COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(93) 268 dof. 
Brussel, 25 juni 1993 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
ERASMUS PROGRAMMA 
(European Community Action Scheme for the Mobility of University 
Students) 
1992 
JAARVERSLAG 1992 
SAMENVATTING 
•X-
SAMENVATTING 
1. Het jaar 1992 werd gekenmerkt door uitgebreide discussies in en georganiseerd 
door alle Lid-Staten en EVA-landen, in navolging van het Memorandum van de 
Commissie over het hoger onderwijs in de Europese Gemeenschap. Alle 
instellingen en autoriteiten hebben de noodzaak van een Europese dimensie in het 
hoger onderwijs en het belang van interuniversitaire samenwerking en 
studentenmobiliteit onderstreept. Erasmus wordt genoemd als belangrijkste 
voorbeeld om al deze activiteiten te verwezenlijken. Aanbevelingen voor de 
toekomst worden op het ogenblik door de Commissie onderzocht met het oog op 
de voorbereiding van de volgende fase van het Erasmus Programma. 
2. Het Erasmus Programma heeft in het academische jaar 1992/1993, zijn zesde 
werkingsjaar, niets aan kracht ingeboet. Veel van de interuniversitaire netwerken 
die in voorgaande jaren waren opgezet, profiteren nu van het nieuwe, in 1991/1992 
gestarte, stelsel van meerjarige financiering, waardoor een hoognodige stabiliteit in 
de structuur is gebracht. De vraag naar nieuwe programma's is eveneens zeer 
hoog gebleven en men achtte het noodzakelijk, gezien het katalytische karakter 
van Erasmus, om meer instellingen en meer regio's de kans te geven van het 
Programma te profiteren. Dientengevolge is, hoewel het globale aantal netwerken 
grotendeels gelijk is gebleven, het aantal nieuwe partners aanzienlijk gestegen en 
zijn binnen de bestaande netwerken indrukwekkend veel nieuwe activiteiten 
ontwikkeld. 
Bovendien was het academische jaar 1992/1993 het eerste jaar van de uitbreiding 
van Erasmus naar de EVA-landen, en hun niveau van deelname was opmerkelijk, 
gezien de bijzonder korte tijd die zij hadden gehad om zich voor te bereiden. Zo 
behoudt Erasmus zijn functie als belangrijkste tussenpersoon voor de 
internationalisering van de Europese hoger-onderwijsinstellingen. In het 
academische jaar 1992/1993, met zijn veel grotere aantal deelnemende hoger-
onderwijsinstellingen, studenten en docenten, is een nieuwe stap gezet op weg 
naar de verwezenlijking, in kwantitatieve en kwalitatieve zin, van de 
beleidsdoelstellingen van het Programma. 
3. In kwantitatieve zin nam het aantal subsidie-aanvragen voor Interuniversitaire 
Samenwerkingsprogramma's (ISP's) enigszins af, van 2 594 in 1991/1992 tot 2 436 
in 1992/1993. Daarentegen is de omvang van de activiteiten binnen de ISP's 
aanzienlijk toegenomen (16,5% meer instellingsdeelname dan in het voorgaande 
jaar). Van de 1 924 ISP's die in aanmerking kwamen voor subsidie hadden er 1 780 
(93%) betrekking op studentenmobiliteit, 360 op docentenmobiliteit, 172 op de 
gemeenschappelijke ontwikkeling van studieprogramma's en 139 op een intensief 
programma (de programma's kunnen meer dan één type activiteit beslaan). De 
verdeling van de deelname tussen alle Lid-Staten verliep ook afgelopen jaar weer 
beter. De vertegenwoordiging van de EVA-landen in hun eerste jaar was 
bemoedigend; EVA-instellingen namen 5,6% van alle deelnames aan Erasmus ISP-
IC 
aanvragen voor hun rekening en 5,5% van alle deelnames aan goedgekeurde 
programma's. De integratie werd eenvoudiger gemaakt door het feit dat 49% van 
de verzoeken voor EVA-deelname gericht waren op bestaande ISP's. De verdeling 
over de studierichtingen verbeterde enigszins in vergelijking met voorgaande jaren, 
met een lagere vertegenwoordiging op het gebied van Talen, 
Ingenieurswetenschappen, Bedrijfskunde/Management en Rechtsgeleerdheid en 
hogere aantallen voor Onderwijs, Communicatie en Raamovereenkomsten. In het 
algemeen kan worden gesteld dat in 1992 opnieuw grote vooruitgang werd 
geboekt in de verwezenlijking van de doelstelling van het Programma van een 
gebalanceerde ontwikkeling van het Europees Universitair Netwerk in de 
Gemeenschap. 
4. De studentenmobiliteit binnen het Erasmus Programma gaf wederom een sterke 
stijging te zien. Het aantal studiebeurzen dat door de EG-instellingen werd 
aangevraagd voor 1992/1993 programma's steeg met 16,3% in vergelijking met 
vorig jaar. Het aantal studenten in de 1 780 goedgekeurde, studentenmobiliteit 
omvattende ISP's (meer dan 80 000) dat in 1992/1993 voor een Erasmus 
studiebeurs in aanmerking kwam, was 36% hoger dan in het voorgaande jaar 
(59 157). De gemiddelde periode die in het buitenland wordt doorgebracht in het 
kader van goedgekeurde ISP-aanvragen blijft gelijk op 7 maanden. 
Op basis van voorlopige gegevens die aan het begin van 1993 van de NBB's 
(Nationale Beurzen Bureaus) zijn verkregen, kan worden aangenomen dat er zich 
een deficit zal voordoen van ongeveer 35% in vergelijking met de geraamde 
aantallen mobiele studenten in goedgekeurde aanvragen. Dit deficit is te wijten aan 
twee belangrijke factoren, namelijk te optimistische verwachtingen van ISP-
coördinatoren ten tijde van hun indiening van de aanvragen en de mate waarin op 
nationaal of regionaal niveau fondsen buiten Erasmus beschikbaar zijn. In Lid-
Staten met sterke financieringsprogramma's voor studenten nemen meer 
studenten deel dan in Lid-Staten waar deze schema's zwak zijn of geheel 
ontbreken. In laatstgenoemde landen wordt gekozen voor een beperking van de 
studentenaantallen en is de financiering voornamelijk afkomstig uit communautaire 
fondsen. Rekening houdend met deze factoren, zouden in 1992/1993 51 000 
studenten mobiel moeten zijn binnen het kader van Erasmus. 
5. Ondanks enigszins lagere aanvraagcijfers, die waarschijnlijk te wijten zijn aan de 
strenge selectie die in voorgaande jaren was toegepast, besloot de Commissie 
tegemoet te komen aan de wens van de Raad en het aantal goedgekeurde 
programma's voor docentenmobiliteit te verhogen van 309 in 1991/1992 tot 360 
in 1992/1993, waardoor de voordelen van Europese samenwerking worden 
uitgebreid naar die studenten die niet in staat zijn deel te nemen aan de 
uitwisselingen. Naar verwacht zullen 5 173 docenten deelnemen. 
6. 1992/1993 was het vierde werkingsjaar van de zes jaar durende proeffase van het 
Systeem voor de Overdracht van Studiebelastingpunten van de Europese 
Gemeenschap (ECTS). Aan dit programma werken nu 145 instellingen voor hoger 
-777T 
onderwijs mee, in vijf studierichtingen (Bedrijfskunde, Geschiedenis, 
Geneeskunde, Scheikunde en Werktuigkunde). Het hoofddoel van het 
Proef schema is de ontwikkeling van de overdracht van studiebelastingpunten als 
een effectief ruilmiddel voor de academische erkenning, door instellingen die 
studenten toelaten die al in andere in aanmerking komende staten hebben 
gestudeerd, een strikte en betrouwbare methode te verschaffen voor de 
beoordeling van de voorgaande prestaties van die studenten, teneinde deze op het 
juiste niveau in een nieuwe cursus te kunnen plaatsen, waarvan de structuur voor 
iedereen afzonderlijk moet worden bepaald. 
In het academische jaar 1992/1993 zullen naar verwacht 1 700 studenten 
deelnemen, in vergelijking met 950 in het voorgaande jaar. De procedures voor de 
toekenning van studiebelastingpunten aan de verschillende cursussen die door de 
deelnemende instellingen worden aangeboden, zijn op basis van voorgaande 
ervaringen aanzienlijk verbeterd. 
De voorbereiding van het tussentijdse evaluatieverslag van ECTS en de vijfde 
plenaire ECTS vergadering die in oktober 1992 in Toulouse werd gehouden, 
kenmerkten het begin van het debat over de uitgebreidere toepassing van de ECTS 
mechanismen voor de overdracht van studiebelastingpunten, in afwachting van het 
einde van het proefschema. 
7. Uit hoofde van Actie 4 van het Erasmus Programma (Aanvullende maatregelen) 
werd opnieuw steun verleend aan verenigingen of consortia van hoger-
onderwijsinstellingen, evenals voor de voorbereiding van publikaties die ten doel 
hebben meer bekendheid te geven aan de mogelijkheden voor het studeren en 
doceren in de verschillende Lid-Staten of de aandacht te vestigen op belangrijke 
ontwikkelingen en innovatieve modellen voor universitaire samenwerking in de hele 
Europese Gemeenschap. Van de 116 ontvangen aanvragen werden er 44 
gehonoreerd. Veel van de gefinancierde verenigingen waren opgezet in navolging 
van het Programma. Zij zijn een vruchtbare kweekgrond voor debatten en 
initiatieven op het gebied van de inter-universitaire samenwerking en leveren tegen 
weinig kosten een belangrijke bijdrage aan de vorming van een klimaat waarbinnen 
ISP's en studentenmobiliteit tot ontwikkeling kunnen komen. 
8. De voorlichtingsactiviteiten werden in 1992 voortgezet. Een bijzonder duidelijk 
voorbeeld van de impact van het Programma is het grotere succes van Erasmus-
publikaties en andere voorlichtingsprodukten - zoals de Erasmus Nieuwsbrief en 
het Repertorium van Programma's. Het Programma krijgt regelmatig positieve 
aandacht in de gespecialiseerde en algemene media. 
9. In 1992 werd grote nadruk gelegd op de evaluatie en controle van het 
Programma. 
Het externe evaluatieverslag op te stellen door het adviesbureau Price Waterhouse, 
werd eind 1992 afgerond. Dit verslag bestudeert de administratieve structuren en 
-ir 
procedures van het Programma en zijn globale impact op het hoger onderwijs in 
de EG en doet aanbevelingen voor Fase III van Erasmus. 
In opdracht van de Raad werd in 1992 een tussentijds verslag van ECTS opgesteld 
door het adviesbureau Coopers en Lybrand. Het verslag bestudeert de werking van 
ECTS in zijn proeffase en zijn overeenstemming met andere overdrachtsystemen 
voor studiebelastingpunten in Europa. Het doet tevens suggesties voor een 
uitgebreidere toepassing van het ECTS schema. 
Naast de regelmatige controle ten behoeve van een voortdurende en volledige 
feedback over de tenuitvoerlegging van Erasmus, werd dit jaar speciaal de nadruk 
gelegd op een intern uitgevoerd, analytisch onderzoek, en op direct contact met de 
deelnemers aan het Programma, waardoor de Commissie een uitgebreid overzicht 
van het Programma krijgt vóór de voorbereiding van voorstellen voor Fase III van 
Erasmus. Zo werd een eerste overzicht van de deelnamepercentages van elke 
regio in de EG- en EVA-landen voorbereid, teneinde de verscheidene nationale 
autoriteiten te stimuleren tot verdere analyse en eventuele maatregelen. 
Docentenmobiliteit wordt steeds meer beschouwd als een belangrijk instrument 
voor de invoering van een Europese Dimensie in de opleiding van de vele 
studenten die niet de mogelijkheid hebben van Erasmus of van andere 
uitwisselingsprogramma's te profiteren. Daarom werd hieromtrent een uitgebreid 
onderzoek ingesteld. Het onderzoek bracht de verschillende obstakels aan het licht 
waarmee docenten, naargelang hun Lid-Staat en hun werkterrein, in hun deelname 
worden geconfronteerd. Het toonde echter ook de sleutelrol die docentenmobiliteit 
kan spelen in de ontwikkeling van een bewustzijn van andere systemen en 
praktijken, waardoor vaste routines ter discussie worden gesteld en de kwalitatieve 
verbetering van het onderwijs wordt bevorderd. 
In navolging van de afronding van een onderzoek naar de deelname van de niet-
universitaire sector aan het Programma, wil de Commissie nu een actieplan 
ontwerpen dat is aangepast aan de specifieke behoeften van deze sector, teneinde 
zoveel mogelijk te kunnen garanderen dat studenten aan niet-universitaire 
instellingen en hun docenten gemakkelijk aan Erasmus kunnen deelnemen. De 
activiteiten van de Commissie op dit gebied zullen plaatsvinden in samenwerking 
met de betrokken autoriteiten in de Lid-Staten. 
10. Op nationaal niveau namen bijna alle Lid-Staten opnieuw maatregelen om de 
Erasmus beurzen aan te vullen, hetzij in de vorm van aan Erasmus verwante 
nationale of regionale programma's, hetzij door algemene ondersteuning van een 
studie in het buitenland. 
Erasmus heeft de Lid-Staten aangemoedigd de nodige stappen te nemen om 
de interuniversitaire samenwerking te versterken of om nog bestaande 
juridische of regulatoire obstakels uit de weg te ruimen. Daarom zijn grote 
hoeveelheden geld ter beschikking gesteld van nationale programma's die ten doel 
hadden de internationalisering van de hoger-onderwijssector te vereenvoudigen 
(met name in Denemarken, Italië en Nederland). 
11. Zoals blijkt uit de uitgebreide raadplegingen door de Commissie, heeft de synergie 
rond het Programma geleid tot een betere integratie van de Europese 
samenwerking in de strategische planning van hoger-onderwijsinstellingen op 
centraal niveau, ofschoon de mate van betrokkenheid vanzelfsprekend nog altijd 
varieert van de ene instelling en het ene land tot een andere. De Commissie 
overweegt de contractuele overeenkomsten met de instellingen te wijzigen, 
zodat zij beter in staat zijn een maximaal gebruik van de Erasmus gelden te maken 
door een groot deel van deze gelden toe te kennen aan acties op instellings- in 
plaats van facultair niveau, zoals talenonderwijs. 
12. Verbetering van de kwaliteit van het door de hoger-onderwijsinstellingen geboden 
onderwijs en opleidingen wordt nu zichtbaar. Via de gecombineerde acties van het 
Programma verkrijgen de personen die binnen de Gemeenschap verantwoordelijk 
zijn voor onderwijszaken, een steeds groter bewustzijn van de stelsels in andere 
Ud-Staten, zodat belangrijke voordelen kunnen worden behaald als gevolg van 
een kruisbestuiving tussen verschillende onderwijsmethodes en 
studieprogramma's. 
Tot slot heeft Erasmus aanzienlijk bijgedragen tot het concept van een Europa van 
de Burgers door een concreet en succesvol voorbeeld te geven van wat dit 
concept kan inhouden. Eén van de meest opvallende prestaties van Erasmus is zijn 
sterke positieve imago, niet alleen binnen de hoger-onderwijssector, maar ook bij 
het brede publiek. 
*sr 
ERASMUS PROGRAMMA 
1992 
JAARVERSLAG 
INHOUD 
I INLEIDING EN ALGEMENE CONTEXT 1 
II VERSLAG OVER DE ERASMUSACTIVITEITEN IN 1992 3 
11.1. Uitvoering van de Acties van het Erasmus Programma 4 
Actie 1: Europees Universitair Netwerk: 
Steun voor Interuniversitaire Samenwerkingsprogramma's (ISP's) en 
Studiebezoeken (SB's) 4 
Actie 2: Erasmus studentenmobiliteitsbeurzen .' 12 
Actie 3: Maatregelen ter bevordering van de mobiliteit via academische 
erkenning van diploma's en studieperiodes 15 
Actie 4: Aanvullende maatregelen ter bevordering van de mobiliteit in de 
Gemeenschap 19 
11.2. Voorlichtingsactiviteiten 21 
11.3. De organisatorische en raadgevende infrastructuur 24 
11.4. Controle en evaluatie 26 
III TOEKOMSTPERSPECTIEVEN EN INTERACTIE MET ANDERE COMMUNAUTAIRE 
PROGRAMMA'S OF INITIATIEVEN OP HET GEBIED VAN HOGER ONDERWIJS 29 
111.1. EVA-landen 29 
111.2. Planning van hoger onderwijs voor de jaren '90 30 
111.3. Interactie met andere communautaire programma's 32 
IV: SLOTOPMERKINGEN 34 
Bijlagen: tabellen 
—VTtf 
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
I. INLEIDING EN ALGEMENE CONTEXT 
1. In dit rapport wordt verslag gedaan van de tenuitvoerlegging van het Erasmus 
Programma in het academische jaar 1992/1993 - het zesde werkingsjaar - en wordt 
verder de algemene ontwikkeling van het Programma in het kalenderjaar 1992 
geanalyseerd. Het werd opgesteld overeenkomstig artikel 6 van het Besluit van de 
Raad van 15 juni 1987 (87/327/EEG) tot vaststelling van het Erasmus Programma, 
gewijzigd door het Besluit van de Raad van 14 december 1989 (89/663/EEG). Het 
academische jaar 1992/1993 is het derde van de vijf jaar van Fase II van het 
Programma. Afgezien van de herziening van de parameters die de spreiding van 
het budget voor Actie II over de Lid-Staten regelden, was de belangrijkste wijziging 
in Fase II het perspectief van meerjarige financiering van Interuniversitaire 
Samenwerkingsprogramma's (ISP's), waarvan nu de positieve effecten zijn terug te 
vinden in de deelnamepatronen. 
2. In het academische jaar 1992/1993 werd het Erasmus Programma opnieuw 
gekenmerkt door een aanzienlijke toename van de vraag bij instellingen voor hoger 
onderwijs en studenten naar subsidies en beurzen. Hoewel het aantal aanvragen 
voor ISP's licht daalde, vond er een grote uitbreiding plaats van de activiteiten 
binnen de ISP's, zoals bleek uit de stijging met 16,5% van het aantal 
instellingsdeelnamen binnen de aanvragen. Tegelijkertijd steeg de vraag naar 
studiebeurzen jn de EG-üd-Staten met 16,3% in vergelijking met het voorgaande 
jaar. Het aan het Programma toegekende budget steeg eveneens van 70 miljoen 
ECU naar 96,5 miljoen ECU (83 miljoen ECU was afkomstig uit 
Gemeenschapsgelden en 13,4 miljoen ECU werd door de EVA-landen bijgedragen 
voor hun eerste jaar van deelname aan het Programma). Dit bedrag is weliswaar 
aanzienlijk, maar niet afdoende om de werkelijke kosten van studentenmobiliteit en 
interuniversitaire samenwerking te dekken, zoals blijkt uit het feit dat de totale som 
die door de hoger-onderwijsinstellingen in de ISP-aanvragen wordt gevraagd voor 
de dekking van hun operationele kosten alleen al 103,8 miljoen ECU bedraagt. 
