im 
OMVIISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(94) 531 def. 
Brussel, 25.11.1994 
AanbeveIi ng voor een 
BESLUIT VAN DE RAAD 
over de ondertekening van het Protocol betreffende "energie-efficiëntie en daarmee 
samenhangende milieu-aspecten" bij het Verdrag inzake het Europees Energiehandvest 
(door de Commissie ingediend) 
AanbeveIi ng voor een 
FfSIIIIT VAN DE RAAD 
over de ondertekening van het Protocol betreffende "energie-efficiëntie en daarmee 
samenhangende milieu-aspecten" bij het Verdrag inzake het Europees Energiehandvest 
1. De Voorzitter van de Conferentie van het Europees Energiehandvest (hierna de 
Conferentie genoemd) heeft op 21 september 1994 aan de partijen die betrokken zijn bij 
de onderhandelingen over het Verdrag inzake het Europees Energiehandvest (hierna het 
Handvestverdrag genoemd) een ontwerp doen toekomen voor een Protocol betreffende 
"energie-efficiëntie en daarmee samenhangende milieu-aspecten" (hierna het Protocol 
"Energie-efficiëntie" genoemd). Dit ontwerp voor een Protocol bij het Handvestverdrag 
is het resultaat van onderhandelingen die parallel met de onderhandelingen over het 
Handvestverdrag zelf zijn gevoerd. 
2. De procedure voor de ondertekening van het Handvestverdrag door de Europese 
Gemeenschappen is aan dé gang1. Nu moet de procedure worden ingeleid die het de 
Europese Gemeenschappen mogelijk moet maken het Protocol "Energie-efficiëntie" 
tegelijk met het Handvestverdrag te ondertekenen tijdens de voor 17 december 1994 te 
Lissabon geplande ondertekeningsplechtigheid. 
3. Bij de onderhandelingen over het Protocol "Energie-efficiëntie" is het moeilijk gebleken 
tot formuleringen te komen die voor de verschillende partijen bevredigend waren. 
Sommige partijen wilden zich beperken tot een tekst in de vorm van een verklaring 
zonder enig dwingend karakter; andere wilden dat een overeenkomst werd gesloten die 
vergaande toezeggingen bevatte, met name op het gebied van samenwerking met de 
Oosteuropese landen, en voorzag in zeer stringente verplichtingen ten aanzien van 
rationeel energiegebruik en milieubescherming. Gezien de huidige situatie in de meeste 
landen van Midden- en Oost-Europa en in de voormalige Sovjetrepublieken, hebben de 
Europese Gemeenschappen aangedrongen op een tekst die voldoende evenwichtig is om 
op termijn in die landen een aanzienlijke vooruitgang mogelijk te maken op de door het 
Protocol "Energie-efficiëntie" bestreken gebieden, zonder evenwel irrealistische 
verplichtingen op te leggen. 
De Commissie is van mening dat het ontwerp voor een Protocol "Energie-efficiëntie", 
dat door de Voorzitter van de Conferentie is verspreid en als bijlage bij deze Mededeling 
is gevoegd, aan dit streven naar evenwicht tegemoet komt. De ondertekening van dit 
Protocol door de Europese Gemeenschappen zal voorts een aanzienlijke bijdrage leveren 
Zie de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement van 
21/09/1994, ref. COM(94)405 def. 
aan de verwezenlijking van de doelstellingen die zij nastreeft in het kader van de ten 
behoeve van deze landen ontwikkelde bijstandsprogramma's op de door het Protocol 
bestreken gebieden. 
4. Op basis van de door de Conferentie overeengekomen modaliteiten is de tekst volgens de 
schriftelijke procedure aangenomen. In het kader van deze procedure hebben de 
vertegenwoordigers van het Voorzitterschap en van de Commissie de Secretaris-Generaal 
van de Conferentie laten weten dat de Europese Gemeenschappen en hun Lid-Staten van 
mening zijn dat de onderhandelingen over het Protocol "Energie-efficiëntie" afgerond zijn 
en dat de tekst van het Protocol, die als bijlage bij deze Mededeling is gevoegd, het 
onderhandelingsresultaat correct weergeeft. De Commissie blijft dus bij haar standpunt 
dat het onderhandelingsresultaat de Europese Gemeenschappen in staat stelt het Protocol 
"Energie-efficiëntie" tegelijk met het Handvestverdrag te ondertekenen op 17 december 
1994 te Lissabon. 
