2009
HET VOLKSGEZONDHEIDSPROGRAMMA 
VAN DE EUROPESE UNIE ( 2003-2007):
EEN DOELTREFFENDE MANIER OM DE GEZONDHEID TE VERBETEREN?EUROPESE 
REKENKAMER
Speciaal verslag  nr. 2
ISSN 1831-0915
NL

HET VOLKSGEZONDHEIDS-
PROGRAMMA VAN DE EUROPESE UNIE (2003-2007):EEN DOELTREFFENDE MANIER OM DE GEZONDHEID TE VERBETEREN?Speciaal verslag  nr. 2   2009
EUROPESE REKENKAMER(uitgebracht krachtens artikel 248, lid 4, tweede alinea, EG)
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?2
EUROPESE REKENKAMER
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxemburg
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-45410
Fax +352 4398-46410
E-mail: euraud@eca.europa.eu
Internet: http://www.eca.europa.eu
Speciaal verslag  nr. 2   2009
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet 
via de Europaserver (http://europa.eu).
Bibliografische gegevens bevinden zich aan het einde van deze publicatie.Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, 2009ISBN 978-92-9207-235-3
© Europese Gemeenschappen, 2009
Overneming met bronvermelding toegestaan
Printed in Belgium
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?3
INHOUD
Paragraaf
 AFKORTINGEN
I-VI SAMENVATTING
1-9 INLEIDING
10-12  REIKWIJDTE EN AANPAK VAN DE CONTROLE
13-82  CONTROLEBEVINDINGEN
13-33  PROGRAMMAOPZET
14-18 DE INTERVENTIELOGICA IS NIET UITDRUKKELIJK AANGEGEVEN
19-21 DE PROGRAMMADOELSTELLINGEN ZIJN NIET SPECIFIEK, MEETBAAR OF TIJDGEBONDEN
22-28 STRATEGISCHE PLANNING ONTBREEKT EN ER ZIJN GEEN PRIORITEITEN BEPAALD29-33 DE INDICATOREN OP PROGRAMMANIVEAU ZIJN ONGESCHIKT OM DE RESULTATEN TE METEN
34-65  PROGRAMMA-UITVOERING: VAN PROJECTONTWERP TOT RESULTATEN
35-38 DE PROJECTDOELSTELLINGEN ZIJN NIET SPECIFIEK, VERIFIEERBAAR EN KWANTIFICEERBAAR
39-49  BEPALING VAN DE VERWACHTE PROJECTRESULTATEN, OMSCHRIJVING VAN DE DOELGROEPEN 
EN PLANNING VAN DE DUURZAAMHEID ZIJN EERDER UITZONDERING DAN REGEL
50-54 COMPLEMENTARITEIT EN CONSISTENTIE VAN DE PROJECTENPORTEFEUILLE ZIJN NIET AFDOENDE GEMONITORD55-65 BEPERKTE EUROPESE MEERWAARDE
66-82  PROJECTBEHEER
67-69 PARTNERSCHAPPEN WERKTEN GOED
70-73 HET PROJECTTOEZICHT VAN DE COMMISSIE VINDT MEER AD HOC DAN SYSTEMATISCH PLAATS74-78 DE OUTPUT WORDT WEL GEREALISEERD MAAR NIET ACTIEF VERSPREID
79-82 PROJECTEVALUATIE IS NOG NIET ALGEMEEN GEBRUIKELIJK
83-92  CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
 BIJLAGE I —  VGP 2003-2007 (COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”) — 
GEFINANCIERDE PROJECTEN PER THEMA
 BIJLAGE II —  VGP (COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”) — ANALYSE VAN ZES BELEIDSTERREINEN BIJLAGE III —  VGP (COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”) — 
TOEPASSING VAN DE SMART-CRITERIA OP DE PROJECTDOELSTELLINGEN VERMELD 
IN DE SUBSIDIEOVEREENKOMSTEN VAN DE 36 GECONTROLEERDE PROJECTEN
 ANTWOORDEN VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?5
AFKORTINGEN
ABM : Activiteitengeörienteerd beheer
DG JLS : Directoraat-generaal Justitie, vrijheid en veiligheid van de Europese Commissie
DG SANCO : Directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming van de Euro-
pese Commissie
DG TREN : Directoraat-generaal Energie en vervoer van de Europese Commissie
ECDC : Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding
EG: Europese Gemeenschap
EU: Europese Unie
EWDD : Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving
JWP : Jaarlijks werkplan
NGO : Niet-gouvernementele organisatie
PHEA : Uitvoerend Agentschap voor het volksgezondheidsprogramma, in juli 2008 herdoopt 
tot Uitvoerend Agentschap voor gezondheid en consumenten (EAHC)
RDI-cyclus : Cyclus van onderzoek, ontwikkeling en uitvoering
RTD : Onderzoek en technische ontwikkeling
VGP : Volksgezondheidsprogramma (2003-2008)
VGP2 : Tweede communautair actieprogramma op het gebied van gezondheid 2008-2013
WHO : Wereldgezondheidsorganisatie
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?6
SAMENVATTING
I.
Het actieprogramma Volksgezondheid (VGP) 
voor 2003-2007 diende ter aanvulling van de 
maatregelen van de lidstaten om de volksge-
zondheid te beschermen en te verbeteren. 
Het was opgebouwd uit drie componenten: 
„gezondheidsvoorlichting”, snel reageren op „gezondheidsbedreigingen” en gezondheids-
bevordering door het aanpakken van „gezond-
heidsbepalende factoren”.
II.
Tijdens deze periode verleende het programma subsidies aan groepen van organisaties voor de uitvoering van zo’n 352 projecten, met een 
totale bijdrage van de Gemeenschap van onge-veer 232 miljoen euro.
III.
Met deze controle wilde de Rekenkamer nagaan of de juiste omstandigheden waren geschapen om de uit de EU-begroting gefinancierde pro-jecten doeltreffend te doen bijdragen tot een 
verbetering van de gezondheid van de Europese 
burger, ter aanvulling van de maatregelen van 
de lidstaten. Met name onderzocht zij of:
de opzet van het VGP een passend  a) 
kader bood voor een doeltreffende uit-
voering en monitoring van de door de 
Gemeenschap gefinancierde acties voor gezondheidsbevordering;
de Commissie in de fase van de pro- b) 
gramma-uitvoering en de projectselectie 
ervoor zorgde dat de krachtens de compo-nent „gezondheidsbepalende factoren” van 
het VGP gefinancierde projecten zo goed als zeker duurzame resultaten zouden berei-ken, complementair waren en een EU-meer-waarde boden; en
de Commissie en de projectcoördinatoren c) 
zorgden voor een doeltreffend beheer van 
de projecten.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?7
IV.
De Rekenkamer kwam tot de volgende bevin-
dingen en conclusies:
Het VGP kreeg zeer ruime en ambitieuze a) 
doelstellingen mee, in schril contrast  
met de beperkte middelen waarover  het beschikte. In die situatie is het van 
essentieel belang zich te concentreren 
op hetgeen werkelijk kan worden gere-
aliseerd. Maar de interventielogica werd nooit expliciet aangegeven, hetgeen niet bevorderlijk is voor het kiezen van duide-
lijke, zinvolle en logisch verbonden doel-stellingen en het bepalen van geschikte prestatie-indicatoren. Bijgevolg was  het VGP niet strategisch gericht. De in 
de jaarlijkse werkplannen ingestelde  
„actieterreinen” van het programma  waren talrijker dan de projecten die wer-
den gefinancierd om ze aan te pakken. 
Aangezien projectontwikkelaars werden 
opgeroepen financiering aan te vragen 
op grond van vaak zeer algemene titels, 
leidden de veelheid en verscheidenheid 
van projectthema’s en doelgroepen tot een verwatering van de input en een ver-
snippering van de resultaten.
De doeltreffendheid van de projecten werd b) 
belemmerd door gebreken in de opzet en uitvoeringsproblemen. Op enkele uitzonde-
ringen na werd in de projecten niet bepaald 
welke resultaten werden nagestreefd en kon 
derhalve niet worden aangetoond of ze enig 
effect hadden. Duurzaamheid werd door de 
deelnemers vaak gezien als de voortzetting 
van de projectactiviteiten en was dan ook sterk afhankelijk van voortgezette commu-
nautaire financiering. Er was geen systema-tische monitoring van de acties die op de diverse prioritaire terreinen reeds waren ondernomen, hetgeen soms leidde tot dub-bel werk.
Positief is dat het programma belangheb- c) 
benden uit verschillende landen samen-bracht. De projecten hadden meestal een Europese dimensie en bevorderden in vele 
gevallen het delen van ervaringen en het leren van elkaar. Netwerken waren duidelijk 
het meest geschikt om een Europese meer-
waarde te leveren.SAMENVATTING
V.
In het licht van haar bevindingen beveelt de Rekenkamer aan, de programmalogica in soort-
gelijke toekomstige regelgeving expliciet aan 
te geven. Wat het lopende programma betreft 
moet de Commissie de situatie in kaart brengen 
om een overzicht te krijgen van de reeds uitge-voerde acties en zo de overblijvende leemten 
te ontdekken. De jaarlijkse prioriteiten moeten 
sterk in aantal worden gereduceerd en worden 
toegespitst op strategische onderwerpen en activiteiten met een duidelijke Europese meer-waarde. De Commissie moet ook de ontdekte 
gebreken in de opzet en de uitvoering van de projecten aanpakken.
VI.
In meer fundamentele zin worden de Commissie en de lidstaten uitgenodigd de EU-aanpak van de financiering op het gebied van de volksge-
zondheid voor de periode na 2013 opnieuw te 
bezien. Andere bestaande samenwerkingsme-
chanismen, zoals de „open coördinatiemethode”, 
zouden verder kunnen worden ontwikkeld.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?8
INLEIDING
 1.  Artikel 152 van het EG-Verdrag beschrijft de rol van de Gemeenschappen 
op het gebied van de volksgezondheid: „ Het optreden van de Gemeen-
schap […] is gericht op verbetering van de volksgezondheid, preventie  van ziekten en aandoeningen bij de mens en het wegnemen van bronnen 
van gevaar voor de menselijke gezondheid ”. Deze communautaire acties 
zijn bedoeld om op nationaal niveau getroffen maatregelen aan te 
vullen en dienen de verantwoordelijkheden van de lidstaten voor het 
organiseren en leveren van gezondheidsdiensten en medische zorg 
te respecteren.
 2.  Op het gebied van de volksgezondheid heeft de Europese Commissie 
als voornaamste taak de samenwerking tussen de autoriteiten van  
de lidstaten te bevorderen en stimulerende maatregelen te treffen. 
Afgezien van specifieke bevoegdheden inzake de veiligheidsnormen betreffende organen, substanties van menselijke oorsprong en bloed, 
is de regelgevende bevoegdheid van de EU op dit gebied beperkt tot 
stimulerende maatregelen, hetgeen harmonisatie van de wetten en 
voorschriften van de lidstaten uitsluit.
 3.  Het eerste volksgezondheidsprogramma (VGP) werd voor de periode 
2003-2008 vastgesteld bij Besluit nr. 1786/2002/EG van het Europees 
Parlement en de Raad1 en kwam in de plaats van acht actieprogram-
ma’s betreffende specifieke gezondheidskwesties2. Het VGP had drie 
algemene doelstellingen:
verbetering van de informatie en kennis ten behoeve van de ont- a) 
wikkeling van de volksgezondheid (component „gezondheids-
voorlichting”);
vergroting van het vermogen om snel en gecoördineerd op  b) 
gezondheidsbedreigingen te reageren (component „gezondheids-bedreigingen”);
gezondheidsbevordering en ziektepreventie door rekening te  c) 
houden met gezondheidsbepalende factoren voor alle beleid-
sterreinen en activiteiten (component „gezondheidsbepalende  factoren”).
 4.  Om deze doelstellingen te verwezenlijken verstrekte de Commissie sub-
sidies aan consortia van (gouvernementele, niet-gouvernementele en 
universitaire) organisaties die projecten uitvoeren in verband met de prioritaire gezondheidskwesties, vermeld in de jaarlijkse werkplannen (JWP’s) die de Commissie en een comité van vertegenwoordigers van 
de lidstaten opstellen
3.1 PB L 271 van 9.10.2002, blz. 1.
2 Dit waren de communautaire 
actieprogramma’s betreffende kanker, zeldzame ziekten, 
met de milieuverontreiniging 
samenhangende ziekten, 
aids en andere besmettelijke 
ziekten, voorkoming van letsel, preventie van drugsverslaving, 
gezondheidsmonitoring en 
gezondheidsbevordering, 
-voorlichting, -opvoeding en 
-opleiding.
3 Het programmacomité is het 
comité van beheer als bedoeld 
in de artikelen 4 en 7 van 
Besluit 1999/468/EG van de Raad 
(PB L 184 van 17.7.1999, blz. 23) 
voor het jaarlijks werkplan ter 
uitvoering van het programma. 
Het beheert de regelingen, criteria en procedures voor de 
selectie en financiering van 
programma-acties, de uitvoering 
van gemeenschappelijke 
strategieën en acties en de evaluatie van het programma, 
alsook bepaalde maatregelen 
in verband met de coördinatie 
van de gezondheidsmonitoring 
en met het snel reageren op gezondheidsbedreigingen. Andere 
maatregelen ter uitvoering van het 
VGP worden vastgesteld volgens 
de raadplegingsprocedure als 
bedoeld in de artikelen 3 en 7 van 
Besluit 1999/468/EG.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?9
4 De gegevens over de in 2007 
gedane oproep tot het indienen 
van voorstellen zijn gebaseerd 
op de lijst van de geaccepteerde voorstellen. Over verscheidene 
contracten werd in oktober 2008 
nog onderhandeld. 5.  Het VGP bestrijkt de jaren 2003 tot en met 2007. In die periode wer-
den zo’n 352 projecten gefinancierd, met een totale EU-bijdrage  
van 231,7 miljoen euro aan vastleggingen4 (zie figuur 1 ). De com-
ponent „gezondheidsbepalende factoren” was budgettair gezien de grootste van de drie met een communautaire bijdrage van 90,8 mil-joen euro ofwel 40 % van het totale bedrag dat voor de projecten  werd vastgelegd.
TOTALE COMMUNAUTAIRE BIJDRAGE (VASTLEGGINGEN 
IN MILJOEN EURO ALS PERCENTAGE VAN DE TOTALE BEGROTING) EN AANTAL PROJECTEN PER PROGRAMMACOMPONENTFIGUUR 1
 6.  In het kader van het VGP werden subsidieovereenkomsten gesloten met 
projectcoördinatoren die cofinanciering ontvingen tot 60 % (in uit-
zonderlijke gevallen 80 %) van de gedane uitgaven ter uitvoering van 
programma-activiteiten. Naast de projectsubsidies werd een klein deel (ongeveer 3 %) van de operationele begroting van het VGP bestemd 
voor dienstverleningscontracten via inschrijvingsprocedures.Gezondheidsbedreigingen
58,8 miljoen euro (25 %)68 projecten Gezondheidsvoorlichting
82,1 miljoen euro (35 %)135 projecten 
Gezondheidsbepalende
factoren90,8 miljoen euro (40 %)149 projecten 
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?10
 7.  De uit het VGP gefinancierde projecten liepen zeer uiteen qua omvang, 
aanpak en doelgroep (zie tekstvak 1 ). De consortia telden drie tot 
60 partners, de communautaire bijdrage liep van 45 000 tot 2,5 mil-joen euro en de soorten projectactiviteiten verschilden sterk.
 8.  Op 1 januari 2008 werd het tweede communautair actieprogramma op het 
gebied van gezondheid 2008-2013 (VGP2) van kracht5. De Commissie 
had oorspronkelijk voorgesteld de programma’s voor volksgezond-
heid en consumentenbescherming te bundelen6. Tevens had zij voor-
gesteld de begroting met ongeveer 270 % te verhogen (804 miljoen euro voor gezondheid voor 2008-2013), met het argument dat de  VGP-begroting voor gezondheidsacties ontoereikend was om te kun-nen voldoen aan de Verdragsverplichting, gezondheidsbedreigingen te pareren
7.
 9.  Maar na het interinstitutionele akkoord van 17 mei 2006 betreffende het 
financiële kader 2007-2013 werd noch de bundeling van de program-
ma’s voor gezondheidszorg en consumentenbescherming, noch de 
verhoogde begroting door het Europees Parlement en de Raad geac-cepteerd. Het wetgevingsproces resulteerde in een tweede gezond-
heidsprogramma met soortgelijke doelstellingen en activiteiten als 
het VGP, maar met een verlaagde begroting van 322 miljoen euro,  
dus jaarlijks ongeveer 9 % minder dan het voorgaande programma 
(zie tekstvak 2 ).5 Besluit nr. 1350/2007/EG van het 
Europees Parlement en de Raad 
(PB L 301 van 20.11.2007, blz. 3).
6 COM(2005) 115 def.
7 Volgens de impactbeoordeling 
SEC(2005) 0425, blz. 29, maakt 
het vasthouden aan de huidige begroting het onmogelijk de 
verplichtingen krachtens het 
Verdrag optimaal te vervullen 
of tegemoet te komen aan 
de politieke wil, meer te 
doen voor de burger op het 
gebied van gezondheid en consumentenbescherming. De 
beschikbare financiële middelen 
bieden de Gemeenschap 
immers niet de mogelijkheid de 
noodzakelijke acties integraal 
uit te voeren, met name niet bij 
de bestrijding van grote plagen of ernstige ziekten of bij de 
samenwerking tussen de lidstaten 
op het vlak van de gezondheid.
VGP (COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”) — 
VOORBEELDEN VAN PROJECTACTIVITEITEN
Verzamelen van gegevens over vervalste recepten als indicator van drugsgebruik.• 
Organisatie van een wetenschappelijk symposium over de medische neveneffecten van • 
doping.
Voorbereiding van een verslag over de naleving van regelingen inzake de handel in alcohol.• 
Opstelling en verspreiding van informatiemateriaal voor migranten-sekswerkers.• 
Organisatie van een wedstrijd ter bevordering van rookvrije klaslokalen.• 
Ontwikkeling van nationaal en regionaal beleid en plannen inzake borstvoeding.• TEKSTVAK 1
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?11
VERGELIJKING VGP (2003-2007) MET VGP2 (2008-2013)TEKSTVAK 2
VGP (2003-2007) VGP2 (2008-2013)
Rechtsgrondslag Besluit nr. 1786/2002/EG van het 
Europees Parlement en de Raad van 23 september 2002 tot vaststelling van een communautair actieprogramma op het gebied van de volksgezondheid (2003-2008)Besluit nr. 1350/2007/EG van het Europees 
Parlement en de Raad van 23 oktober 2007 tot vaststelling van een tweede communautair actieprogramma op het gebied van gezondheid (2008-2013)
Doelstellingen •  verbetering van de kennis en informatie 
ten behoeve van de ontwikkeling van de volksgezondheid
•  vergroting van het vermogen 
snel en gecoördineerd op gezondheidsbedreigingen te reageren
•  gezondheidsbevordering en 
ziektepreventie door rekening te houden met de gezondheidsbepalende factoren voor alle beleidsterreinen en activiteiten•  informatie en kennis over de gezondheid 
genereren en verspreiden
•  de gezondheidsbescherming van 
de burgers verbeteren
•  de gezondheid bevorderen, onder meer 
door het verminderen van ongelijkheden op gezondheidsgebied
Begroting over-
eenkomstig het programma-besluit354 miljoen euro (voor 2003-2008)8
dus 59 miljoen euro per jaar gedurende 
6 jaar322 miljoen euro (voor 2008-2013)
dus 53,7 miljoen euro per jaar gedurende 6 jaar
Financierings-
mechanismenSubsidies voor acties
Inschrijvingen (dienstverleningscontracten)9Subsidies voor actiesOperationele subsidiesConferentiesGemeenschappelijke actiesInschrijvingen (dienstverleningscontracten)
Programma-
uitvoeringDG SANCO10Volledig beheerd door het PHEA4
Impact-beoordeling Niet verricht Uitgebreide impactbeoordeling (2005)12
8 Er zijn twee hoofdoorzaken voor het verschil tussen de indicatieve VGP-begroting in het programmabesluit en het in paragraaf 5  
genoemde bedrag van 231,7 miljoen euro aan vastleggingen voor projecten in 2003-2007: de indicatieve begroting omvatte ongeveer  
58 miljoen euro voor 2008 (dat vervolgens onder VGP2 kwam te vallen), en zij dekte ook de uitgaven voor het uitvoerend agentsch ap.
9 De JWP’s stelden voor oproepen tot inschrijving een maximum in van 10 % van de operationele begroting. In VGP2 werd dat 
verhoogd tot 20 %.
10 Vanaf 2005 werden het subsidiebeheer en de organisatie van oproepen voor het doen van voorstellen geleidelijk overgedragen aan  
het Uitvoerend Agentschap voor het volksgezondheidsprogramma (PHEA) (sinds 1 januari 2007 volledig operationeel).
11 Besluit 2004/858/EG van de Commissie (PB L 369 van 16.12.2004, blz. 73). In 2008 werd de benaming veranderd in Uitvoerend 
Agentschap voor gezondheid en consumenten (UAGC).
12 SEC(2005) 425, Bijlage bij het voorstel voor een strategie en programma inzake gezondheid en consumentenbescherming 
(COM(2005) 115 def.).
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?12
REIKWIJDTE EN AANPAK 
VAN DE CONTROLE
 10.  Acties ter bevordering van de gezondheid kunnen worden gedefinieerd 
als „ acties die de mensen aanzetten te kiezen voor, en vast te houden aan 
een gezonde levensstijl en die gezondheidsbevorderende levensomstan-digheden (omgeving) creëren ”
13. Acties van dit type vielen goeddeels 
onder de component „gezondheidsbepalende factoren” van het VGP. 
Tijdens de controle werd onderzocht of het Europees Parlement, de 
Raad en de Commissie bij de opstelling van het programma — en de 
Commissie en de projectcoördinatoren bij de uitvoering ervan — de 
juiste omstandigheden hadden geschapen zodat de projecten effec-tief bijdroegen aan de mogelijkheden van de Europese burger om  
zijn gezondheid te verbeteren.
 11.  De Rekenkamer onderzocht of:
de opzet van het VGP een geschikt kader bood voor een doeltref- a) 
fende uitvoering en monitoring van de door de Gemeenschap  
gefinancierde acties voor gezondheidsbevordering ter aanvulling 
van de maatregelen van de lidstaten;
de Commissie er in de fase van de programma-uitvoering en de b) 
projectselectie voor zorgde dat de projecten binnen de compo-
nent „gezondheidsbepalende factoren” van het VGP zo goed als 
zeker duurzame resultaten zouden bereiken, complementair waren 
en voor de EU een meerwaarde hadden;
de Commissie en de projectcoördinatoren zorgden voor een effi- c) 
ciënt beheer van de projecten.
 12.  De controle omvatte:
een analyse van de rechtsgrondslag van het programma en een a) 
bestudering van de programma-evaluaties en andere relevante  
documentatie;
een analyse van de communautaire acties en beleidsontwikke- b) 
ling op geselecteerde terreinen binnen de component „gezond-heidsbepalende factoren”: drugs, alcohol, tabak, seksuele en  
reproductieve gezondheid, geestelijke gezondheid, en voeding 
en lichaamsbeweging
14. Daarbij werden ook beleidsdocumenten 
van de Commissie en van de WHO onderzocht, alsmede initiatieven 
en programma’s in de lidstaten en derde landen en academische en wetenschappelijke literatuur;
een beoordeling van een steekproef van 36 (op een totaal van  c) 
149) projecten die uit de component „gezondheidsbepalende  factoren”, d.w.z. één van de drie componenten van het VGP  (2003-2007) werden gefinancierd. De steekproef omvatte alle  projecten op de zes geselecteerde terreinen die ten tijde van de 
controle al lang genoeg liepen
15. De beoordeling omvatte ook een 13 Don Nutbeam et al., The Evidence 
of Health Promotion Effectiveness — 
Shaping Public Health in a New 
Europe , International Union for 
Health Promotion and Education 
(IUHPE), 1999, blz. 3.
14 De selectie omvatte alle zes op 
de levensstijl gerichte prioritaire terreinen van de component 
„gezondheidsbepalende factoren”. 
Op al deze terreinen werden in 
de periode 2003-2007 jaarlijks 
projecten voor financiering 
geselecteerd (zie bijlage I ).
15 De steekproef omvatte alle 
projecten die hetzij waren 
afgerond, hetzij ten minste een 
eerste tussentijds technisch 
verslag hadden opgeleverd op 
de zes beleidsterreinen van de 
„aan de levensstijl gerelateerde gezondheidsbepalende factoren”: 
alcohol, tabak, drugs, voeding 
en lichaamsbeweging, seksuele 
en reproductieve gezondheid, en 
geestelijke gezondheid.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?13
studie van de projectdocumentatie, gesprekken met alle project-
coördinatoren en een online enquête bij de projectpartners16;
gesprekken met personeelsleden van DG SANCO en PHEA; d) 
een kwantitatieve analyse van de ingediende voorstellen, de gefi- e) 
nancierde projecten en de projectbegrotingen;
een raadpleging van belanghebbenden bij de nationale ministeries f) 
en de instellingen voor volksgezondheid, de vertegenwoordigers 
van de lidstaten bij het programmacomité en bij de nationale cen-tra in acht lidstaten (België, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Letland, Zweden, Verenigd Koninkrijk);
een bespreking van relevante kwesties met een groep deskundi- g) 
gen inzake gezondheidsbevordering en ziektepreventie in diverse fasen van de controle. De voornaamste inbreng van die experts 
bestond erin, bij te dragen aan de analyse van de Rekenkamer,  
bijvoorbeeld door de RDI-cyclus voor te stellen als kader voor de 
analyse (zie tekstvak 10 ), en de in dit verslag vermelde contro-
lebevindingen te onderschrijven.16 De enquête werd verricht 
om de opinie van de andere 
projectdeelnemers te vernemen 
over de partnerschappen en het beheer van de projecten 
voor gezondheidsbevordering; 
ze vond plaats van 11 maart 
tot 4 april 2008. De door de 
Rekenkamer gehanteerde vragenlijst was gebaseerd 
op eerdere onderzoeken op 
dit terrein (zie El Ansari W., 
„Educational Partnerships for 
Health: Do Stakeholders Perceive 
Similar Outcomes? ” in Journal 
of Public Health Management and Practice , Vol. 9(2), 2003, 
blz. 136-156). Zo’n 505 deelnemers 
aan de geselecteerde projecten 
werden bevraagd en 242 van hen 
beantwoordden alle vragen: een 
respons van 47,9 %. Nog eens 
19 deelnemers beantwoordden sommige, maar niet alle vragen 
van de lijst.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?14
PROGRAMMAOPZET
 13.  Programma’s zijn doeltreffender als ze goed zijn opgezet en de beoogde 
resultaten duidelijk zijn aangegeven. Dat is vrijwel zeker het geval 
indien:
de onderliggende interventielogica uitdrukkelijk wordt aangegeven a) 
in het programmabesluit (of in de bijgevoegde documentatie);
de omschreven programmadoelstellingen specifiek, meetbaar,  b) 
haalbaar, relevant en tijdgebonden zijn (SMART);
prioriteiten worden gesteld overeenkomstig de strategie van de c) 
organisatie,
prestaties en resultaten kunnen worden getoetst aan degelijke  d) 
en zinvolle indicatoren.
DE INTERVENTIELOGICA IS NIET UITDRUKKELIJK AANGEGEVEN
 14.  Een hoofdelement in de programmaopzet is het bepalen van de interven-
tielogica — de hypothetische lijn van oorzaak en gevolg die aangeeft 
hoe een interventie naar verwachting haar algemene doelstellingen zal 
verwezenlijken. In de context van de EU zijn deze algemene beleids- 
en programmadoelstellingen doorgaans in het Verdrag omschreven. 
De interventielogica levert de conceptuele verbinding tussen de input van de interventie en de productie van de output en vervolgens de 
impact ervan op de maatschappij qua resultaten en uitkomsten
17. Het 
uitdrukkelijk vermelden van de logica van een geplande interventie 
maakt het mogelijk een hiërarchie van doelstellingen op te stellen 
en essentiële indicatoren aan te houden voor toezicht en evaluatie.
 15.  Logische modellen die tonen hoe de input in de diverse activiteiten zal 
leiden tot de verwachte resultaten zijn de meest geschikte manier om 
de interventielogica aan te geven. Noch het voorstel van de Commis-
sie voor het programmabesluit18, noch de rechtsgrondslag voor het 
VGP of andere relevante documenten (zoals impactbeoordelingen19 of 
JWP’s) beschreven de interventielogica van het programma zodanig expliciet. Die situatie bleef bij het VGP2 ongewijzigd.
 16.  Logische modellen worden gehanteerd op andere EU-beleidsterrei-
nen, zoals externe maatregelen, en zijn voor de volksgezondheid in 
andere delen van de wereld algemeen gebruikelijk (Verenigde Staten, Canada). Ze werden bijvoorbeeld gebruikt bij de planning, uitvoe-ring en evaluatie van programma’s van het „Southern Arizona Border 
Health Careers Opportunity Program”
20, het „Health Improvement  
Initiative” gefinancierd door de California Wellness Foundation21 en 
het „Calgary Cross-Cultural Mental Health Consultation Project22.CONTROLEBEVINDINGEN
17 Europese Commissie, 
DG Begroting, „Evaluating EU 
activities: a practical guide for the 
Commission services” , juli 2004, 
blz. 87.
18 COM(2000) 285 def.
19 Het Commissievoorstel 
voor het VGP kwam vóór de 
in 2002 verplicht gestelde 
impactbeoordeling en was 
dus alleen onderworpen aan een beperkte analyse 
van de kosteneffectiviteit. 
Daarentegen was er een 
uitgebreide impactbeoordeling 
voor het VGP2 (zie Europese 
Commissie, SEC(2005) 0425; 
impactbeoordeling van de voorgestelde gecombineerde 
strategie en programma 
voor gezondheid en 
consumentenbescherming).
20 „How Using a Logic Model Refined 
Our Program to Ensure Success” , 
M. Page, S. H. Parker en R. Renger, 
in: Health Promotion Practice 
OnlineFirst , gepubliceerd op 
28 augustus 2007.
21 „Evaluating the California 
Wellness Foundation’s Health 
Improvement Initiative: A Logic 
Model Approach” , A. Cheadle, 
W. L. Beery, H. P. Greenwald, G. D. Nelson, D. Pearson en 
S. Senter, in: Health Promotion 
Practice , april 2003; vol. 4: 
blz. 146-156.
22 „Evaluability Assessment: A 
Catalyst for Program Change and 
Improvement” , W. E. Thurston, 
J. Graham en J. Hatfield, in: 
Evaluation & the Health Professions , 
juni 2003; vol. 26: blz. 206-221.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?15
 17.  In hun verslag over de tussentijdse evaluatie van het VGP23 bevalen de 
externe beoordelaars de ontwikkeling aan van een dergelijke systema-
tische, op rationele elementen gebaseerde beschrijving van het ver-band tussen input, activiteiten, output en uitkomsten (zie tekstvak 3 ). 
De Rekenkamer heeft aanbevolen interventielogica toe te passen bij 
het opstellen van programma’s, het bepalen van doelstellingen en 
het meten van prestaties voor andere begrotingsterreinen
24.
 18.  Naar het oordeel van de Rekenkamer bemoeilijkt het ontbreken van een 
conceptueel kader de bepaling van SMART-programmadoelstellingen (zie de paragrafen 19-21) en de invoering van degelijke indicatoren voor een doeltreffend toezicht op de programma-uitvoering (zie de paragrafen 70-73).
AANBEVELINGEN UIT DE TUSSENTIJDSE BEOORDELING 
VAN HET VOLKSGEZONDHEIDSPROGRAMMA 2003-2008
In deze tussentijdse fase produceert het programma de activiteiten die in de jaarlijkse werkplannen zijn 
vermeld. Dit is echter het juiste tijdstip om voort te bouwen op deze resultaten door:
scherper afgetekende prioriteiten te ontwikkelen die berusten op de verwachtingen van de belang-• 
hebbenden en de behoeften van de burgers en voldoen aan de beleidsdoelstellingen en aan hoge 
eerlijkheidsnormen;
de activiteiten ervan niet alleen te toetsen aan de doelstellingen van elk project, maar ook aan de • 
algemene doelstellingen in het programmabesluit;de prioriteiten en acties kernachtiger mee te delen aan de belanghebbenden en doelgerichte bood-
• 
schappen te doen uitgaan naar de leden van de grotere volksgezondheidsgemeenschap.
Het begrip voor wat nodig is om dit te bereiken zou eenvoudiger worden als een logisch model werd 
ontwikkeld dat het precieze causale verband kan schetsen dat wordt voorzien tussen de activiteiten van het programma en de beoogde uitkomsten ervan.
(Wija J. Oortwijn et al., Interim evaluation of the Public Health Programme 2003-2008. Final Report , RAND Europe technical 
report, 2007, blz. 6).TEKSTVAK 323 Wija J. Oortwijn et al., Interim 
evaluation of the Public Health 
Programme 2003-2008. Final Report , 
RAND Europe technical report, 2007, blz. 6.
24 Zie Speciaal verslag nr. 9/2007, 
„De evaluatie van de Europese 
kaderprogramma’s voor onderzoek en technologische ontwikkeling 
(OTO): kan de aanpak van de 
Commissie worden verbeterd?” 
(PB C 26 van 30.1.2008), 
paragrafen 34-36, en Speciaal 
verslag nr. 7/2008, „Intelligente 
energie (2003-2006)” (PB C 279 van 1.11.2008), paragrafen 18 en 21.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?16
DE PROGRAMMADOELSTELLINGEN 
ZIJN NIET SPECIFIEK, MEETBAAR OF TIJDGEBONDEN
 19.  In het activiteitengeoriënteerd beheerssysteem (ABM) van de Commissie 
zijn doelstellingen gedefinieerd als de gewenste effecten van een  
activiteit. Zij mogen niet de activiteit zelf beschrijven, maar moeten 
verduidelijken welke verandering door die activiteit moet worden  
bereikt25. Het vaststellen van SMART-doelstellingen voor alle door de 
begroting gedekte activiteitsterreinen van de EU is een verplichting 
krachtens het Financieel Reglement26.
 20.  Zonder uitdrukkelijke interventielogica is het moeilijk coherente pro-
grammadoelstellingen te bepalen. Zoals blijkt bij de component  „gezondheidsbepalende factoren” vermeldde het programmabesluit 
de mogelijke activiteiten feitelijk in zeer vage en algemene bewoor-
dingen. De algemene beleidsdoelstelling „ gezondheidsbevordering  
en ziektepreventie door middel van maatregelen die betrekking hebben  
op gezondheidsdeterminanten op alle beleidsterreinen en activiteiten ” 
werd niet uitgesplitst in specifieke, meetbare en tijdgebonden doel-
stellingen (zie tekstvak 4 ).
 21.  Het programmabesluit maakt niet duidelijk op welke wijze deze activitei-
ten worden geacht bij te dragen aan de brede beleidsdoelstelling, de gezondheid te bevorderen en ziekte te voorkomen, of hoe de verwe-
zenlijking van deze algemene doelstelling kan worden beoordeeld.
STRATEGISCHE PLANNING ONTBREEKT 
EN ER ZIJN GEEN PRIORITEITEN BEPAALD
 22.  Willen uitgavenprogramma’s een meetbare impact hebben, dan moeten 
ze gericht zijn op geselecteerde activiteiten die binnen een strategi-
sche planning worden gekozen volgens een reeks strikte prioriteiten. Het aantal prioriteiten dient evenredig te zijn met het beschikbare 
budget, want bij te veel prioriteiten worden de kansen kleiner om op 
elk afzonderlijk terrein effect te sorteren.
 23.  Elk jaar besteden de EU-lidstaten gemiddeld 1 400 euro per hoofd aan 
gezondheidszorg27. Deze uitgaven gaan ook naar maatregelen voor 
gezondheidsbevordering en -voorlichting, maar het merendeel heeft betrekking op het verstrekken van gezondheidsdiensten en medische zorg, die krachtens het Verdrag uitsluitend onder de bevoegdheid  van de lidstaten vallen.25 Europese Commissie, SPP/
ABM gids, tweede uitgave, 
oktober 2004, blz. 25.
26 Artikel 27, lid 3, van Verordening 
(EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de 
Raad van 25 juni 2002 houdende 
het Financieel Reglement van 
toepassing op de algemene 
begroting van de Europese 
Gemeenschappen (PB L 248 van 
16.9.2002, blz. 1).
27 WHO, Regionaal Bureau Europa, 
Kopenhagen, „Public expenditure 
on health, purchasing power parity 
euro per capita, WHO estimates for 2003-2005”, Health for All database 
(HFA-DB) , (http://www.euro.who.
int/hfadb), oktober 2008.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?17VGP-PROGRAMMADOELSTELLINGEN, COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”
Programmadoelstellingen -
component „gezondheidsdeterminanten”SMART-criteria
Specifi  ek
(zodat de voort-
gang kan worden 
gecontroleerd)Meetbaar
(voortgang moet geloof-
waardig en verifi  eerbaar 
worden gerapporteerd)Haalbaar RelevantTijdgebonden
(van een ter-
mijn voorzien)
„Gezondheidsbevordering en ziektepreventie door middel van maat-
regelen die betrekking hebben op gezondheidsdeterminanten op alle communautaire beleidsterreinen en activiteiten door met name:
Nee
1Nee2Deels3Ja Nee43.1. uitwerking en uitvoering van strategieën en maatregelen betref-
fende bewustmaking aangaande aan leefstijl gebonden gezondheidsde-terminanten zoals voeding, lichaamsbeweging, tabak, alcohol, drugs en andere stoff  en, alsmede betreff  ende geestelijke gezondheid, waaronder 
maatregelen die op alle communautaire beleidsterreinen en in alle leef-tijd- en genderspecifi  eke strategieën getroff  en moeten worden;
3.2. het analyseren van de situatie en uitwerken van strategieën betreff  ende 
sociaaleconomische gezondheidsdeterminanten om ongelijkheden op het gebied van de gezondheid op te sporen en weg te werken en om de invloed van sociaaleconomische factoren op de gezondheid te beoordelen;
3.3. het analyseren van de situatie en uitwerken van strategieën inzake 
gezondheidsdeterminanten in verband met het milieu en bijdragen aan het vaststellen en beoordelen van de gevolgen van milieufactoren voor de gezondheid;
3.4. het analyseren van de situatie en informatie-uitwisseling in verband 
met genetische determinanten, alsmede genetische opsporing;
3.5. het ontwikkelen van methodes om de kwaliteit en de doeltreff  end-
heid van de strategieën en maatregelen voor gezondheidsbevordering te evalueren;
3.6. het stimuleren van relevante opleidingsactiviteiten met betrekking 
tot de bovenstaande maatregelen.”
1 De doelstelling specifi  ceert niet wat dient te worden veranderd en bevat geen ijkpunten waaraan de voortgang kan worden getoetst.
2 De doelstelling is niet meetbaar of kwantifi  ceerbaar en er zijn geen prestatie-indicatoren vastgesteld.
3 Indien de in het programmabesluit genoemde „activiteiten” worden opgevat als „doelstellingen” zijn deze althans enigermate haa lbaar.
4 Er is geen tijdsduur aangegeven.TEKSTVAK 4
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?18
28 Die negen thema’s waren 
alcohol, tabak, drugs, voeding 
en lichaamsbeweging, seksuele en reproductieve gezondheid 
en hiv, geestelijke gezondheid, 
gezondheidsbepalende 
sociaaleconomische factoren, 
milieufactoren, en ziekte- en 
ongevallenpreventie. In 2003 
en 2004 waren de bijkomende thema’s opleiding inzake 
volksgezondheid (later veranderd 
in capaciteitsopbouw) en 
gezondheidsbevordering in 
specifieke situaties. In 2005 werd 
het laatste thema ingetrokken 
en werd gezondheidsbepalende genetische factoren toegevoegd. 24.  De VGP-begroting van ongeveer 59 miljoen euro per jaar voor maatre-
gelen ten behoeve van gezondheidsbevordering en -voorlichting en 
voor het pareren van gezondheidbedreigingen komt overeen met  13 eurocent per Europese burger. In deze situatie zou de juiste reactie 
van de EU erin bestaan, haar relatief geringe budget te reserveren 
voor enkele geselecteerde prioritaire activiteiten op terreinen met een duidelijke Europese meerwaarde, dus voor kwesties waarvoor de internationale aanpak de meest efficiënte is.
 25.  De prioriteiten op het terrein van de volksgezondheid worden vermeld 
in JWP’s, die een leidraad voor de projectontwikkelaars vormen. De 
JWP’s voor 2003-2007 bevatten voor elke programmacomponent lange 
lijsten van thema’s die een breed scala van kwesties betroffen. Elk 
jaar werden negen van die thema’s voorgesteld bij de component  „gezondheidsbepalende factoren” (met een jaarlijkse begroting van ongeveer 18 miljoen euro). Nog eens drie terreinen werden enige  jaren, maar niet elk jaar gefinancierd
28 (zie bijlage I ).
 26.  Op elk van die negen terreinen werden een tot zeven jaarlijkse terreinen 
voor potentiële actie vastgesteld die varieerden van specifiek tot  algemeen (zie de voorbeelden in tekstvak 5 ). Die jaarlijkse „actieter-
reinen” werden weergegeven als activiteiten waarvoor projectvoor-
stellen konden worden ingediend, niet als doelstellingen waaraan de 
mate van voortgang kon worden afgemeten.
 27.  Zodoende bevatten de JWP’s voor 2003-2007 alleen al voor de compo-
nent „gezondheidsbepalende factoren” in totaal 154 „actieterreinen”. Over dezelfde periode werden voor die programmacomponent slechts 149 projecten gefinancierd, hetgeen betekent dat zelfs onder optimale 
omstandigheden niet al deze terreinen konden worden aangepakt  
door middel van een project. In feite was de dekking van prioriteiten nog geringer omdat meerdere projecten dezelfde „actieterreinen”  
betroffen. Bovendien waren er voor brede gezondheidsthema’s zoals 
voeding, alcohol en geestelijke gezondheid in een bepaald jaar vaak 
slechts een of twee projecten (zie bijlage I ).
 28.  Daar de organisaties en consortia hun financiering moesten aanvragen 
volgens vaak zeer algemene titels (zie de voorbeelden in tekstvak 5 ), 
waren de bij de Commissie ingediende voorstellen zeer vaak niet stra-
tegisch gericht. Dat is vooral een probleem op de terreinen waar de 
projecten werden geacht achtergrondstudies te maken of anderszins 
bij te dragen tot de beleidsontwikkeling. Op deze terreinen maken inschrijvingsprocedures (en het gebruik van dienstverleningscon-
tracten) een nauwkeuriger omschrijving van de verwachte produc-
ten mogelijk. Dit bleef echter beperkt tot maximaal 10 % van het  
VGP-budget. Dit maximum werd voor VGP2 verhoogd tot 20 % (zie  
tekstvak 2 ).
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?19
JAARLIJKSE „ACTIETERREINEN ” VOOR DE VGP-COMPONENT 
„GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”TEKSTVAK 5
Thema Jaarlijkse „actieterreinen ” in de JWP’s (voorbeelden)
(Bron:  JWP’s ter uitvoering van het VGP 2003-2007)
Tabak „Strategieën bevorderen ter „de-normalisering” van het roken, inclusief strategieën 
en maatregelen om de dominantie van roken te verminderen” (2004).
Alcohol „De handhaving beoordelen van nationale wetten en zelfregulering inzake de reclame voor en de verkoop van alcoholische dranken” (2004).
Drugs „Prioriteit wordt gegeven aan voorstellen betreff  ende:
•  de behandeling en resocialisering in alle lidstaten, ook bij verkeerd gebruik/
misbruik van legale/illegale drugs;
•  beste praktijken om de beschikbaarheid te verbeteren van preventie- en 
schadebeperkende diensten, met prioriteit voor hiv/aids en andere door bloed verspreide infecties” (2005).
Voeding en 
lichaamsbeweging„Vernieuwende maatregelen ontwikkelen om de gewoonten inzake voeding en 
lichaamsbeweging in alle bevolkingsgroepen te verbeteren” (2003).
Geestelijke gezondheid „Op basis van de studie van de bestaande beste praktijken, strategieën ontwikkelen voor het uitvoeren van acties in een relevant kader, met het doel de geestelijke gezondheid te bevorderen en depressie, zelfmoord en daaraan gerelateerde stoornissen te voorkomen” (2003).
Seksuele en 
reproductieve gezondheid„Rekening houdend met informatie uit het systeem voor gezondheidsmonitoring, 
gezondheidsbevorderende strategieën ontwikkelen en beste praktijken vaststellen voor seksuele opvoeding (tienerzwangerschappen, gezinsplanning) en preventie van seksueel overdraagbare ziekten als hiv/aids, inclusief studie van benaderingen in de schoolomgeving of gericht op specifi  eke groepen” (2004).
Voorkoming van letsel „Steun wordt verleend voor het uitwisselen van beste praktijken voor de veiligheid 
van kinderen in alle lidstaten, de EER en de kandidaatlanden en voor het bevorderen van die veiligheid door middel van een Europese conferentie. Speciale aandacht wordt besteed aan het bestrijden van fysiek geweld en het bewustmaken van gevaar door het organiseren van praktische activiteiten ter voorkoming van letsel” (2006).
Milieufactoren „In 2004 zal prioriteit worden verleend aan acties die de ontwikkeling steunen van beleid en strategie inzake gezondheid en milieu en de integratie van gezondheids- en milieuoverwegingen op andere communautaire beleidsterreinen. Speciale aandacht wordt geschonken aan advisering en vakkennis ter ontwikkeling van activiteiten, waaronder regelgeving en andere initiatieven betreff  ende 
gezondheidsaspecten in milieuverband, vooral met betrekking tot luchtvervuiling (ook binnenshuis) en elektromagnetische velden.”
Sociaaleconomische 
factoren„Het aanpakken van sociaaleconomische factoren zal binnen het programma een 
essentiële prioriteit blijven. In 2004 zullen activiteiten worden gesteund voor:1.  de vaststelling van doeltreff  ende strategieën ten aanzien van ongelijkheden 
in gezondheid en de gezondheidsimpact van sociaaleconomische factoren in speciale situaties en voor bijzonder getroff  en bevolkingsgroepen, met name 
sociaal uitgesloten, minderheids- en migrantengroepen;
2.  de ontwikkeling van strategieën ter bestrijding van de gezondheidseff  ecten van 
werkloosheid en onzekere arbeidsomstandigheden.”
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?20
DE INDICATOREN OP PROGRAMMANIVEAU 
ZIJN ONGESCHIKT OM DE RESULTATEN TE METEN
 29.  Bij ABM moeten de DG’s van de Commissie duidelijke, zinvolle en  
logisch verbonden doelstellingen vaststellen voor hun activiteiten en geschikte prestatie-indicatoren bepalen om de resultaten te meten. Er moeten indicatoren worden bepaald voor zowel de impact (ver-
schil bewerkstelligd voor de doelgroep), als de output (de middelen 
waarmee het verschil zal worden gemaakt)
29.
 30.  Het ontbreken van een uitdrukkelijke interventielogica en van specifieke, 
meetbare en tijdgebonden doelstellingen in het VGP-besluit en in de JWP’s belette de ontwikkeling van dergelijke prestatie-indicatoren. De jaarlijkse beheersplannen van DG SANCO bevatten bijvoorbeeld tot 2006 geen enkele impactindicator voor de doelstelling „gezond-
heidsbepalende factoren”. De impactindicator „gezonde levensjaren” 
(meting van het aantal jaren zonder gezondheidsproblemen dat een 
persoon van een bepaalde leeftijd kan verwachten) was het resultaat 
van een door de Commissie gecofinancierd project en was in 2005  gespecificeerd als structurele indicator van Lissabon.
 31.  Maar zelfs de later ontwikkelde impactindicator was nog te algemeen voor 
toezicht of evaluatie en was niet gekoppeld aan een gekwantificeerd 
streefdoel. Zoals het voorbeeld illustreert, was de impactindicator  meer als een doelstelling geformuleerd dan als een middel om resul-
taten te meten (zie tekstvak 6 ).29 Europese Commissie, 
Secretariaat-generaal: Gids 
voor SPP/ABM, tweede editie, 
oktober 2004, blz. 26 e.v.
IMPACTINDICATOR VOOR DE VGP-COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE 
FACTOREN” IN HET JAARLIJKS BEHEERSPLAN 2006
„Bewustzijn en respons van belanghebbenden en beleidsmakers verhogen met betrekking tot aan de 
levensstijl gerelateerde gezondheidsbepalende factoren, met name voeding en lichaamsbeweging, alcohol en ziekten van het hoogste belang voor de volksgezondheid. ”TEKSTVAK 6
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?21
GESELECTEERDE INDICATOREN VOOR DE DOELSTELLING „BEVORDERING 
VAN EEN GOEDE GEZONDHEID IN EEN OUDER WORDEND EUROPA” IN HET JAARLIJKS BEHEERSPLAN 2009
„• Het bewustzijn van het publiek inzake ongezond gedrag en aan de levensstijl gerelateerde gezond-
heidsrisico’s en gezondheidsbepalende factoren, met name voeding, lichaamsbeweging en alcohol ” 
verhogen van 66 % tot 80 %;
„• Aandeel van burgers die jaarlijks hun bloeddruk laten meten ” verhogen van 59 % tot 80 %;
„• Bevolkingsaandeel dat zich bewust is van de gezondheidsrisico’s van tabaksrook voor nietrokers ” 
verhogen van 75 % tot 80 %.TEKSTVAK 7 32.  De situatie is onlangs verbeterd doordat in de activiteitsverklaringen voor 
het voorontwerp van begroting 2009 impactindicatoren en gekwan-
tificeerde streefdoelen werden gegeven voor de bewustmaking van het publiek inzake bepaalde gezondheidsbepalende factoren (zie  
tekstvak 7 ).
 33.  Ten tijde van dit verslag had de Commissie deze indicatoren echter nog 
niet gehanteerd ter beoordeling van de doeltreffendheid van het VGP als geheel of van afzonderlijke projecten. Uit de controle bleek zelfs 
dat de Commissie in geen enkele fase een passend toezichtsysteem 
had opgezet waarmee zij een dergelijke prestatiemeting had kunnen 
verrichten (zie de paragrafen 70-73).
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?22
PROGRAMMA-UITVOERING: VAN PROJECTONTWERP 
TOT RESULTATEN
 34.  Wil een programma doeltreffend zijn, dan moeten de projecten ervan 
positieve resultaten boeken. Dit is waarschijnlijker indien een project pas wordt gestart nadat de doelstellingen, doelgroepen en beoogde resultaten zijn vastgesteld en nadat is bepaald op welke wijze de  
resultaten de gewenste impact zullen opleveren.
  Op dit beleidsterrein vergt een doeltreffende uitvoering ook dat de 
Commissie als programmabeheerster
een duidelijk overzicht heeft van haar projectenportefeuille om a) 
de cohesie en consistentie te garanderen, en
alleen projecten financiert met een duidelijke meerwaarde voor b) 
Europa.
DE PROJECTDOELSTELLINGEN ZIJN NIET SPECIFIEK, 
VERIFIEERBAAR EN KWANTIFICEERBAAR
 35.  Projecten moeten zodanig zijn opgezet dat ze zo goed als zeker doel-
treffend zullen zijn. Op programmaniveau is het belangrijk dat het 
projectontwerp voorziet in SMART-doelstellingen, die logisch zijn  
afgeleid uit de in het programmabesluit genoemde beleidsdoelstel-lingen. De VGP-toewijzingscriteria verplichten de indieners van voor-
stellen tot het bepalen van „ specifieke en realistische doelstellingen  
… Het project moet verifieerbare en kwantificeerbare doelstellingen  vaststellen ”
30.
 36.  De door de Rekenkamer verrichte analyse van de subsidieovereenkomsten 
voor de gecontroleerde projecten toont aan dat de projectontwik-kelaars bij het indienen van hun voorstellen meer een mengeling van activiteiten en output presenteerden dan doelstellingen. Typische  project-„doelstellingen” waren het uitwisselen van informatie tussen 
organisaties in het veld, capaciteitsopbouw en de bevordering van 
„goede praktijken” (zie tekstvak 8 ). De Commissie trof echter geen 
maatregelen om dit gebrek te corrigeren voordat de subsidieover-
eenkomst werd gesloten.30 „Regelingen, criteria en 
procedures voor het selecteren 
en financieren van de acties van 
het programma Volksgezondheid” 
(PB C 62 van 15.3.2003).
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?23
 37.  De Rekenkamer onderzocht in detail of de in de subsidieovereenkomsten 
vermelde projectdoelstellingen als SMART kunnen worden beschouwd 
(zie bijlage III ). Zij concludeert dat niet één project uit de steekproef 
doelstellingen had die volledig SMART waren. De doelstellingen waren 
niet geformuleerd in een meetbare en tijdgebonden vorm en het  
was onduidelijk in hoeverre ze haalbaar waren. Er was geen sprake van ijkpunten waaraan later de vorderingen konden worden afgeme-ten. Wanneer voor de projecten wel een specifieke doelgroep werd 
omschreven, waren de genoemde doelstellingen echter meestal wel 
relevant voor die groep (zie paragraaf 40).
VGP (COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”) — VOORBEELDEN 
VAN PROJECTDOELSTELLINGEN IN DE SUBSIDIEOVEREENKOMSTEN
A&M („European Centre AIDS & Mobility”):
„• stimuleren van samenwerking en netwerkvorming tussen de Europese lidstaten en kandidaatlanden 
ten aanzien van (jonge) migranten ”
„• beoordelen en documenteren van beste praktijken betreffende preventie, zorg en steun in Europa 
op het gebied van hiv/aids en migranten, mobiele en jonge mensen ”
CHOB („Children, obesity and associated avoidable chronic diseases”):
„• meten en analyseren van de impact van voedselmarketing op kinderen en jongeren ”
„• vaststellen en bestuderen van beleidsopties ten aanzien van obesitas bij kinderen ”
ELSA („Enforcement of National Laws and Self-Regulation on Advertising and Marketing 
of Alcohol”):
„• vorming van een netwerk van deskundige partners uit 28 Europese landen, opleiding van de partners 
in de beoordeling van nationale wetten en zelfregulering en het beleggen van drie vergaderingen 
van het netwerk ”
„• voorbereiding van een rapport over de bestaande nationale wetten, structuren en regelgeving en 
de mechanismen voor zelfregulering in de reclame en verkoop van alcoholische dranken ”TEKSTVAK 8
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?24
 38.  Dat betekent echter niet dat het onmogelijk is op dit gebied SMART doel-
stellingen te kiezen. Binnen de gecontroleerde steekproef werd ook 
een voorbeeld gevonden van een project met specifieke doelstellin-gen die met enige kleine aanpassingen volledig aan de SMART-criteria 
zouden voldoen (zie tekstvak 9 ).
BEPALING VAN DE VERWACHTE PROJECTRESULTATEN, 
OMSCHRIJVING VAN DE DOELGROEPEN EN PLANNING VAN DE DUURZAAMHEID ZIJN EERDER UITZONDERING 
DAN REGEL
 39.  Luidens de VGP-toewijzingscriteria moeten de indieners van voorstel-
len streven naar „ … het behalen van duurzame resultaten die nuttig  
zijn voor de verwezenlijking van de doelstelling van het programma ”31. 
Projecten werden dan ook geacht de gekozen doelgroep te vermel-
den en te bepalen welke resultaten werden nagestreefd en hoe zou 
worden gezorgd voor duurzaamheid van de resultaten na afloop van 
het project.
VGP (COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”) — 
„PROJECT PEER DRIVE CLEAN!” — VOORBEELD VAN ZO GOED ALS BEREIKTE SMART-DOELSTELLINGEN
„De algemene doelstelling is, jonge volwassenen tussen 18 en 24 jaar bewust te maken van de geva-
ren van alcohol- en drugsgebruik en in een vroege fase een wijziging te bereiken van het uiteindelijk risicovolle drugsgebruik in de doelgroep (…). De doelgroep moet door persoonlijke contacten met medeleerlingen/opleiders worden overtuigd te stoppen met het innemen van bedwelmende middelen tijdens het besturen van een motorvoertuig. ”
Is de formulering van de doelstellingen SMART?
Specifiek• : ja (het is duidelijk wat de doelgroep is en wat moet worden veranderd)
Meetbaar• : nee („bewust maken”, „overtuigen”)
Haalbaar• : ja
Relevant• : ja (jonge bestuurders lopen een groter risico van ongevallen bij rijden onder 
invloed)
Tijdgebonden• : nee
De doelstellingen van dit project voldoen aan alle SMART-criteria behalve wat de aspecten meetbaar 
en tijdgebonden betreft. Die twee dimensies hadden kunnen worden gedekt door een streefdoel te bepalen voor de bewustwording (bv. „ aan het eind van het project moet X % van de studenten die 
bij de deelnemende rijscholen het examen afleggen X gevaren van alcohol- en drugsgebruik kunnen noemen ”) of, nog beter, voor de gedragswijziging (bv. „ geen van de deelnemers wordt betrapt op 
rijden onder invloed in het eerste jaar na het behalen van het rijbewijs ”).TEKSTVAK 931 „Regelingen, criteria en 
procedures voor het selecteren 
en financieren van de acties van het programma Volksgezondheid” 
(PB C 62 van 15.3.2003).
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?25
DE DOELGROEP IS IN DE MEESTE GEVALLEN NIET AANGEGEVEN
 40.  Slechts 16 van de subsidieovereenkomsten voor de projecten voor gezond-
heidsbevordering uit de steekproef gaven duidelijk een doelgroep 
aan. Daarvan specificeerden er slechts negen welke veranderingen 
het project voor die doelgroep beoogde te realiseren. Meestal zijn de VGP-projecten niet rechtstreeks gericht op de Europese burgers als uiteindelijke doelgroep van gezondheidsbevorderende acties (bv. 
mensen met hiv, jongeren met overgewicht, druggebruikers, men-
sen die gevaar lopen alcoholverslaafd te worden) maar werken ze  via „intermediaire” groepen gezondheidswerkers of beleidsmakers. 
Maar negen van de 36 door de Rekenkamer gecontroleerde projecten 
waren van meet af aan opgezet om direct invloed te hebben op de 
gezondheid van de bevolking. Ze maakten meer dan de helft van de 
projecten uit waarbij een doelgroep was aangeven (56 %).
DE VERWACHTE RESULTATEN WORDEN NIET GEKOPPELD 
AAN DE BEOOGDE IMPACT
 41.  De subsidieovereenkomsten noemden de „verwachte resultaten” van elk 
project onder een aparte titel. Maar uit de controle van een steekproef van projecten door de Rekenkamer bleek dat dit neerkwam op een 
lijst van output, producten en activiteiten (bv. „een vergadering zal 
worden gehouden”, „een opleidingshandleiding zal worden ontwik-
keld”), zonder te verduidelijken hoe die activiteiten iets zouden ver-
anderen voor de direct betrokkenen. Door de vage aanduiding van de 
verwachte resultaten en het ontbreken van indicatoren was het onmo-
gelijk het bereiken van resultaten te bewijzen of te ontkennen.
 42.  De Rekenkamer constateerde ook dat de voorstellen geen logisch ver-
band aantoonden tussen de projecten en de mogelijke sociale voor-
delen, en de Commissie of de projectcoördinatoren zochten ook niet naar een dergelijk verband tijdens het selectieproces of voordat de 
subsidieovereenkomsten werden ondertekend. Men schijnt te hebben 
aangenomen dat een positief effect kon worden bereikt door gezond-
heidsbevordering op de politieke agenda te plaatsen, netwerken te vormen en informatie uit te wisselen. Maar op geen enkel moment werd toegelicht hoe de secundaire effecten van de projectactiviteiten zouden doorsijpelen, waardoor de mensen meer mogelijkheden zouden 
hebben te kiezen voor een gezonde levensstijl. Dit benadrukt ook hoe 
belangrijk het is dat er een interventielogica voorhanden is.
DE DUURZAAMHEID VAN DE RESULTATEN WERD SLECHTS 
IN WEINIG GEVALLEN GEPLAND
 43.  Bij het beoordelen van projecten voor gezondheidsbevordering kan de 
cyclus ervan in de volgende fasen worden verdeeld: projecten voor 
studie en onderzoek, ontwikkelingsprojecten, uitvoeringsprojecten 
en „exploitatie”-projecten. Dit wordt „de RDI-cyclus” genoemd (zie 
tekstvak 10 ).
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?26
 44.  Wegens hun beperkte looptijd (meestal twee tot drie jaar) en hun beperkte 
middelen zijn VGP-projecten niet geschikt om de hele cyclus van  
acties voor gezondheidsbevordering te omvatten, vanaf de gegevens-verzameling over het ontwikkelen en uitvoeren van de overheidsin-
terventie tot het bereiken van een duurzame gezondheidsimpact.  
Zij kunnen slechts een deel van dit proces dekken. Toch zou er een indicatief plan moeten zijn om te tonen hoe de resultaten van een project kunnen worden benut voor de volgende cyclusfase.
 45.  Bij geen van de gecontroleerde projecten bestond er een plan om de 
resultaten ervan te benutten in de volgende fase van de RDI-cyclus 
of om hun resultaten duurzaam te maken. De geïnterviewde project-
coördinatoren vatten duurzaamheid meestal op als de voortzetting van de projectactiviteiten en niet als het effectieve benutten van de resultaten na afloop van het project. In alle gecontroleerde gevallen werd de tijdens het project bereikte output, zoals websites of data-
banken, na de afsluiting van het project niet meer bijgewerkt.
 46.  Op enkele uitzonderingen na omvatten de projecten zelfs geen plan 
inzake duurzaamheid en benutting van de resultaten ervan na het  
einde van de periode van projectfinanciering. Ze waren erop gericht 
verdere subsidie van de Commissie te krijgen, zodat de projectacti-
viteiten konden worden voortgezet. De meest gangbare houding was 
dat de projectresultaten alleen duurzaam konden zijn als de partners 
voor verdere communautaire financiering konden zorgen.
DE RDI-CYCLUS
De cyclus onderzoek-ontwikkeling-uitvoering (research-development-implementation, RDI) is een 
concept dat de reeks stappen beschrijft in de ontwikkeling van het programma volksgezondheid, vanaf het verzamelen van feiten en informatie over het ontwikkelen van een strategie of werkplan en proefprojecten tot aan de algehele toepassing.
Projecten die slechts een van deze fasen betreffen, kunnen als duurzaam worden beschouwd indien 
de resultaten ervan worden benut voor de volgende fase van de cyclus. Zo moeten onderzoeks-projecten ervoor zorgen dat de resultaten worden benut in de ontwikkelingsfase en projecten die een interventie ontwikkelen moeten de voordien door onderzoeksprojecten verzamelde informatie gebruiken en de (proef)uitvoering plannen.
Bij deze controle werden de volgende projectcategorieën gehanteerd.
Studie- en onderzoeksprojecten (bv. verzameling van gegevens);
• 
ontwikkelingsprojecten (bv. ontwikkeling van beleidslijnen, richtsnoeren of programma’s);• 
uitvoeringsprojecten (bv. proefprojecten, opleiding en capaciteitsopbouw); en• 
„exploitatie-”projecten (bv. verspreiding, toepassing op grotere schaal).• TEKSTVAK 10
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?27
DOORLOPENDE FINANCIERING VAN NETWERKEN GEDURENDE 
MEER DAN 10 JAAR
 47.  Netwerken van gezondheidswerkers en -organisaties uit verscheidene 
lidstaten bieden platforms om ervaringen samen te brengen en beste 
praktijken uit te wisselen; ze zijn dus een middel om bepaalde resul-taten te behalen, maar vormen op zich niet echt een resultaat. Naar hun aard passen ze niet goed in een der fasen van de RDI-cyclus.  
De gecontroleerde steekproef van projecten omvatte 13 netwerken. 
Tijdens gesprekken verklaarden de coördinatoren dat het uitbouwen van het netwerk de voornaamste bedoeling en uitkomst van hun res-
pectieve projecten was.
 48.  Netwerken waren bijzonder afhankelijk van doorlopende communautaire 
financiering. Sommige netwerken hadden krachtens het VGP en voor-gaande programma’s financiering ontvangen gedurende meer dan  10 jaar (zie figuur 2 ). Verleende de Commissie geen verdere subsidie 
meer, dan werden de netwerkactiviteiten stopgezet en het netwerk 
ontbonden.
VGP (COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”) — 
VOORBEELDEN VAN HERHAALDE NETWERKPROJECTENFIGUUR 2
1991 1996 2003 2008Aids and mobility
(sinds 1991)  
TAMPEP
(sinds 1993)  
ENSP
(1996-2008)  
ENYPAT
(1996-2006)  17 jaar (lopend)
15 jaar (lopend)
13 jaar
10 jaarVóór 1996
(Actieplan Europa tegen
aids 1991-1994)8 actieprogramma’s 1996-2002(Actieprogramma betreffende aids en besmettelijke ziekten; actieprogramma betreffende kanker)
VGP(2003-2007)VGP2
(2008-2013)
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?28
 49.  Ook zij opgemerkt dat geen enkel VGP-financieringsmechanisme zich 
leende voor een doorlopende financiering van de exploitatiekosten 
van netwerken. De oproepen tot het indienen van VGP-voorstellen boden subsidies voor acties (artikel 108, lid 1, onder a, van het Finan-
cieel Reglement), maar geen exploitatiesubsidies. Bijgevolg moesten 
de netwerken worden aangeduid als een of ander type van projecten 
en de subsidieovereenkomsten moesten projectactiviteiten vermel-den ter dekking van de exploitatie-uitgaven. De netwerken moesten ook reageren op oproepen voor het doen van voorstellen en dezelfde selectieprocedures doorlopen als andere projecten. Dit betekende  
zowel voor de deelnemers als voor de Commissie een onnodige admi-
nistratieve belasting. In het kader van VGP2 kunnen netwerken nu  
worden gefinancierd met een speciaal mechanisme voor exploitatie-
subsidies (zie tekstvak 2 ).
COMPLEMENTARITEIT EN CONSISTENTIE 
VAN DE PROJECTENPORTEFEUILLE 
ZIJN NIET AFDOENDE GEMONITORD
 50.  Voor een doeltreffende programma-uitvoering dient de programmabe-
heerder (de Commissie of het uitvoerend agentschap) een nauwkeurig 
en actueel beeld van de projectenportefeuille te hebben. Zo kunnen 
overlapping en dubbel werk worden vermeden, synergieën tussen de 
ondernomen acties worden gevormd en de planning, uitvoering en follow-up van het programma op een coherente en consistente wijze worden verricht.
GEEN MONITORING VAN DE PROJECTENPORTEFEUILLE
 51.  Ten tijde van de controle kon noch DG SANCO, noch het PHEA verwijzen 
naar een toezichtsmiddel dat een overzicht gaf van de ondernomen 
projecten wat betreft de gestelde prioriteiten, de daarin vervatte acti-
viteiten en de bereikte resultaten (zie de paragrafen 70-73). Dit vormde 
een belemmering om op termijn een consistente programma-uitvoe-
ring te verzekeren. Doordat die geconsolideerde informatie ontbrak, 
nam de Commissie besluiten over haar JWP-prioriteiten zonder te  weten welke projecten er op elk beleidsterrein reeds bestonden of 
welke activiteiten waren gedekt.
VERSNIPPERING, OVERLAPPING VAN PROJECTEN EN PARALLELLE 
UITVOERING VAN SOORTGELIJKE ACTIES
 52.  Om bij gebreke van een dergelijk overzicht toch tot een conclusie over 
de complementariteit te komen, analyseerde de Rekenkamer alle pro-jecten betreffende een van de zes aan de levensstijl gerelateerde  
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?29
gezondheidsbepalende factoren (alcohol, tabak, drugs, voeding en 
lichaamsbeweging, seksuele en reproductieve gezondheid, geeste-
lijke gezondheid) (zie bijlage II ). Deze gedetailleerde analyse werd 
aangevuld met een kwantitatieve analyse, gesprekken met belang-hebbenden en raadpleging van experts.
 53.  Uit de analyse bleek dat complementariteit tussen projecten en consis-
tentie binnen de hele projectenportefeuille ontbraken wegens:
versnippering a) : op het beleidsterrein „drugs” waren de uit het VGP 
gefinancierde projecten weinig talrijk en gericht op zeer uiteen-
lopende aspecten van het drugsprobleem, van doping in vrije-
tijdssport tot vervalste recepten als indicator voor misbruik van legale drugs en drugspreventie in gevangenissen. Een soortge-
lijke situatie werd aangetroffen op het beleidsterrein „voeding  
en lichaamsbeweging”, waar de weinige VGP-projecten sterk ver-
schilden qua doelstellingen en activiteiten;
overlapping van activiteiten en dubbel werk b) : VGP-projecten op  
het beleidsterrein „alcohol” werden gekenmerkt door een sterke overlapping wat betreft de betrokken partners en de verstrekte 
informatie, niet alleen tussen de projecten in de steekproef, maar 
ook met een project dat was gefinancierd uit het voorafgaande 
communautaire actieprogramma voor gezondheidsbevordering  
en een rapport dat was uitgebracht na een vroegere oproep tot inschrijving. Op het beleidsterrein „geestelijke gezondheid” wer-den twee projecten met identieke activiteiten gefinancierd krach-tens opeenvolgende oproepen tot het indienen van voorstellen;
parallelle uitvoering van soortgelijke acties c) : op het beleidsterrein 
„tabak” waren de voornaamste uit het VGP gefinancierde projecten 
twee grote netwerken ter bestrijding van het roken, waarvan er een op de bevolking in het algemeen gericht was en het andere 
alleen op jongeren. Op het beleidsterrein „seksuele en reproduc-
tieve gezondheid” financierde het VGP vele netwerken die ten doel 
hadden de capaciteit van de deelnemende NGO’s te vergroten. Zij 
vonden hun „niche” door zich te richten op verschillende directe 
en indirecte doelgroepen: NGO’s in landen van Midden-Europa of 
NGO’s voor migranten, migranten-sekswerkers, lokale sekswerkers, gebruikers van injectiedrugs of mensen met hiv/aids.
 54.  Op al deze terreinen zijn er al andere mechanismen die de plaats van 
het VGP zouden kunnen innemen: platforms, werkgroepen, agent-
schappen (EWDD, ECDC), de WHO en andere EU-programma’s, zoals 
de OTO-kaderprogramma’s of het programma voor drugspreventie  
en -informatie (zie paragraaf 64 en tekstvak 12 ).
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?30
BEPERKTE EUROPESE MEERWAARDE
 55.  Overeenkomstig de in het Verdrag vastgelegde beginselen van subsidia-
riteit en evenredigheid treedt de Gemeenschap op gebieden die niet 
onder haar exclusieve bevoegdheid vallen, zoals de volksgezondheid, 
slechts op indien en voor zover de doelstellingen van het optreden vanwege de omvang of de gevolgen ervan beter door de Gemeen-schap kunnen worden verwezenlijkt
32.
EUROPESE MEERWAARDE PER PROGRAMMACOMPONENT: 
DE COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN” 
ZAL WAARSCHIJNLIJK DE MINSTE EUROPESE MEERWAARDE OPLEVEREN
 56.  Een belangrijk voortvloeisel van het subsidiariteitsbeginsel is dat het 
gezondheidsbeleid van de EU alleen acties mag omvatten waarvan 
de resultaten niet door apart optredende lidstaten kunnen worden 
bereikt, of acties die schaalvoordelen opleveren. De component  
„gezondheidsbedreigingen” betreft het toezicht op besmettelijke  
ziekten en de component „gezondheidsvoorlichting” het verzamelen van vergelijkbare gegevens en de ontwikkeling van gemeenschappe-
lijke indicatoren. Deze twee componenten zijn dus gericht op kwesties 
die apart optredende lidstaten duidelijk niet aankunnen. Toch zijn 
er naar het oordeel van de Rekenkamer andere mechanismen voor  
samenwerking tussen de lidstaten die eveneens die rol kunnen ver-vullen (zie de paragrafen 64 en 65).
 57.  Het werken met gezondheidsbepalende factoren ter bevordering van de 
gezondheid en ter preventie van ziekten is daarentegen niet per se 
een grensoverschrijdende taak. Met name de directe gezondheids-
bevordering — opleiding inzake gezondheid en beïnvloeding van  de levensstijl — is een cultuurspecifieke activiteit waarbij rekening 
moet worden gehouden met de kenmerken van het nationale systeem 
inzake volksgezondheid en met plaatselijke eigenheden en behoeften. 
Bij vergelijking van de drie componenten van het VGP lijkt de com-
ponent „gezondheidsbepalende factoren” de minste mogelijkheden 
te bieden om een Europese meerwaarde te produceren.
EUROPESE MEERWAARDE PER PROJECTTYPE: NETWERKEN ZULLEN 
WAARSCHIJNLIJK DE MEESTE EUROPESE MEERWAARDE OPLEVEREN
 58.  Op het niveau van de projecten voor gezondheidsbevordering binnen de 
component „gezondheidsbepalende factoren” beoordeelde de Reken-
kamer de Europese meerwaarde op basis van een reeks argumen-
ten waarom een maatregel alleen — of beter — zou kunnen worden getroffen op Europees niveau. Bij de analyse werd uitgegaan van de 
vier in de RDI-cyclus opgenomen projectcategorieën, en netwerken 
werden apart beschouwd (zie tekstvak 10 ).32 Zie de artikelen 2 en 5 van het 
Verdrag betreffende de Europese 
Unie, juncto punt 5 van Protocol 
nr. 30 betreffende de toepassing 
van het subsidiariteits- en het 
evenredigheidsbeginsel.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?31
 59.  Bij alle projecten dienen partners uit meerdere Europese landen te wor-
den betrokken. Vanwege hun grensoverschrijdende aard hebben  net-
werken het meeste kans om een Europese meerwaarde te produceren 
door het delen van vakkennis, het streven naar consensus en het  uitwisselen van „goede praktijken” tussen de landen.
 60.  Bij de andere projecttypes is de Europese meerwaarde minder evident.
Studie- en onderzoeksprojecten a) : de meerwaarde is vooral dat gege-
vens uit verscheidene landen werden verzameld en onderworpen 
aan een vergelijkende analyse. Met deze projecten werd beoogd 
een gemeenschappelijke terminologie te ontwikkelen, gemeen-
schappelijke criteria te bepalen en voor vergelijkbaarheid van  gegevens en methoden tussen de lidstaten te zorgen. Er was ech-
ter enige overlapping met activiteiten krachtens de component 
„gezondheidsvoorlichting” en andere EU-programma’s, zoals de 
RTD-kaderprogramma’s
33 of het programma voor drugspreventie 
en -informatie (zie paragraaf 54 en bijlage II ).
Ontwikkelingsprojecten b) : de meerwaarde van deze projecten was 
hun band met de ontwikkeling van EU-beleid. Zij hadden ten doel, 
de ontwikkeling van hun respectieve prioritaire terreinen op Euro-
pees niveau te bevorderen en bij te dragen tot de agendabepaling 
voor heel Europa.
Uitvoerings- en exploitatieprojecten c) : bij deze projecten was de  
meerwaarde het minst zichtbaar, omdat de betrokken activiteiten (begeleiding, opleiding en capaciteitsopbouw, verspreiding en  toepassing op grotere schaal) naar hun aard plaatsvinden in het 
veld, dus niet op Europees niveau, maar in een bepaalde regio  
of staat. Voor deze categorie projecten kan worden aangevoerd 
dat de activiteiten moeten worden gefinancierd door de regio  of de staat waar ze plaatsvinden. Bij sommige projecten was dit 
inderdaad het geval: de communautaire financiering werd alleen 
gebruikt voor „Europese activiteiten” (zoals vergaderingen van  
de nationale coördinatoren) en niet voor de eigenlijke acties of 
de dagelijkse binnenlandse activiteiten. Maar in andere gevallen 
werd de VGP-financiering gebruikt voor nationale of regionale  
activiteiten.
 61.  De Rekenkamer is van oordeel dat alle projecttypes binnen de com-
ponent „gezondheidsbepalende factoren” in zekere mate Europese meerwaarde kunnen opleveren omdat ze partners uit verschillende 
lidstaten van de EU samenbrengen. Maar volgens de door de Reken-
kamer toegepaste criteria zijn netwerken de duidelijkste bronnen van 
Europese meerwaarde in de steekproef.33 Over de periode 2003-2006 
vormde „Biowetenschappen, 
genoomleer en biotechnologie voor gezondheid” een van 
de zeven grote thema’s met 
onderzoeksprioriteit in het 
zesde kaderprogramma van de 
Europese Unie (KP6), bedoeld 
om nieuwe kennis te creëren en 
om te zetten in toepassingen die de menselijke gezondheid 
verbeteren. Daarom werden 
instellingen die fundamenteel of 
toegepast onderzoek verrichtten 
gesteund met een indicatieve begroting van 2 514 miljoen euro. 
Die financieringsmogelijkheden 
golden voor genoomgericht 
onderzoek inzake gezondheid 
en ziekte, biotechnologie, 
kanker, hiv/aids, malaria en 
tuberculose. Vergelijkbare financieringsmogelijkheden 
werden geboden in het kader van 
KP5 en het lopende KP7.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?32
ENQUÊTE ONDER PROJECTPARTNERS
„De projectdoelstellingen konden alleen worden verwezenlijkt door deel te nemen 
aan het Europese volksgezondheidsprogramma.”
0 % 10 % 20 % 30 % 40 % 50 % 60 %
15 %
9 %
2 %
5 %36 %32 %
noch mee eens,
noch mee oneens
mee oneens
volstrekt mee oneens
weet nietmee eensvolstrekt mee eens
„Deelnemen aan het Europese volksgezondheidsprogramma is doeltreffender 
dan deelnemen aan een nationaal gezondheidsproject.”
0 % 10 % 20 % 30 % 40 % 50 % 60 %
26 %
6 %
2 %
6 %29 %31 %
mee oneens
volstrekt mee oneens
weet nietmee eensvolstrekt mee eens
noch mee eens,
noch mee oneensTEKSTVAK 11
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?33
DE BELANGHEBBENDEN ZIJN POSITIEF OVER HUN DEELNAME 
AAN HET PROGRAMMA
 62.  Een groot aantal deelnemers beweerde dat hun projecten een Europese 
dimensie hadden. Een grote meerderheid (68 %) van de projectpart-
ners die de enquête van de Rekenkamer hebben beantwoord, waren 
het er (volstrekt) mee eens dat hun projectdoelstellingen alleen kon-den worden gerealiseerd door deel te nemen aan het VGP. Ongeveer 60 % vond dat deelnemen aan het VGP doeltreffender was dan deel-nemen aan nationale projecten (zie tekstvak 11 ).
 63.  Belanghebbenden in de lidstaten meenden dat het programma als geheel 
ook een bron van Europese meerwaarde was omdat het de gelegen-heid bood kennis samen te brengen en „goede praktijken” te delen. 
De vertegenwoordigers van de nationale autoriteiten die werden  
geïnterviewd in het kader van de controle (leden van het program-
macomité en nationale richtpunten) waren het ermee eens dat het 
VGP voldeed aan de behoefte van de lidstaten aan samenwerking door 
het uitwisselen van informatie, ervaringen en richtsnoeren betref-
fende volksgezondheidskwesties die allen aangaan. Bij de tussentijdse evaluatie van het VGP werd geconcludeerd dat de ratio achter een 
Europees optreden op het gebied van de volksgezondheid wijd en  
zijd wordt aanvaard en gesteund
34.
VOORBEELDEN VAN BESTAANDE COÖRDINATIEMECHANISMEN 
(zie details in bijlage II )
Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD)• 
Europees forum Alcohol en gezondheid• 
EU-platform voor voeding, lichaamsbeweging en gezondheid• 
Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC)• 
Denktank over hiv/aids• 
Burgerforum voor hiv/aids• TEKSTVAK 1234 Wija J. Oortwijn et al., Interim 
evaluation of the Public Health 
Programme 2003-2008. Final Report . 
RAND Europe technical report, 
2007, blz. 63.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?34
 64.  De uitwisseling van informatie en samenwerking tussen de lidstaten op 
het gebied van de volksgezondheid blijft echter niet beperkt tot het 
VGP. Er zijn andere mechanismen die deze Europese meerwaarde  kunnen opleveren. Op de meeste beleidsterreinen voor volksgezond-
heid bestaan een aantal fora, werkgroepen en platforms die zich  
niet alleen bezighouden met gezondheidsbepalende factoren, maar ook met gezondheidsvoorlichting en gezondheidsbedreigingen. Deze vergemakkelijken het overleg tussen de belanghebbenden — vooral 
gouvernementele organisaties, maar ook de burgermaatschappij, de 
industrie, enz. — en bieden een „ontmoetingsplaats” waar gemeen-schappelijke benaderingen kunnen worden ontwikkeld en gecoördi-
neerd (zie de paragrafen 54 en 60 a)). Het bestaan van alternatieve 
mechanismen doet de vraag rijzen of dergelijke activiteiten verder 
in het kader van het VGP moeten worden verricht.
 65.  In haar huidige, in oktober 2007 bekendgemaakte Europese gezond-
heidsstrategie stelde de Commissie voor, een „gestructureerd  
samenwerkingsmechanisme” op te zetten om de noodzakelijke coör-
dinatieactiviteiten tussen de lidstaten vast te stellen en te bevorde-
ren35. Hiervoor werd in december 2008 bij de Raad een werkgroep  
„volksgezondheid” van hoge ambtenaren ingesteld om de Commissie 
te helpen, prioriteiten te bepalen, indicatoren vast te stellen, richt-
snoeren en aanbevelingen te doen uitgaan, de uitwisseling van goede 
praktijken te bevorderen en de vorderingen te meten.35 Europese Commissie, witboek, 
„Samen werken aan gezondheid: 
een EU-strategie voor 2008-2013”, COM(2007) 630 def., blz. 10.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?35
PROJECTBEHEER
 66.  De projectopzet is van cruciaal belang, maar de projecten moeten ook 
worden beheerd op een wijze die de kansen op effectiviteit verhoogt. 
Een project kan er uiteindelijk toe bijdragen dat het algemene doel naderbij komt indien de beoogde resultaten worden bereikt en benut door de doelgroep. Dit zal eerder het geval zijn indien:
het partnerschap goed werkt; a) 
de projecten tijdens de uitvoering behoorlijk worden gevolgd,  b) 
zodat de Commissie op de hoogte kan zijn van projectactivi-
teiten, output, mogelijke overlapping en gelegenheden voor  
synergieën tussen projecten, en feedback kan geven aan de  projectcoördinatoren;
de verwachte output wordt geproduceerd en naar behoren ver- c) 
spreid; en
de projecten uiteindelijk worden geëvalueerd zodat de Commis- d) 
sie en de andere projectontwikkelaars lering kunnen trekken uit ervaringen.
PARTNERSCHAPPEN WERKTEN GOED
 67.  Het functioneren van het partnerschap is een belangrijke factor voor de 
doeltreffendheid van elk project dat door meerdere actoren wordt uitgevoerd. Alle projecten in de steekproef werden uitgevoerd door een aantal organisaties in verschillende lidstaten en soms in kandi-
daat-landen. Doorgaans was er een hoofdcoördinator van het project met gemiddeld 12 geassocieerde partners uit verschillende landen.
 68.  In de meeste gevallen waren de verantwoordelijkheden duidelijk tussen 
de coördinator en de partners verdeeld. In negen van de 36 gecontro-leerde gevallen bleek echter dat het partnerschap zeer onevenwichtig was: het grootste deel van de projectactiviteiten werd verricht door de projectcoördinator en/of één andere partner, terwijl de andere  partners er niet erg bij betrokken waren.
 69.  De meeste projectcoördinatoren en partners gaven een zeer positief 
oordeel over de samenwerking in het partnerschap (zie tekstvak 13 ). 
Vele respondenten van de enquête benadrukten dat het partnerschap 
een der belangrijkste aspecten van het project was vanwege de moge-
lijkheid contacten te leggen, ideeën uit te wisselen en ervaringen en 
„goede praktijken” te delen.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?36
ENQUÊTE ONDER DE PROJECTPARTNERS
„Ik ben tevreden over de manier waarop de projectpartners samenwerk(t)en.”
0 % 10 % 20 % 30 % 40 % 50 % 60 %
13 %
5 %
1 %
1 %48 %32 %
mee oneens
volstrekt mee oneens
weet nietmee eensvolstrekt mee eens
noch mee eens,
noch mee oneens
„De projectcoördinator betrekt alle partners bij het werk.”
10 %
3 %
0 %
3 %43 %41 %0 % 10 % 20 % 30 % 40 % 50 % 60 %
mee oneens
volstrekt mee oneens
weet nietmee eensvolstrekt mee eens
noch mee eens,
noch mee oneensTEKSTVAK 13
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?37
HET PROJECTTOEZICHT VAN DE COMMISSIE VINDT 
MEER AD HOC DAN SYSTEMATISCH PLAATS
 70.  Noch DG SANCO, noch het PHEA heeft schriftelijke richtsnoeren voor het 
monitoren van projecten of het documenteren van het monitorings-proces
36 (zie paragraaf 51). Bijgevolg hing het van de individuele  
projectambtenaar af wat er werd gedaan. In het algemeen bestond het toezicht daarin, dat op basis van de tussentijdse en eindversla-gen van de coördinator werd nagegaan of er was voldaan aan de  contractvoorwaarden, waarna de financiële ambtenaar toestemming kreeg, tot betaling over te gaan. Meestal gaf de Commissie de pro-jectcoördinatoren geen schriftelijke feedback over de inhoud en de resultaten van hun projecten.
 71.  Vele projectcoördinatoren waren ontevreden over het projecttoezicht van 
de Commissie, met name in geval van projecten die bijdroegen aan de 
beleidsontwikkeling. Van de 32 ondervraagde coördinatoren meldden 
er 17 dat zij de technische aspecten van hun project tijdens de loop-
tijd daarvan nooit hadden besproken met vertegenwoordigers van de Commissie. De meeste coördinatoren hadden de projectambtenaar 
van de Commissie uitgenodigd op vergaderingen over de projecten, 
maar van die uitnodigingen werd zelden gebruik gemaakt.
 72.  De ambtenaren van DG SANCO bevestigden dat het projecttoezicht een 
zeer klein deel van hun activiteiten uitmaakte en dat ze gewoonlijk geen tijd hadden om de projecten van nabij te volgen. Bovendien  kwamen sommige projecten tijdens hun looptijd wegens personeels-
verloop te berusten bij drie of vier verschillende projectambtena-
ren of werd er voor projecten maandenlang geen projectambtenaar aangewezen.
 73.  Het Commissietoezicht op de technische aspecten van lopende projecten 
vond meer ad hoc dan systematisch plaats, berustte niet op gemeen-schappelijke minimumvereisten en bood geen formele feedback aan de deelnemers. Daarbij moet worden bedacht dat het ook nog ontbrak aan een overzicht van de opgezette projecten, waarmee de Commissie dubbel werk had kunnen voorkomen en ervoor had kunnen zorgen dat mogelijke synergieën tussen projecten ten volle werden benut 
(zie de paragrafen 50 en 51).36 Bij de meeste projecten 
in de controlesteekproef lag 
de bevoegdheid voor het 
technisch toezicht nog bij de 
projectambtenaren van DG SANCO; 
bij twaalf projecten die waren geselecteerd na de oproep 
tot het doen van voorstellen 
in 2005 was die bevoegdheid 
na de contractondertekening 
overgedragen aan het pas 
opgerichte Uitvoerend Agentschap 
voor volksgezondheid (PHEA).
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?38
DE OUTPUT WORDT WEL GEREALISEERD 
MAAR NIET ACTIEF VERSPREID
 74.  Output, ofwel „producten” wordt gedefinieerd als hetgeen wordt gepro-
duceerd met de voor een interventie uitgetrokken middelen. In het algemeen werd de contractueel overeengekomen output van de  gecontroleerde projecten voor gezondheidsbevordering gerealiseerd. 
Gebruikelijke soorten output zijn bijvoorbeeld verslagen over spe-
cifieke onderwerpen, opleidingscursussen, databanken, websites,  nieuwsbrieven en informatiemateriaal zoals folders.
 75.  De meeste projecten maakten gebruik van internet voor de verspreiding. 
Bij bijna alle projecten werd de output op een website geplaatst — hetzij de privésite van de projectcoördinator, hetzij een speciale  
projectsite. Dat bracht mee dat op elk terrein gelijktijdig een aantal 
soortgelijke websites werd gecreëerd, waardoor het voor belangstel-
lenden moeilijker werd, relevante informatie te vinden.
 76.  Andere verspreidingskanalen waren conferenties, nieuwsbrieven, bij-
dragen in wetenschappelijke tijdschriften en persberichten. De pro-
jectpartners speelden een belangrijke rol bij de verspreiding omdat 
ze vertrouwd waren met de nationale en regionale omstandigheden 
en in hun land of regio mogelijk reeds beschikten over een netwerk 
van contacten.
 77.  Terwijl uit de controle bleek dat er output werd geproduceerd en ver-
spreid, konden de coördinatoren bij geen der gecontroleerde pro-jecten aantonen dat de doelgroep daarvan iets had overgenomen.  
Projecten verzamelen dit soort informatie niet eens
37. De verspreiding 
was ook niet duurzaam, want de websites en databanken werden na 
afloop van de financieringsperiode in de regel niet meer bijgewerkt (zie paragraaf 45).
 78.  Bovendien waren de ondervraagde vertegenwoordigers van de nationale 
ministeries en gezondheidsinstellingen vaak niet op de hoogte van 
de opgezette projecten, laat staan van de bereikte resultaten. De  
meeste ondervraagde nationale belanghebbenden uitten kritiek op de verspreiding van de projectresultaten en vonden dat zij over te 
weinig informatie beschikten inzake de uitkomsten van de (lopende 
of voltooide) projecten.37 Opgemerkt zij dat het buiten 
de reikwijdte van deze controle 
lag, te bepalen welk effect de 
verspreiding van de projectoutput 
had op de doelgroepen, 
bijvoorbeeld te onderzoeken of een nieuwsbrief werd gelezen 
en gewaardeerd en of een 
databank werd geraadpleegd door 
gezondheidswerkers.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?39
PROJECTEVALUATIE IS NOG NIET ALGEMEEN GEBRUIKELIJK
 79.  Zonder een degelijke evaluatie kan de doeltreffendheid van een project 
niet worden aangetoond. Volgens de WHO moeten initiatieven ter  bevordering van de gezondheid zowel op de processen als op de uit-komsten worden beoordeeld
38. Maar projectevaluatie was krachtens 
het VGP niet wettelijk voorgeschreven.
 80.  Niettemin signaleerde de Commissie reeds bij haar eerste oproep tot 
indiening van voorstellen in 2003 dat zij voorrang zou verlenen aan 
projecten die „ bijzondere aandacht beste[ed]den aan de [zelf-] evaluatie 
van het proces en de resultaten ”39. Vanaf de oproep tot het doen van 
voorstellen van 2005 vormde een werkpakket met de titel „Evaluatie van het project” een verplicht onderdeel van de subsidieovereenkom-sten, maar de projectcoördinatoren kregen geen nadere instructies wat dat moest inhouden.
 81.  De Rekenkamer onderzocht of evaluaties van de gecontroleerde pro-
jecten voor gezondheidsbevordering waren verricht die voldeden  
aan de criteria van nuttigheid, coherentie, degelijkheid, onpartijdig-
heid, duidelijkheid en kosteneffectiviteit40. Uit de analyse bleek het 
volgende:
van de 24 projecten in de steekproef die vóór 2005 waren gese- —
lecteerd, was er bij drie een zelfevaluatie verricht, en daarvan  voldeed er slechts één aan alle bovenstaande criteria;
negen van de 12 projecten die waren geselecteerd na de oproep  —
tot het indienen van voorstellen van 2005 bevatten plannen voor 
beperkte zelfevaluaties, zoals het verzamelen door de coördinator 
van feedback bij de projectpartners in de vorm van vragenlijsten, 
op projectvergaderingen of tijdens workshops. In de drie andere gevallen waren er plannen voor evaluaties die door een externe 
beoordelaar moesten worden verricht.
 82.  Hoewel de Commissie heeft aangemoedigd, en meer recentelijk heeft 
geëist dat bij projecten voor gezondheidsbevordering een uitge-
breide zelfevaluatie wordt verricht, is dat onder de deelnemers  nog geen algemeen gebruik geworden, deels omdat de Commissie  
geen richtsnoeren voor projectcoördinatoren heeft uitgebracht en 
omdat follow-up door de Commissie of het PHEA ontbreekt (zie de 
paragrafen 70-73).38 Evaluatie van 
gezondheidsbevordering: 
Aanbevelingen voor 
beleidsmakers. Verslag van de 
Europese werkgroep van de 
WHO voor de evaluatie van gezondheidsbevordering, blz. 4.
39 „Regelingen, criteria en 
procedures voor het selecteren 
en financieren van de acties van 
het programma Volksgezondheid” 
(PB C 62 van 15.3.2003).
40 ERK — controlerichtlijnen voor 
evaluatie, november 2005, blz. 7.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?40
PROGRAMMAOPZET
 83.  De Rekenkamer is van oordeel dat de opzet van het VGP geen passend 
kader bood voor een doeltreffende uitvoering en monitoring van  
de door de Gemeenschap gefinancierde acties voor gezondheids-bevordering. Het feit dat de achterliggende interventielogica van  het VGP niet expliciet werd aangegeven was niet bevorderlijk voor 
het vaststellen van specifieke, meetbare en tijdgebonden program-
madoelstellingen en het bepalen van geschikte indicatoren om de  prestaties te meten.
 84.  Bij de controle werden ook tekortkomingen ontdekt in de strategische 
planning van de Commissie en een gebrek aan prioriteiten. De diver-siteit aan thema’s en de veelheid van jaarlijkse „actieterreinen” leidde 
tot een verwatering van de input en een versnippering van de resulta-
ten, met name gezien de beperktheid van het beschikbare budget. Het 
programma volgde veel verschillende wegen en miste strategische 
gerichtheid. De Rekenkamer constateert dat het VGP (2003-2007) geen 
grote bijdrage heeft geleverd aan de bevordering van de gezondheid in de Europese Unie.
AANBEVELING 1
Om de bestaande onbalans tussen doelstellingen en middelen te onder-
vangen, moet een volgend programma beter gerichte programma-
doelstellingen krijgen die beter overeenstemmen met de toegewezen 
begrotingsmiddelen.
Bij toekomstige generaties programma’s dient de achterliggende inter-
ventielogica expliciet te worden vermeld, met specifieke, meetbare, 
haalbare, relevante en tijdgebonden doelstellingen op beleids- en pro-
grammaniveau, waarbij de onderlinge verbanden worden aangegeven 
en indicatoren worden omschreven om de resultaten te meten.CONCLUSIES 
EN AANBEVELINGEN
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?41
PROGRAMMA-UITVOERING: 
VAN PROJECTONTWERP TOT RESULTATEN
 85.  De Rekenkamer constateert dat de projectselectie en programma-uitvoe-
ring door de Commissie niet zorgden voor complementariteit tussen de projecten, voor een algehele consistentie in de portefeuille van uitge-voerde projecten en de financiering van het type projecten dat met de 
meeste waarschijnlijkheid een Europese meerwaarde zou opleveren.
 86.  De projectdoelstellingen (zoals voorgesteld door de projectontwikke-
laars) vloeiden niet logisch voort uit de programmadoelstellingen  
en voldeden niet aan de in het Financieel Reglement vastgelegde  
SMART-regel. De Commissie nam geen maatregelen om deze tekort-koming te corrigeren voordat zij de gecontroleerde subsidieovereen-komsten sloot.
 87.  De verwachte projectresultaten zijn niet geformuleerd als impact op de 
doelgroepen en de duurzaamheid van de resultaten wordt gering geacht. 
De projecten leverden meestal wel de geplande output op, maar tijdens de controle werd geen aantoonbare overname van projectresultaten 
geconstateerd. Heel vaak waren de relevantie van die output voor de 
doelgroep en de overname ervan door actoren in volgende fasen, van 
meet af aan onduidelijk. Duurzaamheid werd door de deelnemers vaak 
gezien als de voortzetting van projectactiviteiten en was dan ook sterk 
afhankelijk van voortgezette communautaire financiering.
 88.  De Rekenkamer erkent dat het programma belanghebbenden uit diverse 
landen heeft samengebracht. De projecten hadden in het algemeen een Europese dimensie en bevorderden in vele gevallen het delen van ervaringen en het leren van elkaar. Artikel 152 van het EG-Verdrag verleent de EU evenwel slechts een beperkte bevoegdheid inzake het volksgezondheidsbeleid. Het Verdrag van Lissabon (waarvan de rati-ficatieprocedure momenteel loopt) zal dit niet wezenlijk veranderen. De meerwaarde van EU-activiteiten op het gebied van gezondheids-bevordering, waaronder die welke in het kader van het VGP worden uitgevoerd, is dan ook vooral dat ze de samenwerking tussen de  belanghebbenden in verschillende lidstaten vergemakkelijken. Van de types projecten die krachtens het VGP worden uitgevoerd zijn het de netwerken die het meest waarschijnlijk een Europese meerwaarde bieden en het duidelijkst aansluiten bij de behoefte van de actoren in het veld om „goede praktijken” te delen, gemeenschappelijke criteria en richtsnoeren te ontwikkelen en kennis uit te wisselen.
 89.  Het voornaamste toepassingsmechanisme van het VGP (te weten subsidies 
voor acties toegewezen na oproepen tot het indienen van voorstellen) 
is echter niet het meest geschikt voor de financiering van dergelijke 
netwerken. Dat geldt ook voor activiteiten die worden geacht bij te 
dragen tot de ontwikkeling van het Commissiebeleid.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?42
PROJECTBEHEER
 90.  Ten aanzien van het projectbeheer constateerde de Rekenkamer dat de 
partnerschappen in het algemeen goed functioneerden. Het toezicht 
van de Commissie op de lopende projecten vond echter meer ad hoc dan systematisch plaats en bood geen formele feedback aan de deelnemers. De projecten leverden wel de in de subsidieovereenkomst genoemde 
producten op, maar de resultaten werden door de projectontwikkelaars 
zelden actief verspreid. Evaluatie achteraf van de projecten is onder de deelnemers nog niet algemeen gebruikelijk geworden.
AANBEVELING 2
Wat het lopende VGP (2008-2013) betreft moet de Commissie de situatie 
in kaart brengen om een overzicht te krijgen van de uitgevoerde pro-
jecten en de resultaten ervan, zodat zij de bestaande overlappingen en 
resterende leemten in haar projectenportefeuille kan onderkennen.
Het aantal jaarlijkse „actieterreinen” moet aanzienlijk worden geredu-
ceerd en ze moeten worden gericht op strategische prioriteiten.
De Commissie moet ook de zwakke punten in de opzet en de uitvoering 
van de projecten aanpakken door:
de projectdoelstellingen af te stemmen op de programmadoelstel- • 
lingen en de „jaarlijkse prioriteiten” waarvan de focus is aangepast 
zoals hiervoor aanbevolen. Daarnaast dienen de subsidieovereen-
komsten niet alleen te bepalen welke activiteiten moeten worden 
ondernomen, maar ook welke resultaten daarvan worden verwacht, 
wat de doelgroepen zijn en hoe de resultaten op duurzame wijze 
zullen worden gebruikt na de voltooiing van het project;
waar mogelijk gekwantificeerde streefdoelen en prestatie-indica- • 
toren te bepalen om het volgen van vorderingen op de weg naar 
de doelstellingen te vergemakkelijken;
de projecten achteraf te evalueren om de opzet van toekomstige • 
projecten (en van hypothetische opvolgprogramma’s) te verbeteren 
door lering te trekken uit ervaringen.
Ten slotte moet de Commissie de bestaande VGP (2008-2013)-mechanis-
men voor het financieren van netwerken (te weten exploitatiesubsidies) 
in de lopende programmeringsperiode ten volle benutten, daar deze voor zulke activiteiten beter geschikt zijn dan subsidies voor acties. 
Voor dienstverleningscontracten moet de Commissie gebruik maken van 
het verhoogde maximum (20 % in plaats van 10 % van het beschikbare 
budget) om activiteiten te verrichten die bijdragen tot beleidsontwikke-
ling. Daarvoor zal echter een striktere definitie van de taakomschrijving nodig zijn dan bij oproepen tot het indienen van voorstellen.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?43
ALGEMENE CONCLUSIE
 91.  Het VGP kreeg zeer ruime en ambitieuze doelstellingen mee, in schril 
contrast met de beperkte middelen waarover het beschikte. Deze  
onbalans is nog groter geworden sinds het huidige VGP (2008-2013) werd gelanceerd.
 92.  De Rekenkamer betwijfelt het nut van bepaalde componenten van Euro-
pese volksgezondheidsprogramma’s zoals het VGP. Uit de controle 
komt naar voren dat dergelijke programma’s maar moeilijk een aan-
toonbare impact op de gezondheid van burgers kunnen hebben. Waar 
sprake is van „Europese meerwaarde”, schuilt deze hoofdzakelijk in de mogelijkheid voor de intermediairs om netwerken te vormen en „goede praktijken” uit te wisselen teneinde nationale programma’s en activiteiten aan te vullen. Verder wijst de Rekenkamer op het bestaan 
van samenwerkingsmechanismen zoals de „open coördinatiemethode”, 
die zo een netwerkgebruik en uitwisseling mogelijk maakt.
AANBEVELING 3
Voor de periode na 2013 moeten het Europees Parlement, de Raad en de 
Commissie de ruimte voor EU-activiteiten inzake volksgezondheid en de aanpak van de EU-financiering op dit terrein opnieuw bezien. Daar-
bij moet rekening worden gehouden met de beschikbare begrotings-middelen en met het bestaan van andere samenwerkingsmechanismen (zoals de „open coördinatiemethode”
41) als middel ter vergemakkelij-
king van de samenwerking en de uitwisseling van informatie tussen 
belanghebbenden in heel Europa.
De huidige begrotingsherziening biedt een eerste gelegenheid voor 
dit overdenkingsproces.
  Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld op haar 
vergadering van 5 maart 2009.
Voor de Rekenkamer
Voor  de Rekenkamer
Vítor Manuel da Silva Caldeira
President41 Dit is een 
samenwerkingsmethode op 
basis van het beginsel van 
vrijwillige intergouvernementele 
samenwerking. Ze berust vooral 
op leren van elkaar, het vaststellen 
van ijkpunten en het delen van de beste praktijken.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?44
BIJLAGE I VGP 2003-2007 (COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”) — GEFINANCIERDE PROJECTEN PER THEMA
Jaar Thema
Tabak
Alcohol
Drugs
Voeding en 
lichaamsbeweging
Seksuele en reproductieve 
gezondheid, hiv/aids
Geestelijke gezondheid
Gezondheidsbepalende 
sociale factoren
Gezondheidsbepalende 
milieufactoren
Gezondheidsbevordering 
in een bijzonder kader
Opleiding inzake 
volksgezondheid
Ziekte- en
letselpreventie
Gezondheidsbepalende 
genetische factoren
CapaciteitsopbouwTotaal
2003 Gefi nancierde projecten 211232 2114 19
Aantal actieterreinen 7 2 3 2 1 1 3 2 1 1 23
Gefi nancierde projecten/actieterreinen 0,29 0,50 0,33 1,00 3,00 2,00 0,67 0,50 1,00 4,00 1,33
2004 Gefi nancierde projecten 21224132532 27
Aantal actieterreinen 7 1 1 3 1 1 2 1 2 1 1 21
Gefi nancierde projecten/actieterreinen 0,29 1,00 2,00 0,67 4,00 1,00 1,50 2,00 2,50 3,00 2,00 1,81
2005 Gefi nancierde projecten 54222332 411 29
Aantal actieterreinen 5 4 2 3 5 5 4 3 3 1 2 37
Gefi nancierde projecten/actieterreinen 1,00 1,00 1,00 0,67 0,40 0,60 0,75 0,67 1,33 1,00 0,50 0,81
2006 Gefi nancierde projecten 425545 1 1 3 4 2 45
Aantal actieterreinen 3 3 3 5 4 3 4 4 2 2 33
Gefi nancierde projecten/actieterreinen 1,33 0,67 1,67 1,00 1,00 1,67 2,75 0,75 2,00 1,00 1,38
2007 Gefi nancierde projecten (schatting) 10 11 4 31 29
Aantal actieterreinen 3 5 4 6 5 3 4 4 4 2 40
Gefi nancierde projecten/actieterreinen 0,83 0,79 0,50 0,75 0,50 0,67
Totaal aantal gefi  nancierde projecten 149
Totaal aantal actieterreinen 154
Totaal aantal gefi  nancierde projecten/actieterreinen 0,97
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?45
BIJLAGE II
VGP (COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”) — 
ANALYSE VAN ZES BELEIDSTERREINEN
DRUGS
 1.  In december 2004 bekrachtigde de Europese Raad de EU-strategie inzake 
drugs (2005-2012), een kader voor twee opeenvolgende vierjarige  actieplannen tegen drugs. De twee algemene oogmerken van de stra-
tegie behelzen volksgezondheid (voorkoming van drugsgebruik, scha-
debeperking en behandeling) en veiligheid (handhaving van wetten 
die de productie van en de handel in drugs verbieden). Op EU-niveau 
speelt DG SANCO een minder grote rol in het drugsbeleid. De beleids-ontwikkeling wordt gestuurd door DG JLS, en het leeuwendeel van de projectfinanciering gaat naar onderzoeksprojecten die worden  beheerd door DG RTD en DG TREN. Voor 2007-2013 is een drugspre-
ventie en -voorlichtingsprogramma opgezet onder beheer van DG JLS 
(budget van 21 miljoen euro). Dit heeft soortgelijke doelstellingen 
en beoogde deelnemers als het VGP.
 2.  Het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving 
(EWDD) biedt de EU en haar lidstaten een gemeenschappelijk kader 
voor voorlichting over drugs. Het EWDD verzamelt informatie over alle 
aspecten van drugsgebruik via een netwerk van nationale monitoring-
centra. Het heeft ook een databank opgezet van de beste praktijken inzake drugspreventie.
 3.  De uit het VGP gefinancierde drugsprojecten waren weinig talrijk en 
bestreken een breed scala van aspecten en contexten van het drugs-
probleem. Ze waren echter allemaal gericht op onderzoek/verzameling 
van informatie en uitwisseling van beste praktijken. De Rekenkamer 
constateerde dat sommige van hun doelstellingen en activiteiten,  zoals gegevensverzameling en het opzetten van een databank van  beste praktijken, het activiteitsterrein van het EWDD overlapten. Deze zouden qua tijd en kosten efficiënter kunnen worden gerealiseerd  
door het EWDD. Gezien het bestaan van het EWDD en het specifieke 
programma voor drugspreventie en -voorlichting moet opnieuw wor-
den bezien of het zin heeft drugsprojecten op te nemen in de gezond-
heidsprogramma’s van de EU.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?46
BIJLAGE II
ALCOHOL
 4.  Alcohol is moeilijker onder de noemer gezondheidsthema te brengen 
dan andere verslavende gezondheidsbepalende factoren, omdat het sociaal aanvaardbaar is en bij matig gebruik geen gezondheidsrisico vormt. Niettemin wordt geschat dat schadelijk alcoholverbruik de  
oorzaak is van ongeveer 10 % van de totale ziektekosten en van het 
ontstaan of verergeren van andere sociale of economische proble-men, zoals ongevallen en geweld. Het meest (kosten)effectieve beleid 
inzake alcoholcontrole bestaat uit wettelijke beperkingen, die onder 
de bevoegdheid van de lidstaten vallen (hogere omzetbelasting, gere-
duceerde beschikbaarheid en maatregelen ter bestrijding van rijden 
onder invloed en drinken van minderjarigen).
 5.  Als reactie op de in 2001 door de Raad gepubliceerde conclusies kwam 
de Commissie in oktober 2006 met een strategie ter beperking van 
aan alcohol gerelateerde schade. Volgens die strategie wordt steun 
geboden aan projecten voor schadebeperking, gegevensverzameling en de ontwikkeling van educatieve en voorlichtingsmaatregelen in 
samenwerking met de lidstaten. Ten aanzien van de industrie ver-
trouwt de EG-alcoholstrategie meer op vrijwillige codes en zelfregu-
lering dan op wettelijke beperkingen. In juni 2007 startte de EG een 
Europees forum Alcohol en gezondheid, met vertegenwoordigers uit 
de zakenwereld (alcoholproducenten, de reclamesector, de media,  
slijters en cateraars) en van volksgezondheids- en maatschappelijke organisaties. Van de forumleden wordt gevraagd dat zij zich ertoe  
verbinden meer te gaan doen om aan alcohol gerelateerde schade  te beperken, bijvoorbeeld door verantwoorde commerciële commu-nicatie te stimuleren.
 6.  De VGP-projecten tegen alcohol werden gekenmerkt door een sterke over-
lapping wat betreft de betrokken partners en de verstrekte voorlich-ting. Bij drie van de vijf projecten in de steekproef werden gegevens verzameld en rapporten uitgebracht over het alcoholbeleid in elke EU-lidstaat. Daarnaast werd voor de Commissie een uitgebreid rap-
port geproduceerd over alcohol in Europa alsmede een rapport met 
de titel „Alcoholbeleid in de lidstaten van de EU en in Noorwegen”, 
waarvoor middelen werden gebruikt van het vroegere communautaire 
actieprogramma voor gezondheidsbevordering. Die overlapping is te 
verklaren door het ontbreken van een Europese alcoholstrategie om prioriteiten vast te stellen in de jaren vóór 2006 en doordat eerdere 
activiteiten op dit terrein niet in kaart zijn gebracht.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?47
BIJLAGE II
TABAK
 7.  Volgens de WHO is tabaksverbruik momenteel de hoofdoorzaak van een 
vermijdbare vroegtijdige dood in de wereld. De meest (kosten)effec-tieve gezondheidsbevorderende maatregel in verband met tabak is wetgeving (hogere omzetbelasting, rookbeperkingen op het werk,  
reclameverbod), die gecombineerd moet worden met consumenten-
educatie door gezondheidswaarschuwingen en -campagnes.
 8.  Communautaire steun voor organisaties tegen tabaksconsumptie was er 
reeds in 1987 met het programma Europa tegen kanker. De EU had 
ook regelgeving vastgesteld inzake tabakscontrole. Die berust op de bevoegdheid van de EU inzake de interne markt overeenkomstig arti-kel 95 van het EG-Verdrag. Meer bepaald werden in 2001 en 2003 twee belangrijke richtlijnen vastgesteld betreffende respectievelijk tabaks-
producten en -reclame. Begin 2007 werd een groenboek „Naar een 
Europa zonder tabaksrook: beleidsopties op EU-niveau” vastgesteld.
 9.  Deze regelgeving ging gepaard met communautaire steun voor acties in heel 
Europa betreffende het voorkomen van of stoppen met roken, waarbij de 
VGP-projecten budgettair gezien een geringe rol spelen. Belangrijkere 
programma’s zijn publieke antirookcampagnes gefinancierd uit het com-
munautair tabaksfonds, dat zijn middelen haalt uit een heffing op de 
subsidies die worden verleend aan de tabaksproducenten in de EU. Tot 
dusverre heeft het tabaksfonds twee grote bewustmakingscampagnes gefinancierd. De meest recente, „HELP — Voor een leven zonder tabak”, 
werd in 2005 gelanceerd met een budget van 72 miljoen euro over vier jaar. Deze campagne werd voor de Commissie bedacht door een consor-tium van gezondheids- en PR-deskundigen en omvat een promotietour 
en TV-spots die in alle EU-lidstaten worden uitgezonden.
 10.  De uit het VGP gefinancierde tabaksprojecten behelsden hoofdzakelijk twee 
grote netwerken die reeds sinds 1996 financiering ontvingen krachtens voorgaande actieprogramma’s. Het ene betrof rookpreventie in het algemeen, maar met veel aandacht voor het bepleiten van en lobbyen voor tabakscontrole, terwijl het andere op jongeren was gericht. Daar 
deze netwerken officieel niet in aanmerking kwamen voor financiering, 
werden ze omgebouwd tot „kaderprojecten” voor de coördinatie van 
verscheidene subprojecten. In 2005 werd die structuur opgegeven en 
sommige subprojecten werden zelfstandig voortgezet.
 11.  Hoewel het effect van de VGP-„projecten” niet meetbaar is, stelde de com-
munautaire financiering het algemene netwerk en de deelnemende 
organisaties indirect in staat met succes tabakscontrole te bepleiten 
en te lobbyen op Europees en nationaal niveau. Een voorbeeld is de 
recente wetgeving in meerdere lidstaten waarbij roken in openbare 
ruimten wordt verboden.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?48
BIJLAGE II
VOEDING EN LICHAAMSBEWEGING
 12.  De toenemende bezorgdheid van het publiek over het steeds meer voor-
komen van obesitas, vooral bij kinderen, kwam de laatste jaren tot uiting in verscheidene acties van de Commissie. In 2006 publiceerde zij het witboek „Een strategie voor Europa inzake voeding, overge-
wicht en aan obesitas gerelateerde onderwerpen”. Een belangrijk  
instrument voor de toepassing van deze strategie is het EU-platform over voeding, lichaamsbeweging en gezondheid, een in 2005 opge-
richt forum voor belanghebbenden uit de maatschappij en de indus-
trie die bereid zijn zich te engageren om stappen te ondernemen die 
obesitas kunnen verminderen. De autoriteiten in de lidstaten zijn  
verbonden in het Europees netwerk Voeding en lichaamsbeweging. Om de uitwisseling van beleidsideeën en praktijken tussen de lidsta-ten te bevorderen, creëerde de Commissie in 2007 ook een Groep op hoog niveau voor voeding en aan lichaamsbeweging gerelateerde  
gezondheidskwesties.
 13.  Afgezien van deze platforms wordt in de strategie de nadruk gelegd op 
EU-activiteiten op gerelateerde beleidsterreinen, zoals consumen-
tenbeleid (etikettering), landbouw (uitdeling van fruit op scholen) 
en stadsvervoer (lichaamsbeweging stimuleren). Het VGP speelt in  
de strategie slechts een zeer beperkte rol1.
 14.  Er zijn niet veel VGP-projecten op het terrein van voeding en lichaams-
beweging, en ze lopen sterk uiteen qua doelstellingen en activiteiten, hetgeen een gefragmenteerd beeld oplevert. Bij verscheidene gecon-troleerde projecten was het bereiken van resultaten niet aantoonbaar of de Europese meerwaarde gering. Zo werd een project gefinancierd met het doel partners te vinden voor een vervolgproject, waarvoor echter nooit een voorstel werd ingediend. Bij een ander project, een studie over de impact van voedselreclame op kinderen, constateerden de controleurs dat het ten dele identiek was met een soortgelijke  studie van de WHO. Een derde project financierde activiteiten rond de thema’s voeding en lichaamsbeweging die door de projectpartners individueel werden uitgevoerd op een aantal scholen. Deze lokale  activiteiten werden bedacht door de kinderen zelf om hun betrok-kenheid te verhogen, en waren zeer gevarieerd, van het organiseren van een sportfestival in het park tot het versieren van de schoolmu-ren met afbeeldingen van fruit. Hoewel dit wel enige invloed op de gezondheid in de deelnemende scholen kan hebben gehad, valt de Europese meerwaarde en de noodzaak van EU-financiering voor deze lokale activiteiten te betwijfelen.1 Het wordt slechts eenmaal 
vermeld: „ De Commissie zal het 
toezicht blijven ondersteunen via 
haar projecten in het kader van 
het volksgezondheidsprogramma, 
die netwerkvorming en de uitwisseling van informatie over 
goede praktijken voor voeding en 
lichaamsbeweging en de preventie 
van obesitas steunen ” (Witboek, 
blz. 9).
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?49
BIJLAGE II
SEKSUELE EN REPRODUCTIEVE GEZONDHEID
 15.  Het VGP vormde een breuk met de „ziektespecifieke” benadering van 
de Commissie (die kenmerkend was voor haar programma 1996-2002 betreffende aids en overdraagbare ziekten). Het beleidsterrein seksu-ele en reproductieve gezondheid is ruimer geworden, maar hiv/aids 
is nog steeds de focus van de meeste projecten op dit terrein
2.
 16.  In 2005 kwam de Commissie met haar mededeling over de bestrijding van 
hiv/aids binnen de EU en in de buurlanden in de periode 2006-2009. 
Die bevatte een actieplan, een essentieel document dat de bestaande behoeften en de noodzakelijke acties vastlegde. De Commissie nam ook diverse initiatieven om relevante belanghebbenden in het veld te raadplegen. De denktank hiv/aids is een forum waar de Commissie, 
de lidstaten, de kandidaat-landen en EER-landen informatie kunnen 
uitwisselen. Het maatschappelijk forum inzake hiv/aids is een infor-
meel adviesorgaan, dat in 2005 werd opgericht om de deelneming 
van NGO’s en netwerken te vergemakkelijken.
 17.  Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) werd 
in 2005 opgericht als een communautair agentschap voor het toezicht 
op overdraagbare ziekten. Het ageert ook tegen hiv en beheert een 
programma tegen hiv, seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA’s) en door bloed overgebrachte virussen.
 18.  De VGP-projecten op het terrein van seksuele en reproductieve gezond-
heid vormden de grootste groep in de controlesteekproef. De meeste 
van deze projecten waren netwerken met het gemeenschappelijke  
doel de capaciteit van de deelnemende NGO’s te verhogen. Ze vonden 
een „niche” door zich te richten op verschillende directe en indirecte adressaten: NGO’s in landen van Midden-Europa of NGO’s die werkten met migranten, migranten-sekswerkers, lokale sekswerkers, gebrui-kers van injectiedrugs of mensen met hiv/aids.
 19.  Sommige van de netwerken verzamelden gegevens en bestudeerden het 
voorkomen of andere aspecten van hiv/aids binnen hun doelgroepen. In de toekomst zouden deze activiteiten kunnen worden overgenomen 
door het ECDC.2 Sinds de ziekte in de jaren 
tachtig is uitgebroken, heeft 
hiv/aids over de hele wereld meer 
dan 25 miljoen doden geëist. 
In de jaren negentig werd de 
verspreiding ervan in Europa tijdelijk gestopt. De situatie 
veranderde in de nieuwe eeuw, 
toen hiv volgens verslagen van 
de WHO zich snel verspreidde in 
Oost-Europa en weer toenam in 
West-Europa.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?50
BIJLAGE II
GEESTELIJKE GEZONDHEID
 20.  De geestelijke gezondheid wordt de laatste jaren steeds meer onder-
kend als een kwestie van volksgezondheid. Anders dan in het huidige EG-Verdrag wordt geestelijke gezondheid in het Verdrag van Lissa-bon uitdrukkelijk vermeld als terrein voor een EU-optreden
3. Maar  
opeenvolgende volksgezondheidsprogramma’s hebben reeds in het 
verleden projecten gecofinancierd ter bevordering van de geestelijke gezondheid en de preventie van geestelijke stoornissen.
 21.  Na de Europese ministersconferentie van de WHO over geestelijke  
gezondheid publiceerde de Commissie in september 2005 daarover een groenboek („Bevordering van de geestelijke gezondheid van de 
bevolking. Naar een strategie inzake geestelijke gezondheid voor de 
EU”). Daarbij werd het overleg geopend over mogelijke acties die in 
de geplande strategie voor geestelijke gezondheid zouden kunnen 
worden opgenomen. De lidstaten konden het echter niet eens worden 
over de strategie en het idee werd opgegeven. Om dezelfde reden kreeg ook het geplande EU-platform inzake geestelijke gezondheid 
geen gestalte. Na herhaalde pogingen om schot in de zaak te bren-
gen, organiseerde de Commissie in juni 2008 een topconferentie die 
een „Europees pact betreffende geestelijke gezondheid en welzijn” 
goedkeurde.
 22.  Omdat er op het terrein van de geestelijke gezondheid geen strategie 
is ter oriëntatie van de EU-acties, omdat de daarvoor in de JWP’s  gestelde prioriteiten zo ruim waren en omdat er geen overzicht is  van de lopende activiteiten, overlapten drie van de vier onderzochte projecten betreffende de geestelijke gezondheid elkaar sterk. Twee projecten die werden gefinancierd na opeenvolgende oproepen tot het indienen van voorstellen omvatten identieke activiteiten, gericht op beleidsontwikkeling en verzameling van gegevens. Er was ook  enig dubbel werk met andere actoren. Verscheidene databanken met programma’s betreffende geestelijke gezondheid bestaan naast elkaar (zo heeft het EU-agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk in Bilbao een databank over stress), maar zijn onderling niet goed verbonden.
 23.  Een ander project, dat werd gefinancierd om de Commissie te steunen 
bij de ontwikkeling van een strategie inzake geestelijke gezondheid, 
kwam nooit van de grond. Het werd geheroriënteerd en kreeg de taak, 
de andere projecten op dit terrein te coördineren en te helpen bij de 
verspreiding van hun output; in deze rol overlapt het een ander, uit 
RTD gefinancierd project.3 Artikel 152 van het EG-Verdrag: 
„Het optreden van de Gemeenschap, 
dat een aanvulling vormt op het 
nationale beleid, is gericht op 
verbetering van de volksgezondheid, 
preventie van ziekten en aandoeningen bij de mens en het 
wegnemen van bronnen van gevaar 
voor de menselijke gezondheid. ” 
Artikel 168 van het Verdrag van 
Lissabon: „ Het optreden van de 
Unie, dat een aanvulling vormt op 
het nationale beleid, is gericht op de verbetering van de volksgezondheid, 
preventie van lichamelijke en 
geestelijke ziekten en aandoeningen 
en het wegnemen van bronnen 
van gevaar voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid ”.
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?51
BIJLAGE III
VGP (COMPONENT „GEZONDHEIDSBEPALENDE FACTOREN”) — TOEPASSING 
VAN DE SMART-CRITERIA OP DE PROJECTDOELSTELLINGEN VERMELD IN DE SUBSIDIEOVEREENKOMSTEN VAN DE 36 GECONTROLEERDE PROJECTEN
SMART-criteria4Analyse van de projectdoelstellingen
Specifi  ek (Specifi  ceren ze de 
doelgroep en de factoren die gewijzigd moeten worden?)Slechts weinig subsidieovereenkomsten specifi  ceerden duidelijk 
de doelgroep in termen van directe en indirecte adressaten, en de veranderingen die het project beoogde aan te brengen. Was in de doelstellingen geen doelgroep genoemd, dan kon deze vaak worden afgeleid uit de projectactiviteiten (impliciete doelgroep).
Meetbaar  (Zijn ze uitgedrukt in 
meetbare termen, bv. omvang van de eff  ecten, te bereiken aantallen?)Geen van de projecten bevatte meetbare doelstellingen. Werden 
prestatie-indicatoren in kwantitatieve termen omschreven, dan betroff  en ze 
de beoogde output en niet de doelstellingen (veelal was het: „X exemplaren van een rapport drukken”, maar nooit bijvoorbeeld: „aandeel scholieren dat meldt, de laatste 7 dagen enige lichaamsbeweging te hebben gehad, verhogen tot X %”).
Haalbaar  (Zijn ze haalbaar gezien de 
beschikbare tijd, geld en personeel?)Bij de meeste projecten was onduidelijk of de doelstellingen waren 
verwezenlijkt. Veelal ontbraken prestatie-indicatoren ter aanvulling van de doelstellingen; de vorderingen op weg naar de doelstellingen werden gewoonlijk niet gevolgd. Anderzijds kan worden beweerd dat het bijna onmogelijk is doelstellingen zoals „informatie uitwisselen”, „kennis verhogen”, „samenwerking bevorderen” niet te verwezenlijken.
Relevant  (Zijn ze relevant voor de 
doelgroepen?)Het viel buiten de reikwijdte van de controle deze vraag na te gaan voor alle 
projecten tot bij de uiteindelijke doelgroep. Maar directe adressaten zoals NGO’s en gezondheidswerkers waren vaak als partners bij de projecten betrokken. In de enquête bij de projectpartners verklaarde 88 % van de respondenten dat de projectdoelstellingen relevant waren voor hun land of regio en 86 % dat ze relevant waren voor hun organisatie.
Tijdgebonden  (Wordt er vermeld 
binnen welke tijdspanne de doelstellingen moeten zijn verwezenlijkt?)Tijdschema’s werden bijna nooit toegepast op doelstellingen, maar alleen 
op output (bv. uiterlijk in maand X een rapport uitbrengen).
4 De hulpvragen tussen haakjes zijn overgenomen uit The European Quality Instrument for Health Promotion (EQUIHP) , Kok, H., 
Bollars, C., Molleman, G. en Van den Broucke, S., 2005.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?52
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
SAMENVATTING
IV.
Aangaande de bevindingen en conclusies van 
de Rekenkamer:
a)
Op grond van artikel 152 van het Verdrag moe-ten alle maatregelen van de Commissie op het gebied van volksgezondheid een aanvulling vormen op de maatregelen die door de lid-staten worden genomen om de gezondheid te beschermen en te verbeteren. Het volks-gezondheidsprogramma (hierna „het VGP” genoemd) (2003-2007) is slechts een van de instrumenten die in deze context worden 
gebruikt.
De Commissie is het ermee eens dat met  
een groter budget meer zou kunnen wor-
den bereikt, doch de tenuitvoerlegging van 
het VGP (2003-2007) weerspiegelt de begro-tingsmiddelen zoals die door het Europees 
Parlement en de Raad zijn toegekend en de 
prioriteiten en doelstellingen zoals die door 
beide instellingen voor dit programma zijn 
goedgekeurd.
De aan het VGP (2003-2007) ten grondslag 
liggende logica is gebaseerd op de gezond-heidsstrategie die de Commissie in 2000  heeft goedgekeurd (COM(2000) 285 def.)  
en houdt rekening met het in het Verdrag  
vastgelegde subsidiariteitsbeginsel. In de bij-lage bij het programmabesluit zijn specifieke 
doelstellingen vastgelegd. Het programma 
wil in de eerste plaats intermediaire indica-
toren verwezenlijken, zoals het beschrijven en verspreiden van „beproefde methoden”, 
het tot stand brengen van EU-netwerken van 
deskundigen op het gebied van volksgezond-
heid en het in kaart brengen van de feitelijke 
situaties op het vlak van volksgezondheid in 
Europa om gemeenschappelijke benaderin-
gen voor te bereiden.
De prioriteiten voor het VGP, die in Besluit 
nr. 1786/2002/EG van het Europees Parlement 
en de Raad tot vaststelling van een commu-
nautair actieprogramma op het gebied van de 
volksgezondheid (2003-2008) zijn vastgelegd, 
werden in overeenstemming met de bepa-
lingen van artikel 152 van het Verdrag en de in 2000 goedgekeurde gezondheidsstrategie 
gekozen.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?53
De Commissie erkent dat verdere inspannin-
gen nodig zijn om het aantal in het jaarlijkse 
werkplan aangemerkte prioriteiten en mogelijke actiegebieden, en de beschikbare begrotings-
kredieten met elkaar in balans te brengen.
b)
De gecontroleerde projecten werden in de begin-fase van het VGP (2003-2007) geselecteerd. In de laatste twee jaar van het gecontroleerde pro-gramma is de situatie aanzienlijk gewijzigd en die wijziging werd in het huidige VGP (2008-2013) behouden. Sedert 2006 bevat de „leidraad voor aanvragers” die voor de oproepen tot het indie-nen van voorstellen moet worden gevolgd, gedetailleerde instructies voor de aanvragers m.b.t. de wijze waarop zij bij het opstellen van hun aanvraag algemeen aanvaarde beginselen van projectmanagement moeten toepassen. Tij-dens het onderhandelingsproces wordt ervoor gezorgd dat deze beginselen daadwerkelijk in de subsidieovereenkomst worden opgenomen en het Agentschap voor het volksgezondheids-
programma (PHEA), thans het Uitvoerend Agent-
schap voor gezondheid en consumenten (EAHC), 
ziet erop toe dat deze beginselen tijdens de 
gehele looptijd van het project worden toege-
past. Sedert 2007 verricht het uitvoerend agent-
schap jaarlijks een inventarisatie.
c)
De Commissie verheugt zich over de contro-lebevinding dat belanghebbenden hebben bevestigd dat er „een Europese meerwaarde” tot stand is gebracht en dat het VGP zijn nut bewijst. Hierbij moet worden opgemerkt dat de aanwezigheid van een Europese meerwaarde van bij de aanvang van het VGP (2003-2007) een criterium is om subsidies toe te kennen.
V.
In het kader van de EU gaan de wetgevingsvoor-stellen van de Commissie doorgaans vergezeld van een „effectbeoordeling vooraf”, waarin de economische, sociale en milieueffecten van de mogelijke beleidsopties worden geanalyseerd. De Commissie is voornemens om daarin de programmalogica van mogelijke vervolgpro-gramma’s op het huidige VGP (2008-2013) toe te lichten.
Bij de tussentijdse evaluatie van het  
VGP (2003-2007), die in 2007 werd verricht, wer-den verschillende gebieden vastgesteld waarop 
verbeteringen mogelijk waren. Verschillende van deze maatregelen zijn ten uitvoer gelegd 
of worden ten uitvoer gelegd in het kader van 
het VGP (2008-2013), onder meer de aanbevolen inventarisatie.
Sedert 2006, en in het bijzonder voor het 
lopende VGP (2008-2013), bevat de „leidraad voor aanvragers” die voor de oproepen tot het indienen van voorstellen moet worden gevolgd, 
gedetailleerde instructies voor de aanvragers m.b.t. de wijze waarop zij bij het opstellen van 
hun aanvraag algemeen aanvaarde beginselen 
van projectmanagement moeten toepassen. Tij-
dens het onderhandelingsproces wordt ervoor 
gezorgd dat deze beginselen daadwerkelijk als zodanig in de subsidieovereenkomst worden opgenomen en het PHEA (thans het EAHC) ziet erop toe dat deze beginselen tijdens de gehele 
looptijd van het project worden toegepast.
VI.
De Commissie is het met de Rekenkamer eens 
dat de beperkte financiële middelen die op 
EU-niveau beschikbaar zijn, moeten worden 
toegespitst op strategische onderwerpen  
en activiteiten met een duidelijke Europese 
meerwaarde.
De Commissie is het ook eens met het stand-
punt van de Rekenkamer dat de „open coördi-natiemethode” en andere fora en platformen op het gebied van gezondheid die samenwerking 
en uitwisseling van informatie tussen lidstaten 
en belanghebbenden in de gehele Europese Unie vergemakkelijken, verder kunnen worden 
ontwikkeld.
De Commissie is echter van mening dat derge-
lijke samenwerkingsmechanismen niet in de plaats (zouden mogen) komen van een speci-fiek Europees financieringsprogramma op het gebied van volksgezondheid. Dergelijke instru-menten ondersteunen weliswaar samenwerking en uitwisseling van informatie, doch zorgen niet voor de nodige financiering van initiatieven op het gebied van volksgezondheid in de gehele EU (bijvoorbeeld voor het opzetten en het beheren van netwerken).
Daarnaast biedt het VGP de Commissie via 
opeenvolgende oproepen tot het indienen van 
voorstellen de nodige middelen om acties te 
initiëren om beleidsontwikkeling op belangrijke gebieden van het volksgezondheidsbeleid te 
ondersteunen en te onderbouwen.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?54
REIKWIJDTE EN AANPAK 
VAN DE CONTROLE
10.
Artikel 152 bepaalt dat „het optreden van de 
Gemeenschap, dat een aanvulling vormt op het nationale beleid, gericht is op verbetering van de volksgezondheid” en maakt bijgevolg een 
onderscheid tussen de verantwoordelijkheid 
van de lidstaten (gezondheidsbevorderings-programma’s ten uitvoer leggen) en die van de 
Gemeenschap (het optreden van de lidstaten 
aanvullen).
In die zin beklemtoont de Commissie dat het VGP 
in de eerste plaats tussenpersonen wil bereiken, 
namelijk de lidstaten, belangrijke belangheb-
benden en actoren, teneinde tussen hen net-
werken op EU-niveau te doen ontstaan en een 
bijdrage te leveren tot het vaststellen en testen 
van „beproefde methoden” om de beleidsont-
wikkeling op het gebied van volksgezondheid te onderbouwen en te ondersteunen.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 14, 21, 
40 en 60 c).
CONTROLEBEVINDINGEN
14.De interventielogica die aan het VGP ten grond-slag ligt, is gebaseerd op artikel 152, dat bepaalt 
dat „het optreden van de Gemeenschap een aanvulling vormt op het nationale beleid [en] 
gericht is op verbetering van de volksgezond-
heid”. Bijgevolg wordt in dit artikel een onder-
scheid gemaakt tussen de verantwoordelijkheid van de lidstaten (volksgezondheidsprogramma’s ten uitvoer leggen) en die van de Gemeenschap (het optreden van de lidstaten aanvullen).
Het VGP wil derhalve tussenpersonen bereiken, 
namelijk de lidstaten, belangrijke belangheb-
benden en actoren, teneinde tussen hen net-
werken op EU-niveau te doen ontstaan en een 
bijdrage te leveren tot het vaststellen en testen van „beproefde methoden” om de beleidsont-
wikkeling op het gebied van volksgezondheid te 
onderbouwen en te ondersteunen. In dit verband 
moet ook worden opgemerkt dat de praktische 
gids voor de evaluatie van activiteiten van de 
EU in 2004 werd gepubliceerd en dus nog niet kon worden gebruikt toen het VGP (2003-2007) 
in 1999-2000 werd opgesteld.Voorts geeft het VGP (2003-2007), dat bij Besluit 
nr. 1786/2002/EG is vastgesteld, de prioriteiten en doelstellingen weer zoals die door het Euro-pees Parlement en de Raad tijdens de goedkeu-
ringsprocedure zijn vastgelegd.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 10, 21, 
40 en 60 c).
De Commissie erkent echter dat de interven-
tielogica van het VGP (2003-2007) niet volledig duidelijk is gemaakt in het programmabesluit. 
Dit programma werd echter in 1999-2000 opge-
steld en in 2002 goedgekeurd, dat wil zeggen 
in een periode waarin de huidige programme-
rings-, monitoring- en evaluatiemethoden van 
de Commissie nog niet volledig operationeel 
waren.
15.
De voordelen van een logisch model zullen 
steeds duidelijker worden nu het VGP meer 
gemeengoed is geworden en zijn output zicht-baarder is geworden. Zoals gesuggereerd in 
het tussentijdse evaluatieverslag van 2007, zou een eerste aanzet tot het modelleren van de mogelijke voordelen van het VGP voor  Europese burgers kunnen worden gegeven in de evaluatie achteraf (die in 2010 zal wor-
den verricht) (Wija J. Oortwijn et al., Interim 
evaluation of the Public Health Programme  
2003-2008, final report, RAND Europe technical 
report , 2007, deel 2, blz. 100).
16.
De Commissie is van mening dat volksgezond-heid niet zomaar met andere beleidsterreinen van de EU kan worden vergeleken, omdat de Gemeenschap op grond van het Verdrag slechts beperkte bevoegdheden op dit beleidsterrein heeft. Evenmin kan het optreden van de Com-
missie op het gebied van volksgezondheid wor-
den vergeleken met dat van de instellingen die door de Rekenkamer worden genoemd. Het is 
evident dat The California Wellness Foundation 
(een private stichting) een meer specifiek man-
daat heeft en rechtstreekse toegang tot de eind-
begunstigden van haar acties (de Californische 
burgers), zodat zij met regionale instanties in de lidstaten moet worden vergeleken.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?55
17.
In het actieplan dat na de tussentijdse evaluatie 
van het VGP (2003-2007) is opgesteld, is beves-tigd dat in de evaluatie van het VGP logische modellen moeten worden gebruikt.
Zie ook het antwoord op paragraaf 15.Daarnaast wordt sedert 2006 in de aanvraag-
formulieren voor projecten vereist dat het pro-
jectontwerp een logisch model volgt. Sedert de 
oprichting van het PHEA (thans het EAHC) wordt dit aspect in de onderhandeling over en de fol-
low-up van projecten versterkt en gewaarborgd: 
zie met name de onderhandelingsrichtsnoeren 
van het agentschap.
18.
De Commissie is het ermee eens dat er indi-catoren voor een doeltreffende programma-
monitoring moeten worden vastgesteld. De 
ontwikkeling van adequate indicatoren op 
beleids-, programma- en projectniveau is samen 
met het verzamelen van gegevens een van de doelstellingen van de component „gezond-
heidsvoorlichting” van het VGP.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 30 
en 31.
19.
Het VGP (2003-2007) werd in 1999-2000 opge-
steld en in 2002 goedgekeurd, dat wil zeggen in 
een periode waarin de huidige programmerings-, 
monitoring- en evaluatiemethoden van de Com-missie nog niet volledig operationeel waren.
Ook de genoemde SPP/ABM-gids werd pas 
in 2004 gepubliceerd.
Op projectniveau is de bepaling van SMART-doel-
stellingen geleidelijk aan als eis gesteld in de 
laatste twee jaar van het VGP (2003-2007) en 
in het lopende vervolgprogramma. Sedert 2006 bevat de „leidraad voor aanvragers” die voor de 
oproepen tot het indienen van voorstellen moet 
worden gevolgd, instructies voor de aanvragers 
m.b.t. de wijze waarop zij algemeen aanvaarde 
beginselen van projectmanagement moeten 
toepassen. Het PHEA (thans het EAHC) zorgt ervoor dat deze beginselen tijdens de hele loop-
tijd van het project worden toegepast.Zie ook het antwoord op paragraaf 86.
20.
De Commissie gaat er in beginsel van uit dat het niet zo eenvoudig is om de interventielo-gica van het VGP even duidelijk te maken als de interventielogica van een gezondheidsbevor-deringsprogramma in een lidstaat of een derde land. Het VGP is namelijk niet opgevat als een tot burgers gericht gezondheidsbevorderings-programma. Dit is ook de reden waarom het niet eenvoudig is om de globale beleidsdoelstellin-
gen uit te splitsen in specifieke doelstellingen 
op programma- en projectniveau.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 14 tot 
en met 16.
21.
De activiteiten van het VGP vloeien voort uit de 
gezondheidsstrategie die de Commissie in 2000 
heeft goedgekeurd (COM(2000) 285) en die de 
schakel vormt met de activiteiten van de andere actoren (zoals de lidstaten). Het VGP wil derhalve 
tussenpersonen bereiken, namelijk de lidstaten, belangrijke belanghebbenden en actoren, ten-einde tussen hen netwerken op EU-niveau te doen ontstaan en een bijdrage te leveren tot het vast-stellen en testen van „beproefde methoden” om 
de beleidsontwikkeling op het gebied van volksge-zondheid te onderbouwen en te ondersteunen.
Voorts geeft het VGP (2003-2007), dat bij Besluit 
nr. 1786/2002/EG is vastgesteld, de prioriteiten en doelstellingen weer zoals die door het Euro-pees Parlement en de Raad zijn vastgelegd.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 10, 14, 
40 en 60 c).
22.
De Commissie heeft grote inspanningen gedaan 
om in het jaarlijkse werkplan haar prioriteiten precies en gedetailleerd uiteen te zetten.
23.
Het is niet zo eenvoudig om de financiële inter-
ventie van de Commissie op het gebied van 
volksgezondheid te vergelijken met die van de lidstaten, aangezien de respectieve bevoegdhe-
den verschillen qua vorm en omvang.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?56
24.
De Commissie is het ermee eens dat met een groter budget meer zou kunnen worden bereikt, doch de tenuitvoerlegging van het VGP (2003-2007) weerspiegelt de begrotings-middelen zoals die door het Europees Parlement en de lidstaten zijn toegekend en de prioriteiten en doelstellingen zoals die door beide instellin-gen voor dit programma zijn goedgekeurd.
Het VGP is een katalysator voor het scheppen 
van de omstandigheden waarin betere gezond-
heidsbevorderingsacties kunnen worden ont-wikkeld. De berekening van een gemiddelde per Europese burger is niet bijzonder relevant voor een programma als het VGP.
25.
De Commissie heeft er voortdurend naar  
gestreefd om in het jaarlijkse werkplan de 
financieringsprioriteiten precies en gedetail-
leerd uiteen te zetten, teneinde het vereiste soort werkzaamheden, het verband met het 
beleid en het verband met eerdere werkzaam-
heden duidelijk te maken. De vertegenwoordi-
gers van de lidstaten in het programmacomité, dat het jaarlijkse werkplan moet goedkeuren, 
hebben inspraak gehad over de selectie van de 
thema’s.
Zie ook het antwoord op paragraaf 78.26.
Bij de vaststelling van het jaarlijkse werkplan heeft de Commissie onder elk thema specifieke 
gebieden aangewezen waar acties van bijzonder belang zouden zijn.
27.
De Commissie erkent dat verdere inspannin-
gen nodig zijn om het aantal in het jaarlijkse 
werkplan aangemerkte prioriteiten en mogelijke 
actiegebieden, en de beschikbare begrotings-kredieten met elkaar in balans te brengen.28.
In veel gevallen moeten de totstandbrenging van verbindingen tussen actoren op verschil-lende gebieden van het volksgezondheids-beleid en de ontwikkeling van transnationale netwerkstructuren ook worden beschouwd als de belangrijkste doelstellingen van de meeste projecten die door het VGP worden medegefi-nancierd. Dergelijke activiteiten worden voor-namelijk ten uitvoer gelegd door middel van subsidies die via „oproepen tot het indienen van voorstellen” worden toegekend.
Het is vaak moeilijk om met aanbestedingen 
te werken, voornamelijk op die terreinen waar maar een beperkt aantal partijen dergelijke dienstencontracten kan aanbieden.
30.
Het VGP (2003-2007) werd in 1999-2000 opge-
steld en in 2002 goedgekeurd, dat wil zeggen 
in een periode waarin de huidige programme-rings-, monitoring- en evaluatiemethoden van 
de Commissie, zoals het activiteitengeoriën-
teerd beheer, nog niet volledig operationeel 
waren.
Het VGP was het eerste programma dat via 
zijn component „gezondheidsvoorlichting” 
heeft gezorgd voor de vaststelling van sterke 
en gemeenschappelijke indicatoren en voor 
het verzamelen van relevante gegevens in 
alle lidstaten. Voorts is de indicator „gezonde 
levensjaren” van de Commissie de eerste en enige globale volksgezondheidsindicator die 
op EU-niveau voorhanden is.
31.
De Commissie is van mening dat het sterk van 
de beschikbaarheid van relevante gegevens op 
projectniveau afhangt of er indicatoren voor een doeltreffende monitoring van het pro-
gramma kunnen worden vastgesteld. Een van de doelstellingen van de component „gezond-heidsvoorlichting” van het VGP is de ontwikke-ling van passende indicatoren en methoden om gegevens te verzamelen.
Zie ook het antwoord op paragraaf 18.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?57
32.
Tijdens de voorbereiding van de activiteitsver-klaring 2006 in het kader van het voorontwerp van begroting 2009 werden nieuwe indicatoren voor het jaarlijkse beheersplan ontwikkeld (zoals „het bewustzijn van het publiek inzake onge-zond gedrag en aan de levensstijl gerelateerde gezondheidsrisico’s”, „aandeel van burgers die jaarlijks hun bloeddruk laten meten”, „bevol-kingsaandeel dat zich bewust is van de gezond-heidsrisico’s van tabaksrook voor niet-rokers”, „bevolkingsaandeel dat weet dat een evenwich-tige voeding uit uiteenlopende voedingsmid-delen bestaat”), die door het Begrotingscomité van de Raad als een aanzienlijke verbetering werden beschouwd (Raadsdocument 13895/08 FIN362 van 7 oktober 2008, blz. 23, „ COMBUD 
assessment report of the PDB 2009 activity state-
ments — note d’introduction ”).
Voorts heeft de Commissie een werkgroep 
opgericht, die de in het kader van de jaarlijkse beleidsstrategie (APS) en het jaarlijkse beheers-
plan (AMP) te gebruiken indicatoren nader moet 
uitwerken, met het oog op het systematisch ver-
zamelen vanaf 2010 van de gerelateerde rele-vante gegevens voor de APS- en AMP-cyclus.
33.
In de door de Rekenkamer gecontroleerde 
periode kregen de deelnemers per geval bij de 
tussentijdse en de definitieve verslagen zowel 
over operationele als over financiële aspecten 
formele feedback van de Commissie.
Sedert de oprichting van het PHEA (thans het 
EAHC) is de monitoring van de projecten verder verbeterd.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 51, 53 
en 70 tot en met 73.36.
De door de Rekenkamer gecontroleerde  projecten werden in de beginfase van het VGP (2003-2007) geselecteerd. De Commissie merkt op dat de aanvragers tijd nodig hadden om te wennen aan de verplichting doelstel-lingen, activiteiten en acties meer in detail te beschrijven. De Commissie is echter van mening dat de situatie voortdurend verbetert.
De „leidraad voor aanvragers”, die sedert 2006 
voor de oproepen tot het indienen van voor-
stellen moet worden gevolgd, geeft de aanvra-gers gedetailleerde instructies m.b.t. de wijze waarop zij bij het opstellen van hun aanvraag algemeen aanvaarde beginselen van project-management (waaronder het vastleggen van doelstellingen) moeten toepassen. Tijdens het 
onderhandelingsproces wordt ervoor gezorgd 
dat deze beginselen daadwerkelijk als zodanig 
in de subsidieovereenkomst worden opgeno-
men en de ambtenaren van het PHEA (thans het EAHC) die het project volgen, zien erop toe dat 
deze beginselen tijdens de gehele looptijd van 
het project worden toegepast.
38.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 19 
en 86.
40.
Het VGP wil in de eerste plaats tussenperso-
nen bereiken, namelijk de lidstaten, belang-
rijke belanghebbenden en actoren, en tussen hen netwerken op EU-niveau doen ontstaan. 
Voorts levert het een bijdrage tot het vast-stellen en testen van „beproefde methoden” om de beleidsontwikkeling op het gebied 
van volksgezondheid te onderbouwen en te 
ondersteunen.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 10, 14, 
21, 36 en 60 c).
41.
Dit geldt alleen voor de projecten van 2003, 2004 en 2005. Sindsdien is de situatie verbeterd doordat in 2006 een leidraad voor aanvragers werd verspreid die meer houvast biedt.
Zie ook het antwoord op paragraaf 36.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?58
42.
Bij de selectie van projecten is de relevantie voor het EU-beleid een belangrijk financierings-criterium. Projecten hebben op verschillende manieren een effect op de beleidscyclus. Zij kunnen bijvoorbeeld:
technische instanties van lidstaten en  —
belanghebbenden input (resultaten)  
verschaffen;duurzame netwerken van deskundigen  —
bevorderen;
informatie verschaffen op basis waarvan  —
aanbevelingen in verband met beproefde methoden worden gedaan.
Het effect op de levensstijl van de mensen wordt 
indirect bereikt.
45.
De RDI-cyclus is niet volledig van toepassing, 
aangezien projecten alleen op het intermediaire niveau konden worden gericht. De actie bleef 
derhalve beperkt tot onderzoek, gevolgd door 
ontwikkeling en in sommige gevallen proefpro-
jecten. De Commissie is echter niet bij machte om het stadium van grootschalige implementa-
tie te bewerkstelligen.
De Commissie kan verschillende voorbeelden 
aanhalen waarin de resultaten van in het kader 
van het VGP (2003-2007) gefinancierde projec-
ten met succes zijn benut.
Het onderzoek in verband met het effect  —
van reclame op jongeren in het kader van het project „Kinderen, zwaarlijvigheid en daarmee gepaard gaande vermijdbare  
chronische ziekten” (CHOB) heeft input 
opgeleverd voor de rondetafelconferen-
tie van de Commissie over zelfregulering in de reclamesector (vanaf 2005), die een 
gedragscode voor zelfregulering in de reclamesector van de EU heeft opgesteld. Het heeft ook bijgedragen tot het opzetten van het EU-actieplatform op het gebied van voeding, lichaamsbeweging en gezondheid, 
waarvan het Europese Hartnetwerk (EHN) nog steeds een actief lid is.
Het „Shape up”-project heeft bijgedragen tot  —
de ontwikkeling van innovatieve voorbeel-
den van beproefde methoden om gezond gedrag in scholen aan te moedigen en tot de 
ontwikkeling van een publiek-private part-
nerschapsaanpak, zoals aanbevolen in de in 2007 door de Commissie goedgekeurde 
EU-strategie voor aan voeding, overgewicht en obesitas gerelateerde gezondheidskwes-ties. De verantwoordelijken van het „Shape up”-project maken momenteel deel uit van een groep actoren die door de Commis-sie is bijeengebracht om voorbeelden van beproefde methoden en een gemeenschap-pelijke aanpak op basis van publiek-private partnerschappen aan te moedigen.In het kader van het SAFE-project zijn  —
beproefde methoden en beleidsaanbeve-lingen in verband met seksuele voorlich-ting en seksuele gezondheid ontwikkeld, die aan de hiv/aids-denktank en het forum van de maatschappelijke organisaties zijn voorgesteld. Belangrijke punten van hun 
conclusies zijn overgenomen in de discus-
sienota over mogelijke toekomstige EU-
acties, die door de rondetafelconferentie 
over seksuele gezondheid werd opgesteld en die in mei 2008 tijdens een workshop 
werd besproken.
In verband met drugs in gevangenissen  —
heeft het Europees Netwerk inzake de pre-ventie van druggebruik en besmettingen 
in gevangenissen (ENDIPP) achtergrondin-
formatie voor de follow-up verstrekt. Die 
heeft op zijn beurt geleid tot de voorberei-
ding van landenverslagen over de maatre-
gelen voor de preventie van druggebruik, 
de behandeling van verslaafden en scha-
debeperking in gevangenissen, over de reïntegratiemaatregelen bij vrijlating en de 
methoden voor de monitoring en de analyse van het druggebruik bij gedetineerden, en heeft input opgeleverd voor de voorberei-
ding van een voorstel voor een aanbeveling 
van de Raad.
Het Support-project is gewijzigd om meer  —
transparantie te garanderen, tussen projec-
ten in verband met geestelijke gezondheid synergieën tot stand te brengen en ervoor te zorgen dat de output wordt benut en verspreid. Support heeft input opgeleverd voor de voorbereiding van het Europees 
pact voor geestelijke gezondheid en geeste-lijk welzijn en voor de conferentie op hoog 
niveau van juni 2008 en heeft voorts gere-
lateerde workshops georganiseerd.
Het project „Closing the gap” van Eurocare  —
(Europese Alliantie voor alcoholbeleid) heeft ertoe bijgedragen dat de besprekingen over 
alcoholbeleid met belanghebbenden op 
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?59
voet van gelijkheid konden verlopen: de 
niet-industriële actoren konden gemeen-schappelijke standpunten afspreken en die verdedigen tijdens de door de Commissie georganiseerde bijeenkomsten met de economische operatoren. Dankzij dit pro-ject konden de actoren op het gebied van volksgezondheid zeer veel gestructureerde en gecoördineerde input leveren voor de alcoholstrategie van de Gemeenschap, die in oktober 2006 werd goedgekeurd, en voor de tenuitvoerlegging van die strategie.Input voor het groenboek van de Com- —
missie „Op weg naar een rookvrij Europa” (via verschillende door DG SANCO gefi-nancierde projecten, die in het groenboek zijn genoemd). Input voor de kaderover-
eenkomst tot inperking van het tabaksge-
bruik, in een schriftelijk standpunt van de 
kaderovereenkomstalliantie (een interna-
tionaal netwerk van meer dan 200 NGO’s), dat in het kader van het Europees Netwerk 
ter voorkoming van tabaksgebruik (ENSP) 
werd opgesteld.
De oprichting van het Europees Centrum voor 
ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) in Stock-
holm werd bespoedigd en de werkprioriteiten 
van dit centrum werden vastgesteld op basis 
van projecten in verband met het toezicht op 
besmettelijke ziekten, waarvoor uit de compo-
nent „gezondheidsbedreigingen” steun was 
verleend.
Meer algemeen is de indicator „gezonde levens-
jaren” in de Lissabon-strategie, die een belang-rijke referentie is voor interventies in verband met „gezondheidsbepalende factoren”, ont-wikkeld op basis van projecten in verband met gezondheidsindicatoren in het kader van de component „gezondheidsvoorlichting”. Op basis van dergelijke projecten wordt deze indicator nog steeds berekend en verder ontwikkeld, net als andere belangrijke referentie-indicatoren op het gebied van gezondheid op Gemeen-schapsniveau die in de lijst van gezondheids-
indicatoren van de Europese Gemeenschap 
(ECHI) zijn opgenomen. Het belang van deze 
indicatoren op nationaal niveau is duidelijk. 
Zo is de indicator „gezonde levensjaren” een belangrijke richtwaarde in de nationale gezond-
heidsstrategie van Estland en in Nederland is 
in een specifieke publicatie „ Dare to Compare!: 
Benchmarking Dutch health with the European Community Health Indicators (ECHI) ” het natio-
nale gezondheidsbeleid getoetst aan de meer gedetailleerde lijst van gezondheidsindicatoren van de Europese Gemeenschap.
46.
Doorgaans kan er alleen voor nationale onder-
delen van netwerkactiviteiten in alle lidstaten 
uit nationale financieringsbronnen worden geput. Dit verklaart waarom er een Europees 
VGP moet bestaan om dergelijke activiteiten te 
financieren die duidelijk in het algemeen belang van de EU zijn.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 56 
en 64.
In het kader van het eerste VGP (2003-2007) 
waren de financieringsmechanismen niet aan-
gepast om financiële steun op langere termijn 
te verstrekken. In het kader van het huidige VGP (2008-2013) zijn andere, meer geschikte 
instrumenten en financieringsmechanismen 
voorhanden, voornamelijk exploitatiesubsidies 
en financiering voor gezamenlijke acties.
48.
Zie het antwoord op paragraaf 46.
51.
De Commissie is van mening dat haar monito-
ring van de uitgevoerde projecten aanzienlijk is 
verbeterd sedert de door de controle bestreken periode. Toch was er altijd al informatie over de 
eerder gefinancierde projecten beschikbaar. De lijsten van de eerder gefinancierde projecten, met links naar de verslagen, werden namelijk op 
de website van DG SANCO of die van het PHEA 
(thans het EAHC) bekendgemaakt. Sedert 2008 
is de monitoringinformatie ook in een uitge-breide databank opgenomen.
Dit instrument zal de monitoring van de pro-
jectenportefeuille door de Commissie verder verbeteren.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 33, 52 
en 70 tot en met 73.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?60
52.
Met het oog op de complementariteit tussen projecten verlangt de Commissie thans dat de indieners van projectvoorstellen aangeven hoe hun project op bestaande projecten aansluit en voortbouwt op reeds bereikte resultaten. Dit is ook één van de gunningscriteria voor subsidies.
In bepaalde gevallen verlangde de Commis-
sie van indieners van projectvoorstellen dat 
zij met andere projecten zouden samenwerken 
en documentatie over eerder gefinancierd werk openbaar zouden maken.
Voorts wordt de lijst van de voor financiering 
geselecteerde projecten via de procedure voor interdienstenoverleg aan alle diensten van de Commissie toegezonden.
Zie ook het antwoord op paragraaf 51.53.
a)
In de component „gezondheidsbepalende facto-
ren” zijn uiteenlopende acties mogelijk. Het VGP wilde verschillende benaderingen uitproberen 
en overlappingen voorkomen. De Commissie 
is van mening dat het feit dat de projecten 
uiteenlopend waren en verschillende aspec-
ten op het gebied van „drugs” of „voeding en 
lichaamsbeweging” bestreken, aantoont dat de 
inspanningen om overlappingen te voorkomen, 
succesvol waren.
Projecten als „Shape up” of „EPODE” (samen 
obesitas bij kinderen voorkomen), die uit het VGP werden gefinancierd, leverden input op voor het witboek van 2007 over aan voeding, overgewicht en obesitas gerelateerde gezond-heidskwesties. De EU-drugsstrategie vraagt om een multidisciplinaire aanpak (EU-drugsstrate-gie 2005-2012, Raadsdocument 15074/04 van 22 november 2004).
53.
b)
Alle gecontroleerde projecten voldeden aan de selectie- en toekenningscriteria van het VGP. 
Wanneer met verschillende projecten soortge-
lijke kwesties werden behandeld, gebeurde dit 
vanuit een andere invalshoek en volgens ver-schillende methoden.Op het gebied van de beperking van met alcohol 
gerelateerde schade was slechts een beperkt aantal organisaties op Europees niveau werk-zaam en/of in staat om projecten met een Europese dimensie te leiden. De verschillende landenverslagen over het alcoholbeleid in de lidstaten van de EU enerzijds, en het verslag „Alcohol in Europa” anderzijds, dienden ver-schillende doeleinden en verschillen qua inhoud (zie bijlage II, punt 6).
53.
c)De Commissie is van mening dat de twee net-werken ter bestrijding van tabaksgebruik dui-delijk tot verschillende doelgroepen waren gericht.
Op het gebied „seksuele en reproductieve 
gezondheid” heeft de Commissie een specifiek 
hiv/aids-beleid, dat een actieplan omvat dat ten dele met financiering uit het VGP ten uitvoer 
wordt gelegd. Die financiering resulteert in een 
verbeterde preventie van hiv-besmettingen in 
Europa (zie bijlage II, punt 15).
De door de Rekenkamer genoemde adviesorga-
nen spelen een belangrijke rol in de coördinatie 
van het hiv/aids-beleid van de EU, doch heb-
ben geen financieringscapaciteit (zie bijlage II, 
punt 16).
Volgens de Commissie is het belangrijk om 
gespecialiseerde NGO’s en netwerken die in het veld of op politiek niveau werkzaam zijn, die mensen met hiv/aids hulp bieden of die werken rond de preventie van nieuwe hiv-besmettingen, te steunen en te versterken. NGO’s of netwerken moeten hun doelgroep bereiken, of het nu gaat om patiënten, personen die tot een risicogroep behoren, plaatselijke of nationale autoriteiten of politici. Specialisatie (of „niche” zoals het in het verslag wordt genoemd) is bijgevolg een troef voor een NGO die op het gebied van hiv/aids werkzaam is. Aangezien de kosten van een 
levenslange antiretrovirale behandeling in de 
EU tot gemiddeld 10 000 euro per persoon per jaar oplopen (alleen al voor de medicijnen), is 
een investering in gespecialiseerde en profes-
sionele NGO’s die de mensen weten te berei-
ken die het grootste risico op hiv-besmetting lopen, gerechtvaardigd en redelijk (zie bijlage II, 
punt 18).
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?61
Sedert 2008 is het ECDC in Stockholm volledig 
operationeel op het gebied van de hiv/aids-epi-demiologie (zie bijlage II, punt 19).
54.
Alleen het OTO-kaderprogramma en het drugs-programma, en het ECDC in verband met het toezicht op besmettelijke ziekten, voorzien in financiering voor samenwerking op Europees 
niveau. In die gevallen heeft de Commissie 
mechanismen ingesteld om voor coördinatie 
te zorgen en overlappingen met het VGP te voorkomen.
Via het VGP heeft de Commissie acties in 
gang gezet op verschillende terreinen die de beleidsontwikkeling op belangrijke punten van het Europees volksgezondheidsbeleid onder-
steunen en onderbouwen. Daarbij werd reke-
ning gehouden met het bestaan van andere 
samenwerkingsmechanismen.
Het ECDC werd opgericht op basis van de resul-
taten van de projecten van het VGP (2003-2007). 
Voorts financiert de Commissie VGP-projecten met internationale organisaties zoals de WHO 
(bijvoorbeeld 2007WHO02 „Toezicht op voeding 
en lichaamsbeweging”) en de OESO (bijvoor-
beeld 2006OECD02 „Gezondheidswerkers en 
internationale migratie”).
Zie ook het antwoord op paragraaf 45.
56.
De aanwezigheid van een Europese meerwaarde is altijd een belangrijk criterium geweest voor het toekennen van subsidies aan VGP-projecten.Het bestaan van andere samenwerkingsmecha-
nismen (zoals de „open coördinatiemethode”) om samenwerking en uitwisseling van infor-matie tussen belanghebbenden in heel Europa te vergemakkelijken, sluit niet uit dat door het VGP actie wordt ondernomen. De meeste van deze andere mechanismen zorgen niet voor de nodige financiering voor het opzetten en het beheren van initiatieven op Europees niveau.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 46 
en 64.
57.
De grote meerderheid van de projecten bestond uit netwerken, aangezien een van toekennings-criteria de betrokkenheid van partners uit ver-
schillende Europese landen was.
58. 
Zie het antwoord op paragraaf 45.
60.
a)
Zie het antwoord op paragraaf 52.
60.
c)
In het algemeen verstrekt het VGP geen finan-
ciering voor grootschalige uitvoeringsprojec-
ten. Dit behoort tot de verantwoordelijkheid 
van de lidstaten.
Zie de antwoorden op de paragrafen 10, 14 
en 40.
62.
De Commissie verheugt zich over de bevesti-
ging dat er „Europese meerwaarde” tot stand is 
gebracht en dat het VGP zijn nut bewijst.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?62
64.
Andere bestaande samenwerkingsmechanis-men, inzonderheid met de lidstaten, kunnen niet in de plaats komen van de actie die door het VGP wordt ondernomen voor het onderbou-wen en ondersteunen van beleidsontwikkeling op sommige terreinen of activiteiten waarvoor werkelijke financiële steun van cruciaal belang is.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 46, 54 
en 56.
65.
De activiteiten die uit deze werkgroep van de Raad voortkomen, moeten in het kader van het huidige VGP (2008-2013) worden gefinancierd.
69.
De Commissie is het ermee eens dat partner-
schappen doorgaans goed werkten.
Zij is in het bijzonder verheugd over het feit 
dat de projectcoördinatoren zich positief uit-
laten over de grootschalige netwerken waarin 
op EU-niveau kennis en deskundigheid worden samengebracht.
70-73.
In de door de Rekenkamer gecontroleerde 
periode kregen de deelnemers per geval bij de 
tussentijdse en de definitieve verslagen zowel 
over operationele als over financiële aspecten 
formele feedback van de Commissie. Wan-neer nodig werden op grond van de verslagen 
corrigerende maatregelen genomen, bijvoor-beeld het blokkeren van betalingen gedurende zekere tijd totdat aanvullende informatie wordt 
verstrekt.
De Commissie is van mening dat sedert de 
oprichting van het PHEA (thans het EAHC) de 
monitoring van projecten verder is verbeterd.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 33, 51 
en 52.78.
De lidstaten worden officieel in kennis gesteld van de lijst van geselecteerde projecten (zie bijvoorbeeld C(2008) 6180 voor het jaar 2008) nadat de voorstellen door hun vertegenwoor-digers in het VGP-comité zijn geëvalueerd. Dit comité onderzoekt deze lijst formeel voordat ze voor controle bij het Europees Parlement en vervolgens bij de Commissie voor formele goed-keuring wordt ingediend.
Zie ook het antwoord op paragraaf 25.
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
Programmaopzet83.
Artikel 152 van het Verdrag bepaalt dat „het 
optreden van de Gemeenschap een aanvulling 
vormt op het nationale beleid en gericht is op verbetering van de volksgezondheid”. Bijgevolg 
wordt in dit artikel een duidelijk onderscheid 
gemaakt tussen de verantwoordelijkheid van 
de lidstaten (volksgezondheidsprogramma’s ten uitvoer leggen) en die van de Gemeenschap (het 
optreden van de lidstaten aanvullen).
Het VGP werd opgesteld in overeenstemming 
met de gezondheidsstrategie die de Commissie 
in 2000 heeft goedgekeurd (zie COM(2000) 285) 
en rekening houdend met de beperkte bevoegd-
heden van het Gemeenschap op grond van het Verdrag.
Het VGP wil in de eerste plaats tussenperso-
nen bereiken, namelijk de lidstaten, belang-
rijke belanghebbenden en actoren, en tussen 
hen netwerken op EU-niveau doen ontstaan. 
Voorts levert het een bijdrage tot het vaststel-len en testen van „beproefde methoden” om de 
nationale beleidsontwikkeling op het gebied van volksgezondheid te onderbouwen en te ondersteunen.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?63
De Commissie erkent dat de interventielogica 
van het VGP (2003-2007) niet volledig duidelijk is gemaakt in het programmabesluit. Dit pro-gramma werd echter in 1999-2000 opgesteld en in 2002 goedgekeurd, dat wil zeggen in een periode waarin de huidige programmerings-, monitoring- en evaluatiemethoden van de Com-missie nog niet volledig operationeel waren.
De voordelen van een logisch model zullen 
steeds duidelijker worden nu het VGP meer 
gemeengoed is geworden en zijn output zicht-baarder is geworden. Zoals gesuggereerd in het tussentijdse evaluatieverslag van 2007 zal een eerste poging worden gedaan om de mogelijke voordelen van het VGP voor Europese burgers te modelleren.
Zie de antwoorden op de paragrafen 10, 14, 15, 
19, 21, 40 en 60 c).
Een van de doelstellingen van de component 
„gezondheidsvoorlichting” van het VGP is de 
ontwikkeling van passende indicatoren en 
methoden om gegevens te verzamelen. De Commissie is van mening dat het sterk van de 
beschikbaarheid van relevante gegevens op 
projectniveau afhangt of er indicatoren voor 
een doeltreffende monitoring van het pro-
gramma kunnen worden vastgesteld.
In het kader van het voorontwerp van begro-
ting 2009 werden nieuwe indicatoren ontwik-keld. Voorts heeft de Commissie een werkgroep 
opgericht die de in het kader van de jaarlijkse beleidsstrategie (APS) en het jaarlijkse beheers-plan (AMP) voor 2010 te gebruiken indicatoren 
nader moet uitwerken.
Zie de antwoorden op de paragrafen 31 en 32.84.
De Commissie heeft grote inspanningen gedaan om in het jaarlijkse werkplan haar prioriteiten precies en gedetailleerd uiteen te zetten. De Commissie erkent dat verdere inspanningen 
nodig zijn om het aantal in het jaarlijkse werk-
plan aangemerkte prioriteiten en mogelijke 
actiegebieden, en de beschikbare begrotings-
kredieten met elkaar in balans te brengen.De eindevaluatie van het VGP (2003-2007) zal 
beschikbaar zijn in 2010, wanneer de meeste projecten voltooid zullen zijn, waarna algemene conclusies zullen kunnen worden getrokken m.b.t. de mate waarin de programmadoelstel-lingen effectief zijn verwezenlijkt.
Zie de antwoorden op de paragrafen 22, 25 
en 27.
Aanbeveling 1
Hoewel de Commissie het initiatiefrecht heeft, moet het programmabesluit worden goedge-keurd door het Europees Parlement en de Raad, die de te verwezenlijken doelstellingen vastleg-gen en voor deze doelstellingen begrotingskre-
dieten toewijzen.
Sedert 2002 gaan de wetgevingsvoorstellen 
van de Commissie doorgaans vergezeld van een „effectbeoordeling vooraf”, waarin de economi-
sche, sociale en milieueffecten van de mogelijke 
beleidsopties worden geanalyseerd.
De Commissie is voornemens om daarin de 
programmalogica van mogelijke vervolgpro-
gramma’s op het huidige VGP (2008-2013) toe 
te lichten.
Zie het antwoord op paragraaf 15.85.
In de component „gezondheidsbepalende facto-ren” zijn uiteenlopende acties mogelijk. Het VGP wilde verschillende benaderingen uitproberen en overlappingen voorkomen.
Alle gecontroleerde projecten voldeden aan de 
selectie- en toekenningscriteria. Wanneer door verschillende projecten soortgelijke kwesties 
werden behandeld, gebeurde dit vanuit een andere invalshoek en volgens verschillende methoden, waardoor de relevantie van de ver-kregen resultaten toenam.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?64
De Commissie is van mening dat het feit dat de 
projecten uiteenlopend waren en verschillende aspecten op een bepaald gebied bestreken, aan-
toont dat de inspanningen om overlappingen te 
voorkomen, succesvol waren.
Met het oog op de complementariteit tussen 
projecten verlangt de Commissie thans dat de 
indieners van projectvoorstellen aangeven hoe hun project op bestaande projecten aansluit en 
voortbouwt op reeds bereikte resultaten. Dit is 
ook vastgelegd als één van de gunningscriteria 
voor subsidies.
Daarnaast verwijst de Commissie naar haar alge-
mene procedure voor interdienstenoverleg, die 
voor het VGP werd gevolgd.
Het zal gemakkelijker zijn om de complementa-
riteit te garanderen nu er een uitgebreide data-
bank met informatie over de monitoring van de projecten voorhanden is.
De aanwezigheid van een Europese meerwaarde 
is altijd een belangrijk criterium geweest voor het 
selecteren en financieren van VGP-projecten.
Zie de antwoorden op de paragrafen 46, 51, 52, 
53 en 56.
86-87.
Het VGP (2003-2007) werd in 1999-2000 opge-
steld en in 2002 goedgekeurd, dat wil zeggen in een periode waarin de huidige programme-
rings-, monitoring- en evaluatiemethoden van 
de Commissie nog niet volledig operationeel 
waren.
De door de Rekenkamer gecontroleerde  
projecten werden in de beginfase van het VGP (2003-2007) geselecteerd.
De Commissie merkt op dat de aanvragers tijd 
nodig hadden om te wennen aan de verplich-
ting doelstellingen, activiteiten en acties meer 
in detail te beschrijven. De Commissie is ech-ter van mening dat de situatie voortdurend 
verbetert. De „leidraad voor aanvragers”, die 
sedert 2006 voor de oproepen tot het indienen 
van voorstellen moet worden gevolgd, geeft de aanvragers instructies m.b.t. de wijze waarop zij 
bij het opstellen van hun aanvraag algemeen aanvaarde beginselen van projectmanagement 
(waaronder het vastleggen van doelstellingen) 
moeten toepassen. Tijdens het onderhande-lingsproces wordt ervoor gezorgd dat deze beginselen daadwerkelijk als zodanig in de 
subsidieovereenkomst worden opgenomen en 
de ambtenaren van het PHEA (thans het EAHC) die het project volgen, zien erop toe dat deze 
beginselen tijdens de gehele looptijd van het 
project worden toegepast.
Zie de antwoorden op de paragrafen 19 en 36.88.
De Commissie verheugt zich erover dat de aan-
wezigheid van „een Europese meerwaarde” is 
bevestigd en dat het VGP zijn nut bewijst. De 
aanwezigheid van een Europese meerwaarde is 
altijd een belangrijk criterium geweest voor het financieren van VGP-projecten.
De grote meerderheid van de projecten bestond 
uit netwerken, aangezien een van toekennings-
criteria de betrokkenheid van partners uit ver-
schillende Europese landen was.
Zie de antwoorden op de paragrafen 56 en 57.
89.
De Commissie erkent dat in het kader van het 
eerste VGP (2003-2007) de financieringsme-chanismen niet waren aangepast om finan ciële 
steun op langere termijn te verstrekken. In het 
kader van het huidige VGP (2008-2013) zijn 
andere, meer geschikte instrumenten en finan-cieringsmechanismen voorhanden, voorname-lijk exploitatiesubsidies en financiering voor gezamenlijke acties. Doorgaans kan er alleen 
voor nationale onderdelen van netwerkactivitei-
ten in alle lidstaten uit nationale financierings-
bronnen worden geput. Dit verklaart waarom er 
een Europees VGP moet bestaan voor de finan-
ciering van dergelijke activiteiten, die duidelijk in het algemeen belang van de EU zijn.
Zie de antwoorden op de paragrafen 46, 56 
en 64.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?65
90.
De Commissie is het ermee eens dat partner-
schappen doorgaans goed werkten. Zij is in het bijzonder verheugd over het feit dat de 
projectcoördinatoren zich positief uitlaten 
over de grootschalige netwerken waarin op EU-niveau kennis en deskundigheid worden samengebracht.
In de door de Rekenkamer gecontroleerde 
periode kregen de deelnemers per geval bij de tussentijdse en de definitieve verslagen zowel over operationele als over financiële aspecten formele feedback van de Commissie. Sedert de oprichting van het PHEA (thans het EAHC) is de monitoring van projecten verder verbeterd.
De lidstaten worden officieel in kennis gesteld 
van de lijst van geselecteerde projecten nadat 
de voorstellen door hun vertegenwoordigers 
in het VGP-comité zijn geëvalueerd. Dit comité 
keurt deze lijst formeel goed voordat ze voor controle bij het Europees Parlement en vervol-
gens bij de Commissie voor formele goedkeu-
ring wordt ingediend.
De Commissie is voornemens de aanbeveling 
van de Rekenkamer ten uitvoer te leggen om aan de resultaten van door het VGP gefinan-cierde projecten een ruimere verspreiding te geven.
Zie de antwoorden op de paragrafen 33, 51, 69, 
70 en 78.
Aanbeveling 2
Antwoord op het eerste onderdeel 
van de aanbevelingIn de in 2007 verrichte tussentijdse evaluatie van het VGP (2003-2007) werden bepaalde voor verbetering vatbare gebieden aange-wezen, waaronder de door de Rekenkamer aanbevolen inventarisatie voor het huidige VGP (2008-2013).
Zie het antwoord op paragraaf 51.De Commissie is voornemens voor het huidige 
VGP (2008-2013) jaarlijks een dergelijke inven-tarisatie te verrichten. Dit zal de inventarisa-
ties aanvullen die in 2007 en 2008 zijn verricht 
voor de projecten die in het kader van het VGP (2003-2007) zijn uitgevoerd.
Antwoord op het tweede onderdeel 
van de aanbevelingDe Commissie erkent dat verdere inspannin-
gen nodig zijn om het aantal in het jaarlijkse 
werkplan aangemerkte prioriteiten en mogelijke 
actiegebieden, en de beschikbare begrotings-
kredieten met elkaar in balans te brengen.
Zie het antwoord op paragraaf 27.Antwoord op het derde onderdeel 
van de aanbeveling
Sedert de oprichting van het PHEA (thans het 
EAHC) zijn de opzet en de monitoring van de uitgevoerde projecten verder verbeterd. De 
nieuwe financieringsmogelijkheden voor net-
werken zullen consequent worden benut.
Zie de antwoorden op de paragrafen 33 en 46.Algemene conclusie91.
De Commissie is het ermee eens dat met een groter budget meer had kunnen worden bereikt. Het VGP (2003-2007) is echter een afspiegeling van de begrotingsmiddelen die door het Euro-pees Parlement en de Raad zijn toegekend en van de prioriteiten en doelstellingen die door beide instellingen voor dit programma zijn goedgekeurd.
92.
Het effect op de gezondheid van de burgers 
van om het even welk gezondheidsbevorde-rend initiatief kan alleen worden afgeleid uit 
veranderingen in het gedrag, die alleen op 
lange termijn kunnen worden geëvalueerd. De 
Commissie is van mening dat het huidige en het vorige VGP aanzienlijk hebben bijgedragen tot 
een modern, participatief volksgezondheidsbe-
leid op EU-niveau.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?66
Aanbeveling 3
Antwoord op het eerste onderdeel 
van de aanbeveling
Door middel van het VGP heeft de Commissie 
acties in gang kunnen zetten op verschillende belangrijke terreinen van de volksgezondheid, wat de beleidsontwikkeling heeft ondersteund 
en onderbouwd. Zij heeft dat gedaan reke-
ning houdende met de beschikbare begro-tingsmiddelen en het bestaan van andere 
samenwerkingsmechanismen (zoals de „open 
coördinatiemethode”), die weliswaar samen-
werking en uitwisseling van informatie tussen 
belanghebbenden in geheel Europa mogelijk maken, doch niet de nodige financiering ver-
strekken voor het opstarten en beheren van 
netwerken.
Antwoord op het tweede onderdeel 
van de aanbeveling
De Commissie is van mening dat het huidige volksgezondheidsprogramma het beste kan 
worden beoordeeld in 2010, wanneer de resul-
taten van de evaluatie van het VGP (2003-2007) 
beschikbaar zullen zijn.
Voor mogelijke vervolgprogramma’s op het hui-
dige VGP (2008-2013) na 2014 zal de Commissie volgens haar procedures een „effectbeoorde-ling vooraf” verrichten, waarin de verschillende beleidsopties en hun respectieve effecten zullen worden geanalyseerd.
ANTWOORDEN 
VAN DE COMMISSIE
Speciaal verslag nr. 2/2009 — Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de ge zondheid te verbeteren?67
Europese Rekenkamer
Speciaal verslag nr. 2/2009
Het volksgezondheidsprogramma van de Europese Unie (2003-2007): een doeltreffende manier om de gezondheid te verbeteren?
Luxemburg: Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen2009 — 66 blz. — 21 x 29,7 cmISBN 978-92-9207-235-3

Waar kunt u EU-publicaties krijgen?
Betaalde publicaties:
• bij de EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);• bij uw boekhandel onder vermelding van titel, uitgever en/of ISBN-nummer;•  rechtstreeks bij een van onze verkoopagenten. U vindt de contactgegevens op 
http://bookshop.europa.eu of u kunt ze per fax aanvragen op +352 2929-42758.
Gratis publicaties:• bij de EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  bij de vertegenwoordigingen en delegaties van de Europese Commissie. U vindt 
de contactgegevens op http://ec.europa.eu of u kunt ze per fax aanvragen op +352 2929-42758.
IN DIT VERSLAG ANALYSEERT DE EUROPESE REKENKAMER HET 
VOLKSGEZONDHEIDSPROGRAMMA (VGP) VAN DE EUROPESE UNIE VOOR 2003-2007. MET DEZE CONTROLE WILDE DE REKENKAMER 
NAGAAN OF DE JUISTE OMSTANDIGHEDEN WAREN GESCHAPEN OM DE 
UIT DE EU-BEGROTING GEFINANCIERDE PROJECTEN ALS AANVULLING TE LATEN DIENEN VAN DE MAATREGELEN VAN DE LIDSTATEN OM DE VOLKSGEZONDHEID TE BESCHERMEN EN TE VERBETEREN. HET VERSLAG BESCHRIJFT CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN BETREFFENDE PROGRAMMAOPZET, -UITVOERING EN -BEHEER. IN HET LICHT VAN HAAR BEVINDINGEN BETWIJFELT DE REKENKAMER HET NUT VAN BEPAALDE COMPONENTEN VAN EUROPESE VOLKSGEZONDHEIDSPROGRAMMA'S ZOALS HET VGP . DE COMMISSIE EN DE LIDSTATEN WORDEN  UITGENODIGD DE EU-AANPAK VAN DE FINANCIERING OP HET GEBIED 
VAN DE VOLKSGEZONDHEID OPNIEUW TE BEZIEN.
EUROPESE REKENKAMERQJ-AB-09-002-NL-C
ISBN 978-92-9207-235-3