Speciaal verslag Uitroeiings-, 
bestrijdings- en 
bewakingsprogramma’s 
om dierenziekten tegen te 
gaanNL 2016  nr. 06
EUROPESE
REKENKAME R
EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxemburg  
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-1
Inlichtingen: eca.europa.eu/nl/Pages/ContactForm.aspx
Website: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver ( http://europa.eu ).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2016
Print ISBN 978-92-872-4470-3 ISSN 1831-0915 doi:10.2865/252140 QJ-AB-16-006-NL-C
PDF ISBN 978-92-872-4494-9 ISSN 1977-575X doi:10.2865/0726 QJ-AB-16-006-NL-N
EPUB ISBN 978-92-872-4439-0 ISSN 1977-575X doi:10.2865/367356 QJ-AB-16-006-NL-E
© Europese Unie, 2016
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Uitroeiings-,  
bestrijdings- en 
bewakingsprogramma’s 
om dierenziekten tegen te 
gaan
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2016  nr. 06
02
 Controleteam
In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar doelmatigheidscontroles en nalevingsgerichte contro ­
les van specifieke begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze controletaken 
zorgt de ERK ervoor dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor de doelmatig­
heid of de naleving, de omvang van de betrokken inkomsten of uitgaven, verwachte ontwikkelingen en politieke en 
publieke belangstelling.
Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door controlekamer I, die onder leiding staat van ERK ­lid Augustyn Kubik en  
gespecialiseerd is in de uitgaventerreinen Instandhouding en beheer van de natuurlijke hulpbronnen. De controle werd 
geleid door ERK ­lid Bettina Jakobsen, ondersteund door haar kabinetschef, Katja Mattfolk, en Kim Storup, kabinetsattaché; 
Colm Friel, hoofdmanager; Armando do Jogo, taakleider; Xavier Demarche, Manuel Dias, Andreas Dürrwanger, Oana  
Dumitrescu, Laure Gatter, Mary Kerrigan, Joanna Kokot, Michela Lanzutti, Joachim Otto, Lucia Rosca en Anna Zalega, 
controleurs.
Van links naar rechts:  K. Mattfolk, A. do Jogo, C. Friel, B. Jakobsen, X. Demarche.

03
 Inhoud
Paragraaf
 Woordenlijst en afkortingen
I – X Samenvatting
1 – 17 Inleiding
1 – 2 Behandeling van dierenziekten
3 – 4 De EU-strategie voor diergezondheid
5 – 9 Programma’s voor de uitroeiing, bestrijding en bewaking van dierenziekten
10 – 12 Samenwerking met landen buiten de EU
13 – 17 Belangrijkste taken en verantwoordelijkheden
18 – 23 Reikwijdte en aanpak van de controle
24 – 60 Controlebevindingen
26 – 33 De aanpak door de Commissie van de uitroeiing, bestrijding en bewaking van dierenziekten was 
in het algemeen deugdelijk,
34 – 36 en de programma’s van de lidstaten werden in het algemeen goed ontworpen en uitgevoerd,
37 – 47 maar de kosteneffectiviteit van de programma’s is moeilijk te bepalen,
48 – 60 en er is nog ruimte voor verbetering
61 – 72 Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I  — Informatie over dierenziekten
 Bijlage II  — Belangrijkste verantwoordelijkheden
 Antwoorden van de Commissie
04
 Woordenlijst en 
afkortingen
ADNS : Systeem voor de melding van dierenziekten (Animal Disease Notification System)
BSE : Boviene spongiforme encefalopathie (gekkekoeienziekte)
BT: Blauwtong
CAC : Commissie van de Codex Alimentarius
ECDC : Europees Centrum voor ziektepreventie en  ­bestrijding
EFSA : Europese Autoriteit voor voedselveiligheid
FAO : Voedsel ­ en landbouworganisatie van de Verenigde Naties
Incidentie en prevalentie : De incidentie van een ziekte is het optreden van een ziekte bij een duidelijk 
omschreven populatie gedurende een bepaalde periode (aantal nieuwe gevallen). De prevalentie van een ziekte is 
de aanwezigheid van een ziekte bij een duidelijk omschreven populatie gedurende een bepaalde periode (aantal 
gevallen).
OIE : Wereldorganisatie voor diergezondheid
PAFF : Permanent Comité voor planten, dieren, levensmiddelen en diervoeders
TB: Boviene tuberculose (rundertuberculose)
Traces : Geïntegreerd veterinair computersysteem (TRAde Control and Expert System)
TSE : Overdraagbare spongiforme encefalopathie
VVB : Voedsel ­ en Veterinair Bureau
WAHIS : Wereldwijd informatiesysteem voor diergezondheid
WHO : Wereldgezondheidsorganisatie
Zoönose : Ziekte of infectie die direct of indirect van dieren op mensen kan worden overgedragen.
05
 Samenvatting
I
Diergezondheid heeft een rechtstreekse impact op de volksgezondheid vanwege problemen op het gebied van 
voedselveiligheid en omdat sommige dierenziekten overdraagbaar zijn op de mens. Verder kunnen uitbraken van 
dierenziekten leiden tot aanzienlijke economische kosten door het verlies van interne EU ­markten en van export­
markten en doordat de kosten van ziektebestrijding rechtstreeks uit de begroting van de EU en de lidstaten moeten 
worden betaald.
II
Dierenziekten kunnen zich snel en over grenzen heen verspreiden. De EU voert een actief diergezondheidsbeleid 
en financiert de programma’s die de lidstaten hebben ontwikkeld voor de uitroeiing, bestrijding en bewaking van 
bepaalde dierenziekten. Deze programma’s werden tussen 2009  en 2014 voor 1,3  miljard  euro door de EU gefinan ­
cierd en betreffen acties zoals vaccinatie van dieren, het uitvoeren van tests en compensatie voor geslachte dieren. 
Afhankelijk van het soort ziekte is uitroeiing een complex proces dat vele jaren kan duren. Daarom is een deug­
delijke aanpak op EU ­niveau nodig, met passende, door de lidstaten uit te voeren programma’s.
III
De Rekenkamer onderzocht of de uitroeiings ­, bestrijdings ­ en bewakingsprogramma’s dierenziekten adequaat 
tegengingen, door de aanpak van de Commissie en het ontwerp en de uitvoering van de programma’s door de 
lidstaten te beoordelen. Tevens beoordeelde de Rekenkamer of er voldoende rekening werd gehouden met de 
kosteneffec  tiviteit van de programma’s.
IV
De algemene conclusie van de Rekenkamer was dat met de door ons onderzochte dierenziekteprogramma’s dieren­
ziekten adequaat werden bestreden. Omdat uitbraken zich echter altijd kunnen voordoen, moeten de Commissie 
en de lidstaten waakzaam blijven.
V
Wij concludeerden dat de door de Commissie gehanteerde aanpak in het algemeen deugdelijk was en berustte op 
goed technisch advies, risicoanalyses en een mechanisme voor de prioritering van middelen. De Commissie ver ­
schafte richtsnoeren, hielp de inspanningen van de lidstaten te coördineren en stelde minimale prestatiecriteria 
vast waaraan de programma’s van de lidstaten moesten voldoen. Er zijn enkele opmerkelijke successen geboekt, 
zoals de daling van het aantal gevallen van boviene spongiforme encefalopathie (BSE) bij runderen, salmonella bij 
pluimvee en rabiës bij in het wild levende dieren.
VI
Wij concludeerden dat de door ons onderzochte programma’s van de lidstaten in het algemeen goed waren ont ­
worpen en werden uitgevoerd en dat de lidstaten adequate systemen hadden om uitbraken van dierenziekten op 
te sporen en de uitroeiing ervan te vergemakkelijken.
06 Samenvatting 
VII
Desondanks is de kosteneffectiviteit van de programma’s vanwege het gebrek 
aan beschikbare modellen voor een dergelijke analyse moeilijk vast te stellen. Er 
waren voorbeelden van programma’s die door de lidstaten onvoldoende werden 
gecontroleerd of van onredelijk hoge kosten. In sommige gevallen in Italië zetten 
de aan veehouders betaalde compensatiebedragen of de door de Commissie 
opgelegde korting veehouders weinig aan tot het nemen van doeltreffende bio ­
veiligheidsmaatregelen en tot het uitvoeren van corrigerende maatregelen.
VIII
Wij stelden enkele specifieke gebieden vast waarop ruimte was voor verbetering. 
De uitwisseling van epidemiologische gegevens en de directe toegang tot histo ­
rische resultaten zouden beter kunnen worden ondersteund door de relevante 
informatiesystemen, maar er werd nog aan de verbetering daarvan gewerkt. Tij ­
dens de controle werd ook geconstateerd dat de uit te voeren acties en controles 
bij sommige programma’s beter gespecificeerd moesten worden.
IX
Hoewel onze beoordeling van de uitvoering van specifieke veterinaire program ­
ma’s in het algemeen positief was, vormde de uitroeiing van runderbrucellose 
en ­tuberculose en van geiten ­ en schapenbrucellose nog steeds een probleem 
in enkele lidstaten. Wij constateerden dat de EU ­aanpak van ziekten bij in het 
wild levende dieren met name voor tuberculose moet worden aangevuld en dat 
het gebrek aan bepaalde vaccins afbreuk kan doen aan de doeltreffendheid van 
programma’s.
X
De Rekenkamer beveelt aan dat de Commissie:
a) de uitwisseling van epidemiologische informatie tussen de lidstaten 
vergemakkelijkt;
b) onderzoekt of de bestaande reeks indicatoren geactualiseerd dient te wor ­
den om betere informatie te verschaffen over veterinaire controleactiviteiten 
en de kosteneffectiviteit van programma’s;
c) het aspect van in het wild levende dieren voor zover relevant systematisch in 
haar veterinaire programma’s opneemt;
d) de beschikbaarheid ondersteunt van vaccins die de lidstaten kunnen gebrui ­
ken als dat vanuit epidemiologisch oogpunt gerechtvaardigd is.
07
 Inleiding
Behandeling van dierenziekten
01 
Diergezondheid heeft een rechtstreekse impact op de volksgezondheid, 
omdat sommige dierenziekten overdraagbaar zijn op de mens en vanwege 
voedselveilig  heids  kwesties. Een goede diergezondheid is ook een basisvereiste 
voor de voedingsmiddelenindustrie in de EU. Daarom handhaaft de EU al vele 
jaren een uitgebreide reeks maatregelen ter bescherming van de diergezond ­
heid. De kosten van de aanpak van noodsituaties en ziekten kunnen aanzienlijk 
oplopen als bestaande maatregelen niet correct functioneren en leiden tot een 
verlies van interne EU ­markten en exportmarkten, tot ziektebestrijdingskos ­
ten ten laste van de begroting van de EU en de lidstaten en tot kosten voor de 
gezond  heidsstelsels van de lidstaten bij de behandeling van zoönosen (op de 
mens overdraagbare ziekten). De uitbraak van mond ­en­klauwzeer in 2001, die in 
het Verenigd Koninkrijk begon maar zich verspreidde naar andere landen, heeft 
naar schatting 12 miljard euro gekost. De BSE ­crisis in de jaren negentig, die zich 
ook concentreerde in het Verenigd Koninkrijk, heeft alleen al in het Verenigd 
Konink  rijk meer dan 3  miljard  euro gekost en geleid tot een aanzienlijke daling 
van zowel het volume als de prijzen van de EU ­rundvleesexport. De afgelopen 
jaren heeft zich geen uitbraak voorgedaan die tot zulke hoge kosten leidde.
02 
De soorten en incidentie van dierenziekten in de EU lopen uiteen en zijn afhan ­
kelijk van factoren als klimaat, soorten veehouderijen, veterinaire praktijken en 
verplaatsingen van dieren. In bijlage I  wordt een aantal van de belangrijkste 
dierenziekten beschreven. Verder verspreidden recente uitbraken van Afrikaan ­
se varkenspest (Litouwen, Estland, Letland en Polen), vogelgriep (Nederland 
en Duitsland) en blauwtong (vanuit Noord ­Afrika naar vooral Griekenland, 
Italië, Spanje en Portugal) zich allemaal vlug over de grenzen heen. Sommige 
dierenziekten kunnen zich snel verspreiden (zie bijvoorbeeld het geval van 
blauwtong in figuur 1 ) indien ze niet vlug worden opgespoord en doeltreffend 
behandeld. Doeltreffende veterinaire maatregelen dragen bij tot de voorkoming 
van zulke uiterst besmettelijke ziekten en van de noodzaak tot het nemen van 
noodmaatregelen.
De EU-strategie voor diergezondheid
03 
Het EU ­wetgevingskader voor diergezondheid is complex. Het bestaat uit 
honderden wetgevingteksten, waarvan sommige al uit 1964 dateren. Een syste­
matische EU ­aanpak van de uitroeiing, bestrijding en bewaking van dierenziek ­
ten werd in 1977 voor het eerst voor bepaalde ziekten ingevoerd1. Vanaf 2009 
is het kader voor deze programma’s vastgelegd in de in 20142 vervangen richt ­
lijn van de Raad3 inzake uitgaven op veterinair gebied. In de EU ­strategie voor 
diergezond  heid4 werden doelstellingen vastgelegd met betrekking tot gezond ­
heids ­ en economische kwesties en veehouderijpraktijken, alsmede een actieplan 
om de doelstellingen te verwezenlijken. Zie tekstvak 1  voor bijzonderheden.1 Richtlijn 77/391/EEG van de 
Raad van 17 mei 1977 
betreffende een 
gemeenschappelijke actie 
met het oog op de uitroeiing 
van brucellose, tuberculose en 
leukose bij runderen (PB L 145 
van 13.6.1977, blz. 44).
2 Beschikking 2009/470/EG van 
de Raad van 25 mei 2009 
betreffende bepaalde 
uitgaven op veterinair gebied 
(PB L 155 van 18.6.2009, 
blz. 30).
3 Verordening (EU) nr. 652/2014 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 15 mei 2014 
tot vaststelling van 
bepalingen betreffende het 
beheer van de uitgaven in 
verband met de voedselketen, 
diergezondheid en 
dierenwelzijn, alsmede in 
verband met plantgezondheid 
en teeltmateriaal, tot wijziging 
van de Richtlijnen 98/56/EG, 
2000/29/EG en 2008/90/EG 
van de Raad, de 
Verordeningen (EG) 
nr. 178/2002, (EG) nr. 882/2004 
en (EG) nr. 396/2005 van het 
Europees Parlement en de 
Raad, Richtlijn 2009/128/EG 
van het Europees Parlement 
en de Raad en Verordening 
(EG) nr. 1107/2009 van het 
Europees Parlement en de 
Raad en tot intrekking van de 
Besluiten 66/399/EEG en 
76/894/EEG en 
Beschikking 2009/470/EG van 
de Raad (PB L 189 van 
27.6.2014, blz. 1).
4 COM(2007) 539 definitief van 
19 september 2007 over een 
nieuwe strategie voor 
diergezondheid voor de 
Europese Unie (2007 ­2013): 
„Voorkomen is beter dan 
genezen”.
08 Inleiding 
EU-strategie voor diergezondheid
In de EU ­strategie voor diergezondheid 2007 ­2013 worden de doelstellingen en acties van de EU uiteengezet. 
Deze strategie heeft vier hoofddoelstellingen:
1. het garanderen van een hoog niveau van volksgezondheid en voedselveiligheid door de incidentie van 
biologische en chemische risico’s voor mensen zo klein mogelijk te maken;
2. het bevorderen van de diergezondheid door dierenziekten te voorkomen en de incidentie ervan te ver ­
kleinen en zo de veehouderij en de plattelandseconomie te ondersteunen;
3. het verbeteren van de economische groei/de cohesie/het concurrentievermogen door te zorgen voor vrij 
verkeer van goederen en evenredige verplaatsingen van dieren;
4. het bevorderen van productiemethoden en maatregelen voor het dierenwelzijn die risico’s in verband 
met de diergezondheid voorkomen en de milieueffecten minimaliseren, waardoor de EU ­strategie voor 
duurzame ontwikkeling wordt ondersteund.
Deze doelstellingen werden uitgevoerd aan de hand van een actieplan met vier pijlers:
1. prioriteitstelling voor het EU ­optreden;
2. het EU ­kader voor diergezondheid;
3. preventie, bewaking en crisisparaatheid;
4. wetenschap, innovatie en onderzoek.Tekstvak 1 Figuur 1Aantal uitbraken van blauwtong, serotype BTV-1, in de EU
2014 2013 2012 2011 2010 20097 000
6 000
5 000
4 000
3 000
2 000
1 000
01 3266 002
121 8 96564
Bron:  Europese Commissie, DG Gezondheid en Voedselveiligheid.
09 Inleiding 
04 
De Commissie (DG Gezondheid en Voedselveiligheid) is verantwoordelijk voor 
het risicobeheer met betrekking tot dierenziekten. Lidstaten en gespecialiseer ­
de agentschappen van de EU — de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid 
(EFSA) en het Europees Centrum voor ziektepreventie en ­ bestrijding (ECDE) — zijn 
verantwoordelijk voor risicobeoordelingen. Sinds 1982 heeft de EU een meldings ­
systeem om de verspreiding van bepaalde besmettelijke ziekten te voorkomen. 
De lidstaten zijn verplicht om de Commissie via het systeem voor de melding van 
dierenziekten5 (ADNS) te informeren over een uitbraak, alsmede over de uitroeiing 
van bepaalde besmettelijke ziekten, teneinde de verspreiding ervan onder vee in 
de EU te voorkomen.