Gezien deze situatie zal het beslist geen verbazing wekken dat de behoefte aan 
aanvullende gelden bovenaan de agenda stond in een aantal besprekingen die in 
de loop van het jaar werden gehouden over het beleid van het Programma. 
Aanvullende financiering wordt niet alleen gezien als een manier om onmiddellijke 
financiële druk te verzachten, maar ook als een middel om zich op de toekomst 
voor te bereiden door van de kant van de Lid-Staten en de instellingen een grotere 
en meer definitieve betrokkenheid bij interuniversitaire samenwerking te verkrijgen. 
Gezien de onontkoombare vertraging tussen de tenuitvoerlegging van de 
Programma-acties en de beschikbaarheid van definitieve cijfers, kunnen de 
statistieken die voor dit verslag zijn gebruikt alleen schattingen weergeven van de 
aantallen ISP's en in aanmerking komende studenten ten tijde van de selectie. Maar 
op basis van de gegevens over de voorgaande jaren die door de NBB's (Nationale 
Beurzen Bureaus) zijn verstrekt, kan men met redelijke zekerheid voorspellen 
hoeveel studenten werkelijk mobiel zullen zijn. De meest recente cijfers die 
-1 
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992_ 
beschikbaar zijn, tonen een benuttingspercentage van ongeveer 65% van het 
geschatte aantal studenten en een klein aantal niet functionerende ISP's. 
Vooruitlopend op vergelijkbare cijfers voor 1992/1993, kan in het algemeen worden 
gezegd dat in het academische jaar 1992/1993, met zijn veel grotere aantallen 
deelnemende studenten, docenten en hoger-onderwijsinstellingen, een verdere 
grote stap is gedaan op weg naar de verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen 
van het Programma, en tegelijkertijd naar één van de belangrijkste algemene 
doelstellingen van de EG-onderwijsprogramma's - namelijk dat het percentage 
studenten die een deel van hun studie in een andere Lid-Staat doorbrengen, wordt 
opgeschroefd naar ongeveer 10%. 
3. De openstelling van het Erasmus Programma voor de EVA-landen, waartoe de 
Raad op 28 oktober 1991 besloot, is van kracht geworden in het academische jaar 
1992/1993. Hierdoor hebben EVA-instellingen de mogelijkheid gekregen 
samenwerkende activiteiten te starten met instellingen in de Europese 
Gemeenschap. Ondanks dat er zeer weinig tijd was tussen de ratificering van de 
EG/EVA-overeenkomsten en de uiterste termijn voor indiening van de aanvragen, 
hebben de hoger-onderwijsinstellingen in de EVA-landen onmiddellijk gereageerd 
en een bijzonder bemoedigende start aan hun deelname gegeven. De intensieve 
informatiecampagne die door de Commissie en de EVA-landen is georganiseerd, 
blijkt vruchten te hebben afgeworpen. De keuze van veel EVA-instellingen om liever 
aan bestaande ISP's deel te nemen dan nieuwe programma's te vormen, 
bevestigde de kracht en aantrekkelijkheid van het bestaande Erasmus netwerk. 
4. In 1992 vonden verder belangrijke ontwikkelingen plaats binnen het ECTS 
(Overdrachtsysteem van Studiebelastingpunten in de Europese Gemeenschap) 
Proefschema, dat nu is uitgebreid tot een totaal van 145 instellingen in EG- en EVA-
landen. De tussentijdse evaluatie van het schema, die plaatsvond in 1992, zou 
moeten helpen om een antwoord te vinden op de belangrijke vraag, hoe men zich 
op de uitgebreidere toepassing moet voorbereiden, nu het einde van de proeffase 
nadert. 
5. In een breder perspectief riep de publikatie in 1991 van het Memorandum van de 
Commissie over het Hoger Onderwijs in de Gemeenschap in de hele 
Gemeenschap en daarbuiten veel belangstelling op. Het brede debat dat tijdens het 
grootste deel van 1992 in de Lid-Staten plaatshad, bracht veel kwesties en veel 
standpunten aan de orde met betrekking tot de toekomstige ontwikkeling van 
Erasmus en andere Commissieprogramma's op het gebied van het hoger 
onderwijs. 
6. Het onderhavige verslag gaat uitgebreid in op de ontwikkeling van het Programma 
in het verslagjaar. Daarbij wordt de aandacht toegespitst op de specifieke acties die 
werden ondernomen voor de uitvoering van het Programma, zoals voorgeschreven 
in het Besluit van de Raad. Tegelijkertijd bespreekt het verslag evenwel de 
vorderingen van de maatregelen inzake controle en evaluatie van Erasmus, 
waaraan de Commissie het allergrootste belang blijft hechten. 
-2-
.Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
7. Teneinde een vast punt van vergelijking met andere jaren mogelijk te maken, 
hebben alle statistische gegevens over subsidies aan Interuniversitaire 
Samenwerkingsprogramma's (ISP's) voor het academische jaar 1992/1993 
betrekking op de in april/mei 1992 bij de afsluiting van de belangrijkste 
beoordelingsronde gehonoreerde aanvragen. Voornamelijk dank zij het opnieuw 
ter beschikking komen van in voorgaande jaren niet gebruikte subsidiegelden was 
het evenwel mogelijk in december 1992 een klein aantal extra beurzen en subsidies 
toe te kennen. Hierop wordt in het onderhavige verslag onder de betreffende 
punten ingegaan. 
II. VERSLAG OVER DE ERASMUS ACTIVITEITEN IN 1992 
In 1992 waren de activiteiten voornamelijk gericht op de verdere uitvoering van 
Erasmus activiteiten voor het academische jaar 1992/1993, binnen het kader van 
de vier "acties" van het Erasmus Programma, zoals beschreven in de bijlage bij het 
Besluit van de Raad, te weten: 
Actie 1 : oprichting van het Europees Universitair Netwerk, dat 
Interuniversitaire Samenwerkingsprogramma's (ISP's) en 
Studiebezoeken (SB's) opzet; 
Actie 2: beheer van het stelsel van Erasmus studiebeurzen; 
Actie 3: maatregelen ter verbetering van de mobiliteit door middel 
van de academische erkenning van diploma's en 
studieperioden, met inbegrip van de uitvoering van het 
vierde jaar van de proeffase van het Overdrachtsysteem 
van Studiebelastingpunten van de Europese 
Gemeenschap (ECTS); 
Actie 4: aanvullende maatregelen om de mobiliteit van studenten 
in de Gemeenschap te bevorderen. 
De Commissie probeerde tevens de doeltreffendheid van het Programma te 
verhogen door: 
de voortzetting van het reeds uitgevoerde werk met betrekking tot de 
voorlichting van de academische gemeenschap, de nationale autoriteiten en 
het grote publiek over het Programma; 
de consolidering van de organisatorische en raadgevende infrastructuur van 
het Programma; 
-3-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992_ 
de controle en evaluatie van activiteiten teneinde te zorgen voor een 
voortdurende verbetering van de opzet en het effect van het Programma en 
teneinde de weg vrij te rfïaken voor de Commissievoorstellen voor Fase III van 
Erasmus, die in 1993 aan de Raad moeten worden voorgelegd. 
De activiteiten op elk van de bovengenoemde gebieden worden hieronder beknopt 
weergegeven. 
11.1. Uitvoering van de Acties van het Erasmus Programma 
Actie 1 
Europees Universitair Netwerk: Steun voor Interuniversitaire 
Samenwerkingsprogramma's (ISP's) en Studiebezoeken (SB's) 
9. Met het oog op een grotere studentenmobiliteit worden hoger-onderwijsinstellingen 
in de verschillende Lid-Staten aangemoedigd om Interuniversitaire 
Samenwerkingsprogramma's (ISP's) te starten met één of meer van de volgende 
activiteiten: 
mobiliteitsprogramma's voor studenten (SM); 
mobiliteitsprogramma's voor docenten (DM) ; 
gemeenschappelijke ontwikkeling van nieuwe studieprogramma's (OS); 
intensieve programma's (IP). 
Mobiliteitsprogramma's voor studenten van een wezenlijke duur, die voldoen 
aan de voorwaarde van volledige erkenning van een buitenlandse studieperiode, 
ongeacht het studiegebied en het studieniveau (tot en met het doctoraat of een 
equivalent hiervan), komen in aanmerking voor financiële steun ter dekking van de 
kosten voor de ontwikkeling en de werking van het programma, de uitgaven voor 
de voorbereiding en vertaling van documenten en didactisch materiaal, het 
verstrekken van informatie aan studenten voor het vertrek, de taalkundige 
voorbereiding voor het vertrek en na aankomst, de uitgaven voor een betere 
verspreiding van informatie over het programma en andere uitgaven die 
rechtstreeks verband houden met het programma, zoals de evaluatie door de 
instellingen van hun eigen Erasmus activiteiten. 
Mobiliteitsprogramma's voor docenten die de docenten van een hoger-
onderwijsinstelling in de gelegenheid stellen om aan een partnerinstelling te 
doceren, teneinde daar een wezenlijke bijdrage te leveren aan het reguliere 
onderwijsprogramma van die instelling, komen in aanmerking voor subsidie voor 
het dekken van de kosten voor de ontwikkeling en de werking van het programma, 
de mobiliteitskosten van de docenten en (in bepaalde omstandigheden) de kosten 
voor het vervangen van docenten die drie maanden of langer afwezig zijn. 
Gemeenschappelijke ontwikkeling van nieuwe studieprogramma's: hoger-
onderwijsinstellingen die samen trachten een wezenlijk nieuw studieprogramma of 
-4-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
een onderdeel daarvan uit te werken met het oog op de invoering en toepassing 
ervan in alle deelnemende instellingen, komen in aanmerking voor subsidies. Er 
wordt voorrang verleend aan projecten die een wezenlijke bijdrage leveren aan de 
verdere ontwikkeling van de academische erkenning, op vernieuwende wijze 
gebruik maken van multi-mediatechnieken of afstandsonderwijs, evenals aan 
projecten die de inhoud van de cursussen een Europese dimensie trachten te 
geven. Er worden subsidies verleend voor het dekken van de reis- en verblijfkosten 
van het academische of administratieve personeel dat deelneemt aan 
bijeenkomsten voor het gezamenlijk bepalen van de organisatie en de inhoud van 
cursussen, en de kosten voor het opstellen, vertalen en verspreiden van de nodige 
documenten. 
Intensieve programma's: hoger-onderwijsinstellingen die samen intensieve 
voltijdse onderwijsprogramma's van korte duur organiseren en in het kader 
daarvan studenten en docenten uit verschillende landen van de Europese 
Gemeenschap samenbrengen, komen voor steun in aanmerking. De voorkeur gaat 
uit naar programma's met een werkelijk "multinationale" deelname, programma's 
die zich toespitsen op een specifiek thema dat doorgaans niet aan één van de 
deelnemende instellingen wordt gedoceerd, en die kunnen bijdragen tot de 
verspreiding van kennis in verband met snel evoluerende of nieuwe gebieden. De 
subsidie mag gebruikt worden voor het dekken van de reis- en verblijfkosten van de 
deelnemers aan de nodige planningsbijeenkomsten, de uitgaven voor het 
opstellen, vertalen en verspreiden van informatie en didactisch materiaal, en de 
reis- en verblijfkosten van docenten en studenten die zich van de ene naar de 
andere Lid-Staat verplaatsen om de cursus bij te wonen. 
Verder is financiële steun beschikbaar voor Studiebezoeken, teneinde de planning 
van nieuwe ISP's of de uitbreiding van nieuwe te vereenvoudigen, of het personeel 
van hoger-onderwijsinstellingen in staat te stellen beter geïnformeerd te worden 
over de vigerende stelsels in andere voor Erasmus-deelname in aanmerking 
komende landen. 
ISP-aanvragen voor 1992/1993 
10. Het belangrijkste verschil tussen het patroon van de ISP-aanvragen voor 
1992/1993 en dat voor de voorgaande jaren was de deelname - voor het eerst - van 
de hoger-onderwijsinstellingen in de EVA-landen, die samen 4,8% van alle 
ontvangen aanvragen coördineerden, en 5,6% van alle Erasmus deelnames voor 
hun rekening namen (hetzij als coördinatoren, hetzij als partners). 
Hoewel, zoals te zien is in Tabel I (in bijlage), de aantallen Erasmus ISP-aanvragen 
de laatste tijd relatief stabiel zijn, onthullen deze aanvragen een belangrijke 
toename in de omvang en reikwijdte van de samenwerkingsactiviteiten. Het aantal 
deelnames van instellingen steeg tussen 1991/1992 en 1992/1993 met 1 814 
(16,5%) (zie Tabel II - in bijlage), terwijl het aantal instellingen dat in dezelfde 
-5-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992_ 
periode bij één of meer aanvragen betrokken was, met 23% steeg. Deze cijfers 
omvatten veel instellingen die vóór het bestaan van Erasmus geen toegang hadden 
tot interinstitutionele samenwerking, vooral diegenen die behoren tot de niet-
universitaire sector. Verder omvatten zij 715 deelnames uit EVA-landen, waarbij 128 
van de 712 in aanmerking komende EVA-instellingen vertegenwoordigd zijn. (Veel 
EVA-deelnames betroffen aanvragen voor bestaande ISP's - overeenkomstig het 
advies dat de Commissie tijdens informatiebijeenkomsten heeft gegeven, om te 
profiteren van de ervaringen van EG-instellingen met de werking van het 
Programma.) 
Er deden zich in vergelijking met vorig jaar geen dramatische verschuivingen voor 
in de deelname van de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap. Alle Lid-Staten 
namen aan een groter aantal aanvragen deel, met een gemiddelde toename voor 
de EG van 10%. De belangrijkste toename vond plaats in Denemarken (17%) en 
Griekenland (16%). 
Wat de voorgestelde studentenmobiliteitsactiviteiten betreft, namen de in de 
aanvragen voorgestelde aantallen studenten en studentenmaanden beide toe met 
22% in vergelijking met de cijfers voor 1991 /1992 (met 11,6% als we de EVA-landen 
buiten beschouwing laten). Aanvragen van individuele Erasmus studenten die 
buiten het ISP-kader ("free movers") reizen, zijn niet in dit cijfer opgenomen. 
Het totale aantal ISP-aanvragen van EG-üd-Staten in 1992/1993 bedroeg 2 319 in 
vergelijking met 2 594 in 1991/1992 (een daling van 10,6%). Zie Tabel III (in 
bijlage). 
Wat het aantal aanvragen per studierichting betreft, was er sprake van een sterke 
afname op het terrein van Talen en Literatuur, wat gedeeltelijk het gevolg was van 
de grotere mogelijkheden voor financiering in het kader van het Lingua 
Programma. Ook het aantal aanvragen voor Bedrijfskunde/Management, 
Rechtsgeleerdheid en Ingenieurswetenschappen nam af, terwijl de deelname 
toenam in Onderwijs, Communicatie en de categorie "Raamovereenkomsten" (zie 
Tabel IV - in bijlage). De Commissie zal ook in de toekomst nauwlettend de 
deelname blijven volgen van alle studierichtingen die ondervertegenwoordigd zijn 
in vergelijking met het percentage van de globale studentenbevolking dat deze 
vakken studeert, en passende maatregeien nemen om hun deelname in het 
Programma te doen toenemen (zie paragraaf 27 voor maatregelen op het gebied 
van de lerarenopleiding). 
Voor 1992/1993 goedgekeurde ISP's 
11. Ontvangen aanvragen werden doorverwezen naar drie Academische 
Adviesgroepen, die een belangrijke rol hebben gespeeld in de overeenkomsten 
voor kwaliteitscontrole in het selectieproces (zie paragraaf 30). De standpunten 
van de Groepen werden nauwkeurig door de Commissie genoteerd, die besloot de 
beschikbare steun onder 1 924 ISP's te verdelen (zie Tabel V - in bijlage). Hiervan 
-6-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
hadden 1 780 betrekking op een studentenmobiliteitsprogramma (93%), 360 op 
een docentenmobiliteitsprogramma, 172 op een programma voor de 
gemeenschappelijke ontwikkeling van studieprogramma's en 139 op een intensief 
programma. In december 1992 werden 40 aanvullende beurzen toegekend 
teneinde nieuwe programma's op de reservelijst te financieren. In het algemeen 
waren de Academische Adviesgroepen van mening dat de algehele kwaliteit van de 
ontvangen voorstellen nog steeds verbeterde, met name bij 
studentenmobiliteitsprogramma's. De geselecteerde ISP's vertegenwoordigen een 
breed spectrum van samenwerkingsprogramma's van een hoge kwaliteit tussen 
instellingen in alle Lid-Staten en in een uitgebreide reeks studierichtingen. 
Overeenkomstig het Besluit van de Raad van 14 december 1989, dat de tweede 
fase van het Erasmus Programma goedkeurde, kenmerkte het academische jaar 
1991/1992 het begin van de meerjarige ISP-financiering. Dit betekent dat, mits 
bevredigende resultaten worden behaald, de Commissie in principe verplicht is drie 
jaar lang financiële steun te verschaffen aan de meeste ISP's die in dat jaar werden 
gefinancierd. Deze programma's profiteerden van vereenvoudigde 
verlengingsprocedures voor het jaar 1992/1993, en vertegenwoordigen 70% van 
alle ISP's die in aanmerking komen voor financiering. De resterende 30% zijn 
nieuwe programma's - die met ingang van 1992/1993 nagenoeg allemaal drie jaar 
lang worden gefinancierd. Het nieuwe stelsel van meerjarige financiering blijkt uit 
het hoge globale goedkeuringspercentage van 79% voor aanvragen ingediend voor 
de selectieronde voor 1992/1993. (Het goedkeuringspercentage voor nieuwe 
programma's was 55%, en dat voor verlengingen 99%.) 
Programma's waarbij EVA-instellingen betrokken waren - vooral gericht op 
studentenmobiliteit - behaalden tezamen hetzelfde goedkeuringspercentage als die 
waaraan alleen EG-partners deelnamen. Van de EVA-landen hadden vooral 
Zweden en Finland - die al veel ervaring hadden met internationale samenwerking 
in het hoger onderwijs - succes. 
De Commissie was zich bewust van de noodzaak om in de selectieprocedure voor 
1992/1993 enige aanmoediging te geven aan nieuwe programma's, met het oog 
op het perspectief van de meerjarige financiering. Nieuwe programma's ontvingen 
dus iets hogere subsidies dan programma's die al gefinancierd waren in 
1991/1992. 
De goedkeuringspercentages per type activiteit staan vermeld in Tabel VI (in 
bijlage). 
De Commissie keurde 59% van de nieuwe SM-programma's goed en verlengde 
bovendien bijna alle bestaande programma's. Tegelijkertijd werd het aantal 
goedgekeurde programma's op de andere drie werkterreinen verhoogd, hoewel bij 
docentenmobiliteit de gemiddelde subsidie per programma afnam, omdat 
aanvullende financiering naar verhouding ruimschoots beschikbaar was. 
-7-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
Aan gehonoreerde ISP's werd 27% van de in de aanvragen verzochte bedragen 
toegekend (dit cijfer is ten opzichte van 1991/1992 gelijk gebleven). De bedragen 
varieerden enigszins per type activiteit, de toegekende subsidie in verhouding tot 
het gevraagde bedrag bedroeg 26% voor studentenmobiliteitsprogramma's; 24% 
voor docentenmobiliteitsprogramma's; 45% voor de ontwikkeling van 
studieprogramma's en 35% voor intensieve programma's. De gemiddelde beurs 
per ISP steeg in 1992/1993 met 5% tot 10 915 ECU. Maar aangezien het aantal 
partners per ISP-aanvraag eveneens toenam (van 5 tot 5,6), daalde de individuele 
subsidie per deelnemende instelling in vergelijking met het voorgaande jaar tot 
1 911 ECU (-9%). 
Hoewel het niet eenvoudig is om precies te berekenen hoe hoog de aanvullende 
financiering is die door de hoger-onderwijsinstellingen wordt opgebracht voor de 
uitvoering van hun geplande activiteiten, lijdt het geen twijfel dat ze behoorlijk hoog 
is, zowel in termen van arbeidsuren als rechtstreekse uitgaven. 
De tabel die betrekking heeft op de instellingsdeelname in goedgekeurde ISP's in 
1992/1993 (zie Tabel VII - in bijlage) toont een duidelijk spreidingspatroon tussen 
de verschillende Lid-Staten. Samen vertegenwoordigen de drie actiefste "grote 
landen" (Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland) meer dan 49% van alle 
partners in goedgekeurde ISP's, terwijl de "kleine landen" (Denemarken, 
Griekenland, Ierland en Portugal) tussen 2,5% en 4% van de deelname voor hun 
rekening nemen. In de overblijvende EG-landen (Italië, Spanje, Nederland en 
België) varieert de deelname van de instellingen tussen 5% en 11%, en geen van de 
overeenkomstige percentages voor de EVA-landen is hoger dan 2%. 
Het aantal hoger-onderwijsinstellingen dat aan Erasmus deelneemt is een 
belangrijke indicator voor de prestaties van het gehele Programma. Tabel VIII (in 
bijlage) toont de vorderingen van jaar tot jaar in elke Lid-Staat. De 526 instellingen 
die in 1988/1989 deelnamen, vertegenwoordigden 15% van alle instellingen die op 
dat moment in aanmerking kwamen; in 1992/1993 was het overeenkomstige 
percentage 29%. Overwegende dat in sommige landen, met name Frankrijk, een 
zeer groot deel van de instellingen die in aanmerking komen, feitelijk het merendeel 
van hun activiteiten binnen de sector van het voorgezet onderwijs uitoefenen (en 
daarom hoogstwaarschijnlijk nooit actief zullen worden in Erasmus), 
rechtvaardigen de cijfers de bewering van leden van hoger-onderwijsinstellingen 
dat dankzij het Programma een nieuwe dimensie is toegevoegd aan het 
onderwijslandschap. 
De spreiding van studierichtingen na selectie (zie Tabel IX - in bijlage) 
weerspiegelt de inspanningen die de Commissie heeft verricht om tussen hen een 
juist evenwicht te bevorderen. Zo was de norm voor selectie enigszins strenger 
voor ISP's op het gebied van Bedrijfskunde/Management en 
Ingenieurswetenschappen dan voor Landbouw en Medische Wetenschappen, die 
de Commissie zoveel mogelijk wilde stimuleren. 
-8-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
12. Studentenmobiliteit (SM): Er deden zich geen drastische verschuivingen voor in 
de verdeling van de studentenstromen per bestemming. In 1992/1993 is meer dan 
16% van alle studenten in goedgekeurde ISP's van plan te gaan studeren in de vijf 
kleinere Lid-Staten, afgezien van Luxemburg (België, Denemarken, Griekenland, 
Ierland, Portugal), in vergelijking met 15% in 1991/92. Duitsland (dat 14% van alle 
Erasmus studenten onderbrengt), Frankrijk (20%) en het Verenigd Koninkrijk (22%) 
blijven veruit de populairste bestemmingen. De Nationale Beurzen Bureaus (NBB's) 
werden gevraagd subsidiebeleid te ontwikkelen om de studentenstromen naar 
ondervertegenwoordigde gastlanden te stimuleren. Deze maatregel is een 
aanvulling op de maatregelen ten aanzien van selectie en voorlichting die reeds 
werden genomen om te komen tot een meer evenwichtige deelname van alle in 
aanmerking komende staten aan programma's voor studentenmobiliteit en 
interuniversitaire samenwerking. De hoger-onderwijsinstellingen zelf hebben ook 
bijgedragen tot een verbetering van de situatie, met name door de ontwikkeling van 
voorzieningen voor het onderwijs van de minst gebruikte EG-talen, naargelang de 
behoeften van de Erasmus studenten. Het Programma heeft de instellingen ook 
aangemoedigd om meer aandacht te schenken aan de problemen op het gebied 
van de oriëntatie, ontvangst en woonvoorzieningen van Erasmus studenten, 
waarvan alle studenten baat ondervinden. In het algemeen stemt het 
spreidingspatroon op het ogenblik sterk overeen met het gemiddelde van de 
studentenbevolking en de bevolking tussen 18-25 jaar, en ook de kwaliteit van de 
afspraken die zijn gemaakt voor de uitwisseling van studenten, is aanzienlijk 
toegenomen. Het totale aantal studenten dat naar schatting aan alle goedgekeurde 
ISP-aanvragen voor 1992/1993 deelneemt, is meer dan 80 000. (Tabel X - in 
bijlage - toont de studentenaantallen in ISP's per land van herkomst/gastland 
die voor 1992/1993 geselecteerd zijn). 
13. Docentenmobiliteit (DM): In 1992/1993 bedroeg het selectiepercentage voor 
docentenmobiliteitsprogramma's binnen de ISP's 35% (een toename van 5% ten 
opzichte van 1991/1992). Dit type uitwisseling kan ertoe bijdragen dat de 
voordelen van Europese samenwerking (zoals cursussen in een andere 
Gemeenschapstaai, werken met verschillende onderwijsmethodes, toegang tot 
gespecialiseerde kennis) niet alleen toegankelijk worden voor die studenten die 
kunnen deelnemen aan uitwisselingen, maar voor de meerderheid van de 
studentenbevolking. Controle van de bestaande programma's heeft tevens 
uitgewezen dat DM interessante neveneffecten kan hebben. Via een soort 
kruisbestuiving tussen verschillende onderwijsmethodes en administratieve 
structuren kan het de weg vrijmaken voor verdere samenwerking tussen 
instellingen of gezamenlijke onderzoeksprojecten. Het is tevens een uitstekende 
basis voor de gezamenlijke ontwikkeling van studieprogramma's. De Commissie 
heeft besloten het aantal goedgekeurde DM-programma's te verhogen van 309 in 
1991/1992 naar 360 in 1992/1993 - een stijging van 16,5%. In totaal nemen 
waarschijnlijk 5 173 docenten deel (een toename van 53,1% ten opzichte van 
1991/1992). 
-9-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
14. Gemeenschappelijke ontwikkeling van studieprogramma's (OS): Speciale 
moeite werd gedaan om OS-programma's te stimuleren die veel mogelijkheden 
bieden voor een bijdrage aan de overdracht van expertise tussen instellingen. Zo 
wordt, overeenkomstig de doelstellingen in het Besluit van de Raad, de kwaliteit 
van het hoger onderwijs aanzienlijk verbeterd. OS-programma's bieden tevens 
vernieuwende oplossingen voor problemen op het gebied van de academische 
erkenning doordat ze de instellingen aanmoedigen gedeeltelijk of volledig nieuwe 
cursussen op te zetten met ingebouwde erkenningsprocedures, die vaak zijn 
gebaseerd op modulaire patronen. Veel nieuwe "Europese" diploma's (d.w.z. 
diploma's die in verscheidene Lid-Staten volledige erkenning krijgen) zijn 
voortgekomen uit OS-programma's. Om deze titels te behalen moeten de 
studenten vaak verplicht in het buitenland studeren. Deze programma's worden 
door hun coördinatoren beschouwd als proefprogramma's die geschikt zijn om op 
grote schaal ten uitvoer te worden gebracht zodra ze met succes zijn getoetst. In 
1992/1993 ontvingen 172 OS subsidies - een toename van 41% in vergelijking met 
1991/1992. 
15. Intensieve Programma's (IP): In 1992/1993 besloot de Commissie voor het eerst 
het aantal gefinancierde intensieve programma's te verhogen. De 139 
geselecteerde IP's vertegenwoordigen een goedkeuringspercentage van 26% en, 
in vergelijking met 1991/1992, een toename van 36% van het aantal goedgekeurde 
programma's. De Academische Adviesgroepen, die in maart 1992 bijeen kwamen, 
noemden alle de voordelen van het voor korte periodes samenbrengen van 
studenten en docenten uit verschillende landen - met name op terreinen waar 
lange-termijnmobiliteit nog in de kinderschoenen stond (zodat een intensief 
programma de weg zou kunnen vrijmaken voor verdere ontwikkelingen) of moeilijk 
te regelen was. Eén van de voordelen van IP's waren de door hen geboden kansen 
voor volwassen studenten en anderen voor wie mobiliteit normaal gesproken niet 
mogelijk was. IP's zijn bijzonder nuttig gebleken in studierichtingen die veldwerk of 
andere praktische activiteiten inhielden, of waar de middelen van instellingen in een 
aantal landen kunnen worden samengevoegd, teneinde nieuwe ontwikkelingen in 
een studierichting het hoofd te kunnen bieden of verschillende nationale 
benaderingen van academische kwesties te vergelijken. 
Studiebezoeken 
(Details over aanvragen voor studiebezoekbeurzen en over toegekende beurzen, 
per in aanmerking komende staat en per studierichting, zijn te vinden in bijlage: 
Tabel XI) 
16. Tijdens het kalenderjaar 1992 zijn vier selectierondes gehouden, die de aanvragers 
de mogelijkheid boden om hun aanvragen op om het even welk moment in te 
dienen, in afwachting van een snelle beslissing. Het totale aantal ontvangen 
aanvragen bedroeg 1 762 en hiervan werden er 1 145 (ruim 2 000 individuele 
personen) goedgekeurd. In totaal bedroegen de gevraagde subsidies meer dan 5 
-10-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
miljoen ECU, hoewel de goedgekeurde subsidies met 2 197 000 ECU tot minder 
dan de helft van dit bedrag kwamen. Hiertoe behoorde ook nog 400 000 ECU voor 
een speciale campagne ten gunste van de vijf nieuwe Duitse Lander (VNL). In 1992 
werden 36% meer aanvragen ingediend dan vorig jaar, wat ten dele te danken is 
aan de VNL-campagne en de opname van de EVA-landen in het Erasmus 
Programma. 
De vraag bleef het hele jaar hoog, evenals de kwaliteit van de aanvragen. Het 
goedkeuringspercentage bleef stabiel op ongeveer 65% in 1991 en 1992. 
Het doel van de meeste goedgekeurde bezoeken (ongeveer twee derde) was, 
evenals voorheen, de voorbereiding of uitbreiding van ISP's: geschat wordt dat 
ongeveer 25% van de voor dit doel gefinancierde studiebezoeken in latere jaren 
werkelijk leiden tot goedgekeurde ISP's. Iets minder dan een derde van de 
subsidies voor 1992 waren "informatiebezoeken", hoewel het duidelijk is dat beide 
typen bezoeken totaal verschillende resultaten kunnen hebben dan oorspronkelijk 
gepland was. Meer in het algemeen hebben banden tussen het personeel als 
gevolg van studiebezoeken aanzienlijk bijgedragen tot een beter begrip voor de 
problemen en kwaliteiten van de hoger-onderwijssectoren in de verschillende Lid-
Staten. 
Net als in voorgaande jaren werd er bijzondere aandacht geschonken aan 
aanvragen waarbij in het Europees Universitair Netwerk ondervertegenwoordigde 
Lid-Staten waren betrokken. De vier zuidelijke landen van de Gemeenschap 
(Griekenland, Spanje, Italië en Portugal) ontvingen dan ook bijna 40% van alle 
goedgekeurde studiebezoeken, aanzienlijk meer dan hun huidige ISP-deelname. 
Wat de academische disciplines betreft werden bezoeken in studierichtingen die 
ondervertegenwoordigd zijn in ISP's, extra aangemoedigd, hoewel dit aspect van 
de selectie steeds minder belangrijk wordt naarmate de algemene spreiding over 
de studierichtingen binnen Erasmus verbetert. Binnen het schema voor de 
studiebezoeken zelf is het aantal aanvragen per studierichting al drie jaar lang 
stabiel, en er is sprake van een zeer gelijkmatige spreiding van aanvaarde 
aanvragen over alle disciplines. 
In 1992 werd de speciale campagne voor de stimulering van bezoeken tussen 
instellingen uit de vijf nieuwe Lander en de rest van de EG voortgezet. Er werd een 
apart budget beschikbaar gesteld en voor 242 bezoeken werd in totaal 400 000 
ECU aan beurzen toegekend. Deze bezoeken besloegen nagenoeg de hele EG. De 
aanvragen (in totaal 341) stemden overeen met de verwachtingen en de kwaliteit 
verbeterde in de loop van het jaar gestaag totdat het EG-gemiddelde werd bereikt. 
1992 was tevens het eerste jaar waarin vertegenwoordigers van instellingen uit de 
EVA-landen studiebezoeken konden afleggen, en de 161 aanvragen die ontvangen 
werden (waarvan er 99 werden goedgekeurd) weerspiegelden 9% van het totale 
cijfer voor 1992. De actiefste landen waren Finland en Zweden. De meeste 
-11 -
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
aanvragen waren voor voorbereidende bezoeken - hetzij om een ISP te beginnen, 
hetzij om tot een bestaand netwerk toe te treden. 
Actie 2: 
Erasmus studentenmobiliteitsbeurzen 
17. Van de 1 924 ISP's die werden goedgekeurd voor het academische jaar 
1992/1993, had 93% betrekking op studentenmobiliteit, en beurzen voor 
individuele studenten hebben 65% van het totale budget voor het Erasmus 
Programma opgeslokt. Theoretisch mag maximaal 5 000 ECU per persoon per jaar 
worden toegekend aan studenten die een erkend deel van hun studie in een andere 
in aanmerking komende staat volgen. De opneming, vanaf 1992/1993, van de EVA-
landen in het Programma heeft de mogelijkheden voor studenten aanzienlijk 
vergroot. Inwoners van EVA-landen mogen evenwel alleen onder Erasmus worden 
gefinancierd voor studieperioden in EG-instellingen, en krijgen geen beurs voor een 
studie in een ander EVA-land. 
De totale vraag naar Erasmus studentenmobiliteitsbeurzen steeg, getuige het 
aantal aanvraagformulieren voor het jaar 1992/1993, met 22% in vergelijking met 
1991/1992, hoewel in deze cijfers ook voor het eerst de deelname van EVA is 
opgenomen: EVA-studenten zijn slechts verantwoordelijk voor een toename van 
5,3%. Onder Lid-Staten was de toegenomen vraag (16,3%) vooral opmerkelijk in 
Denemarken en Portugal. 
Op basis van de 1 780 goedgekeurde ISP's betreffende studentenmobiliteit was er 
sprake van een toename van 36% van het aantal studenten (meer dan 80 000) dat 
in aanmerking kwam voor een studentenmobiliteitsbeurs, waarvan EVA 5,7% voor 
haar rekening nam. Deze toename is veel aanzienlijker dan de toename van het 
aantal deelnames aan goedgekeurde ISP's met studentenmobiliteit (17%) en is het 
gevolg van het feit dat veel van de groei in Erasmus nu gebaseerd is op de interne 
uitbreiding van activiteiten binnen bestaande netwerken. De gemiddelde duur van 
de buitenlandse studieperiode (ramingen voor 1992/1993 gebaseerd op 
goedgekeurde ISP's) blijft stabiel op zeven maanden. 
De gemiddelde Erasmus studiebeurs die door de NBB's in 1989/1990 werd 
toegekend bedroeg 200 ECU, en dit daalde licht tot 192 ECU per maand in 
1990/1991 (het meest recente beschikbare cijfer). De gestage groei van de vraag 
en van de aantallen in aanmerking komende studenten blijft het aanbod overstijgen 
en toont aan dat er nog altijd veel potentieel is voor groei, als er maar voldoende 
geld beschikbaar wordt gesteld. 
18. De voor Actie 2 beschikbare middelen werden verdeeld over de in aanmerking 
komende staten, overeenkomstig de gewijzigde bepalingen van het Besluit van de 
Raad van 14 december 1989. 5% van het budget mocht door de Commissie vrij 
worden gebruikt om tot het gewenste evenwicht in de studentenstromen te komen. 
12-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
Elke in aanmerking komende staat ontving vervolgens een vast bedrag van 200 000 
ECU en het resterende bedrag van het Actie II budget werd toegekend op basis 
van het aantal jongeren in de leeftijd van 18 tot en met 25 jaar in elke in aanmerking 
komende staat en het aantal studenten dat staat ingeschreven in hoger-
onderwijsinstellingen, bijgesteld op basis van de gemiddelde reiskosten en de 
verschillen tussen de kosten voor levensonderhoud in de verschillende landen. 
Voor IJsland en Liechtenstein gelden speciale bepalingen. 
De 5% reserve werd gebruikt om de individuele maandelijkse 
studentenmobiliteitsbeurs voor Griekenland, Ierland en Portugal te verhogen tot 
150 ECU, terwijl de rest werd verdeeld onder de landen met de kleinste beurs, 
namelijk België, Denemarken, Nederland en het Verenigd Koninkrijk, teneinde de 
individuele maandelijkse beurs in deze vier landen te verhogen tot 87 ECU. De 
EVA-landen profiteerden niet van de 5% reserve. Een budget van 600 000 ECU 
(afkomstig uit de reserve en 0,1% van het totale Actie 2 budget uitmakend) werd 
rechtstreeks door de Commissie toegekend aan het Europees Universitair Instituut 
in Fiesole en de Fondation Universitaire Luxembourgeoise in Aarlen teneinde de 
mobiliteitsbeurzen van hun studenten te dekken. 
