COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 01.03.1996 
COM(96) 70 def. 
VERSLAG OVER DE TENUITVOERLEGGING VAN DE 
GEDECENTRALISEERDE SAMENWERKING 
(Door de Commissie ingediend) 

INBQVP 
A. ïNMffPINfl l 
1. Omschrijving van de gedecentraliseerde samenwerking 1 
2.. De belangrijkste etappes van de vormgeving aan de 
gedecentraliseerde samenwerking 2 
B. VAN BEGINSEL NAAR PRAKTIJ? 3 
3. Wat er bij de gedecentraliseerde samenwerking op het spel staat 3 
4. De diverse, bij de gedecentraliseerde samenwerking op 
communautair niveau gevolgde praktijken 6 
C PE GEDECENTRAUSEERDE SAMENWERKING BIJ DE FINANCIËLE 
EN TECHNISCHE SAMENWERKINGzPUNTEN VOOR HET OPMAKEN 
VAN EEN BAUNS 7 
5. De verschillende betrokken instrumenten (herhaüng) 7 
5.1. De gespecialiseerde communautaire begrotingslijnen, die voor 
gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties openstaan 7 
5.2. Officiële programma's voor financiële en technische samenwerking 9 
6. De begrotingslijn voor gedecentraliseerde samenwerking B7-5077 10 
7. De gedecentraliseerde samenwerking in Lomé IV 13 
7.1. Algemeen overzicht 13 
7.2. Het geval van de programma's voor microprojecten 14 
7.3. Het geval van de programma's voor gedecentraliseerde 
samenwerking 15 
7.4. Vooruitzichten en beperkingen 16 
8. De gedecentraliseerde samenwerking met de ontwikkelingslanden 
in Latyns-Amerika en in Azië, en met de MiddeUandse-Zeelanden 16 
8.1. De gedecentraliseerde mediterrane programma's 16 
8.2. De ontwikkelingslanden in Latyns-Amerika en in Àzië 18 
8.2.1. De landen in Azië 18 
8.2.2. Latyns-Amerika 19 
D. WELKE VOORUITZICHTEN HEEFT DE GEDECENTRAUSEERDE 
SAMENWERKTE? TR RTFDFN ? 20 
\ c> 

VERSLAG AAN DE RAAD MET HET OOG OP DE 
ONTWIKKELINGSRAAD 
VERSLAG OVER DE TENUITVOERLEGGING VAN DE 
GEDECENTRALISEERDE SAMENWERKING 
A. INLEIDING 
1. Omschrijving van de gedecentraliseerde samenwerking 
Uit het feit dat de gedecentraliseerde samenwerking in het toepassingsgebied van de EG-
samenwerking is opgenomen blijkt dat deze laatste het gamma van bij die samenwerking 
betrokken personen of instanties wil uitbreiden, ten einde de bevoegdheid en de capaciteit 
om ontwikkelingsinitiatieven te nemen beter te mobiliseren, zowel in de derde landen als in 
Europa. De potentiële doelgroep bestaat uit NGO's, gedecentraliseerde overheden, allerlei 
groeperingen (op het platteland of in de steden, in verschillende beroepen,....), coöperaties, 
het bedrijfsleven en economische kringen1, vakbonden en, in het algemeen alle in de civiele 
maatschappij levende krachten, zowel in Europa als in het Zuiden, die tot de sociale en 
economische ontwikkeling van de ontwikkelingslanden kunnen bijdragen. 
Eigenlijk is dit concept aan het einde van de jaren tachtig binnen de EG ontstaan en heeft 
het daar allengs gestalte gekregen als reactie op een samenloop van verschijnselen : de steeds 
belangrijkere plaats die wordt toegekend aan het streven naar sociale en economische 
ontwikkeling aan de basis, de verschillende vormen van participatieve aanpak van de 
ontwikkelingsproblematiek bij de richtsnoeren van de geldverschaffers (en van de EG in het 
bijzonder) enerzijds; een steeds krachtiger actie van de NGO's en, in het algemeen, de 
geleidelijke bevestiging van georganiseerde vormen van civiele samenleving in het Zuiden 
anderzijds; en tenslotte de steeds grotere belangstelling die er aan het begin van de jaren 
negentig is ontstaan voor thema's als democratie en mensenrechten, waardoor de opvattingen 
over de rol en de plaats van de civiele samenleving en van de uiteenlopende wijze waarop 
deze laatste in het ontwikkelingsproces vertegenwoordigd is, de gelegenheid hebben gekregen 
zich te vernieuwen. In dat opzicht neemt de EG deel aan een meer algemene beweging, die 
vraagtekens zet bij de ontwikkelingsprioriteiten en -middelen, zoals toen ook reeds bij alle 
bi- en multilaterale instanties het geval was. 
In het kader van speciaal op deze sector afgestemde instrumenten 
A 
De gedecentraliseerde samenwerking, die reeds in de inleidende hoofdstukken van de 
Overeenkomst van Lomé IV wordt toegelicht, heeft als potentieel toepassingsgebied alle 
gebruikelijke instrumenten voor de financiële en technische of economische samenwerking. 
Gedecentraliseerde samenwerking wil dus geen nieuw instrument zijn, maar veeleer een 
andere, aanvullende aanpak van de van oudsher gevolgde methode voor de opzet en de 
uitvoering van de samenwerking. Zij richt zich natuurlijkerwijs en steeds meer op alle door 
de ontwikkelingssamenwerking bestreken steunregio's : de ACS-landen, de LGO, de PVD-
ALA of de ontwikkelingslanden in Azië en in Latijns-Amerika, en de Middellandse-
Zeelanden. 
Er zij op gewezen dat in dit verslag geen aandacht wordt geschonken aan alle onder de 
gedecentraliseerde samenwerkingsaanpak in de ruimste zin des woords vallende 
ontwikkelingsterreinen en -instanties. In het bijzonder zij vermeld dat in dit rapport niet de 
rol van het bedrijfsleven en de ontwikkeling van de particuliere sector worden behandeld. 
Ook al vallen deze onder dezelfde algemene oriëntatie, dan nog nemen zij hun toevlucht tot 
bijzondere instrumenten en methoden (daar de actie op deze terreinen zo specifiek is) en is 
daarover reeds afzonderlijk verslag uitgebracht. Hier wordt dus hoofdzakelijk aandacht 
geschonken aan de plaatselijke overheden en aan het verenigingsleven in de ruimere zin des 
woords. 
Voorts is het duidelijk - en dat blijkt uit het vervolg van dit verslag - dat bij de 
gedecentraliseerde aanpak verschillende prioriteiten worden gesteld en accenten worden 
gelegd naargelang van de bijzondere eigenschappen van elk land en van de diverse regio's 
in de derde wereld : ontwikkelingspeil, diversifiëring en bestaande capaciteit van de 
economische en sociale structuren, relatieve positie van de openbare en de particuliere sector 
en sociaal-politiek stelsel. 
2. De belangrijkste etappes van de vormgeving aan de gedecentraliseerde samenwerking 
- 1989-1990 : opneming van het begrip "gedecentraliseerde samenwerking" in de 
artikelen 20 tot en met 22 van de Overeenkomst van Lomé IV en vermelding en invoering 
van vrijwel alle nationale indicatieve programma's 
-1991 : opneming van het begrip "gedecentraliseerde samenwerking" in de artikelen 7 tot 
en met 10 van het LGO-besluit (91/482/EEG van de Raad; 25 juli 1991) 
- 1992 : erkenning van het begrip "gedecentraliseerde samenwerking" in artikel 3 van 
Verordening (EEG) nr. 443/92; 25 februari 1992) inzake de financiële en technische hulp 
en economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in Azië 
-1992 : opening van de begrotingslijn voor gedecentraliseerde samenwerking B7-5077, die 
voor alle ontwikkelingslanden geldt en waarvan een stimulerende werking moet uitgaan; 
verspreiding op grote schaal van het document "De gedecentraliseerde samenwerking -
Doelstellingen en methode, 15 antwoorden op 15 vragen" (nota van 26 november 1992); 
ruime interne verspreiding van de instructienota nr. 52552 van 13 augustus 1992 tot 
opstelling van de regels en methodes voor de tenuitvoerlegging in het kader van het EOF; 
opgangbrenging van de eerste MED-programma's 
- 1993 en daarna : lancering van de eerste "programma's voor gedecentraliseerde 
samenwerking" in het kader van het EOF (Ivoorkust, Benin, Senegal, Madagascar, de 
Dominicaanse republiek, ...); aanscherping van de prioriteiten en doelstellingen van 
begrotingslijn B7-5077 en van de voorlichtings- en mobiliseringsacties (in de richting van 
NGO-kringen, plaatselijke overheden en economische en sociale kringen); produktie van 
methodologische gidsen; meer initiatieven ter invoering van het begrip gedecentraliseerde 
samenwerking in de officiële programma's (aanpassing van lopende programma's, 
opgangbrenging van nieuwe programma's, voorbereiding van de nationale indicatieve 
programma's (NIP) 1995-2000; heronderhandelingsmandaat voor Lomé IV, ...) 
Tijdens die periode 1990-1994 staafden allerlei belangrijke feiten de juistheid van de 
communautaire aanpak van de gedecentraliseerde samenwerking, in het bijzonder op 
Europees vlak : 
- Een geleidelijke verbreiding van dit concept in Europa, dank zij een daadwerkelijke inzet 
van representatieve instellingen als het ESC, het CLONG (verbindingscomité van de 
NGO's), de AER, de stadsorganisaties (T&D, UTO, IULA-CCRE, ...) die allen 
verklaren veel te verwachten van de gedecentraliseerde samenwerking en van de EU, in 
het bijzonder de plaatselijke lagere overheden, die zich uitgesloten voelen van de 
gebruikelijke communautaire initiatieven en hulpverleningsinstrumenten. 
- Tijdens diezelfde periode valt namelijk in diverse Lid-Staten (Nederland, Frankrijk, 
Spanje, ...) een opkomst van door de territoriale overheden (regio's, steden, privincies, 
...) gevoerde, gedecentraliseerde samenwerkingsacties te constateren, in het bijzonder 
door de invoering van doelgerichte wetgevingen in tal van deze landen en zelfs van 
financiële aansporingsinstrumenten. Deze mobilisering wordt ook bevorderd door 
organisaties als de Raad van Europa (het Congres van lokale en regionale 
overheidslichamen en het Noord-Zuid-Centrum) of ook wel door de Verenigde Naties, 
die de grondslagen hebben weten te leggen voor een permanente dialoog met die 
uitvoeringsinstanties. Een van de belangrijkste bijdragen van begrotingslijn B7-5077 of 
van de MED-programma's is juist dat er een duidelijk, mobiliserend signaal ten behoeve 
van de gedecentraliseerde samenwerking wordt gegeven, waardoor honderden plaatselijke 
overheden, universiteiten of NGO's in Europa direct worden meegesleept. 
- Bij het EOF verkeert de aanpak in een fase van geleidelijke experimentering. De 
gedecentraliseerde samenwerking is hoofdzakelijk begonnen met traditionele 
ontwikkelingsacties van NGO's. Toch begint zij langzamerhand een perspectief op 
langere termijn te krijgen via een nieuwe generatie programma's, waarin de 
ontwikkeling van het platteland of de steden wordt behandeld of ook wel steun wordt 
verleend bij de decentralisering of de ontwikkeling van de informele sector. Die 
programma's hebben gemeen dat zij zeer rechtstreeks betrekking hebben op de mensen 
of instanties die aan de basis werkzaam zijn, zich geconfronteerd zien met verschillende 
vormen van plaatselijk streven naar institutionele en sociale veranderingen en dat zij 
niet beperkt kunnen blijven tot het geven van "kant-en-klare" antwoorden van buitenaf. 
Zij moeten meer de nadruk leggen op een versterking van de capaciteit van de 
betrokkenen ter plaatse en op de voorwaarden voor een "endogene", d.w.z. van binnenuit 
komende ontwikkeling, waarvoor deze betrokkenen werkelijk iets doen en zich inzetten. 
Hierdoor komt opnieuw de noodzaak naar voren om tot een betere bundeling van 
krachten te komen tussen deze betrokkenen (verenigingen, economische kringen, 
plaatselijke overheden, NGO's) enerzijds en de ingrepen van de centrale Staat en de 
buitenlandse hulp anderzijds. Sommige van die programma's zijn het resultaat van 
volkomen gedecentraliseerde initiatieven, die vervolgens ook gedecentraliseerd worden 
uitgevoerd, zoals in Kameroen (participatieve ontwikkeling in de steden), of in de 
Dominicaanse republiek (ontwikkeling van de provincie Puerto Plata). 
B. VAN BEGINSEL NAAR PRAKTIJK 
3. Wat er bij de gedecentraliseerde samenwerking op het spel staat 
3 
Dat is in enkele hoofdpunten samen te vatten. Allereerst valt te vermelden dat de 
ontwikkeling van het milieu en van de betrokken instanties de laatste tijd gekenmerkt wordt 
door : 
- de opkomst in het Zuiden van gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties (representatieve 
organisaties, NGO's, plaatselijke overheden, sociale en economische subjecten, ...), die 
een bron van voorstellen en ontwikkelingsacties zijn en een actievere rol willen spelen, 
zowel op het nationale als op het internationale toneel. De crisis in de steden, de 
liberalisering van de economieën en de decentralisering die thans gaande is zijn even 
zovele factoren, die deze opkomst van de civiele maatschappij benadrukken en 
tegenwoordig bevorderen dat er naar nieuwe grondslagen wordt gezocht voor de 
samenwerking tussen de civiele samenleving en de Staat enerzijds en de 
gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties en de internationale steun anderzijds. Tal van 
NGO-netwerken en verenigingen uit de ontwikkelingslanden die 
ontwikkelingsdoelstellingen nastreven hebben energiek aan dit debat deelgenomen, zowel 
op internationaal als op regionaal of plaatselijk vlak, zulks met name in het kielzog van 
de grote conferenties van de Verenigde Naties, die onweerlegbaar een katalysatorfunctie 
hebben vervuld op dat gebied. Ook wordt er steeds vaker een beroep gedaan op de EG, 
te oordelen naar de recente opkomst van tal van ontmoetingen of discussievergaderingen, 
die door de NGO's uit het Zuiden worden belegd over het thema van de 
gedecentraliseerde samenwerking. 
- Deze ontwikkeling is niet zonder gevolgen voor het Noorden, en in het bijzonder voor 
de wereld van de Europese NGO's, waarmee de EG reeds sinds lange tijd nauw 
samenwerkt. Het is niet toevallig dat deze laatste momenteel verplicht zijn zich meer dan 
ooit te bezinnen op hun identiteit en hun rechtmatigheid, op de aard en de 
doelmatigheid van hun partnerschappen met het Zuiden, en ook op hun institutionele 
betrekkingen met de EG. Voor het merendeel zijn deze vraagtekens de weerslag van de 
rijping en de steeds grotere eisen van de betrokkenen in het Zuiden, en van de bijgevolg 
ook steeds grotere belangstelling die de voornaamste geldverschaffers tegenwoordig tonen 
voor vraagstukken als directe financiering, voor meer samenwerking met NGO's, voor 
gedecentraliseerde samenwerking of iets dat daarmee gelijkstaat : even zovele troeven ten 
opzichte waarvan opnieuw stelling genomen moet worden. 
- Bovendien baant de gedecentraliseerde samenwerking de weg voor de inzet van andere 
geledingen van de Europese "burgermaatschappij" voor de samenwerking, en voor andere 
vormen van steunverlening dan die welke - zij het ook met succes - door de NGO's 
worden toegepast. Een illustratie daarvan zijn de acties welke bijvoorbeeld door 
plaatselijke lagere overheden, academische kringen, beroepsfederaties of consulaire 
instanties, dan wel de sociale en coöperatieve sector worden gevoerd, ... Deze 
openstelling maakt dat de NGO's zich een aantal dingen afvragen, bijvoorbeeld over 
hun relatie met de andere betrokkenen in de civiele samenleving in Europa, maar ook 
over het alleenrecht dat zij tot dusver genoten om als vertegenwoordigsters van de 
Europese civiele samenleving bij de EG op te treden. Wat er op het spel staat is de 
aanknoping van een meer directe dialoog tussen de verschillende geledingen van die 
"burgermaatschappij" en de communautaire instellingen, met andere woorden de 
uitbreiding van de participatie in Europa zelf. Zo hebben bijvoorbeeld de territoriale 
overheden, de steden en de regio 's van Europa hun hoop gevestigd op een meer directe 
dialoog met de EU en op een betere inaanmerkingneming van hun rol bij de 
mobilisering van de publieke opinie en bij de bevordering van de ontwikkeling. 
De toepassing van de gedecentraliseerde samenwerking op de ontwikkelingsprogramma's en 
-projecten vereist enige nadere toelichting : 
- De participatie - in de ruimste zin des woords - staat in het middelpunt van de 
verschillende manieren waarop de gedecentraliseerde samenwerking wordt aangepakt. 
Indien het erom gaat meer greep te krijgen op het initiatiefpotentieel van de 
gedecentraliseerde projectuitvoerders in het Zuiden en dat te bevorderen, dan moet er 
eerst naar hen worden geluisterd en een echt gesprek tot stand worden gebracht tussen 
deze gedecentraliseerde projectuitvoerders en de overheidslichamen, ten einde deze 
laatste in een zo vroeg mogelijk stadium bij de uitwerking van de 
samenwerkingsprioriteiten en -programma's te betrekken. Vervolgens moet men ook 
op het terrein zelf naar hen blijven luisteren - bij de uitvoering van de acties - door de 
betrokken uitvoeringsinstanties aan de basis zoveel mogelijk met alles te helpen. 
Dat is een groot verschil met de verschillende vormen van participatieve aanpak, waarbij 
onder participatie hoofdzakelijk werd verstaan de - overigens noodzakelijke - deelname 
van de verschillende bevolkingsgroepen aan de acties (arbeid in natura, tenlasteneming 
van de lopende kosten, ...). Bij de opzet van de programma's dient het begrip 
"participatie" in de gehele "projectcyclus" te worden verwerkt: vanaf het 
oorspronkelijke idee tot en met de uitvoering daarvan, via de etappes van de 
projectafbakening, de voorbereiding, ... Van de "kwaliteit" of de intensiteit van deze 
participatie op elk van die niveaus zal afhangen hoe intensief de betrokken actie 
gedecentraliseerd wordt gevoerd. 
Dat perspectief zou weinig realistisch zijn, als daarvoor niet bepaalde voorwaarden 
worden gesteld : enerzijds moeten degenen die de projecten ter plaatse uitvoeren in een 
zodanige positie worden gebracht, dat zij die verantwoordelijkheid ten volle kunnen 
uitoefenen. Dat kan alleen via een wilskrachtig beleid, dat er welbewust op gericht is hun 
capaciteit te vergroten. Dit vereist dat daarvoor middelen worden uitgetrokken, dat de 
arbeidshorizon niet beperkt blijft tot de levensduur van een project of van een NIP, maar 
op lange termijn wordt uitgestippeld; anderzijds moeten de momenteel al te strikte 
procedures en regels voor de financiële en technische samenwerking worden versoepeld. 
Dat geldt hoofdzakelijk voor het EOF, waar de invoering van de gedecentraliseerde 
samenwerking momenteel nog op aanzienlijke praktische belemmeringen stuit, die slechts 
kunnen worden overwonnen door een bijzondere motivatie en overtuiging, met name bij 
het personeel van de delegaties. 
- De gedecentraliseerde samenwerking is ook niet alleen maar terug te brengen tot de 
toegang van de NGO's tot de markten voor de uitvoering van traditionele programma's. 
Evenals andere geldverschaffers, vertoont de EG de neiging dit tot een algemeen principe 
te verheffen en daartoe vaak haar toevlucht te nemen - met name in Azië of in 
Latijns-Amerika - om niet ongegronde redenen van kostenbesparing en doeltreffendheid, 
en ook omdat de in die regio's geldende, meer soepele regelingen voor de communautaire 
hulp zulks mogelijk maken. Dit punt lokt momenteel tal van debatten uit in de NGO-
wereld in het Noorden, daar deze niet-gouvernementele organisaties zich voor een 
absoluut dilemma gesteld zien : ook al voelen zij er op grond van hun ethiek en hun 
sociale achterban niet voor om "geïnstrumentaliseerd" te worden, dan willen zij zich 
daarom nog niet deze gelegenheid laten ontglippen om hun actie uit te breiden. Ook 
draagt dit bij tot een snelle diversifiëring van het wereldje van "ondersteunende NGO's" 
- vooral in het Zuiden - waar men het risico loopt dat er een nieuwe generatie "NGO's" 
ontstaat, die van dit nieuwe "gat in de markt" van expertiseverlening wil profiteren, in 
het bijzonder via de gedecentraliseerde samenwerking. Er is stof genoeg om onderzoek 
te verrichten naar en een déontologie uit te stippelen voor de gedecentraliseerde 
samenwerking, welke zal moeten berusten op criteria waarbij een onderscheid wordt 
gemaakt tussen representatieve, intermediaire en ondersteunende organisaties, ... met 
daartegenover duidelijke, ondubbelzinnige spelregels voor de wijze waarop deze 
plaatselijke organisaties in het kader van de gedecentraliseerde samenwerking toegang 
krijgen tot communautaire fondsen. In het geval van het EOF zou het onrealistisch zijn 
te geloven dat men bij deze regels niet gedeeltelijk mag afwijken van de 
gemeenschappelijke regeling die van toepassing is op de traditionele programma's (om 
voor hulp in aanmerking te komen, om contracten te gunnen, om werken in eigen beheer 
uit te voeren, ...), welke vooral bedoeld zijn om samen te werken met dienstverlenende 
bedrijven uit de particuliere sector, die voor rekening van de Staat optreden. 
4. De diverse, bij de gedecentraliseerde samenwerking op communautair niveau gevolgde 
praktijken 
In de jaren 90-94 zijn deze beginselen zeer geleidelijk aan in de programma's van de 
Europese Unie doorgedrongen/Dit gebeurde in verschillende vormen naargelang van de 
betrokken gebieden in de wereld én met name van de prioriteiten van de Europese actie in 
die regio's, de mate van soepelheid van het wettelijke en institutionele kader voor de 
tenuitvoerlegging van de samenwerking en, tenslotte, volgens bijzondere initiatieven. 
Deze "boodschap", die zichtbaar werd overgebracht door reeds in een zeer vroegtijdig 
stadium (vanaf Lomé IV) de gedecentraliseerde samenwerking als een sterk punt van het 
communautaire samenwerkingsbeleid voor te stellen, zou echter gedeeltelijk aan 
zichtbaarheid kunnen inboeten door deze diversiteit die, terecht of ten onrechte, bij het 
publiek tot een zekere verwarring en zelfs tot een zekere frustratie leidt. 
Zeer schematisch voorgesteld, zou de gedecentraliseerde samenwerking tot drie 
mogelijkheden kunnen worden teruggebracht : 
- De eerste, die een erfenis is van de met de Europese constructie opgedane ervaring, leidt 
ertoe dat onder de aanpak "gedecentraliseerde samenwerking" wordt verstaan de 
horizontale samenwerking tussen verschillende geledingen van de civiele samenleving in 
de Lid-Staten en in derde landen (plaatselijke lagere overheden, economische subjecten, 
universitaire kringen ...). De gedecentraliseerde samenwerkingsinstrumenten, die ten 
opzichte van het Middellandse-Zeegebied (MED-programma's) en, meer recentelijk, van 
Latijns-Amerika werden ontwikkeld, zijn hoofdzakelijk gericht op de aanknoping van 
hechtere, beter uitgebalanceerde politieke, economische of culturele betrekkingen, die 
naargelang van het geval gebaseerd zijn op een beginsel van wederkerigheid (in 
economisch opzicht) of van "nabijheid" (in politiek of cultureel opzicht, in het bijzonder 
wanneer men naar toetreding streeft). Tot de voorrangsgebieden behoren culturele, 
economische, technologische of wetenschappelijke uitwisselingen, soms zelfs in verband 
met de opbouw van een vorm van democratie in landen, die in feite dikwijls in een 
tussentijds ontwikkelingsstadium of in een economisch overgangsproces verkeren. Deze 
programma's hebben stellig veel succes gehad, met name in Europa waar zij 
ontegenzeglijk mobiliserend hebben gewerkt. Bij sommige van deze programma's heeft 
men zeer grondig nagedacht over de methodes, met name rond het begrip 
"samenwerkingsverband"; hier is meer sprake van gedecentraliseerde samenwerking van 
het "integrerende" soort. 
- De tweede mogelijkheid valt onder de actieradius van de klassieke ontwikkelingshulp, met 
name ten behoeve van de allerarmste, in een democratisch overgangsproces gewikkelde 
landen. Wat daarbij op het spel staat is dat de civiele samenleving de gelegenheid krijgt 
zich te uiten en aan het ontwikkelingsproces deel te nemen. Door de civiele samenleving 
tot subject te maken - een subject dat handelend optreedt en niet alleen als "begunstigde" 
van de ontwikkelingshulp wordt beschouwd - zet de gedecentraliseerde samenwerking 
zowel een vraagteken bij de mechanismen van de klassieke ontwikkelingshulp als bij de 
betrekkingen tussen de civiele samenleving en de openbare macht in de 
ontwikkelingslanden. Dan is er sprake van gedecentraliseerde samenwerking "met een 
participatief aspect" (waarbij het begrip "participatie" zo ruim mogelijk moet worden 
opgevat). Ook al begint dit in een aantal modelinitiatieven of -programma's tot uiting te 
komen, dan moet men toch constateren dat over het algemeen de gedecentraliseerde 
samenwerking in haar ontwikkeling kan worden belemmerd door de institutionele 
samenwerkingskaders (met name Lomé IV), het gewicht van de regels en procedures en 
zelfs door de in het voorgaande beschreven beschermende of wantrouwige gedragingen. 
En toch is het, gezien de omvang van de middelen die de EG daaraan besteedt, op dit 
terrein dat er iets op het spel staat : de belangrijkste troef en de toekomst van de 
gedecentraliseerde samenwerking. 
- Volledigheidshalve mag niet worden voorbijgegaan aan een derde vorm van 
gedecentraliseerde samenwerking, namelijk die "meteen vervangend aspect"'. Deze wordt 
nu juist toegepast in landen waar de officiële samenwerking om allerlei redenen is 
opgeschort en waar de hulp slechts gehandhaafd blijft om aan de allernoodzakelijkste 
behoeften te voldoen en via gedecentraliseerde instanties wordt doorgesluisd. Hoewel deze 
hulp in beginsel lovenswaardig is, valt te betreuren dat de gedecentraliseerde 
samenwerking in sommige gevallen bij de wederaanknoping van de officiële betrekkingen 
geen prioriteit meer is en dat deze uitvoerende instanties op de tweede plaats komen of 
zelfs van de regeling worden uitgesloten, hetgeen uiterst schadelijk kan zijn voor de 
geloofwaardigheid van de communautaire "boodschap" in verband met de 
gedecentraliseerde samenwerking. 
Doordat de situaties zo uiteenlopend zijn en de gedecentraliseerde aanpak bij uitstek 
kwalitatief en subjectief van aard is, kan er dan ook geen volledige balans worden 
opgemaakt en al evenmin naar een eenvormig "geheel van praktijken " worden gestreefd. 
De gedecentraliseerde samenwerking heeft slechts zin, indien zij op iedere plaatselijke 
realiteit en op haar eigen beperkingen wordt getoetst. 
Indien dat, praktisch gezien, leidt tot een erkenning en een aanmoediging van die 
diversiteit en van de variëteit aan experimenten op dit gebied, dan schijnt dat op enkele 
basisprincipes te moeten berusten, waarmee het toepassingsgebied van de 
gedecentraliseerde samenwerking kan worden afgebakend en dus een duidelijke, zichtbare 
boodschap kan worden overgebracht aan de doelgroepen. 
C. DE GEDECENTRALISEERDE SAMENWERKING BIJ DE FINANCIËLE EN 
TECHNISCHE SAMENWERKING: PUNTEN VOOR HET OPMAKEN VAN EEN 
BALANS 
In dit hoofdstuk wordt een eerste - zij het ook zeer onvolledig - overzicht gegeven van de 
ervaringen die men heeft kunnen optekenen of Onderzoeken. 
5. De verschillende betrokken instrumenten (herhaling) 
5.1. De gespecialiseerde communautaire begrotingslijnen die voor gedecentraliseerde 
uitvoeringsinstanties openstaan 
- De begrotingslijn voor gedecentraliseerde samenwerking B7-5077 : deze staat 
rechtstreeks open voor een groot aantal uiteenlopende, gedecentraliseerde instanties 
in de ontwikkelingslanden, en in het bijzonder voor de plaatselijke lagere overheden; 
in de praktijk worden met deze begrotingslijn - gezien de bescheiden middelen 
daarvan - hoofdzakelijk acties "in een voorafgaand stadium" gesteund om 
gedecentraliseerde instanties, zowel in de ontwikkelingslanden als in Europa, te 
mobiliseren en te versterken, het creëren van partnerschappen en 
samenwerkingsverbanden Noord-Zuid en Zuid-Zuid te steunen en, tenslotte, ook 
acties ter voorbereiding van programma's voor gedecentraliseerde samenwerking in 
het kader van officiële programma's. Deze begrotingslijn werkt vooral als katalysator 
en als hefboom voor de verspreiding van de gedecentraliseerde samenwerking in de 
door de EG gesteunde landen en in de officiële programma's van de EG (begroting 
1994 : 5 min ecu). 
Voorts kan een aantal specifieke begrotingslijnen, zonder daarom uitdrukkelijk voor de 
gedecentraliseerde samenwerking bestemd te zijn, indirect tot het bereiken van de 
doelstellingen daarvan bijdragen, naargelang van het onderwerp : 
- De ontwikkeling van partnerschappen Noord-Zuid en/of de versterking van de 
gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties in het Zuiden zijn uitdrukkelijk vermelde 
doelstellingen. Deze begrotingslijnen zijn toegankelijk voor de gedecentraliseerde 
uitvoeringsinstanties in het Noorden en in het Zuiden en niet alleen voor NGO's : 
B7-5220 en 5230 : ondersteuning van maatregelen ten behoeve van 
mensenrechten en democratie in de ontwikkelingslanden (begroting 1994 :27 min 
ecu); 
B7-5031 : steun voor de opleiding van onderdanen van ontwikkelingslanden 
(begroting 1994 : 2 min ecu). 
- De begrotingslijn steunt initiatieven van gedecentraliseerde ontwikkelingsinstanties 
in het Noorden of in het Zuiden : 
B7-5076 : maatregelen voor herstel en wederopbouw ten gunste van 
ontwikkelingslanden (begroting 1994 : 45 min ecu); 
B7-5040 : milieubeheer in de ontwikkelingslanden (begroting 1994: 20 min ecu). 
- De begrotingslijn steunt NGO-initiatieven in het Noorden of in het Zuiden : 
B7-5014 : steun aan de NGO's die actief zijn in Vietnam (begroting 1994 : 
2 min ecu); 
B7-5015 : steun aan de NGO's die actief zijn in Cambodja (begroting 1994 : 
1 min ecu); 
B7-5013 : steun aan de NGO's die actief zijn in Chili (begroting 1994 : 
3,8 min ecu) (in 1995 afgeschafte begrotingslijn); 
B7-4083 : financiële bijstand aan de grondgebieden van Transjordanië en Gaza 
(begroting 1994 : 50 min ecu). 
Tenslotte kunnen met deze begrotingslijn NGO's uit het Zuiden indirect via NGO's 
uit het Noorden worden gesteund : 
B7-5010 : cofinanciering van de NGO's (begroting 1994 : 145 min ecu); met de 
maatregelen waarmee officieel de institutionele ondersteuning van de organisaties 
aan de basis in de ontwikkelingslanden wordt beoogd, krachtens hoofdstuk XII 
van de Algemene voorwaarden, was in 1994 slechts ongeveer 3 min ecu gemoeid 
(d.w.z. 2 % van deze begrotingslijn). 
Er valt evenwel een toename te constateren van het aantal geïntegreerde projecten 
waarbij dit aspect in aanmerking wordt genomen. 
In de praktijk gelden voor de toegang tot en de toepassing van deze begrotingslijnen zeer 
variabele toepassingsvoorwaarden, waarbij sommige een zeer "geleid" gebruik maken 
van of een beperkende opvatting hebben van het begrip "NGO" of "gedecentraliseerde 
uitvoeringsinstantie", terwijl andere een maximum aan soepelheid bieden om echt 
gedecentraliseerde initiatieven te steunen. 
In 1994 beliep het gecumuleerde bedrag van deze begrotingslijnen : 300 min ecu. 
5.2. Officiële programma's voor financiële en technische samenwerking 
Op dit niveau zijn de belangrijkste vooruitzichten voor de gedecentraliseerde 
samenwerking geopend (EOF), mediterrane fondsen, PVD-ALA-fondsen). 
Schematisch gezien, valt er een onderscheid te maken tussen drie mogelijke gevallen : 
- programma's die specifiek zijn opgezet om - over het algemeen beperkte -
initiatieven aan de basis te ondersteunen: hetzij in het kader van klassieke 
instrumenten van het type microprojectenprogramma's, maar dan wel afgestemd op 
het aankweken van meer verantwoordelijkheidsgevoel bij de gedecentraliseerde 
uitvoeringsinstanties, hetzij in het kader van ad hoe-programma's voor 
gedecentraliseerde samenwerking, die er van het begin af aan op gericht zijn om aan 
die absolute vereisten te voldoen. In sommige sectoriële of geïntegreerde 
programma's kan een onderdeel van dat type worden opgenomen. Het EOF beschikt 
over een langdurige, uitgebreide ervaring op dit gebied, waarvan wordt geprofiteerd 
in andere ontwikkelingslanden, zoals bijvoorbeeld in Centraal-Amerika, de landen van 
het Andespact of Palestina. Onder Lomé IV is op diverse punten concreet vooruitgang 
geboekt met de oriëntatie van bepaalde microprojectenprogramma's in die zin; 
- traditionele (sectoriële, geïntegreerde) programma's, waarbij gedecentraliseerde 
uitvoeringsinstanties kunnen worden betrokken. De mate van betrokkenheid kan 
variëren, naargelang zij op de gehele of op een deel van de projectcyclus betrekking 
heeft en naargelang van de participatie die bij elk van deze etappes ontstaat. Een 
bijzonder geval is dat van de programma's welke worden opgezet en uitgevoerd door 
grote NGO's met een gevestigde basis onder de bevolking. Waarschijnlijk vallen de 
belangrijkste vorderingen in de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en Azië te 
constateren, met name omdat daar grote, gevestigde plaatselijke NGO's bestaan (in 
Bolivia, Chili, Bangladesh, India, Sri Lanka ...) en de nationale context daar gunstig 
is voor een dergelijke aanpak. Zoals eerder vermeld (zie B.3) kan het werken met 
NGO's als opdrachtgevers of om bijstand te verlenen bij nationale programma's niet 
meer zijn dan een alternatief voor de klassieke uitvoering van programma's "van 
boven naar beneden" (top-down). Dat blijft een zeer veel voorkomend geval; 
- tenslotte de horizontale instrumenten, waarvan het model zich in het Middellandse-
Zeegebied allengs uitbreidt (MEDURBS, MEDMEDIA, MEDINVEST, 
MEDCAMPUS, AVICENNE en, in voorbereiding MEDASSOCIATIONS) en in 
Latijns-Amerika (ALINVEST, ALFA, "URBAL", nog in voorbereiding) en die 
hoofdzakelijk zijn opgezet om de uitwisseling van vakmensen en de overdracht van 
kennis en vaardigheid te bevorderen in het kader van samenwerkingsverbanden tussen 
allerlei gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties in Europa en in het Zuiden. 
6. De begrotingslijn voor gedecentraliseerde samenwerking B7-5077 
Tijdens de periode 1992-1994 zijn betalingsverplichtingen aangegaan voor een bedrag van 
7,845 min ecu. Dit was bestemd voor 44 acties, met de volgende opsplitsing : 
.- 12 acties (13,5 % van de middelen) ter bevordering van de gedecentraliseerde 
samenwerking, ter mobilisering van de gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties in het 
Noorden en in het Zuiden (NGO's, plaatselijke lagere overheden), ter ondersteuning van 
de oprichting van samenwerkingsverbanden en ter voorbereiding van gedecentraliseerde 
programma's die bestemd zijn om later met overheidsmiddelen te worden gefinancierd. 
De meeste van deze acties zijn van belang voor de ACS-Staten, waar zeer veel vraag is 
naar gedecentraliseerde samenwerking, als gevolg van de desbetreffende richtsnoeren in 
de Overeenkomst van Lomé. Door deze acties kunnen de plaatselijke instanties zich beter 
organiseren en aaneensluiten; zij zetten kracht bij aan Noord-Zuid- of Zuid-Zuid­
partnerschappen en vergemakkelijken de dialoog met de centrale overheid en de 
delegaties, met het oog op de invoering van het begrip "gedecentraliseerde 
samenwerking" in de officiële programma's; 
10 
De aanpak "regionale samenwerkingsverbanden voor gedecentraliseerde 
samenwerking" in het kader van begrotingslijn B7-5077 
Deze samenwerkingsverbanden functioneren volgens een aantal gemeenschappelijke 
beginselen : 
- de NGO's en plaatselijke lagere overheden in Europa en in het Zuiden ertoe brengen 
hun initiatieven te bundelen en hun technische en financiële middelen op 
gemeenschappelijke doelstellingen te concentreren, zoals de ontwikkeling aan de basis 
(verbetering van de levensomstandigheden en van het stadsbeheer, schepping van 
werkgelegenheid ...); 
- bevordering van de "ontzuiling", van de uitwisseling Noord-Noord en Zuid-Zuid van 
ervaringen, en van de "kruisbestuiving" tussen deze verschillende "categorieën" 
uitvoerende instanties, ten einde de gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties in het Zuiden 
duurzaam kracht bij te zetten en de zichtbaarheid en de draagwijdte van hun acties te 
vergroten; 
- met "ondersteuningsfondsen" mobiliserende modelacties bevorderen, waarmee concreet, 
op het terrein zelf kan worden nagegaan of deze benaderingen doeltreffend zijn, en om de 
toekomstige uitbreiding daarvan in het kader van officiële programma's voor te bereiden. 
Al naargelang het geval wordt bij deze samenwerkingsverbanden meer de nadruk gelegd 
op : 
- de ondersteuning van initiatieven van basisgroeperingen en NGO's, die echter in het 
kader van een meer intensieve dialoog met de plaatselijke lagere overheden worden 
genomen (bijvoorbeeld : het Programma "Crisis in de steden, sociale uitsluiting" en het 
Programma "Europa Centraal-Amerika"; 
- de institutionele en technische versterking van plaatselijke lagere overheden, in het kader 
van decentraliseringsprocessen (bijvoorbeeld : het Programma voor de ontwikkeling van 
gemeentes in West-Afrika; het PARMA-programma); 
- en tenslotte op het werken met partnerschappen en koppelingen tussen steden of 
instellingen in het Noorden en in het Zuiden, en de ondersteuning van modelprojecten 
(bijvoorbeeld : de PARMA-programma's en Europa-Centraal-Amerika). 
Ter illustratie : 
- Het Programma voor gedecentraliseerde samenwerking Europa-Centraal-Amerika 
Partners : in Europa, nationale verenigingen en lagere overheden die een vijftigtal 
Nederlandse, Franse, Spaanse en Duitse steden, NGO's en plaatselijke verenigingen 
vertegenwoordigen; in Centraal-Amerika : nationale verenigingen van gemeentebesturen 
uit zes landen in die regio, de gemeentebesturen zelf, NGO's en opleidingscentra. 
Activiteiten : ondersteuning van decentraliseringsprocessen en institutionele versterking 
van de verenigingen van plaatselijke overheden; ondersteuning van modelinitiatieven ter 
bevordering van plaatselijke ontwikkeling op sociaal en economisch gebied, en van 
stadsbeheer. 
11 
- Programma ter ondersteuning van de versterking van gemeentes in West-Afrika 
(PARMA) 
Partners : in Europa, een twintigtal Franse, Italiaanse en Duitse gemeentebesturen, die 
zich voor stadskoppelingen en samenwerking inzetten; in Afrika : verenigingen van 
gemeentebesturen en met de decentralisering belaste nationale commissies, NGO's, 
plaatselijke verenigingen ... 
Activiteiten : versterking van de nationale verenigingen van steden; modelprojecten ter 
verbetering van de capaciteit voor de planning en het beheer van de outillage en de 
allernoodzakelijkste diensten door de gemeentebesturen, onder deelname van de 
bevolking. 
- Programma "Crisis in de steden en uitsluiting uit de maatschappij" in West-Afrika 
Partners : NGO's, buurtverenigingen, maatschappelijk werkers, gemeentebesturen en 
onderzoekscentra. 
Activiteiten : steun voor initiatieven aan de basis, gericht op in moeilijkheden verkerende 
doelgroepen (jeugdige werklozen, vrouwen ...); steun bij de oprichting van 
buurtverenigingen door de gewone bevolking en opleiding van plaatselijke leiders. 
Ter indicatie zij vermeld dat met deze drie programma's in totaal een budget van 3 min 
ecu gemoeid is, dat voor 50 % door de EG wordt gecofinancierd; de rest wordt 
gewoonlijk door de betrokken partners zelf opgebracht (ter plaatse en in Europa), en via 
allerlei bi- en multilaterale programma's voor gedecentraliseerde, samenwerking 
(Frankrijk, Nederland, Italië, de Wereldbank ...). 
- 17 acties om institutionele versterking en ondersteuning te bieden aan gedecentraliseerde 
uitvoeringsinstanties (d.w.z. 34 % van de middelen). De hierbij betrokken landen zijn 
hoofdzakelijk de ACS-Staten, de landen in Latijns-Amerika (Centraal-Amerika, 
Colombia, Bolivia, Chili) en, tot op zekere hoogte, ook bepaalde landen in Azië (India, 
Vietnam) of in het Middellandse-Zeegebied. De meeste van deze acties houden zeer nauw 
verband met de richtsnoeren of programma's van het EOF of van de ontwikkelingslanden 
in Latijns-Amerika en in Azië. Voorts is nagenoeg tweederde van deze acties gericht op 
de versterking van samenwerkingsverbanden of verenigingen van gemeentebesturen, 
welke dikwijls verband houden met de doelstellingen van de decentralisatie in die landen. 
Steun bij de decentralisatie, ontwikkeling van steden en gemeentes zijn namelijk 
hulpverleningsterreinen, die in de ACS-Staten of in bepaalde ontwikkelingslanden in 
Latijns-Amerika en Azië snel in aantal toenemen; 
- 15 acties in de vorm van modelprojecten of -programma's (d.w.z. 52,5 % van de 
middelen). De hierbij betrokken landen zijn hoofdzakelijk de ACS-landen en de 
ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en Azië. Deze projecten berusten op Noord-Zuid­
partnerschappen, zoals koppelingen van steden of partnerschappen tussen NGO's en 
gemeentebesturen, en hebben betrekking op vernieuwende actieterreinen (stadsbeheer, 
bestrijding van maatschappelijke uitsluiting, stadsomgeving, plaatselijke economische 
ontwikkeling). Zo zijn er begrotingslijnen ingevoerd voor de verlening van regionale 
steun aan plaatselijke initiatieven in Centraal-Amerika en in West-Afrika, via de 
samenwerkingsverbanden van gemeentebesturen of NGO's. 
In totaal is voor de periode 1992-1994 de verdeling van de middelen naar regio als volgt : 
ACS (61 %), Latijns-Amerika (28 %), Azië (4 %), het Middellandse-Zeegebied (1 %), alle 
landen tezamen (6 %). 
12 
7. De gedecentraliseerde samenwerking in Lomé IV 
7.1. Algemeen overzicht 
Het kader van de Overeenkomst van Lomé, waarbij de Staten en de nationale 
ordonnateurs de overhand krijgen, is niet altijd participatiebevorderend. Dat verklaart het 
momenteel nog beperkte niveau van de experimenten. In verband daarmee worden in 
Lomé IV bepaalde wijzigingen voorgesteld met het oog op : 
- de bevordering van het overleg tussen nationale ordonnateurs en gedecentraliseerde 
uitvoeringsinstanties (als bijlage bij de Overeenkomst); 
- de invoering, in de NIP's, van middelen waartoe men bij de gedecentraliseerde 
initiatieven directer en soepeler toegang kan krijgen; 
- meer erkenning voor de gedecentraliseerde samenwerking in de klassieke 
programma's. 
De hiernavolgende elementen zijn gebaseerd op een (medio 1994) aan alle delegaties 
toegezonden vragenlijst. Daarbij werd niet beoogd een volledige balans op te maken maar 
veeleer om, na een overzicht te hebben gegeven van de stand van zaken, aan te geven wat 
de kwalitatieve trends zijn en denkpatronen te opperen, en om na te gaan waar de 
belangrijkste struikelblokken liggen, ten einde deze wijze van samenwerking beter in de 
toekomstige EOF-programma's op te nemen. Daar de - min of meer verregaande -
beoordelingen van de gedecentraliseerde samenwerking nogal uiteenlopen, moeten de 
cijfergegevens dus als zuiver indicatieve ordes van grootte worden beschouwd. Daaruit 
blijkt het volgende : 
- 3/4 Van de 41 landen die geantwoord hebben (behalve de insulaire ACS-Staten of de 
landen waarvoor de steun is opgeschort of op een laag pitje is gezet) geven aan dat 
er bij hen programma's bestaan, die min of meer aan de normen van de 
gedecentraliseerde samenwerking voldoen (naargelang van het niveau en de intensiteit 
van de deelname aan de verschillende stadia van de voorbereiding en, vervolgens, van 
het beheer van de projecten, de betrokkenheid van de plaatselijke overheden en van 
de NGO's en, tenslotte, de voor de gedecentraliseerde Noord-Zuid-partnerschappen 
ingeruimde plaats). 
- Met de 54 programma's die als de belangrijkste worden beschouwd, is een bedrag 
van ongeveer 574 min ecu gemoeid, krachtens het 6e en het 7e EOF (d.w.z., ter 
indicatie, de tegenwaarde van 5 % van de middelen voor het 7e EOF). 
1/4 van de landen voert als reden voor het volkomen gebrek aan gedecentraliseerde 
samenwerking de volgende belemmerende factoren aan : onvoldoende dialoog met de 
regeringsautoriteiten, "democratisch tekort", structurele zwakheid van de 
gedecentraliseerde, plaatselijke uitvoerende instanties, maar ook onvoldoende 
personeel bij de delegaties, waardoor deze laatste zich niet naar behoren van deze 
zeer veeleisende taak kunnen kwijten. 
- In de landen waar de gedecentraliseerde samenwerking wel wordt toegepast komen 
steeds weer dezelfde punten naar voren : het feit dat het recente of huidige 
decentralisatiebeleid van stellige invloed is op de toekomstige oriëntatie en uitvoering 
van de gedecentraliseerde programma's; dat de NGO-wereld en de gedecentraliseerde 
uitvoeringsinstanties zich over het geheel genomen nog onvoldoende georganiseerd 
hebben, met als gevolg dat er bij de delegaties een dringende behoefte aan meer en 
meer beschikbaar personeel ontstaat om de uitvoerende instanties aan de basis te 
begeleiden en te stimuleren en, vervolgens, voor een goede controle op de 
gedecentraliseerde acties te zorgen. 
13 
50 % van de genoemde programma's zijn in feite programma's voor microprojecten 
of voor gedecentraliseerde samenwerking2, die naar de aard der zaak zodanig zijn 
opgezet dat daarmee kleinschalige initiatieven aan de basis worden gesteund, bij de 
verantwoordelijkheid voor het beheer waarvan de gedecentraliseerde 
uitvoeringsinstanties eigenlijk in zeer verschillende mate worden betrokken (zie 
hieronder). 
De andere zijn klassieke programma's voor plattelands3- of stadsontwikkeling4, dan 
wel voor de ondersteuning van de particuliere sector5. Dat kunnen programma's zijn 
voor plaatselijke ontwikkeling, met acties op economisch, sociaal en institutioneel 
gebied. Naargelang van het geval wordt daarbij gewerkt met een systeem van 
participatieve planning; deze programma's omvatten een onderdeel ter bevordering 
van de institutionele ontwikkeling van de plaatselijke uitvoeringsinstanties of van het 
menselijk potentieel; de basisgroeperingen kunnen bij de sturing van deze 
programma's worden betrokken; daarbij wordt een beroep gedaan op NGO's; 
bepaalde vormen van financiële of beheerscompetentie worden aan de 
gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties gedelegeerd... Desalniettemin betreft het hier 
veelal "top down"-programma's " met een begeleide, beperkte participatie. 
- Twee programma's die eind 1994 met hulp van het EOF op gang werden gebracht, 
vormen een uitzondering op deze regel : 
Een geïntegreerd programma voor plaatselijke ontwikkeling op de schaal van een 
provincie van de Dominicaanse republiek, waarbij men erin geslaagd is een 
combinatie te vinden van een initiatief van de Staat en een initiatief van plaatselijke 
entiteiten (NGO's, volksgroepen, gemeentebesturen), die zich tot een "sociaal forum" 
hebben aaneengesloten en die voor een vorm van zelfbeheerde ontwikkeling ijveren. 
Het tenslotte goedgekeurde programma wordt uitgevoerd onder leiding en met 
technische bijstand van deze plaatselijke uitvoeringsinstantie. 
Een tweede programma, ter vergroting van de hulpverleningscapaciteit van 
verenigingen die als tussenpersoon tussen stadsbewoners fungeren in de steden in 
Kameroen, werd geheel en al door de betrokkenen zelf opgezet, met steun van een 
Europese NGO. Deze uitvoerende instanties zullen voor de uitvoering en het beheer 
daarvan zorgen, volgens collectief en in zelfbeheer uitgewerkte regels en methoden. 
7.2. Het geval van de programma's voor microprojecten 
De microprojectenprogramma's zijn één van de mogelijke steunpunten voor de 
gedecentraliseerde samenwerking. Normalerwijs zijn zij bedoeld ter ondersteuning van 
de door de gemeenschappen en lagere overheden of groepen aan de basis op gang 
gebrachte acties, aan de uitvoering waarvan de doelgroepen deelnemen. De gesteunde 
sectoren zijn van oudsher kleine economische en sociale infrastructuurvoorzieningen op 
het platteland, en in het bijzonder waterwerken in en bij de dorpen, onderwijs en 
gezondheidszorg. 
De microprojectenprogramma's zijn hoofdzakelijk "gecentraliseerde" instrumenten. De 
prioriteiten daarvoor worden vastgesteld door de nationaal ordonnateur en door de 
Angola, Botswana, Benin, Boeroendi, Kenia, Lesotho, Mozambique, Oeganda, Senegal, Swaziland, 
Tanzania en Zambia ... 
Burkina Faso, Kameroen, Kongo, Guinee, Mali, Niger, Oeganda ... 
Mali, Ivoorkust, Guinee 
Dominicaanse republiek, Guyana, Kenia 
14 
delegatie; de afbakening, de keuze, de uitvoering en het financieel beheer van de 
projecten zijn veelal in handen van een zogenaamde projectkern, die onder het gezag van 
de nationale ordonnateur is geplaatst. Uiteindelijk berust de beslissingsbevoegdheid bij 
deze laatste. De ontwikkeling van de ter plaatse aanwezige capaciteit, welke hoofdzakelijk 
wordt aangewend om kwantificeerbare doelstellingen op korte termijn te bereiken, wordt 
niet noodzakelijkerwijs uitdrukkelijk genoemd als een strategie op lange termijn. 
Bij sommige van deze programma's wordt echter meer het accent gelegd op : 
- het beter bij de gang van zaken betrekken van en het aankweken van 
verantwoordelijkheidsgevoel bij de doelgroepen, dank zij voorafgaande voorlichtings-
of opleidingsacties op het terrein zelf6; in sommige gevallen zullen NGO's, 
plaatselijke overheden of doelgroepen bij het stuurcomité van het programma worden 
betrokken7; bepaalde microprojectenprogramma's berusten op de oprichting van 
plaatselijke verbruikerscomités8. Maar ook al is dat zo, dan nog stuiten sommige van 
deze projecten af op een zeker gebrek aan motivatie van de bevolkingsgroepen die 
geacht worden aan deze projecten deel te nemen; 
- het meer kracht bijzetten aan de rol van de lagere overheden : de ondersteuning van 
de gedecentraliseerde lagere overheden kan een uitdrukkelijk geformuleerd doel zijn9; 
de plaatselijke regeringen worden betrokken bij de afbakening, de uitvoering en de 
"follow-up" van het programma en, vervolgens, bij het beheer van de outillage10; 
diverse evaluaties hebben echter uitgewezen dat men werkelijk het risico loopt dat de 
plaatselijke overheden zich van deze programma's "meester maken", ten nadele van 
de door de bevolking geuite behoeften; 
- tenslotte, het werken met NGO's voor de afbakening, de uitvoering en de "follow-up" 
van de projecten11. 
Onder Lomé IV waren de voor de microprojectenprogramma's uitgetrokken bedragen 
eind 1994 tot 105 min ecu opgelopen. Van de 36 microprojectenprogramma's waartoe 
werd besloten, omvat ongeveer een derde tot op zekere hoogte het één of andere aspect, 
dat in de richting van een gedecentraliseerde aanpak gaat. Er valt evenwel te vrezen - en 
de ervaring bevestigt dit - dat het werktuig van het klassieke microprojectenprogramma 
niet de meest geschikte methode is om de gedecentraliseerde samenwerking tot stand te 
brengen. De microprojectenprogramma's, die een hele tijd nodig hebben gehad om onder 
Lomé te worden uitgewerkt, beginnen nu pas een zekere zichtbaarheid, ervaring, en 
betrouwbaarheid te krijgen. Weinig nationale ordonnateurs of delegaties zijn geneigd het 
risico te nemen om dit broze evenwicht te verstoren; sommigen geven er de voorkeur aan 
de gedecentraliseerde samenwerking op te nemen in ad hoe-programma's, die los staan 
van de microprojectenprogramma's. 
7.3. Het geval van de programma's voor gedecentraliseerde samenwerking 
Deze programma's gaan uit van de met de microprojectenprogramma's opgedane ervaring 
(schaal van de actie, participatie van de bevolking ...), maar verschillen daarvan op de 
volgende belangrijke punten : 
Senegal, Zambia, Oeganda, Zimbabwe, Lesotho, Niger, Tanzania, Mozambique 
Mozambique, Sierra Leone, Swaziland ... 
Mozambique, Boeroendi 
Boeroendi, Mozambique, Mali 
Zambia, Botswana, Zimbabwe 
Togo, Mozambique, Angola, Botswana 
15 
- dit kunnen programma 's zijn, die openstaan voor zeer uiteenlopende plaatselijke 
initiatieven (op sociaal, economisch of opleidingsgebied ...), buiten van tevoren 
afgebakende concentratiesectoren of -regio's, die toegankelijk zijn voor een groot 
aantal uiteenlopende, gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties (bijvoorbeeld in Niger, 
Benin, Mauritius, Madagascar ...). Daarentegen kunnen zij op bepaalde 
grondgebieden worden toegespitst, .en deel uitmaken van een streven naar 
ondersteuning van een vorm ' van gedecentraliseerde plaatselijke ontwikkeling 
(bijvoorbeeld in Senegal, Kameroen of de Dominicaanse republiek); 
- de betreffende, gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties worden betrokken bij de 
arbeid van de besluitvormings- en oriënteringsinstanties van het programma; 
het beheer van de middelen en verantwoordelijkheden wordt aan de plaatselijke 
uitvoeringsinstanties overgedragen via tussenschakels die als "raakvlak" fungeren, 
plaatselijke of buitenlandse NGO's met een daadwerkelijke beheerscapaciteit; 
de versterking van de instellingen en van de organisaties aan de basis is een 
uitdrukkelijke doelstelling van het programma. Dat blijkt uit de middelen die worden 
uitgetrokken voor vormingswerk, uitwisselingen en opleiding, om de plaatselijke 
uitvoerende instanties een duurzame structuur te geven. 
Onder Lomé IV zijn programma's van dit type op gang gebracht of in studie genomen 
in Benin (2 min ecu), Boeroendi, Ghana (2 min ecu), Mauritius (2 min ecu), Madagascar 
(1,5 min ecu), Niger (2 min ecu), Senegal (4 min ecu) en Zimbabwe, voor een indicatief 
bedrag van in totaal 13 min ecu. 
7.4. Vooruitzichten en beperkingen 
Dit overzicht bevestigt dat er nog een lange weg valt af te leggen om de 
gedecentraliseerde samenwerking in de beleidsmaatregelen en programma's voor de 
hulpverlening in het kader van Lomé te verankeren. Thans reeds vereist de toepassing 
daarvan een groot aantal wijzigingen van methodologische en reglementaire aard. 
Bovendien vielen de bovenbeschreven programma's voor gedecentraliseerde 
samenwerking tot dusver onder geen enkele bepaling van de Overeenkomst van Lomé. 
Ondanks deze moeilijkheden, zijn sommige landen zich reeds grondig gaan bezinnen op 
de plaats en de rol die er in de toekomstige NIP's aan de gedecentraliseerde 
samenwerking moeten worden gegeven, onder andere door overleg op grote schaal te 
bevorderen tussen de plaatselijke uitvoerende instanties. 
8. De gedecentraliseerde samenwerking met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in 
Azië, en met de Middellandse-Zeelanden 
Zoals in de inleiding werd aangegeven, zij erop gewezen dat de soorten steunverlening - in 
vergelijking met de tenuitvoerlegging van de gedecentraliseerde samenwerking in de 
ACS-landen - gedeeltelijk verschillend zijn naargelang zij zich op het Middellandse-
Zeegebied, op Latijns-Amerika of op Azië richten, gezien de uiteenlopende 
ontwikkelingsniveaus in de diverse regio's van de wereld. Deze differentiatie kan ook gelden 
voor de relatieve rol die de verschillende categorieën "ontwikkelingsacteurs" spelen, en voor 
de concrete methoden ter ondersteuning van hun initiatieven. 
8.1. De gedecentraliseerde mediterrane programma 's 
Van 1990 tot en met 1995 werd met het hernieuwde Middellandse-Zeebeleid steeds meer 
het accent gelegd op de gedecentraliseerde samenwerking met de mediterrane landen : als 
16 
voorbeeld hiervan kunnen worden genoemd de programma's MEDURBS, 
MEDCAMPUS, MEDINVEST, AVICENNE en MEDMEDIA. 
Hierbij wordt voorrang gegeven aan de ontwikkeling van Noord-Zuid en Zuid-Zuid­
partnerschappen tussen gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties, in de vorm van 
samenwerkingsverbanden. 
Deze laatste zijn op een zelfde beginsel gebaseerd : instelling van 
samenwerkingsverbanden ter bevordering van dialoog, overdracht van technologie en 
uitwisseling van competentie tussen ambtgenoten uit Europese landen en derde landen. 
Bij deze samenwerkingsverbanden moeten ten minste één deelnemer uit een derde land 
en twee deelnemers uit twee Lid-Staten zijn betrokken. 
MEDURBS is gericht op gemeentebesturen. Hiermee wordt een verbetering van de 
levensomstandigheden en een versterking van de plaatselijke democratie nagestreefd. Bij 
de samenwerkingsverbanden in dit kader worden problemen als milieubescherming, 
stedebouwkunde, uitsluiting, vervoer en gemeentebestuur behandeld. Sedert de lancering 
van dit programma in 1992 zijn er 150 steden bij betrokken. 
MEDCAMPUS is gericht op instellingen voor hoger onderwijs. De daarbij bestreken 
terreinen zijn sociale en economische ontwikkeling, bedrijfs- en milieubeheer, en culturele 
uitwisselingen. 
Hierbij zijn 450 universiteiten en instituten betrokken. 
MEDINVEST : hiermee wordt beoogd een gunstig klimaat voor het MKB te creëren door 
de overdracht van kennis en vaardigheid te bevorderen en steun te zoeken bij 
beroepsorganisaties. 
MEDMEDIA bevordert de samenwerking tussen vaklieden uit de mediawereld, niet alleen 
met het oog op een overdracht van kennis en vaardigheid, maar ook om tot een betere 
culturele verstandhouding te komen in het Middellandse-Zeegebied. 
Tijdens de periode 1992-1994 werd voor deze vier programma's een bedrag van 43 min 
ecu uitgetrokken, d.w.z. ter indicatie de tegenwaarde van 1 % van het totaalbedrag voor 
het 4e Mediterrane Protocol (1992-1996). 
Voorts is er ook een voor de NGO's bestemd programma "Med-Association" in 
voorbereiding. 
Deze programma's hebben ontegenzeglijk een mobiliserend effect gehad, doordat men 
daarbij voortdurend naar zichtbaarheid en goede communicatie heeft gestreefd. 
Momenteel is er een discussie ontstaan, enerzijds over de overlevingskansen op lange 
termijn van sommige van deze samenwerkingsverbanden (nadat de EG-hulp is 
opgehouden) en, anderzijds, over de zichtbaarheid en het effect in het Zuiden van de 
gevoerde acties, gezien de beperkte middelen waarover deze, hoofdzakelijk voor 
uitwisselingen "in een voorafgaand stadium" bestemde samenwerkingsverbanden 
beschikken. Daarbij doet zich het probleem voor van de latere toegang van deze 
samenwerkingsverbanden tot financieringen van meer belangrijke projecten, en de 
aansluiting daarvan op de andere Europese hulpprogramma's in die regio. 
Thans stelt de Europese Unie voor om nog verder te gaan met de uitvoerende instanties 
van de civiele samenleving, in het kader van het aan de geassocieerde landen in het 
17 
Zuiden en het Oosten van het Middellandse-Zeegebied geboden, Euro-mediterrane 
partnerschap. Met het oog daarop zou er tijdens de ministersconferentie in november te 
Barcelona een actieprogramma moeten worden goedgekeurd. 
8.2. De ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in Azië 
De verordening van de Raad van 1992, waarbij de samenwerking met de 
ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en Azië wordt georganiseerd, behelst de bepaling 
dat, krachtens de financiële en technische hulp, "behalve Staten en regio's als doelgroep 
of partner in aanmerking komen : lagere overheden, regionale organisaties, openbare 
diensten, plaatselijke of traditionele gemeenschappen, particuliere instellingen en 
ondernemingen met inbegrip van coöperaties, alsmede niet-gouvernementele organisaties. " 
Aan dat beginsel schijnt men zich gemakkelijker te kunnen houden dan in het geval van 
het EOF. Het samenwerkingskader met de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en 
Azië schijnt namelijk veel soepeler en minder afhankelijk van de regeringen van de 
gesteunde landen te zijn, en laat de hoofdzetel een grote beoordelingsvrijheid bij de keuze 
van de projecten en van de uitvoerders. Het neemt zeer verschillende vormen aan 
naargelang van de betrokken regio's en de EU-prioriteiten voor elk daarvan. 
Ook al valt er de laatste tijd in deze beide regionale blokken meer belangstelling voor de 
economische samenwerking te constateren, dan blijven de meeste middelen toch bestemd 
voor acties ter bestrijding van de armoede, ten behoeve van de allerarmste landen. 
8.2.1. De landen in Azië 
Hier wordt de meeste hulp verleend voor klassieke ontwikkelingsacties 
(plattelandsontwikkeling, voedselhulp, vluchtelingen, ...). De financiële en technische 
samenwerking concentreert zich grotendeels op Zuid-Azië (India, Bangladesh, 
Pakistan, ...). 
In die landen is het algemeen gebruik geworden om met de vele plaatselijke, 
georganiseerde en - wat sommige betreft - machtige plaatselijke NGO's samen te werken 
en dat is ontegenzeglijk een referentie voor de gedecentraliseerde samenwerking. 
Zo werd bijvoorbeeld in 1994 in Bangladesh 90 % van de hulp via plaatselijke NGO's 
(BRAC, PROSHIKA, ...) doorgesluisd naar grote meerjarenprogramma's, waaromtrent 
overleg was gepleegd tussen de Staat, de NGO's en de EU en waarmee met name de 
bestrijding van de armoede en de ontwikkeling van plaatselijke gemeenschappen werden 
beoogd. In het geval van PROSHIKA kunnen de communautaire bijdragen in vijf jaar 
tijds tot 30 min ecu oplopen. Een voorbeeld hiervan is : het 3e 
plattelandsontwikkelingsprogramma dat door de NGO "BRAC" - de op één na 
belangrijkste NGO in dit land - wordt uitgevoerd en waarmee wordt beoogd arme 
dorpsbewoners te helpen hun bestaan beter te organiseren. Dit op een versterking van 
de instellingen en een ontwikkeling van het menselijk potentieel toegespitste programma 
omvat een zeer groot aantal uiteenlopende onderdelen (gezondheidszorg, kredietverlening, 
opleiding, ...). De uitvoering daarvan berust geheel en al bij de BRAC, welke 
organisatie door een consortium van geldverschaffers wordt gesteund. 
Dat sluit overigens niet uit dat er een beroep wordt gedaan op NGO's voor de uitvoering 
van bepaalde onderdelen van modelprogramma's door de Staat (zoals bij voorbeeld het 
IFADEP-programma). 
Het geval van Bangladesh is het beste voorbeeld van de geleidelijke opkomst van de 
plaatselijke NGO's, die aanvankelijk op bescheiden schaal opereerden maar vervolgens, 
18 
met steun van enkele buitenlandse NGO's, tot echte instellingen zijn uitgegroeid, die door 
de internationale geldschieters en vooral door de Staat worden erkend en gerespecteerd. 
In Sri Lanka en in India vallen in bepaalde opzichten vergelijkbare situaties te 
constateren. In dit laatste land zijn ongeveer 6.000 NGO's van zeer uiteenlopende 
omvang actief. Ter indicatie zij vermeld dat het programma voor de ondersteuning van 
het lager onderwijs geheel en al is opgebouwd rond een gedecentraliseerd concept, dat 
op de plaatselijke gemeenschappen is gericht en "bottom up" oftewel "van onder naar 
boven" wordt uitgevoerd. In vijfjaar was met de communautaire bijdragen een bedrag 
van 150 min ecu gemoeid. Nog steeds in India, maken de ontwikkeling en de 
decentralisering van de plattelandsgemeenschappen deel uit van de koers die dit land de 
laatste tijd volgt. Samen met de Staat en de NGO's begint de Commissie steun te 
verlenen aan allerlei initiatieven om die gemeenschappen en de door hen verkozen 
instanties kracht bij te zetten. 
Tegelijkertijd komen economische overwegingen meer centraal te staan bij de EU-
strategie in deze regio, hetgeen de weg baant voor andere mogelijke vormen van 
gedecentraliseerde samenwerking, die gebaseerd zijn op de versterking en diversifying 
van partnerschappen en uitwisselingen tussen uitvoerende instanties in Europa en in Azië 
(economische subjecten, plaatselijke lagere overheden, "centres of excellence"... . 
De laatste tijd zijn er enkele experimenten op gang gebracht met 
samenwerkingsverbanden tussen steden, die vergelijkbaar zijn met de projecten die via 
de programma's MEDURBS in Latijns-Amerika en in Afrika zijn opgestart : bij 
voorbeeld in Vietnam waar een samenwerkingsverband tussen Europese en Vietnamese 
steden is ontstaan, dat actief is op de terreinen stedebouwkunde, milieubescherming en 
stadsbestuur. Op regionaal niveau zijn er soortgelijke samenwerkingsverbanden 
ingevoerd op het gebied van de stadsomgeving, waarbij zowel NGO's als plaatselijke 
overheden zijn betrokken. In totaal is rnet deze experimenten minder dan 1 min ecu 
gemoeid. Redelijkerwijs valt te verwachten dat daar een belangrijk potentieel kan worden 
aangeboord, niet alleen bij de grote Europese, plaatselijke lagere overheden (regio's, 
provincies, wereldsteden, ....), maar ook bij een groot aantal uiteenlopende instellingen 
en gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties in de sectoren milieubeheer, onderzoek, enz. 
.... Dat zou één van de uiteindelijke doelstellingen kunnen zijn van het ASIAURBS-
programma, met de voorbereiding waarvan momenteel een begin wordt gemaakt. 
8.2.2. Latijns-Amerika 
Hier is de ontwikkelingshulp hoofdzakelijk in Centraal-Amerika en in de Andes-landen 
(vooral Bolivia) geconcentreerd. 
Evenals in Azië vormt het bestaan van "volgroeide" plaatselijke NGO's en van gevestigde 
maatschappelijke bewegingen een troef om zich meer welbewust voor de participatie in 
te zetten. Thans reeds komt het dikwijls voor dat NGO's bij de projecten worden 
betrokken als uitvoerende instanties of ter ondersteuning van de Europese 
hulpprogramma's. 
Dat is bij voorbeeld het geval in Peru, bij een programma voor de drinkwatervoorziening 
in de sloppenwijken van Lima, waarvan het welslagen grotendeels afhangt van de 
participatie van buurtcomités en van NGO's. In Bolivia is de deelname van de 
plaatselijke gemeenschappen en van de NGO's aan het ontwikkelingsbeleid en aan de 
ontwikkelingsprogramma's één van de belangrijkste prioriteiten van de centrale regering 
19 
geworden (hiervoor is zelfs een "wet op de participatie van de bevolking" uitgevaardigd), 
en één van de hoofdlijnen van de EU-hulp. 
In Centraal-Amerika worden in het kader van regionale programma's belangrijke 
middelen uitgetrokken voor de ontwikkeling van inheemse gemeenschappen, van de 
coöperatiebeweging, van boerenorganisaties of ook wel van zeer kleinschalige bedrijfjes. 
Zo wordt bij voorbeeld met het regionale programma PROCOOPCA, waarmee een 
bedrag van 22 min ecu gemoeid is, de ontwikkeling van de coöperatiebeweging beoogd. 
Dit programma berust op een participatieve aanpak, waarbij onder de 
verantwoordelijkheid van een projectdienst de gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties bij 
de uitstippeling van de prioriteiten, de sturing en de uitvoering worden betrokken. 
Een andere interessante oriëntatie is een betere benutting van de potentiële inbreng van 
de Europese gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties in het kader van Noord-Zuid­
samenwerkingsverbanden, in navolging van het voor universiteiten bestemde ALFA-
programma. Het zou nuttig zijn, dit beginsel ook tot andere categorieën 
uitvoeringsinstanties uit te breiden, zoals plaatselijke overheden, regio's, steden, ....). 
In 1994 werd bij wijze van test een programma van dit type op gang gebracht (dat met 
middelen van begrotingslijn B7-5077 werd gefinancierd, maar in geval van succes daarna 
met middelen uit de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en Azië zelf moest worden 
bekostigd). Dat programma berust in Europa op een samenwerkingsverband tussen een 
vijftigtal steden en NGO's, en in Latijns-Amerika op de nationale verenigingen van 
gemeentebesturen en hun regionale federatie, om de steden in Centraal-Amerika bijstand 
te verlenen bij het plaatselijk bestuur. Het is ook gebaseerd op aan het begin van de jaren 
tachtig aangegane verbintenissen en op gang gebrachte stadskoppelingen, die hun sporen 
verdiend hebben en die dank zij dit samenwerkingsverband de gelegenheid krijgen om 
niet alleen de uitwisselingen maar ook hun concrete steunmaatregelen meer inhoud te 
geven en groter in aantal te maken. Zo wordt met dit programma bijvoorbeeld getracht 
de samenwerking tussen NGO's, verenigingen aan de basis en gemeentebesturen uit te 
breiden. 
In Latijns-Amerika zijn andere, soortgelijke experimenten opgezet, met als basis 
samenwerkingsverbanden tussen steden en expertisecentra (onderzoekscentra, NGO's ...). 
Het zou nuttig zijn om deze werkwijze, die tot dusver nog beperkt blijft, stelselmatig toe 
te passen om zoveel mogelijk profijt te trekken van de zeer sterke solidariteit en de zeer 
levendige uitwisseling (op cultureel, economisch, gebied) tussen Europa en deze 
regio. 
D. WELKE VOORUITZICHTEN HEEFT DE GEDECENTRALISEERDE 
SAMENWERKING TE BIEDEN ? 
Uit deze eerste balans blijkt hoe uiteenlopend de ervaringen en experimenten zijn, en vooral 
ook de opvattingen die men tegenwoordig van de gedecentraliseerde samenwerking huldigt, 
en hoe verschillend de uitvoeringsmethoden zijn bij de praktijk van de communautaire 
samenwerking, die wordt gekenmerkt door zeer verschillende soorten hulpverlening, 
naargelang van de realiteit in de verschillende geografische gebieden. Dit toont ook aan dat 
dit een bezinnings- en actieterrein is dat momenteel in een ontwikkelingsproces verkeert en 
nog onaangeboorde mogelijkheden biedt. 
In het Middellandse-Zeegebied, in Latijns-Amerika en in Azië heeft deze koersverandering 
reeds grotendeels plaatsgehad. Daar breidt de samenwerking met de plaatselijke of regionale 
20 
overheden en met de universiteiten en de NGO's zich steeds meer uit en daar heeft het 
aanbod van de EU om tot een hecht partnerschap met de vertegenwoordigers van de civiele 
samenleving te komen reeds een zeker succes. Dat is ook de koers die gevclgd wordt in een 
steeds groter aantal ACS-landen, waar de samenwerking - niet alleen met de NGO's en de 
plaatselijke overheden, maar ook met de particuliere sector - een steeds grotere plaats 
inneemt. 
Het punt dat al deze benaderingen gemeen hebben is dat er naar samenwerkingsmodellen 
wordt gezocht, die meer zijn toegespitst op personen en maatschappelijke en economische 
uitvoeringsinstanties aan de basis, en naar modellen die beter zijn afgestemd op de 
plaatselijke realiteit en dynamiek en die bijgevolg efficiënter en levensvatbaarder zijn. 
De gedecentraliseerde samenwerking is ook een belangrijk onderdeel van de doelstellingen 
van het samenwerkingsbeleid van de EU. Zij draagt ertoe bij dat : 
- er een toestand van duurzame economische en sociale ontwikkeling wordt bereikt door 
de voorkeur te geven aan het denkbeeld dat alleen een vorm van "geëigende" 
ontwikkeling door de plaatselijke samenlevingen zelf duurzaam van aard kan zijn en 
doeltreffender aan de behoeften van de bevolking kan voldoen, met name wat de 
armoedebestrijding betreft; 
- er een bestendig karakter wordt gegeven aan de rechtsstaat en de democratisering door 
de civiele samenleving opnieuw het nodige gewicht te geven ten opzichte van de politieke 
en de economische sfeer. 
In verband daarmee moet de gedecentraliseerde samenwerking opnieuw haar plaats krijgen 
bij de sectoriële beleidsmaatregelen en benaderingen die aan de dialoog van de EU met de 
betrokken staten ten grondslag liggen, en niet eenvoudigweg als een losstaande vorm van 
actie worden beschouwd. Dan kan zij een zeer belangrijk element van die dialoog en van 
de met de nationale samenwerkingsprioriteiten nagestreefde doelstellingen worden, en dat 
zou ook zo moeten zijn. 
De ontwikkeling op lange termijn van de institutionele ' en technische capaciteit van de 
organisaties van de civiele samenleving, van het maatschappelijk en economisch bestel en 
van de plaatselijke overheden moet in het middelpunt staan van de op deze beginselen 
gegronde beleidsmaatregelen en programma's. 
Samenvattend kan worden gesteld dat drie denkbeelden centraal lijken te staan bij een beleid 
ten behoeve van de gedecentraliseerde samenwerking en daarvan de hoofdlijnen zouden 
kunnen vormen : 
- Openstelling voor meer participatie van de burgers en de uitvoeringsinstanties aan de 
basis in de ontwikkelingslanden bij de verschillende vormen van samenwerkingsbeleid. 
Die participatie komt tot stand via een grondiger dialoog tussen de staten, de EU en de 
plaatselijke uitvoeringsinstanties, waarvoor de regelingen nog grotendeels moeten worden 
uitgevonden, bij voorbeeld in de vorm van overlegfora. 
- Een uitbreiding, in Europa, van de basis aan bij de samenwerking betrokken, 
gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties, die eventueel tot de uitstraling en tot de actie van 
de EU op dit gebied zouden kunnen bijdragen. 
Daarmee wordt allereerst beoogd om kracht bij te zetten aan de banden van solidariteit 
die van oudsher één van de sterke, originele punten van de EU-actie in diverse regio's 
van de wereld zijn. 
21 
Een andere absolute vereiste is veeleer het gevolg van de algemene internationaliserings-
en concurrentieprocessen, waaraan gedecentraliseerde uitvoeringsinstanties als steden, 
regio's of plaatselijke instellingen steeds meer en elk op hun niveau, met hun 
economische partners deelnemen. Die processen zouden nieuwe vormen van Noord-Zuid­
partnerschap moeten bevorderen, welke meer gebaseerd zijn op logica als 
samenwerkingsverbanden, op het nastreven van gemeenschappelijke, wederkerige 
belangen en, tenslotte, op het albreken - in Europa - van de scheidsmuren tussen de 
verschillende categorieën uitvoeringsinstanties, waardoor men tot een meer algemene 
samenwerkingsaanpak kan komen. 
- Tenslotte, een betere inaanmerkingneming van het aspect "plaatselijke ontwikkeling" en 
in het bijzonder meer aandacht voor de decentralisatie- en regionalisatiedynamiek in de 
ontwikkelingslanden. Het is steeds meer op die niveaus dat men heden ten dage te weten 
kan komen, op welke schaal een bepaalde actie het beste gevoerd kan worden, of het nu 
economische ontwikkeling, milieubescherming of ruimtelijke ordening betreft, dan wel 
het "aanleren" van de democratie. Dat is een "schaal van actie" die zich zowel leent voor 
plaatselijke participatie als voor steunverlening door Europese gedecentraliseerde 
uitvoeringsinstanties. 
Bij wijze van conclusie kan worden gesteld dat het communautaire beleid in verband met de 
gedecentraliseerde samenwerking op zijn minst op drie manieren dient te worden aangepakt : 
- Een eerste vereiste zou zijn, dat de grondslagen worden gelegd voor een meer diepgaande 
dialoog met de instanties die de gedecentraliseerde samenwerking in de 
ontwikkelingslanden ten uitvoer leggen, ten einde allengs de voorwaarden te scheppen 
voor een reële participatie en raadpleging van deze uitvoerende instanties bij de 
verschillende vormen van ontwikkelingsbeleid en de programma's voor Europese hulp. 
Dit overleg dient bij voorkeur te worden gevoerd op het niveau van de landen of de 
regionale onderverdelingen, die aan specifieke kaders van samenwerkingsbeleid 
beantwoorden (bijvoorbeeld de NIP of de RIP in het geval van het EOF, het 
Middellandse-Zeegebied, de landen in Centraal-Amerika, ...). 
- In de tweede plaats dienen ook de voorwaarden te worden geschapen voor een meer 
aanhoudende dialoog met de instanties die de gedecentraliseerde samenwerking in Europa 
mogelijkerwijs zullen uitvoeren. Zo speelt bijvoorbeeld het CLONG in dit opzicht een 
belangrijke rol bij het overleg tussen de NGO-wereld en de EU-instellingen Er bestaat 
geen dialoogplatform van dit soort voor de Europese plaatselijke overheden, terwijl deze 
laatste juist zeer aanwezig zijn op het buitenlandse toneel en zich sterk inzetten voor de 
ontwikkelingshulp. Zo zien bij voorbeeld de plaatselijke overheden - die uitvoerende 
instanties in de volledige zin des woords zijn voor het intracommunautaire beleid - zich 
paradoxaal genoeg in hun rol beknot, wat het buitenlandse beleid betreft, hetgeen de 
regio's van Europa er overigens toe brengt om zich bij de Europese samenwerking op het 
subsidiariteitsbeginsel te beroepen. 
- Tenslotte dienen de hulpverleningsinstrumenten meer te worden aangepast, in de zin van 
een grotere soepelheid en om de gedecentraliseerde samenwerking de plaats te geven die 
haar bij de beleidsmaatregelen en programma's van de EU toekomt. Ook dient er voor 
een harmonisering van deze instrumenten te worden gezorgd, opdat zij elkander onderling 
aanvullen, gemakkelijker te begrijpen zijn en zichtbaarder worden ten opzichte van de 
buitenwereld. In dezelfde geest dient er naar coördinatie met de Lid-Staten te worden 
gestreefd, en vooral met die welke besloten hebben een beleid van gedecentraliseerde 
samenwerking te voeren. 
22 
Lijst van afkortingen 
ACS Landen in Afrika, in het Carcübisch gebied en in de Stille Oceaan 
AER : Assembly of European regions (Vergadering van de regio 's van Europa) 
CCRE : Conseil des Communes et Régions d'Europe (Raad van gemeenten en regio's 
van Europa) 
EC : Europese Commissie 
ESC : Economisch en Sociaal Comité 
CLONG : Comité de Liaison des ONG européennes (Verbindingscomité van NGO's) 
EOF : Europees Ontwikkelingsfonds 
UTO : United Towns Organization (Wereldbond van koppelsteden) 
IULA : International Union of Local Authorities (Internationale vereniging van steden 
en gemeenten) 
min ecu : Min ecu 
NGO : Niet-gouvernementele organisatie 
NIP : Nationaal Indicatief Programma 
RIP : Regionaal Indicatief Programma 
LGO : Landen en Gebieden Overzee 
T&D : Towns and Development 
EU : Europese Unie 
23 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 70 def. 
DOCUMENTEN 
NL II 
Catalogusnummer : CB-CO-96-077-NL-C 
ISBN 92-78-00758-7 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
#