COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(92) 486 def. 
Brussel, 25 november 1992 
Voorstel voor een 
AANBEVELING VAN DB RAAD 
betreffende de toegang tot voortgezette beroepsopleiding 
•££ÏÉ3S? 
^•."îl • £•• -Vifc .**f ".-:•&-ffïïV 
!)ï •" j-fc*^ ;* ;J 
"* Ti, '-Ie .v. 
•- :•• \L>"-r t- '•.;'' it 
WmêA 
mm (door de Commissie ingediend) 

- 2 -
TOELICHTING 
I - EEN PRIORITAIR DOEL VOOR DE GEMEENSCHAP 
Voor de Gemeenschap is investeren in de arbeidskrachten een uiterst 
belangrijke zaak 
1. De kwalificatie en de motivatie van de arbeidskrachten vormen 
hoekstenen van het concurrentievermogen van de Europese economie te 
midden van een sterker wordende mundiale concurrentie. Tevens zijn 
zij bepalend voor de toekomstige fasen van de opbouw van de 
Gemeenschap. Gezien de demografische veranderingen die de landen 
van de Gemeenschap nu en in de toekomst ondergaan, zal de 
vergroting van de beschikbare vakkennis steeds meer afhankelijk 
raken van de kennis die de reeds actieve werknemers bezitten en 
verworven hebben en van de mogelijkheid die zij hebben om in de 
loop van hun beroepsleven toegang tot scholing te verkrijgen. 
2. Voor de ondernemingen is de kwalificatie van hun personeel bepalend 
voor het concurrentievermogen, de produktiviteit en de kwaliteit 
van hun produkten. In alle sectoren moeten de werknemers een solide 
opleiding gevolgd hebben en een basisvorming genoten hebben die hen 
voorbereiden op het volgen van opleidingen gedurende hun gehele 
beroepsleven. De voortgezette beroepsopleiding wordt thans erkend 
als een prioriteit voor gemeenschappelijke acties en investeringen 
van de kant van de overheid en het bedrijfsleven, in samenwerking 
met de sociale partners: 
- De intergoevernementele conferentie van de OESO van juni 1991 
betreffende het onderwijs en de scholing van de arbeidskrachten in 
de toekomst, heeft onderstreept dat: "de kwalificaties en de 
vakkennis van de arbeidskrachten, van de produktiearbeiders tot op 
het hoogste managementniveau, de doorslaggevende factor voor de 
produktiviteit en het concurrentievermogen worden." 
- De Round Table of European Industrialists heeft in haar rapport 
"Reshaping Europe" van september 1991 benadrukt:"Life long learning 
is now a prime requirement for a full and happy life. Nowhere is 
this more important than at work ... To remain effective each 
person has to learn and re-learn throughout his or her working 
life." 
In het onlangs door de Britse regering gepubliceerde 
Witboek:"People, Jobs and Opportunity" wordt gezegd: "Businesses 
are now putting training higher than ever on their agendas, and 
people are putting a higher value on continuing learning throughout 
their careers. Training therefore needs to feature more prominently 
in the relationship between individuals and their employers." 
- 3 -
- De Commissie heeft er in haar Mededeling COM(90) 556 def. over 
"Het Industriebeleid in een door concurrentie gekenmerkte open 
context" op gewezen dat "de aanpasbaarheid en de kwaliteit van het 
menselijk kapitaal elementen van doorslaggevend belang zijn 
geworden voor het industrieel concurrentievermogen en dat het juist 
deze elementen zijn waarop de ontwikkelde economieën zich in de 
toekomst zullen moeten richten". 
3. Scholing is dus zowel van belang voor de ondernemingen, omdat zij 
een hulpbron is voor hun concurrentievermogen en produktiviteit, 
als voor de werknemers, omdat hun arbeidsvoorwaarden en carrière in 
toenemende mate afhankelijk zijn van de toegang tot die scholing. 
Hier vormt zich dus een gebied waar sprake is van consensus en 
wederzijdse belangen dat door de verschillende partijen ontwikkeld 
en verrijkt wordt; e.e.a. kan leiden tot nieuwe contractuele 
betrekkingen, zoals overeenkomsten voor arbeid plus scholing. 
4. In het kader van de sociale dialoog en hun Gemeenschappelijk Advies 
van 21 september 1991 over de voorwaarden om daadwerkelijk tot een 
zo ruim mogelijke toegang tot scholing te komen, hebben de sociale 
partners bevestigd dat de voortgezette beroepsopleiding prioriteit 
geniet. Zij hebben onderstreept dat het welslagen van de interne 
markt in hoge mate afhangt van een vergroting van de vakkennis van 
de werknemers en het concurrentievermogen van de ondernemingen waar 
zij werken. Naar hun mening vormt dit de bevestiging van het feit 
dat het voor de werknemers in de Europese Gemeenschap van het 
allergrootste belang is een zo ruim mogelijke toegang te hebben tot 
de mogelijkheden van voortgezette beroepsopleiding zodat zij hun 
bestaande kwalificaties kunnen verbeteren en nieuwe kunnen 
verwerven. 
De toegang tot de voortgezette beroepsopleiding is bepalend voor de 
ontwikkeling van het personeel 
5. De verruiming van de toegang tot de voortgezette beroepsopleiding 
voor de ondernemingen veronderstelt dat een sterke band wordt 
gesmeed tussen de economische en bedrijfsstrategie, die gericht is 
op het versterken van het concurrentievermogen en de 
scholingsplannen, die in de totale ondernemingsstrategie moeten 
worden ingepast. Voor de werknemers gaat het erom hun kwalificaties 
te vergroten, aan te passen en uit te breiden. De verruiming van de 
toegang tot de voortgezette beroepsopleiding betekent niet alleen 
het verwerven van meer know-how, maar vormt ook een 
ontwikkelingsproces waarbij de mogelijkheden van de mens in zijn 
beroepsleven worden uitgebreid. 
6. In het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de 
werkenden, goedgekeurd door de Staatshoofden en Regeringsleiders 
van de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap, in vergadering 
bijeen te Straatsburg op 9 december 1989 en in het bijzonder in 
artikel 15 daarvan is de doelstelling van de toegang van de 
werknemers tot de scholing als volgt vastgesteld: 
Alle werknemers in de Europese Gemeenschap moeten toegang kunnen 
hebben tot beroepsopleidingen en dit gedurende hun gehele 
beroepsleven. De voorwaarden voor de toegang tot deze opleiding 
mogen geen discriminatie op grond van nationaliteit inhouden. De 
bevoegde overheidsinstanties, de ondernemingen of de sociale 
partners moeten, elk op het terrein van hun eigen bevoegdheid, 
4 -
zorgen voor maatregelen inzake continue en permanente opleiding die 
allen in staat stellen zich om te scholen, met name via 
opleidingsverlof, zich bij te scholen en nieuwe kennis te 
verwerven, in het bijzonder gelet op de technische ontwikkeling." 
7. In haar Memorandum over de beroepsopleiding in de Europese 
Gemeenschap in de jaren 90 (COM(91) 397 def. van 12 december 1991) 
heeft de Commissie opgesomd wat in het lopende decennium op het 
spel staat en gewezen op de fundamentele rol die de kwalificatie en 
de toegang tot de voortgezette beroepsopleiding spelen. De 
voortdurende veranderingen, de nieuwe vormen van 
arbeidsorganisatie, de effecten van de demografische ontwikkeling 
en de geleidelijke verdwijning van het tekort aan kwalificaties 
delen aan het beleid ter zake van de voortgezette beroepsopleiding 
een hoofdrol toe. Het begrip "scholing" moet worden vernieuwd; de 
voortgezette beroepsopleiding, verankerd in de 
basisberoepsopleiding, duurt het gehele beroepsleven voort. 
8. In haar Mededeling "Van de Europese Akte naar de post-Maastrichtse 
periode: De middelen voor onze ambities" (COM (92)-2000 def.) 
onderstreept de Commissie dat de aanpassing van de werknemers aan 
de industriële veranderingen en de ontwikkeling van de 
produktiesysternen in de komende jaren in het middelpunt van de 
veranderingen van de Europese arbeidsmarkt in de jaren negentig 
zullen staan. De huidige en toekomstige concurrentiepositie van de 
ondernemingen hangt met name af van de kwaliteit van de 
arbeidskrachten en van het vermogen van de werknemers zich aan te 
passen aan een technologische en economische omgeving die in 
voortdurende ontwikkeling is. Voor de nieuwe vormen van 
arbeidsorganisatie is een voortgezette beroepsopleiding, die dit 
vermogen tot aanpassing en initiatief ontwikkelt, noodzakelijk. 
9. Er bestaat eveneens verband tussen de acties die gevoerd zijn om de 
werkloosheid terug te dringen en de ontwikkeling van de 
kwalificaties en de toegang tot scholing tijdens het gehele 
beroepsleven. Men ziet dat de landen die de nodige voorbereidingen 
hebben getroffen en het krachtigst hebben gereageerd op de 
structurele veranderingen, met name op het gebied van de 
kwalificatie, de voortgezette beroepsopleiding en de 
arbeidsorganisatie, ook het beste de omvang van de werkloosheid 
hebben beperkt. Omgekeerd geven de landen die de geringste 
voorbereidingen voor deze kwalitatieve veranderingen hebben 
getroffen en zich daar het minst voor hebben opengesteld, grotere 
en duurzamere verschillen te zien tussen het aanbod van en de vraag 
naar arbeidskrachten. Er bestaat een directe 
correlatie tussen het niveau van de kwalificaties van de actieve 
beroepsbevolking en het aantal mensen dat door de arbeidsmarkt 
wordt buitengesloten, hetgeen kan leiden tot een langdurige, 
moeilijk omkeerbare werkloosheid. 
10. In het kader van de sociale dialoog en hun Gemeenschappelijk Advies 
over de toegangsmodaliteiten hebben de sociale partners erop 
gewezen dat meer dan 80% van de arbeidskrachten van het jaar 2000 
thans al werkt. Er is een aanzienlijke inspanning op het gebied van 
de volwasseneneducatie nodig om te voorkomen dat het bestaande 
verschil tussen de vraag naar gekwalificeerd personeel en het peil 
van de kwalificaties van de personen die op de arbeidsmarkt 
beschikbaar zijn, nog groter wordt. Een aanzienlijk deel van de 
volwassen bevolking heeft de school verlaten zonder een 
- 5 -
kwalificatie die aansluit op de huidige vraag of heeft nooit 
deelgenomen aan een systematische voortgezette beroepsopleiding. 
De sociale partners hebben vastgesteld dat voor een doeltreffende 
beroepsopleiding aan een aantal voorwaarden moet worden voldaan: 
- Anticipatie en programmering: 
"de behoeften van de onderneming en van de werknemers dienen 
duidelijk gepland en vastgesteld te worden in opleidingsplannen of 
-programma's die zijn afgestemd op de omvang van de onderneming en 
vastgesteld in het kader van haar algemene strategie." 
- Rekening houden met de behoeften: 
"de behoeften van de werknemers om zich te verbeteren in hun werk 
of als voorbereiding op interne overplaatsingen, en de bestaande en 
te verwachten behoeften van de ondernemingen." 
Voorlichting en raadpleging van de werknemers en hun 
vertegenwoordigers : 
"de werkgever licht de werknemers en hun vertegenwoordigers 
overeenkomstig de nationale wetten en praktijken in over de door de 
ondernemingen ten uitvoer gebrachte opleidingsprogramma's en 
raadpleegt hen daarover." 
Een element in de internationale concurrentie 
11. Het doel, de kwalificaties in de ondernemingen kwalitatief en 
kwantitatief te verbeteren schijnt overeenkomstig een trend die in 
andere economische zones, zoals Japan (volgens de beschikbare 
gegevens geeft 85% van de ondernemingen een opleiding aan hun 
personeel) of de VS (de volwasseneneducatie is in het rapport 
"America 2000: An Education Strategy" een gebied dat prioriteit 
verdient) al verder ontwikkeld is, in de landen van Europa als 
strategie gemeengoed te gaan worden, . Als gevolg hiervan zal de 
verruiming van de toegang tot de voortgezette beroepsopleiding een 
belangrijke rol blijven spelen in de strategieën die door de 
ondernemingen in de jaren negentig worden ontwikkeld. 
12. Voor wat individuele projecten van werknemers betreft, vormen de 
bepalingen inzake het recht op educatief verlof die in enkele EVA-
landen (Zweden en Finland) zijn ingevoerd eveneens een 
aanknopingspunt, maar hierbij zij wel opgemerkt dat deze bepalingen 
geen verplichte garantie voor behoud van inkomen inhouden en dat 
steeds vaker een eigen bijdrage wordt verlangd. 
Ten aanzien van de toegang blijft nog een aanzienlijk aantal 
hindernissen te overwinnen 
13. Nog te weinig ondernemingen beschikken over opleidingsplannen die 
hen in staat te stellen hun personeel te ontwikkelen. De goede 
voorbeelden en de CAO-afspraken zijn onvoldoende bekend, zelfs al 
worden deze in de grote ondernemingen en bedrijfsgroepen talrijker. 
Kleine en middelgrote ondernemingen ondervinden specifieke 
moeilijkheden bij het ontwikkelen van een passend scholingsbeleid. 
Het aantal werknemers in het midden- en kleinbedrijf dat scholing 
ontvangt is elk jaar kleiner dan dat in de grotere ondernemingen; 
voor de werknemers van kleine en middelgrote ondernemingen is de 
toegangsmogelijkheid tot de voortgezette beroepsopleiding kleiner 
en in het midden- en kleinbedrijf organiseert men minder vaak 
scholing van het personeel. 
- 6 -
14. De reeds actieve werknemers en met name de ouderen onder hen, 
hebben een onvoldoende basisberoepsopleiding genoten en vaak is hun 
basiseducatie niet toereikend. Er bestaan ten aanzien van de 
deelneming aan de voortgezette beroepsopleiding aanzienlijke 
verschillen tussen mannen en vrouwen en de motivatie van de 
werknemers voor de scholing is vaak onvoldoende en moet worden 
verbeterd. 
De Lid-Staten pogen de doeltreffendheid te vergroten 
15. De ontwikkelingen op het gebied van de demografie en van het 
beschikbare arbeidspotentieel alsmede de noodzaak innovaties op 
ruime schaal te verspreiden, maken in alle Lid-Staten een snellere 
wijziging van de kwalificaties van de reeds actieve arbeidskrachten 
noodzakelijk. Dit is afhankelijk van de ontwikkeling van 
beleidsmaatregelen met betrekking tot de voortgezette 
beroepsopleiding. Alle landen streven ernaar de middelen die aan de 
voortgezette beroepsopleiding worden besteed te verruimen en willen 
een onderzoek instellen om deze middelen doeltreffender in te 
zetten, maar de huidige resultaten van de nationale maatregelen 
lijken beperkt en zeer ongelijk. Het percentage van het BBP dat aan 
de voortgezette beroepsopleiding wordt besteed, varieert van minder 
dan 1% tot meer dan 2% en lijkt nog zeer ver verwijderd van de 
bedragen die worden besteed aan de initiële beroepsopleiding en aan 
de uitbreiding van onderzoek en ontwikkeling. 
16. De analyse van de situatie in de Lid-Staten toont aan dat de 
mogelijkheden tot scholing van volwassen werknemers in de 
Gemeenschap gering en verspreid blijven en dat men de inspanningen 
ten behoeve van de voortgezette beroepsopleiding in de jaren 
negentig kwantitatief en kwalitatief moet vergroten. Uit de 
indicatoren inzake de toegang in de Lid-Staten blijkt wel dat de 
geboden mogelijkheden groter worden, maar alleen voor korte 
perioden en met grote verschillen voor wat de toegang betreft, 
zodat van enig effect op de kwalificaties nauwelijks sprake is. 
17. Het kwantitatief effect van de voorzieningen voor absentie of 
individueel educatief verlof is beperkt. Als gevolg hiervan lijken 
ze niet de voornaamste basis te kunnen vormen voor de toepassing 
van het principe uit artikel 15 van het Gemeenschapshandvest van de 
sociale grondrechten van de werkenden en als voorwaarde voor een 
veralgemeende verruiming van de toegang tot de voortgezette 
beroepsopleiding. Daarentegen zijn zij wel onmisbare aanvullende 
voorwaarden voor de verwezenlijking van persoonlijke 
scholingsprojecten van werknemers. 
18. In de conclusies van de intergoevernmentele conferentie van de OESO 
over "Further Education and Training of the Labour Force" (juni 
1991) wordt het belang van samenwerkingsverbanden onderstreept en 
de aandacht gevestigd op de noodzaak vast te stellen welke 
verantwoordelijkheden elk van de partners heeft. Met dit doel voor 
ogen is tijdens de conferentie een aantal beleidsdoelstellingen 
geformuleerd die door middel van in-company-opleidingen en open en 
afstandsonderwijs moeten worden nagestreefd, met name vanuit de 
gezichtshoek van de invoering van stimulerende maatregelen voor de 
financiering van de voortgezette beroepsopleiding en voor acties 
die op initiatief van overheidsorganen moeten worden ondernomen. 
- 7 -
Het actieprogramma tot uitvoering van het Gemeenschapshandvest van 
sociale grondrechten van de werkenden 
19. Het actieprogramma tot uitvoering van het Gemeenschapshandvest van 
sociale grondrechten van de werkenden van 29 november 1989 (COM(89) 
568 def.) voorziet in een voorstel aan de Raad van een 
communautaire rechtstekst over de toegang tot de beroepsopleiding. 
In het actieprogramma wordt bepaald dat deze rechtstekst: "moet 
worden gepresenteerd gelet op de sociale dialoog inzake recht op en 
toegang tot de beroepsopleiding". 
20. In het actieprogramma wordt bepaald: "opdat iedere werkende zijn 
opleiding zijn gehele beroepsleven lang kan voortzetten, dienen 
maatregeien te worden getroffen door de Lid-Staten, de 
ondernemingen en de sociale partners: met name gaat het om 
opleidingsverlof". 
II - DE SITUATIE IN DE LID-STATEN: NIET UNIFORM EN IN ONTWIKKELING 
De nationale bepalingen ter zake van de voortgezette beroepsopleiding 
zijn nog niet gereed of worden herzien 
21. Het begrip "voortgezette beroepsopleiding" wordt in de Lid-Staten 
op verschillende manieren gedefinieerd en omvat zeer uiteenlopende 
voorzieningen en modaliteiten. Het bestrijkt hoofdzakelijk de 
scholingsacties die op initiatief van de ondernemingen worden 
ondernomen of die rechtstreeks van nut zijn voor de werknemers. 
Voor wat de verantwoordelijkheid van de verschillende betrokkenen 
en de wijze van financiering van de leerlingenstelsels en 
alternerende opleidingen betreft, is soms moeilijk vast te stellen 
waar de grens met de initiële scholing ligt. 
22. De ouderdom van de nationale stelsels voor voortgezette 
beroepsopleiding loopt sterk uiteen. Bepaalde Lid-Staten hebben op 
dit gebied een betrekkelijk lange traditie (bij voorbeeld Frankrijk 
met de overeenkomsten van 1970 en de wet van 1971), andere stelsels 
zijn van veel recentere datum (bij voorbeeld Spanje en Portugal). 
De Lid-Staten waar de voorzieningen al oud zijn, streven naar 
uitbreiding van hun stelsels en verbetering van hun praktijken, 
terwijl andere landen nog in de fase verkeren waarin zij bezig zijn 
de fundamenten voor hun voorzieningen ter zake te leggen. 
23. De laatste jaren hebben talrijke Lid-Staten een aanvang gemaakt met 
de hervorming van hun nationale voorzieningen c.q. deze tot stand 
gebracht: 
In België het interprofessioneel akkoord betreffende het 
leveren van een bijdrage van 0,25% ten bate van de 
herinpassing van risicogroepen. 
In Griekenland sedert 1988 verplichte financiering ten 
bedrage van 0,2% van de loonsom; het centraal akkoord van 
1991 waarbij de bijdrage op 0,45% van de loonsom wordt 
vastgesteld. 
In Nederland de kaderwet van juni 1991 betreffende de 
beroepsgerichte volwasseneneducatie die de samenhang van de 
financiering van het volwassenenonderwijs regelt. 
- 8 -
In Frankrijk het nieuw centraal akkoord van 3 juli 1991 
waarin de bepalingen van 1970 zijn herzien, en de nieuwe 
wet van 31 december 1991 waarin dit akkoord is verwerkt. De 
voornaamste nieuwe aspecten zijn: de verplichte deelneming 
die beperkt was tot ondernemingen met meer dan tien 
werknemers, wordt uitgebreid tot ondernemingen met minder 
dan tien werknemers, er wordt een eigen bijdrage ingevoerd 
wanneer het om kwalificerende opleidingen gaat en er komt 
ten behoeve van de werknemers een evaluatie van de 
vakkennis. 
In 1990 in Spanje de oprichting van provinciale tripartiete 
comités ter begeleiding van de voortgezette 
beroepsopleiding en de totstandkoming van driejaarlijkse 
programmacontracten voor beroepsopleiding tussen de sociale 
partners; de besprekingen over wijzigingen in de 
financieringsprocedures zijn nog niet afgesloten. 
In Luxemburg de nieuwe wet inzake de voortgezette 
beroepsopleiding van september 1991 waarin de richtsnoeren 
en voorwaarden voor de scholing van werknemers opnieuw 
zijn vastgesteld. 
In 1991 in Portugal verscheidene wetten waarin het 
wettelijk kader van de beroepsopleiding wordt vernieuwd en 
voorschriften t.a.v. de toegang tot scholing. 
In Italië is de discussie over het wetsontwerp inzake de 
voortgezette beroepsopleiding nog niet afgesloten. 
Ook waar geen institutionele hervormingen hebben plaatsgevonden 
heeft de ontwikkeling niet stilgestaan: 
In Duitsland de sterke stijging van de uitgaven van het 
bedrijfsleven voor de voortgezette beroepsopleiding. In dit 
land blijken de bedragen die aan de kwalificatie van reeds 
actieve arbeidskrachten worden besteed nu al hoger te zijn 
dan die voor de financiering van het alternerend systeem. 
In het Verenigd Koninkrijk de instelling van TEC's nieuwe 
(Training and Enterprise Councils), met aanzienlijke 
gevolgen voor de structurering van het aanbod in de 
regio's. 
Wettelijke bepalingen en collectieve arbeidsovereenkomsten vullen 
elkaar aan bij de afbakening van het recht op toegang tot de 
voortgezette beroepsopleiding 
24. Bij de nationale systemen voor voortgezette beroepsopleiding zijn 
allerlei organisaties betrokken: ondernemingen, bedrijfstakken, 
sociale partners, nationale en regionale overheidsorganen, Kamers 
van Koophandel en Fabrieken, particuliere en publieke 
opleidingsinstituten, adviesorganen enz. 
25. De bases voor de organisatie van de nationale voorzieningen zijn 
niet altijd dezelfde: sommige systemen zijn opgezet en 
georganiseerd krachtens wettelijke bepalingen met nauwkeurig 
omschreven verplichtingen (Frankrijk, Spanje en Griekenland), 
andere zijn gebaseerd op CAO's (DK, D, NL) en soms bestaat op 
- 9 -
nationaal niveau geen enkel officieel voorschrift (VK). Tevens 
bestaan in de Gemeenschap in dit verband aanzienlijke verschillen 
tussen de regio's. 
26. Afhankelijk van het land worden de voorwaarden voor toegang tot 
beroepsopleiding (rechten, financiering en bepalingen) dus afgeleid 
uit CAO's of uit wettelijke voorschriften en soms uit een 
combinatie van beide. Hoe groot het aanbod aan voortgezette 
beroepsopleiding is, wordt meestal bepaald door de regels van de 
markt, zelfs wanneer de overheid zich op dit terrein beweegt. 
27. In alle landen gelden voor werknemers en voor werklozen 
afzonderlijke regels en procedures inzake hun toegang tot scholing. 
Algemeen gezegd zijn de ondernemingen verantwoordelijk voor de 
scholing van werknemers en overheidsorganen voor die van werklozen. 
28. De toegang van de werknemers tot de voortgezette beroepsopleiding 
hangt in de eerste plaats af van wat de ondernemingen in hun 
scholingsplannen bepalen, van CAO's waarin de voorwaarden tot 
toegang zijn vastgelegd of van hun eigen financiële bijdrage tot 
maatregelen zoals educatief verlof. Voor wat de directe 
financiering betreft, hebben de overheidsorganen vooral een 
aanvullende en soms een vervangende taak. 
29. De laatste tijd kan men vaststellen dat dank zij stimulerende 
maatregelen van zeer uiteenlopende aard (voorlichting, adviezen, 
fiscale maatregelen, overeenkomsten enz.) veranderingen optreden. 
Het tot stand brengen van samenwerkingsverbanden - met steun van de 
sociale partners - tussen het bedrijfsleven en de overheid staat 
centraal in deze veranderende verhouding tussen het bedrijfsleven 
en de overheid. 
30. De bevoegdheden ten aanzien van de overheidsmaatregelen worden door 
de centrale overheid dikwijls overgedragen aan de regionale 
overheden (B, NL, DK, F, I, VK). 
31. Het plegen van overleg, op verschillende niveaus, tussen de sociale 
partners onderling en tussen de overheden en de sociale partners, 
blijkt een principe dat algemeen wordt ingevoerd. Ten aanzien van 
de onderhandelingen over de doelstellingen, de programmering van 
acties en de modaliteiten van het beheer van de middelen krijgt dit 
overleg op verschillende manieren concrete vorm. 
"Verlofmaatregelen" hebben een beperkt kwantitatief effect 
32. Verdrag 140 van de IAO betreffende scholings- en vormingsverlof is 
weliswaar door negen Lid-Staten geratificeerd maar wordt niet 
overal uitgevoerd. 
33. Sommige landen hebben centraal of gedecentraliseerd wettelijke 
maatregelen getroffen voor het vaststellen van het recht op 
"educatief verlof" (scholingsverlof in bepaalde deelstaten van 
Duitsland, betaald educatief verlof in België, 150 uur in Italië en 
individueel scholingsverlof in Frankrijk). Deze regelingen vormen 
een beperkt en specifiek deel van de algemene mogelijkheden van 
toegang tot scholing. 
- 10 -
34. Daze regelingen komen in de praktijk slechts in beperkte mate tot 
uitvoering. Uitgedrukt in aantallen werknemers blijven zij op een 
zeer laag peil. Hun huidige effect beperkt zich tot minder dan 1% 
van de potentiële begunstigden (F en D). De beperking is een gevolg 
van problemen van financiële aard maar ook van het gedrag van de 
werknemers en het bedrijfsleven. De werknemers benutten deze 
voorzieningen voor een direct op het beroep gerichte scholing of 
voor persoonlijke culturele doeleinden. 
Speciale problemen van het midden- en kleinbedrijf 
35. Gezien de rol en het belang van kleine en middelgrote ondernemingen 
als bron van nieuwe arbeidsplaatsen en een grotere produktiviteit 
alsmede als ondersteuning voor mogelijkheden tot regionale 
ontwikkeling, is het 
logisch dat ernaar wordt gestreefd in dit soort ondernemingen de 
toegang tot scholing te verruimen. Zij vertegenwoordigen meer dan 
90% van de ondernemingen in de Gemeenschap en vormen de voornaamste 
factor voor economische groei in de meeste regio's, vooral de 
minder ontwikkelde. 
36. Voor kleine en middelgrote ondernemingen vormen de ontoereikende 
kwalificaties van hun personeel een zeer grote belemmering voor het 
doorvoeren van vernieuwingen en voor hun 
ontwikkelingsmogelijkheden. Gezien het feit dat kleine en 
middelgrote ondernemingen over het algemeen grotere financiële 
risico's lopen dan grote en gevoeliger zijn voor schommelingen op 
de markt, plaatst bovendien het aantrekken van middelen om de 
scholing te financieren hen voor extra problemen. Daarom zal moeten 
worden nagegaan met welk soort steun (bijstand, 
belastingmaatregelen enz.) zij in staat zijn hun inspanningen te 
vergroten (bij voorbeeld in IRL is in bepaalde sectoren een 
subsidiesysteem ingevoerd om de kleine en middelgrote ondernemingen 
te helpen bij het opstellen van hun scholingsplannen). 
37. Aangezien de arbeidsorganisatie een sleutelelement wordt voor hun 
concurrentievermogen, zijn kleine en middelgrote ondernemingen, 
gezien hun omvang, flexibele, aanpasbare organisaties. In dit soort 
organisaties vervullen de werknemers verscheidene functies waarin 
zij vaak een totaal overzicht van de organisatie hebben. Vanuit dit 
standpunt gezien is het voornaamste voordeel van kleine en 
middelgrote ondernemingen dat zij snel en soepel kunnen reageren op 
veranderingen in de omgeving en de vraag, hetgeen betekent dat zij 
voorrang moeten hebben bij de toegang tot gegevensnetwerken en over 
aangepaste kwalificaties moeten kunnen beschikken. 
38. De situatie van kleine en middelgrote ondernemingen ten opzichte 
van de scholing vertoont verscheidene bijzondere aspecten. Het 
werkterrein van kleine en middelgrote ondernemingen is 
hoofdzakelijk lokaal en hun mogelijkheden om personeel aan te 
trekken zijn beperkt. Als gevolg hiervan moet men het vrijstellen 
van hun personeel voor scholing niet alleen bezien vanuit het 
standpunt van de opleidingskosten, maar ook kijken naar de geringe 
omvang van dat personeel en hun moeilijkheden om het 
personeelsbestand, al is het maar voor korte tijd, te verminderen. 
Verscheidene Lid-Staten hebben specifieke maatregelen getroffen 
voor de vervanging van werknemers die een opleiding volgen (DK, F) 
en plaatselijke ondersteuningsnetwerken voor adviezen en bijstand 
op scholingagebied opgericht (I, E, D). De ontwikkeling van 
- 11 -
middelen voor flexibel en afstandsonderwijs (naar het voorbeeld van 
de programma's van INEM in E) kan een oplossing voor deze problemen 
betekenen. 
39. Wanneer een kleine of middelgrote onderneming besluit tot scholing 
over te gaan, betekent dit dat zij de waarschuwing heeft begrepen 
en zich bewust is geworden van haar belang; dit gebeurt vaak 
wanneer zij concreet met het probleem wordt geconfronteerd. Zij 
moet tevens toegang kunnen verkrijgen tot de gegevens die haar in 
staat stellen een oplossing te vinden die bij haar mogelijkheden en 
haar organisatie past. De rol van tussengeschakelde organisaties is 
in dit opzicht vaak doorslaggevend. 
Deze structuren (Kamers van Koophandel en Fabrieken enz.) vormen 
voor het midden- en kleinbedrijf vaak het aangewezen adres voor 
toegang tot informatie an zij verstrekken diensten (aàvies, 
bijstand) die het midden- en kleinbedrijf in staat stellen een 
scholingsbeleid op te zetten. Ten slotte moet het voor de 
tenuitvoerlegging de nodige ondersteuning krijgen, zodat het 
optimaal profijt kan trekken van zijn investeringen in de scholing 
en een keuze kan maken uit de methoden die voor hem het meest in 
aanmerking komen. 
40. Om de kleine en middelgrote ondernemingen zoveel mogelijk te kunnen 
laten profiteren van de positieve effecten van de interne markt, 
moet een scholingsbeleid worden ontwikkeld waarin met hun 
specifieke behoeften rekening wordt gehouden. Deze ondernemingen 
moeten in staat zijn om scholingsacties ten behoeve van hun 
werknemers te ontwikkelen, een en ander met inachtneming van hun 
eigen specifieke beperkingen ten aanzien van tijd en uitvoering en 
van hun financieringsmogelijkheden alsmede van de rol van 
tussengeschakelde organisaties. Men moet ook de totstandkoming van 
samenwerkingsverbanden tussen kleine en middelgrote ondernemingen 
onderling en tussen kleine en middelgrote ondernemingen en grote 
ondernemingen vergemakkelijken (in G bestaan bijzondere 
stimulerende maatregelen ten behoeve van programma's van grote en 
kleine ondernemingen gezamenlijk). 
Belangrijke ontwikkelingen 
41. In de ondernemingen en van de kant van de overheden ontwikkelt zich 
een nieuwe houding ten opzichte van de scholing van de werknemers. 
De groeiende bezorgdheid ter zake houdt verband met de algemene 
economische en technologische omstandigheden, alsmede met de 
dwingende noodzaak de kwaliteit van de produktie en de diensten 
voor het opzetten van een soepeler en meer rendabele 
arbeidsorganisatie te verbeteren. 
42. De nieuwe initiatieven in het bedrijfsleven berusten voor een zeer 
groot deel op collectieve arbeidsovereenkomsten en 
ondernemingsafspraken. Bij de globale en algemene onderhandelingen, 
in het bijzonder binnen sectoren en ondernemingen, neemt de 
scholing over het algemeen een steeds prominentere plaats in. Dit 
houdt verband met de grotere rol van de scholing in het 
bedrijfsleven en de nieuwe opvattingen over scholing als 
investering. De overheidsinitiatieven richten zich in de 
allereerste plaats op risicogroepen en groepen die in moeilijkheden 
zijn geraakt. Het komt steeds vaker voor dat de werknemers zelf 
initiatieven nemen; deze zijn gericht op het verkrijgen van een 
beroepskwalificatie of de vergroting van hun vakbekwaamheid. 
- 12 -
43. De vernieuwingen die zijn doorgevoerd in het raam van algemeen 
geldende voorschriften of collectieve arbeidsovereenkomsten zijn: 
. In de scholingsplannen kan beter met de behoeften van de 
werknemers (overzicht van de kwalificaties, regelmatige 
interviews, mentoren enz.) rekening worden gehouden. 
Het scholingsbeleid van het bedrijfsleven wordt beter 
afgestemd met de sociale partners (overleg, raadpleging enz.) 
opdat de belangen beter parallel lopen en de sociale dialoog 
binnen de ondernemingen, met name over de analyse van de 
kwalificaties, de evaluatie van de vakbekwaamheid of de 
programmering van acties, een nieuwe dimensie krijgt. 
De toegang tot de voortgezette beroepsopleiding wordt 
verruimd in verband met de algemene ontwikkelingen van de 
arbeidsvoorwaarden (verkorting van de arbeidstijd) en de 
arbeidsorganisatie (zorgen voor een kwalificerende 
arbeidsorganisatie, alternerende opleiding, nieuwe methoden 
voor toegang tot de scholing door het beschikbaar stellen van 
middelen voor afstands- of geïndividualiseerd onderwijs enz. 
. De mogelijkheden om de scholingsinspanningen en -kosten te 
delen worden verruimd door zowel de ondernemingen als de 
werknemers een bijdrage te laten leveren: scholing die 
gedeeltelijk in en gedeeltelijk buiten de werktijd wordt 
gegeven, scholing die door de onderneming en door de werknemer 
gezamenlijk wordt betaald, scholingscontracten enz. 
. Het overleg over de modaliteiten van de organisatie van de 
scholing wordt uitgebreid, zodat de kostenbeheersing wordt 
verbeterd: gecombineerde scholing voor kleine en middelgrote 
ondernemingen, individueel toegankelijke centra van 
hulpmiddelen, afstandsonderwijs enz.). 
. Er worden nieuwe bruggen geslagen tussen de particuliere en 
de overheidssector om de dynamiek te vergroten en te zorgen 
voor het totale evenwicht van het systeem: algemene 
regelgeving, acties voor de inpassing van bepaalde groepen, 
hulp aan kleine en middelgrote ondernemingen voor wat advies op 
scholingsgebied betreft en acties om de kwaliteit van het 
aanbod te verbeteren. 
