COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
Brussel, 5.6.2002
COM(2002) 277 definitief
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE
Raadplegingsdocument: Naar een krachtig er cultuur van raadpleging en dialoog -
Voorstel inzake algemene beginselen en minimumnor men voor raadpleging van de
betrokken partijen door de Commissie
2MEDEDELING VAN DE COMMISSIE
Raadplegingsdocument: Naar een krachtig er cultuur van raadpleging en dialoog -
Voorstel inzake algemene beginselen en minimumnor men voor raadpleging van de
betrokken partijen door de Commissie
3Ontwerp
Raadplegingsdocument
Naar een krachtiger cultuur van raadpleging en dialoog - Voorstel inzake algemene
beginselen en minimumnormen voor raadpleg ing van de betrokke n partijen door de
Commissie
I. Inleiding
Er zijn verschillende vormen van interactie tussen de Europese instellingen en de
maatschappij:
- in de eerste plaats interactie via het Europees Parlement waarin de vertegenwoordigers
van de Europese burgers zetelen;
- interactie door de geïnstitu tionaliseerde adviesorganen van de EU (Economisch en
Sociaal Comité en Comité van de Regio's) , op basis van de he n uit hoofde van de
Verdragen toegekende rol;
- interactie door minder formele rechtstreek se contacten met de  betrokken partijen.
In haar Witboek over Europese governance he eft de Commissie zich ertoe verbonden bij te
dragen tot een versterking van een cultuur van overleg en dialoog in de EU.
Dit document inzake raadpleging van de betrokken partijen is erop gericht concrete vorm te
geven aan deze verbintenis van de Commissie. Het is tegelijkertijd een rechtstreekse bijdragetot het Actieplan voor een bete re regelgeving en een nieuwe strategie om de impact te
evalueren die beide tegelijkertijd door de Commissie zijn goedgekeurd.
Breed overleg door de Commissie is geen nieu w verschijnsel aangezien zij reeds geruime tijd
externe partijen bij haar beleidsvorming betrekt. Voor nagenoeg alle beleidsterreinen maakt deexterne raadpleging deel uit van de beleidsvorming.
De voordelen van openste lling voor externe bijdragen worden thans reeds algemeen erkend.
Tot dusver beschikte de Commissie nog niet over een voor al haar diensten
gemeenschappelijke strategie. Elke dienst heeft eigen mechanismen en methoden om de
respectieve sectorale belangengroepen te raa dplegen. Hoewel hierdoor ongetwijfeld talrijke
voorbeelden kunnen worden gegeven van goed e betrekkingen tussen de Commissie en de
belangengroepen is men thans, zowel binnen de  Commissie als bij de geraadpleegde groepen,
van mening dat dit proces meer samenhang moet vertonen. De reac ties van de betrokken
partijen op het Witboek over governance bevestigen dit
1.
                                                
1Deze reacties zijn te vinden op de website "governance" van de Commissie op:
http://europa.eu.int/comm/governance/index_nl.htm
4In dit document worden enkele essentiële begi nselen uiteengezet die de betrekkingen van de
Commissie met de betrokke n partijen moeten regelen en word t voor de raadplegingsprocessen
een reeks minimumnormen voorgesteld.
Het is de bedoeling dat dit doc ument garandeert dat alle be trokken partijen op een adequate
manier worden geraadpleegd.
De belangrijkste doelstellingen van de voorge stelde benadering kunnen als volgt worden
samengevat:
/g183 bijdragen tot een grotere betrokkenheid van de partijen door een transparanter
raadplegingsproces waardoor de Commissie een  grotere verantwoordingsplicht krijgt.
/g183 algemene beginselen en normen vaststelle n om de Commissie in staat te stellen haar
raadplegingsprocedures te rationaliseren en op een pertinente en systematische wijze toe
te passen.
/g183 een coherent raadplegingskader tot stand br engen dat echter flexibel genoeg is om
rekening te kunnen houden met de specifieke vereisten van de diverse belangengroepen
en met de behoefte om voor elk beleidsvoorstel adequate raadplegingsstrategieën uit te
werken.
/g183 het uitwisselen van beproefde methoden binnen de Co mmissie verbeteren en zodoende
van elkaar leren.
Dit document zal ter raadpleging op internet worden gepubliceerd. Meer details over de
manier waarop de betrokken partijen aan deze raadpleging kunnen deelnemen, zijn
opgenomen in deel V.
II. Bedoeling van de raadplegingsprocessen van de Commissie
Raadpleging: een voor alle be trokkenen gunsti ge strategie
De raadplegingsmechanismen maken gedurende de  gehele wetgevingsprocedure deel uit van
de activiteiten van alle Europese instellingen, d.w.z. vanaf de fase van de beleidsvorming, dieeen voorstel van de Commissie voorafgaat, tot de  definitieve goedkeuring door de wetgever
en de uitvoering. Naar gelang van de besp roken problematiek bieden deze raadplegingen
vertegenwoordigers van de regionale en lokale autoriteiten, maatschappelijke organisaties,ondernemingen en verenigingen van ondern emingen, betrokken burgers, academici en
deskundigen alsmede de betrokken partijen in derde landen de ge legenheid een eigen bijdrage
te leveren.
Wat de geïnstitutionaliseerde raadplegingsmechanismen betreft worden de Commissie, het
Parlement en de Raad bijgestaan door special e geïnstitutionaliseerde adviesorganen zoals het
Economisch en Sociaal Comité (ESC) en het Comité van de Regio's (CvdR). De Commissieis van oordeel dat deze organen moeten worden  aangemoedigd om een meer proactieve rol te
spelen en zij heeft hiertoe de nodige  stappen ondernomen (zie deel III).
De essentiële rol van deze a dviesorganen betekent echter niet dat er geen directe contacten
kunnen zijn tussen de Commissie en de belangen groepen. Op brede schaal overleg voeren is
immers een van aan de Commissie uit hoofde va n de Verdragen opgelegde taken en draagt
5bovendien ertoe bij dat deugdelijk e voorstellen aan de wetgever worden voorgelegd. Dit stemt
volledig overeen met het rechtskader van de Europese Unie waarin wordt gesteld dat "de
Commissie, alvorens wetgevingsteksten voor te  leggen, breed overleg dient te voeren en,
telkens al dat dienstig is, o verlegdocumenten moet publiceren" .2
Breed overleg is derhalve verenigbaar met het begrip "representatieve democratie". Het is
duidelijk dat het besluitvormingsproces in de EU allereerst wordt gelegitimeerd door degekozen vertegenwoordigers van de Europese volkeren. Het Europees Parlement stelt het als
volgt in zijn resolutie betreffende het Witboek inzake governance
3: "De raadpleging van de
betrokken actoren […] kan alleen maar een aanvulling op en geen vervanging van de
procedures en beslissingen van wetgevende en democratische gelegitimeerde instellingenzijn; in de wetgevingsprocedures kunnen all een de Raad en het Parlement als wetgever
verantwoordelijke beslissingen nemen […]". De Commissie gaat dus ervan uit dat aan de
betrokken partijen de m ogelijkheid moet worden geboden om  hun mening te uiten, maar niet
om te beslissen.
Anderzijds moet ermee rekening worden gehouden  dat voor alle bij de raadplegingsprocessen
betrokken partijen een adequa te en billijke behandeling moet worden gegarandeerd. De
Commissie heeft met name onders treept dat zij voornemens is "het risico te verminderen dat
beleidsmakers slechts naar één kant van de  zaak luisteren of dat bepaalde groepen
bevoorrechte toegang verwerven[…]".
4
Het is de bedoeling da t het in dit document voorgestelde kader ertoe bijdraagt dat een
dergelijk risico wordt vermeden.
Door haar raadplegingstaak uit te voeren garandeert de Commissie dat haar voorstellen
technisch leefbaar en in de praktijk uitvoerbaar zijn en dat zij gebaseerd zijn op eenbottom-up-benadering. Efficiënte raadpleging heeft derhalve een tweeledig doel, namelijk dekwalitatieve verbetering van het beleid en een grotere d eelname van de be trokken partijen en
het publiek in het algemeen. Tr ansparante, doorzichtige en coherente raadplegingen door de
Commissie hebben een ander voordeel. Niet alle en wordt het algemeen publiek in grotere
mate bij de besluitvorming betrokken, ook de wetgever he eft meer mogelijkheden om de
activiteiten van de Commissie te  evalueren (bijvoorbeeld aan de hand van documenten waarin
het resultaat van de raadplegingen wordt samengevat).
De specifieke rol van de ma atschappelijke organisaties
Hoewel de doelgroepen verschillen naargelang van de omstandigheden moet de Commissie
steeds erop toezien dat bij haar raadplegingsproc edures alle relevante belangengroepen in de
maatschappij hun standpunt kunnen uiteenzetten.
In deze context spelen de maatschappelijke or ganisaties een belangr ijke rol doordat zij breed
overleg over de voorgestelde strategieën verg emakkelijken. Om die reden heeft de Commissie
in haar Witboek over Europese governance er op aangedrongen dat deze  organisaties bij het
raadplegingsproces worden betrokken. De Commissie moedigt in het bijzonder op Europees
niveau een coherente benadering aan ten aanzien van de vertegenwoordigers van de
maatschappelijke organisaties.
                                                
2 Protocol (nr. 7) betreffende de toepassing van het subsidiariteits- en het evenredigheidsbeginsel bij het
Verdrag van Amsterdam.
3A5-0399/2001.
4Witboek inzake Europese governance.
6Deze specifieke rol van de maatschappelijke organisaties in de moderne democratieën is nauw
verbonden met het grondrec ht van de burgers om zich te verenigen met het oog op een
gemeenschappelijk doel zoals is bepaald in artikel 12 van het Europees Handvest van degrondrechten.
5 De aansluiting bij een vereniging biedt de burger de mogelijkheid van een
actieve deelname naast die welke wordt gebod en door politieke partije n of verkiezingen.
Witboek inzake Eu ropese governance
"De civiele maatschappij speelt een belangrijke ro l bij het verwoorden van wat er leeft bij de
bevolking en bij het verlenen van diensten  om aan de behoeften v an burgers tegemoet te
komen.  […] De civiele maatschappij ziet Europa in toenemende mate als een geschikt
platform voor een heroriëntatie  van het beleid en een ver andering van de maatschappij. […]
Dit biedt een reëel potentieel om burgers actiever  te betrekken bij het verwezenlijken van de
doelstellingen van de Unie en he n een gestructureerd kanaal te bieden voor feedback, kritiek
en protest".
