Advies over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement "Te nemen maatregelen naar aanleiding van de raadpleging over het Groenboek 'Pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt - beoordeling van de noodzaak van communautair beleid'"

(95/C 110/13)

De Commissie heeft op 6 oktober 1994 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemde mededeling.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 4 januari 1995 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Decaillon.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 323e Zitting op 22 en 23 februari 1995 (vergadering van 23 februari) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen, bij drie onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Op 23 december 1992 heeft de Commissie een groenboek gepresenteerd met als titel "Pluralisme en mediaconcentratie in de interne markt - Beoordeling van de noodzaak van communautair beleid" (). Daarin wordt het medialandschap in de Gemeenschap overschouwd en de aandacht gevestigd op de verschillen tussen de nationale mediawetgevingen. Het Europees Parlement had herhaaldelijk aangedrongen op maatregelen om de verscheidenheid van het informatie-aanbod in de Europese Unie in stand te houden. Het groenboek moest daaraan tegemoetkomen en zou, in een eerste fase, de basis vormen voor grootscheeps overleg. Daarom heeft het document de vorm van een vragenlijst. Er worden geen standpunten ingenomen, en de noodzaak om op Europees niveau maatregelen te treffen wordt dus ook niet beoordeeld.

1.2. De Commissie presenteert nu een nieuwe mededeling, waarin de reacties zijn opgenomen van de diverse partijen die bij het overleg over het groenboek waren betrokken. Voorts bevat het de evaluatie die de Commissie zelf heeft gemaakt, en worden de mogelijke opties bekeken. In het voorbije jaar hebben de betrokken kringen kennelijk hun standpunt herzien : de meeste bedrijven zijn nu gewonnen voor een wijziging van de bestaande regelingen betreffende de eigendom van media. Daarom is de Commissie van mening dat een Gemeenschapsinitiatief m.b.t. media-eigendom noodzakelijk zou kunnen blijken - in de lijn van de adviezen van het Europees Parlement en van het Economisch en Sociaal Comité (), waarin groot belang wordt gehecht aan de instandhouding van pluralisme in de mediasector. Daarom overweegt de Commissie een pakket "veiligheidsmaatregelen" om concentratie van mediabedrijven te voorkomen en het pluralisme te beschermen.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De Europese Commissie geeft hiermee voor het eerst blijk van haar bereidheid, tegemoet te komen aan de bedenkingen die Parlement, ESC en talloze andere instellingen en beroepsorganisaties reeds lang geleden hebben geopperd. Tot dusver hebben de mediaconcerns een aantal Europese regeringen ervan kunnen overtuigen dat de op handen zijnde digitalisering en de lancering van nieuwe satellieten mogelijkheden boden voor het exploiteren van een groot aantal nieuwe tv-omroepen, die zo nodig vanuit het buitenland zouden kunnen uitzenden. Ter wille van investeringen - en misschien ook van programma's die hun imago ten goede komen - zouden die regeringen bereid zijn af te zien van beperkende regels waarmee elk land het pluralisme van de mediasector beschermt.

2.2. De Commissie ontzenuwt dit argument met de opmerking dat de uitbreiding van het aantal kanalen niet afdoet aan de mogelijkheid dat één onderneming alle kanalen in handen heeft. Wat de gevallen betreft waarin nationale beperkingen tot dusver konden worden omzeild door vanuit het buitenland uit te zenden, meent de Commissie dat "een gemeenschappelijke spelregel tot gevolg zou hebben dat de lid-staten zich genoodzaakt zien, voor een gelijkwaardig beschermingsniveau te zorgen" (blz. 40, par. iii), eerste punt).

2.3. Op grond van haar bevindingen, heeft de Commissie nu besloten met alle betrokken partijen een tweede overlegronde te houden. Voorts zou een door de Commissie te nemen initiatief betrekking moeten hebben op "de definiëring van het begrip 'zeggenschap hebbende instantie'(aan de hand waarvan kan worden bepaald wie de eigenaar van een mediabedrijf is); de beperking van de cumulatie van participaties of zeggenschap in verschillende media door een zelfde persoon (of onderneming); het feit dat hiertoe criteria moeten worden gehanteerd betreffende de zones waarin wordt uitgezonden en de werkelijke kijk- en luisterdichtheid van de media die in handen van dezelfde zeggenschap hebbende instanties zijn; de kwestie van de uitgesloten personen die geen zeggenschap over media mogen verwerven ('disqualified person'); de doorzichtigheid en uitwisseling van informatie over de zeggenschap over de media; de gevallen waarin er een verandering is in de zeggenschap over de media" (2 a, blz. 48).

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Het Economisch en Sociaal Comité is ingenomen met het feit dat de Commissie maatregelen overweegt om mediaconcentratie tegen te gaan en de bescherming van de verscheidenheid van het informatie-aanbod in alle lid-staten gelijk te trekken. Wil de interne markt vlot kunnen functioneren, dan moet het beschermingsniveau in alle lid-staten gelijk zijn. Het Comité heeft zich reeds lang geleden uitgesproken voor democratische controle op de - toenemende - mediaconcentratie, en brengt nogmaals de belangrijkste condities in herinnering waaraan z.i. dient te worden voldaan (zie ESC-advies van 22 september 1993) :

- openbare radio- en tv-omroeporganisaties moeten als onafhankelijke informatiebronnen en aanbieders van culturele, educatieve en ontspanningsprogramma's in stand gehouden en ontwikkeld worden; deze programma's moeten voor alle burgers van de Unie toegankelijk zijn;

- de verscheidenheid van het informatie-aanbod, het pluralisme en het uitdragen van cultuur en educatie, ook ten behoeve van minderheden, moeten bij de commerciële omroep worden gegarandeerd d.m.v. concrete programma-criteria, waarbij het kijkcijfer niet langer als alleenzaligmakend geldt en wordt voorkomen dat misdaad en geweld de toon gaan aangeven;

- geen enkele onderneming mag in verscheidene media-sectoren (tv, radio, dagbladpers) in één of meer lid-staten of in een zelfde taalgebied een machtspositie innemen;

- ondernemingen die in één lid-staat een machtspositie in een media-sector innemen, mogen in een andere lid-staat niet ook een machtspositie gaan innemen;

- er moet een kaderrichtlijn komen om de onafhankelijkheid van journalisten en publicisten bij de redacties van alle media te definiëren en te beschermen - ook het Europees Parlement heeft daar reeds op aangedrongen;

- er moet een regeling komen om te verhinderen dat rechten worden gemonopoliseerd;

- media-ondernemingen zouden alleen toestemming mogen krijgen om hun activiteiten tot een andere mediasector uit te breiden indien volledige opening van zaken wordt gegeven over alle deelnemingen en vervlechtingen van deze ondernemingen;

- er dient een Europese mediaraad of een arbitragecommissie voor de media te worden opgericht, bestaande uit onafhankelijke deskundigen en vertegenwoordigers van maatschappelijke en cultureel relevante groeperingen, met als taak concentratietendensen te analyseren en Parlement en Commissie omtrent alle Europese mediavraagstukken te adviseren;

- er dient een mediacodex te worden opgesteld betreffende o.m. het toezicht op de machtspositie van mediaconcerns, de analyse van de behoeften van de mediaconsument onder instandhouding en bescherming van informatie- en meningsvrijheid, de bescherming van minderjarigen tegen tv-geweld en pornografie, de terugdringing van zulke programma's omdat deze de waardigheid van de mens en in het bijzonder die van de vrouw aantasten, en het vermijden van de verheerlijking van oorlogsgeweld en misdaad.

4. Conclusie

4.1. De media-industrie maakt een stormachtige ontwikkeling door, waarop de Commissie snel en adequaat moeten kunnen reageren. Daarom adviseert het Comité, de geplande tweede overlegronde te bekorten, want inmiddels kan niet meer worden ontkend dat een Europese regelgeving op mediagebied nodig is. Het Comité stelt de Commissie voor, een gedetailleerd tijdschema op te stellen om snel voorstellen voor Europese regelgeving te doen.

Brussel, 23 februari 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() Doc. COM(92) 480 def.

() PB nr. C 304 van 10. 11. 1993, blz. 17.