44. Weliswaar bestaan in de verschillende landen nog steeds grote 
ongelijkheden ten aanzien van de toegangsmogelijkheden, maar men 
wordt zich thans bewust van het belang van een minder ongelijke 
toegang van de werknemers tot scholing. De kansen op toegang tot de 
voortgezette beroepsopleiding zijn omgekeerd evenredig aan het 
niveau van de initiële opleiding en aan het niveau van de arbeid. 
Hoe geringer de opleiding die men bij de aanvang van het 
beroepsleven heeft ontvangen, des te kleiner is de kans die men 
heeft op toegang tot de voortgezette beroepsopleiding; voor de 
laagst gekwalificeerde banen is de toegangsmogelijkheid het 
kleinst. Ook is het een feit dat vrouwen minder scholing ontvangen 
dan mannen en dat oudere werknemers er minder van profiteren dan 
jongere. 
13 -
45. Het doel, deze ongelijkheden bij de toegang te verkleinen, is 
tweeledig. Enerzijds is het in overeenstemming met het doel van het 
Gemeenschapshandvest, omdat de toegang tot voortgezette 
beroepsopleiding 
moet openstaan voor alle werknemers van de Gemeenschap en 
anderzijds is het steeds meer in overeenstemming met een prioritair 
economisch doel, omdat de verhoging van het kwalificatieniveau van 
alle werknemers een noodzakelijke voorwaarde blijkt voor het 
rendabel functioneren van een onderneming. Dit is tevens een 
argument voor de extra aandacht die wordt geschonken aan de relatie 
en de banden tussen de initiële opleiding en de voortgezette 
beroepsopleiding. Geleidelijk wordt het begrip 'scholing tijdens 
het gehele beroepsleven' erkend en krijgt het vaste vorm. 
46. De dialoog tussen en de onderhandeling met de sociale partners op 
alle niveaus: communautair en nationaal, bedrijfstaks- en 
ondernemingsgewijs, blijken zich te ontwikkelen tot een voorwaarde 
die zeer gunstig is voor het vaststellen van de modaliteiten voor 
de uitbreiding van de voortgezette beroepsopleiding. Deze 
uitbreiding van de dialoog en de onderhandeling garandeert tevens 
dat de convergentie tussen de belangen van de onderneming en die 
van de werknemers in het kader van de scholingsacties die door de 
onderneming worden geprogrammeerd of ondersteund, groter wordt. 
III. - DE ONTWERP-AANBEVELING 
Een katalyserende rol 
47. De meeste Lid-Staten zijn momenteel bezig met het opzetten of 
herzien van regelingen voor de voortgezette beroepsopleiding ten 
einde het effect daarvan te vergroten en de kwaliteit ervan te 
helpen verbeteren. Dit blijkt uit talrijke recente initiatieven van 
de Lid-Staten, hetzij via overheidsacties, hetzij via collectieve 
arbeidsovereenkomsten zoals hierboven vermeld. 
48. In deze context is de Commissie voornemens bij de Raad een ontwerp-
aanbeveling van de Raad in te dienen die beoogt een bijdrage te 
leveren tot het stimuleren van de ontwikkelingen op nationaal 
niveau en deze een algemene samenhang te verschaffen. Zij is in 
overeenstemming met het doel, de toegang tot de voortgezette 
beroepsopleiding in de Gemeenschap te veralgemenen opdat elke 
werkende, overeenkomstig artikel 15 van het Gemeenschapshandvest en 
punt 20 van het gemeenschappelijk advies dat de sociale partners in 
het kader van de sociale dialoog op 21 september 1990 hebben 
goedgekeurd, toegang kan krijgen tot voortgezette beroepsopleiding 
en daarvan gedurende zijn gehele beroepsleven kan profiteren. 
49. Voor de Commissie past deze ontwerp-aanbeveling van de Raad in een 
algemenere strategie voor de acties van de Gemeenschap die 
rechtstreeks betrekking hebben op de uitbreiding van de toegang tot 
voortgezette beroepsopleiding en wel volgens een drievoudige 
complementaire beleidslijn: 
via de Aanbeveling van de Raad afbakenen van een kader van 
gemeenschappelijke, voor de Lid-Staten geldende doelstellingen. 
De Lid-Staten hebben tot taak om, in samenwerking met de 
sociale partners, de toepassingsmodaliteiten vast te stellen 
voor de uitvoering ervan in het kader van de nationale 
wetgeving en praktijken; 
- 14 -
gunstige voorwaarden scheppen zodat de sociale partners op 
communautair niveau, in de omstandigheden als vastgesteld in 
hun overeenkomst van 31 oktober 1991, hun gemeenschappelijk 
advies over de kwestie van de toegang kunnen verlengen en, zo 
zij dat wensen, kunnen overgaan tot contractuele betrekkingen, 
akkoorden daaronder begrepen; 
treffen van transnationale maatregelen in de gehele 
Gemeenschap die het mogelijk maken om door transnationale 
samenwerking de maatregelen voor de verruiming van die toegang 
te ondersteunen en te begeleiden en de synergie van de 
middelen, met name in het raam van de tenuitvoerlegging en 
uitbreiding van het FORCE-programma, te bevorderen. 
De toepassing van het subsidiariteitsbeginsel 
50. Het voorgestelde instrument is een Aanbeveling van de Raad, op de 
grondslag van artikel 128. Hierdoor wordt het mogelijk het doel 
van een zo "licht" mogelijke wetgeving op communautair niveau te 
bereiken om het subsidiariteitsbeginsel, zoals dat door de Europese 
Raad in Birmingham is omschreven, toe te passen. De concrete 
maatregelen die getroffen moeten worden en de organisatie van 
nationale voorzieningen blijven geheel en al voor 
verantwoordelijkheid van de Lid-Staten, zodat rekening wordt 
gehouden met het specifieke karakter van de nationale 
rechtsstelsels en nationale praktijken, de bevoegdheden krachtens 
het nationale recht van de betrokken partijen en de 
contractvrijheid. Er moet echter op worden gewezen dat de nationale 
voorzieningen een bepaalde onbtwikkeling doormaken, terwijl door de 
verschillende partijen talrijke initiatieven worden ontplooid. De 
beweging dient, met inachtneming van het gestelde in het 
Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden 
en het subsidiariteitsbeginsel, te worden ondersteund door een 
actie van de Gemeenschap die rekening houdt met de urgentie en het 
belang van de ontwikkeling van de voortgezette beroepsopleiding. 
Deze Aanbeveling verschaft het kader voor de algemene samenhang 
waarmee aan de verschillende eisen voldaan kan worden. 
51. De Aanbeveling bevat bijzondere bepalingen inzake de steun die 
wordt verleend aan de voortzetting van de dialoog tussen de sociale 
partners in het vooruitzicht van contractuele betrekkingen op 
communautair niveau, tegen de voorwaarden die zijn vastgesteld in 
de op 31 oktober 1991 tussen de sociale partners gesloten 
overeenkomst. Gezien de belangrijke rol die de sociale partners en 
de collectieve arbeidsovereenkomsten op het terrein van de 
voortgezette beroepsopleiding spelen, is zij zowel tot de Lid­
staten als tot de sociale partners op communautair niveau gericht. 
De aanbevolen maatregelen 
52. Om deze toegang doeltreffend en zo ruim mogelijk te maken, beveelt 
de Raad de Lid-Staten de invoering of versterking aan van 
verschillende maatregelen die gericht zijn op: 
- 15 -
(i) De opleidingsplannen en -programma's van de ondernemingen: 
Het doel, uitvoering van opleidingsplannen en -programma's door 
de ondernemingen, is door de sociale partners in hun 
gemeenschappelijk advies van 19 juni 1990 over educatie en 
scholing goedgekeurd. Er moet aldus naar moeten worden 
gestreefd de ondernemingen strategieën voor scholing en voor 
investering in hun personeel te laten uitvoeren, waardoor zij 
de beschikking krijgen over de middelen om de ontwikkelingen 
van de technologie en de markt het hoofd te bieden; 
(ii) De specifieke steun voor het midden- en kleinbedrijf 
In alle landen van de Gemeenschap vertegenwoordigen de kleine 
en middelgrote ondernemingen een belangrijk probleem. Hun 
omvang en het specifieke karakter van hun organisatie en de 
manier waarop zij functioneren, zijn factoren waarmee bij de 
uitstippeling van opleidingsstrategieën rekening moet worden 
gehouden. Verschillende methoden of voorzieningen voor steun 
waarvan bewezen is dat zij doeltreffend zijn, zoals onderlinge 
samenwerking tussen kleine en middelgrote ondernemingen op het 
gebied van de scholing, de betrekkingen tussen grote en kleine 
ondernemingen die als onderaannemer optreden, het optreden van 
adviesorganen en de verspreiding van middelen voor afstands- of 
multimediaonderwijs, moeten veelvuldiger toepassing vinden; 
(iii) De steun voor ondernemingen die met industriële omschakeling 
worden geconfronteerd 
Industriële omschakelingen en wijzigingen in de sectorale 
verdeling van de bedrijvigheid komen in de jaren negentig in 
het middelpunt te staan van de veranderingen in de economische 
infrastructuur van de Gemeenschap. Hierbij moeten nieuwe vormen 
van arbeidsorganisatie en betrekkingen tussen de ondernemingen 
worden bevorderd, ten einde in deze nieuwe context het 
concurrentievermogen te handhaven; 
(iv) De voortgezette beroepsopleiding als middel voor regionale 
ontwikkeling 
Gezien bepaalde voorzieningen die in de Lid-Staten bestaan, is 
de confrontatie - op regionaal en plaatselijk niveau - tussen 
de vraag naar en het aanbod van scholing een belangrijke 
garantie voor een grotere doeltreffendheid van de middelen en 
een flexibeler, beter uit te bouwen programmering van het 
scholingsaanbod, en moet worden aangemoedigd; 
(v) De individuele voorlichting van de werknemers 
De werknemer moet kunnen beschikken over informatie ten aanzien 
van de voorwaarden voor toegang tot de voortgezette 
beroepsopleiding in de onderneming of in de openbare 
voorzieningen die in samenwerkingsverband zijn opgebouwd. Hij 
moet eventueel ook op de hoogte kunnen worden gebracht van de 
afwezigheid van een opleidingsbeleid in die ondernemingen waar 
men dat niet heeft ontwikkeld; 
- 16 -
(vi) De evaluatie van de vakkennis en de scholingsbehoeften van de 
werknemers 
De individuele evaluatie van de vakkennis en de 
scholingsbehoeften blijkt, gezien de ervaringen in de Lid­
staten een middel om de individuele scholingsbehoeften van 
werknemers en de ondernemingsstrategieën nader tot elkaar te 
brengen. Voor dergelijke voorzieningen zijn echter waarborgen 
voor de bescherming van gegevens over individuele werknemers 
nodig, die op nationaal niveau moeten worden gegeven; 
(vii) De raadpleging van de werknemersvertegenwoordigers 
De voortgezette beroepsopleiding is een terrein waar de 
voorlichting en de raadpleging van de 
werknemersvertegenwoordigers of zo deze er niet zijn de 
werknemers zelf in de onderneming, binnen de beroepsgroep of 
interprofessioneel, zich uitbreiden. In bepaalde Lid-Staten 
worden de voorwaarden voor de toegang tot de voortgezette 
beroepsopleiding vastgesteld bij CAO en dit zou moeten worden 
gestimuleerd; 
(viii) Het ontwerp van acties voor voortgezette beroepsopleiding 
Met de inhoud van de acties voor voortgezette beroepsopleiding 
en het ontwerp daarvan staat of valt de doeltreffendheid van de 
opleidingsstrategieën van de ondernemingen. Er vallen 
ontwikkelingen waar te nemen - die men moet aanmoedigen - voor 
een breder ontwerp van de inhoud van de scholing en de 
ontwikkeling van acties die het mogelijk maken beter te 
anticiperen op de ontwikkeling van de vormen van 
arbeidsorganisatie en de arbeidssituaties; 
(ix) De nieuwe instrumenten en methoden 
De nieuwe technieken voor behandeling en overdracht van 
informatie maken de ontwikkeling mogelijk van instrumenten, 
methoden en benaderingen voor de voortgezette beroepsopleiding. 
De verspreiding daarvan, in het bijzonder om de toegang van 
werknemers die geen gebruik kunnen maken van het traditionele 
aanbod tot de voortgezette beroepsopleiding - werknemers in 
landelijke gebieden, in kleine en middelgrote ondernemingen en 
zonder vaste werkplek - te vergemakkelijken, moet worden 
gestimuleerd; 
De kwetsbare groepen 
(x) Een onvoldoende kwalificatie is een van de factoren waarmee 
zich de kwetsbaarheid voor het verlies van arbeid, de verdeling 
van de arbeid en de herinpassingsproblemen na verlies van 
arbeid, laten verklaren. De verbetering van de 
basiskwalificatie van hun werknemers is voor de ondernemingen 
vaak een vereiste voor de invoering van nieuwe 
produktieprocédés, met name wanneer zij nieuwe technologieën 
inschakelen. Alle werknemers moeten dan dus het 
basiskwalificatieniveau kunnen bereiken en de basiskennis 
verwerven om de nieuwe technologieën te kunnen beheersen; 
- 17 -
(xi) Algemeen gesproken hebben vrouwen minder mogelijkheden voor 
toegang tot de voortgezette beroepsopleiding dan mannen, 
hetgeen verband houdt met de sectoren van bedrijvigheid waarin 
zij het sterkst vertegenwoordigd zijn en de soorten arbeid 
waartoe zij toegang hebben. Maatregelen om deze ongelijkheden 
te verminderen moeten dus worden gestimuleerd; 
(xii) De opleiding van werklozen is meestal de taak van 
overheidsorganen. Het tot stand brengen van nieuwe betrekkingen 
met de voorzieningen voor voortgezette beroepsopleiding om een 
grotere doeltreffendheid van de opleidingen van de 
werkzoekenden ten behoeve van inpassing en wederinpassing, moet 
worden gestimuleerd; 
(xiii) De middelen om te voorkomen dat de verschillende persoonlijke 
eigenschappen van de werknemers en met name die welke met hun 
nationaliteit, hun etnische of sociale herkomst, hun godsdienst 
of hun opvattingen verband houden, worden aangegrepen om hen 
voor wat de toegang tot de voortgezette opleiding betreft te 
discrimineren, moeten worden gestimuleerd. 
De rol van de sociale partners 
53. Tot de algemene strategie van de Gemeenschap behoort ook de actie 
die de sociale partners zelf kunnen ondernemen. Het 
gemeenschappelijk advies dat zij in het kader van de sociale 
dialoog over de mogelijkheden voor een zo ruim mogelijke toegang 
tot voortgezette beroepsopleiding hebben goedgekeurd, vormt hiertoe 
een eerste stap. De maatregelen die in punt 2 van de ontwerp-
aanbeveling worden aanbevolen, stoelen voor een zeer groot deel op 
de voorstellen die de sociale partners in het kader van hun 
gemeenschappelijk advies hebben gedaan. 
54. De voortgezette beroepsopleiding is een terrein waar de sociale 
partners een zeer actieve rol en heel vaak de hoofdrol spelen. Uit 
een analyse van de situatie in de Lid-Staten blijkt dat inderdaad 
de verruiming van de toegang in de Gemeenschap in de allereerste 
plaats te danken is aan de in de ondernemingen, in de 
bedrijfstakken of op nationaal niveau gesloten collectieve 
arbeidsovereenkomsten. De complementariteit en de synergie die tot 
stand moeten worden gebracht tussen de acties van de overheid en de 
relaties tussen de sociale partners zijn bijzonder belangrijk met 
het oog op de toegang tot voortgezette beroepsopleiding van alle 
werknemers. Deze complementariteit is op het niveau van de Lid­
staten sterk en verschijnt als een principe dat ten grondslag ligt 
aan de ontwikkelingsdynamiek van de nationale systemen. Er moet ook 
op communautair niveau naar worden gestreefd de doeltreffendheid 
van de acties van elk van de partijen beter te waarborgen. 
55. In het op 31 oktober 1991 door de sociale partners gesloten akkoord 
worden nieuwe voorwaarden vastgesteld voor het opzetten en 
afbakenen van de actie op het niveau van de Gemeenschap ten einde 
een verbetering van de actie van de Lid-Staten en de sociale 
partners mogelijk te maken. In deze nieuwe context lijkt het 
bijzonder belangrijk na te gaan welke wegen de sociale partners 
kunnen bewandelen om de mogelijkheden te onderzoeken hun 
gemeenschappelijk advies te verlengen en te komen tot contractuele 
betrekkingen, overeenkomsten daaronder begrepen, op Europees niveau 
inzake de toegang tot voortgezette beroepsopleiding. 
- 18 -
56. In punt 3 van de ontwerp-aanbeveling worden de voorwaarden 
vastgesteld waaronder de Commissie wordt verzocht de uitbreiding 
van de sociale dialoog over de toegang te ondersteunen en wordt het 
perspectief vastgesteld om, voor zover de sociale partners dat 
willen, verder te gaan in de richting van een akkoord op Europees 
niveau over deze kwestie. 
Vanuit het standpunt van de Commissie zou het, gezien het verloop 
van de sociale dialoog over deze kwestie, van belang zijn als de 
mogelijkheid werd bestudeerd dat dit akkoord drie fundamentele 
punten behandelt: 
-de voorwaarden waaronder de werknemers door de ondernemingen 
worden ingelicht over de beschikbare opleidingen en de toegang 
daartoe 
-de voorwaarden waaronder de werknemers kunnen profiteren van 
een regelmatige, periodieke evaluatie van hun vakkennis in 
verband met de ontwikkeling van de kwalificaties 
-de voorwaarden waaronder de opleidingsplannen van de 
ondernemingen worden uitgevoerd en de aansluiting daarvan op 
hun totale strategie. 
Flankerende maatregelen 
57. Tevens wordt de Commissie in de ontwerp-aanbeveling verzocht de 
tenuitvoerlegging van deze gemeenschapplijke doelstellingen te 
ondersteunen door vergelijkende informatie te verstrekken, door de 
uitwisseling van ervaringen te verbeteren en door de overdracht van 
know-how tussen de Lid-Staten te ondersteunen en wel met name ten 
behoeve van de regio's, sectoren, soorten ondernemingen en 
categorieën personeel waarvoor de voortgezette beroepsopleiding het 
minst ontwikkeld is. 
De follow-up 
58. Het verzoek aan de Lid-Staten om over de getroffen 
uitvoeringsmaatregelen een verslag in te dienen, is bedoeld om te 
komen tot een periodieke follow-up van de uitvoering en van het 
effect op de toegang tot de scholing, in vergelijking met de 
oorspronkelijke referentiesituatie zoals beschreven in de 
synoptische tabellen die in 1991 zijn opgesteld. Deze verslagen 
moeten in het bijzonder de nieuwe bijdragen die door de 
verschillende betrokken partijen (ondernemingen, overheidsorganen, 
privépersonen) zijn goedgekeurd, in het licht stellen. Ter 
uitvoering van de maatregelen die voor de coördinatie en 
rationalisatie van de communautaire actieprogramma's voor 
beroepsopleiding getroffen zijn en om de tot de Lid-Staten gerichte 
verzoeken om verslagen te rationaliseren, verdient het aanbeveling 
de verslagen die worden uitgebracht over de uitvoering van de 
doelstellingen van de Aanbeveling en de rapporten die worden 
opgesteld overeenkomstig artikel 11, lid 2, van het Besluit van de 
Raad (90/267/EEG) tot vaststelling van het actieprogramma FORCE, te 
combineren aangezien de termijnen met elkaar in overeenstemming 
zijn. Gezien het feit dat bij Besluit van de Raad 92/170/EEG een 
raadgevend comité voor voortgezette opleiding is opgericht, zal 
over deze verslagen het advies van dit comité worden ingewonnen. 
- 19 
59. De Commissie zal voor 30 juni 1996 op basis van deze verslagen aan 
de Raad en het Parlement een rapport voorleggen waarin een 
evaluatie wordt gegeven van de uitvoering van deze doelstellingen 
en de ontwikkeling van de situatie ter zake van de toegang tot 
voortgezette beroepsopleiding van de werknemers in de Gemeenschap. 
Indien de sociale partners dat wensen kan dit rapport eveneens aan 
het comité van de sociale dialoog worden voorgelegd. 
60. De Commissie wordt verzocht om in het licht van de conclusies de 
nodige voorstellen te doen om de toegang tot voortgezette 
beroepsopleiding in de Gemeenschap te verruimen. 
Een kwalitatief effect 
61. De ontwerp-aanbeveling streeft voornamelijk naar een kwalitatief 
effect, met name om de toegang tot voortgezette opleiding te 
verruimen en in combinatie daarmee moderne vormen van 
arbeidsorganisatie te bevorderen. Het effect van de Aanbeveling 
moet zijn dat er voorwaarden worden geschapen waaronder de 
samenwerking tussen de overheids- en de particuliere sector beter 
van de grond komt en aldus een betere synergie tussen inspanningen 
en investeringen wordt bevorderd. De behoeften aan voortgezette 
opleiding zijn de komende jaren zo groot dat samenwerking tussen de 
overheids- en de particuliere sector een voorwaarde is voor de 
programmering van het aanbod op regionaal en lokaal niveau en het 
optimaal gebruik van de middelen. 
Samenhang met de lopende communautaire acties 
62. De ontwerp-aanbeveling is vastgesteld in samenhang met en als 
aanvulling op de reeds lopende communautaire acties op het gebied 
van de voortgezette beroepsopleiding. De ontwerp-aanbeveling is 
gebaseerd op de resultaten van de communautaire actieprogramma's op 
het gebied van de voortgezette beroepsopleiding en met name FORCE 
voor de scholingsplannen van de ondernemingen, maar ook COMETT voor 
de acties voor voortgezette beroepsopleiding die gebaseerd zijn op 
de samenwerking tussen universiteiten en bedrijfsleven op regionaal 
en sectorieel niveau, EUROTECNET voor de relatie met de 
technologische ontwikkeling en PETRA voor de aansluiting tussen de 
initiële opleiding en de voortgezette opleiding. 
63. Deze actieprogramma's hebben mede ertoe bijgedragen de 
ondernemingen en de aanbieders van voortgezette beroepsopleiding 
bewust te maken van het belang van de uitvoering van 
scholingsplannen en de verwerking daarvan in de totale economische 
strategie van de onderneming. De in het raam van deze programma's 
getroffen transnationale maatregelen hebben eveneens concrete vorm 
gegeven aan de rol van de samenwerkingsverbanden tussen de 
overheids- en de particuliere sector waardoor beter kan worden 
ingespeeld op de behoefte aan voortgezette beroepsopleiding, in het 
bijzonder van kleine en middelgrote ondernemingen en in specifieke 
sectoren. 
64. De aandacht wordt gevestigd op de complementariteit tussen het 
voorstel voor het juridisch instrument en de ontwikkeling en de 
weerslag van de actieprogramma's, met name van FORCE. De weerslag 
van deze programma's en hun toekomstige ontwikkeling, 
overeenkomstig de vraag van de initiatiefnemers en de wens van 
talrijke betrokkenen, wordt vergroot door de toepassing van de 
- 20 -
algemene principes die in deze ontwerp-aanbeveling worden 
vastgelegd. 
65. De acties die in het raam van de programma's zijn ontwikkeld (en 
met name de transnationale samenwerkingsverbanden) hebben een reële 
weerslag op de convergentie en de gedragsveranderingen. Deze acties 
bereiden de uitvoering van de gemeenschappelijke doelstellingen en 
een grotere convergentie van de nationale systemen voor de toegang 
tot voortgezette beroepsopleiding voor en ondersteunen deze. De 
overdrachten en de synergie die ontwikkeld zijn in het raam van een 
programma als FORCE komen tot stand binnen een gemeenschappelijk 
kader van beleidslijnen dat aansluit op de in de ontwerp-
aanbeveling vastgelegde principes en deze versterkt. Tevens kunnen 
de acties die door de Lid-Staten worden opgezet en uitgevoerd om 
deze gemeenschappelijke doelstellingen toe te passen - en dus in 
ruimere mate dan de door de programma's gesteunde operaties -
meerwaarde verlenen aan de resultaten van de programma's en zorgen 
voor convergentie van aanpak of methoden tussen betrokkenen op 
communautair niveau en wel op hun initiatief. Deze ontwerp-
aanbeveling berust eveneens op een aangepaste, complementaire opzet 
van de initiële opleiding, in samenhang met het PETRA-programma en 
is gericht op ondersteuning van de kwalitatieve inspanningen die 
gedaan worden om de voorzieningen van de initiële opleiding in die 
zin te doen ontwikkelen. 
66. Voor de toekomst dient de toegang tot de voortgezette 
beroepsopleiding eveneens te worden gekoppeld aan acties die 
gericht zijn op de aanpassing aan veranderingen in het 
bedrijfsleven en de ontwikkeling van de produktiesysternen, in 
overeenstemming met het bepaalde in artikel 123 en 127 van het nog 
te ratificeren Verdrag en de Mededeling van de Commissie 
betreffende de post-Maastrichtse periode (COM(92)2000). De 
verruiming van de toegang tot de voortgezette beroepsopleiding voor 
alle werknemers, gekwalificeerd of niet, blijkt voor de 
ondernemingen een volstrekte voorwaarde voor het slagen van een 
aanpassingsproces. Het anticiperen op de behoefte aan en de 
veralgemeende toegang tot scholing zijn voortaan verplichte 
factoren om de veranderingen in het bedrijfsleven te waarborgen en 
de moderne, kwalificerende arbeidsorganisatie te bevorderen die kan 
zorgen voor kwaliteit en concurrentievermogen. 
- 21 -
Voorstel voor een 
AANBEVELING VAN DB RAAD 
betreffende de toegang tot voortgezette beroepsopleiding 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische 
Gemeenschap, inzonderheid op artikel 128, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Europese Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité, 
Overwegende dat het eerste beginsel uit Besluit 63/266/EEG van de Raad 
van 2 april 1963 houdende vaststelling van de algemene beginselen voor 
de toepassing van een gemeenschappelijk beleid met betrekking tot de 
beroepsopleiding (^) inhoudt dat eenieder een passende opleiding dient 
te ontvangen, met name onder verwijzing naar de noodzaak van het 
bevorderen van de, aan de verschillende fasen van het beroepsleven 
aangepaste, basis- en voortgezette beroepsopleiding en zo nodig 
herscholing en naar de noodzaak om eenieder door middel van permanente 
faciliteiten voor beroepsvervolmaking de mogelijkheid te bieden om 
promotie te maken of een opleiding tot een nieuw of hoger 
activiteitsniveau te volgen; 
Overwegende dat krachtens de bepalingen van genoemd Besluit de 
toepassing van deze algemene beginselen in het kader van het Verdrag 
bij de Lid-Staten en bij de bevoegde instellingen van de Gemeenschap 
berust; 
(1) PB nr. 63 van 20.4.1963, blz. 1338/63 
- 22 -
Overwegende dat de ontwikkeling van het menselijk potentieel door 
middel van beroepsopleiding een van da wezenlijke elementen van de 
verbetering van het concurrentievermogen van de Europese economie is; 
dat, zoals door de Europese Raad van Hannover van 27 en 28 juni 1988 is 
bevestigd, de voltooiing van de interne mark met een betere toegang tot 
beroepsopleidingt gepaard moet gaan; 
Overwegende dat in het op 9 december 1989 op de Europese Raad in 
Straatsburg door de Staats- en Regeringshoofden van elf Lid-Staten 
goedgekeurde Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de 
werkenden onder punt 15, het volgende wordt gesteld: 
"Alle werkenden in de Europese Gemeenschap moeten toegang kunnen hebben 
tot beroepsopleidingen en dit gedurende hun hele beroepsleven. De 
voorwaarden voor de toegang tot deze opleiding mogen geen discriminatie 
op grond van nationaliteit inhouden. 
De bevoegde overheidsinstanties, de ondernemingen of de sociale 
partners moeten, elk op het terrein van hun eigen bevoegdheid, zorgen 
voor maatregelen inzake continue en permanente opleiding die allen in 
staat stellen zich om te scholen, met name via opleidingsverlof, zich 
bij te scholen en nieuwe kennis te verwerven, in het bijzonder gelet op 
de technische ontwikkeling." 
Overwegende dat in de Richtlijn 91/533/EEG van de Raad (*) is bepaald 
dat op de werkgever de verplichting rust om de werknemer over de op 
zijn arbeidsovereenkomst of -verhouding van toepassing zijnde 
voorwaarden te informeren; 
Overwegende dat de voortgezette beroepsopleiding voor de sociale 
partners in het kader van de Sociale dialoog steeds een voorwerp van 
zorg is geweest; 
(1) PB nr. L 288, 18.10.1991, blz. 32. 
- 23 
Overwegende dat zij in hun gemeenschappelijk advies van 6 maart 1987 
over opleiding en motivering, voorlichting en raadpleging, van mening 
zijn dat de opleiding in een onderneming de werknemers in staat moet 
stellen zich snel en voortdurend aan de structurele veranderingen in de 
onderneming aan te passen; dat deze gedachte is overgenomen in het 
gemeenschappelijk advies van 13 februari 1990 over de totstandkoming 
van een Europese ruimte voor de geografische en beroepsmobiliteit en de 
verbetering van de werking van de arbeidsmarkt in Europa; dat dit 
denkbeeld eveneens is uitgewerkt in het advies van 19 juni 1990 over 
basisonderwijs, initiële opleiding, beroepsopleiding en 
volwasseneneducatie; 
Overwegende dat de sociale partners op 21 september 1991 een 
gemeenschappelijk advies hebben aangenomen over de maatregelen die tot 
een zo ruim mogelijke toegang tot opleidingsmogelijkheden kunnen 
bijdragen, op de grondslag van de ontwikkelingen die op het 
evengenoemde gemeenschappelijk advies van 19 juni 1990 zijn gevolgd; 
Overwegende dat de op 31 oktober 1991 tussen de sociale partners op 
Europees niveau tot stand gekomen overeenkomst de mogelijkheid schept 
gemeenschappelijke adviezen te blijven uitbrengen en dat de Sociale 
dialoog tot contractuele betrekkingen kan leiden, met inbegrip van 
overeenkomsten; 
Overwegende dat het Europees Verbond van Vakverenigingen (EW) en het 
Europees Centrum van Gemeenschapsbedrijven (CEEP) op 6 september 1990 
een Europese kaderovereenkomst over de opleiding binnen 
overheidsbedrijven hebben goedgekeurd; 
Overwegende dat het Economisch en Sociaal Comité op 22 oktober 1992 een 
informatief verslag heeft goedgekeurd over "de beroepsopleiding: de 
bevordering van de beroepskwalificaties, strategisch instrument van de 
economische en sociale ontwikkeling van de Europese Gemeenschap"; 
Overwegende dat op communautair niveau transnationale 
samenwerkingsacties op gang zijn gebracht; 
- 24 -
Overwegende dat dergelijke acties eveneens worden voorzien in Besluit 
90/267/EEG van de Raad van 29 mei 1990 tot vaststelling van een 
actieprogramma voor de ontwikkeling van de voortgezette 
beroepsopleiding in de Europese Gemeenschap (FORCE) (^) en in Besluit 
89/657/EEG van de Raad van 18 december 1989 tot vaststelling van een 
actieprogramma ter bevordering van de innovatie op het gebied van de 
beroepsopleiding in verband met de technologische verandering in de 
Europese Gemeenschap (EUROTECNET) (2), beide besluiten gewijzigd bij 
Besluit 92/170/EEG<3); 
Overwegende dat dergelijke acties eveneens worden voorzien in Besluit 
89/27/EEG van de Raad van 16 december 1988 tot aanneming van de tweede 
fase van het programma betreffende samenwerking tussen universiteit en 
onderneming inzake opleiding op het gebied van de technologie 
(COMETT II) (4> en in Besluit 91/387/EEG van de Raad (5) van 
22 juli 1991 tot wijziging van Besluit 87/569/EEG betreffende een 
actieprogramma voor de beroepsopleiding van jongeren en de 
voorbereiding van jongeren op het leven als volwassene en in een beroep 
(PETRA); 
Overwegende dat dergelijke acties eveneens worden voorzien in de 
Verordening (EEG) nr. 4255/88 van de Raad van 19 december 1988 tot 
vaststelling van bepalingen voor de uitvoering van Verordening (EEG) 
nr. 2052/88 met betrekking tot het Europees Sociaal Fonds (6); 
Overwegende dat de demografische tendensen ertoe leiden dat aanzienlijk 
minder jongeren in de Gemeenschap de arbeidsmarkt zullen betreden, 
hetgeen, samen met de veranderingen in de arbeidsomgeving, een 
versnelde bijwerking en aanpassing van de vakbekwaamheden van de 
beroepsbevolking tot gevolg moet hebben; 
(1) PB nr. L 156, van 21.6.1990, blz. 1. 
(2) PB nr. L 393, van 30.12.1989, blz. 29. 
(3) PB nr. L 75, van 21.3.1992, blz. 51. 
(4) PB nr. L 13, van 17.1.1989, blz. 28. 
(5) PB nr. L 214, van 2.8.1991, blz. 69. 
(6) PB nr. L 374, van 31.12.1988, blz. 21. 
