EUROPESE COMMISSIE Brussel,23.5.2018 COM(2018) 429 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE België



Verslag opgesteld in overeenstemming met artikel 126, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie



VERSLAG VAN DE COMMISSIE België



Verslag opgesteld in overeenstemming met artikel 126, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 1. Inleiding Artikel 126 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU of het Verdrag) stelt de buitensporigtekortprocedure (BTP) vast. Die procedure wordt nader vastgesteld in Verordening (EG) nr. 1467/97 over de bespoediging en verduidelijking van de tenuitvoerlegging van de procedure bij buitensporige tekorten , die deel uitmaakt van het stabiliteits- en groeipact (SGP). In Verordening (EU) nr. 473/2013 zijn specifieke bepalingen voor lidstaten van de eurozone onder de BTP vastgesteld . Overeenkomstig artikel 126, lid 2, VWEU dient de Commissie op basis van twee criteria te monitoren of de begrotingsdiscipline wordt nageleefd: a) of de verhouding tussen het voorziene of feitelijke overheidstekort en het bruto binnenlands product (bbp) de referentiewaarde van 3 % overschrijdt; en b) of de verhouding tussen de overheidsschuld en het bbp de referentiewaarde van 60 % overschrijdt, tenzij deze in voldoende mate afneemt en de referentiewaarde in een bevredigend tempo benadert. Artikel 126, lid 3, VWEU, bepaalt dat indien een lidstaat niet voldoet aan één of beide van die criteria, de Commissie een verslag dient op te stellen. In dat verslag moet er ook "rekening mee (worden) gehouden of het overheidstekort groter is dan de investeringsuitgaven van de overheid en worden alle andere relevante factoren in aanmerking genomen, met inbegrip van de economische en budgettaire situatie van de lidstaat op middellange termijn". In voorliggend verslag, dat de eerste stap in de BTP vormt, wordt nagegaan of België het tekort- en schuldcriterium van het Verdrag heeft nageleefd, waarbij met de economische achtergrond en andere relevante factoren rekening wordt gehouden. Uit gegevens waarvan de Belgische autoriteiten op 29 maart 2018 kennisgeving hebben gedaan en die vervolgens door Eurostat zijn gevalideerd blijkt dat het overheidstekort in België in 2017 1,0 % van het bbp bereikte, terwijl de schuld met 103,1 % van het bbp hoger lag dan de referentiewaarde van 60 % van het bbp. Voor 2018 werd in de kennisgeving uitgegaan van een tekort van 0,9 % van het bbp en een schuldquote van 100,5 % van het bbp, terwijl in het Belgische stabiliteitsprogramma van 2018 (SP), door de Commissie ontvangen op 27 april 2018, wordt uitgegaan van een tekort van 1,0 % van het bbp en een schuldquote van 101,2 % van het bbp. Uit de meegedeelde gegevens blijkt dat België in 2017 niet voldeed aan de schuldreductiebenchmark (zie tabel 1), aangezien de gap ten opzichte van de benchmark 0,9 procentpunt (pp.) van het bbp bedraagt. België zal volgens de prognoses in 2018 en 2019 niet voldoen aan de schuldreductiebenchmark omdat zijn schuldquote 0,9 pp. van het bbp boven de prospectieve schuldreductiebenchmark zal blijven volgens de voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie. Op basis van het scenario dat in het SP 2018 is opgenomen, wordt ervan uitgegaan dat vanaf 2018 aan het schuldcriterium zal worden voldaan, waarbij de prospectieve schuldreductiebenchmark in 2018 en 2019 met respectievelijk 0,1 pp. en 0,7 pp. van het bbp zal worden overschreden. De niet-naleving van de schuldreductiebenchmark door België in 2017 vormt bewijs dat er op het eerste gezicht sprake is van een buitensporig tekort voor de toepassing van het stabiliteits- en groeipact alvorens evenwel alle factoren in aanmerking worden genomen zoals hieronder beschreven. De Commissie heeft bijgevolg dit verslag opgesteld om de afwijking van de schuldreductiebenchmark grondig te beoordelen en aldus uit te maken of de inleiding van een buitensporigtekortprocedure gewettigd is nadat alle relevante factoren in aanmerking zijn genomen. In punt 2 van het verslag wordt het tekortcriterium onderzocht. In punt 3 wordt het schuldcriterium onderzocht. Punt 4 heeft betrekking op openbare investeringen en andere relevante factoren en bevat onder meer een beoordeling van de inachtneming van het vereiste aanpassingstraject in de richting van de MTD. In het verslag wordt rekening gehouden met de op 3 mei 2018 gepubliceerde voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie. Tabel 1. Overheidstekort en -schuld (% van het bbp) 2.Tekortcriterium Het overheidstekort van België verkleinde van 2,5 % van het bbp in 2016 tot 1,0 % in 2017. Volgens de voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie vergroot het tekort licht tot 1,1 % in 2018, zodat de referentiewaarde van het Verdrag van 3 % van het bbp toch nog wordt gerespecteerd. In 2019 zal volgens de prognoses van de Commissie het tekort verder stijgen tot 1,3 % van het bbp bij ongewijzigd beleid. In het meerjarig traject opgenomen in het SP 2018 wordt een stabilisatie van het tekort tot 1,0 % in 2018 en een vermindering tot 0,7 % in 2019 naar voren gebracht. Het verschil in 2018 tussen de prognoses van de Commissie en het SP komt voort uit een aantal maatregelen die niet volledig zijn meegerekend in de prognoses van de Commissie, bijvoorbeeld fiscale regularisatie of fraudebestrijdingsmaatregelen. Voor 2019 wordt het verschil veroorzaakt door het feit dat de projecties van de Commissie alleen maatregelen omvatten die voldoende gedetailleerd zijn. België voldoet aldus aan het tekortcriterium als omschreven in het Verdrag en in Verordening (EG) nr. 1467/97. 3.Schuldcriterium De openbare schuld piekte in 2014 op 107 % van het bbp en daalde in 2016 tot 105,9 %. In 2017 is de schuld verder gedaald tot 103,1% van het bbp dankzij een toenemend primair overschot, een neerwaarts sneeuwbaleffect (lagere rentebetalingen in combinatie met een hogere nominale bbp-groei) en negatieve stock-flow adjustments. De schulddynamiek wordt meer in detail behandeld in punt 4.3.