Een budget van 2 880 000 ECU werd toegekend voor studenten die deelnamen aan 
de Kern van ECTS, op de individuele basis van 20 000 ECU per deelnemende 
instelling of consortium. Deze belangrijke toename van de hoogte van de EG-
financiering voor de mobiliteit van ECTS-studenten wordt gerechtvaardigd door 
twee belangrijke factoren, namelijk de uitbreiding van de Kern van 84 tot 145 
instellingen en het beleid van de Commissie gericht op de stimulering van 
deelnemende instellingen tot het experimenteren met studentenmobiliteit tussen 
alle mogelijke combinaties van in aanmerking komende staten gedurende de rest 
van de ECTS proeffase. 
19. De belangrijkste verandering in de patronen van de Erasmus studentenstroom in 
1992/1993 is het gevolg van de uitbreiding van het Programma met de EVA-landen. 
Het aantal studenten uit EVA-landen dat wordt voorgesteld in goedgekeurde ISP-
aanvragen (meer dan 3 000), bedraagt 4,2% van het totale aantal Erasmus 
studenten (meer dan 80 000) in alle goedgekeurde studentenstromen. De 
voortdurende toename van de deelname van de meer "perifere" landen valt 
eveneens op. 
20. In recente jaren zijn belangrijke verbeteringen bereikt in de kwaliteit en kwantiteit 
van statistische en andere beschikbare inlichtingen betreffende studentenmobiliteit. 
Aan de hand van de verslagen van de NBB's wordt jaarlijks een statistisch profiel 
van de studentencohorten van het Erasmus Programma opgesteld. Gebaseerd op 
de meest recente beschikbare statistieken kan een algemeen deficit van 35% ten 
opzichte van de totale geraamde mobiliteit worden voorspeld. Dit deficit is een 
weerspiegeling van een aantal factoren. In de eerste plaats lijdt het weinig twijfel dat 
schattingen van ISP-aanvragen meestal gebaseerd zijn op naar verhouding 
optimistische financiering en operationele vooronderstellingen; ten tweede 
-13-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
beperken sommige NBB's, vooral in landen waar de nationale 
studentenfinanciering bijzonder beperkt is, met opzet het aantal toegekende 
Erasmus studentenmobiliteitsbeurzen, teneinde de hoogte van de beurs van de 
studenten die ook werkelijk reizen, te verhogen. Tot slot zijn er ook nog studenten 
die werkelijk "uitvallen", om persoonlijke of academische redenen. 
Op basis van in 1989/1990 en 1990/1991 vastgestelde deficitpatronen kan 
voorspeld worden dat ongeveer 65% van alle in aanmerking komende studenten 
ook werkelijk met Erasmus steun reizen. Daarom zal het aantal Erasmus studenten 
in 1991/1992 en 1992/1993 respectievelijk rond de 37 000 en de 51 000 liggen, 
uitgaande van een jaarlijkse toename van de werkelijke mobiliteit in de periode 
1990/1991 tot 1992/93 van 35 tot 40%. Dank zij belangrijke verbeteringen in de 
kwaliteit van de studentenmobiliteitsstatistieken zouden de voorspellingen in de 
toekomst veel nauwkeuriger moeten worden. 
21. Het principe van complementariteit tussen Gemeenschapssteun en de bijdrage van 
de Lid-Staten heeft men altijd van essentieel belang geacht om de doelstellingen 
van Erasmus te kunnen verwezenlijken. Dit werd dan ook tot uitdrukking gebracht 
in de preambule van het gewijzigde Besluit van de Raad van december 1989. De 
noodzaak van complementariteit is sindsdien alleen maar sterker geworden, als 
gevolg van de breder wordende kloof tussen de vraag naar Erasmus 
studentenmobiliteitsbeurzen en het beschikbare budget. Vooral door het 
aanvullende karakter van de Erasmus-beurzen, bedoeld om alleen de bijkomende 
mobiliteitskosten te dekken, is een dergelijke steun op het niveau van de 
studentenbeurzen bijzonder belangrijk. Nu bestaat er financiering die speciaal 
bedoeld is als aanvulling op de Erasmus studiefinanciering in België (Vlaamse 
gemeenschap), Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië en Portugal. En verder komen er 
ook steeds meer regionale financieringssystemen. In enkele Lid-Staten - met 
inbegrip van Denemarken, Nederland en het Verenigd Koninkrijk, die niet over een 
specifieke aanvullende financiering op EG-programma's beschikken - kunnen de 
beurzen van het reguliere nationale financieringsstelsel aangevuld worden met 
middelen uit openbare fondsen voor studie in het buitenland. (Luxemburg is een 
speciaal geval want zijn nationale beurzenstelsel is in de eerste plaats gericht op 
studie in het buitenland, gezien het ontbreken van een omvangrijk hoger-
onderwijsstelsel in het Groothertogdom zelf; in Griekenland en Ierland is 
momenteel nog geen aanvullende financiering beschikbaar). 
22. Alle in aanmerking komende staten beschikken over een "Nationaal Beurzen 
Bureau" (zie ook paragraaf 31), dat optreedt als centraal bureau op nationaal 
niveau en dat, overeenkomstig de door de autoriteiten van elke in aanmerking 
komende staat gekozen bepalingen, verantwoordelijk is voor de toekenning van 
Erasmus-beurzen aan studenten van hoger-onderwijsinstellingen in die staat die 
een erkende studieperiode in een andere in aanmerking komende staat wensen 
door te brengen, in het kader van een ISP of als "free mover". Hoewel de NBB's 
rechtstreeks beurzen mogen verstrekken aan studenten, geschiedt dit meestal 
indirect door toekenning aan de thuisinstelling. In 1991/1992 werden beurzen voor 
-14-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
ECTS-studenten doorgesluisd via het NBB-systeem, en in 1992/1993 wordt 
dezelfde procedure gevoigd. Met uitzondering van Denemarken. Griekenland, Italië 
en Portugal kennen de Lid-Staten weinig of helemaal geen beurzen toe voor "free 
movers". Gezien de relatief beperkte omvang van de voorgestelde EVA-
studentenstromen binnen ISP's tijdens dit eerste jaar van deelname, wordt 
verwacht dat de NBB's in die landen een groot aantal free-moverbeurzen zullen 
toekennen om de studentenmobiliteit te stimuleren. 
Actie 3: 
Maatregelen ter bevordering van de mobiliteit via academische 
erkenning van diploma's en studieperiodes 
Overdrachtsysteem van studiebelastingpunten van de Europese 
Gemeenschap (ECTS) 
23. Actie 3.1. van Erasmus voorziet in de oprichting van een experimenteel en vrijwillig 
Overdrachtsysteem van Studiebelastingpunten in de Europese Gemeenschap 
(ECTS), op grond waarvan aan studenten studiebelastingpunten kunnen worden 
toegekend voor de studieperiode die zij hebben doorgebracht en de kwalificaties 
die zij hebben behaald aan hoger-onderwijsinstellingen in andere Lid-Staten. 
Het hoofddoel van dit Proefschema is de ontwikkeling van de overdracht van 
studiebelastingpunten als een effectief ruilmiddel voor academische erkenning. Het 
denkt dit te bereiken door instellingen die studenten toelaten die al in andere in 
aanmerking komende staten hebben gestudeerd, een duidelijke en betrouwbare 
methode te verschaffen voor de beoordeling van de voorgaande prestaties van die 
studenten, waardoor deze met het juiste niveau kunnen worden geplaatst in een 
nieuwe cursus, waarvan de structuur voor elk individu afzonderlijk moet worden 
bepaald. Dit zou in principe mogelijk moeten zijn ongeacht of er een geïntegreerd 
uitwisselingsprogramma voor de betrokken studierichtingen bestaat. 
In het kader van dit schema kunnen studenten die aan een ECTS-partnerinstelling 
in het buitenland hebben gestudeerd met volledige erkenning van de daar behaalde 
punten terugkeren om aan hun eigen instelling af te studeren, of aan de 
gastinstelling blijven om daar af te studeren (mits deze instelling daarin toestemt), 
of binnen dezelfde studierichting verder te studeren aan een andere instelling in 
een derde land. 
Het ECTS-Systeem werd voor een 6 jaar durende proeffase gelanceerd in 
1989/1990. Hierbij waren de volgende vijf studierichtingen betrokken: 
Bedrijfskunde, Geschiedenis, Geneeskunde, Scheikunde en Werktuigkunde. Bij het 
coördineren en stimuleren van elke studierichting wordt de Commissie bijgestaan 
door een academicus uit de betreffende studierichting, die als 
Studierichtingcoördinator wordt aangesteld. 
-15-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
In de beginfase waren 81 individuele hoger-onderwijsinstellingen en 3 consortia bij 
het ECTS Proefschema betrokken, zodat het totale aantal ECTS-instellingen op 84 
komt. In de loop van 1991 'werden twee instellingen uit de vijf nieuwe Lander 
toegevoegd, en in het najaar van 1991 werd ECTS in de EG verder uitgebreid door 
de selectie van 36 extra instellingen (binnen de oorspronkelijke studierichtingen), 
die vanaf januari 1992 zullen deelnemen. Bovendien traden in 1992 23 instellingen 
uit de EVA-landen toe tot ECTS. (Evenals bij bestaande ECTS-instellingen, was de 
selectie gebaseerd op de idee dat tussen landen en typen hoger-
onderwijsinstellingen een zeker evenwicht moest worden behouden, en dat geen 
enkele instelling in meer dan één studierichting zou moeten deelnemen.) Als gevolg 
van deze grootschalige uitbreidingen bedraagt het totale aantal hoger-
onderwijsinstellingen in de Kern nu 145. 
In 1992 ontving elke ECTS-instelling een subsidie van de Commissie om de extra 
activiteiten te financieren die noodzakelijk waren om ECTS uit te voeren, inclusief 
de voorbereiding van een informatiepakket voor studenten; deze subsidie bedroeg 
10 000 ECU voor de oorspronkelijke instellingen en voor de twee VNL-instellingen 
die er in 1991/1992 bij kwamen, en 15 000 ECU voor de nieuwe EG- en EVA-
instellingen. Bovendien werd het aantal volledige studiebeurzen voor elke instelling 
in het academische jaar 1992/1993 verhoogd van vijf tot tien, met als doel nieuwe 
stromen en interacties binnen ECTS te stimuleren. De hoogte van deze beurzen 
(die nu het equivalent van 100 studentenmaanden per instelling bedragen) wordt 
bepaald door het NBB van de in aanmerking komende staat waarin de 
gastinstelling gevestigd is. 
In het voorjaar van 1992 organiseerden alle vakgroepen vergaderingen om de 
verslagen van het tweede ECTS-werkingsjaar (1990/1991) in detail te bestuderen 
en om studenten te selecteren voor het academische jaar 1992/1993. 1 700 
studenten werden geselecteerd voor een studieperiode in een ECTS-instelling in 
een ander in aanmerking komend land (tegenover 928 studenten in het jaar 
1991/1992 (zie Tabel XIII in bijlage), 810 studenten in 1990/1991 en 553 
studenten in 1989/1990). De meeste studenten zijn studenten Bedrijfskunde, in 
afnemende volgorde gevolgd door Geneeskunde, Werktuigkunde, Scheikunde en 
Geschiedenis. De taal blijft het belangrijkste criterium voor de studenten - Frankrijk 
en het Verenigd Koninkrijk blijven daarom de aantrekkelijkste landen. Niettemin zijn 
de aanhoudende inspanningen binnen het ECTS Proefschema om te komen tot 
een meer evenwichtige studentenstroom duidelijk voelbaar. Men moet niet 
vergeten dat studentenmobiliteit in de proeffase van ECTS geen doel op zich is, 
maar een middel om de principes en mechanismen van het ECTS-stelsel te testen. 
Het derde werkingsjaar (1991/1992) kan worden beschouwd als een jaar waarin 
ECTS geconsolideerd werd, op basis van de ervaring van de voorgaande jaren. De 
meeste door de deelnemende instellingen geproduceerde ECTS-
informatiepakketten bieden op een steeds meer gestandaardiseerde manier nuttige 
informatie, en de procedures voor de toekenning van studiebelastingpunten aan de 
verschillende typen cursussen zijn doeltreffend gebleken. De procedures voor de 
-16-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
overdracht van studiebelastingpunten, vóór het vertrek van de studenten en na hun 
terugkeer, zijn nu goed ingeburgerd: het studentenaanvraagformulier is, na 
goedkeuring van het voorgestelde programma van de student door de thuis- en de 
gastinstelling, voortaan een leercontract, zodat de overdracht van 
studiebelastingpunten wordt gegarandeerd als en wanneer de student slaagt voor 
de op het formulier aangegeven cursussen. De ECTS-cijferschaal, die spontaan 
binnen de Kern tot stand kwam teneinde de omzetting van cijfers van één 
cijferstelsel naar het andere te vereenvoudigen, is verfijnd en zal in 1992/1993 alom 
worden gebruikt. De meeste studenten slaagden erin het door hen voor het 
buitenland geplande cursuspakket af te ronden, en ontvingen het verwachte aantal 
studiebelastingpunten. De ECTS-coördinatoren toonden een hoge mate van 
betrokkenheid bij het schema en deden hun uiterste best om de ECTS-studenten te 
helpen bij de voorbereiding en uitvoering van hun buitenlandse studieprogramma 
aan partnerinstellingen. 
De vijfde plenaire vergadering van ECTS vond van 25 tot 27 oktober 1992 plaats in 
Toulouse en bracht bijna alle institutionele en departementale coördinatoren van de 
145 ECTS-instellingen bijeen. De eerste dag van de conferentie was gewijd aan de 
toekomst van ECTS. Het debat ging over de algemene principes waarop het 
grootschalige uitbreidingsproces, de alternatieve groeiplannen en de 
steunfaciliteiten gebaseerd zouden moeten zijn die vereist zijn om een ruimere 
toepassing van ECTS te bevorderen. Deelnemers beschouwden ECTS als een 
systeem dat eenvoudig uit te voeren en volwassen genoeg was om te worden 
uitgebreid buiten de relatief beperkte context waarbinnen het systeem nu getest 
werd. 
De Commissie heeft een adviescontract gesloten met Coopers en Lybrand voor 
een tussentijdse evaluatie van de proeffase van ECTS. Het doel van deze evaluatie 
is de mate te beoordelen waarin ECTS tot nu toe zijn doelstellingen in het 
proefschema heeft bereikt, evenals de mate waarin het verwacht kan worden deze 
te blijven bereiken in de context van een bredere toepassing van ECTS. Het 
evaluatieverslag, dat ook de gevolgen van een uitgebreidere toepassing van ECTS 
zal bestuderen, zal eind februari 1993 afgerond zijn. 
Ook de Schil van ECTS-instellingen verdient aandacht. Hiervan maken alle 
instellingen deel uit die weliswaar formeel geen deelnemers zijn aan het 
Proefschema en ook geen subsidies ontvangen, maar die wél volledig op de 
hoogte worden gehouden van de beginselen en procedures die in de Kern worden 
ontwikkeld met als doel de gunstige effecten van de experimentele ervaring zo veel 
mogelijk uit te breiden. Een aantal hoger-onderwijsinstellingen in de Schil van ECTS 
en daarbuiten zijn gestimuleerd tot de ontwikkeling van stelsels voor de overdracht 
van studiebelastingpunten, vaak naar het model van ECTS. In sommige gevallen 
werd op nationaal niveau dezelfde keuze gemaakt. 
-17-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
NARIC Netwerk 
24. Actie 3.2 van Erasmus heeft betrekking op het Netwerk van de Europese 
Gemeenschap van de Nationale Informatiecentra voor Academische Erkenning 
(NARIC Netwerk), en beoogt een optimale samenwerking tussen de NARIC-centra, 
de individuele hoger-onderwijsinstellingen en de regeringen van in aanmerking 
komende staten inzake kwesties betreffende academische erkenning, alsook de 
integratie van het NARIC netwerk in het Erasmus Programma. 
De zes NARICs van de EVA (Oostenrijk, Finland, IJsland, Noorwegen, Zweden en 
Zwitserland) werden, overeenkomstig de accoorden tussen de Gemeenschap en 
de EVA-landen, die volledige integratie in alle acties van het Erasmus Programma in 
1992 beogen, volledig geïntegreerd in het NARIC netwerk in 1992. 
Het NARIC netwerk helpt de studentenmobiliteit bevorderen door gezaghebbend 
advies en informatie inzake academische erkenning van diploma's en buitenlandse 
studieverblijven. In het kader van Actie 3.2 van Erasmus werd een totale subsidie 
van 110 445 ECU in 1992 aan de NARICs toegekend teneinde medewerkers van de 
centra in staat te stellen studiebezoeken af te leggen in andere in aanmerking 
komende landen of publikaties inzake kwesties betreffende academische erkenning 
te verzorgen. In 1992 startte het NARIC netwerk een vergelijkende studie over de 
belangrijkste diploma's die in het hoger onderwijs van de Lid-Staten worden 
uitgereikt (publikatie verwacht in 1993). 
Het netwerk werkt in een klimaat van toenemende mobiliteit, waarbij hoger 
onderwijsinstellingen in toenemende mate in staat zijn hun vragen omtrent 
academische erkenning op te lossen zonder extern advies en waarin tevens nieuwe 
vragen rijzen in het bijzonder met betrekking tot mobiliteit die meer dan het 
grondgebied van de Gemeenschap en de EVA omvat en beroepserkenning van 
diploma's en studieperioden. 
Met het oog op dit veranderende milieu heeft de Commissie de bedoeling het 
werkterrein en werking van het NARIC netwerk te herzien. Verscheidene acties zijn 
ondernomen. 
De parallelle netwerken van de Raad van Europa (Nationale Equivalentie 
Informatiecentra, NEIC) en UNESCO/CEPES (Nationale Informatie Organen, NIO), 
die geografisch een breder gebied bestrijken, werden uitgenodigd voor een 
gezamenlijke vergadering in Lissabon op 25 en 26 mei 1992. Besproken werd een 
programma van gezamenlijke activiteiten, dat het vermijden van overlappingen en 
samenwerking tussen de drie netwerken beoogt. 
De vergadering te Lissabon werd tevens aangegrepen als een gelegenheid voor 
een eerste gezamenlijke vergadering met het parallelle netwerk van 
"contactpunten" voor de Richtlijn van de Raad (21 december 1988) inzake een 
algemeen stelsel van erkenning van hoger-onderwijsdiploma's waarmee 
-18-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
beroepsopleidingen van ten minste drie jaar worden afgesloten (89/48/EEG). De 
meeste NARICs zijn aangewezen als "contactpunten" voor deze "eerste algemene 
richtlijn". Overeengekomen werd nauw samen te werken in het belang van de 
mobiele studenten en toekomstige arbeidskrachten. 
