Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van de Raad tot invoering van een Europese executoriale titel voor niet-betwiste schuldvorderingen"

(COM(2002) 159 def. - 2002/0090 (CNS))

(2003/C 85/01)

De Raad heeft op 15 april 2002 besloten, overeenkomstig de bepalingen van art. 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De gespecialiseerde afdeling "Interne markt, productie en consumptie", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 27 november 2002 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Ravoet.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 395e zitting van 11 en 12 december 2002 (vergadering van 11 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 79 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

Synthese van de conclusies

Het Comité is ingenomen met de voorgestelde verordening die het vereiste van het bekomen van een exequatur afschaft voor onbetwiste schuldvorderingen. Het verordeningsvoorstel bouwt hierbij verder op de reeds bestaande communautaire instrumenten, in het bijzonder de Brussel I Vo en de Betekening Vo. Zwak punt van het ontwerp blijft de vrijheid die lidstaten wordt gelaten hun procesregelen al dan niet in overeenstemming te brengen met de voor aflevering van de Europese executoriale titel vereiste minimale procedurele normen. Om een echte Europese juridische ruimte te creëren, dringt zich een meer verregaande harmonisatie van de regelgeving van de lidstaten op.

1. Samenvatting van het Commissiedocument

1.1. De Europese Raad van Tampere van 15 en 16 oktober 1999 onderschreef het beginsel van wederzijdse erkenning van vonnissen en andere beslissingen van rechterlijke autoriteiten als hoeksteen van de justitiële samenwerking binnen de Unie. Op het gebied van het burgerlijk recht drong de Europese Raad aan op verdere vermindering van de intermediaire maatregelen die moeten worden genomen om in de ene lidstaat een beslissing die in een andere lidstaat is gegeven, te erkennen en ten uitvoer te leggen.

1.1.1. In het, op verzoek van de Europese Raad, door de Commissie en de Raad opgestelde gemeenschappelijke programma inzake maatregelen voor de uitvoering van het beginsel van wederzijdse erkenning van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, dat op 30 november 2000 door de Raad werd aangenomen(1), wordt de afschaffing van het exequatur voor onbetwiste schuldvorderingen als één van de prioriteiten van de Gemeenschap genoemd(2).

1.1.2. De invoering van de Europese executoriale titel voor niet-betwiste schuldvorderingen vormt het proefproject voor de afschaffing van het exequatur.

1.2. Op 1 maart 2002 is Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (hierna: Brussel I Vo) in werking getreden. Deze verordening betekent reeds een grote stap vooruit in de vereenvoudiging van de procedure voor het verkrijgen van een verklaring van uitvoerbaarheid ten opzichte van het Verdrag van Brussel betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken van 1968 (hierna: EEX-Verdrag).

1.3. Met zijn voorstel voor een Verordening tot invoering van een Europese executoriale titel voor niet-betwiste schuldvorderingen, wenst de Raad een stap verder te zetten dan met de Brussel I Vo.

1.3.1. Benadrukt moet worden dat de notie "Europese executoriale titel" een duale betekenis heeft, waardoor meteen zijn dubbele doelstelling tot uiting komt. In een restrictieve opvatting doelt hij op de afschaffing van het exequatur. In zijn brede betekenis slaat hij op (het creëren van) een eenvormige procedure voor het verkrijgen van een beslissing die vervolgens, zonder exequaturprocedure, in alle lidstaten ten uitvoer kan worden gelegd. Voor niet-betwiste schuldvorderingen streeft de Commissie actief beide doelstellingen na, maar niet in hetzelfde rechtsinstrument.

1.4. Huidig voorstel beoogt louter de eerste doelstelling te realiseren, m.n. de afschaffing van het exequatur als voorwaarde voor de tenuitvoerlegging in een andere lidstaat van gerechtelijke beslissingen of schikkingen en authentieke akten die aantoonbaar zijn verkregen zonder dat de aard of de omvang van de schuldvordering door de schuldenaar werd betwist. Er wordt van uitgegaan dat deze passieve houding van de schuldenaar een bewuste keuze is die voortvloeit uit het feit dat hij het bestaan van de schuld erkent of uit het opzettelijk negeren van de vordering. Voor schuldeisers biedt deze afschaffing het voordeel dat tenuitvoerlegging in het buitenland snel en doeltreffend verloopt. Onder Europese executoriale titel wordt in dit voorstel een algemene en doorzichtige waarmerking van een gerechtelijke beslissing, schikking of authentieke akte verstaan, waaruit blijkt dat zij aan alle voorwaarden voor tenuitvoerlegging in de gehele Gemeenschap, zonder tussenmaatregelen, voldoet.

1.5. De tweede, ruimere doelstelling bereidt de Commissie voor via een Groenboek over de invoering van een eenvormige of geharmoniseerde procedure voor een Europees bevel tot betaling. Naar verwachting zal dit nog in 2002 worden gepubliceerd.

1.6. De afschaffing van het exequatur kan enkel gerealiseerd worden door een wederzijds vertrouwen van de lidstaten in elkaars rechtsstelsels. Verder moet gewaakt worden over een strikte naleving van de vereisten van een eerlijk proces ex art. 6 Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en van art. 47 Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Om die redenen achtte de Commissie het van essentieel belang in dit voorstel een aantal procedurele minimumnormen inzake betekening en kennisgeving (meer bepaald: toegestane methoden, tijdstip) vast te stellen, die aan de schuldenaar garanties bieden dat hij naar behoren wordt ingelicht over de tegen hem ingestelde vordering en hem de gelegenheid bieden terzake zijn verweer voor te bereiden. Alleen mits voldaan is aan deze minimumnormen kan de controle op inachtneming van de rechten van verdediging in de lidstaat waar de beslissing ten uitvoer moet worden gelegd, worden opgeheven.

1.7. Het gebruik van de via de ontworpen verordening gecreëerde mogelijkheid tot vereenvoudigde tenuitvoerlegging is, in dubbel opzicht, facultatief. Allereerst kunnen lidstaten zelf beslissen of zij hun nationale wetgeving al dan niet in overeenstemming brengen met de procedurele minimumnormen, zodat zoveel mogelijk beslissingen betreffende niet-betwiste schuldvorderingen als Europese executoriale titel kunnen worden gewaarmerkt. In de tweede plaats kunnen schuldeisers kiezen tussen de klassieke verklaring van uitvoerbaarheid krachtens de Brussel I Vo en de waarmerking als Europese executoriale titel.

2. Details van het voorstel

2.1. Het voorstel bevat in zijn hoofdstuk I een duidelijke omschrijving van het voorwerp (art. 1), nl. het tot stand brengen van een Europese executoriale titel voor niet-betwiste schuldvorderingen in burgerlijke en handelszaken om het vrije verkeer van gerechtelijke beslissingen, gerechtelijke schikkingen en authentieke akten in alle lidstaten mogelijk te maken. Het toepassingsgebied (art. 2) is identiek aan de materies die door de Brussel I Vo worden bestreken.

2.1.1. Art. 3 van het voorstel definieert het begrippenapparaat: beslissing, schuldvordering, niet-betwist, kracht van gewijsde, gewoon rechtsmiddel, authentieke akte, lidstaat van oorsprong, lidstaat van tenuitvoerlegging en gerecht van oorsprong.

2.2. Hoofdstuk II handelt over de Europese executoriale titel. Indien aan de in art. 5 gestelde voorwaarden is voldaan, wordt een in een lidstaat gegeven beslissing door het gerecht van oorsprong op verzoek van de schuldeiser als Europese executoriale titel gewaarmerkt, zodat deze in de andere lidstaten wordt erkend en ten uitvoer gelegd zonder dat daarvoor een speciale procedure vereist is. Het bewijs van waarmerking wordt verstrekt in de vorm van het in bijlage I van het voorstel opgenomen standaardformulier (art. 7).

2.2.1. De in art. 5 vervatte, cumulatieve voorwaarden zijn de volgende:

- de beslissing is in de lidstaat van oorsprong uitvoerbaar en heeft kracht van gewijsde;

- de beslissing is niet strijdig met de afdelingen 3, 4 of 6 van hoofdstuk II van de Brussel I Vo;

- in het geval van een niet-betwiste schuldvordering in de zin van art. 3, punt 4, onder b) of c), van de voorgestelde verordening, voldoet de gerechtelijke procedure aan de in hoofdstuk III ervan vastgestelde vormvereisten; en

- de krachtens hoofdstuk III van de voorgestelde verordening vereiste betekening of kennisgeving van de stukken, indien deze in een andere lidstaat dan de lidstaat van oorsprong moet geschieden, gebeurde in overeenstemming met art. 31 (dat refereert aan Verordening (EG) nr. 1348/2000 van de Raad inzake de betekening en kennisgeving in de lidstaten van gerechtelijke en buitengerechtelijke stukken in burgerlijke of in handelszaken(3); hierna Betekening-Vo).

2.2.2. Indien een titel niet in zijn geheel aan deze voorwaarden beantwoordt, voorziet art. 6 in de mogelijkheid van het verstrekken van een gedeeltelijke Europese executoriale titel.

2.2.3. De inhoud van het bewijs van waarmerking als Europese executoriale titel is opgenomen onder art. 7.

2.2.4. Tegen een beslissing inzake een verzoek om waarmerking als Europese executoriale titel kan geen rechtsmiddel worden ingesteld (art. 8), in het bijzonder gelet op de waarborgen voor de schuldenaar vervat in art. 15.

2.2.5. Indien een beslissing nog geen kracht van gewijsde verwierf, maar voor het overige aan de voorwaarden van art. 5 voldoet, kan een Europese executoriale titel voor bewarende maatregelen worden verkregen (art. 9).

2.3. Een Europese executoriale titel kan enkel worden verkregen indien, bij het totstandkomen van de gerechtelijke beslissing die ervan aan de basis ligt, de rechten van verdediging afdoende werden gewaarborgd. Om die reden worden in het voorstel voor een verordening minimum procedurele vereisten opgenomen waaraan de gerechtelijke procedure in de lidstaat van oorsprong moet voldoen. Het wordt aan de lidstaten overgelaten te beoordelen of zij het nodig of wenselijk vinden hun nationale wetgeving aan deze minimumvereisten aan te passen.

2.3.1. De minimum procedurenormen besteden allereerst ruim aandacht aan de betekening of kennisgeving van het stuk dat het geding inleidt (of van een gelijkwaardig stuk). Dit moet aan de beweerde schuldenaar (de bestemmeling) zo tijdig als nodig is worden meegedeeld om hem, indien hij dat wenst, in staat te stellen zich te verdedigen (art. 11-15). Verder dient de schuldenaar behoorlijk te worden ingelicht over de schuldvordering (art. 16) en over de noodzakelijke procedurele stappen ter betwisting ervan (art. 17) en ter voorkoming dat bij verstek een beslissing zou worden gegeven (art. 18).

2.3.2. Indien de verweerder op de hoogte is van de vordering die tegen hem is ingesteld, kan hij er niet simpelweg van uitgaan dat een vormverzuim bij de aanvang van de procedure automatisch gevolgen heeft voor de tenuitvoerlegging in het buitenland. Art. 19 bepaalt hoe, indien nodig, herstel van niet-naleving van de minimumnormen kan worden bekomen.

2.3.3. Het is denkbaar dat, in uitzonderlijke gevallen, de schuldenaar buiten zijn schuld geen kennis heeft kunnen nemen van de stukken die hem betekend werden of waarvan hem kennis werd gegeven. Indien de voorwaarden bepaald in art. 20 vervuld zijn, heeft de schuldenaar het recht ontheven te worden van de gevolgen van het verstrijken van de termijn voor het instellen van een gewoon rechtsmiddel tegen de beslissing van het bevoegde gerecht in de lidstaat van oorsprong.

2.4. Hoofdstuk IV van het voorstel handelt over de eigenlijke tenuitvoerlegging. De tenuitvoerleggingsprocedures worden beheerst door de wet van de lidstaat van tenuitvoerlegging (art. 21). Er dient enkel een afschrift van de beslissing, een afschrift van het certificaat van waarmerking en, indien nodig, een vertaling te worden voorgelegd.

2.4.1. Onder strikte voorwaarden heeft de schuldenaar in de lidstaat van tenuitvoerlegging de mogelijkheid tot rechterlijke toetsing, wanneer de ten uitvoer te leggen beslissing onverenigbaar is met een in een van de lidstaten of een derde land gegeven eerdere beslissing. In geen geval wordt overgegaan tot de beoordeling van de juistheid van de beslissing of de waarmerking daarvan als Europese executoriale titel (art. 22).

2.4.2. Slechts in de in de artt. 20 en 22 beschreven uitzonderlijke gevallen is opschorting of beperking van de tenuitvoerlegging mogelijk (art. 23).

2.4.3. De afschaffing van de exequaturprocedure maakt de tenuitvoerlegging van een beslissing in een andere lidstaat gemakkelijker. Dit dingt er niet aan af dat er aanzienlijke verschillen tussen de in de diverse lidstaten voorziene tenuitvoerleggingsprocedures blijven bestaan. Om die reden wordt bepaald dat de lidstaten dienen samen te werken om voorlichting te verstrekken over deze procedures, in het bijzonder via het Europees justitieel netwerk (art. 24).

2.5. Hoofdstuk V voorziet in het waarmerken van gerechtelijke schikkingen en authentieke akten als Europese executoriale titels, waarvoor eveneens standaardformulieren worden opgesteld. Er wordt voorzien in de verplichting passende informatie te verstrekken over de onmiddellijke uitvoerbaarheid ervan in alle lidstaten (art. 26).

2.6. De vaststelling van woonplaats van zowel natuurlijke personen als van vennootschappen of andere rechtspersonen gebeurt naar analogie met de regels van de Brussel I Vo (hoofdstuk VI, art. 27-28).

