NL Publicatieblad van de Europese Unie C 294/45

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Reikwijdte en gevolgen van bedrijfsverplaatsingen”

(2005/C 294/09)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 29 januari 2004, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde, besloten om een advies uit te brengen over de „Reikwijdte en gevolgen van bedrijfsverplaatsingen”.

De adviescommissie Industriële Reconversie, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft het advies op 13 juni 2005 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Rodríguez García Caro: co-rapporteur de heer Nusser.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 419e zittting, van 13 en 14 juli 2005 (vergadering van 14 juli 2005), het volgende advies uitgebracht, dat met 128 stemmen voor, 15 tegen, bij 6 onthoudingen werd goedgekeurd:

1. Inleiding

1.1 We leven in een steeds sterker mondialiserende wereld. Dit proces versnelt het wegvallen van grenzen, de internationalisering van de handel en de toch al zeer snelle technologische ontwikkeling. (1) Door de steeds grotere rol van institutionele beleggers (2), de toename van grensoverschrijdende investeringen tussen de lidstaten, delokalisering van taken, de snelle wisseling van eigendom en de verbeterde IT-technologie vervagen geografische identiteiten en krijgt het concurrentievermogen een globale dimensie. Op die manier wordt concurrentievermogen de hoofddoelstelling op economisch gebied en geeft de interactie ervan met de sociale, milieu-, politieke en institutionele dimensie vorm aan het proces van duurzame ontwikkeling.

1.2 In deze context van mondialisering vormt de EU momenteel een belangrijke integratiekern met haar interne markt, de Economische en Monetaire Unie en substantiële vooruitgang op het gebied van buitenlands en veiligheidsbeleid en binnenlandse zaken en justitie.

1.3 Een samenleving als geheel dient competitief te zijn en in dit verband dient competitiviteit te worden opgevat als het vermogen te anticiperen, zich aan te passen en voortdurend invloed op haar omgeving uit te oefenen. (3) In haar mededeling „Het industriebeleid na de uitbreiding” van 11 december 2002 (4) definieert de Commissie concurrentievermogen als het vermogen van de economie om op basis van duurzaamheid een hoge en stijgende levensstandaard en een hoge arbeidsparticipatiegraad voor haar bevolking te waarborgen. Daarnaast wijst de Commissie in haar sinds 1994 regelmatig gepubliceerde verslagen over „het Europees concurrentievermogen” (5) op het belang van algemene competitiviteit.

1.4 Voor ondernemingen betekent concurrentievermogen het vermogen om duurzaam en efficiënter dan andere bedrijven aan de behoeften van de klant tegemoet te komen, met qua prijs en in andere opzichten (6) interessantere producten en diensten. Het concurrentievermogen van een organisatie kan worden gedefinieerd als de mate waarin zij in staat is om kwalitatief hoogwaardige producten en diensten voort te brengen die op de wereldmarkt worden geaccepteerd en daar succes hebben. (7) Verder moet het vermogen worden genoemd om efficiënt met hulpbronnen om te gaan en doelstellingen doeltreffend te verwezenlijken, alsook effectiviteit die blijkt uit de impact op haar omgeving.

1.5 Menselijk kapitaal is cruciaal voor het concurrentievermogen van het bedrijfsleven. Het gaat daarbij om motivatie, opleidingsmogelijkheden, kansen op promotie en de bijdrage aan de sociale dialoog.

1.6 Een bedrijf functioneert momenteel in een voortdurend veranderende omgeving. Het moet zijn activiteiten van dag tot dag ontwikkelen in het licht van markten die steeds opener worden, technologieën en toepassingen ervan die constant aan innovatie onderhevig zijn en mededinging die steeds feller wordt.

1.7 Voor de EU betekende 1 mei 2004, gegeven de uitbreiding met 10 lidstaten, een historische mijlpaal. Zoals in het EESC-advies over de uitbreiding (8) wordt opgemerkt zal „de uitbreiding van de interne markt (…) de Unie heel wat economische voordelen opleveren en zal (deze) bovendien haar concurrentiepositie verstevigen, op voorwaarde dat zij haar potentieel, en met name haar menselijk potentieel, op een adequate manier benut.” Wel dient voor ogen te worden gehouden dat de economische structuur van de nieuwe landen nog ver verwijderd is van de normen van de EU-15. Volgens het verslag over het Europees concurrentievermogen (2003) zijn de 10 Midden- en Oost-Europese landen (9) in het voordeel ten opzichte van de 15 oude lidstaten in arbeidsintensieve sectoren die tevens veel middelen en energie behoeven en zijn zij in het nadeel in kapitaal-, technologie- en vaardigheidsintensieve sectoren. De 10 landen hebben bijgevolg voordelen op het gebied van (upstream) grondstoffen en (downstream) consumptiegoederen maar nadelen betreffende intermediaire en kapitaalgoederen.

1.8 Een interne markt met bijna 455 miljoen inwoners waarop de ondernemingen kunnen opereren binnen een gemeenschappelijk kader dat stabiele macro-economische voorwaarden, alsmede vrede, stabiliteit en veiligheid garandeert, is het grootste voordeel dat de uitbreiding van 1 mei 2004 biedt. Verder is de bevolking door de toetreding met ongeveer 20 % toegenomen en het BBP met 5 %. De arbeidskosten per uur en de arbeidsproductiviteit in de Unie-25 zullen echter op middellange termijn dalen.

1.9 Het zou echter fout zijn om de uitbreiding op zichzelf als een bedreiging voor de EU-15 te beschouwen. Bij eerdere uitbreidingen is gebleken dat het BBP en de levensstandaard in de nieuwe lidstaten toenamen. Een voorbeeld daarvan vormt de toename van het BBP in Ierland (10), Spanje (11) of Portugal (12). Verder moet worden beseft dat vanaf 1 mei 2004 de toekomst van de EU de toekomst van de EU-25 is.

1.10 Voorts biedt de uitbreiding de Europese ondernemingen het voordeel van mogelijkheden in de nieuwe lidstaten: zulks niet alleen in termen van kosten en opleiding, maar ook qua geografische nabijheid en grotere overeenkomsten op cultureel en taalgebied dan andere eventuele vestigingsplaatsen bieden.

1.11 Bedrijfsverplaatsingen vormen een uitdaging voor de Europese samenleving die twee vormen kan aannemen: delokalisering, op zoek naar betere randvoorwaarden, naar andere lidstaten, en verplaatsing naar derde landen, vooral in Zuidoost-Azië (13) of in landen met opkomende economieën (14), waarbij in de eerste plaats aan China moet worden gedacht. Deels spelen ook in het laatste geval gunstigere productiemogelijkheden een rol, en gaat het vooral om kansen om nieuwe, zeer grote markten met een enorm groeipotentieel te penetreren.

1.12 Naast het direct eruit voortvloeiende werkgelegenheidsverlies brengt delokalisering ook andere problemen mee, zoals een stijging van de nationale sociale lasten, meer sociale uitsluiting en per saldo minder economische groei als gevolg van een algemene vraagverzwakking. Maar er dient ook op te worden gewezen dat delokalisering van industriële productie, in het gunstigste geval, kan bijdragen tot bevordering van de sociale rechten in de ontvangende landen en uiteraard een regelmatige overdracht van knowhow vergt. Verplaatsing kan dus in hoge mate bijdragen tot nivellering van de in par. 1.7 genoemde comparatieve voordelen en versterking van het concurrentievermogen van de gedelokaliseerde bedrijven.

1.13 Los van deze effecten merkt de Commissie in haar mededeling over herstructureringen en werkgelegenheid van 31 maart 2005 (15) op dat herstructureringen op zich geen synoniem hoeven te zijn voor sociale achteruitgang en verlies aan economische kracht. Verder merkt zij op dat herstructurering vaak nodig is voor het overleven en de ontwikkeling van een bedrijf, maar dat die operatie dan wel vergezeld dient te gaan van maatregelen om ervoor te zorgen dat de impact op werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden zo veel mogelijk van voorbij gaande aard en zo gering mogelijk is.

1.14 Momenteel zijn investeringen in andere landen al niet meer uitsluitend een aangelegenheid voor het grootbedrijf. Mkb's, met name die welke in technologisch opzicht veel meerwaarde belichamen, zijn ook bezig om hun activiteiten geheel of gedeeltelijk naar elders te verplaatsen.

1.15 Enerzijds worden bedrijfsverplaatsingen afgeremd door onder meer introductie van technologisch gezien hoogwaardige processen in dure landen waarmee in bepaalde branches tot nieuwe activiteiten wordt geprikkeld en het niveau van de arbeidskrachten en de knowhow van ondernemingen worden verhoogd. Anderzijds echter bieden opkomende economieën en Zuidoost-Azië zeer perspectiefvolle groeimarkten, waar met name belastingstelsels en energieprijzen vaak gunstiger zijn dan in de EU. Verder liggen de arbeidskosten daar veel lager, hetgeen onder meer het gevolg is van lagere levenskosten en het feit dat de sociale rechten er minder ontwikkeld zijn en in sommige gevallen zelfs onbestaand vanuit het oogpunt van de fundamentele normen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO). Aldaar gevestigde bedrijven zijn dan ook klaar voor prijsconcurrentie op de wereldmarkt. Daarnaast bevorderen deze landen — in sommige gevallen met behulp van vrijhandelszones waar arbeidsrecht en sociale condities slechter ontwikkeld zijn dan elders in het land — buitenlandse investeringen, omdat ze zich terdege bewust zijn van de daaruit voortvloeiende positieve gevolgen voor hun economie in de vorm van extra inkomsten. Daarom ook spelen steeds meer bedrijven met het idee om minder winstgevende activiteiten naar dergelijke landen over te hevelen, hetgeen kwalitatief laagwaardige arbeid en lage lonen in de hand pleegt te werken.

1.16 Er zij op gewezen dat de groeistijging in de landen met opkomende economieën en Zuidoost-Azië inderdaad gepaard gaat met een toename van de directe buitenlandse investeringen en de intensivering van hun handelsbetrekkingen met de EU. Hoewel uit de cijfers blijkt dat de buitenlandse investeringen in Europa nog altijd substantieel zijn, is het wereldwijde patroon veranderd en gaan steeds meer investeringen naar Azië.

1.17 Recente gegevens bevestigen de gewijzigde handelspatronen van de EU, hoewel de VS, zij het in mindere mate, nog altijd veruit onze belangrijkste partners blijven. Toch hebben zij plaats moeten afstaan aan landen als China. (16)

1.18 Het is nuttig om hier te proberen de begrippen „delokalisering” en „deïndustrialisatie” te definiëren: — Delokalisering of bedrijfsverplaatsing: gedeeltelijke of gehele staking van activiteiten en verlegging ervan, middels directe investeringen naar een ander land. In de EU kan daarbij een onderscheid worden gemaakt tussen: a) intern: gehele of gedeeltelijke verplaatsing naar andere lidstaten; b) extern: gehele of gedeeltelijke verplaatsing naar derde landen. — Deïndustrialisatie, waarbij een onderscheid moet worden gemaakt tussen: a) absolute deïndustrialisatie: resulterend in vermindering van werkgelegenheid, productie, rendabiliteit, kapitaal en export van goederen in de industriële sector, alsook in aanhoudende tekorten op de handelsbalans; b) relatieve deïndustrialisatie: het aandeel van de industrie in de economie loopt terug en vormt een weergave van een structuurverandering in de productiviteitsverhoudingen tussen de industriële en de dienstensector. (17) Afgezien van interne en externe verplaatsingen dient ook de aandacht te worden gevestigd op een verschijnsel dat zich de laatste jaren in een aantal productievestigingen voordoet: middels schermen met delokalisering dringt de werkgever het personeel slechtere arbeidsvoorwaarden op. Dat is een zeer slechte zaak want zodoende zet werkgever de werknemers tegen elkaar op door met een „olievlekeffect” te schermen.

2. Oorzaken en gevolgen

2.1 Om de negatieve effecten van delokalisering te verzachten, moeten er uiteraard maatregelen worden genomen van economische en sociale aard die het creëren van rijkdom, welvaart en werkgelegenheid bevorderen. Daarbij dient speciale aandacht uit te gaan naar het MKB, dat goed is voor veel werkgelegenheid in de Unie, evenals naar de — kleine, middelgrote en grote — ondernemingen in de sociale economie vanwege het feit dat in die sector onophoudelijk nieuwe banen worden gecreëerd en deze banen bovendien, gezien de desbetreffende rechtssituatie, moeilijk te verplaatsen zijn. Het Comité schaart zich in dit verband achter het Commissievoorstel voor een besluit van de Raad en het Europees Parlement tot vaststelling van een kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie (2007-2013). (18) De Commissie stelt voor om drie subprogramma's uit te werken ten behoeve van een gemeenschappelijk kader om productiviteit, innovatievermogen en duurzame groei te stimuleren. Het eerste van die programma's (betreffende ondernemersinitiatief en innovatie) is gewijd aan ondersteuning, verbetering, verspreiding en promotie van onder meer de toegang tot financiering bij oprichting en uitbreiding van mkb's, sectorale innovatie, clusters en maatregelen aangaande de ondernemersgeest en de totstandbrenging van gunstige randvoorwaarden voor samenwerking tussen mkb's. Ter aanmoediging van het oprichten van regionale clusters is het cruciaal dat de multinationals blijven waar ze zitten en op die manier de activiteiten van de mkb's in hun omgeving stimuleren.

2.2 Voorts moet worden gekeken naar het indirecte effect dat lonen en arbeidsvoorwaarden op het risico van verplaatsingen kunnen hebben. De sociale partners dienen via collectieve onderhandelingen en de oprichting van Europese ondernemingsraden en het optimaal benutten ervan,dergelijke risico's tot een minimum te beperken, de toekomst van ondernemingen veilig te stellen en voor kwalitatief hoogwaardige arbeidsvoorwaarden te zorgen.

2.3 Van oudsher wordt de EU-15 gekenmerkt door regionale dispariteiten op het gebied van inkomen, werkgelegenheid en productiviteit die tot uiting komen in de omvang van schulden, fiscale voordelen en de houding jegens innovatie. Sinds de uitbreiding op 1 mei 2004 zijn deze verschillen substantieel toegenomen. (19)

2.4 Op regionaal niveau kan de impact van bedrijfsverplaatsingen dramatisch zijn, met name wanneer een regio zich in een bepaalde branche of activiteit heeft gespecialiseerd. Bijgevolg kan massale verplaatsing binnen een bepaalde sector significante gevolgen hebben, in termen van minder banen, aanzienlijke vraagverzwakking, dalende economische groei en meer sociale uitsluiting, zulks met alle negatieve gevolgen van dien. Om dit te vermijden benadrukt de Commissie in haar derde Cohesieverslag (20) het belang van haar cohesie-inspanningen voor de verhoging van de economische efficiëntie en het concurrentievermogen van de Europese economie door alle hulpmiddelen en regio's te mobiliseren. (21)

2.5 Het is daarom van wezenlijk belang dat arbeidskrachten worden opgeleid, investeringen in innovatie worden opgevoerd en initiatieven worden genomen om de ondernemingsgeest in de gehele Unie aan te wakkeren.

2.6 Volgens de gegevens van het European monitoring centre on change (22) zullen sommige sectoren meer met bedrijfsverplaatsingen te maken krijgen dan andere. De houding van een onderneming jegens delokalisering hangt ook af van de mate van zelfstandigheid in termen van bedrijfs- en technologische structuur. De zwakste groep wordt gevormd door de dochterondernemingen van multinationals met hoofdzetel in het buitenland en andere bedrijven die niet zelf over de vereiste technologie voor hun producten of processen beschikken.

2.7 Het gebrek aan prestaties in Europa in termen van onderzoek en innovatie stemt tot zorg omdat delokalisering niet langer meer beperkt lijkt te zijn tot arbeidsintensieve sectoren. Het verschijnsel neemt steeds meer toe in intermediaire en zelfs sommige high-techsectoren waarin de neiging bestaat om onderzoek en dienstverlening te verplaatsen naar vooral China en India.

2.8 Daarnaast is bekend dat bedrijven productieactiviteiten terugverplaatsen naar het eigen land, omdat de EU gunstige condities schept voor de productie van geavanceerde artikelen en diensten. Ook als de tendens om productieactiviteiten te verplaatsen naar lagelonenlanden zich in de toekomst voortzet, zal het streven erop gericht moeten zijn om gunstige condities voor de productie van geavanceerde artikelen en diensten te behouden en te scheppen, zodat vervaardiging van producten met een hoge veredelingswaarde aantrekkelijk blijft.

2.9 De VS vormen de grootste economie in de wereld en de belangrijkste handelspartner van de EU. In de loop van de jaren '90 vonden in een aantal landen, maar vooral in de VS, een reeks veranderingen plaats die zijn uitgemond in de zgn. „nieuwe economie”. De snelle opkomst van IC-technologie en de toepassing ervan in het bedrijfsleven resulteerden in een versnelde groei van het BBP en een forse toename van de werkgelegenheid. De omwentelingen in de telecommunicatiesector waren dus voelbaar in de gehele samenleving en economie.

2.10 Bevordering van onderzoek is weliswaar uitermate belangrijk om het delokaliseringsproces, dat in sommige Europese regio's al zorgwekkend geworden is, af te remmen, maar echt doorslaggevend is de toepassing van de resultaten van wetenschappelijk en technologisch onderzoek. Werkelijke economische ontwikkeling en groei worden immers uitsluitend gerealiseerd middels de toepassing van die resultaten. Het draait dus niet in de eerste plaats om technologie maar om het gebruik van de voortbrengselen ervan (dus: innovatie).

2.11 Men dient echter voor ogen te houden dat innovatie op zich niet kan voorkomen dat traditionele industriële activiteiten wegens een gebrek aan concurrentiekracht worden verplaatst. Wel kan innovatie een factor vormen die in de getroffen gebieden een overstap naar andere producten, processen of diensten kan vergemakkelijken.

2.12 In een economie die is gebaseerd op integratie van technologische vindingen in productieprocessen verschijnt in zowel de productieve als de consumptieve sfeer een breed scala aan nieuwe producten en processen die veel meerwaarde brengen. De nieuwe lidstaten moeten in dit verband dan ook worden beschouwd als bronnen van mogelijkheden omdat met behulp van passend industriebeleid de EU-ondernemingen op continentaal niveau een nieuwe strategie kunnen ontwerpen en de voordelen van de uitbreiding ten volle zullen kunnen benutten.

2.13 Delokalisering betekent dat een bedrijf zijn activiteiten geheel of gedeeltelijk verplaatst. Bedrijf en personeel verlaten de plaats van oorsprong om slechts een reden: verbetering. In hoogontwikkelde economische zones met deels verzadigde markten zal het groeipotentieel geleidelijk zijn natuurlijke bovengrens bereiken. Daarom zullen hele sectoren zich sterker moeten gaan richten op andere economische gebieden. In het tijdperk van globalisering worden bedrijven daarnaast zowel op hun thuismarkt als op de exportmarkten met scherpe concurrentie geconfronteerd. Hun competitiviteit hangt daarbij dan ook niet alleen af van de kwaliteit van hun producten of diensten en de prestaties van hun toeleveranciers, maar uiteraard ook van de prijs. Verder zijn ook de valutabewegingen van belang, alsmede mondiaal open en door concurrentie gekenmerkte markten waarop iedereen de spelregels respecteert.

2.14 De keuze van de vestigingsplaats is van strategisch belang voor bedrijven en zij moeten daarbij talloze aspecten van zeer uiteenlopende aard in overweging nemen. Ondernemingen baseren verplaatsingsbesluiten onder meer op een hoog opleidingsniveau, goede openbare dienstverlening, het kostenniveau, politieke stabiliteit, het bestaan van instellingen die zij een minimum aan vertrouwen kunnen schenken, de nabijheid van nieuwe markten en productiemiddelen en een redelijk fiscaal klimaat. Voorts steunen die besluiten ook op infrastructuur- en transactiekosten, alsook op de mate van zelfstandigheid van het bedrijf, die wordt weer bepaald door de ondernemings- en technologische structuur, en op de efficiëntie van de overheid. Verplaatsingsbesluiten worden dus niet uitsluitend op basis van loonkostenoverwegingen genomen. Voorts diene de loonkosten gelijke tred met de productiviteit te houden omdat de de verhouding tussen beide doorslaggevend is voor het concurrentievermogen.

2.15 De kosten van activiteiten zijn in hoge mate afhankelijk van nationale en regionale factoren. Het land waar wordt geïnvesteerd dient te beschikken over een minimum aan infrastructuur, en een zeker opleidings- en veiligheidsniveau te garanderen. Een bedrijf baseert zijn risicobeoordeling op de volgende logica: in de eerste plaats stabiliteit, vervolgens vertrouwen en ten slotte investeren. Bepaalde gebeurtenissen die instabiliteit of een zekere mate van onzekerheid voor de toekomst teweegbrengen, spelen zonder meer een rol bij investeringsbesluiten. De politiek dient zich er ten zeerste bewust van te zijn hoe belangrijk het is om investeringen aan te trekken. Dat kapitaal genereert immers hoogwaardige werkgelegenheid, vergemakkelijkt technologische ontwikkeling en stimuleert economische groei. Verder dient bij ontwikkelingshulp meer rekening te worden gehouden met de verbetering van de politieke, sociale en burgerrechten in de landen waar de investeringen naartoe gaan. Het bedrijfsleven moet hiertoe bijdragen middels naleving van de beginselen betreffende maatschappelijk verantwoord ondernemen (23).

2.16 De sociale partners hebben een speciale verantwoordelijkheid als het gaat om het creëren van stabiele spelregels op de arbeidsmarkt. Collectieve overeenkomsten zorgen ervoor dat alle ondernemingen dezelfde concurrentievoorwaarden hebben en dat er een evenwicht is tussen de eisen van de markt en de rechten van de werknemers, wat goed is voor de economische groei, de sociale zekerheid en de ontwikkelingsmogelijkheden van zowel werknemers als bedrijven.

2.17 Ook andere aspecten zijn cruciaal. Zo vergen vaak de aard en het bereik van producten en diensten dat deze worden geproduceerd resp. verricht op of in ieder geval dichtbij de doelmarkten. Ook worden met name toeleveranciers vaak in feite gedwongen om hun afnemer naar zijn nieuwe vestigingsplaats te volgen. Ten slotte blijkt het veelal onmogelijk om nieuwe markten te betreden tenzij een onderneming garandeert dat haar producten of diensten een bepaald percentage aan lokaal toegevoegde waarde bevatten.

2.18 Ten slotte mag niet uit het oog worden verloren dat de detailhandel een forse druk tot prijsverlaging ondervindt omdat de consument grote waarde aan lage prijzen hecht, hetgeen zijn weerslag op de aanbodzijde niet mist. Het grootwinkelbedrijf, vastbesloten om lagere prijzen te hanteren, voert op zijn beurt de prijsdruk op zijn toeleveranciers op. Deze laatsten, vooral de kleine zijn echter niet in staat om daaraan tegemoet te komen. (24)

2.19 Gegeven de huidige verschillen tussen de economieën van de 25 EU-landen enerzijds en de verschillen tussen de EU en de Aziatische landen anderzijds, wijzen een aantal factoren in de richting van delokalisering: — goedkopere toelevering; — belastingvoordelen; — toegang tot nieuwe markten; — technologie; — lagere arbeidskosten.

2.20 Het wegtrekken van ondernemingen naar vooral derde landen kan een reeks problemen opleveren, waaronder: — Geringer concurrentievermogen: bedrijven die in de EU blijven, moeten het hoofd bieden aan hogere kosten dan de concurrentie. In dit verband moet worden gedacht aan een eventuele verkleining van het mondiale marktaandeel, hetgeen een belemmering oplevert voor de verwezenlijking van de doelstellingen van Lissabon (duurzame economische groei met betere banen, meer sociale samenhang en respect voor het milieu). — Minder knowhowinvesteringen: geconfronteerd met goedkopere concurrenten zouden vooral de EU-ondernemingen wel eens kunnen worden gedwongen om eventueel steeds minder in onderzoek te gaan investeren. Dat zou ten koste gaan van het innovatief vermogen, dat cruciaal is om in de huidige marktomstandigheden overeind te blijven. — Verlies aan arbeidsplaatsen en minder uitzicht op werk voor steeds meer mensen in de getroffen regio's en sectoren. Dit resulteert in een toename van sociale uitsluiting en dus vermeerdering van sociale uitkeringen. De hardste klappen zullen vallen onder werknemers van multinationals die hun hoofdkantoor in een ander land hebben en van bedrijven die over ontoereikende product- of procestechnologie beschikken. — Lagere economische groei die deels zal leiden tot inkrimping van de binnenlandse vraag als gevolg van loonmatiging, werkgelegenheidsverlies en minder mogelijkheden op de arbeidsmarkt zal deze problemen alleen maar voor de gehele bevolking verscherpen.

3. Conclusies

3.1 Als reactie op de bezorgdheid van de Europese Raad (25) en zich bewust zijnde van de ongerustheid over het gevaar van deïndustrialisatie en over de wijze waarop de industriële-structuurveranderingen kunnen worden voorzien en aangepakt, hechtte de Commissie op 20 april 2004 haar goedkeuring aan de mededeling „De structurele veranderingen begeleiden: Een industriebeleid voor het uitgebreide Europa” (26) waarin zij de contouren van het industriebeleid van na de uitbreiding schetst. Het Comité behandelde deze mededeling in een afzonderlijk advies en schaarde zich achter het initiatief van de Commissie. (27)

3.2 Zij vestigt er de aandacht op dat in de meeste sectoren sprake is van productietoename en dat er niets op algemene deïndustrialisatie wijst. Wel heeft Europa te kampen met herstructureringsprocessen, d.w.z. een verschuiving van middelen en arbeidsplaatsen naar activiteiten die veel kennis vergen. Zij constateert dat tussen 1955 en 1998 in alle lidstaten het aantal arbeidsplaatsen in de industrie is teruggelopen.

3.3 Voorts stelt de Commissie vast dat de uitbreiding de industrie talloze mogelijkheden biedt en er in een aantal gevallen toe kan bijdragen dat productie die anders naar Azië verplaatst zou worden, hier blijft. Om zich op de veranderingen voor te bereiden en het desbetreffende ondersteuningsbeleid voort te kunnen zetten pleit de Commissie, tegen de achtergrond van de nieuwe financiële vooruitzichten voor de periode 2007 — 2013, voor maatregelen op drie gebieden: i verbetering van de regelgeving voor het bedrijfsleven op zowel nationaal als EU-niveau; dit betekent niet noodzakelijkerwijs minder maar wel duidelijke regelingen die in de gehele EU uniform worden toegepast; ii optimalisering van de synergie tussen de verschillende beleidsterreinen om het concurrentievermogen te verhogen door maatregelen betreffende met name onderzoek, opleiding, mededingingsregels en regionale steun; iii maatregelen voor specifieke sectoren om beleidsmatig in te spelen op de daar levende behoeften, en wel in de gehele productieketen, en om de structuurveranderingen te anticiperen en deze te begeleiden.

3.4 Het lijdt geen twijfel dat de industrie een van de drijvende krachten achter de economie vormt en dat een gezonde en dynamische industriesector de gehele economie kan doen opleven, terwijl een verzwakt industrieel concurrentievermogen en stagnerende productie daarentegen kunnen resulteren in lage economische activiteit over de gehele linie. Daarom is het cruciaal om een industriebeleid (28) te voeren waarmee oprichting en groei worden bevorderd van ondernemingen die binnen de Unie veel in innovatie en ontwikkeling investeren in plaats van zich op prijsconcurrentie te concentreren. Uitsluitend wanneer we blijven werken aan de sterke punten van de EU (onder meer de kwaliteit van de infrastructuur van de informatiemaatschappij, hoge investeringen in onderzoek en nieuwe technologie en toepassing ervan in het bedrijfsleven, bevordering van permanent onderwijs en permanente opleiding voor de arbeidskrachten, sociale dialoog en alle voordelen van de interne markt) zullen we erin slagen het concurrentievermogen van de Europese industrie te handhaven en te verhogen en daarmee de nodige stappen te zetten op weg naar economische groei, volledige werkgelegenheid en duurzame ontwikkeling.

3.5 Met het oog op de verhoging en ondersteuning van het concurrentievermogen van de EU-bedrijven roept het Comité tot meer bescherming van de intellectuele-eigendomsrechten en eerbiediging ervan in derde landen.

3.6 Verder dient er een productiemodel te worden gestimuleerd waarin niet alleen de prijs centraal staat. Beseft dient te worden dat competitiviteit niet alleen op kostenvoordelen of fiscale prikkels stoelt, maar dat de mensen een fundamenteel onderdeel van het concurrentievermogen van bedrijven vormen. Onderzoek en ontwikkeling van nieuwe technologie waarmee kosten kunnen worden verlaagd en de productiecapaciteit kan worden verbeterd zijn cruciaal, maar voor ogen dient te worden gehouden dat de werkelijke waarde van O&O-resultaten juist in de toepassing ervan ligt. Daarom is in de eerste plaats kennis geboden ten behoeve van het juiste gebruik van deze processen, zodat van alle verbeteringsmogelijkheden die zij bieden kan worden geprofiteerd. Ook moet het bedrijfsleven bewust worden gemaakt van de risico's en de noodzaak om nieuwe toepassingen van bestaande technologie te zoeken. De innovatiementaliteit dient dus te worden gestimuleerd. Daarbij staat het vast dat zowel ondernemers als hun personeel een rol van doorslaggevende betekenis vervullen. Waar het uiteindelijk allemaal om draait, is bedrijven aan te moedigen om de door hen toegevoegde waarde en hun concurrentievoordelen grotendeels op human capital te baseren. Daarom zijn maatregelen ten behoeve van permanente educatie en stimulering van investeringen in onderzoek en ontwikkeling cruciaal. Ook hier is op basis van hun gezamenlijk werkprogramma (29) een belangrijke rol voor de Europese sociale partners weggelegd.

3.7 Bepaalde maatregelen bieden evenwel uitsluitend soelaas in geval van verplaatsing binnen de Unie.

3.7.1 De uitbreiding van de Unie en daarmee van de interne markt brengt mee dat er geen beperkingen meer bestaan voor delokalisering van West- naar Midden- en Oost-Europa. Daarom zou kunnen worden gedacht aan EU-steuncriteria aan de hand waarvan ondernemingen die nieuwe activiteiten opstarten wel worden gesteund, maar het eenvoudigweg verplaatsen van productie of dienstverlening naar elders binnen de EU niet voor ondersteuning in aanmerking komt. Er moet dus alles aan worden gedaan om de enorme verschillen tussen beide zones, qua productievoorwaarden en vooral –kosten, te overbruggen.

3.7.2 De belangrijkste conclusie luidt dan ook dat er moet blijven worden gewerkt aan de verbetering van het concurrentievermogen binnen de Unie. Dat past in de strategie van Lissabon en daarbij moet een hoofdrol zijn weggelegd voor het bedrijfsleven (ontwikkeling van betere producten, nieuwe ondernemingsmodellen, efficiëntere productiemethoden, enz.). Deze processen dienen te worden vergemakkelijkt door betere Europese en nationale wetgeving.

3.7.3 Verder is het wenselijk om investeringen in menselijk kapitaal en andere vormen van infrastructuur te ondersteunen. De Unie heeft behoefte aan een sterke industriële, innovatieve en technologisch hoogwaardige basis. Daartoe dient op zowel regionaal als nationaal niveau diepgaand inzicht te worden verkregen in de huidige situatie van alle economische sectoren, zodat ten volle kan worden geprofiteerd van alle specifieke lokale voordelen.

3.7.3.1 Voorts dienen de regio's meer initiatieven op opleidingsgebied te nemen ten einde verplaatsingen tegen te gaan. Daarnaast dienen op een breed front andere initiatieven te worden genomen, zoals uitwisseling van onderzoeksresultaten met universiteiten of deelname van de lokale autoriteiten aan regionale bijstandsorganen ten behoeve van het bedrijfsleven. (30)

3.7.3.2 Het voorstel van de Commissie dat een bedrijf, na financiële steun te hebben ontvangen, vijf tot zeven jaar na aanvraag ervan met de desbetreffende investeringen dient door te gaan (31), verdient bijval. Op die manier wordt het algemene regel dat een bedrijf dat daaraan niet voldoet, alle steunbedragen terug moet betalen.

3.7.4 Gegeven het belang van verplaatsingen in Europa blijft het Comité de desbetreffende gang van zaken volgen. (32)

4. Aanbevelingen

4.1 De Commissie wijst in haar mededeling betreffende de geïntegreerde richtsnoeren voor groei en werkgelegenheid (2005-2008) (33) op twee zaken: enerzijds moet de Unie profiteren van de mogelijkheden die worden geboden door de opening van snel groeiende markten als in China of India, maar anderzijds beschikt zij over veel mogelijkheden om haar concurrentievoordelen beter te benutten, hetgeen zij dan ook moet doen.

4.2 Het Comité is van mening dat moet blijven worden gewerkt aan de kennismaatschappij die is gebaseerd op beleid aangaande menselijk kapitaal, onderwijs, onderzoek en innovatie. Dit is cruciaal om het groeipotentieel te stimuleren en de toekomstige uitdagingen aan te kunnen gaan. Daarnaast vereist duurzame ontwikkeling verhoogde demografische dynamiek, meer sociale integratie en volledige benutting van de mogelijkheden van de Europese jeugd. Dit laatste werd op 22 en 23 maart 2005 door de Europese Raad erkend bij de goedkeuring van een Europees pact voor de jeugd.

4.3 Verder dient er meer samenhang en synergie te komen tussen de respectieve beleidsterreinen, maatregelen en interne doelstellingen van de Unie. Daartoe dient de Commissie niet alleen haar interne coördinatie op te voeren, maar ook de samenspraak met het Europees Parlement en de Raad te verdiepen.

4.4 De Commissie wordt aanbevolen om het industriebeleid van de EU ook op sectorale en niet alleen op horizontale leest te schoeien. Uit de aanbevelingen van de Groepen op hoog niveau voor de sectoren geneesmiddelen, textiel en kleding, scheepsbouw en automobielconstructie is namelijk reeds gebleken dat ieder van deze sectoren eigen problemen kent die een specifieke oplossing en een individuele aanpak (34) vergen, die niet door een horizontale aanpak kunnen worden geboden.

4.5 Om in Europa de negatieve effecten van bedrijfsverplaatsingen zoveel mogelijk te voorkomen, dient de nadruk op onder meer de volgende aspecten te worden gelegd:

4.5.1 Onderwijs, opleiding en kwalificaties. Menselijk kapitaal is zeer belangrijk voor industrieel concurrentievermogen en dat belang neemt waarschijnlijk alleen maar toe (dit wordt bijv. geïllustreerd door het feit dat het gebrek aan gekwalificeerde arbeidskrachten een eerste beperking voor de ontwikkeling van mkb's vormt). De komende jaren zal steeds duidelijker blijken dat de beschikbaarheid van hooggeschoolden cruciaal zal zijn voor het internationale concurrentievermogen van de Europese industrie op de lange termijn en welke waarde derhalve in het kader van EU-wetgeving en beleid aan opleiding en immigratie van geschoolde arbeidskrachten moet worden gehecht. Onderwijs, opleiding en kwalificaties dienen centraal in de strategie van het Europees industriebeleid te staan, waarbij speciale aandacht naar permanente opleiding van de arbeidskrachten moet uitgaan. Human capital en know-how vormen concurrentievoordelen

4.5.2 Onderzoek en innovatie zijn essentieel voor de competitiviteit van de Europese industrie. Europa moet blijven proberen 3 % van het BBP aan onderzoek te besteden en de inspanningen te verdubbelen om het publieke en particuliere onderzoek uit te bouwen. De totstandbrenging van een Europese onderzoeksruimte is in dit verband van groot belang om de Unie de nodige basis te verschaffen voor wetenschappelijke en technologische ontwikkeling. Voorts is het belangrijk dat de onderzoeksresultaten worden omgezet in industriële innovatie en dat de particuliere sector meer investeert in kapitaalgoederen waarmee daadwerkelijk technologische veranderingen worden geconcretiseerd. Wetenschappelijke en technologische innovatie maakt het verschil

4.5.3 Mededingingsbeleid. Industrie- en mededingingsbeleid krijgen steeds meer raakpunten, maar zijn toch nog teveel van elkaar geïsoleerd. Deze beleidsgebieden moeten dan ook meer worden verbonden. Middels adequate toepassing van de mededingingsregels en afstemming ervan op de doelstellingen van het industriebeleid kan op lange termijn substantieel worden bijgedragen tot groei en werkgelegenheid. Er dient meer markttoezicht te komen en voorts is het van belang dat bij het uitvaardigen van nieuwe richtlijnen en het herzien van bestaande, de omzettingsvoorwaarden dusdanig zijn dat er sprake is van uniforme uitvoering. Mededingings- en industriebeleid moeten op elkaar worden afgestemd

4.5.4 Bewustmaking: de prijs is momenteel doorslaggevend voor het consumentengedrag en daarom moet de consument bewust worden gemaakt van de gevolgen daarvan. Het bedrijfsleven kan daartoe bijdragen middels sociale, kwaliteitslabels, enz. (35) Ook zouden de ondernemingen de consument nauwkeuriger kunnen voorlichten over de herkomst van hun producten. De consumenten moeten bewust worden gemaakt van de gevolgen van hun gedrag.

4.5.5 Sleutelsectoren. Met name op sectoraal niveau dient actiever industriebeleid te worden gevoerd om de samenwerking tussen de publieke en de particuliere sector bredere ingang te doen vinden. Daarom moet meer worden gekeken naar de kwalitatieve en kwantitatieve analyses van het European Monitoring Centre on change (Dublin), zodat de openbare discussie over bedrijfsverplaatsingen beter onderbouwd kan worden. Betere publiek/private samenwerking in sleutelsectoren is cruciaal om ontwikkelingen te versnellen

4.5.6 Reacties op asymmetrische schokken. Overeenkomstig de mededeling over herstructureringen en werkgelegenheid (36) dienen er voor alle sectoren communautaire financiële instrumenten te komen zodat beter kan worden geanticipeerd op herstructureringen en deze beter kunnen worden beheerd. De omvang van de desbetreffende financiële middelen moet daarbij worden aangepast, waarbij rekening moet worden gehouden met de sociale consequenties. Ook is het wenselijk dat de overheden ingrijpen in het geval van onvoorziene schokken of schokken met een sterke regionale of sectorale impact. Daarom pleit het Comité andermaal voor het aanhouden van een reserve in de Structuurfondsen. De Unie dient over voldoende financiële middelen te beschikken om asymmetrische schokken het hoofd te kunnen bieden

4.5.7 Infrastructuur. De vervoers-, telecommunicatie- en energienetwerken moeten op nationaal, intracommunautair en transnationaal niveau worden verbeterd, want zij vormen een centraal element van het concurrentievermogen en moeten daarom met competitieve kosten aan het bedrijfsleven ter beschikking worden gesteld. Goed functionerende overheidsdiensten zijn aantrekkelijk en nodig voor de ontwikkeling van ondernemingen, met name van het MKB. Ondernemingen moet het werk gemakkelijker worden gemaakt middels investeringen in infrastructuur, zulks als prikkel om in Europa te blijven

4.5.8 Ondernemersgeest en ondernemingsactiviteiten bevorderen. Om de toekomst van de Europese industrie veilig te stellen, is het zonder meer zaak om voor een klimaat te zorgen dat gunstig is voor het opstarten en ontwikkelingen van ondernemingsactiviteiten, waarbij speciale aandacht uitgaat naar het MKB. De toegang tot financiering tijdens de eerste en de intermediaire levensfase van bedrijven moet worden verruimd en, voor zover mogelijk, dienen de procedures voor oprichting en beheer van ondernemingen te worden versoepeld. Tevens moet een mentaliteitsomschakeling worden bevorderd om de risicobereidheid van ondernemingen te stimuleren. Ook dient te worden gekeken naar de betrokkenheid van de werknemers bij de ondernemingsdoelstellingen. Bevordering van het oprichten van ondernemingen om voor groei te zorgen is een vereiste

4.5.9 Sociaal beleid. De beste manier om tegemoet te komen aan de begrijpelijke zorgen over de negatieve gevolgen van delokalisering is ontwikkeling en toereikende tenuitvoerlegging van sociaal beleid waarmee een positieve houding jegens veranderingen wordt bevorderd, de arbeidskrachten hun vaardigheden aanpassen en verhogen en werkgelegenheid wordt gecreëerd. Het is doorslaggevend om sociaal beleid te ontwikkelen en uit te voeren ten einde de negatieve gevolgen van bedrijfsverplaatsingen te minimaliseren

4.5.10 Sociale dialoog. Het Europese industriebeleid moet binnen bedrijven en sectoren, alsook interprofessioneel worden gedefinieerd en ten uitvoer worden gelegd met medewerking van de sociale partners. Hun deskundigheid als eerstbetrokkenen is namelijk van fundamenteel belang. Dit betekent dat ondernemingen hun plannen dusdanig vroeg kenbaar moeten maken dat andere stakeholders daarop kunnen reageren. De sociale partners dienen deze kwestie aan te pakken in het kader van herstructureringen en in de context van de nieuwe agenda voor de Europese sociale dialoog, alsmede op sectoraal niveau. Collectieve akkoorden zijn belangrijk om tot redelijke concurrentievoorwaarden voor alle ondernemingen te komen. Er dient voortdurend te worden gezorgd voor een constructief en creatief evenwicht tussen de belangen van betrokkenen

4.5.11 Concurrentievermogen en internationale spelregels. Bedrijfsverplaatsingen zijn een uiting van een structurele omschakeling, maar het is onaanvaardbaar dat de veranderingen, zelfs maar gedeeltelijk, worden ingegeven door een excessief flexibele opstelling van de Unie betreffende de onderhandelingen over en de latere uitleg van de internationale basisregels. Er moet oog bestaan voor de sociale dimensie van mondialisering en er moet worden gezocht naar interactie van de beleidsterreinen van de Unie om de samenwerking tussen de WTO en de IAO op te voeren. Daarom moet de EU binnen deze internationale organisaties aandringen op naleving van de bestaande normen. In geval van schending moet zij zich sterk maken voor een zo efficiënt mogelijke toepassing van de bestaande mechanismen. Er moet kunnen worden gerekend op open en competitieve mondiale markten waarop de spelregels door iedereen worden nageleefd.

4.6 Waar het uiteindelijk om gaat is: het aantrekken van investeringen naar Europa toe, het behouden van investeringen in Europa en het doorgaan met Europese investeringen elders.

Brussel, 14 juli 2005 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité A-M. SIGMUND

(1) In een speciale uitgave van het Franse tijdschrift „Problèmes économiques” (nr. 2.859 - september 2004), die volledig aan bedrijfsverplaatsingen was gewijd, wordt de term „globalisation” aangemerkt als een anglicisme om een verschijnsel aan te duiden dat in het Frans als „mondialisation” bekend staat. Het wordt beschreven als de overgang van een internationale economie, waarin politiek autonome staten hun nationale economische ruimte organiseren en meer dan wel minder intensieve economische uitwisselingen met elkaar onderhouden, naar een mondiale economie die nationale regelingen overstijgt.

(2) „Institutionele beleggers” zijn fondsen die bij hun beleggingen over grote hoeveelheden eigen middelen of reserves kunnen beschikken. Het gaat daarbij om beleggingen van bijv. investeringsfondsen, banken, verzekeringsmaatschappijen of pensioenfondsen.

(3) Zie het EESC-advies van 19 maart 1997 over „Werkgelegenheid, concurrentievermogen en globalisering van de economie” PB C 158 van 26.5.1997; rapporteur: mevrouw Konitzer, groep II, DE).

(4) COM (2002) 714 def.; EESC-advies: PB C 234 van 30.9.2003. – rapporteur:de heer Simpson

(5) Zie met name het 7 verslag (SEC(2003) 1299) en het in 2004 gepubliceerde 8e verslag.

(6) Zie het in noot 2 genoemde EESC-advies.

(7) Zie John M. Ivancevich Management, Quality and Competitiveness (1996).

(8) PB C 85 van 8.4.2003; rapporteur: mevrouw BELABED (groep II – AT)

(9) Tsjechië, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Slowakije, Slovenië, alsook Bulgarije en Roemenië

(10) Van 63,3 % van het EU-15-gemiddelde in 1970 tot 123,4 % in 2004. Bron: statistieken van de Commissie –voorjaar 2005 (ECOFIN/REP/50886/2005)

(11) Van 71,9 % van het EU-gemiddelde in 1986 tot 89,7 % in 2004. Bron: zie noot 9.

(12) Van 55,8 % van het EU-gemiddelde in 1986 tot 67,4 % in 2004. Bron: zie noot 9.

(13) Brunai, Birma, Cambodja, Indonesië, Laos, Maleisië, de Filipijnen, Singapur, Tailand, Viëtnam, en Oost- Timor (bron: Europese Commissie)

(14) Daarmee worden economieën bedoeld met een BBP per capita dat zich op het gemiddelde of lager situeert, en die worden gekenmerkt door een overgang van een gesloten naar een open economie, hetgeen tot de nodige economische hervormingsmaatregelen noopt. Verder trekken deze landen veel buitenlandse investeringen aan (zie A.W. Agtmael: Wereldbank 1981). Als voorbeeld kunnen dienen China, India, Brazilië en Mexico.

(15) COM(2005)120 def.

(16) Op 22 februari 2005 publiceerde Eurostat een overzicht van de externe-handelscijfers voor de EU: de periode januari – november 2004 liet een significante stijging zien van de invoer uit China (21 %), Rusland, Turkije en Zuid-Korea (ieder 18 %), terwijl alleen de invoer uit de VS daalde (-1 %). De belangrijkste groei van de EU-uitvoer betrof Turkije (30 %), Rusland (22 %), China (17 %) en Taiwan (16 %). Uit het overzicht blijkt het volgende: de EU-25 heeft een toegenomen handelstekort met China, Rusland en Noorwegen en een overschot ten opzichte van de VS, Zwitserland en Turkije.

(17) Zie in dit verband „The Significance of Competitive Manufacturing Industries for the Development of the Service Sector”, Bremen, december 2003.

De belangrijkste boodschappen zijn de volgende:

— Daling van het aandeel van de industrie in het BBP wil niet zeggen dat de sector minder belangrijk wordt ;

— De relatie tussen de secundaire en de tertiaire sector wordt intensiever ;

— Dynamische groei en bedrijfsgerelateerde diensten hangen in hoge mate van de vraag vanuit de industrie af ;

De industrie verschaft veel technologie voor product- en procesinnovatie in de dienstensector.

(18) COM(2005) 121 def. van 6 april 2005

(19) Volgens de gegevens van Eurostat (7 april 2005) situeerde het BBP per capita van de EU-25 zich in 2002 tussen 32 % van het EU-gemiddelde in de Poolse regio Lubelskie en 31,5 % in de regio Centraal Londen (VK). Van de 37 regio's met een BBP van meer dan 125 % van het Europese gemiddelde liggen er 7 in het VK en in Italië, 6 in Duitsland, 4 in Nederland, 3 in Oostenrijk, 2 in België en 2 in Finland, en verder 1 in resp. Tsjechië, Spanje, Frankrijk, Ierland, Zweden en Luxemburg. De enige regio in de nieuwe lidstaten was het Tsjechische Praag met 153 %. Van de 64 regio's met een BBP van minder dan 75 % van het EG-gemiddelde lagen er 16 in Polen, 7 in Tsjechië, 6 in Hongarije en in Duitsland, 5 in Griekenland, 4 in Frankrijk, in Italië en in Portugal, drie in Slowakije en in Spanje, en ten slotte in België, het VK, Estland, Letland, Litouwen en Malta ieder 1.

(20) COM(2004) 107 van 18 februari 2004. Zie het desbetreffende EESC-advies ECO/129.

(21) Het Comité heeft onlangs een initiatiefadvies uitgebracht over „Industriële reconversie en economische, sociale en territoriale samenhang”PB C 302 van 7.12.2004; rapporteur: de heer Leiriao (groep III - Portugal, corapporteur: de heer Cué categorie 2 van de CCMI – België).

(22) Dit orgaan (www.emcc.eurofound.eu.int) noemt als sectoren die sinds 2000 het meest greaakt zijn, de metaal, de automobielindustrie, telecommunicatie, elektriciteit, textiel, de levensmiddelen- en de chemische sector.

(23) Het Comité herinnerde er in zijn advies (PB C 125 van 27.5.2002) over „de sociale verantwoordelijkheid van bedrijven” (Groenboek) aan dat vrijwilligheid in dit verband een basisbeginsel vormt. Rapporteur was mevrouw Hornung-Draus (groep I – DE); co-rapporteurs waren mevrouw Engelen- Kefer (groep II – De) en de heer Hoffelt (groep III – België).

(24) Zie EESC–advies 381/2005 over „Grootwinkelbedrijven – trends en gevolgen voor landbouwers en consumenten”; rapporteur: de heer Allen (groep III – IE).

(25) Bijeenkomst van oktober 2003, onder Italiaans voorzitterschap

(26) COM (2004) 274 def. van 20 april 2004

(27) PB C 157 van 28.6.2005 (rapporteur: de heer van Iersel –groep I-NL; co-rapporteur: de heer Legelius – categorie I CCMI – SE)

(28) De behoefte daaraan werd verwoord tijdens de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in 2005 (Brussel, 22 en 23 maart 2005).

(29) Zie de gemeenschappelijke verklaring over de herziening halverwege van de strategie van Lissabon (gepresenteerd tijdens de tripartiete sociale top van 22 maart 2005

(30) Commissievoorstel COM(2005) 121 def. (zie par. 2.1) voorziet in dit soort maatregelen.

(31) Zie de voorstellen aangaande de Structuurfondsen.

(32) Hier moet met name worden gelet op de kwantitatieve en kwalitatieve analyses van het European monitoring centre on change (Dublin).

(33) COM(2005) 141 def. Van 12 april 2005

(34) De belangrijkste gemeenschappelijke doelstelling van dze tussen 2001 en 2005 door de Commissie opgerichte groepen is het debat te stimuleren over initiatieven ter vergemakkleijking van de aanpassing van de respectieve sectoren aan vergaande veranderingen en ter verbetering van de randvoorwaarden voor de concurrentiekracht van verwante industriële sectoren. Inmiddels hebben drie groepen hun rapport gepubliceerd (geneesmiddelen in mei 2002; textiel en kleding in juni 2004 (deze groep gaat door met de discussie over niet afgeronde zaken en met het observeren van de situatie in de sector in 2005); scheepsbouw in oktober 2003). Het eindrapport van de groep voor de automobielsector wordt nog in 2005 verwacht.

(35) Zie het advies van juni 2005 over „Informatie- en meetinstrumenten voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in een geglobaliseerde economie” (rapporteur : mevrouw Pichenot).

(36) COM(2005) 120 def.