Advies over het Groenboek "Naar de Personal Communications Omgeving : Groenboek inzake een gemeenschappelijke benadering op het gebied van mobiele en personal communications in de Europese Unie"

(94/C 393/12)

De Commissie heeft op 19 mei 1994 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het EG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het Groenboek "Naar de Personal Communications Omgeving : Groenboek inzake een gemeenschappelijke benadering op het gebied van mobiele en personal communications in de Europese Unie".

De Afdeling voor vervoer en communicatie, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 7 september 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Mobbs.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 318e Zitting (vergadering van 14 september 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Op 22 juli 1993 nam de Raad een Resolutie aan "inzake het overzicht van de situatie in de telecommunicatiesector en de noodzaak voor verdere ontwikkeling op die markt".

1.2. Op basis van overleg ontstond in de Raad een consensus over een aantal belangrijke aspecten, waarvan hieronder de voornaamste worden opgesomd :

1.2.1. er wordt algemeen van uitgegaan dat liberalisering van de markten voor telecommunicatiediensten het onvermijdelijke gevolg is van de technologische ontwikkeling en veranderingen op de markten;

1.2.2. de noodzaak om de financiële stabiliteit van de sector veilig te stellen en een universele dienstverlening te garanderen, terwijl werk wordt gemaakt van de noodzakelijke aanpassing van de tariefstructuur, wordt algemeen erkend;

1.2.3. voor wijzigingen in de regelgeving is een duidelijk tijdschema met precieze richtdata van het grootste belang om de sector de nodige stabiliteit te bieden;

1.2.4. verdere liberalisering moet op een realistische manier worden aangepakt, zodat perifere regio's met minder ontwikkelde netwerken de tijd hebben om zich aan te passen;

1.2.5. het belang van een goed ontwikkelde telecommunicatie-infrastructuur en geavanceerde, efficiënte telecommunicatiediensten voor particuliere en zakelijke gebruikers en de hele Europese economie wordt algemeen erkend;

1.2.6. voorwaarde voor de openstelling van de EU-telecommunicatiemarkt voor concurrenten uit derde landen is, dat de markten van deze landen eveneens toegankelijk zijn voor aanbieders uit de EU.

1.3. Door Commissie, Raad en lid-staten zijn reeds tal van maatregelen genomen. De Raad beschouwt de ontwikkeling van mobiele en persoonlijke communicatie als belangrijke doelstelling op korte termijn, en hij heeft zijn steun gegeven aan het voornemen van de Commissie om een groenboek over dit onderwerp te publiceren.

1.4. Dit Groenboek, dat als titel draagt "Naar de Personal Communications Omgeving - gemeenschappelijke benadering op het gebied van mobiele en personal communications in de Europese Unie", is onderdeel van de bredere werkzaamheden waarmee de Commissie sinds de publikatie in 1987 van haar "Groenboek over de ontwikkeling van de gemeenschappelijke markt voor telecommunicatiediensten en -apparatuur () onafgebroken bezig is geweest. In dit laatstgenoemde Groenboek werd echter niet ingegaan op kwesties die specifiek op mobiele communicatie betrekking hebben.

2. Inhoud van het onderhavige Groenboek

2.1. Doelstelling en benadering van het Groenboek "Mobiele en persoonlijke communicatie" kunnen als volgt worden samengevat :

2.1.1. :

- de voorwaarden te scheppen voor de ontwikkeling van een markt voor mobiele diensten, apparatuur en terminals die de gehele Unie bestrijkt ();

- waar nodig gemeenschappelijke beginselen voor het verwezenlijken van deze doelstelling vast te stellen m.b.t. de levering van de mobiele infrastructuur, de ontwikkeling van mobiele netwerken en diensten en de levering en het gebruik van mobiele terminals;

- de ontwikkeling van de markt voor mobiele communicatie tot een massamarkt voor personal communications services, met bijzondere nadruk op paneuropese diensten, te bevorderen; en

- de ontwikkeling van transeuropese netwerken en diensten in de sector te vergemakkelijken en te bevorderen, en ervoor te zorgen dat de ontwikkeling van de sector met het algemeen belang strookt.

