NL Publicatieblad van de Europese Unie C 43/7

Advies van het Comité van de Regio's over de „Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Langere deelname aan en latere uittreding uit het arbeidsproces van oudere werknemers”

(2005/C 43/03)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

GEZIEN de Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's – „Langere deelname aan en latere uittreding uit het arbeidsproces van oudere werknemers” (COM(2004)146 def.),

GEZIEN het besluit van de Europese Commissie van 3 maart 2004 om het Comité van de Regio's hierover te raadplegen, overeenkomstig art. 265, eerste alinea, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

GEZIEN het besluit van zijn voorzitter van 27 januari 2004 om de commissie „Economisch en sociaal beleid” te belasten met de opstelling van een advies over dit onderwerp,

GEZIEN het door de Europese Raad van Stockholm verlangde verslag van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's inzake „Vergroting van de arbeidsparticipatie en bevordering van beroepsactiviteit op oudere leeftijd” (COM(2002) 9 def.),

GEZIEN zijn advies over het verslag van de Commissie „Vergroting van de arbeidsparticipatie en bevordering van beroepsactiviteit op oudere leeftijd” (CDR 9/2002 fin) (1),

GEZIEN de Mededeling van de Commissie „Ondersteuning van de nationale strategieën ten behoeve van veilige en betaalbare pensioenen door middel van een geïntegreerde benadering” (COM(2001) 362 def.),

GEZIEN de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Stockholm (2001),

GEZIEN de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Barcelona (2002),

GEZIEN het verslag van de Commissie voor de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad „'Lissabon' waarmaken - Hervormingen voor de uitgebreide Unie” COM(2004) 29),

GEZIEN het werkdocument van de Commissie, „The Stockholm and Barcelona targets: Increasing employment of older workers and delaying the exit from the labour market” (SEC(2003) 429),

GEZIEN het verslag van de taskforce „Werkgelegenheid” onder voorzitterschap van Wim Kok, „Jobs, Jobs, Jobs, Creating more employment in Europe” („Werk, werk, werk, meer werkgelegenheid creëren in Europa”), november 2003,

GEZIEN het Gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid in de EU en de lidstaten 2003-2004 („Employment policies in the EU and in the Member States. Joint report 2003-2004”),

GEZIEN het door de commissie „Economisch en sociaal beleid” op 6 juli 2004 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 151/2004 rev. 1) (rapporteur: de heer Ancisi, gemeenteraadslid van Ravenna (IT/EVP)),

Overwegende hetgeen volgt:

1. De „actieve vergrijzing” en de participatie van oudere werknemers aan het arbeidsproces zijn prioritaire actieterreinen met het oog op de verwezenlijking van de in de strategie van Lissabon (2000) vastgestelde doelstellingen van duurzame economische groei en sociale samenhang.

2. De Europese Raad van Stockholm (2001) heeft zich ten doen gesteld dat in 2010 de helft van de EU-bevolking in de leeftijdsgroep 55-64 jaar aan het arbeidsproces dient deel te nemen.

3. In 2002 luidde een van de conclusies van de Europese Raad van Barcelona dat de leeftijd waarop mensen stoppen met werken binnen de Europese Unie geleidelijk moet worden opgetrokken met circa 5 jaar.

4. Ondanks de verbeteringen van de afgelopen jaren heeft de EU beide doelen nog lang niet gerealiseerd, en dreigt zij de in Lissabon gedefinieerde doelstelling om een werkgelegenheidscijfer van 70 % te realiseren, niet te halen.

5. De verschillen tussen de lidstaten zijn nog steeds zeer groot, ondanks het feit dat steeds meer lidstaten hun eigen nationale strategieën ontplooien, met name voor de hervorming van de pensioenstelsels.

6. Het verschil tussen mannen en vrouwen wat betreft hun arbeidsparticipatie is een kritiek punt: het werkgelegenheidscijfer van vrouwen in de leeftijd 55-64 jaar ligt nog altijd maar rond de 30 % (Europees gemiddelde).

7. De vergrijzing van de Europese bevolking betekent dat 50-plussers een veel hoger percentage van de potentieel actieve bevolking zullen uitmaken en dat het aantal jongere instromers op de arbeidsmarkt zal afnemen.

8. De toename van de arbeidsparticipatie van oudere werknemers is van doorslaggevend belang om de economische groei en de toekomst van de socialezekerheidsstelsels veilig te stellen.

9. Doordat mensen steeds ouder worden, zijn er meer mogelijkheden om het potentieel van mensen tijdens de gehele levenscyclus te benutten, en naarmate het arbeidsleven langer wordt kan het potentieel ook beter worden ontwikkeld.

heeft tijdens zijn 56e zitting van 29 en 30 september 2004 (vergadering van 29 september) het volgende advies uitgebracht:

1. Opmerkingen van het Comité van de Regio's

1.1 Het CvdR vreest net als de Commissie dat zonder drastische maatregelen om de arbeidsparticipatie van oudere werknemers te verbeteren, de werkgelegenheidsdoelstellingen van de EU dreigen te mislukken.

