AFKORTINGEN

BOVV : Betere opleiding voor veiliger voedsel

DG Gezondheid en Consumenten : Directoraat-generaal Gezondheid en Consumenten

DG Landbouw en Plattelandsontwikkeling : Directoraat-generaal Landbouw en Plattelandsontwikkeling

EAHC : Uitvoerend Agentschap voor gezondheid en consumenten

ECDC : Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding

EFSA : Europese Autoriteit voor voedselveiligheid

ELFPO : Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling

EOGFL : Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw

HACCP : Risicoanalyses en kritische controlepunten

MNCP : Meerjarig nationaal controleplan

OLAF : Europees Bureau voor fraudebestrijding

PPO : Programma voor plattelandsontwikkeling

Sapard : Speciaal toetredingsprogramma op het gebied van landbouw en plattelandsontwikkeling

VVB : Voedsel- en Veterinair Bureau

VERKLARENDE WOORDENLIJST

Betere opleiding voor veiliger voedsel (BOVV) : "Betere opleiding voor veiliger voedsel" (BOVV) is een initiatief van de Commissie ten behoeve van het opzetten van een EU-opleidingsstrategie op het gebied van wetgeving inzake levensmiddelen, wetgeving inzake diervoeders, voorschriften inzake diergezondheid en dierenwelzijn alsook voorschriften inzake plantgezondheid. "Opleiding is bedoeld voor alle personeelsleden van de bevoegde autoriteiten van lidstaten die bij officiële controleactiviteiten zijn betrokken, zodat zij op de hoogte blijven van alle aspecten van het Gemeenschapsrecht in de voornoemde gebieden en opdat controles in alle lidstaten op een meer uniforme, objectieve en adequate manier worden uitgevoerd" [1].

Koudeketen : exploitanten van levensmiddelenbedrijven moeten gedurende het gehele voedselproductieproces, d.w.z. van het slachten van dieren tot het verzenden van producten naar de eindconsument, zorgen voor een ononderbroken keten van adequate hanteringsomstandigheden en voldoende opslagruimte met een zodanige temperatuurregeling dat de levensmiddelen op de vereiste temperatuur kunnen worden gehouden. Een juiste temperatuur draagt bij tot het behoud en de verlenging van de houdbaarheid van verse producten doordat de groei en vermeerdering van micro-organismen worden voorkomen.

Kritische controlepunten (CCP) : stadium of stadia waarin beheersing essentieel is om een gevaar te voorkomen of te elimineren dan wel tot een aanvaardbaar niveau te reduceren (zie HACCP).

Risicoanalyse en kritische controlepunten (HACCP) :

exploitanten van levensmiddelenbedrijven moeten op HACCP-beginselen gebaseerde procedures in hun activiteiten invoeren, handhaven en toepassen:

elk gevaar onderkennen dat voorkomen, geëlimineerd of gereduceerd moet worden;

de kritische controlepunten identificeren in het stadium of de stadia waarin beheersing essentieel is om een gevaar te voorkomen of te elimineren dan wel tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen;

grenswaarden vaststellen voor de kritische controlepunten teneinde te kunnen bepalen wat aanvaardbaar, dan wel onaanvaardbaar is;

doeltreffende toezichtprocedures op de kritische controlepunten vaststellen en toepassen;

corrigerende maatregelen vaststellen wanneer uit de bewaking blijkt dat een kritisch controlepunt niet volledig onder controle is;

procedures vaststellen om te verifiëren of de voornoemde maatregelen naar behoren functioneren;

documenten en registers opstellen waaruit blijkt dat de maatregelen daadwerkelijk worden toegepast [2].

Microbiologische tests : exploitanten van levensmiddelenbedrijven moeten ervoor zorgen dat voedingsmiddelen aan de relevante microbiologische criteria voldoen en dienen specifieke monsters van karkassen en vlees te nemen, zoals bepaald in Verordening (EG) nr. 2073/2005 [3].

Meerjarig nationaal controleplan (MNCP) : de lidstaten moeten de levensmiddelenwetgeving handhaven en nagaan of de exploitanten van levensmiddelenbedrijven en diervoederbedrijven de toepasselijke voorschriften van de levensmiddelenwetgeving naleven. Daartoe onderhouden zij een systeem van officiële controles [4]. Met het oog op een doeltreffende uitvoering van deze voorschriften moet elke lidstaat één enkel geïntegreerd meerjarig nationaal controleplan opstellen dat algemene informatie bevat over de structuur en organisatie van de systemen inzake de controle van diervoeders en levensmiddelen, alsmede van diergezondheid en dierenwelzijn in die lidstaat. Het MNCP beoogt een consistente, alomvattende en geïntegreerde aanpak van officiële controles te bevorderen en op risico’s gebaseerde prioriteiten en criteria voor de indeling in risicocategorieën van de betrokken activiteiten vast te stellen, alsmede de meest doeltreffende controleprocedures [5].

Eigen controleprogramma : exploitanten van levensmiddelenbedrijven moeten in elk stadium van de voedselproductie, -verwerking en -distributie monsters nemen om ervoor te zorgen dat het productieproces op aanvaardbare niveaus functioneert en het besmettingsniveau geen corrigerende maatregelen vereist. Bemonsteringsfrequenties voor karkassen in slachthuizen zijn bepaald in bijlage I bij Verordening (EG) nr. 2073/2005. Monsters moeten ook worden genomen in verwerkingsruimten en van voor de voedselproductie gebruikte uitrusting. De bemonstering door exploitanten van levensmiddelenbedrijven ("eigen controleprogramma") verschilt van de bemonstering die wordt uitgevoerd door dierenartsen in de lidstaten in het kader van de meerjarige nationale controleplannen.

SAMENVATTING

I. Slachthuizen behoren tot een essentieel stadium in de voedselverwerkingsketen. Volgens de EU-hygiënewetgeving moeten exploitanten van levensmiddelenbedrijven die slachthuizen beheren, over passende procedures beschikken om voedselveiligheid onder adequate omstandigheden te kunnen waarborgen. EU-middelen werden toegewezen aan slachthuizen in lidstaten die sinds 2004 zijn toegetreden om hen in staat te stellen de bepalingen van de wetgeving gemakkelijker na te leven. Dit was een enorme uitdaging, aangezien de vereisten in het algemeen zwaarder waren dan de bestaande nationale vereisten. De daarmee gepaard gaande verbetering van slachthuizen werd gesteund door EU-bijdragen volgens het speciale toetredingsprogramma op het gebied van landbouw en plattelandsontwikkeling (Sapard) en later door het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) en het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO).

II. Bij de controle van de Rekenkamer werd onderzocht of de Commissie en de betrokken lidstaten de nodige stappen hadden genomen om ervoor te zorgen dat slachthuizen op het niveau van de Europese hygiënenormen werden gebracht. Dit bracht een onderzoek van het toezicht op en de ondersteuning, begeleiding, uitvoering en financiering van maatregelen inzake hygiënevoorschriften mee (paragrafen 1-21).

III. De controle bracht zwakke punten in de toepassing van de voorschriften en procedures in de bezochte lidstaten aan het licht, die verderop worden samengevat. Deze zwakke punten doen geen twijfel rijzen over de algemene opzet van de systemen, maar tonen wel aan dat controles op alle niveaus nauwgezetter moeten worden uitgevoerd teneinde risico’s te beperken en potentieel ernstige problemen voor de voedselveiligheid te vermijden (paragraaf 51).

IV. De uitvoering van de voorschriften van de toepasselijke hygiëneverordening werd door het Voedsel- en Veterinair Bureau (VVB) van de Commissie in de lidstaten deels geëvalueerd (paragrafen 22-25). Zwakke punten werden aangetroffen in de uitvoering van de meerjarige nationale controleplannen (MNCP’s) door de lidstaten (paragrafen 26 en 27). Het toezicht door nationale bevoegde autoriteiten voorkwam niet dat zich problemen voordeden rond de uitvoering van hygiënevoorschriften door exploitanten van levensmiddelenbedrijven (paragrafen 28-35).

V. Hoewel de Commissie leidraden heeft gepubliceerd ter vergemakkelijking van de uitvoering van hygiënevoorschriften, hebben sommige van de betrokken lidstaten geen nationale richtsnoeren opgesteld (paragrafen 36-38).

VI. Er vond te weinig stelselmatig overleg plaats tussen de Commissie en het Uitvoerend Agentschap voor gezondheid en consumenten ten aanzien van het initiatief (paragraaf 39) en er bestonden te weinig passende procedures in de lidstaten om de resultaten van het BOVV-initiatief te verspreiden (paragrafen 40-44).

VII. De bijdrage van EU-middelen om de uitvoering van hygiënevoorschriften in slachthuizen te vergemakkelijken, werd beïnvloed door zwakke punten ten aanzien van de duurzaamheid en de selectie van projecten (paragrafen 45-50).

VIII. De Rekenkamer beveelt aan dat de Commissie het toezicht op en de begeleiding van de tenuitvoerlegging van hygiënevoorschriften door de nieuwe lidstaten verbetert. Wat de aanwending van EU-middelen voor de uitvoering van de hygiënevoorschriften in die lidstaten betreft, wordt de Commissie aanbevolen doeltreffend toezicht te houden op de uitvoering van de desbetreffende programma’s en de impact van deze EU-middelen te evalueren.

INLEIDING

1. Het behoud van een hoog niveau van voedselveiligheid tegen redelijke kosten, door essentiële risico’s aan te pakken en te zorgen voor een doeltreffende uitvoering van de wetgeving inzake voedselveiligheid vormt een essentiële prioriteit van de Commissie [6]. Een reeks crises ten aanzien van voedingsmiddelen en diervoeders (bijvoorbeeld boviene spongiforme encefalopathie, dioxine) hebben zwakke punten in de opzet en uitvoering van regelgeving inzake voedingsmiddelen in de Europese Unie aan het licht gebracht. Sinds het "Witboek over voedselveiligheid" van 2000 [7] heeft de Commissie stappen genomen naar een uitgebreide herziening van EU-wetgeving inzake levensmiddelenhygiëne en veterinaire aangelegenheden.

2. Het Europees Parlement en de Raad hebben in 2002 een verordening betreffende voedselveiligheid [8] goedgekeurd. Specifieke verordeningen betreffende hygiëne en voedselveiligheid in slachthuizen en de bewaking van de uitvoering ervan werden door het hygiënepakket van 2004 goedgekeurd; deze traden in januari 2006 in werking en behelsden:

a) voorschriften inzake levensmiddelenhygiëne [9];

b) specifieke hygiënevoorschriften voor levensmiddelen van dierlijke oorsprong [10], en

c) specifieke voorschriften voor de organisatie van de officiële controles van voor menselijke consumptie bestemde producten van dierlijke oorsprong [11].

3. Officiële controles [12] worden uitgevoerd om de naleving van de wetgeving inzake diervoeders en levensmiddelen en de voorschriften inzake diergezondheid en dierenwelzijn te waarborgen. Bij het behoud van een hoog niveau van voedselveiligheid vormen slachthuizen [13] een essentiële schakel in de voedselverwerkingsketen. De belangrijkste hygiëne- en voedselveiligheidsvoorschriften die in slachthuizen moeten worden toegepast [14], worden vermeld in bijlage I.

4. De sinds 2004 tot de EU toegetreden lidstaten kwamen voor bijzondere uitdagingen te staan wat betreft het voldoen aan de nieuwe voorschriften van het hygiënepakket, vergeleken met de bestaande lidstaten die de EU-hygiënewetgeving reeds toepasten. Daarom werden EU-middelen toegewezen aan slachthuizen in de nieuwe lidstaten teneinde het naleven van de wetgeving te vergemakkelijken.

5. In december 2011 werden 2154 slachthuizen door de nationale autoriteiten van deze lidstaten goedgekeurd (zie de tabel in paragraaf 45) als conform aan de EU-verordeningen betreffende hygiëne.

VERANTWOORDELIJKHEDEN

6. Het hygiënepakket kent verantwoordelijkheden voor hygiëne en voedselveiligheid toe aan de Commissie, lidstaten en exploitanten van levensmiddelenbedrijven.

DE COMMISSIE

7. De Commissie (directoraat-generaal (DG) Gezondheid en Consumenten) is verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het voedselveiligheidsbeleid van de EU, en met name voor risicobeheersing inzake voedselveiligheid. Zij wordt in deze taak door twee agentschappen bijgestaan. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA), gevestigd in Parma, verleent deskundige adviezen over voedselveiligheidsaangelegenheden die fungeren als de wetenschappelijke grondslag voor EU-maatregelen. Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC), gevestigd in Stockholm, heeft eveneens een rol op wetenschappelijk en risicobeoordelingsgebied, maar met een grotere nadruk op de menselijke gezondheid.

8. De Commissie verifieert de uitvoering van het EU-voedselveiligheidsbeleid door de lidstaten, met name door na te gaan of de lidstaten een systeem van nationale officiële controles overeenkomstig de EU-wetgeving ontwikkelen. Deze verificatie wordt uitgevoerd door een specifiek directoraat van DG Gezondheid en Consumenten, namelijk het Voedsel- en Veterinair Bureau (VVB), dat de nationale officiële controles van de lidstaten controleert. DG Gezondheid en Consumenten ontwikkelt ook voedselveiligheidsopleidingen voor lidstaten volgens het BOVV-programma. Deze opleidingscursussen worden verzorgd door het Uitvoerend Agentschap voor gezondheid en consumenten (EAHC), dat in Luxemburg is gevestigd.

DE LIDSTATEN

9. Elke lidstaat beschikt over een bevoegde autoriteit die is belast met de uitvoering van het hygiënepakket van 2004 en controleert of exploitanten van levensmiddelenbedrijven de voorschriften ervan naleven. De belangrijkste taken van de bevoegde autoriteiten zijn:

a) ontwikkeling en verspreiding van nationale richtsnoeren;

b) goedkeuring van slachthuizen;

c) voorbereiding van één meerjarig nationaal controleplan (MNCP) ter beschrijving van hun systeem van officiële controles en andere activiteiten voor het handhaven van de toepassing van voedselveiligheidsvoorschriften door exploitanten van levensmiddelenbedrijven in alle stadia van de voedselketen;

d) voorbereiding van MNCP-uitvoeringsverslagen;

e) uitvoering van officiële controles (naast die van de officiële dierenartsen die aan het slachthuis zijn verbonden) van exploitanten van levensmiddelenbedrijven overeenkomstig het MNCP;

f) bevordering van opleiding van functionarissen die controles uitvoeren;

g) regeling van de aanwijzing van nationale referentielaboratoria.

h) verrichting van audits van de officiële controlesystemen om te waarborgen dat deze de doelstelling van Verordening (EG) nr. 882/2004 bewerkstelligen.

10. De lidstaten brengen jaarlijks verslag uit aan de Commissie over de resultaten van hun controles en audits van het voorgaande jaar.

EXPLOITANTEN VAN LEVENSMIDDELENBEDRIJVEN

11. Exploitanten van levensmiddelenbedrijven zijn er verantwoordelijk voor te waarborgen dat alle stadia van voedselproductie, -verwerking en -distributie onder hun beheer aan de relevante hygiënevoorschriften voldoen. Exploitanten van levensmiddelenbedrijven die slachthuizen in lidstaten beheren, zijn verantwoordelijk voor het waarborgen van de naleving van voorschriften inzake:

a) het voorzien in adequate faciliteiten en uitrusting om de officiële dierenarts in staat te stellen keuringen voor en na het slachten te verrichten;

b) traceerbaarheid van de dierlijke producten;

c) bemonstering in verband met microbacteriële besmetting;

d) scheiding van activiteiten in plaats of tijd ter voorkoming van kruisverontreiniging;

e) handhaving van de koudeketen en adequate onmiddellijke verpakking of verpakking en verzending;

f) correcte verwijdering van alle afvalstoffen die bij de in de slachthuizen uitgevoerde bewerkingen ontstaan.

12. Alle levensmiddelenhygiëneprocedures moeten worden gebaseerd op de beginselen van risicoanalyse en kritische controlepunten (HACCP) [15], die de internationale standaardmethodologie voor beheersing van voedselgerelateerde risico’s vormen.

SPECIFIEKE FINANCIERING VOOR NIEUWE LIDSTATEN

13. Lidstaten die sinds 2004 tot de EU zijn toegetreden, moesten ervoor zorgen dat hun slachthuizen aan de hygiënevoorschriften van de EU voldeden. Aangezien deze voorschriften in het algemeen veel strenger waren dan bestaande nationale voorschriften, werden EU-middelen verstrekt om slachthuizen te moderniseren, zodat hygiënevoorschriften gemakkelijker konden worden nageleefd.

14. Het speciaal toetredingsprogramma op het gebied van landbouw en plattelandsontwikkeling (Sapard-programma) [16] verstrekte ongeveer 117 miljoen euro aan 241 slachthuizen in het kader van de maatregel "Verbetering van verwerking en afzet van landbouw- en visserijproducten" [17]. Deze maatregel verschafte middelen om lidstaten te helpen om te gaan met de structurele aanpassing in hun landbouwsectoren en plattelandsgebieden, met inbegrip van de hygiënewetgeving inzake slachthuizen. Deze was gericht op de prioriteiten die waren geïdentificeerd in de partnerschapsovereenkomsten voor toetreding, waarin de details voor elk land in een plan voor plattelandsontwikkeling zijn vastgelegd.

