Advies over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement "Naar een versterking van het beleid van de Europese Unie ten aanzien van de Mercosur"

(96/C 18/24)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 21 december 1994 besloten overeenkomstig artikel 23 (derde alinea) van zijn Reglement van Orde een initiatiefadvies op te stellen over de voornoemde mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement.

De Afdeling voor externe betrekkingen, handels- en ontwikkelingsbeleid, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 oktober 1995 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Santillan Cabeza.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 329e Zitting (vergadering van 25 oktober 1995) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

0.1. Het Comité heeft zich de laatste jaren meermaals met de betrekkingen tussen de Europese Unie en Latijns Amerika beziggehouden, wat al verscheidene informatieve rapporten en adviezen over deze problematiek heeft opgeleverd ().

0.2. In een recente mededeling aan de Raad en het Europees Parlement pleit de Commissie voor een kaderovereenkomst tussen de Europese Unie en de Gemeenschappelijke Markt van Zuid-Amerika (Mercado Común del Sur, Mercosur), waarin algemene regels voor de economische en commerciële samenwerking tussen beide regio's zouden moeten worden neergelegd ().

0.3. Het voorstel van de Commissie voor het sluiten van een interregionale overeenkomst met de Mercosur is tijdens de Top van Essen op 9 en 10 december 1994 door de Europese Raad goedgekeurd. De Raad en de Commissie zijn daarbij verzocht om een concrete regeling uit te werken voor het openen van onderhandelingen met de Mercosur-landen.

0.4. Op 22 december 1994 hebben de ambassadeurs van de vier Mercosur-landen en vertegenwoordigers van het voorzitterschap van de Europese Unie en de Europese Commissie een plechtige gezamenlijke verklaring over de voorgestelde kaderovereenkomst ondertekend. Op 10 april 1995 ten slotte hebben de EU-lid-staten zich tijdens de Zitting van de Raad van Algemene Zaken in Luxemburg achter de mededeling van de Commissie geschaard en het Comité van Permanente Vertegenwoordigers (COREPER) ermee belast de mededeling nader te bestuderen en zo spoedig mogelijk een onderhandelingsmandaat uit te werken.

0.5. Verwacht wordt dat de in september 1995 van start gegane onderhandelingen tussen de Europese Unie en de Mercosur zullen uitmonden in een stabieler institutioneel kader voor het intensiveren van de onderlinge betrekkingen.

1. De voorstellen van de Commissie

1.1. De Commissie pleit in haar mededeling voor een interregionale kaderovereenkomst inzake commerciële en economische samenwerking als een eerste stap op de weg naar de instelling van een vrijhandelszone tussen de twee regio's. Hoofdpunten van de voorgestelde overeenkomst zijn :

- liberalisering van de handel tussen de Europese Unie en de Mercosur;

- steun van de Europese Unie voor de integratie tussen de Mercosur-landen.

1.2. Wat het handelsaspect van de overeenkomst betreft staat de Commissie een tweeledig doel voor ogen : geleidelijke instelling van een interregionale vrijhandelszone voor industrieprodukten en diensten en geleidelijke liberalisering van de handel in landbouwprodukten, waarbij evenwel rekening moet worden gehouden met een aantal gevoelige produkten.

1.3. Wat de integratie tussen de Mercosur-landen aangaat wil zij dat de Europese Unie zich verbindt tot een "substantiële toezegging tot samenwerking" met de particuliere sector en de overheid in de betrokken landen, en wel op drie terreinen :

a) assistentie bij het streven van de Mercosur-landen naar integratie op het vlak van hun intraregionale en externe handel;

b) ondersteuning van de besluitvormingsorganen van de Mercosur, opvoering van de technische assistentie met het oog op de instelling van een interne markt en uitbreiding van het toepassingsgebied van Europese O& O-, informatie- en telecommunicatieprojecten tot de Mercosur-landen;

c) ondersteuning van regionale projecten op gebieden als vervoer, energie, milieu, telecommunicatie, informatiesystemen, stadsplanning en diverse industriële sectoren.

1.4. Ten slotte pleit de Commissie nog voor een versterking van de politieke dialoog tussen de Europese Unie en de Mercosur. In concreto wil zij het aantal bijeenkomsten opvoeren en meer specifieke onderwerpen op de agenda plaatsen. De politieke dialoog, die op ministerniveau wordt gevoerd, zou volgens de Commissie ook betrekking moeten hebben op onderwerpen als industriële samenwerking, energie (incl. kernenergie), veiligheid, milieu en drugs. Aan dit lijstje zou volgens het Comité nog een ander belangrijk onderwerp moeten worden toegevoegd, nl. onderwijs en opleiding. Op dit vlak is een belangrijke rol weggelegd voor het EU-programma ALFA ("América Latina Formación Académica").

1.5. Het Comité zou het ten zeerste op prijs stellen als in de definitieve overeenkomst met de Mercosur met de volgende algemene en bijzondere opmerkingen rekening zou worden gehouden.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité vindt het een goede zaak dat de Commissie de banden met de Mercosurlanden nader wil aanhalen. Nu vooral Midden- en Oost-Europa en het Middellandse-Zeegebied in het middelpunt van de belangstelling staan, biedt de voorgenomen nauwere samenwerking met de Mercosur-landen een unieke gelegenheid om de economische en politieke banden met Latijns Amerika te versterken en op die manier meer evenwicht te brengen in het externe beleid van de Unie. Deze koerswijziging is van fundamenteel belang als Europa zijn economische en politieke invloed in Latijns Amerika veilig wil stellen.

2.2. Het Comité is van oordeel dat nauwere samenwerking met de Mercosur-landen, via het soort overeenkomst dat de Commissie voor ogen staat, alle sociaal-economische kringen in de Europese Unie en de Mercosur-landen ten goede zal komen en de democratie in Zuid-Amerika zal helpen consolideren.

2.3. Het is ervan overtuigd dat de voorgestelde overeenkomst niet alleen wederzijdse economische voordelen zal opleveren, maar ook de maatschappelijke kringen in beide regio's nader tot elkaar zal brengen.

2.4. De basis voor een dergelijke nauwe samenwerking op economisch én maatschappelijk gebied is reeds lang geleden gelegd. Zuid-Amerika is immers de Latijns-Amerikaanse sub-regio waar Europa van oudsher sterk aanwezig is. Meer dan in welke andere sub-regio ook is de bevolking in de Mercosur-landen zich terdege bewust van haar nauwe historische en culturele banden met Europa, die uiteindelijk ook tot nauwe economische betrekkingen hebben geleid.

2.5. Ook op institutioneel gebied zijn er tussen Europa en de Mercosur-landen al nauwe banden. In een interinstitutioneel akkoord van 29 mei 1992 worden vier samenwerkingsterreinen genoemd : technische assistentie, uitwisseling van informatie, opleiding en institutionele steun. Het gemengd raadgevend comité, waarin vertegenwoordigers van de Mercosur en van de Commissie elkaar tweemaal per jaar ontmoeten, heeft tijdens zijn eerste bijeenkomst van 3 juli 1992 drie prioritaire samenwerkingsterreinen vastgelegd : landbouw, technische voorschriften en douaneaangelegenheden.

2.6. Dat de Europese Unie en de Mercosur nauwe economische betrekkingen onderhouden moge uit het volgende blijken : de Europese Unie is de voornaamste handelspartner van de Mercosur-landen en zij is goed voor een kwart van de invoer en méér dan een kwart van de uitvoer van de Mercosur; zij neemt bovendien 36 % van de directe buitenlandse investeringen in de Mercosur-landen voor haar rekening, waarmee zij ook op het vlak van de directe buitenlandse investeringen de spits afbijt; ten slotte zijn ongeveer 40 % van de vestigingen van buitenlandse banken in de Mercosur-landen filialen van Europese banken.

2.7. Het Comité steunt dan ook het voorstel van de Commissie om met de Mercosur een interregionale kaderovereenkomst over commerciële en economische samenwerking te sluiten. Het gaat daarbij uit van twee vaststellingen : er is reeds een basis voor een effectief partnerschap tussen beide regio's aanwezig en een geïntegreerde markt in Zuid-Amerika opent voor de Unie interessante perspectieven.

2.8. Wat dit laatste aspect betreft wijst het Comité erop dat de vier Mercosur-landen een enorme markt vormen. Met haar meer dan 200 miljoen inwoners neemt de Mercosur bijna de helft van de bevolking van geheel Latijns Amerika voor haar rekening. Verder is de Mercosur momenteel goed voor meer dan de helft van het Latijns-Amerikaanse BBP en 40 % van de Latijns-Amerikaanse uitvoer van industrieprodukten. Ten slotte hebben ongeveer 40 % van alle directe buitenlandse investeringen in Latijns Amerika in de Mercosur plaats en zijn 38 van de 50 grootste Latijns-Amerikaanse ondernemingen in de Mercosur gevestigd.

2.9. De opheffing van interne handelsbelemmeringen heeft tot een voortdurende toename van de intraregionale handel geleid. Deze nam alleen al in 1993 met 30 % toe en is nu goed voor meer dan 9 miljard $ per jaar. Het aandeel van de intraregionale handel in de totale handel van de Mercosur-landen bedraagt nu 20 % tegenover slechts 14 % in 1990. In het geval van Paraguay en Uruguay neemt de handel met andere Mercosur-landen bijna de helft van de totale buitenlandse handel voor zijn rekening. In het geval van Argentinië en Brazilië, die meer op de wereldmarkt georiënteerd zijn, liggen de percentages echter lager (resp. 25 en 10 %). Niettemin is Brazilië momenteel de voornaamste "afnemer" van Argentijnse produkten (vóór de Europese Unie) en is Argentinië op het ogenblik de op één na belangrijkste "leverancier" van Brazilië.

2.10. Gezien de huidige interregionale en intraregionale tendensen deelt het Comité de opvatting van de Commissie dat liberalisering van de handel tussen de Europese Unie en de Mercosur de Europese export naar deze Latijns-Amerikaanse sub-regio sneller zal doen toenemen dan zonder een overeenkomst het geval zou zijn.

2.11. De export vanuit de Europese Unie naar de Mercosur-landen is de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen : van 8,890 miljard $ in 1992 tot 11,180 miljard $ in 1993 en tot 14,362 miljard $ in 1994. Deze tendens zou zich nog sterker doorzetten als beide regio's hun onderlinge handel volledig zouden liberaliseren, wat de groeiende Mercosur-markten een extra impuls zou geven.

2.12. Ook voor de Europese Unie zou een handelsovereenkomst, op langere termijn, voordelen met zich meebrengen. Recente initiatieven als de totstandkoming van NAFTA en de Top van 9 t/m 11 december 1994 te Miami lijken erop te wijzen dat de Verenigde Staten hun aanwezigheid in Latijns Amerika willen opvoeren. De in Miami bepleite instelling van een vrijhandelszone van Alaska tot Vuurland en de mogelijkheid van verdere uitbreiding van de Mercosur in Zuid-Amerika maken dat een overeenkomst met de Mercosur voor de Europese Unie van cruciaal belang is om haar aanwezigheid in Latijns Amerika en haar bevoorrechte toegang tot een van 's werelds grootste markten veilig te stellen.

2.13. Verder zou een overeenkomst met de Mercosur ook de investeringen van EU-ondernemingen in deze sub-regio ten goede komen.

2.14. Het aantal Europese ondernemingen in de Mercosur is de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen. In Argentinië alleen al vertegenwoordigen zij 50 % van de grootste multinationale ondernemingen. Een en ander is een rechtstreeks gevolg van het privatiseringsproces in de Mercosur-landen, waarvan vooral Europese ondernemingen de vruchten hebben geplukt. Het Comité vestigt er evenwel de aandacht op dat recent onderzoek heeft uitgewezen dat er nog steeds technische belemmeringen voor de liberalisering van het kapitaalverkeer tussen de Europese Unie en Mercosur zijn. Het is dan ook van oordeel dat deze kwestie in de interregionale overeenkomst moet worden geregeld.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Het Comité is zich van dit alles bewust, maar betreurt dat de Commissie niet aangeeft welke gegevens aan de basis liggen van de twee economische scenario's waar haar voorstel op stoelt (vooruitzichten voor de handel tussen beide regio's met c.q. zonder overeenkomst). Het vindt dat de Commissie deze informatie bekend moet maken, zodat men zich in beide regio's een duidelijk beeld kan vormen van de kosten en baten die voor de diverse sectoren te verwachten zijn.

3.2. Bovendien dateren de mededeling en de daarop gebaseerde besluiten van de Europese Raad van Essen van vóór de financiële crisis in Mexico, waarvan de economische gevolgen zich in heel Latijns Amerika, en met name in de belangrijkste Mercosur-landen, hebben doen gevoelen. Het Comité zou gaarne vernemen of de Commissie de situatie sindsdien al opnieuw heeft geanalyseerd en of de resultaten van die analyse van invloed zijn op de twee gepresenteerde scenario's.

3.3. In de Mercosur-landen moet op grote schaal worden geïnvesteerd, met name in infrastructuurvoorzieningen. In beide gevallen kan de Europese Unie de betrokken landen met haar eigen kennis en ervaring te hulp komen. Om de investeringen te stimuleren kan zij ook, via de Gemeenschapsbegroting of de Europese Investeringsbank, de nodige financiële steun verlenen. Tot dusverre heeft de EIB al met drie Mercosur-landen kaderovereenkomsten gesloten en in twee landen - Argentinië en Brazilië - concrete projecten gefinancierd.

3.4. Het Comité wijst erop dat het bij de Europese Unie gebruikelijk is om in nieuwe overeenkomsten met derde landen ook bepalingen ter bevordering van de liberalisering van de regels voor het zeevervoer op te nemen. Er zijn tekenen die erop wijzen dat de Raad ook in de overeenkomst met de Mercosur-landen dergelijke bepalingen wil opnemen.

3.5. Verder is het Comité van mening dat de voorgestelde intensivering van de betrekkingen met de Mercosur-landen niet uitsluitend op economische overwegingen mag stoelen en dat de contacten tussen beide regio's niet beperkt mogen blijven tot contacten tussen ambtenaren van de Europese Commissie en vertegenwoordigers van de regeringen van de betrokken landen.

3.6. Bij de onderhandelingen met de Mercosur-landen en het opstellen van de definitieve tekst van de te sluiten overeenkomst dient dan ook bijzondere aandacht te worden geschonken aan de institutionele dimensie van de betrekkingen tussen beide regio's. In de mededeling van de Commissie komt dit aspect echter niet duidelijk uit de verf.

3.7. De Mercosur-landen hebben besloten om o.m. een raadgevend orgaan op te richten, het zogenoemde "Economisch en Sociaal Forum". Dit forum, dat in werking treedt zodra de nationale parlementen hun fiat hebben gegeven, geeft de diverse geledingen van de samenleving de kans hun standpunt aan de besluitvormingsorganen van de Mercosur kenbaar te maken. Het is samengesteld uit vertegenwoordigers van de vakbonden en het bedrijfsleven van de vier Mercosur-landen. Het zou een goede zaak zijn als ook vertegenwoordigers van andere maatschappelijke kringen erin zouden worden opgenomen. Dit initiatief zou dan uiteindelijk kunnen uitmonden in de oprichting van een Sociaal-Economische Raad van de Mercosur. Het Comité zou in de gelegenheid moeten worden gesteld om bij de dragen tot de consolidering van een dergelijke instelling in de Mercosur-landen.

3.8. Verder acht het Comité het wenselijk dat in het kader van de betrekkingen tussen beide regio's regelmatig geïnstitutionaliseerde bijeenkomsten tussen het Economisch en Sociaal Forum van de Mercosur en het Economisch en Sociaal Comité van de Europese Unie worden gehouden. Daarom dient de overeenkomst met de Mercosur te voorzien in de oprichting van een specifiek raadgevend orgaan, bestaande uit vertegenwoordigers van de sociaal-economische kringen van beide partijen (in concreto uit leden van het Economisch en Sociaal Comité van de Europese Unie en van het Economisch en Sociaal Forum van de Mercosur). Ook de overeenkomsten met andere regio's voorzien trouwens in de oprichting van een dergelijk adviesorgaan (zie de EER-Overeenkomst en de overeenkomsten met de Maghreb-landen en de landen in Midden- en Oost-Europa).

3.9. Een dergelijk initiatief, dat past in het kader van het streven om "netwerken" in het leven te roepen teneinde de banden tussen verschillende samenlevingen te versterken, zou het wederzijdse begrip in beide regio's ten goede komen en de Mercosur bovendien in staat stellen lering te trekken uit de rijke ervaring waarop Europa qua integratieprocessen kan bogen.

3.10. Het aanhalen van de banden tussen beide samenlevingen, via nieuwe vormen van interinstitutionele contacten, zal positieve gevolgen hebben voor de politieke wil die nodig is om de betrekkingen tussen beide regio's verder uit te bouwen, o.m. op de in de mededeling genoemde terreinen : industriële samenwerking, energie (incl. kernenergie), veiligheid, milieu en drugs.

3.11. Voorts is het Comité van oordeel dat de overeenkomst dient te voorzien in een regeling voor het uitwisselen van informatie over het samenlevingsmodel van beide regio's en over mogelijkheden om daarin de nodige verbeteringen aan te brengen. Op die manier kan de handel tussen de twee regio's uiteindelijk leiden tot een billijkere verdeling van de welvaart en een verbetering van de sociale toestand in de Mercosur-landen.

3.12. Een handelsovereenkomst met de Mercosur heeft weinig zin als niet tegelijkertijd het nodige wordt gedaan om de sociale situatie in de Mercosur-landen te verbeteren. In 1994 bedroeg het inkomen per hoofd van de bevolking voor de Mercosur als geheel 2 709 $ per jaar (in constante dollars van 1988). Dit is betrekkelijk veel in vergelijking met sommige andere Latijns-Amerikaanse samenwerkingsverbanden, zoals b.v. het Andespact (1 900 $ per jaar) en de Gemeenschappelijke Markt van Midden-Amerika (1 000 $ per jaar). De gegevens over het inkomen per hoofd geven echter slechts een algemeen beeld van de situatie in de Mercosur-landen en verhullen de grote onderlinge verschillen.

3.13. De integratie tussen de Mercosur-landen heeft de economieën van de betrokken landen een krachtige impuls gegeven, wat positieve gevolgen met zich mee heeft gebracht op macro-economisch gebied. Ook de sociale situatie in de vier Mercosur-landen verdient evenwel de nodige aandacht. Zo worden Argentinië en Uruguay door het VN-Ontwikkelingsprogramma (UNDP) omschreven als landen met een hoog niveau van menselijke ontwikkeling, terwijl Brazilië en Paraguay tot de categorie landen met een gemiddeld niveau van menselijke ontwikkeling behoren. Enkele cijfers ter illustratie :

- Sommige Mercosur-landen komen qua levensverwachting bij geboorte, alfabetiseringsgraad en gemiddeld aantal jaren gevolgd onderwijs dicht in de buurt van het gemiddelde van de industrielanden.

- Het inkomen per hoofd van de bevolking bedroeg in 1993 4 556 $ in Argentinië, 2 213 $ in Brazilië, 1 543 $ in Paraguay en 3 080 $ in Uruguay. De Human Development Index (HDI) van de vier Mercosur-landen bedraagt respectievelijk 0,853, 0,756, 0,679 en 0,859 (maximum = 1) ().

- Armoede is in de Mercosur ontegenzeglijk een groot probleem, hoewel aard en omvang ervan aanzienlijk variëren naar gelang van het land en het gebied ().

3.14. Tegen deze achtergrond wijst het Comité op de gevolgen van een aantal factoren en ontwikkelingen voor de levensstandaard van de bevolking, en met name voor de werkgelegenheid :

a) het aanpassingsproces in de Mercosur-landen (voornamelijk gericht op het terugdringen van de inflatie en het overheidstekort), dat in sommige landen een aanzienlijke toename van de werkloosheid met zich brengt;

b) de opheffing van tarifaire belemmeringen en de toename van de intraregionale handel, een ontwikkeling die op middellange termijn ongetwijfeld gunstig zal uitpakken maar op korte termijn problemen kan opleveren in tal van industriële sectoren die de concurrentie op de wereldmarkt nog niet goed aankunnen; maatregelen ter versterking van de economische en sociale samenhang, zoals b.v. verbetering van het belastingsysteem met het oog op een betere verdeling van het inkomen, kunnen bijdragen tot het wegwerken van de sociale problemen in landen waar reeds een crisis is uitgebroken;

c) de situatie van migranten en hun gezinnen, die sterk in aantal toenemen door het feit dat de economische groei tot een massale uittocht van armere naar meer ontwikkelde gebieden leidt, alsmede de uitgebreide informele sector.

3.15. Het integratieproces in de Mercosur heeft niet alleen economische gevolgen, maar heeft ook een aanzienlijke weerslag op het vlak van de arbeidsverhoudingen. Een grotere markt vereist immers nieuwe technologieën en nieuwe vormen van arbeidsorganisatie, wat uiteindelijk gevolgen zal hebben voor de rechten en plichten van werknemers en werkgevers. Verder zijn ook wijzigingen in de inhoud van collectieve onderhandelingen te verwachten omdat van de werknemers zal worden verlangd dat zij zich aan de veranderende produktieomstandigheden aanpassen. Ten slotte kan het integratieproces ook de participatie van de werknemers ten goede komen en ervoor zorgen dat er meer aandacht komt voor onderzoek, onderwijs en opleiding.

3.16. In het integratieproces is een centrale rol weggelegd voor het bedrijfsleven. De openstelling van de nationale volkshuishoudingen via tariefverlagingen gaat niet alleen gepaard met een toename van de handelsstromen maar ook met een aanpassing van de ondernemingsstrategieën. Om profijt te kunnen trekken van de opkomende en veelbelovende regionale markt, voeren tal van lokale en buitenlandse bedrijven hun grensoverschrijdende investeringen op (in vele gevallen via joint ventures) waardoor het integratieproces een extra impuls krijgt. Dit geldt vooral voor bedrijven in sectoren als de automobielindustrie, telecommunicatie en elektronische apparatuur, die in de regio hebben geïnvesteerd of investeringen hebben aangekondigd. Zo ontstaat er een samenhang tussen regionale integratie en buitenlandse investeringen (in de vorm van participaties, bedrijfsuitbreidingen, modernisering van de bestaande capaciteit of vestiging van nieuwe produktie-eenheden).

3.17. Bedrijfsleven en vakbonden hebben al lang vóór het van start gaan van het eigenlijke integratieproces voor integratie gekozen. De totstandkoming van Mercosur is voor een groot deel te danken aan het dynamisme van de particuliere sector en de bereidheid van het bedrijfsleven om de produktiestructuur aan te passen en te moderniseren. Vertegenwoordigers van de particuliere sector in de vier Mercosur-landen hebben onlangs een "Verbond van Industriële Ondernemingen van de Mercosur" opgericht.

3.18. De oprichting van de Vakbondscommissie van de Mercosur en de ondertekening van het Verdrag van Asunción hebben de vakbondsactiviteiten in de vier betrokken landen een krachtige impuls gegeven. De vakbonden van de Mercosur-landen staan achter het streven om de economische ontwikkeling binnen de Mercosur te stimuleren, maar zijn van oordeel dat daarbij in geen geval mag worden voorbijgegaan aan de sociale dimensie van het integratieproces. Zo moet er volgens de vakbonden op worden toegezien dat de uiteenlopende arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden in de regio niet tot "sociale dumping" leiden.

3.19. Ook de Europese Unie dient hiervoor op haar hoede te zijn, want door de lage lonen en de gebrekkige sociale-zekerheidssystemen in de Mercosur-landen zullen sommige produkten uit die landen hier goedkoop worden ingevoerd.

3.20. De vakbeweging van de Mercosur heeft in december 1993 een "handvest van grondrechten" voorgesteld, waarin de volgende aspecten worden geregeld :

a) reikwijdte en sociale dimensie van het integratieproces;

b) vrij verkeer van werknemers;

c) individuele grondrechten van werknemers;

d) collectieve rechten van werknemers;

e) minimumnormen inzake sociale zekerheid.

Bovendien hebben de vakbonden de presidenten van de vier Mercosur-landen herhaaldelijk verzocht om voorstellen te doen voor de oprichting van een "sociale ruimte" (). De presidenten van hun kant hebben laten weten er groot belang aan te hechten dat dergelijke grondrechten in de Mercosur gewaarborgd worden.

3.21. Het Comité wijst op het belang van dit voorstel en hoopt dat het op een adequate manier in praktijk zal worden gebracht.

3.22. Verder stelt het Comité tot zijn voldoening vast dat in augustus 1995 verscheidene sub-groepen in het leven zijn geroepen, die zich o.m. met zaken als milieu, landbouw, industrie en sociale aspecten van de integratie bezig zullen houden.

4. Afsluitende opmerkingen

4.1. Het Comité kan zich volledig verenigen met de door de Commissie aangevoerde argumenten - de strategische betekenis van de sub-regio, de mogelijke voordelen van nauwere samenwerking en het verlies van kansen als geen overeenkomst wordt gesloten - en staat dan ook positief tegenover het voorstel om met de Mercosur een overeenkomst te sluiten. Wel zou het een paar kanttekeningen willen plaatsen bij de onderhandelingsprocedure en de concrete invulling van het voorgestelde beleid, en met name bij :

a) de compatibiliteit van de voorgestelde vrijhandelsovereenkomst met de regels en voorschriften van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en het gemeenschappelijk landbouwbeleid van de Europese Unie (GLB);

b) de mogelijke gevolgen van de bepleite nauwere samenwerking met de Mercosur voor de dialoog met Latijns Amerika als geheel.

4.2. Wat de compatibiliteit van de vrijhandelsovereenkomst met de WTO-regels betreft verklaart de Commissie in haar mededeling erop te zullen toezien dat de overeenkomst niet indruist tegen de regels van het GLB en tegen de internationale verplichtingen van de Europese Unie uit hoofde van de WTO-overeenkomst. Doel van de onderhandelingen is volgens de Commissie "totstandbrenging van een vrijhandelszone voor industrieprodukten en diensten, alsmede wederzijdse geleidelijke liberalisering van de handel in landbouwprodukten, waarbij rekening wordt gehouden met de gevoeligheid van bepaalde produkten".

4.2.1. In artikel XXIV van de op 14 april 1994 in Marrakech ondertekende GATT-Overeenkomst wordt bepaald dat vrijhandelsovereenkomsten voortaan voor vrijwel de gehele handel moeten gelden en binnen een redelijke termijn tot volledige liberalisatie moeten leiden. Dit betekent dat een vrijhandelsovereenkomst met de Mercosur uiteindelijk dient uit te monden in volledige vrijhandel in beide richtingen.

4.2.2. Bovendien wordt in de GATT-overeenkomst bepaald dat beide partijen geregeld verslag dienen uit te brengen bij de WTO. Deze gaat na of het werkelijk de bedoeling is tot volledige vrijhandel te komen. In het licht van dat onderzoek beslist zij dan of de liberalisatieplannen ten uitvoer mogen worden gelegd.

4.2.3. Het opheffen van alle tarifaire belemmeringen voor industrie- en landbouwprodukten zou in de praktijk weleens problemen kunnen opleveren. Brazilië b.v. is een belangrijke uitvoerder van industriële basisprodukten als staal, textiel en auto-onderdelen alsmede van computerapparatuur.

4.2.4. Ook in de landbouwsector zouden er problemen kunnen rijzen. Alle Mercosur-landen, en met name Argentinië en Uruguay, exporteren hoogwaardige landbouwprodukten als tarwe, rundvlees en wijn. Dit zijn drie sectoren waarin de Mercosur-produkten de eigen produktie van de EU-lid-staten zouden beconcurreren, zodat volledige opheffing van de handelsbelemmeringen voor landbouwprodukten uit de Mercosur-landen gevolgen zou hebben voor het GLB. Bovendien zou zulks ook kunnen leiden tot protesten bij derde landen die dezelfde produkten naar de Europese markt exporteren.

4.2.5. Er moet dus nauwlettend op worden toegezien dat de vrijhandelsovereenkomst met de Mercosur in overeenstemming is met de internationale verplichtingen van de Europese Unie uit hoofde van de WTO-overeenkomst én met de regels en voorschriften van het GLB.

4.2.6. Ook is het zaak de nodige aandacht te besteden aan het uitwisselen van ervaringen over arbeidsvraagstukken, en met name over de problematiek rond sociale bescherming.

4.3. Wat de gevolgen voor de dialoog met Latijns Amerika als geheel betreft verklaart de Commissie dat het aanhalen van de banden met de Mercosur geen afbreuk mag doen aan de dialoog met de Groep van Rio, maar als een voortzetting en verdieping van deze dialoog moet worden gezien.

4.3.1. De vraag is echter hoe de beoogde nauwere samenwerking met de Mercosur-landen en de dialoog met de Groep van Rio, die momenteel gestalte krijgt via jaarlijkse bijeenkomsten van de ministers van Buitenlandse Zaken van beide partijen, in de praktijk met elkaar te verenigen zijn.

4.3.2. De invoering van een afzonderlijke politieke dialoog op hoog niveau in het kader van de betrekkingen met de Mercosur zal onvermijdelijk leiden tot discriminatie tussen de verschillende Latijns-Amerikaanse landen. Een vrijhandelsovereenkomst met de Europese Unie zou immers onvermijdelijk tot gevolg hebben dat de Mercosur een bijzondere positie gaat innemen in de betrekkingen tussen de Europese Unie en Latijns Amerika.

4.3.3. Het is dan ook de vraag of de Mercosur-landen wel aan het overleg tussen de Europese Unie en de Groep van Rio zullen blijven deelnemen. Het is niet uitgesloten dat de contacten met de Europese Unie voortaan via de specifieke dialoog in het kader van de betrekkingen EU/Mercosur zullen lopen. In dat geval dient men er terdege rekening mee te houden dat het wegblijven van de Mercosur-landen bij de dialoog tussen de Europese Unie en de Groep van Rio weleens tot een verwatering of zelfs stopzetting van deze dialoog zou kunnen leiden. Hoewel het Comité de instelling van een politieke dialoog tussen de Europese Unie en de Mercosur een uitstekende zaak vindt, wil het er om bovenstaande reden toch op wijzen dat het opzetten van een geïnstitutionaliseerde dialoog met de Mercosur in geen geval afbreuk mag doen aan het overleg tussen de Europese Unie en de Groep van Rio, dat de Latijns-Amerikaanse landen de kans geeft om hun standpunten op regionaal niveau op elkaar af te stemmen.

4.4. Tot besluit vestigt het Comité er nogmaals de aandacht op dat het volledig achter het voorgestelde institutionele raamwerk voor de samenwerking met de Mercosur staat, maar dat het van oordeel is dat de betrekkingen tussen de Europese Unie en de Mercosur er beslist bij gebaat zouden zijn als er ook een regelmatige en geïnstitutionaliseerde dialoog tussen de sociaal-economische kringen aan beide zijden zou komen. Daarom zou de overeenkomst met de Mercosur z.i. ook moeten voorzien in regelmatige contacten tussen het Economisch en Sociaal Comité van de Europese Unie en het Economisch en Sociaal Forum van de Mercosur.

Brussel, 26 oktober 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() PB nr. C 75 van 26. 3. 1990;

PB nr. C 127 van 7. 5. 1994;

doc. CES 962/92 van 24. 1. 1993.

() Doc. COM(94) 428 def. van 19. 10. 1994.

() Bron : United Nations Development Programme, Human Development Report 1994; Interamerikaanse Ontwikkelingsbank, Economic and Social Progress in Latin America, 1993.

() De cijfers over de armoede in de Mercosur-landen moeten met de nodige omzichtigheid worden benaderd. Volgens sommige ramingen leeft in Uruguay 13 %, in Argentinië 16 %, in Paraguay 35 % en in Brazilië 47 % van de bevolking in absolute armoede. Voor de Mercosur als geheel betekent dit dat ca. 80 miljoen mensen in absolute armoede leven. Bron : United Nations Development Programme, Human Development Report 1994; Interamerikaanse Ontwikkelingsbank, Basic Socio-economic Data 1994; IRELA, Poverty in Latin America : Causes and Costs, september 1993.

() Zie de aan de presidenten van de Mercosur-landen gerichte brieven van 28. 12. 1992, 16. 1. 1994 en 16. 12. 1994.