Programma’s voor de uitroeiing, bestrijding en 
bewaking van dierenziekten
05 
Uit de kosten van de aanpak van eerdere uitbraken van ziekten en uit het risico 
op toekomstige uitbraken van bestaande of nieuwe ziekten die moeten worden 
aangepakt, blijkt het belang van de veterinaire maatregelen van de EU. De EU 
financiert de veterinaire programma’s van de lidstaten voor een aantal ziekten en 
zoönosen (zie tekstvak 2 ) in het kader van de eerste pijler van de strategie voor 
diergezondheid. De doelstellingen van deze programma’s zijn:
— geleidelijke uitroeiing van dierenziekten en uitvoering van ziektebewakings ­
programma’s in de lidstaten en de hele EU;
— waarborging van een hoog niveau van diergezondheid, volksgezondheid en 
consumentenbescherming;
— waarborging van een hoog beschermingsniveau van zowel de dier ­ als volks ­
gezondheid ter bevordering van de verbetering van de productiviteit van de 
veehouderij en ter ondersteuning van de economische duurzaamheid van de 
sectoren die direct of indirect schade ondervinden van een uitbraak van een 
dierenziekte.5 Ingevoerd bij Richtlijn 82/894/
EEG van de Raad van 
21 december 1982 inzake de 
melding van dierenziekten in 
de Gemeenschap (PB L 378 
van 31.12.1982, blz. 58).
Uitroeiings-, bestrijdings- en bewakingsprogramma’s
Uitroeiingsprogramma’s : het doel hiervan is de biologische uitroeiing van een bepaalde dierenziekte of 
zoönose, waarbij het gebied uiteindelijk de toestand „vrij” of „officieel vrij” wordt toegekend op grond van de 
wetgeving van de Unie (bijv. rundertuberculose).
Bestrijdingsprogramma’s : het doel hiervan is de prevalentie van een bepaalde dierenziekte of zoönose on ­
der een uit sanitair oogpunt aanvaardbaar niveau te brengen of te houden (bijv. salmonella).
Toezicht/bewaking : het doel hiervan is gegevens met betrekking tot bepaalde populaties te verzamelen en 
te registreren om de epidemiologische ontwikkeling van de ziekte (bijv. vogelgriep) te beoordelen.
Bron:  Beschikking 2008/341/EG van de Commissie.Tekstvak 2
10 Inleiding 
06 
Deze programma’s worden aangemerkt als uitroeiings ­, bestrijdings ­ of 
bewakings  programma’s en bestrijken een groot aantal uiteenlopende maatrege ­
len zoals vaccinatie, het testen van dieren en compensatie voor slacht of ruiming.
07 
In de periode 2009 ­2014 werd op de EU ­begroting een bedrag van 1,3 mil ­
jard  euro uitgetrokken voor deze programma’s (zie  tabel 1 ), dat het grootste deel 
van de uitgaven in het kader van de EU ­begroting voor voedselveiligheid vormt. 
De financiële bijdrage van de EU bedraagt gewoonlijk 50 % van de door de lidsta ­
ten gemaakte kosten, tot een maximumbedrag. De dierenziekten en zoönosen 
die in aanmerking komen voor een financiële bijdrage van de EU staan in bijla ­
ge I bij de richtlijn van de Raad van 2009 en vanaf 2014 in bijlage II bij Verorde ­
ning (EU) nr. 652/2014. Tabel 1EU-vastleggingen voor programmakosten in de periode 2009-2014 per ziekte 
(miljoen euro)
Programma 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2009-2014 %
Afrikaanse varkenspest 0,1 0,1 0,2 0,9 1,1 0,1 2,3 0,2 %
Ziekte van Aujeszky 2,8 2,3 0,0 0,0 0,0 0,0 5,2 0,4 %
Aviaire influenza (vogelgriep) 4,9 4,9 3,5 2,7 2,7 2,6 21,3 1,6 %
Blauwtong 112,0 68,2 13,4 3,7 2,5 3,8 203,5 15,4  %
Runderbrucellose 11,8 8,6 10,1 8,0 7, 3 10,3 56,0 4,2 %
Rundertuberculose 26,3 53,4 67,9 70,7 63,9 64,2 346,4 26,2  %
Brucella melitensis 9,0 7,7 15,9 15,4 15,3 16,2 79,4 6,0 %
Klassieke varkenspest 5,1 4,3 3,7 3,4 3,0 2,6 22,1 1,7 %
Leukose (EBL) 3,0 2,4 0,0 0,0 0,0 0,0 5,3 0,4 %
Rabiës (hondsdolheid) 11,7 15,7 20,9 23,4 19,9 20,4 112,0 8,5 %
Salmonellose 18,6 24,4 25,1 19,2 19,2 21,2 127, 8 9,7 %
Vesiculaire varkensziekte 0,5 0,3 0,7 0,9 1,1 0,8 4,3 0,3 %
TSE, BSE en scrapie 61,5 81,8 74,6 54,3 38,9 24,0 335,0 25,4  %
Totaal 267,4 274,1 236,0 202,3 174,9 166,1 1 320,8 100,0  %
Jaarlijkse begroting als percentage 
van de totale begroting voor de 
periode20,2  % 20,8  % 17,9  % 15,3 % 13,2  % 12,6  % 100,0  %
Bron:  DG Gezondheid en Voedselveiligheid.
11 Inleiding 
08 
Meer dan 50 % van de kosten is geconcentreerd in vier landen (Spanje, Frankrijk, 
Italië en het Verenigd Koninkrijk) (zie  figuur 2 ).
09 
In de praktijk kan het heel moeilijk zijn om dierenziekten uit te roeien. Zo zijn 
rundertuberculose en  ­brucellose in een aantal lidstaten nog niet uitgeroeid, 
hoewel al meer dan vijftig jaar wordt gepoogd ze te bestrijden of uit te roeien. 
De EU is in de jaren zeventig begonnen programma’s te financieren voor de uit ­
roeiing van deze ziekten; in die tijd hadden sommige lidstaten al vele jaren hun 
eigen nationale programma’s. Uit tabel 2  blijkt dat het tientallen jaren kan duren 
om de status „officieel ziektevrij” te verwerven, ondanks de inspanningen van de 
lidstaten en de Commissie en de continue vooruitgang op wetenschappelijk en 
technisch gebied. Sommige landen zijn echter sneller geweest dan andere lan ­
den. De aanhoudende aanwezigheid van dit soort ziekten leidt tot terugkerende 
EU­begrotingsuitgaven voor uitroeiingsprogramma’s.Figuur 2Hoogte van de programmakosten in de periode 2009-2014 
per lidstaat
Polen; 7 %
Ierland; 8 %Duitsland; 6 %Alle overige; 25 %
Italië; 10 %VK; 14 %Frankrijk; 14 %Spanje; 17 %
Bron:  DG Gezondheid en Voedselveiligheid.
12 Inleiding 
Samenwerking met landen buiten de EU
10 
De OIE, de Wereldorganisatie voor diergezondheid, onderstreept in haar richt ­
snoeren voor de bestrijding van dierenziekten uit 2014 het belang van interna­
tionale samenwerking en geeft aan dat landen voor zover mogelijk op regionale 
basis moeten handelen om programma’s voor de bestrijding van dierenziekten 
te harmoniseren. Dit is belangrijk, aangezien ziekten zich over grenzen heen 
kunnen verspreiden, vooral onder in het wild levende dieren. In de verordenin ­
gen wordt niet bepaald dat de Commissie veterinaire programma’s buiten de EU 
rechtstreeks financiert. Lidstaten kunnen veterinaire acties echter rechtstreeks 
met aangrenzende niet ­EU­lidstaten overeenkomen (zoals vaccinatiecampagnes 
in een grensgebied) en de daarmee verband houdende kosten opnemen als sub ­
programma’s van hun door de Commissie gefinancierde veterinaire programma’s. Tabel 2De uitroeiing van ziekten is een langdurig proces
Rundertuberculose Runderbrucellose
LidstaatEerste door de 
EU gefinancierde 
programmaErkenning van de 
officiële ziekte -
vrije statusAantal jaren 
voordat het 
land officieel 
ziektevrij werd 
verklaarda)Eerste door de 
EU gefinancierde 
programmaErkenning van de 
officiële ziekte -
vrije statusAantal jaren 
voordat het 
land officieel 
ziektevrij werd 
verklaarda)
Ierland 1978b)Nog steeds niet ziektevrij 1978 2009 31
Spanje 1987 Nog steeds niet ziektevrij 1987 Nog steeds niet ziektevrij
Frankrijk 1978 2001 23 1978 2005 27
Italië 1980 Nog steeds niet ziektevrijc)1980 Nog steeds niet ziektevrijc)
Polen 2004 2009 5d)2004 2009 5d)
RoemeniëNiet door de EU 
gefinancierde 
programma’sNog steeds niet ziektevrije) Niet door de EU gefinancierde programma’s en in 2014 
ziektevrij verklaard
Verenigd 
Koninkrijk2000f)Nog steeds niet ziektevrij 1978 2015 37
a)  Eerdere nationale programma’s niet meegerekend, die in de meeste landen al tientallen jaren werden uitgevoerd voordat er voor het eerst 
EU­financiering werd ontvangen.
b) Het eerste door de EU gefinancierde programma dateert uit 1978, maar de EU staakte de financiering in 2004 en hervatte die in 2009.
c) Veel van de regio’s zijn nu officieel ziektevrij.
d)  Toen de door de EU gecofinancierde programma’s in 2004 van start gingen, was het prevalentiepercentage bij beslagen slechts 0,052 % voor 
TB en 0,005 % voor runderbrucellose.
e) Prevalentie binnen het beslag is insignificant.
f) Het eerste door de EU gefinancierde programma dateert uit 2000, maar de EU staakte de financiering in 2004 en hervatte die in 2010.
Bron:  Besluiten van de Commissie om uitroeiingsprogramma’s te financieren en de ziektevrije status officieel te erkennen met betrekking tot de 
gecontroleerde lidstaten.
13 Inleiding 
11 
Wat betreft de rabiësprogramma’s werden er in 2015 vier subprogramma’s in niet 
EU­landen uitgevoerd: Rusland (onderdeel van het Finse programma), Belarus 
(onder  deel van de Letse en Litouwse programma’s) en Oekraïne (sinds 2012 onder­
deel van het Poolse programma). Nog eens vijf programma’s bevonden zich in de 
planningsfase: Rusland (onderdeel van het Estse programma), Oekraïne (onder ­
deel van het Hongaarse programma), Moldavië (onderdeel van het Roemeense 
programma), Bosnië en Herzegovina (onderdeel van het Kroatische programma) 
en Belarus (onderdeel van het Poolse programma). Gezien de complexiteit van de 
verschillende bilaterale betrekkingen kan het een uitdaging zijn voldoende samen ­
werking tot stand te brengen om de subprogramma’s buiten de EU doeltreffend uit 
te voeren.
12 
De Commissie heeft andere maatregelen genomen om de programma’s voor 
de bestrijding van dierenziekten met niet ­EU­landen te harmoniseren. DG 
Nabuurschapsbeleid en Uitbreidingsonderhandelingen en DG Gezondheid en 
Voedselveiligheid startten in 2011 een project in het kader van het instrument 
voor pretoetredingssteun ter ondersteuning van de bestrijding en uitroeiing van 
dierenziekten (bijv. rabiës en klassieke varkenspest) in zeven begunstigde lidsta ­
ten op de westelijke Balkan: Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, de voorma ­
lige Joegoslavische Republiek Macedonië, Montenegro, Servië en Kosovo. Er was 
ongeveer 100 miljoen euro beschikbaar voor het project.
Belangrijkste taken en verantwoordelijkheden
13 
De Commissie (DG Gezondheid en Voedselveiligheid) beheert het ADNS en coör ­
dineert noodmaatregelen ingeval een besmettelijke dierenziekte uitbreekt. De 
Commissie voert veterinaire programma ­uitgaven uit onder direct beheer. Het 
Voedsel ­ en Veterinair Bureau (VVB) van DG Gezondheid en Voedselveiligheid 
controleert of er wordt voldaan aan de EU ­vereisten op het gebied van voedsel ­
veiligheid en ­ kwaliteit.
14 
In een beschikking van de Commissie uit 20086 worden de criteria uiteengezet 
waaraan de lidstaatprogramma’s moeten voldoen om te worden goedgekeurd 
voor EU ­financiering. Daarin wordt bepaald dat de programma’s in de lidstaten 
onder toezicht van de centrale veterinaire autoriteit moeten staan. De program ­
ma’s moeten streefcijfers bevatten, met jaarlijkse tussentijdse streefcijfers als 
het een meerjarig programma betreft, en er moeten geschikte indicatoren (zoals 
incidentie en prevalentie) worden vastgesteld, waarover verslag moet worden 
uitgebracht. De gedetailleerde uitvoering en het beheer van de programma’s, 
waaronder het delen van verantwoordelijkheden tussen de publieke en parti­
culiere sector, valt onder de bevoegdheid van de lidstaten.6 Beschikking 2008/341/EG van 
de Commissie van 25 april 
2008 tot vaststelling van 
communautaire criteria voor 
nationale programma’s voor 
de uitroeiing, bestrijding en 
bewaking van bepaalde 
dierenziekten en zoönosen 
(PB L 115 van 29.4.2008, 
blz. 44).
14 Inleiding 
15 
De lidstaten moeten hun programmavoorstellen uiterlijk op 31 mei7 van het 
voorgaande jaar bij de Commissie indienen. De programma’s kunnen als jaarlijkse 
of meerjarige programma’s worden opgesteld. De meeste programma’s hebben 
een jaarlijks karakter.
16 
De Commissie beoordeelt de kwaliteit van de door de lidstaten voorgestelde pro ­
gramma’s aan de hand van vastgestelde criteria en moedigt voor zover dit vanuit 
epidemiologisch oogpunt gerechtvaardigd is de coördinatie tussen aangrenzen ­
de lidstaten aan. Sinds 2013 heeft de Commissie voor dit beoordelingsproces de 
hulp van deskundigen ingeroepen. De lijst met programma’s wordt aan de lidsta ­
ten gepresenteerd in het Permanent Comité voor planten, dieren, levensmidde ­
len en diervoeders (PAFF). De Commissie past de toegewezen financiering voor 
verschillende ziekten en lidstaten jaarlijks aan op basis van haar beoor  deling van 
veranderende behoeften. Alle veranderingen worden via het PAFF met de lidsta ­
ten besproken. De beoordeling van de Commissie is gebaseerd op door de lidsta ­
ten verstrekte gegevens, verslagen van het VVB, financiële controleverslagen en 
resultaten van een specifieke taskforce van deskundigen uit de lidstaten. Meer 
informatie over de belangrijkste verantwoordelijkheden is te vinden in bijlage II .
17 
In een beschikking van de Commissie uit 20088 worden de standaardrapportage ­
vereisten beschreven die de lidstaten moeten gebruiken voor hun verslaglegging 
aan de Commissie, waaronder templates en rapportagetermijnen. Tijdens de 
uitvoering van de programma’s sturen de lidstaten een tussentijds verslag, dat 
door de Commissie wordt beoordeeld en kan resulteren in een wijziging van de 
programmastreefcijfers en  ­kosten, en in een herschikking van financiële midde ­
len tussen programma’s. De definitieve verslagen en betalingsaanvragen moeten 
uiterlijk 30 april van het volgende jaar bij de Commissie worden ingediend, met 
inbegrip van de beoordeling van de behaalde resultaten en een gedetailleerd 
verslag van de gedane uitgaven.7 Artikel 12 van Verordening 
(EU) nr. 652/2014.
8 Beschikking 2008/940/EG van 
de Commissie van 
21 oktober 2008 tot 
vaststelling van de 
standaardvoorschriften voor 
de rapportering inzake 
nationale programma’s voor 
de uitroeiing, bestrijding en 
bewaking van bepaalde 
dierenziekten en zoönosen 
waarvoor financiële bijstand 
van de Gemeenschap wordt 
verleend (PB L 335 van 
13.12.2008, blz. 61).
15
 Reikwijdte en aanpak van 
de controle
18 
Bij deze controle werd onderzocht of de programma’s voor de uitroeiing, bestrij ­
ding en bewaking van dierenziekten deze adequaat tegengaan.
19 
De gedetailleerde vragen luidden als volgt:
i) Had de Commissie een geschikte aanpak voor de uitroeiing, bestrijding en 
bewaking van dierenziekten?
ii) Droegen de lidstaten zorg voor het ontwerp en de uitvoering van passende 
programma’s voor de uitroeiing, bestrijding en bewaking van dierenziekten?
iii) Werd in de programma’s voldoende rekening gehouden met de 
kosteneffectiviteit?
20 
De controlewerkzaamheden werden verricht bij de Commissie (DG Gezondheid 
en Voedselveiligheid) en in zeven lidstaten (Ierland, Spanje, Frankrijk, Italië, Po ­
len9, Roemenië en het Verenigd Koninkrijk), die samen 72 % van de totale uitga ­
ven vertegenwoordigden en waar allerlei ziekten10 voorkwamen. Ook werd aan 
de belangrijkste groepen belangenhebbenden (veehouders, veterinaire diensten 
en laboratoria) en een door de Rekenkamer georganiseerd deskundigenpanel 
gevraagd hun visie te geven.
