Mededeling van de Commissie

Steun aan de Westelijke Balkan voor de bestrijding van COVID-19 en het herstel na de pandemie

I.Inleiding

De Westelijke Balkan maakt integraal deel uit van Europa en is voor de Europese Unie een geostrategische prioriteit. Het Europese perspectief voor de hele regio werd in maart 2020 opnieuw bevestigd, toen de lidstaten hun goedkeuring hechtten aan de voorstellen van de Commissie voor versterking van de methode voor het toetredingsproces en besloten toetredingsonderhandelingen te openen met de Republiek Albanië en de Republiek Noord-Macedonië. Het is cruciaal voor de Europese Unie om de stabiliteit en de welvaart van deze regio te blijven bevorderen en voort te bouwen aan onze gedeelde strategische belangen.

Hoewel de EU zelf zwaar wordt getroffen door de pandemie, hebben wij een bijzondere verantwoordelijkheid en een speciaal belang om de mondiale respons aan te voeren en steun te bieden aan partners die het nodig hebben, vooral in onze onmiddellijke nabuurschap. Als onderdeel van haar internationale inspanningen biedt de EU essentiële en ongeëvenaarde steun aan de Westelijke Balkan. De EU garandeert financiële steun van meer dan 3,3 miljard euro voor landen in de regio om de actuele gezondheidscrisis en de daaruit voortvloeiende humanitaire behoeften aan te pakken, alsook de structurele en langetermijngevolgen voor hun maatschappij en economie. Gezien zijn Europese perspectief behandelt de EU de Westelijke Balkan als geprivilegieerde partner, door toegang te bieden tot talrijke initiatieven en instrumenten die eigenlijk alleen voor EU-lidstaten bedoeld zijn.

De regeringsleiders van de EU en de regio zullen op 6 mei 2020 bijeenkomen om de problemen te bespreken waarvoor zij samen staan. In de aanloop naar deze besprekingen schetst deze mededeling de solidariteit van de Europese Unie met de Westelijke Balkan in verband met de dringende aanpak van COVID-19, alsook de terreinen van wederzijdse samenwerking. De mededeling gaat ook in op langetermijnsteun van de EU voor economisch herstel en legt de grondslag voor een meer gedetailleerd economisch en investeringsplan voor de regio dat de Commissie later dit jaar zal presenteren. De mededeling voorziet ook in intensivering van de betrokkenheid en steun van de EU om het Europese perspectief van de regio te realiseren, door alle partners te steunen in hun streven om de vereiste fundamentele hervormingen op het gebied van democratie, de rechtsstaat en de economie nog daadkrachtiger aan te pakken, overeenkomstig de nieuwe methode voor het toetredingsproces.

II.EU-steun aan de Westelijke Balkan voor de aanpak van COVID-19

Als gevolg van de uitbraak van COVID-19 heeft de Westelijke Balkan ook het Uniemechanisme voor civiele bescherming (UCPM) geactiveerd en er is reeds een aanvang gemaakt met hulpverlening door de lidstaten en de landen die deelnemen aan het mechanisme. Servië, Noord-Macedonië en Montenegro kunnen als deelnemende landen bijdragen aan en steun verzoeken van rescEU, met inbegrip van het aanleggen van voorraden van medische tegenmaatregelen en uitrusting. Gestrande burgers uit de Westelijke Balkan werden naar Europa gerepatrieerd dankzij vluchten die door het UCPM werden georganiseerd en medegefinancierd. De autoriteiten voor civiele bescherming van de Westelijke Balkan zullen blijven deelnemen aan de opleiding, oefeningen en uitwisseling van deskundigen van het UCPM. De EU is ook erkentelijk voor de waardevolle ondersteuning van de landen van de Westelijke Balkan aan de EU en hun onmiddellijke buren op het gebied van medisch personeel en uitrusting. Dit is een weerspiegeling van de solidariteit en de fundamentele waarden waarop de EU is gebouwd.

Dankzij het gezamenlijke voorstel van het permanent secretariaat van de Vervoersgemeenschap en de Midden-Europese Vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) is het concept van de “green lanes” uitgebreid tot de Westelijke Balkan en is vlotte doorstroming van essentiële goederen in de regio gewaarborgd. De Commissie staat klaar om de regio nauw te betrekken bij de uitvoering van haar “Gezamenlijk Europees stappenplan voor opheffing van de COVID-19-inperkingsmaatregelen”. Na deze noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid en de daarmee samenhangende inperkingen van het verkeer van goederen en passagiers, wil de Commissie op de lange termijn een bijdrage leveren tot betere connectiviteit met de Westelijke Balkan, en de structurele knelpunten aan de grenzen tussen de EU en de landen van de Westelijke Balkan aanpakken. De Commissie heeft tevens richtsnoeren verstrekt over de toepassing van tijdelijke reisbeperkingen voor alle niet-essentiële reizen uit derde landen naar de EU, en over de behandeling van personen die gedwongen zijn om langer dan toegestaan in de EU te blijven.

Deze samenwerking tussen de EU en de Westelijke Balkan en de steun uit de EU gaan veel verder dan wat andere partners voor de regio hebben gedaan, hetgeen een weerspiegeling is van de strategische verankering van de regio. De EU-instellingen hebben intensieve informatiecampagnes opgezet over de EU-steun, naast de publicatie van gezamenlijke opiniestukken met lidstaten van de EU op het terrein, om de “blijf thuis”-campagne te ondersteunen en bij te dragen tot de verspreiding van accurate informatie over COVID-19. In dit verband moet openlijk en krachtdadig worden opgetreden tegen pogingen om de oorsprong van de crisis en de inspanningen om haar te bestrijden in een verkeerd daglicht te stellen, en moet tegelijk de samenwerking voor de handhaving van de vrijheid van meningsuiting en de media worden opgevoerd.