MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

Actieplan van de EU tegen de illegale handel in wilde dieren en planten

1. Achtergrond

De illegale handel in wilde dieren en planten is uitgegroeid tot een van de meest winstgevende vormen van georganiseerde criminaliteit. De exacte omvang van deze handel is moeilijk te kwantificeren, maar verschillende bronnen schatten dat de illegale handel in wilde dieren en planten jaarlijks een winst van 8 à 20 miljard euro oplevert. Een groot aantal beschermde soorten (onder meer olifanten, neushoorns, koralen, schubdieren, tijgers en mensapen) zijn het slachtoffer van deze handel.

Een groeiend probleem wereldwijd...

De illegale handel in ivoor is sinds 2007 meer dan verdubbeld en is ruim drie keer groter dan in 1998. Tussen 2007 en 2013 is de stroperij van neushoorns in Zuid-Afrika met 7000 % gestegen, waardoor het voortbestaan van deze soort in gevaar komt. Tussen november 2013 en april 2014 alleen al is meer dan 4 000 ton illegaal uit Madagaskar uitgevoerd hout van de uiterst bedreigde palissander door de autoriteiten in verschillende landen van doorreis en bestemming in beslag genomen.

De EU moet een belangrijke rol spelen bij de bestrijding van deze illegale handel, aangezien Europa momenteel een afzetmarkt is en als draaischijf voor de illegale handel naar andere regio’s fungeert. Bovendien zijn een aantal voor de illegale handel bestemde soorten uit Europa afkomstig. De lidstaten hebben de afgelopen jaren onder meer melding gemaakt van de inbeslagname van ivoor en horens van neushoorns in doorvoer en van de illegale invoer van levende reptielen en exotische vogels, terwijl meerdere tonnen uiterst bedreigde palingen uit de EU illegaal in Azië zijn verkocht.

… met grote gevolgen voor de rechtsstaat, de criminaliteit en de veiligheid

De illegale handel in wilde dieren en planten heeft rampzalige gevolgen voor de biodiversiteit en bedreigt sommige soorten met uitroeiing. Bovendien ondermijnt deze handel de rechtsstaat: de illegale handel werkt de corruptie in de hand en de corruptie maakt op haar beurt de illegale handel mogelijk. Vooral in sommige regio’s in Afrika heeft de illegale handel in wilde dieren en planten uiterst negatieve gevolgen voor de economische ontwikkeling.

De handel in wilde dieren en planten is zeer aantrekkelijk voor criminelen: het is een zeer lucratieve handel waarvan de bestrijding in de meeste landen weinig prioriteit geniet in vergelijking met andere vormen van illegale handel, zodat het risico om betrapt en beboet te worden zeer klein is. Regelmatig wordt gewezen op de verwevenheid met het witwassen van geld en andere vormen van georganiseerde criminaliteit (bijvoorbeeld de illegale handel in verdovende middelen en vuurwapens). De VN-Veiligheidsraad heeft erkend dat de illegale handel in wilde dieren en planten in Centraal-Afrika conflicten aanwakkert en de regionale en nationale veiligheid bedreigt door milities een bron van inkomsten te bieden.

Meer internationale aandacht...

Door de enorme toename van de illegale handel in wilde dieren en planten en de verstrekkende gevolgen van deze handel heeft de internationale politiek de afgelopen jaren meer aandacht aan het probleem geschonken. De algemene vergadering van de VN heeft in juli 2015 de eerste resolutie over dit specifieke onderwerp aangenomen, die mede door alle EU-lidstaten was ingediend. De kwestie is recent ook specifiek aan bod gekomen tijdens andere belangrijke internationale bijeenkomsten, zoals een conferentie op hoog niveau in maart 2015 in Kasane (Botswana) en de top van de G7 in juni 2015. Het resultaat was dat de internationale gemeenschap (inclusief de EU en haar lidstaten) gezamenlijke verbintenissen is aangegaan om de strijd tegen de illegale handel in wilde dieren en planten op te voeren.

Tal van maatregelen ter bestrijding van de illegale handel in wilde dieren en planten zijn overeengekomen in het kader van de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (Cites), een belangrijk internationaal verdrag inzake de internationale handel in wilde dieren en planten, waarbij de EU in 2015 partij is geworden. De Verenigde Staten hebben een presidentiële taskforce opgericht en een nationale strategie goedgekeurd ter bestrijding van de illegale handel in wilde dieren en planten. Belangrijke afzetmarkten (bijvoorbeeld China) zijn steeds vaker bereid om het probleem aan te pakken – met name door strengere handhavingsmaatregelen – en nauwer met de EU samen te werken. De Afrikaanse Unie is begonnen met de uitvoering van een strategie die het hele continent bestrijkt.

... die in concrete maatregelen moet worden omgezet

De EU heeft al het voortouw genomen in de strijd tegen de illegale handel in natuurlijke rijkdommen door ambitieuze beleidsmaatregelen met betrekking tot hout en visserijproducten te nemen. Dit actieplan van de EU bewijst dat de EU aan de internationale verwachtingen en verbintenissen wil voldoen en ambitieuzere maatregelen wil nemen om de illegale handel in wilde dieren en planten te bestrijden. Mede dankzij het actieplan zullen de aanzienlijke investeringen van de afgelopen decennia via Europese ontwikkelingssteun voor natuurbehoud in de hele wereld niet worden ondermijnd door criminele activiteiten.

Het actieplan vormt een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling die zijn vastgesteld in het kader van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling, waarover de staatshoofden en regeringsleiders tijdens een VNtop in september 2015 overeenstemming hebben bereikt. Doelstelling 15 heeft betrekking op de biodiversiteit en roept alle betrokken partijen op "dringende maatregelen te nemen om een eind te maken aan stroperij en de illegale handel in beschermde dier- en plantensoorten, en de vraag naar en het aanbod van illegale producten op basis van wilde dieren en planten aan te pakken".

Het Europees Parlement heeft gepleit voor een actieplan in een resolutie van januari 2014. Ook veel EU-lidstaten, internationale organisaties, ngo’s en ondernemingen hebben hun steun voor een actieplan van de EU uitgesproken in het kader van een in februari 2014 door de Europese Commissie gestarte raadpleging van alle stakeholders over de aanpak van de EU van de bestrijding van de illegale handel in wilde dieren en planten.

De EU en de lidstaten moeten het probleem samen aanpakken. Sinds 1983 gelden – ter uitvoering van Cites – in de hele EU regels voor de controle op het handelsverkeer in wilde dieren en planten en in 2007 heeft de Commissie een aanbeveling gedaan over de handhaving van Verordening (EG) nr. 338/97 van de Raad.