De NARICs zouden eveneens een belangrijke rol kunnen vervullen bij het opzetten 
van de geplande Europese databank voor hoger onderwijs met gezaghebbende 
informatie over kwesties inzake academische en beroepserkenning. Dit zou een 
breed publiek van studenten, docenten, instellingen en werkgevers in de 
gelegenheid stellen directe toegang te verkrijgen tot relevante informatie 
betreffende academische en beroepserkenning. 
Een verdere beschouwing over Gemeenschapsacties op het gebied van 
academische erkenning werd aangekondigd tijdens de NARIC vergadering in 
Brussel op 18 december 1992. De Commissie bereidt voor juni 1993 een 
Mededeling inzake academische erkenningsactiviteiten voor, die een overzicht 
biedt van de bereikte resultaten tot dan toe en van de taken die in het verschiet 
liggen. De Mededeling zal zowel op de door de NARICs opgedane ervaring 
voortbouwen alsook op de resultaten van de samenwerking met de Raad van 
Europa en UNESCO. 
Actie 4 
Aanvullende maatregelen ter bevordering van de mobiliteit in de 
Gemeenschap 
25. De bedoeling van Actie 4 bestaat erin het Erasmus Programma te steunen via 
ondersteuning aan verenigingen en consortia van hoger-onderwijsinstellingen die 
op Europese basis werken, om initiatieven rond specifieke mobiliteitsactiviteiten 
beter bekend te maken binnen de hele Gemeenschap. Er kan financiële steun tot 
maximaal 20 000 ECU worden toegekend om een Europese dimensie te geven aan 
de activiteiten van een vereniging of om die dimensie te versterken, om de 
activiteiten van verschillende nationale verenigingen op Europees niveau te 
coördineren of om een nieuwe vereniging op Europees niveau op te richten. Actie 4 
voorziet ook in steun voor bepaalde publikaties (zoals studiegidsen, almanakken, 
voorlichtingsmateriaal over nationale hoger-onderwijsstelsels) die de aandacht 
vestigen op de studie- en onderwijsmogelijkheden in andere in aanmerking 
komende staten of op belangrijke ontwikkelingen en innovatieve modellen van 
universitaire samenwerking binnen de Europese Gemeenschap. In het kader van 
Actie 4 kan tevens steun worden verleend aan de verspreiding van informatie over 
oplossingen voor problemen die voortvloeien uit de groei van de 
studentenmobiliteit, zoals huisvesting en academische erkenning. De hoogte van 
deze subsidies wordt door de Commissie bepaald op basis van kostendeling in het 
licht van de informatie die door de aanvrager is ingestuurd. Actie 4 subsidies 
worden normaal gesproken niet toegekend voor de voortzetting van projecten, 
-19-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
maar dienen ter vereenvoudiging van specifieke projecten of als investering in 
lange-termijnactiviteiten. 
Tot slot kan de Commissie speciale initiatieven nemen, indien nodig in 
samenwerking met verscheidene instellingen, teneinde de deelname te versterken 
van bepaalde disciplines of regio's aan het Erasmus Programma of om nieuwe 
vormen van samenwerking te toetsen. 
26. In 1992 werden drie selectierondes gehouden. In totaal werden 116 aanvragen 
voor financiële steun ontvangen: Van de 111 projecten die in aanmerking kwamen 
voor financiële steun, waren er 74 afkomstig van studenten- en 
personeelsverenigingen en hadden er 37 betrekking op publikaties over mobiliteit. 
44 subsidies werden toegekend in het kader van Erasmus Actie 4 - 26 voor de 
ontwikkeling van verenigingsactiviteiten en 18 voor publikaties over samenwerking 
in het hoger onderwijs. De totale toegekende steun bedroeg 319 845 ECU (234 520 
ECU voor verenigingsactiviteiten en 85 325 ECU voor publikaties). In totaal waren 
er 517 afzonderlijke instellingen en organisaties bij betrokken, met een opmerkelijk 
gelijke verdeling over de Lid-Staten en een bemoedigende en evenwichtige 
deelname van de EVA-landen. 
Financiële steun in het kader van Actie 4 is in het bijzonder gericht op 
studierichtingen die op het ogenblik ondervertegenwoordigd zijn in de 
Interuniversitaire Samenwerkingsprogramma's, zoals Kunst en Vormgeving, 
Muziek, Lerarenopleiding en de Medische en Paramedische Wetenschappen. Een 
groot deel van de goedgekeurde projecten behoort daarom tot deze gebieden, 
hoewel alle studierichtingen op een bepaald moment in Actie 4 vertegenwoordigd 
zijn geweest, en de meeste elk jaar vertegenwoordigd zijn. 
Een belangrijke doelstelling van Actie 4 is de ondersteuning van de mobiliteit van 
studenten en docenten door de verspreiding van informatie over de hoger-
onderwijsstelsels te vereenvoudigen. Met dit in gedachten werden in 1992 
subsidies verstrekt ter ondersteuning van publikaties en databanken met 
gedetailleerde informatie over studievoorwaarden en over de structuur en inhoud 
van de cursussen op het gebied van Natuurkunde, Fotografie, Landbouwkunde, 
Toerisme en Politieke Economie. 
Verenigingsactiviteiten blijven de kern van Actie 4; er wordt hetzij financiële steun 
verstrekt om de oprichting van nieuwe verenigingen te stimuleren - zoals geschied 
is bij een groot netwerk van faculteiten, scholen en instituten op het gebied van 
Farmacie - hetzij om via specifieke projecten een betere samenwerking te 
verkrijgen, zoals een databank van bronnen voor Engelse studies in Europa, 
opgezet door de European Association for the Study of English (ESSE). Daarnaast 
werd de nadruk gelegd op door studentenverenigingen ingediende projecten die 
hun werkzaamheden voor het belang van mobiele studenten willen voortzetten en 
die hun leden een toepasselijke opleiding willen geven. Verdere steun werd 
20-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
eveneens toegezegd aan twee projecten die gericht waren op de mobiliteit van 
gehandicapte studenten. 
Eveneens waard te worden genoemd is de steun in het kader van Actie 4 voor de 
Europese Conferentie over de Leefomstandigheden van Hoger-
Onderwijsstudenten in EG-Lid-Staten en EVA-landen, die van 8 tot 11 september 
1992 in Bonn plaatsvond. De conferentie, die gezamenlijk werd georganiseerd door 
Deutsches Studentenwerk eV (DSW) en het Centre National des Oeuvres 
Universitaires et Scolaires (CNOUS), was gewijd aan de sociale omstandigheden 
van studenten in het hoger onderwijs, inclusief de organisatie van de sociale 
infrastructuur in de betrokken landen, nationale financieringsstelsels voor steun aan 
studenten en huisvestingsproblemen. De uitkomsten van de conferentie zullen in de 
eerste helft van 1993 worden gepubliceerd. 
Speciale initiatieven 
27. De gewijzigde afspraken voor Actie 4 die in 1991/1992 voor het eerst werden 
ingevoerd, overeenkomstig het Besluit van de Raad van december 1989, bieden 
speciale initiatieven ter stimulering van Erasmus activiteiten op tot nu toe 
ondervertegenwoordigde gebieden. Teneinde de invoering van een Europese 
Dimensie op het terrein van de lerarenopleiding te vereenvoudigen, werden in 
1992 vijf projecten uitgevoerd die in 1991 in het kader van Actie 4 financiële steun 
hadden ontvangen. Dit was het eerste initiatief van deze soort. De projecten 
combineerden activiteiten ten behoeve van de ontwikkeling van studieprogramma's 
met uitwisselingen van docenten en studenten, teneinde te experimenteren met 
andere interinstitutionele samenwerkingsmodellen dan de modellen die op het 
ogenblik door het Programma worden verschaft. De deelnemende instellingen zijn 
leden van het RIF (Réseau d'Institutions de Formation) - een Europees netwerk van 
lerarenopleidingen. Deze projecten zullen, samen met een conferentie die ISP-
coördinatoren uit de lerarenopleiding bijeen brengt om informatie uit te wisselen en 
een samenwerkingskader voor de toekomst (Nicoped) op te zetten, en een 
vergelijkend onderzoek naar de studieprogramma's op dit gebied, zorgvuldig 
worden geëvalueerd, met het doel praktische manieren te vinden om de deelname 
van lerarenopleidingen aan het Erasmus Programma te bevorderen. 
11.2 Voorlichtingsactiviteiten 
28. In 1992 bleef de verstrekking van informatie aan de academische gemeenschap, de 
betrokken nationale agentschappen, en autoriteiten, de media en het algemene 
publiek over de verdere ontwikkeling van het Erasmus Programma en zijn 
mogelijkheden een topprioriteit. Voorbeelden van deze mogelijkheden zijn de 
produktie en verspreiding van de verschillende basisinformatieprodukten die 
noodzakelijk worden geacht om Erasmus bekendheid te geven bij potentiële 
aanvragers, het ontvangen en bijstaan van bezoekers, de verbetering van de 
-21 -
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
presentatie van het Programma op beurzen of conferenties en het behandelen van 
verzoeken om informatie uit de academische en politieke wereld en de pers. Er zijn 
veel aanwijzingen om te kunnen aannemen dat de maatregelen gericht op de 
verhoging van het algemene niveau van bewustzijn ten aanzien van het 
Programma, zowel binnen de wereld van het hoger onderwijs als onder het grote 
publiek, het gewenste effect hebben. 
Op centraal niveau werden in de loop van het jaar bijna 4 000 schriftelijke 
verzoeken om algemene inlichtingen verwerkt, afgezien van de verzoeken die 
rechtstreeks op nationaal niveau aan de Erasmus Nationale Beurzen Bureaus 
werden gericht, de trend bij verzoeken om inlichtingen is naar meer specifieke en 
gedetailleerde vragen. Dit suggereert dat docenten en studenten in het hoger 
onderwijs meer basisinlichtingen ontvangen via de verscheidene kanalen op het 
niveau van de Lid-Staat, zoals de Nationale Beurzenbureaus, de internationale 
bureaus die in steeds meer instellingen voorkomen (vaak onder aanmoediging van 
de onderwijsprogramma's van de Commissie), de media en verscheidene beroeps-
of studentenverenigingen waarop de voorlichtingsacties van Erasmus in 1992 
gericht zijn geweest. De toename van persoonlijke contacten tussen de Commissie 
en de netwerken van hoger-onderwijsinstellingen - hetzij via bezoeken aan Brussel 
(420 in 1992, tegenover 270 in 1991), hetzij via externe missies - lijkt ervoor te 
zorgen dat het Erasmus Programma zijn menselijke gezicht kan behouden 
naarmate het in omvang toeneemt. 
Bijzonder interessante ontwikkelingen, die een reactie zijn op het patroon van de 
ontvangen verzoeken om inlichtingen en op de evolutie van het Programma, zijn de 
volgende diensten: 
de mailing, enkele malen per jaar of op speciaal verzoek, van algemeen of 
speciaal voor studenten bedoeld informatiemateriaal naar alle in aanmerking 
komende hoger-onderwijsinstellingen 
De speciaal voor de informatieve taak van het Programma 
opgestelde, geautomatiseerde algemene adressenlijst is 
aanzienlijk bijgewerkt en bevat nu 11 000 namen. (Hiervan zijn 
1 500 te vinden in de sectie "Media", waarin aanzienlijke 
vooruitgang is geboekt) 
de uitgebreide promotie, aan de hand van de mailinglijst, van de Erasmus 
Nieuwsbrief (die nu drie maal per jaar in het Frans en het Engels verschijnt) 
Dit heeft geleid tot een toename met 620 (tot een totaal van 2 600) 
betalende abonnees, naast de 2 700 exemplaren die gratis aan de 
ISP-coördinatoren, NBB's en ambtenaren van Europese 
instellingen worden verstrekt. Een in 1992 gehouden lezersenquête 
wijst uit dat de meeste lezers tevreden zijn met het huidige formaat 
en de huidige periodiciteit van de Nieuwsbrief. Desalniettemin zal 
-22-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
men zich blijven inspannen om de leesbaarheid te verbeteren door 
de presentatie van bepaalde typen informatie in visuele vorm. 
de hoge verkoopcijfers van de 1991/1992 editie van het Erasmus 
Repertorium van Programma's, dat beschrijvingen bevat van alle 
gefinancierde ISP's 
In totaal werden 5 000 exemplaren verkocht (tegenover 4 000 in 
1991), en de publikatie was al snel uitverkocht. De 1992/1993 
editie zal voor het eerst ook gegevens bevatten over EVA-
deelname en aanwijzingen geven over speciale faciliteiten voor de 
gehandicapten in individuele instellingen. 
de ontwikkeling van betrekkingen met de pers 
Dit heeft geleid tot een massale toename van de aandacht die 
Erasmus in de pers krijgt (in 1992 zijn in de EG 602 en in de EVA-
landen 454 krantenartikelen over Erasmus geregistreerd (zie Tabel 
XIV - in bijlage - waarin de aandacht in de pers per land wordt 
getoond)), en een groot aantal radio- en televisieprogramma's dat 
in dit jaar aandacht schonk aan Erasmus (in veel van deze 
programma's namen programmacoördinatoren en NBB-
vertegenwoordigers deel). 
de selectieve deelname aan 169 van de 316 evenementen die de Commissie 
werd gevraagd bij te wonen 
Voorbeelden waren de bijeenkomsten van academici uit bepaalde 
studierichtingen, studentenverenigingen en vertegenwoordigers uit 
het bedrijfsleven van de verschillende staten. 
de verhoogde deelname aan internationale studentenbeurzen 
De Commissie nam in 1992 deel aan 14 internationale of lokale 
beurzen, hetzij direct (Wenen, Brussel, Barcelona, Genève, 
Granada, Berlijn, Milaan, Lissabon), of indirect door gebruik te 
maken van lokale of NBB-hulpbronnen (Milaan, Dublin, Parijs, 
Madrid). Bij nagenoeg elke gelegenheid werd in de stand een 
persconferentie gegeven. De beurzen in Wenen en Genève waren 
de eerste EVA-beurzen die door de Commissie werden 
bijgewoond. 
Vooral belangrijk was het programma van publikaties over Erasmus. Dit omvatte 
met name: 
Erasmus Repertorium van Programma's 1992/1993 (zie hierboven); 
-23-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992_ 
het Repertorium van Instellingen voor Hoger Onderwijs in de EG, waaraan 
extra is gewerkt om de instellingen van de vijf nieuwe Lander uit de 
Bondsrepubliek Duitsland en de EVA-landen toe te voegen (in afwachting van 
publikatie); 
de Erasmus Nieuwsbrief (zie hierboven) ; 
de Richtlijnen voor Aanvragers 1993/1994, een publikatie in negen talen met 
gedetailleerde informatie over Erasmus beurzen en aanvraagprocedures, 
alsook formulieren. Deze publikatie wordt naar alle in aanmerking komende 
instellingen gestuurd; 
een nieuwe editie (in 9 talen) van de Erasmus Gids voor Goede Praktijken, die 
aan potentiële of bestaande Erasmus partners uitlegt hoe zij doeltreffend 
kunnen deelnemen aan het Programma (in afwachting van publikatie); 
alfabetische lijst van ISP's per land, woonplaats en studierichting, bedoeld om 
antwoord te kunnen geven op regelmatig terugkerende verzoeken om een 
bepaald type informatie; 
een grote kaart met de Erasmus deelname per regio; 
een nieuwe algemene informatiefolder; 
een nieuwe editie van de studenteninformatiefolder; 
een nieuwe editie van de brochure met Nationale Informatiecentra voor 
Academische Erkenning (NARICs) in de Gemeenschap en de EVA-landen; 
Een andere belangwekkende activiteit op het gebied van voorlichting was de 
uitbreding van het Erasmus Documentatiecentrum, dat een geautomatiseerd 
systeem gebruikt voor het indexeren en opvragen van documenten. 
II.3 De organisatorische en raadgevende infrastructuur 
Erasmus Adviescomité 
29. Het Erasmus Adviescomité (EAC) staat de Commissie bij in de toepassing van het 
Programma, door advies te verstrekken over de algemene aanpak betreffende de 
maatregelen waarin wordt voorzien door het Programma en het algemene 
evenwicht van de Acties en uitwisselingen tussen Lid-Staten. 
Het EAC kwam in 1992 twee maal bijeen. Het hoofddoel van de bijeenkomst van 30 
maart in Brussel was het adviseren van de Commissie over de selectie van ISP's en 
de toekenning van beurzen voor het academische jaar 1992/1993. Op 21 en 22 
september kwam het Comité bijeen in Barcelona, op uitnodiging van de Universitat 
-24-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
de Barcelona. Het belangrijkste onderwerp van het debat was de richting die het 
Programma zou moeten volgen voor zijn derde fase van tenuitvoerlegging. Bij 
beide gelegenheden kreeg het Comité een mondeling verslag van de organisatie 
die belast was met de externe evaluatie van het Programma: Price Waterhouse. 
Academische Adviesgroepen 
30. De Commissie wordt in de selectie van de ISP's bijgestaan door drie Academische 
Adviesgroepen (AAG's). Die groepen, die zijn samengesteld uit door de Commissie 
aangestelde vertegenwoordigers van de academische wereld en die een breed 
scala van studierichtingen bestrijken, hebben tot taak de Commissie een informeel 
deskundig advies te verstrekken met betrekking tot de voor selectie voorgedragen 
ISP's. De drie Groepen kwamen bijeen in maart 1992. De voorbereidende 
procedures voor de vergaderingen van de Groepen verliepen opnieuw efficiënter 
en beter in vergelijking met voorgaande jaren, en in 1992 kregen de Groepen een 
groot aantal nieuwe leden, in het kader van een regelmatig en systematisch 
vernieuwingsproces. Verder namen voor het eerst leden uit de EVA-landen deel. 
Nationale Beurzen Bureaus 
31. De Nationale Beurzen Bureaus (NBB's) zijn verantwoordelijk voor het beheer van 
de Erasmus-studiebeurzen in de Lid-Staten en de EVA-landen. 
Vertegenwoordigers van de NBB's kwamen op 8 en 9 april 1992 in Brussel bijeen 
voor een plenaire vergadering, die betrekking had op de uitkomsten van de ISP-
selectie voor 1992/1993, het commentaar in het verslag van de Rekenkamer inzake 
de procedures voor de toekenning van subsidies, de behoefte aan harmonisering 
van Erasmus en Lingua (Actie II) studiebeurzen, de nieuwe procedure voor de 
toekenning van ECTS beurzen en het automatiseringsproject voor de NBB's. Alle 
NBB's werd verzocht een waarnemer te sturen naar de vergadering van het 
Adviescomité in Barcelona op 21 en 22 september 1992. Verder vonden in de loop 
van het jaar een aantal informele bezoeken plaats tussen de NBB's en het Erasmus 
Bureau. 
In de EVA-landen hebben de NBB's nu volledig hun taken op zich genomen ten 
aanzien van de toekenning van studentenmobiliteitsbeurzen, waarvan de 
gecombineerde waarde 9,8% van het totale Erasmus budget voor 1992/1993 
bedraagt. Zij hebben al behoorlijk veel aan voorlichting gedaan en steun verleend 
aan de instellingen in hun landen. De meeste EVA-NBB's behoren tot grotere 
afdelingen binnen Ministeries van Onderwijs die verantwoordelijk zijn voor 
Europese programma's, of zijn verbonden met Rectorenconferenties of 
universiteitsbesturen. De IJslandse en Oostenrijkse NBB's volgen een procedure 
van individuele studentenbeurscontracten, terwijl de andere liever met 
instellingscontracten werken. 
-25-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
Teneinde het beheer van het budget voor studentenmobiliteitsbeurzen te 
verbeteren heeft de Commissie een adviescontract gesloten met Fretwell-Downing 
voor een geautomatiseerd project dat de manieren moet bestuderen om het 
huidige beheerssysteem doeltreffender te maken en dat voorstellen moet doen 
voor technische maatregelen te nemen door het Erasmus Bureau en de NBB's. Het 
project zal de gevolgen voor alle betrokken partijen aangeven in termen van 
algemene kosten en de investering in manuren. Het project combineert bezoeken 
aan een dwarsprofiel van zes NBB's (Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, 
Italië en het Verenigd Koninkrijk) met een vragenlijst voor alle andere NBB's en een 
meer gedetailleerde analyse van de toestand in drie instellingen per bezocht land. 
Het eindverslag zal met de NBB's worden besproken tijdens hun vergadering in het 
voorjaar van 1993. 
NBB's behandelen een uitgebreide reeks vragen op lokaal niveau en vele zijn, hetzij 
als organisator, hetzij als deelnemer, betrokken geweest bij 
informatiebijeenkomsten. Voorbeelden van deze bijeenkomsten zijn nationale of 
regionale ontmoetingen met ISP-coördinatoren en bijeenkomsten met potentiële 
ISP-aanvragers. 
Erasmus Bureau 
32. Ook in de toekomst zal de Commissie in de uitvoering van het Erasmus 
Programma worden bijgestaan door het Erasmus Bureau, een autonome instelling 
zonder winstoogmerk van de Europese Culturele Stichting, waarmee geëigende 
contractuele regelingen zijn getroffen. 
11.4 Controle en Evaluatie 
33. Vanaf de start van het Programma heeft men veel belang gehecht aan een 
grondige en permanente controle en evaluatie van Erasmus. De verschillende 
evaluatie-activiteiten maken deel uit van een samenhangende, globale 
evaluatiestrategie die werd ontwikkeld tijdens Fase I van het Programma, en die ten 
doel heeft voortdurend te controleren in hoeverre het Programma zijn 
doelstellingen verwezenlijkt en welke factoren hierop van invloed zijn. In deze 
algemene context wordt een onderscheid gemaakt tussen de controle van het 
Programma, die wordt verricht of kan worden verricht door de bureaus die het 
Programma ten uitvoer leggen, en de evaluatiewerkzaamheden in nauwere zin, die 
extern worden uitgevoerd. 
34. Bij de controle van het Programma wordt de Commissie bijgestaan door het 
Wissenschaftliches Zentrum für Berufs- und Hochschulforschung 
(Wetenschappelijk Centrum voor Onderzoek naar Hoger Onderwijs en Werk) van 
de Gesamthochschule Kassei, dat in 1990 een contract kreeg voor de periode 15 
december 1990 tot en met 30 juni 1995. Overeenkomstig het algemene 
werkprogramma voor de permanente evaluatie van het Programma, worden 
-26-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
jaarlijks statistische gegevens verzameld en de verslagen geanalyseerd die door de 
subsidie-ontvangers zijn opgesteld. Zo is in 1992 het werk afgerond naar het 
globale statistische profiel van studiebeurshouders in 1990/1991 
{Studentenmobiliteit binnen Erasmus 1990/1991: een statistisch profiel). Eveneens 
geheel of nagenoeg afgerond zijn de twee jaarlijkse enquêtes onder ECTS-
studenten (Ervaringen van ECTS-studenten 1989/1990 en Ervaringen van ECTS-
studenten 1990/1991) en de analyse van de verslagen van ISP-coördinatoren over 
1989/1990 (Erasmus studentenmobiliteitsprogramma's uit het oogpunt van hun 
coördinatoren). 
Bovendien moeten andere controleactiviteiten een directe feedback verschaffen 
van bepaalde categorieën deelnemers aan het Programma. Op die manier kan de 
impact van de Erasmus activiteiten grondig worden beoordeeld. Drie bijna 
afgeronde, belangrijke documenten zijn: 
de tweejaarlijkse enquête onder ISP-studenten: meer dan 3 200 studenten die 
in 1990/1991 aan Erasmus ISP's deelnamen beantwoordden een uitgebreide 
vragenlijst over alle academische, culturele en praktische aspecten van hun 
buitenlandse studieperiode (Ervaringen van Erasmus studenten 1990/1991); 
een enquête onder meer dan 400 academici die deelnamen aan 
docentenmobiliteitsprogramma's in 1990/1991 (Erasmus docentenmobiliteit: 
het standpunt van de docenten 1990/1991); 
het eerste "vervolgonderzoek" naar de ervaringen van de Erasmus studenten 
uit 1988/1989, twee jaar na hun terugkeer. (Erasmus studenten 1988/1989 
twee jaar na hun terugkeer). 
Deze studies zullen binnenkort worden gepubliceerd en eventueel verspreid. 
In 1992 werden tevens de werkzaamheden gestart voor een onderzoek naar de 
ervaringen van het personeel in hoger-onderwijsinstellingen dat in 1991/1992 
belast was met het beheer van individuele ISP's (hetzij als coördinatoren, hetzij als 
partners), het statistische profiel van mobiele studenten in 1991/1992 en de 
jaarlijkse enquête onder ECTS-studenten in 1991/1992. 
Tot slot werd het team van Kassei gevraagd een algemeen statistisch pakket 
samen te stellen waarin in een geschikt formaat de belangrijkste gegevens over het 
Erasmus Programma sinds zijn oprichting zouden worden samengevat. 
35. In 1991 organiseerde de Commissie een openbare inschrijving voor de algehele 
evaluatie van het Programma. Na de publikatie, op 1 maart 1991, van het bericht 
van aanbesteding in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen, ging 
de opdracht naar het adviesbureau Price Waterhouse. 
-27-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
De eerste fase van de evaluatie, die gericht was op de beheersstructuur van het 
Programma op alle niveaus, kwam in de loop van 1992 ten einde en het 
daaruitvolgende verslag werd aan het Erasmus Adviescomité voorgelegd. De 
conclusies van de tweede fase, betreffende de algemene impact van het 
Programma en de aanbevelingen voor zijn toekomstige tenuitvoerlegging, werden 
aan het eind van het jaar door de contractant aan de Commissie voorgelegd. 
Voor beide fasen zijn academici en andere rechtstreeks bij de tenuitvoerlegging 
van het Programma betrokken personen uitgebreid geraadpleegd. De definitieve 
versie zal volgens schema eind januari 1993 worden afgerond, om aan de Raad te 
kunnen worden voorgelegd vóór diens debat over Fase III van het Programma, 
samen met het verslag van Coopers en Lybrand over hun tussentijdse evaluatie van 
ECTS (zie paragraaf 23). 
36. Naast het bovengenoemde werk van de Gesamthochschule Kassei werd een 
gedetailleerd onderzoek verricht naar de specifieke obstakels waarmee instellingen 
in de niet-universitaire sector van het hoger onderwijs worden geconfronteerd bij 
hun deelname aan het Programma. Dit onderzoek werd toevertrouwd aan de 
onlangs opgerichte Europese Vereniging van Hoger-Onderwijsinstellingen 
(EURASHE). Op basis van de resultaten zullen de Commissie en EURASHE 
gezamenlijk een actieplan opstellen voor de stimulering van de deelname door 
deze sector. 
37. Voorts zijn in de loop van het jaar nog de volgende activiteiten op het gebied van 
controle en evaluatie uitgevoerd: 
een analyse van de jaarlijkse verslagen van Erasmus-begunstigden, die als 
basis dienen voor de jaarlijkse analyseverslagen die het Erasmus Bureau voor 
de Commissie samenstelt; 
samenstelling door het Erasmus Bureau van een statistisch overzicht van de 
deelname aan Erasmus door elke regio van de Europese Gemeenschap en de 
EVA-landen, vergezeld van een voorlopige analyse van de patronen van de 
deelname en de factoren die haar beïnvloeden; 
het Erasmus Adviescomité wisselde voor het eerst van gedachten 
over dit materiaal tijdens zijn bijeenkomst in Barcelona in 
september 1992, waarna de Commissie de Lid-Staten een aantal 
suggesties deed die verder geanalyseerd zouden moeten worden. 
een overzicht en korte analyse van de deelname aan Erasmus en Lingua 
(Actie II) voor elk van de 18 studierichtingen zoals voor de klassificatie van 
ISP's gebruikt; 
twee bijeenkomsten in samenwerking met de EAIE (European Association for 
International Education) ter gelegenheid van haar jaarlijkse conferentie, 
-28-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
teneinde de personen te raadplegen die op instellingsniveau belast zijn met 
het beheer van Erasmus en met de verzorging van het taalonderwijs aan 
Erasmus studenten; 
gesprekken met de coördinatoren en partners van een aantal geselecteerde 
ISP's ter gelegenheid van hun algemene bijeenkomsten; 
de deelname aan talrijke studiebijeenkomsten en vergaderingen over 
problemen die verband houden met de tenuitvoerlegging van het Programma 
in de verschillende Lid-Staten, en meer in het algemeen met de ontwikkeling 
van de internationale samenwerking in het hoger onderwijs - bij voorbeeld de 
geregelde contacten met het Liaison Committee van nationale 
rectorenconferenties, algemene vergaderingen van ISP-coördinatoren in 
Frankrijk, Duitsland en Spanje, de Gezamenlijke Conferentie van de EAIE 
(European Association for International Education) en de CIEE (Council for 
International Educational Exchange) enz; 
specifieke evaluatiemaatregelen met betrekking tot ECTS, die elders in dit 
verslag aan de orde komen. 
III. TOEKOMSTPERSPECTIEVEN EN INTERACTIE MET 
ANDERE COMMUNAUTAIRE PROGRAMMA'S OF 
INITIATIEVEN OP HET GEBIED VAN HOGER 
ONDERWIJS 
111.1 EVA-landen 
38. Na de succesvolle afronding van de onderhandelingen over de uitbreiding van 
Erasmus met de EVA-landen, en met het oog op het bemoedigende aantal 
aanvragen van EVA-instellingen voor hun eerste jaar van deelname aan het 
Programma (zie paragraaf 10), werd de informatiecampagne, bedoeld ter 
vereenvoudiging van hun integratie in het Programma, voortgezet. 
Op 27 januari werd in Brussel een voorlichtingsconferentie georganiseerd die werd 
bijgewoond door 200 rectoren van EVA-instellingen of hun vertegenwoordigers. 
Later in het jaar vonden in alle EVA-landen, met uitzondering van Zweden, nationale 
voorlichtingsdagen plaats. Telkens waren vertegenwoordigers van de Commissie 
hierbij actief betrokken. Bovendien werd in september een tocht gemaakt langs vijf 
Oostenrijkse universiteiten (tijdens welke tevens contacten werden gelegd met 
vertegenwoordigers van andere Oostenrijkse instellingen) en het Erasmus 
Programma werd vertegenwoordigd op de studentenbeurs van Wenen (een 
evenement dat ongeveer 90 000 bezoekers trok). 
-29-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
De bilaterale besprekingen tussen de Europese Gemeenschap en de EVA-landen 
leidde tot de oprichting van een Gezamenlijk Comité tussen elk EVA-land en de 
Commissie. Na een voorafgaande voorlichtingssessie op 28 januari 1992, tijdens 
welke de procedureregels werden overeengekomen, vond op 31 maart de eerste 
formele vergadering van de Comités plaats (onmiddellijk na die van het Erasmus 
Adviescomité), om te spreken over de selectie van ISP's voor 1992/1993. Op 13 juli 
kwamen de Comités opnieuw bijeen om een aantal documenten van de Commissie 
te bespreken betreffende de regionale deelname aan het Programma. Elke 
delegatie werd verzocht een waarnemer te sturen naar de vergadering van het 
Erasmus Adviescomité over de bespreking van Fase III van Erasmus in Barcelona 
op 21 en 22 september. 
In elk EVA-land zijn, zoals gepland ten tijde van de overeenkomsten betreffende 
EVA-deelname aan het hele Erasmus Programma, Nationale Informatiecentra 
(NARICs) en Nationale Beurzen Bureaus (NBB's) opgericht (zie paragrafen 24 en 
31). 
Overeenkomstig de overeenkomsten droegen de EVA-landen in 1992 voor het 
eerst bij aan het Erasmus budget. De evenredigheidsfactoren die de bijdragen 
beheersen, werden telkens bepaald door de verhoudingen tussen het bruto 
binnenlandse produkt van het betrokken EVA-land en de som van het bruto 
binnenlandse produkt van de Gemeenschap en het respectieve EVA-land. 
111.2 Planning van hoger onderwijs voor de jaren '90 
39. Het grootste deel van het jaar was gewijd aan uitgebreide discussies - de eerste in 
hun soort op Europees niveau - over het Memorandum over het Hoger Onderwijs 
in de Gemeenschap in het perspectief van het jaar 2000 (COM (91) 349 def.), dat in 
november 1991 door de Commissie was aangenomen. Het Memorandum, waarvan 
25.000 exemplaren werden verspreid, riep veel belangstelling op in de 
Gemeenschap. Er werden meer dan 80 bijeenkomsten gehouden, waaraan 
ongeveer 8 000 personen deelnamen - docenten, bestuurders en studenten, 
regeringsfunctionarissen en vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven en de sociale 
partners. Eén van deze conferenties, die in oktober in Parma werd gehouden en 
betrekking had op de 'Toegang tot het Hoger Onderwijs in Europa", werd 
gezamenlijk met de Raad van Europa georganiseerd. 
Het Memorandum werd bijzonder gunstig ontvangen, als waardevolle en 
constructieve bijdrage aan de planning van het hoger-onderwijsbeleid in de Lid-
Staten en als goed voorbeeld van het soort communautaire raadpleging waarom 
werd verzocht in de Verklaring van Birmingham op 16 oktober 1992. Naast 
nationale reacties werd een groot aantal opmerkingen en reacties ontvangen van 
organisaties en instellingen. In november werd een kleine groep experts 
samengesteld om dit rijke, gevarieerde en soms kritische materiaal grondig te 
analyseren en om zowel een samenvattend verslag als een analyse van de 
-30-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
opmerkingen over enkele van de belangrijkste thema's in het Memorandum op te 
stellen. Zo kan de Commissie rekening houden met de resultaten van het debat bij 
haar voorbereiding van de volgende fasen van bestaande 
Gemeenschapsprogramma s - met name van Erasmus, Lingua en Comett 
(waarvoor in 1993 en 1994 voorstellen zullen worden gedaan) - en bij haar planning 
van toekomstige activiteiten. Tegelijkertijd verschaffen deze verslagen de Lid-Staten 
nuttige informatie ten behoeve van de ontwikkeling van hun hoger-
onderwijsstelsels. 
De volledige analyse van de reacties zal in de loop van 1993 worden afgerond, 
maar nu al heerst op een aantal punten bezorgdheid. Men is het alom eens over de 
sleutelrol die het hoger onderwijs moet spelen in de economische, sociale en 
politieke ontwikkeling van de Gemeenschap, hoewel het Memorandum zelf in 
sommige kringen is bekritiseerd vanwege zijn overdreven utilistische benadering en 
omdat het de sociale en culturele waarde van het hoger onderwijs zou negeren 
voor de voorbereiding van jonge mensen op het leven in een veranderende 
Europese Gemeenschap. Er wordt tevens geroepen om een grotere coördinatie 
tussen de communautaire onderwijs- en onderzoeksprogramma's, meer 
doorzichtigheid en een uitgebreidere raadpleging van de academische 
gemeenschap bij de bepaling van prioriteiten en doelstellingen. Standpunten ten 
aanzien van de voorgestelde toename van de toegangs- en deelnamepercentages 
in het hoger onderwijs en ten aanzien van de mogelijke vaststelling van EG-
doelstellingen, weerspiegelen de verschillen in nationaal toegangsbeleid en de 
verschillende deelnameniveaus die tot nu toe in de Lid-Staten behaald zijn. De 
Commissie wordt beschouwd als een belangrijke factor in de verschaffing van 
informatie, de analyse van het beleid inzake het hoger onderwijs in de 
Gemeenschap en de stimulering van een Europese dimensie in het hoger 
onderwijs. 
In dit verband namen de Raad en de Ministers van Onderwijs tijdens de 
vergadering van de Raad op 27 november 1992 besluiten over de ontwikkeling van 
de Europese dimensie in het hoger onderwijs (één van de belangrijkste thema's 
van het Memorandum), bedoeld om met name een grote toename van de 
docentenmobiliteit, contacten tussen instellingen en de ontwikkeling van 
gemeenschappelijke studieprogramma's te stimuleren. 
40. In antwoord op het Memorandum van de Commissie over het open en 
afstandsonderwijs in de Europese Gemeenschap (COM(91)388 Def.: 12 november 
1991) namen de Raad en de Ministers van Onderwijs, tijdens de vergadering van de 
Raad op 27 november 1992, besluiten over de criteria voor activiteiten op dit 
gebied. Dit verschaft een nuttig kader om te bestuderen hoe de voordelen van 
open en afstandsonderwijs (OAO) binnen Erasmus kunnen worden uitgebuit 
teneinde een aanvulling te bieden op de analyse van het huidige gebruik van OAO-
technieken in het Programma. In 1992 interpreteerden de enkele hoger-
onderwijsinstellingen die binnen Erasmus gebruik maakten van OAO, zijn reikwijdte 
zeer ruim, tot alle aspecten van Actie 1. Hierdoor heeft men een reeks 
-31 -
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
mogelijkheden kunnen noemen voor potentiële modellen, en dank zij 
projectcontrole en een verdere beoordeling van de huidige informatie zullen 
voorstellen kunnen worden gedaan om het gebruik van OAO in Erasmus Fase III te 
stimuleren. 
41. Tengevolge een Beschikking van de Ministers van Onderwijs uitgevaardigd tijdens 
de vergadering van de Raad op 25 november 1991, vroeg de Commissie om blijken 
van belangstelling van instanties en consortia voor de oprichting van een Europese 
Databank over het Hoger Onderwijs. De voorgestelde Europese databank zal van 
rechtstreeks belang zijn voor Erasmus. daar zij informatie zal verschaffen ("on line" 
of "off line") aan studenten, hoger-onderwijsinstellingen en organisaties met 
dezelfde belangengroepen over cursussen en diploma's en over de instellingen in 
Europa die deze cursussen organiseren. Erasmus zal bijna zeker een belangrijke 
bron van informatie zijn voor een dergelijke databank. 
42. De Commissie heeft tevens om blijken van belangstelling verzocht van diegenen 
die een Bulletin Board System van het hoger onderwijs willen opzetten. Hoewel alle 
specifieke kenmerken van deze faciliteit nog niet bekend zijn, lijkt het waarschijnlijk 
dat veel leden van het Europese Universitaire Netwerk het nuttig zullen vinden om 
zich op de geboden diensten te abonneren (die waarschijnlijk electronic mail, een 
openbaar mededelingenbord, conferentiemogelijkheden, bestandoverdrachten, fax 
en databanken zal bevatten). 
III.3 Interactie met andere communautaire programma's 
43. De toekomstige ontwikkeling van Erasmus moet gezien worden in een breder 
kader van communautaire initiatieven op het gebied van onderwijs en opleiding die 
gericht zijn op de exploitatie van het potentieel van de Interne Markt. Met het oog 
hierop wordt alles gedaan om een goede coördinatie te garanderen tussen 
Erasmus en andere communautaire programma's op de betreffende werkterreinen. 
44. Actie II van het Lingua Programma, dat tot doel heeft het onderwijs in en het leren 
van vreemde talen te bevorderen, heeft betrekking op de bevordering van 
interuniversitaire samenwerking en op de mobiliteit en uitwisselingen van studenten 
en docenten uit het hoger onderwijs. Het beheer van Actie II van Lingua geschiedt 
volgens dezelfde procedures als de voor het Erasmus Programma gebruikte 
procedures. Daarom zijn ook gezamenlijke afspraken gemaakt met betrekking tot 
het beheer van Erasmus en Actie II van Lingua. 1992 was het derde werkingsjaar 
van het Lingua Programma ter bevordering van het onderwijs in en het leren van de 
communautaire talen (de in aanmerking komende talen zijn de negen werktalen 
van de Gemeenschap, plus het Iers en het Letzeburgesch). 
Hoewel in het Besluit van de Raad ter oprichting van het Lingua Programma 
specifiek is vastgelegd dat de toekenning van studiebeurzen in het kader van 
Lingua (Actie II) in grote lijnen in overeenstemming moet zijn met die van Erasmus, 
-32-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
heeft de Commissie opgemerkt dat er soms zeer grote verschillen zijn tussen het 
niveau van de studiebeurzen in het kader van Erasmus en Lingua Actie II voor 
studenten uit eenzelfde Lid-Staat. Dit verschil komt grotendeels doordat binnen 
individuele Lid-Staten de vraag van de studenten naar de beschikbare fondsen 
uiteenloopt naargelang het Programma, maar ook vanwege de uiteenlopende 
formules voor de toekenning van budgetten voor studiebeurzen aan de Lid-Staten 
in de Besluiten van de Raad inzake Erasmus en Lingua. Daar deze grote verschillen 
in beursniveaus tussen de Programma's en binnen Lingua (Actie II) veel zorgen 
baren, onderzoekt de Commissie, in samenwerking met de Lid-Staten en met de 
steun van het Lingua Comité en het Erasmus Adviescomité, de manieren waarop 
de studiebeursniveaus voor beide Programma's op één lijn kunnen worden 
gebracht, overeenkomstig de geest van het Besluit van de Raad en de belangen 
van de Lid-Staten. 
Een andere reden voor bezorgdheid is het feit dat de EVA-landen op het ogenblik 
niet aan Lingua kunnen deelnemen - een situatie die vaak leidt tot verzoeken van 
coördinatoren tot overdracht van ISP-programma's van Lingua naar Erasmus. 
De steun die moet worden gegeven aan de taalkundige voorbereiding van andere 
studenten dan studenten vreemde talen, is een samenwerkingselement dat 
versterkt moet worden. Tot nu toe heeft het Lingua Programma niet kunnen 
bijdragen aan de oplossing van taalkundige problemen die een verhoogde 
studentenmobiliteit in dit algemener verband in de weg staan. 
45. De Commissie blijft de interactie tussen Tempus en Erasmus nauwlettend volgen, 
niet alleen om overlappende financiering te voorkomen, maar ook met het 
positievere doel om te komen tot een maximale synergie tussen de twee 
initiatieven. Tempus maakt deel uit van het globale PHARE-initiatief voor de 
verlening van hulp bij de herstructurering van de economieën en maatschappijen 
van de betrokken Midden- en Oosteuropese landen. Hoewel Tempus geen officiële 
uitbreiding is van bestaande communautaire programma's als Erasmus, Lingua of 
Comett, werd de opzet van Tempus sterk beïnvloed door deze al langer bestaande 
communautaire initiatieven, en veel van de aanvragen voor Tempus zijn gebaseerd 
op samenwerkingsactiviteiten die het resultaat zijn van Erasmus ISP's. Een aantal 
EG-universiteiten, door Erasmus netwerken met elkaar verbonden, waren ook 
betrokken bij de verdere ontwikkeling van de universitaire strukturen in Centraal en 
Oost-Europa. 
46. Soortgelijke overwegingen zijn van toepassing op het Comett Programma voor 
samenwerking tussen hoger-onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven op het 
gebied van opleidingen in nieuwe technologieën. In beide programma's gaat het 
om de mobiliteit van studenten in het hoger onderwijs. Voor Erasmus is een 
studentenstage in een bedrijf een vorm van uitwisseling uit de vele, terwijl het één 
van de hoekstenen is van het Comett Programma. Erasmus is ook veel ruimer van 
opzet en is niet beperkt tot technologie en haar toepassingen. Een nauwere 
-33-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992. 
samenwerking en een betere coördinatie van activiteiten binnen beide 
programma's worden nagestreefd. 
47. Het ambitieuze nieuwe Commissieprogramma Menselijk Kapitaal en Mobiliteit is 
rechtstreeks gericht op de vorming van een werkelijk Europese wetenschappelijke 
gemeenschap via de uitbreiding, in kwaliteit en kwantiteit, van de menselijke 
hulpbronnen voor onderzoek en ontwikkeling. Zijn acties, die vooral van belang zijn 
voor jonge onderzoekers op postdoctoraatsniveau, zijn een aanvulling op veel door 
Erasmus gefinancierde activiteiten vóór het doctoraat, en dit aanvullende karakter 
wordt kracht bijgezet door een specifieke band tussen de twee programma's. 
48. De Jean Monnet Actie is er, via zijn steun aan het opzetten van "Europese 
leerstoelen", "reguliere studieprogramma's" en "Europese modules", in geslaagd de 
Europese Dimensie binnen de hoger-onderwijssector op een vernieuwende manier 
te stimuleren. 
IV. SLOTOPMERKINGEN 
49. Op onderwijsgebied, en op vele andere gebieden, is 1992 een jaar geweest van 
open en vergaande debatten, die in dit geval gericht waren op het Memorandum 
van de Commissie over het Hoger Onderwijs in de Gemeenschap. 
Als duidelijke katalysator voor een uitgebreide reeks ontwikkelingen heeft Erasmus 
in dit debat een sleutelrol gespeeld en zal het waarschijnlijk in de komende jaren 
een essentieel instrument voor vernieuwing blijven. 
In kwantitatieve zin is het Erasmus Programma in het verslagjaar opnieuw 
aanzienljk uitgebreid. In totaal zullen eind 1992/1993 meer dan 150 000 studenten 
van verschillende sociaal-economische achtergronden sinds 1987 een deel van 
hun cursus in een andere EG-Lid-Staat of EVA-land hebben doorlopen. Ongeveer 
10 000 docenten zullen bovendien sinds 1990 (het eerste jaar waarvan statistieken 
beschikbaar zijn) in het kader van een ISP van Erasmus financiering hebben 
geprofiteerd voor een bezoek aan het buitenland, en veel gastcolleges worden 
uitgevoerd met behulp van Studiebeurzen. 
Zo veel verschillende activiteiten zullen onvermijdelijk complexe en belangrijke 
kwesties aan de orde brengen, en deze hebben veel gedaan om het huidige debat 
over de toekomst van het Europese hoger onderwijs te stimuleren. 
50. Dankzij Erasmus is de toegang tot een buitenlandse studie, wat voorheen alleen 
bereikbaar was voor een kleine en gewoonlijk financieel bevoorrechte élite, nu veel 
breder geworden. Dit wordt nog versterkt door het beleid van de Commissie, dat 
van de NBB's verlangt dat ze speciaal rekening houden met de behoeften van de 
financieel of lichamelijk minder bevoorrechte studenten en de extra subsidies die 
de meeste Lid-Staten nu verschaffen aan Erasmus studenten. Er zal nog verder 
-34-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992 
moeten worden nagedacht over de manieren om ervoor te zorgen dat kansen op 
studie in het buitenland een steviger basis krijgen in de nationale stelsels, ter 
voorbereiding van het moment waarop Erasmus uiteindelijk slechts één van de vele 
initiatieven zal zijn die nu worden gestart op nationaal, regionaal en 
instellingsniveau, in samenhang met het Programma. 
51. Het belangrijkste concept dat is voortgekomen uit de som van de ervaringen 
binnen Erasmus en andere Programma's is dat van de Europese dimensie. De 
benadering bevestigend die de Commissie de afgelopen twee jaar heeft gevolgd bij 
haar uitvoering van het Programma, herhaalden de Raad en de Ministers van 
Onderwijs tijdens de vergadering van de Raad op 27 november 1992 dat de 
Europese dimensie - die erkend wordt als sleutelelement in de opleiding van de 
Europese burgers van morgen - niet alleen bereikt kan worden aan de hand van 
studentenmobiliteit, maar ook via de bevordering van docentenmobiliteit, de 
gemeenschappelijke ontwikkeling van studieprogramma's en de tenuitvoerlegging 
van de overdracht van studiebelastingpunten. 
Erasmus blijft duidelijk een essentieel middel waarmee deze activiteiten getest en 
ontwikkeld kunnen worden. Een uitdaging voor de komende jaren ligt in de 
succesvolle afronding van de proeffase van het ECTS-project, dat de weg zou 
moeten vrijmaken voor een op grotere schaal ingevoerd systeem van overdracht 
van studiebelastingpunten, op basis van het nu goed ingeburgerde vertrouwen 
tussen deelnemende instellingen. De Commissie zal tevens de kwalitatieve 
aspecten van de acties die binnen Erasmus op het gebied van de 
docentenmobiliteit en de gemeenschappelijke ontwikkeling van studieprogramma's 
zijn ontwikkeld, meer in detail moeten onderzoeken zodat zij versterkt en beter 
geschikt worden om de Europese Dimensie zodanig te stimuleren dat alle 
studenten er profijt van hebben. Open en Afstandsonderwijs, waarvan het enorme 
potentieel steeds duidelijker wordt, is een ander belangrijk gebied voor 
toekomstige ontwikkelingen in deze richting; Erasmus zal op dit gebied nauw 
moeten samenwerken met andere initiatieven van de Commissie en de Lid-Staten. 
De tenuitvoerlegging van de interne markt vanaf 1993 leidt ook tot 
gerechtvaardigde eisen van werkgevers en werknemers voor een grotere 
doorzichtigheid in de kwalificatiesystemen van de Lid-Staten en voor het bouwen 
van bruggen daartussen. Meer dan 200 studentenuitwisselingsprogramma's in 
Erasmus leiden op het ogenblik tot gezamenlijke beroepsdiploma's in ten minste 
twee Lid-Staten; meer studenten dan ooit kunnen nu in een groeiend aantal 
beroepssectoren binnen de EG hun vaardigheden aanbieden. Samen met ECTS 
zijn dergelijke ontwikkelingen een voorbode van een interne markt voor diploma's 
waarin alle stelsels weliswaar hun nationale kenmerken behouden, maar toch 
onderling openstaan en jonge afgestudeerden werkelijk Europese carrièrekansen 
bieden, waardoor Europa's concurrentievermogen voor de volgende eeuw een 
flinke duw in de rug krijgt. 
-35-
Erasmus Programma - Jaarverslag 1992_ 
52. Buiten de EG is Erasmus een belangrijk model geweest voor hoger-
onderwijsuitwisselingen met Midden- en Oost-Europa, de Verenigde Staten van 
Amerika, het Middellandse-Zeegebied en Latijns Amerika. Naast belangrijke 
ontwikkelingen in het Tempus Programma werd in 1992 verder werk verricht met 
betrekking tot de plannen voor een EG/Verenigde Staten uitwisselingsproject en de 
aanvang door de Commissie met het Medcampus project voor samenwerking met 
de Noordafrikaanse landen en het programma dat soortgelijke banden wil leggen 
met Latijns Amerika. In andere delen van de wereld, zoals Noord-Amerika - in het 
kader van de Noordamerikaanse Vrijhandelszone - en het gebied van de Stille 
Zuidzee (de UMAP (University Mobility in Asia/het Pacific project), worden verdere 
schema's gepland. Een uitgebreid terrein van potentiële activiteit staat nu open 
voor de Europese hoger-onderwijsinstellingen die willen bijdragen tot de 
ontwikkeling van Europa's bredere culturele banden en die hun collectieve know­
how in een globaal verband ter beschikking willen stellen. 
53. Zo heeft Erasmus dus opnieuw zijn rol bevestigd als vaandel voor Europa. Als men 
de aandacht in de media nauw volgt, ziet men dat de intensieve publiciteit, om nog 
maar te zwijgen over de impact en positieve reputatie van Erasmus onder de vele 
duizenden jongeren waarop het heeft gemikt, veel hebben gedaan om het 
bewustzijn en het beeld dat het algemene publiek van het Programma heeft, te 
vergroten en tegelijkertijd een positief beeld van de Gemeenschap te vormen voor 
een fractie van het totale EG-budget. 
-36-
BIJLAGEN 
3 7 
Tabel I 
ERASMUS ISP-aanvragen per in aanmerking komende staat 
van de coördinerende instelling 
In aanmerking 
kamende Staat 
B 
D 
DK 
E 
F 
G 
1 
IRL 
LUX 
NL 
P 
UK 
Totaat EG 
A 
CH 
FL 
IS 
N 
S 
SF 
Totaal EG 4 EFTA 1991/92 
Aantal 
229 
338 
72 
247 
442 
83 
280 
54 
1 
221 
60 
567 
2 594 
-
-
-
-
-
-
^ % 
8,8 
13,0 
2,8 
9,5 
17,0 
3,2 
10,8 
2,1 
0,0 
8,5 
2,3 
21,9 
100 
-
-
-
-
^ 1992/93 
Aantaf 
208 
309 
60 
215 
382 
71 
245 
41 
1 
203 
57 
527 
2319 
54 
13 
0 
0 
8 
30 
12 
2 436 % 
8,5 
12,7 
2,5 
8,8 
15,7 
2,9 
10,1 
1,7 
0,0 
8,3 
2,3 
21,6 
95,2 
2,2 
0,5 
0,0 
0,0 
0,3 
1,2 
0,5 
100 % (alleen EG) 
9,0 
13,3 
2,6 
9,3 
16,5 
3,1 
10,6 
1,8 
0,0 
8,8 
2,5 
22,7 
100 
-
-
-
-
-
-
-
-
.3^ 
Tabel II 
ERASMUS ISP-aanvragèn per in aanmerking komende staat 
en aantal deelnames 
In aanmerking 
komende staat 
B 
D 
DK 
E 
F 
G 
1 
IRL 
LUX 
NL 
P 
UK 
EUR 
Totaal EG 
A 
CH 
FL 
IS 
N 
S 
SF 
Totaal EG 4 EFTA 1991/92 
Aantal 
714 
1632 
319 
1 267 
1982 
368 
1 178 
328 
9 
740 
434 
2 052 
0 
11023 
-
-
-
-
-
-
-
* % 
6,5 
14,8 
2,9 
11.5 
18,0 
3.3 
10.7 
3,0 
0.1 
6.7 
3.9 
18.6 
0,0 
100 
-
-
-
-
-
-
-
• 1992/93 
Aantal 
757 
1 794 
372 
1 378 
2 125 
426 
1 310 
368 
6 
826 
482 
2 269 
9 
12122 
172 
105 
2 
1 
85 
242 
108 
12 837 % °/ 
5,9 
14,0 
2,9 
10,7 
16,6 
3,3 
10,2 
2,9 
0,0 
6,4 
3.8 
17,7 
0.1 
94,4 
1,3 
0,8 
0,0 
0.0 
0.7 
1.9 
0.8 
100 (alleen 
EG) 
6,2 
14,8 
3,1 
11,4 
17,5 
3,5 
10,8 
3.0 
0.0 
6.8 
4.0 
18.7 
0.1 
too 
-
-
-
-
-
-
-
* 
-V7 
Tabel III 
Ontvangen ISP-aanvragen 1991/92 en 1992/93 
Typeakriviteft 
Studentmobiliteit (SM) 
Docentenmobiliteit (DM) 
Gemeenschappelijke 
Ontwikkeling 
Studieprogramma's 
Intensive Programma's (IP) 1991/92 | t992/n 
Aantal 
2289 
1024 
435 
569 %* 
88 
39.5 
17 
22 Aantal 
2174 
1027 
429 
533 %* 
89 
42 
18 
22 I :—--^ , x- ^-~. 
Toename/ 
Afname 
Aantal 
-115 
+3 
-6 
-36 * 
-5 
0 
-1 
-6 
* % van ISP-aanvragen in deze categorie 
NB.: Aanvragen hebben vaak betrekking op meer dan één type activiteit 
Yo 
Tabel IV 
ERASMUS ISP-àanvragen per studierichting 
Studierichting 
Landbouwkunde 
Architectuur 
Beeldende Kunsten / Muziek 
Bedrijfskunde 
Onderwijs 
Technische Wetenschappen 
Aardrijkskunde / Geologie 
Geesteswetenschappen 
Talen 
Rechten 
Wiskunde 
Medische Wetenschappen / 
Psychologie 
Natuurwetenschappen 
Sociale Wetenschappen 
Communicatie /Informatie 
Diversen 
Raamovereenkomsten 
Totaal 1991/92 
Aantal 
67 
95 
104 
299 
87 
377 
84 
144 
352 
153 
118 
152 
206 
271 
23 
n31 
31 
2594 % 
2.6 
3,7 
4,0 
11.5 
3,4 
14,5 
3.2 
5.6 
13.6 
5.9 
4.5 
5.9 
7.9 
10,4 
0,9 
1.2 
1.2 
100 1992/93 
Aantal 
67 
88 
100 
261 
122 
347 
77 
143 
258 
137 
108 
157 
217 
259 
26 
31 
38 
2 436 % 
2,8 
3.6 
4,1 
10,7 
5.0 
14,2 
3,2 
5,9 
10,6 
5,6 
4,4 
6,4 
8,9 
10,6 
1,1 
1,3 
1,6 
too 
w 
Tabel V 
Goedgekeurde ERASMUS ISP's per in aanmerking komende staat 
van de coördinerende instellingen 
In aanmerking 
komende staat 
B 
D 
DK 
E 
F 
G 
1 
IRL 
LUX 
NL 
P 
UK 
i^BHBlllllïl 
A 
CH 
FL 
IS 
N 
S 
SF 
|i||l€G4 EFTA 1991/92 
Aantal 
158 
218 
42 
150 
269 
49 
173 
32 
1 
143 
40 
370 
NBBi 
-
-
-
-
-
-
-
*. % 
9.6 
13.3 
2.6 
9,1 
16,4 
3,0 
10,5 
1.9 
0.1 
8.7 
2.4 
22.5 
iinmiii 
-
-
-
-. 
