Inleiding

Betere regelgeving is belangrijk. Wetgeving is geen doel op zich, maar een middel om Europese burgers tastbare voordelen te bieden en de gemeenschappelijke problemen waarmee Europa wordt geconfronteerd, aan te pakken. Doelgerichte, op feiten gebaseerde en eenvoudig geformuleerde regelgeving heeft meer kans om correct te worden uitgevoerd en de doelstellingen ervan zullen eerder worden verwezenlijkt. Dat geldt zowel voor economische als voor maatschappelijke en milieudoelstellingen. Moderne, evenredige regels die zijn afgestemd op hun doel zijn van wezenlijk belang voor de rechtsstaat en het hooghouden van onze gemeenschappelijke waarden, maar ook voor de efficiëntie van overheden en bedrijven.

De Europese Unie is vaak – niet zelden terecht – verweten dat zij overdreven veel, en slecht geschreven regelgeving produceert en burgers en bedrijven lastigvalt met te veel pietluttige regeltjes. Vaak genoeg is gewezen op (al dan niet reële) gevallen van ongewenste regelgeving, of op regels die al te zeer lijken in te grijpen in bepaalde aspecten van het dagelijkse economische of sociale leven. Tegelijkertijd verwachten burgers dat Europa zich meer concentreert op effectieve oplossingen voor de grote uitdagingen: werkgelegenheid en groei, investeringen, veiligheid, migratie en de digitale revolutie, om er een paar te noemen.

Toen de Commissie-Juncker aantrad, heeft zij vanaf het begin duidelijk gemaakt dat we zouden breken met het verleden en dat de werkwijze van de Commissie en de beleidsbepaling zouden veranderen. De beginselen van betere regelgeving zouden het proces van beleidsvorming gaan bepalen, met als doel betere resultaten voor burgers, bedrijven en overheden. Wij beloofden grote zaken groot aan te pakken en kleine zaken op bescheiden schaal, door ons te concentreren op zaken die er voor de burgers echt toe doen en waarvoor Europese maatregelen het meest noodzakelijk zijn. Waar nationale maatregelen geschikter zijn, zouden de lidstaten moeten optreden.

We verbonden ons ertoe nauw samen te werken met het Europees Parlement en de Raad en samen met de lidstaten de agenda te bepalen en gezamenlijke politieke prioriteiten te stellen, zodat de Europese instellingen als partners een betere en meer gefocuste Unie kunnen opbouwen. Door ons te concentreren op maatregelen die echt noodzakelijk zijn en ons niet bezig te houden met zaken die slechts marginale voordelen opleveren of die beter op nationaal, regionaal of lokaal niveau in de lidstaten kunnen worden geregeld, komen ruimte en middelen beschikbaar die de instellingen collectief sneller kunnen inzetten, zoals bijvoorbeeld tijdens de migratiecrisis.

Nu er voor de Commissie twee jaar opzit, is zij op weg om de belofte van betere regelgeving waar te maken. Vanaf het begin hebben wij onze werkzaamheden verricht volgens een aantal doelgerichte politieke beleidslijnen, die ons optreden op de middellange termijn moeten sturen wat de belangrijkste uitdagingen voor de EU betreft: banen, groei en investeringen, migratie, veiligheid, de digitale eengemaakte markt, energie, en uitdieping van de interne markt. Jaarlijks worden met betrekking tot deze strategieën concrete maatregelen opgenomen in gefocuste en gestroomlijnde werkprogramma’s voor het komende jaar. In het werkprogramma voor 2014 stonden honderd initiatieven. Het werkprogramma voor 2015 bevatte 23 nieuwe prioritaire initiatieven en wetgevingspakketten. Ook in 2016 waren het er maar 23.

Grafiek 1. Betere regelgeving in cijfers voor 2015–2016

Tegelijkertijd is het aantal voorstellen van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad voor verordeningen en richtlijnen die volgens de gewone wetgevingsprocedure zouden moeten worden vastgesteld, gedaald van 159 in 2011 tot 48 in 2015. Het aantal richtlijnen en verordeningen dat het Parlement en de Raad sinds 2000 volgens de gewone wetgevingsprocedure hebben vastgesteld, varieert per jaar, met een piek van 141 in 2009. In 2015, het eerste jaar dat de Commissie-Juncker in functie was, was dat cijfer al gedaald tot 56.

Grafiek 2. Aantal wetgevingsvoorstellen in 2011–2015

De Commissie streeft er niet alleen naar om zich te concentreren op de zaken die voor de burgers noodzakelijk en nuttig zijn, maar ook om stagnatie te bestrijden. Zij heeft de afgelopen twee jaar 90 voorstellen ingetrokken die verouderd waren of in het Europese wetgevingsproces waren blijven steken, zodat de medewetgevers zich kunnen concentreren op prioritaire dossiers. Uit de EU-wetgeving zijn 32 verouderde wetten geschrapt en op 103 gebieden is een begin gemaakt met vereenvoudiging van de regelgeving.

Betere regelgeving vereist ook dat bij het opstellen ervan alle te verwachten gevolgen bekend zijn, dat gestreefd wordt naar een maximale positieve impact en dat onnodige lasten en bureaucratische rompslomp voor burgers, bedrijven en overheden worden vermeden. Het streven van de Commissie naar betere regelgeving betekent dus onder meer dat regelgeving op feiten moet zijn gebaseerd. Voor zij nieuwe wetgeving voorstelt, beoordeelt de Commissie zorgvuldig wat er met de opgedane ervaring is gedaan, bestudeert zij de mogelijke effecten en pleegt zij overleg. Zij gaat na of de Unie moet optreden of dat de lidstaten in een betere positie zijn om maatregelen te nemen.

Betere regelgeving is niet alleen de verantwoordelijkheid van de Europese Commissie. Betere regelgeving is een gezamenlijk streven van de Commissie, het Europees Parlement, de Raad en de lidstaten, waarbij alle betrokkenen hun eigen rol en verantwoordelijkheid hebben. Het is evenmin een streven dat alleen bij het voorbereiden en opstellen van nieuwe wetgeving van belang is. Betere regelgeving telt in alle fasen van de beleidscyclus, vanaf de onderhandelingen tussen het Parlement en de Raad tot aan de omzetting en implementatie door de lidstaten en de Commissie. We kunnen alleen slagen als we allemaal streven naar concentratie, effectiviteit, eenvoud en transparantie, en ervoor zorgen dat maatregelen op het juiste niveau worden genomen.

Grote zaken groot aanpakken

De Commissie heeft het afgelopen jaar vooruitgang geboekt met het verwezenlijken van de tien prioriteiten van voorzitter Juncker. We hebben ons met name gericht op belangrijke prioriteiten ten aanzien waarvan de EU veel meerwaarde kan bieden voor burgers en bedrijven. We hebben snel gereageerd op nieuwe problemen die om snelle, maar gedegen antwoorden vragen. In veel gevallen heeft de Commissie in recordtijd initiatieven kunnen opzetten en presenteren, met voor elke specifieke situatie een passende feitelijke analyse. Door ons aan de beginselen van betere regelgeving te houden, konden de voorstellen precies worden toegesneden op wat nodig was, en daardoor snel door de andere instellingen worden goedgekeurd. De maatregelen tegen belastingontwijking zijn daarvan een voorbeeld.

Enkele voorbeelden van een grote aanpak van grote zaken Investeringen bevorderen: om het herstel te ondersteunen en investeringen voor groei te stimuleren, heeft de Commissie een investeringsplan voor Europa voorgesteld, dat in 2015 is goedgekeurd. In één jaar is met het fonds 116 miljard EUR voor nieuwe investeringen bijeengebracht in 26 lidstaten. Daarnaast heeft het fonds bijgedragen tot ruim 100 000 nieuwe banen. Er zijn 192 financieringsovereenkomsten goedgekeurd, waardoor 200 000 kleine bedrijven en start-ups betere toegang tot financiering hebben gekregen. Respons op de vluchtelingencrisis: de Commissie is snel met maatregelen gekomen om de onmiddellijke en langetermijnuitdagingen van de migratiecrisis aan te pakken. Er is actie ondernomen om de irreguliere migratiestromen te beheersen, mensenlevens te redden op zee, solidariteit te betonen met de lidstaten in de voorste linie door voorstellen voor herplaatsing en hervestiging van asielzoekers, en het toezicht op de buitengrenzen en op terugkeeroperaties te versterken. De lidstaten zijn vorig jaar akkoord gegaan met voorstellen van de Commissie voor de herplaatsing vanuit Italië en Griekenland van 160 000 mensen die internationale bescherming nodig hebben en voor de hervestiging van 22 000 ontheemden van buiten de EU. Tot nu toe zijn ruim 13 000 personen herplaatst of hervestigd. Vorig jaar heeft de EU voor 2015 en 2016 het ongekende bedrag van ruim tien miljard EUR uit de begroting vrijgemaakt om de vluchtelingencrisis aan te pakken en de landen waar de druk het grootst is, te helpen. De grenzen versterken: het voorstel van de Commissie van december 2015 voor een verordening tot oprichting van een Europese grens- en kustwacht is door de medewetgevers al in juli van dit jaar goedgekeurd. Het voorstel biedt een oplossing voor gebreken die tijdens de migratiecrisis aan het licht zijn gekomen: er komen preventieve kwetsbaarheidsbeoordelingen van de systemen voor grenstoezicht van de lidstaten, een systematische aanpak van actie op Unieniveau en vaste reserves van personeel en uitrusting. Innovatie stimuleren met een digitale eengemaakte markt: de Commissie heeft voorstellen gedaan voor het wegnemen van de belangrijkste contractrechtelijke hindernissen voor de grensoverschrijdende levering van digitale inhoud en de onlineverkoop/verkoop op afstand van goederen. Uit effectbeoordelingen is gebleken dat door geharmoniseerde voorschriften voor digitale inhoud de kosten voor de verkopers zullen dalen en de expansie over de grens zullen stimuleren. De verwachting is dat ten minste 122 000 bedrijven zullen beginnen met de onlineverkoop naar andere EU-landen, waardoor 8 tot 13 miljoen nieuwe consumenten kunnen worden bereikt. Een energie-unie tot stand brengen en klimaatverandering bestrijden: de Commissie heeft in februari 2016 nieuwe maatregelen op het gebied van energiezekerheid voorgesteld om de onderlinge verbindingen in heel Europa te verbeteren en het risico van onderbreking van de voorziening te minimaliseren. Dankzij de solidariteit tussen de lidstaten worden huishoudens en essentiële sociale voorzieningen in crisissituaties beschermd. De Commissie heeft leiding gegeven aan de werkzaamheden die tot de klimaatovereenkomst van Parijs hebben geleid. Zij ziet toe op de verbintenissen van de Europese Unie inzake bindende jaarlijkse broeikasgasemissiereducties door de lidstaten van 2021 tot en met 2030, inclusief de wijziging van de EU-regeling voor de handel in emissierechten ter bevordering van kosteneffectieve emissiereducties en koolstofarme investeringen. Door een grondige effectbeoordeling is mede vorm gegeven aan een voorstel dat gekenmerkt werd door evenredigheid en een eerlijke verdeling van de inspanningen over de lidstaten. Het voorzag ook in bescherming van het internationale concurrentievermogen van de industrie en meer en betere investeringen in koolstofarme technologieën. Belastingontduiking en belastingontwijking bestrijden: in november 2014 werd door gelekte informatie bekend dat fiscale rulings soms op onrechtmatige wijze worden toegepast. De Commissie heeft vervolgens in korte tijd een veelomvattende agenda voor eerlijkere, eenvoudigere en effectievere belastingheffing op ondernemingen in de EU opgesteld. Het Commissie presenteerde in januari 2015 een voorstel voor automatische uitwisseling van informatie over de fiscale rulings van de lidstaten, dat aan het einde van dat jaar werd goedgekeurd. In januari 2016 werden een voorstel over rapportering van belastinggerelateerde informatie door multinationale ondernemingen en de uitwisseling van die informatie tussen de lidstaten, en een voorstel over een richtlijn tegen belastingontwijking ingediend, waarover in maart en juni 2016 overeenstemming werd bereikt.

Betere regelgeving voor betere resultaten