Deze verordening is bindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. Wat hoofdstuk IV betreft, voorziet de verordening echter in de mogelijkheid dat bepaalde uitvoeringsmaatregelen door de lidstaten moeten worden genomen. Daarom moesten de lidstaten de Commissie uiterlijk op 26 juni 2017 in kennis stellen van hun nationale regelgeving inzake administratieve sancties en maatregelen die van toepassing zijn op inbreuken op deze verordening. De Commissie heeft op basis van haar beoordeling van de ontvangen kennisgevingen geconcludeerd dat de uitvoering van de toepasselijke bepalingen door de lidstaten over het geheel genomen bevredigend is. Toch heeft de beoordeling ook een aantal tekortkomingen aan het licht gebracht.

Dit verslag is opgesteld met het oog op de toepassing van artikel 22, lid 2. In het eerste deel van het verslag wordt de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van hoofdstuk IV van de verordening door de lidstaten beschreven. Er wordt nadruk gelegd op belangrijke horizontale aspecten van de uitvoering die in meerdere lidstaten zijn geconstateerd. Het tweede deel van het verslag geeft een overzicht van de sanctiemaatregelen van de verschillende nationale toezichthoudende autoriteiten. Bij het opstellen van dit verslag heeft de Europese Commissie ("de Commissie") gebruik gemaakt van de op grond van artikel 17, lid 3, van de verordening ingediende kennisgevingen van de lidstaten, van de beoordeling van deze kennisgevingen, en van de mondelinge en schriftelijke inbreng van de lidstaten in het kader van de deskundigengroep voor de preventie van witwassen en terrorismefinanciering.

Artikel 22, lid 2, van de verordening luidt als volgt: "Nadat de lidstaten overeenkomstig artikel 17, lid 3, de Commissie en het gemengd comité van de ESA's in kennis hebben gesteld van de in lid 1 van dit artikel bedoelde voorschriften, legt de Commissie verslag voor aan het Europees Parlement en de Raad over de toepassing van hoofdstuk IV, met bijzondere aandacht voor grensoverschrijdende gevallen."

Dit wordt geregeld in hoofdstuk IV van de verordening, dat een reeks bepalingen bevat inzake sancties en toezicht. Op grond van dit hoofdstuk moeten de lidstaten een regeling invoeren met administratieve sancties en maatregelen die van toepassing zijn op inbreuken op de verordening, zodat zowel natuurlijke personen als rechtspersonen aansprakelijk kunnen worden gesteld. Daarnaast bevat dit hoofdstuk een opsomming van specifieke inbreuken waarvoor sancties moeten kunnen worden opgelegd. Het verplicht de nationale toezichthoudende autoriteiten bovendien om de sancties en maatregelen die zij opleggen bekend te maken, en voorziet in criteria voor de vaststelling van passende sancties. Hoofdstuk IV vereist ook dat er een effectief kader wordt ingesteld voor het melden van inbreuken en het toezicht op de naleving van de verordening.

De belangrijkste doelstelling van de verordening is om geldovermakingen transparanter te maken en zo witwassen en terrorismefinanciering beter te helpen voorkomen, opsporen en onderzoeken. Hiertoe legt de verordening aan betalingsdienstaanbieders een reeks verplichtingen op met betrekking tot de bij geldovermakingen te voegen informatie over de betalers en begunstigden. Nationale toezichthoudende autoriteiten zijn op hun beurt verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de toepasselijke bepalingen van de verordening door de betalingsdienstaanbieders.

B.Beoordeling van de uitvoering van de afzonderlijke bepalingen van hoofdstuk IV

a)Artikel 17 – Administratieve sancties en maatregelen

Artikel 17, lid 1, van de verordening bepaalt dat de lidstaten voorschriften moeten vaststellen met betrekking tot doeltreffende, evenredige en afschrikkende administratieve sancties en maatregelen die van toepassing zijn op inbreuken op de verordening, en ervoor moeten zorgen dat deze worden uitgevoerd. Dergelijke sancties en maatregelen moeten stroken met de sancties in het kader van de antiwitwasrichtlijn. De Commissie heeft vastgesteld dat bijna alle lidstaten het hoofddeel van deze bepaling correct hebben uitgevoerd. Verscheidene lidstaten hebben de tweede zin van artikel 17, lid 1, echter niet correct uitgevoerd: hun nationale wetgeving voorziet ofwel niet in een of meerdere sancties in het kader van de antiwitwasrichtlijn, of ze stelt ontoereikende niveaus vast voor de beschikbare geldboeten. Met betrekking tot dat laatste werd vastgesteld dat sommige sancties inconsistent zijn met de antiwitwasrichtlijn of niet afschrikkend genoeg zijn.

Artikel 17, lid 1, tweede alinea, bepaalt dat de lidstaten kunnen besluiten geen regels vast te stellen voor administratieve sancties en maatregelen voor inbreuken op de verordening waarop krachtens hun nationale recht reeds strafrechtelijke sancties staan. Slechts enkele lidstaten hebben gebruik gemaakt van deze optie.

Artikel 17, lid 2, bepaalt dat de lidstaten ervoor moeten zorgen dat administratieve sancties of maatregelen kunnen worden opgelegd aan de leden van het bestuurslichaam en aan alle andere natuurlijke personen die verantwoordelijk zijn voor de inbreuk op een krachtens de verordening aan een betalingsdienstaanbieder opgelegde verplichting. Bijna alle lidstaten hebben deze bepaling correct uitgevoerd.

Overeenkomstig artikel 17, lid 4, moeten de nationale toezichthoudende autoriteiten bij de uitoefening van hun taken in het kader van de verordening beschikken over alle nodige toezichts- en onderzoeksbevoegdheden. De verordening bevat geen nadere details, maar om als doeltreffend te kunnen worden beschouwd, moeten de beschikbare toezichts- en onderzoeksbevoegdheden het recht omvatten om informatie of documenten op te vragen bij betalingsdienstaanbieders, om onderzoeken te starten, plaatselijke inspecties uit te voeren, enz. Bijna alle lidstaten hebben deze bepaling correct uitgevoerd.

De tweede zin van artikel 17, lid 4, bepaalt dat de toezichthoudende autoriteiten bij de uitvoering van hun handhavingstaken moeten samenwerken en hun optreden coördineren. Dat is gezien de vaak grensoverschrijdende aard van witwassen en terrorismefinanciering cruciaal. Helaas hebben verschillende lidstaten deze samenwerkingsverplichting niet correct uitgevoerd. Het merendeel van de lidstaten heeft ook geen gevolg gegeven aan de coördinatieplicht die door de verordening is ingesteld. Enkele lidstaten hebben helemaal geen uitvoeringsmaatregelen genomen op dit gebied.

Artikel 17, leden 5 en 6, heeft betrekking op de aansprakelijkheid van rechtspersonen voor inbreuken die staan opgesomd in artikel 18 van de verordening. Artikel 17, lid 5, bepaalt in het bijzonder dat de lidstaten ervoor moeten zorgen dat rechtspersonen aansprakelijk kunnen worden gesteld voor inbreuken die tot hun voordeel gepleegd zijn door personen die binnen de rechtspersoon een leidende functie bekleden. De verordening bevat voorts een lijst van alternatieve criteria die het mogelijk maken om vast te stellen of een natuurlijke persoon een leidende functie bekleedt. Artikel 17, lid 6, bepaalt dat de lidstaten eveneens ervoor moeten zorgen dat een rechtspersoon aansprakelijk kan worden gesteld wanneer, als gevolg van een gebrek aan toezicht of controle door een in lid 5 van dit artikel bedoelde persoon, een van de in artikel 18 bedoelde inbreuken tot het voordeel van die rechtspersoon kon worden gepleegd door een persoon die onder diens gezag staat. Wat beide punten betreft, werden talrijke gevallen van onjuiste uitvoering vastgesteld. Verschillende lidstaten hebben deze artikelen helemaal niet uitgevoerd en andere hebben dat niet correct gedaan.

Overeenkomstig artikel 17, lid 7, moeten de toezichthoudende autoriteiten hun sanctiebevoegdheden direct uitoefenen, of in samenwerking met andere autoriteiten, onder hun verantwoordelijkheid door middel van delegatie aan die andere autoriteiten, of middels een verzoek aan de bevoegde rechterlijke instanties. Aan de hand van de kennisgevingen heeft de Commissie vastgesteld dat de toezichthoudende autoriteiten van bijna alle lidstaten hun sanctiebevoegdheden direct kunnen uitoefenen en dat een groot aantal van hen hiertoe ook kan samenwerken met andere autoriteiten.

b)Artikel 18 – Specifieke bepalingen