Over het EU-actieplan tegen de illegale handel in cultuurgoederen

Het actieplan gaat uit van een brede definitie van cultuurgoederen, die kunstvoorwerpen van historisch, artistiek, wetenschappelijk of etnologisch belang omvat, zoals vermeld in de Unesco-Overeenkomst inzake de middelen om de onrechtmatige invoer, uitvoer en eigendomsoverdracht van culturele goederen te verbieden en te verhinderen van 1970 (“de Unesco-overeenkomst van 1970”).

Overeenkomstig de aanbevelingen om op verschillende gebieden strenger tegen de illegale handel in cultuurgoederen op te treden, beoogt dit actieplan criminelen doeltreffend af te schrikken, evoluerende veiligheidsdreigingen aan te pakken en cultureel erfgoed te beschermen. Het actieplan is gericht op vier strategische doelstellingen, met het oog op een doeltreffende en omvattende respons:

Onderzoeken naar illegale handel in cultuurgoederen zijn dan ook complex. Zij vereisen specifieke deskundigheid op het gebied van cultuurgoederen en medewerking van een groot aantal autoriteiten (zoals politie, douane, grenswacht, ministeries van cultuur, financiële-inlichtingeneenheden en de rechterlijke macht), waarbij – vanwege de grensoverschrijdende reikwijdte van veel zaken – vaak verschillende rechtsgebieden in het geding zijn.

Bovendien constateren rechtshandhavingsinstanties dat georganiseerde criminele groepen die zich bezighouden met de illegale handel in cultuurgoederen, geavanceerder te werk gaan dan groepen die zich toeleggen op andere vormen van georganiseerde vermogenscriminaliteit. Criminelen opereren opzettelijk grensoverschrijdend om hun winsten te maximaliseren, hun sporen uit te wissen, uit handen van de politie te blijven en de provenance of herkomst van verhandelde cultuurgoederen te vervalsen.

Bovendien profiteren criminelen van de grotere beschikbaarheid van onlineverkoopkanalen om hun klantenkring op de legale en illegale markten uit te breiden. Dit brengt extra uitdagingen met zich mee voor de rechtshandhaving, gezien de hoeveelheid te controleren cultuurgoederen, gegevensversleuteling en het aantal rechtsgebieden dat mogelijk in het geding is.

Strafbare feiten inzake cultuurgoederen hebben specifieke kenmerken, d.w.z. punten waarop zij verschillen van andere illegale activiteiten. De identiteit, authenticiteit, herkomst, provenance en juridische status van een cultuurgoed zijn zelden onmiddellijk waarneembaar en de vaststelling ervan vereist vaak specifieke deskundigheid. Ten tweede zijn openbare en particuliere collecties, monumenten en opgravingssites kwetsbaar voor diefstal en plundering, met name in conflict- en crisissituaties. Bovendien zijn niet-geregistreerde cultuurgoederen, met name van opgravingssites of niet-geïnventariseerde collecties, moeilijk op te sporen en te traceren wanneer zij eenmaal illegaal worden verhandeld. Ten derde kent de markt voor cultuurgoederen bepaalde kwetsbaarheden die voor criminelen aantrekkelijk zijn. Het gaat onder meer om de aanvaarding van anonimiteit en geheimhouding, prijssubjectiviteit en -volatiliteit, en de mogelijkheid om aanzienlijke bedragen vast te leggen en te verplaatsen. Criminelen profiteren er ook van dat maar weinig mensen zich bewust zijn van de schade die de illegale handel in cultuurgoederen kan aanrichten.

De drie belangrijkste illegale activiteiten in verband met de handel in cultuurgoederen zijn 1) diefstal en roof, 2) plundering (oude relicten ontvreemden van archeologische vindplaatsen dan wel uit gebouwen of monumenten) en 3) vervalsing van cultuurgoederen. Gerelateerde misdrijven omvatten fraude, verkoop van gestolen goederen (heling), smokkel en corruptie. Criminelen houden zich niet alleen bezig met illegale handel, maar kunnen legaal verworven cultuurgoederen ook misbruiken voor het witwassen van geld, het ontwijken van sancties, belastingontduiking of terrorismefinanciering.

