COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 15.07.1997 
COM(97)394 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER DE 
VERDERE ONTWIKKELING VAN DE BETREKKINGEN MET TURKIJE 

Inleiding 
1. De Associatieraad EU-Turkije heeft op 6 maart 1995 een beslissing genomen met 
betrekking tot de tenuitvoerlegging van de laatste fase van de douane-unie en een 
resolutie aangenomen over de ontwikkeling van de samenwerking tussen de EU en 
Turkije op diverse gebieden. Bovendien kwam de Gemeenschap met een verklaring 
betreffende de hervatting van de financiële samenwerking met Turkije. 
Tegelijkertijd ging de EU ermee akkoord om zes maanden na de afronding van de 
intergouvenementele conferentie toetredingsonderhandelingen met Cyprus te 
starten, zodat de resultaten van die conferentie daarbij in aanmerking konden 
worden genomen. 
Op 24 maart 1997 heeft de Raad, ter gelegenheid van zijn informele bijeenkomst in 
Apeldoorn, de Commissie verzocht een mededeling op te stellen over de verdere 
ontwikkeling van de betrekkingen tussen de EU en Turkije, tegen de achtergrond 
van de douane-unie die op 31 december 1995 in werking is getreden. Deze 
mededeling, die het antwoord is op dat verzoek, bevestigt het standpunt van de 
Associatieraad van 29 april 1997, dat Turkije voor een EU-lidmaatschap in 
aanmerking komt en dat dit land volgens dezelfde objectieve maatstaven en criteria 
als andere kandidaatlanden zal worden beoordeeld. In de initiatieven die in de 
onderhavige mededeling worden voorgesteld wordt met dit standpunt volledig 
rekening gehouden. 
2. De jongste politieke en economische ontwikkelingen in de betrekkingen met 
Turkije worden behandeld in hoofdstuk 2 van het Rapport "Agenda 2000". In de 
onderhavige mededeling gaat het in eerste instantie om voorstellen voor het 
uitbouwen van EU-Turkije-betrekkingen die verder gaan dan de douane-unie. De 
douane-unie vormde al een belangrijke stap vooruit in de verhouding EU-Turkije; 
zij functioneert op bevredigende wijze en vormt een solide basis om de banden 
verder aan te halen. 
Toekomstige ontwikkelingen 
3. Aangezien Turkije voor het EU-lidmaatschap in aanmerking komt, zoals door de 
Unie op de Associatieraad van 29 april 1997 werd bevestigd, en niet alleen door de 
douane-unie, maar ook als actief lid van het Euro-mediterrane partnerschap nauw 
met de EU verbonden is, moet de EU Turkije blijven helpen bij het oplossen van 
zijn problemen en de integratie in de EU verder ondersteunen. De Associatie­
overeenkomst en de douane-unie vormen de grondslagen voor steeds nauwere 
politieke en economische betrekkingen. In dit proces hecht de EU bijzonder belang 
aan de vooruitgang die door Turkije wordt geboekt op het gebieden als 
democratisering en bescherming van de mensenrechten, het aanknopen van goede 
nabuurbetrekkingen met Griekenland, eerbiediging van de internationale 
rechtsregels en een rechtvaardige en duurzame regeling van de Cyprus-kwestie. 
In deze omstandigheden moet de EU volgens de Commissie een beleid volgen dat 
gericht is op intensivering van de betrekkingen tussen de EU en Turkije op een 
groot aantal terreinen. In deze mededeling worden met het oog daarop 
verschillende voorstellen geformuleerd. Enkele daarvan zullen, tenminste in de 
beginfase, uit de Gemeenschapsbegroting gefinancierd moeten worden, want 
zonder die financiering kunnen de meeste voorstellen niet verwezenlijkt worden. 
De Commissie is van mening dat de speciale financiële verordening, die bedoeld is 
om de douane-unie te begeleiden, zo spoedig mogelijk goedgekeurd moet worden 
om Turkije de mogelijkheid te geven zijn industriële sector aan de nieuwe, door de 
douane-unie ontstane concurrentiesituatie aan te passen, zijn infrastructurele 
verbinding met de EU te verbeteren en zijn economische achterstand ten opzichte 
van de Gemeenschap in te lopen. De Commissie merkt verder op dat MEDA ter 
beschikking kan worden gesteld voor financiële samenwerking met Turkije en zij 
rekent erop dat de voorwaarden vastgesteld zullen worden voor een optimale 
benutting van dit instrument. 
Deze specifieke voorstellen hebben betrekking op de volgende gebieden : 
- consolidering van de douane-unie 
- dienstverlening 
- telecommunicatie en informatiemaatschappij 
- landbouw 
- mensenrechten en humanitaire aangelegenheden 
- heropening van de macro-economische dialoog 
- industriële samenwerking en investeringen 
- samenwerking op milieugebied 
- samenwerking op het gebied van de consumentenbescherming 
- regionale en grensoverschrijdende samenwerking 
- deelneming aan communautaire programma's 
- samenwerking op het gebied van justitie en interne aangelegenheden 
Consolidering van de douane-unie 
6. Deze consolidering zou kunnen worden bereikt door een programma ter 
ondersteuning van de harmonisatie van de industriële wetgeving (normen, 
conformiteitsbeoordeling, kwaliteitsbeleid, concurrentie), het starten van 
onderhandelingen over openbare aanbestedingen, een versnelling van de volledige 
harmonisatie van de beleidsmaatregelen op het gebied van douane en handel, en 
door Turkije in meerdere mate te betrekken bij gebieden die rechtstreeks de 
douane-unie betreffen. Hierbij zou aanzienlijke technische en financiële bijstand 
gegeven moeten worden het concurrentievermogen van de Turkse industriesector te 
verbeteren, om dit land in staat te stellen, althans wat het vrije verkeer van 
goederen betreft, volledig in de eengemaakte markt te integreren. De douane-unie 
zou uitgebreid moeten worden met diensten en de reeds gedane inspanningen om 
tot een vrij verkeer van landbouwproducten te komen, dienen voortgezet te worden. 
7. Het consolideringsproces zou gerealiseerd kunnen worden door : 
technische hulp en nauwe administratieve samenwerking met de Turkse 
instanties en instellingen (het staatssecretariaat voor buitenlandse 
handel, douane, financiën en andere ministeries) om de controle te 
versterken en de structuren te verbeteren met het oog op een 
doeltreffende werking van de douane-unie; 
technische hulp bij de hervorming van het wettelijke en commerciële 
kader ten einde een gunstiger klimaat te creëren om zowel binnen- als 
buitenlandse investeerders aan te trekken; 
deelneming van Turkije aan het Europese systeem van de regels van 
oorsprong voor industrieproducten, de regeling douanevervoer en de 
overeenkomst betreffende het Enig Document ten einde de 
compatibiliteit van al onze handelsregelingen te waarborgen; 
verbetering van de overlegmechanismen met Turkije op gebieden 
waarop het communautaire acquis wordt aanvaard (handelspolitiek, 
onderhandelingen over handelsakkoorden, concurrentiebeleid, 
intellectuele eigendom, milieubescherming, normen en industriële 
wetgeving); 
het sluiten van handelsakkoorden tussen Turkije en de landen van 
Midden- en Oost-Europa en van het Middellandse-Zeegebied. De 
Commissie en de lidstaten moeten bereid zijn het land technische en 
politieke steun te bieden om dit proces tot een goed einde te brengen. 
Diensten 
8. De liberalisering van de diensten zou in het voordeel van beide partijen zijn en 
ertoe leiden dat bredere lagen van de Turkse samenleving betrokken worden bij de 
modernisering van het land en het aanhalen van de banden met de EU. 
9. Wat de dienstensector betreft, staat artikel V van de G ATS twee leden van de WTO 
toe samen een preferentiële overeenkomst te sluiten betreffende de bilaterale 
liberalisering van de diensten, op voorwaarde dat deze liberalisering werkelijk alle 
sectoren betreft, alsook alle aspecten van de handel in diensten. Aangezien de beide 
partners een verschillend uitgangspunt hebben, zou de liberalisering van de 
diensten meer inspanningen van Turkije dan van de EU vergen, maar een 
belangrijke bijdrage betekenen voor een verdere hervorming en modernisering van 
de economie. Om vast te stellen welke specifieke bijkomende voordelen een 
verdere liberalisering van de diensten kan opleveren, en om een volledige 
overeenstemming met de GATS te verzekeren, zullen er zorgvuldige analyses 
nodig zijn. 