5. Tot besluit stelt de Commissie de Raad voor: 
te besluiten tot ondertekening van het Protocol namens de Europese 
Gemeenschappen; 
en 
de Voorzitter van de Raad te machtigen de personen aan te wijzen die bevoegd 
zijn om namens de Europese Gemeenschappen hun handtekening te plaatsen. 
BIJLAGE 3 
PROTOCOL BIJ HET ENERGIEHANDVEST BETREFFENDE 
ENERGIE-EFFICIËNTIE EN DAARMEE SAMENHANGENDE 
MILIEU-ASPECTEN 
PREAMBULE 
DE PARTIJEN BIJ DIT PROTOCOL, 
Gelet op het Europees Energiehandvest dat is aangenomen in de slotverklaring van de 
Conferentie van 's Gravenhage over het Europees Energiehandvest die op 17 december 1991 
te 's Gravenhage is getekend, met name op de daarin opgenomen verklaringen dat 
samenwerking op het gebied van de energie-efficiëntie en daarmee samenhangende milieu­
aspecten noodzakelijk is, 
Gelet op het Verdrag inzake het Energiehandvest, dat van 17 december 1994 tot en met 
16 juni 1995 voor ondertekening is opengesteld, 
Indachtig de werkzaamheden die door internationale organisaties en overlegorganen op het 
gebied van de energie-efficiëntie en de milieu-aspecten van de energiecyclus worden verricht, 
Zich bewust van de verbetering in de zekerheid van de voorziening en de aanzienlijke winst 
voor economie en milieu die voortvloeien uit de invoering van maatregelen met een goede 
kosten/batenverhouding ter verbetering van de energie-efficiëntie; zich bewust van het belang 
van deze maatregelen voor de herstructurering van economieën en de verhoging van de 
levensstandaard, 
Erkennend dat een verbetering van de energie-efficiëntie de negatieve gevolgen van de 
energiecyclus voor het milieu, met inbegrip van het broeikaseffect en verzuring, vermindert, 
Ervan overtuigd dat de energieprijzen zoveel mogelijk in overeenstemming moeten zijn met 
een concurrerende markt, waarbij er sprake is van een marktgerichte prijsvorming en de 
kosten en baten voor het milieu beter tot uitdrukking komen; erkennend dat een dergelijke 
prijsvorming van vitaal belang is voor een verbetering vàn de energie-efficiëntie en de 
daarmee gepaard gaande bescherming van het milieu, 
Beseffend de cruciale rol van de particuliere sector, waaronder het midden- en kleinbedrijf, 
bij de bevordering en uitvoering van maatregelen ter verbetering van de energie-efficiëntie; 
voornemens te zorgen voor een institutioneel kader dat gunstig is voor economisch 
verantwoorde investeringen in energie-efficiëntie, 
Erkennend dat als aanvulling op commerciële samenwerkingsvormen wellicht ook 
intergouvernementele samenwerking nodig is, vooral op het gebied van de formulering en 
analyse van het energiebeleid en op andere gebieden die van essentieel belang zijn voor de 
verbetering van de energie-efficiëntie maar niet particulier gefinancierd kunnen worden, 
Geleid door de wens zich te verbinden tot samenwerking en een gecoördineerd optreden op 
het gebied van de energie-efficiëntie en de daarmee samenhangende bescherming van het 
milieu en een protocol vast te stellen dat een kader biedt om energie zo zuinig en efficiënt 
mogelijk te gebruiken, 
ZIJN HET VOLGENDE OVEREENGEKOMEN: 
DEELI 
INLEIDING 
ARTIKEL 1 
WERKINGSSFEER EN DOELSTELLINGEN VAN HET PROTOCOL 
1) In dit Protocol worden de beleidsbeginselen vastgelegd voor het streven naar een 
verbetering van de energie-efficiëntie als belangrijke bron van energie en voor de daaruit 
voortvloeiende vermindering van de schadelijke milieueffecten van energiesystemen. 
Bovendien worden richtsnoeren gegeven voor de opstelling van programma's voor energie-
efficiëntie, worden gebieden voor samenwerking vermeld en wordt een kader gecreëerd 
om tot samenwerking en een gecoördineerd optreden te komen. Deze kunnen betrekking 
hebben op prospectie, exploratie, produktie, omzetting, opslag, vervoer, distributie en 
verbruik van energie en kunnen voor elke economische sector gelden. 
2) De doelstellingen van dit Protocol zijn: 
a) de bevordering van een beleid voor energie-efficiëntie dat verenigbaar is met 
duurzame ontwikkeling; 
b) het creëren van randvoorwaarden die producenten en consumenten ertoe aanzetten 
energie zo zuinig, efficiënt en milieuvriendelijk mogelijk te gebruiken, met name door 
te zorgen voor goed functionerende energiemarkten en een situatie waarin de kosten 
en baten voor het milieu beter tot uitdrukking komen; 
c) de aanmoediging van samenwerking op hetgebied van energie-efficiëntie. 
ARTIKEL 2 
DEFINITIES 
Zoals gehanteerd in dit protocol wordt verstaan onder: 
1) "Handvest": het Europees Energiehandvest dat is aangenomen als onderdeel van het op 
17 december 1991 in 's Gravenhage ondertekende Slotdocument van de Conferentie van 
's Gravenhage over het Europees Energiehandvest; ondertekening van het Slotdocument 
wordt beschouwd als ondertekening van het Handvest; 
2) "Partij bij dit Protocol": een Staat of regionale organisatie voor economische integratie die 
ermede heeft ingestemd door dit Protocol te worden gebonden en waarvoor het protocol 
in werking is; 
3) "Regionale organisatie voor economische integratie": een organisatie gevormd door 
soevereine staten, waaraan haar lidstaten bevoegdheden hebben overgedragen ten aanzien 
van een aantal zaken, waarvan sommige onder dit protocol vallen, met inbegrip van de 
bevoegdheid aangaande die aangelegenheden besluiten te nemen welke voor haar lidstaten 
bindend zijn; 
4) "Energiecyclus": de gehele energieketen met inbegrip van activiteiten in verband met 
prospectie, exploratie, produktie, omzetting, opslag, vervoer, distributie en verbruik van 
de verschillende vormen van energie, alsmede de behandeling en verwijdering van 
afvalstoffen en het niet langer verrichten, beëindigen en afsluiten van deze activiteiten met 
zo weinig mogelijk schadelijke milieueffecten; 
5) "Met een goede kosten/batenverhouding": het bereiken van een gesteld doel tegen de 
laagste kosten of het bereiken van het beste resultaat tegen gegeven kosten; 
6) "Verbetering van de energie-efficiëntie": een zodanig optreden, dat dezelfde hoeveelheid 
van een goed of een dienst wordt geproduceerd zonder dat de kwaliteit of prestatie ervan 
wordt verminderd, doch de voor die produktie vereiste hoeveelheid energie wordt 
verminderd; 
7) "Milieueffecten": alle door een bepaalde activiteit veroorzaakte effecten op het milieu met 
inbegrip van gezondheid en veiligheid van de mens, flora, fauna, bodem, lucht, water, 
klimaat, landschap en historische monumenten of andere fysieke structuren of de 
onderlinge beïnvloeding van deze factoren; dit begrip omvat tevens effecten op het 
cultureel erfgoed of de sociaal-economische omstandigheden ten gevolge van wijzigingen 
van die factoren. 
DEEL H 
BELEIDSBEGINSELEN 
ARTIKEL 3 
HOOFDBEGINSELEN 
De Partijen bij dit Protocol laten zich leiden door de volgende beginselen: 
1) De Partijen bij dit Protocol werken samen en, indien van toepassing, helpen elkaar bij de 
formulering en uitvoering van beleidslijnen, wetten en voorschriften op het gebied van de 
energie-efficiëntie. 
2) De Partijen bij dit Protocol formuleren een beleid voor energie-efficiëntie en scheppen een 
passend wettelijk en regelgevend kader voor de bevordering van onder andere: 
a) een efficiënt functioneren van het marktmechanisme met een marktgerichte 
prijsvorming waarbij de kosten en baten voor het milieu beter tot uitdrukking komen; 
b) de vermindering van belemmeringen voor energie-efficiëntie om op die manier 
investeringen te stimuleren; 
c) regelingen voor de financiering van initiatieven ten behoeve van de energie-efficiëntie; 
d) educatie en bewustmaking; 
e) de verspreiding en overdracht van technologie; 
f) de doorzichtigheid van het wettelijk en regelgevend kader. 
3) De Partijen bij dit Protocol streven ernaar de energie-efficiëntie in de hele energiecyclus 
te optimaliseren. Daartoe zorgen zij naar beste kunnen voor de formulering en uitvoering 
van beleid en samenwerking of een gecoördineerd optreden ten behoeve van de energie-
efficiëntie op basis van maatregelen met een goede kosten/batenverhouding en economisch 
rendement, waarbij voldoende rekening wordt gehouden met milieu-aspecten. 
4) Het beleid ten behoeve van energie-efficiëntie omvat zowel maatregelen op korte termijn 
om gangbare gewoonten aan te passen als maatregelen op lange termijn om de energie-
efficiëntie in de hele energiecyclus te verbeteren. 
5) Wanneer de Partijen bij dit Protocol samenwerken om de doelstellingen van dit Protocol 
te verwezenlijken, houden zij rekening met de tussen de Partijen bestaande verschillen in 
nadelige effecten en bestrijdingskosten. 
6) De Partijen bij dit Protocol beseffen dat de particuliere sector een cruciale rol speelt. Zij 
stimuleren maatregelen van nutsbedrijven in de energiesector, verantwoordelijke instanties 
en gespecialiseerde organisaties en nauwe samenwerking tussen de industrie en de 
overheid. 
é 
7) Bij samenwerking of een gecoördineerd optreden wordt rekening gehouden met relevante 
beginselen die zijn vastgelegd in internationale overeenkomsten voor de bescherming en 
verbetering van het milieu waarbij Partijen bij dit Protocol partij zijn. 
8) De Partijen bij dit Protocol maken volledig gebruik van de werkzaamheden en de 
deskundigheid van bevoegde internationale of andere organen en dragen er zorg voor dat 
dubbel werk wordt voorkomen. 
ARTIKEL 4 
TAAKVERDELING EN COÖRDINATIE 
Elke Partij bij dit Protocol tracht ervoor te zorgen dat het beleid ten behoeve van de energie-
efficiëntie tussen al haar bevoegde instanties wordt gecoördineerd. 
ARTIKEL 5 
STRATEGIEËN EN BELEIDSDOELSTELLINGEN 
De Partijen bij dit Protocol formuleren strategieën en beleidsdoelstellingen om op een manier 
die past bij hun eigen specifieke energiesituatie de energie-efficiëntie te verbeteren en 
daardoor de milieueffecten van de energiecyclus te verminderen. Deze strategieën en 
beleidsdoelstellingen worden zodanig geformuleerd dat zij voor alle betrokken partijen 
doorzichtig zijn. 
ARTIKEL 6 
FINANCIERING EN FINANCIËLE STIMULERINGSMAATREGELEN 
1) De Partijen bij dit Protocol stimuleren de invoering van nieuwe benaderingen en methoden 
voor de financiering van investeringen in energie-efficiëntie en met energie 
samenhangende milieubescherming, zoals samenwerking in een gemeenschappelijke 
onderneming tussen energiegebruikers en externe investeerders (hierna te noemen 
"financiering door derden"). 
2) De Partijen bij dit Protocol trachten gebruik te maken van en de toegang te bevorderen tot 
particuliere kapitaalmarkten en bestaande internationale financieringsinstellingen ten einde 
investeringen in de verbetering van de energie-efficiëntie en in milieubescherming die 
samenhangt met de energie-efficiëntie, te vergemakkelijken. 
3) De Partijen bij dit Protocol kunnen met inachtneming van de bepalingen van het Verdrag 
inzake het Energiehandvest en van hun overige verplichtingen uit hoofde van het 
internationaal recht, voorzien in fiscale of financiële stimuleringsmaatregelen voor 
energiegebruikers om de marktpenetratie van energie-efficiënte technologie, produkten en 
diensten te vergemakkelijken. Zij streven ernaar dit op een zodanige manier te doen dat 
de doorzichtigheid gewaarborgd is en de verstoring van internationale markten tot een 
minimum wordt beperkt. 
ARTIKEL 7 
BEVORDERING VAN ENERGIE-EFFICIËNTE TECHNOLOGIE 
1) Met inachtneming van de bepalingen van het Verdrag inzake het Energiehandvest 
bevorderen de Partijen bij dit Protocol de handel in en commerciële samenwerking bij 
energie-efficiënte en milieuvriendelijke technologie, met energie samenhangende diensten 
en beheersmethoden. 
2) De Partijen bij dit Protocol bevorderen het gebruik van deze technologie, diensten en 
beheersmethoden in de hele energiecyclus. 
ARTIKEL 8 
BINNENLANDSE PROGRAMMA'S 
1) Om de in artikel 5 geformuleerde beleidsdoelstellingen te verwezenlijken, zorgt elke Partij 
bij dit Protocol voor de opstelling, uitvoering en regelmatige bijwerking van programma's 
ten behoeve van energie-efficiëntie die zo goed mogelijk bij haar omstandigheden 
aansluiten. 
2) In deze programma's kunnen bij voorbeeld de volgende activiteiten worden opgenomen: 
a) ontwikkeling van scenario's voor de vraag naar en het aanbod van energie op lange 
termijn als leidraad voor de besluitvorming; 
b) evaluatie van de effecten van genomen maatregelen op de energiesituatie, het milieu 
en de economie; 
c) normstelling om de efficiëntie van uitrusting die energie gebruikt te verbeteren en 
pogingen om deze normen internationaal te harmoniseren om verstoring van de handel 
te voorkomen; 
d) ontwikkeling en aanmoediging van particulier initiatief en industriële samenwerking, 
met inbegrip van joint ventures; 
e) bevordering van het gebruik van de beste energie-efficiënte technologieën die 
economisch levensvatbaar en milieuvriendelijk zijn; 
f) stimulering van innoverende benaderingen voor investeringen in verbetering van de 
energie-efficiëntie, zoals financiering door derden en cofinanciering; 
g) ontwikkeling van adequate energiebalansen en databases, bij voorbeeld met gegevens 
over de vraag naar energie op een voldoende gedetailleerd niveau en over technologie 
voor verbetering van de energie-efficiëntie; 
h) bevordering van de oprichting van adviesdiensten, geleid door de overheid, particuliere 
bedrijven of nutsbedrijven, die informatie geven over programma's en technologie ten 
behoeve van energie-efficiëntie en consumenten en het bedrijfsleven helpen; 
i) steun voor en bevordering van warmte/krachtkoppeling en van maatregelen om de 
efficiëntie van produktie- en distributiesystemen voor stadsverwarming voor gebouwen 
en de industrie op te voeren; 
j) instelling van gespecialiseerde organen voor energie-efficiëntie op de daarvoor in 
aanmerking komende niveaus, met voldoende financiële middelen en personeel om 
beleid te ontwikkelen en uit te voeren. 
3) De Partijen bij dit Protocol zorgen voor een adequate institutionele en wettelijke 
infrastructuur bij de uitvoering van hun programma's voor energie-efficiëntie. 
DEEL m 
INTERNATIONALE SAMENWERKING 
ARTIKEL 9 
GEBIEDEN VAN SAMENWERKING 
Voor de samenwerking tussen Partijen bij dit Protocol kan elke daarvoor in aanmerking 
komende vorm worden gekozen. Mogelijke gebieden van samenwerking zijn vermeld in de 
bijlage. 
s* 
DEEL IV 
BESTUURLIJKE EN JURIDISCHE REGELINGEN 
ARTIKEL 10 
ROL VAN DE CONFERENTIE VAN HET HANDVEST 
1) Alle besluiten die door de Conferentie van het Handvest overeenkomstig dit Protocol 
worden genomen, worden uitsluitend genomen door de Partijen bij het Verdrag inzake het 
Energiehandvest die tevens Partij bij dk Protocol zijn. 
2) De Conferentie van het Handvest streeft ernaar binnen 180 dagen na de inwerkingtreding 
van dit Protocol procedures vast te stellen om de uitvoering van de bepalingen daarvan, 
met inbegrip van de eisen inzake de verstrekking van informatie, te volgen en te 
vergemakkelijken en om overeenkomstig artikel 9 gebieden van samenwerking te 
identificeren 
ARTIKEL II 
SECRETARIAAT EN FINANCIERING 
1) Het bij artikel 35 van het Verdrag inzake het Energiehandvest ingestelde Secretariaat 
verleent de Conferentie van het Handvest alle nodige bijstand voor de vervulling van haar 
taken krachtens dit Protocol en vervult de andere taken die van tijd tot tijd voor de 
ondersteuning van het protocol vereist kunnen zijn, mits hiervoor door de Conferentie van 
het Handvest toestemming wordt verleend. 
2) De uit dit Protocol voortvloeiende kosten van het secretariaat en de Conferentie van het 
Handvest worden naar draagkracht door de Partijen bij dit Protocol gedragen volgens de 
verdeelsleutel die is vastgesteld in bijlage B van het Verdrag inzake het Energiehandvest. 
ARTIKEL 12 
STEMPROCEDURE 
1) Eenparigheid van stemmen van de Partijen bij dit Protocol die aanwezig zijn en hun stem 
uitbrengen tijdens de vergadering van de Conferentie van het Handvest waar over 
dergelijke aangelegenheden wordt besloten, is vereist voor besluiten inzake: 
a) de aanneming van wijzigingen op dit Protocol; 
b) de goedkeuring van toetredingen tot dit Protocol uit hoofde van artikel 17. 
De Partijen bij dit Protocol streven er zoveel mogelijk naar bij consensus overeenstemming 
te bereiken over alle andere aangelegenheden waarvoor uit hoofde van dit Protocol hun 
besluit vereist is. Indien geen overeenstemming bij consensus kan worden bereikt, worden 
besluiten over andere zaken dan begrotingsaangelegenheden genomen met een meerderheid 
van drie vierde van de stemmen van de Partijen bij dit Protocol die aanwezig zijn en hun 
s« 
stem uitbrengen tijdens de vergadering van de Conferentie van het Handvest waar over 
dergelijke aangelegenheden wordt besloten. 
Besluiten over begrotingsaangelegenheden worden genomen met gekwalificeerde 
meerderheid van stemmen van de Partijen bij dit Protocol waarvan de krachtens artikel 11, 
tweede lid, vastgestelde bijdragen samen ten minste drie vierde van de totale vastgestelde 
bijdragen vertegenwoordigen. 
2) Voor de toepassing van dit artikel wordt onder "Partijen bij dit Protocol die aanwezig zijn 
en hun stem uitbrengen" verstaan: de Partijen bij dit Protocol die aanwezig zijn en voor-
of tegenstemmen, met dien verstande dat de Conferentie van het Handvest in het reglement 
van orde kan bepalen dat die besluiten door de Partijen bij dit Protocol via de schriftelijke 
procedure kunnen worden genomen. 
3. Onverminderd het eerste lid is een in dit artikel bedoeld besluit uitsluitend geldig wanneer 
het wordt gesteund door een gewone meerderheid van de Partijen bij dit Protocol. 
4. Een regionale organisatie voor economische integratie beschikt bij stemmingen over een 
aantal stemmen dat gelijk is aan het aantal van haar lidstaten dat Partij bij dit Protocol is, 
met dien verstande dat een dergelijke organisatie haar stemrechten niet uitoefent indien de 
lidstaten hun stemrechten uitoefenen en omgekeerd. 
5. Ingeval een Partij bij dit Protocol aanhoudend in gebreke blijft bij het voldoen aan haar 
financiële verplichtingen uit hoofde van dit Protocol, kan de Conferentie van het Handvest 
de stemrechten van die Partij geheel of gedeeltelijk schorsen. 
ARTIKEL 13 
VERHOUDING TOT HET VERDRAG INZAKE HET ENERGIEHANDVEST 
1) Wanneer de bepalingen van dit Protocol onverenigbaar zijn met de bepalingen van het 
Verdrag inzake het Energiehandvest, geven de bepalingen van het Verdrag inzake het 
Energiehandvest de doorslag voor zover de onverenigbaarheid strekt. 
2) Artikel 10, eerste lid, en artikel 12, eerste tot en met derde lid, zijn niet van toepassing op 
stemmingen in de Conferentie van het Handvest over wijzigingen op dit Protocol waarbij 
taken of functies worden toebedeeld aan de Conferentie van het Handvest of het 
Secretariaat dat krachtens de bepalingen van het Verdrag inzake het Energiehandvest wordt 
ingesteld. 
^~ 
DEELV 
SLOTBEPALINGEN 
ARTIKEL 14 
ONDERTEKENING 
Dit protocol staat vanaf 17 december 1994 tot en met 16 juni 1995 te Lissabon open voor 
ondertekening door de Staten en regionale organisaties voor economische integratie waarvan 
de vertegenwoordigers het Handvest en het Verdrag inzake het Energiehandvest hebben 
getekend. 
ARTIKEL 15 
BEKRACHTIGING, AANVAARDING OF GOEDKEURING 
Dit Protocol is onderworpen aan bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring door 
ondertekenende partijen. De akten van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring worden 
nedergelegd bij de depositaris 
ARTIKEL 16 
TOETREDING 
Dit Protocol staat vanaf de sluitingsdatum voor de ondertekening van het Protocol, op door 
de Conferentie van het Handvest goed te keuren voorwaarden, open voor toetreding door 
Staten en regionale organisaties voor economische integratie die het Handvest hebben 
getekend en partij zijn bij het Verdrag inzake het Energiehandvest. De akten van toetreding 
worden nedergelegd bij de depositaris. 
ARTIKEL 17 
WIJZIGINGEN 
1) Elke Partij bij dit Protocol kan wijzigingen op dit protocol voorstellen. 
2) De tekst van elk voorstel tot wijziging van dit Protocol wordt ten minste drie maanden 
vóór de datum waarop het ter aanneming aan de Conferentie van het Handvest wordt 
voorgelegd, door het Secretariaat aan de Partijen bij dit Protocol medegedeeld. 
3) Door de Conferentie van het Handvest aangenomen teksten tot wijziging van dit Protocol 
worden door het Secretariaat medegedeeld aan de depositaris, die ze ter bekrachtiging, 
aanvaarding of goedkeuring aan alle Partijen bij dit Protocol voorlegt. 
4) De akten van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring van wijzigingen op dit Protocol 
worden nedergelegd bij de depositaris. Wijzigingen worden tussen de Partijen die ze 
hebben bekrachtigd, aanvaard of goedgekeurd, van kracht op de dertigste dag nadat bij de 
/3 
depositaris van tenminste drie vierde van de Partijen bij dit Protocol de akten van 
bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring zijn nedergelegd. Daarna worden de 
wijzigingen voor elke andere Partij Van kracht op de dertigste dag nadat deze Partij haar 
akte van bekrachtiging, aanvaarding of goedkeuring van de wijzigingen heeft nedergelegd. 
ARTIKEL 18 
INWERKINGTREDING 
1) Dit Protocol treedt in werking op de dertigste dag na de datum waarop de vijftiende akte 
van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding is nedergelegd door een Staat 
of een regionale organisatie voor economische integratie die het Handvest heeft getekend 
en partij is bij het Energiehandvest, of, indien deze later valt, de datum waarop het verdrag 
inzake het Energiehandvest in werking treedt. 
2) Voor elke Staat of regionale organisatie voor economische integratie waarvoor het Verdrag 
inzake het Energiehandvest in werking is getreden en die dit protocol bekrachtigt, 
aanvaardt of goedkeurt, dan wel ertoe toetreedt nadat het Protocol overeenkomstig het 
eerste lid in werking is getreden, treedt het Protocol in werking op de dertigste dag na de 
datum waarop deze Staat of regionale organisatie voor economische integratie zijn 
respectievelijk haar akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding heeft 
nedergelegd. 
3) Voor de toepassing van het eerste lid wordt een akte die door een regionale organisatie 
voor economische integratie wordt nedergelegd, niet opgeteld bij die welke door de 
lidstaten van deze organisatie zijn nedergelegd. 
ARTIKEL 19 
VOORBEHOUDEN 
Ten aanzien van dit Protocol kunnen geen voorbehouden worden gemaakt. 
ARTIKEL 20 
OPZEGGING 
1) Een Partij bij dit Protocol kan te allen tijde nadat dit Protocol voor deze Partij in werking 
is getreden, het Protocol door middel van een schriftelijke kennisgeving aan de depositaris 
opzeggen. 
2) Een Partij bij dit Protocol die het Verdrag inzake het Energiehandvest opzegt, wordt 
geacht tevens dit Protocol te hebben opgezegd. 
3) Een opzegging overeenkomstig het eerste lid wordt negentig dagen na ontvangst van de 
kennisgeving door de depositaris van kracht. Een opzegging overeenkomstig het tweede 
// 
lid wordt van kracht op de datum waarop de opzegging van het Verdrag inzake het 
Energiehandvest van kracht wordt. 
ARTIKEL 21 
DEPOSITARIS 
De Regering van de Portugese Republiek is de depositaris van dit Protocol. 
ARTIKEL 22 
AUTHENTIEKE TEKSTEN 
Ten blijke waarvan de ondergetekenden, hiertoe naar behoren gemachtigd, dit Protocol hebben 
ondertekend in de Duitse, de Engelse, de Franse, de Italiaanse, de Russische en de Spaanse 
taal, zijnde alle teksten gelijkelijk authentiek, in één exemplaar dat zal worden nedergelegd 
bij de Regering van de Portugese Republiek 
Gedaan te Lissabon op de zeventiende december negentienhonderd vierennegentig. 
S* 
BIJLAGE 
ILLUSTRATIEVE EN NIET-UITPUTTENDE LIJST VAN MOGELIJKE 
GEBIEDEN VAN SAMENWERKING ALS BEDOELD IN ARTIKEL 9 
Ontwikkeling van programma's ten behoeve van energie-efficiëntie, waarbij belemmeringen 
en mogelijkheden voor het energie-efficiëntie worden aangegeven, en uitwerking van normen 
voor energie-etikettering en -efficiëntie. 
Evaluatie van de milieu-effecten van de energiecyclus. 
Formulering van economische maatregelen, wetgeving en regelgeving. 
Overdracht van technologie, technische bijstand en industriële joint ventures die vallen onder 
internationale regelingen voor eigendomsrechten en andere toepasselijke internationale 
overeenkomsten. 
Onderzoek en ontwikkeling. 
Educatie, opleiding, voorlichting en statistische informatie. 
Specificatie en evaluatie van maatregelen zoals fiscale of andere marktgerichte instrumenten, 
bij voorbeeld verhandelbare vergunningen om rekening te houden met externe kosten en 
baten, met name voor het milieu. 
Energieanalyses en beleidsformulering: 
- evaluatie van mogelijkheden voor energie-efficiëntie; 
- analyses en statistische gegevens van de vraag naar energie; 
- formulering van wetgeving en regelgeving; 
- geïntegreerde capaciteitsplanning en regulering van de vraag; 
- milieu-effectrapportage, ook voor grote energieprojecten. 
Evaluatie van economische instrumenten voor de verbetering van dé energie-efficiëntie en 
milieudoelstellingen. 
Analyse van de energie-efficiëntie bij de raffinage, de omzetting, het vervoer en de distributie 
van koolwaterstoffen. 
Verbetering van de energie-efficiëntie bij elektriciteitsopwekking en -transport: 
- warmte/krachtkoppeling; 
- onderdelen van installaties (ketels, turbines, generatoren, enz.); 
- netwerkintegratie. 
Verbetering van de energie-efficiëntie in de bouwsector: 
- thermische isolatienormen, passieve zonneënergie en ventilatie; 
- ruimteverwarming en klimaatregeling; 
// 
- branders met een hoog rendement en een lage NOx-emissie; 
- technologie voor verbruiksmeting en individuele verbruiksmeters; 
- huishoudelijke apparatuur en verlichting. 
Voorzieningen in gemeenten en lokale gemeenschappen: 
- systemen voor stadsverwarming; 
- efficiënte systemen voor gasdistributie; 
- technologie voor energieplanning; 
- stedenbanden of banden tussen andere relevante gebiedsdelen; 
- energiehuishouding in steden en in openbare gebouwen; 
- afvalbeheer en terugwinning van energie uit afval. 
Verbetering van de energie-efficiëntie in de industriële sector: 
- joint ventures; 
- energiecascades, warmte/krachtkoppeling en terugwinning van afvalwarmte; 
- energie-accountancy. 
Verbetering van de energie-efficiëntie in de vervoersector: 
- rendementsnormen voor motorvoertuigen; 
- opbouw van een efficiënte vervoersinfrastructuur. 
Voorlichting: 
- bewustmaking; 
- databases: toegang, technische specificaties, informatiesystemen; 
- verspreiding, verzameling en vergelijking van technische informatie; 
- gedragsonderzoek. 
Opleiding en educatie: 
- uitwisseling van energiemanagers, ambtenaren, ingenieurs en studenten; 
- organisatie van internationale cursussen. 
Financiering. 
- ontwikkeling van een wettelijk kader; 
- financiering door derden; 
- joint ventures; 
- cofinanciering. 
1» 
ISSN 0254-1513 
COM(94) 531 def. 
DOCUMENTEN 
NL 14 12 
Catalogusnummer : CB-CO-94-552-NL-C 
ISBN 92-77-82694-0 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg