NL Publicatieblad van de Europese Unie C 120/57

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het thema „Impact van de Europese milieuregelgeving op industriële veranderingen”

(2008/C 120/15)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 16 februari 2007 besloten overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een advies op te stellen over de

Impact van de Europese milieuregelgeving op industriële reconversie.

De Adviescommissie Industriële reconversie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 13 november 2007 goedgekeurd. Rapporteur was de heer PEZZINI, corapporteur de heer NOWICKI.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 12 december 2007 gehouden 440e zitting, onderstaand advies uitgebracht, dat met 137 stemmen voor en 1 stem tegen, bij 1 onthouding, is goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Het milieubeleid is momenteel één van de belangrijkste maatschappelijke uitdagingen voor overheden en actoren van de economie. De veranderingen qua regelgeving en gedrag die nodig zijn om de Europese hoofddoelstelling van duurzame ontwikkeling waar te maken, mogen niet langer worden uitgesteld met als argument dat er wereldwijd langzaam wordt gereageerd op de milieuproblemen.

1.2 De Europese industrie beschikt over een aanzienlijk potentieel om tot een duurzame economie te komen, maar haar succes zal afhangen van de innovatiecapaciteit die ze aan de dag kan leggen in de industriële reconversie die nodig is geworden vanwege de opening van de markten, de globalisering en de veranderingen op het vlak van technologie en kennis. Die laatste zijn in een stroomversnelling geraakt nu er een groeiende bewustwording ontstaat rond de zorg voor het milieu en de natuurlijke hulpbronnen.

1.3 Zowel economische als sociale actoren, maar ook overheids- en particuliere ondernemingen, bewindvoerders en overheidsinstellingen moeten zich er terdege van bewust zijn dat we voor een nieuwe industriële revolutie staan, waarbij de kwaliteit van leven en het milieu centraal staan en die vraagt om een nieuwe, geïntegreerde manier van ontwerpen, produceren, consumeren, en van beheer en behoud van de natuurlijke hulpbronnen.

1.4 Het is volgens het Comité dringende noodzaak dat we onze defensieve en reactieve houding inruilen voor een overtuigd en proactief optreden en de blik op de toekomst richten door zowel in de EU als in de lidstaten een duidelijk en stabiel kader in het leven te roepen van positieve, duurzame acties waarmee sneller vooruitgang kan worden geboekt op de volgende terreinen: — de ontwikkeling en toepassing van schone proces- en producttechnologie; — de bevordering van ondernemerszin gericht op milieuvriendelijke productie; — de opleiding van gekwalificeerd technisch personeel.

1.5 Het Comité wil benadrukken dat deze nieuwe proactieve houding gebaseerd moet zijn op preventie in plaats van op corrigerende maatregelen achteraf en dat daarbij voor iedereen dezelfde procedures moeten gelden in het kader van een Europese milieucode, waar zowel wetgevers als bedrijven en consumenten naar terug kunnen grijpen.

1.6 Het Comité is ervan overtuigd dat technologische ontwikkeling en innovatie in de eerste plaats de verantwoordelijkheid moeten zijn van de ondernemer en de overheid; zowel ondernemers als overheid moeten zich echter gestimuleerd en gesteund weten door passend Europees, nationaal en lokaal beleid, en door publiek-private partnerschappen, waardoor de toegang tot de voor dit proces zo belangrijke middelen wordt vereenvoudigd en vergemakkelijkt.

1.7 Nieuwe en duurzame industriële initiatieven dienen onderdeel te worden van de structuurfondsen, van communautaire programma's voor innovatie, onderzoek en opleiding en van de hiervoor relevante financiële instrumenten.

1.8 Het Comité dringt er bij de Commissie en de lidstaten op aan de goedkeuring van concrete maatregelen te versnellen die door vereenvoudiging een einde kunnen maken aan de bureaucratische rompslomp en de stijgende kosten kunnen drukken die samenhangen met alle bureaucratische en technische verplichtingen van de huidige milieuwetgeving, die moet worden gestroomlijnd en op consequente wijze geconsolideerd.

1.8.1 Op verschillende niveaus dienen beleidsmaatregelen en instrumenten te worden ontwikkeld en nauw gecoördineerd. Daarnaast dient gewerkt te worden aan een milieubeleid dat zo duidelijk mogelijk, gebruiksvriendelijk en niet lastenverzwarend is, met name voor het midden- en kleinbedrijf. Het principe „minder maar beter wetgeven” dient te worden vertaald in goed doortimmerde en coherent geformuleerde milieuvoorschriften, die in het proces van aanpassing van de industriële reconversie voor rechtszekerheid en transparantie zorgen. Bovendien moeten die voorschriften leiden tot een betere bescherming van de hulpbronnen en van het milieu en tot de toepassing van duurzame en concurrerende technologische innovaties op de wereldmarkt. Het midden- en kleinbedrijf moet in staat worden gesteld om de met de naleving van de voorschriften gemoeide kosten te dragen, zonder dat dit zijn concurrentievermogen ondermijnt.

1.9 Het is zaak dat er spoedig een geïntegreerde communautaire strategie voor de lange termijn wordt vastgesteld, die zekerheid biedt aan beleidsmakers en ondernemers en hen in staat stelt werk te maken van de vereiste technologische en organisatorische aanpassingen om de geavanceerde milieunormen te kunnen toepassen.

1.10 Het stabiliteits- en groeipact zou wellicht kunnen worden herzien om de doelstellingen van de Lissabon- en van de Göteborgstrategie vanuit het oogpunt van een duurzaam milieu beter tot hun recht te laten komen en de aanzet te geven tot de noodzakelijke overheidsinvesteringen — die transparant en duidelijk moeten zijn en geen concurrentieverstoring mogen veroorzaken -, waardoor deze op den duur niet langer voor het begrotingstekort worden meegerekend.

1.11 De lidstaten zouden in hun jaarverslagen over het Lissabonproces gegevens moeten opnemen over de milieu-investeringen die ze dat jaar hebben gepland, evenals over de resultaten van de ex-postevaluaties van hun wetgevende en financiële maatregelen. Bij deze al beschikbare gegevens zouden de milieu-inspanningen beter moeten worden gespecificeerd, omdat daarop dan het samenvattend verslag zou kunnen worden gebaseerd dat de Commissie jaarlijks moet voorleggen aan de voorjaarstop van de Europese Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.

1.12 Het is zaak dat de positieve invloed van de verschillende economische instrumenten en fiscale stimuleringsmaatregels op het milieu in het nationale beleid naar voren komt. Dat geldt met name voor — hopelijk op Europese leest geschoeide (1) — belastingmaatregelen, die kunnen doorwerken in: — de productieactiviteit en de arbeid; — het gebruik van de natuurlijke hulpbronnen; — het niveau van milieuvervuiling; — de keuzes voor een hoge mate van milieubescherming; — de technologische milieu-innovaties op het vlak van proces, product en organisatie.

1.13 Er dient haast gemaakt te worden met de vaststelling van kwantificeerbare algemene doelstellingen, zodat handen en voeten kan worden gegeven aan de — ambitieuze — besluiten van de Europese voorjaarstop en de aansluitende Milieuraad.