Cultuurgoederen zijn veelal van groot cultureel, artistiek, historisch en wetenschappelijk belang. De illegale handel in cultuurgoederen kan voor het cultureel erfgoed binnen en buiten de EU dan ook verwoestende en onherstelbare gevolgen hebben. Deze praktijk vernietigt delen van onze collectieve herinnering en berooft de mensheid van sporen van haar geschiedenis. Dat gevaar is des te groter in crisis- en conflictgebieden, getuige de situatie in het Midden-Oosten (bv. Syrië, Irak of Libië) en zeer recentelijk in Oekraïne.

Volgens Interpol werden er in 2020 wereldwijd ruim 850 000 artefacten in beslag genomen, waarvan meer dan de helft in Europa. Dankzij de jaarlijkse wereldwijde operatie Pandora zijn sinds 2016 407 arrestaties verricht en 147 050 cultuurgoederen teruggevonden. Achter deze gegevens gaat een breder probleem schuil – aangezien een groot aantal gevallen niet wordt opgespoord, is de werkelijke omvang van de illegale handel in cultuurgoederen waarschijnlijk veel groter.

Deelnemers aan de markt voor cultuurgoederen, verzamelaars en instellingen voor cultureel erfgoed zijn bij uitstek in staat om te helpen criminaliteit in verband met cultuurgoederen te voorkomen en op te sporen, aangezien zij in het bijzonder het risico lopen om met illegaal verhandelde cultuurgoederen te worden geconfronteerd of het slachtoffer te worden van vermogenscriminaliteit. Het is van essentieel belang dat deze belanghebbenden op de hoogte zijn van de toepasselijke wetgeving en andere niet-wetgevende instrumenten die bedoeld zijn om dergelijke misdrijven te voorkomen en op te sporen. De Commissie voert een regelmatige dialoog met instellingen voor cultureel erfgoed, met name via de deskundigengroep cultureel erfgoed. De Commissie werkt samen met Unesco om ervoor te zorgen dat de zorgvuldigheids- en gedragsregels op de kunstmarkt en door de instellingen voor cultureel erfgoed beter worden begrepen. Unesco werkt momenteel aan een herziening van de Internationale Code voor handelaars in cultuurgoederen om de uitdagingen aan te pakken die zich hebben voorgedaan sinds de goedkeuring ervan in 1999, en om de ethische beginselen voor de kunstmarkt te versterken en te verduidelijken.

Aangezien illegale handel in cultuurgoederen doorgaans een grensoverschrijdend misdrijf is, speelt de EU-handelswetgeving bij preventie en opsporing een belangrijke rol. Om ervoor te zorgen dat de uitvoer aan de buitengrenzen van de EU op uniforme wijze wordt gecontroleerd, is voor de uitvoer van cultuurgoederen uit het douanegebied van de Unie een uitvoervergunning vereist. De invoer van cultuurgoederen valt onder Verordening (EU) 2019/880. Die verordening verbiedt de invoer van cultuurgoederen die illegaal uit een derde land zijn uitgevoerd, en verbindt aan de invoer van bepaalde cultuurgoederen in de Unie vereisten inzake invoervergunningen of importeursverklaringen. Bij de verordening wordt ook een gecentraliseerd elektronisch systeem ingevoerd voor gegevensopslag en informatie-uitwisseling tussen de lidstaten en voor het vervullen van invoerformaliteiten door marktdeelnemers. Dit papierloze systeem, dat in juni 2025 operationeel wordt, zorgt ervoor dat de betrokken douanediensten, culturele autoriteiten en bestaande databanken met elkaar in verbinding staan. Daar komt bij dat dankzij dit instrument het aantal gevallen van valsheid in geschrifte kan worden teruggedrongen en de echtheid van papieren certificaten niet meer hoeft te worden gecontroleerd. De Commissie overweegt ook om dit systeem in de toekomst uit te breiden tot uitvoervergunningen uit hoofde van Verordening (EG) nr. 116/2009. De wetgeving inzake de in- en uitvoer van cultuurgoederen wordt aangevuld door Richtlijn 2014/60/EU betreffende de teruggave van cultuurgoederen die op onrechtmatige wijze buiten het grondgebied van een lidstaat zijn gebracht.

Om de toepassing van de invoer- en uitvoerwetgeving van de EU verder te stroomlijnen, wisselt de Commissie regelmatig van gedachten met de douane- en culturele autoriteiten van de lidstaten via de deskundigengroep inzake douaneaangelegenheden in verband met cultuurgoederen, het bij Verordening (EG) nr. 116/2009 en Verordening (EU) 2019/880 opgerichte Comité cultuurgoederen en de projectgroep voor de digitalisering van cultuurgoederen.

Het toezicht op en de controle van de handel in cultuurgoederen kunnen binnen de eengemaakte markt echter sterk uiteenlopen. Hierdoor zijn er nog steeds aanzienlijke mazen die criminelen kunnen benutten om hun sporen uit te wissen en de herkomst van een voorwerp te verhullen. Conform de Unesco-overeenkomst van 1970 en zoals opgemerkt door de geraadpleegde belanghebbenden op het gebied van rechtshandhaving, zouden maatregelen ter verbetering van de traceerbaarheid van eigendomsoverdracht van cultuurgoederen binnen de eengemaakte markt aanzienlijk kunnen bijdragen tot het opsporen van gevallen van illegale handel en criminelen ervan kunnen weerhouden de markt voor cultuurgoederen te infiltreren. Bovendien zou de vaststelling van de provenance van cultuurgoederen die binnen het toepassingsgebied van Richtlijn 2014/60/EU vallen, de werking verbeteren van het teruggavemechanisme waarin de richtlijn zelf voorziet. Veel lidstaten hebben reeds verkoopregisters voor verschillende categorieën cultuurgoederen ingevoerd. Soortgelijke maatregelen in de hele EU zouden helpen om grensoverschrijdende criminaliteit te voorkomen en op te sporen en een volledig beeld te krijgen van de illegale handel in cultuurgoederen binnen de eengemaakte markt. Bovendien zou doeltreffender gebruik kunnen worden gemaakt van de bestaande verkoopregisters, bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat informatie digitaal wordt opgeslagen en dat registers met elkaar worden verbonden.

Er kunnen ook stappen worden ondernomen om openbare en particuliere collecties van cultuurgoederen minder kwetsbaar te maken voor vermogenscriminaliteit. Europol meldt dat veel gevallen van illegale handel in de EU betrekking hebben op cultuurgoederen die zijn gestolen uit gebedshuizen, instellingen voor cultureel erfgoed en musea, alsook uit particuliere woningen en collecties. De eigenaars en beheerders van openbare en particuliere collecties moeten zich bewuster worden van hun kwetsbaarheid uit het oogpunt van vermogenscriminaliteit, hun personeel leren beschermingsmaatregelen toe te passen en in beschermingsinstrumenten investeren.

Verder kunnen eigenaars of beheerders van openbare en particuliere collecties vrijwillige maatregelen nemen om zich beter te beschermen tegen vermogenscriminaliteit. Een belangrijke maatregel is het bijhouden van actuele inventarissen en databanken van verzamelde cultuurgoederen. Dergelijke inventarissen vergemakkelijken de identificatie en opsporing van gestolen voorwerpen. Ook voor particuliere collecties bevelen de rechtshandhavingsautoriteiten instrumenten aan, zoals het Object-ID van de Internationale Raad van Musea. Aangifte doen van gevallen van vermogenscriminaliteit aan de rechtshandhavingsinstanties is nog een middel om strafbare feiten op te sporen en te voorkomen. Dit draagt ertoe bij dat gestolen culturele goederen worden opgenomen in nationale databanken voor gestolen kunst en in de Interpol-databank voor gestolen kunstvoorwerpen. De registratie van gestolen cultuurgoederen maakt deze voorwerpen zichtbaarder en maakt het lastiger voor illegale handelaars om verkoopkanalen te vinden in de legale economie.

De EU beschikt al over specifieke wetgeving om de onlinehandel in cultuurgoederen aan te pakken. De wet inzake digitale diensten vergroot de verantwoordelijkheden van aanbieders van tussenhandelsdiensten, met inbegrip van onlineplatforms die consumenten in contact brengen met aanbieders van goederen en diensten. De wet inzake digitale diensten regelt ook de melding van illegale inhoud, bijvoorbeeld inzake verdachte verkoop, biedt overheidsinstanties de mogelijkheid om grensoverschrijdende verwijderingsbevelen te zenden naar aanbieders van tussenhandelsdiensten die in andere lidstaten zijn gevestigd, en versterkt de traceerbaarheidsverplichtingen voor handelaren. De Commissie ondersteunt ook de digitalisering en digitale bewaring van cultureel erfgoed via de gemeenschappelijke Europese dataruimte voor cultureel erfgoed en de toekomstige Europese collaboratieve cloud voor cultureel erfgoed.

Een belangrijk onderdeel van de strijd tegen de illegale handel in cultuurgoederen is de opsporing van illegale geldstromen. Bovendien moet bijzondere aandacht worden besteed aan de praktijk om legaal verworven cultuurgoederen te gebruiken voor witwassen of terrorismefinanciering. De vrees dat criminelen de sector kunst en antiquiteiten kunnen misbruiken om de opbrengsten van hun misdrijven wit te wassen, heeft geleid tot oproepen om het regelgevingskader van de EU ter bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering uit te breiden. De antiwitwasrichtlijn is nu van toepassing op deelnemers aan de markt voor kunst en antiquiteiten, zoals galerijen en veilinghuizen, die handelen in kunstwerken of optreden als tussenpersoon bij de handel in kunstwerken, alsook op vrijhavens voor transacties boven een bepaalde drempel. Marktdeelnemers zijn verplicht gebruik te maken van risicobeoordelingen en op risico gebaseerde benaderingen voor het voorkomen en opsporen van witwassen en terrorismefinanciering, risicobeperkende en risicobeheersmaatregelen, doeltreffend cliëntenonderzoek en doeltreffende identificatie van cliënten en hun uiteindelijke begunstigden, en zij dienen verdachte transacties en activiteiten te melden aan de nationale financiële-inlichtingeneenheden. Bovendien voorziet het voorstel voor een nieuwe antiwitwasverordening in een EU-brede limiet van 10 000 EUR voor contante betalingen. Dit kan de markt voor cultuurgoederen minder aantrekkelijk maken voor witwassen.

Overheidsinstanties moeten voldoende inzicht hebben in de risico’s en kwetsbaarheden in verband met witwassen en terrorismefinanciering in de sector cultuurgoederen, zodat zij daartegen kunnen optreden. Het juiste kader daarvoor bieden nationale risicobeoordelingen die door de lidstaten in het kader van de antiwitwaswetgeving worden uitgevoerd. De lidstaten kunnen aan relevante entiteiten uit de particuliere sector ook richtsnoeren geven voor het opsporen van relevante transacties en het naleven van de verplichtingen ter voorkoming van witwassen en terrorismefinanciering.

Ten slotte steunt de Commissie het project van de Financiële-actiegroep inzake witwassen en terrorismefinanciering in verband met kunst, antiquiteiten en andere cultuurgoederen. Het project heeft onder meer tot doel landen, bevoegde autoriteiten en de particuliere sector te helpen om zowel zicht te krijgen op hoe criminelen en terroristen de handel in dergelijke voorwerpen kunnen misbruiken, als beste praktijken en aanbevelingen te ontwikkelen om dergelijke risico’s te beperken. Bovendien beoordeelt de Commissie voortdurend het witwasrisico en het risico van terrorismefinanciering voor zover die betrekking hebben op de eengemaakte markt en verband houden met grensoverschrijdende activiteiten. In het kader van de supranationale risicobeoordeling beoordeelt en monitort de Commissie de specifieke risico’s van de markt voor kunst en antiquiteiten en andere aanverwante sectoren, zoals vrijhavens en kunstopslagfaciliteiten.

Kernacties De Commissie zal: ·in nauwe samenwerking met de Unesco een dialoog met de kunstmarkt op gang brengen over kwesties die verband houden met de bescherming van en de handel in cultuurgoederen op de eengemaakte markt, met inbegrip van een evenement op hoog niveau in 2023; ·de uitwisseling van informatie tussen deskundigen op het gebied van cultureel erfgoed en relevante autoriteiten ondersteunen door middel van een reeks workshops en peer-learningactiviteiten; ·door middel van een haalbaarheidsstudie onderzoeken of het elektronische systeem voor de regulering van de invoer van cultuurgoederen zou kunnen worden uitgebreid tot de uitvoer van cultuurgoederen; ·een studie laten uitvoeren en op basis daarvan in 2024 richtsnoeren voor de lidstaten opstellen, teneinde de lidstaten te helpen verkoopregisters op te zetten om de traceerbaarheid van cultuurgoederen binnen de eengemaakte markt (met inbegrip van onlineverkoop) te verbeteren; ·samenwerken met de ICOM om de ethische code voor musea van de ICOM te promoten, de capaciteiten te bevorderen en opleidingen aan te bieden aan personeel in musea en instellingen voor cultureel erfgoed in verschillende lidstaten, teneinde hun collecties beter te registreren en te beschermen. De lidstaten worden aangemoedigd om: ·te zorgen voor betere samenwerking en informatie-uitwisseling tussen douaneautoriteiten en met de Commissie via het douane-informatiesysteem, om fraude in verband met cultuurgoederen te bestrijden; ·maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat openbare en particuliere collecties hun eigendom naar behoren registreren in databanken en zaken met betrekking tot vermogenscriminaliteit melden aan de rechtshandhavingsinstanties, door middel van internationaal overeengekomen normen en instrumenten (zoals de “Object ID”-norm of de Interpol-databank voor gestolen kunstwerken); ·de risico’s van de illegale handel in cultuurgoederen, het witwassen van geld en de financiering van terrorisme in kaart te brengen, te beoordelen en te begrijpen in het kader van de nationale risicobeoordeling die zij op grond van de antiwitwaswetgeving verrichten, en passende maatregelen vast te stellen om deze risico’s te beperken; ·partijen uit de particuliere sector voorlichting te geven en richtsnoeren te verstrekken over de wijze waarop zij het best kunnen voldoen aan hun verplichtingen om witwassen en terrorismefinanciering te voorkomen, in samenwerking met de bevoegde autoriteiten; ·de samenwerking tussen meldingsplichtige entiteiten uit de kunst- en antiquiteitenmarkt, de financiële sector en de financiële-inlichtingeneenheden te verbeteren door kennis en opleiding over risico’s en soorten illegale activiteiten in verband met cultuurgoederen te delen, rekening houdend met de mogelijkheden voor samenwerking tussen publieke en private entiteiten; ·de internationale gedragscode voor handelaren in cultuurgoederen van Unesco en de ethische code voor musea van de ICOM te promoten.

3.2. Versterking van de capaciteit van rechtshandhaving en justitie

De complexe aard van de illegale handel in cultuurgoederen stelt rechtshandhaving en justitie voor specifieke uitdagingen. Er zijn meer maatregelen nodig om de betrokken instanties beter in staat te stellen om gevallen van illegale handel in cultuurgoederen doeltreffend aan te pakken, overeenkomstig de respectieve taken en verantwoordelijkheden waarmee de autoriteiten uit hoofde van het EU-recht en het nationale recht zijn belast.

Momenteel geeft het beschikbare inlichtingenbeeld niet adequaat weer hoe verbreid de illegale handel in cultuurgoederen is. Een van de redenen voor het gebrek aan gegevens over de illegale handel in cultuurgoederen is dat individuele gevallen niet naar behoren worden geregistreerd. Een belangrijk obstakel voor het tot stand brengen van een alomvattend EU-breed inlichtingenbeeld is dat er noch een uniforme methode voor het verzamelen van gegevens, noch een uniforme indeling van misdrijven in verband met cultuurgoederen voorhanden is. Om een uniforme indeling te bevorderen, bevat de uitgebreide catalogus van misdrijven inzake cultuurgoederen die is opgenomen in het Verdrag van de Raad van Europa inzake misdrijven met betrekking tot cultuurgoederen (hierna “het Verdrag van Nicosia” genoemd) richtsnoeren die de autoriteiten van de lidstaten kunnen volgen bij het indelen van strafbare feiten.

Om optimaal gebruik te kunnen maken van hun middelen, moeten overheidsinstanties voldoende inzicht hebben in de werkwijze van criminelen en informatie met elkaar delen. Een dergelijk inzicht moet met name betrekking hebben op de regionale verschillen tussen illegale handelaars, bijvoorbeeld in termen van organisatorische structuur, de risico’s voor specifieke cultuurgoederen, en smokkelroutes of methoden om geld wit te wassen en de provenance en herkomst van goederen te vervalsen. Deze kennis maakt het mogelijk gerichter te zoeken en doeltreffender gebruik te maken van de beschikbare middelen. Operationele acties van het Europees multidisciplinair platform tegen criminaliteitsdreiging (Empact) kunnen ook leiden tot meer kennis over de praktijken van illegale handelaars en de omvang van de illegale handel in cultuurgoederen.

Overheden moeten zich ook bewust zijn van de vereisten voor samenwerking binnen en tussen instanties en van de samenwerkingsmogelijkheden in een concreet geval. Om overheden te ondersteunen bij hun inspanningen op het gebied van capaciteitsopbouw, heeft Unesco in het kader van de samenwerking met de EU een toolkit voor de bestrijding van illegale handel in cultuurgoederen ontwikkeld (“Fighting the illicit trafficking of cultural property: a toolkit for European judiciary and law enforcement”). De Commissie ondersteunt Unesco bij het vertalen van deze toolkit. Ten tweede heeft het VN-Bureau voor drugs- en misdaadbestrijding (UNODC) een instrument voor praktische bijstand ontwikkeld om bij te dragen aan de toepassing van de internationale richtsnoeren.

Overheidsinstanties hebben specifieke deskundigheid en instrumenten nodig om illegale handel op te sporen en te onderzoeken. Overeenkomstig de aanbevelingen van Interpol houdt dit in dat gestolen voorwerpen op nationaal en internationaal niveau op adequate wijze worden geregistreerd en dat de bevoegde autoriteiten over de nodige vaardigheden beschikken, met name doordat op nationaal niveau gespecialiseerde eenheden worden opgericht die zich uitsluitend bezighouden met onderzoek naar de illegale handel in cultuurgoederen, conform de Unesco-overeenkomst van 1970. Ook is gebleken dat de reikwijdte van de onderzoeken kan worden vergroot door gespecialiseerde teams van aanklagers in te zetten. Verder is het van belang dat er tijdig een beroep op de expertise van kunsthistorici, archeologen of andere deskundigen op het gebied van cultuurgoederen kan worden gedaan voor het identificeren van in beslag genomen cultuurgoederen, het bepalen van de authenticiteit van dergelijke goederen of het kwantificeren van de schade die mogelijk is ontstaan op plaatsen die zijn of dreigen te worden geplunderd.

Technologie is van cruciaal belang voor het ondersteunen van rechtshandhavingsinstanties en voor het behoeden van cultuurgoederen voor illegale handel. Daarbij gaat het onder meer om software om gestolen voorwerpen te registreren en te koop aangeboden illegale cultuurgoederen op te sporen, om luchtvaartbewakingstechnologie om kwetsbare locaties te beschermen of om online-onderzoeksinstrumenten, met inbegrip van instrumenten op basis van kunstmatige intelligentie. Rechtshandhavingsinstanties hebben met name specifieke opsporingsinstrumenten nodig om doeltreffend grote hoeveelheden voorwerpen te kunnen controleren bij onlineonderzoeken, bijvoorbeeld door het internet systematisch te doorzoeken aan de hand van beelden en andere gegevens over cultuurgoederen die illegaal te koop worden aangeboden.

De autoriteiten zouden ook kunnen overwegen om de onderzoeken breder op te zetten en zich niet tot de terugvordering van de illegaal verhandelde goederen te beperken, maar ook de criminele netwerken en illegale geldstromen achter de afzonderlijke gevallen van illegale handel aan te pakken. Een dergelijke onderzoeksaanpak is in overeenstemming met internationale aanbevelingen (bv. van Interpol), de EU-strategie voor georganiseerde criminaliteit 2021–2025 en de gemeenschappelijke horizontale strategische doelstellingen van Empact. Op EU- en internationaal niveau kunnen onderzoeken worden ondersteund door Europol, het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) en het Europees Agentschap voor justitiële samenwerking in strafzaken (Eurojust), overeenkomstig hun respectieve mandaten, dan wel door medewerking van partners als Interpol, het VN-Bureau voor drugs- en misdaadbestrijding (UNODC) of de Werelddouaneorganisatie. Daarnaast kan samenwerking worden opgezet in het kader van andere instrumenten voor rechtshandhaving en justitiële samenwerking. Het Europees Openbaar Ministerie (EOM) zou specifieke, onder zijn bevoegdheid vallende strafbare feiten in verband met de illegale handel in cultuurgoederen kunnen onderzoeken en vervolgen. De Commissie is vastbesloten ervoor te zorgen dat het EOM zijn bij Verordening (EU) 2017/1939 opgedragen taken doeltreffend kan uitoefenen, onder meer door zijn samenwerking met niet-EU-landen te versterken.