- 25 -
Overwegende dat op communautair niveau is geconstateerd dat de 
moeilijkheden die vrouwen bij het vinden van werk ondervinden, voor een 
groot deel worden veroorzaakt door hun geringere deelname aan de 
beroepsopleiding; dat hieraan bijzondere aandacht moet worden besteed 
opdat zij daadwerkelijk toegang tot voortgezette beroepsopleiding 
krijgen; 
Overwegende dat de samenwerking op het gebied van de voortgezette 
beroepsopleiding moet steunen op de in de Lid-Staten reeds ten uitvoer 
gelegde maatregelen, onder eerbiediging van de verscheidenheid van de 
nationale rechtsstelsels en handelwijzen, van de bevoegdheden volgens 
het nationale recht van de betrokken partijen en van de 
contractautonomie; dat de op nationaal niveau door de Lid-Staten en de 
sociale partners genomen initiatieven talrijk en gevarieerd zijn; dat 
het noodzakelijk lijkt, met het oog op het Gemeenschapshandvest van de 
sociale grondrechten van de werkenden en rekening houdend met de 
transnationale dimensie van de actie, dat deze initiatieven op 
communautair niveau worden ondersteund en globaal met elkaar 
samenhangen; dat het tenslotte van wezenlijk belang is de afstemming 
van de middelen en de partnerschappen tussen de overheids- en de privé-
sector te bevorderen; 
Overwegende dat het Raadgevend Comité voor de beroepsopleiding is 
geraadpleegd, dat het het strategisch belang van de voortgezette 
beroepsopleiding in de ondernemingen voor zowel de Lid-Staten als de 
Gemeenschap en de noodzaak van een actieve rol van de Gemeenschap op 
dit gebied heeft erkend, 
BEVEELT HIERBIJ HET VOLGENDE 
- 26 -
I. dat de Lid-Staten hun beroepsopleidingsbeleid versterken om 
ervoor te zorgen dat elke werknemer in de Gemeenschap tot 
voortgezette beroepsopleiding toegang krijgt en daarvan 
gedurende zijn zijn gehele beroepsleven kan genieten; 
II. dat de Lid-Staten, om de toegang effectief en zo ruim mogelijk 
te maken : 
(i) ervoor zorgen dat de ondernemingen aan de ontwikkeling van 
de kwaliteit en vakbekwaamheden van hun personeel 
prioriteit toekennen en aan hun omvang en doelstellingen 
aangepaste opleidingsplannen en -programma's opstellen. Bij 
de opstelling van deze plannen en programma's zou rekening 
moeten worden gehouden met het beschikbare menselijk 
potentieel, de arbeidsorganisatie, de toekomstige behoeften 
aan vakbekwaamheden en met de noodzaak op de industriële en 
technologische ontwikkelingen te anticiperen; 
(ii) specifieke stimulerende en ondersteunende maatregelen voor 
de kleine en middelgrote ondernemingen (KMO) treffen. Onder 
deze maatregelen dienen bijvoorbeeld opleidingsadviezen, 
financiële en belastingstimuli te zijn begrepen. Zij zouden 
ertoe moeten dienen de KMO te ondersteunen bij het 
analyseren van hun behoeften, het uitzetten en uitvoeren 
van een opleidingsstrategie en het evalueren ervan. De KMO 
zouden moeten zorgen voor de voor hun ontwikkeling 
noodzakelijke voortgezette beroepsopleiding, waarbij met 
de bijzondere situatie van de werknemers in deze 
ondernemingen rekening wordt gehouden, vooral om, voor 
zover noodzakelijk, de in de volgende punten beschreven 
maatregelen te bevorderen; 
(iii) specifieke stimulerende en ondersteunende maatregelen 
treffen voor ondernemingen die met een proces van 
ingrijpende industriële ontwikkelingen worden 
geconfronteerd om de beroepsopleiding en omscholing van hun 
werknemers te stimuleren; 
- 27 -
(iv) de voortgezette beroepsopleiding ontwikkelen tot een 
essentiële factor in de regionale ontwikkeling. In dit 
verband zou bijzondere aandacht moeten worden besteed aan 
de plattelandsgebieden en aan de specifieke behoeften van 
de betrokken werknemers en ondernemingen. Het verdient 
eveneens aanbeveling steun te verlenen aan de 
totstandkoming van opleidingsconsortia, met name op 
regionaal of op lokaal niveau, die worden belast met het 
analyseren van de behoeften van de ondernemingen en de 
werknemers en met het verstrekken van informatie over de 
opleidingsmogelijkneden om vraag en aanbod zo goed mogelijk 
op elkaar af te stemmen; 
(v) ervoor zorgen dat de werknemers, met name bij 
indiensttreding, over het beleid en de programma's inzake 
voortgezette beroepsopleiding van de onderneming worden 
voorgelicht. Deze voorlichting zou in het bijzonder 
betrekking moeten hebben op de regels en voorwaarden voor 
toegang tot de voortgezette beroepsopleiding die de 
onderneming zelf of in de vorm van een partnerschap met de 
overheid organiseert, met inbegrip van de regels en 
voorwaarden die van toepassing zijn op het verlof om 
opleidingscursussen bij te wonen of examens af te leggen en 
op het opleidingsverlof; 
(vi) de werknemers, op hun verzoek, in staat stellen hun 
vakbekwaamheden en opleidingsbehoeften te laten evalueren. 
Deze evaluatie, eigendom van de werknemers en 
vertrouwelijk, zou in de onderneming en/of in samenwerking 
met de gespecialiseerde opleidingsinstellingen moeten 
worden uitgevoerd; 
(vii) de voorlichting en de raadpleging van de werknemers­
vertegenwoordigers of, bij ontstentenis van dezen, van de 
werknemers zelf over de opstelling en uitvoering van 
opleidingsplannen en -programma's van de ondernemingen 
verbeteren; 
- 28 -
(viii) de toegang van werknemers tot opleidingen van passende duur 
die voor erkende kwalificaties opleiden, bevorderen. 
Hierbij zou erop moeten worden gelet dat de opleiding breed 
wordt opgezet en de middelen aanreikt om op de ontwikkeling 
van de produkt ie systemen, van de arbeidsorganisatie en op 
de gevolgen van de totstandkoming van de interne markt in 
samenhang met het economische, technologische en sociale 
kader van de onderneming te anticiperen en deze te 
beheersen; 
(ix) het gebruik van open- en afstandsonderwijsmethoden, 
multimediale en autodidactische hulpmiddelen bevorderen; 
(x) de minst gekwalificeerde werknemers, ongeacht hun 
rechtspositie, in staat stellen voortgezette 
beroepsopleidingsacties te volgen waarmee zij het eerste 
kwalificatieniveau kunnen bereiken en die hun de basis 
verschaffen voor het beheersen van de nieuwe technologieën. 
Bijzondere aandacht zou moeten worden besteed aan de 
toegang tot voortgezette opleiding van werknemers die reeds 
enige tijd geen opleiding meer hebben gevolgd, gehandicapte 
werknemers en werknemers die bij het verlies van hun werk 
het zwakst staan; 
(xi) de toegang tot en de deelname van vrouwen aan voortgezette 
beroepsopleiding bevorderen. Dit geldt met name voor 
herintredende vrouwen, opdat zij hun basisvaardigheden 
kunnen vergroten en tot meer beroepen kunnen krijgen; 
(xii) de toegang tot en deelname van werklozen aan de 
voortgezette beroepsopleiding bevorderen. Bijzondere 
aandacht zou moeten worden besteed aan jonge en langdurig 
werklozen om hun beroepsintegratie en herintrede te 
verbeteren, met name door het verband tussen initiële en 
voortgezette opleiding te versterken en de onderneming meer 
bij hun opleiding te betrekken; 
(xiii) garanderen dat voortgezette beroepsopleiding voor alle 
werknemers in de Gemeenschap zonder enige vorm van 
discriminatie toegankelijk is. 
- 29 -
III. dat, om de uitvoering van punt II te ondersteunen, de Commissie 
de samenwerking met de Lid-Staten en met de sociale partners 
versterkt. 
Hiertoe wordt de Commissie verzocht, volledig gebruikmakend van 
de mogelijkheden van de actieprogramma's en communautaire 
initiatieven op opleidingsgebied: 
de vergelijkende gegevens over de stelsels voor 
voortgezette beroepsopleiding te verspreiden en te 
verrijken, met inbegrip van de geldende bepalingen en 
methoden voor de integratie van jonge werkzoekenden en 
langdurig werklozen; 
de uitwisselingen van ervaringen en methoden inzake goede 
praktijken voor voortgezette opleiding te versterken. 
- de overdracht van "know-how" tussen de Lid-Staten te 
bevorderen, mpet behulp van transnationale partnerschappen 
en netwerken, vooral ten behoeve van regio's, sectoren, 
bepaalde typen van onderneming en categorieën werknemers 
die het minst toegang tot voortgezette opleiding hebben. 
Haar wordt eveneens verzocht de sociale partners op 
communautair niveau de beschikking te geven over alle nuttige 
gegevens en hun inspanningen, in het kader van de sociale 
dialoog, te ondersteunen om hun discussies over de toegang tot 
voortgezette opleiding te verdiepen en om aan de in het kader 
van de sociale dialoog vastgestelde gemeenschappelijke adviezen 
verder gevolg te geven, waarbij die dialoog tot contractuele 
betrekkingen, met inbegrip van overeenkomsten, kan leiden; 
- 30 -
IV. dat de Lid-Staten de Commissie vóór het einde van het eerste 
halfjaar van 1995 een verslag doen toekomen waarin de voor de 
uitvoering van punt II genomen maatregelen worden beschreven. 
Dit verslag zou worden opgenomen in elk, in toepassing van 
artikel 11, lid 2, van Besluit 90/267/EEG tot vaststelling van 
het FORCE-programma op te stellen nationaal verslag moeten 
worden geïntegreerd. 
De Commissie wordt verzocht het bij Besluit 92/170/EEG 
ingestelde EUROTECNET - FORCE-Comité uit te nodigen over deze 
verslagen advies uit te brengen. 
Haar wordt voorts verzocht op basis van deze verslagen en van 
de resultaten van de Sociale dialoog vóór 30 juni 1996 een 
evaluatieverslag in te dienen over de stand van zaken inzake de 
toegang tot voortgezette opleiding in de Gemeenschap, waaruit 
de resultaten blijken die bij de toepassing van de in punt II 
beschreven maatregelen zijn verkregen. Dit verslag zou aan de 
Raad, aan het Europees Parlement en aan het Economisch en 
Sociaal Comité dienen te worden voorgelegd. Op verzoek van de 
sociale partners kan het eveneens aan het Comité van de sociale 
dialoog worden voorgelegd. 
De Commissie wordt verzocht om, in het licht van de conclusies 
van dit verslag, ter verbetering van de toegang tot de 
voortgezette opleiding van de werknemers in de Gemeenschap, 
elk passend voorstel in te dienen. 
Deze aanbeveling is gericht tot de Lid-Staten en tot de sociale 
partners op communautair niveau. 
Gedaan te Brussel Voor de Raad 
- 31 -
FORMULIER VOOR IMPACT-EVALUATIE 
DE GEVOLGEN VAN HET VOORSTEL VOOR HET BEDRIJFSLEVEN 
in het bijzonder voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) -
Titel van het voorstel 
Aanbeveling van de Raad betreffende de toegang tot voortgezette beroeps­
opleiding. 
Het voorstel 
1. Waarom is, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, communautaire 
wetgeving op dit gebied nodig en wat zijn de voornaamste doelstellingen 
daarvan? 
Gezien de demografische ontwikkelingen (minder jonge mensen die deel 
van de beroepsbevolking gaan uitmaken) in de Lid-Staten en mede 
gezien de gevolgen van de technologische veranderingen voor de 
kwalificaties (zie ter illustratie tabel 1, voor Duitsland), beoogt 
deze Aanbeveling de toegang tot de voortgezette beroepsopleiding te 
bevorderen, door middel van door de Lid-Staten en de sociale partners 
te ondernemen acties in het kader van nationale regelingen. 
In de Aanbeveling wordt daarom de Lid-Staten verzocht, de toegang tot 
de voortgezette beroepsopleiding te verbeteren door het treffen van 
maatregelen ter verwijdering van hindernissen waarvoor ondernemingen, 
werknemers en bijzondere groepen (b.v. vrouwen en ongeschoolden) zich 
geplaatst zien. Deze obstakels houden ofwel verband met een gebrek 
aan informatie en aan overleg tussen de belanghebbende partijen, 
ofwel met een gebrek aan motivatie bij de betrokken personen (zie 
punt II.(vi) over de evaluatie van vaardigheden) en met onwil bij de 
onderneming om in de voortgezette beroepsopleiding te investeren (zie 
punt II.(i), over plannen en programma's voor voortgezette 
beroepsopleiding). 
De Aanbeveling voorziet bovendien in een vervolg-actie op het 
werkprogramma met betrekking tot het Sociaal Handvest, in het 
bijzonder artikel 15. 
- 32 -
De gevolgen voor het bedrijfsleven 
2. Wie wordt door het ontwerp betroffen? 
De Aanbeveling bevat geen maatregelen die onderscheid maken tussen 
sectoren van het bedrijfsleven. Wel wordt erkend dat het MKB en 
industrieën die zich in een herstructureringsfase bevinden te weinig 
toegang bieden tot de voortgezette beroepsopleiding en de Lid-Staten 
wordt aanbevolen op dit gebied passende acties te ondernemen (zie 
punt II(ii),(iii)). 
3. Wat moet het bedrijfsleven doen om aan de verplichtingen van het voorstel 
te voldoen? 
In de Aanbeveling wordt de Lid-Staten verzocht maatregelen te treffen 
of uit te breiden om de middelen voor tegemoetkomingen voor een 
individuele carrièreopbouw en stimulansen tot verdere ontwikkeling 
van vaardigheden die passen in de bedrijfsstrategie van de 
onderneming, ter beschikking te stellen zodat beide partijen hiervan 
profiteren. 
