Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over "De economische en sociale samenhang en het EU-beleid op de andere terreinen"

(2004/C 10/20)

Op 23 juli 2002 heeft de heer Barnier, lid van de Commissie en belast met het regionaal beleid, het Europees Economisch en Sociaal Comité namens de Commissie verzocht een advies op te stellen over "De economische en sociale samenhang en het EU-beleid op de andere terreinen".

De gespecialiseerde afdeling "Economische en monetaire unie - economische en sociale samenhang", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 1 september 2003 goedgekeurd; rapporteur was de heer Dassis.

Tijdens zijn op 24 en 25 september 2003 gehouden 402e zitting (vergadering van 25 september) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 66 stemmen voor en 21 stemmen tegen, bij 10 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Recente gebeurtenissen van bijzonder gewicht tonen aan dat de weg naar een politieke Unie nog lang en moeilijk is. Een aantal Europese landen schijnt niet langer aanhanger te zijn van de overtuiging die in de jaren 70 en 80 opgang maakte, nl. dat zij wel verplicht zijn voor integratie te kiezen, omdat elk van hen afzonderlijk niet invloedrijk genoeg is om de internationale ontwikkelingen te beïnvloeden.

Economische en sociale samenhang behoort samen met de EMU en de voltooiing van de interne markt tot de in de Verdragen vastgelegde hoofddoelstellingen, die ook in het ontwerp voor een Europese grondwet zijn bevestigd.

De nieuwe, specifieke omstandigheden waar we vandaag mee te maken krijgen, en met name:

- de toenemende globalisering van de markten;

- de uitbreiding van de EU met de landen van Midden- en Oost-Europa;

- de allesoverheersende invloed van de kennismaatschappij én -economie;

- de algemene sociale en politieke kenmerken die het aanzien van de 21ste eeuw bepalen,

maken een nieuwe, aangepaste aanpak van de problematiek van de sociale en economische samenhang absoluut noodzakelijk.

1.2. Een dergelijke aanpak houdt in:

- dat een gedetailleerde analyse wordt opgemaakt van de uit het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voortvloeiende verbintenissen van de lidstaten en de Gemeenschap t.a.v. economische en sociale samenhang, teneinde de betekenis van de desbetreffende bepalingen en voorschriften zo goed mogelijk te verduidelijken;

- dat studie wordt gemaakt van de manier waarop de lidstaten en de Gemeenschap de in de Verdragen en - na de inwerkingtreding ervan - de Europese Grondwet vastgelegde bepalingen en voorschriften inzake samenhang interpreteren en ten uitvoer leggen;

- dat wordt nagegaan hoe de economische en sociale samenhang wordt beïnvloed door de manier waarop de lidstaten en de Gemeenschap de in de Verdragen vastgelegde bepalingen en regelingen inzake samenhang interpreteren en ten uitvoer leggen;

- dat wordt nagegaan op welke punten zou moeten worden afgeweken van de manier waarop de Verdragsbepalingen inzake samenhang tot nog toe worden geïnterpreteerd en ten uitvoer gelegd. Dit kan betekenen dat bij de planning, de uitwerking en de tenuitvoerlegging van de communautaire beleidsmaatregelen op de verschillende gebieden nieuwe prioriteiten worden afgebakend, of dat nieuwe keuzemogelijkheden worden geboden.

1.3. Het Comité heeft hierover reeds een aantal documenten gepubliceerd, waaronder het advies over "De toekomst van het cohesiebeleid in het licht van de komende uitbreiding en de overschakeling op de kenniseconomie"(1), waarin wordt nagegaan welke gevolgen deze overschakeling meebrengt voor de cohesie, en het advies over "De strategie ter versterking van de economische en sociale samenhang van de Europese Unie"(2), waarin bijzondere nadruk wordt gelegd op de bijdrage van het in art. III-111 van het ontwerp van Grondwet vermelde structuurbeleid aan de cohesie.

1.4. Onderhavig advies is bedoeld als aanvulling op deze documenten. Om redenen die hieronder worden uiteengezet zal een uitgebreide analyse worden gemaakt van de niet-structurele communautaire beleidsmaatregelen vermeld in art. III-112 van het ontwerp van Grondwet, en de manier waarop zij tot de economische en sociale samenhang bijdragen.

2. De betekenis van samenhang

2.1. De bepalingen en voorschriften inzake economische en sociale samenhang zijn uitgebreid en gedetailleerd terug te vinden in deel III van het ontwerp van Europese Grondwet.

2.2. Conform de Verdragsbepalingen moeten de Unie en de lidstaten het criterium van de economische en sociale samenhang terdege in aanmerking nemen wanneer zij keuzes maken in het kader van andere communautaire beleidsmaatregelen. De doelstelling van versterking van de sociale en economische samenhang blijft dus niet beperkt tot een aantal specifieke communautaire maatregelen, maar geldt voor álle beleidsgebieden.

2.3. Uit een nadere beschouwing kunnen de volgende drie conclusies worden getrokken:

2.3.1. Ten eerste: in het Verdrag wordt verwezen naar het begrip economische en sociale samenhang, maar wordt niet specifiek aangegeven wat wordt verstaan onder "economisch" en "sociaal". Toch staat het als een paal boven water dat de desbetreffende Verdragsbepalingen niet op de samenhang in het algemeen slaan, maar dat wel degelijk een economische en een sociale dimensie worden onderscheiden.

2.3.2. Ten tweede: alleen in art. 158 wordt de (economische en sociale) samenhang als één begrip beschouwd (harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap in haar geheel, verkleinen van de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van de regio's en de achterstand van de armste regio's).

2.3.2.1. Als art. 159 niet zo duidelijk was, zouden we ons toch de volgende vraag stellen: moeten ook de niet-structurele communautaire beleidsmaatregelen - zowel vóór de aankondiging als ook bij de uitwerking en toepassing ervan - koste wat het kost worden afgestemd op het noodzakelijke streven naar economische en sociale samenhang, hoewel dat waarschijnlijk betekent dat zij dan niet meer de verwachte resultaten zullen opleveren? Of moet er bij de tenuitvoerlegging van de andere communautaire beleidslijnen uitsluitend naar worden gestreefd dat zij de Gemeenschap in haar geheel zo veel mogelijk voordeel opleveren, los van de vraag of de volledige en onvoorwaardelijke uitvoering van de maatregelen de kloof tussen de regio's verdiept, de achterstand van de armste regio's nog vergroot en, i.p.v. de samenhang dichter bij te brengen, regionale verschillen en nieuwe ongelijkheid in de hand werkt.

2.3.2.2. De formulering van art. 159 is evenwel waterdicht: de overige beleidsmaatregelen moeten zowel bij de uitwerking als de toepassing ervan beantwoorden aan de vereisten van samenhang. Het valt dan ook niet uit te sluiten dat sommige maatregelen voor de Gemeenschap in haar geheel geen maximaal effect sorteren, omdat zij anders de verschillen tussen de regio's zouden versterken en de positie van de armste regio's nog zouden verslechteren.

2.3.3. Ten derde: Onbeantwoord blijft ook nog altijd de vraag hoe de Gemeenschap de Verdragsbepalingen inzake samenhang tot nog toe heeft geïnterpreteerd en toegepast. Zoals zal blijken pakt de Gemeenschap een en ander nog altijd niet aan zoals het hoort: zo worden bij de planning, de uitwerking en de toepassing van de communautaire maatregelen die niet onder het structuurbeleid vallen, de uitwerking daarvan op de samenhang (m.a.w. het terugdringen van de regionale ongelijkheid en de achterstand van bepaalde gebieden) niet in kaart gebracht; alleen de invloed ervan op de Gemeenschap in haar geheel wordt in aanmerking genomen. De Gemeenschap loopt dus willens en wetens het risico dat zij met bepaalde beleidsmaatregelen (b.v. op het gebied van mededinging, interne markt of monetair beleid) de regionale verschillen nog verdiept, en de economische en sociale ongelijkheid, en niet de samenhang, in de hand werkt. Die nadelige gevolgen tracht zij dan weer te verhelpen of te beperken door structurele maatregelen uit te werken en ten uitvoer te leggen. Het ziet er dan ook naar uit dat structuurmaatregelen ter versterking van de economische en sociale samenhang in de praktijk pas op de tweede plaats komen.

3. Economische en sociale samenhang onder één noemer

3.1. Met de term economische samenhang wordt verwezen naar de interregionale convergentie van bepaalde economische indicatoren, m.n. degene die betrekking hebben op het BBP per hoofd van de bevolking.

3.2. Met "sociale samenhang" wordt met name het systeem van sociale zekerheid en sociale voorzorg dat deel uitmaakt van het Europees sociaal model, bedoeld.

3.3. Het is geen gelukkige keuze geweest om in de Verdragen, en m.n. in de artt. 158 - 162 geen enkel onderscheid te maken tussen deze twee begrippen. Op die manier wordt het nl. erg moeilijk om de twee aspecten van de samenhang inhoudelijk uit elkaar te houden en te begrenzen.

3.4. Hamvraag daarbij is in hoeverre deze twee (complementaire) aspecten van de samenhang aan elkaar kunnen of mogen worden gekoppeld. Of: dient de economische samenhang voorrang te krijgen boven de sociale samenhang?

3.5. Het antwoord op deze vraag mag niet berusten op willekeurige theorieën of keuzes, maar moet uitgaan van de in de artt. 158-162 uitdrukkelijk vastgelegde regels. Het is dus zaak na te gaan of de desbetreffende bepalingen betekenen dat de doelstellingen van economische en sociale samenhang bij de uitwerking en de tenuitvoerlegging van het communautair beleid op gelijke voet moeten worden gesteld, of dat de economische samenhang voorrang moet krijgen op de sociale samenhang.

3.6. Het BBP per hoofd van de bevolking is niet meer dan een gemiddelde waarde; door de analyse van de samenhang uitsluitend te baseren op dit soort kwantitatieve gegevens, worden de conclusies scheefgetrokken, zoals dat bij statistische gemiddelden steeds het geval is.

3.7. De versterking of vermindering van de samenhang kan m.a.w. niet worden afgelezen uit het BBP per hoofd van de bevolking alleen. Om de evolutie van de samenhang correct en nauwkeurig te kunnen volgen moeten ook andere parameters en criteria worden gehanteerd.

3.8. Om op deze manier tot een meer representatieve indicator voor samenhang te komen moet wel aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

- Ten eerste moet een selectie worden gemaakt van de parameters waarop de evaluatie - naast het BBP - zal worden gebaseerd; de nieuwe indicator voor samenhang moet verschillende gegevens samenbrengen: we denken dan niet alleen aan het BBP, maar ook aan de werkgelegenheids- en werkloosheidscijfers, het niveau van sociale bescherming, de beschikbaarheid van diensten van algemeen nut, enz.

- Ten tweede moet worden gekeken hoe zwaar deze afzonderlijke factoren wegen bij de uiteindelijke samenstelling van de gemengde indicator voor samenhang.

4. Algemene balans van de invloed van de structuurmaatregelen op de economische en sociale samenhang

4.1. Zoals blijkt uit de definities, de technische studies en de evaluaties van het regionaal beleid, bestaat er een duidelijk verband tussen het regionaal en het structuurbeleid.

4.2. Er bestaan al bijzonder nuttige studies over de gevolgen van het structuurbeleid, en het onderzoek op dit vlak wordt ook nu nog voortgezet.

4.3. Het Tweede Verslag kon dan ook worden onderbouwd met een grote verscheidenheid aan betrouwbare gegevens, en met een algemene balans van de invloed van het structuurbeleid op de versterking van de samenhang: in de periode 1988-1999 is het verschil in BBP per hoofd van de bevolking tussen de vier armste lidstaten en het Europese gemiddelde teruggebracht met 1/3, d.w.z. dat hun gemiddelde hoofdelijke inkomen van 68 % van het EU-gemiddelde is gestegen tot 79 %.

4.4. Op 11 jaar tijd (1988-1999) zijn de verschillen in BBP per hoofd van de bevolking tussen de 4 cohesielanden en het EU-gemiddelde jaarlijks met 1 % afgenomen.

5. Algemene evaluatie van de bijdrage van de andere communautaire beleidsmaatregelen aan de economische en sociale samenhang

5.1. Het feit dat een link wordt gelegd tussen regionaal beleid en structuurmaatregelen vloeit voort uit het ontbreken van elke vorm van cijfermateriaal over de gevolgen van de andere communautaire maatregelen voor de versterking van de economische en sociale samenhang.

5.2. De vraag is nu hoe de ervaring die op het gebied van structuurbeleid al is opgedaan bij de keuze van indicatoren en kwantitatieve maatstaven, kan worden gebruikt voor de andere communautaire beleidsmaatregelen.

5.3. Met de uitbreiding van de EU wordt de toepassing van art. 159 nóg dringender. Naar verwachting zal het gemiddelde communautaire BBP per hoofd van de bevolking na de toetreding van de nieuwe lidstaten met 13 % verminderen en zullen 15 regio's hoogstwaarschijnlijk niet langer onder doelstelling 1 vallen. Dit betekent dat de structuurmaatregelen bij de versterking van de economische en sociale samenhang in deze - nog steeds arme - regio's, minder effect zullen sorteren.

5.4. Zaak is dus te vermijden dat de versterking van de economische en sociale samenhang in de regio's die na de uitbreiding niet langer onder doelstelling 1 zullen vallen, in de vergeethoek zou raken. Daarvoor zijn twee oplossingen mogelijk, die elkaar overigens geenszins uitsluiten.

5.4.1. Op de eerste plaats zou het gemiddelde BBP per hoofd van de bevolking in de EU, dat nu op 75 % is vastgesteld, kunnen worden verlaagd, zodat de regio's in kwesties in aanmerking blijven komen voor -steun.

5.4.2. Ten tweede zouden naast het structuurbeleid ook de andere communautaire maatregelen een bijdrage moeten leveren aan de versterking van de economische en sociale samenhang.

5.5. Mocht de eerste van deze oplossingen niet uitvoerbaar blijken, dan zouden de tenuitvoerlegging van art. 159 en de bijdrage van de andere communautaire beleidsmaatregelen aan de versterking van de samenhang (en dat vooral in de arme Europese regio's) van onschatbare waarde zijn en een steeds belangrijker rol gaan spelen bij de versterking van de economische en sociale cohesie.

6. Tegenstrijdigheden bij de tenuitvoerlegging van de andere beleidsmaatregelen: het sleutelwoord is aanpassing, niet afschaffing

6.1. Er moet duidelijk worden gesteld dat de Verdragsbepalingen het niet mogelijk maken welke van de communautaire beleidsgebieden ook in zijn geheel af te schaffen.

6.2. Het zou ook niet veel zin hebben in het kader van de Verdragen de doeltreffende werking van een bepaald communautair beleidsterrein willens en wetens te belemmeren: elke communautaire beleidsmaatregel kan positieve, en eventueel ook negatieve gevolgen hebben (zo heeft de invoering van de euro ongetwijfeld een aantal minder voordelige effecten, wat niet wegneemt dat het resultaat over het algemeen gunstig is).

6.3. Dit betekent dat de in art. 159 vermelde communautaire beleidsgebieden zeer waarschijnlijk, ja zo goed als zeker contradictorische gevolgen en resultaten kunnen hebben: zo kan een maatregel voordelen opleveren voor de EU in haar geheel, en niettemin een ongunstige uitwerking hebben voor bepaalde regio's.

6.4. Zo mag ervan worden uitgegaan dat de maatregelen die niet onder het structuurbeleid vallen in de verschillende regio's zeer sterk uiteenlopende gevolgen zullen hebben.

6.5. In het Tweede Verslag over de economische en sociale cohesie wordt opgemerkt dat convergentie op het niveau van de lidstaten niet verhindert dat er tussen de regio's enorme verschillen blijven bestaan.

6.6. In haar studie over werkgelegenheid(3) gaat de Commissie echter nog veel verder, en stelt zij dat er van 1950 tot vandaag drie verschillende periodes moeten worden onderscheiden, die elk hun eigen kenmerken hebben.

6.7. In de periode 1950-1970 groeien de regio's zowel wat betreft het inkomen per hoofd van de bevolking als de productiviteit duidelijk naar elkaar toe. Zo ontwikkelen de armste regio's zich wel vier maal sneller dan de rijkste regio's.

6.8. De periode na 1970 toont dan weer een omgekeerde ontwikkeling.

6.8.1. In de jaren 1971-1994 (m.n. in 1995-1999) verloopt de convergentie tussen de regio's opmerkelijk trager, en slagen de armste regio's er niet in de andere bij te benen.

6.8.2. Hoewel de laatste periode (1994-1999) gunstig is gebleken voor de ontwikkeling van Europa, geldt dat duidelijk niet voor alle Europese regio's. Integendeel, op de volgende gebieden lopen de resultaten in de verschillende regio's sterk uiteen:

- de stijging van het BBP per hoofd van de bevolking (uitgedrukt in KKE);

- de productiviteit;

- de werkgelegenheidscijfers;

- de werkloosheidscijfers.

6.9. Van bijzonder belang is de vaststelling dat de bestaande verschillen tussen de regio's de Europese eenwording in de weg staan. Het gaat om:

- de productiecapaciteit van elk van de regio's;

- de bekwaamheid en het specialisatieniveau van de arbeidskrachten;

- sectorgebonden gespecialiseerde productie;

- de werkgelegenheid en de situatie op de arbeidsmarkt.

6.9.1. Ook de geografische positie van de regio's speelt een rol in de mate waarin zij toegang hebben tot de grote markten en de verspreiding van kennis.

6.9.2. Deze verschillen maken dat de regio's zich gaan toeleggen op gespecialiseerde productie, op grond van hun comparatieve voordelen.

6.9.3. Deze specialisaties blijven echter niet zonder gevolgen, afhankelijk van de productiesector in kwestie. De voordelen zijn het grootst voor kennissectoren, waar de kosten ook lager liggen en het personeel mobieler is.

6.10. Dit heeft tot gevolg dat de technologische ontwikkeling en het blijven bestaan van bepaalde economische kenmerken (hoge werkloosheid, laag inkomen per hoofd van de bevolking, sectorgebonden spreiding van de productie) niet alleen afhangen van de verdeling over de regio's van de productiefactoren en van hun mobiliteit, maar op hun beurt ook sterk van invloed zijn op de concretisering van de productiefactoren in de verschillende regio's.

6.11. Verder gaat in het Commissierapport bijzonder veel aandacht uit naar zogenaamde asymmetrische verstoringen, d.w.z. verstoringen van de vraag naar bepaalde producten of bepaalde categorieën arbeidskrachten. Deze verstoringen, die doorslaggevend zijn voor de toename van de regionale verschillen, zijn niet zo zeer van invloed op de Unie, als wel op de afzonderlijke regio's, aangezien zij samenhangen met de structuur van de regionale economie.

6.12. De regio's die hieronder te lijden hebben verkeren in minder gunstige omstandigheden en zijn minder productief, vooral indien de aanpassing er langzaam verloopt, bv. omdat niet of weinig gespecialiseerde arbeidskrachten minder flexibel zijn dan meer gespecialiseerd personeel.

6.13. We kunnen hieruit besluiten dat dit samenspel van factoren (productiefactoren, specialisatieniveau van de arbeidskrachten, geografische positie, technologische ontwikkeling, asymmetrische verstoringen) tot gevolg heeft dat de mogelijkheden op het vlak van werkgelegenheid en groei in elke regio anders zijn.

6.14. Voorts merkt de Commissie in haar rapport op dat indien de armste landen er niet in slagen een bepaald niveau van strategische input te verzekeren (menselijke hulpbronnen, openbare infrastructuur), zij zullen blijven steken in trage economische groei en de rijkere regio's onmogelijk zullen kunnen bijbenen.

6.15. De Europese regio's zijn dan ook gedwongen verschillende wegen te bewandelen, zodat convergentie in principe alleen kan worden bereikt binnen de bestaande "regiogroepen", waarvan de onder- en bovengrenzen worden bepaald door hun strategische input.

6.16. De pogingen om de kloof tussen de Europese regio's te dichten zijn een conditio sine qua non om de samenhang van de hele EU te versterken, op voorwaarde dat zij de bestaande ongelijkheid niet nog in de hand werken.

6.17. Het is niet altijd duidelijk of de planning, de uitwerking en vooral ook de tenuitvoerlegging van de in art. 159 van het Verdrag vermelde communautaire beleidsmaatregelen, voordelen meebrengen voor alle Europese regio's, of alleen voor de regio's die het best zijn toegerust om de vruchten te plukken van de Europese eenwording.

6.18. In het rapport over de werkgelegenheid in 2002 worden de verschillende Europese regio's en hun arbeidsmarkten onder de loep genomen. De conclusie luidt dat er vijf verschillende regiogroepen kunnen worden onderscheiden, die elk op hun manier gebruik maken van de menselijke hulpbronnen en hun specialisaties.

6.19. Los van deze verschillen echter is de kloof tussen de Europese regio's zo diep dat de resultaten en gevolgen van de in art. 159 vermelde communautaire beleidsmaatregelen per regio en per regiogroep sterk uiteenlopen.

6.20. We moeten echter nog verder gaan. Overeenkomstig art. 159 is het niet voldoende voor elke regio de balans op te maken van de negatieve en positieve gevolgen van het communautair beleid voor de economische en sociale samenhang, deze moeten ook in cijfers worden gevat. Dat is tot nog toe nooit gebeurd, sterker nog, er zijn zelfs nooit pogingen in die zin ondernomen.

6.21. Algemene en vrijblijvende uitspraken, van het soort dat het concurrentiebeleid nieuwe arbeidsplaatsen creëert volstaan dus niet, zij moeten worden gestaafd met specifieke berekeningen van het aantal posten dat er per regio zou bijkomen, zodat kan worden nagegaan of de werkgelegenheid er in bepaalde regio's werkelijk op is vooruitgegaan.

6.22. Maar ook het Comité staaft bepaalde uitspraken in eerdere adviezen onvoldoende met cijfermateriaal: zo stelt het bv. dat concentraties ongunstig uitvallen voor de armste regio's.

6.23. Dit probleem kan op diverse manieren worden aangepakt.

6.23.1. Op de eerste plaats kan per regio worden nagegaan welke gevolgen communautaire maatregelen op één van de in art. 159 vermelde beleidsterreinen hebben.

6.23.2. Ten tweede zij opgemerkt dat het niet aangaat communautaire beleidsgebieden in hun geheel op de helling te zetten, ook al zijn de gevolgen voor de regionale samenhang ongunstig.

6.23.3. Op de derde plaats kan het beleid in kwestie in bepaalde regio's flexibel worden toegepast of geleidelijk aan worden ingevoerd (gedurende een overgangsperiode), zodat de gevolgen zich minder sterk doen gevoelen.

6.23.4. Mochten flexibiliteit of een geleidelijke invoering van een bepaald beleid in één of meerdere regio's ondoenbaar of onbevredigend blijken, of mochten de resultaten van dat beleid voor de hele EU hierdoor op losse schroeven komen te staan, dan kunnen ten slotte in bepaalde regio's aanvullende maatregelen worden genomen (eventueel ook van structurele aard), zodat de negatieve gevolgen voor de samenhang in deze regio's worden teniet gedaan of afgezwakt.

6.24. Een dergelijke aanpak vereist wel dat aan een aantal voorwaarden wordt voldaan.

6.24.1. Een conditio sine qua non is dat cijfers voorhanden zijn over de gevolgen van het niet-structurele communautaire beleid in kwestie.

6.24.2. Ten tweede moeten de aanvullende maatregelen die bedoeld zijn om de negatieve gevolgen voor één of meerdere regio's op te vangen, doel treffen, d.w.z. dat alle facetten worden bestreken; er dient daarover dan cijfermateriaal voorhanden te zijn.

6.25. Er zij op gewezen dat in het rapport over de werkgelegenheid in 2002 specifieke indicatoren worden gehanteerd om de vooruitgang van de regio's te meten. Zo kunnen de regio's met vergelijkbare kenmerken, structuur en resultaten, worden opgedeeld in regiogroepen.

6.25.1. Specifieke indicatoren om de bijdrage van de niet-structurele communautaire beleidsmaatregelen aan de versterking van de samenhang te meten, zouden kunnen worden uitgewerkt aan de hand van de in hoofdstuk vier van het bovengenoemde rapport gepresenteerde indicatoren.

7. Verband tussen het structuurbeleid (art. 158 van het Verdrag) en de andere communautaire beleidsgebieden (art. 159)

7.1. Er is op gewezen(4) dat de communautaire steunbestekken op drie manieren werken:

- verbeteren van de economische infrastructuur;

- optrekken van het niveau van de menselijke hulpbronnen (verbetering van het specialisatieniveau en bevorderen van opleiding in het algemeen);

- rechtstreeks versterken van de privé-sector, via investeringssteun.

7.2. In studies betreffende de impact van het structuurbeleid zijn de resultaten van deze eerste twee actielijnen in specifieke modellen gevat.

7.3. Daarbij is gebleken dat de structuurmaatregelen in wisselende mate hebben bijgedragen tot de ontwikkeling - toename van het BBP per hoofd - van elk van de vier cohesielanden. Zo is het structuurbeleid gunstiger uitgevallen voor Griekenland en Portugal dan voor Ierland en Spanje.

7.4. Daarnaast tonen diezelfde studies evenwel ook aan dat Griekenland en Portugal minder profijt trekken van de interne markt dan de andere twee cohesielanden.

7.5. De vraag naar het verband tussen de impact van het structuurbeleid en die van de andere communautaire beleidsmaatregelen kan dan ook niet langer worden ontweken.

7.6. Om duidelijk inzicht te krijgen in de manier waarop de gevolgen van de interne markt en van de communautaire steunbestekken met elkaar vervlochten zijn, moet volgens de onderzoekers van het rapport "Single Market Review" een aantal alternatieve onderzoekshypothesen onder de loep worden genomen, zoals bv.:

- is de toename van rechtstreekse buitenlandse investeringen, zoals bv. in Spanje, te danken aan de werking van de interne markt, en zo ja, in welke mate?

- Is de financiering uit hoofde van het structuurbeleid en de communautaire steunbestekken van tijdelijke of definitieve aard?

- Zijn de economische mechanismen die een reactie op lange termijn van de aanbodzijde op de steunverlening via de communautaire steunbestekken genereren, sterk of zwak?

7.7. Het gaat hier om moeilijke vragen, waarop tot heden definitieve antwoorden zijn uitgebleven. Met name in het licht van de uitbreiding zouden evenwel toch dringend inspanningen in die zin moeten worden verricht.

8. De invloed van de overige communautaire beleidsgebieden op de economische en sociale samenhang: zwakke punten

8.1. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid - de gedeeltelijke hervorming van het GLB en de economische en sociale samenhang

8.1.1. Dankzij het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het eerste echte gemeenschappelijke beleidsgebied na de oprichting van de Gemeenschap bij het Verdrag van Rome, kon het voedselgebrek na de tweede wereldoorlog succesvol worden opgevangen, en kon de economische en sociale samenhang aanzienlijk worden versterkt(5).

8.1.2. Een van de voornaamste kenmerken van de GLB-hervorming van 26 juni 2003 is dat de productie geheel of gedeeltelijk zou worden losgekoppeld van de compenserende betalingen, m.n. de landbouwsubsidies, de premies per dier en vanaf 2005 ook de compensatie voor melk. De koppeling van de compensatie aan de huidige verdeelsleutels (bijv. per dier of hectare landbouwgrond) wordt geheel of gedeeltelijk vervangen door een regeling voor rechtstreekse inkomenssteun aan de boer (algemene betaling per bedrijf). De praktische uitwerking van een en ander wordt aan de lidstaten overgelaten.

8.1.3. Het Comité stelt daarbij vast dat er nog andere GLB-instrumenten zijn, zoals de maatregelen om het aanbod aan landbouwproducten te beïnvloeden (bv. de quotaregeling), die een belangrijke rol spelen. Zo dragen die maatregelen er op doorslaggevende wijze toe bij dat het proces waarbij de landbouwproductie wordt geconcentreerd in gebieden met de gunstigste voorwaarden, wordt afgeremd. Daarmee is het belang van de kleine bedrijven gediend en wordt de noodzakelijke garantie geboden dat de productie in benadeelde gebieden in stand kan worden gehouden.

8.1.4. In de analyse van het GLB en de bijdrage van dat beleid aan de economische en sociale samenhang mag niet over het hoofd worden gezien dat de tussen 1992 en 1999 doorgevoerde hervormingen beslissende veranderingen hebben teweeggebracht. Er wordt beduidend minder uitgegeven aan marktondersteuning, terwijl een steeds hoger percentage van het landbouwbudget naar premies per hectare landbouwgrond of per dier gaat. Aangezien die premies een compensatie zijn voor lagere producentenprijzen voor landbouwproducten, hebben die maatregelen geen fundamentele verschuivingen in de overdrachten tussen de regio's en de diverse productietakken tot gevolg gehad. Aan de benadeling van bijvoorbeeld weidegrond is geen einde gemaakt, ondanks herhaaldelijke protesten daartegen van het Comité.

8.1.5. Bij de hervorming in het kader van Agenda 2000 zijn de verschillende begeleidende maatregelen ter ondersteuning van het marktbeleid via het programma "Beleid ter ontwikkeling van het plattelandsgebied", de zogeheten "tweede pijler", bijeengebracht. Die verlegging van het zwaartepunt in het GLB heeft het Comité in meerdere adviezen toegejuicht, omdat daarmee een belangrijke bijdrage kan worden geleverd aan de waarborging van het multifunctionele karakter van de Europese landbouw en van het vermogen van het platteland om goed te functioneren. Het Comité heeft dan ook steeds gepleit voor verhoging van het budget voor de tweede pijler.

8.1.6. In zijn advies van 14 mei 2003 over de hervorming van het GLB(6) heeft het Comité onder meer gewezen op de noodzaak om in de volgende stadia van de hervorming ook de gevolgen daarvan voor de economische en sociale samenhang in aanmerking te nemen. In hoeverre daaraan daadwerkelijk gevolg wordt gegeven, hangt vooral af van de tenuitvoerlegging van de hervormingsmaatregelen door de lidstaten.

8.1.7. Aangezien de maatregelen van de tweede pijler voor de economische en sociale samenhang in plattelandsgebieden een belangrijke rol spelen, kan ook met de differentiëring in het kader van de zogenoemde "modulatie" niet volledig worden voldaan aan de daadwerkelijke vereisten. Daarom heeft het Comité in zijn advies van 14 mei 2003 opnieuw gepleit voor het vrijmaken van extra middelen voor plattelandsontwikkeling.

8.1.8. Vanzelfsprekend zal moeten worden berekend of het nieuwe GLB de samenhang inderdaad nog versterkt, waarbij ook het effect op de afzonderlijke regio's in cijfers moet worden gevat, overeenkomstig art. 159 van het Verdrag.

8.2. Economisch beleid: het Stabiliteits- en groeipact - invoering van de gemeenschappelijke munt

8.2.1. In het Tweede Verslag over de economische en sociale cohesie (Samenvatting - Deel II), wordt opgemerkt dat de hoge economische groeipercentages in de EU-regio's met een ontwikkelingsachterstand alleen in stand kunnen worden gehouden als het structuurbeleid (het in art. 158 vermelde beleid) wordt gecombineerd met een macro-economisch beleid dat financiële stabiliteit waarborgt (m.a.w. de in art. 159 vermelde beleidsgebieden).

8.2.2. Om aan te tonen dat de nominale convergentie ook tot reële convergentie heeft geleid, wordt er in het document verder nog op gewezen dat de inflatie in de loop van de jaren 90 sterk is afgenomen, terwijl het BBP per hoofd van de bevolking aanzienlijk is gestegen (in alle vier de cohesielanden lag het BBP per hoofd in de tweede helft van de jaren 90 boven het EU-gemiddelde).

8.2.3. Hoewel de uitgangspunten van deze redenering in beginsel kloppen, kan hier tegenin gebracht worden dat er geen cijfers beschikbaar zijn over de invloed die de invoering van de convergentiecriteria waarschijnlijk heeft gehad op het BBP per hoofd en per land.

8.2.4. Deze lacune zou kunnen worden aangevuld door een aantal indicatoren uit te werken waarmee specifieke economische parameters kunnen worden geëvalueerd, m.n.:

- de afname van de vraag tengevolge van de handhaving van het Stabiliteits- en groeipact;

- de gevolgen van de afname van de vraag voor de productiviteit;

- de gevolgen van de afname van de vraag voor de investeringsuitgaven;

- het verband tussen de vermindering van de productiviteit en het verlies aan arbeidsplaatsen en de toenemende werkloosheid;

- het statistisch verband tussen de afname van de vraag en het verlies van arbeidsplaatsen en de toenemende werkloosheid;

- het statistisch verband tussen de werkloosheidscijfers en de schommelingen (naar boven of beneden) van de lonen en salarissen (de invoering van een dergelijke indicator veronderstelt dat men ervan uitgaat dat een daling of stijging van de lonen steeds gepaard gaat met een omgekeerd evenredige- en in elk geval meetbare - evolutie van de werkgelegenheids- en werkloosheidsindicatoren).

8.2.5. In hetzelfde hoofdstuk van het Tweede Verslag over de economische en sociale cohesie wordt opgemerkt dat de invoering van de gemeenschappelijke munt de inflatie heeft teruggedrongen en de stabiliteit ten goede is gekomen, en bijgevolg een gunstige invloed heeft gehad op de cohesie. Het gaat hier echter om een algemene, abstracte uitspraak, die niet wordt gestaafd met enig cijfermateriaal. Het zou een goede zaak zijn als de Commissie hiernaar een kwantitatief onderzoek zou willen instellen.

8.2.6. Voor een correcte aanpak daarentegen moet een aantal statistische indicatoren worden geselecteerd en uitgewerkt, zoals:

- het verband tussen de inflatie en de stijging/daling van het BBP per hoofd in de verschillende regio's;

- het verband tussen de inflatie (en/of het BBP per hoofd) en de stijging/daling van de werkgelegenheid, de werkloosheid en de armoede in de verschillende regio's.

8.2.7. De recente discussies omtrent de noodzakelijke accentverschuiving van het criterium van het begrotingstekort naar het criterium van de overheidsschuld mogen niet beperkt blijven tot loze uitspraken noch uitmonden in ondoordachte politieke keuzes. Voorwaarde voor een juiste beleidskeuze is overigens dat vooraf onderzoek is verricht naar de impact van de verschillende alternatieven.

8.2.7.1. Wat de gevolgen van het Stabiliteitspact betreft, en meer in het bijzonder van de toepassing van de specifieke criteria (begrotingstekort en overheidsschuld), moet hoe dan ook worden getracht een kwantitatieve evaluatie te maken van de gevolgen van het feit dat tot nog toe het accent op het eerste criterium (tekort) lag. Tegelijkertijd moet ook worden nagegaan hoe de toepassing van datzelfde criteria in de huidige conjunctuur de economische en sociale samenhang beïnvloedt.

8.2.7.2. Verder dient te worden bekeken hoe de accentverschuiving naar de overheidsschuld de sociale samenhang zal beïnvloeden.

8.2.8. Ten slotte willen we nog beklemtonen dat al deze berekeningen en evaluaties niet alleen betrekking mogen hebben op de globale omvang van het herstel, maar ook moeten gericht zijn op een gedetailleerde vaststelling van groeicijfers per regio, met bijzondere aandacht voor de ontwikkeling van de armste regio's.

8.3. Mededingingsbeleid

8.3.1. De Commissie laat in haar Tweede Verslag over de economische en sociale cohesie duidelijk uitschijnen dat het nationale beleid de kloof tussen de regio's nog heeft verdiept, waarmee zij wil aantonen dat de lidstaten en de Unie hun beleid op elkaar moeten afstemmen, om zo te voorkomen dat de verschillen binnen de lidstaten nog schrijnender zouden worden.

8.3.2. Zo vergelijkt de Commissie (blz. XI, par. 2) de verschillen tussen de lidstaten en tussen de regio's, en merkt zij op dat de verschillen tussen de regio's in mindere mate zijn afgenomen, wat voor een deel te wijten is aan het feit dat de regionale verschillen binnen bepaalde landen zijn toegenomen.

8.3.3. De nationale maatregelen voor economische groei, waarvoor elk land zijn eigen specifieke wetgeving heeft en die zijn gebaseerd op de nationale situatie en behoeften, omvatten specifieke pakketten met groeimaatregelen, waarin diverse stimulansen met elkaar gecombineerd worden.

8.3.4. Het kan o.m. om de volgende soorten stimuleringsmaatregelen gaan:

- belastingvrijstellingen en -verminderingen;

- gunstige voorwaarden voor leningen (al dan niet tegen lagere rente);

- gratis kapitaalsteun;

- diverse combinaties van bovenvermelde maatregelen en steunregelingen.

8.3.5. Bij de selectie van maatregelen voor economische groei dient niet alleen steun te worden verleend aan de ontwikkeling van de armste regio's van elk land, maar dienen ook de volgende doelstellingen voor ogen te worden gehouden:

- er moeten nieuwe banen worden gecreëerd;

- de comparatieve regionale en nationale voordelen moeten worden versterkt.

8.3.6. Er zij op gewezen dat de diverse pakketten maatregelen voor economische groei steeds door de EU-autoriteiten moeten worden gecontroleerd, om er zeker van te zijn - hoe klein het risico ook is - dat zij niet indruisen tegen het communautair beleid. Deze inspanningen om de maatregelen aan te passen aan de communautaire wetgeving omvatten evenwel geen voorafgaande evaluatie van de gevolgen voor de economische en sociale samenhang.

8.3.7. Er dient dus afstand te worden genomen van de tot nog toe gevolgde aanpak, en er moet worden getracht:

- een voorafgaande kwantitatieve evaluatie op te maken van de negatieve of positieve gevolgen van de aanpassing van de nationale stimuleringsmaatregelen aan de desbetreffende communautaire bepalingen ter versterking van de samenhang;

- de aanpassing van de nationale maatregelen zo uit te voeren dat de verschillen niet nog schrijnender worden en de versterking van de samenhang niet op de helling komt te staan.

8.3.8. Ten slotte zij nog opgemerkt dat steun aan bepaalde ondernemingen of bepaalde bedrijfstakken in feite neerkomt op steun aan een bepaalde regio, zodat opschorting of afschaffing van de steun de economische en sociale achterstand van de regio in kwestie nog zal doen toenemen.

8.4. Handelsbeleid - Interne markt

8.4.1. De tijdens de Top van Helsinki goedgekeurde strategie inzake de interne markt is van bijzonder belang: het is nu immers mogelijk de werking van de interne markt voortdurend te herzien en te verbeteren.

8.4.2. In het kader van een dergelijke herziening zou kunnen worden nagegaan of bepaalde, van te voren geselecteerde indicatoren om de regionale verschillen met elkaar te vergelijken, nut hebben.

8.4.3. Op die manier kan duidelijk worden in welke mate de cohesiedoelstellingen zijn verwezenlijkt.

8.5. Vervoersbeleid

8.5.1. Het vervoersbeleid is een van de meest cruciale factoren in de ontwikkeling van de perifere EU-regio's. Het ontbreken van interregionale verbindingen (over de weg, door de lucht, over zee) staat de ontwikkeling van veel regio's ernstig in de weg. De liberalisatie van de vervoersmarkten heeft niet alleen geen verbetering gebracht in de positie van de perifere regio's, in veel gevallen dreigen zij nu ook in een economisch isolement terecht te komen.

8.6. Het beleid inzake onderwijs en beroepsopleiding

8.6.1. De bekwaamheden en de beroepskennis van de werknemers in een bepaalde regio, vormen, samen met de aard van de beschikbare arbeidsplaatsen, een sleutelvariabele voor de regionale concurrentiepositie, met name in het licht van de strategie van Lissabon(7).

8.6.2. Bovendien is tijdens de Top van Nice beklemtoond dat de doelstelling van volledige werkgelegenheid ook inhoudt dat resoluut moet worden gewerkt aan het verbeteren van de arbeidsparticipatie en het doen verdwijnen van de regionale verschillen.

8.6.3. Meer in het bijzonder is er tijdens de Top van Nice ook op gewezen dat de doelstellingen van Lissabon en versterking van de regionale samenhang onmogelijk kunnen worden bereikt als geen rekening wordt gehouden met de plaatselijke en regionale dimensie van de werkgelegenheidsstrategie, die een aanpak op alle niveaus (ook het communautaire) vereist, met specifieke maatregelen die zijn toegesneden op de afzonderlijke regio's, zowel inhoudelijk als wat de doelstellingen betreft.

8.6.4. Om deze opmerkingen van de Europese Raad ter harte te nemen moet eerst en vooral voor elke regio worden onderzocht en becijferd welke noodzakelijke beroepsbekwaamheden en specialisaties nu beschikbaar zijn, en moeten voor de achtergestelde regio's de nodige steunmechanismen in het leven worden geroepen, zodat zij hun lacunes op het gebied van specialisatie kunnen aanvullen, en wel in het door hun productieapparaat vereiste tempo.

9. Conclusies

9.1. Hoewel de economische situatie en meer in het algemeen de levensstandaard van de bevolking in de perifere regio's van de EU de afgelopen twee decennia is verbeterd, zijn de regionale verschillen in veel gevallen niet verdwenen, maar zelfs verergerd.

9.2. Om resultaten te behalen op het vlak van de economische en sociale samenhang moet een horizontaal Europees regionaal beleid worden gevoerd, zodat bij communautaire beleidsmaatregelen op andere vlakken steeds de gevolgen voor de regio's en hun ontwikkeling voor ogen worden gehouden.

9.3. Zonder de rol van de andere communautaire beleidsmaatregelen te willen onderschatten, is toch duidelijk dat het vervoersbeleid en de mededingingsregels inzake staatssteun voor regionale ontwikkeling aan een herziening toe zijn. Aangezien een communautair belastingbeleid nog niet bestaat, moeten de nationale maatregelen terzake veel meer rekening houden met de regionale dimensie teneinde de samenhang te versterken, waarbij de mededingingsregels uiteraard wel in acht genomen dienen te worden.

9.4. Ongelijkheid op het niveau van de inkomens gaat altijd gepaard met andere vormen van ongelijkheid en verschillen, waardoor de armste regio's nog meer achterop raken. In het Tweede Verslag over de economische en sociale cohesie (blz. XI) vermeldt de Commissie uitdrukkelijk dat lagere hoofdelijke inkomens samenhangen met:

- lagere productiviteit per werkende;

- lagere onderwijs- en opleidingsniveaus;

- minder onderzoek, ontwikkeling en innovatie;

- tragere invoering van de nieuwe informatie- en communicatietechnologieën.

9.5. Verder willen we er op wijzen dat de communautaire beleidsmaatregelen van art. 159 (d.w.z. alle niet-structurele maatregelen) ernstig tekortschieten wat het aanreiken van cijfermateriaal over de gevolgen voor de economische en sociale samenhang betreft. Het is dan ook zaak hier de vinger op de zere plek te leggen.

9.6. Het Comité stelt voor een procedure in te stellen waarmee de impact van de beleidsmaatregelen van art. 159 op de economische en sociale samenhang kan worden nagegaan, en met name op het BBP per hoofd per regio, de werkloosheid per regio en de armoede per regio (voor de structuurmaatregelen van art. 158 bestaat een dergelijke procedure overigens al).

9.7. Er zou een specifieke studie moeten worden opgesteld met het oog op de samenstelling van een pakket indicatoren (ex ante en ex post) voor de efficiëntie van de andere beleidsmaatregelen, naar analogie met de indicatoren waarmee de efficiëntie van het structuurbeleid wordt gemeten(8). De nieuwe indicatoren kunnen vanzelfsprekend niet van algemene aard zijn, maar moeten worden toegesneden op de verschillende beleidsgebieden.

9.8. De bovenvermelde procedure om ook de gevolgen van de beleidsmaatregelen van art. 159 na te gaan en de specifieke studie met het oog op de samenstelling van een pakket indicatoren om de efficiëntie van die maatregelen na te gaan, moeten nauw aansluiten bij het Tweede voortgangsverslag over de economische en sociale samenhang, en m.n. bij:

- de verbintenis van de Commissie om zich verder te buigen over de samenhang tussen de diverse beleidsgebieden, zodat alle maatregelen van de nieuwe programmeringsperiode (2007-2013) beantwoorden aan de doelstelling van economische en sociale samenhang; en

- de inspanningen om de nieuwe wetgevingsinstrumenten zoals gepland nog voor eind 2005 goed te keuren, zodat vanaf 2006 met de lidstaten en de regio's kan worden onderhandeld over de nieuwe programmeringsperiode 2007-2013(9).

9.9. Voorts zou om de drie jaar een herziening en een evaluatie van de gevolgen van het Stabiliteitspact moeten plaatsvinden, zowel voor de EU in haar geheel als voor de Europese regio's. Bedoeling is de vooruitzichten en verbintenissen die het Stabiliteitspact voor de nationale economieën vooropstelt, tijdig en op doeltreffende wijze te herzien, rekening houdend met de reële economische ontwikkelingen op communautair én regionaal niveau, zodat op het niveau van de Unie achteruitgang en verdere perioden van recessie worden vermeden, en op regionaal niveau de samenhang niet in het gedrang komt.

9.10. Het is geen sinecure de niet-structurele communautaire beleidsmaatregelen, en m.n. het economische beleid, af te stemmen op de doelstellingen van de samenhang. Daartoe dient van te voren grondig onderzoek te worden verricht, en simplificaties moeten hoe dan ook worden vermeden.

9.11. De middelen die in 1999 werden uitgetrokken voor de versterking van de samenhang, belopen 0,45 % van het BBP van de EU. De regionale samenhang in het Europa van de 15 is daarmee ontegensprekelijk versterkt. In het licht van de uitbreiding met tien nieuwe lidstaten moet dit bedrag echter opnieuw worden bekeken, en moet worden nagedacht over een rationeel gebruik van de middelen die noodzakelijk zijn om de samenhang nog verder te verbeteren, aldus het Comité.

9.12. Het Comité zou zich, binnen de grenzen van zijn bevoegdheden, dieper over deze kwestie kunnen buigen, en trachten antwoord te geven op de volgende vragen:

- welke communautaire beleidsmaatregelen versterken de samenhang?

- wat is de beste manier om de economische en sociale samenhang binnen de EU zo goed mogelijk te verzekeren?

Brussel, 25 september 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) PB C 241 van 7.10.2002, blz. 66.

(2) PB C 241 van 7.10.2002, blz. 151.

(3) Employment in Europe 2002, hoofdstuk 4.

(4) The Single Market Review - Subseries VI: Vol. 2 "The cases of Greece, Spain, Ireland and Portugal".

(5) Advies van het Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement - Tussenbalans van het gemeenschappelijk landbouwbeleid" - PB C 85 van 8.4.2003, blz. 76.

(6) COM(2003) 23 def. - 2003/0006 + 0007 CNS.

(7) Employment in Europe 2002, hoofdstuk 4.

(8) Commissie - DG XVI: The New Programming period 2000-2006, Methodological working papers, No 3, Indicators for monitoring and evaluation: an indicative methodology.

(9) "Tweede voortgangsverslag over de economische en sociale cohesie" COM(2003) 34 van 30.1.2003: III - De belangrijkste onderwerpen van het debat over het toekomstige cohesiebeleid - Andere aspecten - De bijdrage van andere takken van beleid, en IV - Toekomstige besluitvorming.

BIJLAGE

bij het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité

De volgende wijzigingsvoorstellen zijn tijdens de beraadslaging in stemming gebracht en verworpen (art. 54, lid 3, van het rvo):

Par. 6.21

Als volgt te wijzigen:

"Algemene en vrijblijvende uitspraken, van het soort dat het concurrentiebeleid nieuwe arbeidsplaatsen in alle regio's creëert (tweede cohesieverslag) volstaan dus niet, zij moeten worden gestaafd met regelmatige evaluaties van het effect van het mededingingsbeleid op de werkgelegenheid. specifieke berekeningen van het aantal posten dat er per regio zou bijkomen, zodat kan worden nagegaan of de werkgelegenheid er in bepaalde regio's werkelijk op is vooruitgegaan.".

Motivering

Om te voorkomen dat men er, ten onrechte, van uitgaat dat het effect van het mededingingsbeleid gemakkelijk kan worden afgemeten aan het aantal nieuwe arbeidsplaatsen.

Uitslag van de stemming

Vóór: 28, tegen: 53, onthoudingen: 6.

Par. 6.24, 6.24.1 en 6.24.2

Te schrappen.

Motivering

Om te voorkomen dat onrealistische verwachtingen worden gewekt. Het principe wordt in par. 6.23.4 uiteengezet.

Uitslag van de stemming

Vóór: 31, tegen: 49, onthoudingen: 9.

Par. 8.2.3

Paragraaf 8.2.3 te vervangen door de volgende tekst:

"Daarom is het wellicht raadzaam na te gaan welk effect de invoering van de gemeenschappelijke munt en de naleving van het Groei- en Stabiliteitspact hebben op de economische ontwikkeling van de Europese regio's.".

Uitslag van de stemming

Vóór: 38, tegen: 52, onthoudingen: 3.

Par. 8.2.4

Par. 8.2.4 te schrappen.

Motivering

Er wordt te gemakkelijk een link gelegd met het groei- en stabiliteitspact, en het is niet realistisch te streven naar economische indicatoren van het soort dat hier wordt opgesomd.

In par. 8.2.4 worden verbanden gelegd die niet vanzelfsprekend zijn. Bovendien wordt een concrete methode voorgesteld - de uitwerking van een aantal indicatoren - die niet per se efficiënter is dan andere methodes, zoals vragenlijsten, checklists of econometrische modellen. Het lijkt ons niet redelijk om de diensten van de Commissie te vragen een onderzoek uit te voeren en hen daarbij te vertellen welke methode ze moeten gebruiken.

Uitslag van de stemming

Vóór: 39, tegen: 48, onthoudingen: 2.

Par. 8.2.6

Par. 8.2.6 te schrappen.

Motivering

Het enige verband van betekenis is wellicht het verband tussen de stabiliteit van de gemeenschappelijke munt en het effect hiervan op de cohesie. Het is niet aannemelijk dat inflatie voor een dergelijk oorzakelijk verband zorgt.

Het is aan de diensten van de Commissie om te bepalen welke methode zij gebruiken.

Uitslag van de stemming

Vóór: 37, tegen: 52, onthoudingen: 4.

Par. 8.3.7

Het eerste streepje van par. 8.3.7 te schrappen.

Motivering

Dit zou moeilijk, zo niet onmogelijk te realiseren zijn. De kosten en de problemen bij het uitvoeren van een dergelijke evaluatie - vooraf of achteraf - zouden niet opwegen tegen de mogelijke baten.

Uitslag van de stemming

Vóór: 31, tegen: 53, onthoudingen: 2.

Par. 8.3.8

Par. 8.3.8 te schrappen.

Motivering

Dit is tegen het principe van gelijke kansen op de interne markt.

Uitslag van de stemming

Vóór: 23, tegen: 58, onthoudingen: 4.