COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 12.07.1995 
COM(95)191 def 
VERST AG OVER DE TENUITVOERLEGGING VAN DE ACTIES TER BEVORDERING 
VAN DE RECHTEN VAN DE MENS EN DE DEMOCRATISERING 
(VOOR HET JAAR 1994^ 

VERSLAG OVER DE TENUnVOERLEGONG VAN DE ACHES TER BEVORDERING 
VANDERECtnENVANDENfENSENDEDElViOCRATTSERÏNG 
(YQQR HET JAAR 1994) 
INLEIDING 
Dit verslag werd opgesteld door de uit ambtenaren van verschillende diensten bestaande groep 
"mensenrechten''. Hiermee wordt ingegaan op de bezorgdheid van het Europees Parlement over de 
onderlinge samenhang en de doeltrerTendheid van de steunmaatregelen ten behoeve van 
mensenrechten en democratische beginselen. 
Om de lectuur te vergemakkelijken en aan te geven welke elementen er aan verandering onderhevig 
zijn, vertoont dit rapport dezelfde structuur als het vorige verslag over het begrotingsjaar 92/93l. De 
punten die in 1994 onveranderd zijn gebleven worden siechts in het kort in herinnering gebracht, 
terwijl er daarentegen dieper is ingegaan op de nieuwe aspecten. 
Daarom zijn de beginselen en verbintenissen voor de actie van de Unie en van de Gemeenschap op 
het gebied van de mensenrechten aangegeven in bijlage 1 bij dit verslag, terwijl in het 
hiernavolgende zowel een overzicht wordt gegeven van de in het hoofdstuk "Europees initiatief voor 
de democratie en de bescherming van de mensenrechten" aangegeven begrotingslijnen als van de 
thematische en geografische prioriteiten zoals deze werden gehanteerd, en van de aspecten met 
betrekking tot financieringsbesluiten. Behalve de financiële middelen, worden ook de andere 
instrumenten ter bevordering van de mensenrechten in by lage 2 beknopt beschreven. 
verslag over de aanwending van de financiële middelen voor de bescherming van de mensenrechten en de 
bevordering van de democratie (voor de jaren 1992 - 1993) - 26.11.93 - DOC FR\242\242847.GH, PE 
207.805 
Deel A BEGINSELEN EN VERBINTENISSEN VOOR DE COMMUNAUTAIRE 
ACIÏE 
De communautaire actie ter rjescherming en bevordering van de mensenrechten maakt deel uit van 
het algemene raamwerk van het Handvest van de Verenigde Naties, van de beginselen van universele 
aard en van de op wereldconferenties door de internationale gemeenschap vastgestelde prioriteiten. 
Bij de keuze van de thematische en geografische prioriteiten voor haar actie houdt de Gemeenschap 
eveneens rekening met de door internationale en regionale organisaties behaalde resultaten, de door 
de Europese Raad, het Europees Parlement en de andere instellingen omschreven doelstellingen en 
met de specifieke behoeften, die meer rechtstreeks verband houden met de toestand waarin haar 
partners verkeren. De verwijzingen naar het internationale en het regionale niveau en de bij de 
benutting van de financiële instrumenten voor 1994 als prioritair erkende thema's, worden in een aan 
dit verslag gehechte nota nader uitgewerkt (Bijlage 1). 
DeelB INSTRUMENTEN TER BEVORDERING VAN DE MENSENRECHIEN 
Om haar verplichtingen na te komen en zich te houden aan haar verbintenissen op het gebied van 
de mensenrechten en de bevordering van het democratiseringsproces, beschikt de Europese 
Gemeenschap over een groot gamma van instrumenten, waaronder met name clausules over 
overeenkomsten met derde landen en de financiële middelen om acties ten behoeve van de 
mensenrechten en de democratische beginselen in die landen te steunen. Bij haar aanpak laat de 
Gemeenschap zich leiden door het beginsel dat de internationale samenwerking zich vooral moet 
bedienen van positieve maatregelen ter bevordering van democratie en mensenrechten; pas wanneer 
alle andere middelen zijn uitgeput, mag men zijn toevlucht nemen tot strafmaatregelen, die dan in 
het daartoe geëigende institutionele kader moeten worden getroffen. 
In de benutting van deze verschillende instrumenten komt de nieuwe rol tot uiting, die de Europese 
Gemeenschap bij haar betrekkingen met derde landen speelt. In bijlage dezes (Bijlage 2) treft men 
een document aan met een beknopt overzicht van deze instrumenten. 
DeelC VOOR DE BEVORDERING VAN DE MENSENRECHIEN BESCHIKBARE 
BEGROIINGSLÜNEN EN ANDERE FINANCIËLE MIDDELEN 
De begrotingsmiddelen zijn een communautair middel om "positieve acties" te voeren. Dit is een 
waardevol instrument, bij de hantering waarvan men zich moet laten leiden door grondbeginselen 
als transparantie, onderlinge aanvullendheid en onderlinge samenhang. 
De verhoging van de begrotingskredieten voor de bevordering van de mensenrechten en van de 
democratische beginselen in 1994 is niet van dien aard, dat er in dit tweede verslag een uitputtende 
lijst kan worden opgemaakt van alle begrotingslijnen die van invloed zijn op deze doelstellingen. 
In het hiernavolgende worden alleen enkele voorbeelden genoemd, die van betekenis zijn voor de 
zogenaamde extra middelen. 
Bij sommige middelen die specifiek zijn uitgetrokken voor de bevordering en de bescherming van 
de mensenrechten, wordt voorrang gegeven aan de ondersteuning van vernieuwende initiatieven 
waarvan een aansporende werking uitgaat en die, wanneer de resultaten positief zijn, vervolgens in 
het kader van de technische bijstand, met hogere steunbedragen, nader kunnen worden uitgewerkt. 
Dat is met name de voor enkele met kredieten van de begrotingslijnen B7-522 en B-523 gevolgde 
beleidslijn. 
De begrotingsmiddelen van de Gemeenschap zijn als volgt onder te verdelen : 
"specifieke" middelen van begrotingslijnen die in 1994 voor het eerst gegroepeerd werden 
in een hoofdstuk getiteld "Europees initiatief voor de democratie en de bescherming van de 
mensenrechten"; met deze door het Europees Parlement verlangde andere indeling heeft men 
tegemoet willen komen aan de wens om de communautaire ondersteuning van de acties ter 
bevordering van mensenrechten en democratiseringsprocessen samenhangend en doorzichtig te 
maken; hierin komen de nieuwe verantwoordelijkheden tot uiting, die bij het Verdrag betreffende 
de Europese Unie zijn ingevoerd, evenals bepaalde structurele veranderingen binnen de verschillende 
communautaire instellingen; het totale, in 1994 voor dit hoofdstuk uitgetrokken bedrag van 59,1 
miljoen ecu (45,1 miljoen ecu in 1993) is een bevestiging van de trend om de begrotingsmiddelen 
voor de bevordering van mensenrechten en democratische beginselen voortdurend te verhogen; deze 
begrotingslijnen zijn uitdrukkelijk bestemd voor het bereiken van dat doel, met bijzondere nadruk 
op de bevordering van burgerrechten en politieke rechten; zij krijgen dan ook voorrang in dit 
verslag. 
"extra"-middelen opgenomen uit de kredieten voor bijstand en financiële en technische 
samenwerking en uit die van andere instrumenten welke voor de uitvoering kunnen dienen van als 
belangrijk beschouwde maatregelen, waarvoor echter geen specifieke begrotingskredieten zijn 
uitgetrokken : deze middelen worden hoofdzakelijk benut voor de bevordering van economische, 
sociale en culturele rechten. 
Door deze middelen aanvullend te benutten kunnen zowel de burgerrechten als de politieke, 
economische, sociale en culturele rechten worden bevorderd, met machmeming van het beginsel van 
de ondeelbaarheid van de mensenrechten. 
• Zo kunnen hiermee acties worden ondersteund ten behoeve van bijzonder kwetsbare groepen in de 
maatschappij, bijvoorbeeld : 
• kinderen : "straatkinderen"-projecten, gefinancierd in Brazilië, Guatemala, Peru en 
Roemenië. 
• vrouwen : in het kader van het 3e Communautaire actieprogramma op middellange termijn 
inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen financiert de Commissie bepaalde projecten 
(begrotingslijn B3-4012); ook steunt zij de oprichting van bedrijven, coöperaties en andere 
door vrouwen op gang gebrachte plaatselijke werkgelegenheidscheppende initiatieven 
(begrotingslijn B3-4010, PWI-prograrnma); tevens zij vermeld het initiatief NOW ("New 
Opportunities for Women", begrotingslijnen AO-2380, AO-1178, B3-4012). 
• inheemse volkeren : in het kader van de financiële en technische hulp aan en de 
economische samenwerking met de ontwikkelingslanden in Azië en Latijns-Amerika 
(verordening 443/92 van de Raad van 25 februari 1992) voert de Commissie tal van acties 
ten behoeve van inheemse volkeren, met het oog op de opleiding van hun 
vertegenwoordigers, de bevordering van hun rechten en de ondersteuning van hun 
zelfredzaamheid; deze acties houden ook een verbetering van de levensstandaard van de 
plaatselijke bevolkingen in : één van de doelstellingen voor het behoud van de tropische 
wouden en de instandhouding van de milieurijkdommen. 
• Met deze aanvullende middelen kunnen ook acties worden gefinancierd, die bijzonder ambitieus 
zijn, zowel gezien de daarmee nagestreefde doelstellingen als in financieel opzicht; zo konden 
hiermee bijvoorbeeld ook de eerste drie gemeenschappelijke acties worden uitgevoerd, waartoe direct 
na de mwerkingtreding van het Verdrag betreffende de Europese Unie werd besloten. Deze acties, 
waarmee werd beoogd om steun te verlenen bij het verkiezingsproces in Rusland, in Zuid-Afrika en 
in Palestina, werden grotendeels met gelden van de ontwikkelingssamenwerking gefinancierd. 
• Een ander belangrijk voorbeeld van de wijze waarop de mensenrechten bij de benutting van de 
voor bijstand en samenwerking uitgetrokken middelen zijn betrokken, is : de inspectiereis van 
waarnemers op het gebied van mensenrechten naar Rwanda, die naar aanleiding van een 
gemeenschappelijk standpunt van de Raad van 4 oktober 1994 door de Commissie werd 
georganiseerd. 
Deze acties zijn overigens veel meer dan een voorbeeld van de wijze waarop extra middelen worden 
benut; hiermee wordt gestalte gegeven aan de inzet van de Europese Unie voor de mensenrechten 
door dit engagement op het terrein zelf rechtstreeks om te zetten in concrete acties met een reëel 
effect. 
L Specifiek voor de bevordering van mensenrechten en democratie bestemde begrotingslijnen 
: hoofdstuk B7-52 'Europees initiatief voor de democratie en de bescherming van de 
mensenrechten". 
In het hiernavolgende wordt een overzicht gegeven van de prioriteiten die de diensten der Commissie 
aanhouden bij de benutting van acht van de negen begrotingslijnen van hoofdstuk B7-52 voor het 
begrotingsjaar 19942. De door DG V beheerde begrotingslijn B7-525 "Europees migrantenforum" 
wordt in dit rapport niet behandeld. De cijfergegevens zijn in bijlage dezes (Bijlage 3) beknopt 
weergegeven in de vorm van tabellen. 
1. B7-5200 Programma Phare voor de democratie (vroegere post B7-5060), die voor 1994 
10.000.000 ecu kreeg toegewezen 
B7-5210 Programma Tacis voor de democratie, die voor 1994 10.000.000 ecu kreeg 
toegewezen 
• B7-5200 : Met het programma "Phare voor de democratie" wil men steun verlenen om kracht bij te zetten aan de 
democratie en de rechtsstaat en om de "burgerlijke samenleving" tot ontwikkeling te brengen in de landen in Midden-
en Oost-Europa (Albanië, Bulgarije, de Tsjechische republiek, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, 
de Slowaakse republiek en Slovenië). 
• B7-5210 : dit krediet is bestemd voor de dekking van de kosten in verband met de uitvoering van een programma 
ter ondersteuning van de democratie en de rechtsstaat en van de ontwikkeling van de "burgerlijke samenleving" in de 
onafhankelijke Staten van de voormalige Sovjet Unie (Armenië, Azerbajdzjan, Wit-Rusland, Georgië, Kazachstan, 
Kyrgyzstan, Moldavië, Mongolië, Rusland, Tadzjikistan, Toerkmenistan, Oekraïne en Oezbekistan). Het komt uit de 
middelen voor de Tacisprogramma. Een bedrag van 100.000 ecu is toegewezen aan het "Sacharov Fonds voor de rechten 
van de mens". 
aanwending : 
Algemene opmerkingen 
- De begrotingslijnen B7-5200 en B7-5210 liggen ten grondslag aan het Programma Phare en Tacis 
voor de Democratie, waarmee wordt beoogd om kracht bij te zetten aan de democratie en de 
2 de hieronder in cursief schrift verstrekte gegevens zijn afkomstig uit de toelichting bij de begroting. 
rechtsstaat en aan de ontwikkeling van de "burgerlijke samenleving" in de landen in Midden- en 
Oost-Europa, de nieuwe onafhankelijke staten en Mongolië. De uitvoering van dit programma berust 
hoofdzakelijk op de samenwerking tussen met-gouvernementele organisaties (NGO). 
• Het programma voor de democratie vloeit voort uit het Europese initiatief voor de democratie van 
het Europees Parlement en vormt een aanvulling op de technische bijstandsprogramma's van Phare 
(voor de landen in Midden- en Oost-Europa) en van Tacis (voor de nieuwe onafhankelijke staten en 
Mongolië), die door de Europese Commissie worden uitgevoerd. Voorts is een deel van de kredieten 
voor de technische bijstand van Phare en Tacis uitgetrokken voor het tot ontwikkeling brengen van 
de "burgerlijke samenleving" (vijf nationale programma's getiteld "Ontwikkeling van de Burgerlijke 
Samenleving"). 
Actie-instrumenten en voorwaarden om voor steun in aanmerking te komen 
• Het programma biedt een mogelijkheid tot co-financiering van projecten om de eerbiediging van 
mensenrechten en democratische procedures bij gouvernementele, parlementaire en administratieve 
instanties te bevorderen, en ook in de verschillende lagen van de burgermaatschappij (vakkringen, 
verenigingen en media). 
- Deze projecten moeten worden uitgevoerd aan de hand van partnerschappen tussen niet-
gouvernementele organisaties uit de Europese Unie en de landen waaraan de Phare- en Tacishulp 
ten goede komt. Wanneer er echter parlementaire technieken en praktijken zijn te verbeteren, dan 
kunnen de NGO's en de Unie informele groepen politici, die lid zijn van verschillende partijen, als 
partner nemen. 
- Om voor mede-financiering in aanmerking te komen, moet met de projecten één van de volgende 
drie doelstellingen worden nagestreefd : 
1 De verwerving en aanwending van kennis en technieken in verband met de parlementaire 
praktijk door groepen politici die representatief zijn voor diverse partijen (parlementsleden en 
in plaatselijke en regionale regeringen verkozen volksvertegenwoordigers) en door het 
parlementaire personeel; 
2 De versterking van NGOs en verenigingen die, zowel qua doelstellingen als qua activiteiten, 
permanent bijdragen tot de opbouw van een democratische, pluralistische samenleving; 
3 De overdracht van gespecialiseerde bevoegdheden en kennis en vaardigheden op het gebied 
van democratische praktijken en de rechtsstaat aan vakkringen en andere verenigingen in de 
betrokken landen 
Voorts moeten de projecten hun plaats vinden op één van de hierna aangegeven terreinen : 
1. Parlementaire praktijk en organisatie : activiteiten die een gelijke behandeling van de 
oppositiepartijen, een transparent functioneren van de volksvergaderingen, de rechtvaardigheid van 
de verkiezingswetten en de onafhankelijkheid van de verkozen volksvertegenwoordigers garanderen. 
2. Transparantie bij de overheid en bij het openbaar beheer : plaatselijke regeringspraktijken, 
opbouw van territoriale lagere overheden, plaatselijke democratie, burgerparticipatie en 
œrmptiebestrijding. 
3. Ontwikkeling van NGQs en andere representatieve structuren : democratische praktijken bij 
massabewegingen als groeperingen voor de uitoefening van toezicht op de eerbiediging van de 
mensenrechten, burgerverenigingen, politieke partijen, vakbonden, ondernemersverenigingen, 
consumentenbonden, kamers van koophandel enz. 
4. Onafhankelijkheid, pluralisme en verantwooidelijkheidsgevoel bij de media, via een ethische en 
vakkundige opleiding van journalisten, de perswetgeving en het toezicht op de persvrijheid, met 
uitzondering van de toekenning van gelden voor de installatie van nieuwe media. 
5. Voorlichting en Educatie : het aankweken van een vertrouwensklimaat, preventie, bemiddeling 
bij en oplossing van conflicten, opvoeding tot staatsburger, aanleren van wederzijdse 
verdraagzaamheid en respect in multiculturele samenlevingen via onderwijs op het gebied van 
geschiedenis, sociale wetenschappen en cultuur. 
6. Bevordering en bescherming van de mensenrechten : burgerlijke vrijheden, justitie, politie, 
gevangeniswezen en bescherming van het privéleven 
7. Veiligheidscontrole door burgers (strijdkrachten, binnenlandse veiligheid, politie en militie) 
8. Rechten van minderheden, gelijke kansen en niet-discriminerende praktijken op het gebied van 
toegang tot onderwijs en media, gelijke kansen voor vrouwen en mannen, en volledige, rechtvaardige 
participatie in de werking van de samenleving 
Invoering van het Programma, Kredieten en verbintenissen 
Pharg-demoçratie 
* 1992 
- Lancering van het programma op basis van demonstraties, uitsluitend in het kader van PHARE. 
Naar aanleiding van een aanbesteding werden 345 inschrijvingen ingediend, waarvan 52 projecten 
zijn uitgekozen. 
Toewijzing 1992 : 5.000.000 ecu 
* 1993 
- Het grootste gedeelte van de kredieten voor 1993 is toegewezen aan projecten waarmee een bedrag 
tussen de 10.000 en 200.000 ecu gemoeid is, de zogenaamde macroprojecten. Voor deze kredieten 
is in januari 1994 een uitnodiging tot inschrijving tot niet-gouvemementele organisaties gericht, die 
vanaf april 1994 tot de gunning van contracten heeft geleid. Van de 394 inschrijvingen zijn 125 
projecten aangehouden (Phare en Tacis). 
- Een ander deel van de kredieten heeft gediend voor de financiering van projecten voor een bedrag 
tussen 3.000 en 10.000 ecu, micro-projecten genaamd. Deze laatste, die door in de landen waaraan 
de Phare-steun ten goede komt gevestigde organisaties worden uitgevoerd, zijn niet aan de 
partnerschapsverplichting onderworpen en worden volgens een eenvoudigere procedure uitgekozen. 
Zij worden ter plaatse beheerd door de delegaties van de Europese Unie of door locaal gevestigde 
stichtingen. 
Alle kredieten ajn vastgelegd, 
- Sinds 1993 heeft de Europese Commissie voor het beheer van het programma bij de Europese 
Stichting voor de Mensenrechten gespecialiseerd technisch bijstandspersoneel aangeworven. 
Kredieten voor 1993 (begrotingslijn B7-600) 
Toewijzing : 
Totaal : 10.000.000 ecu 
(waarvan co-financiering van projecten : 9.000.000 ecu) 
waaronder • macroprojecten : 8.000.000 ecu 
• microprojecten : 1.000.000 ecu 
• beheer 1.000.000 ecu] 
Vastleggingen 
• œ-financiering van projecten : 8.569.795 ecu 
•beheer : 1.000.000 ecu 
* 1994 
In de begroting voor 1994 zijn de kredieten verdeeld over macroprojecten, microprojecten en ad hoc 
projecten. 
- Voor de aan macroprojecten toegewezen kredieten werd in juli 1994 een uitnodiging tot 
inschrijving uitgeschreven. Van de 573 inschrijvingen heeft de Commissie tot dusver 74 projecten 
aangehouden; over de desbetreffende contracten wordt momenteel onderhandeld. Andere projecten 
zijn nog altijd in onderzoek. 
- Het resultaat van de aanbestedingen voor de microprojecten is nog niet beschikbaar. 
- Door de nieuwe "ad /zoc"-procedure (financiering van acties waarmee gemiddeld 250.000 ecu 
gemoeid was en die door de Commissie waren gekozen aan de hand van de door de Europese Unie 
gestelde prioriteiten), werden 6 projecten aangehouden, Voor de uitvoering waarvan in januari 1995 
contracten werden getekend. 
Naar verwachting zal ook de rest van de kredieten tot het totale kredietbedrag dit jaar worden 
vgstgelegd. 
Kredieten voor 1994 (begrotingslijn B7-5200) 
Toewijzing 1994 : 
Totaal : 10.000.000 ecu, onderverdeeld in twee tranches van 5.000.000 ecu 
[waarvan co-financiering van projecten : 9.000.000 ecu (eerste tranche : 3.000.000 ecu)] 
waaronder • macro-project : 6.000.000 ecu (eerste tranche : 3.000.000 ecu) 
• microproject : 1.500.000 ecu (eerste tranche : 750.000 ecu) 
• ad hoc projecten : 1.500.000 ecu (eerste tranche : 500.000 ecu) 
•beheer: 1.000.000 ecu] 
Vastleggingen : definitieve cijfers nog niet beschikbaar 
Tacis democratie 
* 1993 
- Uitbreiding tot de landen die belang hebben bij het Tacis-programma, op experimentele basis 
- Voor de kredieten van 1993 is een eerste aanbesteding uitgeschreven (tegelijkertijd met het Phare-
programma); naar aanleiding daarvan werden 42 projecten goedgekeurd en contracten getekend voor 
een totaalbedrag van 3,15 miljoen ecu; met het grootste gedeelte van deze projecten werd een 
versterking van de NGOs beoogd; ook werd steun verleend aan projecten op initiatief van de 
Commissie of van haar Lid-Staten, voor een totaalbedrag van 1.326.248 ecu 
* 1994 
- De tweede aanbesteding werd in juli 1994 uitgeschreven en voor de landen die voor Tacis-steun 
in aanmerking komen werden door de Raadgevende Groep voor Democratie 37 projecten 
aangehouden, die ter goedkeuring aan de Commissie zijn voorgelegd; hiermee was een bedrag van 
4,1 miljoen ecu gemoeid. Die activiteiten zouden hoofdzakelijk in het tweede halfjaar van 1995 op 
gang moeten worden gebracht; sommige op initiatief van de Commissie of van haar partners op gang 
gebrachte en in 1993 goedgekeurde projecten worden gefinancierd uit de begroting 1994 
Het programma bestaat uit twee onderdelen : acties op initiatief van de Europese Commissie (1) en 
door NGOs voorgestelde en gecofinancierde acties (2). 
(1) deze acties hebben betrekking op specifieke terreinen, die rechtstreeks verband houden met 
de politieke toestand in de betrokken landen; zij betreffen met name het verkiezingsproces, 
de vrijheid van de pers en de media en de ondersteuning van de democratische instellingen. 
8 
Bijzondere vermelding verdienen de ondersteuning door de Europese Commissie van de 
verkiezingsprocessen in Rusland (december 1993) en in Oekraïne (maart 1994), evenals 
specifieke programma's ter ondersteuning van de media, om na te gaan hoe er door de media 
verslag werd uitgebracht van de parlements- en presidentsverkiezingen in Rusland (december 
1993), in Oekraïne, in Moldavië en in Wit-Rusland (in de loop van 1994); deze acties hebben 
de publikatie van een praktische voorlichtingsbrochure over het thema "Media en 
verkiezingen" mogelijk gemaakt. Ook werd financiële steun verleend voor een project ten 
behoeve van de opleiding van Oekraïnse volksvertegenwoordigers in het pas gekozen 
Parlement, op het gebied van de parlementaire praktijk, met verwijzing naar de ervaring van 
een nationaal Parlement van de Europese Unie. 
