Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 93/6/EEG van de Raad inzake de kapitaaltoereikendheid van beleggingsondernemingen en kredietinstellingen" () (98/C 19/04)

De Raad heeft op 25 juni 1997 besloten, overeenkomstig de artikelen 57, lid 2, en 198 van het EG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 oktober 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Levitt.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 349e Zitting van 29 en 30 oktober 1997 (vergadering van 29 oktober 1997) het volgende advies uitgebracht dat met 106 stemmen vóór, 2 tegen, bij 1 onthouding is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Doelstelling van Richtlijn 93/6/EEG en de wijziging ervan

1.1.1. Richtlijn 93/6/EEG van de Raad inzake de kapitaaltoereikendheid van beleggingsondernemingen en kredietinstellingen strekt tot harmonisatie van de kapitaalvereisten waaraan deze ondernemingen dienen te voldoen in verband met posities in hun portefeuille die aan marktrisico's zijn blootgesteld. Marktrisico's zijn mogelijke verliezen die door schommelingen van marktprijzen worden veroorzaakt. Voorts bevat de richtlijn de te hanteren methode voor de berekening van de kapitaalvereisten voor het afdekken van risico's in verband met schuldpapier, rente, aandelen, valuta's en de daarvan afgeleide financiële instrumenten. Tevens wordt voorgeschreven waaraan het eigen vermogen met het oog op deze kapitaalvereisten dient te voldoen.

1.1.2. De richtlijn vormt samen met Richtlijn 93/22/EEG van de Raad betreffende het verrichten van diensten op het gebied van beleggingen in effecten de basis voor de coördinatie van de regels voor het bedrijfseconomische toezicht op het beleggingsbedrijf, aan de hand waarvan de nationale autoriteiten elkaars vergunningen erkennen. Deze twee richtlijnen zijn, samen met die voor kredietinstellingen en verzekeringsondernemingen, het fundament onder de interne markt voor financiële diensten.

1.1.3. Richtlijn 93/6/EEG werd goedgekeurd in een periode waarin in breder internationaal verband onderhandeld werd over de harmonisatie van kapitaalvereisten aangaande marktrisico's. Daarom werd indertijd een herzieningsclausule in de richtlijn opgenomen (artikel 14). In januari 1996 ging het BIB-toezichtcomité voor het bankwezen ertoe over, marktrisico's in het Akkoord van Bazel inzake het eigen vermogen van 1988 op te nemen.

1.1.4. Op grond van artikel 13 van de richtlijn diende de Commissie voorstellen te doen voor de kapitaalvereisten voor ingenomen posities met betrekking tot de grondstoffenhandel en van grondstoffen afgeleide instrumenten. De wijziging in 1996 van het Akkoord van Bazel omvat mede kapitaalvereisten voor deze posities.

1.1.5. Met onderhavig voorstel wordt beoogd, de EU-regels aangaande kapitaaltoereikendheid op één lijn te brengen met hetgeen door de G10-toezichthouders voor het bankwezen is overeengekomen. Afgezien van de hieronder in hoofdstuk 3 behandelde kwesties volgt de Commissie de BIB-regeling op hoofdlijnen.

1.1.6. Het Comité noemde in zijn positieve advies over het Commissievoorstel voor de richtlijn van 1990 drie hoofdbeginselen aan de hand waarvan dat voorstel moest worden beoordeeld:

- het moet "gelijkheid scheppen tussen beleggingsondernemingen die geen banken zijn en kredietinstellingen die op de effectenmarkt opereren";

- de richtlijn "moet de aantrekkelijkheid van de Gemeenschap als financieel centrum vergroten of althans niet nadelig beïnvloeden";

- "de toegang tot de financiële markten (mag) niet zodanig worden beperkt dat hierdoor afbreuk wordt gedaan aan de concurrentie, innovatie en keuze van de belegger".

1.1.7. Het voegde daaraan toe dat de kapitaalvereisten van de richtlijn "in technisch opzicht zo goed mogelijk (dienen te) passen bij de in de ondernemingen reeds bestaande risicodekkingsinstrumenten".

1.1.8. Ook onderhavig voorstel dient aan de hand van deze vier criteria te worden getoetst.

1.2. Economische subjecten waarop de richtlijn van toepassing is

Het richtlijnvoorstel heeft betrekking op beleggingsondernemingen en kredietinstellingen.

