P6_TA(2005)0259

Veiligheidsonderzoek

Resolutie van het Europees Parlement over veiligheidsonderzoek — de volgende stappen (2004/2171(INI))

Het Europees Parlement,

- gelet op het Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa, ondertekend te Rome op 29 oktober 2004,

- gelet op de Europese veiligheidsstrategie "Een veilig Europa in een betere wereld", door de Europese Raad aangenomen op 12 december 2003,

- gezien de mededeling van de Commissie "Veiligheidsonderzoek — de volgende stappen" (COM(2004) 0590), alsmede de eerdere mededelingen van de Commissie (COM(2003)0113 en COM(2004)0072),

- gezien de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement getiteld "Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst — Beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen in de uitgebreide Unie 2007-2013" (COM(2004)0101), alsmede de mededeling van de Commissie getiteld "Wetenschap en technologie, sleutels tot de toekomst van Europa — Richtsnoeren voor het beleid ter ondersteuning van het onderzoek in de Unie" (COM(2004)0353),

- gezien de mededelingen van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement betreffende de voorkoming en bestrijding van terrorismefinanciering door maatregelen om informatie-uitwisseling, transparantie en traceerbaarheid van financiële transacties te verbeteren (COM(2004)0700), over terrorismebestrijding: paraatheid en beheersing van de gevolgen (COM(2004)0701) en over terreuraanslagen — defensie, paraatheid en reactie (COM(2004)0698),

- onder verwijzing naar zijn resoluties van 15 mei 1997 [1], 28 januari 1999 [2] en 10 april 2002 [3] over de Europese defensie-industrie,

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 30 november 2000 over de vaststelling van een gemeenschappelijk Europees veiligheids- en defensiebeleid na Keulen en Helsinki [4],

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 10 april 2003 over de nieuwe Europese veiligheids- en defensiestructuur — prioriteiten en lacunes [5],

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 20 november 2003 over het EU-beleid voor defensiematerieel [6],

- gezien het voorstel voor een Witboek over Europese defensie dat in mei 2004 is ingediend door het EU-Instituut voor veiligheidsstudies,

- gezien het verslag over een doctrine voor menselijke veiligheid in Europa, dat op 15 september 2004 is overhandigd aan de Hoge Vertegenwoordiger voor het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid van de EU,

- gezien het verslag van de Groep van Prominenten op het gebied van veiligheidsonderzoek getiteld "Onderzoek voor een veilig Europa", van 15 maart 2004,

- gelet op artikel 45 van zijn Reglement,

- gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken en de adviezen van de Commissie industrie, onderzoek en energie en de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken (A6-0103/2005),

A. overwegende dat na de recente geopolitieke, sociale en technologische veranderingen en recente wereldgebeurtenissen zoals de terroristische aanvallen van 11 september 2001 in de VS en 11 maart 2004 in Madrid, veiligheid een urgenter vraagstuk is geworden, en dat de lidstaten van de EU beter voorbereid moeten zijn op nieuwe vormen van veiligheidsbedreiging, door middel van een doeltreffende inzet van kennis,

B. overwegende dat de uitbreiding tot 25 lidstaten nieuwe soorten veiligheidsuitdagingen doet ontstaan voor een nieuw Europa dat nu grenst aan meer kwetsbare regio's,

C. overwegende dat bij deze nieuwe dreigingen gebruik wordt gemaakt van de nieuwe technologieën, nationale grenzen worden overschreden, gebruik wordt gemaakt van de inherente openheid en transparantie van moderne geavanceerde technologie en de democratische Europese samenlevingen, en deze zowel van buitenaf als binnen het EU-grondgebied een bedreiging vormen voor de veiligheid van lidstaten, waardoor het moeilijker wordt een onderscheid te maken tussen interne en externe veiligheid,

D. overwegende dat de Europese Unie de mogelijkheden moet hebben om te zorgen voor de bescherming van haar burgers, bij te dragen aan de stabiliteit van het Europese continent en aangrenzende gebieden en bij te dragen aan de instandhouding van vrede en internationale veiligheid, overeenkomstig de beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties en de doelstellingen van het Gemeenschappelijke Buitenlands en Veiligheidsbeleid,

E. overwegende dat het moeilijk is een geloofwaardig veiligheids- en defensiebeleid en een veiliger Europa te waarborgen zonder technologisch geavanceerde instrumenten en capaciteiten, waarbij de allernieuwste technologie wordt gebruikt om de veiligheidsrisico's tot een minimum te beperken,

F. overwegende dat, in weerwil van het EU-potentieel met betrekking tot onderzoek en ontwikkeling op het gebied van veiligheidstechnologieën, het ontbreken van een specifiek kader voor veiligheidsonderzoek op EU-niveau en de verregaande versnippering en overlapping van systemen en infrastructuren voor veiligheidsonderzoek aanzienlijke belemmeringen opleveren voor het bereiken van kostenefficiënte oplossingen,

G. overwegende dat de totale investeringen van de Verenigde Staten in binnenlandse veiligheid gemiddeld vier keer zo hoog zijn als die van Europa, en dat deze investeringen, waarbij onderzoek naar dual-use technologieën die gefinancierd worden door het ministerie van Defensie van de VS nog buiten beschouwing zijn gelaten, gespreid zijn over een groot aantal VS-ministeries, zodat kan worden gesproken van een alomvattende aanpak van het veiligheidsonderzoek,

H. overwegende dat de investeringen voor onderzoek en ontwikkeling in de defensiesector in de lidstaten ongeveer vijf keer zo laag zijn als de corresponderende investeringen in de VS, waardoor het gevaar groter wordt dat de EU op dit gebied kwetsbaarder en afhankelijker wordt,

I. overwegende dat de grenzen tussen civiel en militair onderzoek steeds verder vervagen,

J. overwegende dat veiligheidsonderzoek een strategische bijdrage zou kunnen leveren aan de bevordering van het industriële concurrentievermogen van Europa en de versterking van zijn wetenschappelijke en technologische basis, als vastgesteld in de doelstellingen van Lissabon en Barcelona,

1. is ingenomen met het voorstel van de Commissie voor een Europees Programma voor Veiligheidsonderzoek (EPVO); wijst met nadruk op de noodzaak een gestructureerd en doelmatig programma voor veiligheidsonderzoek op het niveau van de Unie te ontwikkelen teneinde in te spelen op de huidige en toekomstige uitdagingen en de duidelijk geformuleerde Europese vereisten ten aanzien van veiligheidskwesties, de zekerheid en veiligheid van Europese burgers te bevorderen en de Europese geloofwaardigheid en doeltreffendheid bij EVDB-operaties te waarborgen en tegelijkertijd bij te dragen tot groei en concurrentievermogen van de Europese economie;

2. is van oordeel dat een doelmatig programma voor veiligheidsonderzoek gebaseerd moet zijn op een gecoördineerd referentiekader, met daarin een rol voor de relevante partijen op het gebied van veiligheidsonderzoek en met een passende en rationele financiering, en gebaseerd moet zijn op de voorhanden zijnde communautaire ervaring op het gebied van het beheer van gemeenschappelijke onderzoekprogramma's;

3. beklemtoont dat alle aspecten in verband met veiligheidsonderzoek van openbaar belang zijn en wenst derhalve dat de desbetreffende programma's en projecten voldoende stabiliteit hebben en dat het begrotingskrediet wordt gekoppeld aan de ontwikkeling van het Bruto Intern Product teneinde te zorgen voor zo groot mogelijke continuïteit en de beste resultaten;

Het Europees Programma voor Veiligheidsonderzoek en de financiering daarvan

4. neemt nota van het voorstel van de Commissie betreffende de ontwikkeling van het EPVO in het kader van het zevende EU-Kaderprogramma voor Onderzoek; beklemtoont dat het EPVO moet zijn afgestemd op het specifieke karakter van veiligheidsonderzoek, met inachtneming van specifieke elementen zoals bepalingen betreffende intellectuele eigendomsrechten, de omgang met geheime informatie en beveiliging van de uitwisseling van gegevens en de overdracht van technologie; beklemtoont dat de activiteiten van het EPVO gebaseerd moeten zijn op de medebeslissingsprocedure;

5. verzoekt de Commissie rekening te houden met het feit dat de artikel 29 werkgroep gegevensbescherming in het leven is geroepen om de Commissie te adviseren inzake eventuele communautaire maatregelen die van invloed zijn op de rechten en vrijheden van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens en privacy;

6. spoort de Raad en de Commissie, in samenwerking met het Europees Parlement, aan om, voordat kredieten voor het onderzoek worden toegewezen, binnen en in overleg tussen hun respectieve organen, duidelijk vast te stellen welke doelstellingen en prioriteiten moeten worden gevolgd op het gebied van veiligheidsonderzoek en welke rol in elk stadium moet zijn weggelegd voor de lidstaten en de betrokken Europese organen;

7. verzoekt de Raad en de Commissie om de prioriteiten vast te stellen op basis van het operationele programmeringskader voor de tenuitvoerlegging van het programma van Den Haag inzake de bestrijding van terrorisme in het geval van de interne veiligheid en de Europese veiligheidsstrategie in het geval van de externe veiligheid;

8. adviseert in de prioriteiten van het toekomstige Europese Programma voor Veiligheidsonderzoek onder meer op te nemen: de strijd tegen het terrorisme, territoriale controle, bescherming burgerbevolking, de controle van de buitengrenzen van de Unie en andere terreinen waarop communautair optreden een toegevoegde waarde kan hebben zonder dat dit in strijd is met de bevoegdheden van de lidstaten;

9. is van mening dat een van de belangrijkste doelstellingen van het Programma de bescherming moet zijn van de externe grenzen van de Unie en de bescherming van de belangrijkste infrastructuur zoals bij voorbeeld trans-Europese netwerken en kerncentrales;

10. verzoekt de Commissie om de bij de eerste oproep tot het indienen van voorstellen in het kader van de voorbereidende actie opgedane ervaring te gebruiken om de prioriteitsgebieden vast te stellen; is van mening dat meer aandacht moet worden besteed aan een onderzoek naar de acceptatie door het publiek van veiligheidsonderzoeken en aan de verwerking van vertrouwelijke gegevens om een bredere uitwisseling van dergelijke gegevens tussen de lidstaten mogelijk te maken;

11. deelt de mening dat het EPVO concreet, maar niet uitsluitend gericht moet zijn op onderzoekactiviteiten en technologische onderwerpen met een gemeenschappelijke toegevoegde waarde teneinde met succes te kunnen anticiperen op nieuwe veiligheidsuitdagingen, die te controleren en de gevolgen daarvan te beheersen, zoals die in verband met bioterrorisme, computercriminaliteit en alle andere vormen van moderne georganiseerde criminaliteit, veiligheidsmissies van de EU op een redelijke manier te volbrengen en het aantal slachtoffers tot een minimum te beperken;

12. wijst er met nadruk op dat de instelling van een programma voor veiligheidsonderzoek moet worden gecombineerd met een alomvattende en op regelmatige basis plaatsvindende analyse van veiligheidsgerelateerde behoeften, teneinde vast te stellen wat de belangrijkste technologisch en niet-technologische instrumenten zijn die nodig zijn om het fluctuerende veiligheidslandschap van na de Koude Oorlog het hoofd te bieden;

13. pleit ervoor om de activiteiten, parallel met door technologie geïnspireerd onderzoek, te richten op de ontwikkeling van gemeenschappelijke mogelijkheden voor modellering en op dreiging gerichte inlichtingencapaciteiten, met gebruikmaking van de comparatieve voordelen die de lidstaten in ieder afzonderlijk geval hebben;

14. merkt op dat in een aantal gevallen voorgestelde projecten tweeledige elementen van zekerheid en veiligheid zullen omvatten, die derhalve onderling sterk gekoppeld moeten worden; beklemtoont dat het stellen van de eis dat onderzoek in het kader van het EPVO uitsluitend betrekking moet hebben op veiligheidsaspecten, een contraproductief karakter zou hebben; stelt daarom een meer geïntegreerde benadering voor alsmede nauwe coördinatie tussen het EPVO en andere onderzoekactiviteiten van het zevende EUKaderprogramma voor onderzoek; beveelt aan dat in het kader van het EPVO een zo duidelijk mogelijk onderscheid wordt gemaakt tussen militair en niet-militair onderzoek;

