Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Jaarlijks verslag van het Cohesiefonds (1997)"

(1999/C 116/03)

De Commissie heeft op 5 november 1998 besloten, overeenkomstig art. 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het "Jaarlijks verslag van het Cohesiefonds (1997)"

De Afdeling "Economische en monetaire unie - Economische en sociale samenhang", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden van het Comité was belast, heeft op 8 februari 1999 haar advies goedgekeurd. Rapporteur was de heer Barros Vale.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens de 361e zitting (vergadering van 24 februari 1999) het volgende advies uitgebracht, dat met 74 stemmen vóór en 2 tegen, bij 7 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Ook dit jaar is het Economisch en Sociaal Comité verzocht zich uit te spreken over het verslag van de Commissie betreffende de werkzaamheden van het Cohesiefonds in 1997. De lid-staten die in aanmerking komen voor steun uit dit fonds zijn Griekenland, Ierland, Portugal en Spanje. Het Cohesiefonds is opgericht bij het Verdrag van Maastricht en is bedoeld om de economische en sociale samenhang te versterken. Daartoe krijgen de hierboven vermelde landen financiële steun voor de tenuitvoerlegging van projecten op het gebied van milieu en vervoersinfrastructuur. Het fonds beschikt voor de periode 1993-1999 over een budget van 15,15 miljard ecu(1).

1.2. Dit budget was niet alleen bestemd voor het Cohesiefonds zelf (werkingsperiode 1994-1999), maar ook voor zijn voorganger, het cohesie-financieringsinstrument, dat van 1 april 1993 tot en met 26 mei 1994 actief was.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Economisch en Sociaal Comité is ingenomen met het feit dat het opnieuw is verzocht zich uit te spreken over het Cohesiefondsverslag. Wel wil het de Commissie erop wijzen dat het verslag ook dit keer weer erg laat is ingediend, zodat eventueel opgemerkte tekortkomingen niet meer kunnen worden rechtgezet.

2.2. Daarnaast zou de Commissie bepaalde punten meer in detail moeten uitwerken. Met name stoort het Comité zich eraan dat niet de minste informatie voorhanden is over over projecten die na hun indiening nog gewijzigd werden, zodat onmogelijk valt na te gaan of de wijzigingen gegrond waren en of de nieuwe oplossingen bevredigend zijn.

2.3. Wel verheugt het Comité zich erover dat rekening is gehouden met een aantal van zijn aanbevelingen uit vorige adviezen, zodat de kwaliteit van het verslag over het geheel genomen ontegenzeggelijk is verbeterd.

2.4. Ook dit keer weer stelt het Comité vast dat de voorschriften en administratieve en juridische procedures inzake beheer, uitvoering, evaluatie en toezicht min of meer ongewijzigd zijn gebleven, wat de werking van het Cohesiefonds ten goede komt. Dit blijkt dan ook duidelijk uit het verslag.

2.5. Het Comité is - onder voorbehoud van de onderstaande opmerkingen - tevreden over het feit dat de doelstellingen inzake de uitvoering van de begroting ook dit jaar bereikt zijn, zowel wat de vastleggings- als de betalingskredieten betreft.

2.6. Opgemerkt zij dat vanaf het begin van de activiteiten in 1993 tot eind 1997 al betalingsverplichtingen zijn aangegaan voor twee derde van de totale financiële middelen die werden uitgetrokken voor de periode 1993-1999.

2.7. Zonder afbreuk te willen doen aan zijn onderstaande kanttekeningen, uit het Comité zijn tevredenheid over de conclusies van de studie van de London School of Economics (LSE), die in juni officieel werd gepresenteerd, en waarin wordt aangetoond dat het fonds in de betrokken regio's en landen op middellange en lange termijn een gunstige invloed heeft, vooral op het gebied van werkgelegenheid, de verhouding tussen particuliere en overheidsinvesteringen, en de wisselwerking tussen de lid-staten die steun ontvangen en hun buurlanden.

2.8. De studie van de LSE is uitstekend onderbouwd, maar het hoge technische gehalte staat de verstaanbaarheid in de weg en maakt het moeilijk een algemeen idee te krijgen van de vooruitgang in de lid-staten. Het Comité stelt dan ook voor het in de toekomst te houden bij een vlot leesbare en beknopte samenvatting van de resultaten, zodat dit soort studies toegankelijker wordt en dienst kan doen als werkinstrument.

2.9. Ook de programma's voor evaluatie achteraf van de projecten dragen de goedkeuring van het Comité weg. Hiermee toont de Commissie immers aan dat zij begaan is met de evaluatie van de projecten. Bovendien is het positief dat deze programma's worden uitbesteed. Een onafhankelijke visie is immers veruit te verkiezen boven een interne beoordeling.

2.10. Tot slot stelt het Comité tot zijn tevredenheid vast dat toezicht en controle steeds vlotter verlopen, wat blijkt uit het toenemend aantal bezoeken en het toezicht op de lopende projecten.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. In artikel 10, lid 2, van de verordening tot oprichting van een Cohesiefonds wordt bepaald dat "een passend evenwicht tussen projecten op milieugebied en die voor vervoersinfrastructuur" in acht moet worden genomen. De aanbeveling van het Comité om de beoordeling van de naleving van dit principe niet te beperken tot het kalenderjaar, wordt sinds 1995 door de Commissie toegepast.

3.1.1.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Dit wil zeggen dat in deze periode 49,1 % van de betalingsverplichtingen werd aangegaan voor milieuprojecten, en 50,8 % voor projecten op het gebied van vervoer.

3.1.2. De verdeling per sector en per lidstaat in 1997

Vastleggingskredieten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Betalingskredieten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.1.3. Bovenstaande tabellen tonen aan dat de betalingskredieten in de milieusector in alle landen aanzienlijk lager liggen dan de vastleggingskredieten (38,2 % tegen 54,6 %), terwijl voor de vervoersprojecten het omgekeerde geldt (61,7 % tegen 45,4 %). De Commissie en de lid-staten zouden in de toekomst meer aandacht moeten besteden aan dit punt.

3.1.4. Het Comité is ingenomen met het feit dat de milieu-investeringen niet meer achterblijven bij de investeringen voor vervoer, zoals dat in het verleden het geval was. In 1997 werd in alle landen, met uitzondering van Griekenland, zelfs aanzienlijk meer uitgegeven voor milieu dan voor vervoer, zodat het nagestreefde evenwicht nagenoeg hersteld is. Wel moet er nu op worden toegezien dat deze lijn wordt doorgetrokken.

3.1.5. Positief is voorts dat de indicatieve verdeling van de middelen van het Cohesiefonds over de verschillende lid-staten, ook dit keer weer in acht is genomen.

3.2. Verdeling van de middelen voor vervoer

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

3.2.1. Het Comité dringt hierbij nogmaals aan op een betere verdeling van de middelen van het Cohesiefonds over de verschillende vervoerswijzen. Al van bij de oprichting van het Cohesiefonds gaat het leeuwendeel van de middelen naar het vervoer over de weg, en dat is ook in 1997 weer het geval. De stijging van de investeringen in het spoorvervoer, die in 1997 opliepen tot circa 32,6 % van het totaal, verdient daarentegen alle lof.

3.2.2. Het Comité wil niet nalaten erop te wijzen dat gedurende de hele referentieperiode maar een bedroevend klein percentage van de totale investeringen - nauwelijks 2,9 %, en dat overwegend in Griekenland - bestemd was voor haveninfrastructuur. De Commissie en de lid-staten moeten erop toezien dat méér wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling en uitbreiding van zee- en binnenhavens, en met name in de projecten die van cruciaal belang zijn voor de ontwikkeling van de regio's in kwestie maar tot nog toe weinig rendabel zijn gebleken.

3.2.3. Tot genoegen van het Comité gaat een aanzienlijke schijf van het vervoersbudget evenals de vorige jaren naar geïntegreerde projecten op het gebied van de transeuropese vervoersnetwerken. Het is nu zaak deze lijn verder door te trekken.

3.3. Een minpunt daarentegen is dat de investeringen in de bescherming van het leefklimaat en de verbetering van het stedelijke milieu ondanks een lichte stijging aan de lage kant blijven, hoewel deze problematiek vandaag de dag bovenaan de agenda zou moeten staan en van fundamenteel belang is om de kwaliteit van het bestaan in onze landen te vrijwaren. Het valt te betreuren dat de Commissie in tegenstelling tot vorige jaren dit keer geen vergelijkende tabel van de uitgaven voor het milieu heeft opgenomen.

3.4. In verband met de investeringen op het vlak van herbebossing vestigt het Comité de aandacht op het geringe aantal projecten die gericht zijn op de bestrijding van woestijnvorming en andere verstoringen van het natuurlijke evenwicht. Zo heeft in 1977 alleen Spanje dergelijke projecten ingediend, waarbij overigens wel een aantal ultraperifere regio's betrokken zijn.

3.5. Nog wat de verdeling van de middelen aangaat, zou het Comité er ook hier op willen wijzen dat meer aandacht dient te worden besteed aan de geografische spreiding van de projecten, die nog steeds vooral in de belangrijkste en dichtstbevolkte gebieden gelokaliseerd zijn, terwijl de investeringen in de ultraperifere gebieden tot nog toe verwaarloosbaar klein zijn gebleven. De Commissie en de lid-staten zouden meer aandacht moeten besteden aan dit probleem.

3.6. Wel is het Comité ingenomen met het feit dat de door het fonds gefinancierde infrastructuurprojecten de werkgelegenheid zowel rechtstreeks als onrechtstreeks ten goede komen. Op korte termijn komen er zowel direct als indirect arbeidsplaatsen bij, op lange termijn worden vooral indirect een aantal duurzame banen gecreëerd. Zo schat de Commissie dat er per miljoen ecu financiële steun aan vervoersprojecten 20 nieuwe arbeidsplaatsen bijkomen, en zelfs 25 in het geval van milieuprojecten.

3.7. De sterk verbeterde presentatie van het verslag, met name wat de indeling en de samenvattingen betreft, maken het leesbaarder en overzichtelijker.

3.8. Ook op het vlak van de begeleiding is vooruitgang geboekt. Zo zijn de Commissie en de sociale partners, m.n. de vertegenwoordigers van de cohesielanden, het afgelopen jaar twee keer in Brussel bijeengekomen.

3.9. Het Comité wijst op de stijging van het aantal overheidsinitiatieven - met name luchthavens, bruggen, havens en verbrandingsinstallaties - waarvan de uitvoering in handen van de particuliere sector wordt gegeven. Het hoopt dat deze tendens ertoe zal leiden dat de dienstverlening aan de gemeenschap uiteindelijk dynamischer, doeltreffender en beter wordt.

3.10. Het Comité stelt vast dat het vooral de centrale regeringen zijn die steun uit het Cohesiefonds aanvragen, conform de verordening tot oprichting van een Cohesiefonds. Een aantal initiatieven gaat evenwel uit van gemeentelijke of regionale instanties. Het Comité pleit voor een soepeler toepassing van de desbetreffende bepaling, en verzoekt de Commissie dringend zich meer open te stellen voor de lagere autoriteiten, om zo de dialoog te bevorderen en eventueel ook waardevolle projecten die nu uit de boot vallen een kans te geven.

3.11. De promotiemaatregelen, die worden overgelaten aan de steunlid-staten, zijn naar de mening van het Comité onbeduidend en missen vrijwel totaal hun doel, aangezien zij beperkt blijven tot de plaats waar de gefinancierde projecten worden uitgevoerd, en er geen gebruik wordt gemaakt van massamedia als televisie en pers. Gevolg is dat de participatie en de financiële steun van de Unie aan de gewone burger voorbijgaan. Vandaar dat zou kunnen worden overwogen bijkomende middelen toe te kennen, zodat zowel de lid-staten die steun ontvangen als de betalende landen een duidelijk beeld krijgen van de inspanningen van de Europese Unie op het vlak van ontwikkeling en modernisering.

3.12. Het stemt het Comité tot tevredenheid dat de steun van het Cohesiefonds ook dit jaar weer is afgestemd op de overige communautaire beleidsmaatregelen. Het denkt daarbij met name aan het mededingingsbeleid (de inspanningen van de Commissie om de vrije concurrentie te waarborgen) en de overheidsopdrachten (de Commissie stelt vast dat de nationale autoriteiten steeds meer medewerking verlenen bij de toepassing van de communautaire procedures).

3.13. Blijkens haar verslag is de Commissie ertoe genegen het Cohesiefonds van 2000 tot 2006, d.w.z. gedurende een periode van zeven jaar, te handhaven (een standpunt dat ook al door het Comité in talloze vroegere adviezen is verdedigd). Dit betekent dat de huidige Cohesielanden waarvan het BNP per hoofd van de bevolking lager is dan 90 % van het communautaire gemiddelde, voor steun in aanmerking blijven komen, of ze nu al dan niet deelnemen aan de derde fase van de EMU. Het Comité stelt voor om in dat geval verschillende criteria vast te stellen voor de landen van de EMU enerzijds, en Griekenland en de toekomstige lid-staten anderzijds. Na de toetreding van de nieuwe lid-staten, waarvan sommige in aanmerking zullen komen voor steun uit het Cohesiefonds, zal het optrekken van de begroting van het Cohesiefonds niet langer kunnen worden uitgesteld. Een herverdeling van de middelen zou weinig zoden aan de dijk zetten, aangezien een beperking van de financiële armslag de hoofddoelstelling van het fonds, de versterking van de economische en sociale samenhang, zou ontkrachten, wat nefaste gevolgen zou hebben voor het aantal en de kwaliteit van de goedgekeurde projecten.

3.14. Het Comité herhaalt dat het ten volle instemt met de door de Commissie voorgestelde voortzetting van het Cohesiefonds, wat erop neerkomt dat niet wordt geraakt aan het jaarlijkse budget van 3 miljard ecu voor de vier landen die op dit moment in aanmerking komen voor steun. Daarenboven moet voor de kandidaatlid-staten uit Midden- en Oost-Europa voor de periode 2000-2006 jaarlijks een afzonderlijke begroting van 1 miljard ecu worden gecreëerd. Het zou gaan om pretoetredingssteun in het kader van het Pretoetredingsinstrument voor het structuurbeleid (ISPA), een tegenhanger van het Cohesiefonds. Wel tekent de Commissie hier nog bij aan dat de landen die deelnemen aan de derde fase van de EMU zich aan het pact voor stabiliteit en groei moeten houden. Het conditionaliteitsbeginsel blijft m.a.w. voor alle landen gelden.

3.15. Het Comité is ingenomen met het feit dat er geen fraude is vastgesteld, maar dringt erop aan dat informatie wordt verstrekt omtrent lacunes of onregelmatigheden bij het beheer van de steun.

3.16. Ten slotte is het Comité tevreden over het feit dat de diverse comités die de vier lid-staten moeten begeleiden steeds meer toezicht- en controlebezoeken afleggen, en met name de meer complexe projecten op de voet volgen.

Brussel, 24 februari 1999.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. RANGONI MACHIAVELLI

(1) Tegen prijzen van 1992.