Advies over het tweede jaarverslag inzake de Europese Waarnemingspost voor het MKB

(95/C 102/09)

De Commissie heeft op 16 juni 1994 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het tweede jaarverslag inzake de Europese Waarnemingspost voor het MKB.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 4 januari 1995 goedgekeurd. Rapporteur was de heer De Andrade.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 322e Zitting (vergadering van 25 januari 1995) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen (4 onthoudingen) is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De Europese Waarnemingspost voor het MKB is in december 1992 in het kader van een reeks communautaire initiatieven ten behoeve van het MKB opgericht.

Op 18 december 1990 had de Commissie in het document "Het ondernemingenbeleid : een nieuwe dimensie voor het MKB" (COM(90)528) al toegezegd na te zullen gaan of een waarnemingspost haalbaar zou zijn.

De doelstellingen voor dit nieuwe orgaan waren duidelijk : het bestuderen van de jaarlijkse ontwikkeling van de kleine en middelgrote ondernemingen "om te kunnen voorzien in de behoeften op het gebied van analyse en het uitdenken van nieuwe beleidsstrategieën".

De waarnemingspost zou met name dienen voor "het uitstippelen van de hoofdlijnen van het Europese ondernemingenbeleid waarbij het gebruik maakt van de gecooerdineerde ontwikkeling van een systeem van statistische informatie".

1.2. Voor de uitvoering van het project werd een Europees netwerk opgezet (ENSR - European Network for SME Research), gevormd door twaalf instanties, één uit iedere lid-staat.

1.3. De waarnemingspost heeft tot dusver alleen een jaarverslag uitgebracht. De Nederlandse vertegenwoordiging in het netwerk, het Economisch Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf (EIM), trad als cooerdinator op.

2. Gezien de ervaringen in de afgelopen twee jaar kan een aantal vraagtekens worden geplaatst bij de wijze waarop de waarnemingspost te werk is gegaan.

2.1. Uit paragraaf 1.1 blijkt dat zowel de Commissie als de Raad veel belang hechten aan de waarnemingspost. Bij gebrek aan gestructureerde gegevens over het MKB zullen de Commissie en de Raad zich bij het uitwerken van de maatregelen ten behoeve van het MKB grotendeels baseren op de informatie die in het jaarverslag te vinden is.

Het Comité hoopt dat de organisaties die deel uitmaken van het netwerk, zich bewust zijn van het belang van het verslag en zich hiervoor dan ook blijven inzetten.

Er zullen meer financiële middelen voor het netwerk moeten worden uitgetrokken, zodat iedere lid-staat één of meer deskundigen kan inschakelen die zich uitsluitend met deze werkzaamheden bezighouden.

2.2. Uit het tweede verslag blijkt dat een aantal lacunes op het vlak van de organisatie van de werkzaamheden en t.a.v. de bijdragen van de leden van het netwerk nog moeten worden gedicht.

Men kan zich afvragen of de cooerdinatie tussen de bestaande gegevens en de onderzoeksresultaten niet kan worden verbeterd, zodat de kennis, de competentie en de ervaring die in de loop der jaren door de twaalf organisaties werd vergaard, volledig kan worden benut.

Mocht er een hoofdstuk met algemene aanbevelingen worden opgesteld, dan moeten in ieder geval alle organisaties hieraan meewerken.

2.3. Het Comité is van mening dat de vertegenwoordigers van het MKB tijdig moeten worden geraadpleegd en hun zegje moeten kunnen doen over de keuze van de onderwerpen die ieder jaar worden behandeld.

2.4. Het Comité is van mening dat met de publikatie van de specifieke en meer diepgaande studies die ieder jaar worden uitgevoerd, niet moet worden gewacht tot het jaarverslag uitkomt.

Er moet voor worden gezorgd dat zij onmiddellijk na hun voltooiing kunnen worden gepubliceerd.

3. Voorts zou het ESC vraagtekens willen plaatsen bij drie in het verslag gemaakte fundamentele keuzes.

3.1. Het onderzoek beperkt zich tot de particuliere niet-primaire sector.

De Commissie zou D-G XXIII de rol moeten laten spelen die het werkelijk verdient, zodat alle problemen van het MKB voorgoed worden opgelost.

3.2. Voor het definiëren van het MKB werd een erg praktisch criterium gehanteerd ().

Toch valt moeilijk te begrijpen waarom een onderneming pas als "groot" wordt bestempeld wanneer zij meer dan 500 werknemers heeft, in plaats van 200 of 250.

