Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over belastingmechanismen om de CO2-uitstoot te verminderen

(initiatiefadvies)

(2020/C 364/03)

Rapporteur: Krister ANDERSSON

Besluit van de voltallige vergadering 20.2.2020 Rechtsgrondslag Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde Bevoegde afdeling Economische en Monetaire Unie, Economische en Sociale Samenhang Goedkeuring door de afdeling 24.6.2020 Goedkeuring door de voltallige vergadering 16.7.2020 Zitting nr. 553 Stemuitslag (voor/tegen/onthoudingen) 209/1/6

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is van mening dat er gegronde redenen zijn om uniforme regels vast te stellen binnen de EU om de opwarming van de aarde tegen te gaan en om op basis van die regels internationale gesprekken met andere handelsblokken aan te knopen.

1.2. Tot dusver waren de gesprekken toegespitst op regelgeving en milieubelastingen, in het bijzonder belastingen om de uitstoot te verminderen. Het EESC stelt dat de opwarming van de aarde op een mondiale, omvattende en symmetrische manier moet worden aangepakt, waarbij rekening wordt gehouden met het CO 2 -niveau in de atmosfeer.

1.3. De Commissie heeft in haar werkzaamheden om de CO 2 -uitstoot te verminderen de nadruk gelegd op het ETS. Het EESC is van oordeel dat het in de toekomst nuttig en noodzakelijk zou kunnen zijn om ook nieuwe belastingmaatregelen op te zetten die een aanvulling kunnen vormen op het huidige ETS en op de nationale koolstofheffingen, teneinde tot een effectief, symmetrisch beleidskader te komen om de toenemende hoeveelheid CO 2 -emissies aan te pakken.

1.4. Het EESC prijst de aanpak van de Commissie, aangezien die een stap in de goede richting lijkt om in de gehele economie een doeltreffendere koolstofbeprijzing vast te stellen. Een dergelijk instrument moet worden afgestemd op andere aanvullende instrumenten, waaronder een nieuwe benadering van belastingen op de Europese interne markt binnen een samenhangend beleidskader, en op andere soortgelijke instrumenten die in andere rechtsgebieden wereldwijd worden gebruikt.

1.5. Het EESC spoort de Europese Commissie ertoe aan concrete initiatieven op te zetten om vergelijkbare koolstofheffingen vast te stellen in de lidstaten teneinde de inspanningen met het oog op een effectieve vermindering van het CO 2 -niveau te harmoniseren. Idealiter zouden er voor de gehele interne markt van de EU uniforme voorwaarden worden geschapen met betrekking tot de uitstoot/verminderingen waarover belastingen moeten worden geheven, en met betrekking tot de specifieke methoden en belastingtarieven om dezelfde effecten te sorteren op het CO 2 -niveau in de atmosfeer.

1.6. Het EESC is van mening dat de opwarming van de aarde zelfs met de nieuwe belastingen en aanvullende maatregelen waarschijnlijk zal aanhouden, tenzij reeds uitgestoten CO 2 uit de atmosfeer kan worden gehaald.

1.7. Het EESC pleit voor de ontwikkeling, via specifieke investeringen, van technologieën voor koolstofafvang en -opslag (CCS) en voor koolstofafvang en -gebruik (CCU), zowel op EU-niveau als op het nationale niveau, aangezien die technologieën bijdragen aan de doelstelling om de effecten van de CO 2 -uitstoot te beperken en, meer in het algemeen, aan zowel de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN als de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering.

1.8. De lidstaten dienen meer in het bijzonder een omvattend, symmetrisch beleid inzake milieubelastingen op te zetten om het effect van CO 2 op de opwarming van de aarde aan te pakken. Er moeten belastingen met zowel positieve als negatieve tarieven worden ingevoerd. De opbrengsten uit CO 2 -belastingen moeten worden gebruikt om stimulansen voor CO 2 -verminderingstechnieken op lokaal, regionaal en nationaal niveau te financieren.

1.9. Het EESC vestigt de aandacht op andere beleidsinstrumenten voor koolstofvermindering. Die variëren van nieuwe technologieën tot praktijken op het gebied van grondbeheer, die zowel op EU-niveau als op nationaal niveau moeten worden aangemoedigd en ondersteund. Ten eerste verwijderen bossen koolstofdioxide op natuurlijke wijze uit de atmosfeer, en bomen zijn bijzonder goed in het opslaan van koolstof die zij uit de lucht hebben gehaald door fotosynthese. Door de bossen uit te breiden, te herstellen en correct te beheren, kan het vermogen van fotosynthese om CO 2 aan te pakken, worden benut.

1.10. Terwijl de verkoop van bosbouwproducten als inkomen wordt belast voor de eigenaar, moet worden erkend dat de aanplant van bomen en de groei van bossen de hoeveelheid CO 2 in de atmosfeer beperkt en dus, in een symmetrische fiscale aanpak van de opwarming van de aarde, moet worden aangemoedigd met een negatieve CO 2 -belasting. Dit zou een belangrijke maatregel zijn om de klimaatdoelstellingen te verwezenlijken.

1.11. Het EESC wijst op de noodzaak van efficiënte maatregelen die op een sociaal aanvaardbare manier voor iedereen worden toegepast.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De opwarming van de aarde is een zorg voor iedereen, en overheden zijn op zoek naar efficiënte methoden om de mondiale temperatuurstijging te beperken. Er zijn verschillende factoren die bijdragen aan de opwarming van de aarde, maar de uitstoot van koolstofdioxide (CO 2 ) is van bijzonder belang.

2.2. 2 is het broeikasgas dat het meest geproduceerd wordt door menselijke activiteiten en het veroorzaakt 64 % van de door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde COis het broeikasgas dat het meest geproduceerd wordt door menselijke activiteiten en het veroorzaakt 64 % van de door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde ( 1 ) . De concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer is in de loop van enkele decennia aanzienlijk gestegen en ligt nu 40 % hoger dan aan het begin van de industrialisering.

2.3. De gemiddelde temperatuur van het aardoppervlak is sinds het einde van de 19e eeuw met 0,9 graden Celsius gestegen ( 2 ) . Die stijging wordt in de hand gewerkt door de toenemende uitstoot in de atmosfeer van koolstofdioxide en andere door de mens veroorzaakte emissies, die volgens veel wetenschappers verantwoordelijk zijn voor de globale stijging van de mondiale temperatuur.

2.4. Menselijke activiteiten verstoren de koolstofcyclus door meer CO 2 aan de atmosfeer toe te voegen — wat het vermogen aantast van natuurlijke koolstofputten, zoals bossen, om CO 2 uit de atmosfeer te halen — en vanwege hun impact op het vermogen van de bodems om koolstof op te slaan. De menselijke activiteit die het meeste CO 2 genereert, is de verbranding van fossiele brandstoffen — steenkool, aardgas en olie — voor energie en vervoer, gevolgd door bepaalde industriële processen en praktijken inzake landgebruik.

2.5. Azië is momenteel de regio met de hoogste uitstoot ter wereld, goed voor 53 % van de mondiale emissies, waarbij China verantwoordelijk is voor 10 miljard ton (en daarmee een kwart van het mondiale totaal), terwijl Noord-Amerika de op een na grootste uitstoot veroorzaakt (18 % van de mondiale uitstoot), op de voet gevolgd door Europa met 17 % ( 3 )

2.6. Het effect van CO 2 -emissies op de temperatuur van de aarde en op de klimaatverandering wordt steeds relevanter voor de publieke opinie en het maatschappelijk middenveld, maar ook voor politieke partijen op zowel het Europese als het nationale niveau.

2.7. De Europese Commissie had de ontwikkeling van concrete initiatieven tegen klimaatverandering, zoals de Green Deal, boven aan haar politieke agenda gezet ( 4 ) , maar werd in de eerste maanden van 2020 gedwongen zich op de COVID-19-crisis te concentreren.

2.8. De Green Deal ( 5 ) is een hoeksteen van de politieke agenda van de nieuwe Europese Commissie. Hij moet een effectief antwoord bieden op de huidige milieu-uitdagingen en vormt een groeistrategie die gericht is op het bereiken van klimaatneutraliteit in de EU tegen 2050.

2.9. De Green Deal heeft betrekking op belangrijke sectoren van de Europese economie, waaronder vervoer, energie, landbouw, gebouwen en specifieke industrietakken zoals staal, cement, ICT, textiel en chemische stoffen. De Commissie werkt aan de eerste “Europese klimaatwet” en aan aanvullende, specifieke strategieën en investeringen om groene economische groei te bevorderen. Het Fonds voor een rechtvaardige transitie is belangrijk, maar vergt wellicht meer middelen ( 6 )

3. Mogelijke beleidsinstrumenten die kunnen worden gebruikt om de CO2-uitstoot te verminderen (7)

3.1. Veel activiteiten kunnen vervuiling veroorzaken waarvan andere economische actoren de dupe worden. Bij besluiten om dergelijke activiteiten te ontplooien wordt wellicht niet naar deze effecten gekeken. Een activiteit wordt dan dus uitgevoerd zonder rekening te houden met de neveneffecten die zij veroorzaakt. Er wordt met andere woorden geen rekening gehouden met de werkelijke sociale kosten van de activiteit. Het is belangrijk om de sociale kosten van verontreiniging mee te nemen in de besluitvorming. Daartoe kan een belasting over de activiteit worden geheven. Zo worden de neveneffecten doorberekend in het besluit en wordt de verontreiniging verminderd in verhouding tot de kosten die zij met zich meebrengt.

3.2. Activiteiten kunnen echter ook tot een afname van de totale verontreinigingsniveaus leiden, en dus positieve neveneffecten veroorzaken. Dergelijke activiteiten moeten worden gestimuleerd opdat zij op grotere schaal worden toegepast, in die mate dat de voordelen volledig worden vergoed. Daartoe kan een subsidie worden toegekend of een negatieve belasting over de activiteit worden geheven.

3.3. 2 -emissies wereldwijd zijn, dient de prijs voor verontreiniging overal dezelfde te zijn voor dezelfde nadelige effecten. Alleen dan zal de belasting op een kostenefficiënte manier worden geheven. Er is derhalve behoefte aan een mondiale aanpak Aangezien de effecten van CO-emissies wereldwijd zijn, dient de prijs voor verontreiniging overal dezelfde te zijn voor dezelfde nadelige effecten. Alleen dan zal de belasting op een kostenefficiënte manier worden geheven. Er is derhalve behoefte aan een mondiale aanpak ( 8 )

3.4. Het is echter moeilijk om precies te beoordelen hoeveel CO 2 elke activiteit veroorzaakt, en er bestaat geen wereldmarkt waar een uniforme belasting kan worden geheven over CO 2 -producerende activiteiten. Landen hebben daarom hun toevlucht moeten nemen tot versnipperde maatregelen. Het is belangrijk om de getroffen maatregelen uit te breiden naar ruimere regio’s en naar meer verontreinigende activiteiten.

3.5. Het EESC is van mening dat er gegronde redenen zijn om uniforme regels vast te stellen binnen de EU en om op basis van die regels internationale gesprekken met andere handelsblokken aan te knopen.

3.6. Het gebruik van de handel in emissierechten in de EU en elders is een manier om de noodzaak van een uniforme prijs per uitgestoten ton CO 2 aan te pakken.

3.7. Tot dusver waren de gesprekken echter toegespitst op regelgeving en milieubelastingen, in het bijzonder belastingen om de uitstoot te verminderen. Het EESC stelt dat de opwarming van de aarde op een omvattende en symmetrische manier moet worden aangepakt, waarbij rekening wordt gehouden met het huidige CO 2 -niveau in de atmosfeer.

3.8. Aangezien het terugdringen van het CO 2 -niveau in de atmosfeer de opwarming van de aarde helpt tegengaan, is het even gunstig om de CO 2 -uitstoot met een bepaalde hoeveelheid te verminderen als om diezelfde hoeveelheid CO 2 uit de atmosfeer te halen. Het toevoegen aan of wegnemen van het totale niveau moet dus op symmetrische wijze worden behandeld. Dat betekent dat aan het toevoegen van CO 2 aan de atmosfeer (verontreiniging) extra kosten (belastingen) moeten worden verbonden, terwijl activiteiten die het CO 2 -niveau verminderen subsidies moeten krijgen (negatieve belasting).

3.9. De nadruk lag tot nu toe echter bijna uitsluitend op het voorkomen van verdere emissies. Zelfs met de nieuwe belastingen en met aanvullende maatregelen zal de opwarming van de aarde waarschijnlijk aanhouden, tenzij reeds uitgestoten CO 2 uit de atmosfeer kan worden gehaald. Het EESC is daarom van mening dat de lidstaten symmetrische maatregelen dienen in te voeren.

3.10. 2 in de atmosfeer is het gedrag te beïnvloeden en de neveneffecten van de opwarming van de aarde door te berekenen. De belasting/subsidie zal echter gevolgen hebben voor de productie- en arbeidskansen in alle sectoren van de economie. Het is op voorhand niet vanzelfsprekend dat het positieve en het negatieve belastingtarief van dezelfde orde van grootte moeten zijn Doel van een belasting op koolstofemissies en een negatieve belasting op de vermindering van COin de atmosfeer is het gedrag te beïnvloeden en de neveneffecten van de opwarming van de aarde door te berekenen. De belasting/subsidie zal echter gevolgen hebben voor de productie- en arbeidskansen in alle sectoren van de economie. Het is op voorhand niet vanzelfsprekend dat het positieve en het negatieve belastingtarief van dezelfde orde van grootte moeten zijn ( 9 )

3.11. Het is van het allergrootste belang dat de verschillende prikkels om duurzame investeringen te stimuleren op elkaar worden afgestemd, mits daarvan aantoonbaar positieve neveneffecten zullen uitgaan. Een geharmoniseerde methode voor koolstofarme emissiewaarden moet als leidraad dienen voor de berekening van andere effecten.

3.12. Om de overgang naar een koolstofvrije economie economisch deugdelijker en politiek geloofwaardiger te maken, moeten er zo snel mogelijk maatregelen worden genomen ter beperking van directe en indirecte subsidies voor de sector van de fossiele brandstoffen, die verantwoordelijk is voor hoge milieukosten.

3.13. Aangezien de financiële behoeften van de Europese Green Deal bijzonder groot zijn en de gemeenschappelijke EU-begrotingsmiddelen vrij beperkt, speelt de particuliere sector een aanzienlijke rol. In een overeenkomst over het meerjarig financieel kader moet daar rekening mee worden gehouden. CO 2 -belastingen zijn er echter voornamelijk om het gedrag van huishoudens, bedrijven en overheidsinstanties te wijzigen, en niet om als inkomstenbron te dienen. Het EESC wijst op de noodzaak van efficiënte maatregelen die op een sociaal aanvaardbare manier voor iedereen worden toegepast.

4. Regelingen voor de handel in emissierechten

4.1. 2 -uitstoot te verminderen, is de Europese regeling voor de handel in emissierechten (ETS) Een mogelijk beleidsinstrument om de CO-uitstoot te verminderen, is de Europese regeling voor de handel in emissierechten (ETS) ( 10 ) . Die is gebaseerd op het beginsel van “cap and trade”. Volgens dat beginsel wordt een plafond vastgesteld voor de totale hoeveelheid van bepaalde broeikasgassen die mag worden uitgestoten door installaties die onder de regeling vallen. Dat plafond wordt in de loop der tijd verlaagd, om zo de totale emissies terug te dringen. Binnen het plafond ontvangen of kopen ondernemingen die onder de regeling vallen emissierechten, die indien nodig kunnen worden verhandeld ( 11 )

4.2. De Europese Green Deal — COM(2019) 640 — zal de Commissie om de broeikasgasemissies terug te dringen tegen 2021 verschillende relevante klimaatgerelateerde beleidsinstrumenten evalueren Volgens de mededeling overCOM(2019) 640 — zal de Commissie om de broeikasgasemissies terug te dringen tegen 2021 verschillende relevante klimaatgerelateerde beleidsinstrumenten evalueren ( 12 ) . Daarbij gaat het onder meer om de regeling voor de handel in emissierechten, waarbij zal worden gekeken naar een mogelijke uitbreiding van de huidige regeling tot nieuwe sectoren, en om aanvullende ingrepen met betrekking tot: i) de streefcijfers van de lidstaten voor emissiereductie in sectoren die niet onder de ETS vallen; ii) de regelgeving inzake landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw.

4.3. Het EESC prijst de aanpak van de Commissie, aangezien die een stap in de goede richting lijkt om in de gehele economie een doeltreffendere koolstofbeprijzing vast te stellen. Een dergelijk instrument moet worden afgestemd op andere aanvullende instrumenten, waaronder een nieuwe benadering van belastingen op de Europese interne markt binnen een samenhangend beleidskader, en op andere soortgelijke instrumenten die in andere rechtsgebieden wereldwijd worden gebruikt.

4.4. Vanuit een internationaal perspectief is het aantal regelingen voor de handel in emissierechten wereldwijd toegenomen. Naast de Europese regeling voor de handel in emissierechten (EU-ETS), worden er reeds nationale of subnationale regelingen toegepast of ontwikkeld in Canada, China, Japan, Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea, Zwitserland en de Verenigde Staten.

4.5. Het EESC is ingenomen met regionale initiatieven om werk te maken van een aanzienlijke CO 2 -reductie, als noodzakelijke stap om de door CO 2 -emissies veroorzaakte klimaatverandering effectief aan te pakken. In dat verband moedigt het EESC de Europese Commissie ertoe aan om haar inspanningen om van Europa een toonaangevende regio op dit gebied te maken, voort te zetten en te intensiveren.

5. Belastingen op koolstofemissies

5.1. Een ander mogelijk beleidsinstrument zijn koolstofheffingen. Die verlagen de uitstoot hoofdzakelijk op twee manieren: i) door de kosten van op koolstof gebaseerde brandstoffen en elektriciteit te verhogen; ii) door bedrijven zo te motiveren om over te schakelen op schone energie, zoals waterkracht, zonne- of windenergie.

5.2. Koolstofheffingen stroken, als zij correct worden opgezet, met het beginsel dat de vervuiler betaalt, dat inhoudt dat de vervuiler de kosten dient te dragen van maatregelen om de verontreiniging te verminderen in overeenstemming met de mate waarin schade wordt berokkend aan de samenleving, zoals aangegeven in de Verklaring van Rio van de VN (1992) ( 13 ) en in Richtlijn 2004/35/EG betreffende milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade ( 14 )

5.3. 2 -uitstoot te verminderen de nadruk gelegd op het ETS. Het EESC is van oordeel dat het in de toekomst nuttig en noodzakelijk zou kunnen zijn om ook nieuwe belastingmaatregelen op te zetten die een aanvulling kunnen vormen op het huidige ETS en op de nationale koolstofheffingen, teneinde tot een effectief, symmetrisch beleidskader te komen om de toenemende hoeveelheid CO 2 -emissies aan te pakken. Coördinatie van de inspanningen op mondiaal niveau is van het allergrootste belang, zoals het IMF naar behoren heeft toegelicht De Commissie heeft in haar werkzaamheden om de CO-uitstoot te verminderen de nadruk gelegd op het ETS. Het EESC is van oordeel dat het in de toekomst nuttig en noodzakelijk zou kunnen zijn om ook nieuwe belastingmaatregelen op te zetten die een aanvulling kunnen vormen op het huidige ETS en op de nationale koolstofheffingen, teneinde tot een effectief, symmetrisch beleidskader te komen om de toenemende hoeveelheid CO-emissies aan te pakken. Coördinatie van de inspanningen op mondiaal niveau is van het allergrootste belang, zoals het IMF naar behoren heeft toegelicht ( 15 )

5.4. In Europa hebben verschillende landen energieheffingen opgelegd, of energieheffingen die deels gebaseerd zijn op het koolstofgehalte. Het gaat onder meer om Zweden, Denemarken, Finland, Nederland, Noorwegen, Slovenië, Zwitserland en het VK ( 16 )

5.5. Zweden heft de hoogste koolstofbelasting, met 112,08 EUR per ton koolstofemissies, en heeft zijn uitstoot de afgelopen 25 jaar zo met 23 % verminderd. De Zweedse koolstofbelasting werd ingevoerd in 1991, tegen een tarief van 250 SEK(23 EUR) per ton uitgestoten fossiele koolstofdioxide, en werd geleidelijk aan opgevoerd tot 1 190 SEK(110 EUR) in 2020; de belasting vormt nog steeds een hoeksteen van het Zweedse klimaatbeleid ( 17 )

5.6. De Zweedse koolstofbelasting bood stimulansen om het energieverbruik te beperken, de energie-efficiëntie te verbeteren en het gebruik van hernieuwbare energie uit alternatieve bronnen te verhogen. Door het belastingniveau geleidelijk aan op te trekken kregen de betrokken partijen de gelegenheid om zich aan te passen, waardoor de politieke aanvaarding van de belasting in de loop der tijd is verbeterd.

5.7. Over het algemeen leert de Zweedse ervaring ons dat het mogelijk is om de uitstoot te verminderen, ook als dit een substantiële transformatie van de economie vergt. In de periode 1990-2017 steeg het bbp met 78 %, terwijl de nationale broeikasgasemissies in diezelfde tijdspanne met 26 % afnamen, waarmee Zweden op de 8e plaats staat in de Global Competitiveness Index.

5.8. Finland was in 1990 het eerste land ter wereld dat een koolstofbelasting invoerde. De belasting was aanvankelijk uitsluitend gebaseerd op het koolstofgehalte in verband met warmte- en elektriciteitsopwekking. Ze werd uitgebreid tot een belasting op zowel koolstof als energie, en omvat nu ook brandstoffen voor vervoer.

5.9. Denemarken voerde in 1992 een koolstofbelasting in, op elk verbruik van fossiele brandstoffen (aardgas, ruwe olie en steenkool). In Noorwegen vallen tot 55 % van alle emissies onder de koolstofbelasting; de overige emissies vallen onder de nationale regeling voor emissiehandel ( 18 )

5.10. Het EESC spoort de Europese Commissie ertoe aan concrete initiatieven op te zetten om vergelijkbare koolstofheffingen vast te stellen in de lidstaten teneinde de inspanningen met het oog op een effectieve vermindering van het CO 2 -niveau te harmoniseren. Idealiter zouden er voor de gehele interne markt van de EU uniforme voorwaarden worden geschapen met betrekking tot de uitstoot/verminderingen waarover belastingen moeten worden geheven, en met betrekking tot de specifieke methoden en belastingtarieven om dezelfde effecten te sorteren op het CO 2 -niveau in de atmosfeer. Gezien van de behoeften van de verschillende landen is dit echter mogelijk een zaak van lange adem.

5.11. De vaststelling van vergelijkbare CO 2 -heffingen in de lidstaten dient te worden aangewend om handelspartners ertoe aan te zetten soortgelijke stappen te ondernemen, om zo de inspanningen uit te breiden naar de rest van de wereld en het effect op het Europese concurrentievermogen te beperken. Een globale oplossing is geboden om gecompliceerde compensatieregelingen te voorkomen.

5.12. Indien zij correct worden opgezet, kunnen belastingen bovendien bijdragen aan de economische groei, door onder meer voor productieve investeringen in nieuwe technologieën te zorgen. Dat geldt met name voor de ontwikkeling van technologie om de bestaande hoeveelheid CO 2 in de atmosfeer te verlagen.

6. Technologie voor CCS en CCU

6.1. Nog een mogelijk beleidsinstrument is het gebruik van technieken om de bestaande CO 2 -niveaus in de atmosfeer te verlagen. Dergelijke technieken zullen waarschijnlijk nodig zijn als aanvulling op het ETS en op CO 2 -heffingen. Er is een symmetrische aanpak nodig. Activiteiten die de hoeveelheid CO 2 verlagen die nu reeds in de atmosfeer aanwezig is, helpen om de opwarming van de aarde te beperken en om CO 2 -veroorzakende activiteiten te verminderen.

6.2. 2 -niveaus, zijn technologie voor koolstofafvang en -opslag (CCS) en technologie voor koolstofafvang en -gebruik (CCU) 2 uit de atmosfeer, drukken het CO 2 samen en vervoeren het naar een opslaglocatie. De technologieën hebben een aanzienlijk potentieel om de gevolgen van de klimaatverandering te beperken De twee belangrijkste technologieën die zijn gericht op het verminderen van de CO-niveaus, zijn technologie voor koolstofafvang en -opslag (CCS) en technologie voor koolstofafvang en -gebruik (CCU) ( 19 ) . Beide technologieën halen COuit de atmosfeer, drukken het COsamen en vervoeren het naar een opslaglocatie. De technologieën hebben een aanzienlijk potentieel om de gevolgen van de klimaatverandering te beperken ( 20 ) . Er zijn ook nog andere technologieën en naar verwachting zullen er in de nabije toekomst nog veel meer worden ontwikkeld.

6.3. Het verschil tussen CCS en CCU ligt in de eindbestemming van het afgevangen CO 2 . Bij CCS wordt afgevangen CO 2 naar een geschikte locatie voor langdurige opslag overgebracht, terwijl het afgevangen CO 2 bij CCU wordt omgevormd in handelsproducten.

6.4. Met CCU wordt verwezen naar de afvang en het gebruik van CO 2 als grondstof voor de productie van mineralen, chemische bouwstenen, synthetische brandstoffen en bouwmaterialen. Deze technologie kan worden gebruikt om de CO 2 -uitstoot te verminderen door CO 2 te recyclen tot producten, CO 2 permanent vast te zetten in bouwmaterialen zoals beton, of door CO 2 te recirculeren via directe luchtafvang. Zij kan ook mogelijkheden bieden voor elektriciteitsopslag door de productie van synthetisch methaan.

6.5. De EU heeft een regelgevingskader ontworpen om deze nieuwe technologie te commercialiseren en te subsidiëren, hoewel de kosten van afvang en opslag nog steeds een belangrijke negatieve factor zijn. De afvangcomponent is momenteel het duurste onderdeel van het proces.

6.6. Vandaag bevinden de grootste CCS- en CCU-installaties zich in de Verenigde Staten.

6.7. 2 uit de aardgasproductie in verschillende specifieke fabrieken afgevangen en op gepaste locaties opgeslagen, waarmee dit de meest geslaagde Europese ervaring met het gebruik van CCS tot nog toe is. De afgelopen jaren zijn in Zweden, Nederland, België, Frankrijk en Ierland bijkomende vormen van CCS- en CCU-technologie ontwikkeld In Europa maakt Noorwegen sinds 1996 gebruik van CCS- en CCU-technieken ( 21 ) . Elk jaar worden miljoenen tonnen COuit de aardgasproductie in verschillende specifieke fabrieken afgevangen en op gepaste locaties opgeslagen, waarmee dit de meest geslaagde Europese ervaring met het gebruik van CCS tot nog toe is. De afgelopen jaren zijn in Zweden, Nederland, België, Frankrijk en Ierland bijkomende vormen van CCS- en CCU-technologie ontwikkeld ( 22 )

6.8. Het EESC pleit voor de ontwikkeling, via specifieke investeringen, van CCS- en CCU-technologie, zowel op EU-niveau als op het nationale niveau, aangezien die technologieën bijdragen aan de doelstelling om de effecten van de CO 2 -uitstoot te beperken en, meer in het algemeen, aan zowel de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN als de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering.

6.9. Om de opwarming van de aarde op een efficiënte en kosteneffectieve manier te beperken, moeten CCS- en CCU-technologieën worden bevorderd ( 23 ) . Met name de nationale begrotingen dienen een cruciale rol te spelen om het gebruik van dergelijke technologieën te stimuleren, door publieke investeringen en fiscale stimulansen te bevorderen. In dat verband overweegt de Europese Commissie om de desbetreffende regelingen inzake staatssteun te herzien, waaronder de regelingen voor milieu en energie, die uiterlijk in 2021 zullen worden gewijzigd om de lidstaten meer flexibiliteit te bieden.

6.10. De lidstaten dienen meer in het bijzonder een omvattend, symmetrisch beleid inzake milieubelastingen op te zetten om het effect van CO 2 op de opwarming van de aarde aan te pakken. Er moeten belastingen met zowel positieve als negatieve tarieven worden ingevoerd. De opbrengsten uit CO 2 -belastingen zouden bij voorkeur kunnen worden gebruikt om stimulansen voor CO 2 -verminderingstechnieken te financieren.

6.11. Europese middelen voor onderzoek op het gebied van CCS en CCU zouden financieel kunnen worden versterkt en strategisch kunnen worden toegespitst om betere, concrete resultaten te bereiken met betrekking tot de capaciteit voor CO 2 -afvang en opslagalternatieven.

7. Aanvullende instrumenten om de uitstoot te verminderen

7.1. Tot slot vestigt het EESC de aandacht op andere beleidsinstrumenten voor koolstofvermindering. Die variëren van nieuwe technologieën tot praktijken op het gebied van grondbeheer, die zowel op EU-niveau als op nationaal niveau moeten worden aangemoedigd en ondersteund. Ten eerste verwijderen bossen koolstofdioxide op natuurlijke wijze uit de atmosfeer, en bomen zijn bijzonder goed in het opslaan van koolstof die zij uit de lucht hebben gehaald door fotosynthese. Door de bossen uit te breiden, te herstellen en correct te beheren, kan het vermogen van fotosynthese om CO 2 aan te pakken, worden benut.

7.2. Terwijl de verkoop van bosbouwproducten als inkomen wordt belast voor de eigenaar, moet worden erkend dat de aanplant van bomen en de groei van bossen de hoeveelheid CO 2 in de atmosfeer beperkt en dus, in een symmetrische fiscale aanpak van de opwarming van de aarde, moet worden aangemoedigd met een negatieve CO 2 -belasting. Dit zou een belangrijke maatregel zijn om de klimaatdoelstellingen te verwezenlijken.

7.3. Bovendien slaat de bodem koolstof op natuurlijke wijze op. In het laatste GLB zijn een aantal vergroeningsmaatregelen ingevoerd om de bijdrage van de Europese landbouw aan groene groei in Europa te vergroten. Dergelijke maatregelen moeten worden aangemoedigd voor zover zij verenigbaar zijn met de stijgende behoefte aan levensmiddelenproductie en de verwezenlijking van de milieudoelstellingen. De circulaire economie kan ook meer mogelijkheden opleveren om de milieu- en klimaatdoelstellingen te bereiken.

Brussel, 16 juli 2020. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Luca JAHIER

(1) Oorzaken van de klimaatverandering, Europese Commissie (Energie, klimaatverandering, milieu) — https://ec.europa.eu/clima/change/causes_nl

(2) Global Climate Change, NASA — https://climate.nasa.gov/evidence/

(3) Global Carbon Project, CO2-uitstoot — http://www.globalcarbonatlas.org/en/CO2-emissions

(4) Zie de mededeling van de Commissie — Een Europese Green Deal — Het eerste klimaatneutrale continent worden

(5) Zie EESC-advies over het investeringsplan voor de Europese Green Deal (in voorbereiding) en EESC-advies (PB C 282 van 20.8.2019, blz. 51).

(6) Zie EESC-advies over het fonds voor een rechtvaardige transitie en wijzigingen op de verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen (PB L 311 van 18.9.2020, blz. 55).

(7) Zie het Emissions Gap Report 2019 van UNEP met betrekking tot de mondiale inspanningen.

(8) Als er geen echte mondiale oplossing wordt gevonden is het de vraag hoe producten uit derde landen behandeld moeten worden, of er een belastingaanpassingsmechanisme aan de grens ingevoerd moet worden en wat daar dan de gevolgen van zouden zijn.

(9) Er zou kunnen worden gesteld dat de subsidie per ton CO2-vermindering hoger dient te zijn dan het belastingtarief voor CO2 -emissies aangezien het effect op de werkgelegenheid van een beperking van CO2-uitstotende activiteiten waarschijnlijk tot enige mate van aanhoudende werkloosheid zal leiden. Bovendien is het waarschijnlijk gemakkelijker om een draagvlak te creëren voor een structurele verandering in de economie die tot de ontwikkeling van nieuwe technologie leidt dan om te snoeien in bestaande productiemethoden.

(10) Zie EESC-advies over de herziening van de EU-regeling voor de handel in emissierechten (ETS) (PB C 71 van 24.2.2016, blz. 57).

(11) Over het ETS en de beprijzing van rechten is al veel gediscussieerd. Het aantal rechten en de economische conjunctuur zijn meestal van grote invloed op de prijs van rechten. De huidige economische situatie, in de nasleep van de COVID-19-crisis, zal waarschijnlijk ook leiden tot nieuwe discussies over het ETS.

(12) Zie EESC-advies over het investeringsplan voor een duurzaam Europa (investeringsplan Europese Green Deal) (PB C 311 van 18.9.2020, blz. 63).

(13) Verslag van de Conferentie van de Verenigde Naties over milieu en ontwikkeling.

(14) PB L 143 van 30.4.2004, blz. 56.

(15) IMF Fiscal Monitor, How to Mitigate Climate Change, 2019, blz. IX, waarin wordt gesteld dat verschillende beleidsinstrumenten voor- en nadelen hebben, maar dat de klimaatcrisis een hoogdringende en existentiële crisis is, die vereist dat de voornaamste belanghebbenden alle passende beleidsmaatregelen treffen. ministers van Financiën kunnen deze crisis aanpakken door koolstofheffingen of soortgelijk beleid in te voeren, het beperken van de effecten van de klimaatverandering meer aanvaardbaar te maken via aanvullende belasting- of uitgavenmaatregelen, te zorgen voor een passende begroting voor investeringen in schone technologie en door strategieën internationaal te coördineren.

(16) Bij de invoering of verhoging van koolstofemissiebelastingen is moeten vaak lastige afwegingen worden gemaakt. De belastingen maken het noodzakelijk om productietechnieken en vervoersmiddelen te veranderen. Mogelijk worden mensen in sommige sectoren daardoor werkloos of moeten ze op zoek naar ander werk; zij betalen dan een hoge prijs. Verschillende landen beschikken over verschillende vormen van sociale bescherming — iets waarmee rekening moet worden gehouden om voldoende draagvlak voor maatregelen te creëren.

(17) De Zweedse koolstofbelasting, Zweedse regering — https://www.government.se/government-policy/taxes-and-tariffs/swedens-carbon-tax/

(18) Met een belasting een prijs plakken op koolstof, Wereldbankgroep — https://www.worldbank.org/content/dam/Worldbank/document/SDN/ background-note_carbon-tax.pdf

(19) Het potentieel voor CCS en CCU in Europa, Europese Commissie, https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/iogp_-_report_-_ccs_ccu.pdf

(20) Zie EESC-advies (PB C 341 van 21.11.2013, blz. 82).

(21) CCS, Norwegian Petroleum — https://www.norskpetroleum.no/en/environment-and-technology/carbon-capture-and-storage/

(22) Hoe Europese infrastructuur voor CO2-vervoer en -opslag een innovatieve industriële transitie mogelijk kan maken, Europees Parlement — https://zeroemissionsplatform.eu/wp-content/uploads/ZEP-Conference-Presentations.pdf

(23) Een Zweedse regeringscommissie kwam in 2020 tot de conclusie dat Zweden tegen 2045 koolstofneutraal kon worden als de opbrengsten uit CO2-heffingen zouden worden gebruikt om de verwijdering van CO2 uit de atmosfeer te subsidiëren. De positieve en negatieve belastingtarieven zouden van dezelfde orde van grootte zijn. Zie SOU 2020:4, openbare onderzoeken van de Zweedse regering.

(24) Dit wordt benadrukt in de publicatie Public Procurement for a Circular Economy van de Europese Commissie, oktober 2017, https://ec.europa.eu/environment/gpp/circular_procurement_en.htm. Ook de Wereldbank heeft gewezen op de rol van de regels voor overheidsopdrachten bij haar eigen aanbestedingen: https://www.worldbank.org/en/about/corporate-procurement/vendors

(25) PB L 94 van 28.3.2014, blz. 65.

(26) PB L 94 van 28.3.2014, blz. 243.

(27) PB L 94 van 28.3.2014, blz. 1.