Advies over de betrekkingen tussen de Europese Unie en het Midden-Oosten

(95/C 301/14)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 20 december 1993 besloten overeenkomstig artikel 20 (vierde alinea) van zijn Reglement van Orde een advies op te stellen over de betrekkingen tussen de Europese Unie en het Midden-Oosten.

De Afdeling voor externe betrekkingen, handels- en ontwikkelingsbeleid, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 juli 1995 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Etty.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 328e Zitting (vergadering van 14 september 1995) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In januari 1993 heeft het Comité voor het laatst een advies over de betrekkingen tussen de Europese Unie en het Midden-Oosten uitgebracht, met als titel "Economische samenwerking tussen de EG en het Midden-Oosten" (CES 78/93).

In dat advies spreekt het Comité zich positief uit over de steun van de Europese Unie ten behoeve van het vredesproces in het Midden-Oosten en dringt het er bij de Unie op aan de nodige initiatieven te nemen om de moeilijkheden die daarbij zijn gerezen en nog kunnen rijzen uit de weg te ruimen. Verder gaat het ook uitvoerig in op de economische en sociale voordelen die de volkeren in de regio zullen ondervinden wanneer de politieke problemen - die nog steeds een hinderpaal vormen voor economische samenwerking in de regio - eenmaal uit de wereld zijn geholpen.

1.2. Op 8 september 1993 heeft de Commissie een mededeling over "De toekomst van de betrekkingen en de samenwerking tussen de Gemeenschap en het Midden-Oosten" uitgebracht (COM(93) 375 def.).

In die mededeling gaat de Commissie in op de voorwaarden voor samenwerking in de regio, op mogelijkheden voor het op gang brengen van een duurzaam samenwerkingsproces en op de toekomstige betrekkingen tussen de Europese Unie en het Midden-Oosten (met name Egypte, Israël, Jordanië, de bezette gebieden, Libanon en Syrië). Zij tracht daarbij een antwoord te geven op drie kernvragen :

- Wat zijn de voorwaarden voor samenwerking in de regio ?

- Welke initiatieven dient de Europese Unie te nemen om de samenwerking in de regio te bevorderen ?

- Hoe kan ervoor worden gezorgd dat alle betrokken partijen zoveel mogelijk voordelen uit de samenwerking halen ?

1.3. Een conditio sine qua non voor samenwerking in de regio is uiteraard : vrede. Een andere voorwaarde is : economische samenwerking op gebieden die van vitaal belang zijn voor de economische ontwikkeling en het welzijn van de betrokken volkeren. Een belangrijke factor op langere termijn ten slotte is het tempo van de economische ontwikkeling in de gehele regio.

1.4. De Europese Unie dient er volgens de Commissie voor te zorgen dat er in de regio een sfeer van vertrouwen ontstaat. Daarbij is het volgens haar beter stap voor stap te werk te gaan dan grootse initiatieven te ontplooien. Als actoren in een dergelijk proces noemt zij de particuliere sector, branche-organisaties, universiteiten, lokale overheden, technische instituten en allerlei groeperingen die op het een of andere terrein - van economie tot cultuur - baanbrekend werk willen verrichten. Deze moeten in de betrokken landen een proces van geleidelijke institutionalisering op gang brengen.

1.5. Verder kan de Unie de landen in de regio helpen om, vanuit een gemeenschappelijke regionale visie, hun capaciteiten te bundelen en grensoverschrijdende problemen gezamenlijk aan te pakken (b.v. energievoorziening, watervoorziening, gezondheidszorg, milieubescherming en het vluchtelingenvraagstuk).

1.6. Om alle betrokken partijen optimaal van deze samenwerking te kunnen laten profiteren, pleit de Commissie voor een evenwichtige driehoeksverhouding tussen Europa, de Machrak-landen en Israël. Met het oog hierop moeten de bestaande samenwerkingsovereenkomsten worden herzien en moet de traditionele ontwikkelingssamenwerking het veld ruimen voor nieuwe vormen van samenwerking op een veelheid van terreinen (op politiek, economisch en sociaal gebied), waarbij ook rekening moet worden gehouden met de specifieke maatschappelijke situatie in de betrokken landen.