15. Sapard-financiering werd besteed aan hulp zoals de bouw van slachthuizen, de aankoop van uitrusting, het opnieuw uitrusten van productieruimten met behulp van hygiënische materialen (bijvoorbeeld geen normale muurverf toegestaan), sterilisatie- en reinigingsinstallaties om aan de hygiënenormen te voldoen.

16. Vervolgens werden slachthuizen gesteund door het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) [18] in het kader van de maatregel "Verbetering van verwerking en afzet van landbouwproducten" en daarna door het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO) [19] in het kader van de maatregel "Verhoging van de toegevoegde waarde van land- en bosbouwproducten". Deze fondsen worden beheerd door het directoraat-generaal Landbouw en Plattelandsontwikkeling (DG Landbouw en Plattelandsontwikkeling) en de lidstaten.

REIKWIJDTE EN AANPAK VAN DE CONTROLE

17. De controle was bedoeld om te onderzoeken of de Commissie en de lidstaten die middelen van de Sapard-, EOGFL- en ELFPO-programma’s ontvingen [20], de nodige maatregelen namen om ervoor te zorgen dat slachthuizen zich opwerkten tot het niveau van de hygiënenormen van de Europese Unie. Hiertoe werden de volgende vragen onderzocht:

a) Bestond er adequaat toezicht door de Commissie en bevoegde autoriteiten in de lidstaten op de uitvoering van de op slachthuizen toepasselijke hygiënevoorschriften?

b) Bestond er adequate begeleiding en opleiding ter ondersteuning van de uitvoering van de op slachthuizen van toepassing zijnde hygiënevoorschriften?

c) Bestonden er adequate procedures voor de uitvoering van hygiënevoorschriften in slachthuizen?

d) Waren de procedures voor de verstrekking van EU-financiering aan slachthuizen voor de uitvoering van de Europese hygiëne- en voedselveiligheidsvoorschriften doeltreffend?

18. De controle behelsde bezoeken aan de betrokken diensten van de Commissie, het EAHC en de EFSA. Vijf van de voornoemde nieuwe lidstaten (Hongarije, Polen, Roemenië, Slovenië en de Tsjechische Republiek) werden bezocht, waarbij 25 slachthuizen die EU-financiering ontvingen (vijf in elke lidstaat) ter plaatse werden gecontroleerd.

19. De controlewerkzaamheden van de met voedselveiligheid belaste diensten van de Commissie omvatten een onderzoek van de documentatie en procedures inzake voedselveiligheidsaudits en -inspectiebezoeken, het beheer van opleidingsprogramma’s en relevante richtsnoeren, toe te passen door exploitanten van levensmiddelenbedrijven en bevoegde autoriteiten.

20. Bij de met financiering belaste diensten van de Commissie bestond de controle in onderzoek van documentatie over de programma’s voor plattelandsontwikkeling (PPO’s) middels de pretoetredingsfondsen (Sapard), EOGFL en ELFPO, en onderzoek van relevante documentatie over de uitvoering van de programma’s in de tijdens de controle bezochte lidstaten.

21. In de lidstaten was de controle gericht op het onderzoek van de beheersystemen voor de uitvoering van de EU-hygiënewetgeving in slachthuizen en omvatte deze een doorlichting van de bijdrage van door de EU gefinancierde programma’s hiervoor. Tijdens de controle in de slachthuizen werd de toepassing van de betrokken procedures onderzocht.

OPMERKINGEN

TOEZICHT OP DE UITVOERING VAN HYGIËNEVOORSCHRIFTEN

22. In het kader van de controle werd het toezicht van de Commissie op de in de lidstaten genomen maatregelen en het toezicht van de lidstaten op de activiteiten van exploitanten van levensmiddelenbedrijven onderzocht. De controle van de Rekenkamer wees uit dat in het algemeen de opzet van de systemen voor toezicht op hygiënevoorschriften door de Commissie en de bevoegde autoriteiten in de bezochte lidstaten (paragraaf 18) adequaat was, maar dat er ruimte bestond voor verbetering van de uitvoering op een aantal wezenlijke punten, zoals hieronder beschreven.

23. De uitvoering van hygiënevoorschriften was nog niet volledig door de Commissie geëvalueerd (paragrafen 24 en 25). Op het niveau van de gecontroleerde lidstaten bestonden er zwakke punten in de uitvoering van de MNCP’s (paragrafen 26 en 27) en de uitvoering van veterinaire controles (paragraaf 28).

DE COMMISSIE HEEFT DE UITVOERING VAN HET HYGIËNEPAKKET VAN 2004 IN DE LIDSTATEN SLECHTS TEN DELE GEËVALUEERD

24. DG Gezondheid en Consumenten controleert de uitvoering van hygiënevoorschriften in de lidstaten aan de hand van inspecties die door zijn VVB worden uitgevoerd. Het VVB voert zo’n 250 inspectiebezoeken per jaar uit, waarvan meer dan een derde in derde landen plaatsvindt. DG Gezondheid en Consumenten stelt jaarlijks prioriteiten vast voor zijn inspecties en houdt daarbij rekening met risico’s, factoren met betrekking tot de regelgeving, de huidige strategie en eerdere inspectieresultaten. Er worden sectorspecifieke inspecties [21], algemene vervolginspecties en specifieke vervolginspecties uitgevoerd.

25. In 2006 heeft het VVB de uitvoering van de voorschriften van het hygiënepakket van 2004 (paragraaf 8) met betrekking tot de sector rood vlees geëvalueerd in alle sinds 2004 toegetreden lidstaten. Ten tijde van de controle in 2011 werd een vervolgonderzoek afgerond naar onbevredigende niveaus van tenuitvoerlegging die tijdens die evaluatie waren vastgesteld. In de pluimveevleessector daarentegen ving de evaluatie pas in 2008 aan. Op het moment van de controle in 2011 (vijf jaar na de uiterste termijn voor uitvoering van de hygiënevoorschriften) liep deze evaluatie, alsook het latere vervolgonderzoek, dan ook nog steeds [22].

TEKORTKOMINGEN BIJ DE UITVOERING VAN MEERJARIGE NATIONALE CONTROLEPLANNEN (MNCP’S) DOOR DE GECONTROLEERDE LIDSTATEN

26. De uitvoering van de MNCP’s van de lidstaten (paragraaf 9 en verklarende woordenlijst) wordt door het VVB tijdens algemene vervolgcontroles geëvalueerd. Het VVB heeft zwakke punten in de uitvoering [23] van de MNCP’s van drie van de bezochte nieuwe lidstaten (Hongarije, Roemenië en Slovenië) geïdentificeerd waardoor zij minder geschikt waren als grondslag voor de uitvoering van officiële controles.

27. Bovendien bleek uit de controle van de Rekenkamer dat in Roemenië de door het MNCP voor 2009 geplande controles niet ten volle waren uitgevoerd.

ZWAKKE PUNTEN IN DE UITVOERING VAN VETERINAIRE CONTROLES DOOR DE LIDSTATEN

28. Bevoegde autoriteiten van de lidstaten voeren de officiële veterinaire controles in slachthuizen uit volgens schriftelijk vastgelegde procedures [24]. Voor doeltreffende controles moeten deze procedures duidelijk zijn vastgesteld en correct worden uitgevoerd (zie bijlage II). Uit de controle bleek dat er in het algemeen geschikte procedures waren ingevoerd om aan de voorschriften te voldoen. Er werden echter wel specifieke tekortkomingen vastgesteld. Deze hadden betrekking op problemen met coördinatie en met de documentatie van bemonsteringsprogramma’s en controleresultaten (zie tekstvak 1).

UITVOERING VAN HYGIËNE- EN VOEDSELVEILIGHEIDSVOORSCHRIFTEN IN SLACHTHUIZEN DOOR EXPLOITANTEN VAN LEVENSMIDDELENBEDRIJVEN

29. De Rekenkamer heeft onder toezicht van bevoegde autoriteiten van de lidstaten de uitvoering van hygiëne- en voedselveiligheidsvoorschriften in slachthuizen door exploitanten van levensmiddelenbedrijven onderzocht. De controle wees uit dat bij exploitanten van levensmiddelenbedrijven in het algemeen adequate procedures waren ingevoerd om de voorschriften te vervullen. De volgende opmerkingen tonen echter aan dat voor de uitvoering van hygiëne- en voedselveiligheidsvoorschriften door exploitanten van levensmiddelenbedrijven nog steeds een versterkte controle door de nationale bevoegde autoriteiten alsook een streng toezicht op laatstgenoemde door de Commissie is vereist.

TEKSTVAK 1

ZWAKKE PUNTEN IN OFFICIËLE VETERINAIRE CONTROLES

In Polen werd de audit van officiële veterinaire controles door de bevoegde autoriteiten ten tijde van de controle van de Rekenkamer uitgevoerd onder de verantwoordelijkheid van dezelfde inspectiediensten die veterinaire controles uitvoeren. Hierdoor komt de onafhankelijkheid van de werkzaamheden in gevaar.

In Roemenië bevatte één verslag van een door de bevoegde autoriteiten verrichte inspectie ter verificatie van de uitvoering van de taken van de officiële dierenarts bevindingen inzake de activiteit van het slachthuis en de uitvoering van eigen controles, welke feitelijk onder de verantwoordelijkheid van het VVB vallen.

Veterinaire diensten van de lidstaten controleren of de opzet en uitvoering van HACCP-systemen van het VVB aan de vereisten van de regelgeving voldoen. In Hongarije beschikten de centrale veterinaire diensten echter niet over een overzicht van de toepassing van HACCP. Voorts was de informatie over veelvuldig vastgestelde tekortkomingen niet voldoende geordend. Bijgevolg was het niet mogelijk om toezicht te houden op de algehele toepassing en uitvoering van het HACCP-systeem.

In Slovenië bestond een gebrek aan duidelijke richtsnoeren en standaarddocumentatie voor de rapportage van de resultaten van veterinaire controles, hetgeen leidde tot verschillen in de rapportage van de controles. Hierdoor ontstond een risico voor de kwaliteit en volledigheid ervan.

In een aantal van de kleine slachthuizen die tijdens de controle werden bezocht, bestond een ontoereikende afbakening tussen de verantwoordelijkheden van het VVB en die van de officiële dierenarts. Dit kan ten koste van de onafhankelijkheid van officiële controles gaan.

TEKORTKOMINGEN BIJ DE UITVOERING VAN HYGIËNEVOORSCHRIFTEN

30. Tijdens de controle werden in 9 van de 25 bezochte slachthuizen tekortkomingen in de uitvoering van hygiënevoorschriften geconstateerd. Deze hadden betrekking op onjuiste reinigings-, ontsmettings- en bedwelmingsapparatuur, de scheiding van "schone" en "vuile" zones en een gebrek aan adequate voorzieningen voor de opslag van voor menselijke consumptie ongeschikt verklaard vlees (zie tekstvak 2).

TEKSTVAK 2

TEKORTKOMINGEN BIJ DE UITVOERING VAN HYGIËNEVOORSCHRIFTEN

Hoewel de productiestroom in slachthuizen zo moet zijn opgezet dat kruisverontreiniging wordt voorkomen, kon het personeel in een bezocht slachthuis in Roemenië zich vrij tussen vuile en schone zones bewegen; het controleteam moest zelfs via de productiestroom van de vuile zone terug naar de schone zone omdat er geen andere uitgang mogelijk was. In een ander Roemeens slachthuis moest het vlees uit de opslagvoorzieningen worden teruggebracht naar de uitsnijderij om voor verzending te worden geëtiketteerd. In beide slachthuizen kan door het gebrek aan scheiding in plaats of tijd van de werkzaamheden in het slachthuis een risico op kruisbesmetting ontstaan. In een derde slachthuis werden messen niet naar behoren bewaard tijdens het slachten. In een vierde slachthuis hanteerden medewerkers varkenskarkassen onmiddellijk na het reinigen van de vloeren zonder eerst hun handen te wassen.

In een bezocht slachthuis in de Tsjechische Republiek waren voorzieningen voor het wassen van de handen en laarzen niet geschikt om ervoor te zorgen dat alle personeelsleden er daadwerkelijk gebruik van maakten voordat ze de schone zones betraden. In dit geval alsook in een tweede slachthuis bestond er geen duidelijke scheiding tussen de verschillende zones, waardoor faciliteiten vrij konden worden betreden zonder passende ontsmettingsmaatregelen te nemen. In een derde bezocht slachthuis werden kooien voor het vervoer van levende kippen niet volledig gereinigd na het lossen van de vogels, hetgeen een risico van kruisverontreiniging mee zou kunnen brengen.

In een bezocht slachthuis in Polen werkte de bedwelmingsuitrusting niet naar behoren, hetgeen bij de dieren onnodig lijden veroorzaakte, aangezien vervangende uitrusting niet meteen beschikbaar was om de bedwelming binnen afzienbare tijd te voltooien. In een ander in Polen bezocht slachthuis waren geen afzonderlijke koelvoorzieningen voorhanden voor de opslag van voor menselijke consumptie ongeschikt vlees.

ONVOLDOENDE ZEKERHEID ONTLEEND AAN HET SYSTEEM VOOR RISICOANALYSE EN KRITISCHE CONTROLEPUNTEN (HACCP)

31. Passende documentatie (bijvoorbeeld wat betreft de koudeketen) vormt een wezenlijk onderdeel van HACCP-systemen [25]. De HACCP-plannen van de bezochte slachthuizen voorzagen in de registratie van monitoringactiviteiten van kritische controlepunten (CCP’s). Bij vijf van de bezochte slachthuizen werden echter geen HACCP-procedures voor CCP’s toegepast met betrekking tot temperatuur en was de documentatie van CCP-controles onvolledig en/of onbetrouwbaar (zie tekstvak 3). Hierdoor nam de betrouwbaarheid van de gerapporteerde kritische controle af.

TEKSTVAK 3

ONVOLLEDIGE CONTROLES OP KRITISCHE CONTROLEPUNTEN

In een slachthuis bezocht in Slovenië werd de bij de verordeningen vastgestelde maximumtemperatuur van vlees vóór verzending (7 oC) als een grenswaarde voor CCP gebruikt en werden systematisch temperatuurmetingen gedaan. Als uit een temperatuurmeting bleek dat vlees gereed voor verzending niet koud genoeg was, moest het verder worden gekoeld. Tijdens de controle werd echter melding gemaakt van gedocumenteerde leveringen van vlees afkomstig van het slachthuis met gemeten temperaturen boven 8 oC zonder verdere koeling.

In een in Hongarije bezocht slachthuis gold voor de temperatuur in koelruimten een CCP. De temperatuurregelapparatuur genereerde echter niet voldoende waarschuwingen ingeval temperaturen van in het HACCP-plan bepaalde niveaus afweken. In een ander bezocht slachthuis werd de documentatie voor CCP’s alleen ingevuld wanneer zich problemen voordeden. Er waren geen schriftelijke bewijzen van temperatuurmetingen binnen toegestane niveaus voorhanden.

In een in Roemenië bezocht slachthuis werden de temperatuurgegevens in koelruimten niet betrouwbaar geacht. In deze gegevens van temperatuurmetingen die gedurende enkele weken viermaal per dag door dezelfde persoon waren uitgevoerd, werd consequent dezelfde temperatuur geregistreerd.

In een tweede in Roemenië bezocht slachthuis werden de temperatuurgegevens reeds van tevoren met een "C" voor "conform" ingevuld.

GEBREKEN IN DE UITVOERING VAN HET EIGEN CONTROLEPROGRAMMA

32. Volgens de wetgeving moeten exploitanten van levensmiddelenbedrijven een "eigen controleprogramma" uitvoeren, met inbegrip van het minstens eenmaal per week bemonsteren van karkassen met het oog op bacteriële besmetting, behalve in bepaalde gevallen waarin de veterinaire autoriteiten de uitvoering van een tweewekelijkse bemonstering kunnen toestaan. In vijf van de in drie lidstaten bezochte slachthuizen werd de frequentie van de bemonstering of de hantering van monsters niet in overeenstemming met de voorschriften uitgevoerd. In vier gevallen, waarin de veterinaire autoriteiten een tweewekelijkse bemonstering hadden goedgekeurd, werd de feitelijke bemonstering met minder frequente intervallen uitgevoerd. In één geval waren de resultaten van de test niet beschikbaar (zie tekstvak 4).

TEKSTVAK 4

BEMONSTERING VAN KARKASSEN NIET ALTIJD VOLGENS DE REGELS UITGEVOERD

De exploitanten van slachthuizen moeten minstens eenmaal per week monsters voor microbiologische analyse nemen. In twee bezochte slachthuizen in Roemenië was de frequentie van bemonstering ter opsporing van salmonella door de exploitanten zonder voorafgaande goedkeuring van de veterinaire autoriteiten tot onder de wettelijke voorschriften verlaagd.

Bovendien nam de officiële dierenarts de monsters, terwijl dit onder de verantwoordelijkheid van de exploitant valt.

In een bezocht slachthuis in Polen was bemonstering door de exploitant in sommige gevallen teruggebracht tot eenmaal per maand. In een ander slachthuis was geen bewijsmateriaal voorhanden dat alle vereiste tests worden uitgevoerd.

In een bezocht slachthuis in de Tsjechische Republiek werden de monsters, hoewel de exploitant zich aan de frequentie van bemonstering hield, slechts eenmaal per maand of zelfs minder naar het laboratorium gestuurd. Deze praktijk vormde een risico voor de hygiëne van het productieproces, aangezien het onmogelijk zou zijn geweest onmiddellijk corrigerende maatregelen te treffen ingeval positieve testresultaten van microbiologische analyses niet snel bekend waren.

GEBREKKIGE NALEVING VAN TRACEERBAARHEIDSVOORSCHRIFTEN

33. Levensmiddelen en diervoeders die in de EU mogen worden verkocht, moeten ter vergemakkelijking van de traceerbaarheid adequaat worden geëtiketteerd of gekenmerkt door middel van relevante documentatie of informatie [26]. Tijdens de controle werden in 6 van de 25 bezochte slachthuizen zwakke punten geconstateerd. Deze hadden betrekking op ongeschikte systemen voor de identificatie van karkassen en koppels en onvolledige systemen voor het traceren van de verwerking van levende dieren tot karkassen in de voedselketen (zie tekstvak 5).

TEKSTVAK 5

GEBREK AAN TRACEERBAARHEIDSINFORMATIE

Exploitanten van slachthuizen mogen geen dieren op het terrein van het slachthuis aanvaarden tenzij zij relevante voedselveiligheidsinformatie hebben verkregen die staat vermeld in documenten die op het bedrijf van herkomst worden bewaard. In twee bezochte slachthuizen in Polen was geen voedselketeninformatie beschikbaar voor koeien die tijdens het bezoek werden geslacht.

In twee bezochte varkensslachterijen in Roemenië en in één in de Tsjechische Republiek waren de voorschriften inzake de identificatie van de karkassen met het oog op hun traceerbaarheid ontoereikend. In beide gevallen in Roemenië verklaarde de exploitant dat de slachtdatum het partijnummer was. In de koelcel van het eerste slachthuis werden tijdens het bezoek ter plaatse varkenskoppen zonder identificatie opgemerkt. De afwezigheid van specifieke informatie voor de identificatie van de delen van karkassen of de partij zou dan een risico voor de traceerbaarheid kunnen inhouden. In het geval in de Tsjechische Republiek werden de karkassen alleen met het volgnummer van de slacht genummerd en werd de slachtdatum niet geregistreerd. Dit zou de snelle traceerbaarheid van vlees naar landbouwbedrijven in geval van een crisis belemmeren.

In twee bezochte pluimveeslachterijen in Polen bestond geen aansluiting van het aantal geleverde met het aantal geslachte vogels. In een van de slachthuizen bestonden verschillen tussen het aantal vogels dat door de veterinaire keuring voor het slachten op het bedrijf van herkomst voor slacht werd bevestigd en het aantal vogels dat aan het slachthuis werd geleverd.

In het tweede slachthuis werden geslachte vogels niet fysiek geteld. Voorts werd in dit geval aan de hand van de identificatiedocumenten bij de te slachten vogels het bedrijf van herkomst geïdentificeerd, maar ontbrak er informatie ten aanzien van de identificatie van het koppel. Indien bedrijven meer dan één koppel hebben, leidt dit tot een gebrek aan traceerbaarheid tussen het gecontroleerde koppel en het geslachte koppel. Een soortgelijk gebrek aan identificatie van koppels werd geconstateerd in een in Hongarije bezochte pluimveeslachterij.

ONVERENIGBAARHEID VAN VOORSCHRIFTEN INZAKE FLEXIBILITEIT

34. Zoals in paragraaf 11 staat beschreven, moeten exploitanten van levensmiddelenbedrijven microbiologische bemonstering in slachthuizen uitvoeren. De wetgeving [27] voorziet in vrijstellingen van de bemonsteringsfrequenties in geval van kleine slachthuizen, op voorwaarde dat een risicoanalyse wordt uitgevoerd waaruit blijkt dat het terugbrengen van de frequenties is gerechtvaardigd.

35. Er bestaat geen definitie van kleine levensmiddelenbedrijven in de hygiënewetgeving van de EU. Voorts is sprake van een inconsistentie tussen het voorschrift dat alle inrichtingen, ongeacht hun omvang, de geldende hygiënewetgeving moeten toepassen en Verordening (EG) nr. 2073/2005, die toestaat dat kleine slachthuizen hiervan afwijken.

BEGELEIDING EN OPLEIDING

36. Tijdens de controle werd onderzocht of de Commissie en de lidstaten relevante richtsnoeren hadden ontwikkeld en passende opleiding voor de betrokken belanghebbenden bevorderden. Hoewel richtsnoeren op het niveau van de Commissie zijn ontwikkeld, waren er slechts weinig richtsnoeren voor hygiënepraktijken in slachthuizen door de nationale beroepssectoren ontwikkeld (paragrafen 37 en 38). Het door de Commissie samengestelde opleidingsprogramma werd door de bezochte lidstaten als zeer zinvol beschouwd, maar tijdens de controle werd geconstateerd dat er ruimte voor verbetering bestond (paragrafen 39-44).

BEPERKTE BEGELEIDING DOOR DE LIDSTATEN BIJ DE TENUITVOERLEGGING VAN WETGEVING

37. De Commissie is volgens de voedselveiligheidsverordeningen verplicht tot het vaststellen van richtsnoeren voor officiële controles [28] en gidsen voor goede praktijken [29] inzake hygiëne en de toepassing van HACCP-beginselen en moet ervoor zorgen dat deze worden opgesteld en verspreid. Daartoe houdt de Commissie zich bezig met de publicatie en bijwerking van relevante richtsnoeren na overleg met de lidstaten en andere belanghebbenden.

38. De lidstaten moeten ook levensmiddelensectoren stimuleren nationale gidsen voor goede praktijken inzake hygiëne en de toepassing van HACCP-beginselen op te stellen [30]. Deze gidsen zouden een belangrijk hulpmiddel zijn ter voorkoming van de situaties die in de controlebevindingen van de Rekenkamer op het niveau van de lidstaten zijn beschreven, alsook van de zwakke punten die tijdens de inspecties van het VVB zijn geïdentificeerd. In drie gecontroleerde lidstaten (Polen, Roemenië en Slovenië) hadden de nationale beroepsverenigingen zulke gidsen echter niet opgesteld.

TE WEINIG STELSELMATIG OVERLEG TUSSEN DG GEZONDHEID EN CONSUMENTEN EN HET EAHC

39. Onderwerpen voor opleiding en de opzet van BOVV-opleidingscursussen worden door DG Gezondheid en Consumenten geselecteerd en zeer gedetailleerd aan het EAHC doorgegeven. Wat de (op basis van controlebezoeken tot januari 2011) onderzochte periode betreft, bestond er te weinig stelselmatig overleg tussen het EAHC en DG Gezondheid en Consumenten over de opzet van deze opleidingscursussen, waardoor een risico ontstond dat de kennis die het agentschap inzake de uitvoering van de programma’s heeft verworven, niet werd benut.

TEKORTKOMINGEN BIJ DE UITVOERING VAN DE BOVV

40. Teneinde officiële veterinaire controles door de lidstaten te harmoniseren, kan de Commissie opleidingscursussen voor personeel uit de lidstaten organiseren [31]. Het BOVV-opleidingsinitiatief werd door DG Gezondheid en Consumenten ontwikkeld en wordt door het EAHC uitgevoerd. Om te zorgen voor een betere communicatie met de lidstaten, worden regelmatig bijeenkomsten tussen de Commissie en de nationale contactpunten van de lidstaten georganiseerd.

41. Een basisprincipe van de BOVV-opleidingscursussen bestaat erin, niet nationale opleidingsprogramma’s te vervangen of al het personeel van bevoegde autoriteiten op te leiden, maar een aanpak te bevorderen die bestaat in het "opleiden van de opleider", waarbij de lidstaten de door deelnemers aan BOVV-opleidingssessies verworven informatie aan hun veterinaire diensten overbrengen. De aanpak van "het opleiden van de opleiders" is nog niet volledig op EU-niveau ten uitvoer gelegd. Momenteel bestaat er geen gemeenschappelijk kader voor de wijze waarop de verspreidingsactiviteiten moeten worden uitgevoerd en bestaan er geen criteria voor bewaking van de verspreidingsresultaten op het niveau van de lidstaten met het oog op het uitvoeren van een vervolgonderzoek van deze activiteiten.

42. In Hongarije en Roemenië is de rol van de nationale contactpunten van de BOVV beperkt tot het overbrengen van informatie over de voortgang van de acties aan de Commissie en is deze niet toereikend om het opleidingsprogramma te bewaken, feedback te geven en de bijbehorende informatie te verspreiden.

43. De tussentijdse evaluatie van de BOVV [32] wees uit dat de deelnemers van mening zijn dat de opleidingsactiviteiten te theoretisch waren en te weinig praktische demonstraties bevatten. Voorts werd tijdens de controle van de Rekenkamer in de lidstaten geconstateerd dat de verspreiding van informatie in de lidstaten na deelname aan BOVV-opleidingen te weinig praktische demonstraties inhield die de resultaten en impact van verspreidingsactiviteiten op het niveau van de lidstaten zouden verbeteren (zie tekstvak 6).

44. Een aansluitende evaluatie van de BOVV, die aanvankelijk voor 2011 was gepland, werd uitgesteld en wordt naar verwachting in 2012 afgerond.

TEKSTVAK 6

VERBETERINGEN OP HET GEBIED VAN OPLEIDING VEREIST

In de tijdens de controle bezochte lidstaten achten de bevoegde veterinaire autoriteiten het BOVV-initiatief zeer zinvol, hoewel zij verbeteringen voorstelden wat betreft:

a) vernieuwing van onderwerpen voor de BOVV-opleiding, aangezien de meeste van hun inspecteurs op centraal niveau al aan bestaande opleidingscursussen hebben deelgenomen en er andere onderwerpen ten aanzien van actuele kwesties waren die moesten worden behandeld om te zorgen voor een geharmoniseerde benadering van officiële controles;

b) herziening van opleidingstalen, aangezien de opleidingscursussen doorgaans alleen in het Engels, Frans of Duits worden gegeven.

De autoriteiten benadrukten hoe moeilijk het was inspecteurs te vinden met voldoende taalvaardigheden om aan deze cursussen te kunnen deelnemen. Bovendien werden niet alle inrichtingen die waren geselecteerd om tijdens opleidingscursussen door de deelnemers te worden bezocht, geacht te voldoen aan de huidige hygiënevoorschriften of verstrekten zij geen voorbeelden van beste praktijken.

In Roemenië en Hongarije werden vanwege een gebrek aan informatie-uitwisseling tussen het nationale contactpunt en de veterinaire autoriteiten voorstellen voor verbeteringen aan opleidingscursussen niet in overweging genomen.

PROCEDURES VOOR DE AANWENDING VAN EU-FONDSEN

45. Tijdens de controle werd gekeken naar de procedures ter verstrekking van EU-financiering aan slachthuizen teneinde de uitvoering van hygiënevoorschriften te vergemakkelijken. De Rekenkamer identificeerde zwakke punten met betrekking tot de duurzaamheid en selectie van projecten (paragrafen 46-50). De tabel toont de door Sapard beschikbaar gestelde financiering aan slachthuizen teneinde deze op het niveau van de EU-hygiënenormen te brengen. Deze operaties worden momenteel gesteund door de maatregel "Verhoging van de toegevoegde waarde van land- en bosbouwproducten" van het ELFPO [33].

TABEL

SAPARD — MAATREGEL "VERBETERING VAN VERWERKING EN AFZET VAN LANDBOUW- EN VISSERIJPRODUCTEN"

Bronnen:

Lidstaat | Aantal in het kader van de maatregel door Sapard gesteunde slachthuizen | Hoogte van de EU-bijdrage voor in het kader van de maatregel door Sapard gefinancierde slachthuizen (miljoen euro) | Gemiddeld bedrag van de EU-bijdrage per slachthuis (miljoen euro) | Aantal goedgekeurde slachthuizen per 31.12.2011 |

(A) | (B) | (C) | (D)=(C)/(B) | (E) |

Bulgarije [6666] | 42 | 29 | 0,69 | 108 |

Tsjechische Republiek [7777] | 30 | 4 | 0,13 | 239 |

Estland [7777] | 4 | 1 | 0,25 | 60 |

Letland [6666] | 4 | 1 | 0,25 | 78 |

Litouwen [6666] | 9 | 12 | 1,33 | 78 |

Hongarije [7777] | 13 | 3 | 0,23 | 283 |

Polen [7777] | 77 | 22 | 0,29 | 1003 |

Roemenië [7777] | 51 | 40 | 0,78 | 156 |

Slovenië [7777] | 4 | 3 | 0,75 | 61 |

Slowakije [7777] | 7 | 2 | 0,29 | 88 |

Totaal | 241 | 117 | 0,49 | 2154 |

46. De nationale programma’s bevatten algemene bepalingen voor de uitvoering ervan, onder meer inzake beheer, bewaking en controles. Dit was vereist voordat de Commissie Sapard-programma’s goedkeurde.

47. Het jaarlijks activiteitenverslag 2008 van DG Landbouw en Plattelandsontwikkeling van de Commissie bevatte een voorbehoud ten aanzien van het beheers- en controlesysteem voor Sapard in Roemenië en Bulgarije. Dit voorbehoud was ernstig genoeg om de Commissie ertoe te doen besluiten de betalingen aan die lidstaten op te schorten. In Roemenië (waar de problemen ernstiger waren) waren op het moment van de controle van de Rekenkamer van de 197 Sapard-projecten die werden gesteund in het kader van de maatregel "Verbetering van verwerking en afzet van landbouw- en visserijproducten" reeds 104 door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) onderzocht naar aanleiding van bezorgdheid over aanbestedingsprocedures. Bij 64 projecten werden ernstige onregelmatigheden geconstateerd, waarbij aanbevelingen werden gedaan om de overheidssteun volledig terug te vorderen. Bij 60 van deze projecten bestond een vermoeden van fraude en werden de bevoegde gerechtelijke autoriteiten in kennis gesteld.

ZWAKKE PUNTEN TEN AANZIEN VAN DE DUURZAAMHEID VAN GEFINANCIERDE PROJECTEN

48. Eén criterium voor financiering in het kader van Sapard was dat tegen het einde van de uitvoering van de investering de projecten moesten voldoen aan de nieuwe normen inzake hygiëne en voedselveiligheid. Een andere doelstelling was duurzaamheid van de projecten. Gefinancierde projecten moesten minstens vijf jaar na het einde van de investering op de beoogde activiteitenniveaus worden gehandhaafd.

49. De controle wees uit dat EU-middelen bijdroegen aan de herstructurering van slachthuizen om de Europese hygiënenormen gemakkelijker na te leven en de economische activiteit op peil te houden. De impact van de gefinancierde investeringen op de inachtneming van de nieuwe hygiënenormen werd niet specifiek door de diensten van de Commissie geëvalueerd. Tijdens de controle werd geconstateerd dat in iedere bezochte lidstaat de minimale activiteitenperiode van vijf jaar niet werd behaald ofwel dat de beoogde activiteitenniveaus niet werden behaald (zie tekstvak 7). Dit deed afbreuk aan de impact van de aangewende fondsen ter vergemakkelijking van de naleving van hygiënevoorschriften in slachthuizen af.

ONDEUGDELIJKE GUNNINGSCRITERIA VOOR SAPARD-PROJECTEN

50. In de Tsjechische Republiek betroffen de gunningscriteria voor de Sapard-submaatregel "Bijstand bij de invoering van risicoanalyse en kritische controlepunten (HACCP)" onder meer het bestaan van een HACCP-team. Aanvragers die al over een HACCP-team beschikten en al grote vorderingen hadden gemaakt in de toepassing van HACCP, werden daarom geselecteerd boven aanvragers die minder voortgang hadden geboekt en in feite meer bijstand nodig hadden. Dit was niet coherent met de doelstelling om de uitvoering van HACCP aan te moedigen. In het geval van twee van de door de controleurs bezochte slachthuizen waaraan deze submaatregel ten goede kwam, waren de enige gunningscriteria die werden toegepast voor de selectie van deze twee slachthuizen het bestaan van een HACCP-team en ISO-certificering. Daarom was de bijdrage van de Sapard-middelen aan de uitvoering van EU-hygiënewetgeving beperkt, aangezien inrichtingen die reeds bezig waren met het ontwikkelen van de procedures ter naleving van deze voorschriften, meer kans liepen te worden geselecteerd.

TEKSTVAK 7

VOORBEELDEN WAARBIJ HET GEPLANDE ACTIVITEITENNIVEAU NIET WERD BEHAALD OF IN STAND WERD GEHOUDEN

In Roemenië hadden twee van de vijf bezochte slachthuizen (0,9 miljoen euro aan Sapard-middelen) hun beoogde niveau van slachtactiviteiten niet behaald. Dit was te wijten aan een combinatie van een kleinere dan verwachte vraag naar hun vleesproducten en een kleiner dan verwacht aanbod van geschikte dieren.

In Polen heeft een van de gefinancierde slachthuizen die aanvankelijk voor een bezoek was geselecteerd (0,7 miljoen euro aan Sapard-middelen) zijn activiteiten in 2010 gestaakt vanwege geringe economische prestaties.

In Hongarije was op een van de bezochte locaties sprake van een door Sapard in 2003 gesteunde varkensslachterij (60000 euro) die sinds 2006 inactief was. De exploitant had de slachtactiviteiten naar een van zijn andere slachthuizen verplaatst. Hoewel het betaalorgaan de verschuldigde Sapard-middelen heeft teruggevorderd, werden de doelstellingen van de EU-financiering niet behaald.

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

51. Tijdens de controle van de Rekenkamer werd geconstateerd dat in het algemeen de opzet van systemen voor toezicht op hygiënevoorschriften door de Commissie en de bevoegde autoriteiten in de nieuwe lidstaten toereikend was. De controle bracht een aantal zwakke punten in de toepassing van de regels en procedures in de bezochte lidstaten aan het licht. Daarnaast werden tijdens de controle zwakke punten geconstateerd ten aanzien van de duurzaamheid en selectie van de gefinancierde projecten. Hoewel de vastgestelde zwakke punten geen twijfel doen rijzen over de algehele opzet van de systemen ter waarborging van de toepassing van hygiënevoorschriften afzonderlijk of als geheel, tonen zij wel aan dat controles op alle niveaus nauwgezetter moeten worden uitgevoerd ter beperking van risico’s die ernstige problemen voor de voedselveiligheid zouden kunnen opleveren.

52. De uitvoering van hygiënevoorschriften in de sinds 2004 toegetreden lidstaten was nog niet volledig door de Commissie geëvalueerd (paragrafen 24 en 25). Op het niveau van de lidstaten werden zwakke punten vastgesteld in de uitvoering van de MNCP’s, veterinaire controles (paragrafen 26-28) en de uitvoering van hygiënevoorschriften door exploitanten van levensmiddelenbedrijven (paragrafen 29-35).

AANBEVELING 1

Wat het toezicht op de uitvoering van de hygiënevoorschriften betreft, dient de Commissie:

a) te zorgen voor de afronding van de follow-up door het VVB van haar eerdere aanbevelingen aan de lidstaten naar aanleiding van de beoordeling van de uitvoering van het hygiënepakket van 2004;

b) haar begeleiding bij en toezicht op de voorbereiding en uitvoering van de MNCP’s door de lidstaten te verbeteren, teneinde een doeltreffend systeem van officiële controles te waarborgen;

c) de lidstaten aan te sporen hun veterinaire controles doeltreffend uit te voeren, met name door middel van opleiding, VVB-inspecties en evaluatie van verslagen van de lidstaten;

d) haar toezicht op controles van de lidstaten te intensiveren om de gebreken te verhelpen die tijdens de controle van de Rekenkamer werden vastgesteld.

53. De controle van de Rekenkamer wees uit dat er sprake was van onvoldoende ondersteuning en begeleiding aan de exploitanten van levensmiddelenbedrijven alsmede van bepaalde tekortkomingen in de tenuitvoerlegging van de BOVV (paragrafen 36-44).

AANBEVELING 2

Wat de begeleiding en opleiding betreft, dient de Commissie:

a) de lidstaten aan te sporen nationale gidsen op te stellen die kunnen bijdragen tot het voorkomen van de bij de controle van de Rekenkamer geïdentificeerde tekortkomingen;

b) acties te overwegen ter verbetering van de opleidingsactiviteiten en ter voltooiing van de evaluatie van het BOVV-initiatief;

c) ervoor te zorgen dat er sprake is van voldoende doeltreffende communicatie tussen haar diensten om opleidingsactiviteiten te verbeteren;

d) de lidstaten aan te sporen meer begeleiding en opleiding ten behoeve van exploitanten van levensmiddelenbedrijven te bevorderen.

54. Hoewel EU-middelen bijdragen aan de uitvoering van de EU-hygiënevoorschriften, deden zich problemen voor in verband met de selectie en duurzaamheid van gefinancierde projecten (paragrafen 45-50).

AANBEVELING 3

Wat de aanwending van EU-middelen voor de uitvoering van hygiënevoorschriften in slachthuizen in sinds 2004 toegetreden lidstaten betreft, wordt de Commissie aanbevolen:

a) richtsnoeren aan de lidstaten te verstrekken om de doeltreffende aanwending van EU-middelen aan te moedigen, met name wat betreft de doeltreffende selectie van duurzame projecten;

b) de impact te evalueren van de EU-middelen die zijn toegekend voor de uitvoering van de hygiënenormen en voedselveiligheid;

c) op grond van die evaluatie te overwegen of er verdere acties moeten worden ondernomen om een hoog niveau van hygiënenormen in slachthuizen te waarborgen.

Dit verslag werd door kamer I onder voorzitterschap van de heer Ioannis SARMAS, lid van de Rekenkamer, vastgesteld op haar vergadering van 25 juli 2012.

Voor de Rekenkamer

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

President

[1] Bron: Uitvoerend Agentschap voor gezondheid en consumenten, http://ec.europa.eu/eahc/food/about.html.

[2] Artikel 5 van Verordening (EG) nr. 852/2004.

[3] Bijlage I bij Verordening (EG) nr. 2073/2005.

[4] Artikel 17 van Verordening (EG) nr. 178/2002.

[5] Titel V van Verordening (EG) nr. 882/2004.

[6] http://ec.europa.eu/food/intro_nl.htm

[7] COM(1999) 719 definitief van 12 januari 2000.

[8] Verordening (EG) nr. 178/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 28 januari 2002 tot vaststelling van de algemene beginselen en voorschriften van de levensmiddelenwetgeving, tot oprichting van een Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en tot vaststelling van procedures voor voedselveiligheidsaangelegenheden (PB L 31 van 1.2.2002, blz. 1).

[9] Verordening (EG) nr. 852/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 inzake levensmiddelenhygiëne (PB L 139 van 30.4.2004, blz. 1, rectificatie PB L 226 van 25.6.2004, blz. 3).

[10] Verordening (EG) nr. 853/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 houdende vaststelling van specifieke hygiënevoorschriften voor levensmiddelen van dierlijke oorsprong (PB L 139 van 30.4.2004, blz. 55, rectificatie PB L 226 van 25.6.2004, blz. 22).

[11] Verordening (EG) nr. 854/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 houdende vaststelling van specifieke voorschriften voor de organisatie van de officiële controles van voor menselijke consumptie bestemde producten van dierlijke oorsprong (PB L 139 van 30.4.2004, blz. 206, rectificatie PB L 226 van 25.6.2004, blz. 83).

[12] Overeenkomstig Verordening (EG) nr. 882/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 inzake officiële controles op de naleving van de wetgeving inzake diervoeders en levensmiddelen en de voorschriften inzake diergezondheid en dierenwelzijn (PB L 191 van 28.5.2004, blz. 1) wordt verstaan onder "officiële controle" elke vorm van controle die door de bevoegde autoriteit of door de Gemeenschap wordt uitgevoerd om na te gaan of de wetgeving inzake diervoeders en levensmiddelen en de voorschriften inzake diergezondheid en dierenwelzijn worden nageleefd.

[13] Overeenkomstig de definitie in Verordening (EG) nr. 853/2004 is een slachthuis een "inrichting voor het slachten en uitslachten van dieren waarvan het vlees bestemd is voor menselijke consumptie".

[14] Artikel 3 van Verordening (EG) nr. 852/2004.

[15] Zie de verklarende woordenlijst voor een definitie van deze beginselen.

[16] Verordening (EG) nr. 1268/1999 inzake steunverlening door de Gemeenschap voor pretoetredingsmaatregelen op het gebied van landbouw en plattelandsontwikkeling in de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa gedurende de pretoetredingsperiode (PB L 161 van 26.6.1999, blz. 87).

[17] Aan deze maatregel werd in totaal 1025 miljoen euro toegewezen. Het bedrag van 117 miljoen euro voor slachthuizen is een raming van de Rekenkamer op grond van informatie waarover de Commissie en de lidstaten beschikken.De steunniveaus in het kader van Sapard werden bepaald en geregistreerd op het niveau van "maatregelen". Aangezien er geen specifieke maatregel voor slachthuizen bestond, is er een gebrek aan betrouwbare en volledige informatie over hun financiering.Steun in het kader van Sapard was tot 2006 beschikbaar. Indien projecten in de vijf jaar na de datum van de eindbetaling van de Sapard-bijdrage een wezenlijke wijziging ondergaan, kunnen bevoegde autoriteiten van de lidstaten vóór de afsluiting van het programma terugvorderingen instellen. In de praktijk wordt een Sapard-programma uiterlijk zeven jaar nadat de eindbetaling voor de projecten is verricht, afgesloten. Voor de lidstaten die in 2004 tot de EU zijn toegetreden, kunnen derhalve terugvorderingen tot 2013 worden ingesteld. Voor Bulgarije en Roemenië werd de laatste uitgavenstaat in 2009 ingediend en kunnen terugvorderingen tot 2016 worden gedaan.

[18] Verordening (EG) nr. 1257/1999 van de Raad van 17 mei 1999 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) en tot wijziging en intrekking van een aantal verordeningen, (PB L 160 van 26.6.1999, blz. 80).

[19] Verordening (EG) nr. 1698/2005 van de Raad van 20 september 2005 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO) (PB L 277 van 21.10.2005, blz. 1).

[20] Bulgarije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije en de Tsjechische Republiek.

[21] Bv. Controles die in 2006 in alle lidstaten werden uitgevoerd met betrekking tot "Levensmiddelenhygiëne — Levensmiddelen van dierlijke oorsprong".

[22] Estland en Roemenië waren nog niet aan bod gekomen.

[23] Zo verstrekte in Hongarije het MNCP niet voldoende informatie over specifieke aspecten met betrekking tot de pluimveesector, verantwoordelijkheden van erkende dierenartsen, de risicobeoordeling, en het systeem dat werd toegepast voor het vaststellen van de frequentie van de officiële controles.In Roemenië verstrekte het MNCP niet voldoende informatie over de vraag of sancties doeltreffend, proportioneel en afschrikkend waren; de prioritering van officiële controles werd niet op geharmoniseerde wijze gedetailleerd, en in het plan werden de procedures voor het controleren van de werkzaamheden van officiële dierenartsen niet bestreken. In Slovenië verstrekte het MNCP niet voldoende informatie over procedures om onpartijdigheid en consistentie van officiële controles te waarborgen; en het plan was onvolledig.

[24] Artikel 8, lid 1, van Verordening (EG) nr. 882/2004.

[25] Artikel 5 van Verordening (EG) nr. 852/2004 (zie ook de verklarende woordenlijst).

[26] Artikel 18, lid 4, van Verordening (EG) nr. 178/2002.

[27] Bijlage I bij Verordening (EG) nr. 2073/2005 van de Commissie van 15 november 2005 inzake microbiologische criteria voor levensmiddelen (PB L 338 van 22.12.2005, blz. 1).

[28] Artikel 8, lid 4, van Verordening (EG) nr. 882/2004.

[29] Hoofdstuk III van Verordening (EG) nr. 852/2004.

[30] Artikelen 7 en 8 van Verordening (EG) nr. 852/2004.

[31] Artikel 51, lid 1, van Verordening (EG) nr. 882/2004.

[32] Tussentijdse evaluatie van opleidingsactiviteiten ten behoeve van "Betere opleiding voor veiliger voedsel", definitief verslag, Food Chain Evaluation Consortium, voor DG Gezondheid en consumenten, 4 april 2009.

[33] Artikel 28 van Verordening (EG) nr. 1698/2005. In totaal droeg deze maatregel 1025 miljoen euro bij aan 1936 projecten.

[6666] Beschikbare jaarlijkse uitvoeringsverslagen en evaluaties achteraf van Sapard.

[7777] Door betaalorganen van de lidstaten naar de Rekenkamer verzonden informatie.

--------------------------------------------------

BIJLAGE I

DOOR EXPLOITANTEN VAN LEVENSMIDDELENBEDRIJVEN TOE TE PASSEN HYGIËNE- EN VOEDSELVEILIGHEIDSNORMEN

Exploitanten van levensmiddelenbedrijven brengen alleen in de EU vervaardigde producten van dierlijke oorsprong in de handel indien ze uitsluitend bewerkt en gehanteerd zijn in inrichtingen die voldoen aan de toepasselijke voorschriften van de levensmiddelenwetgeving (Verordening (EG) nr. 853/2004 houdende vaststelling van specifieke hygiënevoorschriften voor levensmiddelen van dierlijke oorsprong).

De door de exploitanten van levensmiddelenbedrijven ingevoerde procedures moeten garanderen dat dieren die op het terrein van het slachthuis worden aanvaard, naar behoren worden geïdentificeerd.

Slachthuizen moeten beschikken over adequate en hygiënische stallen.

Er moet tussen de bewerkingen een scheiding zijn in plaats of tijd. Slachtlijnen moeten zo zijn ontworpen dat het slachtproces niet wordt onderbroken en dat kruisverontreiniging tussen de verschillende onderdelen van de slachtlijn wordt vermeden.

Slachthuizen moeten beschikken over voorzieningen om gereedschap te ontsmetten met heet water van ten minste 82 oC, of over een alternatief systeem dat een gelijkwaardig effect heeft.

Zij moeten beschikken over afsluitbare voorzieningen voor de gekoelde opslag van aangehouden vlees, en aparte afsluitbare voorzieningen voor de opslag van voor menselijke consumptie ongeschikt verklaard vlees.

De indeling, het ontwerp, de constructie, de ligging en de afmetingen van ruimtes voor levensmiddelen moeten zorgen voor:

a) voldoende werkruimte om alle bewerkingen op hygiënische wijze te kunnen uitvoeren en om goede levensmiddelenhygiënepraktijken te kunnen toepassen, onder andere door bescherming tegen verontreiniging;

b) passende hanteringsomstandigheden en voldoende opslagruimte met een adequate temperatuurregeling, en

c) een voldoende aantal goed geplaatste en gemarkeerde wasbakken voor het reinigen van de handen (Verordening (EG) nr. 852/2004 inzake levensmiddelenhygiëne).

Drinkwater moet in toereikende hoeveelheden voorhanden zijn en worden gebruikt wanneer moet worden gewaarborgd dat de levensmiddelen niet zijn verontreinigd.

Eenieder die werkzaam is in een ruimte waar producten worden gehanteerd, dient een zeer goede persoonlijke hygiëne in acht te nemen en dient passende, schone en, voor zover dat nodig is, beschermende kleding te dragen.

Vers vlees mag geen salmonella bevatten, voorschriften inzake andere microbiologische criteria en bemonsteringsvoorschriften moeten worden nageleefd.

Opleiding moet worden gewaarborgd voor al wie met levensmiddelen omgaat en voor personen die zijn belast met de invoering van het HACCP-systeem.

--------------------------------------------------

BIJLAGE II

SPECIFIEKE VEREISTEN VOOR OFFICIËLE VETERINAIRE CONTROLES

Bijlage II, Hoofdstuk II, van Verordening (EG) nr. 882/2004 beschrijft de procedures voor officiële veterinaire controles:

1. De organisatie van de bevoegde autoriteit en de verhouding tussen de centrale bevoegde autoriteiten en de autoriteiten waaraan deze de opdracht voor het verrichten van officiële controles hebben gedelegeerd;

2. de verhouding tussen de bevoegde autoriteiten en de controle-instanties waaraan deze de opdracht voor het verrichten van bepaalde taken in verband met officiële controles hebben gedelegeerd;

3. een verklaring over de te bereiken doelstellingen;

4. taken, verantwoordelijkheden en plichten van het personeel;

5.. bemonsteringsprocedures, controlemethoden en -technieken, interpretatie van resultaten en aansluitende beslissingen;.

6. monitoring- en bewakingsprogramma’s;

7. wederzijdse bijstand ingeval voor de officiële controles maatregelen van meer dan één lidstaat zijn vereist;

8. naar aanleiding van officiële controles te ondernemen actie;

9. samenwerking met andere diensten of departementen die terzake wellicht verantwoordelijkheden hebben;

10. verificatie van de geschiktheid van bemonsteringmethoden, analysemethoden en detectietests;

11. elke andere activiteit of informatie die nodig is voor een efficiënte werking van de officiële controles.

--------------------------------------------------