In dit opzicht kunnen uit het feit dat er geen gemeenschappelijke of we ttelijke bepaling is van
het begrip "maatschappelijke organisaties" een  aantal moeilijkheden voortvloeien. De term
kan echter worden gebruikt om te verwijz en naar een reeks organisaties zoals de
arbeidsmarktactoren (d.w.z. va kbonden en werknemersorganisaties - de "sociale partners");
organisaties die de sociale en economische actoren vertegenwoordigen en die geen socialepartners zijn in de strikte zin van het w oord (bijvoorbeeld consumen tenorganisaties), NGO's
(niet-gouvernementele organisa ties) waarin mensen verenigd zijn die zich voor een
gemeenschappelijke zaak inzetten zoals milieuorganisaties, mensenrechtenorganisaties,liefdadigheidsinstellingen, onderwijs- en opleidingsorganisaties, enz., CBO's (community-based organisations, d.w.z. organisaties die aan de basis van de samenleving zijn ontstaan en
die specifiek op hun leden gerichte doe lstellingen nastreven), bijvoorbeeld
jongerenorganisaties, gezinsbonden en alle organisaties die burgers  betrekken bij het lokale en
gemeentelijke bestuur; religieuze gemeenschappen.
6
Deze beschrijving groepeert uite raard de belangrijkste structur en van de maatschappij buiten
de overheidsorganen en de overheidsadministra tie, met inbegrip van de economische actoren
die over het algemeen niet worden beschouwd als zijnde een onderdeel van de zogenaamde
derde sector of van NGO's. Uit deze veelomvattende omschrijving blijkt duidelijk dat hetbegrip "maatschappelijke organisatie" sterk verankerd is in de democratische tradities van de
lidstaten van de Unie.
III. Verbetering van de raadplegingsprocedur es van de Commissie - Een permanent proces
De Commissie begint niet op nul wanneer het erom gaat de diverse partijen bij het
raadplegingsproces te betrekken. In de afge lopen jaren heeft zij een reeks maatregelen
genomen om dit proces te verbeter en. Hierna volgen enkele voorbeelden.
De Commissie zal dit proces in de toekomst  voortzetten. Zo heeft zij zich op een voor de
Europese burgers essentieel gebied verbonden tot de tenuitvoerlegging van het Verdrag van
                                                
5"Eenieder heeft recht op vrijheid van vreedzame vergadering en op vrijheid van vereniging op alle
niveaus, met name op politiek, vakverenigings- en maatschappelijk gebied (...)".
6Deze beschrijving stemt overeen met de analyse van het Economisch en Sociaal Comité in zijn advies"De rol en bijdrage van de maatschappelijke organisaties bij de opbouw van Europa" (PB C 329 van
17 november 1999, blz. 30).
7de VN/ECE betreffende toegang tot informatie, publieke inspraak bij besluitvorming en
toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden (het Verdrag van Aarhus).7
Een meer proactieve ro l voor de geïnst itutionaliseerde adviesorganen
In de inleiding werd reeds erop gewezen dat het Economisch en Sociaal Comité (ESC) en het
Comité van de Regio's (CvdR) een belangrijke rol spelen in het raadplegingsproces zoalsvastgesteld in de Verdragen. Als geïnstitutionaliseerde adviesorganen van de EU staan zijvoor een sterk verankerde raadplegingstraditie . De Commissie zou graag gebruikmaken van
hun ervaring en moedigt hen aan om een proactievere rol te spelen.
In 2001 heeft de Commissie dan ook met zowel het Economisch en Sociaal Comité als het
Comité van de Regio's een samenwerkingsprotocol gesloten om te garanderen dat zij eenactievere rol spelen als tussenpersoon tussen respectievelijk de georganiseerde civiele
maatschappij (ESC) en de regionale overhede n (CvdR). Wat het ESC betreft, beantwoordt
deze nieuwe benadering uiterst goed aan de geest van het Verdrag van Nice. In deze tekst
wordt de rol van het ESC in het communautair kader uitgebreid aangezien wordt gesteld dat
"het zal bestaan uit vertegenwoordigers van de verschillende economische en sociale
componenten van de georganis eerde civiele maatschappij".
Binnen de Commissie zullen deze prot ocollen ten uitvoer worden gelegd
8 op basis van een
interne handleiding voor de diensten van de Commissie.
Overeenkomstig de protocollen za l in de nabije toekomst aan deze organen worden gevraagd
namens de Commissie raadplegingen te organise ren. Dit betekent dat in  onderling overleg zal
moeten worden nagegaan hoe zij kunnen toetrede n tot het in dit documen t vastgestelde kader.
Open raadplegingsprocedures
De Commissie raadpleegt het grote publiek op basis van documenten zoals groenboeken,
witboeken en mededelingen. In het kader van deze open raa dplegingen kunnen alle betrokken
personen of partijen hun bijdrage  leveren overeenkomstig de strategie van de Commissie om
zoveel mogelijk instanties bij de raadpleging te betrekken.
Dit betekent echter dat er een aantal praktische moeilijkheden zijn waarover de Commissie
zich thans bezint. Een open raadpleging geef t over het algemeen aanleiding tot een groot
aantal opmerkingen die vaak met moeite of ze lfs helemaal niet kunnen worden verwerkt. De
Commissie heeft in het kader van haar initiatief inzake interactieve beleidsvorming eenspeciaal instrument ontwikkeld dat on line be schikbaar is en tot de oplossing van het
probleem kan bijdragen.
