:*:^-i 
'"^W0 COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(93) 711def. 
Brussel, 7 januari 1994 
PEDIP 
Specifiek programma voor de ontwikkeling 
van de industrie in Portugal 
Ontwerp van eindverslag over de uitvoering 
(door de Commissie ingediend) 
~-«l£ï_'T 
ÏÏ&--
*3S4i: viZ?-i 
iipe 
I INLEIDING 
1.1 Historisch overzicht 
1.2 De basisbesluiten 
II DE PORTUGESE INDUSTRIE VóóR DE TENUITVOERLEGGING VAN 
HET PEDIP 
III DE STRUCTUUR VAN HET PEDIP 
III. 1 De basisinfrastructuren en technologische infrastructuren (programma 1) 
111.2 Beroepsopleiding 
111.3 Stimulering van produktieve investeringen - Programma 3 
111.3.1 SINPEDIP : stimulerende maatregelen op financieel gebied - Programma 3.1 
111.3.2 SIURE : steunmaatregelen ter bevordering van het rationeel gebruik van 
energie - Programma 3.2 
111.3.3 Regeling tot de ondersteuning van de herstructurering of modernisering van 
de industrie - Programma 3.3 
111.3.4 Regeling ten behoeve van specifieke sectoren - Programma 3.4 
111.4 Financieringstechnieken - Programma 4 
111.5 Produktiviteit - Programma 5 
111.6 Kwaliteit en vormgeving - Programma 6 
111.7 Publiciteit, uitvoering en controle - Programma 7 
111.8 Aanvankelijk financieel overzicht 
IV UITVOERING 
IV.l PEDIP - Een proefproject 
IV.2 Gecentraliseerd beheer 
IV.3 Subsidiariteit 
IV.4 Het partnerschap 
IV.5 Het Toezichtcomité 
IV.6 Het Raadgevend Comité 
IV.7 Controle 
IV.8 Het gebruik van de ecu 
IV.9 Indexering 
V RESULTATEN 
V.l Financieel eindoverzicht 
V.2 De concrete programma's - een totaalbeeld 
V.2.1 Programma 1 - Basisinfrastructuur en technologische infrastructuur 
V.2.2 Programma 2 - Beroepsopleiding 
V.2.3 Programma 3 - Stimulering van de produktieve investeringen 
(door de Commissie ingediend) 
V.2.4 Programma 4 - Financieringstechnieken 
V.2.5 Programma 5 - Produktiviteit 
V.2.6 Programma 6 - Kwaliteit 
s 
V.2.7 Programma 7 - Publiciteit, uitvoer e» controle 
V.3 Verwezenlijkingen naar grote gebieden 
V.4 Uitvoering van de begroting 
V.4.1 Aanvullende begrotingslijn 
V.4.2 EFRO-kredieten 
V.43 ESF-kredieten 
V.5 Resultaten van de fiscalisering 
V.6 Overeenstemming met de communautaire beleidslijnen 
V.6.1 Overheidsopdrachten 
V.6.2 Milieu 
V.6.3 Mededinging 
V.6.4 Grote projecten 
V.6.5 Gevoelige sectoren en sectoren in een crisissituatie 
VI EVALUATIE 
VI. 1 Verkennende studies voor net PEDIP-pregramma 
VI.2 Evaluatiestudies 
VU Evaluatie van de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het PEDIP 
VL3.1 Penetratie van het PEDIP in de industrie 
VI.3.2 De PEDIP-sfeer en de industrie 
VL3.3 Toegang van de bedrijven tot het PEDIP 
VI3.4 Verwachte effecten en de mate waarin de doelstellingen van hef PEDIP zijn 
verwezenlijkt 
VI.4 PEDIP-studies 
VI.5 Conclusies 
I INLEIDING 
1.1 Historisch overzicht 
Het specifieke programma voor de ontwikkeling van de industrie in Portugal (PEDIP) 
was het concrete gevolg van Protocol nr. 21 betreffende de economische en industriële 
ontwikkeling van Portugal, dat is gehecht aan de Akte van Toetreding van Portugal tot 
de Gemeenschap. Dit protocol is een verklaring van de Europese Gemeenschap 
betreffende de aanpassing en modernisering van de Portugese economie. 
In deze verklaring erkende de Gemeenschap met name de noodzaak om "de 
produktieve sector (in Portugal) te moderniseren en aan te passen aan de realiteit van 
de Europese en internationale economie" en verklaarde zij zich "bereid bijstand te 
verlenen aan Portugese ondernemingen door middel van technische bijstand en 
kredietinstrumenten". 
De Portugese regering diende in februari 1986 een volledig programma voor de 
modernisering van de Portugese industrie in bij de Commissie. De uitvoering hiervan 
vereiste communautaire financiering. 
In oktober 1986 deed de Commissie een mededelingO aan de Raad over het PEDIP, 
waarbij ze de specifieke problematiek van de Portugese industrie en het belang van 
haar rol in het kader van een harmonieuze integratie van Portugal in de Gemeenschap 
bevestigde. In deze mededeling werden de hoofdlijnen van de communautaire 
inspanningen ten aanzien van het PEDIP uitgewerkt. Ook werd beschreven hoe de 
communautaire financiële instrumenten zo doeltreffend mogelijk gebruikt konden 
worden. 
Naar aanleiding van deze mededeling gingen de diensten van de Commissie die 
rechtstreeks bij het beleid op dit terrein betrokken waren, aan het werk om, samen met 
vertegenwoordigers van de Portugese regering en de economische en sociale partners 
die bij de industriële ontwikkeling in Portugal een rol speelden, maatregelen vast te 
stellen waarmee de concurrentiepositie van de Portugese industrie zodanig kon worden 
verbeterd dat zij de uitdaging van 1993 aan zou kunnen. 
Als gevolg van deze besprekingen stelde de Commissie tijdens haar bijeenkomst van 
14 oktober 1987 een algemeen kader vast voor communautaire steun aan de 
modernisering van de industrie in Portugal voor de periode 1988-1992. Daarbij werden 
de volgende prioriteiten geformuleerd : 
COM(86)552 
SEC(87)1518 
1. Snelle verbetering van de basisinfrastructuur 
2. Verbetering van dé beroepsopleiding 
3. Verbetering van de financiering van ondernemingen 
4. Produktiviteitsbevordering 
Tijdens deze bijeenkomst werd ook besloten dat voor de maatregelen voor de 
modernisering van de industrie in Portugal door de Gemeenschap over vijfjaar in 
totaal twee miljard ecu zou worden uitgetrokken, waarvan één miljard in de vorm van 
leningen die door de EIB of in het kader van het NCI zouden worden verstrekt. Op de 
begroting van 1987 werd een bedrag van twee miljoen ecu bestemd voor de uitvoering 
van voorbereidende studies. 
Op de Europese Raad van 12 en 13 februari 1988 werd het beginsel voorgesteld om 
voor een periode van vijf jaar 500 miljoen ecu uit te trekken op een specifieke 
begrotingslijn. Dit bedrag kwam bovenop de middelen van het EFRO (400 miljoen 
ecu) en van het Sociaal Fonds (100 miljoen ecu), die reeds in oktober 1987 door de 
Commissie aan Portugal waren toegekend om de concurrentiepositie van de Portugese 
industrie te versterken. Bij de financiële toewijzing voor het PEDIP kwamen nog de 
leningen die door de EIB of in het kader van het NCI werden verstrekt: hierbij ging het 
om in totaal één miljard ecu, gespreid over de gehele looptijd van het programma (vijf 
jaar). 
Op voorstel van de Commissie heeft de Raad in juni 1988 een verordening 
aangenomen betreffende financiële steunverlening aan Portugal voor een specifiek 
programma voor de ontwikkeling van de industrie (PEDIP). 
Deze verordening voorzag in: 
1. Het opstellen van een programma, voor een periode van vijfjaar, voor de 
modernisering van de industrie in Portugal om de ontwikkeling daarvan te 
bevorderen. 
2. Het invoeren, voor een periode van vijfjaar (1988-1992), van een aanvullende 
begrotingslijn voor steun uit de Structuurfondsen ten bedrage van 500 miljoen 
ecu, naar rato van 100 miljoen ecu per jaar (prijzen 1988), als financiële 
bijstand van de Gemeenschap aan de uitvoering van het PEDIP. 
3. De vier prioriteiten van het PEDIP: 
een snelle uitbreiding van de basisinfrastructuur voor de industrie; 
3 Verordening nr. 2053/88 van 24 juni 1988 - PB nr. L 185 van 
15.7.1988 
versteviging van de grondslagen van beroepsopleiding en voortgezette 
opleiding voor industriële beroepen; 
financiering van produktieve investeringen; 
produktiviteitsbevordering. 
4. Het beginsel van overleg tussen Portugal en de Commissie bij het bepalen van 
maatregelen die voor communautaire steun in aanmerking komen. 
5. Een maximaal aandeel van de communautaire financiering van 75% in de totale 
kosten van de geselecteerde PEDIP-maatregelen. Uitzonderingen hierop zijn 
voorbereidende studies, proefprojecten en technische bijstand, die voor 100% door de 
Gemeenschap gefinancierd kunnen worden. 
6. De verplichting dat de PEDIP-maatregelen in overeenstemming moeten zijn met het 
gemeenschapsrecht en het overige communautaire beleid, met name het beleid inzake 
mededingingsregels, overheidsopdrachten en milieubescherming. 
7. De jaarlijkse vaststelling door de Commissie van algemene richtsnoeren voor de 
uitvoering van de PEDIP-maatregelen. 
8. Het oprichten van een Raadgevend Comité, bestaande uit vertegenwoordigers van de 
Lid-Staten, dat de Commissie moet bijstaan. 
9. Het indienen van twee verslagen bij het Europees Parlement en de Raad over de 
uitvoering van de verordening betreffende "alle ontwikkelingsmaatregelen, 
uitvoering, uitgegeven bedragen en evaluatie van de effecten". 
Het eerste verslag is in mei 1990 ingediend. 
Dit document vormt het eindverslag dat de Commissie, overeenkomstig 
bovengenoemde verordening, vóór eind 1993 bij de Raad en het Europees Parlement 
moet indienen. 
1.2 De basisbesluiten 
Naar aanleiding van de publikatie van de PEDIP-verordening hebben de diensten van 
de Commissie die rechtstreeks bij het beleid op dit terrein betrokken waren en de 
vertegenwoordigers van de Portugese regering spoed gezet achter de besprekingen 
die eind 1986 begonnen waren en die tot doel hadden maatregelen uit te werken voor 
de uitvoering van de vier prioriteiten. 
COM(90)205 
De Portugese regering richtte een speciale groep op {het PEDIP-kabinet) om het 
uitwerken van de maatregelen te sturen en deze met de diensten van de Commissie te 
bespreken. Het ging om «en kleine groep die onder de leiding stond van een 
rechtstreeks onder de minister van industrie ressorterende hoge functionaris en 
onafhankelijk was van de traditionele bestuursstructuren. 
De Commissie van haar kant machtigde het voor de industrie bevoegde lid van de 
Commissie bij haar besluit van 19 oktober 19&8 om, namens de Commissie en 
onder haar verantwoordelijkheid, 4e bepalen welke maatregelen voor steun in 
aanmerking konden komen overeenkomstig artikel B 544 van de algemene begroting, 
aanvullende begrotingslijn. Dit diende te gebeuren m overleg met het voor de 
coördinatie van de structurele instrumenten bevoegde lid en eventueel - naar gelang 
van de wijze waarop de steun werd verleend - in overleg met de leden die bevoegd 
zijn voor sociale zaken en regionaal beleid. 
De Commissie besloot eveneens het financieel beheer van de nieuwe begrotingslijn 
toe te vertrouwen aan DG III. DG V en DG XVI, die respectievelijk belast waren met 
de uitvoering van prioriteit nr. 2 en nr. 1 , moesten niet betrekking tot de maatregelen 
die gefinancierd werden via de aanvullende begrotingslijn, nauw samenwerken met 
DG HI, die deze kredieten beheert. 
Binnen de interne coördinatiegroep werd, onder leiding van DG XXII, een speciale 
ad hoc PEDIP-groep opgericht: de ICG-PEIMP. Deze groep was belast niet de 
horizontale coördinatie. Binnen DG III zijn achtereenvolgens een nieuwe sector en 
een nieuwe eenheid opgericht voor het beheer van het PEDIP. 
Langzamerhand nam de structuur van het PEDIP vaste vorm aan. Er werd gekozen 
voor een aanpak door middel van programma's; de PEDIP-groep legde verschillende 
varianten daarvan voor, die besproken werden binnen de Commissie en waarover 
overleg werd gevoerd met de Portugese regering. Uiteindelijk werden de 
verschillende programma's officieel bekendgemaakt. 
COM(88M>V936 
/ 
Tabel I geeft een overzicht van de verschillende programma's en de besluiten waarmee 
de communautaire steun werd toegekend. 
TABEL I 
Basisbesluiten 
PROGRAMMAS BESLUITEN 
Prioriteit 1 1. Basisinfrastructuur 
en technologische 
infrastructuur C(89)1287 van 13/7 
Prioriteit 2 2. Beroepsopleiding C(89)765 van 26/4 (LOE) 
C(90)587 van 29/3 (ESF) 
Prioriteit 3 3. Stimulering van 
produktieve 
investeringen 
3.1 SINPEDIP 
3.2 SIURE 
3.3.1. Herstructurering van de 
wolindustrie 
3.3.2. Herstructurering van 
het gieterijbedrijf 
3.4 Regelingen ten behoeve 
van specifieke sectoren C(88)2119 van 11/11 
C(89)484 van 20/3 
C(88)2117 van 11/11 
C(90)704 van 26/4 
C(89)2045 van 27/11 
4. Financieringstechnieken C(88)2220 van 28/11 
Prioriteit 4 
6. Produktiviteit 
Kwaliteit en industriële 
vormgeving C(89)390 van 7/3 
C(89)391 van 7/3 
Publiciteit, uitvoering 
en controle C(88)2118 van 11/11 
? 
II - DE PORTUGESE INDUSTRIE VÓÓR DE 
TENUITVOERLEGGING VAN HET PEDIP 
II. DE PORTUGESE INDUSTRIE VOOR 
DE TENUITVOERLEGGING VAN HET PEDIP 
Kenmerken van de Portugese industrie begin 1988. 
Ten tijde van de toetreding van Portugal tot de Europese Gemeenschappen had de 
Portugese industrie een aantal troeven in handen : 
a) een goede dekkingsgraad van sectoren en produkten, die getuigde van een 
flexibele industriële structuur die aan de eisen van de markt aangepast kon 
worden; 
b) een redelijk aantal goed georganiseerde bedrijven van voldoende grootte, die 
over het algemeen konden zorgen voor een stabiel aanbod van produkten in de 
meeste industriële sectoren; 
c) een positief imago van Portugese produkten op uiteenlopende buitenlandse 
markten; 
d) een redelijk specialisatieniveau en een opmerkelijk aanpassingsvermogen van 
de arbeidskrachten. 
Er waren echter ook belangrijke zwakke plekken: 
e) onvoldoende specialisatie van de industrie, met nogal wat sectoren die weinig 
bijdroegen tot de welvaart en sterk afhankelijk waren van het buitenland voor 
grondstoffen, kapitaalgoederen en energie; 
f) een energie-intensieve produktie en zwakke pogingen om het energieverbruik te 
rationaliseren; 
g) een te laag investeringsniveau om het industriële draagvlak te kunnen 
veranderen. Dit hing samen met een slecht beleid ten aanzien van de 
ontwikkeling van bedrijven, dat meer rekening hield met de hoogte van het te 
investeren bedrag dan met de complexe factoren die bepalend zijn voor de 
concurrentiepositie; 
h) onduidelijke bedrijfsstructuren die nauwelijks geïntegreerd en niet op 
samenwerking gericht waren; 
i) een zwakke internationalisering van de industrie, die vooral gericht was op 
export naar markten die zij niet beheerste; 
1 
j) een lage onderzoeksactiviteit, die voornamelijk plaatsvond in universiteiten los 
van de industrie; 
k) zwakke technologische infrastructuren voor opleiding, technische bijstand en 
onderzoek; 
1) een in het algemeen te laag opleidingsniveau; 
m) een te laag kwaliteits- en produktiviteitsniveau; 
n) onvoldoende maatregelen op het gebied van milieubescherming en met het oog 
op hygiëne en verbetering van dé gezondheid en de veiligheid op de werkplek. 
Om deze moeilijkheden te overwinnen moest aan een aantal voorwaarden worden 
voldaan: 
er moest een duidelijk omschreven nationaal industriebeleid komen dat was 
afgestemd op de brede doelstellingen van het communautaire beleid; 
er moest een programma komen (het PEDIP) met instrumenten die goed op de 
reek situatie van de Portugese economie en op de behoeften van de industrie 
dienen te worden afgesteld. 
/*> 
Ill - STRUCTUUR VAN HET PEDIP 
^7 
Ill STRUCTUUR VAN HET PEDIP 
Het PEDIP is opgezet als een geïntegreerd programma om de ontwikkeling en 
modernisering van de industrie in Portugal te ondersteunen. Het was niet alleen 
gericht op ondernemingen, maar ook op het industrieel klimaat. Om het 
concurrentievermogen van de industrie te bevorderen besloten de Portugese regering 
en de Commissie maatregelen te treffen enerzijds ten aanzien van de produktie en 
anderzijds om ondersteunende basisinfrastructuren en technologische infrastructuren 
tot stand te brengen en te verbeteren. Dit moest gebeuren door personeel op te leiden 
voor hogere functies, door financieringsschema's te ontwikkelen en ten slotte door 
het bevorderen van produktiviteit, marketing, nieuwe managementtechnieken, 
normalisatie, certificering, métrologie en vormgeving. 
