I. INLEIDING

Dit is het achttiende voortgangsverslag over de totstandbrenging van een echte en doeltreffende Veiligheidsunie. De ontwikkelingen op het gebied van twee belangrijke pijlers komen aan bod: de bestrijding van terrorisme, georganiseerde criminaliteit en de middelen ter ondersteuning daarvan, en de verbetering van onze weerbaarheid en veerkracht tegenover die dreigingen.

In de aanloop naar de verkiezingen voor het Europees Parlement van mei 2019 wordt in dit verslag gewezen op de belangrijke werkzaamheden die op verschillende niveaus zijn verricht om cyberdreigingen en desinformatie bij de verkiezingen aan te pakken en te voorkomen. Naar aanleiding van de oproep van de Europese Raad tot maatregelen om de democratische stelsels van de Unie te beschermen en desinformatie in de aanloop naar de komende verkiezingen te bestrijden, heeft de Unie aanzienlijke vooruitgang geboekt in de richting van meer gecoördineerde maatregelen op het gebied van electorale weerbaarheid. De Unie zal haast moeten maken, wil ze goed voorbereid zijn wanneer de Europese kiezer in mei 2019 naar de stembus gaat. Daarom roept de Commissie alle betrokken actoren – overheidsinstanties, politieke partijen en met name onlineplatforms – op zich dubbel zo hard in te zetten vóór electorale weerbaarheid en tegen desinformatie. De voortgang op dit gebied zal besproken worden tijdens de komende Europese Raad op 21 en 22 maart 2019. In de aanloop naar die bijeenkomst roept de Commissie de lidstaten op om hun coördinatie bij de bestrijding van desinformatie en de bescherming van de verkiezingen voor het Europees Parlement op te voeren.

De EU heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de totstandbrenging van een echte en doeltreffende Veiligheidsunie. Zo is er overeenstemming bereikt over een aantal prioritaire wetgevingsinitiatieven die de veiligheid voor alle burgers zullen verbeteren. De afgelopen maanden hebben het Europees Parlement en de Raad overeenstemming bereikt over de interoperabiliteit van de EU-informatiesystemen voor veiligheid, grensbeheer en migratiebeheer, en over nieuwe EU-regels om de armslag van terroristen en criminelen te beperken door de toegang tot precursoren voor explosieven, de financiering van hun activiteiten en de mogelijkheden om onopgemerkt te reizen, te bemoeilijken. Door een akkoord te bereiken over 15 van de 22 wetgevingsinitiatieven die de Commissie in het kader van de Veiligheidsunie heeft voorgesteld (zie de lijst van alle initiatieven inzake de Veiligheidsunie in bijlage I), komt de EU haar beloften na op een gebied dat zowel voor het Europees Parlement en de Raad als voor de Commissie van prioritair belang is.

Dit neemt niet weg dat er nog meer inspanningen vereist zijn. Met name moeten de medewetgevers, binnen het huidige wetgevingsmandaat, het urgente gevaar van terroristische online-inhoud aanpakken en daartoe overeenstemming bereiken over het voorstel van de Commissie. Voorts dienen het Europees Parlement en de Raad het eens te worden over het voorstel van de Commissie voor een versterkte Europese grens- en kustwacht teneinde de veiligheid te verbeteren door middel van een verscherpte bescherming van de buitengrenzen van de Unie.

De tragische gebeurtenissen van 15 maart 2019 in Christchurch (Nieuw-Zeeland) tonen aan dat de terroristische dreiging nog steeds een duidelijk en reëel gevaar vormt, gevoed door extreemrechtse of andere extremistische ideologieën. Dat het problematisch blijkt om live gestreamde inhoud van internetplatforms te verwijderen en te voorkomen dat deze weer opduikt, onderstreept het fundamentele belang van het voorstel van de Commissie inzake terroristische online-inhoud. Het is cruciaal dat de medewetgevers onverwijld overeenstemming bereiken over de voorgestelde regels inzake het verwijderen van terroristische online-inhoud. Even belangrijk in de strijd tegen terrorisme in al zijn vormen is dat alle lidstaten uitvoering geven aan al de wetgeving die de EU met name naar aanleiding van de terroristische aanslagen in Europa heeft vastgesteld om de armslag voor terroristen te beperken, meer bepaald de richtlijn terrorismebestrijding en de richtlijn inzake de controle op de verwerving en het voorhanden hebben van vuurwapens. In het kader van de strijd tegen extremisme heeft de Commissie zich ook gebogen over het probleem van illegale haatzaaiende uitingen op internet, islamofobie en antisemitisme en heeft zij maatregelen in dit verband genomen.

In dit verslag wordt ook uiteengezet welke vorderingen er zijn gemaakt met andere prioritaire dossiers op het gebied van veiligheid, met name wat betreft maatregelen ter ondersteuning van de bescherming van openbare ruimten. Om de voordelen van een doeltreffende en echte Veiligheidsunie ten volle te kunnen benutten, moet er in de allereerste plaats voor worden gezorgd dat de overeengekomen maatregelen volledig en correct worden uitgevoerd. De Commissie ondersteunt de lidstaten hier actief bij, bijvoorbeeld met financiering en door de uitwisseling van goede praktijken te faciliteren. Zo nodig maakt de Commissie gebruik van alle bevoegdheden die haar krachtens de Verdragen voor de handhaving van het EU-recht ter beschikking staan, inclusief inbreukprocedures in voorkomend geval.

Dit verslag moet worden bezien tegen de achtergrond van de vijftiende Europese Herdenkingsdag voor de Slachtoffers van Terrorisme op 11 maart 2019, vijftien jaar na de bomaanslagen van 11 maart 2004 in Madrid en drie jaar na de dodelijke aanslagen in Brussel en Zaventem van 22 maart 2016. Het verlenen van steun aan de slachtoffers van terroristische aanslagen is een belangrijk onderdeel van de totstandbrenging van een echte en doeltreffende Veiligheidsunie. Om deze steun nog verder op te voeren, heeft de Commissie op 31 januari 2019 een besluit goedgekeurd over de financiering van het proefproject "Oprichting van een EU-kenniscentrum voor slachtoffers van terrorisme". Het EU-kenniscentrum zal fungeren als expertisecentrum en platform voor mensen die beroepsmatig te maken hebben met slachtoffers van terrorisme.

De Commissie is verheugd over het verslag van het Europees Parlement over conclusies en aanbevelingen van de Bijzondere Commissie terrorisme en beschouwt dit als een waardevolle bijdrage aan de gezamenlijke werkzaamheden voor de totstandbrenging van een echte en doeltreffende Veiligheidsunie.

II. UITVOERING VAN WETGEVINGSPRIORITEITEN

1.Krachtigere en slimmere informatiesystemen voor veiligheid en grens- en migratiebeheer

Informatie-uitwisseling is een centraal onderdeel van de ondersteuning die de EU de nationale autoriteiten biedt in de strijd tegen terrorisme en zware criminaliteit. De interoperabiliteit van de EU-brede informatiesystemen staat borg voor de nauwkeurigheid en volledigheid van de betrokken gegevens en betekent een omslag in de manier waarop gegevens aan de nationale autoriteiten worden verstrekt. De medewetgevers hebben een politiek akkoord bereikt over de prioritaire wetgevingsvoorstellen inzake de interoperabiliteit van de EU-informatiesystemen voor veiligheid, grensbeheer en migratiebeheer. De voorgestelde maatregelen zullen zorgen voor een meer intelligente en gerichte communicatie tussen de EU-informatiesystemen, met volledige inachtneming van de grondrechten. Dankzij een optimaal gebruik van bestaande gegevens zal de interoperabiliteit informatielacunes opvullen en blinde vlekken wegnemen door meervoudige identiteiten te helpen opsporen en identiteitsfraude tegen te gaan. Zodra de medewetgevers de nieuwe regels formeel vaststellen, zal de Commissie klaar staan om de lidstaten bij de uitvoering ervan te ondersteunen. Om de ambitieuze doelstelling – volledige interoperabiliteit van de EU-informatiesystemen voor veiligheid, grensbeheer en migratiebeheer tegen 2020 – te halen, is nauwe samenwerking vereist met de EU-agentschappen, alle lidstaten en de met Schengen geassocieerde landen. Ter voorbereiding daarop is op 5 maart 2019 een eerste workshop met deskundigen van de lidstaten gehouden om een doeltreffende coördinatie op gang te brengen.

Volgens de huidige stand van zaken zal de toekomstige architectuur van interoperabele EU-informatiesystemen bestaan uit het versterkte Schengeninformatiesysteem, het bestaande Visuminformatiesysteem, de onlangs overeengekomen uitbreiding van het Europees Strafregisterinformatiesysteem tot onderdanen van derde landen, het onlangs ingestelde inreis-uitreissysteem van de EU en het eveneens nieuwe Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS).

In het kader van de technische implementatie van het Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie heeft de Commissie op 7 januari 2019 een voorstel met technische wijzigingen van de betrokken verordening ingediend. De voorgestelde wijzigingen hebben betrekking op de rechtshandelingen voor de EU-informatiesystemen die zoekopdrachten van het Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie zullen ontvangen wanneer niet-visumplichtige onderdanen van derde landen voorafgaand aan hun reis naar het Schengengebied moeten worden beoordeeld op risico's uit het oogpunt van veiligheid of irreguliere migratie. De voorgestelde wijzigingen zijn noodzakelijk voor de volledige invoering van het Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie. De Commissie roept de medewetgevers op om hun werkzaamheden met betrekking tot de technische wijzigingen voort te zetten teneinde zo snel mogelijk tot een akkoord te komen, zodat het Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie snel en tijdig kan worden ingevoerd en begin 2021 operationeel kan worden.

In mei 2018 heeft de Commissie een voorstel ter versterking van het bestaande Visuminformatiesysteem ingediend dat voorziet in een grondiger onderzoek van de antecedenten van visumaanvragers en dat informatielacunes opvult door een betere uitwisseling van informatie tussen de lidstaten. De Raad heeft zijn onderhandelingsmandaat vastgesteld op 19 december 2018 en op 13 maart 2019 heeft het Europees Parlement in plenaire zitting zijn verslag over het voorstel in stemming gebracht en daarmee zijn eerste lezing afgerond. De Commissie roept de medewetgevers op om tijdens de volgende zittingsperiode van het Europees Parlement snel met de onderhandelingen van start te gaan.

In mei 2016 heeft de Commissie voorgesteld het toepassingsgebied van Eurodac uit te breiden zodat niet alleen de identificatie van asielzoekers eronder valt, maar ook die van onderdanen van derde landen die illegaal in de EU verblijven en/of de EU op irreguliere wijze binnenkomen. In overeenstemming met de conclusies van de Europese Raad van december 2018 en de mededeling van de Commissie van 6 maart 2019 met het voortgangsverslag over de uitvoering van de Europese migratieagenda roept de Commissie de medewetgevers op het voorstel onverwijld vast te stellen. Dankzij dit wetgevingsvoorstel kan Eurodac deel gaan uitmaken van de toekomstige architectuur van interoperabele EU-informatiesystemen en worden in dit systeem ook de cruciale gegevens geïntegreerd van onderdanen van derde landen die illegaal in de EU verblijven en/of de EU op irreguliere wijze binnenkomen.

Om krachtigere EU-informatiesystemen voor veiligheid, grensbeheer en migratiebeheer tot stand te brengen, roept de Commissie het Europees Parlement en de Raad op om:

·voor de verkiezingen voor het Europees Parlement hun goedkeuring te hechten aan het wetgevingsvoorstel betreffende Eurodac, waarover al bijna overeenstemming is bereikt (prioriteit van de gezamenlijke verklaring); ·vooruitgang te boeken teneinde snel een akkoord te bereiken over de voorgestelde technische wijzigingen die nodig zijn voor de invoering van het Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie.

2.Meer veiligheid door beter beheer van de buitengrenzen