                                                
7Bijkomende uitvoeringsmaatregelen die eventueel op Gemeenschapsniveau noodzakelijk zijn, worden
momenteel in overweging genomen.
8De tenuitvoerlegging van deze protocollen zal met name verzoeken om verkennende adviezen over
transversale kwesties in het kader van de strategi sche prioriteiten van de Commissie omvatten alsmede
een systematische raadpleging over groen- en witboeken; een uitbreiding van de ad hoc-samenwerking(hoorzittingen, gemeenschappelijke vergaderingen, andere evenementen).Wat het ESC betreft, kunnen eventueel ook andere bijdragen in overweging worden genomen zodat zijn
rol in het kader van de dialoog met de civiele maatschappij kan worden versterkt.
8Initiatief inzake interactieve beleidsvorming
Op 3 april 2001 hechtte de Europese Commissie haar goedkeuring aan een mededeling inzake
interactieve beleid svorming (C(2001)1014) dat gericht is op een verbetering van de
governance. Het is hierbij de bedoeling gebruik te maken van internet om de reacties van het
grote publiek te vergaren en te analyseren en daarvan uit te gaan bij de beleidsvorming in de
Europese Unie. Dit initiatief is een van de instrumenten waardoor de Commissie, als moderne
administratie, in staat zal zijn sneller en efficiënter te reageren op de verzoeken van de
burgers, de consumenten en het bedrijfsleven.
Het initiatief inzake interactieve beleidsvorming omvat de ontwikkeling van twee op internet
gebaseerde mechanismen waardoor de Commissie beter de impact (of het gebrek aan impact)
van het EU-beleid zal kunnen evalueren op grond van:
- een feedbackmechanisme aan de hand w aarvan de spontane reacties van het grote
publiek kunnen worden verzameld. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van reeds
bestaande netwerken en contactpunten om c ontinu toegang te hebben tot de mening en
ervaring van economische actoren en burgers van de Unie.
- een raadplegingsmechanisme waarmee de reacties op nieu we initiatieven kunnen
worden opgevangen en snel en op ee n gestructureerde manier kunnen worden
opgeslagen. Dit impliceert de oprichting van permanente panels, zoals het Business
Test Panel, om deze standpunten te evalueren.
Gerichte raadplegingsprocedures
Voor een efficiënte raadpleging dienen de meest geschikte raadplegingskanalen te worden
vastgesteld. Daarom moeten de doelgroepen duidelijk worden gedefinieerd.
Voorbeelden van dergelijke gerichte raadpleg ingsmechanismen zijn de officieel door de
Commissie opgerichte formele raadplegings organen of andere gestructureerde
raadplegingsgroepen alsmede raadplegingen ad hoc (bijvoorbeeld hoorzittingen) waarop
vertegenwoordigers van de sectorale bela ngengroepen en het betrokken publiek worden
uitgenodigd.9
Door hun aard verschaffen deze organen een geprivilegieerde toegang tot hetbeleidsvormingsproces van de Commissie. Ee n minimale vereiste voor een transparante
governance is dan ook dat deze bestaande raa dplegingsmechanismen meer in het licht worden
gesteld. Een databank van deze organen is beschikbaar op internet , met inbegrip van
informatie over hun bevoegdheden, samenstelling en werkmethoden.
                                                
9Op het gebied van de financiële diensten heeft de Commissie, op basis van een resolutie over een
efficiëntere regulering van de effectenmarkten die in maart 2001 door de Europese Raad van Stockholmwerd goedgekeurd, een vroegtijdig, breed en schematisch raadplegingsproces opgezet voor de
goedkeuring van wetgeving en technische uitvoeringsmaatregelen.
9CONECCS
De informatie over de formele en gestru ctureerde adviesorganen is opgenomen in een
databank10, CONECCS ( Consultation, the European Commission and Civil Society ). Het doel
is informatie te verstrekken over comités en  andere adviesorganen waarop de Commissie een
beroep doet om de maatschappelijke organisaties op een formele of structurele manier te
raadplegen.
Op de CONECCS-website van de Europa server  kan tevens informatie worden gevonden over
maatschappelijke organisaties zonder winstoog merk op Europees niveau. Deze lijst van
organisaties is samengesteld op vrijwillige basis en is enkel bedoeld als informatiebron en niet
als een middel tot officiële erkenning.
CONECCS is een dynamisch instrument dat permanent wordt ontwikkeld.
Het is duidelijk dat open en meer gerichte ra adplegingsprocedures niet noodzakelijkerwijze
onverenigbaar zijn. Naargelang van de problem atiek gebeurt het vaak  dat beide vereisten
fasen zijn van een raadplegingsproces dat erop gericht is de betrokken partijen zoveelmogelijk bij de raadpleging te betrekken.
IV. Algemene beginselen en minimumnor men voor raadplegingen door de Commissie
In het licht van de in deel III ontwikkeld e overwegingen wenst de Commissie thans over te
gaan tot de volgende fase van een versterkte ra adplegingscultuur en hiertoe stelt zij een aantal
algemene beginselen en minimumnorme n voor het raadplegingsproces voor.
Aard en doel
Voorgesteld wordt de betrekkingen tussen de Commissie en de geraadpleegde partijen te
onderwerpen aan een aantal grondbeginselen di e het kader van deze raadpleging zullen
vormen en tevens de basis zulle n zijn voor de toekomstige ont wikkelingen van he t beleid ter
zake. De voorgestelde beginselen zijn hoofdzake lijk gebaseerd op de algemene beginselen die
door de Commissie worden toegepast bij het beheer van haar activiteiten en die worden
toegelicht in het Witboek inzake Europese governance : participatie, openheid,
verantwoordingsplicht, doe lmatigheid en samenhang.
Om tot een doeltreffende raadpleging te komen ma g de verbintenis om deze beginselen toe te
passen niet unilateraal zijn: beide bij het raadplegingsproces betrokken partijen moeten dezebeginselen op een efficiënte wijze toepassen.
Voorgesteld wordt dat de Commissie zich bij haar open en/of gerichte raadplegingen over
belangrijke beleidsinitiatieven
11 laat leiden door de in dit document vastgestelde algemene
beginselen en minimumnormen zonder afbreuk te  doen aan de meer geavanceerde praktijken
                                                
10http://europa.eu.int/comm/civil_society/coneccs/index.htm
11 Belangrijke beleidsinitiatieven zijn die waarvoor met name een uitgebreide effectbeoordeling
noodzakelijk is.
10die reeds door de diensten van de Commissie worden  toegepast of andere specifieke regels die
voor bepaalde beleidsterreinen moeten worden  ontwikkeld. Noch de algemene beginselen,
noch de minimumnormen z ijn juridisch bindend.
Met het oog op het doel van dit document word t onder "raadpleging" verstaan het proces
waardoor de Commissie ervoor zorgt dat extern e partijen bij haar beleidsvorming worden
betrokken alvorens het College va n Commissarissen een beslissing neemt. Bijgevolg zijn van
het toepassingsgebied van de algemene beginselen en minimumnormen uitgesloten:
- specifieke raadplegingskaders waarin de Verdragen (bijvoorbeeld de rol van de
geïnstitutionaliseerde adviesorganen, de sociale dialoog in de zin van de artikelen 137tot en met 139 VEG) of andere  communautaire teksten voorzien
- raadplegingsvereisten uit hoofde van internationale overeenkomsten
- de deelneming van vertegenwoordigers van de lidstaten in het kader van de
zogenaamde comitologieprocedure
12.
In het Witboek over Europese governance word t erop gewezen dat de algemene beginselen en
minimumnormen voor raadpleging in de toe komst zullen worden aangevuld, maar niet
vervangen, door twee andere instrument en die de Commissie momenteel ontwikkelt
- een reeks richtsnoeren betreffende het gebr uik van deskundigheid die erop gericht zijn de
goede praktijken te integreren en te verspreiden. Het is met name de bedoeling deverantwoordelijkheid, he t pluralisme en de integriteit van de gebruikte deskundigheid te
garanderen. Deze richtsnoeren zullen telkens van toepassing zijn wanneer een aspect van het
beleid van de Commissie in enige mate wetenschappelijk  onderbouwd is. Zij zullen in
coördinatie met de  in dit document voorgestelde minimu mnormen worden ten uitvoer gelegd
vooral omdat bij de beleidsvorming vaak een in teractie noodzakelijk is  tussen de deskundigen
en de betrokken partijen;
- een kader voor een meer systematische di aloog met verenigingen van regionale en
plaatselijke overheden in de EU.
Deze instrumenten zullen beantwoorden aan  de specifieke behoeften op de betrokken
beleidsgebieden.
Algemene beginselen
DEELNEMING
"[De] kwaliteit […] van het EU-beleid worden  bepaald door een brede participatie in elke
fase van de besluitvorming".13
Wat de ontwikkeling en uitvoering van het EU -beleid betreft, kiest de Commissie voor een
                                                
12Overeenkomstig Besluit 1999/468/EG van de Raad.
13Witboek over Europese governance.
11aanpak waarbij een maximale deelname van de partijen wordt gegarandeerd. Zij dient dus over
elk belangrijk beleidsinitiatief zo veel ruim mogelijk ruim overleg te plegen. Dit geldt in hetbijzonder in het kader van de wetgevingsvoorstellen.
O
PENHEID EN VERANTWOORDINGSPLICHT
"De[Europese] instellingen moeten meer openhe id betrachten […] om het vertrouwen in de
complexe instellingen te vergroten."14
"Elke EU-instelling moet uitleggen wat zij doe t in Europa en daar de verantwoordelijkheid
voor nemen".15
De Commissie is van oordeel dat het administra tieve beheer en de beleidsvorming voldoende
zichtbaar moeten zijn voor de buitenwereld om te kunnen worden begrepen en de nodige
credibiliteit te hebben. Dit geldt met name voor het raadplegingsproces waarin de belangrijkstecontacten met de belangengroepen in de maatschappij plaatsvinden.
Het door de Commissie gevoerde overleg moet da n ook transparant zijn zowel ten aanzien van
de rechtstreeks betrokken partijen als van het grote publiek. Er moet duidelijk worden
gemaakt:
/g183 welke problematiek wordt onderzocht
/g183 welke mechanismen voor de raadpleging worden toegepast
/g183 wie wordt geraadpleegd en waarom
/g183 welke factoren van invloed zijn op de formulering van het beleid.