III. 1 Basisinfrastructuur en technologische infrastructuur (programma 1 ) 
De industriële en technologische ontwikkeling van Portugal was al jarenlang 
gekenmerkt door de afhankelijke positie van het land op technologisch gebied. Dit 
kwam in de eerste plaats tot uiting in de tekortkomingen van de basisinfrastructuur en 
de gebrekkige infrastructuur op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling. Om het industriële draagvlak van het land te versterken en meer te 
diversifiëren, moesten maatregelen worden getroffen om Portugal geleidelijk minder 
afhankelijk te maken van buitenlandse technologie. 
Bij het uitstippelen van de strategie voor de ontwikkeling van de industrie in het 
kader van het PEDIP is hiermee in hoge mate rekening gehouden, met name via de 
twee componenten van programma 1 ter ondersteuning van de basisinfrastructuur en 
de technologische infrastructuur: 
(i) versteviging van de basisinfrastructuur (verbetering van de weg- en 
spoorwegverbindingen en van de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen, 
(ii) ontwikkeling van de technologische infrastructuur. 
Met het oog op de integratie in Europa en de modernisering van de industrie zijn er 
twee hoofddoelstellingen voor de basisinfrastructuur geformuleerd: 
./i 
het verbeteren van de verbindingen in het binnenland van Portugal in 
aansluiting op de Europese ruimte, hetgeen een goede weg- en 
spoorweginfrastructuur impliceerde; 
het benutten van de eigen mogelijkheden, hetgeen voorzieningen ter 
ondersteuning van de industrie (van technische, technologische en logistieke 
aard), decentralisatie van beroepsopleidingen en sterke bedrijfstakverenigingen 
impliceerde. 
De belangrijkste maatregelen van het subprogramma "basisinfrastructuur" waren: 
a) versterking van het wegennet dat de kern vormde van industriële concentratie of 
van afzetgebieden voor de industriële produktie; 
b) bevordering van een spoorweginfrastructuur en spoorwegmaterieel op lijnen die 
van fundamenteel belang waren voor de industrie; 
c) steun aan de ontwikkeling van de haveninfrastructuur en respectieve 
havenvoorzieningen in industriële gebieden die grote binnenlandse en 
internationale mogelijkheden hadden; 
d) bevordering van infrastructurele voorzieningen ter ondersteuning van de 
activiteiten van ondernemingen en bedrijfstakverenigingen (tentoonstel­
lingsruimten, multifunctionele centra voor opleiding en steun aan 
bedrijfsactiviteiten, enz.); 
e) stimulering van de verbetering van andere basisinfrastructurele voorzieningen 
ter ondersteuning van de industriële activiteit in gebieden waar deze 
ontoereikend waren (industriegebieden, wegennet, rioolnet, verbetering van het 
milieu, enz.); 
f) steun aan de ontwikkeling van de infrastructuur voor energievoorziening, met 
name het transportnet en de distributie van elektriciteit en gas. 
Deze doelstellingen, die onlosmakelijk met de modernisering van de industrie 
verbonden waren, vereisten een technologische infrastructuur die de herstructurering 
van traditionele industrieën, de vergroting van het aandeel van technologie in de 
produktie, de ontwikkeling van nieuwe produkten door middel van nieuwe 
technologie, de verbetering van produktiviteit en kwaliteit en een betere benutting 
van natuurlijke hulpbronnen en arbeidskrachten mogelijk maakte. 
i} 
De belangrijkste doelstellingen van de uitbreiding en optimalisering van het 
technologisch subsysteem met het oog op de modernisering van de industrie waren: 
het vergroten van de technische en technologische capaciteit van de bedrijven; 
het verhogen van het aandeel van technologie in de produkten; 
het oprichten van gemeenschappelijke centra voor onderzoek, ontwikkeling en 
demonstratie; 
het verhogen van de samenwerking tussen universiteiten en bedrijven; 
het versterken van de technologische bijstand aan het MKB. 
Daartoe werden de volgende maatregelen vastgesteld: 
a) het geven van metrologische bijstand (centrale en regionale laboratoria voor 
métrologie); 
b) het geven van technologische bijstand aan industriële sectoren (centra voor 
technologie); 
c) het ontwikkelen van nieuwe technologieën (centra voor nieuwe technologie, 
expertisecentra); 
d) overdracht van nieuwe technologieën (centra voor de overdracht van 
technologie, demonstratie-eenheden); 
e) het oprichten van ondernemingen en instellingen voor technologische 
vernieuwing (ontwerpcentra, technologieparken). 
III.2 Beroepsopleiding 
In Portugal was tientallen jaren lang geen actief beleid gevoerd op het gebied van de 
beroepsopleiding. Dit resulteerde onder meer in een tekort aan vakbekwaam 
personeel. De afgelopen jaren direct vóór en na de toetreding werden met steun van 
het ESF maatregelen genomen om dit probleem krachtdadig aan te pakken, met name 
door het opzetten van een structuur voor versnelde opleiding en opleidingen van het 
middellange type, die vooral waren bedoeld voor jonge werklozen of voor jongeren 
die wilden doorstromen naar het universitair onderwijs. Ofschoon de positieve 
effecten van de door de Portugese regering genomen maatregelen op de industriële 
structuur zichtbaar begonnen te worden, was er nog altijd sprake van een aantal 
ernstige problemen: 
(i) de vraag naar beroepsopleiding was niet gebaseerd op analyses per 
bedrijfssector, per regio, per type onderneming/werkgever of per vakgebied; 
(ii) uit het aanbod van beroepsopleidingen bleek een gebrek aan kennis inzake de 
eisen van de arbeidsmarkt, en ook het feit dat de meeste maatregelen op het 
gebied van de beroepsopleiding onvoldoende gericht waren. Ook moet worden 
opgemerkt dat bepaalde nieuwe beroepen die niet aansloten bij de bestaande 
beroepsloopbanen door de overheid niet werden erkend. 
(iii) de maatregelen op het gebied van de beroepsopleiding waren voornamelijk 
bedoeld voor bedrijven en bedrijfsorganisaties, niet voor werklozen. 
Op dit gebied richtte het PEDIP zich op de benutting van het menselijk potentieel in 
de industrie. Hierbij ging de aandacht vooral uit naar ondernemers, leidinggevend 
personeel, hoger en middelbaar technisch personeel en gespecialiseerde technici. De 
getroffen maatregelen moesten ook effect sorteren op bedrijfsorganisatorisch vlak en 
niet alleen resulteren in een betere scholing van de werknemers, zoals eerst het geval 
was. 
Maatregelen: 
a) voorlichting en versnelde opleidingen op het gebied van moderne 
bedrijfsleidingstechnieken en nieuwe technologieën voor ondernemers, hoger 
kaderpersoneel en gespecialiseerd personeel; 
b) opleidingen in bedrijfsleiding voor hoger en midden-kaderpersoneel; 
c) opleidingen op het gebied van nieuwe technologieën en technieken voor hoger 
en midden-kaderpersoneel; 
d) opleidingen voor het hoger en midden-kaderpersoneel, gespecialiseerd 
personeel en andere werknemers in de sectoren waar een herstructurering 
plaatsvond; 
e) beroepsopleiding voor het middenkader en specialisatie voor hoger 
kaderpersoneel; 
f) beroepsopleidingen voor onderzoekers, zodat zij konden gaan werken in 
bedrijven en wetenschappelijke en technologische instellingen die betrokken 
zijn bij de ontwikkeling van de industrie (project "onderzoekers voor de 
industrie"); 
ii 
g) opleidingen voor jonge afgestudeerden uit het hoger onderwijs, zodat zij in het 
bedrijfsleven konden gaan werken (project "jonge technici voor de industrie" -
JTI); 
h) opleidingen voor opleiders en instructeurs; 
i) bijstand bij het samenstellen en uitgeven van lesmateriaal voor opleidingen in 
het kader van het PEDIP; 
j) evaluatie van deze maatregelen. 
III.3 Stimulering van produktieve investeringen - Programma 3 
Door de aard ervan en de omvangrijke financiële middelen die ervoor waren 
uitgetrokken, vormde het programma "Stimulering van produktieve investeringen" 
het voornaamste onderdeel van het PEDIP. 
Dit programma, waarin diverse steunregelingen ten behoeve van de industrie waren 
gebundeld, moest in de jaren 1988-1992 rechtstreekse effecten sorteren op de 
omvang, het tempo en de bestemming van de investeringen in Portugal. 
Het doel van het programma bestond erin op modernisering, rationalisatie en 
technologische innovatie gerichte investeringen per bedrijf te ondersteunen. In dit 
verband werden in de eerste plaats algemene maatregelen genomen, ter bevordering 
van: 
speciaal op de industrie toegesneden onderzoek, inclusief de ontwikkeling van 
eigen technologie en technologische aanpassing; 
maatregelen gericht op het creëren en vergroten van produktiecapaciteit en 
omschakeling of diversificatie van de produktie en van technologische 
vernieuwing; 
op kwaliteitsbeheer gerichte investeringen; 
maatregelen op het gebied van milieubescherming met het oog op verbetering 
van hygiëne en veiligheid op de werkplek; 
maatregelen ter vermindering van de energie-inhoud van de produktie. 
Ter completering van deze algemene maatregelen werden sectorgebonden 
maatregelen genomen, onder meer: 
maatregelen voor de herstructurering van een beperkt aantal traditionele 
sectoren met aanpassingsmoeilijkheden; 
maatregelen met het oog op de ontwikkeling van bepaalde moderne sectoren 
met een sterk groeipotentieel. 
Programma 3 werd onderverdeeld in vier subprogramma's: 
stimulerende maatregelen : PEDIP - SINPEDIP; 
steunmaatregelen ter bevordering van het rationeel gebruik van energie : 
SIURE; 
regeling tot ondersteuning van de herstructurering of modernisering van de 
industrie; 
regelingen ten behoeve van specifieke sectoren. 
Voor deze structuur werd gekozen om drie redenen. De eerste daarvan was 
duidelijkheid: doordat met vier subprogramma's werd gewerkt, konden telkens 
verschillende, op specifieke doelstellingen afgestemde criteria voor steunverlening 
worden gehanteerd. De tweede reden was dat in het PEDIP bepaalde reeds bestaande 
nationale programma's werden opgenomen, die pasten in de opzet van het PEDIP en 
aansloten op de doelstellingen ervan, namelijk het programma voor de 
herstructurering van de wolindustrie en de steunmaatregelen ter bevordering van het 
rationeel gebruik van energie in de industrie (SIURE). Ten slotte maakte deze 
structuur de uitvoering mogelijk van andere maatregelen in het kader van nationale 
strategische programma's - onder meer het geïntegreerd programma voor informatie-
en elektronicatechnologie (PITIE) en het programma voor de ontwikkeling van de 
kapitaalgoederenindustrie(PRODIBE). 
III.3.1 SINPEDIP : stimulerende maatregelen op financieel gebied - Programma 3.1 
Het doel van het SINPEDIP bestond erin bepaalde investeringsprojecten te 
ondersteunen, waarbij als criteria werden gehanteerd de kenmerken van de projecten 
en de mate waarin zij, vooral in technologisch opzicht, hebben bijgedragen tot 
innovatie, rationalisatie en modernisering van de ondernemingen. 
In het kader van dit programma werden de volgende maatregelen genomen: 
1. Op verwerving en ontwikkeling van technologie gerichte investeringen 
IJ 
Doel: verlening van financiële steun voor de ontwikkeling van nieuwe 
produkten of fabricageprocédés, en voor de bouw van prototypes of de 
produktie van kleine series (in het pre-concurrentiële stadium). 
Hiervoor kwamen projecten in aanmerking die betrekking hadden op: 
a) technologisch onderzoek en technologische ontwikkeling; 
b) ontwikkeling van nieuwe produkten en fabricageprocédés, inclusief de 
bouw van prototypes en experimentele installaties; 
c) geavanceerde technologische produkten of procédés; 
d) fabricage van proefmodellen en bouw van modelinstallaties. 
2. Investeringen met het oog op innovatie en modernisering 
Hier zou de steun in concreto gaan naar investeringen met een groot 
technologisch potentieel, naar moderniserings-, innovatie- en 
rationalisatieprojecten, en naar op toepassing van geavanceerde technologie en 
produktiviteitsverbetering gerichte projecten. 
De volgende projecttypes kwamen in aanmerking: 
a) investeringen met groot technologisch potentieel; 
b) op modernisering/innovatie gerichte investeringen; 
c) op modernisering/rationalisatie gerichte investeringen. 
3. Investeringen op het gebied van kwaliteitsbeheer en milieubescherming. 
Doel: financiering van investeringen op het gebied van de kwaliteit en de 
vormgeving van industrieprodukten en van milieubescherming, of de beperking 
van beroepsrisico's die verband houden met een gebrek aan hygiëne en 
veiligheid op de werkplek. 
Voor steunverlening kwamen projecten in aanmerking die betrekking hadden 
op: 
a) outillage voor laboratoria voor kwaliteitscontrole of métrologie; 
b) ontwerpen en ontwikkelen van een systeem voor kwaliteitsbeheer; 
c) certificering van produkten en ijking van meetinstrumenten in het 
buitenland; 
d) aanschaf van voorzieningen voor een betere hygiëne en meer veiligheid 
op de werkplek; 
e) aanschaf van outillage voor milieubescherming. 
4. Ad-hoc investeringen met betrekking tot de outillage 
Doel: verlening van financiële steun voor de vervanging of vernieuwing van 
outillage waarin geen van de andere programma's voorzag en waarvoor geen 
voorafgaande grondige studie nodig was. 
Twee soorten projecten kwamen in aanmerking voor steun in dit verband, 
namelijk: 
a) projecten met betrekking tot de aankoop van materieel waarmee de 
produktiviteit kon worden verbeterd 
b) projecten met betrekking tot de aankoop van materieel ter verbetering van 
hygiëne, veiligheid, kwaliteit van produkten en procédés en 
milieubescherming. 
n 
III.3.2 SIURE : steunmaatregelen ter bevordering van het rationed gebruik van energie -
Programma 3.2 
SIURE was een steunregeling ter bevordering van het rationeel gebruik van energie, 
die door de Commissie als nationale steunregeling was goedgekeurd (Beschikking 
van 20.1.88 op grond van de artikelen 92 en 93 van het EEG-Verdrag). Deze regeling 
is nu nog steeds van kracht. 
Het subprogramma 3.2 werd voor een deel gefinancierd uit de begroting voor het 
PEDIP zonder dat dit tot wijzigingen in de regeling leidde. 
De steun in het kader van het PEDIP was echter niet cumuleerbaar met die in het 
kader van het communautaire initiatiefprogramma VALOREN. 
De regeling had ten doel de energiebesparing in industriële ondernemingen te 
bevorderen en de bevoorradingsbronnen te diversifiëren. 
Meer specifieke doelstellingen van het subprogramma waren: 
a) bevordering van het rationeel gebruik van energie, via een adequaat 
energiebeheer, energiebehoud en diversifiëring van de energiebronnen 
b) gedecentraliseerde produkttie van energie uit hernieuwbare energiebronnen, 
terugwinning van energie uit afvalstoffen en gecombineerde 
warmte/elektriciteitsproduktie 
c) activering van het O&O-werk in het kader van nieuwe methoden en 
technologieën voor energieproduktie en -gebruik, inclusief de vervaardiging 
van energie-uitrusting. 
De volgende drie projecttypes kwamen voor steun in het kader van deze 
regeling in aanmerking: 
1. Investeringsprojecten met betrekking tot energiebehoud en besparing van 
energie en brandstof, inclusief de overschakeling op andere 
produktieprocédés en -apparatuur met het oog op vermindering van het 
specifieke gebruik of verlaging van de energiekosten. 
2. Investeringsprojecten met betrekking tot de produktie van energie en 
brandstoffen uit hernieuwbare energiebronnen, afvalstoffen of 
bijprodukten, met gebruikmaking van technieken voor gecombineerde 
warmte/elektriciteitsproduktie. 
Z^> 
3. Investeringsprojecten met betrekking tot de vervanging van 
aardolieprodukten door andere primaire energiebronnen. 
III.3.3 Regeling tot ondersteuning van de herstructurering of modernisering van de industrie 
- Programma 3.3 
Het PEDIP paste in een horizontale strategie waarin de door de Gemeenschap als 
prioritair aangemerkte doelstelling inzake het creëren van een gunstig klimaat voor 
de ontwikkeling van de industrie tot uiting kwam. 
Gezien het integratieve karakter van het PEDIP zou het evenwel niet logisch zijn 
geweest de reeds lopende sectorale acties los van dit programma te laten 
voortbestaan. In de definitieve structuur van het PEDIP werden de bedoelde acties 
dan ook ondergebracht in een aparte regeling. De sectoren ten tijde van de 
goedkeuring van het PEDIP die een herstructurering ondergingen, waren de 
wolindustrie en het gieterijbedrijf. 
Met het oog op de vorenstaande doelstellingen werden instrumenten ontwikkeld, die 
als volgt konden worden ingedeeld: 
i) specifieke instrumenten, waaronder : 
a) structurele maatregelen: 
- produktieve investeringen 
- technologische bijstand en verbetering van het bedrijfsbeleid 
b) maatregelen op het gebied van de infrastructuur: 
- sectorale acties op het gebied van technische bijstand, opleiding en 
afzet 
- financiering van een sectorale, technische infrastructuur 
c) andere maatregelen (niet gesubsidieerd in het kader van dit programma): 
- consolidatie van de schulden aan de sociale zekerheid, 
belastingverlaging of vrijstelling 
ii) aanvullende instrumenten : 
bovendien golden voor projecten die als herstructureringsproject werden 
aangemerkt speciale voorwaarden wat de subsidiëring in het kader van de 
andere programma's van het PEDIP betrof (de programma's SINPEDIP en 
SIURE uitgezonderd): geïntegreerde steunaanvragen, gegarandeerde 
subsidiëring, maximaal steunpercentage 
iii) sociale maatregelen : 
^ 
in het kader van de door het Ministerie van Arbeid te nemen maatregelen 
met het oog op het creëren van nieuwe arbeidsplaatsen konden 
ondernemingen die door de herstructurering in de sector werkloos 
geworden arbeiders in dienst namen, aanspraak maken op subsidies. 
Programma voor de herstructurering van de wolindustrie - Programma 3.3.1 
Het programma had ten doel de concurrentiepositie van de wolindustrie te 
versterken, haar structuur te moderniseren, de kwaliteit van de produktie te 
verbeteren, de technologische capaciteit verder uit te bouwen en het 
opleidingsniveau van werknemers en kaderpersoneel te verhogen. 
In het kader van dit programma werden subsidies verleend voor: 
de herstructurering van ondernemingen, 
investeringen in de modernisering van hun outillage, 
technische bijstand voor rationalisatieprojecten, opleiding van personeel, 
marktonderzoek, ontwikkeling van nieuwe produkten en procédés, 
energiebesparing, enz., 
financiering, in het kader van een herstmctureringsproject, van de 
loonkosten voor leidinggevend personeel met een academisch diploma of 
een gelijkwaardige opleiding van ingenieur-textiel, -mechanica of -
chemie, of in bedrijfsorganisatie, -beheer of-economie. 
Herstructurering van het gieterijbedrijf - Programma 3.3.2 
Het programma had ten doel het gieterijbedrijf te herstructureren om de 
concurrentiekracht van deze sector te vergroten. Daartoe moesten de kosten 
worden verlaagd, de kwaliteit verbeterd, de technologische capaciteit verder 
uitgebouwd en moest voor een adequatere bedrijfsleiding worden gezorgd. 
Doelstellingen van dit programma: 
vermindering van de produktiekosten en verliezen; 
optimalisering van de bezettingsgraad; 
verlaging van het specifieke energieverbruik; 
verbetering van de financiële indicatoren; 
intensivering van de opleiding; 
opvoering van de produktiviteit, met name via verbetering van de 
arbeidsomstandigheden; 
inachtneming van de milieuvoorschriften. 
ii 
III.3.4 Regelingen ten behoeve van specifieke sectoren - Programma 3.4 
Kenmerkend voor de structuur van de Portugese industrie was het gebrek aan 
bedrijven in industrietakken die een strategische rol vervullen ten aanzien van de 
concurrentiekracht van het produktiesysteem, zoals: 
de industrie van de nieuwe informatietechnologie 
de kapitaalgoederenindustrie. 
Deze sectoren produceerden tezamen slechts 10% van de bruto toegevoegde waarde 
van de Portugese produktie-industrie. 
Bovendien vertoonden deze twee industrieën structurele tekortkomingen, namelijk 
wat hun technologische capaciteit en de vakbekwaamheid van hun personeel betrof. 
De mogelijkheden tot ontwikkeling van deze industrieën in de komende jaren waren 
evenwel goed, en daarom moesten offensieve ontwikkelingsstrategieën ten uitvoer 
worden gelegd. 
Het doel van het subprogramma 3.4 bestond erin de flankerende en specifieke 
steunmaatregelen toe te passen die de concrete tenuitvoerlegging mogelijk moesten 
maken van twee door de Portugese regering opgestelde strategische programma's 
voor het industriebeleid. Het betrof: 
het geïntegreerd programma voor informatie- en electronicatechnologie (PITIE) 
en het programma voor de ontwikkeling van de kapitaalgoederenindustrie 
(PRODIBE) 
Voor de uitvoering van deze strategische programma's werd hoofdzakelijk met twee 
andere technieken gewerkt, namelijk: 
a) Voorkeursbehandeling van de PITIE- en PRODIBE-projecten ten opzichte van 
de andere operationele programma's van het PEDIP. Deze 
voorkeursbehandeling, waarvoor specifieke afspraken golden in het kader van 
PITIE en PRODIBE, hield in dat voor de desbetreffende projecten het hoogste 
of een verhoogd steungedrag werd toegekend, binnen bepaalde perken 
gegarandeerd steun werd verleend en geïntegreerde steunaanvragen mochten 
worden ingediend. 
b) Toegang tot de andere operationele programma's in het kader van het regionale 
ontwikkelingsplan P.D.R. (met name de regionale stimulerende maatregelen -
SIBR) en communautaire steunregelingen, vooral die op wetenschappelijk en 
technologisch vlak). 
^} 
1. Flankerende steunmaatregelen in het kader van het geïntegreerd programma 
voor informatie- en elektronicatechnologie (PITIE). 
Er was voorzien in de volgende vier maatregelen: 
a) Evaluatie van de opleidingsbehoeften 
b) Bureau ter ondersteuning van de informatie- en elektronicatechnologie 
(GATIE). 
Het GATIE was een permanent adviesorgaan. Het was belast met de volgende 
vier specifieke taken: 
strategische analyse van markten, technologie en wettelijke voorschriften; 
ondersteuning van de ontwikkeling en de produktie in nationaal verband 
van systemen op het gebied van de informatie- en elektronicatechnologie; 
internationale samenwerking; 
bevordering van het gebruik van IT-systemen en stimulering van de 
betrokken markten. Integratie van IT-systemen in de 
dienstverleningssector, de industrie, de handel en de landbouw. 
c) Programmatuurindustrie (opleidingen, ontwikkeling van O&O-kernen, 
ontwikkeling van programmatuurbureaus, bevordering van het gebruik 
van informatica, enz.). 
d) Informatie-industrie (onderwijs in de informatiewetenschappen, 
ontwikkeling van O&O-activiteiten, bijstand voor de oprichting in 
Portugal van één of meer centra voor het aanleggen en exploiteren van 
databanken, enz.). 
2. Programma voor de ontwikkeling van de kapitaalgoederenindustrie 
(PRODIBE). 
Het algemene doel van het PRODIBE bestond erin de technologische capaciteit 
in Portugal te vergroten via kwantitatieve en kwalitatieve ontwikkeling van de 
industriële structuur van de bedrijven die kapitaalgoederen vervaardigen. 
Om dit doel te bereiken werden innovatiegerichte investeringen in de betrokken 
bedrijven aangemoedigd, met name met het oog op de produktie van nieuwe 
kapitaalgoederen of de kwalitatieve verbetering van bestaande produkten. 
Daarnaast werden sectorale maatregelen genomen om de bedrijven beter te 
begeleiden en de beschikbaarheid van informatietechnologie te vergroten 
(technologie, beroepsopleiding, kwaliteit, organisatie, bedrijfsleiding). 
ti 
In dit verband werden de volgende maatregelen genomen: 
a) Bekendheid geven aan nieuwe produktiemogelijkheden in de 
kapitaalgoederensector. 
b) Campagne ter verbetering van het imago van de 
kapitaalgoederenindustrie. 
c) Opzetten en uitwerken van een programma voor de oriëntering van de 
beroepsopleiding. 
d) Bureau ter ondersteuning van de produktie van kapitaalgoederen (GAPE). 
Dit bureau had tot taak de uitvoering van de maatregelen in het kader van 
het PRODIBE-programma te begeleiden en te activeren, met name: 
- voorlichting betreffende PRODIBE en adviesverstrekking aan 
ondernemingen bij het opstellen van steunaanvragen. 
- uitvoering van maatregelen in het kader van PRODIBE en deelneming 
aan niet in PRODIBE opgenomen studies. 
evaluatie en follow-up van de maatregelen. 
e) Ontwikkeling van prototypes (door niet-industriële ondernemingen). 
f) Optimalisering van de produktieverslagen. 
Z * 
.4 Financieringstechnieken - Programma 4 
Dit programma was bedoeld om levensvatbare bedrijven die als gevolg van tijdelijke 
liquiditeitsmoeilijkheden of een inadequate financiële structuur niet in aanmerking 
konden komen voor financiële steun uit SINPEDIP, gemakkelijker toegang te 
verschaffen tot financiële hulp in het kader van PEDIP of SIBR. 
De doelstellingen van dit programma waren: 
financiering van investeringsprojecten tegen gunstiger voorwaarden, via 
aanvulling van het eigen kapitaal en van subsidies 
redding van bedrijven die economisch levensvatbaar waren, maar waarvan de 
financiële situatie ernstig te wensen overliet 
versterking van het eigen kapitaal van bedrijven, zodat ze in aanmerking 
konden komen voor SINPEDIP of SIBR. 
De uit te voeren maatregelen vormden een aanvulling op en fungeerden als 
katalysator voor reeds geldende of in het kader van PEDIP tot stand gebrachte 
stimuleringsregelingen. De maatregelen waren vooral gericht op het MKB en dienden 
in de eerste plaats te leiden tot synergie met de activiteiten van het bankwezen. 
Maatregel A - Financiering van de investeringen (Garantiefonds) 
Deze actie werd gezien als een noodzakelijke aanvulling op de steunregeling in het 
kader van programma 3 van het PEDIP. 
Het garantiefonds moest de noodzakelijke waarborgen verschaffen voor de 
"depotfractiebewijzen" waarmee risicoprojecten werden gefinancierd. 
Deze "depotfractiebewijzen" zijn kredietbewijzen met als bijzonderheid dat het geld 
wordt besteed voor welbepaalde investeringen en dat de beloning ervan afhankelijk is 
van het resultaat van de investering (of, eventueel in uitzonderingsgevallen, van het 
resultaat van het betrokken bedrijf). 
Een en ander bracht mee dat: 
investeringsprojecten met een normaal risico werden gefinancierd via het 
bankwezen, met name via de EIB; 
"risicoprojecten" werden gefinancierd via "depotfractiebewijzen" die werden 
uitgegeven door vennootschappen voor risicokapitaal (in het kader van 
i,C 
maatregel B opgerichte vennootschappen of particuliere vennootschappen) en 
waarop werd ingeschreven door het IAPMEI (Institute de Apoio as Pequenas e 
Médias Empresas e ao Investimento). 
Maatregel B - Financiële herstructurering en ontwikkeling van bedrijven 
(oprichting van twee vennootschappen voor risicokapitaal). 
Deze maatregel voorzag in de oprichting van twee vennootschappen voor 
risicokapitaal (NORPEDIP en SULPEDIP, respectievelijk in het noorden en in het 
zuiden van het land) die de volgende doelstellingen hadden: 
a) uitvoering van projecten voor investeringen en technische innovatie die van 
bijzonder belang waren voor de industrie (zo mogelijk naast een participatie 
door andere maatschappijen voor risicokapitaal en andere particuliere 
investeerders die beleggen tegen marktvoorwaarden) 
b) bijdragen aan het financiële herstel van bedrijven met grote schulden uit het 
verleden, maar met aantoonbare winst op de bedrijfsactiviteit en dus reële 
overlevingskansen. 
Maatregel C - Onderling waarborgfonds. 
Bedrijven uit het MKB kunnen moeilijk bankkrediet krijgen. Daarvoor bestaan vele 
redenen, waaronder het bankrisico in verband met het te geringe kapitaal en de kleine 
omvang van veel bedrijven. 
Een onderlinge waarborgregeling is een financiële regeling waarbij de aangesloten 
bedrijven solidair zijn met elkaar via een financiële bijdrage waaruit een fonds voor 
oninbare kredieten wordt gevormd. 
Na een nauwkeurig onderzoek naar de levensvatbaarheid van deze regeling, is zij 
opgeschort en niet gefinancierd. 
III.5 Produktiviteit - Programma 5 
De bedoeling van dit programma was de produktiviteit van de bedrijven te verhogen 
door bevordering van demonstraties en voorlichting waarmee een aanzienlijke 
rendementsverbetering van de produktiefactoren tot stand kan worden gebracht, of 
door steun voor de uitvoering van maatregelen met hetzelfde doel die echter, gezien 
de specificiteit ervan, niet onder andere programma's van het PEDIP vielen. 
De concurrentiekracht van de Portugese industrie was vooral gebaseerd op lage 
lonen; wanneer rekening wordt gehouden met de dalende tendens van het aandeel van 
z ? 
de loonkosten in de produktiekosten en de geleidelijke stijging van de arbeidskosten 
per eenheid als gevolg van de invoering van nieuwe technieken, is de conclusie dat 
deze concurrentiekracht van tijdelijke aard was en geen garantie vormde voor een 
geleidelijke en duurzame hogere bezoldiging van de produktiefactoren. 
De lage produktiviteit was dus een fundamenteel probleem bij de herstructurering 
van de Portugese industrie die ook gepaard diende te gaan met een aanzienlijke en 
duurzame verhoging van de concurrentiekracht. 
Na een herziening behelsde het subprogramma de volgende maatregelen: 
A - demonstraties 
demonstraties in bedrijven 
bedrijven voor het demonstreren van geavanceerde technologieën 
Het specifieke doel was de bekendmaking en verspreiding van ideeën, concepten en 
technieken om de produktiviteit in de bedrijven aanmerkelijk te vergroten. 
Deze demonstraties omvatten: 
doorlichting van een bedrijf uit produktiviteitsoogpunt en voorstellen van 
maatregelen voor de verbetering van de produktiviteit. Het bedrijf werd dan een 
"demonstratiebedrijf; 
technische bijstand aan het "demonstratiebedrijr bij de uitvoering van de 
maatregelen door een "expertisecentrum". Dit "expertisecentrum" is een 
onafhankelijke instelling die los van het bedrijf staat; 
bekendmaking en verspreiding van de produktiviteitsbevorderende maatregelen 
bij andere bedrijven in dezelfde sector en in andere sectoren. 
Er moest worden gezorgd voor een doeltreffende overdracht van de nieuwe 
technieken of technologieën. De verspreiding daarvan werd toevertrouwd aan het 
"expertisecentrum" of een bedrijf voor het demonstreren van geavanceerde 
technologie, dat al technische bijstand aan het bedrijf had verleend. 
B - Stimulering, bekendmaking en studies 
Via samenwerking tussen bedrijven kan het MKB een oplossing vinden voor het 
probleem van de te geringe kritische massa op het vlak van produktie (specialisatie 
en complementariteit), inkoop en afzet. 
De bedoeling van deze maatregel was om via gunstige condities de samenwerking te 
bevorderen. De maatregel omvatte: 
tl 
bevordering van samenwerking, toelevering en partnerschap 
ondersteuning bij de deelneming van Portugese bedrijven aan communautaire 
programma's 
bevordering van hygiëne, arbeidsveiligheid en milieubescherming 
studies. 
De steun voor studies in het kader van PEDIP was bedoeld om de produktiviteit van 
de bedrijven via verspreiding van de resultaten ervan te verhogen. 
C - Verbetering van de bedrijfsleiding en toegang tot de markten 
In tal van industrieën - ook met moderne werkwijzen en installaties - is de verhoging 
van de produktiviteit vooral afhankelijk van de manier waarop de produktiefactoren 
worden ingezet. Een van deze factoren is bekwaamheid op het vlak van organisatie 
en bedrijfsleiding. 
In dit verband werden de volgende maatregelen genomen: 
evaluatie van bedrijven 
invoering van geavanceerde managementmethoden en -technieken 
wettelijke bescherming van uitvindingen 
marktverkenning in het buitenland 
informatie over de produktiecapaciteit in Portugal. 
D - Verbetering van de mogelijkheden inzake technische bijstand en informatie 
Deze maatregel was bedoeld om meer hoogwaardige expertise beschikbaar te kunnen 
stellen aan industrieën die niet groot genoeg waren om zelf een afdoende technisch 
niveau te bereiken. 
De maatregel omvatte zes acties: 
oprichting en uitbreiding van expertisecentra 
netwerk voor industriële ontwikkeling 
sectorspecifieke informatiesystemen 
steun voor de deelname van bedrijfsverenigingen aan de activiteiten van 
beroepsorganisaties op EEG-niveau 
verbetering van de technische kennis van organisaties voor industriële 
samenwerking 
steun voor het oprichten van delegaties van organisaties in het buitenland. 
il 
III.6 Kwaliteit en industriële vormgeving - Programma 6 
Programma 6 van PEDIP was enerzijds gericht op een betere 
consumentenbescherming en anderzijds op verbetering van de concurrentiekracht van 
de bedrijven. Wat dit laatste betreft, moesten de nodige voorwaarden worden 
geschapen voor de aanpassing van de Portugese wetgeving betreffende industriële 
activiteiten aan de communautaire normen. 
De doelstellingen van dit programma waren: 
a) verbetering van het nationale stelsel voor kwaliteitsbeheer (SNGQ) op het 
gebied van normalisatie, métrologie en certificering 
b) bevordering van het kwaliteitsbewustzijn bij producenten en consumenten 
c) verbetering van het kwaliteitsbeleid in de bedrijven 
d) het scheppen van de voorwaarden voor wederzijdse of multilaterale erkenning 
van certificeringssystemen en -instanties 
e) bevordering van industriële vormgeving. 
Geplande maatregelen: 
Al - steun voor investeringen voor de oprichting, uitbreiding of kwalificatie van 
testlaboratoria of metrologische laboratoria, die diensten leveren in het kader 
van het SNGQ 
A2 - steun voor investeringen voor de oprichting, herstructurering of kwalificatie van 
sectorale normalisatie- of certificeringsinstanties en instellingen voor technische 
controle of auditing 
BI - bewustmaking op het gebied van kwaliteit 
B2 - bewustmaking op het gebied van industriële vormgeving 
Cl - steun voor normalisatie-activiteiten 
C2 - bevordering van het ijken van meetinstrumenten 
C3 - bevordering van het gebruik van certificeringssystemen 
Dl - steun voor geïntegreerde programma's ter verbetering van de relatie tussen 
leveranciers en cliënten 
? 
D2 - analytische studies en prognoses over kwaliteit en industriële vormgeving 
D3 - steun voor de bevordering van industriële vormgeving. 
III.7 Publiciteit, uitvoering en controle - Programma 7 
De eerder beschreven programma's konden op zich al een geschikt instrument zijn 
om via modernisering van de industrie te zorgen voor de volledige integratie van 
Portugal in de interne markt. 
De geplande maatregelen en de beschikbare instrumenten en financiële middelen 
zouden echter geen effect hebben gesorteerd als de industrie niet volledig had 
meegewerkt en als niet was gezorgd voor een adequaat instrumentarium ter 
uitvoering en tussentijdse correctie van de verschillende programma's waaruit het 
PEDIP bestond. 
Het bedrijfsleven had niet aan dit programma kunnen deelnemen als er geen 
duidelijke informatie was geweest over de doelstellingen van het PEDIP, en over de 
maatregelen, de steunregelingen en het instrumentarium. 
Voor een goede tenuitvoerlegging van het PEDIP was daarom goede voorlichting 
nodig waarmee aan het bedrijfsleven alle vereiste informatie moest worden verschaft. 
Aangezien het PEDIP een dynamisch programma was. moest het periodiek aan een 
kritische analyse worden onderworpen zowel van de uitvoering van de diverse 
maatregelen als van de mate waarin de doelstellingen werden verwezenlijkt. Deze 
analyse kon leiden tot wijzigingen in de geplande maatregelen en in het 
instrumentarium en eventueel zelfs tot aanvullende studies. Daarom diende een 
"informatienet" te worden opgericht tussen alle instanties die meewerkten aan de 
uitvoering van het PEDIP, zodat de stand van zaken bij de verschillende programma's 
op elk moment bekend was, alsook de mate waarin de doelstellingen waren 
gerealiseerd. 
Dit programma omvatte twee gebieden: 
A - Uitvoering, follow-up en controle 
B - Bekendmaking, bewustmaking en voorlichting 
vt 
III.8 Financieel overzicht bij de aanvang van het programma 
Bij de basisbesluiten ter vaststelling van de verschillende programma's van het 
PEDIP behoorden financiële overzichten van de communautaire en nationale, 
overheids- en particuliere steun. 
De onderstaande tabel is een samenvoeging van de diverse overzichten bij de 
genoemde besluiten, waarin alle financieringsbronnen van de verschillende 
programma's zijn opgenomen. 
TABEL II 
PEDIP - FINANCIERINGSOVERZICHT N.A.V. DE BASISBESLUITEN 
/ miljoen ecu 
PROGRAM 
MA'S 
PROG. 1* 
PROG. 2 
PROG. 3.1 
PROG. 3.2 
PROG. 3.3.1 
PROG. 3.3.2 
PROG. 3.4 
PROG. 4 
PROG. 5 
PROG. 6 
PROG. 7 
TOTAAL Totale 
kosten 
668.17 
202.39 
609.40 
64.02 
54.97 
68.98 
30.46 
76.00 
103.20 
41.47 
11.00 
1955.17 OVERHEIDSUITGAVEN 
Totale 
overh. 
uitgaven 
564.82 
178.54 
326.00 
12.90 
23.45 
34.00 
21.46 
44.00 
68.40 
32.00 
11.00 
1341.68 E.G. 
TOTAAL 
349.60 
115.78 
244.50 
9.66 
17.65 
25.50 
16.12 
33.00 
51.30 
24.00 
11.00 
932.12 EFRO 
323.12 
323.12 ESF 
100.00 
100.00 PEDIP 
LA 
26.48 
15.78 
244.50 
9.66 
17.65 
25.50 
16.12 
33.00 
51.30 
24.00 
11.00 
25.01 
500.00 Portugese overheid 
TOTAAL 
215.22 
62.76 
81.50 
3.24 
5.90 
8.50 
5.34 
11.00 
17.10 
8.00 
418.56 Centr. 
overheid 
114.27 
62.76 
81.50 
3.24 
5.90 
8.50 
5.34 
11.00 
17.10 
8.00 
317.61 Reg.+ 
totale 
overheid 
32.26 
32.26 Staats­
bedrijven 
68.69 
68.69 Parti­
culiere 
sector 
103.35 
23.85 
283.40 
51.12 
31.52 
34.98 
9.00 
32.00 
34.80 
9.47 
613.49 
* De bedragen van programma 1 zijn exclusief de projecten die in 1988 voor 76.88 miljoen ecu gesteund werden door het EFRO 
IV - TENUITVOERLEGGING 
J</ 
IV TENUITVOERLEGGING 
IV. 1 PEDIP - Een experiment 
Het PEDIP is van meetaf aan als een experiment beschouwd omdat hier voor het eerst 
nieuwe interventiemechanismen en de beginselen van de hervorming van de 
structuurfondsen - partnerschap, subsidiariteit, complementariteit en toezicht - werden 
toegepast. 
De middelen van de aanvullende begrotingslijn zijn in juni 1988 door de Raad 
vastgesteld via Verordening nr. 2053/88. Tegelijkertijd hechtte de Raad zijn 
goedkeuring aan de kaderregeling voor de hervorming van de structuurfondsen, die 
onmiddellijk van kracht werd. De steun verordeningen van het EFRO en het ESF 
werden echter pas eind december goedgekeurd en de nieuwe beginselen van de 
fondsen traden respectievelijk op 1 januari 1989 en 1 januari 1990 in werking. 
IV.2 Gecentraliseerd beheer 
Het apparaat voor de in uitvoerlegging van het PEDIP, dat gekenmerkt werd door een 
gecentraliseerd beheer in twee teams (één in Lissabon en één in Brussel), is direct na 
de goedkeuring van de aanvullende begrotingslijn door de Commissie en de Portugese 
overheid opgezet. 
De Portugese regering heeft een beheerder benoemd voor het PEDIP. Deze ressorteert 
rechtstreeks onder de Minister van industrie en staat los van de traditionele structuur 
van het ministerie. 
Tegelijkertijd heeft DG III (Eenheid III A 4) binnen de diensten van de Commissie de 
leiding op zich genomen van de taken die waren toegewezen aan het met industrie en 
de interne markt belaste lid van de Commissie. De reden hiervoor was dat het PEDIP 
speciaal op de industrie en de voltooiing van de interne markt was gericht. 
Enerzijds werden door deze gecentraliseerde aanpak parallelle onderhandelingen 
tussen de verschillende Portugese ministeries en DG's van de Commissie vermeden en 
de voor de opzet van de operationele programma's vereiste termijnen zo kort mogelijk 
gehouden (tot deze programma's behoren onder meer het SINPEDIP, de 
herstructurering van de wolindustrie, de financieringstechnieken en het programma 
voor publiciteit, uitvoering en controle, die nog in 1988 werden goedgekeurd), hetgeen 
het aangaan van betalingsverplichtingen en de betaling van de in de communautaire 
begroting opgevoerde kredieten mogelijk maakte. Anderzijds konden de 
onderhandelingen over de andere programma's dank zij deze werkwijze sneller 
verlopen, zoals blijkt uit tabel I met een overzicht van de data waarop de verschillende 
programma's werden goedgekeurd. 
IV.3 Subsidiariteit 
Het subsidiariteitsbeginsel is zowel op een strikte als op een flexibele manier 
De Portugese beheerder van het PEDIP was volledig verantwoordelijk voor alle 
uitvoeringsmaatregelen (publiciteit, administratieve organisatie), de selectie van 
projecten, de hoogte van de bedragen en de fiscalisering. De Commissie hield toezicht, 
controleerde op een hoger niveau (naleving van de communautaire beleidslijnen en 
goedkeuring voor elk groot project apart) en nam deel aan de evaluatie. 
Het subsidiariteitsbeginsel werd flexibel toegepast bij het nemen en wijzigen van 
besluiten binnen het partnerschap. 
IV.4 Het partnerschap 
Het partnerschap tussen de twee beheersteams heeft op beslissende wijze bijgedragen 
aan de opzet en de uitvoering van het PEDIP. 
Kenmerkend voor het partnerschap is dat er regelmatig bijeenkomsten plaatsvonden 
(ten minste zes keer per jaar in de stabilisatiefase), dat de fax het communicatiemiddel 
bij uitstek was en dat de wezenlijke aspecten van het PEDIP binnen het partnerschap 
besproken werden. 
Het Toezichtcomité nam de uiteindelijke beslissingen. 
IV.5 Het Toezichtcomité 
Overeenkomstig de beginselen van de structuurfondsen hebben de Commissie en de 
Portugese overheid een Toezichtcomité voor het PEDIP opgericht. 
De Portugese afvaardiging werd gevormd door de beheerder van het PEDIP, die het 
voorzitterschap waarnam, door vertegenwoordigers van het Directoraat-generaal voor 
regionale ontwikkeling, de afdeling Zaken van het ESF, het Instituut voor steun aan 
het MKB en de Portugese Permanente Vertegenwoordiging. De Commissie werd 
vertegenwoordigd door afgevaardigden van DG III, DG V, DG XVI en DG XXII. 
Indien de onderwerpen op de agenda specifiek te maken hadden met de EIB, mocht 
een vertegenwoordiger van de bank aan de vergaderingen deelnemen. Tijdens de duur 
van het programma is het Comité elf keer bijeengekomen, de eerste keer op 7 
november 1989. 
Het doel van deze formele vergaderingen was alle aspecten te bespreken die te maken 
hadden met de uitvoering van het PEDIP, en met name hierover tot besluiten te 
komen. In dit verband heeft het Comité de kwartaal- en jaarverslagen van de beheerder 
beoordeeld, analyses opgesteld van de algemene uitvoering van het PEDIP en van elke 
maatregel afzonderlijk, opdracht gegeven tot studies en toezicht gehouden op de 
evaluatie. Een belangrijke taak van het Comité was het doorvoeren van aanpassingen 
die tijdens de uitvoering van het PEDIP noodzakelijk bleken vanwege de begroting 
(verhoging, verlaging en herschikking van kredieten voor maatregelen of 
programma's) of vanwege de bedoeling van het programma (bepaalde maatregelen 
moesten worden ingetrokken en andere juist versterkt). 
36' 
Het Comité heeft ook een belangrijke rol gespeeld bij het garanderen dat het 
gemeenschapsrecht en communautaire beleidslijnen werden nageleefd, met name op 
het gebied van mededinging, het toekennen van overheidsopdrachten en de 
bescherming van het milieu, alsmede ten aanzien van de aanmelding van projecten met 
betrekking tot gevoelige sectoren of sectoren die zich in een crisissituatie bevonden. 
IV.6 Het Raadgevend Comité 
Het krachtens artikel 8 van Verordening nr. 2053/88 opgerichte comité is officieel 
geïnstalleerd tijdens zijn eerste bijeenkomst op 20 juli 1988, vijf dagen na publikatie 
van de verordening in het Publikatieblad. 
Het bestond uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en werd voorgezeten door een 
vertegenwoordiger van de Commissie. Een vertegenwoordiger van de EIB werd 
betrokken bij de werkzaamheden van het Comité. De taak van het Comité was de 
Commissie bij te staan in bij tenuitvoerlegging van de verordening en advies uit te 
brengen over de algemene richtsnoeren met betrekking tot de tenuitvoerlegging van 
het PEDIP. 
Het Comité werd zowel schriftelijk als mondeling regelmatig op de hoogte gehouden 
van de ontwikkelingen van het PEDIP, met name van besluiten tot goedkeuring of 
wijziging van programma's, en het jaarverslag over de uitvoering van de programma's 
dat door de Portugese instanties binnen zes maanden na afloop van het referentiejaar 
moest worden ingediend. Tijdens de vergaderingen is geen enkele officiële 
aanmerking gemaakt op het beheer van de aanvullende begrotingslijn. 
IV.7 Fiscalisering 
De ter plaatse ingestelde fiscalisering werd ontwikkeld in samenwerking met 
verschillende instanties van het Ministerie van industrie en energie (MIE), van de 
Inspecçâo Gérai de Finanças (IGF) en met behulp van adviezen van de dienst 
financiële controle van de Commissie, waar twee Portugese ambtenaren een ministage 
volgden. De regeling kende drie niveaus, elk met hun eigen doelstelling en 
werkterrein. 
Het eerste niveau, dat onder de verantwoordelijkheid van het MIE viel, hield een 
fiscaliseringssysteem in, dat volgens een bij elke instelling passend draaiboek was 
opgezet. Dit systeem omvatte alle projecten waarvoor de instelling verantwoordelijk 
was en had ten doel de concrete en financiële uitvoering van de projecten te 
controleren en na te gaan in hoeverre de doelstellingen ervan waren verwezenlijkt en 
of de projecten in overeenstemming waren met de daarvoor geldende wettelijke en 
overheidsbepalingen. 
Het tweede niveau, waarvoor de verantwoordelijkheid lag bij het PEDIP-kabinet, was 
gebaseerd op accountantsonderzoeken die door onafhankelijke adviseurs waren 
uitgevoerd. Deze adviseurs waren geselecteerd door middel van een uitgebreide 
aanbesteding volgens nauwkeurige specificaties. De onderzoeken betroffen alle n 
PEDIP-projecten en bestonden uit significante steekproeven (10 tot 20% van alle 
projecten per programma). Er werd gekeken of de projecten volgens de wettelijke en 
contractuele eisen uitgevoerd werden en de administratieve procedures van de 
verantwoordelijke instanties werden gecontroleerd door onderzoek, analyse en 
fiscalisering van de projecten. Na afronding van het onderzoek moesten deze 
instanties, indien nodig, corrigerende maatregelen treffen. 
Het derde niveau betrof het werkterrein van de Inspecçâo Geral de Finanças, die in het 
kader van haar bevoegdheden inspecties hield waar zij dat wenselijk achtte, inclusief 
in het PEDIP-kabinet. 
De aansluiting tussen het eerste en tweede niveau werd gevormd door periodieke 
verslagen die door de instanties van het MIE bij het PEDIP-kabinet werden ingediend. 
Het kabinet diende op zijn beurt algemene kwartaalverslagen in bij de minister en het 
IGF. 
De fiscalisering van het PEDIP stond voortdurend onder toezicht van het IGF en de 
diensten van de Commissie, die hiertoe een aantal specifieke opdrachten kregen. 
IV.8 Het gebruik van de ecu 
Voor de eerste keer is de ecu als enige rekeneenheid in het beheer van de 
structuurfondsen gebruikt. 
De ecu is niet alleen gebruikt voor de uitwerking van de financiële plannen, maar ook 
voor de declaratie van uitgaven, waardoor het uitbetalen van de middelen uit de 
fondsen sneller kon verlopen. Om boekhoudkundige verschillen te vermijden gaf de 
Commissie de conversiekoers van de ecu die zij in haar boekhouding berekende, aan 
het begin van elke maand door aan de beheerder van het PEDIP. 
33 
IV.9 Indexering 
Omdat de middelen van de aanvullende begrotingslijn waren vastgesteld tegen 
constante prijzen van 1988, werden ze elk jaar geïndexeerd. Tabel III geeft de 
indexering weer van de kredieten waarvoor een betalingsverplichting was aangegaan. 
TABEL III 
INDEXERING 
Aanvullende begrotingslijn 
miljoen ecu 
Jaar 
1988 
1989 
1990 
1991 
1992 
TOTAAL Indexering 
cumulatief 
~ 
3.5% 
8.78% 
14.11% 
21.61% Perjaar 
— 
3.5% 
5.1% 
4.9% 
6.6% Aangegane 
betalings­
verplichtingen 
90.0 
103.5 
108.8 
119.8 
127.7 
549.8 
^ 
V - RESULTATEN 
t/o 
V RESULTATEN 
V. 1 Financieel overzicht bij het einde van het programma 
Om de globale eindresultaten van het PEDIP te kunnen analyseren moet met twee 
factoren rekening worden gehouden : het bedrag dat door indexering van de kredieten 
(zie punt IV.9) aan het programma werd toegevoegd en alle financiële wijzigingen van 
de programma's. Deze wijzigingen waren het gevolg van correcties die door het 
Toezichtcomité in de loop van de uitvoering van het PEDIP aangebracht werden. Dit 
gebeurde ofwel omdat sommige maatregelen niet geschikt bleken voor de industrie, 
ofwel omdat andere een onverwacht succes hadden. Dit laatste was het geval voor 
bijna alle maatregelen ter verbetering van produktiviteit en kwaliteit, die aanzienlijk 
versterkt moesten worden met kredieten van andere programma's. 
fl 
TABEL IV 
PEDIP - FINANCIEEL EINDOVERZICHT 
miljoen ecu 
lOGRAMMA'S Totale 
kosten OVERHEIDSUITGAVEN 
Totale 
overh. 
uitgaven E.G. 
TOTAAL EFRO ESF PEDIP 
AB Portugese overheid 
TOTAAL Centrale 
overheid Reg.+ 
totale 
overheid Staats­
bedrij­
ven Part. 
sector 
— -ogramma 1 
EFRO* 
AB 
ogramma 2 
ESF 
AB 
—ogramma 3.1 
EFRO 
AB 
—^Dgramma 3.2 
•—ogramma 3.3.1 
^^^Dgramma 3.3.2 
ogramma 3.4 
•gramma 4 
•gramma 5 
ogramma 6 
ogramma 7 
DTAALAB 
DTAAL PEDIP 793.98 
736.86 
57.12 
180.68 
162.86 
17.82 
2270.77 
494.46 
1776.31 
64.02 
54.97 
57.52 
23.17 
76.00 
185.60 
68.38 
12.74 
2393.65 
3787.83 772.13 
732.15 
39.98 
163.19 
146.94 
16.25 
499.03 
108.66 
390.37 
12.90 
23.55 
28.35 
16.05 
44.00 
94.45 
50.27 
12.74 
728.91 
1716.66 412.98 
383.00 
29.98 
112.65 
100.47 
12.18 
374.28 
81.50 
292.78 
9.66 
17.65 
21.26 
12.02 
33.00 
70.83 
37.70 
12.74 
549.8 
1114.77 383.00 
383.00 
100.47 
100.47 
81.50 
81.50 
464.50 100.47 29.98 
29.98 
12.18 
12.18 
292.78 
292.78 
9.66 
17.65 
21.26 
12.02 
33.00 
70.83 
37.70 
12.74 
549.80 
549.80 359.15 
349.15 
10.00 
50.54 
46.47 
4.07 
124.75 
27.16 
97.59 
3.24 
5.90 
7.09 
4.03 
11.00 
23.62 
12.57 
179.11 
601.89 142.92 
132.15 
10.00 
50.54 
46.47 
4.07 
124.75 
27.16 
97.59 
3.24 
5.90 
7.09 
4.03 
11.00 
23.62 
12.57 
179.11 
385.66 35.92 
35.92 180.31 
180.31 
35.92 180.31 21.85 
4.71 
17.14 
17.49 
15.92 
1.57 
1771.74 
385.80 
1385.94 
51.12 
31.42 
29.17 
7.12 
32.00 
91.15 
18.11 
1664.74 
2071.17 
oor de projecten die door het EFRO gefinancierd werden was de koers van de ecu : 1 ecu =171.14 PTE 
2t overzicht is inclusief wiizieingen in de beerotinc van de nrooramma's in 1W 
TABEL V 
Datum van 
beschikking 
PROGRAMMA'S 
I .BASISINFRASTRUCTUUR 
EN TECHNOLOGISCHE 
INFRASTRUCTUUR 1988 1989 
C(89)1287 
van 13.7 1990 1991 1992 
C(91)753 
van 25.4 C(92)749 
van 1.4 
C(92)2220 
van 23.9 1993 
2. BEROEPSOPLEIDING C(89)765 
van 26.4 
(LOE) C(90)136 
van 29.1 
(LOE) 
C(90)587 
van 29.3 
(ESF) C(9I)74* 
van 16.1 
(LOE) 
C(91)1057 
van 31.5 
(ESF) C(92)2220 
van 23.9 
(LOE) 
C(92)2I53 
van 7.10 
(ESF) C(93)7I2 
van 23.4 
(ESF) 
3.STIMULERING VAN 
PRODUKTIEVE 
INVESTERINGEN 
3.1 SINPEDIP 
3.2 SIURE 
3.3.1 HERSTRUCTURERING 
VAN DE WOLINDUSTRIE 
3.3.2 HERSTRUCTURERING 
VAN HET GIETUZER-
BEDRUF 
3.4 STEUN AAN SPECI­
FIEKE SECTOREN C(88)2119 
van 11.11 
C(88)2117 
van 11.11 C(89)1965 
van 20.11 
C(89)484 
van 20.3 
C(89)2045 
van 27.11 C(90)1221 
van 28.9 
C(90)I221 
van 28.6 
C(90)2986 
van 11.12 
C(90)704 
van 26.4 C(9I)I969« 
van 26.7 
C(91)1990 
van 20.9 
C(91)5I 
van 15.1 C(92)I201 
van 17.6 
C(92)2220 
van 23.9** 
C(92)56 
van 22.1 
C(92)2220 
van 23.9 C(93) in 
behandeling 
4.FINANCIERINGS-
TECHNIEKEN C(88)2220 
van 28.11 
5.PRODUCTIVITEIT C(89)390 
van 7.3 C(90)I92I 
van 28.9 C(91)1622 
van 24 7* C(92)435 
van 1.3 
C(«J2)2220 
van 23.9 
6.KWALITEIT EN 
VORMGEVING C(89)391 
van 7.3 C(90)I920 
van 28.9 C(9I)I97I 
van 20.9 C(92)433 
van 4.3 
C(92)2220 
van 23.9 
7.PUBLICITErr. 
UITVOERING EN 
CONTROLE C(88)2118 
van 11.11 C(89)1400 
van 25.7 C(90)28l 
van 23.2 C(9I)50 
van 15.1 C(92)2220 
van 23.9 
BESLUITEN BETREFFENDE 
FINANCIËLE REGELINGEN C(9I)2II 
van 7.2 
het financiële plan is door het Toezichtcomité op 8.10.91 aangepast aan de nieuwe financiële regelingen van de Commissie van 11.6.91 
hel financiële plan is door het Toezichtcomité op 28.10.92 aangepast aan de nieuwe financiële regelingen van de Commissie van 11.06.91 
i/J 
V .2 De concrete programma's - een totaalbeeld 
Tabel VI geeft een totaalbeeld van alle PEDIP-programma's. 
Uit dit overzicht blijkt dat 14 175 aanvragen voor subsidie werden ingediend. Hiermee was een totale 
investering van ruim 1 275 miljard escudo gemoeid. 
Ongeveer 9 568 projecten en kursussen werden goedgekeurd (54,9% van de beoordeelde projecten); hieraan 
werd circa 308 miljard escudo aan steunbedragen toegekend. Het totaal te investeren bedrag was ruim 924 
miljard escudo. 
Op 31.12.92 was 155 miljard escudo aan de projectontwikkelaars uitbetaald; dat is meer dan 60% van het 
steunbedrag dat aan de projecten met contract was toegekend. 
OVERZICHT VI 
TOTAALBEELD VAN DE PEDIP-PROJECTEN PER 31.12.92 
(10°PTE) 
PROG. 
1 
2 
3 
5 SUB­
PROGRAMMA'S 
1.1-Basisinfr. 
LOE 
EFRO 
1.2-Tcchn.infr. 
TOTAAL PROG. 1 
ESF 
LOE 
TOTAAL PR0G.2* 
3.1-SINPEDIP 
3.2-SIURE 
3.3-Herstnict. 
3.3.1-Wol 
3.3.2-Gietcrij 
3.4-Specif.scct. 
3.4.1-PITIE 
3.4.2-PRODIBE 
TOTAAL PROG.3 
PROGR. 5 
6 1 PR0GR.6 
TOTAAL PEDIP INGEDIENDE 
PROJECTEN 
AANTAL 
505 
295 
210 
132 
637 
1.948 
2.292 
4.240 
5.699 
30 
135 
83 
52 
210 
180 
30 
6.074 
2.229 
995 
14.175 INV. 
147.762 
32.533 
115.229 
90.577 
238.339 
59.742 
12.143 
71.885 
756.233 
21.241 
51.400 
26.033 
25.367 
19.480 
17.718 
1.762 
848.354 
92.415 
24.351 
1.275.344 BEOORDEELDE 
PROJECTEN 
AANTAL 
341 
158 
183 
93 
434 
1.679 
2.184 
3.863 
5.699 
30 
134 
82 
52 
189 
160 
29 
6.052 
2.180 
807 
13.336 INV. 
106.559 
19.234 
87.325 
70.990 
177.549 
52.787 
9.413 
62.200 
756.233 
21.241 
50.749 
25.382 
25.367 
17.589 
15.945 
1.644 
845.812 
88.581 
16.291 
1.190.433 GOEDGEKEURDE 
PROJECTEN 
AANTAL 
317 
144 
173 
73 
390 
1.416 
1.614 
3.030 
3.532 
30 
95 
58 
37 
112 
91 
21 
3.769 
1.627 
752 
9.568 INV. 
83.812 
11.546 
72.266 
49.944 
133.756 
45.777 
7.772 
53.549 
583.528 
21.241 
43.583 
22.471 
21.112 
10.376 
9.196 
1.180 
658.728 
62.832 
15.527 
924.392 STEUN 
48.659 
7.554 
41.105 
44.071 
2.730 
2.774 
4.810 
37.584 
120.583 
3.328 
13.368 
6.218 
7.150 
4.872 
3.933 
939 
142.151 
24.514 
11.354 
308.333 PROJECTEN 
MET CONTRACT 
AANTAL 
298 
125 
173 
66 
364 
1.030 
1.248 
2.278 
2.811 
19 
71 
44 
27 
54 
47 
7 
2.955 
1.347 
590 
7.534 INV. 
83.464 
11.198 
72.266 
49.156 
132.620 
30.149 
6.053 
36.202 
448.707 
14.187 
35.192 
17.460 
17.732 
5.378 
4.621 
757 
503.464 
46.152 
13.383 
731.821 STEUN 
8.305 
7.200 
1.105 
3.034 
1.339 
1.035 
4.184 
5.489 
2.894 
2.224 
0.689 
4.695 
5.994 
2.929 
2.258 
671 
108.736 
19.117 
9.837 
254.518 PROJECTEN MET 
UITBETALING 
AANTAL 
293 
125 
168 
66 
359 
836 
1.246 
2.082 
2.510 
16 
66 
44 
22 
40 
34 
6 
2.632 
1.009 
461 
6.543 FNV. 
81.750 
11.198 
70.552 
49.156 
130.906 
24.409 
6.027 
30.436 
398.688 
10.296 
32.536 
17.460 
15.076 
4.102 
3.464 
638 
445.622 
37.124 
12.354 
656.442 TOEGE­
ZEGDE 
STEUN 
47.390 
7.200 
40.190 
43.034 
90.424 
18.407 
2.920 
21.328 
82.396 
1.738 
9.691 
4.695 
4.996 
2.280 
1.727 
553 
96.105 
15.674 
9.069 
232.600 BETAALD 
29.073 
5.090 
20.083 
24.147 
54.220 
9.822 
2.303 
12.126 
62.531 
1.495 
6.656 
4.143 
2.513 
1.112 
813 
299 
71.794 
10.587 
6.112 
154.839 
* M Aantal" geeft hier het aantal cursussen weer, niet het aantal projecten. 
s 
V.2.1 Programma 1 - Basisinfrastructuur en technologische infrastructuur 
Subprogramma 1.1- Basisinfrastructuur 
Dit subprogramma werd door de EFRO en daarnaast uit de aanvullende begrotingslijn 
(A.B.) gefinancierd. Het EFRO verleende voor in totaal 41 105 escudo steun (totale 
overheidsuitgaven) aan 173 projecten ter verbetering van de infrastructuur inzake 
wegen, spoorwegen, havens en energie, die de industrie rechtstreeks ten goede zou 
komen. 
Met de A.B. werd de infrastructuur van bedrijfstakverenigingen en de structuur voor 
de beroepsopleiding voor personeel gesteund In totaal werd 7 554 miljoen escudo 
steun verleend voor 144 projecten. 
Subprogramma 1.2 - Technologische infrastructuur 
In het kader van dit subprogramma werden 73 projecten ter verbetering van de 
technologische infrastructuur goedgekeurd (laboratoria voor métrologie, 
technologische centra, expertisecentra, centra voor technologie­
overdracht/demonstratie, technologieparken). Het EFRO droeg in totaal 44 071 
miljoen escudo bij (overheidsuitgaven). 
Bijna 90% van de projectontwikkelaars die steun ontvingen, waren particuliere non­
profit organisatoren. 
V.2.2 Programma 2 - Beroepsopleiding 
Dit programma werd door het Sociaal Fonds en daarnaast uit de A.B. gefinancierd. 
Het ESF heeft vooral de beroepsopleiding zelf gefinancierd, terwijl met de A.B. steun 
financiële wordt verleend aan maatregelen op het gebied van publiciteit en 
bewustmaking, het samenstellen en uitgeven van lesmateriaal en de evaluatie van dit 
programma. 
792 projecten voor 3 030 cursussen werden goedgekeurd. De totale steun bedroeg 37 
583 miljoen escudo. 
De initiatieven tot de cursussen kwamen vooral van onderwijs- en wetenschappelijke 
instellingen (60% van het totaal). 
Industriële ondernemingen, met name metaal- en kapitaalgoederen bedrijven 
verzorgden 35% van de cursussen. 
•Hi 
V.2.3 Programma 3 - Stimulering van de produktieve investeringen 
Subprogramma 3.1 SINPEDIP 
Uit tabel VI blijkt dat: 
Het PEDIP-kabinet 5 699 aanvragen voor subsidie heeft ontvangen. 3 532 
daarvan (62%) werden goedgekeurd. Hieruit blijkt een strenge selectiviteit. 
Met de goedgekeurde projecten was een totale investering van circa 583 miljard 
escudo gemoeid. Aan steun werd 120 miljard escudo toegekend; een gemiddeld 
subsidiepercentage van 21%. 
De goedgekeurde projecten waren redelijk goed over de verschillende bedrijfstakken 
verdeeld overeenkomstig de structuur van de Portugese industrie. Bedrijven in de 
metaal-, machinebouw- en transportmaterieelsector zagen de aan hen toegekende 
subsidie toenemen ten koste van de kleding- en textielindustrie. De bedrijfstakken die 
de meeste steun kregen, waren : 
Textiel, kleding, leer 19% 
Minerale niet-metaalprodukten 13% 
Metaalprodukten, machines en 
transportmaterieel 34% 
Chemie 12% 
Subprogramma 3.2 SIURE 
In het kader van dit programma werd steun verleend aan 30 projecten met een te 
investeren bedrag van 21 miljard escudo. De steun bedroeg 3 miljard escudo : 
gemiddeld 16%. 
De gesteunde projecten waren afkomstig uit energie-intensieve sectoren, met name 
papierfabrieken (11 projecten en 40% van de steun). 
Subprogramma 3.3.1 - Herstructurering van de wolindustrie 
Er werden voor dit programma 83 aanvragen ingediend, waarvan 70% werd 
goedgekeurd. 
v 
Uiteindelijk werden 44 projecten uitgevoerd met behulp van een investering van 17 
miljard escudo, waarvan 4 miljard escudo subsidie. Het subsidiepercentage was 24%. 
Subprogramma 3.3.2 - Herstructurering van het gieterijbedrijf 
Het selectiecomité heeft in totaal 62 aanvragen onderzocht (37 projecten, ofwel 71%, 
werden goedgekeurd). In totaal werd 7 miljard escudo aan steun verleend voor een 
investeringsbedrag van 21 miljard escudo. Het gemiddelde subsidiepercentage was 
34%. 
Het merendeel van de aanvragen en ook 75% van de goedgekeurde projecten was 
afkomstig van de basis-metaalindustrie. 
Subprogramma 3.4 - Steun aan specifieke sectoren 
Dit subprogramma was een succes bij bedrijven voor informatie- en 
elektronicatechnologie en kapitaalgoederen. 
Naast de voorkeursbehandeling die de bedrijven in deze sectoren kregen bij de 
toegang tot andere programma's van het PEDIP en SIBR (207 projecten werden daarin 
opgenomen), werden in het kader van dit subprogramma 112 projecten goedgekeurd 
voor een steun van in totaal 4 977 miljoen escudo. Daarvan waren 91 projecten en 3 
938 miljoen escudo in het kader van het PITIE en 21 projecten en 939 miljoen escudo 
in het kader van het PRODIBE. 
Van fundamenteel belang voor het succes van dit subprogramma was de oprichting 
van het GATIE (Bureau ter ondersteuning van de informatie- en 
elektronicatechnologie) en het GAPE (Bureau ter ondersteuning van de produktie van 
kapitaalgoederen). Deze twee organisaties waren de stuwende kracht achter bijna alle 
maatregelen, in het bijzonder het uitvoeren van studies op het gebied van de 
betreffende sector, het organiseren van symposia en deelname aan beurzen en 
tentoonstellingen, het bevorderen van het imago van de sector, enz. 
V.2.4 Programma 4 - Financieringstechnieken 
Dank zij het programma konden twee risicokapitaalmaatschappijen worden opgericht. 
Deze twee maatschappijen hebben 73 verrichtingen uitgevoerd voor een totaalbedrag 
van meer dan 7 700 miljoen escudo. Per gebied is de verdeling daarvan als volgt : 
hoogwaardige technologie 7 
</1 
innovatie/modernisering 31 
modernisering/reorganisatie 26 
andere gebieden 9 
Uit een analyse van de verrichtingen per sector blijkt dat de textielsector 
oververtegenwoordigd is. De diensten van de Commissie hebben de Portugese 
autoriteiten te kennen gegeven dat deze tendens bij nieuwe verrichtingen moet worden 
omgebogen. 
Bij de uitvoering van de andere maatregelen van dit programma is aanzienlijke 
achterstand opgelopen, door aan de ene kant de onverwachte wijziging van de 
Portugese wetgeving ter zake en aan de andere kant door het bestaan van eigen 
voorschriften van de betrokkenen, waarmee geen rekening was gehouden. 
De investering werd gefinancierd uit een kredietlijn van de EIB die door de Bank van 
Portugal werd gebruikt. De eerste schijf (7 000 miljoen escudo) is volledig 
opgebruikt, waarmee 75 projecten konden worden gefinancierd voor een bedrag van 
21 000 miljoen escudo. 
Er is een garantiefonds ingesteld met een specifieke lening van de EIB aan IAPMEI 
voor de financiering van risicoprojecten met participatieve obligaties. De eerste schijf 
van de lening, voor een bedrag van 2 000 miljoen escudo, zal weldra door 16 
verrichtingen zijn opgebruikt. 
V.2.5 Programma 5 - Produktiviteit 
Het selectiecomité heeft 1 627 projecten goedgekeurd voor een bedrag van 62 831 
miljoen escudo, met een bijdrage van 24 513 miljoen escudo. 
Voor demonstraties is vrijwel de helft van de toegekende stimuleringsbedragen 
opgebruikt. 
De goedgekeurde projecten zijn redelijk goed over de sectoren verdeeld, met iets meer 
overwicht van de traditionele industrieën. 
Dat dit programma maar traag op gang is gekomen, ligt aan het innoverende karakter 
ervan; geleidelijk aan is het deelnemersveld gegroeid en nu is zelfs het oorspronkelijk 
geplande budget bij herhaling verhoogd. 
V.2.6 Programma 6 - Kwaliteit 
Een steunbedrag van 11 354 miljoen escudo is toegekend aan 752 projecten, voor 
investeringen ten belope van 15 527 miljoen escudo. 
54 % van de stimuleringsfondsen is toegekend aan projecten die gericht waren op de 
ontwikkeling van normalisatie-activiteiten, het ijken van meetinstrumenten en de 
certificering van produkten of kwaliteitssystemen van bedrijven. 
De ontwikkeling van structuren voor het kwaliteitssysteem in Portugal was goed voor 
28 % van de steun, voor een bedrag van 3 000 miljoen escudo. 
Industriële bedrijven hebben 63 % van de projecten ingediend en 33 % van de 
steunbedragen gekregen, terwijl andere entiteiten voor steun aan de industrie 
(proeflaboratoria, technologische infrastructuur) 29% van de projecten hebben 
ingediend en 59 % van de steunbedragen hebben ontvangen. Deze percentages wijzen 
op zeer uiteenlopende investeringsbedragen voor de oprichting van laboratoria en 
voor maatregelen binnen bedrijven. 
De best vertegenwoordigde sector is die van de metaalprodukten en de 
kapitaalgoederen. 
Uit de verdeling van de projecten over de verschillende maatregelen blijkt dat de 
Portugese ondernemingen het belang van kwaliteit als bepalende factor voor het 
concurrentievermogen beginnen in te zien. 
V.2,7 Programma 7 - Publiciteit, uitvoering en controle 
Dit programma voor technische bijstand is een van de sleutelementen voor het goede 
verloop van het PEDIP. 
Daarmee kon namelijk massale bekendheid worden gegeven aan de maatregelen van 
het PEDIP en de daardoor geboden kansen. Er werden verscheidene studies 
uitgevoerd, onder meer evaluaties, op grond waarvan sommige lopende maatregelen 
konden worden aangepast; er werd een informatiesysteem voor het programmabeheer 
ontwikkeld, waardoor de aan het PEDIP toegekende kredieten voor 100% konden 
worden gebruikt; er is een fiscaliserings- en auditing-systeem tot stand gebracht 
waarmee onregelmatigheden zoveel mogelijk konden worden beperkt en verkeerde 
betalingen werden voorkomen. 
V.3 Verwezenlijkingen naar grote gebieden 
In onderstaande tabel wordt voor elk van de hoofdgebieden een verdeling van de 
goedgekeurde projecten gegeven, naar investeringen of naar goedgekeurd 
steunbedrag. 
S'o 
TABEL VII 
Investering en steunbedrag naar grote gebieden 
GEBIED/PROGRAMMA 
Innovatie en 
technologische 
ontwikkeling Prog. 1 
Prog. 2 
Prog. 6 
PITIE 
PRODIBE 
TOTAL INVESTERING 
(Mecu) 
0260,6 
1912,4 
197,8 
137,9 
142,6 
2651,4 STEUNBEDRAG 
(Mecu) 
233,6 
369,3 
94,2 
51,8 
38,0 
786,8 
Kwaliteit en 
industriële 
vormgeving Prog.l 
Prog. 3 
Prog. 6 
TOTAL 24,8 
139,7 
88,7 
253,2 18,3 
49,5 
64,9 
132,7 
Personele 
middelen Prog. 1 
Prog. 2 
TOTAL 19,4 
305,7 
352,2 14,9 
214,5 
229,5 
Milieu­
bescherming Prog. 1 
Prog. 3 
TOTAAL 109,4 
107,6 
217,0 68,9 
31,4 
100,3 
Uit deze tabel blijkt dat de gebieden innovatie en technologische ontwikkeling de 
meeste steun uit het PEDIP hebben ontvangen, met bijna 50 % van de totale waarde 
van de goedgekeurde projecten en 45 % van de steunbedragen. 
Ook moet worden gewezen op het belang van de maatregelen ter activering van 
kwaliteit en industriële vormgeving en de bijdrage van het PEDIP aan de 
tenuitvoerlegging in Portugal van communautaire richtlijnen inzake het milieu. 
V.4 Uitvoering van de begroting 
Aangezien het PEDIP uit verschillende bronnen wordt gefinancierd (EFRO, ESF, 
AB), die elk op een eigen wijze worden beheerd, moet de uitvoering van de begroting 
hier voor iedere bron afzonderlijk worden bekeken. 
V.4.1 Aanvullende begrotingslijn 
De uitvoering van de begroting kan hier uit twee aparte oogpunten worden 
geanalyseerd. 
Aan de ene kant de tenuitvoerlegging van het programma ten aanzien van de 
begroting van de Gemeenschap, waaruit kan blijken hoe de door de Portugese 
autoriteiten aangegane verplichtingen tegenover de Gemeenschap zijn nagekomen, 
met andere woorden in welke mate de in de communautaire begroting op gevoerde 
kredieten zijn gebruikt, zowel in de vorm van betalingsverplichtingen als van 
betalingen. 
Aan de andere kant kan de interne tenuitvoerlegging van het programma worden 
geanalyseerd aan de hand van de door de Portugese administratie verrichte 
betalingsverplichtingen en betalingen aan de uiteindelijke begunstigden. 
V.4.1.1 Uit onderstaande tabel blijkt dat de in de begroting van de Gemeenschap opgevoerde 
kredieten, in de vorm van betalingsverplichtingen of van betalingen, bij de 
tenuitvoerlegging van het programma gedurende vijf opeenvolgende jaren voor 100 % 
zijn gebruikt. 
Tabel VIII 
PEDIP - Vastleggings- en betalingskredieten tot 31.12.1992 
Aanvullende begrotingslijn 
uaar 
1988 
1989 
1990 
1991 
1992 
Subtotaal 
1993-1994 
I Totaal In de begro­
ting opge­
voerde beta­
lingsver­
plichtingen 
90.0 
103.5 
108.8 
119.8 
127.7 
549.8 
549.8 Uitgevoerd 
90.0 
103.5 
108.8 
119.8 
127.7 
549.8 
549.8 In de begro­
ting opge­
voerde beta­
lingen 
45.0 
80.0 
101.0 
114.4 
121.6 
462.0 
87.8 
549.8 Uitgevoerd 
45.0 
80.0 
101.0 
114.4 
121.6 
462.0 
* 
* 
lopend 
Hetzelfde kan ook gedetailleerder worden weergegeven, namelijk door het gebruik 
van de betalingskredieten per programma, zoals in tabel IX. 
Soms verzochten de Portugese autoriteiten om hogere bedragen dan in de begroting 
was opgenomen, zodat tot de volgende jaren moest worden gewacht op de overdracht 
van nieuwe kredieten. ] 
s) 
TABEL IX 
GEBRUIK VAN BETALINGSKREDIETEN PER PROGRAMMA 
(situatie op 30/09/93) 
PROGRAMMA'S BETALINGEN (miljoen ecu> 
VERPLICHTINGEN Ie VOORSCHOT 2e VOORSCHOT RESTBEDRAG 
1. BASISINFRASTRUCTUUR 6,05 
EN TECHNOLOGISCHE 9,050 
INFRASTRUCTUUR 14,880 
2. BEROEPS 
OPLEIDING 
3.1. SINPEDIP 
3.2. SIURE 
3.3.1. WOL 
3.3.2. GIETERIJ 
3.4. PITIE/PRO0ÜBÊ 
4. FINANCÏÈRÏNGS-
TECHNIEKEN 
5. PRO0UKÎIVITÈIT 
6. KWALITEIT 
7. PUBLICITEIT-
UITVOERING 
TOTAAL 
TOTAALBETALINGEN 
* : nog te betalen 6,71 
4,20 
1,270 
37,10 
66,65 
71,92 
62,76 
54,35 
2,02 
2,17 
3,300 
2,170 
17,65 
8,37 
4,295 
8,595 
1,26 
8,47 
2,29 
33,0 
10,9 
16,29 
20,195 
23,445 
7,5 
7,44 
5,520 
17,240 
2,25 
2,41 
2,61 
2,010 
3,46 
549,8 89/90) 
91) 
92) 
89/90) 
91) 
92) 
88) 
89) 
90) 
91) 
92) 
89) 
90) 
91) 
92) 
88) 
90) 
91) 
92) 
89/90) 
91) 
92) 
88) 
89) 
90) 
91) 
92) 
89) 
90) 
91) 
92) 
88) 
89) 
90) 
91) 
92) 3,025 
4,525 
7,44 
3,355 
2,100 
0,635 
18,55 
31,257 
35,960 
31,380 
31,275 
1,01 
1,085 
1,650 
1,085 
8,825 
4,185 
0,230 
4,2975 
0,63 
4,235 
1,145 
16,5 
5,45 
8,145 
10,0975 
11,7225 
3,75 
3,72 
2,760 
7,32 
1,125 
1,205 
1,305 
1,005 
1,73 
273,7145 
521,498 
2832 89) 
91) 
92) 
89) 
91) 
93) 
88) 
89) 
90) 
91) 
92) 
89) 
90) 
91) 
93) 
90) 
91) 
93) 
89) 
91) 
93) 
88) 
89) 
90) 
92) 
93) 
89) 
90) 
91) 
92) 
88) 
89) 
90) 
91) 
92) 1,81 (91) 
2,715 (91) 
4,464 (92) 
2,013 (89) 
1,260 (92) 
0,381* 
11,13 
22,063 
21,576 
18,828 
1,571 
10,634 
0,606 
0,651 
0,99 
0,651 (89) 
(90) 
(91) 
(92) 
(92) 
(93) 
(90) 
(91) 
(92) 
(93) 
88) 5,295 (90) 
2,511 (91) 
1,2885 (92) 
1,9175 (92) 
2,5785 (93) 
0,378 (91) 
2,541 (92) 
0,687* 
16,5 (89) 
3,27 (90) 
4,887 (91) 
6,0585 (92) 
7,0335 (93) 
2,25 
2,232 
1,656 
5,172 
1,3 (90) 
(91) 
(92) 
(93) 
(93) 
0,675 (89) 
0,723 (90) 
0,783 (91) 
0,603 (92) 
1,038 (92) 
171,6575 1,210 (91) 
1,81 (93) 
2,976* 
1,342 (92) 
0,84 (93) 
0,254* 
7,42 
4,523 
8,807 
14,384 
12,552 
10,870* (89) 
(90) 
(91) 
(91) 
(92) 
0,404 (91) 
0,434 (92) 
0,66 (93) 
0,434* 
3,53 (93) 
1,674 
0,859 
1,719* (92) 
(93) 
0,252 (92) 
1,694* 
0,458* 
2,18 (91) 
3,258 (92) 
4,039 (93) 
4,689* 
1,5 (91) 
1,488 (92) 
1,104 (93) 
3,448* 
0,45 (90) 
0,482 (91) 
0,522 (92) 
0,402 (93) 
0,692* 
76,126 
Si 
V.4.1.2De interne analyse moet betrekking hebben op twee soorten situaties : 
de betalingsverplichtingen van de administratie ten aanzien van de ontwikkelaars 
van goedgekeurde projecten, die moeten samenvallen met de waarde van de 
goedgekeurde steunbedragen; 
de betalingen aan de ontwikkelaars van voltooide of lopende projecten, als 
voorschot of ter vergoeding van gemaakte kosten. 
Uit tabel X blijkt dat de betalingsverplichtingen 34 % hoger lagen dan de begroting 
van de hoegevou de butgetlün. Dit omdat ket projecten om vat die dor de EFRU in 
1993 gefinancerd worden. De uitbetalingen van 593 miljoen ecu vormden 83 %van de 
in de begroting opgevoerde bedragen. 
5i 
TABEL X 
UITVOERING VAN DE BEGROTING 
(situatie op 30.12.1992) 
PROGRAMMA'S 
1 Basisinfrastructuur 
en technologische 
infrastructuur 
2 Beroepsopleiding 
3.1 SINPEDIP 
3.2 SIURE 
3.3.1 Herstructurering 
van de produktieve 
investeringen 
3.3.2 Herstructurering 
van het gieterij­
bedrijf 
3.4 Regelingen ten be­
hoeve van specifieke 
sectoren 
4 Financierings­
technieken 
5 Produktiviteit 
6 Kwaliteit en indu­
striële vormgeving 
7 Publiciteit, uit­
voering en controle 
TOTAAL BEGROTING 
(1988/92) 
39.980 
16.250 
390.360 
12.900 
23.550 
28.350 
16.050 
44.000 
94.450 
50.270 
12.740 
728.900 GOEDGEKEUR 
DE 
BETALINGS-
VERPLICHTIN 
GEN 
41.396 
27.485 
572.709 
14.789 
23.674 
33.966 
21.059 
44.000 
127.821 
62.046 
11.526 
980.471 BETALINGEN 
28.756 
13.064 
351.380 
8.405 
24.101 
14.233 
6.354 
44.000 
59.397 
34.061 
10.017 
593.768 
(*) Gebruikte wisselkoers = 1988, 1990; 1991, 1992: lecu = 175,0 $, behalve voor 
programma 4, waarvoor de wisselkoers van de datum van overdracht is gebruikt. 
(**) De betalingsverplichtingen omvatten voorwaerdeljh goedgekeurde projecten en 
projecten die in 1993 dor de ERFO gefinancierd zullen worden. 
S~6 
V.4.2 EFRO-krcdieten 
Programma 1 
In oktober 1987 besloot de Commissie 400 miljoen ecu uit het EFRO toe te kennen om 
de concurrentiepositie van de Portugese industrie in het kader van het PEDIP te 
verbeteren. In 1988 was 13.157.443.000 escudo (76.880.000 ecu) vastgelegd voor 
individuele projecten in het kader van de toenmalige EFRO-reglementen. Op 31 
oktober 1993 was 11.710.618.017 escudo (89%) door de Commissie uitbetaald op 
basis van door de Portugese autoriteiten opgestelde uitgavenstaten. 
Op 13 juli 1989 werd het saldo van de 400 miljoen ecu, een bedrag van 
323.120.000 ecu, vastgelegd als de bijdrage van het EFRO aan programma nr. 1. In 
juni 1993 besloot het Toezichtcomité van het PEDIP 17 miljoen ecu van programma 1 
over te dragen aan programma 3.1 (Sinpedip), waardoor het totaal bedrag dat door het 
EFRO voor dit programa werd uitgetrokken, verminderd werd tot 306.120.000 ecu. 
Op 31 december 1993 zal de situatie inzake betalingsverplichtingen en betalingen als 
volgt zijn : 
Betalings­
verplichtingen Betalingen mecu 
1989/1990 
1991 
1992 
1993 
****** 
1994 49.791.375 
96.250.000 
66.608.625 
93.470.000 49.791.375 
96.250.000 
66.608.625 
88.376.000 
5.094.000 
TOTAAL 306.120.000 306.120.000 
de cijfers voor 1994 zijn ramingen 
Programma 3,1 
Op voorstel van het Toezichtcomité van de kaderregeling voor communautaire steun 
aan Portugal besloot de Commissie op 17 juni 1992 45 miljoen ecu van het EFRO 
over te dragen aan programma 3.1 (Sinpedip). Dit bedrag werd in 1993 aangevuld met 
nog eens 19,5 miljoen ecu uit het EFRO, naast het bedrag dat van programma 1 was 
overgedragen (zie boven). Daarmee kwam de totale steun van het EFRO aan Sinpedip 
op 81,5 miljoen ecu. 
Op 31 december 1993 zal de situatie inzake betalingsverplichtingen en betalingen als 
volgt zijn : 
Betalings- Betalingen in ecu 
verplichtingen 
1993 81.500.000 36.500.000 
******* 
1994 - 45.000.000 
TOTAAL 81.500.000 81.500.000 
******* de cijfers voor 1994 zijn ramingen 
Sà 
V.4.3 ESF-kredieten 
Wat programma 2 - Beroepsopleiding - en de bijdrage van het ESF betreft, moeten 
twee perioden worden onderscheiden : 
1989 De steunaanvragen voor deze overgangsperiode werden ingediend 
overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 2950/83 van de Raad van 17.10.1983 
en bij besluit nr. C (89)0570 van de Commissie van 22.3.1989 vastgesteld. 
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de situatie in 1989 : 
Dossier Aangevraagd Goedgekeurd 
op op Betalings- Uitgave 
verplichting 
890011P1 
890011P3 1.145.381 
15.883.180 1.145.381 
15.883.180 1.145.381 
15.883.180 947.124 
4.496.347 
TOTAAL 89 17.028.561 17.028.561 17.028.561 5.443.472 ecu 
1990/93Bij besluit nr. C(90)587 van de Commissie van 29.3.1990 is programma 2 van 
het PEDIP vastgesteld voor de periode 1990/92, met een bijdrage van het 
ESF van 83 miljoen ecu. 
Aangezien het communautaire bestek voor Portugal over de periode 1989/93 
loopt, hebben de Portugese autoriteiten verzocht om verlenging van 
programma 2 van het PEDIP tot 31.12.1993, zodat het aan het 
communautaire bestek kan worden aangepast (besluit nr. C(91)1057 van 
31.12.1991). 
Na de moeilijkheden die zich in 1990/91 bij de tenuitvoerlegging van het 
programma hebben voorgedaan, heeft de Commissie besloten om op 
voorstel van het Controlecomité van het communautaire bestek, de bijdrage 
van het ESF te verhogen van 65 tot 75 % van de totale openbare uitgaven 
(besluit nr. C(93)2153 van 7.10.1992) en het bedrag van de ESF-bijdrage 
met 11 miljoen ecu te verminderen (besluit van de Commissie nr. C(93)712 
van 23.4.1993). 
Zo ziet de financiële tenuitvoerlegging van het PEDIP, na deze wijzigingen 
en de effecten van de op de verschillende schijven toegepaste indexering, 
eruit als volgt : 
f? 
1989 
im 
19*1 \m 
tm 
tOt AL Oorspronkelijke 
plan Pryzen 1989 
17,029 
23,576 
26,558 
32,165 
100,028 Oorspronkelijke 
plan 
Geïndexeerd 
17,029 
24,519 
28,780 
38,008 
108,336 Huidige plan 
Prjfeen 1993 
17,029 
7,525 
16,305 
24,029 
35,586 
100,474 Betalingsver­
plichtingen 
17,029 
24,519 
6,819 
27,765 
24,342 
100,471 Uitgaven 
5,443 
7,525 
16,305 
24,029 
35,586* 
88,888 
miljoen ecu 
Geraamde uitgave 
& 
V.5 Resultaten van de fiscalisering 
In tabel XI wordt een overzicht gegeven van de fiscaliseringen als beschreven in punt 
IX.7, met de verdeling over het eerste en het tweede niveau en per organisme van het 
MIE. 
Tot 31.12.1992 werden 5.736 fiscaliseringen van het eerste en het tweede niveau 
uitgevoerd bij 4.344 projecten, m.a.w. bij 59 % van de goedgekeurde projecten, 
hetgeen overeenkomt met 79 % van de geïnvesteerde bedragen en 74 % van de 
steunbedragen. In 1993 werden de fiscaliseringen voortgezet, met de bedoeling alle 
projecten te bestrijken. 
Tabel XI 
PROGRAMMA 
/ORGANISME GEFISCALISEERDE PROJECTEN 
JAAR NUMMER 
1-GEP 
Subtotaal 
2-INETI 
Subtotaal 
3-IAPMEI 
Subtotaal 
5-DGI 
Subtotaal 
6-IPQ 
Subtotaal 
TOTAAL 1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 Ie niveau 2e niveau 
11 
49 
60 
158 
60 
153 
371 
519 
531 
812 
1862 
260 
369 
306 
935 
49 
98 
147 
294 
3522 1 
4 
5 
41 
5 
20 
66 
204 
255 
164 
623 
16 
29 
45 
90 
10 
17 
11 
38 
822 totaal 
12 
53 
65 
199 
65 
173 
437 
723 
786 
976 
2485 
276 
398 
351 
1025 
59 
115 
158 
332 
4344 % van 
de goed­
gekeurde 
projecten 
17% 
55% 
69% 
63% 
44% 
61% 
N.B. In de tabel is geen rekening gehouden met de fiscaliseringen die zijn verricht bij twee 
risicokapitaalmaatschappijen, evenmin als met die voor het lopende jaar 
ût 
Door het optreden van verscheidene personen die bij het fiscaliseringsproces waren 
betrokken, konden enkele onregelmatigheden aan het licht worden gebracht. 
Naargelang van de ernst van de onregelmatigheid, heeft het PEDIP-kabinet twee grote 
groepen omschreven : 
inbreuken op de PEDIP-regelgeving 
fraudes. 
Wat de eerste groep betreft, zijn de situaties erg gevarieerd en zy omvatten 
bijvoorbeeld de volgende punten: 
boekhoudsysteem aan de hand waarvan de effecten van het project niet kunnen 
worden nagegaan; 
geen publikatie van het steunbedrag; 
steunbedrag niet correct geregistreerd; 
achterstand in de boekhouding; 
geen opmerkingen in de balans over de effecten van het project; 
achterstand bij de uitvoering van het project, etc. 
In de tweede groep werden 16 situaties aangetroffen die wezen op frauduleus gedrag. 
Na onderzoek hebben de Portugese autoriteiten besloten vier van deze gevallen niet te 
vervolgen. Drie andere werden als eenvoudige anomalieën beschouwd zonder 
frauduleuze opzet, die dan ook werden rechtgezet; de overige hebben geleid tot de 
opzegging van de contracten en de terugvordering van de kredieten of zijn nog in 
onderzoek. In totaal gaat het om een steunbedrag van 327 miljoen escudo (± 1,8 
miljoen ecu), d.w.z. 1 % van alle goedgekeurde steun. In ieder geval kunnen dank zij 
het systeem van contractgaranties dat door het kabinet is opgezet alle bedragen die 
volgens de rechtbank ten onrechte aan de ondernemingen waren betaald, worden 
teruggevorderd. 
Bij inbreuken op de regelgeving van het PEDIP werd de volgende procedure gevolgd : 
kennisgeving aan het bedrijf zodat dit de nodige correcties kon aanbrengen, 
opschorting van de steun en eventueel terugvordering van reeds gestorte kredieten. 
Tot besluit mag worden gesteld dat het opgezette fiscaliserings- en controlesysteem, 
dat zich uitstrekte over de werkgebieden van alle betrokken entiteiten en deze met 
elkaar in verband bracht, het mogelijk heeft gemaakt de beoogde grote doelstellingen 
te verwezenlijken : zorgen voor een strenge controle op de toepassing van de criteria, 
fysiek en financieel toezicht houden op de uitvoering van de projecten en nagaan of de 
doelstellingen zijn verwezenlijkt. 
V.6 Overeenstemming met de communautaire beleidslijnen 
V.6.1 Overheidsopdrachten 
In voorkomend geval werden specifieke clausules betreffende de naleving van de 
voorschriften inzake overheidsopdrachten opgenomen in de contracten met de 
projectontwikkelaars die PEDIP-subsidies ontvingen. 
Ook bij de reeds genoemde fiscaliseringen werd met dit contractaspect rekening 
gehouden. 
V.6.2 Milieu 
De PEDIP-subsidies met betrekking tot het milieu moeten uit twee verschillende 
oogpunten worden beschouwd : een passief en een actief, waarmee is gezorgd voor de 
naleving van de communautaire richtlijnen. 
Aan de ene kant zijn projecten die konden indruisen tegen het nationale en 
communautaire milieubeleid uit het PEDIP gehaald en werd voor een aantal projecten 
aan de ontwikkelaars gevraagd een milieu-effectstudie te maken. 
Aan de andere kant werd, zoals reeds gezegd, directe steun gegeven aan projecten die 
een bijdrage leverden aan het natuurbehoud of aan het zoveel mogelijk beperken van 
milieu-effecten van de industriële activiteit. 
V.6.3 Mededinging 
De mededingingsvoorschriften zijn op twee niveaus nageleefd : ten eerste werden alle 
programma's met de wijzigingen daarop bij de Commissie aangemeld, waar zij 
individueel werden beoordeeld; ten tweede werden bij de selectie van de projecten 
voor alle bedrijven dezelfde criteria gehanteerd. 
V.6.4 Grote projecten 
Alle grote projecten, d.w.z. industriële projecten voor een investeringsbedrag van meer 
dan 10 miljoen ecu, en alle infrastructuurprojecten voor een bedrag van meer dan 15 
miljoen ecu, werden voorafgaand ad hoc bij de Commissie aangemeld, die ze moest 
evalueren en een bindend advies daarover uitbrengen. 
V.6.5 Gevoelige sectoren en sectoren in een crisissituatie 
Alle projecten in sectoren in een crisissituatie (staal - NACE 221 en 222, scheepsbouw 
- NACE 361 1/2 en kunstvezels - NACE 260) zijn bij de Commissie aangemeld, die 
hierover hun bindend advies heeft uitgebracht. 
Wat de investeringsprojecten in gevoelige sectoren betreft, is een informatiesysteem 
opgezet en werd gedurende de uitvoering van het programma jaarlijks een verslag ten 
behoeve van de Commissie opgesteld. 
Deze jaarlijkse verslagen hadden betrekking op de sectoren kleding/textiel, schoenen, 
auto-onderdelen en consumentenelektronica. Voor iedere sector behelsde de geleverde 
informatie de naam en de vestigingsplaats van het bedrijf, het investeringsen 
steunbedrag en een analyse van de algemene effecten van de investering op de 
produktiecapaciteit op nationaal en communautair niveau. 
VI - EVALUATIE 
f S 
VI - EVALUATIE 
VI. 1 Verkennende studies voor het PEDIP-programma 
Ter uitvoering van de beschikking van 14 oktober 1987 hebben de diensten van de 
Commissie, met het oog op de voorbereiding van het geheel van steunmaatregelen 
voor de Portugese industrie, een reeks studiecontracten gesloten in het kader van de 
communautaire steun aan de modernisering van de Portugese industrie om de situatie 
te evalueren en na te gaan op welke kritische punten er steun nodig was. 
Zo zijn door consulentenbureaus de volgende studies verricht : 
"Methode voor medefinanciering van investeringen door het MKB" 
"Verkenning en diagnose van de situatie op het gebied van wederzijdse 
waarborg" 
"Verkennende studie van de modernisering van de Portugese industrie" 
"Inschakeling van jongeren in het volwassen en beroepsleven" 
"Beroepsopleiding en plattelandsontwikkeling" 
"Technologische opleidingen en industriële ontwikkelingen" 
"Ontwikkeling van oriëntatie- en adviesstructuren in de beroepsopleiding" 
"Dringende infrastructuurbehoeften van de Portugese industrie op de gebieden 
wetenschap, onderzoek en technologische ontwikkeling" 
"Voorbereidende studie voor maatregelen ten behoeve van de produktie-
industrie" 
"Aanduiding van de noodzakelijke basisinfrastructuur voor de industrie in 
Portugal in het kader van een nader te bepalen plan voor ruimtelijke ordening" 
"Proefproject voor samenwerking tussen Portugese en Spaanse kleine en 
middelgrote ondernemingen, ter stimulering van de modernisering". 
Daarnaast heeft de Commissie financieel bijgedragen aan een studie in opdracht van de 
Portugese autoriteiten betreffende de "herstructurering van de infrastructuur voor 
normalisatie en certificering van industriële produkten in Portugal". 
VI.2 Evaluatiestudies 
Tijdens de onderhandelingen over de verschillende programma's zijn de diensten van 
de Commissie en de Portugese autoriteiten overeengekomen dat een omvangrijke 
evaluatie moest worden uitgevoerd om de na te gaan in hoeverre de overheidssteun 
doeltreffend was. 
Daarom heeft het Toezichtcomité van 7 november 1989 formeel besloten zich aan te 
sluiten bij de evaluatiewerkzaamheden die door de beheerder van het PEDIP werden 
voorbereid. Daartoe werd een Task Force opgericht die de evaluatie moest begeleiden 
en die was samengesteld uit een vertegenwoordiger van het Gabinete de Estudos e 
Planeamento van het Ministerie voor Industrie, een vertegenwoordiger van het 
Gabinete do Gestor do PEDIP en een vertegenwoordiger van DG III van de 
Commissie. 
Besloten werd dat de evaluatie van het PEDIP uit drie delen zou bestaan : een analyse 
van het macro-economisch effect van het PEDIP, uitgevoerd door het Gabinete de 
Estudos e Planeamento, die momenteel enige vertraging heeft opgelopen; een ex-ante 
evaluatie van de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het PEDIP, gevolgd door 
een follow-up evaluatie, uitgevoerd door een gezamenlijke onderneming van een 
consulentenbedrij f - CESO - en een universitair onderzoekcentrum - CISEM -
geselecteerd op basis van een openbare aanbesteding. Onderstaande overwegingen zijn 
gebaseerd op de studie van de doelmatigheid en de doeltreffendheid, de enige studie 
die momenteel klaar is. 
VI.3 Evaluatie van de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het PEDIP 
Het consulententeam is uitgegaan van de inschrijvingsformulieren van de deelnemers 
waarvan de projecten zijn goedgekeurd. Daaruit volgt dat de studie gebaseerd is op de 
voornemens van de ontwikkelaars en niet op de concrete uitvoering van de projecten. 
De follow-up studie die momenteel wordt uitgevoerd is bedoeld om deze analyse aan 
te vullen en op basis van enquêtes bij ondernemingen waarvan de projecten zijn 
afgewerkt na te gaan of de conclusies van de doelmatigheids- en 
doeltreffendheidsstudie juist zijn. 
Met deze evaluatiestudie wilde men nagaan in welke mate en op welke wijze het 
PEDIP ingang heeft gevonden in de industrie en in hoeverre de doelstellingen van het 
programma zijn verwezenlijkt. 
VI.3.1 Penetratie van het PEDIP in de industrie 
Het team heeft 7 023 door het PEDIP gesteunde projecten geanalyseerd, hetgeen een 
investering vertegenwoordigde van ongeveer 1 056 miljard escudo voor een 
subsidiebedrag van 322 miljard escudo. 
62,7% van de totale investeringen had betrekking op produktieve 
investeringsprojecten; investeringen voor basis- en technologie- infrastructuur 
bedroegen 13,7%, voor menselijke hulpbronnen 4,6%, voor 
risicokapitaalverrichtingen 11,6 % en met betrekking tot de complexe factoren bij het 
concurrentievermogen (produktiviteit en kwaliteit) 6,3 %. 
In de loop der jaren is voor steeds meer projecten een beroep gedaan op de kwaliteits-
en produktiviteitsprogramma's en op steunmaatregelen voor produktieve investeringen 
op strategische gebieden (technologische ontwikkeling, milieubescherming en 
kwaliteitsbeheer) en sectoren, zodat de voor deze programma's uitgetrokken middelen 
dienden te worden verhoogd, ten koste van de programma's voor directe steun. 
Wat de verdeling van de subsidies over de economische subjecten betreft, hebben 
bedrijven 68 %, instellingen voor onderwijs en onderzoek 20,6 % en 
bedrijfsverenigingen 8,2 % ontvangen. 
De door het PEDIP ondersteunde bedrijven vertegenwoordigen 42 % van de 
werkgelegenheid in de industrie in Portugal. Uit de studie blijkt dat de verdeling van 
de PEDIP-bedrijven naar werkgelegenheidsvolume afwijkt van de structuur van de 
Portugese industrie : bedrijven met meer dan 100 werknemers zijn 
oververtegenwoordigd en bedrijven met minder dan 50 werknemers zijn 
ondervertegenwoordigd. Dit kan twee dingen betekenen : ofwel hebben zeer kleine 
bedrijven moeilijk toegang gekregen tot het PEDIP, ofwel hebben zij zich wel 
aangeboden maar zijn ze afgewezen op grond van strenge selectiecriteria, hetgeen een 
reden zou zijn om in de toekomst een stelsel van specifieke stimuleringsmaatregelen 
voor dit soort bedrijven op te zetten. 
ft 
Wat de industriesectoren betreft, is er een ondervertegenwoordiging van de traditionele 
industrieën (textiel en bosbouw) en een oververtegenwoordiging van de "moderne" 
industrieën (metaal, elektronica). Dit doet vermoeden dat het PEDIP een bijdrage heeft 
geleverd tot het ombuigen van de specialisaties in de Portugese industrie. 
VI.3.2 De PEDIP-sfeer en de industrie 
De studie heeft aangetoond dat PEDIP-bedrijven actiever zijn en in betere 
"gezondheid" vergeleken met het geheel van de Portugese industrie. Deze activiteit, 
vooral met betrekking tot investeringen, betekent echter ook dat de financiële structuur 
ervan kwetsbaar is, doordat zij te maken hebben met zwaardere financiële lasten dan 
de overige industriële ondernemingen. 
Wat de opening naar de internationale handel betreft, vertoonden de PEDIP-bedrijven 
een grotere exportactiviteit, zij het in afnemende mate naargelang er nieuwe projecten 
werden goedgekeurd. 
Wat de menselijke factor betreft werden een zwakkere salarisdruk en hogere 
gemiddelde salariskosten waargenomen. Dit verschil is het gevolg van een beter 
produktiviteitsniveau, waarmee het gewicht van de loonkost op de produktie kon 
worden gecompenseerd. Zo wordt de PEDIP-sfeer gekenmerkt door een voor de 
bedrijven gunstige verdeling van de toegevoegde waarde. 
VI.3.3 Toegang van de bedrijven tot het PEDIP 
De deelname aan het PEDIP is redelijk goed gespreid over de verschillende sectoren. 
Op grond van deze diversificatie, gekenmerkt door de relatieve 
investeringsinspanning, kan worden gesteld dat het PEDIP, ofschoon ook traditionele 
industrietakken werden ondersteund, vooral steun heeft gegeven aan de eerste 
aanzetten tot een herschikking van het specialisatiemodel van de Portugese industrie. 
De best geoutilleerde bedrijven hebben meer "edele" investeringen gedaan en de meest 
produktieve bedrijven zijn diegene die de meeste aandacht hebben geschonken aan de 
verbetering van de produktiviteit. Daarentegen hebben de bedrijven die het best in de 
buitenlandse markten zijn geïntegreerd de steun voor produktieve investeringen 
onvoldoende laten aansluiten op de steun voor het strategische gebied van de 
produktiviteit. 
<7 
Aan de hand van de studie konden vier grote groepen van projecten worden 
onderscheiden : 
a) offensieve projecten, met een potentieel voor een dynamische aanpassing van het 
concurrentievermogen in Portugal; 
b) moderniseringsprojecten, met een potentieel voor aanpassing aan betere 
bedrijfsvoeringspraktijken voor industriële activiteiten, zonder echter uitzicht te 
bieden op verbetering van de concurrentiepositie. 
c) defensieve projecten, gekenmerkt door investeringsbeslissingen die weinig 
nieuws opleveren, herstructurering van sectoren in een crisissituatie of met een 
gering potentieel voor innovatie en modernisering; 
d) infrastructuurprojecten of projecten voor steun inzake het industrieel klimaat, die 
niet door bedrijven waren ontwikkeld en indirecte effecten moesten hebben op 
het concurrentievermogen van de industrie. 
Doordat grote middelen werden ingezet voor de totstandbrenging van infrastructuur en 
voor maatregelen betreffende het industrieel klimaat (18% van de investeringen en 
34 % van de steunbedragen) kon worden gerekend op de aanwezigheid van positieve 
externe factoren, niet alleen ten aanzien van de PEDIP-bedrijven maar van de gehele 
produktie-industrie. 
De investeringen voor offensieve projecten (meer dan 40 %) lagen hoger dan die voor 
defensieve projecten (35 %). Wat het aantal projecten betreft, was de situatie dan weer 
omgekeerd. 
Door de omvang van de middelen die gezamenlijk werden ingezet voor 
moderniserings- en offensieve projecten kon worden gerekend op een zekere 
mogelijkheid van structurele omvorming van de Portugese industrie. 
h 
VI.3.4 Verwachte effecten en de mate waarin de doelstellingen van het PEDIP zijn 
verwezenlijkt 
a) Verantwoording van de investeringen 
Het PEDIP heeft, door de diversificatie van de steunmaatregelen, het gedrag van de 
industriëlen met betrekking tot het doel van de investeringen kunnen wijzigen. Zo 
hebben zij, in plaats van hun inspanningen nagenoeg uitsluitend te richten op 
produktieve investeringen (modernisering en verhoging van de produktiecapaciteit), 
zich ingespannen om meer te investeren in meer "edele" componenten, d.w.z. de 
complexe factoren die het concurrentievermogen bepalen. 2 600 projecten voor een 
bedrag van 111 000 miljoen escudo hebben steun ontvangen voor niet onmiddellijk 
productieve investeringen. 
b) Hoogte van het innovatiepotentieel 
De PEDIP-bedrijven hebben sterk geprofiteerd van de innovatiemogelijkheden die 
door de verschillende maatregelen werden geboden en naar verwachting zal hieruit een 
verbetering van het technologisch niveau van de outillage en van de vakbekwaamheid 
van arbeidskrachten en kaderpersoneel voortvloeien. 
In het kader van het PEDIP zijn inderdaad aanzienlijke middelen toegewezen voor de 
verbetering van de know-how in de bedrijven, met name in sectoren die meer 
technologie-intensief zijn, en voor de diversificatie en de versterking van de 
technologische infrastructuur van het wetenschappelijk en technologisch bestel in 
Portugal. Ook werd een groot aantal projecten voor onderzoek en ontwikkeling op 
technologisch geavanceerde gebieden ondersteund. Het kan dus worden verwacht dat 
de projecten van de meest dynamische bedrijven met de hoogst gekwalificeerde 
personele middelen een positief navolgingseffect zullen hebben op de gehele industrie. 
c) Activering van fundamenteel onderzoek en ontwikkelingswerk voor de industrie 
Het PEDIP heeft op twee verschillende wijzen steun gegeven aan industrieel gericht 
onderzoek : 
h 
indirect door de totstandbrenging of de versterking van de technologische 
infrastructuur die ten grondslag ligt aan de ontwikkeling en het gebruik van 
nieuwe technologieën en die de schakel vormt tussen universiteit en 
onderneming; 
direct door steun aan projecten voor de verwerving en de ontwikkeling van 
nieuwe technologieën door industriële ondernemingen. 
Instituten voor nieuwe technologieën, technologiecentra en technologie­
overdrachtcentra hebben 70 % ontvangen van de 60 miljard escudo die door het 
PEDIP zijn uitgegeven aan technologische infrastructuur. Geavanceerde technologieën 
(informatie-, communicatie- en elektronicatechnologie) zijn het gebied waarop de 
investeringen voor verwerving en ontwikkeling van technologie door bedrijven het 
grootst zijn geweest, met name voor nieuwe produkten en procédés. 
De effecten van het PEDIP met betrekking tot deze doelstelling zullen pas op 
middellange termijn voelbaar zijn en vooral geconcentreerd zijn op de gebieden 
kwaliteitsverbetering, technologische steun aan ondernemingen, bespoediging van 
technologieoverdracht en ontwikkeling van nieuwe technologieën. 
Aan aanbodszijde heeft het PEDIP zijn taak volbracht. Nu moeten nog inspanningen 
worden geleverd opdat het bedrijfsleven aan de vraagzijde zich positief opstelt. 
d) Verhoging van de produktiviteit 
De consulenten hebben berekend dat de reële gemiddelde toename van de 
produktiviteit van de PEDIP-bedrijven van de orde van 5 % was, tezamen met een 
toename van de werkgelegenheid van de orde van 2,4 %. Het samengaan van deze 
beide percentages laat een snelle economische groei verwachten. 
Met name de verwachte resultaten ten aanzien van de toename van de produktiviteit 
van de ondernemingen die gebruik hebben gemaakt van demonstratiemaatregelen 
("zachte" steun ter verbetering van de complexe factoren bij het 
concurrentievermogen) moeten nog meer gewicht krijgen. Volgens de studie kan ook 
op dit gebied een groei van 11 % per jaar worden verwacht. 
?>• 
Bedrijven met meer dan 500 werknemers vertonen een betere produktiviteit, hogere 
gemiddelde lonen en een meer ongelijke verdeling van de toegevoegde waarde. 
e) Verbetering van de kwaliteit 
Op deze doelstelling zijn drie soorten maatregelen gericht : op infrastructuurniveau, 
versterking van het nationale stelsel van kwaliteitsbeheer; op bedrijfsniveau, niet-
specifieke steun voor maatregelen op het gebied van kwaliteit en industriële 
vormgeving; en steun voor investeringen in kwaliteitsbeheer. 
Ondanks het hoge bedrag aan middelen dat altijd naar infrastructuur gaat, moet erop 
worden gewezen dat 70 % van de investeringsuitgaven op het gebied van kwaliteit zijn 
gedaan voor projecten die door industriële bedrijven zijn ontwikkeld. 
Het Portugese kwaliteitssysteem heeft een aanzienlijke injectie gekregen. 3 200 
miljoen escudo is gestort voor de totstandbrenging van een basis-metrologienet. 
Daarnaast zijn nog eens 108 test- en metrologische laboratoria met 7 700 miljoen 
escudo gesteund. Tenslotte hebben sectorale normalisatie-, certificatie- en auditing-
instanties steun uit het programma ontvangen. 
f) Diversifiëring van de produktie 
Volgens de evaluatiestudie heeft deze doelstelling geen positieve aandacht van de 
industrie gekregen. De invoering van nieuwe produkten of de verbetering van het 
technologisch gehalte van bestaande produkten is niet van grote betekenis geweest. 
Daarentegen kunnen, in het diversifiëringsproces van de produktie door de 
ontwikkeling van nieuwe specialismen, in het bijzonder in de metaalindustrie, de in het 
kader van het PEDIP gesteunde investeringen als aanzienlijk worden beschouwd. 
g) Vakbekwaamheid van de arbeidskrachten en kaderpersoneel 
De vermindering van de kloof tussen het aanbod van vakbekwaamheid van het formele 
onderwijssysteem en de vraag van de industriële arbeidsmarkt is een permanente bron 
van bezorgdheid geweest en heeft 70% van de steunbedragen voor 
opleidingsprojecten voor zijn rekening genomen. 
Omscholing en bijscholing op de gebieden nieuwe bedrijfsleidingsmethoden en 
nieuwe technologieën hebben 20 % van de steunbedragen gebruikt. 
h) Rationeel energiegebruik 
Programma 3.2 (SIURE) is vooral ten goede gekomen aan grootgebruikers van energie 
(papierfabrieken, chemische fabrieken, enz.). 
De verwachte jaarlijkse energiebesparing is van de orde van 30 % van de investering 
in de projecten voor rationeel energiegebruik (projecten voor de produktie van energie 
op basis van hernieuwbare energiebronnen of waarbij gecombineerde technieken voor 
warmte/elektriciteits-produktie werden gebruikt). 
De in het kader van het SINPEDIP gesteunde innovatie- en moderniseringsprojecten 
hebben ook bijgedragen tot een vermindering van het energieverbruik, aangezien het 
energierendement een van de beoordelingscriteria van de projecten was. 
i) Ontwikkeling van de industriële samenwerking 
Projecten voor industriële samenwerking hebben in het kader van de programma's 5 
(produktiviteit) en 6 (kwaliteit) 7 % van de steunbedragen ontvangen voor een 
investering die 10 % van alle projecten van beide programma's vertegenwoordigde. 
Meer dan 50 % van de projecten had betrekking op activiteiten van 
bedrijfsverenigingen. Het meest vertegenwoordigd in de projecten waren 
metaalbedrijven (12,5 %) met partnerschaps- en toeleveringsprojecten. 
j) Modernisering van de bedrijfsleiding 
De beoogde modernisering van de bedrijfsleiding is tot stand gebracht via drie 
verschillende sporen. Ten eerste was deze doelstelling impliciet opgenomen in de 
grote innovatie/moderniseringsprojecten die in het kader van het SINPEDIP werden 
gesteund. 
V 
Voorts hadden twee derden van de steunverleningen in het kader van het 
opleidingsprogramma betrekking op deze doelstelling, waarbij de belangrijkste 
sectoren van de Portugese industriële structuur (textiel en metaalindustrie) sterk waren 
vertegenwoordigd. 
Tenslotte hadden 16% van de projecten en 7% van de steunbedragen van het 
programma "verbetering van de produktiviteit" betrekking op de modernisering van de 
bedrijfsleiding. Dit programma heeft ook indirect met demonstraties aan deze 
doelstelling bijgedragen. 
k) Uitbreiding van de technische bijstand 
Twee programma's hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de uitbreiding van de 
technische bijstand : 
Programma 1.2 - technologische infrastructuur - heeft geholpen om de vereiste 
basisinfrastructuur tot stand te brengen voor de leveranciers van diensten aan de 
industrie. 
Programma 5 - produktiviteit - heeft direct steun verleend aan maatregelen op het 
gebied van technische bijstand aan bedrijven. Zo zijn 489 activiteiten, waarmee 57 % 
van de steunbedragen van programma 5 was gemoeid, mede gefinancierd. Bovendien 
heeft dit programma geholpen bij de oprichting van 75 expertisecentra, die direct 3000 
arbeidsplaatsen hebben opgeleverd, waarvan de meeste als technisch kaderpersoneel. 
1) Toegang tot de markten 
Er zijn meer activiteiten met betrekking tot de deelname of de organisatie van beurzen 
in eigen land of in het buitenland gevoerd dan activiteiten betreffende de opening van 
vertegenwoordigingen in het buitenland. Hieruit blijkt dat de belangstelling meer 
uitging naar aspecten van commerciële aard dan op werkelijke internationalisatie. Wel 
moet worden onderstreept dat de bedrijfsverenigingen grote belangstelling voor dit 
onderwerp hadden en een groot aantal projecten hebben ingediend met betrekking tot 
hun respectieve sectoren, waarnaar de helft van de subsidies is gegaan. 
De sector metaalindustrie heeft het grootste aantal projecten inzake de toegang tot 
externe markten ingediend. De traditioneel exporterende sectoren (kleding/textiel, 
schoenen en meubelen) hebben eveneens een grote inspanning gedaan voor 
investeringen op dit gebied. 
VI.4 PEDIP-studies 
Dank zij het programma konden, naast de genoemde studies, nog een groot aantal 
andere studies worden verricht, die hier eveneens dienen te worden vermeld : 
Evaluatiestudie van de verspreiding van PEDIP - GLOBAL. 
Uitvoerbaarheids- en haalbaarheidsstudie van de al totstandbrenging van 
samenwerkingsverbanden - DANSK TEKNOLOGIK INSTITUTE.. 
Studie van het ontwerp van een opleidingsprogramma voor de wolsector 
NORMA/EGF. 
Studie van het belang van het PEDIP-opleidingsprogramma voor de industrie -
NORMA. 
Studie van een project op het gebied van microelektronica en elektronica -
CONSULTRONIQUE. 
Studie van de doeltreffendheid van de steun aan infrastructuren voor 
samenwerking tussen bedrijven uit het MKB - TECNINVEST. 
Evaluatiestudie van de gedragswijziging van industriëlen ten aanzien van de 
modernisering van de Portugese industrie - COOPERS & LYBRAND. 
Studie van de strategische ontwikkeling van de technologische infrastructuur -
COOPERS & LYBRAND. 
Behoeften inzake beroepsopleiding in de hout- en meubelindustrie - CFPIMM. 
Ontvankelijkheid van de deelsector hout voor programma 2 - G. Tournier. 
,c 
Ontvankelijkheid van de deelsector levensmiddelenindustrie voor programma 2 -
G. TOURNIER. 
Vaststelling van de behoeften inzake beroepsopleiding in de deelsector 
levensmiddelenindustrie - CIDEC. 
Evaluatiestudie van het menselijk potentieel (informatie technologie en 
elektronic) - TDC, FUNDETEC, DINAMIA. 
Evaluatiestudie van het aanbod inzake schoolse en beroepsopleiding (informatie 
technologie en elektronic) - COOPERS & LYBRAND. 
Evaluatiestudie van de behoeften aan opleiding voor de invoering van IT in 
bedrijven (flexibele automatisering) - TDC, FUNDETEC, DINAMIA en 
COMPTA RH. 
Micro-elektronica en componenten - CONSULTRONIQUE. 
Computergesteunde fabricage (CIM) - CONSULTRONIQUE. 
Programmatuur- en informatie-industrie - BIS MACKINTOSH. 
Elektronische telecommunicatie-industrie - BIS STRATEGIC DECISIONS. 
Elektronische outillage/auto-elektronica - SRI INTERNATIONAL. 
Gekwalificeerde arbeidskrachten en opleiding voor de kapitaalgoederenindustrie 
- NORMA, TECNIVEST/EGS. 
Studie van de kapitaalgoederensector voor de houtverwerking - R. Rolin. 
Inventaris van de produktie van outillage voor metaalbewerking - GAPE. 
Inventaris van de produktie van landbouwmachines - GAPE. 
Inventaris van de produktie van outillage voor steengroeven en de bouwsector -
GAPE. 
Inventaris van de produktie van outillage voor de houtverwerking - GAPE. 
i? 
• Inventaris van de produktie van outillage voor de keramiek- en glasindustrie -
GAPE. 
• Inventaris van de produktie van outillage voor hijswerktuigen, intern transport en 
verpakking - GAPE. 
• Inventaris van de produktie van outillage voor de levensmiddelenindustrie -
GAPE. 
• Inventaris van de produktie van outillage voor de kleding/textiel- en de 
leder/schoenindustrie. 
VI.5 Conclusies 
1. Ondanks het feit dat het PEDIP nog niet is afgerond (EFRO en ESF gedealte) en 
dat de effecten ervan pas in de komende jaren ten volle voelbaar zullen zijn, kan 
nu reeds worden gesteld dat het PEDIP op verscheidene niveaus een succes is 
geweest. 
De instrumenten en activiteiten die samen het programma hebben gevormd, 
hebben geleid tot het op gang brengen of het versnellen van een ingrijpend 
veranderingsproces in Portugal langs drie krachtlijnen : 
het bedrij fsklimaat 
de prestaties van het produktiesysteem 
het gedrag van industriëlen ten aanzien van de complexe factoren bij het 
concurrent e vermogen. 
Wat het bedrijfsklimaat betreft, konden dank zij het PEDIP de 
minimumvoorwaarden worden geschapen die hebben bijgedragen aan de 
harmonieuze ontwikkeling van de bedrijven, vooral uit het MKB. Dit is met 
name gebeurd door het aanbrengen van ontbrekende schakels op andere sectorale 
beleidsterreinen (wetenschap, opleiding, milieu, enz.) en met betrekking tot 
ondersteunende diensten voor bedrijven (technologische en andere 
infrastructuur). Ook heeft het PEDIP vrijwel alle terreinen bestreken waardoor 
het proces van overdracht van know-how van het wetenschappelijk en 
technologisch bestel naar de bedrijven nu kan worden versneld. 
/' 
Bovendien heeft het PEDIP bijgedragen tot de verbetering van de 
vakbekwaamheid van het hoger en middenkader van bedrijven en konden enkele 
leemten worden opgevuld die het normale onderwijssysteem maar moeilijk kon 
vullen. 
Het programma heeft de capaciteit en de doeltreffendheid van het optreden van 
beroepsverenigingen in alle regio's van het land verhoogd. 
Het heeft bijgedragen tot de verbetering van de financieringsvoorwaarden voor 
bedrijven in het algemeen en het MKB in het bijzonder. 
Wat het produktiesysteem betreft, heeft het PEDIP de modernisering van het 
produktieapparaat van de bedrijven in de traditionele sectoren van de Portugese 
industrie bespoedigd en nieuwe investeringen in deze sectoren geactiveerd, met 
een hoog technologisch potentieel. 
Ook heeft het ertoe bijgedragen dat de bestaande tendensen inzake industriële 
specialisatie in de industriële structuur van Portugal werden gewijzigd, zij het in 
geringe mate. 
Het programma heeft ondernemingen gestimuleerd om met grotere inzet 
maatregelen te nemen ter versterking van hun concurrentiepositie en de 
verspilling van grondstoffen en energiebronnen tegen te gaan. 
Het heeft de bedrijven minder afhankelijk gemaakt van goedkope 
arbeidskrachten, tot nog toe de belangrijkste factor van hun 
concurrentievermogen. 
Het heeft het innovatieproces in de bedrijven helpen versnellen. 
Ook heeft het geleid tot een aanzienlijke verhoging van de investeringen van 
bedrijven in kwaliteit, vormgeving, innovatie, milieubescherming en veiligheid 
op het werk. 
Tenslotte heeft het bijgedragen tot het financiële evenwicht van een groot aantal 
bedrijven. 
Wat de mentaliteitswijziging betreft, heeft het PEDIP de industriëlen bewust 
gemaakt van het belang van investeringen in vakbekwaamheid, produktiviteit, 
kwaliteit, vormgeving, innovatie en marketing. 
n 
2. Met betrekking tot de macro-economische effecten van het PEDIP kan nu al 
worden gesteld, onder voorbehoud van de conclusies van de lopende studie van 
het reële effect van het programma op de Portugese economie, dat het een 
significatieve bijdrage heeft geleverd tot de verandering van enkele indicatoren. 
Zo is de werkloosheid in Portugal gedaald van 10,9 % bij de toetreding tot 4,8 % 
in 1992. 
De tendens inzake de jaarlijkse groeivoet van de investeringen is omgebogen van 
-3% tot 3,2% in 1992. 
Het vermogen om rechtstreekse investeringen uit het buitenland aan te trekken is 
aanzienlijk versterkt, van 1 % van het BBP tot 5,1 % in 1992. 
In dezelfde periode is het BBP tegen lopende prijzen gestegen van 27,1 miljard 
tot 65,2 miljard ecu en het BBP per inwoner van 27,0 tot 4. 
% O 
ISSN 0254-1513 
COM(93) 711 def. 
DOCUMENTEN 
NL lü 
Catalogusnummer : CB-CO-93-762-NL-C 
ISBN 92-77-63756-0 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
fi