COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 18.11.1997 
COM(97) 592 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
over milieu en werkgelegenheid 
(Bouwen aan een duurzaam Europa) 

Mededeling over milieu en werkgelegenheid 
(Bouwen aan een duurzaam Europa) 
1. Inleiding ______ •* 
1.1. Het hulpbronnenprobleem 3 
1.2. Het politieke mandaat __ 4 
2. De samenhang tussen milieu en werkgelegenheid 4 
2.1. Economische groei en duurzame ontwikkeling 4 
2.2. Op weg naar een duurzaam Europa met veel werkgelegenheid 5 
2.3. De overschakeling "in goede banen geleid" 8 
3. Ondersteunend beleid ten behoeve van werk en milieu 9 
3.1. Dringende taken 9 
3.1.1. Industrie . *) 
3.1.2. Verkeer en vervoer ') 
3.1.3. Energieopwekking 10 
3.1.4. Landbouw _ 10 
3.1.5. Consumptiepatronen en huishoudens 10 
3.2. Kuimtelijke-ordeningsaspecten 11 
3.2.1. Stadsontwikkeling . II 
3.2.2. Plattelandsontwikkeling 11 
3.3. Ondersteunend beleid 12 
3.3.1. De tenuitvoerlegging van het acquis op milieugebied ._ . .. 1' 
3.3.2. Werk-en milieuvriendelijkere belastingheffing 13 
3.3.3. Technologische beoordeling en ontwikkeling 14 
3.3.4. Informatieverspreiding 14 
3.3.5. Interne en buitenlandse markten _____„._ 's 
3.4. Bijstelling van het arbeidsmarktbeleid 15 
3.5. Financiële ondersteuning 16 
3.5.1. Gemeenschapsuitgaven lo 
3.5.2. De Europese Investeringsbank r 
3.5.3. Gebruiksrechten I? 
4. Hoe verder - kernactiviteiten /<V 
4.1. "Benchmarking" ten aanzien van milieu en werkgelegenheid IS 
4.2. Technologische beoordeling en ontwikkeling 18 
4.3. Voortbouwen op Agenda 2000 18 
4.4. Belasting- en prijsstructuren 19 
4.5. Onderwijs en scholing op milieugebied 19 
Bijlagen: 1. Milieubedrijven, 2. Voorbeelden van "goede praktijken", 
3. Acties van de lidstaten 
Samenvatting 
Doel van deze mededeling. In het Verdrag van Amsterdam is een nieuwe doelstelling 
opgenomen ten aanzien van werkgelegenheid en een aangescherpte doelstelling ten aanzien 
van het milieu. Zowel de werkgelegenheid als het milieu geven aanleiding tot 
gemeenschappelijke bezorgdheid, en daarom vereist het Verdrag dat beide gebieden in al het 
overige beleid worden geïntegreerd. In haar voorstel voor richtsnoeren voor het 
werkgelegenheidsbeleid in de lidstaten adviseert de Commissie dat de lidstaten nieuwe 
technologie en innovatie moeten gebruiken voor het scheppen en ontwikkelen van bedrijven 
en het bevorderen van (uit milieuoogpunt) duurzame productie- en consumptiepatronen. 
In deze mededeling, die haar uitgangspunt heeft in deze politieke mandaten, wordt getracht 
een strategie af te bakenen waarmee milieubeleid en werkgelegenheidsbeleid elkaar positief 
kunnen beïnvloeden. 
Het hulpbronnen probleem. De economie van de lili-landen wordt nog altijd gekenmerkt 
door een "onderbenutting" van arbeid en tegelijkertijd een "overberultting,, van natuurlijke 
hulpbronnen. Het werkgelegenheidscijfer in de EU is laag; het werkloosheidscijfer is hoog, 
namelijk gemiddeld meer dan 10%. Los daarvan is de geïndustrialiseerde wereld 
verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de milieuproblemen in de wereld. De grootste 
problemen worden veroorzaakt door een aantal specifieke sectoren van de economie 
(industrie, vervoer, energie, landbouw), en door het consumptiepatroon. Over het geheel 
genomen is zowel ons productie- als ons consumptiepatroon verre van duurzaam. 
De samenhang tussen werkgelegenheid en milieu. De manier waarop we goederen en 
diensten produceren is nog steeds gebaseerd op investerings- en prijsverhoudingen uit het 
verleden, toen de milieuproblematiek nog niet zo'n rol speelde. Evenzo stamt de manier 
waarop collectieve voorzieningen en de welvaartsstaat worden aangeboden en gefinancierd 
uit een periode toen een lagere participatiegraad, gecombineerd met een hogere werkloosheid, 
minder problematisch was. Momenteel wordt er een dringend beroep gedaan op de lidstaten 
om haast te maken met de overstap van oude, vervuilende technologieën en eiui-of-pipe-
maatregelen op nieuwe, schone technologieën. Tegelijkertijd zien de lidstaten zich gesteld 
voor de vraag hoe de collectieve voorzieningen en de welvaartsstaat gefinancierd moeten 
worden. 
Technologische veranderingen kunnen het best worden doorgevoerd wanneer oude kapitaal­
goederen worden vervangen door nieuwe investeringen, zodat strenge milieueisen vanaf het 
begin in aanmerking kunnen worden genomen. Dil moei worden ondersteund dooi een 
combinatie van economische aanmoedigings- en ontmoedigingsmaatregelen. Dat levert een 
dubbel voordeel op: investeringen leiden tot nieuwe banen en tot nieuwe kansen voor het 
bedrijfsleven, terwijl nieuwe technologie beter is voor het milieu. Hoe sneller dergelijke 
nieuwe technologieën en methoden worden ontwikkeld en ingevoerd, hoe eerder Europa een 
duurzame economie en meer werkgelegenheid zal krijgen. Als het goed is, kan milieubeleid 
een sterke drijfveer zijn om te komen tot nieuwe investeringen en een duurzamer Europa, 
waarbij zowel groei als werkgelegenheid wordt gecreëerd. 
Hoe verder - kernactiviteiten. Werkgelegenheidsbeleid en milieubeleid kunnen elkaar 
versterken. In hoeverre dat lukt zal onder meer afhangen van het tempo waarin nieuwe 
technologieën worden doorgevoerd in het kapitaalbezit. Initiatieven ten aanzien van het 
lange-termijn-investeringsbeleid van de lidstaten zullen door de Commissie worden 
ondersteund en gestimuleerd. De Commissie stelt de volgende kernactiviteiten voor: 
1. Het bijhouden van de prestaties van bedrijven en bedrijfstakken op het gebied van werk­
gelegenheid en milieu ("benchmarking"), om zodoende overheidsinstanties en particuliere en 
overheidsbedrijven te stimuleren in hun pogingen over te schakelen op schonere en 
ecologisch efficiënte productie en consumptie. 
2. Het bevorderen van technologische beoordeling en ontwikkeling, inclusief de zich 
ontwikkelende sectoren en technologieën, en het verbreden van de reikwijdte van het 
bestaande onderzoek ten aanzien van de beste beschikbare technologieën, zodat daarin ook 
werkgelegenheidseffecten en een gedetailleerde beoordeling van energie- en hulpbronnen-
verbruik kunnen worden verwerkt. 
3. Het voortbouwen op Agenda 2000 door er in nog sterkere mate naar te streven dat 
communautaire middelen en instrumenten op geïntegreerde wijze de werkgelegenheid en 
duurzame ontwikkeling ondersteunen. Nadruk op stadsrenovatie en plattelandsontwikkeling 
lijkt van speciaal belang. 
4. Het voortzetten van de geleidelijke herstructurering van belastingstelsels door enerzijds de 
indirecte arbeidskosten te verlagen en anderzijds de kosten van milieu en hulpbronnen in de 
marktprijzen van goederen en diensten door te berekenen. 
5. Het zorgen voor meer onderwijs en scholing ter ondersteuning van de invoering van 
nieuwe milieuvriendelijke technologieën en methoden. 
1. Inleiding 
1.1. Het hulpbronnenprobleem 
Onze EU-economieën ontwikkelen zich niet op duurzame wijze. Ze worden nog altijd 
gekenmerkt door "onderbenutting" van arbeid en "overbenutting" van natuurlijke 
hulpbronnen. 
De onderbenutting van arbeidskrachten is als volgt uit te leggen. Twee decennia lang heeft de 
EU een . economische groei gekend in de orde van 2,5% per jaar, inclusief een 
productiviteitsgroei van 2 procent. Het aantal banen is toegenomen, maar ook het aantal 
werkzoekenden. Dat heeft geleid tot een daling van het percentage werkenden tot ongeveer 
60,4% van de bevolking in de werkende leeftijd, en tot een stijging van de werkloosheid tot 
gemiddeld meer dan 10% van de beroepsbevolking in de EU. Bij de helft van de werklozen, 
oftewel 5% van de totale beroepsbevolking, is sprake van langdurige werkloosheid Dil 
probleem van onderbenutting van de beschikbare arbeidskrachten heeft voornamelijk te 
maken met een gebrek aan arbeidsplaatsen (te weinig ondernemers nemen te weinig 
initiatieven om meer mensen in dienst te nemen), met een gebrek aan ondersteunend beleid, 
en met een opleidingskloof (te veel mensen beschikken over verouderde of helemaal geen 
vaardigheden, terwijl het bedrijfsleven mensen nodig heeft met nieuwe, aangepaste 
vaardigheden). In feite is het werkloosheidsprobleem in Europa grotendeels het gevolg van 
het achterblijven van lange-termijn-investeringen die voor meer werk zorgen. 
Het probleem van "overbenutting" van natuurlijke hulpbronnen is reeds geanalyseerd door de 
OESO, in het Vijfde Milieuactieprogramma en de herziening daarvan, en in diverse studies 
van het Europees Milieuagentschap. Als onderdeel van de geïndustrialiseerde wereld zijn de 
lidstaten van de EU verantwoordelijk voor een belangrijk deel van de milieuproblemen in de 
wereld. De grootste problemen hangen samen met een aantal specifieke economische sectoren 
en met het consumptiepatroon, met ernstige gevolgen voor de kwaliteit van water, bodem en 
lucht - essentiële elementen voor het menselijk leven. 
• Ondanks de geboekte vooruitgang is de industrie nog steeds verantwoordelijk voor oen 
aanzienlijk deel van de milieuverontreiniging, met name door het gebruik van energie en 
grondstoffen en de productie van gevaarlijk afval. 
