Advies over het gebruik van boviene somatotropine in de Europese Unie (94/C 393/27)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 24 februari 1994 besloten, overeenkomstig artikel 23, lid 3, van het Reglement van Orde een advies op te stellen over het gebruik van boviene somatotropine in de Europese Unie.

De Afdeling voor landbouw en visserij, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar initiatiefadvies op 2 september 1994 opgesteld. Rapporteur was de heer Silva.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 318e Zitting van 14 en 15 september 1994 (vergadering van 15 september 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met ruime meerderheid van stemmen (3 stemmen tegen, 10 onthoudingen) werd goedgekeurd.

1. Boviene somatotropine

1.1. Boviene somatotropine is een door genetische manipulatie verkregen hormoon, te vergelijken met het natuurlijke hormoon van de glandula pituitaria (hypofyse), die zich in de basis cerebri bevindt.

1.2. De werking van dit hormoon bestaat er voornamelijk in dat de energie-input van de voedingsstoffen in eerste instantie naar de melkklier wordt afgeleid, ten koste van de opslag van vetten.

1.3. Het hormoon wordt gewonnen uit bacteriën die met het BST-gen zijn ingeënt.

1.4. Voor het onderhavige doel is het hormoon alleen bij injectie werkzaam. Als het met voedsel wordt ingenomen, wordt het door de verteringsenzymen geïnactiveerd. De geïnjecteerde hoeveelheid BST is vier tot acht maal groter dan de natuurlijke produktie van het hormoon door het dier.

2. Voorgeschiedenis

2.1. BST is een geneesmiddel voor diergeneeskundig gebruik, en valt als zodanig onder Richtlijn 81/851/EEG betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lid-staten inzake geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik. Deze richtlijn bevat een regeling inzake voorafgaande vergunningen, die de lid-staten toekennen op basis van veiligheid, kwaliteit en werkzaamheid van het produkt. Aangezien het echter om een biotechnologisch produkt gaat, moet overeenkomstig Richtlijn 87/22/EEG op centraal niveau het advies van het Comité voor geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik (CGDG) worden ingewonnen.

2.2. Voorts wordt het produkt niet voor therapeutische doeleinden gebruikt, maar om de melkproduktie van de dieren op te voeren, zodat eventuele verschillen tussen de nationiale vergunningsregelingen het intracommunautaire handelsverkeer kunnen bemoeilijken en tot concurrentiedistorsies kunnen leiden.

3. Vergunningsaanvraag

3.1. Er is een vergunning aangevraagd om twee geneesmiddelen op de communautaire markt te brengen waarvan het actieve bestanddeel gevormd wordt door met de recombinant-DNA-techniek vervaardigde somatotropine.

3.2. Volgens de oorspronkelijke aanvraag van de twee betrokken Amerikaanse bedrijven die het hormoon in de handel willen brengen, moet BST via subcutane injectie onder het schouderblad worden toegediend. Nadat het Comité voor geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik (CGDG) gerapporteerd had over reacties rond de plaats van injectie (langdurige en pijnlijke zwellingen), stelden beide bedrijven subcaudale injectie voor, waardoor de nevenwerkingen volgens hen enigszins beperkt zouden worden. Zoals een aantal leden van het CGDG opmerkte, heeft ook deze methode grote bezwaren op hygiënisch vlak en houdt zij een gevaar in voor secundaire infecties, vooral wanneer men bedenkt dat ze niet onder optimale experimentele omstandigheden, maar op landbouwbedrijven wordt toegepast.

3.2.1. Na onderzoek van het dossier van de aanvragers werden beide produkten door de meerderheid van de leden van het CGDG in overeenstemming bevonden met de criteria van de Richtlijnen 81/851/EEG en 81/852/EEG.

3.2.2. Volgens het CGDG hadden de aanvragers met hun dossier bewezen dat de residuen van de produkten in principe geen gevaar inhouden voor de gezondheid van personen die vlees of melk van behandelde dieren consumeren. Voor de leden van het CGDG is het echter nog de vraag of het lijden dat het BST-gebruik bij het dier veroorzaakt niet veel te groot is in verhouding tot het profijt dat ervan wordt verwacht, en of BST geen risico van mastitis () en toename van het celgetal () met zich meebrengt, hetgeen gevaar voor de gezondheid van de consument zou kunnen opleveren.

3.2.3. Het CGDG oordeelde dat beide produkten aan het gestelde doel beantwoorden en voldoen aan de kwaliteitsnormen van de communautaire richtlijnen.

3.2.4. Ook het Wetenschappelijk veterinair comité heeft zijn bezorgdheid geuit over het feit dat bij de discussie over het gebruik van biotechnologische produkten als recombinant BST weinig aandacht besteed wordt aan de gevolgen ervan voor het welzijn van de behandelde dieren. Volgens dit comité mag een dergelijk nieuw produkt niet algemeen worden toegestaan zonder dat voldoende wetenschappelijke informatie verzameld en geanalyseerd is.

3.2.4.1. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de mogelijke gevolgen van het gebruik van BST voor de gezondheid van de consument, met name in verband met een verhoogd celgetal in de melk en de mogelijke stijging van de hoeveelheid antibiotica-residuen als gevolg van de potentiële toename van klinische en sub-klinische mastitis bij de behandelde koeien. Deze zorg wordt overigens gedeeld door het comité voor geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik èn door de groep adviseurs van de Commissie die zich met de ethische aspecten van de biotechnologie bezighoudt.

3.2.4.2. Deze adviseurs hebben er in een soortgelijk advies als dat van het comité voor diergeneesmiddelen uitdrukkelijk op gewezen dat melk afkomstig van met BST behandelde koeien waaraan antibiotica zijn toegediend wegens mastitis of andere ontstekingen, niet voor menselijk gebruik geschikt is, en dat het celgetal per ml melk niet hoger mag liggen dan bij melk die op natuurlijke wijze wordt geproduceerd.

3.2.5. Diverse organisaties voor dierenbescherming hebben zich bovendien kritisch uitgelaten over het gebruik van een geneesmiddel zonder therapetisch doel, dat bij de dieren herhaald en chronisch lijden veroorzaakt.

3.2.6. De conclusies van het CGDG worden verre van volledig onderschreven door deskundigen in Europa, de VS, Canada en andere landen. Meer recentelijk lijkt onderzoek door eminente virologen van het Franse INRA (Institut National de la Recherche Agronomique) er op te wijzen dat het gebruik van BST latente virussen bij gezonde dieren zou kunnen activeren. Dit vermoeden is gerezen na een experiment van de afdeling dierziekten van het INRA te Lyon. Op grond daarvan heeft het hoofd van de instantie die in Frankrijk belast is met het algemene toezicht op het in de handel brengen van diergeneesmiddelen om aanvullende experimenten verzocht.

3.2.7. Nadat de Amerikaanse FDA op 15 november 1993 toestemming had verleend om BST op de markt te brengen - na een door het Congres ingesteld moratorium van 90 dagen - kwam de ethische, technische en sociaal-economische polemiek weer los die van meet af aan rond dit groeihormoon is gevoerd.

3.2.7.1. Hoewel de reacties van de Amerikaanse markt en consumenten niet naar Europa geëxtrapoleerd kunnen worden, kan toch al worden gesteld dat de korte tijdsspanne sedert het produkt in de VS op de markt is, nog geen conclusies toelaat over de reële invloed van BST op de consumenten, de verwerkende industrie en de landbouw zelf in dat land.

3.2.8. In tegenstelling tot andere diergeneesmiddelen is BST dus uitsluitend bedoeld om het rendement van de melkproduktie te verbeteren. De bescherming van de gezondheid van mensen, dieren en planten en van het milieu vereist dat de Gemeenschap geen geneesmiddelen op de markt brengt zonder deze aan beoordelingscriteria te toetsen. In het geval van BST kan zij zich echter niet beperken tot de gebruikelijke wetenschappelijke evaluatie en tot de drie hoofdcriteria (veiligheid, kwaliteit en werkzaamheid) die ten grondslag liggen aan besluiten t.a.v. beoordeling en erkenning van biotechnologische produkten.

3.2.9. Voor de Gemeenschap houdt het belang van de volksgezondheid in dat "de besluiten over het verlenen van vergunningen voor dergelijke geneesmiddelen moeten worden genomen op basis van objectieve wetenschappelijke criteria, namelijk de kwaliteit, veiligheid en werkzaamheid van het betrokken geneesmiddel, en dat economische of andere overwegingen daarbij geen rol mogen spelen; dat de lid-staten echter de mogelijkheid moet worden geboden om bij wijze van uitzondering het gebruik van geneesmiddelen voor menselijk gebruik die op grond van objectieve criteria met de openbare orde of de goede zeden in strijd zijn, op hun grondgebied te verbieden; dat voorts de Gemeenschap geen vergunning voor een geneesmiddel voor diergeneeskundig gebruik mag verlenen indien het gebruik daarvan een inbreuk zou vormen op de door de Gemeenschap in het kader van het GLB vastgestelde wettelijke bepalingen" ().

3.2.10. De Gemeenschap mag wel geen nieuwe criteria toevoegen aan de drie eerder genoemde, maar toch heeft zij het volste recht andere doelstellingen in aanmerking te nemen of aandacht te schenken aan bepaalde aspecten van communautaire beleidsvormen die in het geding kunnen zijn ().

3.2.11. In sommige resoluties over biotechnologie en groeistimulatoren als BST heeft ook het EP beklemtoond dat met biotechnologische produkten niet zozeer naar produktie- en opbrengstvergroting, als wel naar verbetering van de kwaliteit en de gezondheid moet worden gestreefd.

3.2.12. Bij gebrek aan duidelijkheid omtrent de uitwerking van BST en gezien de weerslag op het GLB heeft de Raad het verbod op de toediening ervan aan melkkoeien in de Gemeenschap herhaaldelijk verlengd. De laatste verlenging dateert van december 1993 en loopt tot 31 december 1994.

4. Gevolgen van de legalisering van BST

4.1. Afgezien van de ethische en technische problemen die blijven bestaan, is het gebruik van BST vanwege de sociaal-economische consequenties daadwerkelijk zeer omstreden.

4.2 In het algemeen past het niet in de nieuwe aanpak van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, dat immers niet op verdere intensivering is gericht.

4.2.1. In het GLB is aan de landbouw nu ook de functie toebedeeld het milieu te beschermen, door de input van vervuilende stoffen fors terug te dringen, op te komen voor de instandhouding van het landelijke milieu en de landbouwers te vergoeden voor hun bijdrage tot de verwezenlijking van deze doelstellingen.

4.3. Wordt BST in de handel gebracht, dan rijst meteen een aantal vragen.

- Loont het de moeite een produkt op de markt te brengen dat niet alleen bij de consument het beeld van melk als natuurprodukt dreigt aan te tasten en tot een drastische daling van het verbruik zal leiden, maar dat ook geen hoge rentabiliteit garandeert ?

- Kan de beoogde opbrengststijging niet worden bereikt door teelttechnieken en genetische selectie te verbeteren ?

- Moet de agro-industrie de aanpassingen bekostigen die onvermijdelijk voortvloeien uit het feit dat er behandelde en niet-behandelde produkten naast elkaar zullen worden aangeboden ?

Om het effect van de erkenning van BST beter te kunnen beoordelen, zou de Commissie naast de in haar opdracht uitgevoerde deelanalyses en studies in ieder geval ook over een studie naar de algemene consequenties van het gebruik van BST in de betrokken sectoren moeten kunnen beschikken.

4.4.

Produktie en verkoop van melk

4.4.1. Boviene somatotropine is bedoeld als een nieuw instrument voor produktiebeheer dat de melkproducenten ter beschikking wordt gesteld. BST zou naast andere technische hulpmiddelen komen te staan die tot nog toe de toename van de melkproduktie mogelijk hebben gemaakt, zoals kunstmatige inseminatie, nieuwe fok- en voedingsmethoden, technieken voor ziektebestrijding, genetische selectie, enz.

4.4.1.1. Zuiver economisch gezien is niet duidelijk aangetoond in hoeverre deze technologische innovatie belangrijk is voor landbouw en markt in de EER, waar reeds ruime technologische middelen voorhanden zijn om het rendement van de melkproduktie op te voeren.

4.4.2. Uit de - o.m. in verschillende landen in opdracht van de BST-producenten uitgevoerde - studies valt moeilijk af te leiden welke voordelen het BST-gebruik voor de melkproducenten biedt. Geen enkele studie vermeldt de kosten van de toegediende BST-dosis per dier.

4.4.3. Wel staat vast dat BST-gebruik tot een stijging van andere vaste kosten leidt; zo moet meer voer worden opgeslagen omdat behandelde koeien meer voedsel opnemen.

4.4.3.1. Voorts vergt het gebruik van BST bij ieder dier tevens meer toezicht en controle door dierenartsen, zoals dat bij medische behandeling onder toezicht van een dierenarts noodzakelijk is. Daar het niet gaat om therapeutische controle bij een klein aantal dieren, maar om toezicht op de hele stapel, zou een en ander hoe dan ook gaan drukken op de rentabiliteit van het melkbedrijf.

4.4.3.2. Indien gevolg wordt gegeven aan de aanbevelingen van een aantal communautaire instanties en de door het CGDG gestelde eisen, zou tevens in alle lid-staten een loodzware en dure controleregeling moeten worden ingesteld voor landbouwbedrijven die BST gebruiken.

4.4.4. Volgens de BST-producenten vergt het gebruik van het hormoon een uitgekiende managementstrategie waarin met uiteenlopende factoren rekening wordt gehouden, zoals bijv. het feit dat melk van hoge kwaliteit moet worden voortgebracht waarbij dus ook de veterinaire controle moet worden verscherpt, dat niet alle koeien op dezelfde wijze op de behandeling reageren, dat op de lactatiepieken moet worden gelet, enz. Deze factoren kunnen niet door een groot aantal, zelfs niet door de meerderheid van de communautaire producenten in het oog worden gehouden. Alles bij elkaar zou volgens een aantal studies, met name een rapport waarin 68 in Europa uitgevoerde studies bijeen zijn gebracht, de gemiddelde rendementsstijging bij de melkproduktie nauwelijks 0,3 tot 1,2 % per jaar bedragen ().

4.4.5. Om te beginnen zullen de produktiviteit, en dus het rendement bij de kleine en middelgrote producenten, niet sterk gaan stijgen.

4.4.5.1. Vanuit strikt landbouweconomisch oogpunt zou het gebruik van dit groeihormoon verre van spectaculaire resultaten opleveren. Hetzelfde effect als bij BST-gebruik kan ruimschoots worden bereikt via de reeds als gevolg van de quotaverlaging op gang gebrachte aanpassing van de produktiestructuur en de verhoging van het rendement per dier met behulp van nieuwe produktiemethodes en andere technieken.

4.4.5.2. Daarbij komt nog de bezorgdheid omtrent de toekomst van de rassen met het grootste produktiepotentieel in de EU. De deskundigen vrezen dat het gebruik van BST op termijn tot het verlies van het momenteel bestaande genetisch potentieel kan leiden. Het wordt dan namelijk moeilijker de dieren met het grootste produktiepotentieel van de andere te onderscheiden, en tevens zullen dieren met uitstekend genetisch potentieel wellicht plaats moeten maken voor dieren die op zich minder produktief zijn, maar met het hormoon behandeld zijn.

4.4.6. Het structurele overschot bedraagt thans ongeveer 4,5 mln ton. De moeilijkheden in de sector houden aan. Als gevolg van de besluiten over de landbouwprijzen, die bedoeld zijn om het marktevenwicht te herstellen, zijn de quota verlaagd (met 2 % in 91/92 en 1 % in het huidige prijzenvoorstel).

4.4.7. Elke daling van het verbruik zou het evenwicht verder verstoren. Onafhankelijke studies in opdracht van de Commissie voorspellen dat het gebruik van BST zal leiden tot een forse terugloop van de consumptie, die tot 20 % kan bedragen (het onderzoek van het IFO () spreekt van een daling met 17 tot 18 mln ton).

4.4.8. In dat geval zouden de quota overeenkomstig moeten worden verlaagd. Voorts onderstreept de Commissie dat het gebruik van BST geenszins spoort met het streven de melkleveranties binnen de grenzen van de quota te houden. Elk instrument om de melkhoeveelheid te vergroten, zal deze quota onder druk zetten, fraude in de hand werken en de markten ontwrichten.

4.4.9. Problemen in de melksector vergroten de moeilijkheden in de rundvleessector. Bij toenemend gebruik van BST zou de vervanging van overtollige melkkoeien door vleeskoeien het marktevenwicht verstoren.

4.4.10. De beperking van mest en methaan kan positieve milieu-effecten hebben, tenzij deze teniet worden gedaan door een toename van het aantal dieren per bedrijf.

4.4.11. De Commissie merkt ook nog op dat een nieuwe verstoring van het evenwicht in de melk- en rundvleessector ernstige begrotingsproblemen met zich zou meebrengen.

4.4.12. De vrees is niet ongegrond dat de mogelijke toestemming om het hormoon te gebruiken ook gevolgen heeft voor de regio's waar de melkproduktie essentieel is voor een evenwichtige economische en sociale ontwikkeling.

4.4.13. De dreiging die de plattelandsgemeenschappen reeds boven het hoofd hangt, zou door het BST-gebruik nog worden versterkt : hierdoor zou nl. de werkgelegenheid in de landbouw nog verder achteruitgaan en zou de gestage ontvolking van het platteland versterkt voortgaan. Een en ander zou de sociaal-economische structuur van deze gemeenschappen in de gehele EU ernstig aantasten.

4.4.14. Concluderend kan worden gesteld dat het BST-gebruik niet strookt met de huidige produktie- en marktstructuur van de landbouweconomie in de EU. Het draagt geenszins bij tot het beleid dat erop gericht is de produktiehoeveelheid op de marktbehoeften af te stemmen, ten einde te grote voorraden en buitensporige landbouwuitgaven te voorkomen.

5. Reacties van consumenten en producenten

5.1. Op initiatief van de Commissie werd een enquête uitgevoerd bij de consumenten (in 4 lid-staten) () en de producenten (in 6 lid-staten) ().

5.2. Daaruit blijkt dat de consumptie in de betrokken landen als gevolg van het gebruik van BST fors - met naar schatting ongeveer 20 % - zou teruglopen.

5.2.1. Van de diverse opiniepeilingen onder consumenten zijn er twee die door hun bijzonder representatieve karakter in het oog springen.

5.2.2. Het IFO-onderzoek werd gehouden in vier lid-staten (Duitsland, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk) onder een populatie die 71,5 % van de totale bevolking van de Gemeenschap met 12 vertegenwoordigt. De andere peiling, CEAS (II), werd alleen in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk verricht.

5.2.3. Ten aanzien van de consument kan uit beide onderzoeken het volgende worden geconcludeerd :

- het gebruik van BST bij de melkproduktie wordt beschouwd als een aantasting van de kwaliteit van de melk en van het beeld van melk als natuurprodukt;

- de consument hecht bijzonder belang aan transparantie en behoorlijke etikettering, mocht BST worden toegestaan.

5.2.4. De scherpe en ondubbelzinnige afwijzing door de consument in beide gevallen - zij het met accentverschillen in verband met de uiteenlopende opzet van het onderzoek - zal tot een aanmerkelijke daling van het verbruik van melk en zuivelprodukten leiden indien het gebruik van het groeihormoon in de Gemeenschap wordt toegestaan.

5.2.5. Alle consumentenorganisaties in de EU zijn ertegen dat BST wordt toegestaan, zulks vanwege de negatieve beeldvorming voor het produkt, met alle gevolgen vandien voor de producenten, de handelaren en de bedrijven in de verdere stadia van de bedrijfskolom.

5.3. De producenten zijn sterk tegen BST gekant vanwege de mogelijke weerslag op de melkmarkt en de consumptie van melk en zuivelprodukten.

5.4. Lid-staten, communautaire instanties, agro-industrie, niemand kan onverschillig blijven tegenover deze realiteit.

5.5. De agro-industrie beseft dat de bezorgdheid van de consument t.a.v. de kwaliteit en veiligheid van levensmiddelen niet mag worden onderschat. De publieke opinie wordt ook steeds gevoeliger voor kwesties als de kwaliteit van de produktie-omstandigheden, en zeer in het bijzonder het welzijn van de dieren.

5.5.1. Een en ander wordt bevestigd door in de EU verrichte studies waaruit blijkt dat producenten die geen BST gebruiken een concurrentievoordeel zouden hebben t.a.v. de anderen.

5.5.2. Dezelfde tendens kan worden vastgesteld in de wereldhandel in melk en zuivelprodukten. Op de wereldmarkt, waar scherpe concurrentie heerst, zouden de grootste concurrenten van de Unie die het gebruik van BST niet toestaan, hoe dan ook profijt trekken van de toelating van het produkt in de Unie.

5.6. Zoals in het FAST II-verslag wordt beklemtoond, is kwaliteit de sleutel om het vertrouwen van de consument te winnen en een hefboom om de toekomst van de landbouwproduktie en de agro-industrie veilig te stellen.

5.7. Landbouw en industrie, met inbegrip van de sector biotechnologie, kunnen hier niet omheen. De vrijwaring van de concurrentiepositie staat op het spel.

5.8. Bij de huidige stand van de kennis is het CGDG van oordeel dat somatotropine voldoet aan de in de communautaire regelingen opgenomen criteria, die ook in GATT-verband werden aanvaard.

5.9. Het onderzoek lijkt echter nog niet geheel afgerond te zijn. Er zijn achteraf nl. gegevens opgedoken die eerdere conclusies tegenspreken. Het is dan ook van het grootste belang dat deze kwestie op het internationale vlak opnieuw tot in het detail wordt bekeken.

5.10. Het feit dat een klein aantal landen met een produktietekort het gebruik van het hormoon hebben toegestaan, mag niet tot gevolg hebben dat op het internationale vlak de sanitaire regelingen worden versoepeld.

5.11. De EU moet zich t.a.v. de wettelijke regelingen op sanitair, fytosanitair en hygiënegebied bij de produktie van en de handel in levensmiddelen op internationaal niveau verzetten tegen een harmonisatie op het minimumniveau.

6. Technologische innovatie

6.1. Ook in de landbouw, waar de biotechnologie en haar toepassingen veelbelovend zijn, speelt technologische innovatie tegenwoordig een doorslaggevende rol.

6.2. De Europese landbouw en de huidige aanpassing van het GLB vormen een vruchtbare voedingsbodem voor een met de biotechnologie verbonden industriesector.

6.3. Deze sector heeft behoefte aan een algemeen kader waarin hij kan gedijen, zonder dat de bestaande regels en voorschriften inzake de industriële activiteit daarbij worden veronachtzaamd.

6.4. Landbouw en agro-industrie kunnen dan weer hoge verwachtingen putten uit de vooruitgang van biotechnologie en biotechnologische toepassingen, die in sommige gevallen nu al revolutionair zijn.

6.5. Beide sectoren hebben er belang bij samen de weg van een geïntegreerde ontwikkeling van de voedselproduktie in te slaan.

7. Conclusies en aanbevelingen

7.1. Zowel vanuit technisch als ethisch oogpunt worden in de Europese samenleving bij de toelating van boviene somatotropine terecht vraagtekens geplaatst. Daarbij wordt betwijfeld of het wel noodzakelijk is gebruik te maken van een hormoon ter verhoging van de melkproduktie, nu de natuurlijke produktie al overschotten te zien geeft die de Gemeenschapsbegroting belasten ().

7.2. Na afweging van de voor- en nadelen kan zonder enige twijfel worden gesteld dat het eventuele gebruik van BST op de landbouw noch de industrie een positief effect zou hebben. Evenmin veroorzaakt BST een omwenteling in de melkproduktie, aangezien deze gemakkelijk via andere middelen, met name dierselectie, kan worden opgevoerd, zonder dat zulks grote nadelen heeft voor de gezondheid en het welzijn van de dieren.

7.3. Het gebruik van BST als groeistimulator en ter verhoging van de produktie is slechts door een klein aantal landen toegestaan ().

7.4. Toelating van BST en de toediening ervan aan melkkoeien in de Gemeenschap kan, gelet op het vastgestelde wantrouwen en de bezorgdheid van de Europese consument, leiden tot een ingrijpende verandering in diens verbruikspatroon, waardoor het huidige gebrek aan evenwicht op de markten en in de structuren in de sectoren melk, zuivelprodukten en rundvlees nog zal toenemen.

7.5. Ook de internationale concurrentiepositie van de Europese industrie zou daarvan een grote negatieve weerslag kunnen ondervinden en de uitvoer zou sterk te lijden kunnen hebben, omdat BST in de internationale handel door geen enkele grote afnemer of producent/exporteur van melk en zuivelprodukten (uitgezonderd de VS) wordt toegestaan.

7.6. BST past evenmin in de nieuwe denkbeelden en methoden waarop het gemeenschappelijk landbouwbeleid stoelt en waarover het ESC herhaaldelijk nagedacht en advies uitgebracht heeft ().

7.7. Door de gevolgen van BST voor de produktiestructuur kunnen de leegloop van het platteland () en de verstedelijking worden aangewakkerd, hetgeen de werkloosheid in de Gemeenschap nog zal doen toenemen.

7.8. Bijgevolg beveelt het ESC aan dat de EU meer steun verleent aan de inspanningen die in verschillende nationale onderzoekscentra worden gedaan om de gevolgen van het hormoon voor de gezondheid van mens en dier na te gaan en een methode voor de opsporing van BST te ontwikkelen. Voor de EU is hier een essentiële rol weggelegd.

7.9. Dit zou de weg naar een oplossing kunnen openen, waarbij de communautaire consument via etikettering een reële keuze gelaten wordt, hetgeen trouwens zou stroken met de Europese culturele traditie en de communautaire wetgeving inzake etikettering. Het zou tevens de eerste stap kunnen zijn naar een internationaal akkoord over BST.

7.10. Gezien de huidige situatie in de sector, de GLB-regelingen, de internationale overeenkomsten van de EU en het feit dat het huidige onderzoek inzake BST moet worden voortgezet, beveelt het Comité aan dat het in de Gemeenschap geldende moratorium op de handel in BST en de toediening ervan aan melkkoeien wordt verlengd.

7.11. Dit moratorium moet ten minste worden gehandhaafd tot de zuivelquotaregeling afloopt overeenkomstig het voorstel van de Commissie.

7.12. Rekening houdende met de in GATT-verband gesloten compromissen moeten er maatregelen worden genomen t.a.v. de etikettering van produkten die worden ingevoerd uit landen waar het gebruik van het hormoon in de melkproduktie is toegestaan.

Brussel, 15 september 1994.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

S. TIEMANN

() Adviezen van het CGDG, Somatech en Optiflex 640.

() COM(90) 283 def.

() Verordening Raad nr. 2309/93.

() SEC(91) 629 def.

() The Socio-economic Effects of BST, Wye College University of London.

() Institut für Wirtschaftsforschung, München.

() Duitsland, Frankr+k, Italië, Verenigd Koninkr+k.

() Verenigd Koninkr+k, Duitsland, Frankr+k, Nederland, Denemarken, Ierland - 52 % van de producenten, 80 % van de melkproduktie.

() De overschotten aan melk en zuivelprodukten hebben in 1993 5,297 miljard ecu gekost.

() BST werd ten behoeve van de produktie toegestaan in Rusland, Oekraïne, Bulgar+e, Tsjechië, Slovak+e, Roemenië, Zuid-Afrika, Zimbabwe, Mexico, Brazilië, Pakistan en de VS, om wetenschappel+ke redenen in Alger+e en Honduras.

() Advies van het ESC over de "Hervorming van het GLB" - PB nr. C 40 van 17. 2. 1992; advies van het ESC over de "Jonge landbouwers en de generatie-opvolging in de landbouw".

() Advies van het ESC over "De toekomst van het platteland" - PB nr. C 298 van 27. 11. 1989.