Uit alle later ontvangen informatie blijkt dat de grens beter bij 200-250 kan worden getrokken, omdat slechts 0,2 % van alle bedrijven meer dan 250 werknemers heeft. Feit is wél dat deze bedrijven met hetzelfde soort organisatorische problemen hebben te kampen, hun invloed op het creëren van werkgelegenheid dezelfde is en zij even gemakkelijk toegang tot krediet krijgen.

De Commissie heeft trouwens zelf het MKB herhaaldelijk gedefinieerd als "bedrijven met minder dan 250 werknemers" (onlangs nog, op 1 juli 1994, in haar mededeling houdende vaststelling van de richtsnoeren voor operationele programma's of globale subsidies die de lid-staten worden verzocht voor te stellen in het kader van een communautair initiatief betreffende de aanpassing van middelgrote en kleine bedrijven aan de interne markt - 94/C 180/03).

Het Comité verzoekt de Commissie, vooral om statistische redenen, zo snel mogelijk een definitie van het begrip "MKB" te geven. Voor het overige steunt het Comité de mededeling van de Commissie over dit onderwerp.

3.3. Ook het criterium dat werd gekozen voor het definiëren van "overwegend ambachtelijke sectoren" met als doel op empirische wijze gegevens over de ambachtelijke sector te verzamelen, is vatbaar voor kritiek en stemt tot nadenken, daar tal van lid-staten niet eens over een duidelijke definitie van deze sector beschikken.

Hiermee moet dan ook rekening worden gehouden bij eventuele conclusies over de sector (zie tabel 5.9.2).

Anderzijds kan men zich afvragen waarom de lid-staten bijvoorbeeld niet in twee groepen werden verdeeld : één waar de ambachtelijke sector vrijwel onbestaand is en één waar deze sector invloed heeft op economie en werkgelegenheid.

4. Een probleem waarmee de opstellers van dit verslag te kampen hebben, heeft te maken met de statistische gegevens over het MKB.

Vaak zijn er geen gegevens voorhanden, in sommige gevallen zijn die gegevens ontoereikend, in andere gevallen nog niet vergelijkbaar.

Het wordt wel érg moeilijk om in dergelijke benarde omstandigheden te moeten werken, en het resultaat is dan bovendien wetenschappelijk gezien niet waterdicht.

De Commissie moet alles in het werk stellen om deze grove lacune in de Europese Unie aan te vullen.

5. Hierna volgt een bespreking van de verschillende hoofdstukken van het verslag.

5.1.

Het MKB in de Europese Unie (Hoofdstuk 2)

5.1.1. Het belang van dit hoofdstuk ligt in de grote hoeveelheid informatie die het bevat. De wijze waarop de gegevens worden gepresenteerd en de nauwkeurigheid waarmee de ontwikkeling van de laatste jaren in beeld werd gebracht, verstrekken een schat aan waardevolle informatie om het verschijnsel MKB beter te kunnen begrijpen.

Het EIM was verantwoordelijk voor de cooerdinatie van dit interessante onderdeel van het verslag. Als belangrijkste bron werd het gegevensbestand "Enterprises in Europe" van Eurostat gebruikt.

5.1.2.

Werkgelegenheid in het MKB

5.1.2.1. In 1990 telde de Europese Unie in totaal 133 miljoen werknemers, waarvan 95 miljoen in de particuliere niet-primaire sector; 68 miljoen hiervan werkten in het MKB (het voormalige Oost-Duitsland niet meegeteld).

Er waren 53,7 miljoen micro- en kleine ondernemingen, waarvan 17 miljoen éénmansbedrijven (32 %).

5.1.2.2. Het gemiddeld aantal werknemers in het MKB lag op 4,3; in grote ondernemingen op 2 119.

Het algemene gemiddelde bedroeg 6 werknemers per bedrijf.

5.1.2.3. Procentueel gezien werkten in 1990 71,9 % van de werknemers uit de gehele particuliere niet-primaire sector in kleine en middelgrote ondernemingen; hiervan was 31,8 % in micro-bedrijven en 24,9 % in kleine ondernemingen werkzaam.

5.1.2.4. Van 1988 t/m 1993 gaven de micro- en kleine ondernemingen een netto-groei van de werkgelegenheid van 2,6 miljoen te zien.

Van 1988 t/m 1990 steeg het aandeel van de zeer kleine ondernemingen in de totale werkgelegenheid met 1,6 % en dat van de kleine ondernemingen met 0,1 %. In dezelfde periode echter daalde de werkgelegenheid in de middelgrote ondernemingen met 0,6 % en in de grote met 1 %.

5.1.2.5. Deze tendens deed zich niet uniform in alle lid-staten voor.

In Ierland, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk daalde de werkgelegenheid in de micro-bedrijven met resp. 6,7 %, 4,4 % en 1,1 %.

In tegenstelling tot de algemene tendens nam de werkgelegenheid in grote ondernemingen in Ierland met 4,8 %, in Spanje met 1,7 % en in het Verenigd Koninkrijk met 0,4 % toe; de middelgrote ondernemingen namen in Ierland 4,2 %, in Luxemburg 3,2 % en in Frankrijk 0,6 % meer mensen in dienst.

5.1.2.6. De handel en persoonlijke dienstverlening gaven in de periode 1988-1993 de grootste netto-stijging van het aantal arbeidsplaatsen te zien.

In de verwerkende industrie daarentegen liep de werkgelegenheid fors terug.

5.1.2.7. Twee bedenkingen bij dit onderdeel van het hoofdstuk. Ten eerste mag niet dezelfde terminologie worden gebruikt om verschillende verschijnselen aan te duiden : in punt 2.4 wordt bij "persoonlijke dienstverlening" een totaal van 4 210 000 ondernemingen genoemd, terwijl volgens punt 2.5 571 000 bedrijven zich met "persoonlijke dienstverlening" bezighouden.

Aangezien deze sector voorts voor een groot deel van de netto-groei van de werkgelegenheid heeft gezorgd, zou het een goede zaak zijn na te gaan welke "persoonlijke diensten" de grootste bijdrage aan dit positieve resultaat hebben geleverd.

5.1.2.8. In 1988 was in de EVA-landen 43 % van het totale aantal werknemers in dienst van micro- en kleine ondernemingen, tegen 55 % in de Unie.

In de VS wegen de grote ondernemingen ook zwaarder in de totale werkgelegenheid dan in de EU.

5.1.3.

Bedrijfsomvang van het MKB

5.1.3.1. In 1990 telde de EU 15,8 miljoen ondernemingen (het voormalige Oost-Duitsland niet meegerekend), waarvan 99,9 % kleine en middelgrote ondernemingen.

De micro-ondernemingen - 14,8 miljoen - namen 93,3 % van het totaal voor hun rekening.

In hetzelfde jaar waren er slechts 13 000 bedrijven met meer dan 500 werknemers en 14 000 met 250-499 werknemers in dienst; elk van beide groepen maakte daarmee 0,1 % van het totaal uit.

5.1.3.2. De grote bedrijven zijn vooral te vinden in mijnbouw, vervoer, communicatie en producentendiensten.

De groep micro-ondernemingen overweegt in de kleinhandel en in de persoonlijke dienstverlening.

5.1.3.3. Van 1988 t/m 1993 steeg het aantal bedrijven met 9 %. In dezelfde periode nam de bevolking slechts met 2,5 % toe, waaruit blijkt dat er kennelijk steeds meer animo is om een eigen bedrijf te beginnen.

Die 9 % was vooral terug te vinden in de micro- en kleine ondernemingen. Het aantal grote bedrijven daalde.

5.1.3.4. Terwijl in de Middellandse-Zeelanden het gemiddelde aantal ondernemingen per 1 000 inwoners op 65 lag, daalde dit gemiddelde in de andere landen tot onder de 40. Ter vergelijking : in de EVA-landen ligt het gemiddelde onder de 25.

5.1.4.

Omzet van het MKB

5.1.4.1. In 1990 bedroeg de omzet van het MKB 69,4 % van het totaal.

Hoewel 93,3 % van de ondernemingen micro-bedrijven zijn, namen deze slechts 23,4 % van de totale omzet voor hun rekening; de grote bedrijven waren goed voor 30,6 %, de kleine voor 25,8 % en de middelgrote voor 20,1 %.

5.1.4.2. Van 1988 t/m 1993 nam het gewicht van het MKB (met name van de micro-ondernemingen) toe.

Uitzondering hierop vormden Spanje en Ierland, waar het de grote ondernemingen waren die een groter aandeel kregen.

5.2.

Macro-economisch klimaat (Hoofdstuk 3)

5.2.1. Dit hoofdstuk, waarvoor het EIM cooerdinator was, is ongetwijfeld één van de zwakste van het verslag. Dat was overigens ook wel te verwachten, want zo'n belangrijke analyse kan nu eenmaal niet binnen het bestek van een half dozijn bladzijden worden gemaakt.

5.2.1.1. De eerste vraag die rijst, is of er wel een apart hoofdstuk aan het macro-economische klimaat moet worden gewijd.

Het lijkt logischer dergelijke macro-economische overwegingen in de loop van het verslag op te nemen, telkens wanneer moet worden uitgelegd waarom het MKB met een bepaald probleem heeft te kampen of hoe dit probleem is ontstaan.

5.2.1.2. De onvolledigheid van de analyse kan met veel voorbeelden worden geïllustreerd. Zo zijn de gevolgen van de inflatie voor de economie bijvoorbeeld buiten beschouwing gelaten (het woord "inflatie" valt slechts eenmaal, in de op twee na laatste regel van de tekst ! !). En van de rente wordt al helemaal niet gerept.

5.2.2. In het betrokken hoofdstuk wordt gesproken over het belang van de wisselkoersschommelingen. Het Comité zou de Commissie derhalve willen verzoeken om samen met de Raad en de EIB na te gaan hoe vooraf (op het moment van de transactie) een wisselkoers voor de ecu kan worden gegarandeerd die zal gelden op het tijdstip van de betaling van de goederen en diensten. Anders zouden ook maatregelen kunnen worden genomen om ervoor te zorgen dat het MKB eenvoudiger en goedkoper via de bestaande financiële instellingen valutatransacties op termijn kan ondernemen.

Zo kunnen ondernemers enerzijds sneller wennen aan het idee van één enkele munt en kan anderzijds meer zekerheid worden geboden in de internationale transacties, waarvan iedereen toch vindt dat ze bevorderd en ontwikkeld moeten worden.

5.3.

Gevolgen van de interne markt voor het MKB (Hoofdstuk 4)

5.3.1. Dit hoofdstuk werd gecooerdineerd door het "Centrum voor Planning en Economisch Onderzoek (KEPE)" en het "Grieks Verbond van het Midden- en Kleinbedrijf en het Ambacht (EOMMEX)".

5.3.2. Uit de analyse komen drie grondgedachten naar voren :

A.

Er is nog een lange weg te gaan voordat de liberalisering van de handel en het vrije verkeer van goederen, diensten en kapitaal een feit is;

B.

De kleine ondernemers zijn ontevreden over en staan wantrouwig tegenover de gevolgen van de interne markt;

C.

De deskundigen uit de landen met het grootste aantal kleine en middelgrote bedrijven zijn van mening dat de interne markt voor deze bedrijven in het algemeen negatieve gevolgen heeft gehad.

5.3.3. In de loop der jaren is de intracommunautaire handel voortdurend toegenomen en heeft hij een steeds groter aandeel van de totale handel van de Twaalf voor zijn rekening genomen.

5.3.3.1. Een snellere vooruitgang wordt echter in aanzienlijke mate belemmerd door het feit dat de communautaire wetgeving met vertraging in nationale wetgeving wordt omgezet, geen bevredigende vooruitgang in de richting van de convergentiecriteria wordt geboekt, de administratieve last zwaar op de schouders drukt, voorlichting ontbreekt, de regelgeving per lid-staat verschilt en ondernemers moeilijk toegang hebben tot openbare aanbestedingen die buiten hun land van vestiging plaatsvinden.

5.3.3.2. Anderzijds heeft het wegvallen van de grenzen ervoor gezorgd dat ondernemingen toegang hebben gekregen tot nieuwe markten, dat er schaalvoordelen ontstaan, minder slagvaardige bedrijven worden gedwongen te reorganiseren, technologische ontwikkeling in de hand wordt gewerkt en de beroepsopleiding wordt bevorderd. Op termijn kan dit zeer positieve gevolgen hebben voor het bedrijfsleven in het algemeen en het MKB in het bijzonder.

5.3.4. Op korte termijn zijn de gevolgen voor het MKB veelal negatief.

Dit blijkt duidelijk uit de enquête die door "Eurochambres" is uitgevoerd. Feit is echter dat het aantal ondervraagde ondernemers niet significant was.

Gezien de ernst van het probleem, de door de meeste belanghebbenden geuite vrees en hun scepticisme, is het Comité van mening dat onderzoek in de twaalf lid-staten dringend geboden is.

5.3.4.1. De toegenomen concurrentie, samen met de hogere kosten, en het gebrek aan voorlichting en technische bijstand hebben in belangrijke mate bijgedragen aan het scepticisme van de ondernemers.

Zij hebben de indruk dat de interne markt vooral ten goede is gekomen aan de grote ondernemingen, die technisch beter voorbereid waren, gemakkelijker toegang hebben tot kapitaal en over structuren beschikken waarmee zij van nieuwe commerciële gelijkheden kunnen profiteren.

5.3.5. Het Economisch en Sociaal Comité heeft zijn goedkeuring gehecht aan een belangrijk advies () over het jaarverslag van de Commissie inzake de werking van de interne markt in 1993 (). Daarin wordt uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de interne markt.

5.4.

Werkgelegenheid en menselijk potentieel (Hoofdstuk 5)

5.4.1. Voor dit hoofdstuk was de cooerdinatie in handen van het Centrum voor het MKB van de Universiteit van Warwick.

Er is getracht dit onderwerp met iets meer diepgang dan gewoonlijk te behandelen.

Bij gebrek aan statistische gegevens uit de verschillende lid-staten konden de beoogde resultaten helaas niet worden bereikt.

5.4.1.1. Een schoolvoorbeeld daarvan is te vinden in het slotgedeelte, waar bij het zoeken naar het verband tussen opleiding en produktiviteit op het werk conclusies moeten worden getrokken uit vergelijkend onderzoek tussen groepen ondernemingen uit slechts twee landen.

Het spreekt voor zich dat extrapolatie van de verkregen resultaten naar de Twaalf toe wetenschappelijk gezien niet echt mogelijk is.

5.4.2. Ook hier wordt weer gewezen op het belang van de micro- en kleine ondernemingen voor de werkgelegenheid (wat ook al in hoofdstuk 1 van het verslag aan de orde kwam).

Hier wordt echter dieper op de materie ingegaan. Er is onderzoek gedaan naar het zelfstandig ondernemerschap, het scheppen van werkgelegenheid, opleiding in het MKB en de verschillende onderwijsstelsels binnen de Gemeenschap.

5.4.2.1. Uit de cijfers over het zelfstandig ondernemerschap blijkt dat er grote verschillen bestaan tussen de lid-staten. Het aandeel ervan in de totale werkgelegenheid bedraagt in Griekenland en Italië ongeveer 30 %, tegen slechts 10 % in Denemarken, Frankrijk en Nederland.

Ook de kans dat een zelfstandig ondernemer werknemers in dienst heeft, varieert sterk : van 4 % in Italië tot 60 % in Duitsland, terwijl het gemiddelde in de Gemeenschap rond de 30 % ligt.

5.4.2.2. Het onderzoek naar het scheppen van werkgelegenheid is zeer interessant.

De conclusie luidt dat het effect van de uitbreiding van een onderneming op de werkgelegenheid twee keer zo groot is als dat van de oprichting van een onderneming.

In veel landen geldt ook dat het verlies van werkgelegenheid eerder het gevolg is van inkrimping dan van sluiting van bedrijven.

5.4.2.3. Het MKB gaat niet gemakkelijk over tot het investeren van eigen middelen in de opleiding van zijn werknemers. Dit is deels het gevolg van het grote personeelsverloop in kleine en middelgrote ondernemingen.

5.4.2.3.1. Ondanks het feit dat het Comité zich ervan bewust is dat het in het algemeen moeilijk is voor bedrijven met 3 à 4 werknemers om één van hen een bepaald deel van de werkdag te moeten missen, wijst het Comité op het belang van opleidingen ook voor medewerkers van dergelijke kleine bedrijven.

5.4.2.3.2. Er zij op gewezen dat in dit hoofdstuk geen "overheidsmaatregelen op dit gebied" worden voorgesteld. Wél worden hier en daar een paar voorbeelden gegeven.

5.4.2.4. Er zij eveneens gewezen op de verschillen in het onderwijs aan jongeren gezien de gevolgen hiervan voor hun toekomst.

5.5.

Kapitaal en financiën (Hoofdstuk 6)

5.5.1. Dit interessante onderdeel werd gecooerdineerd door het "Instituto Vasco de Estudios e Investigación" (IKEI).

5.5.2. Zoals eerder gezegd, is het Comité van mening dat er een verband zou moeten bestaan tussen het hoofdstuk waarin het macro-economische klimaat wordt beschreven en dit hoofdstuk over kapitaal en financiën.

Het MKB gaat vooral gebukt onder de moeilijke toegang tot krediet.

5.5.3. In een studie over het MKB moet worden aangegeven welke rentetarieven het MKB worden berekend en bijvoorbeeld ook over welke vormen van onderlinge waarborg het MKB kan beschikken.

5.5.3.1. In tabel 6.1 worden indicatoren van interbancaire tarieven en staatsobligaties weergegeven, die geenszins van toepassing zijn voor het MKB.

