NL Publicatieblad van de Europese Unie C 74/39

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De rol van vrouwenorganisaties als niet-overheidsactoren bij de tenuitvoerlegging van de Cotonou-overeenkomst”

(2005/C 74/08)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 17 juli 2003 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde, een initiatiefadvies op te stellen over „De rol van vrouwenorganisaties als niet-overheidsactoren bij de tenuitvoerlegging van de Cotonou-overeenkomst”.

De gespecialiseerde afdeling „Externe betrekkingen”, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 juli 2004 goedgekeurd; rapporteur was mevrouw FLORIO.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 410e zitting (vergadering van 15 september 2004) het volgende advies uitgebracht, dat met 115 stemmen vóór en 8 stemmen tegen, bij 8 onthoudingen, is goedgekeurd:

1. Inleiding

1.1 In het kader van zijn werkzaamheden i.v.m. het communautaire beleid voor ontwikkelingsgebieden, en met name de ACS-landen, heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité de ontwikkeling van het samenwerkingsbeleid van de EU op de voet kunnen volgen. Deze ontwikkeling gaat steeds meer in de richting van een participatieve aanpak, waarbij m.a.w. de rol van niet-overheidsactoren (NOA's) wordt meegenomen en erkend bij de uitstippeling en tenuitvoerlegging van de beleidsmaatregelen. Instellingen en NOA's vullen elkaar aldus aan bij de acties ter versterking van de impact van ontwikkelingsprogramma's. De Cotonou-overeenkomst is op dit ogenblik de enige overeenkomst waarbij deze participatie geïnstitutionaliseerd werd en aan de regeringen gevraagd werd de niet-overheidsactoren volledig bij de verschillende fases van de nationale ontwikkelingsstrategieën te betrekken.

1.2 Gelet op het voorgaande en op het feit dat het Comité zich reeds in een eerder advies over „De rol van het maatschappelijk middenveld in het Europese ontwikkelingsbeleid” (REX 097/2003) heeft uitgesproken, is het van belang dieper in te gaan op de participatie van vrouwen en op hun belangrijke en specifieke bijdrage aan de uitstippeling en tenuitvoerlegging van het ontwikkelingsbeleid in de ACS-landen die bij de Cotonou-overeenkomsten partij zijn. Het Comité is van mening dat het van nut is erop te wijzen hoe waardevol hun bijdrage wel kan zijn en hoe er optimaal gebruik van moet worden gemaakt in het kader van zowel de Cotonou-overeenkomsten als van elk ander ontwikkelingsbeleid.

1.3 Als communautaire instantie die het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigt heeft het Comité reeds eerder gesteld dat „een fundamentele rol is weggelegd voor vrouwen, die als een van de potentiële drijvende krachten achter het op gang te brengen ontwikkelingsproces moeten worden beschouwd. Daarom dient alles in het werk te worden gesteld om de vrouwen ertoe te brengen zich aaneen te sluiten en om hun een billijke vertegenwoordiging in de diverse advies- en besluitvormingsorganen te garanderen” (advies over het „Groenboek over de betrekkingen tussen de Europese Unie en de ACS-landen bij het aanbreken van de 21e eeuw - Uitdagingen en keuzen voor een nieuwe vorm van partnerschap” – rapporteur: de heer Malosse, EXT 152/1997). Er is evenwel nog een lange weg te gaan vooraleer niet-overheidsactoren in het algemeen en vrouwenorganisaties in het bijzonder volledig aan het besluitvormingsproces kunnen deelnemen.

2. Algemene overwegingen

2.1 In het recentste verslag van de Wereldbank (World Development Report 2004) wordt erkend dat de mondiale markt niet meer in staat is te zorgen voor ontwikkeling op economisch, sociaal en werkgelegenheidsgebied en vooral niet in staat is de belemmeringen weg te werken die een billijke en duurzame groei voor alle landen in zowel de noordelijke als zuidelijke wereldhelft in de weg staan. In 2002 bedroeg het inkomen pro capita van 5/6 van de wereldbevolking nog geen 1.200 dollar, tegen gemiddeld meer dan 26.000 dollar voor het resterende zesde van die bevolking, die overigens voor de overgrote meerderheid in de rijkere landen leeft.

2.2 Tot dusver kan eigenlijk geen enkele van de internationale instellingen (IMF, Wereldbank, WTO, IAO, VN, enz.) als democratische en algemene „regelgever” fungeren; evenmin zijn zij in staat om alléén de verschillen op het gebied van economische ontwikkeling tussen landen en sociale klassen op te heffen.

2.3 Met name nu de economische groei in de meeste landen stagneert, zijn ontwikkelingslanden bovendien genoodzaakt een economisch beleid van structurele hervormingen te voeren dat door internationale instanties is voorgesteld of opgelegd, en maatregelen behelst die zware inspanningen vergen en vooral de arme bevolkingsgroepen treffen. Structurele veranderingen die niet gepaard gaan met passende maatregelen voor sociale bescherming zijn vaak oorzaak van grotere armoede, onzekerheid en onveiligheid bij de meest kansarmen (in zowel de noordelijke als de zuidelijke wereldhelft).

2.4 De laatste jaren is de kloof tussen formele globale economie en informele lokale economie bovendien nog gegroeid. De personen die in de informele economie werkzaam zijn, genieten niet dezelfde rechten en nemen officieel niet deel aan de economie, ook al dragen zij in de praktijk bij tot de economische groei van hun land.

2.5 In die betrokken bevolkingsgroep zijn vrouwen in de meerderheid, en het zijn dus vooral vrouwen die onder die situatie te lijden hebben. Vrouwen die in ontwikkelingslanden in armoede leven, hebben niet alleen geen toegang tot goederen en diensten maar zijn ook vaak het slachtoffer van ernstige schendingen van mensenrechten, sociale en economische rechten.

2.6 Vooral vrouwen worden getroffen door armoede, werkloosheid en tekort aan werkgelegenheid.

2.7 In het kader van verschillende door agentschappen en commissies van de VN georganiseerde conferenties zijn tal van initiatieven genomen waarbij beleidsmaatregelen, acties en projecten ten gunste van vrouwen werden uitgewerkt en voorgesteld. De laatste conferentie in de rij was deze over „Millenium Development Goals”, waarbij twee belangrijke documenten werden goedgekeurd. In beide documenten staan o.m. thema's centraal als het recht van vrouwen op gelijke toegang tot en volledige deelname aan besluitvormingsprocessen, de noodzaak van ziektepreventie en gezondheidszorg.

3. De Europese instellingen en het mainstreamingsbeleid

3.1 In artikel 3 van het Verdrag is bepaald dat de EU in al haar activiteiten, met inbegrip van de ontwikkelingssamenwerking, ernaar moet streven alle vormen van ongelijkheid weg te werken en gelijke behandeling van vrouwen en mannen te bevorderen.

3.2 De EU en haar lidstaten hebben de verklaring en het actieplatform van de vierde wereldvrouwenconferentie (Peking 1995) ondertekend. In deze documenten wordt een effectieve, passende strategie gelanceerd voor het wegwerken van alle belemmeringen van gendergelijkheid en wordt het principe van „mainstreaming” ter bevordering van gelijke behandeling van mannen en vrouwen vastgesteld. In aansluiting op de te Peking aangegane verbintenis en de goedkeuring van het actieplatform werd ook Verordening (EG) nr. 2836/98 aangenomen betreffende de integratie van de genderproblematiek in de ontwikkelingssamenwerking.

3.3 Dit document, dat in december 2003 is vervallen, werd vervangen door een nieuwe verordening voor de periode 2004-2006 die in hoofdzaak de doelstellingen van de vorige verordening bevestigt en versterkt, m.a.w. de ondersteuning van mainstreaming, vergezeld van specifieke maatregelen ten gunste van vrouwen en de bevordering van gendergelijkheid als belangrijke bijdrage tot het terugdringen van de armoede. In het document wordt voorts de steun bevestigd aan zowel openbare als particuliere initiatieven in ontwikkelingslanden die gelijke behandeling van mannen en vrouwen nastreven.

3.4 De verordening van het Europees Parlement en de Raad ter bevordering van gelijke behandeling van vrouwen en mannen in de ontwikkelingssamenwerking kan als een belangrijk referentiepunt voor het samenwerkingsbeleid worden beschouwd. De actiegebieden die zijn aangewezen als prioritaire gebieden die aandacht vergen, hebben betrekking op de controle van middelen en diensten ten behoeve van vrouwen, met name op het gebied van onderwijs, werkgelegenheid en deelname aan besluitvormingsprocessen. In het document wordt voorts gewezen op de noodzaak te kunnen beschikken over per sekse en leeftijd opgesplitste statistieken, zodat nieuwe actie-, analyse- en effectbeoordelingsmethoden kunnen worden vastgesteld en verspreid.

4. Cotonou: participatieve aanpak en genderproblematiek

4.1 De op 23 juni 2000 met de ACS-landen ondertekende Cotonou-overeenkomst vormt een scharniermoment in het ontwikkelings- en handelsbeleid van de EU, daar toen voor het eerst werd gesteld dat niet-overheidsactoren (NOA's) bij de vaststelling van nationale ontwikkelingsstrategieën moeten worden betrokken en een rol moeten vervullen die complementair is aan die van overheidsinstellingen. In de overeenkomst worden onder NOA's begrepen: de particuliere sector, de sociaal-economische partners met inbegrip van de vakbonden, de maatschappelijke organisaties, die per land kunnen verschillen.

4.2 In de tekst wordt bepaald dat de NOA's moeten worden geïnformeerd en geraadpleegd m.b.t. samenwerkingsmaatregelen en -strategieën, samenwerkingsprioriteiten voor de sector die hen rechtstreeks aanbelangt en de politieke dialoog. Zij zullen de financiële middelen krijgen om lokale ontwikkelingsprocessen te ondersteunen en moeten worden betrokken bij de tenuitvoerlegging van de projecten en de programma's op de gebieden of in de sectoren die hen aanbelangen. Ten slotte zullen zij ook steun ontvangen voor capaciteitsopbouw, met name wat betreft organisatie, vertegenwoordiging en toegang tot mechanismen voor raadpleging, uitwisseling en dialoog ter bevordering van strategische samenwerkingsverbanden.

4.3 Voorts wordt in de overeenkomst, volledig in overeenstemming met het EU-beleid, ook gewezen op de band tussen politiek, handel en ontwikkeling. De totstandbrenging van partnerschappen is immers gebaseerd op de onderlinge afhankelijkheid van vijf pijlers: de algemene politieke dimensie, de bevordering van de participatieve aanpak, de terugdringing van de armoede, de totstandbrenging van een nieuw kader voor economische en commerciële samenwerking, en ten slotte de hervorming van de financiële samenwerking.

4.4 Ontwikkelingsstrategieën zouden voorts ook systematisch rekening moeten houden met gendergelijkheid, die een van de drie horizontale thema's van de overeenkomst vormt (artt. 8 en 31).

4.5 In dit kader wordt met de Cotonou-overeenkomst de rol van het EESC als bevoorrechte gesprekspartner van de economische en sociale belangengroepen van de ACS-landen geïnstitutionaliseerd en wordt aan het Comité een expliciet mandaat gegeven om namens de maatschappelijke organisaties onderhandelingen te voeren.

5. Deelname van verenigingen, ngo's en vrouwenorganisaties

5.1 Gelet op de koers die de Unie volgt inzake participatie en genderproblematiek, alsmede op de door de overeenkomst aan het Comité toegedachte taak, is het zaak wat dieper in te gaan op de specifieke rol van vrouwen en hun deelname aan de civiele dialoog in het kader van de overeenkomst zelf.

5.2 Aangezien de ACS-landen een zeer grote groep landen vormen, die bovendien tot verschillende gebieden in de wereld behoren, kunnen de vrouwen van deze landen niet als een homogene groep worden beschouwd maar vertonen zij daarentegen zeer grote verschillen naar gelang van hun regio, culturele context, sociaal-economische categorie, inkomensniveau en de vraag of zij op het platteland dan wel in de stad leven. Ook al valt aan een zekere generalisering dus niet te ontkomen, het is van belang dat deze vrouwen echt kunnen worden betrokken bij de participatieprocessen die met de Cotonou-overeenkomst ten uitvoer worden gelegd.

5.3 Een eerste moeilijkheid komt voort uit het feit dat genderkwesties alleen terloops ter sprake komen in de richtsnoeren met beginselen en goede praktijken voor de deelname van NOA's aan de raadpleging en dialoog over ontwikkeling. Zo zijn er in de voorlopige evaluatie van de bepalingen van de Cotonou-overeenkomst over de betrokkenheid van de NOA's bij het programmeringsproces (23-01-2004) ook nog geen kwantitatieve of kwalitatieve gegevens over de betrokkenheid van vrouwen opgenomen.

5.4 Op basis van de via verschillende fora en regionale seminars verzamelde getuigenissen lijkt de deelname van verenigingen, ngo's en vrouwenorganisaties aan processen ter vaststelling van nationale strategieën in de meeste gevallen zeer beperkt te zijn.

5.5 Er is een grote kloof tussen de in de overeenkomst opgenomen intenties en bepalingen en hun tenuitvoerlegging in de praktijk. Voorts lijken er ook zeer weinig acties en maatregelen te zijn gepland om de deelname van vrouwen te vergemakkelijken.

5.6 In contexten waar het reeds zeer moeilijk is om een dialoog met het maatschappelijk middenveld in het algemeen op te zetten en te structureren, is het uiteraard nog moeilijker om daarbij ook nog meer ruimte voor vrouwen te creëren. Bovendien is de toepassing van de bepalingen in de overeenkomst die betrekking hebben op de participatie een nog lopend proces. De Commissie speelt hierbij een hoofdrol – een rol die volgens ons van fundamenteel belang kan zijn – náást de regeringen en de NOA's zelf, wier potentiële mogelijkheden, bevoegdheden en mate van organisatie per regio variëren.

5.7 Er zijn tal van belemmeringen van uiteenlopende aard om een participatieve aanpak in het algemeen te hanteren. Zoals reeds eerder vermeld (1), hebben deze belemmeringen o.m. betrekking op de volgende punten: — de grote weerstand van de meeste regeringen van derde landen om met NOA's in dialoog te treden; — de zeer beperkte mogelijkheden van NOA's om zelfs daar waar gepland, in de praktijk invloed uit te oefenen op de uitstippeling van ontwikkelingsprogramma's en -strategieën; — de grote mate van administratieve centralisering in die landen, waardoor niet alleen de deelname van NOA's in het algemeen wordt belemmerd maar ook slechts marginale aandacht wordt geschonken aan de lokale situatie van perifere en met name plattelandsgebieden, die moeilijk bereikbaar en vaak ook erg arm zijn; — het gebrek aan precieze voorschriften en normen die de effectieve participatie van NOA's regelen; — de vaak gebrekkige organisatie van het maatschappelijk middenveld in derde landen; het belangrijkste probleem is daarbij de ontwikkeling van de capaciteiten van de personen die aan het proces zouden moeten deelnemen; — de toegang tot financiering, en nauw daarmee verbonden, de verspreiding van en toegang tot informatie. De NOA's van derde landen beklagen er zich niet alleen over dat er vaak geen enkel systeem voor verspreiding van informatie voorhanden is, maar ook, zoals ze zelf meermaals hebben aangetoond, dat de voorgeschreven procedures voor het verkrijgen van financiering in de meeste gevallen bijzonder geld verslindend en ingewikkeld zijn.

5.8 Wat de participatie van vrouwen betreft, zijn er niet alleen de vermelde obstakels maar wordt de situatie nog verder bemoeilijkt door objectieve omstandigheden die verband houden met enerzijds sociaal-economische, culturele en religieuze factoren en anderzijds het feit dat vele regeringen weinig vertrouwd zijn met grondrechten in het algemeen en vrouwenrechten in het bijzonder.

5.9 In dit verband zullen uit hoofde van de Cotonou-overeenkomst, waarin eerbiediging van de mensenrechten, van de democratische principes en van de rechtsstaat een essentieel onderdeel van partnerschappen genoemd wordt, in geval van ernstige inbreuken hierop tegen de betrokken partijen maatregelen worden genomen. Zoals reeds in een eerder advies van het Comité (advies over „De partnerschapsovereenkomst tussen de Europese Unie en de ACS-landen” (521/2002), rapporteur: de heer Baeza Sanjuán) werd aangegeven, was het beter geweest preciezere criteria vast te stellen om de eerbiediging van deze beginselen veilig te stellen.

6. Vrouwen in ontwikkelingsprocessen en prioritaire actiegebieden

6.1 Het thema van de deelname van vrouwenorganisaties is in feite nauw verbonden met de rol van vrouwen in de besluitvormingsprocessen en in het hele ontwikkelingsproces; het zou dan ook nuttig zijn het te behandelen thema in die zin te verruimen.

6.2 Vrouwen kunnen niet alleen een belangrijke bijdrage aan de ontwikkelingsprocessen leveren, maar moeten ook van de voordelen van die ontwikkeling en de daarbij geboden kansen kunnen genieten.

6.3 In ontwikkelingslanden en met name ACS-landen vormen vrouwen een zwakke groep binnen de samenleving en hebben zij meer te lijden onder armoede en ontbering omdat zij onvoldoende toegang hebben tot en controle hebben over middelen die hen zouden kunnen helpen hun levensvoorwaarden te verbeteren en aan de economische groei van hun land bij te dragen.

6.4 Toegang tot en controle over deze middelen is een absolute voorwaarde als men armoede echt wil bestrijden en processen van duurzame ontwikkeling op gang wil brengen. Daar waar vrouwen bij economische activiteiten betrokken zijn, liggen deze activiteiten bovendien meestal in de informele sector, die juist nog kwetsbaarder is ingeval er macroeconomische herstructureringsmaatregelen worden genomen.

6.5 Ondanks de Millennium Development Goals die de Europese Unie heeft onderschreven met het doel tegen 2015 de armoede te halveren, bestaat het „gevaar” dat de onderhandelaars van beide partijen zich alleen met de gevolgen van de macroeconomische aspecten en maatregelen bezighouden en de ruimere doelstellingen, alsmede de impact van de overeengekomen maatregelen op verschillende bevolkingsgroepen uit het oog verliezen. Er moet dan ook steun worden verleend aan de acties van de Europese Commissie die erop gericht zijn instrumenten in het leven te roepen voor de monitoring van de gevolgen van dergelijke overeenkomsten.

6.6 Onder de thema's die aan bod komen in de documenten van de VN, de FAO en andere internationale organisaties, kan er een aantal prioritaire actieterreinen worden aangewezen; dit betekent geenszins dat daarmee alle sectoren worden bestreken.

— Onderwijs en opleiding

Het staat vast dat bevordering van onderwijs en opleiding niet alleen de levenskwaliteit van de betrokken individuen verbetert maar ook positieve gevolgen voor de plaatselijke gemeenschap heeft. Uit tal van studies, onderzoeken en statistieken is gebleken dat er een verband bestaat tussen onderwijs en andere economische en maatschappelijke sectoren en dat onderwijs de rol van vrouwen (met een opleiding) beïnvloedt. Het is dan ook van cruciaal belang dat er overal onderwijs- en opleidingsinstellingen komen, ook in de armste plattelandsgebieden van ontwikkelingslanden, en dat zowel aan vrouwen als aan mannen gratis toegang daartoe wordt verzekerd. Thans gaat wereldwijd 24 % van de meisjes op lagereschoolleeftijd niet naar school (tegen 16 % van de jongens). In de ontwikkelingslanden heeft 61 % van de mannelijke bevolking ten minste lagere school gelopen, tegen slechts 41 % van de vrouwen.

— Toegang tot middelen

Toegang tot financiering en met name de mogelijkheid voor vrouwen om gemakkelijk gebruik te maken van bankleningen, microkredieten, spaarformules en verzekeringsdiensten moet als een prioritair actiegebied worden beschouwd. Een mogelijke aanpak is informatie te verstrekken over dergelijke instrumenten. Door de VN werd reeds een aantal aanbevelingen in die zin, met name over een betere toegang van vrouwen tot financiële middelen, voorgesteld. Gelet op de snelle ontwikkelingen in de economie en op de wereldmarkt, zouden ook alle aspecten van ontwikkelingsinstrumenten vanuit het gezichtspunt van vrouwen moeten worden geanalyseerd. Door de verschillende behandeling van mannen en vrouwen wat de toegang tot en de controle over financiële middelen, openbare goederen en diensten, alsmede grondeigendom betreft, zijn vrouwen verstoken gebleven van grondrechten en economische mogelijkheden, zoals ook van de macht en de mogelijkheid om in politieke besluitvormingsprocessen een onafhankelijke stem te laten horen.

— Werkgelegenheidsmaatregelen

Ondanks de voorzichtige vooruitgang wat de arbeidsdeelname van vrouwen betreft, is er in de ACS-landen nog steeds geen sprake van gelijke kansen op het gebied van toegang tot formele werkgelegenheid en gelijke beloning. In ontwikkelingslanden is de informele sector de belangrijkste bron van inkomsten en werkgelegenheid. Vooral vrouwen hebben geleden onder het verlies van werkgelegenheid dat vele ACS-landen heeft getroffen. Vrouwen zijn vaak werkloos geworden of in onbeschermde, informele of voorlopige baantjes terechtgekomen, met een loon dat ontoereikend is om zelfs maar te kunnen overleven. De toegang tot microkredieten, de bevordering van het micro-ondernemerschap van vrouwen en de mogelijkheid om grond te kunnen bezitten zijn cruciaal om zowel mannen als vrouwen een menswaardig bestaan te kunnen garanderen; volgens de FAO van de VN hebben vrouwen in veel ontwikkelingslanden dat recht in de praktijk evenwel niet. Uit een analyse van kredietsystemen in vijf Afrikaanse landen blijkt immers dat vrouwen slechts 10 % ontvangen van de kredieten die voor kleine landeigenaars ter beschikking worden gesteld; de overige 90 % gaat naar mannen.

— Vrouwen en gezondheid

Reproductieve gezondheid, en meer in het algemeen, het recht op gezondheid voor vrouwen zijn begrippen waarmee veel ontwikkelingslanden nog niet vertrouwd zijn; de gevolgen daarvan zijn niet alleen nefast voor vrouwen, wier leven aldus bedreigd kan zijn, maar ook voor de samenleving in het algemeen. Als typisch voorbeeld van een kritieke situatie, volstaat het te denken aan de moeilijkheden die worden ondervonden in het kader van AIDS/HIV-behandeling en -preventie en aan de invloed die de verspreiding van deze ziekten heeft op de economische en sociale systemen in tal van landen, met name in sub-Sahara Afrika.

De sekse- en biologische verschillen tussen mannen en vrouwen komen ook tot uiting in de gezondheidssector en de medische verzorging. De rol en status die aan vrouwen worden verleend, komen niet overeen met hun echte behoeften aan adequate gezondheidszorg en medicijnen, en houden evenmin rekening met hun verantwoordelijkheid in de samenleving. Er wordt heel weinig aandacht geschonken aan de eigen behoeften van vrouwen; de negatieve gevolgen daarvan laten zich dan ook gedurende hun hele leven gevoelen. De situatie is nog alarmerender als de sociaal-culturele context van dien aard is dat fysiek, psychologisch en seksueel misbruik van vrouwen gerechtvaardigd wordt.

— Bestrijding van alle vormen van geweld tegen vrouwen

Geweldpleging op vrouwen blijft een van de moeilijkste zaken om te bestrijden en in te schatten. Het volstaat te verwijzen naar geweld binnen het gezin, dat reeds in westerse samenlevingen moeilijk op te sporen is, alsmede naar genitale verminking en naar mensenhandel, die nog voortdurend in opmars lijkt te zijn. De eerste slachtoffers van dit fenomeen, dat zich vertaalt in seksuele slavernij en andere vormen van dwangarbeid, alsmede in schending van de mensenrechten, zijn kinderen en vrouwen, met name wanneer zij in landen leven die door oorlog en conflicten geteisterd worden.

7. Aanbevelingen

7.1 Er is grotere duidelijkheid en vastbeslotenheid geboden bij het definiëren van de doelstellingen ter ondersteuning van vrouwen en de te nemen maatregelen, wil de Europese Unie werkelijk een positieve invloed op de levensomstandigheden van vrouwen en armen uitoefenen. Voorts moet er zeer voorzichtig worden omgesprongen met hervormingsmaatregelen, die negatief blijken uit te vallen voor vrouwen en, meer algemeen, de meest kansarmen in de samenleving, en moet ervoor worden gezorgd dat de voordelen ook voor deze sociale klassen duidelijk merkbaar zijn.

7.2 In die zin is het zaak bij de evaluatie van de handelsakkoorden van de EU met derde landen en met name ACS-landen ook specifiek na te gaan welke invloed deze akkoorden zullen hebben op de levensomstandigheden van de armste bevolkingsgroepen en op de genderproblematiek.

7.3 Investeringen ter versterking van verenigingen en ngo's die werken aan gelijke kansen en empowerment van vrouwen, zijn absoluut noodzakelijk om de economische, sociale en politieke omstandigheden in de ontwikkelingslanden in het algemeen te verbeteren en om deze landen een sociale en economische groei te garanderen die samengaat met duurzame ontwikkeling.

7.4 Gelet op het voorgaande, gaat het dus niet alleen om de bevordering van een betere integratie van het maatschappelijk middenveld en met name zijn vrouwelijke leden, maar ook en vooral om het scheppen van de basisvoorwaarden voor reële participatie, waardering en ondersteuning, zodat vrouwen met het oog op de ontwikkeling van hun land dezelfde kansen krijgen als mannen. Een versterking van de rol van vrouwen in het participatieproces is dus van doorslaggevend belang voor hun deelname aan de besluitvorming.

7.5 De belangrijkste basisvoorwaarde is hoe dan ook de verzekering van gelijkheid wat betreft het recht op toegang tot onderwijs en opleiding voor vrouwen. In dit verband zouden alle programma's en projecten op dit gebied moeten worden bevorderd, gaande van de alfabetisering tot de ondersteuning van de informatisering en de netwerkvorming van vrouwenorganisaties, om zo de deelname van vrouwen aan de nationale ontwikkeling te garanderen.

7.6 In het kader van het door de Commissie gelanceerde decentralisatieproces krijgen de delegaties een cruciale rol toebedeeld, zoals in de richtsnoeren met beginselen en goede praktijken m.b.t. deelname van niet-overheidsactoren is uiteengezet (24/02/2004). Deze delegaties, die over ruime speelruimte beschikken om de meest geschikte middelen te kiezen, hebben tot taak een zo groot mogelijke betrokkenheid van niet-overheidsactoren te monitoren en te vergemakkelijken. Hoewel er in de richtsnoeren geen expliciete voorstellen zijn opgenomen m.b.t. de deelname en rol van vrouwenorganisaties, is het Comité van mening dat de delegaties er in belangrijke mate toe kunnen bijdragen dat deze organisaties gemakkelijker worden geïdentificeerd en bij de civiele dialoog worden betrokken, dat er netwerken worden opgezet en een specifiek op vrouwen toegespitste strategie voor capacity building wordt uitgestippeld. Delegaties moeten specifieke verantwoordelijkheid krijgen op het gebied van mainstreaming van de genderproblematiek; met het oog daarop moet ten minste één van hun vertegenwoordigers een specifiek daarop gerichte opleiding krijgen.

7.7 Voorts moet bijzondere aandacht worden besteed aan het vaststellen van de reële situatie van vrouwenorganisaties en van hun specifieke kenmerken; in dit verband ontbreken immers vaak relevante gegevens. Het Comité zelf kan bijdragen tot het identificeren van internationale en Europese verenigingen en organisaties die streven naar ondersteuning en deelname van vrouwen in ACS-landen.

7.8 De documenten m.b.t. nationale strategieën zouden expliciet moeten voorzien in de mogelijkheid tot deelname van vrouwen aan het opstellen ervan, alsmede in maatregelen en positieve acties die erop gericht zijn de activiteiten van vrouwenverenigingen te versterken. Opgemerkt zij dat de Commissie daarbij een zekere invloed kan uitoefenen. Het Comité verzoekt de Commissie een specifieke financieringslijn voor vrouwenorganisaties van het maatschappelijk middenveld in de ACS-landen in het leven te roepen.

7.9 Meer in het algemeen is het van belang preferentiële kanalen voor vrouwenorganisaties te creëren wat zowel selectiecriteria voor niet-overheidsactoren als toegang tot financiering betreft.

7.10 Het opzetten van opleidingscursussen ter bevordering van activiteiten van vrouwenverenigingen en –organisaties die in het kader van de Cotonou-overeenkomsten op plaatselijk niveau werkzaam zijn, zou een nuttig instrument kunnen zijn voor de tenuitvoerlegging van die overeenkomsten.

7.11 Het Comité is van plan mee te werken aan de organisatie van seminars die thema's als status en deelname van vrouwen in ACS-landen op de agenda plaatsen en uitdiepen.

7.12 Het zal aandringen op een gelijke deelname van vrouwelijke delegaties aan deze seminars en zal ontmoetingen met vrouwen en hun verenigingen van zowel ACS-landen als derde landen in het algemeen bevorderen.

7.13 Het EESC is van plan om, uiterlijk het eerste halfjaar van 2005, met deze gesprekspartners een conferentie te organiseren. Doel daarvan zou zijn de rol van vrouwen in besluitvormingsprocessen terdege in aanmerking te nemen, obstakels te identificeren en strategieën uit te stippelen die gebaseerd zijn op het gezichtspunt van deze vrouwelijke hoofdrolspelers in ontwikkelingsprocessen.

Brussel, 15 september 2004 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Roger BRIESCH

(1) „De rol van het maatschappelijk middenveld in het Europese ontwikkelingsbeleid” (REX 097/2003). R/CESE 587/2004 riv IT-PON/en.../...