Verslag over de uitvoering van Besluit nr. 1082/2013/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2013 over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid en houdende intrekking van Beschikking nr. 2119/98/EG

Dit verslag heeft tot doel het Europees Parlement en de Raad te informeren over de uitvoering van Besluit nr. 1082/2013/EU over ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid, dat is goedgekeurd op 22 oktober 2013 . Deze verplichting is vastgesteld bij artikel 19 van Besluit nr. 1082/2013/EU, waarin wordt bepaald dat het verslag uiterlijk op 7 november 2015 en vervolgens om de drie jaar moet worden voorgelegd. Het verslag moet meer bepaald een evaluatie van de werking van het systeem voor vroegtijdige waarschuwing en reactie (Early Warning and Response System, EWRS) en van het netwerk voor epidemiologische surveillance omvatten, alsmede informatie over hoe de ingevoerde mechanismen en structuren andere waarschuwingssystemen op het niveau van de Unie aanvullen, onder vermijding van doublures.

Besluit nr. 1082/2013/EU, dat op 6 november 2013 in werking is getreden, heeft gezorgd voor een betere gezondheidsbeveiliging in de Europese Unie en een betere bescherming van de burgers van de Unie tegen overdraagbare ziekten en andere biologische, chemische en ecologische incidenten.

De paraatheid van zowel de lidstaten als de mechanismen om via de coördinatie van de reactie op EU-niveau een alarm te melden, het risico te beoordelen en een grensoverschrijdende bedreiging te beheersen, is systematisch getest bij gezondheidsincidenten van relatief lage en gemiddelde ernst voor de EU. De grootste uitdaging was echter de recente ebola-epidemie.

De ingevoerde mechanismen en structuren, namelijk het EWRS, het netwerk voor epidemiologische surveillance, het Europees Centrum voor ziektepreventie en bestrijding (European Centre for Disease Prevention and Control, ECDC) en het Gezondheidsbeveiligingscomité (Health Security Committee, HSC), hebben in alle gevallen bewezen dat zij in het geval van een ernstige grensoverschrijdende bedreiging van de gezondheid doeltreffend kunnen werken en voldoen aan het vereiste kwaliteitsniveau. Afgezien van de normale dagelijkse werking van die structuren, hebben zij succesvol gewerkt bij de ebola-uitbraak, het door het coronavirus veroorzaakte Middle East Respiratory Syndrome (MERS CoV) en de bedreiging door kinderverlamming.

Het EWRS heeft een belangrijke rol gespeeld bij het melden van alarmen en van maatregelen van de lidstaten. De faciliteit voor selectieve uitwisseling was van cruciaal belang voor het verzenden van persoonsgegevens ter ondersteuning van de medische evacuatie van ebolapatiënten uit de getroffen landen naar de EU.

Het ECDC is bij Verordening (EG) nr. 851/2004 opgericht als een onafhankelijk EU-agentschap dat onder meer verantwoordelijk is voor het verstrekken van tijdige risicobeoordelingen van bedreigingen van de volksgezondheid door overdraagbare ziekten, inclusief mogelijke volksgezondheidsmaatregelen.

Deze systemen hebben bewezen dat zij een aanvulling vormen op andere snellewaarschuwingssystemen van de EU, met betrekking tot andere gebieden (bv. voedsel, diergezondheid enz.) en mogelijk met grote gevolgen voor de volksgezondheid, zonder deze te dupliceren. Die complementariteit is gewaarborgd door de actualisering van de EWRS-informaticatool, waardoor de informatie toegankelijk is geworden voor gebruikers die verantwoordelijk zijn voor andere sectoren, en door operationele regelingen uit te werken om de meldingen die via het EWRS worden verspreid te delen met de diensten van de Commissie die verantwoordelijk zijn voor voedselveiligheid, diergezondheid, medische hulpmiddelen, geneesmiddelen en andere sectoren die mogelijk gevolgen ondervinden van ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Nadere bijzonderheden en voorbeelden komen later in dit verslag aan bod.

De meeste lidstaten hebben de Commissie overeenkomstig artikel 4, lid 2, van Besluit nr. 1082/2013/EU geactualiseerde informatie verstrekt over hun paraatheids- en reactieplanning op nationaal niveau. Op basis van de tot nu toe ontvangen informatie heeft de Commissie, in samenwerking met het ECDC en het Regionaal Bureau voor Europa van de WHO (WHO EURO), een syntheseverslag over de voortgang opgesteld om besprekingen in het HSC te initiëren.

Aangezien de lidstaten bevoegd zijn om volksgezondheidsmaatregelen met betrekking tot ernstige grensoverschrijdende bedreigingen vast te stellen, verplicht Besluit nr. 1082/2013/EU hen van dergelijke maatregelen kennis te geven ter verbetering van hun onderlinge coördinatie in verbinding met de Commissie. Tijdens de ebola-uitbraak hebben de lidstaten informatie uitgewisseld en hebben zij in het HSC overleg gepleegd over hun reactie op de uitbraak. De medische evacuatie naar de EU van (mogelijk) met ebola besmette gezondheidswerkers was een belangrijke maatregel die tijdens de uitbraak succesvol is uitgevoerd. Daarnaast werden er maatregelen getroffen om de screening bij binnenkomst in de EU van reizigers afkomstig uit de door ebola getroffen landen te vergemakkelijken.

Hoewel de algemene communicatie in het HSC vrij doeltreffend was, zijn uit het proces enkele belangrijke lessen getrokken. Tijdens het hoogtepunt van de ebola-uitbraak werd er veel nadruk gelegd op de uitwisseling van informatie, terwijl de impuls om overleg te plegen over de reactie en deze te coördineren minder sterk aanwezig was. Een belangrijke conclusie uit de ebola-uitbraak is dat er nog verbetering mogelijk is bij de uitvoering van de bepalingen waar de lidstaten hun nationale reacties moeten coördineren.

2.De uitvoeringswerkzaamheden en de belangrijkste resultaten ervan

2.1.Gezondheidsbeveiligingscomité

Het HSC is in 2001 op vraag van de ministers van Volksgezondheid van de EU opgericht als een informele adviesgroep inzake gezondheidsbeveiliging op Europees niveau. Bij Besluit nr. 1082/2013/EU is de oprichting geformaliseerd en de rol van het comité versterkt.

In juni 2014 is na de aanwijzing van de vertegenwoordigers van de lidstaten de volledige samenstelling van het HSC voltooid. Het op 26 juni 2015 goedgekeurde reglement van orde bepaalt dat het na uiterlijk zes maanden in het licht van de twee krachtens de artikelen 8 en 11 van Besluit nr. 1082/2013/EU goed te keuren ontwerpuitvoeringsbesluiten zou worden herzien. Het HSC wordt voorgezeten door een vertegenwoordiger van de Commissie, die ook het secretariaat verzorgt, het komt gemiddeld tweemaal per jaar in Luxemburg in plenaire vergadering bijeen (eenmaal in 2014 en driemaal in 2015) en vergadert op ad-hocbasis via audiomeeting. Audiomeetings op ad-hocbasis worden door de Commissie of door het HSC belegd om de coördinatie op EU-niveau te bespreken van maatregelen in reactie op ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid.

Tijdens de plenaire vergadering van 27 februari 2015 heeft het HSC de oprichting van een permanent netwerk van communicatoren en een permanente werkgroep inzake paraatheid goedgekeurd.

In april 2015 is op voordracht van de geïnteresseerde lidstaten een groep van vertegenwoordigers van de lidstaten opgericht, die tijdens speciale audioconferenties in mei 2015 het ontwerpmandaat van elke werkgroep heeft besproken.

2.2.Paraatheids- en reactieplanning

Artikel 4, lid 2, van Besluit nr. 1082/2013/EU bepaalt dat de lidstaten de Commissie uiterlijk op 7 november 2014 en daarna om de drie jaar geactualiseerde informatie over de laatste toestand met betrekking tot hun paraatheids- en reactieplanning op nationaal niveau moeten meedelen. De mee te delen informatie moet de uitvoering van de Internationale Gezondheidsregeling (International Health Regulations, IHR), de interoperabiliteit tussen de gezondheidssector en andere sectoren, alsmede de continuïteitsplannen bestrijken. Daarnaast moeten de lidstaten de Commissie overeenkomstig artikel 4, lid 3, tijdig in kennis stellen wanneer zij een grondige herziening van hun nationale paraatheidsplanning doorvoeren. De Commissie heeft EUSurvey opgezet, een speciale website om veilige, gebruiksvriendelijke en coherente verslaglegging mogelijk te maken door middel van een bij Uitvoeringsbesluit 2014/504/EU van de Commissie vastgesteld modelformulier. 26 EU-lidstaten en 1 EER-land , samen goed voor 86 % van alle inwoners van de EER, waren op 23 oktober 2015 begonnen de vereiste informatie via de website te verstrekken. De lidstaten die de vereiste informatie tot nu toe nog niet hebben verstrekt, zijn daartoe aangemaand.

De Commissie heeft overeenkomstig artikel 4, lid 5, van Besluit nr. 1082/2013/EU op basis van de ontvangen informatie een syntheseverslag over de voortgang bij het HSC ingediend om besprekingen te initiëren. De structuur van dat document volgt de structuur van het modelformulier in de bijlage bij Uitvoeringsbesluit 2014/504/EU van de Commissie. De bij het HSC ingediende informatie bevat alleen geaggregeerde gegevens.

Uit de verstrekte informatie zijn een aantal sterke en zwakke punten gebleken. Wat de sterke punten betreft, heeft de meerderheid van de respondenten aangegeven dat zij de belangrijkste IHR-capaciteitsnormen hebben uitgevoerd en dat zij andere sectoren hebben betrokken bij de paraatheids- en reactieplanningsactiviteiten met betrekking tot een breed scala van ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. Er is in standaardprocedures voorzien voor de coördinatie tussen de gezondheidssector en een aantal andere sectoren die als cruciaal worden beschouwd voor de aanpak van ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid. De meeste respondenten hebben geantwoord dat zij de interoperabiliteit van de sectoren hebben onderzocht.