Samenvatting Het Kroatische rechtsstelsel heeft vooruitgang geboekt bij het verkorten van de duur van de procedures en het wegwerken van de achterstand, maar verdere verbeteringen zijn nodig om ernstige problemen op het gebied van efficiëntie en kwaliteit aan te pakken. De verdere uitbreiding van de nieuwe elektronische communicatiemiddelen in rechtbanken heeft het gebruik ervan geleidelijk doen toenemen. Het lopende proces voor de benoeming van de nieuwe voorzitter van het hooggerechtshof heeft aanleiding gegeven tot controverse en tot herhaaldelijke minachtende openbare verklaringen gericht tegen rechters. In de context van uiteenlopende standpunten over de volgende voorzitter van het hooggerechtshof, benadrukte het grondwettelijk hof de noodzaak van samenwerking tussen de overheidsinstanties. De staatsraad voor de rechtspraak heeft voorstellen gedaan om zijn rol bij het selecteren van rechters te versterken — een kwestie waarop reeds in het verslag over de rechtsstaat 2020 is gewezen. Een reeks vermeende ethische inbreuken en tuchtrechtelijke inbreuken door rechters heeft geleid tot procedures voor de staatsraad voor de rechtspraak en voor raadkamers, alsook tot een strafrechtelijk onderzoek. De mate waarin de rechterlijke macht als onafhankelijk wordt gezien, is nog steeds zeer laag. Er is nog steeds sprake van personeelstekorten bij de staatsraad voor de rechtspraak en bij de staatsraad voor het Openbaar Ministerie, hoewel beperkte personele versterkingen zijn toegewezen om de recentelijk gepubliceerde vermogensaangiften van rechters en openbaar aanklagers te verifiëren. Een nieuwe strategie voor corruptiepreventie voor 2021-2030 is nu onderwerp van de openbare raadplegingsprocedure. Evenals met de vorige strategie wordt met het ontwerpvoorstel van de strategie ook beoogd het rechtskader betreffende het voorkomen van belangenconflicten, dat momenteel wordt opgesteld, te versterken. Er zijn nog steeds geen gedragscodes voor de leden van de regering en de parlementsleden, terwijl “draaideurpraktijken” slechts gedeeltelijk zijn gereguleerd. Er moeten nog steeds gedetailleerde regels inzake lobbywerk worden ingevoerd. Hoewel er wijzigingen van het kader inzake de politieke onschendbaarheid van de leden van de regering zijn aangekondigd, is er nog geen wetgevingsactie ondernomen. Procedures voor overheidsopdrachten blijven hoge risico’s met betrekking tot corruptie opleveren en dankzij meldingen van klokkenluiders zijn verschillende gevallen aan het licht gekomen. De vervolging en het onderzoek van corruptie op hoog niveau worden voortgezet, maar als gevolg van langdurige procedures lopen veroordelingen vaak vertraging op. Kroatië is zijn mediawetgeving aan het actualiseren om de richtlijn audiovisuele mediadiensten om te zetten, waarbij de herziening van de wet betreffende elektronische media in 2021 nog moet worden aangenomen. Er blijft bezorgdheid bestaan over de politieke onafhankelijkheid van het agentschap voor elektronische media, en in de context van de herziening van deze wet worden nieuwe kwalificatie-eisen voor potentiële leden van zijn bestuursorgaan overwogen. Kroatië heeft een solide kader voor de transparantie inzake informatie over media-eigendom en overweegt verdere verbeteringen. Hoewel staatsreclame gedeeltelijk geregeld is bij de wet betreffende elektronische media, melden belanghebbenden dat die wet vaak de politieke onafhankelijkheid ondermijnt van mediadiensten die economisch afhankelijk zijn van dergelijke financiering, met name op lokaal niveau. Hoewel er een rechtskader voor de bescherming van journalisten is, worden zij nog steeds geconfronteerd met bedreigingen. Met name het grote aantal strategische rechtszaken ter ontmoediging van publieksparticipatie (strategic lawsuits against public participation, SLAPP’s) dat tegen journalisten is gericht, vormt nog steeds een ernstig probleem. De toegang tot informatie is bij wet gewaarborgd, maar er zijn nog steeds vertragingen in de behandeling van verzoeken van journalisten. Met betrekking tot controles en waarborgen ervaren belanghebbenden de burgerparticipatie eerder als formalistisch dan als inhoudelijk, hoewel openbare raadplegingen in wetgevingsprocedures zijn vervat. Kroatië heeft geen noodtoestand uitgeroepen en de maatregelen in verband met de COVID-19-pandemie waren gebaseerd op de tweemaal gewijzigde wet inzake infectieziekten. Het grondwettelijk hof heeft deze maatregelen getoetst en oordeelde dat zij verenigbaar waren met de grondwet en dat het parlement naar manieren moet zoeken om tijdens de pandemie te kunnen blijven functioneren. De toegang van de ombudsdienst voor het volk tot de informatie die nodig is om onderzoeken te verrichten moet verder worden verbeterd. Het nationale plan voor het creëren en mogelijk maken van een omgeving voor de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld 2021-2027 bevindt zich sinds 2016 nog steeds in de ontwerpfase — een kwestie waarop in het verslag over de rechtsstaat 2020 is gewezen.

I.Justitieel stelsel

Kroatië heeft een drieledig rechtsstelsel, met algemene en gespecialiseerde rechterlijke instanties. De rechtbanken van eerste aanleg met algemene bevoegdheid, die civielrechtelijke en strafrechtelijke zaken behandelen, bestaan uit gemeentelijke rechtbanken (34), terwijl de provinciale rechtbanken (15) de rechtbanken van tweede aanleg met algemene bevoegdheid en bepaalde bevoegdheden van eerste aanleg zijn. De rechtbanken met gespecialiseerde bevoegdheid bestaan uit negen handelsrechtbanken en vier administratieve rechtbanken van eerste aanleg, en het hoger strafhof, de hoge rechtbank voor delicten, de hoge handelsrechtbank en de hoge administratieve rechtbank van tweede aanleg. Het hooggerechtshof behandelt alle soorten rechtszaken. Het grondwettelijk hof voert grondwettelijke toetsing uit. Een onafhankelijke staatsraad voor de rechtspraak waarborgt de autonomie en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht . Het bureau van het Openbaar Ministerie is een autonoom, onafhankelijk justitieel orgaan, dat optreedt als openbaar aanklager en juridische acties onderneemt om staatseigendommen te beschermen en rechtsmiddelen toe te passen om de grondwet en de wetten te beschermen. Elk bureau van het Openbaar Ministerie wordt geleid door een openbaar aanklager. De procureur-generaal is het hoofd van het bureau van het Openbaar Ministerie van de Republiek Kroatië (DORH), als het hoogste bureau van het Openbaar Ministerie. De bevoegdheden inzake de benoeming en de loopbaan van openbaar aanklagers en adjunct-openbaar aanklagers berusten bij de staatsraad voor het Openbaar Ministerie, terwijl de bevoegdheden inzake vertegenwoordiging en beheer bij de procureur-generaal berusten . De staatsraad voor het Openbaar Ministerie is een onafhankelijk orgaan met zelfbestuur dat de autonomie en onafhankelijkheid van het bureau van het Openbaar Ministerie moet waarborgen . Kroatië neemt deel aan het Europees Openbaar Ministerie (EOM). De Kroatische orde van advocaten is een onafhankelijke beroepsorganisatie met zelfbestuur die belast is met het voeren van tuchtprocedures ten aanzien van advocaten.

Onafhankelijkheid

De mate waarin de rechterlijke macht als onafhankelijk wordt gezien, vertoont een neerwaartse trend. Bij het grote publiek is de mate waarin de rechterlijke macht als onafhankelijk wordt gezien, in 2021 afgenomen, en zij blijft het laagste in de EU (het aandeel dat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht als redelijk goed of zeer goed beschouwt, is van 24 % naar 17 % gedaald) . Ook bedrijven percipiëren de mate van onafhankelijkheid als zeer laag en deze is tot het laagste niveau in de EU gedaald (het aandeel dat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht als redelijk goed of zeer goed beschouwt, is 16 % gebleven, terwijl het aandeel van de bedrijven die de onafhankelijkheid als zeer slecht ervaren van 36 % naar 43 % is gestegen) . Het EU-scorebord voor justitie 2021 vertoont sinds 2016 een neerwaartse trend. De belangrijkste reden die het grote publiek opgeeft voor het gepercipieerde gebrek aan onafhankelijkheid van rechtbanken en rechters is de perceptie van inmenging of druk van de overheid en politici . Uitgebreidere enquêtes zouden kunnen bijdragen tot een oplossing voor deze kwesties, door te onderzoeken welke specifieke redenen bij de verschillende belanghebbenden in het rechtsstelsel ten grondslag liggen aan het aanhoudend lage niveau van de perceptie van onafhankelijkheid van de rechterlijke macht .

Het lopende proces voor de benoeming van de nieuwe voorzitter van het hooggerechtshof heeft aanleiding gegeven tot controverse en het grondwettelijk hof heeft het belang van samenwerking tussen overheidsinstanties benadrukt. Op 15 juli 2021 liep het vierjarige mandaat van de vorige voorzitter van het hooggerechtshof ten einde. Het proces voor de benoeming van de nieuwe voorzitter heeft tot een intensieve gedachtewisseling tussen de hoogste vertegenwoordigers van overheidsinstanties geleid, met onder meer herhaalde negatieve verklaringen over rechters van het hooggerechtshof en andere rechters. Volgens de grondwet wordt de voorzitter van het hooggerechtshof door het parlement benoemd op voordracht van de president van de republiek. De algemene vergadering van het hooggerechtshof en de bevoegde parlementaire commissie maken hun standpunten over de kandidaat kenbaar. Zoals door het grondwettelijk hof is verduidelijkt, zijn deze adviezen, die ten aanzien van alle kandidaten moeten worden gegeven, niet bindend voor de president van de republiek. In overeenstemming met de in 2018 aangenomen wijzigingen, heeft de staatsraad voor de rechtspraak het bureau van de president van de republiek in februari 2021 de sollicitaties van de drie kandidaten (met inbegrip van de zittende voorzitter van het hooggerechtshof) doen toekomen. De president van de republiek stelde het parlement een kandidaat voor die niet op de vacature had gesolliciteerd, waarbij hij aanvoerde dat de wijzigingen van 2018 van de wet inzake rechtbanken waarin de procedure van vacature wordt beschreven “ongrondwettelijk” zijn. Het grondwettelijk hof kwam later tot de bevinding dat de wijzigingen van 2018 in overeenstemming met de grondwet zijn. Het hof verduidelijkte dat de president van de republiek alleen een keuze kan maken uit de kandidaten die op de vacature hebben gesolliciteerd; de president kan echter ook besluiten om geen van de kandidaten die hebben gesolliciteerd voor te stellen en het parlement van dat besluit in kennis stellen. Een afgewezen kandidaat kan verzoeken om herziening van de beslissing van het parlement voor het grondwettelijk hof. Het hof benadrukte ook de grondwettelijke vereiste van samenwerking tussen overheidsinstanties om gezamenlijke oplossingen in overeenstemming met de rechtsstaat te vinden en om destabiliserende situaties, die de werking van het hooggerechtshof zouden belemmeren, te voorkomen. Na de uitspraak van het grondwettelijk hof verzocht de president van de republiek om de kennisgeving van vacature opnieuw te publiceren. Na een nieuwe kennisgeving stelde de president van de republiek het parlement in juni 2021 een van de vijf kandidaten die hadden gesolliciteerd voor (geen van de huidige rechters van het hooggerechtshof heeft gesolliciteerd), maar het parlement heeft de kandidaat niet aangesteld. Op 7 juli 2021 publiceerde de staatsraad voor de rechtspraak de derde openbare oproep. Aangezien de nieuwe voorzitter van het hooggerechtshof niet is benoemd voordat de termijn van de vorige voorzitter afliep, zal deze rol, mogelijk voor langere tijd, door de waarnemend voorzitter van het hooggerechtshof worden vervuld. Overwegende dat de kandidaat voor het ambt van voorzitter van het hooggerechtshof tegelijkertijd ook als nieuwe rechter zou kunnen worden benoemd (als de persoon al geen rechter was), moet worden opgemerkt dat volgens de aanbevelingen van de Raad van Europa over het selectieproces van rechters, wanneer op grond van de grondwet of andere wettelijke bepalingen het staatshoofd, de regering of de wetgevende macht moet beslissen, het advies van een onafhankelijke en bevoegde autoriteit die in grote mate voortkomt uit de rechterlijke macht (in dit geval de algemene vergadering van het hooggerechtshof) in de praktijk door de desbetreffende benoemingsautoriteit moet worden opgevolgd.

De staatsraad voor de rechtspraak heeft voorstellen gedaan om zijn rol bij de selectie van rechters te versterken. Uit het verslag over de rechtsstaat 2020 blijkt dat de staatsraad voor de rechtspraak en de staatsraad voor het Openbaar Ministerie voor uitdagingen staan als gevolg van wijzigingen die hun rol bij de selectie van rechters en openbaar aanklagers hebben beperkt. Met betrekking tot rechters is bij de wijzigingen van 2018 het aantal punten verlaagd dat de staatsraad voor de rechtspraak aan kandidaten kan toekennen op basis van het gesprek, met als gevolg dat de raad minder mogelijkheden heeft om onderscheid tussen de kandidaten te maken. In maart 2021 werkte de staatsraad voor de rechtspraak aan een analyse van de bepalingen van het recht inzake de selectie van rechters en stelde hij veranderingen voor. De raad benadrukte dat de huidige bepalingen voor het toekennen van punten aan kandidaten in de selectieprocedure afbreuk doen aan zijn vermogen om op te treden als onafhankelijk en autonoom orgaan dat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht moet waarborgen. Volgens de raad zorgt het huidige systeem, waarin de punten die op het nationale opleidingsinstituut voor gerechtelijke ambtenaren zijn behaald bij de selectie van rechters doorslaggevend zijn, ervoor dat de raad geen significante rol of invloed heeft bij het selecteren van rechters. In de nieuwe voorstellen komt naar voren hoe de rol van de raad in de selectieprocedure kan worden verbeterd. De raad heeft ook verbeteringen aan het kader voor tuchtprocedures ten aanzien van rechters voorgesteld, vooral met betrekking tot termijnen. In dit verband zijn de middelen waarover de staatsraad voor de rechtspraak en de staatsraad voor het Openbaar Ministerie beschikken belangrijke elementen om de kwaliteit van de werkzaamheden van de beide raden te verbeteren.

De staatsraad voor de rechtspraak en de staatsraad voor het Openbaar Ministerie hebben aanvullende middelen ontvangen om de recentelijk gepubliceerde vermogensaangiften van rechters en openbaar aanklagers te verifiëren. In januari 2021 werden de vermogensaangiften van rechters en openbaar aanklagers online gepubliceerd en openbaar gemaakt. Uit het verslag over de rechtsstaat 2020 blijkt dat ondersteuning met elektronische instrumenten en voldoende personele middelen nodig zou zijn om ervoor te zorgen dat de staatsraad voor de rechtspraak en de staatsraad voor het Openbaar Ministerie de aangiften doeltreffend en snel kunnen controleren, indien mogelijk al voordat ze online worden gepubliceerd. De beide raden zijn begonnen met het nemen van maatregelen om hun ICT-systemen met databanken van de bevoegde autoriteiten te kunnen verbinden. Wanneer de raden eenmaal met deze databanken zijn verbonden, zouden de vermogens echter efficiënter kunnen worden gecontroleerd. Zoals vermeld in het verslag over de rechtsstaat 2020, sporen deze ICT-systemen niet automatisch tegenstrijdigheden tussen de aangegeven en de reële vermogens van rechters en openbaar aanklagers op. In april 2021 ontvingen de raden drie functionarissen (één ambtenaar werd overgeplaatst naar de staatsraad voor het Openbaar Ministerie en twee naar de staatsraad voor de rechtspraak) die tijdelijk werden overgeplaatst vanuit het ministerie van Justitie en Openbaar Bestuur om te helpen met de handmatige verificatie van vermogensaangiften. De invoering van een geautomatiseerde softwareoplossing voor de beide raden, gericht op geautomatiseerde gegevensvergelijking, is tegen het einde van 2021 gepland. Verdere verbeteringen van de softwareoplossing voor de beide raden en voor de commissie voor de oplossing van belangenconflicten (die sinds 2018 een softwareoplossing gebruikt) worden pas in 2024 verwacht, in overeenstemming met het nationale herstel- en veerkrachtplan.

De staatsraad voor de rechtspraak, de raadkamers en de onderzoeksinstanties reageren op een reeks vermeende ethische inbreuken en tuchtrechtelijke inbreuken door rechters. Begin 2021 werden meerdere gebeurtenissen waarbij rechters betrokken waren en die in 2020 en 2021 zouden hebben plaatsgevonden uitgebreid besproken in de pers en door het publiek. Bij één situatie waren vijf rechters betrokken die de beperkingen in het kader van de COVID-19-pandemie zouden hebben overtreden. De voorzitter van het hooggerechtshof zette procedures in gang vanwege een inbreuk op de code inzake rechtsethiek. In maart constateerde één raadkamer een inbreuk met betrekking tot één rechter, terwijl een andere raadkamer geen inbreuk met betrekking tot de overige vier rechters constateerde. In een beroep tegen alle vijf de beslissingen besloot de ethische raad op 13 mei 2021 dat alle vijf de rechters de code inzake rechtsethiek hadden geschonden door de beperkingen in het kader van de COVID-19-pandemie te overtreden. De tweede situatie betrof beschuldigingen van schendingen van de onpartijdigheid en ongepaste geschenken van de verdachte in een strafzaak (een prominente publieke figuur) aan rechters die uitspraak doen, waarbij de voorzitter van de betrokken rechtbank tuchtprocedures voor de staatsraad voor de rechtspraak in gang zette. De procedures met betrekking tot rechters, met inbegrip van strafrechtelijke procedures, lopen nog. De raadkamers in de rechtbanken beslissen over inbreuken op de code inzake rechtsethiek met betrekking tot de rechters in die rechtbanken. Er kan beroep tegen de beslissing worden ingesteld voor de ethische raad, een panel van rechters die zijn geselecteerd door de voorzitters van alle raadkamers. Beslissingen over strafrechtelijke sancties met betrekking tot rechters worden genomen door de staatsraad voor de rechtspraak en kunnen voor het grondwettelijk hof worden aangevochten.

Kwaliteit

Het gebruik van elektronische communicatiemiddelen in rechtbanken neemt geleidelijk toe. Uit het EU-scorebord voor justitie 2021 blijkt dat de informatie- en communicatietechnologieën (ICT) voor dossierbeheer en de elektronische communicatie tussen rechtbanken en partijen nog steeds tot de minst ontwikkelde in de EU behoren. Wat het gebruik van ICT in het dossierbeheer betreft, is de invoering van het systeem voor elektronische dossiers voor de laatste rechtbanken gaande; dit systeem moet eind 2021 operationeel zijn. Met betrekking tot elektronische communicatiemiddelen is het systeem van elektronische communicatie, dat het mogelijk maakt om via elektronische weg documenten met rechtbanken uit te wisselen, ingevoerd bij handels-, gemeentelijke en provinciale rechtbanken, de hoge handelsrechtbank en het hooggerechtshof (alleen voor civielrechtelijke zaken). Momenteel wordt dit systeem voornamelijk gebruikt door advocaten, notarissen, gerechtelijk deskundigen, taxateurs en tolken, en insolventiefunctionarissen. Het gebruik van het systeem van elektronische communicatie is in de loop van 2020 toegenomen, nadat elektronische communicatie bij wet verplicht werd gesteld voor rechtspersonen (burgers kunnen er nog steeds voor kiezen om papier te gebruiken). Er is echter nog steeds ruimte voor verbetering, met name in strafzaken: hoewel er technische voorwaarden voor de elektronische communicatie tussen de openbaar aanklagers en rechtbanken bestaan, zijn wijzigingen van het wetboek van strafvordering noodzakelijk, die voor 2022 zijn gepland. Met betrekking tot de elektronische communicatie tussen de openbaar aanklagers en de politie, is er een proef gedaan. De politie stuurt aanklachten in delictzaken naar de rechtbanken, maar om ervoor te zorgen dat rechtbanken via elektronische weg met de politie kunnen communiceren, zijn wetswijzigingen nodig. De bekendmaking van rechterlijke beslissingen in eerste en tweede aanleg blijft zeer beperkt. Het is de bedoeling dat het systeem voor elektronische dossiers tegen 2023 wordt uitgebreid met een speciale anonimiseringsmodule waarmee rechterlijke beslissingen op een openbaar toegankelijk en doorzoekbaar portaal kunnen worden bekendgemaakt.

De staatsraad voor de rechtspraak en de staatsraad voor het Openbaar Ministerie hebben tijdelijke versterking gekregen, maar er is nog steeds sprake van een personeelstekort. Zoals vermeld in het verslag over de rechtsstaat 2020 hebben de staatsraad voor de rechtspraak en de staatsraad voor het Openbaar Ministerie aanzienlijke bevoegdheden , maar blijft hun administratieve capaciteit zeer beperkt. Deze situatie is niet wezenlijk verbeterd. Hoewel de beide raden in 2020 formeel meer financiële middelen hebben ontvangen (25 % meer voor de staatsraad voor de rechtspraak en 40 % meer voor de staatsraad voor het Openbaar Ministerie in vergelijking met 2019), hebben de beperkingen in verband met de COVID-19-pandemie ertoe geleid dat deze middelen pas later werden aangewend voor het aannemen van nieuw personeel. Tot dusver hebben de raden slechts beperkte tijdelijke versterking gekregen voor het verifiëren van de vermogensaangiften van rechters en openbaar aanklagers.

Een nieuw hoger strafhof is met zijn werkzaamheden als gespecialiseerd hof van beroep in strafzaken begonnen. Het hoger strafhof is in januari 2021 gestart met zijn werkzaamheden als gespecialiseerde rechtbank met de bevoegdheid om uitspraak te doen over beroepen tegen beslissingen van provinciale rechtbanken (die optreden als strafhof in eerste of in tweede aanleg) . Het hof is met zijn werkzaamheden begonnen na de uitspraak van het grondwettelijk hof, waarin werd geoordeeld dat het hoger strafhof geen afbreuk doet aan de grondwettelijke positie van het hooggerechtshof. Er is voorzien in het nodige operationele en administratieve personeel en in een naar behoren uitgeruste rechtszaal. De staatsraad voor de rechtspraak heeft 11 van de in totaal 15 rechters benoemd, zoals bepaald bij het besluit van de minister van Justitie en Openbaar Bestuur voor deze rechtbank, alsook de nieuwe voorzitter van het hof. Het is de bedoeling dat het nieuwe hof als rechtbank van tweede aanleg de werklast van het hooggerechtshof verlicht. Het hooggerechtshof zou zich als rechtbank in derde aanleg op de juridische aspecten van strafzaken kunnen richten.

Efficiëntie

De achterstand en de duur van de procedures zijn afgenomen in rechtbanken van tweede aanleg en voornamelijk toegenomen in rechtbanken van eerste aanleg en blijven tot de grootste en langste in de EU behoren . De COVID-19-pandemie en de zware aardbevingen in Zagreb en Petrinja hebben een negatieve invloed gehad op de efficiëntie van met name rechtbanken van eerste aanleg, grotendeels als gevolg van uitgestelde terechtzittingen, terwijl de rechtbanken van tweede aanleg en het hooggerechtshof, die voornamelijk werken op basis van schriftelijke gerechtelijke dossiers, efficiënter zijn blijven werken. In 2020 bleef de gemiddelde duur van de procedures bij de rechtbanken van eerste aanleg tot de langste in de EU behoren en nam die voornamelijk toe, tot 1 000 dagen in litigieuze handelszaken (735 in 2019) en 705 dagen in strafzaken bij de gemeentelijke rechtbanken (691 in 2019), terwijl die in litigieuze civielrechtelijke zaken afnam tot 826 dagen (854 in 2019) . De gemiddelde duur van de procedures is voornamelijk afgenomen voor de provinciale rechtbanken, terwijl litigieuze civielrechtelijke zaken in tweede aanleg slechts 233 dagen duurden (258 in 2019) en strafzaken 804 dagen duurden (930 in 2019). Voor de rechtbanken van eerste aanleg nam de achterstand in handelszaken met 13 % af (in vergelijking met 2019), maar in 2020 nam die in litigieuze civielrechtelijke zaken met 15 % toe, in bestuursrechtelijke zaken met 12 % en in strafzaken met 9 %. Bij de provinciale rechtbanken van tweede aanleg nam de achterstand in litigieuze civielrechtelijke zaken met 22 % en in strafzaken met 9 % af. Zowel de hoge handelsrechtbank als het hooggerechtshof hebben de duur van de procedures verder ingekort en de achterstand teruggebracht in respectievelijk handelszaken en civielrechtelijke zaken. Begin 2021 is het ministerie van Justitie en Openbaar Bestuur begonnen met het opstellen van actieplannen om de werkzaamheden van rechtbanken efficiënter te laten verlopen, met de bedoeling om voor elk rechtsgebied en voor elke gespecialiseerde rechtbank een aangepast plan te ontwikkelen.