In Portugal bijvoorbeeld lag de "prime rate" (het tarief voor zeer kredietwaardige grote ondernemingen) in 1992 tussen 19 % en 16,3 % en in 1993 tussen 16 % en 13,5 %.

5.5.3.1.1. Men kan niet stellen dat er gemiddeld twee procentpunten verschil zit tussen de rente die door een kleine en die welke door een grote onderneming moet worden betaald.

Dat verschil loopt zeer uiteen, al naar gelang van de rentestand in ieder land. Wanneer men bedenkt dat in lid-staten met een hoge rente het verschil in tarieven soms meer dan 6 % bedraagt, zoals bijvoorbeeld in Portugal en Griekenland, wordt een Europees gemiddelde van 2 % wel erg onwaarschijnlijk.

5.5.3.1.2. Een andere belangrijke factor die niet aan de orde is gekomen, is de vraag of er nog een specifieke belasting op de rente moet worden betaald. In landen waar dit gebeurt, krijgt het MKB nóg zwaardere kapitaalkosten op de schouders.

5.5.4. De financiële structuur heeft rechtstreeks gevolgen voor zowel het nettoresultaat als de concurrentiepositie.

Hoe kan het MKB, dat grotendeels afhankelijk is van leningen op korte termijn tegen een hoog rentepercentage, de concurrentiestrijd op een open markt aanbinden tegen grote bedrijven, die, zoals bekend, leningen op lange termijn tegen een veel lagere rente kunnen krijgen ?

5.5.5. De waarnemingspost moet zo snel mogelijk nagaan of de proefprojecten van de Commissie met betrekking tot deze financiële problemen wel doeltreffend zijn.

5.6.

Innovatie en verspreiding van technologie (Hoofdstuk 7)

5.6.1. Dit hoofdstuk werd opgesteld onder toeziend oog van de "Vereniging ter Bevordering van Industriële Ontwikkeling" (APRODI).

5.6.2. Uit alle verzamelde gegevens blijkt dat in 1991 de vier grootste Europese landen 88 % van alle uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling voor hun rekening namen.

Het is mogelijk dat dit percentage niet helemaal overeenstemt met de realiteit.

Uit de statistische gegevens blijkt niet welke inspanningen het MKB zich getroost. Toch zijn zij voortdurend bezig met innovatie en op zoek naar nieuwe produkten en nieuwe fabricageprocédés. Als zij dat niet zouden doen, zouden zij de felle concurrentiestrijd op de markt trouwens niet aankunnen.

5.6.3. Het hoge risico, de kosten, en het gebrek aan financiële middelen, gekwalificeerd personeel en kennis van de markt zijn de belangrijkste obstakels die onderzoek en innovatie in de weg staan.

5.6.4. Wil men het onderzoek in de Europese Unie werkelijk stimuleren, dan moet er meer samenwerking tussen de ondernemingen onderling en tussen het bedrijfsleven en de universiteiten en onderzoeksinstellingen in de Gemeenschap komen.

5.7.

Regionale aspecten (Hoofdstuk 8)

5.7.1. Dit hoofdstuk werd door het EIM gecooerdineerd.

5.7.2. In dit hoofdstuk wordt vooral de situatie in de grensregio's onder de loep genomen. Dit gebeurt aan de hand van een telefonische enquête onder deskundigen die in verschillende soorten rechtstreeks betrokken organisaties werkzaam zijn.

5.7.2.1. De indruk dat het niet echt wil vlotten met de grensoverschrijdende samenwerking, wordt bevestigd.

5.7.2.2. Hoe kan de interne markt naar behoren worden verwezenlijkt, hoe kan een verregaande en duurzame samenwerking tussen de ondernemingen in de lid-staten tot stand worden gebracht, als er aan weerszijden van de grens nog niet eens positieve resultaten kunnen worden geboekt, terwijl hiervoor toch een specifiek communautair programma bestaat waarop een beroep kan worden gedaan ?

5.7.2.3. Wil men verandering brengen in de huidige situatie, dan moeten de plaatselijke autoriteiten en plaatselijke bedrijfsleiders samen een duidelijke strategie uitstippelen om dit probleem op te lossen.

5.8.

MKB-beleid (Hoofdstuk 9)

5.8.1. Het "Institut fuer Mittelstandsforschung (IFM)" heeft de hand gehad in deze belangwekkende studie over de opvattingen in de verschillende lid-staten t.a.v. een steunbeleid ten behoeve van het MKB.

5.8.2. Alle landen zijn van mening dat zowel de oprichting van nieuwe als de uitbreiding van bestaande MKB-bedrijven moet worden ondersteund.

5.8.3. De toegekende steun is hoofdzakelijk bestemd voor het starten en uitbreiden van een bedrijf, onderzoek en ontwikkeling, kapitaal en financiering, investeringen, export, samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en opleiding, en schepping van werkgelegenheid.

5.8.4. De instrumenten omvatten subsidies of schenkingen, voordelige leningen, rechtstreekse participaties, belastingverlaging, exportgaranties en verschillende soorten dienstverlening.

5.8.5. De studie bevat een interessante opgave van de belangrijkste maatregelen die door lid-staten en regio's zijn genomen.

Het zou erg nuttig zijn indien in de toekomstige jaarverslagen zou worden nagegaan hoe de maatregelen ter bevordering van vrije concurrentie (vooral die welke misbruik van een overheersende positie en kartelvorming in sommige sectoren tegengaan) in de praktijk worden toegepast.

Het Comité is van mening dat er meer informatie moet worden uitgewisseld over projecten die een positief resultaat hebben opgeleverd, om na te gaan of dergelijke projecten ook in andere regio's kunnen worden opgezet.

5.9.

Ambachtelijke bedrijven (Hoofdstuk 10)

5.9.1. Het onderwerp dat in dit hoofdstuk aan de orde komt, is van de hand van de "Chambre des Métiers du Grand-Duché de Luxembourg" en het EIM.

5.9.1.1. Meteen aan het begin van het hoofdstuk en later ook in punt 10.4.1 wordt als doel genoemd : "het verstrekken van gegevens over ambachtelijke bedrijven aan beleidsmakers". Hiermee tonen de auteurs van dit hoofdstuk aan dat zij zich terdege bewust zijn van de eventuele implicaties die de resultaten van hun werk bij de Raad of de Commissie zullen hebben.

5.9.1.2. In ieder onderzoek, op om het even welk terrein, moet van meet af aan een zo nauwkeurig mogelijke definitie van de te behandelen onderwerpen worden gegeven.

5.9.1.3. Het Comité begrijpt en aanvaardt dat men een definitie van de ambachtelijke sector heeft willen uitwerken die een vergelijking tussen de lid-staten mogelijk maakt.

Desalniettemin vestigt het Comité de aandacht op de gegevens en conclusies in het verslag over de "overwegend ambachtelijke sectoren" en is enige waakzaamheid geboden om geen verkeerd beeld te krijgen van het reële belang van de sector in iedere lid-staat.

Dezelfde voorzichtigheid moet worden betracht bij het uitstippelen van een politieke strategie op grond van gegevens die uitgaan van bovenvermeld concept.

5.9.1.4. Als gevolg van de gekozen aanpak kan in de meeste landen grote verwarring ontstaan over wat een industrieel MKB-bedrijf en wat een ambachtelijke onderneming is.

In het verslag wordt gesteld dat het programma PEDIP (), dat voor Portugal geldt, één van de drie specifieke acties van de Europese regeringen is om de ambachtelijke sector te steunen...

5.9.2.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Aan de hand van deze tabel (waarin de gegevens van de tabellen 10.7 en 10.8 over de werkloosheid in de ambachtelijke sector met elkaar worden vergeleken) krijgt men een idee van de vervorming van de werkelijkheid indien wordt uitgegaan van het begrip "overwegend ambachtelijke sectoren".

5.9.3. De informatie die door de deskundigen werd verstrekt, is interessant.

5.9.3.1. Zesenveertig procent van de deskundigen is van mening dat de ambachtelijke bedrijven voorstander zijn van de interne markt en achter het Verdrag van Maastricht staan.

Vreemd genoeg antwoordt 32 % van dezelfde deskundigen, wanneer zij worden gevraagd naar de mogelijke gevolgen van de interne markt, dat de risico's groter zullen worden ! Het aantal dat denkt dat de interne markt de kansen voor bedrijven zal vergroten (22 %) is ongeveer even groot als het aantal dat denkt dat het effect nihil zal zijn (20 %).

Het leeuwedeel denkt echter dat de kosten zullen stijgen en het aantal bedrijven zal afnemen.

5.9.3.2. Negenendertig procent van de ondervraagden denkt dat de ambachtelijke bedrijven marktaandeel zullen verliezen als zij niet op nieuwe technologieën overstappen; 36 % is het daar niet mee eens en 25 % noemt geen percentages.

In tegenstelling tot wat in het verslag wordt beweerd, werden de centra voor technologie in Portugal opgericht ten behoeve van het industriële MKB, en niet voor de ambachtelijke sector.

5.9.3.3. De harmonisatie en de kosten verbonden aan de uitvoering van de maatregelen voor milieubescherming worden ook als negatief voor de ambachtelijk sector bestempeld.

5.10.

Toezicht op het MKB in de interne markt : overzicht (Hoofdstuk 11)

5.10.1. Dit hoofdstuk kwam tot stand onder leiding van het EIM, niet alleen "om de lezer een globaal overzicht te geven van de situatie van het MKB in de Europese Unie en in de lid-staten", maar ook om het MKB "meer inzicht" te geven in de interne markt.

5.10.2. Voor de Unie wordt een kort overzicht gegeven van indicatoren die al in vorige hoofdstukken van het verslag aan de orde waren gekomen en in sommige gevallen, zoals bij de werkgelegenheid, van bijgewerkte gegevens zijn voorzien.

Zo kan het dus gebeuren dat op een gegeven moment in het hoofdstuk wordt gesteld dat de verwerkende industrie tussen 1988 en 1990 een belangrijke werkverschaffer was, terwijl de lezer er, dank zij tabel 2.3 op blz. 41 van het verslag, ondertussen al achter is gekomen dat deze industrietak een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de stijging van, jawel, de werkloosheid ! De extra banen zijn hoofdzakelijk aan de dienstensector te danken.

5.10.2.1. Het is betreurenswaardig dat wederom, en uitgerekend in een samenvattend hoofdstuk, voorbij wordt gegaan aan de werkelijke situatie van de ambachtelijke sector in ieder land doordat een onjuist begrip als "overwegend ambachtelijke sectoren" wordt gehanteerd.

5.10.3. Wat het landenprofiel betreft, is het op zijn zachtst gezegd vreemd dat het percentage voor ieder land en het Europese gemiddelde vrijwel altijd overeenkomen met de percentages voor het MKB in 1990 voor de sectoren bouwnijverheid, groothandel, persoonlijke dienstverlening, detailhandel en producentendiensten (met uitzondering van Griekenland).

5.11.

Algemene aanbevelingen (Hoofdstuk 12)

5.11.1. Ook voor dit hoofdstuk trad het EIM als cooerdinator op.

5.11.2. Ten eerste is het de vraag of de waarnemingspost wel met algemene aanbevelingen moet komen.

Hierover zijn de meningen binnen het Comité verdeeld.

5.11.3. In de inleiding van dit advies (par. 2.2) werd al gezegd dat de nog op te stellen algemene aanbevelingen een produkt van alle deelnemers aan het netwerk moeten zijn, en niet door één deelnemer moeten worden gecooerdineerd.

5.11.4. De benadering die voor dit onderwerp werd gekozen, is echter volstrekt aanvaardbaar en begrijpelijk. De werkloosheid is één van de grootste problemen waarmee de Europese Unie thans wordt geconfronteerd.

5.11.4.1. Ook werd op een interessante manier getracht het MKB te betrekken bij het oplossen van dit ernstige probleem.

Voorts verdienen de auteurs nog een compliment voor deze uitstekende tekst.

5.11.5. Bij het opstellen van een hoofdstuk met algemene aanbevelingen had men er echter aan moeten denken dat een verslag dat slechts één keer per jaar verschijnt, aan iets hogere eisen moet voldoen.

5.11.5.1. De problemen waarmee het MKB heeft te kampen, lopen per land en zelfs per regio sterk uiteen.

Het EIM constateert dat zelf aan het begin van de tekst.

Daarom kan veelal geen eenvormige oplossing worden geboden. Dit moet bij toekomstige voorstellen altijd in gedachten worden gehouden.

Brussel, 25 januari 1995.

De Voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

Carlos FERRER

() In het hele verslag wordt ervan uitgegaan dat de Europese MKB-sector ondernemingen omvat met minder dan 500 werknemers (behalve in de landbouw, jacht, bosbouw en visser+). Daarb+ wordt de MKB-sector ruwweg in de volgende grootteklassen onderverdeeld :

- micro-ondernemingen : 0-9 werknemers;

- kleine ondernemingen : 10-99 werknemers, soms verder onderverdeeld in ondernemingen met 10-19, 20-49 en 50-99 werknemers;

- middelgrote ondernemingen : 100-499 werknemers, soms verder onderverdeeld in ondernemingen met 100-249 en 250-499 werknemers.

() PB nr. C 393 van 31. 12. 1994.

() COM(94) 55 def.

() PEDIP = Specifiek programma voor de ontwikkeling van de Portugese industrie.