1.7. In het licht van dit alles gaat de Commissie richtsnoeren voor het toekomstige Midden-Oostenbeleid van de Unie en een programma met concrete maatregelen uitwerken, in afwachting van het herstel van de vrede en de verbetering van de veiligheidssituatie in de regio. Zij kondigt ook aan dat zij binnen afzienbare tijd met voorstellen voor elkaar aanvullende maatregelen op korte en middellange termijn zal komen.

1.8. De Commissie heeft haar visie op het in de toekomst te voeren Midden-Oostenbeleid nader toegelicht in haar mededeling van 19 oktober 1994 "Versterking van het Middellandse-Zeebeleid van de Europese Unie : Naar een Euro-Mediterraan partnerschap". De Europese Raad heeft tijdens de Top van Essen in december 1994 de strategische betekenis van het Middellandse-Zeegebied nogmaals onderstreept en de Commissie verzocht om, in het licht van de in haar mededeling uitgestippelde strategie met concrete voorstellen te komen. Deze zijn opgenomen in de mededeling van 8 maart 1995.

1.9. Al op 29 september 1993, kort na de totstandkoming van het Israëlisch-Palestijnse principe-akkoord, heeft de Commissie in een mededeling aan de Raad en het Europees Parlement over "De steun van de EG aan het vredesproces in het Midden-Oosten" (COM(93) 458 def.) een eerste reeks initiatieven ten behoeve van het Midden-Oosten voorgesteld. In die mededeling geeft zij concreet aan op welke manier de Europese Unie de door het principe-akkoord geboden kansen kan benutten om het vredesproces vooruit te helpen.

1.10. De Commissie omschrijft de situatie na de ondertekening van het akkoord tussen Israël en de PLO als een kritische en een veelbelovende maar niet onomkeerbare fase.

Zij geeft aan welke diplomatieke initiatieven nu verder nog moeten worden genomen. Zij vestigt er ook de aandacht op dat de bevolking in de betrokken gebieden met concrete maatregelen duidelijk moet worden gemaakt dat de nieuwe, ingrijpende ontwikkelingen een verbetering van hun levensomstandigheden met zich mee zullen brengen. Zij wil dan ook mee helpen voorzien in de meest urgente en specifieke behoeften van de Palestijnen in de bezette gebieden en er mee voor zorgen dat zowel Israël als de Machrak-landen concrete voordelen halen uit het vredesproces.

1.11. De Commissie stelt voor om 500 miljoen ecu uit te trekken om de Palestijnen in de bezette gebieden te hulp te komen. Deze steun, die zal worden toegekend in de vorm van giften en langlopende leningen, moet worden gebruikt voor doelstellingen op korte termijn (voortzetting van reeds eerder opgezette projecten op gebieden als huisvesting, krediet- en dienstverlening aan het bedrijfsleven en met name aan het MKB, verwerking van vast afval, vernieuwing van het rioleringsstelsel en bouwen van een ziekenhuis in de Gazastrook, alsmede het opzetten van een aantal nieuwe projecten zoals de bouw van klaslokalen en de voltooiing van de nog door de Israëlische overheid begonnen aanleg van industrieterreinen) en op middellange termijn (verbetering van de economische en sociale infrastructuur en een aantal initiatieven die werkgelegenheid moeten creëren in de op dit punt zwaar getroffen bezette gebieden).

Verder is zij van plan de Palestijnen technische assistentie te verlenen ter aanvulling van de internationale hulp die zij nu reeds krijgen. Als belangrijke geldschieter wil zij ook een centrale rol spelen bij de cooerdinatie van de internationale hulpverlening.