-
-
-
+ 1 $92/03. H^^Bill 
Aantal 
176 
241 
48 
166 
312 
49 
180 
36 
1 
153 
44 
439 
lilillll 
32 
8 
0 
0 
6 
24 
9 
1924 % 
9.1 
12.5 
2.5 
8.6 
16,2 
2,5 
9.4 
1.9 
0.1 
8.0 
2.3 
22.8 m 
1.7 
0.4 
0.0 
0.0 
0.3 
1.2 
0.5 
100 
• • " ' • % (alleen 
EG) 
9.5 
13.1 
2.6 
9.0 
16.9 
2,7 
9,8 
2,0 
0.1 
8,3 
2.4 
23,8 
BBB 
-
-
-
-
-
-
-
*. 
i r i liirjiiii il, 11 • i. i 
«. 
Tabel VI 
Goedkeuringspercentages voor ISP's naargelang het type 
activiteit, 1991/92 en 1992/93 (in %) 
jilllll^AtÖviteH: 1991/92 19$2/03 
Studentenmobiliteit (SM) 66 82 
Docentenmobiliteit (DM) 30 35 
Gemeenschappelijke Ontwikkeling 28 40 
Studieprogramma's (OS) 
Intensieve Programme's (IP) 18 26 
Alle ISP's 63 79 
# 
Tabel VII 
Goedgekeurde ERASMUS ISP's per in aanmerking komende staat en 
aantal deelnames 
Jrt aanmerking 
kamende staat 
B 
D 
DK 
E 
F 
G 
1 
IRL 
LUX 
NL 
P 
UK 
EUR 
Totaal EG 
A 
CH 
FL 
IS 
N 
S 
SF 
Totaal EG 4 EFTA 1991/92 
Aantal 
527 
1 245 
245 
928 
1 445 
275 
855 
250 
6 
552 
328 
1 479 
0 
8135 
-
-
-
-
-
-
-
-% 
6.5 
15.3 
3,0 
11,4 
17,8 
3.4 
10.5 
3.1 
0.1 
6.8 
4,0 
18,2 
0.0 
100 
-
-
-
-
-
-
-
* 19$2/$1 
Aantal 
642 
1 561 
321 
1 180 
1 841 
360 
1 081 
322 
6 
691 
423 
1 950 
6 
10384 
137 
85 
2 
1 
71 
214 
95 
10989 XX&t&Xii 
5.8 
14,2 
2.9 
10.7 
16,8 
3.3 
9.8 
2.9 
0.1 
6.3 
3.8 
17,7 
0.1 
94,$ 
1.2 
0,8 
0.0 
0.0 
0.6 
1.9 
0.9 
100 % (alleen 
EG> 
6,2 
15.0 
3.1 
11.4 
17.7 
3.5 
10,4 
3.1 
0.1 
6.7 
4.1 
18,8 
0,1 
W 
-
-
-
-
-
-
-
+ 
i, ut i,,i 
w 
Tabel VIII 
Hoger-onderwijsinstellingen die in aanmerking komen 
voor ERASMUS 
I 1 ' ' f I"**"">—"~—"~TT"^**"*" I' I " ' r —*—**»!' • » II"1"1 ' • ' ' " • ' ' • • I 1 
Urf«$tödt : Aantel iit**witër ^ AanfoHiWeHirtgej* in ^én of meer goedgekeurde 
: mçrking komend 5 ERASMUS ï$F$ 
nO0éf*0nd0rwij^ 
; 1958/89 * <989/90 1990/frt 1$91/$£ 1$92/9$ ; 
B 417 26 49 69 76 100 
D 358 83 126 132 176 186 
DK 254 16 32 44 42 56 
E 74 37 42 42 47 55 
F 1963 150 247 268 300 369 
G 63 12 23 22 24 26 
I 114 43 59 59 65 72 
IRL 65 12 19 20 22 31 
LUX 4 2 2 3 2 2 
NL 358 24 51 53 72 88 
P 189 15 28 35 41 67 
UK 482 106 148 157 172 197 
EUR 2 2 
|||||i|||||K 4343- . «25' $26. 904 1039 12$1 
':':':'<':'y-'y'^ —A i .,_ , , LII ,,,,„,,.,..l 
NB.: Status qua in aanmerking komen wordt bepaald door individuele Lid-Staten (de voor 
1992/93 opgegeven cijfers zijn correct tot januari 1993). 
ir 
Tabel IX 
Goedgekeurde ERASMUS ISP's per studierichting 
Studierichting 
Landbouwkunde 
Architectuur 
Beeldende Kunst/Muziek 
Bedrijfskunde 
Onderwijs 
Technische Wetenschappen 
Aardrijkskunde / Geologie 
Geesteswetenschappen 
Talen 
Rechten 
Wiskunde 
Medische Wetenschappen 
Psychologie 
Natuurwetenschappen 
Sociale Wetenschappen 
Communicatie/Informatie 
Diversen 
Raamovereenkomsten 
Totaal 1991/92 
Aantal 
47 
57 
63 
153 
49 
243 
53 
104 
231 
105 
69 
107 
140 
167 
15 
16 
26 
1645 2.9 
3.5 
3.8 
9,3 
3,0 
14,8 
3.2 
6.3 
14,0 
6.4 
4.2 
6.5 
8.5 
10.2 
0,9 
1,0 
1.6 : 
I 
o 1992/93 
Aantal 
56 
65 
78 
197 
79 
283 
63 
115 
214 
113 
88 
124 
166 
202 
23 
24 
34 
t$24 % 
2.9 
3.4 
4,1 
10.2 
4.1 
14,7 
3,3 
6.0 
11.1 
5.9 
4.6 
6.4 
8,6 
10,5 
1,2 
1,2 
1.8 
100 
¥4 
ERASMUS 
Goedgekeurde studentenaantallen 1992/93 : Land van herkomst / Gastland Tabel X 
S Naar B D DK E F 0 1 IRL LUX NL P UK EUR 
Van 
B 
0 
DK 
E 
F 
G 
1 
IRL 
LUX 
NL 
P 
UK 
EUR 
Totaal EO 
A 
CM 
FL 
!S 
N 
s 
SF 
Totaal EVA 
Totaal 0 652 85 565 785 139 432 166 3 671 171 847 4 
555 0 223 1169 3078 238 897 470 0 838 199 3576 2 
113 340 0 204 303 24 122 79 0 179 49 561 0 
602 998 201 0 2134 118 1110 245 0 569 307 2124 0 
646 2825 273 2153 0 337 1179 527 0 639 362 5664 8 
180 300 41 113 446 0 180 56 1 158 43 499 0 
494 916 135 1045 1407 167 0 169 0 449 185 1452 2 
143 425 66 170 478 54 128 0 0 133 42 330 0 
0100510000000 
644 921 182 553 772 132 424 148 0 0 116 1524 2 
217 221 77 330 470 44 219 55 0 133 0 426 1 
,,743 2967 490 1848 5298 352 1184 312 0 1350 290 0 3 
2200800001030 
4339- ;: 10568 • ; : 1773, :•: 8150 15184 1606 5875 fWÊIÊ. \7 :'4 7 7 • 5120:;|;s;:Ï764 MW& ' W-7M 
27 135 20 109 159 14 90 20 0 55 15 178 0 
42 66 3 26 65 1 36 2 0 42 10 54 0 
0300200000000 
0600000002000 
32 80 34 21 64 4 26 14 0 56 2 67 0 
78 230 50 104 235 23 91 42 0 197 37 330 0 
34 87 26 10 29 7 23 16 0 42 3 97 0 
213 607 133 270 554 49 266 94 0 394 67 726 0 
4552 11175 1906 8420 15738 1655 6141 2321 4 5514 1831 17732 22 Totaal EO 
4520 
11245 
1974 
8408 
14613 
2017 
6421 
1969 
7 
5418 
2193 
14837 
16 
73638 
822 
347 
5 
8 
400 
f417 
374 
3373 
77011 A CH FL IS N S SF 
22 40 0 0 31 60 12 
126 99 3 2 75 206 69 
15 7 0 0 26 48 27 
100 29 0 0 20 92 12 
144 54 2 0 51 239 35 
19 7 0 0 3 21 3 
102 41 0 0 26 100 10 
19 2 0 0 14 25 11 
0 0 0 0 0 0 0 
43 41 0 2 52 186 35 
19 11 0 0 2 44 4 
141 45 0 0 75 266 74 
0 0 0 0 0 0 0 
750 376 5 4 375 1287 292 
0 0 0 0 0 0 0 
0 0 0 0 0 0 0 
0 0 0 0 0 0 0 
0 0 0 0 0 0 0 
0 0 0 0 0 0 0 
0 0 0 0 0 0 0 
0 0 0 0 0 0 0 
0 0 0 0 0 0 0 
750 376 5 4 375 1287 292 Totaal EVA 
165 
580 
123 
253 
525 
53 
279 
71 
Ó 
359 
80 
601 
ö 
3089 
0 
: /. .0 
0 
0 
o 
0 
0 
ó 
3089 Totaal 
4685 
11825 
2097 
8661 
15138 
2070 
6700 
2040 
7 
5777 
2273 
15438 
16 
76727 
822 
347 
5 
8 
400 
1417 
374 
3373 
80100 
HHDUT.XLS 
Tabel XI (a) 
Aanvragen voor ERASMUS studiebezoeken 1992 per in 
aanmerking komdende staat 
|n||nmerkint 
lliijcJorrtentfe 
B 
D 
DK 
E 
F 
G 
I 
IRL 
LUX 
NL 
P 
UK 
Totaal EG 
A 
CH 
FL 
IS 
N 
S 
SF 
Totaal 
EG 4 EFTA In aamerking komende 
aanvragen 
i Aantal 
93 
217 
44 
181 
165 
221 
125 
31 
0 
130 
62 
332 
1601 
22 
22 
0 
10 
28 
36 
43 
1762 % 
5.28 
12.32 
2,50 
10.27 
9,36 
12,54 
7,09 
1,76 
0,00 
7,38 
3,52 
18,84 
90,86 
1,25 
1.25 
0.00 
0.57 
1.59 
2.04 
2,44 
100 Goedgekeurde aanvragen 
Aantal 
70 
131 
31 
123 
112 
158 
85 
24 
0 
82 
45 
186 
t$4r 
H 
12 
0 
5 
19 
25 
27 
t 146 % il 
6,11 
11.43 
2.71 
10.73 
9.77 
13,79 
7.42 
2,09 
0,00 
7.16 
3.93 
16.23 
9*,ar 
0.96 
1.05 
0.00 
0,44 
1.66 
2.18 
2,36 
100 
_ 1 1.1 ,.u, «-~, 
n 
Tabel XI (b) 
Aanvragen voor ERASMUS studiebezoeken in 1992 
per studierichting 
Studierichting 
Land bouwkunde 
Architectuur 
Beeldende Kunsten / 
Muziek 
Bedrijfskunde 
Onderwijs 
Technische Wetenschappen 
Aardrijkskunde / Geologie 
Geesteswetenschappen 
Talen 
Rechten 
Wiskunde 
Medische Wetenschappen / 
Psychologie 
Natuurwetenschappen 
Social Wetenschappen 
Communicatie / Informatie 
Diversen 
Raamovereenkomsten 
Studiebezoeken door 
administratief personeel 
Totaal In aanmerking 
komende aanvragen 
Aantal 
50 
68 
128 
154 
159 
194 
58 
87 
162 
60 
95 
149 
95 
149 
39 
26 
19 
70 
1762 % 
3 
4 
7 
9 
9 
11 
3 
5 
9 
3 
5 
8 
5 
8 
2 
1 
1 
4 
100 Goedgekeurde ^an^|i|il|||: 
Aantal 
36 
46 
81 
83 
110 
122 
48 
58 
111 
35 
60 
92 
73 
90 
28 
16 
13 
44 
1 146 % 
3 
4 
7 
7 
10 
11 
4 
5 
10 
3 
5 
8 
6 
8 
2 
1 
1 
4 
w 
tt 
Tabel XII 
ERASMUS 1992/93 
Toekenning van budget studiebeurzen 
B 
D 
DK 
E 
F* 
G 
1 
IRL 
LUX 
NL 
P 
UK 
EUR 
Totaal EG 
A 
CH 
FL 
IS 
N 
S 
SF 
Totaal 
EFTA 
Totaal 
EC + EFTA Budget ERASMUS 
Actie 2 
(exclusief ECTS) 
ECU % 
2 281 600 3.8 
10 594 400 17,7 
1 171 800 2,0 
6 621600 11,0 
8 308 400 13,8 
2 080 000 3,5 
8 520 900 14,2 
1 107 000 1.8 
225 800 0,4 
2 883 700 4,8 
2 297 200 3,8 
8154 400 13,6 
***60 000 0,1 
54-3Û6a00 90,5 
1310 800 2,2 
927 000 1,5 
10 000 0,0 
200 000 0,3 
981400 1,6 
1319 400 2,2 
944 600 1,6 
5 693 200 9,5 
60000 000 100 ECTS 
ECU % 
140 000 4,9 
300 000 10,4 
140 000 4,9 
300 000 10,4 
300 000 10,4 
140 000 4,9 
300 000 10,4 
140 000 4,9 
20 000 0,7 
140 000 4.9 
140 000 4,9 
**340 000 11,8 
*20 000 0,7 
2420000 84,0 
100 000 3,5 
60 000 2,1 
0 0,0 
20 000 0,7 
80 000 2,8 
100 000 3,5 
100 000 3,5 
460 000 16,0 
2880 000 100 Totaal budget ERASMUS 
Actie 2 
ECU . % 
2 421 600 3,9 
10 894 400 17,3 
1311800 2,1 
6 921600 11.0 
8 608 400 13.7 
2 220 000 3.5 
8 820 900 14.0 
1 247 000 2,0 
245 800 0.4 
3 023 700 4,8 
2 437 200 3.9 
8 494 400 13,5 
80 000 0.1 
. 6»**Môfc' i^i^! 
1410 800 2,2 
987 000 1,6 
10 000 0,0 
220 000 0.3 
1 061 400 1.7 
1419 400 2.3 
1044 600 1.7 
6153 200 %$ 
62 88ÖO00 . 10Ó 
* het EPBS/ECTS consortium in Frankrijk zal direct 20.000 ECU krijgen ontvangen (zie EUR regel) 
** de NGAA in het Vereinigde Koninkrijk heeft een aanvullende 20.000 ECU toegekend gekregen voor de 
financiering van subsidies aan de CNAA/ECTS consorta 
*** dit cijfer dekt rechtstreeks Acti II toekenningen aan Aarlen en Fiesole. 
Tabel XIII 
ECTS studentenstroom per studierichting 1991/92 
3 1991-1992 WERKTUIG-
KUNDE 
LAND UIT IN 
B 6 4 
D 25 17 
DK 5 1 
E 60 13 
F 19 22 
G 6 2 
IRL 4 4 
1 9 22 
L 2 0 
NL 6 3 
P 6 2 
UK 17 75 
TOTAAL 165 16S GENEESKUNDE 
UIT IN 
24 27 
103 21 
3 9 
33 27 
9 75 
17 13 
7 14 
18 11 
0 0 
16 11 
10 8 
21 45 
261 261 SCHEIKUNDE 
UIT IN 
0 7 
15 21 
11 0 
28 12 
30 14 
8 2 
8 8 
10 7 
0 0 
6 9 
4 1 
16 55 
136 136 GESCHIEDENIS 
UIT IN 
7 1 
18 14 
5 1 
17 17 
16 20 
5 5 
3 7 
12 21 
0 0 
10 2 
3 3 
12 17 
108 108 BEDRIJFSKUNDE 
UIT IN 
12 17 
29 24 
6 4 
62 41 
54 50 
24 1 
11 22 
11 23 
0 0 
17 0 
6 2 
26 74 
2$8 25$ TOTAAL | 
UIT % IN % 
49 5.28 56 6,03 
190 20,5 97 10,5 
30 3.23 15 1,62 
• r j ! 
200 21.6 110 11,9 
128 13.8 181 19,5 
i 
60 6.47 23 2,48 
33 3,56 55 5.93 
60 6,47 84 9,05 
2 0,22 0 0 
55 5,93 25 2,69 
29 3,13 16 1,72 
92 9,91 266 28,7 
$29 100 928 100 r 
Tabel XIV 
Artikelen verschenen in de media over ERASMUS in 1992 l 
| EG =* 602 EVA « 454 TOTAAL ~ 1056 | 
# 
Tabel XV 
SUBSIDIES TOEGEKEND VOOR HET ACADEMISCHE JAAR 1992/93 (in ECU) 
ACTIE 1 
A. Interuniversitaire Samenwerkingsprogramma's 
a. Studentenmobiliteit 15 702 500 
b. Docentenmobiliteit 2 622 000 
c. Gemeenschappelijke Ontwikkeling van 
Studieprogramma's 1 208 000 
B. d. Intensieve Programma's 
Studiebezoeken 1 624 500 
1 800 000 22 957 000 
21 157 000 
ACTIE 2 
A. Studentenbeurzen 
B. ECTS Studiebezoeken 60 000100 
2 880 000 62 880 100 
ACTIE 3 
A. ECTS instellingssubsidie 
B. NARIC netwerksubsidie 1930 000 
110 045 2 040 045 
ACTIE 4 
A. Verenigingen en Publikaties 319 845 
B. Informatie en Evaluatie 2 730 478 
C. Beheer van het Programma en Evaluatie 6 266345 9 316 668 
TOTAAL 97193 813 
&>-
COM(93) 268 def. 
DOCUMENTEN 
NL 16 
Catalogusnummer : CB-CO-93-298-NL-C 
ISBN 92-77-56669-8 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg