NL Publicatieblad van de Europese Unie C 158/46

Motivering van de Raad: Standpunt (EU) nr. 5/2016 van de Raad in eerste lezing met het oog op de vaststelling van een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad

(2016/C 158/02)

I. INLEIDING

De Commissie heeft op 25 januari 2012 een breed pakket rond gegevensbescherming voorgesteld bestaande uit:

— een voorstel voor een algemene verordening gegevensbescherming, die de richtlijn gegevensbescherming uit 1995 (vroegere eerste pijler) moet vervangen (hierna „de ontwerpverordening”);

— de in hoofde genoemde richtlijn betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (1), die het kaderbesluit gegevensbescherming uit 2008 (vroegere derde pijler) moet vervangen (hierna „de ontwerprichtlijn”).

Het Europees Parlement heeft in maart 2014 advies over de ontwerprichtlijn uitgebracht (2).

De Raad is het op 9 oktober 2015 eens geworden over een algemene oriëntatie (3) en heeft het voorzitterschap aldus een mandaat gegeven om met het Europees Parlement trialooggesprekken aan te gaan.

Het Europees Parlement en de Raad hebben, op het niveau van respectievelijk de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken en het Comité van permanente vertegenwoordigers, op respectievelijk 17 en 18 december 2015 bevestigd het eens te zijn over de compromistekst die uit de trialoogonderhandelingen is voortgevloeid.

De Raad heeft tijdens zijn zitting van 12 februari een politiek akkoord over de ontwerprichtlijn (4) bereikt. Op 8 april 2016 heeft de Raad zijn standpunt in eerste lezing vastgesteld, dat een integrale weergave is van de compromistekst over de richtlijn die tijdens de informele onderhandelingen tussen de Raad en het Europees Parlement is overeengekomen.

Het Comité van de Regio’s heeft advies over het pakket gegevensbescherming uitgebracht (PB C 391 van 18.12.2012, blz. 127).

De Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming is geraadpleegd en heeft zowel in 2012 (PB C 192 van 30.6.2012, blz. 7) als in 2015 (PB C 301 van 12.9.2015, blz. 1-8) advies uitgebracht.

Het Bureau voor de grondrechten heeft op 1 oktober 2012 advies uitgebracht.

II. DOEL VAN HET VOORSTEL

De ontwerprichtlijn heeft tot doel een doeltreffende justitiële samenwerking in strafzaken en een doeltreffende politiële samenwerking te waarborgen en de uitwisseling van persoonsgegevens tussen de bevoegde autoriteiten van de lidstaten te vergemakkelijken, zonder dat dit ten koste gaat van een consistent en hoog beschermingsniveau ten aanzien van de persoonsgegevens van natuurlijke personen. Anders dan Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad, dat door de richtlijn zal worden vervangen, heeft de ontwerprichtlijn ook betrekking op de nationale verwerking van persoonsgegevens.

Artikel 16 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie voorziet in een nieuwe specifieke rechtsgrond voor de vaststelling van regels inzake de bescherming van persoonsgegevens, die ook van toepassing is op de verwerking van persoonsgegevens op het gebied van justitiële samenwerking in strafzaken en politiële samenwerking.

III. ANALYSE VAN HET STANDPUNT VAN DE RAAD IN EERSTE LEZING

A. Algemene opmerkingen

De ontwerprichtlijn maakt deel uit van een pakket rond gegevensbescherming. Het andere voorstel in het pakket is de bovenvermelde algemene verordening gegevensbescherming.

Op grond van het richtlijnvoorstel van de Commissie hebben het Europees Parlement en de Raad informele onderhandelingen gevoerd met het oog op een akkoord in de fase van het standpunt van de Raad in eerste lezing. De tekst van het standpunt van de Raad in eerste lezing over de ontwerprichtlijn is een integrale weergave van het compromis dat de medewetgevers, bijgestaan door de Commissie, hebben bereikt. Tegen die achtergrond dienen verwijzingen naar het standpunt van de Raad in eerste lezing te worden gezien als verwijzingen naar het in de trialooggesprekken bereikte compromis.

De bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens is een grondrecht. Krachtens artikel 8, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en artikel 16, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie heeft eenieder recht op bescherming van hem betreffende persoonsgegevens. Op grond daarvan legt het standpunt van de Raad in eerste lezing de beginselen en de regels vast inzake de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van hun persoonsgegevens. Deze beginselen en regels moeten, ongeacht de nationaliteit of de verblijfplaats van een natuurlijke persoon, in overeenstemming zijn met zijn grondrechten en fundamentele vrijheden, en met name zijn recht op de bescherming van persoonsgegevens.

Het standpunt van de Raad in eerste lezing handhaaft de doelstellingen van het kaderbesluit (5) en van het Commissievoorstel; zo is bijvoorbeeld het beginsel inzake minimale harmonisering uit het kaderbesluit behouden. De bepalingen in de tekst van de ontwerprichtlijn zijn veelal duidelijker en specifieker dan de bepalingen in het kaderbesluit; met name de bepalingen inzake doorgiften aan derde landen of internationale organisaties zijn verder ontwikkeld en uitgebreid.

De Raad heeft in juni 2015 een algemene oriëntatie bereikt over de ontwerpverordening, en in oktober 2015 over de ontwerprichtlijn.

De nieuwe rechtsgrond in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie inzake de bescherming van persoonsgegevens geldt voor alle beleidsgebieden, onverminderd de specifieke regels die voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid moeten worden vastgesteld. Toch wordt in Verklaring 21 bij het Verdrag van Lissabon erkend dat op het gebied van justitiële samenwerking in strafzaken en op het gebied van politiële samenwerking specifieke voorschriften nodig zouden kunnen blijken. Daarom, en in het licht van het feit dat de ontwerprichtlijn deel uitmaakt van het pakket gegevensbescherming, heeft de Raad getracht om met betrekking tot een aantal bepalingen de tekst van de ontwerprichtlijn af te stemmen op de tekst van de ontwerpverordening. Dat geldt bij uitstek voor de definities, de beginselen, het hoofdstuk over de verwerkingsverantwoordelijke en de verwerker, de adequaatheidsbesluiten en het hoofdstuk over de onafhankelijke toezichthoudende autoriteiten. In deze nota zal daarom minder aandacht aan die tekstgedeelten worden geschonken.

B. Belangrijkste beleidskwesties

1. Toepassingsgebied (materieel en personeel)

Het standpunt van de Raad in eerste lezing omschrijft het materieel toepassingsgebied van de ontwerprichtlijn in artikel 1, lid 1. Dat omvat de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, met inbegrip van de bescherming tegen en de voorkoming van gevaren voor de openbare veiligheid. Aldus geldt de ontwerprichtlijn, anders dan Kaderbesluit 2008/977/JBZ, ook voor de nationale verwerking van persoonsgegevens.

Het andere gedeelte van het pakket gegevensbescherming, de ontwerpverordening, sluit het toepassingsgebied van de onderhavige richtlijn van haar eigen toepassingsgebied uit, waardoor beide handelingen mutueel exclusief worden. De ontwerpverordening bevat de algemene regels, terwijl de ontwerprichtlijn van toepassing is op de specifieke sector justitiële samenwerking in strafzaken en politiële samenwerking.

Het werk van de politie en van andere rechtshandhavingsautoriteiten omvat ook de uitoefening van gezag door het nemen van dwangmaatregelen, bijvoorbeeld politieactiviteiten tijdens betogingen, grote sportevenementen en rellen. Het standpunt van de Raad in eerste lezing tracht deze autoriteiten, vooral dan de politie, in staat te stellen gegevens te verwerken krachtens één gemeenschappelijk instrument, namelijk de nationale wet tot omzetting van de ontwerprichtlijn. Wanneer evenwel de politie persoonsgegevens verwerkt voor doeleinden buiten het toepassingsgebied van de ontwerprichtlijn, is de ontwerpverordening van toepassing, als bepaald in punt 7. Te dien einde verduidelijkt het standpunt van de Raad in eerste lezing het toepassingsgebied van de ontwerprichtlijn door toevoeging van de zinsnede „bescherming tegen en voorkoming van gevaren voor de openbare veiligheid’.

Het personeel toepassingsgebied is in het standpunt van de Raad in eerste lezing in die zin verruimd dat het niet langer alleen overheidsinstanties bevoegd voor de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen omvat, maar ook andere organen of entiteiten die bij lidstatelijk recht zijn gemachtigd gezag en openbare bevoegdheden uit te oefenen met het oog op de genoemde doeleinden. Alleen overheidsinstanties zijn echter gemachtigd persoonsgegevens door te geven aan ontvangers in derde landen (voor zover die ontvangers geen autoriteit bevoegd voor de doeleinden van de ontwerprichtlijn zijn).

2. Beginselen in verband met persoonsgegevens

a) Transparantie

Anders dan in het standpunt van de Raad in eerste lezing over de ontwerpverordening wordt in het standpunt van de Raad in eerste lezing over de ontwerprichtlijn het concept „transparantie’ niet tot de beginselen in verband met de bescherming van persoonsgegevens gerekend, omdat op het gebied van rechtshandhaving transparantie lopende onderzoeken in het gedrang kan brengen. Wel is transparantie opgenomen in de overweging over de beginselen, met dien verstande dat activiteiten zoals infiltratieoperaties of videobewaking toegelaten zullen zijn.

b) Beveiliging van de verwerking

Het standpunt van de Raad in eerste lezing voegt toe dat persoonsgegevens op een dusdanige manier moeten worden verwerkt dat de beveiliging ervan afdoende gewaarborgd is, en dat zij onder meer beschermd zijn tegen ongeoorloofde of onrechtmatige verwerking en tegen onopzettelijk verlies, vernietiging of beschadiging. Het standpunt van de Raad in eerste lezing voegt ook toe dat ten behoeve daarvan passende technische of organisatorische maatregelen moeten worden getroffen. Dat strookt met de tekst van de ontwerpverordening.

3. Verdere verwerking

a) Verenigbaarheid

De kwestie „verdere verwerking’ en de vraag of die alleen door dezelfde verwerkingsverantwoordelijke of ook door een andere verwerkingsverantwoordelijke mag worden verricht, alsmede de kwestie verenigbare doeleinden, hadden in de gesprekken over de ontwerpverordening tot moeilijkheden geleid. Uiteindelijk gaat het standpunt van de Raad in eerste lezing over de ontwerprichtlijn ervan uit dat elke verwerking verricht voor een van de doeleinden van artikel 1, lid 1, moet worden beschouwd als geoorloofd voor zover de verwerkingsverantwoordelijke uit hoofde van Unierecht of lidstatelijk recht gemachtigd was om de persoonsgegevens voor dat doel te verwerken, en voor zover de verwerking overeenkomstig Unierecht of lidstatelijk recht noodzakelijk was en evenredig met het andere doel.

b) Verwerking voor andere doeleinden binnen het toepassingsgebied van de ontwerprichtlijn

Het standpunt van de Raad in eerste lezing schrijft voor dat verwerking door dezelfde of door een andere verwerkingsverantwoordelijke voor andere doeleinden van artikel 1, lid 1, dan het doel waarvoor de persoonsgegevens verzameld zijn, alleen toegestaan is indien de verwerkingsverantwoordelijke gemachtigd is deze persoonsgegevens voor dat doel te verwerken overeenkomstig Unierecht of lidstatelijk recht, en indien de verwerking noodzakelijk is en evenredig met dat andere doel overeenkomstig Unierecht of lidstatelijk recht. Daardoor heeft een aanklager bijvoorbeeld de mogelijkheid om ten behoeve van de vervolging van een strafbaar feit dezelfde persoonsgegevens te verwerken als de politie voor de opsporing van dat feit heeft gedaan (beide doeleinden uit dit voorbeeld vallen onder artikel 1, lid 1).

4. Termijnen voor opslag en toetsing

Het standpunt van de Raad in eerste lezing stipuleert dat passende termijnen moeten worden ingesteld voor de wissing van persoonsgegevens of voor een periodieke toetsing van opgeslagen persoonsgegevens, teneinde te controleren of het noodzakelijk is dat zij worden bewaard. Het kaderbesluit bevatte reeds een bepaling inzake termijnen, en ook de Raad acht in zijn standpunt in eerste lezing de invoering van een dergelijke bepaling nuttig.

Deze bepaling versterkt het beginsel van artikel 4, met name dat de gegevens niet langer mogen worden bewaard dan noodzakelijk is voor het doel waarvoor zij werden verwerkt.

5. Verschillende categorieën betrokkenen

Het standpunt van de Raad in eerste lezing schrijft voor dat de lidstaten moeten regelen dat verwerkingsverantwoordelijken „in voorkomend geval en voor zover mogelijk” een duidelijk onderscheid maken tussen persoonsgegevens betreffende verschillende categorieën van betrokkenen. Het standpunt van de Raad in eerste lezing waarborgt echter dat de toepassing van het recht op het vermoeden van onschuld, zoals gewaarborgd bij het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, niet wordt verhinderd door de indeling van betrokkenen in verschillende categorieën, waaronder met name de categorie van personen ten aanzien van wie gegronde vermoedens bestaan dat zij een strafbaar feit hebben gepleegd of zullen gaan plegen.

6. Rechtmatigheid van verwerking

Het standpunt van de Raad in eerste lezing bepaalt dat verwerking van persoonsgegevens uitsluitend rechtmatig is indien en voor zover die verwerking noodzakelijk is voor het uitvoeren, door een bevoegde autoriteit, van een taak met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, met inbegrip van de bescherming tegen en de voorkoming van gevaren voor de openbare veiligheid, en die gebaseerd is op Unierecht of lidstatelijk recht. In de overwegingen wordt uitdrukkelijk aangegeven dat bij deze activiteiten de vitale belangen van de betrokkene worden beschermd.

Het standpunt van de Raad in eerste lezing geeft aan welke elementen er in de gegevensbeschermingswetgeving van de lidstaten moeten worden opgenomen, zoals de doelstellingen en de doeleinden van de verwerking.

7. Specifieke verwerkingsvoorwaarden

De hoofdregel is dat persoonsgegevens die aanvankelijk door een bevoegde autoriteit zijn verzameld voor de doeleinden van artikel 1, lid 1, van de ontwerprichtlijn, alleen voor een van de doeleinden van de ontwerprichtlijn mogen worden verwerkt. Deze gegevens mogen evenwel worden verwerkt op basis van de ontwerpverordening indien de verwerking toegestaan is bij Unierecht of lidstatelijk recht en niet geschiedt in het kader van een activiteit die buiten de werkingssfeer van het Unierecht valt. Het standpunt van de Raad in eerste lezing specificeert nog twee gevallen waarin de ontwerpverordening van toepassing is. Ten eerste wanneer aan bevoegde autoriteiten bij lidstatelijk recht taken worden toevertrouwd die verband houden met andere dan de in artikel 1, lid 1, omschreven doeleinden. En ten tweede bij verwerking met het oog op archivering in het algemeen belang, wetenschappelijk of historisch onderzoek of statistische doeleinden, tenzij de verwerking geschiedt in het kader van een activiteit die buiten de werkingssfeer van het Unierecht valt.

8. Bijzondere categorieën van persoonsgegevens

Persoonsgegevens die door hun aard bijzonder gevoelig zijn uit het oogpunt van grondrechten en fundamentele vrijheden, vereisen specifieke bescherming aangezien de context van de verwerking ervan aanzienlijke risico’s voor de grondrechten en fundamentele vrijheden kan meebrengen. Het standpunt van de Raad in eerste lezing staat verwerking van dergelijke gegevens toe, doch slechts wanneer dit strikt noodzakelijk is en op voorwaarde dat er passende waarborgen voor de rechten en vrijheden van de betrokkene worden geboden. Daarnaast is dergelijke verwerking uitsluitend toegestaan indien Unierecht of lidstatelijk recht daarin voorzien ter bescherming van de vitale belangen van de betrokkene, of indien de verwerking betrekking heeft op gegevens die de betrokkene zelf kennelijk openbaar heeft gemaakt.

Aangezien de ontwerprichtlijn en de ontwerpverordening onderdeel zijn van een pakket, zijn in het standpunt van de Raad in eerste lezing over de ontwerprichtlijn, voor wat betreft de opgesomde categorieën, de in de ontwerpverordening gebezigde categorieën overgenomen, waaronder „biometrische gegevens” en „seksuele gerichtheid”.

9. Geautomatiseerde individuele besluitvorming, waaronder profilering

Nog een ander beginsel dat is vastgelegd in de ontwerprichtlijn, is dat besluiten die uitsluitend op grond van een geautomatiseerde verwerking, met inbegrip van profilering, worden genomen en die voor de betrokkene nadelige rechtsgevolgen hebben of hem in aanmerkelijke mate treffen, verboden zijn, tenzij Unierecht of lidstatelijk recht daarin voorzien en er passende waarborgen voor de rechten en vrijheden van de betrokkene worden geboden. Dergelijke waarborgen moeten ten minste het recht op menselijke tussenkomst vanwege de verwerkingsverantwoordelijke omvatten. In het standpunt van de Raad in eerste lezing wordt duidelijk aangegeven dat uitsluitend op automatische verwerking gebaseerde besluiten niet gebaseerd mogen worden op de in artikel 10 bedoelde bijzondere categorieën van persoonsgegevens, tenzij er passende waarborgen worden geboden met betrekking tot de rechten, de vrijheden en de gerechtvaardigde belangen van de betrokkene. Voorts verbiedt het standpunt uitdrukkelijk profilering op grond van de in artikel 10 bedoelde bijzondere gegevenscategorieën die tot discriminatie zou leiden.

10. Rechten van de betrokkenen

a) Mededeling aan de betrokkene

Het standpunt van de Raad in eerste lezing bevat bepalingen ten aanzien van de rechten van de betrokkene. De betrokkene moet, om zijn rechten te kunnen uitoefenen, op de hoogte worden gesteld van het feit dat zijn persoonsgegevens worden verwerkt. Deze informatie moet op gemakkelijk te begrijpen wijze worden meegedeeld, in een beknopte, bevattelijke en toegankelijke vorm en in duidelijke en eenvoudige bewoordingen. In tegenstelling tot de ontwerpverordening, verlangt het standpunt van de Raad in eerste lezing over de ontwerprichtlijn niet dat de betrokkene op transparante wijze op de hoogte wordt gesteld. Op het terrein dat de richtlijn bestrijkt, kan het bijvoorbeeld schadelijk zijn wanneer een betrokkene reeds in een vroeg stadium informatie krijgt over een bepaalde onderzoeksmaatregel.

b) Informatie aan de betrokkene

Het standpunt van de Raad in eerste lezing bepaalt welke informatie te allen tijde aan de betrokkene moet worden verstrekt, zoals de identiteit en de contactgegevens van de verwerkingsverantwoordelijke en het doel van de verwerking. Dit mag gebeuren op de website van de bevoegde autoriteit. Voorts bepaalt het standpunt van de Raad in eerste lezing welke aanvullende informatie in specifieke gevallen moet worden verstrekt, zoals de rechtsgrond, de periode gedurende welke de gegevens mogen worden opgeslagen en de categorieën ontvangers. Onder bepaalde omstandigheden mag het verstrekken van aanvullende informatie worden uitgesteld, beperkt of achterwege gelaten, bijvoorbeeld indien beperking een noodzakelijke en evenredige maatregel is in een democratische samenleving, met inachtneming van de grondrechten en gerechtvaardigde belangen van de natuurlijke persoon in kwestie. Daarnaast dienen de lidstaten met betrekking tot de aanvullende informatie bij wet te kunnen vastleggen dat bepaalde categorieën verwerking van persoonsgegevens mogen worden uitgesloten van de informatieplicht.

c) Recht op inzage

Het standpunt van de Raad in eerste lezing voorziet zowel in het recht op inzage van persoonsgegevens als in beperkingen op dat recht. De lidstaten moeten het recht op inzage kunnen beperken onder dezelfde voorwaarden als in de gevallen waarin het verstrekken van aanvullende informatie mag worden uitgesteld, beperkt of achterwege gelaten. Ingeval het recht op inzage is beperkt, dienen de lidstaten te bepalen dat de verwerkingsverantwoordelijke de betrokkene in kennis stelt van de redenen voor deze weigering, tenzij het de maatregel - bijvoorbeeld een onderzoek - zou schaden als de betrokkene de redenen voor de beperking te weten komt.

d) Bijzondere gevallen waarin de verwerking van persoonsgegevens kan worden beperkt

De lidstaten dienen te bepalen dat betrokkenen het recht hebben hun persoonsgegevens te laten rectificeren of wissen, dan wel de verwerking ervan te laten beperken. Het standpunt van de Raad in eerste lezing voegt voor de betrokkenen de mogelijkheid toe om in twee specifieke gevallen hun persoonsgegevens af te schermen (gevallen waarin wissen geen optie is). In het eerste geval betwist de betrokkene de juistheid van de gegevens en kan niet worden nagegaan of dat gefundeerd is. In het tweede geval worden de persoonsgegevens bewaard als bewijsmateriaal. De bijbehorende overweging stipuleert dat dit laatste onder meer van toepassing is wanneer redelijkerwijs kan worden aangenomen dat de gerechtvaardigde belangen van de betrokkene zouden kunnen worden geschaad. Is dit het geval, dan mogen de gegevens uitsluitend worden verwerkt voor de redenen die het wissen van de gegevens hebben belet.

11. Uitoefening van de rechten van de betrokkenen en controle

Indien de rechten van de betrokkene op informatie, inzage, rectificatie, wissing of beperking van de verwerking niet ten volle kunnen worden uitgeoefend, dienen de lidstaten maatregelen te treffen waarin wordt bepaald dat de rechten van de betrokkene ook moeten kunnen worden uitgeoefend via de bevoegde toezichthoudende autoriteit.

12. Verwerkingsverantwoordelijke en verwerker

De ontwerprichtlijn wordt uitgevoerd door bevoegde autoriteiten, hetzij nationaal, hetzij bij doorzending van persoonsgegevens tussen EU-lidstaten dan wel doorgifte van persoonsgegevens aan derde landen of internationale organisaties. Bevoegde autoriteiten zijn overheidsinstanties of andere organen of entiteiten die bij lidstatelijk recht gemachtigd zijn openbaar gezag en openbare bevoegdheden uit te oefenen. De ontwerprichtlijn zal worden uitgevoerd door overheidsinstanties en onder bepaalde omstandigheden door particuliere organen. Ingeval bevoegde autoriteiten in de zin van deze ontwerprichtlijn persoonsgegevens verwerken voor andere doeleinden dan de doeleinden van de richtlijn, is de ontwerpverordening van toepassing. Zoals reeds uiteengezet in de inleiding van deze motivering brengt het standpunt van de Raad in eerste lezing de ontwerprichtlijn en de ontwerpverordening dus tot op zekere hoogte op één lijn.

Het standpunt van de Raad in eerste lezing bepaalt in lijn met de ontwerpverordening dat verwerkingsverantwoordelijken passende technische en organisatorische maatregelen moeten treffen om ervoor te zorgen en te kunnen aantonen dat zij persoonsgegevens in overeenstemming met deze richtlijn verwerken. In het standpunt van de Raad in eerste lezing worden de verplichtingen van de verwerker uitdrukkelijk genoemd:

— hij mag uitsluitend volgens de instructies van de verwerkingsverantwoordelijke handelen;

— hij waarborgt dat de voor de verwerking van de gegevens bevoegde personen de vertrouwelijkheid in acht nemen;

— hij stelt de verwerkingsverantwoordelijke alle informatie ter beschikking waaruit blijkt dat deze personen hun verplichtingen nakomen.

13. Register van de verwerkingsactiviteiten

Het standpunt van de Raad in eerste lezing legt verwerkers minder registerhoudverplichtingen op, reden waarom die van verwerkingsverantwoordelijken enerzijds en verwerkers anderzijds in twee aparte leden zijn ondergebracht. Het standpunt van de Raad in eerste lezing bepaalt voorts dat verwerkingsverantwoordelijken en verwerkers geen register hoeven te houden voor elke verwerkingsactiviteit, maar alleen voor verwerkingscategorieën. Ook wordt in het standpunt van de Raad in eerste lezing uiteengezet dat de overige delen van het artikellid de verwerkingsverantwoordelijke ertoe verplichten voldoende informatie te verstrekken om aan de doeleinden van het register te beantwoorden. Zo is de verwerkingsverantwoordelijke verplicht informatie op te nemen ten aanzien van de categorieën van ontvangers aan wie de persoonsgegevens zijn of zullen worden verstrekt, van de categorieën van doorgiften van persoonsgegevens aan een derde land of een internationale organisatie, alsmede zo mogelijk de beoogde termijnen waarbinnen de verschillende categorieën van persoonsgegevens moeten worden gewist. Ook dient de verwerkingsverantwoordelijke informatie te verstrekken over profilering, iets waarin de ontwerpverordening niet voorziet. Het standpunt van de Raad in eerste lezing bepaalt dat de verwerker alleen een register dient te houden van, bijvoorbeeld, de categorieën van de verwerkingen die hij verricht ten behoeve van elke verwerkingsverantwoordelijke, en indien mogelijk ook een algemene beschrijving van de technische en organisatorische beveiligingsmaatregelen.

14. Houden van logbestanden

Het is belangrijk dat er logbestanden worden gehouden omdat zo kan worden achterhaald wat de reden, de datum en het tijdstip van bepaalde verwerkingsactiviteiten van systemen voor geautomatiseerde verwerking waren, bijvoorbeeld verzameling, raadpleging, verstrekking of doorgifte. Met logbestanden van raadplegingen en verstrekkingen kan tevens worden vastgesteld wie bepaalde persoonsgegevens heeft geraadpleegd of verstrekt, en wie deze gegevens in ontvangst heeft genomen. De logbestanden mogen overeenkomstig het kaderbesluit uitsluitend worden gebruikt voor het toetsen van de rechtmatigheid van de verwerking, voor interne controles, en voor het waarborgen van de integriteit en de beveiliging van de persoonsgegevens. Nieuw in de ontwerprichtlijn is dat de logbestanden tevens voor strafrechtelijke procedures kunnen worden aangewend. Het in overeenstemming brengen van systemen voor geautomatiseerde verwerking is evenwel een uiterst omslachtig, duur en tijdrovend proces. Het standpunt van de Raad in eerste lezing staat daarom bij wijze van uitzondering een verlenging toe van de implementatieperiode voor het in overeenstemming brengen van systemen voor geautomatiseerde verwerking die vóór de datum van inwerkingtreding van deze richtlijn zijn ontwikkeld, voor de gevallen waarin dat onevenredige inspanningen zou vergen. In uitzonderlijke gevallen kan voor een specifiek systeem voor geautomatiseerde verwerking dat vóór de datum van inwerkingtreding van deze richtlijn is ontwikkeld, een aanvullende verlenging worden verkregen, ingeval de werking van dat systeem anders ernstig in het gedrang zou komen.

15. Effectbeoordeling

Anders dan het oorspronkelijke Commissievoorstel, dat niet in een gegevensbeschermingseffectbeoordeling voorzag, bevat de ontwerpverordening een artikel over effectbeoordelingen, net zoals het standpunt van de Raad in eerste lezing over de ontwerprichtlijn. Het standpunt van de Raad in eerste lezing bepaalt dat de verwerkingsverantwoordelijke verplicht is een effectbeoordeling uit te voeren. Die effectbeoordeling moet haar beslag krijgen voordat de verwerkingsverantwoordelijke een verwerkingshandeling uitvoert die naar alle waarschijnlijkheid een groot risico voor de rechten en vrijheden van natuurlijke personen inhoudt.

De ontwerprichtlijn schrijft in soortgelijke bewoordingen als in de ontwerpverordening voor in welke situaties een effectbeoordeling moet worden uitgevoerd. Het tekstgedeelte over de elementen die de effectbeoordeling dient te bevatten, is evenwel minder uitgewerkt dan in de ontwerpverordening. De beoordeling moet ten minste een algemene beschrijving van de beoogde verwerkingen bevatten, alsmede een beoordeling van de risico’s voor de rechten en vrijheden van betrokkenen, de waarborgen en beveiligingsmaatregelen die worden geboden c.q. getroffen, en de mechanismen die zijn ingesteld om de persoonsgegevens te beschermen en aan te tonen dat aan de bepalingen van de ontwerprichtlijn is voldaan.

16. Functionaris voor gegevensbescherming

Het standpunt van de Raad in eerste lezing bepaalt dat de lidstaten moeten regelen dat verwerkingsverantwoordelijken een functionaris voor gegevensbescherming dienen aan te wijzen. De lidstaten moeten evenwel de kans hebben gerechten of andere gerechtelijke autoriteiten van deze verplichting vrij te stellen voor zover zij hun justitiële taken uitoefenen. Met het aanstellen van functionarissen voor gegevensbescherming wordt beoogd de naleving van de ontwerprichtlijn te verbeteren.

17. Doorgifte

Er zijn regels voor doorgifte nodig om gegevens te kunnen uitwisselen met derde landen en internationale organisaties. Wat betreft de algemene beginselen inzake doorgifte van persoonsgegevens breidt het standpunt van de Raad in eerste lezing de door de Commissie voorgestelde voorwaarden in die zin uit dat nu ook verlangd wordt dat de ontvangende autoriteit bevoegd is voor de doeleinden van artikel 1, lid 1, en dat ingeval gegevens worden doorgezonden of beschikbaar gesteld vanuit een andere lidstaat, die lidstaat daarvoor voorafgaande toestemming heeft gegeven. Het standpunt van de Raad in eerste lezing stelt tevens duidelijk dat alle bepalingen van dit hoofdstuk moeten worden toegepast, opdat het door de ontwerprichtlijn gewaarborgde beschermingsniveau voor natuurlijke personen niet wordt ondermijnd.

Het artikel over de algemene beginselen bevat de keuzes voor de verwerkingsverantwoordelijke bij de doorgifte van persoonsgegevens, en wel in dalende volgorde van voorkeur, beginnend bij de adequaatheidsbesluiten. Daarna volgen doorgiften op basis van passende waarborgen en doorgiften op basis van afwijkingen voor specifieke situaties. Het artikel over adequaatheidsbesluiten verwijst thans alleen naar de uit hoofde van de ontwerprichtlijn zelf genomen adequaatheidsbesluiten en niet langer naar die uit hoofde van de verordening. De in de ontwerprichtlijn genoemde elementen waarmee de Commissie rekening moet houden als zij de adequaatheid van het beschermingsniveau beoordeelt, zijn volledig gelijk aan die in de ontwerpverordening.

Voor de artikelen over respectievelijk doorgiften op basis van passende waarborgen en afwijkingen voor specifieke situaties bepaalt het standpunt van de Raad in eerste lezing dat deze doorgiften moeten worden gedocumenteerd, en dat de documentatie ter beschikking van de toezichthoudende autoriteit moet worden gesteld, en schrijft het voor uit welke elementen deze documentatie moet bestaan.

Het standpunt van de Raad in eerste lezing voegt een grond voor doorgifte toe, namelijk de mogelijkheid voor bevoegde autoriteiten - maar dan alleen overheidsinstanties (dus niet organen of entiteiten die bij lidstatelijk recht zijn gemachtigd openbare bevoegdheden uit te oefenen) - om persoonsgegevens door te geven aan ontvangers die in derde landen zijn gevestigd. Met die mogelijkheid wordt afgeweken van het algemene beginsel dat persoonsgegevens slechts worden doorgegeven indien de verwerkingsverantwoordelijke in het derde land of in de internationale organisatie een bevoegde autoriteit is voor de in artikel 1, lid 1, van de ontwerprichtlijn bedoelde doeleinden. Dat betekent dat het standpunt van de Raad in eerste lezing bovengenoemde bevoegde autoriteiten toestaat om in individuele en specifieke gevallen - en mits aan de overige bepalingen van de richtlijn en aan een aantal limitatief opgesomde voorwaarden is voldaan - persoonsgegevens rechtstreeks aan ontvangers door te geven, omdat internationale overeenkomsten in de weg kunnen staan van een mogelijk snel benodigde reactie. Deze voorwaarden behelzen dat de doorgifte strikt noodzakelijk is voor het uitvoeren van een taak van de doorgevende bevoegde autoriteit, zoals bepaald bij Unierecht of lidstatelijk recht, voor de doeleinden van artikel 1, lid 1, dat de doorgevende bevoegde autoriteit van oordeel is dat de doorgifte aan een autoriteit bevoegd voor de doeleinden van artikel 1, lid 1, in het derde land inefficiënt of ongepast is, met name omdat de doorgifte niet tijdig kan worden voltooid, en dat de doorgevende bevoegde autoriteit de ontvanger inlicht over de specifieke doeleinden waarvoor de persoonsgegevens moeten worden verwerkt. Net als voor de doorgiften op basis van passende waarborgen en afwijkingen voor specifieke situaties is ook in dit geval een verplichting ingevoerd om de doorgifte te documenteren. Dergelijke doorgiften kunnen uiterst nuttig zijn wanneer persoonsgegevens dringend moeten worden doorgegeven om het leven van een persoon die het slachtoffer van een strafbaar feit dreigt te worden, te redden of om een op handen zijnd misdrijf, waaronder terrorisme, te voorkomen.

18. Toezichthoudende autoriteiten

Teneinde te waarborgen dat de regels van de ontwerprichtlijn worden nageleefd, wordt het toezicht op de ontwerprichtlijn en de ontwerpverordening in handen gegeven van toezichthoudende autoriteiten. De bepalingen in de ontwerprichtlijn over de toezichthoudende autoriteiten zijn voor een groot deel overgenomen uit de ontwerpverordening. De lidstaten mogen bepalen dat de krachtens de ontwerpverordening aangewezen toezichthoudende autoriteiten tevens tot taak krijgen op de ontwerprichtlijn toe te zien. De ontwerprichtlijn sluit evenwel uit dat toezichthoudende autoriteiten als omschreven in de ontwerprichtlijn toezien op verwerkingen door gerechten in het kader van hun justitiële taken. Daarnaast moeten de lidstaten toezichthoudende autoriteiten als omschreven in de ontwerprichtlijn kunnen uitsluiten van het toezicht op verwerkingen door andere onafhankelijke gerechtelijke autoriteiten bij de uitoefening van hun justitiële taken. Dat betekent evenwel niet dat verwerkingen door dergelijke organen niet onder toezicht staan. In de bijbehorende overweging wordt daarom toegevoegd dat verwerkingen door gerechten en andere onafhankelijke gerechtelijke autoriteiten overeenkomstig het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie onder onafhankelijk toezicht staan.

19. Bevoegdheden van de toezichthoudende autoriteiten

Het standpunt van de Raad in eerste lezing bepaalt dat de toezichthoudende autoriteiten in elke lidstaat dezelfde taken en effectieve bevoegdheden dienen te hebben om efficiënt, betrouwbaar en consequent te kunnen toezien op de naleving en handhaving van de ontwerprichtlijn in de hele Unie.

Het standpunt van de Raad in eerste lezing brengt de - bij wet af te bakenen - bevoegdheden van de toezichthoudende autoriteiten onder in drie categorieën, te weten onderzoeksbevoegdheden, bevoegdheden tot het nemen van corrigerende maatregelen en adviesbevoegdheden, alsmede de bevoegdheid om inbreuken op de uit hoofde van de ontwerprichtlijn aangenomen bepalingen onder de aandacht van de gerechtelijke autoriteiten te brengen.

20. Verhouding tot eerdere internationale overeenkomsten

Het standpunt van de Raad in eerste lezing bepaalt, in lijn met het standpunt van de Raad in eerste lezing over de ontwerpverordening, dat vóór de datum van de inwerkingtreding van de ontwerprichtlijn door de lidstaten gesloten internationale overeenkomsten die in overeenstemming zijn met het vóór de datum van inwerkingtreding van deze ontwerprichtlijn toepasselijke Unierecht, van kracht blijven totdat zij worden gewijzigd, vervangen en herroepen. Zoals reeds gezegd in verband met de ontwerpverordening, biedt het behouden van de vigerende overeenkomsten verwerkingsverantwoordelijken de nodige rechtszekerheid.

IV. CONCLUSIE

Het standpunt van de Raad in eerste lezing weerspiegelt het compromis dat is bereikt tijdens de door de Commissie gefaciliteerde onderhandelingen tussen de Raad en het Europees Parlement. Door het standpunt van de Raad in eerste lezing ongewijzigd goed te keuren, stelt het Europees Parlement, tezamen met de Raad, hoge gegevensbeschermingsnormen vast voor zowel binnenlands als grensoverschrijdend gebruik, waardoor rechtshandhavingsautoriteiten nauwer kunnen samenwerken.

(1) Doc. 5833/12.

(2) Doc. 7428/14.

(3) Doc. 12555/15.

(4) Doc. 5463/16.

(5) Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad van 27 november 2008 over de bescherming van persoonsgegevens die worden verwerkt in het kader van de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken (PB L 350 van 30.12.2008, blz. 60).