Dit verslag behandelt de maatregelen die zijn genomen in het kader van de aanbeveling van de Raad over doeltreffende maatregelen voor integratie van de Roma. Het aantal gemelde maatregelen geeft niet noodzakelijkerwijs de ambitie of de doeltreffendheid van de inspanningen weer. In het onderwijs en bij de strijd tegen discriminatie en zigeunerhaat zijn de meeste maatregelen specifiek voor de Roma bedoeld. Op het gebied van huisvesting is er een evenwicht tussen gerichte maatregelen voor de Roma en algemene beleidsmaatregelen, dat wil zeggen maatregelen die op alle bevolkingsgroepen gericht zijn. Op de arbeidsmarkt, en in mindere mate in de gezondheidszorg, maken de lidstaten voornamelijk gebruik van algemene maatregelen om ook de inclusie van de Roma te bevorderen.

In dit verslag wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste ontwikkelingen, waarbij het accent ligt op de vier beleidsterreinen van het EU-kader voor de nationale strategieën voor integratie van de Roma (onderwijs, werkgelegenheid, gezondheid, huisvesting), en op de bestrijding van discriminatie en zigeunerhaat. In het verslag komt op elk van de gebieden aan de orde: de situatie van de Roma; een overzicht van de belangrijkste soorten inclusiemaatregelen, de resultaten en de uitdagingen van de uitvoering ervan (zoals gemeld door de NRCP’s); en de formulering van beleidsleren waarin aandacht wordt gevestigd op veelbelovende benaderingen en aan te pakken prioriteiten (op basis van reeds verrichte evaluaties , feedback van maatschappelijke organisaties en de NRCP’s).

ohoger secundair onderwijs: 30%

opostsecundair en tertiair onderwijs: 2%

Segregatie in het onderwijs (leeftijden 6–15)

obezoekt school waar alle (13%) of de meeste (33%) leerlingen Roma zijn

ozit in een klas waar alle (13%) of de meeste (31%) leerlingen Roma zijn

* Romakinderen van de leeftijd die in het land overeenstemt met een bepaald onderwijsniveau, die daadwerkelijk op dat niveau onderwijs volgen, als percentage van alle Romakinderen van die leeftijd

1.1. Focus van de maatregelen

De meeste lidstaten investeren in maatregelen om het aantal voortijdige schoolverlaters terug te dringen (18 lidstaten). De volgende maatregelen komen daarna het meest voor: rekening houden met de behoeften van individuele leerlingen, in samenwerking met hun families (14 lidstaten); verbetering van de toegang tot en de kwaliteit van onderwijs en opvang voor jonge kinderen (13 lidstaten); aanmoedigen dat Roma secundair en tertiair onderwijs volgen en afmaken (11 lidstaten); bestrijding van segregatie in het onderwijs; gebruik van inclusieve onderwijsmethoden; en ontwikkeling van vaardigheden die beantwoorden aan de behoeften van de arbeidsmarkt (12 lidstaten elk).

Thematisch subgebied Lidstaten Aantal maatregelen Uitbreidingslanden Aantal maatregelen Bestrijding vroegtijdig schoolverlaten AT, BE, BG, CY, ES, EL, HU, HR, IT, LV, LT, LU, NL, PT, RO, SE, SK, UK 66 AL, BiH, KOS, ME, MK, RS, TR 25 Rekening houden met de behoeften van elke leerling AT, CY, CZ, ES, HU, IT, LV, LT, LU, PT, RO, SE, SI, UK 35 AL, BiH, KOS, ME, MK, RS 26 Roma aanmoedigen secundair en tertiair onderwijs te volgen en te voltooien AT, BG, HR, CZ, ES, HU, LV, LT, PT, RO, SK 35 AL, BiH, ME, MK, RS, TR 21 Verbetering van de toegang tot en de kwaliteit van onderwijs en opvang voor jonge kinderen AT, BG, HR, CY, CZ, ES, HU, IT, LU, NL, RO, SI, SK 34 AL, BiH, ME, MK, RS 16 Een eind maken aan gesegregeerd onderwijs AT, BE, BG, CZ, EL, ES, HR, IT, LU, NL, RO, SK 27 AL, ME, MK, RS 6 Inclusieve en gepersonaliseerde onderwijs- en leermethoden AT, BG, HR, CY, CZ, LT, LU, NL, RO, SI, SK, UK 23 AL, KOS, ME, MK, RS, TR 15 Steun voor de verwerving van de vaardigheden die de arbeidsmarkt vraagt AT, BG, CZ, EL, ES, LT, LU, NL, PT, RO, SI, SK 22 AL, MK 5 Steun voor doorstroming naar andere onderwijsniveaus AT, BG, CZ, ES, HU, HR, IT, LU, NL, PT, RO, SK 21 AL, BiH, KOS, ME, MK, RS 15 Aanmoedigen van ouderparticipatie AT, BE, BG, CY, ES, HR, LV, LT, LU, RO, SK 18 AL, KOS, ME, MK, TR 11 Verbetering van de lerarenopleiding AT, BG, CY, CZ, ES, LT, RO, SE, SI, SK 18 AL, MK, RS 4 Bevorderen van buitenschoolse activiteiten AT, BG, CZ, EL, ES, LT, LU, NL, PT, RO, SI, SK 15 AL, KOS, ME, MK, RS, TR 11 Verbreding van toegang tot het tweedekansonderwijs en volwassenenonderwijs AT, BG, CY, CZ, EL, ES, HR, LT, LU, UK 14 AL, ME, MK, RS 9 Bestrijding van analfabetisme AT, BG, CY, HU, ES, HR, NL, RO 11 AL, ME, MK, RS 6 Voorkomen dat Roma ten onrechte in het speciale onderwijs terechtkomen AT, CZ, ES, HR, RO, SK 9 MK, RS 2

Bron: EC (2018): verslag van de NRCP’s over de in 2017 uitgevoerde maatregelen voor de integratie van de Roma.