Te Moskou werd een Task-Force ("Democracy Programme Management Unit") opgericht om 
voor de coördinatie van verschillende door de Commissie genomen initiatieven te zorgen. Ook 
kunnen er projecten worden uitgevoerd op verzoek van de Tacis-landen. 
(2) dit deel van het programma wordt samen met het programma "Phare Démocratie" beheerd 
en, bijgevolg, met bijstand van de Europese Stichting voor de Mensenrechten 
Tacis-democratie 
Krediet voor 1993 : 4.000.000 ecu 
Voor 1993 vastgelegd bedrag : 4.000.000 ecu 
Krediet voor 1994 : 10.000.000 ecu 
Voor 1994 vastgelegd bedrag : 1.923.898 ecu (tot dusver) 
2. B7-5201 Maatregelen van de Gemeenschap voor steun aan de democratie en ter 
ondersteuning van het vredesproces in de Republieken die zijn voortgekomen uit het 
voormalige Joegoslavië (nieuwe post), waaraan voor 1994 een bedrag van 4.000.000 ecu (± 
1.000.000 overschrijving) was toegewezen. 
Dit krediet dient ter dekking van de financiering van maatregelen om het vredesproces te ondersteunen, de spanning te 
verminderen en de democratie, onder meer door de bevordering van vrije en onafhankelijke berichtgeving, te ontwikkelen 
in de Republieken die zijn voortgekomen uit het voormalige Joegoslavië (Slovenië, Kroatië, Servië, Montenegro, 
FYROM, en Bosnië-Herzegovina). 
Voor 1994 toegestaan vastleggingskrediet : p.m. 
4.000.000 ecu + 1.000.000 (overschrijving) 
Reeds in 1993 waren er, naar aanleiding van verklaringen van de Europese Raden te Lissabon (juli 
19892) en Edinburg (december 1992) met middelen van begrotingslijn A-3030 specifieke acties ten 
behoeve van vcjormalig Joegoslavië gevoerd. De opneming van deze lijn in de begroting getuigt van 
het zeer grote belang dat het Europees Parlement hecht aan de kwestie van de mensenrechten in 
voormalig Joegoslavië en de hulp aan de slachtoffers van - in het bijzonder -verkrachtingen en 
martelingen (Warburton-verslag). 
aanwending : 
Daar de kredieten 1994 onder voorbehoud waren uitgetrokken, moesten zij worden gedeblokkeerd 
via een ad hoc procedure, waarbij de prioriteiten nauwkeurig werden aangegeven. Zij zijn over de 
volgende 3 actieterreinen verdeeld : 
ondersteuning van de vredesherstelpogingen waartoe de internationale gemeenschap heeft 
besloten (maatregelen om de controle op de sancties ten aanzien van Servië en Montenegro 
J* 
te verscherpen; maatregelen ten behoeve van het Internationale Tribunaal inzake voormalig 
Joegoslavië) 
bescherming en bevordering van mensenrechten en democratie; versterking van de 
burgerlijke maatschappij, met name door steun te verlenen aan plaatselijke NGO's 
ondersteuning van de onafhankelijke media (schriftelijke en audiovisuele pers), met name 
door hen in de gelegenheid te stellen outillage aan te kopen 
Krediet voor 1994: 4.000.000 ecu + 1.000.000 (overschrijving) 
Vastlegging voor 1994: 4.811.500 ecu 
3.a B7-522 Mensenrechten en democratie in ontwikkelingslanden (vroegere post B7-5053), 
waaraan voor 1994 een bedrag van 14.000.000 ecu werd toegewezen 
3.B B7-523 Democratiseringsproces in Latijns-Amerika (vroegere post B7-5078), waaraan voor 
1994 een bedrag van 13.000.000 ecu werd toegewezen 
(a) Deze kredieten dienen ter dekking van dé financiering van maatregelen ten gunste van de mensenrechten en de 
democratie in de ontwikkelingslanden, met inbegrip van bepaalde landen ten zuiden van de Middellandse Zee, en dienen 
nauwkeurig te worden afgestemd op de ontwikkelingsbeleidsmaatregelen van de Gemeenschap. 
(b) Deze kredieten dienen ter dekking van de financiering van speciale maatregelen ten einde bij te dragen tot het 
democratiseringsproces in Latijns-Amerika, met inbegrip van Haïti en Cuba, met name de hulp bij de herintegratie in 
het burgerleven van de strijders in burgeroorlogen in Midden-Amerika. 
Tevens dient het ter dekking van de steun aan democratisch verkozen personen die het slachtoffer zijn geworden van 
een poging tot staatsgreep en die het vertrouwen en de steun van de Gemeenschap genieten. 
Onder dit artikel worden eveneens de uitgaven geboekt voor studies, bijeenkomsten van deskundigen, conferenties en 
congressen, voorlichting en publikaties die rechtstreeks samenhangen met de verwezenlijking van de doelstelling van de 
actie waarvan zij een integrerend bestanddeel uitmaken, met uitzondering van die welke vallen onder het beheer van deze 
acties of de administratie in het algemeen (zie de mededeling van de Commissie van 22 april 1992). 
aanwending : 
Over de aanwending van deze begrotingslijnen brengt de Commissie jaarlijks verslag uit 
overeenkomstig de resolutie van de Raad en van de Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, 
over "mensenrechten, democratie en ontwikkeling", zoals goedgekeurd op 28 november 1991. Dit 
zijn namelijk kredieten die moeten worden aangewend om zich aan de in die resolutie aangegeven 
prioriteiten te kunnen houden. Tot dusver werden er twee verslagen openbaar gemaakt : voor het 
begrotingsjaar 1992 (SEC (92) 1915 def., van 21 oktober 1992) en voor het begrotingsjaar 1993 
(COM(94) 42 def., van 23 februari 1994). 
a Voor 1994 is een groot aantal acties die met middelen van begrotingslijn B7-522 worden 
gefinancierd bedoeld ter ondersteuning van verkiezingsprocessen, van de consolidering van de 
rechtsstaat, van de ondersteuning van de onamankelijkheid van de juridische macht en de oprichting 
van vrije, onafhankelijke media, ondersteuning van kwetsbare groepen en het aankweken van 
belangstelling voor mensenrechten bij het publiek. In geografisch opzicht zijn de met deze 
begrotingslijn gesteunde projecten vooral in Afrika geconcentreerd. Van bijzonder groot belang zijn 
projecten in de bezette gebieden, waarmee met name wordt beoogd om de basisteksten op te stellen, 
op grond waarvan de fundamentele rechten van de Palestijnse burgers kunnen worden geëerbiedigd 
en het evenwicht tussen de machten kan worden bewaard. 
- Zeer bijzondere aandacht (meer dan eenderde van de kredieten voor 1994) werd geschonken aan 
het verkiezings- en raadplegingsproces van de bevolkingen via maatregelen om de bevolking meer 
10 
bij de besldtvormingsprocessen te betrekken en via acties ter bevordering en nadere voorlichting 
van het publiek over mensenrechten. Om kracht bij te zetten aan de "burgerlijke samenleving", houdt 
de Gemeenschap zich vooral bezig met alphabetisering en consolidering van de "sociale structuur" 
via een ondersteuning van het plaatselijke verenigingsleven en een verbetering van de 
communicatiemiddelen. 
- Een belangrijk deel van de kredieten werd besteed aan acties ten behoeve van de rjersvrijheid. 
- Er werd voorrang gegeven aan een versterking van de rechtsstaat, met name in de landen die op 
een democratisch stelsel overgaan; de gesteunde acties zijn gericht op een bevordering van de 
onafhankelijkheid van het rechtsstelsel, de uitwerking van grondwetten, parlementaire activiteiten 
en, in het algemeen, van instellingen met een democratisch karakter. 
- De beginselen van "deugdelijk bestuur" en dœrzicKtigheid bij het beheer van openbare zaken 
krijgen voorrang. 
- Met betrekking tot de bevordering en de rjescherming van de mensenrechten wordt bijzondere 
nadruk gelegd op de rechten van de meest kwetsbare groepen in de maatschappij, zoals vrouwen, 
kinderen en inheemse volkeren. 
- Er wordt bijzondere aandacht geschonken aan de slachtofFers van gewelddaden en gewapende 
conflicten. 
- Eén van de nieuwe communautaire actieterreinen voor de toekomst is de voorkoming en 
beslechting van conflicten. 
- De financering van conferenties en "seminars" blijft tot het strikte rninimum beperkt, zoals het 
geval is voor alle begrotingslijnen van dit hoofdstuk. 
In 1994 werden alle kredieten vastgelegd 
b. De begrotingslijn B7-523, die in 1990 werd ingevoerd om het demc)cratiseringsproces in Centraal-
Amerika en Chili te ondersteunen, werd het daaropvolgende jaar tot alle Latijns-Amerikaanse landen 
uitgebreid. Met deze middelen wordt hoofdzakelijk beoogd om de democratiseringsprocessen in de 
gehele Latijns-Amerikaanse regio te steunen en het pacificatieproces - met name in de Centraal-
Amerikaanse regio - te versterken. 
Daartoe werden thematische prioriteiten gekozen, zowel aan de hand van de algemene richtsnoeren 
van de resolutie van de Raad van 28 november 1991 als van de specifieke richtsnoeren van 
Verordening 443/92 en van de samenwerkingsovereenkomsten met de betrokken landen. Deze 
prioriteiten zijn als volgt : 
* ondersteuning van het verkiezingsproces (en hulp bij "post-electorale" acties) 
* versterking van de rechtsstaat 
• door de activiteiten van de Parlementen en van de andere democratisch gekozen instellingen 
te ondersteunen; 
• door de rechtsstelsels te steunen ter bevordering van de onafhankelijkheid daarvan, en in 
het algemeen de verschillende middelen voor juridische verdediging; 
• door de wettelijke en constitutionele vormingen te ondersteunen; 
• door de hervormingen van het gevangeniswezen te ondersteunen. 
* versterking van de "burgerlijke samenleving" 
• voorlichting over en opleiding in de rechten en plichten van burgers 
• bevordering van de vrijheid van meningsuiting en van de vrijheid van vakbondsvorming 
• versterking van de niet-gouvernementele organisaties en van het verenigingsnetwerk 
* specifieke steun voor de "procuratoren van de mensenrechten" 
11 
* ondersteuning van kwetsbare groepen : kinderen, vrouwen, inheemse volkeren en slachtoffers van 
geweld 
* ondersteuning van onderwijs-, opleidings- en voorlichtingsprojecten op het gebied van de 
mensenrechten, die specifiek bestemd zijn voor de politie, de strijdkrachten en de veiligheiastnoepen 
Ten opzichte van deze verschillende prioriteiten verdient het in 1992 op gang gebrachte 
"Meerjarenprogramma ter bevordering van de mensenrechten in Centraal-Amerika" bijzondere 
aandacht, in zoverre dat daarmee concrete vorm wordt gegeven aan een nauwe 
partnerschapsbetrekking in verband met de analyse van de stand van zaken op het gebied van 
mensenrechten, en aan specifieke projecten voor technische bijstand, ondersteuning van de 
rechtsmacht en opleiding van doelgroepen zoals het personeel van de politie en van de strijdkrachten, 
die bijzonder bij het streven naar democratische consolidering zijn betrokken. 
Doordat in januari 1994 het "Comité voor de Mensenrechten in Latijns-Amerika" werd opgericht, 
waarvan met name ambtenaren van DGI, DGVIII, DGX en DGIA deel uitmaken en dat sindsdien 
9 maal bijeen is gekomen, konden niet alleen de projecten gevalsgewijs worden geanalyseerd, maar 
ook worden besproken aan welke voorrang men zich moet houden voor een optimale benutting van 
de onder deze begrotingslijn beschikbare middelen. 
B7-522 
Krediet voor 1994 : 14.000.000 ecu 
Vastlegging voor 1994 : 14.000.000 ecu 
B7-523 
Krediet voor 1994 : 13.000.000 ecu 
Vastlegging voor 1994 : 12.999.978 ecu 
4. B7-5240 Subsidies voor bepaalde activiteiten van organisaties met als doelstelling de 
bescherming van de rechten van de mens (vroegere posten A-3030 en B7-5067) waaraan 
voor 1994 een bedrag van 5.000.000 ecu werd toegewezen 
Dit krediet dient ter dekking van de subsidiëring van organisaties die zich wijden aan de bescherming van de rechten 
van de mens, zoals de Europese Stichting voor de Mensenrechten en de Europese Stichting voor Vrijheid van 
Meningsuiting. 
Tevens dient het ter dekking van de administratieve kosten in verband met het beheer van de post alsmede voor de 
controle op projecten waaraan subsidie is verleend. 
Deze hulp wordt in de vorm van subsidies toegewezen aan projecten buiten de Gemeenschap (ontwikkelingslanden, 
landen van Midden- en Oost-Europa, en andere) en binnen de Gemeenschap ten einde : 
•- bijstand te bieden aan rehabilitatiecentra voor slachtoffers van folteringen en andere organisaties die concrete hulp 
bieden aan slachtoffers van schendingen van de rechten van de mens en die hetzelfde subsidieaandeel uit deze post 
moeten blijven ontvangen als in het verleden, 
- personen op te leiden die kennis van de mensenrechten aan anderen moeten overdragen (rechters, advocaten, 
overheidsfunctionarissen, de verantwoordelijken voor de opleiding van politie- en veiligheidstroepen, onderwijzend 
personeel, enz.), 
- de eerbiediging van de rechten van het kind te verbeteren en hulp te verlenen aan kinderen die het slachtoffer zijn van 
schendingen van de mensenrechten, 
- de opleiding aan te moedigen bij organisaties die zich toeleggen op de bescherming van de rechten van de mens, 
- de actie te ondersteunen voor het observeren van de internationale situatie in de gevangenissen en het verspreiden van 
de daaruit voortvloeiende rapporten. 
12 
Er wordt prioriteit gegeven aan projecten voor rechtstreekse, concrete hulpverlening. Bijzonder waardevolle 
onderzoeksprojecten en academische seminaries worden voorzover mogelijk in aanmerking genomen. 
Een bedrag van 200.000 ecu is bestemd voor de activiteiten van het "waarnemingscentrum van gevangenissen". 
aanwending : 
Met deze post, waarvoor geen enkele geografische beperking geldt, kan worden ingegaan op alle 
prioritaire thema's die niet onder de andere begrotingslijnen vallen. Het is een "laboratorium" voor 
nieuwe ideeën en acties op "pioniersterreinen" : zo zijn bijvoorbeeld de eerste acties voor de 
slachtoffers van folteringen met middelen van die begrotingslijn gefinancierd, voordat er op initiatief 
van het Europees Parlement een desbetreffende, specifieke begrotingslijn werd ingevoerd. Aangezien 
er veel vraag naar is, moesten er zeer strenge selectiecriteria worden toegepast, waardoor een groot 
gedeelte van de projecten werd uitgeschakeld, aangezien de kredieten reeds tijdens de eerste helft 
van dit begrotingsjaar volkomen uitgeput en voor 88% vastgelegd waren. Toch heeft ook nog deze 
begrotingslijn het mogelijk gemaakt de opgebruikte kredieten van de specifiek voor de steun aan 
folteringsslachtoffers bestemde begrotingslijn aan te zuiveren. Zo zijn hiermee specifieke projecten 
gesteund om de activiteiten van het Internationale Tribunaal op gang te brengen (project ter 
ondersteuning van de slachtoffers die getuigenis komen afleggen, ter beschikkingstelling van jonge 
juristen en voorlichting over de rol van het Tribunaal), voor een bedrag van 530.000 ecu. Om voor 
het toezicht op de uitvoering van de aanbevelingen van het Warburton-rapport te zorgen, werden 
734.000 ecu toegewezen aan 8 projecten voor de verlening van psycho-sociale bijstand aan de 
slachtoffers van ernstige schendingen van de mensenrechten, met name wouwen en kinderen. 
Tenslotte heeft deze begrotingslijn de weg gebaand voor een nadere uitwerking van de aspecten 
"mensenrechten" van de verkiezingsbijstand. 
In 1994 waren alle kredieten vastgelegd (voor 88% vanaf het einde van de eerste helft van dit 
begrotingsjaar) 
Krediet voor 1994 : 5.000.000 ecu 
Vastlegging voor 1994 : 5.000.000 ecu 
5. B7-5241 Steun van de Europese Unie voor niet-gouvemementele organisaties die zich 
inzetten voor de verdediging van de mensenrechten in Turkije (voormalige post B 7-5079); 
deze post kreeg voor 1994 een bedrag van 500.000 ecu toegewezen 
Dit krediet dient ter dekking van de communautaire steun aan niet-gouvernementele organisaties die zich inzetten voor 
de verdediging en de bevordering van de mensenrechten in Turkije. 
Vastleggingskrediet voor 1994 : 500.000 ecu. 
aanwending : 
Deze kredietlijn wordt aangewend in nauwe samenwerking met de delegatie van de Commissie re 
Ankara. Hiermee kunnen in Turkije onderwijs- opleidings- en voorlichtingsacties over de 
mensenrechten worden georganiseerd. De gesteunde projecten hebben hoofdzakelijk betrekking op 
slachtoffers van folteringen, vrouwen, de "burgerlijke samenleving" en juridische, onderwijs- en 
academische kringen. Met dit programma wordt ondermeer beoogd om de plaatselijke organisaties 
voor de bescherming van mensenrechten en de bevordering van democratische waarden 
professioneler en invloedrijker te maken. Zeer in het bijzonder heeft deze begrotingslijn het mogelijk 
13 
gemaakt de arbeid van de Turkse Stichting voor mensenrechten te ondersteunen, zowel via de 3 
centra van deze Stichting voor het weer in de maatschappij opnemen van folteringsslachtoffers 
(Ankara, Istanbul en Izmir), als via zijn documentatiecentrum te Ankara. 
In 1994 waren alk kredieten vastgelegd 
Krediet voor 1994 : 500.000 ecu 
Vastlegging voor 1994 : 500.000 ecu 
6. B7-527 Steun voor revalidatiecentra voor slachtoffers van martelingen en voor organisaties 
die concrete hulp verlenen aan slachtoffers van' schendingen van de rechten van de mens 
(nieuwe post) ; deze post kreeg voor 1994 een bedrag van 2.000.000 ecu toegewezen 
aanwending: 
De Gemeenschap heeft de laatste jaren steeds meer activiteiten ontplooid met het oog op de 
verlening van bijstand aan de slachtoffers van martelingen en dit jaar werd er, op initiatief van het 
Europees Parlement, een specifieke begrotingslijn ingevoerd, met een budget van 2 miljoen ecu, als 
reactie op één van de prioriteiten van het actieprogramma van de wereldconferentie voor 
mensenrechten. Dit initiatief, waarmee inderdaad op een dringende eis werd ingegaan, was 
kwantitatief ontoereikend : met de fmancieringsaanvragen was in september meer dan 5 miljoen ecu 
gemoeid, terwijl het totale beschikbare budget reeds in juli was uitgeput. Evenals in het verleden was 
het nodig om bepaalde projecten voor de verlening van bijstand aan de slachtoffers van martelingen 
te financieren met middelen van begrotingslijn B7-5240. Zo heeft de Gemeenschap in 1994 in totaal 
een bedrag van 2.551.000 ecu vastgelegd voor 39 projecten, tegenover de 13 projecten die in 1993 
voor een bedrag van 1.015.000 ecu werden gefinancierd. 
In 1994 werden (reeds in juli) alle kredieten vastgelegd 
Krediet voor 1994 : 2.000.000 ecu 
Vastlegging voor 1994 : 2.000.000 ecu 
Deel D ASPECTEN MET BETREKKING TOT DE PROCEDURE VOORDE FINANCIERING 
VAN ACTIVTTEITEN TER BEVORDERING VAN MENSENRECHIEN EN 
DEMOCRATIE 
Doordat het aspect "mensenrechten" en de toewijzing van aanzienlijke begrotingsmiddelen daarvoor 
aan verschillende diensten bij de Commissie een steeds grotere omvang aannemen, wordt het steeds 
moeilijker om voor de samenhang en de coördinatie te zorgen. De groep "mensenrechten", waarvan 
ambtenaren uit verschillende diensten deel uitmaken, heeft er reeds vanaf de eerste vergaderingen 
naar gestreefd dit te doen en, via speciaal daarop gericht overleg, gemeenschappelijke referenties en 
criteria uitgekozen voor de hantering van de financiële instrumenten ter bevordering van de 
mensenrechten. Die referenties en criteria zijn door de specifiek voor elke begrotingslijn opgerichte 
ad hoc groepen toegepast. 
Tot dusver heeft deze groep, die in 1991 werd opgericht, 22 vergaderingen gehouden. 
14 
Dankzij de bijdragen van alle leden van die groep, zijn er op de verschillende niveau's van de 
procedure waardevolle pogingen tot harmonisatie gedaan. Dit jaar heeft dat geleid tot bepaalde 
verbeteringen, met name op het gebied van de omschrijving van doelstellingen en de keuze van 
criteria. Zo staat bijvoorbeeld in de voorschriften voor de uitvoering van de begroting voor 1994 
vermeld dat de voorstellen worden uitgewerkt aan de hand van de richtsnoeren en criteria zoals 
aangegeven door de permanente, gemengde werkgroep (nr. 52) voor de coördinatie van de 
mensenrechten (COM(94) PV 722). 
i) keuze van de doelgroepen 
a. Keuzeproces 
In het vorige verslag werd gekozen voor twee benaderingen : 
• uitnodigingen tot inschrijving (PHARE en TACIS-democratie) 
• aanvragen van de doelgroepen 
Dit jaar zijn deze beide benaderingen qua beginsel aangehouden. Het gebrek aan soepelheid - het 
voornaamste bezwaar van de aanpak "uitnodigingen tot inschrijving" -werd echter opgevangen door 
een gedeelte van de kredieten voor ad hoe-acties te reserveren, waarvan de doelstellingen door de 
diensten der Commissie worden omschreven aan de hand van de politieke prioriteiten van de 
Europese Unie, en voor projecten van minder dan 10.000 ecu - de zogenaamde microprojecten -
welke onder de verantwoordelijkheid van de delegaties worden uitgevoerd door in de gesteunde 
landen gevestigde NGO's, die daarom evenwel geen verplichting tot partnerschaop op zich behoeven 
te nemen. 
In verband met de aanvragen kon, door deze grondiger met de doelgroepen te bespreken, worden 
nagegaan bij welke projecten zowel rekening wordt gehouden met hun eigen doelstellingen als met 
de prioriteiten van de Gemeenschap. 
b. Keuzeformulieren 
Dit is een wezenlijk aspect van de inspanning die men zich ten opzichte van de doelgroepen moet 
getroosten om voor de samenhang zorg te dragen. Deze laatste worden namelijk geconfronteerd met 
keuzeprocedures, die van de ene dienst tot de andere verschillen, hetgeen voor hen een bron van 
extra werk en van aanzienlijk tijdverlies is. Door een eerste poging tot harmonisatie van de 
mschrijvingsformulieren kon aan dit bezwaar worden tegemoet gekomen. 
Bij de groep "mensenrechten en democratie" bestaat de neiging om de formulieren met 
financieringsaanvragen voor alle begrotingslijnen voor mensenrechten en democratie te 
standaardiseren. 
c. Soort doelgroep 
De doelgroepen kunnen openbare instanties, internationale organisaties, NGO's of andere uit de 
"burgerlijke samenleving" voortkomende entiteiten zijn. Deze laatste beschikken over deskundigheid 
en ervaring op het terrein zelf, waarmee aan de hand van de op regionaal en internationaal niveau 
aangegeven prioriteiten actielijnen kunnen worden uitgestippeld om rechtstreeks op de bezorgdheid 
en de aspiraties van de beoogde groepen in te gaan. 
Dit verklaart dat deze laatste geleidelijk aan en op originele wijze bij de tenuitvoerlegging van de 
communautaire prioriteiten zijn betrokken, in de vorm van een soepel partnerschap, waaronder de 
15 
eigen status van de NGOs niet is begrepen, zoals het geval is met de Verenigde Naties en de Raad 
van Europa. 
De meeste begrotingslijnen sluiten geen enkele categorie doelgroepen uit. Bij de begrotingslijnen 
TACIS en PHARE democratie wordt de voorkeur gegeven aan samenwerking tussen NGO's uit de 
Lid-Staten en plaatselijke NGOs. De begrotingslijn "I)emocratiseringsproces in Latijns-Amerika" is 
uitsluitend gereserveerd voor plaatselijke instellingen. 
ii) omvang van de projecten 
De financiële omvang van de projecten is zeer uiteenlopend : van ten minste 5000 ecu tot projecten 
van de orde van 1 miljoen ecu. Toch geldt bij de aanbestedingen voor PHARE en TACIS-democratie 
een maximum grens van 200.000 ecu. De tendens van de ad hoc projecten gaat uit naar acties met 
een zeker effect, waarmee min of meer 250.000 ecu gemoeid is. Veel mensen die bij het 
projectbeheer zijn betrokken zijn het erover eens dat het moeilijk is kleine projecten te beheren, met 
een bescheiden effect maar met beheerskosten die even hoog zijn als die van een meer ambitieus 
project. 
Ui) bestudering van de projecten 
Dit jaar heeft de uit ambtenaren van verschillende diensten bestaande groep "mensenrechten" voor 
het eerst gemeenschappelijke referenties en prioriteiten geïnstitutionaliseerd. De criteria voor de 
bestudering van de projecten worden uitgestippeld aan de hand van de beginselen en prioriteiten 
waaraan in bijlage 1 wordt herinnerd. 
iv) raadpleging en besluitvorming 
De verschillende betrokken diensten (zowel in thematisch als in geografisch opzicht) worden over 
elk project geraadpleegd. Bovendien worden de financiële controle, de financiële diensten en de 
juridische dienst stelselmatig geraadpleegd. De besteding van de kredieten wordt altijd door de 
Rekenkamer gecontroleerd. 
Zoals in de conclusies van het verslag 92-93 werd geopperd, is de besluitvormingsprocedure 
geharmoniseerd. De Commissie heeft alle besluiten via de schriftelijke procedure genomen. 
Het Europese Parlement wordt op allerlei niveau's ingelicht, zowel specifiek als in het algemeen. Via 
schriftelijke en mondelinge vragen aan de Commissie verkrijgen de parlementsleden gerichte 
informatie over specifieke aspecten. Bovendien wordt er ieder jaar verslag uitgebracht over de follow-
up en de tenuitvoerlegging van de resolutie "mensenrechten, democratie en ontwikkeling" van 28 
november 1991, en met name over de aanwending van de begrotingslijnen B7-522 (ex-B7-5053) en 
B7-523 (ex-B7-5078). Ruimer gezien dekt het onderhavige, op verzoek van het Parlement opgestelde 
verslag, alle "mensenrechten-acties" in het hoofdstuk "Europees initiatief voor de democratisering" 
(behalve de begrotingslijn voor het Migrantenforum). 
v) evaluatiesysteem 
Er zijn verschillende soorten evaluaties toegepast : 
16 
• Alle doelgroepen moeten, vóór de afsluiting van het dossier, verslag uitbrengen over de door hen 
ontplooide activiteiten en over de voor de projecten gedane uitgaven. 
• Er is een beroep gedaan op onafliankelijke deskundigen en instanties om bepaalde projectgroepen 
te evalueren op het gebied van de begrotingslijnen "mensenrechten en democratie in de 
ontwikkelingslanden" en "demc>cratiseringsproces in Latijns-Amerika" en om via de delegaties over 
te gaan tot verificaties ter plaatse en aan de hand van bewijsstukken in verband met de uitgevoerde 
projecten. 
vi) beheer 
De trend die zich in 1993 begon af te tekenen om het beheer van bepaalde kredieten voor 
"mensenrechten" aan terzake gespecialiseerde, externe instanties op te dragen, vindt zijn bevestiging. 
Deze tendens wordt onherroepelijk sterker door de verhoging van de kredieten en het gebrek aan 
personeel. 
CONCLUSIES 
Sinds vorig jaar valt te constateren dat er opvallende resultaten zijn behaald bij het streven naar 
samenhang en transparantie op het gebied van de besteding van de begrotingsmiddelen ten behoeve 
van mensenrechten en fundamentele vrijheden. Deze ontwikkeling viel niet alleen op het gebied van 
de structuren waar te nemen, maar ook ten aanzien van de inhoud. Aan de hand van meer verfijnde 
richtsnoeren heeft men zich de middelen verschaft om initiatieven te nemen en met name de aanstoot 
te geven tot een intensievere dialoog met de doelgroepen, ten einde met deze laatste af te spreken 
hoe bepaalde initiatieven overeenkomstig de beginselen en prioriteiten waarvoor op regionaal en 
internationaal niveau werd gekozen in aanmerking moeten worden genomen, ten einde ervoor zorg 
te dragen dat er een onderling versterkende wisselwerking ontstaat tussen het optreden van de 
Europese Gemeenschap en dat van haar partners van de internationale gemeenschap. 
17 
BIJLAGE 1 
BEGDVSELEN EN VERBINTENISSEN VOOR DE ACTIE VAN DE GEMEENSCHAP 
Het optreden van de Gemeenschap in verband met de bescherming en de bevordering van de 
mensenrechten past in het algemene kader van het Handvest van de Verenigde Naties, beginselen van 
universele aard en ter gelegenheid van wereldconferenties door de internationale gemeenschap 
vastgestelde prioriteiten. Voor de keuze van de thematische en geografische prioriteiten van haar actie 
houdt de Gemeenschap eveneens rekening met de door regionale organisaties behaalde resultaten, de 
door de Europese raad, het Europees Parlement en de andere instellingen geformuleerde 
doelstellingen en met de specifieke behoeften, welke rechtstreeks verband houden met de positie 
waarin elk van haar partners verkeert. 
a) Universele beginselen 
De belangrijkste beginselen op het gebied van mensenrechten en democratische waarden zijn vervat 
in de universele verklaring van de rechten van de mens van 1948 en in de twee internationale Pacten, 
die daarop een aanvulling vormen en die respectievelijk betrekking hebben op de civiele en politieke 
rechten en op de economische, sociale en culturele rechten. <• 
Bij de uitstippeling van de prioriteiten op middellange en korte termijn moet de Europese 
Gemeenschap rekening houden met de conclusies van de internationale conferenties op hoog niveau 
die door de algemene vergadering van de Verenigde Naties zijn overgenomen. Zo wordt bij de 
prioriteiten voor het jaar 1994 zeer in het bijzonder rekening gehouden met het actieprogramma ter 
aanvulling van de slotverklaring van de wereldconferentie over mensenrechten, die in juni 1993 te 
Wenen plaatsvond. Bij die gelegenheid heeft de internationale gemeenschap namelijk niet alleen 
andermaal de beginselen van de universaliteit, de ondeelbaarheid en de onderlinge afhankelijkheid 
van de mensenrechten bevestigd, maar ook een actieprogramma uitgewerkt, met de prioriteiten 
waarop men zich zou moeten toespitsen om de belangrijkste beletselen voor de eerbiediging van de 
mensenrechten overal in de wereld uit de weg te ruimen. 
Het denkbeeld dat als een rode draad door alle pogingen tot bevordering van de mensenrechten 
doorloopt en andermaal door de internationale gemeenschap, te Wenen bijeen, werd bevestigd, is dat 
de menselijke persoon zowel het onderwerp als de voornaamste begunstigde van de mensenrechten 
is, evenals de doorslaggevende bevorderaar daarvan. 
Tot de eerste, daaruit voortvloeiende prioriteit behoren de bevordering van de gelijkheid, de 
waaidigheid en de veidraagzaamheid, die met name de acties tegen racisme, vreemdelingenhaat en 
andere vormen van onverdraagzaamheid dekt, evenals de bescherming van mensen die tot nationale 
of etnische, religieuze en taalkundige minderheden behoren, de bevordering van de rechten en 
vrijheden van inheemse volkeren, de waarborging van de rechten van migrerende werknemers 
18 
en hun gezinsleden, de gelijkwaardigheid en gelijkberechtiging van vrouwen en mannen, de 
bevordering en eerbiediging van de rechten van het kind en de rjestrijding van martelingspraktijken 
en gedwongen verdwijningen. 
In het kader van de samenwerking, de ontwikkeling en de versterking van de mensenrechten, wordt 
voorrang gegeven aan de ondersteuning van nationale en regionale instellingen die activiteiten 
ontplooien in verband met mensenrechten, de bevordering van een pluralistische burgerlijke 
samenleving en de bescherming van kwetsbare groepen in de maatschappij. Gezien het belang van 
de ondersteuning van de democratische overgangsprocessen, wordt een centrale plaats ingeruimd voor 
de verlening van bijstand bij het houden van vrije, regelmatige verkiezingen, voorlichting van het 
publiek tijdens verkiezingsperiodes, de bevordering van de vrijheid van meningsuiting en de 
deelname van de bevolking - zonder enige vorm van discriminatie - aan het besluitvorrningsproces. 
In verband daarmee zijn het onderwijs, de opleiding en de voorlichting op het gebied van 
mensenrechten de belangrijkste werktuigen voor de bevordering van de mensenrechten en de 
democratische beginselen. 
Ook heeft de internationale gemeenschap voor het eerst algemene overeenstemming bereikt over de 
erkenning van het beginsel van het recht op ontwikkeling. Sinds de verklaring van 1986 over het 
recht op ontwikkeling hebben allerlei werkzaamheden het mogelijk gemaakt dit begrip inhoud te 
geven en, meer specifiek, om verschillende actiemiddelen te kiezen, ten einde hieraan een 
daadwerkelijke, universele uitvoering te geven. In die zin richt de werkgroep inzake het recht op 
ontwikkeling regelmatig aanbevelingen aan de Commissie voor de Mensenrechten. In een 
ontwerpresolutie van 2 december 1994, die zeer binnenkort aan de Algemene Vergadering van de 
Verenigde Naties zal worden voorgelegd, wordt acte genomen van de bij de verschillende instanties 
van de Verenigde Naties verrichte werkzaamheden en daaraan een nieuwe prikkel gegeven, terwijl 
ook wordt gewezen op de noodzaak van een geïntegreerde, gecoördineerde aanpak. 
Om deze prioriteiten ten uitvoer te leggen, worden er andere aanwijzingen gegeven door specifieke 
internationale instrumenten zoals het in 1990 in werking getreden verdrag over de rechten van het 
kind of het internationale verdrag over de opheffing van alle vormen van rassendiscriminatie. 
Om kracht bij te zetten aan de internationale regelingen voor de controle op en de bevordering van 
de mensenrechten, heeft de wereldconferentie de Algemene Vergadering ook voorgesteld, de post van 
Hoge Commissaris voor Mensenrechten in het leven te roepen. Dit voorstel, dat in december 1993 
werd aangenomen, heeft in februari 1994 geleid tot de benoeming op die post van de heer Ayala 
Lasso. De Europese Unie, die zowel de invoering van deze post als de benoeming van de heer Ayala 
Lasso actief heeft gesteund, is het aan zichzelf verplicht haar bijdrage te leveren tot de inspanningen 
die de internationale gemeenschap zich getroost om de prioriteiten van het actieprogramma van de 
conferentie van Wenen in feiten om te zetten. 
