AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD EN DE REKENKAMER OVER HET BEHEER VAN HET GARANTIEFONDS VAN HET EUROPEES FONDS VOOR STRATEGISCHE INVESTERINGEN IN 2020

Financiële informatie over het EFSI wordt hieronder voorgesteld, onderverdeeld in vier rubrieken:

Voorts brengt de EIB krachtens artikel 16, lid 2, van de EFSI-verordening jaarlijks verslag uit aan het Europees Parlement en de Raad, waarbij specifiek wordt ingegaan op de totale risico’s die aan de financierings- en investeringsverrichtingen in het kader van het EFSI verbonden zijn, alsook op het beroep dat op de garantie is gedaan.

De EIB en het EIF zijn verantwoordelijk voor het beoordelen en monitoren van het aan de individuele verrichtingen verbonden risico onder de EU-garantie en voor het rapporteren aan de Commissie, overeenkomstig artikel 16 van de EFSI-verordening. Op basis van deze rapportage en van coherente en prudente aannames over de toekomstige activiteiten zorgt de Commissie ervoor dat het streefbedrag en het niveau van het EFSI-garantiefonds in kwestie volstaan.

Voor het EFSI-garantiefonds is geleidelijk aan een voorziening aangelegd, maar deze voorziening zal in 2022 worden beëindigd. Overeenkomstig artikel 12, lid 4, worden de middelen van het EFSI-garantiefonds rechtstreeks beheerd door de Commissie en belegd met inachtneming van het beginsel van goed financieel beheer en van adequate prudentiële regels.

Bij Verordening (EU, Euratom) 2018/1046 (hierna “Financieel Reglement” genoemd) is het gemeenschappelijk voorzieningsfonds (hierna “GVF” genoemd) opgericht waarin de voorzieningen worden aangehouden die dienen ter dekking van de financiële verplichtingen ten gevolge van begrotingsgaranties en programma’s voor financiële bijstand vanaf de datum van toepassing van het meerjarig financieel kader 2021-2027 (MFK). Deze bepalingen zijn op 1 januari 2021 in werking getreden. Vanaf die datum vormt het EFSI-garantiefonds een afzonderlijk compartiment binnen het GVF.

Overeenkomstig artikel 16, lid 6, van de EFSI-verordening legt de Commissie uiterlijk op 31 mei van elk jaar het Europees Parlement, de Raad en de Rekenkamer een jaarverslag voor over het beheer van het EFSI-garantiefonds tijdens het voorgaande kalenderjaar, met inbegrip van een beoordeling van de toereikendheid van het streefbedrag en de omvang van het EFSI-garantiefonds en van de mogelijke noodzaak tot aanvulling ervan. Dit jaarverslag bevat een beschrijving van de financiële positie van het EFSI-garantiefonds aan het eind van het voorgaande kalenderjaar, de financiële stromen tijdens het voorgaande kalenderjaar alsmede een lijst met de belangrijke transacties en alle relevante informatie over de financiële rekeningen. Het verslag bevat tevens informatie over het financieel beheer, de prestaties en het risico van het EFSI-garantiefonds aan het eind van het voorgaande kalenderjaar.

Bij Verordening (EU) 2017/2396 van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2017 is de EFSI-verordening verder gewijzigd om de looptijd van het Europees Fonds voor strategische investeringen te verlengen en om het fonds en de Europese investeringsadvieshub in technisch opzicht te versterken (hierna “EFSI 2.0-wijziging” genoemd). In het kader van de EFSI 2.0-wijziging is onder andere de EU-garantie uitgebreid en het streefbedrag voor de voorziening van het fonds aangepast. Op 22 juli 2015 hebben de Europese Commissie en de Europese Investeringsbank (EIB) de overeenkomst over het beheer van het EFSI en de verlening van de EU-garantie (de EFSI-overeenkomst) ondertekend.

De beleggingsportefeuille van het EFSI-garantiefonds wordt belegd in overeenstemming met de beheerbeginselen die vervat zijn in Besluit C(2016) 165 van de Commissie van 21 januari 2016 tot goedkeuring van de richtsnoeren voor het beheer van de activa van het EFSI-garantiefonds.

In 2020 werd geen beroep op de garantie gedaan in verband met verrichtingen in wanbetaling. Op de EU-garantie werd echter wel een beroep gedaan als volgt:

In het EFSI-garantiefonds werd in de loop van het jaar daadwerkelijk een totaalbedrag van 1 249 miljoen EUR gestort. Het overgrote deel hiervan kwam uit de betalingskredieten van de algemene begroting van de EU, terwijl een bedrag van 156 miljoen EUR als bestemmingsontvangst van het EFSI werd teruggevorderd en een bedrag van 5 miljoen EUR als aanvullende betalingskredieten werd overgeboekt aan het eind van het begrotingsjaar.

In 2020 is in totaal 301 miljoen EUR aan begrotingsmiddelen vastgelegd voor de voorziening van het EFSI-garantiefonds. Van dit bedrag is 153 miljoen EUR aan begrotingskredieten vastgelegd in overeenstemming met Besluit C(2020) 451 van de Commissie. Aanvullende vastleggingskredieten voor een bedrag van 148 miljoen EUR zijn vastgelegd als bestemmingsontvangsten.

Voor de EFSI-verrichtingen in het kader van het kmo-venster heeft de EU in 2020 295,2 miljoen euro aan nettokosten gemaakt.

In 2020 werd bij EFSI-verrichtingen in het kader van het venster infrastructuur en innovatie netto-opbrengsten van 243,4 miljoen EUR voor de EU gegenereerd. Van dit bedrag werd op 31 december 2020 een nettovordering van de Commissie op de EIB van 76,8 miljoen EUR in de jaarrekening van de EU voor 2020 geboekt.

De blootstelling uit hoofde van de EU-garantie in verband met uitbetaalde uitstaande EFSI-verrichtingen door de EIB-Groep bedroeg per 31 december 2020 18,9 miljard EUR, op een totaal van de netto beschikbare EU-garantie van 25,8 miljard EUR. Het bedrag van 18,6 miljard EUR wordt als voorwaardelijke verplichting geregistreerd in de toelichting bij de financiële staten van de EU voor 2020, terwijl een voorziening is opgenomen voor het resterende bedrag.

De totale activa van het EFSI-garantiefonds bedroegen 8 028 miljoen EUR op 31 december 2020. De activa bestonden uit de portefeuille beleggingseffecten, geclassificeerd als voor verkoop beschikbaar (7 526 miljoen EUR), een valutatermijncontract voor de verkoop van USD met een positieve netto contante waarde, geclassificeerd als financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in overschot of tekort (6 miljoen EUR) en kasequivalenten (496 miljoen EUR).

Volgens deze richtsnoeren voorzien de activa in de beleggingsportefeuille in voldoende liquiditeit met betrekking tot de potentiële garantieverzoeken, maar moeten zij gericht blijven op een niveau van rendement en risico dat verenigbaar is met het behoud van een hoge graad van zekerheid en stabiliteit.

Er zijn strategieën voor beleggings- en risicobeheer vastgesteld waarin rekening is gehouden met de beleggingsdoelstellingen en de marktvooruitzichten. De beleggingsstrategie was gericht op een grotere spreiding over verschillende vastrentende activaklassen.

4.2. Marktontwikkelingen in 2020

In 2020 werden de marktontwikkelingen gedomineerd door het coronavirus (COVID-19), de verwoestende gevolgen ervan voor de volksgezondheid en de wereldeconomie en de snelle en sterke beleidsreactie van regeringen en centrale banken.

Vastrentende markten begonnen het jaar optimistisch dankzij de vooruitgang in de handelsrelatie tussen de Verenigde Staten en China en een over het geheel genomen positief economisch sentiment. Het rendement van de Duitse overheidsobligaties (Bund) met een looptijd van tien jaar bereikte medio januari een piek van –0,16 %, het hoogste niveau van het hele jaar.

Rond maart werd meer dan de helft van de wereldbevolking daadwerkelijk in afzondering geplaatst toen de dreiging van het virus steeds duidelijker werd. Dit zorgde voor een wereldwijde schok zowel aan de vraagzijde als aan de aanbodzijde, met name bij persoonlijke diensten.

De financiële markten werden overal ter wereld geconfronteerd met een plotselinge schok, die hand in hand ging met een belangrijke toename van de risicoaversie en de volatiliteit. De daarmee gepaard gaande “dash for cash” leidde tot noodverkopen van activa, die voor ontwrichting zorgden en de stabiliteit van de financiële markten bedreigden.

Aandelenmarkten stortten in en beleggers stapten over op veilige activa, zoals de Bund, waarvan het rendement snel daalde tot –0,86 % tegen medio maart, het laagste niveau van het jaar. Het rendement van Amerikaanse staatsobligaties daalde nog sterker als gevolg van twee noodrenteverlagingen van in totaal 150 basispunten die de Federal Reserve, de centrale bank van de VS, begin maart doorvoerde. De daling van het rendement van veilige beleggingen werd vervolgens, net als bij de andere vastrentende waarden, temidden van marktonzekerheid en beperkte liquiditeit omgebogen in een stijging. Tien dagen na het bereiken van het dieptepunt van het jaar was de Bund weer terug op –0,20 %. De spreads van andere Europese overheidsobligaties ten opzichte van de Bund namen aanzienlijk toe, evenals de spreads van alle andere vastrentende activaklassen.

Om het vertrouwen te herstellen, verstrekten regeringen reddingspakketten en zorgden centrale banken voor monetaire accommodatie (bv. verlaging van de beleidsrente en/of aankoop van activa) op een ongekende schaal. Dit heeft bijgedragen tot de kalmering van de markten en het herstel van de algehele waardering van activa. Na een grote volatiliteit in maart stabiliseerden de spreads zich vanaf april, waarna zij in het algemeen een neerwaarts traject volgden. De aankondiging van ongekend grote begrotingspakketten wereldwijd en in Europa, met name de 750 miljard EUR in het kader van het herstelinstrument “NextGenerationEU”, leidde tot een stijging van de totale rendementen in juni. De centrale banken bleven echter gunstige financieringsvoorwaarden bieden, ondanks de aanhoudende neerwaartse risico’s. Over het geheel genomen namen de rendementen en de spreads in de eurozone gedurende de rest van het jaar geleidelijk af, terwijl het vertrouwen van beleggers bleef verbeteren dankzij de vooruitgang op het gebied van vaccinatie en het vooruitzicht van een verdere stimulans na de Amerikaanse verkiezingen in november. De Bund sloot het jaar af op –0,57 %.

Hoewel vastrentende markten worden gekenmerkt door een zeer hoge volatiliteit, boden zij al met al aantrekkelijke beleggingsmogelijkheden, die op hun beurt bijdroegen aan het positieve rendement van het EFSI-garantiefonds aan het einde van het jaar.

4.3. Samenstelling en belangrijkste risicokenmerken van de portefeuille

Uit de eindejaarscijfers van de portefeuille van het EFSI-garantiefonds blijkt dat de portefeuille qua activaklassen en ratingcategorieën goed gediversifieerd is. Daarnaast is er ook sprake van diversificatie in niet in euro luidende effecten (USD) in de vorm van een toewijzing aan Amerikaanse staatsobligaties en effecten van andere Amerikaanse emittenten (bv. supranationale instellingen, andere soevereine leningnemers en agentschappen) en contanten voor ongeveer 6 % van de portefeuille. Het valutarisico wordt afgedekt.

Het percentage van de obligaties dat voldoet aan milieu-, sociale en governancecriteria bedroeg eind 2020 9,5 %, vergeleken met 6,9 % eind 2019. De duration van de portefeuille bedroeg eind 2020 3,19 jaar en de gemiddelde kredietrating was BBB+.

Ongeveer 33 % van de portefeuille bestond uit obligaties met een resterende looptijd van minder dan één jaar, obligaties met variabele rente en kortlopende geldmarktinstrumenten die een extra liquiditeitsbuffer voor de portefeuille bieden.

Het profiel van de portefeuille is wat duration, kredietrisico en liquiditeit betreft gekalibreerd in overeenstemming met de verwachte kasstromen die voortvloeien uit de EFSI-verrichtingen onder EU-garantie (bv. verwachtingen in verband met een beroep dat op de garantie zal worden gedaan, opbrengsten).

4.4. Prestatie

De jaarprestatie wordt berekend op een tijdgewogen basis, zodat die geen invloed ondervindt van de omvang van de portefeuille, die in de loop van het jaar is blijven groeien.

In een marktomgeving die wordt gekenmerkt door gezondheidsgerelateerde volatiliteit en historisch lage rendementen, heeft het fonds in 2020 een absolute jaarprestatie van 1,246 % neergezet. Dit komt overeen met de jaarprestatie van de EFSI-benchmark (1,23 %). De prestaties van zowel de benchmark als de portefeuille in 2020 waren echter grotendeels het gevolg van positieve curverendementen. Gezien de historisch lage niveaus van de rendementen in de EU en de Verenigde Staten zouden de portefeuille en de benchmark de komende jaren negatief kunnen worden beïnvloed door tegengestelde curvebewegingen (d.w.z. stijgende rendementen).

5.Beoordeling van de toereikendheid van het streefbedrag en de omvang van het EFSI-garantiefonds

Op 31 december 2020 bedroegen de totale gecumuleerde ondertekende verrichtingen in het kader van EFSI 82,7 miljard EUR met betrekking tot alle lidstaten, waarvan 57,2 miljard EUR in het kader van het venster infrastructuur en innovatie (629 verrichtingen) en 25,5 miljard EUR in het kader van het kmo-venster (792 verrichtingen). Dit betekent globaal genomen een aanzienlijke stijging ten opzichte van 31 december 2019, toen de totale waarde van de ondertekende overeenkomsten 68,7 miljard EUR bedroeg. De bovenstaande cijfers vertegenwoordigen de totale bedragen die de EIB-groep vanaf de oprichting van het EFSI heeft toegekend, terwijl het uitstaande risico slechts gedeeltelijk door de EU-garantie wordt gedekt in het kader van het EFSI. Dit laatste wordt nader toegelicht in de volgende alinea’s van dit punt en in punt 3 hiervoor. Op 31 december 2020 bedroeg de totale uitstaande blootstelling uit hoofde van uitbetaalde verrichtingen onder de EU-garantie 18,9 miljard EUR (16,5 miljard voor het venster infrastructuur en innovatie en 2,4 miljard voor het kmo-venster), tegenover 18,4 miljard EUR in 2019.