Advies van het Comité van de Regio's over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad betreffende het Europees Sociaal Fonds"

(1999/C 51/08)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's betreffende de wetgevingsvoorstellen in Agenda 2000: algemeen overzicht;

gezien het voorstel voor een verordening (EG) van de Raad betreffende het Europees Sociaal Fonds [COM(98) 131 def. - 98/0115 (SYN)] ();

gezien het besluit van de Commissie van 18 mei 1998 om het Comité dienaangaande te raadplegen overeenkomstig artikel 198 C, lid 1 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap;

gezien het besluit van zijn Bureau van 13 mei 1998 om commissie 5 "Sociaal beleid, volksgezondheid, consumentenbescherming, onderzoek, toerisme" te belasten met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden;

gezien het door het Comité van de Regio's op 17 september 1998 goedgekeurde advies over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad houdende algemene bepalingen inzake de structuurfondsen" (CDR 167/98 fin) (), (rapporteurs: Behrendt en Fraga Iribarne);

gezien het door commissie 7 op 26 juni 1998 goedgekeurde werkdocument (DI CDR 53/98 fin) (rapporteur: Tope);

gezien het door commissie 5 op 29 september 1998 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 155/98 rev. 2) (rapporteurs: Matthews en Correia),

heeft tijdens zijn 26e Zitting van 18 en 19 november 1998 (vergadering van 19 november) het volgende advies uitgebracht.

1. Inleiding

1.1. De ontwerpverordening maakt deel uit van een pakket van verordeningen betreffende de structuurfondsen die samen met andere wetgevingsvoorstellen in het kader van Agenda 2000 op 18 maart jl. door de Commissie zijn aangenomen. De verordening stelt algemene regels voor het ESF vast en bepaalt de aard van de activiteiten die door het ESF gefinancierd kunnen worden uit hoofde van doelstelling 1, 2 en 3 van de structuurfondsen en het communautair initiatief ter bestrijding van discriminatie en ongelijke behandeling bij de toegang tot de arbeidsmarkt.

1.2. I.v.m. de herstructurering en vereenvoudiging van de doelstellingen van de structuurfondsen en de uitvoering van de Europese werkgelegenheidsstrategie en daarbijbehorende nationale actieplannen voor de werkgelegenheid wordt de werkingssfeer van het ESF geherdefinieerd. Bijgevolg worden ook de activiteiten die voor financiering uit hoofde van het ESF in aanmerking komen, geherdefinieerd: de Commissie stelt voor, een voor alle drie doelstellingen geldende regeling voor de implementering van het ESF aan te nemen, waarmee de samenhang en complementariteit van maatregelen in het kader van de drie doelstellingen kunnen worden gewaarborgd.

1.3. Wat de programmering en uitvoering van door het ESF gefinancierde activiteiten betreft, stipuleert de verordening dat lid-staten en Commissie ervoor moeten zorgen dat rekening wordt gehouden met de arbeidsmarktdimensie van de informatiemaatschappij, het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen en het beginsel van non-discriminatie op grond van leeftijd, ras, godsdienst, handicap en seksuele geaardheid.

1.4. Het ESF kan onder meer steun verlenen aan het MKB, dat zich door de industriële veranderingen voor problemen geplaatst ziet en zo geholpen kan worden zich aan de veranderde behoeften van de werknemers en aan nieuwe productiesystemen aan te passen en in te spelen op mogelijke veranderingen in de toekomst.

1.5. Verder zal het ESF financiële steun blijven verlenen aan anticipatie-, adviserings-, netwerking- en opleidingsactiviteiten in de hele EU om de werkgelegenheid en beroepskwalificaties te bevorderen. Het zal daarbij erop toezien dat de gefinancierde activiteiten horizontaal van aard zijn en de gehele economie bestrijken zonder voorrang aan specifieke industrieën of sectoren te geven.

2. De Verordening

2.1. Taak (artikel 1)

2.1.1. Het ESF heeft tot taak, maatregelen voor de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen te ondersteunen ter bevordering van een hoog peil van werkgelegenheid en sociale bescherming, gelijke behandeling van mannen en vrouwen en economische en sociale samenhang. De maatregelen die in het kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie en de jaarlijkse richtsnoeren voor de werkgelegenheid gepland zijn, komt daarbij een speciale plaats toe.

2.1.2. Het Comité onderschrijft deze taak, maar is van mening dat na "gelijke behandeling van mannen en vrouwen" hieraan het volgende moet worden toegevoegd: ", non-discriminatie op grond van leeftijd, ras, het toebehoren aan een etnische of linguïstische minderheid, godsdienst, handicap en seksuele geaardheid".

2.1.3. Het Comité juicht het toe dat doelstelling 3 ESF aansluit bij de Europese werkgelegenheidsstrategie.

2.1.4. Het Comité maakt niettemin één kanttekening: de op lokaal en regionaal niveau gekozenen dienen meer inspraak te krijgen ten aanzien van de ontwikkeling en uitvoering van jaarlijkse richtsnoeren voor de werkgelegenheid. De richtsnoeren vormen immers het kader voor het gebruik van het ESF en leggen de prioriteiten dienaangaande vast. Lokale en regionale overheden dienen, als de belangrijkste uitvoerende organen, geraadpleegd en ten volle betrokken te worden bij het vaststellen van de prioriteiten. Het Comité acht het van belang dat in het kader van de toekomstige doelstelling 3 niet uitsluitend prioriteiten van nationale regeringen worden gefinancierd, maar dat in de door de lid-staten vastgestelde prioriteiten ook prioriteiten van territoriale overheden terug te vinden zijn.

2.1.5. Volgens het CvdR dient het een belangrijk deel van de toekomststrategieën van de EU en de lid-staten te zijn dat zowel lokale en regionale organen als de sociale partners een actieve rol spelen bij de totstandkoming van een actief groei- en werkgelegenheidsbeleid. Via partnerschappen, zo heeft de Commissie erkend, kunnen alle partijen betrokken worden bij de uitvoering van door het Fonds gefinancierde maatregelen, hetgeen de geloofwaardigheid en efficiëntie van het Fonds ten goede komt.

2.2. Werkingssfeer (artikel 2)

Het ESF dient de activiteiten van de lid-staten op de volgende vijf beleidsterreinen te ondersteunen en aan te vullen:

1) Ontwikkeling van een actief arbeidsmarktbeleid ter bestrijding van de werkloosheid, ter verhindering van langdurige werkloosheid van mannen en vrouwen en ter ondersteuning van de herintegratie van langdurig werklozen c.q. de integratie van jongeren op de arbeidsmarkt;

2) Bevordering van de sociale integratie en gelijke kansen voor allen bij de toegang tot de arbeidsmarkt;

3) Ontwikkeling van onderwijs- en opleidingsstelsels;

4) Verbetering van de systemen ter bevordering van de scholing, de opleiding en het aanpassingsvermogen van de werknemers, en ter stimulering van innovatie en de flexibiliteit in de werkorganisatie;

5) Verbetering van de participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt.

2.2.1. Het ESF zal ook middelen beschikbaar stellen om plaatselijke werkgelegenheidsinitiatieven, waaronder territoriale werkgelegenheidspacten, te ondersteunen en zal rekening houden met de sociale en arbeidsmarktdimensie van de informatiemaatschappij.

2.2.2. Het Comité onderschrijft deze aandachtsgebieden en is in het bijzonder te spreken over de koppeling die wordt gemaakt met de Europese werkgelegenheidsstrategie. Het Comité juicht de ruime definitie van de voor steun in aanmerking komende activiteiten toe, omdat lid-staten en regio's hierdoor meer speelruimte krijgen, maar wil anderzijds erop wijzen dat het ESF zich met het oog op een efficiënter gebruik van de middelen dient te concentreren op zijn taken in het kader van het arbeidsmarkt- en werkgelegenheidsbeleid. Lid-staten, regio's en collectieve overheden dienen daarbij de mogelijkheid te behouden om uit de in het kader van doelstelling 3 en het ESF voor steun in aanmerking komende activiteiten die aandachtsgebieden en maatregelen te kiezen die het best beantwoorden aan hun specifieke behoeften wat de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen aangaat. Het Comité onderschrijft deze aandachtsgebieden en is in het bijzonder te spreken over de koppeling die wordt gemaakt met de Europese werkgelegenheidsstrategie. Met name wat de bestrijding van langdurige werkloosheid aangaat, wil het Comité wijzen op de rol van de territoriale overheden. Het grote publiek heeft er vaak nauwelijks weet van wat deze zoal doen ter bestrijding van langdurige werkloosheid. Op diverse gebieden, zoals welzijnszorg, huisvesting en volksgezondheid, hebben zij ten behoeve van de minder bevoordeelde bevolkingsgroepen initiatieven lopen teneinde hun omstandigheden te verbeteren en daarmee hun reïntegratie in de arbeidsmarkt mogelijk te maken. Wat het onderwijs betreft, dienen de voor steun uit hoofde van het ESF in aanmerking komende actieterreinen nader te worden vastgelegd.

2.3. Voor steun in aanmerking komende activiteiten (artikel 3)

Financiële steun zal met name worden toegekend voor de volgende activiteiten:

2.3.1. Bijstand aan personen

a) Onderwijs en beroepsopleiding, verbetering van basisvaardigheden, begeleiding en advisering;

b) Hulp bij het zoeken naar werk en bij het beginnen van een eigen bedrijf;

c) Wetenschap en technologische ontwikkeling, postacademische opleiding en opleiding van managers;

d) Ontwikkeling van nieuwe arbeidsmogelijkheden.

2.3.2. Bijstand aan structuren en systemen

a) Ontwikkeling en verbetering van de kwaliteit en de inhoud van opleidings- en kwalificatiesystemen;

b) Modernisering en verbetering van de doeltreffendheid van de diensten voor arbeidsvoorziening;

c) Ontwikkeling van banden tussen bedrijfsleven en onderwijs-, opleidings- en onderzoeksinstellingen;

d) Ontwikkeling van systemen voor prospectief onderzoek naar en anticipatie op veranderingen in de industrie en de werkgelegenheid.

2.3.3. Begeleidende maatregelen

a) Assistentie bij dienstverlening aan begunstigden, waaronder zorgvoorzieningen;

b) Capaciteitsopbouw om een trajectbenadering van arbeidsmarktintegratie te vergemakkelijken;

c) Bewustmaking.

Het Comité stelt met voldoening vast dat de rol van het MKB (kleine en middelgrote bedrijven) bij het scheppen van duurzame banen op de vrije markt impliciet wordt erkend.

2.4. Concentratie van de steun (artikel 4)

Het ESF zal voor alle drie doelstellingen middelen beschikbaar stellen:

a) doelstelling 1 - het bevorderen van de ontwikkeling en structurele aanpassingen van regio's met een ontwikkelingsachterstand;

b) doelstelling 2 - het ondersteunen van de economische en sociale omschakeling van regio's die met structurele problemen te kampen hebben;

c) doelstelling 3 - het ondersteunen van de aanpassing en de modernisering van beleid en systemen op het gebied van onderwijs, opleiding en werkgelegenheid.

In het kader van doelstelling 3 zal financiële steun worden verleend in gebieden die niet voor doelstelling 1 en 2 in aanmerking komen. Bovendien wordt met deze doelstelling een politiek referentiekader geschapen voor alle ESF-maatregelen ten behoeve van menselijke hulpbronnen op nationaal grondgebied.

2.4.1. Voordat tot de uitvoering van ESF-programma's wordt overgegaan, dienen de lid-staten te bekijken in hoeverre de door het ESF te financieren maatregelen daadwerkelijk nodig zijn. Bij deze evaluatie dienen alle drie doelstellingen in acht te worden genomen, om ervoor te zorgen dat het Fonds op de juiste beleidsterreinen wordt ingezet. De nadruk dient te liggen op een dusdanige scholing van de werknemers dat deze in staat zijn op de behoeften van de arbeidsmarkt in te spelen, en op verbetering van de participatie van vrouwen in het arbeidsproces.

2.4.2. In het kader van deze programma's zal ten minste 1 % van het ESF in de vorm van kleine subsidies beschikbaar worden gesteld aan lokale groepen. Voor deze groepen zullen speciale regelingen gelden waarmee zij sneller toegang tot het Fonds zullen krijgen.

2.4.3. Het Comité juicht deze concentratie toe, aangezien de steun vooral naar gebieden gaat die deze het hardst nodig hebben en voor kleine groepen mogelijkheden worden gecreëerd om van het Fonds gebruik te maken. Het Comité is dan ook van mening dat actieplannen en programma's in het kader van doelstelling 3 niet noodzakelijkerwijs op nationaal niveau hoeven te worden gepresenteerd en benadrukt dat de lid-staten de mogelijkheid moeten behouden om plannen en programma's in het kader van doelstelling 3 in te dienen die op regionaal niveau worden uitgewerkt en uitgevoerd. In het nationale plan kunnen de regionale prioriteiten dan worden samengevat en in lijn worden gebracht met de algemene prioriteiten voor de steunverlening. Het Comité is van mening dat de programmering, uitvoering en follow-up van de taken in het kader van doelstelling 3 zoveel mogelijk met oog voor de lokale omstandigheden dienen te geschieden.

2.4.4. Verwijzend naar het tijdens de septemberzitting goedgekeurde advies over de algemene bepalingen inzake de structuurfondsen (rapporteurs: Behrendt en Fraga Iribarne), zou het Comité het toejuichen wanneer het voorgestelde doelstelling 3-programma horizontaal van aard blijft en dus ook op doelstelling 2-gebieden van toepassing is.

2.5. Communautair initiatief (artikel 5)

2.5.1. Het ESF verleent steun uit hoofde van het communautair initiatief ter bestrijding van discriminatie en ongelijke behandeling bij de toegang tot de arbeidsmarkt.

2.5.2. In de toekomst zal het ESF in het kader van het communautair initiatief middelen beschikbaar kunnen stellen voor activiteiten die vroeger alleen door de andere structuurfondsen zouden zijn gefinancierd.

2.5.3. Het Comité juicht deze flexibiliteit toe, omdat de uitvoering van het communautair initiatief hiermee vereenvoudigd kan worden.

2.6. Innovatieve maatregelen en technische bijstand (artikel 6)

2.6.1. De Commissie kan voorbereidings-, beoordelings-, toezichts- en evaluatieactiviteiten financieren, die nodig zijn voor de uitvoering van de in deze verordening bedoelde activiteiten.

Deze kunnen omvatten:

a) proefprojecten en activiteiten van innovatieve aard betreffende arbeidsmarkten, werkgelegenheid en beroepsopleiding;

b) studies en uitwisseling van ervaringen;

c) technische bijstand in verband met de controle op en de evaluatie van de Fondsactiviteiten;

d) voorlichting over de activiteiten van het ESF.

2.6.2. Ook hier kan het toepassingsgebied worden uitgebreid tot maatregelen die in aanmerking komen voor financiële steun uit hoofde van de andere structuurfondsen.

2.6.3. Het Comité stelt vast dat overeenkomstig artikelen 21 en 22 van de door de Commissie opgestelde kaderverordening in totaal 1 % van de toewijzing van de structuurfondsen wordt uitgetrokken voor innovatieve maatregelen en technische bijstand. Het Comité vraagt de Commissie om te verduidelijken welke soort maatregelen uit hoofde van artikel 6 van de ESF-verordening in aanmerking komen voor steun en welke niet.

2.7. Steunaanvragen (artikel 7)

Aanvragen om financiële steun van het ESF dienen te geschieden door middel van een door de lid-staat en de Commissie op te stellen geautomatiseerd formulier. Het Comité zou graag zien dat de nationale uitvoeringsmodaliteiten van doelstelling 3 voldoende flexibel en pragmatisch zijn om efficiënt en zichtbaar optreden van het ESF mogelijk te maken voor de betrokken begunstigden. Voorts acht het Comité het wenselijk dat de lid-staten geen uitvoeringsprocedures instellen die ingaan tegen de door de Commissie voorgestelde doelstellingen "vereenvoudiging" en "flexibiliteit".

2.8. Uitvoeringsbepalingen (artikel 8)

De Commissie zal bij de uitvoering van de verordening geassisteerd worden door vijf comités. Om de drie jaar zal de Commissie verslag uitbrengen over de vorderingen op het punt van economische en sociale samenhang, de rol van het ESF en de voorstellen met betrekking tot EU-maatregelen en -beleid.

Het gaat om de volgende vijf comités:

2.8.1. Een Raadgevend Comité voor de ontwikkeling en omschakeling van de regio's, dat zal worden voorgezeten door de Commissie. De Commissie legt het comité een ontwerp voor van te nemen beschikkingen, waarover dit comité binnen een bepaalde termijn advies moet uitbrengen.

Een Comité uit hoofde van artikel 124 van het Verdrag, dat advies zal uitbrengen over de ontwerpbeschikkingen van de Commissie inzake de enkelvoudige programmeringsdocumenten in het kader van doelstelling 3, alsmede inzake de communautaire bestekken en enkelvoudige programmeringsdocumenten in het kader van de doelstellingen 1 en 2.

Een Comité van beheer voor de landbouwstructuur en plattelandsontwikkeling, dat zelf zijn Reglement van Orde zal vaststellen. Dit comité brengt advies uit over de ontwerpbeschikkingen van de Commissie over de opstelling van de lijst van de in het kader van doelstelling 2 in aanmerking genomen zones, alsmede over de enkelvoudige programmeringsdocumenten in het kader van die doelstelling.

Een Comité van beheer voor de visserij- en aquacultuursector, dat advies zal uitbrengen over de ontwerpbeschikkingen van de Commissie over de opstelling van de lijst van de in het kader van doelstelling 2 in aanmerking genomen zones, alsmede over de enkelvoudige programmeringsdocumenten in het kader van die doelstelling.

Een Comité van beheer voor de communautaire initiatieven. De Commissie legt aan dit comité een ontwerp voor van te nemen beschikkingen, waarover het comité binnen een bepaalde termijn advies dient uit te brengen.

2.8.2. Het Comité juicht de oprichting van deze comités toe, maar dringt er met klem op aan dat op lokaal en regionaal niveau gekozenen en representanten van de NGO's in deze organen vertegenwoordigd worden.

2.9. Overgangsbepalingen (artikel 9)

In dit artikel wordt verwezen naar de Algemene Verordening betreffende de structuurfondsen.

De Commissie stelt voor, een uitgave niet voor financiering uit het ESF in aanmerking te laten komen indien zij is verricht vóór de datum waarop de Commissie het ontwerp-programma heeft ontvangen.

Het Comité juicht dit voorstel toe en sluit zich hierbij aan.

3. Conclusies

3.1. Het Comité onderschrijft de voorgestelde taak van het ESF, maar is van mening dat in de verordening na "gelijke behandeling van mannen en vrouwen" het volgende moet worden toegevoegd: ", non-discriminatie op grond van leeftijd, ras, godsdienst, handicap en seksuele geaardheid".

3.2. Het Comité is van oordeel dat lokale en regionale overheden door hun nationale regeringen ten volle betrokken dienen te worden bij het overleg over de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van de jaarlijkse richtsnoeren voor de werkgelegenheid, aangezien deze prioriteiten stellen en als kader fungeren voor het gebruik van het ESF (art. 1).

3.3. Het Comité juicht het toe dat in de voorgestelde verordening ook aandacht wordt besteed aan de informatiemaatschappij en sociale samenhang (art. 1).

3.4. Het Comité onderschrijft de aandachtsgebieden en is in het bijzonder te spreken over de koppeling die wordt gemaakt met de Europese werkgelegenheidsstrategie (art. 2).

3.5. Het Comité stelt met voldoening vast dat de noodzaak om het MKB te steunen erkend wordt. In de nieuwe ESF-verordening zal d.m.v. steun aan het MKB het scheppen van duurzame banen op de vrije markt worden gestimuleerd. Naar dergelijke maatregelen dient in de toekomst alle aandacht uit te gaan. Het MKB genereert immers de meeste banen (art. 2 en 3).

3.6. Het Comité juicht de ruime definitie van de voor steun in aanmerking komende activiteiten toe, omdat lid-staten en regio's hierdoor meer speelruimte krijgen, maar wil anderzijds erop wijzen dat het ESF zich met het oog op een efficiënter gebruik van de middelen dient te concentreren op zijn taken in het kader van het arbeidsmarkt- en werkgelegenheidsbeleid. Lid-staten, regio's en collectieve overheden dienen daarbij de mogelijkheid te behouden om uit de in het kader van doelstelling 3 en het ESF voor steun in aanmerking komende activiteiten die aandachtsgebieden en maatregelen te kiezen die het best beantwoorden aan hun specifieke behoeften wat de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen aangaat (art. 4).

3.7. Het Comité juicht de flexibiliteit in de werkingssfeer van het ESF toe, omdat de uitvoering van het communautair initiatief hiermee vereenvoudigd kan worden (art. 5).

3.8. Het Comité verzoekt de Commissie de steun ten behoeve van innoverende maatregelen op te trekken van 1,5 tot 1,7 %, aangezien in het kader van het ESF nieuwe technieken moeten worden uitgeprobeerd en innoverende maatregelen moeten worden bevorderd (art. 6).

3.9. Het Comité betreurt het dat lokale en regionale overheden niet vertegenwoordigd zijn in de op te richten comités voor de uitvoering van de ESF-bepalingen. In comités van de lid-staten zijn de lokale en regionale organisaties wel vertegenwoordigd; daarom dienen zij hun stem ook op EU-niveau te kunnen laten horen (art. 8).

3.10. Het Comité is van mening dat uitgaven voor programma's die voor een bijdrage van het ESF in aanmerking komen, m.i.v. 1 januari 2000 aanvaard dienen te worden, ongeacht de datum waarop de steunaanvraag bij de Commissie binnenkomt (art. 9).

Brussel, 19 november 1998.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER

() PB C 176 van 9.6.1998, blz. 39.

() PB C 373 van 2.12.1998, blz. 1.