Afhankelijk van de maatregelen die door de Lid-Staten worden 
getroffen ter uitvoering van de in de ontwerp-Aanbeveling genoemde 
maatregelen, kan van de ondernemingen worden verlangd dat zij hun 
personeel of diens vertegenwoordigers op de hoogte stellen van hun 
plannen voor de voortgezette beroepsopleiding of van de voorwaarden 
waarop men toegang heeft tot de voortgezette beroepsopleiding. 
De Lid-Staten wordt verzocht de ondernemingen te sensibiliseren door 
verband te leggen tussen het niveau van de kwalificaties van hun 
personeel en de concurrentiepositie van de onderneming en door de 
opstelling van opleidingsplannen door de bedrijven te stimuleren. 
Ter vergroting van de doelmatigheid en de doeltreffendheid van 
voortgezette beroepsopleiding voor ondernemingen kan men individuele 
opleidingsevaluaties uitvoeren, om duidelijk de doelstellingen te 
omlijnen die de beroepsopleiding wordt verondersteld te bereiken en 
om de motivatie van de individuele werknemer te vergroten. 
Bij bovengenoemde acties wordt de voortgezette beroepsopleiding 
gezien als een investering voor de ondernemingen voor wat de 
uitwerking daarvan op de produktiviteit, het concurrentievermogen en 
het vermogen tot structurele aanpassing betreft. 
4. Welke economische gevolgen kunnen van het voorstel worden verwacht? 
ECONOMISCHE GEVOLGEN VOOR DE WERKGELEGENHEID 
Het voorstel zal naar verwachting een positieve uitwerking hebben op 
de werkgelegenheid, vooral door de bepalingen betreffende groepen die 
gevaar lopen van de arbeidsmarkt te worden uitgesloten, dan wel 
groepen of ondernemingen wier toegang tot de voortgezette 
beroepsopleiding wordt belemmerd (zie Tabel 1, "De 
kwalificatiestructuur van de werknemers in Duitsland 1992-2000", 
tabel 2:"In loondienst werkzame en zelfstandige beroepsbevolking naar 
opleidingsniveau in Duitsland" en tabel 5 "Deelneming aan 
voortgezette beroepsopleiding naar beroepsstatus in Duitsland 
(1988)"). 
- 33 -
ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN DE INVESTERING EN DE OPRICHTING VAN NIEUWE 
BEDRIJVEN 
In het voorstel wordt het belang benadrukt van de toegang tot de 
voortgezette beroepsopleiding als investering voor de ondernemingen 
en ondersteunt de schepping van nieuwe bedrijven door middel van 
maatregelen als bedoeld in punt II. Aldus wordt de nodige basis aan 
vaardigheden gelegd waarop het economisch potentieel van een regio of 
plaats kan worden gefundeerd. 
ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN HET VOORSTEL VOOR DE CONCURRENTIEPOSITIE VAN 
DE BEDRIJVEN 
Nog te treffen of te versterken maatregelen zullen het 
vaardigheidspeil van het personeel helpen verhogen en daarmee de 
concurrentiepositie van de onderneming helpen verbeteren. 
Omvat het voorstel maatregelen die rekening houden met de specifieke 
positie van het midden- en kleinbedrijf (verlaagde of gewijzigde eisen, 
enz.)? 
MAATREGELEN VOOR HET MKB 
In punt II. wordt het huidige gebrek aan toegang tot de voortgezette 
beroepsopleiding binnen het MKB erkend en steun verleend aan het 
treffen van speciale stimulerende maatregelen voor deze bedrijven 
door de respectieve overheidsorganen. 
Recent onderzoek bevestigt dat de percetages van deelneming aan de 
voortgezette beroepsopleiding bij het MKB heel wat lager liggen dan 
die bij grotere ondernemingen, zelfs wanneer deze vergelijkingen 
worden opgemaakt voor werknemers met hetzelfde opleidingsniveau. 
Hetzelfde geldt voor investeringen. 
In Frankrijk valt uit de gegevens over de deelneming aan de 
voortgezette beroepsopleiding, ingedeeld naar omvang van de 
onderneming en beroepsstatus (1988) op te maken dat de deelneming 
door on- en half-geschoold personeel van bedrijven met 10 to 19 
werknemers op 1,9 % neerkomt, terwijl de deelneming van een zelfde 
personeelsgroep van een onderneming met meer dan 2 000 werknemers een 
percentage van 23,8 bereikt. Hetzelfde geldt voor de investering, 
d.w.z. de relatieve hoogte van de investeringen in voortgezette 
beroepsopleiding stijgt met de omvang van de onderneming [zie tabel 3 
"Deelneming aan voortgezette beroepsopleiding naar omvang van het 
bedrijf en beroepsstatus in Frankrijk (1988)" en tabel 4 "Uitgaven 
voor erkende voortgezette beroepsopleiding in Frankrijk naar omvang 
van het bedrijf" (in absolute cijfers en als percentage van de 
loonsom (1989)]. 
Blijkens een systematische representatieve enquête in de 
Bondsrepubliek Duitsland (Berichtssystem Weiterbildung) waren de 
deelnemingspercentages significant hoger in grotere ondernemingen 
(1 000+) dan in kleine (minder dan 100 werknemers) (41% tegen 33%). 
Dit verschil is nog groter voor de deelneming aan de voortgezette 
beroepsopleiding zelf: van de werknemers van grote ondernemingen 
kunnen er bijna twee maal zoveel een opleiding volgen als van die van 
kleine bedrijven (31% tegen 17%). 
- 34 -
Twee andere studies leveren hetzelfde beeld op. Uit een Duitse 
enquête van 1988, gebaseerd op een representatieve steekproef van 
rond 10% van alle ondernemingen, is gebleken dat in bedrijven met 
minder dan 50 werknemers de deelneming beneden het gemiddelde lag en 
in ondernemingen met meer dan 500 werknemers de deelneming ver boven 
het gemiddelde. In concrete cijfers was de situatie als volgt: in de 
periode van 1980-1985 heeft in bedrijven met minder dan 50 werknemers 
21 % van het personeel een programma voor voortgezette educatie of 
beroepsopleiding afgesloten, terwijl dit percentage voor bedrijven 
met tussen 50 en 500 werknemers 2 5 % bedroeg en voor ondernemingen 
met meer dan 500 personeelsleden 29 % (zie Koch, blz. 185). In andere 
studies is bevestigd dat voor wat de voortgezette beroepsopleiding 
van hun personeel betreft kleinere bedrijven significant minder 
actief zijn dan grotere (zie von Bardlesleven e.a., 1986). 
Raadpleging 
6. Noem de organisaties die over het voorstel zijn geraadpleegd en schets 
hun voornaamste standpunten. 
6.1 In het kader van de sociale dialoog hebben de sociale partners in 
hun Gemeenschappelijk Advies (van 21 september 1991) over de 
voorwaarden om daadwerkelijk tot een zo ruim mogelijke toegang 
tot scholing te komen, het prioritaire karakter van de 
voortgezette beroepsopleiding bevestigd. 
6.2 Ter voorbereiding van dit voorstel heeft in juni 1991 in elk van 
de twaalf Lid-Staten onder auspiciën van de algemeen directeuren 
van de beroepsopleiding een tripartite raadpleging 
plaatsgevinden. 
6.3 Het Raadgevend Comité voor de beroepsopleiding (met tripartite 
samenstelling) heeft op 10/11 september 1992 advies uitgebracht. 
- 35 
TABEL 1 
De kwalificatiestructuur van de beroepsbevolking in Duitsland 
1982-2000 (gemiddelde-groeivariant) 
SOORT WERK 
ongeschoold KWALIFICATIENIVEAU 
(IN PERCENTEN) 
II III IV 
leerl.stelsel technische hoger 
/beroepsopl. school onderwijs 
Situatie 1982 f1) 
1. Produktie/ 38,1 
onderhoud 
2. Magazijn/transport/ 30,1 
verkoop 
3. Kantoor (administratie/ 21,8 
secretariaat) 
4. Management/onderzoek/ 9,7 
ontwikkeling 
5. Portiers/huispersoneel/ 63,3 
keuken/bediening 
6. Dienstverlening/vrije be- 19,5 
roepen/gezondheidszorg 
TOTAAL 1982 32,0 54.0 6,9 1,0 
64.3 3,6 2,0 
71,9 3,6 2,7 
50.1 16,6 23,6 
34,0 2,0 0,7 
39.4 7,4 33,7 
52,9 6,6 8,5 
Situatie in 2000 
1. Produktie/ 24,4 
onderhoud 
2. Magazijn/transport/ 16,8 
verkoop 
3. Kantoor (administratie/ 11,6 
secretariaat) 
4. Management/onderzoek/ 2,3 
ontwikkeling 
5. Portiers/huispersoneel/ 49,3 
keuken/bediening 
6. Dienstverlening/vrije be- 14,7 
roepen/gezondheidszorg 
TOTAAL 2000 19,8 65,8 8,3 1,5 
76.8 2,9 3,5 
75,4 3,4 9,6 
53.9 16,1 27,7 
44,6 2,6 3,5 
33,6 4,2 47,5 
58,7 6,7 14,8 
(1) Voor een deel ramingen 
Bron: Von Rothkirch/Weiding (1985) 
- 36 -
TABEL 2 
In loondienst werkzame en zelfstandige beroepsbevolking 
overeenkomstig opleidingsniveau in Duitsland (x 1000) 
1975 1985 
Aantal % Aantal % 
Zonder beroepsopleiding 8 851 34,4 7 239 27,2 
Voltooide beroepsopleiding 13 410 52,1 14 782 55,5 
(geschoold arbeider) 
Vaardigheid op middelbaar niveau 1 643 6,4 2 009 7,5 
Voltooid hoger onderwijs 1 848 7,2 2 597 9,7 
Totaal 25 752 100 26 626 100 
Bron: Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung, Wochenberichte, No. 7, 
Berlijn 1988. 
- 37 -
TABEL 3 
Deelneming aan voortgezette beroepsopleiding naar 
omvang van het bedrijf en beroepsstatus in Frankrijk (1988) 
Aantal werknemers 10-19 20-49 50-499 500-1999 meer dan 2000 
% % % % % 
On- en halfgeschoold 1,9 3,4 8,4 15,3 23,8 
Geschoold 4,8 6,2 14,3 23,2 40,9 
Employés 10,2 12,8 22,0 32,9 43,3 
Technici en middenkader 14,5 19,0 23,8 49,6 68,1 
Ingenieurs en managers 16,5 21,7 37,1 57,7 67,2 
Totaal 14,6 16,3 25,6 35,1 48,8 
Bron Doc. annexe à la Loi de Finance, 1990 
- 38 -
TABEL 4 
Uitgaven voor erkende voortgezette beroepsopleiding in Frankrijk naar omvang 
van het bedrijf (in absolute cijfers en in percentage van de loonsom)(1989) 
Aantal 
werknemers 10-19 20-49 50-499 500-1999 meer dan totaal aantal on-
2000 dernemingen met 
meer dan 10 
Uitgaven 
(miljoen Ffr) 584 991 6229 5778 16256 30838 
Uitgaven in 
percentage v/d 
loonsom 1,34 1,44 2,01 2,91 4,68 2,97 
Bron Doc. annexe à la Loi de Finance, 1990 
- 39 -
TABEL 5 
Deelneming aan voortgezette beroepsopleiding 
naar beroepsstatus in Duitsland (1988) 
BEROEPSSTATUS PERCENTAGE VAN DE BEROEPSBEVOLKING 
Ongeschoold en halfgeschoold 6 % 
Geschoold 16 % 
Employés met eenvoudige taken 20 % 
Employés met taken op hoger niveau 31 % 
Managers 32 % 
Bron: Berichtsysteem Weiterbildungsverhalten (blz. 54) 

- 40 -
ISSN 0254-1513 
COM (92) 486 def. 
DOCUMENTEN 
NL 04 
Catalogusnummer : CB-CO-92-611-NL-C 
ISBN 92-77-51081-1 
Bureau voor officiële publikanes der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg