î>-
pw:v. CCMKISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(93) 162 def. 
Brussel, 5 mei 1993 
XXIIs te VERSLAG 
OVER HET 
MEDEDINGINGSBELEID 
1992 
Iktee: : 
TWEEËNTWINTIGSTE VERSLAG OVER HET MEDEDINGINGSBELEID - INHOUD 
INLEIDING 
DEEL EEN t VOORNAAMSTE ONTWIKKELINGEN IN HET MEDEDINGINGSBELEID 
Hoofdstuk I < Handhaving van de nededlnging 
§1 - Overeenkomsten die de mededinging beperken en misbruik van een machtspositie 
Ç2 - Controle op concentraties 
§3 - Steunmaatregelen van de Staten 
§4 - De bijzondere of uitsluitende rechten 
Hoofdstuk II : Toepassing van de mededingingsregels op specifieke bedrijfstakken 
§1 - Telecommunicatie en postdiensten 
(2 - Financiële diensten 
§3 - Energie 
§4 - Vervoer 
§5 - De film- en televisie-industrie 
Hoofdstuk III t Mededingingsbeleid en andere communautaire beleidsterreinen 
§1 - Voltooiing van de interne markt 
$2 - Consumentenbescherming 
S3 - Milieu 
$4 - Beleid ten aanzien van het midden- en kleinbedrijf (MKB) 
55 - Regionaal beleid 
Hoofdstuk IV : Het communautaire mededingingsbeleid : de internationale dimensie 
§1 - Algemeen 
52 - Mededingingsbeleid als instrument ter bevordering van het handelsverkeer met derde landen 
§3 - Europese architectuur 
§4 - VS 
§5 - Japan 
§6 - Mededingingsbeleid in multilaterale organisaties 
Hoofdstuk V : Toepassing van de mededingingsregels 
51 - Doorzichtigheid 
§2 - Subsidiariteit 
§3 - Aanpassing van de procedures 
§4 - De werkzaamheden van de Commissie (kwantitatieve beschrijving) 
DEEL TWEE t HET MEDEDINGINGSBELEID TEN AANZIEN VAN DE ONDERNEMINGEN 
Hoofdstuk I » Voornaamste beschikkingen en maatregelen van de Commissie 
A. Concurrentiebeperkende overeenkomsten 
fil. Horizontale overeenkomsten 
- Oprichting van gemeenschappelijke ondernemingen : 
a. Carlsberg/Courage 
b. Carlsberg/Allied Lyons 
c. Fiat/Hitachi 
d. Ford/VW 
- Overeenkomsten in de sector financiële diensten : 
e. Assurpol 
f. Eurocheque : Overeenkomst van Helsinki 
- Overeenkomsten in de energiesector : 
g. SHGc/EDF en ENEL 
h. Jahrhundertvertrag 
- Overeenkomsten in de sector zeevervoer : 
i. Frans-Westafrikaanse rederscomités 
j. Lijnvaartconference CEWAL 
- Overeenkomsten met betrekking tot de sector landbouw en visserij : 
k. Scottish Salmon 
1. Milk Marketing Board 
- Overeenkomsten inzake de intellectuele eigendom : 
m. Chiquita/Fyffes 
- Overeenkomsten inzake toeslagen in verband met de milieubescherming : 
n. VOTOB 
- Kartels : 
i 
o. Bouwnijverheid in Nederland 
(2 - Distributie overeenkomsten 
a. Newitt/Dunlop Slazenger International 
b. Mars/Langnese t Scholier 
c. Givenchy 
d. Viho/Parker Pen 
e. Wereldkampioenschap voetbal 1990 
f. ÜIC 
g. Ford Agricultural 
B. Misbruik van een machtspositie 
a. British Midland/Aer Lingus 
b. B&I/Sealinkr Holyhead 
c. Gillette/Wilkinson Sword 
C. Concentratiecontrole 
{1. Toepassingsgebied 
82. Beoordeling van concentraties (artikel 2) 
{3. Nevenrestricties bij concentraties 
{4. Schorsing van de totstandbrenging van concentraties (artikel 7) 
{5. verwijzing naar de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staten (artikel 9) 
- 3 -
D. Materiële en procedurevoorschriften 
{1. Groepsvrijstellingen 
a. Verordening tot wijziging van de vrijstellingsverordeningen 
b. Toepassing van de groepsvrijstellingsverordeningen 
c. Groepsvrijstelling voor verzekeringsovereenkomsten 
d. Zeevervoer 
e. Afzet van motorvoertuigen 
f. Luchtvervoer 
82. Bekendmakingen 
a. Ondernemingen met het karakter van samenwerking 
b. Samenwerking tussen de Commissie en de nationale rechtbanken 
c. Overeenkomsten met handelsagenten 
d. Toepassing van het "de minimis"-beginsel op exclusieve 
bi er1everingsovereenkomsten 
83. Voorlopige maatregelen 
Hoofdstuk II t De belangrijkste arresten van het Hof van Justitie 
en de Rechtbank van eerste aanleg 
81. Toepassing van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag op 
overeenkomsten in de polypropyleensector 
82. Toepassing van artikel 85 op een coöperatieve vereniging 
83. Toepassing van artikel 85 op een systeem van selectieve distributie 
64. Niet-toepas8elijkheid van artikel 85 op beperkingen van invoer en 
uitvoer van elektriciteit ingevolge wettelijke bepalingen 
85. Weigering om een vrijstelling toe te kennen voor een stelsel van 
verplichte verkoopprijzen voor ingevoerde boeken 
66. Het begrip ongunstige beïnvloeding van de handel tussen Lid-Staten 
67. Misbruik van collectieve machtspositie 
68. Procedurekwesties 
69. De arresten van het Hof in verband met artikel 90 van het EEG-Verdrag 
- 4 -
DEEL DRIE 1 MEDEDINGINGSBELEID EN OVERHEIDSBEMOEIENIS 
Hoofdstuk I - Voornaamste beschikkingen en maatregelen van de Commissie 
-A. Steunmaatregelen van de staten 
61 - Algemene beleidskwesties 
62 - Derde overzicht van de steunmaatregelen van de Lid-Staten 
63 - Steun voor onderzoek en ontwikkeling 
64 - Steun aan industriesectoren waarop een communautaire kaderregeling voor 
overheidssteun van toepassing is 
a. Scheepsbouw 
b. Onder het EGKS-Verdrag vallende ijzer- en staalprodukten 
c. Niet onder het EGKS-Verdrag vallende ijzer- en staalprodukten 
d. Steun aan de kolenmijnindustrie 
e. Steun aan de sector synthetische vezels 
f. Steun aan de automobielsector 
65 - steun aan andere industriële sectoren 
66 - Steun aan de dienstensector 
67 - Horizontale steunregelingen : 
Steun voor milieubescherming en energiebesparing 
Algemene investeringssteun 
Onderzoek van steunmaatregelen in verband met privatiseringen 
Steun aan het midden- en kleinbedrijf 
Werkgelegenheidsstimulerende maatregelen 
Steun voor reddingsoperaties en herstructurering 
68 - Regionale steun 
§9 - Steun in de vervoersector 
610- Steun aan de landbouw 
611- Steun aan de visserij 
B. Openbare bedrijven en nationale monopolies 
61. Telecommunicatiesector 
62. Postdiensten 
63. Energie 
64. Vervoer 
65. Andere sectoren 
66. Diversen 
67. Mededeling betreffende openbare bedrijven in de industriesector 
Hoofdstuk II : De belangrijkste arresten van het Hof van Justitie 
61. Ontvankelijkheid van beroepen tegen beschikkingen tot inleiding van de 
procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag 
62. Niet-nakoming van een beschikking op grond van artikel 93, lid 3, van het EEG-Verdrag 
- 5 -
DEEL VIER I CONTACTEN MET COMMUNAUTAIRE EN ANDERE INSTELLINGEN 
Hoofdstuk I : Inbreng van sociaal-economische en politieke zijde 
61 - Europees Parlement 
62 - Economisch en Sociaal Comité 
63 - Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities 
64 - Verslag inzake het Adviescomité voor concentraties 
85 - Conferentie van regeringsdeskundigen van de Lid-Staten 
66 - Andere vormen van samenwerking met de autoriteiten van de Lid-Staten 
67 - Overige contacten 
Hoofdstuk II t Internationale contacten 
61 - Uitvoering van de Overeenkomst tussen de EG en de Verenigde Staten inzake de 
toepassing van hun mededingingswetgeving 
82 - Landen van Midden- en Oost-Europa (PECO) 
63 - Contacten met andere landen 
64 - Multilaterale contacten 
Inleiding 1 
INLEIDING 
Het mededingingsbeleid vormt, met de instelling van een gemeenschappelijke 
markt, een van de twee grote instrumenten die bij het Verdrag van Rome zijn 
voorzien met het oog op de verwezenlijking van de fundamentele doelstellingen 
van de Gemeenschap, namelijk het bevorderen van een harmonische en 
evenwichtige economische ontwikkeling in de gehele Gemeenschap, een 
verbetering van de levensstandaard en nauwere betrekkingen tussen de 
Lid-Staten. Het mededingingsbeleid kan derhalve niet ten uitvoer worden 
gebracht als een op zichzelf staande doelstelling zonder verwijzing naar deze 
juridische, economische, politieke en sociale context. 
De bijzonder snelle ontwikkeling in deze situatie vereist zowel een 
samenhangende als een strikt uniforme toepassing van de mededingingsregels, 
evenals een grotere flexibiliteit om zich aan te passen aan de veranderingen 
en zich aan te sluiten bij de doelstellingen die de Gemeenschap zich heeft 
gesteld, met name op het gebied van de economische en sociale samenhang, het 
concurrentievermogen van haar industrie, onderzoek en technologische 
ontwikkeling en het milieu. 
De voltooiing van de interne markt, de technologische vooruitgang en het 
toenemend mondiale karakter van de markten zijn gepaard gegaan met twee 
belangrijke ontwikkelingen waarmee bij het mededingingsbeleid eveneens 
rekening moet worden gehouden : 
de vertraging van de economische groei, en de sociale gevolgen daarvan; 
de naleving van het subsidiariteitsbeginsel. 
Al deze factoren te zamen scheppen een klimaat waarin de concurrentie tussen 
bedrijven nog nooit zo fel is geweest, terwijl de neiging tot isolationisme 
en protectionisme sterk zijn toegenomen. Bovendien maakt de naar aanleiding 
van "Maastricht" ontstane discussie het noodzakelijk dat het communautaire 
optreden dat erop is gericht te voorkomen dat de concurrentie wordt vervalst, 
met de grootst mogelijke doorzichtigheid wordt gevoerd. 
Met dit Verslag wenst de Commissie aan deze eis inzake doorzichtigheid te 
voldoen door de richtsnoeren en de filosofie van de Commissie op het gebied 
van de mededinging duidelijk uiteen te zetten. De prioriteiten van het 
mededingingsbeleid die in de voorafgaande verslagen zijn besproken blijven 
ongewijzigd, met name wat de bijdrage betreft aan de totstandbrenging van een 
daadwerkelijke ruimte zonder binnengrenzen en aan de economische en sociale 
samenhang door middel van de openstelling van markten die door uitsluitende 
rechten, kartels, misbruik van een machtspositie of steunmaatregelen van de 
staten worden afgeschermd. Dit Tweeëntwintigste Verslag heeft ten doel uiteen 
te zetten hoe de commissie, in een sterk gewijzigd klimaat, het noodzakelijke 
onderscheid in praktijk denkt te brengen tussen enerzijds de handelwijzen van 
bedrijven en Lid-Staten die bijdragen aan de vooruitgang en de 
herstructurering van de Europese industrie, en anderzijds degene die 
daarentegen deze aanpassing vertragen door de markten af te schermen, door 
machtsposities tot stand te brengen of te versterken of door niet-
levensvatbare bedrijven in stand te houden, waardoor de dynamiek en het 
concurrentievermogen van de Europese industrie worden geschaad. 
Wat de gedragingen van bedrijven betreft blijft de Commissie erop toezien dat 
de mededingingsregels strikt worden toegepast; concurrentiebeperkende 
overeenkomsten en concentraties die berusten op een defensieve verdeling van 
de markten of op kartels die op lange termijn een verlies aan verscheidenheid 
en aan concurrentievermogen met zich brengen, moeten worden verboden. 
Daarentegen wenst de commissie, door middel van snellere besluitvorming en 
een grotere rechtszekerheid, samenwerking en fusies te vergemakkelijken 
waardoor bedrijven zich kunnen aanpassen en hun concurrentievermogen in een 
internationale context kunnen verbeteren. Het "one-stop-shop"-beginsel dat in 
de verordening betreffende de controle op concentraties van ondernemingen is 
vervat, vormt een stap in deze richting. In 1992 zijn verdere vorderingen 
gemaakt met de goedkeuring, door de Commissie, van een mededeling over 
coöperatieve ondernemingen, de uitbreiding van verscheidene 
vrijstellingsverordeningen en de opstelling van een programma tot 
bespoediging van procedures. 
De voornaamste uitdagingen waarvoor het mededingingsbeleid wordt gesteld zijn 
ongetwijfeld die welke betrekking hebben op de openstelling van de 
gereglementeerde sectoren voor de concurrentie en het toezicht op de 
steunmaatregelen van de staten. Nationale monopolies en uitsluitende rechten 
moeten in de nieuwe context van een geïntegreerde markt worden beoordeeld : 
veranderingen en openstelling voor concurrentie zijn onvermijdelijk om de 
vier fundamentele vrijheden te verwezenlijken en de voordelen van de interne 
markt te kunnen genieten. Dit geldt in het bijzonder wanneer door de 
inleiding 3 O 
technologische vooruitgang en de eisen van de gebruikers bepaalde monopolies 
hun bestaansgrond verliezen, zoals in de telecommunicatiesector. Er moet 
evenwel een nauwkeurig evenwicht worden gevonden tussen deze argumenten 
inzake economische doelmatigheid en de noodzaak om rekening te houden met de 
sociale dimensie, het behoud van een universele dienstverlening en, in 
sectoren zoals gas en elektriciteit, de continuïteit van de voorziening. 
Even delicaat is het zoeken naar evenwicht op het gebied van de 
steunmaatregelen van de staten, in het bijzonder in een ongunstig economisch 
klimaat, waar de druk die op de overheid wordt uitgeoefend door bedrijven die 
met een toegenomen concurrentie en een vertraging van de vraag worden 
geconfronteerd, groot is. De Commissie stelt zich ten doel om, veeleer op 
communautair dan op nationaal niveau, een onderscheid te maken tussen 
enerzijds, steun waarvan de schadelijke gevolgen voor de mededinging worden 
gecompenseerd door de bijdrage die zij levert aan de economische groei, de 
structurele aanpassing en de economische en sociale samenhang en anderzijds, 
steun die de ontwikkeling naar doeltreffender structuren verhindert en de 
problemen slechts naar andere Lid-Staten exporteert. 
Het mondiale karakter van de markten en de invloed die bepaalde 
concurrentiebeperkende gedragingen op derde markten hebben, maken een 
uitbreiding van het mededingingsbeleid noodzakelijk ten einde met de 
internationale dimensie ervan rekening te houden. Het toepassingsgebied van 
het Gemeenschapsrecht is beperkt tot gedragingen en maatregelen in de 
Gemeenschap. Bepaalde praktijken die buiten de Gemeenschap worden verricht 
treffen evenwel de markt van de Gemeenschap terwijl communautaire 
ondernemingen op concurrentieverstorende praktijken in derde markten stuiten, 
om deze situatie te verhelpen wordt met het mededingingsbeleid in eerste 
instantie getracht om, door middel van bilaterale overeenkomsten of in het 
kader van multilaterale onderhandelingen, de daadwerkelijke tenuitvoerlegging 
van gelijksoortige beleidsmaatregelen door de voornaamste handelspartners van 
de Gemeenschap te bevorderen. In tegenstelling tot protectionisme is een 
dergelijke uitbreiding van het mededingingsbeleid op termijn zowel in het 
belang van de Gemeenschap als van haar handelspartners. 
De discussies over doorzichtigheid en subsidiariteit hebben verder de 
noodzaak aan het licht gebracht om de doelstellingen van de voorschriften en 
instrumenten van het mededingingsbeleid als stimulans van het 
concurrentievermogen van de industrie, een ruimere bekendheid te geven. De 
doeltreffendheid van dit beleid hangt immers af van de steun van de 
Inleiding 4 
deelnemers aan het economisch leven voor de doeleinden die ermee worden 
nagestreefd. Hiertoe zet de Commissie haar beleid om een grotere 
doorzichtigheid tot stand te brengen voort, dat dit jaar werd gekenmerkt door 
de goedkeuring van een aanzienlijk aantal verordeningen en kaderregelingen en 
de publikatie van verschillende verklarende brochures. Daarnaast worden de 
werkzaamheden op het gebied van codificatie van de bestaande regels 
voortgezet. 
De verwezenlijking van de doelstellingen die met het mededingingsbeleid 
worden nagestreefd hangt voor een groot deel af van een adequate toepassing 
van het subsidiariteitsbeginsel : het beleid moet worden vastgesteld door de 
bestuurslaag die hiervoor het meest aangewezen is. De Commissie is dan ook 
een groot voorstander van een gedecentraliseerde toepassing van het 
mededingingsrecht, waardoor de instellingen van de Lid-Staten die gevallen 
kunnen regelen waarvan de gevolgen een voornamelijk nationaal karakter 
hebben, en de Commissie zich kan toeleggen op de zaken die alleen zij kan 
regelen. Deze gang van zaken zal worden vergemakkelijkt door de goedkeuring 
van de commissie, in 1992, van een mededeling over de toepassing van het 
communautaire mededingingsrecht door de nationale rechter. De maatregelen die 
zijn vastgesteld om de doorzichtigheid te bevorderen moeten ertoe bijdragen 
dat de voor deze decentralisatie noodzakelijke informatie op ruime schaal 
wordt verspreid. 
De algemene structuur van dit Tweeëntwintigste Verslag over het 
mededingingsbeleid is gelijk aan die van het vorige verslag. Er zijn evenwel 
bepaalde wijzigingen aangebracht om de inhoud te verbeteren. 
In het eerste deel, waar de voornaamste ontwikkelingen in het beleid worden 
uiteengezet, bevat het hoofdstuk over de betrekkingen tussen het 
mededingingsbeleid en de andere communautaire beleidsterreinen - dat zich in 
het vorige verslag toespitste op de voltooiing van de interne markt, het 
industriebeleid, de technologische ontwikkeling en de economische en sociale 
samenhang - nieuwe punten over het milieubeleid en het beleid ten aanzien van 
het midden- en kleinbedrijf. 
De belangrijkste arresten van het Hof van Justitie betreffende de toepassing 
van artikel 90 van hot Verdrag zijn thana in dool 3 inzake mododinqinqaboleid 
en overheidsbemoeienis opgenomen, en niet meer in het tweede deel dat 
betrekking heeft op het mededingingsbeleid ten aanzien van de ondernemingen. 
10 
Deel 4 is uitgebreid met een aantal nieuwe punten waarin de werkzaamheden van 
het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en economische 
machtsposities en van de conferentie van regeringsdeskundigen van de 
Lid-Staten aan de orde komen, evenals de contacten van de diensten van de 
Commissie met de belanghebbenden in het kader van de voorbereiding van de 
werkzaamheden op wetgevend terrein. 
De bijlagen blijven een belangrijk deel van het verslag vormen. De eerste 
bijlage, waarin de reacties van het Europese Parlement en het Economisch en 
Sociaal Comité op het Eenentwintigste Verslag zijn opgenomen, is niet alleen 
aangevuld met het antwoord van de Commissie op de resolutie van het Europese 
Parlement, doch ook met haar antwoord op het advies van het Economisch en 
Sociaal Comité. Met de in de tweede bijlage vervatte teksten kunnen 
gebruikers, in afwachting van een volgende herziening, de door de Commissie 
gepubliceerde bundels "Mededingingsrecht in de Europese Gemeenschappen" 
bijwerken. De derde bijlage bevat thans, afgezien van de samenvattingen van 
de voornaamste beschikkingen die niet in het corpus van het verslag zijn 
opgenomen en de beschikkingen, bekendmakingen en arresten betreffende 
individuele gevallen, een volledige lijst van alle perscommuniqués die door 
de Commissie zijn gepubliceerd op het gebied van de mededinging. 
Tenslotte zullen eerst in het volgende Verslag over het mededingingsbeleid 
veranderingen in de twee laatste bijlagen worden aangebracht : voor de 
bijlage betreffende de ontwikkelingen op het stuk van concentratie, 
concurrentie en concurrentievermogen zullen vanaf 1993 nieuwe 
informatiebronnen worden gebruikt, en de inhoud van de bijlage inzake het 
mededingingsrecht in de Lid-Staten zal worden uitgebreid met de follow-up van 
het beleid inzake de decentralisatie van de toepassing van de 
mededingingsregels. 
11 
<T1> DEEL EEN : VOORNAAMSTE ONTWIKKELINGEN IN HET 
MEDEDINGINGSBELEID 
<T2> Hoofdstuk I ; Handhaving van de mededinging 
<T4> §1. Overeenkomsten die de mededinging beperken 
en misbruik van een machtspositie 
1. In dit Jaar viel een zeer aanzienlijke ontwikkeling van de activiteit van 
de Commissie waar te nemen, die enerzijds een zeer groot aantal individuele 
gevallen heeft geregeld en anderzijds talrijke teksten van algemene 
toepassing heeft vastgesteld. 
2. Wat de individuele gevallen betreft, is de Commissie ook dit jaar krachtig 
blijven optreden tegen horizontale of verticale overeenkomsten die de 
mededinging beperken en misbruiken van een machtspositie. Dit is sinds lang 
een hoeksteen van het mededingingsbeleid. De betwiste praktijken hebben 
immers over het algemeen een dubbel schadelijk gevolg. Zij leiden tot 
efficiëntieverlles door het belemmeren, vervalsen of beperken van de 
mededinging, die de marktdeelnemers immers aanspoort voortdurend naar 
efficiëntievergrotingen te streven. Bovendien werken zij in het nadeel van de 
integratie van de markten door het handelsverkeer tussen de Lid-Staten te 
beperken, en van de verbetering van de efficiëntie van het communautaire 
produktie-apparaat die het gevolg moet zijn van deze integratie. Deze 
schadelijke gevolgen komen voor de consument tot uiting in hogere prijzen en 
een beperktere keuze. 
3. Dit beleid heeft zich dit jaar ook uitgestrekt tot verschillende sectoren 
waarin het zich tot dan toe nog niet had kunnen laten blijken, namelijk tot 
het zeevervoer, de bouwnijverheid en de organisatie van sportevenementen. Ook 
is in dit jaar de eerste beschikking gegeven waarbij geldboeten werden 
opgelegd in de banksector. 
Tegelijkertijd werd het beleid verder bekrachtigd in bepaalde sectoren waarin 
de Commissie reeds over een aanzienlijke besluitvormingspraktijk beschikt, 
zoals de parfumeriesector, die een goed voorbeeld geeft van de pogingen van 
de Commissie om te voorkomen dat distributie-overeenkomsten een schadelijk 
gevolg hebben voor de integratie van de gemeenschappelijke markt. 
12 
4. De praktijken die de Commissie bestrijdt hebben ten gevolge dat de 
aanmoedigingen tot grotere efficiëntie, die resulteren uit het spel van de 
marktkrachten, worden verminderd of opgeheven. Bovendien zijn zij meer in het 
algemeen gericht op de belemmering van het op het op de markt verschijnen of 
zich daarop handhaven van andere marktdeelnemers. ZIJ beroven derhalve de 
consument van keuzemogelijkheden en beletten hem zijn inkomsten zo optimaal 
mogelijk te besteden. In wezen vormen zij meestal pogingen om de dynamische 
ontwikkelingen waartoe de mededinging en de schepping van de eengemaakte 
markt moeten leiden, tegen te gaan ten einde een status quo, die gunstig is 
voor de aan de bekritiseerde praktijken of overeenkomsten deelnemende 
ondernemingen, te kunnen verdedigen. 
Soortgelijke overwegingen gaan ook op voor andere aspecten van het 
mededingingsbeleid, zoals het beleid op het gebied van staatssteun of van 
bijzondere of uitsluitende rechten. Er bestaat derhalve een fundamentele 
onderliggende coherentie van deze diverse facetten van het 
mededingingsbeleid. 
De Commissie heeft dan ook eveneens haar actie in de gereglementeerde 
sectoren zoals energie, telecommunicatie en vervoer voortgezet. Het is immers 
van wezenlijk belang dat deze infrastructuren zich eveneens aanpassen aan de 
eengemaakte markt, aangezien deze anders niet alle efficiëntieverbeteringen 
die de Gemeenschap daarvan terecht mag verwachten zal opleveren. 
De verwezenlijking van de eengemaakte markt veronderstelt dat het 
mededingingsbeleid eveneens actief wordt gevoerd in andere gereglementeerde 
sectoren waaraan de Commissie in grotere mate aandacht zal besteden. Met name 
de diensten, niet alleen de financiële doch eveneens de juridische of de 
adviesver leningsdiensten, vormen een terrein waarop het handelsverkeer tussen 
de Lid-Staten en de mededinging op de gemeenschappelijke markt merkbaar 
ongunstig kunnen worden beïnvloed. 
5. Bepaalde vormen van samenwerking tussen ondernemingen zijn echter gewenst, 
bij voorbeeld omdat zij de opkomst van nieuwe deelnemers op de markt 
bevorderen of voor de technologische vooruitgang gunstige synergieën of 
schaalvoordelen mogelijk kunnen maken. De Commissie heeft aanzienlijk meer 
nadruk willen leggen op haar optreden ten behoeve van dergelijke 
samenwerkingsvormen, met name door middel van de onderscheiden dit jaar 
vastgestelde teksten. 
1.l.§1. 3 13 
Zo heeft zij de voorwaarden voor de toepassing van bepaalde 
groepsvrijstellingsverordeningen uitgebreid. Zij heeft bovendien een 
Bekendmaking betreffende de beoordeling van gemeenschappelijke ondernemingen 
met het karakter van een samenwerkingsverband aangenomen. Door middel van 
deze beide elementen kan de rechtszekerheid van de ondernemingen worden 
verbeterd door een verduidelijking van de op hun toepasselijke regels. Aldus 
zullen bepaalde vormen van samenwerking tussen ondernemingen worden 
vergemakkelijkt, met name die waardoor de 0&0-inspanningen van de 
Gemeenschapsindustrie en de technologie-overdracht kunnen worden vergroot. 
Bovendien heeft de Commissie een heronderzoek uitgevoerd van haar interne 
procedures ten einde deze te kunnen bespoedigen, met name bij de behandel ing 
van gevallen die, zonder concentraties in de zin van de specifieke 
verordening dienaangaande te vormen, toch een structurele dimensie hebben die 
de noodzaak inhoudt snel besluiten te nemen, opdat de gunstige gevolgen die 
de betrokken operatie kan opleveren niet worden tegengegaan door een 
rechtsonzekerheid van langere duur^1). 
Hetzelfde streven naar doeltreffendheid ligt ten grondslag aan de pogingen 
van de Commissie tot versterking van de zgn. gedecentraliseerde toepassing 
van het gemeenschapsrecht op het gebied van de concurrentie, die het mogelijk 
moet maken tot een zo rationeel mogelijke verdeling van de taken tussen de 
nationale autoriteiten en de Commissie te komen. Een dergelijke benadering 
ligt in de lijn van het subsidiariteitsbeginsel. 
Ook de rechterlijke instanties van de Lid-Staten dienen op dit gebied een 
fundamentele rol te spelen. De Commissie, die zich bewust is van dit feit en 
de toepassing van het communautaire mededingingsrecht door de nationale 
rechters wil aanmoedigen, heeft een bekendmaking dienaangaande gepubliceerd, 
waarin met name wordt uiteengezet welke bijstand zij in dit kader bereid is 
te verlenen^2). 
(1) Zie punt 122 e.v. van dit Verslag. 
(2) Zie punt 299 van dit Verslag. 
1.l.§1. 4 14 
6. Een andere ontwikkeling waarvan de betekenis nog zal toenemen wordt 
gevormd door de internationale dimensie van het kartelbeleid. De 
Internationalisering van de markten en de toeneming van het handelsverkeer 
impliceren immers dat het bestaan van met de mededinging strijdige praktijken 
op een derde markt steeds meer tot schadelijke gevolgen voor de ondernemingen 
of de consumenten van de Gemeenschap kan leiden. Het is dan ook logisch dat 
bepalingen dienaangaande worden opgenomen in de EER-Overeenkomsten, evenals 
die welke met de landen van Centraal- en Oost-Europa worden gesloten. 
1.1.82. 5 15 
<T4> §2. Controle op concentraties 
7. De controle op concentraties vormt een kernelement van het 
mededingingsbeleid van de Gemeenschap en heeft ten doel, twee vereisten met 
elkaar te verenigen. De voorgenomen concentraties beogen over het algemeen 
immers de aanpassing van industriële structuren aan de eengemaakte markt 
mogelijk te maken opdat deze de efficiëntievergrotingen die men daarvan 
terecht mag verwachten, inderdaad oplevert. De door de ondernemingen gedane 
aanmeldingen moeten derhalve efficiënt en snel worden behandeld om de 
schadelijke gevolgen van een langere onzekerheid te voorkomen. Deze 
doelstelling kan thans als bereikt worden beschouwd, omdat de Commissie reeds 
in de eerste fase van het onderzoeksproces een beslissing kan nemen over een 
groot aantal gevallen, waarover geen ernstige twijfels uit het oogpunt van de 
mededinging bestaan. In deze is ook het beginsel van de "one stop shop" van 
fundamenteel belang, dat één enkele controle op communautair niveau 
vooropstelt, zodat de ondernemingen zich niet behoeven te richten tot een 
veelvoud van autoriteiten. 
8. Het is echter tegelijkertijd ook wezenlijk dat niet door middel van fusies 
machtsposities binnen de Gemeenschap worden geschapen, tengevolge waarvan 
degenen die deze innemen niet meer onderworpen zouden zijn aan een voldoende 
concurrentiedruk. Zij zouden dan immers in staat zijn de door de fusie 
opgeleverde efficiëntievergrotingen niet meer ten goede te doen komen aan de 
consumenten doch in tegendeel zelfs zich hun afhankelijkheid jegtfns hen ten 
nutte te maken. In een dergelijke hypothese vereist de handhaving in de 
Gemeenschap van een concurrentiële marktstructuur, die de enige is waardoor 
het bereiken van de gunstige gevolgen van de interne markt kan worden 
verzekerd, dat de Commissie de nodige voorzorgsmaatregelen kan nemen. 
9. In het tweede jaar van de tenuitvoerlegging van de communautaire controle 
op concentraties is het in 1991 gevoerde beleid in hoofdzaak voortgezet. In 
de overgrote meerderheid van de gevallen is het mogelijk geweest reeds in de 
eerste fase van de procedure een beschikking van geen bezwaar te nemen. 
Anders dan in het vorige jaar zijn er geen gevallen geweest waarin de 
onmogelijkheid bevredigende aanpassingen aan te brengen het geven van een 
verbodsbeschikking heeft vereist. Daartegenover waren er veel meer gevallen 
waarin, conform artikel 8 van de verordening, de aangemelde projecten zijn 
gewijzigd om hun in aanmerking te doen komen voor een gunstige beschikking. 
Dit is zowel voor de ondernemingen als voor de Commissie een positieve 
1.1.82. 6 .16 
ontwikkeling, omdat zij het bereiken van een resultaat dat in het belang is 
van de mededinging vergemakkelijkt en tevens aanvaardbaar is voor het 
bedrijfsleven. De door de Commissie gestelde voorwaarden bestonden merendeels 
uit verplichtingen om hetzij een gedeelte van de door de concentratie 
geschapen eenheid te verkopen, hetzij zich terug te trekken uit bepaalde 
markten waarop een machtspositie tot stand zou komen. In al deze gevallen is 
de commissie uitgegaan van hetzelfde streven, n.l. de handhaving van een 
concurrentiestructuur op de betrokken markten door de tostandbrenging van een 
machtspositie daarop te verhinderen. Hiertoe was het noodzakelijk zodanig op 
te treden dat een voldoende toegang tot de markt voor actuele of potentiële 
concurrenten blijft bestaan of wordt geschapen. 
10. In dit jaar hebben zich verschillende nieuwe elementen van aanzienlijke 
betekenis voor de ontwikkeling van het beleid van de Commissie op het gebied 
van de controle op concentraties voorgedaan. Zo is het geval 
Mannesmann/Hoesch van bijzondere betekenis, voor zover de Commissie daarbij 
de oprichting van een onderneming heeft aanvaard, die een zeer significant 
marktaandeel heeft op een nationale markt, dat echter slechts van tijdelijk 
karakter is wegens het binnenkort in werking treden van 
Gemeenschapsrichtlijnen inzake de openstelling van de betrokken markt. Deze 
zaak vormt een voorbeeld van de noodzaak van een dynamische visie op de 
markten in het kader waarvan de analyse kan aantonen dat een thans nog 
nationale markt in de nabije toekomst een communautaire markt kan worden. Bij 
een dergelijke benadering kunnen de waarschijnlijke ontwikkelingen waarop de 
ondernemingen willen anticiperen in aanmerking worden genomen, evenals het 
gevolg van deze ontwikkelingen voor de laatstgenoemden. 
11. Voorts heeft de Commissie de omvang van haar controle aanzienlijk 
verduidelijkt, door in haar beschikking Nestlé/Perrier het beginsel vast te 
stellen dat het doel van de verordening, de handhaving van concurrentieIe 
structuren, niet alleen de tegenkanting veronderstelt tegen de 
totstandbrenging of versterking van door één enkele onderneming ingenomen 
machtsposities doch eveneens tegen die, welke gezamenlijk door een aantal 
ondernemingen worden ingenomen. De Commissie is aldus in staat 
mededingingsbeperkingen uit hoofde van de totstandbrenging of de versterking 
van een duopolie of een oligopolie te voorkomen. 
12. Tenslotte zijn de twee eerste beroepen tegen beschikkingen op het gebied 
van de controle op concentraties thans in behandeling bij het Gerecht van 
eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen. 
1.1.62. 7 
13. De samenwerking tussen de Commissie en de autoriteiten van Lid-Staten is 
bevredigend gebleven, dankzij aanhoudende en nauwe betrekkingen. 
In deze context heeft zich nog een novum van betekenis voorgedaan (3 ) uit 
hoofde van de zaak steetley/Tarmac. De Commissie heeft daarin immers voor de 
eerste maal de partiële verwijzing van een zaak naar de nationale 
autoriteiten aanvaard, daar de betrokken markten en de gevolgen van de 
concentratie kennelijk beperkt waren tot partijen op het grondgebied van een 
Lid-staat. Het ging hier om een uitzonderlijk geval waarin de beïnvloede 
markt duidelijk beperkt was tot bepaalde gedeelten van het 
Verenigd Koninkrijk. Er moet aan worden herinnerd dat zowel de Raad als de 
Commissie bij de vaststelling van de verordening het uitzonderlijke karakter 
van deze procedure hadden onderstreept. Ook in het geval Mannesmann/Hoesch 
was door de Duitse autoriteiten om verwijzing verzocht. De Commissie heeft 
dit verzoek impliciet afgewezen door de procedure in te leiden en na afloop 
daarvan een eindbeslissing te nemen. 
14. In 1993 zullen zich ongetwijfeld nog andere ontwikkelingen van betekenis 
voordoen omdat in dat jaar de eerste herziening van de verordening is 
voorzien. Daarin zullen de drempels voor de toepassing van de verordening 
opnieuw worden behandeld, evenals de regeling voor verwijzing naar de 
Lid-Staten. Bovendien hebben de Commissie en de Raad zich in hun 
toelichtingen op de verordening bereid verklaard om de wijze van berekening 
van de omzet van de gemeenschappelijke ondernemingen als neergelegd in 
artikel 5, lid 5 van de verordening te onderzoeken, evenals de eventuele 
inaanmerkingneming van andere criteria dan de omzet. De Commissie is thans 
bezig met de uitwerking van voorstellen. 
15. De betrokken economische kringen lijken over het algemeen bevredigd te 
zijn over de thans door de Commissie gebezigde controle. Deze constateert 
bovendien met voldoening dat de toepassing van de verordening in dit jaar 
over het algemeen minder betwist is dan in 1991. zij ziet hieraan de 17 
(3) Ook dient hier te worden vermeld dat de Commissie voor de eerste maal op 
30.11.1992 het verzoek van een Lid-Staat op grond van artikel 22 van de 
verordening inzake de controle op concentraties heeft ontvangen, dat een 
Lid-Staat in staat stelt de Commissie te verzoeken om het onderzoek van 
een concentratie die geen communautaire dimensie heeft, om na te gaan of 
er geen sprake is van de schepping of de versterking van een 
machtspositie op de markt van deze Lid-Staat (PB C 328 van 12.12.1992, 
blz. 4). 
18 
l.I.§2. 8 
bevestiging van een groeiende steun voor haar vaste standpunt, dat de 
controle op concentraties de handhaving van een concurrentiële marktstructuur 
in de Gemeenschap als hoofddoelstelling moet hebben; een conditio sine qua 
non voor de versterking van het mededingingsvermogen van de 
Gemeenschapsindustrie. Deze versterking vormt de prioritaire doelstelling van 
het industriebeleid van de Gemeenschap en is noodzakelijk om het mogelijk te 
maken de doelstellingen van het Gemeenschapsbeleid op andere terreinen, bij 
voorbeeld op sociaal of regionaal gebied(4), te bereiken. 
(4) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 45. 
1.1.83. 19 
<T4> § 3. Steunmaatregelen van de Staten 
16. De voornaamste ontwikkelingen in dit jaar op het gebied van 
steunmaatregelen van de staten kunnen als volgt worden samengevat : 
<T5> - Voortgezette verscherping van de controle op staatssteun : 
17. De Commissie is zeer nauwlettend blijven toezien op staatssteun, en wel 
in het perspectief van de totstandbrenging van de eengemaakte markt. Zij is 
namelijk van mening dat een dergelijke markt alleen zin heeft indien de 
douanebarrières en de andere belemmeringen voor het handelsverkeer die dan 
algeheel zijn opgeheven niet worden vervangen door een intensivering van de 
steun. In dit kader heeft de Commissie het door haar steeds gevoerde beleid 
tot afschaffing van algemene investeringssteun waarvoor geen enkele 
rechtvaardiging in het Verdrag kan worden aangetroffen voortgezet en is zij 
zich zeer terughoudend blijven opstellen tegenover sectoriële steun die tot 
bijzonder sterke mededingingsdistorsies leidt. Een dergelijk beleid draagt, 
te zamen met de voortzetting van de bestaande tendens om steun met regionale 
strekking te concentreren in regio's waar deze werkelijk gerechtvaardigd is 
en om rijkere regio's van deze steun uit te sluiten, bij tot de economische 
en sociale samenhang van de Gemeenschap. Het dit jaar goedgekeurde Derde 
Overzicht van de steunmaatregelen van de Lid-Staten in de Gemeenschap stelt 
de commissie in staat een totaalbeeld te verkrijgen van haar beleid op het 
gebied van steun. Ook geeft het de mogelijkheid de gebieden te rangschikken 
waarop de Commissie zich in de komende jaren zal moeten concentreren. 
De commissie heeft optimaal gebruik gemaakt van alle Verdragsbepalingen op 
het gebied van steun, evenals van die welke voortvloeien uit de 
jurisprudentie van het Hof van Justitie, zij heeft de in artikel 93, lid 2, 
van het Verdrag voorziene grondige onderzoekprocedure ingeleid wanneer uit de 
analyse van de maatregelen prima facie hun onverenigbaarheid met de 
gemeenschappelijke markt bleek, evenals in geval van ontoereikendheid van de 
verstrekte inlichtingen of handhaving van haar oorspronkelijke standpunt in 
aansluiting op niet door de betrokken Lid-Staat aanvaarde passende 
maatregelen. De Commissie heeft eveneens een beroep gedaan op artikel 93, 
lid 1, van het Verdrag om de Lid-Staten wijzigingen van eerder goedgekeurde 
steunmaatregelingen voor te stellen. Zij heeft zich tot het Hof van Justitie 
gewend wegens niet-nakoming van arresten van het Hof op het gebied van steun 
op grond van artikel 169 van het Verdrag. Zij heeft een beschikking gegeven 
1.1.63. 10 20 
tot opschorting van steunverlening, conform de jurisprudentie van het Hof in 
de zaak Bous sac. Tenslotte heeft zij haar mededeling van 18 oktober 1991 
inzake de financiële betrekkingen tussen de Staat en de openbare bedrijven in 
de industriesector ten uitvoer gelegd. 
De commissie heeft met name aandacht besteed aan de niet-aangemelde 
steunmaatregelen. Evenals vroeger heeft zij de Lid-Staten dienaangaande 
vragen gesteld wanneer zij via de pers of door middel van parlementaire 
vragen in kennis werd gesteld van steun die, terwijl zij niet overeenkomstig 
artikel 93, lid 3, van het Verdrag was aangemeld, wel was verleend. Zij heeft 
gevolg gegeven aan de klachten die zowel door Lid-Staten of door hun 
plaatselijke en regionale overheden als door ondernemingen of hun 
verenigingen tot haar werden gericht. Uit deze steeds talrijker klachten 
blijkt wel, dat de betrokken partijen groeiende belangstelling hebben voor 
steunmaatregelen van de Staten en dat zij op dit gebied vertrouwen stellen in 
de commissie, zij verplichten de instelling zich te buigen over tot dan toe 
weinig onderzochte vraagstukken zoals steun aan bepaalde bedrijfstakken of 
diensten en tot een sterkere controle op door plaatselijke overheden 
verleende steun. 
Bovendien moet de internationale dimensie van de controle op steunmaatregelen 
nog worden aangekaart. Deze kwam dit jaar met name tot uiting in de 
ondertekening van de ontwerp-overeenkomst inzake de Europese economische 
ruimte, waarin ten behoeve van het toezichthoudend orgaan van de Europese 
vrijhandelsassociatie een bevoegdheid en onderzoeksregels worden vastgesteld, 
die gelijksoortig zijn aan die van de Commissie, en een samenwerking tussen 
de beide instellingen wordt ingesteld. Ook in de interim-overeenkomsten met 
Hongarije, Polen en de Tsjechische en Slowaakse Federatieve Republiek welke 
op 1 maart 1992 in werking zijn getreden, zijn reeds bepalingen op het gebied 
van steun opgenomen. Tenslotte heeft de Commissie een individueel geval van 
steun in de automobielsector in Oostenrijk onderzocht^) waarbij na 
besprekingen met de Oostenrijkse autoriteiten het steunniveau aanzienlijk is 
verminderd. 
<T5> - Vaststelling van nieuwe kaderregelingen : 
18. Een stringente controle op steunmaatregelen moet onverbiddelijk vergezeld 
gaan van duidelijke regels met betrekking tot de toepassing van de in 
(5) Zie punt 344 van dit Verslag. 
21 
1.1.63. 11 
artikel 92, lid 2 en 3 voorziene uitzonderingsmogelijkheden. Dit is de rol 
van de kaderregelingen die voortaan steeds in het Publikatieblad worden 
bekendgemaakt en waardoor de Lid-Staten en de ondernemingen in kennis worden 
gesteld van het beleid dat de Commissie voornemens is op het gebied van de 
verenigbaarheid van steun met de gemeenschappelijke markt te volgen. 
op dit gebied heeft de Commissie dit jaar een bijzonder belangrijke 
kaderregeling goedgekeurd, namelijk die betreffende steun voor het midden- en 
kleinbedrijf (MKB). Deze kaderregeling die nader in andere delen van dit 
verslag zal worden behandeld*6), geeft een definitie van het midden- en 
kleinbedrijf en maakt al naar vorm en oogmerk onderscheid tussen de 
verschillende categorieën steun. Ook andere kaderregelingen zijn goedgekeurd, 
zoals de nieuwe steuncode voor de sector synthetische vezels en garens(7) 
en de richtlijnen voor het onderzoek van de nationale steunmaatregelen in de 
visserij- en aquicultuursector<8) terwijl de Commissie heeft besloten geen 
wijzigingen aan te brengen in de kaderregeling inzake staatssteun aan de 
automobielindustrie(9). 
Voorts heeft de commissie haar werkzaamheden met het oog op de eventuele 
uitwerking van nieuwe teksten of de wijziging van bestaande teksten 
voortgezet met betrekking tot de steun voor investeringen met een grote 
kapitaalintensiteit, steun aan in moeilijkheden verkerende ondernemingen, 
steun bij uitvoer naar derde landen, steun voor de bescherming van het milieu 
en in de sector van het toerisme. Een nieuwe kaderbeschikking op het gebied 
van steun aan de steenkolenindustrie is voorts aan de Raad voor diens 
instemming voorgelegd. 
Naar voorzien zal de dienstigheid van de kaderregelingen voor steun in de 
sectoren synthetische vezels en automobielindustrie worden herbezien, daar 
hun voornaamste bestaansgrond het onderzoek van individuele gevallen van 
regionale steun is, indien een kaderregeling voor steun aan sterk 
kapitaalintensieve investeringen wordt goedgekeurd. 
<T5> - Controle op steunmaatregelen in de vroegere DDR : 
19. De Commissie heeft talrijke beschikkingen gegeven op het gebied van steun 
(6) Punten 78, 342 en 348. 
(7) Punt 401 van dit Verslag. 
(8) Punt 510 van dit Verslag. 
(9) Punt 405 van dit Verslag. 
1.1.63. 12 22 
in de vroegere DDR, o.a. op het gebied van steunmaatregelen met regionale 
strekking of individuele gevallen, met name in de sectoren ijzer- en 
staalindustrie, scheepsbouw, automobielindustrie en synthetische vezels. Zij 
heeft duidelijk rekening gehouden met de sociaal-economische situatie in de 
betrokken regio's, in het bijzonder wat steun met regionale strekking en 
steun voor de ijzer- en staalindustrie en de scheepsbouw betreft. Zij heeft 
echter niet geaarzeld de thans bestaande regels toe te passen en 
onderzoekprocedures in te leiden wanneer zulks noodzakelijk bleek. 
Bovendien heeft de Commissie een nieuwe kaderbeschikking gegeven betreffende 
bepaalde door de Treuhandanstalt verleende steun, die het de commissie 
mogelijk moet maken kennis te hebben van bepaalde maatregelen van dit 
organisme en aldus in staat te zijn tot de beoordeling daarvan. Het betreft 
hier door de Treuhandanstalt vóór hun privatisering aan ondernemingen 
verstrekte leningen en garanties; voorwaarden voor de verkoop van voordien 
zelfstandige ondernemingen; schadeloosstellingen aan vroegere eigenaren die 
hun onderneming terug kopen wanneer deze schadeloosstellingen buiten het 
gemeen recht vallen; overdrachten "tegen een negatieve prijs". De Commissie 
heeft de verplichting tot kennisgeving beperkt tot de gevallen van een zekere 
betekenis en heeft toegezegd de dossiers binnen specifieke termijnen te 
behandelen, die korter zijn dan de gebruikelijke*10). 
<T5> - Ontheffing van kennisgeving voor bepaalde steunmaatregelen 
van geringe betekenis : 
20. De commissie heeft dit jaar besloten dat steunregelingen waarbij aan een 
bepaalde onderneming gedurende een periode van drie jaar niet meer dan 
50.000 ecu steun mag worden verleend, thans geen aanmelding meer vereisen. 
Een nadere toelichting dienaangaande wordt gegeven in hoofdstuk V van dit 
Verslag. 
(10) Punt 349 van dit Verslag. 
1.1.§4. 13 
<T4> §4. De bijzondere of uitsluitende rechten 
21. Het demonopoliseringsbeleid is neergelegd in artikel 90 van het Verdrag, 
dat bepaalt dat het mededingingsrecht toepasselijk is op openbare bedrijven 
en op die waaraan de Lid-Staten bijzondere of uitsluitende rechten verlenen. 
Ook geldt dit voor bedrijven die belast zijn met het beheer van diensten van 
algemeen economisch belang, voor zover de toepassing van mededingingsregels 
in feite of in rechte de vervulling van de hun toevertrouwde bijzondere taak 
niet verhindert. Zelfs al is dit het geval, dan nog mag de ontwikkeling van 
het handelsverkeer niet worden beïnvloed in een mate die strijdig is met het 
belang van de Gemeenschap. 
22. Van alle problemen die zich voor het mededingingsbeleid voordoen stelt de 
demonopolisering dit ongetwijfeld voor een van zijn meest fundamentele 
uitdagingen. Dit geldt met name voor de volgende sectoren : de produktie en 
distributie van gas en elektriciteit, de telecommunicatie en de postdiensten. 
De problematiek is echter in wezen soortgelijk voor de financiële diensten of 
het vervoer, voor zover ook daar belemmeringen Voor de toegang tot de markt 
bestaan uit hoofde van nationale of plaatselijke regelingen en zich problemen 
voordoen met betrekking tot de toegang tot netwerken of andere onmisbare 
voorzieningen. Hier kan een samenvatting worden gegeven van de algemene 
lijnen van het door de Commissie gevolgde beleid, terwijl de voor iedere 
sector kenmerkende aspecten afzonderlijk in hoofdstuk II van dit Verslag 
worden behandeld. 
23. Kenmerkend voor de situatie op de meeste van deze gebieden is sinds lang 
het bestaan van monopolies die uitgebreide netwerken exploiteren welke uit 
hoofde van een verplichting tot het verlenen van openbare diensten 
basisdiensten verlenen op het gehele grondgebied van een Lid-Staat of een 
deel daarvan. Thans dient deze wijze van organisatie, met inaanmerkingneming 
van de verdragsregels en de vereisten van de eengemaakte markt, alsmede van 
juridische, economische en technologische overwegingen te worden herbezien. 
24. Aangezien zij berust op een verdeling van de gemeenschappelijke markt aan 
de hand van de landsgrenzen is zij immers a priori onverenigbaar met de 
gemeenschappelijke mededingingsregels, hetgeen steeds duidelijker blijkt uit 
de Jurisprudentie van het Hof. Vaak gaat het dus om een structuur die 
misbruiken van een machtspositie kan bevorderen. Zij beperkt het vrij 
îk 
verrichten van diensten en het vrije verkeer van goederen. Bovendien gaat zij 
dikwijls vergezeld van discriminaties op grond van nationaliteit. 
25. Het gaat bovendien om sectoren van vitale betekenis voor de kwaliteit van 
infrastructuren op de gemeenschappelijke markt. De ondernemingen en de 
consumenten van de Gemeenschap zullen niet kunnen profiteren van alle 
voordelen die de eengemaakte markt met zich kan brengen, indien de 
gereglementeerde sectoren niet op de schaal daarvan worden bezien, ten einde 
de potentiële efficiënt Ievergrotingen te maximaliseren. Een dergelijk 
resultaat kan echter alleen worden bereikt door in de gehele Gemeenschap een 
concurrent lek Iimaat te scheppen dat een vergroting van zowel het volume als 
van de verscheidenheid van aanbod en vraag mogelijk maakt. De schepping van 
de eengemaakte markt moet derhalve terreinen als energie, postdiensten of 
telecommunicatie omvatten. Het mededingingsvermogen van de gehele 
Gemeenschapseconomie is hiermee gemoeid. 
26. Deze sectoren maken bovendien een structurele evolutie van buitengewone 
omvang door, die met name wordt aangetrokken door de technologische 
vooruitgang. Als gevolg hiervan zijn in de meeste gevallen de door de 
consumenten verlangde diensten zeer aanzienlijk gediversificeerd en 
ingewikkelder geworden dan de gewoonlijk van het monopolie gevraagde 
basisdiensten. De kapitaalbehoeften voor de modernisering van deze sectoren 
zijn daarmee oplopend aanzienlijk toegenomen, terwijl de budgettaire middelen 
van de overheid afnamen, zodat de autoriteiten aangemoedigd werden naar 
particuliere kapitaal inbreng te zoeken. Zelfs heeft de technologische 
vooruitgang in bepaalde gevallen de rechtvaardiging van monopolies doen 
verdwijnen. 
Het is aan de Commissie om de initiatieven te nemen waardoor de betrokken 
sectoren kunnen worden geïdentificeerd en daar in de gehele door het Verdrag 
vereiste mate een concurrentieel en open klimaat tot stand te brengen. Het is 
duidelijk dat de Commissie bij haar optreden bepaalde ter ondersteuning van 
monopolies aangevoerde rechtvaardigingen, zoals de zekerheid van de 
voorziening of de handhaving van een universele dienstverlening, verenigt met 
de Verdragsvereisten, en wel in toepassing van het evenredigheidsbeginsel. De 
Commissie is echter van oordeel dat deze begrippen thans moeten worden 
afgebakend in een niet uitsluitend nationaal, doch eveneens communautair 
perspectief. 
1.1.§4. 15 35 
Over het algemeen is er niet noodzakelijkerwijze sprake van onverenigbaarheid 
doch veeleer van complementariteit van deze vereisten en de concurrentie. 
Hier kan de universele dienstverlening die per definitie toegankelijk moet 
zijn voor allen in alle regio's van de Gemeenschap als voorbeeld worden 
genomen : de handhaving daarvan zal minder kosten met zich brengen en de 
kwaliteit daarvan verbeteren wanneer de marktkrachten de technische 
vooruitgang stimuleren en zulks des te meer waar de invoering van de 
mededinging in een gereglementeerde sector dikwijls leidt tot het ontstaan 
van een situatie waarin de vroegere houder van het monopolie de vrije 
mededinging van toepassing ziet worden op een gedeelte van zijn activiteit 
terwijl het resterende gedeelte, de universele dienst, hem blijft 
voorbehouden. Hij is echter genoopt zijn efficiëntie in de concurrent iele 
sector te verbeteren, hetgeen gunstige gevolgen kan hebben voor zijn 
activiteit op het hem voorbehouden terrein. De mededinging kan derhalve 
veeleer in het voordeel van de universele dienstverlening werken dan in het 
nadeel daarvan. Het handhaven van een algemene dienstverlening is in het 
bijzonder belangrijk voor de periferie en dun bevolkte regio's. Inderdaad 
dwingt de cohesiedoelstelI ing het bevoordelen van een evenwichtige 
economische en sociale ontwikkeling in de hele Gemeenschap af. De 
liberalisering zou een betere integratie van de voorgenoemde gebieden dienen 
toe te staan. Voor het overige is het belangrijk een omgeving te creëren die 
levensvatbare investeringen ten voordele van de modernisering en de 
ontwikkeling van diensten en infrastructuren mogelijk maakt. Tenslotte kan 
deze doelstelling het noodzakelijk maken dat redelijke overgangsperiodes aan 
deze regio's worden toegekend. 
27. Bepaalde van de betrokken sectoren worden gekenmerkt door het bestaan van 
netwerken, waarvan opzet en onderhoud aanzienlijke investeringen vergen en 
waartoe de nieuwkomers op de markt toegang moeten hebben, omdat de invoering 
van een werkelijke mededinging anders onmogelijk zal zijn. Dit verklaart dat 
één der vaste beleidslijnen van de Commissie dienaangaande de toegang van de 
derden tot het net is. Deze toegang dient onder billijke voorwaarden mogelijk 
te zijn : er moet zowel rekening worden gehouden met de kosten van de 
exploitant van het net als met de noodzaak voor de nieuwkomer om de 
voorwaarden te verkrijgen waardoor hij concurrerend kan werken op de 
betrokken markt; dit is een nog moeilijker kwestie omdat hij dikwijls met de 
exploitant van het net zelf zal concurreren, hetgeen een voldoende 
doorzichtigheid van diens kostenstructuur noodzakelijk maakt. Het beleid op 
1.1 .§4. 16 2<o 
het gebied van steunmaatregelen van de Staten en van bestrijding tegen 
misbruiken van een machtspositie moet bijdragen tot het bereiken van deze 
doelstelling : toegang tot de markt onder billijke voorwaarden. 
28. De Commissie die ernaar streeft eerst op te treden na een breed 
overlegproces waarbij de belanghebbenden in staat zijn de Commissie volledig 
in kennis te stellen van hun standpunten, heeft dit Jaar een overzicht over 
de situatie in de sector telecommunicatiediensten bekend gemaakt*11), een 
mededeling inzake de telecommunicatieapparatuur*12) alsmede het Groenboek 
over de postdiensten*13^. De basisproblematiek in deze sectoren wordt 
gevormd door het zoeken naar zo min mogelijk beperkende oplossingen uit het 
oogpunt van de mededinging en de fundamentele vrijheden van het 
Gemeenschapsrecht, zulks met handhaving van een universele dienstverlening. 
Te dien einde is begonnen met een studie van het probleem van de financiële 
administratie van ondernemingen die zowel actief zijn op aan hen voorbehouden 
terreinen als in geliberaliseerde sectoren. 
29. Tenslotte heeft het Hof van Justitie in zijn arrest inzake de 
telecommunicatiediensten haar jurisprudentie, op grond waarvan de Commissie 
de nodige maatregelen kan nemen*14), nogmaals bevestigd. 
(11) SEC(92)1048 def. 
(12) SEC(92)1049 def. 
(13) C0M(91)476 def. 
(14) Zie punt 333 van dit Verslag 
1.ll.§1. 1 
DG IV-A-4 1 
<T2> Hoofdstuk 11 ; Toepassing van de mededingingsregels 
OP specifieke bedrijfstakken 
<T4> §1. Telecommunicatie en postdiensten 
30. Zowel voor de postsector als voor de telecommunicatiesector geldt dat zij 
door monopoliestructuren lang tegen concurrentie beschermd zijn gebleven en 
dat zij sedert enkele Jaren een ingrijpende ontwikkeling doormaken die wordt 
gekenmerkt door het verschijnen van nieuwe deelnemers en nieuwe diensten op 
de markt. De Commissie is van oordeel dat deze ontwikkelingen beslist moeten 
worden aangemoedigd. 
Een ander belangrijk aspect is de toenemende invloed van de technologische 
vooruitgang, waardoor het dienstenpakket aanzienlijk kon worden 
gediversifieerd en bepaalde nationale monopolies zijn voorbijgestreefd. 
<T5> De telecommunicatiesector 
31. Het beleid van de Commissie in deze sector wordt bepaald door de noodzaak 
van een evenwicht tussen liberalisatie en harmonisât ie*1), waartoe zowel op 
het gebied van de telecommunicat ieapparatuur als op dat van de 
telecommunicatiediensten verder pogingen in het werk worden gesteld. 
32. Ook in deze sector streeft de Commissie naar een concurrentieklimaat 
waarin het dienstenpakket voor alle gebruikers aanzienlijk wordt 
gediversifieerd en zij kunnen profiteren van de kostenverlaging die het 
gevolg is van mededinging en technologische vooruitgang. De Commissie meent 
dat dit doel verenigbaar is met de instandhouding van een universele 
dienstverlening die voor iedereen toegankelijk is. Beide voorwaarden kunnen 
zelfs worden geacht elkaar aan te vullen. Deze doelstelling is eveneens 
verenigbaar met die van de economische en sociale cohesie voorzover de 
voorwaarden vermeld in paragraaf 2b zich voordoen. 
33. In het kader van dit algemene beleid zijn reeds belangrijke stappen 
gezet. Enerzijds heeft de Raad harmonisatiemaatregelen vastgesteld in de 
richtlijnen betreffende de open netwerken, anderzijds heeft de Commissie 
reeds twee richtlijnen goedgekeurd tot liberalisering van respectievelijk 
telecommunicatieapparatuur en telecommunicatiediensten. De door sommige Lid­
staten betwiste wettigheid van deze twee teksten is door het 
(1) Zie punt 511 van dit Verslag. 
1.II.61. 2 28 
Hof van Justitie in hoofdzaak bekrachtigd; het arrest betreffende 
laatstgenoemde richtlijn is in de loop van dit jaar gewezen*2). 
Naar aanleiding van de richtlijnen betreffende de open netwerken (ONP) 
telecommunicatiediensten heeft de Commissie een overzicht van de situatie in 
deze sector gepubliceerd*^). Volgens de dienstenrichtlijn moesten de 
exclusieve rechten voor telecommunicatiediensten worden opgeheven, met 
uitzondering van onder meer de spraaktelefoondienst ten behoeve van het grote 
publiek, in het overzicht wordt de huidige situatie met betrekking tot deze 
uitzonderingen geëvalueerd en worden voorstellen gedaan voor maatregelen ter 
zake. Er wordt in het bijzonder op gewezen dat de huidige situatie gekenmerkt 
blijft door hoge prijzen, vooral voor grensoverschrijdende 
telefoongesprekken, uiteenlopende tarieven voor dezelfde verbindingen 
naargelang van het vertrekpunt, die steeds meer verlegging van het verkeer 
tot gevolg hebben, en een beperkt aanbod van zowel diensten als prijzen. 
34. De Commissie heeft in dit Verslag medegedeeld dat liberalisering van de 
spraaktelefoondienst voor intracommunautaire grensoverschrijdende 
verbindingen haars inziens in dit stadium de voorkeur verdiende, boven andere 
mogelijkheden, omdat de communautaire doelstellingen dan beter verwezenlijkt 
kunnen worden. Daardoor kunnen de tariefverschillen worden weggewerkt zonder 
dat de financiële middelen van de telecommunicatieorganisaties die zijn 
belast met de universele dienstverlening in het gedrang komen. Bovendien zal 
de onderwerping van een gedeelte van hun activiteiten aan concurrentie hen in 
het algemeen beter in staat stellen hun kostenstructuren te verbeteren, 
waardoor de kosten van de universele dienstverlening zullen dalen en 
bijgevolg het volume daarvan zal toenemen, zoals is gebeurd in de landen die 
al verder staan met de liberalisatie. 
35. De Commissie heeft eveneens een mededeling goedgekeurd betreffende de 
sector telecommunicatieapparatuur, waarin wordt gewezen op het voordeel dat 
deze sector uit de liberalisatie van de diensten zal halen door een 
uitbreiding van de markt*4). Daartoe is het noodzakelijk dat de interne 
markt verder wordt voltooid door de goedkeuring van harmonisatie- en 
liberalisatieregels; laatstgenoemde regels hebben ook betrekking op de 
steunmaatregelen van de staten en de openstelling van de markt van 
(2) Zie punt 333 van dit Verslag. 
(3) SEC(92)1048 def. Overzicht van de situatie in de sector 
telecommunicatiediensten (1992). 
(4) Zie Mededeling van de Commissie SEC(92)1049 def. 
ZR 
overhe Idsopdrachten. 
36. Het komende jaar zal de Commissie doorgaan met het breed opgezette 
overleg dat op gang is gebracht door haar overzicht van de situatie in de 
sector telecommunicatiediensten en door haar mededeling betreffende de 
telecommunicatIeapparatuur, ten einde op de hoogte te zijn van de standpunten 
van de talrijke belanghebbenden. Bovendien zal zij er nauwgezet op toezien 
dat de goedgekeurde teksten werkelijk ten uitvoer worden gelegd. 
37. Uit de huidige ontwikkelingen blijkt duidelijk dat het concurrentieaspect 
wezenlijk is voor het communautaire beleid inzake telecommunicatie, dat 
immers wordt gekenmerkt door een streven naar evenwicht tussen liberalisering 
en harmonisatie. De totstandkoming van een echte gemeenschappelijke markt in 
de telecommunicatiesector gekoppeld aan de werkelijke toepassing van de 
mededingingsregels en in overeenstemming met de doelstelling van economische 
en sociale cohesie, zal leiden tot een kwalitatieve en kwantitatieve 
uitbreiding van de markt, die de dienstverleners en de gebruikers ten goede 
zal komen, ongeacht in welk gedeelte van de Gemeenschap zij zijn gevestigd. 
Het beleid heeft eveneens een internationale dimensie. De Gemeenschap streeft 
in haar betrekkingen met derde landen naar de hantering van dezelfde 
beginselen en naar een soortgelijke openstelling van de markt in deze landen 
als in de Gemeenschap. 
<T5> De postdiensten 
38. Dit Jaar heeft de Commissie een Groenboek gepubliceerd ten einde overleg 
op gang te brengen over de maatregelen die in deze sector eventueel moeten 
worden genomen*5*. De grondgedachte van dit Groenboek is dat hoogwaardige 
postdiensten moeten ontstaan, die, geheel in de geest van de 
gemeenschappelijke markt, optimaal in de behoeften van de gebruikers 
voorzien. Om dit doel te verwezenlijken worden in het Groenboek een aantal 
harmonisatie- en Iiberaliseringsmaatregelen aangegeven. Het gaat met name om 
de liberalisatie van de exprespost, de verzending van tijdschriften, direct-
mail, postreclame, en het grensoverschrijdende postverkeer. 
39. In het Groenboek wordt gewezen op de noodzaak van de instandhouding van 
een nog nader te bepalen universele dienstverlening. Daarom staat de 
Commissie toe dat voor bepaalde diensten het monopolie blijft gelden. Deze 
concessiediensten mogen echter in geen geval meer omvatten dan wat 
(5) Zie punt 512 van dit Verslag. 
1.ll.§1. 4 30 
noodzakelijk is voor de universele dienstverlening. De diensten kunnen worden 
gedefinieerd aan de hand van duidelijke criteria zodat alle betrokken 
exploitanten de rechtszekerheid genieten die noodzakelijk is om investeringen 
te doen ten einde op de markt een concurrerende positie te verwerven. Het 
zal eveneens raadzaam zijn erop toe te zien dat de maatregelen genomen op 
basis van het groenboek volledig rekening houden met de doelstelling van 
economische en sociale cohesie. 
40. In het Groenboek wordt ook gewezen op de voordelen van een betere 
harmonisatie van de postdiensten in de Gemeenschap. Hierbij is de actieve 
deelneming vereist van exploitanten, gebruikers en regelgevende instanties, 
wil men komen tot een goede - vooral technische - harmonisatie, en een betere 
dienstverlening aan het publiek. 
41. Wat de steunmaatregelen van de Staten betreft, heeft de Commissie twee 
klachten die bij haar door concurrenten van La Poste (de Franse openbare 
instelling die met de postdiensten is belast) waren Ingediend met betrekking 
tot het effectentransport in bepantserde bestelwagens en de exprespost*6), 
opnieuw aan een zorgvuldig onderzoek onderworpen. De klachten hebben 
inzonderheid betrekking op de steun die via de concessieactiviteiten mogelijk 
ten goede is gekomen aan de aan concurrentie onderhevige activiteiten van de 
postadministratles. Dat tegen de aanvankelijke beschikkingen van de Commissie 
beroep is ingesteld wijst op het belang van dit probleem, dat zich 
noodzakelijkerwijs voordoet wanneer hetzelfde bedrijf concessieactiviteiten 
en aan vrije concurrentie onderhevige activiteiten uitoefent. Daarom heeft de 
Commissie in het kader van de follow-up van het Groenboek besloten de twee 
dossiers opnieuw te bekijken. 
(6) Zie punt 438 van dit Verslag. 
1.II.62. 5 3 1 
<T4> 62. Financiële diensten 
42. In de financiële dienstensector bestond traditioneel een sterke 
reglementering van overheidswege in de verschillende Lid-Staten. Hoewel in 
sommige daarvan de mededinging reeds werd gekenmerkt door de sterke 
aanwezigheid van buitenlandse marktdeelnemers, speelde de concurrentie, en 
voornamelijk die van buiten de betrokken Lid-Staat, in andere Lid-Staten 
slechts een marginale rol. Er was slechts weinig vooruitgang geboekt op het 
gebied van de communautaire integratie. Deze situatie zal grondig worden 
gewijzigd. Dank zij de jongste wetgevende maatregelen die dit jaar*7) aan de 
reeds eerder goedgekeurde teksten werden toegevoegd, is de totstandbrenging 
van de gemeenschappelijke markt in deze sector eveneens nabij en zal het 
dienstenaanbod voor de consumenten worden verhoogd, terwijl ook de 
commerciële mogelijkheden van de betrokken marktdeelnemers aanzienlijk worden 
uitgebreid. 
43. Aangezien een scherpere concurrentie op deze markt voortaan mogelijk zal 
zijn, is het van cruciaal belang dat de Commissie nog nauwlettender toeziet 
op de toepassing van de mededingingsvoorschriften in de financiële 
dienstensector, ten einde te vermijden dat concurrentiebeperkende 
overeenkomsten tussen ondernemingen of onrechtmatige steunmaatregelen de 
gunstige effecten van de totstandbrenging van de gemeenschappelijke markt 
ondergraven door in de weg te staan aan de ontwikkeling van de mededinging. 
44. Het optreden van de Commissie bestrijkt verschillende gebieden. Zo heeft 
zij haar werkzaamheden op het gebied van de rentevoeten voortgezet door het 
onderzoek van de antwoorden op de vorig jaar toegestuurde verzoeken om 
informatie af te ronden. Ten gevolge hiervan werden bepaalde overeenkomsten 
opgeheven, andere werden gewijzigd en in één geval werd een mededeling van 
punten van bezwaar toegezonden. 
De huidige prioriteit van de Commissie in de banksector is het vraagstuk van 
de betaalkaarten waarvan het gebruik zich sterk ontwikkelt is en dat van 
groot belang is voor handelaren en consumenten. Aangezien de voor de 
mededinging bevoegde nationale autoriteiten in de onderscheiden Lid-Staten 
voor sterk uiteenlopende oplossingen hebben geopteerd, lijkt een optreden van 
(7) Richtlijn 92/49/EEG van de Raad van 18 juni 1992, PB L 228, blz. 1, 3e 
(derde richtlijn niet-levensverzekering), Richtlijn 92/96/EEG van de 
Raad van 10.11.1992, PB L 360, blz. 1 (derde richtlijn 
levensverzekering). 
32 
1.II.62. 6 
de Commissie nog aanbevelenswaardiger. De tot dusver onderkende problemen 
omvatten het gebruikelijke vraagstuk van de overeenkomsten tussen de banken 
inzake de provisies en van de vrijheid van de handelaar om deze al dan niet 
door te berekenen aan de kopers. 
45. De Commisie is echter geenszins gekant tegen elke vorm van samenwerking 
tussen ondernemingen in deze sector op voorwaarde dat aan het bepaalde in 
artikel 85, lid 3, van het Verdrag wordt voldaan. Dit blijkt onder meer uit 
de vrijstellingsverordening inzake verzekeringen die de commissie dit 
jaar*8) heeft goedgekeurd. Zij betreft overeenkomsten op volgende 
gebieden : de berekening van de zuivere risicopremie, met andere woorden de 
zuivere statistische kosten van het risico, exclusief de algemene kosten en 
de winst; het opstellen van standaardpolisvoorwaarden; de gezamenlijke 
medeverzekering en herverzekering; de samenwerking inzake 
veiligheidsinstallaties. 
46. Op het gebied van de steunmaatregelen onderzoekt de Commissie momenteel 
verschillende klachten in de sectoren door de post verrichte bankdiensten en 
openbare kredietinstellingen*9). Zij onderzoekt meer bepaald in hoeverre de 
bijzondere statuten van deze organen en de specifieke regels waaraan zij 
onderworpen zijn, in bepaalde gevallen als steunverlening moeten worden 
beschouwd. Wat deze klachten betreft zal de Commissie waarschijnlijk in de 
loop van volgend jaar formele standpunten innemen. 
47. Overigens heeft de Commissie dit jaar één van haar eerste 
steunbeschikkingen in de banksector gegeven. Zij heeft in het bijzonder het 
beginsel van de particuliere investeerder in de markteconomie toegepast op 
de herkapitalisatie van de Banco di sicilia en de Centrale di Risparmio 
("Sicilcassa")*10). Bovendien heeft de Commissie een procedure ingeleid op 
grond van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag ten aanzien van specifieke 
fiscale maatregelen welke door de Italiaanse autoriteiten zijn vastgesteld 
met betrekking tot in Trieste gevestigde banken en 
verzekeringsmaatschappijen*11) . 
48. Deze ontwikkelingen laten zien dat het beleid inzake steunmaatregelen 
(8) Zie punt 274 e.v. van dit verslag. 
(9) Zie punt 439 van dit verslag. 
(10) zie punt 440 van dit verslag. 
(11) Zie punt 498 van dit verslag. 
3^ 
1.II.62. 7 ^ ^ 
eveneens betrekking heeft op sectoren waar het tot dusver slechts een 
beperkte rol heeft gespeeld, naarmate vooruitgang geboekt wordt met het 
gelijktrekken van de mededingingsvoorwaarden in deze sectoren in het kader 
van de totstandbrenging van de gemeenschappelijke markt. Zij getuigen voorts 
van de belangrijke rol die het mededingingsbeleid in het algemeen dient te 
spelen bij het openstellen van de markten, in het bijzonder nu de 
gemeenschappelijke markt wordt uitgebreid tot andere sectoren. 
34 
1.II.63. 8 
<T4> 53. Energie 
49. De energiesector is lang buiten de werkingssfeer van de mededinging 
gevallen waardoor een situatie is ontstaan die strijdig is met de 
totstandbrenging van de gemeenschappelijke markt : de consumenten zijn in het 
algemeen afhankelijk van producenten en/of distributeurs met een 
monopoliepositie en hebben geen enkele keuzemogelijkheid. Het scheppen van 
keuzemogelijkheden op alle gebieden van de economische activiteit is één van 
de doelstellingen van de grote markt. De zich opstapelende klachten ter zake 
zijn een factor waarmee de Commissie rekening dient te houden. Bovendien 
wordt geen optimaal gebruik gemaakt van de produktie- en 
distributie-infrastructuur hetgeen de concurrentiekracht van de gehele 
communautaire economie schaadt. Ook de aanzienlijke prijsverschillen tussen 
de Lid-Staten tonen het niet-bestaan van een gemeenschappelijke markt in deze 
sector aan. 
De Commissie is derhalve vastbesloten haar beleid ter liberalisering van de 
energiemarkt voort te zetten ten einde een mededingingsklimaat te scheppen 
dat de efficiëntie zal vergroten en de consumenten en producenten ten goede 
zal komen. Zij is zich bewust van de bezorgheid die gerezen is omtrent de 
voorzieningszekerheid en het behoud van een voor allen toegankelijke openbare 
dienst. Niettemin blijft zij ervan overtuigd dat de mededingingsregels de 
voorzieningszekerheid zullen versterken doordat het aantal aanbieders op de 
markt toeneemt en dat aan de verplichtingen tot verlening van een openbare 
dienst kan worden voldaan op een manier die verenigbaar is met de 
gemeenschappelijke markt. Bovendien dienen beide begrippen in een 
communautaire en niet meer in een zuiver nationale context te worden 
beschouwd. 
50. Ten aanzien van de dit jaar door de Commissie op grond van artikel 57, 
lid 2,en de artikelen 66 en 100A gedane voorstellen*12) met het oog op de 
verwezenlijking van de gemeenschappelijke markt voor gas en elektriciteit is 
nog steeds een brede gedachtenwisseling aan de gang en de Commissie trekt 
momenteel de conclusies uit de discussies in de Raad. De voorstellen zijn 
hoofdzakelijk op volgende punten gericht : de afschaffing van de exclusieve 
(1?) VoorahPl voor oen richtlijn van dp Raad betreffende gemeenschappelijke 
regels voor de interne markt voor elektriciteit PB C 6b/04 van 14.J.iyiJ2 
en voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende 
gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas PB 65/05 
van 14.3.1992. 
^M^9 3ç 
rechten op het gebied van de elektriciteitsproduktie, de invoering van een 
open en ni et-discriminatoir vergunningsstelsel voor het leggen van 
elektriciteitskabels en gasleidingen, de tenuitvoerlegging van het 
"opsplitsingsprincipe" dat verticaal geïntegreerde ondernemingen verplicht 
hun produktie-, transport- en distributiewerkzaamheden te organiseren in 
divisies die afzonderlijk worden bestuurd en geadministreerd, alsmede 
transmissie- en distributiemaatschappijen verplicht derden tegen een 
redelijke vergoeding toegang te verlenen tot hun netwerken (grote industriële 
verbruikers en distributiebedrijven onder bepaalde voorwaarden) in zoverre 
transmissie- of distributiecapaciteit beschikbaar is. Dit laatste is van 
cruciaal belang voor de openstelling van beide sectoren voor meer 
concurrentie omdat het bepalend is voor de komst van concurrenten op deze 
markt. De Energieraad van 30 november 1992 heeft na een intensieve politieke 
discussie over de voorstellen van de Commissie besloten de werkzaamheden 
inzake de interne energiemarkt voort te zetten teneinde de elektriciteits- en 
de aardgasmarkt opener, doorzichtiger, doeltreffender en concurrerender te 
doen worden. Hij heeft de Commissie verzocht wijzigingen van haar voorstellen 
in overweging te nemen in het licht van de gedachtenwisselingen in de Raad en 
het advies van het Europese Parlement dat tegen begin 1993 wordt verwacht. 
Het vraagstuk van de toegang tot de markt ligt eveneens ten grondslag aan het 
voorstel voor een richtlijn op grond van de artikelen 57, lid 2, 66, 100A 
en 113 van het Verdrag betreffende een onderlinge aanpassing van de criteria 
voor het verlenen of weigeren van vergunningen voor de prospectie, de 
exploratie en de winning van koolwaterstoffen*13*. 
51. Door onder meer voorstellen te doen op grond van artikel 100A heeft de 
Commissie zich uitdrukkelijk het recht voorbehouden om in voorkomend geval de 
maatregelen te treffen waartoe zij krachtens het Verdrag en meer bepaald de 
mededingingsregels bevoegd is. Het is in deze context dat de 
inbreukprocedures tegen bepaalde Lid-Staten inzake exclusieve in- en 
uitvoerrechten, alsmede het optreden van de Commissie in de zaak van de 
onafhankelijke producent de GrangevieiIle*14) moeten worden gezien. De 
verdragsbepalingen inzake het vrije verkeer van goederen zijn eveneens 
toepasselijk : als voorbeeld kan worden verwezen naar het standpunt van de 
Commissie in de Coramine-zaak die betrekking had op een geschil tussen 
(13) Zie PB C 139 van 2 juni 1992, blz. 12. 
(14) Zie punt 142 e.v. van dit verslag. 
36 
1.II.63. 10 w 
Electricité de France en coramine ten aanzien van bepaalde bedingen in de 
contracten van Electricité de France. De commissie heeft daarin het standpunt 
ingenomen dat exclusieve rechten op het gebied van transport, distributie en 
verkoop van elektriciteit in strijd kunnen zijn met de artikelen 30 en 37 van 
het Verdrag. Aangezien de partijen in deze zaak tot een vergelijk zijn 
gekomen is zij niet langer aanhangig voor het Hof. 
52. De Commissie heeft voorts een gunstige houding aangenomen ten aanzien van 
de aangemelde steunmaatregelen die gericht zijn op het rationele 
energiegebruik, de ontwikkeling van nieuwe of alternatieve energiebronnen of 
op de zekerheid van de energievoorziening van de Gemeenschap. Zo heeft zij 
onder meer ingestemd met de verlenging van de ERP-regeling in 
Duitsland*15), de invoering van een nieuwe regeling ter bevordering van de 
produktie van windenergie in Denemarken*1^) en de steunverlening door de 
deelstaat Saksen-Anholt ten behoeve van Kraftwerke Ruhr voor de bouw van een 
bruinkoolcentrale in Duitsland*1^). De Commissie heeft er evenwel zorg voor 
gedragen dat de verschillende daarbij nagestreefde doelstellingen niet ingaan 
tegen het voornemen om een gemeenschappelijke elektriciteitsmarkt tot stand 
te brengen. Daarom heeft zij erop aangedrongen dat de steun aan Kraftwerke 
Ruhr aanzienlijk zou worden verminderd ten aangezien van het niveau dat eerst 
was voorgenomen en dat andere steun van dien aard niet meer zou worden 
verleend in Duitsland : door de bevoordeling van de lokaal gewonnen bruinkool 
kan het intracommunautaire handelsverkeer van brandstoffen en elektriciteit 
immers worden vervalst. 
53. In elk geval is de energiesector één van de gebieden waarop zich inzake 
het mededingingsbeleid de komende jaren belangrijke ontwikkelingen zullen 
voordoen. 
(15) Zie punt 453 van dit verslag. 
(16) Zie punt 449 van dit verslag. 
(17) Zie punt 433 van dit verslag. 
1.II.64. 11 _ 37 
<T4> 54. Vervoer 
54. De Commissie heeft dit jaar haar initiatieven voortgezet om de 
concurrentie op dit gebied te intensiveren. De verwezenlijking van de interne 
markt veronderstelt immers ook hier de totstandbrenging van concurrerende en 
derhalve efficiëntere structuren. Het optreden van de Commissie betrof meer 
in het bijzonder de sectoren zee- en luchtvervoer. 
<T5> - Zeevervoer 
55. In 1992 is de eerste beschikking in de sector zeevervoer gegeven*18). De 
commissie heeft duidelijk laten blijken dat zij vastbesloten is om de 
generieke vrijstelling strikt toe te passen en dat zij zich zal verzetten 
tegen elke poging om de voorwaarden daarvoor te omzeilen bij voorbeeld door 
de sluiting van concurrentiebeperkende overeenkomsten tussen de conferences 
en niet daarbij aangesloten marktdeelnemers ten aanzien van een bepaalde 
route. Deze beschikking is een eerste stap van een krachtdadig beleid om de 
zeevervoermarkt concurrerend te maken. Het slagen van dit optreden is van 
wezenlijk belang voor de Gemeenschap : 95 % van haar handelsverkeer met derde 
landen vindt over zee plaats. 
Nadat dit jaar door de Raad daartoe machtiging was verleend, heeft de 
Commissie op wetgevend vlak een begin gemaakt met de uitwerking van een 
ontwerp van een vrijstellingsverordening met betrekking tot de consortia. 
Deze consortia zijn moderne samenwerkingsvormen tussen 
lijnvaartmaatschappijen die voordelen met zich brengen welke eveneens de 
gebruikers ten goede komen. Zij bieden de reders de mogelijkheid hun diensten 
gezamenlijk aan te bieden waardoor de gebruikers een betere dienstverlening 
kan worden geboden en tevens de werkzaamheden van de 
scheepvaartmaatschappijen kunnen worden gerationaliseerd. 
56. De Commissie heeft overigens de wijziging van sommige bepalingen van de 
kaderregeling voor de steun aan scheepvaartmaatschappijen in overweging 
genomen. In het verlengde van de besprekingen in het kader van de Raad heeft 
zij voorts verder gewerkt aan de invoering van een communautair 
scheepsregister. 
57. In bepaalde afzonderlijke zaken die behandeld werden op grond van 
(18) zie punt 147 e.v. van dit verslag. 
1.II.64. 12 
artikel 86, dan wel op grond van de artikelen 90 en 86 gezamelijk, heeft de 
commissie ernaar gestreefd het mededingingsklimaat uit te breiden tot de 
toegang tot de havens en de havendiensten*19), hetgeen een conditio sine qua 
non is voor de vrije mededinging op de markt van de zeevervoerdiensten. Deze 
doelstelling onderstelt eveneens waakzaamheid op het gebied van de 
staatssteun. In het algemeen is er immers een gebrek aan doorzichtigheid van 
de financiële verhoudingen tussen de autoriteiten en de havens. 
<T5> - Luchtvervoer 
58. In 1992 werd eveneens "het derde pakket" liberaliseringsmaatregelen op 
het gebied van het luchtvervoer goedgekeurd*20), dat de verwezenlijking van 
de gemeenschappelijke markt vóór 1 januari 1993 op dit gebied mogelijk moet 
maken. Hoewel er zeker nog uitzonderingen en een overgangsperiode zullen 
zijn, is toch een fundamentele impuls gegeven dank zij de grotere vrijheid op 
tariefgebied voor de luchtvaartmaatschappijen, die weldra eveneens hun 
diensten vrij in de gehele Gemeenschap zullen kunnen aanbieden. 
59. Tot de verworvenheden van dit "derde pakket" behoort de uitbreiding van 
de bevoegdheden van de Commissie om de communautaire mededingingsregels toe 
te passen op het interne luchtvervoer van een Lid-Staat. Overigens heeft de 
Raad de Commissie gemachtigd om tot na 31 december 1992 vrijstellingen te 
verlenen in de sector luchtvervoer. 
Van fundamentele betekenis is het probleem van de toegang tot de markt voor 
nieuwkomers, die met name onmogelijk kan worden gemaakt door de 
verkeerscongestie in bepaalde luchthavens. De Raad heeft een verordening 
aangenomen die nieuwkomers meer mogelijkheden biedt om toegang te krijgen tot 
interessante slots op overbelaste luchthavens*21). 
60. De voordelen van de gemeenschappelijke markt mogen niet ongedaan worden 
gemaakt door concurrentiebeperkende overeenkomsten tussen ondernemingen of 
misbruiken van machtsposities welke zouden kunnen leiden tot beperkingen van 
de mededinging die in de praktijk in de plaats komen van die, welke men via 
de liberalisering wil opheffen. De controle op concentraties verdient hier 
eveneens vermelding. De versterking van de mededinging leidt immers tot een 
(19) Zie punten 219 en 524 van dit verslag. 
(20) PB L 240 van 24.8/1992. 
(21) Verordening (EEG) Nr. 95/93 van de Raad van 18.1.1993, PB L 14 van 
22.1.1993. 
39 
1.II.64. 13 ^ y 
veelvoud van herstructureringen die geen machtsposities met zich mogen 
brengen. 
61. Een volgende doelstelling van het beleid van de Commissie is de 
uitbreiding van de toepassing van de concurrentievoorschriften tot de 
betrekkingen met derde landen. 
62. Ten einde effect te sorteren dient de liberalisering eveneens gepaard te 
gaan met een beleid van waakzaamheid ten aanzien van staatssteun. Een verslag 
over de steunmaatregelen ten gunste van de luchtvervoerders van de 
Gemeenschap is aan de Raad en het Parlement voorgelegd. Bovendien heeft de 
Commissie zich moeten uitspreken over de kapitaalverhoging van Air France in 
de vorm van de uitgifte van converteerbare obligaties en achtergestelde 
schuldtitels met onbepaalde looptijd; zij heeft deze niet als een 
steunelement beschouwd, aangezien zulks in overeenstemming is met de 
handelsgebruiken. De Commissie keurde de kapitaalverhoging van Iberia 
eveneens goed en was van mening dat het ging om een steunmaatregel die 
verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt gezien de door de Spaanse 
regering aangegane verbintenissen met het oog op de herstructurering van de 
onderneming. 
<T5> - Wegvervoer 
63. Tenslotte heeft de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2 van het 
EEG-Verdrag ingeleid tegen een steunmaatregel ten gunste van de Italiaanse 
wegvervoerders. Dit leek met name noodzakelijk in het licht van de 
openstelling van de markt van het wegvervoer vanaf 1 januari 1993*22). 
(22) Zie punt 500 van dit verslag. 
1.II.65. 14 40 
<T4> 55. De film- en televisie-industrie 
64. De filmindustrie is een sector waar de Commissie steunmaatregelen steeds 
gunstig heeft bezien, met name op grond van het beleid van de Gemeenschap op 
cultureel gebied. Uit de beschikkingen van de jongste jaren, welke bevestigd 
werden door die van 1992, is gebleken dat het in aanmerking nemen van de 
specificiteit van deze sector niet het toezicht dat de commissie uitoefent op 
zowel de conformiteit van de goedgekeurde steunmaatregelen met alle gebieden 
van het communautaire mededingingsrecht als de eventuele ongunstige 
beïnvloeding van de mededinging door deze steunmaatregelen in de weg zal 
mogen staan. 
65. In de twee beschikkingen betreffende de Duitse en de Franse steunregeling 
ten behoeve van de film- en de audiovisuele industrie*23) die dit jaar zijn 
gegeven, is bevestigd dat de Commissie geen steun kan goedkeuren die ingaan 
tegen de grondbeginselen van het gemeenschapsrecht en meer bepaald tegen het 
verbod van discriminatie op grond van nationaliteit. Daarom werd de procedure 
van artikel 93, lid 2, van het Verdrag ingeleid tegen de Duitse regeling 
waaronder bij voorbeeld alleen steun kon worden verleend indien de regisseur 
van de betrokken film van Duitse nationaliteit was of tot de Duitse 
cultuursfeer behoorde. Ten gevolge van de inleiding van de procedure hebben 
de Duitse autoriteiten hun wetgeving gewijzigd. De Franse regeling is 
eveneens nauwgezet op dit punt getoetst. 
66. Overigens blijkt uit de twee beschikkingen die betrekking hebben op 
Frankrijk*24), dat in de audiovisuele sector rekening wordt gehouden met 
bepaalde mededingingsaspekten. Zo is op het gebied van de audiovisuele 
dienstverlening de kapitaalinbreng in de société Française de Production 
(SFP) die als dienstverrichter of producent optreedt in de film- en 
televisieproduktie, als een steunmaatregel beschouwd op grond van het 
beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. De betrokken 
steun werd als verenigbaar beschouwd omdat zij gebonden is aan een 
herstructureringsplan dat zou moeten leiden tot de financiële 
levensvatbaarheid van de onderneming. Wat de Franse steun aan de film- en 
televisie-industrie betreft, heeft de Commissie tevens laten weten dat zij 
nauwlettend zal toezien op de toepassing van de bepaling, dat de rechten 
inzake de eerste uitzending van het gesubsidieerde werk ten goede moeten 
(23) Zie punten 442 en 444 van dit verslag. 
(24) Zie punten 443 en 444 van dit verslag. 
1.II.65. 15 41 
komen aan een Franse televisiezender die heeft bijgedragen tot het 
steunfonds. Een zodanige clausule is van dien aard dat zij het verkeer van 
voor de televisie bestemde produkties tussen de Lid-Staten beperkt. 
1.III.51. 1 42 
<T2> Hoofdstuk III ; Mededingingsbeleid en 
andere communautaire beleidsterreinen 
67. Het mededingingsbeleid is een belangrijk onderdeel van het communautaire 
beleid op verschillende terreinen, aangezien het beslissend kan bijdragen tot 
de verwezenlijking van de doelstellingen hiervan. Door de toepassing van de 
mededingingsregels kan worden voorkomen dat ondernemingen of Lid-Staten in 
gedragingen vervallen die als gevolg zouden hebben dat de belemmeringen die 
de Gemeenschap tracht af te schaffen, opnieuw worden opgeworpen. 
Maar het mededingingsbeleid dient niet alleen tot afschrikking of repressie. 
De mechanismen van de concurrentie zijn namelijk nodig om dynamische 
ontwikkelingen in gang te zetten of te versterken, zoals de aanpassing van 
het produktieapparaat aan de eisen van de milieubescherming, de betrokkenheid 
van het midden- en kleinbedrijf bij de interne markt of de totstandbrenging 
van de economische en sociale samenhang. Dank zij de mededinging kunnen de 
consumenten bovendien een billijk aandeel hebben in de voordelen van de 
interne markt. 
<T4> 51. Voltooiing van de interne markt 
68. De totstandbrenging van de interne markt is het resultaat van het 
communautaire beleid op verschillende terreinen. De afschaffing van de 
grenzen moet in de ruimste zin van het woord worden gezien. Het gaat daarbij 
niet alleen om materiële belemmeringen maar ook om uiteenlopende technische 
normen, fiscale belemmeringen of de toegang tot de markten voor 
overheidsopdrachten. Het is evenwel duidelijk dat de afschaffing van de 
grenzen geen doel op zich mag zijn, verre van dat, maar juist de economische 
groei in de Gemeenschap dient te bevorderen ten gunste van zowel het 
bedrijfsleven als de particulieren. Er moet op worden toegezien dat dit 
proces aan alle regio's van de Gemeenschap ten goede komt en met de volledige 
deelname van kleine en middelgrote ondernemingen. 
69. De gedachte vindt steeds meer ingang dat de voordelen van de eengemaakte 
markt alleen dan werkelijk van duurzame aard kunnen zijn wanneer deze stoelen 
op een nauwlettende tenuitvoerlegging van het mededingingsbeleid. Door de 
toepassing van de mededingingsregels wordt namelijk voorkomen dat 
ondernemingen overeenkomsten afsluiten waarbij de markt onderling wordt 
verdeeld en aldus de positieve effecten van de integratie teniet worden 
1.III.61. 2 43 
gedaan doordat nieuwe belemmeringen worden opgeworpen met een soortgelijke 
werking als de van overheidswege opgelegde beperkingen waaraan met de interne 
markt een einde moet komen. 
Het gaat hierbij overigens niet alleen om een verbod op beperkende 
overeenkomsten. Ook de andere concurrentieregels dragen bij tot de integratie 
van de markt, zoals het beleid ten aanzien van staatssteun enerzijds en het 
misbruik van machtsposities anderzijds. Een onderneming met een machtspositie 
mag hiervan geen misbruik maken en aldus de gemeenschappelijke markt 
onderverdelen. En in het belang van de verwezenlijking van de interne markt 
ziet de commissie ook toe op de steunverlening aan bedrijven om te voorkomen 
dat het handelsverkeer tussen de Lid-Staten hierdoor wordt beïnvloed. 
Bovendien zullen ondernemingen alleen wanneer er concurrenten zijn, worden 
aangezet tot voortdurende innovatie en dus de nodige onderzoeks- en 
ontwikkelingsactiviteiten, ten einde hun kosten te drukken of hun produkten 
te verbeteren. Dit zal aan de consument ten goede komen, omdat ondernemingen, 
onder de druk van de concurrentie, hun verhoogde produktiviteit in de 
verkoopsprijs zullen laten doorwerken en bovendien het aanbod zullen 
verbreden en de kwaliteit ervan verbeteren. 
70. Er is één terrein van het mededingingsbeleid dat hier bijzondere 
vermelding verdient. Het gaat om het beleid van de Commissie ten aanzien van 
verkoop- of licentieovereenkomsten. Dergelijke overeenkomsten kunnen namelijk 
tot een doeltreffender distributie leiden, maar zij houden territoriale 
bepalingen in die eventueel tot een opsplitsing van de gemeenschappelijke 
markt kunnen leiden. De vaste gedragslijn van de Commissie ten aanzien van 
deze overeenkomsten is dat zij hiervoor alleen een ontheffing verleent 
wanneer deze het handelsverkeer tussen Lid-Staten niet op onaanvaardbare 
wijze inperken. In het bijzonder moet de mogelijkheid van parallelle invoer 
blijven bestaan opdat de voordelen van deze overeenkomsten voor de 
distributie niet teniet worden gedaan door de negatieve gevolgen van een 
afscherming van de markt. Deze gedragslijn is dit jaar nog eens bekrachtigd 
door de beslissingen voor de sector van de parfumdistributie alsmede door de 
initiatieven van de Commissie ten aanzien van de automobieldistributie, op 
welk gebied duidelijk nog geen interne markt tot stand is gebracht. 
7.1. In dit verband dient ook in het bijzonder te worden gewezen op het beleid 
tot terugdringing van monopolies door deze aan een zekere concurrentie bloot 
te stellen. Door namelijk een gedeelte van de activiteiten van 
monopoliebedrijven open te stellen voor concurrentie, worden deze genoodzaakt 
1.III.61. 3 44 
efficiënter te functioneren, hetgeen de activiteiten waarop wel een monopolie 
rust eveneens ten goede kan komen. Dit zou moeten resulteren in een betere 
dienstverlening tegen een gunstiger prijs en een versnelde uitbouw van de 
infrastructuur, waardoor de kosten van de verbindingen, zowel in tijd als in 
geld, zouden verminderen. Dit zou heel in het bijzonder ten goede kunnen 
komen aan de randgebieden, omdat daardoor de kosten van hun afgelegen ligging 
worden gedrukt en bijgevolg de onderlinge samenhang wordt versterkt. Hieruit 
blijkt duidelijk dat de doelstelling van de bevordering van de concurrentie 
en die van de versterking van de sociaaleconomische samenhang niet 
noodzakelijkerwijs met elkaar in strijd hoeven te zijn maar elkaar ook kunnen 
aanvullen. 
72. Het is duidelijk welk aandeel het beleid inzake staatssteun aan de 
voltooiing van de interne markt levert : hiermee wordt immers beoogd te 
voorkomen dat bepaalde ondernemingen worden begunstigd waardoor hun 
exportpositie zou worden versterkt en/of de invoer in de betrokken Lid-Staten 
zou worden beperkt. Aangezien de van overheidswege opgelegde belemmeringen 
voor het intracommunautaire handelsverkeer zijn verdwenen, is 
concurrentievervalsing, door onrechtmatig verleende steun of ook door 
schendingen van de artikelen 85 of 86, des te ernstiger en de enige manier 
waarop nadelige gevolgen voor de werking van de interne markt kunnen worden 
voorkomen, is een nauwlettend toezicht van de Commissie. 
73. En tenslotte het laatste aspect van het beleid is de controle op 
concentraties, waarbij dank zij het principe van one-stop-shopping wordt 
voorkomen dat ondernemingen zich tot verschillende instanties moeten wenden; 
door dit beleid wordt de aanpassing van de structuur van de industrie aan de 
interne markt vergemakkelijkt terwijl tevens wordt vermeden dat concentraties 
tot machtsposities leiden die de gemeenschappelijke markt opsplitsen. 
1.III.62. 4 
45 
<T2> 52. Consumentenbescherming 
74. Het mededingingsbeleid is een fundamenteel bestanddeel van het beleid van 
de Gemeenschap ten gunste van de consument, dat zelf weer op andere meer 
gerichte maatregelen en initiatieven berust. In dit verband is het belangrijk 
erop te wijzen dat het begrip mededingingsbeleid misschien wat abstract lijkt 
voor het publiek, maar dat de voordelen ervan voor de consument er niet 
minder groot om zijn. Door de concurrentie worden ondernemingen namelijk 
gedwongen naar de gunst van de consument te dingen. Dank zij de eenmaking van 
de markt en het mededingingsbeleid heeft de consument de mogelijkheid 
gekregen om goederen en diensten van ondernemingen in de gehele Gemeenschap 
te betrekken tegen de voordeligste prijs. Bovendien worden ondernemingen door 
de druk van de concurrentie genoodzaakt voortdurend te innoveren en te 
proberen hun kosten te verminderen ten einde hun marktpositie niet te 
verliezen. Zij moeten namelijk proberen de concurrentie het hoofd te bieden 
zowel ten aanzien van de kwaliteit als de prijs en de verscheidenheid van het 
aanbod. 
In dit perspectief moet de strijd tegen het misbruik van machtsposities en 
concurrentiebeperkende overeenkomsten worden gezien. De commissie is de enige 
die de strijd kan aanbinden tegen kartels die over de gehele Gemeenschap 
vertakt zijn en waarvan de schadelijke gevolgen voor de consument welbekend 
zijn. Hetzelfde geldt voor de controle op concentraties waarmee, door de 
vorming van machtsposities te beletten, wordt beoogd de aanwezigheid van 
feitelijke of mogelijke concurrenten op de markt te waarborgen en een 
voldoende verscheidenheid in het aanbod te handhaven opdat de consument de 
vrije keuze heeft en niet is aangewezen op één enkele onderneming met een 
machtspositie. De uitspraken in de zaken Nestlé/Perrier of Air France/Sabena 
zijn een goede illustratie van deze problematiek, waarbij uit de eerste 
bovendien blijkt dat de consument niet alleen beschermd dient te worden tegen 
machtsposities die door één enkele onderneming worden ingenomen maar ook 
tegen die welke door verschillende ondernemingen te zamen worden gecreëerd. 
Ook de beschikking ICI/Du Pont is ingegeven door de noodzaak om de 
verscheidenheid in het aanbod te bewaren; bovendien blijkt hieruit dat niet 
noodzakelijkerwijs alleen de eindconsument hierbij gebaat is maar ook de 
koper of de tussenliggende produktieschakels. 
De concrete bijdrage van het mededingingsbeleid aan de integratie van de 
markt en derhalve aan de vrije keuze consument, kan met name door drie 
1.III.52. 5 4 £ 
voorbeelden worden geïllustreerd. Allereerst zij gewezen op de stappen die de 
Commissie heeft ondernomen ten aanzien van de rentetarieven : door een 
verzoek om inlichtingen heeft de Commissie kunnen nagaan of banken of andere 
financiële instellingen concurrentiebeperkende afspraken hebben gemaakt 
waardoor aldus de consument de meest gunstige tarieven worden onthouden*1). 
Verder heeft de Commissie stappen ondernomen op het gebied van de 
automobieldistributie, waarvan het belang voor de consument duidelijk is. 
Naar aanleiding van een verslag over de hoogte van de autoprijzen in de 
verschillende Lid-Staten heeft de Commissie de producenten op de verplichting 
gewezen om de consument de vrijheid te waarborgen om het voertuig van zijn 
keuze waar dan ook op de gemeenschappelijke markt te kopen(2). 
Een ander terrein van het mededingingsbeleid dat de consument in het 
bijzonder aangaat, is dat van de uitsluitende rechten. In sommige 
basissectoren bestaan namelijk door de Lid-Staten toegekende monopolies die 
een beletsel vormen voor de verwezenlijking van één grote markt in die 
sectoren en particulieren en ondernemingen beperkte of zelfs geen 
keuzemogelijkheden bieden. Een dergelijke situatie is niet verenigbaar met de 
beginselen van de integratie van de markt en brengt extra kosten met zich die 
uiteindelijk worden afgewenteld op de consument, wiens keuze bovendien wordt 
beperkt. Dit is des te ernstiger omdat het basissectoren betreft waarop alle 
consumenten in belangrijke mate een beroep doen. 
Dit is ook het geval in de vervoerssector waar de Commissie probeert de 
concurrentie te vergroten zowel voor het vervoer over zee, over land als door 
de lucht, ten einde ook hier het aanbod te verruimen en tevens de prijzen te 
laten dalen. 
(1) Zie bijlage III.A.l van dit Verslag, 
(2) Zie punt 290 van dit Verslag. 
1.111.(3. 6 47 
<T4> 53. Milieu 
75. Het milieubeleid is door de Europese Akte een fundamenteel onderdeel van 
het communautaire beleid geworden. In het nieuwe artikel 130 R van het 
Verdrag wordt namelijk uitdrukkelijk bepaald dat het optreden van de 
Gemeenschap op milieugebied tot doel heeft de kwaliteit van het milieu te 
behouden, te beschermen en te verbeteren. Door het belang dat hieraan in de 
huidige samenleving wordt gegeven en de juridische verplichtingen die hieruit 
voortvloeien, is het milieu bovendien een belangrijke factor geworden met 
aanzienlijke financiële gevolgen die ondernemingen moeten laten meespelen in 
hun kostenstructuur, hun prijsbeleid en uiteindelijk hun algemene beleid. Het 
is derhalve normaal dat er een wisselwerking bestaat tussen het 
mededingingsbeleid en de milieuvraagstukken. In dit verband zij erop gewezen 
dat de Commissie dit jaar verschillende steunaanvragen voor de bescherming 
van het milieu heeft onderzocht en hierop de afwijking van artikel 92, lid 3, 
sub c), van het Verdrag van toepassing heeft verklaard. Drie goedgekeurde 
steunmaatregelen verdienen de aandacht : 
Ten eerste, twee gevallen waarin ontheffing werd verleend van een 
heffing op de uitstoot van kooldioxide aan ondernemingen met een hoog 
energieverbruik in Nederland en in Denemarken *3). Een dergelijke ontheffing 
ligt in de lijn van de mededeling van de Commissie aan de Raad over de 
invoering in de hele Gemeenschap van een heffing op de uitstoot van 
kooldioxide en op het gebruik van energie en wordt beschouwd als een 
steunmaatregel die verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt op grond 
van artikel 92, lid 3, sub c). 
Ten tweede, een steunregeling tot bevordering van het hergebruik van 
afval van dierlijke oorsprong in Nederland(4). De Commissie heeft deze 
steunregeling uiteindelijk goedgekeurd na vorig jaar de procedure van 
artikel 93, lid 2, van het Verdrag te hebben ingeleid, op voorwaarde dat de 
variabele kosten van de nieuwe stichting die belast is met de inzameling, de 
opslag en distributie van het afval met het oog op de verwerking ervan, 
worden gedekt door de door de landbouwers te betalen prijs, omdat er anders 
sprake zou zijn van bedrijfssteun. Uit deze beschikking blijkt dat de 
Commissie de gevolgen van steun voor het milieu op alle terreinen onderzoekt 
en alleen dan haar goedkeuring geeft wanneer de concurrentie niet ten 
(3) Zie punt 451 van dit Verslag. 
(4) Zie punt 450 van dit Verslag. 
1.III.63. 7 48 
onrechte wordt vervalst. 
76. De Commissie heeft zich diepgaand beraden over een herziening van de 
thans geldende kaderregeling inzake steun tot bescherming van het milieu. Het 
ontwerp is dit jaar tijdens multilaterale vergaderingen aan deskundigen uit 
de Lid-Staten voorgelegd en de Commissie verwacht dat de nieuwe kaderregeling 
in de loop van 1993 kan worden goedgekeurd. Deze is verankerd in het Vijfde 
Milieuprogramma, waarin een nieuwe strategie wordt overwogen uitgaande van 
het beginsel van "duurzame ontwikkeling". Met deze strategie wordt een 
duurzame sociaal-economische ontwikkeling beoogd, waarbij het milieu en de 
natuurlijke hulpbronnen worden ontzien en de milieudoelstellingen een vast 
bestanddeel zijn van het communautaire beleid op andere terreinen. Het 
ontwerp van de nieuwe kaderregeling berust derhalve op de volgende 
beginselen : 
- het beginsel van "de vervuiler betaalt" blijft van kracht, vooral 
wanneer ondernemingen extra investeringen doen om aan de wettelijke 
milieunormen te voldoen : dit betekent dat de naleving van verscherpte 
milieu-eisen normaliter zoveel mogelijk haar beslag dient te krijgen zonder 
financiële steun van de overheid en dat de staat geleidelijk aan wettelijke 
regelingen moet invoeren; 
steunverlening van beperkte intensiteit om ondernemingen te helpen zich 
versneld aan te passen aan nieuwe normen indien zij over installaties 
beschikken die sedert ten minste twee jaar vóór de inwerkingtreding van de 
nieuwe normen in bedrijf zijn; 
steunverlening van hogere intensiteit voor ondernemingen die duidelijk 
boven de geldende normen zitten, alsmede wanneer er helemaal geen normen 
zijn : ondernemingen die in dit opzicht meer doen dan andere dienen hiervoor 
namelijk niet te worden gestraft maar juist te worden aangemoedigd; 
elk geval van bedrijfssteun wordt afzonderlijk onderzocht en het begrip 
belangrijk project van gezamenlijk Europees belang dient beperkt en niet in 
het algemeen te worden gebruikt. 
77. Wat de toepassing van de artikelen 85 en 86 op dit gebied aangaat, is het 
duidelijk dat concurrentiebeperkende overeenkomsten nog altijd in strijd zijn 
met artikel 85, lid 1, zelfs wanneer de betrokken partijen deze proberen te 
1.III.53. 8 49 
rechtvaardigen met het argument van milieubescherming*5). Er mag evenwel 
niet worden uitgesloten dat in zo'n geval artikel 85, lid 3, in principe van 
toepassing is. uiteraard moet dan aan de eisen van deze bepaling worden 
voldaan, in het bijzonder de eis van handhaving van voldoende concurrentie en 
met name het feit dat de beperkingen noodzakelijk moeten zijn in verband met 
het aangevoerde ecologische voordeel. Een ander probleem doet zich voor 
wanneer er overheidsmaatregelen worden genomen die het effect van de 
mededingingsregels van het Verdrag kunnen ondermijnen, bij voorbeeld wanneer 
ondernemingen concurrentiebeperkende gedragingen worden opgelegd. Dergelijke 
maatregelen kunnen een aanmerkelijk invloed hebben op de concurrentie en het 
handelsverkeer tussen Lid-Staten. Uit de Jurisprudentie van het Hof blijkt 
dat in een dergelijk geval artikel 85 van toepassing kan zijn, in combinatie 
met de artikelen 5 en 3f) van het Verdrag. 
De Commissie verwacht dat het vraagstuk van de bijdrage die de 
mededingingsregels aan de bescherming van het milieu kunnen leveren, steeds 
meer van belang zal worden. Dit is namelijk een gebied waarop steeds meer 
regelingen van toepassing zijn en waarop de technologie snel ontwikkelt. Op 
dit gebied zal derhalve de besluitvorming van de Commissie zich verder moeten 
ontwikkelen, zowel ten aanzien van overeenkomsten tussen ondernemingen als 
van wettelijke regelingen. 
De Commissie beraadt zich derhalve verder over deze materie. Hierbij dienen 
in het algemeen de volgende factoren in aanmerking te worden genomen. 
Het milieubeleid van de Gemeenschap berust op het beginsel van "de vervuiler 
betaalt"; de doeltreffendheid hiervan hangt met name af van de werking van 
het prijsmechanisme, omdat de negatieve gevolgen van een produktiemethode 
voor het milieu in termen van kosten tot uiting komen in de prijzen zodat 
deze hun functie van indicator kunnen vervullen die ten grondslag ligt aan de 
markteconomie. 
Dit proces wordt evenwel in gevaar gebracht wanneer de mededingingsregels 
niet strikt worden toegepast ter voorkoming van overeenkomsten of misbruik 
van machtsposities die de werking van het prijsmechanisme zouden belemmeren 
of onmogelijk maken. 
Wanneer het prijsmechanisme in de gehele Gemeenschap zijn rol van indicator 
kan vervullen en de ondernemingen derhalve een prijskaartje kunnen hangen aan 
(5) Zie bij voorbeeld de zaak VOTOB, punten 177 e.v. 
1.III.63. 9 50 
de belasting van het milieu als gevolg van een economische activiteit, zijn 
het concurrentieoverwegingen die vanzelfsprekend tot het meest doeltreffende 
gebruik van de natuurlijke hulpbronnen leiden omdat hierdoor de kosten worden 
gedrukt. Dit is positief zowel vanuit het oogpunt van het milieu als van de 
economie in het algemeen. 
51 
1.III.64. 10 
<T4> 64. Beleid ten aanzien van het midden- en kleinbedrijf (MKB) 
78. De nieuwe kaderregeling inzake steun aan het midden- en kleinbedrijf 
geeft, ter zake van de mededinging, uiting aan het wilskrachtige en 
specifieke beleid dat de Commissie sinds een aantal jaren op dit terrein 
voert*6). Zij dient tevens ter bevestiging van het inzicht dat de 
aanwezigheid van een groot aantal MKB's in een sector een teken is van 
gezonde concurrentie en dat het MKB een van de motoren van de economische 
groei is, zoals de Europese Raad van Edinburgh heeft erkend door met name de 
oprichting van een investeringsfonds goed te keuren. 
De Commissie is van mening dat de ontwikkeling van het midden- en 
kleinbedrijf moet worden aangemoedigd zonder dat deze bedrijven daarbij 
echter, vanwege hun beperkte omvang, met specifieke handicaps worden 
geconfronteerd; daarom heeft zij de toekenning van investeringssteun 
goedgekeurd, ook in regio's die niet voor regionale steun in aanmerking 
komen. De intensiteit van deze steun is echter met opzet vrij laag - 15 % 
voor het kleinbedrijf en 7,5 % voor middelgrote bedrijven - gezien de 
noodzaak om de doelstelling inzake samenhang te eerbiedigen*7). Dergelijke 
steun vindt bovendien enige rechtvaardiging in het feit dat het MKB in het 
intracommunautaire handelsverkeer een bescheidener rol speelt dan grote 
bedrijven. 
De Commissie meent dat het midden- en kleinbedrijf vooral behoefte heeft aan 
een versterking van het eigen vermogen, een betere know-how, een hoger 
opleidingsniveau.van het personeel en de toegang tot bepaalde informatie of 
kredieten die normaal gesproken slechts aan grote bedrijven worden verstrekt, 
enz., en dat deze bedrijven op die terreinen met de grootste handicaps 
kampen. Daarom is de commissie een voorstander van steun op deze gebieden, 
ook voor een betrekkelijk hoog percentage. Dergelijke steun, zoals steun voor 
advies of voor de oprichting van openbare garantiefondsen, betreft immers het 
begin van het produktieproces, er zijn slechts bescheiden bedragen mee 
gemoeid en zij heeft niet meer dan een beperkte invloed op de mededinging. 
(6) Zie punt 342 van dit Verslag. 
(7) Daarnaast kunnen, tot eind 1993, hogere intensiteiten, waarover per 
geval wordt beslist, worden toegekend in de regio's die niet voor 
regionale steun in aanmerking komen doch die in aanmerking komen voor 
structurele acties. 
1.III.64. 11 52 
Het uitoefenen van activiteiten op het gebied van onderzoek ligt dikwijls 
buiten het bereik van het midden- en kleinbedrijf. De commissie heeft 
derhalve de bijzondere bepalingen van de dienovereenkomstige kaderregeling 
gehandhaafd op grond waarvan hogere steunniveaus voor dit soort bedrijven is 
toegestaan. Zij is voornemens een soortgelijke bepaling in de kaderregeling 
inzake steun op te nemen met betrekking tot de milieubescherming. 
Tenslotte meent de Commissie dat de oprichting en ontwikkeling van kleine en 
middelgrote bedrijven in de regio's die voor regionale steun in aanmerking 
komen een van de belangrijkste bijdragen vormt aan de ontwikkeling van deze 
regio's. Zij heeft derhalve goedgekeurd dat de toegestane percentages met 
10 % worden verhoogd in de gebieden als bedoeld in artikel 92, lid 3, onder 
c), en met 15 % in de gebieden als bedoeld in artikel 92, lid 3, onder a), 
met dien verstande dat de plafonds van respectievelijk 30 % en 75 % netto­
subsidie-equivalent nooit kunnen worden overschreden. De in de verschillende 
Lid-Staten bestaande steunregelingen ten behoeve van het midden- en 
kleinbedrijf zullen geleidelijk aan deze kaderregeling worden aangepast. 
79. Bovendien wordt, wat de mededingingsregels betreft die op bedrijven van 
toepassing zijn, rekening gehouden met het feit dat overeenkomsten van 
geringe betekenis, waarom het dikwijls gaat bij door het MKB gesloten 
overeenkomsten, zelden een merkbare invloed op de mededinging hebben, 
aangenomen dat zij het handelsverkeer tussen de Lid-Staten beïnvloeden, 
hetgeen door de Commissie moet worden bewezen. Het MKB heeft een bijzonder 
groot belang bij het streven van de Commissie naar doorzichtigheid; de 
Commissie heeft zelfs een speciale brochure voor deze bedrijven 
uitgegeven*8). Zo zijn, ingevolge de bekendmaking van 1986 inzake 
overeenkomsten van geringe betekenis*9), overeenkomsten tussen bedrijven 
die minder dan 5 % van de markt bezitten en waarvan de omzet lager is dan 
200 miljoen ecu, van aanmelding vrijgesteld. Onder deze voorwaarden behoeft 
het MKB over het algemeen zijn overeenkomsten niet aan te melden om zich van 
de verenigbaarheid ervan met de mededingingsregels te vergewissen. Bovendien 
bieden een aantal vrijstellingsverordeningen, waaronder verordeningen die 
dit jaar door de Commissie zijn gewijzigd*10), overeenkomsten tussen 
partijen die een bepaald marktaandeel niet overschrijden een gunstiger 
(8) "Het bedrijfsleven in Europa" praktische handleiding voor het midden- en 
kleinbedrijf. 
(9) PB C 231 van 12.9.1986. 
(10) Zie punt 265 van dit Verslag. 
1.III.64. 12 
behandeling. Zo heeft de Commissie met name de toepassing van de "de 
minimis"-regel op bierleveringscontracten verduidelijkt*11). Bovendien 
bevatten de wijzigingen die de Commissie dit jaar heeft aangebracht in de 
vrijstellingsverordeningen betreffende onderzoek en ontwikkeling, 
specialisatie, octrooilicenties en know-how-licenties, en die met name ten 
doel hebben de toepassing van deze maatregelen te vergemakkelijken, in het 
bijzonder voor wat betreft technologieoverdrachten of o & O-projecten, 
drempels op grond waarvan rekening kan worden gehouden met de geringere 
concurrentiebeperkende gevolgen van overeenkomsten die zijn gesloten tussen 
ondernemingen met een klein marktaandeel, hetgeen gunstig zou moeten zijn 
voor het MKB. Tenslotte worden deze bedrijven ingevolge artikel 86 beschermd 
tegen misbruik van een machtspositie door grotere concurrenten. 
(11) Zie punt 301 van dit Verslag. 
1.III.55. 13 
54 
<T4> 65. Regionaal beleid 
80. Dat de economische en sociale samenhang een logische en noodzakelijke 
consequentie van de ongedeelde markt is, behoeft geen betoog. Het streven 
naar samenhang komt tot uiting in de hervorming van de Structuurfondsen en de 
gecoördineerde uitvoering ervan op grond van zes doelstellingen die 
nauwkeurig zijn vastgesteld, evenals de verdubbeling van de bedragen die voor 
deze Fondsen zijn uitgetrokken. Deze ontwikkeling zal, zodra het Verdrag 
betreffende de Europese Unie ten uitvoer wordt gelegd, worden voortgezet met 
de oprichting van een Cohesiefonds dat bestemd is voor Spanje, Griekenland, 
Portugal en Ierland en waarin, voor de periode 1993-1999, circa 
15 miljard ecu wordt gestort. De Structuurfondsen op hun beurt 
vertegenwoordigen een bedrag van ruim 161 miljard ecu over dezelfde periode. 
Deze elementen worden aangevuld door de financiering van grote transeuropese 
netwerken en de specifieke deelneming van de EVA-landen aan het Cohesiefonds. 
Dit beleid is erop gericht de regio's met een ontwikkelingsachterstand van de 
Gemeenschap in staat te stellen de voordelen van de ongedeelde markt volledig 
te benutten en te voorkomen dat in de interne markt het verschil tussen deze 
regio's en de rijkere regio's nog verder wordt aangescherpt. 
81. Tegen deze achtergrond is de Commissie dit jaar begonnen de richtsnoeren 
ten uitvoer te leggen die in 1991 waren goedgekeurd en die betrekking hadden 
op de samenhang tussen het mededingingsbeleid en het regionaal beleid zoals 
dit op communautair niveau door middel van de structuurfondsen wordt gevoerd. 
Zij heeft haar werkzaamheden in het kader van het "pakket-Delors II" met 
betrekking tot de opstelling van een onderling meer aaneensluitende kaart van 
de regio's die voor steun uit de Structuurfondsen en op grond van de 
nationale regelingen op het gebied van regionale steun in aanmerking komen, 
voortgezet, waarbij zij de beide beginselen van geografische concentratie van 
de steunmaatregelen en de differentiatie van deze maatregelen naargelang van 
de prioriteit van de problemen, nageleefd. 
De actie van de Commissie behelsde tevens de vermindering van de steun in de 
meest welvarende regio's, rekening houdende met de ontwikkeling van de 
sociaal-economische situatie van sommige regio's : één van de beste 
voorbeelden is de betrekkelijke strengheid waarmee de Commissie de steun aan 
West-Berlijn, waarvan de gegrondheid thans kan worden betwijfeld, heeft 
beoordeeld. Een dergelijk optreden leidt tot de concentratie van steun in de 
minst ontwikkelde gebieden en illustreert het belang van een krachtig 
1.III.65. 14 
mededingingsbeleid ter ondersteuning van de economische en sociale samenhang. 
De betekenis van de economische en sociale samenhang is tevens tot uiting 
gekomen in de invoering van een "regionale component" in de meeste 
kaderregelingen inzake steun. Zo is uit hoofde van de kaderregelingen inzake 
steun voor onderzoek en het midden- en kleinbedrijf een hoger steunniveau 
toegestaan in de regio's die voor regionale steun in aanmerking komen, ook 
blijkt dit belang uit de afschaffing van algemene of sectoriële steun die 
zonder onderscheid op het gehele nationale grondgebied van de Lid-Staten 
wordt verleend. Het "Derde overzicht van de steunmaatregelen van de staten in 
de Gemeenschap" leert echter dat de relatieve omvang van de steun aan de 
industrie van de vier grootste Lid-Staten toeneemt ten koste van de landen in 
de randgebieden en dat de vier zwakste landen in de periferie over het 
algemeen minder steun per werknemer toekennen dan het communautaire 
gemiddelde en veel minder dan de welvarender Lid-Staten in het centrum van de 
Gemeenschap. Hieruit blijkt dat de Commissie haar inspanningen dient voort te 
zetten. 
Tenslotte zijn de diensten van de Commissie zich gaan bezinnen op een 
vermindering van de regionale steunregelingen ten behoeve van zeer 
kapitaalintensieve investeringen, waarvan de bijdrage aan de regionale 
ontwikkeling soms onvoldoende is om hoge steunniveaus te rechtvaardigen. 
Tevens zijn zij begonnen aan de herziening en codificatie van de 
kaderregelingen inzake regionale steun waarvan sommige uit 1971 dateren. 
56 
1.IV.61. 1 
<T2> Hoofdstuk IV : Het communautaire mededingingsbeleid t 
de internationale dimensie 
<T4> 6 1. Algemeen 
82. In het verslag van vorig jaar (deel een, hoofdstuk IV, punt 58) werd erop 
gewezen dat het mededingingsbeleid een belangrijke rol kan spelen bij de 
liberalisering van de handel en derhalve bij de bevordering van de 
economische integratie. Daarom tracht de Gemeenschap over het algemeen de 
mededingingsregels te doen opnemen in haar bilaterale handelsovereenkomsten. 
Omdat het niveau van integratie die bij bilaterale betrekkingen wordt 
nagestreefd uiteenloopt, verschilt ook de mate van gedetailleerdheid van de 
in deze overeenkomsten opgenomen mededingingsregels, evenals de mate waarin 
deze met de mededingingsregels van de Gemeenschap zijn geharmoniseerd. 
Met de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimtet1), die op 
2 mei 1992 werd ondertekend, wordt beoogd de interne markt tot de EVA-Landen 
uit te breiden en aldus in beginsel hetzelfde niveau van economische 
integratie tussen de EG en de EVA-landen te bewerkstelligen op de terreinen 
waarop de EER betrekking heeft, als in de EG. Derhalve werd besloten dat 
dezelfde mededingingsregels en dezelfde beleidsmaatregelen ter zake van 
toepassing moesten zijn in de gehele EER. Deze situatie, zo vond men, 
vereiste zelfs identieke of gelijksoortige toezichtstructuren en -procedures 
in de EG en de EVA-landen. De inwerkingtreding van deze overeenkomst moest 
worden uitgesteld na het Zwitserse referendum van 6 december waarin het 
Zwitserse volk de ratificatie van de EER-Overeenkomst verwierp. 
De Europa-Overeenkomsten met Hongarije, Polen, de Tsjechische en Slowaakse 
Federatieve Republiek, Roemenië en Bulgarije, evenals de 
Interimovereenkomsten met deze landen, waarvan de eerste drie in de loop van 
het verslagjaar in werking zijn getreden, beogan niet dezelfde mat© van 
economische integratie en bevatten derhalve niet dezelfde ambitieuze 
mededingingsregels als de EER-overeenkomst. Aangezien echter met de Europa­
overeenkomsten een grotere mate van economische integratie wordt nagestreefd 
dan met de Associatieovereenkomsten die in 1992 met de EVA-landen zijn 
gesloten, gaan de hierin opgenomen mededingingsregels verder dan die van de 
Associatieovereenkomsten. Eén van de belangrijkste verschillen is dat in de 
(1) Zie Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 59. 
1.IV.61. 2 5 7 
overeenkomsten van 1972 geen enkele procedure is opgenomen voor het toezicht 
op de tenuitvoerlegging van de in de mededingingsartikelen neergelegde 
beginselen, terwijl de Europa-overeenkomsten en de Interimovereenkomsten 
bepalingen bevatten inzake de vaststelling van uitvoeringsmaatregelen door de 
Associatieraad. Een ander belangrijk verschil is dat ingevolge de Europa- en 
interimovereenkomsten, in tegenstelling tot de overeenkomsten van 1972, de 
essentiële voorschriften op het gebied van handel tussen elk van deze landen 
en de Gemeenschap in beginsel zeer sterk zullen lijken op de communautaire 
regels. 
De mate van economische samenwerking die met andere door de Gemeenschap 
gesloten bilaterale overeenkomsten wordt beoogd is nog geringer, zodat de 
hierin opgenomen mededingingsregels niet even uitvoerig zijn of zelfs 
ontbreken. Indien bestaande overeenkomsten moeten worden geactualiseerd of 
hierover opnieuw moet worden onderhandeld, is de Commissie voornemens 
zorgvuldig te onderzoeken of hierin mededingingsvoorschriften zouden moeten 
worden opgenomen of dat bestaande regels moeten worden versterkt. 
Tegelijkertijd zal de Commissie de samenwerking met andere autoriteiten op 
het gebied van mededinging verder blijven uitbreiden, hetzij door het sluiten 
van bilaterale overeenkomsten zoals met de Verenigde staten in 1991, hetzij 
op informeel niveau. 
1.IV.52. 3 
58 
<T4> 6 2. Mededingingsbeleid als instrument ter bevordering 
van het handelsverkeer met derde landen 
83. In de hierboven genoemde overeenkomsten, alsmede in een aantal andere 
overeenkomsten, zijn aldus mededingingsregels vastgelegd die van toepassing 
zijn op het handelsverkeer tussen de Gemeenschap en een groot aantal van haar 
voornaamste handelspartners. Hoewel dergelijke overeenkomsten niet met alle 
handelspartners zijn gesloten, moet worden erkend dat het merendeel van de 
belangrijkste handelspartners over mededingingsregels en 
uitvoeringsmechanismen beschikken. Dergelijke regels en mechanismen, die 
zowel in de Gemeenschap als op het grondgebied van haar handelspartners 
bestaan, kunnen nuttige instrumenten zijn om de belemmeringen voor het 
handelsverkeer tussen beide landen op te heffen. De vraag is derhalve niet 
zozeer of er werkelijke voorschriften zijn, of in hoeverre alle mogelijke 
belemmeringen eronder vallen, maar of zij al dan niet actief worden 
toegepast. Daarom legt de Gemeenschap sinds kort de nadruk op de verbetering 
van de toepassing van mededingingsregels, zowel in internationaal verband als 
op het grondgebied van de voornaamste handelspartners. 
84. Zo blijven de meeste onlangs gesloten handelsovereenkomsten die 
mededingingsvoorschriften bevatten niet langer beperkt tot de vaststelling 
van beginselen en de voornaamste regels, doch wordt hierin tevens de 
toepassing geregeld. Dit geldt met name voor de EER-Overeenkomst, waar de 
Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (ESA) ervoor zal zorgen dat de 
mededingingsregels in de gehele EER op gelijke wijze worden toegepast, en 
voor de Europa- en Interimovereenkomsten, uit hoofde waarvan 
uitvoeringsmaatregelen door respectievelijk de Associatieraad en het Gemengd 
comité zullen worden vastgesteld. 
Ten aanzien van landen waarmee geen internationale concurrentieregels zijn 
overeengekomen, en waar derhalve op basis van nationale mededingingsregels 
een oplossing moet worden gezocht voor concurrentiebeperkende praktijken, 
moeten andere procedures worden gevolgd. 
Voor de OESO-Landen is hierbij één mogelijkheid de toepassing van een 
bepaling (punt I.B.4) van de OESO-aanbeveling van 19 86 betreffende 
restrictieve handelspraktijken (Zestiende Verslag, punt 14). Deze bepaling, 
thans gewoonlijk "positief wederzijds respecf'-bepaling genoemd, berust op 
het besef dat concurrentieverstorende praktijken in één OESO-Land grote 
1.IV.62. 4 59 
belangen van een ander land kunnen aantasten, bij voorbeeld doordat 
belemmeringen voor de toegang tot de markt worden geschapen. In een dergelijk 
geval kan het land waarvan de exporteurs door deze praktijken worden 
benadeeld, het andere land verzoeken zijn mededingingsvoorschriften toe te 
passen om de situatie te verhelpen. De Commissie zou van deze bepaling van 
"positief wederzijds respect" in de passende gevallen, zeer gaarne gebruik 
maken. 
De Commissie tracht deze aanpak zowel in bilaterale als in multilaterale fora 
ingang te doen vinden. Dit heeft reeds geleid tot de opneming van een 
bepaling inzake "positief wederzijds respect" in artikel V van de 
Overeenkomst tussen de EG en de VS inzake samenwerking op het gebied van het 
mededingingsbeleid van september 1991 (Eenentwintigste Verslag, punt 64). 
Soortgelijke bepalingen maken eveneens deel uit van een aantal ontwerp­
teksten waarover thans binnen de GATT (dienstencode, multilaterale 
staalovereenkomst), of op regionaal niveau (Europees energiehandvest) wordt 
onderhandeld. 
Hoewel er een aantal procedures bestaan waarmee de Commissie belemmeringen 
voor het handelsverkeer met derde landen kan aanpakken, hangt de feitelijke 
toepassing hiervan derhalve af van de concrete en gedetailleerde informatie 
over dergelijke belemmeringen. De Commissie herhaalt daarom het verzoek dat 
zij aan het eind van punt 65 van het Mededingingsverslag van vorig jaar aan 
ondernemingen richtte, en dat zij wil uitbreiden tot andere personen evenals 
tot andere landen. De Commissie zou het derhalve op prijs stellen om van 
enige persoon inlichtingen te ontvangen over handelsbeperkende praktijken in 
derde landen die het handelsverkeer tussen dat land en de Gemeenschap 
ongunstig beïnvloeden. Indien de informatie voldoende gedetailleerd is om 
krachtens bovengenoemde bepalingen inzake "positief wederzijds respect" of op 
grond van een andere procedure stappen te ondernemen, zal de Commissie niet 
aarzelen hiertoe over te gaan. 
1.IV.53. 5 ^ n 
DU 
<T4> 63. Europese architectuur 
85. over het algemeen kan worden vastgesteld dat de mate van economische 
integratie die de Gemeenschap in haar betrekkingen met andere landen 
nastreeft, in Europa hoger is dan in andere regio's van de wereld. Tijdens de 
referentieperiode waren de belangrijkste gebeurtenissen op het gebied van de 
mededinging in Europa de ondertekening van de Overeenkomst betreffende de 
Europese Economische Ruimte, de inwerkingtreding van de overeenkomst inzake 
burgerluchtvaart met het Koninkrijk Noorwegen en het Koninkrijk zweden, de 
inwerkingtreding van de Interimovereenkomsten met drie landen van 
Centraal-Europa en de van een aantal Europese landen ontvangen verzoeken om 
toetreding. 
<T5> - Europese Economische Ruimte 
86. Afgezien van de afschaffing van handelsbelemmeringen van particuliere 
oorsprong is de vaststelling van gelijke mededingingsvoorwaarden in de gehele 
EER één van de voornaamste doelstellingen van de EER-Overeenkomst. 
De fundamentele regels op het gebied van de mededinging die in de 
EER-Overeenkomst zijn opgenomen stemmen overeen met het relevante "acquis 
communautaire". 
<T6> a) Grondbeginselen 
87. Het toezicht op en de handhaving van de EER-mededingingsregels zullen 
gebeuren op basis van twee grondbeginselen : het "twee-pijlerssysteem" en het 
"one-stop-shop"-principe. Dit betekent dat er twee toezichthoudende 
autoriteiten zullen bestaan, de EG-commissie en een onafhankelijke 
"Toezichthoudende Autoriteit van de EVA" (hierna ESA genoemd), die 
gelijkwaardige bevoegdheid en gelijksoortige taken zal verkrijgen als de EG-
Commissie. Wat de mededinging betreft omvat dit in het bijzonder de 
mogelijkheid om onderzoek te verrichten en boetes op te leggen. Bij de 
toekenning van overheidssteun worden de EVA-Landen onderworpen aan controle 
door de ESA, op basis van dezelfde materiële voorschriften en overeenkomstig 
dezelfde procedures als de EG-Lid-staten in de Gemeenschap. Elke 
Toezichthoudende Autoriteit zal de rechtmatigheid van de overheidssteun niet 
alleen onderzoeken voor wat betreft het eigen grondgebied doch ook in zoverre 
de gevolgen ervan zich uitstrekken tot grondgebied van anderen. 
1.IV.63. 6 £ 1 
Ten einde overlappende bevoegdheden, parallelle procedures en het risico van 
uiteenlopende beslissingen door de beide pijlers voor dezelfde feiten te 
vermijden, wordt in de EER-Overeenkomst het "one-stop-shop"-principe 
ingevoerd. Dit betekent dat voor elk individueel geval hetzij de EG-Commissie 
hetzij de ESA verantwoordelijk zal zijn voor de procedure, en dat hun 
beslissing geldig en uitvoerbaar zal zijn voor de gehele EER. Deze werkwijze 
levert grote voordelen op voor de betrokken ondernemingen aangezien zij een 
en dezelfde zaak niet aanhangig behoeven te maken bij twee verschillende 
autoriteiten, die misschien beide bevoegd zouden zijn. 
88. Met het oog op dit "one-stop-shop" principe diende overeenstemming te 
worden bereikt over eenvoudige en doorzichtige toewijzingscriteria. Die 
criteria worden gemakkelijk gevonden voor gevallen die verband houden met 
handelingen van de overheid, zoals overheidsmonopolies, openbare bedrijven of 
de toekenning van overheidssteun. Hier zal elke pijler verantwoordelijk zijn 
voor "zijn" Lid-Staten. 
<T6> b) Mededingingsregelingen en economische machtsposities 
89. Ook wat betreft het toezicht op concurrentiebeperkende praktijken en 
machtsposities levert de toewijzing van individuele zaken weinig problemen 
op, zolang de gevolgen van een zaak beperkt blijven tot het grondgebied van 
de EG dan wel van de EVA. Dergelijke gevallen zullen worden behandeld door de 
pijler die verantwoordelijk is voor het betrokken grondgebied ("zuivere" 
gevallen). Veel meer moeilijkheden rijzen echter bij de behandeling van 
"gemengde" gevallen die gevolgen hebben voor beide grondgebieden en waarvoor 
derhalve theoretisch en op basis van het gemeenschapsrecht beide pijlers 
rechtsmacht zouden kunnen opeisen. Vóór het eerste Advies van het Hof van 
Justitie werd de oplossing gebaseerd op de omzet van de betrokken 
ondernemingen. Na het Advies van het Hof van Justitie diende de 
bevoegdheidsverdeling te worden gewijzigd, zodat de Commissie bevoegd zal 
zijn voor alle "gemengde" gevallen die de handel tussen Lid-Staten 
beïnvloeden, tenzij die invloed binnen de Gemeenschap verwaarloosbaar is. In 
dat geval zal de ESA bevoegd zijn, op voorwaarde dat de betrokken 
ondernemingen ten minste 33 % van hun omzet op het grondgebied van de 
EVA-landen realiseren. De Commissie is tevens verantwoordelijk voor de 
behandeling van gevallen die de handel tussen een EG-Lid-staat en een of meer 
EVA-Landen beïnvloeden, mits de betrokken ondernemingen meer dan 67 % van hun 
EER-omzet op het grondgebied van de EG realiseren. 
1.IV.53. 7 62 
<T6> c) Controle op concentraties 
90. Op het gebied van concentraties zal de Commissie haar bevoegdheden 
blijven uitoefenen wanneer de betrokken ondernemingen voldoen aan de in de 
EEG-verordening betreffende de controle op concentraties genoemde criteria. 
Krachtens de EER-Overeenkomst zal de Commissie evenwel niet uitsluitend 
rekening houden met de situatie op de gemeenschappelijke markt doch ook met 
de situatie op het grondgebied van de EVA-Landen. Naast haar bevoegdheden uit 
hoofde van de EEG-concentratieverordening zal de Commissie dus ook een 
concentratie dienen te verbieden, indien die enkel binnen de EVA tot een 
machtspositie op de markt zou leiden. 
In de gevallen waarin de Commissie uit hoofde van bovengenoemde criteria niet 
bevoegd is, zal de EVA haar eigen controle op concentraties blijven toepassen 
zonder daarbij te raken aan de rechten van de EG-Lid-staten ter zake. 
<T6> Samenwerking tussen de toezichthoudende autoriteiten 
91. Het beoogde systeem van toezicht op de EER-mededingingsregels vereist, 
zowel op het gebied van kartelwetgeving als op het vlak van overheidssteun, 
een nauwe samenwerking tussen de beide toezichthoudende autoriteiten, de 
EG-Lid-Staten en de EVA-Landen. 
<T7> . Samenwerking in kartelzaken en bij 
misbruik van een machtspositie 
92. Samenwerking in kartelzaken zal geschieden bij "gemengde" gevallen. In 
beginsel zullen alle stadia van de procedure hieronder vallen. De drie 
voornaamste principes in verband met deze samenwerking kunnen als volgt 
worden omschreven : 
wederzijdse informatie en overleg bij de behandeling van dergelijke 
gevallen; 
samenwerking bij onderzoek; 
tenuitvoerlegging van beslissingen. 
1.IV.63. 8 63 
In alle gemengde zaken zullen afschriften van de aanmeldingen aan de andere 
pijler worden toegezonden. Deze laatste heeft het recht, evenals de 
Lid-Staten, om zijn standpunt kenbaar te maken en aanwezig te zijn op de 
hoorzittingen met de ondernemingen en in vergaderingen van de Adviescomités, 
zonder evenwel stemrecht te hebben. Indien bij vergissing een individuele 
zaak is aangemeld bij de niet-bevoegde pijler, is doorzending naar de andere 
pijler voorzien. 
93. Van bijzonder belang is de samenwerking bij onderzoek. Het zou bij 
voorbeeld noodzakelijk kunnen blijken om ter plaatse onderzoek te verrichten 
op het grondgebied van de andere pijler. In dat geval kan de Toezichthoudende 
Autoriteit die bevoegd is voor de zaak de andere autoriteit verzoeken om 
overeenkomstig haar interne voorschriften een dergelijk onderzoek te 
organiseren. Ambtenaren van de bevoegde pijler kunnen bij dergelijk onderzoek 
aanwezig zijn en daarin een actieve rol spelen. 
Tenslotte zal ook samenwerking plaatsvinden in verband met de 
tenuitvoerlegging van boeten en andere geldelijke verplichtingen. 
<T7> . Samenwerking inzake controle op concentraties 
94. Bij zaken betreffende de controle op concentraties zal de samenwerking in 
het algemeen gebeuren volgens de hierboven uiteengezette lijnen. Het doel was 
om zo efficiënt mogelijke mechanismen in te voeren. Daarom zal worden 
samengewerkt : 
indien de betrokken ondernemingen 25 % of meer van hun EER-omzet binnen 
het EVA-grondgebied realiseren; 
indien ten minste twee van de betrokken ondernemingen een omzet van meer 
dan 250 miljoen ecu behalen in het EVA-grondgebied; 
indien er gevaar bestaat dat een machtspositie binnen het grondgebied 
van de EVA of een wezenlijk deel daarvan zal worden tot stand gebracht 
of versterkt. 
Voorts zal worden samengewerkt wanneer de EVA-Landen vaststellen dat zij 
gewettigde belangen kunnen doen gelden zoals bedoeld in artikel 21 van 
Verordening (EEG) Nr. 4064/89, of wannoor zij aanvooron dat or oon 
afgebakende nationale markt bestaat zoals bedoeld in artikel 9 van die 
1.IV.63. 9 64 
verordening. 
De samenwerkingprocedures zijn onderworpen aan de strikte termijnen zoals die 
in de communautaire voorschriften zijn vastgelegd en kunnen niet leiden tot 
een verlenging van de procédurale termijnen. 
<T7> . Samenwerking op het gebied van overheidssteun 
95. Wat betreft de overheidssteun zullen de beide autoriteiten informatie en 
standpunten over punten van algemeen beleid uitwisselen en, op verzoek van de 
andere Toezichthoudende Autoriteit, zullen zij geval per geval inlichtingen 
verschaffen over individuele overheidssteunprogramma's en -gevallen, indien 
een van de Toezichthoudende Autoriteiten van mening is dat de mededinging zou 
worden verstoord door de uitvoering van de EER-regels inzake overheidssteun 
door de andere Toezichthoudende Autoriteit, kan deze na overleg met die 
andere autoriteit voorlopige maatregelen nemen en, indien het geschil niet 
kan worden bijgelegd in het Gemengd Comité van de EER, deze vervangen door de 
definitieve maatregelen die strikt noodzakelijk zijn om de gevolgen van die 
verstoring teniet te doen. 
<T6> e) Nationale monopolies van commerciële aard 
96. Uit hoofde van artikel 16 van de EER-Overeenkomst dienen respectievelijk 
de Commissie en de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA-landen te zorgen 
voor de noodzakelijke aanpassingen. 
<T6> f) Rechtsmiddelen 
97. Tegen door de Commissie vastgestelde beschikkingen kan beroep worden 
ingesteld bij het Gerecht van Eerste Aanleg en/of het Hof van Justitie, 
terwijl tegen beslissingen van de ESA beroep openstaat bij het EVA-Hof. 
<T6> g) Voorlichting van de marktdeelnemers 
98. Ten einde de marktdeelnemers vertrouwd te maken met de mededingingsregels 
die uit hoofde van de EER-Overeenkomst op bedrijven van toepassing zijn, is 
door de diensten van de Commissie en deskundigen uit de EVA-landen 
gezamenlijk een informatiebrochure opgesteld. 
99. De inwerkingtreding van de EER-Overeenkomst, die oorspronkelijk op 
1.IV.63. 10 65 
1 januari 1993 zou plaatsvinden, is uitgesteld als gevolg van de uitslag van 
het Zwitserse referendum van 6 december 1992. Begin 1993 zal een diplomatieke 
bijeenkomst worden gehouden om de gevolgen van deze nieuwe situatie te 
bespreken. 
<T5> - Overeenkomst inzake burgerluchtvaart met Noorwegen en Zweden 
100. Met de inwerkingtreding van de Overeenkomst tussen de EEG, het 
Koninkrijk Noorwegen en het Koninkrijk Zweden inzake burgerluchtvaart werden 
dezelfde mededingingsregels als die welke in de Gemeenschap gelden, van 
toepassing op het luchtvervoer en aanverwante zaken in Noorwegen en Zweden. 
De overeenkomst voorziet echter niet in de oprichting van een "tweede pijler" 
voor Noorwegen en Zweden zoals die welke op grond van de EER-Overeenkomst in 
het leven is geroepen. 
De Noorse en Zweedse autoriteiten zien erop toe dat de artikelen 4 en 5 (die 
overeenstemmen met de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag) op hun 
grondgebied worden toegepast en dat de naleving ervan met hetzelfde gevolg 
als in de Gemeenschap wordt verzekerd. Met betrekking tot de steunmaatregelen 
van Noorwegen en Zweden in de luchtvaartsector speelt de Commissie een 
actieve rol door alle in deze landen bestaande steunregelingen aan een 
voortdurend onderzoek te onderwerpen en de betrokken landen dienstige 
maatregelen voor te stellen. 
Indien de betrokken Staat met de door de Commissie gevraagde maatregelen niet 
instemt, kan de zaak ter behandeling worden ingediend bij het Gemengd Comité 
dat bij de overeenkomst is opgericht. Het Gemengd Comité kan met 
eenstemmigheid bindende besluiten nemen. 
<T5> - Landen van Midden- en Oost-Europa 
101. De Europa-Overeenkomsten die op 16 december 1991 werden gesloten tussen 
de Europese Gemeenschappen en hun Lid-Staten enerzijds en Hongarije, Polen en 
de Tsjechische en Slowaakse Federatieve Republiek anderzijds, bepaalt dat de 
partijen "geleidelijk, gedurende een periode van ten hoogste tien jaar, een 
vrijhandelszone tot stand brengen"*2). Deze overeenkomsten omvatten 
uiteraard bepalingen met betrekking tot de mededinging die tevens deel 
uitmaken van de Interimovereenkomsten die op 1 maart 1992 in werking zijn 
(2) Zie Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 63. 
1.IV.53. 11 66 
getreden (artikelen 26, 33 en 35)*3). 
102. Deze bepalingen, die verder gaan dan de bepalingen van de 
vrijhandelsovereenkomsten welke in 1972 met de EVA-Landen zijn gesloten, 
bezitten de volgende kenmerken : 
1. zij betreffen zowel de industrie als de dienstensector; 
2. voor EGKS-produkten is een bijzonder protocol opgenomen; 
3. zij bevatten het gebruikelijke beginsel van onverenigbaarheid van 
kartels, misbruik van een machtspositie en steunmaatregelen van de 
Staten die het handelsverkeer met de Gemeenschap ongunstig beïnvloeden, 
en verwijzen naar de criteria welke voortvloeien uit de toepassing van 
de artikelen 85, 86 en 92 EEG. 
4. er wordt een termijn van ten hoogste drie jaar vastgesteld voor de 
toepassing van de uitvoeringsmaatregelen van deze beginselen, evenals 
een termijn van vijf jaar voor de aanpassing van de nationale monopolies 
met een commercieel karakter, en een termijn van drie jaar voor de 
naleving van de beginselen van het EEG-Verdrag inzake 
overheidsondernemingen of ondernemingen waaraan bijzondere of 
uitsluitende rechten zijn toegekend; 
5. overeengekomen is dat de drie betrokken landen gedurende een eerste 
periode van vijf jaar met betrekking tot de toegekende overheidssteun 
worden beschouwd als regio's gelijk aan de in artikel 92, lid 3, onder a 
van het EEG-Verdrag bedoelde streken van de Gemeenschap; 
6. zij bevatten geen bepalingen op het gebied van concentraties. 
103. Op het gebied van de mededingingsregels die van toepassing zijn op het 
bedrijfsleven, en onverminderd het besluit van de Associatieraad, is het niet 
de bedoeling voorschriften naast de bestaande vast te stellen. De 
artikelen 85 en 86 EEG kunnen, evenals in het verleden, worden toegepast met 
betrekking tot praktijken die het intracommunautaire handelsverkeer ongunstig 
beïnvloeden (ook in situaties die te vergelijken zijn met de zaak "Wood Pulp" 
waar de ongeoorloofde handelingen werden verricht door buiten de Gemeenschap 
(3) Zie punt 555 van dit Verslag. 
1.IV.63. 12 67 
gevestigde bedrijven). 
104. Wat de regels betreft die van toepassing zijn op nationale monopolies 
met een commercieel karakter, steunmaatregelen van de Staten en 
overheidsondernemingen of ondernemingen waaraan bijzondere of uitsluitende 
rechten zijn toegekend, zal de Associatieraad zich moeten toeleggen op de 
inhoudelijke voorschriften en procedureregels die voor een goede werking van 
de overeenkomsten noodzakelijk zijn. 
Zo zou een overzicht moeten worden opgemaakt van de steunregelingen die in 
alle landen van Centraal en Oost Europa (hierna "LCOE") bestaan op basis van 
de methodologie die door de Commissie is ontwikkeld, ten einde op dit gebied 
vooruitgang te boeken. Eén van de moeilijkheden die moeten worden opgelost 
betreft de bepaling welke instantie zal worden belast met de controle op 
steunmaatregelen die het handelsverkeer tussen de Gemeenschap en de LCOE 
ongunstig zouden kunnen beïnvloeden, zoals de Commissie doet met betrekking 
tot steun die het intracommunautaire handelsverkeer beïnvloedt. 
Een soortgelijke controle zou moeten worden georganiseerd voor 
staatsmonopolies en ondernemingen waaraan bijzondere of uitsluitende rechten 
zijn toegekend. 
105. In de overeenkomsten is, bij ontstentenis van uitvoeringsmaatregelen of 
indien met deze voorschriften een onverenigbaar geachte praktijk niet 
afdoende kan worden bestreden, de mogelijkheid voor de Gemeenschap of het 
betrokken LCOE voorzien om, na raadpleging van het Gemengd Comité, passende 
maatregelen te nemen. 
106. De overeenkomsten met Bulgarije en Roemenië waarover thans 
onderhandelingen gaande zijn, zullen soortgelijke bepalingen inzake 
mededinging bevatten. 
<T5> - Toetreding van nieuwe Lid-Staten 
107. Naar aanleiding van de verzoeken om toetreding van Zweden, Malta, 
Finland en Cyprus heeft de Commissie een Advies aan de Raad opgesteld waarin 
belangrijke passages zijn gewijd aan de mededingingsregels. 
Wat de drie EVA-Landen betreft die een verzoek om toetreding hebben ingediend 
heeft de Commissie vooral de nadruk gelegd op de toezegging inzake diepgaande 
hervorming van de nationale wetgeving die van toepassing is op beperkende 
1.IV.63. 13 £) 8 
handelspraktijken, zweden met name heeft stappen ondernomen met het oog op de 
daadwerkelijke harmonisatie van zijn nationale wetgeving met de 
Gemeenschapswetgeving, terwijl de in Finland gevolgde hervorming - zij het 
van meer bescheiden omvang - eveneens een doeltreffende controle van de 
concurrentiebeperkende praktijken mogelijk zal maken. 
108. Op het gebied van steunmaatregelen van de Staten, staatsmonopolies met 
een commercieel karakter en monopolies op het gebied van dienstverlening, 
wordt in het Advies van de Commissie gewezen op bepaalde situaties die met 
het "acquis communautaire" in overeenstemming moeten worden gebracht; dit is 
evenwel in de eerste plaats de taak van de Toezichthoudende Autoriteit van de 
EVA uit hoofde van de artikelen 16, 59, 61 en 62 van de EER-Overeenkomst en 
de dienovereenkomstige bepalingen inzake EGKS-produkten. 
De Commissie heeft vanuit dezelfde benadering de situatie op Malta en Cyprus 
onderzocht ten einde de mogelijke moeilijkheden op mededingingsgebied in 
geval van toetreding op te sporen. 
De Commissie is eveneens begonnen de verzoeken om toetreding van Zwitserland 
en Noorwegen te onderzoeken. 
1.IV.64. 14 69 
<T4> 6 4. VS 
<T5> - Overeenkomst met de kartelautoriteiten 
van de Verenigde Staten 
109. De verslagperiode was het eerste volledige jaar dat de overeenkomst 
tussen de Commissie en de regering van de Verenigde Staten, die op 
23 september 1991 in werking trad, van kracht was. 
De zeer positieve resultaten van deze eerste periode betreffen hoofdzakelijk 
de versterking van de vertrouwensrelatie tussen de voor mededinging bevoegde 
autoriteiten van de partijen, door middel van bijeenkomsten waartoe in de 
overeenkomst een bepaling was opgenomen en minder formele tussentijdse 
contacten, evenals de in specifieke gevallen tot stand gebrachte 
samenwerking. 
110. Krachtens de overeenkomst komen ambtenaren van de voor mededinging 
bevoegde autoriteiten van de partijen tweemaal per jaar bijeen om informatie 
uit te wisselen en zaken van gemeenschappelijk belang te bespreken. Deze 
bijeenkomsten hebben plaatsgevonden in november 1991*4) en 
september 1992*5). Bovendien waren er informele bilaterale contacten in 
januari 1992 in Washington evenals in het kader van andere bijeenkomsten. 
De ervaring heeft geleerd dat er, binnen de grenzen die bij de overeenkomst 
zijn vastgesteld, en met name de bescherming van de vertrouwelijkheid, veel 
ruimte is voor een nuttige uitwisseling van informatie op het gebied van het 
mededingingsbeleid en de uitvoeringsmaatregelen ter zake, die het wederzijds 
begrip van beleidsmaatregelen kunnen verbeteren en de doeltreffendheid ervan 
kunnen vergroten. 
111. Hoewel de bijzondere procedures die in sommige bepalingen van de 
overeenkomst zijn neergelegd niet specifiek ten uitvoer zijn gelegd, is er 
samenwerking geweest met betrekking tot een aantal individuele gevallen. 
Deze positieve ontwikkelingen bevestigen, zo dit al nodig was, het belang 
van nauwe samenwerking tussen de voor mededinging bevoegde autoriteiten in 
(4) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 362. 
(5) Zie punt 554 van dit Verslag. 
1.IV.64. 15 70 
het kader van economische activiteiten die in toenemende mate op wereldniveau 
plaatsvinden, en verlenen toekomstige samenwerking met de 
mededingingsautoriteiten van de Verenigde staten een stevige basis. 
1.IV.65. 16 
71 
<T4> 6 5. Japan 
112. De contacten met de Japanse "Fair Trade Commission" zijn in het 
verslagjaar zowel frequenter als inhoudelijker geworden. Op 6 oktober vond in 
Brussel een formele bilaterale ontmoeting plaats, waarbij kwesties van 
uiteenlopende aard werden besproken. De besprekingen waren zo uitvoerig dat 
de ene dag die oorspronkelijk was gepland onvoldoende bleek en nog een 
bijeenkomst werd georganiseerd die op 2 december in Parijs werd gehouden*6). 
Naast deze formele contacten vonden een aantal informele besprekingen plaats, 
zowel over algemene als over specifieke onderwerpen. 
Uit deze contacten is gebleken dat de Japanse "Fair Trade Commission" oprecht 
streeft naar een zinvolle dialoog met de Commissie. De Commissie is zeer 
verheugd over deze ontwikkelingen en hoopt dat zij kunnen bijdragen tot de 
oplossing van het vraagstuk dat in de mededeling van de Commissie aan de Raad 
"Een samenhangende en algemene benadering, een overzicht van de betrekkingen 
van de Gemeenschap met Japan" wordt aangeduid als het falen van de 
mededinging en marktmechanismen op vele terreinen. 
(6) Zie punt 558 van dit Verslag. 
1.IV.66. 17 72 
<T4> 5 6. Mededingingsbeleid in multilaterale organisaties 
113. De OESO, en met name het "Committee on Competition Law and Policy" van 
deze organisatie, heeft de laatste tijd de draagwijdte en het tempo van de 
werkzaamheden op gebieden die een raakvlak hebben met de internationale 
dimensie van het mededingingsbeleid, vergroot. Het is met belangrijke 
werkzaamheden begonnen waarbij het de mogelijkheden op het gebied van 
convergentie van de procedures en praktijken van de lidstaten inzake 
fusiecontrole bestudeert. 
Overeenkomstig de voorkeur van de OESO om de vraagstukken inzake de 
internationalisering van de markten en de mondiale expansie van economische 
activiteit via een multidisciplinaire aanpak te bestuderen, heeft het 
"Committee on competition Law and Policy" de koppeling tussen 
mededingingsbeleid en anti-dumpingbeleid besproken, waarover thans een 
verslag wordt voorbereid. Het comité heeft zich tevens beziggehouden met de 
ruimere interactie tussen mededingingsbeleid en handelsbeleid, in 
samenwerking met het "Trade Committee" van de OESO, waarmee op 
werkgroepsniveau besprekingen zijn gevoerd. Do Commissi* noemt aot lof riool 
aan de werkzaamheden van de OEüO. Hiertoe behoorde teven* VOKI I.dut end* 
actieve deelneming aan de wetkzaëittriedëh vah de ".iftdtistf? cbffifMfrf-.hfT -istfi 'èb 
OESO inzake "subsidies en structurele aanpassing". 
114. Gedurende het hele jaar zijn de inspanningen mn da ondeihandelingan in 
hot. kader van d» Uruguay Hond» van do (JATT tut. o«n goed oiiulo to brengen, 
voortgezet door middel van multilaterale besprekingen evonals via bilaterale 
contacten met handelspartners, ton o Indo to trachten overoonatemmlng to 
bereiken met betrekking tot een aantal onopgeloste kwesties. De Commissie 
meent dat het van cruciaal belang is om de Ronde tot een succesvol einde te 
brengen zodat de onzekerheid over een kader voor internationale handel en 
investeringen wordt weggenomen en de omvangrijke verbeteringen die daartoe 
zijn vastgesteld, ten uitvoer te leggen. Do Cammlnnio rooont dat n« do 
beëindiging van de huidige Ronde, het beleid ter bevordering van een 
doeltreffende tenuitvoerlegging van de mededingingswetgeving door aan het 
handelsverkeer deelnemende landen dient te worden aangevuld met nieuwe 
initiatieven om de internationale regels op het gebied van particulier 
concurrentiebeperkend godrag, dat do internationale mededinging vorstoort of 
beperkt, een grotere bekendheid te verlenen. 
1-v-«1- * 73 
<T2> Hoofdstuk V ; Toepassing van de mededingingsregels 
<T4> 61. Doorzichtigheid 
115. De aandacht die over het algemeen aan het mededingingsbeleid wordt 
besteed, is duidelijk toegenomen sinds de inwerkingtreding van de verordening 
inzake de controle op concentraties. Opdat dit beleid evenwel niet alleen in 
de economische en politieke beleidskringen, doch ook bij het grote publiek op 
begrip en steun kan rekenen, moet in voldoende mate aan de doorzichtigheid 
ervan worden gewerkt om de genomen beslissingen en het gevoerde beleid 
begrijpelijk te maken. De politieke gebeurtenissen van het verslagjaar hebben 
duidelijk aan het licht gebracht dat dit probleem voor alle aspecten van het 
Gemeenschapsbeleid alsmede voor het Europese beleid van de Lid-Staten geldt. 
In het recente rapport-Sutherland wordt trouwens gewezen op de noodzaak van 
deze extra aandacht voor voorlichting en doorzichtigheid, met de bedoeling 
niet alleen de aanvaarding van het Gemeenschapsbeleid te bevorderen, doch ook 
de tenuitvoerlegging doeltreffender te laten verlopen. Dit veronderstelt dat 
zowel nationale autoriteiten in de ruimste zin van het woord als 
particulieren op de hoogte zijn van hun rechten en verplichtingen. 
Voorts is een toereikend niveau van voorlichting ook een noodzakelijke 
voorwaarde om het concurrentiebeleid - overeenkomstig het 
subsidiariteitsbeginsel - op gedecentraliseerde wijze ten uitvoer te leggen. 
Voorlichting over dit beleid wordt dan ook reeds sedert lang verstrekt en is 
zowel op politieke en economische beleidsmensen als op het grote publiek 
gericht. Het staat immers buiten kijf dat een zo ruim mogelijke kennis van en 
steun voor het concurrentiebeleid moeten worden nagestreefd. In het kader van 
die voorlichtingsactie worden enerzijds de bestaande maatregelen gehandhaafd 
en anderzijds nieuwe initiatieven genomen. 
116. Zo worden alle beschikkingen uit hoofde van de artikelen 85 en 86 in het 
Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (PBEG) bekendgemaakt en 
daarenboven maandelijks samengevat in het Bulletin van de Europese 
Gemeenschappen. Dit geldt ook voor alle stadia van de procedure in zaken die 
in het kader van de verordening inzake de controle op concentraties worden 
behandeld, alsmede voor het advies van het Raadgevend Comité dat in het kader 
van een dergelijke procedure wordt uitgebracht, indien de Lid-Staten daarom 
verzoeken. In hot PBEG worden voorts de mededelingen opgenomen waarin de 
Commissie, na een eerste onderzoek van de zaak, de richting aangeeft die zij 
74 
1.V.61. 2 
voornemens is in te slaan in een zaak die uit hoofde van Verordening nr. 17 
wordt behandeld, en waarin zij eventuele belanghebbenden oproept hun 
opmerkingen kenbaar te maken. In het verslagjaar heeft zich ter zake 
overigens een nieuwe ontwikkeling voorgedaan : de Commissie heeft in een 
bepaalde zaak(1) een mededeling bekendgemaakt waarin een aanmelding ter 
kennis van derden wordt gebracht met het verzoek hun opmerkingen kenbaar te 
maken. Buitenstaanders kunnen dus al meteen vanaf het ogenblik waarop de 
Commissie de zaak in behandeling neemt, een inbreng hebben, hetgeen de 
procedure sneller kan laten verlopen. Het is de bedoeling vaker van deze 
werkwijze gebruik te maken in zaken waarin zogenoemde structurele 
samenwerkingsverbanden van ondernemingen betrokken zijn(2). 
Tenslotte valt nog te vermelden dat de Commissie bij elke belangwekkende 
gebeurtenis percommuniqués verspreidt. In het jaarlijks verslag over het 
mededingingsbeleid wordt overigens getracht een synthetisch en toch 
gedetailleerd overzicht van de werkzaamheden van de Commissie te geven. 
117. Om aan de wensen van het Europese Parlement en de Raad tegemoet te komen 
is de Commissie blijven werken aan een grotere doorzichtigheid op het gebied 
van staatssteun. Zij heeft haar derde overzicht van de steunmaatregelen der 
Lid-Staten in de Gemeenschap goedgekeurd(3), waarin voor de periode 1981-
1990 een synthetisch totaalbeeld wordt gegeven van alle steunregelingen die 
in de diverse Lid-Staten bestonden ten behoeve van de industrie, de 
steenkoolmijnen, de landbouw, de visserij, de spoorwegen en de binnenvaart. 
Aan de hand van dit overzicht kunnen bepaalde tendensen worden onderkend, 
kunnen vergelijkingen tussen de Lid-Staten worden gemaakt naar gelang van de 
aard van de steunmaatregelen en de nagestreefde doelstellingen, kan de 
voortgang die de commissie maakt bij de versterking van haar beleid worden 
afgemeten en kunnen ideeën in verband met toekomstige werkterreinen worden 
ontwikkeld. Het overzicht is zowel voor de Lid-Staten als voor belanghebbende 
derden bestemd. 
118. Bij de vaststelling van de steunbeschikkingen van de Commissie wordt 
meestal een perscommuniqué verspreid; een samenvatting ervan wordt in het 
maandelijkse Bulletin van de Europese Gemeenschappen opgenomen. Voorts worden 
de beschikkingen zelf, net zoals beschikkingen die uit hoofde van de 
artikelen 85 en 86 worden gegeven, stelselmatig in het Publikatieblad 
bekendgemaakt, met uitzondering van de zeldzame beschikkingen die via de 
(1) De zaak Carlsberg/Allied, zie punt 131 van dit Verslag. 
(2) Zie punt 122 van dit Verslag. 
(3) zie punt 350 van dit Verslag. 
1.V.61» 3 7 ^ 
versnelde procedure worden vastgesteld. Deze bekendmaking, die het derden 
normaliter gemakkelijker moet maken bezwaar aan te tekenen, geschiedt in de 
vorm van een "steekkaart" met de belangrijkste gegevens van de zaak voor 
steunmaatregelen die zonder grondig onderzoek worden goedgekeurd; bij alle 
andere soorten van beschikkingen wordt de onverkorte tekst bekendgemaakt. 
119. Op het gebied van overheidssteun werden voorts in het verslagjaar drie 
multilaterale bijeenkomsten met de deskundigen van de Lid-Staten belegd(4). 
Deze hadden met name betrekking op kaderregelingen in verband met 
steunmaatregelen ten behoeve van uitvoer naar derde landen, steunmaatregelen 
met het oog op de bescherming van het milieu, steunverlening aan de 
kunstvezelsector en steunverlening aan de automobielsector. Dank zij die 
bijeenkomsten kan de Commissie, voor zover mogelijk, rekening houden met de 
opmerkingen en suggesties van de Lid-Staten. Zij moeten normaal gezien ook 
leiden tot een beter inzicht in de kaderregelingen bij de diensten van de 
Lid-Staten en aldus de rechtszekerheid vergroten. 
Daarenboven heeft de Commissie ook weer een aantal mededelingen en 
richtsnoeren bekendgemaakt ter verduidelijking van de regels die van 
toepassing zijn op b.v. de steunverlening aan het midden- en kleinbedrijf, de 
toepassing van artikel 85 op gemeenschappelijke ondernemingen met een 
samenwerkingskarakter (joint venture guidelines) of de toepassing van de "de 
minimis"-regel op biercontracten^5). Voorts werd een mededeling betreffende 
de toepassing van het communautaire mededingingsrecht door de nationale 
rechter goedgekeurd(6) en is een mededeling over de toepassing van artikel 
85 van het Verdrag op handelsagenten in voorbereiding. Ten slotte heeft de 
Commissie een verordening vastgesteld tot wijziging en aanpassing van vier 
bestaande generieke vrijstellingsverordeningen(7). De genomen besluiten 
betekenen door hun aantal en verscheidenheid een flinke stap in de richting 
van een grotere doorzichtigheid. 
De Commissie heeft een groenboek over de postdienst gepubliceerde), een 
vraagstuk dat zowel uit een algemeen sociaal en economisch oogpunt als uit 
het oogpunt van het concurrentiebeleid van belang is. Dit geldt ook voor het 
onderzoek dat zij heeft verricht in de telecommunicatiesector, dat eveneens 
(4) Zie punt 339 en volgende van dit Verslag. 
(5) Zie punt 301 van dit Verslag. 
(6) Zie punt 299 van dit Verslag. 
(7) Zie punt 265 van dit Verslag. 
(8) Zie punt 512 van dit Verslag. 
1.V.61. 4 76 
aanleiding heeft gegeven tot de publikatie van twee documenten : één over de 
dienstverlening en één over de apparatuur. In beide gevallen heeft vóór de 
publikatie een breed opgezet overleg plaatsgevonden. Ten slotte is de 
commissie in het verslagjaar begonnen met het uitgeven van algemene brochures 
met uitleg, die ten doel hebben de grote lijnen van het concurrentiebeleid 
bekend te maken bij het grote publieke). 
Daarnaast zijn diverse verzamelingen beschikbaar van beschikkingen die zijn 
genomen op grond van de artikelen 85 en 86 en op grond van de verordening 
inzake de controle op concentraties, alsmede verzamelingen van alle 
toepasselijke regelgeving. Deze naslagwerken zullen trouwens weldra worden 
bijgewerkt en aangevuld op het gebied van staatssteun. 
Het streven naar doorzichtigheid komt overigens ook tot uiting in het feit 
dat ambtenaren van de diensten van de Commissie steeds vaker deelnemen aan 
voorlichtingsbijeenkomsten voor een wisselend publiek en dat binnen het 
Directoraat-generaal mededinging nationale ambtenaren, zowel van de 
Lid-Staten als van derde landen, en vele stagiaires welkom zijn. 
(9) De eerste brochure is getiteld "Het mededingingsbeleid in de Europese 
Gemeenschap" en is verschenen in de reeks Europees Dossier. 
1.V.62. 5 7 7 
<T4> 62. Subsidiariteit 
120. Het subsidiariteitsbeginsel vormt thans in brede kring het voorwerp van 
discussie, hetgeen niet zonder gevolgen blijft voor het concurrentiebeleid. 
Ter zake valt op te merken dat dit begrip, lang vóór het zijn huidige 
bekendheid kreeg, in wezen van invloed is geweest bij het opstellen van de 
concurrentieregels van het Verdrag. Zo kan de Commissie slechts optreden uit 
hoofde van de artikelen 85 en 86 wanneer de vrije mededinging op de 
gemeenschappelijke markt bedreigd is en de gewraakte overeenkomst of 
gedraging de handel tussen Lid-Staten beïnvloedt. Uit de "de minimis"-
mededeling van 1986 blijkt dat de concurrentiebeperking in de ogen van de 
Commissie meer dan onbeduidend moet zijn. 
Dezelfde opmerking geldt voor de verordening inzake de controle op 
concentraties. Deze voorziet alleen in een optreden van de Commissie bij 
verrichtingen met een communautaire dimensie, welke enerzijds afhangt van de 
omvang van de betrokken ondernemingen, anderzijds van het 
grensoverschrijddende karakter van hun werkzaamheden. Daarenboven biedt de 
verordening, zelfs wanneer de vastgestelde drempels overschreden zijn, de 
mogelijkheid om zaken die volgens de Commissie in wezen tot de bevoegdheid 
van de Lid-Staten behoren, naar deze terug te verwijzen. 
Het subsidiariteitsbeginsel kan tevens dienstig zijn op het gebied van de 
toepassing van de concurrentieregels. De Commissie werkt in het kader van de 
procedures voor de toepassing van de artikelen 85 en 86 en van de verordening 
inzake de controle op concentraties reeds samen met de nationale 
autoriteiten. Op die weg kan evenwel verder worden gegaan. De Commissie is er 
in beginsel immers voorstander van dat klachten met een hoofdzakelijk 
nationaal karakter door de nationale autoriteiten worden behandeld, op grond 
van het nationale dan wel communautaire mededingingsrecht. Door een 
dergelijke taakverdeling kan de Commissie haar beperkte middelen bij voorrang 
aanwenden voor de behandeling van zaken die van communautair belang zijn, 
terwijl de toepassing van de concurrentieregels in alle andere gevallen toch 
afdoende wordt gewaarborgd. Het Gerecht van eerste aanleg heeft trouwens 
bevestigd dat de Commissie het recht heeft haar prioriteiten vast te stellen 
met inachtneming van het Gemeenschapsbelang(10) en de commissie heeft reeds 
(10) Arrest Automec; zie punt 323 van dit Verslag. 
1.V.62. 6 
78 
enige positieve ervaring opgedaan met deze aanpak. 
Kunnen de nationale autoriteiten het de Commissie op die manier gemakkelijker 
maken haar taak te volbrengen, dan mag niet onvermeld blijven dat ook het 
omgekeerde mogelijk is. Zo kan de commissie, indien nodig, gebruik maken van 
haar bijzondere bevoegdheden om op te treden in een zaak die oorspronkelijk 
in behandeling is bij een nationale autoriteit, hetgeen zij in het 
verslagjaar, na contacten met de Deense concurrentie-autoriteit, ook heeft 
gedaan in een onderzoek naar de prijzen van audiovisuele produkten(1*). 
Voorts bestaat er geen twijfel over dat diverse factoren, in de lijn van de 
reeds in het rapport-Sutherland aangegeven tendens, het op dit ogenblik 
wenselijk maken aan de nationale rechters een grotere rol toe te kennen bij 
de toepassing van de concurrentieregels. De artikelen 85 en 86, alsmede de 
bepalingen van de generieke vrijstellingsverordeningen zijn immers 
rechtstreeks toepasselijk en de nationale rechter kan vaak snel voorlopige 
maatregelen treffen ten gunste van de indiener van een klacht. Hij kan zich 
daarenboven gelijktijdig uitspreken over alle aspecten van het geschil, met 
inbegrip van de eventuele toekenning van schadevergoeding, om dit doel 
gemakkelijker haalbaar te maken heeft de Commissie een mededeling goedgekeurd 
betreffende de toepassing van het communautaire Gemeenschapsrecht door de 
nationale rechters(12). Daarin worden de diverse situaties die zich vóór een 
nationale rechter kunnen voordoen, nader toegelicht. De nationale rechter van 
zijn kant kan de hulp van de Commissie inroepen in verband met feitelijke of 
juridische gegevens die hij nodig meent te hebben. De Commissie is in het 
verleden reeds op dergelijke verzoeken van nationale rechters ingegaan en is 
bereid dit te blijven doen. 
121. Het toezicht op de staatssteun is een terrein waarop het 
subsidiariteitsbeginsel per definitie nauwelijks een rol speelt. Het is 
immers moeilijk denkbaar dat een Lid-Staat, uit naam van het 
Gemeenschapsbelang, toezicht uitoefent op de steunmaategelen die hij zelf op 
zijn eigen grondgebied toekent. De Commissie heeft evenwel bepaalde 
maatregelen genomen om te voorkomen dat zij zich in de toekomst nog moet 
bezighouden met steunmaatregelen van geringe betekenis. 
De redenering van de Commissie is dat de steunmaatregelen beneden een bepaald 
(11) Zie punt 548 van dit Verslag. 
(12) zie punt 299 van dit Verslag. 
79 
1.V.62. 7 
niveau geen invloed kunnen hebben op het handelsverkeer tussen Lid-Staten en 
derhalve geen concurrentievervalsing op communautair niveau kunnen 
teweegbrengen. Daaruit volgt dat dergelijke steunmaatregelen buiten de 
toepassing van artikel 92, lid 1, van het Verdrag vallen en dat het bijgevolg 
alleen aan de Lid-Staten toekomt om, indien zij dit wensen, uit hoofde van de 
concurrentieregels toezicht uit te oefenen op de toekenning ervan. De drempel 
is vastgesteld op 50.000 ecu per onderneming over een periode van drie jaar. 
Naar alle waarschijnlijkheid zal de Commissie bij de toepassing van deze 
regel niet nog verder kunnen gaan. Toch mag de draagwijdte van de mededeling 
van de Commissie niet worden onderschat : er wordt namelijk voor het eerst in 
een document met algemene geldingskracht toegegeven dat bepaalde 
steunmaatregelen niet onder artikel 92 vallen. 
De inbreng van de nationale rechters tot wie de ondernemingen die door de 
onrechtmatige of ontijdige toekenning van steun aan een concurrent benadeeld 
zijn, zich kunnen wenden, kan overigens de slagkracht van het door de 
Commissie uitgeoefende toezicht in beslissende mate vergroten. 
In het kader van de problematiek van de staatssteun komt de tweede dimensie 
van het subsidiariteitsbeginsel evenwel duidelijk naar voren, namelijk het 
feit dat een maatregel op Gemeenschapsniveau moet worden genomen indien dit 
op een ander niveau niet doeltreffender kan gebeuren. In dit verband mag niet 
uit het oog worden verloren dat de totstandbrenging van de geïntegreerde 
markt onder de verantwoordelijkheid van de Gemeenschap valt en veronderstelt 
dat er daarbinnen eenvormige concurrentievoorwaarden gelden. Dit is 
uiteindelijk slechts mogelijk indien dit voldoende gecentraliseerd wordt 
aangepakt. Het is dan ook duidelijk dat de doelstellingen van het 
concurrentiebeleid in de Gemeenschap slechts te bereiken zijn indien de 
Commissie, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, bij de toepassing en 
de vaststelling van de mededingingsregels een centrale rol blijft spelen. Een 
ander voorbeeld dat zich hierbij opdringt, is dat van de horizontale 
overeenkomsten met een communautaire dimensie. Alleen de Commissie beschikt 
immers over de vereiste onderzoek- en beslissingsbevoegdheden om dergelijke 
overeenkomsten te behandelen. Voorts moet met het oog op de toepassing van 
artikel 130B van het Verdrag van Maastricht in ruimere mate rekening worden 
gehouden met de bevordering van de economische en sociale samenhang van de 
Gemeenschap in de besluitvorming over staatssteun. 
i-v-»3-8 80 
<T4> 53. Aanpassing van de procedures 
122. Dank zij het beleid inzake doorzichtigheid kan de bekendheid en de 
aanvaarding van de concurrentieregels worden verruimd en kunnen zij derhalve 
doeltreffender worden toegepast. Hetzelfde kan van het 
subsidiariteitsbeginsel worden gezegd, dat ervoor zorgt dat deze regels 
worden toegepast door de instantie die daarvoor het best geplaatst is. Een 
betere toepassing van het Gemeenschapsrecht veronderstelt evenwel ook 
maatregelen met betrekking tot het werk van de Commissie zelf, die beter moet 
worden toegerust om haar taken aan te kunnen. 
123. De commissie wil de procedures die zij in het kader van de toepassing 
van de artikelen 85 en 86 EEG-Verdrag voert, sneller laten verlopen. Hoewel 
de duur van deze procedures in de voorbije jaren door een rationalisatie van 
de werkzaamheden van DG IV reeds aanzienlijk is verkort, wordt ervan 
uitgegaan dat zij nog steeds te lang aanslepen. Het betreft hier een algemeen 
probleem. De Commissie onderzoekt momenteel de mogelijkheden om er iets aan 
te doen door een verbetering van haar werkmethoden. Concrete maatregelen in 
die zin werden reeds genomen voor de zogenoemde structurele 
samenwerkingsverbanden van ondernemingen. 
124. Deze categorie omvat alle samenwerkingsvormen die aanzienlijke 
wijzigingen in de structuur van de aan de overeenkomst deelnemende 
ondernemingen meebrengen. Het betreft met andere woorden gemeenschappelijke 
ondernemingen waarin een aanzienlijke hoeveelheid activa wordt ingebracht, 
met name gemeenschappelijke produktiebedrijven en gemeenschappelijke 
ondernemingen die fabricage en verkoop van de onder de overeenkomst vallende 
produkten voor hun rekening nemen. Dergelijke akkoorden dienen, meer dan 
welke ook, zorgvuldig te worden behandeld. Alleen een snelle positiebepaling 
van de Commissie over de aangemelde overeenkomst biedt de betrokkenen immers 
de voor de uitvoering van hun plannen vereiste rechtszekerheid. 
Voor de nieuwe regeling zal deels worden geput uit de ervaring die inmiddels 
is opgedaan met de toepassing van Verordening (EEG) nr. 4064/89 betreffende 
de controle op concentraties van ondernemingen. Binnen een termijn van twee 
maanden, te rekenen vanaf de dag waarop alle gegevens betreffende de 
aangemelde zaak haar hebben bereikt, deelt de Commissie de belanghebbenden 
schriftelijk mede of er al dan niet twijfel bestaat over de vraag of hun 
overeenkomst verenigbaar is met de concurrentieregels. 
1.V.63. 9 81 
De inhoud van deze brief varieert naar gelang van het geval : 
In gevallen die geen probleem vormen, stuurt de Commissie een 
administratieve brief waarin wordt bevestigd dat de overeenkomst 
verenigbaar is met artikel 85, lid 1 respectievelijk lid 3. 
indien het wegens de noodzaak de zaak bij formele beschikking te 
regelen niet wenselijk is een administratieve brief te zenden, deelt 
de Commissie de betrokken ondernemingen mee dat zij voornemens is 
een negatieve verklaring of een vrijstelling te verlenen. 
indien de Commissie ernstig twijfelt aan de verenigbaarheid van de 
overeenkomst met de concurrentieregels, richt zij aan de partijen 
een waarschuwingsbrief, waarin zij een diepgaand onderzoek 
aankondigt dat, naar gelang van het geval, kan leiden tot een 
verbodsbeschikking, tot een vrijstelling onder voorwaarden of tot 
een gewone vrijstelling. 
Ingeval zij een formele beschikking wil geven, deelt de Commissie aan de 
partijen ter informatie de vermoedelijke datum van de eindbeschikking mee, 
alsmede elke eventuele wijziging van die datum ten gevolge van de 
omstandigheden waarin de procedure verloopt. 
De nieuwe regeling, die sinds 1 januari 1993 van kracht is, steunt volledig 
op het beginsel van de zelfdiscipline die de bevoegde diensten van de 
Commissie zich moeten opleggen. Interne instructies zijn gegeven met het oog 
op de toepassing van de hieronder gegeven regels. 
Dit systeem moet de Commissie in staat stellen sneller tot beslissingen te 
komen en een hogere graad van rechtszekerheid te waarborgen. De toepassing 
ervan op een welomschreven categorie van aanmeldingen zou tevens een soort 
van proef zijn, waarvan de uitslag zou kunnen dienen om te beoordelen in 
hoeverre het werkelijk mogelijk is de procedures te bespoedigen zonder meer 
personeel. Aan de hand van de opgedane ervaringen kan de Commissie tevens 
bepalen of het systeem zou kunnen worden uitgebreid tot andere soorten van 
concurrentiebeperkende overeenkomsten. 
1.V.64. 10 82 
<T4> 64. Werkzaamheden van de commissie (kwantitatieve beschrijving) 
125. op 31 december 1992 beschikte het Directoraat-generaal mededinging over 
407 personeelsleden (nationale deskundigen inbegrepen). Van de beschikbare 
arbeidskrachten hield 44 % zich bezig met werk in het kader van de 
artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag, 12 % met concentratiezaken, 3 % met 
werkzaamheden in het kader van artikel 90 van het EEG-Verdrag, 21 % met 
steunzaken, 9 % met internationale betrekkingen en coördinatie en 11 % met 
gegevensverwerking, documentatie en andere horizontale taken. 
126. Op 31 december 1992 waren er 1562 zaken aanhangig in verband met 
inbreuken op de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag. Als men dit 
vergelijkt met de 2287 zaken die op 1 januari van het verslagjaar aanhangig 
waren, betekent dit dat de achterstand met ruim 30 % is verminderd; er zal 
verder worden gewerkt aan een vermindering van de achterstand, hetgeen naar 
verwachting in de hand zal worden gewerkt door een meer intensieve toepassing 
van de artikelen 85 en 86 door de nationale rechters, welke door de nieuwe 
mededeling ter zake zal worden vergemakkelijkt ( *3) m jn ^e loop van het jaar 
werden in totaal 399 nieuwe zaken in behandeling genomen; het betrof 246 
verzoeken of aanmeldingen, 110 klachten en 43 ambtshalve ingeleide 
procedures. Aan de andere kant werden in totaal 1124 zaken in 1992 
afgesloten. De bij de Commissie in het kader van de artikelen 85 en 86 
aanhangige zaken bestonden op 31 december 1992 uit 1064 verzoeken of 
aanmeldingen, 287 klachten en 211 ambtshalve ingeleide procedures. 
Van de afgesloten zaken werden er 176 beëindigd met het verzenden van 
adminitsratieve brieven; in deze zaken namen de betrokken ondernemingen 
genoegen met een schriftelijk standpunt van het Directoraat-generaal 
mededinging; in 8 gevallen waren deze brieven voorafgegaan door een 
bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17. In nog 
eens 553 zaken kon het dossier worden gesloten omdat de overeenkomsten niet 
meer van kracht waren, omdat voortzetting van het onderzoek gezien de geringe 
betekenis van de zaak niet gerechtvaardigd was, omdat de klachten hun 
grondslag hadden verloren of omdat het onderzoek geen concurrentiebeperkende 
gedragingen aan het licht had gebracht. In 1992 gaven twintig overeenkomsten 
of gedragingen aanleiding tot een formele beschikking over de verenigbaarheid 
ervan met de mededingingsregels. In vijf zaken kwam de Commissie tot de 
(13) Zie punt 299 van dit Verslag. 
83 
1.V.64. 11 
bevinding dat bepaalde overeenkomsten inbreuk maakten op artikel 85, lid 1, 
zonder evenwel een geldboete op te leggen; in vijf andere zaken werd wel een 
geldboete opgelegd. Vier beschikkingen betroffen de verlening van een formele 
ontheffing voor een overeenkomst uit hoofde van artikel 85, lid 3, van het 
EEG-Verdrag. Ten slotte werd in drie zaken vastgesteld dat een onderneming 
misbruik had gemaakt van haar machtspositie in de zin van artikel 86 van het 
EEG-Verdrag en werd een geldboete opgelegd. 
Daarnaast gaf de Commissie drie beschikkingen waarbij een geldboete werd 
opgelegd aan ondernemingen die hadden nagelaten nauwkeurige informatie te 
verstrekken nadat hun bij beschikking om inlichtingen was verzocht. De 
Commissie heeft in 1992 ook 7 formele beschikkingen gegeven tot afwijzing van 
klachten. 
127. In de loop van het verslagjaar werden in het kader van de verordening 
inzake de controle op concentraties 59 nieuwe zaken bij de Commissie 
aangemeld, terwijl 61 zaken met een eindbeslissing werden afgesloten. 
In negen van de 61 eindbeslissingen kwam de Commissie tot de bevinding dat de 
aangemelde transactie geen concentratie was die binnen het toepassingsgebied 
van de verordening valt (artikel 6, lid 1, sub a), van Verordening 
nr. 4064/89). In 47 zaken stelde de Commissie vast dat de concentratie 
verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt en dat zij er zich niet tegen 
behoefde te verzetten (artikel 6, lid 1, sub b)). De Commissie gaf vier 
beschikkingen waarbij zij uit hoofde van artikel 8, lid 2, haar goedkeuring 
hechtte aan concentraties nadat eerst een procedure was ingeleid; in drie van 
deze gevallen werden aan de beschikking voorwaarden en verplichtingen 
verbonden. In één zaak ten slotte werd een beschikking gegeven waarbij de 
concentratie zonder voorwaarden werd toegestaan. Op 1 januari 1992 waren 7 
zaken aanhangig. Op 1 januari 1993 waren er nog 8 zaken in behandeling. 
128. De concurrentieregels van het EGKS-Verdrag gaven in 1992 aanleiding tot 
één beschikking uit hoofde van artikel 65 en tot 10 beschikkingen uit hoofde 
van artikel 66. Daarnaast werden 17 zaken in verband met artikel 65 geregeld 
met een administratieve brief en genoten 30 concentraties van geringe omvang 
een vrijstelling uit hoofde van Beschikking 25/67. Er is geen achterstand bij 
de behandeling van zaken die onder de EGKS-regels vallen. 
Er vonden in totaal 76 controles plaats met betrekking tot de 
produktiecijfers die waren opgegeven door de aan de heffing onderworpen 
1.V.64. 12 84 
kolen- en staalondernemingen (artikelen 49 en 50 van het EGKS-Verdrag). 
129. Wat ten slotte staatssteun betreft, blijkt uit de cijfers in tabel 1 dat 
het aantal zaken dat in 1992 door de Lid-Staten is aangemeld, ongeveer even 
hoog ligt als in 1991. Daarentegen gaat zowel het aantal procedures dat uit 
hoofde van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag wordt ingeleid, als het 
aantal negatieve of voorwaarden opleggende eindbeschikkingen sterk achteruit. 
Dit bevestigt de vorig jaar geconstateerde tendens en is te verklaren door 
het feit dat de Lid-Staten veel meer dan in het verleden bereid zijn vanaf 
het stadium van de aanmelding rekening te houden met de 
concurrentievoorschiften en de jurisprudentie van de Commissie en het Hof van 
Justitie. Het streven van de Commissie naar doorzichtigheid in haar 
werkzaamheden en haar strenge controles worden hiermee beloond. De stijging 
van het aantal steunvoornemens dat door de Lid-Staten eerst wordt aangemeld 
doch later wordt ingetrokken, wijst er eveneens op dat deze gevoelig zijn 
voor de opmerkingen die de Commissie bij de behandeling van die 
steunvoornemens maakt en dat zij, indien de Commissie hen op een bezwaar 
wijst, er de voorkeur aan geven een procedure en een negatieve beschikking, 
met alle gevolgen van dien voor de betrokken ondernemingen, uit de weg te 
gaan. 
In de loop van 1992 heeft de Commissie voorts 102 zaken in behandeling 
genomen die niet overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EEG-Verdrag waren 
aangemeld. 
Ten aanzien van 71 van die zaken heeft zij geen bezwaar gemaakt; ten aanzien 
van 18 zaken heeft zij de procedure van artikel 93, lid 2, van het 
EEG-Verdrag ingeleid^14). Het aantal niet aangemelde steunmaatregelen is 
afgenomen ten opzichte van 1991 (145 zaken). Indien deze tendens in de 
komende jaren wordt bevestigd, is dit wellicht een teken dat de bepalingen 
van artikel 93, lid 3, van het EEG-Verdrag door de Lid-Staten beter in acht 
worden genomen. De vastberaden aanpak van de Commissie en de bevoegdheid tot 
opschorting van een onrechtmatig toegekende steun, welke het Hof haar in zijn 
arrest in de zaak Boussac heeft verleend, zijn daar stellig niet vreemd aan. 
(14) Het aantal in 1992 in behandeling genomen zaken komt niet noodzakelijk 
overeen met het aantal gegeven beschikkingen. Over sommige in 1991 in 
behandeling genomen zaken is pas in 1992 een beschikking gegeven. 
1.V.64. 13 85 
Tabal 1 Coatroleaotivitaitan van da Coaaiaaia aat betrokking tot (tcvaiutitiiUB 
aittesdcriaf vto at*on voor landboow, viaeerij •• varvoax •»n da ataten, 
Aantal 
aangeaelde Beelnit Tan da Coaaiaaia!1> 
Gaan 
basvi Inleiding van 
da pxooeduxe 
•an artikel »J, 
lid 2, of van 
artikal 0, 
lid 3, van 
Beaebikking 
nx. 2320/81/EGM •aalnit tot 
beëindiging 
van da pxooeduxe 
van axtikal «3, 
lid 2, o* van 
axtikal 8, 
lid 3, van 
Beaebikking Eindbeeebikkiag 
ov.xaanko.ati, 
artikal 93, 
lid 2, of 
axtikal », 
lid 3, 
van 
Beaebikking Vooxneaena 
dia door da 
Lid-Staten 
sijn 
eangeaeld an 
vervolgens 
ingetrokken 
nr.2320/ai/saKS(2>nr.2320/tl/BCX*(3> 
1184 
1»87 
1»88 
1989 
1990 
1991 
1992 92 
(waarvan 
ateal-lC) 
200 
(waarvan 
ataal-81) 
174 
(waarvan 
etael-4) 
1(2 
(waarvan 
ataal-10) 
133 
(waarvan 
ataal-7) 
124 
32C 
375 
29C 
429 
472 
459 7» 
(waarvan 
ataal-11) 
104 
ataal-25) 
101 
(waarvan 
ataal-1»)<4> 
201 
(waarvan 
atael-<«)(4) 
102 
(waarvan 
ataal-21)(4) 
90 
205 
311 
254 
352 
383 
393 
(atounaaatragal 
468 
(alla 
ataunaaatsagalan 
l/N/MM) M) 30 
(waarvan 
ataal-9) 
»C 
(waarvan 
Btaal-5<) 
55 
58 
(waarvan 
ataal-1) 
38 
(waarvan 
etaal-1) 
47 
27 
31 
37 
33 
S3 
2( 
+ 2 ovoraankoaatig 
artikal (, 
lid 2, van 
Baaabikking 
nr.322/89/EGXS 19 
(waarvan 
ataal-4) 
30 
(waarvan 
ataal-13) 
18 
2< 
32 
32 
27 
24 
25 
33 13 
(waarvan 
ataal-1) 
21 
(waarvan 
ataal-9) 
2l<*> 
10 
10 
13 
IC 
12 
9 
8 
Da ei j f ara in da aarata koloa aijn niat do aoa van da aantallan in da volganda viar koloaaan, oadat in aan 
aantal gavallan ovardraebtan van bat voriga jaar «ijn aaagarakand an oadat indion da proeoduxa van 
artikal 93, lid 2, of artikal 8, lid 3, van Baaabikking nx.2320/81/EGKS wordt ingalaid, da Coaaiaaia twaa 
baaluitan aoat noaan, bat aarata tot inlaiding van da pxoeadura an bat twaada tot beëindiging van dia 
proeoduxa. 
(1) 
(2) 
(3) 
(4) 
(5) Zie voor bijzonderheden de bijlagen van het verslag. Voor staal zijn 
inbegrepen EEG- en EGKS-staalprodukten, het aantal besluiten ligt hoger 
dan het aantal aanmeldingen als gevolg van het tranchesysteem. 
In de meeste gevallen na wijzigingen aangebracht tijdens de procedure, 
ingesteld om de aspecten die het voornemen a priori onverenigbaar maken 
met de gemeenschappelijke markt, weg te werken. 
Gepubliceerd in het Publikatieblad. 
Inclusief branches van steun vrijgemaakt ingevolge de beschikkingen van 
29 juni 1983. 
Exclusief de in het Publikatieblad gepubliceerde "voorwaardelijke" 
beschikking met betrekking tot de Franse investeringssteun (zie punt 253 
van het Veertiende Verslag over het mededingingsbeleid). 
2.1.A.§l.a.l Q£ 
<T1> DEEL TWEE : HET MEDEDINGINGSBELEID TEN AANZIEN VAN 
DE ONDERNEMINGEN 
<T2> Hoofdstuk I : Voornaamste beschikkingen 
en maatregelen van de Commissie (*•) 
<T3> A. Concurrentiebeperkende overeenkomsten 
<T4> 61» Horizontale overeenkomsten 
<T5> - Oprichting van gemeenschappelijke ondernemingen 
<T6> • a) Carlsberg/Courage 
130. Carlsberg was één van de eerste buitenlandse bierproducenten die op de 
markt voor bier in het Verenigd Koninkrijk doordrong. Aanvankelijk voerde de 
bierproducent zijn lagerbieren rechtstreeks uit Denemarken in; later werd een 
eigen brouwerij in het Verenigd Koninkrijk gevestigd in mede-eigendom met de 
Britse bierproducent Grand Metropolitan, waarna in 1980 de volledige eigendom 
van de brouwerij door Carlsberg werd verworven. Aangezien de omzet de eigen 
produktiecapaciteit van de brouwerij in het Verenigd Koninkrijk overtrof, 
sloot de brouwerij terzelfdertijd een gedeeltelijke 
produktie/distributie-overeenkomst met Grand Metropolitan met een looptijd 
van tien jaar. Voor deze overeenkomst werd door de Commissie formeel 
vrijstelling verleend^2). De commissie hield met name rekening met het feit 
dat Carlsberg geen eigen distributienet in het VK heeft, terwijl het, doordat 
de meeste cafés rechtstreeks in handen van de bierproducenten in het VK zijn, 
op dat tijdstip voor een buitenlandse brouwerij vrijwel onmogelijk was om 
zonder de medewerking van één van de Engelse brouwerijen "on-trade" 
(drankgelegenheid) te gaan bevoorraden. De datum waarop de looptijd van deze 
overeenkomst verstreek, viel samen met de overname door Courage van de 
brouwerijen van Grand Metropolitan(3) in 1991. Carlsberg sloot een nieuwe 
overeenkomst af (met gewijzigde voorwaarden), maar ditmaal met Courage (de op 
een na grootste bierproducent in het VK). 
(1) De zaken die niet in dit hoofdstuk worden behandeld zijn in de bijlage 
opgenomen, waar tevens alle referenties zijn te vinden. 
(2) zie beschikking van de Commissie in de zaak Carlsberg, PB L 207 van 
2.8.1984. 
(3) Zie het Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid , punt 86. 
2.1.A.51.a.2 87 
De overeenkomst met Courage bracht uitgebreide samenwerking tussen de beide 
partijen met zich mee. Courage verwierf het recht gedurende tien jaar een 
bepaalde hoeveelheid Carlsberg-bier onder licentie te produceren; de 
onderneming verwierf het exclusieve recht van distributie van Carlsberg-bier 
aan de "off-trade" (supermarkten en andere winkels) voor een periode van 
vijf jaar en een niet-exclusief recht van distributie aan de "on-trade" (de 
sector waar bier kan worden geconsumeerd in het etablissement waar het wordt 
verkocht - cafés, restaurants) voor een periode van tien jaar. Overeenkomstig 
de bepalingen van de overeenkomst was Courage verplicht minimumhoeveelheden 
Carlsberg-bier af te nemen. 
Korte tijd nadat deze overeenkomst was gesloten, maakte Carlsberg zijn 
voornemen bekend al zijn activiteiten op het gebied van de bierproduktie en 
-afzet in het VK - met inbegrip van zijn overeenkomst met Courage - tezamen 
met die van Allied Lyons onder te brengen in een joint venture 
Carlsberg-Tetley("CT")(4). Door die transactie zou Carlsberg niet alleen 
gezamenlijk met Allied Lyons de controle verkrijgen over de derde grootste 
bierproducent van het VK, maar ook de mogelijkheid verwerven zijn bier 
rechtstreeks af te zetten in de cafés die in het bezit zijn van Allied. 
De commissie achtte de twee overeenkomsten onverenigbaar. Zij deelde de 
partijen mede dat zij het exclusieve recht voor Courage van distributie aan 
slijterijen (de jure of de facto) onaanvaardbaar achtte, aangezien het 
verlenen van een dergelijk recht aan een concurrent niet verdedigbaar was. 
Voor deze conclusie werden nog verdere redenen aangedragen door de oprichting 
van CT, dat zelf een sterke positie in de afzet aan slijterijen innam. Hoewel 
de overeenkomst voor de afzet aan drankgelegenheden niet-exclusief was, 
maakten met name de overeengekomen minimumhoeveelheden - waardoor Carlsberg 
bij voorrang toegang verwierf tot de cafés die door Courage worden bevoorraad 
- samenwerking tussen de beide partijen op permanente basis noodzakelijk. De 
Commissie was van oordeel dat, gelet op de positie die CT als derde grootste 
bierproducent inneemt, Carlsberg geen uitgebreide samenwerking met courage 
nodig heeft voor de afzet van zijn bier in drankgelegenheden. Zij meende dat, 
onder de gegeven omstandigheden, inderdaad alleen een overeenkomst met zeer 
beperkte draagwijdte kon worden gerechtvaardigd d.w.z. een overeenkomst die 
uitsluitend betrekking heeft op de bevoorrading van de cafés die anders voor 
Carlsberg niet toegankelijk zouden zijn. De commissie deelde de partijen 
(4) Zie punt 131 van dit Verslag. 
2.1.A.§l.a.3 O Q 
daarom mede dat hun overeenkomst betreffende de afzet aan drankgelegenheden 
diende te worden beperkt tot de levering van Carlsberg-bieren aan de cafés 
die aan Courage zijn gebonden. Met het oog hierop moesten de vereiste 
minimumhoeveelheden tot de helft worden gereduceerd en de looptijd van de 
overeenkomst worden verminderd, zodat deze zou aflopen op dezelfde datum als 
waarop de overeenkomst van de aan Courage gebonden cafés met deze onderneming 
afloopt(5). De partijen wijzigden hun overeenkomsten in die zin. Hierdoor 
kon de Commissie de behandeling van dit dossier met een administratief 
schrijven uit hoofde van artikel 85, lid 3, afsluiten. 
(5) Als voorwaarde voor de goedkeuring van de overname van Grand 
Metropolitan door Courage moesten de partijen de waarborg geven dat voor 
de bevoorrading van hun cafés na een bepaalde periode de concurrentie 
weer vrij spel zou krijgen. De cafés die in het bezit van Grand 
Metropolitan zouden blijven, zouden na vier jaar voor bevoorrading door 
de concurrentie worden vrijgegeven, terwijl de cafés in mede-eigendom 
zeven jaar na de transactie niet langer gebonden zouden zijn. Voor 
verdere bijzonderheden wordt verwezen naar het Eenentwintigste Verslag 
over het mededingingsbeleid, punt 86. 
2.1.A.§l.b.4 89 
<T6> b) Carlsberg / Allied Lyons 
131. Einde 1991 maakten Carlsberg en Allied Lyons hun voornemen bekend hun 
Britse bierproduktie en -groothandel samen te brengen door de oprichting van 
een 50-50 % joint venture, die de naam Carlsberg-Tetley ("CT") zou dragen. Op 
dat ogenblik namen de vijf grootste bierproducenten bijna 80 % van de 
bierproduktie in het VK voor hun rekening, en zelfs iets meer waar het 
lagerbier betreft. Na de oprichting van CT zouden zij ongeveer 90 % van de 
produktie van lagerbier voor hun rekening nemen. CT zou de derde grootste 
bierproducent in het VK worden. 
132. De bedoeling was dat de beide partijen in CT alle betrokken activa, 
bedrijfswerkzaamheden en de desbetreffende personeels- en directieleden naar 
CT zouden overbrengen. De detailhandelsactiviteiten van Allied Lyons vielen 
buiten het bestek van de transactie. De cafés in eigen beheer en de in 
exploitatie gegeven cafés zouden in het bezit en onder controle van haar 
dochtermaatschappij Allied Retail blijven. Carlsberg en Allied Lyons zouden 
bovendien elk de eigendom van hun respectieve biermerken in het VK behouden. 
CT zou niettemin een exclusieve licentie krijgen voor de vervaardiging en 
verkoop van deze produkten in het VK. Daarnaast zou CT voor sommige wijnen en 
gedistilleerde dranken met Allied Lyons en voor sommige frisdranken met 
Britannia soft Drinks (een joint venture van Allied Lyons, Bass en Whitbread) 
een exclusieve afnameovereenkomst met een looptijd van tien jaar sluiten. In 
ruil hiervoor zou CT voor zeven jaar het exclusieve recht verwerven om bier, 
wijnen, gedistilleerde dranken en frisdranken te leveren aan de cafés die 
Allied Retail in eigen beheer heeft of in exploitatie heeft gegeven. 
133. In de eerste plaats moest worden vastgesteld of deze transactie binnen 
de werkingssfeer van Verordening 4064/89 (de concentratieverordening) of van 
de artikelen 85 of 86 van het EEG-Verdrag zou vallen. 
134. Aangezien Carlsberg en Allied Lyons eigenaar zouden blijven van hun 
respectieve biermerken en het laatste woord zouden hebben wat het commerciële 
beleid ten aanzien van hun merken betreft, oordeelde de Commissie dat CT geen 
op zich zelf staande economische entiteit zou vormen, doch veeleer een 
instrument zou zijn door middel waarvan de beide partijen hun gedrag op de 
markt, en in het bijzonder het beleid ten aanzien van hun merk, zouden 
coördineren. De joint venture werd daarom beschouwd als een vorm van 
samenwerking. Hieruit vloeit voort dat de Britse autoriteiten eveneens 
2.1.A.6l.b.5 90 
bevoegd waren om de zaak te behandelen. 
135. De transactie werd vervolgens overeenkomstig Verordening nr. 17 bij de 
Commissie aangemeld. Gezien het belang ervan, en om in een zo vroeg mogelijke 
fase met de standpunten van belanghebbenden rekening te kunnen houder, 
publiceerde de Commissie een mededeling in het Publikatieblad(6), waarin zij 
belanghebbenden verzocht hun opmerkingen ten aanzien van de voorgenomen 
transactie kenbaar te maken. De Commissie ontving een aantal opmerkingen. 
136. Nadat een diepgaand onderzoek was verricht, stelde de commissie vast dat 
de transactie de versterking en verdere afscherming tot gevolg zou hebben van 
een markt die al een oligopolide karakter had (de markt in het VK voor 
lagerbier). Zij was van oordeel dat de gevolgen met name merkbaar zouden zijn 
in de verkoop van bieren aan drankgelegenheden, die wordt gekenmerkt door een 
sterke mate van verticale integratie (waarbij cafés in het bezit zijn van 
brouwerijen). De Commissie deelde de partijen op 28 juli 1992 mede welke 
voorwaarden zij stelde om de transactie als aanvaardbaar te beschouwen. De 
Britse autoriteiten maakten terzelfdertijd soortgelijke voorwaarden bekend. 
Dit waren : 
- verkorting van de looptijd van de exclusieve bierleveringsovereenkomst 
tussen CT en Allied Retail van zeven tot vijf jaar; en 
binnen twee jaar moesten de exploitanten en pachters van tot Allied 
Retail behorende cafés de vrijheid krijgen om voor de aankoop van ten 
minste 50 % van hun totale jaarlijkse behoefte aan lagerbier de 
leverancier vrij te kiezen. 
137. Daarnaast verlangde de Commissie : 
dat de looptijd van de exclusieve afnameovereenkomst tussen CT en Allied 
Lyons voor sommige wijnen en gedistilleerde dranken van tien tot 
vijf jaar werd teruggebracht; 
dat de exclusieve afnameovereenkomst tussen CT en Britannia Soft Drinks 
in dier voege werd gewijzigd dat CT de mogelijkheid kreeg bij iedere 
leverancier koolzuurhoudende frisdranken in te kopen en deze door te 
verkopen, en dat de looptijd ervan ook van tien tot vijf jaar werd 
(6) PB C 97 van 16.4.1992 
2.1.A.fil.b.6 91 
verkort; 
dat de looptijd van de exclusieve leveringsovereenkomst tussen CT en 
Allied Retail voor wijnen, gedistilleerde dranken, cider en frisdranken 
van zeven tot vijf jaar werd bekort. 
De betrokken overeenkomsten werden in die zin gewijzigd. Over de tweede 
voorwaarde, die betrekking had op het openstellen van de aan Allied Retail 
gebonden cafés voor concurrerende lagerbiermerken, werd echter nog nader 
onderhandeld. Als resultaat daarvan kwamen de partijen overeen dat als 
alternatief met ingang van het tweede jaar een vastgesteld aantal van de met 
Allied Retail verbonden cafés niet langer gebonden zou zijn (voor alle 
biersoorten). Aangezien de geraamde hoeveelheden, die als resultaat hiervan 
opnieuw onder de vrije concurrentie zouden vallen, vrijwel overeenkwamen met 
de in de tweede voorwaarde genoemde hoeveelheden, werd de procedure 
beëindigd. CT en de bedrijven waarmee de onderneming een 
leveringsovereenkomst had gesloten, ontvingen een administratief schrijven 
uit hoofde van artikel 85, lid 3. 
2.1.A.51.C.7 92 
<T6> c) Fiat/Hitachi 
138. Op 21 december 1992(7) hechtte de Commissie haar goedkeuring aan een 
beschikking die uit hoofde van artikel 85, lid 3, was opgesteld met 
betrekking tot de oprichting door Fiat en Hitachi van een gemeenschappelijke 
onderneming voor de produktie, distributie en verkoop van middelgrote tot 
grote hydraulische graafmachines. 
In de door de partijen aangemelde overeenkomsten is bepaald dat de 
gemeenschappelijke onderneming haar handelsactiviteiten start met de overname 
van het bestaande Fiat-assortiment graafmachines en cilinders, maar dat zij 
een nieuw Fiat-Hitachi-assortiment zal ontwikkelen met gebruikmaking van de 
technologie van Hitachi. Zij beschikt over een exclusieve markt die 
West-Europa (daaronder begrepen de gehele Gemeenschap), de landen aan de 
Middellandse Zee en Afrika omvat. 
Na besprekingen met de diensten van de commissie hebben de partijen hun 
overeenkomsten zodanig gewijzigd dat, wat de Gemeenschap betreft, het Hitachi 
is toegestaan passieve verkopen in het exclusieve verkoopgebied van de 
gemeenschappelijke onderneming te verrichten. Dit betekent dat Hitachi geen 
bestellingen van ondernemingen in de Gemeenschap zal nastreven, maar van deze 
ondernemingen komende bestellingen wel zal aanvaarden. 
In de regelingen is vastgelegd dat de gemeenschappelijke onderneming alle 
motoren van Iveco (dat deel uitmaakt van het Fiat-concern) zal kopen en dat 
alle hydraulica, welke zij zelf niet vervaardigt, bij Hitachi wordt gekocht. 
Alhoewel deze exclusieve inkoopbedingen de verkoopmogelijkheden voor derde 
fabrikanten van motoren en hydraulica aan de gemeenschappelijke onderneming 
zullen afsnijden, is deze beperking het gevolg van de oprichting van deze 
onderneming en lijkt zij redelijkerwijs voor de goede werking ervan 
noodzakelijk. 
(7) PB L 20 van 28.1.1993, blz. 10. 
93 
2.1.A.§1.d.8 V ^ 
<T6> d. Ford/VW 
139. De Commissie heeft, bij formele beschikking uit hoofde van artikel 85, 
lid 3, van het EEG-Verdrag, ontheffing verleend voor een overeenkomst tussen 
de automobiel fabrikanten Ford en Volkswagen (VW) betreffende de oprichting 
van een Gemeenschappelijke Onderneming (GO) in Portugal voor de 
gemeenschappelijke ontwikkeling en produktie van een polyvalente wagen (PW). 
Ford en VW zullen nabij Setubal een fabriek bouwen met een capaciteit van 
190.000 wagens per Jaar-, in 1995 zal met de fabricage worden begonnen. De 
PW's die door de GO worden geproduceerd, zullen in van elkaar te 
onderscheiden versies door Ford en VW onder hun eigen merknaam en via hun 
eigen dealernetten worden verkocht. 
PW's zijn, door hun specifieke produktkenmerken (ontworpen om tot 
zeven personen te kunnen vervoeren, aanzienlijke bagageruimte, rijcomfort 
vergelijkbaar met dat van een personenwagen) een betrekkelijk nieuw en 
afzonderlijk marktsegment. Het marktsegment voor PW's in de Gemeenschap wordt 
gekenmerkt door de sterke dominantie van de Renault "Espace" (ruim 50 % van 
het segment), die werd ontwikkeld en wordt gemonteerd door Matra S.A. 
(Matra). Alle andere concurrerende modellen worden hetzij in Japan hetzij in 
de VS geproduceerd. 
De Commissie was van oordeel dat aan de voorwaarden voor een ontheffing op 
grond van artikel 85, lid 3, van het EEG-Verdrag is voldaan omdat door de 
samenwerking een nieuw, scherp geprijsd, produkt van hoge kwaliteit tot stand 
zal komen dat is toegesneden op de behoeften van de Europese consument en 
waarmee wordt beoogd de concurrentie in het marktsegment voor PW's in Europa 
te verscherpen. Bij haar besluit toestemming te verlenen voor de 
gemeenschappelijke onderneming tussen twee grote automobiel fabrikanten heeft 
zij ook rekening gehouden met de uitzonderlijke omstandigheden van dit geval, 
bij voorbeeld : 
de geringe omvang van het marktsegment voor PW's-, 
- het feit dat Ford of VW tot nu toe geen van beide een belangrijke 
leverancier in het marktsegment voor PW's in Europa zijn geweest; 
2.1.A.§1.d.9 94 
de structuur van het marktsegment, d.w.z. het feit dat één enkele 
leverancier zich in een sterke positie als marktaanvoerder bevindt; 
het feit dat het voertuig in een speciaal met dit doel gebouwde en 
moderne fabriek zal worden vervaardigd. 
Niettemin werden, gelet op de grote mate van samenwerking in de 
automobielindustrie, aan de ontheffing een aantal strenge voorwaarden en 
verplichtingen verbonden, hoofdzakelijk ter beperking van eventuele 
"overloopM-effecten van de samenwerking, die ongunstige gevolgen voor de 
concurrentie tussen de partners in nabijgelegen marktsegmenten 
(stationwagons, lichte bestelwagens) zouden kunnen hebben en om ervoor te 
zorgen dat Ford en VW actief met elkaar concurreren door elk via hun eigen 
dealernet te verkopen. 
De Commissie heeft voorts een formele klacht van Matra tegen de overeenkomst 
omdat deze in strijd met artikel 85 zou zijn, afgewezen. 
2.1.A.§1.e.10 95 
<T5> - Overeenkomsten in de sector financiëlde diensten 
<T6> e) Assurpol(g) 
140. Op 14 Januari 1992 verleende de Commissie voor een periode van zeven 
Jaar ontheffing op grond van artikel 85, lid 3, van het EEG-Verdrag voor het 
ESV ASSURPOL en zijn reglement van orde. 
Het ESV ASSURPOL is een pool voor de medeherverzekering van de 
milieuverontreinigingsrisico's (verontreinigingen van toevallige en 
geleidelijke aard) die hun oorsprong hebben in bepaalde, zich voornamelijk in 
Frankrijk bevindende, industriële en commerciële inrichtingen. ASSURPOL telt 
50 verzekeringsondernemingen ( leden-verzekeraars) en 14 
herverzekeringsondernemingen (deelnemende leden). 
Het is de leden-verzekeraars niet verboden zich buiten de pool te 
herverzekeren en zij hebben ieder Jaar de mogelijkheid zich met een 
opzeggingstermijn van drie maanden uit de pool terug te trekken. Voorts staat 
de toetreding tot de medeherverzekeringspool open voor elke verzekerings- of 
herverzekeringsonderneming die gemachtigd is haar werkzaamheden in Franrkijk 
uit te oefenen. 
De overeenkomsten ten aanzien waarvan ontheffing is verleend bieden de 
leden-verzekeraars de mogelijkheid individueel de wettelijke 
aansprakelijkheidsverzekering voor milieuschaden van niet-toevalIige aard te 
onderschrijven doordat hun de waarborg van herverzekering binnen de pool 
wordt geboden. 
Alle leden nemen deel aan de herverzekering van de door de leden-verzekeraars 
gecedeerde risico's (90 % van hun verbintenissen) voor hun aandeel, berekend 
aan de hand van hun ingebrachte capaciteit, in de totale capaciteit van de 
pool (thans 131 miljoen FF). 
Op verzoek van de diensten van de Commissie zijn in de aangemelde 
overeenkomsten enkele wijzigingen aangebracht in dier voege dat de in 
medeherverzekering gecedeerde premies niet langer de commissie van 
tussenpersonen noch de beheerskosten van de aangesloten verzekeraar omvatten. 
(8) PB L 37 van 14.2.1992 en Bull. EG 1/2-1992, punt 1.3.63. 
2.1.A.§1.6.11 Q, 
70 
Het staat de aangesloten verzekeraars derhalve vrij verschillende 
tariefpremies te hanteren voor de ASSURPOL-polissen die zij afgeven, alhoewel 
de premies voor risicodekking en de deelneming in de kosten van het 
samenwerkingsverband gezamenlijk worden vastgesteld. 
In de huidige situatie, waarin de milieuproblemen steeds ernstiger worden, 
kon de ontheffing worden verleend, ondanks het feit dat alle aangesloten 
verzekeraars samen reeds voor andere risico's op het gebied van de wettelijke 
aansprakelijkheid 70 tot 80 % van de potentiële gebruikers dekking bieden; de 
ASSURPOL-polissen maken namelijk slechts ongeveer 3 % uit van het geschatte 
bedrag van het premi e-incasso voor de branche "wettelijke aansprakelijkheid 
voor milieuschade" in Frankrijk, en bovendien is de positie van de pool op de 
herverzekeringsmarkt, een markt van wereldwijde omvang, onbeduidend. 
Anderzijds worden de concurrentiebeperkingen die voortvloeien uit de 
samenwerking in het kader van ASSURPOL gecompenseerd door de rationalisering, 
de verhoging van de financiële capaciteit en de ontwikkeling van een betere 
techniek voor de verzekering van risico's, waarmee tot dusver weinig ervaring 
is opgedaan. 
Met de beschikking wordt aangetoond dat de inwerkingtreding van een 
herverzekeringspool niet noodzakelijkerwijze met zich meebrengt dat de 
tariefpremies van de rechtstreekse-verzekeringscontracten gemeenschappelijk 
worden vastgesteld en dat het niet absoluut noodzakelijk is dat voor de 
deelnemers een volledig verbod geldt om buiten de pool risicodekking te 
zoeken. 
2.i.A.§i.f.i2 07 
<T6> f) Eurocheque ; overeenkomst van Helsinki<9> 
141. Op 25 maart 1992 heeft de Commissie in de zaak "Eurocheque : 
overeenkomst van Helsinki" een beschikking gegeven waarbij aan de Groupement 
des cartes bancaires "CB", die binnen het Eurochequesysteem alle Franse 
banken vertegenwoordigt, een geldboete van 5 miljoen ecu en aan Eurocheque 
International een geldboete van 1 miljoen ecu wordt opgelegd, omdat zij in 
1983 een overeenkomst hebben gesloten die tot 1991 van kracht is geweest en 
volgens welke de Franse banken Franse handelaren voor buitenlandse 
eurocheques dezelfde commissie in rekening brachten als voor betalingen per 
kaart. De overeenkomst was niet alleen een door artikel 85, lid 1, verboden 
prijsafspraak maar vormde ook een inbreuk op de "Package Deal" van 1980, 
waarvoor de Commissie in 1984 ontheffing heeft verleend, onder meer op grond 
van het beginsel dat de eurochèque voor de begunstigde gratis was, aangezien 
diens bank een interbancair commissieloon ontving van de bank van de 
uitgever. 
Bovendien wordt het in 1990 ingediende verzoek om ontheffing van de 
overeenkomst in de beschikking afgewezen. 
Het is de eerste maal dat bij een beschikking geldboetes worden opgelegd in 
de banksector. De Commissie heeft daar bij de vaststelling van de geldboetes 
rekening mee gehouden, alsook met de gedeelde verantwoordelijkheid en het 
voordeel dat de partijen door de overeenkomst hebben verkregen. 
(9) PB L 95 van 9.4.1992 en Bull. EG 3-1992, punt 1.2.40. 
2.1.A.§1.g.13 QO 
<T5> - Overeenkomsten In de energiesector 
<T6> g) SHGc/EDF en ENEL 
142. De Commissie is tussenbeide gekomen in een geschil tussen enerzijds een 
Frans autonoom produktiebedrIJf en anderzijds de twee 
elektriciteitsmaatschappijen die in Frankrijk en Italië het monopolie 
bezitten, EDF en ENEL. 
143. De elektriciteitscentrale van het autonome produktIebedrIJf was 
uitsluitend om geografische en technische redenen op het Italiaanse net 
aangesloten. Het bedrijf mocht zijn elektriciteit evenwel niet rechtstreeks 
aan ENEL verkopen wegens de exclusieve uitvoerrechten van EDF. Het bedrijf 
was dus verplicht zijn elektriciteit aan EDF te verkopen tegen het tarief dat 
voor de Franse autonome produktiebedrIJven gold, terwijl zijn produktie voor 
Italië was bestemd. 
144. Doordat de uiteenlopende vergoeding van de autonome produktiebedriJven 
in Frankrijk en Italië in het nadeel van de eerstgenoemde uitvalt, heeft de 
eigenaar van de centrale bijgevolg financiële schade geleden. 
145. De bemiddeling van de Commissie in het geschil heeft tot een compromis 
geleid waarbij EDF voor het Franse produktiebedriJf soortgelijke tarieven 
hanteert als die welke ENEL voor de Italiaanse autonome produktiebedrijven 
toepast, ten einde rekening te houden met de zeer typische situatie van de 
centrale, die uitsluitend kan worden aangesloten op het net van de Lid-Staat 
van invoer. 
De Commissie heeft aldus duidelijk gemaakt dat de mededingingsregels die in 
het bijzonder zijn vastgelegd In de artikelen 85 en 86 van het Verdrag 
volledig van toepassing zijn op de energiesector, ongeacht de maatregelen die 
de Commissie heeft genomen met het oog op de voltooiing van de interne markt 
voor energie. 
2.1.A.§1.h.14 
99 
<T6> h) JAHRHUNDERTVERTRAG 
146. In haar beschikking van 22 december 1992 tot goedkeuring van het 
"Jahrhundertvertrag" heeft de Commissie opnieuw bevestigd dat de 
mededingingsregels op de energiesector van toepassing zijn. De energiemarkt 
mag niet van mededinging gevrijwaard blijven en beperkende maatregelen in 
het kader van de verdere ontwikkeling van de interne markt mogen niet verder 
gaan dan wat noodzakelijk is voor de basisvoorzieningszekerheid. 
Het "Jahrhundertvertrag" (contract van de eeuw) is een geheel van 
overeenkomsten waarbij Duitse particuliere en openbare 
elektriciteitsbedrijven verplicht zijn voor de opwekking van elektriciteit 
bepaalde hoeveelheden Duitse steenkool af te nemen. De Commissie is van 
mening dat deze overeenkomsten onder de mededingingsregels van het EEG- en 
het EGKS-Verdrag vallen. De verplichting tot exclusieve afname van Duitse 
steenkool op lange termijn maakt het voor de Duitse elektriciteitsbedrijven 
onmogelijk steenkool of andere primaire energiebronnen uit andere Lid-Staten 
in te voeren en vormt tevens een belemmering voor de import van 
elektriciteit. 
In de beschikking heeft de Commissie opnieuw haar beleid bevestigd volgens 
hetwelk het aandeel van voor elektriciteitsopwekking gebruikte energie die 
bij voorrang van binnenlandse energiebronnen afkomstig is en bijgevolg van 
concurrentie gevrijwaard blijft, moet worden beperkt tot de hoeveelheid die 
noodzakelijk is om de basiselektriciteitsvoorziening veilig te stellen. De 
Commissie heeft voor de overeenkomsten ontheffing verleend omdat zij ervan 
overtuigd was dat zulks in deze zaak het geval was. 
De Commissie is van oordeel dat dit aandeel tegen eind 1995 ten hoogste 20% 
mag bedragen van de ingangsenergie die wordt gebruikt om in het bruto 
elektriciteitsverbruik te voorzien en tegen het einde van de eeuw tot 15% 
moet worden beperkt. 
De Commissie heeft erop gewezen dat de beschikking geen afbreuk doet aan haar 
beoordeling van de verenigbaarheid van steun aan de Duitse steenkoolindustrie 
met de communautaire regelgeving. 
2.1.A.§1.1.15 100 
<T5> - Overeenkomsten in de sector zeevervoer 
<T6> I) Fran$-WestafrlKaanse rederscomités 
147. De Commissie heeft vastgesteld dat de "rederscomités" die waren 
ingesteld voor het vrachtverkeer tussen Frankrijk en elf West- en 
CentraalafrIkaanse Staten^10), in strijd waren met de bepalingen van artikel 
85 van het EEG-Verdrag en dat de praktijken van deze comités een inbreuk 
vormden op de bepalingen van artikel 86*11*. De beschikking is gegeven naar 
aanleiding van klachten die door onafhankelijke reders zijn ingediend tegen 
een geheel van praktijken die voor een groot gedeelte van het bilaterale 
vrachtverkeer tussen de Gemeenschap en West- en Centraalafrikaanse Staten 
kartelvorming tot gevolg hebben gehad. De Commissie had in dat verband 
procedures ingeleid tegen vier I iJnvaartconferences(12) en tegen de elf in 
de beschikking bedoelde rederscomités. 
148. De redersovereenkomsten hadden tot doel alle per lijnschip vervoerde 
vrachten tussen de leden van de rederscomités te verdelen. Er was voorzien 
in een regeling om aan weerskanten van elke scheepvaartroute toezicht uit te 
oefenen op de verdeling. De leden van de rederscomités hadden stelselmatig 
per maand het gehele vrachtverkeer tussen Frankrijk en elf Afrikaanse landen 
verdeeld. Bijgevolg werd de concurrentie uitgeschakeld, hetgeen een 
buitensporig hoog prijsniveau tot gevolg had. 
Bovendien hebben de leden van de rederscomités eerst de betrokken Afrikaanse 
autoriteiten verzocht om goedkeuring van maatregelen om het gehele 
vrachtverkeer aan hen toe te wijzen en vervolgens uit eigen beweging actief 
deelgenomen aan de uitvoering van deze maatregelen ten einde het verkeer af 
te sluiten voor reders die buiten de comités om wilden werken. 
149. De Commissie heeft erop gewezen dat overeenkomstig Verordening 
(EEG) nr. 4056/86 van de Raad van 22 december 1986(13> tot vaststelling van 
de wijze van toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag op het 
zeevervoer, reders zich kunnen verenigen in IiJnvaartconferences waarvoor een 
(10) Benin, Togo, Kongo, Senegal, Mali, Guinee, Centraalafrikaanse Republiek, 
Kameroen, Gabon, Niger en Burkina Faso. 
(11) Beschikking van 1.4.92, PB L 134 van 18.5.1992, blz. 1. 
(12) De Commissie heeft in een zaak (CEWAL) een beschikking gegeven en zet 
het onderzoek van de drie overige zaken voort. 
(13) PB L 378 van 31.12.1986, blz. 4. 
2 . I . A. 9 i . I . 3 o AOÀ 
groepsvrijstelling wordt verleend. De Commissie heeft echter bij de 
goedkeuring van deze verordening verklaard te zullen optreden tegen pogingen 
tot kartelvorming voor de totaliteit van een of meer zeevervoerdiensten die 
erop zijn gericht onafhankelijke reders (outsiders) de toegang tot dit 
verkeer te ontzeggen en die dus tot doel of tot gevolg hebben daadwerkelijke 
concurrentie onmogelijk te maken. 
150. Omdat de Commissie de inbreuk belangrijk en ernstig vond, heeft zij 
besloten aan de groep Delmas, aan de Société navale de l'Ouest, aan de 
Société navale caennaise en aan de groep Hoegh-SWAL geldboeten op te leggen 
voor een totaal bedrag van 15 miljoen ecu. Bij de vaststelling van de 
geldboete heeft de Commissie er rekening mee gehouden dat de groep Bolloré 
(die intussen de groepen Delmas en Hoegh heeft verworven) zich ertoe heeft 
verbonden concrete maatregelen te nemen om de markt voor een levendige 
concurrentie open te stellen. 
Aan dertien rederijen van derde landen (cross-traders) die lid zijn van de 
rederscomités zijn minder hoge geldboeten opgelegd (tussen 2 400 en 
56 400 ecu); bij de vaststelling van deze geldboeten heeft de Commissie er in 
het bijzonder rekening mee gehouden dat deze reders, die de overeenkomsten 
tot instelling van de rederscomités niet hebben ondertekend, daarin slechts 
een tweederangsrol hebben vervuld. 
151. Ten slotte heeft de Commissie los van deze beschikking haar voornemen te 
kennen gegeven om met de autoriteiten van de West- en Centraalafrikaanse 
Staten een dialoog op gang te brengen zodat de transportbedrijven van deze 
Staten beter kunnen deelnemen aan het door hun buitenlandse handel ontstane 
verkeer. 
2^MJJ-17 1 g 2 
<T6> J) Li Invaartconference CEWAL 
152. De Commissie heeft aan vier reders wegens concurrentiebeperkende 
praktijken in het kader van de conference CEWAL (Associated Central West 
Africa Lines) geldboeten opgelegd voor een totaal bedrag van 
10,1 miljoen ecu. De Compagnie Maritime Belge (CMB) kreeg een geldboete van 
9,6 miljoen ecu, terwijl de overige geldboeten werden opgelegd aan Woermann 
Linie, Dafra Line (thans allebei eigendom van de CMB) en Nedlioyd. 
Bij de vaststelling van de geldboeten heeft de Commissie rekening gehouden 
met de geringe functie die Woermann, Dafra en Nedlioyd hebben vervuld/alsook 
met hun klein marktaandeel in vergelijking met dat van de CMB. Tevens is 
rekening gehouden met bepaalde verzachtende omstandigheden die onder de 
aandacht van de Commissie zijn gekomen. 
153. Naar aanleiding van klachten van de Deense Regering en verscheidene 
reders, heeft de Commissie een procedure ingeleid tegen elf rederscomités en 
vier IIJnvaartconferences (CEWAL, MEWAC, COWAC en UKWAL). Aan de 
rederscomités heeft de Commissie in april 1992 een zware geldboete opgelegd 
omdat zij in het verkeer tussen Frankrijk en elf West- en Centraalafrikaanse 
landen inbreuk hebben gemaakt op de artikelen 85 en 86 van het 
EEG-Verdrag<14>. 
154. Deze beschikking^5^ is de eerste die op een I i Jnvaartconference 
betrekking heeft en is voornamelijk van belang voor CEWAL, een verband van 
verscheidene scheepvaartmaatschappijen dat tot doel heeft regelmatige 
vervoerdiensten te onderhouden tussen Westeuropese havens en de havens van 
Zaïre en Angola. De beschikking is uitsluitend van toepassing op het 
verkeer tussen Noordeuropese havens (met uitzondering van het VK) en Zaïre. 
155. De Commissie is tot het besluit gekomen dat de leden van CEWAL op deze 
routes in strijd met artikel 86 op drie verschillende manieren misbruik 
maakten van hun machtspositie op de markt, ten einde hun voornaamste 
concurrent, G & C (een gemeenschappelijke dienst van de Belgische reder 
Cobelfret en de Italiaanse reder Grimaldi) buitenspel te zetten : 
(14) Beschikking van de Commissie van 1.4.92 - PB L 134 van 18.5.92, blz. 1. 
Zie punt 147 van dit Verslag. 
(15) Beschikking van de Commissie van 23.12.1992, PB L 34 van 10.2.1993, 
blz. 20. 
2.1.A.§1.J.18 103 
1. ZIJ hebben deelgenomen aan een samenwerkingsovereenkomst met de Zaïrese 
scheepvaartautoriteiten (Ogefrem : l'Office zaïrois de gestion de fret 
maritime) waarbij elke vracht op deze route door de leden van CEWAL zou 
worden vervoerd. 
2. ZIJ hebben gebruik gemaakt van de "flghting-ships"-methode. Wanneer een 
concurrent goedkopere tarieven toepaste dan CEWAL, belegde de conference 
een vergadering ten einde lagere prijzen te bieden en de leden van CEWAL 
hun dienstregeling te laten afstemmen op die van hun concurrent om hem 
klanten af te nemen. De kosten die overeenstemden met het door de 
concurrent geleden verlies werden over de leden van CEWAL verdeeld. 
3. CEWAL legde een 100% getrouwheidsregel ing op, waarbij de leden al hun 
vrachten aan de conference moesten afstaan ten einde voor een korting in 
aanmerking te komen. Er werden zwarte lijsten opgemaakt van 
scheepvaartmaatschappijen die zich niet hielden aan de 100 % 
getrouwheidsregel ing. Dit ging verder dan de bepalingen 
(groepsvrijstelling - Verordening nr. 4056/86, artikel 5, punt 2) 
waarbij conferences onder bepaalde voorwaarden van de communautaire 
mededingingsregels zijn vrijgesteld. 
Bovendien is de Commissie tot het besluit gekomen dat drie conferences -
CEWAL, COWAC en UKWAL - door een overeenkomst tot verdeling van de markt 
inbreuk hadden gemaakt op artikel 85 van het EEG-Verdrag. Op grond van deze 
overeenkomst onthield elke reder zich van concurrentie op het geografische 
gebied van de twee andere conferences dan die waarvan hij lid was. De 
Commissie heeft voor deze specifieke inbreuk geen geldboete opgelegd. 
2.1.A.§1.k.19 104 
<T5> - Overeenkomsten met betrekking tot de sector 
landbouw en visserij 
<T6> k) Scottish Salmon 
156. De Commissie heeft een beschikking^16^ gegeven, waarin een overeenkomst 
tussen Fiskeoppdretternes Salgslag (FOS - de Noorse verkooporganisatie van 
viskwekers), de Scottish Salmon Farmers' Marketing Board Ltd. (SSB), de 
Scottish Salmon Growers' Association Ltd. (SSGA) en de Shetland Salmon 
Farmers' Association (SSFA) tot vaststelling van minimumprijzen voor 
gekweekte zalm, werd veroordeeld. De producenten in Noorwegen en Schotland 
nemen meer dan 90 % van de in de Gemeenschap geleverde gekweekte zalm voor 
hun rekening. 
157. De Commissie richtte zich bij het onderzoek op de periode aan de eind 
van 1989 toen de zalmkwekerijsector in een crisis verkeerde. Ondanks een 
aanmerkelijke toename van de consumptie van gekweekte zalm in de Gemeenschap 
waren de prijzen gestaag gedaald. In december 1989 dienden de producenten in 
de Gemeenschap een klacht in bij de Commissie met betrekking tot dumping in 
de Europese Gemeenschap van Noorse zalm(17). 
158. TerzelfdertiJd ondernam de FOS stappen om de doeltreffendheid van haar 
minimum-prijssysteem te herstellen. Voordat de nieuwe maatregelen echter ten 
uitvoer werden gelegd, nam de FOS met de Schotse organisaties contact op om 
deze over het nieuwe plan in te lichten. Op 20 december 1989 organiseerde de 
FOS een teleconferentie met de producenten van gekweekte zalm in Europa, met 
het doel hun steun voor de nieuwe maatregelen te krijgen. Na de 
teleconferentie zonden SSB/SSGA en SSFA circulaires naar hun leden, waarin 
hun uitdrukkelijk werd verzocht hun prijzen op één lijn te brengen met de 
nieuwe Noorse minimumprijzen en waarin de nieuwe Schotse minimumprijzen 
werden opgegeven, gebaseerd op de Noorse minimumprijzen plus de traditionele 
toeslag op Schotse zalm van 5-10 %. 
159. De overeenkomst had twee aspecten : enerzijds de door de FOS getroffen 
maatregelen, d.w.z. minimumprijzen en daaraan verbonden een 
(16) Beschikking van 30 Juli 1992, PB L 246 van 27.8.1992. 
(17) In een beschikking van de Commissie van 15 maart 1991 werd de 
vaststelling gedaan dat Noorse zalm in de Gemeenschap werd verkocht met 
een dumpingmarge van 11,3 %. 
2.1.A.§1.k.20 105 
invr iezi ngsr egel ing en anderzijds de door SSB, SSGA en SSFA genomen 
ondersteunende maatregelen om ervoor te zorgen dat de priJsdiscipline door 
hun leden in acht werd genomen. De overeenkomst liep eind 1991 af. 
160. Met deze beschikking wordt beoogd beginselen ten aanzien van de relatie 
tussen anti-dumpingprocedures en anti-trustprocedures vast te stellen in het 
licht van de bepalingen van Verordening van de Raad nr. 26/62, met name wat 
de sector landbouw en visserij betreft. Het is ondernemingen of 
ondernemersverenigingen die worden geconfronteerd met een situatie waarbij 
van dumpingpraktijken sprake is, krachtens Verordening nr. 26/62 niet 
toegestaan om naast dergelijke procedures en evenmin in plaats daarvan een 
particuliere beperkende overeenkomst te sluiten om die situatie te verhelpen. 
Dit beginsel is ook van toepassing op andere, soortgelijke procedures, zoals 
vrijwaringsclausules, waarin door sommige communautaire verordeningen wordt 
voorzien om marktdestabiIisatie te voorkomen. 
2.1.A.J1.I.21 106 
<T6> I) Mi Ik Marketing Board 
161. De Commissie is met de Britse autoriteiten in discussie geweest over de 
mogelijke nieuwe regelingen voor de afzet van melk, die na de afschaffing van 
de huidige wettelijke regelingen zouden kunnen worden ingevoerd. 
162. Uit hoofde van de thans geldende wettelijke regeling moeten vrijwel alle 
melkveehouders in het Verenigd Koninkrijk hun melk verkopen aan één van de 
bij wet ingestelde "Boards" (één voor Engeland en Wales, drie in Schotland en 
één in Noord-Ier land). Volgens de voorstellen voor hervorming, die door alle 
"Boards" aan de Britse regering zijn voorgelegd, zouden deze verplichtingen 
verdwijnen. Melkveehouders zouden vrij zijn te kiezen waar zij hun melk 
verkopen. Evenzo zouden zuivelbedriJven vrij zijn om te kiezen waar zij hun 
melk afnemen en zij zouden met name vrij zijn om rechtstreeks met veehouders 
te onderhandelen. Elk van de vijf wettelijke "Boards" zou door één enkele 
producentencoöperatie worden vervangen. De melkveehouders zouden vrij zijn om 
zich al dan niet bij deze nieuwe organisaties aan te sluiten. 
163. De Britse regering wilde uitsluitsel hebben over de verenigbaarheid van 
de voorstellen voor hervorming met de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag. 
164. Wat het voorstel van de "Milk Marketing Board for Engeland and Wales" 
betreft, heeft de Commissie opgemerkt dat de regelingen die thans worden 
voorgesteld aanzienlijk minder concurrentiebeperkend zijn dan eerdere 
voorstellen. Met name de volledige afscheiding van de huidige commerciële 
dochteronderneming van de MMB for Engeland and Wales, Dairy Crest Limited, en 
een aanzienlijke liberalisering van de uittredingsvoorwaarden voor de leden 
van de toekomstige nieuwe coöperatie zijn belangrijke verbeteringen in de 
structuur van de voorgestelde afzetregelingen ten aanzien van de 
concurrentie. In het kader van één enkele coöperatie met vrijwillig 
lidmaatschap als opvolger van het huidige "Board" voor Engeland en Wales, die 
meer dan 80 % van de totale melkproduktie voor zijn rekening neemt, zijn deze 
beide aspecten belangrijk voor de totstandbrenging van een competitief 
klimaat en de verenigbaarheid van de nieuwe regelingen met de 
EEG-meded i ng i ngsregeI s. 
