Advies van het Comité van de Regio's over het "Werkdocument van de Europese Commissie 'Doelstelling 4 en Adapt: verbetering van de aanpassing van de menselijke hulpbronnen'"

(97/C 379/03)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gelet op het werkdocument van de Europese Commissie "Doelstelling 4 en Adapt: verbetering van de aanpassing van de menselijke hulpbronnen" (SEC(96) 2150);

gelet op het Witboek van de Europese Commissie "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid", alsmede de conclusies van de Europese Raad van Essen en het Vertrouwenspact voor de werkgelegenheid;

gelet op zijn advies over de rol van regionale en lokale autoriteiten bij de toepassing van het partnerschapsbeginsel in het kader van de structuurfondsenregeling ();

gelet op zijn advies over het Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een derde meerjarenprogramma voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) in de Europese Unie (1997-2000) ();

gelet op zijn besluit van 8 maart 1996 om in overeenstemming met artikel 198 C, vierde alinea, een advies terzake op te stellen en commissie 4 "Stadsbeleid" met de voorbereidende werkzaamheden te belasten;

gelet op het op 30 mei 1997 door commissie 4 goedgekeurde ontwerp-advies (CDR 123/97 rev.) (rapporteur: de heer Frau),

heeft tijdens zijn 19e zitting (vergadering van 17 september) het volgende advies uitgebracht.

1. Inleiding

1.1. Doelstelling 4 en Adapt: benadering van het Comité van de Regio's

Het verslag waarover het CvdR wordt geraadpleegd, heeft tot doel na te gaan welke vorderingen zijn gemaakt bij de tenuitvoerlegging van doelstelling 4 en Adapt. De in dat kader ondernomen acties sluiten rechtstreeks aan bij de tenuitvoerlegging van het Witboek "Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid", dat vaste vorm heeft gekregen in de conclusies van de Europese Raad van Essen en vervolgens in het initiatief voor een vertrouwenspact voor de werkgelegenheid.

Het tussentijdse verslag van de Commissie is opgesteld met het volgende drieledige doel:

- de grote politieke lijnen die de basis voor doelstelling 4 en Adapt vormen, in herinnering te brengen;

- een evaluatie van de tot op heden ten uitvoer gelegde programma's te presenteren;

- vooruitzichten voor doelstelling 4 en Adapt te bieden waardoor het, rekening houdend met de richtsnoeren en eerste resultaten, mogelijk wordt maximaal profijt te trekken van de mogelijkheden die deze aanpak biedt.

1.1.1. Het advies beoogt het ruimere debat mee te nemen waarbij een strategische strijd wordt gevoerd om de toekomst van het Europees Sociaal Fonds en de toekomstige plaats van doelstelling 4 in dat kader. Naast een technische evaluatie van het Commissiedocument wordt een meer politieke en ruimere benadering van ontwikkeling en concurrentievermogen gepresenteerd, waarbij de samenleving in haar geheel wordt bekeken en een dimensie méér krijgt, waardoor een beter beeld van het gebruik van menselijk potentieel in stedelijke gebieden kan worden verkregen.

1.1.2. Het Comité dient niet alleen voorstellen te formuleren binnen het beperkte kader van "het interne beheer van arbeidskrachten in ondernemingen" maar moet, met een duurzame ontwikkeling van maatschappij en burgers als uiteindelijke doel, ervoor zorgen dat van het gehele potentieel in de steden gebruik wordt gemaakt. Het pleit aldus voor een brede kijk op de wisselwerking tussen industriële veranderingen, groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid, die meer op de mens toegespitst is en niet uitsluitend tot kwantitatieve analyses beperkt blijft.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De grote lijnen

Met als tweeledig doel werkloosheid te voorkomen en het algemene concurrentievermogen van de economie te versterken, zijn de acties in het kader van doelstelling 4 en Adapt erop gericht om het concurrentieklimaat voor industriële en dienstverlenende ondernemingen te verbeteren. Zij beogen een beter beheer van menselijke hulpbronnen in de zich wijzigende omstandigheden. Zij hebben een horizontaal karakter waardoor zij over het hele grondgebied van de Unie kunnen worden uitgevoerd.

2.1.1. Prioriteiten en specifieke aspecten

Om versnippering tegen te gaan en de doeltreffendheid van het initiatief te verhogen, wordt ernaar gestreefd de acties op de belangrijkste behoeften te concentreren. In de regelgeving zijn zes sleutelelementen opgenomen, die ten eerste de prioriteiten en ten tweede de meer specifieke aspecten van de acties bestrijken. Hieronder worden eerst de drie prioriteiten en vervolgens de drie specifieke aspecten van de projecten aangegeven.

- Anticipatie: heeft tot doel de gevolgen van de veranderingen te identificeren en te verminderen door het aanpassingsvermogen van de werknemers te verbeteren en in te spelen op nieuwe kansen op werk.

- Opleiding en herscholing: op grond van de in het kader van de anticipatie vastgestelde behoeften moet de opleiding inhoudelijk worden aangepast en moeten het aanbod en de vraag naar kwalificaties beter op elkaar worden afgestemd, teneinde aan de eisen van de nieuwe vormen van arbeidsorganisatie te voldoen.

- Verbetering van de opleidingssystemen: ter versterking van de doeltreffendheid van opleidingssystemen, zowel qua middelen als qua personeel (opleiding van opleiders, multimedia-ontwikkeling, verbetering van pedagogische methoden en middelen) voor de permanente opleiding waarin in de lid-staten wordt voorzien alsook voor die welke door het bedrijfsleven wordt verstrekt.

- Personen die met werkloosheid worden bedreigd: twee categorieën werknemers worden bedoeld, nl. niet of onvoldoende geschoolde werknemers en werknemers wier kwalificaties ten opzichte van de nieuwe behoeften verouderd zijn.

- Specifieke behoeften van het MKB: gezien de moeilijkheden die het MKB ondervindt om tot de voorzieningen voor anticipatie en opleiding toegang te krijgen, zijn de steunmaatregelen erop gericht, kwaliteitsdiensten ten behoeve van de betrokken categorie ondernemingen te bevorderen, zodat zij zelf hun verantwoordelijkheid terzake kunnen opnemen.

- Partnerschap: met het oog op maximale doeltreffendheid van doelstelling 4, moet worden gestreefd naar een zo groot mogelijke deelneming van zoveel mogelijk actoren op de verschillende uitvoerings- en programmeringsniveaus. Hierbij wordt ook de ontwikkeling van samenwerkingsnetwerken op alle niveaus (lokaal, regionaal, nationaal) beoogd.

2.1.2. De benaderingen verschillen duidelijk omdat de omstandigheden en strategische keuzes niet in elke lid-staat dezelfde zijn. De nationale beleidsmaatregelen ten aanzien van de aanpassing van de vaardigheden van de werknemers aan de veranderingen in het bedrijfsleven lopen sterk uiteen (mate van interventie van de overheidssector, voorwaarden voor gezamenlijke financiering, voorzieningen voor anticipatie, enz.). Ook kan worden vastgesteld dat de lid-staten de richtsnoeren voor de programmering niet altijd even strikt hebben gevolgd. In slechts weinig lid-staten sluiten de omstandigheden aan bij alle richtsnoeren; de lid-staten worden dan ook m.b.t de tenuitvoerlegging van doelstelling 4 tot bepaalde keuzes gedwongen.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Eerste resultaten

Wat doelstelling 4 betreft, is de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de acties laat begonnen en verschilt de vordering ervan tussen de lid-staten. Door de verantwoordelijke autoriteiten werd aan de uitvoering van acties in het kader van doelstelling 3 (aanpak van de werkloosheid) voorrang gegeven. De in de verschillende lid-staten weliswaar volgens een gemeenschappelijk schema gestructureerde programma's laten in het huidige stadium zeer uiteenlopende benaderingen en resultaten zien, die grotendeels het gevolg zijn van de verschillen in overheidssteun, voorwaarden voor gezamenlijke financiering en interpretatie van de richtsnoeren.

3.1.1. Ondanks de korte uitvoeringsperiode en de ongelijke ontwikkeling van de systemen voor follow-up kunnen de volgende algemene tendensen worden waargenomen. Wat de programmering betreft, wordt de nadruk gelegd op opleiding. Bij het anticiperen van tendensen mist de aanpak de nodige samenhang. Het principe van het horizontale karakter wordt slechts beperkt toegepast wegens de sectorgewijze organisatie van de opleidingssystemen; ook is er kennelijk te weinig concentratie, wat verband houdt met het feit dat het MKB moeilijk toegang krijgt tot co-financiering. Hoewel de meeste lid-staten naar partnerschap streven, worden zwakke ondernemingen bij het zoeken naar partners met de meest uiteenlopende obstakels geconfronteerd.

3.2. Problemen m.b.t. Adapt

3.2.1. Adapt-projecten betreffen zowel het MKB als de structuren die op lokaal, regionaal of nationaal niveau steun verlenen bij de aanpassing aan veranderingen. Bij deze opmerkingen dienen de volgende gegevens te worden meegenomen:

- 15 % van de geselecteerde projecten betreft nieuwe banen, waarvan een aanzienlijk deel geconcentreerd is in de sectoren toerisme, milieu, sociale economie en op sociale behoeften gerichte beroepen;

- 20 % van de projecten heeft betrekking op arbeidsorganisatie, kwaliteitszorg, veiligheid en gezondheid op de werkplek;

- 20 % van de projecten houdt zich bezig met anticipatie en het ontwikkelen van betere instrumenten terzake voor kleine ondernemingen en organisaties ten dienste van werknemers;

- een groot aantal projecten is gericht op de ontwikkeling van betere lokale structuren.

3.2.2. Zoals door de Commissie is vastgesteld, moet bij de beoordeling van Adapt met de twee volgende grote problemen rekening worden gehouden:

- de complexiteit die verbonden is met de tenuitvoerlegging van transnationale programma's, waarbij allerlei deelnemers op communautair, nationaal, regionaal en lokaal niveau betrokken zijn;

- de moeilijkheid om transnationale programma's ten uitvoer te leggen binnen een regelgevend kader dat voornamelijk voor nationale programma's is bedoeld. De mogelijkheid zou moeten worden ingebouwd om transnationale acties binnen een wettelijk kader te bevorderen.

3.2.3. De tenuitvoerlegging van doelstelling 4 heeft kennelijk "structurerende" effecten die op het actieve arbeidsmarktbeleid van invloed zijn. Zo worden o.m. de ministeries van arbeid betrokken bij andere vormen van beleid dan het beheren van de werkloosheid; voorts wordt in plaats van bijsturende beleids- of crisismaatregelen het idee van actief preventief arbeidsmarktbeleid versterkt.

3.3. Conclusies van de Europese Commissie

3.3.1. Bij de tenuitvoerlegging werden een aantal moeilijkheden ondervonden die verband houden met de nieuwheid en het complexe karakter van de maatregel, maar ook met de snelle ontwikkeling in de context van de structuurveranderingen, de opkomst van de informatiemaatschappij, het wisselvallige karakter van de conjunctuur, alsmede de co-financiering van de acties. Volgens de Europese Commissie moeten dan ook de volgende overwegingen voor ogen worden gehouden:

- Het concept van structurele aanpassing dient te worden verduidelijkt binnen de context van duurzame ontwikkeling.

- De anticipatie moet worden vergemakkelijkt.

- De inspanningen moeten worden geconcentreerd op innoverende acties op het gebied van anticipatie en de navenante aanpassing van opleidingssystemen, alsmede op het aanpakken van de moeilijkheden waarmee het MKB te kampen heeft.

- Partnerschap moet overal en op alle niveaus worden versterkt.

- Financiering moet worden verzekerd met inachtneming van het kosten/baten-beginsel.

3.3.2. Opgemerkt zij dat al het bovenstaande in overweging moet worden genomen zonder de richtsnoeren i.v.m. doelstelling 4 en Adapt te wijzigen.

4. Aanbevelingen

Het Comité van de Regio's:

4.1. verheugt zich over de wijzigingen die de Commissie voorstelt, met name gelet op de problemen in verband met financiering, concentratie en partnerschappen;

4.2. neemt nota van het negatieve effect van de globalisering en het huidige macro-economische beleid op de werkgelegenheid en pleit voor een brede discussie over de waarde van werk in de samenleving van vandaag, alsmede voor bevordering van een actief marktbeleid dat gericht moet zijn op het scheppen van banen voor de meest benadeelde groepen op de arbeidsmarkt. In het kader van de discussie over de hervorming van de Europese structuurfondsen moet ervoor worden gezorgd dat de instrumenten voor een actief preventief arbeidsmarktbeleid binnen dit systeem van steunverlening ook in de toekomst behouden blijven;

4.3. acht het van belang dat de voor doelstelling 4 uitgetrokken middelen ook worden aangewend voor financiering van projecten die de samenwerking tussen openbare en particuliere sector en de werking van lokale arbeidsmarkten verbeteren door de vaardigheden van het personeel van lokale en regionale autoriteiten uit te breiden en te bevorderen;

4.4. dringt erop aan dat maatregelen ten behoeve van een meer gedecentraliseerde aanpak worden genomen, waarbij de gehele verantwoordelijkheid voor het beheer van zowel doelstelling 3, doelstelling 4 als de communautaire initiatieven Adapt en Employment bij de regionale partnerschappen komt te liggen. Zo kan worden gezorgd voor een betere samenhang tussen de verschillende maatregelen in het kader van het Europees Sociaal Fonds en voor een betere coördinatie met de overige structuurfondsonderdelen, die voor verreweg het grootste gedeelte hoofdzakelijk op regionaal niveau worden beheerd;

4.5. dringt aan op vereenvoudiging van de aanbestedingsprocedures en invoering van nieuwe criteria die ervoor moeten zorgen dat de MKB's die de meeste bijstand behoeven, op de nodige co-financiering kunnen rekenen. Wijst erop dat de middelen die voor nationale co-financiering noodzakelijk zijn, gezien de toestand van de overheidsfinanciën, in veel regio's niet of slechts in zeer beperkte mate ter beschikking staan. Dringt er derhalve op aan, het voorgeschreven aandeel nationale openbare middelen voor co-financiering te verlagen, vervanging van openbare door particuliere co-financieringsmiddelen principieel toe te laten en de looptijd van het Adapt-programma met 1 à 2 jaar te verlengen;

4.6. stelt voor dat de regio's bij de selectie van de projecten een grotere rol wordt toegekend.

Brussel, 17 september 1997.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB C 100 van 2. 4. 1996, blz. 72.

() PB C 34 van 3. 2. 1997, blz. 34.