1.3. Samenvatting van de voorgestelde wijzigingen

1.3.1. Het voorstel bestaat uit drie componenten:

- wijzigingen waardoor ondernemingen, onder strikte voorwaarden, voor de berekening van hun kapitaalvereisten in verband met de afdekking van het marktrisico eigen statistische modellen mogen gebruiken in plaats van de in de bijlagen I, II en III beschreven standaardmethode. Met name wordt in dit verband een nieuwe bijlage VIII voorgesteld;

- grondstoffenrisico's worden o.a. via opname van een nieuwe bijlage VII onder het werkingsgebied van de richtlijn gebracht. Goud zal echter als vreemde valuta worden behandeld, en daartoe worden vooral wijzigingen in bijlage III voorgesteld;

- herstel van een onbedoelde anomalie in de richtlijn door voor te schrijven dat het uitgeven van achtergestelde schuld door een emittent met een hoge kredietwaardigheidsbeoordeling niet meer automatisch uitsluit dat de aandelen van de emittent worden opgenomen in de portefeuille waarop een specifieke risicowegingsfactor van 2 % van toepassing is.

1.3.2. De eerste twee voorstellen zijn de belangrijkste, liggen op één lijn met de BIB-voorstellen aangaande marktrisico's, en worden hieronder diepgaand geanalyseerd. Zonder dat daarbij afbreuk aan de strekking van de richtlijn wordt gedaan, mogen de aan de hand van de voorgestelde bijlagen VII en VIII berekende marktrisico's worden afgedekt op basis van de eigen-vermogensdefinitie die in 1993 werd uitgebreid.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Redenen waarom de richtlijn moet worden gewijzigd

2.1.1. Sommige banken en beleggingsondernemingen gebruiken reeds interne modellen om meer inzicht in hun risico's te krijgen en een solidere basis te creëren voor risicocontrole en beheer van het bedrijfskapitaal. Zouden ondernemingen de voorgeschreven kapitaalvereisten met behulp van deze modellen mogen berekenen, dan zou dat bijdragen tot meer inzicht in en controle van hun risico's, hetgeen iedereen ten goede zou komen. Dit is in het belang van toezichthouders, spaarders en aandeelhouders. Uit een aantal recente financiële schandalen bleek namelijk een gebrek aan marktinzicht bij het topmanagement en kwamen onvolkomenheden bij de controle van marktrisico's aan het licht.

2.1.2. Tevens speelt er een mededingingsaspect. De wijziging van het Akkoord van Bazel treedt eind 1997 volledig in werking. Vanaf dat moment kunnen banken uit derde landen interne modellen gebruiken om de kapitaalvereisten in verband met het marktrisico te berekenen. Richtlijn 93/6/EEG laat EU-ondernemingen vrij om de voorgeschreven vereisten met behulp van deze modellen te berekenen. De aldus berekende vereisten mogen echter niet lager uitvallen dan het resultaat van de standaardmethode. Of de vereisten voor een onderneming die interne modellen gebruikt lager zullen zijn dan in de richtlijn is voorgeschreven, hangt af van de ingenomen posities. Aangenomen wordt evenwel dat deze in sommige gevallen inderdaad lager zullen uitvallen. Dit is niet het gevolg van normversoepeling, maar vloeit voort uit het besef van de toezichthouders dat banken en beleggingsondernemingen met behulp van adequate modellen (die de nationale autoriteiten op basis van toetsing aan strikte criteria moeten goedkeuren) hun economische en financiële risico's beter kunnen overzien, controleren en terugdringen. Daartoe zullen banken en verzekeringsondernemingen evenwel zeer fors moeten investeren in ontwikkeling en toepassing van de nodige modellen, informatievoorziening voor het management en daarmee samenhangende procedures. Daar staat tegenover dat de potentiële voordelen aanzienlijk zijn: meer inzicht in en controle van risico's en de mogelijkheid, de kapitaalvereisten nauwkeuriger op de werkelijke risico's toe te snijden. De lid-staten zijn echter verplicht om ten minste de in de EU-richtlijnen voorgeschreven minimumvereisten toe te passen. Daarom moet Richtlijn 93/6/EEG worden gewijzigd, zodat EU-firma's worden geprikkeld om hun kapitaalvereisten aan de hand van interne modellen te berekenen.

2.1.3. Hieruit vloeien de volgende twee belangrijke consequenties voor de EU en haar financiële sector voort:

- sommige EU-ondernemingen kunnen in een nadelige positie ten opzichte van de concurrentie uit derde landen geraken, omdat zij met hogere vermogensvereisten worden geconfronteerd, waar bij gebruik van interne modellen juist het tegendeel het geval zou zijn. Dit leidt noodgedwongen tot economische inefficiëntie;

- EU-ondernemingen en -toezichthouders kunnen hun interne respectievelijk regelgevende maatregelen voor risicoweging niet op bovenbedoelde regeling afstemmen. Een dergelijke afstemming zou echter wel een prikkel voor de sector zijn om constant te werken aan verbetering van risicoweging en risicobeheerssystemen, zoals het Comité in zijn advies over het Commissievoorstel van 1990 opmerkte. Het is namelijk van belang voor de gezondheid van het financiële systeem en van cliënten dat de sector de desbetreffende ontwikkelingen op de voet volgt en toepast.

Daarom moet het voorstel snel worden aangenomen en uitgevoerd.

2.1.4. Een verdere reden waarom de richtlijn dient te worden gewijzigd, is dat in een handelsportefeuille ook posities ten aanzien van grondstoffen en derivaten daarvan moeten kunnen worden ingenomen.

2.1.5. De Commissie heeft haar voorstellen beperkt tot het minimum dat noodzakelijk is om het wetgevingsproces zoveel mogelijk te versnellen zodat internationaal overeengekomen normen spoedig in de EU kunnen worden toegepast. Dit is in het belang van zowel het EU-concurrentievermogen als de verbetering van risicocontrole binnen de financiële instellingen in de EU, en moet daarom positief worden beoordeeld.

2.2. Toekomstige technische wijzigingen in de EU-regelgeving betreffende financiële diensten - slagvaardig inspelen op internationale vooruitgang

2.2.1. Met dit uiterst technische voorstel reageert de Commissie op de vooruitgang die in internationaal regelgevend verband is geboekt. Opgemerkt moet worden dat de discussie over andere met dit voorstel samenhangende technische onderwerpen wordt voortgezet door de BIB-toezichthouders voor het bankwezen en de toezichthouders op het effectenbedrijf in IOSCO-verband, alsook tussen beide organisaties.

2.2.2. De discussie tussen de toezichthouders voor het bankbedrijf gaat met name over de modellen voor de berekening van het specifieke risico () en de hoogte van het minimumvereiste dat is vastgesteld op 50 % van de waarde zoals die uit de toepassing van de standaardmethode resulteert. Het Commissievoorstel bevat een bepaling in die zin (bijlage VIII, punt 5), maar het valt niet uit te sluiten dat deze op korte termijn zal moeten worden ingetrokken of gewijzigd. Het BIB-comité van toezichthouders voor het bankwezen houdt ook de mogelijkheid open, het Akkoord inzake het eigen vermogen te herzien in het licht van de ervaringen die met b.v. de vermenigvuldigingsfactor zijn opgedaan.

2.2.3. Daarom dient ervoor te worden gezorgd dat de EU-wetgeving in technisch opzicht in de pas blijft lopen met ontwikkelingen op markten en in regelgevende fora. Gegeven de lengte van de procedure die voor het aannemen van een richtlijn als onderhavige dient te worden gevolgd, zal dat echter moeilijk worden. Ook de codecisie-procedure is een te zwaar wetgevingsinstrument voor wijziging van zulke technische details. Derhalve dienen in dit verband comitologiebepalingen te worden toegepast.

2.2.4. Daartoe moet de Commissie de desbetreffende, uiterst technische, voorstellen zo snel mogelijk indienen. Denkt zij dat dit op korte termijn niet valt te verwezenlijken, dan is het alternatief, minder dwingende voorschriften uit te vaardigen aan de hand waarvan de toezichthouders internationale normen met meer flexibiliteit kunnen toepassen. Op die manier kunnen zij technische wijzigingen zonder vertraging in nationale regelingen opnemen.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Artikel 1, leden 1-8, en bijlage I, bevatten grotendeels wijzigingen die het gevolg zijn van het besluit, posities in grondstoffen en grondstoffenderivaten onder het werkingsgebied van de richtlijn te brengen en het besluit, bedrijven de mogelijkheid te geven om interne modellen voor de berekening van hun kapitaalvereisten te gebruiken. Voor de wijzigingen in bijlage I geldt hetzelfde. Een meer gedetailleerd overzicht van het Commissievoorstel is als bijlage bij dit advies gevoegd.

3.1.1. Artikel 1, lid 2, en bijlage II bevatten de belangrijkste wijzigingen. Bijlage II bevat de twee aan Richtlijn 93/6 toe te voegen bijlagen, te weten een bijlage VII betreffende grondstoffenrisico's en een bijlage VIII aangaande interne modellen. In artikel 1, lid 6, wordt voorgesteld dat de bevoegde autoriteiten tijdens een overgangsperiode een alternatieve regeling mogen toepassen op beleggingsondernemingen die nog niet in staat zijn om het grondstoffenrisico volgens de methode van bijlage VIII te berekenen en waarvoor de standaardmethode van bijlage VII niet passend wordt geacht.

Terwille van de duidelijkheid wordt hieronder ingegaan op de bovengenoemde twee belangrijkste elementen van het Commissievoorstel, te weten interne modellen en grondstoffen.

3.2. Interne modellen

3.2.1. Bedrijven mogen interne modellen gebruiken voor de berekening van hun kapitaalvereisten in verband met rente-, aandelen-, valuta- en grondstoffenrisico's. Daartoe dienen zij voorafgaand toestemming van de bevoegde autoriteiten te hebben en aan een aantal verfijnde kwalitatieve en kwantitatieve criteria te voldoen. Deze criteria stroken met wat in BIB-verband is overeengekomen.

3.2.2. De kwalitatieve criteria strekken ertoe om ondernemingen die interne modellen gebruiken, normen voor het beheer van marktrisico's te laten hanteren die qua opzet solide zijn en met integriteit worden toegepast. Deze criteria zijn beschreven in de punten 2-4 van Bijlage VIII en mogen geen afbreuk doen aan de door de toezichthouders uitgevaardigde regels. Noodzakelijkerwijs zijn de criteria dusdanig geformuleerd dat de bevoegde autoriteiten over ruime discretionaire bevoegdheid beschikken. Zij hebben die vrijheid nodig om te kunnen inspelen op de aard van de afzonderlijke bedrijven. De nadruk wordt vooral gelegd op de verantwoordelijkheid van management en directie voor strenge normen en efficiënte controle. Van alle instellingen mag worden verwacht dat zij er strikte controlenormen op na houden, maar de aard van de controle zal onvermijdelijk variëren naar gelang van het soort zaken dat wordt gedaan en in het licht van de geografische spreiding ervan.

3.2.3. De kwantitatieve criteria geven de minimum-statistische parameters voor risicometing aan. Deze zijn neergelegd in de punten 9, 10 en 11 van bijlage VIII en komen overeen met de BIB-vereisten. Met het eenzijdige betrouwbaarheidsinterval van 99 % wordt bedoeld dat het model een potentieel verlies berekent dat in 99 % van de gevallen groter is dan of gelijk is aan het werkelijke verlies. Het is daarbij de bedoeling dat een instelling die deze methode hanteert, geen verlies lijdt dat hoger ligt dan de 99 op 100 maal berekende potentiële-verlieswaarde.

3.2.4. De kapitaalvereisten op een bepaalde dag van een onderneming die interne modellen gebruikt, liggen boven het potentiële verlies van de vorige dag of het gemiddelde van het dagelijkse potentiële verlies op elk van de zestig aan die bepaalde dag voorafgaande werkdagen, vermenigvuldigd met een factor 3. Worden aan de hand van controletests achteraf zwakheden in het model of in het interne controlesysteem geconstateerd, dan kan de vermenigvuldigingsfactor, door toevoeging van een "plus"-factor, tot vier worden verhoogd. Uit de hoogte van de vermenigvuldigingsfactor (3) en de mogelijkheid om een "plus"-factor toe te voegen, blijkt dat de benadering zeer voorzichtig is en dat een grote kapitaalreserve in verband met marktrisico's zal worden aangehouden. Financiële ondernemingen vinden deze aanpak veel te voorzichtig en hebben verklaard dat de extreem hoge vermenigvuldigingsfactor 3 ertoe zal leiden dat te veel kapitaal in verband met marktrisico's wordt geblokkeerd. Met name is naar voren gebracht dat vanwege de hoogte van de vermenigvuldigingsfactor modellenverfijning niet passend wordt beloond. Immers, hoe goed het model van een bank ook mag zijn, de vermenigvuldigingsfactor van ten minste 3 blijft van toepassing. De BIB heeft toegezegd op dit onderwerp terug te komen en wijzigingen zijn dan ook niet uit te sluiten.

3.2.5. Volatiliteiten dienen gedurende een feitelijke waarnemingsperiode van minimaal één jaar te worden gemeten. Deze zogenaamde historische volatiliteit heeft evenwel slechts een beperkt nut in situaties als dunne, deregulerende of opkomende markten en ook in het geval van ingewikkelde nieuwe financiële producten. In dergelijke omstandigheden is het van belang dat banken gegevens gebruiken die het feitelijke risico adequaat weergeven en andere controlemechanismes hanteren om de blootstelling aan deze risicofactoren in de hand te houden. De tekst van het voorstel is op dit punt voor verduidelijking vatbaar.

3.2.6. Ook zullen ondernemingen de nauwkeurigheid van hun modellen dienen aan te tonen door op gezette tijden via controletests achteraf de concrete resultaten van de onder het model vallende transacties te vergelijken met de door het model gegeven prognoses. In dit verband kleven er een aantal problemen aan de Commissievoorstellen (punt 7 van bijlage VIII) waardoor EU-instellingen een concurrentienadeel kunnen ondervinden zonder daarvoor afdoende compensatie wordt geboden in de vorm van bescherming van beleggers of verbetering van het financiële systeem.

3.2.7. Specificatie van de dagelijkse controletest

Dit is een cruciale kwestie. De ondernemingen moeten dagelijkse controletests uitvoeren, waarbij zij het potentiële verlies met zowel de feitelijke als de hypothetische handelsresultaten () dienen te vergelijken. Dit is een kostbare verplichting die veel administratieve lasten meebrengt en verder gaat dan het BIB-Akkoord. Daarin worden banken weliswaar verplicht om zowel hypothetisch als feitelijk te kunnen vergelijken, maar mogen de toezichthouders zelf uitmaken welke waarde zij aan de uitkomsten van de respectieve controlemethodes hechten.

3.2.8. De Commissie moet zich volgens het Comité concentreren op vergelijking van het potentiële verlies met de feitelijke handelsresultaten. De nationale toezichthouders zouden zelf moeten mogen uitmaken welke waarde aan de vergelijking met de uitkomsten van de hypothetische verschuivingen dient te worden gehecht.

3.2.9. De vergelijking met de hypothetische uitkomsten verschaft slechts een zuiver statistische aanwijzing voor de betrouwbaarheid van het model. Daarentegen wordt door vergelijking met de feitelijke resultaten aangetoond in hoeverre alle handelsrisico's waaraan een bank zich blootstelt, door het model worden bestreken. Op die manier wordt getest hoe een model op de werkelijkheid reageert.

3.2.10. Dan speelt er nog een praktische kwestie; het is geen sinecure om dagelijks twee controletests uit te voeren en de controle van de betrouwbaarheid van gegevens aangaande de feitelijke uitkomsten dient des te strikter te zijn omdat de desbetreffende gegevens worden gebruikt ten behoeve van wettelijk verplichte winst- en verliesrapportages of voor fiscale doeleinden. Met name de dagelijkse berekening in het kader van de hypothetische toets van ieder aspect van de handelsactiviteiten van een bank is zeer duur. Uiteindelijk spreekt het voor zich dat de feitelijke handelsresultaten de solvabiliteit van financiële instellingen bepalen. Ook daarom dienen ondernemingen en toezichthouders zich in de eerste plaats daarop te richten.

3.2.11. Overigens hebben de Verenigde Staten bij de uitvoering van de BIB-bepalingen ervoor gekozen, het potentiële verlies met uitsluitend de feitelijke verschuivingen te vergelijken.

3.2.12. De Commissie moet haar voorstel in dit verband nader toelichten. Het betreft een zuiver technische aangelegenheid, maar coherente controletests zijn belangrijk als instrument voor de toezichthouders. Krachtens punt 7 van bijlage VIII wordt het via het model over een periode van tien dagen berekende potentiële verlies vergeleken met de waardeverandering van de portefeuille. Blijft deze ongewijzigd, dan moeten ondernemingen de met het model berekende kapitaalvereisten voor koerswijzigingen gedurende een periode van tien dagen vergelijken met een winst- of verliescijfer voor één dag. Dit zou misleidende resultaten opleveren en is ontoereikend als test van het desbetreffende model.

3.2.13. In BIB-document "The Supervisory Framework for the use of 'Backtesting' in conjunction with the internal models approach tot Market Risk Capital Requirements" (blz. 3) wordt duidelijk opgemerkt dat de aldaar beschreven controletests risicometingen omvatten die zijn toegesneden op een periode van één dag tijdens dewelke een positie wordt aangehouden. De berekeningen zijn immers op de dagelijkse handelsresultaten gebaseerd. De Commissie moet deze aanpak volgen door voor te schrijven dat de periode waarop de controletests achteraf betrekking hebben, tot één dag is beperkt. Op die manier wordt iedere twijfel uitgesloten en kan worden gezorgd voor coherente controletestprogramma's.

3.2.14. Onduidelijkheid over de "plus"-factor

Komen via de controletests onvolkomenheden in een intern model aan het licht, dan kunnen de bevoegde autoriteiten, mits deze tekortkomingen niet in twijfels omtrent de soliditeit van het model resulteren, een onderneming verplichten om een "plus"-factor toe passen. Deze "plus"-factor ligt tussen 0 en 1 en wordt toegevoegd aan de vermenigvuldigingsfactor, waardoor deze laatste in wezen van 3 tot 4 wordt verhoogd.

3.2.15. Uit het Commissievoorstel blijkt niet duidelijk welke overschrijdingen of uitzonderingen (zie de BIB-bepalingen) meetellen bij de vaststelling van de "plus"-factor. In lijn met bovengenoemde argumenten meent het Comité dat voor de toepassing van tabel 5 uitsluitend uitzonderingen die voortvloeien uit vergelijking met de feitelijke waardeverandering moeten gelden als overschrijdingen.

3.2.16. De Commissie geeft toe dat in "uitzonderlijke omstandigheden" de autoriteiten een vrijstelling kunnen verlenen van de verplichting een "plus"-factor toe te voegen. Deze uitdrukking is evenwel te strikt en voor meerderlei uitleg vatbaar. De BIB-regeling is substantieel soepeler, met name wanneer een bank gedurende een periode van 250 werkdagen met vijf tot negen overschrijdingen te kampen heeft en de toezichthouders verzoekt om de resultaten van de controletests te beoordelen. Het BIB-comité constateert dat er een aantal redenen zijn waarom zelfs modellen van hoge kwaliteit kunnen resulteren in vijf tot negen overschrijdingen per 250 werkdagen en merkt op dat het niet de bedoeling is dat de "plus"-factor dan automatisch wordt verhoogd. Het Commissievoorstel vormt daarentegen wel een afspiegeling van de BIB-bedoelingen met betrekking tot modellen die een afwijking van 10 of meer op 250 vertonen.

3.2.17. Om ervoor te zorgen dat EU-banken onder dezelfde voorwaarden als ondernemingen van derde landen opereren, zou het voorstel meer op de BIB-regeling moeten worden toegesneden: resulteren de controletests in tussen vijf en negen overschrijdingen, dan mag in het algemeen worden aangenomen dat de vermenigvuldigingsfactor moet worden verhoogd, tenzij de bank kan aantonen dat een dergelijke verhoging niet vereist is.

3.2.18. De verplichting om overschrijdingen, alsook omvang en oorzaken ervan, "onmiddellijk" aan te geven, is onredelijk. Normaal gesproken mag echter wel van instellingen worden verlangd dat zij de volgende werkdag aan de bevoegde autoriteiten rapporteren dat de mogelijkheid van overschrijding bestaat. Een instelling heeft immers tijd nodig om de bron van de problemen in kaart te brengen en te bezien of er werkelijk sprake is van overschrijding dan wel dat de verschuiving het gevolg was van b.v. een vergissing die diende te worden rechtgezet. Het is redelijk, een instelling een week te gunnen voor het uitbrengen van een gedetailleerd rapport aan de toezichthouders.

3.2.19. Modellen voor de bepaling van het specifieke risico

In punt 5 van bijlage VIII is bepaald dat een instelling die geen modellen voor het vaststellen van het specifieke risico hanteert, de minimumvereisten van de standaardmethode van Richtlijn 93/6/EEG voor de bepaling van dit risico moet toepassen. Weet een instelling dit risico via een model wel nauwkeurig in kaart te brengen, dan is zij evenwel toch gebonden aan het minimumvereiste voor het specifieke risico (50 %) dat in het kader van de standaardmethode geldt.

3.2.20. Deze verplichting brengt onnodige rompslomp mee en genereert verkeerde prikkels. Bij de gestandaardiseerde vereisten voor specifieke risico's wordt geen rekening gehouden met de mogelijkheid van diversificatie; dit is echter een algemeen geaccepteerde methode voor het reduceren van risico's, met name het specifieke risico. Zowel wat de kapitaalvereisten als de benodigde computersystemen betreft, is het een kostbare zaak om kapitaalvereisten te berekenen via twee methodes die los van elkaar staan. Voorts wordt de ondernemingen hiermee de desbetreffende voordelen van verbeteringen in hun modellen onthouden, waardoor zij minder snel geneigd zullen zijn om de modellen voor de berekening van het specifieke risico verder te verfijnen. Dit alles gaat dan ook ten koste van risicocontrole binnen financiële instellingen.

3.2.21. Hoewel deze materie ook in het BIB-Akkoord is geregeld, wordt de zaak momenteel herzien en zouden de desbetreffende regels op korte termijn wel eens kunnen worden gewijzigd. De nationale toezichthouders moeten daarom de vrijheid hebben om modellen voor de berekening van het specifieke risico die zij voldoende nauwkeurig achten, zonder meer te erkennen.

3.3. Grondstoffen en daarvan afgeleide financiële instrumenten

De Commissie stelt voor om de definitie van de handelsportefeuille van Richtlijn 93/6/EEG tot grondstoffen en daarvan afgeleide instrumenten uit te breiden, hetgeen een belangrijke vergroting van het werkingsgebied van de richtlijn inhoudt.

3.3.1. Dit voorstel ligt in lijn met de wijziging van het Akkoord van Bazel: afhankelijk van hun financieel-technische capaciteiten en hun betrokkenheid bij de grondstoffenhandel kunnen ondernemingen uit drie mogelijke benaderingen kiezen: interne modellen (zie hieronder), benadering op grond van de looptijd (bijlage VII, punten 13-16) of de - uiterst nadelige - vereenvoudigde benadering, die eigenlijk alleen nuttig is voor ondernemingen die zelden met grondstoffen en bijbehorende derivaten werken (bijlage VII, punt 17).

3.3.2. In de looptijdbenadering (de BIB-methode) wordt geen onderscheid gemaakt tussen categorieën grondstoffen. Goud wordt niet als grondstof, maar als een vreemde valuta behandeld. Daartoe is besloten omdat de schommelingen van de goudprijs meer gemeen hebben met valutaschommelingen, en omdat banken posities in goud op soortgelijke wijze als posities in vreemde valuta beheren. De punten 3 a)-c) van bijlage I zijn hierop toegesneden.

3.3.3. Verschillen in de schommelingen van andere grondstoffen (b.v. edele en basismetalen) worden buiten beschouwing gelaten. Het BIB-comité merkt op (blz. 29) dat het deze benadering ondanks de uiteenlopende volatiliteit van de afzonderlijke grondstoffen ter wille van de eenvoud hanteert, omdat banken doorgaans tamelijk kleine open posities in grondstoffen innemen. Het merkt voorts op (blz. 28) dat zowel de vereenvoudigde als de looptijdbenadering uitsluitend geschikt zijn voor banken die, relatief gesproken, slechts in beperkte mate op grondstoffenmarkten actief zijn. Van grote handelaren kan worden verwacht dat zij op termijn modellen gebruiken.

3.3.4. Richtlijn 93/6/EEG heeft evenwel een breder toepassingsgebied dan de BIB-regeling omdat zij ook op beleggingsondernemingen van toepassing is. Sommige van deze ondernemingen zijn in verhouding tot hun omvang uiterst actief in de grondstoffenhandel. Daarom moet de BIB-regeling in een aantal opzichten worden gewijzigd.

3.3.5. De Commissie heeft vastgesteld dat beleggingsondernemingen moeilijkheden kunnen ondervinden wanneer zij onmiddellijk na de inwerkingtreding van de richtlijn al modellen moeten toepassen, en dat zij tijd nodig hebben om de desbetreffende modellen en de daarbij behorende risicobeheerssystemen op te zetten. Daarom wordt in artikel 1, lid 6, voorgesteld dat de lid-staten tot 1 januari 2000 de in bijlage VII beschreven looptijdklassen mogen gebruiken. Daarbij moeten zij echter de spread-, overdrachts- en outright-coëfficiënten voor posities in grondstoffen anders vaststellen dan is voorgeschreven in de punten 13 en 16 onder (ii) en (iii).

3.3.6. Deze discretionaire bevoegdheid wordt in hoge mate beperkt door artikel 1, lid 6, waarin met name is bepaald dat de bevoegde autoriteiten die van deze mogelijkheid gebruik maken, hun optreden empirisch motiveren.

3.3.7. Over het algemeen, en onder voorbehoud van onderstaande opmerkingen, lijkt de benadering van de Commissie in dit verband evenwichtig. Het is wenselijk dat bedrijven willen overgaan tot het invoeren van adequaat risicobeheer en modellen ter zake, maar tevens moet ruimte blijven bestaan voor efficiënt zakendoen. Ook is het juist dat banken en beleggingsondernemingen na het verstrijken van de overgangsperiode volstrekt gelijk zullen worden behandeld.

3.3.8. Modelmatige bepaling van het grondstoffenrisico blijft evenwel een moeilijke zaak vanwege de variërende liquiditeit van de markt en het feit dat grondstoffenprijzen nogal eens schoksgewijs in plaats van geleidelijk veranderen. Het zal heel wat tijd kosten om adequate modellen te ontwerpen en de toezichthouders van de geldigheid ervan te overtuigen. Dit betekent dat een overgangsperiode van twee jaar eigenlijk te kort is. De overgangsperiode veroorzaakt weliswaar slechts weinig scheeftrekkingen van de mededinging tussen banken en beleggingsondernemingen, maar banken die modellen gebruiken zouden nog altijd lagere vermogenslasten hebben dan beleggingsondernemingen die voor een intermediair regime kiezen. Daarom kan het best tot een langere overgangsperiode worden besloten of in ieder geval een clausule voor herziening aan het einde van de tweejarige overgangsperiode worden opgenomen.

4. Conclusie

4.1. Het Comité is tevreden over het Commissievoorstel en roept Raad en Parlement op, dit zo snel mogelijk te behandelen. Dat is in het belang van de bescherming van de concurrentiepositie van EU-ondernemingen die op internationale markten met scherpe concurrentie actief zijn. Ook het bedrijfseconomisch toezicht op banken en beleggingsondernemingen zal met het voorstel worden verbeterd, hetgeen uit beleidsoogpunt uiteraard een goede zaak is en waarmee de stabiliteit van het financiële systeem van de EU, alsook de cliënten van financiële instellingen zijn gediend.

4.2. De volgende punten verdienen verdere aandacht en kunnen wijzigingen noodzakelijk maken.

4.2.1. Hoogst technische wijzigingen in de voorschriften aangaande financiële diensten dienen op dusdanige wijze te worden aangebracht dat de EU-wetgeving niet gaat achterlopen bij een snel veranderend internationaal milieu. Het Comité beveelt dan ook aan om op dit gebied meer gebruik te maken van de comitologie-procedure.

4.2.2. De Commissievoorstellen voor de controletests van interne modellen dienen meer op de bedoelingen van de internationale toezichthouders te worden toegesneden, en vermeden moet worden dat de EU-ondernemingen door veel te strikte eisen met concurrentienadelen worden opgezadeld. Met name dienen financiële instellingen niet te worden verplicht om dagelijks twee verschillende controletests uit te voeren, en duidelijk moet worden voorgeschreven aan de hand van welke criteria de toezichthouders de kapitaalvereisten mogen verhogen. Ook dienen de nationale toezichthouders overeenkomstig de BIB-regeling over meer vrijheid te beschikken dan door de Commissie wordt voorgesteld om de "plus"-factor toe te passen op de kapitaalvereisten voor banken met 5 tot 9 overschrijdingen binnen een periode van 250 werkdagen.

4.2.3. De controletests achteraf moeten in de eerste plaats betrekking hebben op de concrete resultaten zodat duidelijk wordt hoe modellen op feitelijke situaties reageren.

4.2.4. Het dient de nationale toezichthouders vrij te staan, modellen voor de berekening van specifieke risico's volledig te erkennen wanneer zij tevreden zijn over de nauwkeurigheid ervan.

4.2.5. Het is juist, overgangsregelingen in te voeren voor beleggingsondernemingen die veel met grondstoffenrisico's worden geconfronteerd, maar nog niet in staat zijn deze risico's met behulp van een model precies te berekenen. Het Comité vreest echter dat een overgangsperiode van twee jaar te kort is en dat de duur daarom moet worden herzien.

Brussel, 29 oktober 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB C 240 van 6. 8. 1997, blz. 24.

() Marktrisico's bestaan uit een algemeen en specifiek risico. Het algemene risico betreft blootstelling aan bewegingen op de markt als geheel. Het specifieke risico is het risico dat een individueel instrument in de dagelijkse handel meer dan gemiddeld van het algemene marktpatroon afwijkt, en het omvat ook een incidentele risicocomponent, namelijk wanneer het om een drastische afwijking van de algemene markttendens gaat.

() De uitdrukking "hypothetische handelsresultaten" betekent in dit verband de hypothetische verschuivingen in de handelsportefeuille aan het einde van opeenvolgende dagen terwijl er vanuit wordt gegaan dat de eindedagspositie onverminderd blijft. De tweede alinea van punt 7 van bijlage VIII dient in ieder geval veel duidelijker te worden geformuleerd.

BIJLAGE bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

Door de Commissie voorgestelde wijzigingen van Richtlijn 93/6/EEG.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>