Advies van het Economisch en Sociaal Comité over:

- het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van het basisbesluit betreffende het programma Socrates met het oog op de opneming van Turkije in de lijst van in aanmerking komende landen",

- het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van het basisbesluit betreffende het programma Jeugd voor Europa III met het oog op de opneming van Turkije in de lijst van in aanmerking komende landen", en - het "Voorstel voor een besluit van de Raad tot wijziging van het basisbesluit betreffende het programma Leonardo met het oog op de opneming van Turkije in de lijst van in aanmerking komende landen" () (97/C 158/10)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 30 januari 1997 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 23, derde lid, van zijn Reglement van Orde een advies op te stellen over de voornoemde voorstellen.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft, overeenkomstig de bepalingen van artikel 20 van zijn Reglement van Orde mevrouw Cassina tot algemeen rapporteur benoemd en over de bepalingen van artikel 50 de urgentieprocedure toegepast.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 344e Zitting (vergadering van 20 maart 1997) het volgende advies uitgebracht, dat met 88 stemmen vóór, 15 stemmen tegen, bij 22 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In doc. COM(96) 199 def. van 13 mei 1996 beveelt de Commissie de Raad aan zijn goedkeuring te hechten aan een wijziging van de basisbesluiten met betrekking tot de programma's Leonardo, Socrates en Jeugd voor Europa III om Turkije in de lijst van de daarvoor in aanmerking komende landen op te nemen. Het besluit van de Raad van 6 december 1994 inzake het programma Leonardo en de besluiten van het Europees Parlement en de Raad van 14 maart 1995 inzake de programma's Socrates en Jeugd voor Europa III voorzien in de openstelling van die programma's voor de geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa, Cyprus en Malta, maar vermelden niet Turkije, een land dat al sinds 1963 met de Gemeenschap is geassocieerd.

1.2. Doel van het voorstel van de Commissie is Turkije op voet van gelijkheid met de andere geassocieerde landen te behandelen. Het is in die categorie het enige land dat al sinds 31 december 1995, met uitzondering van de landbouwproducten, een douane-unie met de EG vormt. Bovendien sluit bovengenoemd voorstel aan bij het door Turkije tijdens de Associatieraad van 30 oktober 1995 geformuleerde verzoek om te mogen deelnemen.

1.3. De Commissie is van mening dat in het kader van de douane-unie deelname van Turkije aan deze programma's in het belang is van de Gemeenschap, en wel in twee opzichten: Europese jongeren krijgen de mogelijkheid in contact te komen met Turkse jongeren en er wordt bijgedragen tot de versterking van de democratie en de eerbiediging van de mensenrechten in Turkije. Deze doelstellingen worden ook in de kosteneffecten-analyse (punt 9 van het Financieel Memorandum) centraal gesteld.

1.4. De doelgroep bestaat voornamelijk uit leerlingen, studenten en jongeren, aldus de Commissie, waarbij universiteiten en universitaire opleidingsinstituten als bemiddelende instanties zullen optreden.

1.5. De Commissie merkt op dat de in dit verband vereiste financiële bijdrage ofwel rechtstreeks door Turkije kan worden geleverd, ofwel dat zij daartoe put uit de voor financiële samenwerking met Turkije bestemde middelen (of een combinatie van beide). De Commissie zal de begrotingsautoriteit daartoe t.z.t. een voorstel voorleggen.

2. Opmerkingen

2.1. Tot zijn spijt moet het Comité vaststellen dat, hoewel de artikelen 126 en 127 (Socrates), 126 (Jeugd voor Europa), en 127 (Leonardo) de rechtsgrondslag vormen voor de onderhavige voorstellen en raadpleging van het ESC derhalve verplicht is en in mei 1996 ook was aangekondigd, er toch geen formele adviesaanvraag is ingediend. Reden voor het ESC om in aansluiting op het in het gemengd raadgevend comité gehouden debat ter zake (12 december 1996), gebruik te maken van zijn in artikel 23, derde lid van het Reglement van Orde neergelegde initiatiefrecht.