15. is van mening dat in de mededeling van de Commissie het accent wordt gelegd op technologisch onderzoek; dringt aan op een meer evenwichtige interactie tussen onderzoek op het gebied van natuurwetenschappen en technologie en andere wetenschappen, met name politieke, sociale en menswetenschappen;

16. is van oordeel dat, om de kloof tussen onderzoek en toepassingen in het dagelijks leven te overbruggen en technische vooruitgang toe te passen in de reële dagelijkse praktijk, meer speciale aandacht moet worden geschonken aan operationele research (OR), systeemanalyse (SA) en simulatie;

17. merkt op dat, om de aanzienlijke tekortkomingen en gebreken van de lidstaten op het gebied van C4ISR-systemen (bevel, controle, communicatie, computers, inlichtingen, surveillance en herkenning) moet worden gestreefd naar meer vooruitgang ten aanzien van sensorsystemen, biotechnologie en ruimtevaart- en IT-technologie;

18. stelt vast dat ruimtevaartgerelateerde toepassingen en diensten op gebieden als globale positionering, wereldwijde observatie en gegevensverzameling een cruciale rol kunnen spelen en in het EPVO nadruk moeten krijgen;

19. verzoekt de Commissie uit te gaan van het rapport getiteld "Onderzoek voor een veilig Europa" van de Groep van prominenten op het gebied van veiligheidsonderzoek en van het eindrapport van het Panel van deskundigen ruimtevaart en veiligheid, teneinde ook bij nationale satellietinitiatieven te zorgen voor het soort samenwerking op veiligheidsgebied dat nodig is voor het bereiken van een zo groot mogelijke capaciteit van civiele, militaire en dual-use-systemen en aan de operationele behoeften en vereisten van de Unie te voldoen;

20. erkent dat aanvullende en meer adequate financiering nodig zal zijn voor een coherent en doeltreffend programma voor veiligheidsonderzoek; is daarom van mening dat het in het verslag van de Groep van Prominenten voorgestelde financieringsniveau van EUR 1 miljard per jaar kan worden gehaald door gebruik te maken van kredieten uit het Kaderprogramma voor onderzoek alsmede uit alternatieve bronnen;

21. is van oordeel dat de Unie parallel met een dergelijk financieringsniveau de inzet van de huidige middelen moet rationaliseren en efficiënter moet maken en een eind moet maken aan de huidige versnippering van de uitgaven;

22. beklemtoont echter dat hogere investeringen in veiligheidsonderzoek niet mogen leiden tot kortingen op de uitgaven voor civiel onderzoek;

23. verzoekt de Raad en de Commissie de invoering te onderzoeken van een systeem van evenwichtige verdeling van uitgaven uit extra middelen, die ter beschikking worden gesteld naast de middelen waarin in het communautaire onderzoeksplan is voorzien, zodat de financiële last van het onderzoek over de lidstaten wordt gespreid afhankelijk van hun financiële draagkracht, op basis van een percentage van het BBP; dit systeem zou moeten voorzien in een vastlegging over meerdere jaren teneinde een betrouwbare programmering mogelijk te maken;

Raadpleging en samenwerking met betrokken partijen

24. is ingenomen met het voorstel voor de oprichting van de Europese Adviesraad voor veiligheidsonderzoek; is van mening dat, gezien het feit dat het momenteel ontbreekt aan een superstructuur voor beleidsformulering, behoefte bestaat aan duidelijker informatie met betrekking tot de vraag of de adviesraad toereikend zal blijken en klaar zal zijn om doeltreffende adviezen te verlenen met betrekking tot de inhoud van veiligheidsonderzoek en iets zal kunnen doen aan operationele problemen in verband met het programma; beklemtoont dat het Europees Parlement met vijf leden moet worden vertegenwoordigd in de Europese Adviesraad voor veiligheidsonderzoek, waaronder de voorzitters van de bevoegde commissies (de Commissie buitenlandse zaken, Subcommissie veiligheid en defensie, de Commissie industrie, onderzoek en energie, de Commissie interne markt en consumentenbescherming en de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, of hun vertegenwoordigers;