1.14 De sociale partners en de vertegenwoordigers van de maatschappelijke organisaties hebben op verschillende niveaus — en om te beginnen in Europa — binnen hun eigen sector of tussen beroepsgroepen een fundamentele rol te spelen, als het erom gaat uitdagingen als die van het mededingingsvermogen, het energie- en het milieuvraagstuk het hoofd te bieden. Deze zaken beïnvloeden de industrie verregaand, brengen belangrijke structurele reorganisaties met zich mee, met name in de nijverheid, en vereisen een nauw gecoördineerde en integrale benadering, die gepaard moet gaan met een voortdurend streven naar vereenvoudiging en stroomlijning van de procedures.

1.15 Het Comité is van mening dat de aanpak van problemen in verband met het milieu, met het duurzame gebruik van de natuurlijke hulpbronnen en met het creëren van milieuvriendelijke nieuwe marktkansen en nieuwe en betere banen voor milieubewuste werknemers moet gebeuren in een gunstig ondernemers- en werknemersklimaat, waar steun is voor hun innovatie-inspanningen evenals voor hun inspanningen op economisch, sociaal, cultureel en opleidingsgebied. Deze zijn immers voortdurend noodzakelijk, wil het bedrijfsleven de concurrentie het hoofd kunnen blijven bieden.

1.16 Zoals al vaker is herhaald door het Comité en is verklaard tijdens topbijeenkomsten van de Commissie, de Raad en het Europees Parlement, dient een halt te worden toegeroepen aan de bureaucratische rompslomp voor het bedrijfsleven, zodat er meer economische en maatschappelijke speelruimte ontstaat en duurzame modernisering van productie- en organisatieprocessen een kans krijgt.

1.17 Er is een proactief en geïntegreerd beleid voor het bedrijfsleven nodig, dat zorg voor het milieu kan verenigen met de versterking van het mededingingsvermogen, zonder dat wordt ingeboet aan kwaliteit van leven en arbeid. Tegelijkertijd moet de werkgelegenheid worden opgeschroefd, moet de garantie worden geboden van een gekwalificeerd en milieubewust menselijk kapitaal: OTO-programma's, de Innovatie- en Mededingingsprogramma's en LIFE+ dienen te worden uitgevoerd middels de verbetering van de toegang tot de instrumenten van de structuurfondsen en voor territoriale samenhang, waarop die programma's ook qua tijdpad moeten zijn afgestemd.

1.18 Wat de onderwijs- en opleidingsprogramma's betreft, dienen de inspanningen voor de ontwikkeling van de kennismaatschappij te zijn gericht op de integratie van de milieu- aspecten, te beginnen bij de basisschool en zo verder tot aan beroepsopleidingen, managementscholen en wetenschappelijke studie.

1.19 Om bedrijven in staat te stellen op voet van gelijkheid te kunnen concurreren op de globale markt, dienen de interne en internationale gevolgen van sociale, economische en milieuaspecten in onderlinge samenhang te worden beschouwd. Zo kan er ook bij het streven naar duurzame ontwikkeling rekening worden gehouden met de nieuwe en grotere interdependentie tussen landen en grote economische continentale gebieden waarvan inmiddels sprake is.

1.20 Europa moet met één stem kunnen spreken op bilaterale en multilaterale fora, zodat de aandacht niet alleen naar sociale aspecten gaat, maar ook milieuaspecten de nodige kracht kunnen worden bijgezet, bv. in de akkoorden waarover wordt onderhandeld in de Wereldhandelsorganisatie en op bilateraal niveau.

2. Inleiding

2.1 Tijdens de in Brussel gehouden Europese Raad van 8 en 9 maart 2007 zijn het milieu en de klimaatverandering ruim aan bod gekomen, ook aan de hand van concrete doelstellingen.

2.1.1 Er is afgesproken te streven naar een terugdringing van de uitstoot van broeikasgassen met 20 à 30 % in 2020 en met 60 à 80 % in 2050 in vergelijking met het niveau van 1990.

2.2 In het jaarverslag van 2007 van de Commissie over de stand van zaken t.a.v. de Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid werd ook al veel nadruk gelegd op de klimaatverandering, milieuvriendelijke innovatie, energie-efficiëntie, hernieuwbare energiebronnen en energiemarkten.

2.2.1 In dit verslag is benadrukt dat er in deze sectoren gezocht moet worden naar doeltreffende oplossingen voor de milieuproblemen, naar een duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen en naar het creëren van nieuwe marktkansen en werkgelegenheid.

2.3 De Milieuraad van 20 februari 2007 heeft op haar beurt gewezen op de complementariteit van de vernieuwde EU-strategie voor duurzame ontwikkeling en de Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid, evenals op de belangrijke bijdrage die met deze laatste wordt geleverd aan duurzame ontwikkeling. De Raad heeft ook benadrukt dat het belangrijk is om het milieu nog meer te beschermen en dat milieubescherming als zodanig beschouwd moet worden als één van de drie pijlers van duurzame ontwikkeling, en dat milieuaspecten in al het beleid moeten worden verwerkt.

2.4 Met een evenwichtig milieubeleid kan een positieve bijdrage worden geleverd aan het concurrentievermogen en aan groei en werkgelegenheid. Voorwaarde is wel dat rekening wordt gehouden met de tijd die nodig is om aanpassingen door te voeren en dat gezorgd wordt voor betere en eenvoudigere regelgeving en minder bureaucratische verplichtingen. Die positieve bijdrage ontstaat doordat in zo'n beleid eco-innovatie en een efficiënt gebruik van de hulpbronnen actief worden bevorderd. Het om de haverklap nemen van nieuwe wettelijke maatregelen is niet de meest aangewezen weg, aangezien dit voortdurende wijzigingen van de bestaande wetgeving veronderstelt.

2.5 De Raad heeft er bij de Commissie op aangedrongen zo snel mogelijk een groenboek te publiceren over marktinstrumenten die kunnen worden ingezet ten behoeve van het milieu. Dit groenboek zou ideeën moeten aandragen voor milieubeleidsinstrumenten met een goede kosten-batenverhouding, die in samenhang met regelgeving en aanmoedigingspremies in de lidstaten moeten worden toegepast. Dergelijke maatregelen zouden niet mogen leiden tot marktverstoring, maar zouden in alle afzonderlijke productiesectoren het milieu op efficiënte wijze moeten beschermen, waarbij er gezocht wordt naar lokale oplossingen voor lokale problemen.

2.5.1 „Wil er van een strategie voor duurzame ontwikkeling een echte impuls kunnen uitgaan, dan moet de strategie met concrete meetbare doelstellingen en op basis van een strikte analyse worden uitgevoerd”, zo schreef het Comité in een recent advies. En voegde daaraan toe dat „het verslag van de Raad over de herziening van de EU-strategie voor duurzame ontwikkeling weliswaar een groot aantal doelstellingen en maatregelen bevat, maar die niet koppelt aan een gekwantificeerde analyse van gegevens en ontwikkelingen of aan een kwalitatieve analyse van vragen en problemen (2).”.

2.6 Het is dus van belang dat de CCMI zich gaat buigen over het omvangrijke thema van de milieu-impact van de Europese regelgeving op industriële reconversie en zich daarbij laat leiden door de ervaring die het EESC en de CCMI hebben opgedaan bij het opstellen van hun talrijke adviezen over dit thema.

2.7 De Raad Concurrentievermogen van 4 december 2006 heeft erop gewezen hoe belangrijk het is om, met name in de nijverheid, eco-innovatie, concurrentievermogen en onderzoek en ontwikkeling te bevorderen, door volop gebruik te maken van de mogelijkheden van leidende markten zoals die van: — duurzame, veilige en milieuvriendelijke technologie; — ecodesign van producten; — hernieuwbare energiebronnen; — energie-efficiëntie en het behoud van natuurlijke hulpbronnen; — diensten voor watervoorziening. Aan deze lijst zou het efficiënte gebruik van materialen moeten worden toegevoegd (3).

2.7.1 Het gaat erom dat Europa koploper wordt op het gebied van eco-innovatie en uitgroeit tot de meest energie-efficiënte regio ter wereld.

2.8 De CCMI heeft de afgelopen jaren uitgebreid stilgestaan bij maatregelen gericht op het indammen van de vraag, zoals in de adviezen van het EESC van respectievelijk september 2003 en september 2006 (4) over Industriële reconversie: balans en vooruitzichten — Een integrale aanpak en Duurzame ontwikkeling als katalysator voor industriële reconversie. In deze adviezen werd met name gekeken naar de dynamiek van „een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie, zonder de behoeften van de toekomstige generaties te schaden” (5).

2.9 In het onderhavige initiatiefadvies ligt het accent daarentegen op het aanbod aan duurzame, milieuvriendelijke producties en gaat de aandacht vooral uit naar Europese milieuregelgeving die verregaande gevolgen heeft voor de wijze waarop goederen worden vervaardigd en verdeeld, maar ook steeds meer voor de processen, de dienstverlening en de goederen zelf.

2.10 Als het geïntegreerde productbeleid eenmaal rond is en is getoetst aan alle mogelijke consequenties daarvan, dan wordt dat een vast onderdeel van de communautaire strategie voor duurzame ontwikkeling. Alle producten hebben een impact op het milieu, tijdens de productiefase dan wel bij het gebruik en de uiteindelijke afvalverwijdering. Dat geldt ook voor diensten. De EU tracht verder ondernemers en het maatschappelijk middenveld aan te zetten tot een grotere zorg voor het milieu, via maatregelen als het ecolabel, het communautaire systeem voor milieubeleid en milieu-audits en vrijwillige overeenkomsten.

2.11 Alleen een nauwkeurige beoordeling van de milieu-impact van het menselijke doen en laten en van de beslissingen van de mens kan leiden tot efficiënte milieubescherming. De gevolgen voor het milieu kunnen ofwel preventief worden onderzocht (met behulp van milieueffectrapportages van private en publieke projecten), ofwel achteraf (door in de lidstaten uit te voeren milieucontroles waarbij alle belanghebbenden betrokken worden).

2.11.1 Net zoveel aandacht dient te worden besteed aan de duurzaamheid van de consumptie en van het industriebeleid.

2.12 Inmiddels zijn er sanctiemaatregelen van kracht voor wanneer schade wordt berokkend aan beschermde natuur- en aan watergebieden of de bodem wordt vervuild. Het „de vervuiler betaalt”- principe heeft in 2004 zijn beslag gekregen met de goedkeuring van de Richtlijn betreffende milieuaansprakelijkheid. Deze Richtlijn bepaalt dat wie milieuschade veroorzaakt heeft, financieel aansprakelijk kan worden gesteld voor het herstellen van die schade. Bovendien bestaan er tegenwoordig Europese regels inzake afvalbeheer, verpakkingsmateriaal, geluidsoverlast, water- en luchtvervuiling, de klimaatverandering, natuurlijke en technologische risico's en ongelukken met bepaalde gevaarlijke stoffen (6).

2.13 Het systematisch integreren van milieuvereisten in het ontwerp van producten met het oog op het terugdringen van de negatieve impact ervan op het milieu gedurende de hele levenscyclus van het product is, in deze tijd van globalisering van de markt, een zeer ambitieuze doelstelling, waarvoor specifieke Europese regels gelden (7). Dit thema is één van de prioriteiten die destijds in het kader van het Zesde milieuactieprogramma van de EU (2002-2012) werden geformuleerd. Met dit programma zijn zeven thematische strategieën (8) uitgewerkt en ingevoerd met betrekking tot de algemene en specifieke kenmerken van het productie- en distributiesysteem. Het Comité heeft hierover al advies uitgebracht.

2.14 De CCMI kan zich volledig vinden in een productie- en distributieproces waarbij de milieunormen vanaf de beginfase in acht worden genomen. Deze doelstelling moet worden verwezenlijkt als onderdeel van de Lissabonstrategie, teneinde het concurrentievermogen van de in verandering zijnde Europese industrie weer op peil te brengen, niet alleen wat een duurzaam en samenhangende ontwikkeling betreft, maar ook om bij te dragen aan de vereenvoudiging en de stroomlijning van de technische en administratieve formaliteiten voor het bedrijfsleven en met name voor het MKB.

2.15 Wanneer er voor de toepassing van de milieuvereisten op ontwerp, ontwikkeling, distributie en afvalverwijdering van alle energieconsumerende producten een samenhangend kader wordt geformuleerd, vallen daar 70 % van de op de interne markt verhandelde producten onder (9). Een dergelijk kader blijft niet beperkt tot het energierendement, maar omvat alle aspecten van de impact op het milieu, zoals vaste emissies, rookgassen en geluids- en elektromagnetische emissies.

2.16 Op het productie- en distributiesysteem is overigens ook nog een uitgebreide reeks milieuvoorschriften van toepassing, die verstrekkende gevolgen zullen hebben voor de productiewijze en de wijze van dienstverlening in de EU. Ook hier is transparantie, vereenvoudiging en consolidering weer de boodschap. De communautaire milieu-inspanningen zijn een dwarsdoorsnijdend thema voor alle overige beleidsmaatregelen: zo kan het gaan om de technische standaardisering van de regelgeving rond chemische stoffen zoals geformuleerd in de REACH-verordening, om maatregelen inzake het werkgelegenheidsbeleid of om maatregelen voor de interne markt en de handel in goederen en diensten.

2.17 Bij de tenuitvoerlegging van beleid moet rekening worden gehouden met de neveneffecten die de draagwijdte van de hoofddoelstellingen (10) kunnen verkleinen en ernstige niet gewenste gevolgen hebben voor de economie als ze niet worden meegewogen in een alomvattende beoordeling binnen een geïntegreerd kader (11).

3. Het huidige communautaire kader voor milieubeleid

3.1 Milieubeleid is momenteel één van de belangrijkste maatschappelijke uitdagingen voor overheden en actoren van de economie. De trage wereldwijde reactie op milieuproblemen mag niet langer een excuus zijn om de invoering van nieuwe regels en gedragsveranderingen uit te stellen. Die zijn immers noodzakelijk om toe te werken naar de hoofddoelstelling, namelijk om duurzame ontwikkeling waar te maken, een uitdaging waar onze partners in heel de wereld mee geconfronteerd worden.

3.2 Duurzame ontwikkeling moeten volgens het Comité (12) leiden tot een rechtvaardigere en welvarendere Europese samenleving, die kan bogen op een schoner, veiliger en gezonder milieu en die een betere kwaliteit van leven en werken biedt voor onszelf, onze kinderen en onze kleinkinderen. Dat vereist echter een grotere samenhang tussen EU-beleid en EU-instrumenten, zodat proactieve en niet-bureaucratische randvoorwaarden kunnen worden gecreëerd, waarbij rekening wordt gehouden met de economische en sociale aspecten van industriële reconversie en het bedrijfsleven beter in staat wordt gesteld om te concurreren op de globale markt.

3.3 Wetenschappelijke en technologische vooruitgang zijn noodzakelijk om economische groei te kunnen verenigen met duurzaamheid op milieu- en maatschappelijk gebied. Het Comité heeft dit in een recent advies in de volgende bewoordingen benadrukt: „Wetenschappelijke en technische topprestaties en de omzetting daarvan in concurrerend economisch vermogen zijn de conditio sine qua non om onze toekomst — bijv. ten aanzien van energie- en klimaatproblemen — veilig te stellen, onze huidige positie op het wereldtoneel te behouden en te verbeteren en het Europese sociaal model niet in gevaar te brengen maar verder uit te bouwen” (13).

3.4 Uit de keuzes die zijn gemaakt voor het Zevende kaderprogramma 2007-2013 voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie blijkt duidelijk hoe centraal het milieu staat: „Milieubescherming is fundamenteel voor de levenskwaliteit en de levensvoorwaarden van de huidige en komende generaties. Het is een bijzondere ambitieuze en eventueel ook cruciale doelstelling om de daarmee verbonden door mens of natuur veroorzaakte problemen in kaart te brengen en op te lossen. Deze taak is nauw verweven met kwesties die op de meest uiteenlopende onderzoeks- en beleidsgebieden spelen: economisch beleid, energiebeleid, volksgezondheidsbeleid en landbouwbeleid, inclusief toezichtstaken en, vanwege de mondiale aspecten, internationale akkoorden” (14).

3.4.1 De Europese Technologische Platforms (15) vormen een belangrijk instrument om het innovatiepotentieel van Europa te stimuleren. Daarnaast bestaat er het Actieplan voor milieutechnologie, waarin wordt verwezen naar de „leidende markten”.

3.4.2 De nijverheid zal van belang blijven voor de Europese economische activiteit als de nieuwe criteria van de bescherming van de kwaliteit van leven en de kwaliteit van het milieu en van een behoorlijk beheer van de natuurlijke rijkdommen voortdurend haar ontwikkeling blijven bepalen. Hieraan wordt vormgegeven door: — nieuwe bedrijfsmodellen; — producten en diensten met een hoge toegevoegde waarde; — geavanceerde industriële technieken, met gebruikmaking van hoogwaardige ecotechnologie; — nieuwe productietechnologieën en -wetenschappen om technische en milieunormen vast te stellen; — bijstelling van de OTO-modellen en van de infrastructuur voor onderwijs, waarin de nieuwe milieunormen worden verwerkt; — „groene” aanbestedingen; — nieuwe vormen van financiering van milieutechnologie, zoals voorzien in het Actieplan (16) — betere toepassing van onderzoek en van technische en andere normen.

3.5 Duurzame ontwikkeling is één van de speerpunten bij de instrumenten voor het cohesiebeleid 2007-2013. Er wordt gestreefd naar synergie tussen de sociale en de milieudimensie, waarvoor een totaal bedrag van 308 miljard euro is uitgetrokken: „Bij de opstelling van programma's en projecten moet rekening worden gehouden met het milieubeschermingsaspect teneinde duurzame ontwikkeling te bevorderen” (17).

3.5.1 Het EFRO ondersteunt overal in de EU programma's voor regionale ontwikkeling, economische verandering, bevordering van het concurrentievermogen en van territoriale samenwerking. Milieubescherming en onderzoek, evenals risicopreventie in deze belangrijke sector kunnen eveneens financiering uit dit fonds ontvangen, met name als het gaat om achterstandregio's.

3.5.2 Uit het Cohesiefonds wordt steun aan milieumaatregelen en aan de Transeuropese vervoersnetwerken gefinancierd. Momenteel komen lidstaten voor deze steun in aanmerking als ze een BNI hebben dat onder de 90 % van het EU-gemiddelde ligt (18). Er is echter een schaarste aan middelen voor de spoorweginfrastructuur, hetgeen zorgwekkende gevolgen heeft voor het milieu en voor de kwaliteit van leven.

3.5.3 De cohesie-uitgaven zullen voortaan vooral worden besteed aan gemeenschappelijke thema's, zoals onderzoek en technologische ontwikkeling, innovatie en ondernemerschap, de informatiemaatschappij, transport, energie — met inbegrip van hernieuwbare energiebronnen, milieubescherming en thema's i.v.m. het menselijk kapitaal en het arbeidsmarktbeleid.

3.5.4 Overigens wijst het Comité erop dat „het cohesiefonds en de structuurfondsen ver vooruit liepen op de Lissabonstrategie in al haar facetten (economische groei, cohesie, werkgelegenheid, kwaliteit van arbeid, milieuduurzaamheid) en het Europees sociaal model hebben helpen consolideren” (19).

3.5.5 In het kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie (2007-2013), waarover het Comité een zeer positief oordeel heeft uitgebracht (20), is onder meer het programma voor „Intelligente Energie — Europa” voor duurzame ontwikkeling in de energiesector opgenomen, waarmee niet alleen de verbetering van de energie-efficiency wordt beoogd, maar ook de veiligheid van de bevoorrading en van de hernieuwbare bronnen. Daarnaast is er het financieringsinstrument LIFE PLUS, dat — zij het helaas met te weinig middelen (21) — innovatieve methodes en instrumenten wil steunen en wil bijdragen tot de consolidering van de kennisbasis voor ontwikkeling, beoordeling, monitoring en evaluatie, tot capaciteitsopbouw en uitwisseling van goede praktijken, tot betere milieu-governance en verspreiding van de bijbehorende informatie en tot een grotere bewustwording ten aanzien van milieuvraagstukken.

3.5.6 Zoals in voorgaande adviezen van het Comité al is aangegeven, mogen ook de door de EIB toegekende individuele financieringen ten behoeve van projecten voor milieubescherming niet over het hoofd gezien worden. Deze zijn goed voor een derde van het totale aanbod aan individuele financieringen, dat in 2005 in de Europese Unie 10,9 miljard euro beliep.

3.5.7 Het Comité wil nogmaals benadrukken dat „in een context als de huidige, die openstaat voor de mondiale concurrentie, een governance-strategie om tot een maatschappelijk verantwoordelijk gebied te komen, de garantie moet vormen voor een duurzame en dynamische sociaal-economische ontwikkeling van hoge kwaliteit” teneinde te zorgen voor „een hoog niveau van duurzame ontwikkeling op milieu- en sociaal gebied zowel ten aanzien van productie als consumptie” (22).

3.5.8 Aangezien 40 % van de CO2-uitstoot afkomstig is van de steden, is er verder dringend behoefte aan een beleid inzake stadsplanning „ook om aan de EU-streefwaarden en -voorschriften inzake luchtkwaliteit in steden te kunnen voldoen …” (23).

3.6 In de huidige regeling voor overheidssteun op milieugebied — waar het Comité een advies over heeft uitgebracht (24) — wordt voornamelijk uitgegaan van drie soorten steunmaatregelen: — exploitatiesteun voor afvalbeheer en energiebesparingen; — steun voor adviesdiensten en bijstand op milieugebied voor het MKB (25); — steun voor investeringen die noodzakelijk zijn om milieudoelstellingen te verwezenlijken, om vervuiling of vervuilende factoren te bestrijden of op te heffen en om productiemethoden milieuvriendelijker te maken. Deze regeling moet voor eind 2007 worden herzien.

3.7 Volgens het Comité is het dringend nodig dat: — het systeem voor de handel in broeikasgasuitstootrechten wordt verbeterd en geconsolideerd (26); — de vastlegging en opslag van koolstof wordt bevorderd; — de door transport veroorzaakte uitstoot wordt beperkt; — duurzame groei alle aandacht krijgt; — de mogelijkheden voor energiebesparing worden onderzocht die ontstaan door de verbetering van de consumentenvoorlichting en de toepassing van de richtsnoeren inzake energieverbruik van gebouwen, evenals door het toekomstige Europees Handvest betreffende de rechten van de energieconsument (27).

3.7.1 De dankzij een grotere efficiëntie in het gebruik van brandstoffen geboekte winst is deels tenietgedaan, met name door de groei van het goederen- en passagiersvervoer, die heeft geleid tot een netto toename in de uitstoot van broeikasgassen (cf. databank van het Internationaal partnerschap inzake klimaatverandering — Europees Agentschap voor het Milieu) (28). Op lokaal niveau blijven er nog altijd ernstige problemen bestaan, met name de verkeerscongestie, de geluidsoverlast en de deeltjesemissie, ook al zullen technologische ontwikkelingen op het gebied van roetfilters in de toekomst wellicht goede resultaten opleveren wat dat laatste betreft (29).

3.8 De toepassing van de milieuregels en — normen is niet bevredigend: uit de laatste publicatie van het Internal Market Scoreboard (februari 2007) blijkt dat juist in de milieusector sprake is van de meeste inbreuken op de regels voor de interne markt (meer dan 18 % van alle inbreuken worden tegen milieuvoorschriften gepleegd). Als daarbij nog de overtredingen tegen de energie- en vervoersregels worden opgeteld, komen we uit op ongeveer 33 % van alle inbreuken (30).

3.8.1 De eerste wetgevende stap die werd gezet om het „de vervuiler betaalt”- principe daadwerkelijk tot prioritaire doelstelling te maken, is Richtlijn 2004/35/EG van 21 april 2004 betreffende milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade geweest. Het Comité vertoonde zich indertijd zeer verheugd (31) over deze Richtlijn, omdat ze erop gericht is de schade te voorkomen en de natuur in haar oorspronkelijke staat te herstellen.

3.8.2 In 2006 is overgegaan tot een herziening van verschillende richtlijnen, teneinde deze te verbeteren, te vereenvoudigen en de tenuitvoerlegging ervan te stroomlijnen. Het ging hierbij om de volgende richtlijnen: — Richtlĳn 2002/95/EG (RoHS) betreffende beperking van het gebruik van bepaalde gevaarlĳke stoffen in elektrische en elektronische apparatuur, zoals lood, ijzer, cadmium, zeswaardig chroom en bepaalde brandvertragende producten; — Richtlĳn 2002/96/EG, ook bekend als AEEA, die erop gericht is om de hoeveelheid afgedankte elektrische en elektronische apparatuur in te perken middels maatregelen voor hergebruik en recyclage van deze apparatuur en hun onderdelen; — de IPPC-richtlijn ( Integrated Pollution and Prevention Control ) inzake de geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging; — de Kaderrichtlijn betreffende afvalstoffen (32), die voortkomt uit het samengaan van drie voorgaande richtlijnen.

3.8.3 Met deze richtlijnen wordt de producenten goede gelegenheden geboden om milieuaspecten op de lange termijn in hun bedrijfsstrategie te integreren en nieuwe marktkansen te creëren via betere milieuprestaties t.a.v. hun producten en productieprocessen.

3.8.4 Kaderrichtlijn 2005/32/EG EUP (ecologisch ontwerp voor energieverbruikende producten) verdient volgens het Comité — zoals het ook in zijn desbetreffende advies (33) heeft benadrukt — speciale aandacht in het kader van de strategie voor geïntegreerd productbeleid (Integrated product policy — IPP). Met deze richtlijn, die betrekking heeft op alle energieverbruikende apparatuur (elektriciteit of fossiele brandstoffen) wordt ernaar gestreefd om een kader aan te reiken voor de integratie van milieuaspecten in de ontwerpfase in tal van industriesectoren.

3.8.5 Verordening (EG) 1907/2006, beter bekend als REACH — Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals — komt in de plaats van ongeveer 40 regelingen en zorgt voor één enkel systeem voor alle chemische stoffen. Het Comité heeft destijds enkele kritische kanttekeningen bij deze Verordening geplaatst (34) vanwege haar complexiteit en de omvang van de technische bijlagen.

3.9 Verder zijn er verschillende nuttige instrumenten ingevoerd die op vrijwillige basis kunnen worden toegepast, gaande van milieuconvenanten en het Europese systeem voor milieukeuren tot aan het communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS): daar komen nog de voorstellen betreffende de randvoorwaarden voor maatschappelijk verantwoord ondernemen en de ontwikkeling van een maatschappelijk verantwoordelijk gebied.

3.9.1 Hoofddoelstelling van het door de Commissie in juli 2002 gepresenteerde Actieplan betreffende milieuconvenanten (35) was om „de regelgeving via gecoördineerde actie te vereenvoudigen”, conform het door de Europese Raad van Lissabon geformuleerde mandaat, dat achtereenvolgens bekrachtigd is in Stockholm, Laken en Barcelona, teneinde de juridische zekerheid ervan te garanderen en zo de dynamiek van het bedrijfsleven te bevorderen. Het Comité heeft zich ook over dit thema uitgesproken (36).

3.9.2 Overigens heeft de Commissie die mogelijkheid van vrijwillige milieuconvenanten al in 1996 gelanceerd. Het gaat in feite om instrumenten voor zelfregulering en coregulering en het interessante eraan is dat ze de industrie de gelegenheid bieden vroegtijdig in te spelen op problemen en er doeltreffende en passende oplossingen voor te vinden. Op deze manier kan er veel sneller worden opgetreden en worden toegewerkt naar een veel „eenvoudigere en soepelere regelgeving die dichter bij de burgers staat en begrijpelijker voor hen is”, waardoor „het sluiten van milieuconvenanten op communautair niveau kan worden gestimuleerd” (37).

3.9.3 In dit verband wil het Comité benadrukken dat „de Commissie zich altijd zou moeten afvragen of er daadwerkelijk een wettelijk kader nodig is om de nagestreefde doelstellingen te verwezenlijken, of dat zelf- of coregulering volstaat. Als er meerdere keuzemogelijkheden zijn, moet de voorkeur uitgaan naar de optie met de laagste kosten, de minste administratieve lasten, de grootste transparantie en de grootste deelname van belanghebbenden” (38).

3.9.4 Dankzij Verordening (EG) nr. 1980/2000 kunnen bedrijven een Europese milieukeur aanvragen met het doel om producten te bevorderen die een verminderd milieueffect hebben in vergelijking met producten van dezelfde categorie en om de consument juiste, wetenschappelijk onderbouwde informatie over producten te verschaffen. Het potentiële succes van deze Europese milieukeur loopt gevaar te worden ondermijnd door de wildgroei aan communautaire en bijkomende nationale ecolabels: „De verwijzing naar de goedkeuring van diverse systemen voor milieu-etikettering (incl. milieuverklaringen en -claims) doet vragen rijzen in verband met de noodzaak voor de lidstaten om vervolgens beleidsinstrumenten en toezichtsregelingen in het leven te roepen waarmee de waarheidsgetrouwheid van die etiketten kan worden gecontroleerd. Het Comité brengt overigens al in zijn advies over de nieuwe Verordening inzake toekenning van milieukeuren” (39)„naar voren dat de „wildgroei” van keurmerken en andere beweringen aangaande de milieuvriendelijkheid van producten ten stelligste moet worden tegengegaan. De omvang van dergelijke ongereguleerde merken brengt de consument in verwarring, terwijl deze beweringen soms misleidend zijn” (40).

3.9.5 Het Comité kan zich volledig vinden (41) in de vrijwillige aansluiting van organisaties bij een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS). „Het beschouwt EMAS als een nuttig instrument om het algemene streven naar duurzame productie- en consumptiepatronen (duurzame ontwikkeling) te verwezenlijken” en als een instrument „dat bedoeld is om organisaties te belonen die meer doen dan wettelijk noodzakelijk is en hun milieuprestaties voortdurend verbeteren” (42). „Aan de hand van EMAS krijgen organisaties en instellingen een concreet beeld van de milieu-effecten van hun activiteiten — bijvoorbeeld het gebruik van energie en materialen, het reizen per auto, trein of vliegtuig — en kunnen ze deze reduceren” (43).

3.9.6 Zoals het Comité al vaker heeft aangegeven (44), beschouwt het maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) als „een belangrijke bijdrage voor het verwezenlijken van de in Lissabon vastgestelde strategische doelstelling”. MVO kan niet los gezien worden van de notie van een maatschappelijk verantwoordelijk gebied en van territoriale governance van industriële reconversie, die tot stand kunnen komen door de oprichting van nieuwe bedrijven te stimuleren, nieuwe beroepsprofielen te ontwikkelen en te zorgen voor meer en betere banen. Daarbij moet wel het op de kenniseconomie gerichte Europees sociaal model (45) in stand worden gehouden en moet een geïntegreerde territoriale benadering worden gevolgd, teneinde „de grootste zorg te kunnen besteden aan de milieuaspecten in de economische en industriële reconversie” (46). In de loop van de periode 2000-2005 hebben de uitgaven voor milieubescherming in de EU een jaarlijks gemiddelde bereikt van circa 1,7 % van de totale toegevoegde waarde van de industriesector (47).

3.9.7 Het Comité heeft zich al meermaals gebogen (48) over de integratie van milieuaspecten in het Europese normaliseringsproces. Het betoonde zich „overtuigd van de noodzaak om de normalisatieprocedure te versnellen, zonder ze echter ingewikkelder te maken, teneinde de ontwikkeling en de hoge kwaliteit van alle aspecten van de interne markt, ook die welke met milieu te maken hebben, te garanderen. De bedoeling hiervan is het normalisatieproces efficiënt, betaalbaar en onbureaucratisch te maken, en de capaciteiten van de nationale, normalisatie-instellingen op voorhand aan te passen”.

3.9.8 Het wil er in dat verband op wijzen dat de dwingende milieuvoorschriften en de vrijwillige technische normen die worden toegepast door bedrijven die milieubewustzijn en kwaliteit hoog in het vaandel hebben, complementair moeten zijn. Ook wordt een lans gebroken voor soepelere gedragscodes, die leiden tot milieuvriendelijke normaliseringsprocessen voor de bedrijven en met name voor het MKB.

3.9.9 Er valt nog heel wat winst te boeken bij openbare aanbestedingen wat de vereisten inzake milieu en duurzaamheid betreft. Dit geldt zowel voor openbare werken, overheidsopdrachten en gunningen, als voor de „uitgesloten sectoren”.

4. Algemene opmerkingen

4.1 Het nauwe verband tussen vraagstukken i.v.m. concurrentievermogen, energie en milieu heeft een grote impact op bedrijven die basis- en intermediaire goederen produceren en vergt verregaande structurele aanpassingen in hun productieprocessen. Daarom is er volgens het Comité een nauw gecoördineerde en geïntegreerde benadering van een aantal beleidsterreinen en instrumenten op verschillende niveaus nodig. Daarbij blijven vereenvoudiging van de procedures en terugdringing van de bureaucratie, met name voor het MKB, steevaste noodzaak.

4.2 Om toe te zien op de samenhang van de afzonderlijke initiatieven en daarbij zowel de vereisten van duurzaamheid als van concurrentievermogen in het oog te houden, pleit het Comité voor: — een evenwichtige deelname van alle betrokken partijen aan de totstandbrenging van een stabiel en betrouwbaar regelgevingskader, waarin concurrentievermogen, energie en milieu evenveel aandacht krijgen; — de juiste balans tussen normalisering, regulering en vrijwillige autoregulering; — steun voor mechanismen die structurele aanpassingen en het zoeken naar nieuwe, schone en concurrerende technologieën bevorderen; — opleiding en bijscholing van kaderpersoneel en werknemers van bedrijven, met het oog op de doorvoering van duurzame industriële reconversie die nieuwe banen kan opleveren evenals nieuwe concurrentiemogelijkheden; — een systematische effectbeoordeling voor- en achteraf van zowel de regulerende en vrijwillige instrumenten als van het beleid dat de samenhang, efficiency en duurzaamheid daarvan moet garanderen; — een grotere betrokkenheid van de consumenten, producenten en distributiebedrijven, zowel vooraf bij het ontwerp, als achteraf bij de toetsing van en de controle op de toepassing en naleving van de uitvoeringsmaatregelen; — de garantie dat de Europese interne markt echt de mogelijkheden biedt voor aantoonbaar gelijke mededingingsvoorwaarden, ook bekeken vanuit de invalshoek van het respect voor de — Europese en internationale — milieunormen.

4.3 De maatregelen gericht op de integratie van milieuaspecten in industriële activiteiten hebben belangrijke resultaten opgeleverd: in de periode tussen 1985 en 2000 is er in de nijverheid in de EU al een totale vermindering met ruim 11 % van de CO2-uitstoot gerealiseerd en dat bij een productietoename met 31 % in diezelfde periode (49). Bovendien is er sprake van een volledige ontkoppeling van de productie en de uitstoot van gassen die verzuring veroorzaken en van ozonprecursoren, en van de productie en het gebruik van energie en grondstoffen.

4.4 Het Comité is ervan overtuigd dat milieubescherming aanleiding kan geven tot een nieuwe dialoog tussen de sociale partners en het maatschappelijk middenveld, zowel tússen de verschillende beroepsgroepen als binnen de sectoren zelf, teneinde processen voor duurzame industriële reconversie op gang te brengen.

4.5 Er dienen meer middelen voor onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe ideeën te worden uitgetrokken, zodat problemen bij de bron kunnen worden aangepakt en de kwaliteit van de productie en van de werkgelegenheid er niet onder hoeft te lijden. Dat is beter dan zijn toevlucht te zoeken tot de handel in certificaten, waarbij de echte problemen niet worden aangepakt.

4.5.1 Om de milieudoelstellingen te kunnen realiseren, is het raadzaam uit te gaan van een lange-termijnvisie voor een sector en een routekaart te hanteren, zoals het voorbeeld van het Europese Staalplatform aantoont. Op die manier kunnen de beschikbare middelen en instrumenten optimaal benut en gecoördineerd worden, zodat zoveel mogelijk voordeel kan worden getrokken van de toegang tot wetenschappelijke uitmuntendheid en technologische know-how.

4.5.2 De nationale wetgevingen zouden bij de omzetting van de Europese richtlijnen en verordeningen moeten voorzien in allerlei prikkels die aanzetten tot een nieuwe en vanuit recyclingoogpunt effectievere benadering van productontwerp.

4.6 Beleidsmaatregelen inzake concurrentievermogen, inzake energie en inzake milieu zijn onderling nauw verbonden en drukken elk hun stempel op met name de industrie voor basis- en intermediaire producten.

4.7 Wil de industrie op duurzame wijze kunnen produceren, dan is een evenwichtige deelname van alle betrokken partijen nodig, teneinde toe te werken naar een stabiel en betrouwbaar regelgevingskader, waarin concurrentievermogen, energie en milieu evenveel aandacht krijgen. De volgende thema's dienen aan de orde te worden gesteld: — de concrete tenuitvoerlegging van beginselen voor betere regelgeving; — de klimaatverandering en met name het systeem voor de handel in emissierechten; — de initiatieven voor de bevordering van energie-efficiency en hernieuwbare energiebronnen; — het functioneren van de energiemarkten en met name van de elektriciteitsmarkt; — de tenuitvoerlegging van de thematische strategie voor afvalpreventie en — recyclage, en de regelgeving dienaangaande; — een grotere efficiëntie bij het gebruik van hulpbronnen en de toepassing van innovatieve milieuvriendelijke technologieën.

4.8 Met betrekking tot milieubeleidsmaatregelen die bedoeld zijn voor „lokale collectieve goederen”, zoals luchtkwaliteit en stadsparken, is duidelijk dat veranderingen in de „kwaliteit van de leefomgeving” grote gevolgen hebben voor de woonkosten, de werkgelegenheid en de inspraak van kansarmere groepen bij beslissingen over het milieubeleid. Bovendien zullen deze laatste groepen minder mogelijkheden/bekwaamheden hebben om bij te dragen aan een efficiënte energiebezuiniging.

4.8.1 Ook heeft een en ander zijn weerslag op de werkgelegenheid. Ervan uitgaande dat achterhaalde banen grotendeels vervangen worden door banen voor activiteiten in de overheids- en particuliere sector, is er in de dienstensector flink wat omscholing nodig om de milieudimensie te integreren in de beroepsvereisten; bovendien moet daartoe een Europese strategie voor duurzame mobiliteit worden toegepast.

4.9 Milieumaatregelen zullen nog doeltreffender worden en nog meer positieve impact hebben indien de EU erin slaagt haar communautaire acties ook internationaal ingang te doen vinden. Het is van belang dat de EU, ook door de opname van milieuclausules in internationale overeenkomsten, ernaar streeft zoveel mogelijk bijval te vinden voor de naleving van de milieunormen. Zo zou er in de internationale handelsregels niet alleen aandacht moeten zijn voor sociale, maar ook voor ecologische dumping (50), waarbij de overdracht van milieutechnologie en de wereldwijde toepassing van eco-innovatie worden bevorderd (51).

4.10 In dat verband zouden initiatieven voor het opstellen van ambitieuze maar realistische routekaarten moeten worden gesteund, teneinde internationale sectorale benchmarking voor energie-efficiëntie en de vermindering van schadelijke emissies te ontwikkelen. Hierbij moet gebruik worden gemaakt van de beste beschikbare technologie (BAT) (52).

4.11 De Europese Unie moet er bij de industrielanden en de grote opkomende landen — met name China en India — op blijven hameren dat er nieuwe wegen naar duurzame ontwikkeling moeten worden gevonden. Dit zou ook zijn beslag kunnen krijgen in een herformulering van het Europese beleid voor ontwikkelingssamenwerking (53).

Brussel, 12 december 2007. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité D. DIMITRIADIS

(1) Cf. het Eurovignettensysteem — Richtlijn 2006/38/EG ter wijziging van Richtlijn 1999/62/EG betreffende het in rekening brengen van het gebruik van bepaalde infrastructuurvoorzieningen aan zware vrachtvoertuigen.

(2) Zie verkennend advies NAT/348 — PB C 168 van 20.7.2007 — Rapporteur: RIBBE.

(3) Zie advies CCMI/029 — CESE PB C 318 van 23.12.2006 over Duurzame ontwikkeling als katalysator voor industriële reconversie.

(4) CCMI/002 en CCMI/029 — PB C 318 van 23.12.2006.

(5) CCMI/029 — PB C 318 van 23.12.2006, paragraaf B.

(6) Richtlijn 96/82/EG van de Raad van 9 december 1996 betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken (de Seveso II — Richtlijn).

(7) Richtlijn 2005/32/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 juli 2005 betreffende de totstandbrenging van een kader voor het vaststellen van eisen inzake ecologisch ontwerp voor energieverbruikende producten en tot wijziging van Richtlijn 92/42/EEG van de Raad en de Richtlijnen 96/57/EG en 2000/55/EG van het Europees Parlement en de Raad.

(8) De zeven thematische strategieën hebben betrekking op:

— luchtvervuiling,

— mariene milieu,

— duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen,

— preventie en recyclage van afvalproducten,

— bodembescherming,

— gebruik van pesticiden,

— stadsmilieu.

(9) Cf. Richtlijn 2005/32/EG.

(10) Zie TEN/274, rapporteur: IOZIA en TEN/287, rapporteur: ZBORIL.

(11) Zie TEN/286 „Voortgangsverslag inzake biobrandstoffen”, rapporteur: IOZIA.

(12) Zie PB C 117 van 30.4.2004 over De strategie voor duurzame ontwikkeling.

(13) Advies PB C 325 van 30.12.2006 Europa's onderzoeks-, ontwikkelings- en innovatiepotentieel benutten en versterken, rapporteur: WOLF (verkennend advies).

(14) Uitspraak van het Comité in zijn PB C 185 van 8.8.2006 over de Specifieke programma's van het het zevende kaderprogramma 2007-2013, rapporteurs: WOLF en PEZZINI.

(15) De Europese Technologische Platforms (EPT) zijn informele privé-organisaties waarin alle stakeholders een gemeenschappelijke visie en benadering delen t.a.v. de technologische ontwikkeling in een bepaalde sector of op bepaalde terreinen, en die strategische thema's centraal stellen, waarbij belangrijke technologische vooruitgang bepalend zijn voor de groei, het concurrentievermogen en de toekomstige duurzaamheid van Europa. Begin 2007 waren er 31 EPT in het leven geroepen. — Zie „Derde verslag over de Europese Technologische Platforms bij de lancering van het KP7”, maart 2007, Europese Commissie.

(16) Zie COM(2004) 38 final: „Stimulering van technologieën voor duurzame ontwikkeling: een Actieplan voor de Europese Unie inzake Milieutechnologieën.”.

(17) 2006/702/EG: Beschikking van de Raad van 6 oktober 2006 betreffende communautaire strategische richtsnoeren inzake cohesie.

(18) Art. 2 e.v. van Verordening (EG) nr. 1084/2006 van de Raad van 11 juli 2006 tot oprichting van het Cohesiefonds en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1164/94.

(19) Advies PB C 93 van 27.4.2007, rapporteur: DERRUINE.

(20) Advies PB C 65 van 17.3.2006, rapporteurs: WELSCHKE en FUSCO.

(21) Advies PB C 255 van 14.10.2005, rapporteur: RIBBE.

(22) Zie advies PB C 318 van 23.12.2006 over De territoriale governance van de industriële reconversie, rapporteurs: PEZZINI en GIBELLIERI.

(23) Zie advies PB C 168 van 20.7.2007 over Verkeer in stedelijke en grootstedelijke gebieden, rapporteur: RIBBE.

(24) Advies PB C 318 van 23.12.2006 over de Hervorming van de staatssteun, rapporteur: PEZZINI, en met name paragraaf 3.10: „De communautaire kaderregeling voor staatssteunmaatregelen ter bescherming van het milieu blijft tot 2007 van kracht. Ook hier is van belang dat de Lissabondoelstellingen worden nagestreefd, waarbij moet worden toegewerkt naar invoering van het systeem voor de handel in CO2-emissies (Emission Trading Scheme (ETS) — nationale toewijzingsplannen), tegen de achtergrond van de doelstellingen van het Protocol van Kyoto.”.

(25) Zie COM(2007) 379 final van 8 oktober 2007, en met name de parr. 5.2 t/m 5.5.

(26) PB C 221 van 17.9.2003 over het Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een regeling voor de handel in broeikasgasuitstootrechten binnen de Gemeenschap en tot wijziging van Richtlijn 96/61/EG van de Raad (COM(2001) 581 final — 2001/0245 (COD), PB C 221 van 17 september 2002, p. 27-30).

(27) Zie de Mededeling van de Commissie COM(2007) 386 final, waarover het EESC een advies zal uitbrengen (afdeling Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij).

(28) Advies PB C 80 van 30.3.2004 over Projectmechanismen — Kyoto (II) Rapporteur: LE NOUAIL MARLIERE.

(29) Zie PB C 318 van 23.12.2006 over Een thematische strategie voor het stadsmilieu, Rapporteur PEZZINI.

(30) Zie Scoreboard 15 bis, interne markt, december 2006, blz. 21 (http://ec.europa.eu/internal_market/score/docs/score15bis/score15bis_en.pdf) Opsplitsing van overtredingen per sector — Figuur 16: „Milieu”, „Energie en vervoer” en „belasting en douane” zijn goed voor 50 % van alle inbreukprocedures.

(31) PB C 241 van 7.10.2002, rapporteur: SANCHEZ (PB C 241 van 7.10.2002).

(32) COM(2005) 667 final.

(33) PB C 117 van 30.4.2004, rapporteur: PEZZINI.

(34) PB C 294 van 25.11.2005, rapporteur: BRAGHIN.

(35) COM(2002) 412 final — Mededeling van de Commissie over de Milieuconvenanten op het niveau van de Gemeenschap binnen het kader van het actieplan inzake de vereenvoudiging en verbetering van de regelgeving.

(36) PB C 61 van 14.3.2003, rapporteur: GAFO FERNÁNDEZ.

(37) PB C 61 van 14.3.2003.

(38) Zie verkennend advies INT/347 — CESE 562/2007 fin, rapporteur: IOZIA.

(39) PB C 296 van 29.9.1997, blz. 77.

(40) Advies CESE 925/2001, rapporteur: PEZZINI.

(41) Advies PB C 258 van 10.9.1999, rapporteur: PEZZINI, en advies CESE 1160/2006 over Klimaatverandering — de rol van het maatschappelijk middenveld, rapporteur: EHNMARK.

(42) De leden van het EESC hebben er herhaaldelijk voor gepleit het gebouw van het Comité ook in aanmerking te laten komen voor een beoordeling volgens het EMAS-systeem, zoals de Commissie ook voor haar gebouwen wil laten doen.

(43) PB C 318 van 23.12.2006 over Klimaatverandering — De rol van het maatschappelijk middenveld, rapporteur: EHNMARK.

(44) PB C 169 van 6.7.1992 over Groenboek — De bevordering van een Europees kader voor de sociale verantwoordelijkheid van bedrijven, rapporteurs: HORNUNG-DRAUS, ENGELEN-KEFER en HOFFELT; PB C 223 van 31.8.2005 over Informatie- en meetinstrumenten voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in een geglobaliseerde economie, rapporteur: PICHENOT; PB C 325 van 30.12.2006 over Tenuitvoerlegging van het partnerschap voor groei en werkgelegenheid: Europa moet een voorbeeld worden op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen, rapporteur: PICHENOT.

(45) Advies PB C 185 van 8.8.2006, rapporteur: EHNMARK.

(46) PB C 318 van 23.12.2006 over De territoriale governance van de industriële reconversie: de rol van de sociale partners en de bijdrage van het programma voor concurrentievermogen en innovatie, rapporteurs: PEZZINI en GIBELLIERI.

(47) Momenteel bedraagt de bruto toegevoegde waarde van de industrie 22 % van het BBP (71 % diensten; 5 % bouwsector en 2 % landbouwsector). Bron: Eurostat.

(48) Van 29 november 2001, advies PB C 117 van 30.4.2004 en advies PB C 74 van 23.3.2005, rapporteur: PEZZINI.

(49) Zie EIPRO, Commissie, GCO, mei 2006.

(50) Cf. Groenboek — Ontmanteling van schepen, COM(2007) 269 final van 22 mei 2007.

(51) Conclusies van de Raad „Nieuwe stimulans milieubeleid EU, 28 juni 2007”.

(52) BAT = Best Available Technologies.

(53) Zie de Duurzaamheidseffectbeoordeling (Sustainability impact assessment — SIA) in het kader van de economische partnerschapsovereenkomsten (EPO) met de ACS-landen (zie verkennend advies REX/189 — PB C 65 van 17.3.2006, rapporteur: PEZZINI, corapporteur: DANTIN).