COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(91)397 clef. 
Brussel, 18 december 1991 
MEMORANDUM VAN DE COMMI SS IE 
OVER DE BEROEPSOPLEIDING 
IN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
INDE JAREN 90 

- 2 -
Inhoud 
INLEIDING 
I. HET BELANG VOOR DE GEMEENSCHAP 
1. Versnelde veranderingen 
2. De rol van het onaantastbare kapitaal 
3. De kwalificaties en de arbeidsorganisatie 
4. Belangrijker maar schaarser wordend arbeidspotentieel 
5. Opleiding en kwalificatie van vrouwen 
6. Het tekort aan kwalificaties 
7. Het MKB en de interne markt 
8. Naar een Europese markt van kwalificaties en opleidingen 
9. Een in de basisopleiding verankerde voortgezette opleiding 
10. Het sociale partnerschap 
II. DE SUCCESSEN VAN HET GEMEENSCHAPPELIJK BELEID 
1. Voortschrijdende integratie 
2. Grondslagen van de communautaire actie 
3. Activiteitsterreinen 
4. Besluiten van de Raad 
5. Supranationale maatregelen 
6. Transparantie van de arbeidsmarkt 
7. Structurele actie 
8. Troeven van het communautaire beleid 
9. Successen van de sociale dialoog 
III. VOORUITZICHTEN VOOR DE JAREN 90 
A. Gemeenschappelijke vraagstukken 
B. Communautaire actie 
1. Versterken van de communautaire actie 
2. Eerbiedigen van de subsidiariteit 
3. Nieuwe doelstellingen van het communautaire beleid 
4. Een zichtbare en coherente communautaire actie 
MEMORANDUM VAN DE COMMISSIE 
OVER DE BEROEPSOPLEIDING 
IN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
IN DE JAREN 90 
INLEIDING 
De sociaal-economische situatie in de jaren 90 zal de diepgaande 
veranderingen die in de jaren 80 hebben plaatsgevonden in vele 
opzichten accentueren: voortgaande economische herstructureringen in 
verschillende sectoren van activiteit, verandering in de 
kwalificaties en in hun ontwikkeling, volledig andere situatie met 
betrekking tot de beschikbaarheid van arbeidskrachten en met 
betrekking tot de mobilité its- en migratiestromen. Tegen deze 
achtergrond heeft de Commissie besloten een brede discussie over de 
ontwikkeling van het beleid met betrekking tot de opleiding na de 
leerplichtige leeftijd op gang te brengen. Zij is ervan overtuigd 
dat zowel op communautair niveau als op het niveau van de Lid-Staten 
de ontwikkeling van de opleiding een conditio sine qua non is om 
deze ontwikkelingen in goede banen te leiden. Dit memorandum is de 
vrucht van een intensieve discussie, zowel op communautair als 
landelijk niveau, met het Raadgevend Comité voor de 
Beroepsopleiding, dat een tripartiete samenstelling kent. In dit 
memorandum zijn de schriftelijke bijdragen, die voortvloeiden uit 
het tripartiet overleg in iedere Lid-Staat, opgenomen. 
Dit memorandum over de beroepsopleiding in de Gemeenschap in de 
jaren 90 plaatst en beschrijft de nieuwe doelstellingen voor de 
komende Jaren die het beleid inzake beroepsopleiding een toenemend 
belang verlenen. Het laat zien wat reeds op dit gebied bereikt is op 
basis van de in 1963 opgestelde beginselen, in het bijzonder door de 
verschillende communautaire actieprogramma's op het gebied van de 
beroepsopleiding die sinds 1985 worden uitgevoerd. Ten slotte geeft 
het de richting aan van de toekomstige actie in de Gemeenschap op 
dit gebied. 
Dit memorandum wordt gepresenteerd in het kader van het 
werkprogramma van het Gemeenschapshandvest van de grondrechten van 
de werkenden dat voorziet dat de Commissie in 1991 voorstellen zal 
doen voor het bijwerken van de bij het besluit van de Raad van 2 
april 1963 neergelegde algemene beginselen van een gemeenschappelijk 
beleid inzake beroepsopleiding. De gevoerde besprekingen en 
discussies hebben aangetoond dat deze algemene beginselen als 
geldend blijvende referentietekst behouden moeten blijven. 
In dit verband heeft de Commissie besloten het debat over de 
problematiek van de opleiding na de leerplichtige leeftijd te 
openen. Zij constateert dat de Lid-Staten van de Gemeenschap en de 
Gemeenschap zelf voor beslissende keuzes staan om het menselijk 
- 4 -
potentieel zijn plaats te geven voor het behoud van de economische 
groei in Europa, voor de totstandkoming van een maatschappij die 
openstaat voor de andere delen van de wereld en voor de 
communautaire integratie zelf. 
5. Tegelijkertijd met de voorbereiding van dit document is men een 
studie over het hoger onderwijs begonnen. De Commissie heeft zojuist 
een "Mémorandum11 uitgebracht, waarin een aantal oriëntaties op dit 
gebied worden aangegeven en voorstellen worden gedaan voor de 
versterking van haar taken op het gebied van onderzoek en 
kennisoverdracht. Het behandelt ook het vraagstuk van de banden 
tussen het hoger onderwijs, met name de universiteiten, en het 
bedrijfsleven met het oog op 2000. 
6. Dit memorandum over "De beroepsopleiding in de Europese Gemeenschap 
in de Jaren 90" wil het debat over deze zaken op gang brengen. Met 
dit doel geeft het een aantal voor de Commissie wezenlijke 
aandachtspunten aan, waaronder: 
- de sterke wijzigingen in de sociaal economische context van de 
Jaren 90 en in het bijzonder de gevolgen van de versnelling van 
de mondialisering van de economische activiteiten en de 
technologieën, waarbinnen de Europese economie haar plaats moet 
vinden. 
- De nieuwe dimensies en de mogelijke versnelling in de komende 
Jaren, van de technologische innovatie en de noodzakelijke 
invoering van nieuwe arbeidsorganisatievormen die het 
arbeidspotentieel een centrale rol toebedelen en de behoeften aan 
kwalificaties veranderen. 
- Het vast te leggen evenwicht tussen de investeringen op het 
gebied van onderzoek en ontwikkeling om de innovâtiemogelijkheden 
te vergroten en de investeringen die nodig zijn op het gebied van 
de opleiding, opdat de kwalificaties van de arbeidskrachten de 
effectieve tenuitvoerlegging en verspreiding van deze innovaties 
mogelijk maken, in het bijzonder binnen het MKB. 
- De problemen in verband met de tekorten aan kwalificaties die 
zich in alle regio's van de Gemeenschap voordoen en verschillende 
oorzaken hebben: kloof tussen de innovatiebehoeften en het 
beschikbare potentieel, vertragingen in de structurele 
aanpassingen tussen de in verval geraakte industrieën en de 
nieuwe ontwikkelingssectoren, te laag basiskwalificatieniveau in 
sommige regio's... 
- De gunstige gevolgen van de totstandkoming van een Europese 
ruimte voor onderwijs en opleiding waarin de bedrijven een nieuw 
beleid voor het management van de kwalificaties zullen 
ontwikkelen, die tegelijkertijd de individuen geheel nieuwe 
op lei dings- en mobiIiteitsmogeliJkheden biedt en die de 
activiteiten van de opleidingsinstellingen op een Europese en 
niet langer op een nationale markt doen plaatsvinden. Deze 
positieve gevolgen dienen bovendien ook te gelden binnen de 
grotere Europese economische ruimte die zojuist tot stand is 
gekomen met de EVA-landen, die een nuttige bijdrage in termen van 
ervaring en innovâtiewiJzen op dit gebied kunnen leveren. 
- 5 -
- Kennis en begrip van de opleidingsstelsels in de verschillende 
Lid-Staten bieden en transeuropese informatie- en 
uitwisselingsnetwerken oprichten tussen degenen die met die 
nationale opleidings- en kwalificatiestelsels werken en degenen 
die erover beslissen. 
- De relatieve ontwikkeling van de intracommunautaire 
mobiliteitsstromen en van de migratiestromen naar de EEG en hun 
gevolgen voor de werking van de Europese arbeidsmarkt. De 
ervaringen en de capaciteiten in de Gemeenschap, met name op het 
gebied van de opleiding, maken het mogelijk om de reeds in het 
kader van het PHARE-programma gedane pogingen tot aanpassing van 
de landen van Midden- en Oost-Europa te ondersteunen. Deze 
constateringen maken ook de noodzaak dringender om het project 
van de Europese stichting voor de beroepsopleiding te 
verwezenlijken teneinde het opleidingsaanbod voor deze landen zo 
doeltreffend en transparant mogelijk te doen zijn. 
7. Bovendien moet opgemerkt worden dat de grenzen tussen opleiding en 
onderwijs in veel gevallen vervagen. Het is duidelijk dat de 
bevoegdheden die de opleidingsstelsels verlenen, steeds vaker 
verwijzen naar educatieve waarden die in het bijzonder verbonden 
zijn met sociale vaardigheden, terwijl de basisonderwijsstelsels de 
basis voor de professionele bezigheid willen leggen. Deze 
voortgaande kruisbestuiving van de twee gebieden - onderwijs en 
opleiding - is kenmerkend voor deze tijd. Het probleem van de 
"status" van het technisch onderwijs en van de beroepsopleiding, 
zowel in institutionele termen als in termen van middelen, moet 
eveneens besproken worden. 
8. De huidige situatie op de arbeidsmarkt in de meeste Europese landen 
is een fundamenteel gegeven. Eén van de doelstellingen dient een 
verdergaande bijdrage van het opleidingsbeleid aan de terugdringing 
van de, vooral langdurige, werkloosheid te zijn. Hiertoe dient aan 
twee aspecten bijzondere aandacht te worden geschonken. Aan de ene 
kant moet de communautaire actie, in het bijzonder op het gebied van 
de informatie- en ervaringsuitwisseling, bijdragen aan overdracht 
van de innovaties. Anderzijds benadrukt te worden dat de 
doelstelling van verhoging en verbetering van de kwalificaties, de 
individuen en de bedrijven in de toekomst in staat moet stellen de 
economische conjunctuurbewegingen op te vangen om de negatieve 
gevolgen daarvan in termen van verlies van werkgelegenheid en 
segmentatie van de arbeidsmarkt te beperken. 
9. Bij de vaststelling van de nieuwe koers van het communautaire beleid 
dient het in het subsidiariteitsbeginsel uitgedrukte evenwicht 
tussen integratie en diversiteit te worden behouden. Integratie en 
behoud van de diversiteit zijn in dit kader niet met elkaar in 
tegenspraak, maar vullen elkaar aan. De verscheidenheid van culturen 
en onderwijs- en opleidingsstelsels is een kenmerk dat Europa in 
hoge mate onderscheidt van de sociale organisatie in de andere 
geavanceerde economieën. De samenwerkingsverbanden die op deze 
verscheidenheid steunen, vormen een factor van vooruitgang die voor 
het communautaire beleid moet worden gestimuleerd en gesteund. 
10. De vastlegging van deze nieuwe koers dient de bijdrage van de 
beroepsopleiding aan de nieuwe stadia van de Europese integratie te 
benadrukken en de acties van de Lid-Staten aan te moedigen. De 
communautaire actie op opleidingsgebied kent een tweeledige 
- 6 -
doelstelling: aan de ene kant moeten de algemene door de Lid-Staten 
na te streven doelstellingen worden vastgelegd en aan de andere 
kant dienen de doelstellingen en acties die op communautair niveau 
ter ondersteuning en aanvulling van het nationale beleid moeten 
worden ontwikkeld, worden vastgelegd. 
- 7 
I. HET BELANG VOOR DE GEMEENSCHAP 
Versnelde veranderingen 
11. Het menselijk potentieel zal vanwege de voortgaande economische 
herstructureringen die de vorige periode hebben gekenmerkt een 
prioriteit zijn voor de jaren 90. Deze herstructureringen zullen 
andere sectoren treffen. Vanwege de totstandkoming van de interne 
markt en de verdergaande technologische innovaties zullen 
tegelijkertijd de algemene sociaal-economische voorwaarden een 
snelle verandering ondergaan, met name op het gebied van de 
ontwikkeling van de kwalificaties. 
12. Om zich voor te bereiden op een steeds dynamischer en minder 
overzichtelijke omgeving moeten de bedrijven systematisch en van 
tevoren de belangrijkste middelen van hun strategische actie 
ontwikkelen: de technologische capaciteiten, de informatienetwerken, 
het menselijk potentieel ... Het beheersen van deze middelen kan 
niet geïmproviseerd worden, er moet op vooruitgelopen worden. De 
goed lopende bedrijven besteden aandacht aan hun arbeidspotentieel 
om het snel te kunnen mobiliseren in reactie op een gebeurtenis of 
op een ontwikkelingsmogeliJkheid. 
13. De mondialisering van de bedrijven - in sommige sectoren reeds ver 
gevorderd (zoals de farmaceutische industrie, de informatica, de 
telecommunicatie, materialen ...) verleent hun een belangrijker en 
soms dominerende positie voor de verspreiding van kennis en 
technologie. Tegen deze achtergrond is het menselijk potentieel een 
steeds belangrijker factor in de concurrentiestrijd, zowel op het 
niveau van de bedrijven als van de economische systemen. 
14. Dit onzekere en complexe vooruitzicht is een basisgegeven van dit 
tijdperk en laat geen ruimte voor rigide scenario's. Het dwingt 
echter, door middel van het onderwijs- en opleidingsbeleid, te komen 
tot een grote flexibiliteit en een groot innovatievermogen. De 
Europese bedrijven moeten kunnen steunen op onderwijs- en 
opleidingsstructuren die dit mogelijk maken. 
De rol van het "onveranderlijk kapitaal" 
15. De sociaal-economische context van de Jaren 90 zal gekenmerkt worden 
door de groeiende rol van wat men het "onveranderlijk kapitaal" zou 
kunnen noemen, zonder welk het materiële kapitaal (de machines en de 
overige uitrusting) niet werkzaam zou kunnen zijn. Dat wil zeggen, 
niet alleen de beroepskwalificaties en de technologische 
mogelijkheden, maar ook de organisatiecapaciteiten en het 
ondernemingsklimaat. Het Europese "menselijk kapitaal" staat aldus 
borg voor creativiteit en dynamiek van de Gemeenschap en moet gezien 
worden als een gemeenschappelijke bron die door mobiliteit, 
uitwisseling en samenwerking moet worden ontwikkeld. De Europese 
economische ruimte is niet alleen een concurrerende markt, maar ook 
een ruimte die haar bekwaamheden opwaardeert en mobiliseert. 
- 8 -
16. Door de mondialisering worden bedrijven en overheidsinstanties 
gedwongen samen te werken. Nieuwe vormen van partnerschap, nieuwe 
interventievormen en nieuwe betrekkingen op communautair niveau 
moeten in het leven worden geroepen, waarmee economische en sociale 
doelstellingen kunnen worden nagestreefd. 
17. Indien de Europese landen erin slagen moderne en concur rende 
produktievormen te ontwikkelen, waarbij zij gebruik kunnen maken van 
een goed geschoolde bevolking, zal Europa beter in staat zijn het 
met de migratiestromen samenhangende evenwicht te bewaren: emigratie 
van gekwalificeerd en vooral van hooggekwalificeerd personeel en de 
mogelijke stromen van gekwalificeerde werknemers en leidinggevenden 
ten koste van de minst ontwikkelde regio's, waardoor de 
mogelijkheden om daar concurrerende activiteiten te ontplooien, 
sterk worden verkleind. 
De kwalificaties en de arbeidsorganisatie 
18. De nieuwe informatie-, communicatie-, produktie- en 
automatiseringstechnieken en de nieuwe werkwijzen raken veel 
arbeidsplaatsen en wijzigen de behoeften aan beroepskwalificaties in 
een groot aantal beroepen. Om de internationale concurrentie aan te 
kunnen gaan, heeft Europe behoefte aan geavanceerde technieken voor 
de ontwikkeling en het gebruik van nieuwe technologieën. 
19. De moderne arbeidsorganisatie wordt gekenmerkt door vermindering van 
de traditionele werkverdelingsvormen en door het gebruik van 
technieken die rekening houden met de menselijke behoeften. Het 
moderne bedrijfsmanagement wordt gekenmerkt door grotere 
decentralisatie van de beslissingsbevoegdheden, waaronder de 
verantwoordelijkheid over de kwaliteitscontrole die bij met name het 
uitvoerend personeel komen te liggen. Aan deze moderne 
arbeidsorganisatie ligt de idee ten grondslag dat de medewerker in 
staat is zijn arbeid zelfstandig te overzien, te organiseren, uit te 
voeren en te controleren. Daarom bestaat er een toenemende behoefte 
aan meervoudige of gemengde kwalificaties die de 
informatietechnologieën en de traditionele kwalificaties combineren 
om zich aan te passen aan de nieuwe arbeidssituaties. Dit noopt ook 
tot een methodologische en didactische organisatie van de beroeps-
en de voortgezette opleiding die de technische en de methodologische 
en sociale vaardigheden met elkaar verbindt. 
20. Hierdoor verandert ook de verhouding tussen de materiële en 
immateriële investeringen in de ondernemingen. Zonder de nodige 
investering in het potentieel en de kwalificaties van hun 
arbeidskrachten kunnen de bedrijven de potentiële prestaties van de 
nieuwe produktieprocessen niet goed tot ontwikkeling brengen en het 
nodige concurrentiepeiI op de wereldmarkt met name in termen van 
produktiekwalite it van goederen en diensten niet bereiken. Daarom 
moeten de middelen die worden uitgetrokken voor onderzoek en 
ontwikkeling en de middelen voor opleiding en kwalificatie in 
evenwicht zijn om een waarlijk aanvullende en efficiënte actie op te 
zetten. 
Belangrijker maar schaarser wordend arbeidspotentieel 
21. De demografische ontwikkeling en de migratiebewegingen in de 
toekomst maken de vernieuwingsmogelijkheden van de arbeidskrachten 
en de aanwezige kwalificaties tot essentiële factoren. Het afnemende 
aantal Jongeren in de beroepsbevolking doet het belang van de 
kwalificaties van de volwassen arbeidskrachten toenemen, aangezien 
80% van de beroepsbevolking in het Jaar 2000 nu reeds aan het 
arbeidsproces deelneemt en omdat de behoefte aan kwalificaties per 
Jaar een verandering van 10 à 15% ondergaat terwijl de op de 
arbeidsmarkt toetredende jongeren slechts 2% van de beroepsbevolking 
bevolking uitmaken. Dit leidt tot een grote druk op de ontwikkeling 
van het voortgezette opleidingsbeleid zonder dat daarom de 
inspanningen voor een kwalitatief betere opleiding van de Jongeren 
mogen verslappen. 
22. Aangepast onderwijs- en opleidingsbeleid moet kunnen inspelen op de 
in vergelijking met de afgelopen 30 Jaar andere tendens, omdat, met 
duidelijke regionale verschillen, drie fenomenen elkaar gaan 
versterken: aan de ene kant zal het relatieve aandeel van de 
Jongeren in de beroepsbevolking afnemen, aan de andere kant zal de 
arbeidsgeschikte bevolking die in de jaren 80 is blijven groeien, 
zich vanaf 1995 stabiliseren en vervolgens in de loop van de 
daaropvolgende 30 jaar afnemen en ten slotte zal het aantal 
pensioengerechtigden sterk toenemen. Na het jaar 2000 zal deze 
tendens zich versterkt doorzetten. Deze drie ontwikkelingen leiden 
tot een voortgaande inversie van het afhankelijkheidspeiI, dat wil 
zeggen dat er binnen afzienbare tijd meer niet-actieven 
(gepensioneerden en Jongeren) dan actieven zullen zijn. Dit zal 
eveneens leiden tot een behoefte aan opleiding buiten de eigenlijke 
periode van beroepsactiviteit en zal de begrippen permanente 
educatie en herhaIingsonderwiJs binnen de levensloop actueler maken. 
Opleiding en kwalificatie van vrouwen 
23. De demografische ontwikkelingen leiden ook tot een grotere aandacht 
voor gelijke kansen en de toegang tot opleiding en voor de 
op Ie idingsmogeIiJkheden van de vrouwelijke arbeidskrachten. Deze 
problemen hebben vooral betrekking op vrouwen die in het 
beroepsleven willen herintreden. Nu het arbeidspotentieel niet 
groeit, moet dit probleem van de op lei dings- en 
werkgelegenheidsvoorwaarden voor vrouwen met voorrang behandeld 
worden. Dit zou moeten leiden tot een groter aanbod van 
gekwalificeerde arbeid voor vrouwen, het niveau van 
beroepskwalificatie moeten verhogen en een gediversifieerder aanbod 
van banen voor vrouwen moeten waarborgen. 
24. Met deze doelstellingen dient rekening gehouden te worden bij de 
beroepskeuzevoorlichting en bij de ontwikkeling van het 
opleidingsaanbod, maar eveneens bij het opzetten en uitvoeren van de 
opleidingsplannen van de bedrijven. Binnen de Gemeenschap moeten 
jonge meisjes en vrouwen gestimuleerd worden om betere banen aan te 
nemen, waarvoor zij een langere opleiding moeten volgen en beter 
gekwalificeerd moeten zijn. De landen die deze problemen het beste 
zullen oplossen, zullen een belangrijk voordeel hebben ten aanzien 
van het tekort aan kwalificaties dat in de jaren 90 een van de 
nieuwe gegevens van de arbeidsmarkt zal zijn. 
- 10 
Het tekort aan kwalificaties 
25. De arbeidsmarkt in de landen van de Gemeenschap lijkt gekenmerkt te 
worden door een relatief nieuw fenomeen, namelijk een tekort aan 
kwalificaties. Dit houdt een nieuwe uitdaging in voor het onderwijs-
en opleidingsbeleid, aangezien de paradoxale situatie van de 
constante hoge werkloosheid en het tekort aan gekwalificeerd 
personeel opgeheven moet worden. 
26. De analyse van dit fenomeen verlangt aanvullende benaderingen op het 
niveau van de markteconomie, de regio's en de bedrijfstakken. De 
Commissie heeft deze taak op zich genomen en in 1991 een verslag met 
de eerste resultaten over de arbeidssituatie in Europa uitgebracht. 
Het gaat niet om een eenvoudig kwantitatief conjunctureel 
wanevenwicht tussen vraag naar en aanbod van arbeid, aangezien de 
tekorten zich ontwikkelen in een tijd waarin zich een hoge 
werkloosheid, in het bijzonder langdurige werkloosheid, voordoet. De 
analyse van de tekorten leidt tot de bestudering van de factoren die 
van invloed zijn op het kwantitatieve of kwalitatieve wanevenwicht 
tussen opleiding en werkgelegenheid: demografische tendensen, 
arbeidsmobiIiteit, tempo van de technologische ontwikkelingen, 
ontoereikendheid van het beleid inzake basis- en voortgezette 
opleiding, afwezigheid of zwakte van economische voorspellingen 
waardoor de planningsmogelijkheden van de voortgezette opleiding 
sterk beperkt worden. 
27. De gezamenlijk uitgevoerde analyses dienen in het bijzonder een 
aantal indicatoren vast te stellen waarmee de niveaus van de 
tekorten en kwalificaties kunnen worden gekenmerkt (algemene 
tekorten, tekorten in bedrijfstakken, regionale spreiding, 
specifieke beroepsomstandigheden ...). De communautaire samenwerking 
dient ook te bepalen welk type oplossing op de lange of de korte 
termijn voor de opleidingscapaciteiten en -technieken gekozen kan 
worden, maar ook voor de arbeidsorganisatie, de behoefte aan 
kwalificaties, en voor de manier waarop de beschikbare kwalificaties 
in het produktieproces worden ingezet en gewaardeerd. 
Het MKB en de interne markt 
28. In de afgelopen jaren zijn de rol en het belang van het MKB als bron 
voor het scheppen van nieuwe werkgelegenheid en als steun voor de 
regionale ontwikkelingspotentiëlen onderstreept. Het MKB maakt meer 
dan 80% van de bedrijven in de Gemeenschap uit, maar het merendeel 
ontwikkelt geen opleidingsplannen voor hun werknemers. Daarom moet 
het MKB voorrang krijgen bij de communautaire actie, met name 
vanwege zijn betekenis als dominerend element in de economische 
groei van de meeste, vooral de minst ontwikkelde, regio's. In 
sommige sectoren moeten strategische keuzes worden gedaan om te 
innoveren en de kritieke massa voor schaal economieën te bereiken, 
zonder echter de organisatieschema's van de grote bedrijven over te 
nemen, en het moet zijn eigen afzetmogelijkheden ontwikkelen. 
29. Indien het MKB meer wil profiteren van de totstandkoming van de 
interne markt, dan dient voor het MKB een op zijn specifieke 
behoeften toegesneden opleidingsbeleid te worden ontwikkeld. Het MKB 
dient betere toegang te krijgen tot de verschillende 
- 11 -
op leidingsmoge I i Jkheden, zodat het aan de door de interne markt 
gestelde voorwaarden kan voldoen. Het MKB moet opleidingsacties 
kunnen ontwikkelen waarbij rekening wordt gehouden met de beperkte 
beschikbare tijd, de functioneringsvoorwaarden en de financiële 
mogelijkheden van het MKB. 
30. Een van de factoren die het scheppen van banen door het MKB bepaalt, 
wordt gevormd door de flexibiliteit in de aanpassing aan de 
veranderingen in de door hen bediende markt. Het MKB moet bij zijn 
strategiebepaling niet alleen met plaatselijke, regionale of 
nationale factoren rekening houden, maar ook steeds meer met de 
gevolgen van de interne markt. 
Naar een Europese markt van kwalificaties en opleidingen 
31. Na te streven communautaire doelstellingen op het gebied van de 
beroepskwalificaties maken deei uit van een tweeledige 
beleidsdoelstelling: de waarborging van het vrije verkeer van 
personen en de ontwikkeling van een gemeenschappelijk beleid inzake 
beroepsopleiding. De activiteiten op dit gebied moeten leiden tot 
een communautaire strategie die de transparantie en de werking 
verzekert van de "Europese markt van kwalificaties" die op dit 
moment ontstaat en na 1992 een centrale rol in het beleid inzake het 
arbeidspotentieel moet spelen. Met het oog hierop moeten de 
gevraagde kwalificaties en bekwaamheden, de mobiliteit van de 
individuen, het aanwervings- en managementbeleid van de bedrijven, 
de inhoud en de kosten van de opleidingsacties, zich ontwikkelen op 
een manier die deze Europese dimensie van de markt van kwalificaties 
naar voren doet komen. 
32. Opgemerkt zij dat dit niet alleen moet gebeuren met het oog op het 
bevorderen van de geografische mobiliteit en van de mobiliteit 
tussen bedrijfstakken. Met de totstandkoming van de interne markt en 
zelfs indien het idee van één Europese arbeidsmarkt niet direct 
gerealiseerd kan worden, zal het voor een groot aantal 
beroepsbezigheden nodig zijn de kwalificaties vanuit Europees 
oogpunt te beoordelen. Deze kwestie vormt momenteel de kern van de 
besprekingen in het kader van de sociale dialoog. 
33. De Gemeenschap moet dus nieuwe maatregelen treffen om te komen tot 
een duidelijke beschrijving van de in een Lid-Staat behaalde 
kwalificaties. Deze totstandkoming van een Europese dimensie van de 
kwalificaties is nog lang niet voltooid en loopt gelijk met de 
vorming van een "Europese opleidings- en kwalificatieruimte" die 
voor de betrokkenen (openbare instanties, ondernemingen, individuen) 
aanleiding zal zijn hun houding en hun handelwijze te veranderen. 
Het is in het belang van zowel de werknemers als van de bedrijven om 
over vergelijkend materiaal te beschikken aangaande de 
beroepskwalificaties die zijn verkregen door beroepsopleiding, 
voortgezette opleiding en beroepservaring. Rekening houdend met de 
belangrijke verschillen in de wijze waarop de kwalificaties zijn 
opgebouwd en in de waardering van bekwaamheden op de arbeidsmarkt in 
de verschillende Lid-Staten, moet de Gemeenschap de Europese 
samenwerking versterken om voortgang te boeken bij het aanpakken van 
deze problematiek op verschillende niveaus. 
- 12 -
34. Het opleidingsaanbod moet zich eveneens ïn die richting ontwikkelen 
om te komen tot een Europese dimensie in de opleidingen. Momenteel 
bestaat er niet één markt van opleidingen, maar eerder een veelheid 
van opleldingsmarkten die inzichtelijk moe; worden gemaakt. Voor het 
realiseren van de communautaire doelstellingen binnen de 
opleidingsstelsels moeten de voor een goed functioneren van de 
interne markt noodzakelijke verbindingen en transeuropese netwerken 
(1Hot stand worden gebracht, die iedere belanghebbende in staat 
stellen de nodige inlichtingen te verkrijgen over de situatie en de 
innovaties in de andere landen van de Gemeenschap. De voorbeelden 
van het EURYDICE-netwerk voor de onderwijsstelsels of de rol van 
uitwisselingsplatform voor de beroepsopleiding van het CEDEFOP en 
van de nationale onderzoekinstellingen die gespecialiseerd zijn op 
het gebied van de beroepsopleiding, geven aan dat zeer belangrijke 
resultaten kunnen worden bereikt door de ontwikkeling van 
voorlichting over en wederzijdse kennis van de opleidingsstelsels. 
De totstandbrenging van transeuropese netwerken moet 
gedecentraliseerd worden voortgezet onder gebruikmaking van het 
door de actieprogramma's gecreëerde potentieel, zoals de door het 
COMETT-programma gecreëerde samenwerkingsverbanden op 
opleidingsgebied tussen universiteiten en ondernemingen (AUEF). 
Een in de basisberoepsopleiding verankerde voortgezette opleiding 
35. De mogelijkheid tot verwerven, bijhouden, vergroten en verdiepen 
van de beroepskwalificaties hangen af van de 
beroepsopleidingsstelsels waarin opleiding en werk nauw met elkaar 
zijn verbonden. Scholing zou een continu proces moeten zijn dat het 
hele actieve leven voortduurt. Het is dus zowel in het belang van 
de economie als van de beroepsbevolking dat een beroepsopleiding 
geboden wordt die toegespitst is op de voorzienbare behoeften van 
de arbeidsmarkt. Het beleid inzake beroepsopleiding dient aandacht 
te besteden aan die kennis en bekwaamheden die op de lange termijn 
kunnen worden toegepast en die de noodzakelijke technische 
kwalificatie en mogelijkheden voor een toekomstige ontwikkeling 
verlenen. Het door het nieuwe PETRA-programma nagestreefde doel, 
aan alle Jongeren die dat wensen één of, indien mogelijk, twee jaar 
beroepsopleiding na de leerplichtige leeftijd te bieden, moet in 
dit licht worden gezien. Er dient eveneens voor gezorgd te worden 
dat het onderwijs goed aansluit op het bedrijfsleven, dat de 
opleidingsacties op Jongeren worden toegesneden en dat er 
afwisselend praktijkgerichte en theoretische elementen in de 
opleiding verwerkt zijn, zoals dat in Duitsland met het alternerend 
systeem gebeurt. 
36. De beroepsopleiding dient zodanig te worden georganiseerd dat de 
methodologische en sociale vaardigheden en het vermogen om 
zelfstandig en continu te leren worden aangeboden als integrerend 
onderdeel van de beroepskwalificatie en als basis van de 
voortgezette toekomstige opleiding en van het leerproces in de 
werksituatie. De coördinatie tussen leerproces en concreet werk en 
het in de beroepsopleiding opnemen van het werk en de onderneming 
kan alleen geschieden wanneer de ondernemingen een deel van de 
verantwoordelijkheid voor de organisatie van de beroepsopleiding 
voor hun rekening nemen en wanneer de sociale partners zich actief 
met de beroepsopleiding bezighouden. 