Een andere belangrijke prioriteit is het Internationale Tribunaal voor de berechting van de in 
voormalig Joegoslavië gepleegde misdaden Dit Tribunaal, dat in mei 1993 werd opgericht, is een 
uiterst belangrijke vernieuwing op het gebied van het internationale recht in verband met de 
mensenrechten. Van het begin af aan is het door de Europese Unie gesteund. Zo heeft de Commissie 
met name gerichte ondersteuningsacties op gang gebracht in verband met specifieke aspecten van de 
activiteit van dit Tribunaal : rjescherming van de slachtoffers die getuigenis komen afleggen, ter 
beschikkingstelling van jonge juristen, voorlichting over de rol van het Tribunaal en een actie om 
nieuwe getuigenissen bijeen te brengen. Deze nieuwe internationale rechtspraak is overigens een 
19 
precedent. Daarvan getuigt de resolutie van 8 november j.l. tot instelling van het internationale 
Tribunaal voor de in Rwanda gepleegde misdaden, dat een soortgelijke status heeft gekregen als die 
van het Tribunaal voor voormalig Joegoslavië, en dat structureel met dit laatste verband houdt, met 
name door de aanwijzing van dezelfde procureur (officier van justitie). 
De verklaring van Wenen heeft ook als referentie gediend voor de internationale conferentie over 
demografie en ontwikkeling (Kaïro, september 1994); bovendien vormde zij de prikkel voor de 
werkzaamheden ter voorbereiding van de wereld-torxxmferentie over sociale ontwikkeling 
(Kopenhagen, maart 1995) en van de IVe Wereldconferentie over de vrouw (Peking, september 
1995). De voorbereiding van deze belangrijke gebeurtenissen behoort reeds tot de prioriteiten van 
de Europese Unie. 
b) Regionale verbintenissen 
De Gemeenschap voert haar actie ter bescherming en bevordering van de mensenrechten ook in 
regionaal kader. Op Europees niveau worden in de aangegane verbintenissen prioriteiten aangegeven, 
die meer samenwerking vereisen en een meer onderling versterkende wisselwerking tussen de 
verschillende Europese organisaties die actief zijn op het terrein van de mensenrechten. 
Bij de betrekkingen met derde landen wordt ook rekening gehouden met de regionale verbintenissen 
van de verschillende partners en met name met het Amerikaanse verdrag inzake mensenrechten 
(1969) en met het Afrikaanse Handvest van de mensenrechten en de volkeren (1981). 
In het kader van de Raad van Europa 
De in het kader van de Raad van Europa uitgewerkte, normatieve instrumenten zijn referenties bij 
uitstek. Het Europese Verdrag voor de bescherming van de mensenrechten en de fundamentele 
vrijheden, dat op 4 november 1950 te Rome werd getekend, is de pijler van de Europese rechtsorde 
op het gebied van de bescherming van de fundamentele rechten van het individu. Ook andere 
instrumenten zijn van bijzonder groot belang, zoals het Europese Sociale Handvest, het in februari 
1989 in werking getreden, Europese verdrag voor de preventie van folteringen en, meer recentelijk, 
het kaderverdrag over de bescherming van nationale minderheden, dat op 31 januari 1995 voor 
ondertekening werd opengesteld3. 
De nieuwe dynamische houding waarvan de Raad van Europa sinds 1989 blijk geeft is zeer in het 
bijzonder tot uiting gekomen in de organisatie, in oktober 1993 te Wenen, van een topconferentie 
waaraan voor de eerste keer de staatshoofden en regeringsleiders van de Lid-Staten van de Raad van 
Europa deelnamen. Op deze topconferentie kon enerzijds de nadruk worden gelegd op 
gemeenschappelijke punten van bezorgdheid, zoals de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat 
en de bescherming van nationale minderheden en, anderzijds, duidelijk worden gemaakt dat deze 
problemen gemeenschappelijk moesten worden aangepakt door de doelstellingen en actiemiddelen 
van de verschillende Europese organisaties die actief zijn op deze terreinen, onderling aanvullend te 
maken. 
3 tot dusver hebben 22 Lid-Staten van de Raad van Europa dit verdrag ondertekend. 
20 
Het actieplan voor de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat, waartoe bij die gelegenheid 
werd besloten, leent zich bijzonder goed voor de benutting van deze onderling aanvullende aspecten. 
Dit vindt zijn weerklank in het actieplan dat tijdens de zitting van de Europese Raad op Korfoe (juni 
1994) werd aangenomen, dat over dezelfde onderwerpen gaat en dat is opgebouwd rond de op de 
torxxmferentie van Wenen aangegeven prioriteiten. Zo kon er, uitgaande van gemeenschappelijke 
punten van bezorgdheid, een raamwerk worden uitgestippeld voor prioritaire acties. In die zin neemt 
de Europese Commissie momenteel deel aan de werkzaamheden van het Comité van 
regeringsdeskundigen, dat door de Raad van Europa werd opgericht om het te Wenen goedgekeurde 
actieplan ten uitvoer te leggen. Ook werd er op onderling versterkende wisselwerkingen aangestuurd 
door de lancering van de Europese campagne tegen racisme en vreemdelingenhaat van de Raad van 
Europa, op 10 december 1994. 
In het algemeen vervult de Europese Commissie op dit gebied een schakelfunctie tussen de 
werkzaamheden van de Raad van Europa en die van de Europese Unie, met name wat betreft de 
wederzijdse voorlichting - de belangrijkste grondslag voor een goede samenwerking - en een zo 
doeltreffend mogelijke benutting van de te Brussel en Straatsburg reeds voltooide of nog in 
uitvoering zijnde werkzaamheden. 
In het kader van de OVSE (ex-CVSE) 
Het begrip "menselijk aspect", dat in 1989 werd ingevoerd en sindsdien door de CVSE nader is 
uitgewerkt, staat heden ten dage gelijk met een ambitieuze strategie, die een combinatie is van de 
preventie van conflicten en de bescherming van mensenrechten. Op de vergadering over de inhoud 
die er aan dit begrip moest worden gegeven, van 10 oktober t/m 4 december 1994 te Boedapest, heeft 
de Europese Unie er zeer in het bijzonder op aangedrongen dat het "menselijke aspect" meer in de 
verschillende activiteiten van de CVSE zou worden opgenomen en met name in die ter voorkoming 
van conflicten. Met het oog daarop zijn er besluiten genomen in de zin van een versterking en een 
rationalisering van de verschillende structuren van de CVSE, die op 1 januari 1995 de Organisatie 
voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) is geworden. 
Deze strategie, waarmee op de nieuwe uitdagingen wordt ingegaan - zowel op het gebied van de 
veiligheid als van de eerbiediging van fundamentele rechten, de rechtsstaat en de democratie - wordt 
door de Europese Unie gesteund. Dit is voor haar een zeer belangrijk punt van bezorgdheid, dat het 
middelpunt vormt van het gemeenschappelijke buitenlands- en veiligheidsbeleid, zoals dat wordt 
omschreven in het Verdrag betreffende de Europese Unie. In de handtekening van de voorzitter van 
de Europese Commissie onder het Handvest van Parijs (november 1990) - op hetzelfde niveau als 
de staatshoofden en regeringsleiders - komt zichtbaar tot uiting hoe zeer de Europese Unie zich voor 
dit proces inzet. 
Op deze basis draagt de Europese Unie in aanzienlijke mate bij tot, enerzijds, het denkproces over 
de middelen om uitvoering te geven aan de beginselen van het "menselijke aspect" en, anderzijds, 
aan de activiteiten voor de uitoefening van controle op en de daadwerkelijke toepassing van de 
aangegane verbintenissen. Bevordering van de rechtsstaat, ondersteuning van de rol van de NGO's, 
bescherming van nationale minderheden en bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat zijn 
terreinen, waarop zij zich zeer in het bijzonder heeft ingezet. Zo heeft zij bijvoorbeeld actief 
deelgenomen aan de werkzaamheden van de verschillende studiebijeenkomsten over specifieke 
onderwerpen : democratische instellingen (4-15 november 1991); verdraagzaamheid (16-20 november 
1992); "case studies" betreffende nationale minderheden (24-28 mei 1993); vrijheid van de media (2-
21 
5 november 1993); plaatselijke democratie (16-20 mei 1994); zigeuners (20-23 september 1994). In 
de toekomst worden de studiebijeekomsten met grotere tussenpozen (twee per jaar) georganiseerd en 
meer op bepaalde thema's toegespitst, in een regionaal perspectief. Dat valt af te leiden uit de 
conclusies van de vergadering over de tenuitvoerlegging van de principes te Boedapest, waarin een 
aantal thema's wordt aangegeven : de rechtsstaat, agressief nationalisme, vrijheid van de media, 
invaliden, vrijheid van godsdienst, burgerschap, doodstraf, racisme en verdraagzaamheid. Over dit 
laatste onderwerp wordt in maart 1995 te Boekarest een studievergadering georganiseerd, onder 
auspiciën van het Bureau voor Democratische Instellingen en in samenwerking met de UNESCO. 
Deze werkzaamheden vormen een aanvulling op en een verdieping van de eerder aangegane 
verbintenissen. Hiermee wordt concreet de koers uitgezet voor de actie in de toekomst. 
Het Bureau voor democratische instellingen en mensenrechten, de belangrijkste instantie voor het 
"menselijk aspect", werd met steun van de Unie opgericht. De activiteiten van dit Bureau hebben zich 
de afgelopen jaren aanzienlijk uitgebreid en gediversifieerd. Overeenkomstig de algemene gedachte 
die er achter het menselijke aspect schuilt, werd er kracht bijgezet aan de taak van dit Bureau in die 
zin dat er een nauwer verband werd gelegd met de activiteiten ter voorkoming van conflicten. De 
conclusies van de vergadering van Boedapest zijn gericht op een uitbreiding van de bevoegdheden 
van dit Bureau ter ondersteuning van de maatregelen om bijstand te verlenen bij verkiezingen. 
Ook heeft de Europese Unie de invoering van de post van Hoge Commissaris voor Nationale 
Minderheden gesteund, evenals de activiteiten van deze hooggeplaatste ambtenaar, waarbij de 
problematiek van de nationale minderheden ten nauwste in verband wordt gebracht met de 
voorkoming van conflicten. 
Bij de CVSE-instanties speelt de Unie een actieve rol, die zij vervult door regelingen te treffen om 
controle uit te oefenen op de aangegane verbintenissen en door eventueel deel te nemen aan het 
instellen van onderzoeken. 
Stabiliteitspact 
Ook het streven om onderling versterkende wisselwerkingen tot stand te brengen tussen de 
verschillende Europese organisaties die actief zijn bij de bevordering van de rechten van de mens en 
van de democratische beginselen vormt het middelpunt van het initiatief, waartoe op de Europese 
Raad te Brussel (december 1993) werd besloten en dat officieel op gang werd gebracht tijdens de 
orjeriingsconferentie te Parijs, op 26 en 27 mei 1994. Dit streven, dat sleutelproblemen als nationale 
minderheden en de consolidering van de grenzen - in het bijzonder in Midden- en Oost-Europa -
raakt en dat een vorm van preventieve diplomatie is, getuigt van het belang om de middelen en de 
aansporingscapaciteit van al degenen die een rol spelen op het Europese toneel beschikbaar te stellen 
voor het bereiken van met punten van gemeenschappelijke bezorgdheid verband houdende 
doelstellingen. 
In die geest is het stabiliteitspact opgezet als een totaalproces ter bekrachtiging van alle 
overeenkomsten waartoe de in de vorm van ronde tafelconferenties gevoerde onderhandelingen 
aanleiding hebben gegeven. De CVSE zal de hoedster van de aan het slot van dit proces gesloten 
overeenkomsten zijn, zoals andermaal door de deelnemende staten werd bevestigd op de vergadering 
over de tenuitvoerlegging van de CVSE, van 10 oktober t/m 4 december 1994 te Boedepast. De 
eerste twee ronde tafelconferenties - de ene voor de Baltische regio en de andere voor de landen in 
Midden- en Oost-Europa - werden in september 1994 gelanceerd. 
22 
Op de tussentijdse mimstersœriferentie voor het Stabiliteitspact, die op 6 december j.l. naast de 
vergadering van de CVSE plaatshad, kwam duidelijk naar voren dat er begeleidende maatregelen 
moesten worden getroffen en dat de samenwerking tussen de bij dit proces betrokken landen diende 
te worden geïntensiveerd. Zo hangen bijvoorbeeld de door de Gemeenschap in het kader van het 
programma PHARE en PHARE-democratie gevoerde acties ten nauwste samen met het bereiken van, 
de in het Stabiliteitspact aangegeven doelstellingen. In dezelfde geest heeft de Europese Raad van 
Essen zijn goedkeuring gehecht aan een strategie om de met de Unie geassocieerde Europese landen 
de gelegenheid te geven een "aanloop tot toetreding" te nemen. Deze strategie vormt een aanvulling 
en versterking van de politieke aspecten van het Pact door middel van maatregelen ter stimulering 
van de intraregionale economische samenwerking en ter bevordering van de betrekkingen van "goed 
nabuurschap". Bovendien hebben de deelnemende staten op de CVSE-vergadering te Boedapest 
onderstreept hoe belangrijk het gemeenschappelijke actieplan voor de uitvoering van het 
Stabiliteitspact was. 
Het was ook weer in Parijs, op de slotconferentie van 20 en 21 maart 1995, dat het Stabiliteitspact 
met een politieke verklaring en een lijst van ongeveer honderd bilaterale overeenkomsten en 
regelingen, plechtig werd aangenomen door alle staten die aan de OVSE deelnemen. Toen werd het 
Pact aan de OVSE doorgegeven, met de opdracht om controle uit te oefenen op de tenuitvoerlegging 
daarvan. 
c) Verbintenissen die eigen zijn aan de Europese Unie 
Veidrag van Maastricht 
Het is de eerste keer dat het optreden van de Gemeenschap op het gebied van mensenrechten 
uitdrukkelijk zijn grondslag vindt in het verdrag. 
Het op 1 november 1993 in werking getreden Verdrag betreffende de Europese Unie is namelijk een 
nieuwe mijlpaal op de weg naar de naleving van de mensenrechten. Zo verleent bijvoorbeeld artikel 
F van de gemeenschappelijke bepalingen een officiële rechtvaardiging aan het communautaire 
optreden op het gebied van de bevordering van de mensenrechten en de democratische beginselen. 
Daaraan zij toegevoegd de naleving van de mensenrechten, zowel bij de ontwikkelingssamenwerking 
("het beleid van de Gemeenschap op dit gebied draagt bij tot de algemene doelstelling van 
ontwikkeling en consolidatie van de democratie en van de rechtsstaat, alsmede tot de doelstelling van 
eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden" - artikel 130u, lid 2), als ten 
aanzien van één de doelstellingen van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid 
(''ontwikkeling en versterking van de democratie en de rechtsstaat, alsmede eerbiediging van de 
mensenrechten en de fundamentele vrijheden" - artikel J.l, lid 2). 
Dit is één van de meest-vernieuwende aspecten van het Verdrag van Maastricht. 
Stellingnames van de Unie en van de communautaire instellingen 
Deze bepalingen dienen als onderbouw en versterking van de politieke wil van de Europese Unie om 
een actief beleid te blijven voeren ter bevordering van mensenrechten en democratische beginselen 
bij haar verschillende partners door de gehele wereld heen. 
a) Europese Unie 
23 
Het feit dat een economische gemeenschap allengs tot een politieke eenheid is uitgegroeid heeft er 
tegelijkertijd toe geleid dat de Europese Unie steeds meer betrokken raakte bij de internationale en 
regionale instanties voor de eerbiediging en de bevordering van de mensenrechten. In het kader van 
de Verenigde Naties geeft de voorzitter regelmatig uiting aan de standpunten van de Europese Unie 
over de situatie in verband met de mensenrechten in de wereld, met name tijdens de zittingen van 
de Commissie voor Mensenrechten, onder punt 12 van de agenda, en op de tribune van de Algemene 
Vergadering. Deze stellingnames gaan gepaard met oproepen tot intensivering van de internationale 
samenwerking op het gebied van mensenrechten en democratische beginselen. 
De inzet van de Unie op het internationale toneel van de mensenrechten is een combinatie van een 
vermogen om prikkels te geven en te mobiliseren en een capaciteit om te reageren op de 
ontwikkeling van de toestand in de wereld in verband met mensenrechten. Regelmatig worden er 
verklaringen van de Unie bekend gemaakt, waarin het politieke karakter van de ondersteunings- en 
bijstandsacties staat aangegeven. Bovendien is de Unie, nu de internationale gemeenschap zich 
uitgebreid aan het bezinnen is op de middelen om de belangrijkste belemmeringen voor de bestrijding 
van de aanhoudende schendingen van de mensenrechten op te heffen, het aan zichzelf verplicht om 
aanzienlijke bijdragen te leveren en prioritaire actielijnen uit te zetten. 
Tal van verklaringen en diverse stellingnames hebben de weg bereid voor een daadwerkelijke 
inaanmerkingneming van de mensenrechten bij het beleid van de Europese Unie. Eén van de 
belangrijkste mijlpalen van dit proces is de in juni 1991 door de Europese Raad van Luxemburg 
aangenomen verklaring, waarin de politieke grondslagen worden gelegd voor een echte strategie ter 
bevordering van mensenrechten en democratie. 
Aan de hand daarvan werden er richtsnoeren, procedures en concrete actielijnen uitgestippeld in de 
resolutie van 28 november 1991, zoals goedgekeurd door de Raad en de Lid-Staten, in het kader van 
de Raad bijeen. In dat document worden de terreinen aangegeven, waarop de actie van de 
Gemeenschap/de Unie zich moet toespitsen. Voor de geografische gebieden waarmee 
voorkeursbetrekkingen bestaan, vormen op de situaties die zich voordoen afgestemde verbintenissen 
en prioriteiten een aanvulling op de algemene richtsnoeren. Dat is het geval met Verordening 443/92, 
waarin de grondslagen worden gelegd voor de samenwerking met de landen in Latijns-Amerika. 
Zo worden bijvoorbeeld als prioritair beschouwd acties ter versterking van de rechtsstaat 
(ondersteuning van hervormingen van institutionele aard, een meer onafhankelijke rechterlijke macht, 
verbetering van het gevangeniswezen en bevordering van een goed openbaar beheer), acties ter 
ondersteuning van democratische overgangsprocessen (toezicht op verkiezingshandelingen door de 
uitzending van waarnemers, aankoop van materiaal voor verkiezingen, opstelling van 
verkiezingsreglementen, inventarisatie van het aantal kiezers, een en ander onder eerbiediging van 
het beginsel van politieke neutraliteit), alsmede acties om kracht bij te zetten aan de rol van de 
NGOs en van andere instellingen om het pluralistische karakter van de burgerlijke samenleving te 
verzekeren (ondersteuning van de acties van plaatselijke verenigingen voor de bevordering van 
mensenrechten en stimulering van de betrekking van deze verenigingen bij de verschillende 
ontwikkelingsterreinen, steun voor de persvrijheid en verbetering van de programma's voor 
maatschappijleer, zowel op scholen als via de communicatiemedia). 
In het algemeen komt in deze verschillende actielijnen het streven tot uiting om voorrang tè geven 
aan een positieve benadering, die gebaseerd is op waarden als uitwisseling, samen delen en 
24 
aanmoediging. Hiermee wordt het allesomvattende karakter van de maatschappijverandering en de 
daaruit voortvloeiende actieve participatie van iedereen, op de voorgrond gesteld. 
b) Het Europees Parlement 
Sinds 1983 hebben de resoluties die het Europees Parlement van tijd tot tijd aanneemt over de stand 
van zaken in verband met de mensenrechten in de wereld het mogelijk gemaakt om een constructieve 
dialoog tussen de instellingen aan te knopen, terwijl zij ook aan de basis liggen van de 
communautaire inzet op het gebied van de mensenrechten. Enerzijds komt dit erop neer dat de Unie 
waakzaam is en de betrokkenen aanspreekt op de schendingen van de mensenrechten, waar deze zich 
ook mogen voordoen. Hiermee gaat zij in op de bezorgdheid en de verwachtingen van de Europese 
burgers ten aanzien van de eerbiediging van de fundamentele rechten. Anderzijds werkt zij als 
katalysator met betrekking tot onderwerpen waaromtrent het Europees Parlement een actie geboden 
acht. In die zin heeft dit Parlement in hoge mate bijgedragen tot het aan de Wereldconferentie te 
Wenen voorafgaande debat, waarmee werd beoogd de prioritaire actieterreinen en de te hanteren 
instrumenten af te bakenen. Voor het jaar 1994 heeft het Parlement zich, in het kielzog van de te 
Wenen aangegane verbintenissen, uitgesproken over belangrijke thema's als het recht om tot 
humanitaire interventie over te gaan, de oprichting van het Internationale Tribunaal voor voormalig 
Joegoslavië, de "etnische zuivering" en de economische uitbuiting van gevangenen en kinderen in 
de gehele wereld. 
De diensten van de Commissie hebben naar behoren rekening gehouden met de bezorgdheid en de 
initiatieven van het Europees Parlement op het gebied van de mensenrechten. Dit was met name het 
geval voor 1994, aan de hand van de schriftelijke vraag van Mw Lenz aan de Commissie over de 
algemene aanpak van de bevordering van de mensenrechten, en van de spoed- en initiatiefresoluties 
van het Parlement. Dit jaar heeft de Commissie antwoord gegeven op 29 schriftelijke vragen en 30 
mondelinge vragen over mensenrechten. 
Bij de opstelling van de prioriteiten voor 1994 is rekening gehouden met de verklaringen van de 
Europese Unie en met de bezorgdheid van het Europese Parlement. 
25 
BIJLAGE 2 
INSTRUMENTEN TER BEVORDEREVG VAN DE MENSENRECHIEN 
Om aan haar verplichtingen te voldoen en haar verbintenissen op het gebied van de mensenrechten 
en de bevordering van de democratisering na te komen, beschikt de Europese Gemeenschap over een 
groot gamma van instrumenten, waaronder clausules voor overeenkomsten met derde landen en -
in de daartoe geëigende institutionele kaders - initiatieven ingeval van schending van de 
mensenrechten of belemmering van de democratisering, en ook over financiële middelen. 
Bij de hantering van deze verschillende instrumenten komt de de nieuwe rol tot uiting die de 
Europese Gemeenschap bij haar betrekkingen met derde landen speelt. Dit blijkt in de eerste plaats 
uit de met die landen gesloten overeenkomsten. 
De ,mensenrechten"-clausule als hoofdpunt van de overeenkomsten 
Eén van de meest tastbare instrumenten om ervoor te zorgen dat de mensenrechten en democratische 
beginselen worden bevorderd, is de opneming van "mensenrechten"-clausules in de tekst van de met 
derde landen gesloten overeenkomsten. 
Allereerst zijn er verwijzingen overgenomen uit de preambule van bepaalde overeenkomsten en 
vervolgens werd in de vierde Overeenkomst van Lomé, die in 1989 werd gesloten, voor het eerst een 
uitgesproken verwijzing naar de mensenrechten opgenomen. Vanaf juni 1992 werd een specifieke 
formulering van de "mensenrechten"-bepalingen verplicht gesteld in alle samenwerkmgs- en 
ontwikkelingsovereenkomsten. Volgens deze formulering vormt de eerbiediging van de 
mensenrechten en democratische beginselen een hoofdpunt van de overeenkomst: deze clausule 
machtigt de Gemeenschap om, ingeval van ernstige schendingen van de mensenrechten of van 
ernstige onderbrekingen van het demcKratiseringsproces, de betrokken overeenkomst op te schorten, 
overeenkomstig de beginselen van het Verdrag van Wenen over het Verdragenrecht. Vanaf oktober 
1992 wordt deze clausule eveneens in de associatie- en partnersschapsovereenkomsten opgenomen. 
Met betrekking tot deze laatste categorie overeenkomsten, hebben aanvullende clausules tot 
opschorting of met-uitvoering kracht bijgezet aan de bevoegdheid om op ernstige schendingen van 
de mensenrechten te reageren, aangezien zij het met name mogelijk maken om op aanzienlijk kortere 
termijn te reageren. Momenteel wordt er onderhandeld over de mogelijkheid om een dergelijke 
clausule in de tekst van de overeenkomst van Lomé op te nemen, wanneer deze halverwege wordt 
herzien. 
Uit deze bepalingen blijkt duidelijk hoeveel belang de Gemeenschap aan de mensenrechten hecht. 
Door het verband dat zij leggen met het gewoonterecht, zoals dat gecodificeerd is bij de 
Overeenkomst van Wenen, vormen zij de juridische grondslag voor de bevoegdheid om te reageren 
op ernstige en aanhoudende schendingen van die rechten of op ernstige onderbrekingen van het 
democratiseringsproces. Dit- gaat hand in hand met een actief bevorderingsbeleid, waarbij 
voorlichtings- en ondersteuningsacties worden gevoerd, zowel ten behoeve van burgerlijke en 
politieke rechten als van sociale, economische en culturele rechten. 
26 
Het Europese Parlement heeft zich zeer actief betoond bij de bevordering van een strategie waarbij, 
onder de verschillende instrumenten, gebruik wordt gemaakt van specifieke clausules in de teksten 
van met derde landen gesloten overeenkomsten. Het Parlement heeft er ten zeerste toe bijgedragen 
dat dit aspect in het middelpunt van het beleid van de Europese Unie ter bevordering van 
mensenrechten en democratische beginselen kwam te staan. Zoals blijkt uit zijn resoluties van 9 
februari 19944 en van 21 april 19945 acht het Parlement het momenteel "absoluut noodzakelijk om, 
geënt op bovengenoemde IAQ-verdragen6, sociale bepalingen ter bestrijding van kinderarbeid en 
dwangarbeid en ter bevordering van vakbondsvrijheid en collectief overleg in het unilaterale (SAP) 
en multilaterale handelsstelsel ingang te doen vinden" (resolutie van 9 februari 1994). 
Het aldus ten aanzien van derde landen uitgestippelde contractuele beleid komt concreet tot uiting 
in de besteding van steeds ruimere financiële middelen ter bevordering en bescherming van de 
mensenrechten, overeenkomstig de op internationaal en regionaal niveau aangegeven hoofdlijnen voor 
deze actie. 
Initiatieven in geval van schendingen van de mensenrechten 
De Gemeenschap laat zich bij haar optreden leiden door het beginsel dat bij de internationale 
samenwerking vooral de voorkeur moet worden gegeven aan positieve maatregelen om een 
aansporing te geven tot de bevordering van de democratie en de mensenrechten; strafmaatregelen 
zouden pas moeten worden overwogen, wanneer alle andere middelen zijn uitgeput. 
Deze negatieve maatregelen, die van vertrouwelijke of openbare stappen tot de opschorting van de 
samenwerking kunnen gaan, moeten niet alleen gebaseerd zijn op objectieve en rechtvaardige criteria, 
maar ook zijn afgestemd op alle uiteenlopende situaties die zich voordoen, in een streven om de 
dialoog gaande te houden en de bevolking niet te bestraffen voor het gedrag van haar regering. Zo 
blijven de humanitaire hulp en de spoedhulp die aan de meest kwetsbare bevolkingsgroepen ten 
goede komen, gehandhaafd. 
Tot de negatieve maatregelen welke kunnen worden overwogen behoren ook redevoeringen die de 
voorzitter namens de Unie houdt bij de verschillende tribunes van de Verenigde Naties, of dit nu de 
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties of de Commissie voor mensenrechten is. Zo vestigt 
de Voorzitter in zijn toespraak onder punt 12 van de agenda van de jaarlijkse zittingen van de 
Commissie voor mensenrechten houdt, zeer in het bijzonder de aandacht op de landen waar de 
toestand in verband met de mensenrechten door de gehele internationale gemeenschap zorgwekkend 
wordt geacht in het licht van de universele normen voor de bescherming van de rechten van de mens. 
resolutie 3-0007/94 over de invoering van de sociale clausule in het unilaterale en multilaterale 
handelsstelsel. 
resolutie B3-401,0402,0403 en 0404/94 over de mensenrechten op het gebied van het buitenlands beleid 
van de Europese Unie 
dit zijn de verdragen tot beperking van kinderarbeid (nrs. 5 en 138), de verdragen houdende een verbod 
op dwangarbeid (nrs. 29 en 105) en de verdragen tot garandering van de rechten om vakbonden op te 
richten en collectieve onderhandelingen te voeren (nrs. 87 en 98). 
27 
Bijlage 3: Tabel over de aanwending van de financiële middelen voor de bescherming 
van de mensenrechten en de bevordering van de democratisering gedurende het 
jaar 1994. 
28 
R4PPORTS1JR LOmiJSAïKlN DfcS KtSStltlWCES HNANOERES POLIR IA DEKNSE MS DROTTS DE IliOnaME 
ET LA PROVirmON DE IA DBM0OUT1SAT10N POUR L'ANNEE 1994 
ligna hudgAjIiw tptàruf»fQMji rffertfea i I. promotion des dmiH .1» l'homme - ^pwiM par iMmfr 
LES CHIFFRES REPRESENTENT DES . 
ENGAGEMENTS 
(en écus) 
Budget autorisé 
a) ELECTORAL PROCESS 
b) PROMOTION OF CIVIL LIBERTIES 
Freedom of expression 
Measures against Racism and Xenophobia 
SUBTOTAL 
c) DEVELOPMENT OF INSTTTUTIONS 
AND REPRESENTATIVE 
ORGANIZATIONS (including mass 
rucuiuership bodies such as human rights 
groups, civic associations, trade unions) 
d) TRANSPARENCY OF PUBLIC 
ADMINISTRATION (won an anphasis on 
local democracy and citizen participation) 
c) LEGAL ASSISTANCE fr drafting of 
constitutions and basic legislation and to 
civil society) 
0 REINFORCEMENT OF THE 
JUDICIAL SYSTEM fmduding 
auuunistialion of justice, poKce. prison 
reform ) 
g)SUPPC«TFORANIhaTePENDENT 
PLURALISTIC AND RESPONSIBLE 
MEDIA 
b) AWARENESS BUILDING AND 
EDUCATION (Chfc education, mutual 
tolerance, and respect in multicultural 
societies) 
i) PROTECTION OF VULNERABLE 
GROUPS 
MmonOes 
iodmenous people 
chOdren 
«nomen 
Victims of torture 
refugecsÀeMnecs 
SUBTOTAL 
j) CONFIDENCE BUILDING MEASURES 
(including Crvu-oiiliiary relations, 
inediation, contact resolution) 
k) UNCLASSIFIED 
TOTAL LIGNES BUDGETAIRES DU CHAPITRE B7-S2 "Initiative européenne pour la démocratie et ks droits de rbomme" g 
B7-5200 
Programme Phare pour la democratie 
10.000.000 pour 1993 
(10.000000 p.m. pour 1994) 
* 
. 
4.557 670 (development of NGOs and 
représentative structures) 
497.. 177 (parliamentary practice and 
organisation) 
335.195 
1016486 
1.551.103 
1.747.424 (promoting and monitoring Human 
Rights) 
97.550 B7-5210 
Programme Tacts pour la démocratie 
4.000 000 pour 1993 
(10.000.000 pm. pour 1994) 
1.231.150 (ad hoc) 
1.444 498 
56407 
112024 
521.587 
1.028.651 (dont 295.098 ad hoc) 
228.700 
10.000.000 (pour 1993) j 4.000.000 (pour 1993) 
| 1.923 898 (pour 1994 à ce jour) B7-5201 
Actions communautaires d'aide i la démocratie et 
d'appui au processus de pacification pour les 
républiques issues de l'ancienne Yougoslavie 
4000.000 pour 1994 + 1 000.000 (virement) 
67000 
67.000 
78.000 
999.000 
348.000 (education and training) 
32.000 (information) 
13.000 (conferences) 
34.000 (research) 
» 
82000 
82.000 
3.160.000 
4.813.000 B7-522 
Droits de l'homme et démocratie dans ks pays 
en voie de développement 
14 000.000 pour 1994 
5.840127 
1.217000 
1.217.000 
183.440 
1.134.000 
50.000 
918056 
1.586.900 
1 660480 
63.000 
42.000 
195.200 
300.200 
438600 
13.328803 64 
(+ réengagements: 671.197) B7-523 1 
Processus de démocratisation en Amérique I 
latine 1 
13 000 000 pour 1994 I 
1686868 1 
225.000 g 
225000 
1049000 
1.520.000 
843.615 
2.969.358 
520300 
X457J20 
101.400 
400.000 
501.400 
819.700 
407.417 g 
12999978 | 
LES CHIFFRES REPRESENTENT DES 
ENGAGEMENTS 
(en cous) 
Fto"tgrt autorisé 
a) ELECTORAL PROCESS 
b) PROMOTION OF CIVIL LIBERTIES 
Freedom of expression 
Measures against Racism and Xenophobia 
SUBTOTAL 
c) DEVELOPMENT OF INSTITUTIONS 
AND REPRESENTATIVE 
ORGANIZATIONS Oodudrng mass 
membership bofies such as human rights 
groups, civic associations, trade unions) 
d) TRANSPARENCY OF PUBLIC 
ADMINISTRATION (with an emphasis on 
local democracy and citizen participation) 
e) LEGAL ASSISTANCE Cm drafting of 
constitutions and basic legislation and to 
dvflaocjety) 
f) REINFORCEMENT OF THE 
JUDICIAL SYSTEM Oncluding 
administration of justice, police, prison 
reform) 
g)SUIT«RT FOR AN INDEPENDENT 
PLURALISTIC AND RESPONSIBLE 
MENA 
h) AWARENESS BUILDING AND 
EDUCATION (Ovk education, mutual 
tolerance, and respect in multicultural 
societies) 
0 PROTECTION OF VULNERABLE 
GROUPS 
Molarities 
indigenous people 
children 
women 
Victims of torture 
refugcesfaturnees 
SUBTOTAL 
j) CONFIDENCE BUILDING MEASURES 
(mchxfng Gvü-railitary relations, 
médiation, conflict resolution 
k) UNCLASSIFIED 
TOTAL LIGNES BUDGETAIRES DU CHAPITRE B7-S2 "Initiative européenne pour la démocratie et ks droitt de l'homme" 
B7-5240 
Subventions en faveur de certaines activités 
d*orçanisations poursuivant les objectifs des 
droits de rhomme 
5.000.000 pour 1994 
300.000 3 
162.000 2 
162,000 
235.000 6 
408.500 (education and trauûndJS 
500.000 (micro-project) 
1.422.100 (research/ccnferewxsWorrnatioa) 
20.000 (slavery) 1 
190.000 3 
*74L00O 4 
471.500 11 
30.000 1 
551.000 8 
20.000 2 
1.356.500 30 
529.400 (Ex Yugoslavia) 3 
66.000 2 
5.000.000 93 B7-5241 
Aide de l'Union européenne aux organisations non 
gouvernementales travaillant pour la défense et la 
promotion des droits de rhomme en turquie 
500 000 pour 1994 
64000 2 
64.000 2 
50000 1 
246.000 (education and training) S 
25.000 Cmfbrmation) 1 
22.000 (conferences) 1 B7-527 
Soutien aux centres de réhabilitation pour les 
victimes de tortures et aux organisations oflrant 
une aide concrete aux victimes de violations 
des droitt de rhomme 
1000.000 pour 1994 
40000 1 
18.000 1 
75.000 1 
93.000 2 
500.000 12 52000 1 
1.908.000 29 
1.960000 30 
2.000000 31 TOTAL PAR THEME TOUTES LIGNES 
CONFONDUES 
59.100000 
• -y8;".-; 
-
-
0 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 191 def. 
DOCUMENTEN 
NL 06 
Catalogusnummer : CB-CO-95-217-NL-C 
ISBN 92-77-89014-2 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
*\