1.12. De Commissie is van oordeel dat ook Israël en de Machrak-landen profijt moeten kunnen trekken van het beleid van de Europese Unie. Daarom stelt zij voor om een aanzienlijk deel van het Middellandse-Zeebudget voor de periode 1992-1996 te reserveren voor financiële steun - via de Gemeenschapsbegroting en via de EIB - aan Israël en de Machrak-landen, op voorwaarde evenwel dat het vredesproces concrete resultaten oplevert. Zij is van oordeel dat de Europese Unie, ter ondersteuning van het vredesproces, ook middelen moet uittrekken voor het bevorderen van de regionale samenwerking in de regio. Zij noemt daarbij concrete doelstellingen als water- en energievoorziening en infrastructuur. Bovendien is zij van plan een grotere inspanning te leveren om de "politieke en intellectuele besluitvormers van de regio" met elkaar in contact te brengen. Zij vekrlaart ook bereid te zijn de "regionale partijen" uit te nodigen voor een gedachtenwisseling over de prioriteiten voor regionale samenwerking in de komende jaren.

1.13. Ten slotte pleit zij, net als in haar mededeling van 9 september, nogmaals voor een herziening van de bilaterale betrekkingen met de landen in de regio en voor "gestructureerde betrekkingen" tussen de Europese Unie en het Palestijnse zelfbestuur over alle aspecten van de samenwerking.

De Europese Raad heeft zich op de Top van Essen in december 1994 in dezelfde zin uitgesproken. Ook heeft de Raad toen verklaard verheugd te zijn over het Israëlisch-Jordaanse vredesakkoord van 26 oktober 1994.

1.14. De opvattingen en voorstellen van de Commissie met betrekking tot de economische samenwerking met het Midden-Oosten liggen grotendeels in de lijn van de aanbevelingen die het Comité in zijn advies van januari 1993 naar voren heeft gebracht.

Zo blijkt de Commissie het werkterrein van de "horizontale samenwerking" - zoals dit in het advies wordt genoemd - nu een stuk ruimer te zien : zij wil daar nu ook infrastructuur-, water- en energievoorzieningsprojecten onder laten vallen. Verder wil zij ook de regionale samenwerking in het Midden-Oosten gaan bevorderen en/of de dialoog tussen de diverse partijen in de regio gaan stimuleren, zoals reeds eerder is opgemerkt. Deze beslissing is waarschijnlijk ingegeven door de voorstellen van het Comité, die in zijn advies van januari 1993 heeft gewezen op de rol die de sociale partners in het kader van de samenwerking met het Midden-Oosten kunnen spelen.

1.15. Het Comité heeft in dat advies ook opgemerkt dat zijn opvattingen over de betrekkingen met het Midden-Oosten moeten worden gezien tegen de achtergrond van het Middellandse-Zeebeleid van de Europese Unie.

Onderwerp van dat advies was de economische integratie in het Midden-Oosten en alle aanbevelingen en conclusies van het Comité waren erop gericht dat specifieke doel te helpen realiseren.

Niettemin heeft het Comité er ook op gewezen dat van economische samenwerking in de regio vrijwel geen sprake kan zijn als niet eerst wordt geprobeerd om de zuiver politieke problemen tot een oplossing te brengen. Het is duidelijk dat hierbij in de eerste plaats aan de Palestijnse kwestie moet worden gedacht.

1.16. Hopelijk is met het akkoord tussen Israël en de PLO van 12 september 1993, het economisch protocol van 29 april 1994 en het akkoord over de Gazastrook en Jericho van 4 mei 1994 een beslissende stap gezet op de weg naar vrede. Terecht stelt de Commissie echter dat het vredesproces hierdoor in een kritische fase terecht is gekomen. Men mag niet vergeten dat de kans op succes even groot is als de kans op een mislukking. Zowel in Israël als in de bezette gebieden is de publieke opinie immers zeer veranderlijk. De steun voor het akkoord tussen Israël en de PLO was dan ook lang niet altijd even groot en is over het geheel genomen zelfs afgenomen. Verscheidene tragische incidenten hebben de onderhandelingen over de concrete uitvoering van het akkoord, en misschien zelfs het vredesproces zelf, aanzienlijk ondermijnd en vertraagd.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De ontwikkelingen in de bezette gebieden zijn nog steeds van doorslaggevend belang voor de totstandkoming van vrede, stabiliteit en veiligheid, en dus ook voor de economische samenwerking, in het Midden-Oosten. De Europese Unie dient dan ook al het mogelijke te doen om het maatschappelijk draagvlak voor het vredesproces in de bezette gebieden en Israël te verstevigen. Over de zuiver politieke problemen tussen Israël en zijn directe buren wil het Comité zich niet uitlaten. Behalve politieke problemen zijn er echter ook een aantal belangrijke sociaal-economische kwesties en op dát terrein meent het wèl zijn steentje te kunnen bijdragen. Het denkt daarbij in de allereerste plaats aan de werkgelegenheidsproblematiek in de bezette gebieden.

