P6_TA(2005)0045

Actieplan voor milieu en gezondheid 2004-2010

Resolutie van het Europees Parlement over het Europees actieplan voor milieu en gezondheid 2004-2010 (2004/2132(INI))

Het Europees Parlement,

- gezien de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Europees actieplan voor milieu en gezondheid 2004-2010 (COM(2004)0416),

- gezien zijn resolutie van 31 maart 2004 over een Europese strategie voor milieu en gezondheid [1],

- gezien het actieplan van de Wereldgezondheidsorganisatie dat is goedgekeurd op de vierde paneuropese ministeriële conferentie over milieu en gezondheid die van 23 tot 25 juni 2004 in Boedapest heeft plaatsgehad,

- gelet op artikel 45 van zijn Reglement,

- gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid (A6-0008/2005),

A. overwegende dat de Europese burgers zich ernstig zorgen maken over de gezondheidsrisico's ten gevolge van de diverse milieufactoren en dat de Europese Unie derhalve niet mag wachten met het vastleggen van een daadwerkelijk beleid voor de veiligheid van het milieu- en de gezondheid,

B. overwegende dat milieu en natuur een waardevolle bijdrage kunnen leveren voor de volksgezondheid in de Europese Unie,

C. overwegende dat het door de Commissie voorgestelde Europees actieplan voor milieu en gezondheid tot doel heeft invulling te geven aan de Europese strategie voor milieu en gezondheid, ook gekend als het SCALE-initiatief (gebaseerd op wetenschap (Science), met nadruk op kinderen (Children), leidend tot meer bewustwording van de relatie tussen milieu en gezondheid (Awareness), gebruik makend van rechtsinstrumenten (Legal instruments) en met permanente evaluatie (Evaluation) (COM(2003)0338),

D. overwegende dat de beoordeling van de risico's die milieuvervuiling meebrengt voor kwetsbare bevolkingsgroepen en met name kinderen, onvoldoende aandacht krijgt in het actieplan in tegenstelling tot wat was afgesproken in het SCALE-initiatief,

E. overwegende evenwel dat in de Europese Unie bijna een derde van de kinderziekten die voorkomen tussen de geboorte en de leeftijd van 19 jaar, kan worden toegeschreven aan milieufactoren, en dat meer dan 40 % hiervan kinderen treft van minder dan 5 jaar,

F. overwegende dat kinderen bijzonder kwetsbaar zijn voor vroege of permanente blootstelling aan vervuiling, hetgeen kan leiden tot chronische ziekten welke soms slechts tientallen jaren later de kop opsteken,

G. overwegende dat andere groepen in de maatschappij, met inbegrip van gezinnen met een laag inkomen of éénoudergezinnen en minderheidsgroepen, ook buitenproportioneel veel gezondheidsrisico's lopen ten gevolge van hun sociale of economische positie, en overwegende dat deze groepen ook extra aandacht moeten krijgen,

H. overwegende dat kinderen niet overal in Europa op gelijke wijze zijn blootgesteld aan de verschillende factoren van vervuiling van het leefmilieu en dat elk optreden van de Europese Unie op dit gebied voortaan ook als doelstelling moet hebben de ongelijkheden op gebied van kindergezondheid te bestrijden,

I. overwegende dat de volgende ziekten in de afgelopen 20 jaar aanzienlijk en onrustbarend zijn toegenomen:

- acute luchtwegeninfecties, die de voornaamste oorzaak zijn van kindersterfte bij kinderen onder de vijf jaar en waarvan bewezen is dat ze in verband staan met de vervuiling van de lucht binnens- en buitenshuis,

- neurologische ontwikkelingsstoornissen, welke soms onomkeerbaar zijn en die worden veroorzaakt door een vroege blootstelling aan gevaarlijke stoffen, zoals lood, methylkwik, PCB's, bepaalde oplosmiddelen en pesticiden,

J. overwegende dat de Raad op zijn vergadering van 1 en 2 juni 2004 conclusies heeft goedgekeurd inzake astma bij kinderen en de Commissie en de lidstaten verzocht heeft ten volle rekening te houden met de belangrijke uitdaging die de volksgezondheid moet aangaan in verband met astma bij kinderen,

K. overwegende dat het huidige actieplan voor de "eerste cyclus" 2004-2010 als voorrangspunt heeft vastgelegd, de coördinatie en de dwarsverbinding te versterken van de acties die gevoerd worden door de verschillende actoren op het gebied van onderzoek, gezondheid en milieu, met als eerste doelstelling beter kennis te verwerven in verband met de invloed van milieuvervuiling op de gezondheid,

L. overwegende dat een dergelijke aanpak fundamenteel ontoereikend is aangezien ze geen rekening houdt met het grote aantal gepubliceerde gezaghebbende wetenschappelijke studies, die aantonen dat er een verband bestaat tussen de blootstelling aan milieuvervuiling en de 4 ziektes waaraan in deze mededeling met voorrang aandacht wordt besteed: astma en allergieën bij kinderen, neurologische ontwikkelingsstoornissen, kanker en hormoonontregeling,

M. overwegende dat nergens in het actieplan sprake is van het gebruik van rechtsinstrumenten (Legal instruments), in tegenstelling tot wat was afgesproken in het SCALE-initiatief (letter "L"),

N. overwegende dat twee van de drie uiteindelijke doelstellingen van het SCALE-initiatief — de vermindering van de ziektelast die door milieufactoren wordt veroorzaakt en de signalering en preventie van nieuwe door milieufactoren veroorzaakte bedreigingen voor de gezondheid — niet zijn opgenomen in het actieplan,

O. overwegende dat een van de drie hoofdpijlers van de eerste cyclus van het SCALE-initiatief — verlaging van de blootstelling — niet in het actieplan terug te vinden is,

P. overwegende evenwel dat zowel het Europees Parlement in zijn resolutie van 31 maart 2004, als de 52 Europese ministers van gezondheid en milieu in hun actieplan van 25 juni 2004, opnieuw hebben bevestigd dat het voorzorgsbeginsel moet worden toegepast wanneer de mogelijke kosten en risico's voor onze gezondheid en ons milieu van niet-optreden te groot zijn,

Q. overwegende dat onlangs een bemoedigend signaal is gegeven door de Raad "Concurrentievermogen", die in toepassing van het voorzorgsbeginsel het besluit heeft genomen een verbod te leggen op zes chemische producten uit de familie van de ftalaten die gebruikt worden voor de vervaardiging van plastic kinderspeelgoed,

R. overwegende dat er een duidelijk gebrek aan politieke wil is in het actieplan, waarin op geen enkel moment een voorstel wordt gedaan om het voorzorgsbeginsel toe te passen, zelfs wanneer de invloed van een vervuilende stof op de gezondheid vrij gemakkelijk vast te stellen is, hetgeen in de eerste plaats het geval is voor de besmettelijke ziekten en bepaalde types van kanker,

S. overwegende dat in het kader van actieplan een permanente evaluatie dient te worden uitgevoerd om "na te gaan in hoeverre de maatregelen efficiënt en kosteneffectief zijn voor een vermindering van milieu-gerelateerde gezondheidsproblemen", in overeenstemming met wat was afgesproken in het SCALE-initiatief (letter "E"),

T. overwegende dat de bepalingen van het Verdrag van Aarhus en Richtlijn 2003/4/EG [2] inzake de toegang van het publiek tot milieu-informatie een ideaal kader vormen voor het EU-systeem van toezicht op milieu en gezondheid, en dat nu dus concrete maatregelen moeten worden genomen,

U. overwegende dat alle maatregelen die tot doel hebben de gezondheidswerkers op te leiden en te mobiliseren ten aanzien van het verband tussen milieu en gezondheid welkom zijn, aangezien zij een onontbeerlijke stap zijn naar de bewustmaking van de burger voor deze nieuwe problematiek,

V. overwegende dat de Commissie in het Europees actieplan voor milieu en gezondheid 2004-2010 geen concrete voorstellen heeft gedaan inzake de financiële middelen die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de betreffende maatregelen,

1. betreurt de grote achteruitgang inzake aanpak en ambitie tussen enerzijds de Europese strategie voor milieu en gezondheid van de Commissie en anderzijds het actieplan, dat de uitvoering van deze strategie zou moeten zijn; meent dat het actieplan op zijn best als een onderzoeksactieplan kan worden beschouwd, dat op zichzelf waarschijnlijk niet de ziektelast die door milieufactoren wordt veroorzaakt, zal verminderen;

2. betreurt dat van de dertien acties die zijn vastgelegd in de strategie van de Commissie inzake milieu en gezondheid voor 2004-2010, er slechts vier acties betrekking hebben op specifieke maatregelen en dat voor geen enkele actie becijferde doelstellingen worden vastgelegd;

3. stelt vast dat er geen sprake is van de onmiddellijke instelling van een systeem van biomonitoring op het niveau van de Unie, dat gericht is op een controle van de biomarkers, om de blootstelling te meten aan vervuilende stoffen die in het milieu aanwezig zijn, en dat verbonden moet worden met de waarneming van de effecten door specialisten in de milieugeneeskunde;

4. vindt dat biomonitoring moet bijdragen tot een beleid van risicobeoordeling en in de eerste plaats betrekking moet hebben op de besmettelijke ziekten, zoals legionellosis en kankers die worden veroorzaakt door bepaalde vervuilende stoffen en voor dewelke het verband tussen oorzaak en gevolg gemakkelijker aan te tonen is: verband tussen asbest en borstvlieskanker, arsenicum en nierkanker, verband tussen bepaalde pesticiden en leukemie, klierkanker en prostaatkanker;

5. herinnert eraan dat het ontbreken van wetenschappelijke zekerheid en de noodzaak om bijkomend onderzoek te doen voor de multifactoriële aandoeningen, niet als voorwendsel kunnen dienen voor vertragingen bij de uitvoering van noodzakelijke en dringende maatregelen die tot doel hebben de blootstelling van kinderen en volwassenen aan milieuvervuilende stoffen te verminderen;

6. vindt dat, onverminderd de bestaande communautaire wetgeving en overeenkomstig het advies van het relevante wetenschappelijk comité, dringend aandacht moet worden besteed aan het beperken van het in de handel brengen van en/of het gebruik van de volgende gevaarlijke stoffen, waaraan vooral pasgeboren baby's, kinderen, zwangere vrouwen, ouderen, werknemers en andere risicogroepen sterk blootgesteld zijn, aangezien er veiliger alternatieven beschikbaar worden:

- zes producten van de familie van de ftalaten (DEHP, DINP, DBP, DIDP, DNOP, BBP) in huishoudelijke producten voor gebruik binnenshuis en in medische apparatuur, behalve wanneer een dergelijke beperking negatieve gevolgen zou hebben voor de medische behandeling,

- gechloreerde oplosmiddelen in de vervaardiging van verf, bekledingen en polymeren,

- kwik dat wordt gebruikt in tandvullingen en in niet-elektrische of niet-elektronische meet- en controleapparaten,

- cadmium, in zijn diverse toepassingen,

- drie producten van de organofosforbestrijdingsmiddelen (chlorpyriphos, diazinon en malathion) en endosulfan, een organochloorhoudend pesticide, in alle gebruiksvormen;

7. vraagt de Commissie voorrang te verlenen aan onderzoek naar de productie en het gebruik van categorieën van alledaagse consumptiegoederen, die chemicaliën bevatten welke allergieën en kanker bij de mens kunnen veroorzaken;

8. dringt erop aan dat er onder auspiciën van de Commissie een epidemiologische studie betreffende kinderen wordt uitgevoerd, naar het model van de "National children study" in de Verenigde Staten, om vanaf de zwangerschap tot de volwassenheid de verbanden na te gaan tussen aandoeningen die met het milieu in verband staan en de blootstelling aan de belangrijkste vervuilers;

9. benadrukt dat ervoor moet worden gezorgd dat er in het kader van het actieplan geen toename is van dierproeven en dat volle aandacht moet gaan naar de ontwikkeling en het gebruik van alternatieve testmethodes;

10. verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat in alle risicobeoordelingen die zullen worden uitgevoerd, bijzondere aandacht wordt besteed aan de risico's voor ongeboren kinderen, zuigelingen en kinderen, waar er mogelijke blootstelling is van deze bijzonder kwetsbare groepen;

11. onderstreept dat de Wereldhandelsorganisatie op het terrein van milieu en gezondheid nuttig werk verzet en benadrukt het belang van wereldwijde samenwerking om de relatie tussen milieu en gezondheid beter te doorgronden en effectieve maatregelen in te voeren;

12. benadrukt dat het belangrijk is het publiek op te leiden en voor te lichten over kwesties van milieu en gezondheid, met name de voordelen van een rijke en gevarieerde natuurlijk en gevormd milieu voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid en het welzijn van de mens; onderstreept dat een gezond milieu en levenstijl niet enkel en alleen het resultaat zijn van individuele keuzes, iets wat met name waar is voor kansarme bevolkingsgroepen zoals mensen met een laag inkomen; vindt dat plaatselijke voorlichtingsprojecten steun moeten krijgen en daarbij profijt moet worden getrokken uit de kennis die de gezondheidswerkers in gezondheidscentra en ziekenhuizen en de sociale werkers hebben van de plaatselijke problemen, teneinde te vermijden dat de bewustwording van deze kwesties van bovenaf wordt opgelegd;

13. wijst erop dat het verzamelen van gegevens op dusdanige wijze dient te gebeuren dat kan worden geanalyseerd hoe verschillende groepen van de samenleving aan verschillende soorten verontreiniging worden blootgesteld en welke invloed dit heeft; is van oordeel dat grotere kennis over de wijze waarop vrouwen resp. mannen aan verontreiniging worden blootgesteld en welke effecten dat op hen heeft bijvoorbeeld, volledig bepaald wordt door het ter beschikking zijn van geslachtsspecifieke statistieken;

14. betreurt dat de gevolgen van de vervuiling voor de geestelijke en neurologische gezondheid niet ter sprake komen;

15. vraagt dat in dit actieplan voorrang wordt gegeven aan behoorlijke milieuomstandigheden in ruimtes waarin vaak en gedurende lange tijd kinderen verblijven, zoals bijvoorbeeld kribbes, speelplaatsen en scholen;

16. steunt alle voorgestelde maatregelen die tot doel hebben de toegang van het publiek tot de informatie te vergemakkelijken en herhaalt zijn vraag om nationale registers te creëren waarin enerzijds belangrijke emissies en anderzijds ernstige ziektes per grote geografische zone in kaart worden gebracht; meent dat de Commissie voor dit doel gebruik zou kunnen maken van het nieuwe Europees instrument voor geografische gegevens, INSPIRE;

17. wil er in dit verband op wijzen dat er ook meer maatregelen nodig zijn tegen door een ongezonde levensstijl, bijvoorbeeld tabak, alcohol, ongezonde voeding en gebrek aan beweging, veroorzaakte kwalen;

18. dringt erop aan dat onderzoek wordt verricht naar de gevolgen voor de gezondheid van nieuwe bouwmaterialen;

19. vindt dat, indien men het individueel en collectief gedrag aanmerkelijk wil beïnvloeden, de Commissie in samenwerking met de lidstaten moet zorgen voor een systeem van etiketteren van de gezondheids- en milieu-effecten van producten en bouwmaterialen;

20. is verheugd dat de Commissie de wil betoont om voort te gaan met de acties om het roken in gesloten ruimtes te verbieden of roken toe te staan in daartoe aangewezen, fysiek gescheiden, behoorlijk geventileerde rokersruimtes en spoort haar ertoe aan om zo snel mogelijk tabaksrook in het milieu te klasseren als kankerverwekkende stof van klasse 1; vraagt de Commissie evenwel voorrang te verlenen aan grensoverschrijdende problemen en gezondheidsproblemen die duidelijk in verband staan met milieu en stelt voor meer middelen uit te trekken voor onderzoek naar door chemicaliën veroorzaakte ziektes en de resultaten daarvan te gebruiken voor acties ter bevordering van de gezondheid;

21. herinnert eraan dat de kwaliteit van de lucht binnen de gebouwen niet kan worden verbeterd zonder een globale aanpak waarin rekening wordt gehouden met de veelvoudige bronnen van vervuiling: verbrandingstoestellen, uitrusting en meubilair en menselijke activiteit, en vraagt aan de Commissie een groenboek te redigeren dat gewijd is aan de specifieke problematiek van de verontreiniging binnenshuis;

22. vraagt de Commissie om in dit actieplan een lijst op te nemen van gevaarlijke werkplaatsen en beroepen, te voorzien in het toezicht op de gevolgen voor de gezondheid en beste praktijken voor de bescherming van de gezondheid vast te stellen;

23. vraagt de Commissie een nieuw initiatief met kracht te promoten dat in een aantal lidstaten gelanceerd is, namelijk het opzetten van mobiele eenheden, "milieuambulances" genaamd, dat tot doel heeft te komen tot een algemene analyse van het milieu ter ondersteuning van risicobeoordeling overeenkomstig de bestaande wetgeving en het opsporen van vervuilers binnenshuis die mogelijk een negatief effect hebben op de gezondheid van de mens;

24. vindt het noodzakelijk dat het onderwijzend personeel alsook de andere personen die in contact komen met kinderen en kleuters, worden voorgelicht en opgeleid met betrekking tot de milieufactoren die de gezondheid schaden;

25. onderstreept het grote belang van voorlichting over de blootstelling aan zonnestralen (zonnebrand) en de daarmee gepaard gaande risico's van huidkanker;

26. dringt erop aan dat systematisch wetenschappelijk wordt onderzocht welk effect het wonen in een stad op de gezondheid en het welzijn heeft, aangezien in de meeste landen meer dan 70 % van de bevolking in stedelijke gebieden woont;

27. dringt er bij de Commissie op aan dat zij ervoor zorgt dat de lidstaten de bestaande Europese wetgeving inzake luchtkwaliteit correct uitvoeren; vraagt de Commissie inbreukprocedures op te starten tegen die lidstaten die er niet in slagen een hoog niveau van luchtkwaliteit voor hun burgers te waarborgen;

28. herhaalt zijn verzoek om bijzondere aandacht te besteden aan bevolkingsgroepen die in verontreinigde gebieden wonen, en vraagt dat de Commissie een initiatief lanceert voor het verminderen tegen 2010 van de emissies in de lucht van toxische stoffen van industriële oorsprong, bij voorrang voor dioxine, cadmium, lood, monomeervinylchloride en benzeen, en dit volgens percentages en binnen referentiejaren die moeten worden vastgelegd;

29. onderstreept dat de mogelijkheid om gevaarlijke chemische stoffen te identificeren en uit de handel te nemen een uiterst belangrijk instrument is om de volksgezondheid te verbeteren;

30. betreurt dat het actieplan dat de Commissie heeft voorgesteld geen financieel memorandum bevat en ook dat er slechts een vage vermelding is van het gebruik van de bestaande (financiële) middelen voor de uitvoering van de acties voor milieu en gezondheid voor de periode 2004-2007;

31. acht het noodzakelijk dat de financiële middelen die zijn uitgetrokken voor de acties voor milieu en gezondheid in het kader van het Besluit nr. 1786/2002/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 september 2002 tot vaststelling van een communautair actieprogramma op het gebied van de volksgezondheid (2003-2008) [3], ten volle worden aangewend, dat gebruik wordt gemaakt van de resultaten en de ervaring van dit programma en dat overlappingen worden vermeden;

32. vindt dat het verzamelen van gegevens in het kader van het actieplan voor milieu en gezondheid betrekking moet hebben op gebieden die niet zijn opgenomen in het Besluit nr. 1786/2002/EG;

33. verzoekt de Commissie een concreet financieel memorandum te presenteren voor de toepassing van de prioritaire acties 2004-2007 alsook een raming voor de toepassing van de geïntegreerde acties voor milieu en gezondheid in het kader van het vastleggen van de nieuwe financiële vooruitzichten van de EU;

34. onderstreept dat indien men de samenhang en de doeltreffendheid van het actieplan wil garanderen, er onmiddellijk moet worden voorzien in een adequate financiering voor de periode 2004-2007, voegt daaraan toe dat de projecten "milieu en gezondheid" moeten worden gezien als een op zichzelf staande thematiek in het Zevende Kaderprogramma voor onderzoek (2007-2010) en een aangepaste financiering moeten krijgen welke minstens 300 miljoen euro moet bedragen, gezien de hoge verwachtingen en de grote sociaal-economische uitdagingen op het gebied van milieu en gezondheid;

35. vraagt de Commissie dat

- zij het Parlement op de hoogte stelt van wijzigingen van het actieplan en de redenen daarvoor;

- het Parlement op regelmatige basis in kennis stelt van de vorderingen in de uitvoering van het actieplan;

- aan het Europees Parlement en de Raad een jaarlijks verslag voorlegt waarin de doeltreffendheid en de kosteneffectiviteit van de acties van het actieplan voor wat betreft de vermindering van de met het milieu gerelateerde gezondheidsproblemen worden geverifieerd;

36. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie.

[1] Aangenomen teksten, P5_TA(2004)0246.

[2] PB L 41 van 14.02.2003, blz. 26.

[3] PB L 271 van 9.10.2002, blz. 1.

--------------------------------------------------