2.1.2. De algemene beleidsdoelstellingen waarvan de Commissie uitgaat zijn de volgende :

- het beleid moet gebaseerd zijn op de erkenning van de belangrijke markt- en technologietendensen die op een uit zichzelf reeds innovatieve markt een diepgaand effect hebben;

- het moet voortbouwen op het huidig beleid van de lid-staten, waardoor de markt in de meeste lid-staten veel toegankelijker is geworden en de concurrentie is toegenomen;

- de fundamentele beginselen van het telecommunicatiebeleid van de Unie en het Gemeenschapsrecht, met name het evenwicht tussen liberalisering en harmonisering, moeten worden doorgetrokken naar de mobiele communicatie;

- er moet ten volle rekening worden gehouden met de ruimere internationale dimensie van deze sector en het internationale kader voor samenwerking;

- de interne markt op dit gebied dient verder te worden ontwikkeld als basis voor een sterke bilaterale en multilaterale onderhandelingspositie, met het doel op vergelijkbare voorwaarden toegang te krijgen tot de markt van derde landen.

2.1.3. De Commissie is op basis van overleg en analyse ter voorbereiding van het Groenboek tot de conclusie gekomen dat vijf belangrijke veranderingen nodig zijn om de hindernissen die de verdere ontwikkeling in de weg staan, op te ruimen. Deze vijf veranderingen zijn :

- afschaffing van alle nog bestaande uitsluitende en bijzondere rechten;

- opheffing van alle beperkingen op het aanbieden van mobiele diensten;

- volledige vrijheid voor exploitanten van mobiele netwerken om hun netwerken te exploiteren en te ontwikkelen;

- onbeperkt gecombineerd aanbod van diensten via vaste en mobiele netwerken; en

- vergemakkelijking van paneuropese exploitatie en levering van diensten.

2.1.4. Bij het opstellen van gedetailleerde standpunten in dit Groenboek is alleen ingegaan op gebieden waarop een gemeenschappelijk standpunt op EU-niveau nodig is. Deze standpunten betreffen :

- vergunningsvoorwaarden voor mobiele exploitanten;

- voorwaarden voor de levering van diensten, interconnectie, infrastructuur, toewijzing van frequenties en nummering;

- stimulering van de ontwikkeling naar persoonlijke communicatie.

2.2.

Opmerkingen van de Commissie betreffende andere aspecten

2.2.1. Het is de bedoeling dat het EU-beleid inzake liberalisering van alle openbare spraaktelefoniediensten vóór 1998 (met enkele mogelijke uitzonderingen) wordt aangevuld met de Commissievoorstellen betreffende mobiele communicatie.

2.2.2. Indien er geen liberaliseringsmaatregelen zouden worden genomen, zou het langer duren om de nieuwe produkten met succes op de markt te brengen en zou een unieke kans verloren gaan, waarvan de concurrentie uit derde landen zou profiteren.

2.2.3. De in het Groenboek voorgestelde liberalisering maakt de weg vrij voor concurrentie in de hele Europese Unie. Dit geldt als de meest doeltreffende manier om ervoor te zorgen dat alle in deze sector verrichte werkzaamheden de verwachte vruchten afwerpen.

2.2.4. De producenten van mobiele-communicatieapparatuur concurreren reeds met elkaar, op basis van gemeenschappelijke normen. In het Groenboek wordt nu voorgesteld de concurrentie uit te breiden tot de mobiele netwerken en de levering van diensten.

2.2.5. Volgens het voorstel zouden er voor de meeste mobiele-communicatietechnieken ten minste twee concurrerende netwerkexploitanten moeten komen. Alle vergunningen voor exploitanten van mobiele netwerken dienen op objectieve criteria gebaseerd, transparant en niet-discriminerend te zijn en aan het proportionaliteitsbeginsel te voldoen.

2.2.6. Er zullen waarborgen moeten worden ingevoerd om misbruik van dominerende marktposities te voorkomen :

- nationale telecommunicatieorganisaties (TO's) zullen niet zonder meer het recht hebben om in alle sectoren van de communicatiemarkt actief te zijn. Zij zullen op dezelfde wijze als andere exploitanten moeten concurreren en daarbij aan dezelfde regels onderworpen zijn;

- leveranciers van diensten - die zich tot de eindgebruiker richten - dienen commerciële vrijheid te hebben en niet aan beperkingen op het stuk van vergunningen te worden onderworpen. Om paneuropese diensten en de innoverende combinatie van diverse diensten te bevorderen, dienen de exploitanten van mobiele netwerken verplicht te worden, gehoor te geven aan "redelijke" verzoeken van dienstenleveranciers om overeenkomsten te sluiten (in geval van weigering moeten dienstenleveranciers het recht hebben om de zaak aan de nationale regelgevende instantie voor te leggen). De exploitanten moeten ook transparante en niet-discriminerende voorwaarden voor interconnectie bieden. Deze commerciële relaties tussen dienstenleveranciers en exploitanten moeten door alle lid-staten ten volle worden erkend;