Hoe zit het met de inhoudelijke focus van maatregelen die verder gaan dan de bovengenoemde doelstellingen? De lidstaten blijken het vaakst te kiezen voor maatregelen om het opleidingsniveau te verbeteren: bestrijding van schooluitval; aanmoedigen van doorstroming naar (en afronding van) secundair en tertiair onderwijs ; of steunverlening om lacunes in het onderwijs of materiële achterstand te compenseren. Hieronder valt 36% van alle onderwijsmaatregelen. Andere belangrijke groepen maatregelen zijn gericht op: doorstroming van onderwijs naar werk door ondersteuning van beroepsonderwijs; loopbaanontwikkeling en een leven lang leren; en capaciteitsopbouw voor professionals (9-11%). Minder wijdverbreide maatregelen zijn gericht op geïntegreerde inclusiemaatregelen en opneming van geschiedenis en cultuur van de Roma in de curricula (6-6%).

1.2. Resultaten en uitdagingen

Bemiddeling is het meest verspreide resultaat dat door de NRCP’s wordt genoemd . Andere resultaten zijn: ontwikkeling van capaciteit in het kleuteronderwijs ; betere ondersteuning van de bestrijding van en het toezicht op voortijdig schoolverlaten ; en opneming van onderwerpen in verband met de integratie van de Roma en het bestrijden van discriminatie in de lerarenopleidingen of de nationale curricula .

De belangrijkste uitdagingen die door de NRCP’s worden genoemd, zijn onder meer: schooldeelname, schoolverzuim, voortijdig schoolverlaten, doorstroming van primair naar secundair onderwijs en voltooiing van secundair onderwijs . Andere uitdagingen zijn onder meer: bestrijding van segregatie ; waarborgen en ontwikkelen van menselijke capaciteiten ; samenwerking tussen belanghebbenden ; bevordering van onderwijs en opvang voor jonge kinderen ; volwassenenonderwijs en tweedekansonderwijs ; en beschikbaarheid van gegevens .

1.3. Beleidsleren

Onderwijs is het gebied met het grootste aantal interventies en evaluaties. Het is dus ook een gebied met relatief het grootste aantal veelbelovende benaderingen en beleidslessen in verschillende landen. Enkele belangrijke beleidslessen op dit gebied zijn: het belang van vroegtijdige interventie en preventie; de noodzaak om de participatie van de Romaouders te waarborgen en hun positie te versterken (cruciaal voor de ondersteuning van de kinderen in elke fase van het onderwijs); de rol die buitenschoolse activiteiten spelen bij de versterking van de identiteit en de sociale netwerken van Romakinderen; de relevantie van doorlopende complexe steunmaatregelen (tutoring, gecombineerd met studiebeurzen en het wegnemen van andere kostendrempels) voor het bevorderen van de doorstroming tussen onderwijsniveaus en naar de arbeidsmarkt. Hoewel positieve actie heeft bijgedragen aan de verbetering van de onderwijsparticipatie van de Roma, is het belangrijk te voorkomen dat specifieke plaatsen worden gereserveerd voor Roma die voor reguliere toelating in aanmerking zouden komen.

Met name in lidstaten met een hoog aandeel Romaleerlingen is een systematische, complexe en op de lange termijn gerichte aanpak nodig om segregatie op school- en klasniveau te voorkomen, aangezien dit nog steeds een nijpend probleem is dat het succes van andere inclusiemaatregelen ondermijnt. Belangrijke aspecten van deze aanpak zijn: zorgen voor vroegtijdige en gratis toegang tot hoogwaardig inclusief onderwijs en opvang voor jonge kinderen in een geïntegreerde omgeving (zowel als voorbereidende fase voor Romakinderen als om vooroordelen bij Roma- en niet-Romakinderen en ouders te overwinnen, zodat latere segregatie kan worden voorkomen); Romaouders ondersteunen bij de schoolkeuze; gesegregeerde scholen door de onderwijsautoriteiten geleidelijk laten sluiten; en Romakinderen over verschillende scholen verdelen (door reorganisatie van de verzorgingsgebieden van de scholen). Deze actieve desegregatiemaatregelen moeten vergezeld gaan van aanvullende financiële en professionele steun ter bevordering van de sociale en academische integratie van Romakinderen in reguliere scholen, zoals: vergoeding van de kosten van vervoer, schoolmateriaal, maaltijden, buitenschoolse activiteiten, aanvullende klassen; opleiding van (onderwijzend) personeel in het kleuteronderwijs op het gebied van nieuwe methoden voor onderwijs in geïntegreerde scholen (ook om stereotypen te overwinnen); facilitering van de communicatie tussen ouders en scholen; voorlichting aan de ouders over de voordelen van geïntegreerd onderwijs; mentoring voor leerlingen, naschoolse opvang voor Romakinderen, aanstelling van onderwijsassistenten; maatregelen om het publiek voor te lichten over het belang van inclusief en intercultureel onderwijs voor de betrekkingen tussen de gemeenschappen, door middel van campagnes en de media .