Er wordt voorgesteld om onderhandelingen te beginnen met het 
oog op de geleidelijke liberalisering van de diensten tussen de EU 
en Turkije 
Telecommunicatie en informatiemaatschappij 
10. Turkije is op dit moment bezig met de modernisering van geavanceerde 
communicatie- en informatiesystemen maar moet nog steeds de nodige wetten 
goedkeuren om op telecommunicatiegebied aan zijn GATT-verplichtingen te 
voldoen. 
De EU zou met de voorbereiding van de wetsteksen kunnen helpen die 
op die van de EU afgestemd moeten worden. De integratie van Turkije 
in de informatiemaatschappij moet vergemakkelijkt worden door het 
land op te nemen in de transeuropese telecommunicatienetwerken en 
door Turkse onderzoekers, laboratoria, firma 's en andere organisaties 
met O § O-activiteiten bij de informatiemaatschappij te betrekken. 
Landbouw 
11. De EU en Turkije hebben zich door de ondertekening van de Overeenkomst 
betreffende de douane-unie ertoe verplicht om geleidelijk aan het vrije verkeer 
van landbouwproducten tot stand te brengen. Turkije is verplicht zijn 
landbouwbeleid aan te passen en de voor het vrije verkeer van 
landbouwproducten noodzakelijke maatregelen van het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid over te nemen. Op dit punt zijn er tot dusverre maar weinig 
vorderingen gemaakt. Er is een handelsovereenkomst geparafeerd die in 
wederzijdse concessies voor landbouwproducten voorziet. Een verdere 
liberalisering van de handel in landbouwproducten is vanuit economisch oogpunt 
interessant, in het bijzonder vanwege de snelle economische groei van Turkije en 
de voordelen die een preferentie voor communautaire producten met zich brengt. 
Beide partijen erkennen dat er voor een ambitieuze liberaliseringspolitiek 
belangrijke obstakels overwonnen moeten worden, zoals de verschillende 
landbouwstructuren van Turkije en de EU 
12. Om dit doel te bereiken wordt voorgesteld : 
technische en financiële bijstand te verlenen om Turkije te helpen zijn 
landbouw te herstructureren, omdat het potentieel daarvan niet volledig 
kan worden benut, en om het land te helpen bij de hiervoor beschreven 
aanpassing van zijn landbouwbeleid; 
Turkije aan te moedigen, rekening houdend met de specifieke kenmerken 
van de Turkse landbouwstructuren, om het communautaire acquis over te 
nemen. Het gaat hierbij onder meer om de organisatie van markten, het 
plattelandsbeleid, technische normen, voorschriften op het gebied van de 
bescherming van planten en dieren en andere veterinaire 
aangelegenheden; 
de onderhandelingen voort te zetten over verdere wederzijdse verbetering 
van de markttoegang 
Mensenrechten en humanitaire aangelmegenheden 
13. Met het oog op de ontwikkeling van de burgermaatschappij en de rechtsstaat in 
Turkije dient er een uitgebreide samenwerking op het gebied van de mensenrechten 
tot stand gebracht worden. 
14. In dit verband wordt gedacht aan : 
een zo breed mogelijke samenwerking met Europese en vooral 
Turkse NGO's die zich bezighouden met mensenrechten, 
humanitaire bijstand, vrijheid van meningsuiting en de 
ontwikkeling van de burgermaatschappij in Turkije, alsook met 
NGO 's die rapporteren over de mensenrechtensituatie; 
samenwerking met de Turkse regering ter ondersteuning van haar 
inspanningen om ervoor te zorgen dat de desbetreffende 
internationale overeenkomsten worden nageleefd om de 
desbetreffende interne rechtsvoorschriften op te stellen en ten 
uitvoer te leggen en om overheidsambtenaren op te leiden, met 
inbegrip van politiepersoneel op gebieden die verband houden met 
de eerbiediging van de mensenrechten; 
een betere samenwerking tussen de EU en Turkije in humanitaire 
aangelegenheden. In dit verband moeten de Turkse autoriteiten 
verder aangemoedigd worden om het verlenen van humanitaire 
bijstand door NGO 's in naburige regio 's te vergemakkelijken. 
Heropening van de macroeconomische dialoog 
15. De heropening van de macroeconomische dialoog met Turkije zou kunnen 
bijdragen tot een solide macroeconomisch beleid en tot structurele hervormingen 
op gebieden als de sociale zekerheid, de landbouw, privatisering en 
herstructurering, de infrastructuren, de informatiemaatschappij, energie en de 
ontwikkeling van het menselijk potentieel. Deze hervormingen zouden door 
technische en financiële bijstand gesteund moeten worden. 
Industriële samenwerking en investeringen 
16. Ter verhoging van de economische groei en het inkomensniveau legt Turkije zich 
erop toe om zijn concurrentiepositie in verschillende sectoren te verbeteren. Door 
het bevorderen van industriële samenwerking en investeringen zullen deze 
inspanningen worden gesteund. 
Er wordt voorgesteld de samenwerking verder uit te bouwen op gebieden 
als productkwaliteit en innovatie, alsook op het gebied van de 
informatietechnologieën. Bijkomende maatregelen zijn nodig om 
bedrijven, en juist de kleine en middelgrote, te helpen toegang te krijgen 
tot de bestaande instrumenten voor informatie en commerciële 
samenwerking, zodat zij de uitdagingen van de douane-unie kunnen 
aangaan en handelsbetrekkingen met de landen van het Middellandse-
Zee- en het Zwarte Zee-gebied kunnen aanknopen. De ondersteuning van 
de ontwikkeling van de particuliere sector is gunstig voor een duurzame 
en evenwichtige ontwikkeling, voor modernisering en voor 
investeringsbevordering. 
Samenwerking op milieugebied 
17. Ook op het gebied van het milieu moet vooruitgang worden geboekt, in het 
bijzonder in samenhang met de te verwezenlijken duurzame ontwikkeling en de 
integratie van milieuoverwegingen in andere economische sectoren. H 
Er wordt voorgesteld de samenwerking op het gebied van het milieu te 
intensiveren, om de vooruitzichten op een duurzame economische groei 
en sociale ontwikkeling te verbeteren, waarbij tegelijkertijd rekening 
wordt gehouden met de kwaliteit van het milieu, de bescherming van de 
gezondheid van de mens en het rationele gebruik van de natuurlijke 
hulpbronnen. 
Samenwerking op het gebied van de consumentenbescherming 
18. Het consumentenbeleid en de bescherming van de consument zijn gebieden die in 
de betrekkingen tussen de EU en Turkije steeds belangrijker worden, met name in 
verband met de nieuwe mogelijkheden die door de douane-unie voor de handel 
worden geboden. 
Er wordt voorgesteld de Turkse autoriteiten technische en financiële 
hulp te bieden om hen te helpen met het opzetten van een systeem dat 
lijkt op het in de EU gebruikte systeem voor snelle informatie­
uitwisseling. Het Turkse systeem zou met het Europese systeem 
verbonden kunnen worden zodra de Raad de nodige beslissingen heeft 
genomen. 
Regionale en grensoverschrijdende samenwerking 
19. De verdere ontwikkeling van de samenwerking in de Zwarte-Zeeregio zal 
bijdragen tot meer stabiliteit en welvaart in dit gebied. In overeenstemming met 
de aanpak die de Commissie bij initiatieven in andere regio's volgt, moedigt zij 
de regionale en grensoverschrijdende samenwerking in het Zwarte-Zeegebied via 
de daarvoor bedoelde instrumenten aan, alsook door programma's ter 
ondersteuning van de partnerlanden in deze regio. 
Deelneming aan communautaire programma's 
20. Het voorstel van de Commissie om Turkije te betrekken bij de programma's 
Leonardo, Socrates en Youth voor Europa III, wordt op dit moment door het 
Europees Parlement en de Raad onderzocht. Turkse onderzoekers, laboratoria, 
bedirjven en andere organisaties kunnen van nu af aan deelnemen aan 
researchprojecten in het kader van het 4e OTO-kaderprogramma. 
21. Voorgesteld wordt Turkije uit te nodigen om deel te nemen aan andere 
communautaire programma's, in het bijzonder die welke betrekking hebben op 
jeugd, cultuur, onderwijs, opleiding, research, KMO's, milieu, douane, indirecte 
belastingen en de uitbreiding van transeuropese netwerken. 
Het principiële besluit dat Turkije aan communautaire programma 's 
kan deelnemen kan wellicht in een aanvullend protocol bij de 
Associatie-overeenkomst opgenomen kunnen worden. Over de 
voorwaarden voor deelneming zou voor ieder programma afzonderlijk 
onderhandeld kunnen worden. Een deel van de bijdrage van Turkije 
zou, althans in de eerste jaren, door financiële bijstand (MEDA) gedekt 
kunnen worden of in het kader van de speciale voor dit doel vast te 
stellen financiële verordening. 
Samenwerking op het gebied van justitie en interne aangelegenheden 
22. Er dient nagedacht te worden over de verbetering van de samenwerking op het 
gebied van politie en douane in de strijd tegen drugs, georganiseerde misdaad en 
het witwassen van geld, alsook op gebieden als immigratie en justitiële 
samenwerking in civiele en strafrechtzaken. 
De resolutie van de Associatieraad van oktober 1995 heeft deze 
samenwerking een institutioneel kader gegeven : daarin wordt 
namelijk voorzien in de organisatie van regelmatige bijeenkomsten 
op K4-niveau, regelmatige ontmoetingen tussen Turkije, het 
voorzitterschap en vertegenwoordigers van de Commissie, alsook 
van regelmatige ministeriële vergaderingen. 
De Raad zou kunnen beslissen om de financiering goed te keuren 
van maatregelen op het gebied van justitie en interne 
aangelegenheden, in het kader van het programma betreffende 
financiële samenwerking met Turkije. 
Conclusie 
23. De Commissie is van mening dat de bevestiging van de Associatieraad dat 
Turkije in aanmerking komt voor het EU-lidmaatschap en zijn verklaring dat 
Turkije volgens dezelfde objectieve maatstaven en criteria als de andere 
kandidaten zal worden beoordeeld, de betrekkingen tussen de EU en Turkije 
nieuwe impulsen hebben gegeven. 
24. Een verdere versteviging van de banden tussen de EU en Turkije hangt af van de 
vooruitgang die door Turkije op een aantal gebieden wordt geboekt. Op politiek 
vlak gaat het om de voortzetting van het democratiseringsproces, verbetering van 
de Turks-Griekse betrekkingen, eerbiediging van de internationale rechtsregels en 
om een doeltreffend programma om de eerbiediging van de mensenrechten in 
Turkije in overeenstemming te brengen met de internationaal aanvaarde normen. 
De eerbiediging van de mensenrechten en de rechtsstaat is onontbeerlijk, in het 
bijzonder tegen de achtergrond van de strijd tegen het terrorisme en het zoeken 
naar een niet-militaire oplossing voor het conflict in het zuidoosten van het land, 
waar nog steeds de noodtoestand heerst. Bovendien dient Turkije actief bij te 
dragen tot een rechtvaardige en duurzame oplossing van de Cypruskwestie in 
overeenstemming met de desbetreffende VN-resoluties. 
25. Ondanks de opmerkelijke dynamiek van de Turkse particuliere sector is er 
behoefte aan economische hervormingen en aan een beleid gericht op stabiele 
overheidsfinanciën, prijzen en monetaire maatregelen ter bevordering van 
duurzame economische groei en werkgelegenheid. Daarnaast moeten de 
overheidssector en de landbouw verder hervormd worden; ook de modernisering 
van de materiële en sociale infrastructuur van het land vormen in financieel en 
administratief opzicht grote uitdagingen. 
26. Naast de verbeteringen op deze gebieden kunnen de hierboven voorgestelde 
initiatieven de EU en Turkije in staat stellen om een grotere mate van integratie te 
bewerkstelligen, in het voordeel van al hun burgers, door de banden die door de 
Associatie-overeenkomst en de douane-unie zijn gelegd, verder te versterken. Op 
deze wijze komt het in de EU en in Turkije tot meer stabiliteit, zekerheid en 
welvaart en zal dit land worden geholpen zijn Europese aspiraties te 
verwezenlijken. 
27. De Raad wordt verzocht de in deze mededeling vervatte beleidslijnen goed te 
keuren. 
Financieel memorandum 
Op dit moment niet van toepassing 
Alle op de aanbevelingen in deze mededeling gebaseerde initiatieven zullen uit hoofde 
van de bestaande communautaire instrumenten worden gefinancierd, met name de 
speciale financiële bijstand voor Turkije die bedoeld is voor de begeleiding van de 
douane-unie en MEDA 
Gevolgen van het voorstel voor de KMO's 
Het voorstel heeft positieve gevolgen voor de KMO's, in die zin dat : 
• zij in meerdere mate bij handel en samenwerking worden betrokken; 
• de contacten en informatie-uitwisseling tussen de KMO's van beide partijen 
vergemakkelijkt zullen worden. 
/o 

ISSN 0254-1513 
COM(97) 394 def. 
DOCUMENTEN 
NL il 
Catalogusnummer : CB-CO-97-402-NL-C 
ISBN 92-78-23483-4 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
u