EUROPESE COMMISSIE Brussel, 23.6.2021 SWD(2021) 172 final WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Analyse van het herstel- en veerkrachtplan van België bij het Voorstel voor een UITVOERINGSBESLUIT VAN DE RAAD betreffende de goedkeuring van de beoordeling van het herstel- en veerkrachtplan voor België {COM(2021) 349 final}



Inhoudsopgave 1. Samenvatting 2. Vraagstukken op het gebied van herstel en veerkracht Situering: 2.1. Macro-economische vooruitzichten en ontwikkelingen sinds het landverslag 2020 2.2. Uitdagingen in verband met duurzame groei, cohesie, veerkracht en beleid voor de volgende generatie 2.3. Uitdagingen in verband met de groene en digitale transitie Groene dimensie Digitale dimensie 3. Doelstellingen, structuur en governance van het plan 3.1. Algemene strategie van het plan 3.2. Uitvoeringsaspecten van het plan 4. Samenvatting van de beoordeling van het plan 4.1. Alomvattende en voldoende evenwichtige reactie op de economische en sociale situatie 4.2. Verband met landspecifieke aanbevelingen en het Europees semester 4.3. Groeipotentieel, het scheppen van banen en economische, institutionele en sociale veerkracht, Europese pijler van sociale rechten, verzachting van de gevolgen van de crisis, en sociale territoriale cohesie en convergentie 4.4. Het beginsel “geen ernstige afbreuk doen” 4.5. Groene transitie 4.6. Digitale transitie

4.7. Blijvend effect van het plan 4.8. Mijlpalen, streefdoelen, monitoring en uitvoering 4.9. Kostenberekening 4.10. Controles en audits 4.11. Samenhang Bijlage: Klimaat en digitale tagging Referenties 1.Samenvatting De COVID-19-crisis had grote gevolgen voor de Belgische economie en overheidsfinanciën. Na een daling van het bbp met 6,3 % in 2020 zal de economische groei naar verwachting uitkomen op 4,5 % in 2021 en 3,7 % in 2022. De impact van de COVID-19-crisis op de Belgische arbeidsmarkt is grotendeels verzacht door belangrijke ondersteunende beleidsmaatregelen. De groei van de totale werkgelegenheid in de afgelopen jaren werd in 2020 onderbroken en in 2021 wordt een daling van 0,6 % verwacht. De werkloosheid zal naar verwachting stijgen van een historisch laag percentage van 5,4 % in 2019 tot 6,7 % in 2021. Als gevolg van de daling van de economische activiteit en de maatregelen die de regering heeft genomen om de gevolgen van de crisis aan te pakken, is het overheidstekort aanzienlijk verslechterd van 1,9 % van het bbp in 2019 tot 9,4 % in 2020 en is de overheidsschuld gestegen van 98,1 % van het bbp in 2019 tot 114,1 % in 2020. Om het economisch herstel te ondersteunen, heeft België 5,9 miljard EUR aan niet-terugbetaalbare financiële steun aangevraagd in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit. Deze financiering biedt de kans om de economische, sociale en territoriale cohesie te versterken, met name de groene en digitale transitie te versnellen, voornamelijk via overheidsinvesteringen en bijbehorende faciliterende hervormingen, en om de belangrijkste uitdagingen aan te pakken. Als gevolg van de hoge overheidsschuld en de beleidskeuzes die de afgelopen decennia zijn gemaakt om minder te sparen op de lopende uitgaven en meer op overheidsinvesteringen, heeft de publieke kapitaalvoorraad een negatieve groei doorgemaakt, waardoor de kwaliteit van de openbare infrastructuur is verslechterd en het economische potentieel op lange termijn is verzwakt. België heeft grote investeringsbehoeften, met name in sociale huisvesting, onderwijs, duurzaam vervoer en energie. Bovendien loopt België achterop op het gebied van digitale infrastructuur en wordt er onvoldoende gebruik gemaakt van digitale overheidsdiensten, hetgeen de productiviteit en innovatie belemmert. Structurele hervormingen op het gebied van pensioenen, belastingen, overheidsuitgaven, de arbeidsmarkt en het ondernemingsklimaat zijn nodig om duurzamere en inclusievere groei te ondersteunen. Verwacht wordt dat het voorgestelde herstel- en veerkrachtplan van België zal bijdragen tot een doeltreffende aanpak van een aanzienlijk deel van de uitdagingen die zijn vastgesteld in de desbetreffende landspecifieke aanbevelingen en in de ontwerpaanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone. Om de kwaliteit en efficiëntie van de overheidsuitgaven te verbeteren, omvat het plan de systematische integratie van uitgaventoetsingen in de cycli voor begrotingsplanning van alle overheidsniveaus. Tegen de achtergrond van stijgende overheidsuitgaven voor pensioenen, voorziet het plan in een pensioenhervorming die erop gericht is de financiële en sociale houdbaarheid van het pensioenstelsel te verbeteren. Het Belgische herstel- en veerkrachtplan omvat ook diverse maatregelen om de uitdagingen op de arbeidsmarkt aan te pakken en de sociale en arbeidsmarktintegratie van kwetsbare groepen, zoals mensen met een migratieachtergrond, vrouwen, jongeren, personen met een handicap, gedetineerden en mensen die het risico lopen op digitale uitsluiting, te versterken. In het plan wordt verwezen naar een voorstel voor een brede belastinghervorming, die de financiële negatieve prikkels om te werken in het huidige belastingstelsel zou kunnen aanpakken, het belastingstelsel zou kunnen vergroenen en het gebruik van fossiele brandstoffen zou kunnen ontmoedigen door middel van passende prijssignalen, maar gezien het ontbreken van zowel een duidelijk tijdschema als een verbintenis om de hervorming goed te keuren, kan dit voorstel niet worden opgenomen als een maatregel die door de faciliteit wordt ondersteund. Het plan omvat een hervorming van de belastingregeling voor bedrijfswagens, gericht op de elektrificatie van het wegvervoer. De hervorming zal naar verwachting bijdragen tot een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, maar resulteert niet in een vermindering van de congestie of een beperking van de budgettaire gevolgen van de regeling. Het plan biedt een alomvattende en voldoende evenwichtige reactie op de zes in artikel 3 van de Verordening (EU) 2021/241 genoemde beleidspijlers. 10 van de 17 onderdelen van het Belgische plan houden rechtstreeks verband met de groene transitie en 11 onderdelen hebben betrekking op de digitale transformatie (pijlers 1 en 2). De resterende vier beleidspijlers worden adequaat aangepakt met extra maatregelen om: i) de opleiding en de werkgelegenheid voor kwetsbare groepen te versterken; ii) op alle overheidsniveaus uitgaventoetsingen in te voeren; iii) de economische activiteit te versterken door middel van O&O-steun; iv) te voorzien in infrastructuur voor sociale huisvesting en kinderopvang; v) maatregelen ten uitvoer te leggen om overheidsdiensten te digitaliseren; vi) de onderwijs- en opleidingssystemen te versterken; en vii) het pensioenstelsel te hervormen. Het plan zal naar verwachting op doeltreffende wijze bijdragen tot het versterken van het groeipotentieel, de werkgelegenheid en de economische, sociale en institutionele veerkracht van België en tot het verzachten van de economische en sociale gevolgen van de COVID-19-crisis, hoewel meer ambitieuze hervormingen zouden hebben geresulteerd in een sterkere directe impact op het scheppen van werkgelegenheid. Het plan zal naar verwachting een positief economisch effect hebben door publieke en private investeringen, met name in duurzaam vervoer en digitale infrastructuur, sociale huisvesting, energie-efficiënte renovatie van gebouwen en infrastructuur voor alternatieve energie, onderzoek en innovatie te ondersteunen. Door bij te dragen aan een groenere en digitale economie is het plan bedoeld om duurzame groei en economische veerkracht te ondersteunen. De aanzienlijke investeringen in de digitalisering van het openbaar bestuur en justitie zullen naar verwachting bijdragen tot een ondernemingsvriendelijk klimaat en aldus het economisch herstel ondersteunen. Bovendien zal het plan naar verwachting ertoe bijdragen vaardighedenmismatches aan te pakken door de onderwijs- en opleidingssystemen te versterken. De nadruk op het verbeteren van digitale vaardigheden en het bevorderen van de toegang tot de arbeidsmarkt voor kwetsbare groepen zal naar verwachting een positief effect hebben op de werkgelegenheid en bijdragen tot de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten en de op 7 mei 2020 aangenomen Verklaring van Porto. Het Belgische plan ruimt een belangrijke plaats in voor de energie-efficiënte renovatie van gebouwen en ondersteunt de decarbonisatie van de energie-, industrie- en vervoersectoren, die grote uitdagingen vormen voor het bereiken van de energie- en klimaatdoelstellingen voor 2030. De bouwsector is verantwoordelijk voor meer dan 30 % van de niet-ETS-broeikasgasemissies in België en scoort laag ten opzichte van de energieprestatie van zijn bestaande woningvoorraad. Het plan omvat aanzienlijke investeringen om de energie-efficiëntie van openbare gebouwen en particuliere en sociale woningen te verbeteren. Bovendien wordt ervan uitgegaan dat het plan resulteert in een verbetering van het systeem van renovatiesubsidies voor huishoudens om particuliere investeringen te stimuleren. Het plan heeft ook tot doel steun te verlenen aan verschillende schone opkomende energietechnologieën die gericht zijn op decarbonisatie, met name op het gebied van waterstofproductie en -vervoer. Al met al zal het plan, ook al omvat het slechts beperkte investeringen in hernieuwbare energie, naar verwachting bijdragen tot de decarbonisatie van de energiesector. Tot slot zijn er verschillende maatregelen om de biodiversiteit te herstellen, het milieu te beschermen, zich aan de klimaatverandering aan te passen en een meer circulaire economie te ontwikkelen. Het plan heeft ook tot doel bij te dragen tot de transformatie van de vervoerssector, die 35 % van de niet-ETS-broeikasgasemissies in België genereert. België loopt bovendien achterop op het gebied van elektrische mobiliteit. De verkeerscongestie drukt op de productiviteit en veroorzaakt lokale luchtverontreiniging. Het plan omvat aanzienlijke steun om actieve manieren om zich te verplaatsen te bevorderen en stimuleert het gebruik van openbaar vervoer, met bijzondere aandacht voor het spoor. Het plan ondersteunt ook investeringen in de binnenvaart. Verscheidene maatregelen van het plan zullen naar verwachting ook de elektrificatie van openbaar en particulier vervoer ondersteunen, onder meer door de uitrol van elektrische laadpunten te versnellen. Het plan heeft ook tot doel België beter bestand te maken tegen klimaatverandering door te investeren in een rationeler gebruik van watervoorraden en in de bescherming van de biodiversiteit. De maatregelen in het Belgische herstel- en veerkrachtplan die bijdragen aan de klimaatdoelstellingen, vertegenwoordigen 49,6 % van de totale toewijzing van het plan. Alle maatregelen in het Belgische plan hebben de voorafgaande beoordeling van het beginsel "geen ernstige afbreuk doen" doorstaan. Bovendien ondersteunen diverse investeringen en hervormingen de digitale transitie, via de digitalisering en de uitrusting van overheidsdiensten en de uitrol van digitale infrastructuur. De versterking van de digitalisering van de economie biedt veelbelovende perspectieven voor het stimuleren van de productiviteit en de innovatiecapaciteit van België. Hervormingen op federaal en regionaal niveau zijn gericht op het wegnemen van knelpunten in de regelgeving voor de uitrol van 5G en infrastructuur voor ultrasnelle connectiviteit, zoals glasvezel. De investeringen zijn gericht op de digitalisering van het openbaar bestuur en omvatten de uitrol van digitale infrastructuur. Tot slot zijn sommige investeringen gericht op het versterken van de algehele cyberweerbaarheid en de cybercrisisparaatheid van de Belgische samenleving. De maatregelen in het Belgische herstel- en veerkrachtplan die bijdragen aan de digitale transitie, vertegenwoordigen 26,6 % van de totale toewijzing van het plan. Het Belgische plan zal naar verwachting voor een groot deel een blijvend effect hebben, dat door meer ingrijpende, aanvullende hervormingen versterkt had kunnen worden. De hervormingen die in het herstel- en veerkrachtplan worden voorgesteld, zullen naar verwachting bijdragen tot een duurzame aanpak van belangrijke economische uitdagingen en gevolgen voor instellingen en beleid. Aangezien sommige hervormingen in het plan in vrij algemene termen worden beschreven, is het echter moeilijk om hun volledige effecten op de lange termijn in te schatten. De hervorming van het pensioenstelsel is hiervan een voorbeeld. Hoewel in het plan wordt verwezen naar een voorstel voor een brede belastinghervorming, die negatieve prikkels om op permanente basis te werken zou kunnen wegnemen en de belastingen zou kunnen verschuiven naar energieproducten om passende prijssignalen af te geven, bevat het plan geen vaste toezegging voor de goedkeuring van deze hervorming. Naar verwachting zal België echter ook profiteren van belangrijke overloopeffecten van herstelplannen van andere lidstaten. Tot slot bevat het plan een grotendeels samenhangende reeks hervormingen en investeringen. Het plan had het potentieel van sommige investeringen echter beter kunnen benutten door middel van verdergaande aanvullende hervormingen en in sommige gevallen hadden de maatregelen coherenter en meer wederzijds versterkend kunnen zijn. België heeft organisatorische regelingen voorgesteld om ervoor te zorgen dat de uitvoering van het plan doeltreffend kan worden gemonitord en heeft aangetoond dat de geraamde kosten van het plan redelijk en aannemelijk zijn. Hoewel de governancestructuur en de organisatorische regelingen voor de uitvoering van het plan complex zijn, zorgen zij ervoor dat de verantwoordelijke actoren worden betrokken bij het toezicht op, de verslaglegging over en de administratieve follow-up van de hervormingen en investeringen die onder hun verantwoordelijkheid vallen. De interfederale coördinatie tussen de betrokken entiteiten wordt zowel op politiek als op administratief niveau gewaarborgd. De toezichtindicatoren zijn over het algemeen voldoende duidelijk en uitgebreid om te waarborgen dat de voltooiing ervan kan worden getraceerd en gecontroleerd. De gekozen mijlpalen en streefdoelen hebben betrekking op de belangrijkste elementen van de maatregelen en kunnen als zodanig relevant worden geacht voor de uitvoering ervan. De kostprijsberekening in het plan is grotendeels gedetailleerd en duidelijk. Voor een grote meerderheid van de maatregelen zijn er voldoende gedetailleerde informatie en uitgebreide bewijsstukken waaruit blijkt dat de geraamde totale kosten van het plan redelijk en aannemelijk, in overeenstemming met het beginsel van kostenefficiëntie en evenredig zijn. De afzonderlijke onderdelen verschaffen in de regel niet altijd gedetailleerde informatie over aanvullende investeringen uit andere EU-fondsen. Derhalve is een adequate mijlpaal in het plan opgenomen om te zorgen voor de coördinatie tussen alle entiteiten om dubbele financiering te voorkomen.

Tabel 1 – Ratings ontvangen door het Belgische herstel- en veerkrachtplan volgens de elf criteria (1)

Evenwichtig antwoord (2)

Landspecifieke aanbevelingen (3)

Groei, banen… (4)

“Geen ernstige afbreuk doen aan” (5)

Groene doelstelling (6)

Digitale doelstelling (7)

Blijvende effecten (8)

Mijlpalen & streefdoelen (9)

Kostenberekening (10)

Controlesystemen (11)

Coherentie A A A A A A A A B A B 2.Vraagstukken op het gebied van herstel en veerkracht Situering: 2.1.Macro-economische vooruitzichten en ontwikkelingen sinds het landverslag 2020 In het macro-economische scenario dat aan het stabiliteitsprogramma en het herstel- veerkrachtplan (RRP) van België ten grondslag ligt, wordt uitgegaan van een reële bbp-groei van 4,1 % in 2021 en 3,5 % in 2022, na een historische daling van 6,3 % in 2020 als gevolg van de COVID-19-crisis. Aangezien de export goed is voor meer dan 80 % van het bbp van België, had de open Belgische economie had bijzonder te lijden onder de beperkingen van het vrij verkeer van goederen en personen, die hebben geresulteerd in ernstige verstoringen van de toeleveringsketen. De macro-economische prognoses van het herstel- en veerkrachtplan zijn gebaseerd op de laatste prognoses van het Federaal Planbureau, die in februari 2021 zijn opgesteld. De groei zal naar verwachting worden ondersteund door het herstel van de binnenlandse vraag (overheidsconsumptie en particuliere investeringen & consumptie). Verwacht wordt dat de bijdrage van de netto-uitvoer aan de bbp-groei gedurende de gehele prognoseperiode licht negatief zal zijn, aangezien de invoer sterker zou herstellen dan de uitvoer. Daarna zou de reële bbp-groei in 2022 afnemen tot 3,5 % en in 2024 convergeren naar 1,5 %. Na een daling met 7,7 % in 2020 zou de particuliere consumptie in 2021 met 6,1 % toenemen. De koopkracht van de huishoudens werd gehandhaafd door overheidssteun tijdens de crisis, hetgeen heeft geleid tot een stijging van de spaarquote tot 20,3 % in 2020. Het spaarquote zou afnemen tot 16,3 % in 2021. Wat de investeringen van ondernemingen betreft, verwacht het Federaal Planbureau dat het herstel daadwerkelijk in 2022 begint na een trage groei van 1 % in 2021. De macro-economische prognoses van het Belgische herstel- en veerkrachtplan zijn grotendeels in overeenstemming met de voorjaarsprognoses 2021 van de Commissie. Volgens de voorjaarsprognoses zal de bbp-groei naar verwachting uitkomen op 4,5 % in 2021 en 3,7 % in 2022. De belangrijkste verschillen met de in het herstel- en veerkrachtplan opgenomen prognose van het Federaal Planbureau vloeien voort uit de opname van het effect van het herstel- en veerkrachtplan en uit nieuwe gegevens die sinds de prognose van het Federaal Planbureau beschikbaar zijn, met name de herziening van de cijfers voor 2020. De investeringen werden zwaar getroffen door de COVID-19-crisis in 2020. De krachtige opleving in de tweede helft van het jaar beperkte echter de daling op jaarbasis tot -6,9 %. Volgens de voorjaarsprognoses van de Commissie zullen de verbetering van het ondernemersvertrouwen, de gunstige financieringsvoorwaarden en de inwerkingtreding van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (RRF) investeringen blijven schragen, ondanks mogelijke problemen met betrekking tot solvabiliteit en liquiditeit. Voorts wordt verwacht dat een toename van de overheidsconsumptie in 2021 zal bijdragen tot de bbp-groei. Dankzij de sterke externe omgeving zal de uitvoer zich herstellen. Na het herstel van de binnenlandse vraag en de uitvoer zal de invoer naar verwachting ook een sterk herstel kennen. Verwacht wordt dat het reële bbp in de eerste helft van 2022 zijn niveau van vóór de crisis zal bereiken. Wat de arbeidsmarkt betreft, hebben de maatregelen ter ondersteuning van de werkgelegenheid en het bedrijfsleven ervoor gezorgd dat de werkgelegenheid over het algemeen stabiel bleef en faillissementen op een laag niveau bleven. Het geleidelijk aflopen van sommige van deze maatregelen zal naar verwachting bijdragen tot een toename van het aantal faillissementen. Het Federaal Planbureau voorspelt een stijging van de werkloosheid van 5,6 % in 2020 tot 6,8 % in 2021 en 2022, alvorens in lijn met de economische groei te verbeteren tot 5,3 % in 2026. Volgens de voorjaarsprognoses van de Commissie zal de werkloosheid naar verwachting uitkomen op 6,7 % in 2021 en 6,5 % in 2022. De daling van de economische bedrijvigheid en de energieprijzen heeft de GICP-inflatie op jaarbasis gedrukt van 1,2 % in 2019 tot 0,4 % in 2020. In overeenstemming met de verwachte opleving van zowel de olieprijzen als de economische bedrijvigheid zal de GICP-inflatie volgens de voorspellingen van de Commissie op jaarbasis naar verwachting stijgen tot 1,8 % in 2021. Vervolgens wordt verwacht dat de inflatie zal vertragen tot 1,5 % in 2022, naarmate de energieprijzen zich stabiliseren. Het Belgische Federaal Planbureau verwacht dat de GICP in 2021 en 2022 zal uitkomen op 1,5 %, en vervolgens op 1,7 % in 2023 en 2024. Al met al is het in het Belgische plan gepresenteerde macro-economische scenario dat aan de begrotingsprognoses voor 2021 en 2022 in het stabiliteitsprogramma 2021 ten grondslag ligt, realistisch, op basis van plausibele macro-economische aannames in vergelijking met de voorjaarsprognoses 2021 van de Commissie. De COVID-19-crisis heeft bijgedragen tot een verslechtering van de financiële situatie van Belgische ondernemingen. Een groot aantal niet-financiële ondernemingen werd geconfronteerd met uitputting van hun liquiditeitsbuffers als gevolg van een plotselinge stopzetting van hun activiteiten, die niet werd gecompenseerd door een gelijkwaardige vermindering van hun financiële verplichtingen. Naar aanleiding van de COVID-19-pandemie zijn maatregelen genomen om het economische weefsel van het land in stand te houden, met name door maatregelen vast te stellen om de liquiditeit van ondernemingen te ondersteunen en het aantal faillissementen te beperken. Deze uitgebreide steunmaatregelen van de overheid hebben bijgedragen tot het verzachten van de negatieve effecten. In een recente analyse werd geraamd dat de ondersteunende beleidsmaatregelen deze liquiditeitsproblemen hebben verlicht en het aandeel van ondernemingen met een rechtstreeks liquiditeitstekort hebben teruggebracht van 20 % tot 15 % (Nationale Bank van België, 2021a). Niettemin is het zeer waarschijnlijk dat een groot deel van de ondernemingen de herstelperiode zal beginnen met druk om schulden af te bouwen, wat negatieve gevolgen kan hebben voor hun vermogen om investeringsplannen uit te voeren. Huishoudens zijn financieel minder getroffen door de COVID-19-pandemie dan de bedrijven. In de eerste 11 maanden van 2020 namen de besparingen van huishoudens, afgemeten aan bankdeposito’s, toe met 18,1 miljard EUR (tegenover een gemiddelde stijging van 12,1 miljard EUR tussen 2011 en 2019). In dezelfde periode zijn de huizenprijzen blijven stijgen, naast het gemiddelde bedrag aan vastgoedleningen. De stijging van de huizenprijzen deed zich voor ondanks een aanscherping van de kredietvoorwaarden door banken, waaronder strengere vereisten met betrekking tot de leenquotiteit. Over het geheel genomen lijkt de financiële situatie van de Belgische huishoudens gezond, hoewel er nog steeds verschillen tussen de huishoudens bestaan. Hoewel het belasting- en uitkeringstelsel, in combinatie met de noodmaatregelen die door de verschillende overheidsniveaus zijn genomen om het inkomen van huishoudens te beschermen en de economische activiteiten te ondersteunen, een belangrijke rol heeft gespeeld bij het opvangen van de gevolgen van de economische neergang, bestaat het risico dat sommige bevolkingsgroepen met een reeds zwakke financiële positie als gevolg van de crisis nog kwetsbaarder worden. De COVID-ID-crisis heeft ook grote gevolgen gehad voor de Belgische overheidsfinanciën. Volgens de prognoses van het RRP is het overheidstekort verslechterd van 1,9 % van het bbp in 2019 tot 9,7 % in 2020 als gevolg van de daling van de economische activiteit en de maatregelen die de regering heeft genomen om de gevolgen van de crisis aan te pakken. Verwacht wordt dat het tekort in 2021 zal verbeteren tot een nog steeds aanzienlijk tekort van 7,0 %. De overheidsschuld zal naar verwachting stijgen van 98,1 % van het bbp in 2019 tot 114,8 % in 2020 en tot 115,9 % in 2021. De prognoses van de Commissie zijn hiermee vergelijkbaar, met een tekort van 7,6 % in 2021 en een overheidsschuld van 115,3 %. Volgens de huidige beoordeling wordt België op korte, middellange en lange termijn geconfronteerd met grote risico’s voor de houdbaarheid van de begroting. De risico’s op korte termijn vloeien voort uit de scherpe verslechtering van de overheidsfinanciën in 2020 en de daaruit voortvloeiende toename van de financieringsbehoefte tot 26 % van het bbp (Europese Commissie, 2021) De financieringsbehoefte zou echter moeten dalen tot ongeveer 21 % van het bbp in 2021-2022. Bovendien beperkt de “AA”-overheidsrating van de drie grote ratingbureaus en de historisch lage spreads voor overheidsobligaties de kortetermijnrisico’s. De hoge risico’s op de middellange termijn weerspiegelen het feit dat, volgens de aannames van het basisscenario de overheidsschuld gedurende tien jaar boven de 120 % van het bbp zou blijven, met een piek van 125 % in 2027. Alternatieve scenario’s, zowel gunstige als ongunstige, bevestigen deze risico’s. Op middellange termijn zal België een geleidelijke begrotingsconsolidatie nodig hebben om de overheidsfinanciën structureel te verbeteren. Al vóór de uitbraak van de coronaviruspandemie had België een hoge overheidsschuld en werd het land op middellange termijn geconfronteerd met grote houdbaarheidsuitdagingen. Wanneer de economische omstandigheden dit toelaten, moet met begrotingsbeleid ernaar gestreefd worden een prudente begrotingssituatie op middellange termijn te bewerkstelligen. De begrotingsstrategie van de regering voor de komende jaren, zoals aangekondigd in het regeerakkoord van de federale regering, voorziet in de tenuitvoerlegging van een begrotingsregel met een vaste en variabele component. Dit is begrijpelijk in het huidige klimaat van grote economische onzekerheid. Gezien de reeds bestaande budgettaire uitdagingen blijft het echter belangrijk dat de begroting op middellange termijn houdbaar blijft, ook in een klimaat van tegenvallende economische groei in de komende jaren. In de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden van 2021 zijn voor België geen onevenwichtigheden vastgesteld. Op het geactualiseerde scorebord, dat de cijfers tot en met 2019 bevat, liggen twee van de veertien kernindicatoren, namelijk de indicatoren voor de schuld van de particuliere sector en de overheidsschuld boven de indicatieve drempelwaarde. De schuldenlast van de particuliere sector bleef in 2019 ruim boven de drempelwaarde en zal naar verwachting in 2020 verder stijgen tot ongeveer 200 % van het bbp. Dit is hoofdzakelijk toe te schrijven aan de schuldenlast van de huishoudens, die grotendeels de hypotheekschuld weerspiegelt en die in 2019 is blijven stijgen als gevolg van een positieve nettokredietstroom. Na in het eerste halfjaar te zijn gedaald ten gevolge van de lockdown- en beperkende maatregelen, zullen de investeringen in woningen naar verwachting in de tweede helft van 2020 weer aantrekken. De huizenprijzen zijn in 2019 gestegen en er zijn tekenen van mogelijke overwaardering. De reeds hoge overheidsschuld is aanzienlijk gestegen naar aanleiding van de COVID-19-crisis. Eind 2020 bedroeg de overheidsschuld 114,1 % van het bbp, 16 procentpunten meer dan in het voorgaande jaar. Evenzo is de schuldenlast van de overheid en van de particuliere sector als gevolg van de COVID-19-crisis toegenomen en geeft deze ontwikkeling aanleiding tot monitoring. In haar algehele beoordeling achtte de Commissie het niet nodig over te gaan tot een verdere diepgaande analyse in de context van de procedure voor macro-economische onevenwichtigheden 2021. Tabel 2: Vergelijking van de macro-economische ontwikkelingen en prognoses 2.2.Uitdagingen in verband met duurzame groei, cohesie, veerkracht en beleid voor de volgende generatie

Om het volledige economische groeipotentieel te verwezenlijken, moeten verschillende uitdagingen worden aangepakt. De prestaties van de Belgische economie zijn de afgelopen jaren gematigd geweest en de COVID-19-crisis brengt op korte termijn nieuwe uitdagingen met zich mee. Tegelijkertijd biedt de crisis de gelegenheid om de overgang naar een duurzamere en digitale economie te versnellen. Structurele hervormingen en goed gerichte investeringen in groene en digitale infrastructuur en vaardigheden zullen naar verwachting bijdragen tot een duurzamere en inclusievere groei. Er worden weliswaar extra investeringen gedaan in het openbaar vervoer, maar er blijven belangrijke groene investeringen nodig in mobiliteit, huisvesting en energie. Bovendien loopt België achterop op het gebied van digitale infrastructuur en wordt er onvoldoende gebruik gemaakt van digitale overheidsdiensten, hetgeen de productiviteit en innovatie belemmert. Structurele hervormingen op het gebied van belastingen, de arbeidsmarkt en het ondernemingsklimaat zijn nodig om de groene en digitale transitie te ondersteunen door knelpunten aan te pakken, milieuschadelijke subsidies weg te nemen en de juiste prijssignalen af te geven. De COVID-19-crisis heeft de reeds slechte arbeidsmarktresultaten van de meest kwetsbare groepen verslechterd. De maatregelen die zijn genomen om de gevolgen van de crisis op de arbeidsmarkt op te vangen, zijn echter vrij doeltreffend gebleken en hoewel de crisis de expansie van de Belgische arbeidsmarkt heeft afgeremd heeft de verwachte stijging van de werkloosheid zich niet heeft voltrokken. Volgens de prognoses van de Nationale Bank van België zal de werkloosheid in 2022 naar verwachting een piek bereiken van 6,0 % (in vergelijking met het historisch dieptepunt van 5,4 % in 2021) (Nationale Bank van België, 2021b). De gevolgen van de crisis zullen evenwel naar verwachting tot uiting komen in een groter aantal werkzoekenden, maar ook in een toenemend aantal ontmoedigde werknemers die de arbeidsmarkt verlaten of niet tot de arbeidsmarkt toetreden als gevolg van de afnemende arbeidskansen. Personen die reeds vóór de pandemie moeite hadden om werk te vinden, zoals laaggeschoolden, jongeren, mensen met een migrantenachtergrond (met name vrouwen die niet in de EU geboren zijn) en mensen met een handicap, zullen naar verwachting geconfronteerd worden met een verdere verslechtering van hun positie op de arbeidsmarkt. Ondanks de crisis blijft de vraag naar arbeid in België sterk, zoals blijkt uit het hoge vacaturepercentage, dat in het vierde kwartaal van 2020 stabiel bleef op 2,9 %. Werkgevers melden dat zij moeite hebben om werknemers met de juiste vaardigheden te vinden. Er zijn aanzienlijke tekorten voor beroepen in de sectoren vakspecialisten, techniek en natuurwetenschappen als gevolg van het lage aantal afgestudeerden in natuurwetenschappen, technologie, techniek en wiskunde (STEM). Ook in de gezondheidszorg, de bouwsector, het onderwijs en de opleidingen vallen er tekorten waar te nemen. Bovendien blijft de deelname aan een leven lang leren met 8,2 % laag, hoewel bij- en omscholing een essentiële voorwaarde is voor een succesvolle digitale en groene transitie. De COVID-19-crisis heeft de algemene onderwijsresultaten doen dalen, maar ook de reeds grote ongelijkheden verergerd in de onderwijsresultaten van kwetsbare lerenden, met inbegrip van lerenden met een lage sociaal-economische en migratieachtergrond, vergroot. De crisis heeft ook gevolgen gehad voor het welzijn van jongeren, waardoor het risico op schooluitval toeneemt. Cruciale hervormingen om de prestaties en rechtvaardigheid van de onderwijs- en opleidingsstelsels te verbeteren, zijn eveneens uitgesteld. Uit afstandsonderwijs is gebleken dat er behoefte is aan een kwalitatief hoogwaardig ecosysteem voor digitaal onderwijs, met name door te zorgen voor een doeltreffende lerarenopleiding en gelijke toegang tot digitaal onderwijs van hoge kwaliteit en de leeromgeving daarvan. Er is een gevoel van urgentie om digitale vaardigheden en competenties in alle leerplannen op te nemen. Het aanpakken van het tekort aan goed gekwalificeerde leerkrachten, het aantrekkelijker maken van hun beroep en doeltreffend investeren in de initiële lerarenopleiding en permanente bijscholing van leerkrachten zijn cruciaal en zullen bijdragen tot het aanpakken van bovengenoemde problemen en noodzakelijke hervormingen. Het gebrek aan voldoende geschoolde werknemers, hoge loonkosten, complexe arbeids- en belastingwetten en regelgevingsbeperkingen wegen op investeringen, productiviteit en groei. Een aanzienlijke particuliere kapitaalaccumulatie en sterke innovatieprestaties in sommige sectoren (farmaceutica, mineralen, chemie) hebben bijgedragen tot een relatief hoog productiviteitsniveau in België. Reeds voor de crisis was de productiviteitsgroei in België echter vertraagd ten opzichte van de buurlanden (Dumont, 2021). Bovendien wijzen de vooruitzichten voor bedrijfsinvesteringen, na een hoog (particulier) investeringstempo vóór de crisis, op een langzaam herstel in een context van grote onzekerheid. Het gebrek aan voldoende geschoolde arbeidskrachten in sommige sectoren, zoals in de bouwsector met het oog op de renovatiegolf en het relatief hoge niveau van arbeidskosten vormen belangrijke belemmeringen voor investeringen. Bovendien wegen de complexiteit van de belasting- en arbeidswetgeving en de belemmerende regelgeving in de dienstensector op de investeringen en het concurrentievermogen en leiden zij tot een lage ondernemingsdynamiek. Zwakke beleidscoördinatie en -evaluatie dragen bij tot een hoge administratieve en regeldruk die het concurrentievermogen negatief beïnvloedt. Inefficiënte coördinatie tussen overheidsniveaus leidt tot een complex regelgevingsklimaat en weegt op de uitvoering van een bepaald aantal beleidsmaatregelen. Bovendien kan het gebrek aan doeltreffende evaluatie in het beleidsvormingsproces van invloed zijn op de kwaliteit van de regelgeving en bijdragen tot de hoge administratieve en regeldruk. De efficiëntie van het openbaar bestuur kan worden versterkt, onder meer door een grotere personeelsbezetting bij handhavingsinstanties op het gebied van justitie, regelgeving, markttoezicht en mededinging. De goede innovatieprestaties van België berusten op enkele sectoren en op een beperkt aantal bedrijven, wat een bron van kwetsbaarheid kan zijn. België staat op de 6e plaats van het EU-innovatiescorebord van 2020 en kwalificeert als een “sterke innovator”. Particuliere O&O-investeringen zijn relatief hoog, en hoewel deze voornamelijk geconcentreerd zijn in een beperkt aantal multinationale ondernemingen, worden ze ook in aanzienlijke mate gedaan door kmo’s, die 0,7 % van het bbp in O&O-activiteiten investeerden. De publieke O&O-intensiteit is evenwel nog steeds lager dan die van vergelijkbare lidstaten. De efficiëntie van het hoge niveau van overheidssteun voor O&O door het bedrijfsleven is niet bewezen. De kloof tussen de best en de slechtst presterende bedrijven wordt groter, wat zou kunnen duiden op een onvoldoende verspreiding van de technologische vooruitgang (Nationale Bank van België, 2017). Uit recente analyses blijkt ook dat innovatieve bedrijven minder door de crisis worden getroffen (Marques Santos e.a., 2021). De COVID-19-crisis had een negatief effect op de kredietverlening aan ondernemingen, maar de geleidelijke afschaffing van maatregelen ter ondersteuning van de liquiditeit, met name het kredietmoratorium, heeft zonder flankerende maatregelen niet geleid tot een toename van wanbetalingen. De kredietverlening aan ondernemingen groeide van februari tot september 2020 met 2,8 %, terwijl de eurozone profiteerde van een stijging van 6.4 procentpunten. Dit kan deels het gevolg zijn van de Belgische garantieregeling voor leningen ter ondersteuning van ondernemingen in de vorm van staatsgaranties voor nieuwe kortetermijnleningen. Deze regeling werd relatief laat uitgevoerd en was niet bijzonder aantrekkelijk in vergelijking met soortgelijke regelingen in andere lidstaten. Het tussen de Belgische autoriteiten en de banksector overeengekomen moratorium op aflossingen van leningen kon rekenen op een aanzienlijke respons. De leningen in het kader van niet-verstreken en verlopen betalingsuitstelregelingen vertegenwoordigden respectievelijk 0,9 % en 4,0 % van alle leningen aan de particuliere sector in december 2020. Er moet een balans worden gevonden tussen het te lang verlengen van steunmaatregelen, met het risico van zombiebedrijven, het vertragen van de tijdige erkenning van verliezen in de banksector en het verspillen van overheidsmiddelen, en het te snel beëindigen van deze maatregelen, wat tot een buitensporig aantal wanbetalingen zou kunnen leiden. De versterking van het eigen vermogen van levensvatbare ondernemingen is daarom van cruciaal belang om een golf van faillissementen te voorkomen. Een andere belangrijke maatregel is het verbeteren van de efficiëntie van het insolventiekader. 2.3.Uitdagingen in verband met de groene en digitale transitie Groene dimensie Er zijn verdere inspanningen nodig om ervoor te zorgen dat België op de weg is naar het bereiken van de doelstelling van klimaatneutraliteit tegen 2050. De uitstoot van broeikasgassen in België lag in 2019 13 % onder het niveau van 2005, tegenover een streefcijfer van -15 % voor 2020. Het Belgisch Nationaal Energie- en Klimaatplan (NECP) bevat aanvullende maatregelen die, indien zij worden uitgevoerd, de kloof bijna moeten overbruggen om de reductiedoelstelling van -35 % voor 2030 te halen. In de sector Landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw (LULUCF) is België voornemens de "geen debet"-toezegging uiterlijk in 2030 in acht te nemen en zal de sector naar verwachting in de periode tot 2030 een nettokoolstofput blijven. De nationale langetermijnstrategie bevat evenwel geen reductiestreefcijfer, maar de gecumuleerde totale entiteitspecifieke maatregelen in de niet-ETS-sectoren zullen naar verwachting leiden tot binnenlandse reducties van 85 tot 87 % tegen 2050 ten opzichte van 2005. België ligt niet op koers om zijn doelstellingen op het gebied van hernieuwbare energie te halen. Het aandeel energie uit hernieuwbare bronnen in het eindenergieverbruik van België zal in 2019 9,9 % bedragen en zal naar verwachting oplopen tot 11,7 % in 2020, hetgeen lager is dan het streefcijfer van 13 % dat is vastgesteld in de richtlijn hernieuwbare energie (Richtlijn 2009/28/EG). België streeft naar 17,5 % in 2030, maar deze ambitie ligt aanzienlijk lager dan het aandeel van 25 % dat is berekend aan de hand van de formule in bijlage II bij Verordening (EU) 2018/1999 inzake de governance van de energie-unie en klimaatactie (de “governanceverordening”). De Belgische bijdragen aan het energie-efficiëntiestreefcijfer zijn niet ambitieus genoeg en er zijn flexibele energienetwerken nodig. Op basis van het NECP bedraagt de nationale bijdrage van België aan energie-efficiëntie voor 2030 -15 % (primair energieverbruik) en -12 % (eindenergieverbruik) ten opzichte van de PRIMES2007-prognoses voor 2030. Deze energie-efficiëntiebijdragen worden als weinig ambitieus beschouwd (Europese Commissie, 2020). Gezien de nucleaire uitfasering en het streefcijfer van de elektriciteitssector van 37,4 % hernieuwbare elektriciteit tegen 2030, zullen de ontwikkeling van de verschillende bronnen van flexibiliteit en hun toegang tot markten, alsmede verbeterde netwerkverbindingen - zowel binnen het land als grensoverschrijdend - noodzakelijk zijn om het toenemende aandeel van hernieuwbare energie in het elektriciteitssysteem te integreren. Naast oplaadinfrastructuur voor elektrische voertuigen zal de transitie van de industrie en het zwaar vervoer nieuwe infrastructuur vereisen om nieuwe energiedragers, zoals waterstof, te produceren en te distribueren en om koolstofafvang, -gebruik en -opslag te ondersteunen. Tabel 3 geeft een overzicht van de doelstellingen, streefcijfers en bijdragen van België in het kader van de governanceverordening. Tabel 3 bevat een aantal van de nationale streefcijfers van België op het gebied van broeikasgasemissies, hernieuwbare energie, primair energieverbruik en eindenergieverbruik en het niveau van de elektriciteitsinterconnectiviteit, waarbij de meest recente beschikbare gegevens worden vergeleken met de streefcijfers voor 2020 en 2030. Hieruit blijkt dat voor alle indicatoren, behalve voor broeikasgasemissies en elektriciteitsinterconnectiviteit, het ambitieniveau voor 2030 van België vrij laag is. Er zullen aanvullende beleidslijnen en maatregelen nodig zijn om verdere verbeteringen tot 2030 te ondersteunen en de doelstellingen voor 2030 te bereiken, in de elektriciteitssector en met name in de sectoren huisvesting (verwarming en koeling) en vervoer. Tabel 3 – Overzicht van de doelstellingen, streefcijfers en bijdragen van België in het kader van de governanceverordening Nationale streefcijfers en bijdragen Recentste beschikbare gegevens 2020 2030 Beoordeling ambitieniveau voor 2030 Bindend streefcijfer voor broeikasgasemissies t.o.v. 2005 in het kader van de verordening inzake de verdeling van de inspanningen (%) – 11 % – 15 % – 35 % Zoals in Verordening inzake de verdeling van de inspanningen Nationaal streefcijfer/nationale bijdrage voor hernieuwbare energie: Aandeel energie uit hernieuwbare bronnen in bruto-eindverbruik van energie (%) 9,9 % (2019) 13 % (doelstelling richtlijn hernieuwbare energie) 17,5 % Laag t.o.v. 25 % (bijdrage volgens formule voor 2030 in de governanceverordening) Nationale bijdrage energie-efficiëntie: Primair energieverbruik (Mtoe) 49,1 (2019) 47,8 42,7