25. wijst met nadruk op de toegevoegde waarde van raadpleging en samenwerking met deskundigen van alle betrokken partijen op het gebied van veiligheidsonderzoek binnen het kader van de Europese Adviesraad voor veiligheidsonderzoek; dringt echter aan op een evenwichtige rol van vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven, sponsors van onderzoek en cliënten uit publieke en particuliere sector, alsmede wetenschappelijke onderzoekorganen, openbare instellingen en vertegenwoordigers van burgerrechtenorganisaties;

26. wenst dat de activiteiten en werkmethoden van de Europese Adviesraad voor veiligheidsonderzoek worden verduidelijkt en worden gecontroleerd door het Europees Parlement;

27. beklemtoont dat bij de oprichting van de Europese Adviesraad voor veiligheidsonderzoek overlapping voor wat betreft de structuur voor veiligheidsonderzoek moet worden voorkomen;

28. deelt het standpunt dat, om een oplossing te vinden voor de hoge kosten van dubbel werk en versnippering in de huidige veiligheidsstructuren en -programma's, prikkels moeten worden gegeven voor meer en nauwere samenwerking en coördinatie tussen Europese activiteiten op het gebied van veiligheidsonderzoek en inspanningen van de lidstaten, andere EU-onderzoekactiviteiten en andere internationale organisaties met verantwoordelijkheden die verband houden met globale of regionale veiligheidsvraagstukken;

29. beveelt aan dat het Europese veiligheidsonderzoek binnen het kader van de transatlantische betrekkingen ook de noodzakelijke inspanningen omvat om dubbel werk te voorkomen en interoperabiliteit te bevorderen, met inachtneming van de specifieke kenmerken van het onderzoeklandschap in de Unie op dit gebied; beklemtoont evenwel dat de begroting van de Unie voor veiligheidsonderzoek moet worden gebruikt in het belang van de EU-industrie;

Institutionele inkadering

30. dringt erop aan dat het Europees Parlement wordt betrokken bij de ontwikkeling van Europese activiteiten op het gebied van veiligheidsonderzoek, niet alleen door een regelmatige informatie over de vooruitgang, maar vooral door raadpleging vooraf over de tenuitvoerlegging van het geplande programma;

31. verzoekt de Commissie om het Parlement onverwijld de strategische hoofdlijnen voor te leggen, evenals het advies dat is uitgebracht over de beginselen en mechanismen voor de tenuitvoerlegging, de specifieke voorstellen omtrent deelneming, de soorten contracten en financieringsinstrumenten voor onderzoekactiviteiten in het kader van het EPVO, alsmede de nodige regelingen inzake intellectuele eigendom en overdracht van technologie die tezamen met de adviesraad voor veiligheidsonderzoek onverwijld moeten worden opgesteld;

32. verzoekt de terzake bevoegde commissaris om, alvorens het EPVO ten uitvoer wordt gelegd, verslag uit te brengen aan zowel de Commissie buitenlandse zaken als de Commissie industrie, onderzoek en energie;

33. wijst met nadruk op de noodzaak van een coherenter politiek en institutioneel kader ter bevordering van samenwerking en een doeltreffende coördinatie tussen het EPVO, het nieuwe Europese Defensieagentschap (EDA) en de relevante beleidsmaatregelen van de Unie met betrekking tot veiligheids- en defensievraagstukken;

34. is van mening dat nauwkeuriger bijzonderheden en parameters van de werkzaamheden van het nieuwe EDA, met name met betrekking tot activiteiten op het gebied van veiligheidsonderzoek en zijn werkbetrekkingen met het EPVO, moeten worden vastgesteld;

35. verzoekt de Raad en de Commissie te zorgen voor een efficiënte en doelmatige relatie tussen het EPVO en het EDA teneinde elke vorm van dubbel werk op het gebied van onderzoek en technologie te voorkomen;

36. verzoekt de Commissie rekening te houden met de "openbaar belang"-aspecten van het veiligheidsonderzoek, voor zowel de lidstaten als de Europese Unie, teneinde te voorkomen dat projecten worden gefinancierd die niet stroken met de beleidsprioriteiten of met bepaalde verplichtingen in verband met openbaar belang of bescherming van de persoonlijke levenssfeer, of met de bescherming van mensenrechten, burgerlijke vrijheden en privacy; wijst erop dat transparantie bij de toewijzing van contracten van het allergrootste belang is;

37. dringt aan op een optimalisering van de potentiële synergieën tussen defensie- en civiel onderzoek door middel van de integratie van toepassingen en de overdracht van technologie tussen beide sectoren; dringt er tegelijkertijd op aan om een duidelijker definitie te geven van de specifieke instrumenten die ertoe kunnen bijdragen dat rekening wordt gehouden met de bijzondere kenmerken van veiligheidsgerelateerd onderzoek;

Beheer van het Europees Programma voor Veiligheidsonderzoek

38. is van mening dat, ter waarborging van een doeltreffend beheer van het EPVO, de ervaring die tijdens de voorbereidende actie wordt opgedaan met betrekking tot financieringsmechanismen, -methoden en institutionele inkadering, een sleutelrol moet spelen;

39. wijst er met nadruk op dat bij het beheer van het EPVO de nadruk moet worden gelegd op de toegevoegde waarde van interoperabiliteit en connectiviteit teneinde grensoverschrijdende samenwerking te verbeteren, onnodig dubbel werk te voorkomen en de coherentie van de inspanningen van de Unie te vergroten;

40. is groot voorstander van de ontwikkeling van krachtige gemeenschappelijke infrastructuren voor onderzoek en ontwikkeling, de bevordering van samenwerking tussen laboratoria in Uniebreed verband en de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen op het gebied van onderzoek en technologie, waardoor Europa aantrekkelijker moet worden voor onderzoekers met capaciteiten op dit gebied;

41. wijst met nadruk op de noodzaak van bevordering van een systematische samenwerking en onderzoek naar de gecombineerde mogelijkheden van de industrie en de onderzoekgemeenschap, teneinde de Europese innovatiegraad te verhogen tot het hoogste niveau in de wereld;

42. is van mening dat het EPVO verenigbaar moet zijn met de totstandkoming van een open, geïntegreerde en concurrerende Europese defensiemarkt en de invoering van innoverende mechanismen die voor de Europese industrie mogelijkheden bieden om op de wereldmarkten comparatieve voordelen te verwerven; merkt op dat transparantie bij de toewijzing van contracten van het grootste belang is;

43. wijst met nadruk op de voordelen die een meer concurrerende Europese veiligheidsindustrie, gebaseerd op de huidige capaciteit van de defensie-industrie en andere bijzondere kenmerken in verband met de infrastructuren op het gebied van de nieuwe technologieën, kan opleveren voor de versterking van de economische groei en van het algehele concurrentievermogen van de Europese economie, en wijst tevens met nadruk op de positieve resultaten daarvan binnen de samenleving in de Europese Unie;

44. beklemtoont dat EU-initiatieven op het gebied van veiligheidsonderzoek niet mogen leiden tot een verzwakking van de beginselen en waarden van de Unie met betrekking tot mensenrechten, democratische rechten, politieke vrijheden, burgerlijke vrijheden en ethiek;

*

* *

45. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en de parlementen van de lidstaten en de secretaris-generaal van de Raad van Europa.

[1] PB C 167 van 2.6.1997, blz. 137.

[2] PB C 128 van 7.5.1999, blz. 86.

[3] PB C 127 E van 29.5.2003, blz. 582.

[4] PB C 228 van 13.8.2001, blz. 173.

[5] PB C 64 E van 12.3.2004, blz. 599.

[6] PB C 87 E van 7.4.2004, blz. 518.

--------------------------------------------------