2.2. Het ESC spreekt zijn ernstige bezorgdheid uit over het moeizame democratiseringsproces en de situatie van de mensenrechten in Turkije. Ook beseft het ten volle dat inzake probleemgebieden Koerden en Cyprus de laatste maanden geen vooruitgang is geboekt. Desondanks wil het Comité vasthouden aan de lijn die het in zijn initiatiefadvies van 1993 en in zijn werkzaamheden binnen het (in 1995 opgerichte) gemengd raadgevend comité heeft voorgestaan. Het Comité benadrukt daarbij ook nu weer dat juist op het gebied van onderwijs en opleiding, de uitwisseling van mensen en culturen tussen de lid-staten en derde landen als dimensie duidelijk zwaarder moet wegen dan welke andere overweging van economische of praktische aard dan ook. Het ESC heeft in veel van zijn adviezen over de externe betrekkingen van de EU benadrukt dat maatschappelijke en beroepsorganisaties in de EU prioritaire waarde hechten aan samenwerking met derde landen op het gebied van cultuur en onderwijs.

2.3. Het onderhavige voorstel wordt derhalve door het Comité onderschreven en gesteund.

2.4. Hoewel het Europees Parlement besloten heeft de de procedure op gang te brengen om de kredieten in verband met het financieel reglement EG-Turkije in de ijskast te plaatsen, merkt het Comité op dat het Europees Parlement in zijn resolutie van 19 september 1996 er wèl bij de Commissie op aandringt dat zij alle in het kader van het MEDA-programma beschikbare middelen voor projecten in Turkije blokkeert, "met uitzondering van middelen ter bevordering van democratie, mensenrechten en de burgerlijke samenleving".

2.4.1. Het ESC is van mening dat het onderhavige voorstel zonder meer binnen de door het Europees Parlement voorgestelde uitzondering past en hoopt dat besluiten ter zake op korte termijn van kracht zullen worden.

2.5. Het ESC deelt de in democratische kringen in de EU en in Turkije zelf heersende bezorgdheid ten aanzien van verklaringen van de Turkse regering en haar optreden dan wel nalatigheid in tal van situaties. Toch blijft het ervan overtuigd dat samenwerking op sleutelterreinen als onderwijs, opleiding en uitwisseling van jongeren, in het kader van de externe betrekkingen van de EU van onschatbare waarde is voor het contact tussen burgermaatschappijen - en daarom nimmer mag worden opgegeven.

2.6. Onderwijs, opleiding en uitwisseling van jongeren vormen strategisch gezien een belangrijk uitgangspunt voor het streven naar verbetering van de mensenrechtensituatie en van de democratie in een land. Mensen die via een stage of studieverblijf in het buitenland in aanraking komen met een samenleving waar democratie en pluralisme voorop staan, ervaren vaak gedurende hun hele leven de positieve uitwerking hiervan. We mogen niet vergeten dat bij een dergelijk cultureel en educatief proces mensen zijn betrokken die in hun eigen land op termijn waarschijnlijk belangrijke economische en politieke verantwoordelijkheid gaan dragen. De investering in menselijke hulpbronnen moet altijd gezien worden als een investering in de vrede, democratie en verdraagzaamheid en dus in de toekomst van het land. Dit is de diepere betekenis die schuilgaat achter de openstelling van de culturele en educatieve EU-programma's voor jongeren uit derde landen. Zo zetten we ons op samenhangende wijze in voor de versterking van het Europese model van economische en sociale ontwikkeling, een model dat wordt gekenmerkt door solidariteit en door een op pluralisme stoelend bestuur.

2.7. Er zij nogmaals op gewezen dat artikel 127 van EG-Verdrag ("Onderwijs, Beroepsopleiding en Jeugd") de rechtsgrondslag vormt voor het Socrates-programma, waarin uitdrukkelijk staat vermeld dat "de Gemeenschap en de lid-staten de samenwerking met derde landen bevorderen...".

2.8. Het ESC verzoekt de Commissie op duidelijke en doorzichtige wijze aan te geven welke begrotingslijnen precies benut kunnen worden om Turkse jongeren, leerlingen en studenten daadwerkelijk toegang te verlenen tot de programma's Leonardo, Socrates en Jeugd voor Europa III. Tot slot verklaart het bereid te zijn om, met het oog op de vereiste samenhang en efficiëntie bij het realiseren van de doelstellingen en voor zover zijn bevoegdheden reiken, al het mogelijke te doen om bovengenoemde programma's in Turkije op de rails te zetten.

Brussel, 20 maart 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB nr. C 186 van 26. 6. 1996, blz. 8-9.