TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

Krachtens artikel 25 bis, lid 2, van de Visumcode dient de Commissie regelmatig, ten minste eens per jaar, de door een derde land verleende medewerking op het gebied van overname te beoordelen en verslag van haar beoordeling te doen aan de Raad.

Op basis van bovengenoemde beoordeling en rekening houdend met de stappen die de Commissie heeft ondernomen om het niveau van medewerking van het betrokken derde land op het gebied van overname te verbeteren, alsook met de algemene betrekkingen van de Unie met het betrokken derde land, kan de Commissie concluderen dat het betrokken derde land onvoldoende medewerking verleent en dat derhalve maatregelen noodzakelijk zijn. Indien dit het geval is, dient de Commissie overeenkomstig artikel 25 bis, lid 5, punt a), van de Visumcode bij de Raad een voorstel in te dienen voor een uitvoeringsbesluit tot opschorting van de toepassing van een aantal bepalingen van de Visumcode voor onderdanen van dat derde land. De Commissie dient te allen tijde inspanningen te blijven leveren om de samenwerking met het betrokken derde land te verbeteren.

• Senegal

De samenwerking met Senegal op het gebied van de overname van zijn onderdanen die illegaal op het grondgebied van de EU verblijven, is nog steeds onvoldoende, zoals blijkt uit het terugkeerpercentage (de verhouding tussen het aantal uitgevoerde en uitgevaardigde terugkeerbesluiten), dat is gedaald van 7,3 % in 2019 tot 3,2 % in 2020 – een van de laagste ter wereld – terwijl het aantal personen dat werd gelast om te vertrekken nog steeds hoog is (8 485 personen in 2020). Het terugkeerpercentage bedroeg in 2021 8 % en de lidstaten hebben de Commissie meegedeeld dat de samenwerking op het gebied van identificatie en afgifte van reisdocumenten aanzienlijk is verslechterd en het afgiftepercentage (de verhouding tussen het aantal door derde landen afgegeven reisdocumenten en het aantal door de lidstaten ingediende overnameverzoeken) voortdurend terugloopt.

Zo er al sprake is van samenwerking tussen de lidstaten en Senegal, is die in ieder geval onregelmatig. De meeste lidstaten staan voortdurend voor problemen bij het aangaan van een zinvolle dialoog met Senegal over overname.

In het kader van permanente beoordelingen door de Commissie op basis van betrouwbare gegevens die verstrekt zijn door de lidstaten en door de instellingen, organen en instanties van de Unie dan wel tijdens besprekingen in de relevante werkgroepen van de Raad en vergaderingen van deskundigengroepen, hebben de lidstaten melding gemaakt van verschillende obstakels die elke stap in het overname- en terugkeerproces belemmeren, variërend van de identificatie van Senegalese onderdanen tot de afgifte van reisdocumenten en de organisatie van terugkeeroperaties. De Senegalese autoriteiten reageren niet of zeer traag op verzoeken van de lidstaten om identificatie en aanvullende ad-hocverzoeken. Het identificatieproces is daardoor zeer omslachtig en leidt zelden tot de afgifte van reisdocumenten. Ook de afgifte van reisdocumenten aan personen van wie de Senegalese nationaliteit is bevestigd, is problematisch. In 2022 keerde niemand via een chartervlucht terug en tussen januari en medio september 2022 keerde in vergelijking met andere derde landen met een vergelijkbaar aantal zaken een zeer gering aantal personen terug.

Sinds 2015 zijn de pogingen van de EU om de samenwerking op EU-niveau te formaliseren, ondanks verschillende politieke en technische contacten op hoog niveau, niet succesvol. De EU heeft Senegal, op politiek en technisch niveau, onder meer tijdens de gezamenlijke missie van de commissarissen onder leiding van de voorzitter van de Commissie naar Senegal in februari 2022 en de technische missie van de diensten van de Commissie in juni 2022, duidelijk gewezen op de noodzaak om de samenwerking bij de overname van eigen onderdanen die geen recht hebben om in de EU te verblijven, te verbeteren. Dit heeft tot nu toe echter niet de verwachte vooruitgang opgeleverd.

Gelet op het bovenstaande, het gebrek aan verbetering ondanks de stappen die de Commissie tot dusver op politiek niveau (gezamenlijke missie van de commissarissen onder leiding van de voorzitter van de Commissie naar Senegal in februari 2022) en technisch niveau (de technische missie van de diensten van de Commissie in juni 2022) heeft gezet om de samenwerking op het gebied van overname te verbeteren, en de algemene betrekkingen van de EU met Senegal, wordt de samenwerking van Senegal met de EU op het gebied van overname onvoldoende bevonden en actie nodig geacht.

• De algemene betrekkingen van de EU met Senegal

Senegal is een belangrijke partner in West-Afrika, aangezien het een stabiele democratie is in een instabiele regio en een centrale rol speelt op het gebied van veiligheid en migratie. Er is sprake geweest van een zekere bereidheid om, met hulp van de EU, te gaan samenwerken teneinde migrantensmokkel te bestrijden en iets te doen aan het grote aantal migranten uit Senegal dat naar de Canarische Eilanden vertrekt (van de personen die irregulier naar de Canarische Eilanden migreren, maken Senegalese onderdanen sinds september 2022 de op één na grootste groep uit). Senegal is momenteel voorzitter van de Afrikaanse Unie.

Het indicatieve meerjarenprogramma voor Senegal voor de periode 2021-2023 is goed voor 222 miljoen euro.

In 2019 werd een partnerschapsovereenkomst inzake duurzame visserij met de EU ondertekend.

Als lid van de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (Ecowas) is Senegal partij bij de EPO (economische partnerschapsovereenkomst) met de EU. Het land is partij bij de Overeenkomst van Cotonou, waarin, net als in de nieuwe overeenkomst die de EU heeft uitonderhandeld met de landen van Cotonou en die de Overeenkomst van Cotonou binnenkort zal vervangen, wordt verklaard dat elke staat zich ertoe verbindt akkoord te gaan met de terugkeer en overname van zijn onderdanen die geen recht hebben om op het grondgebied van een lidstaat te verblijven.