1.2 Het CvdR stemt in met de analyse van de specifieke arbeidsmarktomstandigheden die noodzakelijk zijn om een langere deelname aan het arbeidsproces mogelijk te maken, zoals adequate financiële prikkels, goede arbeidsomstandigheden wat betreft gezondheid en veiligheid, flexibele arbeidsregelingen, toegang tot levenslang leren, een effectief actief arbeidsmarktbeleid en verbetering van de kwaliteit van arbeid.

1.3 De Commissie wijst er terecht op dat de lidstaten drastische maatregelen moeten nemen en een breed opgezet beleid inzake actieve vergrijzing dienen te formuleren, dat enerzijds moet zijn gericht op hervorming van de pensioenstelsels, en anderzijds op bevordering van de toegang tot scholingsmaatregelen en andere maatregelen in het kader van een actief arbeidsmarktbeleid voor iedereen, ongeacht leeftijd, en dat bovendien de arbeidsomstandigheden schept die een langduriger arbeidsparticipatie mogelijk maken.

1.4 Het CvdR juicht het toe dat aandacht wordt besteed aan de noodzaak om de participatie van vrouwen in de leeftijd 55-64 jaar te verhogen.

1.5 Het is ervan overtuigd dat de sociale partners een doorslaggevende rol spelen bij de totstandkoming van strategieën ten behoeve van een actieve vergrijzing, en bij de verwezenlijking van een arbeidsleven dat meer voldoening schenkt.

1.6 Het is er tevens van overtuigd dat beleid en maatregelen op EU-niveau kunnen helpen de strategieën ten behoeve van actieve vergrijzing te ondersteunen en verspreiden.

2. Aanbevelingen van het Comité van de Regio's

2.1 Deelname van oudere werknemers aan het arbeidsproces moet worden gezien als iets wat thuishoort binnen de normale structuur van het arbeidsleven en de beroepsbevolking. Op het gebied van strategisch personeelsmanagement is het dan ook beter om te spreken over „het leiding geven aan verschillende leeftijdscategorieën” of over „diversiteitmanagement” dan oudere werknemers met name te noemen als een speciale groep. Alle personen die deelnemen aan het arbeidsproces, moet in elk stadium van de actieve loopbaan de mogelijkheid worden geboden om werk en gezinsleven met elkaar te combineren.

2.2 Het CvdR stemt in met de strategieën die de Commissie voorstelt om een drastische cultuuromslag mogelijk te maken, waarbij het menselijk kapitaal tijdens het gehele arbeidsleven zo veel mogelijk wordt benut, een „actieve” vergrijzing wordt bevorderd, de uitsluiting van ouderen wordt voorkómen en het werkgelegenheidscijfer van oudere werknemers wordt vergroot. Oudere werknemers zijn immers een essentiële component van het arbeidsaanbod, gezien de verwachte inkrimping van de beroepsgeschikte bevolking.

2.3 Om het potentieel van de oudere bevolking volledig te benutten moet er echter tevens erkenning zijn voor de waardevolle bijdrage van ouderen aan vrijwillige en informele activiteiten en activiteiten met een maatschappelijk nut. Men moet m.a.w. erkennen wat het belang is van alle vormen van arbeid - zowel betaald als onbetaald – voor de economie, voor het persoonlijk welzijn en voor de sociale samenhang op lokaal niveau.

2.4 Het CvdR is het met de Commissie eens dat het, om het werken door ouderen te bevorderen, van fundamenteel belang is om gedurende het hele arbeidsleven te zorgen voor goede omstandigheden wat betreft gezondheid en veiligheid op het werk, flexibele arbeidsregelingen, toegang tot levenslang leren, verbetering van de kwaliteit van arbeid en een actief arbeidsmarktbeleid, ten einde de employability in alle fasen van het arbeidsleven te waarborgen.

2.5 Wel is het van mening dat de voorgestelde maatregelen onvoldoende zijn om ervoor te zorgen dat vrouwen langer blijven werken of herintreden in het arbeidsproces. Om dat te bereiken zouden strategieën ten uitvoer moeten worden gelegd die ervoor zorgen dat vrouwen tijdens de hele duur van hun arbeidsleven werk en gezin kunnen combineren.

2.6 Inhakend op de opmerking van de Commissie dat „er geen empirisch bewijs is dat jongere en oudere werknemers elkaar kunnen vervangen”, dringt het CvdR erop aan dat binnen de strategie wordt geëxperimenteerd met intergenerationele solidariteitspacten en een flexibele arbeidsorganisatie, die de geleidelijke uittreding van ouderen uit het arbeidsproces bevorderen, terwijl hun ervaringen en beroepsbekwaamheden ten dienste van jongere werknemers worden gesteld.

2.7 Het CvdR herhaalt het standpunt van de Commissie dat oudere werknemers zelf ook kunnen profiteren van hun herintreding op de arbeidsmarkt dankzij ESF-projecten. Er zijn beste praktijkvoorbeelden van oudere ex-managers die de kans kregen hun vaardigheden te ontwikkelen en up-to-date te maken, om in te springen in organisaties op de lokale arbeidsmarkt met een tekort aan managementcapaciteiten.

2.8 Het CvdR onderstreept het belang van territoriale werkgelegenheidsplannen waarbij de sociale partners worden betrokken, om de toegang tot levenslang onderwijs en opleiding te bevorderen; om een actief werkgelegenheidsbeleid te versterken, met name op het stuk van beroepskeuze en van herintreding van oudere werklozen; om het arbeidsbeleid aan te vullen met maatregelen op het vlak van welzijn en sociale samenhang, en om de participatie van ouderen aan een sociaal actief leven te bevorderen.

2.9 In dat verband benadrukt het CvdR de centrale rol van de lokale en regionale overheden en wijst het er met name op dat meer aandacht moet worden besteed aan activiteiten en programma's waarvoor zij een specifieke bevoegdheid of belangstelling hebben. Met die programma's moet worden voorkómen dat er een gevaarlijke tweedeling ontstaat tussen actieve ouderen en economisch productieve werknemers enerzijds en ouderen die zijn uitgesloten van het maatschappelijk leven anderzijds.

2.9.1 Het is van fundamenteel belang dat de rol van de lokale en regionale overheden bij het bevorderen van initiatieven voor maatschappelijk nuttig werk van ouderen, zoals vrijwilligerswerk voor de gemeenschap (onbetaald of tegen een geringe vergoeding), wordt erkend. Deze vorm van maatschappelijk zeer relevante arbeid, is niet alleen zeer belangrijk vanuit het oogpunt van de solidariteit tussen generaties, de maatschappelijke integratie, het actieve burgerschap van ouderen, enz., maar gaat tevens goed samen met een geleidelijke uittreding uit het arbeidsproces, of helpt personen die dat proces reeds hadden verlaten met hun herintreding.

2.9.2 Om het werkgelegenheidscijfer van vrouwen in de leeftijd 55-64 jaar te verhogen dient een centrale rol te worden toegekend aan de lokale en regionale overheden, die hun de zorg voor en opvang van afhankelijke gezinsleden (minderjarigen of hulpbehoevende volwassenen) uit handen moeten nemen. Als gevolg van de huidige demografische trends heeft ook deze leeftijdscategorie immers grote verantwoordelijkheden naar het gezin toe. Naast de door de Commissie gewenste maatregelen op het gebied van levenslang leren en flexibele arbeid tijdens de gehele duur van het arbeidsleven, moet tevens aandacht worden besteed aan opleidings- en organisatiestrategieën en dienstverlening van educatieve en sociale aard, die vrouwen in staat stellen om tijdens hun gehele arbeidsleven werk en gezin te combineren.

2.9.3 Het CvdR acht het niet alleen fundamenteel dat nationale strategieën voor de pensioen- en socialezekerheidsstelsels worden uitgestippeld, maar ook dat er territoriale werkgelegenheidsplannen worden uitgewerkt die de lokale en regionale overheden meer verantwoordelijkheden geven en waarbij ook de sociale partners kunnen worden betrokken. Bij deze plannen moet worden geëxperimenteerd met innovatieve beleidsvormen, met als doel de uitsluiting van ouderen te voorkómen, het werkgelegenheidscijfer van ouderen te verhogen en hun potentieel vanuit economisch en sociaal oogpunt te benutten. Alleen m.b.v. territoriale plannen – operationeel en financieel gesteund door de EU – is het mogelijk rekening te houden met alle economische en maatschappelijke aspecten die verband houden met de geleidelijke vergrijzing van de bevolking enerzijds, en de inkrimping van de beroepsgeschikte bevolking anderzijds.

2.10 Ten slotte hamert het CvdR op het belang van de uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden tussen de lidstaten en met name van lokale en regionale ervaringen, en wijst het erop dat de communautaire initiatieven en actieplannen moeten worden uitgebreid. Enerzijds moeten de lidstaten worden aangespoord hun pensioen- en socialezekerheidsstelsels te hervormen, en anderzijds moet het sociaal en economisch beleid op lokaal niveau worden ondersteund, om zo de deelname van oudere werknemers aan het arbeidsproces te bevorderen.

Brussel, 29 september 2004 De voorzitter van het Comité van de Regio's Peter STRAUB

(1) PB C 287 van 22 november 2002, blz. 1