21 
De controleurs onderzochten de procedures die de Commissie gebruikte om de 
strategie vast te stellen en de jaarlijkse en meerjarige door de lidstaten ingedien ­
de nationale programma’s goed te keuren. De controle bestond uit een onder ­
zoek van relevante adviezen en mededelingen van de diensten van de Commis ­
sie (waaronder het VVB), regelgevende comités (PAFF, taskforce), agentschappen 
(EFSA) en evaluaties door deskundigen op initiatief van de Commissie.
22 
Naast de bovengenoemde programma’s financiert de EU ook noodmaatregelen 
voor de aanpak van ernstige uitbraken van dierenziekten. In de controle werden 
deze maatregelen niet onderzocht, aangezien ze ongeveer 10 % van de uitga ­
ven in het kader van de uitroeiings ­, bestrijdings ­ en bewakingsprogramma’s 
uitmaken.9 In Polen werden de 
controlewerkzaamheden 
samen met de Poolse hoge 
controle ­instantie uitgevoerd.
10 In totaal werden 24 
lidstaatprogramma’s 
onderzocht met betrekking 
tot de volgende ziekten: 
rundertuberculose, 
runderbrucellose, geiten ­ en 
schapenbrucellose, 
overdraagbare spongiforme 
encefalopathie, blauwtong, 
rabiës, klassieke en Afrikaanse 
varkenspest, vogelgriep en 
zoönotische salmonella. 
Achtergrondinformatie over 
deze ziekten is opgenomen in 
bijlage I .
16 Reikwijdte en aanpak van de controle 
23 
In het kader van de controle op lidstaatniveau werden nationale strategieën voor 
de uitroeiing, bestrijding en bewaking van dierenziekten onderzocht alsmede 
de door de lidstaten voor de ontwikkeling van programma’s gebruikte criteria 
en de wijze waarop programma’s in de praktijk worden uitgevoerd. Er werden 
bezoeken afgelegd aan de bevoegde veterinaire autoriteiten van de lidstaten en 
de relevante regionale autoriteiten. De controle omvatte een gegevensgerichte 
toetsing om na te gaan of de gefinancierde acties werden uitgevoerd zoals ge ­
pland en of de kosten redelijk waren.
17
 Controlebevindingen
24 
Volgens de OIE11 dient het gewenste doel van een ziektebestrijdingsprogram ­
ma meteen aan het begin te worden vastgelegd. Uitroeiing is sinds jaar en dag 
het doel van veel ziektebestrijdingsprogramma’s, maar is niet altijd haalbaar. Er 
dienen specifieke doelstellingen en indicatoren te worden vastgesteld die tot het 
succes van het programma leiden. In figuur 3  wordt een overzicht gegeven van 
de stappen die bij de vaststelling van een ziektebestrijdingsprogramma geno ­
men moeten worden.11 OIE, „Guidelines for Animal 
Disease Control” 
(Richtsnoeren voor de 
bestrijding van dierenziekten), 
2014.Figuur 3Stappen die bij de vaststelling van een ziektebestrijdingsprogramma 
genomen moeten worden
ProgrammaplanningStrategisch doel
en doelstellingenVaststelling van
de achterliggende 
gedachte
Toezicht, evaluatie en herzieningUitvoering
Bron:  OIE, „Guidelines for Animal Disease Control” (richtsnoeren voor de bestrijding van dierenziekten), 2014.
25 
Gegeven de complexe en heterogene situatie op het gebied van dierenziekten in 
de EU is het belangrijk dat de Commissie een deugdelijk kader toepast voor het 
aanbrengen van prioriteiten bij haar financieringsinspanningen, het coördineren 
van de inspanningen van de lidstaten, het verschaffen van richtsnoeren en het 
faciliteren van de beste praktijken. Hiertoe behoren passende rapportages over 
prestaties.
18 Controlebevindingen 
De aanpak door de Commissie van de uitroeiing, 
beheersing en bewaking van dierenziekten was in het 
algemeen deugdelijk,
26 
De controleurs stelden vast dat de aanpak van de Commissie voor de uitroeiing, 
bestrijding en bewaking van zoönosen en andere dierenziekten in het algemeen 
deugdelijk was en berustte op passend technisch advies en een passende risico­
analyse met betrekking tot de omgang met toenemende risico’s/uitbraken.
27 
Het diergezondheidsbeleid van de EU is goed ontwikkeld: er bestaan regels voor 
identificatie, traceerbaarheid, welzijn, uitbraken en sanitaire controles. Dit is ook 
van essentieel belang voor het vergemakkelijken van de handel. Het huidige 
EU­regelgevingskader inzake diergezondheid bestaat echter uit bijna 50 basis ­
richtlijnen en  ­verordeningen en ongeveer 400 secundaire wetgevingshande­
lingen, waarvan sommige al in 1964 werden vastgesteld. Deze complexe lappen­
deken van wetgeving zal worden geconsolideerd en vervangen door nieuwe 
diergezondheidswetgeving12, waarvoor in juni 2015 politieke overeenstemming 
werd bereikt. Vanaf 2007 maakten EU ­uitroeiings ­, bewakings ­ en bestrijdings ­
programma’s deel uit van de EU ­diergezondheidsstrategie, die in 2013 afliep 
en nog niet is vervangen — in afwachting van de goedkeuring van de nieuwe 
diergezondheidswetgeving.
28 
Over het geheel genomen vonden we de aanpak van de Commissie, die berust 
op het financieren van prioritaire uitroeiings ­, bestrijdings ­ en bewakings­
programma’s op lidstaatniveau redelijk. Het kader voor het richten van middelen 
op dierenziekteprogramma’s is gebaseerd op jaarlijkse beoordelingen door de 
Commissie van financieringsprioriteiten (waarbij rekening wordt gehouden met 
kwesties als de impact op de volksgezondheid, productieverliezen en handel), 
die met deskundigen uit de lidstaten werden besproken. De Commissie beschikt 
ook over een deugdelijk systeem voor het beoordelen van de kwaliteit van 
door de lidstaten voorgestelde programma’s, dat gebruikmaakt van uitgebreide 
beoordelingscriteria waarin aspecten aan bod komen als de duidelijkheid van de 
programmadoelstellingen en het programmabeheer, de historische ontwikkeling 
van de bedoelde ziekte, de wetenschappelijke onderbouwing van de doelmatig ­
heid van de voorgestelde maatregelen. De criteria voor het prioriteren van mid ­
delen tussen ziekten waren niet voldoende ontwikkeld voor de gecontroleerde 
programma’s. Nu de aanpak van de meerjarige werkprogramma’s voor 2016 ­2017 
en de bijbehorende richtsnoeren van de Commissie zijn vastgesteld, wordt deze 
prioritering geleidelijk verbeterd.12 COM(2013) 260 final van 6 mei 
2013 „Voorstel voor een 
verordening van het Europees 
Parlement en de Raad 
betreffende de 
diergezondheid”. Het voorstel 
heeft betrekking op land ­ en 
waterdieren en bestaat uit 
voorschriften inzake 
ziektepreventie, 
waakzaamheid voor ziekten, 
bioveiligheid, traceerbaarheid 
van dieren, toezicht, 
ziektebestrijding 
en ­uitroeiing, en 
noodmaatregelen. In het 
voorstel wordt bepaald dat de 
huidige identificatieregels 
voor paarden en andere 
diersoorten waarvoor 
momenteel geen specifieke 
voorschriften bestaan, 
geëvalueerd moeten worden. 
Het streven is ook een 
samenhangend 
vaccinatiebeleid in de EU te 
ontwikkelen, met een kader 
voor antigeen ­, vaccin ­ en 
reagensbanken op EU ­niveau. 
Op 1 juni 2015 bereikten het 
Europees Parlement en de 
Raad een politiek akkoord 
over dit voorstel.
19 Controlebevindingen 
29 
Dierenziekten blijven niet binnen landsgrenzen. Ziekten kunnen zich verspreiden 
door verplaatsingen van zowel op veehouderijen als in het wild levende dieren, 
evenals door andere vectoren. De programma’s zouden dus versterkt kunnen 
worden door een goede coördinatie tussen de landen wanneer dat vanuit epide ­
miologisch oogpunt gerechtvaardigd is. Er bestaat echter geen wettelijk vereiste 
voor lidstaten om gecoördineerde programma’s in te dienen of om samen aan de 
uitvoering ervan te werken.
30 
We constateerden dat de Commissie in het algemeen passende richtsnoeren 
verstrekt aan de lidstaten en hun onderlinge coördinatie faciliteert:
— Er zijn regelmatige contacten tussen de Commissie en de lidstaten in het 
kader van het Permanent Comité voor planten, dieren, levensmiddelen en 
diervoeders13 en vergaderingen van de hoofden van de veterinaire diensten 
van de lidstaten.
— Deskundigen uit de lidstaten nemen deel aan taskforces14 voor specifieke 
ziekten en doen aanbevelingen om veterinaire programma’s te verbeteren.
— De Commissie maakt gebruik van externe deskundigen om de voorgestelde 
programma’s te evalueren op basis van uitgebreide beoordelingscriteria.
— Het Voedsel ­ en Veterinair Bureau van de Commissie verricht controles in de 
lidstaten.
— Dankzij het systeem voor de melding van dierenziekten kunnen uitbraken 
van ziekten snel worden gemeld.
— EU ­referentielaboratoria15 werken aan de standaardisering en verbetering van 
methodologieën.
— De Commissie organiseert cursussen16 voor ambtenaren uit de lidstaten.
— Vanaf 2014 verschaft DG Gezondheid en Voedselveiligheid richtsnoeren over 
het gebruik van een nieuwe onlineapplicatie, en de door de verordeningen 
voorgeschreven standaardformaten die de lidstaten moeten gebruiken, zor ­
gen voor een zekere harmonisatie en kwaliteit.13 Minstens eenmaal per maand 
wordt er een vergadering van 
het Permanent Comité voor 
planten, dieren, 
levensmiddelen en 
diervoeders (PAFF­ comité) 
gehouden waar de lidstaten 
en de Commissie veterinaire 
kwesties bespreken, 
waaronder de uitkomst van de 
veterinaire programma’s.
14 Eenmaal per jaar wordt er een 
plenaire vergadering 
gehouden van de taskforce 
voor de uitroeiing van 
dierenziekten, waarvoor alle 
lidstaten worden uitgenodigd; 
daarnaast worden er 
regelmatig specifieke 
werkgroepen voor bepaalde 
ziekten georganiseerd, die 
verschillende malen per jaar 
bijeenkomen (bijv. de 
subwerkgroep voor 
salmonella).
15 De missie van ieder EU ­
referentielaboratorium is de 
methodologieën op 
EU­niveau te standaardiseren, 
de diagnostische methoden 
van de lidstaten te 
coördineren, vergelijkende 
proeven te organiseren, en 
een jaarlijkse workshop te 
organiseren voor nationale 
referentielaboratoria waar 
deskundigen uit de lidstaten 
kunnen netwerken, hun 
kennis kunnen actualiseren en 
informatie en beste praktijken 
kunnen uitwisselen.
16 Betere opleiding voor veiliger 
voedsel (BTSF: Better training 
for safer food).
20 Controlebevindingen 
31 
Het bestaan van een EU ­cofinancieringskader spoort de lidstaten extra aan om 
dierenziekten, waaronder zoönesen, te bestrijden en er zijn enkele opmerkelijke 
successen geboekt. Het heeft ook een positieve impact gehad op de situatie van 
de volksgezondheid, met daaruit voortvloeiende kostenbesparingen. Zo schatte 
de EFSA17 in 2012 dat de economische lasten van menselijke salmonellose tot 
3 miljard  euro per jaar zouden kunnen oplopen. De afgelopen jaren is het aantal 
gevallen aanzienlijk gedaald, zoals blijkt uit figuur 4 . De EFSA heeft geconclu ­
deerd18 dat deze reductie voornamelijk te danken is aan succesvolle programma’s 
voor de bestrijding van salmonella bij pluimvee in de lidstaten (Gallus gallus), die 
hebben geleid tot een daling van de incidentie van salmonella in eieren.17 Bron : EFSA ­factsheet over 
salmonella.
18 Samenvattend EU ­verslag van 
de EFSA/het ECDC over 
zoönosen, zoönoseverwekkers 
en via levensmiddelen 
overgebrachte uitbraken van 
ziekten, 2012. Het bedrag van 
3 miljard euro zit bovenaan in 
de schatting.Figuur 4Zoönotische salmonella — aantal gevallen bij mensen in 
de EU en de gecontroleerde lidstaten
Gevallen in de gecontroleerde lidstatenGevallen in de EU
2013 2012 2011 2010 2009120 000
100 000
80 000
60 000
40 000
20 000
020 000
18 000
16 000
14 000
12 000
10 000
8 000
6 000
4 000
2 000
083 94890 88396 682101 589110 179
EU
IerlandFrankrijk
Spanje
ItaliëPolen
RoemeniëVK
Bron:  DG Gezondheid en Voedselveiligheid.
21 Controlebevindingen 
32 
Een ander voorbeeld is rabiës, waarbij tussen 2005 en 2014 het totale aantal ge ­
vallen van rabiës op EU ­niveau aanzienlijk is gedaald van 3 708 naar 305 gevallen 
in de 28 EU ­lidstaten.
33 
De door de Commissie uitgevoerde maatregelen voor de uitroeiing van BSE in de 
EU zijn bijzonder succesvol geweest. Het aantal BSE­ gevallen is gedaald van meer 
dan 2 000 in 2001 tot 10 in 2014, zoals in figuur 5  aangegeven is. De belang ­
rijkste maatregelen die zijn genomen zijn de verwijdering van gespecificeerd 
risico materiaal19 uit diervoeder ­ en voedselketens, een verbod op het voeren van 
vlees en botten van zoogdieren aan runderen, schapen en geiten, en het jaarlijks 
testen van miljoenen runderen. De frequente actualiseringen van de wetgeving 
in de afgelopen jaren en financiering voor onderzoek hebben ertoe geleid dat 
er op beperktere schaal en gerichter op BSE wordt getest. De Commissie zorgt 
voor een goede coördinatie op internationaal niveau, in het bijzonder met de 
OIE, bij de classificatie van lidstaten op geografisch BSE ­risiconiveau. De pro ­
gramma’s voor de uitroeiing van rundertuberculose zijn ook gebaseerd op een 
langetermijnaanpak, waarbij zich in de meeste lidstaten een dalende trend van 
de ziekte ­incidentie aftekent. Ongeveer de helft van de EU ­programma ­uitgaven 
heeft betrekking op deze twee ziekten (zie tabel 1 ).19 Dit zijn de dierlijke weefsels 
die het grootste risico lopen 
dat ze besmet zijn met de 
infectiekiem, bijv. de hersenen 
en het ruggenmerg. Zie 
bijlage I  voor meer informatie 
over BSE.Figuur 5Aantal BSE-gevallen in de EU
2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 20012 500
2 000
1 500
1 000
500
010 7 11 28 45 67 125 1753205618641 3762 137 2 175
Bron:  DG Gezondheid en Voedselveiligheid.
22 Controlebevindingen 
en de programma’s van de lidstaten werden in het 
algemeen goed ontworpen en uitgevoerd,
34 
De lidstaten zijn verantwoordelijk voor het opstellen van hun uitroeiings ­, bestrij ­
dings ­ en bewakingsprogramma’s, waarin de specifieke prioriteiten voor dieren­
ziekten op basis van passende indicatoren worden beschreven. In de meeste 
gevallen hebben de lidstaten jarenlange ervaring met de aanpak van de verschil ­
lende dierenziekten. De Commissie kan de lidstaten verzoeken programma’s in te 
dienen en ook hun strategie te veranderen, maar kan hen daar niet toe dwingen. 
Verder zijn de lidstaten bij een uitbraak, waarbij het risico bestaat dat de besmet ­
ting zich over de grenzen heen verspreidt, verplicht om specifieke maatregelen 
uit te voeren die door de sectorale wetgeving worden voorgeschreven, ongeacht 
of deze maatregelen al dan niet door de EU worden gecofinancierd.
35 
Om voor financiering door de Gemeenschap in aanmerking te komen, moeten de 
programma’s van de lidstaten voldoen aan de door de Commissie vastgestelde20 
minimumcriteria. Deze criteria vereisen dat de programma’s informatie bevatten 
over onder meer doelstellingen, duur, streefcijfers, indicatoren (bijv. ziekte ­in­
cidentie en ­ prevalentie), het testen van dieren, vaccinatie en administratie. De 
complexiteit van de programma’s hangt nauw samen met de epidemiologische 
kenmerken van de desbetreffende ziekte. Programma’s kunnen een breed scala 
aan maatregelen omvatten, zoals een uitgebreide toezichtregeling, bloedmon ­
sters, specifieke maatregelen voor de identificatie van reactoren21, postmortem­
onderzoek, laboratoriumanalyses, schadevergoedingsregelingen voor veehou ­
ders, toezicht op in het wild levende dieren en gecomputeriseerde systemen 
voor testen en ziektebestrijding.
36 
De Rekenkamer constateerde dat de programma’s van de lidstaten die zij heeft 
onderzocht in het algemeen goed zijn ontworpen en aangepast aan de epide ­
miologische situatie. Goedgekeurde programma’s voldeden aan de verplichte 
criteria, beschreven de te nemen maatregelen doorgaans goed, waren gebaseerd 
op de standaardtemplates van de Commissie en leidden over het algemeen tot 
positieve resultaten (zie tekstvak 3 ). De lidstaten beschikken over adequate 
systemen om uitbraken van dierenziekten bij vee te identificeren en de uitroeiing 
ervan te vergemakkelijken. Het TRAde Control and Expert System (Traces) van de 
EU voor de identificatie van dieren en controle van dierverplaatsingen is goed 
ontwikkeld en vergemakkelijkt de ziektebestrijding.20 Beschikking 2008/341/EG van 
de Commissie.