Volgens de prognoses van de Commissie zal de schuld de komende jaren licht verminderen, tot 101,5 % van het bbp in 2018 en 100,2 % in 2019. De jaarlijkse neerwaartse impact van gemiddeld 2,1 pp. van het bbp veroorzaakt door primaire overschotten en het sneeuwbaleffect zal naar verwachting gedeeltelijk tenietgedaan worden door opwaartse stock-flow adjustments in 2018-2019. De gap ten opzichte van de schuldreductiebenchmark zou in 2018 en 2019 onveranderd blijven op 0,9 pp. Deze prognoses houden geen rekening met het effect van potentiële verkopen van activa van de financiële sector. Volgens het SP 2018 van België zou de schuldquote tot 101,2 % dalen aan het einde van 2018 en tot 99,4 % in 2019. Het verschil met de prognose van de Commissie bij ongewijzigd beleid is hoofdzakelijk toe te schrijven aan een lager gepland nominaal tekort in het SP met over het algemeen vergelijkbare aannamen voor de nominale groei en iets lagere stock-flow adjustments in 2018. Tabel 2: Schulddynamiek Na de intrekking van de buitensporigtekortprocedure in juni 2014 was België onderworpen aan een overgangsperiode van drie jaar om aan de schuldreductiebenchmark te voldoen. Die overgangsperiode startte in 2014 en eindigde in 2016. Sinds 2017, na het einde van de overgangsperiode, is de standaard schuldreductiebenchmark van toepassing. Uit de meegedeelde gegevens blijkt dat België in 2017 niet voldeed aan de schuldreductiebenchmark (zie tabel 1), aangezien de gap ten opzichte van de benchmark 0,9 % van het bbp bedraagt. België zal volgens de prognoses in 2018 en 2019 niet voldoen aan de schuldreductiebenchmark omdat zijn schuldquote 0,9 % van het bbp boven de schuldreductiebenchmark zal blijven volgens de voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie. Op basis van het scenario dat in het SP 2018 is opgenomen, zou de naleving van het schuldcriterium vanaf 2018 gegarandeerd zijn, aangezien de gap ten opzichte van de prospectieve schuldreductiebenchmark -0,1 % van het bbp in 2018 en -0,8 % van het bbp in 2019 zou bedragen. In het SP 2017 was voorzien dat vanaf 2019 aan het schuldcriterium zou worden voldaan. Het verschil met de prognoses van de Commissie is toe te schrijven aan een tekortvermindering die 0,1 % hoger is in 2018 en 0,6 % hoger in 2019 aangezien de prognoses van de Commissie uitgaan van ongewijzigd beleid terwijl het SP de geplande inspanning weergeeft. Het verschil voor 2018 is ook deels toe te schrijven aan lagere verwachte stock flow adjustments in het SP. Bovendien zijn de verschillen in de prospectieve schuldreductiebenchmark tussen de Commissieprognose en het SP ook een uitdrukking van de verschillende macro-economische aannames die vanaf 2020, na de voorjaarsprognosehorizon van de Commissie, worden gehanteerd en die van invloed zijn op de raming van de openbare schuld op middellange termijn. Over het algemeen zijn de technische aannames die de Commissie na het verstrijken van haar prognoseperiode hanteert, conservatiever dan die van het SP, hetgeen resulteert in een tragere schuldreductie. De analyse wijst er aldus op dat op het eerste gezicht niet aan het schuldcriterium voor de toepassing van het Verdrag en Verordening (EG) nr. 1467/1997 wordt voldaan op basis van de begrotingsresultaten 2017 en de voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie alsmede het SP 2018, alvorens echter alle relevante hieronder beschreven factoren in aanmerking worden genomen. 4. Relevante factoren Artikel 126, lid 3, VWEU bepaalt: "In het verslag van de Commissie wordt er tevens rekening mee gehouden of het overheidstekort groter is dan de investeringsuitgaven van de overheid en worden alle andere relevante factoren in aanmerking genomen, met inbegrip van de economische en budgettaire situatie van de lidstaat op middellange termijn." Die factoren worden nader omschreven in artikel 2, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1467/97, dat ook bepaalt dat terdege rekening moet worden gehouden met "alle andere factoren die naar het oordeel van de betrokken lidstaat relevant zijn om de naleving van de tekort- en schuldcriteria uitvoerig te kunnen beoordelen, welke factoren die lidstaat aan de Raad en de Commissie kenbaar heeft gemaakt". In geval van een kennelijke schending van het schuldcriterium is de analyse van de relevante factoren in het bijzonder gerechtvaardigd aangezien de schulddynamiek in sterkere mate dan het tekort wordt beïnvloed door factoren waarover de overheid geen controle heeft. Dit wordt erkend in artikel 2, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1467/97, dat bepaalt dat de relevante factoren bij de nalevingsbeoordeling op basis van het schuldcriterium in aanmerking moeten worden genomen, ongeacht de omvang van de inbreuk. In dat verband moeten ten minste de volgende drie belangrijke aspecten in aanmerking worden genomen (en zijn in het verleden in aanmerking genomen) bij de beoordeling van de naleving van het schuldcriterium gezien de impact ervan op de dynamiek en de houdbaarheid van de schuld: 1. inachtneming van de MTD of van het aanpassingstraject richting die doelstelling, hetgeen wordt geacht de houdbaarheid of een snelle voortgang richting houdbaarheid te waarborgen onder normale macro-economische omstandigheden. Omdat qua opzet de landspecifieke MTD’s rekening houden met het schuldniveau en impliciete verplichtingen, moet inachtneming van de MTD of het aanpassingstraject in de richting daarvan ervoor zorgen dat de schuldquotes ten minste op de middellange termijn naar een prudent niveau convergeren; 2. structurele hervormingen die reeds zijn geïmplementeerd of gedetailleerd in een plan voor structurele hervormingen en die naar verwachting de houdbaarheid op middellange termijn zullen bevorderen door hun impact op groei, waardoor zij ertoe bijdragen de schuldquote bevredigend te doen dalen. In het algemeen zal de inachtneming van de MTD (of van het aanpassingstraject in de richting daarvan), samen met het implementeren van structurele hervormingen (in de context van het Europees semester), onder normale economische