Culturele participatie brengt mensen samen. Cultuur is een ideaal middel om over taalgrenzen heen te communiceren, mensen mondiger te maken en de sociale cohesie (onder meer tussen vluchtelingen, andere migranten en de gastgemeenschappen) te bevorderen. In het kader van de Europese agenda 2007 zijn beleidsmakers en deskundigen overeengekomen op welke manier van participatieve kunsten kan worden gebruikgemaakt om wederzijds begrip te bevorderen, mensen mondiger te maken en hun zelfvertrouwen te vergroten .

Sindsdien hebben de lidstaten een indrukwekkend aantal maatregelen genomen dankzij de beleidssamenwerking in de EU via opeenvolgende werkplannen voor cultuur van de Raad, door EU-programma's gefinancierde projecten en macroregionale strategieën.

Artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 167 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vormen de rechtsgrondslag voor het optreden van de Unie op het gebied van cultuur. De lidstaten zijn exclusief bevoegd voor het cultuurbeleid en de rol van de Unie bestaat erin de samenwerking tussen de lidstaten aan te moedigen en hun activiteiten te ondersteunen en aan te vullen. De beleidssamenwerking in de EU heeft een belangrijke impuls gekregen dankzij de door de Raad bekrachtigde mededeling van de Commissie uit 2007 over een "Europese agenda voor cultuur in het licht van de mondialisering" . Ook het Europees Parlement heeft die agenda ondersteund door middel van politieke resoluties en proefprojecten.

Na de zware financiële crisis wordt Europa geconfronteerd met toenemende sociale ongelijkheid, diverse populaties, populisme, radicalisering en terroristische dreigingen. Nieuwe technologieën en digitale communicatiemiddelen transformeren de samenleving en veranderen levensstijlen, consumptiepatronen en machtsverhoudingen binnen de economische waardeketens. In deze veranderende omstandigheden is de rol van cultuur belangrijker dan ooit. Uit een Eurobarometer-enquête uit 2017 blijkt dat 53 % van de respondenten vindt dat de lidstaten nagenoeg dezelfde waarden delen; 40 % vindt dat er een kloof gaapt tussen de waarden die de verschillende lidstaten koesteren. Cultuur kan deze kloof helpen dichten, aangezien cultuur bovenaan de lijst van factoren staat die een gemeenschapsgevoel kunnen creëren . Uit gegevens van Eurostat blijkt echter dat meer dan een derde van de Europeanen niet aan culturele activiteiten deelneemt . Er is dus duidelijk nog ruimte om de deelname aan cultuur te vergroten en de Europeanen samen te brengen rond wat ons verbindt en niet wat ons verdeelt. De versnippering van de markt, de ontoereikende toegang tot financiering en de onzekere contractuele voorwaarden vormen echter nog steeds obstakels voor de culturele en creatieve sector en drukken het inkomen van de professionals in de sector.

De nieuwe Europese agenda voor cultuur (de nieuwe agenda) speelt in op het verzoek van de Europese leiders om via cultuur en onderwijs meer te doen om hechte samenlevingen op te bouwen en een visie van een aantrekkelijke Europese Unie te bieden . De agenda beoogt het volledige potentieel van cultuur te benutten om een inclusievere en rechtvaardigere Unie te helpen opbouwen waarin innovatie, creativiteit en duurzame groei en werkgelegenheid worden bevorderd.

Europa’s rijke culturele erfgoed en dynamische culturele en creatieve sector versterken de Europese identiteit en creëren een samenhorigheidsgevoel. Cultuur bevordert actief burgerschap, gemeenschappelijke waarden, inclusie en de interculturele dialoog in Europa en de rest van de wereld. Cultuur brengt mensen samen – inclusief pas aangekomen vluchtelingen en andere migranten – en draagt ertoe bij dat we het gevoel hebben tot een gemeenschap te behoren. Cultuur en de creatieve sector zijn ook in staat het levenspeil te verbeteren, gemeenschappen te transformeren, werkgelegenheid en groei te genereren en voor overloopeffecten in andere economische sectoren te zorgen.

De Commissie stelt in haar mededeling over de versterking van de Europese identiteit via onderwijs en cultuur dat alle lidstaten er belang bij hebben het volledige potentieel van onderwijs en cultuur te benutten. Het zijn immers de drijvende krachten voor werkgelegenheid, economische groei, sociale rechtvaardigheid en actief burgerschap, en manieren om de Europese identiteit in al haar verscheidenheid te ervaren.

Op de 60e verjaardag van de Verdragen van Rome hebben de leiders van de 27 lidstaten en de EU-instellingen verklaard te streven naar een Unie waar de burgers nieuwe mogelijkheden voor culturele en sociale ontwikkeling en economische groei worden geboden. [..] een Unie die ons culturele erfgoed bewaart en culturele diversiteit bevordert . Dit voornemen is bevestigd tijdens de top van Göteborg in november 2017 en door de Europese Raad in december 2017 . De Europese Raad heeft voorts benadrukt dat het Europees Jaar van het Cultureel Erfgoed in 2018 een uitgelezen kans biedt om het bewustzijn over het sociale en economische belang van cultuur en cultureel erfgoed te vergroten.

Cultuur is een transformerende kracht om gemeenschappen te regenereren. Dat blijkt onder meer uit de succesvolle 30-jarige geschiedenis van de Culturele Hoofdsteden van Europa en de door de Europese structuur- en investeringsfondsen gefinancierde culturele infrastructuurprojecten. Het Europees Jaar laat zien hoe erfgoed een transversale bijdrage levert tot de Europese samenlevingen en economieën. Er wordt een nieuwe adaptieve aanpak gehuldigd om onze gebouwde omgeving vorm te geven en die aanpak is in cultuur geworteld .

Culturele participatie leidt ook tot een betere gezondheid en meer welzijn. 71 % van de onlangs ondervraagde Europeanen vindt dat "je levenskwaliteit kan toenemen als je dicht bij een plaats woont die verband houdt met Europa’s culturele erfgoed" . En uit onderzoek blijkt dat toegang tot cultuur de op één na belangrijkste factor van psychisch welzijn is (de afwezigheid van ziekte is de belangrijkste factor).

Er zijn echter nog steeds sociale en financiële obstakels voor culturele participatie, ondanks de inspanningen van culturele organisaties om zich aan te passen aan de veranderende patronen van culturele consumptie en de samenstelling van de bevolking. Daarom wordt een nieuwe methode voorgesteld met culturele capaciteit als leidend beginsel. Deze methode houdt in dat voor een grote verscheidenheid van hoogwaardige culturele activiteiten wordt gezorgd, de mogelijkheden voor iedereen om aan deze activiteiten deel te nemen en creativiteit te ontplooien worden bevorderd en de banden tussen cultuur enerzijds en onderwijs, sociale zaken, stedelijk beleid, onderzoek en innovatie anderzijds worden aangehaald.

Met het oog op meer participatie is een grotere circulatie van Europese kunstwerken en van Europese professionals uit de culturele en creatieve sector noodzakelijk. De EU zal op basis van solide gegevens beleid en financiering blijven ondersteunen, maar de lidstaten moeten meer doen om administratieve obstakels (bijvoorbeeld de mogelijke dubbele belasting van kunstenaars en professionals uit de creatieve sector) uit de weg te ruimen.

De Commissie zal: ·onderzoek naar culturele cross-overs ondersteunen om de effecten op verschillende gebieden (onder meer gezondheid en welzijn) te evalueren (2018) ·specifieke maatregelen ter bevordering van sociale inclusie via cultuur, Creatief Europa en Erasmus+ ontwikkelen en selectiecriteria voor Creatief Europa overwegen ter bevordering van een gendergelijk projectbeheer (2019) ·in het kader van Creatief Europa een project rond "culturele en creatieve ruimten en steden" opzetten om culturele participatie en sociale en stedelijke regeneratie te bevorderen (2018) ·een mobiliteitsregeling voor professionals uit de culturele en creatieve sector voorstellen in het kader van Creatief Europa (2018-2019) De Commissie verzoekt de lidstaten: ·zich ertoe te verbinden de administratieve en fiscale obstakels voor mobiliteit in aanzienlijke mate uit de weg te ruimen, onder meer via het volgende werkplan voor cultuur

4.2 Economische dimensie - op cultuur gebaseerde creativiteit op het gebied van onderwijs en innovatie en ter bevordering van groei en werkgelegenheid bevorderen

·Kunst, cultuur en creatief denken op alle niveaus van formele en niet-formele educatie en opleiding en in het kader van een leven lang leren bevorderen

·Gunstige ecosystemen voor de culturele en creatieve sector creëren, waarbij de toegang tot financiering, het innovatievermogen, een billijke beloning van auteurs en creatieve geesten en sectoroverschrijdende samenwerking worden bevorderd

·De voor de culturele en creatieve sector vereiste vaardigheden promoten (onder meer digitale, traditionele en gespecialiseerde vaardigheden en vaardigheden op het gebied van ondernemerschap)

Cultuur en creativiteit zijn belangrijke troeven voor de economie. Cultuur draagt rechtstreeks bij tot werkgelegenheid, groei en buitenlandse handel. De werkgelegenheid in de culturele sector is tussen 2011 en 2016 in de EU gestaag gestegen. In 2016 was de sector goed voor 8,4 miljoen banen. Er is een handelsoverschot van 8,7 miljard EUR aan culturele goederen en de culturele en creatieve sector is naar schatting goed voor 4,2 % van het bruto binnenlands product van de EU . Innovatieve economische sectoren hebben ook behoefte aan creativiteit om hun concurrentievoordeel te vrijwaren. Stedelijke en rurale gemeenschappen rekenen steeds meer op cultuur om werkgevers, studenten en toeristen aan te trekken.

Cultuur, kunst, creativiteit en de creatieve sector zijn onderling afhankelijk. De combinatie van voor de culturele en creatieve sector kenmerkende kennis en vaardigheden met kennis en vaardigheden uit andere sectoren draagt bij tot innovatie (onder meer op het gebied van informatie- en communicatietechnologie, toerisme, industrie, diensten en de openbare sector). Om dit transformerend vermogen aan te boren stelt de Commissie voor de aandacht op drie specifieke ecosystemen toe te spitsen (namelijk onderwijs en opleiding, steden en regio’s, en de culturele en creatieve sector zelf) om gunstige omstandigheden voor op cultuur gebaseerde innovatie te creëren.

Onderwijs en opleiding: Er is een duidelijk verband tussen onderwijsniveau en culturele participatie. Er zullen sectoroverschrijdende maatregelen op het gebied van cultureel bewustzijn en culturele expressie – een van de acht op Europees niveau erkende sleutelcompetenties – worden bestudeerd in de context van het herziene kader voor sleutelcompetenties voor een leven lang leren . Er heerst ook consensus over de noodzaak van overdraagbare competenties en vaardigheden, die de creativiteit en het kritisch denken stimuleren. De Commissie heeft steun verleend aan de werkzaamheden van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) rond het onderwijzen, leren en beoordelen van creatief en kritisch denken – het innovatieve domein voor PISA 2021 (Programme for International Student Assessment). Deze nadruk op creatief en kritisch denken moet – in overeenstemming met de verschuiving van STEM (exacte wetenschappen, technologie, ingenieurswetenschappen en wiskunde) naar STEAM (exacte wetenschappen, technologie, ingenieurswetenschappen, alfawetenschappen en wiskunde) – tot uitdrukking komen op alle niveaus van onderwijs en opleiding.

Steden en regio's: De culturele en creatieve sector beschikt over een enorm vermogen om te experimenteren, op trends te anticiperen en modellen voor sociale en economische innovatie te verkennen. Steden en regio’s zijn natuurlijke partners : ze spelen een voortrekkersrol bij op cultuur gebaseerde ontwikkelingen dankzij een grotere lokale autonomie, hun aantrekkingskracht op hooggetalenteerde mensen en hun vertrouwdheid met de behoeften en de mogelijkheden van hun inwoners. Cultuur en toerisme zijn krachtige aanjagers van economische activiteit. Uit de door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Commissie ontwikkelde Cultural and Creative Cities Monitor blijkt dat steden die in cultuur investeren, hiervan aanzienlijk kunnen profiteren doordat ze meer banen en menselijk kapitaal dan andere vergelijkbare steden aantrekken . Op het platteland draagt het herstel en de opwaardering van cultureel en natuurlijk erfgoed bij tot groei en duurzaamheid. Een geïntegreerd beheer van het cultureel en natuurlijk erfgoed stimuleert mensen om dat erfgoed te ontdekken en er een dialoog mee aan te gaan.

Planning is noodzakelijk, maar er moet ook ruimte voor innovatie zijn via bottom-up processen, creatieve hubs en incubators, waar freelancers en kunstenaars gezamenlijk werken en dingen creëren. Ook clusters van ondernemingen in de creatieve sector hebben bewezen dat ze de werkgelegenheid in hoge mate kunnen stimuleren en ongeveer 6 % van de 1300 regionale prioriteiten op het gebied van slimme specialisatie houden nu al verband met cultuur. Regionale en Europese territoriale samenwerking creëert groei en banen en promoot Europa als bestemming (onder meer via macro-regionale culturele routes). Er is ruimte om op deze ervaringen voort te bouwen en de rol van cultuur voor op innovatie gebaseerde territoriale ontwikkeling te versterken.

Culturele en creatieve sector: Om kansen in groei en werkgelegenheid om te zetten hebben bedrijven en professionals uit de culturele en creatieve sector behoefte aan gunstige raamvoorwaarden: een regelgeving die creativiteit beloont, een betere toegang tot financiering, mogelijkheden om uit te breiden en internationaal actief te worden en voldoende specifieke vaardigheden.

Voor veel Europeanen – en vooral jongeren – is een baan in de culturele sector een belangrijke toegangspoort tot de arbeidsmarkt (in Letland, Roemenië, Portugal, Estland, Cyprus, Bulgarije en Spanje is een hoger percentage van de 15- tot 29-jarigen werkzaam in de culturele sector dan in de economie als geheel). Maar de prevalentie van projectgebonden, atypische en deeltijdse banen kan problematisch zijn. De beleidsmakers staan voor de belangrijke uitdaging de regelgeving zodanig aan te passen dat gelegenheidswerknemers en in toenemende mate mobiele werknemers sociale bescherming genieten. Het waarborgen van een faire beloning voor auteurs en creatieve geesten is een andere doelstelling die de Commissie in het kader van de strategie voor een digitale eengemaakte markt nastreeft.

De toegang tot financiering vormt nog steeds een belangrijk probleem voor een sector die grotendeels bestaat uit kleine, middelgrote en micro-ondernemingen. De Garantiefaciliteit voor de culturele en creatieve sector (in het kader van Creatief Europa) heeft een veelbelovende start gemaakt en zal worden versterkt. Er zullen ook andere instrumenten worden verkend (bijvoorbeeld crowdfunding en particuliere financiering via sponsoring, stichtingen en publiek-private partnerschappen).

Professionals uit de culturele en creatieve sector hebben behoefte aan een ruime mix van digitale, traditionele, transversale en specifieke vaardigheden. De nieuwe agenda bouwt voort op lopende beleidsmaatregelen, vooral met betrekking tot vaardigheden op het gebied van ondernemerschap en de omgang met erfgoed.

De nieuwe agenda verleent prioriteit aan een sectoroverschrijdende benadering van de samenwerking in de EU, aangezien digitalisering en cocreatie de artistieke en economische barrières blijven neerhalen. Dit alles zal met specifieke initiatieven in de meest ontwikkelde sectoren worden aangevuld om de rijke verscheidenheid van Europese culturele expressies doeltreffender te ondersteunen.