Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van maximumgehalten aan bestrijdingsmiddelenresiduen in producten van plantaardige en van dierlijke oorsprong"

(COM(2003) 117 def. - 2003/0052 (COD))

(2003/C 234/10)

Op 26 maart 2003 heeft de Raad besloten, overeenkomstig de artikelen. 37, 95 en 152 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De gespecialiseerde afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling, milieu", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 27 juni 2003 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Cassina.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 401e zitting van 16 en 17 juli 2003 (vergadering van 16 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 110 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 5 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Voorwoord en doelstellingen

1.1. Onderhavig verordeningsvoorstel heeft als prioritaire doelstellingen de minimalisering van de risico's van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen voor gezondheid en milieu, en de voortzetting van de harmonisatie op communautair niveau van de maximumgehalten aan residuen (MRL's) voor alle gewasbeschermingsmiddelen, omdat de huidige wetgeving de lidstaten de mogelijkheid laat om in hun nationale wetgeving afwijkende maximumgehalten vast te stellen.

1.2. In het bredere kader van het zesde milieuactieprogramma dient dit voorstel tevens te worden bezien tegen de achtergrond van de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité "Op weg naar een thematische strategie voor een duurzaam gebruik van pesticiden"(1), waarover het Comité een over het algemeen positief advies(2) heeft uitgebracht. Voor een meer gedetailleerde analyse wordt naar dit advies verwezen.

1.3. Het voorstel betreft de invoering van één enkele verordening, ter vervanging van de vier richtlijnen waarmee de problematiek tot nu toe wordt geregeld op communautair niveau(3). De Commissie heeft bij haar voorbereidingen rekening gehouden met de problemen bij de omzetting van deze richtlijnen, en met de aanbevelingen die zijn gedaan in het kader van het vijfde SLIM-initiatief (Simpler Legislation for the Internal Market - eenvoudiger regelgeving voor de interne markt). Ook zijn de richtsnoeren van de Raad "Landbouw" van 20 november 2001 en van de Raad "Milieu" van 12 december 2001 in het voorstel verwerkt, evenals de resolutie van het Europees Parlement van 30 mei 2002.

1.4. Bij de toepassing van de voorgestelde verordening zal de Commissie de belangrijkste bevoegdheid hebben voor de beheersing van de risico's van bestrijdingsmiddelen. Daarnaast zal de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) een belangrijke rol spelen; zij zal, via een netwerk van nationale deskundigen, de kennis verschaffen die nodig is voor het maken van een risicobeoordeling, en onafhankelijke wetenschappelijke adviezen verstrekken, in naleving van de bepalingen van het Witboek over voedselveiligheid(4).

1.5. Bij de overgang van de huidige procedure naar de in dit verordeningsvoorstel voorziene procedure zullen alle nog niet geharmoniseerde gegevens inzake zowel bestaande als nieuwe stoffen - waarvoor de MRL's tot nu toe altijd op nationaal niveau zijn vastgesteld - door de EFSA worden gerangschikt, op veiligheid getoetst en als tijdelijke MRL's vastgesteld. Daarna zullen zij op grond van Richtlijn 91/414/EEG betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen, worden beoordeeld. Deze richtlijn blijft dus het belangrijkste referentiekader voor de communautaire wetgeving op dit gebied, hoewel zij binnenkort zal worden bijgewerkt.

1.5.1. Onderhavig voorstel voor een verordening, waardoor de lidstaten na de definitieve goedkeuring daarvan geen nationale MRL's meer kunnen vaststellen, sluit nauw aan op de verplichte termijn waarbinnen meer dan 400 momenteel in gebruik zijnde gewasbeschermingsmiddelen uit de handel moeten zijn gehaald. Die gewasbeschermingsmiddelen moeten vervolgens, krachtens de vigerende wetgeving, in 2004 voorgoed verboden worden.

1.5.2. Krachtens het voorstel is het mogelijk monitoringgegevens te gebruiken om in specifieke gevallen MRL's vast te stellen, bijv. bij gebrek aan toegestane gebruikswijzen voor stoffen die (als residu) in het milieu achterblijven of voor het gebruik van stoffen voor de behandeling van minder belangrijke producten, bijv. kruiden.

1.5.3. Bovendien zal rekening worden gehouden met de bepalingen van het Commissievoorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake officiële controles van diervoeders en levensmiddelen.

1.6. In het streven om de consumenten zo goed mogelijk te beschermen, is de hele verordening gebaseerd op het beginsel van een "default" maximumgehalte van 0,01 mg/kg, behalve wanneer dit maximumgehalte een potentieel gevaar voor de consument inhoudt. In dat geval moeten lagere MRL's worden vastgesteld.

1.7. De Commissie is van mening dat de toepassing van deze verordening, na deze overgangsperiode, een belangrijke stap kan zijn voor de consolidering en vereenvoudiging van de huidige wetgeving, zowel omdat hiermee het probleem van niet-tarifaire belemmeringen voor de handel binnen de interne markt of met derde landen wordt opgelost als omdat hiermee een concrete bijdrage wordt geleverd tot de bescherming van de gezondheid van mens en dier, en van het milieu.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het EESC is van mening dat met het voorstel om de vier huidige richtlijnen door één enkele verordening te vervangen, een belangrijke bijdrage wordt geleverd tot de verwezenlijking van de strategie voor "een duurzaam gebruik van pesticiden", omdat de bescherming tegen risico's voor de volksgezondheid hierin wordt gecombineerd met de noodzaak van gewasbescherming. Het denkt bovendien dat deze verordening concurrentiedistorsies op de interne markt kan helpen voorkómen.

2.2. Om deze reden spreekt het EESC nogmaals zijn algemene steun uit voor een duurzaam gebruik van pesticiden, door het gebruik en/of de risico's van chemische stoffen in de landbouw terug te dringen, teneinde de natuurlijke processen van de landbouwproductie zoveel mogelijk te respecteren. Het staat derhalve achter deze communautaire strategie. De voorgestelde verordening betekent ongetwijfeld een grote stap vooruit naar harmonisatie en bescherming van de gezondheid, en sluit nauw aan op de Mededeling "Op weg naar een thematische strategie voor een duurzaam gebruik van pesticiden"(5). Het EESC is verheugd dat een groot deel van zijn opmerkingen in dat advies hun weerslag hebben gekregen in het onderhavige verordeningsvoorstel.

2.3. Het EESC onderstreept de relevantie en doeltreffendheid van de gekozen rechtsgrondslag (artikel 37, lid 2, derde alinea, artikel 95, lid 1, en artikel 152, lid 4 b), waarmee alle thema's waarop het voorstel betrekking heeft, worden bestreken. Het is met name ingenomen met het feit dat de rechtstreekse toepassing ervan in alle lidstaten verplicht wordt gesteld: met ingang van 1 januari 2005 voor verse producten en met ingang van 1 juli 2005 voor opgeslagen producten.

2.4. Met deze eerste algemene opmerkingen erkent het EESC nogmaals dat een verstandig gebruik van gewasbeschermingsmiddelen nog steeds nodig kan zijn in tal van toepassingen, met name in de landbouwsector, bijvoorbeeld voor de bescherming van planten en plantaardige producten - vanwege de grote economische voordelen die daaruit voortvloeien -, maar is het van mening dat met meer duidelijkheid en volhardendheid moet worden gestreefd naar de substitutie daarvan door veiliger alternatieven (stoffen en/of methoden)(6), in het kader van de wetenschappelijke en technologische vooruitgang.

2.5. Gezien het strategische belang van deze materie onderstreept het EESC dat op basis van het zesde kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling, financiële middelen en wetenschappelijke kennis moeten worden ingezet ter ondersteuning van communautaire onderzoeksprojecten voor het opsporen en gebruik van alternatieve stoffen en methoden, waarmee een hoog niveau van gewasbescherming wordt gewaarborgd, met aanzienlijke voordelen voor het milieu en de gezondheid in het algemeen.

2.6. Het EESC is van mening dat een zorgvuldiger en meer verantwoord gebruik van chemische producten in de Gemeenschap een belangrijke voorbeeldfunctie kan hebben voor de kandidaat-lidstaten maar vooral ook voor ontwikkelingslanden, die zo bij hun inspanningen om landbouwproducten voort te brengen die voor de hongerbestrijding van doorslaggevend belang zijn, van meet af aan kunnen streven naar een zo hoog mogelijke mate van bescherming van het milieu en van de gezondheid van mens en dier.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Het EESC stemt in met het voorstel om volgens afspraak het maximumgehalte aan residuen vast te stellen op 0,01 mg/kg, en wijst erop dat deze MRL reeds wordt gehanteerd in de wetgeving inzake babyvoeding, waarvoor per definitie een bijna volledige garantie moet worden geboden, op grond van de beoordeling door het wetenschappelijk comité voor de voedselketen.

3.1.1. Hoewel er nog geen analysemethoden bestaan waarmee een "nul"-risico kan worden vastgesteld, is het zaak dat voor sommige potentieel risicovolle stoffen in ieder geval wordt gestreefd naar een geleidelijke daling van de maximale grenswaarden, door een voortdurende bijstelling van de analysemethoden - zoals nu al deels het geval is - aan de hand van de technologische en wetenschappelijke vooruitgang, zij het altijd met inachtneming van het voorzorgsbeginsel.

3.2. Om te kunnen rekenen op een brede en representatieve wetenschappelijke grondslag, hoopt het EESC dat de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) snel operationeel zal worden, aangezien zij belangrijke taken krijgt op het stuk van wetenschappelijke ondersteuning en coördinatie. Het EESC hoopt met name dat de EFSA, ook als deze nog niet op volle kracht werkt, het probleem van pesticiden al tot prioriteit verheft.

3.3. Het EESC waardeert het dat de verordening een aantal beproefde procedures in stand houdt - zoals de comitéprocedure - en is van mening dat dergelijke mechanismen, hoewel zij sommige actoren met zwaardere lasten opzadelen, de huidige regelgeving aanzienlijk vereenvoudigen, wat ten goede komt aan de fluïditeit van de interne markt.

3.4. Het EESC vraagt zich af welke risico's er verbonden zijn aan een monitoring door de lidstaten, als de criteria voor deze monitoring van land tot land aanzienlijk verschillen. Het hoopt dan ook dat de Commissie aanwijzingen geeft om deze risico's uit de weg te ruimen. Met name in de periode onmiddellijk na de uitsluiting van de producten die op grond van Richtlijn 91/414/EEG zullen worden verboden, is het zaak dat er doeltreffende tests voorhanden zijn waarmee de eventuele aanwezigheid van die verboden stoffen kan worden vastgesteld.

3.4.1. Ook dienen de lidstaten te worden verplicht gegevens te verstrekken over de duurzame verwerking van hun voorraden verouderde producten.

3.4.2. Het EESC dringt erop aan dat tijdens de overgangsperiode voor de omschakeling op de nieuwe regelgeving (de laatste zes maanden van 2003 en heel 2004) wordt gezorgd voor adequate instrumenten voor voorlichting en beroepsopleiding, waarmee op alle niveaus vlot kan worden ingespeeld op de veranderingen die met de nieuwe regelgeving worden ingeluid.

3.4.3. Ook is het zaak dat de nationale laboratoria hun methoden en criteria aanpassen aan het gemeenschappelijke referentiekader.

3.5. In dat verband dient blijvend aandacht te worden besteed aan de veiligheid van de gebruikers die het meest blootstaan aan de risico's (werknemers), hun opleiding, de duidelijkheid en begrijpelijkheid van aanwijzingen op de verpakking en de afbakening van de diverse verantwoordelijkheden. Deze thema's komen gedeeltelijk aan bod in Richtlijn 91/414/EEG, maar het EESC benadrukt dat de regelgeving dringend moet worden aangepast en versterkt zodat aan bovengenoemde aandachtspunten wordt tegemoet gekomen.

3.6. Indien bovenstaande punten op adequate wijze worden uitgevoerd, dan is het tevens zaak dat een duidelijk en doorzichtig systeem van sancties wordt vastgesteld en dat de zekerheid en uniformiteit van die sancties in alle lidstaten worden gewaarborgd, zodat de sancties werkelijk doeltreffend, evenredig en afschrikwekkend zijn, en geen nieuwe mogelijkheden tot concurrentiedistorsies bieden.

3.7. Om de overgang tussen de tijdelijke en de definitieve vaststelling van MRL's zo snel mogelijk te laten verlopen, acht het EESC het van groot belang dat de goedkeuring van de hier besproken verordening samenvalt met de herziening van Richtlijn 91/414/EEG. Het EESC kijkt met belangstelling uit naar het voorstel voor die herziening, dat in de tweede helft van dit jaar zou moeten worden gepresenteerd en waarover het Comité zou moeten worden geraadpleegd.

3.8. In de Gemeenschap ingevoerde landbouwproducten uit derde landen moeten aan dezelfde gezondheids-, kwaliteits- en voedselveiligheidsvereisten voldoen als communautaire producten. Daarom is het EESC verbaasd dat in artikel 29 (toestaan van invoer uit derde landen) voor ingevoerde producten een van de communautaire MRL afwijkende tolerantiewaarde is vastgesteld om rekening te houden met verschillen in landbouwpraktijken. De enig denkbare oplossing is dat voor ingevoerde producten die niet in de EU zelf worden geproduceerd, MRL's worden vastgesteld.

3.9. Wat de nieuwe lidstaten betreft: deze worden geacht het acquis communautaire ter zake te respecteren. Maar omdat de in deze landen gebruikte landbouwmethoden en -producten zelfs in een recent verleden nog sterk verschilden van die in de EU, stelt het EESC voor deze landen specifiek te ondersteunen (met adviezen en know-how), zodat zij zich binnen de daarvoor vastgestelde termijn kunnen aanpassen aan de nieuwe verordening en aan de thematische strategie voor een duurzaam gebruik van pesticiden. Het EESC wijst er met name op dat er in Midden- en Oost-Europa enorme hoeveelheden verouderde of onbruikbare pesticiden aanwezig zijn: het is zaak dat de nieuwe lidstaten worden geholpen deze producten op duurzame wijze te elimineren.

3.10. Zoals gezegd is het EESC van mening dat het onderhavige verordeningsvoorstel tevens een grote betekenis kan hebben voor de betrekkingen met derde landen, met name ontwikkelingslanden, en dat het pesticidenprogramma in het kader van de samenwerking met de ACS-landen als voorbeeld moet dienen(7). Het is van groot belang dat dergelijke initiatieven - met de juiste financiering - ook met andere partners worden ontwikkeld, bijvoorbeeld in het kader van Euromed en de samenwerking met de Mercosur-landen.

3.11. Bij de vaststelling van nieuwe geharmoniseerde grenswaarden moet de Commissie proberen de MRL's van de Codex te respecteren, overeenkomstig de eind jaren negentig ingevoerde WTO-regels. Veel van deze MRL's zijn evenwel onaanvaardbaar voor de Gemeenschap en moeten dan ook één voor één onder de loep worden genomen. De Commissie moet erop toezien dat de internationale verplichtingen niet worden aangegrepen om de communautaire vereisten te versoepelen en ernaar streven om het bestaande hoge gezondheidsbeschermingsniveau overeind te houden.

Brussel, 16 juli 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) COM(2002) 349 def. van 1.7.2002.

(2) PB C 85 van 28.4.2003.

(3) Richtlijnen: 76/895/EEG; 86/362/EEG; 86/363/EEG; 90/642/EEG.

(4) COM(1999) 719 def., PB C 204 van 18.7.2000.

(5) COM(2002) 349 def. van 1.7.2002.

(6) Zie ook advies NAT/156, PB C 85 van 28.4.2003.

(7) "Pesticides Initiative Programme (PIP)"; voor meer informatie over dit programma zie: www.coleacp.org.