ft*ft 
ft ft 
ft ft 
ft ft 
*ft* COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 11.06.1998 
COM( 1998) 268 def. 
98/0166 (CNS) 
Voorstel voor een 
AANBEVELING VAN DE RAAD 
betreffende de beperking van blootstelling van de 
bevolking aan elektromagnetische velden 
0 Hz-300 GHz 
(door de Commissie ingediend) 

TOKIJCIITINC. 
INLEIDING 
Als gevolg van de nieuwe telecommunicatietechnieken, de enorme vlucht van 
elektrische en elektronische apparatuur en de sterke toename van het aantal 
hoogspanningsleidingen zijn de belangstelling voor en de verontrusting over de 
effecten van elektromagnetische velden de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen en 
wordt er voortdurend gevraagd om maatregelen en richtlijnen op dit gebied. 
Straling afkomstig van magnetische velden is vrijwel alomtegenwoordig. Voor de 
gezondheidsbescherming wordt gewoonlijk een onderscheid gemaakt tussen 
ioniserende en niet-ioniserende straling. Voor ioniserende straling zijn krachtens het 
Euratom-verdrag communautaire bepalingen vastgesteld. 
Niet-ioniserende elektromagnetische straling omvat ultravioletstraling, zichtbare 
straling, infraroodstraling (tezamen optische straling vormend) en statische en 
tijdsafhankelijke elektromagnetische velden. De manier waarop deze verschillende 
stralingen en velden op de mens inwerken is heel verschillend en de mogelijke gevaren 
moeten zorgvuldig worden geëvalueerd. 
Optische straling brengt voor de bevolking aanzienlijke gezondheidsrisico's mee. Er 
bestaat overtuigend wetenschappelijk bewijsmateriaal waaruit blijkt dat de blootstelling 
aan de zon een aanzienlijke risicofactor is in verband met huidkanker en mogelijk een 
rol speelt bij het optreden van cataract. Afhankelijk van individuele omstandigheden 
kan ook andere blootstelling aan ultravioletstraling, zoals die van zonnebanken en niet 
afgeschermde lampen, het persoonlijk risico vergroten, maar meestal in veel mindere 
mate dan blootstelling aan de zon. 
Ten aanzien van de blootstelling van de bevolking aan zichtbare straling (licht), houdt 
laserstraling, zoals gebruikt voor indicatie- en amusementsdoeleinden, het grootste 
gevaar voor het veroorzaken van oogletsel in 
Verschillende internationale organisaties hebben richtlijnen voor het beperken van de 
blootstelling aan optische straling en aanbevelingen voor bescherming van de 
gezondheid gepubliceerd; deze worden momenteel op communautair niveau 
bestudeerd. 
Er is bezorgdheid geuit over mogelijke gezondheidseffecten van de blootstelling aan 
elektromagnetische velden van kunstmatige oorsprong. Hoewel de acute effecten van 
blootstelling aan elektromagnetische velden meestal bekend zijn, blijft de discussie over 
het bestaan van langetermijneffecten op de gezondheid - in de allereerste plaats kanker 
- doorgaan. In de meeste lidstaten worden de autoriteiten voortdurend ondervraagd 
over dergelijke gevolgen. Er zijn echter geen overtuigende bewijzen dat 
elektromagnetische velden kanker veroorzaken en de verontrusting van de bevolking 
kan alleen worden weggenomen met behulp van de resultaten van gericht onderzoek. 
Bepaalde gezondheidseffecten van elektromagnetische velden zijn echter bewezen en 
hiervoor bestaan diverse nationale voorschriften en internationale richtlijnen, bedoeld 
om blootstelling waarbij zulke effecten kunnen ontstaan te vermijden ofte beperken. 
De voorschriften en richtlijnen op dit gebied trachten stralingsbeschermingssystemen 
op te zetten aan de hand van beginselen en criteria met wetenschappelijke grondslag; 
zij omvatten basisrestricties voor blootstelling en referentieniveaus voor het nemen van 
passende maatregelen om binnen deze restricties te blijven. 
De grondslag voor het vaststellen van basisrestricties en referentieniveaus wordt 
gevormd door informatie en wetenschappelijke gegevens over de bronnen van en 
soorten elektromagnetische velden en de gezondheidseffecten die van blootstelling 
daaraan het gevolg kunnen zijn. Deze passeren onderstaand de revue. 
BRONNEN VAN EN SOORTEN ELEKTROMAGNETISCHE 
VELDEN 
Mensen staan op hun werk en thuis bloot aan verschillende elektromagnetische velden, 
die afkomstig zijn van een hele reeks kunstmatige bronnen. 
Bronnen van statische elektrische en magnetische velden 
Naast de statische elektrische en magnetische velden die in het milieu aanwezig zijn, 
kunnen nieuwe technologische ontwikkelingen, zoals beeldschermen en bepaalde 
openbaar-vervoersystemen bv. in metro's en trams, die gelijkstroom voedingen 
gebruiken, leiden tot blootstelling aan statische en langzaam veranderende velden. 
Hoogspanningsleidingen en elektrische apparaten 
De voornaamste kunstmatige bronnen van velden met een uiterst lage frequentie (ELF) 
zijn hoogspanningsleidingen en apparaten die stroomvoerende leidingen bevatten. 
Binnen gebouwen in de buurt van hoogspanningsleidingen zijn de elektrische velden, 
afhankelijk van de constructie van het gebouw en de gebruikte materialen, ca. 10 à 100 
maal lager dan erbuiten. Gewone bouwmaterialen verzwakken de magnetische velden 
niet significant. Alle elektrische apparaten thuis en op het werk zijn potentiële bronnen 
van elektrische en magnetische velden met netfrequentie (50/60 Hz). De magnetische 
velden variëren van enkele tienden ^T tot enkele mT dichtbij de apparaten en naarmate 
de afstand groter wordt, nemen zij snel af. 
Spoorwegnetten 
Het grootste deel van de Europese spoorwegnetten is geëlektrificeerd en gebruikt 
gelijkstroom of wisselstroom met een frequentie van 16 2/3 Hz of 50 Hz. Zo is de 
elektrische veldsterkte binnen een trein die op wisselstroom rijdt, slechts een paar V/m, 
terwijl de veldsterkte op het perron veel groter kan zijn. De bijbehorende magnetische 
velden op het perron en in de trein zijn ongeveer enkele tientallen jiT als de trein 
optrekt en variëren sterk in de tijd. 
Radiozenders 
Radio- en televisiezenders maken gebruik van frequentiebanden van ca. 145 kHz tot 
110 MHz voor LF-, MF-, HF- en VHF-radiouitzendingen en van 147 tot 854 MHz 
voor UHF-televisieuitzendingen Blijkens metingen bij een MF-station met twee 
zenders van 50 kW en twee van 75 kW, zijn op een afstand van 30 m van een 
zendmast van 75 kW de elektrische velden ca. 275 V/m. De toegang van de bevolking 
tot de directe omgeving van zendmasten is meestal verboden. 
Cellulaire mobiele telefonie 
Men kan mobiele telecommunicatiesystemen in verscheidene categorieën 
onderverdelen, afhankelijk van het soort telecommunicatienetwerk waarvan zij gebruik 
maken. Cellulaire mobiele telefoonsystemen verzorgen de communicatie tussen 
draagbare radiotelefoons of in voertuigen aangebrachte zender-ontvangers en vaste 
basisstations. Analoge cellulaire systemen functioneren in de frequentiebanden van 150, 
200, 450 of 900 MHz. Het Europese digitale systeem, dat gebaseerd is op de 
geharmoniseerde Europese norm GSM, werkt hoofdzakelijk op 900 MHz en is sinds 
1992 in gebruik. Een nieuw systeem, genaamd DCS 1800, werkt op 1800 MHz met 
eigenschappen die vrijwel dezelfde zijn als GSM, en toekomstige systemen zullen bij 
nog hogere frequenties werken. De blootstelling aan velden van draagbare mobiele 
telefoons blijft meestal beperkt tot kleine delen van het lichaam van de gebruiker (het 
hoofd en de hand). 
Basisstations voor cellulaire mobiele telefonie 
De basisstations worden meestal geïnstalleerd op vrijstaande masten of op het dak van 
gebouwen en de toegang tot de directe omgeving van de antennes dient beperkt te 
worden. De zendantennes bestaan uit verticale rijen collineaire dipolen met een zeer 
nauwe verticale bundelbreedte. De verticale overhelling van de antennes is minder dan 
10° en dus is op een afstand van minder dan 60 m blootstelling van de bevolking aan 
de hoofdbundel meestal niet mogelijk en het niveau van de blootstelling van de mens is 
in de meeste gevallen zeer gering. 
Radar 
Radarsystemen gebruiken microgolffrequenties van 500 MHz tot ca. 15 GHz, maar er 
zijn ook systemen die tot 100 GHz gaan. De geproduceerde signalen verschillen van 
die van de meeste andere bronnen, omdat zij gepulseerd zijn en een gemiddeld 
vermogen produceren dat verscheidene orden van grootte beneden het topvermogen 
ligt. 
De voor radar gebruikte antennes hebben slechts een bescheiden richteffect, met 
hoofdbundels van slechts enkele graden breed. Bij veel systemen wordt de antenne 
voortdurend in het horizontale vlak gedraaid of verticaal op en neer bewogen om de 
richting te veranderen. 
De scheepsradaruitrusting varieert van grote installaties aan boord van supertankers tot 
de kleinere, aan de mast bevestigde systemen die door jachten worden gebruikt. Onder 
normale omstandigheden is, bij draaiende antenne, volgens berekeningen de 
gemiddelde vermogensdichtheid van de systemen met het grootste vermogen binnen 
een meter van de draaicirkel van het radarsysteem minder dan 10 W m" . 
GEZONDHEIDSEFFECTEN VAN ELEKTROMAGNETISCHE 
VELDEN - EEN BASIS VOOR BLOOTSTELLINGSRESTRICTIES 
Gezondheidseffecten zijn het gevolg van koppeling tussen velden en het lichaam. Er 
zijn bewezen basiskoppelingsmechanismen, waarmee statische en tijdsafhankelijke 
elektrische en magnetische velden direct in wisselwerking staan met levende materie1 : 
- de koppeling met statische en ELF-elektrische velden heeft een waarneembare 
oppervlaktelading tot gevolg op een blootgesteld lichaam; 
- de koppeling met statische magnetische velden door magnetische inductie 
veroorzaakt een elektrische stroom en elektrische spanningen door bloedvaten, 
magnetomechanische interacties zorgen voor krachten op ferromagnetische 
moleculen, magnetische deeltjes en ferromagnetische implantaten en verder zijn er 
elektronische interactieprocessen die van invloed kunnen zijn op chemische reacties; 
de koppeling met laagfrequenle elektrische velden veroorzaakt stroming van 
elektrische ladingen (elektrische stroom), de polarisatie van gebonden ladingen 
(vorming van elektrische dipolen) en de heroriëntatie van elektrische dipolen die al 
in het weefsel aanwezig zijn; 
de koppeling met laagfrequente magnetische velden veroorzaakt geïnduceerde 
elektrische velden en elektrische circulatiestromen, die tot elektrische stimulatie-
effecten kunnen leiden; 
- de absorptie van energie van elektromagnetische velden met frequenties van meer 
dan ongeveer 100 kHz kan een niet onaanzienlijke verwarming veroorzaken. 
Daarnaast zijn er nog twee indirecte koppelingsmechanismen: 
- contactstromen of overgangsontladingen, die ontstaan wanneer het menselijk 
lichaam in aanraking komt met een voorwerp met een verschillende elektrisch 
potentiaal (dat wil zeggen, wanneer het voorwerp of het menselijk lichaam 
opgeladen is door een elektromagnetisch veld); 
koppeling van elektromagnetische velden met medische apparaten die door een 
mens gedragen worden. 
Het bewijsmateriaal voor gezondheidseffecten waarop de restricties voor blootstelling 
zijn gebaseerd, kan afzonderlijk voor verschillende frequentiegebieden worden 
samengevat. 
Gezondheidseffecten van statische velden 
De weinige experimentele studies die zijn verricht in verband met de biologische 
effecten van statische elektrische velden, leveren geen aanwijzingen op voor 
schadelijke gevolgen voor de menselijke gezondheid. Voor de meeste mensen zal de 
storende waarneming van elektrische oppervlakteladingen, die direct inwerken op de 
1 United Nations Environment Programme/World Health Organization/International Radiation 
Protection Association. Electromagnetic fields (300 Hz to 300 GHz). Genève, 
Wereldgezondheidsorganisatie; Environmental Health Criteria 137; 1993. 
oppervlakte van het lichaam, zich niet voordoen tijdens de blootstelling aan 
veldsterktes van minder dan ca. 25 kV/m. 
Er bestaan geen directe experimentele bewijzen voor een acuut schadelijk effect op de 
menselijke gezondheid als gevolg van blootstelling aan statische magnetische velden 
van maximaal 2 T. Volgens de analyse van bekende interactiemechanismen zou een 
langdurige blootstelling aan magnetisch fluxdichtheden van 200 mT geen schadelijke 
gevolgen voor de gezondheid hebben. 
Gezondheidseffecten van tijdsafhankelijke velden bij frequenties van 
minder dan 100 kHz 
Laboratoriumonderzoek naar cellulaire en dierlijke systemen heeft geen bekende 
effecten van laagfrequente velden aangetoond die indicatief zijn voor schadelijke 
gezondheidseffecten wanneer de geïnduceerde stroomdichtheid 10 mA/m2 of minder 
bedraagt. Bij hogere waarden voor de geïnduceerde stroomdichtheid (10-100 mA/m2), 
zijn consequent aanzienlijkere weefseletfecten waargenomen, zoals functionele 
veranderingen in het zenuwstelsel. 
De meting van biologische reacties in laboratoriumonderzoeken en bij vrijwilligers 
heeft nauwelijks aanwijzingen opgeleverd voor schadelijke gevolgen van laagfrequente 
velden waaraan de mensen gewoonlijk worden blootgesteld. Voor geringe effecten op 
functies van het zenuwstelsel is een stroomdichtheidsdrempel geraamd van 10 mA/m2 
bij frequenties van maximaal l kHz. Bij vrijwilligers zijn de meest consistente effecten 
van de blootstelling de verschijning van visuele fosfenen (het zien van zwakke 
flikkeringen) en een geringe verlaging van de hartslag tijdens of direct na de 
blootstelling aan extreem laagfrequente velden, maar er zijn geen aanwijzingen dat 
deze effecten van voorbijgaande aard gekoppeld zijn aan een eventueel 
gezondheidsrisico op lange termijn. Bij verscheidene knaagdiersoorten is na 
blootstelling aan zwakke ELF-elektrische en magnetische velden een vermindering 
waargenomen van de nachtelijke synthese van melatonine door de pijnappelklier, maar 
bij mensen die onder beheerste omstandigheden aan ELF-velden zijn blootgesteld, is 
geen consistent effect gemeld. 
Experimenten leveren geen overtuigende bewijzen dat ELF-elektromagnetische velden 
genetische schade aanrichten en het is dus uiterst onwaarschijnlijk dat zij enig effect 
kunnen hebben op het ontstaan van kanker. Er bestaan weinig aanwijzingen uit 
laboratoriumonderzoeken dat magnetische velden met een netfrequentie een 
tumorbevorderend effect zouden hebben. Hoewel nog meer dierproeven nodig zijn om 
de mogelijke effecten van ELF-velden op in cellen geproduceerde signalen en op de 
endocriene regulering - die beide de ontwikkeling van tumoren kunnen beïnvloeden 
doordat zij de groei van geïnitieerde cellen bevorderen - op te helderen, kan de enige 
conclusie zijn dat op dit moment geen overtuigende bewijzen bestaan voor carcinogene 
effecten van deze velden en dat deze gegevens niet kunnen worden gebruikt als 
uitgangspunt voor het ontwikkelen van richtsnoeren voor blootstelling. 
Epidemiologische gegevens over het kankerrisico in verband met de blootstelling aan 
extreem laagfrequente (ELF) velden onder mensen die dicht bij 
hoogspanningsleidingen wonen, lijken op een iets verhoogd risico voor leukemie bij 
kinderen te wijzen. Het onderzoek geeft echter geen aanwijzingen voor een eveneens 
verhoogd risico voor andere vormen van jeugdkanker of voor een vorm van kanker bij 
volwassenen. De basis voor de hypothetische verbinding tussen leukemie bij kinderen 
en het wonen in de naaste omgeving van hoogspanningsleidingen is niet bekend. 
Aangezien de steun van laboratoriumonderzoek ontbreekt, zijn de epidemiologische 
gegevens niet voldoende om een blootstellingslimiet te kunnen aanbevelen. 
In enkele verslagen is melding gemaakt van een verhoogd risico op bepaalde soorten 
kanker, zoals leukemie, tumoren van het zenuwweefsel en, in beperkte mate, 
borstkanker bij personen in de elektrotechnische industrie. In de meeste gevallen heeft 
men beroepsaanduidingen gebruikt om de subjecten in te delen overeenkomstig het 
hypothetisch peil van de blootstelling aan magnetische velden. Bij enkele recentere 
studies zijn echter meer geavanceerde methoden gebruikt voor het beoordelen van de 
blootstelling; over het geheel genomen wezen deze studies op een mogelijk verhoogd 
risico op leukemie of hersentumoren, maar ten aanzien van het soort kanker waarvoor 
het risico is verhoogd, waren zij grotendeels inconsistent. De gegevens zijn niet 
voldoende als basis voor richtsnoeren voor blootstelling aan ELF-velden. In een groot 
aantal epidemiologische studies is geen consistent bewijs gevonden voor schadelijke 
reproductieve effecten. 
Gezondheidseffecten van velden bij frequenties tussen 100 kHz en 300 
GHz 
Uit de gegevens die uit proefnemingen beschikbaar zijn, blijkt dat de blootstelling van 
mensen in rust gedurende ca. 30 minuten aan elektromagnetische velden, waarbij een 
specifiek absorptietempo (SAT) op het gehele lichaam van I à 4 W/kg wordt 
geproduceerd, een stijging van de lichaamstemperatuur met minder dan l °C tot gevolg 
heeft. De gegevens uit dierproeven wijzen op een drempel voor gedragsreacties in 
hetzelfde SAT-bereik. De blootstelling aan sterkere velden, waarbij SAT-waarden van 
meer dan 4 W/kg worden geproduceerd, kan het warmteregulerend vermogen van het 
lichaam te boven gaan en een schadelijke weefselverwarming veroorzaken. Veel 
laboratoriumonderzoeken met modellen van knaagdieren en niet-menselijke primaten 
hebben aangetoond hoe breed het spectrum van weefselbeschadiging is als gevolg van 
een gedeeltelijke of totale lichaamsverwarming van meer dan l à 2 °C. De gevoeligheid 
van verschillende soorten weefsel voor hittebeschadiging varieert sterk, maar de 
drempel voor onomkeerbare effecten op zelfs de gevoeligste weefsels is in normale 
milieuomstandigheden hoger dan 4 W/kg. Deze gegevens vormen de basis voor een 
beperking van de beroepsmatige blootstelling van 0,4 W/kg, hetgeen een grote 
veiligheidsmarge biedt voor andere beperkende omstandigheden, zoals een hoge 
omgevingstemperatuur, vochtigheidsgraad of peil van de lichaamsactiviteit. 
Zowel laboratoriumgegevens als de resultaten van beperkte studies met mensen maken 
duidelijk dat een thermisch belastend milieu en het gebruik van drugs of alcohol het 
warmteregulerend vermogen van het lichaam in gevaar kunnen brengen. In die 
omstandigheden dienen veiligheidsfactoren te worden ingevoerd om blootgestelde 
personen voldoende bescherming te bieden. 
Gegevens over de reacties van de mens op hoogfrequente elektromagnetische velden 
die een waarneembare verwarming veroorzaken, zijn verkregen uit de beheerste 
blootstelling van vrijwilligers en uit epidemiologische onderzoeken naar werknemers 
die blootstonden aan bronnen als radar, medische apparaten voor diathermic en 
smeltlasapparaten. Deze gegevens ondersteunen ten volle de conclusies die uit het 
werk in het laboratorium zijn getrokken, namelijk dat temperatuurstijgingen in het 
weefsel van meer dan I °C schadelijke biologische effecten kunnen hebben. 
Epidemiologisch onderzoek bij blootgestelde werknemers en de bevolking heeft geen 
belangrijke gezondheidseffecten aangetoond in verband met typische 
blootstellingsmilieus. Hoewel het epidemiologisch werk hiaten vertoont, zoals 
ontoereikende evaluatie van de blootstelling, hebben de studies niet overtuigend 
aangetoond dat typische blootstellingsniveaus bij blootgestelde personen zouden leiden 
tot schadelijke resultaten voor de voortplanting of een verhoogd kankerrisico. Dit is in 
overeenstemming met de resultaten van het laboratoriumonderzoek naar cellulaire en 
diermodellen, die noch teratogene, noch carcinogene effecten hebben aangetoond van 
de blootstelling aan athermische niveaus van hoogfrequente elektromagnetische velden. 
De blootstelling aan gepulseerde elektromagnetische velden van voldoende intensiteit 
veroorzaakt bepaalde voorspelbare effecten, zoals microgolftrillingen in het middenoor 
en verschillende gedragsreacties. Epidemiologisch onderzoek bij blootgestelde 
werknemers en de bevolking hebben weinig informatie opgeleverd en geen 
gezondheidseffecten aangetoond. Meldingen van ernstige beschadigingen van het 
netvlies zijn weersproken, nadat pogingen om deze resultaten te herhalen niet waren 
geslaagd. 
Een groot aantal onderzoeken naar de biologische effecten van amplitude-
gemoduleerde elektromagnetische velden, meestal uitgevoerd bij lage 
blootstellingsniveaus, heeft zowel positieve als negatieve resultaten opgeleverd. Een 
grondige analyse van deze onderzoeken toont aan dat de effecten van AM-velden sterk 
variëren met de blootstellingsparameters, met de soorten cellen en weefsel in kwestie 
en met de onderzochte biologische eindpunten. Over het algemeen zijn de effecten van 
de blootstelling van biologische systemen aan athermische niveaus van amplitude-
gemoduleerde elektromagnetische velden gering en heel moeilijk te relateren aan 
potentiële gezondheidseffecten Er zijn geen aanwijzingen voor frequentie- en 
vermogensdichtheidsbereiken waarbinnen reacties op deze velden optreden. 
Schokken en verbrandingen kunnen de indirecte schadelijke gevolgen zijn van 
hoogfrequente elektromagnetische velden wanneer mensen in contact komen met 
metalen objecten in het desbetreffende veld. Bij frequenties van 100 kHz - 110 MHz 
(de bovengrens van de FM-omroepband) variëren de drempelwaarden van de 
contactstroom die effecten veroorzaakt van perceptie tot ernstige pijn, niet significant 
als functie van de veldfrequentie. De drempel voor perceptie varieert van 25 tot 40 mA 
bij personen van verschillende lichaamsomvang en die voor pijn van ca. 30 tot 55 mA; 
boven 50 mA kunnen zich ernstige verbrandingen voordoen op de plaats waar het 
weefsel in aanraking komt met een metalen geleider in het desbetreffende veld. 
Formulering van basisrestricties voor de blootstelling van de 
bevolking 
Op basis van de hierboven samengevatte informatie over de gezondheidseffecten kan 
het volgende geconcludeerd worden: 
8 
- In een statisch magnetisch veld van 200 mT is de berekende maximale geïnduceerde 
stroomdichtheid (in de aorta) 44 mA/m2, wat lager is dan de waarde waarbij 
schadelijke hemodynamische of cardiovasculaire effecten verwacht zouden worden. 
- Functies van het centraal zenuwstelsel kunnen bij frequenties tussen ca. 5 Hz en 1 
kHz nadelig worden beïnvloed door stroomdichtheden van meer dan 10 mA/m2, en 
bij frequenties boven en onder dit frequentiegebied door grotere stroomdichtheden. 
Dit is bepalend voor basisrestricties ten aanzien van de stroomdichtheid. 
- Bij frequenties boven ca. 100 kHz kunnen temperatuurstijgingen van meer dan 1 °C 
in het weefsel nadelige biologische effecten tot gevolg hebben. Hieruit worden 
basisrestricties afgeleid ten aanzien van het specifieke energieabsorptietempo (SAT) 
wat blootstelling van het gehele lichaam of delen daarvan betreft. Bij frequenties 
boven 10 GHz wordt de energieabsorptie beperkt tot het oppervlak van het 
blootgestelde lichaam en worden de basisrestricties derhalve gerelateerd aan de 
vermogensdichtheid. 
- De drempelwaarden voor contactstroom zijn tussen enkele Hz en 100 kHz sterk 
frequentieafhankelijk. Boven het frequentiegebied van 100 kHz tot 110 MHz (de 
bovengrens van de FM-omroepband) variëren de drempelwaarden voor 
contactstroom die effecten veroorzaken variërend van perceptie tot ernstige pijn, 
niet significant als functie van de veldfrequentie. Zowel voor contactstroom als voor 
geïnduceerde stroom worden referentieniveaus vastgesteld, om te bepalen of 
voorzichtigheid moet worden betracht om het gevaar van schokken en 
verbrandingen te vermijden. 
In verband met de onzekerheid van de wetenschappelijke gegevens en de variaties in de 
individuele gevoeligheid, alsmede de verschillen in de concrete blootstellingssituaties, 
moeten bij het afleiden van blootstellingsrestricties veiligheidsfactoren toegepast 
worden. 
OVERZICHT VAN TER ZAKE DIENENDE MAATREGELEN VAN 
DE LIDSTATEN 
Slechts enkele lidstaten hebben uitvoerige voorschriften en normen gepubliceerd voor 
de bescherming van de bevolking tegen elektromagnetische straling. Gezien de 
toenemende verontrusting op dit terrein echter overwegen verscheidene lidstaten en 
derde landen ernstig om gezondheidsbeschermende maatregelen vast te stellen. Daarbij 
hebben sommige lidstaten aangegeven dat er behoefte is aan richtsnoeren voor de aard 
en strekking van dergelijke maatregelen. 
Sommige lidstaten hebben aanbevelingen uitgebracht en andere dwingende 
voorschriften voor laag- en/of voor hoogfrequente elektromagnetische velden. De 
Commissie heeft een overzicht van de bepalingen en richtlijnen op dit gebied 
gepubliceerd2. Over het algemeen maken de lidstaten bij de eisen voor de 
gezondheidsbescherming onderscheid tussen werknemers en de bevolking. Eén lidstaat 
2 Europese Commissie, Non-ionizing radiation: Sources, exposure and health effects, Bureau voor 
officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, 1996, ISBN 92-827-5492-8. 
wijkt hier echter van af en maakt onderscheid tussen de blootstelling van volwassenen 
en die van kinderen. 
OVERZICHT VAN DE RELEVANTE COMMUNAUTAIRE 
WETGEVING 
Volksgezondheid 
Het Europees Parlement heeft in 1994 een resolutie aanvaard over de bestrijding van 
de schadelijke effecten van niet-ioniserende straling en de Commissie verzocht 
voorschriften en normen voor te stellen om de blootstelling van de werknemers en de 
bevolking aan niet-ioniserende straling te beperken. 
Binnen haar actiekader op het gebied van de volksgezondheid4 heeft de Commissie op 
4 juni 1997 een voorstel goedgekeurd voor een communautair actieprogramma 1999-
2003 inzake met de milieuverontreiniging samenhangende ziekten5, waarin er rekening 
mee gehouden wordt dat de bevolking vaak een heel ander idee heeft over 
gezondheidsrisico's, waaronder die van blootstelling aan elektromagnetische velden, 
dan wat op basis van wetenschappelijke gegevens is vastgesteld; daarom heeft de 
Commissie voorgesteld dit probleem aan te pakken met acties om de lidstaten te helpen 
meer inzicht te krijgen in de perceptie van de bevolking omtrent milieugebonden 
gezondheidsrisico's en beter te kunnen verklaren hoe die kan worden beoordeeld en 
hoe ermee omgegaan moet worden. 
Gezondheid en veiligheid op het werk 
Er zijn minimumvoorschriften voor de bescherming van de werknemers tegen bepaalde 
blootstellingssituaties vastgesteld overeenkomstig artikel 118 A van het EG-verdrag. 
Voorschriften voor de bescherming van de gezondheid en veiligheid van 
beeldschermwerkers zijn vastgelegd in Richtlijn 90/270/EEG van de Raad6. Deze 
richtlijn verplicht de werkgevers de nodige maatregelen te treffen om ervoor te zorgen 
dat werkstations, dwz. een samenstel van beeldschermeenheden, toetsenborden, 
toebehoren en randapparatuur, zoals telefoon, modem en printer, aan bepaalde 
minimumvoorschriften voldoen. Alle straling, met uitzondering van het zichtbare deel 
van het elektromagnetisch spectrum, moet worden verminderd tot een zodanig niveau 
dat het vanuit het oogpunt van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers te 
verwaarlozen is. 
Richtlijn 92/85/EEG van de Raad inzake de tenuitvoerlegging van maatregelen ter 
bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het werk van 
werkneemsters tijdens de zwangerschap7 bepaalt dat de werkgever alle 
werkzaamheden waarbij zich een specifiek risico kan voordoen van blootstelling aan 
agentia, waaronder niet-ioniserende straling, procédés of arbeidsomstandigheden en de 
•* PB C 205 van 25.7.94, blz. 439. 
4 COM(93) 559 dcf. van 24.11.1993. 
s PB C 214 van 16.7.1997, blz. 7-10. 
6 PB L 156 van 21.6.90, blz. 14-18. 
7 PB L 348 van 28.11.92, blz. 1 -8. 
10 
aard, mate en duur van de blootstelling moet evalueren om na te gaan welke 
maatregelen moeten worden genomen. 
Verder heeft de Commissie in 1993 een voorstel ingediend voor een Richtlijn van de 
Raad betreffende de minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid van 
werknemers met betrekking tot de blootstelling van werknemers aan de risico's van 
fysische agentia8. De fysische agentia waarop de richtlijn betrekking zou hebben, zijn 
lawaai, mechanische trillingen, optische straling en andere elektromagnetische velden 
en golven. Het voorstel voor een richtlijn, dat naar aanleiding van het advies van het 
Europees Parlement in eerste lezing9 is gewijzigd, betreft de risico's voor de 
gezondheid en veiligheid van werknemers als gevolg van de effecten van elektrische 
velden en stromen, alsmede van energieabsorptie, die het gevolg zijn van blootstelling 
aan statische en in de tijd variërende elektrische en magnetische velden met frequenties 
tot 300 GHz. 
Productveiligheid 
Essentiële eisen met betrekking tot de emissiekarakteristieken van machines zijn op 
communautair niveau vastgelegd in het kader van de instelling van de interne markt, 
met name op basis van artikel 100 A van het EG-verdrag. In Richtlijn 73/23/EEG van 
de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke voorschriften der 
lidstaten inzake elektrisch materiaal bestemd voor gebruik binnen bepaalde 
spanningsgrenzen10 en met name in bijlage I daarvan, wordt bepaald dat elektrisch 
materiaal alleen op de markt mag worden gebracht als het aan bepaalde essentiële eisen 
voldoet, waaronder maatregelen om ervoor te zorgen dat geen temperaturen, 
boogontladingen of straling worden veroorzaakt die gevaar zouden kunnen opleveren. 
Richtlijn 89/336/EEG van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de 
wetgevingen van de lidstaten inzake elektromagnetische compatibiliteit11 streeft naar 
het vermijden van elektromagnetische storingen om voldoende bescherming te bieden 
voor apparaten zoals telecommunicatienetten, industriële apparatuur, medische en 
wetenschappelijke apparatuur, uitrusting voor informatietechnologie, of huishoudelijke 
apparaten en elektronische huishoudelijke apparaten. Hiertoe moeten de apparaten die 
onder deze richtlijn vallen, zodanig worden geconstrueerd dat de elektromagnetische 
storing die zij opwekken beperkt blijft tot een zodanig niveau dat radio- en 
telecommunicatieapparatuur en andere apparaten overeenkomstig hun bestemming 
kunnen functioneren en de apparaten een passend niveau van intrinsieke 
ongevoeligheid voor elektromagnetische storingen bezitten, zodat zij overeenkomstig 
hun bestemming kunnen functioneren. 
Milieu-effectbeoordeling 
Richtlijn 85/337/EEG betreffende de milieu-effectbeoordeling van bepaalde openbare 
en particuliere projecten12, zoals gewijzigd bij Richtlijn 97/11/EG van de Raad *, is 
8 PB C 77 van 18.3.1993, blz. 12-29. 
9 PB C 230 van 19.8.1994, blz. 3-29. 
10 PB L 77 van 26.3.73, blz. 29-33. 
" PB L 139 van 23.5.89, blz. 19-26. 
12 PB L 175 van 5.7.85, blz. 40-48. 
13 PB L 73 van 14.3.97, blz. 5-15. 
11 
thans onder meer van toepassing op de aanleg van bovengrondse elektrische leidingen 
met een spanning van 220 kV of meer en een lengte van meer dan 15 km Dit betekent 
dat projectontwikkelaars informatie zullen moeten verstrekken over de maatregelen die 
zij van plan zijn te nemen om aanzienlijke schadelijke effecten te vermijden, te 
verminderen en, zo mogelijk, te corrigeren en daarnaast de voornaamste alternatieven 
te schetsen die zij hebben bestudeerd en een indicatie te geven van de voornaamste 
redenen van hun keuze. 
Ter aanvulling op de bepalingen van Richtlijn 97/11/EG heeft de Commissie een 
voorstel voor een richtlijn van de Raad ingediend betreffende de beoordeling van de 
gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma's14. Het voorstel is 
gericht op de plannen en programma's die als onderdeel van het besluitvormingsproces 
inzake ruimtelijke ordening worden vastgesteld en het kader vormen voor toekomstige 
besluiten inzake vergunningen. Hiertoe behoren strategische plannen en programma's 
in de sectoren energie, vervoer en telecommunicatie. 
Onderzoek 
Uit hoofde van het vierde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor 
onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1994-1998)15 zijn een aantal 
onderzoeksactiviteiten in verband met elektromagnetische velden uitgevoerd of nog 
gaande. Met name in Biomed 2, COST en het programma voor normalisatie en meet-
en testmethoden zijn voorstellen gesteund; een aantal projecten loopt nog. 
De potentiële schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de blootstelling aan 
radiofrequenties zijn ook behandeld in het Groenboek van de Commissie inzake een 
gemeenschappelijke benadering op het gebied van mobiele en persoonlijke 
communicatie in de Europese Unie16. Als gevolg hiervan en als reactie op de resolutie 
van het Europees Parlement betreffende de schadelijke gevolgen van niet-ioniserende 
straling, heeft de Commissie bevestigd dat nader onderzoek op dit terrein noodzakelijk 
is en heeft een werkgroep van deskundigen voor de Commissie aanbevelingen 
opgesteld voor epidemiologisch, biofysisch en biologisch onderzoek, alsmede voor 
onderzoek naar blootstellingssystemen en dosimetric. Met voorgestelde onderzoek' 
heeft ook betrekking op effecten op het immuunsysteem, effecten die met hel 
zenuwstelsel samenhangen en genetische en met kanker samenhangende effecten. Dit 
zijn de kwesties waar de bevolking en het Europees Parlement zich bijzonder druk om 
gemaakt hebben en nog maken. 
Bij het opstellen van haar voorstel voor het vijfde kaderprogramma van de Europese 
Gemeenschap op het gebied van onderzoek, technische ontwikkeling en demonstratie 
(1998-2002) heeft de Commissie rekening gehouden met de aanbevelingen van de 
deskundigen en de behoefte aan onderzoek naar de gezondheidseffecten van 
blootstelling aan andere frequenties18. Bovendien erkent de Commissie dat 
14 COM(96) 511 def. en PB C 129 van 25.4.97, blz. 14. 
15 PB L 126 van 18.5.94, blz. 1-33. 
,6COM(94) 145 def. 
17 Hel document "studyhr.doc" kan gcdownload worden van Internetsite 
htlp://wwwjspp.ççç,b^ 
18 COM(96) 142 def. en PB C 173 van 7.6.97, blz 10. 
12 
risicovoorlichting op dit gebied van belang is in verband met de controverse over de 
vermeende langetermijneffecten en heeft zij onderzoek voorgesteld om een beter 
inzicht te krijgen in de risicoperceptie van de bevolking en de beoordeling, de 
communicatie en het beheer van de risico's 
DE VOORGESTELDE AANBEVELINGEN 
Doordat de Commissie zich steeds meer bezighoudt met de bevordering van 
activiteiten in uiteenlopende economische sectoren die tot een grotere blootstelling van 
de bevolking aan elektromagnetische velden kunnen leiden, en gezien de toenemende 
verontrusting over de gevolgen daarvan bij beleidsmakers, gezondheidswerkers, 
belangengroepen en onder de bevolking, is het geboden te streven naar 
gemeenschappelijk overeengekomen beginselen hiervoor op communautair niveau. 
De voorschriften die in enkele lidstaten bestaan, leiden tot uiteenlopende regelingen ten 
aanzien van de bescherming van de bevolking in de Gemeenschap tegen 
elektromagnetische velden. De bestaande verschillen en leemten in de voorschriften en 
richtsnoeren dragen bij aan gevoelens van verwarring en onzekerheid onder veel 
burgers van de Gemeenschappen en ondermijnen het vertrouwen in de 
gezondheidsbeschermingsautoriteiten. In overeenstemming met het doel een bijdrage te 
leveren tot een hoog peil van gezondheidsbescherming van de burgers van de 
Gemeenschap en gezien de stappen die sommige lidstaten al hebben ondernomen, acht 
de Commissie het noodzakelijk een gemeenschappelijk kader voor te stellen ter 
bescherming van de bevolking tegen elektromagnetische velden. Zo'n kader kan 
worden gecreëerd door middel van aanbevelingen van de Raad krachtens artikel 129 
van het EG-verdrag en dient betrekking te hebben op de algemene beginselen van 
blootstellingsbeperking met het oog op de preventie van nadelige gevolgen voor de 
gezondheid. 
Dit voorstel voor een aanbeveling van de Raad is daarom bedoeld om een 
gemeenschappelijk overeengekomen kader te verstrekken betreffende een hoog niveau 
van bescherming van de bevolking tegen elektromagnetische velden, dat gebaseerd is 
op een reeks basisrestricties en referentieniveaus die op internationaal niveau door de 
meest vooraanstaande deskundigen op dit gebied zijn ontwikkeld. De voorgestelde 
aanbevelingen voor basisrestricties en referentieniveaus zijn in overeenstemming met 
de adviezen van de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection 
(ICNIRP, de internationale commissie voor bescherming tegen niet-ioniserende 
straling) en zijn gebaseerd op de beste beschikbare wetenschappelijke gegevens. Zij 
hebben betrekking op de blootstelling van individuele leden van de bevolking en niet 
op emissies van specifieke artikelen of apparatuur. De wetenschappelijke stuurgroep 
van de Commissie heeft het advies van de ICNIRP onderschreven. 
De aanbeveling is niet bedoeld voor blootstelling van personen tijdens op het werk en 
die van patiënten en vrijwilligers tijdens medische handelingen. Problemen in verband 
met elektromagnetische compatibiliteit en interferentie met medische hulpmiddelen 
komen in dit voorstel niet aan de orde. Het verstrekken van een compleet 
beschermingsstelsel op dit gebied met uitvoerige bepalingen en richtsnoeren, niet alleen 
voor de blootstelling van individuele personen maar ook voor de emissie van 
apparatuur en de belasting als gevolg van handelingen waarbij dergelijke blootstelling 
13 
optreedt, is een taak voor de lidstaten, met inachtneming van de communautaire 
bepalingen op dit gebied. 
De aanbevolen basisrestricties zijn direct alleen gebaseerd op bewezen gevolgen voor 
de gezondheid. Aanbevolen wordt de referentieniveaus te gebruiken voor praktische 
blootstellingsevaluaties19. Worden de referentieniveaus aangehouden, dan wordt ook 
aan de bijbehorende basisrestrictie voldaan. Als de gemeten waarde hoger is dan het 
referentieniveau, behoeft dat nog niet te betekenen dat de basisrestrictie wordt 
overschreden. In dergelijke situaties moet echter wel worden nagegaan of de 
basisrestrictie werkelijk wordt nagekomen. 
Aanbevolen wordt dat als de referentieniveaus worden overschreden, de 
blootstellingssituatie geëvalueerd wordt; het is aan de lidstaten om deze evaluaties en 
de naar aanleiding daarvan te nemen maatregelen te regelen. Bij de beoordeling van de 
feitelijke blootstellingssituatie kunnen criteria in aanmerking genomen worden als de 
duur van de blootstelling, de blootgestelde lichaamsdelen, het aantal blootgestelde 
leden van de bevolking, hun leeftijd en gezondheidstoestand. Over de te nemen 
maatregelen moet worden besloten door de lidstaten al naar de specifieke situatie; dit 
kan bijvoorbeeld voorlichting van de blootgestelde bevolking zijn, de instelling van 
minimumafstanden die tot de blootstellingsbron in acht genomen moeten worden, 
veranderingen in de installatie of het ontwerp van de bron in kwestie of in de wijze 
waarop die wordt gebruikt. Bij het nemen van dergelijke maatregelen ten aanzien van 
blootstelling van leden van de bevolking kunnen de lidstaten ook kosten-batenaspecten 
laten meewegen. 
Om tenslotte tijdig een overzicht te verkrijgen van de wettelijke en feitelijke situatie 
inzake blootstelling en van eventuele wetenschappelijke of technologische 
ontwikkelingen die een snelle reactie vereisen, stelt de Commissie voor dat de lidstaten 
verslagen opstellen over hun maatregelen en richtsnoeren op het gebied waarop deze 
aanbeveling betrekking heeft en daarin aangeven hoe hiermee rekening is gehouden; op 
basis van de verslagen van de lidstaten dient de Commissie dan een algeheel verslag in. 
19 Een soortgelijk systeem is voorgesteld voor de gezondheids- en veiligheidsvoorschriften voor de 
bescherming van de werknemers, dat een kader van drempelwaarden en actiewaarden omvat. 
14 
VOORSTEL VOOR EEN 
AANBEVELING VAN DE RAAD 
betreffende de beperking van blootstelling van de bevolking 
aan elektromagnetische velden 
0 Hz-300 GHz 
(ingediend door de Commissie) 
15 
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid 
op artikel 129, 
Gezien het voorstel van de Commissie1, 
Gezien het advies van het Europees Parlement2, 
1. Overwegende dat krachtens artikel 3, onder o), van het Verdrag het optreden 
van de Gemeenschap een bijdrage moet omvatten tot het verwezenlijken van 
een hoog niveau van bescherming van de gezondheid; 
2. Overwegende dat het Europees Parlement in zijn resolutie betreffende de 
bestrijding van de schadelijke effecten van niet-ioniserende straling3 de 
Commissie heeft verzocht maatregelen voor te stellen, die tot doel hebben de 
blootstelling van de werknemers en de bevolking aan niet-ioniserende 
elektromagnetische straling te beperken; 
3. Overwegende dat ter bescherming van de gezondheid en de veiligheid van 
werknemers in verband met elektromagnetische velden, communautaire 
minimumvoorschriften voor het werken met beeldschermapparatuur zijn 
vastgesteld4; dat communautaire maatregelen zijn ingevoerd ter bevordering 
van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het werk van 
werkneemsters tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens de lactatie , 
die de werkgevers er onder andere toe verplichten werkzaamheden te evalueren 
die een specifiek risico van blootstelling aan niet-ioniserende straling inhouden; 
dat minimumvoorschriften zijn voorgesteld voor de bescherming van de 
werknemers tegen fysische agentia6, die maatregelen tegen niet-ioniserende 
straling inhouden; 
4. Overwegende dat de leden van de bevolking in de Gemeenschap moeten 
worden beschermd tegen bewezen nadelige gevolgen voor de gezondheid van 
blootstelling aan elektromagnetische velden; 
1 PB xxx. 
2 PB xxx. 
3 PB C 2Ô5 van 25.7.94, blz. 439. 
4 PB L 156 van 21.6.90, blz. 14-18. 
5 PB L 348 van 28.11.92, blz. 1-8. 
6 PB C 77 van 18.3.93, blz. 12 en PB C 230 van 19.8.94. blz. 3-29. 
16 
5. Overwegende dat maatregelen met betrekking tot elektromagnetische velden 
alle burgers van de Gemeenschap een hoog beschermingsniveau dienen te 
bieden; dat de voorschriften van de lidstaten op dit gebied gebaseerd dienen te 
zijn op een gemeenschappelijk overeengekomen kader teneinde voor een 
consistente bescherming in de hele Gemeenschap te zorgen; 
6. Overwegende dat overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel elke nieuwe 
maatregel die genomen wordt op een gebied dat niet onder de uitsluitende 
bevoegdheid van de Gemeenschap valt, zoals de bescherming van de bevolking 
tegen niet-ioniserende straling, alleen mag worden genomen als de voorgestelde 
doelstellingen, vanwege de omvang of de gevolgen van het voorgestelde 
optreden, beter door de Gemeenschap dan door de lidstaten kunnen worden 
verwezenlijkt; 
7. Overwegende dat er een communautair kader voor de bescherming van de 
bevolking tegen elektromagnetische velden dient te worden vastgesteld door 
middel van aanbevelingen aan de lidstaten; 
8. Overwegende dat dit kader gebaseerd dient te worden op de beste beschikbare 
wetenschappelijke gegevens op dit gebied en basisrestricties en 
referentieniveaus voor blootstelling aan elektromagnetische velden dient te 
omvatten; dat de International Commission on Non-Ionizing Radiation 
Protection (ICNIRP) hierover advies heeft uitgebracht en dat dit advies door de 
wetenschappelijke stuurgroep van de Commissie is onderschreven; 
9. Overwegende dat dergelijke basisrestricties en referentieniveaus van toepassing 
dienen te zijn op alle straling afkomstig van elektromagnetische velden, met 
uitzondering van optische straling en ioniserende straling; dat voor de 
eerstgenoemde categorie de desbetreffende wetenschappelijke gegevens en 
adviezen nog nader bestudeerd moeten worden en dat voor de laatstgenoemde 
categorie al communautaire maatregelen bestaan; 
10. Overwegende dat het aanhouden van de aanbevolen restricties referentieniveaus 
een hoog beschermingsniveau ten opzichte van de bewezen 
gezondheidseffecten van blootstelling aan elektromagnetische straling dient te 
bieden, maar dat storingen van of effecten op het functioneren van medische 
17 
hulpmiddelen, zoals metalen prothesen, pacemakers en defibrillators, alsmede 
cochlea-implantaten, daardoor niet zonder meer kunnen worden vermeden; dat 
storingen met pacemakers kunnen optreden bij niveaus onder de aanbevolen 
referentieniveaus en hiervoor passende voorzorgen moeten worden genomen, 
die echter buiten het bestek van deze aanbeveling vallen; 
11. Overwegende dat overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel deze aanbeveling 
algemene beginselen en methoden voor de bescherming van de bevolking dient 
te geven, waarbij het aan de lidstaten overgelaten wordt gedetailleerde 
voorschriften vast te stellen voor bronnen en handelingen die aanleiding geven 
tot blootstelling aan elektromagnetische velden en voor de indeling van de 
blootstellingsomstandigheden van personen als al dan niet beroepsgebonden, 
met inachtneming van of in overeenstemming met de communautaire 
bepalingen betreffende de bescherming van de veiligheid en gezondheid van de 
werkenden; 
12. Overwegende dat de lidstaten een hoger beschermingsniveau mogen bieden dan 
in deze aanbevelingen is aangegeven; 
13. Overwegende dat over de door de lidstaten op dit gebied genomen 
maatregelen, ongeacht of die bindend zijn of niet, en over de wijze waarop 
daarbij met deze aanbevelingen rekening gehouden is, verslagen op nationaal en 
communautair niveau dienen te worden uitgebracht; 
14. Overwegende dat om de bekendheid met risico's en beschermingsmaatregelen 
tegen elektromagnetische velden te vergroten de lidstaten de verspreiding van 
informatie en praktijkvoorschriften op dit gebied, met name met betrekking tot 
het ontwerp, de installatie en het gebruik van apparatuur, dienen te bevorderen, 
teneinde ernaar te streven dat de blootstellingsniveaus de aanbevolen restricties 
niet overschrijden; 
15. Overwegende dat aandacht dient te worden besteed aan voldoende inzicht in en 
passende voorlichting over de risico's die met elektromagnetische velden 
verband houden, met inachtneming van de percepties van de bevolking ten 
aanzien van dergelijke risico's; 
18 
16. Overwegende dat de lidstaten kennis moeten nemen van de vooruitgang in de 
wetenschappelijke kennis en de technologie met betrekking tot de bescherming 
tegen niet-ioniserende straling; dat deze aanbevelingen met name in het licht 
van de adviezen van de bevoegde internationale organisaties, zoals de 
International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection, moeten 
worden herzien, 
19 
BEVEELT AAN DAT 
I. De lidstaten voor de doeleinden van deze aanbeveling aan de fysische 
grootheden die in bijlage IA zijn opgesomd, de betekenis hechten die er 
aldaar aan wordt gegeven; 
II. De lidstaten, om een hoog niveau van bescherming van de gezondheid 
tegen blootstelling aan elektromagnetische velden te bieden. 
a) een kader goedkeuren van basisrestricties en referentieniveaus op 
basis van het in bijlage IB omschreven kader; 
b) op basis van een dergelijk kader maatregelen ten uitvoer leggen met 
betrekking tot bronnen of handelingen waarbij de bevolking aan 
elektromagnetische velden wordt blootgesteld; 
c) ernaar streven dat de basisrestricties worden nageleefd die in bijlage 
II voor de blootstelling van de bevolking worden gegeven; 
III. De lidstaten, om de naleving van de in bijlage II genoemde basisrestricties 
te vergemakkelijken en te bevorderen: 
a) de referentieniveaus die in bijlage III worden gegeven voor 
blootstellingsevaluaties gebruiken, om te bepalen of de 
basisrestriclies eventueel zullen worden overschreden; 
b) situaties waarbij bronnen van meer dan een frequentie betrokken 
zijn, beoordelen overeenkomstig de in bijlage IV gegeven formules, 
zowel wat de basisrestricties als wat de referentieniveaus betreft; 
IV. De lidstaten, om het inzicht in de gevaren van en de bescherming tegen de 
blootstelling aan elektromagnetische velden te vergroten: 
aan de bevolking in een geschikt formaat informatie verstrekken over de 
gezondheidsimpact van elektromagnetische velden en over de maatregelen 
die getroffen zijn om deze aan te pakken; 
20 
V. De lidstaten, om de kennis over de gezondheidseffecten van 
elektromagnetische velden te vergroten: 
in de context van hun nationale onderzoeksprogramma's onderzoek 
bevorderen en beoordelen dat van belang is voor elektromagnetische velden 
en de menselijke gezondheid, met inachtneming van communautaire en 
internationale aanbevelingen en inspanningen op onderzoeksgebied; 
VI. De lidstaten, om bij te dragen tot het ontstaan van een consistent systeem 
van bescherming tegen risico's van blootstelling aan elektromagnetische 
velden: 
verslag uitbrengen over de vaststelling en tenuitvoerlegging van de 
maatregelen die zij op het door deze aanbeveling bestreken gebied nemen 
en de Commissie hiervan na een periode van drie jaar volgend op de 
goedkeuring van deze aanbeveling op de hoogte stellen, waarbij zij 
aangeven hoe daarmee in die maatregelen rekening is gehouden; 
VERZOEKT 
de Commissie aan de hand van de verslagen van de lidstaten een verslag op 
te stellen voor de Gemeenschap in haar geheel, en de door deze aanbeveling 
bestreken aangelegenheden te volgen met het oog op de herziening en 
bijwerking ervan. 
Gedaan te Brussel, Voor de Raad 
De Voorzitter 
21 
BIJLAGE I 
DEFINITIES 
In deze aanbeveling worden onder de term elektromagnetische velden verstaan: 
statische velden, extreem laagfrequente velden (ELF) en radiofrequentievelden (RF), 
microgolven daaronder begrepen, in het frequentiegebied van 0 Hz tot 300 GHz. 
A. Fysische grootheden 
In de context van de blootstelling aan elektromagnetische velden worden gewoonlijk 
acht fysische grootheden gebruikt: 
1. De contactstroom (Ie) tussen een persoon en een voorwerp wordt uitgedrukt in 
ampère (A). Een geleidend voorwerp in een elektrisch veld kan door dat veld 
worden opgeladen. 
2. De stroomdichtheid (J) is de door een eenheidsdoorsnede loodrecht op zijn richting 
in een volumegeleider, zoals het menselijk lichaam of een deel daarvan, lopende 
stroom; zij wordt uitgedrukt in ampère per vierkante meter (A/m2). 
3. De elektrische veldsterkte is een vectorgrootheid (E), die overeenkomt met de 
kracht die op een geladen deeltje, ongeacht de beweging daarvan in de ruimte, 
wordt uitgeoefend. Zij wordt uitgedrukt in volt per meter (V/m). 
4. De magnetische veldsterkte is een vectorgrootheid (H) die, naast de magnetische 
fluxdichtheid, dient voor de beschrijving van een magnetisch veld op elk punt in de 
ruimte. Zij wordt uitgedrukt in ampère per meter (A/m). 
5. De magnetische fluxdichtheid is een vectorgrootheid (B), die een op bewegende 
ladingen inwerkende kracht veroorzaakt; zij wordt uitgedrukt in tesla (T). In de lege 
ruimte en in biologische materialen kunnen de magnetische fluxdichtheid en de 
magnetische veldsterkte in elkaar worden omgerekend met de equivalentie I A m"1 
-47t 10_7T. 
6. De vermogensdichtheid (S) is de passende grootheid voor gebruik bij zeer hoge 
frequenties, wanneer de penetratiediepie in het lichaam gering is. Zij is de loodrecht 
op een oppervlak inwerkende energiestroom, gedeeld door de oppervlakte van het 
oppervlak; zij wordt uitgedrukt in watt per vierkante meter (W/m2). 
7. De specifieke energieabsorptie (SA) is de energie die wordt geabsorbeerd per 
massa-eenheid biologisch weefsel, uitgedrukt in joule per kilogram (J/kg). In deze 
aanbeveling wordt deze grootheid gebruikt voor het beperken van de niet-
thermische effecten van gepulseerde microgolfstraling. 
8. Het specifieke energieabsorptietempo (SAT) gemiddeld over het gehele lichaam of 
over lichaamsdelen, is het tempo waarin de energie per massa-eenheid biologisch 
materiaal wordt geabsorbeerd; het wordt uitgedrukt in watt per kilogram (W/kg). 
Het lichaams-SAT is een algemeen aanvaarde maatstaf voor het relateren van 
schadelijke thermische effecten van de blootstelling aan RF. Naast het gemiddelde 
lichaams-SAT zijn lokale SAT-waarden noodzakelijk voor het evalueren en 
22 
beperken van te grote energieconcentraties in kleine delen van het lichaam als 
gevolg van bijzondere blootstellingsomstandigheden. Voorbeelden voor dergelijke 
omstandigheden zijn: geaarde personen die aan RF in het lage MHz-gebied worden 
blootgesteld en personen die aan het nabije veld van een antenne worden 
blootgesteld. 
Van deze grootheden kunnen de magnetische fluxdichtheid, de contactstroom, de 
elektrische en magnetische veldsterkte en de vermogensdichtheid direct worden 
gemeten. 
B. Basisrestricties en referentieniveaus 
Voor de toepassing van restricties die gebaseerd zijn op de mogelijke effecten van 
elektromagnetische velden op de gezondheid moet onderscheid gemaakt worden 
tussen basisrestricties en referentieniveaus. 
Hasisrestricties. Restricties op de blootstelling aan tijdsafhankelijke elektrische, 
magnetische en elektromagnetische velden, die direct gebaseerd zijn op bewezen 
gezondheidseffecten en biologische overwegingen, worden "basisrestricties" 
genoemd. Afhankelijk van de veldfrequentie worden de volgende fysische 
grootheden gebruikt om de restricties te specificeren: de magnetische fluxdichtheid 
(B), de stroomdichtheid (J), het specifieke energieabsorptietempo (SAT) en de 
vermogensdichtheid (S). De magnetische fluxdichtheid en de stroomdichtheid 
kunnen gemakkelijk worden gemeten bij blootgestelde personen. 
- Referentieniveaus. Deze "referentieniveaus" dienen bij de blootstellingsevaluaties in 
de praktijk om vast te stellen of de basisrestricties mogelijk worden overschreden. 
Sommige referentieniveaus worden met behulp van metingen en/of berekeningen 
van relevante basisrestricties afgeleid, andere hebben betrekking op de perceptie en 
schadelijke indirecte gevolgen van blootstelling aan elektromagnetische velden. De 
afgeleide grootheden zijn de elektrische veldsterkte (E) de magnetische veldsterkte 
(II), de magnetische fluxdichtheid (B), de vermogensdichthcid (S) en de 
"extremiteitenstroom" (//,). Grootheden die betrekking hebben op de perceptie en 
andere indirecte gevolgen zijn de (contact)stroom (A) en, voor gepulseerde velden, 
de specifieke energieabsorptie (SA). In elke blootstellingssituatie kan men de 
gemeten of berekende waarde van elk van deze grootheden vergelijken met het 
bijbehorende referentieniveau. Als wordt voldaan aan het referentieniveau, wordt 
voldaan aan de desbetreffende basisrestrictie. Als de gemeten waarde hoger is dan 
het referentieniveau, behoeft dat nog niet te betekenen dat de basisrestrictie wordt 
overschreden. In dergelijke omstandigheden moet echter wel worden vastgesteld of 
voldaan wordt aan de basisrestrictie. 
In deze aanbevelingen zijn geen kwantitatieve restricties opgenomen voor statische 
elektrische velden. Het verdient echter aanbeveling de storende waarneming van 
elektrische oppervlakteladingen en vonkoverslag die stress of hinder veroorzaken, te 
vermijden. 
23 
Sommige grootheden zoals de magnetische fluxdichtheid (B) en de 
vermogensdichtheid (S) dienen bij bepaalde frequenties als basisrestrictie en als 
referentieniveau (zie bijlage II en III). 
24 
BIJLAGE II 
BASISRESTRICTIES 
Afhankelijk van de frequentie worden onderstaande fysische grootheden 
(dosimetrische/exposimetrische grootheden) gebruikt om de basisrestricties voor 
elektromagnetische velden te specificeren. 
Tussen 0 en 1 Hz worden basisrestricties gegeven voor de magnetische fluxdichtheid 
voor statische magnetische velden (0 Hz) en de stroomdichtheid voor tijdsafhankelijke 
velden tot 1 Hz, teneinde gevolgen voor het cardiovasculaire systeem en het centrale 
zenuwstelsel te voorkomen. 
Tussen 1 Hz en 10 MHz worden basisrestricties gegeven voor de stroomdichtheid om 
gevolgen voor functies van het zenuwstelsel te voorkomen. 
Tussen 100 kHz en 10 GHz worden basisrestricties gegeven voor het SAT om globale 
thermische belasting van het lichaam en excessieve plaatselijke verwarming van 
weefsels te voorkomen. In het gebied van 100 kHz tot 10 MHz worden restricties voor 
zowel de stroomdichtheid als het SAT gegeven. 
Tussen 10 GHz en 300 GHz worden basisrestricties voor de vermogensdichtheid 
gegeven om verwarming van weefsel aan of bij het lichaamsoppervlak te voorkomen. 
De in tabel I gegeven basisrestricties zijn vastgesteld met inachtneming van 
onzekerheden die verband houden met individuele gevoeligheden en 
milieuomstandigheden en met het feit dat de leeftijd en de lichamelijke conditie van de 
bevolking variëren. 
25 
Tabel 1 Basisrestricties voor elektrische, magnetische en elektromagnetische 
velden (0 Hz - 300 GHz). 
Frequentiegebied 
0 Hz 
>()-! Hz 
1-4 Hz 
4 - 1000 Hz 
1000 Hz• 
100 kHz • 
10 MHz--100 kHz 
-10 MHz 
10 GHz 
10 - 300 GHz 
Opmerk ingen Magnctischc 
flux-
dichlhcid 
(mT) 
40 
— 
~ 
~ 
— 
~ 
~ 
~ Stroom-
dichtheid 
(mA/m2) 
(rms) 
~ 
8 
8/f 
2 
f/500 
f7500 
~ 
~ Lichaams-
SAT 
(W/kg) 
« 
~ 
— 
— 
~ 
0,08 
0,08 
~ Plaatselijk 
SAT (hoofd 
en romp) 
(W/kg) 
— 
~ 
~ 
— 
— 
2 
2 
» Plaatse­
lijk SAT 
(cxtrcmi-
teitcn) 
(W/kg) 
~ 
~ 
~ 
~ 
— 
4 
4 
~ Vermo-
gens-
dicht-
hcid, S 
(W/m2) 
~ 
„ 
~ 
~ 
— 
— 
— 
10 
1. ƒ is de frequentie in Hz. 
2. De basisrestrictie voor de stroomdichtheid is bedoeld om te beschermen tegen 
acute blootstellingseffecten op weefsel van het centraal zenuwstelsel in hoofd en 
romp en bevat een veiligheidsfactor. 
3. Vanwege de elektrische inhomogeniteit van het lichaam dienen de waarden van de 
stroomdichtheid te worden gemiddeld over een doorsnede van 1 cm loodrecht op 
de stroomrichting. 
4. Voor frequenties tot 100 kHz kunnen de topwaarden voor de stroomdichtheid 
worden verkregen door de middelbare (rms-)waarde met V2 ("1,414) te 
vermenigvuldigen. Voor pulsen met een duur van tp dient de equivalente frequentie 
die in de basisrestricties moet worden toegepast, te worden berekend als/ = l/(2/p 
)• 
5. Voor frequenties tot 100 kHz en voor gepulseerde magnetische velden kan de 
maximale stroomdichtheid als gevolg van de pulsen worden berekend uit de stijg-
/afvaltijden en het maximale veranderingssnelheid van de magnetische 
lluxdichtheid. De geïnduceerde stroomdichtheid kan dan worden vergeleken met de 
bijbehorende basisrestrictie. 
6. Alle SAT-waarden moeten worden gemiddeld over een willekeurige periode van 
zes minuten. 
7. De plaatselijke SAT-middelingsmassa is 10 g aangrenzend weefsel; het aldus 
verkregen maximale SAT dient de waarde te zijn die voor de raming van de 
blootstelling wordt gebruikt. 
8. Voor pulsen met een duur van tp dient de equivalente frequentie die in de 
basisrestricties moet worden toegepast, te worden berekend als ƒ = l/(2fp). 
Daarnaast wordt voor gepulseerde blootstellingen in het frequentiegebied van 0,3 
tot 10 GHz en voor plaatselijke blootstelling van het hoofd, ter vermijding en 
beperking van effecten op het gehoor die veroorzaakt worden door thermo-
elastische uitzetting, een extra basisrestrictie aanbevolen. Deze is dat de SA niet 
meer dan 2 mJ kg"1 gemiddeld over 10 g weefsel mag bedragen. 
26 
BIJLAGE III 
Referentieniveaus 
Referentieniveaus voor blootstelling worden gegeven om vergelijkingen met de 
waarden van gemeten grootheden mogelijk te maken. Worden alle aanbevolen 
referentieniveaus aangehouden, dan wordt ook aan de basisrestricties voldaan. 
Als de gemeten waarden hoger zijn, behoeft dat nog niet te betekenen dat ook de 
basisrestricties zijn overschreden In dat geval dient een evaluatie plaats te vinden om 
uit te maken of de blootstellingsniveaus beneden de basisrestricties liggen. 
De referentieniveaus voor het beperken van de blootstelling worden verkregen uit de 
basisrestricties voor maximale koppeling van het veld met de blootgestelde persoon, 
waardoor maximale bescherming wordt bereikt. In de tabellen 2 en 3 wordt een 
overzicht gegeven van de referentieniveaus. De referentieniveaus zijn meestal 
ruimtelijk gemiddelde waarden over het hele lichaam van de blootgestelde persoon, 
echter onder de belangrijke voorwaarde dat de plaatselijke basisrestricties op de 
blootstelling niet worden overschreden. 
In bepaalde situaties, waarin de blootstelling sterk plaatselijk is, zoals bij draagbare 
telefoons en het menselijk hoofd, is het gebruik van referentieniveaus niet geschikt. In 
dergelijke gevallen dient de naleving van de plaatselijke basisrestrictie rechtstreeks 
geëvalueerd te worden. 
27 
Veldniveaus 
Tabel 2 Referentieniveaus voor elektrische, magnetische and 
elektromagnetische velden (0 Hz - 300 GHz, ongestoorde 
middelbare waarden) 
Frequentiegebied 
0-1 Hz 
1-8 Hz 
8 - 25 Hz 
0,025 - 0,8 kHz 
0,8 - 3 kHz 
3- 150 kHz 
0,15-1 MHz 
1- 10 MHz 
10-400 MHz 
400 - 2000 MHz 
2 - 300 GHz E-veldsterkte 
(V/m) 
-
10000 
10000 
250/f 
250/f 
87 
87 
87/f"2 
28 
1,375 f"2 
61 H-veld-
sterkte 
(A/m) 
3,2 x 104 
3,2 x lO'/f2 
4000/f 
4/f 
5 
5 
0,73/f 
0,73/f 
0,073 
0,0037 f2 
0,16 B-veld 
(uT) 
4x I04 
4x \04/f 
5000/f 
5/f 
6,25 
6,25 
0,92/f 
0,92/f 
0,092 
0,0046 f"2 
0,20 Equivalente 
vermogensdichtheid 
voor vlakke golven 
Scq (W/m2) 
-
-
-
-
-
-
-
2 
#200 
10 
Opmerkingen: 
1. ƒ zoals aangegeven in de kolom van het frequentiegebied. 
2. Voor frequenties tussen 100 kHz en 10 GHz moeten Scq, E2, H2 en B2 over een 
willekeurige periode van zes minuten te worden gemiddeld. 
3. Voor frequenties boven 10 GHz moeten Scq, E2, H2 en B2 worden gemiddeld 
over een willekeurige periode van 68//()ï-minuten (/"in GHz). 
4. Voor frequenties < 1 Hz, die in feite statische elektrische velden zijn, wordt 
geen E-veldwaarde gegeven. Voor de meeste mensen doet zich de hinderlijke 
perceptie van elektrische oppervlakteladingen niet voor bij een elektrische 
veldsterkte van minder dan 25 kV/m. Vonkontladingen die stress of hinder 
veroorzaken, dienen te worden vermeden. 
Voor de topwaarden gelden voor de E-veldsterkte (V/m), de H-veldsterkte (A/m) en 
het B-veld (uT) de volgende referentieniveaus: 
- Voor frequenties tot 100 kHz worden de topreferentiewaarden verkregen door de 
overeenkomstige middelbare waarden te vermenigvuldigen met V2 (-1,414). Voor 
pulsen met een duur van tp dient de toe te passen equivalente frequentie te worden 
berekend als/= l/(2/p). 
- Voor frequenties tussen 100 kHz en 10 MHz worden de topreferentiewaarden 
verkregen door de desbetreffende middelbare waarden te vermenigvuldigen met 
10°, waarin O = (0,665 log(f/105)+0,176), f in kHz. 
- Voor frequenties tussen 10 MHz en 300 GHz worden de topreferentiewaarden 
verkregen door de desbetreffende middelbare waarden te vermenigvuldigen met 32. 
28 
Hoewel slechts weinig gegevens beschikbaar zijn over de relatie tussen biologische 
effecten en de topwaarden van gepulseerde velden, wordt voorgesteld voor frequenties 
van meer dan 10 MHz de Scq als gemiddeld over de pulsbreedte niet meer te laten 
bedragen dan 1000 maal de referentieniveaus of de veldsterktes niet groter te laten zijn 
dan 32 maal de referentieniveaus voor de velden. Voor frequenties tussen ca. 0,3 GHz 
en enkele GHz, alsmede voor plaatselijke blootstelling van het hoofd, moet de 
specifieke absorptie van de pulsen worden beperkt, teneinde gehooreffecten als gevolg 
van thermo-elastische uitzetting te beperken of voorkomen. In dit frequentiegebied 
komt voor 30-us pulsen de S A-drempelwaarde van 4-16 mJ kg"1 voor dit effect 
overeen met SAT-topwaarden van 130-520 W kg"1 in de hersenen. Tussen 100 kHz en 
10 MHz worden de topwaarden voor de veldsterktes verkregen door interpolatie van 
de 1,5-voudige top bij 100 kHz tot de 32-voudige top bij 10 MHz. 
Contactstromen-en "exlremileilenst romen " 
Voor frequenties tot 110 MHz worden aanvullende referentieniveaus aanbevolen om 
gevaren als gevolg van contactstromen te vermijden. In tabel 3 zijn de 
referentieniveaus voor contactstroom opgenomen. Bij de vaststelling van de 
referentieniveaus voor contactstroom is rekening gehouden met het feit dat de 
drempelcontactstromen die biologische reacties uitlokken bij volwassen vrouwen en 
kinderen ongeveer tweederde resp. de helft bedragen van die bij volwassen mannen. 
Tabel 3 Referentieniveaus voor de contactstroom van geleidende 
voorwerpen 
(f in kHz) 
Frequentiegebied Maximale 
contactstroom 
finA) 
0 Hz - 2,5 kHz 0,5 
2,5 kHz- 100 kHz 0,2 f 
100 kHz- 110 MHz 20 
Voor het frequentiegebiéd 10 MHz tot 110 MHz wordt een referentieniveau 
aanbevolen van 45 mA wat betreft de stroom door een van de extremiteiten. Dit is 
bedoeld om het plaatselijke SAT over een willekeurige periode van zes minuten te 
beperken. 
29 
BIJLAGE IV 
Blootstelling uit bronnen met verschillende frequenties 
In situaties waarin zich een gelijktijdige blootstelling voordoet aan velden van 
verschillende frequenties moet de mogelijkheid worden overwogen dat deze 
blootstellingen wat hun gevolgen betreft additief zijn. Voor elk effect afzonderlijk 
dienen berekeningen op basis van een dergelijke additiviteit te worden uitgevoerd; 
aldus moeten afzonderlijke berekeningen worden gemaakt voor thermische en 
elektrische stimulatie-effecten op het lichaam. 
Basisrestricties 
In geval van gelijktijdige blootstelling aan velden van verschillende frequenties dient 
wat de basisrestricties betreft aan de volgende eisen te worden voldaan. 
Voor de elektrische stimulering voor frequenties van I Hz tot 10 MHz dienen de 
geïnduceerde stroomdicht heden te worden gesommeerd overeenkomstig: 
IQMlh , 
i Il h Ju 
Voor de thermische effecten vanaf 100 kHz dienen de specifieke 
enefgieabsorptietempo's en de vermogensdichtheden te worden gesommeerd 
overeenkomstig: 
10GHz ÇÀT 300GHz „ 
i lOOkHzSATh i IOGHZSL 
waarin 
Ji is de stroomdichtheid bij frequentie i; 
Ji„ j is de basisrestrictie voor de stroomdichtheid bij frequentie i, zoals gegeven in tabel 
1; 
SATj is het SAT veroorzaakt door blootstelling bij frequentie i; 
SATL is de basisrestrictie voor het SAT, zoals gegeven in tabel 1 ; 
Si is de vermogensdichtheid bij frequentie i; 
SL is de basisrestrictie voor de vermogensdichtheid, zoals gegeven in tabel 1 
30 
Refereniieni veaus 
Voor de toepassing van de basisrestricties dienen onderstaande criteria betreffende de 
referentieniveaus voor de veldsterktes te worden toegepast. 
Bij geïnduceerde stroomdichtheden en elektrische stimulatie-effecten tot 10 MHz 
dienen aan de veldniveaus onderstaande twee eisen te worden gesteld: 
MHz „ 10MHz „ 
Hl Hz EL,Ï i>lMHz a 
en 
150kllz j. 10MHz rr 2 Hj... £ Hj<i 
j HlzH l.,j j -150kHz b 
waarin 
Ei is de elektrische veldsterkte bij frequentie i; 
Ei„ j is het referentieniveau voor de elektrische veldsterkte uit tabel 2; 
Hj is de magnetische veldsterkte bij frequentie j; 
HI,J is het referentieniveau voor de magnetische veldsterkte uit tabel 2; 
a is 87 V/m en b is 5 A/m (6,25 uT). 
Vergeleken met de richtsnoeren van de ICNIRP1, die betrekking hebben op de 
blootstelling zowel in het beroep als van de bevolking, komen de afkappunten in de 
sommaties overeen met de blootstellingsomstandigheden van de bevolking. 
Het gebruik van de constante waarden (a en b) boven 1 MHz voor het elektrische veld 
en boven 150 kHz voor het magnetisch veld is een gevolg van het feit dat de sommatie 
gebaseerd is op geïnduceerde stroomdichtheden en niet mag worden vermengd met 
thermische elfectomstandighcden. Dit laatste vormt de basis voor H|.. ; en Hi.j boven 
resp. 1 Ml Iz en 150 kl Iz, zoals vermeld in tabel 2. 
1 International Commission on Non-Ioni/ing Radiation Protection, Guidelines for Limiting Exposure 
to Time-Varying Electric, Magnetic, and Electromagnetic Fields (up to 300 GHz). Health Phys.; in 
druk. 
31 
Bij thermische effectomstandigheden vanaf 100 kHz dienen onderstaande twee eisen te 
worden gesteld aan de veldniveaus: 
1MHz n 300GHz ^ 
i=100kHz C i>lMHz h L,i 
en 
150kHz TT 300GHz TT 
j=100kHz Cl j> 150kHz tlLj 
waarin 
Ei is de elektrische veldsterkte bij frequentie i; 
EL? i is het referentieniveau voor elektrische velden uit Tabel 2; 
Hj is de magnetische veldsterkte bij frequentie j; 
HLJ is het referentieniveau voor magnetische velden, afgeleid uit tabel 2; 
c is 87'/f172 V/m en d 0,73/f A/m. 
Ook hier zijn in vergelijking met de richtsnoeren van de ICNIRP enige afkappunten 
aangepast in verband met blootstelling van de bevolking alleen. 
Voor resp. de "extremiteitenstroom" en de contactstroom dient aan onderstaande eisen 
te worden voldaan: 
r . V WOMHz I j \ WOMHz j 
Y A. <1 Y -ia 
^IHAYWrl i T L / »•-.! //- Ir-. k=\0MHz Vl>,kJ WOMHz 
<1 
n=\Hz 'c,?i 
waarin 
Ik is de extremiteitenstroomcomponent bij frequentie k; 
IL, k is het referentieniveau voor de extremiteitenstroom, 45 mA; 
In is de contactstroomcomponent bij frequentie n; 
Ic,n is het referentieniveau voor contactstroom bij frequentie n (zie tabel 3). 
In de bovenstaande sommaties is uitgegaan van het slechtst mogelijke scenario voor de 
omstandigheden onder de velden van de verschillende bronnen. Dientengevolge kunnen 
typische blootstellingssituaties in de praktijk resulteren in minder restrictieve 
blootstellingsniveaus dan door de bovenstaande formules voor de referentieniveaus 
wordt aangegeven. 
32 
ISSN 0254-1513 
COM(98) 268 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 15 12 14 
Catalogusnummer : CB-CO-98-298-NL-C 
ISBN 92-78-35924-6 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
3^