Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het thema "Coördinatie van de economische politiek op lange termijn"

(2002/C 221/16)

Per schrijven d.d. 10 januari 2002 heeft voorzitter Prodi van de Commissie het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig de bepalingen van artikel 262 tot oprichting van de Europese Gemeenschap verzocht, een advies over het voornoemde thema uit te brengen.

De afdeling "Economische en Monetaire Unie - economische en sociale samenhang", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 mei 2002 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Konitzer.

Het Comité heeft tijdens zijn 391e zitting van 29 en 30 mei 2002 (vergadering van 29 mei) het volgende advies uitgebracht, dat met 79 stemmen vóór, bij 2 onthoudingen werd goedgekeurd.

1. Context

1.1. Na zijn toespraak voor de voltallige vergadering van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) op 28 november 2001 heeft de voorzitter van de Europese Commissie, de heer Prodi, per brief d.d. 10 januari 2002 het EESC verzocht om een reeks verkennende adviezen en zienswijzen. Een van deze onderwerpen betreft de coördinatie van de economische politiek op lange termijn, alsmede de relatie tussen de "Globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en van de Gemeenschap" en de nationale programma's voor de economische politiek, resp. de stabiliteitsprogramma's. Onderhavig verkennend advies vormt de eerste bijdrage van het EESC tot dit thema.

1.2. In de regel spreekt het EESC zich in zijn initiatiefadviezen(1) over de "Globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en de Gemeenschap"(2) uit over vraagstukken i.v.m. de coördinatie van het economisch beleid.

Daarnaast heeft het EESC in de afgelopen jaren uit actualiteitsoverwegingen nog meer initiatiefadviezen over inhoud en procedures betreffende de coördinatie van het economisch beleid uitgebracht, waarbij het tevens is ingegaan op meer fundamentele vraagstukken aangaande de benutting van het werkgelegenheids- en groeipotentieel van de Gemeenschap, het overwinnen van groeibelemmeringen en de mogelijke bijdrage van de actoren van het economisch beleid om tot een optimale macro-economische beleidsmix in de Gemeenschap te komen(3).

1.3. De grotere belangstelling voor vraagstukken in verband met inhoud en procedures van de coördinatie van het economisch beleid kan in wezen op vier elementen worden teruggevoerd:

(i) Het succes van de monetaire unie is in tegenspraak met het onvermogen(4) van de Gemeenschap om haar gigantische werkgelegenheids- en groeipotentieel daadwerkelijk te benutten (cf. de doelstellingen van Lissabon). Ondanks positieve eerste maatregelen blijven resultaten vooralsnog echter uit. Vooruitgang op deze weg is van cruciaal belang voor de toekomst van de Gemeenschap, maar is alleen mogelijk via een beter geconcipieerd en gecoördineerd economisch beleid.

(ii) De voltooiing van de monetaire unie met als sluitstuk de succesvolle invoering van de chartale euro binnen de gestelde termijn versterkt het communautaire bewustzijn van de burgers en baant de weg tot verdere vooruitgang in de richting van een volwaardige economische en sociale Unie.

(iii) De uitbreiding van de Gemeenschap van 15 naar 25 of meer lidstaten maakt het nog noodzakelijker dat in het kader van de institutionele hervormingen ook over de procedures ter coördinatie van het economisch beleid en de rol van de desbetreffende EU-instellingen (Commissie, Raad, Parlement, EESC) wordt nagedacht; ook in een grotere EU moet immers nog slagvaardig economisch beleid mogelijk zijn.

(iv) De door de Europese Raad van Laken ingestelde Conventie over de hervorming van de EU zou ook moeten ingaan op de verdragsrechtelijke en institutionele aspecten van de economische-beleidscoördinatie. Hiervoor zijn degelijk onderbouwde bijdragen nodig die in EU-verband vooral van Commissie, Parlement en EESC zouden moeten komen. Onderhavig advies vormt de bijdrage van het EESC met betrekking tot deze problematiek.

1.4. In punt 7 van de Conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Barcelona wordt in drie punten ook de nadruk gelegd op de noodzaak van een sterkere coördinatie van de economische politiek. Het EESC heeft hierover het volgende op te merken:

(i) Het EESC is ingenomen met het voornemen om de statistieken en indicatoren voor de eurozone te verbeteren en te harmoniseren; het betreft hier een voor de hand liggende noodzaak.

