[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 9.4.2008

SEC(2008) 441

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE

Begeleidend document bij het Voorstel voor een AANBEVELING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot vaststelling van een Europees referentiekader voor kwaliteitsborging in beroepsonderwijs en -opleiding (EQARF) SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING [SEC(2008) 440 COM(2008) 179 definitief]

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING INZAKE DE VASTSTELLING VAN EEN EUROPEES REFERENTIEKADER VOOR KWALITEITSBORGING IN BEROEPSONDERWIJS EN -OPLEIDING (EQARF)

Doel van de effectbeoordeling is na te gaan hoe ervoor gezorgd kan worden dat het Europees referentiekader voor kwaliteitsborging in beroepsonderwijs en -opleiding (EQARF) (hierna: "het kader") algemeen toepassing vindt, en welk rechtsinstrument zich hiertoe het beste leent.

Het kader vloeit voort uit werkzaamheden die zijn uitgevoerd in samenwerking met een groot aantal instanties die over specifieke competenties op het gebied van kwaliteitsontwikkeling in beroepsonderwijs en -opleiding beschikken. Deze samenwerking begon in het Europees Forum over kwaliteit in beroepsonderwijs en -opleiding (2001-2002), werd vervolgd in de Technische Werkgroep inzake beroepsonderwijs en –opleiding (2003-2004) en vindt sinds 2005 plaats in het Europees netwerk voor kwaliteitsborging in beroepsonderwijs en -opleiding (hierna: "ENQA-VET").

De Commissie heeft het Raadgevend Comité voor de beroepsopleiding geraadpleegd, waarin vertegenwoordigers van de regeringen en van de sociale partners zitting hebben en dat het EQARF krachtig ondersteunde. Voorts werden ook de directeuren-generaal voor beroepsopleiding van de lidstaten en de voormalige Kopenhagen-coördinatiegroep in belangrijke mate bij de voorbereiding van dit initiatief betrokken.

Daarnaast vloeit het voorstel voort uit werkzaamheden die zijn uitgevoerd in nauwe samenwerking met het Europees Forum over kwaliteit in beroepsonderwijs en -opleiding (2001-2002), vervolgens met de Technische Werkgroep inzake beroepsonderwijs en -opleiding (2003-2004) en sinds 2005 met het Europees netwerk voor kwaliteitsborging in beroepsonderwijs en -opleiding (ENQA-VET), waarbij de voornaamste belanghebbenden bij vraagstukken op het gebied van de kwaliteitsborging in beroepsonderwijs en -opleiding zijn aangesloten.

Over het algemeen bleek uit deze raadplegingen dat het kader op brede steun kon rekenen en moet dienen als referentie-instrument om de lidstaten te helpen bij de permanente verbetering van hun beroepsonderwijs- en -opleidingsstelsels en bij de bewaking van dit proces[1], en aldus het wederzijds vertrouwen tussen de landen te verbeteren.

Het kader omvat:

- een kwaliteitsborgings- en -verbeteringscyclus van planning, uitvoering, evaluatie/beoordeling en herziening van het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding, ondersteund door gemeenschappelijke kwaliteitscriteria, indicatieve descriptoren en indicatoren;

- controleprocedures, waaronder een combinatie van interne en externe evaluatiemechanismen, zo nodig door de lidstaten vast te stellen, ten behoeve van de identificatie van:

a) de goede werking van de systemen, processen en procedures; en

b) voor verbetering vatbare terreinen;

- het gebruik van meetinstrumenten om de doeltreffendheid aan te tonen.

De kwaliteitscriteria, indicatieve descriptoren en indicatoren zijn vastgesteld via consensusvorming en een bottom-up-benadering ter ondersteuning van de toepassing van het kader.

Bij de effectbeoordeling werden vijf opties onderzocht:

1. Geen instrument op Europees niveau . Dit betekent voortgaan op basis van de bestaande beginselen van het gemeenschappelijk kader voor kwaliteitsborging (CQAF). Gebleken is echter dat de lidstaten het gebruik van het huidige kader nauwelijks hebben gepropageerd.

2. Een mededeling van de Commissie . Ofschoon een mededeling net als een aanbeveling (optie 3) zwaarder weegt, worden noch de lidstaten, noch het Europees Parlement daarin gekend en creëert een mededeling niet het benodigde politieke draagvlak om het kader geloofwaardigheid te verlenen en de toepassing op nationaal niveau te garanderen.

3. Een aanbeveling van de Commissie . Net als bij optie 2 zouden noch de lidstaten, noch het Europees Parlement in een aanbeveling worden gekend en een aanbeveling creëert evenmin het benodigde politieke draagvlak om de toepassing van het kader op nationaal niveau te garanderen.

4. Een aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad op grond van de artikelen 149 en 150 van het Verdrag . De handelingsvrijheid van de lidstaten blijft gewaarborgd. Hiervan zou echter zou een krachtig politiek signaal uitgaan dat de instellingen voornemens zijn voort te bouwen op de conclusies van de Raad van 2004[2] om de beroepsonderwijs- en -opleidingsstelsels en het opleidingsaanbod verder te ontwikkelen en aldus de mobiliteit in heel Europa te vergemakkelijken. Kennelijk beantwoordt een aanbeveling aan de wens van de lidstaten, de sociale partners en andere belanghebbenden om door middel van Europese samenwerking een verbetering van de kwaliteit van de beroepsonderwijs- en -opleidingsstelsels te bevorderen, terwijl het vrijwillige karakter van het instrument bewaard blijft. Bovendien zou een aanbeveling op dit gebied coherent zijn met andere, vergelijkbare initiatieven, zoals Aanbeveling 2006/143/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 februari 2006 over verdere Europese samenwerking op het gebied van de kwaliteitsborging in het hoger onderwijs en Aanbeveling 2006/961/EG van het Europees Parlement en de Raad van 18 december 2006 over transnationale mobiliteit in het onderwijs en de beroepsopleiding in de Europese Gemeenschap: Europees handvest voor kwaliteit bij mobiliteit.

5. Een besluit van het Europees Parlement en de Raad op grond van de artikelen 149 en 150 van het Verdrag . Dit zou de goedkeuring van beginselen en verplichtingen impliceren op grond waarvan de lidstaten hun kwaliteitssystemen aan het kader zouden moeten koppelen. Dit zou ook de vaststelling van geharmoniseerde kwaliteitsbenchmarks en -normen op Europees niveau impliceren en de lidstaten de facto verplichten de normen toe te passen. Hiervoor is hoogstwaarschijnlijk geen steun te vinden. De belanghebbenden zijn het er namelijk in meerderheid over eens dat de toepassing van het kader volkomen vrijwillig moet zijn.

De Commissie heeft de voor- en nadelen van de bovenstaande opties afgewogen en voor optie 4 gekozen, waardoor de Commissie – in samenwerking met de lidstaten en de sociale partners – de vastgestelde uitdagingen kan aanpakken en passende oplossingen kan vinden. Deze optie, die ook het dichtst aansluit bij de verwachtingen van de lidstaten en de belanghebbenden, biedt het beste uitgangspunt voor de succesvolle toepassing van het kader en voor de verwezenlijking van zijn echte meerwaarde uit het oogpunt van een grotere doeltreffendheid, een betere coherentie van de kwaliteitsontwikkelingen tussen de landen en een grotere transparantie van de beroepsopleidingsstelsels, waardoor de mobiliteit en een leven lang leren worden bevorderd. Zij is ook consistent met de in het kader van de EKK- en ECVET-initiatieven gevolgde aanpak.

Een ander aspect van de effectbeoordeling zijn de verwachte gevolgen voor de administratieve lasten en kosten. Hoewel dit effect door de verschillen tussen de lidstaten moeilijk in absolute cijfers uit te drukken is, lijken de gevolgen beperkt te zijn en vooral samen te hangen met organisatorische regelingen tussen bestaande instanties. Op EU-niveau zullen alleen de kosten van toezicht toenemen.

Ten slotte zal continu gecontroleerd en geëvalueerd worden in hoeverre het kader aan zijn doelstellingen beantwoordt. Indien het door het Parlement en de Raad wordt goedgekeurd, zal het voortdurend worden geëvalueerd en verder worden ontwikkeld. De Commissie zal toezicht uitoefenen op de toepassing van het kader en drie jaar na de goedkeuring ervan aan het Europees Parlement en de Raad een verslag over de opgedane ervaring en conclusies voor de toekomst voorleggen, en zo nodig een herziening van het rechtsinstrument voorstellen. Dit verslag zal onder andere gebaseerd worden op de uitkomsten van een externe evaluatie.

Kwaliteitsgarantie: Waar gaat het om? Aan de hand van concrete gegevens moet geregeld gecontroleerd en geëvalueerd worden hoe doeltreffend en efficiënt de beroepsopleiding in de veranderende behoeften van de samenleving, de economie en het individu voorziet. Dit kan onder andere worden bereikt door middel van kwaliteitsborging. Kwaliteitsborging moet worden gezien als een instrument voor permanente verbetering van het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding, gebaseerd op een kwaliteitscyclus waarin planning, uitvoering, evaluatie/beoordeling en herziening van beroepsonderwijs en -opleiding op de juiste wijze gekoppeld zijn. Kwaliteitsborging impliceert dus een stelselmatige aanpak. Zij moet ook methoden omvatten waarmee de prestaties van het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding kunnen worden aangestuurd en gecontroleerd, en voor de herziening en verbetering van het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding op systeem- en aanbiedersniveau van indicatoren gebruik maken. Deze benadering van kwaliteitsborging komt tot uiting in de algemene beginselen voor kwaliteitsborging in onderwijs en opleiding in bijlage 3 bij de aanbeveling tot vaststelling van een Europees kwalificatiekader (EKK). Zij ligt ook ten grondslag aan dit kader. |

6. Beroepsonderwijs en -opleiding dragen in belangrijke mate bij tot de totstandbrenging van de kennismaatschappij, die het fundament vormt van de Lissabonstrategie. Hiervoor moet worden geïnvesteerd in een betere kwaliteit van human resources. Uit de tussentijdse evaluatie van de Lissabonstrategie in 2005 bleek dat deze uitdagingen op het ogenblik nog niet zijn opgepakt.

In de EU bestaat een grote verscheidenheid aan beroepsopleidingsstelsels en -programma's, die aan verschillende doeleinden beantwoorden. Europa heeft behoefte aan gemeenschappelijke referentiepunten om de transparantie, samenhang en overdraagbaarheid van kwalificaties tussen de vele ontwikkelingsstromen in Europa te waarborgen en zo het wederzijds vertrouwen te verbeteren en de mobiliteit te vergemakkelijken met het oog op een leven lang leren zonder grenzen. En dit alles zonder afbreuk te doen aan de exclusieve bevoegdheid van de lidstaten op het gebied van de beroepsonderwijs- en -opleidingsstelsels.

De voornaamste doelstellingen en de meerwaarde van het kader moeten bijdragen tot:

- vergroting van de doeltreffendheid van de beroepsopleiding om in een groot aantal behoeften te voorzien en tegelijkertijd de algehele samenhang tussen de verschillende uitvoeringsniveaus bewaren;

- verbetering van de transparantie en coherentie van ontwikkelingen tussen de landen en bevordering van wederzijds vertrouwen en mobiliteit van de lerenden en de werknemers met het oog op een leven lang leren.

Voorts zal het brede en duurzame samenwerking tussen de belanghebbenden bij de bevordering van kwaliteitsverbetering op alle niveaus versterken.

De ontwikkeling van het kader is een integrerend onderdeel van het werkprogramma "Onderwijs en opleiding 2010" en van het Kopenhagenproces. Het bouwt voort op de resultaten van de Europese samenwerking op dit gebied sinds 2002 (Kopenhagenproces) en met name op het gemeenschappelijk kader voor kwaliteitsborging (CQAF)[3] dat werd opgesteld op grond van bestaande ervaringen in de lidstaten en andere deelnemende landen.

Het kader maakt deel uit van een reeks maatregelen ter ondersteuning van de permanente verbetering van de kwaliteit en het beheer van de beroepsonderwijs- en -opleidingsstelsels. Daartoe behoren het Europees kwalificatiekader voor een leven lang leren[4], het Europees systeem van studiepuntenoverdracht voor beroepsonderwijs en -opleiding (ECVET)[5], en de gemeenschappelijke Europese beginselen voor de identificatie en validatie van niet-formeel en informeel leren[6].

Het kader respecteert ten volle de bevoegdheid van de lidstaten. Tegelijkertijd is het bedoeld ter stimulering van:

- de invoering van meer ontwikkelde en coherente systemen voor kwaliteitsborging en -verbetering in de betrokken landen om bij te dragen tot een grotere doeltreffendheid van de beroepsopleiding en zo de beroepsopleiding in de Europese Unie op te waarderen;

- een grotere transparantie van de systemen voor kwaliteitsborging en -verbetering en van de in het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding gehanteerde concepten teneinde het wederzijds vertrouwen te verbeteren en de mobiliteit te vergemakkelijken;

- samenwerking en wederzijds leren om de belanghebbenden op alle niveaus meer in een cultuur van kwaliteitsverbetering en verantwoordingsplicht te betrekken.

Het kader moet een flexibel instrument zijn dat op grond van praktijkervaringen op Europees en nationaal niveau verder ontwikkeld kan worden. De Raad heeft het CQAF goedgekeurd.

Het gebruik van het kader is vrijwillig. Het zal voornamelijk worden gebruikt door de overheid en de instanties die belast zijn met kwaliteitsborging en -verbetering.

De rechtsgrond van het voorgestelde kader wordt gevormd door de artikelen 149 en 150 van het EG-Verdrag. Deze artikelen bepalen dat de Gemeenschap de maatregelen van de lidstaten op onderwijs- en opleidingsgebied ondersteunt en stellen uitdrukkelijk dat "de Gemeenschap bijdraagt tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte" en dat "het optreden van de Gemeenschap gericht is op (…) verbetering van de initiële beroepsopleiding en van bij- en na scholing (…)". Voorts heet het in het Verdrag dat het optreden van de Gemeenschap een bijdrage tot onderwijs en opleiding van hoog gehalte omvat[7].

[1] In deze aanbeveling gelden de definities van het Glossary on Quality in Training van het Cedefop (werkdocument, november 2003), http://communities.trainingvillage.gr/quality.

[2] Conclusies van de Raad over kwaliteitsborging in beroepsonderwijs en –opleiding, 18 mei 2004.

[3] De Raad heeft dit CQAF goedgekeurd in de conclusies van de Raad over kwaliteitsborging in beroepsonderwijs en –opleiding van 18 mei 2004.

[4] Aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een Europees kwalificatiekader voor een leven lang leren, nog te verschijnen.

[5] Werkdocument van de diensten van de Commissie. "European Credit system for Vocational Education and Training (ECVET) - A system for the transfer, accumulation and recognition of learning outcomes in Europe"; SEC(2006) 1431 - 31 oktober 2006.

[6] Conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, over gemeenschappelijke Europese beginselen voor de identificatie en validatie van niet-formeel en informeel leren, 9175/04 EDUC 101 SOC 220, 18 mei 2004.

[7] Artikel 3, lid 1, onder q).