Het gevolg hiervan is dat ook de betrokken partijen zelf moeten  handelen in een transparante
context zodat het publiek weet wie deelneemt aan  het raadplegingsproces en op welke manier
de verschillende partijen tewerk gaan. 
Openheid en verantwoordingsplicht zijn derhal ve essentieel voor orga nisaties die proberen bij
te dragen tot de totstandbrenging van het Eu ropees beleid. Het moet dus duidelijk zijn:
/g183 welke belangen zij vertegenwoordigen
/g183 in welke mate zij die vertegenwoordigen
/g183 in welke mate zij getrouw deze belangen weergeven.
De betrokken partijen die over een beleidsvoorstel van de Co mmissie commentaar wensen uit
te brengen, moeten derhalve bereid zijn de Commissie en het grote publiek de hierboven
bedoelde informatie te verstrekken. De CONECCS-databank zou in deze context een nuttiginstrument kunnen zijn.
                                                
14idem.
15idem
12DOELMATIGHEID
"Het beleid moet doeltreffend zijn  en op het juiste moment komen.16”
Om doeltreffend te zijn moet de raadpleging zo vroeg mogelijk plaatsvinden. Dit betekent dat
de partijen bij de ontwikkeling van het beleid moeten worden betrokken in een fase waarin zijnog steeds van invloed kunnen zijn op de formul ering van de belangr ijkste doelstellingen, de
toe te passen methoden, de presta tie-indicatoren en, zo nodig, de eerste grote lijnen van dat
beleid. Soms is overleg in meer dan één fase noodzakelijk.
Voorts dient erop te worden gewezen dat zowel de Commissie als de externe betrokken
partijen er alle voorde el bij hebben hun respectieve sta ndpunten te begrijpen. De Commissie
handelt in een strategisch en po litiek kader dat door talrijke fact oren wordt beïnvloed. Zo moet
zij bijvoorbeeld rekening houden met de haar uit hoofde van de Verdra gen ten aanzien van de
andere Europese instellingen opgelegde verplichtingen alsmede met haar internationaleverplichtingen ten aanzien van derde landen en inte rnationale organisaties.
Doeltreffendheid is enkel m ogelijk wanneer het evenredigheidsbeginsel in acht wordt
genomen. De toegepaste methode en de omvang  van de raadpleging dienen derhalve steeds
evenredig te zijn met de impact van het voorstel  waarover overleg wordt gepleegd en er moet
rekening worden gehouden met de daarmee verband houdende specifieke beperkingen.
Een beter begrip van deze factoren en van de  werkmethoden van de Commissie zal de externe
betrokken partijen helpen om hun verwachtingen af te stemme n op hetgeen in werkelijkheid
kan worden verwezenlijkt.
S
AMENHANG
"Beleid en maatregelen moeten samenhangend zijn […]”17
De Commissie zal erop toezien dat tijdens het door  haar diensten gepl eegde overleg de nodige
samenhang en doorzichtighe id worden gegarandeerd.
Zij zal ervoor zorgen dat het raadplegingsproc es mechanismen inzake feedback, evaluatie en
analyse bevat.
Het volstaat echter niet dat enkel de Commissie haar eigen handelwijze in het kader van het
raadplegingsproces analyseert. Ook de belangengroepen moeten tijdens hetraadplegingsproces beschikken over follow- up-mechanismen zodat zij de nodige lessen
kunnen trekken en kunnen nagaan of zij een daadwerkelijke bijdrage leveren tot een
transparant, open en verantwoord systeem.
De resultaten van een dergelijk e follow-up kunnen vervolgens worden onderzocht in het licht
van de conclusies die door de Commissie word en getrokken na haar eigen interne evaluatie
zodat beter kan worden nagegaan hoe het systeem werkt en hoe het eventueel kan wordenaangepast of uitgebreid.
                                                
16idem
17idem
13Minimumnormen
A. D UIDELIJKHEID OMTRENT HET VOORWERP VAN DE RAADPLEGING
Iedere communicatie in het kader van de raadpleging moet duidelijk, kort en krachtig
zijn en moet alle nodige informatie bevatten om de standpuntbepaling van de partijen te
vergemakkelijken.
De informatie die aan het grote publiek en de deelnemende partijen moet worden verstrekt
dient de volgende el ementen te bevatten:
/g183 een samenvatting van de context, het toepassingsgebied en de doelstellingen van de
raadpleging, met inbegrip van een beschr ijving van de specifieke, te bespreken
problematiek of van vraagstukken die van bijzonder belang zijn voor de Commissie.
/g183 in voorkomend geval, gedetailleerde info rmatie over hoorzittingen, vergaderingen of
conferenties
/g183 adressen en verdere gegevens van de cont actpunten en informatie over de termijnen
/g183 een toelichting over de manier waarop de Commissie de bijdragen en de feed-back
behandelt en over de volgende fasen van de beleidsvorming
/g183 verwijzingen naar desbetreffende documentatie indien deze niet in de bijlage is
opgenomen (zo nodig met werkdocumenten van de diensten van de Commissie).
B. P UBLICATIE
De Commissie moet ervoor zorgen dat de no dige informatie wordt verstrekt met het oog
op de bewustmaking van het grote publiek en haar communicatiekanalen aanpassen aan
de behoeften van iedere doelgroep. Zonder daarom andere communicatie-instrumenten
uit te sluiten moeten alle openbare raadplegingen steeds op internet worden gepubliceerd
en worden aangekondigd op het enig e toegangspunt (single access point).
Om een breder publiek te bereiken wordt voor de raadpleging een enkel toegangspunt
vastgesteld waar de betrokke n partijen desbetreffende in formatie en documenten kunnen
vinden. Hiertoe kan de Commissie gebruik maken van de portaalsite "Uw stem in Europa".18
Maar naast internet kan ook gebruik worden gemaakt van meer traditionele
communicatiemiddelen (bijvoorbeeld persberich ten, mailings). De Commissie moet zo nodig,
en voorzover dit mogelijk is, de raadplegings documenten in andere formats ter beschikking
stellen zodat deze meer toegan kelijk worden voor gehandicapten.
C. T ERMIJNEN
                                                
18http://europa.eu.int/yourvoice
14De Commissie dient het publiek en de betrokken partijen steeds voldoende tijd te bieden
voor programmering en voor het toesturen van antwoorden op verzoeken en van
schriftelijke bijdragen. Momenteel is zij van oordeel dat een termijn van ten minste zes
weken moet worden vastgesteld voor de ontvangst van antwoor den bij sc hriftelijke
openbare raadplegingen en een termijn van  20 werkdagen voor het bijeenroepen van
vergaderingen.
De deelnemers moeten vooral over voldoe nde tijd beschikken om  hun deelneming aan
raadplegingen van de Commissie voor te bereiden en te programmeren.
Bij het vaststellen van de raadplegingsperiode moet een redelijk evenwicht worden gevonden
tussen de behoefte aan een adequate bijdrage enerzijds en aan een snelle besluitvorming
anderzijds. In dringende ge vallen of wanneer de betrokke n partijen reeds voldoende tijd
hebben gehad om hun standpunt te bepalen, kan deze periode word en ingekort. Soms kan een
raadplegingsperiode van zes weken worden ve reist om rekening te  kunnen houden met een
aantal bestaande bindende instrument en (dit is met name het geval voor
kennisgevingsvereisten uit hoofde van de WTO- overeenkomst) of met he t specifieke karakter
van een bepaald voorstel (bijvoorbeeld wegens de  diversiteit van de be trokken partijen of het
complexe karakter van de betreffende problematiek).
Wanneer de termijn voor de indiening van opmer kingen is verstreken wordt de raadpleging
door de bevoegde dienst van de Commissie afge sloten en wordt overgegaan tot de volgende
fasen van het administra tief proces (bijvoorbeeld de voorbere iding van de beslissing van het
College van Commissarissen).
D. O NTVANGSTBEVESTIGING EN FEEDBACK
Aan de deelnemers moet een ontvangstbeves tiging worden toegezonden. De resultaten
van de openbare raadpleging moeten worden verspreid via websites die verbonden zijn
met het enige toegangspunt op internet.
Naar gelang van het aantal bijdragen en de be schikbare middelen kan de  ontvangstbevestiging
de vorm hebben van:
/g183 een individueel antwoord (e-m ail of ontvangstbewijs), of
/g183 een collectief antwoord (per e-mail of op het enige toegangspunt van de Commissie voor
raadpleging op internet. Wanneer de opmerkingen binnen een termijn van 15 werkdagen
op het enige toegangspunt worden gepubliceerd wordt dit beschouwd als eenontvangstbevestiging).
De bijdragen zullen nauwkeurig worden geanalys eerd om na te gaan of, en in welke mate,
deze adviezen in de beleid svoorstellen kunnen worden verwerkt. Deze bijdragen zullen
worden gepubliceerd op de pagina van het enig toegangspunt.
De Commissie is voornemens praktijken aan te  moedigen waarbij een adequate feedback
wordt verschaft aan het grote publiek en aan de partijen die op de raadpleging hebbengereageerd.
15Zo zullen met name de toel ichtingen bij de wetgevings voorstellen van de Commissie de
resultaten bevatten van de voorafgaande raadplegingsprocessen alsmede uitleg omtrent dewijze waarop deze werden uitgevoerd. Ook zal worden aangegeven in hoeverre in hetbetreffende voorstel rekening  werd gehouden met deze re sultaten. Daarnaast zullen de
resultaten van de raadplegingen die plaatsvi nden in het kader van de effectbeoordeling,
worden samengevat in de daarop betrekking hebbende verslagen.
E. S
PECIFIEKE ELEMENTEN VOOR GERICHTE RAADPLEGINGEN
Bij gerichte raadplegingen dient de Commissie erop toe te zien dat de betrokken partijen
de gelegenheid krijgen hun mening te uiten.
Teneinde een billijke behandeling te garanderen moeten bij een gerichte raadpleging de
volgende partijen worden betrokken:
/g183 de partijen die betrokken z ijn bij een bepaald beleid
/g183 die welke zullen worden betrokken b ij de uitvoering van het beleid of
/g183 de organen die door hun opmerkingen rech tstreeks betrokken zijn  bij het beleid.
Bij het vaststellen va n de bij de raadpleging betrokken partijen dient de Commissie tevens
rekening te houden met de volgende elementen:
/g183 de bredere impact van het bele id op de andere beleidsterre inen zoals bijvoorbeeld op het
gebied van milieubescherming19
/g183 in voorkomend geval de behoefte aan specifi eke ervaring, deskundigheid of technische
kennis
/g183 de behoefte om zo nodig niet-georganiseerde belangen bij de raadpleging te betrekken
/g183 de bijdragen van deelnemers  bij eerdere raadplegingen
/g183 in voorkomend geval, de behoefte aan  een passend evenwicht tussen de
vertegenwoordigers van:
/g167 grote en kleine organisaties
/g167 sociale en economische actoren
/g167 grotere categorieën en specifieke  doelgroepen (bijvoorbeeld vrouwen,
bejaarden, werklozen of etnische minderheden)
/g167 organisaties in de Europese  Unie en in de niet-lidstaten (bijvoorbeeld in de
kandidaat-landen of de ontwikkelingsla nden of in landen die belangrijke
handelspartners zijn va n de Europese Unie).
                                                
19Artikel 6 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.
16Wanneer zulks nodig is moedigt de Commissie bijdragen aan van op Europees niveau
georganiseerde betrokken partijen.
Het Economisch en Sociaal Comité heeft een reeks geschiktheidscriteria vastgesteld die van
toepassing zijn op de zogenaamde "maatschappelijke dialoog"20. Het Comité wenst deze
criteria verder te bespreken met de Europese instellingen en de georganiseerde civielemaatschappij.
Wanneer er reeds een formeel of gestructureerd raadplegingsorgaan bestaat dient de
Commissie de nodige stappen te ondernemen om te garanderen dat de samenstelling van dit
orgaan overeenstemt met de sector die het verteg enwoordigt. Indien dit niet het geval is dient
de Commissie na te gaan hoe kan worden ge garandeerd dat alle be langen in aanmerking
worden genomen (bijvoorbeeld door andere vormen van raadpleging).
De resultaten van meer beperk te raadplegingen moeten, indien zulks mogelijk is, voor het
publiek toegankelijk zijn op het toegangspunt op internet.
V. Raadpleging over de voorgestelde al gemene beginselen en minimumnormen
Na de publicatie van haar Witboek over Europese governance heeft de Commissie
talrijke opmerkingen
21 ontvangen waaruit blijkt dat haar verbintenis om een
samenhangend kader voor raadpl eging van de betrokken partije n tot stand te brengen zeer
gunstig wordt onthaald. Talrijke bijdragen be vatten reeds operati onele voorstellen die
rechtstreeks betrekking hebben op de in dit document ontwikkelde aanpak. Verschillendeorganisaties benadrukten  dat zij hiervoor be langstelling hebben en bereid zijn de
Commissie meer gedetailleerde commentaar te  verstrekken op basis van een concreet
voorontwerp voor een raadplegingskader.
De Commissie wenst derhalve alle betrokken partijen aan te moedigen om hun
opmerkingen over de voorgestelde algeme ne beginselen en minimumnormen te
formuleren door hen de mogelijkheid te geven een sta ndpunt in te nemen.
Deze reacties en de commentaar die de  Commissie reeds heeft ontvangen zullen
nauwkeurig worden geanalyseerd om na te gaan of, en in welke mate, zij kunnen worden
opgenomen in de definitieve versie van de algemene beginselen en de minimumnormendie in het najaar 2002 door de Commissie moeten worden goedgekeurd.
                                                
20"Om voor participatie in aanmerking te komen moet een Europese organisatie: duurzaam op EG-niveau
georganiseerd zijn; direct over de deskundigheid van haar leden kunnen beschikken en snel enconstructief advies kunnen geven, algemene aanspraken vertegenwoordigen die met de belangen van deEuropese samenleving stroken, uit organisaties bestaan die in de respectieve lidstaten als representatief
voor de door hen behartigde belangen worden aangemerkt, organisaties in de meeste lidstaten bevatten,
verantwoording schuldig zijn aan de aangesloten organisaties, gemachtigd zijn om op Europees niveau tevertegenwoordigen en te handelen, onafhankelijk en niet aan instructies van derden onderworpen zijn envooral in financieel opzicht en qua besluitvorming sprocedures transparant zijn." (Opinie over "Europese
Governance – een Witboek" van 20 maart 2002; ESC 357/2002).
21Deze opmerkingen zijn beschikbaar op de website "governance" van de Commissie.
17Reacties op de voorstelle n van de Commissie kunnen vóór 31 juli 2002  aan de
Commissie worden toegezonden.
Bijdragen kunnen ook worden geleverd via e-mail op het volgende adres:
SG-Consultation-minimumstandards@cec.eu.int
of per post worden toegezonden aan:
Europese Commissie
Secretariaat-GeneraalKantoor: BREY 9/210B-1049 Brussel
Alle bijdragen zullen te vinden zijn op de website "governance".
Aan de belangengroepen die namens hun or ganisaties opmerkingen formuleren, zal
worden gevraagd basisinformatie te vers trekken over hun algemene doelstellingen en
structuur en over de manier waarop z ij hun leden hebben geraadpleegd over de
voorstellen van de Commissie. Wanneer deze organisaties reeds zijn opgenomen in de
databank CONECCS zullen zij wo rden verzocht deze inform atie zo nodig aan te passen.
Er zal een afzonderlijk informatieblad worden  verstrekt aan organisaties die geen gebruik
wensen te maken van deze faciliteit en aan die welke niet voldoen aan degeschiktheidscriteria.
Volledige informatie over deze raadpleg ing zal beschikbaar zijn op de website
"governance" van de Commissie op:
http://europa.eu.int/comm/governance/index_nl.htm.