Advies van het Comité van de Regio's betreffende de "Mededeling van de Commissie over het Actieplan voor vaardigheden en mobiliteit"

(2003/C 73/08)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de Mededeling van de Commissie over het Actieplan voor vaardigheden en mobiliteit (COM(2002) 72 def.);

gezien het besluit van de Europese Commissie van 20 februari 2002 om het Comité over dit onderwerp te raadplegen overeenkomstig art. 265, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap;

gezien het besluit van zijn bureau van 12 maart 2002 om de commissie "Cultuur en opleiding" met het opstellen van het desbetreffende advies te belasten;

gezien zijn advies over het voorstel voor een Richtlijn van de Raad betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen (CDR 213/2001)(1);

gezien zijn advies over de Mededeling van de Commissie "Een Europese ruimte voor levenslang leren realiseren" (CDR 49/2002 fin);

gezien het ontwerpverslag van de EP-commissie voor werkgelegenheid en sociale zaken over de mededeling van de Commissie betreffende het Actieplan van de Commissie voor vaardigheden en mobiliteit, PE 316-348 (rapporteur: mevrouw Bastos);

gezien zijn door zijn commissie "Cultuur en opleiding" op 30 september 2002 goedgekeurde ontwerpadvies (rapporteur: mevrouw Arnold, lid van het stadsbestuur van Groot-Londen (VK-PES));

overwegende dat

1) de Europese Unie alle actoren, met inbegrip van de lokale en regionale overheden, oproept te streven naar de verwezenlijking van de door de Europese Raad van Lissabon vastgestelde doelstelling om van Europa "de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te maken die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang";

2) de ontwikkeling van de vaardigheden van EU-burgers ertoe bijdraagt een concurrerende economie tot stand te brengen;

3) lokale en regionale overheden de drijvende kracht achter de regionale economie zijn en een sleutelrol spelen bij het ontstaan van de partnerschappen die nodig zijn om een meer op maat gesneden onderwijs- en opleidingsomgeving te creëren die ook de arbeidsmobiliteit moet verhogen;

4) bevordering van vaardigheden en geografische mobiliteit moet worden bekeken in de context van duurzame ontwikkeling en algemene samenhang van de Unie,

heeft tijdens zijn 47e zitting van 20 en 21 november 2002 (vergadering van 20 november) het volgende advies goedgekeurd.

1. Standpunt en aanbevelingen van het Comité van de Regio's

Het Comité van de Regio's

1.1. is ingenomen met het Actieplan van de Europese Commissie voor vaardigheden en mobiliteit dat de ontwikkeling van menselijk potentieel moet bevorderen in de context van het streven naar verwezenlijking van de door de Raad van Lissabon vastgestelde doelstelling om de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden;

1.2. valt het standpunt van de Commissie bij dat men met het oog op een groter concurrentievermogen, de nodige inzetbaarheid en de ontwikkeling van sociale samenhang moet kunnen beschikken over een gekwalificeerde beroepsbevolking met voldoende aanpassingsvermogen die overal in de EU tot de arbeidsmarkt toegang kan krijgen. Het Comité van de Regio's onderstreept de strategische rol die lokale en regionale overheden spelen bij de ontwikkeling van een beleid inzake menselijk potentieel dat op de behoeften van zowel het individu als de arbeidsmarkt afgestemd is;

1.3. betreurt dat er in het Actieplan onvoldoende rekening is gehouden met aspecten als integratie en gelijke kansen. Om een concurrerende economie tot stand te brengen, met name in het licht van de vergrijzende bevolking, is het van cruciaal belang dat belemmeringen voor levenslang leren die te wijten zijn aan discriminatie of het ontbreken van basisvaardigheden, worden weggewerkt;

1.4. is van mening dat de EU-programma's een sleutelrol spelen in de ontwikkeling van vaardigheden en geografische mobiliteit in de Unie. Deze programma's moeten gericht blijven op alle groepen die moeilijkheden ondervinden bij de toegang tot werkgelegenheid of de zich ontwikkelende arbeidsmarkt; tevens moeten meer inspanningen worden geleverd om de maatregelen op het gebied van menselijk potentieel beter te laten aansluiten bij andere aspecten van structuurfondsen als het EFRO en de communautaire initiatieven;

1.5. onderstreept dat lokale en regionale overheden vaak wel relevante maatregelen in petto hebben, zoals b.v. opleidingscursussen die erop gericht zijn vaardigheden en mobiliteit te bevorderen, maar daar soms bij gebrek aan middelen van moeten afzien. Als de financiële steun van de EU zou worden verhoogd, zou er aan de voorstellen van lokale en regionale overheden meer gevolg kunnen worden gegeven;

1.6. is ervan overtuigd dat arbeids- en geografische mobiliteit het individu de kans geven vrij en in volle verantwoordelijkheid over zijn eigen leven te beslissen. Verhoogde geografische mobiliteit mag evenwel niet ten koste gaan van duurzame ontwikkeling en samenhang in de EU. Geografische mobiliteit kan leiden tot economische onevenwichtigheden, met name op het platteland waar verhoogde mobiliteit van jongeren in een vergrijzende bevolking resulteert. Om te vermijden dat geografische mobiliteit een negatieve connotatie krijgt, dient te worden voorzien in specifieke economische ondersteuning van rurale en andere gebieden die met ontvolking worden bedreigd; tegelijkertijd dient te worden gedacht aan opleidingsinitiatieven waardoor dergelijke regio's ook voor jongeren op werkgelegenheidsgebied aan waarde kunnen winnen. Als er geen passende maatregelen worden genomen, zoals door het Comité bepleit, dan zou het probleem zich nog scherper kunnen stellen bij de toetreding van de kandidaat-lidstaten;

1.7. dringt er bij de Commissie op aan een evaluatie te maken van de migratie in zowel regio's van vertrek als regio's van bestemming, met name wat lokale voorzieningen als huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg en sociale dienstverlening betreft.

2. Arbeidsmobiliteit

Het Comité van de Regio's

2.1. is het er met de Commissie over eens dat aanmoediging van arbeidsmobiliteit noodzakelijk is om een dynamische Europese economie met een groot concurrentievermogen tot stand te brengen;

2.2. wijst erop dat arbeidsmobiliteit slechts kan worden bevorderd als de betrokken personen over goede basisvaardigheden als lezen en schrijven en IT-kennis beschikken en aan de basisvoorwaarden voor inzetbaarheid voldoen. Met name jongeren moeten een hoog niveau van basisvaardigheden, met inbegrip van sociale vaardigheden, hebben behaald wanneer zij het onderwijssysteem verlaten. Voorts is het absoluut noodzakelijk dat kinderen vanaf jonge leeftijd verschillende talen leren. Zoals in het CvdR-advies over de Mededeling van de Commissie "Een Europese ruimte voor levenslang leren realiseren" (CDR 49/2002 - rapporteur: mevrouw Tallberg) is uiteengezet, zijn begrip en respect voor de medemens volgens het CvdR bovendien primaire vaardigheden die elk individu in een meer geïntegreerde Europese economie nodig heeft;

2.3. vreest dat in het Actieplan onvoldoende aandacht wordt geschonken aan het probleem van de toegang tot onderwijs voor iedereen. Het toegankelijker maken van het leerproces voor alle Europese burgers is volgens het CvdR van cruciaal belang en een absolute voorwaarde om de doelstellingen van Lissabon te kunnen verwezenlijken. De toegenomen vraag naar hogere kwalificaties en met name de ontwikkelingen op ICT-gebied dreigen laag gekwalificeerde werknemers te marginaliseren. Het CvdR dringt dan ook aan op gelijke kansen voor iedereen, ongeacht ras, etnische afkomst, geslacht, seksuele geaardheid, leeftijd, religie of het feit dat de betrokken persoon gehandicapt is. Voorts beklemtoont het Comité dat het van belang is de nodige sociale infrastructuur uit te bouwen ter ondersteuning van degenen die moeilijk toegang krijgen tot leren, met name door voorzieningen voor kinderopvang en ouderenzorg te creëren zodat vrouwen aldus de gelegenheid krijgen een opleiding te volgen;

2.4. valt de Europese Commissie bij dat onderwijsinstellingen en andere aanbieders op het gebied van het leren meer rekening moeten houden met de behoeften van lerenden en de arbeidsmarkt. Het concurrentievermogen van het bedrijfsleven is volgens het CvdR afhankelijk van zijn vermogen om op de voortdurende technologische ontwikkelingen in te spelen, alsmede van het vermogen van de werknemers om zich aan deze veranderingen aan te passen. De Commissie wordt opgeroepen na te gaan in hoeverre de toenemende mobiliteit van werknemers invloed heeft op de prognoses t.a.v. de vraag naar onderwijs en arbeid op regionaal en nationaal niveau;

2.5. wijst met klem op de voortrekkersrol van lokale en regionale overheden in de totstandbrenging van partnerschappen tussen alle betrokken actoren op lokaal niveau, alsmede tussen geografische gebieden die tot verschillende Europese staten behoren maar dezelfde kenmerken vertonen op het gebied van economische ontwikkeling, en vandaar ook wat opleidingsvereisten en arbeidsmarkt betreft. Het Comité onderstreept voorts dat het van belang is specifieke programma's aan te moedigen die erop gericht zijn arbeidsmobiliteit te ondersteunen via partnerschappen waarbij de overheidssector en het bedrijfsleven betrokken zijn;

2.6. verheugt zich over de oprichting van een netwerk van advieslichamen voor het bedrijfsleven en het onderwijs, teneinde de samenwerking tussen de beroeps- en onderwijswereld te versterken. Gezien de strategische rol van lokale en regionale overheden bij de totstandbrenging van dergelijke partnerschappen, dringt het Comité erop aan dat deze overheden ook bij deze netwerken worden betrokken;

2.7. is van mening dat arbeidsmobiliteit niet kan worden verwezenlijkt zonder gemeenschappelijke erkenning van kwalificaties. Het Comité steunt dan ook de acties van de Commissie om instrumenten te ontwikkelen die de doorzichtigheid en overdraagbaarheid van kwalificaties en met name de erkenning van niet-formeel leren moeten bevorderen;

2.8. juicht de ontwikkeling van een "modulair" systeem voor de accumulatie van kwalificaties toe. Volgens het Comité zou het een goede zaak zijn een dergelijk systeem te koppelen aan de communautaire opleidings- en uitwisselingsprogramma's, want dit zou de transparantie en openheid van de Europese kwalificatiesystemen ten goede komen;

2.9. valt de Commissie bij dat de nodige middelen moeten worden uitgetrokken voor investeringen in menselijk potentieel, met name in regio's met een ontwikkelingsachterstand. Het wijst er evenwel op dat de hinderpalen op het gebied van het leren een probleem vormen voor sociaal uitgesloten groepen in de hele Unie. Het CvdR onderstreept de belangrijke rol die het Europees Sociaal Fonds in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie speelt in de ontwikkeling van het menselijk potentieel van minder begunstigde groepen overal in de Unie.

3. Geografische mobiliteit

Het Comité van de Regio's

3.1. is het volledig met de Commissie eens dat geografische mobiliteit niet als een doel op zich mag worden beschouwd maar individuen een echte keuzemogelijkheid wil bieden;

3.2. is van mening dat de toename van de geografische mobiliteit niet ten koste mag gaan van de samenhang van de Unie in haar geheel. De Commissie moet volgens het Comité meer aandacht schenken aan de link tussen ontwikkeling van vaardigheden enerzijds en bevordering van een evenwichtige regionale ontwikkeling anderzijds. Maatregelen inzake menselijk potentieel moeten worden uitgewerkt in de ruimere context van de structuurfondsen en de communautaire initiatieven;

3.3. vindt dat individuen vaak geografisch mobiel worden omdat ze geen andere keuze hebben, getuige de migratie van ongekwalificeerde werknemers van armere naar rijkere regio's. Hoewel ongekwalificeerde arbeidsmigranten een baan op laag niveau kunnen vinden, blijven er problemen met de doorstroming bestaan;

3.4. beklemtoont dat lokale en regionale overheden, die het bestuursniveau het dichtst bij de burger vormen, een cruciale rol spelen in de ondersteuning van de integratie van migrantengemeenschappen. Het zou graag zien dat de gevolgen van migratie voor lokale dienstverlening als huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg en sociale diensten worden nagegaan; het verzoekt de Commissie daarom een monitoring uit te voeren die gericht is op kennis en verspreiding van goede praktijken m.b.t. door lokale overheden ontplooide initiatieven die mobiliteit vergemakkelijken en ondersteunen via specifieke diensten die migranten ter beschikking worden gesteld;

3.5. merkt op dat de geografische mobiliteit tussen, maar ook binnen, de lidstaten in de EU laag ligt. Het beklemtoont dat er aanzienlijke hinderpalen voor geografische mobiliteit binnen de lidstaten blijven bestaan; het wegwerken van deze hinderpalen moet dan ook evenveel prioriteit krijgen als het afschaffen van belemmeringen tussen de lidstaten;

3.6. verheugt zich erover dat in het Actieplan de nadruk wordt gelegd op het opheffen van de resterende hindernissen in de wet- en regelgeving. Discriminatie bij de toegang tot werkgelegenheid, en uiteenlopende regelingen inzake belasting- en socialezekerheidsstelsels, gezondheidszorg en pensioenen in de lidstaten staan mobiliteit in de weg en het CvdR juicht dan ook alle maatregelen toe die erop gericht zijn deze obstakels uit de weg te ruimen. Het Comité van de Regio's herhaalt in dit verband het standpunt dat het heeft ingenomen in zijn advies over het "Voorstel voor een richtlijn betreffende het recht van de burgers van de Unie en hun familieleden zich op het grondgebied van de lidstaten vrij te verplaatsen en er vrij te verblijven". Overigens komt dit uit de weg ruimen van obstakels niet neer op een harmonisering van de nationale stelsels op het gebied van belastingen, sociale zekerheid, gezondheidszorg en pensioenen;

3.7. is zeer ingenomen met het voorstel om de hinderpalen voor mobiliteit in de EU te bestuderen. Gezien de strategische rol van lokale en regionale overheden in de economische ontwikkeling dringt het CvdR erop aan dat deze overheden bij deze studies worden betrokken;

3.8. erkent dat obstakels op taal- en cultureel gebied in de EU zwaarder doorwegen dan in andere soortgelijke economieën; jongeren moeten dan ook vroeg beginnen met het verwerven van taalvaardigheden zodat zij echt in een meertalige samenleving opgroeien;

3.9. legt de nadruk op het belang van communautaire programma's als Leonardo, Socrates en Jeugd voor de ontwikkeling van taal- en interculturele vaardigheden, en verzoekt de Commissie te voorzien in communautaire programma's die ook gericht zijn op ouderen en, ongeacht of deze personen werk hebben, werkloos zijn of van de arbeidsmarkt uitgesloten dreigen te worden, hun omscholing of reïntegratie kunnen bevorderen;

3.10. beklemtoont de voorname rol die lokale en regionale overheden spelen in de aanmoediging van interculturele uitwisseling binnen de Unie. Het verheugt zich over het voorstel voor meer uitwisselingskansen voor studenten en leerlingen. Daar personen uit minder begunstigde milieus met grotere obstakels inzake mobiliteit geconfronteerd worden, zou het Comité graag zien dat EU-programma's een en ander voor hen vergemakkelijken. Gelet op de voorstellen voor meer mobiliteitsuitwisselingen, dringt het CvdR aan op een herziening van de beschikbare begrotingsmiddelen;

3.11. neemt nota van de behoefte aan een gemeenschappelijk immigratiebeleid voor onderdanen van derde landen en "onderschrijft de thans duidelijk vaststaande, maar voor de toekomst nog dringendere behoefte aan gekwalificeerde en niet-gekwalificeerde arbeidskrachten in de Europese Unie" (CvdR-advies over het Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen (CDR 213/2001 fin).

4. Méér informatie en helderheid over arbeidsmogelijkheden

Het Comité van de Regio's

4.1. vindt dat de totstandbrenging van één site met informatie over de mobiliteit in Europa een goede zaak zou zijn. Het CvdR vestigt de aandacht op de rol van lokale en regionale overheden in de rechtstreekse verspreiding van informatie onder de burgers en is daarom van mening dat deze overheden bij alle voorlichtingsactiviteiten en informatiecampagnes moeten worden betrokken. Lokale en regionale autoriteiten vormen vaak een eerste contactpunt voor het inwinnen van informatie; de rol die zij daarbij als doorgeefluik kunnen spelen, mag dan ook geenszins over het hoofd worden gezien. Met name lokale overheden staan zeer dicht bij de burgers en zijn dan ook de meest aangewezen instanties om sociaal uitgesloten groepen te benaderen.

Brussel, 20 november 2002.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 19 van 22.1.2002, blz. 18.