(ii) Volgens het EESC is de gevraagde systematische analyse van de totale beleidsmix in de eurozone van zeer grote betekenis voor een op groei en werkgelegenheid gericht beleid bij prijsstabiliteit; in een dergelijke analyse moet niet alleen gekeken worden naar het monetair en fiscaal (in de zin van budgettair) beleid, maar ook naar het inkomensbeleid van de cao-partners. De loonontwikkeling is voor de gehele beleidsmix van de eurozone namelijk van evenveel belang als de overheidsbegrotingen.

(iii) Het is voorts ingenomen met het verzoek aan de Commissie om op tijd voor de voorjaarstop van de Europese Raad in 2003 met voorstellen tot verbetering van de economische-beleidscoördinatie te komen. Deze gelegenheid zou door haar met voortvarendheid ter hand moeten worden genomen. Waar verdragswijzigingen nodig zijn, zouden die ook voorgesteld moeten worden; de timing van de indiening van de voorstellen zou van dien aard moeten zijn dat de Conventie hiermee nog rekening kan houden.

Onderhavig advies vormt ook een bijdrage van het EESC tot dit proces.

2. Het Verdrag van Maastricht en huidige praktijken met betrekking tot de economische-beleidscoördinatie in de EMU en de Gemeenschap

2.1. De filosofie van het Verdrag van Maastricht

2.1.1. De bevoegdheid voor het economisch beleid wordt in het desbetreffende hoofdstuk van het EG-verdrag artikel (98 t/m 104) in beginsel aan de lidstaten gelaten, maar wel wordt dit beleid als een aangelegenheid van gemeenschappelijk belang behandeld. Het is de bedoeling dat de lidstaten hun economisch beleid dusdanig coördineren dat daarmee wordt bijgedragen tot de verwezenlijking van de in artikel 2 van het EG-verdrag omschreven doelstellingen(5). De "globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en van de Gemeenschap" vormen in de Gemeenschap het centrale document op dit beleidsterrein. Het gaat hier om niet-bindende aanbevelingen van de Raad, die op grond van aanbevelingen van de Commissie en conclusies van de Europese Raad worden opgesteld. De Raad doet zijn aanbevelingen ook aan het Europees Parlement toekomen. Via een hoofdzakelijk intergouvernementele procedure wordt op de tenuitvoerlegging van de richtsnoeren toegezien. Worden inbreuken vastgesteld, dan kan een nieuwe aanbeveling tot de lidstaat in kwestie worden gericht die bij wijze van sanctie openbaar kan worden gemaakt. Slechts de voorschriften betreffende het begrotingsbeleid bevatten bindende cijfers voor het economisch beleid die verdergaan dan het beginsel van een "open-markteconomie met vrije mededinging, waarbij een doelmatige allocatie van middelen wordt bevorderd". Deze voorschriften(6) strekken ertoe dat het nationale begrotingsbeleid het op prijsstabiliteit gerichte en bij de ECB gecentraliseerde monetaire beleid niet doorkruist. Deze Verdragsbepalingen worden in het kader van de EMU door het Groei- en stabiliteitspact aangevuld en versterkt.

2.1.2. Volgens de bepalingen van het hoofdstuk "Monetair beleid" in het Verdrag (artikel 105 t/m 111) is het hoofddoel van het ESCB (Europees Stelsel van Centrale Banken) het handhaven van prijsstabiliteit (artikel 105, lid 1, eerste zin). De tweede zin van dit artikel luidt als volgt: "Onverminderd het doel van prijsstabiliteit ondersteunt het ESCB het algemene economische beleid in de Gemeenschap teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de in artikel 2 omschreven doelstellingen van de Gemeenschap."

2.1.3. De hier samengevatte Verdragsbepalingen voor het monetair en het economisch beleid geven duidelijk aan dat het streven naar prijsstabiliteit voorop staat en dat het Verdrag nauwelijks inhoudelijke doelstellingen voor de macro-economische beleidsmix en het algemene economische beleid bevat. De procedurele voorschriften voor de coördinatie van het economisch beleid zijn weinig ontwikkeld.

2.2. Verdere uitwerking van de Verdragsbepalingen en huidige praktijken

Het vrijwel ontbreken van bepalingen over het economisch beleid in het Verdrag van Maastricht is vervolgens op uiteenlopende en niet altijd transparante wijze gecompenseerd:

- In Titel VIII "Werkgelegenheid" van het Verdrag van Amsterdam wordt ten aanzien van de werkgelegenheidsrichtsnoeren (die op voorstel van de Commissie, na raadpleging van Parlement, EESC en Comité van de Regio's, met gekwalificeerde meerderheid door de Raad worden vastgesteld - artikel 128, lid 2) gebruik gemaakt van een procedure waarvan in het Verdrag van Maastricht t.a.v. de globale richtsnoeren voor het economische beleid (artikel 99, lid 2, geen consultatie, alleen maar een aanbeveling van de Commissie) werd afgezien. (Deze "communautaire" procedure houdt in dat de Raad alleen "op voorstel van de Commissie" handelt; het voorstel van de Commissie kan door de Raad met algemene stemmen worden gewijzigd, maar de Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Deze procedure heeft haar waarde in de geschiedenis van de Europese integratie bewezen: zij garandeert een verantwoorde aandacht voor het Gemeenschapsbelang alsmede coherente besluitvorming op Raadsniveau).

- Vervolgens zijn er een aantal "processen" in het leven geroepen:

- het proces van Luxemburg voor het arbeidsmarktbeleid;

- het proces van Cardiff voor structuurbeleid (met betrekking tot goederen-, diensten- en kapitaalmarkten); en

- het proces van Keulen voor de macro-economische dialoog tussen de verantwoordelijken voor het monetair, begrotings- en inkomensbeleid met het doel om de macro-economische beleidsmix in de EMU te verbeteren;

- Deze "processen" werden aangevuld met de doelstellingen die de Europese Raad van Lissabon op het gebied van groei, technische vooruitgang en volledige werkgelegenheid en de Europese Raad van Göteborg op het gebied van het milieubeleid heeft geformuleerd.

- Daarnaast heeft zich een wildgroei voorgedaan van consultatieprocedures, akkoorden over niet-verplichte standpunten van Europees Parlement, EESC, sociale partners, en hebben Commissie en Parlement pogingen in het werk gesteld om een openbare discussie over kwesties i.v.m. het Europees economisch beleid aan te zwengelen: samenwerking tussen instituten voor economisch onderzoek en het Economisch forum van Brussel.

- De belangrijke rol van de EU-comités voor het financieel, economisch en werkgelegenheidsbeleid (Economisch en Financieel Comité, Comité voor de economische politiek, Comité voor de werkgelegenheid) heeft zich verder ontwikkeld. Wel ging dit deels ten koste van de rol van de Commissie als hoedster van het gemeenschappelijk belang. Gaandeweg kreeg men de indruk dat er sprake was van rivaliteit tussen de comités, gebrek aan transparantie bij de besluitvorming en problemen bij de samenstelling van deze comités.

- Naast de centrale rol van de Ecofin-Raad werd de invloed van andere "Raadsformaties" (bijvoorbeeld werkgelegenheid en sociale zaken, interne markt, milieu) op de "Globale richtsnoeren voor het economisch beleid" sterker.

- Het economisch beleid staat nu op de agenda van de Voorjaarstop van de Europese Raad, zodat nog meer ideeën voor het opstellen van de "Globale richtsnoeren voor het economisch beleid" zullen worden ontwikkeld.

- Op Raadsniveau is er voorts een informele "eurogroep" opgericht, die zich met de coördinatie van het economisch beleid en de ontwikkeling van de beleidsmix van de EMU bezighoudt, maar geen in het Verdrag verankerde beslissingsbevoegdheid heeft.

3. Bevoegdheidsverdeling op het gebied van het economisch beleid en behartiging van het gemeenschapsbelang

3.1. Hoewel de huidige praktijken zich op weinig systematische en vaak weinig transparante wijze hebben ontwikkeld, ligt hieraan toch een zinvolle logica ten grondslag die verder moet worden uitgewerkt.

De bevoegdheidsverdeling op het gebied van het economisch beleid moet als regel zowel de belangen van de verschillende niveaus van de lidstaten (gemeentes, regio's, deelstaten centrale of federale niveau) als de belangen van de Gemeenschap dienen. Daarnaast moet worden bedacht dat de macro-economische beleidsmix door drie groepen actoren bepaald wordt: het ESCB voor het monetair beleid, de regeringen van de lidstaten voor het begrotingsbeleid en de sociale partners voor het loonbeleid.

Ook in een monetaire unie met een - per definitie - gecentraliseerd monetair beleid moet en mag de bevoegdheid voor het economisch beleid slechts gecentraliseerd zijn in de mate die voor een bevredigend functioneren van de Economische en Monetaire Unie vereist is; het Gemeenschapsbelang moet echter op adequate wijze vertegenwoordigd zijn. De behartiging van het Gemeenschapsbelang gaat alle instellingen van de Gemeenschap aan; de Commissie zou hierop in het bijzonder moeten toezien alsook op de gelijke behandeling van alle lidstaten.

3.2. Hoe deze vertegenwoordiging van het Gemeenschapsbelang eruit ziet en hoe ver deze kan gaan, hangt van het desbetreffende beleidsterrein af; hierbij kan het volgende onderscheid worden gemaakt:

(i) De begrotingsvoorschriften in het Verdrag die ervoor moeten zorgen dat het begrotingsbeleid van de lidstaten het gecentraliseerde monetaire beleid niet doorkruist (artikel 101 t/m 104 van het Verdrag, aangevuld met het Stabiliteits- en Groeipact).

(ii) De macro-economische beleidsmix in de monetaire unie en in de lidstaten (met inbegrip van de macro-economische dialoog/"Proces van Keulen").

(iii) Het structuurbeleid op het gebied van de arbeidsmarkt ("Proces van Luxemburg") en de goederen-, diensten- en kapitaalmarkten in het algemeen ("Proces van Cardiff").

(iv) De noodzaak van een totale visie op het economisch beleid (verdere uitwerking van de doelstellingen van Lissabon, langere-termijnvisie op het economisch beleid, rol van de Gemeenschap in de wereld op langere termijn).

3.3. Bij deze vier terreinen kunnen de volgende kanttekeningen worden geplaatst:

Ad (i) De op het gebied van de begrotingsvoorschriften gevonden oplossing kan qua opzet als bevredigend worden aangemerkt: Verbodsbepalingen in het Verdrag: Monetaire financiering van overheidstekorten (artikel 101), bevoorrechte toegang van overheden tot de kapitaalmarkten (artikel 102) en borgstelling voor schulden van andere overheden of staten (artikel 103). Gebodsbepaling in het Verdrag: de lidstaten vermijden buitensporige overheidstekorten (artikel 104), waarbij zorgvuldig op de naleving van dit gebod wordt toegezien. In de context van het Stabiliteits- en Groeipact moet er tijdens de komende herstelfase naar worden gestreefd om de structurele tekorten zo ver terug te dringen dat de gewenste flexibiliteit van het begrotingsbeleid binnen de macro-economische beleidsmix in de toekomst gedurende de gehele conjunctuurcyclus gegarandeerd kan worden. Om te voorkomen dat bepaalde prioritaire overheidsuitgaven (bijvoorbeeld onderzoek, onderwijs, infrastructuur) te lijden hebben onder de in vele gevallen nog noodzakelijke begrotingssanering, zouden in de nationale stabiliteitsprogramma's referentiewaarden voor deze uitgavencategorieën kunnen worden opgenomen, waarop dan op Gemeenschapsniveau toezicht zou worden gehouden. Om de kwaliteit van de overheidsuitgaven op adequate wijze te kunnen inschatten, is het zaak in de toekomst meer in te gaan op structurele kwesties in verband met de overheidsbegroting en niet alleen te kijken naar het begrotingssaldo.

Ad (ii) Binnen de monetaire unie ontstaat uit de interactie tussen het op prijsstabiliteit gerichte monetaire beleid, het begrotingsbeleid van de lidstaten als doorsnee binnen de monetaire unie en de gemiddelde loon- en inkomenspolitiek van de cao-partners een macro-economische beleidsmix in de monetaire unie die het raamwerk vormt voor (en de grenzen stelt aan) de speelruimte waarover lidstaten (en regio's) beschikken om een eigen, specifieke beleidsmix in het kader van een uniform monetair beleid te realiseren. Deze totale beleidsmix van de monetaire unie wordt bepaald door de onafhankelijke ECB, de soevereine regeringen van de lidstaten en de autonome cao-partners in de Gemeenschap. De autonomie van deze actoren moet gerespecteerd worden. Tegelijkertijd heeft evenwel de concrete vormgeving van deze beleidsmix directe relevantie voor het Gemeenschapsbelang: er gaat hiervan namelijk een rechtstreekse invloed uit op de groei- en werkgelegenheidsvoorwaarden in de monetaire unie. Dit Gemeenschapsbelang zou door de Commissie - met inachtneming van de autonomie van de actoren - op proactieve wijze moeten worden behartigd, en hiermee zou in de aanbevelingen van de Raad expliciet rekening moeten worden gehouden. Dit geldt zowel voor de "Globale richtsnoeren voor het economisch beleid" als voor de macro-economische dialoog (Proces van Keulen), alsmede voor de openbare discussie over het economisch beleid.

Ad (iii) Voor werkgelegenheid en groei is - naast het macro-economisch beleid - het structuurbeleid op het gebied van de arbeidsmarkt ("Proces van Luxemburg") en de goederen-, diensten- en kapitaalmarkten ("Proces van Cardiff"), met name op de langere termijn, van groot belang. Met uitzondering van de mededingingsvoorschriften voor de interne markt liggen de bevoegdheden hier voor het grootste deel op nationaal niveau. Dit geldt in het bijzonder voor het belastingbeleid, voor onderwijs en opleiding en voor de uit de demografische ontwikkeling voortvloeiende problemen. Desondanks is het ook hier zaak dat - geheel afgezien van de regelgeving voor de interne markt - het Gemeenschapsbelang wordt behartigd. Waar het gaat om de werkgelegenheidsrichtsnoeren wordt het Gemeenschapsbelang behartigd door het feit dat de Commissie het recht van initiatief heeft en dat Parlement, EESC, Comité van de Regio's en het comité voor de werkgelegenheid moeten worden geraadpleegd (artikel 128 van het Verdrag). Het "Proces van Cardiff" daarentegen is duidelijk minder geformaliseerd en ook minder transparant.

Voor beide procedures op deze structuurpolitieke terreinen geldt dat de Commissie zou moeten aangeven hoe het Gemeenschapsbelang kan worden gediend zonder dat dit ten koste gaat van de noodzakelijke transparantie en efficiency en zonder dat hierdoor de bureaucratie toeneemt.

Ad (iv) Nu al is het economische gewicht van de Gemeenschap vergelijkbaar met dat van de VS; de euro heeft ook een potentieel dat te vergelijken is met dat van de dollar. Binnen de mondiale monetaire en economische dialoog (IMF, G7, enz.) wordt de euro vertegenwoordigd door de president van de ECB. De vertegenwoordiging naar buiten toe waar het gaat om het economisch beleid is echter onvoldoende geregeld. De belangen van de Gemeenschap zijn hiermee zeker niet gediend, en dit zou bij de volgende Verdragswijziging dan ook dringend moeten worden geregeld. Het EESC is van mening dat de Unie ook wat de vertegenwoordiging naar buiten toe op het gebied van het economisch met één stem dient te spreken. Indien de werkzaamheden van de Conventie zouden uitmonden in een versterkte Commissie - met bijvoorbeeld verkiezing van de Commissievoorzitter door het Parlement - dan zou de vertegenwoordiging t.a.v. het economisch beleid door de Commissie moeten worden waargenomen, die dan immers meer politiek gewicht en continuïteit kan inbrengen dan een steeds wisselende voorzitter van de Ecofin-Raad. Naast dit belangrijke formele aspect moet er ook oog zijn voor het ontwikkelingsperspectief van het economische gewicht van de Gemeenschap. De ontwikkeling hiervan hangt hoofdzakelijk van twee factoren af:

- benutting van het werkgelegenheidspotentieel (meer dan 30 miljoen arbeidskrachten) zou, zonder rekening te houden met de productiviteitsgroei, op langere termijn voor de huidige Gemeenschap van 15 lidstaten een extra BBP-volume kunnen opleveren dat bijna te vergelijken is met het Duitse BBP. Het BBP dat door 30 à 35 miljoen extra arbeidskrachten tot stand kan worden gebracht, ligt, als een degelijk werkgelegenheidsniveau wordt bereikt, inderdaad in deze orde van grootte.

- De op handen zijnde uitbreiding zal het economisch potentieel van de Gemeenschap eveneens aanzienlijk vergroten, waar nog bij komt dat een succesvol inhaalproces van deze landen (naar het voorbeeld van Ierland) ervoor kan zorgen dat het uit de uitbreiding voortvloeiende economische potentieel op lange termijn wordt verveelvoudigd. Wel moeten de problemen en risico's van de uitbreiding in acht worden gehouden en moet gegarandeerd worden dat de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap tijdens de overgang niet wordt aangetast.

Deze twee factoren leiden tot perspectieven die het noodzakelijk maken dat strategische lange-termijnideeën over de met deze mogelijke ontwikkelingen samenhangende kansen en risico's aangeleverd worden. Daarbij moet ook worden gekeken naar de problemen i.v.m. de duurzaamheid van de ontwikkeling, zowel de ontwikkeling van de Gemeenschap na de uitbreiding als om haar veranderde rol in de wereld.

De door de Europese Raad van Lissabon vastgelegde lange-termijndoelstellingen laten zien dat de instellingen van de Gemeenschap openstaan voor dergelijke ideeën. Het komt erop aan dat deze op zorgvuldige en verantwoorde wijze verder worden uitgewerkt. Ook hier lijkt de Commissie het aangewezen "kristallisatiepunt" voor een verdergaande discussie die zowel door de overige instellingen van de Gemeenschap als door de EU-bevolking moet worden gevoerd.

4. Op weg naar vooruitgang: Transparantie, structurering van het Gemeenschapsbelang en institutioneel evenwicht

Om iets te doen aan de tekortkomingen bij het concipiëren en coördineren van het economisch beleid zouden in de discussie de volgende punten moeten worden onderzocht:

(i) Ten behoeve van de transparantie zou de Commissie een stelselmatig overzicht moeten geven van alle formele en informele procedures, "processen" en consultaties in samenhang met opzet en coördinatie van het economisch beleid op Gemeenschapsniveau; tevens zou zij met een kritische evaluatie moeten komen met het oog op vereenvoudiging en verhoging de efficiency.

(ii) Er zouden meer inspanningen moeten worden verricht om een bredere en goed onderbouwde openbare discussie op gang te brengen over vraagstukken i.v.m. het economisch beleid in de Gemeenschap. Overwogen zou moeten worden om een onafhankelijke Europese instantie van deskundigen in te zetten om de economische ontwikkeling en het economisch beleid in de Gemeenschap te beoordelen; deze instantie zou via adviezen met constructieve kritiek en concrete voorstellen de analyse en de openbare discussie moeten stimuleren. Met dit voorstel beoogt het EESC geenszins, een nieuwe instantie in het leven te roepen. Het is veeleer zijn bedoeling, te vermijden dat de verschillende EU-instellingen "concurrerende" deskundigeninstanties creëren. Waar het op aankomt, is dat de openbare discussie over economische-beleidsvraagstukken in de Gemeenschap en in de monetaire unie op deskundige en onafhankelijke wijze gestimuleerd wordt.

(iii) De in de Mededeling van de Commissie van 7 februari 2001 getiteld "Versterkte coördinatie van het economisch beleid in de eurozone"(7) vervatte ideeën over verbetering van de coördinatie zonder Verdragswijziging zouden weer van stal moeten worden gehaald en in de context van de mogelijke werkzaamheden van de Conventie en een waarschijnlijke Verdragsherziening opnieuw tegen het licht moeten worden gehouden.

(iv) Om te gedetailleerde Verdragswijzigingen te voorkomen, moet voorts onderzocht worden welke verbeteringen op het niveau van de coördinatie van het economisch beleid mogelijk zijn door secundaire wetgeving op grond van het Verdrag. Hierbij moet bedacht worden dat de mogelijkheden die artikel 99, vijfde alinea, biedt, uitsluitend betrekking hebben op het toezicht op de implementatie van de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid (artikel 99, derde en vierde alinea). Onderzocht zou moeten worden of het zinvol is, het toepassingsgebied van secundaire wetgeving via een Verdragsherziening uit te breiden (artikel 99, vijfde alinea).

(v) Met het oog op de werkzaamheden van de Conventie zou ook onderzocht moeten worden welke andere wijzigingen in het hoofdstuk Economisch beleid in het Verdrag eventueel zinvol zouden zijn. De volgende punten lijken in dit verband van bijzonder belang:

(v-1) Uit de Verdragstekst (artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en de artikelen 2, 3, 4 en 98 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap) zou duidelijker tot uiting moeten komen dat het economisch beleid een wezenlijke bijdrage dient te leveren aan de verwezenlijking van de werkgelegenheids- en groeidoelstellingen(8).

(v-2) De behartiging van het Gemeenschapsbelang zou verbeterd moeten worden door herinvoering van het recht van de Commissie om voorstellen te doen (geen aanbevelingen) bij het opstellen van de Globale richtsnoeren voor het economisch beleid (artikel 99, tweede alinea).

(v-3) De rol van het Parlement dient te worden versterkt: verplichte raadpleging of co-decisie bij besluitvorming met meerderheid van stemmen op het niveau van de Raad (artikel 99); vooral dit punt zou door de Commissie en de Conventie goed moeten worden bekeken met het oog op de efficiency en de democratische legitimatie van de procedure.

(v-4) Verplichte raadpleging van het Europees Economisch en Sociaal Comité (artikel 99).

(v-5) Wijze en opportuniteit van een verankering van de macro-economische dialoog(9) in het Verdrag (eventuele analogie met artikel 139 in het hoofdstuk Economisch beleid - verwijzing naar secundaire wetgeving).

(v-6) Betere definitie van rol en samenstelling van en samenwerking tussen de comités (artikelen 114 en 130; Economisch en financieel comité, Comité voor het economisch beleid, Comité voor de werkgelegenheid - bijvoorbeeld referentiepunt in het Verdrag plus mogelijkheid van secundaire wetgeving).

(v-7) Hoe dienen Raad van Bestuur en Directie van de ECB na de uitbreiding te worden samengesteld?

(v-8) Kan de afstemming tussen de verschillende "Raadsformaties" (Ecofin, Werkgelegenheid en sociale zaken, Interne markt, enz.) worden verbeterd?

(v-9) Is het opportuun om de Eurogroep met eigen beslissingsbevoegdheid in het Verdrag te verankeren?

(v-10) Is het zinvol om in het Verdrag of via secundaire wetgeving een aantal eenvoudige inhoudelijke streefdoelen te formuleren met betrekking tot de macro-economische beleidsmix en het structuurbeleid?

(vi) Het EESC acht het zinvol, de in dit advies behandelde problemen nader te onderzoeken en eventueel redactionele voorstellen uit te werken voor een mogelijke Verdragswijziging.

Brussel, 29 mei 2002.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) In de tijd vóór het Verdrag van Maastricht was raadpleging van het EESC (en het Parlement) over het Economisch Jaarverslag in de Gemeenschap verplicht op grond van het Convergentiebesluit van de Raad van 18 februari 1974 (74/120/EEG, artikel 4). Deze adviezen vormden de bijdrage van het EESC tot de richtsnoeren voor het economisch beleid.

(2) PB C 221 van 7.8.2001, blz. 177 - PB C 139 van 11.5.2001, blz. 72 - PB C 48 van 21.2.2002.

(3) PB C 139 van 11.5.2001, blz. 60 - PB C 139 van 11.5.2001, blz. 51 - CES 1487/2001 - PB C 48 van 21.2.2002.

(4) In punt 5 van de Conclusies van de Europese Raad van Barcelona (15/16.3.2002) laat de Raad zich lovend uit over de snelle reactie van het economisch beleid op de groeiverlangzaming in 2001. Het EESC meent enerzijds dat een ernstige recessie misschien vermeden kan worden, maar anderzijds dat er geen enkele reden is tot zelfgenoegzaamheid: de Gemeenschap bevindt zich in de verste verte nog niet op het groeipad dat 10 jaar of langer moet worden volgehouden om de doelstellingen van Lissabon te kunnen halen.

(5) Dit artikel betreft o.m. de doelstellingen groei en werkgelegenheid.

(6) Geen monetaire financiering van overheidstekorten, geen bevoorrechte toegang van de overheid tot de kapitaalmarkten, geen aansprakelijkheid voor schulden van andere landen of overheden; de lidstaten vermijden buitensporige overheidstekorten (artikelen 101 t/m 104 van het Verdrag).

(7) COM(2001) 82 def.

(8) Zie advies Nyberg PB C 125 van 27.5.2002.

(9) In navolging van het "Proces van Keulen": dialoog tussen vertegenwoordigers van de nationale regeringen (begrotingspolitiek), de ECB (monetaire politiek), de cao-partners (loonontwikkeling) en de Commissie (als hoedster van het Gemeenschapsbelang) over vraagstukken betreffende de economische vooruitzichten en de macro-economische beleidsmix in de monetaire unie en de Gemeenschap.