Nr. C 131/34 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 12. 6. 76 
Advies  inzake  de economische  en maatschappelijke  positie  van  de vrouw  in de 
Europese  Gemeenschap 
Het advies  van het Comité  heeft  niet  op een bepaald  document  betrekking. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Tijdens  zijn  op 28 november  1974  gehouden  125e  zitting  heeft  het Comité  op 
voorstel  van  zijn  Bureau  besloten,  uit eigen  beweging  een advies  inzake  voornoemd 
onderwerp  op te stellen. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake 
voornoemd  onderwerp  tijdens  zijn  op 25 en 26 februari  1976  te Brussel  gehouden 
137e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  het  door  het  Economisch  en Sociaal 
Comité  tijdens  zijn  zitting  van 28 november  1974 
naar  aanleiding  van  een  voorstel  van  het Bureau 
van 29 oktober  1974  genomen  besluit,  op eigen 
initiatief  een  advies  op te stellen  over  de economi-
sche en maatschappelijke  positie  van  de vrouw  in 
de Europese  Gemeenschap, 
Gezien  het door  zijn  Bureau  op 29 oktober  1974 
genomen  besluit,  de Afdeling  voor  sociale  vraag-
stukken  met  de voorbereiding  van  het desbetref-
fende  advies  te belasten, 
Gezien  het  door  het  Economisch  en  Sociaal 
Comité  tijdens  zijn  133e  zitting  van  24 en 25 
september  1975  uitgebrachte  advies  inzake  de 
mededeling  van  de  Commissie  aan  de Raad 
betreffende  de gelijke  behandeling  van mannen  en 
vrouwen  in het  arbeidsproces  (toegang  tot het 
arbeidsproces  en tot de beroepsopleiding,  promo-
tiekansen  en arbeidsvoorwaarden)  ('), 
Gezien  het door  de Afdeling  voor  sociale  vraag-
stukken  tijdens  haar  102e  vergadering  op 12 
februari  1976  uitgebrachte  advies  en het door  de 
rapporteur,  mevrouw  Evans,  opgestelde  rapport, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn  op 25 en 
26 februari  1976  gehouden  137e  zitting  (vergade-
ring van  26 februari), 
(») PB nr. C 286  van  15. 12. 1975,  blz.  8. Overwegende  dat  moet  worden  erkend  dat geen 
werkelijk  democratische  Europese  Unie  tot stand 
kan worden  gebracht  wanneer  de 130  miljoen 
vrouwen  die de Europese  Gemeenschap  telt  niet 
ten volle  worden  geïntegreerd  in de samenleving 
en als volwaardige  leden  daarvan  worden  aan-
vaard,  met  dezelfde  rechten  en kansen  als hun 
mannelijke  tegenhangers; 
Overwegende  dat  het  noodzakelijk  is spoed  te 
zetten  achter  de uitroeiing  van  in de Europese 
samenleving  diepgewortelde  vooroordelen  en de 
daaruit  voortvloeiende  discriminerende  praktij-
ken; 
Overwegende  dat  het  recht  van  de vrouw  op 
werkelijk  gelijke  kansen  en grotere  deelneming 
aan alle  vormen  van  menselijke  activiteit  en 
expressie  dringend  om  maatschappelijke  veran-
deringen  vraagt; 
Overwegende  dat de vrouw  de gelegenheid  moet 
hebben,  vrij  te kiezen  tussen  haar  taken  in gezin 
en huishouden  en een  bezoldigde  werkzaamheid 
buitenshuis,  deze  werkzaamheden  desgewenst  te 
combineren,  en haar  verantwoordelijkheid  op het 
economische,  sociale  en politieke  vlak  ten volle  te 
dragen; 
Overwegende  dat  de vrouw,  in het  bijzonder, 
voortdurend  zwaar  belast  is wanneer  zij, noodge-
dwongen  of uit vrije  keuze,  een  beroepsactiviteit 
uitoefent  dan  wel  sociale  of politieke  activiteiten 
ontplooit  en daarnaast  het huishouden  moet  doen 
en voor  het gezin  moet  zorgen; 
12. 6. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 131/35 
Overwegende  dat  het  gezin,  het  echtpaar,  nog 
steeds  de basis  vormt  van  de Europese  samenle-
ving  en dat de ontplooiing  van  de individu,  in het 
bijzonder  van  de vrouw,  in de eerste  plaats  vanuit 
deze  basiseenheid  moet  plaatsvinden; 
Overwegende  dat het niet  altijd  mogelijk  is tussen 
de problemen  van  vrouwen  en van  mannen  te 
differentiëren  en dat  veranderingen  in de positie 
van de vrouw  tevens  veranderingen  in die van  de 
man met  zich  mee  zullen  brengen, de vervulling  van  haar  rol in het Europese  leven 
— in wettelijk,  economisch  en sociaal  opzicht, 
binnen  het gezin  en op het politieke  en culturele 
vlak.  Gezien  de omvang  van  deze  taak  en het 
gebrek  aan  statistische  gegevens,  zal echter  slechts 
aandacht  worden  besteed  aan  de belangrijkste 
problemen  die  verhinderen  dat  de vrouw  zich 
volledig  als individu  en staatsburgeres  kan  ont-
plooien.  Bovendien  zullen  een  aantal  oplossingen 
worden  voorgesteld,  hoewel  het  om  de reeds 
uiteengezette  redenen  onmogelijk  zal  zijn  voor 
alle vraagstukken  een oplossing  te vinden. 
BRENGT  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met  43 stemmen  voor  en 10 stemmen  tegen, 
bij 39 onthoudingen  werd  goedgekeurd: 
1. Inleiding 
1.1. Het  Internationale  Jaar  van  de Vrouw  had 
in de eerste  plaats  ten  doel,  de mening  van  de 
mensen  over  de rechten  van  de vrouw  te verande-
ren en te bereiken  dat  het  beginsel  van  gelijke 
rechten  en plichten  ten slotte  als vanzelfsprekend 
wordt  aanvaard.  Hiertoe  is nodig  dat verouderde 
denkbeelden  over  de verschillende  rol van  man  en 
vrouw  uit  de wereld  worden  geholpen  en een 
mentaliteitsverandering  tot stand  komt.  Een  der-
gelijk  proces  zal  niet  vanzelf  op gang  komen, 
maar  moet  geholpen  worden  door  concrete  sug-
gesties  voor  verbeteringen  en wijzigingen.  Het  is 
onder  meer  nodig  dat verbetering  wordt  gebracht 
in bestaande  wetten  en verordeningen,  dat  een 
nieuwe  vooruitstrevende  wetgeving  wordt  inge-
voerd,  dat  maatregelen  worden  getroffen  om te 
verzekeren  dat  de vrouw  haar  rechten  ook  kan 
doen  gelden  en dat zij ter zijde  wordt  gestaan  bij 
de verzorging  van  het gezin  — een  taak  die nog 
steeds  voornamelijk  op de vrouw  rust  — en wel 
zó dat de vrije  ontplooiing  van en de harmonische 
verhouding  tussen  man,  vrouw  en kinderen  bin-
nen en vanuit  de gezinskern  zoveel  mogelijk 
worden  bevorderd. 
1.2. Hoe  belangrijk  deze  doeleinden  zijn  zou 
kunnen  worden  aangetoond  aan  de hand  van  de 
meest  recente  statistische  gegevens.  Aangezien 
recente  studies  en onderzoeken  op  basis  van 
communautaire  statistische  gegevens  betreffende 
de verschillende  beroepscategorieën  en leeftijds-
groepen  helaas  echter  ontbreken,  heeft  het Comi-
té zijn  werk  niet  optimaal  kunnen  verrichten. 
1.3. In  dit advies  zal niettemin  worden  nage-
gaan  met  welke  problemen  vrouwen  kampen  bij 2. Algemene  opmerkingen 
2.1. Psychologische  aspecten 
2.1.1.  Zowel  mannen  als vrouwen  ondervin-
den dat  de traditionele  opvatting  over  hun  rol 
wordt  aangevochten.  De  gezinnen  zijn  tegen-
woordig  in het algemeen  kleiner  dan  vroeger  en 
vooral  de vrouwen  realiseren  zich  dat haar  rol in 
het gezin  zich  wijzigt.  Ook  ongehuwde  vrouwen, 
gescheiden  vrouwen  en  weduwen  zien  zich 
gedwongen  anders  te gaan  denken  over  een 
loopbaan  en over  haar  positie  als leden  van  de 
maatschappij. 
Door  al deze  veranderingen  gaan  zowel  mannen 
als vrouwen  zich  hoe  langer  hoe  onzekerder 
voelen.  De  vrouwen  hebben  dit  gevoel  echter 
bijzonder  sterk;  de reden  hiervoor  is dat zij reeds 
vaak  haar  gezinstaken  combineren  met  andere, 
betaalde  of onbetaalde,  werkzaamheden,  terwijl 
de mannen  pas  langzaam  beginnen  naast  hun 
beroepsarbeid  een deel  van  de gezinstaken  op zich 
te nemen. 
Zo staan  de vrouwen  voor  een  bijzonder  dilem-
ma : wanneer  zij besluiten  thuis  te blijven  worden 
zij gekweld  door  de gedachte  dat  haar  overige 
capaciteiten  onbenut  blijven.  Worden  zij elders 
actief,  dan  krijgen  zij vaak  ten onrechte  de kritiek 
te horen  dat zij haar  gezin  zouden  verwaarlozen. 
2.1.2.  Alle  vrouwen  hebben  met  problemen  te 
kampen  die hun  oorsprong  vinden  in de traditi-
onele  opvattingen  over  de rol van  man  en vrouw. 
De vrouwen  benaderen  deze  problemen  verschil-
lend naar  gelang  van  haar  positie.  De buitenshuis 
werkende  gehuwde  vrouw  zal bij voorbeeld  ande-
re problemen  van  fundamenteel  belang  achten 
dan de  full-time  huisvrouw.  Ook  zijn  zowel 
werkende  als  niet  werkende  vrouwen  in vele 
gevallen  tegelijkertijd  huisvrouw  en moeder.  Deze 
gezinstaken  van  de vrouw  zijn  in het beleid  van 
de Europese  Economische  Gemeenschap  nage-
Nr. C 131/36 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 12. 6. 76 
noeg  geheel  buiten  beschouwing  gebleven.  De 
communautaire  verordeningen  en maatregelen 
houden  dan  ook  slechts  in beperkte  mate  reke-
ning  met  de werkende  vrouw. 
2.1.3.  Dit  gevoel  van  onzekerheid  van  de 
vrouw  wordt  nog  versterkt  door  het tekort  schie-
ten van  de maatschappij,  door  de traditie,  alsme-
de door  vele  wetten.  De  wetgeving  loopt  in 
sommige  landen  achter  op de ontwikkeling.  De 
plaats  van  de vrouw  wordt  vanouds  geacht  uit-
sluitend  thuis  te zijn.  Sociale  diensten  die bepaal-
de gezinstaken  kunnen  overnemen  bestaan  in het 
geheel  niet  of houden  (behoudens  zeer  zeldzame 
uitzonderingen)  geen  rekening  met  de behoeften 
van de vrouw,  en zeker  niet  met  die  van  de 
werkende  vrouw. 
2.1.4.  De  media  hebben  grote  invloed  op de 
publieke  opinie.  Sommige  media  in Europa  ver-
breiden  het denkbeeld  dat de vrouw  een  sexsym-
bool  is. Ook  zijn  zij ertoe  geneigd  de opvattingen 
over  de traditionele  rol van  de vrouw  kracht  bij te 
zetten. 
2.1.5.  De  vrouwen  worden  door  de wet  en de 
publieke  opinie  te weinig  gesteund  in haar  streven 
naar  onafhankelijkheid  en gelijke  kansen  en zelf-
standigheid  ten  volle  te kunnen  benutten  en dit 
als vanzelfsprekend  te kunnen  beschouwen. 
2.2. Gelijkheid  voor  de wet 
2.2.1.  De  wet  en de interpretatie  ervan  dienen 
te worden  gebruikt  als  een  instrument  om  de 
maatschappelijke  en politieke  opvattingen  van  de 
staat  en de burger  te beïnvloeden  en te wijzigen. 
2.2.2.  De  nationale  wetgevingen  bevatten  nog 
steeds  bepalingen  die discriminerend  zijn  voor  de 
vrouw,  al verklaren  de grondwetten  van  de mees-
te Lid-Staten  dat mannen  en vrouwen  gelijk  zijn. 
Discriminatie  van  de vrouw  treft  men  in het 
bijzonder  aan  in het familierecht,  aangezien  dit in 
de meeste  Lid-Staten  nog  goeddeels  van  de tradi-
tionele  opvattingen  betreffende  de rol van  man  en 
vrouw  uitgaat. 
2.2.3.  Om  een  paar  algemene  voorbeelden  van 
wettelijke  discriminatie  te geven:  in sommige 
Lid-Staten  heeft  de vrouw  nog  vaak  de toestem-
ming  van  haar  echtgenoot  nodig  om een  betrek-
king  te aanvaarden,  zij mag  alleen  zaken  doen  die 
met de huishouding  te maken  hebben,  terwijl  zij 
de toestemming  van  haar  echtgenoot  nodig  heeft 
om een  bankrekening  te openen.  Verder  kunnen gehuwde  vrouwen  in sommige  gebieden  van  de 
Gemeenschap  geen  lid van  landbouwcoöperaties 
worden;  ook  komt  nog  steeds  discriminatie  voor 
met betrekking  tot de voorwaarden  voor  en de 
financiële  vergoeding  van  deelneming  aan  jury-
rechtspraak.  In vrijwel  alle  Lid-Staten  krijgen 
wettige  kinderen  automatisch  naam,  nationaliteit 
en domicilie  van  de vader.  In veel  Lid-Staten 
berust  de ouderlijke  macht  nog  steeds  uitsluitend 
bij de vader.  In één Lid-Staat  is mishandeling  van 
de echtgenote  geen  strafbaar  feit. 
2.2.4.  Verder  hebben  full-time  huisvrouwen  in 
de meeste  Lid-Staten  geen  wettelijke  aanspraak 
op een  redelijk  deel  van  het  loon  van  haar 
echtgenoot  ten  behoeve  van  huishoudelijke  en 
persoonlijke  uitgaven.  Het  beginsel  dat  de kost-
winner  (man  en/of  vrouw)  — of deze  nu loon-
trekker  is of inkomsten  uit andere  bron  geniet  — 
voldoende  gelden  beschikbaar  dient  te stellen 
voor  de gewone  gang  van  de huishouding,  zou  in 
alle Lid-Staten  wettelijk  moeten  worden  vastge-
legd.  Ook  dient  in elke  Lid-Staat  de mogelijkheid 
een toereikend  deel  van  het  inkomen  van  de 
andere  echtgenoot  te verkrijgen  voor  noodzakelij-
ke persoonlijke  uitgaven,  wettelijk  te zijn  gere-
geld. 
2.2.5.  In  sommige  Lid-Staten  is het  voor 
onvolledige  gezinnen  juridisch  moeilijk  financiële 
bijstand  te verkrijgen.  Er zijn  aanbevelingen 
gedaan  betreffende  een nieuw  soort  bijstandsuit-
kering  (waarvoor  geen  premie  geheven  wordt), 
een zogenaamde  onderhoudsgarantie;  deze  aan-
bevelingen  worden  door  het Comité  gesteund.  Bij 
de beoordeling  van  de bijstandsaanvrage  door  de 
rechter  dient  iedere  vorm  van  discriminatie  ach-
terwege  te blijven. 
2.2.6.  Voorts  wordt  de vrouw  ook  de facto 
gediscrimineerd  waar  het  de lonen  betreft.  In de 
meeste  Lid-Staten  heeft  de vrouw  thans  krachtens 
de wet  recht  op gelijke  beloning  voor  gelijkwaar-
dig werk;  dit recht  wordt  echter  lang  niet  overal 
geëerbiedigd  en de vrouw  beschikt  niet  altijd  over 
de mogelijkheid  dit recht  ook  af te dwingen  ('). 
2.2.7.  In  sommige  Lid-Staten  kunnen  bijzonde-
re uitkeringen  alleen  aan  de kostwinner  worden 
uitbetaald.  Aangezien  in de meeste  Lid-Staten  de 
echtgenoot  als de kostwinner  wordt  beschouwd, 
is een  dergelijke  bepaling  ook  discriminerend 
voor  de vrouw. 
(>) PB nr. C 88 van  26. 7. 1974,  blz.  7. 
12. 6. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 131/37 
2.2.8.  In  verschillende  Lid-Staten  is de toegang 
tot bepaalde  beroepen  aan  leeftijdsgrenzen  gebon-
den. Hoewel  deze  bepalingen  gelijkelijk  voor 
mannen  en vrouwen  gelden,  kunnen  zij discrimi-
natie  betekenen  voor  de vrouw  die een  dergelijk 
beroep  zou  willen  gaan  uitoefenen  na een gezin  te 
hebben  groot  gebracht.  Soms  richten  personeels-
advertenties  zich  specifiek  tot mannen;  het  is 
gewenst  dergelijke  advertenties  een  neutrale  for-
mulering  te geven,  zoals  ook  in de nieuwe  Britse 
anti-discriminatiewet  is bepaald. 
2.2.9.  Verschillende  wetten  zijn  erop  gericht  de 
werkende  vrouwen  tegen  bijzondere  gevaren  op 
de arbeidsplaats  te beschermen.  Men  kan  zich 
echter  afvragen  of sommige  van  deze  wetten  in 
feite  geen  discriminatie  inhouden  en het uitoefe-
nen van  bepaalde  werkzaamheden  niet  beletten. 
Wanneer  de  arbeidsomstandigheden  werkelijk 
een gevaar  inhouden,  dienen  zowel  mannen  als 
vrouwen  daartegen  te worden  beschermd. 
2.2.10.  Vrouwen  die in een familiebedrijf  mee-
werken  spelen  in economisch  opzicht  een  be-
langrijke  rol,  daar  de bedrijfsinkomsten  toenemen 
door  het  handwerk  en het administratieve  werk 
dat zij verrichten.  Zij wensen  door  alle  instanties 
— zowel  in hun  beroepssector  als daarbuiten  — 
als werkende  vrouwen  te worden  erkend,  met 
behoud  van  haar  status  als medeverantwoordelij-
ke voor  het  bedrijf.  Bijgevolg  willen  zij op het 
vlak van  de sociale  zekerheid  worden  behandeld 
op voet  van  gelijkheid  met  haar  echtgenoten,  in 
het bijzonder  wat  de overheids-  en bedrijfspensi-
oenregelingen  betreft. 
2.2.11.  Opgemerkt  dient  te worden  dat,  hoe-
wel de kiesstelsels  in het algemeen  niet  discrimi-
nerend  zijn  voor  de vrouw,  slechts  zeer  weinig 
vrouwen  kandidaat  zijn,  van  wie  er nog  minder 
worden  gekozen,  zodat  de meeste  wetgevende 
organen  voor  het  overgrote  deel  uit  mannen 
bestaan. 
De vrouwen,  die 51%  van  de bevolking  uitma-
ken, zijn  op die manier  duidelijk  ondervertegen-
woordigd  in de parlementen  en openbare  organen 
die de gehele  bevolking  vertegenwoordigen. 
2.3. Economische  aspecten 
2.3.1.  Hoofdkenmerk  van  de  economische 
positie  van  gehuwde  vrouwen  is het feit  dat zij in 
meerdere  of mindere  mate  afhankelijk  zijn  van 
haar  echtgenoot,  zijn  inkomen  en zijn  beslissin-
gen. Deze  afhankelijkheid  is minder  groot  wanneer  de 
gehuwde  vrouw  eigen  inkomsten  (al dan  niet  uit 
loondienst)  heeft,  waarover  zij,  na haar  deel  in 
het huishoudgeld  te hebben  bijgedragen,  vrijer 
kan beschikken. 
2.3.2.  Alleenstaande  vrouwen  moeten  voor 
zichzelf  zorgen;  omdat  vrouwen  echter  meestal 
slecht  betaalde  en laaggekwalificeerde  betrekkin-
gen hebben,  staan  zij er dikwijls  financieel  slech-
ter voor.  Daar  dit soort  betrekkingen  bovendien 
weinig  scholing  vereisen,  hebben  zij ook  nog 
minder  kansen  op promotie. 
2.3.3.  Deze  algemene  situatie  heeft  tot gevolg 
dat de doorsnee  vrouw  (en  met  name  de onge-
huwde  of gescheiden  vrouw  en de weduwe) 
financieel  minder  zekerheid  geniet  dan  de man. 
2.3.4.  Onvolledige  gezinnen  hebben  nog  extra 
financiële  problemen.  Financiële  bijstand  is met 
name  noodzakelijk  in het geval  de enige  kostwin-
ner het  gezin  zonder  voldoende  middelen  voor 
levensonderhoud  achterlaat.  Het  Comité  onder-
schrijft  het standpunt  dat er een  passende  finan-
ciële  regeling  voor  onvolledige  gezinnen  dient  te 
komen. 
2.3.5.  Het  Comité  verzoekt  eventuele  regelin-
gen voor  vervroegde  pensionering  op te zetten  als 
een (door  een  ieder  vrij  te kiezen)  mogelijkheid, 
en niet  als  een  verplichting.  Ook  worden  in 
sommige  Lid-Staten  andere  standaardtarieven 
vastgesteld  en toegepast  voor  verzekeringstijdvak-
ken waarvoor  geen  premie  is betaald,  zodat 
vrouwen  een lager  pensioen  ontvangen. 
Het feit  dat  het  pensioen  van  de huisvrouw 
hoofdzakelijk  afhangt  van  dat  van  haar  echtge-
noot  betekent  in de praktijk  dat de omvang  van 
het pensioen  uitsluitend  wordt  bepaald  door  het 
beroep  en de sociale  positie  van  de echtgenoot; 
het werk  dat  door  de vrouw  in het gezin  wordt 
verricht,  wordt  volkomen  veronachtzaamd. 
2.3.6.  Aangezien  vrouwen  gemiddeld  ouder 
worden  dan  mannen,  bereiken  meer  vrouwen  dan 
mannen  de pensioengerechtigde  leeftijd.  Wedu-
wen die  nooit  een  betrekking  hebben  gehad 
ontvangen  meestal  slechts  een  gedeelte  van  het 
pensioen  van  haar  echtgenoot  en deze  weduwen-
pensioenen  zijn  vaak  zo laag  dat de Staat  moet 
bijspringen.  Dit probleem  doet  zich  niet  voor  in 
het geval  van  werkende  vrouwen,  omdat  deze  uit 
eigen  hoofde  recht  op pensioen  hebben. 
Nr. C 131/38 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 12. 6. 76 
Voor  vrouwen  die  volledig  afhankelijk  zijn  van 
wat zij zelf  verdienen,  d.i.  alle  alleenstaande  en 
vele gescheiden  vrouwen,  komt  er na het bereiken 
van de pensioengerechtigde  leeftijd  geen  verbete-
ring in het gebrek  aan  financiële  zekerheid  waar-
onder  zij gedurende  haar  beroepsleven  te lijden 
hadden:  omdat  zij slecht  betaald  werk  deden  en 
weinig  gelegenheid  kregen  om  promotie  te 
maken,  ontvangen  zij ook  een laag  pensioen. 
2.3.7.  In  sommige  Lid-Staten  kan  het pensioen 
van de mannelijke  gerechtigde  niet  alleen  op de 
overlevende  echtgenote  en de kinderen,  maar  c ok 
op andere  familieleden  worden  overgedragen, 
terwijl  het pensioen  van  een  vrouw  er alleen  op 
de kinderen  overdraagbaar  is, ofschoon  in beide 
gevallen  even  hoge  premies  zijn  betaald. 
2.3.8.  Hetzelfde  geldt  voor  andere  wettelijke 
sociale  zekerheidsregelingen,  omdat  de uitkerin-
gen in de meeste  gevallen  op het vroeger  verdien-
de inkomen  zijn  afgestemd  en vrouwen  om talrij-
ke redenen  gewoonlijk  minder  verdienen  dan 
mannen. 
2.3.9.  Aangezien  vrouwen  aldus  in het  alge-
meen  financieel  minder  zekerheid  genieten  dan 
mannen,  moeten  meer  vrouwen  een  beroep  op 
overheidsuitkeringen  doen.  In sommige  Lid-Sta-
ten verschilt  zelfs  de hoogte  van  deze  uitkeringen 
naar  gelang  van de sekse,  in plaats  van  uitsluitend 
op het  inkomen  van  de  begunstigde  te zijn 
afgestemd.  Zo ontvangen  vrouwen  in sommige 
Lid-Staten  slechts  60%  van  de uitkeringen  die in 
dezelfde  omstandigheden  aan  mannen  worden 
toegekend. 
2.3.10.  De  financiële  positie  van  vrouwen  die 
niet kunnen  werken  omdat  zij moeten  zorgen 
voor  zieken  of bejaarden  die van  haar  afhankelijk 
zijn,  is bijzonder  moeilijk  wanneer  zij geen  zeker-
heid via de echtgenoot  genieten.  Hoewel  de Staat 
aanzienlijke  bedragen  uitspaart  doordat  deze 
vrouwen  dit werk  doen,  dat vanouds  veeleer  als 
de taak  van  de vrouw  dan  van  de man  wordt 
beschouwd,  stelt  de maatschappij  hier  zeer  weinig 
tegenover.  De  onlangs  in Duitsland  ingevoerde 
regeling  op grond  waarvan  de Staat  nationale 
verzekeringspremies  (Sozialversicherung)  betaalt 
voor  vrouwen  (of  mannen)  die  dergelijk  werk 
doen,  is een  eerste  aarzelende  stap  in de goede 
richting. 
2.3.11.  Uiteraard  speelt  in ieder  land  ook  de 
belastingwetgeving  een  belangrijke  rol  in de 
financiële  positie  van  de vrouw.  Het  is onmisken-baar  dat  de belastingstelsels  van  vele  Lid-Staten 
gehuwde  vrouwen  ervan  weerhouden  buitenshuis 
te gaan  werken  of haar  ontmoedigen  in het 
familiebedrijf  mee  te werken. 
De financiële  gevolgen  hiervan  zijn  voor  een 
echtpaar  bijzonder  ingrijpend  en beïnvloeden  in 
grote  mate  het besluit  van  de vrouw  zich  al dan 
niet financieel  onafhankelijk  te maken  door  te 
gaan  werken,  terwijl  zij dikwijls  weinig  kunnen 
bijdragen  tot de bescherming  van het huwelijk  als 
instituut. 
2.3.12.  In  het door  haar  ter voorbereiding  van 
het Sociaal  actieprogramma  opgestelde  rapport 
heeft  de Commissie  erop  gewezen  dat de compen-
saties  voor  gezinslasten  in de meeste  Lid-Staten 
verslechteren.  Door  een  dergelijke  ontwikkeling 
wordt  onbetwistbaar  de keuze  van  de huisvrouw 
en moeder  beïnvloed  — in die  zin  dat  zij een 
betrekking  in loondienst  zal gaan  uitoefenen,  ten 
einde  te trachten  voor  haar  gezin  een  minimale 
levensstandaard  te verzekeren  — en zulks  onaf-
hankelijk  van  haar  persoonlijke  voorkeur.  Er 
dient  daarom  enerzijds  gelet  te worden  op de 
hoogte  van  de kinderbijslag,  anderzijds  te worden 
verzekerd  dat  een  compensatie  wordt  toegekend 
aan de vrouw  die zich  geheel  aan  haar  kinderen 
wijdt  en ten  slotte  een  gezinshulp  te worden 
toegewezen  aan  de huisvrouw  en moeder  die 
buitenshuis  werkt  en dientengevolge  niet  full-time 
voor  haar  kinderen  kan  zorgen. 
2.4. Sociale  en culturele  aspecten 
2.4.1.  Het  denkpatroon  van  de mens  wordt 
voor  een  groot  deel  bepaald  in de kinderjaren. 
Zolang  van  kinderen  wordt  verwacht  dat zij zich 
op grond  van  hun  sekse  verschillend  gedragen,  zal 
het moeilijk  blijven  verouderde  ideeën  over  de 
respectieve  rol van  man  en vrouw  uit de wereld  te 
helpen. 
De stereotiepe  opvattingen  over  de rol van  beide 
seksen  worden  door  onze  onderwijssystemen  nog 
versterkt.  Er zijn  slechts  weinig  gemengde  scho-
len. De  vrouwelijke  leerkrachten  zijn  op alle 
niveaus  sterk  ondervertegenwoordigd.  Er bestaan 
vaak  verschillende  lesprogramma's  en leerboeken 
voor  jongens  en meisjes;  daarin  worden  mannen 
en vrouwen  soms  voorgesteld  op een  wijze  die 
van achterhaalde  opvattingen  getuigt  en er alles-
behalve  toe  bijdraagt  een  op echte  partnerschip 
gebaseerde  verhouding  te  bevorderen.  Een 
extreem  voorbeeld  is het geval  waarin  wettelijk  is 
bepaald  dat  huishoudkunde  alleen  voor  meisjes 
een verplicht  vak  is. 
1?-. 6. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 131/39 
2.4.2.  Bij  de beroepskeuzevoorlichting  gaat 
men in het  algemeen  nog  uit van  verouderde 
opvattingen,  zodat  meisjes  in het merendeel  van 
de gevallen  onvoldoende  worden  voorgelicht  over 
beroepen  die niet  typisch  „vrouwelijk"  heten  te 
zijn.  Wel  moet  natuurlijk  worden  gezegd  dat de 
werkgevers  er nog  steeds  weinig  voor  voelen 
meisjes  voor  bepaalde  beroepen  op te leiden, 
zodat  meisjes  die  worden  aangemoedigd  een 
ander  dan  de traditioneel  door  vrouwen  uitgeoe-
fende  beroepen  te kiezen,  vaak  moeten  constate-
ren dat dit in de praktijk  niet  mogelijk  is. 
Van het plannen  van  een  loopbaan,  waarmee  in 
het stadium  van  de beroepskeuzevoorlichting  zou 
moeten  worden  begonnen,  is zelden  sprake  (en 
voor  vrouwen  is carrièreplanning  al héél  uitzon-
derlijk),  zodat  uit deze  hoek  op het ogenblik  geen 
aanmoediging  kan  worden  verwacht. 
2.4.3.  In  sommige  Lid-Staten  zijn  het geslacht 
en de burgerlijke  staat  factoren  die in aanmerking 
worden  genomen  bij de toekenning  van  beurzen, 
hetgeen  vaak  betekent  dat meisjes  worden  achter-
gesteld.  Hetzelfde  geldt  wanneer  voor  het aantal 
mannelijke  en vrouwelijke  studenten  die tot de 
universiteit  worden  toegelaten  quota's  zijn  vastge-
steld. 
2.4.4.  Aangezien  meisjes  onvoldoende  worden 
voorgelicht  en niet  genoeg  worden  aangemoedigd 
om zich  verder  te bekwamen  en een  loopbaan  te 
plannen,  komen  zij ertoe  zich  erbij  neer  te leggen 
dat zij minder  opleiding  dan  jongens  of in het 
geheel  geen  opleiding  ontvangen.  Zo komt  het 
dat vele  van  deze  meisjes  niet  eens  de laagste 
trede  van  de ladder  van  een  professionele  loop-
baan  bereiken.  Vele  vrouwen  komen  niet  in 
aanmerking  voor  opleidingscursussen  die promo-
tie mogelijk  moeten  maken,  omdat  zij niet  aan de 
basiseisen  voldoen.  Anderzijds  komt  de carrière 
van vrouwen  die  wèl  de nodige  kwalificaties 
bezitten  niet  zelden  in gevaar  doordat  de werkge-
vers ongaarne  vrouwen  bevorderen. 
2.4.5.  Vrouwen  die na een  lange  onderbreking 
weer  willen  gaan  werken  of die nooit  eerder  aan 
het arbeidsproces  hebben  deelgenomen  kampen 
met andere  problemen:  zij kunnen  namelijk  tegen 
die tijd  de eertijds  door  haar  verworven  vaardig-
heden  verleerd  zijn,  of haar  vakkennis  blijkt  door 
de technische  vooruitgang  te zijn  achterhaald.  In 
de verschillende  bedrijfssectoren  dienen  meer  faci-
liteiten  voor  herscholing  te worden  geschapen  en 
spoedcursussen  te worden  opgezet. 
2.4.6.  Over  het  geheel  genomen  heeft  de 
samenleving  weinig  aandacht  voor  deze  vraag-stukken,  aangezien  zij de vrouwen  nog  steeds  in 
de allereerste  plaats  zist  als de full-time  moeder 
van een  groot  gezin.  Eeze  voorstelling  heeft  nog 
de overhand  ondanks  het  feit  dat  het  aantal 
kinderen  per  gezin  in alle  Lid-Staten  terugloopt. 
Een betrekkelijk  klein  gezin  biedt  de full-time 
moeder  de mogelijkheid  eerder  weer  andere  acti-
viteiten  op te nemen. 
2.4.7.  Het  hebben  van  kinderen  brengt  even-
wel altijd  bepaalde  plichten  met  zich  mede,  onge-
acht of de vrouw  of de man  dan  wel  beiden  voor 
het gezin  zorgen.  Kinderverzorgers  of personen 
die de moeder  of vader  vervangen  zijn  slechts 
zelden  beschikbaar.  Er zijn  nog  steeds  onvoldoen-
de crèches  en kinderdagverblijven,  terwijl  de 
bestaande  vaak  geen  rekening  houden  met  de 
werktijden  van de vader  of moeder. 
2.4.8.  Het  is voor  mensen  die in familiebedrij-
ven werkzaam  zijn  overal  in de Gemeenschap 
moeilijk  vervangers  te vinden  wanneer  zij educa-
tief verlof  of vakantie  willen  nemen;  deze  mensen 
zouden  dan  ook  gaarne  zien  dat aan  hun  situatie 
aangepaste  „vervangingsdiensten"  werden  inge-
steld.  Dit  is een  probleem  van  algemene  aard 
waarmee  vrouwen  echter  meer  in het bijzonder  te 
maken  hebben. 
2.4.9.  Met  betrekking  tot moederschapsverlof 
en -toelagen  gelden  in de Gemeenschap  zeer 
uiteenlopende  bepalingen,  in het bijzonder  wat  de 
begunstigden  en de vorm  van  de toegekende 
uitkeringen  betreft. 
2.4.10.  De  situatie  van  invalide  vrouwen  is 
over het  algemeen  bijzonder  moeilijk.  Alleen  de 
vrouwen  die  tevoren  een  betrekking  hadden 
mogen  verwachten  een arbeidsongeschiktheidsuit-
kering  te ontvangen  die  haar  in staat  stelt  een 
hulp  in de huishouding  in dienst  te nemen. 
Het Comité  wijst  erop  dat de meeste  ongelukken 
thuis  gebeuren  en dat daarvoor  zelden  financiële 
regelingen  of andere  voorzieningen  bestaan. 
Full-time  huisvrouwen  die  geheel  of gedeeltelijk 
invalide  worden  ontvangen  geen  enkele  schade-
loosstelling.  Doordat  zij veel  van  haar  huishoude-
lijke  taken  niet  meer  kunnen  vervullen,  worden 
zij een  last  voor  haar  familieleden  of voor  het 
gezinsbudget.  Er zijn  slechts  zeer  beperkte  voor-
zieningen  getroffen  voor  de revalidatie  van  en 
hulpverlening  aan  invalide  huisvrouwen;  evenmin 
krijgen  zij de nodige  mechanische  hulpmiddelen 
om het huishoudelijke  werk  te kunnen  verrichten. 
Nr. C 131/40 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 12. 6. 76 
2.5. De vrouw  in het openbare  leven 
2.5.1.  In  het hoofdstuk  betreffende  de „gelijk-
heid voor  de  wet"  is erop  gewezen  dat  de 
vrouwen  in de verschillende  wetgevende  lichamen 
totaal  ondervertegenwoordigd  zijn.  In de wetge-
vende  lichamen  van  de negen  Lid-Staten  zijn  de 
vrouwen  als volgt  vertegenwoordigd: 
Percentage  vrouwelijke  kamerleden  in de Lid-Sta-
ten van  de E.E.G. 
Deense  Folketing  16,8% 
Nederlandse  Parlement  8,7% 
Duitse  Bundestag  6,6  % 
Luxemburgse  Parlement  4,3  % 
Britse  Lagerhuis  4,1  % 
Italiaanse  Kamer  van  afgevaardigden  3,0% 
Belgische  Kamer  van  volksvertegenwoor-
digers  2,8  % 
Ierse  Parlement  2,0  % 
Franse  Assemblée  générale  1,6% 
{Bron:  „Vrouwen  in Europa",  publikatie  van  de Euro-
pese  Gemeenschappen,  DG  Pers  —  Voorlichting, 
1975). 
Ook  in het Europees  Parlement  vormen  de vrou-
wen een  minderheid.  Slechts  negen  van  de 198 
zetels  worden  door  vrouwen  bezet  (twee  Italiaan-
se, twee  Britse,  twee  Duitse,  één  Franse,  één 
Deense  en één Luxemburgse  afgevaardigde). 
In het Economisch  en Sociaal  Comité  is het aantal 
vrouwelijke  leden  ook  zeer  klein,  nl. 11 op een 
totaal  van  144  vertegenwoordigers  van  de ver-
schillende  economische  en sociale  belangen  van 
de negen  Lid-Staten. 
De Commissie  van  de Europese  Gemeenschappen 
heeft  in haar  zetel  te Brussel  in totaal  2500 
vrouwen  in dienst;  dit is 44%  van  al het perso-
neel.  Geen  van  de 13 leden  van  de Commissie  is 
echter  een  vrouw  en er is slechts  één vrouwelijke 
„directeur",  tegen  112  mannen  die deze  functie 
bekleden.  Van  de posten  op het hoogste  niveau 
waar  de besluiten  worden  genomen,  wordt  6,2% 
door  vrouwen  bezet. 
De dagelijkse  besturen  van  de grote  organisaties 
en instellingen  tellen  slechts  weinig  vrouwen. 
Vrouwen  zijn  ook  in de politieke  partijen  en 
vakbonden  onvoldoende  vertegenwoordigd,  maar 
ook als zij enigermate  vertegenwoordigd  zijn,  dan 
treft  men  nog  zelden  vrouwen  in de besturen  aan. 
Zelfs  in organen  waarvan  de  leden  worden 
benoemd  zijn  de vrouwen  ondervertegenwoor-
digd. 2.5.2.  Men  beweert  in dit verband  vaak  dat 
vrouwen  haar  verantwoordelijkheden  hier  ontlo-
pen;  van  de andere  kant  erkent  men  echter  ook 
dat vrouwen  — om  talrijke  redenen  — veel 
minder  in de gelegenheid  zijn  dan  mannen  om 
zich op dit gebied  te doen  gelden. 
2.5.3.  Het  is zonder  meer  een  feit  dat  het 
combineren  van  een  beroep  met  gezinsplichten 
voor  vrouwen  een  zwaardere  last  betekent  dan 
voor  mannen,  zodat  zij daarnaast,  tenzij  ten koste 
van een geweldige  inspanning,  nauwelijks  nog  iets 
anders  kunnen  doen.  Bovendien  zijn  de werkwij-
zen van  de belangrijkste  instellingen  uitsluitend 
afgestemd  op  de  positie  van  de man  in de 
samenleving;  dit maakt  het voor  een  vrouw  nog 
extra  moeilijk  haar  bijdrage  te leveren. 
3. Specifieke  aanbevelingen 
3.1. Afschaffing  op korte  termijn  van  alle  nog 
in de wet  voorkomende  discriminatie,  zoals 
— discriminatie  in het familierecht  en het huwe-
lijksgoederenrecht; 
— waarborging  van  het recht  van  vrije  beroeps-
keuze  (zonder  dat toestemming  van de echtge-
noot  vereist  is); 
— verwezenlijking  van  het  beginsel  dat de kost-
winner  verplicht  is geld  in te brengen  voor  de 
kosten  van  de huishouding  en voor  persoonlij-
ke uitgaven,  en spoedige  concrete  toepassing 
van dit beginsel; 
— gelijkberechtiging  wat  het  sluiten  van  han-
delsovereenkomsten  betreft; 
— scheppen  van  de wettelijke  mogelijkheid  poli-
tiebescherming  te verkrijgen  wanneer  de ene 
echtgenoot  de andere  mishandelt. 
3.2. Daadwerkelijke  eerbiediging  van  de rech-
ten en beginselen  welke  de Lid-Staten  van  de 
Europese  Gemeenschap  hebben  onderschreven 
door  ondertekening  van  verschillende  handvesten 
en verdragen  (b.v.:  de Verklaring  van de Verenig-
de Naties  inzake  de uitbanning  van  discriminatie 
jegens  de vrouw,  de verdragen  van  het Internatio-
naal Arbeidsbureau,  het Europees  Sociaal  Hand-
vest,  enz.). 
3.3. Het  uitwerken  van  proefprojecten  of pro-
gramma's  op communautair  niveau  die ten doel 
hebben  in het  kader  van  het  beleid  in een 
bepaalde  sector  van  het  bedrijfsleven  of het 
politieke  leven  tijdelijke  maatregelen,  gericht  op 
„positieve  discriminatie",  uit te proberen. 
12. 6. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 131/41 
3.4. Aanmoediging  van  de  instelling  van 
gemengde  scholen. 
3.5. Aanmoediging  van  grondige  herziening 
van onderwijsprogramma's  en leerboeken,  het-
geen  dient  te leiden  tot afschaffing  van  aparte 
leerboeken  voor  jongens  en voor  meisjes. 
3.6. Afschaffing  van alle  discriminerende  quo-
ta's voor  algemeen  vormend  en beroepsonderwijs. 
3.7. Gelijke  aanspraken  op  financiële  steun 
voor  studiedoeleinden,  ongeacht  sekse  en burger-
lijke  staat. 
3.8. Verbetering  van  de beroepskeuzevoorlich-
ting voor  vrouwen  en verbetering  van  de oplei-
dingsfaciliteiten,  alsmede  gelijke  mogelijkheden 
wat betreft  studieverlof  en het volgen  van  cursus-
sen afgewisseld  met  praktisch  werk. 
3.9. Meer  aandacht  voor  maatschappijonder-
richt  en huishoud-  en gezinscursussen  op alle 
onderwijsniveaus  voor  jongens  en meisjes. 
3.10.  Vrij  en wettelijk  gegarandeerd  recht  op 
voorlichting  inzake  gezinsplanning  en oprichting 
van voorlichtingsbureaus  waar  deze  nog  niet 
bestaan. 
3.11.  Wettelijk  gegarandeerd  recht  op betaald 
moederschapsverlof  voor  werkende  vrouwen 
(waar  dit nog  niet  bestaat),  met  recht  op her-
plaatsing. 
3.12.  Invoering  van  flexibele  werktijden  indien 
de organisatie  van  het werk  dit toelaat. 
3.13.  Uitbreiding  van  de gezinshulpfaciliteiten 
gedurende  en na de zwangerschap  en bij ziekte 
van gezinsleden. 
3.14.  Uitbreiding  van  de faciliteiten  voor  de 
opvang  van  kinderen,  vooral  in de agrarische  en 
geïsoleerde  regio's  van  de Europese  Gemeen-
schap. 
3.15.  Bijdragen  uit het Europees  Sociaal  Fonds 
voor  de uitbreiding  van  het aantal  kinderopvang-
centra. 
3.16.  Registratie  van  en toezicht  op de kinder-
verzorgers  (gezinsleden  uitgezonderd). 3.17.  Invoering  op grotere  schaal  van  studie-
verlof  voor  vrouwen  die weer  full-time  wensen  te 
gaan  werken  (waarvan  de kosten  door  de samen-
leving  dienen  te worden  gedragen). 
3.18.  Instelling  van  „aflosdiensten"  die vrou-
wen die in familiebedrijven  werkzaam  zijn  in de 
gelegenheid  moeten  stellen  cursussen  te volgen  of 
hobby's  te beoefenen. 
3.19.  Oprichting  van  tehuizen  voor  mishandel-
de vrouwen  en opzet  van  juridische  en maat-
schappelijke  diensten. 
3.20.  Vervanging  van  de  term  „zonder 
beroep"  waarmee  in officiële  verslagen  en statis-
tieken  het werk  van  full-time  huisvrouwen  wordt 
omschreven,  door  de formulering  „wordt  niet  in 
economische  termen  gewaardeerd". 
3.21.  Bestudering  van  het vraagstuk  hoe  de „in 
huis verrichte  arbeid"  in de berekening  van  het 
Bruto  Nationaal  Produkt  kan  worden  betrokken, 
ten einde  zowel  op Europees  niveau  als in het 
kader  van  de V.N.  tot een bevredigende  oplossing 
te komen. 
3.22.  Bestudering  van  de  mogelijkheid  tot 
invoering  van  ongevallen-  en andere  verzekerin-
gen voor  huisvrouwen. 
3.23.  Bestudering  van  de mogelijkheid  tot in-
stelling  van  een  „verzorgersloon",  bescherming 
tegen  ziekte  en ongevallen  en invoering  van  een 
pensioen  voor  vrouwen  die thuis  blijven  werken 
om daar  te zorgen  voor  kleine  kinderen,  bejaar-
den of zieken. 
3.24.  Bestudering  van  de  mogelijkheid  tot 
invoering  van  adequate  onderhoudsuitkeringen 
voor  onvolledige  gezinnen. 
3.25.  Gelijkberechtiging  op het fiscale  vlak  en 
op het gebied  van  de sociale  verzekeringen  (rege-
ling van  kwesties  als het cumulatief  belasten  van 
de inkomens,  het  niet  overdraagbaar  zijn  van 
pensioenrechten). 
3.26.  Door  het  Bureau  voor  de Statistiek  van 
de Europese  Gemeenschappen  en door  de Euro-
pese Stichting  ter verbetering  van  het  leef-  en 
werkmilieu  dienen  constant  nauwkeurige  statisti-
sche studies  en onderzoeken  te worden  verricht 
Nr. C 131/42 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 12. 6. 76 
met betrekking  tot de verschillende  beroepscate-
gorieën,  de in het beroepsleven  te onderscheiden 
trends  en de leeftijdsgroepen  in de Europese 
Gemeenschap.  Het  Comité  zou  erop  willen  wijzen 
dat de Europese  Stichting  ter verbetering  van  het 
leef-  en werkmilieu  in de Gemeenschap  onver-
wijld  gedegen  wetenschappelijk  en praktijkonder-
zoek  zou  moeten  instellen  naar  de omstandighe-
den die  hebben  geleid  tot discriminatie  van  de 
vrouw.  Verder  verwijst  het naar  het advies  inzake 
de mededeling  van  de Commissie  aan  de Raad 
betreffende  de oprichting  van  een  Europese  Stich-
ting voor  de verbetering  van  het leef-  en werkmi-
lieu (1). Het  Comité  tekent  hierbij  aan  dat  full-
time  huisvrouwen  in deze  onderzoeken  ook  in 
aanmerking  dienen  te worden  genomen. 
3.27.  Op  communautair  en nationaal  niveau 
dienen  studies  te worden  verricht  inzake: 
a) de rol die zou  kunnen  worden  gespeeld  door 
buurtcentra  die  voor  vele  doeleinden  kunnen 
worden  gebruikt.  Deze  buurtcentra  zouden 
voor  alle  leeftijdsgroepen  moeten  openstaan  en 
zouden  vele  mogelijkheden  moeten  bieden 
voor  jong  en oud  om zich  te blijven  vormen  en 
om culturele  en sociale  activiteiten  te beoefe-
(l) PB nr. C 109  van  19. 9. 1974,  blz.  37. nen; op die manier  zou  het isolement  van  de 
individu,  zowel  in de grote  stad  als in platte-
landsgebieden,  kunnen  worden  doorbroken  en 
zou door  de wisselwerking  van  belangen  een 
nieuw  soort  gemeenschapszin  kunnen  worden 
ontwikkeld; 
b) de kwaliteit  van  de huidige  voorzieningen  voor 
de opvang  van  kinderen  en de toekomstmoge-
lijkheden  voor  werkende  moeders; 
c) de rol en de invloed  van  de massamedia  en de 
reclame;  consumptiepatronen;  invloed  van  de 
media  op seksediscriminatie;  rol van  de vrouw 
als consument; 
d) de mogelijkheid  van  een  toelage  ten behoeve 
van de moeder  die thuisblijft,  waarbij  rekening 
moet  worden  gehouden  met  het aantal  kinde-
ren en hun  leeftijd  en bepaalde  rechten  moeten 
worden  toegekend,  zoals  b.v.  een ziektekosten-
verzekering;  verder  zouden  de periodes  gedu-
rende  welke  de  kinderen  worden  grootge-
bracht  bij de berekening  van  het  pensioen  in 
aanmerking  moeten  worden  genomen; 
e) faciliteiten  voor  vrouwelijke  gevangenen  (pro-
gramma's  voor  de reclassering  van  vrouwen 
die een gevangenisstraf  hebben  uitgezeten;  dui-
delijk  waarneembare  criminaliteitstrends 
onder  vrouwen  en mannen). 
Gedaan  te Brussel,  26 februari  1976. 
De voorzitter 
van het  Economisch  en Sociaal  Comité 
Henri  CANONGE 
BIJLAGE 
bij het advies  van  het Economisch  en Sociaal  Comité 
De volgende  wijzigingsvoorstellen  werden  tijdens  de discussie  verworpen: 
Paragraaf  3.10 
Deze  paragraaf  als volgt  te lezen: 
„De Lid-Staten  dienen  ertoe  te worden  aangespoord,  rekening  houdend  met  de nationale 
context  waarin  het  probleem  zich  voordoet,  de  toegang  tot  voorlichting  en tot 
voorlichtingsbureaus  inzake  gezinsplanning  te bevorderen  daar  waar  dergelijke  bureaus 
bestaan  en na te gaan  wat  hiervoor  in de plaats  kan  worden  gesteld  daar  waar  deze  niet 
bestaan." 
12. 6. 76 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 131/43 
Toelichting 
Bij wijze  van  compromis  kan  het  voorstel  in een  iets  soepeler  vorm  blijven  staan,  zodat  de 
afzonderlijke  regeringen  vrij  gelaten  worden  zich  op dit delicate  terrein  te begeven  al naar 
gelang  van  de nationale  omstandigheden  waarin  de kwestie  zich  voordoet. 
Uitslag  van  de stemming 
Stemmen  voor:  7, stemmen  tegen:  37, onthoudingen:  57. 
Paragraaf  3.11 
Deze  paragraaf  als volgt  te wijzigen: 
„Wettelijk  gegarandeerd  recht  op bepaald  moederschapsverlof  voor  werkende  vrouwen 
(waar  dit nog  niet  bestaat);  dit verlof  dient  overal  lang  genoeg  te zijn  om  welzijn  van 
moeder  en kind  te verzekeren;  voorts  dient  het  recht  op herplaatsing  gegarandeerd  te 
worden.". 
Toelichting 
Moederschapsverlof  gedurende  de weken  onmiddellijk  voorafgaand  aan  of volgend  op de 
bevalling  is in het merendeel  der gevallen  duidelijk  onvoldoende,  waaneer  men  de fysieke  en 
psychologische  behoeften  van  zowel  de moeder  als het kind  in aanmerking  neemt. 
Uitslag  van  de stemming 
Stemmen  voor:  24, stemmen  tegen:  24, onthoudingen:  28. 
Na paragraaf  3.27  een  nieuwe  paragraaf  3.28  in te voegen: 
„3.28.  Het  onderhavige  advies  wijst  op vele  gevallen  waarin  de Europese  vrouw  niet 
gelijk  behandeld  wordt  en het  doet  specifieke  voorstellen  voor  wettelijke  regelingen  die 
dergelijke  gevallen  van  discriminatie  moeten  opheffen.  Met  wetgeving  op dit gebied  kan 
men echter  zeer  goede  bedoelingen  hebben  die in de praktijk  bijzonder  moeilijk  volledig  te 
verwezenlijken  zijn.  Een  wet  die niet  afdwingbaar  wordt  gemaakt  is volkomen  nutteloos. 
Derhalve  beveelt  het Comité  aan,  een  orgaan  in te stellen  (naar  analogie  van  de „Equal 
Opportunities  Commission"  — Commissie  voor  gelijke  kansen  — in het  Verenigd 
Koninkrijk),  dat moet  garanderen,  voor  zover  dit mogelijk  is, dat de verschillende  wetten 
ter bestrijding  van  discriminatie  van  de vrouw  in de Gemeenschap  en in de afzonderlijke 
Lid-Staten  ook  behoorlijk  kunnen  worden  afgedwongen.  Met  het  oog  op de moeilijke 
financiële  situatie  in de Gemeenschap  adviseert  het Comité,  hiertoe  niet  noodzakelijker-
wijze  een nieuw  lichaam  in het leven  te roepen,  waarvoor  extra  geld  en bekwame  krachten 
nodig  zijn,  maar  deze  taak  bij voorbeeld  toe  te kennen  aan  de reeds  bestaande  Europese 
Stichting  ter  verbetering  van  het  leef-  en werkmilieu,  in welk  kader  een  dergelijke 
opdracht  geheel  logisch  zou  kunnen  worden  ingepast.". 
Toelichting 
De in dit advies  aangegeven  verlangens  ten  behoeve  van  vrouwen  zullen  slechts  worden 
gerealiseerd  indien  in de Lid-Staten  organisaties  bestaan  die tot taak  hebben  erop  toe te zien 
dat deze  verlangens  ook  worden  verwezenlijkt.  De Gemeenschap  moet  bovendien  beschik-
ken over  één  communautaire  organisatie  die erop  toeziet  dat de nationale  organisaties  zich 
van hun  opdracht  kwijten.  Voorgesteld  wordt,  deze  communautaire  instantie  binnen  de 
Stichting  ter verbetering  van  het leef-  en arbeidsmilieu  op te richten. 
Uitslag  van  de stemming 
Stemmen  voor:  18,  stemmen  tegen:  28, onthoudingen:  30. 
Nr. C 131/44 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen 12. 6. 76 
Als gevolg  van  de goedkeuring  van  wijzigingsvoorstellen  ondergingen  de volgende  paragra-
fen van het advies  van de Afdeling  wijzigingen: 
Paragraaf  1.1  — laatste  zin 
„Het  is onder  meer  nodig  dat  verbetering  wordt  gebracht  in de bestaande  wetten  en 
verordeningen,  dat een  nieuwe  vooruitstrevende  wetgeving  wordt  ingevoerd,  dat maatre-
gelen  worden  getroffen  om te verzekeren  dat de vrouw  haar  rechten  ook  kan  doen  gelden 
en dat zij ter zijde  wordt  gestaan  bij de verzorging  van  het gezin,  een taak  die nog  steeds 
voornamelijk  op de vrouw  rust." 
Uitslag  van  de stemming  over  het wijzigingsvoorstel 
Stemmen  voor  : 50, stemmen  tegen:  4, onthoudingen:  19. 
Paragraaf  1.3  — eerste  zin 
„In dit advies  zal niettemin  worden  nagegaan  met  welke  problemen  vrouwen  kampen  bij 
de vervulling  van  haar  rol in het  Europese  leven  — in wettelijk,  economisch,  sociaal, 
politiek  en cultureel  opzicht." 
Uitslag  van  de stemming  over  het wijzigingsvoorstel 
Stemmen  voor:  44, stemmen  tegen:  12, onthoudingen:  25. 
Paragraaf  2.2.11 
„In dit verband  verdient  het vermelding  dat wetgevende  organen  meestal  uitsluitend  uit 
mannen  bestaan  en dat  hierop  uitsluitend  door  mannen  toezicht  wordt  gehouden. 
Opgemerkt  zij  dat  er in juridisch  opzicht  geen  discriminatie  van  de  vrouw  bij 
verkiezingsprocedures  plaatsvindt.  De parlementen  en openbare  lichamen  vertegenwoordi-
gen de gehele  bevolking,  maar  de vrouwen,  die 51%  van  de bevolking  uitmaken,  zijn 
zelden  kandidate  bij  verkiezingen  en worden  — zo zij al kandidate  zijn  — zelden 
gekozen." 
Uitslag  van  de stemming  over  het wijzigingsvoorstel 
Stemmen  voor:  58, stemmen  tegen:  1, onthoudingen:  12. 
Paragraaf  3.20 
„Vervanging  van  de term  „zonder  beroep"  in officiële  verslagen  en statistieken  met 
betrekking  tot full-time  huisvrouwen." 
Uitslag  van  de stemming  over  het wijzigingsvoorstel 
Stemmen  voor:  32, stemmen  tegen:  15, onthoudingen:  29. 
Paragraaf  3.27,  sub d) 
„de mogelijkheid  van invoering  van  een „verzorgersloon";" 
Uitslag  van  de stemming  over  het wijzigingsvoorstel 
Stemmen  voor:  42, stemmen  tegen:  7, onthoudingen:  32.