21 Een reactor is een 
geïnfecteerd dier met een 
positieve testuitslag voor de 
ziekte.
23 Controlebevindingen 
maar de kosteneffectiviteit van de programma’s is 
moeilijk te bepalen,
37 
In de Beschikking van de Raad22 betreffende bepaalde uitgaven op veterinair ge ­
bied wordt bepaald dat de Commissie om de vier jaar bij het Europees Parlement 
en de Raad een verslag indient over de gezondheidssituatie van dieren en een 
kosten ­batenanalyse van de uitvoering van veterinaire programma’s.
38 
In de OIE­ richtsnoeren23 wordt bepaald dat er bij de besluitvorming over de 
meest geschikte interventieopties rekening moet worden gehouden met kos ­
ten­batenoverwegingen, alsmede het zoönosepotentieel en de kans dat een 
bepaalde reeks ziektebestrijdingsmaatregelen succesvol is.22 Artikel 41 van Beschikking 
2009/470/EG van de Raad.
23 OIE, „Guidelines for animal 
disease control” (richtsnoeren 
voor de bestrijding van 
dierenziekten), mei 2014.Goede prestaties van een lidstaatprogramma
TSE­ programma’s worden door de EU in alle lidstaten uitgevoerd en gecofinancierd en ontvingen een groot 
deel van de EU ­financiering voor veterinaire programma’s in de periode waarop de controle betrekking had 
(zie tabel 1 ).
In Ierland ontving het programma van 2009 tot en met 2014 in totaal 17 miljoen euro. Hoewel de EU ­financie ­
ring is verminderd van 4,7 miljoen euro in 2010 tot 0,8 miljoen euro in 2014, zijn er goede resultaten behaald, 
met name dankzij:
 οactieve en passieve toezichtsystemen gericht op het opsporen van BSE ­gevallen;
 οhet feit dat, als er een ziektegeval wordt ontdekt, epidemiologische onderzoeken worden uitgevoerd en 
dieren uit hetzelfde cohort en nakomelingen worden geslacht;
 οeen verbod op het voeren van producten van dierlijke oorsprong aan landbouwhuisdieren.
In 2014 deden zich geen gevallen van BSE voor in Ierland. In 2012  en 2011 waren er daarentegen drie gevallen 
en in de jaren negentig was er een piek van meer dan vierhonderd gevallen.Tekstvak 3
24 Controlebevindingen 
39 
Zoals is aangegeven in tabel 1 , bedragen de directe kosten van de veterinaire 
programma’s voor de EU ­begroting rond de 200 miljoen euro per jaar. In aanvul ­
ling daarop besteden de lidstaten een groter bedrag ter dekking van zowel hun 
aandeel in de kosten van de gefinancierde programma’s als andere veterinaire 
actie die zij nodig achten. Verder nemen veehouders en de voedselindustrie 
kosten voor hun rekening in samenhang met veterinaire uitgaven, de vervanging 
van vee, verminderde productie, beperkingen van de verplaatsing van dieren en 
verloren markten. De potentiële voordelen van de programma’s vallen in twee 
hoofdcategorieën uiteen24:
— de verbetering van zowel de volks ­ als de diergezondheid: terugdringing 
van ziekteprevalentie/ ­incidentie; bescherming van de volksgezond ­
heid (in het geval van zoönose) en vervulling van de rol die ze spelen 
als cruciaal ziektepreventie ­/­bestrijdingsinstrument in het kader van de 
EU­diergezondheidsstrategie;
— voordelen op economisch gebied voor de EU als geheel: bescherming van 
de waarde van de sector, bijdrage aan de marktstabiliteit, waarborging van 
veilige handel, stijging van de handel buiten de EU, en vermindering van de 
volksgezondheidskosten.
40 
Bij de uitvoering van de EU ­begroting moet de Commissie de beginselen van 
goed financieel beheer in acht nemen25 en de gefinancierde maatregelen moe ­
ten zuinig, doelmatig en doeltreffend zijn. Dit betekent dat de programmaresul ­
taten verantwoord moeten kunnen worden in het licht van de kosten ervan. De 
Rekenkamer erkent dat het in de praktijk heel moeilijk is om de gezondheids ­
voordelen die voortvloeien uit het diergezondheidsbeleid in geld uit te drukken, 
met name voor zoönosen, waarbij het grootste voordeel het vermijden van men ­
selijke besmetting is en in sommige gevallen het redden van levens.
Er is een gebrek aan beschikbare modellen om de 
kosteneffectiviteit van uitroeiingsprogramma’s te 
beoordelen.
41 
De controleurs merkten op dat er een gebrek is aan beschikbare modellen en 
economische indicatoren waarmee de Commissie een kosteneffectiviteitsanalyse 
van de voorgestelde programma’s had kunnen uitvoeren en dat de Commissie 
een dergelijke analyse daarom niet verricht. In zijn meest recente verslag (2014) 
over de situatie van de diergezondheid en de kosteneffectiviteit van veterinaire 
programma’s, dat vereist was in het kader van de onderliggende beschikking 
van de Raad, verschafte de Commissie informatie over kosten en resultaten. De 
Commissie erkende in dit verslag dat de kosteneffectiviteit van de veterinaire 
uitgaven beter aangetoond moest worden.24 Op basis van de conclusies van 
het verslag van de Commissie 
aan het Europees Parlement 
en de Raad van 2014 over de 
uitkomst van de door de EU 
gecofinancierde programma’s.
25 Artikel 30 van Verordening (EU, 
Euratom) nr. 966/2012 van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 25 oktober 2012 tot 
vaststelling van de financiële 
regels van toepassing op de 
algemene begroting van de 
Unie en tot intrekking van 
Verordening (EG, Euratom) 
nr. 1605/2002 (PB L 298 van 
26.10.2012, blz. 1).
25 Controlebevindingen 
42 
In de praktijk is in de goedgekeurde programma’s en de hieropvolgende 
uitvoerings  verslagen gedetailleerde informatie te vinden over kosten alsmede 
over indicatoren met betrekking tot activiteiten en prestaties. Terwijl de mees ­
te kosten (monsterneming, laboratoriumanalyses, salaris van dierenartsen, 
vergoedingen, enz.) en de kwalitatieve voordelen (volksgezondheid, grotere 
export  mogelijkheden, enz.) in de programma’s waren aangegeven, was er een 
gebrek aan beschikbare modellen en informatie om de kosteneffectiviteit van de 
gefinancierde activiteiten te beoordelen. Zo heeft de EU ­reactie op de BSE ­crisis 
levens gered, bijgedragen tot een betere voedselveiligheid, de kwaliteit van de 
controles verbeterd en het vertrouwen van de consument verbeterd — maar de 
kosteneffectiviteit van de programma’s kan niet worden beoordeeld.
43 
Ook onderzochten we of er bewijs was dat de kosten van de gecontroleerde pro ­
gramma’s redelijk waren. De controleurs troffen bepaalde gevallen aan waarin 
sommige kosten onredelijk hoog waren of niet voldoende werden gecontroleerd, 
zoals geïllustreerd in tekstvak 4 . In deze gevallen heeft de Commissie corrigeren ­
de maatregelen genomen.
Slecht gecontroleerde acties of hoge kosten
1. In Polen werden de vaccins die voor de jaarlijkse programma’s ter uitroeiing van rabiës werden gebruikt 
regionaal ingekocht. Tussen 2002 en 2009 daalde het aantal ontdekte gevallen van rabiës bij de vossen ­
populatie aanzienlijk van 884 tot 6. In 2010 en 2011 steeg het aantal ontdekte gevallen weer aanzienlijk 
tot respectievelijk 117 en 103. Deze waren geconcentreerd in de regio’s Klein ­Polen (Malopolska) en 
Subkarpaten (Podkarpackie). De gemiddelde prijs van een van de in Polen ingekochte, voor wilde vossen 
bestemde rabiësvaccins was tussen 2011  en 2013 aanzienlijk hoger dan de in de EU betaalde gemiddelde 
prijs, hoewel de hoeveelheden aan Polen geleverde vaccins eveneens de hoogste in de EU waren (jaar ­
lijks meer dan 10 miljoen doses). Gezien de schaalvoordelen lijkt dit niet logisch. De Commissie paste 
financiële kortingen toe en verzocht de Poolse autoriteiten, actie te ondernemen om de buitensporig 
hoge vaccinprijzen te verlagen, met name door één enkele nationale aanbesteding te organiseren.
2. In Roemenië controleerden de nationale autoriteiten de uitvoering van de contracten voor vanuit de 
lucht verspreide, voor wilde vossen bestemde rabiësvaccins in 2013 niet correct en werden er onvol ­
doende vaccins verspreid. Bovendien namen de nationale autoriteiten niet voldoende monsters af om de 
doeltreffendheid van de resultaten van de vaccinatiecampagne te testen (de procedures werden in 2014 
verbeterd). Als gevolg daarvan vergoedde de Commissie de vaccinatiecampagne niet.Tekstvak 4
26 Controlebevindingen 
In sommige gevallen hadden de betaalde 
schadevergoedingen of opgelegde betalingskortingen een 
beperkte stimulerende werking
44 
De compensatie die aan veehouders dient te worden betaald voor dieren die in 
het kader van ziekte ­uitroeiingsprogramma’s zijn vernietigd, mag op grond van 
de wetgeving niet hoger zijn dan de marktwaarde van gezonde dieren26. Het doel 
hiervan is om een billijk compensatieniveau vast te leggen, fraude te ontmoedi ­
gen en de deelname van veehouders aan het programma te bevorderen. In de 
EU­wetgeving wordt echter niet gespecificeerd hoe marktprijzen moeten worden 
gebruikt om de te betalen compensaties vast te stellen; dit wordt door de lidsta ­
ten in hun specifieke wetgeving bepaald. Zo zijn de lidstaten niet verplicht om de 
compensatiebedragen te baseren op de indelingsschema’s van de Gemeenschap 
voor karkassen en de bijbehorende prijzen27. Een te hoge compensatie kan een 
doeltreffende uitvoering van bioveiligheidsmaatregelen ontmoedigen.
45 
In Italië waren de compensaties die werden betaald voor in het kader van vete­
rinaire programma’s vernietigde dieren soms hoger dan de marktprijzen voor ge ­
zonde dieren. Zo ontvingen veehouders in 2012 gemiddeld 87  euro en maximaal 
111 euro voor iedere in het kader van een uitroeiingsprogramma vernietigde geit, 
maar de gangbare marktwaarde van karkassen van gezonde geslachte schapen 
bedroeg in die periode minder dan 60 euro28. In gevallen waarin de compensatie 
hoger is dan de marktprijs kan de ontdekking van dierenziekten op een veehou ­
derij worden gezien als een uitgelezen kans om de veestapel weer aan te vullen. 
Verder kan het gebeuren dat veehouders die anders de waarde van een „ziekte­
vrije status” zouden hebben ingezien, ontmoedigd worden om doeltreffende 
bioveiligheidsmaatregelen toe te passen.
46 
In het Verenigd Koninkrijk is de compensatie die voor runderen wordt betaald ge ­
baseerd op de gemiddelde marktprijzen van de voorgaande maand. De compensa ­
tie voor runderen is in Noord ­Ierland en Wales gebaseerd op individuele taxaties, 
die in het algemeen resulteren in hogere compensatiebedragen dan in Engeland 
en veehouders kunnen ontmoedigen om doeltreffende bioveiligheidsmaatregelen 
uit te voeren.
47 
Na een ongunstige beoordeling van de technische resultaten van de program ­
ma’s voor de uitroeiing van runder ­ en geitenbrucellose in een regio van Italië 
(Sicilië) kortte de Commissie de betalingen tussen 2005 en 2012 met meer dan 
7 miljoen euro. In 2011 werd het hele brucelloseprogramma op Sicilië niet ­sub ­
sidiabel verklaard omdat het vaccinatieplan geen resultaten opleverde. Door 
toepassing van het nationale systeem waarbij de middelen tussen de regio’s 
worden verdeeld, gaven de Italiaanse autoriteiten de korting echter niet door 
aan de regionale autoriteiten in Sicilië, maar verdeelden ze die over alle Italiaanse 
regio’s (waarvan de meerderheid het uitroeiingsprogramma naar behoren had 
uitgevoerd). Dus werden de Siciliaanse autoriteiten er nauwelijks toe aangezet de 
veterinaire maatregelen te verbeteren.26 Artikel 11 van Verordening 
(EU) nr. 652/2014.
27 Verordening (EG) 
nr. 1249/2008 van de 
Commissie van 10 december 
2008 tot vaststelling van de 
uitvoeringsbepalingen voor 
de communautaire 
indelingsschema’s voor 
runder ­, varkens ­ en 
schapenkarkassen en voor de 
mededeling van de prijzen 
daarvan (PB L 337 van 
16.12.2008, blz. 3).
28 Europese Commissie (DG 
Landbouw en 
Plattelandsontwikkeling, 
Statistics on agricultural 
markets 2014 (Statistieken met 
betrekking tot 
landbouwmarkten 2014)): 
http://ec.europa.eu/
agriculture/markets ­and ­
prices/market ­statistics/
index_en.htm ).
27 Controlebevindingen 
en er is nog ruimte voor verbetering
48 
In de volgende paragrafen gaan we in op de gebieden waarop er naar onze me ­
ning ruimte is voor verbetering in de aanpak van de Commissie en de program ­
ma’s van de lidstaten.
Melding van dierenziekten en uitwisseling van informatie 
daarover
49 
Het Europese systeem voor de melding van dierenziekten (ADNS) is ontworpen 
om standaardinformatie over uitbraken van ziekten door te geven. Het is niet 
ontworpen om te beschikken over epidemiologische beheersfuncties of om 
historische informatie te verschaffen en gegevens te analyseren. Daarom biedt 
het weinig toegevoegde waarde vergeleken met het wereldwijde informatie ­
systeem voor diergezondheid (WAHIS) van de OIE, dat alle lidstaten verplicht 
zijn te gebruiken. Deze twee systemen bieden beide informatie over het aantal 
nieuwe uitbraken en de locatie ervan, maar er is geen interface tussen de sys ­
temen die de automatische uitwisseling van informatie mogelijk maakt. Om 
bedreigingen van de diergezondheid beter te bestrijden hebben lidstaten hun 
eigen informatie  systemen ontwikkeld voor de verwerking van epidemiologische 
gegevens. Er is echter geen gemeenschappelijk systeem dat de uitwisseling van 
informatie en een betere coördinatie van controleactiviteiten tussen de lidstaten 
vergemakkelijkt.
50 
Sinds 2012 is er in het kader van een gezamenlijk project van de Commissie en 
de OIE gewerkt aan de koppeling van het ADNS ­ en het WAHIS ­systeem via een 
gemeenschappelijke interface met de naam Animal Disease Information System 
(ADIS, informatiesysteem voor dierenziekten)29.29 Verslag over de analyse van 
het ADNS (versie 1.4) in het 
kader van de ontwikkeling van 
het informaticaprototype van 
een informatiesysteem voor 
dierenziekten (ADIS) voor de 
Europese Unie, dat moet 
worden aangesloten op de 
OIE­WAHIS ­/WAHID ­interface: 
„Voor een grondiger analyse 
ontbreken referentiegegevens 
zoals het aantal veehouderijen 
en dieren dat in een regio 
aanwezig is. Voor een 
grondiger ruimtelijke en 
tijdsanalyse zijn aanvullende 
gegevens nodig zoals de 
locatie van alle 
epidemiologische eenheden. 
Om relevanter te zijn als 
ziektebestrijdings ­ of 
besluitvormingsinstrument is 
er aanvullende informatie 
nodig over ziektebestrijdings­
maatregelen … De lijst met 
„soortwaarden” in het ADNS 
bevat de belangrijkste 
diersoorten op veeteelt­
bedrijven en slechts de 
algemene benaming „in het 
wild levende soorten”. Het lijkt 
redelijk om het verzoek om 
gegevens met betrekking tot 
de diagnosemethode uit te 
breiden tot alle ziekten …”
28 Controlebevindingen 
Prestatie- en beheersinformatie
51 
In een beschikking van de Commissie uit 200830 worden de programmaoutput­
indicatoren uiteengezet waarover de lidstaten verslag moeten uitbrengen. Daar ­
naast heeft de Commissie een methodologie ingevoerd om prestatie ­indicatoren 
vast te stellen, die van de lidstaten vereist dat ze hun prestaties op het gebied 
van ziekteprevalentie/ ­incidentie verbeteren met een minimumpercentage in 
een gespecificeerde periode. Verder heeft de Commissie een uitgebreide reeks 
indicatoren31 ontwikkeld (meer dan 100), die de lidstaten moeten gebruiken. 
Hiertoe behoren output ­ of activiteitgerelateerde indicatoren zoals het aantal 
ingeënte dieren en verrichte tests, en ook indicatoren met betrekking tot resul ­
taten zoals veranderingen in incidentie ­ of prevalentiepercentages. We erkennen 
dat er al een uitgebreide reeks indicatoren bestaat, maar zijn van oordeel dat 
er enige ruimte is voor verdere verbetering, vooral met betrekking tot de tech ­
nische uitvoering van de programma’s32. Er zijn geen economische indicatoren 
opgenomen waarmee een analyse kan worden gemaakt van de kosteneffectivi ­
teit van de voorgestelde programma’s (zie de paragrafen 41 en 42).
52 
De Commissie vereist van de lidstaten dat ze een standaardtemplate gebruiken 
bij het opstellen van hun veterinaire programma’s. Deze bestaat onder meer 
uit informatie over de ontwikkeling van de ziekte in de afgelopen jaren. Daar ­
naast heeft een van de criteria die de Commissie gebruikt (zie paragraaf 28) om 
ontwerpprogramma’s te beoordelen, betrekking op de kwaliteit van de gege ­
vens over de ziekteontwikkeling in de afgelopen vijf jaar. Wij constateerden 
dat, hoewel dit soort historische informatie in de meeste gevallen beschikbaar 
was, de onafhankelijke beoordelaars van de Commissie bij 3 van de 24 lidstaat ­
programma’s die door de controle werden bestreken, vaststelden dat recente 
ontwerpprogramma’s geen toereikende historische informatie bevatten33. In 
deze gevallen vroeg de Commissie om de desbetreffende informatie en werd die 
verstrekt door de lidstaten. Ten tijde van de controle was de Commissie bezig 
met de ontwikkeling van een informatiesysteem waarin historische informatie 
uit eerdere lidstaatprogramma’s direct kon worden opgevraagd en geanalyseerd 
en met de invoering van een gestandaardiseerd elektronisch rapportagesysteem 
voor lidstaten om belangrijke documenten34 inzake hun veterinaire programma’s 
te versturen35. Deze ontwikkelingen moeten de analyse van de programma’s in 
de toekomst vergemakkelijken.30 Beschikking 2008/940/EG van 
de Commissie, vervangen 
door Uitvoerings­
besluit 2014/288/EU van de 
Commissie van 12 mei 2014 
betreffende de standaard­
voorschriften voor de 
rapportering inzake nationale 
programma’s voor de 
uitroeiing, bestrijding en 
bewaking van bepaalde 
dierenziekten en zoönosen 
waarvoor financiële bijstand 
van de Unie wordt verleend, 
en tot intrekking van 
Beschikking 2008/940/EG 
(PB L 147 van 17.5.2014, 
blz. 88).
31 Document WD 
SANCO/12915/2012 van de 
Commissie.
32 Bijvoorbeeld de 
tijdsintervallen tussen de tests, 
het percentage uitbraken 
waarbij de infectiebron werd 
vastgesteld; voor brucellose 
het traceren van veestapels 
die niet collectief zijn getest, 
het percentage ingeënte 
dieren binnen veehouderijen 
en het percentage 
veehouderijen waar 
gevaccineerd is; indicatoren 
op het gebied van opleiding, 
de kosten en capaciteit van 
veterinaire diensten; voor 
geiten ­ en schapenbrucellose 
resultaten van de 
genotypering van de 
brucellastam.
33 Dit was het geval voor het 
voorgestelde Britse 
rundertuberculoseprogramma 
voor 2015, het voorgestelde 
Spaanse blauwtong­
programma voor 2015 en het 
voorgestelde Italiaanse 
blauwtong  programma voor 
2014.
34 Met name 
ontwerpprogramma’s, 
tussentijdse verslagen, 
eindverslagen en 
betalingsverzoeken.
35 Uitvoeringsbesluit 2014/288/
EU van de Commissie.
29 Controlebevindingen 
Presentatie van veterinaire controles in programma’s
53 
In het algemeen bevatten de meeste programma’s een onderbouwing van de te 
nemen maatregelen en de te behalen resultaten. Wij zijn echter van oordeel dat 
een betere beschrijving van veterinaire maatregelen in sommige programma’s 
alsmede de maatregelen die zijn getroffen naar aanleiding van de VVB ­aanbe­
ve lingen en het advies van de taskforce deze maatregelen ten goede zouden 
komen. In 2 van de 24 lidstaatprogramma’s die door de controle werden bestre ­
ken, maakten de onafhankelijke beoordelaars van de Commissie soortgelijke 
opmerkingen36.
Programma’s waarbij de vooruitgang traag is
54 
De uitroeiingsprogramma’s voor sommige ziekten in bepaalde lidstaten duren 
tientallen jaren (zie paragraaf 9). Hoewel er sprake is van een daling, is de preva ­
lentie van rundertuberculose in het Verenigd Koninkrijk en Ierland nog steeds 
relatief hoog (zie figuur 6 ) vergeleken met andere lidstaten37. In het Verenigd 
Koninkrijk heeft een verhoging van de testfrequentie voor tuberculose sinds 2013 
in gebieden met een lage incidentie van om de vier jaar tot eenmaal per jaar 
geleid tot een hogere opsporing van gevallen. Er bestaan echter nog significante 
uitdagingen die inherent zijn aan het uitroeiingsprogramma voor tuberculose in 
het Verenigd Koninkrijk, en in sommige regio’s is de incidentie zeer hoog.36 Het blauwtongprogramma 
van Italië voor 2014; 
rundertuberculose in Ierland 
in 2014.
37 In 2014 bedroeg de 
prevalentie van 
rundertuberculose bij 
beslagen in het Verenigd 
Koninkrijk, Ierland, Spanje en 
Italië respectievelijk 9,04 %, 
3,8 %, 1,72 % en 0,81 %. 
Frankrijk en Polen waren 
officieel vrij van de ziekte en in 
Roemenië is de prevalentie 
niet significant.Figuur 6Rundertuberculose in Ierland en het Verenigd Koninkrijk
2014 2013 2012 2011 201020
15
10
5
03,80 4,07 4,45 4,37 4,849,0410,1116,20
14,05
11,61
Prevalentie bij beslagen
in het VK %
Prevalentie bij beslagen
in Ierland %
Bron:  DG Gezondheid en Voedselveiligheid.
30 Controlebevindingen 
55 
In Italië zijn geiten ­ en schapenbrucellose moeilijk uit te roeien doordat veehou ­
ders in sommige regio’s niet volledig meewerken. De genereuze compensatie ­
regeling (zie paragraaf 45) kan ook een rol spelen. Op nationaal niveau daalt de 
prevalentie echter en bedroeg deze 1,2 % in 2014 tegen 3,7 % in 2008. In dezelfde 
periode daalde de prevalentie in Sicilië van 11,9 % naar 3,4 %.
56 
We constateren dat de Commissie in haar verslag van 201438 aan het Parlement en 
de Raad over de uitkomst van door de EU gecofinancierde veterinaire program ­
ma’s eveneens opmerkte dat de door het Britse rundertuberculoseprogramma en 
de Italiaanse brucelloseprogramma’s behaalde resultaten zorgwekkend waren. 
De Rekenkamer erkent ook dat de Commissie de lidstaten aanmoedigt om in 
dergelijke gevallen actie te ondernemen door follow ­up te geven aan door de 
taskforce en het VVB gedane aanbevelingen.
De aanpak bij in het wild levende dieren
57 
Direct of indirect contact tussen in het wild levende dieren en huisdieren kan 
leiden tot de verspreiding van een ziekte, of kan de doeltreffende uitvoering 
van dierenziekteprogramma’s compliceren. Zo kan rabiës worden verspreid door 
wilde vossen en rundertuberculose door dassen, wilde zwijnen en herten. Er 
bestaan verschillende OIE ­publicaties39 over de bewaking van ziekten bij in het 
wild levende dieren en in samenhang daarmee een internationale overeenkomst 
betreffende de melding van ziekten. De aankoop van rabiësvaccins voor in het 
wilde levende dieren is weliswaar opgenomen in de programma’s van de lidsta ­
ten, maar de EU kent geen specifieke aanpak van de bestrijding van tuberculose 
bij in het wild levende dieren.
58 
Er zijn geen wettelijke bepalingen op EU ­niveau voor de uitroeiing van tuber­
culose bij andere diersoorten dan runderen (bijv. wilde zwijnen en andere in het 
wild levende dieren). Met name in het Verenigd Koninkrijk worden dassen be ­
schermd door de nationale wetgeving, hetgeen de doeltreffende uitvoering van 
het programma voor de uitroeiing van rundertuberculose kan compliceren.38 COM(2014) 115 final van 
5 maart 2014 „Verslag van de 
Commissie aan het Europees 
Parlement en de Raad over de 
behaalde resultaten met de 
door de EU 
medegefinancierde 
programma’s voor de 
uitroeiing, bestrijding en 
monitoring van dierenziekten 
en zoönosen gedurende de 
periode 2005 ­2011”, 
paragraaf 3.3.
39 OIE, „Training manual on 
wildlife diseases and 
surveillance” 
(Opleidingshandboek 
betreffende ziekten en 
toezicht bij in het wild levende 
dieren), 2010.
31 Controlebevindingen 
De beschikbaarheid van bepaalde vaccins
59 
Volgens de OIE40 is de directe beschikbaarheid van geschikte veterinaire vaccins 
en antigenen van essentieel belang voor diergezondheidsprogramma’s41. Er 
bestaan een aantal EU ­initiatieven en onderzoeksprojecten die gericht zijn op de 
opsporing van nieuwe virussen en op de bevordering van de beschikbaarheid 
van vaccins42. Afhankelijk van de ziekte kan het gebeuren dat er zeer weinig of 
geen geschikte vaccins beschikbaar zijn voor gebruik in de EU. Vaccinatie is ech ­
ter een van de essentiële beschikbare instrumenten voor de uitvoering van een 
doeltreffende aanpak onder het motto „voorkomen is beter dan genezen”. De 
redenen voor het niet altijd beschikbaar zijn van vaccins zijn complex. Uit recent 
onderzoek blijkt vaak dat43 er naast technische problemen met betrekking tot 
de ontwikkeling van vaccins onvoldoende financiële belangen voor de farma ­
ceutische industrie zijn om een vergunning aan te vragen voor het gebruik van 
bepaalde vaccins in de EU. In tekstvak 5  wordt een aantal praktische problemen 
geïllustreerd dat voortkomt uit een gebrek aan geschikte vaccins.
60 
Op Europees niveau is er geen wettelijk kader voor de gemeenschappelijke 
aanschaf van vaccins, evenmin als een algemene bank van vaccinvoorraden. Het 
proces van aankoop van vaccins na een aanbestedingsprocedure door de lidsta ­
ten kan meerdere maanden in beslag nemen en ondertussen kan het virus zich 
verspreiden onder de dierenpopulatie. We constateerden dat de nieuwe dier ­
gezondheidswetgeving, die momenteel wordt besproken door de wetgevende 
autoriteiten, de capaciteit van de Commissie om vaccinbanken op te zetten zou 
vergroten.40 OIE, „Manual of diagnostic 
tests and vaccines for 
terrestrial animals” (Handboek 
voor diagnostische tests en 
vaccins voor landdieren), 2014.
41 OIE, „Guidelines for animal 
disease control” (Richtsnoeren 
voor de bestrijding van 
dierenziekten), mei 2014.
42 Zo zijn door middel van de 
EU­onderzoeksfondsen 
projecten ondersteund voor 
de ontwikkeling van vaccins 
tegen tuberculose 
(NEWTBVAC), brucellose 
(BRU ­VAC) en klassieke 
varkenspest (CSFV­ GODIVA).
43 Videnova, K. en Mackay, DKJ. 
„Availability of vaccines 
against major animal diseases 
in the European Union” (De 
beschikbaarheid van vaccins 
tegen ernstige dierenziekten 
in de Europese Unie).
Problemen veroorzaakt door een gebrek aan geschikte vaccins
Er zijn meer dan 20 varianten (serotypen) van het blauwtongvirus (een door insecten overgedragen virusziek ­
te bij herkauwers).
In Italië zijn zes varianten geïdentificeerd. Momenteel worden in de EU geen polyvalente vaccins (die werk ­
zaam zijn tegen verschillende stammen van het virus) erkend. Daarom is het in dergelijke gevallen moeilijk 
om het gebruik van vaccins te overwegen.
In Frankrijk was er tijdens de blauwtongcrisis van 2008 een beperkte voorraad van het vaccin aanwezig. De 
Franse autoriteiten moesten dus met spoed extra voorraden inkopen. Dit was zowel duur als tijdrovend en 
de nationale autoriteiten waren van mening dat de 520 in Ile et Villaine ontdekte gevallen hadden kunnen 
worden voorkomen als de vaccins eerder beschikbaar waren geweest.
Ten tijde van de eerste blauwtonguitbraak van serotype S4 in Spanje (regio Extremadura) waren er niet 
genoeg vaccins tegen dit serotype beschikbaar. Daarom werd de vaccinatiecampagne uitgesteld tot het jaar 
daarop om de ziekte te bestrijden tijdens de volgende periode waarin het virus zich mogelijk verspreidde.Tekstvak 5
32
 Conclusies en 
aanbevelingen
61 
Dierenziekten leiden tot aanzienlijke economische kosten en vormen een risico 
voor de gezondheid van zowel dieren als mensen. Ziekten kunnen zich over 
grenzen heen verspreiden en eerdere ziekte ­uitbraken hebben miljarden euro’s 
gekost. Daarom stelt de EU zich tot doel de diergezondheid te beschermen en 
lidstaatprogramma’s voor de uitroeiing, bestrijding en bewaking van specifieke 
dierenziekten te financieren. Deze programma’s bestrijken acties als monster­
neming, laboratoriumanalyses, uitkering van schadevergoedingen voor vernie ­
tigde dieren en vaccinatiecampagnes. De EU ­uitgaven zijn de afgelopen jaren 
gedaald en recentelijk heeft zich geen grote crisis voorgedaan die vergelijkbaar is 
met de uitbraak van mond ­ en klauwzeer in 2001. De EU dient echter voorbereid 
te zijn om toekomstige crises het hoofd te bieden en het kan vele jaren duren 
voordat uitroeiingsprogramma’s resulteren in een ziektevrije status.
62 
Bij deze controle werd onderzocht of de programma’s voor de uitroeiing, be ­
strijding en bewaking van dierenziekten deze adequaat tegengaan. Hierbij werd 
bekeken of de aanpak van de Commissie adequaat was, of de lidstaten adequate 
programma’s ontwierpen en uitvoerden en of er voldoende rekening werd ge ­
houden met de kosteneffectiviteit van programma’s.
63 
De algemene conclusie van de Rekenkamer was dat met de door ons onderzoch ­
te dierenziekteprogramma’s dierenziekten adequaat werden bestreden. Omdat 
uitbraken echter altijd kunnen optreden, moeten de Commissie en de lidstaten 
waakzaam blijven.
64 
De strategie van de Commissie met betrekking tot dierenziekteprogramma’s was 
in het algemeen deugdelijk: de acties van de commissies werden ondersteund 
door goed technisch advies; er was een goed ontwikkeld beleid voor diergezond ­
heid en er was een gevestigd kader voor het prioriteren van begrotingsmiddelen 
ten gunste van prioritaire programma’s. De door de Commissie gehanteerde aan ­
pak van de uitroeiing van BSE is bijzonder succesvol geweest. Andere positieve 
voorbeelden zijn de daling van het aantal gevallen van zoönotische salmonella 
en rabiës. De onderliggende wetgeving bleef complex en de prioritering van de 
financiering tussen ziekten werd geleidelijk verbeterd (paragrafen 26 ­33).
65 
We constateerden dat de programma’s van de lidstaten in het algemeen goed 
waren ontworpen en werden uitgevoerd. De programma’s voldeden aan de 
vereiste criteria en de lidstaten beschikten over adequate systemen om uitbraken 
van dierenziekten te identificeren en de uitroeiing ervan te vergemakkelijken 
(paragrafen 34 ­36).
33 Conclusies en aanbevelingen 
66 
Wij constateerden dat hoewel de Commissie verplicht was om verslag uit te 
brengen aan het Europees Parlement en de Raad over de kosteneffectiviteit 
van veterinaire programma’s, er een gebrek is aan geschikte modellen om dat 
te doen. Goedgekeurde programma’s en hieropvolgende uitvoeringsverslagen 
verschaffen informatie over kosten en resultaten, maar de kosteneffectiviteit van 
de programma’s is moeilijk vast te stellen (paragrafen 37 ­42).
67 
Wat betreft de kosten werden bij de controle voorbeelden aangetroffen van 
onvoldoende gecontroleerde of onredelijk hoge kosten, die eerder door de 
Commissie waren vastgesteld. In sommige gevallen in Italië zetten de aan land ­
bouwers betaalde compensatiebedragen of de door de Commissie opgelegde 
betalings  korting er nauwelijks toe aan om doeltreffende bioveiligheidsmaat­
regelen te nemen en corrigerende maatregelen uit te voeren (paragrafen 43 ­47).
68 
Wij stelden enkele specifieke gebieden vast waarop ruimte was voor verbetering. 
De uitwisseling van epidemiologische informatie tussen de lidstaten kan beter 
worden ondersteund door informatiesystemen (paragrafen 49 en 50).
69 
De Commissie stelde een gedetailleerde reeks van door de lidstaten te gebruiken 
minimale programmaoutputindicatoren vast. Wij constateerden dat de informa ­
tie met betrekking tot veterinaire maatregelen alsmede de follow ­up van eerdere 
aanbevelingen van het VVB en de taskforce beter kunnen worden beschreven 
in sommige programma’s van de lidstaten. Ten tijde van de controle was er niet 
altijd voldoende historische informatie over de ontwikkeling van ziekten direct 
beschikbaar. Er werd echter gewerkt aan de ontwikkeling van een databank voor 
het vastleggen van technische programma ­indicatoren en de Commissie had een 
nieuw elektronisch rapportagesysteem ingevoerd (paragrafen 51 ­53).