• In de vervoerssector is de trend, vanwege de toename van het verkeer en ondanks techno­
logische verbeteringen in motoren en brandstoffen, voor het milieu over het algemeen nog 
steeds negatief. 
• In de energiesector heeft het gebruik van fossiele brandstoffen ernstige negatieve effecten 
op het milieu, met name op de atmosfeer. 
• Globaal gesproken heeft de huidige landbouwpraktijk negatieve gevolgen voor het water­
peil, de waterkwaliteit en de bodemerosie. Hoewel de hervorming van het GLB uit 1992 een 
zeker positief effect heeft gehad, zijn verdere maatregelen noodzakelijk 
• Consumenten, inclusief gezinnen, vertegenwoordigen 70% van de finale vraag naar 
goederen en diensten en spelen een essentiële rol, niet alleen door hun invloed op de industrie 
maar ook door hun positie als eindgebruikers. 
1.2. Het politieke mandaat 
De Europese Raad in Amsterdam heeft de weg vrijgemaakt voor grote vooruitgang ten 
aanzien van werkgelegenheid en milieu in de Europese Unie. De Europese Raad nam diverse 
beslissingen die in dit opzicht van groot belang zijn: de invoering van duurzame ontwikkeling 
als een van de doelstellingen van de Unie, de invoering in het Verdrag van een nieuwe titel 
inzake werkgelegenheid, de Resolutie over groei en werkgelegenheid, en de conclusies van 
het Voorzitterschap inzake werkgelegenheid, concurrentievermogen en groei. 
Het nu ondertekende Verdrag noemt twee nieuwe doelstellingen voor de Europese Unie: 
"evenwichtige en duurzame ontwikkeling" en "een hoog werkgelegenheidsniveau". Naast de 
reeds bestaande verplichting om het milieu in aanmerking te nemen bij beleidsontwikkeling 
op andere gebieden, geldt deze zelfde verplichting nu ook expliciet ten aanzien van 
werkgelegenheidsaspecten. 
De Resolutie van de Europese Raad van juni 1997 over groei en werkgelegenheid stelt 
werkgelegenheid met onmiddellijke ingang centraal in het proces van economische 
coördinatie, dus vooruitlopend op de formele bekrachtiging van het Verdrag. Op basis van dit 
mandaat van de Top van Amsterdam heeft de Commissie richtsnoeren voor hel 
werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten opgesteld, uitgaande van de volgende vier 
prioriteitsgebieden, ondernemingszin, arbeidsinzetbaarheid, aanpassingsvermogen en gelijke 
kansen. In dat kader adviseert de Commissie de lidstaten om nieuwe technologie en innovatie 
aan te wenden voor het scheppen en ontwikkelen van bedrijven en het bevorderen van (uit 
milieuoogpunt) duurzame productie- en consumptiepatronen. 
2. De samenhang tussen milieu en werkgelegenheid 
De samenhang tussen milieu en werkgelegenheid is uitgebreid onderzocht door de OESO 
Verder zijn op de conferentie over milieu en werkgelegenheid, gezamenlijk door de 
Commissie en het Europees Parlement georganiseerd in mei 1997, alle betrokken partijen 
bijeengeweest om van gedachten te wisselen over beleidservaringen. Uit deze en andere 
analyses komen de volgende conclusies naar voren: 
2.1. Economische groei en duurzame ontwikkeling 
Er is een wezenlijk onderscheid te maken tussen economische groei en ontwikkeling (iroei 
heeft over het algemeen betrekking op een toename in het niveau en de schaal van 
economische activiteiten, terwijl het bij ontwikkeling ook gaat om een kwalitatieve 
verbetering en het ontwikkelen van verder potentieel. Milieu- en sociale overwegingen staan 
daarbij uiteraard centraal. 
De meest gangbare definitie van duurzame ontwikkeling is: ontwikkeling die voorziet in de 
behoeften van de huidige generatie zonder het vermogen van toekomstige generaties om in 
hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen. Essentieel in dit concept is het begrip 
natuurlijk kapitaal: (1) de natuurlijke omgeving is een bron van energie en materialen die 
worden omgevormd tot goederen en diensten ter bevrediging van menselijke behoeften; (2) 
de omgeving vormt een stortplaats voor de afvalstoffen en emissies die door producenten en 
consumenten worden gegenereerd; (3) het milieu omvat tevens een aantal elementen, zoals 
lucht, bodem en water, die onmisbaar zijn voor het menselijk leven en de economie. 
Empirisch onderzoek heeft uitgewezen dat er geen eenvoudig lineair verband bestaat tussen 
economische groei en het verbruik van dit natuurlijke kapitaal. Weliswaar is het zo dat de 
uitstoot van sommige verontreinigende stoffen globaal gezien gelijke tred houdt met de 
toenemende economische activiteit, maar zijn er allerlei soorten druk op het milieu die juist 
afnemen als het goed gaat met de economie. Dankzij de economische groei en de daarmee 
gepaard gaande beleidsmaatregelen, is de Gemeenschap erin geslaagd diverse vormen van 
milieuverontreiniging op het gebied van lucht, water en afval aan banden te leggen. 
Een van de belangrijkste resterende uitdagingen voor de komende decennia heeft echter 
betrekking op de overschrijding van de draagkracht van de aarde en het aanhoudende 
intensieve gebruik van niet-hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen. Een duurzamere vorm van 
ontwikkeling vereist dus een efficiënter gebruik van primaire energie en grondstoffen, 
optimale recycling van producten en afval, duurzaamheidsgerichte productontwerpen, en een 
intensievere aanwending van hernieuwbare energie en grondstoffen De Commissie zal 
binnenkort een Witboek uitbrengen over een communautaire strategie en actieplan met 
betrekking tot hernieuwbare energiebronnen. 
2.2. Op weg naar een duurzaam Europa met veel werkgelegenheid 
De beschikbaarheid van voldoende hoogwaardige arbeidsplaatsen, zowel voor de huidige als 
voor de toekomstige generaties, is een cruciaal aspect dat de levenskwaliteit van de burger 
sterk beïnvloedt. De uitdaging van een duurzaam Europa is daarom: te komen tot een 
concurrerende economie, gecombineerd met minder milieuverontreiniging, een efficiënter 
gebruik van energie en grondstoffen, en een hoger werkgelegenheidscijfer. 
Alvorens deze uitdaging om te zetten in beleid, is er behoefte aan een analyse van al de 
verschillende relaties tussen het gevoerde beleid op deze drie gebieden. Door de OESO is 
uitvoerig onderzoek gedaan. Daaruit kwam naar voren dat, hoewel er per regio en per sector 
banen bij kunnen komen dan wel verloren kunnen gaan, het netto effect op het totale aantal 
arbeidsplaatsen positief zal zijn. Het OESO-rapport concludeerde tevens dat het wenselijk zou 
zijn om het milieubeleid en het werkgelegenheidsbeleid op elkaar af te stemmen 
In onderstaand kader staan de voornaamste factoren die volgens de OESO cruciaal zijn voor 
een positieve uitkomst ten aanzien van zowel milieu als werkgelegenheid: 
1 Zoals gebruikt in het Vijfde Milicuactieprogramma, PB nr. C 138 van 17.5.1993 en in "Op weg naar 
duurzame ontwikkeling", het voortgangsrapport van dit programma, 1997. 
2 Mededeling over economische groei en het milieu, COM(94)465. 
OESO, "Environmental Policies and Employment", 1997, biz. 10. 
Kader t- Bepalende factoren voor de netto werkgelegenheidseffecten van milieubeleid 
Factor 1: De omvang en duurzaamheid van milieu-uitgaven —"Groene" banen zijn op termijn alleen mogelijk als de 
milieu-uitgaven een blijvend karakter hebben. 
Factor 2: De economische context waarin de milieumaatregel wordt uitgevoerd—Hel werkgelegenheidseffect van 
milieumaatregelen hangt samen met de conjunctuur. Als de economie op volle kracht draait, zal het effect eerder een 
verschuiving van werkgelegenheid dan een absolute toename zijn. In tijden van economische depressie daarentegen ziet 
men gewoonlijk een directe en tamelijk plotselinge verandering in het aantal werkenden. 
Factor 3: De omvang en het sectorièle, regionale en structurele patroon van de werkloosheid—Indien milieu-uitgaven 
niet specifiek genoeg gericht zijn, zijn ze mogelijk van weinig betekenis voor het terugdringen van de werkloosheid in 
bepaalde noodlijdende regio's, bedrijfstakken of beroepsgroepen en vakgebieden. 
Factor 4: De beschikbaarheid van arbeidskrachten —Met werkgelegenheidseffect is ook afhankelijk van de 
beschikbaarheid van adeguaat opgeleid en deskundig personeel op alle niveaus (management, uitvoering, enz.) 
Factor 5: De aard van te volgen milieuheleidsstrategieën —De effecten van vervuilingsbestrijding, en uiteraard van "end-
of-pipe'"-slrategieén, op de omvang en samenstelling van de werkgelegenheid zijn anders geweest en zullen anders blijven 
dan de effecten van preventie. Hetzelfde geldt voor een ommezwaai van een "throughput"'-economie naar een hergebruik­
en recyeling-gerichte economie. 
Factor 6: Hel patroon van de milieu-uitgaven —Investeringsuitgaven op basis van de milieuwetgeving /uilen 
waarschijnlijk andere werkgelegenheidseffecten hebben dan hogere exploitatiekosten of hogere vcronlreinigingshel tingen 
Factor 7: liet soort milieu-investering of-technologie - Investeringen in controle- of "add-on" -technologieën /uilen 
andere werkgelegenheidseffecten hebben dan investeringen in "schone technologie". 
Factor ff: De financieringsmiddelen en het effect van leningen en belastingen Als de financiering volledig int 
particuliere bronnen komt, zal het werkgelegenheidseffect anders zijn dan wanneer de middelen afkomstig /ijn uit 
staatsleningen of belastingen. 
Factor 9: De mate van "weglekken naar het buitenland"—Als een aanzienlijk gedeelte van de milieu-uitgaven wegvloeit 
naar de import van installaties, dan zal er in het buitenland werkgelegenheid worden gegenereerd in plaa<s van in het eigen 
land. 
Factor 10: De reikwijdte van de milieumaatregelen —Voor de effecten van milieumaatregelen op het 
concurrentievermogen en de werkgelegenheid maakt het ook uit of ze op nationaal of internationaal niveau worden 
ingevoerd. 
Factor 11: De concurrentiepositie van de betrokken bedrijfstakken —liet netto werkgelegenheidseffect van milieubeleid is 
ook sterk afhankelijk van de concurrentiepositie van de betrokken industrieën. 
