NL Publicatieblad van de Europese Unie C 376/32

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over Ondersteuning van representatieve maatschappelijke organisaties in de Euromed-regio (initiatiefadvies)

2011/C 376/06

Rapporteur: DIMITRIADIS

Administrateur: Guy Harrison

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 16 juni 2011 besloten overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

Ondersteuning van representatieve maatschappelijke organisaties in de Euromed-regio.

De afdeling Externe betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 september 2011 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 21 en 22 september gehouden 474e zitting (vergadering van 21 september 2011) onderstaand advies uitgebracht, dat met 163 stemmen vóór en 6 tegen, bij 17 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Samenvatting en conclusies

1.1 Sinds eind 2010 zijn we getuige van een nooit eerder geziene, historische ommekeer in de politieke systemen van landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, die is gevolgd op een aantal grimmige volksopstanden waarbij alle lagen van de bevolking en tal van maatschappelijke organisaties nauw betrokken waren.

1.2 In deze context is het EESC fel gekant tegen het geweld dat in sommige landen ten zuiden en ten oosten van de Middellandse Zee (met name Syrië en Lybië) gebruikt wordt tegen de rebellen en roept het Europese en internationale organisaties op alle nodige maatregelen te nemen om schending van de mensenrechten, met inbegrip van de vakverenigingsrechten, tegen te gaan. husk

1.3 Vóór de Arabische revolte was het EU-beleid arm aan verbeelding en leed het aan een gebrek aan inzicht in de eigen zeden en gewoonten, tradities en gebruiken van plaatselijke gemeenschappen, die over het hoofd werden gezien. EU-instellingen deden geen beroep op de diensten van EESC of CvdR, die voor de EU een belangrijk kanaal hadden kunnen vormen om op plaatselijke middenveldorganisaties of lokale overheden invloed uit te oefenen.

1.4 Op deze nieuwe samenleving die, naar de gedrevenheid van het maatschappelijk middenveld te oordelen, in de Euromed-regio kan ontstaan, moet vanwege de EU een gediversifieerde, flexibele en intelligente reactie komen. Het EESC is dan ook opgetogen over de herziening en bijstelling van het Europees nabuurschapsbeleid en met name de aandacht die thans wordt geschonken aan de beginselen van voorwaardelijkheid en differentiatie, alsook aan maatregelen ter ondersteuning van het maatschappelijk middenveld (1) (COM(2011) 200 en COM(2011) 303).

1.5 De EU, die de belangrijkste donor in de regio is, moet er niet alleen op aandringen dat in bilaterale overeenkomsten bepalingen worden opgenomen m.b.t. de bescherming van democratische vrijheden en individuele rechten maar moet vooral ook aandringen op de tenuitvoerlegging ervan. Op het laatstgenoemde gebied is het EU-beleid tot dusver ontoereikend gebleken. Voorts zou het EESC graag zien dat benchmarks m.b.t. de behandeling van het maatschappelijk middenveld (wetgevend kader, capaciteitsopbouw, dialoog, enz.), mensenrechten alsook economische, sociale en culturele rechten bij de beoordeling van de governance van een land in aanmerking worden genomen.

1.6 Het EESC roept de Europese Commissie op lokale gerechtelijke instellingen te ondersteunen en te voorzien in opleidings- en vormingsprogamma's voor rechters en advocaten. Transparante justitie is een voorwaarde voor democratie.

1.7 Het Comité beschouwt subregionale ontwikkeling en ontwikkeling van zuid-zuid-samenwerking, met EU-ondersteuning, van cruciaal belang. Het spoort de Commissie daarom aan van een en ander werk te maken en zonder uitstel concrete voorstellen te formuleren op basis van de ervaringen in landen in Europa en andere delen van de wereld.

1.8 Het Comité is er ook voorstander van om de rol en de opdracht van de Unie voor het Middellandse Zeegebied (UMZ) te herdefiniëren. Dit regionale orgaan zal immers slechts effect sorteren als, zoals overigens oorspronkelijk ook de bedoeling was, het over specifieke en transparante programma's voor specifieke begunstigden kan beschikken, waaraan ook lokale maatschappelijke organisaties kunnen deelnemen, en als het de verantwoordelijkheid krijgt voor de coördinatie van verschillende Europese regionale maatregelen en voor de financiering, in samenwerking met de publieke en de particuliere sector en de financiële instellingen op lokaal niveau. Tevens dient het te voorzien in permanente mechanismen om het maatschappelijk middenveld bij dit initiatief te betrekken. Het Comité dringt in dit verband aan op onmiddellijke besluiten omtrent de rol, opdracht, organisatie en financiering van de UMZ.

1.9 Vrouwen en jongeren hebben een sleutelrol gespeeld in de ontwikkelingen die tot deze historische veranderingen hebben geleid; door doeltreffend gebruik van de nieuwe sociale media hebben zij immers geholpen lokale gemeenschappen te activeren en te mobiliseren. Het is van belang het momentum vast te houden en ervoor te zorgen dat deze twee bevolkingsgroepen niet alleen hun politieke, civiele, economische en sociale rechten ten volle kunnen uitoefenen maar ook op alle maatschappelijke gebieden een volwaardige rol kunnen spelen.

1.10 Het EESC zou graag zien dat de doeltreffendheid van door de EU gefinancierde projecten en EU-steun verbeterd wordt zodat in de toekomst meer vooruitgang kan worden geboekt. Door de complexiteit van de EU-financieringsprocedures vallen tal van niet-gouvernementele actoren met weliswaar het grootste potentieel maar ook de grootste steunbehoeften buiten de boot, omdat zij thans de nodige expertise missen om steun aan te vragen. Het onderhavige initiatief moet er dan ook o.m. op gericht zijn organisaties te helpen om bv. via opleiding bij de EU-delegaties, aan middelen te geraken.

1.11 Het EESC is het in beginsel eens met het beleid van de Commissie inzake immigratie, asiel en vrij verkeer van personen maar is niettemin van mening dat specifieke en stringente maatregelen nodig zijn om illegale immigratie en mensenhandel tegen te gaan. Tevens zij gedacht aan maatregelen om regionale ontwikkeling en sociale samenhang in de partnerlanden te bevorderen.

1.12 Het EESC roept de lidstaten op hun solidariteit te betuigen met de Europese landen aan de Middellandse Zee die blootstaan aan migratiedruk.

1.13 Volgens het EESC kan de immigratiegolf naar EU-landen slechts worden gestuit door praktische hulp te bieden aan de gemeenschappen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, op basis van specifieke economische en sociale steunprogramma's die gericht zijn op een versterking van hun economisch concurrentievermogen, ondersteuning van lokaal mkb, landbouw, regionale ontwikkeling en sociale samenhang, alsook de ontsluiting van afgelegen regio's.

1.14 Het EESC is tevens van mening dat binnen de economieën van de zuidelijke partnerlanden de landbouwsector – en plattelandsontwikkeling in het algemeen – een sleutelrol speelt in de lokale ontwikkeling en het scheppen van werkgelegenheid voor de jonge arbeidskrachten. De sector is tevens van cruciaal belang wil men een oplossing vinden voor de huidige voedselcrisis in deze landen, en moet daarom prioriteit krijgen. De sector van de hernieuwbare energie biedt anderzijds ook enorme kansen, die in aanzienlijke mate ten goede kunnen komen van de werkgelegenheid, de sociale ontwikkeling en de bestrijding van de klimaatverandering aan beide zijden van de Middellandse Zee.

1.15 Het EESC is van oordeel dat de sociale dialoog tussen werkgevers en werknemers in de mediterrane regio moet worden geïntensiveerd en dat de groep Werkgevers en de groep Werknemers aan de verwezenlijking van die doelstelling kunnen bijdragen. Voorts pleit het voor bevordering van een gestructureerde sociale dialoog via een Sociaal forum. Het zal blijven met de ILO nauw samenwerken om sociale dialoog in de regio te bevorderen.

1.16 Het EESC verheugt zich over het plan van de Commissie om tot 2013 extra middelen ten bedrage van ruim 1 miljard euro uit te trekken teneinde aan de dringende behoeften in de regio te voldoen. Het verzoekt de Commissie tevens om in de begunstigde landen niet alleen te zorgen voor financiering maar ook voor specifiek beleid en een sociaal kader ter bevordering van democratische beginselen, politieke en vakbondsvrijheden, ontwikkeling van onderwijs en levenslang leren, milieubescherming en verruiming en verdieping van de politieke samenwerking met de Europese landen in het Middellandse Zeegebied.

1.17 Het EESC onderstreept dat de sociale partners, de middenveldorganisaties en de sociaaleconomische raden van de lidstaten in dit streven een cruciale rol kunnen spelen door ervaringen en kennis uit te wisselen, informatie te verspreiden, voor benchmarking te zorgen en knowhow en administratieve capaciteit uit te wisselen. Het is bereid specifieke projecten te ontwikkelen om het maatschappelijk middenveld te steunen en te versterken in samenwerking met de Commissie en de VV/HV.

1.18 Als instelling die op Europees niveau het middenveld vertegenwoordigt kan het EESC een actieve bijdrage leveren aan het nieuwe Europese kader voor samenwerking met mediterrane samenlevingen, met name door:

— de situatie van het maatschappelijk middenveld in de regio in kaart te brengen via een open, democratische en regelmatige dialoog met een breed gamma van actoren;

— bij te dragen aan de definitie van specifieke criteria en procedures om vast te stellen of een organisatie echt representatief is voor een bepaalde sector in de samenleving;

— de inspanningen met het oog op capaciteitsopbouw van onafhankelijke en representatieve middenveldorganisaties te ondersteunen, via zijn expertise op een groot aantal gebieden, met inbegrip van sociale dialoog en economische en sociale rechten;

— lokale sociaaleconomische raden te helpen door zijn deskundigheid inzake participatieve democratie ter beschikking te stellen;

— deel te nemen aan programma's van de Commissie om sociaaleconomische organisaties kracht bij te zetten.

1.19 Het is volgens het EESC van cruciaal belang met de EU-instellingen samen te werken bij de ondersteuning van opkomende middenveldorganisaties in de zuidelijke Middellandse Zeelanden. Het EESC zal zijn netwerk van Euromed-sociaaleconomische raden en aanverwante instellingen aanpassen en zal voorts de regionale samenwerking blijven bevorderen via dit netwerk, met inachtneming van de beginselen van voorwaardelijkheid en differentiatie, zoals uiteengezet in het vernieuwde nabuurschapsbeleid.

2. Lessen uit het verleden

2.1 Kritische analyse van vroegere EU-activiteiten

2.1.1 Daar behalve in een paar uitzonderlijke gevallen nauwelijks sprake is van democratie in deze regio, heeft de EU onder dwang van de omstandigheden (maar niet steeds terecht) een pragmatisch beleid ontwikkeld en personen als gesprekspartners aanvaard die geenszins voor democratische vertegenwoordigers van hun volk kunnen doorgaan.

2.1.2 Ook het EESC moest zich bij dit officiële Europese beleid en standpunt van de andere EU-instellingen ten aanzien van de zittende regeringen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, alsook bij het beleid en de economische richtsnoeren van het Barcelonaproces aansluiten. Mede gelet op de beperkte begrotingsmiddelen koos het daarom voor een pragmatische aanpak en werkte het samen met sociaaleconomische raden en officiële middenveldorganisaties die niet steeds over voldoende democratische legitimiteit beschikten of het maatschappelijk middenveld adequaat vertegenwoordigden.

2.1.3 Tijdens het hele Barcelonaproces heeft de EU zeer weinig gecommuniceerd en samengewerkt met middenveldorganisaties die niet door regeringen erkend waren, waardoor zij dus een kans heeft gemist om op de politieke en sociale ontwikkelingen invloed uit te oefenen. De EU blijft niettemin de enige grootmacht waarop lokale gemeenschappen hun hoop hebben gevestigd en die volgens hen kan bijdragen tot vrede, invoering en verankering van democratische vrijheden en ondersteuning van lokale economieën.

2.1.4 Vóór de Arabische revolte namen de beleidsmakers in de EU-lidstaten ten aanzien van de landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten een pragmatisch standpunt in dat fragmentarisch was en erg uiteenliep. Zij waren dan ook niet in staat de kritieke ontwikkelingen te begrijpen die zich op politiek, economisch en sociaal vlak voordeden en waren compleet verrast door de intensiteit en omvang van de gebeurtenissen die tot deze onverwachte veranderingen hebben geleid.

2.1.5 In aansluiting op deze gebeurtenissen moet de EU met lokale gemeenschappen praten, lessen trekken uit het verleden, vertrouwd geraken met lokale zeden, gewoonten en gebruiken, de cultuur van de verschillende gemeenschappen leren kennen (ieder land is immers zeer verschillend) en met hen samenwerken teneinde de regeringen die op grond van echte vrije democratische procedures zullen worden gevormd, te ondersteunen.

3. Huidige situatie en vooruitzichten

3.1 Kwesties die volgens het EESC dringend moeten worden aangepakt - pijnpunten voor de lokale gemeenschappen die zich in de loop van de jaren alleen maar hebben verscherpt – zijn o.a.: het gebruik van de industriële infrastructuur (productiemiddelen) in landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten door bepaalde belangengroepen met contacten in de vroegere regimes die geen democratische legitimiteit hadden; de ongelijke of oneerlijke verdeling van rijkdom en welvaart; de ongebreidelde prijsstijging van basisvoedsel, dat uiteindelijk voor gewone mensen onbetaalbaar wordt; de behoefte aan bescherming van individuele rechten en van sociale en vakverenigingsrechten; de behoefte aan economisch en sociaal welzijn en onderwijs.

3.2 De huidige politieke toestand in de meeste mediterrane landen van Noord-Afrika en het Midden-Oosten wordt gekenmerkt door:

i. de hoop dat er vrije democratische staten zullen worden gevormd;

ii. de behoefte aan ondersteuning van het economisch herstel;

iii. de eerste tekenen dat een aantal middenveldorganisaties en sociaaleconomische organen – zowel bestaande als nieuwe - vrij kunnen werken;

iv. de behoefte aan gecoördineerde en goed georganiseerde internationale hulp van zowel de EU (die krachtens het Lissabonverdrag over de nodige mechanismen beschikt om een gemeenschappelijk buitenlands beleid te voeren), de Hoge Vertegenwoordiger en de vicevoorzitter van de Commissie (HV/VV) en de Europese dienst voor extern optreden (EEAS), alsook andere internationale organisaties (VN, IAO, IMF, EIB, enz.). Contacten met onderzoeksinstellingen die specifiek met de Euromed-regio bezig zijn (bv. IPEMED, FEMISE), zouden daarbij bijzonder nuttig zijn.

Het EESC is van oordeel dat de EU met één stem moet spreken.

3.3 Gemeenschappelijke thema's m.b.t. het zuidelijke Middellandse Zeegebied zijn het streven naar totstandbrenging en verankering van democratie, bevordering van de economische en sociale vooruitgang, alsook van opleiding en werkgelegenheid voor de jongere generaties.

3.4 De meeste landen van Noord-Afrika en het Midden-Oosten staan voor de uitdaging die een overwegend jonge bevolking met zich meebrengt, wat betekent dat deze zeer productieve groep in de samenleving dringend een oplossing moet worden geboden via bevordering van de werkgelegenheid. Met het oog daarop moet werk worden gemaakt van passende opleiding en onderwijsprogramma's, maar ook van betere bescherming van de burgerrechten en gelijke behandeling van man en vrouw.

3.5 Democratische waarden en processen hebben alleen een kans op slagen indien men ook de principes omarmt van een representatieve democratie die op vrije verkiezingen en onafhankelijke politieke partijen gebaseerd is en als middenveld- en sociaaleconomische organisaties die veilig, vrij en onafhankelijk werken, worden ondersteund en versterkt.

3.6 Het EESC roept de lidstaten op hun solidariteit te betuigen met de Europese Middellandse Zeelanden die blootstaan aan migratiedruk, door:

a) samen te werken via FRONTEX;

b) bijzondere economische maatregelen te nemen en deze verder te ondersteunen;

c) partnerlanden in de regio te helpen het menselijk leed in getroffen landen of regio's te verzachten.

3.7 Het EESC verheugt zich erover dat de Raad in aansluiting op de gebeurtenissen m.b.t. de Arabische revolte de Spaanse diplomaat, de heer Bernardino León Gross, tot Europees bijzonder vertegenwoordiger voor het zuidelijke Middellandse Zeegebied heeft benoemd. Deze benoeming toont duidelijk aan dat de EU zijn initiatief in de regio wil voortzetten. Het EESC roept de bijzondere vertegenwoordiger op nauw samen te werken met het maatschappelijk middenveld dat een cruciale rol speelt in de regio en alle beschikbare EU-kanalen hiervoor te gebruiken.

4. Nieuw europees nabuurschapsbeleid

4.1 Het EESC verheugt zich over de twee gemeenschappelijke mededelingen van de Commissie en EEAS (2), waarin een evaluatie wordt gemaakt van de tot dusver gemaakte vorderingen inzake Euromediterrane betrekkingen en een eerste blik wordt geworpen op de kansen en vooruitzichten die na de Arabische revolte zijn ontstaan. Het zou daarbij de volgende opmerkingen willen formuleren:

4.1.1 De EU mag in geval een passief toeschouwer zijn en aan de zijlijn blijven staan.

4.1.2 Het EESC heeft de gemeenschappelijke mededelingen van de Europese Commissie en de HV grondig onder de loep genomen en onderschrijft alle ontwikkelingsmaatregelen die in de tekst worden voorgesteld. Het merkt evenwel tevens op dat de EU na de lancering van het Barcelonaproces in 1995 vooraleer deze maatregelen te evalueren en te herprogrammeren.

4.1.3 De EU moet zonder uitstel het nieuwe „partnerschap voor democratie en gedeelde welvaart” in het Middellandse Zeegebied ten uitvoer leggen.

4.1.4 In het kader van dit nieuwe partnerschap moet voor ieder land een specifieke aanpak worden gehanteerd om met de politieke en sociale ontwikkelingen rekening te houden. Landen die verder gevorderd zijn, moeten toegang krijgen tot meer financieringsmiddelen en hun politieke en economische samenwerking met de EU kunnen uitbreiden. De betrekkingen met alle landen moeten gebaseerd zijn op duidelijke beginselen (democratie, bescherming van de individuele rechten, enz.) en specifieke stimulerende maatregelen in combinatie met een aantal politieke doelstellingen (bestrijding van corruptie, een onafhankelijk rechtsapparaat, onafhankelijke media, enz.). Er moet ook worden voorzien in specifieke waarborgen zodat de financiering kan wordt gereduceerd of opgeschort ingeval toezeggingen niet worden nagekomen of termijnen niet in acht worden genomen.

4.1.5 De organisatie van vrije en eerlijke verkiezingen is een eerste voorwaarde voor de totstandbrenging van een partnerschap; daarover kan niet worden onderhandeld.

4.1.6 Lokale ondersteuning van het middenveld is absoluut noodzakelijk als ruggensteun voor de nieuwe democratische regeringen, alsook voor het waarborgen van economische en sociale rechten, de bescherming van het milieu en de bevordering van de sociale en economische ontwikkeling. Het EESC wil graag, door de ervaringen die het heeft opgedaan met zijn optreden wereldwijd en de expertise van zijn leden, aan deze inspanningen bijdragen via specifieke steunmaatregelen in samenwerking met de Commissie, het Europees Parlement en het Comité van de Regio's.

4.1.7 Tijdens de Arabische revolte hebben jongeren en vrouwen bij de rellen een sleutelrol gespeeld; er moet dan ook bijzondere aandacht uitgaan naar het verzekeren van hun rechten en het versterken van hun rol in de nieuwe democratische staten. Met het oog daarop roept het EESC alle landen in de Euromed-regio op het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen te ratificeren.

4.1.8 Open sociale dialoog tussen werkgevers en werknemers – een voorwaarde voor het handhaven van de economische en sociale stabiliteit - zal een bijzonder belangrijke rol spelen in het verankeren van de democratie en het veiligstellen van de vakverenigingsrechten.

4.1.9 Bestrijding van corruptie, verzekering van goed bestuur en totstandbrenging van doeltreffende openbare diensten zijn voldoende en noodzakelijke voorwaarden om economische welvaart te verzekeren en de noodzakelijke directe buitenlandse investeringen aan te trekken die de democratische regeringen kracht moeten bijzetten en voor nieuwe banen moeten zorgen.

4.1.10 Door in de mediterrane landen partnerschappen voor mobiliteit en infrastructuur tot stand te brengen, met aandacht voor de problematiek rond grenzen, migratie en asiel, zal de veiligheid in de regio worden verbeterd.

4.1.11 Voor de economische groei en het scheppen van nieuwe banen is het van belang dat in de mediterrane landen mkb wordt opgericht binnen een gezond regelgevend kader en een constructief financieel klimaat. De Europees-mediterrane investerings- en partnerschapsfaciliteit (FEMIP) en het Europees Investeringsfonds (EIF) moeten hierbij een sleutelrol toebedeeld krijgen.

4.1.12 Er moeten gedegen inspanningen worden geleverd om het analfabetisme aan te pakken, dat een van de meest dringende sociale problemen in de landen van Noord-Afrika en het Midden-Oosten is. De Europese Unie kan en moet daarbij een ondersteunende rol spelen. Zij zou ook moeten zorgen voor ondersteuning van beroepsopleiding en ontwikkeling van vaardigheden.

4.1.13 Het EESC pleit voor de totstandbrenging van een Europees Fonds voor Democratie dat via gerichte maatregelen democratische processen in de zuidelijke Middellandse Zeelanden ondersteunt door de oprichting van politieke partijen en vrije massamedia maar vooral ook door versterking van alle maatschappelijke organisaties (verenigingen van werkgevers/werknemers, ngo's, landbouwers, vrouwenverenigingen en organisaties van andere sociale partners). Vanuit zijn eigen ervaring is het EESC van mening dat absoluut moet worden voorzien in een bijzonder instrument ter ondersteuning van het maatschappelijk middenveld, zoals bv. de in het kader van het Europees Nabuurschaps- en partnerschapsinstrument voorgestelde faciliteit voor het maatschappelijk middenveld, en zou het graag zien dat de betreffende financiële middelen worden verhoogd. Het is ook zonder meer bereid om samen met andere Europese organen van deze faciliteit werk te maken en zijn expertise ter beschikking te stellen. Het EESC roept de Europese Commissie tevens op de bijzondere rol die sociale en beroepsorganisaties kunnen spelen in het Europees Nabuurschaps- en partnerschapsinstrument (ENPI) en met name het toekomstige instrument voor het maatschappelijk middenveld, te erkennen.

4.1.14 Het is het met de Europese instellingen eens dat het Middellandse Zeegebied lange tijd voortdurend onder spanning heeft gestaan wegens het Israëlisch-Palestijnse conflict dat elke poging tot dialoog of gezamenlijke actie verhindert, en het roept de HV/VV op haar gedegen inspanningen om een wederzijds aanvaardbare oplossing te vinden, voort te zetten. Het is zaak dat de EU in deze uiterst gevoelige kwestie met één stem spreekt.

4.1.15 Het EESC valt het standpunt van de Commissie bij wat betreft visumfacilitering voor geselecteerde partners in het Middellandse Zeegebied, alsook visumversoepeling op termijn voor landen die nauwer met de EU samenwerken op het gebied van mobiliteit, asiel, terugkeer naar het land van herkomst en bestrijding van illegale immigratie en mensenhandel.

4.1.16 Volgens het EESC horen eerbiediging van zowel godsdienst- als burgerlijke vrijheden tot de elementaire mensenrechten, die volledige bescherming moeten genieten in een regio die gekenmerkt wordt door religieuze en politieke diversiteit; de landen die de bestaande universele en regionale verdragen en overeenkomsten betreffende politieke, burgerlijke en culturele vrijheden, alsook over economische en sociale rechten, die gebaseerd zijn op de Universele verklaring van de rechten van de mens, nog niet hebben geratificeerd, worden dan ook opgeroepen dit zonder uitstel te doen.

4.1.17 De media spelen in de Euromed-regio een cruciale rol in de berichtgeving en de beeldvorming rond de uitkomst van de huidige veranderingen. EU-steun moet toegespitst zijn op initiatieven om de vakkundigheid en onafhankelijkheid van de bestaande media te verbeteren en een klimaat te bevorderen waarin mediadiversiteit en -vrijheid kunnen bloeien.

5. Bevordering van de eu-samenwerking met het maatschappelijk middenveld in het middellandse zeegebied

5.1 Wat de Arabische revolte betreft, waren alle Europese instellingen verrast door de ontwikkelingen en hadden zij daarop niet onmiddellijk een ander strategisch antwoord klaar behoudens het verstrekken van humanitaire hulp. Thans zijn zij het erover eens dat de EU in de toekomst vooral aandacht moet schenken aan middenveldorganisaties en andere onafhankelijke sociale en beroepsverenigingen.

5.2 De twee mededelingen van de Commissie en de HV/VV bevatten reeds specifieke hoofdstukken over maatregelen ter ondersteuning van het maatschappelijk middenveld via het Europees Nabuurschapsbeleid en de Unie voor het Middellandse Zeegebied.

6. Rol van de commissie

6.1 De zuidelijke Middellandse Zeelanden moeten hulp krijgen om mechanismen in het leven te roepen en te versterken die de organisatie en werking van het maatschappelijk middenveld en de sociaaleconomische organisaties verbeteren (wetgeving, vaststelling van werkingsregels, consolidering van instellingen, waarbij een open en inclusieve democratische dialoog vereist is, enz.).

6.2 Samenwerking met de lidstaten is van cruciaal belang. Ook moet de rol en opdracht van de Unie voor het Middellandse Zeegebied (3) worden geherdefinieerd en moet worden voorzien in actieve deelname van erkende maatschappelijke organisaties aan de programma's ervan.

7. Specifieke rol van het EESC

7.1 Als instelling die het Europese middenveld vertegenwoordigt kan het EESC een actieve bijdrage leveren aan het nieuwe Europese kader voor samenwerking met mediterrane samenlevingen, door:

— de situatie van het maatschappelijk middenveld in de landen van het zuidelijke Middellandse Zeegebied in kaart te brengen via een open, democratische en regelmatige dialoog met een breed gamma van actoren;

— bij te dragen aan de definitie van specifieke criteria en procedures om vast te stellen of een organisatie, die op een democratische en onafhankelijke wijze met andere instanties samenwerkt, echt representatief is voor een bepaalde sector in de samenleving;

— de inspanningen met het oog op capaciteitsopbouw van onafhankelijke en representatieve middenveldorganisaties te ondersteunen, via zijn expertise op gebieden als sociale dialoog, economische en sociale rechten, beroepsopleiding, goed bestuur, gelijke behandeling op de arbeidsmarkt, duurzame ontwikkeling, sociale samenhang, consumentenbescherming, coöperaties, mkb, lobbyvermogen, migratie, plattelandsontwikkeling en vrouwenrechten;

— lokale sociaaleconomische raden te helpen door zijn deskundigheid inzake participatieve democratie ter beschikking te stellen;

— deel te nemen aan programma's van de Commissie om sociaaleconomische organisaties kracht bij te zetten.

7.2 Het EESC is van mening dat de sociale dialoog tussen werkgevers en werknemers in de mediterrane regio moet worden geïntensiveerd en dat de groep Werkgevers en de groep Werknemers aan de verwezenlijking van die doelstelling kunnen bijdragen door met relevante stakeholders een communicatienetwerk op te zetten. Voorts pleit het voor bevordering van een gestructureerde sociale dialoog via een Sociaal forum.

7.3 Het is volgens het EESC van cruciaal belang met de EU-instellingen samen te werken bij de ondersteuning van opkomende middenveldorganisaties in de zuidelijke Middellandse Zeelanden, met name de organisaties die rechtstreeks betrokken waren bij de rellen die aan de wieg stonden van de omwentelingen en die de politieke erkenning en financiële ondersteuning moeten krijgen die zij nodig hebben om hun rol in de democratische processen te kunnen blijven spelen.

7.4 Het EESC heeft reeds een aantal bezoeken aan landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied (Tunesië en Marokko) afgelegd en bereidt thans een symposium met ngo's uit de Euromed-regio (september 2011) alsook zijn jaarlijkse top met een ruime deelname van middenveldorganisaties (november 2011 in Istanbul) voor. Het heeft aanbevelingen geformuleerd in zijn adviezen en resoluties over de Euromediterrane samenwerking (4) en in zijn slotverklaring van de Euromediterrane top van sociaaleconomische raden en soortgelijke instellingen in 2010 te Rome. In deze verklaring is een aantal aanbevelingen opgenomen m.b.t. aangelegenheden die recentelijk van belang geworden zijn voor het maatschappelijk middenveld in het Euromed-gebied, o.a. de oprichting van een assemblee van sociaaleconomische raden en soortgelijke instellingen in het kader van de institutionele structuur van de Unie voor het Middellandse Zeegebied. De andere thema's die aan de orde zijn gesteld, waren fatsoenlijk werk en duurzame ontwikkeling in het Middellandse Zeegebied, beroepsopleiding als drijvende kracht achter concurrentievermogen en nieuwe werkgelegenheid, de totstandbrenging van een billijkere samenleving in de Euromed-regio en het landbouwbeleid van de landen die deel uitmaken van de Unie voor het Middellandse Zeegebied. Het EESC werkt ook nauw samen met de nationale sociaaleconomische raden van de EU-lidstaten in het Middellandse Zeegebied.

7.5 Het EESC zal zijn netwerk van Euromed-sociaaleconomische raden en aanverwante instellingen aanpassen en zal voorts de regionale samenwerking blijven bevorderen via dit netwerk, dat als een platform kan fungeren voor uitwisselingen tussen middenveldpartners in noord en zuid.

Brussel, 21 september 2011 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) Gezamenlijke mededeling aan de Europese Raad, het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Een partnerschap voor democratie en gedeelde welvaart met het zuidelijke Middellandse Zeegebied (COM(2011) 200 definitief, 8.3.2011) en Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Inspelen op de veranderingen in onze buurlanden (COM(2011) 303 definitief, 25.5.2011).

(2) Zie noot 1.

(3) Zie de resolutie van het Comité van de Regio's van 12 mei 2011„Het opvangen van de impact en gevolgen van de revoluties in het Middellandse-Zeegebied” (PB C 192, 1.7.2011, blz. 1–3)

(4) Zie de EESC-resolutie over De situatie in de landen van het zuidelijke Middellandse Zeegebied (PB C 132, 3.5.2011, blz. 1 - 2); het advies over het Europees instrument voor democratie en mensenrechten (EIDHR) (PB C 182, 4.8.2009, blz. 13 - 18); het advies over de Vrijheid van vereniging in de mediterrane partnerlanden (PB C 211, 19.8.2008, blz. 77 - 81).