Klein Eindenergieverbruik (Mtoe) 35,8 (2019) 36,0 35,2

Laag Niveau elektriciteitsinterconnectiviteit (%) 24 24 33 Hoog Bron: Beoordeling van de definitieve nationale energie- en klimaatplannen van België, SWD(2020) 900 final. De energie-efficiënte renovatie van gebouwen vormt een grote uitdaging om de doelstellingen voor 2030 te halen. De bouwsector is verantwoordelijk voor meer dan 30 % van de niet-ETS-broeikasgasemissies in België. België scoorde laag voor de energieprestatie van zijn bestaande woningvoorraad, die vrij oud is met 80 % van de voorraad die is gebouwd vóór de invoering van energienormen. Ondanks ondersteunende maatregelen, met name in de vorm van subsidies en fiscale stimulansen, bedroeg het jaarlijkse renovatiepercentage van het woningbestand de afgelopen jaren slechts 0,4 %. Renovatie wordt ook belemmerd door bottlenecks in de bouwsector zoals de lange termijn voor het afgeven van bouwvergunningen en tekorten aan voldoende geschoolde bouwvakkers. Lage belastingen op verwarmingsbrandstoffen (olie en gas) in combinatie met relatief hoge elektriciteitsprijzen stimuleren huishoudens niet om te investeren in energie-efficiënte verwarmingsoplossingen. België moet investeren in duurzame vervoersinfrastructuur en de vervoersregelgeving verbeteren. De transportsector is verantwoordelijk voor 35 % van de broeikasgasemissies (exclusief ETS-sectoren) in België. De congestie van het wegvervoer, die deels wordt veroorzaakt door schadelijke belastinguitgaven en het ontbreken van een consistent systeem van rekeningrijden voor personenauto’s, drukt op de productiviteit en de luchtkwaliteit in België is een punt van zorg. Na verscheidene jaren van onderinvesteringen hebben de overheidsentiteiten grote meerjarenplannen voor investeringen in spoor- en stadsvervoer ontworpen en in gang gezet. België presteert goed op het gebied van haven- en spoorweginfrastructuur, maar blijft achter bij de best presterende landen op het gebied van elektrische mobiliteit. België presteert ook goed op het gebied van het goederenvervoer per spoor, maar scoort laag inzake kwaliteit van het passagiersvervoer per spoor en moet het aanbod van openbaar vervoer tussen stad en platteland verbeteren. Er zijn belangrijke investeringen nodig in spoorweginfrastructuur, op het gebied van het beheersysteem voor het spoorverkeer, het voorstadsnet (RER/GEN), grensoverschrijdende verbindingen en havenverbindingen. Er blijft onzekerheid bestaan over de mate waarin passagiersvervoer per spoor voor concurrentie zal worden opengesteld (er is een proefproject aangekondigd om opdrachten voor openbare dienstverlening in twee vervoerssectoren via aanbestedingen toe te wijzen), en de regelgevende instantie voor de spoorwegen kampt met een personeelsgebrek.

Het realiseren van emissiereductie in de industrie zal aanzienlijke investeringen vergen. Cruciaal voor de economische veerkracht van België is de klimaattransformatie van energie-intensieve industrieën, zoals de grote petrochemische pool rond Antwerpen en de staalindustrie rond Luik en Gent, waarvoor aanzienlijke investeringen nodig zijn in koolstofafvang, koolstofarme waterstof en bio-energie en de bijbehorende transmissie- en distributie-infrastructuur. Er is ruimte om de negatieve gevolgen van bepaalde belastingregelingen, zoals de bedrijfswagenregeling, die ongewenste milieugevolgen hebben voor het wegverkeer, bij te sturen. De gunstige fiscale behandeling van bedrijfswagens (3,75 miljard EUR of 0,9 % van het bbp jaarlijks) draagt bij tot de toename van het wegverkeer.. Hoewel alternatieven zoals de cash for car-regeling (die door het Grondwettelijk Hof nietig is verklaard) en het mobiliteitsbudget zijn ingevoerd, is de benuttingsgraad ervan zeer laag, aangezien alle gunstige elementen van de bedrijfswagenregeling (aftrekbaarheid van brandstofkosten voor privéreizen; bijzondere regeling voor socialezekerheidsbijdragen voor uitkeringen in natura; lage waardering van de voordelen in natura) behouden blijven. Bovendien zijn de infrastructuurheffingen laag en worden externe effecten buiten beschouwing gelaten. Ook met betrekking tot de vermindering van de congestie en de bevordering van duurzamere vervoerswijzen is slechts beperkte vooruitgang geboekt. Plannen om in heel België, na een kilometerheffing voor vrachtwagens, een kilometerheffing voor personenauto’s in te voeren, zijn opgeschort als gevolg van verschillen in beleid tussen de drie gewesten. Niettemin plant het Brussels Gewest de invoering van een systeem van rekeningrijden in Brussel, afhankelijk van een overeenkomst met Vlaanderen en Wallonië. Over het algemeen is er aanzienlijke ruimte om belasting- en subsidiestructuren milieuvriendelijker te maken. Jaarlijks geeft België 2,5 miljard EUR uit aan subsidies voor fossiele brandstoffen , tegenover 1,5 miljard EUR aan subsidies voor duurzame energie. Energiebelastingen weerspiegelen niet de milieuexternaliteiten en ontmoedigen daarom het gebruik van schone energieproducten in vergelijking met fossiele brandstoffen. Professionele vervoerders en de landbouw genieten nog steeds een verlaagd accijnstarief voor diesel. De accijnzen op fossiele brandstoffen voor verwarming (gasolie, aardgas enz.) zijn vastgesteld op het EU-minimumniveau. De detailhandelsprijzen voor elektriciteit liggen aanzienlijk boven het EU-gemiddelde, hetgeen grotendeels toe te schrijven is aan distributiekosten (“ intercommunales ”), maar ook aan heffingen die worden gebruikt voor de financiering van steunprogramma’s voor hernieuwbare energie en andere doeleinden. De lagere accijnzen op verwarming zijn van invloed op het prijssignaal om investeringsbeslissingen met betrekking tot koolstofarme energie-efficiëntie door huishoudens te stimuleren, bijvoorbeeld om het energieverbruik te verlagen of over te schakelen op energie-efficiëntere en schonere technologieën. Een betere weerspiegeling van het respectieve CO2-gehalte of energie-inhoud en de emissie-intensiteit over de volledige levenscyclus van brandstoffen en elektriciteit zou de broeikasgasemissies helpen verminderen, de energie-efficiëntie bevorderen en belastinginkomsten genereren. Gerichte maatregelen ter vermindering van het risico op energiearmoede zouden ook moeten worden geïntegreerd in het ontwerp van een dergelijke groene taxshift. De aanpak van luchtverontreiniging blijft een belangrijk vraagstuk, met name in de stadsgebieden Antwerpen en Brussel. België heeft een klein Natura 2000-netwerk. Voor habitats en soorten zijn respectievelijk 74 % en 49 % van de beoordelingen in België “ongunstig-slecht”. Intensieve landbouw, in combinatie met een hoge bevolkingsdichtheid en in Vlaanderen het hoge percentage van landgebruik voor woningen in plattelandsgebieden, zetten de biodiversiteit, het landgebruik en waterlichamen onder druk. Vlaanderen wordt geconfronteerd met acute nitraat- en fosforwaterverontreiniging door mest en heeft ook te kampen met periodieke droogtes. In een aantal agglomeraties in Wallonië is er nog steeds een gebrek aan toereikende voorzieningen voor stedelijke afvalwaterzuivering Digitale dimensie In 2015 stond België nog op de vijfde plaats in de Index van de digitale economie en maatschappij (DESI) van de Europese Commissie, maar ondertussen is België in de DESI 2020 naar de negende plaats gezakt. België presteert voor de meeste indicatoren slechts dicht bij het EU-gemiddelde. België is echter een koploper in de EU op het gebied van de integratie van digitale technologieën door bedrijven (Digitaal scorebord EU, 2021). België vertoont gemengde prestaties op het gebied van ultrasnelle connectiviteit, met een achterstand wat betreft glasvezel- en 5G-paraatheid. België presteert goed bij de aanleg van snelle vaste netwerken met zeer hoge capaciteit, dankzij een upgrade van het kabelnetwerk, maar loopt echter achter op het gebied van glasvezel- en 5G-gereedheid. De uitrol van glasvezel is grotendeels afhankelijk van particuliere investeringen. De historische koperdraadoperator heeft zijn plan voor de uitrol van glasvezel versneld tot 50 % van de huishoudens tegen 2025 en 70 % tegen 2028 en een kabelexploitant heeft zijn netwerk gemoderniseerd om te voorzien in internettoegang met zeer hoge snelheid voor 3 miljoen huishoudens in Vlaanderen en Brussel. Het Brussels Gewest is voornemens commerciële toegang te verlenen tot zijn 400 km glasvezelnetwerk. Verbeterde mobiele netwerken, met name de uitrol van 5G, hebben echter vertraging opgelopen (5G-gereedheid van 3 % in België tegenover 39 % in de EU). Om de vertraging op te vangen, werden in juli 2020 tijdelijke 5G-vergunningen verleend. Bovendien heeft de federale regering in januari 2021 een wetsontwerp ingediend om een nationale 5G-veiling voor 5G-rechten voor de lange termijn te organiseren, met als doel medio 2024 een 5G-dekking van 99,5 % te bereiken. Deze veiling zou niet vóór medio 2022 plaatsvinden. Bovendien zal de effectieve uitrol van 5G na de veiling gecoördineerde actie van de overheidsniveaus vergen om belangrijke regelgevingsbelemmeringen weg te werken, zoals strenge regionale stralingslimieten en lange doorlooptijden voor het verkrijgen van regionale milieuvergunningen voor 5G-antennes. België moet daarom meer inspanningen leveren om de doelstellingen van de gigabitmaatschappij voor 2025 en 2030 te halen. België kampt met tekorten aan digitaal geschoolde arbeidskrachten en een aanzienlijk deel van de bevolking beschikt niet over digitale basisvaardigheden. Al enkele jaren zijn er geen echte verbeteringen op gebied van de digitale basisvaardigheden van volwassenen, die wel boven het EU-gemiddelde liggen (61 % tegenover EU-gemiddelde: 56%) (DESI, 2020). Het niveau van digitale vaardigheden onder jongeren is laag. De Belgische ICT-sector heeft het hoogste percentage vacatures in EU voor werknemers met ICT-vaardigheden, maar ook buiten de ICT-sector neemt het belang van digitale vaardigheden toe. Hoewel er lichte verbeteringen zijn in termen van het aantal ICT-specialisten, blijft de om- en bijscholing van werknemers om het hoofd te bieden aan de uitdagingen van de digitalisering, toch een punt van zorg. Uit een studie van de technologiefederatie Agoria blijkt dat de digitale en aanverwante vaardigheden van 4,5 miljoen werknemers moeten worden versterkt en dat zonder passend beleid tegen 2030 bijna 540 000 banen in België vacant zouden blijven (Agoria, 2020). Het aandeel van ICT- (2,1 %)- en STEM-afgestudeerden in het tertiair onderwijs (17,6 % in 2019) ligt vrij laag, vooral bij vrouwen. Bovendien ligt het percentage vrouwelijke ICT-deskundigen weliswaar op het EU-gemiddelde, maar loopt het wel terug. België heeft te kampen met een tekort aan voldoende digitaal geschoolde arbeidskrachten, ook onder leerkrachten. In het algemeen zijn er meer gecoördineerde maatregelen nodig van alle belanghebbenden – zowel publieke als particuliere – om het tekort aan digitale vaardigheden in het land aan te pakken. België is een koploper in de EU wat betreft het gebruik van digitale technologie voor het bedrijfsleven, maar er zijn meer inspanningen nodig om de voordelen van de digitale transitie ten volle te benutten. België staat bovenaan de ranglijst van het percentage bedrijven die intern digitale informatie delen. Een aanzienlijk deel van de bedrijven heeft ook geavanceerde technologieën zoals big data (23 %) of cloud (43 %) geïntegreerd, ruim boven het EU-gemiddelde (respectievelijk 14 % en 26 %). België heeft evenwel nog ruimte voor verbetering om zijn positie te consolideren. Bedrijven die nog steeds achterlopen, kunnen met name worden ondersteund via digitale-innovatiehubs. Kmo’s presteren ook goed, boven het EU-gemiddelde: 24 % van hen verkoopt online, met 15 % van de kmo’s die online over grenzen heen verkopen, ruim boven het EU-gemiddelde van 8 %. Om Belgische bedrijven te helpen de vruchten van de digitale transitie te plukken, zijn meer inspanningen nodig om de beroepsbevolking digitaal te herscholen en bij te scholen en de digitalisering van overheidsdiensten te verbeteren. Hoewel België zich op hetzelfde niveau als andere lidstaten bevindt wat betreft het aanbod van digitale overheidsdiensten voor ondernemingen, blijft het aanbod van digitale overheidsdiensten voor burgers beneden de mogelijkheden steken. België heeft verschillende e-overheidsinitiatieven ontplooid. België scoort goed op het gebied van online vooraf ingevulde formulieren en openbare diensten die aan bedrijven worden aangeboden, met inbegrip van eID voor grensoverschrijdende mobiliteit van bedrijven (70 % tegenover EU: 36 % in 2020). België scoort echter relatief laag op het gebied van e-overheidsdiensten aan burgers (71% tegenover EU: 75%). Dit aanbod moet worden uitgebreid, met een nadruk op gebruikersgerichtheid om het gebruik van deze diensten door burgers te ondersteunen en verder te verbeteren, een gebied waar België al boven het EU-gemiddelde presteert (66,1 % tegenover EU: 64,2 %). Een ander verbeterpunt betreft het gebruik van open data, waar België duidelijk onder het EU-gemiddelde scoort (62.4 % tegenover EU: 78.1 %). Er is ook ruimte voor verbetering wat betreft het gebruik van eID en elektronische documenten door burgers. Er blijven ook uitdagingen bestaan in verband met de informatisering van justitie, evenals langdurige vertragingen bij de afgifte van bouw- en milieuvergunningen, de gunning van overheidsopdrachten en de rechterlijke toetsing van milieu- en bouwvergunningen, die, indien gedigitaliseerd, verder kunnen worden gestroomlijnd. België heeft alle EU-verklaringen over de ontwikkeling en uitrol van geavanceerde digitale technologieën ondertekend. Zoals reeds vermeld, is het gebruik van digitale technologieën, zoals cloud en AI, door ondernemingen goed gevorderd. België is lid van de gemeenschappelijke onderneming EuroHPC en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest neemt deel aan LUMI, een pan-Europese high-performance supercomputer. In 2019 zijn op verschillende overheidsniveaus belangrijke actieplannen en strategieën aangenomen (bv. AI4Belgium, DigitalWallonia4AI, Vlaams actieplan Artificiële Intelligentie) om de ontwikkeling van AI verder te stimuleren. Op het gebied van cybersecurity zijn soortgelijke initiatieven voorgesteld, die financieel worden gesteund. België heeft van een sterk digitaal hoogtechnologisch ecosysteem met spelers van wereldklasse zoals IMEC. België bevindt zich daarom in een sterke positie om zijn industriële capaciteit op het gebied van geavanceerde technologieën zoals clouddiensten van de volgende generatie, micro-elektronica of cyberbeveiliging te versterken. De vergroening van het beleid voor de digitale sector blijft beperkt. Zowel Wallonië als Vlaanderen hebben strategieën en overheidssteun die gericht zijn op circulaire economie, duurzame energieproductie en vermindering van het energieverbruik. In 2020 werd het Belgische Institute for Sustainable IT opgericht, hoewel het momenteel vooral actief lijkt in Wallonië en Brussel. Het Brussels en Vlaams Gewest hebben in hun openbare aanbestedingsprocedures ook verplichte duurzaamheidscriteria ingevoerd. Beleid op regionaal of nationaal niveau dat specifiek gericht is op de vermindering van de ecologische voetafdruk van de ICT-sector, blijft echter beperkt. Acties zoals het Vlaamse project Digital Urban European Twins (DUET) voor digitale tweelingen voor steden, die tot doel hebben de besluitvorming in de overheidssector democratischer en doeltreffender te maken, moeten worden uitgebreid. Opmerking: Het EU-aggregaat heeft betrekking op de EU-28, op basis van het DESI-verslag van 2020. Tekstvak 1: Vooruitgang in de richting van de duurzame ontwikkelingsdoelen en de vier dimensies die ten grondslag liggen van de jaarlijkse strategie voor duurzame groei De duurzame ontwikkelingsdoelen zijn sinds de cyclus van 2020 geïntegreerd in het Europees Semester. Dit geeft blijk van een sterk engagement voor duurzaamheid bij de coördinatie van het economisch en werkgelegenheidsbeleid in de EU. In dat verband wordt in dit punt een overzicht gegeven van de prestaties van België met betrekking tot de SDG’s die van bijzonder belang zijn voor de vier dimensies die ten grondslag liggen van de jaarlijkse strategie voor duurzame groei van 2021 en die van belang zijn voor de herstel- en veerkrachtplannen (groene transitie, rechtvaardigheid, digitale transitie en productiviteit, en macro-economische stabiliteit), waarbij wordt aangegeven op welke gebieden investeringen en hervormingen in overeenstemming met de doelstellingen van de faciliteit de verwezenlijking van de SDG’s verder kunnen versnellen. Groene transitie Wat afvalproductie en -beheer betreft, presteert België relatief goed: de afvalproductie per hoofd van de bevolking (415 kg per inwoner) lag in 2019 ruim onder de EU-afvalproductie (502 kg). De maatregelen in de component Circulaire economie zijn gericht op een beter gebruik van hulpbronnen en afvalbeheer en zullen een rechtstreekse positieve bijdrage leveren aan SDG 12. België kampt met problemen op het gebied van een bovengemiddelde nitraten- en fosfaatverontreiniging en er is een hoge druk op de biodiversiteit. De maatregelen in de component Klimaat en milieu hebben betrekking op de aanpassing aan de klimaatverandering, verbetering van de bestendigheid tegen droogte en hittegolven, maar hebben ook tot doel de natuurlijke ecosystemen te versterken en de biodiversiteit te bevorderen overeenkomstig de SDG’s 13 en 15. De Blue Deal-maatregel heeft specifiek betrekking op het probleem van waterschaarste waarop SDG 6 gericht is. Met de Blue Deal wordt gestreefd naar een efficiënter watergebruik en worden acties ondersteund om te zorgen voor de duurzame winning en voorziening van zoet water, waarbij verschillende sectoren van de economie, zoals landbouw, industrie en watervervoer gebaat zijn.

Geconfronteerd met een grote uitdaging om de economie koolstofvrij te maken en koolstofneutraliteit te bereiken in 2050, zijn de maatregelen in de component Opkomende energietechnologieën van het plan erop gericht de CO2-voetafdruk van de industrie en de verwarmingssectoren te verkleinen en het gebruik en de productie van schone waterstof te stimuleren. Deze maatregelen moeten een positieve bijdrage leveren aan SDG 7. Rechtvaardigheid België presteert bij de meeste indicatoren op het gebied van armoede, inclusieve groei en ongelijkheid beter dan het EU-gemiddelde (SDG’s 1, 8, 10). België presteert goed op het gebied van ongelijkheid verminderen (SDG 10) dankzij zijn belasting- en uitkeringsstelsel. Verscheidene maatregelen in het plan dragen ertoe bij de vaardighedenmismatches te verminderen en discriminatie op de arbeidsmarkt aan te pakken, teneinde de arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen in België te verhogen en de verwezenlijking van de SDG 1 en 8 verder te versnellen. Het plan bevat ook diverse investeringen in sociale huisvesting en duurzame mobiliteit, met bijzondere aandacht voor personen met een handicap, en draagt aldus bij tot de verwezenlijking van SDG 11. Specifieke investeringen en hervormingen om de onderwijs- en opleidingssystemen in alle gemeenschappen beter voor te bereiden op digitale transitie zijn ook opgenomen in het plan (SDG 4). Hoewel België al boven het EU-gemiddelde scoort voor gendergelijkheidsindicatoren (SDG 5), zullen verschillende maatregelen in het plan volgens het Belgische Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen waarschijnlijk een positief effect hebben op gendergelijkheid. Zo kunnen hogere investeringen in kinderopvang in Wallonië de arbeidsparticipatie van vrouwen ondersteunen, met name omdat zij gericht zijn op gemeenten met een groot aandeel kwetsbare huishoudens. Digitale transitie en productiviteit In België kan nog vooruitgang worden geboekt op het vlak van het percentage jongeren dat geen basisvaardigheden en STEM- en digitale vaardigheden beheerst. De kloof in onderwijsresultaten als gevolg van sociaaleconomische en migratieachtergrond groot (SDG 4). Bovendien ligt de deelname van volwassenen aan een leven lang leren onder het EU-gemiddelde (SDG 4). Verscheidene maatregelen in het plan zullen naar verwachting helpen deze uitdaging aan te pakken om ervoor te zorgen dat de gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs in alle levensfasen gewaarborgd is. Het gaat onder meer om investeringen in de verbetering van digitale connectiviteit en apparatuur op scholen in de drie taalgemeenschappen om het effectieve gebruik van technologie en digitale leermiddelen in scholen te bevorderen. Hervormingen in het plan ter bevordering van een leven lang leren omvatten de invoering van een individuele leerrekening. Op het gebied van 5G en glasvezelconnectiviteit loopt België achter (SDG 9). Het plan omvat hervormingen die gericht zijn op het wegnemen van knelpunten in de regelgeving voor de uitrol van de noodzakelijke infrastructuur voor connectiviteit met zeer hoge capaciteit en die belangrijke bouwstenen zijn voor de groene en digitale transformatie van België. Daarnaast bevat het plan enkele connectiviteitinvesteringen in scholen en vooral in plattelandsgebieden, die zo bijdragen tot betaalbare en billijke toegang tot netwerken met zeer hoge capaciteit voor iedereen. Het plan omvat verschillende maatregelen om de milieueffecten van de vervoerssector te verminderen. De hervorming van de bedrijfswagenregeling, waarbij conventionele auto’s van de regeling worden uitgesloten, zal naar verwachting een belangrijke bijdrage leveren aan de verwezenlijking van de beoogde vermindering van broeikasgasemissies (SDG 9). Het plan omvat ook een maatregel ter bevordering van doeltreffende partnerschappen met het maatschappelijk middenveld voor de digitale transitie (SDG 17), door de co-creatie door burgercomités van mensgerichte AI-technologieën te bevorderen. Macro-economische stabiliteit België presteert goed op het gebied van de kwaliteit van zijn instellingen, met inbegrip van het vertrouwen in instellingen (SDG 16). De digitale transformatie van de rechterlijke macht in België verloopt evenwel te traag. Het plan omvat maatregelen om deze uitdaging aan te pakken, die naar verwachting zullen bijdragen tot de efficiëntie van de justitie. Bovendien bevat het plan maatregelen die bijdragen tot een betere digitale toegang tot informatie voor het publiek door investeringen in open dataplatforms van de overheid. België presteert ook beter dan het EU-gemiddelde voor indicatoren in verband met duurzame economische groei (SDG 8). Het niveau van de overheidsschuld is echter hoog en neemt toe, hetgeen een risico vormt voor de houdbaarheid van de begroting. Bovendien is de arbeidsparticipatie laag en is het aanzienlijke percentage jongeren dat niet werkt en ook geen onderwijs of opleiding volgt, een punt van zorg in België, in het bijzonder in stedelijke gebieden. Bovendien neemt het werkloosheidspercentage, dat de afgelopen jaren was gedaald, als gevolg van de crisis weer toe. De invoering van uitgaventoetsingen op alle overheidsniveaus, zoals voorzien in het plan, zal de kwaliteit en de samenstelling van de uitgaven verbeteren en de macro-economische stabiliteit versterken (SDG 8). 3.Doelstellingen, structuur en governance van het plan 3.1.Algemene strategie van het plan Het nationale herstel- en veerkrachtplan van België is erop gericht de transitie naar een duurzamere, koolstofarme en klimaatbestendige economie te versnellen, de voordelen van de digitale transformatie te maximaliseren en de sociale cohesie en een hoog niveau van welzijn voor de burgers te waarborgen. Het plan is ook bedoeld om de connectiviteit in het land te verbeteren, de arbeidsmarktprestaties en de innovatiecapaciteit van de economie te stimuleren en de samenstelling van de overheidsfinanciën te verbeteren. Bovendien ondersteunt het plan de doelstelling om de overheidsinvesteringen te verhogen en zo bij te dragen tot het dichten van de kloof die is ontstaan door een structureel gebrek aan overheidsinvesteringen in de afgelopen decennia. Het plan bestaat uit zes strategische assen en 17 componenten. De zes strategische assen zijn (1) klimaat, duurzaamheid en innovatie, (2) digitale transformatie, (3) mobiliteit (4) mens en samenleving, (5) economie van de toekomst en productiviteit en (6) overheidsfinanciën. In het kader van de verschillende assen omvat het plan in totaal 17 componenten bestaande uit zowel hervormings- als investeringsmaatregelen (tabel 4). Tabel 4 – Assen, componenten en bijbehorende kosten van het Belgische herstel- en veerkrachtplan Assen Component Kosten (miljoen EUR) % van het totaal Klimaat, duurzaamheid en innovatie; C 1.1 Renovatie 1 012 17,1 % C 1.2 Opkomende energietechnologieën 608 10,3 % C 1.3 Klimaat en milieu 400 6,8 % Digitale transformatie C 2.1 Cybersecurity 79 1,3 % C 2.2 Openbaar bestuur 584 9,9 % C 2.3. Optische-vezeltechnologie, 5G-technologie en nieuwe technologie 100 1,7 % Mobiliteit C 3.1 Fiets- en wandelinfrastructuur 411 6,9 % C 3.2 Modalshift in het vervoer 672 11,3 % C 3.3 Groener wegvervoer 209 3,5 % Mens en samenleving C 4.1 Onderwijs 2.0 442 7,5 % C 4.2 Opleiding en de werkgelegenheid voor kwetsbare groepen 165 2,8 % C 4.3 Sociale infrastructuur 227 3,8 % C 4.4 Einde loopbaan en pensioenen 0 0,0 % Economie van de toekomst en productiviteit C 5.1 Opleiding en arbeidsmarkt 371 6,3 % C 5.2 Ondersteuning van de economische activiteit 439 7,4 % 5.3 Circulaire economie 198 3,3 % Overheidsfinanciën C 6.1 Uitgaventoetsingen 8 0,1 % 5 925 100 % In het kader van de as Klimaat, duurzaamheid en innovatie (as 1) is het plan gericht op een versnelling van de transitie naar een koolstofarme, duurzame en klimaatbestendige economie. Deze as versterkt het Nationaal Energie- en Klimaatplan van december 2019, dat de weg effent voor een langetermijntransitie naar klimaatneutraliteit. In component 1.1 “Renovatie van gebouwen” wordt een groot renovatieprogramma voorgesteld dat gericht is op de verbetering van de energie-efficiëntie van gebouwen. Component 1.2 “Opkomende energietechnologieën” betreft investeringen in onderzoek en ontwikkeling en demonstratie van nieuwe energietechnologieën, alsook waterstof, CO2 en infrastructuur voor warmtenetten, in samenhang met de aanpassing van het bijbehorende regelgevings- en begrotingskader. Component 1.3 “Klimaat en milieu” heeft tot doel de biodiversiteit te herstellen en de klimaatadaptatie en klimaatbestendigheid te versterken. De investeringen zullen met name gericht zijn op de versnelde totstandbrenging van een samenhangend geheel van natuurgebieden, bossen en rivierbeddingen die fungeren als koolstofputten en de gevolgen van overstromingen en droogte kunnen verzachten.

De digitale transitieas (as 2) is bedoeld om de digitale transformatie van het land te versnellen en tegelijkertijd België beter bestand te maken tegen cyberdreigingen. De eerste component van deze as “Cybersecurity” (component 2.1), is erop gericht België beter bestand te maken tegen deze nieuwe risico’s door beschermingsinstrumenten en een echte kennishub op het gebied van cybersecurity te ontwikkelen. In het kader van component 2.2 “Openbaar bestuur” worden aanzienlijke investeringen gedaan om de digitalisering van overheidsdiensten te versnellen om de efficiëntie van de dienstverlening aan burgers en bedrijven op alle overheidsniveaus, met inbegrip van lokale overheden, te verbeteren. Digitalisering zal ook worden nagestreefd ten behoeve van het gezondheidszorgstelsel en van ondernemingen in de media en de culturele sector. Component 2.3 “Optische-vezeltechnologie, 5G-technologie en nieuwe technologie” is bedoeld om vertragingen in de uitrol van 5G aan te pakken en universele en betaalbare toegang tot connectiviteit te bieden in alle stedelijke en plattelandsgebieden. Een derde doelstelling van het plan is de mobiliteit te verbeteren en de Belgische gewesten beter met elkaar te verbinden en tegelijkertijd te zorgen voor een modal shift in het vervoer waarbij zowel het milieu als de burgers gebaat zijn (as 3). De eerste component van deze as is gericht op de ontwikkeling van actieve manieren om zich te verplaatsen en zachte mobiliteit (component 3.1 “Fiets- en wandelinfrastructuur”). Investeren in fietsinfrastructuur heeft tot doel de werkgelegenheid en de groei ten goede te komen en de gezondheidsrisico’s te verminderen die samenhangen met een sedentaire levensstijlen. Component 3.2 “Modal shift in het vervoer” heeft tot doel de openbaarvervoersdiensten te verbeteren door van het openbaar vervoer een aantrekkelijk alternatief voor het gebruik van de personenauto te maken en congestie en de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Deze investeringen hebben ook tot doel de volksgezondheid te verbeteren door minder vervuiling en lawaai, meer veiligheid en een actievere levensstijl. Er wordt ook steun voorgesteld voor een modal shift van het goederenvervoer over de weg naar de binnenvaart en het goederenvervoer per spoor. Component 3.3 “Groener wegvervoer” bevat maatregelen om de overgang naar schonere, voornamelijk elektrische, auto’s en bussen te versnellen. De voorgestelde maatregelen omvatten een hervorming van de bedrijfswagenregeling en de invoering van nieuwe stimulansen voor de elektrificatie van het vervoer, aangevuld met investeringen in de ontwikkeling van oplaadinfrastructuur en groenere bussen. Sociale cohesie en samenleven versterken door te zorgen voor doeltreffende en inclusieve onderwijsstelsels en de inclusie van de meest kwetsbare groepen is het vierde strategische aandachtspunt van het plan (as 4). Component 4.1 “Onderwijs 2.0” heeft tot doel de algehele prestaties en inclusiviteit van de onderwijsstelsels in België te verbeteren. Bijzondere nadruk wordt gelegd op de verwerving van vaardigheden – met inbegrip van digitale STEM-vaardigheden – in overeenstemming met de behoeften van de arbeidsmarkt. Deze component is ook bedoeld om voortijdig schoolverlaten en het oplopen van leerachterstand tegen te gaan. Component 4.2 “Opleiding en werkgelegenheid voor kwetsbare groepen” is gericht op het bevorderen van de participatie van kwetsbare groepen (laaggeschoolden, vrouwen, mensen met een migratieachtergrond, mensen met een handicap) op de arbeidsmarkt. De component omvat maatregelen om de inzetbaarheid van de meest kwetsbare groepen te vergroten, maar ook om digitale ongelijkheden te verminderen. Component 4.3 “Sociale infrastructuur” heeft tot doel het gebrek aan sociale huisvesting voor de meest kwetsbare groepen aan te pakken en de voorzieningen voor kinderopvang op jonge leeftijd te vergroten, met name voor kwetsbare huishoudens. Component 4.4 “Einde loopbaan en pensioenen” is gericht op de hervorming van het pensioenstelsel en het einde van de loopbaan, teneinde de activiteit en de arbeidsparticipatie van oudere werknemers te verhogen. De vijfde pijler is gericht op de versterking van : zowel slimme en duurzame groei door de werking van de arbeidsmarkt te verbeteren, het concurrentievermogen van ondernemingen door onderzoek en innovatie te ondersteunen als de circulaire economie, in het bijzonder voor ondernemingen (as 5). Component 5.1 “Opleiding en arbeidsmarkt ” heeft tot doel de arbeidsparticipatie te verhogen en tegelijkertijd te zorgen voor een inclusieve arbeidsmarkt, met maatregelen die gericht zijn op het verwerven van vaardigheden in overeenstemming met de huidige en toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt, met inbegrip van de groene en digitale transitie. Het plan verwijst naar de voorbereiding van een brede belastinghervorming die met name tot doel heeft de belasting op arbeid te verlagen. Het plan bevat evenwel geen toezegging met betrekking tot de goedkeuring van deze hervorming door het parlement. De arbeidsmarktparticipatie moet worden gestimuleerd door middel van opleiding, activering en coaching. Component 5.2 “ Ondersteuning van de economische activiteit” bevordert onderzoek en innovatie om het toekomstige economische potentieel van België te ontwikkelen en de ontwikkeling te bevorderen van activiteiten die veelbelovende perspectieven bieden voor de schepping van toegevoegde waarde. Daarnaast ondersteunt deze component de toepassing van efficiënte productieprocessen op basis van opkomende technologieën en de transitie naar een kortere, duurzamere voedselketen. Tot slot bevordert component 5.3 “Circulaire economie” de overgang naar een circulaire economie om klimaat- en milieurisico’s aan te pakken, België beter bestand te maken tegen internationale prijsschommelingen en het buitenlands aanbod en de sociale veerkracht te bevorderen door lokale werkgelegenheidskansen te creëren. De zesde hoofddoelstelling van het plan is de verbetering van de samenstelling van de overheidsuitgaven (as 6). Uitgaventoetsingen op alle overheidsniveaus zullen naar verwachting deze doelstelling ondersteunen in het kader van de enige component van deze as (component 6.1 “Uitgaventoetsingen”). Het doel is de uitgavenbeheersing te verbeteren en aldus middelen vrij te maken voor nieuw beleid, met inbegrip van groei- en milieuvriendelijke uitgaven, of bij te dragen tot begrotingsconsolidatie, met name in een context waarin de budgettaire ruimte beperkt is, en de budgettaire veerkracht van België te waarborgen. Het tijdschema van het plan wordt enigszins naar voren geschoven, aangezien een groot deel van de investeringen zal worden gedaan in de eerste jaren van de RRF-periode. Er is echter nog steeds een deel van de investeringen die naar verwachting pas in 2026 zullen worden gerealiseerd, wat ten dele kan worden verklaard door het feit dat sommige grootschalige projecten verscheidene jaren in beslag zullen nemen.



3.2.Uitvoeringsaspecten van het plan Samenhang met andere programma’s Het Belgische herstel- en veerkrachtplan toont aan dat het samenhangt met de doelstellingen en prioriteiten van andere initiatieven. Het plan draagt bij tot de doelstellingen van het nationale energie- en klimaatplan en vormt een aanvulling op de aanstaande partnerschapsovereenkomst met België, die in 2021 moet worden ingediend, en de programma’s voor de uitvoering van de structuurfondsen, en de implementatieplannen voor de jongerengarantie. Wat het meerjarig financieel kader 2021-2027 betreft, zijn de partnerschapsovereenkomst met België en de operationele programma’s voor de uitvoering van de structuurfondsen nog in voorbereiding. In het plan is bepaald dat de structuur ervan onder andere de door het RRF ondersteunde projecten moet versterken en aanvullen om het gebruik van alle aan België toegewezen Europese middelen te optimaliseren. Dit lijkt met name relevant voor gebieden waar investeringen die met RRF-steun op gang worden gebracht, ook kunnen profiteren van steun in het kader van het EFRO en het ESF+ om het effect op lange termijn te verhogen Het plan is bedoeld om de complementariteit van de financiering te waarborgen en dubbele financiering in de gewesten en gemeenschappen te voorkomen. De uitvoering van de structuurfondsen zal parallel lopen met het RRF volgens hun eigen regels en subsidiabiliteitstermijn. De in het Belgische herstel- en veerkrachtplan opgenomen investeringen en hervormingen passen in een bredere nationale herstelstrategie die op de verschillende overheidsniveaus in België wordt nagestreefd. De federale investerings- en hervormingsprojecten passen in het bredere kader van de herstelstrategie van de federale regering en zullen worden geïntegreerd in het herstelplan voor investeringen, zoals bepaald in het regeersakkoord. De federale overheid heeft een transformatiefonds van 750 miljoen EUR opgericht binnen de Federale Participatie- en Investeringsmaatschappij, die zal investeren in de eerste vijf assen die in het plan zijn vastgesteld. Vlaanderen heeft in september 2020 een veerkrachtplan (“Veerkracht Vlaanderen”) vastgesteld ter waarde van 4,3 miljard EUR. De projecten ter waarde van 2,25 miljard EUR van de Vlaamse regering in het kader van het herstel- en veerkrachtplan maken allemaal deel uit van het Vlaamse Veerkrachtplan. De Waalse projecten in het kader van het herstel- en veerkrachtplan ondersteunen ook de eigen herstelstrategie van Wallonië “Get Up Wallonia”. De Brusselse regering heeft in juli 2020 haar herstel- en herschikkingsplan voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest vastgesteld naar aanleiding van de COVID-19-crisis, aangevuld met aanvullende stimuleringsmaatregelen en herschikkingsmaatregelen. Deze investeringsprojecten werden als prioriteit in het Belgische herstel- en veerkrachtplan opgenomen. De bijdrage van de Duitstalige Gemeenschap aan het Belgische herstelplan is gekoppeld aan de regionale strategische ontwikkelingsplan “Regionales EntwicklungsKonzept” en meer bepaald de strategische visies voor “Ostbelgien Leben 2025”.



Samenhang met de aanbeveling van de Commissie voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone Het Belgische plan is grotendeels in overeenstemming met de uitdagingen en prioriteiten die zijn vastgesteld in de aanbeveling van de Commissie voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone. Het draagt bij aan aanbeveling voor de eurozone nr. 1 om te zorgen voor een beleidsstandpunt dat het herstel ondersteunt, hervormingen door te voeren die de dekking, de toereikendheid en de houdbaarheid van de stelsels voor gezondheidszorg en sociale bescherming versterken, met name op het gebied van pensioenen. De pensioenhervorming die in het plan is opgenomen, heeft tot doel het verzekeringsbeginsel van het pensioenstelsel te versterken door de minimumpensioenen te verhogen en de koppeling tussen premies en uitkeringen te versterken. Om de financiële houdbaarheid van het stelsel op lange termijn te waarborgen, worden in het kader van de hervorming verschillende maatregelen overwogen om oudere werknemers te stimuleren actief te blijven op de arbeidsmarkt, zoals de invoering van deeltijdpensioenen, de invoering van een pensioenbonus, meer investeringen in een leven lang leren en de facilitering van loopbaanheroriëntatie voor oudere werknemers. Het plan draagt ook bij tot de verbetering van het beheer van de overheidsfinanciën door middel van de systematische integratie van uitgaventoetsingen in de begrotingsplanningcycli op het niveau van de gewesten, de gemeenschappen en de federale overheid teneinde de efficiëntie van de overheidsuitgaven te verbeteren. Met betrekking tot aanbeveling voor de eurozone nr. 2 om de convergentie, veerkracht en duurzame en inclusieve groei verder te verbeteren, zullen hervormingen en investeringen in het plan naar verwachting de algemene productiviteit ondersteunen en zorgen voor een efficiëntere werking van de overheidsdiensten. Dit moet particuliere investeringen stimuleren om het herstel en de groene en digitale transitie aan te pakken. Tegelijkertijd zullen inspanningen worden geleverd om de vaardigheden van menselijk kapitaal af te stemmen op de behoeften van de arbeidsmarkt door middel van de modernisering van onderwijs en opleiding, en een doeltreffend actief arbeidsmarktbeleid te bevorderen. Wat aanbeveling voor de eurozone nr.3 betreft om de nationale institutionele kaders te versterken, voorziet het plan ook in belangrijke maatregelen om overheidsdiensten te moderniseren en te digitaliseren. Op het gebied van het ondernemingsklimaat zullen sommige maatregelen ertoe bijdragen onnodige of onevenredige administratieve belemmeringen voor de oprichting en groei van ondernemingen weg te nemen. Administratieve organisatie De staatssecretaris voor Relance en Strategische Investeringen is verantwoordelijk voor de coördinatie van de uitvoering van het plan op interfederaal niveau. De staatssecretaris blijft het technische contactpunt met de Europese Commissie bij de uitvoering van het herstel- en veerkrachtplan De administratieve follow-up van het plan wordt uitgevoerd door een interfederaal toezichtcomité dat bestaat uit vertegenwoordigers van alle entiteiten die verantwoordelijk zijn voor de rapportering over en de administratieve follow-up van projecten die onder hun verantwoordelijkheid vallen. Het interfederaal toezichtcomité wordt voorgezeten door het permanent secretariaat van de Federale Overheidsdienst Beleid en Ondersteuning (BOSA), dat zal zorgen voor de continuïteit van de algemene coördinatie van het plan en de technische contacten met de Europese Commissie, in samenwerking met de staatssecretaris voor Relance en Strategische Investeringen. Het toezichtcomité houdt toezicht op de uitvoering en de resultaten van het plan, coördineert de voorbereiding van elk betalingsverzoek, wijst projecten aan waar het risico bestaat dat de mijlpalen en streefdoelen niet zullen worden gehaald en stelt oplossingen voor indien de risico’s werkelijkheid worden. Gendergelijkheid en gelijke kansen voor iedereen Wat gendergelijkheid en gelijke kansen voor iedereen betreft, volgt het plan een tweeledige aanpak, namelijk reageren op de gevolgen van de pandemie en aanpakken van meer structurele factoren die tot ongelijkheid leiden. Hoewel België in 2020 3,5 punten boven het EU-gemiddelde scoorde op het gebied van gendergelijkheid, blijven er bepaalde problemen bestaan zoals de lagere arbeidsparticipatie van vrouwen, met name voor vrouwen met een migratieachtergrond van buiten de EU. Voorts studeren aanzienlijk minder vrouwen af in STEM-richtingen en maken zij ook minder gebruik van digitale overheidsdiensten ten opzichte van het EU-gemiddelde. Het Belgische Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen is van mening dat 18 % van de investeringen in het kader van het plan een positief effect op gendergelijkheid zal hebben en ongeveer 52 % een potentieel positief effect op gendergelijkheid zal hebben. Aangezien een aantal investeringen zou kunnen leiden tot een aanzienlijke kortetermijnvraag naar arbeid in sectoren die momenteel door mannen worden gedomineerd, zoals de bouwsector, moet België doeltreffend monitoren dat de uitvoering ervan in overeenstemming is met de doelstelling om gendergelijkheid te bevorderen. In dit verband heeft België in het plan aangegeven dat het Overlegcomité alle entiteiten zal aanmoedigen om nauwlettend toe te zien op het effect van de projecten op de gelijkheid tussen vrouwen en mannen en om na te denken over de noodzakelijke begeleidende maatregelen. Het plan voorziet in een aantal specifieke maatregelen om problemen aan te pakken en aldus te zorgen voor gelijke kansen voor iedereen en om de doelstellingen van het actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten tegen 2030 te verwezenlijken. Het plan bevordert de integratie van gendergelijkheid en gelijke kansen in een aantal hervormingen en investeringen in het hele plan, onder meer met betrekking tot de groene en digitale transitie. Hoewel het plan niet voorziet in een holistische en geïntegreerde aanpak ter ondersteuning van een inclusieve samenleving en arbeidsmarkt voor kwetsbare groepen, bevat het wel een reeks maatregelen ter ondersteuning van de inclusiviteit van onderwijsstelsels en ter bevordering van sociale integratie en inclusie op de arbeidsmarkt. Het raadplegingsproces

Zoals in het plan is uiteengezet, heeft België een breed scala van belanghebbenden geraadpleegd bij het goedkeuringsproces van het plan om de nationale inbreng bij het plan te vergroten. De verschillende Belgische entiteiten hebben autonoom en met inachtneming van hun bevoegdheden de regelingen vastgesteld om een breed scala van belanghebbenden, waaronder de sociale partners, het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbenden, te betrekken bij het ontwerp van de maatregelen die onder hun verantwoordelijkheid vallen. Op federaal niveau zijn talrijke belanghebbenden geraadpleegd, waaronder de sociale partners, het maatschappelijk middenveld en het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen. De federale regering heeft een raadgevend comité opgericht, bestaande uit de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven (CRB, soms met de steun van de Nationale Arbeidsraad - NAR) en de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling (FRDO), die de sociale partners en het maatschappelijk middenveld groepeert (milieuorganisaties, organisaties voor ontwikkelingssamenwerking, consumentenorganisaties, jongerenorganisaties en de wetenschappelijke wereld), die in verschillende stadia van het voorbereidingsproces van het plan advies verstrekte. Bovendien is het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen geraadpleegd om het effect van het plan op gendergelijkheid te beoordelen en aanbevelingen te formuleren. Regionale en gemeenschapsregeringen hebben de sociale partners geraadpleegd over hun respectieve hervormings- en investeringsprojecten, en ook van gedachten gewisseld met regionale parlementen. De Vlaamse regering heeft de Vlaamse sociale partners in de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) geraadpleegd en in het Vlaams Parlement vond een gedachtewisseling plaats over het plan. In het kader van een presentatie over het algemene Vlaamse herstelplan heeft de Vlaamse regering ook vragen van belanghebbenden beantwoord over projecten die door de herstel- en veerkrachtfaciliteit zullen worden gefinancierd. De Waalse regering heeft het advies gevraagd van de Conseil économique, social et environnemental de Wallonie (CESE, Waalse Raad voor economische, sociale en milieukwesties) waarin vertegenwoordigers van werkgevers, vakbonden en milieuorganisaties zitting hebben. De Waalse regering heeft ook vragen van het Waalse parlement beantwoord over de wijze waarop het plan tot stand kwam. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest werd het overleg met de sociale partners (BruPartners) georganiseerd rond de uitwerking van de Strategie GO4Brussels 2030 en de aanpassing ervan om rekening te houden met de maatregelen voor Brussel die in het plan waren opgenomen. De regering van de Franstalige Gemeenschap heeft ook het advies ingewonnen van belanghebbenden, met name op het gebied van onderwijs. In het parlement van de Franstalige Gemeenschap vond een gedachtewisseling plaats. De regering van de Duitstalige Gemeenschap heeft de sociale partners (Economische en Sociale Raad van de Duitstalige Gemeenschap) en andere relevante belanghebbenden geraadpleegd en in het Parlement vonden gedachtewisselingen plaats in commissievergaderingen en in de plenaire vergadering. België verbindt zich ertoe de sociale partners en het maatschappelijk middenveld te blijven betrekken bij de uitvoeringsfase van het plan. Grensoverschrijdende en meerlandenprojecten Het Belgische plan bevat een aantal investeringsmaatregelen met een aanzienlijke grensoverschrijdende dimensie. In component 1.2 geldt dit met name voor de drie maatregelen (op federaal, Vlaams en Waals niveau), die gezamenlijk gericht zijn op de ondersteuning van een industriële waardeketen op het gebied van waterstof (I-1.15, I-1.16, I-1.17). Een belangrijk deel van deze investeringen zal deel uitmaken van de geplande bredere grensoverschrijdende belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang (IPCEI) inzake waterstof. Evenzo voorziet het investeringsproject “Backbone voor H2 en CO2” (I-1.14) van het federale niveau in toekomstige interconnecties met buurlanden van de oorspronkelijke H2- en CO2-transportnetwerken die deel uitmaken van het plan. Ten slotte is de investeringsmaatregel “Off-shore energie-eiland” (I-1.21) gericht op de ontwikkeling van een multifunctionele offshoreenergiehub (“energie-eiland”) in het Belgische deel van de Noordzee. Deze energiehub moet onder meer de integratie en invoer van meer hernieuwbare energie in en rond de Noordzee vergemakkelijken door een verbinding tot stand te brengen met andere landen of regio’s. In component 5.2 voorziet de Vlaamse maatregel ter versterking van O&O in een bedrag dat bestemd is voor de financiering van de mogelijke deelname van Vlaamse bedrijven aan het geplande IPCEI inzake micro-elektronica. Communicatiestrategie Het Belgische plan schetst de belangrijkste punten van de communicatiestrategie. Elke entiteit blijft verantwoordelijk voor haar eigen communicatiestrategie en voor de naleving van de communicatievoorschriften van de RRF-verordening en de richtsnoeren van de Commissie. Om de samenhang van de communicatie tussen de entiteiten te waarborgen, zal België echter een speciale website opzetten voor het Belgische herstel- en veerkrachtplan in het Nederlands, Frans, Duits en Engels om de maatregelen en de onderdelen van het plan op een interactieve manier te presenteren per thematische as, per gewest/provincie en per bevoegde entiteit. De website, die naar verwachting eind juli 2021 operationeel zal zijn, zal regelmatig worden bijgewerkt met informatie over de uitvoering van de maatregelen. Daarnaast wordt in het plan uiteengezet dat verschillende entiteiten gecoördineerde voorlichtingsevenementen kunnen organiseren. Voorts zal een communicatiestrategie voor het herstel- en veerkrachtplan met een looptijd van drie jaar worden ontwikkeld, bestaande uit strategische jaarlijkse communicatieplannen en een driemaandelijkse operationele planning van de uit te voeren communicatiepunten (zoals het mediaplan, verschillende voorlichtingsevenementen die georganiseerd moeten worden, de doelgroep, de doelstellingen en de vorm van de voorlichtingsevenementen). België is voornemens een openingsevenement te organiseren om zoveel mogelijk zichtbaarheid te geven aan het herstel- en veerkrachtplan voor een groot aantal belanghebbenden, waaronder journalisten, maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven, politieke actoren (op het niveau van de federale overheid, de gewesten en de gemeenschappen en op lokaal niveau), financiële actoren en EU-instellingen. Daarnaast wil België halfjaarlijkse evenementen organiseren die samenvallen met de publicatie van tussentijdse EU-uitvoeringsverslagen over het plan. Staatssteun De regels inzake staatssteun en mededinging zijn volledig van toepassing op de maatregelen die door de herstel- en veerkrachtfaciliteit worden gefinancierd. Middelen van de Unie die beschikbaar worden gesteld via de autoriteiten van de lidstaten, zoals de middelen van de RRF, vormen staatsmiddelen en kunnen als staatssteun kwalificeren als aan alle andere criteria van artikel 107, lid 1, is voldaan. Wanneer dit het geval is en er sprake is van staatssteun, moeten deze maatregelen worden aangemeld en door de Commissie worden goedgekeurd voordat de lidstaten de steun kunnen verlenen, tenzij die maatregelen onder een bestaande steunregeling vallen of voldoen aan de toepasselijke voorwaarden van een groepsvrijstellingsverordening, met name de algemene groepsvrijstellingsverordening (AGVV) waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108 VWEU verenigbaar met de interne markt worden verklaard. Wanneer er sprake is van staatssteun en deze moet worden aangemeld, is het de taak van de lidstaat om steunmaatregelen bij de Commissie aan te melden voordat deze worden toegekend, overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU. In dit verband kan de staatssteunanalyse die België in het kader van het herstel- en veerkrachtplan heeft uitgevoerd, niet als een aanmelding van staatssteun worden beschouwd. Voor zover België van mening is dat een specifieke maatregel in het herstel- en veerkrachtplan de-minimissteun of van de aanmeldingsverplichting vrijgestelde steun inhoudt, is het de verantwoordelijkheid van België ervoor te zorgen dat de toepasselijke regels volledig worden nageleefd. De maatregelen in het plan moeten ook verenigbaar zijn met de internationale verplichtingen van de EU, met name die uit hoofde van de regels van de Wereldhandelsorganisatie. 4.Samenvatting van de beoordeling van het plan 4.1.Alomvattende en voldoende evenwichtige reactie op de economische en sociale situatie Het plan volgt een holistische benadering om het herstel te bevorderen, waarbij talrijke uitdagingen in verband met de zes pijlers worden aangepakt. Het plan bevat 140 maatregelen (35 hervormingen en 105 investeringen) die betrekking hebben op de beleidsterreinen van Europees belang die zijn gestructureerd in de zes pijlers op basis waarvan de reikwijdte van de RRF is afgebakend. Verwacht wordt dat het plan zal bijdragen bij tot de aanpak van belangrijke structurele uitdagingen en de ondersteuning van de groene en digitale transitie. De dekking van de zes pijlers door de componenten van het Belgische plan is samengevat in tabel 5. Alle pijlers vallen onder verschillende componenten, terwijl een component kan bijdragen tot meerdere pijlers. Tabel 5 – Dekking van de zes pijlers van de faciliteit door de componenten van het herstel- en veerkracht van België Componenten van het plan Pijlers van de herstel- en veerkrachtfaciliteit Groene transitie Digitale transformatie Slimme, duurzame en inclusieve groei Sociale en territoriale samenhang Gezondheid, economische, sociale en institutionele veerkracht; Beleidsmaatregelen voor de volgende generatie, kinderen en jongeren As 1 1.2 Renovatie van gebouwen ● ● ● ○ 1.2. Opkomende energietechnologieën ● ○ ● 1.3.Klimaat en milieu ● ○ ○ As 2 2.1.Cybersecurity ● ● 2.2.Overheidsadministratie ● ● ● ● 2.3. Optische-vezeltechnologie, 5G-technologie en nieuwe technologie ● ● ● As 3 3.1.Fiets- en wandelinfrastructuur ● ● ● ○ 3.2. Modal shift in het vervoer ● ● ● ● 3.3.Groener wegvervoer ● ● ● As 4 4.1.Onderwijs 2.0 ● ● ● ● ● 4.2. Opleiding en werkgelegenheid voor kwetsbare groepen ● ● ● ● ○ 4.3.Sociale infrastructuur ○ ○ ● ● ● ○ 4.4.Einde loopbaan en pensioenen ● ● As 5 5.1.Opleiding en arbeidsmarkt ○ ● ● ● ● ○ 5.2.Ondersteuning van de economische activiteit ○ ○ ● ● 5.3 Circulaire economie ● ● ● As 6 6.1.Uitgaventoetsingen ● Legenda: ● investeringen en hervormingen van de component leveren een aanzienlijke bijdrage aan de pijler; “○” de component draagt gedeeltelijk bij tot de pijler Het plan vormt een evenwichtig geheel en voldoet aan de minimumdrempels voor de groene en digitale pijlers. Het plan voorziet in een grotendeels evenwichtige en alomvattende aanpak van de verschillende pijlers. 1e pijler: Groene transitie Het plan bestrijkt uitgebreid de “eerste pijler”, waarbij meer dan de helft van de componenten (10 van 17 componenten) rechtstreeks verband houden met de “groene transitie”. De maatregelen in het plan zullen naar verwachting bijdragen tot een snellere uitvoering van het Belgisch Nationaal Energie- en Klimaatplan (NECP) voor 2021-2030. Een breed scala aan maatregelen draagt direct of indirect bij tot de groene transitie en bevordert de biodiversiteit en de milieubescherming. Met het oog op de uitvoering van klimaatgerelateerde beleidsmaatregelen, zoals op het gebied van energietransitie en aanpassing aan de klimaatverandering, voorziet het plan in een breed scala aan maatregelen die kunnen worden gegroepeerd in de volgende belangrijke gebieden:

·Renovaties en gebouwen energie-efficiënt maken (component 1.1, alsmede energie-efficiënte renovaties van opleidingsfaciliteiten in component 5.1); ·Opkomende energietechnologieën (component 1.2) met investeringen in hernieuwbare energie (energie-eiland), een waardeketen voor de waterstofeconomie en een backbone voor waterstof en koolstof, en bijbehorende juridische en fiscale kaders; ·Duurzame mobiliteit (componenten 3.1, 3.2, 3.3) met maatregelen voor de ontwikkeling van infrastructuur voor zachte mobiliteit, modal shift in het vervoer in het bijzonder naar spoorvervoer en vergroening van het wegvervoer; ·Biodiversiteit en milieubescherming (component 1.3), met name met projecten op het gebied van waterbeheer en biodiversiteit in Vlaanderen en duurzaamheid van bossen en herstel van de biodiversiteit in Wallonië; ·Circulaire economie (component 5.3); ·Ondersteuning van de economische

activiteit (component 5.2) met maatregelen ter ondersteuning van O&O en de groene transitie in de levensmiddelensector; ·Vaardigheden voor de groene transitie (component 5.1); met renovatie en uitrusting van opleidingsfaciliteiten, met name ter ondersteuning van de verwerving van vaardigheden voor de groene transitie; ·Sociale infrastructuur (component 4.3) door de energie-efficiënte renovatie van kinderopvangvoorzieningen. De maatregelen die bijdragen tot de klimaatdoelstelling overschrijden de in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit vereiste minimumdrempel. Op basis van de in bijlage VI bij Verordening (EU) 2021/241 vastgestelde methodologie voor het traceren van klimaatuitgaven draagt 49,6 % van het plan bij aan de klimaatdoelstelling, gemeten als de totale geraamde kosten van de bijdragende acties als percentage van de totale toewijzing, waarmee wordt voldaan aan de minimumdrempel van 37 %, met een rechtstreekse bijdrage van 10 van de 17 componenten. 2e pijler: Digitale transformatie Het plan bestrijkt de “tweede pijler” inzake digitale transformatie, met elf componenten die rechtstreeks bijdragen tot de “digitale transformatie” van België door middel van investeringen en hervormingen. Deze maatregelen zijn afgestemd op Europese initiatieven op het gebied van digitaal beleid, zoals de Europese digitale strategie, de Europese vaardighedenagenda, de Europese pijler van sociale rechten, de Europese éne digitale toegangspoort (European Single Digital Gateway), de Europese onderwijsruimte, het actieplan voor digitaal onderwijs en de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens. Het plan pakt digitale uitdagingen aan in de drie componenten van de as digitale transformatie. Doel van het plan is cybersecuritycapaciteit te ontwikkelen (2.1), de efficiëntie van openbare diensten te verbeteren door middel van digitalisering ten behoeve van zowel individuele als zakelijke eindgebruikers (component 2.2), en digitale gigabitconnectiviteit te ontwikkelen (component 2.3). De hervormingen in component 5.2 dragen ook bij tot de ontwikkeling van digitale gigabitconnectiviteit door knelpunten in de regelgeving weg te werken in overeenstemming met de geplande herziening van de procedures voor bouw- en milieuvergunningen. Aanvullende componenten dragen bij tot de ontwikkeling van digitale vaardigheden en digitale inclusie in België. Het plan omvat maatregelen om het effectieve gebruik van technologie en digitale leermiddelen op scholen en instellingen voor hoger onderwijs te bevorderen (component 4.1), de digitale vaardigheden van de volwassen bevolking, met inbegrip van kwetsbare groepen, te verbeteren (component 4.2), technologie in te zetten bij sociale huisvesting om de opname van mensen die hun zelfstandigheid verliezen in rusthuizen en verzorgingstehuizen uit te stellen of te vermijden (component 4.3) en opleidingsfaciliteiten en opleidingsprogramma’s te ontwikkelen, met bijzondere aandacht voor de digitale transitie (component 5.1). Sommige maatregelen in het kader van de assen mobiliteit, productiviteit en duurzaamheid dragen ook bij tot de digitale transformatie. Component 3.2 Modal shift in het vervoer zal naar verwachting bijdragen tot de digitale transformatie dankzij maatregelen om mobiliteit als dienst en slimme mobiliteit te ontwikkelen. Maatregelen in component 5.3 hebben onder meer betrekking op investeringen in digitale oplossingen in het kader van projecten op het gebied van de circulaire economie en maatregelen, waaronder mogelijke acties op het gebied van ecologisch ontwerp van elektronica, die kunnen bijdragen tot de vergroening van de digitale sector. Component 1.2 omvat investeringen in digitale t