2.7. Hoofdstuk VII, art. 29 van het voorstel van verordening regelt, op gedetailleerde wijze de toepassing in de tijd.

2.8. In hoofdstuk VIII zijn bepalingen opgenomen over de verhouding tot andere communautaire instrumenten, m.b. de Brussel I Vo en Verordening (EG) nr. 1348/2000, die van toepassing blijven (art. 30-31). De schuldeiser behoudt de keuze te opteren voor een verklaring van uitvoerbaarheid overeenkomstig de Brussel I Vo.

2.9. De als bijlage bij de ontwerpverordening gevoegde standaardformulieren kunnen worden bijgewerkt overeenkomstig de in art. 33 voorziene procedure. Als datum van inwerkingtreding van de voorgestelde verordening is 1 januari 2004 voorzien.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité onderschrijft het opzet van de voorgestelde verordening die aanzienlijke voordelen biedt in vergelijking met de procedure strekkende tot het bekomen van een verklaring van uitvoerbaarheid onder de Brussel I Vo. Door de afschaffing van het exequatur is geen tussenkomst meer vereist van het gerechtelijk apparaat in de lidstaat van tenuitvoerlegging. De daaraan verbonden vertraging in de rechtsgang en kosten worden vermeden. Ook een vertaling van de titel wordt veelal overbodig, aangezien voor de waarmerking gebruik wordt gemaakt van meertalige standaardformulieren. De economische voordelen zijn niet te versmaden, aangezien naar schatting 90 % van de gerechtelijke uitspraken die in een andere lidstaat dan de lidstaat van herkomst worden ten uitvoer gelegd niet-betwiste schuldvorderingen - als bedoeld in de ontworpen verordening - tot voorwerp hebben.

3.2. Essentieel voor de invoering van een Europese executoriale titel is het vertrouwen van de lidstaten in elkaars rechtsstelsels. Een strikt respect voor de fundamentele beginselen van behoorlijke procesvoering, in het bijzonder de eerbiediging van de rechten van verdediging, moet worden verzekerd. Om dit te bereiken zijn in het voorstel van verordening procedurele minimumnormen opgenomen.

3.2.1. Terecht wordt hierin bijzondere aandacht besteed aan de betekening en de kennisgeving van de relevante gedingstukken. Kenmerkend voor uitspraken over niet-betwiste schuldvorderingen is immers dat deze beslissingen worden verleend in een procedure waarbij de schuldenaar hetzij uitdrukkelijk instemt met de schuldvordering(4), hetzij zich afzijdig houdt. Om in deze laatste hypothese zeker te zijn dat deze houding een bewuste keuze van de schuldenaar uitmaakt, dienen er voldoende waarborgen te bestaan omtrent de betekening en kennisgeving van de stukken, die moeten geschieden op zodanige wijze en zo tijdig als nodig om de schuldenaar - indien hij dit wenst - in staat te stellen zich te verdedigen. Slechts wanneer de schuldenaar, overeenkomstig die minimumnormen, behoorlijk werd opgeroepen, kan zijn niet verschijnen in de gerechtelijke procedure worden geïnterpreteerd als een gebrek aan verweer tegen de schuldvordering.

3.2.2. De rechten van verdediging worden verder gevrijwaard door de verplichting de schuldenaar, via het stuk dat het geding inleidt of het gelijkwaardige stuk, behoorlijk in te lichten over de schuldvordering, over de ter betwisting van de schuldvordering en het voorkomen dat er bij verstek een beslissing zou worden verleend noodzakelijke procedurele stappen.

3.2.3. Er wordt in het voorstel niet geopteerd voor een harmonisatie van de procedurele voorschriften in de lidstaten. Evenmin worden voormelde minimum procedurele normen verplicht opgelegd. Elke lidstaat behoudt immers zijn vrijheid zijn wetgeving al dan niet in overeenstemming te brengen met de in dit voorstel vervatte minimumnormen. De enige consequentie van het niet conformeren van de nationale wetgeving aan de minimumnormen is dat de in die lidstaat verleende uitspraken over niet-betwiste schuldvorderingen niet in aanmerking kunnen komen voor waarmerking als Europese executoriale titel. Voor zover hun regelgeving thans niet reeds voldoet aan de procedurele minimumvereisten, zal het van de lidstaten afhangen om de doelstelling van de ontworpen regeling te realiseren. Deze, op het eerste gezicht, bescheiden opzet van het ontworpen rechtsinstrument, mag de voordelen voor de ingezetenen van lidstaten wier regelgeving hiermee conform is of conform wordt gemaakt, niet uit het oog doen verliezen. Het valt te verwachten dat de resultaten van de ontworpen regeling zullen fungeren als hefboom voor harmonisatie van de procedureregels van de lidstaten.

3.3. Het begrip "schuldvordering" wordt in de ontworpen verordening eerder eng omschreven als "een opeisbare vordering van een bepaald bedrag". Dit impliceert dat het bedrag van de schuldvordering reeds moet vaststaan vóór de aanvang van de gerechtelijke procedure, c.q. exact begroot moet zijn in de authentieke akte, op basis waarvan naderhand de waarmerking als Europese executoriale titel kan worden gevraagd. De vraag rijst of, gelet op de vele waarborgen waarmee het bekomen van een Europese executoriale titel is omgeven, het niet raadzaam zou zijn het toepassingsveld ervan uit te breiden tot opeisbare vorderingen van een bepaalbaar bedrag. In deze hypothese volstaat het dat het stuk of de stukken waarop de schuldvordering is gebaseerd, toelaten de precieze omvang ervan vast te stellen.

3.4. Volkomen in overeenstemming met een moderne, doelgerichte opvatting over procedureregels, ligt het niet in de bedoeling van het voorstel om de strenge vormvereisten louter formalistisch te benaderen. In het bijzonder art. 19 van het voorstel staat model voor de bezorgdheid het bekomen van een Europese executoriale titel niet te doen stranden op al te stringent geïnterpreteerde vormvereisten, die gebeurlijk kwade trouw vanwege de schuldenaar in de hand werken. Deze opvatting ligt overigens in de lijn van de ontwikkeling die de overgang van het EEX-Verdrag naar de Brussel I Vo reeds aangaf(5).

3.5. Het voorstel houdt terdege rekening met en sluit naadloos aan op de nieuwe communautaire rechtsinstrumenten die sinds de wijziging van de bevoegdheden van de Europese Unie het daglicht zagen, in het bijzonder de Brussel I Vo en de Betekening Vo.

3.6. De ontworpen regeling voorziet evenmin in een uniformisering van de regelgeving van de lidstaten op het vlak van de tenuitvoerlegging. De gedwongen executie van de Europese executoriale titel zal in overeenstemming met de terzake geldende bepalingen van (ie)de(re) lidstaat van tenuitvoerlegging moeten verlopen. Voor de rechtzoekende is dit weinig transparant en wellicht ook moeilijk begrijpbaar. Daarbij komt nog dat de regelgeving inzake faillissement en schuldoverlast, met de hieraan inherente bescherming van de schuldenaar, in de lidstaten sterk uiteenloopt. Hoewel harmonisatie van al deze regelen manifest buiten het voorwerp van het besproken voorstel valt, wenst het Comité de aandacht op dit moeilijke probleem te vestigen.

4. Specifieke opmerkingen

4.1. Een gerechtelijke beslissing kan slechts als Europese executoriale titel worden gewaarmerkt wanneer de beslissing in de lidstaat van oorsprong uitvoerbaar is en kracht van gewijsde heeft (art. 5, a)). Het begrip "gewoon rechtsmiddel" krijgt in het voorstel, sub art. 3.6, een eigen communautaire invulling aan de hand van de omschrijving die het Hof van Justitie eraan gaf in de zaak Industrial Diamond Supplies t./Riva(6). In deze omschrijving wordt verwezen naar het nationale recht i.v.m. de wettelijk bepaalde termijn voor de aanwending van een rechtsmiddel. Deze definitie biedt te weinig rechtszekerheid over het ogenblik waarop deze termijn begint te lopen. Het is daarom aangewezen ze, aan de hand van de leer van voormeld arrest, als volgt te herformuleren: "Gewoon rechtsmiddel: elk rechtsmiddel dat kan leiden tot vernietiging of wijziging van de beslissing die het voorwerp uitmaakt van de procedure tot Europese executoriale titel, en waarvan de aanwending is gebonden aan een wettelijk bepaalde termijn die tengevolge van de ten uitvoer te leggen beslissing zelf is gaan lopen of die loopt tengevolge van een betekening of kennisgeving van die beslissing".

4.1.1. Om duidelijker te bepalen welke rechtsmiddelen precies onder deze notie dienen te worden begrepen, is het aangewezen de verdere precisering - die ook door het Hof van Justitie in voormeld arrest werd verwoord - op te nemen in de in het ontwerp van verordening voorgestelde definitie. Het betreft "elk rechtsmiddel dat tot het normale verloop van een procedure behoort en dat als zodanig een ontwikkeling van de rechtsgang vormt, waarmee elke partij redelijkerwijs rekening moet houden"(7). Ook het opnemen van de negatieve omschrijving, zoals verwoord door het Hof van Justitie in voormeld arrest, in het ontwerp van verordening kan discussies en moeilijkheden bij de waarmerking als Europese executoriale titel vermijden. Het Hof preciseerde(8) immers nog dat rechtsmiddelen "die afhangen van ten tijde van de oorspronkelijke beslissing onvoorzienbare gebeurtenissen of van het optreden van derden in geval aan hen de uit hoofde van de oorspronkelijke beslissing aangevangen termijnen niet kunnen worden tegengehouden", niet als "gewone rechtsmiddelen" kunnen worden gekwalificeerd. Aldus aangevuld, beantwoordt de definitie aan de bedoeling van de verordening, nl. een snelle tenuitvoerlegging van beslissingen, waarbij tevens rekening wordt gehouden met het uiteindelijke lot van de ten uitvoer te leggen beslissing.

4.2. De toelichting op art. 7.3 van het ontwerp stipt aan dat het aantal afschriften van het bewijs van waarmerking als Europese executoriale titel moet overeenstemmen met het aantal uitvoerbare uitgiften dat van de beslissing in de lidstaat van oorsprong aan de schuldeiser wordt verstrekt. In de tekst zelf van het ontwerp is er echter sprake van "echt verklaarde afschriften", waar duidelijk "uitvoerbare titels" worden bedoeld. Het is aangewezen in de tekst uitdrukkelijk te refereren aan de uitvoerbare uitgifte van de uitspraak die als Europese executoriale titel kan worden gewaarmerkt. Enerzijds zijn in de wetgeving van de diverse lidstaten verschillende soorten afschriften van gerechtelijke uitspraken gekend die evenwel niet altijd als basis kunnen dienen voor een gedwongen tenuitvoerlegging(9). Anderzijds is het terecht de bedoeling zoveel afschriften van de waarmerking als Europese executoriale titel uit te reiken als er uitvoerbare uitgiften van een uitspraak afgeleverd kunnen worden. Bovendien verdient het aanbeveling het begrip "uitvoerbare uitgifte" ook nader te definiëren onder de definities in art. 3.

4.3. Art. 11, 1.b) en art. 11, 1.c) van het ontwerp dient aangevuld te worden met de zinsnede "of geweigerd heeft het stuk in ontvangst te nemen". Een weigering van de schuldenaar een aan hem gedane betekening of kennisgeving in ontvangst te nemen, mag de rechtspleging strekkende tot het bekomen van een uitspraak die aan de vereisten voldoet om als Europese executoriale titel te worden gewaarmerkt, niet in de weg staan(10). Eenzelfde probleem rijst overigens m.b.t. art. 11, 1.d), waarvoor - zowel rekening houdende met de eigenheid van de erin vermelde technieken als met de ontwikkeling die deze in de toekomst nog zullen ondergaan (waardoor b.v. een automatische ontvangstmelding kan worden gegenereerd) - ook een passende oplossing zal moeten worden uitgewerkt.

4.4. De begrippen "wettelijke vertegenwoordiger" en "gevolmachtigde" uit art. 11.2 van het ontwerp, behoren - voor het geval de betekening of kennisgeving grensoverschrijdend dient te gebeuren - onder art. 3 (definities) te worden opgenomen en verduidelijkt overeenkomstig hetgeen in de toelichting hierover wordt vermeld. Geen van deze noties wordt omschreven in de Betekening-Vo.

4.5. In art. 12.1 worden diverse vage begrippen en omschrijvingen gebruikt die, bij gebreke aan nadere omschrijving, tot uiteenlopende interpretatie kunnen aanleiding geven, minstens in de hypothese van een grensoverschrijdende betekening of kennisgeving. Het betreft "redelijke pogingen tot betekening of kennisgeving" (art. 12.1, aanhef) en de notie "volwassene" [art. 12.1, a) en b)]. Ook hiervan dient een uniforme omschrijving te worden aangereikt. Ook de zinsnede "indien in die brievenbus veilig post kan worden achtergelaten" [art. 12.1, d)] is vaag en laat ruimte voor uiteenlopende beoordeling. Voor wat art. 12.2 betreft, dient verwezen te worden naar hetgeen boven werd opgemerkt betreffende art. 11.2.

4.6. Het ontworpen art. 15.1 verstrekt een concrete invulling aan het vereiste van "betekening of kennisgeving zo tijdig als nodig is met het oog op de verdediging". Deze termijnen moeten berekend worden "vanaf de datum van betekening of kennisgeving van het stuk dat het geding inleidt of van een gelijkwaardig stuk" (art. 15.1 in fine). Gelijkaardige termen en termijnen komen voor in art. 15.2. Afhankelijk van de concrete processituatie zal het precieze tijdstip waarop de betekening of kennisgeving plaatsvindt, alsook de wijze waarop deze termijnen moeten worden berekend, beheerst worden door resp. het recht van de lidstaat bevoegd om over de vordering uitspraak te doen (m.n. wanneer de betekening of kennisgeving aan de schuldenaar in diezelfde lidstaat plaatsvindt), resp. het recht van de lidstaat die voor de voltooiing van de betekening of kennisgeving wordt aangezocht (m.n. in geval van grensoverschrijdende betekening of kennisgeving). De precisering die nopens dit tijdstip werd aangereikt in art. 9.1 Betekening-Vo zal in dit laatste geval zijn nut bewijzen. Dit dingt er niet aan af dat in de ontworpen regeling nog moet gepreciseerd worden volgens welk recht - in geval van grensoverschrijdende betekening - de termijn van 28 dagen dient berekend te worden (hetzij volgens het recht van de lidstaat waar de rechtspleging die moet leiden tot de Europese executoriale titel wordt gevoerd, dan wel volgens het recht van de lidstaat die werd aangezocht voor de voltooiing van de betekening of de kennisgeving) teneinde hierover elke discussie en bijgevolg rechtsonzekerheid te vermijden.

4.7. In het ontworpen art. 18 dienen de woorden "de rechter" geschrapt te worden. Er bestaan belangrijke verschillen in de regels van de lidstaten m.b.t. het opstellen van de dagvaarding en het daarbij al dan niet tussenkomen van de rechter of het gerecht. De ontworpen regeling heeft niet de ambitie de procedurewetgeving in de lidstaten te harmoniseren en de door art. 18 beoogde informatie kan net zo goed via een ander kanaal (b.v. door de schuldeiser zelf of de voor hem optredende gerechtsdeurwaarder) dan door de tussenkomst van een rechter worden verstrekt(11).

4.8. De Nederlandse tekst van het ontworpen art. 20.1, a), i) - "de schuldenaar heeft buiten zijn schuld niet tijdig genoeg van de beslissing tot instelling van een gewoon rechtsmiddel kennis kunnen nemen" - is een ongelukkige en onjuiste verwoording van de bedoelde inhoud(12) die in het Engels luidt: "did not have knowledge of the judgement in sufficient time to lodge an ordinary appeal" (zie ook de Franse versie: "n'a pas eu connaissance de la décision en temps utile pour exercer un recours ordinaire"). De woorden "tot instelling van een gewoon rechtsmiddel" dienen geschrapt te worden.

4.9. De voorwaarden [opgesomd resp. sub art. 20.1, aanhef, art. 20.1, a) ii) en iii) en sub art. 20.1, b)] waaronder in het ontworpen art. 20 de gevolgen van termijnoverschrijding om een rechtsmiddel tegen de verleende beslissing over de niet-betwiste schuldvordering aan te wenden, worden opgeheven, lijken tegenstrijdig te zijn. Er valt niet in te zien hoe ooit aan het vereiste van art. 20.1, b) ("de schuldenaar heeft zich aanvankelijk ten gronde tegen de rechtsvordering geweerd") kan worden voldaan als de schuldenaar niet tijdig genoeg van het stuk dat het geding inleidt of van het gelijkwaardig stuk kennis heeft kunnen nemen om zich te verdedigen [art. 20.1, a), ii)] of niet tijdig genoeg van de dagvaarding kennis heeft kunnen nemen om te verschijnen [art. 20.1, a), iii)]. Dit geldt des te meer voor de hypothese voorzien sub art. 3, punt 4, b), waaraan art. 20.1 in zijn aanhef refereert.

4.10. De term "gerechtelijke schikking" (art. 25), die ook reeds werd gebruikt in art. 58 Brussel I Vo zonder daar omschreven te worden, zou ter verduidelijking kunnen worden opgenomen onder de definities in art. 3 (waar het overigens reeds impliciet figureert sub art. 3.4,d).

4.11. In tegenstelling met andere recente communautaire instrumenten op het vlak van het procedurerecht is in de ontworpen verordening niet voorzien in verslaggeving over de toepassing ervan en gebeurlijke voorstellen tot wijziging ervan (vgl. met art. 73 Brussel I Vo en art. 24 Betekening-Vo). Precies omdat de ontworpen regeling een eerste stap vormt in een programma om de doeltreffendheid van de maatregelen om de tenuitvoerlegging van beslissingen te verbeteren, verdient het opnemen van een dergelijke evaluatiebepaling sterk aanbeveling.

5. Conclusies

5.1. Het Comité is ingenomen met de voorgestelde verordening:

- De invoering van een Europese executoriale titel levert aanzienlijke voordelen op in vergelijking met de bestaande exequaturprocedure. De tussenkomst van een gerechtelijk apparaat in de lidstaat van tenuitvoerlegging en de daarmee gepaard gaande vertraging en kosten verdwijnen. Door de uitgebreide garanties inzake de rechten van verdediging is de afschaffing van controle mogelijk. Bijkomende vereenvoudiging bestaat erin dat een vertaling veelal overbodig wordt, aangezien voor de waarmerking als Europese executoriale titel gebruik wordt gemaakt van meertalige standaardformulieren.

- Het verordeningsvoorstel houdt rekening met, en is in overeenstemming met de Brussel I Vo en de Betekening Vo, waarop overigens verder wordt gebouwd om een Europese gerechtelijke ruimte te creëren.

5.2. De vrijheid die de lidstaten gelaten wordt al dan niet te opteren voor het aanpassen van het nationale procedureregels aan de minimumnormen die in de ontworpen regeling zijn opgenomen, vormt de achillespees van het ontwerp. Hopelijk zullen de lidstaten snel inzien dat een Europese executoriale titel hun ingezeten schuldeisers alleen maar voordelen kan bieden, zodat - waar nodig - de regelgeving snel en adequaat zal worden bijgesteld in het licht van de minimale procedurale normen.

5.3. Waar de ontworpen regeling ongetwijfeld een nieuwe stap vormt in de creatie van een Europese gerechtelijke ruimte, moet benadrukt worden dat - vooraleer het werkelijk zover zal zijn - er nog heel wat weg af te leggen is. Verregaande harmonisatie van nationale procedurevoorschriften (met inbegrip van de regels van het executierecht) dringt zich op. Het Comité is zich goed bewust van de uitdagingen waarmee dit gepaard gaat, omwille van de impact van deze regelen op moeilijke en delicate vraagstukken zoals de gelijke behandeling van schuldeisers, bescherming van de consument, de regelgeving inzake ondernemingen in moeilijkheden, faillissement en schuldoverlast.

5.4. Het Comité beveelt ook aan dat zou worden onderzocht of voor alternatieve wijzen van geschillenbeslechting (ADR) niet een soortgelijke regelgeving kan worden uitgewerkt. ADR vormt terecht een politieke prioriteit voor de instellingen van de Europese Unie en de hernieuwde belangstelling voor deze technieken blijkt manifest uit het totstandkomen van het Groenboek betreffende alternatieve wijzen van geschillenbeslechting op het gebied van het burgerlijk recht en het handelsrecht(13).

Brussel, 11 december 2002.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) PB C 12 van 15.1.2001.

(2) PB C 12 van 15.1.2001.

(3) PB L 160 van 30.6.2000.

(4) Door, in de loop van een gerechtelijke procedure, hetzij uitdrukkelijk met de schuldvordering in te stemmen, hetzij het bestaan van de schuld toe te geven, hetzij door een schikking te treffen die wordt goedgekeurd door het gerecht. Instemming met de schuldvordering kan ook buiten een procedure om gebeuren, bijvoorbeeld in een authentieke akte.

(5) Zie art. 34.2 Brussel I Vo en vergelijk met H.v.J. E.G. 12 november 1992, Minalmet/Brandeis, zaak C-123/91, Jur. 1992, I-5661.

(6) H.v.J. E.G. 22 november 1977, Industrial Diamond Supplies/Riva, zaak 43/77, Jur. 1977, I-2175, r.o. 37 en 38.

(7) H.v.J. E.G. 22 november 1977, Industrial Diamond Supplies/Riva, zaak 43/77, Jur. 1977, I-2175, r.o. 37.

(8) H.v.J. E.G. 22 november 1977, Industrial Diamond Supplies/Riva, zaak 43/77, Jur. 1977, I-2175, r.o. 39.

(9) Naar Belgisch recht kan een onderscheid gemaakt worden tussen niet ondertekende afschriften, eensluidend verklaarde afschriften en een uitvoerbare uitgifte van een uitspraak. In principe wordt er naar Belgisch recht slechts één uitvoerbare uitgifte van een vonnis af arrest aan eenzelfde partij verstrekt (zie art. 1379 Ger. W.).

(10) Zie overigens art. 13, a), waar de hypothese voorzien in art. 11.1, b), terecht niet werd vermeld. Vgl. met art. 13, b), iii): "wanneer het stuk ter betekening of kennisgeving is aangeboden aan een andere persoon dan de schuldenaar, (...)".

(11) Naar Belgisch recht is geen tussenkomst van een rechter of een rechtbank voorzien alvorens het dagvaardingsexploot aan de verweerder wordt betekend.

(12) Zie ook de toelichting bij art. 20: "Indien de schuldenaar de beslissing niet tijdig heeft ontvangen, (...)".

(13) Brussel 19 april 2002, COM(2002) 196 def.