Kennisgeving overeenkomstig artikel 114, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie — Toestemming om nationale maatregelen te handhaven die stringenter zijn dan bepalingen van een EU-harmonisatiemaatregel

(Voor de EER relevante tekst)

(2021/C 47/07)

Bij brief van 6 november 2020, die de Commissie op 10 november 2020 heeft ontvangen, heeft Denemarken de Commissie in kennis gesteld van zijn wens om de nationale bepalingen inzake het gebruik van nitrietadditieven in vleesproducten, die afwijken van Verordening (EG) nr. 1333/2008 van het Europees Parlement en de Raad inzake levensmiddelenadditieven (1) , te handhaven (2) . Besluit nr. 1247 van 30 oktober 2018 betreffende levensmiddelenadditieven enz. in voedingsmiddelen (BEK nr 1247 af 30.10.2018, Udskriftsdato: 3.9.2020, Miljø- og Fødevareministeriet). De kennisgeving heeft betrekking op de stoffen kaliumnitriet (E 249) en natriumnitriet (E 250) (nitrieten) in bijlage II, deel E, van de verordening (levensmiddelencategorie 8) (EU-lijst).

Dit toegestane gebruik van nitrieten is overgenomen in de nieuwe EU-lijst van voor gebruik in levensmiddelen goedgekeurde levensmiddelenadditieven en de gebruiksvoorwaarden daarvoor, opgesteld in de bij Verordening (EU) nr. 1129/2011 van de Commissie (5) vastgestelde bijlage II bij Verordening (EG) nr. 1333/2008.

De oorspronkelijke Richtlijn 95/2/EG van het Europees Parlement en de Raad (4) stelde maximumgehalten aan residuen vast voor nitrieten en nitraten in verscheidene vleesproducten. Bij Richtlijn 2006/52/EG werd echter overeenkomstig een advies van de EFSA van 2003 het beginsel ingevoerd dat het gehalte aan kaliumnitriet (E 249) en natriumnitriet (E 250) moet worden geregeld in de vorm van maximumconcentraties die tijdens de vervaardiging van vleesproducten mogen worden toegevoegd. Deze hoeveelheid bedraagt 150 mg/kg voor vleesproducten in het algemeen en 100 mg/kg voor gesteriliseerde vleesproducten.

De maximumgehalten waren oorspronkelijk vastgesteld in Richtlijn 2006/52/EG van het Europees Parlement en de Raad ( 3 ) . Die richtlijn is op 5 juli 2006 door het Europees Parlement en de Raad vastgesteld en is gebaseerd op artikel 95 van het EG-Verdrag (nu artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie — VWEU). Wat het gebruik van nitraten en nitrieten in vleesproducten betreft, beoogt de richtlijn een evenwicht tot stand te brengen tussen het beschermende effect van nitrieten tegen de vermenigvuldiging van de bacterie die het levensbedreigende botulisme veroorzaakt enerzijds en het risico van de vorming van carcinogene nitrosaminen door de aanwezigheid van nitrieten in vleesproducten anderzijds. Dit sluit aan bij het wetenschappelijke advies van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) en het Wetenschappelijk Comité voor de menselijke voeding (SCF).

Overeenkomstig het Deense Besluit nr. 1247 mogen kaliumnitriet (E 249) en natriumnitriet (E 250) slechts aan vleesproducten worden toegevoegd als een specifieke toegevoegde hoeveelheid niet wordt overschreden. Naargelang van het product bedraagt deze maximumconcentratie 0, 60, 100 of 150 mg/kg. In tegenstelling tot Verordening (EG) nr. 1333/2008 bevatten de Deense bepalingen geen uitzondering op het beginsel van maximale toegevoegde hoeveelheden voor nitrieten. Daardoor mogen bepaalde traditioneel vervaardigde vleesproducten uit andere lidstaten in Denemarken niet in de handel worden gebracht. Voor een aantal vleesproducten stelt de Deense wetgeving bovendien lagere maximale toegevoegde hoeveelheden nitrieten vast dan de verordening, namelijk 0 en 60 mg/kg.

Denemarken benadrukt dat er, hoewel deze lagere hoeveelheden nitrieten die aan vleesproducten mogen worden toegevoegd reeds jaren van kracht zijn, nog nooit problemen zijn geweest met de conservering van de producten in kwestie, dat er in Denemarken zeer weinig gevallen van botulisme zijn in vergelijking met andere lidstaten, en dat het laatste geregistreerde geval van die ziekte dat door vleesproducten was veroorzaakt, dateert van vóór 1980.

Het Koninkrijk Denemarken is van mening dat, in tegenstelling tot Verordening (EG) nr. 1333/2008, de huidige Deense bepalingen volledig in overeenstemming zijn met het advies van de EFSA ( 6 ) dat stelt dat het in het algemeen mogelijk is om al met 50 mg/kg aan toegevoegde nitrieten veilige vleesproducten te produceren.

6.

In 2014 heeft de Commissie een dossieronderzoek afgerond waarin de uitvoering door de lidstaten van de EU-regelgeving inzake nitrieten is gemonitord. Het onderzoek is uitgevoerd op basis van de antwoorden op een vragenlijst die aan alle lidstaten is bezorgd. Hieruit is gebleken dat, op enkele uitzonderingen na, de hoeveelheid nitrieten die doorgaans wordt toegevoegd aan niet-gesteriliseerde vleesproducten lager is dan de EU-maximumconcentratie, maar hoger dan de Deense niveaus. Er werd geconcludeerd dat de mogelijkheid om de huidige maximumgehalten voor nitrieten te herzien, nader moest worden onderzocht.

De Commissie is daarom gestart met een ad-hoconderzoek, dat in januari 2016 is voltooid, naar het gebruik door de industrie van nitrieten in verschillende categorieën vleesproducten en de noodzaak daarvan, ook met het oog op de bescherming tegen Clostridium botulinum. Op basis van gegevens die zijn verzameld door middel van een literatuuronderzoek, een enquête en een workshop van deskundigen in het kader van dit onderzoek blijkt dat de huidige toegestane maximumgehalten voor nitrieten kunnen worden herzien.

Verder schrijft Verordening (EU) nr. 257/2010 van de Commissie (7) voor dat de EFSA de veiligheid van het gebruik van nitrieten moet herbeoordelen. De EFSA heeft op 15 juni 2017 een advies uitgebracht over de herbeoordeling van kaliumnitriet (E 249) en natriumnitriet (E 250) als levensmiddelenadditieven (8). De EFSA heeft een aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) van 0,07 mg nitriet-ion/kg lichaamsgewicht per dag afgeleid en verduidelijkt dat deze ADI voor de algemene bevolking niet wordt overschreden bij blootstelling aan nitriet als gevolg van het gebruik daarvan als levensmiddelenadditief, afgezien van een kleine overschrijding bij kinderen in het hoogste percentiel. Indien echter alle bronnen van blootstelling aan nitriet via de voeding samen zouden worden genomen (levensmiddelenadditieven, natuurlijke aanwezigheid en verontreiniging), zou de ADI bij zuigelingen, peuters en kinderen bij de gemiddelde blootstelling en bij alle leeftijdsgroepen bij de maximale blootstelling worden overschreden. De blootstelling aan endogene nitrosaminen werd beschouwd als weinig zorgwekkend, maar er was wel enige bezorgdheid over de blootstelling aan exogene nitrosaminen. In zijn advies merkt de EFSA tevens op dat meer onderzoek nodig is om onzekerheden en kennishiaten aan te pakken, en dat het niet mogelijk was om de nitrosaminen die het gevolg zijn van overeenkomstig de toegestane hoeveelheden toegevoegde nitrieten duidelijk te onderscheiden van de nitrosaminen die in de voedselmatrix worden aangetroffen als geen externe nitrieten zijn toegevoegd. In epidemiologische studies is er enig bewijs voor een verband tussen i) nitriet in voeding en maagkanker, en ii) de combinatie van nitriet plus nitraat uit verwerkt vlees en darmkanker, en er is bewijs voor een verband tussen voorgevormde N-nitrosodimethylamine en darmkanker.

Op basis van de conclusies van het dossieronderzoek onder de lidstaten, het ad-hoconderzoek over het gebruik van nitrieten door het bedrijfsleven, de herbeoordeling door de EFSA en de door Denemarken verstrekte gegevens kan de Commissie een mogelijke herziening van de maximumgehalten voor nitrieten verder overwegen. Deze herziening van de maximumgehalten voor nitrieten wordt momenteel besproken met de lidstaten.