- de voorwaarden voor interconnectie moeten transparant, niet-discriminerend en kostengeoriënteerd zijn, en aan het proportionaliteitsbeginsel voldoen;

- exploitanten van mobiele netwerken hoeven niet de door nationale telecomexploitanten beschikbaar gestelde infrastructuur te gebruiken. Zij zullen vrij zijn om hun eigen infrastructuur op te zetten dan wel gebruik te maken van de infrastructuur van derden.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité is ingenomen met het Groenboek; de Commissie verdient alle lof voor het feit dat zij in dit document concrete voorstellen doet om de vooruitgang in deze sector te begeleiden en te stimuleren.

3.2. Dit Groenboek is een belangrijk onderdeel van het werk waarmee de Commissie sinds de publikatie van het Groenboek van 1987 constant bezig is geweest. De Resolutie van 22 juli 1993, waarin een tijdschema voor de verdere ontwikkeling van de telecommunicatiesector was opgenomen, heeft de steun van alle lid-staten gekregen. Het Comité gaat er dan ook van uit dat alle lid-staten de Commissie verder zullen steunen, nu gedetailleerde voorstellen voor verdere maatregelen het licht zien.

3.3. Het Comité spreekt zijn steun uit voor dit Groenboek, dat belangrijke voorstellen bevat. Niettemin heeft het enkele bedenkingen, m.n. wat de mogelijkheid betreft om alle voorstellen zonder aanpassingen ten uitvoer te leggen. Het meent namelijk dat een aantal ervan, m.b.t. de wijze waarop nieuwe diensten aan het publiek worden aangeboden, in sommige lid-staten grondig zullen moeten worden aangepast. Dit punt wordt nader gedetailleerd in paragraaf 4.

3.4. Met het GSM-systeem, het digitale mobiele telecommunicatiestysteem dat heel Europa bestrijkt, heeft de Europese Unie een geavanceerde technologie van wereldniveau in huis. Zij dient op dit succes voort te bouwen. Tot nog toe hebben een zestigtal landen in de hele wereld dit systeem ingevoerd of aangekondigd dit te zullen doen.

3.5. In het Groenboek wordt o.m. op de volgende feiten de aandacht gevestigd :

- de potentiële markt voor "personal communications"-diensten (PCS) is gigantisch;

- terwijl de maximale dichtheid van op het vaste net aangesloten abonnees naar verwachting niet veel hoger ligt dan 50 % van de bevolking, zou uiteindelijk bijna 80 % van de bevolking op het PCS-net kunnen worden aangesloten;

- verwacht wordt, dat tot het jaar 2000 in totaal tussen de 27 en de 45 miljard ecu in infrastructuur voor mobiele communicatie zal worden geïnvesteerd.

3.6. Mobiele communicatie is een snel groeiende sector waarin de Europese technologie toonaangevend is in de wereld. Daarom is het zaak, de onderhavige voorstellen te bezien in het perspectief van een sterk expanderende markt met grotere afzetmogelijkheden voor producenten, dienstenleveranciers en netwerkexploitanten, waaruit voordelen voor de hele Europese economie zullen voortvloeien. De actieve ontwikkeling van mobiele en persoonlijke communicatie zal de werkgelegenheid in de telecom-sector sterk stimuleren, op een moment dat in deze sector banen worden geschrapt ten gevolge van de invoering van nieuwe technieken in het vaste netwerk. Het uiteindelijke effect op de werkgelegenheid is moeilijk te voorspellen, maar zal misschien min of meer neutraal zijn.

3.6.1. Sommige lid-staten hebben achterstand bij de uitvoering van reeds aangenomen EU-wetgeving, m.n. wat betreft :

- de Richtlijn inzake eindapparatuur, de basis-Richtlijn inzake ONP en de Richtlijn inzake telecommunicatiediensten ();

- de bij deze Richtlijnen voorgeschreven scheiding van exploitatie en regelgevende functies is nog niet verwezenlijkt, en afzonderlijke nationale regelgevende instanties functioneren nog niet in alle lid-staten. Zulke instanties zijn onontbeerlijk om ervoor te zorgen dat alle wetten en regelingen op telecommunicatiegebied in acht worden genomen. Van de Commissie kan immers niet worden verwacht dat zij zich met alle aspecten van de regelgeving in de lid-staten inlaat.

3.6.2. De betrokken lid-staten zullen maatregelen moeten nemen om dit soort achterstanden weg te werken, anders kan met nieuwe initiatieven in de sector mobiele en persoonlijke communicatie geen vooruitgang worden geboekt.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Het Comité meent dat de Commissie de volgende aspecten van het Groenboek nog eens nader zou moeten bekijken voordat het een witboek of concrete voorstellen voor verdere maatregelen opstelt (zie "Voorgestelde standpunten", Groenboek blz. 32-43) :

4.2.

Vergunningen

De Commissie roept belangrijke vragen op m.b.t. de wijze waarop vergunningen worden verleend en de voorwaarden die daarbij gelden; deze verschillen namelijk van lid-staat tot lid-staat en kunnen intrinsiek anti-concurrentieel, ondoorzichtig en discriminerend zijn. De Commissie legt in haar opmerkingen over deze kwesties de nadruk op de noodzaak om ervoor te zorgen dat de procedures voor de verlening van vergunningen transparant en niet-discriminerend zijn; anders zou het bijvoorbeeld kunnen dat een telecommunicatieorganisatie die reeds op de markt aanwezig is haar eigen mobiele net kruissubsidieert, ten nadele van een nieuwe GSM-exploitant.

4.2.1. Daarnaast wekt de suggestie dat vergunningen zouden kunnen worden geveild enige zorg. Toewijzing aan de hoogste bieder kan immers tot hogere kosten leiden, waarvoor uiteindelijk de gebruiker opdraait. Het Comité vindt dat dit geen goede ontwikkeling zou zijn.

4.3.

Levering van diensten

In het Groenboek wordt voorgesteld, een gedragscode voor dienstenleveranciers in te voeren. Deze code, die vrijwillig door de leveranciers zou worden overgenomen, zou essentiële eisen en verplichtingen moeten bevatten op het stuk van beschikbaarheid en kwaliteit van de te leveren diensten. Ook zouden daarin meer bindende eisen kunnen worden opgenomen m.b.t. infrastructurele diensten. Het Comité is van mening dat gedragscodes in overeenstemming moeten zijn met de in de lid-staat geldende tradities en gebruiken.

4.3.1. Naast de verplichting voor netwerkexploitanten om gehoor te geven aan "redelijke" verzoeken van dienstenleveranciers, dient te worden bepaald dat een nieuwe aanbieder op de markt voor mobiele communicatie het recht heeft om desgewenst dienstenleverancier te worden voor een reeds gevestigde exploitant van een mobiel netwerk totdat hij over zijn eigen mobiel netwerk kan beschikken.

4.4.

Interconnectie

Het is van essentieel belang dat interconnectie wordt vergemakkelijkt. Ook daarom zijn goed functionerende nationale regelgevende instanties van groot belang. Aanvragers van interconnecties zullen zich waarschijnlijk tot die instantie moeten wenden indien zij het bijvoorbeeld met de exploitant van een openbaar geschakeld netwerk niet eens kunnen worden over de voorwaarden, inclusief het tarief, voor interconnectie. Op dit gebied is het door de Raad verrichte werk, zoals dit bijvoorbeeld reeds in Richtlijn 92/44/EEG betreffende de toepassing van Open Network Provision op huurlijnen zijn neerslag heeft gekregen, van belang.

4.5.

Infrastructuur

Nieuwe aanbieders moeten vrij zij om hun eigen infrastructuur aan te leggen; dit is van groot belang. Daarbij dient de aanbieder zelf uit te maken of dit rendabel is; het gaat erom dat de keuzevrijheid niet wordt beperkt door een permanent monopolie. Bij de infrastructuurvoorzieningen wordt in de Unie in toenemende mate een - beperkte - concurrentie toegestaan, en de voordelen van die concurrentie voor de consument zouden zichtbaar moeten worden in de prijzen die voor de leverantie van diensten worden aangerekend.

4.6.

Radiofrequenties

Gelijkwaardige toegang tot het radiofrequentiespectrum voor alle exploitanten van mobiele communicatie is van essentieel belang. Planning en toewijzing van het radiofrequentiespectrum moeten daarom in elke lid-staat in handen zijn van een onafhankelijke en objectieve instantie - de nationale regelgevende instantie of een andere onafhankelijke organisatie - die los staat van welke TO dan ook.

4.6.1. Het is van belang dat gemeenschappelijke frequentiebanden worden voorgeschreven voor diensten in DCS-1800 en voor UMTS (). DCS-1800 () maakt deel uit van de GSM-familie (), en in sommige lid-staten zijn reeds frequenties aan een bestaand netwerk toegewezen. Voor deze normen worden momenteel geen belangrijke ontwikkelingen verwacht. De GSM-900-systemen hebben waarschijnlijk nog genoeg frequentiebereik om nog een tijdje aan de Europese vraag te kunnen voldoen. Beleidsmaatregelen moeten een probleemloze overgang van de bestaande technologie naar een UMTS-systeem van de derde generatie mogelijk maken; daarvoor moet voldoende frequentiebereik voorhanden zijn.

4.6.2. GSM-exploitanten in de hele Unie zullen problemen krijgen in lid-staten waar bijvoorbeeld de toewijzing van GSM-frequenties niet conform Richtlijn 87/372/EEG van de Raad () is goedgekeurd. Dit beperkt de mogelijkheid voor GSM-exploitanten om op soortgelijke frequenties met elkaar te concurreren.

4.7.

Nummering

Gelijke toegangsnummers voor netwerken en diensten zouden het gebruik van de diverse diensten in Europa aanzienlijk kunnen vergemakkelijken en bevorderlijk zijn voor de groei van het verkeer. In beginsel kan er dan ook geen bezwaar zijn tegen nieuwe uniforme nummeringsafspraken. De Commissie dient echter tegelijkertijd in samenwerking met diverse netwerkexploitanten een financieringsplan op te stellen. Het is niet duidelijk wie de kosten zal moeten dragen van de hervorming van het nummeringssysteem.

4.7.1. Het beheer van nummeringsplannen mag overigens niet aan een TO worden overgelaten. Dit is een regelgevende functie, die aan een onafhankelijke instantie moet worden toevertrouwd (zie ook opmerking in par. 4.6).

4.8.

De ontwikkeling naar PCS stimuleren

De opmerkingen betreffende de interconnectie van vaste en mobiele telecomnetwerken zijn ook hier grotendeels van toepassing. Hoewel in het "Overzicht van de situatie in de telecommunicatiesector" van 1992 reeds sprake was van het opheffen van beperkingen op de gecombineerde exploitatie van vaste en mobiele netwerken, luidt het standpunt van de Raad dat een besluit betreffende netwerkmonopolies dient te steunen op breed openbaar overleg, waaraan het aangekondigde groenboek van de Commissie betreffende infrastructuur een bijdrage zal leveren.

4.9.

Overige aspecten

4.9.1.

Eerlijke concurrentie

In het Groenboek had meer aandacht moeten worden besteed aan de noodzaak om de diverse activiteiten van TO's te scheiden. Dit is nodig om risico's van kruissubsidiëring, verborgen kosten en onderlinge bevoordeling te vermijden.

4.9.2. De scheiding van activiteiten dient ook geregeld te worden door de bestaande communautaire wetgeving - m.n. die betreffende de mededinging - uit te breiden tot aspecten als "cross-promotion" van diensten. Voor nieuwe concurrenten op de markt moet in aanpassingen worden voorzien wanneer de reeds op de markt aanwezige TO een voorsprong heeft en een sterke marktpositie inneemt.

4.9.3. Andere aspecten betreffen de informatie, o.m. vertrouwelijkheid van en toegang tot informatie. Het zou nodig kunnen zijn binnen de TO een afzonderlijk bureau op te richten voor aangelegenheden die de infrastructuurgebruikers betreffen (een zgn. "Signatory Affairs Office") zodat hun vertrouwelijke commerciële informatie, bijvoorbeeld orders voor capaciteit op huurlijnen in een bepaald geografisch gebied, niet terecht komt bij de "commerciële kant" van de TO.

4.9.4. Qua tarifering is het van belang dat de markt wordt ontwikkeld zodat de tarifering op de kosten wordt afgestemd. De praktijk van "access deficit charges" om tekorten elders weg te werken, druist in tegen het reeds in diverse Richtlijnen en Mededelingen vastgelegde tariferingsbeginsel. Qua aanrekening dienen transparante en niet-discriminerende beginselen duidelijk te worden vastgelegd.

4.9.5.

Toegang tot markten in derde landen

4.9.5.1. In dit Groenboek wordt de noodzaak geanticipeerd van evenwichtige, eerlijke marktverhoudingen, wil de Europese telecomindustrie efficiënt functioneren en in staat zijn op de wereldmarkten te concurreren. Dit is een goede doelstelling. Immers, de Europese markten zijn momenteel weliswaar meer toegankelijk voor aanbieders van buiten de Unie, maar de vraag is of dit ook in de andere richting geldt.

4.9.5.2. Het Comité neemt nota van de opmerkingen van de Commissie, maar twijfelt ten zeerste aan de kansen op succes van de voorgestelde benadering. Vanwege wettelijke beperkingen, met name in de VS, heeft de EU weinig uitzicht op het veroveren van belangrijke marktaandelen in dat land. Daarom is het Comité van mening dat veel doortastender maatregelen, misschien op politiek niveau, nodig zullen zijn om in andere delen van de wereld in de nabije toekomst enigszins gelijke kansen te krijgen.

4.9.6.

Gegevensbescherming

De Commissie erkent de noodzaak om de privé-sfeer te beschermen. GSM-technieken bieden wat dit betreft meer garanties dan analoge systemen. De Commissie heeft aangekondigd dat problemen inzake gegevensbescherming zullen worden behandeld in een binnenkort te publiceren voorstel.

4.10.

Gezondheid, veiligheid en milieu

De hele mobiele-communicatiesector hangt af van de algemene maatschappelijke acceptatie van het gebruik van radiogolven voor communicatiedoeleinden. Daarom dient nader te worden ingegaan op de bezorgdheid over schadelijke effecten van radiogolven. Ook milieu-aspecten moeten aandacht krijgen. In het Groenboek wordt bijvoorbeeld gesproken over de noodzaak van regelingen waarbij meerdere exploitanten dezelfde installaties delen, niet alleen om de infrastructuurkosten te drukken - waarvan de consument profiteert - en om eerlijke concurrentie te bevorderen, maar ook om de impact op het milieu te verminderen door wildgroei van zendmasten e.d. zoveel mogelijk terug te dringen.

4.11.

Economische en sociale aspecten

4.11.1. Zoals in vele andere sectoren het geval is, zal de werkgelegenheid het effect blijven ondergaan van de technische ontwikkelingen. Aan de ene kant zullen banen bij het vaste netwerk verloren gaan, maar aan de andere kant zullen nieuwe banen ontstaan naarmate de sector mobiele communicatie groeit. Verwacht mag worden dat een sterke Europese telecommunicatie-industrie een goede concurrentiepositie op de wereldmarkt zal weten te veroveren, waaruit economische voordelen zullen voortvloeien, ook voor Europese werknemers.

4.11.2. Tegen deze achtergrond zijn scholing en omscholing van groot belang. Daarom zou het een zeer goede zaak zijn indien Raad en Commissie niet alleen initiatieven zouden nemen om diensten te harmoniseren en te liberaliseren, maar ook om de impact van deze besluiten op het bedrijfsleven te bestuderen. Indien dit probleem hoge prioriteit wordt gegeven, zou de angst bij vele werknemers misschien kunnen worden weggenomen.

4.11.3. Het is absoluut noodzakelijk dat deze initiatieven worden voorafgegaan door een grondige studie van de economische en sociale gevolgen voor de telecomsector in zijn geheel.

Brussel, 14 september 1994.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

S. TIEMANN

() Doc. COM(87) 290 def. van 30. 6. 1987; Nederlandse versie 26. 11. 1987.

() De term "apparatuur" omvat de basisstations, de term "terminals" omvat de handsets.

() Richtl+nen 88/301/EEG, PB nr. L 131 van 25. 7. 1988, blz. 3; 90/387/EEG, PB nr. L 192 van 24. 7. 1990, blz. 1; 90/388/EEG, PB nr. L 192 van 24. 7. 1990, blz. 10.

() UMTS : Universal Mobile Telecommunications System.

() DCS-1800 : norm voor een personal communications network in de 1800 Mhz-band.

() GSM : Global System for Mobile Communications.

() Richtl+n van de Raad van 25 juni 1987 - PB nr. L 197 van 17. 7. 1987, blz. 85.