70 
We troffen enkele programma’s aan waar de vooruitgang traag was: met name 
de uitroeiing van rundertuberculose in het Verenigd Koninkrijk en Ierland, en van 
geiten ­ en schapenbrucellose in het zuiden van Italië (paragrafen 54 ­56).
34 Conclusies en aanbevelingen 
71 
In het wild levende dieren kunnen ziekten overdragen op huisdieren (én men ­
sen), en dus moet daarmee bij de ontwikkeling van een aanpak voor de dier­
gezondheid en de financiering van dierenziekteprogramma’s rekening worden 
gehouden. Wij constateerden dat de EU ­aanpak van ziekten bij in het wild leven ­
de dieren moet worden aangevuld, met name bij tuberculose (paragrafen 57 en 
58).
72 
Vaccins zijn een cruciaal instrument voor bepaalde uitroeiingsprogramma’s. De 
Rekenkamer merkte op dat het afhankelijk van de ziekte kan voorkomen dat er 
weinig of geen geschikte vaccins beschikbaar zijn. We constateerden met name 
dat het gebrek aan vaccins voor de behandeling van blauwtong een negatieve 
invloed had op programma’s in Italië, Frankrijk en Spanje. Verder was er ten tijde 
van de controle geen wettelijk kader voor de gezamenlijke aankoop van vaccins, 
noch een algemene bank van vaccinvoorraden op Europees niveau (paragra ­
fen 59 en 60).
Aanbevelingen
Om de uitroeiing, bestrijding en bewaking van dierenziekten verder te verbete ­
ren, moet de Commissie:
a) de uitwisseling van epidemiologische informatie tussen de lidstaten 
vergemakkelijken;
b) onderzoeken of de bestaande reeks indicatoren geactualiseerd dient te wor ­
den om betere informatie te verschaffen over veterinaire controleactiviteiten 
en de kosteneffectiviteit van programma’s;
c) het aspect van in het wild levende dieren, voor zover relevant, systematisch 
in haar veterinaire programma’s opnemen;
d) de beschikbaarheid ondersteunen van vaccins die de lidstaten kunnen ge ­
bruiken als dat vanuit epidemiologisch oogpunt gerechtvaardigd is.
Dit verslag werd door kamer I onder voorzitterschap van de heer Augustyn 
KUBIK, lid van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering 
van 3 februari 2016.
 Voor de Rekenkamer
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President

35
 Bijlagen Bijlage IInformatie over dierenziekten
Wat voor ziekte is het? Hoe verspreidt zij zich?Wat is het 
risico voor de 
volksgezondheid?Wat zijn de klinische 
verschijnselen?Hoe wordt 
de ziekte 
gediagnosticeerd?Hoe kan zij worden voorkomen of 
gecontroleerd?
Aviaire 
influenza 
(vogelgriep)Aviaire influenza (AI), 
die wordt veroorzaakt 
door influenzavirus type 
A, kan verscheidene 
soorten voedselprodu -
cerende vogels (kippen, 
kalkoenen, kwartels, 
parelhoenen, enz.) even -
als gezelschapsvogels 
en in het wild levende 
vogels treffen, waarbij 
sommige stammen tot 
hoge sterftecijfers leiden. 
Het virus is ook geïsoleerd 
bij zoogdiersoorten, 
waaronder mensen, rat -
ten en muizen, wezels en 
fretten, varkens, katten, 
tijgers en honden.Verschillende factoren 
kunnen bijdragen aan de 
verspreiding van AI-virussen, 
zoals globalisering en inter -
nationale handel (legaal en 
illegaal), handelspraktijken 
(markt van levende vogels), 
landbouwpraktijken en de 
aanwezigheid van de virussen 
bij wilde vogels. AI-virussen 
kunnen zich verspreiden door 
direct contact met uitschei -
dingen van geïnfecteerde vo -
gels, met name uitwerpselen, 
of door besmet voedsel en 
water, besmette apparatuur 
en kleding.Hoewel AI primair een 
vogelziekte is, kan zij 
van vogels op mensen 
worden overgedra -
gen. AI-virussen 
zijn in hoge mate 
soortspecifiek, maar 
hebben in zeldzame 
gevallen de soortgrens 
overschreden en 
mensen geïnfecteerd. 
Overdracht op mensen 
heeft zich voorgedaan 
in gevallen van nauw 
contact met besmette 
vogels of in ernstig 
besmette omgevingen.In een milde vorm 
bestaan de ziektever -
schijnselen alleen uit 
een ruw verenpak, 
verminderde eierpro -
ductie of een mild effect 
op de luchtwegen. Bij 
de ernstige vorm van de 
ziekte tast het virus niet 
alleen zoals bij de milde 
vorm de ademhalings -
wegen aan, maar dringt 
het ook door in een 
groot aantal organen en 
weefsels, hetgeen kan 
leiden tot grote interne 
bloedingen.Op basis van de 
klinische verschijn -
selen en gebeur -
tenissen die tot de 
ziekte leiden, kan het 
vermoeden ontstaan 
dat er sprake is van 
AI. Laboratorium -
tests zijn vereist 
om de diagnose te 
bevestigen.Overal ter wereld zijn er toezichtsmaat -
regelen ingevoerd om de aanwezigheid 
van besmetting bij pluimvee op te sporen 
in overeenstemming met de OIE-normen 
voor toezicht op AI.
Afrikaanse 
varkenspestAfrikaanse varkenspest 
(AVP) is een zeer besmet -
telijke hemor  ragische 
ziekte bij varkens, 
Afrikaanse wilde varkens 
of wratzwijnen, Europese 
everzwijnen en Ameri -
kaanse wilde varkens. 
Voor alle leeftijdsgroepen 
is de besmettingskans 
even groot. In de hoog 
virulente vorm van 
het virus wordt AVP 
gekenmerkt door hoge 
koorts, verlies van eetlust, 
bloedingen van de huid 
en de inwendige organen 
en door overlijden na 
gemiddeld 2-10 dagen. 
Sterftecijfers kunnen tot 
100 % oplopen.Het Afrikaanse wilde varken 
of wratzwijn kan zonder 
enig ziekteverschijnsel als 
natuurlijk reservoir van het 
virus fungeren. De versprei -
ding vanuit dit reservoir 
verloopt via de zachte teek 
Ornithodoros moubata. De 
teek neemt het virus op bij 
het opzuigen van bloed en 
draagt het vervolgens over als 
hij zich voedt met het bloed 
van dieren die gevoelig zijn 
voor besmetting. Steek -
vliegen en teken, besmette 
gebouwen, voertuigen, 
apparatuur of kleding kunnen 
het virus ook verspreiden 
onder dieren die gevoelig zijn 
voor besmetting.AVP vormt geen 
bedreiging voor 
de mense lijke 
gezondheid.De ernst en verspreiding 
van de wonden hangen 
ook af van de virulentie 
van het virus. Ernstige 
gevallen van de ziekte 
worden gekenmerkt 
door hoge koorts, 
gevolgd door overlijden 
na gemiddeld 2-10 
dagen. Het sterftecijfer 
kan oplopen tot 100 %. 
Andere mogelijke 
klinische verschijnselen 
zijn verlies van eetlust, 
depressie, roodheid van 
de huid op de oren, buik 
en poten, ademhalings -
problemen, braken, 
bloedingen uit de neus 
of het rectum en soms 
diarree. Een miskraam 
kan het eerste voorval 
zijn dat bij een uitbraak 
wordt waargenomen.Op basis van de 
klinische ver -
schijnselen kan het 
vermoeden ontstaan 
dat er sprake is 
van AVP; dit moet 
worden bevestigd 
door voorgeschreven 
laboratoriumtests, 
met name om deze 
ziekte te onderschei -
den van de klassieke 
varkenspest (KVP).Er is geen gepubliceerde behandeling 
of gepubliceerd vaccin voor AVP . Alle 
succesvolle uitroeiingsprogramma’s 
bestonden uit de snelle diagnose, 
slachting en verwijdering van alle dieren in 
besmette bedrijven, uit grondige reiniging 
en ontsmetting, insectenverdelging, 
en de controle van en het toezicht op 
verplaatsingen.
36 Bijlagen 
Wat voor ziekte is het? Hoe verspreidt zij zich?Wat is het 
risico voor de 
volksgezondheid?Wat zijn de klinische 
verschijnselen?Hoe wordt 
de ziekte 
gediagnosticeerd?Hoe kan zij worden voorkomen of 
gecontroleerd?
BrucelloseBrucellose is een besmet -
telijke ziekte van vee met 
een significante econo -
mische impact. De ziekte 
wordt door verschillende 
bacteriën uit de brucella -
familie veroorzaakt, die 
meestal een specifieke 
diersoort besmetten. De 
meeste brucellasoorten 
zijn evenwel in staat ook 
andere diersoorten te be -
smetten. Brucellose treft 
runderen, zwijnen, scha -
pen en geiten, kamelen, 
paardachtigen en honden. 
Andere herkauwers, 
bepaalde zeezoogdieren 
en mensen kunnen er ook 
door besmet raken.Brucellose wordt in de regel 
verspreid als het dier een 
miskraam krijgt of een jong 
baart. In het vruchtwater van 
besmette dieren komen hoge 
bacterieconcentraties voor. 
De bacteriën kunnen enkele 
maanden buiten het dier 
in de omgeving overleven, 
vooral in koele, vochtige 
omstandigheden. Ze blijven 
besmettelijk voor andere 
dieren, die geïnfecteerd 
raken door het opnemen van 
de bacteriën. De bacteriën 
koloniseren eveneens de 
uier en besmetten de melk. 
Brucellose is een belangrijke 
ziekte bij in het wild levende 
dieren en treft wilde varkens, 
bizons, elanden en Europese 
hazen. Het ziektereservoir 
bij in het wild levende dieren 
maakt de uitroeiingsinspan -
ningen gecompliceerder.Brucellose is een zeer 
besmettelijke zoönose 
voor mensen en ver -
oorzaakt een ziekte die 
bekendstaat onder de 
naam ziekte van Bang 
of Maltakoorts. Symp -
tomen bij mensen zijn 
intermitterende of 
onregelmatige koorts, 
hoofdpijn, zwakte, 
hevige transpiratie, 
koude rillingen, 
gewichtsverlies en pijn 
in het hele lichaam. 
Ook kunnen er ontste -
kingen aan organen 
zoals de lever en milt 
optreden. Veeartsen, 
veehouders en mensen 
die in slachthuizen 
werken zijn kwetsbaar 
voor besmetting 
omdat ze omgaan 
met besmette dieren 
en geaborteerde 
foetussen of placen -
ta’s. De ziekte kan 
zich ook verspreiden 
onder mensen door 
de consumptie van 
ongepasteuriseerde 
melk die van besmette 
dieren afkomstig is.In de regel gaat het om 
een milde ziekte en ver -
toont het besmette dier 
weinig verschijnselen 
totdat het een miskraam 
krijgt. Bij mannetjes 
kunnen de testikels 
opzwellen en af en toe 
nestelt de bacterie zich 
in de gewrichten, waar 
zij artritis kan veroor -
zaken. Brucellose is een 
ernstige ziekte omdat 
deze het voortplantings -
vermogen kan aantasten 
met als gevolg abortus -
sen, onvruchtbaarheid, 
het niet-loskomen van 
de placenta, doodgebo -
ren jongen en zwakke 
nakomelingen. Brucel -
lose leidt tot enorme 
economische verliezen 
voor melkveehouders en 
houders van schapen, 
geiten en varkens.Op basis van klinische 
verschijnselen als 
abortus kan het 
vermoeden ontstaan 
dat er sprake is van 
de ziekte, maar dit 
wordt bevestigd 
door middel van 
serologische tests 
en vervolgens door 
voorgeschreven labo -
ratoriumtests, waar -
mee de bacterie kan 
worden geïsoleerd en 
geïdentificeerd.Toezicht door middel van serologische 
tests alsmede melktests zoals een ringtest 
kunnen als screening worden gebruikt en 
een belangrijke rol spelen bij campagnes 
om de ziekte uit te roeien. Ook worden er 
individuele tests uitgevoerd voor zowel 
handels- als ziektebestrijdingsdoeleinden.Bijlage I
37 Bijlagen 
Wat voor ziekte is het? Hoe verspreidt zij zich?Wat is het 
risico voor de 
volksgezondheid?Wat zijn de klinische 
verschijnselen?Hoe wordt 
de ziekte 
gediagnosticeerd?Hoe kan zij worden voorkomen of 
gecontroleerd?
BlauwtongBlauwtong (BT) is een 
niet-besmettelijke 
virusziekte die voorkomt 
bij als huisdier gehouden 
en in het wild levende 
herkauwers (vooral scha -
pen, maar ook runderen, 
geiten, buffels, antilopen, 
herten, elanden en 
kamelen), en die wordt 
overgedragen door insec -
ten, met name knutten 
die tot de culicoïden 
behoren. Het virus dat BT 
veroorzaakt, is geïden -
tificeerd als lid van de 
familie van de Reoviridae. 
Er zijn 24 verschillende 
serotypen geïdentificeerd 
en het vermogen van 
iedere stam om ziekten 
te veroorzaken loopt 
aanzienlijk uiteen. Bij 
schapen die zeer gevoelig 
zijn voor deze ziekte kan 
het sterftecijfer oplopen 
tot 100 %.Vectorinsecten spelen een 
cruciale rol bij het overdra -
gen van het BT-virus tussen 
dieren. Vectoren worden 
met het BT-virus besmet na 
het consumeren van bloed 
van besmette dieren. Zonder 
vector kan de ziekte niet 
van dier op dier worden 
overgedragen.BT vormt geen 
risico voor de 
volksgezondheid.Bij besmette schapen 
lopen de klinische 
verschijnselen uiteen 
en kunnen ze bestaan 
uit koorts, bloedin -
gen en zweren op 
mond- en neusweefsel, 
hevige diarree, braken, 
longontsteking, een 
„blauwe” tong als gevolg 
van cyanose (zeldzaam); 
zwangere ooien kunnen 
een miskraam krijgen.Op basis van ken -
merkende klinische 
verschijnselen en de 
prevalentie van de 
vereiste vectorinsec -
ten, in het bijzonder 
in gebieden waar de 
ziekte endemisch 
is, kan BT worden 
vermoed. Laborato -
riumtests zijn vereist 
om de diagnose te 
bevestigen.In endemische gebieden worden in 
het kader van verklikkerprogramma’s 
actief monsters afgenomen bij dieren in 
verklikkerkuddes om de aanwezigheid van 
het virus te monitoren. Vaccinatie wordt 
als de meest doeltreffende en praktische 
maatregel gebruikt om verliezen in 
samenhang met de ziekte te minimali -
seren en de cyclus van besmet dier naar 
vector potentieel te doorbreken. Het is van 
essentieel belang om een vaccin te gebrui -
ken dat is ontwikkeld om bescherming te 
bieden tegen de desbetreffende specifieke 
virusstam (of -stammen) in een bepaald 
gebied.
Runder -
tuberculoseRundertuberculose (TB) 
is een chronische ziekte 
die door een bacterie 
met de naam Mycobac -
terium bovis (M.bovis) 
wordt veroorzaakt, die 
nauw verwant is met de 
bacterie die tuberculose 
bij mensen en vogels ver -
oorzaakt. Deze ziekte kan 
vrijwel alle zoogdieren 
treffen en leidt tot een 
algemene ziektetoestand, 
tot hoesten en uiteindelijk 
de dood.De ziekte is besmettelijk en 
wordt verspreid door contact 
met besmette huisdieren en 
in het wild levende dieren. 
De gebruikelijke besmet -
tingsweg is de inademing van 
besmette druppels die door 
middel van hoesten door de 
longen worden afgescheiden. 
Kalveren en mensen kunnen 
ook besmet raken door het 
nuttigen van rauwe melk van 
besmette koeien.Mensen kunnen 
besmet raken door 
zowel het drinken 
van rauwe melk van 
besmette runderen 
als het inhaleren van 
besmette druppeltjes. 
Naar schatting wordt 
in sommige landen tot 
wel tien procent van 
de menselijke tubercu -
lose veroorzaakt door 
rundertuberculose.Bij TB is gewoonlijk 
sprake van een lang 
ziekteproces en het kan 
maanden of jaren duren 
voordat de eerste symp -
tomen optreden. De 
gebruikelijke klinische 
verschijnselen zijn onder 
meer zwakte, verlies van 
eetlust, gewichtsverlies, 
wisselende koorts, inter -
mitterende droge hoest, 
diarree en grote duidelijk 
zichtbare lymfeklieren.De standaardmetho -
de voor de opsporing 
van TB is de tubercu -
linetest, waarbij een 
kleine hoeveelheid 
antistoffen in de huid 
wordt geïnjecteerd 
en de immuunreactie 
wordt gemeten. De 
definitieve diagnose 
wordt gesteld door 
het kweken van 
de bacteriën in het 
laboratorium, een 
proces dat minstens 
acht weken duurt.De standaardcontrolemaatregel die bij TB 
wordt toegepast, is testen en slachten. 
Ziekte-uitroeiingsprogramma’s die 
bestaan uit de postmortemcontrole van 
vlees, intensief toezicht, waaronder bezoe -
ken aan veehouderijen, het systematisch 
individueel testen van runderen en de 
verwijdering van besmette dieren en die -
ren waarmee ze in contact zijn gekomen, 
alsmede de controle van verplaatsingen, 
zijn zeer succesvol geweest in het terug -
dringen of uitroeien van de ziekte.
De pasteurisatie van melk van besmette 
dieren tot een voldoende hoge tempe -
ratuur om de bacterieën te doden heeft 
voorkomen dat de ziekte zich onder 
mensen heeft verspreid.Bijlage I
38 Bijlagen 
Wat voor ziekte is het? Hoe verspreidt zij zich?Wat is het 
risico voor de 
volksgezondheid?Wat zijn de klinische 
verschijnselen?Hoe wordt 
de ziekte 
gediagnosticeerd?Hoe kan zij worden voorkomen of 
gecontroleerd?
Boviene 
spongifor -
me ence -
falopathie 
(BSE)BSE is een progressieve, 
fatale ziekte van het ze -
nuwstelsel bij runderen. 
De ziekte heeft een lange 
incubatieperiode van vier 
tot vijf jaar en er bestaat 
momenteel geen behan -
deling of vaccin tegen de 
ziekte. BSE behoort tot 
een groep ziekten met 
de naam overdraagbare 
spongiforme encefalopa -
thie (TSE). Andere vormen 
van TSE zijn scrapie bij 
schapen, gekkeherten -
ziekte (CDW) bij herten 
en elanden en de ziekte 
van Creutzfeldt-Jacob bij 
mensen. BSE wordt, net 
als andere vormen van 
TSE, gekenmerkt door 
de aanwezigheid in het 
zenuwweefsel van een 
abnormaal, besmette -
lijk eiwit met de naam 
prion. De hieropvolgende 
sponsvormige aftakeling 
van de hersenen leidt tot 
ernstige en fatale neuro -
logische verschijnselen en 
symptomen.Wetenschappers denken 
dat de verspreiding van 
deze ziekte onder runderen 
wordt veroorzaakt door 
het voeren van vernietigd 
materiaal van besmette 
runderen of schapen aan 
andere runderen. Dit prion is 
resistent tegen commerciële 
inactiveringsprocedures zoals 
hitte, wat betekent dat het 
niet volledig wordt vernietigd 
in het destructieproces.Er zijn aanwijzingen 
dat de variant bij 
mensen, de ziekte van 
Creutzfeldt-Jacob, ver -
oorzaakt kan worden 
door de consumptie 
van rundvleespro -
ducten die zijn besmet 
door geïnfecteerd 
zenuwweefsel of 
door medische 
instrumenten die zijn 
gemaakt van besmet 
dierweefsel.
Melk en melkproduc -
ten worden als veilig 
beschouwd.Omdat de gemiddelde 
tijdsduur tussen de 
besmetting van een 
dier met het prion 
en het optreden van 
klinische verschijnselen 
normaliter vier tot vijf 
jaar is, worden klinische 
verschijnselen van BSE 
bij volwassen dieren 
aangetroffen. De symp -
tomen kunnen twee 
tot zes maanden duren 
voordat het dier sterft.Op basis van klinische 
verschijnselen kan 
het vermoeden 
ontstaan dat er 
sprake is van BSE. De 
diagnose kan slechts 
worden bevestigd 
door microscopisch 
onderzoek van 
hersenweefsel.Gericht toezicht op gevallen van klinische 
neurologische ziekte; transparantie in het 
rapporteren van BSE-bevindingen; extra 
waarborgen bij de invoer van levende 
herkauwers en de producten ervan in 
overeenstemming met de OIE-diergezond -
heidscode; verwijdering van gespecificeerd 
risicomateriaal (specified risk material, SRM) 
(hersenen, wervelkolom) tijdens het slach -
ten en verwerken van de karkassen; verbod 
op het toevoegen van SRM aan diervoeder, 
waardoor potentieel besmet materiaal 
buiten de voedselketen kan blijven; humane 
vernieting van alle dieren waarvan wordt 
vermoed dat ze zijn blootgesteld aan 
besmet voedsel of dieren die kwetsbaar zijn 
voor de blootstelling aan besmet voedsel; 
passende verwijdering van karkassen en 
alle dierlijke producten; identificatie van 
vee om verdacht vee doeltreffend te kunnen 
monitoren en traceren.Bijlage I
39 Bijlagen 
Wat voor ziekte is het? Hoe verspreidt zij zich?Wat is het 
risico voor de 
volksgezondheid?Wat zijn de klinische 
verschijnselen?Hoe wordt 
de ziekte 
gediagnosticeerd?Hoe kan zij worden voorkomen of 
gecontroleerd?
Klassieke 
varkenspestKlassieke varkenspest 
(KVP) is een besmettelijke 
virusziekte bij varkens en 
wilde zwijnen. De ziekte 
wordt veroorzaakt door 
een virus dat behoort tot 
het genus Pestivirus van 
de familie der Flaviviridae, 
dat nauw verwant is aan 
de virussen die boviene 
virale diarree bij runderen 
en trilziekte bij schapen 
veroorzaken. Er bestaat 
slechts één serotype van 
het KVP-virus.De meest voorkomende 
overdrachtswijze is direct 
contact tussen gezonde 
varkens en met het KVP-virus 
besmette varkens. Het 
virus wordt verspreid via 
speeksel, neusvocht, urine 
en uitwerpselen. De ziekte 
kan ook verspreid worden 
door contact met besmette 
voertuigen, hokken, voeding 
of kleding. Het is mogelijk dat 
dieren die chronische dragers 
van de ziekte zijn (persistent 
besmet) geen klinische 
verschijnselen van de ziekte 
vertonen, maar het virus via 
hun uitwerpselen versprei -
den. Nakomelingen van 
besmette zeugen kunnen in 
de baarmoeder besmet raken 
en het virus maandenlang 
verspreiden. Er bestaat bewijs 
dat de populatie van ever -
zwijnen in delen van Europa 
een rol in de epidemiologie 
van de ziekte kan spelen.Het virus is niet over -
draagbaar op mensen. 
Varkens zijn voor 
zover bekend de enige 
soort die de ziekte kan 
krijgen.In de acute variant is er 
bij alle leeftijdsgroepen 
sprake van koorts, 
bijeenkruipen van 
zieke dieren, verlies 
van eetlust, matheid, 
zwakte, conjunctivitis, 
constipatie gevolgd door 
diarree en een wankele 
tred. Enkele dagen 
na het optreden van 
klinische verschijnselen 
kunnen de oren, buik en 
de binnenkant van de 
poten paars verkleuren. 
Dieren met de acute 
variant van de ziekte 
sterven binnen één 
à twee weken. Ernstige 
gevallen van de ziekte 
lijken sterk op Afrikaanse 
varkenspest.Omdat de klinische 
verschijnselen niet 
zijn voorbehouden 
aan KVP , zijn er 
laboratoriumtests 
vereist om antistof -
fen of het virus zelf te 
detecteren.Er wordt niet gepoogd dieren te behande -
len. In gebieden waar de ziekte endemisch 
is, kan vaccinatie de verspreiding van de 
ziekte voorkomen. Wanneer de ziekte 
onder controle is, worden vaccinaties 
gestaakt, maar blijft er toezicht.
In ziektevrije gebieden wordt er een 
ruimingsbeleid toegepast dat bestaat 
uit vroegtijdige opsporing, controle van 
verplaatsingen, passende verwijdering 
van karkassen alsmede reiniging en 
ontsmetting. Dit beleid heeft geleid tot de 
uitroeiing van KVP in Noord-Amerika en 
een groot deel van West-Europa.Bijlage I
40 Bijlagen 
Wat voor ziekte is het? Hoe verspreidt zij zich?Wat is het 
risico voor de 
volksgezondheid?Wat zijn de klinische 
verschijnselen?Hoe wordt 
de ziekte 
gediagnosticeerd?Hoe kan zij worden voorkomen of 
gecontroleerd?
Rabiës 
(hondsdol -
heid)Rabiës is een virus -
ziekte die het centrale 
zenuwstelsel aantast van 
warmbloedige dieren en 
van mensen. De ziekte 
heeft een lange incuba -
tieperiode (zes maanden) 
en na besmetting kan 
het enkele weken duren 
voordat er symptomen 
optreden. Zodra er echter 
symptomen optreden 
is rabiës altijd fataal bij 
dieren.Rabiës wordt overgedragen 
via het speeksel van een 
besmet dier. Besmetting ge -
beurt hoofdzakelijk via beet -
wonden of besmet speeksel 
dat een snee, open wond of 
de slijmvliezen, bijvoorbeeld 
in de mond, neusgaten of 
ogen, binnendringt. Besmet -
ting door inhalering van het 
virus is gedocumenteerd, 
bijvoorbeeld in de omgeving 
van een dichtbevolkte grot 
met vleermuizen. Het virus 
zal in het algemeen enige tijd 
verblijven op de plaats waar 
dit het lichaam is binnenge -
drongen voordat het zich via 
de zenuwen naar de hersenen 
verplaatst. In de hersenen 
vermenigvuldigt het virus 
zich snel, hetgeen resulteert 
in klinische verschijnselen. 
Vervolgens verplaatst het 
virus zich van de hersenen via 
de zenuwen naar de speek -
selklieren. Hoe lang het duurt 
voordat er bij een besmet 
dier klinische verschijnselen 
optreden, hangt af van de 
virusstam en de plaats waar 
het virus het lichaam is 
binnengedrongen. Het is dus 
belangrijk te bedenken dat 
de ziekte via het speeksel van 
een besmet dier op andere 
dieren en mensen kan wor -
den overgedragen voordat er 
klinische verschijnselen van 
de ziekte bij het besmette 
dier optreden.Rabiës wordt als een 
van de belangrijkste 
zoönitische ziekten 
ter wereld gezien (een 
ziekte die voornamelijk 
dieren treft, maar 
ook op mensen kan 
worden overgedra -
gen). Iedere beet van 
een huisdier of een 
in het wild levend 
dier moet worden 
onderzocht. In het wild 
levende dieren met 
rabiës verliezen hun 
natuurlijke angst voor 
mensen, wat het risico 
dat mensen een der -
gelijk dier tegenkomen 
vergroot. Klinische 
verschijnselen bij die -
ren zoals overmatige 
speekselafscheiding, 
benauwdheid of 
kokhalzen kunnen 
ertoe leiden dat 
mensen zonder het te 
weten besmet raken 
bij het onderzoeken 
van de binnenkant van 
de mond van honden 
en vee als ze met blote 
handen een vreemd 
lichaam proberen te 
vinden of medicatie 
toe te dienen. Het 
is belangrijk om 
beetwonden of bloot -
gestelde huidopper -
vlakken onmiddellijk 
met water en zeep te 
wassen en het incident 
te melden bij een 
arts of op de afdeling 
spoedeisende hulp.Klinische verschijnselen 
van rabiës bij dieren 
variëren afhankelijk van 
het effect van het virus 
op de hersenen. Typische 
verschijnselen zijn plot -
selinge gedragsveran -
deringen en geleidelijke 
verlamming die de dood 
tot gevolg heeft. In 
sommige gevallen kan 
een dier echter snel ster -
ven zonder significante 
klinische verschijnselen 
te vertonen. Bij mensen 
kunnen de eerste 
verschijnselen koorts of 
hoofdpijn zijn. Naarmate 
de ziekte voortschrijdt, 
kunnen de volgende 
symptomen optreden: 
verwardheid, depressie, 
slaperigheid, agitatie 
of gezichtsverlamming, 
de keel en de nek. 
Geleidelijke verlamming 
leidt in het algemeen tot 
de dood.Op basis van klinische 
verschijnselen kan 
worden vermoed 
dat er sprake is van 
de ziekte, maar 
laboratoriumtests 
zijn vereist om de 
diagnose te bevesti -
gen. Bij dode dieren 
afgenomen monsters 
moeten ter analyse 
naar bevoegde 
laboratoria worden 
gestuurd.In landen waar de ziekte endemisch is, 
worden maatregelen uitgevoerd om het 
risico op besmetting bij populaties die 
gevoelig zijn voor de ziekte (in het wild 
levende dieren, zwerf- en huisdieren) 
terug te dringen en een buffer te creëren 
tussen de dierlijke ziektebron en mensen: 
vaccinatieprogramma’s voor huisdieren, 
programma’s voor de bestrijding van 
rabiës bij in het wild levende dieren, waar -
onder vaccinatie (vangen/inenten/loslaten 
of toedienen van orale vaccins).Bijlage I
41 Bijlagen 
Wat voor ziekte is het? Hoe verspreidt zij zich?Wat is het 
risico voor de 
volksgezondheid?Wat zijn de klinische 
verschijnselen?Hoe wordt 
de ziekte 
gediagnosticeerd?Hoe kan zij worden voorkomen of 
gecontroleerd?
SalmonellaSalmonella is een bacterie 
die een ziekte met de 
naam salmonellose kan 
veroorzaken.
Salmonella komt vaak 
voor in de ingewanden 
van gezonde vogels en 
zoogdieren. In voedsel 
wordt de bacterie het 
vaakst aangetroffen in 
eieren en rauw vlees van 
varkens, kalkoenen en 
kippen.Mensen kunnen erdoor 
besmet raken via besmet 
voedsel. Een veilige omgang 
met rauw vlees en andere 
rauwe ingrediënten, goed 
koken en een goede keuken -
hygiëne kunnen het risico van 
besmet voedsel voorkomen of 
verkleinen.Salmonellose is een 
zoönose: een ziekte of 
infectie die direct of 
indirect kan worden 
overgedragen van 
dieren op mensen. 
Indien de bacterie de 
bloedbaan infecteert, 
kan zij levensbedrei -
gend zijn.De normale sympto -
men van menselijke 
salmonellose zijn koorts, 
diarree en buikkrampen.
De symptomen van sal -
monella bij pluimvee zijn 
een ruw verenpak, dorst, 
tegenzin om te bewegen 
en gele diarree.Bij pluimvee kan op 
basis van klinische 
verschijnselen wor -
den vermoed dat er 
sprake is van de ziek -
te, maar laborato -
rium  tests zijn vereist 
om de diagnose te 
bevestigen.Een gecoördineerde aanpak door alle 
EU-actoren van zoönotische ziekten heeft 
geholpen het aantal menselijke gevallen 
van salmonellose in de EU in vijf jaar 
(2004-2009) met bijna de helft te vermin -
deren. In 2003 zette de EU een uitgebreid 
controleprogramma op voor zoönosen, 
waarbij salmonella als een prioriteit werd 
beschouwd. In alle lidstaten van de EU 
werden verbeterde programma’s voor de 
bestrijding van salmonella uitgevoerd. 
Er werden streefcijfers vastgesteld voor 
de reductie van salmonella bij pluim -
veekoppels (bijv. legkippen, vleeskuikens, 
kalkoenen) en varkens. Ook werden er 
beperkingen aan de handel in producten 
van besmette koppels opgelegd.
Bron:  OIE en EFSA.Bijlage I
42 Bijlagen 
Belangrijkste verantwoordelijkheden
01 
De Commissie (DG Gezondheid en Voedselveiligheid) is verantwoordelijk voor de coördinatie, beoordeling 
en goedkeuring van de nationale ontwerpplannen van de lidstaten en het hiervoor verstrekken van finan­
ciële steun onder direct beheer. Het verantwoordelijke directoraat voor veterinaire maatregelen is Directo ­
raat G — Veterinaire en internationale aangelegenheden.
02 
Een sinds 2000 werkzame taskforce biedt deskundige richtsnoeren op het gebied van de uitroeiing van 
ziekten aan de lidstaten. Deze is samengesteld uit vertegenwoordigers van de lidstaten en de Commissie en 
omvat subgroepen voor de belangrijkste dierenziekten. Via de taskforce en de subgroepen is het mogelijk 
om beste praktijken tussen de lidstaten en de Commissie uit te wisselen. Na subgroepvergaderingen doet de 
taskforce specifieke aanbevelingen om de programma’s van de lidstaten te verbeteren. De taskforce komt 
jaarlijks in een plenaire vergadering bijeen.
03 
DG Gezondheid en Voedselveiligheid beheert het Systeem voor de melding van dierenziekten (ADNS) en 
coördineert noodmaatregelen in het geval van een uitbraak van een besmettelijke dierenziekte. Daarnaast 
beheert DG Gezondheid en Voedselveiligheid het Traces ­systeem, waarmee de invoer, uitvoer en intracom ­
munautaire grensoverschrijdende handel in dieren en bepaalde dierproducten wordt gemeld, gecertificeerd 
en gemonitord.
04 
Het ADNS is een elektronisch meldingssysteem dat is ontworpen om de ontwikkeling van de situatie van 
belangrijke besmettelijke dierenziekten te registreren en documenteren. Het doel ervan is ervoor te zorgen 
dat waarschuwingsberichten onmiddellijk worden verspreid en gedetailleerde informatie te verstrekken over 
uitbraken van dierenziekten in de lidstaten en andere landen die met het systeem zijn verbonden. Gegevens 
worden op nationaal niveau ingevoerd. De Commissie correleert gegevens en verstuurt dagelijks informatie 
over primaire en secundaire uitbraken aan de veterinaire autoriteiten van de lidstaten. Hierdoor kunnen de 
veterinaire autoriteiten in de lidstaten risico’s beoordelen en de noodzakelijke stappen zetten.
05 
Het VVB is directoraat F van DG Gezondheid en Voedselveiligheid. Zijn belangrijkste taak is te controleren of 
er is voldaan aan de wettelijke communautaire vereisten op het gebied van voedselveiligheid en ­ kwaliteit 
en op het gebied van veterinaire en fytosanitaire producten. Het voert controles uit in de 28 lidstaten en in 
derde landen die exporteren of willen exporteren naar de EU. Het bestaat uit veterinaire deskundigen en 
voert zijn inspectie ­/controletaken uit in het kader van een jaarlijks werkprogramma dat op basis van een 
risicoanalyse wordt opgesteld. Tot zijn werkzaamheden behoren systeemevaluaties en gegevensgerichte 
toetsing. Elke controle mondt uit in een verslag met conclusies en aanbevelingen. Gecontroleerden worden 
uitgenodigd om een actieplan in te dienen dat alle geconstateerde tekortkomingen bestrijkt. De uitvoering 
van dit plan wordt geëvalueerd en gemonitord. Het VVB publiceert zijn controleverslagen en een samenvat ­
ting van zijn jaarverslag op de website van DG Gezondheid en Voedselveiligheid.Bijlage II
43 Bijlagen 
06 
De lidstaten nemen de feitelijke administratie en uitvoering van de programma’s voor hun rekening via de 
desbetreffende nationale autoriteit. In het geval van federale of gedecentraliseerde staten kan de uitvoering 
worden gedelegeerd op lokaal niveau (zo ligt de verantwoordelijkheid in Groot ­Brittannië bij de counties  en 
in Duitsland bij de Länder ). Iedere lidstaat dient één betalingsverzoek en het eindverslag bij de Commissie in.
07 
De lidstaten zijn verantwoordelijk voor het beheer van hun programma’s en de Commissie wordt officieel 
geïnformeerd over de in het jaarverslag beschreven acties en de kostendeclaratie.
08 
Het PAFF is samengesteld uit vertegenwoordigers van EU ­regeringen. Het mandaat van het Comité bestrijkt 
algemene risico’s voor de diergezondheid en de hele voedseltoeleveringsketen van boer tot bord. Het wordt 
voorgezeten door een vertegenwoordiger van de Europese Commissie. De Commissie heeft de mogelijkheid 
het desbetreffende comité te raadplegen over de maatregelen die zij van plan is te treffen. Het Comité kan 
vervolgens een advies uitbrengen over het werk van de Commissie.
09 
De EFSA is verantwoordelijk voor het evalueren van risico’s voor de voedselveiligheid en het melden er ­
van aan de Commissie. Zij is niet verantwoordelijk voor risicobeheer. Zij werkt nauw samen met nationale 
autoriteiten en geeft wetenschappelijk advies over kwesties die verband houden met de voedselveiligheid. 
Haar wetenschappelijke adviezen vormen een belangrijke bron van informatie over risico’s en een essentieel 
element bij het ontwerpen van de risicobeheeraanpak van de Commissie. Op het gebied van dierenziekten 
is zij voornamelijk betrokken bij wetenschappelijke studies van ziekte ­uitroeiing. Verder kan zij worden ge ­
raadpleegd in het geval van noodmaatregelen tijdens een ernstige uitbraak.
10 
Andere organisaties, met name het ECDC, de OIE en de door de Voedsel ­ en Landbouworganisatie van de 
Verenigde Naties (FAO) opgezette Commissie van de Codex Alimentarius (CAC), en de Wereldgezondheids­
organisatie (WHO), beoordelen kwesties in verband met de volks ­ en diergezondheid.Bijlage II
44 Antwoorden  
van de Commissie
Samenvatting
VII
De Commissie wijst op de grote hoeveelheid bewijs voor de algehele baten van de veterinaire programma’s, bij ­
voorbeeld het vermijden van menselijke besmettingen en in sommige gevallen het redden van levens. Vanwege 
de specifieke aard van de programma’s zijn er, zelfs op internationaal niveau, geen modellen beschikbaar om de 
kosteneffectiviteit ervan te analyseren.
De Commissie is het ermee eens dat overcompensatie door een lidstaat de prikkel voor het nemen van doeltref ­
fende bioveiligheidsmaatregelen zou kunnen verminderen. De Commissie is echter niet van mening dat er aanwij ­
zingen zijn dat er zich veel van dergelijke gevallen hebben voorgedaan.
Wat de door de Commissie opgelegde betalingskortingen betreft, wil de Commissie verduidelijken dat de verdeling 
van door de Commissie toegepaste financiële sancties uitsluitend onder de bevoegdheid van de lidstaat valt en 
overeenkomstig de nationale voorschriften gebeurt.
VIII
De Commissie blijft haar bestaande IT ­instrumenten verder ontwikkelen om de programma’s van de lidstaten beter 
te kunnen ondersteunen.
IX
De Commissie beschikt voor elke ziekte over een speciaal daaraan aangepaste aanpak. Met in het wild levende 
dieren wordt rekening gehouden wanneer dit epidemiologisch gerechtvaardigd is, zoals het geval is bij aviaire 
influenza, klassieke varkenspest, Afrikaanse varkenspest en rabiës. De Commissie is het ermee eens dat er meer 
aandacht moet worden besteed aan gerichte maatregelen voor rundertuberculose bij in het wild levende dieren, 
waarbij rekening moet worden gehouden met het milieu (de dassenpopulatie is bijvoorbeeld problematisch in 
het Verenigd Koninkrijk, maar niet op het vasteland); andere soorten, zoals herten, zouden relevant kunnen zijn in 
andere lidstaten.
X a)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
X b)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
X c)
De Commissie aanvaardt de aanbeveling ervoor te zorgen dat lidstaten, indien van toepassing, in hun veterinaire 
programma’s systematisch rekening houden met in het wild levende dieren.
X d)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Antwoorden van de Commissie 45
Inleiding
05
Sinds 2007 worden de veterinaire programma’s van de EU beschouwd als een van de beleidsinstrumenten die kun ­
nen worden gebruikt in het kader van de uitgebreide EU ­strategie voor diergezondheid.
09
De uitroeiing van bepaalde dierenziekten kan een langdurig proces zijn vanwege de specifieke aard van de ziekte. 
Rundertuberculose en  ­brucellose zijn echter in de meeste lidstaten uitgeroeid. In de lidstaten waar de ziekte nog 
voorkomt, zijn verschillende regio’s reeds officieel ziektevrij. De moeilijkheden bij de uitroeiing van bepaalde 
dieren ziekten leidt in de EU ­begroting tot terugkerende uitgaven voor de veterinaire programma’s.
Controlebevindingen
27
Sinds 2007 worden de veterinaire programma’s van de EU beschouwd als een van de beleidsinstrumenten die kun ­
nen worden gebruikt in het kader van de uitgebreide EU ­strategie voor diergezondheid.
41
De Commissie benadrukt dat er, zelfs op internationaal niveau, nog geen modellen zijn ontwikkeld om de kostenef ­
fectiviteit van de maatregelen te analyseren. Tegelijkertijd wijst de Commissie op de grote hoeveelheid bewijs voor 
de algehele baten van de veterinaire programma’s, bijvoorbeeld het vermijden van menselijke besmettingen en in 
sommige gevallen het redden van levens.
Tekstvak 4 — Slecht gecontroleerde acties of hoge kosten
1. De eerste nationale openbare aanbesteding die door de Poolse autoriteiten op verzoek van de Commissie was 
uitgeschreven, namelijk voor 2015, had het gewenste effect: de gemiddelde prijzen van vaccins werden gehalveerd.
2. De kwestie in Roemenië is een voorbeeld van een geval waar de Commissie de niet ­naleving ontdekte en onmid ­
dellijk reageerde door te weigeren de kosten van het programma te vergoeden. De Commissie heeft Roemenië 
verzocht een aantal corrigerende maatregelen te nemen. Het Voedsel­ en Veterinair Bureau (een directoraat van DG 
SANTE) heeft in Roemenië een audit uitgevoerd van het rabiësprogramma 2014 om na te gaan of de Roemeense 
autoriteiten passende maatregelen hebben getroffen. Sindsdien heeft Roemenië de door de Commissie gevraagde 
corrigerende maatregelen uitgevoerd.
44
De Commissie is het ermee eens dat „de lidstaten niet verplicht [zijn] om de compensatiebedragen te baseren op de 
indelingsschema’s van de Gemeenschap voor karkassen”. Dit is te wijten aan het feit dat het schema slechts ver ­
wijst naar vleesdieren die gereed zijn voor commercieel slachten. De in het kader van de veterinaire programma’s 
geslachte dieren zijn vrij vaak fokdieren of dieren die te jong zijn voor commercieel slachten. Een schema is dus 
vaak niet van toepassing.
De Commissie benadrukt dat landbouwers geconfronteerd worden met verschillende gevolgen wanneer zij geen 
adequate biobeveiligingsmaatregelen toepassen. In geval van een uitbraak heeft een landbouwer kosten die niet 
worden vergoed, zoals economische nadelen ten gevolge van beperkingen van het vrije verkeer van dieren, verlies 
van dierlijke productie, verlies van commerciële reputatie of extra kosten voor herbevolking, reiniging en ontsmet ­
ting. Deze kosten kunnen hoger zijn dan een mogelijke overcompensatie.
Antwoorden van de Commissie 46
45
De Commissie verwijst naar de moeilijkheden bij de vergelijking van marktprijzen met compensatiewaarden (zie 
ook het antwoord van de Commissie op paragraaf 44). In Italië voorziet de wet in gedetailleerde regels voor de 
compensatie percentages in geval van ziekten1.
Bovendien verwijzen de door de Rekenkamer genoemde statistieken over de landbouwmarkten niet naar markt­
prijzen van gezonde levende dieren, maar naar marktprijzen voor schapenvlees.
De door de Commissie uitgevoerde financiële audits inzake veterinaire programma’s in Italië hebben uitgewezen 
dat de compensatiepercentages in overeenstemming waren met de subsidiabele waarde.
46
Het Voedsel ­ en Veterinair Bureau heeft met betrekking tot het programma voor de uitroeiing van tuberculose in 
het Verenigd Koninkrijk een audit uitgevoerd2 en geconstateerd dat het „Tuberculosis (Wales) Order” voor Wales 
maatregelen omvat om compensatie te koppelen aan goede landbouwmethoden, met inbegrip van adequate 
bioveiligheidsmaatregelen.
47
De Commissie is van mening dat zij passende corrigerende maatregelen heeft genomen, rekening houdend met 
de geconstateerde tekortkomingen in het nationale programma. De verdeling van door de Commissie toegepaste 
financiële sancties valt uitsluitend onder de bevoegdheid van de lidstaat en gebeurt overeenkomstig de nationale 
voorschriften.
51
De Commissie is het hiermee eens en is van plan om samen met de lidstaten na te gaan welke aanvullende indica­
toren nuttig kunnen zijn voor de beoordeling van de technische uitvoering van de programma’s. Wat de kosten­
effectiviteit betreft, zal de Commissie echter in samenwerking met de lidstaten onderzoeken of er geschikte indica ­
toren gevonden kunnen worden voor de kosteneffectiviteit van specifieke veterinaire programma’s.
55
De Commissie verwijst naar haar financiële audits van de veterinaire programma’s in Italië, waarin werd geconclu ­
deerd dat de door Italië betaalde compensaties voor subsidiabele gevallen waren, en dat haar aanbeveling inzake 
de compensatieniveaus werd opgevolgd (zie ook de antwoorden van de Commissie op de paragrafen 44 en 45). Er 
is geen bewijs dat er een verband was tussen de compensatie en de vertragingen bij de uitroeiing in Italië.
57
De Commissie beschikt voor elke ziekte over een speciaal daaraan aangepaste strategie voor toezicht, bewaking en 
bestrijding. Met in het wild levende dieren wordt rekening gehouden wanneer dit epidemiologisch gerechtvaar ­
digd is, bijvoorbeeld in het geval van aviaire influenza, klassieke varkenspest, Afrikaanse varkenspest en rabiës. De 
Commissie is het ermee eens dat er meer aandacht moet worden besteed aan gerichte maatregelen voor runder ­
tuberculose bij in het wild levende dieren, waarbij rekening moet worden gehouden met het milieu (de dassen­
populatie is bijvoorbeeld problematisch in het Verenigd Koninkrijk, maar niet op het vasteland); andere soorten, 
zoals  herten, zouden relevant kunnen zijn in andere lidstaten.
1 Referentie; „art. 6 della legge 28 maggio 1981, n. 296 e” (laatste wijziging van 11 augustus 2015).
2 VVB ­auditverslag van DG SANTE, „Verenigd Koninkrijk 2011 ­6057”, http://ec.europa.eu/food/fvo/audit_reports/index.cfm
Antwoorden van de Commissie 47
Gezamenlijk antwoord van de Commissie op de paragrafen 59 en 60
De Commissie benadrukt dat er al voor twee ziekten antigeen ­ en vaccinbanken zijn ingesteld (mond ­ en klauwzeer 
en klassieke varkenspest). Dit werd, indien van toepassing, gedaan op basis van een risicoanalyse van de stammen 
waarvan het het waarschijnlijkst is dat zij in Europa opduiken.
Conclusies en aanbevelingen
66
Hoewel er, zelfs op internationaal niveau, geen modellen beschikbaar zijn om de kosteneffectiviteit van de pro ­
gramma’s te analyseren, wijst de Commissie op de grote hoeveelheid bewijs voor de algehele baten van de veteri ­
naire programma’s, bijvoorbeeld het vermijden van menselijke besmettingen en in sommige gevallen het redden 
van levens.
67
De Commissie is het ermee eens dat overcompensatie door een lidstaat de prikkel voor het nemen van doeltref ­
fende bioveiligheidsmaatregelen zou kunnen verminderen. De Commissie is echter niet van mening dat er aanwij ­
zingen zijn dat er zich veel van dergelijke gevallen hebben voorgedaan. De Commissie is van mening dat zij pas ­
sende corrigerende maatregelen heeft genomen, rekening houdend met de geconstateerde tekortkomingen in de 
nationale programma’s. De verdeling van door de Commissie toegepaste financiële sancties valt uitsluitend onder 
de bevoegdheid van de lidstaat en gebeurt overeenkomstig de nationale voorschriften.
69
De Commissie benadrukt dat de informatie voor het einde van de evaluatieprocedure van de Commissie beschik ­
baar was, aangezien de drie betrokken lidstaten de ontbrekende historische informatie op verzoek van de Commis ­
sie hebben ingediend. Aangezien slechts drie van de 24 lidstaten betrokken waren, is de Commissie van mening dat 
het hier om een geïsoleerd geval gaat.
70
De uitroeiing van bepaalde dierenziekten kan een langdurig proces zijn vanwege de specifieke aard van de ziekte. 
Dit is gewoonlijk het geval voor tuberculose en brucellose.
71
De Commissie beschikt voor elke ziekte over een speciaal daaraan aangepaste strategie voor toezicht, bewaking en 
bestrijding. Met in het wild levende dieren wordt rekening gehouden wanneer dit epidemiologisch gerechtvaar ­
digd is, bijvoorbeeld in het geval van aviaire influenza, klassieke varkenspest, Afrikaanse varkenspest en rabiës. De 
Commissie is het ermee eens dat er meer aandacht moet worden besteed aan gerichte maatregelen voor runder ­
tuberculose bij in het wild levende dieren, waarbij rekening moet worden gehouden met het milieu (de dassen­
populatie is bijvoorbeeld problematisch in het Verenigd Koninkrijk, maar niet op het vasteland); andere soorten, 
zoals herten, zouden relevant kunnen zijn in andere lidstaten.
72
De Commissie benadrukt dat er al voor twee ziekten antigeen ­ en vaccinbanken zijn ingesteld (mond ­ en klauwzeer 
en klassieke varkenspest). Dit werd, indien van toepassing, gedaan op basis van een risicoanalyse van de stammen 
waarvan het het waarschijnlijkst is dat zij in Europa voorkomen.
Antwoorden van de Commissie 48
Aanbevelingen
a) De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
b) De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
c) De Commissie aanvaardt de aanbeveling ervoor te zorgen dat lidstaten, indien van toepassing, in hun veterinaire 
programma’s systematisch rekening houden met in het wild levende dieren.
d) De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Gratis publicaties:
  één exemplaar:  
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
 via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).WAAR ZIJN EU/hyphen.capPUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Dierenziekten kunnen zich snel verspreiden, wat tot 
aanzienlijke economische kosten kan leiden, en kunnen 
een risico vormen voor de gezondheid van zowel mens als 
dier. De EU voert een actief diergezondheidsbeleid en 
financiert de programma’s die de lidstaten hebben 
ontwikkeld voor de uitroeiing, bestrijding en bewaking 
van bepaalde dierenziekten. De Rekenkamer onderzocht 
deze programma’s en concludeerde dat de aanpak door 
de Commissie en de programma’s van de lidstaten in het 
algemeen deugdelijk waren. Er zijn enkele succesverhalen, 
al is uitroeiing een complex proces dat vele jaren kan 
duren. Er blijft echter ruimte voor verbetering. Onze 
aanbevelingen aan de Commissie betreffen de 
uitwisseling van epidemiologische informatie tussen de 
lidstaten, de indicatoren die worden gebruikt voor 
veterinaire controleactiviteiten en kosteneffectiviteit, de 
wijze waarop met in het wild levende dieren wordt 
omgegaan en de beschikbaarheid van vaccins.
EUROPESE
REKENKAME R