Het is belangrijk te onderstrepen dat biociden, ondanks de risico's die verbonden zijn aan het gebruik ervan, een belangrijke rol spelen in het dagelijkse leven van de burgers van de EU. Zo zijn insecticiden en ontsmettingsmiddelen van essentieel belang voor de volksgezondheid omdat ze bijdragen tot de beheersing van vectorziekten (zoals malaria, knokkelkoorts, chikungunya, zika), door voedsel overgedragen ziekten (zoals salmonellose, listeriose) of ziekenhuisinfecties (zoals MRSA). Biociden worden ook vaak gebruikt in materialen zoals plastic, verven, textiel, hout enz. om deze materialen te beschermen tegen aantasting door micro-organismen, schimmels of insecten.

Voor werkzame stoffen die reeds op de markt werden aangeboden toen de biocidenrichtlijn in werking trad, geldt echter de omgekeerde aanpak. Bij de biocidenrichtlijn is voor de beoordeling van deze werkzame stoffen een overgangsperiode ingesteld waarin biociden die deze werkzame stoffen bevatten nog steeds in de handel gebracht kunnen worden in overeenstemming met de nationale praktijken van de lidstaten.

Biociden zoals ontsmettingsmiddelen, houtconserveringsmiddelen, insecticiden, insectenwerende middelen of rodenticiden, zijn een groep producten die bedoeld zijn voor het vernietigen of beheersen van schadelijke of ongewenste organismen (zoals virussen, bacteriën, schimmels, insecten of gewervelde dieren) die een schadelijke invloed hebben op het milieu, op dieren, op mensen, op menselijke werkzaamheden of de door mensen gebruikte of vervaardigde producten. Biociden worden op tal van verschillende manieren gebruikt door zowel industriële en professionele gebruikers als door het grote publiek.

Verordening (EU) nr. 528/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2012 (hierna de "biocidenverordening" genoemd) regelt het op de markt aanbieden en het gebruik van biociden. Op 1 september 2013 is deze verordening in werking getreden, waarbij Richtlijn 98/8/EG (hierna de "biocidenrichtlijn" genoemd) is ingetrokken.

Opdat in heel de EU een geharmoniseerde aanpak wordt gehanteerd om een duurzaam gebruik van biociden in Europa tot stand te brengen, moet erop worden toegezien dat beste praktijken worden verspreid en dat de principes van een duurzaam gebruik van biociden in acht worden genomen.

Een beste praktijk is een voorbeeldige aanpak of beproefde methode, die vaak de vorm aanneemt van richtsnoeren die tot doel hebben risico's te beperken en technisch inzicht in de toepassing van een product of techniek te bevorderen. Opdat richtlijnen voor beste praktijken (bij voorkeur EU-breed) kunnen worden uitgevoerd en toegepast, is het essentieel dat de belanghebbende partijen worden betrokken bij het opstellen van richtsnoeren voor beste praktijken. Richtsnoeren voor beste praktijken zijn gericht op de gebruiksfase van biociden en vormen een hulpmiddel dat ook na afloop van het toelatingsproces moet worden gebruikt om een duurzaam gebruik van deze producten te bevorderen.

Het doel van dit verslag is om in te gaan op de onderwerpen die in artikel 18 van de biocidenverordening (afdeling 2) worden opgesomd, maar ook om na te denken over aanvullende onderwerpen (afdeling 3).

In artikel 18 van de biocidenverordening wordt bepaald dat de Commissie, op grond van de ervaring die is opgedaan met de toepassing van deze verordening, aan de Raad en het Europees Parlement een verslag voorlegt over de wijze waarop de biocidenverordening bijdraagt aan een duurzaam gebruik van biociden. In dit verslag wordt ook nagedacht over de behoefte aan extra maatregelen, met name voor professionele gebruikers, om de risico's van biociden voor de gezondheid van mens en dier en voor het milieu te verkleinen.

In producttoelatingen moeten de voorwaarden worden vastgesteld met betrekking tot het op de markt aanbieden en gebruiken van de producten waarvoor toelating wordt verleend. Meer bepaald bevatten ze instructies voor het veilig gebruiken en verwijderen van biociden.

Een van de manieren om de verspreiding van beschikbare richtsnoeren of richtlijnen voor beste praktijken te bevorderen is door een verwijzing ernaar op te nemen in de producttoelating, zodat er uitdrukkelijk naar wordt verwezen in de gebruiksinstructies van het product. Zo bevatten toelatingen voor bloedstollingsremmende rodenticiden in Duitsland een juridisch bindende verwijzing naar een praktijkrichtlijn voor de toepassing van deze producten door gespecialiseerde en erkende beroepsgebruikers, die is gebaseerd op bestaande richtsnoeren uit de industrie en wettelijke bepalingen van de EU . Bij deze mogelijkheid wordt echter verondersteld dat eindgebruikers de aanbevelingen lezen en correct toepassen.

Als er een certificering of opleiding beschikbaar is, kan die in de toelating worden genoemd. Deze aanpak wordt bijvoorbeeld gehanteerd in het Verenigd Koninkrijk voor de toelating van rodenticiden, waarbij naleving van een voorgestelde sectorale regeling voor goed beheer als voorwaarde geldt om een toelating voor bloedstollingsremmende rodenticiden te verkrijgen .

Wat aangroeiwerende middelen betreft, geldt voor alle werkzame stoffen tegenwoordig een bepaling waarbij personen die dergelijke middelen op de markt aanbieden aan niet-professionele gebruikers, verplicht zijn deze producten te leveren samen met geschikte veiligheidshandschoenen.

Dit zijn voorbeelden van verplichtingen die aan verkooppunten worden opgelegd om ervoor te zorgen dat de eindgebruikers niet enkel toegang krijgen tot informatie, maar ook tot persoonlijke beschermingsmiddelen. Het toont aan hoe de toeleveringsketen, meer bepaald op het niveau van de detailhandel, aan voorschriften kan worden onderworpen om beste praktijken te verspreiden en een duurzaam gebruik van biociden te stimuleren.

Dergelijke verplichtingen zijn mogelijk doordat het op de markt aanbieden van biociden (dus van de eerste levering tot aan het gebruik) is opgenomen in het toepassingsgebied van de biocidenverordening en doordat werkzame stoffen worden goedgekeurd bij uitvoeringsverordeningen (maatregelen van algemene strekking waarbij bepalingen met betrekking tot de toeleveringsketen kunnen worden vastgesteld).

Via goedkeuring van stoffen zou bijvoorbeeld een verbod op de verkoop over de toonbank of via internet kunnen worden ingesteld voor biociden die werkzame stoffen bevatten die voldoen aan de uitsluitingscriteria maar zijn goedgekeurd en toegelaten op basis van de afwijking uit hoofde van artikel 5, lid 2, van de biocidenverordening. Daarnaast zou voor dergelijke biociden kunnen worden overwogen om de distributie en verkoop te beperken tot beroepsgebruikers met een passende kwalificatie.

2.2.Doeltreffende aanpak voor monitoring van biocidengebruik

Uit de studie is gebleken dat de lidstaten vandaag de dag zeer weinig informatie vergaren over het gebruik van biociden.

Op EU-niveau bestaat er momenteel geen specifiek monitoringsysteem voor jaarlijkse verkoopcijfers van biociden. In de toekomst zouden dergelijke gegevens bij het Europees Agentschap voor chemische stoffen kunnen worden bijgehouden, in het biocidenregister (R4BP).

Er moet echter duidelijk worden omschreven welke inhoud moet worden verzameld, wat het doel is van deze informatieverzameling en hoe dat de doelstellingen van de biocidenverordening, waaronder duurzaam gebruik, zou kunnen ondersteunen.

2.3.Beginselen inzake geïntegreerde plaagbestrijding (IPM) en biocidengebruik - beste praktijken

De studie heeft uitgewezen dat brancheorganisaties en lidstaten reeds tal van praktijkdocumenten hebben ontwikkeld voor verschillende productsoorten.

2.3.1.Praktijkrichtlijnen

De industrie kan praktijkrichtlijnen of richtsnoeren voor beste praktijken opstellen om het duurzame gebruik van biociden te promoten op basis van IPM-beginselen.

Een vermeldenswaardige ontwikkeling op dat vlak is de "Guideline on Best Practice in the Use of Rodenticide Baits as Biocides in the European Union" , die is opgesteld door de Europese biocidenindustrie. In deze richtlijn worden de stappen voor, tijdens en na de aanvraag van een rodenticide beschreven; worden praktische richtsnoeren verstrekt die moeten worden gevolgd in de uiteenlopende situaties waarin rodenticiden worden gebruikt; wordt beschreven hoe het voorkomen van knaagdierenplagen moet worden gemonitord zonder permanente toepassing van rodenticide lokmiddelen; en worden alternatieven voor rodenticiden besproken. De richtlijn bevat ook advies over waar informatie kan worden verkregen over resistentie tegen bloedstollingsmiddelen en hoe deze het beste kan worden beheerst.

2.3.2.Risicoanalyse en kritisch controlepunt (HACCP)

De toepassing van de HACCP-beginselen is verplicht voor exploitanten van levensmiddelenbedrijven. Ook exploitanten van diervoederbedrijven die specifieke handelingen uitvoeren, moeten procedures hanteren die gebaseerd zijn op de HACCP-beginselen.

Vooral wat betreft ontsmettingsmiddelen vormt HACCP een preventieve aanpak (waarbij ook mogelijke risico's worden gemonitord) die – mits correct toegepast – voorziet in een degelijk hygiënebeheer, wat ook zou kunnen bijdragen tot het gebruiken van ontsmettingsmiddelen in overeenstemming met de beginselen van duurzaam gebruik.

Daarnaast hebben HACCP-systemen, samen met de specifieke codes en richtlijnen die in deze sectoren worden ontwikkeld, doorgaans betrekking op ontsmetting, plaagbestrijding en op de opleiding van exploitanten.