Het is passend het namens de Unie in de Associatieraad in te nemen standpunt vast te stellen omdat de associatieagenda EU-Republiek Moldavië voor 2021-2027 de basis zal vormen voor de programmering van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI) – Europa in de wereld.

(1)De associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten enerzijds en de Republiek Moldavië anderzijds (hierna de “overeenkomst” genoemd) is op 27 juni 2014 ondertekend en op 1 juli 2016 in werking getreden.

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 217, in samenhang met artikel 218, lid 9,

betreffende het namens de Europese Unie in te nemen standpunt in de Associatieraad, opgericht krachtens de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds

Aangezien de handeling van de Associatieraad in de plaats komt van Aanbeveling nr. 1/2017 van 4 augustus 2017, is het passend deze na de vaststelling ervan bekend te maken in het Publicatieblad van de Europese Unie.

De rechtsgrondslag voor het voorgestelde besluit van de Raad is artikel 217 VWEU, in samenhang met artikel 218, lid 9, VWEU.

De belangrijkste doelstelling en de inhoud van de beoogde handeling houden verband met de associatie met derde landen, met name de bevordering van de uitvoering van de doelstellingen van de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Moldavië. De beoogde maatregelen hebben in het algemeen betrekking op alle gebieden die onder de associatieovereenkomst vallen en zijn gericht op de verdere uitvoering en verdieping van de associatie tussen de partijen. Het gebied waarbinnen dit besluit valt, moet dan ook worden bepaald in het licht van de associatieovereenkomst in haar geheel.

Wanneer een beoogde handeling tegelijkertijd meerdere onlosmakelijk met elkaar verbonden doelstellingen of componenten heeft, zonder dat de ene ondergeschikt is aan de andere, moet een overeenkomstig artikel 218, lid 9, VWEU vast te stellen besluit bij wijze van uitzondering de verschillende desbetreffende rechtsgrondslagen als materiële rechtsgrondslag hebben.

De materiële rechtsgrondslag voor een overeenkomstig artikel 218, lid 9, VWEU vast te stellen besluit wordt in de eerste plaats bepaald door de doelstelling en de inhoud van de beoogde handeling ten aanzien waarvan namens de Unie een standpunt wordt ingenomen. Wanneer de beoogde handeling een tweeledige doelstelling heeft of bestaat uit twee componenten, waarvan er een kan worden gezien als hoofddoelstelling of hoofdcomponent, terwijl de andere doelstelling of de andere component slechts ondergeschikt is, moet het overeenkomstig artikel 218, lid 9, VWEU vast te stellen besluit op één materiële rechtsgrondslag worden gebaseerd, namelijk die welke vereist is voor de hoofddoelstelling of de hoofdcomponent dan wel de belangrijkste doelstelling of component.

De door de Associatieraad vast te stellen handeling is een handeling met rechtsgevolgen. De beoogde handeling heeft rechtsgevolgen omdat de associatieagenda EU-Republiek Moldavië voor 2021-2027 de basis zal vormen voor de programmering van het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI) – Europa in de wereld.

De Associatieraad is een lichaam dat is opgericht krachtens een overeenkomst, namelijk de associatieovereenkomst.

Artikel 218, lid 9, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) voorziet in de vaststelling van besluiten tot bepaling van “de standpunten die namens de Unie worden ingenomen in een krachtens een overeenkomst opgericht lichaam, wanneer dit lichaam handelingen met rechtsgevolgen vaststelt, met uitzondering van handelingen tot aanvulling of wijziging van het institutionele kader van de overeenkomst”.

Het standpunt van de Unie over de associatieagenda is noodzakelijk om de volledige uitvoering van de overeenkomst te vergemakkelijken en als richtsnoer te dienen voor de bilaterale samenwerking.

De associatieagenda weerspiegelt de beleidsdoelstellingen van het Oostelijk Partnerschap en de prioriteiten van de Commissie, zoals de Green Deal en de digitale transformatie, alsmede de meest recente beleidsontwikkelingen, onder meer op het gebied van energie-efficiëntie en duurzaamheid, milieubescherming en de verbintenissen in het kader van de Overeenkomst van Parijs. Ook de specifieke problemen als gevolg van de COVID-19-pandemie worden aangepakt door gezamenlijk te werken aan weerbaarheid op het gebied van gezondheid en sociaal-economisch herstel. Van bijzonder belang zijn ook de prioriteiten met betrekking tot de broodnodige hervormingen in de Republiek Moldavië, met name op het gebied van de rechtsstaat, corruptiebestrijding en justitiële hervormingen.

De Associatieraad is opgericht bij artikel 434 van de overeenkomst. Hij houdt toezicht op en volgt de toepassing en uitvoering van de overeenkomst en toetst regelmatig de werking van de overeenkomst in het licht van de doelstellingen. De Associatieraad bestaat uit leden van de Raad van de Europese Unie en leden van de Europese Commissie, enerzijds, en leden van de regering van de Republiek Moldavië, anderzijds.

De Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds (hierna de “overeenkomst” genoemd), met inbegrip van de diepe en brede vrijhandelsruimte (Deep and Comprehensive Free Trade Area — DCFTA), voorziet in versterking van de samenwerking ter bevordering van politieke associatie en economische integratie. De overeenkomst is op 1 juli 2016 in werking getreden.

Dit voorstel betreft het besluit tot vaststelling van het namens de Unie in de Associatieraad in te nemen standpunt met betrekking tot de vaststelling van de associatieagenda tussen de EU en Republiek Moldavië voor de periode 2021-2027.

betreffende het namens de Europese Unie in te nemen standpunt in de Associatieraad, opgericht krachtens de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds

EUROPESE COMMISSIE Brussel, 28.2.2022 COM(2022) 69 final BIJLAGE bij voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende het namens de Europese Unie in te nemen standpunt in de Associatieraad, opgericht krachtens de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds





BIJLAGE AANBEVELING Nr. xx/xx VAN DE ASSOCIATIERAAD EU-REPUBLIEK MOLDAVIË inzake de associatieagenda EU-Republiek Moldavië DE ASSOCIATIERAAD EU-REPUBLIEK MOLDAVIË, Gezien de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten enerzijds en de Republiek Moldavië anderzijds, Overwegende hetgeen volgt: (1)De associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten enerzijds en de Republiek Moldavië anderzijds (de “overeenkomst”) is op 27 juni 2014 ondertekend en op 1 juli 2016 in werking getreden. (2)Overeenkomstig artikel 436, lid 1, van de overeenkomst heeft de Associatieraad de bevoegdheid passende aanbevelingen vast te stellen om de doelstellingen van de overeenkomst te verwezenlijken. (3)Krachtens artikel 453, lid 1, van de overeenkomst treffen de partijen alle algemene en bijzondere maatregelen die vereist zijn om aan hun verplichtingen krachtens de overeenkomst te voldoen en zien zij erop toe dat de in de overeenkomst vastgelegde doelstellingen worden bereikt. (4)Op grond van artikel 11 van het reglement van orde kan de Associatieraad tussen de vergaderingen in besluiten vaststellen via schriftelijke procedure, als beide partijen daarmee instemmen. (5)De Unie en de Republiek Moldavië hebben afgesproken hun partnerschap te bestendigen door een aantal prioriteiten overeen te komen voor de periode 2021-2027 voor de gezamenlijke werkzaamheden ter verwezenlijking van de doelstellingen van politieke associatie en economische integratie, zoals vastgelegd in de overeenkomst. (6)De partijen bij de overeenkomst hebben overeenstemming bereikt over de tekst van de associatieagenda EU-Republiek Moldavië, die de uitvoering van de overeenkomst zal bevorderen en waarbij de nadruk ligt op samenwerking inzake gezamenlijk bepaalde gedeelde belangen, HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD: Artikel 1

De Associatieraad beveelt aan dat de partijen de in de bijlage opgenomen associatieagenda EU-Republiek Moldavië uitvoeren. Artikel 2 De associatieagenda EU-Republiek Moldavië in de bijlage vervangt de associatieagenda EU-Republiek Moldavië die werd vastgesteld op 19 augustus 2017. Artikel 3 Deze aanbeveling wordt van kracht op de dag waarop zij wordt vastgesteld. Gedaan te Brussel, [dag maand jaar]. Voor de Associatieraad De voorzitter BIJLAGE 2021-2027

ASSOCIATIEAGENDA TUSSEN DE EUROPESE UNIE EN DE REPUBLIEK MOLDAVIË



Inhoudsopgave Inleiding 5 1 Beginselen, instrumenten en middelen voor de uitvoering van de associatieagenda 7 2 Algemene doelstellingen voor de samenwerking tussen de EU en de Republiek Moldavië 9 I. Veerkrachtige, duurzame en geïntegreerde economieën II. Verantwoordingsplichtige instellingen, de rechtsstaat en veiligheid III. Ecologische veerkracht en klimaatbestendigheid IV. Veerkrachtige digitale transformatie

V. Veerkrachtige, eerlijke en inclusieve samenlevingen 3 Prioriteiten op korte en lange termijn van de associatieagenda 14 I. Democratie, mensenrechten en goed bestuur 16 II. Buitenlands en veiligheidsbeleid 24 III. Vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid 26 IV. Economische en sectorale samenwerking 34 V. Handel en daarmee verband houdende aangelegenheden (DCFTA) 56 __________





Inleiding Associatieagenda tussen de Europese Unie en de Republiek Moldavië Op 27 juni 2014 hebben de Europese Unie, haar lidstaten en de Republiek Moldavië – “de partijen” – een ambitieuze en innovatieve associatieovereenkomst ondertekend, met inbegrip van een diepe en brede vrijhandelsruimte (DCFTA, Deep and Comprehensive Free Trade Area). De overeenkomst omvat bindende, op regelgeving gestoelde bepalingen en voorziet in nauwere samenwerking ter bevordering van politieke associatie en economische integratie, die verder reikt dan traditionele overeenkomsten en betrekking heeft op alle relevante gebieden. De overeenkomst was voorlopig van toepassing vanaf 1 september 2014 tot aan de afronding van het ratificatieproces, waarna de associatieovereenkomst volledig van toepassing werd met ingang van 1 juli 2016. De partijen zijn op 26 juni 2014 een associatieagenda overeengekomen, waarbij een lijst van prioriteiten voor de gezamenlijke werkzaamheden in de periode 2014-2016 werd vastgesteld. Op 4 augustus 2017 zijn de partijen overeengekomen de associatieagenda 2014-2016 te vervangen door een nieuwe associatieagenda voor de periode 2017-2019. De tussen de EU en de Republiek Moldavië overeengekomen associatieagenda’s zijn bedoeld ter voorbereiding op en vergemakkelijking van de uitvoering van de associatieovereenkomst. Op 30 september 2019 zijn de EU en de Republiek Moldavië tijdens de 5e bijeenkomst van de Associatieraad overeengekomen de associatieagenda 2017-2019 gedurende een overgangsperiode van één jaar aan te houden en te beginnen met het opstellen van een lijst van prioriteiten om het uitvoeringsproces van de associatieovereenkomst/DCFTA de komende jaren af te stemmen op de gebieden die onder de associatieovereenkomst vallen. In dit document ter vervanging van de associatieagenda 2017-2019 worden de prioriteiten bijgestuurd en worden nieuwe kernprioriteiten vastgesteld voor gezamenlijke werkzaamheden met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van politieke associatie en economische integratie, zoals vastgelegd in de associatieovereenkomst voor de periode 2021-2027. Het richt zich op strategische doelstellingen en prioriteiten op lange termijn voor de gehele periode, terwijl de vaststelling van en het toezicht op concrete maatregelen op korte termijn, alsook operationele aspecten van de uitvoering, aan bod moeten komen binnen de institutionele structuur van het comité en de subcomités die in het kader van de associatieovereenkomst zijn opgericht. Deze agenda kan zo nodig worden herzien. Het feit dat de associatieagenda is toegespitst op een beperkt aantal prioriteiten heeft geen weerslag op de reikwijdte of het mandaat van de bestaande dialoog in het kader van andere toepasselijke overeenkomsten en partnerschappen of in het kader van het multilaterale traject van het Oostelijk Partnerschap. Daarnaast kunnen burgers van de Republiek Moldavië die in het bezit zijn van een biometrisch paspoort sinds april 2014 visumvrij reizen naar Schengenlanden. De criteria van het actieplan voor visumliberalisering en de aanbevelingen in de periodieke verslagen over het visumopschortingsmechanisme van de Commissie moeten voortdurend worden nageleefd om de duurzaamheid van de visumvrije regeling te waarborgen en aldus bij te dragen tot mobiliteit en contacten tussen mensen tussen de EU en de Republiek Moldavië.



1 Beginselen, instrumenten en middelen voor de uitvoering van de associatieagenda De volgende algemene beginselen zullen bij de uitvoering van deze associatieagenda als richtsnoer blijven dienen: ·De in het kader van de associatieagenda genomen maatregelen moeten in het teken van de overkoepelende doelstellingen van politieke associatie en economische integratie worden uitgevoerd, met volledige inachtneming van de associatieovereenkomst/DCFTA, inclusief de preambule daarvan. ·De prioriteiten van de associatieagenda weerspiegelen de verantwoordelijkheid van de EU en de Republiek Moldavië om de associatieovereenkomst volledig uit te voeren. ·Beide partijen moeten worden betrokken bij de uitvoering van de associatieagenda, waarbij de beginselen van eigen verantwoordelijkheid, transparantie, verantwoordingsplicht en inclusie volledig worden nageleefd. ·De associatieagenda betrekt de Republiek Moldavië verder bij de lopende dialoog over de met de associatie verband houdende hervormingen. ·De associatieagenda heeft tot doel tastbare en duurzame resultaten te bereiken door de geleidelijke uitvoering van strategische prioriteiten via praktische maatregelen. Beide partijen zorgen er in het bijzonder voor dat wetgeving en strategische documenten die in het kader van de associatieagenda worden ontwikkeld, worden opgesteld en getrouw uitgevoerd volgens een inclusief, transparant en empirisch onderbouwd proces waarbij het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbenden worden betrokken. ·De partijen erkennen het belang van ondersteuning van de overeengekomen prioriteiten door passende en toereikende nationale politieke, technische en financiële middelen ter beschikking te stellen. ·De uitvoering van de associatieagenda wordt onderworpen aan toezicht, jaarlijkse rapportage, onder andere over de algemene vooruitgang, en evaluatie, onder meer aan de hand van algemeen erkende indexen en gegevens over door de EU gefinancierde projecten. De geboekte vooruitgang wordt beoordeeld, ook tijdens de vergaderingen van de bij de associatieovereenkomst ingestelde bilaterale structuren. Maatschappelijke organisaties worden eveneens in staat gesteld om hun toezichtsactiviteiten toe te spitsen op de associatieagenda. ·De Europese Unie zal de Republiek Moldavië ondersteunen bij de uitvoering van de doelstellingen en prioriteiten die in de associatieagenda zijn uiteengezet. Hiertoe zal de Unie alle beschikbare bronnen van EU-steunverlening aanbieden, deskundigheid en advies verstrekken, de uitwisseling van beste praktijken, knowhow en informatie bevorderen en capaciteitsopbouw en institutionele versterking ondersteunen. De Europese Unie zal eveneens steun van andere partners van de Republiek Moldavië aanmoedigen en streven naar coördinatie hiermee. Zij zal ook de gecoördineerde aanpak van de steun van Team Europa versterken, waarbij middelen van de EU, haar lidstaten en financiële instellingen worden gecombineerd. De Europese Unie zal een beroep doen op de financiële instrumenten waarover zij beschikt om de uitvoering van de associatieagenda te ondersteunen. Deze steun zal echter strikt voorwaardelijk blijven en gekoppeld worden aan concrete vooruitgang op het gebied van de hervormingsagenda, zoals overeengekomen met de EU, en met name op het gebied van democratie, justitie en corruptiebestrijding. De associatieagenda is bovendien geen document voor financiële programmering en evenmin een vervanging voor de financiële programmering die door de partijen wordt uitgevoerd. De in de associatieagenda vastgestelde prioriteiten zijn volledig in overeenstemming met de beleidsdoelstellingen op lange termijn die zijn uiteengezet in de gezamenlijke mededeling “Het beleid inzake het Oostelijk Partnerschap na 2020: de weerbaarheid versterken – een Oostelijk Partnerschap dat iedereen ten goede komt”, die samen met de inbreng van de lidstaten en de partnerlanden de basis vormde voor het gezamenlijk werkdocument (JSWD) over het Oostelijk Partnerschap na 2020, dat op 2 juli 2021 is gepubliceerd en tijdens de 6e top van het Oostelijk Partnerschap in 2021 is goedgekeurd. Het economisch investeringsplan en vijf vlaggenschipprojecten zullen het sociaal-economisch herstel van Moldavië ondersteunen en de veerkracht van het land versterken. In de desbetreffende conclusies van de Raad van 11 mei 2020 werd nota genomen van de gezamenlijke mededeling.

De in de associatieagenda vastgestelde prioriteiten zullen ten grondslag liggen aan de bijstand van de EU aan de Republiek Moldavië, zoals uiteengezet in het instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking (NDICI), het meerjarig indicatief programma (MIP) en de meerlandenprogrammering die via het NDICI voor de Republiek Moldavië is opgesteld [nog goed te keuren]. Parallel daaraan heeft de EU op 2 juni een economisch herstelplan voor Moldavië gepubliceerd om het sociaal-economisch herstel op lange termijn te stimuleren, de groene en digitale transitie te bevorderen en het onbenutte economische potentieel van het land te ontsluiten. De EU kan ook bijstand verlenen uit andere EU-instrumenten, waaronder het instrument voor samenwerking op het gebied van nucleaire veiligheid. Elke vorm van steun wordt verleend met volledige inachtneming van de uitvoeringsvoorschriften en procedures voor externe steunverlening van de EU. Overeenkomstig deze procedures blijft alle steun van de EU aan de Republiek Moldavië onderworpen aan strikte voorwaarden, en de naleving daarvan wordt regelmatig gemonitord en geëvalueerd. De partijen werken samen om nationale systemen en instellingen te versterken overeenkomstig de beste praktijken op het gebied van voorspelbaarheid en doeltreffendheid van hulp, en in overeenstemming met goedgekeurde strategieën en beleidsdocumenten van de overheid. Deze associatieagenda is van toepassing vanaf het moment van de vaststelling ervan tot eind 2027. De associatieagenda kan op elk moment worden gewijzigd of geactualiseerd met instemming van de Associatieraad EU-Republiek Moldavië.



2 Algemene doelstellingen voor de samenwerking tussen de EU en de Republiek Moldavië De EU en de Republiek Moldavië beschouwen uitvoering van de associatieovereenkomst en de associatieagenda als kernprioriteit ter consolidering en bevordering van de door de EU en de Republiek Moldavië overeengekomen gedeelde waarden en beginselen. De associatieovereenkomst voorziet in een snellere politieke associatie en economische integratie met de Europese Unie in de geest van de Europese aspiraties en de Europese keuze van de Republiek Moldavië, zoals erkend in de verklaring van de top van het Oostelijk Partnerschap van 2017. De EU spreekt opnieuw haar krachtige steun uit voor de soevereiniteit en territoriale integriteit van de Republiek Moldavië binnen haar internationaal erkende grenzen. Sinds de ondertekening van de associatieovereenkomst heeft de Republiek Moldavië stappen ondernomen om hervormingen door te voeren met het oog op de doeltreffende uitvoering ervan. Beide partijen erkennen de vooruitgang die de Republiek Moldavië heeft geboekt in de richting van een diepere politieke associatie en economische integratie met de EU. Zij erkennen echter ook dat er nog verdere belangrijke stappen nodig zijn om substantiële en duurzame vooruitgang te boeken, zodat de burgers ten volle kunnen profiteren van de associatieovereenkomst tussen de EU en de Republiek Moldavië. De EU blijft steun verlenen aan de werkzaamheden van de permanente conferentie over politieke vraagstukken in het kader van het “5+2”-onderhandelingsproces voor de oplossing van het Transnistrische conflict; doel is te komen tot een alomvattende, vreedzame en duurzame oplossing van het conflict, gebaseerd op de soevereiniteit en territoriale integriteit van de Republiek Moldavië binnen haar internationaal erkende grenzen en de bepalingen van de ministeriële verklaring van de OVSE van december 2020. De samenwerking tussen de EU en de Republiek Moldavië is ook gericht op het ondersteunen van de verwezenlijking van mondiale beleidsdoelstellingen, waaronder de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering en de uitvoering van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en de 17 duurzameontwikkelingsdoelstellingen waartoe beide partijen zich hebben verbonden. De samenwerking zal de internationale, op regels gebaseerde orde versterken en bijdragen tot de opbouw van een sterker Europa in de wereld. De Republiek Moldavië houdt terdege rekening met de volgende beleidsdoelstellingen op lange termijn van het Oostelijk Partnerschap na 2020, zoals uiteengezet in de gezamenlijke mededeling van maart 2020, bij het bepalen van de strategische richting van de hervormingen die de komende jaren moeten worden doorgevoerd. De partijen zullen samenwerken aan de communicatie over de voordelen van hun samenwerking. I. Veerkrachtige, duurzame en geïntegreerde economieën De partijen versterken hun samenwerking om de economische ontwikkeling en economische integratie tussen de Republiek Moldavië, de EU-lidstaten en de oostelijke partnerlanden te stimuleren ten behoeve van het welzijn van de Moldavische burgers. Dit zal bijdragen tot minder ongelijkheid op economisch en onderwijsgebied en betere arbeidsomstandigheden, en tegelijkertijd zorgen voor geleidelijke decarbonisatie en klimaatneutraliteit van de economie, in overeenstemming met de Europese Green Deal. Ook moet ervoor worden gezorgd dat het herstel na de COVID-19-pandemie groen is en geen afbreuk doet aan de milieu- en klimaatdoelstellingen. Het handhaven van arbeidsbescherming en het bevorderen van fatsoenlijk werk zullen ook van cruciaal belang zijn voor een duurzaam en billijk herstel. Het investeringsklimaat zal worden verbeterd door het opbouwen van investeringsabsorptiecapaciteit, het creëren van een gelijk speelveld voor ondernemers, het waarborgen van de rechtsstaat, transparantie en onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, inspanningen op het gebied van corruptiebestrijding en doeltreffend bestuur. De partijen werken ook samen om te investeren in mensen, met name jongeren, om hun inzetbaarheid te verbeteren en tegelijkertijd te zorgen voor fatsoenlijke banen en doeltreffende arbeidsbescherming, en ook onderwijs, onderzoek en innovatie beter te koppelen aan de behoeften van de particuliere sector. Onderzoeks- en innovatiebeleid zal worden ondersteund door slimme specialisatie en technologieoverdracht te bevorderen en mogelijk te maken, en door de associatie van de Republiek Moldavië met Horizon Europa, het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie, te voltooien. De Republiek Moldavië zal haar onderwijsprestaties verbeteren door modernisering en een alomvattende hervorming van de onderwijssector, door deze efficiënter te maken wat betreft hulpbronnengebruik, te investeren in de goede kwaliteit van haar personele middelen en output overeenkomstig internationale kwaliteitsnormen, opleidingsstelsels en stelsels voor jeugdwerk, en door inclusiviteit te waarborgen. De partijen ondersteunen de Republiek Moldavië bij de totstandbrenging van een volledig functionerende en concurrerende markteconomie, waarbij het Moldavische beleid stapsgewijs meer in overeenstemming wordt gebracht met het beleid van de EU. Dit moet gebeuren in overeenstemming met de leidende beginselen van macro-economische stabiliteit, gezonde overheidsfinanciën, het waarborgen van een robuust financieel stelsel en een houdbare betalingsbalans. Interne controles en audits zullen worden versterkt overeenkomstig Europese normen en praktijken. De partijen werken samen aan verdere consolidatie van hervormingen in de bankensector. Het zal prioritair zijn het regelgevingskader en het operationele klimaat voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) te verbeteren en tegelijkertijd de Moldavische mededingingswetgeving te handhaven om de goede werking van de interne markt te waarborgen, onder meer door monopolistisch gedrag tegen te gaan. Privatiseringen zullen op transparante wijze plaatsvinden met screeningmechanismen voor strategische activa en kritieke infrastructuur. Het bestuur van staatsbedrijven moet worden verbeterd, evenals de onafhankelijkheid en verantwoordingsplicht van de autoriteit die bevoegd is voor het beheer van overheidseigendommen. Ook de onafhankelijkheid en verantwoordingsplicht van andere toezichthoudende/regelgevende overheidsinstellingen moeten worden gewaarborgd. De effectieve uitvoering van de associatieovereenkomst en de daarbij behorende diepe en brede vrijhandelsruimte, in samenhang met het bredere proces van aanpassing van de regelgeving en de daarmee verband houdende noodzakelijke hervormingen, schept mede de voorwaarden voor nauwere economische en handelsbetrekkingen met de EU, hetgeen leidt tot verdere geleidelijke economische integratie van de Republiek Moldavië in de interne markt van de Europese Unie, zoals beoogd in de associatieovereenkomst. De partijen werken samen om de verdere uitvoering van het EU-acquis voor alle vervoerswijzen die in de associatieovereenkomst zijn beschreven (luchtvervoer, wegvervoer, zeevervoer, spoorvervoer) te bevorderen, met een sterke nadruk op de verbetering van de fysieke connectiviteit, maar ook op veiligheidsaspecten. Dit omvat de ontwikkeling van economisch belangrijke infrastructuur en een grotere nadruk op groene vervoersoplossingen, onder meer door de ontwikkeling van het uitgebreide indicatieve TEN-T-netwerk en de bevordering van multimodale vervoersoplossingen. Gezien de omstandigheden is het van cruciaal belang de sociaal-economische gevolgen van de COVID-19-pandemie aan te pakken en tegelijkertijd de veerkracht op korte en lange termijn te vergroten. II. Verantwoordingsplichtige instellingen, de rechtsstaat en veiligheid De partijen werken samen om de beginselen van de rechtsstaat in acht te nemen, de universele mensenrechten te eerbiedigen en te zorgen voor goed functionerende democratische instellingen en inclusie. Er zal prioriteit worden gegeven aan de wetgeving inzake justitiële en rechtshandhavingsinstanties, met inbegrip van die voor corruptiebestrijding, en aan de uitvoering daarvan. De wetgeving moet waar nodig worden aangepast en er zullen passende personele en financiële middelen worden uitgetrokken om de onafhankelijkheid, verantwoordingsplicht, onpartijdigheid, integriteit, professionaliteit en efficiëntie van de rechterlijke macht, met inbegrip van het openbaar ministerie, te waarborgen, die vrij moet zijn van politieke of enige andere onrechtmatige inmenging. De EU is ingenomen met het besluit van de Republiek Moldavië om voorrang te geven aan rechtsstatelijke hervormingen. Nultolerantie voor corruptie moet worden nagestreefd om allerlei vormen van corrupt gedrag te voorkomen. Politieke corruptie zal worden aangepakt in overeenstemming met aanbevelingen van de Greco. De integriteit van de overheidssector moet worden versterkt, met de nadruk op effectieve vermogenscontrole en in overeenstemming met de beginselen van goed bestuur. Het versterken van de nationale dienst voor de ontneming van vermogensbestanddelen en het verbeteren van de efficiëntie ervan zullen een prioriteit zijn. De Republiek Moldavië onderwerpt alle gevallen van fraude die zich in 2012-2014 voordeden in het banksysteem, en alle gevallen van het witwassen van geld, zoals de Laundromat-zaak, aan een diepgravend, onpartijdig en transparant onderzoek, ook met het oog op het terugvorderen van de ontvreemde gelden en het vervolgen van de verantwoordelijken. De samenwerking tussen Moldavische en Europese rechtshandhavingsinstanties moet worden versterkt. De Republiek Moldavië zorgt ervoor dat de presidents-, parlements- en lokale verkiezingen op democratische wijze plaatsvinden, in overeenstemming met internationaal overeengekomen en Europese normen, en dat er geen politieke druk wordt uitgeoefend op belanghebbenden die bij de verkiezingen betrokken zijn. De adviezen en aanbevelingen van internationale organisaties, waaronder de Raad van Europa en het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE/ODIHR), zullen worden geëerbiedigd en opgevolgd. De partijen werken samen om ervoor te zorgen dat de hervorming van de veiligheidssector wordt uitgevoerd en dat kaders en procedures worden vastgesteld op het gebied van crisisbeheersing, bescherming van kritieke infrastructuur en bestrijding van hybride bedreigingen, onder meer door de weerbaarheid van overheidsinstellingen tegen buitenlandse inmenging te ontwikkelen en de gevolgen van corruptie voor de nationale veiligheid aan te pakken.

Het ondersteunen van politiehervormingen en grenssamenwerking volgens de beste internationale en EU-normen blijft een belangrijke doelstelling. De nadruk zal liggen op de ondersteuning van de bestrijding van georganiseerde criminaliteit, grensoverschrijdende smokkel en het versterken van de samenwerking tussen justitiële en rechtshandhavingsinstanties in de EU. De Republiek Moldavië zorgt ervoor dat alle criteria van het actieplan voor visumliberalisering en de aanbevelingen van de Commissie in de verslagen over het visumopschortingsmechanisme constant worden nageleefd. III. Ecologische veerkracht en klimaatbestendigheid De partijen werken samen aan meer energiezekerheid door middel van meer diversificatie, alsmede meer energie-efficiëntie en het gebruik van hernieuwbare energie. De gemeenschappelijke doelstelling blijft het tot stand brengen van een concurrerende, corruptievrije en transparante energiemarkt in de Republiek Moldavië en de volledige integratie daarvan in de energiemarkt van de EU, met inbegrip van een grotere interconnectie tussen de Republiek Moldavië en de EU. Daartoe zorgt de Republiek Moldavië ervoor dat de regels, infrastructuurprojecten en connectiviteit gericht blijven op het verminderen van de energieafhankelijkheid, het versterken van de stabiliteit en veiligheid van energiesystemen en de continuïteit van de energievoorziening. Verder werken de partijen samen aan ecologische veerkracht en klimaatbestendigheid door een moderne, hulpbronnenefficiënte, schone en circulaire economie te bevorderen die leidt tot een vergroening van de economie en een duurzamer gebruik van natuurlijke hulpbronnen, in overeenstemming met de Europese Green Deal en ook in de context van het herstel na de COVID-19-pandemie. Dit zal onder meer worden bereikt door administratieve hervormingen voort te zetten en voldoende bestuurlijke capaciteit op te bouwen voor de uitvoering van de hoofdstukken inzake milieu en klimaatactie van de associatieovereenkomst, en om de erfenis van het verleden op het gebied van milieuwetgeving, beheerspraktijken en infrastructuur te overwinnen. Dit betekent ook integratie van de doelstellingen inzake lage emissies en klimaatbestendigheid overeenkomstig de Overeenkomst van Parijs om de gevolgen van de klimaatverandering voor het leven van burgers te beperken. Het ontwikkelen van steunprogramma’s voor de digitalisering van kmo’s en het verzamelen van indicatoren en statistische informatie op het gebied van de digitale economie zijn prioritair. Goed bestuur op milieugebied moet worden versterkt door middel van de goedkeuring en uitvoering van nieuwe wetgeving en door het waarborgen van de toegang van het publiek tot milieu-informatie en deelname van het publiek aan de besluitvorming. Ten slotte moet een grotere deelname aan acties op het gebied van onderzoek en innovatie met doelstellingen voor de beperking van de klimaatverandering de groene transitie verder ondersteunen. Verbetering van de lucht- en waterkwaliteit, alsook beter afvalbeheer in overeenstemming met Europese normen, zullen hand in hand gaan met het bevorderen van duurzame landbouw en het behoud van biodiversiteit en ecosystemen. IV. Veerkrachtige digitale transformatie De COVID-19-pandemie heeft de digitale kloof in samenlevingen aan het licht gebracht en duidelijk gemaakt dat de digitale transformatie dringend moet worden ondersteund. Oplossingen voor e-gezondheid, afstandsonderwijs, telegeneeskunde, het opsporen van virussen en het voorkomen van desinformatie zullen niet alleen helpen tijdens de pandemie, maar zullen de veerkracht en ontwikkeling van onze partners de komende jaren ondersteunen. Daarom werken de partijen samen om groei mogelijk te maken en duurzame ontwikkeling te stimuleren en verder te investeren in de digitale transformatie van de Republiek Moldavië, in overeenstemming met EU-wetgeving en beste praktijken. Het is van cruciaal belang te zorgen voor beleid dat gericht is op het stimuleren en diversifiëren van de IT-sector, het versterken van het concurrentievermogen ervan, het stimuleren van start-ups en digitaal onderzoek, en digitale innovatie in alle sectoren van de economie. Het ontwikkelen van steunprogramma’s voor de digitalisering van kmo’s en het verzamelen van indicatoren en statistische informatie op het gebied van de digitale economie zijn prioritair. Tegelijkertijd moeten e-governance en digitale diensten verder worden ontwikkeld om de toegankelijkheid, efficiëntie, transparantie en verantwoordingsplicht van het openbaar bestuur te verbeteren, onder meer wat betreft het kader voor overheidsinvesteringen en wat betreft overheidsdiensten. Dit moet gepaard gaan met de ontwikkeling en consolidatie van digitale vaardigheden en de digitale geletterdheid van de bredere bevolking. De EU ondersteunt de uitvoering van roaming- en spectrumovereenkomsten tussen de Republiek Moldavië en andere partnerlanden en, als langetermijndoelstelling, de verlaging van roamingtarieven met de EU. De Republiek Moldavië verbindt zich ertoe juridische en technische belemmeringen voor dergelijke overeenkomsten weg te nemen, verder te investeren in digitale transformatie en hoogwaardige toegang te bieden tot beveiligde communicatienetwerken en -diensten tegen betaalbare prijzen. De partijen werken samen om de verantwoordingsplicht, administratieve capaciteit en onafhankelijkheid van de nationale regelgevende autoriteit van de Republiek Moldavië op het gebied van elektronische communicatie te verbeteren – een essentiële voorwaarde voor de goede werking van de desbetreffende markt. De partijen werken ook samen om te zorgen voor solide juridische, beleids- en operationele kaders inzake cyberbeveiliging op basis van EU-wetgeving en beste praktijken. V. Veerkrachtige, eerlijke en inclusieve samenlevingen De partijen werken samen om te zorgen voor transparant, burgergericht en verantwoordingsplichtig openbaar bestuur, en voor veilige, vrije en eerlijke verkiezingen. De Republiek Moldavië zet de uitvoering van de strategie voor de hervorming van het openbaar bestuur (Public Administration Reform – PAR) en de onderliggende strategieën verder. Dat betekent dat regeringsinstanties, administratieve autoriteiten en staatsbedrijven moeten worden gereorganiseerd om de verantwoordingsplicht, doeltreffendheid en doelmatigheid te vergroten. Dit betekent verder dat het beleidsontwikkelings- en ‑coördinatiesysteem, waar nodig met inbegrip van de benoemings- en ontslagprocedures, verder moet worden aangepast om de inclusiviteit, samenhang, efficiëntie, voorspelbaarheid en transparantie van het besluitvormingsproces te verbeteren. Een sterk, professioneel ambtenarenapparaat en een modern systeem voor personeelsbeheer moeten worden bevorderd. De Republiek Moldavië streeft ernaar zoveel mogelijk middelen op lokaal niveau ter beschikking van de burgers te stellen. De partijen werken samen om het toezicht op en de transparantie en verantwoordingsplicht van beleid en beheer inzake overheidsfinanciën te versterken. De nadruk moet blijven liggen op voorzichtige budgettering, begrotingsdiscipline en begrotingsuitvoering om de verantwoordingsprocedures te verbeteren en meer op resultaten te sturen. Daartoe moet de hervorming van de parlementaire controle en het parlementaire toezicht op de begroting worden voortgezet. De partijen werken samen om de maatschappelijke veerkracht te versterken, de sociale cohesie en de sociale bescherming van de Moldavische samenleving te bevorderen, meer te doen op het gebied van vraagstukken die jongeren aangaan, braindrain te voorkomen, gendergelijkheid te waarborgen en huiselijk geweld te bestrijden. Aangezien de aanpak van het migratievraagstuk ook een gemeenschappelijke prioriteit is, blijven de partijen samenwerken om te zorgen voor mobiliteit en contacten tussen mensen in een veilige en goed beheerde omgeving, en bijstand te verlenen aan kwetsbare migranten en vluchtelingen. De succesvolle uitvoering van de bestaande overnameovereenkomst en de voortdurende naleving van de criteria van het actieplan voor visumliberalisering zijn van essentieel belang. Als aanvulling hierop zorgt het mobiliteitspartnerschap tussen de EU en Moldavië voor duurzaam engagement. Er zal worden nagedacht over initiatieven op het gebied van arbeidsmigratie, die erop gericht zijn de samenwerking en de kruisbestuiving van vaardigheden en competenties te verbeteren, rekening houdend met de gevolgen van braindrain voor het menselijk kapitaal van partnerlanden, met inachtneming van de bestaande nationale wetgeving en bevoegdheden. Om grensoverschrijdend verkeer van mensen en goederen mogelijk te maken, zal de technische en administratieve samenwerking op het gebied van geïntegreerd grensbeheer worden versterkt. Investeringen in sociale en economische transformatie op lokaal niveau, met inbegrip van betere toegang tot betere fysieke infrastructuur en openbare nutsvoorzieningen en betere levensomstandigheden, zullen een prioriteit zijn. De Republiek Moldavië waarborgt het grondrecht op toegang tot gezondheid, terwijl de EU de versterking van de volksgezondheidssector steunt. Dit is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van doeltreffende mechanismen voor crisisrespons in de strijd tegen overdraagbare ziekten, onder meer om de gevolgen van de COVID-19-pandemie aan te pakken. Meer in het algemeen blijft de EU zich inzetten voor goed bestuur, mensenrechten, de rechtsstaat, non-discriminatie en fatsoenlijk werk, alsook voor fundamentele waarden en humanitaire beginselen bij de respons op de COVID-19-pandemie en het herstel ervan. De Republiek Moldavië zorgt voor een doeltreffend en geconsolideerd kader voor niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) om vrij te opereren en maakt capaciteitsopbouw van de maatschappelijke organisaties mogelijk, met name de organisaties die op lokaal niveau actief zijn, zodat zij op zinvolle wijze kunnen deelnemen aan beleidsvormingsprocessen, wat hervormingen, openbare dienstverlening en publieke verantwoordingsplicht bevordert. De Republiek Moldavië zal de vrijheid, onafhankelijkheid en pluriformiteit van de media ondersteunen, waarbij zij EU- en universele normen naleeft, voorwaarden voor vrije en gezonde mediaomgevingen waarborgt en kwaliteitsvolle media bevordert, ook op lokaal niveau. Er zal prioriteit worden gegeven aan het waarborgen van een functionerende, onpartijdige, doeltreffende en transparante audiovisuele raad. De Republiek Moldavië waarborgt en bevordert het recht op toegang tot informatie van algemeen belang en nauwkeurige, onpartijdige berichtgeving. De partijen bevorderen de uitwisseling van beste praktijken met betrekking tot beleidsinitiatieven die erop gericht zijn het niveau van mediageletterdheid in de samenleving te verhogen (zoals onderwijsprogramma’s en leerplannen). De uitvoering van het nieuwe nationale actieplan voor de mensenrechten, met de nadruk op de meest kwetsbare groepen, zal een prioriteit zijn. De Republiek Moldavië waarborgt dat de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens op effectieve wijze wordt uitgevoerd en creëert een efficiënt mechanisme voor het parlementair toezicht daarop.



3 Prioriteiten op korte en lange termijn van de associatieagenda

De partijen werken samen op de volgende terreinen: I. Democratie, mensenrechten en goed bestuur 1.Regels en instellingen die de democratie waarborgen ·Waarborgen dat de presidentiële, parlementaire en lokale verkiezingen op een democratische wijze verlopen, overeenkomstig internationaal overeengekomen en Europese normen. Waarborgen van de onafhankelijkheid en professionaliteit van de centrale verkiezingscommissie. ·Zorgen voor transparantie, verantwoordingsplicht en wettigheid van de financiering van politieke partijen en verkiezingscampagnes in overeenstemming met internationale normen en beste praktijken, alsook strikte, tijdige en deugdelijke toezichts- en sanctiemechanismen invoeren. ·Zorgen voor politiek pluralisme en vergemakkelijken van politieke vertegenwoordiging en inclusieve participatie van personen die tot kwetsbare groepen en minderheden behoren, waaronder het bereiken van het genderquotum van 40 % in verkiesbare functies en het streven naar een vergelijkbaar quotum voor benoemingen op centraal en rayonniveau. ·Zorgen voor verantwoordingsplichtige, transparante, efficiënte, doeltreffende en goed uitgeruste overheidsinstanties en administratieve autoriteiten op nationaal en lokaal niveau, vrij van corruptie en ongepaste beïnvloeding. ·Versterken van de rol en het functioneren van het parlement, onder meer door ervoor te zorgen dat de nodige maatregelen worden genomen om middelen toe te wijzen en mechanismen te verbeteren voor een volledig transparant, voorspelbaar en participatief wetgevingsproces, voor transparante benoemingen in overeenstemming met de beste internationale praktijken en voor een doeltreffender toezicht op en controle van de uitvoering van wetten. ·Wijzigen van de wet inzake transparantie in de besluitvorming en van de verordening van het parlement om het mechanisme van de door het parlement gebruikte noodprocedure vast te stellen en te zorgen voor adequate deelname van het maatschappelijk middenveld. ·Verder verbeteren van het platform inzake elektronische wetgeving en invoeren van elektronisch stemmen in het parlement. ·Waarborgen van de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechterlijke macht, in overeenstemming met Europese normen. ·Versterken van de rol van het Grondwettelijk Hof door het rechtskader te verbeteren (onder meer door het Moldavische wetboek van grondwettelijke rechtspraak in te trekken) en institutionele mechanismen om het uitvoeringspercentage van beslissingen van het Grondwettelijk Hof te verhogen en het vertrouwen van het publiek te herstellen. ·Zorgen voor een concurrerend salarisniveau en een transparant, op verdiensten gebaseerd systeem voor loopbaanontwikkeling in de overheidsdiensten om talent aan te trekken en te behouden. 2.Mensenrechten en fundamentele vrijheden – Binnen drie tot vier jaar: ·zorgen voor een doeltreffend institutioneel kader voor de bescherming van de mensenrechten, dat met name voldoende personele en financiële middelen omvat; ·uitvoeren van het actieplan voor de mensenrechten voor 2018-2022 en ontwikkelen en uitvoeren van een nieuw beleidsdocument voor de periode na 2022; ·ervoor zorgen dat de op mensenrechten gebaseerde aanpak daadwerkelijk wordt geïntegreerd in toekomstige beleidsdocumenten van de regering; ·zorgen voor de goede werking van de Nationale Mensenrechtenraad en van het Permanent Secretariaat voor de mensenrechten, die van cruciaal belang zijn voor het toezicht op en de evaluatie van de uitvoering van het actieplan voor de mensenrechten en van de aanbevelingen van internationale mechanismen voor de bescherming van de mensenrechten;

·versterken van het bureau van de Ombudsman, onder meer door wijzigingen in de wet op de Ombudsman en de wetgeving inzake klokkenluiders, door middel van passende personele en financiële middelen en kantoren, in overeenstemming met de bepalingen van het nationale actieplan voor de mensenrechten, om het bureau in staat te stellen zijn taken doeltreffend uit te voeren; ·waarborgen van het functioneren en de volledige onafhankelijkheid van het nationale preventiemechanisme tegen foltering overeenkomstig artikel 18, lid 3, van het Facultatief Protocol bij het VN-Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing; ·aanzienlijk verbeteren van de prestaties bij de uitvoering van beslissingen van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens; ·ratificeren van Protocol nr. 12 bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden inzake het verbod op discriminatie; ·goedkeuren en uitvoeren van de wijzigingen van de wetgeving inzake haatmisdrijven met het oog op aanpassing ervan aan de Europese normen; opvoeren van de inspanningen om haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven te onderzoeken en ertegen op te treden en om doeltreffende toegang tot de rechter voor de slachtoffers te waarborgen; ·versterken van de capaciteit van de Raad voor het voorkomen en uitbannen van discriminatie en het waarborgen van gelijkheid (de “Gelijkheidsraad”) door middel van passende personele en financiële middelen alsook voldoende juridische bevoegdheden, en vergroten van de onafhankelijkheid en doeltreffendheid van dit orgaan overeenkomstig de aanbeveling van de Europese Commissie betreffende normen voor organen voor gelijke behandeling; ·ervoor zorgen dat de wet inzake gelijke behandeling en de toepassing van wet- en regelgeving tegen discriminatie op alle gronden worden gewijzigd, inclusief de wet ter waarborging van de gelijkheid; ·ondersteunen van de opbouw en versterking van de capaciteiten van de nationale instellingen, te beginnen met de nationale mensenrechtenstructuren, om hen toe te rusten om de gevolgen van het gebruik van AI het hoofd te bieden, in eerste instantie met algemene bewustmakingsactiviteiten met betrekking tot de bescherming van de mensenrechten in de digitale ruimte; ·zorgen voor een veilig en gunstig klimaat voor mensenrechtenverdedigers. – Binnen zeven jaar: ·zorgen voor de doeltreffende uitvoering van het kaderverdrag voor de bescherming van nationale minderheden van de Raad van Europa; ·uitvoeren van de strategie voor het bestendigen van interetnische betrekkingen in de Republiek Moldavië voor de periode 2017-2027; ·verbeteren van de uitvoering van de wetgeving inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap; vergroten en verbeteren van de toegankelijkheid van openbare gebouwen, openbaar vervoer en openbare informatie voor personen met een handicap; ·waarborgen van de doeltreffende uitvoering van het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap; ·ratificeren van het Facultatief Protocol bij het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap; ·ervoor zorgen dat de internationale verbintenissen inzake de vrijheid van godsdienst of overtuiging worden nageleefd en uitgevoerd. 3.Hervorming van het openbaar bestuur, inclusief het beheer van de overheidsfinanciën ·Beoordelen van de conclusies en de ontwikkeling van de situatie sinds de strategie voor de hervorming van het openbaar bestuur van 2016 en ondernemen van verdere stappen voor hervorming op basis van die beoordeling. ·Voortzetten van het regelmatige gebruik van effectbeoordelingen vooraf en ervoor zorgen dat de kosten van hervormingen systematisch worden geraamd; versterken van de institutionele capaciteit voor beide activiteiten; zorgen voor de werking van interministeriële fora voor conflictoplossing, zowel op hoog bestuurlijk als politiek niveau.

·Voortzetten van het reorganiseren van regeringsinstanties, administratieve autoriteiten en staatsbedrijven om de verantwoordingsplicht, doeltreffendheid en doelmatigheid te vergroten; verder ontwikkelen van het systeem voor beleidsontwikkeling en ‑coördinatie ter bevordering van de inclusiviteit, coherentie, efficiëntie, voorspelbaarheid en transparantie van het besluitvormingsproces. ·Verder verbeteren van de kwaliteit en de toegankelijkheid van openbare diensten, onder meer door de digitalisering ervan te versterken en krachtige monitoringmechanismen en feedbackmechanismen voor gebruikerservaringen in te voeren; zorgen voor een professioneel ambtenarenapparaat en een modern systeem voor personeelsbeheer. ·Voortzetten van de hervorming van het openbaar bestuur, overeenkomstig de Europese beginselen van openbaar bestuur, in samenspraak met en met toenemende betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld, om een verantwoordingsplichtig, doelmatig, transparant, op aantoonbare professionele verdiensten gebaseerd ambtenarenapparaat op te bouwen met een eigen gedragscode, gevrijwaard van politieke druk. ·Uitvoeren van een analyse van de impact van de lokale overheidsdiensten op de belangen van de burgers; ontwikkelen van manieren om de lokale democratie, autonomie en decentralisatie te versterken in overeenstemming met alle internationale en Europese normen, teneinde de lokale participatie van burgers te waarborgen en de lokale dienstverlening aan burgers te verbeteren, onder meer door mogelijkheden voor een territoriale bestuurlijke hervorming te onderzoeken. ·Creëren van stimulanspakketten om vrijwillige samenvoeging en lokale sociaal-economische ontwikkeling te vergemakkelijken. ·De EU zal de rol van de autonomie van Gagaoezië bij de uitvoering van overheidsbeleid overeenkomstig de wet van 1994 inzake de bijzondere juridische status van Gagaoezië blijven ondersteunen. ·Verbeteren van de budgettaire governance door de hervorming van het beheer van de overheidsfinanciën op basis van een nationale beheerstrategie voor de overheidsfinanciën voort te zetten. ·Verbeteren van het beheer van overheidsinvesteringen om de efficiëntie van overheidsinvesteringen te vergroten, onder meer door te zorgen voor transparante besluitvorming over de toewijzing van middelen, een reeks investeringsrijpe projecten te ontwikkelen, projectbeheercapaciteiten en monitoringsystemen te ontwikkelen om de besteding van middelen te verbeteren en een hoge kwaliteit van voltooide projecten te waarborgen. ·De verantwoordingsplicht van beheerders in de overheidssector op basis van EU/Sigma-beginselen voor interne controle en audit op het gebied van overheidsfinanciën verder ontwikkelen. ·Ervoor zorgen dat de openbare externe controle verder wordt afgestemd op de normen van de Internationale Organisatie van Hoge Controle-instanties, verbeteren van de kwaliteit en impact van de werkzaamheden van de hoge controle-instanties en versterken van de controle en het toezicht op de overheidsfinanciën door het parlement. 4.Vrijheid van meningsuiting ·Voortzetten van de werkzaamheden inzake het waarborgen van de vrijheid van meningsuiting, zowel offline als online, en de onafhankelijkheid van de media, overeenkomstig de aanbevelingen van de Raad van Europa, de Europese Unie en de OVSE. ·Voortzetten van de dialoog voor de uitwisseling van beste praktijken inzake vrijheid van de media, pluriformiteit in de media, decriminalisering van laster, bescherming van journalistieke bronnen en culturele diversiteit in de media. ·Vaststellen van nieuwe wetgeving ter verbetering van de toegang tot informatie over reclame, alsmede steunmaatregelen voor massamedia, onder meer voor de productie en verspreiding van berichten van algemeen belang. ·Op basis van het massamediaconcept een strategie en het bijbehorende programma van maatregelen vaststellen en uitvoeren, onder meer door de ontwikkeling van monitoringmechanismen en -capaciteiten. ·Aanpakken van haatzaaiende uitlatingen in de massamedia, met inbegrip van de online- en sociale media, en tegengaan van desinformatie. ·Scheppen van voorwaarden voor volledige onafhankelijkheid, professionaliteit, werking en verantwoordingsplicht van de audiovisuele toezichthoudende instantie (Audiovisuele Raad) en de publieke omroepen. ·Ondersteunen van de zelfregulerende instanties in de geschreven pers en nemen van maatregelen ter ondersteuning van de lokale en regionale media. ·Waarborgen van het concurrentievermogen op de reclamemarkt en zorgen voor transparantie over uiteindelijke begunstigden en politieke banden.

·Creëren van efficiënte en effectieve instrumenten voor het aanpakken van monopolisering van reclamemarkten. 5.Mishandeling en foltering – Binnen drie tot vier jaar: ·verbeteren van de detentieomstandigheden om deze in overeenstemming te brengen met Europese normen; blijven verbeteren van de omstandigheden in tijdelijke detentielocaties; ·uitvoeren van concrete acties om de informele hiërarchie van gevangenen in het Moldavische gevangeniswezen te bestrijden teneinde de beveiliging en veiligheid van gevangenen te waarborgen en gevangenen na hun vrijlating in staat te stellen zich in de maatschappij te redden; ·opzetten van een systeem voor de juiste verdeling en indeling van gevangenen door het opzetten van een doeltreffend systeem voor werving en opleiding van gevangenispersoneel en het waarborgen van permanent toezicht van personeel (ook ’s nachts) in bewaringsfaciliteiten; ·zorgen voor adequate medische behandeling van gedetineerden (ook voor personen in voorarrest); ·versterken van de toepassing van niet tot vrijheidsbeneming strekkende preventieve maatregelen en sancties in afwachting van het proces; ·waarborgen dat gemelde gevallen van foltering en mishandeling effectief worden onderzocht en bestraft; ·aanpakken en voorkomen van foltering en mishandeling in psychiatrische instellingen en inrichtingen voor voorlopige hechtenis. – Binnen zeven jaar: ·ontwikkelen van een verantwoordingsplichtig, efficiënt, transparant, professioneel en voldoende toegerust gevangenissysteem dat vrij is van corruptie; ·oprichten van een nieuw penitentiair stelsel van hoog niveau; ·invoeren van een progressief systeem voor de uitvoering van straffen in overeenstemming met Europese en internationale normen en beste praktijken; ·creëren en inrichten, binnen de territoriale subdivisies van de politie, van ruimten voor verhoor en line-ups, van ruimten voor vertrouwelijke besprekingen tussen personen die verdacht of beschuldigd worden en hun advocaat, en van wachtruimten (transit), overeenkomstig EU-normen; ·ontwikkelen van de penitentiaire sector. 6.Samenwerking met het maatschappelijk middenveld ·Zorgen voor de uitvoering van de wet inzake niet-commerciële organisaties, die tot doel heeft het rechtskader voor de effectieve deelname van het maatschappelijk middenveld aan het besluitvormingsproces te verbeteren.

·Goedkeuren en uitvoeren van een nieuw beleidsdocument voor de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld. ·Blijven bevorderen en beschermen van een gunstig klimaat voor het maatschappelijk middenveld; reageren op systematische lastercampagnes en aanvallen op maatschappelijke organisaties. ·Versterken van het kader voor de deelname van maatschappelijke organisaties aan de ontwikkeling en bewaking van de uitvoering van overheidsbeleid. ·Bevorderen en versterken van de financiële duurzaamheid van maatschappelijke organisaties; invoeren van een functioneel mechanisme om te zorgen voor een transparante en op verdienste gebaseerde toewijzing van middelen van de staat aan maatschappelijke organisaties, met inbegrip van voorlichtingscampagnes door de overheid. ·Ondersteunen van de actieve burgerzin, de vrijwilligersgeest en sociaal ondernemerschap. ·Organiseren van publieksvoorlichtingscampagnes om nauwkeurige informatie over de rol en het belang van het maatschappelijk middenveld te verspreiden en mensen in staat te stellen zich bezig te houden met en deel te nemen aan burgerinitiatieven. 7.Rechten van het kind ·Voortzetten van de de-institutionalisering van kinderen en ervoor zorgen dat het aantal kinderen in instellingen geleidelijk wordt teruggebracht tot nul, terwijl alternatieve vormen van zorg worden ontwikkeld; ·vaststellen van het “Kinderbeschermingsprogramma” overeenkomstig regeringsbesluit nr. 386/2020 en het bijbehorende actieplan. ·Verbeteren van de bescherming van kinderen die als gevolg van migratie achterblijven, met inbegrip van het verstrekken van sociale en psychologische ondersteuning. ·De preventie van jeugdcriminaliteit aanpakken onder de paraplu van het kinderbeschermingsprogramma. ·Aanpakken van het probleem van kinderen die op straat leven door middel van socialebeschermingsmechanismen, rehabilitatie- en re-integratieprogramma’s. ·Voorkomen en uitbannen van alle geweld tegen kinderen en van verwaarlozing, misbruik, uitbuiting en kinderarbeid, onder meer door te zorgen voor de doeltreffende uitvoering van het Verdrag van de Raad van Europa inzake de bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik en andere internationale mechanismen. ·Voorkomen dat gezinsleden van elkaar gescheiden raken en versterken van de re-integratie en de-institutionalisering van gezinnen. ·Zorgen voor kindvriendelijke justitie, re-integratie en ondersteuning voor inclusie (daders, slachtoffers en getuigen). ·Versterken en ondersteunen van sectoroverschrijdende benaderingen bij het verlenen van diensten aan kinderen en gezinnen op lokaal en regionaal niveau. ·Uitvoeren van de slotopmerkingen van het VN-Comité voor de Rechten van het Kind en versterken van de samenwerking tussen het maatschappelijk middenveld en onafhankelijke mensenrechteninstellingen (ombudspersoon voor kinderrechten). ·Zorgen voor sociale inclusie van kinderen in kwetsbare situaties en kinderen met een handicap (welzijn, onderwijs, ontwikkeling, bescherming en gezondheid). ·Versterken van positief ouderschap om ervoor te zorgen dat de rechten van kinderen en adolescenten worden geëerbiedigd en beschermd.

·Versterken van gezond gedrag bij kinderen, adolescenten en jongeren (voeding, lichaamsbeweging, preventie van drugsmisbruik, seksuele en reproductieve gezondheid, psychologische ondersteuning bij overdraagbare ziekten enz.). ·Versterken van de deelname van kinderen, adolescenten en jongeren aan besluitvorming op verschillende niveaus. ·Versterken en ondersteunen van inclusief formeel en niet-formeel onderwijs door middel van op kinderen gerichte benaderingen. ·Vergroten van het bewustzijn en de digitale veerkracht van kinderen, adolescenten en jongeren en waarborgen van de veiligheid van kinderen online. ·Voorzien in een uitgebreide en gespecialiseerde opleiding van beroepsbeoefenaren die met kinderen werken (rechtshandhaving, rechterlijke macht, gezondheidszorg, sociale sector enz.). 8.Gendergerelateerd geweld ·Beschermen van vrouwen tegen alle vormen van geweld en voorkomen, vervolgen en uitbannen van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, onder meer door het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul) te ratificeren en volledig uit te voeren. ·Werken aan veranderende percepties rond genderstereotypen en patriarchale normen die de rechten van vrouwen beperken. ·Ondersteunen van de betrokkenheid van mannen bij de zorg voor kinderen door bewustmaking omtrent vaderschap. ·Samenwerken met daders op basis van internationale beste praktijken om geweld tegen vrouwen terug te dringen en te voorkomen. ·Ontwikkelen van huisvestingsprogramma’s en gespecialiseerde bijstand aan slachtoffers van huiselijk en seksueel geweld. ·Voorzien in een proactieve rol van de overheid bij de bescherming en bevordering van de rechten van vrouwen. ·Bijzondere prioriteit wordt gegeven aan de preventie van alle vormen van gendergerelateerd geweld en aan de ondersteuning van het versterken en vergroten van de deelname van vrouwen aan conflictpreventie en vredesprocessen. ·Uitvoeren van de slotopmerkingen van het VN-Comité inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen. ·Ontwikkelen van programma’s en diensten voor psychologisch advies voor daders, gericht op het veranderen van gedrag en het bevorderen van een anti-geweldcultuur. 9.Gelijke behandeling ·Blijven nemen van maatregelen om gelijkheid voor iedereen te waarborgen en discriminatie op welke grond dan ook te bestrijden, ongeacht geslacht/gender, ras of etnische afkomst, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd, taal, seksuele gerichtheid of vermogen, in het sociale, politieke en economische leven, teneinde iedereen gelijke en eerlijke kansen te bieden. ·Uitvoeren van en toezicht houden op de nationale wetgeving die is aangepast aan de richtlijn inzake rassengelijkheid (Richtlijn 2000/43/EG van de Raad van 29 juni 2000).

·Zorgen voor de doeltreffende uitvoering van het VN-Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie. ·Bestrijden van discriminatie van alle etnische minderheden in de Republiek Moldavië, met name van de Romagemeenschap. ·Verbeteren van de inclusie en gelijke kansen voor de Roma en bestrijden van zigeunerhaat. ·Zorgen voor een doeltreffend mechanisme voor gendercoördinatie op regeringsniveau. ·Zorgen voor naar geslacht en leeftijd uitgesplitste gegevens op nationaal niveau ter ondersteuning van de besluitvorming (ex-ante), beleidsuitvoering in verschillende stadia, monitoring en evaluatie (ex-post). ·Zorgen voor een evenwichtige verdeling van vrouwen en mannen in leidinggevende functies in de wetgevende macht en het bestuur (overheidsinstellingen, -organen en -agentschappen) en voor genderevenwicht in de besluitvorming op nationaal en lokaal niveau. ·Verhogen van het aandeel vrouwen in de particuliere sector, verbeteren van de arbeidsomstandigheden van vrouwen, bestrijden van de uitbuiting van vrouwen, onder meer in de landbouw en de informele zorg, en ontwikkelen van het ondernemerschap van vrouwen in plattelandsgebieden. ·Uitbannen van discriminatie, mishandeling en geweld jegens vrouwen in de gezondheidszorg. ·Integreren van een gendergelijkheidscomponent in de werkzaamheden van vakbonden, zodat deze de belangrijkste voorvechters van gendergelijkheid op de werkplek en in het kader van het sociaal partnerschap worden. ·Ervoor zorgen dat verkiezingscampagnes vrouwen en mannen op respectvolle en nauwkeurige wijze weergeven, waarbij genderstereotypen actief worden aangepakt. ·Aanpakken van genderstereotypen en zigeunerhaat in media-inhoud. 10.Vakbondsrechten en fundamentele arbeidsvoorwaarden – Binnen drie tot vier jaar: ·ervoor zorgen dat vakbondsrechten en fundamentele arbeidsvoorwaarden worden nageleefd overeenkomstig de Europese normen en de verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO); ·uitstippelen van een aanpak om kinderarbeid uit te bannen; ·ondersteunen van de ontwikkeling van de structuur van werkgeversorganisaties, bestendigen van hun lidmaatschap en oprichten van regionale structuren van werkgeversorganisaties. – Binnen zeven jaar: ·uitvoeren en monitoren van de aanpak om kinderarbeid uit te bannen; ·boeken van vooruitgang bij het waarborgen van gelijkheid en non-discriminatie op de arbeidsmarkt.

II. Buitenlands en veiligheidsbeleid De dialoog en de samenwerking op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) moeten verder worden versterkt, teneinde de convergentie tussen de EU en de Republiek Moldavië op het gebied van buitenlandse en veiligheidskwesties te bevorderen. Deze werkzaamheden hebben onder meer betrekking op de volgende punten: ·verder uitbreiden van de samenwerking en de afstemming op het gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid, met inbegrip van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB), waarbij met name aandacht wordt besteed aan conflictpreventie en crisisbeheersing, regionale stabiliteit, ontwapening, non-proliferatie, wapenbeheersing en controle op de uitvoer, waarbij gebruik wordt gemaakt van bilaterale, internationale en regionale fora; ·voortzetten van het overleg om capaciteiten te ontwikkelen om bij te dragen aan crisisbeheersing op nationaal en internationaal niveau en mogelijk aan internationale vredeshandhavingsoperaties; ·integreren van gender in de veiligheidssector en bevorderen van de deelname van vrouwen aan vredesonderhandelingen en vredesprocessen; ·verder versterken van de samenwerking tussen de Republiek Moldavië en de EU op het gebied van veiligheid, met name wat betreft de bestrijding van hybride bedreigingen, de versterking van cyberbeveiliging en de bestrijding van desinformatie; ·op het gebied van de opbouw van capaciteit tegen hybride bedreigingen, bijstaan van de Republiek Moldavië bij: het ontwikkelen van het operationele protocol voor de bestrijding van hybride bedreigingen, het opzetten van een capaciteit voor vroegtijdige waarschuwing, het vergroten van het bewustzijn over hybride bedreigingen door het aanbieden van opleidingen en het uitvoeren van proefstresstests; ·in overeenstemming brengen met de normen van de EU-richtlijnen inzake kritieke infrastructuur; ondersteunen van inspanningen om de energiesector beter bestand te maken tegen cyberaanvallen; ondersteunen van de verbetering van de connectiviteit tussen overheden, met inbegrip van de fysieke infrastructuur die nodig is voor gegevensuitwisseling, en de verbetering van de nationale capaciteit om doeltreffend bescherming te bieden tegen cyberaanvallen; ·verder versterken van de samenwerking bij de ontwikkeling van strategische communicatiecapaciteiten, waaronder het tegengaan van desinformatie, het ondersteunen van de versterking van de vrijheid en de pluriformiteit van de media, en het helpen bij de bescherming van de Moldavische informatie-omgeving tegen desinformatie; ·bevorderen van de praktische samenwerking op het gebied van conflictpreventie en crisisbeheersing door de deelname van de Republiek Moldavië aan door de EU geleide civiele en militaire crisisbeheersingsoperaties te vergemakkelijken en opleidingsactiviteiten op GVDB-gebied te bieden; ·versterken van de samenwerking in multilaterale fora met als doel een op internationale regels gebaseerde orde te handhaven, ook met het oog op een betere afstemming op de standpunten van de EU in multilaterale fora. Terrorisme, non-proliferatie van massavernietigingswapens en illegale wapenoverdrachten ·Bevorderen van het uitwisselen van informatie over terroristische organisaties en groeperingen, hun activiteiten en hun ondersteunende netwerken, overeenkomstig het internationale recht en de wetgeving die is vastgesteld door de partijen, onder meer via de overeenkomst inzake operationele en strategische samenwerking tussen de Republiek Moldavië en Europol, alsmede via de samenwerkingsovereenkomst tussen de Republiek Moldavië en Eurojust. ·Voortgaan met de uitvoering van resolutie 2396 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, en met name uitwisselen van informatie over verdachten van terrorisme, teneinde buitenlandse terroristische strijders te identificeren, op te sporen en te vervolgen. ·Versterken van de samenwerking op het gebied van CBRN-gerelateerde kwesties (CBRN – chemisch, biologisch, radiologisch en nucleair) vanuit het oogpunt van terrorismebestrijding, hybride bedreigingen en rampenrisicovermindering, na de goedkeuring van de nationale strategie voor de non-proliferatie van massavernietigingswapens en beperking van CBRN-risico’s en door steun te verlenen voor de versterking van de nationale capaciteit voor het voorkomen en bestrijden van de handel in CBRN-materiaal, onder meer door ervoor te zorgen dat nationale deskundigen deelnemen aan opleidingen en uitwisselingen. ·Ondersteunen door de EU van samenwerking op maat bij de bestrijding van de handel in vuurwapens. ·Volgen van de uitvoering van de aanbevelingen van Moneyval inzake non-proliferatie. ·Versterken van de nationale wetgevende, strategische en operationele capaciteit om de illegale vervaardiging, overdracht en verplaatsing van handvuurwapens en lichte wapens (SALW) te voorkomen, op te sporen en tegen te gaan. Het Transnistrische conflict

De partijen werken samen aan de vreedzame, alomvattende en duurzame oplossing van het Transnistrische conflict, op basis van de soevereiniteit en de territoriale integriteit van de Republiek Moldavië binnen haar internationaal erkende grenzen. De samenwerking wordt gericht op de volgende aspecten: ·het Transnistrische conflict centraal blijven stellen op de agenda van de politieke dialoog en in de samenwerking tussen de partijen, in afwachting van de oplossing ervan en onverminderd de vastgestelde onderhandelingsvorm; ·ontwikkelen van een uniforme, alomvattende en coherente aanpak tussen instanties om een re-integratiebeleid te ontwikkelen en uit te voeren; ·versterken van de uitvoering van activiteiten in het kader van de vertrouwenwekkende maatregelen; ·voortzetten van constructieve gesprekken over de situatie in het centrale (Transnistrische) deel van het grensgebied Republiek Moldavië-Oekraïne met alle betrokken gesprekspartners en, in voorkomend geval, in samenwerking met de missie van de EU voor bijstandsverlening inzake grensbeheer (EU BAM). III. Vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid De partijen werken samen op de volgende terreinen: Onafhankelijkheid van de rechterlijke macht ·Verder ontwikkelen, aannemen en uitvoeren van de wetgeving op het gebied van justitiële en rechtshandhavingsinstanties om de onafhankelijkheid, verantwoordingsplicht, onpartijdigheid, integriteit, professionaliteit en doelmatigheid te waarborgen van de rechterlijke macht, met inbegrip van het openbaar ministerie, die gevrijwaard zou moeten zijn van politieke of enige andere vorm van ongeoorloofde inmenging, en om te zorgen voor nultolerantie ten aanzien van corruptie en alle soorten corrupt gedrag te voorkomen. ·Zorgen voor de uitvoering van de strategie ter waarborging van de onafhankelijkheid en integriteit in de justitiële sector voor 2021-2024 en het bijbehorende actieplan. ·Waarborgen van de onafhankelijkheid en verantwoordingsplicht van de autonome organen voor de rechterlijke macht en het openbaar ministerie, met name door het wetgevingskader voor de samenstelling van de hoge raad van aanklagers en de hoge raad voor de magistratuur aan te passen aan de Europese normen, onder meer door middel van grondwetswijzigingen. ·Verbeteren van de correcte toepassing van het concept van onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en het begrip autonomie van het openbaar ministerie, teneinde de institutionele en individuele verantwoordingsplicht te handhaven, maar ongepaste invloed van buitenaf te voorkomen, met name in individuele gevallen. ·Zorgen voor functionele onafhankelijkheid van de twee gespecialiseerde openbare ministeries – voor de bestrijding van corruptie op hoog niveau en voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad. ·Uitvoeren van regels betreffende onschendbaarheid van rechters en openbare aanklagers bij de uitoefening van het ambt, in overeenstemming met Europese normen en beste internationale praktijken. ·Vergroten van de integriteit van rechters en openbare aanklagers, onder meer door het versterken van bestaande mechanismen zoals controles van vermogens- en persoonlijke belangenverklaringen en objectieve, efficiënte en transparante tuchtprocedures. ·Ervoor zorgen dat de benoeming van kandidaten voor de ambten van justitie en het openbaar ministerie en de bevordering van rechters en openbare aanklagers worden uitgevoerd door een onafhankelijke autoriteit, door middel van een transparante en louter op verdiensten gebaseerde procedure op basis van objectieve, bij wet vastgestelde criteria en in overeenstemming met Europese normen. ·Verder verbeteren van de systemen voor evaluatie van de prestaties van rechters en openbare aanklagers overeenkomstig Europese normen en beste praktijken. ·Verder ontwikkelen van justitiële opleiding als multidisciplinaire en praktische opleiding, in aanvulling op juridisch onderwijs, die hoofdzakelijk bedoeld is voor de overdracht van professionele technieken en waarden, waarbij de nadruk ligt op de rechterlijke macht. ·Voltooien van het proces van gerechtelijke territoriale reorganisatie en evaluatie van de haalbaarheid van de optimalisering van de diensten van openbare aanklagers.

Preventie en bestrijding van fraude en corruptie; waarborgen van de ontneming van vermogensbestanddelen ·Versterken van de financiële, operationele en personele capaciteit van de corruptiebestrijdingsinstanties, waarborgen van de toegang tot databanken en verbeteren van de coördinatie en samenwerking tussen de agentschappen, met een duidelijke afbakening van bevoegdheden en taken. ·Stroomlijnen met het oog op het waarborgen van een zo doeltreffend mogelijke verdeling van de bevoegdheden van de corruptiebestrijdingsinstanties, met de nadruk op het verbeteren van de capaciteit om corruptie op hoog niveau aan te pakken. ·Regelgeving opstellen voor een verplicht mechanisme voor samenwerking tussen corruptiebestrijdingsinstanties. ·Versterken van de internationale juridische en operationele samenwerking door middel van gezamenlijke onderzoeksteams, wederzijdse rechtshulp en taskforcemechanismen om te zorgen voor efficiënte en doeltreffende transnationale (grensoverschrijdende) onderzoeken naar corruptie op hoog niveau. ·Versterken van het systeem voor elektronische verklaringen, met inbegrip van de component e-leren, en andere operationele en analytische capaciteiten van de nationale instantie voor de integriteitsbewaking, onder meer door de organisatiestructuur van deze instantie binnen het bestaande personeelsbestand te herconfigureren, en verbeteren van het rechtskader voor vermogensverklaringen en verklaringen inzake belangenconflicten en de controle ervan, met inbegrip van het verlenen van de nodige officiële toestemmingen en het erkennen van elektronische gegevens die tijdens integriteitscontroles door rechtspersonen worden aangevraagd of ingediend. ·Zorgen voor de doeltreffende uitvoering, monitoring en actualisering van de strategie inzake de ontneming van vermogensbestanddelen bij bankfraude. ·Versterken van de capaciteit en vermogens van het agentschap voor de ontneming van criminele vermogensbestanddelen en verbeteren van de prestaties op het gebied van inbeslagneming, confiscatie, beheer en definitieve ontneming van criminele vermogensbestanddelen. ·Bevorderen van beste praktijken bij de toepassing van ruimere confiscatie bij corruptie op hoog niveau, zware en georganiseerde misdaad en witwaszaken. ·Zorgen voor de goedkeuring en uitvoering van de nieuwe nationale anticorruptiestrategie als essentieel instrument voor het voorkomen en bestrijden van corruptie op alle niveaus. ·Blijven creëren van bewustzijn over de verschillende typen en verschijningsvormen van corruptie en hoe deze te voorkomen. ·Verbeteren van het systeem voor het onderzoek naar en de vervolging van hooggeplaatste ambtenaren in corruptiezaken, waardoor wordt gezorgd voor transparante en onpartijdige gerechtelijke procedures, door onder meer voorwaarden te scheppen voor een open mediaverslaggeving; in dit verband dient het bureau voor corruptiebestrijding van het openbaar ministerie zich toe te spitsen op corruptie door hooggeplaatste personen en dienen de capaciteiten voor de bestrijding van corruptie door hooggeplaatste personen versterkt te worden. ·Het bureau voor corruptiebestrijding moet de internationale juridische samenwerking met zijn buitenlandse tegenhangers bij het onderzoek naar corruptie- en witwaszaken op hoog niveau bevorderen, met name gezien het transnationale karakter van de misdrijven. ·Behalen van meer tastbare resultaten op het gebied van corruptiebestrijding door middel van onderbouwde onderzoeken, alsook meer afschrikkende sancties en de tenuitvoerlegging van vonnissen, met name tegen hoge ambtenaren. ·Zorgen voor een doeltreffende samenwerking met en bijstand aan de betrokken instellingen en organen van de EU, waaronder het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF), voor controles en inspecties ter plaatse met betrekking tot het beheer en de controle op de besteding van EU-gelden, en het Europees openbaar ministerie (EOM) voor zijn onderzoeken en vervolgingen met betrekking tot strafbare feiten die de financiële belangen van de Unie schaden, overeenkomstig de geldende regels en procedures. ·Voortzetten van de aanpassing van de wetgeving van de Republiek Moldavië aan het EU-acquis op het gebied van fraudebestrijding en uitvoeren van de bepalingen van de EU-wetgeving zoals bedoeld in de desbetreffende bijlagen bij de associatieovereenkomst. Bestrijding van witwassen, financiering van terrorisme en financiële misdrijven ·Zorgen voor een goede uitvoering en volledige naleving van het rechtskader inzake bestrijding van witwassen en financiering van terrorisme in overeenstemming met het desbetreffende EU-rechtskader en de normen van de Financiële-actiegroep (FATF). ·Volgen van de uitvoering van de aanbevelingen van Moneyval in de vijfde ronde van het proces van wederzijdse beoordeling. ·Aannemen van een geactualiseerde nationale strategie inzake de bestrijding van witwassen en financiering van terrorisme en ervoor zorgen dat deze effectief wordt uitgevoerd om het systeem ter zake te verbeteren overeenkomstig de aanbevelingen van Moneyval en de FATF.

·Verder versterken van de capaciteit van de financiële inlichtingendienst en zorgen voor een goede samenwerking met de tegenhangers van de EU-lidstaten. ·Zorgen voor transparantie door: (a)efficiënte identificatie door middel van coherente verificatie in het register van uiteindelijke begunstigden tijdens de registratie van juridische entiteiten; (b)waarborgen van openbare toegang tot de basisgegevens van het register van uiteindelijke begunstigden en tot de basisgegevens over juridische entiteiten; (c)waarborgen van onlinetoegang voor nationale rechtshandhavingsinstanties en functionarissen voor de ontneming van vermogensbestanddelen tot het register van betaalrekeningen, overeenkomstig de EU- en FATF-vereisten. ·Versterken van de internationale juridische en operationele samenwerking door middel van gezamenlijke onderzoeksteams, wederzijdse rechtshulp en taskforcemechanismen om te zorgen voor efficiënte en doeltreffende transnationale (grensoverschrijdende) onderzoeken naar witwaszaken op hoog niveau. Preventie en bestrijding van georganiseerde criminaliteit ·Ontwikkelen van een nieuw en alomvattend beleidsdocument voor de preventie en bestrijding van georganiseerde criminaliteit, op basis van de vorige strategie 2011-2019. ·Opzetten en effectief bevorderen van een systeem voor financieel onderzoek met het oog op het identificeren, bevriezen en confisqueren van door de georganiseerde criminaliteit gegenereerde vermogensbestanddelen. ·Ontwikkelen van een doeltreffend samenwerkingssysteem met Europol, Eurojust en andere internationale partners bij het onderzoeken van georganiseerde criminele groepen, de identificatie, bevriezing en confiscatie van vermogensbestanddelen die door georganiseerde criminaliteit zijn gegenereerd en die zich in het buitenland bevinden. ·Stroomlijnen met het oog op een zo doeltreffend mogelijke verdeling van bevoegdheden inzake fiscale en economische misdrijven tussen de verschillende autoriteiten. ·Versterken van de deelname van de Moldavische autoriteiten aan het analyseproject voor georganiseerde criminaliteit in Oost-Europa. ·Ontwikkelen van de capaciteiten en vermogens van het Centrum voor justitiële en forensische deskundigen overeenkomstig de Europese normen en beste praktijken op lokaal en nationaal niveau. Politie/rechtshandhaving ·Ontwikkelen van een nieuw beleidsdocument over openbare orde en veiligheid waarin de rollen en het mandaat van de betrokken instellingen (met inbegrip van de politie en de marechaussee) onder het ministerie van Binnenlandse Zaken worden omschreven, rekening houdend met de bestaande uitdagingen en goede internationale praktijken. ·Bevorderen van de operationele en strategische samenwerking met Europol, onder meer door operationele en strategische informatie te delen. ·Zorgen voor grotere betrokkenheid bij de EU-beleidscyclus voor georganiseerde en zware internationale criminaliteit/Empact. ·Voortgaan met de alomvattende hervorming van de politie, in overeenstemming met de Europese normen en beste praktijken, teneinde een toegankelijke, verantwoordingsplichtige, efficiënte, transparante, corruptievrije, professionele en van voldoende middelen voorziene politiemacht op nationaal en lokaal niveau verder te ontwikkelen. ·Versterken van de verantwoordingsplicht en ervoor zorgen dat de politie niet op ongepaste wijze wordt beïnvloed. ·Bevorderen van de operationele samenwerking (interoperabiliteit) tussen de financiële-inlichtingendienst, de politie, de financiële inspectie, de belastingdienst en de douane via interoperabiliteit en gegevensuitwisseling (bijvoorbeeld op basis van overeenkomsten op maat over gegevensuitwisseling); ter bevordering van de operationele samenwerking dienen er verbindingsfunctionarissen aangesteld te worden; Er moet worden gedacht aan tijdelijke uitwisselingen van personeel ten behoeve van opleiding.

·Voortzetten van de ontwikkeling van het gezamenlijk opleidingscentrum voor wetshandhaving (JLETC, Joint Law Enforcement Training Centre) als een functioneel autonome entiteit binnen het “Ștefan cel Mare”-opleidingsinstituut om te zorgen voor een adequate basisopleiding en gespecialiseerde bijscholing, waar nodig met inbegrip van zeer gespecialiseerde opleidingen; op basis van de werkovereenkomst uit 2012 tussen de Republiek Moldavië en het agentschap van de Europese Unie voor opleiding op het gebied van rechtshandhaving (Cepol) zal het opleidingscentrum een nauwe operationele relatie ontwikkelen met Cepol en politieopleidingsinstellingen van de EU-lidstaten. Drugs ·Voortzetten van de samenwerking op het gebied van drugspreventie via regionale projecten en programma’s en door het drugsbeleid volledig af te stemmen op de standpunten van de EU; zorgen voor de uitvoering van de nationale strategie voor drugsbestrijding 2020-2027 en zorgen voor volledige deelname aan het programma EU4Monitoring Drugs, dat wordt beheerd door het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving. ·Oprichten van het nationaal agentschap voor drugsbestrijding en zorgen dat het operationeel is. Mensenhandel ·Zorgen voor de verdere uitvoering van de nationale strategie voor de preventie en bestrijding van mensenhandel voor de jaren 2018-2023. ·Zorgen voor capaciteitsopbouw in rechtshandhavingsinstanties, het openbaar ministerie en justitiële instellingen om de samenwerking met EU-agentschappen EU en de EU-lidstaten bij het voorkomen en bestrijden van mensenhandel te garanderen. ·Versterken van de capaciteiten om te zorgen voor vroegtijdige identificatie en het verlenen van doeltreffende/goede bijstand en ondersteuning aan alle slachtoffers of potentiële slachtoffers van mensenhandel, met inbegrip van juridische, medische, psychologische en sociale bijstand via professionele autoriteiten/ngo’s, waarbij rekening wordt gehouden met genderspecifieke aspecten en de behoeften van kinderen. Cybercriminaliteit ·Opvoeren van de inspanningen op het gebied van de bestrijding van cybercriminaliteit, onder meer door een alomvattend juridisch en institutioneel kader in overeenstemming met het Verdrag van Boedapest tot stand te brengen. ·Samenwerken met de EU-partnerinstellingen op het gebied van opleidingscapaciteiten en de opbouw van technische capaciteiten om cybercriminaliteit doeltreffend te bestrijden. Cyberbeveiliging ·Zorgen voor de uitvoering van de maatregelen in verband met de cyberbeveiligingscomponent van de strategie voor informatiebeveiliging van de Republiek Moldavië voor de jaren 2019-2024 en het bijbehorende actieplan. ·Versterken van de cyberbeveiliging door vastlegging in nationaal recht van Richtlijn (EU) 2016/1148 van het Europees Parlement en de Raad van 6 juli 2016 houdende maatregelen voor een hoog gemeenschappelijk niveau van beveiliging van netwerk- en informatiesystemen in de Unie (NIS-richtlijn). ·In kaart brengen en formeel aanwijzen van een nationaal computercrisisteam (CERT) en tot stand brengen van een duidelijke verdeling van taken en bevoegdheden tussen de instanties die betrokken zijn bij het waarborgen van cyberbeveiliging. ·Ontwikkelen van een aanpak om de samenwerking op het gebied van cyberbeveiliging te verbeteren via de uitwisseling van informatie en beste praktijken, met name wat betreft het gebruik van het door de EU ontwikkelde instrumentarium inzake 5G-cyberbeveiliging. Gegevensbescherming ·Verder in overeenstemming brengen van het nationale rechtskader ter bescherming van persoonsgegevens met de EU-wetgeving, met bijzondere aandacht voor Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad en Richtlijn (EU) 2016/680 van het Europees Parlement en de Raad. ·Doorgaan met de uitvoering van het rechtskader ter bescherming van persoonsgegevens in alle sectoren, teneinde een hoog niveau van bescherming van persoonsgegevens effectief te handhaven overeenkomstig de Europese en internationale instrumenten en normen. Mobiliteit, migratie, asiel en grensbeheer

– Binnen drie tot vier jaar: ·ervoor zorgen dat alle criteria van het actieplan voor visumliberalisering, alsook de aanbevelingen van de Commissie in de verslagen over het visumopschortingsmechanisme, constant worden nageleefd; ·blijven toezien op de effectieve uitvoering van de overnameovereenkomst tussen de EU en de Republiek Moldavië; ·versterken van de operationele samenwerking om te komen tot een snelle afname van het aantal ongegronde asielverzoeken die worden ingediend door Moldavische onderdanen in het Schengen+-gebied; ·doorgaan met het organiseren van voorlichtings- en bewustmakingscampagnes over de rechten en plichten in verband met visumvrij reizen; ·verder versterken van het grensbeheer, met inbegrip van doeltreffende samenwerking tussen de bevoegde nationale autoriteiten (bv. grenswachten en douane) en handhaven van de hoge kwaliteit van grenscontroles en grensbewaking; ·verbeteren van de operationele samenwerking op het gebied van grensbeheer langs de grens tussen de EU en de Republiek Moldavië, met inbegrip van, maar niet beperkt tot, het versterken van de uitwisseling van strategische en operationele informatie; ·blijven versterken van de samenwerking met het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex), met inbegrip van samenwerking op het gebied van geïntegreerd grensbeheer, opleiding, waarnemers uit de regio bij gezamenlijke operaties en informatie-uitwisseling via het netwerk voor risicoanalyse van het Oostelijk Partnerschap (Eastern Partnership-RAN); ·uitwerken van een nieuw concept van strategische ontwikkeling op het gebied van migratie en asiel om de regeringsdoelstellingen uit te voeren die zijn vastgelegd in de nationale ontwikkelingsstrategie en die van het mondiaal pact inzake migratie; ·opstellen en uitvoeren van een nieuw beleidsdocument inzake migratie en asiel (op basis van de lessen die zijn getrokken uit de vorige strategie voor 2011-2020 en de huidige uitdagingen); ·blijven verlenen van steun voor de re-integratie van burgers van de Republiek Moldavië en ontwikkelen van een nieuw beleidsdocument ter ondersteuning van de re-integratie van Moldavische onderdanen die uit het buitenland terugkeren (op basis van opkomende behoeften en lering die is getrokken uit de uitvoering van het bijbehorende actieplan voor 2017-2020), alsook voor de integratie van mensen die tot kwetsbare en gemarginaliseerde gemeenschappen behoren, terwijl tegelijkertijd de onderliggende oorzaken van irreguliere migratie onder die specifieke groepen worden aangepakt; ·doorgaan met de ontwikkeling van een praktische samenwerking in het kader van het mobiliteitspartnerschap tussen de EU en de Republiek Moldavië; ·verbeteren van de uitwisseling van informatie in het kader van het nieuwe migratie- en asielpact. – Binnen zeven jaar: ·blijven voorzien in adequate infrastructuur, technische uitrusting, IT-systemen en financiële en personele middelen, overeenkomstig de strategie voor geïntegreerd grensbeheer (IBM, Integrated Border Management) en bijbehorend actieplan van de Republiek Moldavië; ·ontwikkelen en uitvoeren van het 4e beleidsdocument over nationaal geïntegreerd grensbeheer (op basis van de lessen die zijn getrokken uit de vorige strategie 2018-2023); ·versterken van de bestaande infrastructuur (inclusief detentiecentra) en de personeelsbezetting van de bevoegde organen om de daadwerkelijke terugkeer van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen en/of onderdanen van derde landen op doorreis vanuit het grondgebied van de Republiek Moldavië te garanderen, alsmede ervoor zorgen dat de mensenrechten van migranten in administratieve detentie worden geëerbiedigd; ·blijven versterken van het bestaande integratiekader door middel van integratiecentra en met name bevorderen van de integratie van personen die tot kwetsbare en gemarginaliseerde gemeenschappen behoren en aanpakken van de onderliggende oorzaken van irreguliere migratie onder deze specifieke groepen; ·doorgaan met de effectieve uitvoering van de wetgeving inzake asiel, die een solide kader vormt voor het beschermen van degenen die internationale bescherming nodig hebben, waardoor de infrastructuur van het opvangcentrum wordt versterkt; ·nastreven van een geïntegreerde benadering van de diaspora en consolideren van de capaciteiten van nationale en lokale autoriteiten inzake diasporagerelateerde aangelegenheden;

·ontwikkelen van doeltreffendere manieren om legale en circulaire migratie te bevorderen, met inbegrip van regelingen voor arbeidsmigratie, met inachtneming van de bestaande nationale wetgeving en bevoegdheden en met volledige eerbiediging van de mensenrechten van alle migrerende werknemers. Juridische samenwerking ·Intensiveren van de samenwerking tussen de Republiek Moldavië en Eurojust. ·Toetreden tot en uitvoeren van multilaterale verdragen inzake justitiële samenwerking in burgerlijke zaken, in het bijzonder het Verdrag van 1970 inzake de verkrijging van bewijs in het buitenland in burgerlijke en in handelszaken. ·Streven naar toetreding tot en uitvoering van multilaterale verdragen inzake de bescherming van kinderen, in het bijzonder de verdragen van de Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht op het gebied van familierecht, zoals het Verdrag van 1996 inzake de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning, de uitvoering en de samenwerking op het gebied van ouderlijke verantwoordelijkheid en maatregelen ter bescherming van kinderen en het Verdrag van 2007 inzake de internationale inning van levensonderhoud voor kinderen en andere familieleden, op basis van de resultaten van de uit te voeren haalbaarheidsstudies. IV. Economische en sectorale samenwerking De partijen werken samen om de economische ontwikkeling en economische integratie te stimuleren door middel van intensievere sectorale samenwerking. De Republiek Moldavië informeert de EU regelmatig over de stand van zaken met betrekking tot de afstemming via de gespecialiseerde subcomités en, in voorkomend geval, en met instemming van beide partijen, verleent de EU bijstand en deskundigheid om de Republiek Moldavië bij dit proces te helpen. 1.Klimaatactie De partijen werken samen om de dialoog en samenwerking op het vlak van klimaatverandering te versterken, waarbij het met name gaat om: – binnen drie tot vier jaar: ·samenwerken met de Republiek Moldavië bij de ontwikkeling en uitvoering van een beleidsdocument inzake lage broeikasgasemissies op de lange termijn waarin de economische aanpak van de Europese Green Deal tot uiting komt; ·voorzetten van de samenwerking met en verlenen van bijstand aan de Republiek Moldavië bij het overnemen van de doelstellingen van de Europese Green Deal; ·samenwerken met het maatschappelijk middenveld, jongeren en lokale belanghebbenden om het bewustzijn over de gevolgen van klimaatverandering te vergroten en zo positieve gedragsveranderingen teweeg te brengen; ·voortzetten van de aanpassing van de wetgeving aan de EU-wetgeving inzake klimaatactie die is opgenomen in de associatieovereenkomst en in het kader van de Energiegemeenschap; ·samenwerken op het gebied van de uitvoering van de Overeenkomst van Parijs; ·er in het kader van de maatregelen voor groen herstel na de COVID-19-pandemie naar streven de economie klimaatbestendig en groener te maken en milieu- en klimaatdoelstellingen te bereiken; – binnen zeven jaar: ·samenwerken met de Republiek Moldavië bij de ontwikkeling van een emissiehandelssysteem of andere mechanismen voor koolstofbeprijzing;

·samenwerken met de Republiek Moldavië om tegen 2050 klimaatneutraliteit van haar economie te bereiken. 2.Milieu De partijen werken samen met het oog op de volgende punten: – binnen drie tot vier jaar: ·voortzetten van de aanpassing aan de EU-milieuwetgeving op het gebied van beleidsdocumenten, wetten en secundaire wetgeving, met name inzake afvalbeheer, behandeling van afvalwater, duurzaam waterbeheer, industriële verontreiniging, chemische stoffen, natuurbescherming, ontwikkeling en beheer van bossen, luchtkwaliteit en klimaatverandering; ·voltooien van de institutionele hervorming in de sector met het oog op de opbouw van degelijk milieubeheer, inclusief de nodige begrotingstoewijzingen en personeel om het milieuacquis van de EU uit te voeren en te handhaven; ontwikkelen en uitvoeren van economische instrumenten op milieugebied; ·samenwerken met de Republiek Moldavië bij de ontwikkeling van een groene en circulaire economie en waarborgen van duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen en aldus bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europese Green Deal; ·inleiden van het proces ter bevordering van het milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) om organisaties en overheidsinstellingen aan te moedigen hun prestaties op het gebied van milieu en duurzame ontwikkeling te verbeteren; ·samenwerken bij de uitvoering van multilaterale milieuovereenkomsten waarbij de EU en de Republiek Moldavië partij zijn; ·samenwerken op specifieke gebieden zoals versnelling van (her)bebossing en duurzame bosbouw, bescherming van de biodiversiteit en passend beheer van beschermde gebieden; ·samenwerken om het waterbeheer van de Republiek Moldavië te versterken in een grensoverschrijdende context, door de beste praktijken op EU-niveau te hanteren; ·samenwerken bij de uitvoering van beleidsmaatregelen die gericht zijn op duurzaam beheer van de watervoorraden van de rivier de Nistru, waar nodig op stroomgebiedniveau; ·bevorderen van een doeltreffend netwerk van maatschappelijke organisaties op het gebied van milieuvraagstukken, met sterke capaciteiten om effectief deel te nemen aan het besluitvormingsproces; ·zorgen voor efficiënte handhaving van de milieuwetgeving; – binnen zeven jaar: ·samenwerken met de Republiek Moldavië bij het verder tot stand brengen van een moderne, hulpbronnenefficiënte en concurrerende economie in overeenstemming met de beginselen van de ontwikkeling van de circulaire economie met geringe emissies en de doelstellingen van de Europese Green Deal, onder meer door milieuoverwegingen in alle sectoren van de economie te integreren. 3.Digitale economie en samenleving De partijen werken waar nodig samen om te komen tot een tijdige en volledige uitvoering van de in de desbetreffende bijlagen bij de associatieovereenkomst tussen de EU en de Republiek Moldavië vermelde EU-wetgeving. Voorts werken de partijen samen om de harmonisatie van digitale markten met de EU en tussen de landen van het Oostelijk Partnerschap te versterken en initiatieven op nationaal niveau in de Republiek Moldavië te bevorderen. De partijen stimuleren het gebruik van de vrije en open gegevens en diensten die worden aangeboden door het ruimtevaartprogramma van de EU, met name Galileo, Copernicus en Egnos (European Geostationary Navigation Overlay Service), en die van groot waarde kunnen zijn voor de digitale economie en voor empirisch onderbouwde beleidsvorming. De samenwerking tussen de partijen heeft betrekking op de volgende punten:

– binnen drie tot vier jaar: ·voortzetten van de aanpassing van de Moldavische wetgeving aan de EU-wetgeving op het gebied van elektronische communicatie en infrastructuur voor ruimtelijke gegevens; ·zorgen voor eventuele wederzijdse erkenning van elektronische vertrouwensdiensten met de EU, als belangrijkste output van het EU4Digital-project; ·uitvoeren in de Republiek Moldavië van de regionale roamingovereenkomst en de regionale spectrumovereenkomst tussen de zes landen van het Oostelijk Partnerschap; ·uitvoeren in de Republiek Moldavië van de nationale breedbandstrategie overeenkomstig de EU-wetgeving en beste praktijken, met name op het gebied van de beveiliging van digitale infrastructuur; ·ondersteunen van de uitvoering van de agenda voor e-overheid, met de nadruk op grensoverschrijdende elektronische dienstverlening voor burgers en bedrijven, als belangrijke output van het EU4Digital-project; – binnen zeven jaar: ·verbeteren van de digitale economie in de Republiek Moldavië, met name wat betreft digitale vaardigheden, ICT-onderwijsprogramma’s, het gebruik van satellietgegevens en -diensten, digitale innovatie en ecosystemen voor startende bedrijven en cyberbeveiliging; ·faciliteren van digitale governance door standaardisering van ruimtegegevens voor digitale transformatie overeenkomstig de beste praktijken van de EU. 4.Onderwijs, opleiding, jeugdzaken en sport De partijen werken samen aan de algehele modernisering en kwaliteit van de onderwijs- en opleidingsstelsels. Deze samenwerking omvat onderstaande werkzaamheden: ·verder doorvoeren van onderwijshervormingen om de efficiëntie en relevantie van het onderwijs te vergroten; ·ontwikkelen en uitvoeren van een nieuwe nationale onderwijsstrategie “Onderwijs 2030” en het bijbehorende uitvoeringsprogramma; ·digitaliseren van het onderwijsproces; integreren van innovatie en digitale technologie in alle leeromgevingen; ·beter met elkaar verbinden en integreren van onderwijs, onderzoek en innovatie om de economische en sociale ontwikkeling van de Republiek Moldavië te dienen; ·aanmoedigen van een strategische aanpak van beroepsonderwijs en -opleiding om de toegankelijkheid, kwaliteit en relevantie ervan te waarborgen; ·versterken van samenwerking, capaciteitsopbouw en mobiliteit door middel van EU-programma’s en -initiatieven en bevorderen van de actieve deelname van de Republiek Moldavië aan de programma’s Erasmus+ en het Europees Solidariteitskorps; ·verbeteren van de kwaliteit van de basisopleiding en bijscholing voor leerkrachten, vergroten van de aantrekkelijkheid van banen in de onderwijssector en verbeteren van de loopbaanontwikkeling van leerkrachten; ·verbeteren van de kwaliteit van onderwijsmateriaal, waaronder schoolboeken die zijn aangepast aan de nieuwe leerplannen;

·versterken van een strategische benadering van jeugdbeleid, bevorderen van uitwisselingen en samenwerking op het gebied van niet-formeel onderwijs; ·versterken van inclusief onderwijs en opleiding op alle niveaus; ·creëren van een ecosysteem voor een leven lang leren, inclusief functionele validatie van eerdere beroepservaring. In het kader van de algemene inspanningen om d