[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 6.10.2006

SEC(2006) 1225

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE

SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING - PUBLIEKE EN PARTICULIERE MIDDELEN MOBILISEREN VOOR EEN WERELDWIJDE TOEGANG TOT KLIMAATVRIENDELIJKE, BETAALBARE EN ZEKERE ENERGIEDIENSTEN: HET WERELDFONDS VOOR ENERGIE-EFFICIENCY EN HERNIEUWBARE ENERGIE {COM(2006)583 def.}{SEC(2006) 1224}

Als de huidige trends doorzetten, zal volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) de mondiale vraag naar energie tegen 2030 met meer dan 60 % toenemen. Tegelijkertijd zou de uitstoot van koolstofdioxide evenwel met 62 % toenemen en zouden naar schatting 1,4 miljard mensen verstoken blijven van moderne energiediensten. De wereldleiders waren het erover eens dat deze trends niet duurzaam zijn. Op de wereldtop over duurzame ontwikkeling in 2002 kwamen zij overeen dat het mondiale aandeel van hernieuwbare energie dringend en aanzienlijk moest stijgen en dat het aantal mensen (1,6 miljard) dat geen toegang heeft tot basisenergiediensten, met de helft moest dalen. Om te voorkomen dat het bij holle frasen zou blijven, heeft de EU de coalitie van Johannesburg voor hernieuwbare energie (JREC) in het leven geroepen. Sinds de oprichting ervan op de wereldtop hebben meer dan 90 regeringen zich bij deze coalitie aangesloten. De Commissie is medevoorzitter van de JREC en herbergt het secretariaat, waarbij zij let op de nodige synergieën met het EU-energie-initiatief dat belangrijke aandacht blijft besteden aan hernieuwbare energie en energie-efficiency. Voorts is in het G8-actieplan van Gleneagles inzake klimaatverandering, schone energie en duurzame ontwikkeling voorgesteld om een speciaal investeringskader voor schone energie te creëren. In haar groenboek “Een Europese strategie voor duurzame, concurrerende en continu geleverde energie voor Europa” beschrijft de Commissie een geïntegreerde aanpak van de klimaatverandering die onder meer tot doel heeft de energie-efficiency sterk te verbeteren door middel van demonstratie en toepassing van energie-efficiënte technologieën en bredere demonstratie en toepassing van hernieuwbare-energietechnologieën.

Investeringen in hernieuwbare energie leveren, net zoals investeringen in energie-efficiency, aanzienlijke voordelen met de typische kenmerken van collectieve goederen op. Zij leiden immers tot aanzienlijke mondiale voordelen, zoals geen of lage uitstoot van broeikasgassen, maar ook tot lokale en regionale voordelen, zoals geen of lage uitstoot van klassieke luchtverontreinigende stoffen. Zij helpen de zekerheid van de energievoorziening te verbeteren doordat ze gebruikmaken van lokaal beschikbare energiebronnen zoals wind- en zonne-energie, aardwarmte of biomassa. Zij stimuleren ook de plaatselijke werkgelegenheid en genereren meer inkomsten, onder meer door de levering van energie voor productieve doeleinden. Deze “collectieve” voordelen maken projecten op het gebied van hernieuwbare energie en energie-efficiency vaak economisch zeer interessant, met name in ontwikkelingslanden waar de elektriciteitsproductie doorgaans veel vervuilender en veel minder efficiënt is dan in geïndustrialiseerde landen met een vooruitstrevende milieuwetgeving.

Investeringen in hernieuwbare energie en energie-efficiency kunnen voortaan ook een vast onderdeel uitmaken van de agenda van essentiële investeringen op het gebied van energie en ontwikkeling. Zij kunnen elektrische en niet-elektrische energie helpen leveren voor lokale bedrijfs- en vervoersactiviteiten, met name waar een aansluiting op het net economisch niet rendabel is. Niet aan het net gekoppelde systemen en mininetten kunnen in afgelegen gebieden voor een adequate en zuinige energievoorziening zorgen. Er bestaat een hele reeks van technologische oplossingen om aan de behoeften van bedrijven en huishoudens tegemoet komen, wat bijzonder relevant is voor ontwikkelingslanden.

Ondanks de steeds talrijkere succesverhalen en toezeggingen door de internationale gemeenschap voorspelt het IEA evenwel dat het aandeel van hernieuwbare energie in 2030 min of meer gelijk zal blijven als de huidige trends doorzetten. Ook als de beleidskaders steeds beter faciliteren, is de financiering van investeringen in hernieuwbare energie en energie-efficiency niet automatisch gegarandeerd. De oorzaken van de financieringskloof zijn ingewikkeld maar het probleem situeert zich voornamelijk op het vlak van risicokapitaal, dat een belangrijk onderpand voor kredietverstrekkers vormt. Het mobiliseren van particuliere middelen is van wezenlijk belang om voldoende kapitaal beschikbaar te maken voor investeringen in duurzame energie. Omdat in hernieuwbare energie een groot potentieel besloten ligt om, zowel lokaal als mondiaal, een hele reeks collectieve milieu- en sociaal-economische goederen voort te brengen, is het zaak dat de overheid deze financiële patstelling helpt te doorbreken en internationale en binnenlandse particuliere investeerders stimuleert.

De Commissie heeft al de krachten gebundeld met internationale financiële instellingen zoals de EIB, de EBWO en de Wereldbank, particuliere investeerders en financiële intermediairs om een wereldfonds voor energie-efficiency en hernieuwbare energie (GEEREF) op te zetten in de vorm van een mondiaal publiek-privaat partnerschap . Met dit fonds wordt beoogd publieke en particuliere middelen te mobiliseren om meer armslag te geven aan proefsystemen die de financiële patstelling voor economisch rendabele projecten en bedrijven op het gebied van hernieuwbare energie kunnen helpen doorbreken. Het voorstel is geïnspireerd op het initiatief inzake geduldkapitaal dat de Europese Commissie in 2004 in het kader van de JREC heeft opgezet. Het is gebaseerd op een haalbaarheidsstudie waarvan het bereik en de opzet zijn gestuurd door de discussies op de wereldtop over duurzame ontwikkeling van 2002 en de eerste internationale conferentie op hoog niveau van de JREC in Brussel (2-3 juni 2003). De nadruk ligt in het bijzonder op ontwikkelingslanden en overgangseconomieën.

Het GEEREF zal worden opgezet als een mondiaal publiek-privaat partnerschap dat passende mogelijkheden voor risicodeling en medefinanciering zal bieden aan diverse commerciële en niet-commerciële investeerders met een mondiaal beleggingsmandaat. Er zullen zonder externe middelen professionele fondsbeheerders kunnen worden aangeworven, die handelen volgens een specifiek mandaat dat door donoren en investeerders is vastgesteld. Er zal worden voorzien in solide toezicht-, rapportage- en controlemechanismen.

Het GEEREF zal steun verlenen aan projecten op het gebied van hernieuwbare energie en energie-efficiency onder 10 miljoen EUR, omdat commerciële investeerders en IFI’s deze meestal links laten liggen, in de landen van Afrika bezuiden de Sahara, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan, de landen van het Europees nabuurschap (inclusief Noord-Afrika en de Oost-Europese niet-EU-landen, waaronder Rusland), Latijns-Amerika en Azië (inclusief Centraal-Azië en het Midden-Oosten)[1]. De financiering zal marktgestuurd zijn waarbij prioriteit zal worden gegeven aan investeringen in de landen, regio’s en steden die een ondersteunend beleid voor hernieuwbare energie voeren dat participatie van de particuliere sector bevordert en investeringen in hernieuwbare energie faciliteert. Bijzondere aandacht zal worden gegeven aan de behoeften van de ACS-landen. De concrete verstrekking van risicokapitaal en de technische bijstand zullen het fonds tot “één loket” maken, wat de transactiekosten zal doen dalen en de prestaties van het fonds als geheel zal verbeteren.

Er zal worden geïnvesteerd in een breed scala van projecten en technologieën op het gebied van hernieuwbare energie en energie-efficiency waarbij de nadruk zal worden gelegd op technisch beproefde technologieën.

De financieringsdoelstelling voor het GEEREF is vastgesteld op een bedrag van ten minste 100 miljoen EUR. Dit bedrag is noodzakelijk om op mondiaal niveau een effect van betekenis te kunnen realiseren en toereikend om een publiek-privaat partnerschap op te zetten dat uiteindelijk met eigen middelen kan functioneren.

Het GEEREF zal zich actief bezighouden met de oprichting en financiering van regionale subfondsen of de versterking van soortgelijke bestaande initiatieven[2]. Op die manier zal rekening kunnen worden gehouden met de specifieke eigenschappen van de regionale markten, zal een beroep kunnen worden gedaan op internationale financiële instellingen en lokale deskundigheid, en zullen extra particuliere middelen kunnen worden aangetrokken.

De participatie van het GEEREF zou tussen 25 en 50 % kunnen bedragen bij subfondsen met een gemiddeld tot hoog risico en 15 tot 20 % bij subfondsen met een laag risico.

Ervan uitgaande dat een eerste financiële afsluiting met een bedrag van tegen de 100 miljoen EUR haalbaar is, zouden extra middelen tot 1 miljard EUR kunnen worden gemobiliseerd. De hefboomwerking zou aldus rond een factor 10 liggen, wat aanzienlijk hoger is dan bij traditionele op subsidies gebaseerde regelingen die een medefinanciering van 50 tot 70 % vereisen.

Gelet op de risico’s is de Europese Commissie zich ervan bewust dat een aanzienlijke bijdrage van de Gemeenschapsbegroting van wezenlijk belang is om het initiatief snel op gang te brengen en omvangrijke particuliere medefinanciering aan te trekken. De Europese Commissie stelt voor om voor de periode 2007-2010 tot 80 miljoen EUR aan het GEEREF bij te dragen in het kader van het thematische programma voor het milieu en het duurzaam beheer van de natuurlijke hulpbronnen met inbegrip van energie. Voor begin 2007 is een eerste bijdrage van 15 miljoen EUR voorgesteld. De voor het beheer van dit initiatief vereiste personele middelen zullen worden gedekt met de bestaande middelen in de beherende diensten, indien nodig via interne herschikking.

De (jaarlijkse) financieringsbeschikking inzake de uitgaven voor het jaarlijkse ENRTP-programma zal ook de basis vormen voor de toewijzing van communautaire middelen aan het GEEREF (eventueel via het Europees Investeringsfonds zoals in het geval van het Europees Fonds voor Zuidoost-Europa). Bij de besluitvorming zal rekening worden gehouden met de desbetreffende, in de rechtsgrond vervatte bepalingen.

Dit voorstel voorziet in medefinanciering door een hele reeks publieke en particuliere lichamen, waaronder internationale financiële instellingen, particuliere investeerders en bedrijven, en stichtingen. De EU- en EER-lidstaten kunnen op vrijwillige basis bijdragen. Een raming van de omvang van deze medefinanciering is in onderstaande tabel gegeven:

mln EUR (tot 3 decimalen)

Medefinancierende organisatie | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 e.v. | Totaal |

Niet-communautaire medefinanciering 1e tranche | 10,000 | 10,000 | 20,000 |

Niet-communautaire medefinanciering 2e tranche | 15,000 | 30,000 | 50,000 | 109,000 | 204,000 |

Niet-communautaire medefinanciering 3e tranche | 10,000 | 50,000 | 100,000 | 300,000 | 331,000 | 791,000 |

Totaal niet-communautaire medefinanciering | 35,000 | 90,000 | 150,000 | 409,000 | 331,000 | 0,000 | 1015,000 |

Van de door de EIB beheerde investeringsfaciliteit van het 9e Europees Ontwikkelingsfonds zou tot 50 miljoen EUR aan medefinanciering kunnen worden ontvangen voor het opzetten van activiteiten in ACS-regio’s.

Dit nieuwsoortige instrument zou kunnen fungeren als een positief voorbeeld dat navolging zou kunnen krijgen bij andere publieke en particuliere investeerders. Het vormt een belangrijke opstap naar het bijeenbrengen van de totale benodigde som van 241 miljard EUR tegen 2010.

Wanneer alle middelen zijn geïnvesteerd, zou het GEEREF in de ontwikkelingslanden bijna 1 Gigawatt van schone energie op de markt kunnen brengen. Dit zou 1 tot 3 miljoen mensen met schone energie kunnen bevoorraden, waarmee jaarlijks een uitstoot van 1 tot 2 miljoen ton CO2 wordt vermeden (tegen de huidige prijzen bijna 5 miljoen EUR).

- Broeikasgasemissies: jaarlijks zal meer dan 1,1 miljoen ton aan CO2-uitstoot worden voorkomen, wat gedurende decennia duurzame effecten zal opleveren. Deze raming is gebaseerd op de veronderstelling dat de nieuw geïnstalleerde capaciteit die via het GEEREF is gefinancierd, de huidige “gemiddelde” met fossiele brandstoffen gestookte elektriciteits- en warmtekrachtcentrales in de ontwikkelingslanden zou vervangen. In het optimistische scenario, indien alleen de kolengestookte warmte- en elektriciteitsproductie zou worden vervangen, zou de jaarlijkse CO2-besparing bijna 3 miljoen ton bedragen. Het pessimistische scenario, dat van de vervanging van gasgestookte warmte- en elektriciteitscentrales uitgaat, wordt zeer onwaarschijnlijk geacht. De meeste energie-investeringen in de ontwikkelingslanden blijven gericht op een uitbreiding van de energieproductiecapaciteit op basis van goedkope kolen in plaats van het veel duurdere gas. Bij een tienjarige looptijd van het wereldfonds zou dit een gecumuleerde CO2-besparing van 10 tot 30 miljoen ton kunnen opleveren, met duurzame gevolgen gedurende nog eens ten minste 10 jaar. In ieder geval hangt het definitieve resultaat af van de uiteindelijke technologie en geografische mix.

- Energiezekerheid: naar verwachting zal een globale capaciteit van 500 tot 1 500 MW beschikbaar komen uit nieuw geïnstalleerde voorzieningen die van schone en lokale hernieuwbare-energiebronnen gebruikmaken, dan wel uit bestaande voorzieningen die dankzij investeringen in energie-efficiency niet moesten worden uitgebreid.

- Toegang tot energie: tussen 0,5 en 3,5 miljoen mensen in ontwikkelingslanden zullen toegang krijgen tot moderne schone energie. Naar verwachting zullen ook midden- en kleinbedrijven hiervan kunnen profiteren, waardoor in afgelegen gebieden in ontwikkelingslanden meer kansen zullen ontstaan om economische activiteiten te ontwikkelen die zich anders niet hadden voorgedaan. De verwachting is ook dat bijna 500 000 huizen zullen worden aangesloten op voorzieningen voor warm water en moderne brandstoffen om te koken.

- Overige: er worden nog meer positieve gevolgen verwacht, die evenwel niet werden gekwantificeerd, waaronder:

- een lagere uitstoot van klassieke luchtverontreinigende stoffen, waaronder SOx, NOx, PM (fijne deeltjes) en CO, wat de plaatselijke luchtkwaliteit zal helpen verbeteren waardoor gezondheidsproblemen zoals ten gevolge van binnenshuis koken, zullen afnemen;

- een afname van de druk die de dure invoer van fossiele brandstoffen veroorzaakt, dankzij het gebruik van hernieuwbare energiebronnen, zoals wind- en zonne-energie, aardwarmte of lokaal beschikbare biomassa;

- een stimulans voor de plaatselijke werkgelegenheid en de inkomstenontwikkeling, onder meer door de levering van energie voor productieve doeleinden, met name in afgelegen gebieden waar een uitbreiding van het net economisch niet interessant is;

- meer mogelijkheden voor de ontwikkeling, overdracht en verspreiding van geavanceerde technologieën, onder meer door nieuwe mogelijkheden ter bevordering van de oprichting van joint ventures tussen ondernemers uit Europa en ontwikkelingslanden, waardoor technologische kennis en knowhow op het gebied van management worden overgedragen.

Het voorgestelde wereldfonds voor energie-efficiency en hernieuwbare energie dat in deze mededeling wordt beschreven, completeert het financieringsinstrumentarium dat op het niveau van de Europese Gemeenschap ter beschikking staat. Het fonds is speciaal opgezet om de Gemeenschap meer slagkracht te geven teneinde haar partnerlanden bij de tenuitvoerlegging van hun programma’s voor duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding te ondersteunen en de overdracht, ontwikkeling en verspreiding van milieuvriendelijke technologieën te versnellen. Het zal een efficiënte samenwerking tussen donoren vergemakkelijken, grote belangstelling bij commerciële investeerders - waaronder internationale financiële instellingen - wekken en er uiteindelijk voor zorgen dat duurzame, zekere en betaalbare energietechnologieën en daarmee samenhangende diensten wereldwijd sneller ingang vinden.

Naarmate meer ervaring wordt opgedaan, zou deze nieuwsoortige benadering van een concreet publiek-privaat partnerschap kunnen worden uitgebreid naar andere cruciale gebieden voor investeringen in een schone, betaalbare en zekere energiesector (zoals opvang en geologische opslag van koolstoffen).

[1] Voor de landen die onder het pretoetredingsinstrument vallen, dient in extra financiering uit andere instrumenten te worden voorzien.

[2] In de bijlage bij (SEC(2006) 1224) zijn voorbeelden opgenomen van bestaande proefprojecten die vergelijkbaar zijn met hetgeen hier wordt beoogd en die zouden kunnen worden versterkt.