De Commissie zou de volgende aspecten willen benadrukken: 
• De beleidsinstrumenten. 
Vanwege de flexibiliteit die economische instrumenten met zich meebrengen voor de 
marktpartijen, zijn deze instrumenten binnen het milieubeleid over het algemeen minder 
kostbaar dan gedetailleerde technische regelgeving. Ook bieden ze een permanente stimulans 
om de verontreiniging tegen te gaan, en geven daarmee een impuls aan de ontwikkeling en 
toepassing van innovatieve, minder verontreinigende technologie 
• De aard van de milieu-investeringen: 
De inspanningen van de industrie om aan de milieueisen te voldoen, concentreerden zich tot 
dusverre grotendeels op end-of-pipe-oplossingen, zoals afvalwaterzuivering, stoffilters, 
behandeling van vaste afvalstoffen, enz Omdat end-of-pipe-oplossingen echter gewoonlijk 
niet tol een hogere efficiëntie of productiviteit leiden, vormen ze voor het bedrijfsleven puur 
een kostenpost. Schone technologie daarentegen leidt tot efficiëntere procédés. Hoewel de 
investeringskosten aanvankelijk meestal hoger zijn dan voor end-of-pipe-oplossingen, kunnen 
deze kosten vaak snel worden terugverdiend. Bovendien zorgt schone technologie normaal 
gesproken voor minder verontreinigende emissies naar alle milieuconipartimentcn, in plaats 
van de verontreiniging steeds door te schuiven Investeringen in schone technologie zullen 
bijdragen tot het behouden van concurrentievoordeel, en dus tot het scheppen en behouden 
van werkgelegenheid. 
• De concurrentiepositie van de betrokken bedrijven: 
De nieuwe eisen ten aanzien van zuiveringsinstallaties, schone technologie en milieu­
vriendelijke producten zullen in de Gemeenschap geen nieuwe banen opleveren als deze 
buiten de EU worden geproduceerd en vervolgens geïmporteerd. Bovendien zal het netto­
effect op de werkgelegenheid ook afhangen van de concurrentiepositie van de betrokken 
bedrijven. Zoals aangegeven in het verslag van de Commissie over het concurrentievermogen 
van de Europese industrie, bestaat er op macroniveau weinig empirisch bewijs dat de 
bestaande milieumaatregelen significante negatieve of positieve gevolgen hebben gehad voor 
de concurrentiepositie, maar in bepaalde sectoren kunnen deze toch van belang zijn.4 
Er bestaat ook een aantal goed gedocumenteerde voorbeeldstudies van branches en bedrijven 
die er door middel van innovatie, efficiëntie en productiviteitswinst in zijn geslaagd de 
strenge voorgeschreven normen om te zetten in "fust-mover advantages" De innovaties 
leidden tot kostenbesparingen, hogere opbrengsten, vergroting van het marktaandeel of de 
ontwikkeling van nieuwe markten en producten. ' Volgens de betrokken bedrijven was hun 
succes, met name over een langere periode bezien, vaker wel dan niet aan deze veranderingen 
te danken. Daarom moet worden geconcludeerd dat bedrijven die systematisch aan milieu-
en hulpbronnenvraagstukken voorbijgaan, zichzelf waarschijnlijk in een kwetsbaardere 
marktpositie manoeuvreren. 
Het aantal milieugebonden arbeidsplaatsen in Europa bedraagt momenteel ten minste 
3,5 miljoen. Ongeveer 2 miljoen daarvan hebben te maken met schone technologie, 
hernieuwbare energie, afval recycling, natuur- en landschapsbescherming, en ecologische 
renovatie van stedelijke gebieden. Er zijn ongeveer 1,5 miljoen mensen werkzaam in 
milieubedrijven ("eco-businesses"). Deze ondernemingen produceren technologie, goederen 
en diensten "voor het meten, voorkomen, beperken of herstellen van milieuschade aan water, 
lucht en bodem, alsmede van problemen inzake afval, geluidshinder en ecosystemen" l 
Deze sector biedt ruime mogelijkheden voor het scheppen van werkgelegenheid binnen de 
Gemeenschap. Bijvoorbeeld, volgens een bepaalde studie zou er in de Europese Unie tot aan 
het jaar 2020, door middel van een geïntensiveerd investeringsprogramma van 180 miljard 
ecu, een half miljoen banen kunnen worden geschapen op het gebied van hernieuwbare 
energiebronnen. Op de buitenlandse markt neemt de vraag snel toe Terwijl de Europese 
markt voor diensten en installaties op het gebied van de terugdringing van vervuiling in l°°l 
een omvang had van ongeveer 90 miljard ecu, gaat het wereldwijd momenteel naar schatting 
Hel concurrentievermogen van de Europese industrie, Europese Commissie, 1997, blz. 101. 
Voor enkele voorbeelden, zie de kaders I, 2 en 1 in bijlage 2. 
Hel concurrentievermogen van de Europese industrie, Europese Commissie. 1997, blz. I0V 
"Attilude and strategy of business regarding protection of the environment", Euroslralegy, in opdracht 
van IXi III, 1995. 
Euroslat voorliet EU-wcrkgelegenhcidsvcrslag 1997. 
"An estimate of cco-indiislries in the EU"", Ecolcc-Euroslal-LXi XI, 1997. Zie ook bijlage I. 
De definitie van milieubedrijf is opgesteld door de OESO, zie OESO/GD(9o)l 17. 
"TERES II - The European Renewable Energy Study - The Prospects for Renewable Energy in 
M) European Countries from 1995-2020"", ESI), in opdracht van Aliéner. 
7 
om ongeveer 280 miljard US-dollar. De mondiale markt zal in 2010 naar verwachting zijn 
gegroeid tot 640 miljard US-dollar, wat neerkomt op een jaarlijkse groei van circa 8%.12 
Daarnaast schat de UNEP de markt voor energiebesparende installaties op ongeveer 
200 miljard US-dollar, terwijl de opbrengst van nieuwe en vernieuwde "schonere" 
fabricageprocessen nog niet gekwantificeerd is. 
2.3. De overschakeling "in goede banen geleid" 
Milieubeleid kan samengaan met meer werkgelegenheid zolang het consistent is en gebruik 
maakt van de coördinatiemechanismen waarop de moderne markteconomie berust. Voor de 
aanpak van de twee gerelateerde problemen van "onderbenutting van arbeid" en 
"overbenutting van natuurlijke hulpbronnen" zou de meest voor de hand liggende strategie 
zijn om de prijsverhoudingen aan te passen. 
Een dergelijke strategie zou zorgvuldig moeten worden ontworpen en ingevoerd. De 
volgende overwegingen zijn essentieel voor een soepele overgang naar een duurzaam Europa: 
• een geleidelijke invoering vergemakkelijkt de noodzakelijke aanpassingen in de structuur 
van de economie 
• een aanzienlijke mate van internationale afstemming maakt het eenvoudiger om de 
internationale concurrentiepositie van kwetsbare bedrijfstakken veilig te stellen 
• milieu-uitgaven moeten op specifieke regio's en sectoren zijn gericht. 
Ook de conjuncturele omstandigheden waarin beleidsmaatregelen worden getroffen, kunnen 
een zekere invloed hebben. Als de economie op volle toeren draait, zal het effect eerder een 
verschuiving in de werkgelegenheid zijn dan een absolute toename. Als het economisch slecht 
gaat, ziet men daarentegen gewoonlijk een directe en tamelijk snelle positieve verandering in 
het aantal werkenden. Dat is met name het geval wanneer de arbeidsmarkt soepel functioneert 
en er op alle niveaus geschoold personeel beschikbaar is. 
Om de spreiding van effecten op bepaalde economische sectoren en regio's beheersbaar te 
kunnen houden, moeten pragmatische oplossingen worden gevonden om de overgang naat 
duurzame productiepatronen voor alle betrokken marktpartijen te versoepelen. In hoeverre 
middelen die bijvoorbeeld via hogere energieheffingen zijn verkregen, volledig moeten 
worden gebruikt voor het verlagen van de arbeidskosten of voor andere stimulerings­
maatregelen, moet van geval tot geval worden beoordeeld. 
Maatregelen waarin die beperkingen in aanmerking zijn genomen, kunnen heel goed het 
kader vormen om binnenlandse, arbeidsintensieve en duurzame investeringen aantrekkelijker 
te maken. Dergelijke maatregelen moeten worden ondersteund door een stabiliteitsgericht 
macro-economisch beleid en door de geleidelijke afschaffing van subsidies voor niet-
duurzame technologieën en activiteiten. 
"Global Environmental Markets - An update", in opdracht van JEMU (Joint Environmental Markets 
Unit) en DTI (Department of Trade and Industry). Ecotec. 1997. 
"Private Sector Investment Flows and the Environment: Defining the Opportunities and Issues", UNEP 
rondc-tafclbijccnkomst "Investing in the Environment", oktober 1995. 
3. Ondersteunend beleid ten behoeve van werk en milieu 
De afgelopen 25 jaar, sinds de VN-Milieuconferentie van 1972, die een politiek keerpunt 
markeerde, hebben alle lidstaten een milieubeleid ontwikkeld. Het is echter een feit dat de 
verschuiving op technologisch gebied te langzaam verloopt, dat er te weinig in schone 
technologieën en systemen wordt geïnvesteerd. Het wordt tijd voor een geïntegreerde, goed 
gecoördineerde en blijvende beleidsombuiging in Europa ten behoeve van werkgelegenheid 
en milieu, zowel op lokaal, nationaal als Europees niveau. 
3.1. Dringende taken 
Voor het tot stand brengen van een duurzaam Europa zullen belangrijke veranderingen nodig 
zijn op de volgende gebieden: industrie, vervoer, energie, landbouw en consumptie. 
3.1.1. Industrie 
De vorming van een duurzaam Europa zal nieuwe mogelijkheden opleveren voor de industrie 
en bijbehorende dienstverlenende sectoren, en het is te verwachten dat sommige sectoren 
sterk zullen groeien. Als gevolg van een andere organisatie van het werk en van 
ondernemingen in de vorm van uitbesteding, zal het werkgelegenheidseffect voornamelijk te 
zien zijn in het midden- en kleinbedrijf, met name in de dienstensector. Het gebruik van 
informatietechnologie heeft geleid en blijft leiden tot veranderingen in productie-, 
consumptie- en werkgelegenheidspatronen die een positief effect hebben op het milieu (b.v 
telewinkelen en telewerken). Ondernemingen zullen ook te maken krijgen met veel 
milieubewustere consumenten. Investeringen in duurzamere producten en productiesystemen 
zullen dus goed zijn voor het bedrijfsleven. 
3.1.2. Verkeer en vervoer 
De niet-voltooide interne markt op spoorweggebied en de bestaande belemmeringen ten 
aanzien van combinaties van vervoerswijzen ("intermodaal vervoer") hebben geleid tot 
inefficiëntie in de vervoerssector. Om hier iets aan te doen heeft de liberalisering en 
revitalisering van de spoorwegen in Europa de hoogste prioriteit, omdat dit de toenemende 
druk op het wegennet kan wegnemen en het verbruik van motorbrandstoffen kan 
verminderen. Ook het gebruik van intelligente vervoersondersteunende systemen kan daaraan 
bijdragen. De komende jaren moet het energieverbruik van het wegvervoer, met name het 
personenverkeer, substantieel verder omlaag, gecombineerd met de uitwerking van een nieuw 
concept voor de auto van de toekomst. Het succes van deze initiatieven zal cruciaal zijn voor 
de werkgelegenheid in de Europese auto-industrie en voor het voortbestaan van de 
spoorwegen. Kernelementen van een dergelijke toekomstgerichte milieustrategie voor de 
betrokken bedrijfstakken zijn waarschijnlijk fiscale prikkels, rekeningrijden, 
brandstofbesparingskeurmerken , en een betere brandstofkwaliteit. 
11 Zie met name de kaders I en 2 in bijlage 2. 
Is Groenboek van de Commissie "Naar een eerlijke en doelmatige prijsstelling in hel vervoer"" 
3.1.3. Energieopwekking 
Er lijken substantiële mogelijkheden te zijn voor het creëren van banen op het gebied van 
energiebesparing, terwijl er met name op het gebied van klimaatverandering en verzuring 
aanzienlijke milieuwinst kan worden geboekt. De Commissie heeft reeds concrete wegen 
aangegeven om duurzame energie te stimuleren en een aantal lidstaten, zoals Denemarken 
en Duitsland, is zeer actief op dit gebied. Ook warmte/krachtkoppelingsprogramma's dragen 
bij tot een betere concurrentiepositie van industriële en commerciële sectoren en zorgen 
tegelijkertijd voor nieuwe banen. 
3.1.4. Landbouw 
De voortgaande hervorming van het GLB, zoals aangekondigd in Agenda 2000, moet leiden 
tot een nieuw evenwicht tussen een gegarandeerd voldoende aanbod van hoogwaardige 
landbouwproducten en de bescherming van de natuurlijke omgeving, inclusief natuurlijke 
hulpbronnen zoals water en bodem Voor het scheppen van arbeidsplaatsen lijken met name 
vier gebieden van belang, (i) de instandhouding van landschappen, de bescherming van 
waardevolle natuurgebieden en habitats zoals wetlands, rivieren en beschermde gebieden, (ii) 
een vorm van bosbeheer die duurzaam is, de biodiversiteit in stand houdt en andere -
bijvoorbeeld recreatieve - functies mogelijk maakt, (iii) de ontwikkeling en toepassing van 
nieuwe gewassen in de non-food-sector (b.v. voor industriële doeleinden of bio-energie), (iv) 
en tenslotte de biologische landbouw. 
3.1.5. Consumptiepatronen en huishoudens 
De voorkeur van consumenten is al aan het verschuiven in de richting van 
milieuvriendelijkere producten. Deze trend zal naar verwachting sterker worden naarmate er 
meer informatie beschikbaar komt, bijvoorbeeld via milieukeurmerken, en naarmate de 
kosten met betrekking tot milieu en hulpbronnen in toenemende mate in de marktprijzen 
worden doorberekend. 
De recycling van huishoudelijk afval zal aanzienlijk worden uitgebreid, mits het afval bij het 
gescheiden inzamelen en sorteren zodanig kan worden behandeld dat het voor de industrie 
een economisch aantrekkelijke secundaire grondstof wordt. Bovendien is gebleken dat afval-
recycling voor heel wat banen kan zorgen. 
Mededeling over klimaatverandering - standpunt van de EU ten op/.ichlc van Kyoto, oktober 1997 /ie 
Kader 4 in bijlage 2 voor voorbeelden van nieuwe werkgelegenheid. 
1 ' Zie Mededeling over hernieuwbare energiebronnen, 1997. 
'* Mededeling over een strategie voor de bevordering van warmtekrachtkoppeling, ('OM(97)514 
10 
3.2. Ruimtelijke-ordeningsaspecten 
De totstandbrenging van een duurzaam Europa hangt nauw samen met aspecten van 
ruimtelijke ordening, en heeft verschillende gevolgen voor steden en plattelandsgebieden. 
3.2.1. Stadsontwikkeling 
Voor de meeste Europeanen is de druk op het stedelijk leefmilieu een punt van toenemende 
bezorgdheid. Europese steden hebben reeds diverse milieustrategieën ingevoerd, afhankelijk 
van hun geografische omstandigheden, demografische ontwikkelingen en economische 
middelen. De behoefte aan een gemeenschappelijk Europees kader is erkend in het Handvest 
van Europese steden en gemeenten op weg naar duurzaamheid (1994). 
De Mededeling "Aanzet tot een actieve benadering van de steden in de Europese Unie"19 
bepaalt het kader voor verdere actie. Tijdens het "Urban Forum" in 1998, waarin lidstaten, 
steden, gemeenten en regio's vertegenwoordigd zijn, zal deze Mededeling verder worden 
uitgewerkt. Ook het initiatief van de Commissie voor een campagne voor duurzame steden en 
gemeenten (waaraan ongeveer 320 lokale overheden deelnemen namens zo'n 100 miljoen 
inwoners) zal een belangrijk instrument vormen voor overleg en verdere actie. 
Vanuit werkgelegenheidsoogpunt biedt de vernieuwing van het stedelijk leefmilieu 
belangrijke mogelijkheden, niet alleen via de meer traditionele milieu-investeriimen in 
afvalbehandeling en waterzuivering, maar ook in bredere zin Bouwactiviteiten zoals de 
renovatie van particuliere en commerciële panden, behoud van het cultureel erfgoed, 
vernieuwing van stadscentra en stedelijke infrastructuren (inclusief de aanleg van voel- en 
fietspaden en de uitbouw van het openbaar vervoer) zijn goed voor het scheppen van nieuwe 
banen, het vergroten van de economische activiteit op lokaal niveau (inclusief in de 
toeristische sector), het bevorderen van energiebesparing, het verbeteren van de 
milieukwaliteit en het aanpassen van de woon- en vervoersinfrastructuur aan de eisen van 
deze tijd. De meeste arbeidsplaatsen in de bouwsector zullen te vinden zijn in het midden- en 
kleinbedrijf, dat 97% van de 1,8 miljoen ondernemingen in de bouwsector omvat. 
3.2.2. Plattelandsontwikkeling 
De voorstellen van de Commissie in het kader van Agenda 2000 betreffen het opzetten van 
een ondersteunend programma ten aanzien van een plattelandsontwikkelingsbeleid voor de 
gehele Unie. Om in plattelandsgebieden maximale economische, sociale en milieuvoordelen 
te kunnen behalen, is een integrale beleidsaanpak nodig met betrekking lot landbouw, 
bosbouw, toerisme, natuurbehoud en energie De ontwikkeling van nieuwe diensten (b.v. 
milieuvriendelijke recreatie), de instandhouding van halfnatuurlijke habitats en van de 
diversiteit van hel platteland, het beheer van natuurlijke en cultuurhistorische rijkdommen 
(wateren, bossen) zijn belangrijke taken voor plattelandsgemeenschappen, die tal van 
mogelijkheden bieden voor nieuwe werkgelegenheid. Het feit dat lokale gemeenschappen 
COM(97)197. 
Zie kader 5 in bijlage 2 voor geslaagde stedelijke projecten alsmede de Mededeling van de Commissie 
over "Een Europese strategie 1er stimulering van plaatselijke initiatieven voor ontwikkeling en werk­
gelegenheid", COM(95)273 van 13.6.1995. 
financieel van deze projecten kunnen profiteren, vormt voor hen een stimulans om de 
natuurlijke rijkdommen zorgvuldig te beschermen en te beheren. 
Een ander belangrijk aspect van een meer geïntegreerde aanpak is dat, in het licht van de 
Structuurfondsen, de ontwikkeling van plattelandsgebieden ook moet leiden tot betere 
verbindingen tussen het platteland en provinciesteden. Dat zal bijdragen tot economische 
diversificatie en een dynamischer platteland, wat zowel het milieu als de werkgelegenheid ten 
goede zal komen. 
Bij de exploitatie van de aanwezige mogelijkheden in plattelandsgebieden moeten regionale 
en lokale overheden, boeren, het bedrijfsleven, de financiële sector en NGO's worden 
betrokken. Door de boeren een grotere rol te geven in het milieubeheer, kunnen op het 
platteland aanvullende of alternatieve bronnen van inkomsten en werkgelegenheid worden 
gegenereerd. Er moet meer gebruik worden gemaakt van lokale initiatieven en 
werkgelegenheidsafspraken om te zorgen voor meer milieuvriendelijke werkgelegenheid en 
betere leefomstandigheden. 
3.3. Ondersteunend beleid 
Er zijn verschillende manieren om investeringen in nieuwe schone technologie en nieuwe, 
minder verspillende productie- en consumptiepatronen te stimuleren. 
3.3.1. De tenuitvoerlegging van het acquis op milieugebied 
De Commissie heeft reeds aangegeven hoe de tenuitvoerlegging en handhaving van de 
milieuwetgeving in de lidstaten verbeterd kan worden. Verder is het de bedoeling om 
mechanismen in te voeren met het oog op zowel naleving van de wetgeving als effectieve 
toepassing ervan in de praktijk. Bij de tenuitvoerlegging bestaat een kloof op 
investeringsgebied, met name ten aanzien van water, afval en natuurbehoud. Binnen het kader 
van Agenda 2000 zal voortdurend gestreefd moeten blijven worden naar een optimaal gebruik 
van de Gemeenschapsgelden ten gunste van regio's en lidstaten die een economische 
achterstand in te halen hebben, om de integratie van milieu en werkgelegenheid te verbeteren. 
Het is van het grootste belang dat de kandidaat-lidstaten worden voorbereid op de naleving 
van het acquis communautaire op milieugebied. Voorlopige schattingen geven aan dat de 
vereiste investeringen zouden kunnen oplopen tot 120 miljard ecu. Het leeuwedeel daarvan 
zal waarschijnlijk worden gebruikt voor de bestrijding van luchtverontreiniging (40%) en 
voor water- en afvalwaterzuivering (40%). 
21 Wel dient benadrukt te worden dat dergelijke stimuleringsmaatregelen moeten voldoen aan de 
bestaande EU-regelgeving inzake overheidssteun zoals bepaald in artikel 92-93 van het Verdrag. 
Mededeling "De tenuitvoerlegging van de communautaire milieuwetgeving", COM(96)500 van 
22.10.1996. 
12 
3.3.2. Werk- en milieuvriendelijkere belastingheffing 
In de EU als geheel berust het impliciete belastingtarief nu voor meer dan 42% op arbeid 
terwijl dat twintig jaar geleden 30% was. Er bestaat nu brede overeenstemming over het feit 
dat deze ontwikkeling in de belastingheffing juist moet worden omgekeerd door de 
belastingdruk op arbeid te verlagen ten opzichte van andere factoren. Het is belangrijk dat 
iedere lidstaat vaststelt hoe een dergelijke verandering in het totale fiscale beleid kan worden 
ingepast. Alternatieve financieringsmogelijkheden omvatten indirecte belastingen, milieu- of 
energieheffingen en vermogens- of onroerend-goedbelastingen. Iedere belastinghervorming 
van dien aard moet de bovengenoemde tendens zo veel mogelijk tenietdoen. 
Tegen deze achtergrond heeft de Commissie een voorstel gedaan voor een Richtlijn van de 
Raad tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van 
energieproducten. De voornaamste doelstellingen van dit voorstel zijn om de belasting­
scheefgroei ten aanzien van verschillende soorten brandstoffen en tussen de lidstaten recht te 
trekken. De Richtlijn bepaalt dat "de lidstaten bij de tenuitvoerlegging van de richtlijn ernaar 
streven iedere toename van hun globale belastingdruk te voorkomen. Teneinde deze 
doelstelling te verwezenlijken zullen de lidstaten er in het bijzonder naar streven om 
tegelijkertijd de belastingen en sociale premies op arbeid te verlagen". Volgens schattingen 
zou de tenuitvoerlegging van de Richtlijn inzake de belasting van energieproducten tot een 
aanzienlijk aantal nieuwe banen leiden. 
De Commissie is onlangs met een voorstel gekomen dat de lidstaten de mogelijkheid zou 
geven om, als experiment, op bepaalde arbeidsintensieve diensten een lager BTW-tarief toe te 
passen (in plaats van het standaardtarief). 
Verder heeft een aantal lidstaten een scala aan specifieke maatregelen, inclusief fiscale 
maatregelen, getroffen om milieugebonden investeringen en werkgelegenheid te stimuleren. 
Met name versnelde afschrijving van bepaalde soorten investeringen, belastingvrijstellingen 
voor rente-inkomsten uit groene beleggingsfondsen, en de invoering van specifieke milieu­
belastingen en bestemmingsheffingen zijn succesvol gebleken. De Commissie heeft een 
mededeling ingediend om het gebruik van milieubelastingen en -heffingen te ondersteunen en 
om ervoor te zorgen dat ze worden toegepast op een wijze die strookt met de communautaire 
wetgeving. 
23 
25 
27 Impliciet belastingtarief: opbrengsten uit belastingen plus sociale premies, gedeeld door de som van alle 
werknemersvergoedingen. 
COM(97)30, goedgekeurd op 12 maart 1997. 
Het werkdocument van de Commissie "Evaluatie van het effect van het voorstel", Addendum van 
30.7.1997 bij SEC (97)1026 van 23.5.1997, geeft schattingen tussen 155.000 en 457.000 banen voor de 
periode tot 2005. 
Zie kader 1 in bijlage 3. 
Mededeling van de Commissie over "Milieubelastingen en -heffingen in de gemeenschappelijke 
markt", COM(97)9 van 26.3.1997. 
13 
3.3.3. Technologische beoordeling en ontwikkeling 
Onderzoek naar en de ontwikkeling van nieuwe, schonere en energiebesparende technologie 
is essentieel voor de totstandbrenging van een duurzaam Europa. Eerdere communautaire 
onderzoeks-, technologie- en ontwikkelingsprogramma's, met name het Milieuprogramma, 
hebben in belangrijke mate bijgedragen tot de ontwikkeling van kennis en instrumenten voor 
het opbouwen van een duurzaam Europa. Het voorstel van de Commissie voor het Vijfde 
Kaderprogramma legt extra nadruk op milieu- en werkgelegenheidsvraagstukken. 
Zowel in de publieke als in de particuliere sector is het voor besluitvormers die 
werkgelegenheid en duurzame ontwikkeling in hun investeringsbeslissingen willen betrekken, 
vaak Ie kostbaar om, naast de vraag of hun plannen aan de wettelijke eisen voldoen, ook nog 
verschillende alternatieven te onderzoeken en Ie beoordelen. Zo hebben ook overheden d\c 
een stimuleringsprogramma willen opzetten ten aanzien van nieuwe en milieuvriendelijke 
oplossingen, een goed informatiesysteem nodig. Nieuwe technologieën worden immers 
gekenmerkt door snelle ontwikkelingen, en sommige zijn vanuit het oogpunt van milieu en 
werkgelegenheid aantrekkelijker dan andere. 
Het ziet ernaar uit dat er een flexibel informatiesysteem nodig is voor de verspreiding van de 
resultaten van technologische beoordelingen op grond van milieu- en sociale criteria Zulke 
informatie moet worden afgestemd op de behoeften van ondernemers, bankiers, lokale 
overheden, adviseurs, ingenieursbureaus en anderen die bij investeringsbeslissingen zijn 
betrokken. Bij het verzamelen en evalueren van deze gegevens moeten technici, producenten 
en gebruikers van milieutechnologieën, ingenieurs en onderzoekers uit de particuliere en 
publieke sector worden betrokken. Gezien de sociale aspecten waarmee rekening gehouden 
moet worden, moeten ook andere belanghebbenden, zoals vakbonden, sociale en milieu­
gerichte NGO's, financiële instellingen, en ambtenaren uit de lidstaten worden betrokken 
De EU heeft de behoefte aan sterk gespecialiseerde en technische gegevens als hulpmiddel bij 
het naleven van de milieuwetgeving reeds erkend door de oprichting van het Europees Bureau 
voor geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPC), bij het Instituut voor 
technologische studie (IPTS). De reikwijdte van de evaluatie die momenteel door het 
Bureau wordt uitgevoerd, zou uitgebreid kunnen worden naar werkgelegenheid en sectoren 
die niet onder de IPPC-richtlijn vallen, met name nieuwe (vaak zeer technologie-intensieve) 
sectoren. 
3.3.4. Informatieverspreiding 
Er zijn tal van initiatieven ontplooid ten aanzien van de productie en verspreiding van 
informatie in de vorm van werkboeken, databanken, telefonische informatielijnen, 
congressen, milieukeurmerken, enz. Op het gebied van milieuvriendelijkere methoden, 
producten en diensten hebben zowel investeerders als consumenten namelijk behoefte aan 
informatie over en goede voorbeelden ("best practice") van milieubeheer.' Er moet nog meer 
worden gedaan om de informatie systematischer te verspreiden. De totstandbrenging van een 
Mededeling betreffende de oprichting van een Huropces Huieau voor geïntegreerde preventie en 
bestrijding van verontreiniging, bij liet Instituut voor technologische studie van het Gemeenschappelijk 
Centrum voor Ondcr/ock, COM( ) 1997 
Zie kader I in bijlage 3 voor initiatieven van lidstaten 
duurzaam Europa vereist nieuwe, actieve informatie-initiatieven om de miljoenen 
besluitvormers bij particuliere en publieke organisaties in de hele Gemeenschap te kunnen 
bereiken. 
3.3.5. Interne en buitenlandse markten 
Een effectief aanbestedingsbeleid is essentieel voor het verwezenlijken van de doelstellingen 
van de interne markt: duurzame, aanhoudende groei genereren en banen scheppen; de 
ontwikkeling bevorderen van bedrijven die de mogelijkheden van de interne markt kunnen 
benutten en die kunnen concurreren op de wereldmarkt; zorgen dat belastingbetalers en 
gebruikers van openbare voorzieningen waar voor hun geld krijgen.30 Het 
•aanbestedingsbeleid van de EU biedt aanbestedende diensten een aantal mogelijkheden om 
sociale en milieuoverwegingen in aanmerking te nemen bij de aanbestedingen die ze doen De 
Commissie zal deze kwestie in een binnenkort te verschijnen mededeling verder uitwerken 
Een sterke interne vraag naar milieuvriendelijke producten, diensten en technologieën vormt 
de basis voor het gebruikmaken van de mogelijkheden op de wereldmarkt. De voornaamste 
concurrenten van de Unie, zoals Japan, de VS en Canada, ontwikkelen exportbevorderende 
initiatieven. Recente EU-initiatieven zoals het communautaire Regional Institute of 
Environmental Technology (RIET) in Singapore lijken positief omdat ze Europese expertise 
bevorderen in een context van internationale samenwerking. Wat dat betreft moet deze ook 
beter worden geïntegreerd in de communautaire programma's zoals het Ontwikkelingsfonds 
3.4. Bijstelling van het arbeidsmarktbeleid 
In haar richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten in W8 beeft de 
Commissie een nieuwe werkgelegen heidsstrategie geschetst, gebaseerd op een stabiliteits- en 
groeigericht macro-economisch beleid en een actiever arbeidsmarkt- en ander structureel 
beleid. De richtsnoeren omvatten vier prioriteiten: ondernemingszin, arbeidsinzetbaarheid, 
aanpassingsvermogen en gelijke kansen. Door toepassing van deze richtsnoeren zal het 
werkgelegenheidsbeleid in de lidstaten ervoor zorgen dat de economische herstructurering 
beter verloopt, ongeacht of die te maken heeft met nieuwe technologie, internationale handel 
of de totstandbrenging van een duurzaam Europa. 
In het beleid van de lidstaten zal echter, in samenhang met het tot stand brengen van een 
duurzaam Europa, meer aandacht moeten worden besteed aan de mogelijkheden op 
werkgelegenheidsgebied en de behoefte aan nieuwe deskundigheid Er zijn nieuwe 
opleidings- en onderwijspatronen nodig om de nieuwe milieuvriendelijke technologie en 
infrastructuur tot stand te brengen en te gebruiken. Bovendien zal de ontwikkeling naar 
duurzaamheid ook een gemotiveerde beroepsbevolking vereisen met speciale deskundigheid 
en een sterk ontwikkeld milieubewustzijn, en dus ook een goed opleidingsniveau. Het 
bestaande onderwijs- en opleidingsaanbod, zowel voor managers als voor medewerkers, 
voldoet echter bij lange na niet aan dergelijke eisen. 
FAST bijvoorbeeld. Groenboek van de Commissie over de overheidsopdrachten in de Europese Unie, 
1996. 
15 
Uit de gegevens over het gebrek aan milieugebonden deskundigheid blijkt dat er behoefte is 
aan allerlei verschillende mensen. Vanuit beroepsperspectief gezien gaat het onder meer om 
biologen en scheikundigen, geologen en landmeters, architecten en planologen, civiel­
ingenieurs, werktuigbouwkundigen, elektrotechnici, procesingenieurs, milieutechnologen, 
praktijk- en opleidingsdeskundigen. 
In de lidstaten blijken met succes allerlei verschillende arbeidsmarktmaatregelen en milieu­
initiatieven te zijn genomen. Primair gaat het om het behoud van het cultureel erfgoed, 
milieubescherming, en sanering. Op lokaal of regionaal niveau zijn tal van veelbelovende 
beleidsprogramma's en -maatregelen ontwikkeld, zoals het Ecologisch Herstel program m a in 
Berlijn. De uitwisseling van dergelijke informatie zou verbeterd kunnen worden via 
netwerken van plaatselijke actoren. Bij toenemende aantallen projecten zullen die ook 
interessant worden in het kader van de meerjarenprogramma's van de lidstaten. 
3.5. Financiële ondersteuning 
3.5.1. Gemeenschapsuitgaveii 
Het Europees Parlement heeft laten weten dat het wil doorgaan met het "groener" maken van 
de EU-begroting. De Commissie deelt deze opvatting en wil tevens zorgen voor helere 
mechanismen om de milieueffecten van de uitgaven van de Gemeenschap voldoende in 
aanmerking te kunnen nemen. Bovendien heeft de Commissie, in het kader van Agenda 
2000, globaal het kader aangegeven waarbinnen de milieu- en 
werkgelegenheidsdoelstellingen moeten worden gespecificeerd in de voorstellen voor nieuwe 
voorschriften voor de Fondsen. 
Via de Structuurfondsen en diverse communautaire initiatieven wordt reeds een belangrijk 
deel van de EU-begroting besteed aan milieuprojecten op het gebied van onder meer afval­
waterzuivering, afvalstoffenbeheer, bodemontsmetting, terugdringing van lucht­
verontreiniging, ondersteuning van schone technologie, schonere productie, recvclinu van 
industrieel afval, milieubeheer. Het Cohesiefonds besteedt de ene helft van zijn middelen 
aan milieu-infrastructuur en de andere helft aan vervoersstructuren, soms voor het openbaar 
vervoer. ' Door deze kapitaalinvesteringen zijn banen gecreëerd in de bouw. de productie van 
machines en andere apparatuur, en later ook in de bediening en het onderhoud daarvan 
Bovendien moeten er milieueffectrapportages worden gemaakt als hel gaat om de 
financiering van grote projecten door de Structuurfondsen. 
I lel Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) heeft bijgedragen lol het behoud van banen 
op het platteland en in bepaalde opzichten ook tot de bescherming van het milieu Wat dit 
KAST bijvoorbeeld. 
Zie kader 2 in bijlage 3 voor aibeidsmarklgcrichle maatregelen van lidstaten. Zie ook lïnropesc 
Waarncmingspost voor de werkgelegenheid, "Tableau de Bord" 1966. 
Zie kader 5 in bijlage 2. 
EP-rcsolulic over richtsnoeren voor de begroting van 1997, 28 maart 1996, paragraaf 28 
Ongeveer 6 miljard ecu uil de totale EU-begroting. 
Mededeling "Cohesiebeleid en hel milieu", COM(95)509. 
Mededeling over slmcluui maatregelen en werkgelegenheid. 1996. Een voorbeeld: de programmas van 
hel Regionaal honds mei betrekking tot de ontwikkeling van de spoorwegen in Italië en Griekenland 
hebben ge/orgd voor het scheppen of hel behoud van'64.000 banen. 
laatste betreft zijn met name de begeleidende maatregelen ter bevordering van de 
milieubescherming en de instandhouding van het platteland van belang geweest (milieu­
maatregelen voor de landbouw, bebossing van bouwland). Daarbij gaat het onder meer om 
extensivering van akkerbouw en veeteelt, biologische landbouw, het fokken van bedreigde 
rassen, onderhoud van braakliggende grond, langdurige braaklegging en scholing.38 
Bovendien zijn de middelen die beschikbaar zijn gekomen via de communautaire kader­
programma's voor onderzoek, technologie en ontwikkeling, deels bestemd voor OT&O op 
milieugebied. 
De beschikbaarheid van financiering voor milieu-investeringen heeft duidelijk een positief 
effect gehad op de werkgelegenheid. Veel EU-programma's en -initiatieven hebben daar een 
rol in gespeeld: het proefproject "Groei en milieu" (met garanties op leningen voor KMO's), 
het Europees Investeringsfonds (EIF), URBAN, LEADER, het voorgestelde Europese Loan 
Insurance Scheme for Employment (ELISE), LIFE. Deze en andere ervaringen zullen 
moeten worden opgenomen in het operationeel vervolg van Agenda 2000 
3.5.2. De Europese Investeringsbank 
Naar aanleiding van de fop van Amsterdam heeft de Europese Investeringsbank, die reeds 
ongeveer een derde van haar middelen in milieuprojecten investeert, plannen om een nog 
grotere rol te gaan spelen in de ondersteuning van milieuprojecten door 
• haar activiteiten op het gebied van onderwijs, gezondheid, stedelijk leefmilieu en 
milieubescherming uit te breiden, 
• haar activiteiten op het gebied van TEN's en KMO's te versterken via een tijdelijke 
verhoging van het financieringsplafond tot 75% van de kosten van TEN's en milieuprojecten, 
• een deel van het overschot van 1996 te gebruiken voor financiële instrumenten (inclusief 
risicokapitaal) voor innovatieve KMO's. 
De Commissie hoopt dat deze plannen spoedig door het bestuur van de E1B worden 
goedgekeurd, zodat de inspanningen ten aanzien van milieuprojecten kunnen worden 
opgevoerd. 
3.5.3. Gebruiksrechten 
Naarmate de overheidsgelden afkomstig uit de algemene belastingheffing teruglopen, komen 
er nieuwe ftnancieringsvormen tot stand, zoals het in rekening brengen van 
milieuvoorzieningen Hierdoor worden niet alleen de milieu-uitgaven minder afhankelijk van 
overheidsbudgetten, maar ontstaan er ook mogelijkheden om de algehele economische 
efficiëntie te vergroten door een meer algemene toepassing van het principe 'de vervuiler 
betaalt". Tenslotte leveren gebruiksrechten inkomsten op voor publieke of particuliere 
bedrijven en, in ruimere zin, maken ze financiering via de banken gemakkelijker. 
w Werknotities over het (iLB, "Landbouw en milieu", 1997 
Het Vierde Kaderprogramma, met een begroting van 12.1 miljard een, omvatte bijvoorbeeld sub­
programma's op het gebied van schone en efficiënte technologie, milieu en klimaat, en sociaal-
economisch onderzoek, 
/ie kader (> in bijlage ?. 
17 
4. Hoe verder - kernactiviteiten 
De totstandbrenging van een duurzaam Europa vereist nieuwe technologieën en nieuwe 
investeringen. Daarvoor zullen verschillende beleidsinstrumenten ingezet moeten worden en 
zullen alle partners moeten meewerken, op EU-, lidstaat-, bedrijfs- en lokaal niveau, inclusief 
de particuliere sector, overheidsinstanties en NGO's. Initiatieven gericht op betere 
gegevensverzameling en -analyse ten behoeve van de ontwikkeling van 
langetermijnstrategieën van de lidstaten zullen door de Commissie worden ondersteund en 
gestimuleerd. De Commissie stelt de volgende kernactiviteiten voor: 
4.1. "Benchmarking" ten aanzien van milieu en werkgelegenheid 
De ontwikkeling van "benchmarking" op milieu- en/of werkgelegenheidsgebied per 
bedrijfstak kan ertoe bijdragen dat investeringen worden omgebogen naar schonere en 
energiebesparende producten en procédés. De Europese Commissie zal initiatieven ontplooien 
om te zorgen voor referentiecriteria en om de noodzakelijke informatie te verzamelen in 
partnerschap met alle relevante betrokkenen, met name de lidstaten en de bedrijfstakken 
4.2. Technologische beoordeling en ontwikkeling 
De Commissie zal de bestaande onderzoeksprogramma's ten aanzien van de beste 
beschikbare technologieën verbreden door daarin ook werkgelegenheidseffecten en een meer 
gedetailleerde beoordeling van energie- en hulpbronnenverbruik op te nemen. Er zullen 
passende initiatieven worden genomen om te zorgen dat de lijst van sectoren die thans 
worden beoordeeld, wordt uitgebreid met nieuwe, zich ontwikkelende technologieën 
4.3. Voortbouwen op Agenda 2000 
Er moet in nog sterkere mate naar worden gestreefd dat de Europese financiële instrumenten 
(Structuurfondsen, Cohesiefonds, communautaire initiatieven) tegelijkertijd bijdragen aan 
economische groei, werkgelegenheid en duurzame ontwikkeling. De voorstellen die in 
Agenda 2000 worden gedaan zijn een eerste stap in de goede richting. Ze zullen verder 
ontwikkeld moeten worden via actieve samenwerking met de lidstaten, bijvoorbeeld door de 
juiste criteria vast te stellen. Regionale/lokale actoren dienen het initiatief te nemen door 
programma's en projecten met een sterke nadruk op werkgelegenheid en milieu in te dienen, 
en het welslagen daarvan te garanderen door samenwerkingsverbanden te vormen die niet 
alleen overheden maar ook alle andere belanghebbende partijen omvatten 
In dit kader zijn stadsvernieuwings- en plattelandsontwikkelmgsprojecten van speciaal 
belang. 
De lidstaten moeten de samenhang tussen stadsontwikkeling, milieubescherming en werk­
gelegenheid versterken door stadsvernieuwingsplannen te ontwikkelen die zich concentreren 
op terreinen met een speciaal potentieel voor milieuwerkgelegenheid. Regionale/lokale 
actoren moeten concrete actie ondernemen om deze plannen binnen een afgesproken termijn 
uit te voeren De Europese Commissie zal dit ondersteunen in haar vervolg op de Mededeling 
over stedelijke aangelegenheden en zal er ook bij de voorbereiding van het "Urban Forum" in 
l(W8 voor zorgen dat die koers wordt ondersteund. 
In haar voorstel voor Agenda 2000 heeft de Europese Commissie aangegeven dat de 
herziening van het GLB moet worden voortgezet om te komen tot een beter evenwicht tussen 
landbouwproductie, milieubescherming en werkgelegenheid. Gehoor geven aan de eisen van 
het milieu kan voor plattelandsgemeenschappen nieuwe activiteiten opleveren. Verdere 
stimulering van de productie van kwaliteitsproducten biedt de Europese boeren nieuwe 
marktperspectieven. Alternatieve landbouwsystemen en gerichte agrarische 
milieumaatregelen zullen in toenemende mate leiden tot nieuwe werkgelegenheid en zullen 
tegelijkertijd de milieukwaliteit op het platteland verbeteren. 
Door de ontwikkeling van nieuwe functies, zoals toerisme en het beheer van natuurlijke 
hulpbronnen, zullen er nieuwe mogelijkheden ontstaan voor werkgelegenheid op hel 
platteland. Daarnaast zullen de Structuurfondsen meer in het algemeen bijdragen tot 
economische diversificatie in daarvoor in aanmerking komende plattelandsgebieden, en 
mensen nog meer stimuleren om op het platteland te blijven en daarmee de verwaarlozing van 
het land tegen te gaan. 
4.4. Belasting- en prijsstructuren 
De tendens naar een steeds grotere belastingdruk op arbeid moet worden omgekeerd, liet 
voorstel van de Commissie voor een belasting op energieproducten moet worden gezien als 
een eerste stap op weg naar de integratie van de nieuwe doelstellingen van het Verdrag in hel 
fiscale beleid. 
Als onderdeel van haar algemene beleid om een combinatie van kosteneffectieve 
instrumenten toe te passen in het milieubeleid, zal de Commissie blijven streven naar 
correctie van de bestaande onevenwichtigheden in het huidige belastingstelsel, en hoge 
prioriteit toekennen aan het gebruik van marktgerichte instrumenten, inclusief instrumenten 
van fiscale aard. 
4.5. Onderwijs en scholing op milieugebied 
Er is grote behoefte aan specifieke beroepskwalificaties voor nieuwe en gewijzigde functies 
De Commissie is voornemens om met betrekking tot milieuonderwijs en -scholing een 
specifieke koers te presenteren. 
De voorbereiding van werknemers op milieuvriendelijkere productiemethoden moet worden 
bewerkstelligd via een actief arbeidsmarktbeleid dat zich op de totale beroepsbevolking richt 
en extra nadruk legt op mogelijkheden voor de herintreding van werklozen De lulstaten 
moeten een dergelijk arbeidsmarktbeleid voeren in het kader van de werkgelegenheids­
richtsnoeren (ondernemingszin, aanpassingsvermogen, arbeidsinzetbaarheid en gelijke 
kansen), waarover ze regelmatig verslag moeten uitbrengen. 
De stand van zaken ten aanzien van maatregelen die zowel het milieu als de werkgelegenheid 
ten goede komen, zoals belastingheffing en scholing/onderwijs, zal worden opgenomen in het 
EU-werkgelegenheidsverslag 1998 
()()()()() 
BIJLAGE l- Milieubedrijven in de EU, 1994 
De belangrijkste activiteiten van milieubedrijven zijn: walcr- en afvalwaterzuivering (42% van HU-lolaal); 
afvalstoffcnbeheer en recycling (29%); terugdringing van luchtverontreiniging (19%): tcnigdringing van 
geluids- en trillingshinder; sanering van verontreinigde grond en water; milieuonderzoek en -ontwikkeling, en 
milieudienstverlening en -advies. Zo'n 20 tot 30.000 bedrijven, van klein tot groot, hebben een miljoen mensen 
in dienst, terwijl in aanverwante sectoren nog een half miljoen mensen werkzaam is. In 1994 bedroeg de 
opbrengst 90 miljard ecu (waaronder zowel publieke als particuliere klanten). 
De groolstc markten voor deze nieuwe activiteiten en arbeidsplaatsen zijn: Duitsland (35% van de totale 
opbrengst in de EU), gevolgd door Frankrijk (20%), het Verenigd Koninkrijk (12%), Italië (10%), Nederland 
(X%) en Oostenrijk (4%). Nationaal gezien zijn milieubedrijven het belangrijkst in Oostenrijk (omzet van de 
bedrijfstak vormt 2,3% van het BBP), Nederland (2,3%), Duitsland (2%), Frankrijk (1,5%) en Zweden (1,5%). 
Bij een miniere definitie van milieuwerkgelegenheid ligt het totaal eerder in de buurt van 3,5 miljoen banen, 
dat wil zeggen als hernieuwbare energie, recycling, natuur- en landschapsbcschcrming en milieuvriendelijke 
renovatie van stedelijke gebieden worden meegeteld. 
Bronnen: "An estimate of eco-industries in llie lùiropean Union 1994", l-icotec/ BUM1:/ ll'O in opdradii \;in 
IXi XI en Isurostal, 1997, en litiroslat voorhel liU-werkgelegenheidsvcrslag l'>97 
20 
BIJLAGE 2- Voorbeelden van "goede praktijken" 
KADER 1- Afvalminimalisering in de Britse Aire-Caldcr-rcgio 
Doel van het Aire-Caldcr-projcct was om te laten zien dat kostenbesparingen via afvalminimalisering voor de 
betrokken bedrijven allerlei voordelen kunnen opleveren. Daarbij gaat het onder meer om verbeterde 
winstgevendheid, meer concurrentievoordeel, betere naleving van de regelgeving en een vermindering van 
risico's voor het bedrijf. 
Airc-Caldcr diende als demonstratieproject voor andere bedrijven en bedrijfstakken in hel Verenigd Koninkrijk 
De bedoeling was om de resultaten van hel project op grote schaal Ie verspreiden om de voordelen van 
afvalminimalisering onderde aandacht Ie brengen. Hel programma wilde laten zien dal, hoe klein een bedrijf 
ook is. er via een fundamenteel andere benadering van vervuilingsbeslrijding blijvende voordelen kunnen 
worden geboekt. 
De voornaamste doelstellingen van het project waren: 
* hel bevorderen van een systematische benadering van afvalminimalisering die voor grote en kleine bedrijven 
toepasbaar zou zijn zonder hulp van adviseurs of andere instanties: 
* liet vaststellen en kwantificeren van mogelijkheden en methoden voor afvalminimalisering. Evaluatie win 
kosten, tcrugvcrdicnpcriodcs en potentiële afvalrcductic; 
* een verschuiving in de afvalbchecrslnicluur van inzameling en verwijdering naar preventie en minimali­
sering; 
* het opzetten van een samenwerkingsverband tussen het bedrijfsleven, regelgevende instanties en subsidie-
verstrekkers voor de aanpak van afvalminimalisering. 
De resultaten: Het programma liep 18 maanden. Aan het einde van die periode waren de resultaten voor de 
11 deelnemende bedrijven: 2,5 miljoen ecu jaarlijkse kostenbesparingen via 542 verschillende efficiëntie-
verhogende maatregelen. Eenjaar na het einde van het project, in september 1994. waren de besparingen 
opgelopen tot 4,1 miljoen ecu per jaar via 671 cfficiënlicmaatrcgclcn. Tien procent van de getroffen 
maatregelen was kostenneutraal, terwijl nog eens 60% een lenigvcrdicnlijd van minder dan I jaar had. De 
vastgestelde besparingen bedroegen in totaal 0.3% van de omzet van de deelnemende bedrijven. Mede dooi 
deze besparingen zijn deze bedrijven concurrerende!' en efficiënter geworden. Daardoor zijn ook tie 
mogelijkheden voor werkgelegenheid op lange termijn bij deze bedrijven verbeterd. 
De milieuvoordelen waren eveneens aanzienlijk. In september 1994 was er: 
* een vermindering van afvalwatcrlozingcn op de riolering met 600.000 m' per jaar 
* een vermindering van de lozingen op rivieren met 36.000 m3 per jaar 
* een daling met 15% van het waterverbruik. 
Bron: Ecotec (in opdracht van de Europese Commissie): Encouraging Sustainable Development through 
Objective 2 Programmes: Guidance for Programme Managers, Final Report. Bnissel \w? 
KADER 2- Invoering van schonere technologie in een Nederlandse leerlooierij 
Het bedrijf: Een leerlooierij die leer maakt voor de meubel- en autoindustric. met 107 werknemers en een 
omzet van 40 miljoen gulden (1993), die wordt geconfronteerd met toenemende concurrentie maar desondanks 
voor een proactieve benadering van milieukwesties kicsl. 
De investeringen: Tussen 1985 en 1993 investeerde het bedrijf 5 miljoen gulden in de ontwikkeling en 
invoering van een nieuwe schone onlharingslechnologie. kosten 1,5 miljoen in 1990-1991, evenveel als hel 
nettoresultaat van hel bedrijf over 1990. Hel bedrijf ontving een subsidie van WO.000 gulden uit een 
Icchnologieprogrnnuua van de overheid 
De voordelen: 
* een verbeterde leefomgeving lond hel bedrijf vanwege minder gebruik van chemicaliën vooi tie vernietiging 
van haren, minder afvalproduclic. betere kwaliteit van hel afvalwater. 
* bedrijfseconomische effecten: lagere milieukosteu (van 3,5% naar 2% van de omzet), lagere kosicn voor 
chemicaliën, opbrengsten uit de verkoop van uit de huiden verwijderde haren, een beter imago, minder 
verzuim, het effectief rendement van de investeringen is berekend op 40%, 
* werkgelegenheidseffecten: aanstelling van een milicucoördinator, verder een stijging van het vereiste 
opleidingsniveau van de medewerkers (technici, chemici), minder behoefte aan lager opgeleid personeel (tot 
30% minder!). In verband met de verwachte productietoename zijn deze laatslcn niet ontslagen. 
* sociale effecten: betere luchtkwaliteit voor werknemers en omwonenden. 
Bron: "Case Study Three: Cleaner Technology", Arthur D. Little in opdracht van de (Jrocp voor Prospectief 
Onderzoek, Europese Commissie. 1995. 
KADER 3- Herfabricage van aandrijfassen in Frankrijk 
Een Franse fabrikant van aandrijfassen voor de autoindustrie breidde zijn bedrijf in 1976 uit met de 
herfabricage van aandrijfassen. Tegenwoordig zijn er 100 mensen werkzaam (80 fulltime) in dal 
bedrijfsonderdeel. In 10 jaar steeg de productie van 50.000 tot meer dan 427.000 eenheden, en het aantal 
modellen nam toe van 50 tot 275. In 1996 bedroeg de omzet 18 miljoen ecu. Ter vergelijking: het bedrijf 
produceert jaarlijks ook 3,5 miljoen nieuwe aandrijfassen. 
Concurrentiepositie: De hergefabriceerde aandrijfassen zijn van hoge kwaliteit en zijn 50% goedkoper dan de 
nieuwe. De productiekosten zijn lager dan voor nieuwe aandrijfassen (respectievelijk 18,5 en 38) en de 
productie is winstgevend. De herfabricage is weliswaar ondergeschikt aan de productie van nieuwe 
aandrijfassen, maar is goed voor het imago van de onderneming. 
Milieu: De milieueffecten van herfabricage zijn geringer dan bij de productie van nieuwe aandrijfassen: minder 
verbruik van grondstoffen en 24% minder energieverbruik. De afvalproductie per eenheid is weliswaar lager, 
maar de afValverwijderingskosten zijn 6 maal zo hoog als voor nieuwe aandrijfassen en zijn sinds 1994 met een 
factor 5 gestegen. De verwijderingskosten voor vaste afvalstoffen (metaalafVal, smeermiddelen en schuurafval) 
zijn per eenheid 26 maal zo hoog. 
Arbeid: Herfabricage is twee maal zo arbeidsintensief als nieuwe vervaardiging en de arbeidsplaatsen vereisen 
een hoger opleidingsniveau 
Resultaten: goed voor concurrentiepositie, werkgelegenheid en milieu, hoewel dit enigszins wordt getemperd 
door de hogere kosten van afValbehandeling. 
Bron: "Case Study Six: Effect of Extending Product Service Life on Competitiveness, Employment and 
Environment", Arthur D. Little in opdracht van de Groep voor Prospectief Onderzoek, Europese Commissie, 
1997. 
KADER 4- Voorbeelden van nieuwe werkgelegenheid via energiebesparing en duurzame energie 
* Toepassing van 26 BBT's voor energiebesparing en -efficiëntie: netto kosten = 19 miljard ecu voor de EU-
12, resultaat 690.000 nieuwe banen. (Bron: Ecotec in opdracht van de Europese Stichting tot verbetering van de 
levens- en arbeidsomstandigheden, 1994). 
* Vervanging van alle enkel-glas-ramen in het totale woningbestand in de EU door hoogwaardige dubbele 
beglazing. Resultaten: investeringen van 84 miljard ecu (over 10 jaar) en 127.000 nieuwe banen voor een duur 
van 10 jaar. (Bron: Industries du Verre en DG XVII- Thermie, 1995). 
* Invoering van de beste ondersteuningsmaatregelen voor duurzame energie uit de afzonderlijke landen in alle 
andere EU-staten: extra investeringen van 180 miljard ecu tot 2020 en 500.000 extra arbeidsplaatsen. (Bron: 
Teres II/Altener, DG XVII, 1966). 
* Er zouden circa 3,4 miljoen "baan-jaren" kunnen worden gecreëerd door de installatie van energiezuinige 
apparatuur en materialen. In de beginfase zal de overgrote meerderheid van de banen zich voordoen in de 
distributie en installatie (niet in de vervaardiging) van de goederen en de apparatuur. (Bron: Euro ACE). 
KADER 5- Voorbeelden van geslaagde milieuprojecten in steden 
* Met nieuwe werklozen: (i) Berlijn, waar een project werd opgezet op het gebied van stedelijke inrichting, 
stadsvernieuwing, het "groener" maken van de stad, invoering van schone technologie bij KMO's en 
waterbesparende maatregelen, en (ii) Tampere, Finland, waar jongeren worden ingezet bij allerlei activiteiten: 
recycling, het opknappen van voertuigen, afvalstoffenbeheer. 
* Met diverse groepen werklozen: Glasgow, Schotland, waar tijdelijke banen en opleidingsmogelijkheden, 
deels op milieugebied, worden geschapen om iets te doen aan het sociale probleem van werklozen, zonder dat 
er daadwerkelijk zicht is op een echte baan. 
* Met werkloze jongeren: (i) Baix Llobregat, Spanje, waar jongeren werkzaam zijn in het herstel en de 
bevordering van het artistieke of culturele erfgoed, het herstel van de stedelijke omgeving of het milieu, en (ii) 
Straatsburg, Frankrijk, waar bedrijven zijn opgezet waar jongeren (met sociale problemen) werkzaam zijn in de 
inzameling en recycling van huishoudelijke goederen. 
* Met hoogopgeleide werklozen: Stockholm, Zweden, waar mensen met een milieugerichte opleiding worden 
geholpen bij het vinden van een baan in het bedrijfsleven. 
* Met werklozen uit achterstandsgroepen: Graz, Oostenrijk, waar in samenwerking met lokale bedrijven en 
gemeentelijke afvaldiensten recyclingprojecten zijn opgezet, met een hoge doorstroming naar de reguliere 
arbeidsmarkt. 
Bron: "Job Creation in the Environmental Sector", Europese Academie voor het Stadsmilieu, in opdracht van 
DG V, 1997. 
22 
KADER 6- Werkgelegenheidseffect van LIFE-Nature-projecten 
De 63 projecten van LIFE-Nature in 1996 kostten 45 miljoen ecu en leverden ongeveer 500 volledige banen op 
(verdeeld over 1300 werknemers), waarvan er 300 rechtstreeks het gevolg zijn van EU-subsidies en 200 
samenhangen met financiering door de lidstaten. Aangezien de projecten een gemiddelde duur hebben van 
3,3 jaar, zijn er met de LIFE-middelen van 1996 ongeveer 1500 volledige banen gecreëerd. De kosten van een 
volledige baan bedragen voor de EU rond de 30.000 ecu per jaar. 
Bron: "Life-Nature 1996 & L'Emploi", Ecosphère in opdracht van DG XI, 1997. 
23 
BIJLAGE 3- Voorbeelden van acties van de lidstaten 
KADER 1- Directe en indirecte steun van de lidstaten ten behoeve van milieuwerkgelegenheid 
- Maatregelen ten aanzien van informatieverstrekking zodat markten beter kunnen functioneren: informatie 
over beste beschikbare technologieën via databanken, telefonische informatielijnen, handleidingen, fact sheets, 
beurzen, congressen, info-centra, "observatoires". Ook informatie over exportmarkten, over producten 
(milieukeurmerken) en over bedrijven (milieu-auditing, richtsnoeren voor milieuverslaglegging). 
- Vrijwillige overeenkomsten met bepaalde sectoren (producenten van gevaarlijk afval, over recycling van 
producten), samenwerkingsovereenkomsten tussen verschillende niveaus van openbaar bestuur met betrekking 
tot milieu-infrastructuren, samenwerking tussen regio's voor de uitwisseling van informatie over milieu­
projecten, steun aan netwerken/samenwerkingsverbanden/verenigingen van bedrijven. 
- Financiële steun voor investeringen, bouwactiviteiten of scholing op het gebied van schonere technologie of 
energiebesparing (vaak via een technologisch steunprogramma en soms via proefprojecten), subsidie voor 
banenprogramma's op milieugebied (voor natuurbeschermingsprojecten, terugdringing van geluidshinder langs 
wegen, voor het tijdelijk inhuren van milieu-auditors/-adviseurs, via milieuvriendelijke stadsvernieuwings­
programma's, enz.) 
- Fiscale maatregelen zoals het toestaan van versnelde afschrijving van milieu-investeringen of bouw­
activiteiten, belastingvoordeel bij rente-inkomsten uit "groene beleggingsfondsen", lager BTW-tarief voor 
hernieuwbare hulpbronnen. De heffingen op afvalproductie en waterverbruik en de C02/energieheffmg die in 
diverse EU-lidstaten bestaan, moeten ook worden gezien als stimuleringsmaatregelen om te investeren in 
schonere productie en energiebesparing. 
- Ondersteuning van O&O en innovatie. 
KADER 2- Voorbeelden van arbeidsmarktgerichte acties van de lidstaten 
- Verbetering van het leefmilieu door subsidies tot 50% van de door particuliere huishoudens of 
woningbezitters te betalen loonkosten voor onderhoudswerkzaamheden (effect: ongeveer 5000 banen erbij); de 
vaststelling van een besluit inzake afvalverwijdering en -recycling in 1993, met inbegrip van subsidies voor 
projecten enz. (Denemarken); 
- Leerwerkplaatsen (Programa de Escueïas-Taller), een theoretisch-praktisch opleidingsprogramma voor 
werkloze jongeren, waarbij zowel theorie als stages betrekking hebben op het behoud van het cultureel erfgoed 
(Spanje); 
- Financiële steun voor werklozenorganisaties; steeds meer aandacht voor milieuvraagstukken bij alle 
activiteiten in de samenleving en in bedrijven, gepaard met de ontwikkeling van de noodzakelijke know-how 
en technologie (Finland); 
- Woonhuizenprogramma (renovatie); Wet nr. 451/94 introduceerde nieuwe regels voor werk "in het algemeen 
belang", onder meer op het gebied van cultureel erfgoed, bescherming van het milieu, stadsvernieuwing, en 
steun aan KMO's (Italië); 
- Stelsel van stimuleringsmaatregelen voor jonge ondernemers, onder meer voor projecten op milieugebied 
(Portugal); 
- Subsidies voor stads- en plattelandsvernieuwing via het "Single Regeneration Budget" (SRB). 
Partnerschappen in bedrijvenstimuleringsgebieden bevorderen de totstandkoming van nieuwe banen en 
investeringen via het bruikbaar maken en gebruiken van verlaten en braakliggende terreinen (Verenigd 
Koninkrijk). 
- Het scheppen van nieuwe, vaste banen op het gebied van afvalbeheer en milieuadvies (Oostenrijk). 
24 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 592 def. 
DOCUMENTEN 
NL 14 04 05 
Catalogusnummer : CB-CO-97-642-NL-C 
ISBN 92-78-28051-8 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg