslaagde elementen van het programma besehouwd. Een grote 
meerderheid van de deelnemers deelde mee dat de ervaringen met de uitwisseling 
waardevol geweest waren. Driekwart van de respondenten had nieuwe inzichten 
gewonnen met belrckking tot goede praktijken, en ideeën over het verbetercn van hun 
dienstverlening. Een toegenomen gevoel van solidariteit (90 %) en de ondersteuning van 
de kant van andere deelnemers (75 %) werden eveneens op prijs gesteld. 
De kennisoverdracht werd in de meeste gevallen meer gezien als een culturele verrijking 
dan als de verstrekking van specifieke informatie: de deelnemers kregen een nieuwe visie 
op de problematiek of stonden voortaan meer open voor nieuwe ideeèn. Uit de ervaringen 
op dit terrein is ook duidelijk geworden onder welke voorwaarden de uitwisselingen 
tussen verschillende culturen, verschillende categorieën gehandicapten en verschillende 
beroepsgroepen optimaal verlopen. 
B. Verspreiding van kennis onder anderen, huiten het programma 
De aan het programma ontleende kennis en informatie werden gedeeld met een breder 
publiek : 
• door de inspanningen van de deelnemers zelf, nadat ze naar hun basis waren 
teruggekeerd (horizontale overdracht), of 
• door de verslagen en publicaties van het programma {verticale overdracht). 
Horizontale overdracht 
De meeste deelnemers schijnen zich ingespannen te hebben om aan het programma 
ontleende kennis met anderen te delen. Dit gebeurde gewoonlijk door diseussies met 
collega's (97%), verslagen aan leden van hun organisaties (73%), of artikelen in 
nieuwsbrieven (57%) of tijdschriften over handicaps (39%). Veel organisaties (75%) 
slaagden er ook in aandacht van de media te krijgen, hoewel zij meestal meer sueces 
hadden bij plaatselijke kranten of radiozenders dan bij nationale kranten of TV-zenders. 
en ook meer bij de gespecialiseerde publicaties over handicaps dan bij de algemene 
publieksmedia. 
Een gebrek aan middelen was de belangrijkste belemmering bij het delen van hun 
ervaringen met een breder publiek. HELIOS II subsidieerde geen verdere 
verspreidingsactiviteiten (afgezien van de nationale informatiedagen) en voor 
organisaties met weinig mankracht en middelen kon dit problemen opleveren. 
De rol van de nationale coördinerende organen was bijzonder belangrijk bij het 
verzekeren van de verdere verspreiding van de aan de activiteiten ontleende kennis. S0 % 
van de deelnemers aan informatie- en uitwisselingsactiviteilen meldde dal zij hun 
ervaringen met uitwisselingsactiviteiten met anderen hadden gedeeld op HELIOS II-
eonferenties en nationale informatiedagen. 
Verticale verspreiding 
Naast de verspreiding van informatie via deze horizontale uitwisseling heeft het 
programma ook een grote hoeveelheid documenten gegenereerd. 
Dit materiaal werd meestal per post aan de deelnemers verzonden, en ook door de 
deelnemers zelf verder verspreid. De nationale vertegenwoordigers hadden uiteenlopende 
plannen voor verdere verspreiding; enkelen wiklcn kopieën van de documenten aan alle 
regionale en plaatselijke overheden sturen, terwijl anderen op dit punt geen vastomlijnde 
plannen hadden. Dit werpt de vraag op of er geen behoefte is aan een duidelijke strategie 
voor de verspreiding van het materiaal dat in het kader van een programma als dit 
geproduceerd wordt. Brede verspreiding van de bij de activiteiten verworven kennis is 
een belangrijke voorwaarde voor een brede discussie van de betreffende thema's. 
Een punt van kritiek op HANDYNET was dat het meer was gericht op de behoeften van 
deskundigen en dienstverleners dan op de behoeften van de gehandicapten zelf, hoewel 
halverwege het programma, naar aanleiding van het tussentijdse evaluatieverslag, stappen 
zijn genomen om gehandicapten en hun organisaties meer te betrekken bij de 
ontwikkeling van deze gegevensbank. 
C. Toepassing van de kennis door de deelnemers 
Hoewel veel deelnemers (53% van de respondenten die aan de informatie- en 
uitwisseling hadden deelgenomen en 56% van de NGO-respondenten) aangaven dat zij 
dankzij de activiteiten van het programma in hun organisaties vernieuwende praktijken 
hadden kunnen invoeren, vaak zelfs meer dan zij verwacht hadden, was voor veel andere 
deelnemers het omzetten van nieuwe ideeën in de praktijk een project voor de lange 
termijn. Sommigen gaven aan dat er een veranderingsproces was begonncn, en dat de 
attitudes in hun organisaties waren veranderd - een essentiële eerste stap. Voor het 
omzetten van ideeën in acties waren echter veelal extra middelen nodig. Volgens de 
respondenten had het programma hen in dit opzicht op twee manieren ondersteund: 
• het versterkte de overtuigingen die deelnemers al hadden mel betrekking tot 
nieuwe benaderingen, en leverde soms aanvullende gegevens en argumenten 
om collega's te overtuigen en op plaatselijk niveau subsidies te verkrijgen: 
• het programma had ook velen geholpen toegang te krijgen tot een ander 
Europees programma dat wel de nodige middelen voor nieuwe projecten kon 
verstrekken. 
D. Bijdrage van het programma aan verdere ontwikkelingen in het heleid en in de 
praktijk 
Uit enquêtes onder de deelnemers bleek dat bijna de helft meende wel enige invloed te 
hebben op de beleidsontwikkeling op lokaal (48 %) of nationaal (43 %) niveau. hoewel 
zij zelden in staat waren te bereiken wat zij eigenlijk wilden. Veel organisaties meenden 
echter wel dat hun image was verbeterd door het programma en dat zij hierdoor in de 
toekomst hopelijk meer invloed op het beleid zouden kunnen uitoefenen. Dit aspeet vverd 
ook in nauwe samenhang gezien met de stimulerende werking van het programma wat 
betreft het opzetten van netwerken en het verbeteren van de lobbyingcapaciteiten van 
gehandicaplenorganisaties, die in het volgende gedeelte wordt besproken. 
3.3.2 Bijdrage aan de ontwikkeling en ondersteuning van netwerken 
Netwerken van gehandicaptenorganisaties speelden een belangrijke rol bij het 
verwezenlijken van de doelslellingcn van het programma. De mate waarin IIELIOS II 
een bijdrage kon leveren aan bijvoorbeeld de overdracht van kennis over heel Europa was 
sterk alhankelijk van de capaeiteiten van de bij de uitwisseiingsactiviteiten betrokken 
organisaties wat betreft de verspreiding van informatie onder een breder publiek, wat 
weer alhankelijk was van hun vermogen netwerken op te zetten en te doen functioneren. 
Een aantal deelnemers was van mening dat de meest effectieve bijdrage op lange termijn 
ter bevordering van gelijke kansen voor en integratie van gehandicapten die het 
programma zou kunnen leveren, daarin zou bestaan de gehandicaptenorganisaties in staat 
te stellen een effectief platform of een lobby te organiseren om op nationaal en Europees 
niveau druk uit te kunnen oefenen ten gunste van veranderingen. 
Er zijn duidelijke aanwijzingen dat de raadplegingsstructuren van HELIOS II, in 
combinatie met de gesubsidieerde activiteiten, een belangrijke stimulans zijn geweest 
voor de ontwikkeling van netwerken van organisaties op het terrein van handicaps, zowel 
door het aanmoedigen van nieuwe netwerken als door het versterken van bestaande 
netwerken en het bevorderen van netwerken van nieuwe groepen deelnemers. 
Op Europees niveau heeft HELIOS II de samenwerking tussen Europese NGO's 
onderling en tussen Europese en nationale NGO's sterk gestimuleerd en verbeterd, 
waarbij vaak ook de contacten en de raadpleging tussen deze NGO's, nationale 
regeringen en plaatselijke organisaties verbeterd werden. Er is nu kennelijk meer 
samenwerking op basis van algemene thema's (zoals beleid ter bevordering van gelijke 
kansen), en niet meer alleen met betrekking tot specifieke handicaps of sectorspecifieke 
punten. Hierdoor wordt een sectoroverschrijdende dialoog mogelijk. 
Er zijn ook aanwijzingen dat de samenwerking tussen professionele dienstverleners en 
gehandicaptenorganisaties is verbeterd, en dat de structuren voor participatie zijn 
versterkt, zowel binnen organisaties als op nationaal en Europees niveau. 
3.3.3 Bijdrage aan de ontwikkeling van synergieën tussen Europees en 
nationaal beleid 
In de laatste jaren is een duidelijke verschuiving in de richting van meer synergie 
waarneembaar, zowel tussen verschillende communautaire programma's op het gebeid 
van handicaps als tussen beleidsmaatregelen op nationaal niveau. In hoeverre deze 
ontwikkeling aan HELIOS II kan worden toegeschreven is moeilijk te bepalen, aangezien 
veel verschillende krachten van invloed zijn op het sociale beleid op alle niveaus. Het is 
echter duidelijk dat het programma belangrijke mogelijkheden heeft geboden voor een 
dialoog tussen de verschillende betrokken partijen, en de activiteiten en structuren van 
het programma hebben ontwikkelingen elders onder de aandacht gebracht en 
ondersteund. In dit opzicht heeft het een belangrijke complementaire functie gehad ten 
aanzien van andere communautaire actieprogramma's en initiatieven op het terrein van 
handicaps. 
A. Bijdrage aan de ontwikkeling van het beleid op Europees niveau 
De Mededeling van de Commissie van 30 juli 1996 betreffende gelijke kansen voor 
gehandicapten - een nieuwe strategie van de Europese Gemeensehap inzake 
gehandicapten6, de Resolutie van 20 december 1996 van de Raad en van de 
Vertegenwoordigers van de Regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, 
betreffende gelijke kansen voor mensen met een handicap7 en de Resolutie van het 
6 CX)M(96) 406 def. 
7 PBnr. C 12 van 13.1.1997 
10 
Europees Parlement van 13 december 1996 over de rechten van gehandicapte personen8 
vormen belangrijke stappen vooruit in de ontwikkeling op Europees niveau van gelijke 
kansen voor mensen met handicaps. De discussies in het kader van HELIOS II vormden 
een belangrijke input bij de ontwikkeling van dit beleid. 
Een belangrijke invloedsfactor was het Europees Gehandicaptenforum, dat als onderdeel 
van de raadplegingsstructuur van het HELIOS N-programma een belangrijke rol heeft 
gespeeld bij de bewustmaking met betrekking lot thema's die binnen de bcvoegdhcden 
van de Unie vallen en die rechtstreeks verband houden met de levenskwaliteit van 
mensen met een handicap. Dit heeft de dialoog over deze onderwerpen gestimuleerd, 
zowel tussen verschillende diensten van de Commissie onderling als tussen de 
Commissie en gehandicaptenorganisaties. 
In de afgelopen twee jaar zijn er, in het kader van de "tweede generatie" van 
communautaire initiatieven, effectieve maatregelen en zichtbare stappen genomen om in 
andere Europese programma's rekening te houden met de specifieke behoeften van 
mensen met een handicap. Dit mag beschouwd worden als een indicatie van de bijdrage 
van HELIOS II aan de totstandbrenging van synergie met betrekking tot 
gehandicaptenbeleid op Europees niveau. Veranderingen in communautaire initiatieven 
en EU-programma's met het doel deze beter af te stemmen op de behoeften van personen 
met een handicap werden bijvoorbeeld geconstateerd in SOCRATLS, LEONARDO en 
TIDE, terwijl op nationaal niveau contacten werden gelegd met HORI/ON, met een 
aanzienlijke overlapping van de deelnemers aan de twee programma's. Ook is na de 
afloop van HELIOS II een aantal nieuwe aclies gestart door andere directoraten-generaal. 
die een belangrijke stap vormen met betrekking tot de "mainstreaming" van thema's in 
verband met handicaps, zoals de werkgroepen betreffende onderwijs, sport en toerisme, 
en de verspreiding van in het kader van de uitwisselingsactiviteiten in het onderwijs 
geproduceerd materiaal. 
B. Invloed op de ontwikkeling van het beleid op nationaal en plaatselijk niveau 
In de loop van het HELIOS II-programma werd in vele lidstaten gewerkt aan de 
ontwikkeling of de uitvoering van belangrijke beleidswijzigingen die van invloed zouden 
zijn op de levenskwaliteit van mensen met een handicap. In hoeverre het HELIOS II-
programma hierop enige invloed had, is moeilijk vast te stellen. Ongetwijfeld hadden 
veranderingen in de sociaal-economische omstandigheden en van de soeiale 
zekerheidsstclsels veelal meer effect, bijvoorbeeld wat de financiële situatie van en de 
dienstverlening aan mensen met een handicap betrof. 
De nalionalc verlegenwoordigers in een aantal lidstaten hebben eehter aangcgeven dat 
HELIOS II op de volgende manieren van invloed was op de ontwikkeling van het 
nationale beleid: 
• door het verstrekken van achtergrondinformatie en het aanbieden van 
modellen; 
s IMJnr. C 20 van 20.1.1997 
11 
• door aan te geven op welke terreinen het nationale beleid (verder) ontwikkeld 
diende te worden; 
• door een forum te bieden waar verschillende partijen samen konden komen om 
het beleid te bespreken; 
• door het creëren van de noodzakelijke voorwaarden voor een verandering van 
het beleid (in dit verband werd het belang van een duidelijk beleid op Europees 
niveau benadrukt); 
• door het versterken van beleidsrichtingen die al overwogen werden: 
• door de ondersteuning van en de solidariteit tussen gehandicaptenorganisaties 
te versterken, alsmede hun lobbyingcapaciteiten. 
Beleidsterreinen waar de invloed van HELIOS II merkbaar was, omvatten bestrijding van 
discriminatie, nieuwe technologieën, opleiding, beroepskeuzebegeleiding en begeleiding 
op het werk, en het opzetten van nieuwe interdepartementale comités en commissies. De 
veranderingsprioriteiten verschilden per land; in veel lidstaten wordt nieuwe wetgeving 
die aansluit bij het principe van gelijke kansen ingevoerd of overwogen, maar in een 
aantal lidstaten was ook het werkgelegenheidsbeleid een hoge prioriteit, met name het 
vinden van het juiste evenwicht tussen beschermde werkplaatsen en initiatieven inzake 
beschermde en ondersteunde werkgelegenheid. Ander thema's die aan de orde kwamen 
waren toegankelijkheid (vcrvoer, gebouwen), onderwijs en opleiding, ondersteuning van 
ouders en gezinnen, en zorgfaeiliteiten voor zwaar gehandicapten. 
4. CONCLUSIES 
HELIOS II vertegenwoordigde een vernieuwende benadering van de communautaire 
actie op een belangrijk sociaal beleidsterrein. Uit de evaluatie blijkt dat het programma 
ondanks zijn beperkingen een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan bepaalde 
ontwikkelingen op het terrein van handicaps, hoewel het bij veel van deze 
ontwikkelingen nog enige tijd zal duren voor ze vruchten dragen. De voornaamste 
conclusies van de evaluatie van het programma kunnen in drie rubrieken worden 
gegroepeerd: 
• de toegevoegde waarde van IIELIOS II 
• de beperkingen van het programma 
• de implicaties voor toekomstige acties 
4.1 Toegevoegde waarde 
Op Europees niveau creëerde het programma toegevoegde waarde door: 
• de totstandbrenging van een gemeenschappelijke "pool" van kennis 
betreffende de achtergronden van beleid en vernieuwende praklijken; 
12 
• meer communicatie, vooral tussen deskundigen/professionals uit verschillende 
landen, waardoor zij hun eigen werkwijze en prestaties beter konden 
beoordelen, zelfevaluatie konden bevorderen en hun werk in een bredere 
context konden plaatsen; 
• het bevorderen van onderlinge ondersteuning en solidariteit tussen 
gehandicaptenorganisaties, en door vele daarvan in staat te stellen ervaringen 
op te doen waardoor zij nu effectiever kunnen participeren in structuren en 
programma's op Europees niveau; 
Op nationaal niveau was de voornaamste toegevoegde waarde van het programma: 
• de stimulering van belangstelling voor en creativiteit op het terrein van 
handicaps, doordat de deelnemers geconfronteerd werden met alternatieve 
oplossingen en nieuwe benaderingen van bekende problemen; 
• de verbetering van de onderlinge solidariteit en ondersteuning en de 
communicatie tussen de deelnemers, zowel tussen als binnen de lidstaten. Dit 
heeft geleid tot het doorbereken van het isolement van veel gehandicapten, 
informele zorgverleners en professionals; 
• het bevorderen van solidariteit bij verschillende vormen van (min of meer) 
politieke actie. De gehandicaptenorganisaties hebben hierdoor een gevoel van 
kracht gekregen; bij hun lobbying-inspanningen werden zij ondersteund 
doordat overtuigende argumenten werden aangereikt. waardoor ook het 
aanzien van hun lobbyingverenigingen steeg; 
• het samenbrengen - in veel gevallen voor de eerste maal - van professionals en 
cliënten, waardoor beide partijen nieuwe inzichten en een aanzet tot 
zelfreflectie ontvingen; 
• de ontwikkeling van een beter concept van "goede praktijken". met name in 
verband met de actieve participatie van gehandicapten bij het bepalen van het 
aanbod van dienstverlening en de ontwikkeling van het beleid. 
De feitelijke uitvoering van deze processen dient in een langetermijnperspectief te 
worden gezien. 
4.2 Beperkingen van het programma 
De meest voor de hand liggende beperkingen van HELIOS II liggen in de opzet van het 
programma zelf: doordat het vooral op uitwisseling was gericht, en over beperkle 
middelen besehikte, was het sterk afhankelijk van deelnemers op nationaal en lokaal 
niveau wat betreft het vermogen om "daadwerkelijkc" verandering tot stand te brengen 
(in de dienstverlening en het beleid len behoeve van mensen met een handicap), als 
legengesleld tot alleen het slimuleren van de diseussie en de bewustmaking van het 
publiek van bepaalde problemen. 
Het programma was eveneens sterk afhankelijk van de lokale en nalionale deelnemers 
wat betreft het vermogen om werkclijkc participatie en raadpleging van 
13 
gehandicapten te bewerkstelligen. Eén gevolg daarvan was dat zich binnen het 
programma dezelfde problemen met betrekking tot de rechtstreekse betrokkenheid van 
gehandicapten voordeden die men overal tegenkomt op het gebied van 
gehandicaptenbeleid en praktijk. Ondanks serieuze inspanningen kwam het programma 
deze beperkingen nooit helemaal te boven. Dit was onder andere te wijten aan het feit dat 
de actiefilosofie van het programma, die inhield dat de gehandicapten zelf een cruciale 
rol dienen te spelen in het proces van verandering en ontwikkeling, niet overal volledig 
werd overgenomen, en ook aan het feit dat de ter ondersteuning van de directe 
betrokkenheid van gehandicapten benodigde middelen werden onderschat. 
Ook hadden de mogelijkheden die het programma bood voor de verspreiding van de 
verworven kennis en inzichten onder een breder publiek beter benut kunnen worden, door 
middel van een duidelijkere verspreidingsstrategie, vooral voor het tegen het einde van 
het programma ontwikkelde materiaal. 
Op het terrein van de bewustmaking van het publiek had een meer strategische 
benadering, in combinatie met meer middelen, gevolgd kunnen worden. Het is moeilijk 
de media te interesseren voor activiteiten in verband met handieaps, en afgezien van 
enkele successen op dit terrein heeft het programma zich in hoofdzaak gerichl tot in dit 
onderwerp gespecialiseerde media. 
De ontwikkeling van solidariteit en samenwerking op Europees niveau met betrekking 
tot de gehandicaptenhematiek lijkt op het niveau van de nationale overheden minder 
effectief te zijn geweest, ten dele omdat de raadplegingsprocedures van het programma 
bilaterale communicatie met de Commissie meer stimuleerden dan doelmatige 
samenwerking tussen nationale vertegenwoordigers. De Werkgroep van hoge amblenaren 
betreffende handieaps, opgericht in het kader van de nieuwe gehandicaptenstrategie. zal 
dit proces hopelijk op gang kunnen brengen. 
4.3 Implicaties voor toekomstige actie 
Deze implicaties moeten worden gezien in het licht van de in de Mededeling van de 
Commissie van 30 juli 1996 uiteengezette nieuwe strategie van de Europese 
Gemeenschap inzake handieaps, de Resolutie van de Raad van 20 december 1996 en de 
Resolutie van het Europees Parlement van 11 april 1997. 
De evaluatie van HELIOS II verschaft nuttige informatie met betrekking tot de stappen 
die moeten worden genomen om de nieuwe strategie ten uitvoer te leggen. 
4.3.1 Stappen ter bevordering van een op rechten gebaseerde benadering op het 
terrein van handieaps 
1 let nieuwe kader van het gehandicaptenbeleid, gebaseerd op de principes van 
burgerschap en gelijkbereehtiging, betekent dat verder onderzoek en nadcre analyse van 
de structurele aard van de benadeling en discriminatie die mensen met een handicap 
oiidervinden, noodzakelijk is. Dit wordt ook aangegeven in het evaluatieverslag. Ook 
dienen strategieën te worden ontwikkeld om te ver/ekeren dat de eenlraal verzamelde 
informatie wijd verspreid wordt. 
14 
Voor een doelmatige tenuitvoerlegging van deze strategieën is actieve medewerking van 
de lidstaten vereist. Daarom heeft de Commissie ook in het kader van de Werkgroep van 
hoge ambtenaren inzake handicaps een debat op gang gebracht over de beste manier om 
onderzoeksresultaten en ervaringen op het terrein van handicaps te combineren. 
Ook is het duidelijk dat ondersteuning en verspreiding van innovatieve praktijken een rol 
zou kunnen spelen bij de ontwikkeling van de nieuwe benadering. Het evaluatieverslag 
noemt als mogelijkheid gerichte en experimentele acties inzake gelijke rechten en een 
consumentgerichte, ondersteuningsgeorienteerde en op een persoonlijke planning 
gebaseerde aanpak. Deze acties zouden geen enkel ander bestaande communautair 
programma of initiatief overlappen en zouden passende instrumenten kunnen zijn om de 
doelstellingen van de Unie te verwezenlijken. Op basis van de door HELIOS II 
verworven kennis, de uitwisselingen en de in de nieuwe strategie van de Gemeenschap 
inzake gehandicapten aangegeven beginselen, heeft de Commissie op 8 april 1997 een 
uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor proefprojecten van NGO's en 
gehandicaptenorganisaties gepubliceerd9. 
Naar aanleiding van de reacties hierop heeft de Commissie meer dan 100 proefprojecten 
en uitwisselingsactiviteiten uit de gehele Unie geselecteerd die op innovatieve manieren 
de integratie en zelfstandigheid van mensen met een handicap bevorderen. Deze 
projecten en activiteiten worden momenteel uitgevoerd. 
4.3.2 Stappen ter verbetering van de dialoog met de lidstaten 
Het hoofddoel van de Commissie is een geïntegreerde en coherente benadering van het 
thema handicaps, zoals bedoeld in de resolutie van de Raad betreffende gelijke kansen 
voor mensen met een handicap. Voor een dergelijke benadering zijn geïntegreerde 
structuren vereist. 
De evaluatie stelt vast dat de structuren die zijn opgezet in het kader van de follow-up 
van de Mededeling van 30 juli 1996 en de Resolutie van 20 december 1°%, zoals de 
Werkgroep van hoge ambtenaren, het Europees Gehandicaptenforum en de geplande 
Waarnemingspost betreffende het nationale beleid inzake gehandicapten, belangrijke 
stappen zijn bij het streven naar geformaliseerde communicatiekanalen. Benadrukt wordt 
echter ook dat deze structuren werkelijk participatief moeten zijn om te vermijden dat de 
afstand tot de gebruikers te groot wordt of dat er een "besloten" beleidsmakersnetwerk op 
Europees niveau ontstaat, waarop de gehandicapten, de professionals en de bestuurders 
op lokaal niveau geen zicht hebben. Ook is het van belang dat op het niveau van de 
lidstaten vergelijkbare participatieve structuren worden opgezet, die dan als "antennes" 
van de Luropese structuren kunnen functioneren. 
Voor de coördinatie is het ook noodzakelijk dat er effectieve communicatiekanalen 
worden opgezet tussen overheden (lokaal en nationaal) en de andere belangengroepen, en 
dat de synergie tussen communautaire programma's en initiatieven bevorderd wordt. 
Ook de verdere ontwikkeling van de strategische en uitvoerende capaciteiten binnen de 
Commissie is een voorwaarde voor de bevordering van strategische planning en 
transdepartementale coördinatie op beleids- en uitvoerend niveau. De evaluatie vestigt de 
PBnr. C 109 van 8.4.1997, blz. 18 
15 
aandacht op de behoefte aan een structuur die nieuwe ideeën ontwikkelt over 
onderwerpen in verband met handicaps, de Commissie voorstellen doet betreffende 
strategieën om rekening te houden met deze onderwerpen, actief contacten onderhoudt 
met verschillende directoraten-generaal om het gehandicaptenbeleid te promoten, en de 
synergie verzekert tussen sectoriële programma's die maatregelen met betrekking tot 
gehandicapten omvatten. 
De nieuwe Werkgroep van hoge ambtenaren, het Europees Gehandicaptenforum en de 
Waarnemingspost vertegenwoordigen alle belangrijke ontwikkelingen wat betreft het 
voortzetten van de discussie op Europees niveau. De Commissie moet zich echter 
aanzienlijke inspanningen getroosten om adequaat te reageren op initiatieven van deze 
lichamen, om doelmatig verbanden te leggen tussen de vele werkterreinen die de 
belangen van mensen met een handicap raken, en om het beleid te coördineren. 
4.3.3 Stappen om de volledige vertegenwoordiging van mensen met een handicap 
en hun organisaties bij "mainstream"-acties te verzekeren 
Een belangrijk fundamenteel thema in het kader van de nieuwe strategie inzake 
gehandicapten is "mainstreaming", waarmee bedoeld wordt dat bij het bepalen van het 
beleid van de Gemeenschap in het algemeen altijd rekening gehouden dient te worden 
met de behoeften, de belangen en de participatie van mensen met een handicap. De 
Intergouvernementele Conferentie heeft het belang van dit prineipe nog versterkt. Artikel 
6 A van het Verdrag van Amsterdam bepaalt dat "... de Raad met eenparigheid van 
stemmen, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlemcnt. 
passende maatregelen (kan) goedkeuren om discriminatie op grond van geslaeht. raciale 
of etnische afkomst, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid 
te bestrijden". De verklaring bij artikel 100 A bepaalt dat "... de instellingen van de 
Gemeenschap bij het vaststellen van maatregelen krachtens artikel 100 A rekening 
houden met de behoeften van personen met een handicap". De uit HELIOS II getrokken 
lessen geven echter ook aan dat de behartiging van de belangen van gehandicapten in 
mainstream-activiteiten niet verzekerd kan worden zonder passende maatregelen om hun 
volledige participatie te bevorderen. Dit zijn onder andere: 
• 
• voldoenée ndddelen: hieraan is in het bij zonder behoefte, aangezien de 
orgamsatks die gehandicapten vertegenwoordigen vaak een zeer beperkt 
buctget h«bb«n m vooral slewien op vrijwilligerswerk; 
betere toegtmkelijkheid: de ervaringen in het kader van HELIOS 11 geven de 
indruk dat nog steeds velen niet begrijpen dat mensen met fysieke, zintuiglijkc 
of geestelijkc handicaps bijzondere behoeften hebben wat toegankelijkheid 
betreft. Dit omvat de beschikbaarheid en de presentatie van informatie over 
activiteiten, de toegankelijkheid van gebouwen en vervoer, en de tijdsplanning 
van activiteiten. Ook de houding van de andere deelnemers speelt hierbij een 
rol; 
ccmtrole: de toegaiikelij,kheid van "mainstream"-acties kan alleen beoordeeld 
worden bij een eonstan-te begelei'ding van de deelname van gehandicapten. Dit 
betekent ook dat n%egaan moet worden hoeveel mensen met een handicap 
actfeve ledcn zijn van- de organisaties die gesubsidieerd worden in hcl kader 
van communauta-ire initfatieven en programma's. 
• Beschikbaarheid van deskundigheid en opleidingen: het is gebleken dat 
deskundig advies van cruciaal belang is voor het versterken van de capaciteiten 
en het potentieel van mensen met een handicap om invloed uit te oefenen op 
beleid dat hun belangen raakt. Voor degenen die niet vertrouwd zijn met het 
thema handicaps zouden passende opleidingen overwogen moeten worden, 
om hen bewust te maken van de implicaties voor gehandicapten van de 
activiteiten waarvoor zij verantwoordelijk zijn. 
4.3.4 Stappen om een reële dialoog met niet-gouvernementele organisaties te 
verzekeren 
Het verzekeren van voldoende aandacht voor thema's in verband met handicaps in alle 
"mainstream"-activiteiten houdt ook in dat de gehandicaptenorganisaties moeten kunnen 
beschikken over passende mechanismen om gewenste acties te kunnen bepleiten. 
HELIOS II heeft op dit punt een wezenlijke bijdrage geleverd door rechtstreekse 
communicatielijnen tussen de Commissie en NGO's, en tussen de NGO's onderling, tot 
stand te brengen, en door informatie en technische ondersteuning en middelen te 
verschaffen. Veel van de betreffende organisaties zijn echter nog steeds sterk afhankelijk 
van communautaire subsidies om dit niveau van activiteit te kunnen handhaven, en hun 
vermogen om operationeel te blijven hangt in belangrijke mate af van verdere aetie op dit 
terrein. Om die reden, en overeenkomstig de begrotingsramingen van 1997, heeft de 
Commissie ai de nodige stappen genomen om voldoende financiële steun te kunnen 
bieden aan het werkprogramma van het luiropees Gehandicaptenforum en van de 
Europese NGO's. 
5. HET VERVOLG 
HELIOS II heeft vele deuren geopend, opties geïdentiflceerd, en een belangrijk proees 
gestart met betrekking tot het bevorderen van een Europese dialoog over handicaps. 
Zoals in de conclusies van de evaluatie wordt aangegeven, is het nu zaak dit proees voort 
te zetten, de bereikte resultaten te formaliseren, en de meest veelbelovende actielijnen 
van het programma verder te volgen. 
De voornaamste stappen ter uitvoering van dit beleid zijn al door de Commissie bepaald 
en in haar nieuwe strategie inzake gehandicapten opgenomen. De afsluitende evaluatie 
biedl echter ook nog waardcvollc informatie over enkele voorwaarden voor het slagen 
van de strategie en over de lenuitvoerlegging ervan, alsmede een paar waarschuwingen 
over mogelijke beperkingen en tekortkomingen. 
De Commissie zal voortbouwen op de bij HELIOS II verworven ervaringen door zich op 
de volgende punten te concentreren: 
a) het verzekeren van de volledige tenuitvoerlegging van haar nieuwe 
strategie inzake gehandicapten, zoals uiteengezet in de Mededeling van 30 
juli 1996 betreffende gelijke kansen voor gehandicapten en de Resolutie 
van de Raad van 20 december 1996, met name wat betreft het beginsel van 
"mainstreaming" van thema's in verband met gehandicapten in alle 
17 
relevante communautaire acties en programma's, en de samenwerking met 
lidstaten en NGO's; 
b) het opnemen in de nieuwe strategie van de Europese Gemeenschap van 
enkele elementen waarmee aanvankelijk geen rekening was gehouden, 
met name wat betreft de behoefte aan structureel onderzoek naar de 
uitsluiting van mensen met een handicap; 
c) het onderzoeken van de mogelijkheid om de nieuwe strategie te 
onderbouwen en de balans op te maken van de in het kader van HELIOS 
II verworven ervaring, en het bestuderen van de mogelijkheid om een 
nieuw voorstel voor wetgeving aan de Raad voor te leggen, rekening 
houdende met de eerste resultaten van de in 1997 ondernomen 
proefprojecten en voorbereidende acties, en met het Vcrdrag van 
Amsterdam, zodra dat is goedgekeurd. 
18 

ISSN 0254-1513 
COM(98) 15 def. 
DOCUMENTEN 
NL 04 05 
Catalogusnummer : CB-CO-98-0I3-NL-C 
ISBN 92-78-30128-0 
Bureau voor oiïiciële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
<3