* Ut COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 18 10.1995 
COM(95)478 def 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
EUROPESE GEMEENSCHAP 
HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GASVOORZIENING 

INHOUDSOPGAVE 
1. Samenvatting 1 
2. Conclusies 7 
3. Huidige en toekomstige vraag en aanbod van gas in de EG en externe 
relaties 9 
3.1. Evolutie van vraag en aanbod van gas in de EG in het voorbije 
decennium 9 
3.2. Huidige vraag en aanbod in de EG 9 
3.3. Vraag- en aanbodvooruitzichten (zie Tabel 2B) 11 
3.4 De externe dimensie 13 
4. Marktontwikkelingen en de consequenties voor het veilig stellen van de 
gasvoorziening 15 
4.1. Ontwikkelingen in de sector krachtopwekking 15 
4.2. Ontwikkelingen in de grote industriële sector 16 
4.3. Verticale integratie langs de gasketen 17 
4.4. Horizontale integratie op de gasmarkt 18 
4.5. Gasprijsstellingsmechanismen 18 
5. Zekerheid van voorziening op EG-niveau 19 
5.1. Inleiding 19 
5.2. Korte- termijnaspecten van zekerheid ten aanzien van de gas­
voorziening in de EG 20 
5.3. Aspecten op lange termijn van de zekerheid van de 23 
5.4. Transeuropese gasnetwerken 27 
5.5 Samenwerking op EG-niveau 27 
Tabellen 
Bijlage 
AQ~ 
1. Samenvatting 
Inleiding 
1. Het marktaandeel van aardgas neemt in nagenoeg alle Lid-Staten van de Europese 
Gemeenschap toe. Voor de EG in haar geheel wordt verwacht dat het huidige 
aandeel van omstreeks 19% in de energievoorziening in 2010 tot circa 26% zal zijn 
opgelopen. Tegelijkertijd zal bij afnemende produktie binnen de EG de 
afhankelijkheid van invoer uit andere landen waarschijnlijk sterk toenemen, en wel 
van de huidige omvang van bijna 40% tot omstreeks 60% tegen het jaar 2010, en 
tot zelfs 75% tegen 2020. Verder geeft de onzekere politieke situatie in sommige 
van deze belangrijke toevoerlanden aanleiding tot enige zorg. 
2. Tot op heden geniet de aardgasindustrie in de EG een voorbeeldige reputatie ten 
aanzien van de zekerheid van voorziening. Er is geen reden om aan te nemen dat 
hierin in de toekomst verandering zal komen. De Lid-Staten zijn hiervoor op 
nationaal niveau verantwoordelijk en de Europese Gemeenschap draagt haar verant­
woordelijkheid op het vlak van de Gemeenschap, in het bijzonder ten aanzien van 
de interne markt. 
3. Dit Rapport maakt deel uit van het in de door de Commissie ingediende Groen-
boek(1) en daaropvolgend Witboek uiteengezette kader, waarin de nadruk wordt 
gelegd op de zekerheid van de gasvoorziening als een van de drie pijlers van het 
energiebeleid in de EG. Ofschoon het niet de bedoeling is van dit Rapport vooruit 
te lopen op de verdere ontwikkeling van het juridische kader met betrekking tot 
overige energiebeleidspunten van de EG, zoals de interne Energiemarkt en de 
Transeuropese netwerken, beoogt het een bijdrage te leveren tot de discussie ten 
aanzien van deze beleidsaangelegenheden. 
4. De doelstelling van het Rapport is tweeledig: 
(a)een platform te verschaffen voor de discussie over de vooruitzichten van de 
gassector in de EG; en 
(b)onderzoek te doen naar de zekerheid van de voorziening en vast te stellen wat er 
op EG-niveau kan worden gedaan om de gasvoorziening tot ver in de volgende 
eeuw verder veilig te stellen. 
5. Dit Rapport is in drie hoofdstukken onderverdeeld. Het eerste hoofdstuk is gewijd 
aan de vooruitzichten voor vraag en aanbod van gas tot het jaar 2020, aan de 
leveringslacunes die kunnen optreden en aan het kritische punt van de externe 
relaties. In het tweede hoofdstuk wordt aandacht besteed aan bepaalde marktont­
wikkelingen met betrekking tot hun eventuele invloed op de zekerheid van de 
gasvoorziening. Tenslotte worden in Hoofdstuk 3 de voorzorgsmaatregelen 
besproken waarover de gasindustrie vandaag beschikt en hun doeltreffendheid 
beoordeeld bij een ernstige terugval in de voorziening. Dit rapport heeft geen 
consequenties voor de begroting van de Gemeenschap. 
0) COM(94)659 def. 
A 
(). Door het Internationale Hncrgicbureau is onlangs een onderzoek uitgevoerd naar de 
zekerheid van de gasvoorziening voor de drie belangrijke regionale OESO-gasafzet-
gebieden, met name OESO-Europa, Noord-Amerika en OESO Pacific. Uit dit 
onderzoek blijkt dat met betrekking tot vraag en aanbod van gas en zekerheid van 
voorziening deze drie regionale gasafzetgebieden aanzienlijk van elkaar verschillen. 
Eventuele conclusies die specifiek betrekking hebben op de Europese Gemeenschap 
kunnen slechts worden getrokken op basis van een gedetailleerde analyse van de 
Europese situatie zoals beschreven in dit rapport. 
7. Bij de voorbereiding voor dit rapport is uitvoerig overleg gepleegd met de 
industrie, individuele gasbedrijven en Eurogas, evenals met de Lid-Staten. Dit 
overleg heeft extra inhoud gegeven aan de uiteindelijke tekst. 
Vooruitzichten voor vraag en aanbod 
8. Het gecontracteerde gasaanbod voldoet ruimschoots aan de voor 2000 geraamde 
vraag. Als we uitgaan van een verlenging van de bestaande leveringscontracten, 
blijkt dat op dit ogenblik het gecontracteerde aanbod tot 20% beneden de in 2010 
te verwachten vraag ligt. Nieuwe gasleveringscontracten, die qua volume het totale 
gasverbruik van nu overschrijden, zullen nodig zijn om aan die in 2020 te 
verwachten vraag te voldoen. 
9. Maar de voor de EG beschikbare potentiële gasvoorraden, zowel intern als extern, 
zijn zeer groot en voldoende om tot ver in de volgende eeuw aan de vraag te 
voldoen. Verder aanbod kan hoogst waarschijnlijk worden verwacht van de drie 
belangrijke externe leveranciers: Rusland, Noorwegen en Algerije. Bij al deze drie 
is sprake van grote projecten voor verhoging van de gasexport naar de EG. 
10. Er is geen tekort aan additionele voor de EG toegankelijke gasreserves, zoals in het 
Midden-Oosten en Centraal Azië. Deze moeten echter nog tot ontwikkeling worden 
gebracht. Het gas moet via pijpleidingen of LNG-vervoer over lange afstanden 
worden getransporteerd met alle kosten vandien. Bij pijpleidingen kunnen zich 
problemen voordoen in het transitoverkeer. Op langere termijn kunnen deze 
factoren de gasprijzen onder druk zetten, hetgeen op zijn beurt tot minder toename 
van de vraag naar gas kan leiden. 
Externe relaties 
11. De Europese Gemeenschap discuteert thans strategiën voor het ontwikkelen van 
nauwere landen met bepaalde belangrijke energieproducten in de vroegere Sovjet­
unie waarbij onderwerpen zoals de voorwaarden voor toegang tot energieproducten 
en de totstandbrenging van export afzet markten onderdeel zijn van de dialoog met 
deze landen. 
In het belangrijke kader van het Europese Energie Handvest Verdrag wordt het 
handelsverkeer in gas tussen oost en west en samenwerking met bestaande en 
potentiële leveringslanden gestimuleerd. 
Door de totstandbrenging van een met het Energiehandvesl vergelijkbaar kader dat 
gericht is op het zuiden of een zodanige uitbreiding door de Conferentie over het 
Energiehandvest van het met het Handvest beoogde proces dat ook andere 
regionale gasleveranciers hierbij worden betrokken zou men zich beter kunnen 
indekken tegen onvoldoende voorziening. De op handen zijnde Euro-Mediterrane 
Conferentie biedt de gelegenheid hierin een stap verder te komen. 
12. Binnen het kader van de dialoog tussen consument en producent wordt ook een 
nauwere band met leveranciers gestimuleerd. Van de toenemende afhankelijkheid 
van de EG van invoer en de noodzaak uit strategisch oogpunt van nauwere banden 
met externe leveranciers zou een inspirerende en motiverende invloed moeten 
uitgaan naar het beleid ten aanzien van de relatie met die landen. EG-
samenwerkings- en technische hulpprogramma's bijvoorbeeld TACIS, PHARE en 
mediteraneane programma's in de energiesector dienen in toenemende mate door 
dergelijke strategische eisen te worden beheerst. 
13. De landen in Centraal- en Oost-Europa hebben met ernstige problemen te kampen 
in de gassector, niet het minst door een zwakke voorzieningspositie die het gevolg 
is van het feit dat men grotendeels afhankelijk is van een enkele leverancier. Deze 
landen hebben hun hoop gericht op de EG voor uitbreiding van handel, samen­
werking, integratie en diversifiëring van aanbod, met name in het vooruitzicht van 
het lidmaatschap van de EG. 
Marktontwikkelingen 
14. De laatste jaren is er een tendens waarneembaar naar verticale integratie in de 
gassector, met name in de vorm van downstreaminvesteringen door sommige 
externe leveranciers. Deze ontwikkeling moet worden verwelkomd daar zij blijk 
geeft van grotere verbondenheid van de betreffende leveranciers met de 
afzetgebieden in de EG en een element van stabiliteit en zekerheid vormt. Tegelij­
kertijd dient echter te worden gezorgd voor'diversiteit van de leveranciers. 
15. Door een aantal economische voordelen wordt aan gas de voorkeur gegeven als 
brandstof voor elektrische centrales. Vergeleken met andere fossiele brandstoffen 
zijn aan aardgas ook belangrijke milieuvoordelen verbonden. Dientengevolge kan 
tot het jaar 2010 gerekend worden op een toename van 50% van het gebruik van 
gas door krachtcentrales, of wel bijna een derde van het totale gasverbruik in de 
EG. De toename van de vraag naar gas door elektrische centrales en de drang tot 
kostenverlaging kan een stimulans vormen voor het bevorderen van de recht­
streekse banden tussen elektrische centrales en gasproducenten en het creëren van 
nieuwe prijsformules waarin tot uitdrukking komt dat in deze sector steenkool de 
grote concurrent is van gas; de ontwikkeling van de gasmarkten zal dan op haar 
beurt een nieuwe prijsstelling voor gas mogelijk maken. 
Zekerheid op korte termijn van voorziening op EG-niveau 
16. Naar schatting zou de EG nu een respectievelijk 9 en 20 maanden durende 
onderbreking van de levering door de grote niet-OESO-exporteurs Rusland en 
Algerije kunnen opvangen. Zelfs bij een gelijktijdige terugval van de levering uit 
deze beide landen, is de voorziening nog bijna 5 maanden gedekt. 
Volledige grensoverschrijdende samenwerking tussen de gasindustrieën van de Lid-
Staten met behulp van bestaande voorzorgsmaatregelen is nodig om een dergelijke 
mate van zekerheid in stand te houden. 
17. De situatie van de voorziening verschilt echter aanzienlijk tussen de Lid-Staten met 
betrekking tot het aandeel van aardgas voor primair energieverbruik, de 
binnenlandse produktie van gas, de ingevoerde hoeveelheden, de mate van 
integratie in het Europese gasnet, opslaghoeveelheden en -kenmerken, marktseg-
mentatie, het aandeel van mogelijke leveringsonderbrekingen, de beschikking over 
installaties die met twee verschillende brandstoffen kunnen worden gestookt, LNG-
terminals en grensoverschrijdende ondersteunende samenwerking met andere 
gasbedrijven. De op nationaal niveau genomen maatregelen ter zekerstelling van de 
voorziening variëren als functie van deze zeer uiteenlopende vraag- en aanbodsitua­
ties. 
18. Toepassing van de EG-dimensie leidt tot grotere zekerheid van de voorziening. De 
gasbedrijven in de EG werken via grensoverschrijdende bijstandsovereenkomsten 
reeds met elkaar samen op basis van commerciële overwegingen. Een EG-
samenwerkingsbeleid dat is afgestemd op het zo veel mogelijk beperken van de 
gevolgen voor verbruikers van een grote onderbreking waardoor meerdere Lid-
Staten worden getroffen, vereist de toepassing van een scala aan maatregelen. Deze 
hebben betrekking op vermindering van de vraag door het gebruik van 
onderbreekbare contracten; produktie-flexibiliteit, zowel met betrekking tot de eigen 
produktie van een land als de invoer uit andere producerende landen in de EG; 
alsmede benutting van beschikbare opslag op EG-niveau. Bij gecombineerde 
toepassing kunnen deze maatregelen leiden tot een toename van de voor het interne 
EG-handelsverkeer beschikbare hoeveelheid gas als gevolg van de verhoogde 
invoerdiversiteit van de EG in haar geheel vergeleken met afzonderlijke landen. 
Zekerheid op lange termijn van voorziening op EG-niveau 
19. Om volledig profijt te trekken uit de bovengenoemde voorzorgsmaatregelen is 
integratie van het EG-gassysteem een eerste vereiste en de onderlinge verbinding 
van het EG-gassysteem is derhalve van cruciaal belang voor het handhaven en 
voldoende veilig stellen van de voorziening. 