165. Voorts werd door de Commissie opgemerkt dat alle details van de nieuwe 
coöperatie nog niet waren vastgelegd en dat er nog onzekerheid bestond over 
de vraag in hoeverre de melkveehouders zich bij de coöperatie zullen 
aansluiten en dat derhalve nog niet vaststond wat de precieze 
2.1.A.§1.1.22 
107 
concurrentiepositie van de nieuwe organisatie op de markt voor 
zuivelprodukten in het Verenigd Koninkrijk zal zijn. Dit zal pas duidelijker 
worden wanneer na de reorganisatie voldoende tijd is verstreken en deze 
sector Is begonnen zich aan de nieuwe situatie aan te passen. Bovendien zijn 
de voorgestelde uittredingsvoorwaarden aanzienlijk ruimer dan die waarmee de 
Commissie In de zaak Camp!na, welke uit hoofde van artikel 85 van het 
EEG-Verdrag was ingeleid, heeft ingestemd*18). 
166. Gelet op het voorgaande besloot de Commissie dat, gedurende een eerste 
periode van twee Jaar, ten aanzien van de voorgestelde nieuwe coöperatie geen 
stappen uit hoofde van de artikelen 85 en 86 behoefden te worden ondernomen. 
Tijdens deze beginperiode zullen de marktpositie van de nieuwe coöperatie, en 
in het bijzonder de gevolgen van de uittredingsvoorwaarden voor de 
concurrentie op de markt, nauwlettend gevolgd worden. Indien uit de 
ontwikkelingen op de markt niet blijkt dat er voldoende concurrentiedruk 
bestaat, zal de Commissie moeten besluiten of de contractvoorwaarden die 
thans worden voorgesteld, in het bijzonder de boete van 2 % die, na een 
termijn van drie maanden, moet worden betaald, nog steeds gerechtvaardigd 
zijn. Anderzijds zou de Commissie, indien de voorwaarden inderdaad 
gerechtvaardigd zijn, bereid zijn voorstellen van de nieuwe coöperatie in 
overweging te nemen om bij de keuze van de contractvoorwaarden die aan de 
melkproducenten worden geboden meer armslag te krijgen. 
167. Ten aanzien van de andere voorstellen met betrekking tot de regio 
Schotland en Noord-Ier land ging de Commissie ervan uit dat, alhoewel de 
concurrent ieprob lemen in verband met deze voorstellen in wezen niet 
verschillen van die in Engeland en Wales, zij toch niet een waarachtige 
communautaire dimensie hebben. De toekomstige melkafzetregelingen in 
Schotland en Noord-Ier land zullen waarschijnlijk alleen op regionaal niveau 
gevolgen hebben. Aangezien het handelsverkeer tussen de Lid-Staten hiervan 
geen merkbare gevolgen ondervindt, moeten deze regelingen uitsluitend door de 
bevoegde Britse instanties worden behandeld. 
(18) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punten 83 en 84. 
2.1.A.S1...23 108 
Deze zaak illustreert hoe in wettelijke regelingen in de landbouwsector 
ruimte wordt gemaakt voor de concurrentie. ZIJ staat op één lijn met het door 
de Commissie ten aanzien van bedrijfsverenigingen In dezelfde sector gevoerde 
beleid, onder andere de aan hun opgelegde verplichting geen discriminerende 
maatregelen te treffen waardoor bedrijven uit andere Lid-Staten de toegang 
tot de markt wordt ontzegd*19). 
(19) Zie, bij voorbeeld, de zaak "British Cattle and Sheep Breeders 
Associations" in bijlage III.A.1. 
2.1.A.§1.m.24 109 
<T5> - Overeenkomsten inzake de inteliectuele eigendom 
<T6> m) Chiauita/Fyffes 
168. Op 4 juni 1992 besloot de Commissie de procedure die na een klacht van 
Fyffes PLC uit hoofde van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag tegen 
Chiquita was ingeleid, te sluiten. 
169. In het verleden werden de bananen van Chiquita in het Verenigd 
Koninkrijk verkocht via Fyffes Group Ltd., een Engelse onderneming die tot 
1986 een 100 % dochter van Chiquita was en die in het Verenigd Koninkrijk 
onder de naam en het merk FYFFES bananen verhandelde. Terzelfdertijd werd het 
FYFFES-merk door Chiquita Europe gebruikt, eerst als hoofdmerk en, na de 
invoering van het merk CHIQUITA, als nevenmerk, voor de verkoop van haar 
bananen op het vasteland van Europa. In 1986 werd de Fyffes Group Ltd. door 
Chiquita verkocht aan de Ierse onderneming Fll (thans bekend onder de naam 
"Fyffes PLC"). In een latere overeenkomst (de "merkovereenkomst") verleende 
Fyffes Group Ltd. Chiquita het exclusieve recht om, gedurende een periode van 
drie Jaar vanaf 1986, het FYFFES-merk buiten het Verenigd Koninkrijk en 
Ierland te gebruiken. De merkovereenkomst bevatte voorts een bepaling (de 
"non-use clause"-gebruiksverbod), waarbij het de Fyffes-groep tot het Jaar 
2006, of op een uitsluitend door Chiquita te bepalen eerder tijdstip werd 
verboden de merknaam FYFFES te gebruiken voor de verkoop van verse vruchten, 
daaronder begrepen bananen, buiten het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Na het 
verstrijken van de periode van drie jaar in 1989 maakte Chiquita niet langer 
gebruik van het FYFFES-merk, maar bleef zich beroepen op de "non-use clause" 
om te voorkomen dat Fyffes het FYFFES-merk op het vasteland van Europa zou 
gebruiken. 
170. In haar mededeling van punten van bezwaar van april 1991 verklaarde de 
Commissie van mening te zijn dat Chiquita, door Fyffes de mogelijkheid te 
ontnemen haar bananen onder gebruikmaking van het FYFFES-merk op de markten 
voor bananen op het vasteland van Europa te verkopen, een inbreuk maakte op 
zowel artikel 85 als artikel 86 van het EEG-Verdrag. 
171. De Commissie oordeelde dat Fyffes, door de toepassing van de "non-use 
clause", het concurrent iele voordeel dat de onderneming zou verkrijgen indien 
zij haar bananen overal in Europa onder de sterke merknaam FYFFES zou 
verkopen, moest ontberen. In zoverre de "non-use clause" van toepassing was 
na het verstrijken van de eerste periode van drie Jaar na de overdracht van 
2.1.A.§1.Dl.25 110 
de handelsactiviteiten van de Fyffes-groep, kon deze niet worden beschouwd 
als een legitieme bescherming van de aan de naam en het handelsmerk FYFFES 
verbonden klantenkring van Chiquita op het Europese vasteland. Dit beding 
vormde derhalve een concurrentiebeperkende overeenkomst, die uit hoofde van 
artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag is verboden. 
172. Bovendien werd geconcludeerd dat de "non-use clause" aanzienlijke 
gevolgen had voor de structuur van de concurrentie op de bananenmarkt. 
Alhoewel het Fyffes niet was verboden op de markten van het Europese 
vasteland bananen te verkopen, mits het bedrijf andere merken dan het 
FYFFES-merk gebruikte, vormde het verbod om FYFFES overal in Europa als één 
enkele sterke merknaam te gebruiken een aanzienlijke belemmering voor Fyffes 
om op die markt daadwerkelijk met Chiquita te concurreren. Het verbod had 
derhalve tot gevolg dat de huidige positie als marktaanvoerder van Chiquita 
in de Lid-Staten met ni et-beschermde markten voor dollarbananen, te weten de 
Benelux, Denemarken, Duitsland en Ierland, werd beschermd. Daarom oordeelde 
de Commissie dat Chiquita, door de "non-use clause" overeen te komen en door 
zich daarop sedert 1989 te beroepen, misbruik maakte van haar machtspositie, 
hetgeen in strijd is met artikel 86 van het EEG-Verdrag. 
173. Het feit dat Chiquita zowel vóór als na 1986 in verschillende Lid-Staten 
op het Europese vasteland de enige geregistreerde houder van het Fyffes-merk 
was, verandert niets aan deze conclusie. De Commissie was van oordeel dat, 
omdat Chiquita had ingestemd met de verdeling van de eigendom van het 
Fyffes-merk over verschillende Lid-Staten door een gedeeltelijke overdracht 
daarvan aan Fyffes Plc, de onderneming zich overeenkomstig de 
Verdragsbepalingen betreffende het vrije verkeer van goederen niet op de 
wetgeving van bepaalde Lid-Staten inzake handelsmerken mocht beroepen om zich 
te verzetten tegen de invoer van bananen die door Fyffes in een andere 
Lid-Staat geheel wettig op de markt zijn gebracht. 
174. Op basis hiervan oordeelde de Commissie bovendien in haar aanvullende 
mededeling van punten van bezwaar van december 1991 dat Chiquita tevens van 
haar machtspositie misbruik had gemaakt door zich, bij gerechtelijke 
procedures in Engeland, te beroepen op de in haar naam geregistreerde 
FYFFES-merken, en door Fyffes te dreigen deze te zullen gebruiken om te 
verhinderen dat Fyffes zijn bananen met het FYFFES-merk op het Europese 
vasteland zou verkopen. Deze conclusie was des te meer gerechtvaardigd in dit 
geval aangezien Chiquita zelf laatstelijk in 1989 het gebruik van het 
FYFFES-merk staakte voor de verkoop van zijn bananen en een nieuw nevenmerk, 
2.1.A.§1.m.26 111 
CONSUL, had ingevoerd. Net als de wijze waarop Chiquita zich op de "non-use 
clause" beriep, had dit gedrag, omdat de toegang van Fyffes als 
daadwerkelijke concurrent op de markt voor bananen op het Europese vasteland 
daardoor kon worden verhinderd, ernstige gevolgen voor de structuur van de 
concurrentie. 
175. Nadat de Commissie haar punten van bezwaar kenbaar had gemaakt, kwam 
Chiquita met Fyffes overeen dat Chiquita de toegang tot de markt voor bananen 
op het Europese vasteland voor bananen van Fyffes met het FYFFES-merk, niet 
langer zou blokkeren. 
176. Deze afspraak komt geheel overeen met hetgeen de Commissie in haar 
procedure had beoogd te bereiken. Zij maakt een daadwerkelijke toegang voor 
Fyffes-bananen tot de markt op het Europese vasteland mogelijk en draagt 
derhalve bij aan verbetering van de structuur van de bananenmarkt door 
verscherping van de concurrentie tussen verschillende merken. De Commissie 
besloot daarom de procedure te sluiten. 
Deze zaak illustreert de beperkingen die door de concurrentiewetgeving aan de 
uitoefening van de rechten inzake de intellectuele eigendom worden opgelegd. 
2.1.A.§1.n.27 112 
<T5> - Overeenkomsten Inzake toeslagen in verband met 
de milieubescherming 
<T6> n) VOTOB 
177. Alhoewel de Commissie initiatieven ter verbetering van de situatie ten 
aanzien van de milieubescherming in een bepaalde sector toejuicht, moet zij 
zien te verhinderen dat ondernemingen die in die sector concurreren, overgaan 
tot het sluiten van overeenkomsten die verder gaan dan hetgeen is vereist om 
dat doel te bereiken, en zodoende afbreuk doen aan de concurrentie. 
178. Dit is het standpunt dat de Europese Commissie, sinds zij tegen een 
Nederlandse vereniging van bedrijven In de sector opslag van chemicaliën de 
procedure inleidde, steeds heeft ingenomen. 
179. De vereniging, Vereniging van Onafhankelijke Tankopslag Bedrijven 
(VOTOB) genaamd, omvat zes bedrijven die tankopslagfaciliteiten (tanks op het 
land) in Amsterdam, Dordrecht en Rotterdam aanbieden. Het zijn zelfstandige 
bedrijven, die alleen aan derden diensten op het gebied van tankopslag 
aanbieden. Zij besloten de prijzen die de leden van VOTOB aan hun klanten 
aanrekenen per 1 april 1990 met een eenvormig, vast bedrag te verhogen. Deze 
eenvormige "milieutoeslag" (die voor onbepaalde tijd zou worden toegepast) 
diende om, weliswaar slechts gedeeltelijk, de kosten te dekken van de 
investeringen die zijn vereist om de verdamping uit de opslagtanken van de 
aangesloten bedrijven te verminderen. VOTOB nam dit besluit nadat de 
Vereniging met de Nederlandse regering een convenant had afgesloten om de 
emissienormen te verscherpen. In dit convenant werd echter geen melding 
gemaakt van een gelijkvormige, vaste prijsverhoging, en evenmin werd VOTOB 
door de Nederlandse regering verplicht zo'n verhoging vast te stellen. 
180. De Commissie had bezwaar tegen deze toeslag aangezien hij om drie 
redenen onverenigbaar is met artikel 85. Ten eerste gaat het om een vaste 
toeslag. Alle leden moeten deze toepassen, wat zij er ook zelf van denken. 
Ten tweede is de toeslag eenvormig. Alhoewel hij van produkt tot produkt 
verschilt, is de verhoging voor alle leden van VOTOB gelijk. Ten derde wordt 
de toeslag afzonderlijk aan de klanten in rekening gebracht, waardoor de 
indruk wordt gewekt dat het een door de regering opgelegde toeslag is. 
2.1.A.§1.n.28 113 
181. Wanneer een prijs of een onderdeel daarvan vast is, is concurrentie ten 
aanzien van dat prijselement uitgesloten. Doordat de toeslag en daarmee ook 
het terugverdiende bedrag vast zijn, geeft dit de leden minder stimulans om 
de investeringen zo goedkoop en efficiënt mogelijk te doen. Dit effect zet 
zich voort in de branche die zich bezighoudt met het ombouwen en de 
aanpassing van installaties. De bij VOTOB aangesloten bedrijven zullen minder 
gemotiveerd zijn om opdrachten te geven aan die bedrijven die met de laagste 
kosten de beste resultaten kunnen bereiken. 
182. Met de eenvormige toepassing van de toeslag wordt voorbijgegaan aan het 
feit dat de omstandigheden voor ieder afzonderlijk aangesloten bedrijf 
verschillen, in het convenant met de Nederlandse regering is een tijdschema 
opgenomen voor de vermindering van de verdamping, dat de periode van 1990 tot 
het jaar 2000 beslaat. De eerste fase loopt in 1994 af. Sommige aangesloten 
bedrijven zijn de doelstellingen voor 1994 al sterk genaderd, maar andere 
bedrijven niet. Bovendien gebruiken de leden verschillende technieken om de 
emissies te verminderen en doen zij hun investeringen niet alle op hetzelfde 
tijdstip. Hieraan wordt met de toeslag eveneens voorbijgegaan. 
Bovendien behouden alle VOTOB-leden zelf de opbrengst van de toeslag. 
183. De Commissie is van mening dat, indien er geen horizontale vaststelling 
van dit specifieke kostenelement had plaatsgehad, de leden afzonderlijk de 
kosten van de nodige investeringen hadden kunnen berekenen, hadden kunnen 
beslissen of zij deze kosten ten laste van de eigen winst zouden brengen of 
aan hun klanten zouden doorberekenen en, indien zij tot deze laatste 
oplossing besloten, zelf zouden hebben kunnen bepalen met hoeveel zij hun 
prijzen zouden verhogen. Dit zou door de bedrijven afzonderlijk zijn gedaan, 
waarbij zij rekening zouden hebben gehouden met de heersende situatie op de 
markt en met hun eigen concurrentiepositie. 
184. Voordat de Commissie overging tot het geven van een beschikking, zegde 
de VOTOB toe met ingang van 1 januari 1993 van haar stelsel van afzonderlijke 
aanrekening van de toeslag te zullen afzien, gelet op het feit dat de 
contracten met klanten op basis van een kalenderjaar tot stand komen, en dat 
zij vanaf 1 Juli 1992 voor nieuwe contracten deze wijze van factureren zou 
staken. De eenvormige vaste toeslag zal met ingang van 1 Januari 1993 niet 
langer worden toegepast. 
2.1.A.§1.n.29 114 
185. Deze zaak maakt het duidelijk dat de Commissie niet is gekant tegen het 
eventueel aan klanten doorberekenen van kosten die zijn gemaakt voor 
investeringen op basis van het principe "de vervuiler betaalt", omdat dit de 
klanten meer bewust maakt van milieuproblemen en de gevolgen ervan. Niettemin 
moet de klanten niet de mogelijkheid worden ontnomen prijsverhogingen te 
betwisten en de markt af te zoeken naar de geringste prijsverhoging. Een 
systeem waarbij de leden een totale prijs in rekening zouden brengen, onder 
vermelding van het feit dat hierin de bijkomende kosten voor milieutechnische 
investeringen zijn begrepen, zou voor de Commissie aanvaardbaar zijn. De 
klanten die een hogere prijs niet wensen te aanvaarden zouden de mogelijkheid 
behouden om over de voorwaarden te onderhandelen en toch milieubewust worden. 
186. De Commissie besloot de procedure op te schorten en de situatie in het 
licht van de toezeggingen van VOTOB opnieuw te bezien. 
,.1.*.«1...*» 
<T5> - Kartels 
<T6> o) Bouwnijverheid In Nederland 
187. Op 5 februari 1992 heeft de Commissie een beschikking gegeven waarbij 
voor een totaalbedrag van 22,5 miljoen ecu geldboeten werden opgelegd aan 
28 aannemersverenigingen in Nederland omdat zij in de Nederlandse 
bouwnijverheid een kartel hadden gevormd. 
188. Onder auspiciën van hun gezamenlijke vereniging SPO (Vereniging van 
Samenwerkende Prijsregelende Organisaties in de Bouwnijverheid) werd een 
uitgebreid geheel van complexe en gedetailleerde reglementen vastgesteld en 
toegepast, waarmee werd beoogd het gedrag te coördineren van 
bouwondernemingen ten aanzien van de concurrentie bij de procedure van de 
gunning van de uitvoering van werken voor projecten waarvoor, hetzij door de 
overheid hetzij door particulieren, concurrerende of opeenvolgende 
priJsaanbiedingen zijn gevraagd. 
189. Deze reglementen omvatten onder meer de zogeheten UPR (Uniforme 
Pr i jsrege lende Reglementen) en de Erecode-, met deze twee regelingen wordt 
hoofdzakelijk beoogd ervoor te zorgen dat de klant de kosten voor het doen 
van een priJsaanbled ing die zijn gemaakt door alle aannemers die concurreren 
voor een bepaalde aanbesteding, door de klant worden betaald en dat een van 
die aannemers als zogeheten "rechthebbende" wordt aangewezen; deze bieder 
wordt beschermd tegen iedere poging die door de klant wordt ondernomen om met 
andere deelnemers over de contractvoorwaarden te onderhandelen of op de 
aangeboden prijs af te dingen. Hiertoe is in de reglementen een systeem van 
aan de prIjsaanbled ing voorafgaande vergaderingen vastgelegd, die moeten 
worden bijgewoond door alle bouwondernemingen welke belangstelling hebben om 
mee te dingen naar de gunning van een bepaald werk. Tijdens deze 
vergaderingen wisselen de deelnemers gegevens uit op basis waarvan de kosten 
van het uit te voeren werk worden vergeleken, het collectieve besluit kan 
worden genomen om de aanbiedingen te verhogen zodat de kosten voor het 
berekenen van de aanbiedingen door de klant worden vergoed, en kan de 
"rechthebbende" worden aangewezen. Elke deelnemer aan de vergadering kan 
verzoeken dat aan zijn aanbieding preferentie wordt verleend of kan, wanneer 
hij kennis heeft genomen van alle voorgenomen priJsaanbiedingen, zijn 
priJsaanbleding intrekken. 
2.1.A.§1.0.31 116 
In het bijzonder in gevallen waarin de deelnemers een sterke concurrentie van 
buitenaf vrezen, kunnen zij afzien van het verhogen van de blankcijfers of 
van het aanwijzen van de "rechthebbende"; op deze wijze wordt een collectieve 
en doeltreffende verdediging tegen deze concurrentie van buitenaf 
opgetrokken. In de erecode, die sinds 1980 van kracht is, zijn sancties 
vastgelegd voor overtreding van de regels; daarnaast voorziet de Erecode in 
een quasi-rechterIiJke procedure om dit soort overtredingen te onderzoeken. 
190. De Commissie oordeelde dat deze reglementen de concurrentie tussen de 
deelnemers drastisch beperken, doordat zij het elke bieder onmogelijk maken 
de prijs en andere voorwaarden van zijn aanbieding vrij te bepalen. Klanten 
kunnen niet vrij kiezen tussen de offertes van verschillende aannemers, omdat 
deze worden opgesteld aan de hand van de informatie die tussen de deelnemers 
wordt uitgewisseld en voortvloeien uit gemeenschappelijke besluiten inzake de 
belangrijkste elementen daarvan. Daarenboven was de Commissie van oordeel dat 
de concurrentie tussen deelnemers en ni et-deel nemers ernstig wordt beperkt, 
omdat de aannemer die een buitenstaander is, zich geconfronteerd ziet met een 
onderling afgestemd en flexibel aanbod dat geëigend is om zijn vermogen om op 
de markt binnen te treden, te beperken, dan wel zijn optreden op die markt 
tegen te gaan. 
191. De Commissie nam het standpunt in dat de regelingen de handel tussen de 
Lid-Staten, zowel ten aanzien van het aanbod als ten aanzien van de vraag op 
de markt, in aanzienlijke mate ongunstig beïnvloeden. De 28 Iid-organisatles 
van de SPO vertegenwoordigen ruim 4.000 Nederlandse bouwondernemers, 
waaronder alle grote en de meeste middelgrote bedrijven. De regels van de SPO 
zijn verbindend voor al deze bedrijven, terwijl nog eens 3.000 bedrijven van 
geval tot geval deelnemen. Daaronder bevinden zich 150 in andere Lid-Staten 
gevestigde bouwondernemingen. Uit het onderzoek van de Commissie is gebleken 
dat de tenuitvoerlegging van de reglementen van de SPO alle of bijna alle in 
Nederland aan te besteden werken in de sectoren van de bouwnijverheid waarop 
de SPO-regels van toepassing zijn, beheerst. 
Aangezien deze regelingen van toepassing zijn op elke aanbesteding van een 
bouwwerk in Nederland, kan de buitenlandse aanbesteder van een bouwwerk in 
Nederland zich niet onttrekken aan de werking van de UPR. 
192. Het onderzoek, dat op initiatief van Commissie plaatsvond, was 
voornamelijk gericht op de periode vanaf eind 1980 (toen de eerste uniforme 
regeling, de Erecode, van kracht werd). In de loop van dit onderzoek heeft de 
SPO de Erecode en de UPR in de versie zoals die sedert 1 april 1987 ter 
2.1.A.§1.0.32 117 
vervanging van soortgelijke regelingen wordt toegepast, en die door de 
Iid-organisaties zijn aangenomen, bij de Commissie aangemeld. De Commissie 
was van mening dat de regelingen niet aan de voorwaarden voor vrijstelling 
uit hoofde van artikel 85, lid 3, van het EEG-Verdrag voldeden. Bovendien 
diende de gemeente Rotterdam tijdens het onderzoek een klacht in betreffende 
een aantal aspecten van die regelingen. 
193. De Commissie heeft bij de vaststelling van het bedrag van de op te 
leggen boeten rekening gehouden met het feit dat dit het eerste geval in de 
sector van de bouwnijverheid is, waarin artikel 85, lid 1<20) van het 
EEG-Verdrag wordt toegepast. Daarnaast ging de Commissie ervan uit dat de 
Nederlandse autoriteiten bepaalde maatregelen hebben genomen die bij de 
kartel leden de indruk konden wekken dat hun activiteiten door dó Staat 
oogluikend worden toegelaten. De Commissie onderneemt momenteel, in een 
afzonderlijke procedure, op grond van artikel 169 van het EEG-Verdrag 
dienaangaande stappen tegen de Nederlandse Staat. 
(20) PB L 92 van 7.4.1992, blz. 1. 
2.1.A.§2.a. 1 118 
<T4> §2. Distributie 
<T6> a) Newitt/Dunlop slazenger international(1) 
194. Dunlop Slazenger International Ltd (hierna "DSI" te noemen), 
dochtermaatschappij van het Britse conglomeraat BTR, is een van de 
voornaamste producenten van sportartikelen in Europa en zelfs in de wereld. 
DSI neemt meer bepaald de eerste plaats in de EEG in voor tennisballen en 
sguashballen. 
Newitt Ltd, een Britse distributiemaatschappij, heeft DSI ervan beschuldigd 
dat zij met uiteenlopende middelen de export van Newitt van hoofdzakelijk 
tennis- en squashballen naar de andere Lid-Staten van de Gemeenschap 
belemmerde. Newitt verweet DSI vooral dat zij eerst haar leveranties heeft 
opgeschort en vervolgens voor Newitt nieuwe, discriminerende prijzen heeft 
toegepast zodat zij bij export niet kon concurreren. 
uit het onderzoek naar aanleiding van de klacht is gebleken dat DSI werkelijk 
een handelsbeleid voerde dat erop gericht was de export uit het Verenigd 
Koninkrijk onmogelijk te maken, ten einde haar alleenverkopers in de andere 
landen van de Gemeenschap te beschermen. 
Dit beleid kwam in de eerste plaats tot uiting in een algemeen uitvoerverbod 
voor de Britse handelaren sedert ten minste 1977. 
Vanaf ten minste 1985 heeft het algemene uitvoerverbod de vorm aangenomen 
van een aantal concrete maatregelen om de export naar de landen waar DSI 
alleenverkopers had daadwerkelijk te belemmeren. Bovendien is uit een 
inspectie gebleken dat althans wat Nederland betreft deze maatregelen werden 
uitgevoerd in overleg met en soms op aansporing van de verkopers in dit land. 
De door de Commissie in de loop van het onderzoek vastgestelde concrete 
maatregelen zijn : 
1. specifieke weigeringen van leveranties van voor de export bestemde 
produkten; 
(1) PB L 131 van 16.5.1992 en Bull. EG 3-1992, punt 1.2.39. 
2.1.A.52.a. 2 119 
2. tegen Britse handelaren gerichte prijsmaatregelen om ervoor te zorgen 
dat zij bij export niet konden concurreren; 
3. het opkopen van parallel tegen lage prijzen geëxporteerde produkten om 
te voorkomen dat deze de door het officiële verkoopnet van DSI 
gehanteerde prijzen zouden onderbieden; 
4. het merken van produkten om herkomst en uiteindelijke bestemming ervan 
te kunnen nagaan; 
5. het exclusieve gebruik van het kwaliteitslabel van de Nederlandse 
tennisbond voor het alleenverkoopnet van DSI. 
De uitvoering van deze maatregelen past in het kader van het bovenvermelde 
algemene beleid van DSI om de export naar een land waar zij een 
alleenverkoper heeft te weigeren. 
Er moet evenwel worden opgemerkt dat DSI aan het einde van het onderzoek 
heeft toegegeven in verscheidene opzichten inbreuk te hebben gemaakt op de 
communautaire mededingingsregels en dat zij haar praktijken grotendeels heeft 
gewijzigd. 
Exportbelemmeringen die het gevolg zijn van overeenkomsten tussen 
ondernemingen of onderling afgestemde feitelijke gedragingen worden volgens 
een vaste jurisprudentie van de Commissie en van het Hof van Justitie echter 
steeds beschouwd als een ernstige inbreuk op artikel 85, lid 1, van het EEG-
Verdrag omdat zij het vrije verkeer van goederen en dus de door het Verdrag 
beoogde economische integratie in het gedrang brengen. 
Bijgevolg heeft de Commissie op 18 maart 1992 een verbodsbeschikking gegeven 
op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag en aan Dunlop Slazenger 
International een geldboete van 5 miljoen ecu opgelegd en aan All Weather 
Sports, haar alleenverkoper in de Benelux voor het merk Dunlop, een 
geldboete van 150 000 ecu opgelegd. 
2.1.A.§2.b. 3 120 
<T6> b) Mara/Langnese & Scholier 
195. Op 25 maart 1992 heeft de Commissie voorlopige maatregelen genomen ten 
einde te verhinderen dat Langnese-Iglo GmbH en Scholier Lebensmittel GmbH & 
co. KG de uitvoering eisen van conctractuele rechten waardoor 
detailhandelaars worden verplicht uitsluitend van hen ijs in kleine 
verpakkingen af te nemen. De voorlopige maatregelen werden genomen naar 
aanleiding van een klacht van Mars GmbH, die beweerde dat door deze rechten 
schade werd berokkend aan de verkoop van haar eigen ijsrepen in 
Duitslandt2). 
Op 23 december 1992 heeft de Commissie de eindbeschikking gegeven met 
betrekking tot de exclusieve afnameovereenkomsten die door de twee betrokken 
ondernemingen in Duitsland zijn gesloten. De Commissie 
a) is tot het besluit gekomen dat de door Langnese en Scholier gesloten 
overeenkomsten op grond waarvan in Duitsland gevestigde detailhandelaren 
verplicht zijn om voor wederverkoop bestemd ijs in kleine verpakkingen 
uitsluitend van genoemde ondernemingen te betrekken, in strijd zijn met 
artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag; 
b) heeft geweigerd voor de overeenkomsten een vrijstelling te verlenen 
op grond van artikel 85, lid 3, van het EEG-Verdrag en heeft de 
groepsvrijstelling uit hoofde van Verordening (EEG) nr. 1984/83 van de 
Commissie ingetrokken in zoverre de overeenkomsten aan de voorwaarden 
voor die groepsvrijstelling voldoen; 
c) heeft verklaard dat het Langnese en Scholier tot en met 
31 december 1997 verboden is soortgelijke overeenkomsten te sluiten. 
Uit deze beschikking blijkt het standpunt van de Commissie ten opzichte van 
exclusieve afnameovereenkomsten. In het algemeen vindt de Commissie dat 
dergelijke overeenkomsten de concurrentie bij normale marktvoorwaarden ten 
goede komen omdat zij de positie van de onderneming die de 
exclusiviteitsovereenkomst heeft gesloten, verstevigen. Indien echter de 
toegang van andere leveranciers tot de relevante markt wordt belemmerd als 
gevolg van de marktstructuur en andere belangrijke hinderpalen voor de 
(2) Zie punt 309 van dit Verslag. 
2.1.A.S2.b. 4 121 
intrede op deze markt, is een verdere versteviging van deze positie door 
exclusiviteitsovereenkomsten onaanvaardbaar. Deze situatie doet zich voor in 
dit geval, waarin Langnese en Scholier een duopolie instellen en de toegang 
tot de markt bijzonder wordt bemoeilijkt door exclusiviteitsovereenkomsten 
inzake vrieskisten(3). 
De Commissie heeft eveneens twee belangrijke rechtsoverwegingen gegeven 
betreffende de toepassing van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag op 
exclusiviteitsovereenkomsten met een cumulatief effect, alsook betreffende de 
voorwaarden waaronder de groepsvrijstelling uit hoofde van 
Verordening nr. 1984/83 wordt ingetrokken. 
Met betrekking tot het eerste punt verricht de Commissie een drievoudige 
toetsing : 
- Heeft de overeenkomst op zich een merkbaar effect op de mededinging in 
het handelsverkeer tussen Lid-Staten? 
Zo niet, hebben alle door de betrokken onderneming gesloten soortgelijke 
overeenkomsten een zodanig effect? 
Zo niet, hebben alle soortgelijke overeenkomsten op de relevante markt 
een zodanig effect? 
Indien op een van deze vragen bevestigend wordt geantwoord, zijn de 
voorwaarden voor de toepassing van artikel 85, lid 1, vervuld. 
Wat het tweede punt betreft, is het duidelijk dat de groepsvrijstelling 
alleen kan worden ingetrokken bij een beschikking die volgt op de procedure 
van Verordening nr. 17. In het onderhavige geval is dit gekoppeld aan de 
vaststelling van een inbreuk en een bevel om deze te beëindigen. Ten einde 
de herhaling van de concurrentiebeperkende praktijken in de toekomst te 
voorkomen en de openstelling van de markt mogelijk te maken, was het 
noodzakelijk om de betrokken ondernemingen gedurende vijf jaar te verbieden 
exclusieve afnameovereenkomsten te sluiten. 
(3) Zie punt 309 van dit Verslag. 
2.1.A.82.C 5 122 
<T6> c) Givenchy 
196. De Commissie heeft op grond van artikel 85, lid 3, van het EEG-Verdrag 
een formele beschikking gegeven ten aanzien van een standaardovereenkomst 
voor selectieve distributie waarin de voorwaarden worden vastgesteld voor de 
verhandeling in de EEG van alcoholische-parfumerieprodukten , verzorgings- en 
schoonheidsartikelen die door de Franse onderneming Parfums Givenchy worden 
vervaardigde). De beschikking geldt tot 31 mei 1997. 
197. De beschikking is een bevestiging en een aanvulling van de beginselen 
die de Commissie op 16 december 1991 heeft vastgelegd in het kader van haar 
beschikking met betrekking tot Yves Saint Laurent Parfums(5). 
198. Naar aanleiding van een algemeen nieuw onderzoek van de selectieve 
distributie in de parfumeriesector heeft de commissie namelijk een procedure 
ingeleid met betrekking tot Parfums Givenchy en Yves Saint Laurent Parfums, 
ten einde in het kader van twee principiële beschikkingen alle ter zake 
dienende juridische aspecten te behandelen en de communautaire 
mededingingsregels vast te stellen die op alle ondernemingen van de sector 
moeten worden toegepast. 
199. In dat verband heeft de Commissie besloten het standpunt dat zij in 1974 
ter zake had ingenomen^6) te herzien en de communautaire mededingingsregels 
in de betrokken sector strikter toe te passen. De Commissie heeft met name 
de geldigheid betwist van sommige contractbepalingen die in de sector tot 
hiertoe werden gedoogd. 
200. In vergelijking met de in het kader van de Yves Saint Laurent Parfums­
beschikking onderzochte bepalingen bevatte het systeem van selectieve 
distributie van Parfums Givency een bijzondere clausule waarbij een 
wederverkoper slechts in het distributienet kon worden opgenomen of kon 
blijven op voorwaarde dat hij was erkend door een minimumaantal concurrerende 
merken van een door Givenchy opgemaakte lijst. Er moet worden opgemerkt dat 
verscheidene ondernemingen van de sector een soortgelijke handelwijze 
volgden. 
(4) PB L 236 van 19.8.1992, blz. 11. 
(5) PB L 12 van 18.1.1992. 
(6) Zie het Vierde Verslag over het mededingingsbeleid, 1974, blz. 69 
2.1.A.§2.c. 6 4 O "7 
201. Het tot nog toe door Givenchy verplicht gestelde minimumaantal van vier 
merken was weliswaar een niet overdreven vereiste waardoor een 
distributiestelsel kon worden gegarandeerd dat berustte op het naast elkaar 
aanbieden van artikelen van Givenchy en allerlei concurrerende merken. De 
Commissie heeft zich echter gekant tegen enige beperking van de 
keuzemogelijkheid van de erkende handelaar wat de identiteit van de merken 
betreft die daarvoor in aanmerking komen. De Commissie heeft meer bepaald 
geoordeeld dat door een dergelijke clausule de toegang van nieuwe 
wederverkopers tot het distributienet werd belemmerd en bijgevolg de 
mededinging tussen produkten van hetzelfde merk werd beperkt. Bovendien had 
de bepaling tot gevolg dat nieuwe of minder bekende merken minder gemakkelijk 
hun intrede konden doen op de betrokken markt en zich daar doen gelden, 
waardoor eveneens de mededinging tussen produkten van verschillende merken 
werd beperkt. 
202. Als gevolg van de beschikking van de Commissie heeft Parfums Givenchy de 
clausule opgeheven en vervangen door een nieuwe waarbij elke erkende 
wederverkoper volledig vrij is om naast de contractprodukten onverschillig 
welk ander merk van luxeparfums in de handel te brengen. 
203. Daarnaast is de Givenchy-beschikking een bevestiging van het standpunt 
dat de commissie in het kader van haar Yves Saint Laurent-beschikking van 
16 december 1991 heeft ingenomen met betrekking tot inzonderheid de 
opheffing van de kwantitatieve selectiecriteria, de voorwaarden voor de 
toelating van de wederverkopers tot het distributienet, de erkenning van de 
vrijheid van de erkende handelaar wat de wederverkoopprijzen betreft, de 
liberalisatie van kruiselingse leveringen tussen alle leden van het net en de 
voorwaarden om te voorkomen dat de fabrikant aan de wederverkopers overdreven 
verplichtingen oplegt inzake minimale voorraden.(?) 
204. De beschikking is een illustratie van het beleid van de Commissie op het 
gebied van selectieve distributie, dat erop is gericht te voorkomen dat de 
voordelen daarvan worden tenietgedaan door de nefaste gevolgen van een 
compartimentering van de gemeenschappelijke markt. 
(7) Zie het Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, 1991, 
punten 134 tot en met 136. 
124 
2.1.A.§2.d. 7 
<T6> d) Viho/Parker Pen<8) 
205. Op 15 juli 1992 heeft de commissie bij beschikking aan de Britse 
onderneming Parker Pen een geldboete van 700 000 ecu en aan Herlitz AG, haar 
distributeur in Duitsland, een geldboete van 40 000 ecu opgelegd omdat zij in 
een tussen hen gesloten overeenkomst een uitvoerverbod hebben opgenomen. 
Naar aanleiding van een klacht van de Nederlandse onderneming Viho is 
vastgesteld dat Parker Pen en Herlitz AG in augustus 1986 een overeenkomst 
hadden gesloten voor de distributie van Parker Pen-produkten in Duitsland, 
waarbij export verboden was zonder schriftelijke toestemming van Parker. De 
betrokken produkten waren schrijfbenodigdheden van de middenprijsklasse van 
het merk Parker die hoofdzakelijk in warenhuizen met verschillende rayons 
worden verkocht. 
De Commissie heeft geoordeeld dat de inbreuk een belemmering vormt voor een 
van de fundamentele doelstellingen van het Verdrag, namelijk de 
totstandkoming van de gemeenschappelijke markt. 
Bij de vaststelling van het bedrag van de aan Parker Pen opgelegde geldboete 
is evenwel rekening gehouden met de medewerking die Parker aan het onderzoek 
heeft verleend en met het feit dat de onderneming een programma ter naleving 
van de communautaire mededingingsregels heeft opgesteld. 
Bij de vaststelling van de geldboete voor Herlitz AG heeft de Commissie er 
rekening mee gehouden dat de verantwoordelijkheid van deze onderneming 
geringer was omdat mocht worden aangenomen dat Herlitz AG zich slechts naar 
de wensen van Parker had geschikt. 
(8) PB L 233 van 15.8.1992 en Bull. EG 7/8-1992, punt 1.3.37. 
2.1.A.§2.e. 8 125 
<T6> e) Wereldkampioenschap voetbal 1990 
206. Naar aanleiding van een klacht van een reisbureau heeft de commissie een 
onderzoek ingesteld naar het algemene stelsel voor de verkoop van 
toegangsbewijzen en pakketreizen dat was opgezet door de organisatoren van 
het wereldkampioenschap voetbal in 1990 in Italië. 
207. De Federazione Italiana Giuoco calcio (FIGC) werd door de Fédération 
internationale de Football Association (FIFA) aangewezen als organisator van 
het wereldkampioenschap 1990. De FIGC en de FIFA hebben gezamenlijk een 
plaatselijk organisatiecomité opgericht om deze taak uit te voeren. Dit 
comité heeft het stelsel opgezet voor de voorverkoop van toegangsbewijzen 
voor de sportmanifestatie. 
208. De Commissie heeft vooral gelet op de door het organisatiecomité gekozen 
methode voor de verkoop van toegangsbewijzen aan organisatoren van 
pakketreizen. Het organisatiecomité heeft aan een Italiaans reisorganisator 
90 TOUR ITALIA, het alleenrecht verleend om toegangsbewijzen te verkopen als 
onderdeel van een pakketreis. Alle andere toegangsbewijzen werden verkocht 
op de uitdrukkelijke voorwaarde dat ze niet aan reisbureaus werden 
doorverkocht. 
Bijgevolg bezat 90 TOUR ITALIA het monopolie voor de organisatie en de 
verkoop van pakketreizen voor het wereldkampioenschap. Andere 
reisorganisatoren konden niet concurreren omdat zij geen alternatieve 
pakketreizen konden aanbieden, zelfs niet tegen lagere prijzen. Reisbureaus 
hadden eveneens maar een gering aanbod van pakketreizen voor het 
wereldkampioenschap en konden niet bij verscheidene reisorganisatoren terecht 
ten einde voor hun klanten gunstiger voorwaarden te bedingen. 
209. Om deze redenen was de Commissie van oordeel dat door de tussen de 
organisatoren en 90 TOUR ITALIA gesloten overeenkomst de concurrentie ten 
nadele van de klanten voor pakketreizen was beperkt en bijgevolg inbreuk was 
gemaakt op artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag. 
210. Daarbij heeft de Commissie zorgvuldig onderzocht of het stelsel voor 
selectieve distributie kon worden gerechtvaardigd door de noodzaak om de 
veiligheid bij de voetbalwedstrijden te garanderen. Er is evenwel duidelijk 
gebleken dat een aantal andere reisorganisatoren volledig 
1 9 A 
2.1.A.§2.e. 9 I Z. O 
aan de desbetreffende vereisten van de organisator hadden kunnen voldoen en 
bijgevolg concurrerende pakketreizen hadden kunnen aanbieden zonder de 
veiligheid ook maar enigszins in gevaar te brengen. De vertegenwoordigers 
van het organisatiecomité hebben dit tijdens de procedure toegegeven. 
211. De Commissie heeft de volgende ondernemingen verantwoordelijk geacht 
voor de inbreuk op de communautaire mededingingsregels : FIFA, de Federazione 
Italiana Giuoco calcio (FIGC), Col Italia (dat gemeenschappelijk door de FIFA 
en de FIGC is opgericht), 90 TOUR ITALIA en CIT Spa/Italiatour 
(moederondernemingen van 90 TOUR ITALIA). 
212. Het is de eerste maal dat de Commissie op grond van het 
mededingingsrecht een formele beschikking heeft gegeven betreffende de 
verkoop van toegangsbewijzen bij sportmanifestaties. Bijgevolg en mede gelet 
op de korte duur van de inbreuk heeft de Commissie besloten in deze zaak geen 
geldboete op te leggen. 
213. De Commissie is echter voornemens erop toe te zien dat 
distributiesystemen voor belangrijke sportmanifestaties voortaan volledig in 
overeenstemming zijn met het mededingingsrecht. Zo kan de Commissie ervoor 
zorgen dat consumenten die deze sportmanifestaties willen bijwonen 
toegangsbewijzen of pakketreizen kunnen kopen tegen gunstige voorwaarden die 
het gevolg zijn van mededinging tussen verschillende distributeurs. 
2.1.A.52.f. 10 127 
<T6> f) UIC 
214. De commissie heeft ten aanzien van de internationale Spoorwegunie 
("Union internationale des chemins de fer" - UIC) een beschikking goedgekeurd 
wegens inbreuk op de bepalingen van artikel 85 van het EEG-Verdrag. 
De Uic is een wereldwijd verband van spoorwegmaatschappijen waarin de leden 
op technisch en commercieel gebied samenwerken. In dit verband hebben de 
spoorwegnetten gezamenlijk de voorwaarden vastgesteld voor de erkenning van 
reisbureaus voor de verkoop van treinbiljetten, alsook de voorwaarden 
waaronder de reisbureaus de biljetten kunnen verkopen. 
Volgens de door de UIC vastgestelde bepalingen kan een reisbureau uitsluitend 
door de nationale spoorwegmaatschappij worden erkend. Op die manier kan de 
spoorwegmaatschappij controle uitoefenen op het aantal reisbureaus die met 
haar kunnen concurreren voor de biljettenverkoop, ofschoon de dienstverlening 
aan de gebruiker door een groter aantal erkende reisbureaus waarschijnlijk 
merkbaar zou verbeteren. 
De spoorwegnetten hebben eveneens gezamenlijk een eenvormig 
commissiepercentage vastgesteld dat aan de reisbureaus wordt toegekend voor 
de verkoop van biljetten, alsook eenvormige voorwaarden gesteld voor de 
betaling van de commissie. Door deze afspraken wordt verhinderd dat de 
reisbureaus gunstiger voorwaarden verkrijgen, die ook hun klanten ten goede 
hadden kunnen komen. 
Bovendien is het de reisbureaus ingevolge de door de spoorwegnetten 
goedgekeurde bepalingen verboden een gedeelte van hun commissie aan hun 
klanten af te staan. Dit is een bijzonder ernstige inbreuk omdat zij tot 
doel en tot gevolg heeft dat de mededinging tussen de reisbureaus onderling 
en de mededinging tussen de reisbureaus als groep en de spoorwegondernemingen 
wordt verhinderd. Een dergelijke praktijk is bijzonder nadelig voor de 
gebruiker, die niet de prijsvermindering kan genieten die wel mogelijk zou 
zijn als het afstaan van een gedeelte van de commissie was toegestaan. Een 
dergelijke praktijk is door het Hof van Justitie in een zaak van 1987 
duidelijk als concurrentiebeperkend beschouwd. 
In het algemeen is de Commissie van mening dat de vaststelling door de 
spoorwegnetten van bepaalde gemeenschappelijke voorwaarden voor de erkenning 
2.1.A.62.f. 11 128 
van reisbureaus en voor de verkoop van biljetten door reisbureaus de 
verdeling van biljetten wel kan verbeteren. In dit geval gelooft de 
Commissie echter niet dat voorwaarden waarbij de commerciële autonomie van de 
reisbureaus en de mededinging tussen verkopers van biljetten worden beperkt, 
de gebruiker ten goede komen. 
Het gaat om een ernstige inbreuk die zich over een lange periode uitstrekt. 
De spoorwegondernemingen hebben zich er echter toe verbonden de bepalingen in 
overeenstemming te brengen met het Gemeenschapsrecht. Bijgevolg heeft de 
Commissie besloten een matige geldboete (1 miljoen ecu) op te leggen aan de 
Internationale Spoorwegunie, die verantwoordelijk is voor de 
concurrentiebeperkende praktijken. 
Deze beschikking is een illustratie van het vaste voornemen van de Commissie 
om te zorgen voor een dynamisch en doeltreffend stelsel voor de verdeling van 
treinbiljetten, zodat het spoor een belangrijkere functie kan vervullen bij 
het passagiersvervoer. 
2.I.A.52.g. 12 129 
<T6> 9) Ford Agricultural 
215. De Commissie heeft een beschikking gegeven*9) betreffende de 
onderneming Ford New Holland, die haar dealers een verbod op de invoer en de 
uitvoer van tractoren oplegde en ook een aantal andere bepalingen toepaste 
ten einde de parallelle handel te verhinderen. 
Deze maatregelen maakten deel uit van een door Ford opgezette gedetailleerde 
regeling om de handel in Ford-tractoren te voorkomen. Eerst en vooral voerde 
Ford methoden in om parallelimport op het spoor te komen en te achterhalen 
waarvan deze afkomstig was. In het Verenigd Koninkrijk bij voorbeeld maakte 
Ford hiertoe op grote schaal gebruik van de nationale registratiegegevens 
inzake motorvoertuigen die voor statistische doeleinden aan de 
ondernemersvereniging waren verstrekt. 
Zodra Ford een geval van nevenimport op het spoor was gekomen en had 
achterhaald waarvan deze afkomstig was, dreigde de onderneming met een van de 
volgende maatregelen of voerde deze uit : 
opzegging van de overeenkomst met exporterende dealers; 
uitstel van de levering wanneer werd verwacht dat de tractor voor 
export was bestemd; 
aanrekening van hogere prijzen of terugvordering van kortingen; 
verlening van kortingen op voorwaarde dat het voertuig binnen het 
betrokken grondgebied werd geregistreerd; 
verlening van kortingen op voorwaarde dat de dealer de koper verbood 
het voertuig door te verkopen; 
weigering garantie te verlenen voor parallelimport; 
pogingen haar voordeel te doen met de uiteenlopende 
veiligheidsvoorschriften door te weigeren handleidingen te 
verstrekken in de taal van de importeur. 
De door Ford ondertekende overeenkomsten met dealers vormden gelet op het 
voorgaande dus een duidelijke inbreuk op artikel 85, lid 1, van het EEG-
Verdrag . 
(9) PB L 20 van 28.01.1993, blz. 1. 
2.I.B.8. 1 
<T3> B. Misbruik van een machtspositie 
<T6> a) British Mldland/Aer Li nous 
216. Als gevolg van een klacht van British Midland is de Commissie tot het 
besluit gekomen dat Aer Lingus misbruik heeft gemaakt van haar machtspositie 
door een einde te maken aan haar "inter I ining"-overeenkomst met British 
Midland. De Commissie heeft Aer Lingus een geldboete van 750 000 ecu 
opgelegd en de maatschappij bevel gegeven de "interlining" met British 
Midland te hervatten voor een beperkte periode*1). 
Aer Lingus is de overheersende luchtvaartmaatschappij op de route tussen 
London en Dublin. Nadat British Midland haar voornemen te kennen had gegeven 
om in 1989 op deze route een eigen dienst te gaan exploiteren en met Aer 
Lingus te concurreren, heeft laatstgenoemde een einde gemaakt aan haar 
"inter Iining"-overeenkomst met British Midland. Daardoor konden passagiers 
met een vliegbiljet van British Midland voor hun vluchten niet langer gebruik 
maken van de diensten van Aer Lingus en konden reisbureaus geen biljetten 
meer verschaffen waarop vluchten van beide luchtvaartmaatschappijen werden 
gecombineerd. 
(1) Zie het Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punten 73 tot en 
met 76. "Interlining" steunt voornamelijk op een lATA-overeenkomst 
waarbij de meeste luchtvaartmaatschappijen ter wereld de andere 
ondertekenaars ertoe hebben gemachtigd hun diensten te verkopen. 
Bijgevolg kunnen reisbureaus de passagiers een enkel vliegbiljet 
verschaffen waarmee gebruik kan worden gemaakt van de diensten van 
verscheidene luchtvaartmaatschappijen (zo kan bijvoorbeeld de heenreis 
worden gemaakt met de maatschappij die het biljet afgeeft en de 
terugreis met een andere maatschappij die op dezelfde route vliegt, 
terwijl de reis ook kan worden voortgezet naar andere plaatsen van 
bestemming waarmee de maatschappij die het biljet afgeeft geen 
verbinding onderhoudt). 
Daarenboven machtigen de maatschappijen elkaar op de biljetten 
wijzigingen aan te brengen, zodat de passagiers hun plaatsbespreking of 
reisweg kunnen wijzigen, dan wel van maatschappij kunnen veranderen. In 
beginsel moet de maatschappij waarvan de naam op het biljet voor de 
betrokken sector vermeld staat, hiermee instemmen ("endorsement") maar 
de meeste maatschappijen hebben aanvaard dat die regel in de praktijk 
niet wordt toegepast. 
Het "inter I ining"-systeem is voordelig voor de maatschappijen, de 
reisbureaus en de passagiers. Het maakt het mogelijk vervoerdocumenten 
voor ingewikkelde reizen uit te geven en die documenten op een soepele 
manier, met zo weinig mogelijk beperkingen te gebruiken. "Interlining" 
vertegenwoordigt een groot deel van het mondiale luchtvervoer en is 
vooral interessant voor personen die voor zaken op reis gaan. 
2.I.B.a. 2 MA 
Door de intrekking van de "inter Ilning"-faclIiteiten werden de vluchten van 
British Midland minder aantrekkelijk voor passagiers - vooral voor degenen 
die voor zaken op reis gaan en die de voorkeur geven aan duurdere, volledig 
flexibele biljetten - en voor reisbureaus. Door een einde te maken aan de 
"inter I ining"-overeenkomst, heeft Aer lingus de concurrentie voor British 
Midland bemoeilijkt tijdens het begin van haar aanwezigheid op deze route met 
een verhoogd aantal vluchten. British Midland derfde een aanzienlijk deel 
van haar inkomsten en was genoodzaakt meer kosten te maken om de voor haar 
opgeworpen hinderpaal te overwinnen. 
217. De Commissie was van oordeel dat Aer Lingus inbreuk had gemaakt op de 
bepalingen betreffende deelneming aan het tariefoverleg, opdat deze 
verenigbaar zou zijn met artikel 85 van het EEG-Verdrag. Op grond van de 
toepasselijke groepsvriJstelIing<2) moeten luchtvaartmaatschappijen met hun 
concurrenten overleg plegen over de tarieven ten einde een "interI ining"-
regeling tot stand te brengen met alle andere luchtvaartmaatschappijen die 
in Europa diensten onderhouden. 
218. Deze beschikking is een blijk van de wil van de Commissie om vastberaden 
op te treden tegen luchtvaartmaatschappijen die in een machtspositie verkeren 
en die pogingen ondernemen om de mededinging te verhinderen of te beperken. 
Nu het Europese luchtvervoer wordt geliberaliseerd, moeten 
luchtvaartmaatschappijen die gebruik maken van de nieuwe 
mededingingsmogelijkheden een eerlijke kans krijgen om de concurrentie met 
gevestigde maatschappijen aan te gaan. 
Luchtvaartmaatschappijen die zich in een machtspositie bevinden mogen de 
concurrentie niet tegenwerken. Zij mogen geen faciliteiten weigeren die in 
de bedrijfstak gewoonlijk aan alle andere luchtvaartmaatschappijen worden 
verleend en zij moeten er zorg voor dragen uitsluitend op basis van de 
kwaliteit van hun diensten concurrentie te voeren. 
Bijgevolg was de Commissie van mening dat Aer Lingus opnieuw een 
"inter Iining"-regeling moest treffen met British Midland. De Commissie vindt 
evenwel ook dat nieuwe maatschappijen niet eeuwig op de frequentie en de 
diensten van hun concurrenten mogen steunen maar moeten worden aangemoedigd 
om hun eigen frequentie te verhogen en hun eigen diensten uit te breiden. 
(2) Artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 2671/88 van de Commissie van 
26.7.1988, PB L 239 van 30.8.1988, vervangen bij artikel 3 van 
Verordening (EEG) nr. 8491/90 van de Commissie van 5.12.1990, PB L 10 
van 15.1.1991. 
2.1 .B.a. 3 1— _ AVI 
Daarom kan de verplichting tot "interlining" worden beperkt tot de tijd die 
voor een concurrent objectief noodzakelijk is om op de markt door te dringen. 
Aangezien British Midland drie jaar geleden met de nieuwe diensten is 
begonnen, is de bij de beschikking opgelegde verplichting tot "interlining" 
beperkt tot twee Jaar en kan ze opnieuw worden bekeken in het licht van de 
ontwikkeling van de concurrentie op de betrokken route. 
2.I.B.b. 4 
/133 
<T6> b) B&I/Sea 11nk. HoIyhead 
219. Naar aanleiding van een door B&l (een Ierse exploitant van veerdiensten) 
ingediende klacht is de Commissie tot de slotsom gekomen dat Seal ink (een 
Britse exploitant van veerdiensten en tevens de havenoverheid van Holyhead, 
Wales) op het eerste gezicht misbruik had gemaakt van haar machtspositie en 
aldus inbreuk had gemaakt op artikel 86 van het EEG-Verdrag. Als 
havenoverheid van Holyhead heeft Seal ink wijzigingen in de eigen 
dienstregeling goedgekeurd die mogelijk ernstige schade hebben berokkend aan 
B&l. De Commissie heeft ten aanzien van Seal ink voorlopige maatregelen 
genomen waarbij de onderneming haar dienstregeling op bepaalde punten moet 
wijzigen. In dit kader is het belangrijk te onderlijnen dat een haven, 
luchthaven of om het even welke installatie, zelfs indien deze op zichzelf 
geen wezenlijk deel uitmaakt van de gemeenschappelijke markt, als zodanig kan 
worden beschouwd In de mate dat een redelijke toegankelijkheid ervan 
onontbeerlijk is voor de uitbating van een transportlijn die wel substantieel 
is ten aanzien van de toepassing van artikel 86 van het EEG-Verdrag. De 
Commissie herinnert er aan dat in de zaak British Midland/Aer Lingus 
(hogervermeld), voor wat dit betreft, het ook de route was die in aanmerking 
werd genomen en niet de luchthaven van Heathrow afzonderlijk. 
Seal ink en B&l gebruiken twee verschillende aanlegplaatsen in de haven van 
Holyhead; B&l gebruikt de kade in de havenmond. Als gevolg van de 
beperkingen van de haven stijgt het water als een schip van Seal ink langs een 
aangemeerd schip van B&l vaart. Daardoor moet de steiger naar het schip van 
B&l om veiligheidsredenen worden losgekoppeld en moet het laden en lossen van 
het vaartuig worden onderbroken. 
In oktober 1991 heeft Seal ink B&l in kennis gesteld van haar voornemen om op 
9 Januari 1992 een nieuwe dienstregeling in te voeren die tot gevolg zou 
hebben dat twee schepen voorbij het aan de kade gemeerde schip van B&l 
moesten varen. In het verleden vaarde maar een schip langs een veerboot van 
B&l tijdens het laden en lossen. B&l verzocht de Commissie voorlopige 
maatregelen te nemen ten einde de toepassing van de nieuwe dienstregeling van 
Seal ink te verhinderen omdat haar diensten ernstig zouden worden verstoord 
door de beperkte tijd die voor het laden en lossen beschikbaar zou zijn. 
2.I.B.b. 5 A$k 
De Commissie is van mening dat een onderneming die tegelijkertijd eigenaar en 
gebruiker is van een wezenlijke faciliteit - in casu een haven - aan haar 
concurrenten geen toegang tot deze faciliteit mag verlenen op minder gunstige 
voorwaarden dan die welke voor haar eigen diensten gelden. Dit gevolg van 
artikel 86 is van fundamenteel belang in het kader van de deregulering, 
waarbij het probleem van de intrede van nieuwe concurrenten op de markt zich 
geregeld voordoet. Op 11 juni 1992 heeft de Commissie een beschikking 
gegeven waarbij Seal ink bevel wordt gegeven ofwel naar de oorspronkelijke 
dienstregeling terug te keren ofwel een andere dienstregeling in te voeren 
die niet tot gevolg heeft dat twee schepen tijdens het laden en lossen 
voorbij een veerboot van B&l moeten varen. De voorlopige maatregelen hadden 
tot doel te voorkomen dat aan de handelsactiviteit van B&l onherstelbare 
schade werd toegebracht terwijl de Commissie de zaak verder onderzocht. 
Daarom is de duur van de voorlopige maatregelen beperkt tot het 
zomerhoogseizoen (27.9.1992) of tot de dag waarop een andere, in onderling 
overleg vastgestelde regeling van kracht werd. De partijen hebben later een 
overeenkomst bereikt en hebben de Commissie daarvan op 8 juli 1992 in kennis 
gesteld. Als gevolg van de overeenkomst heeft Seal ink haar bij het Gerecht 
van Eerste Aanleg ingediend verzoekschrift tot schorsing en tot 
nietigverklaring van de beschikking ingetrokken. 
2.1.B.c. 6 135 
<T6> C) Gillette/Wilkinson sword 
220. Op grond van artikel 85, lid 1, en artikel 86 van het EEG-Verdrag(3 ) 
heeft de commissie een beschikking gegeven waarbij Gillette, de Amerikaanse 
groep voor scheerapparaten en scheermesjes, haar deelneming in Eemland, 
moederonderneming van Wilkinson Sword en voornaamse concurrent van Gillette 
op de markt van natscheerprodukten, moet afstoten. Gillette moet eveneens de 
activiteiten van Wilkinson Sword in alle EVA-Landen en in de voormalige 
Duitse Demokratische Republiek, Tsjechoslowakije, Hongarije, Polen, Turkije 
en het voormalige Joegoslavië weer aan Eemland toewijzen. Gillette heeft een 
vaste termijn vanaf de datum van de beschikking gekregen om haar deelneming 
af te stoten en de genoemde activiteiten weer aan Eemland toe te wijzen. 
Gillette neemt op de markt van produkten voor nat scheren in de Gemeenschap 
een machtspositie in; het is een bijzonder oligopolide markt waarop Gillette 
en Wilkinson samen een marktaandeel van bijna 85% hebben. In de beschikking 
wordt vastgesteld dat de deelneming van Gillette in Wilkinson Sword, haar 
voornaamste concurrent in de Gemeenschap, een misbruik van haar machtspositie 
vormt. Gillette, die alle activiteiten van Wilkinson had overgenomen voordat 
zij werd verplicht ze weer af te staan, heeft een behoorlijke deelneming 
verworven in Eemland en is ook een van de grootste crediteurs van 
laatstgenoemde onderneming geworden, ofschoon vele gebruikelijke rechten 
voor minderheidsaandeelhouders ontbreken, verwerft Gillette voorkoops- en 
omzettingsrechten en -opties in Eemland, waaruit de Commissie de 
gevolgtrekking heeft gemaakt dat Gillette althans enige invloed zal kunnen 
uitoefenen op het handelsbeleid van Eemland. De structuur van de markt van 
natscheerprodukten is gewijzigd door de totstandbrenging van een band tussen 
Gillette en Eemland, hetgeen de mededinging zal verzwakken. Bijgevolg vormt 
de deelneming van Gillette aan deze regeling een misbruik van haar 
machtspositie. 
Bovendien leiden de overeenkomsten tussen Gillette en Eemland betreffende de 
geografische opsplitsing van het Wilkinson Sword-handelsmerk tussen de 
Gemeenschap en de naburige landen tot commerciële samenwerking tussen de 
respectieve eigenaren van dit merk. Verder hebben beide ondernemingen 
(3) Beschikking van 10.11.1992, nog niet gepubliceerd 
IP(92)909 van 11.11.1992. 
2.I.B.C. 7 136 
leveringsovereenkomsten gesloten waarbij Gillette van Eemland 
Wilkinson Sword-produkten aankoopt voor verkoop buiten de Gemeenschap, 
hetgeen een ander domein van samenwerking vormt. 
2.1.C.51. 1 137 
<T3> C. Concentratiecontrole 
221. Dit jaar zijn in verband met de toepassing van de verordening 
betreffende de controle op concentraties bepaalde punten verduidelijkt die 
voorheen nog niet aan de orde waren geweest. De Commissie acht het in het 
kader van haar streven naar doorzichtigheid dan pok wenselijk de lezer een 
gedetailleerd overzicht aan te bieden van de beschikkingen die zij in 1992 
heeft gegeven. 
222. Bij het onderzoek van een zaak moet op twee vragen worden ingegaan : 
eerst moet worden vastgesteld of de aangemelde verrichting binnen het 
toepassingsgebied van de verordening valt, en vervolgens moet worden 
beoordeeld of ze verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, d.w.z. of ze 
al dan niet een machtspositie in het leven roept of versterkt, die tot gevolg 
heeft dat een daadwerkelijke mededinging op de gemeenschappelijke markt op 
significante wijze wordt belemmerd. 
<T4> 51. Toepassingsgebied 
<T5> 1. Communautaire dimensie (artikel 1) 
223. De Commissie heeft haar vaste praktijk voortgezet om op de werkelijke 
economische betekenis van een verrichting te letten, veeleer dan beslissend 
belang toe te kennen aan de gekozen juridische constructie. In de zaak 
Eucom/Digital bestond de aangemelde verrichting in de oprichting van een 
nieuwe onderneming onder de gezamenlijke zeggenschap van Digital en Eucom. 
Eue om is echter een holding die zich met de ontwikkeling van specifieke 
netwerkdiensten met toegevoegde waarde bezighoudt en daartoe met partners 
samenwerkt of in bestaande ondernemingen investeert. zij is een 
gemeenschappelijke onderneming van France Télécom en Deutsche Bundespost 
Telekom, die daarin elk voor de helft participeren. Daarom keek de Commissie 
naar wie er achter Eucom stond, en beschouwde zij de twee 
moedermaatschappijen als betrokken ondernemingen in de zin van artikel 1. 
Bijgevolg moest om te berekenen of de concentratie een communautaire dimensie 
had, hun omzet in aanmerking worden genomen. 
2.I.C.51. 2 \ÔO 
<T5> 2. Berekening van de omzet (artikel 5) 
224. De verordening is slechts van toepassing, wanneer de omzet van de 
betrokken ondernemingen bepaalde drempels overschrijdt. Artikel 5, lid 3, 
bevat bijzondere regels voor het berekenen van het equivalent van de omzet 
bij kredietinstellingen en andere financiële instellingen en bij 
verzekeringsmaatschappijen. In de zaak Torras/Sarrio oordeelde de Commissie 
dat het in portefeuille hebben van vast rentende waarden, een van de wijzen 
waarop het Kuwait Investment Office als investeerder actief was, als een vorm 
van kredietverlening aan derden moest worden beschouwd. Vast rentende waarden 
zijn dus vorderingen in de zin van artikel 5, lid 3, en moeten bijgevolg bij 
het berekenen van de omzet worden meegeteld. In de zaak GECC/Avis werd er 
daarentegen van uitgegaan dat artikel 5, lid 3, niet van toepassing was op de 
operationele leasing (leasing met volledige dienstverlening) van voertuigen 
door Avis. Deze vorm van leasing, waarbij de risico's van de eigenaar op de 
verhuurder blijven rusten en de eigendom niet aan het einde van de 
huurtermijn op de huurder overgaat, werd onderscheiden van financiële 
leasing, die hoofdzakelijk het karakter van een lening heeft. Met betrekking 
tot interbancaire leningen besliste de Commissie in de zaak Hong Kong & 
Shanghai Bank/Midland Bank dat vorderingen moeten worden gelokaliseerd in het 
land waar het ontlenende bankfiliaal is gevestigd, ook al houden banken, 
wanneer zij over het al dan niet toestaan van een lening moeten beslissen en 
als cruciaal moment in het besluitvormingsproces de daaraan verbonden 
risico's evalueren, rekening met de plaats waar de ontlenende bank haar 
statutaire zetel heeft. De vestigingsplaats van het bankfiliaal waaraan de 
lening wordt verstrekt, is vermoedelijk de plaats waar het geleende geld zal 
worden gebruikt. 
225. Artikel 5, lid 2, tweede alinea, bepaalt dat twee of meer transacties 
die binnen een periode van twee jaar tussen dezelfde personen of 
ondernemingen plaatsvinden, voor het berekenen van de omzet moeten worden 
beschouwd als één concentratie, die op de datum van de laatste transactie 
plaatsvindt. Deze bepaling werd voor het eerst toegepast in de zaak 
Volvo/Lex(2). Volvo verwierf de bedrijfsactiva van een Ierse 
dochteronderneming van Lex, nadat zij eerder de activa van haar Britse 
dochteronderneming had verworven(*). 
(1) Zie Volvo/Lex, beschikking van 21.5.1992, en Volvo/Lex(2), beschikking 
van 3.9.1992. 
2.I.e.51. 3 139 
<T5> 3. Definitie van concentratie (artikel 3) 
226. De Commissie heeft haar praktijk met betrekking tot de definitie van 
concentratie verder ontwikkeld, daarbij vooral voor ogen houdend dat 
klaarheid dient te worden gebracht in het onderscheid dat moet worden gemaakt 
naargelang de totstandbrenging van een gemeenschappelijke onderneming de 
kenmerken van een concentratie dan wel van een vorm van samenwerking 
vertoont; in het eerste geval is de concentratieverordening van toepassing, 
in het tweede moet het onderzoek op de artikelen 85 en 86 van het verdrag 
worden gebaseerd^2). Er is sprake van een concentratie, wanneer een 
onderneming de uitsluitende zeggenschap verkrijgt over een andere onderneming 
of over een gemeenschappelijke onderneming waarover zij eerder tezamen met 
een andere onderneming zeggenschap had, of wanneer verschillende 
ondernemingen gezamenlijk zeggenschap over een onderneming verkrijgen of een 
onderneming oprichten. 
<T6> a) Uitsluitende zeggenschap 
227. De gewone manier om de uitsluitende zeggenschap over een onderneming te 
verkrijgen bestaat erin meer dan de helft van haar kapitaal te verwerven. 
Soms kan echter ook een minderheidsaandeelhouder alleen zeggenschap 
uitoefenen. In de zaak CCIE/GTE verwierf de onderneming die een participatie 
in de andere nam, daarin weliswaar slechts 19 % van de stemrechten, maar 
daarnaast ook een vaste plaats in de raad van bestuur en het recht om de 
voorzitter van de raad te benoemen. Bovendien zal de directeur die zij in die 
onderneming benoemt, daar alle belangrijke beslissingen kunnen tegenhouden, 
uit dit alles werd afgeleid dat de onderneming die aandeelhoudster van de 
andere is geworden, bij machte zal zijn daarover alleenzeggenschap uit te 
oefenen. 
228. In de zaak ABB/Brel verkreeg ABB, na gedeelde zeggenschap, de 
uitsluitende zeggenschap over Brei. Er was dus sprake van een overgang van 
zeggenschap, die overeenkomstig de vaste praktijk als een concentratie werd 
beschouwd(3). Deze praktijk werd eveneens gevolgd in de zaak 
(2) Zie de Mededeling inzake verrichtingen met het karakter van een 
concentratie of samenwerking, PB C 203 van 14.8.1990, blz. 3. 
(3) Zie ICI/Tioxide, Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid, 
punt 149. 
2.1.C.51. 4 I *t U 
Solvay-Laporte/Interox, waarin werd aangenomen dat met de verdeling van een 
gemeenschappelijke onderneming twee concentraties waren gemoeid. Elke 
moedermaatschappij nam een gedeelte van de gezamenlijk gecontroleerde 
onderneming over en verkreeg aldus de uitsluitende zeggenschap over dat 
gedeelte. De Commissie kwam tot deze conclusie niettegenstaande het feit dat 
de verrichting werd geregeld in één algemene overeenkomst betreffende de 
verdeling van één (ni. de gemeenschappelijke) onderneming. Het economische en 
juridische gevolg van de operatie is dat twee onafhankelijke ondernemingen 
van een situatie van gedeelde zeggenschap naar een van uitsluitende 
zeggenschap over twee verschillende groepen van welbepaalde activa en 
produkten overgaan. De Commissie heeft er in haar beschikking op gewezen dat 
zich omstandigheden zouden kunnen voordoen waarin de verdeling van een 
onderneming onder haar eigenaren als één verrichting moet worden 
beschouwde ). 
229. In de zaak Mannesmann/Hoesch werd ervan uitgegaan dat verschillende 
verrichtingen één concentratie vormden. De partijen voegden hun activiteiten 
op het gebied van precisiestaalbuizen samen door deze in een nieuw 
opgerichte gemeenschappelijke onderneming onder te brengen, en Mannesmann 
verwierf een participatie van 50 % in een bestaande dochteronderneming van 
Hoesch. Daarnaast droeg Hoesch een andere dochteronderneming volledig aan 
Mannesmann over. Aangezien deze verrichtingen tussen dezelfde partijen 
plaatsvonden en op dezelfde sectoren van een industrie betrekking hadden en 
aangezien elke verrichting deel uitmaakte van een algemene overeenkomst 
tussen de partijen, gericht op de herstructurering van hun activiteiten op 
het gebied van stalen buizen, werden ze als één concentratie beschouwd. 
<T6> b) Gezamenlijke zeggenschap 
230. De meest voorkomende situatie waarin er van gezamenlijke zeggenschap 
sprake is, is die waarin twee ondernemingen elk de helft van het kapitaal 
van een gemeenschappelijke onderneming in handen hebben, zonder dat er een 
overeenkomst tussen de aandeelhouders bestaat waardoor een hunner alleen 
zeggenschap verkrijgt. Maar ook bij ongelijke participaties kan door middel 
van een overeenkomst tussen de aandeelhouders gezamenlijke zeggenschap 
worden gevestigd. In de zaak Thomas Cook/LTU/West LB beschikten de twee 
aandeelhouders over respectievelijk 90 % en 10 % van het kapitaal van Thomas 
(4) Zie Campsa, Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, 
blz. 392. 
2.i.e.51. 5 141 
Cook, maar zij hadden tevens een overeenkomst gesloten die bepaalde dat voor 
belangrijke beleidsbeslissingen met betrekking tot de gemeenschappelijke 
onderneming hun beider instemming vereist was. De Commissie leidde hieruit af 
dat zij gezamenlijk zeggenschap over die onderneming hadden. Ook in de zaak 
Eucom/Digital, waarin de verhouding tussen de participaties 74,9/25,1 
bedroeg, gaf een overeenkomst tussen de aandeelhouders hun gezamenlijke 
zeggenschap(5). In de zaak Pepsico/General Mills daarentegen was bij een 
participatieverhouding van 59,5/40,5 de minderheidsaandeelhouder niet bij 
machte mee zeggenschap uit te oefenen. Het is natuurlijk mogelijk dat meer 
dan twee aandeelhouders gezamenlijk zeggenschap uitoefenen(6). 
Deze gevallen moeten worden onderscheiden van die waarin zich bij de 
besluitvorming wisselende allianties kunnen vormen, zoals in de zaken Eureko 
en Koipe-Tabacalera/Elosua. Ofschoon dit punt in geen van beide zaken 
beslissend was, zijn wisselende allianties over het algemeen in tegenstrijd 
met een mechanisme of procedure waardoor gezamenlijke zeggenschap wordt 
gewaarborgd. 
Doet zich bij een bestaande gemeenschappelijke onderneming een overgang van 
zeggenschap voor doordat een aandeelhouder in de plaats van een andere 
treedt, zoals dit in de zaak James River/Rayne het geval was, dan moet dit 
als een concentratie worden beschouwd, omdat de nieuwe aandeelhouder mee 
zeggenschap verwerft. 
<T6> c) Totstandbrenging van een gemeenschappelijke onderneming 
met het karakter van een concentratie 
De totstandbrenging van een gemeenschappelijke onderneming kan volgens 
artikel 3, lid 2, tweede alinea, slechts worden geacht de kenmerken van een 
concentratie te vertonen, indien aan twee voorwaarden is voldaan : de 
gemeenschappelijke onderneming moet duurzaam alle functies van een 
zelfstandige economische eenheid vervullen, en haar totstandbrenging mag niet 
tot een coördinatie van het concurrentiegedrag tussen de moedermaatschappijen 
onderling of tussen hen en de gemeenschappelijke onderneming leiden. Deze 
twee voorwaarden worden hieronder aan de hand van een aantal voorbeelden 
nader toegelicht. Zijn ze niet vervuld, dan verschijnt met het tot stand 
(5) Zie eveneens Ahold/Jerénimo Martins, Air France/Sabena, British 
Airways/TAT, Ericsson/Ascom, Linde/Fiat, Northern Telecom/Matra en 
Rhône-Poulenc/SNIA. 
(6) Zie Avesta/British steel/NCC/AGA/Alex Johnson. 
2.I.e.51. 6 142 
brengen van de gemeenschappelijke onderneming geen nieuwe concurrent op de 
markt, maar vormt de operatie veeleer een middel voor twee concurrenten om 
met elkaar te gaan samenwerken, en kan bijgevolg artikel 85 daarop van 
toepassing zijn. 
<T6> i) Totstandbrenging op duurzame basis 
van een volwaardige gemeenschappelijke onderneming 
In de zaak Elf Atochem/Rohm & Haas richtten de partijen een nieuwe 
gemeenschappelijke onderneming op waarin zij hun activiteiten op het gebied 
van de produktie van acrylglas onderbrachten. De verrichting werd als een 
concentratie beschouwd op grond dat de gemeenschappelijke onderneming een 
zelfstandige economische eenheid vormde, en wel om de volgende redenen : 
de materiële en menselijke middelen, nodig voor de vervaardiging en 
verkoop van het produkt, werden aan de gemeenschappelijke onderneming 
overgedragen, en er zou spoedig met de bouw van een nieuwe fabriek 
worden begonnen; 
de moedermaatschappijen verleenden de gemeenschappelijke onderneming 
exclusieve, onherroepelijke licenties op alle intellectuele 
eigendomsrechten, nodig voor de produktie van het acrylglas; 
de gemeenschappelijke onderneming zal over eigen faciliteiten voor 
onderzoek en ontwikkeling beschikken; 
de gemeenschappelijke onderneming zal een eigen distributienet hebben; 
de gemeenschappelijke onderneming krijgt garanties wat de aanvoer van 
grondstoffen betreft, maar zij zal zelf haar leveranciers mogen kiezen; 
de overeenkomst geldt voor 99 jaar. 
In de zaak Flachglas/Vegla daarentegen was de Commissie van oordeel dat de 
geplande gemeenschappelijke onderneming voor het recycleren van afvalglas in 
de toekomst geen onafhankelijke koper of verkoper op de markt zou zijn. Zij 
zou slechts een hulpfunctie ten behoeve van de moedermaatschappijen 
vervullen, en omdat zij niet als een zelfstandige economische eenheid kon 
worden beschouwd, was de verrichting geen concentratie. 
<T6> ii) Geen coördinatie 
Wanneer de moedermaatschappijen niet op de markt van de gemeenschappelijke 
onderneming actief zijn en geen daadwerkelijke of potentiële concurrenten van 
elkaar of van de gemeenschappelijke onderneming blijven, zal er normaliter 
2.I.e.51. 7 143 
van coördinatie van concurrentiegedrag geen sprake zijn en kan de verrichting 
bijgevolg als een concentratie worden beschouwd. In de zaak Péchiney/Viag 
droegen de twee moedermaatschappijen hun activiteiten op het gebied van 
gevulde draad, mét de produktiemiddelen, aan de gemeenschappelijke 
onderneming over, zodat het hoogst onwaarschijnlijk was dat zij naar de 
betrokken markt zouden terugkeren. De totstandbrenging van de 
gemeenschappelijke onderneming was bijgevolg als een concentratie te 
beschouwen. Ook in de zaak Saab/Ericsson brachten beide partijen hun 
activiteiten op het gebied van de ruimtevaart in de gemeenschappelijke 
onderneming in en trokken zij zich op duurzame wijze uit de desbetreffende 
markt terug. In de zaak Ahold/Jerónimo Martins, die op de detailhandel in 
voedingsmiddelen in Portugal betrekking had, bleef een van de 
moedermaatschappijen, Ahold, op andere geografische markten (namelijk in 
Nederland en de Verenigde staten) in belangrijke mate in die sector actief, 
maar niet in Portugal. De Commissie kwam tot de conclusie dat er wegens het 
ontbreken van interactie tussen de verschillende geografische markten geen 
gevaar voor coördinatie van het concurrentiegedrag tussen Ahold en de 
gemeenschappelijke onderneming op de Portugese markt van de detailhandel in 
voedingsmiddelen bestond. Bovendien bleek uit niets dat in de voorzienbare 
toekomst een van de moedermaatschappijen op onafhankelijke wijze tot die 
markt zou kunnen toetreden. De overeenkomst tussen de partijen om in Portugal 
nog enkel langs de gemeenschappelijke dochteronderneming om op de markt van 
de detailhandel in voedingsmiddelen te opereren vormde een bijkomende 
aanwijzing dat zij die markt definitief verlieten^7). De verrichting was 
bijgevolg een concentratie. 
Een beperkte, onbeduidende aanwezigheid van de moedermaatschappijen op 
dezelfde produktmarkt of geografische markt als de gemeenschappelijke 
onderneming is meestal niet voldoende om tot coördinatie aanleiding te geven, 
en belet dus niet dat de concentratieverordening van toepassing kan zijn(8). 
De Commissie houdt ook rekening met verticale relaties tussen de partijen en 
met mogelijke overloopeffecten op markten waarop de moedermaatschappijen 
werkzaam blijven. In de zaak James River/Rayne was de markt voor 
huishoudelijke en sanitaire papierwaren het terrein van de gemeenschappelijke 
onderneming. James River behield kleine dochterondernemingen in de 
Gemeenschap die druk- en schrijfpapier fabriceren, en bleef voor 50 % 
aandeelhoudster van een onderneming die produkten zoals papieren borden en 
(7) Zie eveneens Ericsson/Ascom en Thomas Cook/LTU/West LB. 
(8) Zie Del Monte/Royal Foods/Anglo-American. 
2.I.C.51. 8 144 
kopjes vervaardigt. Rayne bleef eigenaar van een onderneming die 
verpakkingsmateriaal produceert. De Commissie achtte het onwaarschijnlijk dat 
de beperkte aanwezigheid van de partijen op verschillende aan elkaar 
grenzende markten tot een onderlinge afstemming van hun commercieel beleid in 
de papiersector zou leiden. In de zaak Saab/Ericsson werd aangenomen dat de 
werkzaamheid van de gemeenschappelijke onderneming op het gebied van de 
ruimtevaart geen merkbare overloopeffecten zal hebben, ook al blijven de 
moedermaatschappijen actief in de sectoren elektronica en defensie. Verticale 
relaties werden onderzocht in de zaak Volvo/Atlas, waarin de 
gemeenschappelijke onderneming tussen 5 en 11 % van haar produktie aan haar 
moedermaatschappijen verkocht, tegen normale marktcondities. Aangezien deze 
leveranties minder dan 0,05 % en minder dan 0,5 % van de aankoop van Volvo 
respectievelijk Atlas uitmaakten, werden de verticale relaties als 
onbeduidend beschouwd. 
De Commissie heeft in een aantal zaken te kennen gegeven dat, wanneer een van 
de moedermaatschappijen in belangrijke mate op dezelfde markt als de 
gemeenschappelijke onderneming actief blijft en een overheersende rol in de 
leiding van die onderneming speelt, de verrichting als een concentratie zal 
worden beschouwd. In dergelijke gevallen behoeft niet voor een coördinatie 
van het concurrentiegedrag tussen die moedermaatschappij en de 
gemeenschappelijke onderneming te worden gevreesd, omdat er geen ruimte voor 
coördinatie van het concurrentiegedrag van onafhankelijk blijvende 
ondernemingen is. Zo werd in de zaak Linde/Fiat een gemeenschappelijke 
onderneming op het gebied van heftrucks en uitrusting voor opslagplaatsen tot 
stand gebracht. Het werd zeer onwaarschijnlijk geacht dat Fiat opnieuw tot de 
markten van de gemeenschappelijke onderneming zou toetreden, omdat zulks 
economisch niet verantwoord zou zijn. Linde blijft echter op die markten 
bedrijvig en zal, omdat zij op dit terrein over een aanzienlijke ervaring en 
know-how beschikt, voor het commerciële beleid en de dagelijkse leiding van 
de gemeenschappelijke onderneming verantwoordelijk blijven. Linde en de 
gemeenschappelijke onderneming zijn niet alleen op dezelfde produktmarkten 
maar ook op dezelfde geografische markt aanwezig. Maar gezien de 
gezaghebbende positie van Linde in de gemeenschappelijke onderneming werd het 
ervoor gehouden dat de verrichting een concentratie is. 
In de zaak Ericsson/Kolbe gingen de partijen over tot oprichting van een 
gemeenschappelijke onderneming op het gebied van digitale transmissiesystemen 
voor openbare telecommunicatie. Kolbe heeft haar activiteiten op dit terrein 
volledig aan de gemeenschappelijke onderneming overgedragen, maar Ericsson 
2.I.C.51. 9 145 
blijft een concurrent van die onderneming en zal zich niet uit de markten 
voor transmissieapparatuur terugtrekken. De Commissie kwam tot de conclusie 
dat de algemene industriële leiding van de gemeenschappelijke onderneming bij 
Ericsson zal berusten en dat de belangen van Kolbe in die onderneming zich 
mettertijd van het commerciële naar het financiële vlak zullen verleggen. Er 
blijkt bijgevolg geen ruimte voor coördinatie van het concurrentiegedrag van 
onafhankelijk blijvende ondernemingen in de zin van artikel 3, lid 2, van de 
verordening te bestaan. De verrichting werd derhalve als een concentratie 
beschouwd(^). 
De Commissie heeft ook een aantal gevallen onderzocht waarin zij van oordeel 
was dat de totstandbrenging van een gemeenschappelijke onderneming niet 
binnen het toepassingsgebied van de concentratieverordening viel, omdat de 
verrichting een coördinatie van het concurrentiegedrag tot doel of tot gevolg 
had. In de meeste van die gevallen bleven de moedermaatschappijen 
daadwerkelijke of potentiële concurrenten van elkaar en van de 
gemeenschappelijke onderneming. Zo was de Commissie in de zaak Sunrise van 
mening dat de oprichting van een gemeenschappelijke onderneming tot 
coördinatie op het gebied van televisiereclame tussen de oprichtende 
regionale omroepen en tussen hen en de gemeenschappelijke onderneming Sunrise 
zou leiden. Er ontstond hierdoor zelfs op het laagste regionale niveau een 
band tussen de belangrijkste commerciële zenders in het gebied van Londen. 
In de zaak Herba/IRR brachten de partijen een gemeenschappelijke onderneming 
voor de voortbrenging en verkoop van rijst tot stand. Een van de 
moedermaatschappijen, Herba, blijft een concurrent van de gemeenschappelijke 
onderneming op de rijstmarkt, terwijl de andere, IRR, op dit ogenblik niet op 
dit terrein actief is. IRR maakt echter deel uit van Ferruzzi, een concern 
met aanzienlijke belangen in de - voor nieuwkomers betrekkelijk gemakkelijk 
toegankelijke - levensmiddelensector, en werd daarom als een potentiële 
concurrent van de gemeenschappelijke onderneming en van Herba beschouwd. De 
conclusie was bijgevolg dat de totstandbrenging van de gemeenschappelijke 
onderneming buiten het bereik van de concentratieverordening viel(10). 
In de zaak BSN-Nestlé/Cokoladovny bezag de Commissie het risico van verticale 
coördinatie tussen de moedermaatschappijen en de gemeenschappelijke 
onderneming. BSN en Nestlé, belangrijke producenten van respectievelijk 
(9) Zie eveneens Air France/Sabena, British Airways/TAT, Ericsson/Ascom, 
Fortis/La Caixa en Northern Telecom/Matra. 
(10) Zie eveneens Eureko, Koipe-Tabacalera/Elosua en VTG/BPTL. 
2.I.C.61. 10 146 
koekjes en chocolade, verkregen gezamenlijk zeggenschap over Cokoladovny, een 
bedrijf dat in Tsjechoslowakije gesuikerde chocoladekoekjes, suikergoed en 
versnaperingen van chocolade fabriceert en verhandelt. De Commissie hield 
rekening met de gelijksoortigheid van de respectieve produkten en met de te 
verwachten openstelling van de markten in de Gemeenschap en in Centraal- en 
Oost-Europa, en kwam tot de slotsom dat een coördinatie door de 
moedermaatschappijen van hun concurrentiegedrag met dat van de 
gemeenschappelijke onderneming niet was uit te sluiten. De verrichting viel 
bijgevolg niet onder toepassing van de concentratieverordening. 
2.I.C.52. 11 147 
<T4> 62. Beoordeling van concentraties (artikel 2) 
231. Zodra is uitgemaakt dat een verrichting onder de definitie van 
concentratie valt, moet worden nagegaan of ze verenigbaar met de 
gemeenschappelijke markt is. Het antwoord op deze vraag is het resultaat van 
een analyse die ruwweg in drie fasen verloopt : na de afbakening van 
achtereenvolgens de relevante produktmarkt en de geografische referentiemarkt 
volgt de eigenlijke toetsing van de concentratie op haar verenigbaarheid met 
de gemeenschappelijke markt, waarin het begrip machtspositie centraal staat. 
De relevante produktmarkt en de geografische referentiemarkt vormen het veld 
waarbinnen de sterkte van de nieuwe onderneming op de markt moet worden 
geëvalueerd. De Commissie laat de vraag welke nu juist de grenzen van de 
relevante produktmarkt en de geografische referentiemarkt zijn, vaak open in 
gevallen waarin aannemelijk is dat het zelfs bij een zo restrictief mogelijke 
omschrijving van die markten niet tot een in het leven roepen of versterken 
van een machtspositie zal komen. 
<T5> 1. Afbakening van de relevante produktmarkt 
232. Uit de verschillende beschikkingen blijkt dat de Commissie voor het 
aflijnen van produktmarkten twee fundamentele criteria hanteert : 
substitueerbaarheid en concurrentievoorwaarden. 
<T6> a) Substitueerbaarheid 
233. De Commissie past het "klassieke" criterium van de substitueerbaarheid 
aan de vraagzijde toe, volgens hetwelk een produktmarkt "alle produkten omvat 
die op grond van hun kenmerken, hun prijzen en het gebruik waarvoor ze zijn 
bestemd, door de consument als onderling verwisselbaar of substitueerbaar 
worden beschouwd". In de zaak Du Pont/ICI oordeelde de Commissie dat er een 
afzonderlijke markt voor nylonvezels, onderscheiden van andere vezels, voor 
de fabricage van tapijt bestond, omdat nylon aan hogere kwaliteitseisen 
voldoet en aanzienlijk duurder is. In de zaak Nestlé/Perrier ging de 
Commissie, gezien de grote verschillen in het consumptiepatroon en in het 
huidige en historische prijspeil, en ondanks de beperkte functionele 
substitueerbaarheid, van het bestaan van een aparte markt voor gebotteld 
2.I.C.62. 12 148 
bronwater naast die voor frisdranken uitf11). 
234. De Commissie houdt ook rekening met de gevolgen van substitueerbaarheid 
aan de aanbodzijde : zij gaat meer bepaald na of toetreding tot de relevante 
markt door middel van produktieomschakeling tot de mogelijkheden behoort. 
in een aantal zaken, waaronder Du Pont/ICI en Nestlé/Perrier, heeft de 
Commissie het ontbreken van substitueerbaarheid aan de aanbodzijde genoemd 
als een element dat in samenhang met het ontbreken van substitueerbaarheid 
aan de vraagzijde op een enge produktmarkt wees. 
In andere gevallen deed zich aan de Commissie de situatie voor dat produkten 
vanuit het gezichtspunt van de producent maar niet vanuit dat van de 
consument (vraagzijde) substitueerbaar waren. In de zaak Torras/Sarrio werd 
de markt voor papier met een deklaag van die voor papier zonder deklaag 
onderscheiden op grond dat de substitueerbaarheid aan de vraagzijde beperkt 
was en niettegenstaande het feit dat producenten relatief gemakkelijk van de 
ene naar de andere papiersoort konden overschakelen(12). Dit laatste bleef 
wel van belang voor de vraag of er van een machtspositie sprake was. In de 
zaak Steetley/Tarmac evenwel moesten volgens de Commissie, ook al bestond er 
in de ogen van de eindgebruiker slechts een beperkte substitueerbaarheid 
tussen verschillende typen baksteen, geen separate markten worden 
onderscheiden, omdat een omschakeling van de produktie geen noemenswaardige 
technische of commerciële kosten met zich bracht.(13). 
<T6> b) Concurrentievoorwaarden 
235. Produkten die in technische zin substitueerbaar zijn, kunnen 
desniettemin op grond van structuurverschillen aan vraag- of aanbodzijde tot 
afzonderlijke markten worden gerekend. Omgekeerd kunnen tamelijk heterogene 
produkten als één groep worden beschouwd, wanneer de afzet langs hetzelfde 
kanaal verloopt. 
In de zaak Accor/Wagons-Lits stelde de Commissie zich op het standpunt dat 
restaurants langs autowegen niet tot dezelfde markt behoren als andere 
(11) Zie eveneens Torras/Sarrio, Henkei/Nobel, Linde/Fiat en Air 
France/Sabena. 
(12) Zie eveneens Péchiney/Viag. 
(13) Zie eveneens Elf Atochem/Rohm & Haas en Avesta/British 
Stee1/NECC/AGA/Axel Johnson. 
2.I.C.62. 13 149 
restaurants, omdat de clientèle uitsluitend uit gebruikers van de autoweg 
bestaat (vraag) en de exploitatie onder zeer bijzondere voorwaarden 
plaatsvindt (aanbod)(14). 
In de zaak Inchcape/IEP oordeelde de Commissie dat de dienstverrichting, 
bestaande in de distributie in het gróót van motorvoertuigen, de relevante 
produktmarkt vormde. Aangezien de modellen uit het gamma van een merk die tot 
verschillende marktsegmenten (bij voorbeeld kleine, grote en 
middenklassewagens) behoren, normaliter langs dezelfde weg tot bij de 
consument worden gebracht, achtte de Commissie het niet nodig om voor elk 
segment van de automarkt afzonderlijk de distributiekanalen door te 
lichten<15). 
<T5> 2. Afbakening van de geografische referentiemarkt 
236. Het onderzoek van de Commissie naar de ruimtelijke dimensie van de in 
aanmerking te nemen produktmarkt resulteert naargelang van het geval in het 
onderkennen van lokale, nationale of regionale markten, een communautaire 
markt of een wereldmarkt voor de betrokken produkten. Het omschrijven van de 
geografische referentiemarkt waarop aanbieders van produkten met elkaar 
concurreren, berust op een economische evaluatie. Die evaluatie moet een 
dynamisch karakter hebben, en er moet met name rekening worden gehouden met 
het effect van marktintegratie. 
237. De Commissie heeft de geografische referentiemarkt gedefinieerd als 
"het gebied waarbinnen de betrokken ondernemingen een rol spelen in de vraag 
naar en het aanbod van goederen of diensten, waarbinnen de 
concurrentievoorwaarden voldoende homogeen zijn en dat van aangrenzende 
gebieden kan worden onderscheiden doordat daar duidelijk afwijkende 
concurrentievoorwaarden heersen". 
In de beschikkingen komt de klemtoon op de kenmerken van vraag en aanbod te 
liggen. Er worden bij het analyseren van de concurrentievoorwaarden op 
geografische markten zowel algemene indicatoren in aanmerking genomen als 
factoren die mogelijkerwijs de aflijning van de markt op beslissende wijze 
kunnen beïnvloeden, zoals : 
(14) Zie eveneens Virgin/EMI en Thomas Cook/LTU/West LB. 
(15) Zie eveneens Promodes/BRMC. 
2.I.C.62. 14 150 
de geografische verspreiding van marktaandelen(16); 
de geografische verspreiding van verschillen in prijspeil(17); 
de plaats waar de belangrijkste producenten gevestigd zijn(18); 
het verloop van de handelsstromen(19); 
invoer/uitvoer(20); 
- • toegangsbelemmeringen (van fiscale, technische, wettelijke, culturele 
aard)<21); 
de voorkeur van de consument(22); 
transportkosten(2 3); 
distributiesystemen(2 4); 
produktdifferentiatie (merken)(25); 
het effect van verwachte veranderingen, b.v. op technisch of wettelijk 
vlak<26). 
238. In het algemeen kan worden vastgesteld dat in de beschikkingen de omvang 
van de geografische markt aan de hand van sommige van deze factoren of een 
zekere combinatie van die factoren wordt bepaald. 
239. Zo waren in een aantal gevallen transportkosten of distributiesystemen 
van doorslaggevend belang voor het onderkennen van lokale markten. In de zaak 
Steetley/Tarmac werd op grond dat bakstenen zwaar zijn en veel plaats 
innemen, zodat de transportkosten een aanzienlijk percentage van de totale 
verkoopprijs uitmaken, tot het bestaan van lokale markten besloten. In de 
zaak Promodes/BRMC werd op het gebied van de detailhandel in levensmiddelen 
en aanverwante produkten de markt als lokaal beschouwd, omdat de consument 
(16) Zie So1vay-Laporte/Interox, Péchiney/Viag en Nestlé/Perrier. 
(17) Zie Nestlé/Perrier, Solvay-Laporte/Interox en Generali/BCHA. 
(18) Zie Torras/Sarrio, Thomas Cook/LTU/West LB, Linde/Fiat en Sextant/BGT-
VDQ. 
(19) Zie Steetley/Tarmac, Torras/Sarrio, Volvo/Atlas en Elf Atochem/Rohm & 
Haas. 
(20) Zie Nestlé/Perrier, Du Pont/ICI, Torras/Sarrio, Solvay-Laporte/interox, 
Elf Atochem/Rohm & Haas en Rhône-Poulenc/SNIA. 
(21) Zie Du Pont/ICI, Elf Atochem/Rohm & Haas, Rhône-Poulenc/SNIA, 
Linde/Fiat, Volvo/Atlas, Accor/Wagons-Lits, Thomas Cook/LTU/West LB en 
Waste Management International plc/SAE. 
(22) Zie Nestlé/Perrier, Solvay-Laporte/Interox, BTR/Pirelli, Accor/Wagons-
Lits, Promodes/BRMC, Thomas Cook/LTU/West LB, Generali/BCHA, Du 
Pont/ICI, Inchcape/IEP en Sextant/BGT-VDO. 
(23) Zie Nestlé/Perrier, Steetley/Tarmac, Elf Atochem/Rohm & Haas, Du 
Pont/ICI, Torras/Sarrio, Volvo/Atlas, Péchiney/Viag, BTR/Pirelli en 
Waste Management International plc/SAE. 
(24) Zie Nestlé/Perrier, Torras/Sarrio, Inchcape/IEP, Generali/BCHA, 
Promodes/BRMC en SPAR/Dansk supermarket. 
(25) Zie Nestlé/Perrier en Pepsico/General Mills. 
(26) Zie Mannesmann/Hoesch. 
2.I.C.S2. 15 151 
voor het doen van zijn inkopen maar bereid is een bepaalde afstand af te 
leggen(27). In de zaak Waste Management International plc/SAE werd het, 
gelet op de hoge transportkosten en de wettelijke voorschriften op nationaal 
en plaatselijk niveau, waarschijnlijk geacht dat de markt voor het 
verwijderen van ongevaarlijk afval lokaal van aard was. 
240. Distributiesystemen en transportkosten zijn ook belangrijk voor de 
vaststelling dat er nationale markten bestaan. In de zaken Inchcape/IEP 
(verhuur en leasing van personenwagens) en Torras/Sarrio (papierdistributie) 
werd de noodzaak voor leverancier en klant om zich in eikaars onmiddellijke 
nabijheid te bevinden gezien als een aanwijzing dat de markten hooguit 
nationaal van omvang waren(28). in de zaak Nestlé/Perrier vormde het feit 
dat gebotteld water een produkt met een lage waarde en een groot volume is, 
dat vanwege de transportkosten niet over lange afstand kan worden vervoerd, 
een van de factoren op basis waarvan de geografische referentiemarkt tot het 
grondgebied van Frankrijk werd beperkt. Een andere factor was de wettelijke 
verplichting om het water op de plaats van winning te bottelen. 
Andere elementen aan de hand waarvan in de beschikkingen tot het bestaan van 
nationale markten werd geconcludeerd, waren toegangsbelemmeringen, de 
voorkeur van de consument en produktdifferentiatie (nationale merken). Zo 
werd in de zaak Accor/Wagons-Lits op het gebied van autowegrestaurants 
Frankrijk als de referentiemarkt beschouwd, omdat wettelijke obstakels het 
voor niet-Franse ondernemingen moeilijker maakten om in die sector bedrijvig 
te zijn. In de zaak Nestlé/Perrier vormde de van land tot land verschillende 
voorkeur van de consument voor gebotteld water een van de redenen om de markt 
met het Franse grondgebied te laten samenvallen^29). Nog in de zaak 
Nestlé/Perrier wees het bestaan van sinds lang gevestigde merken op het 
nationale karakter van de markt(30). 
241. In verschillende beschikkingen werd de markt geacht de gehele 
Gemeenschap te omvatten. Waar dit het geval was, trad doorgaans een 
combinatie van een aantal van de volgende kenmerkende factoren op : 
een omvangrijke intracommunautaire handel; 
(27) Zie eveneens SPAR/Dansk Supermarket en Avesta/British steel/NCC/AGA/Axel 
Johnson. 
(28) Zie eveneens Thomas Cook/LTU/West LB en Generali/BCHA. 
(29) Zie eveneens Thomas Cook/LTU/West LB, Accor/Wagons-Lits, Pepsico/General 
Mills en Generali/BCHA. 
(30) Zie eveneens Pepsico/General Mills. 
2.I.C.62. 16 152 
de aanwezigheid van belangrijke producenten, met hoge marktaandelen, in 
verscheidene Lid-Staten; 
geringe prijsverschillen tussen de Lid-Staten; 
afnemers met een Europees gericht aankoopbeleid; 
betrekkelijk lage transportkosten; 
relatief weinig handel tussen de Gemeenschap en de rest van de wereld, 
en heffing van een invoerrecht op produkten uit derde landen. 
Zo stelde de commissie in de zaak So lvay-Lapor te /1 nt er ox vast dat alle grote 
producenten van perzouten in verschillende Lid-Staten over aanzienlijke 
marktaandelen beschikten, dat de graad van marktinterpenetratie hoog was, dat 
de belangrijke afnemers een gecentraliseerde, paneuropese aankooppolitiek 
voerden, dat er slechts geringe prijsverschillen tussen de Lid-Staten 
bestonden, maar dat de Gemeenschap - met een extern invoerrecht van 7 % -
weinig importeerde(3 * ) . 
242. In de zaak Sextant/BGT-VDO was volgens de Commissie de markt voor 
vliegtuiguitrusting voor de burgerluchtvaart mundiaal, omdat dezelfde 
producenten overal ter wereld fysiek aanwezig of actief zijn en de 
vliegtuigbouwers over de gehele wereld aankopen. 
243. De Commissie houdt, wanneer zij de concurrentievoorwaarden op 
geografische markten analyseert, rekening met toekomstige structurele 
ontwikkelingen en inzonderheid met de waarschijnlijke verdwijning van nog 
bestaande handelsbelemmeringen. Deze dynamische benadering onderstelt evenwel 
dat als tegenwicht ook de mogelijke nadelige gevolgen voor de concurrentie en 
voor de consument in de overweging worden betrokken. 
Zo kwam de Commissie in de zaak BTR/Pirelli tot het besluit dat er een 
communautaire markt voor auto-onderdelen op basis van rubber bestond, 
alhoewel Spanje op dat ogenblik een voorlopig invoerrecht hief dat begin 1993 
zou worden afgeschaft. In de zaak Accor/Wagons-Lits echter was de Commissie 
de mening toegedaan dat de communautaire richtlijn overheidsopdrachten op 
korte termijn niet voldoende effect zou sorteren om op het gebied van de 
autowegrestaurants een groter gebied dan Frankrijk als de geografische markt 
te kunnen beschouwen. In de zaak Mannesmann/Hoesch was de Commissie van 
oordeel dat de effectiviteit van de richtlijn overheidsopdrachten met de 
(31) Zie eveneens Torras/Sarrio, Elf Atochem/Rohm & Haas, Péchiney/Viag, 
Volvo/Atlas, Linde/Fiat, Rhône-Poulenc/SNIA, BTR/Pirelli en Du Pont/ICI. 
2.I.C.62. 17 153 
voltooiing van het technische harmonisatieproces op het gebied van 
gasleidingbuizen zou toenemen, maar dat op korte termijn de concentratie met 
de Duitse markt als uitgangspunt behoorde te worden beoordeeld(32). 
<T5> 3. Verenigbaarheidstoetsing 
244. De Commissie heeft in 1992 in 47 gevallen in de eerste fase van de 
procedure haar goedkeuring aan een aangemelde concentratie gehecht 
(beschikking ex artikel 6, lid 1, onder b) ). In vier gevallen twijfelde zij 
ernstig aan de verenigbaarheid van de concentratie met de gemeenschappelijke 
markt en heeft zij een grondig onderzoek, bekend als een fase-II-procedure, 
ingesteld. In enkele van de 47 fase-I-gevallen<33) bestond er ernstige 
twijfel en kon eerst goedkeuring worden verleend nadat de betrokken 
ondernemingen jegens de Commissie rechtskrachtige, onherroepelijke 
verbintenissen hadden aangegaan waardoor de concentratie op een andere 
feitelijke basis kon worden beoordeeld en verenigbaar met de 
gemeenschappelijke markt kon worden verklaard. In 1992 heeft geen enkele 
fase-II-procedure tot een verbodsbeschikking geleid. In één geval(34) heeft 
de Commissie de concentratie goedgekeurd zonder voorwaarden en verplichtingen 
aan haar beschikking te verbinden (beschikking ex artikel 8, lid 2, eerste 
alinea). In drie andere gevallen, namelijk in de zaken Accor/Wagons-Lits 
(autowegrestaurants in Frankrijk), Nestlé/Perrier (verkoop van gebotteld 
water in Frankrijk) en Du Pont/ICI (verkoop van nylonvezels voor tapijt in de 
Gemeenschap), kwam de Commissie tot de conclusie dat de concentratie tot het 
ontstaan van een machtspositie zou leiden. Het oorspronkelijke project werd 
echter telkens zodanig aangepast dat dit werd voorkomen, hetgeen de weg 
vrijmaakte voor een verenigbaarverklaring met oplegging van bepaalde 
voorwaarden en verplichtingen (beschikking ex artikel 8, lid 2, tweede 
alinea). In één geval (Siemens/Philips) zagen de partijen na de inleiding van 
de procedure van hun voorgenomen transactie af. 
245. De Commissie heeft in de zaak Nestlé/Perrier artikel 2, lid 3, van de 
concentratieverordening voor het eerst in die zin geïnterpreteerd dat het 
zowel op de machtspositie van één onderneming als op een collectieve, 
oligopolistische machtspositie van toepassing is. Uitgangspunt voor deze 
interpretatie is dat artikel 3, onder f), van het EEG-Verdrag en artikel 2, 
(32) Zie eveneens ABB/Brei. 
(33) Zie Grand Metropolitan/Cinzano, Ifint/Exor, Elf Aquitaine/Minol, Air 
France/Sabena en British Airways/TAT. 
(34) Mannesmann/Hoesch. 
2.I.C.62. 18 154 
lid 3, van de concentratieverordening op de handhaving van een daadwerkelijke 
mededinging zijn gericht. Een daadwerkelijke mededinging kan op significante 
wijze worden belemmerd, wanneer hetzij door één onderneming die zich alleen, 
hetzij door meerdere ondernemingen die zich gezamenlijk ten opzichte van de 
concurrenten en de consument in belangrijke mate onafhankelijk gedraagt c.q. 
gedragen, macht op de markt wordt uitgeoefend. Zou een oligopolistische 
machtspositie niet onder toepassing van de concentratieverordening vallen, 
dan zou de fundamentele doelstelling van het Verdrag om te allen tijde een 
daadwerkelijke mededinging te handhaven ten einde de goede werking van de 
gemeenschappelijke markt niet in gevaar te brengen, maar ten dele worden 
bereikt. 
246. De Commissie past bij de beoordeling van concentraties over het algemeen 
haar klassieke analyse in vier stappen toe, waarbij zij achtereenvolgens 
onderzoekt : 
i) de marktpositie van de uit de concentratie ontstane onderneming 
(marktaandeel en andere voordelen ten opzichte van concurrenten); 
ii) de structuur van het aanbod (sterkte van de overblijvende gevestigde 
concurrenten); 
iii) de structuur van de vraag (sterkte van de afnemers); 
iv) de potentiële concurrentie (nieuwkomers, overstap van producenten vanuit 
aangrenzende produktmarkten of capaciteitsuitbreiding bij gevestigde 
concurrenten). 
247. Voor de vraag of er van een machtspositie van één onderneming sprake is, 
is de grootte van het marktaandeel van de nieuwe onderneming een belangrijke 
maar niet de beslissende factor. De betekenis van het marktaandeel hangt van 
de structuur van de markt uit het oogpunt van aanbod, vraag en potentiële 
concurrentie af. In 1992 bedroeg het hoogste marktaandeel bij een 
goedgekeurde concentratie 48 % in de gehele Gemeenschap en 79 % in één 
Lid-Staat. Het laagste marktaandeel waarbij een machtspositie ontstond, 
bedroeg 43 % in de Gemeenschap en 53 % in één Lid-Staat. 
248. Bij het onderzoek naar een oligopolistische machtspositie zijn de 
marktaandelen relevant om de concentratiegraad op de betrokken markt vast te 
stellen. Deze zal, gerelateerd aan alle overige structurele en andere 
kenmerken van de markt, in belangrijke mate mee het antwoord bepalen op de 
vraag of collectieve machtsuitoefening op de markt door de nieuwe onderneming 
en een beperkt aantal andere ondernemingen mogelijk en waarschijnlijk is. 
2.I.C.62. 19 155 
249. De Commissie gaat ook na hoe de marktaandelen zich in het verleden 
hebben ontwikkeld en naar verwachting in de toekomst zullen evolueren. De 
sterkte van de nieuwe onderneming verschilt naargelang haar marktaandeel 
groeit, stabiel blijft, kleiner wordt<35) of onzeker is. Dit laatste kan met 
de omvang van de contracten te maken hebben of met de praktijk van afnemers 
om twee of drie leveranciers aan te houden (36). De sterkte van de nieuwe 
onderneming is ook recht evenredig met de afstand tussen haar marktaandeel en 
dat van haar naaste concurrent. Hoe dichterbij de uitgeschakelde concurrent 
op het vlak van de concurrentievoorwaarden stond (identieke produkten, 
gelijke of betere kwaliteit, lagere prijs, hoge omzet), des te ernstiger is 
ook de beperking van de mededinging en des te groter de machtstoename voor de 
nieuwe onderneming(37). 
250. Er moet bij de beoordeling ook rekening worden gehouden met andere 
concurrentievoordelen of -nadelen voor de nieuwe onderneming ten opzichte 
van haar overblijvende concurrenten, zoals : de financiële macht van de 
nieuwe onderneming^38), schaalvoordelenl39), andere kostenvoordelen(4®)f 
het produktengamma(4*), de toegang tot technische kennis(42), de positie op 
het stuk van kwaliteit en know-how(43), het merkimago, resultaat van een 
gevestigde reputatie en intensieve reclame (44), verticale integratie(45), 
enz. Dergelijke concurrentievoordelen kunnen weliswaar de nieuwe onderneming 
niet ten kwade worden geduid, maar er moet rekening mee geworden gehouden dat 
ze de toegang tot de markt voor concurrenten kunnen bemoeilijken en er aldus 
toe kunnen leiden dat de nieuwe onderneming macht op de markt verwerft. 
Wanneer dit niet het geval is en de markt gemakkelijk toegankelijk is, zijn 
dergelijke concurrentievoordelen over het algemeen bevorderlijk voor de 
mededinging en zal de nieuwe onderneming onder druk van de concurrentie 
gedwongen zijn een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen aan 
de consument door te geven. 
(35) Zie SPAR/Dansk Supermarket, Torras/Sarrio, Accor/Wagons-Lits, 
Péchiney/Viag en Elf Acquitaine/Minol. 
Zie ABB/BREL en Du Pont/ICI. (36 
(37 
(38 
(39 
(40 
(41 
(42 
(43 
(44 
(45 Zie Du Pont/ICI en Nestlé/Perrier. 
Zie Accor/Wagons-Lits en Laporte/Interox. 
Zie Accor/Wagons-Lits. 
Zie Du Pont/ICI. 
Zie Nestlé/Perrier en Du Pont/ICI. 
Zie Laporte/Interox. 
Zie Du Pont/ICI. 
Zie Nestlé/Perrier en Du Pont/ICI. 
Zie Du Pont/ICI. 
2.I.C.52. 20 I 56 
251. De drie factoren die voor tegenwicht kunnen zorgen doordat de nieuwe 
onderneming onder concurrentiedruk komt te staan, zijn : de overblijvende 
gevestigde concurrenten, macht aan de vraagzijde en potentiële concurrentie. 
Deze drie factoren werden in alle belangrijke zaken die in 1992 werden 
behandeld, grondig onderzocht. Ze zullen in het hierna volgende overzicht van 
individuele zaken nader worden toegelicht. In drie van de zeven hieronder 
besproken zaken kwam geen machtspositie tot stand. In de vier andere ontstond 
hetzij een machtspositie van één onderneming, hetzij een oligopolistische 
machtspositie. 
<T6> a) Zaken waarin geen machtspositie tot stand kwam 
<T7> . THORN EMI/VIRGIN (fase-I-zaak) 
252. Deze zaak had betrekking op de overname door Thorn EMI, een van de vijf 
grootste platenmaatschappijen ter wereld, van Virgin, een concurrerende 
platenmaatschappij. De concentratie had vooral gevolgen voor de markt voor 
muziekopnamen en de markt van de muziekuitgevers. 
Gezien het marktaandeel van de betrokken onderneming na de concentratie en in 
aanmerking genomen dat er andere belangrijke concurrenten waren, rees in deze 
zaak niet het probleem van een machtspositie van één onderneming, noch op de 
markt voor muziekopnamen, noch op de markt van de muziekuitgevers. De 
structurele kenmerken van de markt voor muziekopnamen (voor 9 0 % popmuziek) 
konden echter op een oligopolistische machtspositie van de vijf grootste 
platenmaatschappijen - Thorn EMI, Sony, Polygram, Warner en Bertelsmann 
(BMG) - wijzen, om na te gaan of dit het geval was, onderzocht de Commissie 
zowel de intensiteit van de actuele en potentiële concurrentie tussen deze 
vijf maatschappijen als de actuele en potentiële concurrentie van buiten dit 
oligopolie(46). 
Wat de concurrentie tussen de vijf grootste platenmaatschappijen betreft, 
hield de Commissie rekening met de volgende elementen : 
Enerzijds : 
(46) Zie eveneens Henkei/Nobel en Linde/Fiat, 
2.I.C.62. 21 157 
Hoge concentratiegraad vóór de overname : het gezamenlijke 
marktaandeel van de vijf grootste maatschappijen bedroeg 77 % in de 
gehele Gemeenschap en 70 tot 80 % in individuele Lid-Staten. Door de 
overname steeg de concentratiegraad tot 83 % in de Gemeenschap en 
tot 70 à 95 % in individuele Lid-Staten. 
De marktaandelen van de vijf grootste maatschappijen waren nagenoeg 
vergelijkbaar. 
Hun marktaandelen waren in het verleden stabiel gebleven en hun 
gezamenlijk marktaandeel was ten koste van de kleinere 
platenmaatschappijen toegenomen. 
Er bestonden tussen de vijf grootste maatschappijen 
samenwerkingsakkoorden inzake platencompilaties, distributie, 
geautomatiseerde bestelling en plaatsing in de rekken. 
Anderzijds : 
De markt voor muziekopnamen wordt gekenmerkt door de heterogeniteit 
en korte levensduur van de produkten, voortdurende smaakwisselingen 
bij de consument en het belang van individuele artiesten of hits 
voor de bedrijfsresultaten van een platenmaatschappij, veeleer dan 
door merkgetrouwheid (voorkeur van de consument voor een bepaald 
label). 
De belangrijkste concurrentiefactoren op de markt voor muziekopnamen 
zijn het promoten van platen door middel van reclame en het 
aanbieden van een breed gamma van artiesten en genres door, 
inspelend op de voortdurend veranderende smaken en modes op muzikaal 
gebied, nieuw materiaal uit te brengen en nieuwe artiesten te 
contracteren. Er bestaat dus blijkbaar weinig ruimte voor 
prijsconcurrentie. 
De Commissie onderzocht ook hoe de belangrijkste marktdeelnemers 
zich in het verleden hadden gedragen. Niets wees erop dat de markt 
op een voor de concurrentie ongunstige wijze functioneerde. 
Wat de concurrentie van buiten het oligopolie betreft, nam de Commissie de 
volgende elementen in aanmerking : 
De kleinere concurrenten beschikten niet over het uitgebreide en 
gevarieerde titelbestand waarvan de opbrengst de grote 
platenmaatschappijen in staat stelt meer en - in artiesten - met groter 
risico te investeren. Enkel de grote maatschappijen maken kans om 
2.I.C.62. 22 158 
prominente artiesten binnen te halen. 
- Er was de voorbije vijf jaar een groot aantal concurrenten in de 
platensector in de Gemeenschap bijgekomen, maar geen van hen had een 
significante marktpositie weten te veroveren. MCA, een belangrijke 
platenmaatschappij, had evenwel haar activiteiten tot het Verenigd 
Koninkrijk, Ierland en Duitsland uitgebreid. 
De platenproduktie is sinds de opkomst van de compact disc aanzienlijk 
in waarde (ongeveer met 10 %) en in volume toegenomen. Verwacht wordt 
dit het groeiritme althans naar waarde zal aanhouden. 
Op grond van bovengenoemde factoren en met name gelet op de aard van de 
produkten en op de concurrentieparameters op de betrokken markt, kwam de 
Commissie tot de conclusie dat de toename van de concentratiegraad als gevolg 
van de overname op zich niet tot een merkbare verzwakking van de concurrentie 
zou leiden. 
<T7> . RHÔNE-POULENC / SNIA (fase-I-zaak) 
253. Rhône-Poulenc en SNIA brachten een gemeenschappelijke onderneming tot 
stand die al hun activiteiten op het gebied van vezels voor tapijt, textiel 
en industriële toepassingen zou overnemen. 
Wat vezels voor tapijt betreft, leidde de Commissie uit het gecombineerde 
marktaandeel van de gemeenschappelijke onderneming in de Gemeenschap (minder 
dan 25 %) en uit de marktaandelen van twee andere, concurrerende 
ondernemingen (Du Pont en ICI), die qua omvang met de gemeenschappelijke 
onderneming vergelijkbaar waren, af dat geen machtspositie van één 
onderneming tot stand kwam. Aangezien de drie grootste ondernemingen tezamen 
ongeveer 66 % van de communautaire markt voor tapijtvezels in handen hadden, 
onderzocht de Commissie echter ook of er geen sprake was van oligopolistische 
marktbeheersing. De Commissie kwam tot de slotsom dat er vanwege de structuur 
van de markt geen gevaar voor onderlinge afstemming ten gevolge van 
oligopolistische interdependentie bestond, en wel om de volgende redenen : 
er bestond een brede waaier van gedifferentieerde produkten; 
innovatie en ontwikkeling van nieuwe produkten om aan de specifieke 
vraag van tapijtfabrikanten tegemoet te komen, speelden een belangrijke 
rol; 
de positie van de drie grootste ondernemingen was ongelijk : Du Pont en 
ICI beschikten duidelijk over concurrentievoordelen wat onderzoek en 
2.I.C.§2. 23 159 
ontwikkeling, hun produktengamma en hun reputatie op het stuk van 
kwaliteit betreft. 
Ingevolge deze marktstructuur was oligopolistische interdependentie tussen de 
drie grootste ondernemingen onwaarschijnlijk. 
Wat vezels voor textiel en voor industriële toepassingen betreft, zou de 
gemeenschappelijke onderneming op elk toepassingsgebied over een belangrijk 
marktaandeel in de Gemeenschap (tussen 40 en 50 %) beschikken. Er bleef 
evenwel op elke markt ten minste één sterke concurrent met een marktaandeel 
van 20 tot 30 % over. Bovendien bestond op beide markten een zeer sterke 
potentiële concurrentie in de vorm van produktsubstitutie. Producenten van 
tapijtvezels passen in wezen dezelfde technische procédés toe als producenten 
van textielvezels en industriële vezels. Het is mogelijk om op zeer korte 
tijd (minder dan een dag) en met zeer weinig kosten van de produktie van 
tapijtvezels naar die van de twee andere soorten vezels over te schakelen. 
Zou de uit de concentratie ontstane onderneming de prijs van textielvezels of 
industriële vezels verhogen, dan kon daarop bijgevolg als reactie snel een 
produktsubstitutie volgen, waardoor de prijsverhoging onrendabel zou worden. 
De concentratie kon derhalve niet tot het ontstaan van een machtspositie van 
één onderneming leiden. Een oligopolistische machtspositie werd om dezelfde 
redenen als met betrekking tot tapijtvezels uitgesloten geacht. 
<T7> . MANNESMANN/HOESCH (fase-II-zaak) 
254. Mannesmann en Hoesch brachten twee gemeenschappelijke ondernemingen voor 
de produktie van respectievelijk precisiebuizen en niet-precisiebuizen van 
staal tot stand. Er rees enkel een probleem van concurrentie in de sector van 
de gasleidingbuizen in Duitsland, de geografische referentiemarkt. De 
partijen beschikten op die markt over een zeer hoog marktaandeel (meer dan 
70 %) . 
Het marktaandeel van de naaste concurrent bedroeg minder dan 15 % en dat van 
alle andere concurrenten minder dan 5 %. Er bevonden zich onder die 
concurrenten echter belangrijke staalproducenten zoals Klöckner, Hoogovens, 
Uva, British Steel en Usinor Sacilor. De uit de concentratie ontstane 
onderneming beschikte niet over noemenswaardige concurrentievoordelen ten 
opzichte van deze grote Westeuropese concurrenten. 
De vraag was tamelijk gefragmenteerd, maar gezien het hoge marktaandeel van 
2.I.C.§2. 24 160 
de nieuwe onderneming hebben de grote afnemers zoals de Duitse gasbedrijven 
er belang bij naar alternatieve voorzieningsbronnen te zoeken en de grote 
Westeuropese producenten in hun aankoopbeleid te betrekken. Zij zullen zich 
bovendien aan de bepalingen van de op 1 januari 1993 in werking tredende 
richtlijn overheidsopdrachten moeten houden, op grond waarvan openbare 
nutsbedrijven verplicht zijn open aanbestedingen uit te schrijven. 
De Duitse markt voor gasleidingbuizen is op het ogenblik nog moeilijk 
toegankelijk. Er bestaan namelijk belemmeringen van wettelijke en technische 
aard als gevolg van het feit dat verschillende normen gelden. Er werd echter 
van uitgegaan dat de stimuli voor Westeuropese producenten om tot de Duitse 
markt toe te treden of hun activiteiten op die markt uit te breiden 
aanzienlijk zijn, met name om de volgende redenen : 
er bestaat in geheel Europa een belangrijke overcapaciteit in de sector 
van de stalen buizen; 
de vraag op de Duitse markt is zeer groot; 
de richtlijn overheidsopdrachten treedt op 1 januari 1993 in werking, 
waarna geleidelijk een technische harmonisatie zal plaatsvinden; 
de potentiële concurrenten (Uva, British Steel en Usinor Sacilor) 
behoren tot de grootste staalproducenten; zij zijn reeds op aangrenzende 
markten voor buizen in Duitsland actief en hebben reeds de vereiste 
wettelijke goedkeuring voor een gedeelte van hun produktengamma 
verkregen; 
toetreding tot de markt brengt geen hoge niet-recupereerbare 
ontwikkelingskosten ("sunk costs") met zich. 
Er deden zich bijzondere omstandigheden voor, die voor de Commissie 
aanleiding waren om voor het beoordelen van de gevolgen van potentiële 
concurrentie een langere periode in aanmerking te nemen dan in andere zaken. 
Alhoewel de harmonisatie van de technische normen op Europees niveau niet 
vóór 1996 volledig zal zijn voltooid, nam de Commissie aan dat de 
staalproducenten in de Gemeenschap op de geleidelijke structurele verandering 
waartoe de toepassing van de richtlijn overheidsopdrachten vanaf 1993 en de 
daaropvolgende harmonisatie van de normen zullen leiden, zouden vooruitlopen. 
Gelet op deze bijzondere omstandigheden, achtte de Commissie het zeer 
waarschijnlijk dat de potentiële concurrentie van Westeuropese producenten 
nog vóór de volledige voltooiing van de harmonisatie merkbare gevolgen voor 
de Duitse markt zou hebben. 
2.I.C.52. 25 161 
De Commissie leidde uit een en ander af dat, ook al waren er sterke 
aanwijzingen dat door de concentratie in het begin een machtspositie zou 
ontstaan, dit maar kort zou duren, omdat de naar alle verwachting opkomende 
nieuwe concurrentie de positie van de uit de concentratie ontstane 
onderneming op de Duitse markt voor gasleidingbuizen snel zou doen afkalven. 
Deze zaak illustreert treffend de dynamiek van de eengemaakte markt, waardoor 
potentiële concurrentie aanzienlijk aan belang zal winnen. Met deze factor 
moet bij het beoordelen van marktdominantie rekening worden gehouden. 
<T6> b) Zaken waarin een machtspositie van één onderneming of een 
oligopolistische machtspositie ontstond 
<T7> . ACCOR/WAGONS-LITS (fase-II-zaak) 
255. Deze zaak had betrekking op een openbaar overnamebod van Accor, een 
Frans concern in de restaurant- en hotelsector, op alle aandelen van 
Wagons-Lits, een Belgische groep die eveneens in deze sector en daarnaast in 
het toerismebedrijf actief is. De concentratie leidde enkel op het gebied van 
de restauratie langs de Franse autowegen, die twee gescheiden markten, ni. de 
restauratie in strikte zin en de "kleine" restauratie (snackbars en 
buffetten) omvat, tot het ontstaan van een machtspositie van Accor. 
256. De concentratie zou het marktaandeel van Accor op het terrein van de 
eigenlijke restauratie tot meer dan 80 % en op dat van de kleine restauratie 
tot meer dan 60 % hebben doen toenemen. Deze marktaandelen zouden, gezien het 
beperkte aantal vestigingen langs de autowegen en het feit dat deze over 
langdurige concessies beschikken, in de nabije toekomst waarschijnlijk niet 
kleiner worden. Accor zou ook over aanzienlijk meer financiële macht dan haar 
concurrenten hebben beschikt, sterker zijn geworden als afnemer en door het 
exploiteren van vestigingen op opeenvolgende pleisterplaatsen langs hetzelfde 
traject haar aanwezigheid langs de Franse autowegen hebben uitgebreid. 
De rest van de markt was over een groot aantal veel kleinere concurrenten, 
onder wie geen enkele met een marktaandeel van meer dan 5 %, verspreid. 
De toetredingsdrempels waren bijzonder hoog : wettelijke 
vestigingsbeperkingen, langdurige concessies, zware administratieve lasten 
voor kleine ondernemingen, beperkt aantal autowegen, onzekerheid omtrent de 
ontwikkeling van het Franse autowegennet en moeilijke toegankelijkheid van de 
2.I.C.62. 26 162 
Franse markt voor buitenlandse ondernemingen. 
Accor voerde aan dat de concentratie bevorderlijk was voor de technische en 
economische vooruitgang, vooral door het moderniseren van bepaalde 
activiteiten. De commissie bracht hiertegen in dat : 
de argumentatie van Accor te vaag was; 
een eventueel efficiëntieverhogend effect van de concentratie door een 
kostenstijging als gevolg van de grotere omvang van de onderneming na de 
overname kon worden tenietgedaan; 
de beweerde technische en economische vooruitgang, zo daarvan al sprake 
was, met andere middelen kon worden bereikt; en 
bij een zo sterke machtspositie als die van Accor elke prikkel zou 
ontbreken om de consument in de voordelen van de beweerde 
efficiëntieverhoging te laten delen. 
Dit alles leidde de Commissie tot de conclusie dat de nieuwe onderneming op 
het gebied van de restauratie langs de Franse autowegen een machtspositie in 
de zin van artikel 2, lid 3, van de concentratieverordening zou verwerven. 
Accor ging echter jegens de Commissie de verbintenis aan om alle overgenomen 
activiteiten van Wagons-Lits op het gebied van de restauratie langs de Franse 
autowegen van de hand te doen. Accor wijzigde aldus haar oorspronkelijk 
concentratievoornemen zodanig dat een aanwinst van marktaandelen op de 
betrokken markten zou uitblijven. De Commissie verklaarde de concentratie dan 
ook verenigbaar met de gemeenschappelijke markt op voorwaarde dat Accor 
binnen een gestelde termijn en volgens bepaalde met haar afgesproken 
modaliteiten tot de toegezegde verkoop zou overgaan. 
<T7> . NESTLÉ/PERRIER (fase-II-zaak) 
257. Het ging in deze zaak om een openbaar overnamebod van de Zwitserse 
onderneming Nestlé op alle aandelen van Perrier, de grootste producent van 
gebotteld water op de Franse markt en eigenaar van een aantal bekende merken. 
Het bod van Nestlé werd gesteund door BSN, de op een na grootste producent 
van gebotteld water op de Franse markt. Nestlé had, alvorens haar bod te 
doen, BSN een onherroepelijke optie verleend : zij zou, indien zij 
zeggenschap over Perrier verkreeg, een van de belangrijkste bronnen van deze 
laatste - de Volvic-bron - aan BSN verkopen. De overname van Perrier door 
Nestlé leidde tot uitschakeling van de grootste producent van gebotteld water 
2.I.C.62. 27 163 
op de Franse markt en tot verdeling van de activiteiten van Perrier onder BSN 
en Nestlé, respectievelijk de tweede en derde producent op die markt. 
De Commissie ging, gezien de aan BSN verleende optie, bij haar onderzoek van 
de voorgenomen overname van Perrier van twee hypothesen uit : verkoop of geen 
verkoop van Volvic aan BSN. Zij kwam tot de conclusie dat de overname van 
Perrier bij behoud van Volvic door Nestlé tot het ontstaan van een 
machtspositie van één onderneming en bij verkoop van Volvic aan BSN tot het 
ontstaan van een oligopolistische machtspositie van Nestlé en BSN zou leiden. 
Zonder verkoop van Volvic aan BSN zou Nestlé bij machte zijn geweest zich op 
de Franse markt voor gebotteld water alleen in belangrijke mate onafhankelijk 
van haar concurrenten en de consument te gedragen, en wel om de volgende 
redenen : 
- Nestlé zou de leidende producent op de Franse markt voor water, met 
veruit de grootste reservecapaciteit, de grootste omzet en het grootste 
aantal bekende merken, verwerven; 
haar gecombineerd marktaandeel op de totale Franse markt voor water zou 
meer dan 50 % bedragen en zou meer dan twee keer zo groot zijn als dat 
van haar naaste concurrent (BSN); 
BSN, de enige andere producent van nationale omvang, werd met 
capaciteitsproblemen op middellange en lange termijn geconfronteerd, 
hetgeen haar mogelijkheden beperkte om aan een groeiende vraag te 
blijven voldoen; 
er waren voor het overige enkel kleine, regionale producenten van water, 
die de vrijheid van handelen van Nestlé niet noemenswaardig konden 
inperken; 
de detail- en groothandelaren stonden tamelijk zwak als afnemer, omdat 
zij grotendeels van de bekende merken van Nestlé afhankelijk zouden 
zijn; 
er waren geen aanwijzingen voor een prijsdrukkende potentiële 
concurrentie door een snelle en succesvolle toetreding van nieuwkomers 
tot de Franse markt voor water. 
Bij verkoop van Volvic aan BSN zouden Nestlé en BSN bij machte zijn geweest 
zich op de Franse markt voor gebotteld water gezamenlijk in belangrijke mate 
onafhankelijk van hun concurrenten en de consument te gedragen. Alvorens tot 
deze conclusie te komen, onderzocht de Commissie de bestaande concurrentie en 
2.I.C.52. 28 
de waarschijnlijke concurrentie in de toekomst, zowel tussen Nestlé en BSN 
onderling als van buiten deze groep van producenten. 
Wat de concurrentie tussen Nestlé en BSN betreft, hield de Commissie rekening 
met de volgende elementen : 
a) de zeer hoge concentratiegraad op de Franse markt voor gebotteld water : 
twee producenten zouden 94,1 % van de totale markt voor mineraalwater in 
handen hebben; hun gezamenlijk marktaandeel was de voorbije vijf jaar 
betrekkelijk stabiel gebleven; 
b) de vermindering van het aantal producenten van water op landelijk niveau 
van drie tot slechts twee (duopolie); 
c) na de concentratie zouden de twee overblijvende producenten van 
nationale omvang over een vergelijkbare capaciteit en een vergelijkbaar 
marktaandee1 beschikken : er zou een symmetrisch duopolie ontstaan van 
producenten met sterk gelijklopende belangen, die in hoge mate 
gemotiveerd zouden zijn om door middel van onderling afgestemd, 
concurrentievermijdend gedrag hun winst te maximaliseren; 
d) gezien de inzake prijzen geringe kruiselasticiteit van de vraag naar 
"nationaal" mineraalwater, gekenmerkt door een zeer sterke 
marktvastheid, enerzijds en lokaal bronwater anderzijds, zou een kleine 
maar voelbare prijsverhoging (b.v. met 5 %) waarschijnlijk geen 
omzetverlies veroorzaken dat het resultaat van zo'n prijsverhoging zou 
neutraliseren; Nestlé en BSN konden dus, en hadden er belang bij, 
gezamenlijk hoge prijzen te handhaven of de prijzen nog te verhogen; dit 
zou immers tot behoud of tot toename van hun totale inkomsten en winsten 
leiden; Perrier, Nestlé en BSN hadden reeds aangetoond dat dit mogelijk 
was, aangezien zij ten minste sinds 1987 voortdurend op parallelle wijze 
hun prijzen, zowel reëel als nominaal, hadden verhoogd 
(prijsparallellisme in het verleden); er waren sterke aanwijzingen dat 
de prijzen van het door Perrier, BSN en Nestlé gedistribueerde 
mineraalwater reeds op een zeer hoog peil lagen, hoger dan bij normale 
concurrentie het geval zou zijn geweest; 
e) noch Nestlé noch BSN beschikte over een noemenswaardig kostenvoordeel 
dat een van beiden tot agressief concurrentiegedrag jegens de andere had 
kunnen aanzetten; 
f) er vielen op de markt voor gebotteld water geen belangrijke 
technologische ontwikkelingen te verwachten die de verworven 
marktposities snel zouden kunnen doen afbrokkelen en door het creëren 
van ruimte voor daadwerkelijke mededinging op basis van andere factoren 
2.I.C.52. 29 . ^ 165 
dan de prijs de wederzijdse afhankelijkheid van de twee grootste 
producenten zouden kunnen verminderen; 
g) de eensgezinde reactie van Nestlé en BSN op het openbare overnamebod van 
het Agnelli-concern en de overeenkomst tussen Nestlé en BSN om Perrier 
op te delen (verkoop van Volvic aan BSN) waren tekenen dat het gedrag 
van deze twee ondernemingen op de Franse markt voor water meer van 
samenwerking dan van concurrentie weg had; 
h) de hoge mate van markttransparantie : er bestonden bepaalde praktijken 
waardoor elke producent zicht had en vat kreeg op de evolutie van de 
marktpositie van de andere producenten. 
De commissie leidde uit dit alles af dat de Franse markt voor water reeds 
vóór de concentratie door het bestaan van een smal oligopolie van drie 
producenten tussen wie de prijsconcurrentie aanzienlijk was verzwakt, werd 
gekenmerkt en dat de uitschakeling van Perrier de waarschijnlijkheid van 
onderling afgestemd, concurrentievermijdend gedrag tussen Nestlé en BSN sterk 
deed toenemen. 
Wat de concurrentie van buiten het duopolie Nestlé/BSN betreft, nam de 
Commissie het volgende in aanmerking : 
a) de invoer op de Franse markt voor water was verwaarloosbaar (1 à 2 %); 
b) de lokale producenten van water waren althans op korte termijn niet tot 
het voeren van noemenswaardige concurrentie in staat; 
c) de detail- en groothandelaren beschikten vanwege de hoeveelheden die zij 
aankochten, over een zekere macht als afnemer; dit was echter maar voor 
sommigen van hen tot op zekere hoogte het geval; bovendien stond daar 
tegenover dat zij in de loop van de jaren van de bekende merken van 
Nestlé en BSN afhankelijk waren geworden; 
d) er bestonden om de volgende redenen belangrijke barrières en risico's 
bij instap in de Franse markt voor gebotteld water : 
het groeiritme van de Franse markt voor water is, vergeleken met dat 
van andere markten in de Gemeenschap, betrekkelijk laag; 
de markt is, wat het aantal merken en produkten betreft, volgroeid; 
het is moeilijk een nieuw merk in de detailhandel te introduceren; 
de gevestigde producenten kennen hoeveelheidskortingen toe en 
koppelen daarbij al hun produkten; dit bemoeilijkt de toegang tot de 
markt voor nieuwkomers, die veel hogere kortingen zouden moeten 
aanbieden om detailhandelaren ertoe te overhalen hun produkten te 
verkopen; 
2.I.C.52. 30 166 
de gevestigde merken van Perrier, BSN en Nestlé genieten een sterke 
reputatie; 
het introduceren van een nieuw merk kost veel geld en tijd en is 
riskant; in geval van mislukking gaat de investering volledig 
verloren; bovendien kunnen nieuwkomers deze kosten niet uit een hoge 
lopende omzet recupereren; 
het enige middel om met succes tot de markt toe te treden bestaat 
erin een grote bron aan te kopen, maar die mogelijkheid bestond na 
de overname van Perrier door Nestlé en BSN niet meer; 
Nestlé en BSN hadden door zich samen tegen het bod van het 
Agnelli-concern te verzetten en door Perrier onder hen te verdelen 
duidelijk de handen in elkaar geslagen om nieuwkomers te weren. 
De Commissie was op grond van al deze elementen van oordeel dat een voldoende 
sterke potentiële concurrentie van buiten het duopolie ontbrak. De Commissie 
beklemtoonde dat er slechts van significante, doeltreffende potentiële 
concurrentie sprake kon zijn, indien een toetreding tot de markt mogelijk en 
waarschijnlijk was op basis van zodanige volumes en prijzen dat 
prijsverhogingen snel en afdoende zouden worden afgeremd of de handhaving van 
hogere prijzen dan bij onbelemmerde concurrentie zou worden belet. De 
toetreding zou op zodanig korte termijn moeten plaatsvinden dat de betrokken 
ondernemingen ervan zouden worden weerhouden hun marktoverwicht uit te 
buiten<47). 
Gezien de hierboven beschreven marktstructuur, kwam de Commissie tot het 
besluit dat door de concentratie tussen Nestlé en Perrier, gevolgd door de 
verkoop van Volvic aan BSN, een oligopolistische machtspositie in het leven 
zou worden geroepen, waardoor Nestlé en BSN in staat zouden zijn gezamenlijk 
hun winst te maximaliseren en zich in belangrijke mate onafhankelijk van hun 
concurrenten en de consument te gedragen. 
Ten einde een verbodsbeschikking te vermijden, heeft Nestlé zich er 
tegenover de Commissie toe verbonden een aantal bronnen en merken met een 
totale capaciteit van 3.000 miljoen liter water te verkopen. Dit komt 
overeen met ongeveer 20. % van de algehele vroegere capaciteit van Nestlé, 
(47) Vergelijk met het criterium in de beschikking 
Aérospatiale-Alenia/de Havilland : "duidelijke aanwijzingen voor een 
naar alle waarschijnlijkheid te verwachten spoedige en omvangrijke 
intrede in de markt"; zie eveneens Accor/Wagon-Lits, collectieve 
maaltijdverzorging in Duitsland en Spanje : nieuwe intrede was mogelijk 
en waarschijnlijk en bood goede vooruitzichten. 
2.I.C.52. 31 
167 
Perrier en BSN, De overdracht moet geschieden aan een sterke koper die door 
de Commissie geschikt moet worden bevonden. Deze moet een levensvatbare 
concurrent worden die tot daadwerkelijke mededinging met Nestlé en BSN op de 
Franse markt voor water in staat is. De Commissie heeft de concentratie onder 
deze voorwaarde verenigbaar met de gemeenschappelijke markt verklaard. Slaagt 
Nestlé er niet in een vertrouwenswaardige koper te vinden, dan kan de 
Commissie overeenkomstig artikel 8, lid 5, onder b), haar beschikking 
intrekken. 
<T7> . DU PONT/ICI (fase-II-zaak) 
258. Deze zaak had betrekking op de overname door Du Pont, de grootste 
onderneming ter wereld in de nylonindustrie, van de activiteiten in de 
nylonsector van ICI, de belangrijkste Europese producent van nylonvezels. De 
concentratie deed enkel op het gebied van nylonvezels voor tapijt (markt van 
de Gemeenschap) een probleem van dominantie rijzen. 
Na de concentratie zou het communautaire marktaandeel van de nieuwe 
onderneming meer dan 40 % hebben bedragen. Dit was ongeveer het dubbele van 
dat van haar naaste concurrent, Rhône-Poulenc/SNIA. Du Pont en ICI beschikten 
ook over een aantal andere concurrentievoordelen. Voorbeelden hiervan : 
de ondernemingen zijn toonaangevend wat de kwaliteit van hun produkten 
en de technologische ontwikkeling betreft : zij verkopen hoogwaardige 
stapelvezels; 
beide ondernemingen beschikken over een zeer breed produktengamma; 
beide ondernemingen zijn geïntegreerde producenten van nylonvezels; 
Du Pont is de producent met de laagste kosten en een van de grootste 
chemische bedrijven ter wereld. 
ICI was de naaste concurrent van Du Pont. De concentratie zou dus een 
aanzienlijke beperking van de concurrentie tot gevolg hebben, vooral op het 
stuk van de produktontwikkeling. 
De gevestigde concurrenten van Du Pont en ICI bestreken niet het volledige 
gamma vezels dat door deze laatsten werd aangeboden, en het zou hun 
waarschijnlijk heel wat tijd kosten om een aanzienlijk breder gamma 
hoogwaardige vezels te ontwikkelen. Produktdifferentiatie is op deze markt 
echter een cruciale concurrentiefactor. 
2.I.C.62. 32 168 
De afnemers - de Europese tapijtfabrikanten - voerden naar verluidt een 
beleid van spreiding van hun aankopen om te vermijden dat zij van één 
leverancier afhankelijk zouden worden. Er kon dus na de concentratie tussen 
Du Pont en ICI een zekere verschuiving van de vraag optreden. Bovendien 
produceerden sommige tapijtfabrikanten zelf nylonvezels; deze geïntegreerde 
bedrijven konden aan de vraagzijde een zekere druk uitoefenen(48) . 
Potentiële concurrentie van nieuwkomers was onwaarschijnlijk. Er bestaat 
overcapaciteit in de sector. Er was de voorbije tien jaar nagenoeg geen 
sprake geweest van intrede in de markt voor nylonvezels in de Gemeenschap, 
die naar concentratie tendeerde en een aantal ondernemingen had zien 
verdwijnen. Niets wees erop dat de zeer beperkte invoer uit derde landen 
(minder dan 5 %) in de nabije toekomst zou toenemen. Er ging echter van de 
detailhandelsprijs van uit andere vezels, met name polypropyleen, vervaardigd 
tapijt in zekere mate een indirecte concurrentiedruk voor de nieuwe 
onderneming uit. 
De Commissie kwam, alles in overweging genomen, tot de conclusie dat, ook al 
beperkte met name Rhône-Poulenc/SNIA tot op zekere hoogte de vrijheid van 
handelen van Du Pont en ook al beschikten tapijtfabrikanten over de 
mogelijkheid om naar andere leveranciers over te gaan, de concentratie de 
voorheen tussen Du Pont en ICI bestaande concurrentie op het stuk van de 
produktontwikkeling aanzienlijk zou beperken. Aangezien dit een vitale 
concurrentiefactor op de betrokken markt is, achtte de Commissie het 
aannemelijk dat Du Pont na de concentratie bij machte zou zijn zich in 
belangrijke mate onafhankelijk van haar concurrenten en de consument te 
gedragen. 
Tegemoet komend aan de bezwaren van de Commissie, verbond Du Pont zich er 
tegenover haar toe : 
capaciteit te reserveren en gedurende een periode van vijf jaar (vatbaar 
voor verlenging) jaarlijks tot 12 kiloton nylonvezels te produceren voor 
een onafhankelijke derde partij die een leverancier van nylonvezels moet 
zijn; 
aan deze derde partij een onafhankelijke installatie voor onderzoek en 
ontwikkeling op het gebied van tapijt over te dragen; 
aan deze derde partij een exclusieve licentie te verlenen of het 
(48) Zie eveneens BTR/Pirelli. 
2.I.C.W. 33 ^ 
ICI-merk "Timbrelle" over te dragen. 
Naar het oordeel van de Commissie zou de wijziging van het oorspronkelijke 
concentratievoornemen ertoe leiden dat een derde partij voor een deel als 
producent van hoogwaardige vezels in de plaats van ICI zou treden. Dank zij 
de overdracht van de installatie voor onderzoek en ontwikkeling zou die derde 
partij ook in een aanzienlijk betere concurrentiepositie komen te verkeren, 
inzonderheid wat haar produktengamma en de produktontwikkeling in de toekomst 
betreft. De kans dat Du Pont in staat zou zijn alleen de mate van 
produktontwikkeling en innovatie op de markt te bepalen werd daardoor veel 
kleiner. De Commissie hechtte bijgevolg haar goedkeuring aan de concentratie 
op voorwaarde dat Du Pont de aangegane verbintenissen zou nakomen. 
<T7> . AIR FRANCE/SABENA (fase-I-zaak) 
259. Deze zaak betrof de verwerving door Air France van 37,58 % van het 
aandelenkapitaal van SABENA, waardoor SABENA onder de gezamenlijke 
zeggenschap van Air France en de Belgische Staat kwam te staan. Er deed zich 
enkel met betrekking tot bepaalde luchtroutes en de geplande creatie van een 
"hub and spoke"-basis op de Belgische luchthaven Zaventem een probleem van 
concurrentie voor. 
Er zou door de concentratie op drie routes tussen België en Frankrijk 
(Brussel-Lyon, Brussel-Nice en Brussel-Parijs) een monopolie tot stand zijn 
gekomen. In die situatie zou om de volgende redenen in de nabije toekomst 
waarschijnlijk geen verandering komen : 
nieuwe intrede was ten gevolge van de stagnerende vraag moeilijk en 
enkel bij een bepaalde minimumfrequentie mogelijk; 
Air France en SABENA beschikten over een sterke positie op hun 
respectieve nationale luchthavens; 
gezien deze toestand, zou de door het derde pakket 
liberalisatiemaatregelen in het communautaire luchtvervoer gevestigde 
vrijheid van toegang waarschijnlijk eerst op lange termijn tot 
daadwerkelijke mededinging leiden; 
er bestaat slechts een onvolmaakte substitutiemogelijkheid 
vliegtuig/trein op de route Brussel-Parijs, en hierin zal eerst na 
geruime tijd met de SST verbetering komen. 
De geplande introductie van een pendeldienst tussen Brussel en Parijs en de 
2.I.C.62. 34 170 
creatie van een "hub and spoke"-basis op de Belgische luchthaven, vanwaar uit 
75 Europese bestemmingen zouden worden bediend, zouden de positie van 
Air France/SABENA nog versterken. Door deze twee projecten zou het aantal 
vluchten van Air France/SABENA tussen België en Frankrijk toenemen. Dit zou 
de toetredingsdrempel voor nieuwkomers nog verhogen. 
De Commissie ontving echter van de partijen en van de Franse en Belgische 
regeringen toezeggingen waardoor het risico dat op de drie betrokken routes 
een machtspositie zou ontstaan, werd weggenomen : 
wat de routes Brussel-Lyon en Brussel-Nice betreft, zal een van de 
partijen zich terugtrekken wanneer een concurrent wenst toe te treden; 
wat de route Brussel-Parijs betreft, wordt aan andere 
luchtvaartmaatschappijen een gelijk aantal vluchten als dat van 
Air France/SABENA gewaarborgd; dit kan een overdracht van slots door 
Air France en SABENA aan andere luchtvaartmaatschappijen impliceren; de 
route Brussel-Parijs kon Air France of SABENA niet opgeven, omdat dit de 
invoering van de pendeldienst op deze route, die in het belang van de 
consument is, in het gedrang zou hebben gebracht. 
De concentratie leidde ook tot zeer hoge marktaandelen op bepaalde routes 
naar Turkije en Hongarije en op bepaalde routes naar Afrika. Ook hiervoor 
werd een oplossing gevonden bij wege van een toezegging om deze routes voor 
andere luchtvaartmaatschappijen open te stellen, hetzij door meervoudige 
toewijzing, hetzij door vermindering van het aantal vluchten van Air France 
of SABENA ten voordele van nieuwkomers. 
Tenslotte zou de geplande creatie van een "hub and spoke"-basis te Zaventem 
de toegang tot de Belgische luchthaven waarschijnlijk veel moeilijker hebben 
gemaakt voor andere luchtvaartmaatschappijen. Het aantal beschikbare slots 
zou immers kleiner zijn geworden en concurrerende luchtvaartmaatschappijen 
zouden niet langer van de Belgische luchthaven als "hub and spoke" gebruik 
hebben kunnen maken. Ten einde dit te voorkomen, hebben de partijen zich 
ertoe verbonden hun aandeel in de slots te Zaventem tot een bepaald 
percentage te beperken en een gegarandeerd percentage (35 %) aan concurrenten 
over te laten. Daarnaast heeft de Franse regering toegezegd toestemming te 
verlenen voor de creatie van een concurrerende "hub and spoke "-basis op een 
luchthaven die dezelfde voordelen als die van Zaventem biedt. Rekening 
houdend met deze verbintenissen en toezeggingen, heeft de Commissie besloten 
de concentratie in de eerste fase goed te keuren. 
2.I.C.63. 35 171 
<T4> 63. Nevenrestricties bij concentraties 
260. Artikel 8, lid 2, tweede alinea, laatste zin, van Verordening 
nr. 4064/89 van de Raad(49) bepaalt dat de beschikking waarbij een 
concentratie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt wordt verklaard, 
eveneens de restricties omvat die rechtstreeks verband houden met en 
noodzakelijk zijn voor de totstandbrenging van de concentratie. 
261. De Commissie acht deze bepaling, nagenoeg letterlijk overeenkomend met 
de vijfentwintigste considerans van de verordening(50), toepasselijk op de 
beschikkingen waarbij zij hetzij tijdens de eerste, hetzij tijdens de tweede 
fase vaststelt dat een verrichting verenigbaar met de gemeenschappelijke 
markt is. 
262. De Commissie heeft ook een mededeling betreffende het begrip 
nevenrestrictie gepubliceerd^1), waarin zij, na te hebben uiteengezet door 
welke beginselen zij zich bij haar beoordeling laat leiden, aangeeft welke 
bij de overname van een onderneming, de gezamenlijke verwerving van een 
onderneming en de totstandbrenging van een gemeenschappelijke onderneming, 
voor zover deze verrichtingen de kenmerken van een concentratie vertonen, de 
"gebruikelijke nevenrestricties" zijn die aan de criteria van de verordening 
beantwoorden. 
263. Uit een analyse van de 51 beschikkingen die de Commissie in 1992(52) 
heeft gegeven, kunnen drie typische kenmerken van haar beschikkingenpraktijk 
inzake nevenrestricties worden afgeleid. 
Bijna de helft van deze beschikkingen had betrekking op verrichtingen 
waarbij er van nevenrestricties sprake was. De Commissie had namelijk in 
24 van de 51 gevallen restricties van dien aard te beoordelen. 
Bij alle verrichtingen welke met nevenrestricties gepaard gingen, 
behoorden die restricties tot een van de in de mededeling omschreven 
categorieën. 
(49) PB L 395 van 30.12.1989, blz. 1. 
(50) PB L 395 van 30.12.1989, blz. 1. 
(51) PB C 203 van 14.8.1990, blz. 5. 
(52) Van 1.1.1992 t.e.m. 31.12.1992. 
2.I.C.63. 36 172 
Eén beschikking is in dit opzicht markant (53). Ze had betrekking op een 
deconcentratie (splitsing van een onderneming in twee delen), die volgens de 
Commissie uit twee onderscheiden verrichtingen bestond. Van deze twee 
verrichtingen viel enkel de Solvay-concentratie binnen het toepassingsgebied 
van de verordening. De Commissie moest alleen de nevenrestricties welke op 
die concentratie betrekking hadden, onderzoeken. 
De Commissie baseerde zich in haar beschikking op het bepaalde in 
afdeling III van de mededeling, betreffende de overname van ondernemingen. 
Zij aanvaardde op die grond dat bepaalde overeenkomsten welke ertoe strekten 
te waarborgen dat de koper de volle waarde van de overgenomen onderneming 
verkreeg en dat die onderneming levensvatbaar zou zijn, nevenrestricties 
waren. De betrokken overeenkomsten omvatten onder meer een aantal 
dienstverlenings-, koop- en leveringscontracten, een driejarig 
concurrentiebeding en de verbintenis om geen commerciële informatie of 
informatie betreffende know-how op het gebied van de door de wederpartij 
behouden activiteit openbaar te maken of te gebruiken. Wat dit laatste punt 
betreft, accepteerde de Commissie dat de overeenkomst van onbepaalde duur 
was. 
Veruit de meeste nevenrestricties in verband met door de Commissie 
onderzochte verrichtingen behoren tot een van de categorieën van 
"gebruikelijke restricties" in de zin van de voornoemde mededeling^4). Dit 
blijkt uit de typologie in de onderstaande tabel, opgesteld op basis van de 
24 beschikkingen waarin een analyse van nevenrestricties voorkomt(5^)(56). 
(53) Beschikking Solvay-Laporte/Interox van 30.4.1992. 
(54) PB C 203 van 14.8.1990, blz. 5. 
(55) Het totale aantal nevenrestricties (51) verschilt van het aantal 
beschikkingen waarin dergelijke restricties werden behandeld (24). Dit 
wordt hierdoor verklaard dat het aantal nevenrestricties van beschikking 
tot beschikking varieert. 
(56) Wanneer in één beschikking meerdere overeenkomsten als nevenrestricties 
tot dezelfde categorie werden gerekend, zijn ze in de tabel voor één 
eenheid geteld. 
2.I.C.63. 37 173 
Concurrentie­
beding Licenties betreffende Koop- en Andere 
industriële en leverings- restric-
commerciële eigendoms- overeenkomsten ties 
rechten en know-how 
Overname 
Tot stand-
brenging 
van een 
gemeenschap­
pelijke 
onderneming 14 
Met betrekking tot de nevenrestricties die tot een van de categorieën van 
gebruikelijke restricties in de zin van de mededeling behoren (37 op 44), zij 
erop gewezen dat de Commissie in verschillende gevallen overeenkomsten tussen 
de partijen slechts voor een beperkte duur, korter dan die waarvoor ze waren 
gesloten, als nevenrestrictie heeft erkend. Dit was onder meer het geval in 
de zaken Inchcape/IEP (beschikking van 21.1.1992), Thomas Cook/LTU/West LB 
(beschikking van 14.7.1992) en GECC/Avis Lease (beschikking van 15.7.1992). 
264. De beschikkingen die betrekking hadden op nevenrestricties welke tot 
geen van de in de mededeling genoemde categorieën behoren, kunnen als volgt 
worden ingedeeld : 
In drie beschikkingen (de reeds aangehaalde beschikkingen Inchcape/IEP 
en Solvay-Laporte/Interox en de beschikking BTR/Pirelli van 17.8.1992), 
die op de overname van een onderneming betrekking hadden, was de 
Commissie bereid een verbod om personeel weg te kopen als een 
nevenrestrictie te beschouwen. 
In de beschikkingen Inchcape/IEP en Solvay-Laporte/Interox beschouwde de 
commissie het voor onbepaalde tijd aan de verkoper opgelegde verbod om 
vertrouwelijke bedrijfsinformatie die op de verkochte onderneming 
betrekking had, openbaar te maken of te gebruiken eveneens als een 
nevenrestrictie. 
In de beschikking BTR/Pirelli beschouwde de Commissie de clausule 
2.I.C.53. 38 174 
waarbij de verkoper zich ertoe verbond de activiteit van de verkochte 
onderneming tussen de datum van sluiting van de overeenkomst en de datum 
van uitvoering van de overeenkomst niet wezenlijk te wijzigen als een 
nevenrestrictie. 
In twee beschikkingen die op de chemische sector betrekking hadden 
(beschikking Elf Atochem/Rohm & Haas van 28.7.1992 en beschikking 
Rhône-Poulenc/SNIA van 10.8.1992), oordeelde de Commissie dat 
overeenkomsten waarbij de wederzijdse verplichtingen van de partijen 
worden vastgelegd wanneer de produktiecapaciteit van de 
gemeenschappelijke onderneming wordt geïntegreerd in een industrieel 
complex dat eigendom van een van de moedermaatschappijen blijft, 
aanvaardbaar zijn. 
zo werden in de beschikking Rhône-Poulenc/SNIA dergelijke 
overeenkomsten, die met name het gebruik van bepaalde vestigingen en de 
levering van bedrijfsuitrusting welke materialiter met het gebruik van 
deze vestigingen verband hield, regelden, geacht een integrerend deel 
van de concentratie uit te maken. 
Deze benadering past in het algemene beleid van de Commissie om van 
geval tot geval onderscheid te maken tussen nevenrestricties en 
contractuele afspraken die tot de wezenlijke bestanddelen van de 
concentratie behoren. 
Zo beschouwde de Commissie in de beschikking CCIE/GTE van 25.9.1992 
verschillende lenings-, O&O- en leveringscontracten als essentiële, 
integrerende elementen van de concentratie, die tezamen met de 
concentratie aan artikel 2 van de verordening werden getoetst. 
In de beschikking British Airways/TAT van 27.11.1992 tenslotte stemde de 
Commissie in met het gemeenschappelijke gebruik van informaticasystemen 
door TAT en TAT E.A. en met het gebruik door deze laatste van het merk 
TAT. Zij ging ervan uit dat de desbetreffende overeenkomsten 
noodzakelijk waren voor de levensvatbaarheid van de gemeenschappelijke 
onderneming TAT E.A., die voorheen onder de uitsluitende zeggenschap van 
TAT stond. 
2.I.C.54. 39 ,„-
I / O 
<T4> 54. Schorsing van de totstandbrenging van concentraties (artikel 7) 
In drie gevallen(57) heeft de commissie bij wege van een beschikking 
ex artikel 7, lid 2, en artikel 18, lid 2, van de concentratieverordening de 
schorsing van de totstandbrenging van een aangemelde concentratie moeten 
verlengen totdat zij een definitieve beschikking in de zaak zou geven. In een 
aantal andere gevallen stemden de partijen er vrijwillig en onherroepelijk 
mee in om in afwachting van de definitieve beschikking van de Commissie over 
de grond van de zaak de voorgenomen operatie voorlopig niet ten uitvoer te 
brengen. 
In twee gevallen heeft de Commissie op grond van artikel 7, lid 4, van de 
concentratieverordening ontheffing van de door artikel 7, lid 1, opgelegde 
schorsingsverplichting verleend. In de zaak Nestlé/Perrier verzocht Nestlé om 
ontheffing in verband met de uitoefening van stemrechten tijdens de gewone 
jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van Perrier. De Commissie stond dit toe 
met betrekking tot drie zeer specifieke besluiten die zowel qua inhoud als in 
de tijd een beperkte draagwijdte hadden, aangezien ze enkel het voorbije 
belastingjaar betroffen. 
In de zaak Elf Aquitaine-Thyssen/Minol ging het verzoek uit van Elf 
Aquitaine, die op het punt stond Minol van de Treuhandanstalt over te nemen. 
In afwachting dat de overname rond zou zijn, ging de Treuhandanstalt ermee 
akkoord dat Minol een overeenkomst zou sluiten die bepaalde dat Elf Aquitaine 
de raad van bestuur van Minol bij de leiding van de onderneming zou bijstaan. 
De Commissie, ofschoon van oordeel dat die overeenkomst op een begin van 
uitvoering van de voorgenomen concentratie neerkwam, aanvaardde dat de 
bedoelde bijstand noodzakelijk was, en ging daarom op het verzoek om 
ontheffing van de schorsingverplichting in. 
(57) Du pont/ICI, Ifint/Exor en Nestlé/Perrier. 
2.I.C.§5. 40 176 
<T4> §5. Verwllzing naar de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staten 
(artikel 9) 
De Commissie heeft in de loop van het Jaar drie kennisgevingen van Lid-Staten 
overeenkomstig artikel 9 ontvangen. In de zaak Steetley/Tarmac deelden de 
autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk de Commissie mee dat door de 
voorgenomen totstandbrenging van een gemeenschappelijke onderneming een 
machtspositie dreigde te ontstaan of te worden versterkt waardoor in de 
baksteensector (of in segmenten van die sector) op lokale markten in het 
noordoosten en zuidwesten van Engeland en in de sector van de keramische 
dakpannen op de Britse markt een daadwerkelijke mededinging zou worden 
belemmerd. De nieuwe gemeenschappelijke onderneming zou hoge marktaandelen op 
de betrokken, moeilijk toegankelijke markten hebben verworven. Omdat wat 
baksteen betreft de markten lokaal van aard waren en de problemen die zich op 
het stuk van de concurrentie konden voordoen geheel tot het grondgebied van 
het Verenigd Koninkrijk beperkt bleven, besloot de Commissie op dit punt dan 
ook tot verwijzing. Ook wat dakpannen betreft ging de Commissie tot 
verwijzing over. De betrokken markt bestreek weliswaar het gehele Britse 
grondgebied, maar gezien het lage niveau van de handel in dit produkt tussen 
Groot-Br ittannië en de rest van de Gemeenschap zou de concentratie in wezen 
geen economische gevolgen hebben buiten het Verenigd Koninkrijk. Voor het 
overige hechtte de Commissie in de eerste fase van de procedure haar 
goedkeuring aan de concentratie. 
In de zaak Mannesmann/Hoesch verzochten de Duitse autoriteiten om verwijzing. 
Dit verzoek werd naderhand zodanig gewijzigd dat het enkel op de markt voor 
gasleidingbuizen betrekking had. De Commissie behoefde zich niet over het 
verzoek uit te spreken, omdat zij tijdig de voorbereidende stappen nam 
(toezending van een mededeling van punten van bezwaar overeenkomstig 
artikel 18) om zelf de zaak te behandelen. Nadat verder onderzoek de 
aanvankelijk bij de Commissie bestaande ernstige twijfel over de 
verenigbaarheid van de verrichting met de gemeenschappelijke markt had 
weggenomen, gaf zij een definitieve beschikking ex artikel 8, lid 2, houdende 
goedkeuring van de concentratie. 
In de zaak Siemens/PhiIips ontving de Commissie een verzoek van de Duitse 
autoriteiten met betrekking tot de markten voor koperen kabel voor lokale 
2.I.C.§5. 41 177 
netwerken, glasvezelkabel, schakel kabel en kabel voor breedbandcommunicatie. 
De Commissie besloot tot een grondig fase-II-onderzoek over te gaan, maar de 
betrokken ondernemingen zaQen daarop van de voorgenomen operatie af, zodat 
een beschikking achterwege kon blijven. 
2.1.D.fil. 1 178 
<T3> D. Materiële en procedurevoorschriften 
<T4> fil. Groepsvrijstellingen(*) 
<T6> a. Verordening tot wijziging van de vrijstellingsverordeningen 
265. Dezelfde overwegingen die ten grondslag liggen aan de Bekendmaking 
betreffende gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van 
samenwerking hebben de Commissie geleid tot het vaststellen van de 
verordening(2) tot wijziging van de Verordeningen (EEG) nr. 417/85, (EEG) 
nr. 418/85, (EEG) nr. 2349/84 en (EEG) nr. 556/89 van de Commissie 
betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op 
respectievelijk groepen specialisatie-(3), onderzoek- en ontwikkelings-(4), 
octrooilicentie-(^) en know-how-licentieovereenkomsten(6). 
De wijzigingsverordening heeft namelijk evenals de Bekendmaking betreffende 
gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van samenwerking tot doel 
de samenwerking tussen ondernemingen te vergemakkelijken en de behandeling 
van deze ondernemingen in het licht van artikel 85 van het Verdrag en die van 
gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van een concentratie, 
waarop de verordening betreffende de controle op concentraties van 
ondernemingen van toepassing is, zoveel mogelijk gelijk te trekken. Hierbij 
is het toepassingsgebied van deze groepsvrijstellingsverordeningen derhalve 
aanzienlijk uitgebreid, eveneens ten voordele van de gemeenschappelijke 
ondernemingen. In de verordeningen betreffende de onderzoek- en 
ontwikkelings- en de specialisatieovereenkomsten worden de gemeenschappelijke 
ondernemingen met het karakter van samenwerking, die alle functies van een 
normale onderneming vervullen, met inbegrip van de verkoop, niet langer 
uitgesloten van vrijstelling. Dienovereenkomstig zijn de verordeningen 
betreffende octrooilicenties en know-how-licenties voortaan ook van 
toepassing op licenties die door de oprichters zijn verleend aan de 
gemeenschappelijke onderneming en betrekking hebben op de werkzaamheden van 
een gemeenschappelijke onderneming van de twee partijen. 
(1) De tekst van alle nieuwe verordeningen is opgenomen in de bijlage. 
(2) PB L 21 van 29.1.1993, blz. 8. 
(3) PB L 53 van 22.2.1985, blz. 1. 
(4) PB L 53 van 22.2.1985, blz. 5. 
(5) PB L 219 van 16.8.1984, blz. 15, 
gerectificeerd in PB L 280 van 22.10.1985, blz. 32. 
(6) PB L 61 van 4.3.1989, blz. 1. 
2.I.D.fil. 2 179 
266. De in het bovenstaande genoemde Verordening (EEG) nr. 417/85 is met name 
van toepassing op overeenkomsten waarbij meerdere ondernemingen afzien van de 
fabricage van bepaalde produkten ten behoeve van een door hen opgerichte 
gemeenschappelijke onderneming. Het kan hierbij gaan om zowel reële als 
toekomstige produktie. De oprichting en de werkzaamheid van het 
gemeenschappelijke produktiebedrijf zijn vrijgesteld van het verbod van 
mededingingsregelingen, op voorwaarde dat het gecombineerde marktaandeel van 
de betrokken bedrijven niet groter is dan 20 %. 
De vrijstellingsverordening is eveneens van toepassing op overeenkomsten, 
waarbij de oprichters de distributie van de overeengekomen produkten 
toevertrouwen aan een gemeenschappelijke onderneming, echter onder strengere 
voorwaarden. Het gecombineerde marktaandeel van de betrokken ondernemingen 
mag maximaal 10 % bedragen. Bovendien is vereist dat de oprichters zich voor 
de duur van de overeenkomst terugtrekken uit de produktmarkt van de 
gemeenschappelijke onderneming, waarop zij noch verdelings-, noch 
produktiewerkzaamheden mogen uitvoeren. 
De Commissie heeft overwogen dat het passend is de automatische vrijstelling 
uit te breiden tot specialisatieovereenkomsten waarbij ondernemingen van een 
zekere omvang partij zijn, en derhalve de voorwaarde met betrekking tot de 
omzet, die verband houdt met de gehandhaafde oppositieprocedure, verruimd van 
500 miljoen ecu tot 1.000 miljoen ecu. 
267. Bij Verordening (EEG) nr. 418/85 is een vrijstelling vastgesteld voor 
gemeenschappelijke ondernemingen voor onderzoek en ontwikkeling, waarvan de 
werkzaamheden ook de gemeenschappelijke exploitatie van de 
onderzoeksresultaten kunnen omvatten. Het begrip exploitatie omvat de 
vervaardiging van nieuwe of verbeterde produkten, alsmede het gebruik van 
nieuwe of verbeterde werkwijzen, het op de markt brengen van de produkten van 
onderzoek en ontwikkeling en het verlenen van licenties aan derde 
ondernemingen voor de vervaardiging, het gebruik of de distributie. 
In deze verordening wordt de vrijstelling van het verbod van 
mededingingsregelingen eveneens afhankelijk gesteld van kwantitatieve 
voorwaarden. De samenwerking van de oprichters in het kader van een 
gemeenschappelijke onderneming waarvan de werkzaamheden de onderzoek en 
ontwikkeling, de vervaardiging en het licentiebeleid omvatten, is toegestaan 
tot het plafond van een gecombineerd marktaandeel van 20 %. Indien de 
oprichters daarentegen de distributie van de contractprodukten aan een 
2.I.D.61. 3 180 
gemeenschappelijke onderneming toevertrouwen, geldt voor de toepasselijkheid 
van de groepsvrijstelling het plafond van een marktaandeel van 10 % in plaats 
van 20 %. 
268. Verordening (EEG) nr. 2349/84 is eveneens van toepassing op 
overeenkomsten krachtens welke een oprichter een licentie verleent aan een 
gemeenschappelijke onderneming, voor zover deze overeenkomsten betrekking 
hebben op de werkzaamheden van de gemeenschappelijke onderneming. Indien de 
oprichters concurrenten zijn, is de groepsvrijstelling slechts van toepassing 
indien het gecombineerde marktaandeel onder een bepaalde grens blijft. Deze 
bedraagt 20 % indien de gemeenschappelijke onderneming zich slechts 
bezighoudt met de vervaardiging, en 10 % indien deze bovendien belast is met 
de distributie van de produkten onder licentie. Op grond van deze verordening 
zijn vrijgesteld het verlenen van exclusieve produktie- of 
distributielicenties aan de gemeenschappelijke onderneming voor een bepaald 
grondgebied, de bescherming van het aan de gemeenschappelijke onderneming 
toegekende of aan een der oprichters voorbehouden grondgebied tegen actieve 
of passieve mededinging van de partner voor de duur van de overeenkomst, 
evenals de bescherming van het aan de gemeenschappelijke onderneming 
toegekende grondgebied tegen concurrentie van andere licentienemers. 
269. Verordening (EEG) nr. 556/89 inzake de toepassing van artikel 85, lid 3, 
van het Verdrag op groepen know-how-licentieovereenkomsten bevat 
vergelijkbare bepalingen, maar de territoriale bescherming in de betrekkingen 
tussen de gemeenschappelijke ondernemingen en de oprichters is beperkt tot 
tien jaar, te rekenen vanaf het tijdstip van de ondertekening van de eerste 
licentieovereenkomst welke voor grondgebieden binnen de Gemeenschap is 
aangegaan. Op dit tijdstip begint tevens de periode gedurende welke de 
gemeenschappelijke onderneming kan worden beschermd tegen actieve 
concurrentie (vijf jaar) en passieve concurrentie (tien jaar) van andere 
licentienemers. 
270. Deze wijzigingsverordening vormt een van de onderdelen van het algemene 
beleid ten gunste van gemeenschappelijke ondernemingen; de twee overige 
onderdelen zijn de bespoediging van de procedures voor de gemeenschappelijke 
ondernemingen die structurele veranderingen tot gevolg hebben, en de 
Bekendmaking betreffende de behandeling van ondernemingen met het karakter 
van samenwerking^7). Door deze bekendmaking en de wijzigingsverordening 
(7) zie punt 294 van dit verslag. 
2.I.D.51. 4 181 
zullen alle gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van 
samenwerking een grotere rechtszekerheid genieten. Bovendien zullen de 
gemeenschappelijke ondernemingen, die het onderwerp van een aanmelding 
vormen, omdat zij niet onder het toepassingsgebied van een 
vrijstellingsverordening vallen, in aanmerking komen voor de versnelde 
procedure, indien zij structurele gevolgen met zich meebrengen(8). 
<T6> b. Toepassing van de groepsvrijstellingsverordeningen 
<T7> specialisatie- en onderzoek- en ontwikkelingsovereenkomsten 
271. In de loop van 1992 heeft de Commissie slechts één aanmelding op grond 
van de oppositieprocedure van artikel 7 van Verordening (EEG) nr. 418/85 
betreffende onderzoek- en ontwikkelingsovereenkomsten(9) ontvangen. Deze 
zaak wordt momenteel onderzocht. 
Wat Verordening nr. 417/85 inzake specialisatieovereenkomsten(*0) betreft, 
wordt van de oppositieprocedure van artikel 4 van deze verordening tot op 
heden nog zeer weinig gebruik gemaakt. In 1992 is geen enkele aanmelding op 
grond van dit artikel ontvangen. 
<T7> Octrooi- en know-how-licentieovereenkomsten 
272. In de door dit verslag bestreken periode heeft de Commissie één 
aanmelding ontvangen waarin de partijen hebben verzocht om toepassing van de 
oppositieprocedure overeenkomstig artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 2349/84 
inzake octrooilicentieovereenkomsten (ü), alsmede één aanmelding 
overeenkomstig artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 556/89 inzake know-how-
overeenkomsten en gemengde know-how- en octrooilicenties(12). 
In het eerste geval kon de Commissie het verzoek om toepassing van de 
procedure niet honoreren, omdat de door de partijen in de aanmelding 
verstrekte gegevens onvolledig waren en met name elke aanwijzing ontbrak met 
betrekking tot de in een zodanige procedure over te leggen 
contractsbepalingen. In het tweede geval is de termijn van zes maanden nog 
(8) zie punt 122 van dit verslag. 
(9) PB L 53 van 22.2.1985. 
(10) PB L 53 van 22.2.1985. 
(11) PB L 219 van 16.8.1984, gerectificeerd in PB L 280 van 22.10.1985. 
(12) PB L 61 van 4.3.1989. 
2.I.D.fil. 5 182 
niet verstreken en is het onderzoek nog niet afgerond. 
Bovendien hebben in twee van de in de loop van 1991 overeenkomstig artikel 4 
van Verordening nr. 556/89 aangemelde gevallen de partijen hun overeenkomsten 
in dier voege gewijzigd dat zij verenigbaar zijn met artikel 85, waarna de 
Commissie de procedure door middel van een ambtelijk schrijven kon 
beëindigen. 
<T7> Franchisingovereenkomsten 
273. In de loop van het jaar heeft de Commissie twee aanmeldingen ontvangen 
waarin een beroep werd gedaan op de in artikel 6 van Verordening (EEG) 
nr. 4087/88(*3) vervatte oppositieprocedure. In één geval heeft de Commissie 
verklaard dat de oppositieprocedure niet kon worden toegepast, enerzijds 
omdat er sprake was van een beding dat in de verordening uitdrukkelijk niet 
is vrijgesteld en een beperking van de franchisenemer inhield bij het 
vaststellen van verkoopprijzen voor de produkten die onder de franchise 
vallen, anderzijds omdat de in artikel 4, onder a), van de Verordening 
gestelde voorwaarde, dat de franchisenemer vrij is de produkten waarvoor de 
franchise geldt bij andere franchisenemers of bij een ander net van erkende 
dealers te betrekken, niet vervuld was. Het onderzoek van de zaak wordt 
voortgezet op basis van Verordening nr. 17. In het andere geval is het 
onderzoek nog niet afgerond. 
<T6> c. Groepsvrijstelling voor verzekeringsovereenkomsten 
274. De Commissie heeft met gebruikmaking van de haar door de Raad verleende 
bevoegdheden een groepsvrijstelling vastgesteld voor de verzekeringssector, 
ten einde bepaalde vormen van samenwerking te vergemakkelijken die naar de 
mening van de Commissie in deze sector gerechtvaardigd zijn. 
Bij Verordening (EEG) nr. 1534/91 van de Raad van 31 mei 1991<14) is de 
Commissie de bevoegdheid verleend om bij verordening en overeenkomstig 
artikel 85, lid 3, van het Verdrag bepaalde groepen van overeenkomsten, 
besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de 
verzekeringssector vrij te stellen, welke betrekking hebben op samenwerking 
ten aanzien van : 
(13) PB L 359 van 28.12.1988. 
(14) PB L 143 van 7.6.1991, blz. 1. 
2.I.D.fil. 6 183 
(a) het vaststellen van gemeenschappelijke risicopremietarieven die op 
collectief opgestelde statistieken of op het aantal schadegevallen 
berusten; 
(b) gemeenschappelijke standaardpoliscondities; 
(c) het gemeenschappelijk verzekeren van bepaalde standaardrisico's; 
(d) de schadeafwikkeling; 
(e) het onderzoek en de goedkeuring van veiligheidsvoorzieningen; 
(f) registers van en informatie over verhoogde risico's, op voorwaarde dat 
het bijhouden van deze registers en de behandeling van deze informatie 
zodanig gebeurt dat de vertrouwelijkheid wordt beschermd. 
275. De Commissie heeft nu voldoende ervaring opgedaan om deze bevoegdheid te 
gebruiken ten aanzien van de onder (a), (b), (c) en (e) omschreven soorten 
overeenkomsten. Zij heeft met name beschikkingen gegeven betreffende 
premieaanbevelingen(15), standaardpoliscondities(16) en 
medeverzekeringspools(17). De Commissie heeft een groot aantal andere 
aangemelde gevallen met betrekking tot deze soorten overeenkomsten 
onderzocht, waarin zij echter nog geen eindbeslissing heeft genomen. Tevens 
heeft zij een analyse gemaakt van overeenkomsten met betrekking tot de 
goedkeuring van veiligheidsvoorzieningen met het oog op de verlening van en 
de voorwaarden voor dekking, met name in verband met een bij het Europees 
Parlement ingediende petitie (nr. 783/90). 
276. Met betrekking tot overeenkomsten betreffende schadeafwikkeling 
(punt (d)) en registers van verhoogde risico's (punt (f)) beschikt de 
(15) Beschikking van 5 december 1984 in zaak IV/30.307, Brandverzekering in 
Duitsland, PB L 35 van 7.2.1985, blz. 20, en van 20 december 1989 in 
zaak IV/32.265, Concordato Incendio, PB L 15 van 19.1.1990, blz. 25. 
(16) Beschikking van 20 december 1989 in zaak IV/32.265, Concordato Incendio, 
l.c. . 
(17) Beschikking van 30 maart 1984 in zaak IV/30.804, Nuovo Cegam, PB L 99 
van 11.4.1984, blz.29; van 16 december 1985 in zaak IV/30.373, 
P & I Clubs, PB L 376 van 31.12.1985, blz. 2; van 20 december 1989 in 
zaak IV/32.408, TEKO, PB L 13 van 17.1.1990, blz. 34; en van 
14 januari 1992 in zaak IV/33.100, Assurpol, PB L 37 van 14.2.1992, 
blz. 16. 
184 
2.1.D.fil. 7 
Commissie momenteel nog over onvoldoende gedetailleerde informatie om een 
algemene juridische beoordeling te geven van de hieraan verbonden beperkingen 
en de voorwaarden vast te stellen waaronder deze soorten overeenkomsten in 
aanmerking komen voor automatische vrijstelling. Het was derhalve niet het 
juiste moment om deze binnen de reikwijdte van de verordening te brengen, 
hoewel passende voorstellen zullen worden voorbereid zodra voldoende ervaring 
is opgedaan om hieromtrent uitsluitsel te geven. 
277. De Commissie heeft altijd erkend dat de specifieke kenmerken van de 
verzekeringssector bepaalde vormen van samenwerking rechtvaardigen die 
gericht zijn op een betere kennis van risico's en op kostendeling. In veel 
gevallen gaat een dergelijke samenwerking verder dan hetgeen door Commissie 
in haar bekendmaking betreffende samenwerking tussen ondernemingen(18) niet 
geacht werd onder het verbod van artikel 85, lid 1, te vallen. 
278. Deze samenwerking moet derhalve worden getoetst aan de vier in 
artikel 85, lid 3, nader omschreven voorwaarden voor vrijstelling 
(verbetering van de technische en economische vooruitgang, voordelen voor 
gebruikers, beperking onmisbaar voor het bereiken van de doelstellingen en 
handhaving van daadwerkelijke mededinging op de betrokken markten). In de 
verordening zijn deze voorwaarden voor vier van de in het vorengaande 
genoemde categorieën overeenkomsten nauwkeurig omschreven. 
279. De groepsvrijstelling omvat samenwerking tussen 
verzekeringsondernemingen of binnen ondernemersverenigingen met betrekking 
tot het opstellen van statistieken betreffende het aantal schadegevallen, het 
totaal van de hierbij betaalde bedragen of het verzekerd kapitaal, en het 
gebruik hiervan voor de vaststelling van indicatieve netto-premies, 
gedefinieerd als overeenkomend met de gemiddelde kosten van dekking van de 
risico's, of, in het geval van verzekeringen die een 
kapitaalverzekeringselement bevatten, van sterftetabellen. Gezamenlijk 
onderzoek van de waarschijnlijke gevolgen van externe omstandigheden die van 
invloed kunnen zijn op het aantal of de omvang van de schadeclaims is 
eveneens vrijgesteld. In de verordening komen ook de jurisprudentie van het 
Hof van Justitie en eerdere beschikkingen van de Commissie tot uiting in de 
bepaling dat onderling afgestemde feitelijke gedragingen ten aanzien van 
commerciële premies, die daadwerkelijk aan de polishouders in rekening worden 
(18) PB C 75 van 29.7.1968, blz. 3; gerectificeerd in PB C 84 van 28.8.1968, 
bl^. 14. 
2.I.D.§1. 8 185 
gebracht en toeslagen bevatten voor administratieve en commerciële kosten, 
niet zijn vrijgesteld en dat zelfs netto-premies louter referentiewaarde 
mogen hebben. 
280. Het opstellen van standaardpolisvoorwaarden heeft als voordeel dat de 
consument beter in staat is dekkingen te vergelijken en dat risico's 
uniformer kunnen worden geclassificeerd, waardoor zowel het opstellen van 
statistieken als het delen van risico's door medeverzekering wordt 
vergemakkelijkt. Dit mag echter niet leiden tot standaardisatie van produkten 
of een te sterke gebondenheid van het klantenbestand. Op overeenkomstige 
wijze wordt in de verordening de vaststelling van gemeenschappelijke 
standaardpolisvoorwaarden vrijgesteld, op voorwaarde dat deze niet bindend 
zijn maar als model dienen, geen systematische uitsluiting van specifieke 
soorten dekking inhouden zonder uitdrukkelijk in de mogelijkheid te voorzien 
dat de dekking bij overeenkomst kan worden ingesloten, en evenmin bepalen dat 
de contractuele relatie met de verzekeringnemer voor een te lange periode 
wordt aangehouden of verder gaat dan het oorspronkelijke doel van de polis. 
Bovendien behoudt de Commissie zich het recht voor om de vrijstelling in te 
trekken wanneer zij vaststelt dat de gemeenschappelijke 
standaardpolisvoorwaarden bepalingen bevatten die leiden tot een significante 
verstoring van het evenwicht tussen rechten en plichten ten nadele van de 
verzeker ingnemer. 
281. Ten einde een werkelijke doorzichtigheid voor de consument te 
garanderen, is in de verordening tevens bepaald dat de gemeenschappelijke 
standaardvoorwaarden toegankelijk moeten zijn voor elke belangstellende. 
282. De totstandbrenging van medeverzekering en medeherverzekeringspools moet 
positief worden beoordeeld voor zover daardoor een groter aantal 
ondernemingen tot de markt toegang krijgt en daardoor de capaciteit toeneemt 
om vanwege hun grootte, zeldzaamheid of onbekendheid moeilijk verzekerbare 
risico's te dekken. 
283. Ten einde een effectieve mededinging te waarborgen, is in de verordening 
de vrijstelling van dergelijke pools afhankelijk gesteld van de voorwaarde 
dat het marktaandeel van de deelnemers op de relevante markt een bepaald 
percentage niet te boven gaat. Dit percentage bedraagt 15 % in het geval van 
medeherverzekeringspools en is 
2.1.D.§1. 9 1 86 
verminderd tot 10 % voor medeverzekerIngspooIs. De reden hiervoor is dat de 
restmededinging tussen leden van een medeverzekeringspool bijzonder beperkt 
is. Deze percentages hebben alleen betrekking op de verzekeringsprodukten die 
in de groep gebracht werden, wanneer deze catastroferisico's en verhoogde 
risico's dekken. Voor het medeverzekeringmechanisme zijn uniforme 
polisvoorwaarden en commerciële premies een vereiste, en deze beperking wordt 
in de verordening toegestaan ten aanzien van pools die op deze wijze werkzaam 
zijn. 
284. Wat medeherverzekeringspooIs betreft, is de verordening van toepassing 
op de gemeenschappelijke vaststelling van de waarschijnlijke kosten van 
risicodekking, de aan de uitvoering van de medeverzekering verbonden kosten 
en de vergoeding van de deelnemers in hun hoedanigheid van 
medeherverzekeraars. 
285. In beide gevallen is toegestaan dat de verzekering van de ingebrachte 
risico's afhankelijk wordt gesteld van de toepassing van gemeenschappelijke 
of geaccepteerde verzekeringsvoorwaarden, van de verplichting om vooraf 
toestemming te vragen voor de afwikkeling van grote schadeclaims, van 
gezamenlijke retrocessie en van het verbod van retrocessie van individuele 
retenties. Niet geoorloofd is de verplichting om alle risico's in de pooi in 
te brengen. 
286. Het staat de pools vrij de voorwaarden voor deelname, hun werkterrein en 
hun werkwijze zelf vast te stellen. De Commissie behoudt zich echter het 
recht voor de vrijstelling in te trekken wanneer deze pools op zodanige wijze 
worden gebruikt of beheerd, dat een of meer deelnemende ondernemingen in 
staat worden gesteld een machtspositie op de relevante markt te verkrijgen of 
te versterken, of dat de markt wordt verdeeld. 
287. De Commissie erkent het nut van samenwerking bij het keuren van 
veiligheidsvoorzieningen, voor zover daardoor de noodzaak van herhaalde 
individuele keuringen overbodig wordt. Daarom zijn in de verordening de 
voorwaarden opgenomen voor vrijstelling van de opstelling van technische 
specificaties en de procedures voor de keuring en erkenning van 
veiligheidsvoorzieningen en de personen die deze installeren. Met deze 
voorwaarden wordt beoogd ervoor te zorgen dat alle producenten erkenning 
kunnen aanvragen en dat deze wordt verleend op basis van criteria die 
objectief en kwalitatief zijn en in een Juiste verhouding staan tot het 
gewenste beschermingsniveau. 
2.I.D.§1. 10 187 
288. Ten slotte mogen dergelijke overeenkomsten niet uitmonden in een 
limitatieve lijst en moet elke onderneming de vrijheid behouden om 
installaties te aanvaarden die niet goedgekeurd zijn volgens de 
gemeenschappelijke procedure. 
<T6> d. Zeevervoer 
Consortia 
289. Zoals in het Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid is 
aangekondigd, heeft de Raad de verordening^19) goedgekeurd waarbij de 
Commissie de bevoegdheid wordt verleend een groepsvrijstelling te verlenen 
voor overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen 
tussen IiJnvaartondernemingen, aangeduid als consortia, welke in hoofdzaak 
tot doel hebben het aanbieden van gemeenschappelijk georganiseerde diensten. 
Bij deze verordening heeft de Commissie de bevoegdheid gekregen om 
uitsluitend een groepsvrijstelling aan consortia te verlenen voor hun 
werkzaamheden op het gebied van zeevervoer, en niet voor hun 
vervoersactiviteiten over land. 
Op deze basis werkt de Commissie momenteel voor bespreking met de Lid-Staten 
en belanghebbenden een eerste ontwerp-vrIjstelIingsverordening uit, waarin de 
voorwaarden en verplichtingen waaraan de consortia met betrekking tot 
artikel 85, lid 3, van het Verdrag moeten voldoen om voor de 
groepsvrijstelling in aanmerking te komen, nader worden omschreven. 
(19) Verordening (EEG) nr. 479/92 van de Raad van 25 februari 1992 
betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op 
bepaalde groepen overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde 
feitelijke gedragingen tussen IiJnvaartondernemingen ("consortia") 
(PB L 55 van 29.02.1992). 
^^M^^^^ 188 
<T6> e. Afzet van motorvoertuigen 
<T7> - Verordening (EEG) nr. 123/85<20> 
290. De Commissie heeft op 6 mei 1992 een onderzoeksverslag openbaargemaakt 
inzake de verschillen in autoprIjzen op de gemeenschappelijke marktt21). Met 
het onderzoek werd beoogd de omvang van deze verschillen in de Gemeenschap 
vast te stellen. Het verslag bracht zeer aanzienlijke prijsverschillen ten 
aanzien van bepaalde modellen aan het licht in enkele van de onderzochte 
tijdvakken. De wijze waarop de selectieve distributiestelsels momenteel 
functioneren draagt in zoverre bij tot de instandhouding van deze 
verschillen, dat de handel tussen Lid-Staten daardoor wordt beperkt en de 
effectieve druk op autofabrikanten om de prijzen nader met elkaar in 
overeenstemming te brengen als gevolg daarvan afneemt. 
Derhalve besloot de Commissie tot een tweeledige aanpak, ten einde het 
vertrouwen van het publiek in de verenigbaarheid van het selectieve 
distributiestelsel met een gemeenschappelijke markt te vergroten en de 
prijsverschillen te verkleinen. Ten eerste heeft de Commissie de fabrikanten 
verzocht om hun dealers de bevestiging te geven dat zij - overeenkomstig 
Verordening nr. 123/85 - vrij zijn om aan andere erkende dealers op de 
gemeenschappelijke markt, eindgebruikers in andere Lid-Staten en de hen 
vertegenwoordigende tussenpersonen te verkopen, alsmede om ervoor te zorgen 
dat er auto's beschikbaar zullen zijn om aan deze vraag te voldoen. Op dit 
gebied zijn reeds positieve resultaten geboekt. Het aantal klachten van 
individuele eindgebruikers die een auto willen kopen in een andere Lid-Staat 
is in de maanden na de publikatie van het verslag afgenomen. Dit geldt met 
name ten aanzien van modellen met het stuur aan de rechterkant, waarop 
voorheen het grootste aantal klachten betrekking had. 
Ten tweede is de autofabrikanten gevraagd een prijslijst openbaar te maken 
waardoor de eindgebruikers in staat zijn de prijzen in verschillende 
Lid-Staten van modellen met dezelfde specificaties te vergelijken. 
De autofabrikanten hebben nu bij monde van hun industriële organisatie ACEA 
erkend dat dit In het bijzonder met het oog op de interne markt een nuttige 
(20) Groepsvrijstelling betreffende het selectieve distributiestelsel voor 
motorvoertuigen. 
(21) Zie XXIe Verslag over het mededingingsbeleid, punt 121, blz. 89 voor 
nadere gegevens over de resultaten. 
2.I.D.S1. 12 189 
stap is. De ACEA heeft er namens haar leden mee ingestemd de volgende 
maatregel te nemen : 
-De autofabrikanten stellen elke zes maanden een standaardformulier op met 
onderling vergelijkbare gegevens over de prijs van een goed verkocht model 
in elke prijsklasse. Nadere gegevens over de adviesprijs worden in 
plaatselijke valuta weergegeven, waarbij de bedragen voor en na belasting 
worden genoemd. De relevante omrekenkoers in ecu wordt vermeld om de 
vergelijking tussen prijzen in verschillende Lid-Staten te vergemakkelijken. 
Dit formulier zal met name de prijzen weergeven van versies met het stuur aan 
de rechterkant en van de voornaamste opties (airconditioning, automatische 
versnellingsbak, stuurbekrachtiging en ABS), en informatie bevatten over de 
duur van de garantie. Op het standaardformulier zal worden aangegeven of 
bijstand langs de weg en leveringskosten in de adviesprijs zijn begrepen. 
De overeengekomen prijsinformatie voor alle Lid-Staten wordt aan de Commissie 
verstrekt, die deze doorgeeft aan consumentenorganisaties en de in 
motorvoertuigen gespecialiseerde pers. De hoop is dat de fabrikanten de 
informatie in een later stadium rechtstreeks zullen verspreiden. 
De op deze wijze openbaargemaakte bedragen zullen niet de prijzen in 
Denemarken en Griekenland omvatten, omdat beide landen op auto's belastingen 
van meer dan 100 % heffen, hetgeen een pr i Jsver lagend effect heeft op de 
prijs vóór belasting. Derhalve is in Verordening nr. 123/85 aanvaard dat 
auto's op deze markten uitsluitend tegen de op de volgende goedkoopste markt 
geldende prijs naar andere Lid-Staten mogen worden uitgevoerd. Onder deze 
omstandigheden zouden de consumenten door vermelding van de in Griekenland en 
Denemarken geldende prijzen misleid worden. 
De Japanse fabrikanten hebben hun volle medewerking toegezegd. 
Gedurende het verslagjaar heeft de Commissie een aantal klachten ontvangen 
betreffende de weigering van dealers om onder de garantie vallende 
werkzaamheden uit te voeren aan uit andere Lid-Staten ingevoerde auto's. Deze 
gevallen hadden vrijwel uitsluitend betrekking op de nieuwe Duitse deelstaten 
en waren er voornamelijk het gevolg van dat dealers in het nieuw opgerichte 
distributienet niet voldoende op de hoogte waren van de relevante bepalingen 
van Verordening nr. 123/85. De problemen zijn uiteindelijk samen met de 
betrokken autofabrikanten opgelost. 
190 
2.I.D.§1. 13 
292. Sinds de Peugeot/ECO System-beschikking*22) en de openbaarmaking van 
een Toelichting op de werkzaamheden op de gemeenschappelijke markt van 
tussenpersonen in de automobiel sector<23> is op dit gebied een aanzienlijke 
verbetering waargenomen. De moeilijkheden die sindsdien door tussenpersonen 
aan de Commissie zijn medegedeeld, konden zonder administratieve procedures 
worden opgelost. 
<T6> f. Luchtvervoer 
293. In de sector luchtvervoer zijn bij Verordening nr. 3618/92 de 
groepsvrijstellingsverordeningen betreffende geautomatiseerde 
boekingssystemen en betreffende overeenkomsten tussen luchtvaartondernemingen 
nr. 83/91 en 84/91 verlengd tot en met 30 Juni 1993. Groepsvrijstelling 
nr. 82/91 betreffende luchthavenbijstand is op 31 december 1992 geëindigd. 
(22) Zie Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punten 104 en 
122. 
(23) PB C 329 van 18.12.1991. 
2.I.D.I2. 14 
<T4> §2. Bekendmakingen 
<T6> a. Ondernemingen met het karakter van samenwerking 
294. In aansluiting op intensief overleg met de Lid-Staten en de betrokken 
economische kringen heeft de Commissie eind 1992 een bekendmaking vastgesteld 
betreffende de behandeling van gemeenschappelijke ondernemingen, die niet het 
karakter van een concentratie maar van een samenwerking hebben*24). 
Overeenkomstig artikel 3, lid 2, van Verordening (EEG) nr. 4064/89(25) is 
dit het geval voor alle gemeenschappelijke ondernemingen die geen 
zelfstandige economische eenheid zijn, alsmede voor die, weike weliswaar een 
zodanige eenheid vormen, maar een coördinatie tot gevolg hebben van het 
concurrentiegedrag van de oprichters onderling of ten opzichte van de 
gemeenschappelijke onderneming. 
De gemeenschappelijke ondernemingen met een samenwerkingskarakter zijn niet 
onderworpen aan een onderzoek op grond van de verordening betreffende de 
controle op concentraties tussen ondernemingen, maar moeten worden beoordeeld 
in het licht van artikel 85, leden 1 en 3, van het Verdrag. 
In haar mededingingsbeleid streeft de Commissie er sinds jaar en dag naar de 
vormen van samenwerking te vergemakkelijken die in economisch opzicht 
rationeel zijn, voor zover hierbij voldoende rekening wordt gehouden met de 
belangen van de consumenten, geen onevenredige beperkingen worden opgelegd 
aan de betrokken ondernemingen en de handhaving of ontwikkeling van een 
efficiënte mededinging niet In gevaar wordt gebracht. Deze in essentie 
positieve houding heeft concrete vorm gekregen in vele beschikkingen en 
standpunten in afzonderlijke gevallen. 
Met name naar aanleiding van deze administratieve praktijk heeft de Commissie 
zich ingespannen om duidelijk te maken welke categorieën gemeenschappelijke 
ondernemingen met een samenwerkingskarakter verenigbaar zijn met artikel 85, 
ten einde de onmisbare rechtszekerheid op dit gebied te waarborgen en de 
oprichting aan te moedigen van gemeenschappelijke ondernemingen die een 
gunstige economische uitwerking hebben zonder dat de mededinging in 
aanmerkelijke mate nadelig wordt beïnvloed. Deze bekendmaking is de 
tegenhanger van de mededelingen van de Commissie inzake verrichtingen met het 
(24) PB C 43 van 16.2.1993, blz. 2. 
(25) PB L 395 van 30.12.1989, blz. 1, gerectificeerd in PB L 257 van 
21.9.1990, blz. 13. 
2.I.D.§2. 15 192 
karakter van een concentratie of samenwerk ing*26) en inzake nevenrestricties 
bij concentrâtles*27*, die zijn vastgesteld ter verduidelijking van genoemde 
verordening van de Raad. In deze bekendmaking is geen rekening gehouden met 
andere soorten banden tussen ondernemingen dan gemeenschappelijke 
ondernemingen, ook al hebben deze vaak dezelfde gevolgen voor de mededinging 
op de gemeenschappelijke markt en de handel tussen de Lid-Staten als 
gemeenschappelijke ondernemingen. De door de Commissie opgedane ervaring laat 
nog geen algemene conclusies toe. 
295. De Commissie geeft allereerst een opsomming van de categorieën 
gemeenschappelijke ondernemingen die vanwege hun aard geen beperkingen van de 
mededinging met zich meebrengen*28), of geen merkbare invloed hebben op de 
toestand op de markt*29). 
Met betrekking tot de andere gemeenschappelijke ondernemingen met het 
karakter van een samenwerking die onder artikel 85, lid 1, kunnen vallen, 
heeft de Commissie benadrukt dat bij het onderzoek van de gevolgen daarvan 
voor de mededinging rekening moet worden gehouden met verschillende aspecten, 
met name die van de concurrentie tussen de oprichters en tussen de oprichters 
en de gemeenschappelijke onderneming, en de gevolgen voor de positie van 
derden. Er is geen sprake van concurrentiebeperking wanneer de oprichters 
geen reële of potentiële concurrenten van elkaar zijn, en evenmin wanneer de 
gemeenschappelijke onderneming werkzaam is op een markt waar geen van de 
oprichters aanwezig is. Bij de evaluatie van de potentiële concurrentie dient 
de realistische benadering te worden gevolgd die uiteengezet is in het 
Dertiende Verslag over het mededingingsbeleid. 
De concurrentie tussen de oprichters en de gemeenschappelijke onderneming 
dreigt echter te worden beperkt wanneer de gemeenschappelijke onderneming 
werkzaam is op dezelfde markten als de oprichters, op naburige markten of op 
markten die een eerdere of latere schakel in het produktieproces vormen. 
Aanzienlijke beperkende gevolgen voor de positie van derden kunnen optreden 
wanneer de gemeenschappelijke onderneming zich beperkt tot aankopen en 
verkopen voor rekening van de oprichters, waardoor deze laatste als inkopers 
of leveranciers van de markt verdwijnen. 
(26) PB C 203 van 14.8.1990, blz. 10. 
(27) PB C 203 van 14.8.1990, blz. 5. 
(28) PB C 75 van 297.1968, gerectificeerd in PB C 93 van 18.3.1968, blz. 14. 
(29) PB C 231 van 12.9.1986, blz. 2. 
2.I.D.§2. 16 193 
296. Wanneer de gemeenschappelijke onderneming slechts bepaalde 
ondersteunende functies vervult ten behoeve van de oprichtende ondernemingen, 
bij voorbeeld op het gebied van onderzoek en ontwikkeling, aankoop, produktie 
of verkoop, zal de Commissie bij de beoordeling ervan van dezelfde beginselen 
uitgaan als in het geval van samenwerkingsovereenkomsten waarmee hetzelfde 
doel wordt nagestreefd maar die niet de vorm van een gemeenschappelijke 
onderneming aannemen. 
Vervullen gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van een 
samenwerking daarentegen op duurzame wijze alle functies van een zelfstandige 
economische eenheid, dan zal de Commissie ze in de regel als bevorderlijk 
voor de concurrentie beschouwen. Derhalve kunnen deze gemeenschappelijke 
ondernemingen in aanmerking komen voor een gunstige behandeling 
overeenkomstig artikel 85, lid 3. 
Op zodanige gemeenschappelijke ondernemingen is het verbod van 
mededingingsregelingen niet van toepassing indien deze voldoen aan de voor 
een groepsvrijstelling vastgestelde voorwaarden. Overeenkomstig de dit 
Jaar door de Commissie gewijzigde vrijstellingsverordeningen*30) is de 
samenwerking tussen ondernemingen in het kader van een gemeenschappelijke 
onderneming toegestaan voor gemeenschappelijke specialisatie en onderzoek en 
ontwikkeling. Krachtens de octrooi- en know-how-1 leentieovereenkomsten zijn 
bepaalde concurrentiebeperkingen met betrekking tot de overdracht van 
technologie door de oprichters aan de gemeenschappelijke onderneming 
vrijgesteld van het verbod van mededingingsregelingen. 
297. De gemeenschappelijke ondernemingen die dienstig zijn aan de 
ontwikkeling van nieuwe technieken, het vergemakkelijken van de toegang tot 
nieuwe markten of de uitbreiding of rationalisering van een bestaande 
produktie, kunnen positief worden beoordeeld, zelfs indien deze niet voldoen 
aan de voorwaarden van de vrijstellingsverordeningen, aangezien zij geen 
prijs-, quoterings- of marktverdelingsovereenkomsten verhullen en evenmin 
fungeren als instrument voor de coördinatie van het investeringsbeleid van de 
oprichters. Aangezien de samenwerking in dit geval echter de distributie 
omvat, dient er in het bijzonder voor te worden gezorgd dat de vereniging van 
alle functies van een onderneming en de gelijktijdige bundeling van middelen 
van de oprichters niet leidt tot het ontstaan of versterken van een 
machtspositie. Daarom is de Commissie van mening dat, indien de gecombineerde 
marktaandelen van de betrokken ondernemingen niet uitgaat boven het maximum 
(30) Zie punt 265 van dit verslag. 
2.I.D.§2. 17 19 4 
van 10%, de gemeenschappelijke ondernemingen die alle functies van een 
onderneming vervullen in de regel als aanvaardbaar kunnen worden beschouwd. 
Boven deze grens is een diepgaander onderzoek noodzakelijk. 
298. Deze beleidslijn van de Commissie zal bijdragen tot de vermindering van 
de bestaande onevenwichtigheid tussen gemeenschappelijke ondernemingen met 
het karakter van een concentratie en die met een samenwerkIngskarakter, 
aangezien eerstgenoemde ondernemingen onderworpen zijn aan de snelle 
procedure van de controle op concentraties, terwijl op laatstgenoemde 
ondernemingen de procedure van Verordening nr. 17 van toepassing is. 
Hetzelfde resultaat kan worden bereikt met het algemene beleid van de 
Commissie inzake nevenrestricties. 
De Commissie maakt een onderscheid tussen de concurrentiebeperkingen die 
inherent zijn aan de oprichting van een gemeenschappelijke onderneming en de 
aanvullende overeenkomsten die afzonderlijk beschouwd concurrentiebeperkingen 
vormen. 
De aanvullende overeenkomsten die rechtstreeks verbonden zijn met de 
gemeenschappelijke onderneming en noodzakelijk zijn voor het bestaan daarvan 
kunnen in samenhang met deze onderneming worden beoordeeld. Indien derhalve 
een gemeenschappelijke onderneming op zich niet onder artikel 85, lid 1, 
valt, is dit artikel evenmin van toepassing op zodanige overeenkomsten. De 
aanvullende overeenkomsten die niet ondergeschikt zijn aan de 
gemeenschappelijke onderneming vallen in de regel binnen het bereik van 
artikel 85, lid 1, onafhankelijk van de toepassing van het verbod op de 
gemeenschappelijke onderneming zelf. In de bekendmaking zijn diverse 
beperkingen opgesomd, waarbij wordt aangegeven of zij als ondergeschikt 
kunnen worden beschouwd. 
<T6> b. Samenwerking tussen de Commissie en de nationale rechtbanken 
299. De Commissie heeft tevens een bekendmaking vastgesteld betreffende de 
samenwerking tussen de Commissie en de rechterlijke instanties van de 
Lid-Staten voor de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het 
EEG-Verdrag*31). Met deze bekendmaking wordt beoogd de toepassing van de 
mededingingsregels van de Gemeenschap door de nationale rechter te 
vergemakkelijken. Te dien einde zijn hierin de beginselen vervat die de 
betrekkingen tussen de rechterlijke instanties van de Lid-Staten en de 
Commissie bepalen, worden concrete maatregelen voor samenwerking voorgesteld 
(31) PB C 39 van 13.02.1993, blz. 6. 
2.I.D.§2. 18 M ^ 195 
en wordt uiteengezet op welke wijze de Commissie rekening zal houden met de 
rechtsbevoegdheid van de nationale rechter bij de vaststelling van haar 
prioriteiten bij de behandeling van individuele zaken. 
De bevoegdheid van de nationale rechtbanken tot toepassing van de 
mededingingsregels van de Gemeenschap vloeit voort uit de rechtstreekse 
werking van de artikelen 85, leden 1 en 2, 86, en de 
groepsvrijstellingsverordeningen op basis van artikel 85, lid 3, van het 
EEG-Verdrag. Deze bevoegdheden strekken tot het waarborgen van de individuele 
rechten van de communautaire rechtssubjecten. 
De Commissie, wier optreden op mededingingsgebied bepaald wordt door 
overwegingen van algemeen belang, moedigt reeds sinds Jaren de 
gedecentraliseerde toepassing aan van de artikelen 85 en 86 door met name de 
nationale rechterlijke instanties, die tot op heden hun taken op dit gebied 
nog niet op bevredigende wijze hebben aanvaard. Deze doelstelling is reeds in 
1983 geformuleerd*32) en sindsdien bij herhaling bevestigd*33). Genoemde 
bekendmaking Is een eerste stap in de richting van de verwezenlijking van dit 
beleid. Hiermee wordt gestreefd naar een veelvuldiger toepassing van de 
artikelen 85 en 86 door de nationale rechterlijke instanties. 
De versterking van de rol van de nationale rechterlijke instanties heeft 
verschillende voordelen. Ten eerste gaat het hierbij om procedurele voordelen 
voor particulieren. De toegang tot deze rechtbanken biedt hun immers de 
mogelijkheid om voor schendingen van het gemeenschapsrecht een adequate 
compensatie te verkrijgen door middel van rechterlijke bevelen, voorlopige 
maatregelen en schade- en rentevergoedingen. Ten tweede kan de Commissie door 
een actievere en meer constante rechterlijke bijdrage haar optreden beperken 
tot gevallen van voldoende communautair belang en een coherenter 
mededingingsbeleid voeren. Ten slotte heeft een grotere doelmatigheid van de 
nationale rechterlijke instanties als voordeel van algemene aard dat het 
subsidiariteitsbeginsel hierin zijn weerslag vindt. Het gemeenschapsrecht zal 
dicht bij de burger worden toegepast. Deze zal zich er bewuster van worden 
dat dit recht niet slechts een aangelegenheid is van ver verwijderde 
(32) Zie XI Me Verslag over het mededingingsbeleid (1983), punten 217 en 218. 
(33) Zie Vijftiende Verslag over het mededingingsbeleid (1985), punten 38 en 
43; Zestiende Verslag over het mededingingsbeleid (1986), punten 41 en 
42; Zeventiende Verslag over het mededingingsbeleid (1987), punten 55 en 
56; Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid (1990), punt 4, en 
inleiding, blz. 18; Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid 
(1991), punten 69 tot en met 71. 
2.1 .D.§2. 19 . _ ^ 196 
administratieve instanties, maar dat hij hieraan rechtstreeks subjectieve 
rechten ont leent. 
Deze bekendmaking zal binnenkort worden aangevuld met een 
toelichtingsbrochure over de procedurele voorschriften van de Lid-Staten die 
van toepassing zijn op de uitvoering van de artikelen 85 en 86 door de 
nationale rechtbanken. De Commissie beoogt op deze wijze de voorwaarden te 
scheppen voor een betere taakverdeling tussen de Commissie en de gerechten 
van de Lid-Staten, hetgeen, in samenhang met de voorgenomen bespoediging van 
haar interne procedures, de slagvaardigheid van de Commissie moet vergroten. 
<T6> c. Overeenkomsten met handelsagenten 
300. De Commissie heeft in 1992 haar werkzaamheden aan de actualisering van 
de bekendmaking betreffende overeenkomsten met handelsagenten*34). Zij heeft 
een ontwerp uitgewerkt dat een wijziging inhoudt van het reeds in 1990 aan de 
regeringsdeskundigen voorgelegde ontwerp*35). 
(34) PB 139 van 24.12.1962, blz. 2921. 
(35) Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 4. 
2.I.P.§2. 20 197 
<T6> d. Toepassing van het "de minimis"-beainsol OP exclusieve 
b i er I ever Ingsovereenkomsten 
301. Naar aanleiding van haar studie van de biermarkt van 1990*36) en een 
arrest van het Europese Hof van Justitie*37) heeft de Commissie een 
mededeling vastgesteld waarin de criteria zijn vervat op grond waarvan 
exclusieve exclusieve bier lever Ingsovereenkomsten kunnen worden geacht 
geringe betekenis te hebben en derhalve niet onder artikel 85, lid 1, van het 
EEG-Verdrag te vallen. In deze mededeling wordt de rechtspositie van door 
kleinere brouwerijen gesloten overeenkosten verduidelijkt, waardoor 
administratieve procedures worden beperkt en rechtszekerheid wordt geboden. 
302. Zodanige contracten, ongeacht of het hierbij gaat om "kredietbanden" of 
"onroerend-goedbanden" (in de zin van de artikelen 6 en 8 van Verordening 
nr. 1984/83*38), vallen in beginsel niet onder artikel 85, lid 1, indien aan 
drie voorwaarden wordt voldaan : 
het marktaandeel van de brouwerij op de nationale markt voor de 
wederverkoop van bier In drankgelegenheden niet meer dan 1 % bedraagt; 
de brouwerij niet meer dan 200.000 hl. bier per Jaar produceert; 
de overeenkomst niet wordt gesloten voor een langere periode dan zeven 
Jaar en zes maanden wanneer zij op bier en andere dranken betrekking 
heeft, of een langere periode dan 15 Jaar indien zij uitsluitend op bier 
betrekking heeft. 
303. In deze criteria is rekening gehouden met de Jurisprudentie van het Hof 
en het belang er zorg voor te dragen, met name door het plafond van 
200.000 hl., dat niet een te groot segment van de biermarkt (het aandeel van 
de kleinere brouwerijen) onttrokken wordt aan het toepassingsgebied van 
artikel 85, lid 1, en daarmee mogelijk wordt afgeschermd van zowel 
binnenlandse als buitenlandse concurrentie. 
304. Het is de bedoeling van de Commissie zo precies mogelijk - en voor alle 
nationale markten die gekenmerkt worden door het bestaan van netwerken van 
(36) Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid, 1990, punten 84 en 395. 
(37) Zaak C 234/89, "DeIimitis/Henninger Brëu", van 28 februari 1991, 
Jur. 91, I-935. 
(38) PB L 173 van 30.6.1983, blz. 5. 
2-'-M221 198 
soortgelijke overeenkomsten met een cumulatief effect op de mededinging - de 
overeenkomsten te omschrijven welke niet in aanzienlijke mate tot dat effect 
bijdragen en derhalve niet onder de mededingingsregels van de EG vallen. 
Zelfs indien de bier leveringsovereenkomsten van grotere brouwerijen onder 
artikel 85, lid 1, vallen omdat de voor overeenkomsten van geringe betekenis 
geldende plafonds zijn overschreden, kunnen zodanige overeenkomsten nog in 
aanmerking komen voor de groepsvrijstelling van Verordening nr. 1884/83, mits 
aan de daarin vervatte voorwaarden wordt voldaan. 
305. Dezelfde beginselen gelden voor de door groothandelaren gesloten 
bier leveringscontracten, waarbij echter rekening wordt gehouden met de 
positie van de brouwerij op welker bier de betrokken overeenkomst 
hoofdzakelijk betrekking heeft. 
306. Bier leveringscontracten waarbij brouwerijen zijn betrokken die genoemde 
plafonds overschrijden, kunnen in individuele gevallen desondanksworden 
geacht van geringe betekenis te zijn, met name wanneer het aantal gebonden 
verkooppunten in vergelijking met het totale aantal verkooppunten op de markt 
klein is. 
307. Deze mededeling vult een lacune op in de bekendmaking van de Commissie 
betreffende overeenkomsten van geringe betekenis*39) uit 1986, die niet van 
toepassing is op overeenkomsten die deel uitmaken van netwerken van 
soortgelijke overeenkomsten met een cumulatief effect op de markt. Duidelijk 
is echter dat overeenkomsten, die gesloten worden door ondernemingen -
brouwerijen of groothandelaren - die afzonderlijk de in die bekendmaking 
vastgestelde plafonds (marktaandeel van 5 % en omzet van 200 miljoen ecu) te 
boven gaan, individueel onder artikel 85, lid 1, kunnen vallen, voor zover 
deze overeenkomsten mededingingsbeperkende bepalingen bevatten. 
308. Ten slotte dient te worden bedacht dat, wanneer overeenkomsten geacht 
worden van geringe betekenis te zijn en geen merkbare invloed op de 
intracommunautaire handel te hebben, het de taak van de nationale wetgever is 
de nodig geachte maatregelen vast te stellen. De bekendmaking heeft niet als 
doel de kleinere brouwers te bevoordelen, maar tot een redelijke verdeling 
van verantwoordelijkheden te komen tussen de Gemeenschap en de Lid-Staten, in 
overeenstemming met het op subsidiariteit gerichte beleid van de Commissie. 
(39) PB C 231 van 12.9.1986, blz. 2. 
199 
2.I.D.§3. 22 
<T4> §3. Voorlopige maatregelen 
<T5> -Mars I 
309. De Commissie heeft dit Jaar naar aanleiding van een klacht van de 
onderneming Mars, die van mening was dat haar de toegang tot de Duitse markt 
van ijs in individuele porties op onwettige wijze werd verhinderd, voorlopige 
maatregelen getroffen. 
310. Het betrokken produkt wordt in Duitsland gedistribueerd via 
verschillende kanalen, waarvan de als "traditioneel" aangeduide detailhandel 
verkooppunten van kleine of middelgrote omvang omvat. De verkoop van dit ijs 
wordt gekenmerkt door twee soorten contracten. Enerzijds zijn er de 
contracten betreffende "vrieskistexclusiviteit", in het kader waarvan de 
producent de detailhandelaar een vrieskist levert, die eigendom blijft van 
de producent, en de detailhandelaar zich ertoe verbindt hierin uitsluitend 
door de producent vervaardigd ijs op te slaan. Anderzijds zijn er de 
exclusieve afnameovereenkomsten, waarbij een detailhandelaar zich ertoe 
verbindt uitsluitend de produkten te verkopen van de fabrikant waarmee hij de 
overeenkomst heeft gesloten. 
311. Mars, die probeert om middels de naamsbekendheid van haar 
chocoladeprodukten tot de markt door te dringen, heeft haar klacht als volgt 
gemotiveerd : de twee grootste op de markt aanwezige ondernemingen, Langnese, 
onderdeel van het Uni lever-concern, en Scholier, zouden beschikken over een 
zodanig netwerk van exclusiviteitsovereenkomsten dat Mars niet in staat zou 
zijn om voldoende detailhandelaren te vinden die in aanmerking komen voor de 
afname van haar produkten. 
312. De Commissie heeft geoordeeld dat de betrokken contractuele praktijken 
de toegang tot de markt in aanzienlijke mate beperken en dat het vermoeden 
bestaat van inbreuk op artikel 85 van het Verdrag. Bovendien was de Commissie 
van oordeel dat zonder haar onverwijlde optreden Mars ernstige en 
onherstelbare schade zou lijden, aangezien zij verhinderd wordt tot de markt 
toe te treden, terwijl de concurrenten op het punt staan met die van Mars 
vergelijkbare nieuwe produkten te introduceren, of deze onlangs hebben 
geïntroduceerd. 
2-'.p-§3-23 200 
Aangezien aan de door het Hof in het arrest "La Cinq SA" vastgestelde 
voorwaarden volgens de Commissie aldus was voldaan, heeft zij, na een 
afweging te hebben gemaakt van de in het geding zijnde belangen, voorlopige 
maatregelen getroffen, die uitsluitend betrekking hebben op de exclusieve 
afnameovereenkomsten. Het werd Langnese en Scholier verboden deze 
exclusiviteit te gebruiken om de hierdoor aan hen gebonden detailhandelaren 
te verhinderen de concurrerende produkten van Mars te verkopen. Bij 
beschikking van 16 Juni 1992 heeft de President van het Gerecht van eerste 
aanleg in een door Langnese en Scholier aangespannen kort geding de toegang 
van Mars beperkt tot tankstations. 
2.ii.§i. i 201 
<T2> Hoofdstuk 11 : De belanoriIkste arresten van het Hof van Justitie en 
het Gerecht van eerste aanleg 
Dit Verslag omvat in totaal 21 arresten*1). Beschikkingen van de President 
van het Hof en van de President van het Gerecht werden, uitzonderingen 
daargelaten, niet opgenomen. 
<T4> §1. Toepassing van artikel 85. lid 1. van het EEG-Verdrag OP 
overeenkomsten in de POlypropyleensector 
313. Nadat het Gerecht in 1991 zeven arresten had gewezen in de zaak van het 
polypropyleen*2), heeft het Gerecht op 10 maart 1992 uitspraak gedaan in de 
zes overblIJvende beroepen (zaken T-9/89, Huels; T-10/89 Hoechst; T-12/89, 
Solvay; T-13/89, ICI; T-14/89, Montedipe; T-15/89, Chemie Linz). De 
rechtsoverwegingen van deze laatste arresten stemmen grotendeels overeen met 
die van de in 1991 gewezen arresten. Het Gerecht is evenwel nader ingegaan op 
verschillende nieuwe problemen. 
Een eerste element waar de aandacht dient te worden op gevestigd betreft de 
verwijtbaarheid van de inbreuk aan één van de verzoeksters. Shell heeft 
aangevoerd dat zij niet de adressaat kon zijn van de beschikking aangezien 
zij geen producent is die de prijzen en de verkoopvolumes van polypropyleen 
kan vaststellen. De beschikking had gericht moeten zijn tot één van de 
producerende maatschappijen van het concern. Het Gerecht heeft deze 
zienswijze niet aanvaard. Het heeft geoordeeld dat Shell en haar 
werkmaatschappijen één enkele onderneming vormen in de zin van de 
communautaI re mededIng ingsregeI s. 
Het tweede probleem betrof de berekening van de boetes. Het is vaste praktijk 
van de Commissie dat bij deze berekening rekening wordt gehouden met de 
bereidheid tot samenwerking van de bij een mededingingsprocedure betrokken 
ondernemingen. Om die reden had de Commissie de aan ICI opgelegde boetes met 
10 % verminderd. Het Gerecht was van oordeel dat dit percentage onvoldoende 
(1) De verwijzingen naar de arresten zijn in bijlage opgenomen. 
(2) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 143. 
'•"•«i- 2 202 
was. ICI had op verzoek van de Commissie zeer nauwkeurige inlichtingen 
gegeven die niet alleen betrekking hadden op haar eigen gedragingen doch ook 
op die van de overige ondernemingen. Zonder die inlichtingen zou het 
onderzoek van de Commissie veel moeilijker zijn geweest. Op die manier had 
ICI ertoe bijgedragen de inbreuk te beëindigen. Mitsdien heeft het Gerecht de 
boete van ICI verminderd van 10 miljoen ecu tot 9 miljoen ecu. 
203 
2.II.§2. 3 
<T4> §2. Toepassing van artikel 85 op een coöperatieve vereniging 
314. In zijn arrest van 2 juli (T-61/89, Dansk 
Pelsdyravlerforening/Commissie) heeft het Gerecht de principes herhaald die 
de toepassing regelen van artikel 85, lid 1, op coöperatieve verenigingen. 
Bij beschikking van de Commissie werd aan de Dansk Pelsdyravlerforening een 
boete opgelegd omdat door verschillende statutaire bepalingen en bepaalde 
onderling afgestemde feitelijke gedragingen de mededinging werd beperkt 
tussen, enerzijds, de coöperatieve vereniging die zich bezighoudt met de 
verkoop van huiden en derden en, anderzijds, de samenwerkende verenigingen 
zelf. 
Het Gerecht wees erop dat de betrokken produkten niet voorkomen op de lijst 
in bijlage II van het Verdrag zodat Verordening nr. 26/62 in casu niet 
toepasselijk was, en onderzocht vervolgens of de concurrentiebeperkende 
bepalingen, de leveringsplicht en de onderling afgestemde feitelijke 
gedragingen die door de Commissie in haar beschikking werden gewraakt, 
daadwerkelijk de mededinging beperkten. 
Het Gerecht heeft de essentiële onderdelen van de zienswijze van de 
Commissie gevolgd ofschoon bepaalde artikelen van de beschikking werden 
nietig verklaard wegens gebrek aan bewijs of onvoldoende motivering. 
2.II.§3. 4 204 
<T4> §3. Toepassing van artikel 85 op een systeem van selectieve distributie 
315. in 1985 heeft de onderneming Vichy bij de Commissie haar 
distributiesysteem in Frankrijk aangemeld, waarin werd voorzien dat alleen 
officina-apotheken zouden worden erkend. 
Nadat dit systeem in verschillende beslissingen van de Franse autoriteiten 
strijdig werd geoordeeld met artikel 85 van het EEG-Verdrag, werd het in 1988 
door Vichy gewijzigd waardoor de aanmelding verviel. 
In 1989 werd een nieuw systeem voor alle Lid-Staten, uitgezonderd Denemarken, 
aangemeld. In Frankrijk werd de erkenning van distributeurs afhankelijk 
gemaakt van de hoedanigheid van gediplomeerde in de farmacie, terwijl men in 
de andere Lid-Staten officina-apotheker diende te zijn. 
Nadat de Commissie een mededeling van punten van bezwaar betreffende het 
distributiesysteem in de andere Lid-Staten dan Frankrijk tot Vichy had 
gericht, en nadat Vichy was gehoord, heeft de Commissie een beschikking 
vastgesteld op grond van artikel 15, lid 6, van Verordening nr. 17. Het is 
die beschikking die het voorwerp van het beroep uitmaakt. Het gaat om een 
voorlopige vaststelling waarbij de Commissie de uit de aanmelding 
voortvloeiende immuniteit voor boetes intrekt. 
In zijn arrest(3) heeft het Gerecht de rechtspraak van het Hof inzake 
selectieve distributie samengevat. In casu heeft het Gerecht geoordeeld dat 
het goedkeuringscriterium kwantitatief, en in elk geval onevenredig was. Dit 
criterium heeft de handelsstromen tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloed, 
met name door de nevenimporten uit te schakelen. In verband met artikel 85, 
lid 3, constateerde het Gerecht dat niet werd bewezen dat de raadgevende 
functie eigen is aan de verdeling via officina-apotheken en aan het cliënteel 
niet kon worden gewaarborgd door een gediplomeerde apotheker die geen 
officina houdt. In zoverre werd aan de consument geen billijk aandeel in de 
winst toegekend. 
(3) Arrest van 27.2.1992, zaak T-19/91 
2-"-g<-5 205 
<T4> §4. Niet-toepasselijkheid van artikel 85 op beperkingen van invoer en 
uitvoer van elektriciteit ingevolge wettelijke bepalingen(4) 
316. Het beroep strekte tot gedeeltelijke nietigverklaring van de beschikking 
van de Commissie in de zaak IJsselcentrale(5), in verband met beperkingen in 
Nederland op de invoer van elektriciteit voor de openbare 
elektriciteitsvoorziening en de uitvoer van elektriciteit, in zoverre de 
commissie artikel 85 niet had toegepast op de invoer- en uitvoerverboden van 
de produktiebedrijven in het kader van de openbare elektriciteitsvoorziening 
omdat deze waren gebaseerd op een wettelijke bepaling. Met name werd in de 
beschikking niet onderzocht of de invoerbeperkingen gerechtvaardigd konden 
zijn uit hoofde van artikel 90, lid 2, omdat zij hiertoe de relevante 
Nederlandse wet zou moeten onderzoeken, hetgeen niet het voorwerp was van de 
beschikking. De Commissie had evenwel erop gewezen dat tegen Nederland een 
procedure wegens niet-nakoming zou worden ingesteld. 
317. Het Gerecht van eerste aanleg oordeelde het beroep ontvankelijk, 
ofschoon de behandeling van de klacht van Rendo betreffende de 
elektriciteitsinvoer niet werd verworpen doch gedurende de 
niet-nakomingsprocedure werd onderbroken. Aangezien de procedurele rechten 
van de verzoeksters in de procedure van artikel 169 immers geringer zijn, 
werd hun rechtstoestand inderdaad ongunstig beïnvloed, hetgeen voldoende is 
opdat zij een vordering tot nietigverklaring kunnen instellen. 
Het beroep is daarentegen niet ontvankelijk voor wat betreft de 
uitvoerbeperkingen op het gebied van de openbare voorziening. Weliswaar wordt 
de vraag behandeld in de considerans van de beschikking, doch alleen het 
dispositief moet in aanmerking worden genomen en dit laat niet toe het 
definitieve standpunt van de Commissie te kennen. 
Het Gerecht van eerste aanleg wijst er ook op dat het feit, dat de 
verzoeksters in de beschikking worden geïdentificeerd, dezen niet toelaat die 
beschikking in haar geheel te bestrijden indien het voorwerp van hun klacht 
beperkter was. zij worden immers niet individueel geraakt door datgene wat de 
inhoud van hun grieven overstijgt. 
(4) Arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 18.11.1992, zaak 
Rendo/Commissie, zaak T-16/91. 
(5) Beschikking van 16.1.1991, PB L 28 van 2.2.1991, blz. 32. 
2.II.§4. 6 206 
Tenslotte heeft het Gerecht van eerste aanleg onderstreept dat het ten 
opzichte van de Commissie geen injunctiebevoegdheid heeft. 
Ten gronde is het Gerecht van eerste aanleg van mening dat de Commissie niet 
verplicht is om een inbreuk vast te stellen, tenzij indien het voorwerp van 
de klacht tot haar exclusieve bevoegdheden behoort. Zulks is niet het geval 
voor artikel 90, lid 2, dat door de nationale rechterlijke instanties kan 
worden toegepast. A fortiori is de Commissie bij een klacht in verband met 
een onderneming die belast is met het beheer van diensten van algemeen 
economisch belang, niet verplicht om op te treden indien het onderzoek van de 
klacht zou leiden tot de beoordeling van de verenigbaarheid van een nationale 
wet met het Gemeenschapsrecht. 
Bovendien stelt het Gerecht van eerste aanleg dat indien een beperking zowel 
het gevolg is van het bestaan van een nationale wetgeving als van een 
overeenkomst tussen ondernemingen, het onderzoek in de eerste plaats moet 
betrekking hebben op die wetgeving met gebruikmaking van de procedure wegens 
niet-nakoming, aangezien de overeenkomst slechts praktische gevolgen heeft in 
zoverre zij beperkingen bevat die verder gaan dan de wet bepaalt. In dat 
geval wordt weliswaar de situatie van de klager ongunstig beïnvloed doch de 
voorrang die aan de niet-nakoming wordt gegeven verhindert niet dat de klacht 
bij de Commissie in behandeling blijft en dus achteraf zal worden onderzocht. 
Tenslotte wijst het Gerecht van eerste aanleg er voor het onderhavige geval 
op, dat de Commissie niet heeft onderzocht of de invoerbeperkingen 
gerechtvaardigd zijn uit hoofde van artikel 90, lid 2, en dat deze bijgevolg 
een inbreuk vormen op artikel 85 tot zolang die vraag niet is beantwoord. Het 
Gerecht volgde dus niet het standpunt van de klagers die van oordeel waren 
dat de overeenkomst voorshands geldig was zolang artikel 90, lid 2, niet 
ontoepasselijk was verklaard. 
2.II.§5. 7 207 
<T4> §5. Weigering om een vrijstelling toe te kennen voor een stelsel 
van verplichte verkoopprijzen voor ingevoerde boeken 
318. In zaak Publishers Association/Commissie*6) diende het Gerecht te 
onderzoeken of de weigering om een vrijstelling te verlenen voor de door deze 
vereniging aangemelde overeenkomsten gerechtvaardigd was. De Publishers 
Association, die de grote meerderheid van de uitgevers in het Verenigd 
Koninkrijk verenigt, had een volledig systeem ingevoerd van verplichte 
prijzen voor de verkoop van boeken in het hele land. Volgens de Commissie 
waren die overeenkomsten in strijd met artikel 85, lid 1, van het Verdrag, 
voor zover zij van toepassing waren op de handel in boeken tussen de 
Lid-Staten, en was geen vrijstelling mogelijk aangezien zij niet onmisbare 
beperkingen met zich meebrachten(^). 
Het voornaamste argument van de verzoekers was het ontbreken van motivering 
in de beschikking. Het Gerecht heeft dit argument evenwel verworpen en de 
motivering op alle punten bekrachtigd. 
In zijn arrest heeft het Gerecht eraan herinnerd dat de aanmelders dienen te 
bewijzen dat hun overeenkomst voldoet aan alle voorwaarden van artikel 85, 
lid 3, van het Verdrag, terwijl de Commissie tot in de fase van de 
definitieve goedkeuring van de beschikking kan controleren of één van deze 
voorwaarden niet is vervuld. 
In casu had de Commissie trouwens terecht geoordeeld dat er geen 
rechtvaardiging bestond voor het feit dat het systeem van verplichte prijzen 
collectief was. Zowel de uitgevers als de boekhandels konden immers hun 
activiteiten verder uitoefenen in een systeem waarin elke uitgever 
individueel zijn verkoopsvoorwaarden zou vaststellen. 
(6) Arrest van 9.7.1992, zaak T-66/89. 
(7) Beschikking van 12.12.1988, zie Achttiende Verslag over het 
mededingingsbeleid, punt 52. 
2.II.§6. 8 208 
<T4>§6. Het begrip ongunstige beïnvloeding van de handel tussen Lid-Staten 
319. In de zaak Vlakglas*8) heeft het Gerecht geoordeeld dat een 
overeenkomst in verband met de prijzen en de verkoopsvoorwaarden tussen de 
voornaamste Italiaanse producenten van vlakglas per se de handel tussen de 
Lid-Staten ongunstig kan beïnvloeden. 
320. In het kader van een strafzaak tegen een rij instructeur van een 
autorijschool die de wet had overtreden waarbij het verboden is om 
autorijlessen te geven op het grondgebied van een andere gemeente dan die 
waar de autorijschool is gevestigd, heeft het Tribunal da relaçào te Lissabon 
het Hof om een prejudiciële uitspraak verzocht over de vraag of artikel 85, 
lid 1, van het Verdrag zich verzet tegen een dergelijke regeling. 
Het Hof heeft die vraag ontkennend beantwoord^) en heeft erop gewezen dat, 
ofschoon het de Lid-Staten krachtens artikel 5, tweede alinea, van het 
Verdrag verboden is om maatregelen te nemen of te handhaven die het nuttig 
effect van de mededingingsregels in gevaar kunnen brengen, artikel 85 slechts 
van toepassing is voor zover de concurrentiebeperkende praktijken de handel 
tussen de Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden. Die voorwaarde zou evenwel 
slechts vervuld zijn indien wordt bewezen dat de nationale wettelijke 
regeling tot gevolg heeft dat de toegang tot de markt voor nieuwe 
concurrenten wordt afgesloten, wat niet het geval was voor de betrokken 
wetgeving. 
(8) Arrest van 10.3.1992, gevoegde zaken T-68/89, T-77/89 en T-78/89, 
Societa Italieno Vetro, Fabbricca Pisana en PPG Vernante 
Pennitalia/Commissie. 
(9) Arrest van 19.3.1992, zaak C-60/91, José Antönio Batista Morais. 
2.II.§7. 9 209 
<T4> §7. Misbruik van collectieve machtspositie 
321. Op 10 maart 1990 heeft het Gerecht een arrest gewezen in de zaak 
Vlakglas(10) met betrekking tot een beschikking van de Commissie van 
7 december 1988<n). 
In die beschikking had de Commissie vastgesteld dat drie Italiaanse 
producenten van vlakglas inbreuk hadden gemaakt op artikel 85, lid 1, door 
middel van onderling afgestemde feitelijke gedragingen waarbij prijzen en 
verkoopsvoorwaarden werden vastgesteld voor de belangrijkste Italiaanse 
groothandelaars, het Fiat-concern en een andere klant, door quota vast te 
stellen voor die laatste twee klanten en tenslotte door uitwisselingen van 
produkten ten einde tot een marktverdeling te komen. Bovendien was de 
Commissie van mening dat deze firma's collectief misbruik hadden gemaakt van 
een machtspositie in zoverre zij, enerzijds, hun klanten de mogelijkheid 
ontnamen om de prijsconcurrentie te laten spelen voor hun leveranciers en, 
anderzijds, in zoverre zij quota's vaststelden voor de automobielsector. 
De voornaamste les uit dit arrest (rechtsoverwegingen 357 tot en met 36 0) is 
dat het Gerecht heeft bevestigd dat een collectieve machtspositie een inbreuk 
kan vormen op artikel 86. Dit kan het geval zijn wanneer twee of meer 
zelfstandige economische entiteiten op een specifieke markt door zodanige 
economische banden zijn verenigd dat zij ten opzichte van de overige 
marktdeelnemers' een machtspositie bezitten. Als voorbeeld van dergelijke 
banden vermeldde het Gerecht het feit, dat die ondernemingen gezamenlijk 
(door een overeenkomst of een licentie) een technologisch voordeel bezitten 
ten opzichte van hun concurrenten. Het Gerecht beriep zich ook op 
Verordening (EEG) nr. 4056/86 waarin wordt vastgesteld dat de 
lijnvaartconferences in strijd zijn met artikel 85, lid 1. 
Opdat er sprake zou zijn van een inbreuk op artikel 86 van het Verdrag 
volstaat het echter niet om de feitelijke bestanddelen van de inbreuk op 
artikel 85 van het Verdrag te herhalen. 
In casu heeft het Gerecht evenwel geoordeeld dat niet alle beweerde inbreuken 
werden aangetoond en heeft het de beschikking nietig verklaard ten opzichte 
van één onderneming en gedeeltelijk nietig verklaard voor wat betreft de twee 
overige, waarbij de boetes dienovereenkomstig werden verminderd. Hieruit 
(10) Reeds aangehaald. 
(11) Achttiende Verslag over het mededingingsbeleid, punt 48. 
2.II.§7. 10 210 
volgt een tweede belangrijke les uit dit arrest, te weten het bijzondere 
belang dat moet worden gehecht aan de tot staving van het bewijs aangevoerde 
documenten en aan het overzicht daarvan in een beschikking van de Commissie. 
2.II.§8. 11 211 
<T4> §8. Procedurekwesties 
<T6> a) Non-existentie van een beschikking 
322. De interne voorschriften van de Commissie waren van bijzonder belang in 
de PVC-zaak. Overeenkomstig artikel 12 van het Reglement van orde van de 
Commissie dienen door de Commissie goedgekeurde handelingen te worden 
geauthentiseerd in de taal of talen waarin zij authentiek zijn, door de 
handtekeningen van de Voorzitter en van de Secretaris-generaal. 
Het Gerecht van eerste aanleg was van oordeel dat die voorschriften waren 
geschonden( *2 ) . 
Het Gerecht van eerste aanleg stelde in de eerste plaats dat de 
ontwerp-beschikkingen die op 14 december 1988 in het Engels, het Frans en het 
Duits aan de Commissie waren voorgelegd afweken van de handelingen die 
uiteindelijk aan de ondernemingen werden betekend. Die verschillen werden 
geacht belangrijker te zijn dan louter taalkundige verbeteringen en zowel de 
motivering als het dispositief van de beschikkingen te beïnvloeden. Mitsdien 
oordeelde het Gerecht dat die wijzigingen in strijd waren met het beginsel 
van onaantastbaarheid van de vastgestelde handeling en bijgevolg met 
artikel 190 van het EEG-Verdrag(13). 
In de tweede plaats oordeelde het Gerecht dat de verantwoordelijk Commissaris 
niet bevoegd was om de bestreden beschikkingen vast te stellen. Uit de 
notulen van de vergadering van de Commissie bleek dat de beschikkingen niet 
werden goedgekeurd in het Nederlands en het Italiaans, die in de zin van 
artikel 12 van het Reglement van orde de authentieke talen waren. Het Gerecht 
oordeelde dat de commissie op grond van artikel 27 van dit Reglement niet 
bevoegd was om de voorbereiding van dergelijke teksten te delegeren. 
Bijgevolg was de commissaris niet bevoegd om de beschikkingen in die talen te 
ondertekenen. Volgens het Gerecht was de Commissaris bovendien ook ratione 
temporis onbevoegd tot ondertekening. Toen de verantwoordelijk commissaris op 
de laatste dag van zijn ambtstermijn de brieven ondertekende waarin de 
bestreden maatregelen werden betekend, waren de verschillende taalversies van 
die maatregelen nog niet afgewerkt en konden deze bijgevolg niet worden 
betekend. Het Gerecht verduidelijkte dat dit gebrek had kunnen zijn hersteld, 
(12) Arrest van 27.2.1992, zaken T-79, 84, 86, 89, 91, 92, 94, 96, 98, 102 en 
104/89, PVC; Slg. 11-499 en volgende. 
(13) Zaak 131/86, Verenigd Koninkrijk/Raad, Jurispr. 1988, blz. 905. 
2.II.§8. 12 212 
indien de Commissie had bewezen dat zijn handtekeningen enkel betrekking 
hadden op de kopieën van de beschikkingen die aan de ondernemingen werden 
betekend en dat de originelen door een naar behoren gemachtigd persoon waren 
ondertekend. De Commissie was echter niet in staat om de originelen van die 
beschikkingen voor te leggen. 
De wijzigingen in de teksten en de onbevoegdheid van de autoriteit die de 
maatregelen vaststelde hadden kunnen worden beschouwd als een reden om de 
beschikkingen nietig te verklaren. In plaats daarvan onderzocht het Gerecht 
evenwel de argumenten van verzoeksters in verband met de non-existentie van 
de maatregelen. Volgens het Gerecht kan een maatregel non-existent worden 
verklaard indien hij door bijzonder ernstige en duidelijke gebreken is 
aangetast. De exceptie van non-existentie betreft een zaak van algemeen 
belang, die op om het even welk moment in de loop van de procedure kan worden 
aangevoerd en door een gerechtelijke instantie ambtshalve moet worden 
opgeworpen. Wegens de ernstige gebreken die reeds waren vastgesteld gelastte 
het Gerecht de Commissie haar beschikking in de originele en geauthentiseerde 
vorm voor te leggen. De enige documenten die door de Commissie werden 
overgelegd, waren de ontwerp-beschikkingen in drie talen, twee uittreksels 
uit de notulen en de door de Commissaris ondertekende brief van 
5 januari 1989. 
Volgens het Gerecht kon mitsdien niet worden aangetoond dat artikel 12 in 
acht was genomen. Deze bepaling is van fundamenteel belang voor de 
rechtszekerheid van de rechtssubjecten tot wie de door de Commissie als 
college vastgestelde maatregelen zijn gericht aangezien enkel een door de 
Commissie als college vastgestelde maatregel, die naar behoren is 
geauthentiseerd door de notulen van de vergadering, de mogelijkheid biedt om 
zekerheid te hebben over het bestaan van die maatregel, de inhoud ervan en de 
overeenstemming ervan met de bedoeling van de Commissie. Het belang van de 
authentisering wordt bevestigd door het feit dat natuurlijke en 
rechtspersonen het Reglement van orde van de instelling kunnen aanvoeren, 
voor zover de bepalingen daarvan rechten doen ontstaan en bijdragen tot de 
rechtszekerheid van die personen. In dit verband verwees het Gerecht naar 
artikel 192 van het EEG-Verdrag, uit hoofde waarvan nationale rechterlijke 
instanties de authenticiteit van communautaire maatregelen kunnen 
controleren. 
Het Gerecht oordeelde dat het gebrek aan authentisering in deze zaak tot 
gevolg had, dat het niet met zekerheid datum, inhoud en auteur van de 
maatregelen kon vaststellen. Het Gerecht concludeerde dat die maatregelen 
2.II.§8. 13 213 
niet konden worden beschouwd als beschikkingen in de zin van artikel 189 van 
het EEG-Verdrag. Mitsdien waren de beroepen gericht tegen niet bestaande 
beschikkingen zodat de beroepen niet-ontvankelijk werden verklaard. 
De Commissie is het met vrijwel alle vaststellingen van het Gerecht oneens en 
heeft derhalve beroep aangetekend tegen dit arrest. 
<T6>b) Bevoegdheden van de Commissie inzake de verwerping van een klacht 
323. De zaak T-24/90*14) vloeide voort uit de beslissing van BMW Italia om 
haar concessieovereenkomst met de onderneming AUTOMEC voor de distributie van 
BMW-voertuigen in de provincie Treviso niet te verlengen. Laatstgenoemde 
onderneming diende bij de Commissie een klacht in waarbij werd aangevoerd dat 
de gedragingen van BMW tegenover haar een inbreuk vormden op artikel 85 van 
het Verdrag. Zij was immers van mening dat het distributiesysteem van BMW een 
systeem van selectieve distributie vormde in de zin van Verordening 
nr. 123/85 en dat zij voldeed aan de vereiste criteria. Dienovereenkomstig 
had AUTOMEC de Commissie gevraagd om BMW te gelasten om verzoeksters 
bestellingen uit te voeren en toe te staan de BMW-merken te gebruiken. 
Bij beschikking van het voor mededinging bevoegde lid van de commissie werd 
de klacht van AUTOMEC uiteindelijk op 28 februari 1990 verworpen, op grond 
dat de zaak kon worden beslecht door een nationale rechterlijke instantie. 
Tegen die beschikking heeft AUTOMEC het beroep ingesteld dat door het hier 
onderzochte arrest werd verworpen. 
In de eerste plaats diende het Gerecht na te gaan of de commissie over een 
discretionaire bevoegdheid beschikt om klachten die bij haar werden ingediend 
te verwerpen, of dat zij integendeel verplicht is om een onderzoek in te 
stellen telkens wanneer bij haar een klacht wordt ingediend. 
De praktische draagwijdte van die vraag is aanzienlijk. 
Het Gerecht stelde vast dat de Commissie niet verplicht is om voor alle 
klachten een onderzoek in te stellen. De klagers hebben immers geen recht om 
een beslissing te verkrijgen in verband met het al dan niet bestaan van de 
door hen beweerde inbreuk - behoudens indien het voorwerp van de klacht onder 
(14) Arrest van 18.9.1992, Automec SRC/Commissie. 
2.II.§8. 14 214 
de exclusieve bevoegdheid van de Commissie valt, zoals de intrekking van een 
vrijstelling. 
Het staat de commissie derhalve vrij om bij de behandeling van klachten 
prioriteiten vast te stellen. 
Weliswaar is zij in alle gevallen verplicht om zorgvuldig de feitelijke en 
juridische elementen die haar door de klager ter kennis worden gebracht te 
onderzoeken. In casu was het Gerecht van oordeel dat die voorwaarde was 
vervuld. 
De tweede vraag die het Gerecht in dit verband stelde was niet minder 
belangrijk : handelt de Commissie rechtmatig wanneer zij, bij de vaststelling 
van de prioriteit van haar zaken, verwijst naar het communautair belang ? 
Ook die vraag werd door het Gerecht bevestigend beantwoord, aangezien de 
Commissie een administratieve autoriteit is die in het algemeen belang moet 
handelen. 
Het Gerecht heeft verduidelijkt dat die verwijzing niet op abstracte wijze 
kan gebeuren. De Commissie is verplicht om de feitelijke en juridische 
overwegingen uiteen te zetten op grond waarvan zij besluit dat er onvoldoende 
communautair belang is. Met name dient zij rekening te houden met het belang 
van de beweerde inbreuk voor de werking van de gemeenschappelijke markt, de 
waarschijnlijkheid dat het bestaan van de inbreuk kan worden bewezen en de 
uitgebreidheid van de noodzakelijke onderzoeksmaatregelen. 
De Commissie is ook gerechtigd om rekening te houden met de concrete 
mogelijkheid dat een passende toepassing van artikel 85, lid 1, wordt 
verzekerd door de tussenkomst van een nationale rechterlijke instantie. 
Tenslotte overwoog het Gerecht dat het bestaan van een 
vrijstellingsverordening, in de veronderstelling dat deze van toepassing was, 
een element vormde waarmee de Commissie rekening kon houden bij de 
beoordeling of er algemeen communautair belang bestond bij een onderzoek. Het 
voornaamste doel van de vrijstellingsverordeningen is immers de aanmeldingen 
en het individuele onderzoek van de in de betrokken sector gebruikelijke 
overeenkomsten, te beperken. Bovendien vergemakkelijkt het bestaan van die 
verordeningen de toepassing van het mededingingsrecht door de nationale 
rechter. 
2.II.§8. 15 215 
Naar aanleiding van zijn uitgebreide analyse van de bevoegdheden van de 
commissie ter zake van de verwerping van klachten, heeft het Gerecht opnieuw, 
in de lijn van voorgaande rechtspraak en inzonderheid het arrest 
Delimitis**5)f gewezen op de belangrijke rol die de nationale rechterlijke 
instanties kunnen spelen bij de toepassing van het communautaire 
mededingingsrecht. In haar mededeling over dit onderwerp houdt de Commissie 
ten volle rekening met die ontwikkeling. 
<T6> c) Beroep wegens nalaten tegen een verwerping van een klacht 
door de Commissie 
324. Bij arrest van 18 september heeft het Gerecht uitspraak gedaan in een 
beroep wegens nalaten en tot schadevergoeding, tegen wat door verzoeksters 
werd geacht de onthouding te zijn van de Commissie in een zaak waarin zij 
het bestaan aanvoerden van een kartel dat tussen de importeur van 
vijf Japanse automerken in Frankrijk werd gesloten, onder bescherming van de 
Franse regering, en dat ertoe strekt de invoer te verhinderen van wagens van 
andere Japanse merken(16). De Commissie had de klacht verworpen op grond 
dat de gewraakte ondernemingen in casu niet onafhankelijk konden optreden. 
Die verwerping gebeurde evenwel nadat het beroep wegens nalaten was 
ingesteld. Het Gerecht oordeelde dat de aard van dit beroep erin bestaat de 
in gebreke zijnde instelling tot handelen te dwingen op grond van 
artikel 176. Bijgevolg wordt dit beroep zonder voorwerp indien die 
instelling, zoals in casu, handelt na het instellen van het beroep doch vóór 
het wijzen van het arrest. 
Het Gerecht heeft het beroep tot schadevergoeding niet-ontvankelijk 
verklaard aangezien verzoeksters voor de gestelde schade geen 
rechtvaardiging hadden aangevoerd. Het Gerecht heeft de Commissie wel 
verwezen in het grootste deel van de kosten, op grond van het feit dat zij 
laattijdig had gehandeld. 
<T6> d) Bevoegdheden van de Commissie om voorlopige maatregelen te nemen 
325. Bij arrest van 24 januari (zaak T-44/90, La cinq) heeft het Gerecht de 
beschikking nietig verklaard waarbij de Commissie heeft geweigerd om 
voorlopige maatregelen te nemen naar aanleiding van een klacht van een 
Franse 
(15) Arrest van 28.2.1991, zaak C-234/89. 
(16) Zaak T-28/90, Asia Motor France/Commissie. 
2.II.§8. 16 216 
televisiemaatschappij, La Cinq, die van mening was dat de gedragingen van de 
Europese Radio- en Televisie-Unie (ERU) in strijd waren met de artikelen 85 
en 86. 
Volgens La cinq zouden de organen van de ERU zich op discriminerende wijze 
hebben verzet tegen haar toetreding, alhoewel zij voldeed aan de 
noodzakelijke voorwaarden om lid te worden van deze vereniging (hetwelk haar 
in staat zou hebben gesteld om toegang te hebben tot het Eurovisie-net voor 
wat betreft sport en actualiteit). 
De commissie had geweigerd om aan die klacht een gunstig gevolg te geven op 
grond, enerzijds, dat uit een summier onderzoek van de feiten niet voorshands 
bleek van het bestaan van een inbreuk en, anderzijds, dat er uit hoofde van 
La Cinq geen onherstelbare schade bestond vermits zij hoe dan ook 
contractueel toegang had tot het ERU-net. 
Het Gerecht wijst er vooraf op dat voor de toekenning van voorlopige 
maatregelen slechts aan twee voorwaarden moet zijn voldaan : enerzijds, het 
bestaan van praktijken die op het eerste gezicht een inbreuk lijken te vormen 
op de mededingingsregels en, anderzijds, het gevaar voor ernstige en 
onherstelbare schade. Volgens het Gerecht is het begrip spoedeisend karakter 
in de tweede voorwaarde inbegrepen. 
Na deze verduidelijkingen gaat het Gerecht verder met de vaststelling dat de 
Commissie in casu twee rechtsdwalingen heeft begaan. 
In de eerste plaats betekent de eerste voorwaarde, anders dan de commissie 
had aangevoerd, niet dat het bestaan van een duidelijke en flagrante inbreuk 
reeds moet worden aangetoond in de fase van de enkele beoordeling voorshands. 
De vereiste van een inbreuk "op het eerste gezicht" kan immers niet worden 
gelijkgesteld aan de vereiste van zekerheid waaraan een eindbeschikking moet 
voldoen. 
Bovendien kan de tweede voorwaarde niet aldus worden uitgelegd, dat zij 
betekent dat enkel de schade wordt bedoeld die door een beschikking achteraf 
niet meer kan worden hersteld. Het volstaat dat de schade niet meer kan 
worden hersteld door de beschikking die de Commissie aan het eind van de 
administratieve procedure zal nemen. Tenslotte heeft de Commissie ook een 
duidelijke beoordelingsfout gemaakt door te stellen dat de mogelijkheid voor 
La Cinq om contractuele rechten te verkrijgen van de ERU gelijkwaardig was 
2.II.§8. 17 217 
aan de toetreding tot deze vereniging. Hieruit volgt dat de Commissie de 
verplichting niet is nagekomen om alle relevante elementen van het 
desbetreffende geval in overweging te nemen bij de vaststelling of er gevaar 
bestond voor ernstige en onherstelbare schade. 
ofschoon de beschikking van de Commissie door dit arrest nietig werd 
verklaard, vergroot het arrest in feite de mogelijkheid om in de toekomst 
voorlopige maatregelen te nemen, vermits daarin de in het arrest Camera 
Care(17) gestelde voorwaarden minder beperkend worden uitgelegd dan de 
Commissie in haar benadering tot nu toe heeft gedaan. 
<T6> e) Samenwerking met de nationale autoriteiten 
326. Volgend op een verzoek om een prejudiciële beslissing van het Tribunal 
de Defensa de la Competencia heeft het Hof in zijn arrest Direccion General 
de Defensa de la competencia (DGDC)/Asociaciön Espanola de la Banca Privada 
en andere**8) de mogelijkheden verduidelijkt van de nationale 
mededingingsautoriteiten om de inlichtingen te gebruiken die de Commissie 
hun uit hoofde van artikel 10 van Verordening (EEG) nr. 17 overmaakt. 
Krachtens die bepaling doet de Commissie de bevoegde nationale autoriteiten 
onverwijld een afschrift toekomen van de verzoeken en aanmeldingen die 
overeenkomstig de artikelen 2, 4 en 5 van Verordening (EEG) nr. 17 door de 
ondernemingen werden gedaan, alsmede van de belangrijkste documenten welke 
haar hebben bereikt, waaronder de verzoeken om inlichtingen die krachtens 
artikel 11 van die verordening tot deze ondernemingen werden gericht. 
In casu betoogden de Spaanse banken dat de DGDC op basis van inlichtingen 
die niet door haar zelf waren verkregen doch door de Commissie, tegen hen 
een procedure had ingeleid wegens overtreding van de Spaanse wet. 
De verwijzende rechterlijke instantie vroeg of de nationale autoriteit die 
bevoegd is voor de toepassing van de artikelen 85 en 86 gebruik kan maken 
van de inlichtingen die door de Commissie werden verkregen als gevolg van 
een verzoek om inlichtingen of een aanmelding, wanneer zij toepassing maakt 
van ofwel de nationale mededingingsregeling alleen, ofwel de communautaire 
(17) Camera Care Ltd/Commissie, zaak 792/79R, Jurispr. 1980, blz. 119. 
(18) Arrest van 16.7.1992, zaak C-67/91, Spaanse banken. 
j.n.§8. is 218 
mededingingsregeling alleen, ofwel de nationale regeling en de communautaire 
regeling samen. 
In zijn antwoord heeft het Hof geen onderscheid gemaakt tussen het nationale, 
communautaire of gemengde karakter van de toegepaste regelingen. 
Op basis van de algemene opzet van Verordening nr. 17 heeft het Hof voor de 
drie gevallen negatief geantwoord. Het Hof heeft er met name op gewezen dat 
de mededeling van inlichtingen door de Commissie aan de nationale 
autoriteiten geschiedt krachtens een verordening die geen betrekking heeft op 
de procedures die worden gevoerd door de bevoegde autoriteiten van de 
Lid-Staten, zelfs in het geval waarin die procedures strekken tot uitvoering 
van de artikelen 85, lid 1, en 86. De door die autoriteiten gevoerde 
procedures zijn immers onderscheiden van die welke de Commissie voert en het 
verzamelen van bewijselementen door die autoriteiten moet gebeuren volgens de 
nationale rechtsvoorschriften. Zelfs de tenuitvoerlegging van de 
artikelen 85, lid 1, en 86 door de nationale autoriteiten gebeurt 
overeenkomstig de nationale procedurevoorschriften. 
Bovendien verbiedt Verordening nr. 17 de bevoegde autoriteiten van de 
Lid-Staten en hun ambtenaren om vertrouwelijke inlichtingen mede te delen. 
Die bepaling is de specifieke tenuitvoerlegging van de algemene verplichting 
inzake het beroepsgeheim die in artikel 214 van het verdrag is neergelegd. In 
dezelfde zin heeft het Hof ook gewezen op de inachtneming van de rechten van 
de verdediging die eveneens verbod opleggen aan een andere autoriteit dan de 
Commissie om inlichtingen die werden verkregen uit hoofde van 
Verordening nr. 17 te gebruiken in procedures waarop die verordening niet van 
toepassing is. 
Het Hof heeft dit verbod evenwel verzacht door toe te geven dat die 
inlichtingen door de nationale autoriteiten die ze ontvangen kunnen worden 
beschouwd als aanwijzigingen die in aanmerking kunnen worden genomen om de 
inleiding van een nationale procedure te rechtvaardigen. De in die 
inlichtingen vermelde feiten kunnen op geldige wijze voorwerp zijn van een 
nationale procedure, mits echter het bewijs van het bestaan ervan niet door 
middel van door de Commissie ingezamelde documenten wordt gegeven, maar door 
in het nationale recht geregelde bewijsmiddelen en onder eerbiediging van de 
door dat recht gegeven waarborgen. 
219 
2.II.§8. 19 
<T6> f) Voorwaarden voor toepassing van artikel 15. lid 6. 
van Verordening nr. 17 
327. In zijn arrest In de zaak Vichy*19) heeft het Gerecht de omvang 
bevestigd van de bevoegdheid die aan de Commissie toekomt uit hoofde van 
artikel 15, lid 6, waarbij een aantal verduidelijkingen werden gegeven in 
verband met de toepassingsvoorwaarden van die bepaling. 
Hieruit volgt dat een op grond van artikel 15, lid 6, genomen maatregel 
inderdaad een besluit is waartegen beroep tot nietigverklaring kan worden 
ingesteld. 
Wanneer artikel 15, I id 6, alleen wordt toegepast op de onderneming die haar 
overeenkomst heeft aangemeld, terwijl andere producenten hetzelfde systeem 
toepassen zonder de Commissie daarvan in kennis te stellen, vormt dit geen 
discriminatie aangezien het besluit op grond van artikel 15, lid 6, 
uitsluitend ten doel heeft de onderneming in de positie te brengen waarin zij 
zou verkeren indien zij geen aanmelding had verricht. 
Tenslotte vereist een beschikking op grond van artikel 15, lid 6, niet dat 
vooraf het Raadgevend Comité advies uitbrengt aangezien dit slechts moet 
worden geraadpleegd in het eindstadium van de procedure (gecombineerde 
bepalingen van de leden 1 en 3 van artikel 10 van Verordening nr. 17). 
Het feit dat de raadpleging van het Raadgevend Comité moet worden 
voorafgegaan door het horen van een onderneming, betekent niet dat omgekeerd 
het horen van een onderneming beslist moet worden gevolgd door een 
raadpleging van het Raadgevend Comité. 
Het feit dat het om een beschikking gaat brengt evenmin automatisch de 
verplichting mee om het Raadgevend Comité te raadplegen. 
Het Gerecht heeft ook benadrukt dat een beschikking op grond van artikel 15, 
lid 6, moet worden genomen met inachtneming van de fundamentele rechten van 
de onderneming, en met name van het recht op verweer. Bijgevolg moet een 
mededeling van de punten van bezwaar tot de onderneming worden gericht 
(aangezien de raadpleging van het Raadgevend Comité een andere doelstelling 
heeft, behoort deze niet tot de fundamentele rechten). Aangezien in casu 
(19) Voornoemd. 
2.1 I.§8. 20 220 
Vichy was gehoord, diende het Gerecht zich niet uit te spreken over de vraag 
of het horen van een onderneming verplicht was. In het arrest werd enkel 
verduidelijkt dat de onderneming in staat moet zijn om overeenkomstig 
artikel 19, lid 1, van Verordening nr. 17 haar opmerkingen In verband met de 
tegen haar door de Commissie aangevoerde punten van bezwaar op behoorlijke 
wijze te maken. 
Bij de beoordeling van de vraag of er sprake is van een ernstige en 
kennelijke inbreuk op de mededingingsregels die een rechtvaardiging oplevert 
voor een beschikking op grond van artikel 15, lid 6, kan de Commissie zich 
baseren op een combinatie van verschillende factoren, zelfs indien elke 
factor afzonderlijk onvoldoende zou zijn om dit ernstig en kennelijk karakter 
vast te stellen. 
<T6> g) Geen bevoegdheid van de Commissie 
om OP grond van Verordening nr. 17 een bevel te geven 
328. In de zaak Automoe heeft het Gerecht geantwoord op de vraag, of de 
Commissie bevoegd is om een onderneming te bevelen de bestellingen van een 
kandidaat-distributeur uit te voeren, waarbij die bevoegdheid zou kunnen 
worden gebaseerd op artikel 3, lid 11, van Verordening nr. 17, op grond 
waarvan de Commissie de ondernemingen kan verplichten aan de vastgestelde 
inbreuken een einde te maken, Juncto artikel 85, lid 1. Die vraag werd door 
het Gerecht ontkennend beantwoord, aangezien volgens het Verdrag een 
schending van artikel 85, lid 1, enkel de in artikel 85, lid 2, vastgelegde 
nietigheid van de overeenkomst tot gevolg kan hebben. Volgens het Gerecht 
dient bijgevolg naar nationaal recht te worden vastgesteld welke andere 
gevolgen verbonden zijn aan een inbreuk op artikel 85, zodat enkel de 
nationale rechter desgevallend en volgens de nationale rechtsregels een 
marktdeelnemer kan verplichten om een contractuele relatie aan te gaan. 
Dit arrest van het Gerecht is ook gebaseerd op het principe, dat de 
contractuele vrijheid de regel moet blijven, een beginsel dat des te 
dwingender is wanneer er andere manieren bestaan om een einde te maken aan 
een inbreuk, zoals het geval is voor de inbreuken die voortvloeien uit de 
toepassing van een distributiesysteem. 
2.II.§8. 21 Z.Z- l 
<T6> h) Procedure voor het Gerecht van eerste aanleg 
329. In de polypropyleenzaken, waarover het Gerecht toen nog geen uitspraak 
had gedaan, werd door verzoeksters een verzoek ingediend dat strekte tot 
heropening van de mondelinge behandeling ten einde tot instructie over te 
gaan. Zij voerden aan dat de bestreden beschikking als non-existent moest 
worden beschouwd in de zin van het arrest van het Gerecht van 
27 februari 1992 (PVC-zaak), aangezien de besluitvormingspraktijk van de 
Commissie in deze zaak overeenstemde met die waarop dat arrest betrekking 
had. Er zou bijgevolg moeten worden onderzocht of de Commissie daadwerkelijk 
een beschikking had vastgesteld waardoor zij werden geraakt. Het Gerecht 
heeft echter geoordeeld dat er geen reden was om met het oog hierop de 
heropening van de mondelinge behandeling te gelasten*20). Slechts voor zover 
partijen voldoende elementen aanvoeren die wijzen op een non-existentie van 
de bestreden handeling, is de rechter verplicht om ambtshalve deze vraag te 
onderzoeken. In casu voldeed de argumentatie van de verzoeksters echter niet. 
Een beweerde schending van de taairegeling en een algemene veronderstelling 
dat de Commissie haar beschikking achteraf zou hebben gewijzigd, volstaan 
niet om de indruk van wettelijkheid van de handeling te weerleggen. 
330. De zaak Nederlandse Banken*21) betreft een beschikking van de Commissie 
van 19 juli 1989 in verband met verschillende overeenkomsten en regelingen 
die binnen de verenigingen van Nederlandse Banken waren goedgekeurd. 
Deze beschikking omvatte terzelfder tijd een negatieve verklaring en een 
vr i jstelI ing. 
De betrokken verenigingen waren daarmee echter niet tevreden en vroegen 
overeenkomstig artikel 173 van het Verdrag de gedeeltelijke nietigverklaring 
van de beschikking. Het beroep had meer bepaald betrekking op de overwegingen 
op basis waarvan de Commissie had vastgesteld dat er geen reden was om op 
grond van artikel 85, lid 1, op te treden tegen een overeenkomst betreffende 
de bankkosten voor de behandeling van bepaalde Iiefdadigheidsacties. Volgens 
die overwegingen vormt de betrokken overeenkomst een beperking van de 
mededinging doch heeft zij geen merkelijke invloed op de handel tussen de 
Lid-Staten. Verzoeksters betwisten dat hun overeenkomst een beperking van de 
mededinging inhoudt. 
(20) Beschikking van 26.3.1992, BASF/Commissie, zaak T-4/89R, en van 
4.11.1992, DSM/Commissie, zaak T-7/89R. 
(21) Arrest van 17.9.1992, zaak T-138/89. 
2.1 I.§8. 22 222 
Het Gerecht heeft er in de eerste plaats aan herinnerd, dat het in 
artikel 173, van het EEG-Verdrag voorziene beroep slechts kan worden 
ingesteld tegen een handeling die een bepaalde rechtspositie kan aantasten. 
Enkel het dispositief van een beschikking kan echter dergelijke 
rechtsgevolgen hebben. Weliswaar kunnen de overwegingen van een beschikking 
voorwerp van een rechterlijke controle vormen, doch uitsluitend voor zover 
zij de noodzakelijke ondersteuning vormen van het bestreden dispositief. 
In de tweede plaats heeft het Gerecht geoordeeld dat de omstreden beschikking 
de aanvrager genoegdoening verschafte en bijgevolg geen wijziging kon brengen 
in diens rechtssituatie. Een negatieve verklaring kan daarentegen schade 
toebrengen aan de economische belangen van een derde. Om die reden kan dit 
soort van beschikkingen worden aangevochten door een derde die een rechtmatig 
belang kan aantonen. De positie van de derde belanghebbende en die van de 
adressaat van de beschikking mogen dus niet met elkaar worden verward. 
Tenslotte heeft het Gerecht opgemerkt dat een marktdeelnemer moet aantonen 
een bestaand en daadwerkelijk belang te hebben bij nietigverklaring van de 
bestreden handeling, en dat dit om twee redenen in casu niet het geval was. 
In de eerste plaats hebben verzoeksters slechts een hypothetisch belang 
aangevoerd, d.w.z. de mogelijkheid van een geding voor de nationale 
rechterlijke instantie en de mogelijkheid dat deze in verband met de 
beïnvloeding van de intracommunautaire handel tot een ander besluit komt dan 
dat van de Commissie. In de tweede plaats zou een eventuele wijziging in de 
omstandigheden, als gevolg waarvan de betrokken overeenkomst deze handel op 
merkelijke wijze zou beïnvloeden, een nieuw onderzoek van de zaak kunnen 
rechtvaardigen en de Commissie ertoe brengen de negatieve verklaring in vraag 
te stellen. Bijgevolg behouden verzoeksters de mogelijkheid om hun rechten te 
doen gelden wanneer die omstandigheden zich voordoen. 
Op grond van deze overwegingen heeft het Gerecht het beroep niet-ontvankei IJk 
verklaard. 
331. In de zaak Vlakglas*22) heeft het Gerecht geoordeeld dat het niet 
bevoegd was om een omstreden beschikking te wijzigen (natuurlijk met 
uitzondering voor wat betreft de boetes). Zijn rol is beperkt tot een 
(22) Voornoemd in punt 321 van dit Verslag. 
2.1 I.§8. 23 OfiuTi 
bevoegdheid tot volledige of gedeeltelijke nietigverklaring. Indien het 
Gerecht zich een bevoegdheid tot wijziging zou toekennen, zou dit, enerzijds, 
het door het Verdrag ingestelde institutionele evenwicht verstoren en, 
anderzijds, afbreuk kunnen doen aan de rechten van de verdediging. 
332. Er moet worden opgemerkt dat dit jaar talrijke beroepen zijn ingesteld 
die ertoe strekken de bestreden handeling op te schorten of voorlopige 
maatregelen te verkrijgen. Deze beroepen hebben niet enkel betrekking op 
eindbeschikkingen van de Commissie maar ook op procedurehandelingen en 
voorlopige maatregelen die door de Commissie werden vastgesteld. 
Zo diende de President van het Gerecht overeenkomstig de artikelen 185 en 186 
van het EEG-Verdrag uitspraak te doen over een verzoek om voorlopige 
maatregelen, dat werd ingediend in het kader van een beroep tot 
nietigverklaring van een beschikking van de Commissie waarbij deze de 
mededeling weigerde van verschillende documenten die de verzoeksters hadden 
gevraagd met het oog op de uitoefening van de rechten van de verdediging in 
verband met een mededeling van punten van bezwaar (beschikking van 23.3.1992 
in de zaken T-10, 12, 14 en 15/92R - de zogenoemde cementzaak). De President 
heeft dit verzoek verworpen omdat het hoofdgeding duidelijk onontvankelijk 
was daar het zuiver en alleen gericht was tegen een procedurehandeling (een 
mededeling van de punten van bezwaar, met alleen die gedeelten die de 
genoemde ondernemingen betreft, werd hen betekend) en bovendien om reden dat 
er geen enkele onherstelbare schade bestaat, want in de veronderstelling dat 
de beslissing van het Gerecht in het hoofdgeding gunstig zou zijn voor 
verzoeksters, zou de Commissie verplicht zijn om de administratieve procedure 
te herbeginnen waarbij zij rekening zou moeten houden met de vereisten in 
verband met de toegang tot het dossier. Wellicht geldt die oplossing voor de 
meeste beroepen die zijn ingesteld tegen procedurehandelingen die de 
Commissie heeft verricht vóór een eindbeschikking. Zij werd overigens 
bevestigd door het Gerecht in zijn arrest ten gronde waarin om deze reden de 
ingediende beroepen niet-ontvankeliJk werden verklaard*23). 
De zaak Langnese en Schoei Ier betrof een verzoek tot opschorting van de door 
de Commissie vastgestelde voorlopige maatregelen (beschikking van 16.6.1992, 
T-24/92R). Daarin heeft de President van het Gerecht een zelfde vergelijkend 
onderzoek uitgevoerd van de voorliggende belangen als voor een beroep in 
kortgeding tegen een definitieve beschikking. 
(23) Arrest van 18.12.1992, SA Cimenteries CBR, Blue Circle Industries Plc, 
Syndicat National des Fabriquants de Ciment et de Chaux, Fédération de 
l'Industrie Ciment 1ère asbl, gevoegde zaken T-10, 11, 12 en 15/92. 
2.I I.§8. 24 224 
Tenslotte moet ook de beschikking worden aangehaald van 16 Juli 1992*24) 
waarin de President van het Gerecht van eerste aanleg het verzoek in 
kortgeding voor het grootste gedeelte heeft verworpen, doch een gedeelte van 
de beschikking heeft opgeschort zodat SPO kon blijven werken. Als gevolg van 
deze beschikking heeft de SPO haar reglementeringen gewijzigd. 
(24) SPO e.a./Commissie, T-29/92 R. 
n o r 
2.11 .§9. 25 /. z. D 
<T4> §9. De arresten van het Hof In verband met artikel 90 
van het EEG-Verdrag 
<T6> a) Bevoegdheden van de Commissie uit hoofde van artikel 90 
333. Het Hof van Justitie heeft zijn tweede arrest gewezen met betrekking tot 
een richtlijn die de Commissie op basis van artikel 90, lid 3, had 
vastgesteld op het gebied van telecommunicatie*25). Deze zaak had betrekking 
op Richtlijn 90/338 van 28 Juni 1990 betreffende de mededinging in de 
te IecommunI cat IedIensten. 
Het Hof heeft voornamelijk de zienswijze in zijn eerste arrest Telecom*26) 
bevestigd. Deze kan als volgt worden samengevat. 
Artikel 90, lid 3, van het EEG-Verdrag verleent de Commissie de bevoegdheid, 
op algemene wijze door middel van richtlijnen de verplichtingen aan te geven 
die aan de Lid-Staten zijn opgelegd met betrekking tot de in dat artikel 
bedoelde ondernemingen. Deze bevoegdheid is niet beperkt tot het louter 
toezicht op de toepassing van de bestaande communautaire voorschriften en 
wordt ook niet beperkt door het feit dat de Raad op basis van de 
artikelen 100A en 87 heeft gehandeld of kan handelen. Dit geldt zelfs indien 
de betrokken richtlijn de concrete toepassing zou vormen van artikel 59 van 
het Verdrag, terwijl de Raad geen enkele tekst zou hebben goedgekeurd 
betreffende de vrije uitoefening van diensten op het gebied van 
telecommunicatie. Het volstaat immers dat artikel 59 rechtstreeks 
toepasselijk is opdat de Commissie zou kunnen optreden. 
De Commissie heeft haar bevoegdheden niet overschreden door in verband met 
artikel 86 een rechtsregel vast te stellen (de vereiste dat de titularis van 
de bevoegdheden tot machtiging, controle en toezicht wordt gescheiden van de 
telecommunicatieorganen) waarbij de Lid-Staten de keuze wordt gelaten van de 
middelen om zich naar deze regel te voegen. 
(25) Arrest van 17.11.1992, gevoegde zaken C-271/90, C-281/90 en C-289/90, 
Koninkrijk Spanje e.a./Commissie. 
(26) Arrest van 19.3.1991, Frankrijk/Commissie, C-202/89, zie in dit verband 
punt 153 van het Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid. 
2.1 I.§9. 26 226 
Tenslotte was het niet nodig dat de Commissie, met het oog op de vaststelling 
van die richtlijn, een gedetailleerd onderzoek zou uitvoeren betreffende de 
gedragingen van de telecommunicatieorganen. Een uitbreiding zonder objectieve 
reden van het vestigingsmonopolie en exploitatiemonopolie tot de 
telecommunicatiediensten is immers op zich reeds onverenigbaar met de 
artikelen 90 en 86. 
Het Hof heeft de richtlijn evenwel gedeeltelijk nietig verklaard voor zover 
deze niet op nauwkeurige wijze de speciale rechten omschrijft waarop zij van 
toepassing is en ook voor zover zij van toepassing is op bepaalde gedragingen 
die in werkelijkheid de zaak zijn van de ondernemingen alleen. 
334. In een andere zaak vorderden verzoeksters de nietigverklaring van de 
beschikking van de Commissie van 20 december 1989 inzake het verrichten van 
koeriersdiensten in Nederland*27). De Commissie had geoordeeld dat de 
Nederlandse wet waarbij de expressedienst voor de brieven tot ten hoogste 
500 gram tegen een prijs die lager is dan een door de wet vastgestelde prijs, 
werd voorbehouden aan PTT Nederland, In strijd was met het Verdrag. Bijgevolg 
werd in de op basis van artikel 90, lid 3, van het Verdrag gegeven 
beschikking vastgesteld dat de betrokken wet onverenigbaar was met 
artikel 90, lid 1, Juncto artikel 86. 
De verzoeksters voerden in de eerste plaats aan dat de Commissie niet bevoegd 
was om schendingen van het Verdrag vast te stellen bij beschikkingen op basis 
van artikel 90, I ld 3. 
Het Hof heeft dit argument verworpen en de volgende verduidelijkingen 
aangebracht. 
Artikel 90, lid 3, geeft de Commissie de bevoegdheid om te handelen bij wege 
van richtlijnen, d.w.z. door op algemene wijze de verplichtingen aan te geven 
die uit hoofde van het Verdrag aan de Lid-Staten zijn opgelegd met betrekking 
tot de in artikel 90, lid 1, bedoelde ondernemingen. Op grond van dit 
artikel is zij echter ook bevoegd om beschikkingen te geven waarin zij 
vaststelt dat een bepaalde overheidsmaatregel onverenigbaar is met de 
verdragsregels en aangeeft welke maatregelen de betrokken Lid-Staat moet 
(27) Arrest van 12.2.1992, Koninkrijk Nederland en Koninklijke PTT Nederland 
NV en PTT Post BV/Commissie, gevoegde zaken C-48/90 en C-66/90. 
2.1 I.§9. 27 
227 
nemen om haar verplichtingen uit hoofde van het Gemeenschapsrecht na te 
komen. 
Het Hof heeft deze bevoegdheid om beschikkingen te geven vergeleken met die 
waarover de Commissie beschikt uit hoofde van artikel 93. In de beide 
gevallen heeft de Commissie immers de bevoegdheid om tussenbeide te komen, 
niet ten opzichte van de onderneming die de mogelijkheid werd gegeven om de 
mededingingsregels te schenden, maar ten opzichte van de Lid-Staat die 
verantwoordelijk is voor de afbreuk die aan de mededinging werd gedaan. 
Van belang is hier, dat het Hof duidelijk heeft bevestigd dat de Commissie 
bevoegd is om op basis van artikel 90, lid 3, beschikkingen te geven om een 
einde te maken aan bepaalde schendingen van het Verdrag. 
<T6> b) In acht te nemen procedure bij de vaststelling van een 
beschikking uit hoofde van artikel 90. lid 3 
335. In de zaak van de Nederlandse koeriersdiensten*28) voerden verzoeksters 
aan dat de Commissie het algemene beginsel van inachtneming van het recht van 
verweer had geschonden. Op dit punt werden zij door het Hof in het gelijk 
gesteld en het Hof heeft dienovereenkomstig de beschikking van de Commissie 
nietig verklaard. 
Het Hof heeft immers geoordeeld dat dit beginsel vereist dat de betrokken 
Lid-Staat vóór de vaststelling van de beschikking een nauwkeurige en 
volledige uiteenzetting wordt gegeven van de punten van bezwaar die de 
Commissie tegen haar in aanmerking zal nemen en dat zij naar behoren in staat 
wordt gesteld om haar standpunt te doen kennen in verband met de opmerkingen 
die door de derde betrokkenen zijn ingediend. In casu was aan die twee 
voorwaarden niet voldaan en bijgevolg was het recht van verweer van Nederland 
geschonden. 
Dit was ook het geval voor de PTT. Deze had immers het recht om te worden 
gehoord aangezien de betwiste overheidsmaatregel rechtstreeks tot haar was 
(28) Arrest van 12.2.1992, Nederland, Koninklijke PTT Nederland NV en 
PTT Post BV/Commissie, gevoegde zaken C-48/90 en C-66/90. 
2.I I.§9. 28 228 
gericht en zij met naam daarin was genoemd, en de beschikking van de 
Commissie waarvan zij rechtstreeks de economische gevolgen droeg, 
uitdrukkelijk tot haar was gericht. ZIJ had echter met de Commissie slechts 
informele gesprekken gevoerd en de Commissie had haar concrete bezwaren tegen 
de nationale wet nooit tegenover haar verduidelijkt. 
3.1±1ui 229 
<T1> DEEL DRIE - MEDEDINGINGSBELEID EN OVERHEIDSBEMOEIENIS 
<T2> Hoofdstuk I - Voornaamste beschikkingen en maatregelen 
van de Commissie 
<T3> A. Steunmaatregelen van de staten 
<T4> §1. Algemene beleidskwesties 
<T5> - Voornaamste ontwikkelingen 
336. Ten gevolge van de voltooiing van het interne-marktprogramma en een 
reeks andere ontwikkelingen op de korte of langere termijn worden er steeds 
hogere eisen gesteld aan het beleid inzake overheidssteun. De controle op 
steun moet in de interne markt strenger zijn. Dit is niet alleen nodig om 
verstoring van de concurrentie tussen ondernemingen en bedrijfstakken te 
voorkomen, maar ook om een evenwichtige ontwikkeling van de regio's van de 
Gemeenschap te bevorderen ten behoeve van economische en sociale samenhang, 
een hoofddoelstelling van de Gemeenschap. Ook moeten er afspraken gemaakt 
worden met betrekking tot de steun aan openbare bedrijven. Andere 
vraagstukken betreffen de voortdurende verruiming van het 
overheidssteunbeleid tot onlangs gedereguleerde sectoren, in het bijzonder de 
dienstensector*1), de stappen in de richting van economische en monetaire 
eenwording, de overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte en de 
verwachte toetreding tot de Gemeenschap van nieuwe landen. 
Op al deze in het verslag van vorig jaar(2) genoemde punten werd in 1992 
vooruitgang geboekt. In mei stelde de Commissie een communautaire 
kaderregeling vast inzake overheidssteun voor het midden- en kleinbedrijf(3) 
waarin het beleid inzake dit wijd verbreide type steun gecodificeerd en 
aangescherpt wordt. De kaderregeling voor steun aan de sector synthetische 
vezels*4) werd herzien, terwijl men bleef werken aan een herziening van de 
kaderregeling voor milieusteun(5) en aan richtsnoeren inzake steun aan 
(1) Zie punt 438 e.v. van dit Verslag. 
(2) Eenentwintigste verslag over het mededingingsbeleid, punt 158 
(3) Zie punt 342 van dit Verslag. 
(4) Zie punt 401 van dit Verslag. 
(5) Zie punt 448 van dit Verslag. 
3.I.A.§1. 2 230 
kapitaalintensieve investeringsprojecten^) en exportkredietverzekering(7). 
De Commissie heeft zich beziggehouden met vele gevallen van kapitaalinjecties 
in openbare bedrijven en zag toe op privatiseringen in het voormalige 
Oost-Duitsland, Griekenland en Portugal^8) voorts heeft zij de eerste reeks 
jaarverslagen betreffende de overdracht van middelen aan staatsbedrijven 
krachtens het in 1991 ingevoerde systeem van verslaglegging*9) geanalyseerd. 
Met het oog op de toekomstige beperkingen van de EMU bleef de Commissie er 
bij Lid-Staten met forse begrotingstekorten op aandringen hun uitgaven voor 
steun te beperken. Uit het Derde Overzicht van de steunmaatregelen van de 
Lid-Staten voor de nijverheid dat in juli*1®) gepubliceerd werd, bleek 
opnieuw welk een belangrijke rol steunuitgaven bij dergelijke tekorten 
spelen. Gezien het feit dat de Overeenkomst betreffende de Europese 
Economische Ruimte tussen de Europese Gemeenschap en de EVA-Landen in 1993 
van kracht moet worden, heeft de Commissie zich voorbereid op het groeiende 
aantal verantwoordelijkheden dat zij krachtens de overeenkomst krijgt. Zo 
moet zij rekening houden met de gevolgen van steun in de EG voor EVA-Landen 
en omgekeerd en met het oog daarop haar tegenhanger, de Toezichthoudende 
Autoriteit van de EVA*11), raadplegen en daaraan informatie verstrekken. 
Tenslotte heeft de Commissie de overheidssteun geanalyseerd in de EVA-Landen 
en in andere landen die het lidmaatschap van de Gemeenschap hebben 
aangevraagd. Verslagen over steun in Oostenrijk, Finland, Zweden en 
Zwitserland werden opgenomen in de adviezen betreffende de 
toetredingsverzoeken van deze landen die de Commissie de Raad heeft doen 
toekomen. 
337. Om aan de groeiende vraag naar haar middelen te kunnen voldoen, 
bewandelt de commissie twee hoofdwegen : codificatie van regels en 
vereenvoudiging van procedures. De eerste komt tot uitdrukking in de 
kaderregelingen en richtsnoeren die een steeds groter deel van het toezicht 
op overheidssteun omvatten, de tweede weg is te proberen om de werklast te 
verminderen met betrekking tot kleine steunregelingen die weinig of geen 
invloed hebben op mededinging en handel en het aanbrengen van kleine 
wijzigingen in bestaande goedgekeurde regelingen. Nadat zij in mei de 
kaderregeling inzake steun voor het MKB had aangenomen, deed de Commissie een 
(6) Zie punt 480 van dit Verslag. 
(7) Zie punt 339 van dit Verslag. 
(8) Zie punt 464 e.v. van dit Verslag. 
(9) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punten 167-172, en 
punt 528 e.v. van dit Verslag. 
(10) Zie punt 350 e.v. van dit Verslag. 
(11) Zie punt 82 e.v. en 343-344 van dit Verslag. 
3.I.A.§1. 3 231 
herziene mededeling uitgaan inzake de versnelde goedkeuringsprocedure voor 
steunmaatregelen ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf en voor 
wijzigingen van bestaande steunregelingen*12). Door deze mededeling wordt 
het toepassingsgebied van de versnelde procedure krachtens welke vrijwel 
automatisch goedkeuring wordt verkregen binnen 20 werkdagen na een pro forma-
aanmelding, uitgebreid tot veel meer MKB-regelingen dan voorheen, aangezien 
de grenzen aan de bedrijfsgrootte vergroot zijn overeenkomstig de 
kaderregeling inzake steun voor het midden- en kleinbedrijf*13). 
Een veel verdergaande vereenvoudiging van de procedures is ingevoerd door 
middel van de kaderregeling inzake steun aan het MKB zelf. Dank zij de 
"de minimis"-faciliteit hoeven de Lid-Staten niet langer steunregelingen bij 
de Commissie aan te melden indien gedurende drie jaar steun tot een bedrag 
van ten hoogste 50.000 ecu per onderneming voor een bepaalde brede 
uitgavencategorie (zoals investeringen of opleiding) wordt verleend. Net als 
de versnelde procedure is de "de minimis "-faciliteit een stap in de richting 
van subsidiariteit en tevens een manier voor de Commissie om zich op de 
belangrijkere zaken te concentreren. Verdere vermindering van het toezicht op 
overheidssteun wordt thans echter niet passend geacht. Op dit punt is bij 
uitstek een centrale instantie nodig die strenge controle uitoefent. 
338. De Commissie ging door met het verbeteren van de doorzichtigheid van de 
regels voor overheidssteun. Tijdens drie multilaterale bijeenkomsten heeft de 
Commissie beleidsstukken besproken met Lid-Staten*14). Er werd vooruitgang 
geboekt wat betreft het standaardiseren van aanmeldingsformulieren, de 
verplichting tot het uitbrengen van verslagen en het vervaardigen van een 
nieuwe uitgave van basisteksten betreffende de regels voor 
overheidssteun*1^), die in 1993 gepubliceerd zal worden. Deze nieuwe 
uitgave zal voor het eerst een eenvoudige, zogeheten Leidraad bij de 
procedures inzake overheidssteun, bevatten. 
(12) PB C 213 van 19.8.1992, blz. 10. Deze procedure werd voorheen 
'steunmaatregelen van geringe betekenis' genoemd, zie PB C 40 van 
20.2.1990, blz. 2. 
(13) Zie punt 342 van dit Verslag. 
(14) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 162. 
(15) Commissie van de EG, Mededingingsrecht in de Europese Gemeenschappen, 
Volume II : Regels die van toepassing zijn op steunmaatregelen van de 
staten, Brussel/Luxemburg, 1993. 
3.I.A.fil. 4 
232 
<T5> - Multilaterale bijeenkomsten 
339. In februari werd een multilaterale bijeenkomst belegd tussen deskundigen 
van de regeringen van alle Lid-Staten en de diensten van de Commissie om twee 
series ontwerp-richtsnoeren inzake exportsteun^16) te bespreken. In een van 
de documenten werd een voorstel gedaan tot strengere controle op steun aan 
openbare of door de staat gesteunde exportkredietverzekeraars die met 
particuliere verzekeraars concurreren bij het verzekeren van commerciële 
risico's (d.w.z. commerciële risico's op korte termijn) binnen de 
Gemeenschap; in het andere werden bepalingen vastgelegd betreffende de hoogte 
van rentesubsidies voor exportkredieten in de handel buiten de EG. De 
reacties op het document betreffende de exportkredietverzekering op korte 
termijn waren over de gehele linie positief; de reacties op het voorstel 
betreffende exportsubsidies liepen daarentegen uiteen. Derhalve overweegt de 
commissie zich alleen met het eerste voorstel bezig te houden krachtens 
artikel 92 van het EEG-Verdrag en het tweede voorstel over te laten aan de 
Raad met het oog op de vaststelling van een richtlijn krachtens krachtens 
artikel 113. De rentesubsidies behoefden in ieder geval veel minder dringend 
ingrijpen, aangezien het toepassingsgebied van dergelijke subsidies in de 
handel met ontwikkelde landen door aanscherping van de OESO-Consensus reeds 
sterk ingeperkt is. 
340. In oktober werd een tweede multilaterale bijeenkomst gehouden over een 
ontwerp van een herziene kaderregeling betreffende steun voor 
milieubescherming en herziene richtsnoeren inzake steun aan de sector 
synthetische vezels. De nieuwe kaderregeling voor milieusteun vervangt de 
regeling die sinds 1974 vrijwel ongewijzigd van kracht geweest is. De nieuwe 
regels zijn niet slechts een voortzetting van de bestaande kaderregeling; er 
wordt rekening gehouden met nieuwe ontwikkelingen in het milieubeleid van de 
Gemeenschap en met de ervaringen die zijn opgedaan met steunmaatregelen op 
milieugebied die niet onder de vorige kaderregeling vielen. Het ontwerp werd 
opnieuw besproken tijdens een derde multilaterale bijeenkomst in december, 
waar onenigheid over bepaalde kwesties ontstond. Met het oog hierop besloot 
de Commissie de huidige kaderregeling zes maanden te verlengen tot 30 juni 
1993. 
De herziene steuncode voor de sector synthetische vezels kregen echter brede 
steun tijdens de bijeenkomst in oktober en werden in december door de 
(16) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 166 
3.i.A.§i. 5 233 
Commissie goedgekeurd*1'). 
341. Tijdens de derde bijeenkomst in december werd hoofdzakelijk gesproken 
over de toekomst van de kaderregeling voor de autosector, waaronder de vraag 
of de regels tot bepaalde belangrijke onderdelen moesten worden uitgebreid. 
Er werd echter besloten de kaderregeling gewoon te verlengen(18). De 
Commissie besprak ook met Lid-Staten hoe de 'de minimis *-faciliteit gebruikt 
en gecontroleerd moest worden*19). Zij is van plan in het begin van 1993 
advies uit te brengen inzake deze technische kwesties. 
<T5> - Steun aan het midden- en kleinbedrijf 
342. In mei heeft de Commissie de kaderregeling inzake overheidssteun voor 
het midden- en kleinbedrijf goedgekeurd^0). Deze kaderregeling, die de 
allereerste codificatie vormt van beleid inzake steun aan de uiterst 
belangrijke MKB-sector, werd voltooid na nader overleg met de Lid-Staten in 
februari-maart via brieven en tijdens bilaterale bijeenkomsten. De 
grondgedachte achter het beleid van de Commissie met betrekking tot steun aan 
het MKB werd in het verslag van vorig jaar beschreven. In de kaderregeling 
zijn nu een aantal grondregels aangegeven die voor alle MKB-steunregelingen 
zullen gaan gelden. 
Middelgrote en kleine bedrijven worden gedefinieerd als iedere onderneming 
die : 
- ten hoogste 250 werknemers heeft en 
of wel 
- een jaaromzet heeft van niet meer dan 20 miljoen ecu, of 
een balanstotaal van niet meer dan 10 miljoen ecu, en 
waarvan niet meer dan 25 % van het kapitaal in het bezit is van 
één of meerdere ondernemingen die niet aan deze definitie 
voldoen, met uitzondering van publieke 
investeringsmaatschappijen, participatiemaatschappijen of, mits 
geen controle wordt uitgeoefend, institutionele beleggers. 
(17) Zie punt 401 van dit Verslag. 
(18) Zie punt 405 van dit Verslag. 
(19) Zie punt 337 van dit Verslag. 
(20) PB c 213 van 19.8.1992, blz. 2; Eenentwintigste Verslag over het 
mededingingsbeleid, punt 165. 
3.,*,,* 234 
'Kleine' ondernemingen die krachtens de kaderregeling een 
voorkeursbehandeling krijgen wat betreft de toegestane niveaus van 
investeringssteun in niet-ontwikkelingszones, worden op soortgelijke wijze 
gedefinieerd als bedrijven met ten hoogste 50 werknemers, een jaaromzet van 
niet meer dan 5 miljoen ecu of een balanstotaal van niet meer dan 2 miljoen 
ecu, waarvan niet meer dan 25 % van het kapitaal in het bezit is van een 
groter bedrijf. 
Daarnaast worden in de kaderregeling maximaal toegestane steunintensiteiten 
voor het MKB vastgesteld voor investeringen zowel in niet-ontwikkelingszones 
als ontwikkelingszones en voor advisering, scholing en soortgelijke 
activiteiten die betrekkelijk ver van het marktgebeuren staan ('zachte 
steun'). Voor de maximale niveaus van steun voor andere doeleinden, zoals 
O & O, wordt in de kaderregeling verwezen naar de desbetreffende bijzondere 
kaderregeling, die eveneens hogere steunpercentages voor het MKB 
toestaat*21). De maximale niveaus van investeringssteun in 
niet-ontwikkelingszones, d.w.z. zones die niet in aanmerking komen voor 
nationale regionale bijstand, en onafhankelijk van de 
structuurfondsprogramma's zijn, zijn 7,5 % bruto voor het hele MKB en 15 % 
bruto voor kleine bedrijven. In zones die wel in aanmerking komen voor 
nationale regionale steun geldt de regel dat bij het gangbare percentage van 
regionale steun 10 % opgeteld kan worden voor regio's als bedoeld in 
artikel 92, lid 3, sub c, en 15 % voor regio's als bedoeld in artikel 92, 
lid 3, sub a. Het absolute plafond voor investeringssteun in de beide 
soorten regio's is echter respectievelijk 30 % en 75 % netto. In delen van 
de Gemeenschap die in aanmerking komen voor steun uit de Structuurfondsen 
ingevolge doelstelling 2 of 5b, maar niet voor nationale regionale steun, 
zal de Commissie tot eind 1993 per geval besluiten welk niveau van 
investeringssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen toegestaan is. 
'Zachte steun', dat wil zeggen steun om bedrijven ertoe aan te zetten de 
hulp van adviseurs in te roepen of opleidingen te volgen op het gebied van 
management, financiën, nieuwe technologie en milieubeheer, kan in het 
algemeen worden toegestaan tot percentages van maximaal 50. 
Bestaande MKB-steunregelingen die in het verleden werden toegestaan, blijven 
geldig totdat deze krachtens artikel 93, lid 1, van het EEG-Verdrag opnieuw 
worden bezien. Men is reeds met dergelijke onderzoeken begonnen*22). 
(21) Zie O & O-Kaderregeling, PB C 83 van 11.4.1986, blz. 2. 
(22) Zie punt 46 8 van dit Verslag. 
3.I.A.S1. 7 235 
<T5> - De Overeenkomst betreffende de Europese Economische 
Ruimte 
343. De Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER) die na 
nieuwe onderhandelingen in 1993 van kracht moet worden tussen de EG- en de 
EVA-Landen, uitgezonderd Zwitserland, behandelt in de artikelen 61-64 en in 
een aantal bijlagen en gezamenlijke verklaringen de overheidssteun en bepaalt 
dat de regels voor overheidssteun die binnen de EG gelden, ook door de 
deelnemende EVA-Landen toegepast zullen worden. De overeenkomst doet geen 
afbreuk aan de bestaande Verdragsbepalingen inzake staatssteun, maar zodra 
door een EG-Lid-Staat verleende overheidssteun de handel en mededinging 
binnen de EER beïnvloedt of kan beïnvloeden, zijn de bepalingen van de 
EER-overeenkomst van toepassing. Dit geldt ook voor de EVA, die via een 
onafhankelijke Toezichthoudende Autoriteit van de EVA verantwoordelijk zal 
zijn voor de regulering van alle overheidssteun die door de EVA-lidstaten aan 
het eigen bedrijfsleven wordt verleend. 
344. Voordat de EER-overeenkomst van kracht werd, bleef men gevallen van 
overheidssteun behandelen krachtens de bilaterale overeenkomsten tussen EG-
en EVA-Landen. Zo werd in november tussen de Commissie en de Oostenrijkse 
regering een compromis bereikt betreffende steun aan een autofabriek te Graz 
voor de bouw van een monovolume wagen (Chrysler). De Oostenrijkse regering 
stemde ermee in de steunintensiteit van de oorspronkelijk voorgestelde 33 % 
in te perken tot 14,4 %. 
<T5> - Lessen die geleerd kunnen worden uit de praktijk 
van de Commissie en de jurisprudentie van het Hof ; 
<T6> a) Materiële kwesties 
<T7> * steun voor grond 
345. Kwantificatie van de steun die verleend wordt via de verkoop door een 
plaatselijke overheid van een stuk grond onder preferentiële voorwaarden is 
een moeilijke taak. Uit recente beschikkingen blijkt dat de Commissie tijdens 
de bestudering van afzonderlijke gevallen de Lid-Staten in het vervolg 
stelselmatig vraagt haar een verslag over de marktwaarde van de grond te 
overleggen dat door een onafhankelijke deskundige is opgesteld, om vast te 
stellen of de prijs een steunelement bevat. 
3-I-A-»1- 8 236 
<T7> * Garanties door overheidsinstellingen 
346. De Commissie is van oudsher tegen bedrijfssteun en met name tegen steun 
waardoor bedrijven die in moeilijkheden zitten, kunstmatig hun activiteit 
kunnen voortzetten, zonder dat de kans bestaat dat ze weer levensvatbaar 
worden. Daarom aanvaardt zij geen garanties die door de overheid aan 
kredietinstellingen gegeven worden, wanneer deze garanties slechts ten doel 
hebben bedrijven te laten voortbestaan die anders genoodzaakt waren hun 
produktie geheel stop te zetten. De huidige opstelling van de Commissie is 
echter dat zij dergelijke garanties aanvaardt, wanneer deze beperkt blijven 
tot zes maanden en bedoeld zijn om het bedrijf de mogelijkheid te bieden een 
herstructureringsplan op te stellen en uit te voeren en voorzover de algemene 
regels betreffende overheidsgaranties in acht genomen worden. Een dergelijke 
aanpak moet binnenkort gecodificeerd worden in de kaderregeling voor steun 
aan bedrijven in moeilijkheden. 
<T6> b) Procedurekwesties : 
<T7> * Mogelijkheid die de Lid-Staten voortaan openstaat 
het Hof van Justitie te verzoeken een beschikking tot het 
inleiden van de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag te vernietigen 
347. Dit jaar was het meest markante feit op proceduregebied ongetwijfeld de 
inhoud van twee arresten van het Hof van Justitie van 30 juni 1992 waarbij 
het beroep dat was ingesteld tegen het besluit tot het inleiden van de 
procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag, ontvankelijk werd 
verklaard*2-*). Het Hof heeft in zijn arresten vastgesteld dat de Commissie 
met het besluit tot het inleiden van de procedure een keuze maakt ten 
aanzien van de aard van de steun en bijgevolg de daarbij behorende 
procedure, aangezien een dergelijk besluit verschillende gevolgen heeft al 
naar gelang de steun wordt beschouwd als een nieuwe steunmaatregel in de zin 
van artikel 93, lid 3, van het EEG-Verdrag of als een bestaande 
steunregeling waarop artikel 93, lid 1, van toepassing is. 
(23) Zie punt 532 van dit Verslag. 
237 
3.I.A.§1. 9 
<T7> * Versnelde goedkeuringsprocedures voor steunmaatregelen 
ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf 
en wijziging van bestaande regelingen 
348. De Commissie laat kleine en middelgrote ondernemingen zoals deze in de 
nieuwe kaderregeling worden gedefinieerd thans ook in aanmerking komen voor 
het versnelde onderzoek (20 werkdagen) dat bijna stelselmatig tot een 
gunstige beschikking moet leiden met betrekking tot bepaalde 
steunregelingen*24). 
<T7> * Uitzondering op de proceduretermijnen voor bepaalde 
steun die door de Treuhandanstalt verleend wordt 
349. Gezien de moeilijke sociaal-economische situatie in de voormalige DDR 
en de specifieke kenmerken van de activiteit van de Treuhandanstalt heeft de 
Commissie toegezegd bepaalde door deze instelling verleende steun(25) 
binnen kortere termijnen dan gebruikelijk te onderzoeken. Gewoonlijk wordt 
er binnen 15 werkdagen na aanmelding van de steunvoornemens een besluit 
genomen, met dien verstande dat de Duitse regering in uitzonderlijke 
gevallen kan verzoeken deze termijn tot 10 werkdagen te verkorten. Op 
dezelfde wijze kan de Commissie bij uitzondering kenbaar maken 5 werkdagen 
extra nodig te hebben om de aanmelding te onderzoeken. Indien de aanmelding 
onvolledig blijkt te zijn, kan een verzoek om aanvullende informatie 
ingediend worden. Een dergelijk verzoek zal zo veel mogelijk vermeden 
worden. Na ontvangst van de informatie krijgt de Commissie nog 15 werkdagen 
extra de tijd. Deze termijnen zijn aanzienlijk korter dan de 30 werkdagen 
die gelden voor concrete gevallen die in het kader van goedgekeurde 
regelingen zijn aangemeld. 
(24) Zie punt 337 van dit Verslag. 
(25) Zie punt 19 van dit Verslag. 
3.I.A.§2. 1 238 
<T4> §2. Derde overzicht van de steunmaatregelen van de 
Lid-Staten 
350. In juli publiceerde de Commissie haar derde overzicht van de 
steunmaatregelen van de Lid-Staten in de Gemeenschap. Dit overzicht behandelt 
de steun aan de sectoren industrie, landbouw, visserij, steenkool en vervoer 
(spoorwegen en binnenvaart). Hierin worden voor de periode 1988-1990 de 
gegevens bijgewerkt die vermeld staan in de vorige overzichten die betrekking 
hadden op de periode 1981-1988*1). 
351. Het overzicht heeft als belangrijkste doel de huidige structuur van de 
overheidssteun aan bedrijven in de Gemeenschap zo doorzichtig mogelijk te 
beschrijven, globaal vast te stellen in welke mate de Commissie haar beleid 
inzake overheidssteun heeft weten te versterken en de gebieden af te bakenen 
die door het toekomstige beleid van de Commissie een grotere rol kunnen gaan 
spelen. 
352. Het bedrag aan steun in de twaalf Lid-Staten bedroeg in totaal gemiddeld 
89.000 miljoen ecu over de periode 1988-1990 tegen 92.000 miljoen ecu over 
1986-1988. Van dit totaalbedrag ging 40% naar de industriesector; in het 
overzicht wordt een centrale plaats ingeruimd voor een nadere analyse van 
deze sector, waarin een aanzienlijke hoeveelheid geld omging: tussen 1988 en 
1990 zijn de uitgaven per jaar opgelopen tot 36.000 miljoen ecu. Hoewel de 
cijfers aangeven dat deze steun op communautair niveau tussen 1986 en 1990 
verminderd is, blijft de Commissie zeer waakzaam omdat aan het eind van deze 
periode, in 1990, een lichte toename werd waargenomen; de algehele tendens 
van vermindering van de overheidssteun in de Gemeenschap mag namelijk niet 
tot staan worden gebracht. 
Wanneer men Griekenland, waarover slechts voorlopige cijfers beschikbaar 
zijn, buiten beschouwing laat, vindt men in de industriesector de hoogste 
steunpercentages (uitgedrukt in procenten van de toegevoegde waarde) in 
Italië, Portugal en Ierland. In Duitsland, Denemarken en het Verenigd 
Koninkrijk zijn de steunniveaus het laagst. Wat betreft de vier grootste 
Europese economische mogendheden is de steun in Italië, uitgedrukt in 
procenten van de toegevoegde waarde, driemaal zo groot als die in het 
Verenigd Koninkrijk, meer dan tweemaal zo groot als die in Duitsland en meer 
dan anderhalf maal zo groot als die in Frankrijk. Hieruit blijkt duidelijk 
(1) FR. ISBN 92-826-0624-4 en FR. ISBN 92-826-2315-7. 
Achttiende Verslag over het mededingingsbeleid, punten 162 en 163 en 
Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punten 188 tot en met 
192. 
3.I.A.§2. 2 239 
dat de verschillen tussen de Lid-Staten nog steeds aanzienlijk zijn. 
Verder blijkt uit de cijfers dat het totale steunbedrag per werknemer in 
perifere regio's die over beperkte budgettaire middelen beschikken, nog 
steeds betrekkelijk laag is vergeleken met het steunbedrag per werknemer in 
de vier welvarendste landen van de Gemeenschap. De percentages voor 
Griekenland, Spanje, Ierland en Portugal zijn lager dan het gemiddelde in de 
Gemeenschap en veel lager dan in de meeste van de rijkste en meer centraal 
gelegen staten. Zo geldt ook voor de industriesector dat de overheidssteun in 
de vier grootste economische mogendheden van de EG 75% vertegenwoordigt van 
alle steun aan de desbetreffende sector in de Gemeenschap tussen 19 86 en 
1988. Dit cijfer is tussen 1988 en 1990 tot 79% gestegen. 
353. Dat de steun aan de industrie in de welvarendste Lid-Staten relatief 
gezien toeneemt ten koste van de perifere landen, moet beschouwd worden als 
een ernstige bedreiging voor de onderlinge samenhang. De Commissie zal haar 
taak dan ook ten volste blijven vervullen om de negatieve gevolgen van deze 
tendens op de mededinging en de economische convergentie te beperken en deze 
zo mogelijk te keren. Op deze wijze zal de Commissie via haar beleid inzake 
overheidssteun bijdragen aan een grotere samenhang in de Gemeenschap. 
3.I.A.§2. 3 
240 
Staatssteun voor de fabrieksnijverheid 
Jaar Iijkse gemiddelden over 1988-1990 en 1986-1988 (tussen haakjes) 
I 1 I I l 
| | in procenten van de | In ecu per | In min ecu* | 
| | toegevoegde waarde | werknemer | | 
| | j 1 j 1 , 1 
| |(1986-1988)|1988-1990 |(1986-1988)| 1988-1990 |(1986-1988)| 1988-1990 | 
| België | (4.3) | 4.1 | (1606) | 1655 | (1175) | 1211 | 
| Denemarken | (1.9) | 2.1 | (593) | 634 | (316) | 333 | 
| Duitsland | (2.7) | 2.5 | (994) | 984 | (7869) | 7865 | 
| Griekenland | (24.3) | 14.6 | (2983) | 1502 | (2074) | 1072 | 
| Spanje | (6.8) | 3.6 | (1749) | 936 | (4491) | 2499 | 
| Frankrijk | (3.8) | 3.5 | (1437) | 1380 | (6479) | 6106 | 
| Ierland | (6.4) | 4.9 | (2114) | 1734 | (447) | 368 | 
| Italië | (6.2) [ 6.0 | (2139) | 2175 | (10760) | 11027 | 
| Luxemburg | (2.3) | 2.6 | (988) | 1270 | (37) | 48 | 
| Nederland | (3.1) | 3.1 | (1215) | 1327 | (1101) | 1225 | 
| Portugal | (2.2) | 5.3 | (302) | 758 | (245) | 616 | 
| Verenigd | (2.6) | 2.0 | (770) | 582 | (4101) | 3133 | 
| Koninkrijk I I I I I I | 
| EUR 12 | (4.0) | 3.5 | (1325) | 1203 | (38835) | 35503 | 
I 1 1 I I I 1 I 
* Gemiddelden voor 1986-1988 uitgedrukt in prijzen van 1989 
Bron : Derde Overzicht 
3.1.A.§3. 1 241 
<T4> §3 - steun voor onderzoek en ontwikkeling 
<T7> Algemene trend 
354. De Commissie baseert haar beoordelingen van nationale O & o-programma•s 
en -projecten nog steeds op de criteria als vastgelegd in de communautaire 
kaderregeling inzake overheidssteun voor onderzoek en ontwikkeling(1) die in 
1986 werd goedgekeurd. 
355. In punt 8.2. van bovengenoemde regeling wordt expliciet bepaald dat 
O & O-steun een aanmoediging moet vormen tot bijkomende werkzaamheden op het 
gebied van onderzoek en ontwikkeling naast de gewone dagelijkse activiteiten 
van het bedrijf, ofwel een hulpmiddel vormen in uitzonderlijke omstandigheden 
waarvoor de eigen middelen van de onderneming te beperkt zijn. 
Anders gezegd: de commissie moet ervoor zorgen dat de steun niet simpelweg de 
eigen O & O-uitgaven van het bedrijf vervangt; deze dient een stimulerend 
effect te hebben. 
De commissie is van mening dat bedrijven als gevolg van de ontvangen steun 
meer onderzoek moeten verrichten dan ze gedaan zouden hebben indien zij geen 
steun hadden ontvangen. 
Om te controleren of in geval van afzonderlijke projecten aan dit criterium 
wordt voldaan, onderzoekt de Commissie de structuur en de ontwikkeling van de 
O & O-kosten van een bepaalde onderneming gedurende de afgelopen jaren, met 
name O & O-uitgaven, O & o als percentage van de omzet en, voor zover 
daarover informatie beschikbaar is, het aantal werknemers dat aan onderzoek 
en ontwikkeling werkt. 
356. Op 17 juli 1992 werd de Overeenkomst betreffende de toepassing van de 
GATT-overeenkomst inzake de handel in verkeersvliegtuigen met een grote 
capaciteit (meer dan 100 zitplaatsen) getekend tussen de VS en de Europese 
Economische Gemeenschap. De essentie van de overeenkomst betreft het feit dat 
er tot ten hoogste 33 % rechtstreeks overheidssteun (in de vorm van terug te 
betalen voorschotten) toegekend kan worden voor de ontwikkeling van 
toekomstige programma's voor grote verkeersvliegtuigen, wanneer 
redelijkerwijs verwacht kan worden dat er binnen 17 jaar na de datum van de 
(1) PB C 83 van 11.4.1986. 
242 
3.1.A.§3. 2 *- T *~ 
eerste uitbetaling vergoeding plaatsvindt. De terugbetaling is afhankelijk 
gesteld van de daadwerkelijke levering van vliegtuigen. 
De uitzondering die in artikel 92, lid 3, sub b, is voorzien, is alleen 
toegepast voor de volgende Eureka-projecten: HDTV (EU95), JESSI (EU127), ESF 
(EU43) en Eurolaser (EU226). Door de steunverlening aan ondernemingen die aan 
deze projecten deelnemen, wordt een belangrijk project van gemeenschappelijk 
Europees belang bevorderd(2). 
Enkele van de meer interessante(3) beschikkingen worden hierna beschreven. 
<T8> Denemarken 
357. In oktober verleende de Commissie de Deense regering goedkeuring om 
132 miljoen ecu te verstrekken aan een fonds ter financiering van 
produktontwikkeling. Het fonds, het zogenaamde Industrieel 
Ontwikkelingsfonds, zal door een onafhankelijk bestuur worden beheerd en zal 
na de eerste kapitaalinjectie zichzelf financieren, aangezien het zelf de 
verliezen dekt met de inkomsten uit de verstrekte leningen; deze leningen 
hoeven alleen terugbetaald te worden indien het project slaagt. Er wordt een 
steunintensiteit toegestaan van ten hoogste 40 %, voor het geval het 
onderzoek mislukt. Anders moeten de leningen tegen het commerciële 
rentepercentage terugbetaald worden. 
<T8> Duitsland 
358. Een belangrijk programma werd in februari door de Commissie goedgekeurd. 
Het betreft het 'Förderungsprogramm Biotechnologie 2000' waarmee voor de 
jaren 1990-1995 749,3 miljoen ecu gemoeid is. 
De steun wordt verleend in de vorm van een volledige subsidie en is bestemd 
voor de industrie (163,3 miljoen ecu van het totale budget) en universiteiten 
en onderzoeksinstituten. 
(2) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 180 en PB C 83 
van 11.4.1986. 
(3) In een bijlage wordt een volledig overzicht gegeven van de besluiten 
betreffende steun die dit jaar door de Commissie zijn genomen. Deze zijn 
per soort geordend. Tevens wordt verwezen naar de publikatie van het 
besluit of een samenvatting daarvan in het Publikatieblad, voor zover 
bekend bij het opstellen van dit Verslag. Ook wordt het nummer van de 
steun vermeld, zodat de lezer eventueel de bijbehorende bekendmaking kan 
raadplegen, indien aanwezig. Tenslotte worden sommige besluiten in een 
van de bijlagen beknopt samengevat. 
243 
3.1.A.§3. 3 Ü.T vJ 
Voor zover de openbare onderzoeksinstituten fundamenteel onderzoek 
verrichten, mogen deze voor 100 % gefinancierd worden, wanneer er geen 
overheidssteun werd toegekend. 
Voor industrieel basisonderzoek is een intensiteit van 50 % en voor toegepast 
onderzoek een intensiteit van 25 % toegestaan. Men was van oordeel dat een 
verhoging met 10 % voor de voormalige DDR kon worden toegestaan, 
overeenkomstig punt 5.4 van de communautaire kaderregeling voor 
overheidssteun voor onderzoek en ontwikkeling(4). Deze regeling staat een 
grotere steunintensiteit toe ten aanzien van projecten in de minst bedeelde 
gebieden. De laatste drie percentages hebben zowel betrekking op bedrijven 
als op onderzoeksinstituten, voor zover deze bij gezamenlijk onderzoek 
betrokken zijn. 
359. voor het programma 'Physikalische Technologies heeft de Duitse regering 
een budget van 233,2 miljoen ecu aangemeld waarvan 103,1 miljoen ecu bestemd 
was voor de industrie. 
De Commissie was in februari van mening dat de steunintensiteiten voor de 
verschillende fasen van het onderzoek in overeenstemming waren met haar 
beleid en zij tekende dan ook geen bezwaar aan tegen de steun krachtens de 
uitzonderingsbepaling van artikel 92, lid 3, sub c, van het EEG-Verdrag. 
360. Dezelfde uitzonderingsbepaling werd in maart toegepast voor het 
aangemelde programma 'Materialforschung', waarmee voor de periode 1989-1994 
376,8 miljoen ecu gemoeid is. De steunintensiteit van 50 % ten behoeve van 
industrieel basisonderzoek door ondernemingen en onderzoeksinstituten met een 
verhoging van 10 % voor de voormalige DDR(^) werd goedgekeurd. 
361. In juli beëindigde de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag ten aanzien van de Duitse steunregeling ten behoeve van het 
onderzoek naar vaste-stof-lasers (Eureka-project 226)(6) en keurde zij de 
steun goed krachtens de uitzonderingsbepaling van artikel 92, lid 3, sub b, 
van het EEG-Verdrag. De Commissie kon dit doen aangezien duidelijk werd dat 
de op grond van nieuwe informatie berekende intensiteiten binnen de grenzen 
van de O & O-richtsnoeren bleven. 
(4) PB C 83 van 11.4.1986. 
(5) Zie punt 5.4 van de communautaire kaderregeling voor overheidssteun voor 
onderzoek en ontwikkeling (PB c 83 van 11.4.1986) die een grotere 
steunintensiteit toestaat voor projecten in de minst bedeelde gebieden. 
(6) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 185. 
3.I.A.§3. 4 244 
362. Aan het steunprogramma 'Luftfahrtforschung und Luftfahrttechnologie' 
werd in oktober groen licht gegeven. 
Met het programma is voor de jaren 1989-1991 86 miljoen ecu gemoeid en het 
steunt het toegepaste onderzoek dat door bedrijven en onderzoeksinstituten 
wordt verricht. Met het oog op de bijzondere kenmerken van de 
luchtvaartindustrie paste de Commissie punt 5.4 van de communautaire 
kaderregeling voor overheidssteun voor onderzoek en ontwikkeling toe die een 
grotere steunintensiteit toestaat in geval van zeer grote specifieke 
risico's. De steunintensiteit bedroeg 50 % bruto. 
<T8> Spanje 
363. In maart verleende de Commissie overeenkomstig de uitzonderingsbepaling 
van artikel 92, lid 3, sub c, van het EEG-Verdrag goedkeuring aan een 
regeling van steunverlening aan de bedrijven in de regio Valencia ter 
stimulering van hun onderzoek en ontwikkeling. 
Voor dit programma is op de begroting een bedrag van 15 miljoen ecu 
uitgetrokken voor een periode van 4 jaar. Het programma omvat subsidies ter 
hoogte van 50 % BSE van de kosten die zijn toegestaan voor basisonderzoek en 
25 % voor toegepast onderzoek en ontwikkeling. Dit percentage wordt voor 
kleine en middelgrote bedrijven verhoogd met 10 % overeenkomstig punt 5.4 van 
de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor onderzoek en 
ontwikkeling. De Commissie was namelijk van mening dat de regionale 
autoriteiten goede gronden hadden om de samenwerking tussen bedrijven te 
bevorderen, de noodzakelijke infrastructuur te creëren en een beleid te 
ontwikkelen waardoor de onderzoeks-, ontwikkelings- en innovatie-activiteiten 
kunnen worden uitgebreid, gezien de aard van de industriële structuur van de 
regio Valencia, die uit kleine arbeidsintensieve, niet hoog-technologische 
produktie-eenheden van verbruiksgoederen bestaat. 
<T8> Frankrijk 
364. In de periode januari-juli heeft de Commissie onderzocht of voor het 
jaar 1992 de volgende steunregelingen in aanmerking kwamen voor verlenging : 
steun voor het ANVAR-onderzoek, Grands Projets innovants, PUMA en Fonds de la 
Recherche et de la Technologie, de belangrijkste regelingen in Frankrijk. Met 
deze regelingen was in 1992 een begrotingsbedrag van in totaal 490 miljoen 
ecu gemoeid. 
3.I.A.§3. 5 245 
365. In juli beëindigde de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag die was ingeleid tegen het bedrijf Buil, terzake van een 
steun van 380 miljoen ecu die de Franse regering had bestemd voor de 
financiering van het O & O-programma^). Voor dit programma, dat bekend 
staat onder de naam 'technisch project', en een looptijd van 4 jaar heeft, is 
een begrotingsbedrag van ongeveer 2 miljard ecu uitgetrokken. 
De intensiteit van de steun bedraagt 27 % bruto-subsidie-eguivalent van de 
voor steun in aanmerking komende kosten. 
De steun voldoet aan alle criteria inzake de intensiteit van de steun, de 
additionaliteit en het subsidiabele karakter van de uitgaven^8). 
<T8> Italië 
366. In juni beëindigde de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag die was ingeleid ten aanzien van het farmaceutische bedrijf 
Sigma-Tau(^). De daadwerkelijke steunpercentages (31,6 % bruto-subsidie-
equivalent voor het totale project) bleken namelijk veel lager te liggen dan 
de Commissie bij het inleiden van de procedure had berekend en werden 
overeenkomstig de kaderregeling voor onderzoekssteun bevonden. 
367. In juli werd de uitzonderingsbepaling van artikel 92, lid 3, sub b, van 
het EEG-Verdrag van toepassing verklaard op een project van gemeenschappelijk 
Europees belang zodat de steun die de Italiaanse regering aan het bedrijf 
SGS-Thomson Microelectronics Sri wilde toekennen, kon worden goedgekeurd. Dit 
bedrijf neemt deel in het Eureka-project 127/Tl (JESSI) voor de vervaardiging 
van programmeerbare geheugens (EPROM) met een capaciteit van 16 megabit. Het 
project heeft een looptijd van 4 jaar, wordt van Italiaanse zijde 
gefinancierd met een investering van 96 miljoen ecu; de steun bedraagt 
36,6 miljoen ecu in de vorm van een kapitaalpremie. 
De subsidie wordt toegekend op grond van de wetten nrs. 46/82 (Fondo Speciale 
Ricerca applicata) en 22/87 (Eureka-projecten); de intensiteit ervan (38,2 % 
bruto-subsidie-equivalent) strookt met de communautaire kaderregeling inzake 
(7) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 259. 
(8) De kapitaalverstrekkingen aan Buil, die te zamen met de onderzoekssteun 
werden goedgekeurd, worden in punt 425 van dit Verslag besproken. 
(9) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 184. 
3.I.A.§3. 6 246 
overheidssteun voor onderzoek en ontwikkeling. 
Aangezien de sector waarin de steun wordt verleend gekenmerkt wordt door een 
zeer sterke intracommunautaire concurrentie en het onderzoek aansluit bij 
mogelijke commerciële toepassing, kwam de steunintensiteit voor dit 
onderzoeksproject de Commissie te hoog voor. 
Door de aanvullende informatie die de Commissie ontving, kon worden 
vastgesteld dat basisonderzoek ongeveer 30 % van het project uitmaakte en dat 
de steunintensiteit derhalve was toegestaan. 
Het project ligt op het medische vlak en omvat een investering van 
30 miljoen ecu, vergt een onderzoeksduur van 6 jaar en een steun van 
9,4 miljoen ecu die wordt verleend in de vorm van een kapitaalpremie en een 
laagrentende lening. 
<T8> Nederland 
36 8. In mei verleende de Commissie goedkeuring aan het Nederlandse 
industriële O & O-programma inzake kolenvergassing. Het doel van het 
programma is de technische kennis te vergroten op het gebied van 
elektriciteitsopwekking door de winning van gas uit steenkool in combinatie 
met stoom- en gasturbines. 
Tot het eind van 1996 is met het project een begrotingsbedrag van ongeveer 
13 miljoen ecu gemoeid. De steunintensiteit voor dit project, dat een 
combinatie is van industrieel basisonderzoek (36 %) en toegepast onderzoek 
(64 %), bedraagt 31 % bruto. 
369. Aan de Nederlandse D2TV-stichting is tot en met 1996 steun toegekend ter 
hoogte van 15 miljoen ecu. In mei verleende de Commissie goedkeuring aan de 
steunmaatregel op grond van artikel 92, lid 3, sub c, van het EEG-Verdrag, 
vanwege de toelaatbare intensiteit van 10,8 % bruto, mede omdat hierdoor 
ontwikkelingsactiviteiten mogelijk worden gemaakt die zijn gericht op het 
zenden, decoderen en ontvangen van berichten volgens de HD-MAC- en D2-MAC-
norm. Een dergelijke beschikking strookt met het beleid van de Commissie op 
het gebied van hoge-definitie-televisie. 
37 0. In september paste de Commissie de uitzonderingsbepaling van artikel 92, 
lid 3, sub b, van het EEG-Verdrag toe om mogelijk te maken dat er in 1992 20 
miljoen ecu werd verstrekt aan Philips voor deelname in de Eureka-projecten 
247 
3.I.A.§3. 7 
JESSI (EU 127) en HDTV (EU 95). 
371. Het Nederlandse staalbedrijf Hppgoyens ne-emlt deel £n bet Eureka-prpject 
CARMAT (EU 13). Het heeft zich belast met specifieke onderdelen van het 
industriële basisonderzoek, waarvoor de Nederlandse regering een subsidie van 
1,23 miljoen ecu beschikbaar stelde. Aangezien de steunintensiteit 25 % bruto 
was, deelde de Commissie in oktober mede geen bezwaar te hebben tegen deze 
steun. 
De steun is tevens getoetst aan Beschikking nr. 3855/91 van de Commissie van 
27 november 1991(10), waarbij communautaire regels voor de steun aan de 
ijzer- en staalindustrie worden ingevoerd. 
<T8> Verenigd Koninkrijk 
372. In juli 1992 verklaarde de commissie geen bezwaar te hebben tegen de 
verlenging van en toewijzing van nieuwe begrotingsmiddelen voor vier Britse 
O & o-steunregelingen. 
ATP, LINK en GICP bevorderen onderzoeksprojecten waarin bedrijven, 
universiteiten en onderzoeksinstituten samenwerken. 
Door het Eureka-initiatief wordt de Britse deelname in Eureka-projecten 
gestimuleerd. 
De begroting voor de projecten bedroeg in totaal 139 miljoen ecu. 
373. De Britse autoriteiten hebben ook overheidssteun aangemeld in de vorm 
van een rechtstreekse subsidie aan verschillende bedrijven, 
onderzoeksorganisaties en universiteiten die deelnemen in het Eureka-project 
194 (industriële toepassing van de beoordeling van lasers met een groot 
vermogen). De begrotingsmiddelen voor de periode 1991-1996 bedragen circa 
2,5 miljoen ecu. De steun werd verenigbaar geacht met de gemeenschappelijke 
markt krachtens artikel 92, lid 3, sub c, van het EEG-Verdrag; de intensiteit 
bedroeg 37,9 % voor industrieel basisonderzoek en 13,9 % voor toegepast 
onderzoek. 
374. In december tekende de Commissie geen bezwaar aan tegen de steunregeling 
'op samenwerking gebaseerd onderzoek in de bouwsector'. De steun is gekoppeld 
aan een O & o-contract dat met industriële bedrijven is gesloten op grond van 
een op concurrentie gebaseerde aanbestedingsprocedure. Zowel de Kroon als de 
aannemer zijn gerechtigd tot de resultaten. Aangezien de resultaten niet 
(10) PB L 362 van 31.12.1991. 
3.I.A.§3. 8 248 
uitsluitend aan de staat toekomen, maar ook aan de deelnemende bedrijven, was 
de Commissie van mening dat de regeling voldeed aan de bepalingen van artikel 
92, lid 1, van het EEG-Verdrag. Op grond van de steunintensiteit, het 
additionele karakter en het gemeenschappelijk belang werd de regeling 
overeenkomstig de uitzonderingsbepaling van artikel 92, lid 3, sub c, van het 
EEG-Verdrag goedgekeurd. 
3.I.A.§4.a. 1 2L<\ 
<T4> §4 - Steun aan industriesectoren 
waarop een communautaire kaderregeling voor overheidssteun van 
toepassing is 
<T5> - Algemeen 
375. Op verscheidene industriesectoren is een kaderregeling voor 
overheidssteun van toepassing. Het gaat om sectoren die worden of werden 
gekenmerkt door omvangrijke herstructureringen die een aanzienlijk verlies 
van arbeidsplaatsen met zich hebben gebracht of op korte termijn met zich 
zullen brengen. Bovendien hebben al deze sectoren te maken met een bijzonder 
hevige internationale concurrentie. 
Gezien deze situatie achtte de Commissie een nog strengere controle van de 
steun nodig in die zin dat bepaalde steunvoornemens (of zelfs alle 
voornemens) ook wanneer zij onder reeds goedgekeurde steunregelingen vallen, 
aangemeld moesten worden. Zij meent dat zij via een dergelijk stelsel beter 
in staat is de gevolgen van de toegekende steun voor de verschillende 
sectoren vast te stellen en te voorkomen dat de staten daarbij tegen elkaar 
opbieden. Bovendien vergroten de in deze kaderregelingen vervatte 
richtsnoeren en voorschriften de rechtszekerheid voor de nationale overheden 
en bedr i jven. 
Behalve op de in het EGKS-Verdrag vallende sectoren die het voorwerp zijn van 
een kaderbeschikking van de Commissie, waarvoor instemming van de Raad 
vereist is, en de scheepsbouw waarvoor door de Raad Richtlijnen zijn 
vastgesteld op grond van artikel 92, lid 3, sub d), van het EEG-Verdrag, past 
de Commissie artikel 93, lid 1, toe. Op grond van deze laatstgenoemde 
bepaling kan de Lid-Staten bij wijze van "dienstige maatregelen" een 
kaderregeling worden voorgesteld uit hoofde waarvan wijzigingen kunnen worden 
aangebracht in de in de betrokken sector goedgekeurde steunregelingen. In 
geval van onenigheid kan de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag inleiden waarna de Lid-Staat via een beschikking verplicht 
wordt zich aan de kaderregeling te houden, afgezien van eventuele 
uitzonderingen waarop de nationale autoriteiten in het kader van de procedure 
een beroep hebben gedaan. 
Het nut van deze kaderregelingen zou kunnen worden heronderzocht indien een 
kaderregeling voor steun aan investeringen met een hoge kapitaal s intensiteit 
zou worden vastgesteld. 
250 3.I.A.§4.a. 2 
<T6> a) Scheepsbouw 
<T7> wijziging van de Zevende Richtlijn (voormalige DDR) 
376. Op 20 juli 1992 keurde de Raad van Ministers Richtlijn nr. 92/68/EEG 
houdende wijziging van de Zevende Richtlijn 90/684/EEG<1) betreffende de 
steunverlening aan de scheepsbouw goed. Terwijl de Zevende Richtlijn het 
algemene kader voor dergelijke steun vormt, wordt bij de nieuwe richtlijn een 
bijzondere overgangsregeling voor de voormalige DDR vastgesteld, zodat de 
betrokken sector in dat land kan worden geherstructureerd en concurrerend kan 
worden. Volgens deze Richtlijn mag de bedrijfssteun voor de scheepsbouw- en 
scheepsverbouwingsactiviteiten van deze werven tot 31 december 1993 niet 
hoger zijn dan 36 % van de vóór steun gecorrigeerde jaaromzet. Dit plafond is 
aanzienlijk hoger dan voor de andere EG-werven. In ruil daarvoor moet de 
Duitse regering vóór 31 december 1995 volgens een door de Commissie 
goedgekeurd tijdschema overgaan tot een reële en onomkeerbare 
capaciteitsverlaging van 40 % netto, van de op 1 juli 1990 op het grondgebied 
van de voormalige DDR bestaande scheepsbouwcapaciteit van 545.000 gbt. De 
Commissie zal nauwlettend toezicht houden op de tenuitvoerlegging van het 
bovenstaande en zal de Lid-Staten ter zake verslag uitbrengen. 
Verder heeft de Commissie besloten de steunplafonds die in 1992 op de 
scheepsbouwsector van toepassing waren, in 1993 te handhaven. 
<T7> . Concrete gevallen 
<T8> Duitsland 
377. In juli 1992 besloot de Commissie Duitsland te verbieden een pakket 
steunmaatregelen voor de ontwikkeling van de scheepsbouw te verlenen aan de 
Chinese scheepvaartmaatschappij COSCO, nadat zij in oktober 1991 de procedure 
van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag had ingeleid om te onderzoeken of 
de door Duitsland voorgenomen ontwikkelingssteun moest worden beschouwd als 
toelaatbare ontwikkelingssteun aan China of als exploitatiesteun aan de 
Duitse scheepswerven waar de schepen zouden worden gebouwd. De Commissie was 
van mening dat de beoogde steun geen echte ontwikkelingssteun vormt en dat de 
(1) PB L 380 van 31 december 1990 en Eenentwintigste Verslag over het 
mededingingsbeleid, punten 181 tot en met 183. 
251 
3.I.A.§4.a. 3 
aangemelde steun moest worden verboden. 
378. In december 1992 besloot de Commissie in te stemmen met de toekenning 
van een eerste steuntranche aan de Meeres-Technik-Werft, voorheen 
Mathias-Thesen-Werft (MTW) in Wismar, Mecklenburg-Vorpommern (voormalige 
DDR). De eerste tranche bestaat uit exploitatiesteun van 93,2 miljoen ecu, 
investeringssteun van 46,2 miljoen ecu en steun voor sluiting ten bedrage van 
8,8 miljoen ecu. Toelating van verdere tranches wordt slechts goedgekeurd 
indien de Duitse regering de commissie overtuigend kan aantonen dat de steun 
in overeenstemming blijft met de regels van de Zevende Richtlijn betreffende 
de steunverlening aan de scheepsbouw en meer in het bijzonder van de nieuwe 
Richtlijn 92/68/EEG, welke voorziet in een uitzondering op de Zevende 
Richtlijn om de extra steun toe te staan die nodig is voor de 
herstructurering van de werven in de nieuwe deelstaten. 
<T8> Griekenland 
379. In december besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag betreffende de maatregelen op het gebied van bedrijfssteun in 
Griekenland voor reparatieactiviteiten, evenals een procedure ten aanzien van 
de steun die aan de Neorion-scheepswerf werd verleend, te beëindigen. 
Tegelijkertijd hechtte de Commissie krachtens artikel 10 van de Zevende 
Richtlijn betreffende de steunverlening aan de scheepsbouw, haar goedkeuring 
aan steun in de vorm van kwijtschelding van schulden met betrekking tot 
financiële herstructurering in verband met de verkoop van vier scheepswerven 
die het eigendom van de staat waren. 
De Griekse regering verzekerde dat alle werven, indien zij niet op 
31 maart 1993 zouden zijn afgestoten, gesloten zouden worden en dat deze 
sluiting onomkeerbaar zal zijn overeenkomstig artikel 7 van de Richtlijn. 
Een van de werven, de scheepswerf van Elefsis was reeds verkocht. De andere 
drie werven, de Neorion-werf in Syros, de Hellenic-werf en de Nafsi-werf, 
waren alle onderworpen aan bijzondere liquidatieprocedures overeenkomstig de 
bestaande Griekse wetgeving. Wat betreft Neorion had een openbaar aanbod 
geleid tot een verkoopovereenkomst met de hoogste bieder, maar deze moest nog 
steeds afgerond worden. Ten aanzien van Nafsi zou er spoedig een openbaar 
aanbod komen. Verwacht wordt dat Hellenic zijn commerciële 
scheepsbouwactiviteiten zal staken. De werf zal zijn scheepsbouwactiviteiten 
3.I.A.§4.a. 4 252 
voor de marine voortzetten die niet meer dan 51 % van de waarde van het 
bedrijf vertegenwoordigen, overeenkomstig artikel 10, lid 3, van de Zevende 
Richtlijn. 
3.I.A.§4.b. 5 ^ ^ 
<T6> b) Onder het EGKS-Verdrag vallende ijzer- en staalsectoren 
<T7> steuncode voor de ijzer- en staalindustrie 
380. Op 1 januari 1992 werd de nieuwe steuncode voor de ijzer- en 
staalindustrie (Beschikking nr. 3855/91/EGKS) van kracht voor een periode van 
vijf jaar, die op 31 december 1996(2) afloopt; er zijn ten opzichte van de 
vorige code enige wijzigingen aangebracht. Afgezien van de wijziging van 
artikel 2 (steun voor onderzoek en ontwikkeling), heeft de belangrijkste 
verandering betrekking op steun die wordt verleend krachtens algemene 
regionale investeringssteunmaatregelen ten behoeve van ijzer- en 
staalondernemingen op het grondgebied van de voormalige DDR. 
381. Op grond van artikel 2 kan steunverlening ten behoeve van o & o als 
verenigbaar beschouwd worden met de gemeenschappelijke markt indien deze 
strookt met de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor onderzoek 
en ontwikkeling, in het kader waarvan de bepalingen voor de ijzer- en 
staalsector meer in overeenstemming zijn gebracht met de bepalingen voor 
andere sectoren. 
382. Volgens artikel 5 van de code mag investeringssteun worden toegestaan 
ten behoeve van ijzer- en staalondernemingen in de voormalige DDR, mits de 
steunverlening gepaard gaat met een vermindering van de totale 
produktiecapaciteit op dat grondgebied. Met betrekking tot het eerste 
belangrijke geval van steun ten behoeve van 'Walzwerke Ilsenburg GmbH' gaf de 
Commissie in een beschikking een nadere afbakening van haar interpretatie van 
artikel 5. Zij besloot een vermindering van de capaciteit van warmgewalste 
eindprodukten te eisen van in totaal 10 % van de capaciteit in 1990 (het jaar 
van de Duitse eenwording) en met deze voorwaarde rekening te houden bij de 
beoordeling van ieder afzonderlijk geval van staatssteun voor activiteiten 
van de ijzer- en staalindustrie in de voormalige DDR. 
383. In artikel 5 wordt tevens de periode vastgesteld, waarbinnen dergelijke 
regionale steun in de DDR toegekend mag worden (tot 31 december 19 94 en tot 
31 december 1995 voor de speciale belastingfaciliteiten), met afwijking van 
de algemene geldigheidsduur van de code. Dit komt door het uitzonderlijke 
karakter van regionale investeringssteun en de passende periode voor de 
(2) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 208. 
254 
3.I.A.§4.b. 6 
modernisering van de betrokken staalfabrieken, die op drie jaar is 
vastgesteld. 
<T7> C02-heffing in Denemarken en Nederland 
384. Na goedkeuring van de Raad paste de Commissie in juli de steuncode voor 
de ijzer- en staalindustrie aan om steun aan Deense en Nederlandse 
staalbedrijven mogelijk te maken ter verlichting van de lasten van nieuwe 
C02-/energieheffingen die in beide landen zijn ingevoerd. 
385. Beide landen hadden deze belastingmaatregelen overeenkomstig artikel 93 
van het EEG-Verdrag bij de Commissie aangemeld. De Commissie besloot zich 
niet te verzetten tegen het verlenen van de steunt) in het algemeen. Deze 
steun behoort echter niet tot de ingevolge de steuncode voor de ijzer- en 
staalindustrie goedgekeurde vormen van steunverlening en is derhalve 
krachtens artikel 4, punt c, van het EGKS-Verdrag verboden. Omdat de heffing 
extra kosten voor de Deense en Nederlandse staalbedrijven met zich meebrengt 
en daardoor hun concurrentiepositie ten opzichte van buitenlandse bedrijven 
nadelig wordt beïnvloed, hetgeen niet rechtvaardig zou zijn, besloot de 
Commissie ook steun in deze sectoren toe te staan via een aanpassing van de 
steuncode voor de ijzer- en staalindustrie. 
<T8> Duitsland 
386. In februari keurde de Commissie de toepassing van verscheidene regionale 
steunregelingen ten behoeve van de EGKS-ijzer- en staalindustrie op het 
grondgebied van de voormalige DDR goed. De beschikking betreft de grootste 
regionale steunregeling, de Gemeinschaftsaufgabe "verbetering van de 
regionale economische structuur (20e kaderplan) en maakt het verlenen van 
investeringspremie mogelijk. De Commissie verleende eveneens goedkeuring voor 
de toepassing van de regeling inzake fiscale investeringspremies 
(Investitionszulagengesetz 1991) en voor het gebruik van de bijzondere 
afschrijvingsregelingen voor de ijzer- en staalindustrie in de voormalige 
DDR. 
387. Binnen dit kader is het mogelijk geworden gebruik te maken van regionale 
steunverlening ten behoeve van produktie-investeringen in de ijzer- en 
staalsector tot een bruto steunintensiteit van 23 %. Deze steun kan 
(3) Zie punt 451 van dit Verslag. 
3.I.A.§4.b. 7 255 
gecombineerd worden met verschillende vormen van investeringssteun of andere 
bijstand tot een maximum van 12 %, zodat de totale steunverlening ten behoeve 
van één investeringsproject niet boven het intensiteitsplafond van 35 % 
uitkomt, dat door de Commissie overeenkomstig de bepalingen van het 
EEG-Verdrag is aanvaard. 
388. De Commissie heeft zich gebogen over de verkoop door de Treuhandanstalt 
van Stahl- und Walzwerk Brandenburg GmbH en van Hennigsdorfer Stahl GmbH, 
twee staalbedrijven in de voormalige DDR, aan de Italiaanse staalgroep Riva. 
Het doel van het onderzoek was vast te stellen of deze transactie verenigbaar 
was met de beschikking van de Commissie van september 1991 betreffende de 
activiteiten van de Treuhandanstalt en met de communautaire steuncode voor de 
ijzer- en staalindustrie. De Commissie keurde de privatisering in april 1992 
goed, omdat zij van mening was dat de transactie geen steunelementen bevatte, 
gezien de ruime internationale publiciteit die aan de verkoop vooraf ging en 
het feit dat Riva het hoogste bod had gedaan. 
389. In juni gaf de Commissie een beschikking betreffende het eerste 
belangrijke investeringsproject ten behoeve van de Oostduitse ijzer- en 
staalindustrie waaraan overheidssteun verleend werd, en keurde zij het 
toekennen van investeringssteun ten behoeve van Walzwerke Ilsenburg GmbH goed 
krachtens twee regionale steunregelingen waarmee zij in februari had 
ingestemd. De Commissie bestudeerde de beoogde steun in het licht van 
artikel 5 van de steuncode voor de ijzer- en staalindustrie en stelde vast 
dat de produktiecapaciteit van de Ilsenburg-fabriek door de investering ten 
opzichte van 1990 niet verhoogd, maar integendeel sterk verlaagd werd wat 
betreft de capaciteit voor ruwstaal en warmgewalste eindprodukten. Deze 
vermindering werd bereikt door in 199 0 enkele fabrieken definitief te sluiten 
en door de vroegere capaciteit geleidelijk terug te brengen en deze niet 
volledig door nieuwe te vervangen. 
390. In september stemde de Commissie ermee in dat het 21e kaderplan van de 
Gemeinschaftsaufgabe "verbetering van de regionale economische structuur" 
werd uitgebreid tot de ijzer- en staalindustrie in de nieuwe Duitse 
deelstaten. 
391. In december verleende de Commissie goedkeuring voor de uitbreiding van 
de toepassing van de 'Investitionszulagengesetz 1992' (regeling inzake 
fiscale investeringspremie), die de 'Investitionszulagengesetz 1991' vervangt 
tot de EGKS-ijzer- en staalindustrie op het grondgebied van de voormalige 
3.I.A.§4.b. 8 9 56 
DDR. Hierdoor wordt het met name mogelijk een fiscale investeringspremie toe 
te kennen met een intensiteit van 8 % ten behoeve van investeringen op dat 
grondgebied die voor eind juni 1994 begonnen en voor eind 1996 voltooid zijn, 
en een fiscale investeringspremie met een intensiteit van 5 % ten behoeve van 
investeringen die begonnen en voltooid zijn binnen de periode van 1 juli 1994 
tot 31 december 1996. De Commissie heeft de Duitse autoriteiten verzocht 
iedere afzonderlijke steun die krachtens genoemde regeling wordt aangevraagd, 
bij de Commissie aan te melden overeenkomstig artikel 6 van de steuncode voor 
de ijzer- en staalindustrie (Beschikking nr. 3855/91/EGKS van 27.11.1991). 
Ieder aangemeld steunproject moet afzonderlijk door de Commissie beoordeeld 
worden op zijn verenigbaarheid met de bepalingen van genoemde beschikking en 
in het bijzonder met de artikelen 5 en 1. 
<T8> Spanje 
392. In juli 1991 leidde de Commissie de procedure van artikel 6, lid 4, van 
de steuncode voor de ijzer- en staalindustrie in om bepaalde steunmaatregelen 
ten behoeve van de Spaanse speciaal-staalproducent Acenor te onderzoeken die 
het bedrijf in staat moesten stellen ondanks financiële moeilijkheden zijn 
activiteiten voort te zetten. 
393. In november deed de Commissie de Raad een mededeling toekomen waarin 
werd geadviseerd steun ten bedrage van in totaal 505 miljoen ecu goed te 
keuren krachtens artikel 95 van het EGKS-Verdrag, ter ondersteuning van een 
herstructureringsplan voor Sidenor, waartoe Acenor en Foarsa behoren, dat een 
vermindering behelst van 31 % van de capaciteit en van 39 % van het 
personeelsbestand. 
394. Tegelijkertijd deed de Commissie de Raad een mededeling toekomen met 
betrekking tot het beoogde herstructureringsplan voor het Spaanse 
geïntegreerde openbare staalbedrijf corporación de la siderurgia Integral 
(CSI), waartoe Ensidesa en Altos Homos de Vizcaya behoren. De Commissie was 
van mening dat het plan levensvatbaar was en een moedige en constructieve 
aanpak vormde van de herstructurering van de Spaanse ijzer- en 
staalindustrie. Gezien de moeilijkheden op de EG-markt voor ijzer en staal 
stelde de Commissie zich echter op het standpunt dat een verbetering van de 
verhouding tussen de steunintensiteit (steun ten bedrage van in totaal 
3.986 miljoen ecu, waarvan het merendeel onverenigbaar was met de steuncode 
voor de ijzer- en staalindustrie en slechts goedgekeurd kon worden met een 
beroep op artikel 95 van het EGKS-Verdrag) en de omvang van de voorgenomen 
257 
3.I.A.§4.b. 9 
herstructurering noodzakelijk was. Tijdens zijn bijeenkomst op 
24 november 1992 was de Raad 'Industrie' niet bereid akkoord te gaan met de 
Spaanse voorstellen en werd verder overleg uitgesteld tot begin 1993. 
<T8> Italië 
395. In juli leidde de Commissie de procedure van artikel 6, lid 4, van de 
steuncode voor de ijzer- en staalindustrie (Beschikking nr. 3855/91/EGKs(4)) 
in om mogelijke steun aan het Italiaanse openbare staalbedrijf Ilva, te 
onderzoeken. Ilva's aandeelhouder, de staatsholdingvennootschap IRI, heeft 
besloten Ilva's kapitaal in twee termijnen te verhogen met 421 miljoen ecu. 
De eerste kapitaalverhoging van 227 miljoen ecu zal plaatsvinden door middel 
van de opneming van een bedrijf van de IRI, Sof in Spa, in Ilva, terwijl de 
tweede rechtstreeks van IRI komt. 
396. De kapitaalverhogingen maken deel uit van een breder plan om de 
financiële situatie van het bedrijf te verbeteren. Krachtens een plan dat 
eerder dit jaar aan de Commissie werd voorgelegd, zou Ilva verscheidene 
activa die geen deel uitmaken van zijn kernactiviteiten verkopen, hetgeen ten 
minste 421 miljoen ecu zou opleveren, terwijl 647 miljoen ecu zouden worden 
opgebracht door middel van een aandelenemissie. 
397. Aangezien Ilva in juni 1992 echter een verlies over 1991 aankondigde, 
kon het opbrengen van 554 miljoen ecu via Ilva's eerste aandelenemissie niet 
zoals oorspronkelijk voorgenomen plaatsvinden, omdat in Italië alleen 
bedrijven die in de drie jaren die aan de emissie voorafgaan winst hebben 
gemaakt, aan de effectenbeurs genoteerd kunnen worden. De Commissie was van 
mening dat IRI toen het met zijn plan kwam, had kunnen weten dat het bedrijf 
in 1991 mogelijk verlies zou lijden en dat Ilva's aandelen in 1993 niet zoals 
voorgenomen op de effectenbeurs verhandeld konden worden. 
39 8. Onder deze omstandigheden valt het te betwijfelen of een commercieel 
investeerder zou doorgaan met de rest van het plan of zonder een beter 
alternatief te ontwikkelen alvorens hij meer kapitaal in het bedrijf zou 
steken. Derhalve was de Commissie van mening dat de kapitaalverhoging 
overheidssteun kon inhouden. 
(4) PB L 362 van 31.12.1991. 
3.I.A.§4.c. 10 258 
<T6> c) Niet Onder het EGKS-Verdrag vallende ijzer- en staalsectoren 
399. in maart hechtte de Commissie haar goedkeuring aan investeringssteun ten 
behoeve van Mannesmann-Röhrenwerke Zeithain/Sachsen, een producent van 
naadloze stalen buizen in de voormalige DDR, krachtens twee regionale 
investeringssteunregelingen (investeringspremie en fiscale 
investeringspremie) waarmee zij in februari had ingestemd. 
3.I.A.§4.d. 11 259 
<T6> d) Steun aan de kolenmijnindustrie 
400. In 1992 heeft de Commissie haar onderzoek van de steunmaatregelen 
voortgezet overeenkomstig Beschikking nr. 2064/86/EGKS tot vaststelling van 
een regeling voor de steunmaatregelen van de Lid-Staten ten behoeve van de 
kolenindustrie^) en de bepalingen van het EGKS-Verdrag. 
De goedkeuring van de door de Lid-Staten beoogde financiële maatregelen ten 
gunste van de kolenindustrie is verleend op voorwaarde dat de maatregelen 
stroken met de doelstellingen en toepassingscriteria van bedoelde 
beschikking, alsmede met de specifieke doelstellingen van de artikelen 2 en 3 
van het EGKS-Verdrag. 
De Commissie heeft haar goedkeuring afhankelijk gesteld van de voorwaarde dat 
de door de Lid-Staten voorgenomen steunverlening aan de kolenmijnsector in de 
Gemeenschap op de juiste wijze wordt afgebouwd en gepaard gaat met 
herstructurerings-, rationalisatie- en moderniseringsplannen. 
Voor het jaar 1992 heeft de Commissie bij beschikkingen van respectievelijk 
11 december 1991 en 30 september 1992 de steunmaatregelen van België^6) en 
Frankrijke) goedgekeurd. Bij beschikking van 30 september 1992(8) heeft de 
commissie bepaalde rechtstreekse financiële steun aan de kolenindustrie in de 
Bondsrepubliek Duitsland goedgekeurd. 
Bij beschikking van 25 november 1992(9), gericht aan de Duitse overheid, 
heeft de Commissie voor de jaren 1991 en 1992 haar goedkeuring verleend aan 
steunmaatregelen in de vorm van compenserende bedragen die op grond van de 
derde wet op de elektriciteitswinning uit kolen uit de Gemeenschap aan de 
elektriciteitsproducenten worden uitgekeerd. Bij deze beschikking heeft de 
commissie eveneens uitspraak gedaan over de aanvullende steunmaatregelen 
krachtens de verhoging van het compensatiebedrag die op grond van genoemde 
wet voor de jaren 1989 en 1990 was toegekend, alsmede over de 
steunmaatregelen in de vorm van compensaties tussen mijnbekkens en voor 
steenkool met een laag gehalte aan vluchtige stoffen voor de jaren 1990, 1991 
(5) PB L 177 van 01.07.1986. 
(6) PB L 22 van 31.01.1992. 
(7) PB L 310 van 27.10.1992. 
(8) PB L 310 van 27.10.1992. 
(9) PB L 21 van 29.01.1993. 
3.I.A.§4.d. 12 ZOU 
en 1992. Wat de compenserende bedragen in het kader van de derde wet betreft, 
heeft de Commissie alleen haar goedkeuring gegeven aan de betaling die 
bedoeld is om de lopende uitgaven voor de jaren 1991, 1992 en 1990 te dekken. 
Bij beschikking van 23 december 1992(1°) heeft de Commissie goedkeuring 
verleend aan financiële steun over 1992, in de vorm van aan de 
elektriciteitsproducenten in het kader van de OFICO-steunregeling uit te 
keren compenserende bedragen. Bij een andere, op dezelfde datum gegeven 
beschikkingf11) heeft de Commissie eveneens uitspraak gedaan over de 
verschillende andere steunmaatregelen die door de Spaanse overheid verstrekt 
zijn voor 1991, 1992 en 1993. 
Bij de tot de Portugese regering gerichte beschikking van 
23 december 1992(12), heeft de Commissie goedkeuring verleend aan 
financiële steun over 1992 ten gunste van de Portugese kolenmijnindustrie. 
De Commissie heeft tenslotte een nieuwe kaderregeling goedgekeurd inzake 
steun aan de kolenmijnindustrie, die ter instemming is voorgelegd aan de 
Raad. 
(10) Publikatie in voorbereiding. 
(11) Publikatie in voorbereiding. 
(12) Publikatie in voorbereiding. 
Steun aan de kolenmijnindustrie 
Steun aan de lopende produktie in 1991 en 1992 
(in mi Ij oen ecu) H 
> 
10» 
Steun in het kader van 
Beschikking nr. 2064/86/EGKS 
1. Rechtstreekse steun 
- artikel 3 
- artikel 4 
- artikel 5 
- artikel 6 
- overige 
TOTAAL 
In ecu/Per gesubsidieerde ton 
2. Indirecte steun 
TOTAAL 
In ecu/Per ton België 
1992 j 1991 
i 1 
i 
| 
33,5 j 53,4 
Î 
i f 
33,5 j 53,4 
1 
90,54 84,36 
7,4 j 7,8 
j 
40,9 i 61,2 
110,54 | 96,68 
! Bondsrep. Duitsl. 
1992 
177,7 
1624,6 
65,6 
1867,9 
25,73 
2466,7 
4334,6 
59,71 1991 
209,6 
1656,7 
66,8 
1933,1 
26,55 
2569,6 
4502,7 
61,85 Spanje I Frankrijk 
1992 
379,7 
66,3 
446,0 
23,47 
17,3 
463,3 
24,38 1991 ! 1992 1991 
390,0 186,9 
11,3 
! 
217,6 
j 
618,9 j 186,9 
j 
34,00 | 19,27 
i 
48,50 | 
i 
667,4 | 186,9 
! 
36,66J 19,27 
i 165,3 
-
165,3 
16,36 
-
165,3 
16,36 Portugal 
1992 
5,0 
0,8 
5,8 
21,48 
-
5,8 
21,48 1991 
O 
4,5 
19,40 
-
4,5 
19,40 Veren. Koninkrijk 
1992 
-
. 
-
: 1991 
-
" 
-
: Gemeenschap 
1992 
782,8 
1624,6 
65,6 
67,1 
2540,1 
13,62 
2491,4 
5031,5 
26,98 1991 
822,8 
1656,7 
11,3 
66,8 
217,6 
2775,2 
14,37 
2625,9 
5401,1 
27,95 
3.i.A.§4.e. 14 262 
<T6> e) Steun aan de sector synthetische vezels 
Verlenging van de steuncode 
401. In de sector synthetische vezels heeft de Commissie een nieuwe 
kaderregeling uitgewerkt, die geldig is van 1 Januari 1993 tot en met 
31 december 1994, nadat zij de kaderregeling die zou vervallen op 
18 juli 1992, verlengd had tot op 31 december 1992. De tekst is dezelfde als 
die van de kaderregeling die sinds 1977 van toepassing is, maar is op sommige 
punten verduidelijkt en uitgebreid. 
Wat het industriële proces betreft, is het toepassingsgebied van de nieuwe 
tekst uitgebreid met de polymerisering, wanneer deze bewerking op het gebied 
van machines in de produktie is geïntegreerd. 
De Commissie zal bij haar beoordeling voornamelijk oog hebben voor de 
verplichting om de produktiecapacitelt van de onderneming die voor steun in 
aanmerking wil komen, aanzienlijk te verminderen. 
De vermindering zal beoordeeld worden op basis van de specifieke kenmerken 
van ieder project, met name de steunintensiteit, het geïnvesteerde bedrag, de 
locatie en de mate waarin de investeringen bijdragen tot de regionale 
ontwikkeling en de groei van de gemiddelde bezettingsgraad van de 
produktiecapacite it van de sector, van de onderneming en van de groep waartoe 
deze onderneming behoort. 
<T8> Duitsland 
402. De Commissie werd in kennis gesteld van steunverlening aan ondernemingen 
in de deelstaten van de voormalige DDR. Zij heeft hierover goedkeurend 
beschikt, waarbij zij met name rekening heeft gehouden met het gunstige 
effect van deze steun voor de regio : 
Zo heeft zij bij beschikking van 30 september goedkeuring 
verleend aan twee steunvoornemens ten behoeve van de 
ondernemingen HOECHST GUBEN en MÀRKISCHE FASER, beide gevestigd 
in de deelstaat Brandenburg. 
Bij beschikking van 28 oktober heeft de Commissie eveneens 
goedkeuring verleend aan het steunvoornemen ten behoeve van de 
onderneming THÜRINGISCHE FASER/SCHWARZA, in de deelstaat 
Thüringen. 
3.I.A.§4.e. 15 263 
<T8> I ta Iië 
403. De Commissie heeft in mei besloten de procedure van artikel 93, lid 2, 
van het EEG-Verdrag in te leiden ten aanzien van het voornemen om voor 
80 miljoen ecu steun te verlenen aan de onderneming SNIA-Fibres. 
