1.Inleiding

De Europese Unie staat voor de zwaarste uitdaging van onze generatie. Een economische uitdaging, die huishoudens, bedrijven en gemeenschappen in heel Europa treft. Maar ook een politieke uitdaging die de Europese Unie dwingt om te laten zien dat zij tegen deze taak is opgewassen. De Europese Unie kan én moet het verschil maken in de Europese aanpak van de huidige crisis.

Dit was de boodschap van Commissievoorzitter Barroso in zijn State of the Union in september 2011. Die toespraak en het aansluitende debat in het Europees Parlement maakten duidelijk dat er een breed gedragen consensus is: vandaag moet het stimuleren van een duurzaam economisch herstel dat banen oplevert voor de EU prioriteit nummer één zijn. Alleen door een herstel van de groei en het vertrouwen zullen we het unieke sociale model van de EU verder kunnen uitbouwen. Om daarin te slagen moeten de EU-instellingen en de lidstaten actieve partners worden, moeten we werken als een échte Unie en moet de communautaire methode bij de besluitvorming dienen als basis voor zo'n echte Unie. De huidige crisis heeft nogmaals aangetoond dat, wanneer deze voorwaarden vervuld zijn, we blijk kunnen geven van de nodige vastberadenheid en het nodige aanpassingsvermogen.

De respons van Commissie op deze dwingende eisen is meervoudig. Veel van haar middelen zet zij in om daadkrachtig uit te voeren wat al beslist is. Daarbij gaat het om haar vaste taken, zoals het toezicht op de onverkorte toepassing van het EU-recht in de hele EU of het beheer van de EU-begroting, rechtstreeks of in gedeeld beheer met de lidstaten, maar ook om nieuwere verantwoordelijkheden die direct voortvloeien uit de respons van de Commissie op de huidige crisis. Vaak heeft de snelheid waarmee dit programma wordt uitgevoerd een direct effect op de groei: bij het doorvoeren van maatregelen valt er in de lidstaten vertraging te merken, zodat cruciale wetgevingsinitiatieven die van onmisbaar belang zijn voor het functioneren van de eengemaakte markt, nog niet ten uitvoer zijn gelegd.

Recentelijk is de Commissie gekomen met een volkomen nieuwe agenda, bestaande uit een nauwer toezicht op het begrotingsbeleid en het economische beleid van de lidstaten, met name voor die van het eurogebied, een fundamentele hervorming van het toezicht op en de regels voor de financiële sector, en initiatieven die ervoor moeten zorgen dat het EU-structuurbeleid onmiddellijk rendeert. Het onlangs goedgekeurde pakket voor een versterkt economisch bestuur ("six-pack") is een belangrijke nieuwe taak voor de Commissie.

Om dit nieuwe beleid te kunnen voeren, zal de Commissie haar werkmethoden grondig moeten omdenken. Zij zal haar middelen anders moeten inzetten en in een nog nauwer partnerschap met de lidstaten moeten werken. De oprichting van een taskforce binnen de Commissie om Griekenland te helpen zijn EU/IMF-programma uit te voeren en om de bestedingen in het kader van de EU-structuurfondsen om te buigen en te versnellen, is maar één voorbeeld van de nieuwe taken die het crisisbeheer voor de Commissie meebrengt.

Bij het opstellen van dit werkprogramma voor 2012 heeft de Commissie al het mogelijke gedaan om twee dringende eisen te verzoenen: de noodzaak om in te spelen op nieuwe behoeften die door de crisis aan het licht zijn gekomen en de noodzaak om door te gaan met het aanpakken van structurele kwesties waar beleidsmakers, investeerders en burgers op de Commissie rekenen om verder te kijken dan de dag van morgen en om mee te helpen bouwen aan een welvarend en duurzaam Europa voor de toekomst. Bij de meeste nieuwe initiatieven die in de bijlagen bij dit werkprogramma worden vermeld, ligt de nadruk op dit langetermijnperspectief: zij vullen het bestaande rechtskader aan of werken het verder uit, zodat het schaalvoordeel van de EU maximaal kan worden benut voor de uitbouw en verdeling van duurzame groei, voor een hoge werkgelegenheid en voor een rechtvaardige samenleving overal in de EU. Dit is het doel van een breed scala aan initiatieven om het concurrentievermogen te versterken, de sociale kosten van de crisis op te vangen en de kansen die het herstel biedt, in te zetten voor een duurzame toekomst. Het staat ook centraal bij het uitgavenbeleid van de EU, dankzij de nieuwe generatie programma's die de Commissie heeft voorgesteld voor de periode tot 2020.

De Commissie, het Europees Parlement en de Raad zullen de nodige soepelheid aan de dag moeten leggen in hun omgang met dit soort initiatieven. De komende maanden kunnen misschien nieuwe, meer dringende problemen opduiken waarop dit werkprogramma nog niet kon anticiperen. Het uitgebreide eisenpakket van het nieuwe economische bestuur voor de EU zal veel tijd en aandacht vergen van alle drie de instellingen en, zoals we al hebben kunnen merken, moeten we de bestaande planning en het onderhandelingstempo soms laten varen om al onze aandacht te richten op dringende beslissingen. Sommige van de in de bijlagen beschreven voorstellen, zijn van bijzonder belang en zouden een hogere prioriteit moeten krijgen, met name die welke snel effect kunnen hebben op groei en banen en die een reële bijdrage leveren aan het herstel. De Commissie zal hieraan bijzondere energie en aandacht wijden, maar willen deze voorstellen in de praktijk en in het dagelijkse leven van de burgers het gewenste effect hebben, dan moeten zij - via een versnelde procedure - ook prioriteit krijgen van het Europees Parlement en de Raad van Ministers. Wanneer de instellingen blijk geven van eensgezindheid over de aanpak van de meest dringende problemen, zal dat het krachtige signaal uitsturen dat de EU vastbesloten is om de crisis aan te pakken en de groei te herstellen. Omdat de gebeurtenissen zich zo snel ontwikkelen, zal de lijst van versneld te behandelen maatregelen goed moeten worden opgevolgd en zonodig worden bijgesteld. De eerste, versneld te behandelen voorstellen van de Commissie zullen worden gebundeld met de jaarlijkse groeianalyse voor 2012.

2.Bouwen aan een Europa van stabiliteit en verantwoordelijkheid

De afgelopen jaren is het economische landschap in de EU ingrijpend veranderd. Europa 2020 is de economische strategie van de Europese Unie. Het is de erkenning dat de lidstaten sterk van elkaar afhankelijk zijn en geeft aan hoe de EU en de lidstaten kunnen samenwerken om de afgesproken doelstellingen te halen en om de economie weer voor groei en banen te laten zorgen en tegelijk de basis te leggen voor een duurzame toekomst. Alle lidstaten hebben landenspecifieke aanbevelingen gekregen om de uitdagingen aan te pakken die voor hen het meest dringend zijn. De tweede jaarlijkse groeianalyse zet de bakens uit voor het Europees Semester 2012. Dankzij een verregaande hervorming van de regels voor en het toezicht op de financiële sector rust het financiële bestel in de EU nu op stevige fundamenten. Nu wetgeving is goedgekeurd om het economische bestuur te verbeteren (de zogenoemde six pack), heeft de EU de mechanismen die haar voor toezicht op het beleid van de lidstaten ter beschikking staan, uitgebreid en versterkt. Een aantal lidstaten staat onder verscherpt toezicht in het kader van een economisch aanpassingsprogramma. Nieuwe instrumenten zijn ontwikkeld om de nooit geziene druk op de overheidsfinanciën te verlichten. Nu is het aan de EU om voortvarend en vastberaden deze hervorming ter hand te nemen en, waar mogelijk, versneld door te voeren. We moeten duidelijk maken dat alle instellingen de krachten bundelen om sneller de beslissende stappen te zetten.

Vorige maand heeft de Commissie vijf, onderling nauw samenhangende stappen samengebracht in een routekaart voor stabiliteit en groei. Daarbij ging het niet alleen om een snelle reactie op de problemen van Griekenland en de banksector - om zo het vertrouwen in het eurogebied te herstellen - maar ook om initiatieven om beleidsmaatregelen voor meer stabiliteit en groei versneld uit te voeren. In de conclusies van de Europese Raad en van de eurozonetop zijn deze voorstellen meegenomen. Zij zullen ook de krachtlijnen zijn van de werkzaamheden van de Commissie in de komende maanden.

Snel en doortastend optreden is nodig om deze agenda de komende twaalf maanden uit te voeren. Wanneer de Commissie haar jaarlijkse groeianalyse voor 2013 zal bekendmaken, zou de Europese Unie het effect moeten kunnen zien van hervormingen die hebben gezorgd voor een verdere versterking van de samenwerking tussen en het toezicht op de sterk verweven economieën van het eurogebied en de EU als geheel. Deze hervormingen zullen het juiste evenwicht tot stand brengen tussen het herstel van de overheidsfinanciën en het bevorderen van groei. Nationale maatregelen en de werkzaamheden op EU-niveau aan de vlaggenschipinitiatieven van de Europa 2020-strategie moeten in elkaar grijpen, zodat het herstel maximaal is.

2.1.Hervorming van de financiële sector: investeren in vertrouwen

Voor het genereren van groei en banen is een goed functionerende financiële sector van cruciaal belang. Sinds het uitbreken van de crisis heeft de Commissie de regelgeving en het toezicht in de financiële sector ingrijpend gemoderniseerd. Het overgrote deel van de sleutelinitiatieven is al goedgekeurd of ligt ter tafel, zoals wetgevingsvoorstellen inzake derivaten, ratingbureaus, kapitaalvereisten, gezondere en transparantere effectenmarkten en de aanpak van marktmisbruik. Ook zal een beoordeling worden bekendgemaakt van het gecumuleerde effect van die hervormingen.

De EU moet de uitgesproken ambitie hebben om deze hervorming volgend jaar af te ronden. In de eerste maanden van 2012 zal de Commissie met voorstellen komen die de sluitsteen van dit wetgevingspakket moeten vormen, waarbij de nadruk zal liggen op de bescherming van beleggers. De herziening van de regels voor instellingen voor collectieve belegging in effecten (icbe's) zal inzetten op een betere bescherming van beleggers en een versterking van de eengemaakte markt. Bescherming van beleggers en transparantie staan ook centraal in een initiatief met betrekking tot precontractuele informatieverstrekking over complexe beleggingsproducten (PRIP's) en een initiatief met betrekking tot verzekeringsbemiddeling.

2.2.De toekomst financieren: zorgen voor duurzame overheidsinkomsten

Met haar agenda voor groei kan de EU een cruciale bijdrage leveren aan het herstel van de overheidsfinanciën. Belastingen mogen dan wel in hoofdzaak tot de bevoegdheden van de lidstaten behoren, toch kunnen EU-initiatieven de lidstaten helpen om het Europese samenlevingsmodel ook in de toekomst betaalbaar te houden. In 2011 heeft de Commissie een aantal voorstellen gedaan voor belangrijke initiatieven om te komen tot een evenwichtigere bijdrage van de financiële sector in de overheidsfinanciën (belasting op financiële transacties), om de belastingdruk te verschuiven naar het verbruik van hulpbronnen (energiebelasting) en om de interne markt beter te doen functioneren (gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting - CCCTB).

In 2012 zal de Commissie met verdere maatregelen komen die de houdbaarheid en de stabiliteit van de overheidsfinanciën moeten verzekeren. Zij zal werken aan de uitbouw van een modern btw-stelsel, waarmee fraude kan worden aangepakt en de regeldruk kan worden verlicht voor het mkb en andere bedrijven die over de grenzen actief zijn.

Belastingfraude vormt een bedreiging voor de overheidsinkomsten in alle lidstaten. Belastingfraude leidt ook tot oneerlijke concurrentie en gaat ten koste van de overgrote meerderheid van burgers en bedrijven die zich wel aan de regels houden. Er komt een voorstel voor een versterkte strategie om lidstaten te helpen belastingparadijzen aan te pakken. Dit is de EU-bijdrage om de potentiële verliezen voor de schatkist te helpen stelpen.