2.2. De Europese Unie dient er vooral naar te streven duurzame arbeidsplaatsen in het leven te roepen. Verder dient zij, om de werkgelegenheid te bevorderen, ook steun te verlenen voor de infrastructuurprojecten die volgens de Commissie van prioritair belang zijn. Het creëren van arbeidsplaatsen in de bezette gebieden moet als een van de meest dringende behoeften van de bevolking worden beschouwd. Betrouwbare cijfers over de werkgelegenheidssituatie aldaar zijn moeilijk te verkrijgen, maar volgens de Internationale Arbeidsorganisatie ziet de situatie er allesbehalve rooskleurig uit. In het in 1993 opgestelde rapport van de directeur-generaal van de IAO over de bezette gebieden staat te lezen dat premier Rabin in de Knesset gesproken heeft over 40 % werklozen in de Gazastrook, een situatie die hij als een sociaal-economische tijdbom omschreef.

2.3. De toestand is nog aanzienlijk verslechterd sinds de meeste in Israël werkzame Palestijnen het land niet meer binnen mogen. Deze maatregel heeft ook een aanzienlijke weerslag gehad op de in- en uitvoer van de bezette gebieden. Door de IAO wordt in verband met de enorme werkloosheid in de bezette gebieden opgemerkt dat de Palestijnse en Israëlische autoriteiten het in het belang van de vrede als een strategische prioriteit dienen te beschouwen zo spoedig mogelijk een regeling te treffen om de grenzen tussen Israël en de bezette gebieden weer open te stellen voor tienduizenden, of beter nog, voor àlle bona fide-werknemers uit de bezette gebieden. Veiligheidskwesties, zo wordt in het IAO-rapport gesteld, mogen niet worden opgelost met het afgrendelen van de bezette gebieden, want een dergelijke maatregel zet geen zoden aan de dijk en maakt de problemen alleen maar erger. Bovendien is voor de Palestijnse Autoriteit de tijd nu misschien rijp om, met de nodige hulp, voor de Palestijnse werknemers werk te zoeken in andere Arabische landen, en met name in de Golfstaten, aldus het IAO-rapport (). Daarbij moet dan wel voldoende aandacht worden besteed aan de arbeidsomstandigheden waarmee zij in die landen geconfronteerd zullen worden.

2.4. De plaats van de vroegere Palestijnse werknemers wordt nu echter ingenomen door Oosteuropeanen en Aziaten. De situatie wordt nog verergerd door het feit dat de bevolking in de bezette gebieden jaarlijks met 4 % toeneemt. Meer dan de helft van de bevolking in de Gazastrook is jonger dan 15 jaar.

2.5. Internationale donors - de belangrijkste internationale donor is de Europese Unie - hebben zich ertoe verbonden om in de vijf jaar durende overgangsperiode meer dan 2 miljard dollar uit te trekken om de bezette gebieden te hulp te komen. Deze toezegging heeft bij de Palestijnse bevolking hoge verwachtingen gewekt.

De donors maken echter helemaal geen aanstalten om daadwerkelijk met de toegezegde middelen over de brug te komen. Tot dusverre hebben de Palestijnen slechts een klein deel van het toegezegde bedrag ontvangen. Dit bedrag was echter lang niet voldoende om de lopende uitgaven van de pas opgerichte Palestijnse Autoriteit te dekken. Als verklaring voor hun terughoudendheid voeren de donors aan dat zij zich zorgen maken over de interne procedures en de politieke touwtrekkerij bij de Palestijnen en hun twijfels hebben over de absorptiecapaciteit van de Palestijnen, d.w.z. hun vermogen om bevredigende projecten op te zetten. Dit heeft de spanningen onder de Palestijnen en tussen de Palestijnen en de donorlanden nog vergroot. Naar men beweert zouden de donors er ernstig over denken om onafhankelijke hulporganisaties en VN-organisaties toezicht te laten houden op het gebruik van de toegekende steun.

2.6. De teleurstelling en irritatie aan Palestijnse zijde is te begrijpen, maar het is evenzeer te begrijpen dat de donors willen dat hun geld op een verantwoorde en efficiënte manier wordt gebruikt. De eisen van de donors en het onvermogen van de Palestijnen om daaraan te voldoen hebben tot een impasse geleid, die lang kan blijven bestaan en desastreuze gevolgen kan hebben. De donors zijn in april jl. overeengekomen om sneller met de toegezegde middelen over de brug te komen, op voorwaarde dat de Palestijnse Autoriteit orde op zaken stelt en dat Israël een aanzienlijke inspanning levert om de ontwikkeling van de bezette gebieden te stimuleren (tripartiet actieplan inzake de inkomsten en uitgaven van en de steun aan de Palestijnse Autoriteit, Parijs, april 1995). Men kan zich moeilijk indenken dat de Palestijnse Autoriteit in Jericho en de Gazastrook in staat zal zijn een geloofwaardig beleid te voeren als zij permanent afhankelijk is van op ad hoc-basis toegekende steun, die alleen op korte termijn effect sorteert.

2.7. In die omstandigheden kan er geen sprake zijn van een efficiënt beleid ter verbetering van het leef- en werkklimaat in de bezette gebieden. Verklaarde tegenstanders van het vredesproces beseffen dat heel goed en spelen in op de ontevredenheid en wanhoop van de Palestijnse bevolking om hun eigen politieke doelstellingen te realiseren. Dit is waarschijnlijk de grootste bedreiging voor het vredesproces in de bezette gebieden, en bijgevolg in de hele regio.

2.8. Al deze problemen, die het vertrouwen van de donors ondermijnen, kunnen niet van de ene dag op de andere uit de wereld worden geholpen. De donors kunnen evenwel zelf hun steentje bijdragen door zich in te zetten voor de opleiding van de Palestijnen die later met het beheer en de tenuitvoerlegging van de hulpprojecten zullen worden belast. Op korte termijn echter zullen zij met de Palestijnse Autoriteit een regeling moeten treffen over de inschakeling van derden - die zowel het vertrouwen van de donors als dat van de Palestijnen genieten - bij het toezicht op de projecten.

2.9. Buitenlandse steun moet ervoor zorgen dat de bezette gebieden door de overgangsperiode komen en dat de economische bedrijvigheid er geleidelijk aan op gang komt. In de tussentijd dient de Palestijnse Autoriteit er in de eerste plaats op toe te zien dat er een einde komt aan de onzekerheid, die potentiële buitenlandse investeerders afschrikt en tot onrust en ontevredenheid onder de plaatselijke bevolking leidt. Er moeten heel wat initiatieven worden genomen om de plaatselijke economie op een andere leest te schoeien, een eigen wetgeving uit te werken en een institutioneel bestel op poten te zetten.

2.10. In studies van verschillende internationale organisaties wordt er met klem op gewezen dat het er in de eerste plaats op aan komt :

- het economische systeem te hervormen door een eind te maken aan de wildgroei van regels en voorschriften en aan de al te grote afhankelijkheid van de Palestijnse economie van buitenlandse markten, met name Israël (dat ook de bestemming van de Palestijnse export in belangrijke mate mede bepaalt); hierbij valt te denken aan : versterking van de particuliere sector (wat niet wegneemt dat ook voor bepaalde overheidsprojecten een centrale plaats moet worden ingeruimd, b.v. op infrastructureel gebied), verbetering van de afzetmogelijkheden buiten Israël, bevordering van de werkgelegenheid en van de opleiding in de landbouwsector en vermindering van de onzekerheid voor investeerders door te zorgen voor wettelijke voorschriften die hun de nodige houvast geven;

- te zorgen voor een nieuw juridisch kader ter vervanging van de huidige wetgeving, een uitermate gecompliceerd geheel van Jordaanse en Egyptische wetten van vóór 1967, van Israëlische wetten en militaire voorschriften, enz.; alle wetten moeten worden herzien, geharmoniseerd en gemoderniseerd en economische wetgeving moet zó worden opgesteld en ten uitvoer worden gelegd dat er een marktgeoriënteerd juridisch kader ontstaat, waarbij er evenwel op moet worden toegezien dat de economische hervormingen niet ten koste van de sociale rechtvaardigheid gaan;

- de basis te leggen voor een institutioneel bestel; het creëren van de nodige instellingen, met inbegrip van de opleiding van het personeel dat die instellingen moet bemannen, is van cruciaal belang voor de hervorming en uitbouw van de Palestijnse economie en, uiteraard, voor de Palestijnse samenleving als zodanig; in feite kampen de bezette gebieden momenteel met een institutioneel vacuuem; om de economische hervormingen te kunnen doorvoeren en de nog uit te werken wetgeving in praktijk te kunnen brengen en de naleving ervan te kunnen afdwingen, is echter een adequaat institutioneel bestel noodzakelijk; een en ander is niet mogelijk zonder de nodige overheidsdiensten, gespecialiseerde instellingen (b.v. voor opleiding, huisvesting of sociale zekerheid) en vrije en onafhankelijke organisaties die de belangen van werkgevers, werknemers en andere sociaal-economische belangengroeperingen behartigen.

3. Bijzondere opmerkingen en aanbevelingen

3.1. Gezien de schaarse middelen en de terughoudendheid van buitenlandse donors en gelet op het feit dat het om politieke redenen noodzakelijk is om op korte termijn enkele concrete, positieve en voor de bevolking tastbare resultaten te boeken in het kader van het vredesproces, dienen de betrokken partijen een beperkt aantal strategisch gekozen hulpprojecten te selecteren en daarvoor onmiddellijk de nodige middelen ter beschikking te stellen, zelfs als de begunstigden niet volledig aan de criteria van de donors voldoen. Als voornaamste donor dient de Europese Unie daarbij het voortouw te nemen. De te selecteren projecten dienen erop gericht te zijn de grootste noden van de bevolking te lenigen; verder dienen zij in belangrijke mate bij te dragen tot de hervorming van de economie, de uitwerking van een nieuwe wetgeving en de uitbouw van een institutioneel bestel, en/of goed te scoren qua "politieke zichtbaarheid". Goede voorbeelden van dergelijke projecten zijn de al met EU-steun gefinancierde openbare werken (die, hopelijk, een stimulerend effect zullen hebben op het MKB en de werkgelegenheid) en het op verzoek van de Palestijnse leiders opgezette project van de Internationale Arbeidsorganisatie en de Wereldbank voor de reïntegratie van 12 000 voormalige politieke gevangenen in de Palestijnse samenleving. De Europese Unie heeft reeds toegezegd een aanzienlijke bijdrage aan dit circa 22,5 miljoen ecu kostende tweejarenprogramma te zullen leveren.

3.2. Voor het beheer van en het toezicht op de hulpprojecten zouden de Palestijnen kunnen worden bijgestaan door het VN-Agentschap voor Hulp en Werk voor Palestijnse vluchtelingen (UNRWA). Het UNRWA kan bogen op een stevige reputatie op het vlak van de gezondheidszorg en het onderwijs, maar is ook zeer actief bij het scheppen van werkgelegenheid, en met name bij het opzetten van kleine bedrijven. Evenals de IAO fungeert het UNRWA reeds als doorgeefluik voor EU-steun aan de bezette gebieden.

3.3. Een andere internationale organisatie die een belangrijke rol zou kunnen spelen, is de Internationale Arbeidsorganisatie. Al meer dan tien jaar lang analyseert de IAO de nijpende sociaal-economische problemen van de Palestijnse bevolking van de bezette gebieden, werkt zij samen met alle betrokken partijen in de regio en onderhoudt zij goede betrekkingen met de Palestijnse leiders. Door deze goede relatie met de Palestijnse leiders zal de Palestijnse Autoriteit de IAO misschien gemakkelijker accepteren wanneer in de huidige moeilijke omstandigheden een concrete regeling moet worden gevonden voor de delicate kwestie van het beheer van en het toezicht op de gefinancierde projecten. In dit verband is het misschien nuttig te weten dat de IAO vijf projecten heeft opgezet die nauw aansluiten bij vijf door de PLO-leiders aangegeven prioriteiten :

- een programma voor de rehabilitatie en reïntegratie van voormalige politieke gevangenen in de samenleving (zie par. 3.1);

- een infrastructuurprogramma met belangrijke positieve gevolgen voor de werkgelegenheid;

- oprichting van een ministerie van Arbeid en Sociale Zaken en uitwerking van een arbeidswetgeving;

- assistentie bij de opbouw van een sociale-zekerheidsstelsel;

- assistentie bij het opzetten van een systeem van sociale en arbeidsstatistieken.

Ook vanwege haar tripartiet karakter (regering, werkgeversorganisaties en vakbonden) kan de IAO volgens het Comité een belangrijke bijdrage leveren. Momenteel worden de sociaal-economische belangengroepen vrijwel niet betrokken bij de voorbereiding van belangrijke besluiten van de Palestijnse Autoriteit die rechtstreekse gevolgen voor hen hebben. De Palestijnse Autoriteit heeft te kennen gegeven belangstelling te hebben voor een dergelijke tripartiete aanpak. Zij heeft de IAO verzocht om technische assistentie bij het opzetten van een dergelijk systeem.

3.4. Momenteel wordt door de vakbonden en de werkgeversorganisaties, en misschien ook door andere sociaal-economische belangengroepen binnen en buiten de Europese Unie, in multilateraal en bilateraal verband contact gezocht met en assistentie verleend aan hun respectieve tegenhangers in de bezette gebieden. In sommige gevallen hebben deze contacten al tot concrete vormen van samenwerking geleid. Het Comité juicht dit toe en vindt dat dergelijke initiatieven moeten worden aangemoedigd. Het is van oordeel dat landen die met de Palestijnse Autoriteit willen gaan samenwerken, hun sociaal-economische kringen daar zoveel mogelijk bij moeten betrekken. Het Comité is ervan overtuigd dat de Europese Unie op dit vlak een nuttige bijdrage kan leveren. Het wil er verder op wijzen dat ook niet-gouvernementele organisaties bij de tenuitvoerlegging van de hulpprogramma's moeten worden betrokken.

3.5. Het Comité vindt het van groot belang dat de Israëlische regering en de Palestijnse Autoriteit van meet af aan de sociaal-economische belangengroepen, en met name de werkgevers en de werknemersorganisaties, bij het opstellen en uitvoeren van plannen voor de oprichting van industriekernen in de bezette gebieden betrekken. Beide partijen hebben overeenstemming bereikt over het creëren van dergelijke kernen (5 à 7 op de Westelijke Jordaanoever en 3 in de Gazastrook) en zijn momenteel op zoek naar financiële steun hiervoor in het buitenland. De bedoeling is dat iedere kern 5 000 à 10 000 banen voor Palestijnen oplevert. Gedacht wordt aan Palestijnse, Israëlische en buitenlandse investeerders en aan arbeidsintensieve ondernemingen in de industriële, commerciële en dienstensector. De Israëlische regering en de Palestijnse Autoriteit zoeken donors die zich over een of meer van dergelijke kernen willen ontfermen en voor de noodzakelijke infrastructuur willen zorgen (geraamde kosten : 20 à 25 miljoen dollar per zone).

Dit initiatief brengt ook een aantal belangrijke problemen van niet-financiële aard met zich mee, waarvan sommige samenwerking tussen de betrokken partijen en de daarvoor bevoegde internationale organisaties vereisen (b.v. statuut van de gebieden in kwestie, procedures voor het beslechten van geschillen, registratie van ondernemingen, belastingregelingen, verzekeringen). In sommige gevallen is ook nauwe samenwerking met de werknemers en werkgevers nodig om te voorkomen dat de zones in kwestie uiteindelijk verworden tot plaatsen waar goedkope arbeidskrachten gemakkelijk kunnen worden uitgebuit.

Het Comité dringt er bij de EU-instanties op aan de verdere ontwikkelingen op dit gebied op de voet te volgen en er mee voor te zorgen dat dit initiatief van start kan gaan en een succes wordt.

3.6. Aan beroepsopleiding en bijscholing wordt in de bezette gebieden te weinig aandacht besteed; er is te weinig geld voor beschikbaar; er is sprake van versnippering en van onvoldoende leiding. De internationale hulp voor de hervorming van de opleidingsstelsels moet worden voortgezet en, indien mogelijk, uitgebreid. Er dient met name aandacht te komen voor volwassen werknemers en voor zelfstandigen, omdat het huidige stelsel alleen op jonge werknemers is gericht.

3.7. Verder zou de Europese Unie ook moeten zoeken naar nieuwe mogelijkheden om de ontwikkeling van de landbouw in de bezette gebieden - een van de belangrijkste sectoren vanuit het oogpunt van de werkgelegenheid - te bevorderen. Zo zou zij o.m. moeten nagaan hoe de problemen met de Israëlische regering in verband met de uitvoer van landbouwprodukten vanuit de bezette gebieden uit de weg kunnen worden geruimd.

3.8. Wat de onderhandelingen tussen de Europese Unie en Israël over een nieuwe samenwerkingsovereenkomst betreft, vertrouwt het Comité erop dat de Unie bijzondere aandacht zal schenken aan vormen van samenwerking die de economische integratie van Israël in de regio ten goede komen. Hetzelfde geldt voor de onderhandelingen met de buurlanden van Israël. Belangrijk is verder ook dat Israëls buurlanden ertoe worden aangezet beter gebruik te maken van de mogelijkheden die de bestaande overeenkomsten en regelingen met de Europese Unie hun bieden.

3.9. De meeste sociaal-economische belangengroepen in de bezette gebieden, Jordanië en Egypte zijn van oordeel dat het nog te vroeg is om op een zinvolle manier met elkaar overleg te kunnen plegen over toekomstige samenwerking. Alleen aan vakbondszijde is er al sprake van een gestructureerde dialoog, nl. tussen de vakbonden in Israël en die op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook. Deze dialoog heeft in maart jl. geleid tot een overeenkomst tussen het Israëlisch Verbond van Vakverenigingen en dat van de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever over een aantal belangrijke en al sinds jaar en dag naar voren gebrachte financiële eisen van de Palestijnse werknemers. In de nabije toekomst zullen zich misschien nieuwe gelegenheden voor overleg tussen belangrijke organisaties voordoen (Euro-mediterrane conferentie, Top van Amman). Het Comité hoopt en verwacht dat de Europese Unie al deze ontwikkelingen zal blijven volgen en de nodige steun zal verlenen aan organisaties uit de betrokken landen - zoals de Kamers van Koophandel - die dergelijke initiatieven willen stimuleren of zelf willen nemen. Ook het Comité zelf zal een en ander op de voet volgen en is bereid om te gelegener tijd een actieve rol te spelen.

Brussel, 14 september 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() Report of the Director-General, International Labour Conference, 82e zitting, 1995.