Het is de Commissie gebleken dat het gunstige effect van de voorgenomen steun 
- dat voortvloeit uit de gunstige invloed die voor de regio verwacht mag 
worden (het scheppen van werkgelegenheid in de Mezzogiorno) - teniet gedaan 
zou kunnen worden door de gevolgen die deze steun voor de gehele sector zou 
hebben. 
De sector synthetische vezels wordt gekenmerkt door groeiende overcapaciteit, 
waardoor de Commissie de beoogde steun aan ondernemingen uit deze sector 
beoordeelt op basis van de ontwikkeling van hun produktiecapacite it en de 
bezettingsgraad ervan. 
Op grond van het feit dat de onderneming haar produkt iecapaci tel t voor 1995 
met 10 % vermindert, heeft de Commissie het steunvoorstel goedgekeurd in een 
in december gegeven eindbeschikking. 
<T8> Luxemburg 
404. De Commissie heeft in september de procedure die in oktober 1991(13) 
was ingeleid in verband met een steunvoorstel ten bedrage van 370.000 ecu ten 
gunste van de onderneming Technofibres S.A., goedkeurend beëindigd. 
Zij is van mening dat dit steunvoorstel gericht is op een 
kwaliteitsverbetering van de produkten, zonder dat het leidt tot een toename 
van de produktie van de onderneming, hetgeen in strijd zou zijn met de eisen 
van de kaderregeling die op de sector van toepassing is. De Commissie was 
verder van mening dat de steun bijdraagt aan de ontwikkeling van de betrokken 
regio. 
(13) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, bijlage III.B.1 
96 4 
3.1.A.§4.f. 16 ilu n 
<T6> f) Steun aan de automobielsector 
405. In december 1988 stelde de Commissie voor de eerste keer op grond van 
artikel 93, lid 1, van het EEG-Verdrag een kaderregeling voor overheidssteun 
aan de automobielindustrie vast. De regeling had een looptijd van twee jaar, 
en trad op 1 Januari 1989 in werking. Aan het einde van deze periode zouden 
de inhoud en werkingssfeer opnieuw worden beoordeeld^14). In december 1990 
besloot de Commissie de kaderregeling voor onbepaalde tijd te verlengen. Zij 
verbond zich ertoe de regeling na twee jaar opnieuw te bestuderen en in 
overleg met de Lid-Staten eventueel te wijzigen of in te trekken^15*. 
Zoals toegezegd in december 1990 heeft de Commissie thans te zamen met de 
Lid-Staten de kaderregeling opnieuw bestudeerd op de multilaterale 
bijeenkomst van 8 december 1992. Tijdens deze bijeenkomst gaf een ruime 
meerderheid van de Lid-Staten te kennen tevreden te zijn over de huidige 
toepassing van de kaderregeling, en voorstander te zijn van voortzetting 
ervan in de komende Jaren. De Lid-Staten verschilden echter van mening over 
de voorstellen van de Commissie inzake wijziging of uitbreiding van de 
huidige kaderregeling. 
Daarom heeft de Commissie in december besloten de kaderregeling niet te 
wijzigen. Zij zal geldig blijven tot een volgende herbestudering door de 
Commi ss i e. 
406. De toepassing van de kaderregeling inzake overheidssteun in de 
automobielsector heeft aanleiding gegeven tot de volgende beschikkingen van 
de Commissie. 
<T8> België 
407. In februari heeft de Commissie goedkeuring verleend voor steun ten 
behoeve van innovaties (subsidie van 0,6 miljoen ecu en vrijstelling van 
onroerend-goedbelast ing) en van milieubescherming (subsidie van 
1,7 miljoen ecu en vrijstelling van onroerend-goedbelast ing) voor 
investeringen van Volvo Europe Car NV te Gent. De totale intensiteit van de 
in het kader van de wet op de economische expansie van 1959 door de Vlaamse 
(14) Negentiende Verslag over het mededingingsbeleid, punt 127. 
(15) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 249. 
3.I.A.§4.f. 17 265 
deeIregering te verlenen steun bedraagt ongeveer 6,5 % 
netto-subsi die-equivalent. Het brutopercentage van de steun ten behoeve van 
innovaties, bedraagt 8 %. De investeringen hebben betrekking op innovaties op 
Europees niveau met een groot technisch en commercieel risico. Het bruto 
percentage van 15 % van de steun die voor milieubescherming wordt verleend, 
is in overeenstemming met de communautaire kaderregeling inzake steun voor 
milieubescherming. De Commissie heeft rekening gehouden met het feit dat het 
voornemen niet leidt tot vergroting van de produktiecapaciteit, maar tot een 
grotere flexibiliteit en produktiviteit van de onderneming. 
<T8> Duitsland 
408. In aansluiting op de inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, 
van het EEG-Verdrag, op 27 februari 1991(16), heeft de Commissie in april de 
volgende beschikking gegeven inzake de aankoopvoorwaarden betreffende een 
terrein in Berlijn^17) door de onderneming Daimler-Benz AG : het verschil 
tussen de prijs waarvoor de Senaat van Berlijn het terrein verkocht heeft en 
de prijs die is vastgesteld door een onafhankelijke deskundige, te weten 
43,8 miljoen ecu, wordt aangemerkt als steun in de zin van artikel 92, lid 1, 
van het EEG-Verdrag. Een deel van de steun, te weten 26,8 miljoen ecu, komt 
in aanmerking voor een ontheffing overeenkomstig artikel 92, lid 2, onder c), 
("steunmaatregelen aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek 
Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland, voor zover deze 
steunmaatregelen noodzakelijk zijn om de door deze deling berokkende 
economische nadelen te compenseren"), omdat het werd toegekend vóór de Duitse 
hereniging en overeenkomt met de compensatie van bijkomende kosten, gedragen 
door Daimler-Benz en veroorzaakt door verhuizingen binnen de stad, waartoe de 
onderneming impliciet door de plaatselijke autoriteiten werd gedwongen 
vanwege de opsplitsing van de stad. Het resterende gedeelte van de steun, te 
weten 17 miljoen ecu, komt niet in aanmerking voor een ontheffing op grond 
van het Verdrag en moet worden terugbetaald. 
Deze beschikking toont, net als de beschikking inzake de Toyota-vestiging in 
het Verenigd Koninkrijk van 1991<18), dat de Commissie steeds meer aandacht 
besteedt aan steun voor de aanschaf van terreinen en dat zij er een gewoonte 
van heeft gemaakt een beslissing te nemen na de nationale overheden verzocht 
(16) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 255. 
(17) PB L 263 van 09.09.1992. 
(18) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 239. 
266 
3.I.A.§4.f. 18 
te hebben om een rapport van een officiële en onafhankelijke deskundige over 
de marktwaarde van de terreinen. 
409. In december heeft de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag, die In december 1991(19> werd ingeleid en betrekking had op 
het voornemen steun te verlenen aan OPEL AG voor Investeringen in Eisenbach 
(voormalige DDR), beëindigd. Deze regionale steun met een intensiteit van 
28,9 % BSE wordt toegestaan omdat deze overeenkomt met de extra kosten die 
verband houden met de plaats waar deze investering gedaan wordt. Tevens mag 
worden verwacht dat de betreffende steun belangrijke positieve effecten zal 
hebben in de nieuwe deelstaten waar de sociaal-economische omstandigheden 
moeilijk zijn, met name de schepping van 2.000 directe en 2.500 indirecte 
arbeidsplaatsen. De steun voor milieubescherming die bedoeld is om de door de 
spuiter ij veroorzaakte vervuiling te verminderen, wordt eveneens toegestaan 
omdat de investering verder gaat dan hetgeen tot nu toe op dit gebied gedaan 
is. 
<T8> Italië 
410. In september heeft de Commissie besloten goedkeuring te verlenen voor 
overheidssteun aan Iveco voor de ontwikkeling van een nieuw assortiment 
vrachtwagenmotoren en -transmissies onder de naam Elena. De steun werd door 
de Italiaanse regering aangemeld overeenkomstig de communautaire 
kaderregeling voor overheidssteun aan de automobielindustrie, en zal worden 
verleend op grond van Wet 46/82 inzake steun voor industriële innovatie. 
Elena is een EUREKA-project in de vorm van een joint-venture, dat 
voornamelijk door Iveco wordt uitgevoerd, in samenwerking met een paneuropees 
netwerk van produktie-ondernemingen, voornamelijk leveranciers van 
motoronderdelen en laboratoria. Het project zal gedurende de periode 
1990-1995 worden uitgevoerd en kost - Iveco - een bedrag van in totaal 
144,9 mi IJoen ecu. 
De voorgestelde steun zal worden verleend in de vorm van een zachte lening 
van 80,1 miljoen ecu. De component staatssteun van de lening wordt geraamd op 
een bedrag dat overeenkomt met 17,4 % van de in aanmerking komende kosten in 
BSE. 
(19) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 235. 
3.I.A.§4.f. 19 267 
Bij de goedkeuring van de steun heeft de Commissie met name gelet op de 
bijzonder Innovatieve aard - naar Gemeenschapsnormen - van de 
ontwikkelingsuitgaven in het kader van het project. De voorgestelde steun 
voldoet voorts aan de criteria van de communautaire kaderregeling inzake 
staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling. Een ander positief aspect is het 
feit dat de resultaten van het onderzoek en de ontwikkeling algemeen verbreid 
zullen worden, aangezien een groot aantal fabrikanten van motoronderdelen bij 
de Joint venture betrokken is. 
411. In december heeft de Commissie besloten tot beëindiging van de procedure 
van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag, die zij in oktober 1991<20) had 
ingeleid ten aanzien van steun aan de FIAT-groep voor haar tweede 
investeringsplan in de Mezzogiorno. De regionale steun bedraagt 
2,903 miljard ecu (een intensiteit van 30,5 % BSE) en de onderzoekssteun 
bestaat uit een lening tegen een lage rente van 455 miljoen ecu (een 
intensiteit van 17 % BSE). De regionale steun wordt toegestaan omdat deze 
overeenkomt met de extra kosten die FIAT moet dragen in vergelijking met de 
vestiging van een fabriek in het noorden van Italië. Tevens mag worden 
verwacht dat de steun belangrijke gunstige effecten zal hebben in een regio 
die beschouwd wordt als één van de minst ontwikkelde regio's van de 
Gemeenschap, waar de plafonds variëren van 59 % tot 74 % NSE. Een andere 
reden voor de goedkeuring van de onderzoekssteun is het bijzonder innovatieve 
en ambitieuze karakter van het project. 
<T8> Nederland 
412. In februari heeft de Commissie besloten de procedure in te leiden 
betreffende de mogelijke aanwezigheid van elementen van staatssteun in de 
akkoorden tussen de Nederlandse overheid, Volvo Car Corporation en Mitsubishi 
Motor Corporation, die betrekking hebben op de eigendom, de voornemens en 
financiële clausules van Volvo Car BV (VCBV). Het onderzoek dat in het kader 
van de procedure wordt uitgevoerd, zal zich met name richten op de prijs en 
de voorwaarden voor deelname van Mitsubishi in VCBV, de renteloze lening die 
de Nederlandse overheid aan VCBV heeft verstrekt en bepaalde contractuele 
bepalingen tussen de betrokken partijen. 
(20) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 236 
3.I.A.§4.f. 20 
<T8> Verenigd KoninkriJk 
413. De Commissie heeft besloten de procedure van artikel 93, lid 2, van het 
EEG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de steun die aan British Aerospace 
werd toegekend bij de overname van de Rover-groep In 1988. Deze beschikking 
volgt op het arrest van het Hof van 4 februari 1992^21), waarbij de 
beschikking van de Commissie van 17 Juli 1990<22>, houdende terugbetaling 
door British Aerospace van een bedrag van 44,4 miljoen ecu aan de Britse 
overheid, nietig werd verklaard*23*. Het Hof stelde zich op het standpunt 
dat voorafgaand aan een beschikking waarbij steun onverenigbaar wordt 
verklaard, de procedure van artikel 93, Md 2, van het EEG-Verdrag moet 
worden ingeleid, zodat de betrokken partijen in de gelegenheid worden gesteld 
hun opmerkingen aan de Commissie voor te leggen of een zaak aanhangig te 
maken bij het Hof van Justitie. De Commissie is van mening dat het bedrag van 
44,4 miljoen ecu staatssteun betreft die is verleend in strijd met de 
voorwaarden van Beschikking 85/88/EEG^24), en derhalve niet verenigbaar is 
met de gemeenschappelijke markt. 
(21) Zie punt 533 van dit Verslag. 
(22) Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 260. 
(23) PB C 21 van 29.01.1991. 
(24) PB L 25 van 28.01.1989 en Achttiende Verslag over het 
mededingingsbeleid, punt 233. 
3.1.1.IS1 269 
<T4> §5. steun aan andere industriële sectoren 
414. De beschikkingen die de Commissie dit jaar heeft gegeven, bevestigen de 
bij voorbaat afwijzende houding die zij inneemt ten aanzien van sectoriële 
steunmaatregelen die ernstige concurrentieverstoringen veroorzaken, terwijl 
de doelmatigheid ervan sterk moet worden betwijfeld. 
<T8> België 
415. In juni heeft de Commissie een negatieve eindbeschikking genomen inzake 
niet-aangemelde steun die door de regering van het Gewest Brussel aan 
Siemens S.A. was verleend. Deze beschikking is het resultaat van het 
onderzoek dat op grond van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag vanaf 
juli 1991 werd ingeleid ten aanzien van 17 steunmaatregelen ten belope van in 
totaal 8 miljoen ecu die werden toegekend door de regionale regering 
ingevolge de algemene steunregeling die bij de Wet op de economische expansie 
van 1959 (WEE)(1) was ingesteld. Geen van deze steunmaatregelen was 
overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EEG-Verdrag aangemeld bij de 
Commissie. 
De steun was verleend ten behoeve van een aantal investeringsprojecten van 
Siemens S.A. 
Na grondige bestudering van de ondersteunde investeringsprojecten, kwam de 
Commissie tot de volgende conclusies: 
het steunbedrag van 1,9 miljoen ecu dat werd toegekend voor 
investeringen van Siemens S.A. in bedrijfsuitrusting en in de aankoop 
van gebouwen werd rechtmatig toegekend binnen de door de Commissie voor 
de werkingssfeer van de WEE toegestane grenzen; bijgevolg heeft de 
Commissie geen verder commentaar op deze steunverlening; 
het steunbedrag van 500.000 ecu voor opleidingskosten werd onrechtmatig 
toegekend; hierdoor werd inbreuk gemaakt op de bepalingen van artikel 
93, lid 3, van het EEG-Verdrag, aangezien dergelijke uitgaven niet in 
aanmerking komen voor steun ingevolge de WEE; na bestudering van de 
ondersteunde projecten heeft de Commissie echter besloten de steun goed 
te keuren op grond van de afwijking van artikel 92, lid 3, sub c, van 
het EEG-Verdrag; 
(1) Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid, Bijlage III.B.3. 
3.1.A.§5 2 270 
het steunbedrag van 6,3 miljoen ecu betreffende uitgaven voor aan 
klanten verhuurde uitrusting, reclamecampagnes en marktonderzoeken, werd 
onrechtmatig toegekend in strijd met de bepalingen van artikel 93, 
lid 3, van het EEG-Verdrag, aangezien dergelijke uitgaven niet in 
aanmerking komen voor steun ingevolge de WEE; bovendien heeft de 
commissie na grondige bestudering van deze exploitatiesteun 
geconcludeerd dat deze aan geen enkele van de voorwaarden om als 
verenigbaar met de gemeenschappelijke markt te worden beschouwd, 
voldoet. De Commissie heeft ten aanzien van dit onderdeel van de steun 
dan ook een negatieve eindbeschikking gegeven en de Belgische 
autoriteiten verzocht de steun van de onderneming terug te vorderen. 
Het is interessant te onderstrepen dat de Wet op de economische expansie 
van 1959 met ingang van 31 juli 1991 is ingetrokken door de Belgische 
autoriteiten, naar aanleiding van het daartoe strekkende voorstel van de 
Commissie overeenkomstig artikel 93, lid 1, van het EEG-Verdrag(2). 
<T8> Duitsland 
416. In december besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de toekenning van steun door de 
Treuhandanstalt (THA) aan Buna AG voor haar produktie en marketing van butac 
(butyl-acetaat), een produkt dat wordt gebruikt door de verfindustrie. 
Op grond van klachten van andere fabrikanten van butac onderzocht de 
Commissie de prijzen die Buna voor butac berekent in de Europese Gemeenschap, 
alsmede de wijze waarop deze onderneming wordt gefinancierd door de THA, haar 
eigenaar. 
Op basis van informatie van de Duitse regering, concludeerde de Commissie dat 
er misbruik was gemaakt van de door de THA aan Buna verstrekte garanties en 
leningen, waardoor de onderneming in staat werd gesteld butac te blijven 
produceren en verkopen tegen voorwaarden die zelfs voor haar modernere en 
efficiëntere concurrenten niet winstgevend zouden zijn. 
Aangezien geen reactie volgde op een verzoek van de Commissie aan de Duitse 
regering om dit misbruik een halt toe te roepen, besloot de Commissie de 
(2) Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 247. 
3.1.A.§5 3 271 
procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag in te leiden. 
<T8> Spanje 
417. In maart nam de Commissie besluiten inzake kapitaal inbreng in drie 
ondernemingen (Imepiel, Hytasa en intelhorce) door het "Patrimonio del 
Estado" gedurende de periode van 1986 tot 1989 en ten tijde van de 
privatisering van de ondernemingen in 1989 en 1990. De Commissie had eerder 
besloten de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag in te 
leiden: voor Imepiel in december 1989 (uitgebreid in Juli 1990), en voor 
Hytasa en Intelhorce in juli 1990^3^. 
418. Imepiel, fabrikant van schoeisel, is gevestigd in de Uxo-vallei; zij 
heeft tussen 1986 en 1988 46 miljoen ecu ontvangen en nog eens 65 miljoen ecu 
bij de privatisering. De staat verkocht de onderneming voor 0,75 miljoen ecu. 
419. De textielfabrikant Hytasa is gevestigd in Sevilla. De onderneming 
ontving 55 miljoen ecu vóór de privatisering; nadat de onderneming was 
geprivatiseerd volgde in juli 1990 een tweede kapitaalinjectie van 33 miljoen 
ecu. De opbrengst bij de verkoop door de Staat beliep 0,75 miljoen ecu. 
420. Intelhorce, producent van katoenen garens en stoffen, is gevestigd in 
Malaga en ontving vóór de privatisering 60 miljoen ecu en nog eens 45 miljoen 
ecu in augustus 1989, toen het bedrijf aan de particuliere sector werd 
verkocht voor 9,3 miljoen ecu. 
421. Alle drie de ondernemingen opereren in sectoren die uiterst sterk aan 
concurrentie blootstaan en die bovendien worden gekenmerkt door de opkomst 
van een toenemend aantal producenten uit ontwikkelingslanden. 
Voordat de eindbeschikkingen werden gegeven heeft de Commissie de door de 
Spaanse autoriteiten verstrekte gegevens aan een onderzoek onderworpen, zulks 
met inaanmerkingneming van de opmerkingen van de verschillende Lid-Staten en 
andere belanghebbende derden. 
De Commissie heeft het beginsel van de investeerder in een markteconomie 
gehanteerd bij de beoordeling van het potentiële steunkarakter van deze 
verschillende kapitaalinjecties; daarbij heeft zij de verschillende 
(3) Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 270 en 272 
3.1.A.55 4 272 
herstructureringsplannen die werden overgelegd door de Spaanse autoriteiten 
bestudeerd teneinde te verifiëren of de voorgestelde wijzigingen in de 
bedrijfsvoering van de ondernemingen inderdaad zullen leiden tot hun 
levensvatbaarheid op lange termijn. De Commissie heeft besloten dat in alle 
drie gevallen sprake was van steun. Deze steun moet worden beschouwd als 
"reddingssteun", d.w.z. als steun aan een in moeilijkheden verkerende 
onderneming die alleen ten doel heeft deze in staat te stellen zaken te 
blijven doen zonder een ingrijpende herstructurering uit te voeren waardoor 
zij weer levensvatbaar zou kunnen worden. 
Bij het geven van haar beschikkingen heeft de Commissie rekening gehouden met 
het feit dat vele sectoren van de Spaanse industrie sinds 1986 worden 
geconfronteerd met de noodzaak herstructureringsmaatregelen te treffen 
teneinde zich aan te passen aan de vereisten van de aansluiting bij de EG. 
Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat de kapitaalinbreng in alle drie 
ondernemingen voor de privatisering verenigbaar is met het Verdrag, op grond 
van artikel 93, lid 3, sub c. 
De kapitaalinjecties bij de privatisering werden echter als onverenigbaar met 
het Verdrag beschouwd, aangezien deze niet vergezeld gingen van 
herstructureringsplannen die de levensvatbaarheid van de ondernemingen 
waarborgden. Bovendien werden de produktieniveaus van de ondernemingen 
gehandhaafd, hetgeen het gevaar dat de steun de mededinging zou vervalsen ten 
nadele van de concurrenten deed toenemen. Bijgevolg heeft de Commissie de 
Spaanse regering verzocht dit deel van de aan deze ondernemingen toegekende 
steun terug te vorderen. 
Tegen deze beschikkingen is beroep aangetekend bij het Hof van Justitie. 
422. In juli besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het 
EEG-Verdrag in te leiden ten aanzien van een voorstel van de Baskische 
autoriteiten steun te verlenen aan de herstructurering van La Papelera 
Espafiola, een groep van ondernemingen in de pulp- en papierproduktie en 
-verwerking. De steun zou geschieden in de vorm van een garantie met een 
looptijd van zeven jaar voor leningen van in totaal 34 miljoen ecu. De 
Commissie overwoog hierbij met name dat het herstructureringsplan de verkopen 
van de groep als geheel en daarmee ook haar marktaandeel in Spanje zou 
vergroten en voorts dat in het plan geen rekening werd gehouden met de 
teruglopende prestaties van de groep. 
3.1.A.55 5 273 
423. In juli besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag in te leiden ten aanzien van een kredietgarantie die werd 
verleend door de Baskische regering aan Esmaltaciones San Ignacio, S.A. 
(ESISA). ESISA is een producent van keukengerei en gasflessen en gevestigd te 
Vitoria (Âlava). 
De bedoelde garantie dient ter dekking van de terugbetaling van een 
kredietlijn van 7,5 miljoen ecu tegen markttarieven die gedurende 9 jaar 
(1992-2000) beschikbaar zal zijn met 3 jaar uitstel van terugbetaling op de 
hoofdsom. 
In het onderhavige geval lijken de door ESISA beoogde 
herstructureringsmaatregelen te zijn gericht op het geven van een nieuwe 
impuls aan de bedrijfsactiviteiten. De Commissie betwijfelt of het 
herstructureringsprogramma van ESISA het bedrijf definitief levensvatbaar zal 
maken. 
Om deze reden heeft de Commissie dan ook besloten de procedure in te leiden 
ten aanzien van de door de Baskische regering voorgenomen 9-jarige 
kredietgarantie. De Commissie heeft echter niettemin besloten geen bezwaar te 
maken tegen een kredietgarantie aan ESISA voor een periode van zes maanden. 
Dit tweede besluit is gebaseerd op de huidige aanpak van de Commissie voor 
wat betreft reddings- en herstructureringssteun die Lid-Staten toestaat 
reddingssteun toe te kennen in de vorm van kredietgaranties gedurende een 
periode van maximaal zes maanden, terwijl de begunstigde de noodzakelijke en 
haalbare herstelmaatregelen treft. Deze periode biedt de Baskische regering 
en ESISA de gelegenheid een herzien herstructureringsplan over te leggen dat 
door de Commissie in het kader van haar onderzoek kan worden beoordeeld. 
424. In september besloot de Commissie geen bezwaar te maken tegen de in 1991 
door de Spaanse regering aan de Grupo de Empresas Alvarez (GEA), een 
fabrikant van aardewerk in Galicië, verleende steun. De Commissie 
constateerde dat met de verkoop van GEA door de openbare industriële holding 
INI in dat jaar een steunbedrag van 24 miljoen ecu was gemoeid, dat niet naar 
behoren overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EEG-Verdrag was aangemeld. 
De steun werd aangewend om de balans van GEA in het reine te brengen en haar 
herstructurering en privatisering te vergemakkelijken. Op grond van GEA's 
herstructureringsplan, waarbij de produktiecapaciteit van deze onderneming 
belangrijk werd verminderd terwijl de rentabiliteit werd hersteld, en 
rekening houdend met de regionale problemen in Galicië, besloot de Commissie 
3.1.A.§5 6 
mmÊmmmm 274 
dat de steun verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt. 
<T8> Frankrijk 
425. In juli 1992 besloot de Commissie tot beëindiging van de procedure van 
artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag die zij in juli 1991 (4> had ingeleid 
ten aanzien van de Franse computeronderneming in staatseigendom Buil. 
Bij haar beslissing beoordeelde de Commissie zowel de kapitaalinjecties ten 
belope van 570 miljoen ecu als de O & O-steun ten bedrage van 
380 miljoen ecu. Zij concludeerde dat beide bedragen als steun konden worden 
aangemerkt, maar dat deze steun in beide gevallen verenigbaar was met de 
gemeenschappelijke markt. 
Het was duidelijk dat de kapitaalinjecties als steun konden worden 
aangemerkt, aangezien, gegeven de resultaten van Bull in het verleden, de 
vooruitzichten voor de toekomst en het niveau van de totale schuldenlast, 
geen enkele investeerder in een markteconomie deze investering zou hebben 
gedaan. Het herstructureringsplan van Buil voorzag echter in 
capaciteitsinkrimpingen door de sluiting van produktievestigingen en de 
afvloeiing van personeel. Deze ingrepen zouden het toekomstige marktaandeel 
van Buil belangrijk reduceren. Bovendien werden Buli's vooruitzichten voor de 
toekomst verbeterd door de investering, zij het met minderheidsdeelnemingen, 
in haar aandelenkapitaal door NEC en IBM. Op grond hiervan concludeerde de 
Commissie dat de kapitaalinjecties verenigbare steunmaatregelen zijn. 
Op gelijke wijze werd de O & O-steun beoordeeld overeenkomstig de 
richtsnoeren van de Commissie. Deze kwam tegemoet aan alle criteria ten 
aanzien van intensiteit, additionaliteit en geschiktheid. De steun werd dan 
ook goedgekeurde) . 
Op deze plaats dient vermeld dat de Franse staat in verband met deze zaak 
momenteel beroep heeft ingesteld bij het Hof van Justitie (") . In het beroep 
wordt aangevoerd dat de Commissie de kapitaalinjecties ten onrechte als 
steunmaatregelen aanmerkte en dat zij tevens buiten haar bevoegdheid trad 
door voor alle toekomstige kapitaalinjecties voorafgaande aanmelding te 
(4) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 259 en en PB C 
202 van 1.8.1991. 
(5) Zie punt 365 van dit verslag. 
(6) Zaak C-367/92. 
3.1.A.§5 7 275 
verlangen. 
In december heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de door de Franse 
regering aan de VEV-groep verleende steun, waarbij met name rekening werd 
gehouden met de financiële en industriële herstructurering die de groep ten 
uitvoer brengt om haar concurrentievermogen te herstellen. 
<T8> Italië 
426. In maart besloot de commissie een onderzoek op grond van artikel 93, 
lid 2, van het EEG-Verdrag in te stellen met betrekking tot een 
kapitaalinbreng van 22 miljoen ecu door het staatsbedrijf Italimpianti in 
haar dochteronderneming Costruzione Metalliche Finsider (CMF) SUD SpA. CMF 
SUD is een volledige dochter van de Italimpianti Groep, die op zijn beurt een 
volledige dochter van de Italiaanse staatsholding IRI is. CMF SUD ontwerpt en 
bouwt staalprodukten en -constructies, en opereert tevens als 
bouwonderneming. 
Tot de onderzochte kapitaalinbreng werd in mei 1991 besloten ter volledige 
dekking van exploitatieverliezen uit het verleden en vervolgens voor de 
wederopbouw van het aandelenkapitaal van de onderneming, waardoor CMF SUD in 
bedrijf kon blijven. De Commissie paste het beginsel van de investering in 
een markteconomie toe bij haar beoordeling van de vraag of deze 
kapitaalinbreng steun vormt, zij constateerde dat het rentabiliteitsprofiel 
van CMF SUD met een gemiddeld rendement over de netto-waarde van min 42 % 
gedurende de periode 1986-1990 zeer zwak is. Onder deze omstandigheden 
betwijfelt de Commissie of een investeerder in een markteconomie een nieuwe 
investering in CMF SUD van 22 miljoen ecu zou hebben gedaan, zonder 
onmiddellijk actie te hebben ondernomen in de vorm van een herstructurering 
van de bedrijfsactiviteiten of een verlaging van de investering tot een peil 
dat in verhouding staat tot het risico en rendement ervan bij CMF SUD. 
Bij haar besluitvorming heeft de Commissie tevens aandacht besteed aan 
verschillende klachten van concurrenten uit de Gemeenschap die melding 
maakten van naar verluidt door CMF SUD gedane prijsaanbiedingen voor 
overheidsopdrachten, die worden beschouwd als niet-realistisch en onder de 
normale, op kosten gebaseerde prijzen te liggen. Met het oog hierop kan het 
feit dat de kapitaalbijdrage gedeeltelijk is bestemd om exploitatieverliezen 
op te vangen, impliceren dat de Italiaanse staat in feite negatieve marges op 
bouwprojecten van de onderneming dekt. 
3.1.A.§5 8 276 
Na ontvangst van de opmerkingen van de Italiaanse regering in het kader van 
de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag, besloot de Commissie 
haar onderzoek uit te breiden tot de nieuwe steunverlening aan CMF SUD in de 
vorm van: nieuwe kapitaalinjecties van 33 miljoen ecu die werden gebruikt ter 
compensatie van de exploitatieverliezen over 1991 en een voorgestelde 
bijdrage van 10 miljoen ecu, die nog moet worden gerealiseerd, nogmaals 
bestemd voor de wederopbouw van het ondernemingskapitaal. 
427. In april besloot de Commissie tot beëindiging van de in juni 1991 (?) 
ingeleide procedure ingevolge artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag, ten 
aanzien van door de Italiaanse regering verleende steun aan Vifan, fabrikant 
van isotactische polypropyleen-vliesvezel. Dit besluit werd genomen nadat de 
Italiaanse autoriteiten voldoende gegevens hadden overgelegd om aan te tonen 
dat de steunmaatregelen ten gunste van vifan binnen de parameters van de bij 
wet nr. 183/76 ingestelde regionale steunregeling vielen. 
428. In mei besloot de Commissie tot beëindiging van de procedure die zij in 
april 1991(8) had ingeleid inzake de toepassing door de Italiaanse 
autoriteiten van de REL-regeling. 
Op grond van haar onderzoek heeft de Commissie kunnen vaststellen dat met de 
tijdelijke instandhouding van bepaalde deelnemingen en de aanvullende 
maatregelen het in 1984 en 19 85 goedgekeurde herstructureringsplan is 
voltooid en dat zulks niet tot begrotingsoverschrijdingen heeft geleid. 
Hieruit vloeit voort dat de Commissie geen bezwaren meer heeft. 
429. In december besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag in te leiden ten aanzien van een door de autoriteiten van de 
regio Lazio in Italië voorgestelde steunregeling ten gunste van de keramische 
sector. 
De steunregeling is bestemd voor de financiering van reclame voor in Lazio 
geproduceerd sanitair en aardewerk en voorziet in subsidies ter hoogte van 
25 % van de investeringskosten ten gunste van fabrikanten van deze produkten, 
teneinde de kwaliteit daarvan te verbeteren. Voor deze steunregeling is in 
totaal 3,5 miljoen ecu uitgetrokken. 
(7) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 258. 
(8) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 253 en 
PB C 184 van 16.7.1991. 
3.1.A.§5 9 
277 
De Commissie was van mening dat de voor haar goedkeuring door de regionale 
autoriteiten steunregeling, die niet naar behoren bij de Commissie was 
aangemeld, tot concurrentiedistorties zou leiden en de handel zodanig zou 
beïnvloeden dat fabrikanten van keramisch sanitair en aardewerk elders in de 
Gemeenschap zouden worden benadeeld. Op basis van de beschikbare informatie 
achtte de Commissie geen rechtvaardiging voor de steun aanwezig, en besloot 
zij tot inleiding van de procedure. 
<T8> Portugal 
430. In december heeft de Commissie besloten de procedure van artikel 93, 
lid 2, van het EEG-Verdrag ten aanzien van steunmaatregelen ten gunste van 
CNP, een openbaar bedrijf uit de chemische sector, te beëindigen. Deze 
procedure was ingeleid bij beschikking van oktober 199l(9). 
De steunmaatregelen moeten een situatie verhelpen die reeds voor de 
toetreding tot de Gemeenschap was ontstaan. Bovendien maken zij deel uit van 
een algemeen herstructureringsplan dat het bedrijf weer levensvatbaar moet 
maken. Ten slotte hebben ze betrekking op een bedrijf dat op sociaal en 
regionaal vlak van uiterst grote betekenis is en dat in de provincie Alentejo 
ligt, een van de meest achtergebleven regio's van Portugal en van de 
Gemeenschap. Om deze redenen zijn de steunmaatregelen verenigbaar met de 
gemeenschappelijke markt. 
<T8> Verenigd Koninkrijk 
431. In juli besloot de Commissie de procedure in te leiden ten aanzien van 
een voorstel van de Britse regering om investeringssteun ten bedrage van 28,5 
miljoen ecu te verstrekken aan SCA Aylesford, een fabrikant van 
krantenpapier. De Commissie nam met name in overweging dat Aylesford niet in 
een steungebied ligt en dat de Britse regering niet wist aan te tonen dat de 
investering zonder de steun niet zou plaatsvinden. 
432. In december besloot de Commissie de procedure te beëindigen. De 
Commissie had ten eerste vastgesteld dat SCA van plan is de inzameling van 
jaarlijks 350.000 ton oud consumptie-afvalpapier op te zetten en te 
financieren, plus 100.000 ton produktie-afvalpapier. Het merendeel hiervan 
wordt ingezameld door SCA Recycling Maybank, de rest wordt aangekocht bij 
(9) Eenentwintigste verslag over het mededingingsbeleid, punt 262. 
3.1.A.§5 10 27 8 
andere handelaars in afvalpapier. De Commissie stelde dat de kosten van deze 
activiteit in zijn geheel worden gefinancierd door SCA zelf, terwijl in veel 
Lid-Staten de plaatselijke overheden deelnemen in de financiering van de 
kosten van de afvalpapierinzameling. 
De Commissie merkte daarnaast op dat het desbetreffende investeringsproject, 
de revisie van een machine voor papierfabricage en de installatie van een 
nieuwe machine, die beide uitsluitend afvalpapier als grondstof gaan 
gebruiken, al verschillende jaren is uitgesteld vanwege de kosten en risico's 
die eraan verbonden zijn. Het bedrijf had andere locaties in steungebieden in 
de Gemeenschap bestudeerd, maar afgewezen omdat de extra commerciële risico's 
aldaar zwaarder wogen dan welke vorm van regionale steunverlening dan ook. 
Aylesford heeft het voordeel dat het in de nabijheid ligt van potentieel 
grote voorzieningsbronnen van afvalpapier en van een groot aantal 
krantenuitgevers. Bijgevolg is de voorgestelde 25 miljoen ecu steun volgens 
de Assistance for Exceptional Projects-regeling nodig omdat het project 
anders in het geheel niet wordt gerealiseerd. 
De Commissie nam eveneens in overweging dat SCA in 1990 in Zweden twee 
krantenpapiermachines uit bedrijf nam, waarvan de capaciteit nu weer ten dele 
wordt ingevuld door de extra produktiecapaciteit van SCA. 
De Commissie was van oordeel dat de door de Britse regering voorgenomen steun 
in aanmerking komt voor de afwijking van artikel 92, lid 3, sub c, van het 
EEG-Verdrag ten gunste van steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde 
vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken, mits de voorwaarden 
waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden 
veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. 
<T5> Steun aan de energiesector 
433. In juli verleende de Commissie de regering van Sachsen-Anhalt in het 
voormalige Oost-Duitsland goedkeuring om Veba Kraftwerke Ruhr een subsidie 
ten bedrage van 291 miljoen ecu toe te kennen om in Schkopau een 
elektriciteitscentrale van 800 mW met een kostprijs van 1310 miljoen ecu te 
bouwen, die plaatselijk gewonnen bruinkool gaat gebruiken. Met deze subsidie 
wordt het grootste deel van de meerkosten van de bruinkoolcentrale opgevangen 
in vergelijking met de kolengestookte installatie die de exploitanten 
oorspronkelijk ter plekke wilden bouwen. Oorspronkelijk was een subsidie van 
334 miljoen ecu toegekend. De Commissie was echter van mening dat de 
279 
3.1.A.§5 11 
mindering op de subsidie uit milieu- en technologisch oogpunt gerechtvaardigd 
was, omdat voortzetting van de actieve bruinkoolwinning de voor de oude 
bruinkoolwinplaatsen benodigde grootschalig bodemherstel zou vergemakkelijken 
en omdat de moderne elektriciteitscentrale bijkomende technologische 
voordelen zou opleveren. De commissie maakte echter duidelijk dat zij in 
Duitsland geen verdere steunverlening toestaat waarmee rechtstreeks of 
zijdelings het gebruik van bruinkool ten behoeve van elektriciteitsopwekking, 
en met voorbijgaan aan andere brandstoffen, wordt gesubsidieerd. Dergelijke 
steun zou een beletsel vormen voor de integratie van de communautaire 
elektriciteitsmarkt. De Commissie wil de bescherming van de inheemse 
brandstoffen in alle Lid-Staten beperken tot maximaal 20% van de totale vraag 
naar elektriciteit. In Duitsland wordt dit contingent in beslag genomen door 
de bescherming van magere kolen(10). Dit beginsel is neergelegd in een 
bepaling van het voorstel van de Commissie inzake de openstelling van de 
elektriciteitsmarkt(* *). 
<T8> Nederland 
434. Op 7 april 1984 heeft de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, 
van het EEG-verdrag beëindigd ten aanzien van een speciaal tarief, het 
zogenaamde F-tarief, voor gasleveranties aan ammoniakproducenten in 
Nederland. Ze was van oordeel dat de besparingen die de Gasunie, een 
Nederlandse distributiemaatschappij, wist te bereiken bij leveranties aan 
grootverbruikers meer bedroegen dan 5 cent per m^ en aldus een 
rechtvaardiging vormden voor de invoering van het F-tarief. Op grond van het 
beroep dat de Franse concurrenten van de desbetreffende producenten bij het 
Hof van Justitie instelden, heeft het Hof in juli 1990 het besluit van de 
Commissie tot beëindiging van de procedure nietig verklaard. Het Hof ging 
hierbij uit van een deskundigenrapport, waarin feitelijk werd geconstateerd 
dat de door de Gasunie volgens de voorwaarden van het F-tarief behaalde 
besparingen op de leveranties ten hoogste 0,5 cent per m^ konden bedragen 
en dat de Commissie derhalve blijkbaar een beoordelingsfout had gemaakt. 
435. Op grond hiervan moest de Commissie een herbeoordeling van deze zaak 
uitvoeren en diende ze een nieuwe beschikking te geven inzake het F-tarief. 
Betreffende dit onderzoek is ze tot de slotsom gekomen dat het tarief niet 
aan alle voorwaarden voldeed voor toepassing van artikel 92, lid 1, van het 
(10) Punt 146 van dit Verslag. 
(11) COM(91) 548 def. - SYN 384-385. 
280 
3.1.A.§5 12 
EEG-Verdrag en besloot ze in december ten tweeden male de procedure te 
beëindigen. De Commissie was met name van oordeel dat de invoering van dit 
tarief mede werd ingegeven door commerciële motieven. 
436. De Commissie heeft kunnen vaststellen dat de prijzen van gasleveranties 
aan Nederlandse ammoniakproducenten niet lager waren dan de prijzen waarvoor 
de producenten uit de andere Lid-Staten in de andere landen van de 
Gemeenschap gas hadden kunnen inkopen. Het F-tarief benadeelt producenten uit 
de andere Lid-Staten dus niet ten opzichte van de Nederlandse producenten. 
437. Op 1 januari 1992 voerde de Gasunie een nieuw tariefstelsel door waarin 
het F-tarief is verdwenen. De Commissie had in een eerder stadium reeds te 
kennen gegeven geen bezwaar te hebben tegen deze tarifering, maar heeft 
desondanks besloten zich opnieuw te buigen over een wijzigingsclausule die in 
het tariefstelsel is vervat. 
3.I.A.86. 1 28 1 
<T4> §6. Steun aan de dienstensector 
<T5> - Posterijen en koeriersdiensten 
438. Na de goedkeuring van het Groenboek over de ontwikkeling van de interne 
markt voor postdiensten(1) blijft de Commissie de ontwikkelingen op de 
verschillende segmenten van deze markt nauwgezet volgen, met name wat betreft 
de activiteiten van overheidsmonopolies in sectoren die openstaan voor 
concurrentie. De Commissie heeft bovendien een algemeen onderzoek laten 
uitvoeren naar het probleem van kruissubsidiëring. Dit onderzoek zal in de 
loop van 1993 beschikbaar zijn en moet het mogelijk maken een beter beeld te 
krijgen van de problemen in deze sector. 
De commissie heeft tegen deze achtergrond twee klachten onderzocht en 
verworpen die door concurrenten van de Franse posterijen ingediend waren met 
betrekking tot het vervoer van waarden in geblindeerde wagens, dat verzorgd 
wordt door de dochteronderneming van de posterijen Securipost, alsmede ten 
aanzien van spoedbestellingen, die verzorgd worden door de dochteronderneming 
van de posterijen SFMl(2). 
Aangezien er bij het Hof van Justitie beroep is aangetekend tegen de 
afwijzing van deze klachten*3), heeft de Commissie het noodzakelijk geacht, 
met het oog op een aantal elementen die in het kader van de beroepsprocedure 
werden aangevoerd, de aangevochten besluiten in te trekken en een bijkomend 
onderzoek in te stellen. Op dit moment worden de desbetreffende dossiers 
grondig onderzocht. 
<T5> - Banken en verzekeringen 
439. Aangezien er in de pers verschillende artikelen zijn verschenen en er 
bij de diensten van de Commissie diverse klachten zijn ingediend door 
ondernemingen uit de betrokken sectoren, heeft de Commissie besloten zich te 
buigen over de situatie op de markt voor financiële diensten en met name die 
van instellingen die een speciale status hebben als dochterondernemingen van 
staatsmonopolies of openbare instellingen waarvoor bepalingen gelden die van 
(1) COM(91) 476 van 11.06.1992. 
(2) De laatstgenoemde bedrijfstak werd grondig gereorganiseerd middels de 
gezamenlijke oprichting van een onderneming door de Duitse, Canadese, 
Franse, Nederlandse en Zweedse PTT, hetgeen bij beschikking van 
2.12.1991 door de Commissie werd goedgekeurd op grond van Verordening 
(EEG) nr. 4064/89. 
(3) Zaken C 117/92 (Securipost) en C 222/92 (SFMI). 
3.1.A.§6. 2 282 
het gemene recht afwijken. Het betreft hier met name postbankdiensten en 
openbare kredietinstellingen. 
Aangezien er op dit gebied nog weinig ervaring bestaat met het toepassen van 
regels inzake staatssteun, moet er bij de aanpak van de bestaande problemen 
rekening worden gehouden met de belangen van alle betrokkenen en met de 
ontwikkeling van de mededingingsregels, met name in het kader van de 
maatregelen die de Gemeenschap heeft genomen met het oog op de voltooiing van 
de interne markt. 
Daarom heeft de commissie met betrekking tot deze gevallen nog geen formele 
besluiten genomen; de diensten van de Commissie gaan echter door met het 
onderzoeken van de beschikbare gegevens en het verwerven van nieuwe 
informatie, waardoor het mogelijk moet worden in de nabije toekomst tot een 
stellingname te komen. 
440. De Commissie is echter in mei tot een eerste beschikking op dit gebied 
gekomen, volgens welke de herkapitalisatie van Banco di Sicilia en van Cassa 
Centrale di Risparmio ("Sicilicassa") geen steun vormt in de zin van 
artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Zich baserend op het beginsel dat de 
Staat moet handelen als een particuliere investeerder in een markteconomie, 
heeft de Commissie met name geconstateerd dat de betrokken banken nooit 
problemen hebben gehad. Bovendien heeft de Commissie rekening gehouden met 
het feit dat het doel van de herkapitalisatie juist was de regeling voor deze 
banken in overeenstemming te brengen met het gemene recht. 
<T5> - Steun aan de audiovisuele industrie 
441. De besluiten die in 1992 zijn genomen, bevestigen de constante praktijk 
van de Commissie, hetgeen betekent dat steunregelingen niet goedgekeurd 
kunnen worden wanneer deze niet volledig in overeenstemming zijn met het 
Gemeenschapsrecht (met name wanneer ze discriminerend zijn met betrekking tot 
nationaliteit) of wanneer ze de voorwaarden waaronder het handelsverkeer en 
de mededinging binnen de Gemeenschap plaatsvinden, zodanig veranderen dat het 
gemeenschappelijk belang wordt geschaad. 
<T8> Duitsland 
442. In januari heeft de Commissie besloten tot inleiding van de procedure 
van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag ten aanzien van een wetsontwerp 
tot wijziging van de Wet ter bevordering van de filmindustrie 
("Filmförderungsgesetz"). Deze wet kent steun toe aan filmprodukties en 
9 83 
3.1.A.§6. 3 L-O O 
filmdistributie die wordt gefinancierd met een heffing op de inkomsten van 
bioscopen, televisiestations en videodistributeurs. Het bezwaar betrof niet 
de steunregeling zelf - de Commissie heeft altijd positief gestaan ten 
opzichte van het geven van financiële steun aan de Europese filmindustrie 
gezien het grote culturele belang ervan - maar alleen de discriminerende 
bepalingen van het wetsontwerp. In tegenstelling tot een afspraak met de 
Commissie, daterend van 19 86, dat de resterende discriminerende bepalingen 
vóór eind 1992 afgeschaft zouden worden, heeft de Duitse overheid bij 
voorbeeld vastgehouden aan de voorwaarde dat de regisseur van een 
gesubsidieerde film de Duitse nationaliteit of een "Duitse culturele 
achtergrond" moet hebben. Aan coprodukties werden soortgelijke 
nationaliteitseisen gesteld. Het aanvaarden van dergelijke beperkingen zou 
tegen het bestaande beleid van de Commissie indruisen*4). In oktober kon de 
Commissie de procedure beëindigen aangezien de Duitse overheid ermee had 
ingestemd alle discriminerende bepalingen te schrappen en onderdanen uit 
andere EG-landen op gelijke voet te behandelen als Duitse burgers bij de 
toekenning van subsidie ingevolge de gewijzigde wetgeving, die op 1 januari 
1993 in werking is getreden. 
<T8> Frankrijk 
443. In maart heeft de Commissie ermee ingestemd dat de Franse overheid een 
bedrag van 45 miljoen ecu, in de vorm van een kapitaalinjectie, inbrengt in 
Société Française de Production, een onderneming die optreedt als facilitair 
bedrijf of als producent bij de vervaardiging van bioscoopfilms en 
televisieprogramma's en waarvan de schulden in 1990-1991 ook al door de 
overheid waren gedelgd. De Commissie is van mening dat deze kapitaalinbreng 
beschouwd kan worden als steun, gezien de financiële situatie van de 
onderneming, maar dat deze steun - net als in het voorgaande jaar - wel 
verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, met name omdat deze is 
verleend in het kader van een herstructureringsplan waardoor de onderneming 
weer levensvatbaar moet worden. Voorts heeft de Commissie er nota van genomen 
dat de Franse overheid zich ertoe heeft verplicht het bedrijf verder geen 
steun meer toe te kennen. 
444. In juli heeft de Commissie steunregelingen ten behoeve van de 
filmindustrie en de produktie van audiovisuele programma's goedgekeurd. Deze 
(4) Negentiende Verslag over het mededingingsbeleid, punten 191-194; 
Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, Bijlage Ill.B.l. 
(Nederland). 
3.1.A.§6. 4 
z84 
zijn bedoeld om de produktie van kwalitatief goede films en 
televisieprogramma's te subsidiëren uit de opbrengst van een speciale heffing 
op de prijs van bioscoopkaartjes en een inhouding op de opbrengst van de 
televisiestations. De Commissie is van mening dat de voorwaarden voor de 
toekenning van deze steun niet in strijd zijn met het Gemeenschapsrecht, en 
met name met het non-discriminatiebeginsel. De regeling omvat echter ook de 
bepaling dat Franse zenders die deze heffing hebben afgedragen, gemachtigd 
zijn de gesubsidieerde produkties als eerste uit te zenden, hetgeen de 
integratie van de sector audiovisuele produkties niet ten goede komt, en de 
Commissie heeft derhalve te kennen gegeven te zullen toezien op de toepassing 
van de regel ing. 
<T8> Verenigd Koninkrijk 
445. In december heeft de Commissie een onderzoek afgesloten naar de reclame 
op de BBC-televisie voor tijdschriften die door BBC Enterprises, een 
dochtermaatschappij van BBC, gepubliceerd worden. Uitgevers van concurrerende 
tijdschriften stelden dat de gratis reclame een onrechtmatige vorm van 
subsidie voor de tijdschriften van BBC Enterprises vormde. Onder druk van de 
Commissie en de bevoegde autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk heeft de 
BBC ermee ingestemd de reclame voor de tijdschriften te beperken en de 
klagers zijn tot een schikking gekomen voor de in het Verenigd Koninkrijk 
aanhangig gemaakte zaak en hebben hun klacht bij de Commissie ingetrokken. 
<T5> - Steun ter ontwikkeling van toerisme en ambachten 
446. De Commissie heeft, in overeenstemming met haar vaste praktijk, 
verschillende Spaanse en Italiaanse steunregelingen goedgekeurd ten einde 
toeristische en ambachtelijke activiteiten te bevorderen. Deze positieve 
houding vloeit voort uit het feit dat dit soort maatregelen een belangrijke 
rol spelen bij zowel de diversificatie en handhaving van de economische 
structuur als bij de ontwikkeling van de werkgelegenheid, vooral in de minder 
bedeelde gebieden; voorts komen de maatregelen veelal ten goede aan het MKB. 
De meeste goedgekeurde regelingen op dit gebied hebben betrekking op de 
financiering van projecten die in aanmerking komen voor medefinanciering door 
het EFRO in het kader van de communautaire programma's voor regionale 
ontwikkel ing. 
3.I.A.§6. 5 285 
<T5> - Steun aan ondernemingen van de sociale economie 
447. De Commissie heeft ook in 1992 een positieve houding aangenomen ten 
opzichte van steun aan ondernemingen van de sociale economie door diverse 
Spaanse regelingen goed te keuren die voorzien in het verlenen van steun ter 
bevordering van investeringen, scholing en technische bijstand aan 
arbeidscoöperaties en werknemers nv's (ondernemingen waarvan de meerderheid 
van het maatschappelijk kapitaal in handen van de werknemers is). Deze 
steunmaatregelen, die positieve gevolgen hebben voor de werkgelegenheid (met 
name voor de minder kansrijke bevolkingsgroepen) liggen in de lijn van de 
doelstellingen van de Commissie, die opgenomen zijn in de Mededeling inzake 
ondernemingen van de sociale economie^5). 
(5) Zie DOC SEC (89) 2187 def. 
3.I.A.§7. 1 
<T4> §7. Horizontale steunregelingen 
<T5> - Steun voor milieubescherming en energiebesparing 
448. De geldigheidsduur van de huidige kaderregeling inzake steun voor 
milieubescherming is verlengd tot 30 juni 1993 in afwachting van nieuwe 
regelgeving die het volgend jaar in werking zou moeten tredent1). 
449. De Commissie heeft haar beleid ten gunste van steunregelingen ter 
bevordering van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen, voortgezet. In 
1992 werd onder andere een regeling goedgekeurd ter bevordering van 
investeringen in windenergie in Denemarken. Deze regeling zorgt ervoor dat 
particuliere windmolenexploitanten 85% van de verkoopprijs vóór belasting 
ontvangen die de plaatselijke elektriciteitsbedrijven aan particuliere 
gebruikers berekenen. De particuliere windmolenexploitanten ontvangen, 
inclusief een subsidie van 0,02 ecu per kWh waaraan de commissie in april 
haar goedkeuring heeft gegeven als onderdeel van het beleid inzake C02-
heffingen(2), een gemiddelde prijssubsidie van ongeveer 55%. Het totale 
jaarlijkse budget wordt voor 1992 op 15,8 miljoen ecu geraamd. Verder is in 
de regeling bepaald dat de kosten die verbonden zijn aan de uitbreiding en/of 
verbetering van het elektriciteitsnet door de elektriciteitsmaatschappijen 
betaald moeten worden. Op dit moment nemen de particuliere windmolens, met 
een totale capaciteit van 670 MW in 1992, slechts ongeveer 2,5% van de 
totale Deense elektriciteitsproduktie voor hun rekening. 
450. In maart heeft de Commissie een voorwaardelijke eindbeschikking gegeven 
met betrekking tot een steunregeling die bedoeld was om in Nederland de 
recycling van dierlijke afvalstoffen te bevorderen. De procedure van artikel 
93, lid 2, van het EEG-Verdrag werd in mei 1991 ingeleid(3). De Nederlandse 
overheid heeft een nieuwe instelling opgericht (Stichting Landelijke Mestbank 
SLM) die zich voornamelijk bezighoudt met het ophalen van dierlijke 
afvalstoffen bij de boeren, de opslag ervan en de aanlevering aan de 
verwerkende industrie. Een deel van de kosten van deze instelling zou gedekt 
moeten worden door een parafiscale heffing over dat deel van de dierlijke 
afvalstoffen dat de boeren niet voor eigen gebruik kunnen aanwenden. De 
Commissie was van mening dat de milieubescherming, de voornaamste 
(1) Punt 76 van dit Verslag. 
(2) Punt 451 van dit Verslag. 
(3) PB C 189 van 20.7.1989 en Eenentwintigste Verslag over het 
mededingingsbeleid, bijlage III.B.3. 
3-I-A-87-2 287 
doelstelling van deze regeling, rechtvaardigt dat de vaste kosten van deze 
nieuwe instelling uit de parafiscale heffing worden bestreden. De variabele 
kosten daarentegen zouden door de boeren gedragen moeten worden, aangezien 
het anders om bedrijfssteun aan laatstgenoemden zou gaan. Dat is ook de reden 
waarom de Commissie als voorwaarde voor de goedkeuring heeft gesteld dat de 
variabele kosten na 1994 niet meer met de heffing betaald mogen worden. De 
Commissie heeft er geen bezwaar tegen dat de variabele kosten in de periode 
1992-1994 uit de heffing betaald worden om aldus de boeren te laten wennen 
aan het nieuwe systeem en wegens het vernieuwende karakter van dit project. 
451. In april heeft de Commissie Denemarken en Nederland gemachtigd om nieuwe 
C02/energie-heffingen op te leggen met een gedeeltelijke vermindering voor 
bedrijven die veel energie gebruiken. Deze vermindering, is als staatssteun 
aangemerkt omdat zij aan bepaalde ondernemingen werd toegestaan, en omdat zij 
niet strookte met de logica van de heffing, die juist bedoeld was om het 
energieverbruik en de C02~uitstoot te reduceren. Toch was deze 
belastingvermindering aanvaardbaar aangezien de algemene belastingdruk 
gestegen was, waardoor de concurrentiepositie van deze bedrijven zonder steun 
ernstig aangetast zou worden. Soortgelijke verminderingen of vrijstellingen 
zijn ook opgenomen in het voorstel van de Commissie met betrekking tot de 
invoering van een C02/energie-heffing in de hele Gemeenschap(4). Aangezien 
de steuncode voor de staalindustrie een dergelijke steun in de desbetreffende 
sector niet toestaat, heeft de Raad aan de Commissie toestemming gegeven de 
noodzakelijke afwijking van de steuncode voor de staalbedrijven in de 
desbetreffende twee landend ) goed te keuren. Verder heeft de Commissie in 
december tevens haar goedkeuring gehecht aan een Deense regeling die aan 
particuliere bedrijven premies toekent voor het nemen van energiebesparende 
maatregelen. Deze regeling vormt een onderdeel van een reeks maatregelen die 
erop gericht zijn het energieverbruik en de co2-uitstoot terug te brengen. 
De hoogte van de subsidie voor energiebesparing ligt tussen de 30 en 50%, 
terwijl het jaarlijkse budget 25 miljoen ecu bedraagt. 
452. De Commissie heeft in mei het ontwerp-contract tussen de stad Wiesbaden 
(Duitsland) en de onderneming Apura goedgekeurd. Apura krijgt gedurende vijf 
jaar een korting op de prijs voor het ophalen van afvalstoffen die aan de 
stad Wiesbaden betaald moet worden, op voorwaarde dat Apura zich ertoe 
(4) COM(92) 226 def. 
(5) Beschikking nr. 92/411/EGKS van de Commissie van 31 juli 1992, [1992] PB 
L 223, blz. 28 en de punten 384 en 385 van dit Verslag. 
3.I.A.§7. 3 288 
verplicht het ingezamelde oud papier tegen de op dat moment geldende 
marktprijs van de stad te kopen. De Commissie was van mening dat deze 
tariefverlaging een vorm van steun is en dat deze steun verenigbaar is gezien 
de koopverplichting die Apura op zich heeft genomen ten opzichte van de stad 
Wiesbaden. 
453. De Commissie heeft, ook in mei, hangende een onderzoek naar de nieuwe 
steunregeling op milieugebied*6), de Duitse MKB-steunregelingen goedgekeurd 
voor de behandeling van afvalwater, afvalverwerking, beperking van de 
luchtvervuiling en energiebesparing, die een onderdeel vormen van het ERP 
(Europees Herstelprogramma), waarbij leningen met rentesubsidies worden 
verstrekt(7). 
<T5> - Algemene investeringssteun 
<T6> a) Hernieuwd onderzoek van de bestaande regelingen op grond van 
artikel 93, lid 1, van het EEG-Verdrag 
454. In het verslag van vorig jaar werden de voordelen van het heronderzoek 
uitvoerig beschreven(^). Ook in dit verslag neemt het een belangrijke plaats 
in. Het is echter uitgebreid van de algemene regelingen voor 
investeringssteun tot de regelingen voor investeringssteun aan het MKB naar 
aanleiding van de publikatie van de richtsnoeren voor steun aan het MKB(^). 
Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste gevallen betreffende 
investeringssteun. 
<T6> b) Voornaamste beschikkingen 
455. De Commissie heeft de afzonderlijke steunprogramma's die door het 
Vlaamse, het Waalse en het Brusselse Gewest zijn aangemeld en die de Wet op 
de economische expansie moeten vervangen, onderzocht. 
456. De Commissie heeft in november de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag beëindigd, die ingeleid was met betrekking tot een ontwerp­
beschikking van het Brusselse Gewest welke voorziet in diverse vormen van 
(6) Punt 76 van dit Verslag. 
(7) Punt 468 van dit Verslag. 
(8) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punten 240-241. 
(9) Punt 342 van dit Verslag. 
3.I.A.§7. 4 289 
steun voor de economische groei waarvan sommige niet verenigbaar met de 
gemeenschappelijke markt konden worden geacht. Nadat een aantal ingrijpende 
wijzigingen in het eerste ontwerp zijn aangebracht, heeft de Commissie haar 
goedkeuring verleend aan de tenuitvoerlegging ervan op basis van de afwijking 
als bedoeld in artikel 92, lid 3, sub c), van het EEG-Verdrag. 
457. De steunmaatregelen ten aanzien waarvan de procedure is ingeleid, kunnen 
voortaan alleen toepassing vinden indien zij zijn verbonden aan 
communautaire steun, indien ze voldoen aan de voorwaarden die vastgesteld 
zijn in de communautaire kaderregelingen voor staatssteun, met name die 
inzake overheidssteun voor het MKB, of indien ze betrekking hebben op 
deelname aan belangrijke projecten van algemeen Europees belang zoals bedoeld 
in artikel 92, lid 3, sub b), van het EEG-Verdrag. 
458. Het hoofdstuk betreffende steunmaatregelen voor o & O is uit het ontwerp 
geschrapt. 
459. De Vlaamse en Waalse programma's worden nog onderzocht. 
46 0. De Commissie heeft besloten tot beëindiging van de procedure die in juli 
1990 werd ingeleid(*0) en die betrekking had op de Italiaanse regeling 
inzake rentesubsidies voor het MKB en maatregelen voor de zogeheten "Opere e 
interventi diversi". De Commissie heeft hierover nog geen uitspraak gedaan en 
krachtens artikel 93, lid 1, een onderzoek ingesteld naar de steunmaatregelen 
ten behoeve van ondernemingen in moeilijkheden, die vallen onder wet nr. 95 
van 1979 ("legge Prodi"). Dit onderzoek kan ertoe leiden dat dienstige 
maatregelen voorgesteld worden die noodzakelijk zouden kunnen zijn voor de 
ontwikkeling of werking van de gemeenschappelijke markt. 
461. De Commissie heeft het onderzoek naar de activiteiten van de Luxemburgse 
staatsbank, de Société Nationale de Crédit et d'Investissement, afgerond. Zij 
heeft de procedure in februari beëindigd en was van mening dat het, wat 
betreft de laagrentende leningen die de bank voornamelijk aan kleine en 
middelgrote ondernemingen verstrekt, slechts om een beperkte subsidie gaat. 
Alle andere activiteiten van de bank geschieden op volledig commerciële 
basis. 
462. In december heeft de Commissie de Luxemburgse regering toegestaan om een 
(10) Twintigste Verslag over het mededingingsbeleid, bijlage II.2. 
3.I.A.§7. 5 290 
kaderwetsontwerp ten uitvoer te leggen dat de wet van 14 mei 19 86 moet 
vervangen en dat uit vier steunregelingen bestaatt11). Twee hiervan zijn 
nieuw (regeling ten gunste van het MKB en regeling inzake milieubescherming), 
terwijl de derde regeling een gewijzigde versie is van de bestaande 
steunregeling voor o & o. De vierde regeling is een regionale regeling voor 
investeringssteun waaraan de commissie reeds haar goedkeuring gehecht had 
maar die ter wille van de rationalisatie van de wetgevende instrumenten is 
herschreven zonder dat er iets aan veranderd werd. 
De Commissie is, na onderzoek van de nieuwe steunmaatregelen, die zijn 
gewijzigd om te voldoen aan het bepaalde bij de artikelen 92 en 93 van het 
EEG-Verdrag, met name wat betreft de overeenstemming ervan met de bepalingen 
van de communautaire kaderregelingen inzake steun voor het MKB, O & O en 
milieubescherming, tot de conclusie gekomen dat deze regelingen vallen onder 
de afwijking als bedoeld in artikel 92, lid 3, sub c), van het EEG-Verdrag. 
<T6> c) Andere algemene regelingen voor investeringssteun 
463. In juli heeft de Regering van het Verenigd Koninkrijk haar aanmelding 
van een nieuwe toewijzing van middelen voor de regeling Steun voor 
Bijzondere Projecten/Assistance for Exceptional Projects, die in 1989 
goedgekeurd werd, weer ingetrokken. De Commissie had aangegeven dat het 
onwaarschijnlijk was dat de regeling opnieuw goedgekeurd zou worden gezien 
het algemene karakter van de investeringen. De Britse overheid zou wel 
individuele gevallen van steunmaatregelen krachtens artikel 8 van de 
Industrial Development Act van 1982(12) kunnen aanmelden . De procedure van 
artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag werd echter ingeleid ten aanzien van 
één aangemelde toekenning(13). Er was geen bezwaar tegen het O&O-onderdeel 
van de AEP-regeling. 
<T5> - Onderzoek van steunmaatregelen in verband met privatiseringen 
464. De Commissie heeft ook nog dit jaar een aantal gevallen onderzocht 
waarbij steun toegekend werd in het kader van de privatisering van 
ondernemingen. Zij heeft hierbij de voorwaarden toegepast die in de afgelopen 
jaren vastgesteld zijn en die in het verslag van vorig jaar aan de orde zijn 
(11) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 247. 
(12) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 242. 
(13) Punten 431-432 van dit Verslag. 
291 
3.1.A.§7. 6 *- ' » 
gekomen(14>: de steunmaatregelen in verband met privatisering worden niet 
speciaal behandeld en geen enkele afwijking is hierop van toepassing. De 
verkoop van overheidsbedrijven kan een vorm van steun inhouden wanneer hij 
niet volledig doorzichtig is en met name wanneer geen aanbesteding is 
gehouden of wanneer de overheid voorwaarden bij de verkoop oplegt. 
465. De Commissie heeft wet 11/90 van 5 april 1990 inzake het Portugese 
privatiseringsprogramma onderzocht. Zij heeft in december besloten geen 
bezwaar te maken tegen deze wet die, in de meeste gevallen, voorziet in een 
doorzichtige overdracht op basis van openbare aanbestedingen met verkoop aan 
de hoogste bieder en een evaluatie van de waarde van ondernemingen door een 
onafhankelijke adviseur. De commissie heeft echter: 
- de Portugese autoriteiten verzocht gevallen zoals bedoeld in artikel 
6, lid 3, sub a) en c), van de wet systematisch aan te melden aangezien 
deze bepalingen voorzien in specifieke en niet-doorzichtige procedures; 
- de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag ingeleid 
inzake artikel 13, lid 3, van de wet waarvan de nationaliteitsclausule 
in strijd lijkt met de artikelen 52 en 67 van het Verdrag. 
466. Ingevolge de beschikking van september 199l(15) heeft de Commissie 
gedurende het gehele jaar de activiteiten van de Treuhandanstalt (THA) in de 
voormalige DDR nauwlettend gevolgd. Bovendien heeft de Commissie een 
kaderbeschikking gegeven die aan de Duitse autoriteiten is voorgelegd op 
grond van artikel 93, lid 1, van het EEG-Verdrag, en die elders in dit 
verslag wordt beschreven(1°). 
Naast de gevallen die elders in dit verslag worden beschreven(*7), heeft de 
Commissie verschillende privatiseringen en de financiering van een aantal 
ondernemingen die nog steeds door THA worden beheerd, onderzocht. 
<T5> - Steun aan het midden- en kleinbedrijf 
467. De regelingen ter ondersteuning van de ontwikkeling van het midden- en 
kleinbedrijf maakten ook dit jaar een groot deel uit van de 
(14) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 248. 
(15) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 249. 
(16) Punten 19 en 349 van dit Verslag. 
(17) Zie met name de punten 388, 417 en volgende, en 424. 
3.1.A.§7. 7 292 
controlewerkzaamheden van de Commissie met betrekking tot staatssteun. In de 
toekomst zullen de werkzaamheden op dit terrein echter afnemen aangezien de 
kleinschalige regelingen niet langer aangemeld hoeven te worden, of snel en 
praktisch automatisch behandeld kunnen worden(18). Grootschalige regelingen 
vallen echter nog onder de richtsnoeren inzake overheidssteun voor het MKB 
die dit jaar zijn goedgekeurd (19) en zullen ook in de toekomst aan een 
nauwgezet onderzoek worden onderworpen, met name om na te gaan of de limieten 
met betrekking tot investeringssteun in niet-steungebieden in acht worden 
genomen. 
<T8> Duitsland 
468. De Commissie heeft in juli de gedetailleerde voorwaarden van de 
verschillende regelingen in het kader van het ERP (Europees Herstelprogramma) 
getoetst aan de richtsnoeren inzake overheidssteun voor het MKB. De 
regelingen voorzien in het verstrekken van leningen met een lage 
steunintensiteit ten behoeve van met name startende ondernemers, 
investeringen met het oog op het beperken van de vervuiling en 
energiebesparing, en van risicodragend kapitaal. Sinds de Duitse eenwording 
werd het grootste deel van de gelden (4,85 miljard ecu van de 6,8 miljard ecu 
in 1992) in de nieuwe Duitse deelstaten besteed. Wat betreft de intensiteit 
van de investeringssteun in niet-steungebieden, kwam men tot de conclusie dat 
de regelingen de in de richtsnoeren gestelde grenzen niet overschrijden. De 
Duitse overheid heeft geprobeerd de definities van kleine en middelgrote 
ondernemingen voor 1993 in overeenstemming te brengen met die van de 
richtsnoeren, hetgeen tijdig is gelukt in het programma voor 1993 dat door de 
Commissie in december werd goedgekeurd. 
<T8> Frankrijk 
469. De Commissie heeft in februari haar goedkeuring gehecht aan een groot 
aantal belastingfaciliteiten en andere maatregelen ten gunste van het MKB, 
waarbij in een aantal gevallen geen sprake was van staatssteun. De 
belangrijkste maatregel (een belastingkrediet van maximaal 25% over een 
kapitaalverhoging van maximaal 29 0.000 ecu voor ondernemingen die hun winst 
weer in de onderneming investeren) werd alleen voor 1992 goedgekeurd, hoewel 
men genoodzaakt was dit krediet ook in 1993 toe te kennen aangezien 
(18) Punt 337 van dit Verslag. 
(19) Zie de punten 78 en 342 van dit Verslag. 
3.1.A.§7. 8 293 
ondernemingen die groter waren dan de toenmalige definitie die de commissie 
aanhield ten aanzien van kleine en middelgrote ondernemingen hiervoor wel in 
aanmerking kwamen - hetgeen later duidelijk bevestigd werd in de richtsnoeren 
voor steun aan het MKB -, namelijk de ondernemingen met een omzet van 
maximaal 71 miljoen ecu. 
<T8> Ierland 
470. De Commissie heeft in november een regeling goedgekeurd die voorziet in 
het tijdelijk verlenen van steun aan kleine en middelgrote ondernemingen om 
ervoor te zorgen dat ze zich kunnen aanpassen aan de valutakoerswijzigingen 
die vanaf half september in het EMS hebben plaatsgevonden en die ervoor 
hebben gezorgd dat het Ierse pond sterk in waarde is gestegen ten opzichte 
van het pond sterling. De Commissie was van mening dat de sterke 
afhankelijkheid van de Ierse producenten wat betreft de verkoop in de 
concurrentiestrijd met Britse ondernemingen op de Britse en de Ierse markt 
een eenmalige tijdelijke ondersteuning tot behoud van de werkgelegenheid 
rechtvaardigde, zodat de Ierse ondernemingen zich kunnen aanpassen aan de 
nieuwe situatie. De ontwikkeling van Ierland zou een belangrijke terugslag 
krijgen wanneer veel van deze ondernemingen failliet zouden gaan. Hierdoor 
zou de werkloosheid, die al de hoogste in de Gemeenschap is, nog verder 
stijgen. Voor de regeling, die tot eind maart 1993 geldt, is 66 miljoen ecu 
uitgetrokken. 
<T8> Italië 
471. De Commissie heeft in december besloten tot inleiding van de procedure 
van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag met betrekking tot een aantal 
steunmaatregelen ten behoeve van het MKB waarin wet 317 van 
5 oktober 199l(^0) voorziet. De Italiaanse regering ging door met het 
toekennen van investeringssteun op grond van die wet nadat eind april de 
goedkeuring van de Commissie verlopen was. Ook was de omvang van de steun, 
20% of 25%, groter dan de in de richtsnoeren voor steun aan het MKB 
toegestane hoogte voor niet-steungebieden. De Commissie beschikte bovendien 
niet over voldoende informatie over een aantal andere regelingen om te 
beoordelen of ze in overeenstemming waren met het beleid van de Commissie 
inzake steun voor het MKB. 
(20) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 269. 
Q4 
3.1.A.§7. 9 
<T5> - WerkoeIegenheIdsstImuIerende maatregeIen 
472. De Commissie heeft, net als in het verleden, in de meeste gevallen een 
positieve houding aangenomen ten opzichte van de door verscheidene Lid-Staten 
ingevoerde of verlengde steunregelingen ter bevordering van de 
werkgelegenheid in bepaalde beroepscategorieën waarvoor de toetreding tot de 
arbeidsmarkt extra bemoeilijkt wordt. Het kan hierbij gaan om een betaalde 
baan, om het zelfstandig ondernemerschap of om een baan in het kader van de 
sociale economie. 
473. In de Lid-Staten zijn, met betrekking tot de arbeidsmarkt, verschillende 
actieve beleidsvormen, programma's en maatregelen ontwikkeld om de kwaliteit 
van de arbeidskrachten en de flexibiliteit van de arbeidsmarkten te 
verbeteren. De problemen op het gebied van de groei in de afgelopen twee 
Jaar, volgend op een periode waarin de situatie verbeterde (eind Jaren '80), 
hebben ook geleid tot een reeks speciale maatregelen die gericht zijn op de 
werklozen. 
Het mededingingsbeleid van de Gemeenschap staat toe dat beroepsopleidingen in 
alle gebieden in aanmerking komen voor overheidssteun. Sommige regelingen die 
de regeringen voor de arbeidsmarkt ontwikkeld hebben - bijvoorbeeld steun aan 
werklozen voor het zelfstandig ondernemerschap of steun aan bepaalde, 
achtergestelde bevolkingsgroepen zoals langdurig werklozen - hebben een 
aantal problemen doen rijzen die opgelost moeten worden zodat ze niet, 
onbedoeld, tot distorsies leiden. 
Het heronderzoek van dergelijke regelingen door de Commissie zou er dan ook 
op gericht zijn te komen tot een meer samenhangende aanpak van de behandeling 
van een uitgebreide reeks maatregelen inzake de arbeidskrachten, die op dit 
moment door de Lid-Staten toegepast worden en die in veel gevallen door de 
Structuurfondsen worden ondersteund, om ervoor te zorgen dat de ruimere 
doelstellingen op het gebied van economische en sociale samenhang 
gerealiseerd worden, zowel binnen een bepaalde Lid-Staat als tussen de 
verschillende Lid-Staten onderling, en dat problemen op het gebied van 
mededinging voorkomen worden. 
3.1.A.§7. 10 2 9 5 
<T8> Italië 
474. De Commissie heeft de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-
Verdrag ingeleid met betrekking tot een Italiaans wetsontwerp dat voorziet in 
de invoering van steunmaatregelen ten gunste van ondernemingen waarin 
voornamelijk vrouwen de leiding uitoefenen of zeggenschap hebben, en ten 
behoeve van instellingen voor advies, technische bijstand of opleiding die 
hun diensten voornamelijk aan vrouwen verlenen. Gezien de mogelijkheid deze 
steun te combineren met andere vormen van nationale, regionale of 
communautaire steun, zou de totale steun voor een en hetzelfde project tot 
80% van de kosten ervan kunnen bedragen. 
De Commissie maakt over het algemeen geen bezwaar tegen steunmaatregelen ter 
bevordering van de indienstneming van vrouwen. In dit specifieke geval was de 
Commissie echter van mening dat, met uitzondering van de steun voor 
opleiding, het ontwerp gezien het ruime toepassingsgebied ervan en de omvang 
van de te verlenen steun, niet in aanmerking kon komen voor een afwijking van 
het in artikel 92, lid 1, van het EEG-Verdrag gestelde verbod op 
steunmaatregelen. Voor zover het minimumpercentage vrouwen in acht genomen 
wordt, kan namelijk iedere onderneming, ongeacht de bedriJfsgrootte en het 
vestigingsgebied, voor deze steun in aanmerking komen. Het totale steunbedrag 
kan dus hoog oplopen. Een dergelijke regeling dreigt dan ook een negatieve 
invloed op gemeenschappelijk niveau te hebben doordat de effecten van 
regionale steunregelingen in Italië en in de andere Lid-Staten worden 
tenietgedaan en doordat er zogenaamde "mobiele" investeringen worden 
aangetrokken ten nadele van de andere Lid-Staten. 
<T5> - Steun voor reddingsoperaties en herstructurering 
<T8> Italië 
475. In Juli werd de Italiaanse staatsholding EFIM door de regering-Amato in 
staat van liquidatie gesteld. Vervolgens werden verscheidene wetsdecreten 
uitgevaardigd die voorzagen in steunmaatregelen voor EFIM. Deze betroffen met 
name een voorschot van 120 miljoen ecu van de Cassa dei Depositi e Prest iti, 
een garantie voor de totale schuld van de groep en een korting op het 
elektriciteitstarief voor Alumix. Het belangrijkste was echter dat die 
wetsdecreten geen bepalingen bevatten met betrekking tot de manier waarop de 
doorzichtigheid tijdens de liquidatie gewaarborgd zou worden. 
'•^6 3.1.A.§7. 11 L. J 
476. Aangezien EFIM ai in liquidatie was voordat de bovengenoemde steun werd 
toegekend, is de Commissie tot de conclusie gekomen dat er bij deze 
maatregelen sprake was van steunverlening. Gezien de aanwezigheid van de 
groep op zowel de EG-markt als de wereldmarkt, en met name de activiteiten 
van SIV, Alumix en Agusta, gaat het bovendien om maatregelen die het 
handelsverkeer ongunstig beïnvloeden. 
477. Gezien het gebrek aan informatie teneinde de verenigbaarheid van de 
maatregelen te toetsen, heeft de Commissie dan ook in december besloten de 
procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag in te leiden. 
478. Tegelijkertijd meldde de Italiaanse regering nieuwe maatregelen (bijv. 
een verhoging van het voorschot tot 2.300 miljoen ecu) ten gunste van EFIM 
aan. Daarom heeft de Commissie in Januari 1993 besloten de procedure uit te 
breiden om ook rekening te kunnen houden met deze aanvullende maatregelen. 
0Q7 3.I.A.§8. 1 /. 7 
<T4> §8 - Regionale steun 
<T5> - Algemene ontwikkelingen 
<T7> . Samenhang 
479. Ook dit Jaar was het beleid van de Commissie inzake regionale steun 
gericht op het versterken van de samenhangt). Hiertoe heeft de Commissie de 
nationale maatregelen op het gebied van regionale steun aan een heronderzoek 
onderworpen met het oog op een grotere concentratie ervan, en heeft zij een 
aantal beschikkingen vastgesteld die moeten leiden tot een grotere samenhang 
tussen het gemeenschappelijke economische en sociale beleid en het 
mededingingsbeleid, in overeenstemming met de algemene beleidsaanpak die de 
Commissie in december 1991 heeft vastgesteld*2). 
480. De Commissie zette tevens haar onderzoek naar de gevolgen van steun aan 
investeringen met een grote kapitaal intensiteit voor het intracommunautaire 
handelsverkeer voort. De Commissie onderzoekt of het nodig is de Lid-Staten 
maatregelen dienaangaande voor te stellen. 
<T8> België 
481. De Commissie keurde in mei een regeling goed met betrekking tot het 
herstel van een aantal niet meer in gebruik zijnde bedriJfscomplexen in het 
Brusselse Gewest. 
De desbetreffende steun is bedoeld voor de eigenaren van deze complexen. De 
steun kan worden verleend in de vorm van een bijdrage in de kosten van 
studies en herstelwerkzaamheden, of van een vrijstelling van de onroerende 
voorheffing gedurende de vijf Jaar volgend op de renovatie van het complex. 
Deze steun wordt alleen toegekend aan kleine en middelgrote bedrijven, 
rekening houdend met de intensiteiten zoals neergelegd in de teksten van de 
Commissie inzake steun ten behoeve van het MKB<3). 
(1) Punt 80 e.v. van dit verslag. 
(2) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 56. 
(3) Zie punt 342 van dit verslag. 
298 
3.1.A.§8. 2 *• ' U 
<T8> Bondsrepubliek Duitsland 
482. Het beleid van de Commissie is vooral gericht op de concentratie van de 
steun in de nieuwe Duitse deelstaten en het beperken van de steun in gebieden 
waarvoor deze steun niet dringend noodzakelijk is, zoals met name 
West-Berlijn. 
483. De Commissie besloot in december de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag in te leiden met betrekking tot een aantal bepalingen van de 
wet inzake de fiscale premie ten gunste van investeringen in de nieuwe Duitse 
deelstaten en West-Berlijn ("Invest itionszulagengesetz 1991")(4). Deze wet 
voorziet in een steunbudget van circa 6 miljard ecu en heeft betrekking op 
investeringen in produktIegoederen, waarmee vóór eind 1992 een begin werd 
gemaakt en die vóór eind 1994 aflopen. De wet werd door de Duitse 
autoriteiten in werking gesteld zonder dat zij de verplichting inzake 
voorafgaande kennisgeving overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het 
EEG-Verdrag, waren nagekomen. 
De Commissie besloot in juni, rekening houdend met de moeilijke 
sociaal-economische situatie in de nieuwe Duitse deelstaten, tot een 
gedeeltelijke beëindiging van deze procedure, met betrekking tot de 
toekenning van de genoemde fiscale premie ten behoeve van investeringen in de 
voormaIige DDR. 
In juli heeft de Commissie de toekenning van de fiscale premie aan 
West-Berlijn met betrekking tot een gedeelte van de investeringen die na 
31 december 1992 zijn gedaan, alsmede de toekenning van steun met een 
intensiteit van meer dan 8 % voor een gedeelte van de investeringen die na 
31 december 1991 zijn gedaan, onrechtmatig en onverenigbaar met de 
gemeenschappelijke markt verklaard. In de beschikking werd bepaald dat de 
uitbetaalde fiscale premies teruggestort moeten worden. 
In deze beschikking stelt de Commissie zich op het standpunt dat West-Berlijn 
niet voldoet aan de criteria die zijn vastgesteld in haar methode voor de 
toepassing van artikel 92, lid 3, sub a) en c), van het EEG-Verdrag op de 
regionale steunmaatregelen^5^, en dus niet in aanmerking komt voor regionale 
(4) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 290 
(5) PB C 212 van 12.07.1988. 
3.I.A.§8. 3 299 
steun op grond van deze twee afwijkingen, terwijl er verder geen enkele 
andere afwijking van het EEG-Verdrag van toepassing is. Bovendien is de 
Commissie van mening dat het toekennen van nieuwe steun aan West-Berlijn tot 
gevolg zou hebben dat er - gezien de belangrijke voordelen die de stad op het 
gebied van infrastructuur en geschoolde arbeidskrachten kent, en gelet op de 
unieke geografische ligging - nieuwe bedrijven aangetrokken zouden worden en 
dat de bestaande bedrijven zich zouden uitbreiden. Hierdoor zouden de 
ondernemingen in de nieuwe Duitse deelstaten zich nog moeilijker kunnen 
aanpassen, hetgeen het "inhaal"-proces slechts zou vertragen. 
484. In december 1991 heeft de Commissie besloten de procedure van 
artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag in te leiden ten aanzien van lid 6 van 
de wet inzake steungebieden ("Fördergebietsgesetz"). Dit lid voorziet in een 
regeling betreffende het verlenen van een belastingvrijstelling voor reserves 
bij investeringen in de nieuwe Duitse deelstaten en West-Berlijn die, in 
strijd met artikel 93, lid 3, van het EEG-Verdrag, ten uitvoer was gelegd 
zonder voorafgaande aanmelding^6). 
Net als in het geval van de " Invest it ionszulagengesetz", en om dezelfde 
redenen, besloot de Commissie in juni om de procedure, voor zover deze 
betrekking heeft op het toekennen van steun ten gunste van de nieuwe Duitse 
deelstaten te beëindigen; in juli verklaarde zij het onderdeel op grond 
waarvan belastingvrijstellingen kunnen worden verleend voor kapitaalreserves 
bij investeringen in West-BerIiJn, onrechtmatig en onverenigbaar met de 
gemeenschappelijke markt. De steun die reeds was toegekend, diende binnen 
twee maanden te worden ingetrokken. 
485. In mei besloot de Commissie, om dezelfde redenen, de procedure in te 
leiden ten aanzien van de toepassing, in West-BerIiJn, van een regionaal 
programma van rentesubsidies (het zogeheten "ERP-Aufbauprogramm") voor 
investeringen in de nieuwe Duitse deelstaten en West-BerIiJn. Dit programma 
werd, in strijd met artikel 93, lid 3, van het EEG-Verdrag, pas aangemeld 
nadat het reeds in werking was getreden. 
486. De Commissie heeft in november besloten geen bezwaar te maken tegen de 
wijziging en verlenging van de regeling inzake de fiscale investeringspremie 
in de nieuwe Duitse deelstaten. Deze regeling, waarvan de toepassing in de 
(6) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 291 
_3.i.A.§8. 4 300 
nieuwe Duitse deelstaten in juni was goedgekeurd, had betrekking op 
investeringen waarmee vóór eind 1992 een aanvang zou worden gemaakt en die 
vóór eind 1994 zouden worden beëindigd, met een steunintensiteit van 12 % 
voor investeringen die vóór eind juni 1992 beëindigd zouden zijn, en van 8 % 
voor de overige investeringen. Als gevolg van een wetswijziging kan de 
fiscale premie, met een steunintensiteit van 8%, toegekend worden voor 
investeringen in de nieuwe Duitse deelstaten waarmee vóór eind Juni 1994 
wordt begonnen en die vóór eind 1996 worden beëindigd. Wat betreft de 
investeringen die in de periode van 1 Juli 1994 tot 31 december 1996 worden 
gedaan, kan de fiscale premie met een steunintensiteit van 5 % worden 
toegekend. De omvang van de aanvullende steun ten gevolge van deze wijziging 
bedraagt 8.850 miljoen ecu, bovenop de 5.500 miljoen ecu van de 
oorspronkelijke wet. 
487. De Commissie heeft middels de beschikkingen van juli en september het 
21ste kaderplan van de "Gemeinschaftsaufgabe zur Verbesserung der regionalen 
Wirtschaftsstruktur" (verbetering van de regionale economische structuur) 
goedgekeurd. Dit is de belangrijkste Duitse regeling voor regionale steun, 
die gezamenlijk door de Bondsregering en de deelstaten beheerd en 
gefinancierd wordt. De lijst met de steungebieden en de voorwaarden voor het 
toekennen van steun werden reeds in 1991 goedgekeurd voor de periode van 
1 Januari 1991 tot 31 december 1993<7). 
Het steunbudget van deze regeling bedraagt, voor 1992, 3.415 miljoen ecu aan 
betalingskredieten en 4.400 miljoen ecu aan vastleggingskredieten, waarvan 
respectievelijk 2.730 en 4.100 miljoen ecu voor de voormalige DDR bestemd 
zijn. Hieruit blijkt duidelijk dat de Bondsregering de ontwikkeling van de 
voormalige DDR hoge prioriteit geeft. Hierbij dient opgemerkt te worden dat 
het onderdeel van de regeling ten gunste van de voormalige DDR deels 
gefinancierd wordt door de structuurfondsen, voor een aanvullend bedrag van 
500 miljoen ecu per Jaar. 
<T8> Spanje 
488. In Juli heeft de Commissie besloten een regionale steunmaatregel van de 
Spaanse regering goed te keuren ten behoeve van de regio's die in aanmerking 
komen voor steun volgens doelstelling 1, 2 of 5b en waar de werkgelegenheid 
(7) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 289 
_3.i.A.§8. 5 30 1 
in de textielsector ten minste 10 % van de totale industriële werkgelegenheid 
uitmaakt. Deze maatregel heeft a priori betrekking op alle sectoren. De steun 
bestaat uit niet-terugvorderbare subsidies op het gebied van opleiding, 
studies, O & O, ontwerp, kwaliteit en het oprichten van verenigingen. De 
regeling loopt van 1992 tot 1996 en de voor deze periode uitgetrokken 
middelen bedragen 129 miljoen ecu. 
De Commissie heeft bij de vaststelling van deze beschikking rekening gehouden 
met de regionale doelstelling van de regeling, met het feit dat de 
steunmaatregelen met betrekking tot O & O in overeenstemming zijn met de 
communautaire kaderregeling inzake dit soort steun, dat de invloed van de 
andere steunmaatregelen beperkt is op de mededinging, dat bepaalde vormen van 
steun na 31 december 1993 niet meer mogen worden toegepast ten behoeve van 
ondernemingen die groter zijn dan kleine en middelgrote bedrijven en met het 
feit dat deze regeling slechts enkele steunmaatregelen bevat voor de aanschaf 
van produktiemiddeIen welke beperkt blijven tot KMO*s en welke, voor de 
regio's die niet onder de nationale regionale steunmaatregelen vallen, na 
31 december 1993 komen te vervallen. 
<T8> Frankrijk 
489. In april besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag in te leiden ten aanzien van steun die onrechtmatig toegekend 
zou zijn in het kanton Modane. 
490. Deze steun, die niet bij de Commissie is aangemeld, bestond uit een door 
de departementale raad van Savoie goedgekeurde verlaging van het 
elektriciteitstarief voor een periode van maximaal vijf Jaar en voor een 
bedrag van maximaal 25 % van de kosten. 
491. Deze procedure werd in december beëindigd. De Commissie is tot de 
conclusie gekomen dat de onderzochte steunmaatregelen grotendeels onder reeds 
eerder goedgekeurde regelingen vielen. Wat de verlaging van het 
elektriciteitstarief betreft, heeft de Franse overheid aan de Commissie een 
ontwerp-besluit voorgelegd waarin wordt bepaald dat de desbetreffende 
kortingen niet meer dan 50.000 ecu per onderneming en per tijdvak van 
drie Jaar mogen bedragen, in overeenstemming met de "de-minimis"-regel die in 
3.I.A.§8. 6 302 
de mededeling van de Commissie inzake steun aan het midden- en 
kleinbedrijf*8) is vervat. Het nieuwe besluit moet vóór 1 maart 1993 ten 
uitvoer zi Jn gelegd. 
492. De Commissie heeft in september besloten een regeling inzake de 
omschakeling en diversificatie in de gebieden die sterk afhankelijk zijn van 
de textiel- en kledingindustrie goed te keuren. In het kader van het 
onderzoek van deze regeling heeft de Commissie er vooral op gelet of er was 
voldaan aan de voorwaarden die opgenomen zijn in een recente mededeling van 
de Commissie*9) inzake steun ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf, 
en met name aan de voorwaarden met betrekking tot de steunintensiteit en de 
grootte van de betrokken ondernemingen. 
493. De Commissie heeft in november besloten een wetsontwerp goed te keuren 
dat voorziet in de totstandbrenging van twee bevoorrechte 
investeringsregio's in Nord-Pas-de-Calais. Ondernemingen die zich in een van 
deze zones vestigen, kunnen profiteren van een belastingkrediet op de winst 
ter hoogte van 22 % van de investeringen die zij in de eerste drie Jaar van 
hun bestaan hebben gedaan. Deze regeling is vijf jaar geldig ingaande op het 
moment van de totstandkoming van deze zones. 
De Commissie wees er hierbij op dat de betrokken gebieden in aanmerking 
komen voor regionale steun. Zij heeft zich er met name van verzekerd dat het 
niet gaat om exploitâtiesteun en dat de steunintensiteit de steunmaxima 
welke voor de centrale regio's in de Gemeenschap gelden, niet overschrijdt. 
<T8> Italië 
494. De Commissie besloot in mei de procedure van artikel 93, lid 2, van het 
EEG-Verdrag in te leiden ten aanzien van de kapitaalinbreng van de overheid 
die was voorzien in een overeenkomst tussen Val Ie d'Aosta en het 
dienstverlenende bedrijf SDS Spa. Deze procedure werd in december beëindigd, 
aangezien de Italiaanse overheid de Commissie had bekendgemaakt dat zij de 
overeenkomst, rekening houdend met het destijds door de Commissie ingenomen 
standpunt, had ontbonden. 
(8) Punt 337 van dit verslag. 
(9) PB C 213 van 19.08.1992 en punt 342 van dit verslag. 
3.I.A.§8. 7 ^^3 
495. De Commissie heeft ook in mei besloten de dienstige maatregelen voor te 
stellen op grond van artikel 93, lid 1, van het EEG-Verdrag met betrekking 
tot de steunregeling die van toepassing is in de belastingvrije zone Gorizia. 
Het gaat in feite om een steunregeling die al bestond vóór het EEG-Verdrag 
werd ondertekend. 
Deze regeling behelst met name verschillende belastingvrijstellingen en heeft 
zowel betrekking op de bevolking als op de ondernemingen van Gorizia. Wat de 
steun aan de bevolking betreft is de Commissie van mening dat op grond van de 
sociaal-economische indicatoren betreffende Gorizia niet kan worden gesteld 
dat de gehele bevolking steun van sociale aard behoeft. De steun aan 
ondernemingen mag, aangezien het om exploitâtiesteun gaat, slechts toegekend 
worden in de regio's met de hoogste ontwikkelingsachterstand van de 
Gemeenschap. Uit de sociaal-economische indicaties over Gorizia blijkt echter 
dat deze regio daar niet toe kan worden gerekend. 
De Commissie was dan ook van mening dat deze regeling niet verenigbaar is met 
de gemeenschappelijke markt en stelde de Italiaanse regering voor haar in te 
trekken. 
In december besloot de Commissie evenwel de regeling goed te keuren op basis 
van artikel 92, lid 2, sub a), en 92, lid 3, sub c), rekening houdende met de 
aanpassingen die de Italiaanse overheid heeft aangebracht en die op 
1 Januari 1994 in werking zullen treden. Deze aanpassingen bestaan uit het 
beperken van het contingent produkten waarover de bevolking geen belasting 
behoeft te betalen en het in overeenstemming brengen van de regels voor het 
toekennen van steun aan ondernemingen met de vigerende communautaire 
kaderregelingen, die iedere vorm van exploitâtiesteun verbieden. 
496. In Juni heeft de Commissie besloten de procedure van artikel 93, lid 2, 
van het EEG-Verdrag in te leiden met betrekking tot maatregelen met het oog 
op de hernieuwde financiering van : 
de steunmaatregelen welke zijn vastgesteld in de wet op de Mezzogiorno -
14.350 mi IJoen ecu; 
de regeling inzake de vermindering van de sociale lasten voor 
ondernemingen in de Mezzogiorno ingevolge dezelfde wet 
4.393 mi Ijoen ecu; 
3.I.A.§8. 8 304 
de toewijzing van nieuwe financiële middelen voor de zogenaamde 
fiscal!sat ie van de sociale lasten, die een selectieve verlaging van de 
sociale lasten voor de ondernemingen in de Mezzogiorno Inhoudt -
2.727 mi IJoen ecu. 
Gewoonlijk staat de Commissie positief tegenover steunmaatregelen ten behoeve 
van de ontwikkeling van de Mezzogiorno, en in 1988 had zij, gezien de 
duidelijk omschreven voorwaarden voor de toekenning van steun, de bij de wet 
vastgestelde steunregeling voor de Mezzogiorno tot eind 1993 goedgekeurd. 
De Italiaanse autoriteiten hebben echter niet voldaan aan de verplichting die 
bij de beschikking van 1988 werd opgelegd om de Commissie een verslag voor te 
leggen over de toegekende fiscale steun. De Commissie heeft daardoor niet 
kunnen nagaan wat het effect van de steun was en heeft zich bijgevolg geen 
oordeel kunnen vormen over de verenigbaarheid van de voorgestelde verlenging 
met toewijzing van nieuwe financiële middelen. 
Bovendien is de Commissie van mening dat de desbetreffende bepalingen van het 
wetsdecreet inzake de verlenging bijzonder ondoorzichtig zijn, zowel wat 
betreft de duur van de regeling als wat betreft de uit te trekken middelen. 
Tot slot heeft de Commissie geconstateerd dat de verminderingen van de 
sociale lasten groter waren dan toegestaan, dat er een specificatie naar 
sectoren zal worden ingevoerd en dat de regeling in werking is getreden 
voordat de Commissie haar standpunt bekend heeft gemaakt. 
Met het oog hierop en in het Jicht van de informatie waarover zij tot 
dusverre beschikt achtte de Commissie zich niet in staat om na te gaan of de 
desbetreffende maatregelen verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt. 
De Italiaanse autoriteiten deelden de Commissie vervolgens mee dat de 
maatregelen inzake de verlenging met toewijzing van nieuwe financiële 
middelen voor verminderingen van de sociale lasten en de fiscalisât ie ervan 
vervallen zijn en dat de inhoud ervan is opgenomen in een nieuw wetsontwerp. 
De Commissie oordeelde daarop dat de in juni ingeleide procedure, wat deze 
twee bepalingen betreft, zonder voorwerp was geworden-, de Commissie heeft dan 
ook in oktober een nieuwe procedure ingeleid in de zin van artikel 93, lid 2, 
van het EEG-Verdrag met betrekking tot het nieuwe wetsontwerp. 
3.I.A.§8. 9 305 
De Commissie heeft in december de procedure kunnen beëindigen die was 
ingeleid naar aanleiding van de verlenging met toewijzing van middelen tot 
een bedrag van 14,35 miljard ecu voor 1993. De Commissie besloot hiertoe 
gezien de nieuwe richtsnoeren die de Italiaanse overheid ter zake heeft 
vastgesteld en waarvan de hoofdlijnen zijn neergelegd in wetsdecreet nr. 415 
van 22 oktober 1992. Volgens deze richtsnoeren mag de steunintensiteit 
bepaalde plafonds niet overschrijden. Deze plafonds houden verband met het 
ontwikkelingsniveau van de desbetreffende regio en de grootte van de 
ondernemingen, en zijn vergelijkbaar met de plafonds die in andere gebieden 
van de Gemeenschap met een vergelijkbare sociaal-economische situatie worden 
toegepast. Verder zullen de belastingvrijstellingen worden omgezet in 
belastingkredieten. Uitzonderingen zijn mogelijk tot een totaalbedrag van 
6 miljard ecu, met name voor aanvragen die reeds op 14 augustus 1992 in 
behandel ing waren. 
497. In september besloot de Commissie alle maatregelen voor de wederopbouw 
van Valtellina en de schadeloosstelling van ondernemingen die schade hebben 
opgelopen tijdens de overstromingen van 1987, op grond van artikel 92, lid 2, 
sub b), van het Verdrag, goed te keuren. 
Daarentegen besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het 
EEG-Verdrag in te leiden met betrekking tot andere steunmaatregelen 
(subsidies, laagrentende leningen, belastingverminderingen en 
-vrijstellingen, enz.), die bestemd waren voor de algemene ondersteuning van 
produktie-activiteiten in de regio en die verder gingen dan slechts het 
herstel van ondernemingen die door de natuurramp schade hadden opgelopen. 
498. In november stelde de Commissie een onderzoek in naar de nationale 
wet 19/91 met betrekking tot de ontwikkeling van Friuli-Venezia-Giul ia en 
andere gebieden die aan het voormalige Joegoslavië grenzen. 
De Commissie is, op grond van de informatie waarover zij tot dusverre 
beschikt, van mening dat de belastingmaatregelen met betrekking tot het 
Centrum voor financiële diensten en verzekeringen in Triest onverenigbaar 
zijn met de gemeenschappelijke markt en zij heeft derhalve besloten ten 
aanzien hiervan de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag in te 
leiden. De Commissie is van mening dat deze fiscale voordelen, die op 
exploitâtiesteun neerkomen, niet gerechtvaardigd zijn op grond van de 
sociaal-economische toestand van de regio, dat activiteiten op financieel 
3.1.A.§8. 10 306 
gebied en op het gebied van verzekeringen normaal gesproken niet behoeven te 
worden gesteund om zich te ontwikkelen en dat er een hevige 
concurrentiestrijd in deze sectoren woedt, zodat steunmaatregelen de 
concurrentie in hoge mate zouden vervalsen. 
<T8> Verenigd Koninkrijk 
499. De Commissie besloot in maart haar goedkeuring te hechten aan de 
totstandbrenging van een bedriJvenzone in de regio North Lanarkshire, in 
Schotland. Voor nieuwe investeringen in deze regio gelden dezelfde voordelen 
als in de andere bedriJvenzones in het Verenigd Koninkrijk, zoals onbeperkte 
afschrijving van bedrijfsgebouwen, vrijstelling van de plaatselijke 
belastingen en parafiscale heffingen, en vereenvoudigde en versnelde 
administratieve procedures-, de bestaansduur van deze zone is, net als bij de 
andere zones, vastgesteld op tien Jaar. De specifieke steunmaatregelen voor 
deze zone omvatten geen exploitâtiesteun en dienen te voldoen aan de voor het 
gebied aanvaardbare steunplafonds voor regionale steun. 
De betrokken regio is een steungebied (Development Area) met een bijzonder 
hoog werkloosheidspercentage als gevolg van de achteruitgang van de 
traditionele bedrijfstakken en met name van de staalindustrie. 
307 3.I.A.§9. 1 
<T4> § 9. Steun in de vervoersector 
<T6> a) Vervoer over land 
500. De steun die in de sector vervoer over land wordt toegekend, is voor het 
merendeel nog steeds bestemd voor de nationale spoorwegondernemingen, hetzij 
in de vorm van compensaties voor openbare-dienstverplichtingen, als bedoeld 
in Verordening (EEG) nr. 1191/69(1), zoals gewijzigd bij Verordening (EEG) 
nr. 1893/91 (2) en Verordening (EEG) nr. 1192/69 (3), dan wel in de vorm van 
steun binnen de in Verordening (EEG) nr. 1107/70(4) aangegeven grenzen. In 
verband met Richtlijn 91/440/EEG van 29 juli 1991 betreffende de ontwikkeling 
van de spoorwegen in de Gemeenschap overwegen de meeste Lid-Staten een nieuwe 
definitie van de financiële betrekkingen tussen overheden en 
spoorwegondernemingen. De Commissie brengt de Raad op de hoogte van de omvang 
van deze steun door middel van de tweejaarlijkse verslagen die overeenkomstig 
Beschikking 75/327/EEG van de Raad worden uitgebracht. Omdat deze richtlijn 
nieuwe mogelijkheden creëert, is de Commissie bezig de situatie voor de 
toekomst te bestuderen. 
De Commissie heeft op 10 juni 1992 een Mededeling aan de Raad aangenomen 
betreffende de vorming van een Europees net voor gecombineerd vervoer en de 
operationele voorwaarden ervan (COM(92) 230). Bijlage 4 van deze Mededeling 
bevat het laatste rapport over steun aan het gecombineerd vervoer ingevolge 
Verordening 1107/70 alsmede een voorstel tot wijziging van deze Verordening. 
De Raad heeft op 7 december 1992 Verordening (EEG) nr. 3578/92 (5) tot 
wijziging van Verordening (EEG) nr. 1170/70 aangenomen, waarbij de 
mogelijkheid om steun te verlenen verlengd wordt tot en met 31 december 1995 
en de gevallen waarin steun verleend mag worden, worden verruimd. 
De openstelling van de vervoersmarkt per 1 januari 1993 zal gevolgen hebben 
voor de mededinging in het wegvervoer. De Commissie moet meer aandacht 
besteden aan subsidies die particuliere ondernemers ten onrechte zouden 
kunnen bevoordelen. Tegelijkertijd wordt het moeilijker om specifieke 
overheidssteunmaatregelen te beoordelen. 
(1) PB L 156 van 28.6.1969. 
(2) PB L 169 van 26.6.1991, blz. 1. 
(3) PB L 237 van 24.8.1991. 
(4) PB L 130 van 15.6.1970. 
(5) PB L 364 van 12.12.1992, blz. 11. 
3.I.A.§9. 2 
308 
De Commissie heeft de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag 
ingeleid ten aanzien van een Italiaans besluit van 28 januari 1992, dat in 
een belastingfaciliteit voor Italiaanse wegvervoerders voorziet. In het kader 
van deze procedure zal de Commissie nagaan of de steun die bij dit besluit 
aan de Italiaanse wegvervoerders wordt toegekend, verenigbaar is met de 
gemeenschappelijke markt. 
De sloopactie in de sector van de binnenvaart, waarmee in 19 89 is begonnen op 
grond van Verordening (EEG) nr. 1101/89 van de Raad van 27 april 1989 
betreffende de structurele sanering van de binnenvaart, is in 1991 
gecompleteerd met maatregelen ten behoeve van schepen uit de vloot van de 
nieuwe Duitse deelstaten; de actie is in 1992 voltooid : alle schepen die 
zijn aangeboden om uit de vaart genomen te worden, moesten namelijk vóór 
1 december 1992 gesloopt worden. 
<T6> b) Zeevervoer 
501. De Commissie is bezig een aantal gevallen van overheidssteun te 
onderzoeken; tevens is zij bezig de "richtsnoeren voor het onderzoek van 
steunmaatregelen van de Staten ten behoeve van scheepvaartmaatschappijen in 
de Gemeenschap", die zij op 3 augustus 1989 had goedgekeurd, aan te passen 
aan de marktontwikkelingen. 
Verder heeft de Commissie haar inspanningen vergroot om haar voorstel voor de 
totstandbrenging van een communautair scheepsregister (EUROS)(6) verder uit 
te werken. Dit register zou een doorzichtig, gemeenschappelijk kader voor 
overheidssteun aan reders in de Gemeenschap kunnen vormen, waardoor Lid­
staten niet langer nationale regelingen zouden hoeven invoeren of handhaven, 
waaronder tweede registers, die de concurrentie tussen vloten uit de 
Gemeenschap dreigen te verstoren. Er vinden diepgaande besprekingen plaats in 
de Raad van Ministers over EUROS en in verband hiermee is de Commissie 
voornemens haar voorstel opnieuw te bezien. 
In de loop van 1992 heeft de Commissie, in het kader van de herstructurering 
van de Britse havens, overheidssteun toegestaan ten bedrage van 
115 miljoen ecu aan ontslagen werknemers. Deze herstructurering is opgenomen 
in de "Doek Work Act 19 89", die de Britse autoriteiten ter kennisgeving aan 
de Commissie hebben voorgelegd. 
Töl PB C 19, 25.1.92, blz. 10. 
3°9 
3.I.A.§9. 3 
De kwestie inzake de doorzichtigheid van de financiële verhoudingen tussen 
overheidsinstanties en havenautoriteiten zal onderzocht worden door een 
onafhankelijk adviseur, waarmee de Commissie momenteel in overleg is. 
De bedoeling is dat er een aanbeveling wordt gedaan voor een financiële 
aangifte, die de havenautoriteiten moeten invullen en bij de in het kader 
van het jaarverslag gepubliceerde rekeningen moeten voegen. 
<T6> c) Luchtvervoer 
502. De Commissie heeft zowel aan de Raad als aan het Parlement een verslag 
voorgelegd inzake de beoordeling van ten gunste van communautaire 
luchtvaartmaatschappijen ingestelde steunmaatregelen (SEC(92) 431 def.). Dit 
document geeft onder andere in het kort de grote lijnen weer van het 
liberaliseringsproces en van het mededingingsbeleid in de luchtvaartsector, 
evenals de op de bepalingen van het Verdrag gebaseerde criteria, die in 
Memorandum nr. 2 over het gemeenschappelijk luchtvervoerbeleid worden 
aangereikt voor de beoordeling van steunmaatregelen. 
Verder schetst het rapport een beeld van de steun die de Lid-Staten aan de 
luchtvaartsector verlenen en geeft het aan welke steunmaatregelen de 
Commissie aan een nader onderzoek heeft onderworpen. 
Deze steun wordt verleend in de meest uiteenlopende vormen, die niet beperkt 
blijven tot de normale financiële injecties van de overheid, zoals 
bijvoorbeeld kapitaalverhoging, voorkeursbehandeling op belastinggebied of 
algemene garanties voor leningen die door de luchtvaartmaatschappij worden 
aangegaan. De Commissie heeft vastgesteld dat bepaalde 
luchtvaartmaatschappijen in aanmerking komen voor specifieke steun aan deze 
sector, zoals subsidie die verleend wordt voor de exploitatie van bepaalde 
routes. Voor al deze steun heeft de commissie de betrokken Lid-Staten 
verzocht aanvullende inlichtingen te verstrekken, zodat zij kan onderzoeken 
of deze steun verenigbaar is met de Verdragsbepalingen. 
In het licht van het derde pakket maatregelen voor de luchtvaart is de 
Commissie momenteel bezig, overeenkomstig de artikelen 92 en 93 van het 
Verdrag, de richtsnoeren voor de beoordeling van de steun aan 
luchtvaartmaatschappijen bij te werken. 
3.I.A.§9. 4 310 
De 2de en 3de tranche van de verhoging van het kapitaal van Air France, 
namelijk de uitgifte van ORA's (converteerbare obligaties) en van TSDI•s 
(achtergestelde waardepapieren met onbepaalde looptijd), kunnen volgens de 
Commissie, die deze aan een grondig onderzoek had onderworpen, beschouwd 
worden als gewone financiële transacties. 
De Commissie heeft geen bezwaar gemaakt tegen de verhoging van het kapitaal 
van de luchtvaartmaatschappij Iberia, nadat zij van de Spaanse autoriteiten 
de toezegging had gekregen dat deze zich strikt zullen houden aan met name de 
volgende afspraken: 
dat het de laatste kapitaalinjectie is in de vorm van overheidssteun; 
dat de middelen niet gebruikt zullen worden voor deelnemingen in andere 
luchtvaartmaatschappijen in de Gemeenschap; 
- dat de Spaanse overheid het nationaliteitsbeding in de statuten van 
Iberia vervangt door een Gemeenschapsclausule, in overeenstemming met de 
bepalingen van het "derde pakket maatregelen voor de luchtvaart". 
Voorts heeft de Commissie, op grond van artikel 92, lid 3, sub c, van het 
EEG-Verdrag, geen bezwaar gemaakt tegen een steunvoornemen ten behoeve van 
twee Britse luchtvaartmaatschappijen, New Air en Cumbria Aero Club, die de 
luchthaven van Carlisle als basis hebben. Deze twee steunvoornemens betreffen 
enerzijds een subsidie aan New Air en anderzijds een lening aan Cumbria Aero 
Club tegen een gunstig rentepercentage. 
3.I.A.§10. 1 311 
<T4> §10. steun aan de landbouw 
503. Het arbeidsterrein van de Commissie wordt in de landbouw, voor zover het 
betrekking heeft op de artikelen 92-94 van het EEG-Verdrag nog altijd door de 
Raad bepaald (artikel 42 van het EEG-Verdrag). Op de meeste in Bijlage II 
genoemde produkten zijn de artikelen 92-94 van toepassing. Alle 
steunmaatregelen die de communautaire marktmechanismen verstoren 
(bij voorbeeld aan produktie of produktiemiddelen gekoppelde steun) wordt 
niet alleen beschouwd als strijdig met de bepalingen betreffende de 
steunmaatregelen van de staten, maar ook als onwettig in de zin van de 
verordeningen van de Raad waarbij de gemeenschappelijke marktordeningen 
worden vastgesteld. De recente hervorming van het Gemeenschappelijk 
Landbouwbeleid heeft geen wijziging gebracht in deze situatie. 
Een aantal van dergelijke steunmaatregelen werden vastgesteld, en in alle 
gevallen besloot de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het 
EEG-Verdrag in te leiden. De Italiaanse autoriteiten stelden de commissie in 
kennis van een voornemen tot steunverlening in verband met een bijzonder 
ruime oogst in de sector dopvruchten ten bedrage van in totaal 7 miljoen ecu. 
De Commissie was van mening dat het hier een vorm van exploitatiesteun betrof 
waarop geen van de uitzonderingen van artikel 92 van het EEG-Verdrag van 
toepassing is, welke zowel een inbreuk inhoudt op de gemeenschappelijke 
marktordening voor groenten en fruit als op de Verordeningen nr. 7 89/89 en 
nr. 2159/89 van de Raad betreffende specifieke maatregelen voor dopvruchten 
en sint-jansbrood. Bijgevolg trokken de Italiaanse autoriteiten hun 
steunvoornemen in. De Commissie nam een soortgelijk standpunt in ten aanzien 
van een Italiaanse steunmaatregel voor de particuliere opslag van in totaal 
ten hoogste 45.000 ton wortelen gedurende een periode van vier maanden. In 
feite gaf de Commissie naderhand een negatieve eindbeschikking inzake deze 
maatregel. Voorts werd de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-
Verdrag ingeleid ten aanzien van Italiaanse steunverlening aan kortstondige 
particuliere opslag van tafelwijn en druivemost, waarna de maatregel werd 
ingetrokken. Ook was de commissie van oordeel dat een Italiaanse 
steunmaatregel ten behoeve van producentenorganisaties en unies van 
producentenorganisaties in de sector olijfolie - een budget van in totaal 4 
miljoen ecu voor een periode van één jaar - een inbreuk vormde op zowel de 
bepalingen inzake staatssteun als op de gemeenschappelijke marktordening voor 
vetten en oliën. Er werd een afwijzende eindbeschikking gegeven ter zake van 
een Italiaanse steunmaatregel voor de export van citrusvruchten naar de 
3.I.A.§10. 2 312 
landen in Oost-Europa en in de voormalige USSR. In de suikersector meldden de 
Italiaanse autoriteiten een steunmaatregel voor bietentelers aan van in 
totaal 50 miljoen ecu. Enerzijds beoogde deze maatregel de telers compensatie 
te geven voor het feit dat de industrie hun lagere prijzen betaalt dan in de 
communautaire voorschriften is vastgelegd. Anderzijds diende de steun als 
aanvullende financiering van de opslagkosten, waardoor de gevolgen van de 
schommelingen van de wisselkoers in Italië deels werden opgevangen. In het 
kader van de gemeenschappelijke marktordening voor suiker worden 
voorzieningen op welomschreven voorwaarden geboden, welke in dit geval niet 
in acht lijken te zijn genomen. 
Voor wat betreft Frankrijk werd er een steunmaatregel ter kennis gebracht 
voor preventieve distillatie van wijn, als aanvulling op de door de Commissie 
goedgekeurde steun. Hoewel de Franse autoriteiten van mening waren dat de 
situatie in de communautaire wijnproduktie aan anarchie grensde, was de 
Commissie van oordeel dat de maatregel ten doel had het inkomen van de 
producenten in Frankrijk op een peil te brengen dat hoger ligt dan hetgeen 
ingevolge de gemeenschappelijke marktordening voor wijn is bepaald. Niettemin 
was de Commissie de mening toegedaan dat de steunmaatregel strijdig was met 
de bepalingen van het Verdrag en onverenigbaar was met de gemeenschappelijke 
marktordening voor wijn; zij leidde de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag in en drong er bij Frankrijk op aan de steun niet toe te 
kennen. Opgemerkt zij dat de Raad daarop besloot de steunmaatregel toe te 
staan op grond van de in artikel 93, lid 2, sub 3, van het EEG-Verdrag 
genoemde uitzondering, met als beweegreden dat er sprake was van buitengewone 
omstandigheden - een criterium waarmee de Commissie bij haar beoordeling van 
steunmaatregelen van de staten geen rekening mag houden. 
Inzake een Duitse steunmaatregel voor wijndistillatie in de regio 
Rijnland-Palts werd afwijzend beschikt. De Commissie was van mening, en dit 
werd in het kader van de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag 
door de Duitse autoriteiten niet betwist, dat de per liter gedistilleerde 
wijn uit te betalen steun strijdig was met de bepalingen van het Verdrag en 
onverenigbaar was met de gemeenschappelijke marktordening voor wijn. De 
Commissie heeft tevens de procedure van artikel 93, lid 2, van het 
EEG-Verdrag ingeleid ten aanzien van een tweede, soortgelijk steunvoornemen 
van Rijnland-Palts en heeft er bij Duitsland op aangedrongen de steun niet 
toe te kennen. 
Hoewel de Commissie stelselmatig een afwijzend beleid volgt bij staatssteun 
13 vJ I 
3.1.A.§10. 3 
ten behoeve van de activiteiten die vallen onder de communautaire 
verordeningen waarin de marktordeningen zijn neergelegd, deed zich in Italië 
een bijzonder geval voor van steun aan dopvrucht-verwerkende 
producentenorganisaties waartegen de Commissie geen bezwaar heeft gemaakt, 
hoewel steun voor dergelijke organisaties wel onder de desbetreffende 
gemeenschappelijke marktordening valt. De Commissie nam dit standpunt in 
omdat de steun, die verbetering van de marktregelingen inhield, een 
structureel, en geen operationeel karakter heeft en dat in de bepalingen van 
de desbetreffende marktordening niet uitgebreid wordt ingegaan op 
producentenorganisaties. 
504. De procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag werd ingeleid in 
één geval waarbij exploitatiesteun aan overheids- of semi-overheidsbedrijven 
uit de landbouw was betrokken. In een ander geval werd een negatieve 
eindbeschikking gegeven ten aanzien van twee Spaanse steunmaatregelen voor de 
Merco-groep. Hierbij was sprake van de beleidsvraag of de staat, door het 
aanbieden van aandelenkapitaal of door schulddelging, op dezelfde wijze 
optreedt als een particuliere investeerder in een markteconomie zou doen. 
Slechts wanneer de Commissie van oordeel is dat zulks het geval is, worden de 
maatregelen in kwestie niet als staatssteun beschouwd. 
Bij de vaststelling hoe het gedrag van een particuliere investeerder 
vermoedelijk zou zijn, heeft het Hof van Justitie bepaald dat de Commissie 
bij haar beoordeling onder meer rekening moet houden met de positie van de 
onderneming, de uit te voeren herstructurering en de marktvooruitzichten. 
De Commissie besloot de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag 
in te leiden ten aanzien van steun die de Spaanse autoriteiten in 1992 
klaarblijkelijk in de vorm van een kapitaalinjectie toegekend en ten dele 
uitgekeerd hadden aan de Merco-groep. Op grond van de informatie die de 
Commissie ter beschikking stond, werd deze maatregel beschouwd als 
exploitatiesteun zonder blijvende gevolgen voor de desbetreffende sector. Er 
werd een negatieve eindbeschikking gegeven - met de eis tot terugbetaling van 
de steun - inzake een eerdere kapitaalinjectie van in totaal 44 miljoen ecu 
die de Spaanse autoriteiten in 1990 aan de Merco-groep hadden toegekend. De 
Spaanse autoriteiten hadden niet alleen verzuimd deze steun overeenkomstig 
artikel 93, lid 3, van het EEG-Verdrag aan te melden, maar ook meende de 
Commissie dat de steun uitsluitend bestemd was om de door de groep geleden 
verliezen te compenseren en daardoor viel onder artikel 92, lid 1, van het 
EEG-Verdrag en niet voldeed aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor 
314 
3.I.A.§10. 4 
één van de uitzonderingen van artikel 92, leden 2 en 3. 
505. Verordening nr. 2328/91 van de Raad staat per bedrijf verleende steun 
alleen toe voor de in artikel 35 van die verordening aangeduide gebieden. Tot 
deze gebieden behoren onder meer steun per hectare voor de invoering, of 
voortzetting, van landbouwmethoden die verenigbaar zijn met 
milieubescherming. 
De Commissie besloot geen bezwaar te maken tegen een programma van 
ingrijpende steunmaatregelen voor milieuvoorzieningen in de Duitse regio 
Baden-Wurttemberg, die bedoeld zijn om het landschap, de waterhuishouding en 
bepaalde bedreigde soorten vee verregaande bescherming te bieden. In 
tegenstelling tot de reeds eerder goedgekeurde programma's om landbouwers te 
compenseren voor extensieve milieustabiliserende landbouwactiviteiten, was 
dit pakket niet gericht op een nauw omschreven gebied binnen de regio, noch 
op bepaalde specifieke vormen van landbouw, maar had het een ruimere 
strekking. De afzonderlijke posten omvatten, per hectare toegekende steun 
voor het behoud van weiden en van karakteristieke, van oorsprong extensieve 
boomgaarden en steun ter compensatie van de toepassing van bepaalde methoden 
voor teelten met een lage opbrengst. 
Milieumaatregelen zijn onlosmakelijk verbonden met de GLB-hervorming waartoe 
de Raad in mei 1992 besloot. Bij Verordening nr. 2078/92(*) van de Raad zijn 
nieuwe parameters voor communautaire steun op dit gebied vastgesteld, waarbij 
de Lid-Staten, evenals bij Richtlijn 2328/91 het geval was, voorstellen 
kunnen indienen voor steunverlening in de zin van de artikelen 92-94 van het 
EEG-Verdrag op andere voorwaarden dan de thans geldende. Het steunbeleid van 
de Commissie wordt in deze nog steeds bepaald door de basiscriteria die de 
toekenning van communautaire steun regelen. Ingeval deze criteria gewijzigd 
moesten worden in aansluiting op de vereisten van Verordening nr. 232 8/91, 
werd er passende aandacht aan besteed bij de beoordeling van staatssteun. Ook 
is de Commissie zich ervan bewust dat er een juist evenwicht moet worden 
gevonden tussen de beleidsoverwegingen op het gebied van mededinging en de 
milieu-eisen en -doelstellingen. In dit verband heeft de Commissie nota 
genomen van de opmerkingen van de commissie Landbouw, Visserij en 
Plattelandsontwikkeling van het Europees Parlement in haar commentaar op het 
Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid(2). 
(1) PB L 215 van 30.07.1992, blz. 85 e.v. 
(2) PE 202.500. 
315 
3.1.A.§10. 5 W 
506. Bij het structuurbeleid voor investeringen inzake de verwerking en de 
afzet van landbouwprodukten, is het de Lid-Staten ingevolge Verordening 
nr. 866/90 van de Raad in beginsel toegestaan eenzijdige maatregelen in te 
voeren, in de zin van de artikelen 92 en 93, op alle gebieden waarop de 
verordening betrekking heeft. 
In de praktijk wordt deze vrijheid beperkt door het beleid van de Commissie 
om dezelfde investeringen van overheidssteun uit te sluiten, als die welke 
zijn uitgesloten van communautaire medefinanciering volgens punt 2 van de 
bijlage bij Beschikking 90/342/EEG van de Commissie van 7 juni 1990. 
Er zij op gewezen dat voor investeringen die niet bij de Beschikking van de 
Commissie van 7 juni 1990 van steun geheel of gedeeltelijk worden uitgesloten 
(en waarbij het steunniveau het door de Commissie toegestane plafond niet 
overschrijdt) de Commissie gewoonlijk geen bezwaar maakt, zelfs niet indien 
het een omvangrijke investering betreft. De Commissie verleende dan ook 
goedkeuring voor Portugese steunverlening aan Laprovar-Pepsico ten behoeve 
van de produktie van snacks als bedoeld in Bijlage II van het EEG-Verdrag, 
ten bedrage van 8 miljoen ecu voor de desbetreffende produkten. 
507. Betreffende de parafiscale heffingen heeft de Commissie een beschikking 
gegeven die een koerswijziging inhoudt in de toepassing van haar beleid. Ze 
heeft, op strikt omschreven voorwaarden, de Franse steunmaatregelen, welke 
uit parafiscale heffingen werden bekostigd die gelijkelijk ook aan uit andere 
Lid-Staten ingevoerde produkten worden opgelegd, verenigbaar met de 
gemeenschappelijke markt verklaard. In dit geval is de opbrengst van de 
heffing bestemd voor de financiering van de controle op de afzet, zoals 
bepaald door de communautaire richtlijnen, zodat doelstellingen van 
communautair, en niet slechts nationaal belang worden verwezenlijkt. 
Tot op heden was de Commissie, in verscheidene zaken die zij aan een 
onderzoek heeft onderworpen, overeenkomstig de jurisprudentie van het Hof, 
van oordeel dat een steunmaatregel die wordt gefinancierd uit parafiscale 
heffingen die ook worden toegepast op uit andere Lid-Staten ingevoerde 
produkten, in beginsel onverenigbaar is met de interne markt, aangezien de 
heffing op de ingevoerde produkten een beschermende werking heeft die verder 
reikt dan de eigenlijke steunmaatregel. Overigens wordt voor een dergelijke 
steunmaatregel, ook als er dezelfde criteria worden gehanteerd voor nationale 
als voor ingevoerde produkten, in de praktijk een situatie gecreëerd die de 
3.I.A.§10. 6 316 
nationale bedrijven bevoordeelt, daar de maatregelen worden ingegeven door de 
druk van de omstandigheden van de nationale specialisaties, behoeften en 
lacunes. In het onderhavige geval is er echter sprake van steunmaatregelen 
ter financiering van de controles die door de communautaire richtlijnen zijn 
opgelegd, met name voor de afzet van plant- en zaaigoed, ongeacht de herkomst 
ervan. Met deze steun voor de controle wordt een communautair doel 
nagestreefd en niet alleen het belang van de nationale exploitanten. Daarom 
had de Commissie goedgevonden dat de parafiscale heffingen in dit geval ook 
werden toegepast op uit andere Lid-Staten geïmporteerd plant- en zaaigoed, om 
de in communautair verband verplichte controles op de afzet te financieren. 
De Commissie houdt in deze benadering rekening met de arresten van het Hof, 
die aangeven dat de Lid-Staten de mogelijkheid moeten hebben produkten uit 
andere Lid-Staten een heffing op te leggen ter financiering van de controles. 
Hieraan zijn echter twee voorwaarden verbonden : de controles moeten 
gebaseerd zijn op de communautaire regelgeving en de heffing op de uit andere 
Lid-Staten ingevoerde produkten mag in totaal niet meer bedragen dan de 
werkelijke kosten van de hierop uit te voeren controle. Deze twee voorwaarden 
gelden voor de Franse steunverlening in het begrotingsjaar 1991, en de Franse 
autoriteiten hebben zich ertoe verplicht er ook de volgende begrotingsjaren 
aan te voldoen en aan de Commissie jaarlijks een financieel verslag over het 
voorgaaande begrotingsjaar uit te brengen. 
De Commissie besloot tot inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, 
van het EEG-Verdrag ten aanzien van uit parafiscale heffingen gefinancierde 
Belgische steunmaatregelen in de sectoren runderen, schapen, geiten en 
paarden. Deze steunmaatregelen waren goedgekeurd met het doel de verkoop van 
produkten uit de desbetreffende sectoren (reclame, tentoonstellingen, 
beurzen,...) te bevorderen. De Commissie had geen bezwaar tegen het doel van 
deze steunmaatregelen, maar was niettemin genoopt ze te beschouwen als 
onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt vanwege de wijze waarop ze 
werden gefinancierd. Deze financiering bestond er in feite uit dat verplichte 
bijdragen werden opgelegd op uit andere Lid-Staten ingevoerde dieren, voor 
het slachten, de verkoop van rund- en schapevlees, de inschrijving van 
paarden in stamboeken, alsmede op uit andere Lid-Staten geïmporteerd sperma 
voor de eerste inseminatie van runderen. 
De Commissie heeft ter zake van de Belgische steun voor de bevordering in de 
sector "pluimvee, eieren en kleinvee" de procedure van artikel 93, lid 2, van 
het EEG-Verdrag ingeleid, niet in verband met het doel van deze 
steunmaatregelen, maar wegens de manier waarop ze zijn gefinancierd. Deze 
3.I.A.§10. 7 317 
financiering bestaat feitelijk uit een verplichte slachtheffing, die ook 
wordt opgelegd ter zake van uit andere Lid-Staten ingevoerde levende dieren, 
alsmede uit een verplichte bijdrage die ook wordt verlangd van importeurs die 
gespecialiseerd zijn in uit andere Lid-Staten ingevoerde mengvoeders; een 
«gespecialiseerd importeur" is iemand wiens enige beroepswerkzaamheid bestaat 
uit importeren en die uitsluitend uit de Lid-Staten afkomstige mengvoeders 
invoert. De kennisgeving had betrekking op een ontwerp voor een koninklijk 
besluit houdende wijziging van het koninklijk besluit van 31 juli 1989 en was 
enerzijds bedoeld om de bestaande regeling uit te breiden tot produkten van 
leghennen en van slachtkippen, en anderzijds om het koninklijk besluit voor 
onbepaalde tijd te verlengen. De Commissie besloot de procedure van artikel 
93, lid 2, van het EEG-Verdrag in te leiden betreffende de verlenging van 
steunmaatregelen voor onbepaalde tijd, gezien hun vooraf aangetoonde 
onverenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt op grond van de heffing die 
ook werd opgelegd ter zake van uit andere Lid-Staten ingevoerde produkten. De 
Commissie is van mening dat de uitbreiding van de parafiscale heffing tot 
leghennen en slachtkippen geen verandering inhoudt van haar gunstig oordeel 
over de doeleinden van de bij Koninklijk Besluit van 31 juli 19 89 ingevoerde 
steunmaatregelen, daar het oogmerk van de aldus gefinancierde 
steunmaatregelen ongewijzigd blijft. Bovendien levert de wijze van inning van 
de heffingen op deze twee produkten geen problemen op ten aanzien van de 
ingevoerde produkten, aangezien deze uitsluitend worden opgelegd in samenhang 
met de bedrijvigheid van de nationale produktie. Niettemin worden de geïnde 
heffingen in een algemeen fonds gestort dat ook wordt gefinancierd met 
verplichte heffingen op ingevoerde produkten die uit andere Lid-Staten 
afkomstig zijn. Daarom beschouwt de Commissie de uit dit fonds bekostigde 
steunmaatregelen als strijdig met de communautaire bepalingen. 
Ten aanzien van Deense steunmaatregelen en parafiscale heffingen ten gunste 
van de beroepsfondsen in de zuivel- en pluimveesector, heeft de Commissie 
besloten geen bezwaar te maken tegen de steunmaatregelen ter bekostiging van 
de verzekering inzake produktaansprakelijkheid. Het betreft een collectieve 
verzekering inzake de aansprakelijkheid van de in elk van beide sectoren 
werkzame producenten en handelaren. Bij het bepalen van haar standpunt, heeft 
de Commissie rekening gehouden met het collectieve karakter van deze 
verzekering en het grote aantal producenten dat aansprakelijk is voor 
eventuele schade van eindgebruikers. Ze heeft er eveneens rekening mee 
gehouden dat de steunmaatregelen volledig door de gehele bedrijfstak worden 
gefinancierd uit de opbrengst van heffingen, die uitsluitend worden opgelegd 
ter zake van in Denemarken vervaardigde produkten. 
318 
3.I.A.§10. 8 
508. Ten aanzien van de vanaf 19 84 bestaande Duitse steunregeling voor de 
compensatie van verliezen die zijn ontstaan ten gevolge van 
koersschommelingen in de jaren tachtig, verzoekt de Commissie Economische en 
Monetaire Zaken en Industriebeleid van het Europees Parlement in zijn verslag 
inzake het Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid(3) de 
Commissie te onderzoeken of deze steunregeling verstoringen van de 
concurrentie tussen landbouwers in Duitsland en landbouwers elders in de 
Gemeenschap heeft veroorzaakt. Dienaangaande moge de Commissie de Commissie 
Economische en Monetaire Zaken en Industriebeleid verwijzen naar haar 
verslagen aan de Raad en het Europees Parlement betreffende de toepassing van 
de aan landbouwers in Duitsland middels het BTW-stelsel uitgekeerde 
steunbedragen. Zoals aangegeven onder punt 4.2 van het verslag over 1985(4), 
is het vrijwel onmogelijk om de gevolgen van de afbraak van de Duitse 
monetaire compenserende bedragen op 1 januari 1985 en de compensatie middels 
de BTW los van de andere factoren die van invloed zijn op de markt te 
beoordelen. In de verschillende verslagen van de Commissie is medegedeeld, 
dat bij de beoordeling van de landbouwprijzen en -handel blijkt dat de 
tendensen in Duitsland niet afwijken van wat er in overige Lid-Staten 
plaatsvindt en dat de Commissie kan aantonen dat het toekennen van speciale 
steun in Duitsland van invloed is geweest op het functioneren van de 
landbouwmarkten in de Gemeenschap. De Commissie is niet in staat om een meer 
uitgebreide beoordeling te geven dan in deze verslagen is weergegeven. Het 
spreekt echter voor zich dat de rechtvaardiging van elke vorm van 
steunverlening ter compensatie van de gevolgen van monetaire gebeurtenissen 
in de jaren tachtig in de loop der tijd minder sterk wordt. De Commissie zal 
deze factor meewegen bij alle volgende voorstellen die zij dienaangaande zal 
doen. 
509. In hetzelfde verslag van de Commissie voor Economische en Monetaire 
Zaken en het Industriebeleid wordt opgemerkt dat de landbouw in zoverre het 
slachtoffer is geweest van een afwijkende behandeling, dat deze sector, tot 
voor kort, niet in de jaarverslagen van de Commissie over het 
mededingingsbeleid vermeld werd. Ook legt deze commissie verband tussen het 
feit dat destijds in de mededingingsverslagen geen hoofdstuk over de landbouw 
was opgenomen, en de krachtige wijze waarop de mededingingsregels in deze 
sector worden toegepast. Hoewel de Commissie van een dergelijk verband niets 
(3) EP 202.323. 
(4) COM(87)292 def. 
319 
3.I.A.§10. 9 w i • 
is gebleken, moet worden opgemerkt dat de Commissie voor Economische en 
Monetaire Zaken en het Industriebeleid, in haar verslag inzake het 
Negentiende Verslag over het mededingingsbeleid van de Commissie(5), er zelf 
om heeft verzocht de landbouw niet in het mededingingsverslag op te nemen. De 
Commissie is van mening dat dit nadelige gevolgen zou hebben voor de nodige 
doorzichtigheid op dit gebied, maar wil trachten positief te reageren op 
suggesties die tot deze doorzichtigheid bijdragen. 
(5) EP 144.495. 
3.I.A.§11. 1 320 
<T4> §11. Steun aan de visseri J 
510. In 1992 heeft de Commissie 33 nieuwe steunmaatregelen geregistreerd, 
alsmede één steunmaatregel die na invoering door de Lid-Staat werd 
aangemeld . 
De Commissie heeft besloten zich niet tegen de uitvoering van 28 
steunmaatregelen te verzetten. 
Gedurende 1992 heeft de Commissie besloten de procedure van artikel 93, 
lid 2, van het EEG-Verdrag in te leiden ten aanzien van tien steunmaatregelen 
(negen Franse dossiers en één Italiaans dossier). In dezelfde periode heeft 
de Commissie besloten de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag 
te beëindigen ten aanzien van negen, door Frankrijk, Nederland en Italië tot 
uitvoering gebrachte steunmaatregelen. 
Onderstaande tabel laat de ontwikkeling zien van het aantal ingevoerde en 
door de Commissie onderzochte steunmaatregelen in de sector visserij en 
aquicultuur en het aantal door de Commissie gegeven beschikkingen inzake de 
verenigbaarheid van deze steunmaatregelen met de mededingingsregels en het 
communautaire visserijrecht. De getallen komen overeen met de op de datum van 
de beschikking bekende gegevens en komen dus niet noodzakelijk overeen met 
het aantal geregistreerde of onderzochte gevallen. 
I 1 1 l 
{ | | BESLISSING VAN DE COMMISSIE | 
| JAAR | TOTAAL | GEEN BEZWAAR | INLEIDING VAN DE PROCEDURE|BEËINDIGING | AFWIJZENDE | 
|| | | VAN ARTIKEL 93, LID 2 |VAN DE | BESLISSING | 
||| | |PROCEDURE | | 
| 1990 | 23 | 12 | 2 | 2 | 1 | 
| 1991 | 45<1) | 18 | 7 | 4 | - | 
| 1992 | 33(2) | 28 | 10 | 9 | - | 
I I I I I I I 
De nieuwe beleidslijnen voor het onderzoek van overheidssteun in de sector 
visserij zijn in PB C 152 van 17.6.1992 gepubliceerd. 
(1) Zeven geregistreerde steunmaatregelen werden nadien, vóór het begin van 
het onderzoek, van het register afgevoerd. 
(2) Eén geregistreerde steunmaatregel werd nadien, vóór het begin van het 
onderzoek, van het register afgevoerd. 
321 3.I.B.§1 1 
<T3> B. Openbare bedrijven en nationale monopolies 
<T4> §1. Telecommunicatiesector 
<T5> Gemeenschapsrecht 
511. Op 21 oktober 1992 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan een 
overzicht van de situatie in de sector telecommunicatiediensten, als bedoeld 
in Richtlijn 90/387/EEG van de Raad en Richtlijn 90/388/EEG van de 
commissie ( *) . In dit overzicht, dat het onderwerp van een mededeling aan de 
Raad en het Parlement uitmaakt, worden de huidige problemen van de sector 
aangegeven en worden de mogelijke opties voor de toekomstige ordening ervan, 
alsook de rechtvaardiging van de overblijvende uitsluitende en bijzondere 
rechten besproken. 
De volgende opties zijn in overweging genomen : 
1) bevriezing van het bestaande rechtskader, 
2) invoering van veelomvattende voorschriften inzake tarieven en 
investeringen, 
3) openstelling voor de concurrentie van de spraaktelefoniediensten, 
4) openstelling voor de concurrentie van de internationale 
intracommunautaire spraaktelefoniediensten. 
In het overzicht wordt geconcludeerd dat de laatstgenoemde optie het 
geschiktst lijkt om de doelstellingen van de Gemeenschap te verwezenlijken. 
Alle betrokken partijen worden evenwel verzocht hun opmerkingen kenbaar te 
maken, zodat de Commissie een definitief besluit kan nemen en de nodige 
regelingen kan treffen. 
(1) SEC (92) 1048 def. - Overzicht van de situatie in de sector 
telecommunicatiediensten ( 1992). 
3.I.B.§2 2 322 
<T4> §2. Postdiensten 
<T5> Groenboek 
512. De Commissie heeft op 13 mei 1992 het Groenboek over de ontwikkeling van 
de interne markt voor postdiensten goedgekeurd(2). Hierin wordt de huidige 
situatie van de postdiensten in de Gemeenschap besproken en wordt een reeks 
opties voor de toekomstige ontwikkeling ervan aangegeven. 
In het Groenboek wordt de noodzakelijke handhaving van de universele 
dienstverlening, die van goede kwaliteit en voor een ieder tegen een 
aanvaardbare prijs toegankelijk moet zijn, als absolute beleidsgrondslag 
aanvaard. Om de universele dienstverlening te garanderen, dient wellicht een 
reeks gereserveerde diensten te worden vastgesteld waarvoor bijzondere of 
uitsluitende rechten aan bepaalde ondernemingen kunnen worden toegekend. Het 
gereserveerde gebied mag echter niet verder reiken dan wat strikt 
noodzakelijk is om de nagestreefde universele dienstverlening te 
verwezenlijken. Buiten dit gereserveerde gebied dienen alle diensten aan 
vrije concurrentie te worden onderworpen. 
Het Groenboek stelt een evenwichtige aanpak voor, die zowel harmonisatie- als 
liberalisatiemaatregelen omvat. Het bepleit een vrije markt voor 
expresdiensten en publikaties (pakketdiensten zijn reeds in alle twaalf 
Lid-Staten geliberaliseerd). Volgens de in het Groenboek opgenomen analyse 
wordt de liberalisatie van grensoverschrijdende postdiensten en, a priori, 
direct mail overwogen. Gesteld wordt echter dat de liberalisatie ervan de 
universele dienstverlening niet mag ondermijnen. 
Met de publikatie van het Groenboek op 11 juni 19 92 werd een periode van 
openbare raadpleging ingezet waarin de Commissie gaarne de opmerkingen van 
alle betrokken partijen op haar beleidsopties verneemt. Het is de bedoeling 
om na afloop daarvan een actieprogramma voor de postdiensten van de 
Gemeenschap naar voren te brengen. 
(2) COM(91)476 def. zie tevens Twintigste Verslag over het 
mededingingsbeleid, punt 61 en Eenentwintigste Verslag over het 
mededingsbeleid, punt 325. 
323 
3.I.B.§3 3 
<T4> §3. Energie 
<T5> Monopolies op het gebied van gas en elektriciteit 
513. De Commissie heeft de antwoorden op haar aanmaningen met betrekking tot 
de uitsluitende rechten voor de in- en uitvoer van gas en elektriciteit 
onderzocht(3) . Zij heeft besloten de procedure van artikel 169 van het 
EEG-Verdrag voort te zetten en een met redenen omkleed advies toe te zenden 
aan de zes Lid-Staten waarvan de wetgeving in uitsluitende rechten voorziet 
(Denemarken, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië en Nederland). 
De Commissie is ervan overtuigd dat de opheffing van de uitsluitende rechten 
voor de in- en uitvoer in die sectoren onontbeerlijk is voor de 
totstandbrenging van een werkelijke interne energiemarkt. 
514. Daarnaast heeft de Commissie haar pogingen voortgezet om haar 
voorstellen voor richtlijnen inzake de harmonisatie, die met name op 
artikel 57, lid 2, en de artikelen 66 en 100A van het EEG-Verdrag zijn 
gebaseerd, te doen goedkeuren. 
<T5> Aanpassing van de aardoliemonopolies 
<T8> Griekenland 
515. Griekenland heeft in januari 1992 een nieuwe wetgeving aangenomen, 
waardoor de voorheen geconstateerde problemen grotendeels uit de weg worden 
geruimd(*). 
516. Niettemin blijft er twijfel bestaan omtrent de in de nieuwe wetgeving 
vervatte regeling voor verplichte opslag. Dit vraagstuk wordt onderzocht in 
het licht van artikel 3 0 van het EEG-Verdrag. 
<T8> Spanje 
Spanje heeft op 22 december 1992 een nieuwe regeling goedgekeurd waarbij de 
aan CAMPSA (maatschappij die het monopolie in handen heeft) bij wet 
(3) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 32 8. 
(4) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 330. 
324 
3.I.B.§3 4 
toegekende exclusiviteit in het gemonopoliseerde net van tankstations wordt 
opgeheven. Intussen zijn de overblijvende uitsluitende rechten, met name voor 
dieselolie en LPG, aangepast overeenkomstig de krachtens artikel 37 van het 
Verdrag op Spanje rustende verplichtingen. 
Die nieuwe ontwikkelingen op het gebied van regelgeving impliceren een 
belangrijke aanpassing van het monopolie ex lege dat sedert 1927 voor 
aardolieprodukten in Spanje bestaat. 
Niettemin onderzoekt de Commissie nu reeds, in het licht van de artikelen 85 
en 86 van het Verdrag, de voorwaarden waaronder de verschillende 
onafhankelijke exploitanten toegang hebben tot het logistieke netwerk van 
CAMPSA, alsook de overeenkomsten tot exclusieve afname die de Spaanse 
raffinaderijen hebben gesloten met de eigenaars van tankstations van het 
vroegere gemonopoliseerde net. 
<T8> Portugal 
517. Het aan het overheidsbedrijf Petrogal toegekende exclusieve recht voor 
de levering van dieselolie aan landbouwers, waartegen klacht was 
ingediend(5), is uiteindelijk door de Portugese autoriteiten zodanig 
gewijzigd dat ieder distributiebedrijf toegang heeft tot die marktsector. 
(5) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 331. 
__325 
3.I.B.§4 5 
<T4> §4. Vervoer 
<T5> Luchtvervoer 
518. De Commissie heeft het onderzoek voortgezet naar de diverse stelsels van 
uitsluitende of bijzondere rechten in de Lid-Staten voor het verlenen van 
gronddiensten ten behoeve van passagiers, vliegtuigen en goederen op openbare 
luchthavens. In dat verband acht de Commissie het van essentiële betekenis 
dat - zoals door de IATA is aanbevolen - op zijn minst het recht van de 
luchtvaartmaatschappijen wordt geëerbiedigd om hetzij individueel, hetzij 
gezamenlijk hun eigen diensten te organiseren (zelf verrichten van 
gronddiensten). Daarenboven bestudeert de Commissie de blootstelling van die 
markt aan een efficiënte concurrentie om de kwaliteit te verbeteren en de 
kosten van de dienstverlening te reduceren, zulks met inachtneming van de 
nationale voorschriften voor zover deze strikt noodzakelijk zijn om een 
volledige en permanente dienstverlening, alsook de veiligheid op de 
luchthavens en de bescherming van de gebruikers te garanderen. 
519. De Commissie heeft, naar aanleiding van verscheidene klachten, kennis 
gekregen van het bestaan van talrijke concurrentiebeperkingen in de sector 
gronddiensten bij landing op de luchthavens van verscheidene Lid-Staten. Aan 
de hand van de antwoorden van de Lid-Staten op de door de Commissie 
toegezonden vragenlijst, heeft deze een eerste onderzoek kunnen instellen 
naar de rechtstoestand van deze sector in de Gemeenschap. 
Uit de verkregen informatie blijkt dat in verscheidene Lid-Staten 
concurrentiebeperkingen bestaan in verband met de toekenning aan sommige 
ondernemingen van uitsluitende of bijzondere rechten inzake het verlenen van 
gronddiensten bij landing aan derden. In sommige gevallen verhinderen die 
beperkingen de luchtvaartmaatschappijen tevens zelf de gronddiensten bij 
landing te verrichten. 
Die hinderpalen hebben een concurrentiebeperkend effect in de sector 
gronddiensten bij landing en indirect in de sector luchtvervoer. Het is dan 
ook van wezenlijk belang dat de liberalisatie van het luchtvervoer niet wordt 
beperkt door de ongerechtvaardigde handhaving van monopolies in deze 
aanverwante sector. 
De Commissie gaat na in hoeverre de bovengenoemde wettelijke beperkingen 
326 
3.I.B.§4 6 
verenigbaar zijn met artikel 90, lid 1, in samenhang met verscheidene 
bepalingen van het EEG-Verdrag. De uitkomst van dit onderzoek, waarbij de 
Lid-Staten en de betrokken exploitanten zullen worden geraadpleegd, zou ertoe 
kunnen leiden dat de Commissie maatregelen neemt op grond van de haar bij 
artikel 90, lid 3, verleende bevoegdheden. 
<T8> Duitsland 
520. De luchtvaartmaatschappij "British Midlands" heeft klacht ingediend 
wegens weigering van de Duitse autoriteiten om de maatschappij SAS toe te 
staan op de luchthaven van Frankfurt gronddiensten bij landing aan de eiseres 
te verlenen. 
Dit verbod zou voortvloeien uit nationale bepalingen volgens welke 
buitenlandse maatschappijen slechts dergelijke diensten kunnen verlenen bij 
wederkerigheid ten behoeve van Duitse vervoerbedrijven in hun land van 
oorsprong. De Duitse autoriteiten voeren in dit opzicht aan dat voor 
"Lufthansa" soortgelijke beperkingen in Denemarken en de overige noordelijke 
landen gelden. Aangezien een dergelijke wederkerigheidsregel strijdig zou 
kunnen zijn met artikel 90, lid 1, in samenhang met verscheidene regels van 
het EEG-Verdrag, heeft de Commissie de Duitse autoriteiten om uitleg 
verzocht. 
<T8> Spanje 
521. Met betrekking tot verscheidene klachten die namens diverse 
chartermaatschappijen van Spaanse nationaliteit zijn ingediend - en die 
verband houden met de aan Iberia toegekende uitsluitende rechten, die zouden 
beletten dat zij hun eigen gronddiensten verrichten(^) - heeft de Commissie, 
nadat zij enerzijds door de Spaanse autoriteiten ervan op de hoogte is 
gebracht dat het zelf verrichten van gronddiensten een bij wet geregelde 
activiteit is die aan een voorafgaande vergunning is onderworpen en dat die 
autoriteiten geen kennis hebben gekregen van een weigering om de betrokken 
luchtvaartmaatschappijen een vergunning te verlenen en anderzijds zonder 
succes aan de eiseressen heeft gevraagd een bewijs van de weigering van de 
autoriteiten te leveren, besloten de bedoelde klachten bij gebrek aan bewijs 
te seponeren. 
(6) Eenentwintigste verslag over het mededingingsbeleid, punt 335. 
3.I.B.§4 7 327 
Niettegenstaande een formele toezegging van de Spaanse autoriteiten is de aan 
Spaanse luchtvaartmaatschappijen toegestane korting van 65 % op de tarieven 
voor het verrichten van gronddiensten op luchthavens(') slechts ten dele 
afgeschaft met ingang van 1 november. De Commissie bestudeert de te treffen 
maatregelen voor een volledige afschaffing van deze discriminerende korting. 
<T5> Zeevervoer 
<T8> Denemarken 
522. Naar aanleiding van een door een particulier scheepvaartconcern 
ingediende klacht wegens weigering van de Deense regering toegang te verlenen 
tot de haven van Rodby(^) voor de exploitatie van een vaste veerdienst 
tussen deze haven en de Duitse haven van Puttgarden, heeft de Commissie de 
Deense regering op grond van artikel 90, lid 3, van het EEG-Verdrag een 
aanmaning toegezonden. 
Zij was namelijk van oordeel dat die weigering neerkomt op een bescherming 
van het monopolie van de Deense spoorwegen (DSB) en de Duitse spoorwegen 
(DB), die zelf gezamenlijk een vervoerdienst op dezelfde zeeroute aanbieden. 
Die weigering zou onverenigbaar zijn met het bepaalde in artikel 90, lid 1, 
in samenhang met artikel 86 van het Verdrag. 
<T8> Spanje 
523. Ten aanzien van de klacht wegens hernieuwde discriminatie op grond van 
nationaliteit door de openbare scheepvaartmaatschappij Transmediterranea(^), 
was de Commissie van mening dat het toestaan van een korting van 2 0 % op de 
tarieven van die maatschappij bij sommige reizen van gepensioneerden of 
mensen ouder dan 60 jaar die uitsluitend van Spaanse nationaliteit zijn - in 
tegenstelling tot de opvatting van de Spaanse regering - niet op loutere 
handelscriteria is gebaseerd. 
In werkelijkheid zou de Staat, door toedoen van zijn openbaar bedrijf, de 
doelstellingen van sociale aard (kortingen ten behoeve van bejaarden), die 
echter een discriminerend karakter dragen (uitsluitend Spaanse bejaarden), 
(7) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 336. 
(8) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 337. 
(9) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 334. 
3.I.B.§4 8 328 
blijven nastreven die zijn vastgesteld in de wetgeving waarop de beschikking 
van de Commissie van 22 juni 1987(10) betrekking had. 
Dit heeft bij de Commissie de overtuiging bevestigd dat de Spaanse staat, die 
95 % van de aandelen van Transmediterranea in handen heeft, op zijn minst 
heeft nagelaten handelend op te treden om een maatregel, als bedoeld in 
artikel 90, lid 1, van het EEG-Verdrag, op te heffen die duidelijk in strijd 
is met het bepaalde bij artikel 7 van dit Verdrag. 
Derhalve heeft de Commissie zich verplicht gezien om een inbreukprocedure 
krachtens artikel 90, lid 3, van het EEG-Verdrag ten aanzien van de Spaanse 
regering in te leiden. 
(10) BOE nr. 312 van 30.12.1981; wet gewijzigd bij begrotingswet nr. 33/1987, 
BOE, 24.12.19 87; Achttiende Verslag over het mededingingsbeleid, 
punt 309. 
'•i-B-n » 329 
<T4> Andere sectoren 
<T8> Italië 
524. In zijn arrest van 10 december 1991 (zaak C 179/90, Porto di Genova) 
heeft het Hof van Justitie vastgesteld dat het monopolie op het uitvoeren van 
havenverrichtingen in Italië onverenigbaar was met de bepalingen van 
artikel 90, lid 1, junctis artikelen 30, 48 en 86 van het EEG-Verdrag. 
Overeenkomstig de bepalingen van artikel 90, lid 3, van het EEG-Verdrag heeft 
de Commissie bij brief van 31 juli de Italiaanse regering gemaand om binnen 
een termijn van twee maanden mede te delen, welke maatregelen zij voornemens 
is te treffen om de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen die het 
monopolie op het uitvoeren van havenverrichtingen in Italië regelen, in 
overeenstemming te brengen met het communautaire recht. De commissie doelde 
met name op de belangrijkste havens, waarvan het verkeersvolume naar haar 
mening van invloed kan zijn op het handelsverkeer tussen de Lid-Staten. 
In het kader van deze procedure is de commissie op de hoogte gesteld van het 
feit dat de Italiaanse ministerraad op 15 oktober in de vorm van een 
besluit(11) nieuwe bepalingen op het gebied van havenarbeid heeft 
goedgekeurd. 
Dit besluit vervangt zowel artikel 110, laatste lid, van de Italiaanse wet 
op de scheepvaart waarin het monopolie op de havenarbeid werd vastgesteld, 
als artikel 11, laatste lid, van de genoemde wet, dat voorzag in een 
verplichting voor concessiehoudende bedrijven om voor de uitvoering van 
havenarbeid gebruik te maken van een havenmaatschappij die uitsluitend uit 
nationale werknemers bestaat. 
Het gaat hier in dit bijzondere geval om de onmiddellijke afschaffing van 
een aantal essentiële aspecten die zowel door het Hof (arrest van 
10.12.1991) als door de Commissie in haar hiervóór genoemde aanmaningsbrief 
van 31 juli worden betwist. 
Enkele bepalingen van dit besluit ~ dat binnen een termijn van 60 dagen in 
een wet moet worden omgezet " kunnen echter wellicht opnieuw aanleiding 
(11) Besluit nr. 409 van 19.10.1992; G.U.R.I. Serie generale nr. 246 van 
19.10.1992. 
3.».B.§5 10 33^ 
geven tot bezorgdheid, met name wat de mogelijke hindernissen voor de 
vrijheid van vestiging en voor het vrij verrichten van diensten betreft. De 
Commissie heeft de Italiaanse regering verzocht om deze bepalingen aan te 
passen. 
<T8> Portugal 
525. De Commissie heeft onderzocht of de Portugese autoriteiten aan het 
eind van de overgangsperiode die is voorzien in de Toetredingsakte - 31 
december 1992 - alle benodigde maatregelen hebben genomen en bekendgemaakt 
die, overeenkomstig artikel 208 van de Toetredingsakte, voorzien in 
uitsluiting van iedere vorm van discriminatie tussen onderdanen van de Lid­
staten op het gebied van de voorziening en afzet van produkten die 
onderworpen zijn aan het a IcohoImonopoIie (ethylalcohol uit 
landbouwprodukten, natuurlijke en synthetische ethylalcohol en distillaat van 
wijn, bestemd voor de vervaardiging van portwijn). De Commissie is op 
10 december 1990 d.w.z. vóór het einde van de overgangsperiode, in beroep 
gegaan tegen de Portugese Republiek, met het doel vast te stellen dat door 
het niet geleidelijk aanpassen van dit monopolie vanaf 1 Januari 1986, de 
Portugese Republiek niet voldaan heeft aan haar verplichtingen krachtens 
artikel 208, eerste paragraaf van de Toetredingsakte van het Koninkrijk 
Spanje en de Portugese Republiek (zaak C-361/90) ; dit monopolie maakte later 
het voorwerp uit van een prejudiciële vraag van het Supremo Tribunal 
Administrâtiv van Portugal (zaak C-76/91). 
Nadien, nl. op 19 januari 1993, heeft het Gerechtshof een vonnis uitgesproken 
in deze twee zaken. Het Hof verwierp het beroep van de Commissie omdat ze 
van oordeel was dat de Portugese regering effectief de processus van de 
geleidelijke aanpassing van het monopolie had aangevat en dat de Commissie 
niet had aangetoond dat de door deze regering genomen maatregelen onvoldoende 
waren om de doelstellingen voorzien in artikel 208 van de Toetredingsakte te 
bereiken. 
Zowel in het raam van de zaak C-361/91 en als antwoord op de prejudiciële 
vraag gesteld in de zaak C-76/91, hield het Hof er aan te verduidelijken dat 
het instellen van invoercontingenten niet de enige wijze is om het monopolie 
aan te passen. 
331 
3.I.B.§6 11 0vJ » 
<4> §6. Diversen 
526. Gezien de nabijheid van de datum van inwerkingtreding van de 
Overeenkomst inzake de Europese Economische Ruimte, heeft de Commissie het 
juist geacht om de Lid-Staten vanaf heden te herinneren aan hun 
verplichtingen, met name op het gebied van monopolies van commerciële aard en 
ondernemingen met uitsluitende of bijzondere rechten. 
Daarom heeft de commissie alle Lid-Staten verzocht haar mede te delen of er 
ten opzichte van de EVA-landen monopolies van commerciële aard in stand 
worden gehouden, en zo ja, op te geven welke produkten onder dergelijke 
monopolies vallen, welke de exclusieve rechten zijn (met name exclusieve 
invoer-, uitvoer- en afzetrechten), en welke eventuele aanpassingsmaatregelen 
reeds zijn getroffen of zijn voorgenomen. 
Onverminderd enkele bepalingen uit de EER-Overeenkomst, die tijdelijke 
afwijkingen toestaan aan enkele landen van de EVA, zal de totale aanpassing 
van de monopolies uiterlijk moeten zijn uitgevoerd op de datum van de 
inwerkingtreding van de EER-Overeenkomst. 
527. Bij diezelfde gelegenheid en voor wat betreft de openbare bedrijven en 
"openbare bedrijven of de ondernemingen waaraan de Lid-Staten uitsluitende of 
bijzondere rechten verlenen", zoals bedoeld in de bepalingen van artikel 59 
van de Overeenkomst en in bijlage XIV onder "H", heeft de Commissie de 
genoemde Lid-Staten gevraagd te bevestigen dat het voor de reeds genomen 
maatregelen om zich aan te passen aan de vereisten van de bepalingen van de 
richtlijnen van de Commissie nrs. 88/301/EEG van 16.5.1988 en 90/388/EEG van 
28.6.1990, betreffende de mededinging op de markten voor respectievelijk 
telecommunicatie-eindapparatuur en telecommunicatiediensten, niet nodig is om 
aanvullende maatregelen te nemen ten einde aan de uit de Overeenkomst 
voortvloeiende verplichting te voldoen (zie hoofdstuk XIV). 
332 
3.I.B.§7 12 
<T4> 7. Mededeling betreffende openbare bedrijven 
in de industriesector(*^) 
<T5> - Achtergrond 
528. Na de goedkeuring van deze Mededeling in 1991 heeft de Commissie ernaar 
gestreefd haar in eerste instantie te gebruiken als een algemeen instrument 
bij de aanwijzing van steunmaatregelen in routinezaken en, in tweede 
instantie, als het instrument waarvoor zij werd ontworpen : het nagaan en 
vaststellen van het bestaan van steun door middel van de evaluatie van 
financiële en aanverwante verslagen van ondernemingen. 
<T5> - Beroep op het Hof van Justitie 
529. In december 1991 heeft de Republiek Frankrijk een verzoekschrift(13) 
betreffende de Mededeling ingediend bij het Hof van Justitie. 
Het arrest van het Hof zal waarschijnlijk in 1993 worden gewezen. 
<T5> - Uitvoering 
530. Wat betreft 1989 en 1990 zijn gegevens ontvangen voor ondernemingen die 
onder de Mededeling vallen. Voor het financiële jaar 1991 is door alle 
betrokken Lid-Staten in deze of mindere mate informatie verschaft. 
<T5> - Toepassing 
531. De in de Mededeling uiteengezette beginselen zijn bij de behandeling van 
gevallen van overheidssteun steeds toegepast: een belangrijk voorbeeld 
hiervan was de Bull-beschikking die door de Commissie in juli 1992 (14) werd 
gegeven. 
Voorts zijn deze beginselen gehanteerd in een aantal gevallen betreffende 
openbare bedrijven: bij voorbeeld de voorgenomen privatisering van ENI en 
(12) PB C 273 van 18.10.1991. 
(13) Zaak C 325/91, Frankrijk/Commissie. 
(14) PB C 244 van 23.9.1992. 
3.I.B.§7 13 333 
IRI; de opheffing van EFIM(1^). het verwerven en afstoten van activa door 
Pechiney en de kapitaalverhoging van Aerospatiale. 
De Commissie heeft veel van (de met betrekking tot 1989 en 1990 ontvangen 
gegevens bestudeerd en heeft een aantal steungevallen geïdentificeerd waarin 
zonder voorafgaande goedkeuring steun was verleend aan openbare bedrijven. 
Bijgevolg wordt verwacht dat de commissie in de komende maanden in dergelijke 
zaken formeel zal optreden, als voorzien in artikel 93, lid 2, van het 
EEG-Verdrag. 
(15) Met betrekking tot EFIM heeft de commissie op 23 december 1992 besloten 
de procedure van artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag in te leiden. 
Zie punt 475 e.v. van dit verslag. 
3.1 I. 1 334 
<T2> Hoofdstuk M: De belangrijkste arresten van het Hof van Justitie 
<T4> §1. Ontvankelijkheid van beroepen tegen beschikkingen tot 
inleiding van de procedure van artikel 93. Md 2. van het EEG-Verdrao 
532. Het Hof van Justitie heeft zich in twee op dezelfde dag gewezen 
arresten^) uitgesproken over de ontvankelijkheid van twee beroepen tegen 
beschikkingen van de Commissie tot inleiding van de procedure van 
artikel 93, Md 2, van het EEG-Verdrag. 
Het Hof verwierp de exceptie van niet-ontvankei IJkheid die de Commissie had 
opgeworpen op grond dat de inleiding van de procedure, als voorbereidende 
onderzoeksmaatregel in afwachting van de eindbeschikking, geen bezwarende 
handeling uitmaakte die krachtens artikel 173 van het Verdrag voor beroep 
vatbaar was. 
Het Hof heeft in zijn arresten verklaard dat de beschikking tot inleiding 
van de procedure voor de Commissie een keuze met betrekking tot de 
kwalificatie van de steun en dus met betrekking tot de te voeren procedure 
impliceert, aangezien aan een dergelijke beschikking verschillende gevolgen 
zijn verbonden naargelang de steun als nieuwe steun in de zin van 
artikel 93, Md 3, dan wel als bestaande, onder toepassing van artikel 93, 
lid 1, vallende steun wordt aangemerkt. 
Er zij evenwel op gewezen dat het Hof te kennen heeft gegeven bij de 
behandeling ten gronde van de twee zaken uitsluitend te zullen onderzoeken 
of steun, toegekend onder omstandigheden als in deze twee zaken, al dan 
niet nieuwe steun is, ten aanzien waarvan de Commissie de procedure van 
artikel 93, lid 2, kon inleiden. 
(1) Arrest van 30 Juni 1992, zaak C 47/91, Italië/Commissie (Italgrani). 
Arrest van 30 Juni 1992, zaak C 312/90, Spanje/Commissie (Cenemesa 
e.a.). 
3.1 I. 2 335 
<T4> §2. Niet-nakoming van een beschikking OP grond van 
artikel 93. Md 3. van het EEG-Verdrag 
533. Het Hof van Justitie heeft zich in de zaak R0VER<2> over de verhouding 
tussen twee opeenvolgende beschikkingen moeten uitspreken. 
In de tweede, door de verzoeksters aangevochten beschikking, die was gegeven 
zonder dat eerst de procedure van artikel 93, Md 2, van het EEG-Verdrag, was 
ingeleid, was vastgesteld dat in strijd met de beschikking van 13 Juli 1988 
supplementaire steun ten bedrage van 44,4 miljoen pond aan Rover en Aerospace 
was uitgekeerd, en was van de Britse autoriteiten geëist dat zij die steun 
van de begunstigde ondernemingen zouden terugvorderen. 
Het Hof volgde de verzoeksters in hun belangrijkste argumentatie en stelde 
dat de Commissie slechts over twee mogelijkheden beschikte : 
ofwel had zij, ervan uitgaande dat het financiële voordeel van 
44,4 miljoen pond op nieuwe steun neerkwam, een nieuwe beschikking tot 
inleiding van de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag moeten 
geven ; 
ofwel had zij zich op grond van de tweede alinea van deze bepaling 
wegens niet-nakoming door het Verenigd Koninkrijk van de beschikking van 
13 JuM 1988 rechtstreeks tot het Hof moeten wenden. 
(2) Arrest van 4 februari 1992. Zaak C 294/90. British Aerospace en ROVER 
Group/Commissie. 
4.1.51 i 336 
<T1> DEEL VIER: CONTACTEN MET COMMUNAUTAIRE EN ANDERE INSTELLINGEN 
<T2> Hoofdstuk I: Inbreng van sociaal-economische en politieke zijde 
<T4> §1. Europees Parlement 
534. Gedurende het afgelopen jaar heeft het Europees Parlement het 
mededingingsbeleid wederom met grote belangstelling gevolgd. De Commissie 
stelt de steun en de constructieve commentaren van het Parlement ten zeerste 
op prijs en streeft onverminderd naar een voortdurende dialoog met en 
informatie van het Parlement met betrekking tot belangrijke aspecten van het 
mededingingsbeleid. 
535. Het Parlement heeft zijn resolutie betreffende het XXIe Verslag over het 
mededingingsbeleid op 17 december 1992 goedgekeurd. Deze resolutie en het 
antwoord van de Commissie zijn als bijlagen in dit verslag opgenomen(*). 
536. Het Parlement heeft op 17 december 1992 tevens op eigen initiatief een 
resolutie goedgekeurd inzake een voorstel van de Commissie voor een 
groepsvrijstelling in de ver ziekeringssector(2). In deze resolutie verheugt 
het Parlement zich over de indiening van dit voorstel, dat volgens een 
algemene consensus langs de juiste lijnen is opgezet. 
Het Parlement stelde echter ook een aantal specifieke vragen met betrekking 
tot afzonderlijke bepalingen van de generieke vrijstelling, en verzocht om 
duidelijker definities van bepaalde daarin gebruikte termen. De commissie 
heeft in haar herziene definitieve versie van de verordening met veel van 
deze opmerkingen rekening gehouden. 
537. Voorts heeft het Parlement op 8 april 1992 een resolutie goedgekeurd 
inzake de voorstellen van de Commissie betreffende de wijziging van 
verordening (EEG) nr. 3975/87 en Verordening (EEG) nr. 3976/87 op het gebied 
van het luchtvervoer(3), en op 10 juli een resolutie inzake de wijziging van 
verordening (EEG) nr. 3976/87 in de sector luchtvervoer. 
538. Het Parlement heeft verschillende andere resoluties goedgekeurd die 
(1) Zie bijlage I.A bij dit verslag. 
(2) PB C 207, 14.8.1992, blz. 2. 
(3) PB C 225, 30.8.1991, blz. 9. 
4.1.61 2 337 
verband houden met de mededinging. 
Op 9 juli 1992 heeft het Parlement een resolutie goedgekeurd inzake de 
voorgestelde wijzigingen van de Zevende Richtlijn betreffende de 
steunverlening aan de scheepsbouw(4). Op 29 oktober 1992 werd een resolutie 
goedgekeurd inzake de staalindustrie in Europa, en op 19 november 1992 inzake 
de kolenmijnen in het Verenigd Koninkrijk. Op het niveau van de Commissies 
werden verschillende belangrijke bijeenkomsten georganiseerd, zoals de op 
13 april 1992 met de toenmalige president van het Bundes kar te llamt in de 
Economische en Monetaire Commissie gehouden discussie en een conferentie in 
Dresden over het werk van de Treuhandanstalt op 18-20 mei 1992. 
539. Op het gebied van de internationale betrekkingen heeft het Parlement op 
12 maart 1992 de Overeenkomst inzake Burgerluchtvaart tussen de Gemeenschap 
en Noorwegen en Zweden(5) bekrachtigd, evenals op 28 oktober 1992 de 
Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte(6), die ook 
belangrijke mededingingsregels bevat. Voorts bekrachtigde het Parlement op 
16 september 1992 de tussen de Gemeenschap en Polen en Hongarije(7) gesloten 
Europa-Overeenkomsten. 
540. In 1992 heeft het Parlement 141 schriftelijke vragen betreffende 
mededinging (tegenover 169 in 1991) gesteld; voorts werden 66 vragen voor 
mondelinge beantwoording aan de Commissie gesteld (tegenover 75 in 1991). 
(4) PB C 155, 20.6.1992, blz. 20. 
(5) Punt 100 van dit verslag. 
(6) Punt 85 van dit verslag. 
(7) Punt 101 van dit verslag. 
4.1. «2. 1 ^38 
<T4> §2. Economisch en sociaal Comité 
541. Op 25 november 1992 heeft het Economisch en Sociaal Comité een advies 
uitgebracht over het Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid. Dit 
advies en het antwoord van de Commissie zijn als bijlage bij dit verslag 
gevoegd. 
De Commissie zal rekening houden met deze overwegingen. 
542. Op 25 november 1992 heeft het Economisch en Sociaal Comité tevens een 
aanvullend advies uitgebracht over de door de Commissie voorgestelde 
groepsvrijstelling in de verzekeringssector(1). Hoewel het Comité het 
initiatief van de Commissie onderschreef, heeft het een aantal meer 
specifieke vraagpunten opgeworpen. De Commissie heeft bij het vaststellen van 
de definitieve versie van de groepsvrijstelling rekening gehouden met deze 
overwegingen. 
543. Het Economisch en Sociaal Comité heeft voorts standpunten ingenomen ten 
aanzien van een aantal andere onderwerpen die verband houden met het 
mededingingsbeleid. Op 29 april 1992 nam het Comité een advies aan over de 
voorgestelde wijziging(2) op de Verordeningen (EEG) nrs. 3975/87 en 3976/86 
in de sector van het luchtvervoer. Op 1 juli 1992 bracht het Comité een 
advies uit over het voorstelt3) voor een Richtlijn van de Raad betreffende 
wijzigingen op de Zevende Richtlijn van de Raad betreffende de steunverlening 
aan de scheepsbouw, en op 19 november werd een advies uitgebracht over het 
voorstelt4) van de Commissie voor nieuwe groepsvrijstellingen in de sector 
van het luchtvervoer. 
544. De Commissie waardeert de constructieve opmerkingen van het Economisch 
en Sociaal Comité ten zeerste en verheugt zich op de voortzetting van de 
goede samenwerking met het Comité. 
(1) PB C 207 van 14.8.1992, bllz. 2. 
(2) PB C 225 van 30.8.1991, blz. 2. 
(3) PB C 155 van 20.6.1992, blz. 20. 
(4) PB C 253 van 30.9.1992, blz. 5. 
4.1.§3. 1 339 
<T4> §3. Adviescomité voor mededingingsregelingen 
en economische machtsposities 
545. In 1992 heeft het Adviescomité 19 keer vergaderd ter bestudering van 
voorontwerpen van beschikkingen van de Commissie in verschillende zaken met 
betrekking tot de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag; 
drie voorontwerpen betroffen de goedkeuring van voorlopige maatregelen. In 
deze vergaderingen zijn ook begrepen één vergadering van het comité voor het 
vervoer over land, vier vergaderingen van het comité voor de zeevaart en één 
vergadering van het comité voor de luchtvaart. 
In totaal heeft het comité, in zijn verschillende samenstellingen, 26 
adviezen uitgebracht. Het is ook om advies gevraagd in acht zaken waarin de 
Commissie voornemens was de desbetreffende ondernemingen een administratieve 
brief betreffende verenigbaarheid te sturen, na publikatie van een 
bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17. Het 
comité is ook op de hoogte gehouden van het onderzoek in verschillende 
belangrijke zaken. 
Het comité heeft daarnaast één vergadering gewijd aan procedurevragen. 
Op wetgevingsterrein heeft het comité zes keer vergaderd. Twee vergaderingen 
(op 17 juli en 13 november) werden gewijd aan voorontwerpen van verordeningen 
van de Commissie ten aanzien van gemeenschappelijke ondernemingen met het 
karakter van samenwerking waarbij wijzigingen worden aangebracht in vier 
groepsvrijstellingsverordeningen betreffende octrooilicentie-, know-how-
licentie-, specialisatie- en onderzoek- en ontwikkelingsovereenkomsten. Op 
diezelfde dagen bestudeerde het comité de ontwerp-verordening van de 
Commissie betreffende een groepsvrijstelling in de verzekeringssector. De 
drie adviescomités op het gebied van het vervoer hebben, eveneens op 
13 november, hun standpunt bepaald over de ontwerp-verordening van de 
Commissie tot wijziging van, orider andere, de verordeningen op het gebied van 
het vervoer over land, het zee- en het luchtvervoer, ten einde de 
vragenlijsten voor het verzoek om een negatieve verklaring aan te passen met 
het oog op de nieuwe situatie die ontstaat bij de inwerkingtreding van de 
Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte. Tenslotte heeft het 
in deze materie gespecialiseerde comité op 31 augustus ontwerp-verordeningen 
bestudeerd betreffende groepsvrijstellingen in de sector luchtvervoer. 
340 
<T4> §4. Verslag inzake het Adviescomité voor concentraties 
546. Het werk van dit comité vormt de spil in het nauwe en voortdurende 
contact dat met de Lid-Staten gehouden wordt bij de toepassing van de 
concentratieverordening. In 1992 heeft het comité zesmaal vergaderd: in vier 
gevallen betrof het specifieke zaken*1), twee keer werden algemene 
beleidskwesties aan de orde gesteld. In alle gevallen verzocht het comité 
haar advies in de uiteindelijke beslissing op te nemen, hetgeen door de 
Commissie werd gehonoreerd. 
Nieuw in 1992 was dat het comité in twee gevallen, te weten Nestlé/Perrier en 
Du Pont/ICI, op zeer korte termijn opnieuw bijeen werd geroepen om een 
herziening van een eindbeschikking te bestuderen, die werd voorgesteld nadat 
de betrokken ondernemingen zich bereid hadden verklaard hun voorgenomen 
concentraties aan te passen ten einde de door de Commissie aangemerkte 
mededingingsbelemmerende elementen te verwijderen. De ondernemingen deden dit 
aanbod in een laat stadium van de procedure, nadat de oorspronkelijke 
ontwerp-eindbeschikking door het Adviescomité was onderzocht. Omdat deze 
wijzigingen de oorspronkelijke ontwerp-beschikking sterk zouden wijzigen, 
werd het wenselijk geacht het Adviescomité opnieuw te raadplegen. 
De formele raadpleging van het Adviescomité voor concentraties vindt plaats 
naast de voortdurende contacten en informatie-uitwisseling tussen de leden 
van de Task Force Fusiecontrole en de betrokken ambtenaren in de Lid-Staten. 
Tenslotte onderzocht het Comité op 13 november de ontwerp-verordening van de 
Commissie tot wijziging van, onder andere, de verordening van 1990 
betreffende de aanmelding van concentraties, waarin het vragenformulier 
(formulier CO) wordt aangepast aan de nieuwe situatie die zal ontstaan bij de 
inwerkingtreding van het Verdrag van de Europese Economische Ruimte. 
(1) Accor/Wagon-Lits, Nestlé/Perrier, Du Pont/ICI, Mannesmann/Hoesch. 
4.1.§5. 1 341 
<T4> §5. conferentie van regeringsdeskundigen van de Lid-Staten 
547. In 1992 hebben de regeringsdeskundigen op het gebied van de mededinging 
in de Lid-Staten op initiatief van de commissie vijf keer vergaderd. Het ging 
in eerste instantie om de jaarvergadering van de directeuren-generaal op het 
gebied van de mededinging van de Lid-staten, die plaatsvond op 29 september 
en betrekking had op de activiteiten van de commissie op het gebied van 
concentraties in 1991-1992, en op de internationale dimensie van het 
mededingingsbeleid van de Gemeenschap, met name in verband met de Europese 
Economische Ruimte (ondernemingen en steunmaatregelen van de Staten) en in 
verband met overeenkomsten met bepaalde Middeneuropese landen. 
Op een meer technisch niveau hebben de regeringsdeskundigen op 20 januari hun 
advies uitgebracht over de ontwerp-bekendmaking van de Commissie tot 
wijziging van haar Bekendmaking inzake de verordeningen van 1983 betreffende 
groepsvrijstellingen op het gebied van alleenverkoop en exclusieve afname 
voor wat betreft de behandeling van bierleveringscontracten van geringe 
betekenis. 
Bovendien hebben zij twee keer aandacht besteed aan gemeenschappelijke 
ondernemingen met het karakter van samenwerking. Op 6 en 7 februari was hun 
discussie gebaseerd op een nota van de Commissie over de toekomstige 
behandeling van dergelijke ondernemingen; op 20 november hebben zij 
standpunten uitgewisseld over de ontwerp-mededeling van de Commissie inzake 
de behandeling van dergelijke ondernemingen in het licht van artikel 85 van 
het EEG-Verdrag. 
Op 19 november hebben deze deskundigen de gelegenheid gehad om de ontwerp­
verordening van de Commissie te bestuderen, waarbij onder andere Verordening 
nr. 27/62 wordt gewijzigd om het formulier A/B voor het verzoek om een 
negatieve verklaring en aanmelding aan te passen aan de nieuwe situatie die 
zal ontstaan bij de inwerkingtreding van de Overeenkomst betreffende de 
Europese Economische Ruimte. 
342 
4.1.§6. 1 ^-r*-
<T4> §6. Overige vormen van samenwerking met de autoriteiten 
van de Lid-Staten 
548. Na door de Deense mededingingsautoriteiten op de hoogte te zijn gesteld 
van het feit dat naar hun mening de hoge Deense prijzen voor audiovisuele 
produkten veroorzaakt werden door restrictieve praktijken op de Europese 
markt, heeft de Commissie een onderzoek ingesteld naar de prijzen van 
audiovisuele produkten op de Europese markt. 
In de herfst van 1989 heeft de Deense "Konkurrencerâdet" (instantie voor 
toezicht op de mededinging) een rapport gepubliceerd over de markt voor 
audiovisuele produkten. In het rapport werd verwezen naar een onderzoek dat 
was uitgevoerd door het BEUC en waarin werd aangetoond dat Denemarken 
verreweg het duurste land in de EG was op het gebied van audiqvisuele 
produkten. In het onderzoek werd rekening gehouden met de BTW- en 
belastingtarieven in de verschillende landen. Ten vervolge hierop onderzocht 
de Deense Konkurrencerâdet de invoerprijzen in vier Europese landen, waaruit 
bleek dat de Deense invoerprijzen in het algemeen hoger waren dan die in 
bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk of West-Duitsland. 
Na hiervan door de Deense autoriteiten op de hoogte te zijn gesteld, heeft de 
Commissie een onderzoek uitgevoerd, waarbij zij gegevens bestudeerde van een 
aantal belangrijke producenten met betrekking tot de prijzen van enkele 
audiovisuele produkten in vijf Lid-Staten (Denemarken, België, Duitsland, het 
Verenigd Koninkrijk en Italië) in de jaren 1989, 1990 en 1991. Het onderzoek 
stuitte op moeilijkheden, omdat de modellen op de verschillende markten niet 
met elkaar overeenkwamen en omdat ze niet op hetzelfde tijdstip op de markt 
werden gebracht; de Commissie vond echter geen bewijzen van consequent hogere 
invoerprijzen voor Denemarken. 
De Commissie kwam tot de slotsom dat de reden voor de hoge prijzen in 
Denemarken moet worden gezocht in de omstandigheden die op de Deense markt 
heersen, en dat in volgende onderzoeken naar het verschil in prijzen tussen 
Denemarken en andere landen de nadruk moet worden gelegd op Deense factoren. 
Deze zaak is een voorbeeld van de mogelijkheden voor samenwerking tussen de 
Commissie en nationale autoriteiten bij de toepassing van de 
mededingingsregels. De Commissie verwacht dat de samenwerking met de 
nationale autoriteiten en de bijstand aan de nationale rechterlijke 
instanties veel intensiever zullen worden, zowel als gevolg van de zaak 
4.1.§6. 2 343 
Automec II (1) als van haar bekendmaking over de toepassing van de 
communautaire mededingingsregels door de nationale rechterlijke 
instanties(2). Deze ontwikkeling moet de effectiviteit van de 
tenuitvoerlegging van de communautaire mededingingsregels vergroten. 
(1) Arrest van 18.9.1992 in zaak T-24/90 Automec/commissie. Nog niet 
gepubliceerd. 
(2) Zie punt 299 van dit verslag. 
4.I.§7. 1 344 
<T4> §7. Overige contacten 
549. De diensten van de Commissie hebben, met name in het kader van de 
voorbereiding van de regelgeving naast de hierboven vermelde institutionele 
contacten in 1992 ook intensieve contacten onderhouden met 
consumentenorganisaties, werkgeversorganisaties en andere belanghebbenden. 
Deze contacten hadden betrekking op de voorontwerpen van de Commissie voor 
nieuwe verordeningen van de Raad, nieuwe mededelingen betreffende de 
interpretatie van regels en het mededingingsbeleid in het algemeen. 
<T5> BEUC 
550. Op 4 juni vond overleg plaats tussen ambtenaren van de Commissie en 
leden van hét Europees Bureau van consumentenverenigingen BEUC. In dit 
overleg kon het BEUC de aandacht vestigen op het standpunt van de consumenten 
over onderwerpen die voor hen van buitengewoon belang zijn : de mededinging 
in de automobielsector, de luchtvaart, de verzekeringssector, de post- en 
telefoondiensten, de mededinging en de intellectuele eigendom, en de 
internationale dimensie van het mededingingsbeleid. 
<T5> Un ice 
551. Er zijn zowel schriftelijke als mondelinge contacten geweest met de Unie 
van Europese industrie- en werkgeversfederaties over de belangrijkste 
ontwerp-maatregelen van de Commissie, op het gebied van verzekeringen en 
gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van een coöperatie 
(verordeningen en een bekendmaking), alsmede de ontwerp-bekendmaking 
betreffende de samenwerking tussen nationale rechterlijke instanties en de 
Commissie inzake de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag. 
<T5> IKK 
552. Met de Internationale Kamer van Koophandel heeft eerst schriftelijk en 
vervolgens mondeling overleg plaatsgevonden over ontwerp-maatregelen op het 
gebied van gemeenschappelijke ondernemingen en de samenwerking met nationale 
rechterlijke instanties. 
4.I.§7. 2 345 
<T5> Nationale vertegenwoordigende organisaties 
553. Voor het eerst hebben ambtenaren van de Commissie een ontmoeting gehad 
met een delegatie van de Conseil national du patronat français (CNPF). In de 
bespreking werden ontwerp-maatregelen inzake gemeenschappelijke ondernemingen 
met het karakter van een coöperatie aan de orde gesteld, alsook het beleid 
van de Commissie op het gebied van het toezicht op concentraties van 
ondernemingen, en de praktijk van de toepassing van de verschillende 
vigerende verordeningen. 
Er heeft eveneens een ontmoeting plaatsgevonden met het "Bundesverband der 
Deutschen Industrie" (BDI). Hierbij kwamen dezelfde onderwerpen aan de orde 
als tijdens de ontmoeting met de Un ice. 
Ten slotte hebben er ook ontmoetingen plaatsgevonden met de Britse en Spaanse 
werkgeversorganisat ies. 
4.XI.81. i 346 
<T2> Hoofdstuk II : Internationale contacten 
<T4> fil. Uitvoering van de Overeenkomst tussen de EG en de Verenigde 
Staten inzake de toepassing van hun mededingingswetgeving 
554. De tweede halfjaarlijkse vergadering in het kader van de overeenkomst 
vond plaats op 23 september 1992 in Washington en werd bijgewoond door het 
Directoraat-generaal concurrentie, de Amerikaanse Federal Trade Commission en 
de Antitrust Division van het Amerikaanse ministerie van Justitie. De 
partijen bespraken de werking van de overeenkomst en met name gezamenlijk uit 
te voeren onderzoeken, bij voorbeeld hoe de samenwerking tussen de 
mededingingsautoriteiten kan worden verbeterd. 
In dit verband is tijdens de vergadering ook de voortgang geëvalueerd van een 
door de EG, de Verenigde Staten, Canada en de Oeso medegefinancierd onderzoek 
over de omvang van samenwerking bij de controle van concentraties. De 
partijen wisselden informatie over recente zaken en beleidsinitiatieven uit, 
evenals ideeën over de huidige en toekomstige initiatieven om de strikte 
handhaving van de mededingingsregels internationaal te bevorderen. 
De hoofden van de drie autoriteiten (FTC en Antitrust Division aan 
Amerikaanse zijde) zijn ook informeel bijeengekomen : in januari in 
Washington en in december in Parijs. 
4.II.§2. 1 347 
<T4> §2. Landen van Midden- en Oost-Europa 
555. Zowel in de context van de inwerkingtreding van de Europa-akkoorden 
(6tijdelijke overeenkomsten) als in die van de door de Commissie verleende 
steun aan de landen van Midden- en Oost-Europa, is de mededinging één van de 
gebieden waar de initiatieven werden uitgebreide). 
De technische bijstand op dit gebied komt in het bijzonder tot uiting in de 
ontvangst, binnen de diensten van DG IV, van stagiaires, afkomstig van de 
verschillende kartelbureaus in deze landen, in de deelname van deskundigen 
van DG IV aan een internationaal seminar in Warschau over de controle van 
overheidssteun, en in de opzet van programma's, toevertrouwd aan externe 
adviseurs. Dit alles moet de verschillende landen met een overgangseconomie 
helpen bij de vaststelling van wetgeving en het opzetten van bestuurlijke 
structuren die noodzakelijk zijn voor een goede werking van de mededinging. 
(1) Punt 101 van dit Verslag. 
4.II.§3. 1 348 
<T4> §3. Contacten met andere landen 
556. Op 27 januari werd in Ottawa een officiële bilaterale ontmoeting 
georganiseerd met het Canadese mededingingsbureau. Ook met het Japanse 
kartelbureau (Japanese Fair Trade commission) werden op 6 oktober in Brussel 
en op 2 december in Parijs bilaterale ontmoetingen georganiseerd. Verder 
waren er enkele informele contacten met deze en andere landen, waaronder 
Indonesië en Mexico. 
557. De besprekingen met Canada besloegen een breed scala aan onderwerpen, 
waaronder ook discussies over de huidige handhavingsmaatregelen, over plannen 
voor het opzetten van een internationaal raamwerk voor de handhaving van het 
mededingingsbeleid, en over de relatie tussen handel en mededingingsbeleid. 
Het belangrijkste onderwerp van discussie met de Canadese autoriteiten ging 
echter over middelen en instrumenten om de samenwerking en coördinatie tussen 
de twee autoriteiten te versterken; er werd zo goed als een overeenkomst 
bereikt over een administratieve regeling tussen de Commissie en de Canadese 
regering in de zin van de overeenkomst die op 23 september 1991 met de 
autoriteiten van de Verenigde Staten is gesloten(2). 
558. Tijdens de ontmoeting met het Japanse kartelbureau (Japanese Fair Trade 
Commission) werd informatie uitgewisseld over de huidige 
handhavingsactiviteiten en -prioriteiten, over wijzigingen in het juridisch 
stelsel aan beide kanten, over structurele vraagstukken en reacties op 
ontwikkelingen in het mededingingsbeleid van derde landen. 
559. De groei van het aantal contacten met andere landen toont de toenemende 
interesse in de beginselen van mededinging en, meer in het algemeen, van de 
markteconomie over de hele wereld. De Commissie is zich bij de hulp aan deze 
landen volledig bewust van haar verantwoordelijkheid uit hoofde van haar 
positie als een van 's werelds belangrijkste autoriteiten op het gebied van 
het mededingingsbeleid. Haar mogelijkheid om in dergelijke gevallen 
technische bijstand te bieden wordt echter beperkt door haar beperkte 
personele middelen. 
(2) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 64. 
4.II.§4. 1 349 
<T4> §4. Multilaterale contacten 
<T5> - Peso 
560. Het Comité voor mededingingsrecht en -beleid heeft in mei en 
december 1992 vergaderd. Ook is er een aantal vergaderingen geweest op het 
niveau van werkgroepen in februari en september. Het werk van het comité kan 
voornamelijk worden gerangschikt onder de hoofdstukken convergenties, 
samenwerking en de samenhang tussen mededinging en handelsbeleid. Met name op 
dit laatste gebied heeft de Commissie een studie aangevangen naar 
procesconvergenties bij de controle op concentraties. In de studie wordt een 
aantal door de mededingingsautoriteiten van verschillende landen beoordeelde 
concentraties en overnames nader bestudeerd om na te gaan in hoeverre er is 
samengewerkt of samengewerkt had kunnen worden. In verband met de samenhang 
tussen mededinging en handelsbeleid heeft de Oeso de opdracht gegeven om een 
empirisch onderzoek te doen naar de mate waarin anti-dumpingactiviteiten in 
een aantal landen en sectoren gezien kunnen worden als bescherming van 
mededinging. Het comité heeft ook beloofd samen te werken met het 
handelscomité van de Oeso, op het niveau van werkgroepen. Tijdens 
gezamenlijke vergaderingen zijn specifieke voorbeelden van interacties tussen 
handels- en mededingingsbeleid bestudeerd, evenals een algemeen kaderrapport 
over dit onderwerp. 
Het comité heeft ook een verslag aangenomen inzake mededingingsbeleid en, het 
heeft wetsvoorstellen van verschillende landen bestudeerd, en het heeft 
seminars gehouden over de doelstellingen van het mededingingsbeleid, en over 
strategische allianties. 
561. De algemene onderzoekscommissie van het Industriecomité heeft haar werk 
met betrekking tot subsidies en structurele aanpassing voortgezet. De 
Commissie heeft aan dit werk bijgedragen door alle noodzakelijke informatie 
te verstrekken over financiële steun van de Gemeenschap aan de industrie, en 
door tijdens de vergaderingen van de groep van deskundigen op het gebied van 
subsidies haar expertise beschikbaar te stellen inzake het vaststellen en 
berekenen van subsidies. 
<T5> - Unctad 
562. Het werk van de UNCTAD VIII (februari 1992, Cartagena de las Indias, 
Colombia) heeft geleid tot de omschrijving van nieuwe taken voor deze 
4»IL§4. 2 350 
organisatie, en als gevolg hiervan tot institutionele wijzigingen. 
Er is echter overeengekomen om de status quo te handhaven voor de 
intergouvermenteIe groep van deskundigen (IGD) op het gebied van de 
mededingingsbelemmerende handelspraktijken, waarvan noch het mandaat, noch 
het statuut is gewijzigd. 
Er is overigens besloten om een werkgroep op te richten met betrekking tot 
vergelijkende ervaringen op het gebied van privatisering. 
Tijdens de eerste vergadering na de conferentie van Cartagena de las Indias 
(Genève, 23-27 november) heeft het werk van de IGD op het gebied van de 
mededingingsbelemmerende handelspraktijken een nieuwe wending genomen. Dit 
werd grotendeels door twee factoren veroorzaakt : het verlaten van het 
systeem van regionale groepen en de toegenomen interesse van verschillende 
landen, met name van de voormalige groep van 77, om een ernstig en actief 
mededingingsbeleid te installeren. 
De commissie verheugt zich over deze ontwikkeling, die een grotere 
handelsvrijheid mogelijk maakt, met name tussen ontwikkelingslanden onderling 
en tussen deze landen en de geïndustrialiseerde landen. Dit zal leiden tot 
een krachtige toepassing van de aanbevolen aanpak in "het geheel van 
rechtmatige principes en regels, overeengekomen op multilateraal niveau, in 
verband met het toezicht op mededingingsbelemmerende handelspraktijken", 
namelijk de afschaffing van mededingingsbelemmerende handelspraktijken die 
de, uit de liberalisering van tarifaire en niet-tarifaire barrières 
voortvloeiende, voordelen beperken of opheffen. 
351 
BIJLAGEN 
Bijlage 111.A.1. 1 352 
<T2> BIJLAGE III : Beschikkingen, bekendmakingen 
en arresten betreffende individuele gevallen 
<T3> A. Het mededingingsbeleid ten aanzien 
van de ondernemingen 
<T4> 1. Samenvattingen van zaken 
<T5> - ConcurrentIebeperkende overeenkomsten 
<T6> * Horizontale overeenkomsten 
<T7> a) UTC (Pratt & Whitney) / MTU 
562. Op 28 oktober 1992 heeft de Commissie een bekendmaking overeenkomstig 
artikel 19, lid 3, van Verordening (EEG) nr. 17/62 van de Raad gepubliceerd 
betreffende een samenwerkingsovereenkomst tussen de Amerikaanse onderneming 
United Technologies (divisie Pratt & Whitney) (P&W) en de Duitse onderneming 
MTU Motoren- und Turbinen-Union, die via DASA deel uitmaakt van het Daimler-
Benz-concern, in de sector verkeersvliegtuigmotoren. 
P&W is één van de drie belangrijkste bouwers ter wereld van vliegtuigmotoren 
van alle types (full range), terwijl MTU voornamelijk 
vliegtuigmotoronderdelen maakt. 
In de overeenkomst verbinden de partijen zich tot coördinatie en uitbreiding 
van hun samenwerking op het gebied van specifieke motoren, met name via 
risico- en winstdeling. 
De Commissie is van oordeel dat de samenwerking tussen deze twee 
ondernemingen voordelen biedt op het vlak van de mededinging, door de mate 
van overdracht van technologie die ermee gepaard gaat. Zij geeft bij deze 
gelegenheid echter blijk van haar voornemen alleen ontheffingen toe te staan 
voor concrete samenwerkingsprojecten en geen toestemming te verlenen voor 
algemene, niet nader omschreven samenwerking. Met deze publikatie geeft de 
Commissie voor het eerst haar oordeel over samenwerking in deze sector. Deze 
overeenkomst zal over tien Jaar in de dan bestaande context opnieuw worden 
bezien. 
Bijlage III.A.1. 2 353 
<T7> b) GEC Alsthom - FIAT Ferroviaria 
563. Het betreft hier een kaderovereenkomst tussen GEC Alsthom en FIAT 
Ferroviaria, die betrekking heeft op brede samenwerking op het gebied van 
rijdend spoorwegmaterieel, met name op technisch, industrieel en commercieel 
gebied. 
Een permanent paritair comité is belast met de operationele besluitvorming, 
waaraan niet de op te richten maar nog niet bestaande dochteronderneming, 
maar de partijen bij de overeenkomst rechtstreeks zelf zijn gebonden. 
De Commissie heeft geweigerd een beschikking te geven, omdat de 
desbetreffende aanmelding slechts betrekking heeft op de kaderovereenkomst, 
die dermate vaag is dat de Commissie zich geen beeld heeft kunnen vormen van 
de voornemens van deze ondernemingen; zij heeft beide partijen dan ook 
verzocht elke overeenkomst die gesloten zal worden of elk gezamenlijk besluit 
dat genomen zai worden via het paritair comité afzonderlijk aan te melden. 
Bijlage 111.A.1. 3 354 
<T7> c) QuanteI InternatlonaI-Cont inuum/QuanteI(1> 
564. Op 27 juli 1992 heeft de Commissie bij beschikking geweigerd 
vrijstelling te verlenen voor aanvullende overeenkomsten betreffende een 
deconcentratie van twee ondernemingen die opereren op de markt van lasers 
voor wetenschappelijk onderzoek. 
Door deze overeenkomsten, waarin bepalingen waren opgenomen over 
marktverdeling, kreeg de Amerikaanse onderneming CONTINUUM geen blijvende 
toegang tot de communautaire markt, daar QUANTEL S.A. - het oude 
moederbedrijf - deze markt uitsluitend voor zichzelf had bestemd. Ais er al 
aanleiding bestond voor een zekere afscherming van hun respectievelijke 
markten gedurende een beperkte periode na de verkoop van eerstgenoemde 
onderneming, om te voorkomen dat men zich ten onrechte van eikaars 
klantenkring meester maakte, is de Commissie van oordeel dat een 
afschermingsperiode van 8 of 9 jaar, (ai naar gelang de produkten) te lang 
Is. Deze overeenkomst tot verkoop van de onderneming en de aanvullende 
regelingen belemmeren als zodanig de toegang tot de communautaire markt voor 
een onderneming van buiten de Gemeenschap en dragen aldus bij tot het - op 
het gebied van laserprodukten - in technologisch en commercieel opzicht 
isoleren van de Gemeenschap ten opzichte van een derde land. 
(1) PB L 235 van 18.8.1992 en Bull. EG nr. 7/8-1992, punt 1.3.38. 
Bijlage 111.A.1. 4 355 
<T7> d) The British National Cattle and Sheep Breeders Associations 
565. De Commissie heeft van zowel de British National Sheep Breeders 
Association als van de British National Cattle Breeders Association de 
toezegging gekregen dat zij geen discriminerende hinderpalen zullen opwerpen 
voor deelname aan economische activiteiten van de 200 bij die organisaties 
aangesloten Breeders Societies. 
566. De Commissie, die is opgetreden naar aanleiding van een klacht van een 
Franse fokker van het schaperas Bleu du Maine, is tot de conclusie gekomen 
dat de machtige UK Sheep Breeders Society heeft gepoogd de invoer van 
dergelijke raszuivere fokschapen te belemmeren. Deze Society, erkend houder 
van het stamboek van dit ras in het Verenigd Koninkrijk, verbood de 
doorverkoop van ingevoerde, in het stamboek opgenomen raszuivere fokschapen 
voor een periode van 18 maanden na de registratie. Bovendien werd de Franse 
fokker zonder opgaaf van reden het lidmaatschap van de British Society 
geweigerd. Dit was van groot belang, aangezien alleen ieden gebruik kunnen 
maken van de diensten van de Society dan wel deel kunnen nemen aan door haar 
georganiseerde economische bedrijvigheid. Daarom kwam een 
lidmaatschapsweigering er voor de afgewezenen op neer, dat zij hun schapen 
niet als raszuiver konden laten registreren in het Verenigd KoninkriJk<2) en 
niet op de speciale, door de Society georganiseerde veilingen voor raszuiver 
vee konden verkopen. 
567. Door toedoen van de Commissie is de 18 maanden-regel door de Society 
afgeschaft. Bovendien zijn de twee Associations ermee akkoord gegaan om de 
bij hen aangesloten Breeders Societies ertoe te verplichten objectieve 
Iidmaatschapscriter ia vast te stellen, een afwijzing van een 
Iidmaatschapsaanvraag te motiveren en de mogelijkheid te openen om tegen 
afwijzing beroep aan te tekenen. De Associations hebben verzekerd dat door 
dergelijke beroepsmogelijkheden ook het principe van non-discriminatie is 
gewaarborgd. 
(2) Dit probleem werd opgelost door Beschikking 90/225, waarin de criteria 
werden vastgelegd voor de registratie in stamboeken van raszuivere 
fokschapen en -geiten, PB L 145 van 8.6.90. 
BiJ'age MI.A.1. 5 35^ 
<T7> e) infonet<3> 
De Commissie heeft het onderzoek in de zaak INFONET beëindigd met een 
administratieve brief, waarin wordt meegedeeld dat de overeenkomst voldoet 
aan de voorwaarden voor een individuele vrijstelling. Deze overeenkomst, 
waarvan de voornaamste bepalingen zijn bekendgemaakt overeenkomstig 
artikel 19, Md 3, van Verordening (EEG) nr. 17/62 van de Raad, kon echter 
pas worden aangemerkt als verenigbaar met de bepalingen van artikel 85, 
lid 3, van het EEG-Verdrag nadat de aandeelhouders van INFONET (voornamelijk 
telecommunicatieorganisaties binnen de Gemeenschap, die exclusieve en 
speciale rechten genieten op bepaalde markten) zich ertoe verbonden hadden 
geen interne subsidiëring te verlenen aan INFONET noch handelsvoorwaarden aan 
die organisatie te bieden die eventuele concurrenten zouden kunnen benadelen. 
De Commissie is overigens voornemens zeer veel belang te gaan toekennen aan 
de toetsing van de verschillende vormen van technische en commerciële 
samenwerking in de gehele telecommunicatiesector aan de criteria van 
verenigbaarheid met de mededingingsregels, met name wanneer het gaat om 
overeenkomsten tussen telecommunicatieorganisaties die exclusieve en speciale 
rechten genieten. 
(3) PB C 7 van 11.1.1992, blz. 3. 
Bijlage II I.A.1. 6 357 
<T7> f) Beëindiging van het onderzoek naar de 
situatie OP het gebied van rentepercentages 
568. In haar beschikkingen van 1986^4^ en 1989(5), betreffende nationale 
overeenkomsten tussen bankiers, heeft de Commissie zich niet uitgesproken 
over de rentepercentages. 
Eind 1989(6) heeft de Commissie echter aangegeven dat overeenkomsten tussen 
banken op het gebied van rentepercentages in dezelfde mate 
concurrentiebeperkend zijn ais prijsafspraken en dan ook niet meer aangegaan 
mogen worden dan wel ongedaan gemaakt moeten worden. 
In dit verband is de Commissie in Juni 1991 (?) een onderzoek begonnen naar 
de situatie in alle Lid-Staten, en heeft zij de verenigingen van banken en, 
in bepaalde gevallen, andere kredietinstellingen, een officieel verzoek om 
inlichtingen doen toekomen, om over de Jongste gegevens te kunnen beschikken. 
Het onderzoek van de soms zeer uitgebreide antwoorden is in het voorjaar van 
1992 afgesloten en heeft tot de volgende conclusies geleid^8): 
alle ondervraagde verenigingen hebben verzekerd dat er tussen hen geen 
enkele rentepercentage-afspraak bestaat in de vorm van een overeenkomst 
of aanbeveling; 
sommige verenigingen (met name die van de Belgische en Italiaanse 
banken) hebben de verzoeken om inlichtingen van de Commissie gebruikt om 
uit eigen beweging Juridisch een eind te maken aan afspraken die in de 
praktijk weliswaar niet meer werden toegepast, maar op papier nog wel 
bestonden; 
ten slotte heeft een andere vereniging (die van de Luxemburgse banken) 
op verzoek van de Commissie een systeem van aanbevelingen op het gebied 
van rentepercentages voor crediteuren en debiteuren afgeschaft. 
Overigens is bij het onderzoek van de antwoorden (ook in het geval van de 
Belgische vereniging van banken) gebleken welke risico's verbonden kunnen 
(4) betreffende de Ierse, Belgische en Italiaanse banken. 
(5) betreffende de Nederlandse banken. 
(6) IP(89) 689 van 16 november 1989. 
(7) IP(91) 520 van 5 Juni 1991. 
(8) IP(92) 625 van 24 Juli 1992. 
Bijlage III.A.1. 7 OÖ ö 
zijn aan een standaardisering van de bankvoorwaarden, hoewel een dergelijk 
initiatief de klanten over het algemeen beter in staat stelt een goede keuze 
te maken tussen vergelijkbare diensten. 
In het onderhavige gevai had de vereniging haar leden een 
standaardtarievenliJst toegestuurd waarop de ruimte voor het bedrag blanco 
was gelaten, met uitzondering van in het buitenland uitgeschreven 
Eurocheques, zodat, in het laatste geval, de tariefsaanduiding kon worden 
uitgelegd als een aan een prijsafspraak gelijkstaande aanbeveling. 
Direct na ontvangst van de punten van bezwaar heeft de desbetreffende 
vereniging een rectificatie aan haar leden doen toekomen en de Commissie 
ervan verzekerd dat het om een materiële fout ging, zodat het dossier kon 
worden gesloten. 
359 
Bijlage III.A.1. 8 
<T7> g) UK Agricultural Tractor Registration Exchange*9* 
569. Op 17 februari 1992 heeft de Commissie bij beschikking een verbod doen 
uitgaan betreffende een informatieuitwisseMngssysteem op het gebied van 
verkoop aan de detailhandel en van marktaandelen van in het Verenigd 
Koninkrijk verkochte landbouwtractoren. De belangrijkste tractorfabrikanten 
in de EG namen deel aan dit systeem, dat in 1975 werd ingevoerd. 
De Commissie is van oordeel dat de uitwisseling van informatie waardoor een 
nauwkeurig beeld kan worden verkregen van de verkopen van elke concurrent op 
een zeer geconcentreerde markt, zonder noemenswaardige concurrentie van 
buiten de Gemeenschap, een belemmering voor de concurrentie vormt. 
Het informatieuitwisselingssysteem ten aanzien waarvan de verbodsbeschikking 
werd genomen, staat een effectieve concurrentie op twee manieren in de weg: 
het tegengaan van elke vorm van geheime concurrentie door het tot stand 
brengen van een kunstmatig en ongewenst doorzichtigheidsniveau op een 
zeer geconcentreerde markt. 
het voor ni et-leden verhogen van de toegangsdrempels tot de markt, daar 
het systeem de leden in staat stelt de toegang tot de markt 
daadwerkelijk te verhinderen en de expansie van andere fabrikanten, die 
geen contractspartner zijn, tegen te gaan. 
De beschikking is gebaseerd op de in het VI Ie Verslag over het 
mededingingsbeleid van de Commissie gepubliceerde richtsnoeren inzake 
informatieuitwisseling en vormt een illustratie van de toepassing van deze 
r ichtIi Jnen. 
Er dient nadrukkelijk te worden gesteld dat de structuur van de 
oligopolistische tractorenmarkt in het Verenigd Koninkrijk niet te 
vergelijken is met die van de automarkt, waar de invoer uit derde landen 
scherpe concurrentie teweegbrengt en waar de verscheidenheid aan produkten 
veel groter is. 
Bij het Gerecht van eerste aanleg loopt momenteel een beroepsprocedure tegen 
de beschikking. 
(9) PB L 68 van 13.3.1992 en Bull. EG nr. 1/2-1992, punt 1.3.62. 
36 f) 
Bijlage III.A.1. 9 ° U 
<T7> h) Overeenkomsten DSB-SFL EN DSB-SJ 
570. Deze in het kader van de verzetsprocedure van artikel 12 van Verordening 
(EEG) nr. 4056/86 van de Raad ter kennis van de Commissie gebrachte 
overeenkomsten hebben betrekking op de gemeenschappelijke exploitatie van de 
veerdienst tussen de Deense haven Helsingor en de Zweedse haven Helsingborg. 
De overeenkomsten behelzen de oprichting, op fifty-fifty basis, van een 
gemeenschappelijke onderneming door Scandinavian Ferry Lines (SFL), dat deel 
uitmaakt van het concern Statens Jârnvager (SJ), en Danske Statsbaner (DSB), 
die bovengenoemde veerdienst zal gaan exploiteren. Het doel van de 
overeenkomsten is de gemeenschappelijke exploitatie van de veerdiensten op 
deze lijn, die voorheen zowel afzonderlijk door SFL als gezamenlijk door 
DSB/SJ werden verzorgd. 
571. In het onderhavige geval is de Commissie van oordeel dat de overeenkomst 
inzake de gemeenschappelijke exploitatie van de veerdienst de partijen 
weliswaar concurrentiebeperkingen oplegt, maar tevens bijdraagt tot een 
betere dienstverlening en tot de technische en economische vooruitgang, 
terwijl bovendien een billijk aandeel van het daaruit voortvloeiende voordeel 
ten goede komt aan de gebruikers. Er zal vaker gevaren worden op deze lijn 
met nieuwe veerboten met een grotere capaciteit, waardoor een betere 
dienstverlening dan de huidige mogelijk wordt. Ook zal de capaciteit beter 
afgestemd kunnen worden op de vraag en zal aldus een kostenbesparing 
gerealiseerd kunnen worden, die in de prijzen tot uitdrukking zou moeten 
komen. 
Tevens is de Commissie van oordeel dat het voor de ondernemingen die de 
overeenkomsten zijn aangegaan niet mogelijk is om op basis daarvan 
concurrentie voor wat betreft een substantieel deel van de hier aan de orde 
zijnde produkten uit te schakelen, aangezien de partijen op de hieronder 
omschreven markt voldoende concurrentie zullen blijven ondervinden. De 
Commissie heeft vastgesteld dat de partijen weliswaar een zeer sterke positie 
hebben in het noordelijk deel van de Oresund, maar dat de geografische markt 
waarvan uitgegaan moet worden om de werkelijke invloed van de aangemelde 
overeenkomsten op de concurrentie te kunnen beoordelen, groter is. Om die 
invloed te kunnen meten moet er immers rekening mee worden gehouden dat een 
belangrijk deel van het verkeer tussen Zweden en Denemarken transitoverkeer 
naar Duitsland is, zodat er bij de beoordeling van de positie van de partijen 
ook gekeken moet worden naar enerzijds de andere veerbootverbindingen tussen 
Bijlage III.A.1. 10 361 
Zweden en Denemarken, in dit geval in het Kattegat en het zuidelijk deel van 
de Oresund, en anderzijds de rechtstreekse veerbootverbindingen tussen Zweden 
en Duitsland. 
Op verzoek van de Commissie, die elke vorm van intensievere samenwerking 
heeft willen verhinderen, hebben de partijen overigens een bepaling uit de 
overeenkomsten geschrapt op basis waarvan samenwerking tussen de partijen 
verplicht zou zijn geweest in geval van opening of exploitatie door één van 
beide partijen van een nieuwe veerbootverbinding tussen Zweden en Denemarken. 
572. De Commissie heeft besloten om de wettelijke termijn van 90 dagen, 
waarbinnen eventueel bezwaar tegen deze overeenkomsten gemaakt had moeten 
worden, te laten verstrijken. Voor de haar ter kennis gebrachte 
overeenkomsten wordt aldus een vrijstelling verleend op grond van artikel 85, 
lid 3, van het EEG-Verdrag voor een periode van maximaal zes Jaar. De 
Commissie behoudt zich echter het recht voor om de situatie na twee jaar aan 
een nieuw onderzoek te onderwerpen en de partijen te verzoeken Jaarlijks de 
voor deze lijn geldende tarieven mede te delen, om de Commissie in staat te 
stellen toe te zien op de eventuele invloed van deze overeenkomsten op de 
tar ieven. 
Het communautaire mededingingsrecht en Verordening (EEG) nr. 4056/86 van de 
Raad zijn hier voor het eerst toegepast in de sector veerdiensten. 
Bijlage 111.A.1. 11 362 
<T7> i) Procter & Gamble / Finaf 
573. De Commissie heeft de in december 1990 aangemelde overeenkomsten 
betreffende de oprichting van gemeenschappelijke ondernemingen (Joint 
ventures) tussen Procter & Gamble en Finaf SpA onderzocht. De overeenkomsten 
hebben betrekking op Joint ventures in Italië, Spanje en Portugal in de 
sector beschermende hygiënische produkten (BHP) en op de overneming door P&G 
van een dochteronderneming van Finaf, een in het Verenigd Koninkrijk 
gevestigde fabrikant van baby luiers. De Commissie heeft naar aanleiding van 
een klacht van een andere producent aanvankelijk een afwachtende houding 
aangenomen en de partijen verzocht om de uitvoering van deze overeenkomsten 
op te schorten. 
574. De Commissie is tot de conclusie gekomen dat de overeenkomsten, zoals 
aangemeld, bepalingen bevatten op basis waarvan de partijen hun 
concurrentiegedrag op elkaar konden afstemmen en die konden leiden tot een 
marktverdeling die concurrentiebeperkend en nadelig voor de handel tussen de 
Lid-Staten zou kunnen zijn. De Commissie heeft haar bezwaren aan de partijen 
kenbaar gemaakt en hun verzocht de overeenkomsten aan te passen. Gezien de 
wijzigingen in de oorspronkelijke overeenkomsten en de door de partijen 
gedane toezeggingen, kon voor deze overeenkomsten ontheffing worden verleend 
in de zin van artikel 85, lid 3, van het EEG-Verdrag. In een bekendmaking 
overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening (EEG) nr. 17/62(1°) werd 
belanghebbende derden verzocht hun opmerkingen ter zake kenbaar te maken. 
575. Hierop ontving de Commissie een groot aantal opmerkingen van 
overheidsinstellingen van verschillende Lid-Staten, een Europese 
consumentenorganisatie en diverse concurrenten van de partijen. Hierin werd 
de vrees geuit dat de overeenkomsten met Finaf zeer concurrentiebeperkend 
zouden kunnen zijn, gezien de gestage groei op deze markt van P&G in de 
afgelopen drie Jaar en de voortdurende gunstige vooruitzichten voor de 
onderneming. De Commissie, wier cijfers die visie ondersteunden, maakte haar 
voornemen bekend dienovereenkomstig actie te ondernemen, tenzij de partijen 
met bevredigende voorstellen zouden komen. 
(10) PB C 3 van 7.1.92. 
Bijlage 111.A.1. 12 363 
576. Na onderhandelingen deelden de partijen mede voornemens te zijn de 
produktie van luiers door Finaf uit de overeenkomsten te lichten en alle 
activiteiten in deze sector zo snel mogelijk doch, gezien het specifieke 
karakter van zodanige overdracht binnen een redelijke termijn af te stoten. 
Met het oog hierop werd een termijn (deadline) overeengekomen met de 
Commissie. Voor het geval het niet mogelijk zou blijken de overdracht van de 
Finaf-activiteiten op luiergebied in de EG binnen de overeengekomen termijn 
af te ronden, zegden P&G en Finaf SpA toe de luierproduktie binnen diezelfde 
termijn geheel buiten de transactie te laten. 
577. Tijdens de overgangsperiode vóór de overdracht van de Finaf-activiteiten 
op het gebied van babyluiers, die liep van 1 Juni 1992 tot bovengenoemde 
deadline, beloofden de partijen een gedetailleerd tijdschema mede te delen 
voor het volledig losmaken van de babyluier-activiteiten van Finaf van die 
van de Joint ventures. Bovendien gaven de partijen de verzekering de 
concurrentie op de iuiermarkt niet te zullen belemmeren. De Commissie zal 
erop toezien dat de toezeggingen worden nagekomen en dat de bovengenoemde 
scheiding van activiteiten en de maatregeien betreffende de overdracht zullen 
worden uitgevoerd. 
578. Dankzij deze oplossing werd de tegen deze overeenkomsten ingediende 
klacht ingetrokken. In hun gewijzigde vorm kunnen de overeenkomsten tussen 
P&G en Finaf veel voordelen voor de consument opleveren zonder de 
concurrentie te beperken. Gezien de instemming van de partijen met 
bovengenoemde wijzigingen heeft de Commissie een positief standpunt ingenomen 
ten aanzien van de gewijzigde overeenkomsten. Desalniettemin spreekt de 
Commissie nog geen eindoordeel uit, aangezien dit afhankelijk is van het 
resultaat van de overdracht en de definitieve vorm van de overeenkomst tussen 
P&G en Finaf aan het eind van de overgangsperiode. 
Bijlage 111.A.1. 13 364 
<T7> J) De Lloyd's Underwriters Association en het 
Institute of London Underwriters*11* 
579. Op 4 december 1992 heeft de Commissie bij beschikking goedkeuring 
verleend aan een tweetal overeenkomsten die waren gesloten tussen en 
aangemeld door de Lloyd's Underwriters' Association (LUA) en het Institute of 
London Underwriters (ILU). De overeenkomsten staan bekend onder de namen 
"Joint Hull Understandings" (JHU) en "Respect of Lead Agreement" (RLA); beide 
hebben betrekking op scheepscasco- en scheepsmachineverzekeringen. 
Bij het ILU en de LUA is de meerderheid aangesloten van de verzekeraars die 
in Londen op het gebied van zeeverzekeringen actief zijn. Bij elkaar 
vertegenwoordigen zij ongeveer 90% van de totale capaciteit voor 
zeeverzekeringen in het Verenigd Koninkrijk. 
De aangemelde JHU bestond voornamelijk uit een aantal richtsnoeren 
betreffende technische details bij polisverlenging. Volgens de Commissie 
waren drie bepalingen onaanvaardbaar, omdat zij de leden van het ILU en de 
LUA beperkten in hun vrijheid om zelf hun prijzen vast te stellen. Op verzoek 
van de Commissie werden deze clausules geschrapt. Op basis van een vierde 
clausule werd, tenzij uitdrukkelijk anders was overeengekomen, herverzekering 
beperkt tot schepen die zijn geregistreerd In en waarvan de reder en de 
directie afkomstig zijn uit het land waarin het risico wordt herverzekerd. Op 
aandringen van de Commissie werd deze bepaling op bevredigende wijze 
aangepast. 
De RLA bepaalde hoofdzakelijk dat de "leidende" verzekeraars (d.w.z. degenen 
die een bepaald cascorisico als eersten hadden verzekerd) de mogelijkheid 
moesten hebben om bij verlenging van de polis leiders te blijven. Met andere 
woorden : andere verzekeraars werden bij polisverlenging uitgesloten. Op 
aandringen van de Commissie zegden de LUA en het ILU ook deze overeenkomst 
op. Zij werd vervangen door een nieuwe tekst waarin ook concurrerende groepen 
in de gelegenheid worden gesteld offerte uit te brengen ter zake van 
polisverlengingen. 
(11) PB L 4 van 8.1.1993. 
Bijlage III.A.1. 14 365 
T7> k) ASTRA*12> 
580. De op 23 december 1992 gegeven beschikking heeft betrekking op Joint 
venture-overeenkomsten tussen British Telecommunications pic (BT) en de 
Société Européenne des Satellites SA (SES) te Luxemburg inzake de verkoop van 
capaciteit op de Astra I A-satelliet van SES aan programma-aanbieders in het 
Verenigd Koninkrijk. 
Tot december 1988 was de satellietsector in Europa uitsluitend het domein van 
de telecommunicatieorganisaties (TO's). De lancering van de particuliere 
Astra I A betekende dat aanbieders van televisieprogramma's voor het eerst 
een alternatief werd geboden voor de door de TO's geëxploiteerde satellieten. 
Op de Britse markt heeft SES haar nieuwe produkt echter niet rechtstreeks 
aangeboden, maar in 1987 overeenkomsten met BT gesloten, waarbij BT 
overeenkomsten met bovengenoemde aanbieders van televisieprogramma's zou 
aangaan die zowel betrekking hadden op de opstraalverbind ing met als op de 
transponderruimte op de Astra i A-satelliet. Deze overeenkomsten werden bij 
de Commissie aangemeld, die concludeerde dat SES en BT rechtstreekse 
concurrenten zijn op zowel de markt voor ruimtesegmentcapaciteit als op die 
voor opstraalverbindingen. Door de overeenkomsten met BT werd klanten in het 
Verenigd Koninkrijk de mogelijkheid onthouden om rechtstreekse overeenkomsten 
met SES te sluiten die alleen betrekking hebben op ruimtesegmentcapaciteit; 
bovendien waren er bepalingen in die overeenkomsten opgenomen op basis 
waarvan de twee concurrenten hun prijsbeleid onderling konden afstemmen en 
hun commerciële vrijheid ten aanzien van andere, toekomstige satellieten werd 
beperkt. Om deze redenen was artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag van 
toepassing. Er werd niet voldaan aan de voorwaarden voor een ontheffing in de 
zin van artikel 85, lid 3, met name omdat SES onafhankelijk van haar 
concurrent, BT, toegang tot de markt van het Verenigd Koninkrijk had kunnen 
hebben. Gezien de bezorgdheid van SES dat haar klanten niet verzekerd zouden 
zijn van de benodigde opstraalverbindingsdiensten van BT (op dat moment de 
facto de enige leverancier van opstraaldiensten in het Verenigd Koninkrijk), 
was hier het algemeen beginsel zoals opgenomen in de "Richtsnoeren voor de 
toepassing van de EG-mededingingsregels in de telecommunicatiesector" van 
toepassing: elke satellieteigenaar wiens satelliet aan de technische eisen 
voldoet, dient ervan verzekerd te zijn dat klanten kunnen beschikken over de 
benodigde opstraalverbinding via de gemachtigde exploitant die een monopolie 
op die dienst bezit. 
(12) PB L 20 van 28.1.1993, blz. 23. 
Bijlage III.A.1. 15 Zhh 
In de loop van de procedure die naar aanleiding van dit geval werd ingeleid, 
werden de Joint venture-overeenkomsten door BT en SES zelf beëindigd. De 
beschikking van de Commissie heeft echter wel terugwerkende kracht en biedt 
klanten die nog bestaande overeenkomsten met BT hebben gesloten voor het 
doorgeven van hun televisieprogramma's via de Astra I A-satelliet gedurende 
de periode dat de joint venture-overeenkomsten nog bestonden, de mogelijkheid 
om, indien zij dat wensen, opnieuw over de voorwaarden van hun contract te 
onderhandelen, rekening houdend met deze beschikking. BT heeft tegen deze 
bes Iissing beroep ingediend. 
Bijlage III.A.1. 16 367 
<T6> * Distributie 
<T7> I) Overeenkomsten tussen touroperators en reisbureaus 
(Center Pares) 
581. Gevolg gevend aan de bezwaren van de Commissie heeft touroperator Center 
Parcs haar overeenkomsten met reisbureaus aangepast. 
Indien zij dat wensen kunnen vakantiegangers nu een vakantie in een van de 
bungalowparken van Center Parcs boeken via een reisbureau of een Center 
Parcs-reserveringsbureau in een andere dan de eigen Lid-Staat, tegen de in 
die Lid-Staat geldende prijzen. Een boeking kan niet worden geweigerd om de 
reden dat de klant zich tot het reis- of reserveringsbureau in zijn of haar 
eigen woonplaats zou moeten wenden. Hierdoor kunnen vakantiegangers goedkoper 
uit zijn dan wanneer zij in eigen land boeken. 
De Commissie heeft tevens bewerkstelligd dat reisbureaus desgewenst een deel 
van hun provisie aan de klant ten goede kunnen laten komen. 
Door deze wijzigingen zijn de Center Parcs-contracten niet langer strijdig 
met de communautaire mededingingsregels*13). Op grond van deze regels is het 
touroperators verboden reisbureaus te verhinderen om in andere Lid-Staten 
reizen te verkopen. Ook mogen reisbureaus korting geven op vakanties of 
reizen door hun provisie met de klant te delen. 
(13) Arrest van 1 oktober 1987, zaak 311/85, Vereniging van Vlaamse 
Reisbureaus / Sociale Dienst voor de Plaatselijke en Gewestelijke 
Overheidsdiensten, HvJ EG Jurispr. blz. 3801. 
368 
Bijlage 111.A.1. 17 
<T7> m) Magneti Mare I Ii/STEA 
582. De STEA, een onafhankelijke distributeur van carburators van met name de 
door dochterondernemingen van het Magnet! Mare II I-concern gefabriceerde 
merken WEBER en SOLEX, heeft een klacht tegen dit concern ingediend wegens 
het voeren van een discriminerend prijsbeleid. Magneti Marelli, de grootste 
fabrikant van carburators in Europa, had haar distributienet in Frankrijk zó 
georganiseerd dat onderscheid werd gemaakt tussen enerzijds de rechtstreekse 
verkoop tegen lage prijzen aan autofabrikanten en anderzijds de verkoop, 
tegen hogere prijzen, aan distributeurs via een andere, in distributie 
gespecialiseerde dochteronderneming. Toen de Commissie al een begin had 
gemaakt met haar onderzoek, heeft Magneti Marelli het distributienet 
gereorganiseerd en STEA daarin opgenomen, waarop de onderneming haar klacht 
heeft ingetrokken. 
Bijlage III.A.1. 18 369 
<T7> n) Halifax/Standard Life*14) 
Op 22 mei 1992 heeft de Commissie een bekendmaking overeenkomstig artikel 19, 
lid 3, van Verordening (EEG) nr. 17/62 van de Raad gepubliceerd inzake een 
"tied agency"(gebonden agentschaps)-overeenkomst tussen Halifax Building 
Society en Standard Life Assurance Company. Krachtens deze overeenkomst wordt 
Halifax agent van Standard Life en gaat zij ermee akkoord uitsluitend in 
produkten van laatstgenoemde maatschappij te handelen. 
De Financial Services Act (FSA) van 1986 vereist dat eenieder die 
verzekeringen wil verkopen daarvoor een vergunning moeten verkrijgen. Deze 
eis geldt niet voor degenen die ervoor hebben gekozen "appointed 
representative" (aangewezen vertegenwoordiger) te worden van een persoon of 
maatschappij die reeds erkend is ingevolge de wet. Halifax en vele andere 
hypotheekbanken en woningbouwverenigingen in het Verenigd Koninkrijk kozen 
voor deze laatste mogelijkheid. Een aangewezen vertegenwoordiger mag 
uitsluitend optreden voor één enkele principaal. Deze exclusiviteit heeft een 
mededingingsbeperkend effect, daar een dergelijke exclusieve agent geen 
moeite zal doen om voor zijn cliënt de beste verzeker ingsprodukten te 
selecteren uit het brede aanbod van alle verzekeringsmaatschappijen. 
Daarentegen draagt de onafhankelijke agent die wél deze selectie kan maken, 
bij tot het bevorderen van de concurrentie tussen verzekeringsmaatschappijen. 
Het besluit van Halifax om zich te binden had derhalve een 
concurrentiebeperkende uitwerking op de verzekeringsmarkt in het Verenigd 
Koninkrijk. Dit door de grootste woningbouwvereniging van het Verenigd 
Koninkrijk genomen besluit was slechts één van de ongeveer honderd 
soortgelijke besluiten die door andere hypotheekbanken en 
woningbouwverenigingen zijn genomen in de paar Jaar die zijn verstreken sinds 
het van kracht worden van de FSA. Het besluit zoals neergelegd in de 
overeenkomst tussen Halifax en Standard Life viel dan ook binnen de 
werkingssfeer van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag. Toch werd in dit 
geval een vrijstelling overwogen gezien de voordelen op gebied van 
efficiency, die voortvloeien uit het "gebonden" zijn aan één enkele 
verzekeringsmaatschappij en die ten goede kunnen komen aan de consument in de 
vorm van lagere prijzen. 
De aangemelde overeenkomst bevatte twee bepalingen die door de Commissie 
werden aangemerkt als mededingingsbeperkingen in de zin van artikel 85 en 
als onverenigbaar met artikel 85, lid 3. De eerste bepaling betrof een ver 
(14) PB C 131 van 22.5.1992, blz.. 2. 
Bijlage lll.A.1. 19 370 
bod voor Standard Life om andere woningbouwverenigingen als haar agent aan te 
stellen; de tweede bepaling betrof een verbod van kortingen op commissies. Op 
verzoek van de Commissie werden deze concurrentiebeperkende bepalingen 
geschrapt. Bijgevolg kon de Commissie Halifax bij ambtelijk schrijven 
meedelen dat de overeenkomst niet strijdig is met artikel 85 van het 
EEG-Verdrag. 
Bijlage III.A.1. 20 371 
<T7> o) Parker Pen 11 
583. In de zaak VIHO/PARKER PEN II heeft de Commissie formeel besloten de 
klacht af te wijzen. 
Ingevolge de klacht die door de firma VIHO (Nederland) is ingediend wegens 
het weigeren van verkoop, heeft de Commissie met de beschikking VIHO/PARKER 
PEN 1 van 15 Juli 1992*15) te kennen gegeven dat Parker Pen en Herlitz AG 
(leverancier in de BRD) artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag hebben 
overtreden door in een onderlinge overeenkomst een exportverbod op te nemen. 
De Commissie heeft beide ondernemingen een boete opgelegd. 
Klaagster wijst er evenwel op dat de verplichting die aan de filialen van 
Parker opgelegd werd zich wat betreft de distributie van Parker-produkten te 
beperken tot het toegewezen grondgebied, onder het verbod van artikel 85, 
lid 1 valt. Het gaat hier dus om het probleem in hoeverre het verbod op 
kartelvorming ook van toepassing is op interne afspraken binnen een concern. 
De Commissie is echter van mening dat de verschillende Parker-fiIialen in 
Europa onder streng toezicht staan van het moederbedrijf en de instructies 
van laatstgenoemde moeten opvolgen. Dat betekent dat de filialen met het 
moederbedrijf een economische eenheid vormen binnen welke ze niet zelfstandig 
hun gedragingen op de markt kunnen bepalen. De gedragingen van de filialen 
zijn dan ook toe te schrijven aan het moederbedrijf. 
De Commissie is voorts van mening dat het geïntegreerde distributiesysteem, 
dat belast is met de verkoop van de genoemde produkten in Spanje, Frankrijk, 
Duitsland, België en Nederland, middels de voor 100 % gecontroleerde 
dochterondernemingen die in de betreffende landen, overeenkomt met de 
voorwaarden die door het Hof van Justitie zijn vastgesteld met betrekking tot 
de niet-toepasseliJkheid van artikel 85 (zie beschikkingen 
Centrafarm/Sterling Drug van 31.10.1974, Jurisp. blz. 1147, Hydrotherm 
Compact van 12.7.1984, Jurisp. blz. 2998 en Bodson/S.A. Pompes funèbres des 
régions libérées van 4.5.1988, 30/87, Jurisp. blz. 2479). 
(15) PB L 233 van 15.8.1992, blz. 27. 
Bijlage I M.A.1. 21 372 
De afhankelijkheid van de dochterondernemingen komt bijzonder duidelijk naar 
voren indien, zoals in dit geval, het moederbedrijf hun concrete instructies 
geeft op het gebied van de beleidsvoering, die vervolgens door de 
dochterondernemingen overgenomen worden. Het feit dat alle Parker-fIIialen 
volledig, en niet gedeeltelijk, door het moederbedrijf gedomineerd worden, 
versterkt deze argumentatie. Het moederbedrijf beschikt bovendien over 
voldoende zeggenschap en andere efficiënte middelen (bij voorbeeld toezicht, 
beslissende invloed van het moederbedrijf met betrekking tot het 
personeelsbeleid van de filialen, enz.) om deze invloed te concretiseren. 
Bijlage III.A.1. 22 373 
<T7> P) British Gypsum 
584. In het Publikatieblad van de EG*16) zijn vier bekendmakingen 
overeenkomstig artikel 19, Md 3, van Verordening nr. 17/62 verschenen 
betreffende zaken welke betrekking hadden op door British Gypsum gehanteerde 
kortingsregelingen, waarvan twee door Gypsum Industries. De mededelingen zijn 
het resultaat van de besprekingen die door de betrokken partijen gevoerd zijn 
en, waardoor ten minste in één geval een formeel verbod kon worden voorkomen. 
In de zaak "Super Stockist Scheme" heeft British Gypsum een mededeling van de 
punten van bezwaar ontvangen. De bezwaren van de Commissie hebben met name 
betrekking op het discriminerende karakter, de tweeslachtigheid (verwarring 
over de gekochte en de opgeslagen hoeveelheden) en klantenbinding via de 
kortingsregeling zoals in oktober 1988 door British Gypsum werd 
bekendgemaakt. Na de eerste hoorzitting die in februari 1992 over deze zaak 
plaatsvond (inmiddels waren er drie nieuwe kortingsregelingen aangekondigd), 
heeft de Commissie gezamenlijk overleg met de bij de vier gevallen betrokken 
partijen opportuun geacht. 
De handelwijze van British Gypsum en het moederbedrijf BPB Industries was 
reeds eerder, namelijk op 5 december 1988*17) verboden, waarbij British 
Gypsum een boete van 3 miljoen ecu en BPB van 150.000 ecu werd opgelegd ter 
zake van een inbreuk op artikel 86 van het EEG-Verdrag. De Commissie was van 
mening dat het in deze vier nieuwe gevallen beter was British Gypsum en 
Gypsum Industries ertoe te bewegen hun kortingsregeling aan te passen aan het 
gemeenschapsrecht, dan een officieel verbod op te leggen. 
De Commissie heeft bijzonder veel aandacht besteed aan de economische 
achtergrond waartegen de vier gevallen zich afspelen. Terwijl het 
marktaandeel van BPB op het gebied van gipsplaten in 1985 en 1986 in Groot-
Brit tannië nog tussen de 96 en 98 % en in Ierland tussen de 92 en 100 % 
schommelde, is deze situatie de laatste jaren sterk veranderd. De Monopolies 
and Mergers Commission schatte in haar rapport van 1990 over de levering van 
gipsplaten in Groot-Brittannië, dat het marktaandeel van BPB in het Verenigd 
Koninkrijk in twee Jaar tijd van 96 naar 65 % was gedaald. Verder gaf deze 
Commissie aan dat de concurrentie op deze markt enorm was toegenomen met de 
komst van een nieuwe concurrenten : Knauf en Lafarge. 
(16) PB C 321 van 8.12.1992. 
(17) PB L 10 van 13.1.1989. 
Bijlage 111.A.1. 23 374 
Aangezien er door de onderhandelingen aanzienlijke wijzigingen in de 
kortingsregelingen zijn aangebracht, heeft de Commissie verklaard positief te 
staan tegenover de vier aangepaste kortingsregelingen en heeft zij 
belanghebbenden verzocht hierover vóór 8 Januari 1993 hun opmerkingen kenbaar 
te maken. 
Bijlage I I I.A.1. 24 375 
<T5> - Misbruik van een machtspositie 
<T5> q) BEMIM en anderen/SACEM*18) 
585. De Commissie heeft, overeenkomstig het decentralisatie-principe bij het 
controleren van de naleving van de mededingingsvoorschriften, een aantal 
klachten afgewezen of doorverwezen naar de Franse rechterlijke instanties of 
overheid. Het betreft hier klachten die een paar jaar geleden zijn ingediend 
door discotheekhouders en die betrekking hebben op SACEM (Société des 
Auteurs, Compositeurs et Editeurs de la Musique), een bedrijf dat in 
Frankrijk de gezamenlijke auteursrechten beheert. In deze klachten wordt 
SACEM ervan beschuldigd misbruik te maken van zijn machtspositie door veel te 
hoge auteursrechten te heffen op de in de discotheken gedraaide muziek. In 
1989 gaf het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen in een 
prejudiciële beslissing over dit onderwerp aan dat, om te kunnen nagaan of er 
inderdaad sprake is van een eventueel misbruik, de auteursrechten die SACEM 
heft, moeten worden vergeleken met de rechten die geheven worden door andere 
bedrijven die in de diverse Lid-Staten de auteursrechten beheren. De 
Commissie heeft een dergelijk vergelijkend onderzoek uitgevoerd, maar heeft, 
gezien het feit dat een eventueel misbruik door SACEM voornamelijk gevolgen 
heeft voor Frankrijk besloten» om in het kader van de samenwerking en 
taakverdeling met de nationale rechterlijke instanties en overheden, de 
klacht door te verwijzen naar laatstgenoemden, en hen het verslag van het 
vergelijkend onderzoek toe te zenden. Op grond van Verordening nr. 17 van de 
Raad is de nationale overheid inderdaad bevoegd om misbruik van een 
machtspositie te bestraffen zolang de Commissie ter zake geen procedure heeft 
ingesteld. De Commissie heeft in haar motivering benadrukt dat het Gerecht 
van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen haar in het "Automec II-
arrest"*19) grote discretionaire bevoegdheid heeft toegekend met betrekking 
tot het beoordelen van het communautaire belang van de zaken die bij de 
Commissie aanhangig worden gemaakt. 
Daarnaast heeft de Commissie onderstreept dat het weinig uitmaakt of een 
nationale rechter of de Commissie uiteindelijk de verschillende tarieven met 
elkaar vergelijkt en vaststelt bf er al dan niet sprake is van een inbreuk. 
De nationale rechters zijn in elk geval niet verplicht zich aan het oordeel 
van de Commissie te houden. 
(18) IP(92) 977 van 27.11.1992. 
(19) Zie punt 323 van dit Verslag. 
Bijlage III.A.1. 25 376 
Tot slot heeft de Commissie erop gewezen dat ze, op grond van communautaire 
bepalingen, niet bevoegd is recht op schadevergoeding toe te wijzen wanneer 
een inbreuk op de mededingingsvoorschriften wordt geconstateerd. Alleen de 
nationale rechters zijn hiertoe bevoegd. 
Bijlage III.A.1. 26 377 
<T7> r) Howden/MT Group 
586. Deze zaak betreft een aan MT Group gegund contract voor de aanleg van 
een weg/spoorverbinding in Denemarken - het "Storebalt Project" - dat met 
name bestaat uit het boren van een tunnel van ongeveer 14 kilometer. MT gunde 
Howden een contract voor de levering van vier tunnel boormachines (TBM's); op 
dit moment hebben de twee ondernemingen een geschil over de levering en 
kwaliteit van die TBM's. MT beroept zich op twee door Howden afgegeven 
kwaliteitsgaranties en heeft een schadeclaim ingediend van ongeveer 
100 milJoen ecu. 
MT Group bestaat uit vier van de grootste Europese bouwondernemingen (DK, F, 
D) en een Amerikaanse onderneming. Over de hele wereld zijn er zo'n dertig 
ondernemingen die dergelijke projecten kunnen uitvoeren. 
Howden is een in het Verenigd Koninkrijk gevestigd weg- en waterbouwconcern 
met een omzet van ongeveer 600 miljoen UKL; het heeft in machines voor 
tunnelbouw gespecialiseerde dochterondernemingen in Schotland en Duitsland. 
Howden heeft een klacht ingediend op grond van artikel 86 van het EEG-Verdrag 
en verzocht om voorlopige maatregelen. 
Howden voert aan dat MT Group zijn (veronderstelde) machtspositie gebruikt om 
ervoor te zorgen dat Howden wereldwijd geen contracten voor TBM's meer 
krijgt, en zich alleen op de garanties beroept om Howden ten gronde te 
richten. De met de garanties gemoeide bedragen vertegenwoordigen circa 4% 
van de omzet van Howden, hetgeen iets meer is dan de winst over het afgelopen 
halfjaar. De Commissie heeft nog geen definitief standpunt over de klacht 
i ngenomen. 
Gezien het relatief geringe percentage van de omzet dat met de garanties is 
gemoeid en de twijfel ten aanzien van de situatie op de desbetreffende markt, 
is het verzoek om voorlopige maatregelen afgewezen. 
Bijlage 111.A.1. 27 378 
<T5> - Besch ikk inoen betreffende ver i f icatles 
<T7> S) THE UNITED KINGDOM WEST AFRICA LINES 
JOINT SERVICE (UKWAL) 
587. Op 6 april 1992 heeft de Commissie een beschikking gegeven waarbij de 
MJnrederiJ United Kingdom West Africa Lines Joint Service (UKWAL) een 
geldboete van 5000 Ecu werd opgelegd wegens het weigeren van medewerking aan 
een verificatie in de zin van artikel 18, lid 3, van Verordening (EEG) 
nr. 4056 van de Raad van 22 december 1986, waarin gedetailleerde regels zijn 
vastgelegd voor de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag 
met betrekking tot het zeevervoer. 
De beschikking werd gegeven naar aanleiding van een aantal klachten over de 
activiteiten van UKWAL in de liJnvaart tussen havens in het Verenigd 
Koninkrijk en de Ierse Republiek enerzijds en West-Afrika anderzijds. De 
bevindingen van vooronderzoek naar aanleiding van de klachten en de ernst van 
de vermeende inbreuken (gedrag dat onverenigbaar is met artikel 85, lid 1, 
niet vallend onder de generieke vrijstelling en niet in aanmerking komend 
voor een vrijstelling op grond van artikel 85, lid 3; inbreuk op artikel 86) 
waren van dien aard dat de Commissie overwoog over te gaan tot een 
verificatie zonder voorafgaande kennisgeving. 
Op 28 Juni 1989 wilde de Commissie de verificatie uitvoeren/maar moest haar 
pogingen staken vanwege de weigering van UKWAL het onderzoek te laten 
plaatsvinden. De nationale autoriteiten werd verzocht assistentie te verlenen 
aan de ambtenaren van de Commissie, waartoe een bevel werd gegeven door het 
Hooggerechtshof in Londen. De verificatie werd op 29 juni uitgevoerd ten 
kantore van UKWAL. 
De Commissie heeft bovengenoemde feiten aangemerkt als een ernstige inbreuk 
op artikel 18 van Verordening (EEG) nr. 4056/86 van de Raad vanwege het 
belemmeren van de doeltreffendheid van de verificatie, die daardoor niet op 
de beoogde dag ten kantore van UKWAL kon worden uitgevoerd. Het opzettelijk 
karakter van de inbreuk en de houding van UKWAL tijdens de verificatie komen 
in de hoogte van de boete, te weten het maximumbedrag van 5.000 ecu, tot 
uitdrukking. 
Bijlage III.A.1. 28 379 
<T7> t) THE MEDITERRANEAN EUROPE WEST AFRICA 
CONFERENCE (MEWAO 
De Commissie heeft bij beschikking een boete van 4.000 ecu opgelegd aan de 
lijnrederij MEDITERRANEAN EUROPE WEST AFRICA CONFERENCE (MEWAC) omdat MEWAC 
heeft geweigerd mee te werken aan een verificatie in de zin van Verordening 
(EEG) nr. 4056/86 van de Raad, waarin de communautaire mededingingsregels van 
toepassing worden verklaard op het zeevervoer. 
In 1987 werd een aantal klachten aan de Commissie voorgelegd betreffende de 
activiteiten van MEWAC in de lijnvaart tussen Europa en West- en Centraal-
Af rika. De bevindingen van het vooronderzoek naar aanleiding van de klachten 
en de ernst van de vermeende inbreuken waren van dien aard dat de Commissie 
besloot over te gaan tot een verificatie zonder voorafgaande kennisgeving. 
De Commissie wilde het onderzoek uitvoeren op 28 juni 1989. Hoewel de 
vereiste beschikking en de documenten waarin de rechten en plichten van MEWAC 
stonden vermeld, konden worden overgelegd, werd de ambtenaren van de 
Commissie niet toegestaan de verificatie uit te voeren. MEWAC stelde dat het 
onderzoek pas kon plaatsvinden als haar secretaris-generaal uit Parijs zou 
zijn teruggekeerd naar Marseille, waar het kantoor van de rederij is 
gevestigd. MEWAC werd meegedeeld dat dit gelijk stond met een weigering om 
gehoor te geven aan de beschikking van de Commissie en daarmee met het 
frustreren van de verificatie, die niet op de beoogde dag ten kantore van 
MEWAC kon worden uitgevoerd. 
Met assistentie van de Franse autoriteiten werden de noodzakelijke stappen 
ondernomen om het kantoor van MEWAC af te sluiten, waarna de volgende dag, in 
aanwezigheid van de secretaris-generaal, met de verificatie kon worden 
begonnen. 
MEWAC is een ondernemersvereniging in de zin van artikel 18 van Verordening 
(EEG) nr. 4056/86 van de Raad, en is deswege verplicht medewerking te 
verlenen aan een verificatie op grond van een beschikking van de Commissie 
overeenkomstig artikel 18, lid 3, van het EEG-Verdrag en zich te houden aan 
de in een dergelijke beschikking genoemde datum en tijd. 
Bijlage 111.A.1. 29 380 
Bij het vaststellen van de hoogte van de op te leggen boete heeft de 
Commissie rekening gehouden met het feit dat MEWAC weliswaar weigerde de 
verificatie te laten plaatsvinden bij afwezigheid van de secretaris-generaal, 
maar dat de rederij een dag later wél toestemming gaf voor de verificatie. 
Daarom was er geen sprake van een absolute weigering en werd in plaats van de 
maximumboete van 5000 Ecu een boete van 4000 Ecu opgelegd. 
381 
Bijlage III.A.1. 30 
<T7> U) £SM 
588. Bij een verificatieprocedure die werd uitgevoerd in opdracht van de 
Commissie uit hoofde van artikel 14, lid 3, van Verordening nr. 17/62, heeft 
het Nederlandse bedrijf CSM de inspecteurs van de Commissie op de eerste dag 
belet kopieën te maken van documenten, terwijl op de tweede dag slechts 
bepaalde documenten gekopieerd mochten worden. De overige documenten konden 
pas gekopieerd worden nadat een dwangsom was opgelegd (artikel 16, lid 1, van 
Verordening nr. 17/62). 
589. Het bedrijf gaf als verklaring voor zijn weigering het feit dat er geen 
verband bestond tussen deze documenten en de verificatieprocedure. De 
Commissie wijst in haar beschikking van 7 oktober 1992 op de bevoegdheden die 
de Verordening de Commissie toekent inzake verificatie en op de verplichting 
die de bedrijven wordt opgelegd om mee te werken aan verificaties welke de 
Commissie bij beschikking heeft gelast. 
590. Het bedrijf dat aan een dergelijke procedure onderworpen wordt, kan de 
noodzaak van het overleggen van documenten niet beoordelen en mag de 
werkzaamheden van de door de Commissie gemachtigde ambtenaren niet 
belemmeren. Deze ambtenaren kunnen als enigen bepalen welke documenten hun 
onverwijld overgedragen dienen te worden. De ondernemingen die aan een 
controle worden onderworpen, kunnen hoger beroep aantekenen bij het Gerecht 
van eerste aanleg van de Gemeenschappen, dat controle uitoefent over de 
werkzaamheden van de Commissie. 
591. De Commissie legt aan CSM een geldboete op krachtens artikel 15, lid 1, 
van Verordening nr. 17/62 wegens het overtreden van artikel 14 van dezelfde 
Verordening. 
Bijlage III.A.1. 31 382 
<T5> - Beschikkingen betreffende voorlopige maatregelen 
<T7> v) EBU/Eurovision System 
592. De Commissie heeft bij beschikking van 31 juli 1992 het verzoek om 
voorlopige maatregelen afgewezen, dat door de sportzender TESN (the European 
Sports Network) was ingediend en dat betrekking had op de zendmachtiging voor 
de Olympische Zomerspelen, die aan de leden van de UER (Union Européenne de 
Radiodiffusion) was verleend. In het kader van het Eurovisie-systeem kopen de 
leden van de UER gezamenlijk de exclusieve rechten voor radio-uitzendingen 
van grote sportevenementen zoals de Olympische Spelen. De sportzender 
Eurosport, een gemeenschappelijke dochtermaatschappij van het consortium dat 
wordt gevormd door de leden van de UER en de Franse zender TF 1 (ook lid van 
de UER) doet mee aan dit systeem en heeft rechtstreeks toegang tot alle 
verworven rechten. 
De zender TESN, die geen lid is van de UER en die een directe concurrent van 
Eurosport is, heeft verzocht om op dezelfde wijze als Eurosport toegang te 
krijgen tot de genoemde rechten. De Commissie, die van mening is dat de 
regels van de UER met betrekking tot de gezamenlijke aankoop van zendrechten 
in strijd zijn met artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag, heeft, bij gebrek 
aan voldoende bewijs van ernstige en onherstelbare schade, het verzoek om 
voorlopige maatregelen niettemin afgewezen. 
Bijlage III.A.1. 32 
383 
<T7> w) Phoenix / IBM 
593. Phoenix International (Computers) Ltd heeft tegen IBM een klacht 
ingediend, die gepaard ging met een verzoek om voorlopige maatregelen, wegens 
een inbreuk op artikel 86, waarbij IBM werd verweten misbruik te maken van 
zijn machtspositie op de markt voor onderhoud van computers van de 
serie 3090. 
Volgens klaagster heeft IBM ten onrechte geweigerd het 
standaard-onderhoudscontract met zijn klanten toe te passen op de "bewerkte" 
geheugenkaarten die door Phoenix op de markt zijn gebracht, onder het 
voorwendsel dat het handelsmerk IBM geschonden zou zijn. 
De 3090-geheugenkaarten, die door Phoenix als oorspronkelijk IBM-produkt 
werden verkocht, waren door derden bewerkt om de geheugencapaciteit te 
vergroten, zonder dat IBM hiervoor toestemming had verleend. Deze werkwijze 
omvat een belangrijke nabewerking van de door IBM geproduceerde kaarten, 
waardoor er beschadigingen kunnen ontstaan en waarop IBM geen enkele controle 
kan uitoefenen. Het verzoek om voorlopige maatregelen was echter onder meer 
gebaseerd op de stelling dat IBM sinds jaren op de hoogte is van het bestaan 
van bewerkte kaarten in het algemeen en met name de kaarten van de serie 
3090, en dat IBM deze volgens het standaard-onderhoudscontract heeft 
onderhouden. IBM zou dus stilzwijgend hebben ingestemd met het gebruik van 
bewerkte kaarten. 
De Commissie heeft - zonder nader in te gaan op de vraag of een dergelijke 
weigering misbruik van een machtspositie vormt - het verzoek om voorlopige 
maatregelen afgewezen omdat haars inziens, prima facie, geen bezwarende 
feiten die een inbreuk op artikel 86 inhouden aan het licht waren gekomen. 
384 
Bijlage III.A.1. 33 ° u ^ 
<T7> x) TESN/Football Authorities 
594. Bij beschikking van 2 december 1992 heeft de Commissie het verzoek om 
voorlopige maatregelen van de sportzender TESN (The European Sports Network) 
afgewezen. Het verzoek had betrekking op de toepassing van artikel 14 van de 
statuten van de UEFA, die het bezoek aan voetbalstadions wil stimuleren door 
het de nationale voetbalverenigingen (leden van de UEFA) mogelijk te maken de 
televisie-uitzending van buitenlandse wedstrijden op eigen grondgebied te 
verbieden. De Commissie heeft, op grond van de in het dossier opgenomen 
feiten, het verzoek verworpen aangezien er niet voldoende bewijs was dat 
klaagster ernstige en onherstelbare schade heeft geleden. 
IlI.B.1. 1 385 
<T3> B. Het mededingingsbeleid in verband met de steunmaatregelen 
van de staten ten aanzien van ondernemingen 
<T4> §1. Samenvatting van de gevallen 
<T5> - Gevallen ten aanzien waarvan de Commissie 
geen bezwaar heeft gemaakt 
<T6> a) Steun aan de dienstensector - Toerisme 
<T8> Spanje 
605. De Commissie heeft in 1992 twee programma's van de Spaanse regering 
goedgekeurd, waarbij maatregelen werden ingevoerd op grond waarvan 
investeringssteun kon worden toegekend dan wel financiële tegemoetkomingen 
verleend voor bepaalde vraagstimulerende aanbiedingen van kleine en 
middelgrote bedrijven in de sector toerisme. Voor 1992 is hiervoor een 
begrotingsbedrag van 25 miljoen ecu uitgetrokken. Deze steunmaatregelen zijn 
genomen in het kader van een algemeen plan om de concurrentie binnen de 
Spaanse toeristische sector te bevorderen. 
<T6> b) Horizontale steun - Steun aan het midden- en kleinbedrijf 
<T8> Denemarken 
606. Het Industrieel Ontwikkelingsfonds, waaraan de Commissie in oktober *1) 
haar goedkeuring verleende, verstrekt ook leningen op gunstige voorwaarden 
aan KMO's die hun export willen uitbreiden naar nieuwe markten buiten de EG. 
Aangezien de steun werd beperkt tot het voorbereidende werk op het gebied van 
planning en scholing, is men ervan uitgegaan dat de steunverlening valt onder 
de "zachte steun" in de zin van de kaderregeling voor steun aan het midden-
en kleinbedr i jf. 
(1) Punt 357 van dit Verslag. 
IlI.B.1. 2 $86 
<T8> Spanje 
607. De Commissie heeft in 1992 een Spaans plan ter bevordering van de 
industriële vormgeving in het MKB goedgekeurd. Binnen dit programma, met een 
looptijd van 4 jaar (1992-1995) en een begrotingsbedrag van 17,9 miljoen ecu 
voor 1992, worden er subsidies verstrekt voor investeringen en activiteiten 
op het gebied van opleiding en advisering bij het introduceren en verbeteren 
van de technologieën op het gebied van vormgeving binnen de Spaanse midden-
en kleinbedrijven. 
608. De Commissie heeft in 1992 een steunregeling goedgekeurd met een 
begroting van 155,5 miljoen ecu, die er op is gericht garanties te 
verstrekken aan in moeilijkheden verkerende industriële ondernemingen (KMO's 
met maximaal 250 werknemers en een omzet van 20 miljoen ecu en, bij wijze van 
uitzondering, ondernemingen met maximaal 500 werknemers waarvan de sluiting 
bijzonder nadelige sociale gevolgen zou hebben voor het gebied waar deze 
ondernemingen gevestigd zijn), waardoor ze kunnen beschikken over de 
financiële middelen die nodig zijn om een goed opgezet reddings- en/of 
reorganisatieplan te ontwikkelen. 
<T8> Italië 
609. In het kader van de politieke openheid met betrekking tot de maatregelen 
die een verbetering van het bedr i Jf ski imaat voor het MKB tot gevolg moeten 
hebben, heeft de Commissie het beleid zoals opgenomen in de verschillende 
regionale wetten in Italië goedgekeurd, met name de bepalingen van de regio's 
Marche en Ligurië die gezamenlijke initiatieven van coöperatieve verenigingen 
en consortiums stimuleren om aldus de doelmatigheid van hun organisatievorm 
en hun aanwezigheid op de markt te bevorderen. 
<T6> c) Horizontale steun - Werkgelegenheidsstimulerende 
maatregelen 
<T8> Frankrijk 
610. De Commissie heeft in maart een plan goedgekeurd dat erop is gericht 
bedrijven te stimuleren uit de Parijse zone weg te trekken en zich elders In 
Frankrijk te vestigen. Voor iedere werknemer die op de nieuwe locatie 
i M.B.1. 3 387 
aangesteld wordt, ontvangt het bedrijf een bonus van 3.600 ecu. Verder 
voorziet een ander plan in de vergoeding van de verhuiskosten van de 
medewerkers die met het bedrijf meegaan. In steungebieden zou het plafond van 
de "PAT"-regeling (Prime d'aménagement du territoire) van toepassing zijn. In 
1992 werd er 14,5 miljoen ecu voor dit hervestigingsprogramma uitgetrokken. 
<T5> - Gevallen waarin de procedure van artikel 93. Md 2. 
van het EEG-Verdrag beëindigd Is 
<T6> a) Horizontale steun - Algemene investeringssteun 
<T8> Italië 
611. De onderzoeksprocedure die werd ingeleid ten aanzien van leningen tegen 
een gunstig rentepercentage, die werden toegekend op grond van Italiaanse 
wetten die niet meer van kracht zijn en die niet overeenkomstig artikel 93, 
lid 3, van het EEG-Verdrag, ter kennis van de Commissie waren gebracht heeft 
ertoe geleid dat de Commissie tot de conclusie is gekomen dat de 
desbetreffende steunintensiteit het evenwicht op de markt niet heeft 
verstoord. De Commissie is dan ook van mening dat de onderzochte handelwijze 
aanvaardbaar is op grond van de in artikel 92, lid 3, sub c), van het 
EEG-Verdrag genoemde uitzondering en heeft daarom besloten de desbetreffende 
procedure te beëindigen. 
<T6> b) Horizontale steun - Steun aan het midden- en kleinbedrijf 
<T8> Italië 
612. Andere Siciliaanse bepalingen met betrekking tot steun aan het MKB en 
reclame voor typische streekprodukten zijn, na een onderzoeksprocedure 
krachtens artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag, door de Commissie 
goedgekeurd nadat deze zich ervan vergewist had dat de bepalingen waren 
toegepast in overeenstemming met de bepalingen van het Verdrag en de op dat 
gebied toepasselijke kaderregelingen. 
388 I I I.B.1. 4 
<T6> c) Regionale steun 
<T8> Spanje 
613. De Commissie heeft in Juli besloten de procedure te beëindigen die in 
oktober 1991 was ingeleid ter zake van bepaalde steunmaatregelen van de 
autonome regering van Catalonië*2). Het betreft hier steun ten bedrage van 
in totaal 15,8 miljoen ecu. Deze steun werd tussen 1988 en 1990 toegekend op 
grond van de volgende regionale bepalingen: Besluit van 15 april 1988, Wet 
9/1989, Besluit van 27 Juli 1989 en Besluit van 19 juni 1990. De Commissie 
heeft deze beschikking kunnen geven nadat, onder meer uit de door de Spaanse 
autoriteiten geleverde informatie, was gebleken dat de desbetreffende steun 
voldoet aan de voorwaarden om in aanmerking te komen voor een van de in 
artikel 92, lid 3, sub c), van het EEG-Verdrag genoemde uitzonderingen. 
<T5> - Gevallen waarin de procedure van artikel 93. lid 2. 
van het EEG-Verdrag geopend is 
<T6> a) Horizontale steun - Algemene investeringssteun 
<T8> Italië 
614. Ten aanzien van bijzondere maatregelen die zijn genomen ten gunste van 
de Siciliaanse industrie, is besloten tot het inleiden van de procedure van 
artikel 93, lid 2, van het EEG-Verdrag, aangezien de wettelijke bepalingen 
die aan de Commissie werden doorgegeven zo ondoorzichtig waren dat de 
Commissie zich afvroeg of de genoemde maatregelen niet in strijd waren met 
het Verdrag. 
(2) Eenentwintigste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 293 
389 
Bijlage IV.A.§1. 1 
<T2> Bijlage IV: Ontwikkelingen op het gebied van 
concentratie, concurrentie en concurrentievermogen 
<T3> A. Fusies en overnemingen in 1991/1992 
waarbij ondernemingen van communautaire omvang 
waren betrokken 
615. De jaarverslagen over het mededingingsbeleid bevatten traditioneel een 
onderdeel waarin statistische informatie wordt gepresenteerd over fusies, 
verwervingen van meerder- en minderheidsbelangen en gemeenschappelijke 
ondernemingen (joint ventures). De ruwe informatie voor de uitwerking van 
deze statistieken is verstrekt door een interne gegevensbank van de Europese 
Commissie, getiteld DOME. Dit is het laatste jaar waarin dit onderdeel zal 
zijn gebaseerd op DOME-gegevens, aangezien de gegevensbank is opgeheven. In 
het verslag van volgend jaar zal dit onderdeel weliswaar terugkeren, maar de 
structuur en de bron van de statistische informatie zullen verschillen. De 
DOME-gegevensbank werd in 1971 opgericht en de basismethodologie ervan werd 
voor het laatst in 1981 gewijzigd. De voornaamste doelstelling van de 
gegevensbank was realistische informatie te verschaffen over de veranderingen 
in het mededingingspatroon. De gegevensbank werd uitgebreid met informatie 
over fusies, overnemingen, verwervingen van minderheidsbelangen en joint 
ventures die werden gepubliceerd in de gespecialiseerde pers. Voor elk item 
werd informatie over de totale omzet en de nationaliteit van de betrokken 
bedrijven, de relevante industriële sector, de aard van de transacties en de 
gepubliceerde beweegredenen achter de transacties verzameld. De in dit 
onderdeel van het Jaarverslag opgenomen tabellen werden uitgebreid met de 
gegevens die op deze transacties betrekking hadden, waarbij de 1000 grootste 
industriële ondernemingen van de Gemeenschap (gerangschikt naar omzet) en de 
500 grootste industriële ondernemingen in de wereld, alsmede de grootste 
ondernemingen in de distributie, de banksector en de verzekeringssector. De 
jaarlijkse gegevens in elk verslag omvatten alle werkzaamheden die 
plaatsvonden in de periode van twaalf maanden die eindigt op 1 juni van elk 
jaar. 
<T4> §1. Algemeen overzicht (tabellen 1 en 2) 
616. Overeenkomstig de trend die na 1990 inzette, daalde het totale aantal 
financiële transacties van 1009 in 1990/1991 tot 871 in 1991/1992. Deze 
neerwaartse trend is echter vertraagd ten opzichte van vorig jaar. De daling 
390 
Bijlage IV.A.§1. 2 
van het aantal transacties tussen 1990/1991 en 1991/1992 was net 14 %, 
terwijl één jaar daarvoor, tussen 1989/1990 en 1990/1991, het aantal 
operaties met 27 % daalde ten opzichte van de cijfers over 1989/1990. De 
recente evolutie in het totale aantal transacties karakteriseert een cyclus 
met een piek in 1990/91 en relatief gelijke cijfers in 1986/1987 (708) en in 
1991/1992 (871). Het is van belang op te merken dat het in 1989/1990 bereikte 
maximum bijna het dubbele was van het aantal transacties in de periode 
1986/1987. Er zijn verscheidene redenen aangedragen om deze opmerkelijke 
toeneming van het aantal financiële transacties te verklaren. De golf 
bedrijf sverwervingen die uit de cijfers blijkt, is niet exclusief voor 
Europa. Toch zijn er enkele redenen te noemen die tot een beter begrip van de 
Europese situatie kunnen leiden. Zoals werd opgemerkt in het XXIe Verslag, 
moet het programma voor 1992 worden beschouwd als een belangrijke 
stimulerende factor voor de externe groei van ondernemingen, zowel binnen als 
buiten de EG. Bedrijven uit de EG werden gedwongen hun communautaire basis te 
verbreden om hen in staat te stellen te kunnen concurreren op de Europese 
markt die op 1 januari 1993 voor hen werd opengesteld. Buitenlandse bedrijven 
waren ook al vóór die datum geïnteresseerd in een versterkte aanwezigheid in 
Europa. In beide gevallen zorgde de stijgende vraag van de tweede helft van 
de jaren tachtig voor de noodzakelijke liquiditeit die de bedrijven in staat 
stelde te kiezen voor externe groei, als een snelle manier om de 
doelstellingen die werden gecreëerd door de perspectieven van 1993, te 
bereiken. 
De inwerkingtreding van de Verordening betreffende de controle op 
concentraties van ondernemingen in september 1990 kan van invloed zijn 
geweest op het piekcijfer dat in 1989/1990 werd bereikt, aangezien men zou 
kunnen betogen dat bedrijven ertoe kunnen zijn aangezet om bepaalde 
transacties te voltooien vóór de datum van inwerkingtreding van de 
verordening, om aldus toetsing aan de verordening te vermijden. Evenwel, de 
gegevens waarover we beschikken voor de twee jaar sinds de 
concentratieverordening ten uitvoer wordt gebracht, lijken deze hypothese 
niet te bevestigen. Het aantal grote fusies, verwervingen en joint ventures 
dat valt onder de verordening (d.w.z. die waarbij bedrijven zijn betrokken 
met een omzet boven 5 miljard ecu) is minder afgenomen dan het aantal 
kleinere operaties. 
Het is van belang op te merken dat de evolutie van grote transacties na 
19 89/1990 niet dezelfde is voor nationale, communautaire en internationale 
transacties. Het aantal transacties op communautair niveau daalde sterk na 
Bijlage IV.A.§1. 3 391 
1989/1990 en bleef vervolgens steken op ca. tweederde van het cijfer dat in 
dat jaar werd bereikt. Het aantal nationale transacties bleef na 1989/1990 
toenemen, maar daalde in het laatste jaar licht. Het aantal internationale 
overeenkomsten steeg na 1990/1991 echter snel ten opzichte van het jaar 
daarvoor, maar viel in 1991/1992 drastisch terug tot een niveau van 
nauwelijks 50 % van het niveau in 1990/1991. 
w 
TABEL 1: Binnenlandse, communautaire en internationale fusies, verwervingen van een minderheidsbelang en oprichting van 
gemeenschappelijke ondernemingen in de Gemeenschap in 1991/1992 (Q 
Industrie 
Distributie 
Banken 
Verzekeringen 
Totaal Binnenlandse transacties1 
Minderh. Joint 
Fusies belang Ventures 
175 60 29 
31 8 2 
73 36 6 
9 8 8 
228 112 45 Commun. transacties 2 
Minderh. Joint 
Fusies belang Ventures 
119 34 33 
4 0 4 
17 22 10 
19 13 7 
159 69 54 Internationale transact.3 
Minderh. Joint 
Fusies belang Ventures 
49 27 41 
10 1 
7 8 3 
3 3 1 
60 38 46 Totaal 
Minderh. Joint 
Fusies belang Ventures 
343 121 103 
36 8 7 
97 66 19 
31 24 16 
507 219 145 Totale 
aantal 
transacties 
567 
51 
182 
71 
871 
Bron : Door de Commissie verzamelde gegevens uit de gespecialiseerde pers 
1) Transacties tussen ondernemingen uit dezelfde Lid-Staat. 
2) Transacties tussen ondernemingen uit verschillende Lid-Staten 
3) Transacties tussen ondernemingen uit Lid-Staten en ondernemingen uit derde landen met gevolgen voor de markt van de Gemeenschap. 
C>4 
Tabel 2 : Uitsplitsing van binnenlandse, communautaire en internationale verwervingen van een meerderheidsbelang (met inbegrip van fusies) in 
industrie, distributie, banksector en verzekeringssector - Uitsplitsing volgens totale omzet (>1, >2, >5, >10 miljard ecu) 
Binnenlandse1 
transacties Communautaire2 
transacties Internationale3 
transacties Totaal 
Bron : ontbreekt 
1) Transacties tussen ondernemingen uit dezelfde Lid-Staat. 
2) Transacties tussen ondernemingen uit verschillende Lid-Staten. 
3) Transacties tussen ondernemingen uit Lid-Staten en ondernemingen uit derde landen met gevolgen voor de markt van de Gemeenschap. >1 
Industrie 
86/87 111 
87/88 135 
88/89 163 
89/90 183 
90/91 158 
91/92 155 
Distributie 
86/87 19 
87/88 15 
88/89 21 
89/90 13 
90/91 14 
91/92 17 
Banken 
86/87 9 
87/88 19 
88/89 22 
89/90 22 
90/91 15 
91/92 15 
Verzekeringen 
86/87 5 
87/88 1 
88/89 5 
89/90 1 
90/91 5 
91/92 1 
Totaal 
86/87 144 
87/88 170 
88/89 211 
89/90 219 
90/91 192 
91/92 188 >2 
73 
84 
118 
117 
118 
114 
12 
11 
17 
11 
11 
14 
6 
14 
15 
19 
12 
13 
3 
1 
5 
0 
4 
1 
94 
110 
155 
147 
145 
142 >5 
42 
48 
60 
66 
75 
72 
6 
6 
8 
3 
6 
12 
5 
7 
3 
14 
9 
8 
2 
0 
3 
0 
2 
1 
55 
61 
74 
83 
92 
93 >10 
18 
24 
29 
44 
42 
36 
1 
2 
0 
2 
1 
5 
3 
4 
1 
10 
3 
4 
2 
0 
0 
0 
1 
1 
24 
30 
30 
56 
47 
46 >1 
52 
86 
148 
212 
145 
102 
2 
5 
1 
6 
4 
1 
2 
10 
11 
10 
12 
12 
1 
7 
3 
9 
4 
7 
57 
108 
163 
237 
165 
122 >2 
42 
61 
110 
158 
107 
86 
2 
3 
1 
3 
4 
1 
2 
10 
9 
9 
12 
10 
0 
6 
3 
6 
4 
6 
46 
80 
123 
176 
127 
103 >5 
24 
34 
72 
102 
65 
57 
2 
1 
1 
3 
3 
0 
1 
8 
4 
7 
10 
9 
0 
1 
2 
3 
1 
4 
27 
44 
79 
115 
79 
70 >10 
13 
22 
53 
70 
37 
37 
0 
0 
0 
1 
1 
0 
1 
4 
2 
2 
8 
5 
0 
0 
0 
1 
1 
1 
14 
26 
55 
74 
47 
43 >1 
8 
47 
62 
118 
94 
48 
0 
2 
1 
2 
1 
0 
9 
7 
8 
5 
4 
0 
2 
8 
4 
2 
2 
1 
19 
64 
75 
127 
101 
49 >2 
3 
40 
60 
109 
89 
45 
0 
2 
1 
2 
1 
0 
7 
5 
8 
4 
4 
0 
1 
3 
3 
1 
1 
1 
11 
50 
72 
116 
95 
46 >5 
2 
28 
38 
56 
60 
30 
0 
2 
1 
2 
1 
0 
5 
4 
5 
1 
2 
0 
0 
1 
2 
0 
1 
1 
7 
35 
46 
59 
64 
31 >10 
0 
15 
24 
26 
37 
16 
0 
0 
0 
1 
0 
0 
3 
2 
4 
0 
1 
0 
0 
0 
0 
0 
1 
1 
3 
17 
28 
27 
39 
17 >1 
171 
268 
373 
513 
397 
305 
21 
22 
23 
21 
19 
18 
20 
36 
41 
37 
31 
27 
8 
16 
12 
12 
11 
9 
220 
342 
449 
583 
458 
359 >2 
118 
185 
288 
384 
314 
245 
14 
16 
19 
16 
16 
15 
15 
29 
32 
32 
28 
23 
4 
10 
11 
7 
9 
8 
151 
240 
350 
439 
367 
291 >5 
68 
110 
170 
224 
200 
159 
8 
9 
10 
8 
10 
12 
11 
19 
12 
22 
21 
17 
2 
2 
7 
3 
4 
6 
89 
140 
199 
257 
235 
194 >10 
31 
61 
106 
140 
116 
89 
1 
2 
0 
4 
2 
5 
7 
10 
7 
12 
12 
9 
2 
0 
0 
1 
3 
3 
41 
73 
113 
157 
133 
106 
Bijlage IV.A.§1. 6 394 
De tabellen 1 en 2 laten zien dat de gevolgen van het programma voor 1992 
voor de fusie- en overnemingsactiviteiten vanuit een structureel gezichtspunt 
van belang is geweest. Nu de cijfers voor 1991/1992 zich bewegen op niveaus 
die overeenkomen met die in de periode voorafgaand aan de Europese Akte, 
kunnen we zien dat de huidige structuur van fusies, verwervingen en joint 
ventures overeenkomstig hun nationale, communautaire of internationale 
dimensies sterkere overeenkomsten vertoont met de structuur van 1989/1990 dan 
met die van 1986/19 87. Het belang van de internationale, maar met name 
communautaire transacties is aanzienlijk uitgebreid, terwijl de nationale 
transacties terrein verloren. In 1986/1987 vond 63 % van de transacties 
plaats binnen de nationale grenzen. In 1991/1992 is dat percentage gedaald 
tot 51. In dezelfde periode is het aantal transacties met een communautaire 
dimensie gestegen van 20 tot 32 %. Hoewel de percentages voor extra-nationale 
transacties in 1989/1990 zelfs hoger lagen, lijkt het erop dat de 
veranderingen die het programma voor 1992 met zich meebracht, enige 
duurzaamheid in de tijd hebben. 
w 
<T4> §2. Overneming (waarin begrepen fusies en verwervingen van een 
meerderheidsbelang) minderheidsbelangen en oprichting van 
gemeenschappelijke ondernemingen 
TABEL 3: Binnenlandse, communautaire en internationale verwervingen van een meerderheidsbelang (met inbegrip van fusies) in de Gemeenschap-
Uitsplitsing volgens industrietak «o 
<0I 
ro 
Industrietak(l) Binnenlandse transacties Communautaire transacties Internationale transacties Totaal 
1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 
1988 1988/ 
1989 1989/ 1990/ 
1990 1991 1991/ 
1992 
Levensm. 25 35 41 29 32 18 27 44 26 23 17 16 51 76 102 71 61 
2. Chemie 32 37 38 25 17 38 56 75 53 23 15 35 22 18 85 107 148 100 58 
3. Elektr. 25 23 20 25 18 16 14 10 12 36 49 46 48 27 
4. Mach. 24 31 25 14 11 17 13 14 38 55 52 25 20 
5. Computers 
6. Metaal 28 16 29 22 30 13 28 16 14 40 35 64 47 44 
7. Autom. 11 10 13 15 14 32 21 14 
8. Hout en pap. 24 32 28 21 23 26 30 11 11 21 17 34 61 79 49 37 
9. Delfst. 11 10 12 19 19 13 10 
10. Text. 11 11 14 20 13 12 12 
Bouw 21 20 19 19 27 12 19 17 27 21 0 3 33 39 39 47 48 
12. Div. 10 15 3 7 22 13 26 15 10 
TOTAAL 214 233 241 186 175 111 197 257 170 119 58 66 124 99 49 383 496 622 455 343 
Bron : Door de Commissie verzamelde gegevens uit de gespecialiseerde pers. 
(1) Betekenis van de afkortingen : 
Levensm. 
Chemie 
Elektr. 
Mach. 
Computers 
Metaal Levensmiddelen en dranken 
Chemie, vezels, glas, keramiek en rubber 
Elektrotechniek, elektronika, kantoormachines en informatica 
Machinebouw, fijnmechanica, instrumentenbouw 
Dataverwerkingsapparatuur en computers 
Vervaardiging en eerste verwerking van metalen en produkten 
uit metaal Autom. 
Hout en 
papier 
Delfst. 
Text. 
Bouw 
Div. Automobielbouw en overige transportmiddelen 
Hout-, meubel- en papierindustrie (met inbegrip van 
drukkerijen en uitgeverijen) 
Delfstoffendindustrie 
Textiel-, kleding-, leder- en schoenenindustrie 
Bouwni j verheid 
Overige industrieën vO 
en 
Industrietak(1) Binnenlandse (2) 
transacties Communautaire (3) 
transacties Internationale(4) 
transacties Totaal 
>1 >2 >5 >10 >1 >2 >5 >10 >1 >2 >5 >10 >1 >2 >5 >10 
1. Levensm. 30 20 12 22 19 18 15 57 44 33 23 
2. Chemie 18 15 10 20 15 18 17 11 56 47 29 12 
3. Elektr. 12 12 27 27 22 15 
4. Mach. 16 15 12 
5. Computers 
6. Metaal 25 20 13 13 12 38 32 21 10 
7. Autom. 13 12 
8. Hout en pap. 18 26 11 
9. Delfst. 10 
10. Text. 
11. Bouw 23 17 21 19 44 36 12 
12. Div. 10 
TOTAAL 155 114 72 36 102 86 58 37 48 45 30 16 305 245 160 89 
Bron : Door de Commissie verzamelde gegevens uit de gespecialiseerde pers. «O 
TABEL 4: Binnenlandse, communautaire en internationale verwervingen van een meerderheidsbelang in 1991/1992 - Uitsplitsing volgens 
industrietak en volgens totale omzet der betrokken ondernemingen (>1, >2, >5, >10 miljard ecu) H 
(1) Betekenis van de afkortingen : zie tabel 3, voetnoot 1 
(2) Fusies tussen ondernemingen uit dezelfde Lid-Staat. 
(3) Fusies tussen ondernemingen uit verschillende Lid-Staten. 
(4) Fusies tussen ondernemingen uit Lid-Staten en ondernemingen uit derde landen met gevolgen voor de markt van de Gemeenschap. CM 
397 
Bijlage IV.A.§2. 9 
<T6> a) Overnemingen (zie tabellen 3 en 4) 
<T7> Algemeen 
Fusies en verwervingen van een meerderheidsbelang bleven ook in het 
verslagjaar 1991/1992 het voornaamste type transactie. Het aantal fusies en 
overnemingen daalde echter sterker dan het totale aantal transacties en 
bijgevolg is ook hun relatieve belang het laatste jaar afgenomen. De fusies 
maakten 45 % uit van het totale aantal transacties in 1989/1990 en 1990/1991, 
tegen 39 (=4 %) in 1991/1992 39. 
Het totale aantal fusies en verwervingen van een meerderheidsbelang in de 
industrie nam in 1991/1992 in geringere mate af dan in 1990/1991. Er zijn 
echter aanzienlijke verschillen tussen de nationale, communautaire en 
internationale transacties. Het aantal communautaire transacties bleef 
afnemen met een percentage dat vergelijkbaar is met dat van 1990/1991 (ruim 
30 %). Aan de andere kant nam het aantal internationale transacties sterker 
af in 1991/1992 (50 %) dan in 1990/1991 (20 %) . De afneming van het aantal 
nationale transacties was echter zeer gering in vergelijking met vorig jaar 
(23 % in 1990/1991 en 6 % in 1991/1992). 
Deze evolutie lijkt erop te wijzen dat grensoverschrijdende transacties 
gevoeliger zijn voor schommelingen in de overnemingsactiviteiten dan 
nationale. Het is evenwel vermeldenswaard dat de terugval in het aantal 
nationale overeenkomsten werd teniet gedaan door een belangrijke toeneming 
van de overnemingsactiviteiten in de vijf nieuwe Duitse deelstaten zoals we 
hierna zullen zien. 
Voor de eerste keer sinds 1987/1988 was het aantal transacties waarbij 
bedrijven uit verschillende landen waren betrokken, kleiner dan het aantal 
nationale transacties. De extracommunautaire overnemingsactiviteit lijkt 
echter onbestendiger dan de intracommunautaire grensoverschrijdende 
activiteit. 
<T7> Grote transacties 
De spreiding van overnemingen en fusies naar omvang is ten opzichte van vorig 
jaar opmerkelijk stabiel gebleven. Zoals valt te verwachten, gaat het bij 
grensoverschrijdende transacties in het algemeen om grotere bedrijven dan bij 
398 
Bijlage IV.A.§2. 10 
nationale transacties. Het enige wat in dit verband opmerkelijk is, is een 
geringe relatieve toeneming van het aantal communautaire transacties waarbij 
bedrijven zijn betrokken met een totale omzet van meer dan 5 miljard ecu. Het 
tegenovergestelde doet zich voor bij transacties waarbij bedrijven uit derde 
landen zijn betrokken. Zoals ook in voorgaande jaren het geval was, 
concentreren de grote transacties zich in het algemeen in slechts enkele 
sectoren. De sectoren levensmiddelen, elektrotechniek, chemie en metaal nemen 
bijna tweederde van de transacties met een totale omzet van meer dan 
5 miljard ecu voor hun rekening. Het is van belang op te merken dat deze 
concentratie zich vaker voordoet in communautaire en internationale dan in 
nationale overeenkomsten. In de sector levensmiddelen en dranken bij 
voorbeeld komen 40,5 % van de communautaire overeenkomsten voor, waarbij 
bedrijven met een totale omzet boven de drempel van 10 miljard ecu zijn 
betrokken. Eenzelfde verschijnsel doet zich voor bij internationale 
overeenkomsten, waarbij de chemische sector zorgdraagt voor 37,5 % van de 
transacties in dezelfde grootteklasse. In de nationale categorie lag het 
concentratiepercentage in alle grootteklassen beneden de 20 %. 
<T7> Sectoren 
Voor het eerst in jaren heeft de sector levensmiddelen en dranken de 
chemische sector verdrongen van de eerste plaats als het gaat om 
overnemingsactiviteiten. Het relatieve belang van de sector levensmiddelen is 
sinds 1987/1988 gestadig toegenomen, terwijl het aantal transacties in de 
chemische sector gedurende de laatste drie jaar in hoog tempo is gedaald. 
Overnemingen en fusies in de sector levensmiddelen hebben vaker een 
binnenlands karakter dan in de chemische sector. Ruim 50 % van de transacties 
in de sector levensmiddelen hadden een nationaal karakter, terwijl in de 
chemische industrie de communautaire en internationale overeenkomsten in de 
meerderheid waren. 
De bouwsector bezet gerekend naar het totale aantal overeenkomsten de derde 
plaats . Hoewel de overnemingsactiviteiten gedurende de laatste twee jaar 
afnamen in alle andere sectoren, bleven deze toenemen in de bouwsector in 
1990/1991, met een totaal van 48 transacties in 1991/1992. Deze 
overeenkomsten zijn hoofdzakelijk nationaal en communautair van aard. De 
sectoren elektrotechniek, elektronika, computers en gegevensverwerkende 
apparatuur gaven in 1991/1992 een sterke terugval in hun overnemings- en 
fusie-activiteiten te zien. In 1990/1991 waren deze sectoren bijzonder 
actief, maar het aantal transacties nam vorig jaar met de helft af. Deze 
399 
Bijlage IV.A.52. 11 
daling deed zich vooral voor bij transnationale transacties. 
In de sectoren textiel, kleding, schoeisel en leder en in de metaal bleef de 
activiteit min of meer gelijk. Alle andere sectoren volgden de algemene 
neerwaartse trend in het aantal fusies en verwervingen van een 
meerderheidsbelang. 
<T7> Activiteiten in de Lid-Staten (zie tabel 5) 
Ook in 1991/1992 bleven Duitsland en Frankrijk de twee landen waar de meeste 
fusies, overnemingen en verwervingen van een meerderheidsbelang plaatsvonden. 
De geografische concentratie nam aanzienlijk toe en in 1991/1992 vond 63 % 
van de transacties plaats in de beide genoemde landen. Echter, terwijl het 
aantal transacties van dit type drastisch afnam in Frankrijk, steeg het 
aanzienlijk in Duitsland, hetgeen in feite de geografische concentratiegraad 
deed toenemen. Het aantal in Frankrijk overgenomen bedrijven nam af van 115 
tot 64 tussen 1990/1991 en 1991/1992. In dezelfde periode steeg het aantal in 
Duitsland overgenomen bedrijven van 111 tot 155, dat is drie keer meer dan in 
1987/1988. De Duitse bedrijven passeerden de Franse bedrijven daarnaast ook 
als het meest actieve land dat bedrijven elders verwerft, te weten van 88 in 
1990/1991 tot 181 in 1991/1992. 
Deze opleving van de overnemingsactiviteiten door Duitse bedrijven is 
hoofdzakelijk terug te voeren op de verwerving door Duitse bedrijven van 
geprivatiseerde bedrijven in de vijf nieuwe Duitse deelstaten. Dit proces was 
vorig jaar al ingezet en is in 1991/1992 aanzienlijk toegenomen, waarbij het 
totale aantal binnenlandse transacties in Duitsland in slechts één jaar 
toenam van 60 tot 93. Daarbij jis tevens van belang op te merken dat ook het 
aantal Duitse bedrijven dat werd verworven door niet-Duitse bedrijven toenam 
ten opzichte van vorig jaar, maar wel op kleinere schaal. Wat dit laatste 
betreft is de toeneming van de overnemingsactiviteit van Franse ondernemingen 
in Duitsland opmerkelijk, met een totaal van 19 transacties in 1991/1992. 
Tweederde hiervan betrof verwervingen en zes van de 19 transacties vonden 
plaats in het voormalige Oost-Duitsland. 
Het privatiseringsproces van bedrijven die in de voormalige DDR zijn 
gevestigd, heeft een belangrijke invloed gehad op het profiel van 
overnemingen en verwerving door Duitse bedrijven. Terwijl in 1990/1991 37 % 
van de Duitse transacties ondernemingen betrof buiten de Duitse grenzen, 
daalde dit percentage in 1991/1992 drastisch tot 15. 
4UÜ 
Bijlage IV.A.§2. 12 
In het VK daalde het aantal overnemingen en verwervingen aanzienlijk; het 
aantal transacties waarbij Britse bedrijven als overnemende of overgenomen 
partij waren betrokken werd gehalveerd. Deze vermindering van activiteiten 
voltrok zich gelijkmatig over de gehele linie en betreft in gelijke mate 
binnen- en buitenlandse transacties. 
Ook in andere landen die in het recente verleden belangrijke doelen waren 
voor dergelijke transacties, zoals Spanje en Italië, nam het aantal 
overnemingen sterk af. In het geval van Spanje is de terugval het meest 
opmerkelijk: het aantal bedrijfsverwervingen daalde van 74 in 1989/1990 tot 
slechts 18 vorig jaar. Dit cijfer is gelijk aan dat van 1986/1987. Een 
soortgelijke trend doet zich voor in Italië waar het niveau van 1986/1987 
werd bereikt. Met 38 transacties tegen slechts 18 in Spanje blijft het niveau 
in Italië in absolute termen echter hoger. Een ander belangrijk verschil 
tussen de beide landen is het relatief hoge aantal binnenlandse transacties 
dat in Italië plaatsvindt, hetgeen niet het geval is voor Spanje. 
<T7> Internationale transacties 
(zie tabel 5) 
De verwerving van meerderheidsparticipaties en overnemingen waarbij de 
overnemende onderneming niet uit de EG afkomstig is, werd gedurende het 
laatste jaar eveneens met de helft gereduceerd. De VS behouden hun eerste 
plaats met 25 transacties waarbij EG-bedrijven waren betrokken. Ten opzichte 
van de cijfers over 1990/1991 is hier sprake van een belangrijke 
vermindering. Ook Japanse bedrijven hebben hun activiteiten drastisch 
beperkt, van 13 transacties vorig jaar naar slechts 2 transacties in 
1991/1992. De EVA-Landen handhaafden hun overnemingsactiviteiten in de EG, 
die ook vorig jaar al aanzienlijk waren!1). 
Daarnaast is het vermeldenswaard dat er een aanzienlijke verschuiving 
plaatsvond in de nationaliteit van ondernemingen die het doelwit vormden van 
de bedrijven van buiten de EG. Het VK was in 1990/1991 met 27 transacties de 
voornaamste bestemming. Vorig jaar werden slechts 7 ondernemingen in het VK 
gekocht door ondernemingen uit derde landen. Frankrijk en Duitsland waren 
(1) Opgemerkt dient dat in deze cijfers niet is opgenomen het aantal 
vestigingen van nieuwe dochterondernemingen in de EG door ondernemingen 
van buiten de EG. 
401 
Bijlage IV.A.S2. 13 
favoriet en zijn thans respectievelijk de tweede en de eerste keuze. Gemeten 
naar industriële sector waren de chemie en de elektrotechniek/elektronika 
favoriete doelen voor transacties met bedrijven van buiten de EG. In deze 
sectoren vonden 33 van de in totaal 52 transacties plaats. 
Bijlage IV.A.52. 14 402 
TABEL 5 » Verwervingen van een meerderheidsbelang (met inbegrip van fusies) in de industrie-Uitsplitsing 
volgens Lid-Staat en, wat 1991/1992 betreft, volgens thuisland van de overnemende 
onderneming 
Overgenomen/over­
nemende onderneming DK GR IRL NL UK 
1986/87 
1987/88 
1988/89 
1989/90 
1990/91 TOTAAL 
303 
383 
492 
622 
455 3 
11 
18 
21 
9 1 
2 
2 
16 
14 69 
51 
90 
124 
111 20 
27 
65 
74 
35 63 
122 
112 
101 
115 35 
40 
49 
73 
51 19 
16 
23 
28 
21 0 
2 
10 
8 
7 90 
106 
111 
168 
82 
1991/1992 347 155 18 64 38 11 44 
B 
DK 
D 
E 
F 
GR 
I 
IRL 
L 
NL 
P 
UK 4 
4 
109 
2 
71 
0 
30 
2 
0 
24 
0 
48 1 
0 
93 
0 
19 
0 
2 
0 
0 
9 
0 
9 3 
0 
4 
0 
33 
0 
3 
1 
0 
2 
0 
5 0 
0 
3 
0 
4 
0 
19 
0 
0 
0 
0 
3 0 
2 
5 
0 
4 
0 
0 
0 
0 
3 
0 
23 
Totaal 294 133 18 51 29 10 37 
OOSTENR 
FIN 
JAP 
Z-AFRI 
SWE 
CH 
USA 1 
2 
2 
1 
8 
14 
25 
Totaal 53' 
347' 22 13 
Totaal 155 18 64 38 11 44 
Bron : Door de Commissie verzamelde gegevens uit de gespecialiseerde pers, 
* Afwijking ten opzichte van bovenstaande cijfers houdt verband met 
overnemingen door gemeenschappelijke ondernemingen met moedermaatschappijen 
uit verschillende landen. 
403 
Bijlage IV.A.52. 15 
<T6> b) Gedetailleerde analyse van twee industrietakken 
Evenals vorig jaar werden de chemische en de levensmiddelenindustrie voor 
deze analyse uitgekozen vanwege hun grote activiteit op het terrein van 
fusies, overnemingen en verwerving van meerderheidsbelangen. 
<T7> Levensmiddelenindustrie 
In 1991-1992 scoorde de sector levensmiddelen en dranken het hoogst voor wat 
betreft overnemingen, fusies en verwerving van meerderheidsbelangen, waarmee 
de chemische sector, die deze toppositie van oudsher innam, naar de tweede 
plaats werd verwezen. Fusies en overnemingen vormen de overgrote meerderheid 
van dit soort transacties, met 52 op een totaal van 61 overeenkomsten. 
Ten opzichte van vorig jaar kan de belangrijkste ontwikkeling worden 
toegeschreven aan de scherpe daling van het aantal transacties waarbij de 
aankopende onderneming van buiiten de EG afkomstig was. De afneming van het 
aantal internationale transacties vormt op zich de verklaring van de 
vermindering van de mate van activiteit, aangezien het aantal nationale en 
communautaire overeenkomsten nagenoeg gelijk bleef. Zwitserland blijft het 
voornaamste extra-communautaire land dat in deze sector betrokken was bij 
fusies en overnemingen. 
Eén van de ongebruikelijke kenmerken van fusies en overnemingen in deze 
sector is de homogene geografische spreiding die over de hele linie kan 
worden waargenomen. Met Luxemburg als enige uitzondering vond er gedurende 
1991-1992 ten minste één transactie in elke Lid-Staat plaats. Voorts is er 
geen sprake van een hoge mate van concentratie van transacties in slechts één 
land en is de activiteit in drie grote landen van de Gemeenschap - Duitsland, 
Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk - van dezelfde orde (tussen de 18 en 12 
transacties). 
Toch zijn er grote verschillen in de aard van de transacties in deze drie 
grote Lid-Staten. In Duitsland hadden de meeste overnemingen die gedurende 
het laatste jaar plaatsvonden in de levensmiddelen- en drankensector, 
betrekking op bedrijven in de voormalige DDR. Acht van de dertien gevallen in 
Duitsland in die periode betroffen een onderneming die was gevestigd in één 
van de vijf nieuwe deelstaten. Het is interessant te vermelden dat de kopende 
onderneming vaak een Duitse dochter van een andere onderneming van niet-
Duitse oorsprong was. Nestlé en Unilever zijn hier voorbeelden van. In het 
404 
Bijlage IV.A.52. 16 
geval van Frankrijk betrof tweederde van de overeenkomsten binnenlandse 
transaeties. Het binnenlands karakter van de transacties in deze sector was 
zelfs nog duidelijker in het geval van het Verenigd Koninkrijk. Slechts één 
van de 12 fusies en overnemingen die waren gericht op in het VK gevestigde 
ondernemingen, had een internationale dimensie. Vooral de aanzienlijke 
activiteiten die Britse houdstermaatschappijen in de levensmiddelen- en 
drankensector aan de dag legden, verdienen vermelding. Drie Britse 
ondernemingen, Grand Metropolitan, Hillsdown Holdings en Northern Foods, 
waren betrokken bij 14 van de 52 overnemingen en fusies die in 1991-1992 in 
de EG werden geregistreerd. Grand Metropolitan alleen al was verwervende 
partij bij 7 van de 19 overnemingen en fusies met een communautaire dimensie 
die vorig jaar plaatsvonden, Hillsdown Holdings en Northern Foods bij bijna 
tweederde van het totale aantal geregistreerde binnenlandse transacties in 
het Verenigd Koninkrijk. 
Voor wat betreft de omvang van de transacties in deze sector is het hoge 
aantal waarbij de totale omzet van de betrokken ondernemingen de drempel van 
10 miljard ecu overschreed, opmerkelijk te noemen. 
<T7> Chemische industrie 
De algemene daling van het aantal overnemingen was ook in de chemische 
industrie duidelijk merkbaar. We moeten terug naar 1985-1986 om een cijfer te 
vinden dat vergelijkbaar is met het aantal transacties dat gedurende het 
laatste jaar plaatsvond. Dit aantal bedraagt slechts een derde van de in 
1989-1990 geregistreerde activiteit. 
Deze daling vond evenwel niet gelijkmatig over de gehele linie plaats. Zo 
bleef het aantal transacties in Duitsland gedurende de laatste twee jaar 
nagenoeg constant: 21 transacties in 1990-1991 en 20 in 1991-1992. Een 
soortgelijke situatie deed zich voor in Italië met resp. 13 en 11 en in 
Spanje, waar gedurende het laatste jaar geen transacties plaatsvonden tegen 2 
in 1990-1991. Ook in het Verenigd Koninkrijk en Nederland viel een 
aanzienlijke vermindering te constateren. De overnemingsactiviteit was dus 
sterk geconcentreerd in de vier grootste landen van de Gemeenschap, terwijl 
minder dan 5 % elders plaatsvond. 
De internationale activiteit bleef ook gedurende 1991-1992 vrij omvangrijk, 
waarbij de Verenigde Staten hun leidende positie als investeerders in 
chemische ondernemingen in Europa behielden. In feite daalde het aantal 
40Î 
Bijlage IV.A.52. 17 
internationale overnemingen en fusies minder dan het aantal nationale en 
communautaire transacties. De laatste groep nam het meest af. 
Het relatief geringere belang van de nationale transacties was in Frankrijk, 
Italië en het Verenigd Koninkrijk meer uitgesproken dan in Duitsland, waar de 
helft van de 20 geregistreerde transacties plaatsvond. De vijf nieuwe 
deelstaten waren ook in dit geval het voornaamste doel van de transacties. 
De gemiddelde omvang van de overnemingen en fusies in de chemische industrie, 
gemeten naar de totale omzet van de betrokken ondernemingen, was geringer dan 
in de sector levensmiddelen en dranken. Slechts 12 transacties overschreden 
de drempel van 10 miljard ecu. 
<T6> c) Verwervingen van minderheidsbelangen 
(zie tabel 6) 
De daling van het totale aantal transacties ten opzichte van vorig jaar was 
naar verhouding geringer voor verwervingen van een minderheidsbelang dan voor 
de oprichting van gemeenschappelijke ondernemingen en de verwerving van 
meerderheidsbelangen. Het relatieve gewicht van dit bijzondere type 
transacties bleef tamelijk stabiel gedurende de laatste vijf jaar (tussen 21 
en 23 % met uitzondering van 1987-1988 toen bijna 27 % van het totale aantal 
industriële transacties werd bereikt). 
In de levensmiddelen- en drankensector verdubbelde het aantal verwervingen 
van een minderheidsbelang in 1991-1992 ten opzichte van de cijfers van vorig 
jaar, die als statistisch a-typisch laag voor deze sector konden worden 
beschouwd. De bouw- en metaalsector bezetten resp. de tweede en derde plaats. 
De grootste terugval vond plaats in de chemische industrie, met slechts 
eenderde van het cijfer van vorig jaar. 
Het land waar de meeste verwervingen van een minderheidsbelang plaatsvonden 
was Frankrijk, met een totaal van 44 transacties ofwel 35 % van het Europese 
totaal. Ongeveer de helft van deze transacties had een binnenlands karakter, 
maar toch vond maar liefst 32 % van het totaal zijn oorsprong buiten de 
Gemeenschap, voornamelijk in de Verenigde staten. Frankrijk kwam op de eerste 
plaats met de verwerving van minderheidsbelangen in 17 ondernemingen in 
andere Lid-Staten, hetgeen neerkomt op 50 % van het totaal. In 1991-1992 
waren ook Duitsland, Italië, het Verenigd Koninkrijk en Spanje belangrijke 
doellanden voor verwervingen van minderheidsparticipaties. 
Bijlage IV.A.52. 18 406 
In al deze landen was de verwerving van minderheidsbelangen breed gespreid 
over tal van sectoren. In Frankrijk waren de sectoren levensmiddelen en 
dranken en de bouw het meest actief. In de vier andere landen was sprake van 
een belangrijke sectoriële spreiding van de verwervingsactiviteit. Hetzelfde 
geldt voor de spreiding naar sector van overeenkomsten waarbij de verwervende 
onderneming van buiten de EG afkomstig was. 
TABEL 6: Binnenlandse, communautaire en internationale verwervingen van een minderheidsbelang in de Gemeenschap - Uitsplitsing volgens industrietak 
Industrietak(1) Binnenlandse 
transacties Communautaire 
transacties Internationale 
transacties Totaal W 
«O 
1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 
1. Levensm. 17 15 13 12 31 21 26 10 22 
2. Chemie 10 11 17 18 23 14 14 
3. Elektr. 18 11 15 15 25 24 30 10 
4. Mach. 10 13 8 10 
5. Computers 
6. Metaal 11 10 15 16 13 20 15 
7. Autom. 8 12 14 
8. Hout en pap. 19 15 10 29 25 18 21 10 
9. Delfst. 11 12 14 13 
10. Text. 
11. Bouw 15 13 13 20 21 10 30 19 16 
12. Div. 
Totaal 115 102 73 60 60 37 37 62 55 34 29 20 45 31 27 181 159 180 146 121 
Bron : Door de Commissie verzamelde gegevens uit de gespecialiseerde pers. 
(1) Betekenis van de afkortingen : zie tabel 3, voetnoot 1. 
CD 
Bijlage IV.A.§2. 20 408 
<T6> d) Oprichting van oemeenschappe11 Ike 
ondernemingen (zie tabel 7) 
Het aantal industriële Joint ventures nam vorig Jaar langzamer af dan het 
aantal overnemingen en fusies. De sectoriöIe spreiding van nieuwe Joint 
ventures die gedurende 1991-1992 werden opgericht, vertoont geen significante 
verschillen ten opzichte van de spreiding vorig Jaar. De meest opmerkelijke 
verandering vond plaats in de sector elektrotechniek/elektronika waar een 
belangrijke daling optrad na de piekcijfers die in 1988-1989 en 1990-1991 
werden bereikt. Deze terugval werd tot op zekere hoogte gecompenseerd door de 
scherpe stijging van het aantal Joint ventures dat werd geregistreerd in de 
metaalsector na het abnormaal lage niveau van 1990-1991. 
Zoals reeds aangegeven in voorgaande verslagen hebben Joint ventures een 
hoofdzakelijk grensoverschrijdend karakter. De communautaire en 
internationale transacties bedroegen nog altijd voor 72 % van het totaal in 
1991-1992. In Frankrijk vonden vorig Jaar meer transacties van dit type 
plaats. Van de 32 transacties in dat land waren er slechts 12 nationaal van 
aard. Duitsland bezet de tweede plaats met het hoogste aantal Joint ventures 
(29), gevolgd door het Verenigd Koninkrijk en Italië met elk 16 transacties. 
Van de derde landen was de VS het meest actief op het gebied van Joint 
ventures met Europese ondernemingen. Japan neemt met 13 overeenkomsten in 
deze groep de tweede plaats in. Het lijkt erop dat Japanse ondernemingen aan 
dit type overeenkomst duidelijk de voorkeur geven om hun aanwezigheid in 
Europa door externe groei te doen toenemen. In beide gevallen gaven de 
Verenigde Staten en Japan de voorkeur aan de chemische industrie om Joint 
ventures met Europese ondernemingen te stichten. De sector elektrotechniek 
bezet de tweede plaats in de groep van internationale Joint ventures. De 
geringe afname van het aantal internationale overeenkomsten niet is te wijten 
aan een teruggang van het aantaB Joint ventures met Japan en de Verenigde 
Staten, daar het aantal overeenkomsten met bedrijven uit deze twee landen, 
Juist ten opzichte van cijfers van vorig Jaar een geringe stijging vertoonde. 
Voor wat betreft communautaire Joint ventures, gaat de voorkeur voor dit type 
transacties tussen communautaire ondernemingen nog altijd uit naar de 
chemisch® industrie. 
ON 
CD 
TABEL 7: Oprichting van gemeenschappelijke ondernemingen In de industrie In de Gemeenschap - Uitsplitsing volgens Industrietak 
Binnenlandse 
transacties Communauta i re 
transacties Internationale 
transacties Totaal 
Industrletak(l) 
1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 
1. Levens». 
2. Chemie T 
T7 Tu~ 
TT 9 11 
T7 78" nr 
TT TT 
ir T0~ 
TT 
TT TT TT 
TT TT 
T TB3T 
73 2T TT 
3. Elektr. 
4. Mach. TT T7 
"7 "77 TT 
T 
TT TIT 
T T7 
5. Computers 
6. Metaal T 
TS—Tff 
~7 TT TIT 
7. Autom. "1 T 
8. Hout en pap. 7 T T7 27 TT T7 
TT TT 
9. Delfst. 
1Û. Text. 
u. BOUW r 
12. DIV. T TT 
TotaaI 45 56 41 33 29 31 36 55 49 33 35 37 60 45 41 111 129 156 127 103 
CM 
CM 
< 
> 
O 
O»] 
<0 Bron : Door de Commissie verzamelde gegevens uit de gespecialiseerde pers 
(1) Betekenis van de afkortingen : zie tabel 3, voetnoot 1. 
m 
Bijlag® IV.A.§2. 22 410 
<T6> e) Voornaamste motieven voor fusies en oprichting van 
gemeenschappelijke ondernemingen 
(zie grafiek 1 en tabel 8) 
De informatie die wordt gegeven in tabel 8 en in figuur 1 is verzameld uit 
gepubliceerde motiveringen van ondernemingen of uit de gespecialiseerde pers. 
Het kan voorkomen dat de werkelijke motivering voor een transactie niet door 
de ondernemingen wordt opgegeven. Bovendien kunnen onder de samengevoegde 
gegevens in feite geheel uiteenlopende redenen onder dezelfde categorie zijn 
ondergebracht. Bij vele transacties worden immers de meest uiteenlopende 
motieven aangevoerd en het is onmogelijk om het relatieve belang ervan vast 
te stellen. Om al deze redenen is het noodzakelijk de gegevens met een zekere 
reserve te interpreteren. 
<T7> Fusies 
De structuur van de beweegredenen die leiden tot fusies, overnemingen en 
verwervingen van meerderheidsbelangen die in tabel 8 wordt weergegeven, is in 
beginsel gelijk aan die van vorig Jaar. Versterking van de marktpositie, 
expansie van commerciële activiteiten en synergie zijn de drie voornaamste 
motieven achter dergelijke transacties. Dit lijkt waarschijnlijk ook de 
oorzaak van de voortzetting van de neerwaartse trend die na 1989-1990 begon. 
Wel treft men steeds vaker motieven als rationalisatie aan. Deze tendens is 
weliswaar nog verre van algemeen, maar het ziet er naar uit dat 
rationalisatie en herstructurering een belangrijker rol gaan spelen bij 
overnemingen, fusies en verwervingen van een meerderheidsbelang. 
<T7> Oprichting van gemeenschappelijke ondernemingen 
(Joint ventures) 
De dubbelzinnigheid van het begrip Joint ventures maakt het moeilijk om de 
achterliggende motieven vast te stellen. In het geval van fusies en 
overnemingen tonen tabel 8 en grafiek 1 een profiel dat nagenoeg gelijk is 
aan dat van vorig Jaar. Toch is er een aantal significante verschillen tussen 
de motieven voor beide groepen van transacties. 
Samenwerking tussen ondernemingen, synergie en de financiering van nieuwe 
technologie zijn zeer belangrijke beweegredenen voor de oprichting van 
gemeenschappelijke ondernemingen! bij meer permanente verbanden, die ontstaan 
uit overnemingen en fusies, spelen deze overwegingen minder vaak een rol. 
FIGUUR 1 < 
> 
un r\) 
ft 
Verwervingen van 
een meerderheidsbelang Oprichting van 
gemeenschappelijke ondernemingen 
Anderen 
Uitbreiding 
Rationalisering 
Synergie 
Integratie Versterking van 
marktpositie 
Diversifiëring 
Samenwerking 
Niet aangegeven 
Versterking van 
marktpositie Anderen 
Synergie 
Rationalisering 
Uitbreiding 
Onderzoek en 
ontwikkeling 
Bron : Door de Commissie verzamelde gegevens uit de gespecialiseerde pers 
Bijlage IV.A.§2. 24 412 
Tabel 8: Voornaamste motieven voor fusies en oprichting van 
gemeenschappelijke ondernemingen in de industrie in 
1991/1992 
MÖtïêT Oprichting van 
gemeenschappe­
lijke 
ondernemingen Verwervingen van 
een meerderheids­
belang met 
inbegrip van fusies 
(in % van het aantal 
antwoorden) 
Versterking van 
marktpos itie 
Uitbreiding 
Diversifiëring 
Integratie 
Onderzoek en 
Ontwikkeling 
Samenwerking 
Rationalisering 
Synergie 
Andere 
Niet aangegeven 107 
78 
5 
7 
0 
3 
9 
30 
2 
123 24 
11 
1 
0 
4 
21 
3 
14 
3 
31 
Totaal*)364112 
*1 In sommige gevallen werd meer dan één reden opgegeven 
413 
Bijlage IV.A.§3. 25 
<T4> §3. Fusies» ververvingen en de oprichting 
van gemeenschappelijke ondernemingen in de dienstensector 
Anders dan in de industriële sector, vond er, vergeleken bij vorig jaar, een 
opleving plaats op het punt van overnemingen en verwervingen in de 
dienstensector. Dit staat in scherp contrast met de verandering die 
plaatsvond tussen 1989-1990 en 1990-1991, toen er een belangrijke terugval in 
het aantal financiële transacties in de dienstensector werd waargenomen. 
Zoals blijkt uit tabel 1, is deze toename hoofdzakelijk in de banksector niet 
in de distributiesector opgetreden. Opmerkelijk is dat de verzekeringssector 
haar activiteiten handhaafde op het niveau van 1990-1991. Hoewel de 
banksector nog altijd onder het hoogste ooit bereikte niveau van 1989-1990 
blijft (namelijk 239), is het aantal van 182 financiële transacties in 
1991-1992 van dezelfde orde als het toch al hoge aantal van 1987-1988 (189) 
en een verdubbeling ten opzichte van dat van 1986-1987. 
Uit deze cijfers blijkt duidelijk dat de industrie en de distributie tijdens 
de verslagperiode een gelijke evolutie in de tijd vertonen, terwijl de 
financiële diensten, d.w.z. de banksector en de verzekeringssector, een eigen 
evolutie doormaken. 
Terugkijkend naar tabel 1 zien we dat het aantal nationale en met name 
communautaire transacties ten opzichte van vorig jaar aanzienlijk is 
toegenomen. Het aantal internationale transacties vertoont sinds 1989-1990 
een gestadige daling, die echter ruimschoots wordt gecompenseerd door de 
nationale en communautaire transacties, ondanks de sterke proportionele 
toename van het aantal communautaire transacties, berust het grootste deel 
van de transacties in de dienstensector op nationale overeenkomsten. 
<T6> a) Overnemingen (inclusief verwervingen van een 
meerderheidsbelang en fusies) in de dienstensector 
(zie tabel 9) 
Met uitzondering van de distributiesector, nam de overnemingsactiviteit in de 
dienstensector gedurende 1991-1992 aanzienlijk toe. Het aantal financiële 
transacties waarbij een onderneming uit een derde land was betrokken, nam 
aanzienlijk af, maar er viel een significante stijging waar te nemen van het 
aantal fusies en overnemingen op communautair niveau. Gewezen zij op de 
Bijlage IV.A.§3. 26 414 
schommelingen in de verzekeringssector op communautair niveau en in de 
banksector op nationaal niveau. 
In de banksector was in 1991-1992 sprake van een zeer intensieve binnenlandse 
activiteit in Frankrijk en Italië. Alleen al Italië zorgde in deze periode 
voor meer dan eenderde van het totale aantal nationale overeenkomsten in de 
banksector. Frankrijk en Italië te zamen zorgden voor 60 % van dat totaal. Er 
was echter een fundamenteel verschil ten opzichte van het type transactie dat 
in elk van deze twee landen het meest werd gebruikt. In Italië vormden fusies 
het type transacties waarnaar de voorkeur uitging, terwijl in Frankrijk twee 
van de drie van deze overeenkomsten meerderheidsparticipaties waren. 
Een ander land met een significante activiteit op dit terrein gedurende 1991-
1992 was Spanje met 9 nationale transacties (fusies en overnemingen). Spanje 
was tevens het land met het hoogste aantal communautaire transacties in dat 
jaar. Deze transacties waren echter gelijkelijk verdeeld over alle Lid­
staten. 
In de sector verzekeringen was sprake van een terugval in het aantal 
nationale transacties. In deze sector is het aantal communautaire transacties 
ruim twee keer zo groot als het aantal nationale overeenkomsten. Er is nogal 
wat geografische spreiding in de communautaire overeenkomsten, hoewel in 
Spanje gedurende 1991-1992 een belangrijke activiteit op dit terrein valt 
waar te nemen. 
Zoals hierboven aangegeven, gaf de distributiesector gedurende 1990-1991 een 
algemene teruggang in de overnemingsactiviteit te zien, een tendens die in 
1991-1992 doorzette. Hoewel het aantal overeenkomsten het laatste jaar 
nagenoeg constant bleef, zijn grensoverschrijdende transacties tot een 
minimum beperkt (één op een totaal van zeven). 
TABEL 9: Binnenlandse, oommantaire en internationale ververvingen van een Meerderheidsbelang inclusief fusies in de dienstensector 
in de Gemeenschap W 
vQ 
Binnenlandse 
transacties Communautaire 
transacties Internationale 
transacties Totaal «01 
w 
Sector 
1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 
1. Distributie 40 53 31 28 31 17 57 58 52 38 36 
2. Banken 53 51 65 51 73 12 16 23 13 17 13 16 25 11 78 83 113 75 97 
3. Verzekeringen 14 15 16 15 14 18 19 12 10 12 40 33 46 28 31 
TOTAAL 107 119 112 94 113 34 28 58 28 40 34 27 41 19 11 175 174 211 141 164 
Bron : Door de Commissie verzamelde gegevens uit de gespecialiseerde pers. 
TABEL 10: Binnenlandse, communautaire en internationale verwervingen van een minderheidsbelang in de dienstensector in de schap 
Binnenlandse 
transacties Communautaire 
transacties Internationale 
transacties Totaal 
Sector 
1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 
1. Distributie 13 15 10 22 22 21 14 
2. Banken 38 32 40 28 36 15 19 33 21 22 28 11 23 81 62 96 57 66 
3. Verzekeringen 8 13 10 13 24 12 13 7(*) 19 29(*) 44 30 24 
TOTAAL 59 49 68 48 52 23 38 59 36 35 40(*) 26 34 17 11 122(*)113 161 101 98 
(*) Cijfers gewijzigd ten opzichte van het Negentiende Verslag over het mededingingsbeleid. 
Bron : Door de Commissie verzamelde gegevens uit de gespecialiseerde pers. 
UI 
416 
Bijlage IV.A.§3. 28 
<T6> b) Minderheidsparticipaties 
in de dienstensector (zie tabel 10) 
Het totaal aantal minderheidsparticipaties in de dienstensector is bijna 
constant gebleven ten opzichte van de cijfers van 1990-1991. De drie 
dienstensectoren hebben zich echter niet op dezelfde wijze ontwikkeld. Er is 
sprake van een scherpe daling van het aantal overeenkomsten in de 
distributie, waar geen grensoverschrijdende transacties plaatsvonden. De 
banksector vertoont tussen 1990-1991 en 1991-1992 een stijging van 57 naar 66 
transacties. Terwijl er geen grote wijzigingen optraden in de 
grensoverschrijdende overeenkomsten, nam het aantal nationale 
minderheidsparticipaties sterk toe. In de verzekeringssector was sprake van 
een daling van het aantal nationale en internationale transacties, terwijl 
het aantal communautaire transacties nagenoeg ongewijzigd bleef. 
<T6> c) Oprichting van gemeenschappelijke ondernemingen 
in de dienstensector (zie tabel 11) 
Het totale aantal nieuwe joint ventures in de dienstensector is relatief 
gering en onderging gedurende de laatste jaren geen wijzigingen van 
betekenis. In 1991-1992 was een lichte stijging waarneembaar ten opzichte van 
vorig jaar. Het aantal communautaire transacties beslaat 50 % van het totaal 
en in 1991-1992 werd de hoogste frequentie in dit type transacties voor de 
laatste vijf jaar genoteerd. 
In de sector banken werden de meeste overeenkomsten aangegaan, onmiddellijk 
gevolgd door de sector verzekeringen. 
TOTAAL 30 26 20 17 16 13 15 20 16 21 10 13 14 53 54 54 39 42 
Bron : Door de Commissie verzamelde gegevens uit de gespecialiseerde pers. U 
«O 
TABEL 11: Oprichting van gemeenschappelijke ondernemingen in de dienstensector in de Gemeenschap H 
Binnenlandse 
transacties Communautaire 
transacties Internationale 
transacties Totaal 
Sector 
1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/ 1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 1987/ 1988/ 1989/1990/ 1991/ 
1988 1989 1990 1991 1992 tot 
(o 
vo 
1. Distributie 14 13 
2. Banken 16 11 10 12 10 30 24 30 16 19 
3. Verzekeringen 10 8 6 5 8 16 16 11 14 16 
^<1 
Bijlage IV.A.§4. 30 418 
<T4> 54. Conclusies 
I 
i 
617. Aan de hand van gegevens van de DOME-gegevensbank die in dit hoofdstuk 
zijn gepresenteerd, kunnen de Volgende conclusies worden getrokken: 
i 
i) De neerwaartse tendens vaii 1989-1991, zette dit verslagjaar door met een 
significante daling van het totale aantal transacties. Hiermede is de in 
1986-1987 begonnen cyclus voltooid, waarschijnlijk onder invloed van de 
totstandkoming van de interne markt. 
ii) De relatieve toename van de financiële activiteiten in het totale aantal 
transacties lijkt belangrijke gevolgen te hebben gehad voor het 
structurele profiel van fusies, overnemingen, joint ventures en andere 
vormen van externe groei. In het huidige stadium van de cyclus is het 
relatieve gewicht van de nationale transacties ten opzichte van het 
totaal gedaald, terwijl het belang van de communautaire transacties is 
toegenomen. 
i 
iii) In 1991-92 is het aantal financiële transacties dat zich richt op 
ondernemingen in de vijf nieuwe Duitse deelstaten, aanzienlijk 
toegenomen, waarmee een vorig jaar ingezette trend werd voortgezet. De 
meeste van deze transacties hebben een binnenlands karakter, waarbij 
Westduitse ondernemingen faciliteiten in het oosten verwerven. Er zijn 
echter ook gevallen waarin de investerende onderneming uit een andere 
Lid-Staat, met name Frankrijk, of uit een derde land afkomstig is. 
Daarnaast zijn er gevallen waarin ondernemingen van buiten de EG hun 
investeringen deden lopen via een in West-Duitsland of een andere 
Lid-Staat gevestigde dochteronderneming. 
iv) Financiële instellingen vertoonden een overnemings- en fusiegedrag dat 
sterk afweek van dat van de industrie en de distributie. In 1991-1992 
werd een aanzienlijke stijging van het aantal overnemings- en 
verwervingsactiviteiten waargenomen. Dit in tegenstelling tot de daling 
van vorig jaar. Genoemde activiteiten concentreerden zich met name in 
Frankrijk, Italië en Spanje. Hieruit blijkt duidelijk dat de redenen die 
ten grondslag liggen aan de overnemingsactiviteiten in deze sectoren 
totaal verschillen van die welke de evolutie in de industriële sector 
verklaren. 
Bijlage IV.A.§4. 31 419 
v) Het is heel moeilijk de gevolgen van deze trends voor de mededinging 
vast te stellen. Men zou geneigd kunnen zijn te denken dat hoe geringer 
het aantal hoe geringer de gevolgen voor de mededinging zijn. We moeten 
evenwel in gedachten houden dat, zoals deze cijfers tonen, het proces 
van externe groei dat de laatste jaren in Europa plaatsvindt, in zeer 
sterke mate is beïnvloed door het programma voor 1992. Als gevolg 
hiervan kan een belangrijk aantal transacties zijn ingegeven door 
overwegingen van efficiency. De laatste twee jaar, toen de economische 
groei van het eind van de jaren tachtig verdween om plaats te maken voor 
de huidige recessie, kan rationalisatie de verklaring zijn voor een 
groot aantal transacties. Tenslotte is de significante 
verwervingsactiviteit die plaatsvindt in de voormalige DDR slechts 
onderdeel van een proces van economische normalisatie van de economie in 
de nieuwe deelstaten en de vaststelling van de gevolgen van deze 
overeenkomsten voor de concentratie zal dan ook pas mogelijk zijn 
wanneer het proces is voltooid. 
Bijlage IV.B. 1 420 
<T3> B. Het programma van studies en de resultaten 
<T4> §1. Het programma van studies In 1992 
618. Elk jaar geeft het Directoraat-generaal concurrentie aan externe 
onafhankelijke deskundigen opdracht tot een beperkt aantal studies. Deze 
studies hebben hoofdzakelijk ten doel technische steun te bieden ten behoeve 
van de uitvoering van het mededingingsbeleid. De studies zijn in de meeste 
geval Ien nodig om de technische en economische informatie te leveren die 
vereist is om besluiten te nemen betreffende antitrust-zaken of 
steunmaatregelen van de staten. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de studies 
die werden uitgevoerd om de levensvatbaarheid van de herstructurering van de 
Spaanse staalondernemingen CSI en Sidenor, te beoordelen, welke hieronder 
wordt besproken. Niettemin zijn de studies in andere gevallen nodig om het 
intern beheer en de besluitvorming van het Directoraat-generaal te 
vergemakkelijken. In 1992 werden er twee van dergelijke studies afgerond: de 
Leidraad bij de procedures inzake overheidssteun en de studie naar de 
Gegevensbank Staal (GBS). 
619. Twee van de in 1992 voltooide studies worden gepubliceerd. De rest van 
de studies die afgelopen jaar werden uitgevoerd, is niet bestemd voor 
publikatie vanwege het vertrouwelijke karakter van de in deze studies 
vervatte informatie, of het louter beleidsondersteunende karakter van het 
onderzoek. 
<T4> §2. Gepubliceerde of voor publikatie bestemde studies 
<T5> - Luchtvaartmaatschappijen die met dan wel zonder succes hebben 
gepoogd zich toegang tot de luchtvaartmarkt te verschaffen 
- een case study 
620. Deze studie steunde op vraaggesprekken met de managers van een aantal 
bestaande en gefailleerde nieuwkomers uit de luchtvaartindustrie, aangevuld 
door vraaggesprekken met branche-organisaties en regelgevende autoriteiten. 
621. Doel van de studie was de verschillende hinderpalen op het spoor te 
komen waarop kleine en middelgrote luchtvaartmaatschappijen die nieuwe 
diensten exploiteren stuiten. 
Bijlage IV.B. 2 421 
* In praktisch opzicht blijven de vereisten op het gebied van regelgeving 
en financiële draagkracht een lastig beletsel voor toegang tot de markt. 
Met de vergunningverlening kunnen veel tijd en kosten gemoeid zijn. Het 
verkrijgen en behouden van het vertrouwen van Investeerders wordt 
beschouwd als een onmisbare factor in de eerste ontwikkelingsfase van 
een luchtvaartmaatschappij die zich nieuw op de markt begeeft en het Is 
van belang dat dit als een integrerend en wezenlijk onderdeel van het 
proces wordt gezien. 
* Voor de nieuwkomers die geregelde diensten willen onderhouden op routes 
met een hoge densiteit tussen belangrijke Europese hoofdsteden, blijft 
het betreden van de markt van het luchtvervoer welhaast onmogelijk. Voor 
het aanbieden van "time slots" en passende overslaginstallaties op de 
grond zal enige vorm van steun nodig zijn, wil men zich een plaats weten 
te verwerven op grote centrale luchthavens. 
* Hoewel er opvallende uitzonderingen bestaan, trachten veel van de 
nieuwkomers een concurrentieslag met nationale luchtvaartmaatschappijen 
te vermijden. Ze proberen niche-markten te ontwikkelen, hetzij op eigen 
kracht, hetzij tezamen met een grote luchtvaartmaatschappij. Ook zijn 
velen op zoek naar een partner, ongeacht of dit een nationale dan wel 
een buitenlandse luchtvaartmaatschappij is. Dit soort consolidatie lijkt 
bedoeld te zijn om aan stootkracht te winnen. 
* De mogelijkheden van de nationale luchtvaartmaatschappijen, met name 
waar deze in handen van de staat blijven, om de markt te beïnvloeden 
mogen geenszins worden onderschat. Ze zijn uitstekend in staat de 
nieuwkomer met hun capaciteit te overvleugelen en door verhoogde 
frequentie met geregelde lijndiensten weg te drukken, alsmede door met 
de reiswereld commerciële regelingen te treffen die de nieuwkomer 
benadelen. 
* De meeste luchtvaartmaatschappijen zijn van mening dat ze bloot staan 
aan een vijandige overneming, met name door nationale 
luchtvaartmaatschappijen. Ze denken dat dit door het ontbreken van een 
duidelijk EG-beleid op het gebied van luchtvaartfusies, bijdraagt tot 
het algemene gevoel van onzekerheid. 
Bijlage IV.B. 3 422 
* Naarmate de marktdifferentiatie tussen lijn- en chartervluchten 
vervaagt, trachten de chartermaatschappijen naast hun chartervluchten 
ook geregelde diensten te ontwikkeien. Wijzigingen in het 
consumentengedrag en nieuwe vliegtuigtypes met een groter vliegbereik 
bieden een nieuwe marktkans die de EG volgens de chartermaatschappijen 
moet steunen teneinde de daadwerkelijke concurrentie te bevorderen. 
<T5> - De geografische dimensie van machtsposities 
op de interne markt 
622. Een van de voornaamste problemen bij de beoordeling van de 
marktconcurrentie in een antitrust-zaak is een juiste afbakening en definitie 
van de relevante markt, zowel wat het produkt als de geografische dimensie 
ervan betreft. Het belang van deze definitie wordt vergroot door het proces 
van economische integratie van de Europese markten dat in 1987 een aanvang 
nam met de Europese Akte en dat na 1 januari 1993 zijn volte omvang krijgt. 
In deze studie wil men het geografische aspect onderzoeken van 
machtsposities, zoals dit wordt gehanteerd bij het mededingingsbeleid van de 
Europese Gemeenschap, alsmede een kader scheppen voor de analyse van de 
geografische dimensie bij de toepassingen van dit beleid. Deze studie beoogt 
derhalve criteria te definiëren die in de praktijk gehanteerd kunnen worden 
voor het analyseren van individuele gevallen die vallen onder de toepassing 
van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag en onder de Verordening betreffende 
de controle op concentraties van ondernemingen. 
623. De studie raadt een verschillende aanpak aan voor de analyse van: 
a) gevallen van misbruik van machtsposities (artikel 86) en zaken 
betreffende artikel 85 met betrekking tot concentratie dan wel 
collectieve concurrentiebeperking in het verleden; 
b) gevallen van opnieuw aangemelde overeenkomsten (artikel 85); 
c) de toepassing van de concentratieverordening. 
Bijlage IV.B. 4 423 
624. De studie omschrijft en bespreekt het belang van een reeks, per geval te 
analyseren, factoren voor de geografische definitie van markten. Uitgaande 
van deze analyse stelt de studie een controlelijst van factoren voor waarmee 
in elk stadium rekening moet worden gehouden. Hiertoe behoren (in volgorde 
van samenhang): 
1. De definitie van de markt waarbij rekening wordt gehouden met 
mogelijke vraagsubstitutie. 
2. Prijstoetsingen als directe maatstaf voor de onderlinge 
afhankelijkheid van de markt. 
3. De overweging van potentiële concurrentie. 
4. De gevolgen van de wetgeving inzake de interne markt voor 
handelsbelemmeringen en voor de hinderpalen bij de toegang tot 
geografisch gesegmenteerde markten. 
5. Belemmeringen waarop de wetgeving op het gebied van de interne 
markt niet rechtstreeks van invloed is. 
<T4> §3. Samenvatting van de studies die niet bestemd ziln 
voor publikat ie 
<T5> - Leidraad bij de procedures Inzake overheidssteun 
625. In de Leidraad worden op eenvoudige, begrijpelijke wijze de procedures 
uiteengezet voor de controle op staatssteun door de Commissie van de EG, ten 
behoeve van regeringen, bedrijven en Juristen. De bronnen voor deze 
wetgeving, de arresten van het Europese Hof van Justitie en de bekendmakingen 
van de Commissie van de EG, zijn volledig gedocumenteerd. Deze studie zal de 
grondslag vormen van een nieuw deel inzake procedures in de nieuwe uitgave 
van Mededingingsrecht van de Europese Gemeenschappen. Volume II: Regels die 
van toepassing zi in OP steunmaatregelen van de staten, dat in 1993 zal 
verschijnen. 
Bijlage IV.B. 5 424 
De hoofdstukken van de Leidraad hebben betrekking op: 
1. Aanmelding: voor welke maatregeien geldt de aanmeldingsplicht, verbod 
op steunverlening zonder goedkeuring van de Commissie, de termijnen 
waarin de Commissie in een zaak haar standpunt moet bepalen, de 
mogelijkheid van goedkeuring zonder de procedure van artikel 93, lid 2, 
van het EEG-Verdrag te hebben ingeleid; 
2. Formele onderzoeken in de zin van artikel 93, lid 2: procedure, "juiste 
procesgang", rechten van Lid-Staten en belanghebbenden, en beschikkingen 
ter beëindiging van de procedure van artikel 93, lid 2; 
3. Ni et-aangemelde steun: definitie van "ni et-aangemelde" steun, 
bevoegdheden van de Commissie, onder meer voorlopige maatregelen, bevel 
tot terugvordering en rentevergoeding; 
4. "Bestaande steun": definitie van "bestaande steun", voorstel tot 
"dienstige maatregelen", eventueel daarop volgende inleiding van de 
procedure op grond van artikel 93, lid 2; 
5. Ten slotte bevat de Leidraad een hoofdstuk over klachten, de wijze 
waarop de Commissie haar beslissingen bekend maakt, hoger beroep tegen 
de beslissingen van de Commissie bij het Hof van Justitie (aard van de 
beslissingen waartegen beroep kan worden aangetekend, recht van partijen 
om gehoord te worden, proceduretermijnen) en rapporteringsverplichtingen 
van de Lid-Staten over goedgekeurde steunregelingen. 
De Commissie is van mening dat de Leidraad duidelijkheid zal scheppen inzake 
de wetgeving en de praktijk op een gebied waarop zich steeds meer 
gemeenschapsrechtelijke vragen voordoen. 
Bijlage IV.B. 6 425 
<T5> - Studie over de Gegevensbank Staal 
626. De Commissie buigt zich over concentraties in de ijzer- en staalsector, 
zowel in de produktie als in de distributie. 
627. De informatie betreffende EGKS-ondernemingen waarover de Commissie 
beschikt zijn de door EUROSTAT en het Directoraat-generaal Krediet en 
Investeringen ontvangen EGKS-vragenliJsten met cijfers over produktie, 
leveringen, capaciteit en investeringen; anderzijds beschikt het Directoraat-
generaal Concurrentie over informatie inzake de verschillende deelnames van 
financiële groepen in ijzer- en staalbedrijven. 
628. In het kader van het project Gegevensbank Staal, dat ten doel heeft 
volledige en samenhangende informatie te verzamelen in een Gegevensbank Staal 
(GBS), moet de bruikbaarheid van de Gegevensbank worden geanalyseerd om te 
kunnen inspelen op de specifieke vragen voor toepassing van de 
mededingingsregels van het EGKS-Verdrag. 
629. Van de in de Gegevensbank Staal verzamelde informatie zijn de volgende 
punten van belang voor de toepassing van de mededingingsregels: 
de eenheid voor basisinformatie van de Gegevensbank Staal is de 
staalfabriek. Het bestaan van directe of indirecte bindingen tussen 
concerns, vennootschappen en fabrieken, hun belangenvervlechting en 
zeggenschap zijn twee elementen die in de Gegevensbank geïntegreerd 
kunnen worden; 
de door fabrieken aangeleverde cijfers uit de EGKS-vragenl1Jsten zijn 
beschikbaar op het niveau van vennootschap, concern, land of geheel 
Europa, door een permanente of dynamische koppeling van de 
basisgegevens; 
het kwantificeren van het werkelijke of hypothetische marktaandeel van 
de verschillende bij een concentratie betrokken groepen is een van de 
nieuwe mogelijkheden van de onderzoekstabellen. 
Na analyse werd de Gegevensbank Staal (GBS) aangepast om er nieuwe functies 
in op te nemen waarmee zowel de structuur van de ijzer- en staalconcerns 
zichtbaar kan worden gemaakt, als het door een groep geproduceerde tonnage 
berekend kan worden (onder meer om te kunnen vaststellen of een transactie 
Bijlage IV.B. 7 426 
vrijgesteld is van de verplichting tot voorafgaande goedkeuring) alsmede of 
de verhouding van dit tonnage tot de produktie van een land, een groep landen 
of de Gemeenschap als geheel. 
<T5> - Studie van de seheepsbouwmarkt in 1992 
630. Deze studie heeft ten doel de kostenstructuur van de meest concurrerende 
communautaire scheepswerven te vergelijken met de wereldmarktprijzen (in het 
bijzonder gelet op de marktsegmenten waarin de communautaire werven relatief 
gezien het meest concurrerend blijven). De bevindingen van de studie worden 
gebruikt om de Commissie te informeren over de bestaande kosten- en 
prijsverschillen. Zij heeft deze gegevens nodig om het plafond voor 
steunverlening aan de scheepsbouw te kunnen vaststellen, dat overeenkomstig 
de Zevende Richtlijn van de Raad tenminste ieder Jaar opnieuw moet worden 
bezien. 
631. Evenals in de voorgaande jaren concentreert de studie, die volledig in 
samenwerking met de EG-industrie werd uitgevoerd, zich op scheepstypes die 
het meest in de Gemeenschap worden gebouwd en ten aanzien waarvan de werven 
in de Gemeenschap het meest rechtstreeks concurreren met producenten in derde 
landen. In deze studie werden 11 scheepstypes behandeld en 22 scheepswerven 
verstrekten kostenramingen. De prijzen op de wereldmarkt werden vastgesteld 
aan de hand van gegevens die uit verschillende bronnen werden verzameld. 
632. Deze studie komt tot de slotsom dat de kosten- en prijsverschillen in 
vergelijking met vorig Jaar over het algemeen groter zijn geworden. Volgens 
de deskundige zijn de gevolgen van de verschillen in mondiale inflatiecijfers 
en valutaschommelingen niettemin belangrijke factoren geweest bij de 
klaarblijkelijke afname van het concurrentievermogen van de scheepsbouwers in 
de Gemeenschap. 
<T5> - Studie ten behoeve van het herstructureringsplan 
voor de Spaanse scheepsbouw 
633. Zoals in artikel 9 van de Zevende Richtlijn van de Raad betreffende de 
steunverlening aan de scheepsbouw is bepaald, heeft de Commissie tezamen met 
de Spaanse regering een onafhankelijke adviseur aangesteld om elk half jaar 
een tussentijds verslag uit te brengen over de uitvoering van het 
herstructureringsplan voor de Spaanse scheepsbouw in de periode 1991/1992. 
Bijlage IV.B. 8 42 7 
634. In oktober werd er een verslag voorgelegd over de eerste zes maanden van 
1992, dat twijfel doet rijzen omtrent de haalbaarheid van het in het plan 
nagestreefde concurrentievermogen van de Spaanse scheepsbouw. Artikel 9 
bepaalt dat de Spaanse regering in dergelijke omstandigheden maatregelen 
treft ter verbetering van de herstructurering van de sector, die de Commissie 
goedkeurt als zijnde geschikt om wijziging te brengen In de situatie. Naar 
verwachting zal de Spaanse regering haar voorstellen spoedig indienen. 
<T5> Studies ten behoeve van het herstructureringsplan voor 
de Spaanse Corooración de la Siderurgia Integral (CSi) en Sidenor 
635. Drie studies hadden betrekking op de herstructureringsplannen voor de 
Spaanse staalindustrie, te weten: 
een studie die is uitgevoerd door een onafhankelijke, door de Spaanse 
regering en de Commissie tezamen aangestelde deskundige, ter beoordeling 
van de haalbaarheid van het voorgestelde herstructureringsplan voor de 
Spaanse Corporación de la Siderurgia Integral (CSI), waarin Altos Hornos 
de Vizcaya SA en Empresa Nacional Siderurgica SA (Ensidesa) zijn 
opgegaan; 
een studie die is uitgevoerd door een onafhankelijke, door de Spaanse 
regering en de Commissie tezamen aangestelde deskundige, ter beoordeling 
van de haalbaarheid van het voorgestelde herstructureringsplan voor het 
Spaanse ijzer- en staalbedrijf Sidenor, waarin Acenor en Foarsa zijn 
opgegaan; en 
een namens de Commissie door een onafhankelijke deskundige uitgevoerde 
studie ter beoordeling van de mogelijke alternatieven voor het CSI-pian. 
Deze studies hadden ten doel de Commissie informatie te verstrekken aan de 
hand waarvan ze kon beslissen of ze de Raad moest aanbevelen toestemming te 
verlenen voor de steunmaatregelen betreffende de herstructureringsplannen die 
volgens artikel 95 van het EEG-Verdrag moeten worden goedgekeurd. 
Op grond van de bevindingen van de deskundige kwam de Commissie tot de 
slotsom dat het CSI-pi an haalbaar was, maar dat de verhouding tussen de 
intensiteit van de steun en de omvang van de benodigde herstructurering 
428 
Bijlage IV.B. 9 *" w 
verbetering behoefde. De Commissie is tevens van mening dat het Sidenor-plan 
haalbaar is en besloot de steunmaatregelen onder bepaalde voorwaarden goed te 
keuren. 
De standpunten van de Commissie werden aan de Raad "Industie" op de 
vergadering van 24 november voorgelegd. De Raad wist niet tot overeenstemming 
te komen inzake de Spaanse voorstellen en werd, hangende bilaterale 
contacten, tot nader overleg opgeschort. 
IV.C. 1 
<T3> C. Statistisch overzicht van concentraties die overeenkomstig 
Verordening van de Raad (EEG) nr. 4064/89 zijn aangemeld 
<T4> §1. Inleiding 
636. Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad betreffende de controle op 
concentraties van ondernemingen werd in september 1990 van kracht. Het XXle 
Verslag over het mededingingsbeleid bevatte een beknopt statistisch overzicht 
van de gedurende 1991 geanalyseerde gevallen. Dit deel heeft ten doel een 
meer gedetailleerde statistische analyse te geven van alle gevallen die tot 
september 1992 overeenkomstig de Verordening werden behandeld. 
637. Volgens de Verordening dienen bij de Commissie slechts grote 
concentraties te worden aangemeld. Alleen die gevallen moeten worden 
aangemeld waarin de gezamenlijke mondiale omzet van alle betrokken 
ondernemingen in totaal meer dan 5 miljard ecu bedraagt, en waarbij de totale 
omzet binnen de Gemeenschap van elk van hen meer dan 250 miljoen ecu bedraagt 
en niet meer dan tweederde van deze totale communautaire omzet van elk van 
hen uit slechts één Lid-Staat afkomstig is. Door deze strenge criteria blijft 
het aantal door de Commissie behandelde gevallen beperkt tot ongeveer vijftig 
per jaar. 
638. In de hierna weergegeven tabellen wordt een statistisch overzicht 
gegeven van de gevallen die op grond van de Verordening zijn afgehandeld en 
van de besluiten die tot op heden genomen zijn. De gevallen zijn ingedeeld 
naar de aard van de concentratie, de geografische dimensie, de desbetreffende 
economische sectoren en de nationaliteit van de betrokken ondernemingen. 
639. Gevallen die bij de Commissie officieel werden aangemeld, maar die niet 
binnen het toepassingsgebied van de Verordening vallen, zijn niet in het 
overzicht opgenomen, evenals geannuleerde of ingetrokken aanmeldingen. 
640. De gevallen zijn in twee tijdvakken ondergebracht (1990-1991 en 1991-
1992). Elke groep behelst aanmeldingen (of beschikkingen) die van september 
tot september plaatsvonden. Deze indeling, die wordt bepaald door de datum 
waarop de Verordening van kracht werd, valt niet precies samen met de 
tijdvakken die in Deel A van deze bijlage zijn gebruikt. 
IV.C. 2 430 
<T4> §2. Aard van de transactie en geografische dimensie 
van de concentraties (Tabel 1) 
641. Tabel 1 geeft een specificatie van de operaties die in 1990-1991 en 
1991-1992 plaatsvonden naar de aard van de transactie en de geografische 
dimensie van de overeenkomst. Ten aanzien van dit laatste criterium werden 
vier groepen gedefinieerd : bij nationale overeenkomsten zijn twee of meer 
bedrijven uit hetzelfde land (niet noodzakelijkerwijs een Lid-Staat) 
betrokken, bij overeenkomsten met een communautaire dimensie zijn 
ondernemingen uit ten minste twee verschillende Lid-Staten betrokken; de 
derde categorie behelst overeenkomsten tussen ten minste één bedrijf uit één 
Lid-Staat en ten minste één onderneming uit een derde land; bij extra-
communautaire overeenkomsten ten slotte, zijn ondernemingen uit ten minste 
twee verschillende derde landen betrokken, zonder enige deelname van 
ondernemingen uit één van de Lid-Staten. 
642. In tabel 1 zijn de gevallen ingedeeld in zes verschillende types 
concentratie. Het kopje "Gemeenschappelijke ondernemingen" omvat 
gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van een concentratie; deze 
geven geen aanleiding tot coördinatie van het concurrentiegedrag van de 
betrokken partijen. Het kopje "Fusies" omvat alleen gevallen van "zuivere" 
fusies, waarin ten minste twee onafhankelijke ondernemingen in één nieuw 
bedrijf opgaan en er geen gedeelten van de fuserende ondernemingen 
overblijven. "Verwervingen van een meerderheidsbelang" omvat gevallen waarin 
één of meer ondernemingen contractueel of op enigerlei andere wijze aandelen 
of activa verwerven, en aldus rechtstreeks of zijdelings gehele of 
gedeeltelijke zeggenschap verkrijgen over één of meer ondernemingen. Gevallen 
echter waarin de verwerving door middel van een openbaar bod op de aandelen 
van het overgenomen bedrijf plaatsvindt, zijn echter niet onder het kopje 
"Verwervingen van een meerderheidsbelang" opgenomen. Deze gevallen van 
openbaar bod zijn nader uitgesplitst in gevallen waarin het openbaar bod door 
het overgenomen bedrijf wordt betwist en gevallen waarin algemene 
overeenstemming bestond over het openbaar bod. De groep "Overigen" omvat een 
overeenkomst inzake wederzijdse participaties in 1990-1991 en een geval 
waarin in 1991-1992 een concentratie ongedaan werd gemaakt. 
643. In het eerste jaar waarin de Verordening van kracht was, kwamen 
intracommunautaire overeenkomsten het meeste voor (38 % van het totaal), 
echter op de voet gevolgd door gemengde overeenkomsten tussen communautaire 
431 
IV.C. 3 
en niet-communautaire ondernemingen (34 %). Deze volgorde was het afgelopen 
jaar omgekeerd (respectievelijk 33 % en 35 %). Aangemelde overeenkomsten 
tussen bedrijyen met dezelfde nationaliteit en concentraties tussen 
ondernemingen uit verschillende derde landen waren van minder belang en 
hadden een constant, zij het niet verwaarloosbaar aandeel in het totale 
aantal in beide jaren aangemelde transacties (respectievelijk 17 % en 14 % in 
1991/1992). 
644. Verwervingen van een meerderheidsbelang en gemeenschappelijke 
ondernemingen met het karakter van een concentratie vormden in 1990-1991 en 
1991-1992 verreweg de meest voorkomende transacties. Het aantal in 1991-1992 
aangemelde gemeenschappelijke ondernemingen met het karakter van een 
concentratie was namelijk bijzonder groot. Ondertussen daalde het aantal 
aangemelde verwervingen van een meerderheidsbelang gedurende het tweede jaar 
waarin de Verordening werd toegepast. Gevallen van zuivere fusies bleven tot 
een mimimum-niveau beperkt. Desalniettemin is het opmerkelijk dat van de drie 
gevallen van dit type die tijdens deze twee jaar werden bestudeerd, er twee 
alleen betrekking hadden op buitenlandse bedrijven. 
<T4> §3. Economische sectoren van de transacties (Tabel 2) 
645. De aangemelde gevallen worden ingedeeld naar de NACE-code van de 
voornaamste economische activiteit van de concentratie die uit de transactie 
voortkomt. Deze sectoriële uitsplitsing wordt nader geanalyseerd aan de hand 
van de geografische dimensie van de concentratie. 
646. Zoals uit tabel 2 blijkt, werd er, hoewel de aangemelde gevallen van 
concentraties merendeels in de industrie (61 %) plaatsvonden, een belangrijk 
aantal aangemeld op gebieden als vervoer, handel en financiële diensten (elk 
met 11 %) C1). 
647. In 1990-1991 viel ongeveer 50 % van de gevallen onder de algemene 
categorieën 2 en 3 van de NACE-indeling. Op het tweecijferniveau had 
sector 34 - Vervaardiging van auto's - met vier gevallen in 1990-1991 het 
grootste aandeel (8 %). In drie van deze vier gevallen waren zowel bedrijven 
van binnen als buiten de Gemeenschap betrokken. Bij deze gevallen waren 
ondernemingen met de Franse, Japanse, Duitse en Zweedse nationaliteit 
betrokken. 
(1) Alle percentages over 1990-1991. 
IV. c, 432 
648. Er waren verscheidene NACE-deelsectoren met twee cijfers waarin in 
1990-1991 3 transacties plaatsvonden. Het betreft hier raffinage, machines en 
apparatuur, kantoormachines en computers, elektrische machines en met 
computers verband houdende werkzaamheden. 
649. in 1991-1992 wist de produktiesector haar leidende positie te handhaven 
(57 %), echter op de voet gevolgd door financiële diensten (21 %). In de 
chemie waren er zes transacties en in de automobielbouw vijf. In de produktie 
van levensmiddelen en dranken werden vier transacties geregistreerd. In de 
verzekeringen en pensioenfondsen werden echter ook vier transacties 
geregistreerd, en in de bemiddelende financiële diensten drie. 
<T4> §4. Transacties naar nationaliteit van de betrokken ondernemingen 
650. Tabel 3 bevat informatie betreffende de nationaliteit van de bij de 
transacties betrokken ondernemingen. Gezien het feit dat twee of meer 
bedrijven met eenzelfde of verschillende nationale herkomst bij dezelfde 
overeenkomst betrokken kunnen zijn, kan deze informatie op verschillende 
manieren worden weergegeven. In tabel 3 geven we de mate waarin de 
verschillende combinaties van nationaliteiten voorkomen, weer. Rechtsboven 
van de matrix staan de gegevens betreffende 1990-1991, linksonder de 
informatie inzake 1991-1992. De hoofddiagonaal van de matrix toont hoe vaak 
twee bedrijven met dezelfde nationaliteit deelnamen in een bepaalde 
overeenkomst (hetzij alleen, hetzij met andere ondernemingen), waarbij het 
cijfer voor 1990-1991 (rechterkant) met een '\' wordt gescheiden van het 
cijfer voor 1991-1992 (linkerkant). 
651. In de laatste kolom van de tabel is de frequentie aangegeven waarmee een 
bedrijf met een bepaalde nationaliteit in 1990-1991 bij een bepaalde 
overeenkomst betrokken was. Als twee ondernemingen met dezelfde nationaliteit 
bijvoorbeeld in dat jaar zijn gefuseerd, en er verder geen transacties waren 
waarbij ondernemingen met dezelfde nationaliteit betrokken waren, heeft dat 
land een frequentie van twee. De laatste rij van de matrix geeft hetzelfde 
totaal voor het tijdvak 1991-1992. 
652. Uit deze tabel blijkt dat in de periode 1990-1991 Franse bedrijven 
verreweg het meest actief waren; bij 32 transacties was ten minste één Franse 
onderneming betrokken. Deze concentraties waren niet geografisch 
geconcentreerd. Naast Frankrijk vonden ze in vier andere EG-Lid-Staten 
IV.C. 5 ^J° 
plaats, alsmede in vier derde landen. Na Frankrijk zijn drie andere landen 
bij ongeveer een zelfde aantal overeenkomsten betrokken; waarbij vermeld kan 
worden dat er zich één derde land onder bevindt : Duitsland (18), vs (17) en 
het Verenigd Koninkrijk (16). 
653. Dit lijkt erop te wijzen dat de Verordening niet alleen veel invloed 
heeft gehad op Europese bedrijven, maar ook op grote ondernemingen die 
mondiaal opereren en van buiten de Gemeenschap afkomstig zijn. 
654. Deze hoge mate van internationalisering van de activiteiten die binnen 
het toepassingsgebied van de Verordening vallen, zette zich in 1991-1992 
door, hoewel er dat jaar minder concentraties binnen een land plaatsvonden. 
In dit tweede jaar waren er bijvoorbeeld meer gevallen waarbij Zweedse 
bedrijven betrokken waren, dan gevallen die Italiaanse ondernemingen 
betroffen. Het is eveneens interessant om de sterke mate van diversiteit aan 
te stippen van de landen uit de groep waarop de toepassing van de verordening 
betrekking heeft. 
655. Het is tevens het vermelden waard dat het aantal gevallen waarbij er in 
1991-1992 Franse bedrijven betrokken waren, gelijk is aan dat van de andere 
grote Lid-Staten. Ten slotte waren er in 1991-1992 geen gevallen waarbij 
Japanse ondernemingen betrokken waren. Dit feit lijkt er, gevoegd bij de zeer 
lage frequentie van 1990-1991 (5 gevallen), op te duiden dat de Japanse 
bedrijven een strategie volgen die sterk afwijkt van die van bijvoorbeeld 
ondernemingen uit de VS of uit Zweden. 
656. Voor wat betreft de binaire combinaties is het van belang om te wijzen 
op de veelvuldige gevallen waarin een Frans en een Duits bedrijf betrokken 
waren (in 1990-1991 zes en in 1991-1992 vijf). Ook vermeldenswaard is het 
aantal keren dat twee ondernemingen met dezelfde nationaliteit in 1991-1992 
aan dezelfde soort overeenkomst deelnamen, in het bijzonder ten aanzien van 
Duitsland en het VK. 
<T4> §5. Statistische analyse van de beschikkingen 
657. In de meeste aangemelde gevallen die binnen het toepassingsgebied van de 
Verordening vallen, kon reeds voor de tweede fase van de procedure een 
eindbeslissing worden genomen. In 1990-1991 werden 43 van de 47 aangemelde 
gevallen die binnen het toepassingsgebied van de Verordening vallen, na de 
eerste onderzoeksfase beschouwd als verenigbaar met de gemeenschappelijke 
434 
IV.C. 6 
markt. In 1991-1992 steeg dit aantal tot 54 van de 57 gevallen. 
658. De vier zaken die in 1990-1991 de tweede onderzoeksfase bereikten, 
werden naderhand goedgekeurd, aangezien bleek dat ze geen belemmering vormden 
voor de daadwerkelijke concurrentie op de gemeenschappelijke markt. In drie 
van de vier gevallen werden de ondernemingen door de Commissie echter 
voorwaarden opgelegd om ervoor te zorgen dat er uit de overeenkomst geen 
beperkingen voor de concurrentie op de gemeenschappelijke markt of een groot 
deel ervan zouden voortvloeien. Bij de drie goedgekeurde en aan voorwaarden 
gebonden gevallen was geen enkel bedrijf uit de Gemeenschap betrokken, en ook 
bij de zaak zonder voorwaarden waren alle ondernemingen uit derde landen 
afkomstig (Zweden en Zwitserland). De desbetreffende sectoren waren machines, 
elektrische machines en apparatuur voor radio, televisie en communicatie. 
659. In 1991-1992 kon een geringer percentage aangemelde gevallen voor de 
tweede procedurefase worden opgelost, maar in slechts één geval verklaarde de 
Commissie de concentratie onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Het 
betrof de voorgestelde verwerving van de Canadese vliegtuigbouwer De 
Havilland door het Franse Aerospatiale en het Italiaanse Alenia. 
In datzelfde jaar werden er aan twee goedkeuringen van concentraties 
voorwaarden verbonden. In tegenstelling tot het jaar daarvoor waren deze 
transacties verwervingen, en geen gemeenschappelijke ondernemingen, waarbij 
één aanbod werd goedgekeurd, en één aanbod werd aangevochten. 
De juridische analyse van al deze beschikkingen is te vinden in het XXIe 
Verslag over het mededingingsbeleid en in hoofdstuk I.e. van Deel II van dit 
Verslag. 
IV.C. 7 435 
Tabel 1 Typologie van de concentraties en geografische dimensie 
Type concentratie 1990/1991 
A B C D Totaal 
Verwerving meerderheids­
belang 5 11 8 2 26 
Openbaar overnamebod 
(vriendschappelijk) 
Openbaar overnamebod 
(vijandig) 
Joint venture/Controle 
Fusie 
Anderen 
Totaal 0 0 112 
0 0 112 
2 7 5 1 15 
0 0 0 11 
0 0 10 1 
7 18 16 6 47 1991/1992 
A B C D Totaal 
6 6 9 1 22 
0 2 10 
0 0 10 
3 10 9 6 28 
10 0 1 
0 10 0 
10 19 20 8 57 
A= Nationaal 
B= Communautair 
c= internationaal 
D= Extra-communautair 
Bron : MTF Database. 
IV.C. 8 436 
Tabel 2 Transacties volgens economische sector en geografische dimensie 
NACE-code 1990/1991 
A B C D Totaal 
1. Voedingsmiddelen, 2 
textiel en textiel-
produkten 
2. Houtindustrie, papier 3 
chemische produkten, 
metalen, machines 
3. Electrische apparat. 2 
en instrumenten, 
transportmiddelen 
4. Openbare nuts­
bedrijven, 
bouwnijverheid 
5. Groothandel en klein- 0 
handel, hotels en 
restaurants 
6. Vervoer, communicatie 0 
& financiële 
instellingen 
7. Exploitatie van en 0 
handel in onroer.goed 
activiteiten in 
verband met computers 
8. Onderwijs en 0 
gezondheidszorg 12 0 5 
6 1 1 11 
3 6 2 13 
0 10 0 1 
4 10 5 
3 0 2 5 
0 5 0 5 
0 0 0 0 
9. Gemeenschapsvoorzien­
ingen en soc.-cult. 
en pers. diensten 
Totaal 
A= Nationaal 
B- Commautair 
C= Internationaal 
D= Extra-communautair 
Bron : MTF Database. 0 0 112 
7 18 16 6 47 1991/1992 
A B C D Totaal 
0 2 11 4 
3 5 7 3 18 
2 2 5 2 11 
10 0 0 1 
2 5 10 8 
14 5 2 12 
1110 3 
0 0 0 0 0 
0 0 0 0 0 
10 19 20 8 57 
Tabel 3 Transacties volgens het land waarin de betrokken bedrijven gevestigd zijn 
(1990/1991 rechts boven de diagonaal en 1991/1992 links onder de diagonaal) 
91-2X90-1 
Totaal 
B DK D E F Gr Irl IL Ni P UK Can Fin Jap Swe USA Swi Aul Aus SAf Hok Vir Kuw 90/91 
B \ 1 1 
DK \ 
irl 
Aus 0 
D 1 6\3 6 2 2 2 18 
E 2\1 3 1 6 
F 2 5 1 2\4 3 4 112 4 32 
Gr \ 0 
0 
1112 1\1 1 1 7 
L 1 \ 0 
Ni 2 1 \ 1 3 
PI 1 \ 0 
UK 1 2 2 2 2 5\2 1 4 16 
Can 1 2 1 \ 2 
Fin \ 1 
Jap 0\1 2 5 
Swe 2 1 13 1 3\0 1 3 
USA 2 2 2 4 3\2 17 
Swi 1 11 l\l 5 
Aul 11 1 1 1 \ 0 
0 
SAf 1 1 \ 0 
Hok 1 1 \ 0 
Vir 1 1 \ 0 
Kuw 1 \ 0 
Totaal 3 1 29 10 26 0 0 11 1 7 2 29 6 0 0 16 17 5 5 1 3 1 2 1 
91/92 
Bron : MTF Database. 
-<1 
Tabel 4 Uitsplitsing van eindbeschikkingen in procedures die werden ingeleid overeenkomstig artikel S, lid 1, 
onder c, van Verordening 4064/89 van de Raad 
Aantal gevallen 
Soort 
transactie 
Geografische 
Dimensie 
NACE-code 
Nationaliteit 
betrokken firma 1990/1991 
Beschik, ex art. 8, lid 2 
Met voorw. 
3 
Meer.belang(2) 
JV/controle(l) 
Nat. (1) 
Comm. (2) 
31 (2) 
32 (1) 
F/I (2) 
D/D Zonder voorw. 
1 
Meer. belang 
Extra-comm. 
29 
Swe /Swi Beschik, ex art.8,lid 3 
0 1991/1992 
Beschik, ex art.8, lid 2 
Met voorw. 
2 
Vriend, bod 
Vijandig bod 
Commun. (1) 
Comm/niet-EG(l) 
15 
55 
B/F 
F/Swi Zonder voorw. 
0 Beschik, ex art.8,lid3 
1 
Meerderheidsbelang 
Comm/niet-EG(1) 
35 
Can/F/It 
NACE-codes 
15 Vervaardiging van voedingsmiddelen en dranken 
29 Vervaarvaardiging van machines, apparaten en werktuigen, N.E.G. 
31 Vervaardiging van elektrische machines en apparaten, N.E.G. 
32 Vervaardiging van audio-, video- en telecommunicatieapparatuur en -benodigdheden 
35 Vervaardiging van overige transportmiddelen 
55 Hotels en restaurants CD 
Bron : MTF Database. 
' ISSN0254-1S13 
COM(93) 162def. 
DOCUMENTEN 
NL 08 
Catalogusnummer : CB-CO-93-185-NL-C 
ISBN 92-77-54816-9 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg