Advies van het Comité van de Regio's over:

- de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Naar een communautaire raamstrategie inzake de gelijkheid van mannen en vrouwen (2001-2005)", en

- het "Voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende het programma in verband met de communautaire raamstrategie inzake de gelijkheid van mannen en vrouwen (2001-2005)"

(2001/C 144/14)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de mededeling van de Europese Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's "Naar een communautaire raamstrategie inzake de gelijkheid van mannen en vrouwen" (2001-2005) en het "Voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende het programma in verband met de communautaire raamstrategie inzake de gelijkheid van mannen en vrouwen (2001-2005)" (COM(2000) 335 def.);

gezien het verslag van de Commissie over de tenuitvoerlegging van Aanbeveling 96/694 betreffende de evenwichtige deelneming van vrouwen en mannen aan het besluitvormingsproces (COM(2000) 120 def.);

gezien het verslag van het voorzitterschap van de Raad nr. 11829/1/99 van 8 november 1999 "Balans betreffende de uitvoering door de lidstaten en de instellingen van de EU van het actieprogramma van Peking";

gezien het besluit van de Raad van 24 juli 2000 om het Comité van de Regio's, overeenkomstig art. 265, eerste alinea, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, over dit onderwerp te raadplegen;

gezien het besluit van zijn bureau van 13 juni 2000 om commissie 5 "Sociaal beleid, volksgezondheid, consumentenbescherming, onderzoek, toerisme" ermee te belasten om in samenwerking met commissie 7 "Onderwijs, beroepsopleiding, cultuur, jeugd, sport, burgerrechten" een advies over dit onderwerp op te stellen;

gezien het aanvullend advies van commissie 7 over dit onderwerp [rapporteur: mevrouw May (GB-PSE) (DI CDR 315/2000)];

gezien het op 23 oktober 2000 door commissie 5 goedgekeurde ontwerpadvies [CDR 233/2000 rev. 2 - rapporteur: mevrouw Bunyan (GB, PSE)],

heeft tijdens zijn 36e zitting van 13 en 14 december 2000 (vergadering van 13 december) het volgende advies met algemene stemmen goedgekeurd.

Het Comité van de Regio's,

1. staat volledig achter de verbintenis die de Europese Unie lang geleden is aangegaan om gelijke behandeling van mannen en vrouwen te bevorderen, alsmede achter de uitbreiding van de bevoegdheden inzake gelijke kansen in het Verdrag van Amsterdam;

2. valt de Commissie bij dat aanzienlijke vooruitgang is geboekt bij de bevordering van gelijke kansen maar dat "gelijkheid van mannen en vrouwen in het dagelijkse leven nog steeds wordt ondermijnd door het feit dat mannen en vrouwen in de praktijk niet dezelfde rechten hebben";

3. is ingenomen met de algemene raamstrategie, maar is wel van mening dat de Mededeling onvoldoende informatie bevat over de tenuitvoerlegging van de strategie;

4. neemt nota van de acties die tot dusver via de tenuitvoerlegging van vroegere communautaire programma's, wetgeving en de ontwikkeling van samenwerkingsinitiatieven zijn ondernomen en een aanzienlijke bijdrage tot de bevordering van mensenrechten voor vrouwen hebben geleverd. Het Comité is van mening dat deze acties dienen te worden voortgezet;

5. onderschrijft de in de Mededeling voorgestelde mainstreaming-aanpak. Het Comité onderstreept het belang van de gender-dimensie op alle communautaire beleidsterreinen, alsmede de noodzaak alle communautaire maatregelen op het gender-aspect te toetsen en te evalueren;

6. is van mening dat mainstreaming binnen de Europese Commissie gemakkelijker zou kunnen worden verwezenlijkt als de eenheid "gender equality" in haar organisatieschema een meer strategische plaats zou innemen;

7. erkent de noodzaak van verdere strategische acties op de volgende gebieden: economisch leven, gelijke deelname aan de besluitvorming, gelijke vertegenwoordiging, sociale rechten, burgerrechten, rolverdeling tussen mannen en vrouwen en stereotiepe opvattingen op dit gebied;

8. is van mening dat de acties en de begrotingsmiddelen waarvan sprake is in het actieprogramma ontoereikend zijn om de ongelijke behandeling van mannen en vrouwen aan te pakken. Het onderstreept de rol van lokale en regionale overheden die de grondslag van een democratische samenleving vormen en van wezenlijk belang zijn voor het besluitvormingsproces en de tenuitvoerlegging van maatregelen inzake gelijke behandeling;

9. is er niet over te spreken dat er in de strategie van de Europese Commissie nauwelijks wordt verwezen naar lokale en regionale besturen of naar hun acties, terwijl toch moet worden erkend dat deze overheden samen de grootste werkgever van de Europese Unie vormen en in alle lidstaten een belangrijke representatieve rol vervullen. Zij dragen in aanzienlijke mate bij tot het nemen van besluiten die ingrijpen in het dagelijkse leven van duizenden mannen en vrouwen. Zij spelen een sleutelrol in onderwijs en opleiding en in de economische ontwikkeling van de Europese Unie en kunnen aanzienlijke invloed uitoefenen;

10. betreurt dat vakverenigingen en NGO's niet worden betrokken bij acties ter bevordering van gelijke behandeling, hoewel zij met besturen op alle niveaus nauw samenwerken, over medewerkers beschikken die onderzoek verrichten en voor ondersteuning zorgen, en hun knowhow bij deze acties kunnen inbrengen. Sociaal partnerschap zou een goede zaak zijn om de strategie te verbeteren en verder uit te werken;

11. is het grotendeels eens met de nadruk op meer kansen voor vrouwen, maar benadrukt dat de strategie mannen en jongens niet uit het oog mag verliezen. Gelijke behandeling gaat over de relatie tussen mannen en vrouwen als groepen in de samenleving, en het is daarom belangrijk om die relatie, alsmede de positie van mannen en vrouwen op alle gebieden zichtbaarder te maken. Het is b.v. van belang, aandacht te schenken aan jonge mannen met geringe vooruitzichten op werk en sociale insluiting, die van de samenleving dreigen te vervreemden, alsook aan de algemeen lagere slaagpercentages en het lagere opleidingsniveau van jongens. Het is belangrijk dat waarden en attitudes in onderwijssystemen opnieuw worden bekeken teneinde gender-ongelijkheid weg te werken;

12. benadrukt de belangrijke rol van onderwijs en opleiding voor vrouwen bij de bevordering van gelijke kansen, juicht de vooruitgang toe die dankzij het structuurfonds en de programma's Leonardo, Socrates en "Vrouwen en Wetenschap" is geboekt en erkent dat de financiering moet worden verhoogd en uitgebreid om de doeltreffendheid van deze programma's te blijven garanderen;

13. gelooft dat veel vrouwen ook op grond van andere, in art. 13 van het Verdrag van Amsterdam genoemde factoren, kunnen worden gediscrimineerd. Het Comité vindt het teleurstellend dat er in de nieuwe strategie voor gelijke kansen niet wordt verwezen naar de nieuwe anti-discriminatieprogramma's van de EU, en vindt dat, indien de Europese Commissie de mainstreaming-benadering verder wil ontwikkelen, deze verwijzingen er moeten komen;

Ontwerphandvest van de grondrechten van de EU

14. is van mening dat de gelijke behandeling van mannen en vrouwen een grondrecht is, en derhalve dient te worden opgenomen in het ontwerphandvest van de grondrechten. Ten aanzien van het onderdeel van de strategie dat gericht is op gelijke behandeling van mannen en vrouwen in het burgerlijke leven staat het CvdR volledig achter de voorstellen van de Commissie om vrouwenrechten als mensenrechten te bevorderen;

Mainstreaming

15. verheugt zich erover dat de Europese Commissie zich in de mededeling ertoe verbindt het beleid te mainstreamen, en dat ze de activiteiten niet langer in hokjes onderverdeelt. Het Comité van de Regio's wijst er evenwel op dat een mainstream-beleid pas maximaal effect zal sorteren als het vergezeld gaat van positieve acties. Mainstreaming kan enkel slagen als er streng en vastberaden de hand aan wordt gehouden en als ook de noodzaak wordt erkend de problematiek van gelijke kansen aan te pakken. Alle acties moeten vergezeld gaan van een uitgebreid opleidingsprogramma zodat personeel dat niet vertrouwd is met deze materie, het principe van gelijke behandeling in zijn eigen beleidslijnen kan integreren;

16. is van mening dat goede praktijkvoorbeelden dienen te worden opgespoord en dat alles in het werk moet worden gesteld om te verzekeren dat gender mainstreaming in het beleid op Europees, nationaal, lokaal en regionaal niveau wordt meegenomen. De Commissie wordt voorts aangemoedigd op alle gebieden mainstreaming-benaderingen te ontwikkelen die niet noodzakelijk op het beleid moeten zijn gebaseerd;

17. denkt dat goede praktijken kunnen worden ontwikkeld als de doelstellingen bescheiden en haalbaar zijn en stapsgewijs kunnen worden verwezenlijkt. Een en ander moet uiteindelijk leiden tot volledige participatie van vrouwen en mannen, wat enige tijd zal vergen en in het tempo moet kunnen gebeuren dat voor iedere lidstaat het meest geschikt is;

18. is van mening dat sommige directoraten-generaal uitstekend werk hebben geleverd op het vlak van mainstreaming; het initiatief "Vrouwen en Wetenschap" van DG Onderzoek is hier een goed voorbeeld van. Nu moeten ook de andere directoraten-generaal zich resoluut tot een dergelijke aanpak verbinden;

Thema's betreffende de arbeidsmarkt

19. is verheugd dat acties in verband met gelijke kansen opgenomen zijn in de richtsnoeren voor de Europese werkgelegenheidsstrategie en in de nationale actieplannen voor werkgelegenheid en dat de inspanningen van regionale en lokale besturen ter bevordering van lokaal ondernemerschap en lokale ondernemingen worden erkend. De Europese Commissie heeft echter vastgesteld dat het gelijkekansenbeleid in de nationale beleidslijnen en strategieën voor werkgelegenheid, grote leemtes vertoont; een aantal lidstaten moet dus dringend aan het werk om gelijke kansen op de eigen arbeidsmarkt te bevorderen;

20. erkent weliswaar dat er met de integratie van gelijke kansen in de structuurfondsen vooruitgang is geboekt, maar betreurt dat in de jaarlijkse tenuitvoerleggingsverslagen van de lidstaten geen evaluatie moet worden gemaakt van het gelijkekansenbeleid.

Het wijst erop dat ondanks de vooruitgang van de wetgeving terzake er op werkgelegenheidsgebied nog steeds initiatieven nodig zijn, met name om:

- vrouwen te helpen werk te vinden en het te behouden;

- vrouwen gelijke kansen te geven m.b.t. beroepsopleiding en bevordering;

- ervoor te zorgen dat zowel mannen als vrouwen werk en gezinsleven kunnen combineren;

- te zorgen voor een evenwichtige vertegenwoordiging van mannen en vrouwen in verschillende beroepen en op verschillende niveaus van verantwoordelijkheid;

- ondernemingszin bij vrouwen aan te moedigen;

- vrouwen dezelfde arbeidsvoorwaarden te garanderen als mannen en met name gelijke beloning voor gelijk werk;

- ervoor te zorgen dat werkplek, -organisatie en -voorwaarden op zowel vrouwen als mannen zijn afgestemd.

- het onderstreept dat alle besluitvormingsniveaus (Europees, nationaal, regionaal, lokaal en intergemeentelijk) gelijke kansen in hun beleid moeten integreren, met name op het gebied van werkgelegenheid en beroepsopleiding. Om lokale initiatieven ter bevordering van gelijke behandeling beter te ondersteunen, kan een beroep worden gedaan op de structuurfondsen en met name het Europees Sociaal Fonds via de tenuitvoerlegging van het Equal-programma;

Sociale integratie

21. stelt dat veel categorieën vrouwen die niet actief kunnen zijn op de arbeidsmarkt, of b.v. alleenstaande moeders die op onvoldoende steun kunnen rekenen, vaak in verregaande mate met sociale uitsluiting worden geconfronteerd. Het Comité weet dat de EU momenteel aan haar beleid inzake sociale uitsluiting werkt, en dat veel lidstaten het hunne aan het verfijnen zijn. Het is ervan overtuigd dat, indien gelijke behandeling van mannen en vrouwen in het burgerlijk leven bevorderd wordt, gelijke toegang tot de burgerrechten wordt gegarandeerd en zowel mannen als vrouwen die rechten ten volle kunnen uitoefenen, vrouwen zich sociaal geïntegreerd zullen voelen;

22. is van mening dat beleidsmakers moeten erkennen dat tal van groepen vrouwen, met inbegrip van de in art. 13 van het Verdrag van Amsterdam genoemde groepen, onder sociale uitsluiting te lijden hebben; zij moeten gelijke behandeling dan ook via op sociale insluiting gerichte maatregelen bevorderen. Het CDR steunt de acties onder deze doelstellingen die sleutelelementen zijn in de strategie, en wil met name het belang van het Daphne- en het STOP-programma onderstrepen;

23. dringt er bij de Europese Unie op aan gelijke kansen in zijn herziene verordeningen inzake openbare aanbestedingen te integreren, ten einde de werkgelegenheid voor vrouwen aldus te bevorderen. Het erkent ook de rol die vrouwen in lokale besturen in dit proces kunnen spelen;

Bestuur

24. is ingenomen met Aanbeveling 96/694/EG van de Raad inzake een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen aan het besluitvormingsproces. In het verslag van de Commissie over de tenuitvoerlegging van deze aanbeveling staat dat de ondervertegenwoordiging van vrouwen in de besluitvormingsinstanties "een hardnekkig fenomeen is dat om verbintenissen op lange termijn en om veelzijdige strategieën vraagt". De belofte om in het actieprogramma geld uit te trekken voor de Europese Vrouwenlobby wordt toegejuicht, maar het Comité van de Regio's vindt dat er in de raamstrategie meer acties opgenomen moeten worden om, ook op lokaal en regionaal bestuursniveau, een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen aan de besluitvorming te bevorderen;

25. erkent dat de toegang van vrouwen tot leidinggevende functies op alle niveaus en op alle gebieden van het politieke leven wordt belemmerd (b.v. gebrek aan ondersteuning, tekort aan informatie, onmogelijke vergadertijden) en dat de strategie er dus ook op gericht moet zijn deze obstakels weg te werken. Het onderstreept dat de aanhoudende ondervertegenwoordiging van vrouwen - die meer dan de helft van de bevolking uitmaken - op alle niveaus van het politieke leven onaanvaardbaar is in een moderne democratie;

26. wijst erop dat lokale en regionale besturen een belangrijke rol spelen daar zij vrouwen een toegangspoort tot besluitvormingsprocessen verschaffen. Het dringt er bij de Europese Commissie op aan de kwaliteit van de besluitvorming door vrouwen en mannen op alle bestuursniveaus (Europees, nationaal, lokaal en regionaal) onder de loep te nemen om na te gaan hoe vrouwen en mannen het besluitvormingsproces beïnvloeden, alsmede een strategie uit te stippelen om onevenwichtigheden aan te pakken. Dergelijke praktijken moeten overigens ook worden bepleit bij alle deelnemers aan sociale partnerschappen, b.v. vakverenigingen, NGO's en ondernemingen;

27. roept de lidstaten op de aanbeveling van de Raad van 2 december 1996 over de evenwichtige deelname van vrouwen en mannen aan de besluitvorming op alle bestuursniveaus onverkort toe te passen;

28. onderstreept het belang van uitwisseling van ervaring en goede praktijken tussen vertegenwoordigers van lokale en regionale overheden ter bevordering van gelijke behandeling op subnationaal niveau;

29. is voornemens een vergelijkende studie te (laten) verrichten naar de deelname van mannen en vrouwen aan de besluitvorming op lokaal en regionaal niveau in de huidige lidstaten en de kandidaat-lidstaten, teneinde goede praktijkvoorbeelden op te sporen en uitwisseling van ervaring te bevorderen. Deze studie is als bijdrage tot het uitbreidingsproces bedoeld en zal midden 2001 worden gepubliceerd;

Indicatoren, controle en evaluatie

30. is verheugd over het voorstel om in de raamstrategie duidelijke gendertoetsings-, evaluatie- en beoordelingscriteria, controle-instrumenten en benchmarks op te nemen om de resultaten aan te toetsen. Het is van mening dat deze technieken rigoureus moeten worden toegepast als men het gelijkekansenbeleid tot een realiteit wil maken in plaats van louter een vrome wens;

Doelstellingen

31. stemt ermee in dat gemeenschappelijke indicatoren en benchmarks moeten worden ontwikkeld om een evenwichtige deelname van mannen en vrouwen op alle niveaus van de besluitvorming te bevorderen en een reële en doeltreffende follow-up te verzekeren. Een en ander moet stapsgewijs worden uitgewerkt om maximale participatie en motivatie te garanderen;

Actieprogramma

32. vindt het zorgwekkend dat het actieprogramma zo beperkt is, zowel qua soort activiteiten als qua middelen. Het Comité is er met name bezorgd over dat het leeuwendeel van de begroting naar bewustmaking gaat; zij vindt het vreemd dat dit onderwerp na vier programma's ter bevordering van gelijke kansen, nog steeds centraal staat (zie b.v. de financiering van door het voorzitterschap georganiseerde evenementen, de jaarlijkse Europese Week en de bijeenkomsten van deskundigen);

33. maakt zich zorgen over het feit dat in het programma veel acties ter bevordering van gelijke kansen veeleer op een elite dan op de basis gericht lijken te zijn. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan de strategie kracht bij te zetten door meer belang te hechten aan het evalueren van de gevolgen van de maatregelen zodat deze evaluatie niet louter commentaar op een ongewijzigde toestand blijft, maar tot strategische actie aanleiding geeft;

34. is van mening dat het programma zich vooral moet toespitsen op capaciteitsopbouw, partnerschappen, uitwisseling van ervaring en ondersteuning van innovatieve projecten die in de verschillende lidstaten kunnen worden uitgevoerd;

35. verzoekt de Commissie een evaluatie te maken van het opleidingsniveau van vrouwen, hun keuze van studierichting en hun kansen om op voet van gelijkheid met mannen deel te nemen aan het beroepsleven en het politieke besluitvormingsproces;

36. dringt er bij de Commissie en de lidstaten met name op aan na te gaan hoe nieuwe sectoren zoals de informatie- en communicatiesector, nieuwe werkgelegenheid voor vrouwen kunnen opleveren. Het Comité erkent evenwel dat dan ook moet worden gekeken naar mogelijkheden tot opleiding en gezorgd moet worden voor een informatiecampagne om vrouwen aan te moedigen voor deze sector te kiezen;

37. erkent dat mannen op vele niveaus een belangrijke rol kunnen spelen bij de ontwikkeling van gelijke kansen. Een eerste stap die zij in deze context kunnen zetten, is b.v. het op zich nemen van huishoudelijke taken, het delen van de zorg voor de kinderen en het aangrijpen en bevorderen van mogelijkheden die worden geboden in het kader van strategieën voor een betere combinatie van werk en gezin. Het Comité dringt er bij de lidstaten op aan meer werk te maken van billijke regelingen voor betaald ouderschapsverlof, zodat vaders hun taak als ouder meer ter harte kunnen nemen. Het verzoekt de Commissie en de lidstaten ervoor te waken dat wettelijke maatregelen negatieve gevolgen zouden hebben voor de deelname van vrouwen aan de arbeidsmarkt;

38. vindt de acties van delen 1 en 2, gezien de beperkte begrotingsmiddelen, erg ambitieus. Zo bedraagt de begroting voor de jaarlijkse Europese Week bijvoorbeeld niet meer dan 1 miljoen EUR. Daarenboven zullen, onder het vijfjarenprogramma van deel 1, niet meer dan 15 grensoverschrijdende activiteiten ten belope van maximaal 250000 EUR elk worden gefinancierd. Daar de vlag van het gelijkekansenbeleid vele ladingen dekt, vindt het Comité van de Regio's het vreemd dat in het actieprogramma niet gedetailleerder wordt aangegeven wat men precies met de bewustmakingsacties beoogt;

39. staat volkomen achter de acties in deel 2, i.e. het verzamelen van gegevens en uitwerken van benchmarks als basis voor een vergelijking van het gelijkekansenbeleid in de verschillende lidstaten. Het Comité vreest echter dat de begroting voor dit deel ontoereikend is om de belangrijke acties in dit deel van het programma te financieren. Het CVDR zou bij de uitwerking van de benchmarks en de prestatie-indicatoren nauw met de Commissie moeten kunnen samenwerken;

40. vindt het erg zorgwekkend dat de Commissie haar standpunt inzake de financiering van projecten ter bevordering van gelijke kansen van mannen en vrouwen heeft gewijzigd. Onder het vierde actieprogramma hebben lokale en regionale partners subsidies ontvangen voor een aantal projecten die het mainstreaming-principe met succes doorvoerden en zeer praktische voorstellen inhielden om gelijke kansen op lokaal en regionaal niveau te bevorderen. In het nieuwe actieprogramma verkiest men evenwel grootschalige boven kleine, innovatieve projecten. Bij de toekenning van steun voor de acties van de lidstaten, moet de Commissie ervoor zorgen dat de lokale en regionale actoren niet uit het oog worden verloren;

Tenuitvoerlegging

41. verzoekt de Commissie een vertegenwoordiger van de lokale en regionale overheden te betrekken bij de groepen van deskundigen en adviesgroepen die de met het programma verbonden acties moeten uitstippelen, tenuitvoerleggen en evalueren;

Het Comité van de Regio's

42. bevestigt zijn vroegere resoluties over evenwichtige samenstelling van nationale delegaties bij het CvdR, gelijke kansen in het CvdR-secretariaat en gender mainstreaming bij de werkzaamheden van de CvdR-commissies.

Brussel, 13 december 2000.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jos Chabert