Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Europese politiek voor Toerisme"

(1999/C 138/02)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 26 januari 1999 besloten, overeenkomstig artikel 23, lid twee, van het Reglement van Orde een advies op te stellen over de "Europese politiek voor Toerisme".

De Afdeling "Interne markt, productie en consumptie", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 maart 1999 goedgekeurd; rapporteur was de heer Lustenhouwer.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 362e zitting (vergadering van 24 maart 1999) het volgende advies met 80 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 6 onthoudingen goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De ontwikkeling van een volwaardig Europees beleid voor de bedrijfstak Toerisme en Recreatie (T& R) lijkt op een dood spoor aangeland te zijn. Tijdens de vergadering van de Raad Interne Markt van 7 december 1998, kon (wederom) geen overeenstemming bereikt worden over de inhoud en het benodigde budget voor een meerjarenprogramma ten behoeve van deze sector. Het inmiddels reeds door het Voorzitterschap van de Raad zelf sterk afgezwakte voorstel voor een dergelijk programma, oorspronkelijk Philoxenia genaamd, is hiermee onhaalbaar gebleken.

1.2. Het Comité, dat de Commissie altijd heeft gesteund(1) bij zijn pogingen om voor de toeristisch-recreatieve bedrijfstak en ten behoeve van de consument van het toeristisch product een pro-actief beleid op EU-niveau te ontwikkelen, is uitermate teleurgesteld over deze stand van zaken en wenst zich hier niet bij neer te leggen.

1.3. Nu een gecoördineerd beleid op basis van een dergelijk meerjarenprogramma moeilijk te realiseren blijkt, zal bezien moeten worden in hoeverre op andere wijze rekening gehouden kan worden met de belangen van de bedrijven in deze sector en die van hun klanten. De dreiging is immers aanwezig dat nog slechts op ad hoc-basis activiteiten op EU-niveau ontwikkeld worden, waarbij onderlinge afstemming tussen de diverse diensten van de Commissie ontbreekt en het (midden-)lange termijn perspectief verdwijnt.

1.4. Hierbij rust een zware taak op de speciale Directie Toerisme die de Commissie recent binnen D.-G. XXIII in het leven heeft geroepen, zo is het Comité zich bewust. Een taak die de volle ondersteuning van het Comité heeft en die in nauwe samenspraak en overleg met de T& R-organisaties en de sociale partners zal moeten worden opgezet en uitgevoerd.

De negatieve opstelling van de Raad zal de Commissie er immers niet van mogen weerhouden binnen de eigen organisatie geïntegreerd rekening te houden met de belangen van deze sector en zijn consumenten.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De sterkst groeiende bedrijfstak van de Europese Unie (2,5 tot 4 % groei per jaar in termen van omzet, 1,0 tot 1,5 % in termen van werkgelegenheid) wordt, zoals bekend, geraakt in zijn functioneren door activiteiten van de EU op tal van terreinen. Reeds in eerdere adviezen(2) heeft het Comité, net zoals trouwens ook het Europees Parlement(3), hierop gewezen. Het Comité verlangt dan ook van de Raad en de Commissie dat, ondanks de politieke tegenwind, een echt begin wordt gemaakt met een geïntegreerde benadering in het overall-beleid van de Commissie ten aanzien van de uitdagingen waarvoor de bedrijven in deze sector staan. Een dergelijke benadering vormt een wezenlijke voorwaarde voor het daadwerkelijk benutten van het aanwezige groeipotentieel van deze sector. Vanwege de relatief zekere toekomst van deze sector is het groeipotentieel bijzonder groot. Het toeristisch product loopt immers niet het risico achterop te raken op de technologische ontwikkeling.

2.2. De meest in het oog springende vraagstukken liggen op terreinen als de scholing van ondernemers (vaak kleine, zelfstandige ondernemers) en hun personeel, de toegang tot kapitaal nodig voor investeringen met het oog op de toekomst, de wankele en vaak moeizame relatie tussen recreatie en milieubescherming, de toepassing van nieuwe technologieën in de bedrijfsvoering, de arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden, de gevolgen van de informatiemaatschappij, en met name de elektronische handel, voor tussenpersonen, de impact van infrastructurele ontwikkeling (b.v. tekort aan vluchtcapaciteit), de toegang tot informatie en kennis over de ontwikkelingen op de consumentenmarkt, mede van belang door de zich in snel tempo wijzigende voorkeuren van consumenten, en - niet in de laatste plaats - het fiscale klimaat.

2.3. Juist op het fiscale terrein is de invloed van Europese wet- en regelgeving in het oog springend. De BTW-regelgeving is van aanzienlijke invloed op het concurrentievermogen van de horecasector en andere toeristische bedrijfstakken. Veel landen buiten de EU heffen namelijk geen BTW op deze diensten. De bestaande lagere tarieven voor de horeca- en toeristische sector dienen dan ook behouden te blijven. Daarnaast zou het de werkgelegenheid ten goede komen wanneer een lager BTW-tarief wordt ingevoerd voor arbeidsintensieve diensten die daarop nog geen aanspraak maken.

3. "The High Level Group on Tourism"

3.1. Meer in het algemeen zal de EU moeten bijdragen aan het bevorderen van een ondernemersvriendelijk klimaat van wet- en regelgeving. Het Comité kan zich vinden in het initiatief van de Commissie om de zogenaamde "High Level Group on Tourism"(4) op te zetten en sluit zich aan bij de conclusies van deze Groep, bijvoorbeeld dat op korte termijn uitvoering gegeven moet worden aan de aanbevelingen van de zogenaamde "BEST-groep" (Business Environment Task Force). Ook ziet het Comité met belangstelling uit naar de wijze waarop de Commissie zich voorstelt uitvoering te geven aan de conclusies van de High Level Group. Dit rapport geeft tal van belangrijke aanbevelingen die een grote bijdrage kunnen leveren aan het bevorderen van de werkgelegenheid in de sector T& R.

3.2. Het rapport van de High Level Group toont eens te meer aan dat de activiteiten van een sector die bij uitstek grensoverschrijdend actief is, een Europees beleid verdienen dat stimulerend en innoverend is, en zich pro-actief richt op de duurzame ontwikkeling van de bedrijven tegen de achtergrond van een wenselijke bescherming van de consument en in een harmonisch evenwicht met andere belangen, zoals bijvoorbeeld die van het milieu.

3.3. Om de kwaliteit van de human resources in de toeristische sector aantrekkelijker te maken, dringt de High Level Group er in zijn rapport op aan dat de sociale partners (waarbij zeker de organisaties van het midden- en kleinbedrijf betrokken moeten worden) in de overige T& R sectoren het voorbeeld van hun collegae uit de horecasector volgen en een sectorale sociale dialoog, met name over zaken als het vereiste opleidingsniveau en de arbeidsvoorwaarden, gaan voeren. Dit overleg kan er ook toe bijdragen dat het soms slechte beeld dat bestaat van de werkcondities in deze sector, verbeterd wordt en het dus aantrekkelijker wordt voor werkzoekenden om zich op een arbeidsplaats in de bedrijfstak T& R te oriënteren.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. De, zoals gezegd, zware taak die nu op de Commissie rust, zal volgens het Comité alleen dan vruchten afwerpen indien op gestructureerde wijze overleg plaatsvindt met de vertegenwoordigers van deze bedrijfstak. Het Comité pleit dan ook voor de oprichting van een (geloofwaardig) Europees raadgevend Comité voor Toerisme en Recreatie.

4.1.1. Het Comité is zeer tevreden over de verbinding die de Commissie ook legt tussen toerisme en detailhandel in het recent verschenen Witboek over de handel(5). In deze Mededeling erkent de Commissie, naar de mening van het Comité terecht, dat de detailhandel en de toeristische sector tal van gezamenlijke belangen hebben. Het Comité wijst erop dat vooral de centra van steden belang hebben bij een gevarieerd winkelaanbod waarin ook plaats is voor kleine zelfstandige ondernemers. Een goede variëteit van winkelaanbod vergroot de toeristische aantrekkingskracht van de steden. De detailhandel zal volgens het Comité ook actief mee moeten werken aan het constant verbeteren van die aantrekkingskracht. Immers, uit onderzoek blijkt hoe groot het belang van de detailhandel is. Van het geld dat een ter bestemming aangekomen toerist aldaar besteedt, gaat een groter deel naar de detailhandel dan naar b.v. de restaurant- en/of cafésector (onderzoek in Amsterdam schat deze verhouding op ± 60 % - 40 %). Het idee van de Commissie om deze samenwerking te stimuleren met een competitie met daaraan gekoppeld een prijs, acht het Comité een creatieve wijze om aan geslaagde projecten de nodige publiciteit te geven.

4.2. Het Comité constateert voorts dat gedurende het Duitse Voorzitterschap geen bijeenkomsten, ook niet informeel, zijn gepland van de Raad Toerisme. Deze blijk van volledige des-interesse zijdens de Raad valt volgens het Comité op generlei wijze te billijken. Het Comité roept het fungerend Voorzitterschap en het hierna volgende Finse Voorzitterschap dan ook op een dergelijke Raadsbijeenkomst in zijn agenda op te nemen.

4.3. Volstrekt terecht vermeldt het werkprogramma van het Duitse Voorzitterschap dat aandacht besteed wordt aan het weerzinwekkende verschijnsel van wat men noemt het "kindersextoerisme". Zoals het Comité ook in eerdere adviezen(6) heeft benadrukt, kan niet hard genoeg opgetreden worden tegen dergelijke mensonterende praktijken. De maatregelen die de Commissie tot dusverre op dit terrein heeft genomen, worden door het Comité dan ook toegejuicht, evenals het feit dat het bedrijfsleven zelf al initiatieven heeft ontplooid. Touroperators en reisagenten in tal van EU-lidstaten hebben zich uitdrukkelijk van dergelijke vunzige praktijken gedistantieerd en instrumenten ontwikkeld, zoals royement van betrokken leden, die de actieve betrokkenheid van bedrijven binnen de EU dienen af te straffen. De internationale associatie van de horecasector heeft ook een soort gedragscode opgesteld. Duidelijk moge zijn dat deze vorm van kinderuitbuiting en mishandeling met toerisme niets van doen heeft en het imago van de bedrijfstak dreigt te schaden. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan verdere maatregelen op dit vlak te nemen.

4.4. Om de ontwikkeling van een Europees toeristisch-recreatief beleid weer op de politieke agenda te krijgen, zijn inspanningen nodig van alle betrokkenen. Het is daarom ook dat het Comité de aanbeveling van de High Level Group onderschrijft betreffende het organiseren van een jaarlijkse "Toerisme Top" (Annual Tourism Summit). Tijdens een eerste bijeenkomst van een dergelijke "Top" kan een rolling-programme ontwikkeld worden van activiteiten èn de coördinatie daarvan, die tijdens opeenvolgende bijeenkomsten geëvalueerd en bijgesteld kan worden. Door betrokkenheid bij die Top vanwege de Commissie, het Europees Parlement, de lidstaten, het bedrijfsleven en de consumentenvertegenwoordigers, kan een profiel gegeven worden van de veelheid van uitdagingen waarvoor wij staan, die op termijn tot slechts één conclusie kan leiden: "Europa kan niet langer weigeren om politiek en beleidsmatig de snelst groeiende sector van onze economie de erkenning te geven die deze op grond van zijn economische en maatschappelijke positie verdient!"

5. Conclusies

5.1. Het Comité geeft zijn volledige ondersteuning aan dit streven, getuige ook de uitspraak van de toenmalige voorzitter van het Comité, de heer Tom Jenkins, ter gelegenheid van de conferentie te Luxemburg, op 4 en 5 november 1997: "Ik herinner u eraan dat het Comité in diverse adviezen gewezen heeft op het economisch, sociaal en cultureel belang van het toerisme voor de Europese Unie, en herhaaldelijk gepleit heeft voor de erkenning van de essentiële rol die het toerisme niet alleen in sociaal-economisch, cultureel en politiek opzicht, maar ook als bindend element tussen de volkeren en de verschillende geografische entiteiten in de EU vervult".

5.2. Het Comité benadrukt dat het hoog tijd is voor een langetermijnpolitiek voor toerisme op EU-niveau, geschraagd door een besluit van de Raad. Alleen zo krijgt het toerisme in de EU de politieke erkenning waarop deze sector - gezien zijn enorme belang voor groei en werkgelegenheid - recht heeft.

5.3. Zo'n beleid zal ertoe bijdragen dat de financiële middelen van de Commissie effectief worden ingezet. Tegelijkertijd is de erkenning van het belang van de toeristische sector een conditio sine qua non voor de verwezenlijking van de voornaamste doelstellingen van de Gemeenschap, met name op het gebied van werkgelegenheid, regionaal beleid en milieu, van de doelstellingen i.v.m. de uitbreiding en van de overall-beleidsdoelstellingen voor het MKB.

Brussel, 24 maart 1999.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. RANGONI MACHIAVELLI

(1) Zie o.a.: ESC-advies over de Rol van de EU op het gebied van het Toerisme-Groenboek van de Commissie:PB C 301 van 13.11.1995; ESC-advies over het eerste meerjarenprogramma ter ondersteuning van het Europees Toerisme (1997-2000) PB C 30 van 30.1.1997.

(2) Zie ESC-advies over het Verslag van de Commissie over communautaire maatregelen die van invloed zijn op het toerisme (1995-1996): PB C 19 van 12.1.1998.

(3) Zie: Resolutie van het EP op het Verslag van de Commissie over communautaire maatregelen die van invloed zijn op het toerisme, A4-0247/98 van 7.10.1998; Resolutie van het EP van 27.1.1999 over banen met toekomstperspectief, rapporteur: de heer Th. Mann, A4-0475/98, PE 227.966 def., punten 19-20 en 21.

(4) Conclusies en aanbevelingen van de High Level Group on Employment and Tourism: "Europese nieuwe partnerschappen voor de werkgelegenheid", Europese Commissie, DG XXIII, Brussel, oktober 1998.

(5) COM(1999) 6 def. van 27.1.1999.

(6) PB C 284 van 14.9.1998.