20. Hoewel het EG-net, dank zij de door de EG-gasindustrie bereikte resultaten, 
grotendeels is geïntegreerd, zou met nog een aantal onderlinge verbindingen het 
veilig stellen van de voorziening nog verder kunnen worden verbeterd. 80% van de 
Europese gasreserves bevinden zich in de Noordzee en in Nederland. Door middel 
van pijpleidingverbindingen tussen de Noordzee en het vasteland van Europa en 
onderlinge verbindingen op het vasteland tussen meerdere Lid-Staten kan de 
leverbaarheid van het in de Noordzee en in Nederland aanwezige gas wezenlijk 
worden verbeterd mocht de toevoer uit Rusland en/of Algerije worden onderbroken. 
21 In geval van een belangrijke terugval van de gastoevoer zijn Finland (bij onderbre­
king van de toevoer uit Rusland), Griekenland (eveneens bij onderbreking van de 
toevoer uit Rusland) en Portugal (onderbreking van de toevoer uit Algerije) de 
meest kwetsbare Lid-Staten. Griekenland is echter bezig met de bouw van LNG-
voorzieningen, waarmee een waardevolle bijdrage aan de zekerheid van 
voorziening kan worden geleverd, terwijl in Finland het probleem gedeeltelijk kan 
worden opgevangen door de aanwezigheid van voor twee brandstoffen geschikte • 
installaties. Portugal kan wellicht het hoofd bieden aan het wegvallen van de 
toevoer uit Algerije, maar alleen als de geplande nieuwe onderlinge verbinding met 
Spanje is voltooid en na verhoging van de capaciteit in het Franse netsysteem. Een 
oplossing op lange termijn voor Finland zou een verbinding met Zweden zijn bij 
verdere groei van de Noord-Europese markten en iedere eventuele ontwikkeling in 
gas leveringen uit de Barentszee. 
22. Eveneens kwetsbaar, zij het in mindere mate, zijn: Spanje (onderbreking van de 
toevoer uit Algerije), Oostenrijk (onderbreking van de toevoer uit Rusland) en Italië 
(onderbreking van de toevoer uit Rusland of Algerije). Maar als de in paragraaf 
5.3.1 genoemde onderlinge verbindingen eenmaal tot stand zijn gekomen en een 
effectief gebruik wordt gemaakt van alle middelen voor het onderling afstemmen 
van de belasting, ruil mogelijkheden en omkering van de gasstroom, en van de 
alternatieve LNG-voorziening in het geval van Italië en Spanje, zouden deze Lid-
Staten langdurig kunnen worden voorzien. 
23. In het ergste geval, namelijk de onwaarschijnlijke gelijktijdige onderbreking van de 
toevoer uit Rusland en Algerije, zijn Spanje, Italië en Oostenrijk veel kwetsbaarder. 
Bovendien zouden België en Frankrijk kwetsbaar kunnen zijn met name bij het 
ontbreken van de bovengenoemde onderlinge verbindingen. 
Transeuropese netwerken 
24. Een aantal van bovengenoemde strategische onderlinge verbindingen zijn onder het 
Transeuropese energienetwerkprogramma vallende prioriteitsprojecten of projecten 
van gemeenschappelijk belang. Door verdere uitwerking van het TEN-beleid kan 
bij veranderende marktomstandigheden de lijst van projecten van gemeen­
schappelijk belang worden uitgebreid met bepaalde in het huidige rapport 
vastgestelde "ontbrekende" pijpleidingverbindingen en opslagprojecten, alsook met 
die waaraan de meest kwetsbare Lid-Staten behoefte hebben, ter verdere onder­
steuning van de zekerheid van voorziening in de EG. 
Opslag en variabele afname 
25. Gezien de lange aanlooptijd die nodig is voor de ontwikkeling van nieuwe onder­
grondse gasopslag dienen de kosten en baten te worden geanalyseerd van het 
creëren van extra opslagcapaciteit om het hoofd te kunnen bieden aan de toegeno­
men vraag, verminderde flexibiliteit als gevolg van dalende produktie binnen de 
EG en toegenomen afhankelijkheid van leveranciers buiten de EG. Dit is van 
bijzonder belang voor Lid-Staten met een minder ontwikkeld gasafzetgebied. 
26. Ofschoon men over globale cijfers beschikt, dient een grondig onderzoek te worden 
uitgevoerd naar de werkelijke mogelijkheden van leveringsonderbrekingen in de 
industrie en de elektriciteitssector in de Lid-Staten ten einde de concrete gevolgen 
voor de gasvoorziening in een ernstige kritieke situatie vast te kunnen stellen. 
27 De openbare gas- en elektriciteitsbedrijven zouden tijdens periodes van een tekort 
aan gas of elektriciteit energie kunnen uitwisselen, daar in de EG gas- en 
elektriciteitspieken zeer zelden gelijktijdig optreden. Hiermee zou bij een eventueel 
sterker wisselende belasting van de centrales de kwetsbaarheid op lange termijn 
van nagenoeg alle Lid-Staten aanzienlijk kunnen worden verminderd. 
Samenwerking op EG-niveau 
28. Alles moet in het werk worden gesteld om in een ernstige crisissituatie tot een zo 
doeltreffend mogelijke samenwerking op EG-niveau te komen. Een aantal ideën 
zou in deze context nader kunnen worden uitgediept. Een benadering kan zijn 
gezamenlijk tot overeensteming te komen over door de Lid-Staten na te streven 
niveaus van zekerheid, die onderling kunnen verschillen op voorwaarde dat aan de 
algehele verzorgingszekerheidsdoelstelling wordt voldaan en dat er een evenredige 
verdeling van de lasten plaatsvindt. De verzorgingszekerheidsniveaus zouden 
kunnen worden vastgesteld onder gebruikmaking van een combinatie van de voor 
elke staat beschikbare voorzorgsmaatregelen waarbij tevens sprake is van een 
verbetering van grensoverschrijdende samenwerking. 
29. Hoewel de zekerheid van de gasvoorziening op dit ogenblik geen grote problemen 
geeft, is er geen reden tot zelfgenoegzaamheid. Op EG-niveau kunnen 
noodrichtlijnen worden opgesteld voor het vaststellen van gemeenschappelijke 
formuleringen en noodprioriteiten die van nut kunnen zijn wanneer men met een 
grote onderbreking van de gastoevoer te kampen krijgt. 
30. De werkzaamheden dienen te worden toegespitst op gedetailleerde analyses naar de 
effecten van alle factoren die de verzorgingszekerheid zowel op 
Gemeenschapniveau als in iedere Lid-Staten beinvloeden. 
Hierbij dient rekening te worden gehouden met de voor en nadelen van de 
verschillende opties, niet alleen met de ontwikkelingen aan de aanbodszij de maar 
ook met de uitvoering van de TEN projecten, de voltooiing van de Interne 
Energiemarkt en met de ontwikkelingen in de externe relaties zoals het Europese 
Energie Handvest Verdrag. 
* * * 
2. Conclusies 
Op basis van de in dit.Rapport gepresenteerde analyse verzoekt de Commissie de 
Raad nota te nemen van de volgende conclusies en deze te bekrachtigen. 
1. De gasafzetgebieden zijn in wezen regionaal van aard en de zekerheid van de 
Europese Gemeenschap ten aanzien van de gasvoorziening kan derhalve slechts 
goed worden beoordeeld op basis van grondige analyses van de voor het Europese 
gebied geldende gassituatie. 
2. Zekerheid ten aanzien van de gasvoorziening levert op EG-niveau geen onmid­
dellijk probleem, ofschoon hieromtrent tussen de Lid-Staten onderling grote 
verschillen bestaan. De door de Europese gasindustrie uitgewerkte combinatie van 
voorzorgsmaatregelen, en wel met betrekking tot onderlinge netwerkverbindingen, 
opslag, produktieflexibiliteit, onderbreekbare contracten en grensoverschrijdende 
overeenkomsten, verschilt van de ene Lid-Staat tot de andere. Door samenwerking 
op EG-niveau zouden dezelfde maatregelen echter gecoördineerd kunnen worden 
toegepast en tot algehele flexibiliteit van het gassysteem kunnen leiden, waardoor 
dit op zijn beurt weer grotere zekerheid ten aanzien van de voorziening in Europa 
zou kunnen geven. 
3. De externe afhankelijkheid van de EG zal in de in dit rapport behandelde periode, 
waarin een groot percentage van de additionele gaslevering uit niet-OESO-landen 
afkomstig is, geleidelijk toenemen. Ofschoon de voor de EG beschikbare potentiële 
gasreserves voldoende zijn om tot de eeuwwisseling en daarna aan de verwachte 
toename van gasverbruik te voldoen, zijn de additionele leveringen, die in het 
economisch verkeer kunnen worden afgezet, hoogstwaarschijnlijk afkomstig van de 
huidige drie belangrijke leveranciers: Rusland, Noorwegen en Algerije. Mochten 
ook andere leveranciers hun intrede doen, dan zijn deze ook van buiten de EG en 
op steeds grotere afstand hiervan. 
4. De voltooiing van de interne markt zal de integratie van de gasmarkten 
vergemakkelijken, hetgeen op haar beurt tot een verdere versterking van de 
gasvoorziening zal leiden. Van de gasmarkten en van samenwerking en solidariteit 
op EG-niveau zal een signaal uitgaan naar externe leveranciers en transitolanden, 
terwijl bestaande en potentiële gasverb rui kers in de EG hierdoor in hun vertrouwen 
worden gesterkt. Een en ander zal leiden tot verdere versterking van de 
voorzieningspositie van de EG en tot een betere coördinatie van de maatregelen bij 
voorzieningsmoeilijkheden. Het imago van aardgas als betrouwbare brandstof wordt 
gehandhaafd en verbeterd. De verwezenlijking van grootschalige projecten die 
nodig zijn om in de komende jaren gas op de Europese markt te brengen wordt 
hierdoor vergemakkelijkt. Daarmee zal preventieve invloed worden uitgeoefend op 
een mogelijke terugval in de gasvoorziening. 
5. De flexibiliteit van het gassysteem in de EG die nog vergroot wordt door de 
uitbouw van de Transeuropese netwerken dient regelmatig te worden beoordeeld, 
en voor zover nodig te worden verhoogd voor het tijdig aanpakken van potentiële 
haperingen in de levering binnen het kader van de interne, geïntegreerde 
energiemarkt in de EG. 
De Commissie zal samen met de Lid-Staten, de gasindustrie en andere geïnteresseerde 
organisaties de in dit Rapport aan de orde gestelde punten onderzoeken, de ontwikkelingen 
op het gebied van gas die van invloed zijn op de zekerheid van toevoer nauwlettend in de 
gaten houden, en opnieuw verslag uitbrengen aan de Raad. 
* * * 
3. Huidige en toekomstige vraag en aanbod van gas in de EG en externe relaties 
In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de trend van vraag en 
aanbod van gas in de EG in de komende jaren. 
1. Vraag (mtoe) 
2. Binnenlandse produktie % 
3. Invoerafhankelijkhcid % 
Bron: zie tabellen in bijlage 1994 
254 
61 
39 2000 
311/320 
56 
44 2010 
392/411 
41 
59 2020 
432/496 
25/32 
68/75 
3.1. Evolutie van vraag en aanbod van gas in de EG in het voorbije decennium 
In de afgelopen tien jaar is het gasverbruik in de EG aanzienlijk toegenomen, en 
wel met meer dan 38%, van 184 Mtoe in 1985 tot 254 Mtoe in 1994. Het aandeel 
van gas in de totale energiebehoefte van de EG thans bedraagt omstreeks 19%. 
De binnenlandse produktie in de EG is met 25% toegenomen, en wel van 126 
Mtoe in 1985 tot 157 Mtoe in 1994. De vraag is derhalve veel sterker gestegen dan 
de produktie. Het verschil wordt door drie belangrijke externe leveranciers, 
Algerije, Noorwegen en Rusland, voor hun rekening genomen. Deze invoer is met 
62% gestegen, en wel van 61 Mtoe in 1985 tot 100 Mtoe in 1994. De externe 
afhankelijkheid is van 33% in 1985 tot bijna 40% in 1994 gestegen. 
De invoer uit Rusland is met 150% gestegen, en wel van 21 Mtoe in 1984 tot 53 
Mtoe in 1994, hetgeen dus neerkomt op 80% van de toename van de externe 
leveringsbehoefte. In 1985 was de EG op Rusland aangewezen voor 34% van de 
totale gasinvoer. Tegen 1994 was deze afhankelijkheid toegenomen met meer dan 
een derde tot 52%. 
3.2. De invoer uit Algerije is met meer dan een derde toegenomen, en wel van 17 Mtoe 
in 1985 tot 23 Mtoe in 1994, waarbij de groei ruwweg gelijke tred hield met de 
vraag in de EG. De afhankelijkheid van de EG van invoer uit Algerije is de laatste 
tien jaar licht gedaald, en wel van 28% in 1985 tot omstreeks 25% in 1994. 
De invoer uit Noorwegen is met nog maar net 5% toegenomen, en wel van 22 
Mtoe in 1985 tot 23 Mtoe in 1994. In relatieve zin is het aandeel van Noorwegen 
in de EG-invoer afgenomen, en wel van 36% in 1985 tot 25% in 1994. 
Huidige vraag en aanbod in de EG (zie Tabel 2A) 
In 1994 bedroeg de totale vraag van de EG naar aardgas 254 Mtoe. Duitsland en 
het Verenigd Koninkrijk zijn de grootste verbruikers (elk rond 60 Mtoe); Italië, 
Nederland en Frankrijk verbruiken elk 30-40 Mtoe, terwijl België, Spanje, Dene­
marken, Ierland, Oostenrijk, Finland en Zweden elk minder dan 10 Mtoe 
verbruiken Het verbruik in Luxemburg bedraagt slechts 0.4 Mtoe, terwijl Grieken­
land en Portugal van plan zijn in de komende jaren het gebruik van aardgas in te 
voeren. 
Het aandeel van aardgas in de totale energiehuishouding van de EG in 1994 
bedroeg circa 19%. Het aandeel van gas is het hoogst in Nederland (49%), gevolgd 
door een groep van vijf landen, n.l. : Italië, het Verenigd koninkrijk, Ierland, 
België, Duitsland en Oostenrijk, waarvan het verbruikspercentage rond het EG-
gemiddelde schommelt. Frankrijk, Denemarken en Finland liggen beneden het EG-
gemiddelde, terwijl Luxemburg, Spanje en Zweden ruim beneden het EG-
gemiddelde liggen. 
In 1995 bedragen de geschatte aangetoonde reserves aan aardgas in de EG om­
streeks 3.360 Mtoe (zie Tabel 1), maar door mogelijke nieuwe ontdekkingen en 
moderne E & P-technieken zouden deze reserves nog kunnen worden verhoogd. 
Nederland en het Verenigd Koninkrijk beschikken samen over meer dan 73% van 
de totale aardgasreserves in de EG. Een groot deel van de aardgasreserves in de 
EG bevindt zich derhalve in Noord-West Europa. 
De totale aardgasproduktie in de EG bedroeg in 1994 157 Mtoe. De EG-producen-
ten van aardgas kunnen in drie groepen worden onderverdeeld. De eerste groep 
wordt gevormd door Nederland en het Verenigd Koninkrijk, elk met een produktie 
van meer dan 55 Mtoe. Italië en Duitsland produceren elk omstreeks 15 Mtoe, 
terwijl de produktie in de hierop volgende groep landen, bestaande uit 
Denemarken, Frankrijk, Ierland, Oostenrijk en Spanje, veel lager is en in elk van 
deze landen minder dan 5 Mtoe bedraagt. Binnen de overige Lid-Staten vindt geen 
aardgasproduktie plaats. 
Uit de huidige cijfers blijkt dat de reserves in de EG volstaan voor ruim 20 jaar 
produktie. Binnen de EG zijn de reserves echter niet gelijkelijk verdeeld. De vraag 
wordt niet gedekt door de binnenlandse produktie en Europa beschikt niet over een 
volledig onderling verbonden gasnetwork. Sommige Lid-Staten, in het bijzonder in 
de perifere landen, verkeren in een betrekkelijk geïsoleerde positie. 
Ten aanzien van het handelsverkeer binnen de EG dient te worden opgemerkt dat 
praktisch geen gas naar landen buiten de EG wordt geëxporteerd. De totale binnen 
de EG verhandelde hoeveelheid aardgas bedroeg 30 Mtoe in 1994. Nederland is de 
enige grote gasleverancier, terwijl Denemarken kleine hoeveelheden naar Duitsland 
en Zweden exporteert. Nederland levert aan Duitsland, België, Frankrijk en Italië. 
Het Verenigd Koninkrijk, de andere grote producent, is voorlopig nog niet met de 
gasmarkt op het vasteland van Europa verbonden(2). Dit gaat veranderen zodra de 
zogenaamde VK-Vastel and-koppel lei ding is voltooid en in bedrijf is. 
De EG(15) importeert in totaal 100 Mtoe, afkomstig van externe leveranciers, 
waaronder Rusland de grootste is, met een levering in 1994 van 53 Mtoe. Algerije 
en Noorwegen hebben een bijna gelijk aandeel, en wel elk omstreeks 23 Mtoe, 
terwijl Libië met 1 Mtoe een zeer kleine leverancier voorstelt. Duitsland is met 
30% van de totale invoer in de EG de grootste importeur van aardgas afkomstig 
(2) Op één kleine uitzondering na, namelijk het offshore-gasveld Markham 
10 
van externe leveranciers. Frankrijk en Italië importeren eveneens aanzienlijke 
hoeveelheden, terwijl België, Spanje, Oostenrijk en Finland belangrijk kleinere 
hoeveelheden uit derde landen invoeren. Nederland en het Verenigd Koninkrijk, 
hoewel deze landen grotendeels in hun eigen behoeften voorzien, importeren kleine 
hoeveelheden uit Noorwegen. 
De afhankelijkheid van de EG bedraagt bijna 40%, maar tussen de Lid-Staten 
onderling loopt het percentage sterk uiteen. Finland en Spanje zijn voor nagenoeg 
100% afhankelijk, terwijl Oostenrijk en Frankrijk voor 80% afhankelijk zijn van de 
invoer uit derde landen en België, Duitsland en Italië voor 50 tot 55%. Nederland 
en het Verenigd Koninkrijk liggen beneden de 10%, dank zij het feit dat zij in 
hoge mate in hun eigen behoefte voorzien. Denemarken, Zweden, Ierland en 
Luxemburg voeren in het geheel geen gas in uit landen buiten de EG. 
De afhankelijkheid van niet-EG-leveranciers geeft geen volledig beeld vanuit het 
oogpunt van zekerheid van levering. De herkomst van het gas en de diversiteit van 
de herkomst spelen eveneens een rol. 
3.3. Vraag- en aanbodvooruitzichten (zie Tabel 2B) 
De volgende ramingen zijn bedoeld als achtergrond voor de volgende hoofd­
stukken. Van belang zijn niet zo zeer de cijfers zelf, maar eerder de trends die naar 
voren worden gebracht, in het bijzonder de mate van externe afhankelijkheid en de 
in de toekomst nog af te sluiten leveringscontracten. De gegevens over de vraag 
zijn geput uit het energiescenario van de diensten van de Commissie tot 2020. 
In deze scenario's wordt de toekomstige energiesituatie verkend op basis van 
verschillende premissen. Van belang voor dit rapport is dat in al deze scenario's de 
fundamentele uitgangspunten, namelijk een sterke groei van de vraag naar gas en 
een grotere afhankelijkheid van invoer, identiek zijn. 
De milieu-effecten, met name de omvang van de C02-uitstoot, variëren echter wel 
naar gelang van het scenario dat wordt gebruikt. Besprekingen van deze scenario's 
in relatie tot het energiebeleid van de Gemeenschap, waarbij rekening zal worden 
gehouden met de internationale verplichtingen van de EG ten aanzien van de 
emissies van broeikasgassen, zullen plaatsvinden binnen een meer specifiek op dit 
essentiële aspect gerichte overlegstructuur. Voorts spreekt het vanzelf dat een 
energie- en milieubeleid waarbij het accent ligt op meer energiebesparingen en een 
intensiever gebruik van duurzame energie de invoerafhankelijkheid zal doen 
afnemen en zodoende de zekerheid van de EG-voorziening zal vergroten. 
Voor dit rapport, dat hoofdzakelijk betrekking heeft op de gasvoorziening, is 
uitgegaan van gemiddelden zodat een algemeen beeld kan worden geschetst. 
11 
3.3.1. 2000 
Geschat wordt dat de vraag met 22 à 26% toeneemt tot 311 à 320 Mtoe. Tegen die 
tijd is aardgas ook in Griekenland en Portugal geïntroduceerd. In Duitsland, Spanje, 
Italië, het Verenigd Koninkrijk en Zweden kan het gebruik van aardgas verder 
toenemen. Het totale primaire energieverbruik in de EG zal dan voor ongeveer 22% 
uit gas bestaan. 
Geraamd wordt dat produktie van 'aardgas in de EG met 11% zal stijgen tot om­
streeks 175 Mtoe Daarna kan een daling van de produktie inzetten. Nederland kan 
dan nog steeds de grootste producent zijn, gevolgd door het Verenigd Koninkrijk, 
waarbij deze beide landen dan omstreeks 80% van de totale EG-produktie voor hun 
rekening nemen. Denemarken zou eveneens zijn produktie kunnen opvoeren, terwijl 
verwacht wordt dat de produktie in Italië, Ierland, Duitsland, Frankrijk en Oosten­
rijk zal afnemen. 
De totale intracommunautaire handel in aardgas zou rond de 30 Mtoe kunnen 
bedragen, waarbij Nederland nog steeds het leeuwedeel voor zijn rekening neemt. 
Tegen die tijd moet de VK-Vastel and-koppel lei ding in bedrijf zijn met een 
potentiële jaarlijkse leveringscapaciteit van 18 Mtoe naar het vasteland van Europa. 
Geraamd wordt dat de EG ten minste 136 Mtoe uit derde landen zal moeten 
invoeren, hetgeen neerkomt op een stijging van 36%. Uit de voor het jaar 2000 
gecontracteerde leveringen blijkt dat voor de EG in haar geheel er dan sprake kan 
zijn van een gasoverschot van omstreeks 36 Mtoe. In 2000 zal de afhankelijkheid 
van dé EG dan tot omstreeks 44% zijn toegenomen, waarbij zich dan nog steeds 
duidelijke verschillen voordoen tussen de Lid-Staten. Ierland, Zweden en Grieken­
land hebben nu nog geen leveringen gecontracteerd om volledig aan de geraamde 
vraag in het jaar 2000 te voldoen. 
3.3.2. 2010 
De geschatte vraag bedraagt tussen 392 en 411 Mtoe, hetgeen neerkomt op een 
gemiddelde stijging van 27% vanaf 2000. Mogelijk nemen gasgestookte elektrische 
centrales de rol over van verouderde kerncentrales in het Verenigd Koninkrijk, 
Zweden en Duitsland. Spanje en Italië zouden het gebruik van gas voor 
elektriciteitsopwekking eveneens sterk kunnen opvoeren. Het totale primaire 
energieverbruik in de EG zou dan wel voor 26% uit gas kunnen bestaan. 
De aardgasproduktie in de EG kan vanaf 2000 met 6% dalen tot omstreeks 165 
Mtoe. Mogelijk voert het Verenigd Koninkrijk de produktie op waardoor zij ruim 
50%) van de totale EG-produktie voor haar rekening neemt.Waarschijnlijk zal tegen 
dat tijdstip de produktie van het Verenigd Koninkrijk echter uitsluitend voor 
binnenlands gebruik worden aangewend, en zelfs niet voldoende zijn om aan de 
geraamde vraag te voldoen. De Nederlandse produktie zou zich tegen die tijd in 
dalende lijn kunnen gaan bewegen. 
12 
De totale handel in gas in de EG kan tot omstreeks 28 Mtoe afnemen, waarbij deze 
hoeveelheid dan nog steeds nagenoeg geheel door Nederland wordt geleverd, 
terwijl Denemarken kleine hoeveelheden aan Duitsland en Zweden zou kunnen 
leveren. 
De EG zal tegen die tijd wellicht ten minste 227 Mtoe moeten importeren, wat 
neerkomt op een toename van 70% ten opzichte van 2000. De EG heeft dan nog 
steeds drie grote externe leveranciers. Bij deze prognose wordt aangenomen dat de 
tussen 2000 en 2010 aflopende contracten worden hernieuwd. De totale gecontrac­
teerde levering bedraagt dan ongeveer 168 Mtoe, waarbij 66 Mtoe voor rekening 
van Rusland komt, 57 Mtoe voor die van Noorwegen en 40 Mtoe voor die van 
Algerije. 
Tegen die tijd kan de externe afhankelijkheid van de Gemeenschap tot bijna 60% 
zijn toegenomen, waarbij Finland, Griekenland, Portugal en Spanje geheel 
afhankelijk zijn van externe leveringen en Frankrijk, Duitsland, Italië, Oostenrijk en 
België in zeer grote mate. Tegen die tijd bestaat de mogelijkheid dat de VK-
Vastel and-koppel lei ding zal worden gebruikt voor de invoer van gas in het 
Verenigd Koninkrijk. 
In het geval van Ierland en Zweden moet nagenoeg de totale gashoeveelheid nog 
worden gecontracteerd om aan de geraamde behoefte aan gas te voldoen, terwijl 
voor Griekenland met een tekort van 50%» rekening moet worden gehouden. In het 
geval van Portugal moet een derde van de behoefte nog worden gecontracteerd, 
terwijl voor Italië, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk de vraag 10% tot 20%» 
hoger kan zijn dan de gecontracteerde leveringen en de binnenlandse produktie. 
Voor de EG in haar geheel zal tot 20% van de verwachte vraag moeten worden 
gedekt door nieuwe met de traditionele of andere leveranciers af te sluiten 
in voercontracten. 
3.3.3. Na 2010 
Alle Lid-Staten van de EG worden in meerdere of mindere mate geconfronteerd 
met tekorten ten aanzien van gecontracteerde leveringen. Voor de EG in haar 
geheel kan afnemende produktie in combinatie met een verwachte grote toename 
van de vraag tegen 2020 tot een invoerafhankel ijkheid in de EG van zelfs 75% 
leiden. De nieuwe leveringscontracten die vereist zijn om in 2020 aan de verwachte 
vraag te voldoen zouden het volume van het huidige totale gasverbruik in de EG 
wel eens ruimschoots kunnen overschrijden. 
3.4 De externe dimensie 
3.4.1. Relaties met externe leveranciers 
Het potentieel van de drie belangrijke leveranciers van de EG (Rusland, 
Noorwegen en Algerije) is voldoende om grotendeels of geheel aan deze 
toegenomen vraag te voldoen. Verder zullen vroeg of laat nieuwe gasleveranciers 
hun intrede doen op de gasmarkt van de EG. Kleine hoeveelheden LNG zijn reeds 
ontvangen uit verre gebieden zoals de Golflanden en Australië. 
13 
Tegen 2010 kunnen Italië en Spanje wellicht door Nigeria worden voorzien van 
kleine hoeveelheden LNG. Verder zijn er de pijpleiding- en LNG-projecten 
waardoor in de toekomst gas naar Europa kan worden getransporteerd vanuit het 
Midden-Oosten, Centraal-Azië en zelfs uit Midden- en Zuid-Amerika. Geschat 
wordt dat door deze nieuwe projecten ongeveer 200 Mtoe gas per jaar beschikbaar 
komt voor de Europese markten. 
In elk geval zal in de toekomst steeds meer gas naar de EG-afzetgebieden moeten 
worden getransporteerd en over steeds grotere afstanden. Grote bedragen, in de 
orde van grootte van meerdere miljarden ecu's zullen moeten worden geïnvesteerd 
in de bouw van produktievoorzieningen en in de benodigde pijpleidingen en/of 
LNG-infrastructuur. Naarmate de afstanden groter worden, nemen de kosten en dé 
veiligheidsrisico's verbonden aan het transitoverkeer over de nationale grenzen 
eveneens toe. Deze factoren kunnen uiteindelijk tot een verhoging van de gasprij-
zen leiden, die op haar beurt op lange termijn weer van invloed kan zijn op de 
vraag naar gas. 
De afhankelijkheid in de EG van invoer zal in elk geval aanzienlijk toenemen, 
waardoor de EG in toenemende mate voor haar totale gasbehoefte aangewezen zal 
zijn op landen buiten de EG. Noorwegen, dat lid is van de EER en de OESO, zal 
in de komende jaren een belangrijke gasleverancier blijven. Van belang is het 
bevorderen van nauwe banden en vriendschappelijke relaties met de belangrijke 
niet-OESO-leveranciers Rusland en Algerije en met eventuele nieuwe leveranciers. 
Downstream-integratie op de gasmarkten van de EG door externe leveranciers kan 
leiden tot grotere zekerheid van de gasvoorziening (zie Hoofdstuk 4). 
Het Europese Energie Handvest Verdrag voorziet in belangrijke mate in het 
stimuleren van energiehandelsovereenkomsten en samenwerking met de gas 
producerende landen die het verdrag hebben ondertekend, zoals Rusland, de nieuwe 
onafhankelijke staten van Centraal-Azië en uiteraard ook Noorwegen. De 
bepalingen in het Verdrag ten aanzien van het transitoverkeer zijn van speciaal 
belang doordat de EG steeds meer afhankelijk wordt van gasinvoer. Door de 
totstandbrenging van een met het Energiehandvest vergelijkbaar kader dat gericht is 
op het zuiden of een zodanige uitbreiding door de Conferentie over het 
Energiehandvest van het met het Handvest beoogde proces dat ook andere 
regionale gasleveranciers hierbij worden betrokken zou men zich beter verzekerd 
weten van voldoende toevoer. De op handen zijnde Euro-Mediterrane Conferentie 
biedt een passend forum om op dit punt een stap verder te komen. Bovendien 
worden binnen het kader van de dialoog tussen consument en producent verdere 
mogelijkheden geschapen voor stabiliteit en nauwere banden. 
Om tot zekerheid van toevoer op lange termijn te komen dient te worden overge­
gaan tot diversifiëring van leveringsbronnen in combinatie met een beleid inzake 
externe relaties waarmee het aangaan van nauwe banden en wederzijdse afhanke­
lijkheid tussen de EG en haar externe leveranciers wordt gestimuleerd. 
14 
De toenemende afhankelijkheid in de EG van invoer en haar strategische behoefte 
aan nauwe banden met bepaalde belangrijke externe leveranciers zou een stimulans 
moeten vormen voor het met die landen te voeren externe politieke en commerciële 
beleid, waarbij eveneens technische hulpprogramma's betrokken dienen te worden. 
Deze programma's omvatten reeds EG projecten die het op peil brengen van de gas 
productie doel hebben, zoals bijvoorbeeld projecten die onder TACIS - het ten 
programma voor de nieuwe onafhankelijk staten zijn opgestart, alsook het 
bevorderen van het doelmatig aanwenden van energie. 
3.4.2. Landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) (zie Tabel 2C) 
In het in dit rapport beschouwde tijdsbestek zouden veel van de LMOE-landen lid 
worden van de EG. Afgezien van de lange internationale transitopijpleidingen 
wordt geschat dat voor de LMOE-landen met de over de volgende 15 jaar te 
financieren investeringen in transport- en opslagprojecten een bedrag van ten 
minste 3 miljard ecu gemoeid is en nog eens omstreeks 100 miljoen ecu voor de 
aan deze projecten verbonden technische hulpverlening. Bovendien zullen de 
LMOE-landen in hoge mate afhankelijk blijven van gasinvoer uit Rusland, vooral 
gezien de in absolute zin optredende daling van de binnenlandse gasproduktie in de 
regio, waarmee het punt van zekerheid ten aanzien van de gasvoorziening nog eens 
wordt geaccentueerd. De LMOE-landen zullen zich in toenemende mate westwaarts 
richten tot de EG voor het oplossen van hun problemen door middel van een 
toename in het gashandelsverkeer, integratie en samenwerking naast economische 
hulp. De LMOE-landen nemen een niet te verwaarlozen strategische positie in op 
de belangrijke transitoroutes die de gasreserves in het Oosten verbinden met de 
markten in de EG. 
* * * 
4. Marktontwikkelingen en de consequenties voor het veilig stellen van de 
gasvoorziening 
Dit hoofdstuk besteedt aandacht aan bepaalde huidige marktontwikkelingen die van 
invloed kunnen zijn op de zekerheid van de gasvoorziening. 
4.1. Ontwikkelingen in de sector krachtopwekking (zie Tabel No. 3) 
Volgens het merendeel van de prognoses komt 50% van de toename in het gasver­
bruik tot 2010 voor rekening van de elektrische centrales. Het heeft daarom zin 
deze ontwikkeling nader te beschouwen. 
Een EG-richtlijn die het gebruik van gas in elektrische centrales verbood, waarbij 
in plaats daarvan prioriteit werd gegeven aan huishoudelijke en industriële 
doeleinden, werd in 1991 ingetrokken. Het gebruik van gas voor de produktie van 
elektriciteit is de afgelopen jaren toegenomen vanwege de economische en 
milieuvoordelen van gas. 
15 
Nieuwe technologische ontwikkelingen en de introductie van moderne materialen 
hebben geleid tot het gebruik van gecombineerde warmtekrachtturbines (STEG) 
voor het opwekken van energie. Het produktierendement (ruim 50%) van de 
STEG-krachtcentrales is aanzienlijk hoger dan dat van de conventionele gasturbines 
(circa 35%), of met kolen gestookte installaties (omstreeks 40%). 
Nog een voordeel is verbonden aan de kosten van het bouwen en het onderhoud 
van met gas gestookte centrales. Kleine en compacte geprefabriceerde gasgestookte 
units kunnen in veel kortere tijd gebouwd worden dan kolencentrales of kerncentra­
les. Hierdoor kunnen de elektriciteitsbedrijven vraag en aanbod van elektriciteit 
nauwlettender volgen en beter op elkaar afstemmen en zodoende kosten besparen. 
Het gebruik van aardgas voor het opwekken van energie in plaats van andere 
fossiele brandstoffen biedt eveneens belangrijke milieuvoordelen, zoals lagere C02-, 
S02- en NOx-uitstoot, terwijl de uitstoot van stof en afvalprodukten verwaar­
loosbaar is. Aardgas is zelf echter een broeikasgas en daarom moet bijzondere 
aandacht worden besteed aan het beperken van lekken in alle stadia van produktie, 
transport, distributie en gebruik. 
Vanwege deze voordelen kan het gebruik van gas voor electriciteitsopwekking 
toenemen van 15% van de huidige vraag naar gas tot 32%» in 2010 en wellicht tot 
een nog hoger niveau tegen 2020. 
Het toegenomen aandeel van gas in de electriciteitsopwekking en de stimulans tot 
kostenbesparing kan bijdragen tot het aangaan van verdere rechtstreekse banden 
tussen elektriciteits- en gasproducenten en het creëren van nieuwe prijsformules 
waarin tot uitdrukking komt dat voor het opwekken van energie kolen de belang­
rijkste concurrent is van gas; de ontwikkeling van de gasmarkten zal dan op haar 
beurt een nieuwe prijsstelling voor gas mogelijk maken. 
Een eerste vereiste voor dergelijke contacten is toegang tot de infrastructuur van 
het transportsysteem, zodat kan worden ingestaan voor betrouwbare toelevering en 
voor de beschikbaarheid van overcapaciteit in het transportsysteem. Enkele van 
dergelijke rechtstreekse contracten zijn reeds afgesloten, waarbij hoofdzakelijk 
Noorse gasleveranciers enerzijds en de elektriciteitsondernemingen SEP in 
Nederland, Scottish Power en National Power in het Verenigd Koninkrijk 
anderzijds zijn betrokken, maar eveneens tussen de Algerijnse producent Sonatrach 
en het Italiaanse elektriciteitsbedrijf ENEL. 
4.2. Ontwikkelingen in de grote industriële sector 
Voor energie-intensieve industriële ondernemingen maken de kosten van mi­
lieumaatregelen een belangrijk deel uit van de kostenstructuur en vormen derhalve 
een belangrijke factor bij het streven naar handhaving van een concurrerende 
positie. Het zo ver mogelijk terugbrengen van de milieukosten door meer gebruik 
te maken van brandstoffen, zoals aardgas, waarop een lagere milieuheffing van 
toepassing is, vindt reeds algemeen ingang in de Lid-Staten die strenge 
milieunormen toepassen. 
16 
Naar mate de markt verder is ontwikkeld, is de keuze van de voorziening minder 
beperkt door de geografische positie van de grootverbruiker. Andere dan contrac­
tuele relaties op lange termijn zouden zich kunnen ontwikkelen die tot meer 
flexibiliteit en verscheidenheid van de markt zouden kunnen leiden. De 
mogelijkheid tot het aanleggen van pijpleidingen en de voordelen van grotere 
upstream concurrentie kan belangrijke industriëlen of groepen van industriële onder­
nemingen ruimte bieden om financieel deel te nemen in voorzieningsprojecten die 
op hun beurt tot grotere diver si fiëring van de leveringsbronnen zouden kunnen 
leiden. 
4.3. Verticale integratie langs de gasketen 
Externe leveranciers gaan steeds meer over tot downstreaminvesteringen. Down-
streaminvesteringen nemen de vorm aan van allerlei samenwerkingsverbanden, 
deelname in gastransportondememingen, investeringen, rechtstreekse verkoop aan 
eindgebruikers en overeenkomsten voor de overdracht van technische know-how. 
De meest opvallende actuele voorbeelden zijn de Noorse gasleveranciers en de 
Russische Gazprom. 
De downstreamactiviteiten van de Noorse gasleveranciers geven hun de moge­
lijkheid nieuwe gasexporthoeveelheden af te zetten. Voorbeelden van een dergelijk 
beleid zijn het Netra-sam en werkingsverband en het kleine belang in de trans­
portonderneming VNG, alle in Duitsland, en de opkomst van een samenwer­
kingsverband voor de verkoop van gas van Alliance Gas met BP, in het Verenigd 
Koninkrijk. De grotere rol van de Noorse leveranciers zou de beschikbaarheid van 
gas voor de Europese markten moeten verbeteren, wat op zijn beurt weer van 
positieve invloed zal zijn op de zekerheid van de gasvoorziening. 
De afgelopen jaren hebben een verhoogde aanwezigheid van Gazprom op de 
markten van West-, Midden- en Oost-Europa te zien gegeven. Als voorbeelden van 
dergelijke samenwerkingsverbanden kunnen worden genoemd: Wingas in 
Duitsland, Prometheus in Griekenland, Gasum in Finland, de VK-Vasteland-
koppel lei ding, EuroPolGas in Polen, Panrusgas in Hongarije en Volta in Italïe. Het 
tot stand komen van samenwerkingsverbanden wordt bevorderd door de in die 
landen aan externe leveranciers verschafte mogelijkheden alsmede door de 
historische banden van Gazprom met Oost-Europa. Gazprom heeft eveneens activa 
in Moldavië en Wit-Rusland. Of Gazprom haar kennelijk op toenemende 
downstreambetrokkenheid in de Europese markten gerichte strategie ten uitvoer kan 
brengen hangt af van een aantal factoren, waaronder de politieke ontwikkelingen in 
Rusland, toekomstige inkomsten uit de verkoop van gas en beschikking over de 
nodige financiële middelen. 
Sonatrach, de Algerijnse gasleverancier, blijkt zich steeds meer te richten op het 
aantrekken van de voor de ontwikkeling van de produktie benodigde technologische 
en financiële middelen en voorlopig niet op het verrichten van downstreaminveste­
ringen. 
17 
Hoewel de upstreambetrokkenheid van de gasondernemingen in de EG minder 
algemeen is dan de downstreambetrokkenheid van de gasproducenten, doen zich 
gevallen voor waarin de gastransportondernemingen er op uit zijn zich toegang tot 
de gasreserves te verschaffen. Er zijn ook aanwijzingen dat oliemaatschappijen 
meer aandacht besteden aan gasprojecten dan in het verleden. Tot een dergelijke 
ontwikkeling zal in de toekomst worden bijgedragen door het ten uitvoer brengen 
van internationale verdragen zoals het Energie Handvest Verdrag en/of financiële 
behoeften van externe leveranciers. 
Men kan naar voren brengen dat zekerheid van voorziening voordeel ondervindt 
van verticale integratie, zowel downstream als upstream. De toegevoegde waarde 
afgeleid van downstream- en upstreaminvesteringen wijst op een grotere betrokken­
heid bij de betreffende markt en dus op een grotere inzet om voor een regelmatige 
en betrouwbare gasvoorziening te zorgen. Downstreaminvestering door externe 
leveranciers zou echter risico's met zich mee kunnen brengen bij het ontbreken van 
een tegenwicht door de aanwezigheid van alternatieve leveranciers. 
4.4. Horizontale integratie op de gasmarkt 
Het proces van horizontale integratie op distributieniveau, in het bijzonder in de 
kleinere Lid-Staten (zoals Nederland, Denemarken, België) werd op gang gebracht 
door de interne markt. Hierdoor worden nutsbedrijven genoodzaakt over te gaan op 
schaalvergroting in de vorm van fusies of andere vormen van samenwerking, waar­
door met het combineren van de levering van elektriciteit en gas en overige 
diensten grotere efficiency en kostenbeheersing kan worden bereikt. In andere Lid-
Staten is sprake van een tendens naar minder maar grotere en meer gediversifieerde 
en geïntegreerde regionale of lokale nutsbedrijven. 
De verschillen tussen de Europese elektriciteits- en gasbedrijven qua industriële en 
commerciële cultuur zijn een van de redenen waarom wederzijds aandelenbezit of 
gezamenlijke activiteiten, bijvoorbeeld met betrekking tot nieuwe gasgestookte 
elektriciteitscentrales maar langzaam van de grond komen. De toename van 
gasgestookte elektriciteitscentrales zou in de komende paar jaar, gezien de 
potentiële, wederzijdse voordelen en risicobeperkingen voor de beide industrieën, 
zeer goed tot veranderingen kunnen leiden. Zo hebben in het Verenigd Koninkrijk 
de distributiebedrijven gebruik gemaakt van het geliberaliseerde klimaat om zich 
rechtstreeks toegang te verschaffen tot de gasreserves in de Noordzee als energie­
bron en tot de gasvoorzieningsmarkt, vaak in de vorm van consortia. 
4.5. Gasprijsstellingsmechanismen 
Bij het vaststellen van de gasprijzen voor de uiteindelijke verbruikers op het 
vasteland van Europa worden twee hoofdwegen bewandeld: de prijsstel­
lingsmethode op kostenbasis en het prijsstellingssysteem op basis van marktwaarde, 
waarbij de gasprijzen door indexeringsmechanismen aan de prijzen van alternatieve, 
concurrerende brandstof(fen) zijn gekoppeld. 
In een aantal contracten voor gasl everanti es in de sector elektriciteitsopwekking 
zijn nieuwe prijsstellingformules toegepast. 
Er zijn indcxeringsclausules, bij voorbeeld ten. opzichte van kolen, elektriciteit en 
algemene inflatie, ontwikkeld als een alternatief voor of aanvulling op de aan olie 
gekoppelde indexering; tevens kunnen nieuwe prijsstellingsconceptën tot 
ontwikkeling komen. Het in de energiesector loskoppelen van de gasprijs van de 
olieprijs bij de huidige marktstructuur hoeft niet per definitie tot lagere gasprijzen 
te leiden. Ter vermijding van de grotere schommelingen die kenmerkend zijn voor 
een aan de olie gekoppelde gasprijs, kunnen de energiebedrijven wellicht geneigd 
zijn een toeslag voor gas te betalen wanneer de prijs ervan aan een stabielere 
brandstof zoals kolen is gekoppeld. Bovendien wordt de alternatieve brandstof als 
energiebron in het geval van WWK en STEG gevormd door lichte oliedestillaten, 
wat betekent dat dan een hogere gasprijs wordt vastgesteld. Dergelijke 
ontwikkelingen zouden het ten uitvoer brengen van nieuwe gasvoorzieningspro-
jecten ten goede kunnen komen. 
In het Verenigd Koninkrijk zijn de gasprijzen niet gekoppeld. Zij worden bepaald 
door de op markt heersende vraag en aanbod van gas voor commerciële en indus­
triële gebruikers en voor elektriciteitscentrales. De gasprijs wordt bepaald door 
concurrentie tussen leveranciers, terwijl voor de verbruikers het alternatief bestaat 
van een scala van met elkaar concurrerende leveranciers. Naast olie kunnen nu 
andere vormen van indexering worden gevonden. Spotmarkttransacties hebben hun 
intrede gedaan en het is nog maar een kwestie van tijd alvorens men zal overgaan 
op het afsluiten van lange-termijncontracten op basis van spotmarktprijzen. 
* * * 
5. Zekerheid van voorziening op EG-niveau 
5.1. Inleiding 
De zekerheid van de gasvoorziening kan worden omschreven als het door het 
gasstelsel ononderbroken en betrouwbaar kunnen leveren van gas aan afnemers op 
economische basis en het hoofd kunnen bieden aan onderbrekingen van technische, 
economische en politieke aard. 
Niettegenstaande de voordelen die het als brandstof biedt, zou gas geen belangrijke 
positie op de energiemarkt hebben kunnen veroveren als de afnemers hierop niet 
hadden kunnen vertrouwen voor hun behoeften. Doordat de zekerheid van de 
gasvoorziening was aangetoond, kon de industrie in een aantal Europese landen tot 
haar huidige omvang uitgroeien en bijdragen tot de ontwikkeling van markten in 
overige landen van de EG. 
In de loop der jaren hebben ondernemingen pakketten maatregelen ontwikkeld die 
zowel op lange als korte termijn aangepast zijn aan de eisen van hun bedrijf. 
19 
Aan de zekerheid van de voorziening hangt een prijskaartje. Aan de gasindustrie de 
moeilijke taak te zorgen voor een optimaal evenwicht tussen risicobeperkende 
maatregelen en de prijs die de markt bereid is te betalen. De maatregelen op 
langere termijn omvatten termijnplanning van markten en omvang van leveringen, 
diversificatie van de levering, opslag en onderb reekbare contractent. 
Onderhandelingen over in voercontracten en het uitvoeren van projecten met een 
lange aanlooptijd maken eveneens deel uit van de vaste activiteiten van een 
onderneming voor het aanhouden van voorraden. Op kortere termijn wordt de 
voorziening zeker gesteld door efficiënt management van de transport- en 
distributienetwerken en operationele beslissingen om te kunnen voldoen aan 
fluctuerende vraag. Beslissingen voor het waarborgen van leveringen aan de 
klanten maken evenzeer deel uit van het dagelijks management als de lange­
termijnstrategie. 
Door de toenemende omvang van het netwerk en de integratie van de markten zal 
een ontwikkeling op gang worden gebracht in de richting van Europese aardgas­
markten met een grotere dimensie dan op landelijk niveau. In het Groenboek van 
de Commissie wordt aangegeven dat door de steeds grotere onderlinge 
verbindingen in het Europese gasnetwerk, de gediversifieerde aard van de 
gasinfrastructuur en verscheidenheid van leveringsbronnen van de Lid-Staten de 
dimensie van de Gemeenschap moet worden benut voor het verkrijgen van meer 
zekerheid ten aanzien van de voorziening. Het Groenboek geeft verder aan dat voor 
de zekerheid van de gasvoorziening op korte termijn in de gassector een zorgvuldig 
en grondig onderzoek moet worden uitgevoerd naar de specifieke maatregelen die 
nodig zijn om aan een gascrisis het hoofd te kunnen bieden. Dit hoofdstuk vormt 
een eerste poging hiertoe, waarbij een analyse wordt gegeven van de zekerheid ten 
aanzien van de gasvoorziening vanuit het oogpunt van de interne markt van de EG 
in zijn geheel. 
5.2. Korte- termijnaspecten van zekerheid ten aanzien van de gasvoorziening in de 
EG 
Een gediversifieerde situatie 
De leveringssituaties tussen de landen verschillen aanzienlijk met betrekking tot de 
niveaus van de binnenlandse gasproduktie, de diversifiëring van de invoer, de mate 
van integratie in het Europese aardgasnetwerk, opslaghoeveelheden, marktsegmen-
tatie, percentage onderbreekbare leveringen, enz. Op landelijke niveau genomen 
voorzorgsmaatregelen voor het waarborgen van gasleveringen variëren als functie 
van deze zeer uiteenlopende vraag- en aanbodsituaties binnen de EG. Dienten­
gevolge kunnen korte haperingen in de voorziening in de landen van de EG worden 
voorkomen of op de een of andere manier worden opgevangen. 
(3) De gasbedrijven leveren aan sommige grote afnemers op basis van onderbreekbare 
contracten die hen tijdens perioden van piekverbruik in staat stellen de vraag te vermin­
deren. 
Deze afnemers zijn over het algemeen industriële ondernemingen en elektriciteitscentrales 
die, in ruil voor een lagere gasprijs, over reserve-brandstofvoorraden en voorzieningen 
beschikken waarmee de onderbreking van de gasvoorziening kan worden overbrugd. 
20 
Uit verzamelde informatie en gesprekken met de gasindustrie blijkt dat althans 
kwalitatief de huidige operationele gang van zaken, de contractuele regelingen en 
de infrastructuur van de voorziening toereikend zijn om op korte termijn het hoofd 
te bieden aan een grote terugval in de aanvoer uit één externe leveringsbron, 
althans op de meer ontwikkelde Europese gasmarkten. Na verloop van tijd zal dit 
eveneens gelden voor de nieuwere markten waar vergelijkbare infrastructuren en 
activiteiten worden ontwikkeld. 
Zoals blijkt uit de bijgevoegde Tabel Nr. 4 lopen de in de verschillende Lid-Staten 
genomen maatregelen die ervoor moeten zorgen dat de gasvoorziening geen gevaar 
loopt sterk uiteen. 
Crisissimulatie 
Bij een belangrijke terugval in de voorziening die mogelijk een aantal Europese 
landen zou kunnen treffen kan een combinatie van maatregelen worden genomen 
die ten doel hebben de gevolgen voor de klanten zo veel mogelijk te beperken. 
Dergelijke maatregelen omvatten het gebruik van onderbreekbare 
verkoopcontracten, flexibiliteit in de voorziening van gas afkomstig uit invoer en 
binnenlandse produktie, ondergrondse opslag en wederzijdse hulpverlening en 
samenwerking tussen naburige gasondernemingen In een studie uitgevoerd door 
Commissiediensten in overleg met de gasindustrie wordt rekening gehouden met de 
invloed van deze individuele voorzorgsmaatregelen op de totale zekerheid van de 
gasvoorziening van de EG. Bij het evalueren van de EG-dimensie is men uitgegaan 
van maximale benutting van volledige grensoverschrijdende samenwerking tussen 
onderling verbonden gasbedrijven. Men heeft zich gebaseerd op de in het eerste 
kwartaal van 1994 heersende omstandigheden van vraag en aanbod, aangezien dit 
het meeste recente jaar is waarover gedetailleerde informatie beschikbaar is. Deze 
periode is niet representatief voor de strengste weersomstandigheden, zodat de 
resultaten slechts als een indicatie dienen te worden beschouwd. 
Er is geen rekening gehouden met een mogelijke terugval in de gasleveringen uit 
Noorwegen, dat lid is van de EER en OESO. 
Al naar gelang de oorsprong van de terugval heeft het onderzoek tot de volgende 
resultaten geleid: 
Terugval in de levering uit de voormalige SU 
Wanneer de betreffende voorzorgsmaatregelen (onderbreekbare contracten en 
flexibele produktie) slechts door de direct getroffen landen worden toegepast, heeft 
dit een effect dat gelijkstaat met een daling van de EG-invoer uit de voormalige 
SU met 29%. 
Door samenwerking en gezamenlijke uitvoering op Gemeenschapsbasis van 
dezelfde voorzorgsmaatregelen voor het benutten van de toegevoegde waarde van 
de EG-dimensie wordt de EG-invoer uit die bron met 36% verminderd en de 
21 
(4) opslagdekking van de EG op 283 invoerdagen gebracht(4) 
Terugval in de levering uit Algerije 
In dezelfde veronderstellingen komt het effect van de voorzorgsmaatregelen 
overeen met een vermindering van de EG-invoer uit Algerije met 26% wanneer 
deze maatregelen individueel worden toegepast door de bij de vermindering van de 
levering betrokken landen, maar met 56% wanneer met de toegevoegde waarde van 
de EG rekening wordt gehouden. De dienovereenkomstige opslagdekking van de 
EG voor gas uit Algerije bedraagt 625 invoerdagen. 
Terugval in de levering door niet-OESO-leveranciers 
Samenwerking op Gemeenschapsbasis zou de totale behoeften aan niet-OESO-
invoer met 21% verminderen en de opslagdekking van de EG voor gas uit deze 
landen zou 136 invoerdagen bedragen. 
Uit de analyse kunnen de volgende conclusies worden getrokken: 
Het probleem van de onderbreking van leveringen door een belangrijke niet-OESO-
leverancier kan doeltreffender worden opgelost door samenwerking op Europees 
niveau om het hoofd te bieden aan verstoringen in de voorziening. Gebruikmaking 
van de EG-dimensie leidt derhalve tot meer zekerheid ten aanzien van de 
gastoevoer. 
De gasbedrijven in de EG werken reeds samen via grensoverschrijdende 
bijstandsovereenkomsten. Er zijn hierover echter weinig gegevens beschikbaar en 
het is niet mogelijk vast te stellen of de EG-dimensie ten volle door hen zou 
worden benut bij een crisis waardoor meerdere Lid-Staten zouden worden 
getroffen. 
Een dergelijke samenwerking op EG-niveau zou het gebruik van maatregelen met 
zich meebrengen zoals vermindering van de vraag via onderbreekbare contracten; 
produktieflexibiliteit, zowel met betrekking tot de eigen produktie van een land als 
de invoer uit andere producerende landen in de EG; het handelsverkeer in gas dat 
beschikbaar komt door de grotere invoerdiversiteit van de EG in zijn geheel dan 
van de afzonderlijke landen; en benutting van beschikbare opslagvoorzieningen op 
EG-niveau. 
Ten einde genoemde maatregelen volledig te kunnen benutten is het van cruciaal 
belang dat een algehele onderlinge verbinding van het EG-systeem van transport­
leidingen gekoppeld aan de verschillende leveringsbronnen van de EG tot stand 
wordt gebracht. 
De dekkingsdagen worden berekend door de geschatte strategische opslagcapaciteit te 
delen door het volume van de na toepassing van de voorzorgsmaatregelen benodigde dag-
invoer uit de voormalige SU. 
22 
Zo is bij voorbeeld nagegaan wat het belang van de geplande VK-Vasteland-
koppelleiding zou zijn voor de zekerheid van de gasvoorziening. Tijdens de in dit 
onderzoek beoogde periode zouden in het geval van een vermindering van de 
toevoer uit de voormalige SU de weggevallen leveringen uit die bron via de 
koppelleiding gedeeltelijk kunnen worden gecompenseerd. De EG-invoer uit de 
voormalige SU zou zo met de helft kunnen worden verminderd en de opslagdek­
king van de EG met nog eens 6 maanden worden verlengd. 
Toepassing van bovenstaande maatregelen, waardoor de EG-dimensie ten volle 
wordt benut, zou in het normale commerciële en operationele klimaat plaatsvinden 
waarin de gasindustrie functioneert. Ofschoon de hogere prijzen ervoor zorgen dat 
het marktmechanisme niet wordt verstoord, zelfs niet in een crisissituatie, kan dit 
echter aanleiding tot politieke spanningen geven. Aandacht dient te worden besteed 
aan noodrichtlijnen op EG-niveau die er toe zouden kunnen bijdragen dat 
dergelijke problemen methodisch worden aangepakt. 
5.3. Aspecten op lange termijn van de zekerheid van de gasvoorziening in de EG 
De op elk ogenblik beschikbare voorraden zijn afhankelijk van de mogelijkheden 
van aflevering uit alle voor de EG beschikbare bronnen. Ofschoon de voor de EG 
beschikbare werkelijke aangetoonde gasreserves uit de eigen produktie van de EG 
plus die van Noorwegen de nodige zekerheid van voorziening verschaffen, zijn de 
aangetoonde reserves geen bewijs van onmiddellijke leverbaarheid. Zekerheid ten 
aanzien van de voorziening op korte termijn is afhankelijk van de afleveringsmoge-
lijkheden en de beschikbare pijpleiding- en opslagcapaciteit. Zekerheid ten aanzien 
van de voorziening op lange termijn hangt meer af van de als afzetbaar 
aangetoonde reserves en de op lange termijn geplande uitbreidingen van 
pijpleiding- en opslagcapaciteit. 
Voor het handhaven van zekerheid ten aanzien van de gasvoorziening bij een 
expanderende markt, moeten jaren van tevoren reeds strategische beslissingen 
worden genomen voor de ontwikkeling van nieuwe gasbronnen en verbetering van 
de infrastructuur. De perspectieven op korte en op lange termijn hangen in feite 
met elkaar samen. 
In de volgende analyse wordt onderzoek gedaan naar het belang voor de zekerheid 
van voorziening van verdere onderlinge verbindingen binnen het Europese netwerk, 
alternatieve leveringsbronnen, de behoeften inzake evenwichtige belasting en de 
mogelijkheden op het gebied van opslagcapaciteit en onderbreekbare afzet. De door 
de Lid-Staten verstrekte informatie over gastransport en opslaginfrastructuur 
ingevolge Verordening 1056/72(5) van de Raad dient in een dergelijke analyse als 
uitgangspunt. 
(5) PB L 120 van 25.5.72, blz. 7. 
23 
5.3.1. Mogelijkheden voor netwerkintegratie 
Verdere onderlinge verbindingen tussen de Europese transportnetwerken en 
alternatieve onderlinge verbindingen met leveringsbronnen leiden tot verbetering 
van de aflevering van het getransporteerde gas en additionele d i ver si fiëri ng van de 
voorziening. Verdere integratie van het Europese netwerk leidt tot verbetering van 
de volgende elementen die een belangrijke rol spelen in de zekerheid van de 
voorziening: onderbreekbaarheid van de gasafzet, opslagcapaciteit, economisch 
haalbare exploitatie van afgelegen leveringsbronnen en de in aanleg aanwezige 
flexibiliteit bij het onderhandelen over contracten met producenten (zie de bijge­
voegde kaart van bestaande netwerk- en pijpleidingprojecten). 
Een aantal onderlinge sleutelverbindingen zijn Van essentieel belang voor meer 
zekerheid ten aanzien van de gasvoorziening. Omstreeks 80% van de Europese 
reserves bevindt zich in de Noordzee en in Nederland en het is derhalve van 
kritisch belang deze reserves te kunnen afleveren. De twee belangrijkste elementen 
hierin zijn de produktiemogelijkheden en de pijpleidingcapaciteit. 
De EG neemt een gunstige geografische positie in ten opzichte van de wereld­
reserves. 70% van de alle bekende gasreserves bevinden zich op een afstand van 
minder dan 4000 tot 5000 km van Midden-Europa. Naast de drie grootste leveran­
ciers dienen zich andere leveranciers in het Midden-Oosten, Midden- en Zuid-Ame-
rika, Afrika en Centraal-Azië aan. 
De analyse in Bijlage I legt de nadruk op de onderlinge verbindingen waarmee de 
afleveringsmogelijkheden tot het uiterste worden benut voor het transport vanuit de 
Noordzee en Nederland, welke bronnen bij haperingen in de toevoer uit Rusland en 
Algerije of beide landen als de meest betrouwbare worden beschouwd. Deze 
analyse geeft tevens een overzicht van de belangrijkste nieuwe voorzienings­
projecten. 
5.3.2. Motivatie van producenten voor het veilig stellen van de gasvoorziening 
Voldoende mogelijkheden voor aflevering zijn alleen zinvol als men over een 
voldoende grote voorraad beschikt. De aangetoonde reserves in het produktieveld 
van de Noordzee zijn ruimschoots voldoende om eventuele tekorten langdurig het 
hoofd te kunnen bieden. Met de bewezen reserves kan niet automatisch worden 
gewaarborgd dat het gas ook kan worden afgeleverd. Hiertoe dienen deze 
"ontsloten" te zijn en moet in de juiste produktiemiddelen zijn voorzien. 
De mogelijkheden voor de leverbaarheid van produktie vanuit de Noordzee zijn de 
afgelopen jaren toegenomen. Vooral de produktie vanaf de booreilanden van het 
Verenigd Koninkrijk heeft zich sterk uitgebreid. Noorwegen staat op het punt het 
gigantische Troll-booreiland in bedrijf te stellen, waardoor de toevoer vanuit 
Noorwegen aamüienlijk zal toenemen. 
In sommige gevallen vormt het beleid ten aanzien van exploratie en produktie in de 
huidige omstandigheden echter een belemmering voor het stimuleren van de 
produktie. 
24 
Beleid dat deelname van de staat verlangt bij de exploratie en produktie, het aan de 
vaste wal brengen van gas, het recht van optie van de nationale transporton­
derneming en exclusieve rechten op gasproduktie zijn voorbeelden van een beleid 
dat een belemmering kan vormen voor de toevoermogelijkneden. 
Richtlijn 94/22/EG(6) voor de exploratie en de produktie en de uitvoering van het 
Europese Energie Handvest Verdrag wil de producenten meer mogelijkheden 
bieden voor de exploratie en produktie binnen West-Europa. 
5.3.3. Opslag en onderbreekbare afname (zie Tabel 4) 
Nog een ander belangrijk onderdeel van de zekerheid ten aanzien van de gasvoor­
ziening is de flexibele leverbaarheid, die in eerste instantie mogelijk wordt gemaakt 
door opslag en onderbreekbare afname. Van deze met elkaar in verband staande 
middelen bij de verkoop en het transport van gas wordt gebruik gemaakt voor het 
compenseren van verschillen in de produktie- en verbruiksstromen. 
De ontwikkeling van opslag in West-Europa heeft grotendeels het spoor gevolgd 
van de ontwikkeling van de gasmarkt in elk van de afzonderlijke landen. De 
benadering in landen met binnenlandse gasproduktie verschilt van die van landen 
die in hoge mate afhankelijk zijn van invoer. De eerstgenoemde landen kunnen 
immers rekenen op de produktieflexibiliteit van hun eigen gasvelden. 
De Lid-Staten van de EG maken in ruime mate gebruik van opslagmogelijkheden 
om tegemoet te komen aan de gedurende de wintermaanden optredende pieken in 
de vraag. Met de huidige opslagcapaciteit kan tijdens de wintermaanden een piek in 
de vraag van maximaal twee maanden worden opgevangen. Maar uit de opslag­
capaciteit op zich hoeft nog niet te blijken welke landen het meest kwetsbaar zijn. 
Zoals in het voorgaande is besproken, leggen de Lid-Staten onderling over de 
zekerheid ten aanzien van de gasvoorziening een verschillende benadering aan de 
dag. 
Uit historisch oogpunt verschaffen de Europese gasvelden zekerheid van voorzie­
ning op korte en op lange termijn. Op lange termijn, naarmate de gasvelden 
afnemen, zal deze zekerheidsbuffer geleidelijk verdwijnen. 
De plannen van de gasindustrie voor toekomstige opslag voorzien in bijna een 
verdubbeling van de totale omvang van de buffervoorraad van de EG in het tijdpad 
van 2000-2015. Hoewel deze verwachte toename hoger is dan de te verwachten 
toename van de gasvraag, zal het opslagniveau in verhouding tot de afhankelijkheid 
van invoer in 2010 lager zijn dan op dit ogenblik het geval is. 
(6) Richtlijn 94/22/EG van het Europese Parlement en de Raad van 30 mei 1994 over de 
voorwaarden voor de verlening en het gebruik maken van vergunningen voor de prospectie, 
de exploratie en de produktie van koolwaterstoffen (PB L 164). 
25 
Opslagprojecten zijn projecten op lange termijn en daarom dienen de kosten en 
baten te worden geanalyseeitl van hel cieeien van estia opsla^.eapaeiieil om hel 
hoofd te kunnen bieden aan de toegenomen vraag, de nauw met het afnemen van 
de interne produktie in de EG in verband staande vermindering van flexibiliteit en 
verhoogde externe afhankelijkheid. Dit is van bijzonder belang voor de lidstaten 
met een minder ontwikkelde gasmarkt. 
Evenals bij opslag speelt de onderbreekbare afname een sleutelrol in de flexibele 
leverbaarheid. Onderbreekbare afnemers als zodanig spelen een kritische rol bij het 
voldoen aan de noodzaak van zekerheid ten aanzien van de gasvoorziening. 
Onder de afnemers van de meeste Europese gastransportondernemingen bevinden 
zich een aanzienlijk aantal industriële ondernemingen en elektriciteitscentrales 
waarvan de bevoorrading op basis van onderbreekbare contracten kan worden 
stopgezet. De duur van de gecontracteerde onderbreking loopt uiteraard uiteen, en 
wel van één week tot drie maanden of het gehele stookseizoen. 
De gastransportondernemingen streven naar een zo hoog mogelijke kwaliteit van de 
dienstverlening aan de industriële verbruikers ten einde ze ervan te doordringen dat 
zij niet op stookolie moeten overgaan. De aard van de in de Lid-Staten 
voorkomende onderbreekbare contracten loopt nogal uiteen, evenals de onderlinge 
toepassing. De hierbij betrokken industriële sectoren verschillen uiteraard van land 
tot land, zodat de prioriteiten op het gebied van onderbreekbare afname van land 
tot land moeten worden vastgesteld. Om de werkelijke mate van onderbreekbare 
afname vast te kunnen stellen en de gevolgen hiervan voor de zekerheid van 
voorziening bij een ernstige crisis, zou een onderzoek moeten worden uitgevoerd in 
de verschillende Lid-Staten. 
5.3.4. Wederzijdse steunverlening van gas- en elektriciteitssystemen 
Het gebruik van gas als energiebron zou in de toekomst bij kunnen dragen tot 
zekerheid van voorziening in de EG. Door bijvoorbeeld in de opwekking van 
elektriciteit voor een aanzienlijk deel te voorzien in een systeem dat op langere 
termijn met twee verschillende brandstoffen kan worden gestookt, en wel zodanig 
dat een groot aantal elektriciteitscentrales een deel van het winterseizoen zonder 
gas zouden kunnen draaien, zou belangrijk meer zekerheid ten aanzien van de 
gasvoorziening kunnen worden bereikt. Door de voorspelde toenemende rol van 
STEG's voor de opwekking van elektriciteit kan deze flexibiliteit worden beperkt, 
daar in het geval van STEG's als alternatieve brandstof gebruik wordt gemaakt van 
de hoogwaardiger gasolie 
Voor de capaciteit van de elektriciteitscentrales wordt gewoonlijk een marge 
aangehouden voor de betrouwbare werking van het systeem. Deze overcapaciteit 
leidt tot flexibiliteit in de keuze van de afzonderlijke elektriciteitscentrales. Als 
voor een bepaald gebied minder gas beschikbaar is kan daarom gewoonlijk de 
belasting van met gas gestookte centrales worden verminderd en naar niet-
gasgestookte centrales worden verschoven ter compensatie van de verminderde 
hoeveelheid beschikbaar gas of om meer gas voor andere eindgebruikers 
beschikbaar te stellen dan die hiervan gebruik maken voor het opwekken van 
26 
elektriciteit. Op die manier zijn er binnen elk clektriciteitsnetwerk belangrijke 
substitutiemogel ij kheden. 
Weer een ander aandachtspunt is het ontbreken van een constante vraag naar 
elektriciteit. De vraag schommelt per uur, per dag en per seizoen. Deze schomme­
lingen zijn in Europa eveneens per regio afhankelijk van een aantal factoren zoals 
het weer, de voor de regio kenmerkende mix van primaire brandstoffen, industriali­
satieniveaus en de plaatselijk prevalerende toepassing van technologieën. Als 
daarom in een bepaalde gebied in de EG minder aardgas beschikbaar is, kan men 
met het elektrische transportnet energie naar dat gebied laten stromen uit andere 
gebieden die over een meer constante gasvoorziening of overcapaciteit van een niet 
met gas gestookte elektriciteitscentrale beschikken. Door benutting van het 
elektrische transportnet kan een plaatselijk tekort aan gas tot op zekere hoogte 
worden gecompenseerd door transmissie van elektriciteit van het ene gebied naar 
het andere. Het blijkt dat de verdeling van energie in combinatie met de te 
verwachten toename van de toepassing van gas als energiebron een belangrijk 
instrument is bij het zoeken naar oplossingen voor de problemen met betrekking tot 
de zekerheid van de voorziening, dat nader onderzoek behoeft. 
5.4. Transeuropese gasnetwerken 
Uit de voorafgaande paragraaf blijkt het belang van een geïntegreerd EG-
gassysteem (netwerken en opslag) voor een grotere zekerheid van de gasvoorzie­
ning. 
Art. 129B van het EG-Verdrag voorziet in een nieuw communautair beleid ten 
aanzien van de Transeuropese netwerken, met inbegrip van de energienetwerken. 
Voor sommige in de voorafgaande paragraaf vermelde strategische projecten voor 
de onderlinge verbinding van netwerken en opslagprojecten is door de instellingen 
van de Gemeenschap reeds overeengekomen dat zij het algemeen belang dienen of 
als prioriteitsprojecten moeten worden beschouwd, daar zij aan de in de 
uitvoeringsregelingen vastgelegde criteria van de TEN voldoen, met inbegrip van 
de vereiste economische uitvoerbaarheid. 
Voortzetting van dit beleid in de toekomst geeft de in de Gemeenschap aanwezige 
instellingen de gelegenheid prioriteit te geven aan andere projecten die uit het 
oogpunt van betrouwbare gasvoorziening eveneens van belang zijn en enkele van 
de hierboven genoemde projecten kunnen omvatten. 
5.5 Samenwerking op EG-niveau 
Uit de analyse in het voorafgaande blijkt dat aan de EG-dimensie een toegevoegde 
waarde kan worden toegekend bij het zoeken naar een oplossing voor mogelijke 
grote tekorten in de gasvoorziening. Het lijkt daarom juist aandacht te besteden aan 
de wijze waarop bestaande samenwerking op dit gebied kan worden geëvalueerd en 
verbeterd. 
De werkzaamheden dienen te worden toegespitst op gedetailleerde analyses 
naar de effecten van alle factoren die de verzorgingszekerheid zowel op 
27 
Gemeenschapniveau als in iedere Lid-Staten bcinvloeden. Hierbij dient 
rekening te worden gehouden met de voor en nadelen van de verschillende 
opties, niet alleen met de ontwikkelingen aan de aanbodszijde maar ook met 
de uitvoering van de TEN projecten, de voltooiing van de Interne 
Energiemarkt en met de ontwikkelingen in de externe relaties zoals het 
Europese Energie Handvest Verdrag. 
Een aantal ideën zou in deze context samen met de Lid-Staten, de Europese 
gas industrie en andere geïnteresseerde organisaties onder verwijzing naar de 
onderstaande punten nader kunnen worden uitgewerkt. 
1. De Verenigde Staten, die grotendeels in hun eigen behoefte voorzien met 
betrekking tot de levering van gas, beschikken over een door de US Federal 
Energy Regulating Commission gehanteerd besnoeiingsplan waarmee nuttige 
richtlijnen worden gegeven voor het onpartijdig beperken van afnemers al naar 
gelang de prioriteit van de behoefte. Een dergelijk plan zou kunnen worden 
gebruikt voor de Noodrichtlijnen voor de EG, waarvan de uitvoering aan elke 
Lid-Staat wordt aanbevolen, rekening houdend met de nationale situatie. 
2. Bepaalde nationale transportondernemingen beschikken reeds over zoge­
naamde Wederzij dse Bij standsovereenkomsten, die tot een aanbevolen be­
snoeiingsplan zouden kunnen worden gestructureerd. Wenselijk zou echter zijn 
te onderzoeken hoe deze Wederzijdse Bijstandsovereenkomsten zouden 
kunnen worden geoptimaliseerd vanuit het standpunt van de EG en hoe kan 
worden gezorgd dat dergelijke overeenkomsten in tijden van crisis kunnen 
worden uitgevoerd. 
3. Een andere benadering zou het vaststellen van Zekerheidsdoelstellingen. 
kunnenn zijn. Zo zou een doelstelling kunnen aangeven dat elke Lid-Staat zou 
moeten waarborgen over voldoende opslagmogelijkheden, mogelijkheden voor 
onderbreekbare levering, produktie-/invoerflexibiliteit, op basis van een interne 
regeling of een bijstandsovereenkomst of andere regeling voor toegang tot 
voorraden in andere lidstaten te beschikken, om het hoofd te kunnen bieden 
aan een onderbreking van levering door niet-OESO-leveranciers tijdens de 
6 wintermaanden. Een alternatieve doelstelling zou kunnen zijn het voorzien 
in dekking van "x"-dagen van het totale gasverbruik. Deze 
zekerheidsdoelstellingen zouden kunnen worden gedifferencieerd op 
voorwaarde dat aan de algehele verzorgingszekerheidsdoel stel ling wordt 
voldaan en dat er een evenredige verdeling van de lasten plaatsvindt. Bij de 
benadering vanuit de Zekerheidsdoelstellingen zou moeten worden onderzocht 
welke Lid-Staten het meest kwetsbaar zijn en wat de eventuele schade zou 
zijn bij het wegvallen van gasaanvoer. De analyse zou zich dan kunnen 
richten op de uit economisch oogpunt voor elke Lid-Staat meest haalbare 
mechanismen, waarbij rekening gehouden wordt met de door volledige benut­
ting van de EG-dimensie geboden toegevoegde waarde. 
Deze Verschillende benaderingen dienen geheel met de Lid-Staten, de 
28 
gasindustrie en andere geïnteresseerde organisaties te worden besproken 
alvorens eventuele EG-richtlijnen zouden kunnen worden opgesteld. 
29 
TABEL 1 
AANGETOONDE GASRESERVES IN DE EG (1994) 
in miljoen toe 
BE - België _-
DE - Duitsland 342 
DK - Denemarken 121 
EL - Griekenland 
ES - Spanje 20 
FIN - Finland _-
FR - Frankrijk 35 
IRE - Ierland 17 
IT - Italië 301 
L - Luxemburg 
NL - Nederland 1874 
O - Oostenrijk 21 
SF - Portugal _-
S - Zweden 
UK - Verenigd Koninkrijk 630 
EG 15 3361 
Bron: Oil and Gas Journal 1995 
30 
Tabel 2A 
Gespecificeerd naar Lid-Staat over 1994 
1, Aardgas vraag (mtoe) 
2, Aandeel in aardgasvraag (in %) 
3, Binnenlandse produktie 
in Mtoe 
4, Ruilverkeer binnen EG 
in Mtoe 
5, Externe afhankelijkheid 
a) mtoe 
b)% 
waarvan in mtoe 
Algerije 
Libië 
Noorwegen 
Rusland BE 
9,5 
19,2 
0 
4,2 
5,3 
56,8 
3,5 
. 
1,9 
-DE 
61,2 
18,0 
14,0 
17,8 
33,5 
54,7 
-
-
9,4 
24,1 DK 
2,7 
12,9 
4,3 
-2,5 
0 
-
-
. 
. 
-EL 
-
-
-
-
-
-
-
. 
-
-ES 
6,2 
6,6 
0,1 
-
6 
96,7 
4,0 
1,1 
0,9 
-FR 
29,2 
13,0 
2,7 
3,2 
22,7 
80 
6,9 
. 
6,3 
9,5 IRE 
2,2 
21,6 
2,2 
-
-
-
-
. 
-
-IT 
40,7 
27,6 
16,4 
3,9 
20,6 
50 
8,9 
-
-
11,7 L 
0,4 
3,5 
-
0,4 
-
-
-
. 
-
-NL 
32,6 
49 
59 
-28,7 
2,3 
7 
-
-
2,3 
-O 
4,9 
19,1 
1 
-
3,9 
80 
-
-
-
3,9 P 
-
-
-
-
-
-
-
-
-
• FIN 
3,3 
10,3 
-
-
3,3 
100 
-
. 
-
3,3 S 
1,3 
2,5 
-
1,3 
-
-
-
-
-
-UK 
60 
26,7 
57,9 
-
2,4 
4 
-
-
2,4 
-EUR 15 
254 
19,4 
157,6 
-
100,1 
39,4 
23,3 
1,1 
23,2 
52,5 
De som van de hoeveelheden wijkt af van de totalen in verband met voorraadschommelingen 
Bronnen: Eurostat, EG-Commissie, IEA 
31 
Tabel 2B 
SCENARIO'S VOOR VRAAG EN AANBOD VAN GAS IN DE EG 
2000 2010 
1. Aardgasvraag (mtoe) 311/320 392/411 
2. Gemiddeld aardgasaandeel in totale vraag 22% 26% 
3. Geschatte binnenlandse produktie (mtoe) 175 165 
4. Handelsverkeer in gas binnen EG (mtoe) 30 28 
5. Externe afhankelijkheid -mtoe 136/145 227/246 
-% 44/45 58/60 
6. Gecontracteerde hoeveelheden* -Rusland 66 66 
-Algerije 39 40 
-Noorwegen 48 57 
-Overige 5 5 
-Totaal 158 168 
7. Tekort (mtoe) - -59Z-78 
Bronnen: EG-Commissie (2020-analyse) 
Lid-Staten 
IEA 
* mtoe 
32 
TABEL 2C 
GASVRAAG- EN AANBOD - LANDEN IN MIDDEN- EN OOST-EUROPA1 
IN MTOE 
VRAAG 
PRODUKTIE 
INVOERBEHOEFTE 
AANBOD3 
Totaal tekort 1993 
62 
28 
34 
41 20002 
67 
22 
45 
41 
4 20052 
71 
18 
53 
41 
12 20102 
81 
16 
65 
41 
25 
Bron: EG-Commissie 
Met inbegrip van Albanië, Bulgarije, Tsjechië, Estland, Hongarije, Letland, 
Litouwen, Polen, Roemenië, Slowakije en Slovenië. 
Het scenario dat het midden houdt tussen de hoge en lage scenario's. 
(op basis van een verplichting op lange termijn voor de levering van 41 Mtoe/jaar 
GOS invoer via bestaande infrastructuur) 
33 
TABEL 3 
GAS VOOR ELEKTRICITEITSCENTRALES 
EUR 15 
mtoe 39,0 
OP DIT MOMENT 
aandeel elektriciteitscentrales (%) in totale gasvraag 15,3 
mtoe 83-102 
2000 
aandeel elektriciteitscentrales (%) in totale gasvraag 27-32 
mtoe 150-154 
2010 
aandeel elektriciteitscentrales (%) in totale gasvraag 37-38 
mtoe 161-216 
2020 
aandeel elektriciteitscentrales (%) in totale gasvraag 11-43 
Bronnen: EG-Commissie (2020-Analyse) 
34 
Tabel 4 
In de Lid-Saten van de EG heersende voorzieningssituaties en toegepaste maatregelen 
voor het veiligstellen van de gastoevoer 
Aardgasafzet in Mtoe 
Aardgasaaandeel in PEC ("/o)1' 
Binnenlandse gasproduktie (%)2) 
Netto niet-EG invoerafhan-
kelijkheid (%)2) 
Aantal leveringslanden, incl. 
binnenlandse produktie 
Aantal toegangspunten voor 
grens/kus toverschrijdcnde 
levering 
Aandeel (%) gas afzet voor 
elektriciteitsopwekking 
Aandeel onderbreekbare afzet in 
1993(%) 
Geformaliseerd beleid t.a.v. 
zekerheid van voorziening? 
Aantal opslagvoorzieningen 
Maximum werkvolumc, milj m' 
Maximum opnamecapaciteit, 
milj mVdag 
Opslagevolume in % van afzet 
in 1993 Oostenrijk 
4,9 
19,1 
20 
80 
4 
3 
33,4 
n.b. 
ja 
6 
2.500 
23.3 
33.8 België 
9,5 
19,2 
0,0 
56,8 
3 
6 
26,7 
27% 
ja 
3 
527 
circa 19 
4,7 Duitsland 
61,2 
18 
22,9 
57,7 
5 
circa 15 
21,2 
n.b. 
ja 
33 
10.314 
262 
14,4 Denemarken 
2,7 
12,9 
100,0 
0,0 
1 
1 
6,4 
industrie 25% 
Alle 
elektriciteits­
centrales 
ja 
2 
440 
18 
15,3 Spanje 
6,2 
6,6 
3,2 
96,7 
5 
4 
7 
17% 
ja 
1 
460 
3,6 
5,1 Frankrijk 
29,2 
13 
9,2 
80 
5 
5 
2,9 
Industrie 20% 
ja 
15 
10.300 
170 
28,1 vx 
60 
26,7 
96,5 
4 
2 
5 
7,3 
16% 
ja 
7 
3.566 
141,8 
5,6 Italië 
40,7 
27,6 
40,3 
50 
4 
veel 
20,3 
Industrie 25% 
Enkele 
elektriciteits­
centrales 
ja 
8 
14.000 
circa 250 
28,0 Ierland 
2,2 
21,6 
100,0 
0,0 
1 
2 
45 
n.b. 
ja 
0 
0 
0 
0,0 Nederland 
32,6 
49 
100,0 
0,0 
3 
5 
26 
Enkele 
elektriciteits­
centrales 
ja 
1 (LNG) 
circa 75 
circa 31 
0,2 Zweden 
1,3 
2,5 
0,0 
0,0 
1 
1 
16,8 
10-20% 
ja 
0 
0 
0 
0.0 Finland 
3,3 
10,3 
0,0 
100,0 
1 
1 
51.2 
90%+ 
ja Gemid­
deld/ 
Totaal 
253,8 
20,5 
62 
39,4 
14 
veel 
15,3 
n.b. 
ja 
0 
0 
0 
0.0 
i 42.200 
circa 920 
13,9 
35 
Uitbreiding van geplande J) 
opslagcapaciteit 
Ondersteunende samenwerking 
met andere ondernemingen? 
Bijzonderheden ja 
ja 
Grote opslag­
capaciteit in 
uitgeputte 
velden 1.100 
ja 
Steeds groter 
gasnetwerk 19.000 
ja 
Goed geïnte­
greerd, Even­
wichtige toe­
voer 1.200 
ja 
Onafhankelijk. 
Opslagvoorzie­
ningen 4.500 
ja 
Toene­
mende 
opslag­
capaciteit 14.000 
ja 
Grote opslag 
capaciteit in 
wateriioudende 
grondlagen ja, afhankelijk 
van markt 
ja 
Goed geïnte­
greerd. Meer 
dan 50 velden 21.000 
ja 
Grote opslag 
capaciteit in 
uitgeputte velden in onderzoek 
ja 
Verbonden 
met VK-
systeem 7.000 
ja 
Meer dan 130 
velden + Gro­
ningen O&Oin 
beklede 
gesteente-
holten 
ja 
Kleine markt 
en twee-
brandstof-
fensysteem is onderzocht 
ja 
Weinig maar 
grote afne­
mers. SNG-
bedrijven 73.90." 
ja 
1) PEC = Primary Energy Consumption 
2) In % van totale gasvoorziening 
3) Het op deze regel vermelde opslagvolume is het op verschillende tijdstippen te verwachten werkvolume in de periode van 2000 tot 2015. 
Bronnen: Eurostat and Eurogas 
36 
BIJLAGE I 
Potentiële verbindingen voor verbetering van de toevoer vanuit de Noordzee en Nederland 
en belangrijke nieuwe leveringsprojecten 
Potentiële verbindingen in volgorde van vermoedelijke uitvoering: 
Verbindingen voor toevoer vanuit de Noordzee 
Europijpleiding*** 
VK-Vasteland-koppelleiding*** 
Noorse pijpleiding naar Duinkerken*** 
Verbindingen tussen de Nederlandse offshore en de VK-offshore 
gasvelden * 
Verbindingen tussen Zeepipe en Duinkerken naar het Verenigd 
Koninkrijk en naar andere plaatsen op het vasteland* 
Verbindingen op het vasteland van Europa 
Verbindingen tussen Spanje en Portugal*** 
Lusverbindingen en overige verbindingen tussen België en de 
Duitse, Franse en Nederlandse systemen*** 
Additionele Frans-Spaanse verbindingen (Maghreb II)* 
Verbetering van de TEAP (Transeuropese Aardgas Pijpleiding) van 
Nederland naar Italië of de Italiaans-Franse verbinding in het noor­
den* 
Verbinding tussen Zuidoost-Frankrijk en Noordwest-Italië* 
Verbinding tussen Finland en Zweden* 
Verlenging van Maghreb II naar Duitsland of 
verhoging van de capaciteit in het Franse 
hoofdleidingsysteem* 
Uitbreiding van de verbindingen tussen Oostenrijk en Duitsland of 
lusverbinding* 
In aanleg of gepland en uitvoering hoogst waarschijnlijk 
De aanleg is gepland maar nog in het ontwikkelingsstadium 
Geen vaste plannen voor de aanleg 
Noordzeeverbindingen 
Met de volgend jaar verwachte inbedrijfstelling van de Europijpleiding met een capaciteit op 
jaarbasis van 12 miljard m3(1) zal de gasstroom vanuit de Noordzee naar Duitsland toenemen. 
Met de voorgestelde VK-Vasteland-koppelleiding zal het mogelijk zijn jaarlijks tot 
20 miljard m3 gas naar het vasteland van Europa te transporteren bij een economisch haalbare 
(1) 1 miljard kubieke meter is gelijk aan 0.9 miljoen toe. 
37 
toegankelijkheid van het grootste deel van de Noordzee. Verwacht wordt dat vanaf 1998 via de 
koppelleiding een surplus in de afleveringscapaciteit vanuit de Noordzee wordt verkregen. De 
VK-Vasteland-koppelleiding is een strategische pijpleiding. Door de partijen die de leiding 
aanleggen wordt de capaciteit verschaft alvorens zekerheid bestaat over het verkrijgen van een 
vast afzetgebied, waarbij zij dus het risico nemen van het al of niet vinden van afzet als de 
pijpleiding eenmaal is voltooid. 
Door de geplande pijpleiding van de Noorse sector van de Noordzee naar Duinkerken 
(Frankrijk) met een capaciteit op jaarbasis van 12 miljard m3 komt meer gas beschikbaar voor 
levering aan Frankrijk en andere landen van de EG. 
De verbindingen tussen de Nederlandse en Britse offshore-installaties, die thans nog in het 
discussiestadium verkeren, zouden tot verdere verbetering van de leverbaarheid vanuit de 
Noordzee kunnen leiden. Met andere verbindingen zouden de bestaande Zeepipe-leiding en de 
geplande pijpleiding tussen Noorwegen en Duinkerken en het Britse ofïshoresysteem bij 
Bacton aan elkaar gekoppeld kunnen worden. 
Met al deze verbindingen zou een afleveringsoverschot worden gecreëerd. 
Verbindingen op het vasteland van Europa 
Door verdere verbindingen op het vasteland van Europa zou dit afleveringsoverschot kunnen 
worden verplaatst naar de belangrijkste invoerafhankelijke markten in de Europese 
Gemeenschap. Er zijn plannen voor de aanleg van bepaalde verbindingen tussen Nederland, 
België, Duitsland en Frankrijk evenals voor twee verbindingen tussen Spanje en Portugal. 
Frankrijk, Italië, Oostenrijk en Finland zouden echter gebaat zijn met extra tot op heden nog 
niet geplande strategische capaciteit. 
Zo zou door de mogelijkheid van de aanvoer van gas vanuit de Maghreb-pijpleiding (een 
Transeuropese netwerkpijpleiding waarvan het eerste gedeelte tegen 1996 operationeel is) via 
een potentiële nieuwe verbinding tussen Spanje en Frankrijk (Maghreb II) van cruciaal belang 
zijn voor de zekerheid van de gasvoorziening voor het zuidelijk deel van de Europese 
Gemeenschap. 
Bij een terugval in de levering uit Rusland zouden de via deze pijpleiding aangevoerde 
hoeveelheden niet alleen voor Frankrijk kunnen worden bestemd. Als er een verbinding zou 
kunnen worden aangelegd tussen Zuidoost-Frankrijk en Noordwest-Italië, zou het ook mogelijk 
zijn hoeveelheden gas langs de Franse kust naar noordelijk Italië te transporteren. De 
pijpleidingen die West-Italië gewoonlijk voorzien vanuit Oostenrijk zouden in omgekeerde 
richting Oostenrijk vanuit Italië kunnen voorzien. De Duitse verbindingen zouden voor het 
noordelijk deel van Oostenrijk gebruikt kunnen worden. 
Deze Maghreb Il-pijpleiding is eveneens van strategisch belang, mocht de toevoer vanuit 
Algerije worden afgesneden. Zonder deze pijpleiding of een LNG-terminal zou Portugal zich 
in een uiterst kwetsbare positie bevinden. De enige leveringsmogelijkheid zou de pijpleiding 
vanuit Lacq in Frankrijk naar Zaragoza zijn, waarmee niet voldoende in de behoeften van 
Spanje en Portugal kan worden voorzien. Het ontbreken van toevoer uit Algerije zou kunnen 
worden gecompenseerd door transport in omgekeerde richting door de Mahgreb II ten behoeve 
van Spanje en Portugal met behulp van levering vanuit Rusland en de Noordzee. 
38 
In het - hoogst onwaarschijnlijke - ergst denkbare geval van gelijktijdige onderbreking van 
levering uit Rusland en Algerije zouden de in het voorgaande besproken verbindingen van 
cruciaal belang zijn voor het voorkomen van belangrijke haperingen van de voorziening in 
sommige Lid-Staten van de EG. 
In dit ergst denkbare geval zouden Finland, Portugal, Griekenland, Spanje en Oostenrijk in een 
uiterst moeilijke situatie terechtkomen. Op lange termijn, tot de VK-Vasteland-koppelleiding 
en de pijpleidingen van Noorwegen naar Duinkerken in bedrijf zijn, zouden België, Frankrijk 
en Italië ook kwetsbaar zijn. De in het voorafgaande genoemde Spaans-Franse, Frans-
Italiaanse, Duits-Oostenrijkse verbindingen en een lusverbinding van het Franse 
hoofdleidingsysteem zouden alle noodzakelijk zijn. Met een nog niet geplande verbinding van 
Duinkerken-Zeebrugge naar Lyon en Turijn zou de voorziening vanuit de Noordzee naar Italië 
veilig gesteld kunnen worden. Algehele toepassing van alle in paragraaf 5.2 genoemde voor­
zorgsmaatregelen zou eveneens vereist zijn. Spanje, Italië en Griekenland zouden op zoek 
kunnen gaan naar alternatieve LNG-bronnen. Finland zou dan zijn toevlucht kunnen nemen tot 
de mogelijkheid van onderbreking van de levering en het gebruik van het tweebrandstoffen-
systeem. Een oplossing op lange termijn voor Finland zou een verbinding met Zweden zijn, 
wat tot de mogelijkheden kan behoren bij verdere groei van de Scandinavische markt, alsook 
iedere eventuele ontwikkeling in gasleveringen uit de Barentszee. 
Met deze scenario's wordt aangegeven dat een groot deel van het van uit de Noordzee door de 
verschillende pijpleidingen vervoerbare gas niet door het zuidelijke Franse systeem kan worden 
gevoerd. Een mogelijke oplossing zou zijn de voorgestelde Spaans-Franse verbinding tot bij 
Straatsburg en het Midal Systeem (dat reeds een verbinding vormt voor leveringen uit Rusland 
en Noorwegen) uit te breiden. Met een dergelijke onderlinge verbinding zou een strategisch 
belangrijke koppelleiding tussen de drie grote externe leveranciers van de EG tot stand kunnen 
worden gebracht. 
Additionele pijpleidingcapaciteit via ruilverkeer, verplaatsing en uitwisseling 
Naast de door uitbreiding verkregen potentiële capaciteit komt door de gezamenlijke 
inspanningen van handelspartners eveneens capaciteit beschikbaar. Als en wanneer de 
bovengenoemde verbindingen worden gerealiseerd, zullen de mogelijkheden voor ruilverkeer 
en transport door verplaatsing van gasvoorziening in de EG aanzienlijk toenemen. 
Potentiële leveringsbronnen op lange termijn 
De voorgestelde Yamal-Europapijpleiding uit Rusland via Wit-Rusland en Polen wordt als een 
TEN-project gezien. Hiermee wordt een tweede belangrijke exportroute verkregen voor 
leveringen uit Rusland naar de EG en een alternatieve route voor leveringen via de Oekraïne. 
De aanleg van het Yamal-pijpleidingsysteem zal in fasen worden uitgevoerd, waarbij de 
trajecten in Duitsland, Polen en Wit-Rusland het eerst gereed moeten zijn. Na de uiteindelijke 
voltooiing in de volgende eeuw kan de geplande capaciteit van de pijpleiding naar Europa tot 
ruim 50 miljard m3 oplopen. Men kan zich dus voorstellen dat op lange termijn over een 
nieuwe Oost-West-pijpleiding kan worden beschikt waardoor via de Midden- en Oosteuropese 
landen gas wordt vervoerd vanuit Yamal naar de zuidelijke afzetgebieden in Frankrijk, Italië 
en Spanje. 
Geruime tijd is er reeds sprake van de aanleg van een pijpleiding van Turkmenistan via Iran of 
de Kaspische Zee, ofschoon door de afstand naar de markten in de EG met problemen van 
39 
economische aard en transitomoeilijkheden moet worden gerekend. De enige Lid-Staat die 
binnen een economisch verantwoord bereik van een dergelijke pijpleiding ligt is Griekenland. 
Nigeria, Trinidad & Tobago, Venezuela, Yemen en Katar zijn alle potentiële LNG-bronnen 
voor Europa. De verwezenlijking van deze projecten zou ten goede kunnen komen aan de 
flexibiliteit van de voor de EG beschikbare voorziening. 
Het op gang brengen van nieuwe voorzieningen wordt hoofdzakelijk beperkt door economische 
factoren (projectkosten of prijsniveaus in Europa) en kan niet worden verwezenlijkt zolang de 
marktontwikkeling dit niet toestaat. Bij pijpleidingprojecten over lange afstanden kan het trans­
itoverkeer via meerdere nationale grenzen verdere problemen opleveren. 
40 
EUROPESE AARDGASNETWERKEN 
BESTAANDE NETWERKEN 
TEN-PROJECTEN VAN GEMEENSCHAPPELIJK BELANG 
ANDERE PROJECTEN 
(IN UITVOERING OF GEPLAND) 
BESTAANDE LNG-TERMINAL 
LNG-TERMINAL 
(TEN-PROJECT VAN GEMEENSCHAPPELIJK BELANG 
41 
EUROPEAN NATURAL GAS NETWORKS 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 478 def. 
DOGUMENTEN 
NL 12 
Catalogusnummer : CB-CO-95-536-NL-C 
ISBN 92-77-94619-9 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg