VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

over de evaluatie van de financiën van de Unie aan de hand van de bereikte resultaten

1. Inleiding

Artikel 318 VWEU bepaalt dat de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een evaluatieverslag indient over de financiën van de Unie, waarin de bereikte resultaten met name worden getoetst aan de door het Europees Parlement en de Raad krachtens artikel 319 verstrekte aanwijzingen. Hierbij gaat het tweede verslag, betreffende het begrotingsjaar 2011[1].

Naar aanleiding van de kwijtingsprocedure van het begrotingsjaar 2010 verzocht het Europees Parlement de Commissie "haar systemen voor de evaluatie van de doelmatigheid van uitgavenprogramma's tegen het licht te houden om na te gaan of zij een toegevoegde waarde hebben en kosteneffectief zijn, en of de doelstellingen waarop de programma's gericht zijn, ook inderdaad bereikt worden"[2]. Volgens een advies van de Rekenkamer op verzoek van het Europees Parlement dienden de reikwijdte, het doel en de inhoud van het evaluatieverslag nader te worden onderzocht en moest dit door de Commissie, de Raad en het Parlement worden aangegrepen om te bespreken hoe het evaluatieverslag nuttig kan worden gemaakt voor de kwijtingverlenende autoriteit[3].

De Commissie neemt de door het Parlement verstrekte aanwijzingen en het advies van de Rekenkamer ter harte en bestudeert hoe het verslag zo kan worden opgezet en gestructureerd dat de kwijtingverlenende autoriteit er maximaal nut van heeft. Dit omvat ook een methode om jaarlijks op een consequente en betrouwbare manier over resultaten te rapporteren. De eerstkomende tijd zal het verslag echter dienen te worden opgesteld op de grondslag van resultaatgegevens die afkomstig zijn van de huidige monitoring- en evaluatiekaders van het meerjarig financieel kader (MFK) en de jaarlijkse verslagleggingsinstrumenten van de Commissie[4]. Zoals in het verslag van vorig jaar werd gesteld[5], is de voorbereiding van het volgende MFK een geschikte gelegenheid om zaken bij te sturen om de verslaglegging in de toekomst te verbeteren, in het bijzonder waar het gaat om de kwaliteit van de verzamelde resultaatgegevens.

Bij het ontwerpen van het toekomstige verslag wordt gelet op verschillende met het doel, de reikwijdte en de timing verband houdende aspecten:

· de begrotingsautoriteit jaarlijks een betekenisvol beeld geven van de doeltreffendheid/effectiviteit van de uitgaven. Uit het verslag moet kunnen worden opgemaakt of de financieringsprogramma's op schema liggen of moeten worden bijgestuurd;

· de verscheidenheid van omvang en inhoud van de programma's. Om daarmee om te gaan, is een gemeenschappelijk raamwerk nodig – een serie hoofddoelen, belangrijke indicatoren en een kader voor het toezicht en de verslaggeving over de resultaten in verhouding tot de programmadoelstellingen en criteria als doeltreffendheid/effectiviteit en EU-meerwaarde. Dit raamwerk moet coherent zijn met de jaarlijkse verslaggevingsinstrumenten en de evaluatiewerkzaamheden van de Commissie en deze als uitgangspunt hebben;

· de tijdige verslaggeving over de evaluaties, gelet op de behoefte van het Parlement over het verslag te beschikken voor de jaarlijkse procedure van begrotingskwijting.

Artikel 318 legt het verband tussen dit evaluatieverslag en de kwijtingsprocedure. Het is ongetwijfeld nodig met de kwijtingverlenende autoriteit in het licht van de kwijtingsresoluties nader te bekijken hoe het evaluatieverslag moet worden opgesteld. Ten aanzien van de timing dient gedurende de eerste jaren van de financieringsprogramma's waarop de kwijting betrekking heeft, de klemtoon te liggen op de aanvangsfase van de gefinancierde acties. Conclusies over impact kunnen pas in een later stadium worden getrokken. De evaluaties slaan gewoonlijk immers op financiële middelen die minstens drie tot vijf jaar eerder zijn vastgelegd. De Rekenkamer heeft verzocht om het volgende verslag over het begrotingsjaar n-2 een stuk vroeger op het jaar te ontvangen om er in haar volgende jaarlijkse kwijtingsverslag rekening mee te houden. Daaraan gevolg geven betekent dat er nog minder tijd beschikbaar zal zijn om over de resultaten te rapporteren.

Ook de verhouding tussen de voorbereiding en de timing van het evaluatieverslag, en de jaarlijkse activiteitenverslagen moet nader worden bekeken. Het zal zaak zijn een goed evenwicht te vinden tussen tijdige rapportering en een zinvolle beoordeling van de resultaten.

Er is een aanvang gemaakt met het conceptuele werk en de toekomstige evaluatieverslagen zouden op een overeengekomen raamwerk moeten steunen.

Het onderhavige verslag, waarin met de aanwijzingen van het Parlement[6] (verzoek om een globalere benadering) en van de Rekenkamer[7] rekening is gehouden, verschaft informatie over de resultaten die in 2011 beschikbaar is gekomen voor de binnen de grote begrotingsrubrieken verstrekte financiering.

Punten die het verslag belicht:

· de essentiële factoren van EU-meerwaarde, doeltreffendheid/effectiviteit, in voorkomende gevallen met vermelding van de beperkingen die inherent zijn aan het tussentijdse karakter van vele van de beschikbare evaluatieverslagen;

· informatie die heeft bijgedragen tot bijsturingen van het beheer van programma's met positieve gevolgen voor de eindresultaten;

· voorbeelden van evaluatie-uitkomsten die behulpzaam zijn geweest voor het opstellen van de Commissievoorstellen voor het MFK 2014-2020. Deze voorbeelden tonen hoe de evaluaties hebben bijgedragen tot vereenvoudiging van de programma's en tot betere raamwerken voor toezicht en evaluatie, en hoe zij de beleidsvorming hebben beïnvloed; Het werkdocument dat als bijlage is bijgevoegd, bevat voor elke begrotingsrubriek een volledige serie samenvattingen van evaluaties[8] en koppelingen naar evaluatie-informatie uit de jaarlijkse activiteitenverslagen[9] en activiteitenoverzichten[10].

2. Overzicht van de bereikte resultaten

Voor het onderhavige verslag hebben de in 2011 uitgevoerde evaluaties (118 in totaal) als belangrijkste bron van prestatie-informatie gediend. Het vat de uitkomsten samen van evaluaties van de financieringsprogramma's binnen de verschillende begrotingsrubrieken, en belicht de EU-meerwaarde, de doelgerichtheid en de samenhang, de doeltreffendheid/effectiviteit en organisatorische aangelegenheden. Voorts is aangegeven of de evaluaties aanbevelingen voor verbetering bevatten. Dit deel volgt de structuur van het financieel kader 2007-2013.

Rubriek 1a – Concurrentievermogen ter bevordering van groei en werkgelegenheid

Ondernemingen

Het kaderprogramma Concurrentievermogen en innovatie (CIP) omvat het programma Ondernemerschap en innovatie, het programma Ondersteuning van het ICT-beleid en het programma Intelligente energie – Europa. [11]

Bij de op alle drie de onderdelen slaande tussentijdse evaluatie[12] werden de effecten en de EU-meerwaarde onderzocht. De conclusie is dat het programma als geheel en de samenstellende delen goed presteren en goed op weg zijn op de gestelde doelen te halen[13]. Het programma werd zeer relevant, goed gestructureerd en doeltreffend/effectief beoordeeld. Er is echter ruimte voor meer synergie tussen de verschillende deelprogramma's en een betere strategische aansturing. Op het punt van de resultaten is de evaluatie, dat het CIP is uitgegroeid tot een belangrijk innovatiebevorderend instrument met een impact van ruim 186 000 banen, nieuw of in stand gehouden. Er zijn 134 eco-innovatieprojecten gesteund in de sectoren recyclage, groen ondernemerschap, voeding en dranken, en bouw. De Faciliteit voor snelgroeiende, innovatieve MKB-bedrijven (FSIM) en de MKB-garantiefaciliteit voor leningen en microkredieten – zo is bevestigd – zijn aangepast aan de noden van kleine en middelgrote ondernemingen en leveren een EU-meerwaarde doordat zij voorzien in een financieringsbehoefte die anders niet zou zijn vervuld. Tussen 2007 en 2011 zijn door de verschillende instrumenten van het programma ruim 155 000 bedrijven geholpen met 11,4 miljard EUR aan financieringen in de vorm van garanties en niet minder dan 2,2 miljard EUR aan investeringen in de vorm van risicokapitaal. Jaarlijks hebben meer dan 2 miljoen kmo's van het Enterprise Europe-netwerk gebruikgemaakt, waarvan de helft om nieuwe markten te ontsluiten of nieuwe producten te ontwikkelen. Bij de tussentijdse evaluatie[14] van het Erasmus-programma voor jonge ondernemers[15] is gewezen op het aanzienlijke banenpotentieel van het programma. De helft van de nieuwe ondernemers die aan het programma hebben meegewerkt, deelde mee waarschijnlijk een nieuwe medewerker in dienst te zullen nemen als gevolg van de plaatsing, niettegenstaande het risico dat de betrokkenen concurrenten worden. Met een kostprijs van 7 500 à 8 500 EUR per gecreëerde arbeidsplaats kan van kosteneffectiviteit worden gesproken. De participatie neemt toe en de verwerking van de aanvragen wordt beter, waardoor het aantal uitwisselingen per maand stijgt.

Economische en financiële zaken

De evaluatie achteraf van de Euratom-leningfaciliteit (ELF)[16] liet zien dat de ELF-opzet nog steeds valabel is en spoort met de doelstellingen op het gebied van energiezekerheid en –voorziening. De ELF heeft in de periode 1977-2003 21% van de totale investeringen in nieuwbouw meegefinancierd en 6 000 nieuwe hooggekwalificeerde banen opgeleverd. Zonder deze investeringen had de EU jaarlijks 10 miljoen ton energie extra moeten invoeren. De EFL heeft rechtstreeks bijgedragen aan verbeteringen van de veiligheidssituatie in Bulgarije en Roemenië waardoor de kerninstallaties daar op het niveau van de internationaal erkende normen konden worden gebracht. De Euratomleningen hebben tevens andere hervormingen bevorderd, zoals de oprichting van ontmantelingsfondsen, de hervorming van de elektriciteitstarifering, enz. Vanuit financieel oogpunt presteerde de ELF uitstekend: alle leningen werden volledig terugbetaald en er diende geen beroep te worden gedaan op de garantie uit de EU-begroting.

Mobiliteit en vervoer

De evaluatie halverwege de looptijd[17] van het TEN-T-programma[18] liet zien dat het een belangrijke rol heeft gespeeld in het structureren van het Europees vervoersnet en het opvangen van de mobiliteitsbehoeften; daar staat tegenover dat de uitvoering achterligt op het werkschema: slechts enkel prioritaire projecten zijn voltooid en essentiële schakels, zoals grensoverschrijdende vakken, ontbreken. De vaststelling is dat het TEN-T-net veeleer een samenvoeging is van grotendeels nationale, vaak gebrekkig op elkaar aangesloten, secties dan een volledig interoperabel net. De prioritaire projecten waren overwegend toegespitst op het spoor[19], zonder dat het resultaat een compleet en samenhangend net met intermodale koppeling was. Desondanks is er nog altijd geen gemeenschappelijke Europese spoorwegruimte en blijven er nog knelpunten en belangrijke obstakels voor de interoperabiliteit. De prioritaire projecten leverden niet de beoogde effecten op.

De Commissie heeft op basis van deze evaluatie nieuwe richtsnoeren voorgesteld voor TEN-T-projecten in de periode 2014-2020 binnen het kader van de financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen (Connecting Europe Facility). In deze ontwerprichtsnoeren worden normen gesteld die efficiëntie, interoperabiliteit en betere projectplanning moeten garanderen. Het is de bedoeling tegen 2030 een Europees infrastructureel kernnetwerk tot stand te brengen en tegen 2050 een volledig dekkend netwerk. De klemtoon tot 2020 zal liggen op de elementen die voor de grootste Europese meerwaarde zorgen: grensoverschrijdende ontbrekende schakels, belangrijke knelpunten en multimodale knooppunten.

Uit de evaluatie[20] van het programma Marco Polo 2003-2010[21] kwam naar voren dat het programma milieubaten oplevert, uitgedrukt in honderden miljoenen EUR[22], maar dat de modal shift-streefcijfers, in ladingtonkilometer verlegd van de weg naar kustvervoer, spoorvervoer en vervoer over de binnenwateren, niet volledig zijn gehaald. Omdat Marco Polo een marktgericht programma is, was het bijzonder gevoelig voor de marktomgeving en de economische crisis. De opzet van het programma is uniek doordat de financiering grotendeels prestatiegebonden is. Anderzijds wordt het door de markt als een complex instrument beschouwd. 42 procent van de begunstigden verklaarde dat hun project ook zou zijn gerealiseerd zonder de Marco Polo-financiering. Een van de conclusies was echter dat het voorbarig is de resultaten van Marco Polo II afdoend te beoordelen omdat de uitvoering van heel wat projecten nog loopt.

Gelet op deze bevindingen inzake de programmaresultaten en de ontwikkeling van het vervoersbeleid, heeft de Commissie voorgesteld om het initiatief voort te zetten in het kader van de nieuwe financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen en het nieuwe TEN-T-programma.

Informatiemaatschappij en media

De conclusie van de tussentijdse evaluatie[23] van Safer Internet (voor een veiliger internet)[24] luidde dat het programma een meerwaarde biedt en goed inspeelt op ontwikkelingen in de samenleving, o.a. op (aspecten van) de sociale media en cyberpesten. Er zijn projecten gesteund die anders niet gefinancierd zouden zijn. Het heeft invloed gehad op nationale en internationale activiteiten, en de research en de uitkomsten ervan zijn op ruime schaal gebruikt en geciteerd. Pluspunten van het programma waren de langere financieringshorizon en een meer strategische visie. Het programmavoorstel voor het komende MFK (in het kader van Connecting Europe) staat een meer coherente en transparante benadering van de EU-financiering voor die voor duidelijkheid moet zorgen en daardoor meer particuliere financiering moet aantrekken.

Een van de bevindingen van de eindevaluatie[25] van het programma eContent Plus[26] was, dat het programma ertoe had bijgedragen digitale content in Europa toegankelijker, beter bruikbaar en exploiteerbaar te maken, waardoor informatie op terreinen van algemeen belang gemakkelijker kon worden geproduceerd en verspreid. Vanwege het belang van deze bijdrage en de toenemende vraag in Europa naar kwaliteitsvolle digitale content van burgers, studenten, onderzoekers, MKB en andere bedrijven, werd in de evaluatie de aanbeveling gedaan de steun op Europees niveau voort te zetten om meer Europese digitale content beschikbaar te stellen. Voorgesteld werd om de financiering gericht te concentreren op gebieden waar de vooruitgang traag is en de toegang tot content door taalbarrières en culturele hinderpalen wordt beperkt, om een zo groot mogelijke EU-meerwaarde te creëren.

Energie

In de eindevaluatie[27] van het programma Intelligente Energie – Europa (IEE) II[28] werd geconstateerd dat er een goede aansluiting was op de beleidsprioriteiten en een goede bijdrage aan het verwezenlijken van de EU-doelstellingen door bevordering van efficiënt energiegebruik en toepassing van hernieuwbare energiebronnen. De focus lag op de ontwikkeling van goede werkmethoden en grensoverschrijdende activiteiten.

De evaluatie leverde de bevinding op dat het programma inspeelde op de behoeften en problemen in verband met duurzame energie, maar ook dat niet-technologische belemmeringen het bereiken van de EU-energiedoelstellingen in de weg blijven staan. Om meer te doen aan de financiële obstakels voor het aanslaan van duurzame energie, werd in de evaluatie de aanbeveling gedaan meer geld ter beschikking te stellen voor de bevordering van vernieuwende technologie, procédés en producten. Deze bevinding werd onderschreven in de evaluatie vooraf voor de opvolger van het IEE II-programma, waarin voortzetting van het programma met een groter budget en meer nadruk op acties ter ondersteuning van beleidsuitvoering, capaciteitsopbouw en aantrekken van investeringen als meest kosteneffectieve beleidsoptie naar voren werd geschoven. De impact van IEE II zou ook groter kunnen zijn door meer acties te richten op kleine en middelgrote spelers op de energiemarkt en het programma beter te coördineren met de Structuurfondsen. Hieraan wordt iets gedaan in het voorstel van de Commissie voor het toekomstige programma. Tot slot bleek uit de evaluatie dat de inspanningen van het Uitvoerend Agentschap voor concurrentievermogen en innovatie (EACI) om het beheersproces te vereenvoudigen, de effectiviteit van de projecten ten goede kan komen en dat het EACI in het algemeen als doeltreffend werd aangemerkt.

Bij de evaluatie halverwege[29] de looptijd van het Europees energieprogramma voor herstel[30] (EERP) werd vastgesteld dat de financiering niet altijd in het vooropgestelde tempo werd gebruikt. De algemene doelstellingen en de middelen van het programma waren adequaat voor het economisch herstel en het energiebeleid, en het hielp op korte termijn banen scheppen en heeft op langere termijn een groot potentieel inzake werkgelegenheid en baten op het gebied van concurrentiekracht. Een aantal voltooide projecten dragen reeds bij tot de energiezekerheid, het concurrentievermogen, de terugdringing van broeikasgassen en de voltooiing van de eengemaakte markt. In sommige gevallen duurde het langer dan voorzien voor projecten om van de grond te komen, ten dele als gevolg van de financierings- en vergunningsmoeilijkheden die grote infrastructuurprojecten kenmerken.

De Commissie heeft op deze bevindingen ingespeeld in haar voorstel voor richtsnoeren voor energie-infrastructuurprojecten die erop gericht zijn het uitvoeringstempo van het programma substantieel te verbeteren. Onder andere is het de bedoeling de toekenning van vergunningen te bespoedigen door één enkele nationale autoriteit aan te stellen die dit deel van de procedure moet beheren, een maximumtermijn van drie jaar in te stellen voor het nemen van vergunningsbesluiten en de transparantie en de inspraak van de burger te vergroten.

Onderzoek

In 2011 kwam 40% van de deelnemers bij geselecteerde projecten in het zevende Kaderprogramma voor onderzoek[31] (KP7) uit de sector van het hogere en secundair onderwijs, d.w.z. voornamelijk van universiteiten, 26% uit het bedrijfsleven en 23% uit onderzoekinstellingen. MKB-bedrijven ontvingen 16,3%[32] van de financiële middelen voor het Specifiek programma Samenwerking, waar een aandeel van 15% als doel was gesteld. Het sterke internationale karakter van het KP blijkt uit de betrokkenheid van 169 landen. Tot februari 2012 zijn ruim 14 000 subsidieovereenkomsten afgesloten en ruim 1000 projecten voltooid. Volgens de eindverslagen over voltooide projecten zijn per project gemiddeld acht publicaties gedaan, waarvan vier "open access"[33]. Gemiddeld leverde elk KP7-project direct 22 voltijdequivalentbanen op[34].

In 2011 verrichte evaluaties[35] laten zien dat de onderzoekkaderprogramma's erin zijn geslaagd de beste Europese onderzoekers en instituten te mobiliseren, opkomende wetenschappelijke vakgebieden op te pikken en de positie van de EU inzake het bepalen van onderzoekagenda's te handhaven. Uit de evaluatieanalyses[36] blijkt dat het KP7 een belangrijk aandeel heeft in het helpen groeien en versterken van EU-brede partnerschappen. Sommige van die analyses leveren waardevolle gegevens op over de bijdrage van de kaderprogramma's aan de ontwikkeling van innovatieve producten, processen en diensten die een impact hebben op het concurrentievermogen en de werkgelegenheid.

Een studie over de langetermijnresultaten van de kaderprogramma's heeft de verscheidenheid ervan op de verschillende geanalyseerde onderzoeksgebieden aangetoond; bijvoorbeeld hebben zij de EU in staat gesteld concurrerend te zijn met de andere O&O-wereldleiders op het gebied van kwantuminformatica en de Europese onderzoekgemeenschap geholpen om wereldleider te worden inzake onderzoek naar het ozon in de stratosfeer. Daarnaast wordt het belang belicht van meer secundaire resultaten, zoals community building, creatie van nieuwe vakgebieden of personeelsuitwisseling tussen de academische wereld en het bedrijfsleven.

Een andere conclusie was, dat de evaluatie van de kaderprogramma's mettertijd beter is geworden, maar dat het overwicht van inputindicatoren en het gebrek aan output- en impactindicatoren nog steeds een nadeel is. Het recente Horizon 2020-voorstel van de Commissie zorgt voor een meer ontwikkeld analysekader. Het schetst een coherente steunlogica voor het gehele programma en de verschillende deelprogramma's, stelt onder andere een hiërarchie in van programmadoelstellingen en bevat een lijst van essentiële indicatoren om de uitkomsten en effecten van Horizon 2020 te meten. Daarnaast moet het vereenvoudigingen tot stand brengen om de administratieve lasten voor deelnemers te verlichten, de verschillende regels en procedures te stroomlijnen, de onderlinge consistentie van de instrumenten te vergroten en voor een nieuw evenwicht tussen risico en vertrouwen te zorgen. Er wordt in het bijzonder gelet op het waarborgen van de deelname van het MKB.

Onderwijs en cultuur

De tussentijdse evaluatie 2007-2013 van het programma "Een leven lang leren" (LLL)[37] omvatte de vier sectorale programma's[38], de transversale programma's en het Jean Monnet-programma, waarmee transnationale mobiliteit, partnerschappen en andere samenwerkingsprojecten in alle onderwijssectoren van het LLL-programma worden ondersteund.

Zij bevestigde dat de sterker geïntegreerde aanpak de doeltreffendheid/effectiviteit van de programma's ten goede kwam. Synergieën werden in belangrijke mate benut, vooral op het gebied van administratie en promotie. Circa 70 verschillende acties en te veel doelstellingen, vaak met "gaten" tussen de verschillende niveaus, maken echter dat het programma als uiterst complex wordt ervaren.

Het LLL-programma ligt goed op schema wat de doelstellingen betreft. Tot 96-100% van de geoormerkte middelen zijn in de eerste uitvoeringsjaren gebruikt. Institutionele begunstigden hebben de verbeterde onderwijs- en opleidingsinhoud en –praktijk als pluspunten aangemerkt. Er was ook sprake van een substantiële Europese meerwaarde, in de vorm van grotere beleidssamenwerking en intensievere uitwisselingen tussen de deelnemende landen, en een grotere Europese dimensie. Het risico is echter reëel dat sommige streefcijfers van het programma (zoals inzake mobiliteit en het sectoraal programma Grundtvig) niet zullen worden gehaald wegens een tekort aan middelen; wil het programma effectiever zijn, dan zullen de resultaten ervan meer in het mainstreambeleid moeten worden verwerkt.

De voorstellen van de Commissie voor 2012-2020 houden rekening met deze bevindingen en omvatten een sterkere integratie van LLL en Jeugd in actie en diverse internationale samenwerkingsprogramma's. Bedoeling is één vereenvoudigd en gestroomlijnd systeem tot stand te brengen dat bijdraagt tot de verdere ontwikkeling van een samenhangende benadering van een leven lang leren en waarbij efficiënter en kosteneffectiever wordt gewerkt. Voorts komt het erop aan uit de voorheen verschillende programma's een maximaal aantal punten van overeenkomst te puren en activiteiten op sommige gebieden de nodige kritische massa te bezorgen voor een duurzame impact. De toewijzing van de begrotingsmiddelen aan de verschillende acties, begunstigden en landen moet, dankzij meer flexibiliteit en de verstrekking van krachtigere stimulansen, beter corresponderen met de beoogde resultaten en impacts.

De evaluatie van het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT)[39] sloeg op de oprichting van het instituut, de aanloopfase en de initiële acties tot 2010. De conclusie luidde dat de ontwikkeling van het EIT op koers zat en zelfs op het schema voorop lag wat betreft de selectie van de eerste kennis- en innovatiegemeenschappen (KIG's). Het budget werd toereikend geacht en het hefboomeffect bij de verschillende KIG's was lichtjes groter dan gedacht: de aanvullende financiële middelen waren afkomstig van de eigen middelen van de partners (49%), landelijke en regionale fondsen (21%) en andere EU-bronnen (7%). De EU-meerwaarde van het EIT werd als groot aangemerkt.

Rubriek 1b - Samenhang ter bevordering van groei en werkgelegenheid

Werkgelegenheid en sociale zaken

Volgens de evaluatie[40] van de steun ter bevordering van gendergelijkheid uit het Europees Sociaal Fonds kwam de tenuitvoerlegging van specifieke acties op dit gebied trager op gang dan bij andere onderdelen van de operationele ESF-programma's (OP's). Voor sommige lidstaten was dit het gevolg van de economische crisis, waardoor de focus en de middelen van deze doelstelling werden verschoven naar arbeidsmarktmaatregelen en het terugdringen van de werkloosheid. Alle lidstaten hebben evenwel gendergelijkheid op de agenda van hun ESF-OP's staan, zij het niet overal even hoog. In sommige gevallen is het ESF de enige financieringsbron voor de betrokken acties. Een van de evaluatiebevindingen was dat de ESF-acties weliswaar op essentiële aangelegenheden waren gericht, maar dat de lidstaten geneigd zijn eerder te werken aan de aanbodzijde – de arbeidsparticipatie en kwalificaties van vrouwen om te concurreren op de arbeidsmarkt – dan aan fundamentele aspecten en oorzaken van genderongelijkheid (zoals segregatie in het onderwijs, organisatie van het werk, en culturele en sociale stereotypes). De conclusie van de evaluatie luidde dat de programma's een meerwaarde betekenden voor de capaciteitsopbouw en ertoe hebben bijgedragen gendergelijkheid op de politieke agenda van de meeste lidstaten te zetten.

De evaluatie van de steun uit het Europees Sociaal Fonds om migranten en ethnische minderheden de toegang tot de arbeidsmarkt te vergemakkelijken maken en hun maatschappelijke integratie te bevorderen (2000-2006) bracht de bevestiging dat het ESF bijdraagt aan het wegnemen van arbeidsmarktbelemmeringen voor mensen met een dergelijke achtergrond, het vergroten van hun taalvaardigheid en de basisvaardigheden voor het vinden van werk. Wat de systemen en structuren betreft, is een van de resultaten een grotere capaciteit voor openbare instanties om de integratie van mensen die tot een minderheid behoren te bevorderen.

Het ESF vulde op dit gebied een belangrijke financieringslacune op. Het zorgde voor gerichte aanvullende financiële steun die anders niet beschikbaar zou zijn geweest. Het ESF, en het programma EQUAL[41] in het bijzonder, steunde grotere groepen mensen dan gewoonlijk door de nationale begrotingen worden bestreken. De participatie van migranten en minderheden was in 2007-2013 aanzienlijk groter dan in 2000-2006 (1,19 miljoen mensen, of ongeveer 8,7% van alle ESF-begunstigden).

Het Commissievoorstel voor de volgende generatie Structuurfondsen beoogt de procedures te vereenvoudigen en de synergieën met het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het toekomstige Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij te versterken.

Uit de evaluatie vooraf van het toekomstige programma PROGRESS (EU-programma voor sociale verandering en innovatie) bleek de noodzaak om de samenhang van het EU-optreden op werkgelegenheids- en sociaal gebied te vergroten door de tenuitvoerlegging van de programma's PROGRESS en EURES en de Progress-microfinancieringsfaciliteit te koppelen. Daarnaast werd aangestipt dat het nieuwe programma de mogelijkheid biedt de uitvoering te vereenvoudigen door middel van gemeenschappelijke bepalingen met betrekking tot onder meer gemeenschappelijke algemene doelstellingen, een gemeenschappelijke typologie van maatregelen en rationalisering van de verslaglegging en evaluatie.

Regionaal beleid

Het regionaal beleid, dat gericht is op grotere sociaal-economische en territoriale cohesie, wordt ten uitvoer gelegd onder gedeeld beheer met de lidstaten en de regio's die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van programma's waarbij middelen van de EU en nationale en regionale middelen worden samengevoegd. Ook evalueren is een gedeelde verantwoordelijkheid. De evaluatiegegevens worden geëxploiteerd naarmate zij beschikbaar komen en eventueel om het beleid bij te sturen wanneer uit meerdere evaluaties hetzelfde naar voren komt. Het evaluatiemateriaal over de periode 2000-2006 (programma's liepen door tot in 2009) is verwerkt in de voorstellen voor het toekomstig beleid in de periode 2014-2020 die in het 5e Cohesieverslag van 2010 en in de MFK-voorstellen van 2011 zijn gedaan. Het in vroegere jaren en in 2011 over de vorige en de lopende programmeringsperiode verzamelde materiaal is eveneens meegenomen in de standpuntnota's van de Europese Commissie over het toekomstige Cohesiebeleid in elke lidstaat en zal worden besproken tijdens het onderhandelingsproces over de nieuwe programma's dat tot eind 2013 doorloopt.

In 2011 werd nog de laatste hand gelegd aan de evaluaties achteraf voor de programmeringsperiode 2000-2006. Ook kwamen evaluatiebevindingen betreffende de lopende uitvoering voor de periode 2007-2013 beschikbaar. De evaluatie-uitkomsten bevestigen de richting die de Commissie uitgaat in haar voorstellen voor de programmeringsperiode 2014-2020. De beleidsinzichten zullen in detail met de lidstaten worden besproken om te worden vertaald in de nieuwe programma's die komend jaar worden ontwikkeld.

In het kader van de evaluatie achteraf van het Cohesiefonds 2000-2006 zijn in 2011 drie werkpakketten geproduceerd, waarvan de eindsynthese in 2012 beschikbaar wordt. In twee studies[42], betreffende resp. vervoer en milieu, zijn ex-post kosten-batenanalyses gebruikt om de impact te meten. Niettegenstaande bij de evaluatie werd geconcludeerd dat het voorbarig was om de impacts volledig te kunnen meten, werd de methode adequaat geacht en zal zij in de toekomst nog worden gebruikt. Alle vervoersprojecten boden waar voor hun geld en de bijdrage van het Cohesiefonds was noodzakelijk om de economische voordelen te ontsluiten. Uit de analyse van de milieuprojecten bleek dat heel wat infrastructuurprojecten werden uitgevoerd om aan wettelijke verplichtingen te voldoen. De projectkosten waren hoger dan de kwantificeerbare baten, maar er waren belangrijke effecten op het gebied van ecologisch bewustzijn en verwerving van institutionele kennis. Belangrijke lessen die voor het beleid getrokken zijn uit deze evaluaties en die van vroegere jaren van door het EFRO meegefinancierde vervoers- en milieuprojecten, worden met de lidstaten besproken en zullen bij het ontwerpen van toekomstig beleid in aanmerking worden genomen.

De evaluaties van de steun voor ondernemeringen en innovatie[43] in het kader van het regionaal beleid bevestigden nogmaals dat de Commissie het in haar voorstellen bij het rechte eind heeft om grote ondernemingen in de toekomst van de algemene EFRO-steunregelingen uit te sluiten. Vastgesteld werd, dat de impact van de ondernemingssteun het grootst is waar hij doelbewust op kleinere ondernemingen is gericht. De studie over innovatiesteun in Duitsland[44] geeft aan dat de O&O-subsidies impact hadden op een breed scala van initiatieven, van innovaties van bestaande producten en processen tot de ontwikkeling van nieuwe. Er moet nader worden onderzocht of kleinere subsidies op termijn wellicht effectiever zijn dan grote en of leningen te verkiezen zijn boven subsidies.

Het Expert Evaluation Network, dat elk jaar rapporteert over het presteren van het regionaal beleid in de huidige programmeringsperiode, concludeerde dat door vertraging in de uitvoering van programma's het risico toeneemt dat opname van de middelen primeert op effectieve resultaten. Er zijn evenwel tekenen dat het uitvoeringstempo stijgt en concrete aanwijzingen dat er resultaat wordt geboekt en dat de kwaliteit van de evaluaties die de lidstaten verrichten in het algemeen beter wordt. Uit notities van het netwerk over het beleid inzake hernieuwbare energie en energie-efficiëntie bleek dat de EU-steun marginaal is in vergelijking met de nationale financiering, wat vragen doet rijzen over de meerwaarde. Investeringen in die sector moeten geval per geval zorgvuldig worden overwogen vanuit het oogpunt van economische relevantie.

Het in 2011 verzamelde evaluatiemateriaal bevestigde dat resultaatgerichtheid nog meer aandacht moet krijgen in het huidige beleid en in de toekomst, en dat de lidstaten de impact van hun beleid intensiever moeten evalueren. Deze elementen staan daarom centraal in de voorstellen van de Commissie voor het toekomstig beleid.

Rubriek 2 - Instandhouding en beheer van natuurlijke hulpbronnen

Landbouw en plattelandsontwikkeling

De evaluatie van de inkomenseffecten van de directe steunverlening[45] bevestigde dat de rechtstreekse betalingen bijgedragen hebben tot het verbeteren van het inkomen van landbouwers en een belangrijke rol hebben gespeeld in het voortbrengen van bedrijfsinkomsten. Dit gold met name voor graasveehouderijen (runderen, schapen en geiten), akkerbouwbedrijven, gemengde bedrijven en melkveehouderijen. De rechtstreekse betalingen hebben bijgedragen tot het verkleinen van het verschil in gemiddeld bedrijfsinkomen per arbeidseenheid tussen kleine en grote bedrijven. De rechtstreekse betalingen waren behoorlijk doeltreffend waar het gaat om het ondersteunen van de landbouwersinkomens, zij het met aanzienlijke regionale verschillen.

De evaluatie van de toepassing van de GLB-maatregelen op de suikersector[46] wees uit dat de suikerhervorming van 2006 het herstructureringsproces in de sector beduidend heeft versneld. De opbrengsten namen in sneller tempo toe, evenals de concentratie van de productie bij grotere bedrijven. Niettegenstaande dat de algemene doelstellingen van de hervorming[47] zijn verwezenlijkt, blijft het beheer van het systeem aan de hand van quota en een referentieprijs complex.

De evaluatie van de toepassing van de GLB-hervormingsmaatregelen op de melk- en zuivelsector[48] leerde dat het beleid heeft bijgedragen tot de inkrimping van het structureel aanbodoverschot vanaf 2004. De totale kostprijs van de ondersteuning van de melk- en zuivelsector daalde, terwijl de markt evenwichtiger werd. De producenteninkomens werden gedurende de periode waarover evaluatiegegevens bestaan op peil gehouden en de vraag van producenten naar productieflexibiliteit en –uitbreiding werd bevredigd. De hervorming bracht meer administratieve formaliteiten mee en blootstelling aan prijsrisico's. In de evaluatie werd de aanbeveling gedaan flexibelere instrumenten in te voeren om op de ontwikkelingen van de wereldmarkt in te spelen.

De evaluatie van de toepassing van de GLB-hervormingsmaatregelen op de schapen- en geitensector leerde dat de hervorming heeft bijgedragen tot een toename van de productiviteit zonder dat de algemene concurrentiepositie van de sector verbeterde. In Italië en Griekenland in het kader van bijstand aan sectoren met bijzondere problemen uitbetaalde bedragen waren laag en hadden weinig impact. In de sector schapenvlees wordt via de programma's voor plattelandsontwikkeling verleende steun vitaal geacht voor de instandhouding van de sector. Tevens heeft gekoppelde steun ecologische en maatschappelijke baten in sommige regio's en is hij noodzakelijk om de productie in kwetsbare regio's in stand te houden.

In de evaluatie van afzetbevorderings- en voorlichtingsacties voor landbouwproducten[49] wordt erop gewezen dat er zonder EU-financiering wellicht minder meerlandenactiviteiten of campagnes in derde landen zouden zijn. Niettegenstaande dat de belanghebbenden enthousiast zijn over de afzetbevorderings- en voorlichtingsprogramma's, die ertoe hebben bijgedragen dat het imago is verbeterd en de kwaliteit en de specifieke productiemethoden van EU-landbouwproducten meer bekendheid genieten, moet de direct beoogde economische impact van die programma's beter worden aangegeven.

De evaluatie van de uitzonderlijke marktondersteunende maatregelen in de sector pluimvee en eieren wees uit dat de gebruikelijke EU-werkwijze om te interveniëren op sterke verstoringen van de markt (zoals ineenstortende vraag en prijzen door een gebrek aan consumentenvertrouwen als gevolg van de vogelgriep) een afdoende respons is. Alhoewel de maatregelen de markt op korte termijn niet konden stabiliseren vanwege de lange voorbereidingstijd, hebben zij ervoor gezorgd dat een aanzienlijk deel van de zware inkomensverliezen binnen een redelijke termijn kon worden gecompenseerd. De conclusie van de evaluatie luidde dat de Commissie voor dergelijke crisissen van het consumentenvertrouwen instrumenten zou moeten ontwikkelen die snel kunnen worden ingezet om de markt te stabiliseren.

De evaluatie-uitkomsten zijn verwerkt in de GLB-hervormingsvoorstellen van oktober 2011, bijvoorbeeld in de voorstellen voor een verdere ontkoppeling en in het ontwerp van het beleidskader voor plattelandsontwikkeling. Het voornemen is om in de toekomst monitoring en evaluatie onder een gemeenschappelijk kader te plaatsen om het presteren van het gehele GLB binnen Europa 2020 te meten. Daartoe is een proces op gang gebracht om een gemeenschappelijk stel aan de beleidsdoelstellingen gekoppelde indicatoren te ontwikkelen.

Maritieme zaken en visserij

Bij de tussentijdse evaluatie (studie) van het Europees Visserijfonds (2007-2013)[50] werd geconcludeerd dat de beheers- en controlesystemen voor het fonds aanloopproblemen hadden gekend, maar nu naar behoren functioneren. De overgang naar één operationeel programma is voordelig op EU-niveau, maar heeft de beheerskosten voor de meeste lidstaten doen stijgen. Betere audit- en controlemethoden hebben de financiële risico's verkleind, maar de administratieve lasten blijven te zwaar voor de kleine, en in het bijzonder de nieuwe lidstaten. De monitoring- en evaluatieraamwerken waren eerder op output dan op effecten gericht en misten een gemeenschappelijke definitie van de te meten eenheden. Bovendien werden voor de verslaggeving geen indicatoren gebruikt of systematisch gecontroleerd.

Met deze bevindingen werd rekening gehouden in het voorstel voor het nieuwe fonds voor het EU-beleid inzake maritieme zaken en visserij (2014-2020). Tot de belangrijkste veranderingen behoren een grote vereenvoudiging van en onderlinge afstemming van verschillende administratieve voorschriften en procedures voor financieringsbesluiten, verslaglegging, monitoring en evaluatie; een sterkere koppeling aan de kerndoelstellingen van de hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) door de invoering van conditionaliteitsregels, nauwere coördinatie met andere fondsen en een verbeterd monitoring- en evaluatiesysteem, gebaseerd op gemeenschappelijke indicatoren voor alle lidstaten.

Rubriek 3a - Vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid

Binnenlandse zaken

In het verslag van de Commissie en bij de evaluatie halverwege van het Buitengrenzenfonds[51] werd geconstateerd dat het fonds, ondanks aanloopmoeilijkheden, beantwoordde aan de doelstellingen om via de steun van de EU investeringen aan de grenzen en in consulaire vertegenwoordigingen te stimuleren in het belang van het Schengengebied als geheel. Investeringen in de nationale communicatiesystemen voor de grenscontrole en in het Schengeninformatiesysteem II maakten de EU-buitengrenzen veiliger. Voorts leidden investeringen om het Visa-informatiesysteem tot stand te brengen tot verbetering van de visumprocedure. Niettegenstaande het fonds in het algemeen heeft bijgedragen tot een beter grensbeheer en gebruik van nieuwe technologieën, stelden de lidstaten zich vragen bij de zin en de doeltreffendheid van sommige projecten.

Uit het verslag van de Commissie en de evaluatie halverwege van het Europees Terugkeerfonds (2008-2013) kan worden onthouden dat het fonds heeft bijgedragen tot de ontwikkeling en de consolidatie van terugkeerbeheerpraktijken in heel wat lidstaten. Zo heeft het ervoor gezorgd dat de verblijfsduur in open en/of gesloten opvangcentra kon worden verkort en dat meer en meer onderdanen van derde landen kiezen voor een vrijwillige terugkeer. De betrokkenen genoten daardoor een betere behandeling dan zij zouden hebben gekregen bij gedwongen uitzetting.

In het verslag van de Commissie en bij de evaluatie halverwege van het Europees Fonds voor de integratie van onderdanen van derde landen (2008-2013) werd geconstateerd dat een meerderheid van de lidstaten, ondanks aanloopmoeilijkheden, wellicht de geplande acties zou voltooien en de doelstellingen zou halen. Het fonds toonde zijn echte meerwaarde door zich te richten op specifieke maatregelen of groepen die gewoonlijk buiten het bestek van de mainstream financieringsinstrumenten vallen. Het fonds ondersteunde in verschillende lidstaten de ontwikkeling van een alomvattend beleidskader en stelde middelen ter beschikking voor de tenuitvoerlegging ervan. De administratieve belasting die de programma's meebrengen, moet evenwel worden verminderd.

Naar aanleiding van de evaluatie halverwege van het kaderprogramma Veiligheid en bescherming van de vrijheden (2007-2013)[52] werd geconcludeerd dat het programma geslaagd is waar het gaat om de pan-Europese dimensie en het ondersteunen van zeer uiteenlopende activiteiten. De uitvoering van projecten is wellicht negatief beïnvloed door de vrij logge administratieve aanvraagprocedures. De EU-meerwaarde werd desalniettemin als hoog beoordeeld en de uitvoering van het programma in zijn totaliteit als redelijk geslaagd. Voor de periode 2014-2020 heeft de Commissie voorgesteld om het aantal fondsen en programma's op het gebied van binnenlandse zaken te verminderen van zes tot twee: een Fonds voor asiel en migratie en een Fonds voor interne veiligheid. In deze voorstellen van de Commissie is ook met andere evaluatie-uitkomsten rekening gehouden.

Justitie

De tussentijdse evaluatie[53] van het programma "Civiel recht"[54] toonde aan dat de doelstellingen uiterst relevant waren voor het ondersteunen van het Europese justitiebeleid. Dankzij de gefinancierde activiteiten kunnen maatschapelijke organisaties en lidstaten een effectieve bijdrage leveren aan de formulering en vlotte uitvoering van EU-wet- en -regelgeving. Bovendien werd geoordeeld dat het programma, ondanks de beperkte menselijke hulpbronnen, efficiënt werd beheerd. In de tussentijdse evaluatie werd gesuggereerd om de programma's voor civiel recht en strafrecht in het nieuwe meerjarig financieel kader samen te voegen.

De tussentijdse evaluatie van het programma "Strafrecht"[55] bevestigde dat de ondersteunde acties belangrijke problemen aanpakken en nationale maatregelen completeren. Anderzijds werd gewezen op de noodzaak de financiering effectiever te maken door een betere prioritering, focus op grotere Europese meerwaarde, betere publiciteit en vereenvoudiging van de uitvoering.

De conclusie van de tussentijdse evaluatie[56] van het programma "Daphne III"[57] luidde dat het programma uiterst relevant is voor de aanpak van de problemen die het moest verhelpen, al kunnen de banden tussen het programma en de beleidsontwikkeling worden versterkt. Wat het bevorderen van EU-brede partnerschappen en de evenwichtige geografische spreiding van de leidende organisaties betreft, is er ruimte voor verbetering. De operationele financiële middelen maakten het mogelijk kwalitatief hoogwaardige projecten te financieren, en door het hoge percentage geselecteerde projecten was er een sterke concurrentie. De verspreiding van de resultaten kan beter. De tussentijdse evaluatie van het programma "Grondrechten en burgerschap"[58] leerde dat het weliswaar voorbarig is om conclusies te trekken wat betreft de impact omdat maar een klein aantal projecten voltooid is, maar dat de gefinancierde projecten uit hun aard zonder uitzondering geschikt waren om de doelstellingen en prioriteiten van het programma te verwezenlijken. Werkpunten zijn een evenwichtigere EU-brede spreiding van de deelnemende nationale organisaties en de verspreiding van de resultaten.

Bij de tussentijdse evaluatie[59] van het programma "Drugspreventie en –voorlichting"[60] konden geen conclusies ten aanzien van de effectiviteit worden getrokken omdat maar weinig projecten voltooid waren. De aangestipte moeilijkheden betroffen kwetsbare groepen en het verzekeren van de toegevoegde waarde van projecten op lange termijn. Er is behoefte aan extra financiële middelen en versterking van de synergieën tussen de verschillende financieringsinstrumenten waarmee de doelstellingen van de EU-drugsstrategie worden ondersteund. De evaluatie bevat de aanbeveling om nauwer samen te werken met andere programma's, in het bijzonder het programma "Volksgezondheid", om dubbel werk te voorkomen en potentiële begunstigden in staan te stellen hun aanvragen efficiënter in te dienen.

Rubriek 3b - Burgerschap

Communicatie

De tussentijdse evaluatie van Euranet[61] leerde dat het netwerk heeft geleid tot meer en betere berichtgeving over Europese aangelegenheden. Zonder deze financiering zal de toename van de productie en de uitzendingen van nieuws en programma's over de EU wellicht niet blijven duren. Daarnaast legde de evaluatie de vinger op een aantal minpunten, zoals de ongelijke aandelen van de berichtgeving over EU-aangelegenheden in de totale productie, de ongelijke vertegenwoordiging van de verschillende taalgroepen in de deelnemende partners en het trage tempo van ontwikkeling van het netwerk, vooral wat het aantal bestreken talen betreft. Naar aanleiding van deze bevindingen hebben zich zeven nieuwe radiostations uit vijf landen met vier extra talen aangesloten en is er meer aandacht geschonken aan producties over EU-aangelegenheden. De voorbereiding van de volgende fase van het project is bijgestuurd in het licht van de belangrijkste conclusies van de evaluatie.

Gezondheidszorg en consumentenbescherming

De conclusie van de evaluatie achteraf van het programma "Volksgezondheid" voor 2003-2008[62] luidde dat het voor een eerste programma op dit gebied op EU-niveau wellicht logisch en wenselijk was een breed spectrum aan activiteiten te bestrijken, maar dat het er voor de volgende editie van het programma vooral op aankomt de gebieden nauwkeuriger uit te kiezen. Er werd aangedrongen op een sterkere focus op de Europese meerwaarde, zowel bij de keuze van de prioritaire actieterreinen, als bij de selectie van voorstellen.

Insgelijks werd bij de evaluatie halverwege van het daaropvolgende programma[63] geconcludeerd dat het zich meer op de prioriteiten moest focussen en dat de financiële steun moest worden geconcentreerd met het oog op een zo groot mogelijke meerwaarde van de EU. Inzake organisatie en beheer werd bevestigd dat een proces in gang is gezet om in de jaarlijkse werkprogramma's prioriteiten aan te geven en te verzekeren dat deze met de algemene doelstellingen van het volksgezondheidsprogramma sporen. Het oordeel is evenwel dat dit proces niet bijzonder duidelijk noch consequent is. De acties zijn over het algemeen in overeenstemming met de programmadoelstellingen, maar het is voorbarig om resultaten en effecten te meten. Van het merendeel van de acties wordt gedacht dat zij EU-brede effecten hebben gehad; de meeste zouden niet hebben plaatsgevonden of op een veel kleinere schaal zonder de financiering uit het programma. De beoordeling van concrete gevallen toonde dat de Europese meerwaarde het meest nadrukkelijk tot uiting komt wat betreft bevordering van goede werkmethoden en netwerkvorming. Gedacht werd dat de meeste acties efficiëntiewinst door schaalvoordelen zouden opleveren, al zijn de manieren waarop dit kan worden gemeten niet duidelijk aangegeven. De uitbesteding van het beheer aan het EAHC heeft volgens de evaluatie geleid tot een aanzienlijke verbetering van de uitvoering.

Het is de bedoeling dat de aandacht in het nieuwe gezondheidsprogramma op minder acties wordt gericht, waarvan de toegevoegde Europese waarde bewezen is, die concrete resultaten opleveren, en voorzien in vastgestelde behoeften en lacunes. Met het nieuwe programma wordt tevens beoogd de samenwerking van de lidstaten op het gebied van gezondheid te verbeteren en een hefboomeffect te creëren voor de hervorming van het nationale gezondheidsbeleid.

Belastingen en douane-unie

Bij de evaluatie halverwege van het programma Fiscalis[64] werd geconcludeerd dat het had bijgedragen tot een betere werking van de belastingstelsels op de interne markt en relevant is voor de uitdagingen waar de nationale autoriteiten voor staan. De EU-meerwaarde van het programma werd als groot aangemerkt: heel wat werkzaamheden die noodzakelijk zijn om de samenwerking op fiscaal gebied vooruit te helpen, zouden niet, pas veel later of met veel hogere kosten en minder optimaal resultaat, zijn verricht als het samenwerkingskader dat het programma biedt, niet had bestaan. De algemene conclusie was dat Fiscalis zijn geld waard is.

Anderzijds wees de evaluatie uit dat het programma minder effectief was op het vlak van vergroting van de kennis van het EU-recht en fraudebestrijding. Er is aanbevolen een resultaatgericht monitoring- en evaluatiesysteem op te zetten. De resultaten van het programma moeten beter worden verspreid en de activiteiten zouden gebaat zijn bij het betrekken van een grotere gemeenschap van belanghebbenden.

In de evaluatie halverwege van het douaneprogramma werd de effectieve bijdrage van het programma aan de werking van de interne markt onderstreept. De EU-meerwaarde van het programma openbaarde zich in de ondersteuning van werkzaamheden die niet zouden hebben plaatsgevonden of meer middelen en tijd zouden hebben gekost zonder de coördinatie en de financiële steun van de EU. Het programma faciliteerde de samenwerking en coördinatie tussen nationale douane-administraties en versterkte zo de uitwisseling van informatie en goede werkmethoden.

De gezamenlijke acties in het kader van het programma werden als zeer doeltreffend aangemerkt, gelet op de veel minder intensieve samenwerking met andere openbare en particuliere instanties op het gebied van het opvoeren van de veiligheid en fraudebestrijding. De bijdrage aan de bevordering van de handel met derde landen werd niet hoog ingeschat. De evaluatie gaf aan dat verdere efficiëntiewinst had kunnen worden behaald door een betere verspreiding van resultaten en een grotere betrokkenheid van en ondersteuning van de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten.

Onderwijs en cultuur

Bij de tussentijdse evaluatie[65] van het programma Jeugd in actie (JiA)[66] is geconcludeerd dat het programma tot dusver de gestelde doelen bereikt en zich actief op kansarme jongeren richt. JiA draagt bij tot het verwezenlijken van de doelstellingen van het EU-jongerenbeleid en heeft de verdere deelname van jongeren aan evenementen post-JiA, werk voor ngo's en grotere mobiliteit gestimuleerd. De activiteiten die JiA ondersteunt, zouden wellicht anders niet gefinancierd geraken. De opname van middelen voor JiA ligt hoog. De beheerskosten lijken betrekkelijk hoog, maar zijn te verantwoorden gezien de aard van het programma. De begrotingstoewijzing is adequaat. Niettegenstaande de beheersinstrumenten aanzienlijk zijn verbeterd, wordt de administratieve belasting door jongerenorganisaties en nationale agentschappen nog steeds als vrij zwaar ervaren. De tevredenheid bij de deelnemers was groot, wat positief afsteekt bij de jongerenprogramma's die in de lidstaten zijn opgezet, en de uitvoeringsstructuren werden als efficiënt aangemerkt.

Rubriek 4 – de EU als mondiale partner

Ontwikkeling en externe betrekkingen

De conclusie van de twee proefevaluaties van de begrotingssteun aan Tunesië[67] en Mali[68] luidde dat begrotingssteun een effectief instrument is in landen waar de regering een krachtig ontwikkelingsbeleid voert. De begrotingssteun droeg in Tunesië bij tot aanzienlijke economische groei en de ontwikkeling van de privésector, maar er werd te weinig mee gedaan om de armoede terug te dringen. In Mali maakte hij een aantal zeer positieve verwezenlijkingen op het gebied van onderwijs en gezondheid mogelijk. Begrotingssteun is complementair met andere vormen van steun, vooral voor capaciteitsopbouw. Er kunnen geen grote bijsturingen van het beleid mee worden bewerkstelligd, maar wel extra ondersteuning van de beleidsuitvoering. De impact van de steun wordt versterkt indien hij samengaat met ruimere politieke en economische partnerschappen.

Bij de thematische evaluatie[69] van de EU-steun voor werkgelegenheid en sociale inclusie in partnerlanden[70] werd geconcludeerd dat, niettegenstaande deze aspecten een topprioriteit van het ontwikkelingsbeleid zijn, zij zelden in de mainstream van ontwikkelingsprogramma's waren opgenomen en dat indicatoren daarvoor ontbraken in de programma-opzet. Slechts weinig acties, behalve die op het gebied van beroepsopleiding, waren expliciet gericht op het scheppen van werkgelegenheid. Het nieuwe instrument voor ontwikkelingssamenwerking in de periode 2014-2020 komt tegemoet aan de behoefte om meer aandacht te schenken aan de menselijke ontwikkeling via het Thematisch programma voor mondiale collectieve goederen en uitdagingen, dat de aspecten gezondheid, onderwijs, gendergelijkheid, werkbekwaamheid en vaardigheden, sociale bescherming en inclusie omvat, naast aspecten van economische ontwikkeling zoals groei, werkgelegenheid, handel en betrokkenheid van de privésector.

De evaluatie[71] van de steun voor conflictpreventie en vredesopbouw (CPPB)[72] leerde dat de EU beduidend meer gefocust te werk is gegaan, het beleidskader heeft versterkt en zeer verscheiden financiële en andere instrumenten heeft ontwikkeld. De Commissie zorgde voor een meerwaarde inzake neutraliteit, betrouwbaarheid (ononderbroken aanwezigheid), financiële kritische massa, brede waaier van instrumenten, langdurige ervaring en geloofwaardigheid op het gebied van de bevordering van democratie, vrede en mensenrechten. De theoretische beleidsoriëntaties bleken op operationeel niveau evenwel niet altijd adequaat te zijn. De EU moet haar steun voor CPPB consolideren en verder ontwikkelen, en erop toezien dat haar financiële steun wordt aangevuld en versterkt met steun op andere gebieden.

Bij de evaluatie[73] van de samenwerking van de EU met landen en gebieden overzee (LGO's)[74] is geconcludeerd dat de steun van de EU beantwoordde aan de doelstellingen van het EU-beleid de sociaal-economische ontwikkeling van de LGO's te stimuleren en hun economische afstand ten aanzien van de EU te verkleinen. Op handelsgebied was de regeling van EU-preferenties niet bij machte om de handicaps voor economische diversificatie helemaal te compenseren. Het afgesneden zijn van regionale netwerken, de hoge deelnemingskosten en hier en daar taalbarrières stonden een grotere betrokkenheid van de LGO's bij regionale programma's in de weg. Op het gebied van de klimaatverandering en crisisbeheer bij calamiteiten zijn weinig resultaten geboekt.

De conclusie van de evaluatie van de onderdelen crisisrespons en –paraatheid van het Stabiliteitsinstrument (IfS)[75] van de EU luidde dat het IfS een significante bijdrage heeft geleverd aan het versterken van de algemene relevantie, doeltreffendheid/effectiviteit van de EU-acties op het gebied van crisisrespons en –paraatheid, en dat het IfS in belangrijke mate ook bijdraagt aan de samenhang van de EU-architectuur voor vrede, veiligheid en ontwikkeling, en aan de wereldvrede en -stabiliteit. Van wezenlijk belang daarbij is het aangetoonde vermogen van het stabiliteitsinstrument om snel en tijdig te reageren in crisissituaties.

Humanitaire hulp en civiele bescherming

Uit de in 2011 voltooide evaluaties kwam naar voren dat de Commissie met haar activiteiten: grote bedreigingen voor de gezondheid van Birmese vluchtelingen in Cambodja had aangepakt, met een daling van de mortaliteit en een betere ziektebestrijding als gevolg; adequaat en afdoend had gereageerd op de cholera-epidemie in Zimbabwe; adequate en afdoende multidisciplinaire programma's had opgezet in Oeganda; actief had bijgedragen aan de algemene Europese respons op de aardbeving in Haïti. De evaluaties betreffende Haïti en Zimbabwe toonden duidelijk aan dat het nodig is om in een vroeger stadium van de operaties de samenhang tussen de noodhulp en rehabilitatie en ontwikkeling te verzekeren (de LRRD-benadering). Deze bevinding bekrachtigt de huidige voorstellen van de Commissie om op het gebied van humanitaire hulp de LRRD-benadering systematisch en consequenter toe te passen bij operaties.

De evaluatie van het mechanisme voor civiele bescherming en het financieringsinstrument voor civiele bescherming 2007-2009[76] tot slot, heeft geleerd dat beide onderdelen een wezenlijke bijdrage hebben geleverd aan de verdere ontwikkeling van de samenwerking en coördinatie op Europees vlak.

Uitbreiding

Een evaluatie ter onderbouwing van de voorbereiding van de financiële pretoetredingsinstrumenten (IPA)[77] na 2013 op sectoraal, landelijk en regionaal niveau heeft bevestigd dat de IPA-bijstand globaal genomen relevant is. Voorts werd geconcludeerd dat de economische en de ruimere voordelen van uitbreiding ruimschoots tegen de kosten van een nieuw financieringsinstrument opwegen, en dat het EU-instrument een Europese meerwaarde zou creëren doordat financiële steun wordt gekoppeld aan vooruitgang ten opzichte van politieke criteria, waardoor de EU als katalysator kan fungeren supranationale en interregionale samenwerking en als coördinator van de deskundigheid van verschillende diensten en organen binnen de EU (bv. twinning).

De evaluatie onderstreept tevens de sterke redenen voor het toekomstige financiële pretoetredingsinstrument, en stipt aan dat dit gebaat zou zijn bij een betere samenhang tussen politieke dialoog en financiële samenwerking, een programmeringsproces met een sterk sectorale invalshoek, een meerjarenprogrammering, grotere betrokkenheid van de begunstigden en belanghebbenden in alle stadia en de introductie van prestatiestimulansen.

3. Slotopmerkingen

De in dit verslag verwerkte evaluatie-uitkomsten laten algemeen genomen zien dat de verschillende financieringsprogramma's hun doelstellingen hebben bereikt en dat de EU voor een meerwaarde zorgt. Aan het verslag liggen echter overwegend tussentijdse evaluaties ten grondslag, die een sterke operationele focus hebben en de uiteindelijke resultaten of effecten in het midden laten. Er zijn lessen getrokken uit de opgedane ervaring en aanwijzingen gedaan voor mogelijke verbeteringen. Waar zulks mogelijk was, is in dit verslag verwezen naar aanbevelingen voor bijsturingsmaatregelen die in aanmerking zijn genomen voor vervolgprogramma's. In het algemeen komt uit het verslag de behoefte naar voren om sterker te focussen, het verband te leggen tussen resultaten en vooropgestelde doelen en meer aandacht te schenken aan de samenhang en de consistentie van de ondernomen acties.

De Commissie wenst in overleg met de kwijtingverlenende autoriteit nader te bepalen hoe dit verslag kan worden verbeterd. Zij neemt ook nota van het verzoek van de Rekenkamer om het verslag vroeger op het jaar ter beschikking te stellen.

De toekomstige opzet van het verslag is te laten zien of EU-programma's op schema liggen en resultaten en effecten te presenteren naarmate zij beschikbaar komen. Daartoe dient een stevig en samenhangend kader te worden tot stand gebracht dat het mogelijk maakt de gedurende de looptijd van programma's gemaakte vorderingen te volgen.

[1] Het eerste evaluatieverslag over het begrotingsjaar 2010 is door de Commissie goedgekeurd op 17 februari 2012 (ref. COM(2012) 40).

[2] Kwijtingsbesluit van het EP van 10.5.2011 over het verlenen van kwijting voor de uitvoering van de EU-begroting voor 2009, afdeling III - Commissie, paragrafen 71 en 72.

[3] Advies 4/2012 van de Rekenkamer, door de Commissie ontvangen op 7 juni.

[4] Dat wil zeggen: de cyclus voor strategische planning en programmering van de Commissie – de jaarlijkse activiteitenverslagen, de jaarlijkse begrotingsverklaringen, enz.

[5] Conclusies, blz. 18.

[6] EP Kwijting 2010 (P7_TA(2012)0153)_Part I).

[7] Advies 4/2012 van de Rekenkamer, door de Commissie ontvangen op 7 juni.

[8] De evaluatieanalyses kunnen nader ingaan op sommige specifieke prestatie-aspecten van activiteiten en/of zich toespitsen op toezicht- en uitvoeringsaangelegenheden.

[9] Vaste instructies voor de jaarlijkse activiteitenverslagen 2011 – artikel 60, lid 7, van het Financieel Reglement.

[10] Artikel 33 Financieel Reglement

[11] Met een meerjarenbudget van circa 3,6 miljard EUR.

[12] De regel is dat in dit verslag wordt aangegeven wanneer het om tussentijdse evaluaties gaat. Waar het niet aangeeft of het om een tussentijdse dan wel om een eindevaluatie gaat, bevat het elementen van beide.

[13] Het programma mag dan wel de periode 2007-2013 als looptijd hebben, verwacht wordt dat de laatste resultaten zich rond 2017 zullen manifesteren.

[14] http://ec.europa.eu/enterprise/dg/files/evaluation/eye_final_report_en.pdf

[15] Met een budget van circa 34 miljoen EUR.

[16] EU-bijdrage alleen gebruikt voor garanties.

[17] Het doel van het TEN-T-programma is de samenhang, de koppeling en de interoperabiliteit van het trans-Europees vervoersnet alsmede de toegang tot dit net te waarborgen.

[18] Met een budget van circa 8 miljard EUR.

[19] Achttien projecten betreffen het spoor en twee de binnenwateren.

[20] In het geval van voorlopers of programma's in uitvoering wordt niet nader aangegeven of het om tussentijdse dan wel om evaluaties achteraf gaat.

[21] http://ec.europa.eu/transport/evaluations/doc/2011_marco-polo-programme-2003-2010.pdf. Deels een evaluatie achteraf van het vorige programma en deels een tussentijdse evaluatie van het lopende programma.

[22] Met een budget van circa 417 miljoen EUR voor Marco Polo I alleen.

[23] http://ec.europa.eu/information_society/activities/sip/policy/programme/current_prog/index_en.htm

[24] Met een budget van circa 55 miljoen EUR.

[25] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0548:FIN:En:PDF

[26] Met een budget van circa 149 miljoen EUR.

[27] http://ec.europa.eu/energy/evaluations/doc/2011_iee2_programme.pdf

[28] Met een budget van circa 730 miljoen EUR

[29] http://ec.europa.eu/energy/evaluations/doc/2011_eepr_mid_term_evaluation.pdf

[30] Met een budget van circa 4 miljard EUR.

[31] Met een budget van circa 55 miljard EUR (inclusief Euratom).

[32] Situatie op 30.9.2012.

[33] ‘Open access’, betekent vrije online toegang, en streeft ernaar de verspreiding van kennis te verbeteren en te bevorderen om de doeltreffendheid van wetenschappelijke ontdekkingen te vergroten en investeringen in O&O door publieke financiers maximaal te laten renderen.

http://ec.europa.eu/research/science-society/index.cfm?fuseaction=public.topic&id=1294&lang=1

[34] Vijfde KP7-monitoringverslag - Verslag 2011 – http://ec.europa.eu/research/evaluations/index_en.cfm?pg=fp7-monitoring

[35] http://ec.europa.eu/research/evaluations/index_en.cfm

[36] De evaluatie van het KP7-onderzoekprogramma op het gebied van vervoer, de studie in het kader van de effectbeoordeling van het programma "Kennisregio's", en de evaluatieanalyse van het KP6-NMP-programma.

[37] Met een budget van circa 7 miljard EUR.

[38] http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/education/2011/llpreport_en.pdf

[39] Met een budget van circa 309 miljoen EUR.

[40] http://ec.europa.eu/social/keyDocuments.jsp?type=0&policyArea=0&subCategory=0&country=0&year=0&advSearchKey=evaluationesf&mode=advancedSubmit&langId=nl

[41] Dat discriminatie op de arbeidsmarkt aanpakt.

[42] http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/evaluation/expost2006/wpb_en.htm

[43] http://ec.europa.eu/regional_policy/information/evaluations/impact_evaluation_en.cfm#1

[44] http://ec.europa.eu/regional_policy/information/evaluations/impact_evaluation_en.cfm#2

[45] http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/income/index_en.htm

[46] http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/sugar-2011/index_en.htm

[47] Herstructurering van de suikersector, stabilisatie van de markt en grotere marktgerichtheid, gewaarborgde suikervoorziening.

[48] http://ec.europa.eu/agriculture/evaluation/market-and-income-reports/dairy-sector-2011_en.htm

[49] http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/promotion/index_en.htm

[50] http://ec.europa.eu/fisheries/documentation/studies/eff_interim_evaluation_en.pdf Budget van ongeveer 4,3 miljard EUR

[51] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52011DC0857:NL:NOT

[52] Dat de specifieke programma's "Preventie en bestrijding van criminaliteit" (ISEC) en "Terrorisme en andere aan veiligheid gerelateerde risico's: preventie, paraatheid en beheersing van de gevolgen” (CIPS) omvat.

[53] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0351:FIN:EN:PDF

[54] Met een budget van circa 109 miljoen EUR.

[55] Met een budget van circa 199 miljoen EUR.

[56] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0254:FIN:EN:PDF

[57] Met een budget van circa 116 miljoen EUR.

[58] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0249:FIN:EN:PDF. Met een budget van circa 93 miljoen EUR.

[59] http://eur-lex.europa.eu/Result.do?T1=V5&T2=2011&T3=246&RechType=RECH_naturel&Submit=Search

[60] Met een budget van circa 21 miljoen EUR.

[61] Het Europees radionetwerk

[62] Met een budget van circa 312 miljoen EUR.

http://ec.europa.eu/health/programme/docs/ex_post_evaluation_en.pdf

[63] http://ec.europa.eu/health/programme/docs/mthp_final_report_oct2011_en.pdf

[64] Met een budget van circa 157 miljoen EUR.

http://ec.europa.eu/taxation_customs/resources/documents/common/publications/studies/fiscalis2013_mid_term_report_en.pdf

[65] http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/youth/2011/interimreport_en.pdf

[66] Met een budget van circa 885 miljoen EUR.

[67] http://ec.europa.eu/europeaid/how/evaluation/evaluation_reports/2011/1286_docs_en.htm

[68] http://ec.europa.eu/europeaid/how/evaluation/evaluation_reports/2011/1290_docs_en.htm

[69] http://ec.europa.eu/europeaid/how/evaluation/evaluation_reports/2011/1296_docs_en.htm

[70] Met een budget van circa 7,9 miljard EUR.

[71] http://ec.europa.eu/europeaid/how/evaluation/evaluation_reports/2011/1291_docs_en.htm

[72] Met een budget van circa 7,7 miljard EUR in de periode 2001-2010.

[73] http://ec.europa.eu/europeaid/how/evaluation/evaluation_reports/2011/1294_docs_en.htm

[74] Met een budget van circa 286 miljoen EUR in de periode 1999-2009.

[75] http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/evaluation/search/search.do

[76] Met een budget van circa 190 miljoen EUR voor de periode 2007-2013.

[77] Met een budget van circa 11,5 miljard EUR voor de periode 2007-2013.