omstandigheden naar verwachting de schulddynamiek houdbaar maken via de gecombineerde impact op het schuldniveau zelf (via het realiseren van een gezonde begrotingssituatie wanneer de MTD wordt bereikt) en op de economische groei (via de hervormingen); 3.ongunstige macro-economische omstandigheden, en met name lage inflatie, die een belemmering kunnen vormen voor de vermindering van de schuldquote en de naleving van de SGP-bepalingen bijzonder moeilijk kunnen maken. Een klimaat van lage inflatie maakt het voor een lidstaat zwaarder om aan de schuldreductiebenchmark te voldoen. Onder dergelijke omstandigheden is naleving van de MTD of van het aanpassingstraject in de richting daarvan een zeer belangrijke relevante factor bij de beoordeling van de naleving van het schuldcriterium. In het licht van het bovenstaande worden hierna achtereenvolgens de volgende onderwerpen behandeld: 1) de economische positie op middellange termijn; 2) de begrotingssituatie op middellange termijn, inclusief een beoordeling van de naleving van de vereiste aanpassing richting MTD en de ontwikkeling van publieke investeringen; 3) de ontwikkelingen van de schuldpositie van de overheid op middellange termijn, de dynamiek ervan en de houdbaarheid ervan; 4) andere door de Commissie relevant geachte factoren; en 5) andere door de lidstaat naar voren gebrachte factoren. 4.1. Economische situatie op middellange termijn De macro-economische omstandigheden zijn verbeterd en kunnen niet langer worden aangevoerd als een belangrijke verzachtende factor om de gaps van België ten opzichte van naleving van de prospectieve schuldreductiebenchmark te verklaren. Hoewel een langdurige periode van lage inflatie tot 2015 de schuldreductie bemoeilijkte, wordt verwacht dat de nominale groei tot 2019 krachtig zal blijven. België heeft beperkte vooruitgang geboekt bij de aanpak van de landspecifieke aanbevelingen 2017, maar heeft de afgelopen jaren belangrijke structurele hervormingen doorgevoerd om de houdbaarheid van het pensioenstelsel te vergroten en de belastingen en de loonindexering te hervormen teneinde het concurrentievermogen te ondersteunen. Conjunctuurklimaat, potentiële groei en inflatie De Belgische economie bleek vrij veerkrachtig te zijn na de wereldwijde economische recessie in 2009. Dankzij de krachtige economische groei in 2010 en 2011 bereikte het bbp snel weer niveaus van voor de crisis. Die herstelperiode werd echter gevolgd door stagnatie, met vlakke bbp-groei in 2012 en 2013. In 2014 en 2015 veerde de economische activiteit weer op en bereikte de groei respectievelijk 1,7 % en 1,5 %. In 2016 daalde hij licht tot 1,2%, omdat de veiligheidssituatie in verband met de terreuraanslagen van maart 2016 geacht wordt een negatieve, zij het tijdelijke, impact te hebben gehad op de Belgische economie. De groei nam in 2017 weer toe tot 1,7% en zal volgens de voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie in ongeveer hetzelfde tempo blijven stijgen tot 1,8% in 2018 en 1,7% in 2019 als gevolg van de binnenlandse vraag, meer bepaald de particuliere consumptie en investeringen. De geraamde potentiële groei van België is met gemiddeld 1,4 % over 2015-2019 vrij matig. De vertraging in vergelijking met de situatie vóór 2009 heeft een brede basis aangezien zij de uitdrukking is van de voortzetting van een langetermijntrend van dalende verbeteringen van de totale factorproductiviteit (die wordt geacht zich de jongste jaren op een laag niveau te hebben gestabiliseerd), een daling van de bijdrage van arbeid aan de potentiële groei (als gevolg van een tragere groei van de bevolking in de werkende leeftijd) en iets lagere kapitaalopbouw. De negatieve output gap is verkleind tot -0,3 % in 2017 in vergelijking met een dieptepunt van -1,6 % in 2013. Verwacht wordt dat deze in 2018 gedicht zal worden en in 2019 zal stijgen tot 0,4%. Na een langdurige periode van lage binnenlandse prijsgroei tot 2015 is de inflatie in België versneld tot 1,8 % in 2016 en 2,2 % in 2017. De betrekkelijk lage bbp-deflator tot 2015 had een belangrijke impact op de ontwikkeling van de schuldquote de jongste jaren en heeft de structurele aanpassing verhoogd die vereist is om ervoor te zorgen dat de schuldquote krachtig daalt, zoals vereist door de prospectieve schuldbenchmark. Bovendien ondervond het primaire saldo eveneens de impact van die conjuncturele omstandigheden, hetgeen doorwerkte in de openbare schuld. Economische omstandigheden zijn aldus een gedeeltelijke verklaring van de niet-naleving van de schuldreductiebenchmark de afgelopen jaren.

De voortdurende verbetering van de macro-economische omstandigheden betekent echter dat zij niet langer als een belangrijke verzachtende factor kunnen worden beschouwd bij het verklaren van de gap ten opzichte van de prospectieve schuldbenchmark (0,9 % van het bbp in 2017). Terwijl de bbp-deflator naar verwachting licht zal dalen van 1,9 % in 2017 tot 1,6% in 2018, zal de nominale groei naar verwachting krachtig blijven met 3,4% in 2018 en 2019. Tabel 3: Macro-economische en budgettaire ontwikkelingena Dalende rentetarieven hebben een ondersteunende context voor budgettaire consolidatie gecreëerd. De impliciete nominale rente op de Belgische openbare schuld is de afgelopen twee decennia voortdurend gedaald en die trend is de jongste jaren versneld. Als gevolg daarvan zijn de totale rente-uitgaven van de overheid blijven afnemen als percentage van het bbp. Tussen 2007 en 2017 zijn de rente-uitgaven met ongeveer 1,5 pp. van het bbp gedaald, hetgeen neerkomt op een daling van de rente-uitgaven met 0,1 pp. van het bbp in 2016 en 0,4 pp. van het bbp in 2017. Tegen die achtergrond van dalende rente-uitgaven gaat de verandering in het structureel saldo in 2017-2018 volgens de prognoses van de Commissie (0,8 pp. respectievelijk -0,1 pp.) gepaard met een verbetering van het structureel primair saldo in 2017 en een verslechtering in 2018 (0,5 pp. respectievelijk -0.3 pp.). De sensitiviteitsanalyse in het SP 2018 releveert hoe een lineaire stijging van de rentecurve met 100 bp. hogere kosten van 0,07 % van het bbp zou impliceren in 2018, een bedrag dat zou stijgen tot 0,25 % van het bbp in 2021 , zij het bij een uitgangssituatie van dalende rentebetalingen. Dit onderstreept de risico’s die inherent zijn aan een consolidatiestrategie die significant steunt op meevallers die voortkomen uit lagere rente-uitgaven. Structurele hervormingen In haar mededeling van 13 januari 2015 heeft de Commissie de band versterkt tussen effectieve implementatie van structurele hervormingen, investeringen en budgettaire verantwoordelijkheid ter ondersteuning van groei en werkgelegenheid, binnen de bestaande regels van het SGP. In het landverslag 2018 voor België werd geconcludeerd dat het land beperkte voortgang had gemaakt bij de aanpak van de landspecifieke aanbevelingen 2017. Er is beperkte vooruitgang met het verdelen van de begrotingsdoelstellingen over de verschillende beleidsniveaus en met het verbeteren van de samenstelling van de openbare uitgaven. Hoewel het Overlegcomité voor het eerst zijn goedkeuring heeft gehecht aan het algemene begrotingstraject van het SP 2018, werd geen overeenstemming bereikt over jaarlijkse begrotingsdoelstellingen op alle overheidsniveaus. Er is enige vooruitgang geboekt met het afschaffen van verstorende belastingvrijstellingen. Op federaal niveau bestaan geen plannen om openbare uitgaven systematisch te gaan toetsen als permanent onderdeel van de begrotingsplanning. Het nationale plan voor strategische investeringen voorziet in een verhoging van de investeringen in infrastructuur. Er is enige vooruitgang bereikt op het gebied van gelijke kansen op deelname aan onderwijs en beroepsopleiding van goede kwaliteit, nu in de gemeenschappen grote onderwijshervormingen op til zijn, maar de vooruitgang inzake gelijke toegang tot de arbeidsmarkt blijft beperkt. Er is enige vooruitgang geboekt met het aanmoedigen van investeringen in op kennis gebaseerd kapitaal, ook al verschillen de maatregelen op gewest-, gemeenschaps- en federaal niveau in omvang. De vooruitgang op het gebied van sectorale regelgeving is over het geheel genomen beperkt. Regelgevende beperkingen voor bepaalde professionele diensten hebben nog steeds gevolgen voor de concurrentie. Er is beperkte vooruitgang geboekt met het beter doen functioneren van de detailhandel ten voordele van ondernemingen en consumenten, en met het verbeteren van de marktmechanismen in netwerkindustrieën. Er zijn extra maatregelen aangekondigd na de publicatie van het landenrapport. Er zijn verdere stappen gezet in de richting van de goedkeuring van de noodzakelijke wijzigingen om de onafhankelijkheid van de nationale begrotingsraad te vergroten. In het landenverslag wordt ook de aandacht gevestigd op de eind 2017 goedgekeurde hervorming van de vennootschapsbelasting, waardoor de wettelijke tarieven zijn verlaagd en het belastingstelsel wordt vereenvoudigd door de herziening van de mogelijkheden voor aftrek en vrijstelling. Toch zijn er nog steeds veel vrijstellingen en verstorende prikkels en had de mogelijkheid om de heffingsgrondslagen groeivriendelijker te maken, verder kunnen worden benut. In het verslag wordt ook erkend dat de afgelopen jaren enige vooruitgang is geboekt met betrekking tot een aantal uitdagingen. Er zijn met name maatregelen genomen om verloren concurrentievermogen terug te winnen. Tussen 2013 en 2017 zijn verschillende loonmatigingsmaatregelen genomen om het gestaag afkalvende kostenconcurrentievermogen weer op te krikken, met inbegrip van een reële loonstop, wijzigingen in de parameters van het mechanisme voor de berekening van de indexering en een tijdelijke opschorting van de loonindexeringsovereenkomsten. Bovendien zijn in het kader van de lopende belastinghervormingen maatregelen genomen ter vermindering van de belastingwig op arbeid, zoals stapsgewijze verlagingen van de inkomstenbelasting en de socialezekerheidsbijdragen van de werkgevers, waarbij de verlagingen voor de lagere lonen naar verhouding sterker zijn. De grotere aandacht voor lage lonen is gunstig voor jongeren en laaggeschoolden, die vaak minder verdienen, maar ook de laagste arbeidsparticipatie kennen, en bevordert zo de activering van sommige van de meest kwetsbare groepen. Ondanks de recente hervormingen wordt het Belgische belastingsysteem echter nog steeds belemmerd door wijdverspreide verstoringen die de belastinggrondslagen verkleinen en bijdragen tot de complexiteit van het systeem. Belastingheffing blijft ook zwaar steunen op arbeidsbelasting, zelfs na de recente hervormingen, en extra belastingverminderingen aan de onderkant van de loonschaal zouden bijdragen tot het verminderen van de werkloosheid en lagelonenvallen voor tweede verdieners, alleenstaanden en eenoudergezinnen. Zoals in vorige verslagen onder artikel 126, lid 3 besproken, heeft België ook zijn publiek pensioensysteem hervormd de jongste jaren. De pensioenhervormingen zijn in 2015 goedgekeurd: hierdoor zijn de mogelijkheden tot vervroegde uittreding verminderd door verdere verstrenging van de basisvoorwaarden om in aanmerking te komen voor vervroegde uittreding en vervroegd pensioen. Ook zal de wettelijke pensioenleeftijd worden opgetrokken van 65 tot 66 in 2025 en tot 67 in 2030. De langetermijnimpact van dat pakket maatregelen is zichtbaar in de projecties 2015 van de werkgroep vergrijzing: de pensioenuitgaven zullen naar verwachting stijgen met 1,3 pp. van het bbp tussen 2013 en 2060, in vergelijking met 3,3 pp. vóór de recentste hervormingen. Het verschil is grotendeels toe te schrijven aan de pensioenhervorming zelf (-1,6 % van het bbp). Die positievere vergrijzingsprojecties hebben België in staat gesteld zijn middellangetermijndoelstelling onder het SGP te verlagen van een structureel overschot van 0,75 % van het bbp tot een sluitende begroting in structurele termen. Hoewel het positieve effect van de pensioenhervormingen van 2015 niet ter discussie wordt gesteld, wordt in de prognoses 2018 van de Werkgroep Vergrijzing ervan uitgegaan dat de pensioenuitgaven sterker zullen stijgen dan eerder werd verwacht; de opwaartse bijstelling is bijna uitsluitend het gevolg van minder gunstige demografische prognoses. In 2017 is een akkoord bereikt over de harmonisatie van de valorisatie van studiejaren in de drie pensioenstelsels, die wordt geacht de verwachte stijging van de vergrijzingskosten met 0,1 % van het bbp te verlagen in 2060. Hoewel de voorspelde stijging van de openbare uitgaven voor pensioenen door reeds doorgevoerde hervormingen aanzienlijk is teruggedrongen, zou een verdere beteugeling van de verwachte stijging van de leeftijdsgerelateerde uitgaven door bijkomende hervormingen aldus de houdbaarheid van de begroting op lange termijn verbeteren. Bovendien zijn er tekenen die wijzen op een sterke verschuiving van vervroegde uittreding via het pensioensysteem en het systeem van werkloosheidsuitkeringen naar de ziekte- en arbeidsongeschiktheidsstelsels, waardoor de verwachte verbeteringen als gevolg van de goedgekeurde hervormingen gedeeltelijk teniet zouden worden gedaan. De uitgaven voor ziekte en arbeidsongeschiktheid zijn snel gestegen: van een in het algemeen stabiel niveau van ongeveer 1,2 % per jaar tot 2007 tot 1,9 % in 2016. Tegen het einde van haar regeerperiode in 2019 is de regering van plan om de basis te leggen voor de invoering van een publiek pensioensysteem op basis van credits vanaf 2030. Zodra volledig geïmplementeerd zou een dergelijk systeem automatische aanpassingen mogelijk maken om op demografische en economische ontwikkelingen in te spelen. 4.2. Budgettaire situatie op middellange termijn Uit de beoordeling achteraf van de mate waarin België het preventieve deel naleeft, blijkt dat er momenteel onvoldoende stevig bewĳs is om te kunnen concluderen dat in België in 2017 en over 2016 en 2017 samen sprake is van een significante afwĳking van het aanpassingstraject richting de MTD. Wat 2018 betreft, zal de budgettaire aanpassing naar verwachting niet volstaan om te voldoen aan de vereisten inzake het preventieve deel voor België. Nominaal structureel saldo en aanpassing richting MTD Nominaal saldo Het nominale tekort van België daalde van 2,6 % van het bbp in 2016 tot 1,0 % in 2017. De ontvangstenquote steeg met 0,4 pp. van het bbp terwijl de uitgavenquote daalde met 1 pp van het bbp. Het nominale tekort in 2017 werd beïnvloed door extra uitgaven in verband met uitzonderlijke veiligheidsmaatregelen in het licht van de terreurdreiging. Volgens de Commissie bedroegen de in aanmerking komende extra uitgaven in 2017 0,02 % van het bbp. MTD en structureel saldo Het stabiliteitsprogramma 2018 bevat geen informatie over de budgettaire impact van de uitzonderlijke veiligheidsgerelateerde maatregelen in 2017. In een brief van 9 mei 2018 hebben de Belgische autoriteiten echter afdoende aangetoond wat de omvang en de aard van deze extra begrotingskosten zijn. Volgens de Commissie bedroegen de in aanmerking komende extra uitgaven in verband met de veiligheidsmaatregelen 0,02% van het bbp in 2017. Op grond van artikel 5, lid 1, en artikel 6, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 kan in deze extra uitgaven worden voorzien, aangezien de ernst van de terreurdreiging een buitengewone gebeurtenis is, de impact ervan op de Belgische publieke financiën significant is en de houdbaarheid niet in gevaar zou worden gebracht door een tijdelijke afwijking van het aanpassingstraject richting de MTD toe te staan. De vereiste structurele verbetering in 2017 is bijgevolg verminderd van 0,6 % van het bbp tot 0,58 % van het bbp. In het SP 2016 hebben de Belgische autoriteiten hun MTD herzien in de zin van een begroting die structureel in evenwicht is, een daling ten opzichte van een structureel overschot van 0,75 % van het bbp. De MTD lijkt voldoende streng onder wat als normale economische omstandigheden kan worden beschouwd om te zorgen voor naleving van de schuldregel op middellange en lange termijn. In het SP 2018 bevestigde België de MTD, maar stelde het de geplande verwezenlijking ervan uit van 2019 tot 2020. Volgens de voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie zou hiervoor een structurele verbetering van 1,4 % van het bbp over 2018-2020 vereist zijn. Tegelijkertijd wordt in de prognoses van de Commissie uitgegaan van een verslechtering van het structurele saldo met 0,1 pp. van het bbp in 2018 en 0,3 pp. van het bbp bij ongewijzigd beleid in 2019, het laatste jaar van de prognoses van de Commissie. Volgens de Hoge Raad van Financiën zou de impliciete verslechtering in 2020 0,02 % van het bbp bedragen . Als gevolg daarvan zal het halen van de MTD in 2020 substantiële bijkomende maatregelen en een strikte uitvoering van de begroting vereisen gezien de implementatierisico’s naar het einde van de lopende regeerperiode toe. Naleving van de aanbevolen aanpassing richting de MTD

In 2017 werd België aanbevolen te streven naar een jaarlijkse structurele aanpassing van ten minste 0,58% van het bbp in de richting van de MTD - gecorrigeerd voor het effect van ongewone gebeurtenissen. Op basis van begrotingsresultaten en de prognoses van de Commissie overschreed de groei van de primaire overheidsuitgaven, ongerekend discretionaire maatregelen aan de ontvangstenzijde en eenmalige maatregelen, de uitgavenbenchmark (gecorrigeerd voor de impact van ongewone gebeurtenissen) en leidde tot een gap van 0,4 % van het bbp, hetgeen wijst op enige afwijking. Het structureel saldo is naar schatting met 0,8 % van het bbp verbeterd in 2017, dit is 0,2 % van het bbp boven de aanbevolen inspanning van 0,58 % van het bbp, hetgeen op naleving wijst. Over 2016 en 2017 samen waren de gemiddelde afwijkingen echter groter gezien de afwijking die ook in 2016 werd waargenomen, toen België werd aanbevolen te streven naar een jaarlijkse structurele aanpassing van ten minste 0,47% van het bbp richting de MTD - gecorrigeerd voor het effect van ongewone gebeurtenissen. Over die twee jaar bedroeg de afwijking op basis van de uitgavenbenchmark immers 0,5% van het bbp, meer dan de drempel van significantie. Het structurele saldo wijst op zijn beurt op een afwijking van 0,1% van het bbp, wat op enige afwijking wijst. Dit vereist een algemene beoordeling, waarbij de volgende drie hoofdfactoren in aanmerking moeten worden genomen: In de eerste plaats de verandering in het structurele saldo werd onder meer positief beïnvloed door lagere rente-uitgaven, die bijdroegen tot 0,4 pp. van het bbp van de wijziging. Die meevaller verbetert de lezing van de begrotingsinspanning op basis van het structureel saldo, maar is niet van invloed op de naleving van de uitgavenbenchmark, die bijgevolg geacht wordt de onderliggende begrotingsinspanning beter tot uitdrukking te brengen. In de tweede plaats werd het uitgavenaggregaat zowel in 2016 als in 2017 negatief beïnvloed door de hoger dan verwachte inflatie. Terwijl het referentiegroeipercentage voor de uitgavenbenchmark steunt op een verwachte bbp-deflator van 1,0 % voor 2016 en 1,5 % voor 2017, bedroeg de werkelijke-bbp-deflator ten behoeve van het structureel saldo 1,6 % in 2016 en 1,9 % van het bbp in 2017. De impact op de groei van de uitgaven van de hoger dan verwachte inflatie bleek uit het feit dat de automatische indexering van de sociale uitkeringen en lonen in de publieke sector eerder plaatsvond dan verwacht werd in de prognoses van de Commissie. Hoewel de verrassende inflatie resulteerde in hoger dan verwachte openbare uitgaven, had zij een positief effect op de belastingontvangsten (aangezien de particuliere lonen over het algemeen voor de inflatie zijn geïndexeerd). De uitgavenbenchmark houdt echter alleen rekening met de uitgavenzijde en aldus met het negatieve effect van de verrassende inflatie, en onderschat derhalve de onderliggende begrotingsinspanning. Het effect van de hogere inflatie werd geraamd op circa 0,2% van het bbp voor 2016 en 0,1% van het bbp in 2017, waarbij de bbp-deflator voor het aandeel van de openbare uitgaven dat rechtstreeks voor inflatie is geïndexeerd, wordt gecorrigeerd. De afwijking voor de uitgavenbenchmark zou aldus worden verminderd van 0,43 % tot 0,37 % van het bbp in 2017 en van 0,5 % tot 0,4 % van het bbp over 2016 en 2017 samen. In de derde plaats bestaan er substantiële onzekerheden met betrekking tot de behandeling van de substantiële verhoging van de in 2017 geïnde vooruitbetalingen van vennootschapsbelasting (ongeveer ½ % van het bbp in 2017). Deze stijging van de ontvangsten is met name het gevolg van de invoering in 2017 van significant hogere toeslagen voor het niet voldoen aan de verplichtingen inzake vooruitbetaling van belasting. Deze maatregel voert een permanente wijziging in het tijdstip van de periodieke ontvangsten in, doordat de belastinginning - ten minste gedeeltelijk - wordt verschoven van verrekening achteraf naar vooruitbetalingen van belastingen, en creëert derhalve een uitzonderlijke en tijdelijke piek in de belastingontvangsten in 2017. In het basisscenario van de voorjaarsprognoses 2018 was de Commissie van oordeel dat elke belastinginning die de trend overtrof, moest worden beschouwd als eenmalige, tijdelijke ontvangsten, die uiteindelijk zouden worden tenietgedaan door lagere ontvangsten uit de belastingbetaling in de daaropvolgende jaren. In andere analyses, zoals die van de Nationale Bank van België of van de regering, wordt een groter deel van de stijging van de ontvangsten aan vennootschapsbelasting in 2017 echter als structureel beschouwd. Hoewel de Commissie erkent dat dit inderdaad een mogelijkheid is die niet terzijde mag worden geschoven, beschouwt zij dit eerder als een opwaarts risico dan als een factor die in het basisscenario moet worden geïntegreerd. De onzekerheid rond deze maatregel wordt benadrukt door het feit dat de permanente impact ervan pas na enkele jaren meetbaar zal zijn, terwijl de resultaten van de vennootschapsbelasting voor 2018 een voorlopige indicatie zullen geven van de omvang van de impact. Deze kwestie zal de komende jaren relevant blijven, aangezien vanaf 1 januari 2018 de toeslag verder zal stijgen, van de huidige 2,25% tot 6,75%, terwijl ook het thans geldende korting die voldoende belastingvooruitbetaling beloont zal worden aangepast. Vooruitbetalingen zullen dus naar verwachting aanzienlijk belangrijker worden voor bedrijven die extra belastingverplichtingen willen vermijden. In het licht van deze onzekerheid over de toekomstige ontwikkeling van de ontvangsten van de vennootschapsbelasting dient te worden opgemerkt dat een opwaartse herziening achteraf van het permanente effect van de maatregel tot een aanzienlijk betere beoordeling van de onderliggende begrotingssituatie zou kunnen leiden en tot een kleinere afwijking van de uitgavenbenchmark in 2017 zou kunnen leiden zodat deze onder de significantiedrempel zou komen te liggen. Daarom is in de context van dit verslag de relatief conservatievere houding van de Commissie duidelijk een relevante factor waarmee in de algemene beoordeling rekening moet worden gehouden, gezien zowel de omvang van de extra ontvangsten (ongeveer ½ % van het bbp in 2017) als de grote onzekerheid over de omvang van het tijdelijke karakter ervan. Hoewel de afwijking van het aanpassingstraject richting de MTD in 2016 en 2017 samen significant blijft wanneer rekening wordt gehouden met het effect van de hoger dan verwachte inflatie op het rechtstreeks op basis van inflatie geïndexeerde aandeel van de openbare uitgaven, is de Commissie op die basis van mening dat er, gezien de grote onzekerheid over de behandeling van de extra ontvangsten uit de vennootschapsbelasting, momenteel onvoldoende stevig bewĳs is om te concluderen dat er in België over 2016 en 2017 samen sprake is van een significante afwĳking. Voor 2018 wordt België aanbevolen een jaarlijkse structurele aanpassing in de richting van de MTD na te streven, die zich vertaalt in een nominaal groeipercentage van de netto primaire openbare uitgaven van niet meer dan 1,6%, hetgeen zou neerkomen op een structurele aanpassing van ten minste 0,6% van het bbp. Op basis van de voorjaarsprognoses van de Commissie wordt verwacht dat het groeipercentage van het uitgavenaggregaat de uitgavenbenchmark zal overschrijden en zal resulteren in een tekort van 0,8% van het bbp, hetgeen wijst op een risico van significante afwijking. Bij -0,1% van het bbp in 2018 wijkt de verwachte verslechtering van het structurele saldo ook significant af van de aanbevolen structurele aanpassing. Over 2017 en 2018 samen genomen wijst de uitgavenbenchmark op een risico van een significante afwijking, met een gemiddelde afwijking van -0,6% van het bbp. De verwachte gemiddelde afwijking van het structureel saldo over dezelfde periode bedraagt -0,2 % van het bbp volgens de prognoses van de Commissie, hetgeen aangeeft dat er een kans bestaat op enige afwijking. Wanneer wordt gecorrigeerd voor het effect van de hierboven besproken onvoorziene inflatie in 2017 (geraamd op 0,1% van het bbp), blijft de afwijking voor de uitgavenbenchmark in 2017-2018 boven de drempel voor significante afwijking. Het resterende verschil met de gemiddelde gap voor het structureel saldo is een uitdrukking van de impact van de daling van de rente-uitgaven in beide jaren. Bijgevolg wijst de algemene beoordeling op een risico van een significante afwijking van het aanbevolen aanpassingstraject richting MTD in 2018 over 2017 en 2018 samen genomen. Openbare investeringen Over de prognosehorizon zullen de openbare investeringen naar verwachting stijgen tot 2,5 % van het bbp vanwege grote investeringsprojecten op regionaal niveau en een versnelling van de investeringen van lokale overheden in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in 2018. Van 2009 tot 2016 waren de publieke investeringen lager dan het overheidstekort, maar het overheidstekort daalde vanaf 2017 beneden de investeringsquote. De federale regering streeft ernaar een „nationaal investeringspact” te sluiten, dat beoogt investeringen op sleutelgebieden te versnellen door de mobilisering van publieke en private middelen en door het identificeren van belemmeringen voor private investeringen. De Gewesten en Gemeenschappen kunnen zich bij het initiatief aansluiten. 4.3. Schuldpositie van de overheid op middellange termijn Schulddynamiek Tussen 1997 en 2007 is de Belgische schuldquote met 36 pp. afgenomen dankzij forse (hoewel geleidelijk dalende) primaire overschotten. Die trend van aangehouden schuldvermindering kwam tot stilstand door de financiële en economische crisis van 2008. Aan het einde van 2007 bedroeg de Belgische overheidsschuld 87 % van het bbp. Zij steeg tot 107 % van het bbp in 2014, een toename van 20 pp. Dit is minder dan de stijging van 27 pp. in de eurozone. De belangrijkste aanjagers van de stijging tussen 2007 en 2014 waren het opwaartse sneeuwbaleffect (+ 10,5 pp.) en de opwaartse stock-flow adjustments (+ 9,4 pp.), waarbij de vroegere primaire overschotten verdwenen (zie grafiek 1). Het sneeuwbaleffect drukt uit hoe de rente-uitgaven in het algemeen de nominale groei overtroffen sinds 2008. Toch was, bij 1,4 pp. gemiddeld, de jaarlijkse opwaartse impact van die dynamiek in 2008-2015 vergelijkbaar met die in 1997-2007, aangezien het noemereffect van lagere nominale groei werd tenietgedaan door het tellereffect voortkomend uit lagere rente-uitgaven in termen van bbp. Deze laatste ratio is blijven dalen na 2007 omdat voortdurend dalende rentevoeten een stijgende schuldquote compenseerden. Een verdere daling van de rente-uitgaven de jongste jaren heeft geresulteerd in een licht neerwaarts sneeuwbaleffect in 2016 voor het eerst sinds 2011.

Grafiek 1. Aanjagers van het "sneeuwbaleffect" op de overheidsschuld De substantiële stijging van de schuld vanwege stock-flow adjustments deed zich voornamelijk voor in 2008 en 2011, toen de Belgische staat moest interveniëren in het financiële systeem. In 2008 moesten de autoriteiten tussenbeide komen om Fortis, KBC, Dexia en Ethias te redden. In 2011 nam de Belgische staat Dexia Belgium over, de huidige Belfius bank. Het recupereren van een deel van de bail-out van de financiële sector resulteerde in neerwaartse stock-flow adjustments die 3,9 % van het bbp vertegenwoordigden in 2012-2017. Resterende participaties zijn onder meer een aandeel van 7,8 % in BNP Paribas, 100 % van Belfius, 100 % van de verzekeraar Ethias (inclusief belangen van regionale en lokale autoriteiten) en 50 % van Dexia bank. Door financiële instellingen betaalde dividenden vertegenwoordigden ongeveer 0,1 % van het bbp in 2017. In de negatieve stock-flow adjustment van 0,1 % van het bbp in 2017 komen hoofdzakelijk renteswaps tot uitdrukking, baten van de verkoop van aandelen in BNP Paribas, het verschil tussen lopende en betaalde rente en regionale leningen voor sociale huisvesting. Hoewel de geaccumuleerde impact op de schuldquote van het primaire saldo ongeveer nul is sinds 2008, is het contrast met de situatie vóór 2008 treffend. Tussen 1997 en 2007 heeft het bereiken van substantiële primaire overschotten een jaarlijkse schuldvermindering van ongeveer 5 pp. mogelijk gemaakt. In dat verband kan de verdwijning van het primaire overschot worden beschouwd als de belangrijkste drijvende kracht achter de stijging van de schuldquote sinds 2007. Dit releveert hoe de terugkeer tot substantiële primaire overschotten een basisvoorwaarde is om de schuld duidelijk te doen dalen en aan de schuldreductiebenchmark te voldoen. Volgens de voorjaarsprognoses 2018 van de Commissie zal de schuldquote dalen met 1,6 pp. in 2018. Een primair overschot van 1,2 % van het bbp en een fors neerwaarts sneeuwbaleffect van 1,1 % van het bbp als gevolg van stijgende nominale groei en dalende rente-uitgaven worden deels tenietgedaan door opwaartse stock-flow adjustments voortkomend uit leningen op regionaal niveau voor de financiering van investeringen in sociale huisvesting en renteswaps. In 2019 wordt dezelfde trend verwacht wanneer de schuld zou afnemen tot 100,2 % van het bbp bij ongewijzigd beleid. Rente-uitgaven In lijn met de algemene trend in de eurozone bevinden de rentevoeten op Belgische schuldinstrumenten zich op een historisch laag peil. Het rendement van de tienjaars obligatie bedroeg gemiddeld 0,85 % gedurende het eerste kwartaal van 2018. De spread tussen Belgische en Duitse obligaties was in het algemeen stabiel gedurende verschillende jaren. Hij bedroeg gemiddeld 32, 37, 41 en 30 bp. in respectievelijk 2015, 2016, 2017 en het eerste kwartaal van 2018 in vergelijking met een maximum van 366 bp. aan het einde van november 2011. De impliciete rente is de jongste jaren gestaag gedaald, van 4,6 % in 2007 tot 2,4 % in 2017. Zij zal naar verwachting verder dalen tot 2,1 % in 2019. Houdbaarheid van de schuld Grafiek 2 : Schuldprognoses in de opeenvolgende stabiliteitsprogramma's (% bbp) De Belgische autoriteiten maken gebruik van de gunstige marktvoorwaarden om de uitstaande schuld tegen veel lagere rentevoeten gedurende aanzienlijk langere looptijden te herfinancieren. De gemiddelde looptijd van lange emissies bleef op een hoog niveau met 15 jaar in 2017 (17,5 jaar in 2016 en 13,6 jaar in 2015) met een gemiddeld gewogen rendement van 0,9 % (0,8 % in 2016 en 0,9 % in 2015). De gemiddelde looptijd van de totale federale schuldportefeuille is bijgevolg gestegen tot 9,3 jaar aan het einde van 2017 en 9,2 jaar aan het einde van februari 2018 . Het is de langste looptijd ooit en ligt onder de ongeveer 6 jaar tot 2009 en 8 jaar aan het einde van 2015 . Het herzettingsrisico op 12 maanden en op 60 maanden van de federale schuld is gedaald van ongeveer 20 % en 57 % aan het einde van 2012 tot ongeveer 18,5 % en 41,9 % aan het einde van 2017 . België lijkt momenteel op korte termijn geen risico op financiële stress te kennen. Als de rentevoeten zouden gaan stijgen, impliceert het hoge schuldniveau een substantiële stijging van de rente-uitgaven in de loop van de tijd, hoewel de hoge gemiddelde looptijd betekent dat die stijging slechts geleidelijk zou intreden. De gevoeligheid voor potentiële schokken in de nominale groei en rentevoeten alsmede het ongunstige uitgangspunt resulteren in hoge houdbaarheidsrisico’s op middellange termijn. Bij ongewijzigd beleid zal het schuldniveau naar verwachting afnemen tot 94,8 % van het bbp tegen 2028 . Een stijging met 1 pp. van het veronderstelde rentepercentage of een 0,5 pp. lagere bbp-groei zou de schuld in 2028 op 100 % van het bbp brengen. Voldoende voortgang richting de middelangetermijndoelstelling van België, zoals vereist door het stabiliteits- en groeipact, zou de schuld houdbaar doen dalen en tegen 2028 op 76 % van het bbp doen uitkomen. De budgettaire inspanning die vereist is voor het bereiken van de MTD is echter substantieel, aangezien het structureel tekort wordt geschat op 1,6 % van het bbp in 2019 bij ongewijzigd beleid. Bovendien kunnen stijgende uitgaven extra maatregelen vereisen wanneer de MTD is bereikt. Tot slot wordt de houdbaarheid van de openbare schuld ook bepaald door het groeipotentieel van de economie. Zoals hierboven beschreven, heeft de geleidelijke daling van de groei van de totale factorproductiviteit sinds het begin van de jaren 1990 de potentiële groei verlaagd. Dit onderstreept het belang van het implementeren van structurele hervormingen om de potentiële groei te stimuleren. De voortgang met betrekking tot de hervormingen werd behandeld in punt 4.1. 4.4. Andere door de Commissie relevant geachte factoren Wat betreft de andere door de Commissie relevant geachte factoren wordt vooral aandacht besteed aan de financiële bijdragen ter bevordering van de internationale solidariteit en ter verwezenlijking van de beleidsdoelen van de Unie, de schuld opgelopen in de vorm van bilaterale en multilaterale steun tussen lidstaten in de context van het veiligstellen van de financiële stabiliteit, en de schuld die met financiële stabilisatieoperaties tijdens ernstige financiële verstoringen verband houdt (artikel 2, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1467/97). De toename van de schuld sinds 2007 is deels te verklaren door reddingsoperaties in de financiële sector, zoals behandeld in punt 4.3. De directe cumulatieve schuldimpact van die operaties bereikte bijna 7 % van het bbp in 2011, maar daalde tot ongeveer 3 % van het bbp vanaf 2017 als gevolg van de verkoop van een aantal van de overgenomen activa alsook de terugbetaling van leningen. De voorwaardelijke verplichtingen in verband met garanties die aan de financiële sector werden verleend hebben alle betrekking op Dexia. Totdat deze volledig zijn afgewikkeld, garandeert de Belgische staat 51,4 % van de verplichtingen van Dexia. Die garanties zijn van 8,7 % aan het einde van 2016 gedaald tot 7,8% van het bbp sinds april 2018. Artikel 12, lid 1, van Verordening (EU) nr. 473/2013 vereist dat in dit verslag ook rekening wordt gehouden met de mate waarin de betrokken lidstaat het in artikel 7, lid 1, van deze verordening bedoelde advies van de Commissie over het ontwerpbegrotingsplan in acht heeft genomen. In het advies van de Commissie over het ontwerpbegrotingsplan van België voor 2018 werd gewezen op een kans op niet-naleving van de bepalingen van het SGP in 2017-2018 en werd de autoriteiten verzocht alle geplande maatregelen binnen het nationale begrotingsproces te implementeren en ervoor te zorgen dat de begroting 2018 aan het SGP voldoet. De federale begroting is door het Parlement op 14 december 2017 aangenomen zonder grote wijzigingen in vergelijking met het ontwerpbegrotingsplan. In maart 2018 heeft de federale regering een begrotingscontrole uitgevoerd die hoofdzakelijk bestond uit geactualiseerde beoordelingen van eerder aangekondigde maatregelen en van onderliggende aannames en waarin ook enkele bijkomende maatregelen aan de uitgaven- en ontvangstenzijde werden aangekondigd. De algemene impact van de controle van maart op de projecties van de Commissie wordt geraamd op 0,1 pp. van het bbp in 2018. 4.5. Andere door de lidstaat naar voren gebrachte factoren. Op 9 mei 2018 hebben de Belgische autoriteiten een brief gezonden met relevante factoren overeenkomstig artikel 2, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1467/97. In de analyse in de eerdere punten worden reeds in het algemeen de belangrijkste factoren behandeld die de autoriteiten naar voren hebben gebracht.