Achtergrond

Het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG) is tien jaar geleden opgericht om solidariteit te betonen met en steun te verlenen aan werknemers die worden ontslagen als gevolg van door de globalisering veroorzaakte grote structurele veranderingen in de wereldhandelspatronen. Het toepassingsgebied dat in de oorspronkelijke EFG-Verordening (EG) nr. 1927/2006 was vastgesteld, is in 2009 verruimd door Verordening (EG) nr. 546/2009 om er ook gedwongen ontslagen ten gevolge van de financiële en economische crisis in op te nemen. Het EFG medefinanciert door lidstaten toegepaste maatregelen om ontslagen werknemers weer aan het werk te helpen wanneer hun ontslag een significant effect heeft gehad op de economie, in het bijzonder op de werkgelegenheidsgraad in een regio of een sector. Op grond van een afwijkingsclausule in artikel 6, lid 2, van de huidige Verordening (EU) nr. 1309/2013 (hierna "de EFG-verordening") mogen lidstaten met hoge werkloosheidspercentages jongeren die geen werk hebben en ook geen onderwijs of opleiding volgen (NEET's) tot eind 2017 in EFG-aanvragen opnemen.

Toepassingsgebied van de tussentijdse evaluatie

In overeenstemming met artikel 20 van de EFG-verordening heeft de Commissie deze tussentijdse evaluatie uitgevoerd om te beoordelen op welke manier en in welke mate het EFG zijn doelstellingen bereikt.

De tussentijdse evaluatie heeft betrekking op alle 29 EFG-dossiers die in 2014 en 2015 zijn ingediend. De dossiers, die betrekking hebben op tien verschillende lidstaten, bestrijken 21 economische sectoren, waarbij de automobielsector (vier dossiers) en de sector van de detailhandel (drie dossiers) in die periode de meeste EFG-aanvragen hebben ingediend. Het aantal EFG-aanvragen is gedaald als gevolg van het economische herstel, waardoor minder gegevens beschikbaar zijn voor analyse.

De doeltreffendheid, duurzaamheid, doelmatigheid, samenhang en relevantie van de resultaten en de Europese meerwaarde ervan werden beoordeeld. Deze evaluatie gaat verder dan de vereisten van de EFG-verordening om de doeltreffendheid en duurzaamheid te beoordelen, zodat een alomvattende beoordeling op instrumenteel en dossierniveau kan worden uitgevoerd .

De tussentijdse evaluatie wordt voorgesteld in de vorm van een werkdocument van de diensten van de Commissie. Het werkdocument van de evaluatie is in de eerste plaats gebaseerd op een in december 2016 door DG EMPL aanvaarde evaluatiestudie van een externe contractant. Meer bewijs voor het werkdocument werd verzameld en geanalyseerd uit vroegere verslagen, evaluaties en de algemene ervaring met het beheer van het EFG.

In overeenstemming met artikel 20, lid 1, onder a), van de EFG-verordening vat dit verslag de belangrijkste resultaten samen ten behoeve van de EU-instellingen en organen, en sociale partners. De resultaten van de evaluatie zullen ook bijdragen tot de ontwikkeling van de toekomstige opzet en beleidsoriëntatie van het EFG.

Belangrijkste conclusies

Aangezien de tussentijdse evaluatie van het EFG in een vroeg stadium plaatsvond, kon er slechts beperkte informatie en ervaring over de huidige periode worden verkregen. Bovendien heeft de economische verbetering tot een daling van het aantal EFG-aanvragen geleid, waardoor het beschikbare bewijsmateriaal verder is verminderd. De resultaten van de evaluatie moeten met de nodige voorzichtigheid worden gebruikt, aangezien de beschikbare gegevens weinig robuust zijn, ondanks de inspanningen van de Commissie om zo ruim mogelijk te evalueren en te raadplegen.

Wat organisatorisch leren betreft, is een belangrijke les die uit deze oefening kan worden getrokken dat het in de EFG-verordening vastgestelde tijdstip voor de evaluatie te vroeg was. Toekomstige initiatieven moeten ver genoeg in hun uitvoeringscyclus kunnen vorderen, zodat ruime informatie kan worden verzameld en geanalyseerd, en het tijdstip van de evaluaties moet daaraan worden aangepast.

Wat de doeltreffendheid van het EFG betreft, is het percentage ontslagen werknemers dat weer aan het werk ging, verbeterd in vergelijking met de vorige financieringsperiode (van 49 % naar 56 %). Uit de gegevens blijkt echter dat de re-integratiepercentages zeer specifiek zijn voor elk dossier; zij zijn bijvoorbeeld afhankelijk van de specifieke economische situatie in het betrokken gebied. Daarom is het niet alleen moeilijk re-integratiepercentages te vergelijken tussen dossiers, maar is het ook lastig geschikte comparatoren voor vergelijkbare maatregelen te vinden. Als oplossing voor dit probleem wordt sterk aanbevolen dat lidstaten dossiergebonden doelstellingen ontwikkelen.

De terbeschikkingstelling van steun aan ontslagen werknemers kan worden gerechtvaardigd door aan te tonen dat ontslagen hebben plaatsgevonden ten gevolge van "globalisering" of ten gevolge van de "financiële en economische crisis". Geen van deze twee termen is echter gedefinieerd in de EFG-verordening. Over het algemeen kan worden aangenomen dat het ontbreken van definities een bepaalde flexibiliteit biedt, maar ook dat het grijze zones van onzekerheid laat bestaan. Het vinden van het juiste bewijs om een dossier te rechtvaardigen is een grote uitdaging en het weerhoudt lidstaten er dikwijls van om een aanvraag in te dienen. Dit is ook te wijten aan het feit dat het vaak onmogelijk is om de beslissende factor die tot een herstructureringsgebeurtenis heeft geleid, aan te duiden en te onderscheiden.

Zelfs als gevallen van ontslag beneden de algemene drempel van 500 ontslagen werknemers onder een afwijkingsclausule kunnen vallen, weten lidstaten niet zeker hoe zij moeten aantonen dat de ontslagen waarschijnlijk een significant effect hebben op de economie, in het bijzonder op de werkgelegenheidsgraad, aangezien de verordening dit effect ook niet nader definieert. Het lijkt zeer belangrijk te zijn dat het significante effect duidelijker wordt gedefinieerd, bijvoorbeeld door specifieke indicatoren of een scorekaart te ontwikkelen om het effect te helpen analyseren.

Problemen in verband met de administratieve en financiële capaciteit van de nationale autoriteiten tijdens zowel de aanvraag- als de uitvoeringsfase vormen een verdere belemmering voor de lidstaten wanneer zij beslissen over een mogelijke aanvraag. De problemen hebben in hoofdzaak te maken met het feit dat er geen medefinanciering van de toegekende steun beschikbaar is en dat de autoriteiten die met het EFG te maken hebben, onvoldoende personeel hebben. Dit is met name het geval wanneer er geen of weinig ervaring aanwezig is met het gebruik van het EFG of met herstructureringsbijstand in het algemeen.

Een beslissende factor voor het feit dat het EFG minder wordt gebruikt door de 13 lidstaten die sinds 2004 tot de EU zijn toegetreden (EU‑13), is de industriële structuur van die landen. Het verlies van banen dat is te wijten aan structurele veranderingen ten gevolge van handelsgerelateerde globalisering, is minder aanwezig in de EU‑13.

EFG-maatregelen worden aangeboden naast gewone nationale maatregelen en/of versterken deze. Op dossierniveau zijn geen verplaatsingseffecten vastgesteld.

De door het EFG geboden steun zou anders niet beschikbaar zijn geweest. Daaruit blijkt het complementaire en aanvullende karakter van EFG-maatregelen.