(1) cf. COM (90) van 10 december 1990 
- 13 -
37. Wat de voortgezette opleiding betreft, hebben de gemengde systemen, 
georganiseerd volgens de beginselen van de markteconomie, bewezen 
meer effectief te zijn. Zij worden gekenmerkt door een hoeveelheid 
aan organisatoren en opleidingsprogramma's. De ondernemingen, de 
beroepsorganisaties, de privé- en openbare instellingen, met name de 
universiteiten, moeten een heel scala aan opleidingen aanbieden. Ook 
moeten na overleg met al degenen die bij de voortgezette opleiding 
betrokken zijn de lange-termiJn doelstellingen worden vastgesteld. 
De voortgezette opleiding is zowel in het belang van de werknemer 
als van de onderneming. Voorzover mogelijk moet de onderneming de 
hoofdverantwoordelijkheid nemen voor de financiering en voor de 
organisatie van de programma's die zijn toegespitst op haar eigen 
behoeften. De verantwoordelijkheid van iedere werknemer voor zijn 
eigen voortgezette opleiding en van de ondernemingen voor de 
permanente ontwikkeling van de kwalificaties van hun personeel 
moeten benadrukt worden. De motivatie van de individuen en de 
verantwoordelijkheid van de ondernemingen zijn twee factoren, 
waarmee op dit gebied, ook bij het opzetten van overheidsact ies, 
rekening gehouden dient te worden. Het voorstel van de Commissie 
over "de toegang tot de voortgezette opleiding", bedoeld in het 
werkprogramma met betrekking tot het Sociale Handvest, zal 
gelegenheid geven voor een fundamenteel debat over deze kwestie die 
voor de toekomst van de Europese economie en van haar 
concurrentiepositie van beslissend belang is. 
Het sociale partnerschap 
38. Met name de voortgezette beroepsopleiding is een gebied waarop de 
sociale partners een actieve en vaak bepalende rol spelen. Met het 
oog op de problemen van de kwalificaties en de programmering van de 
opleiding is een versterking van deze rol en het aanknopen van 
nauwere betrekkingen tussen de sociaal-economische wereld, de 
ondernemingen en de onderwijsinstellingen op alle niveaus 
noodzakelijk. De actieve deelname van de vertegenwoordigers van de 
sociale partners aan de communautaire activiteiten en de 
ondersteuning die zij verlenen in de vorm van de "gemeenschappelijke 
adviezen" die zij op communautair niveau in het kader van de sociale 
dialoog aannemen, met name op het gebied van onderwijs en opleiding, 
vormen voor de Commissie twee elementen bij het vastleggen van haar 
eigen koers. 
39. In dit debat is het eveneens belangrijk om rekening te houden met 
verantwoordelijkheden van de sociale partners bij het sluiten van 
collectieve arbeidsovereenkomsten en met het verband tussen deze 
overeenkomsten en de verschillende vormen van nationale en 
communautaire overheidsinterventie, zulks met het oog op de 
ontwikkeling van de eigen activiteiten van de sociale partners, met 
name aangaande de vraagstukken van de arbeidsorganisatie en het 
beleid inzake voortgezette opleiding. 
- 14 
M. DE SUCCESSEN VAN HET COMMUNAUTAIRE BELEID 
Voortgaande integratie 
40. Het communautaire beleid inzake beroepsopleiding krijgt in samenhang 
met de Europese integratie gaandeweg vorm. Het Hof van Justitie 
heeft het ontwikkelingskarakter van het gemeenschappelijk beleid 
Juridisch onderkend (Arrest Gravier van 13 februari 1985). Het 
beleid inzake beroepsopleiding vindt eveneens meer en meer 
aansluiting bij de andere communautaire voorrangsacties 
(structuurbeleid, beleid inzake onderzoek en ontwikkeling, 
instelling van transeuropese netwerken ...). 
41. Artikel 128 van het Verdrag vormt de basis van het communautaire 
beleid inzake beroepsopleiding. Het voorziet in de toepassing van 
het gemeenschappelijk beleid op basis van een voorstel van de 
Commissie door de Raad vastgestelde algemene beginselen. Het Verdrag 
heeft evenwel mogelijkheden voor latere ontwikkelingen open gelaten 
zonder de hoofdlijnen al direct vast te leggen. De eerste concrete 
toepassing van dit artikel was het besluit van 2 april 1963 tot 
vaststelling van de algemene beginselen voor de beslissing van een 
gemeenschappelijk beleid met betrekking tot de beroepsopleiding. 
Tegelijkertijd werd bij dit Besluit het Raadgevend Comité voor de 
beroepsopleiding opgericht, een comité met een tripartiet statuut 
dat de Commissie moet bijstaan bij het uitvoeren van dit beleid. 
42. Enkele opeenvolgende arresten van het Hof van Justitie sinds 1985 
hebben verheldering in de Juridische regels aangebracht: bevestiging 
van de vrije toegang tot opleidingscursussen in een andere Lid-Staat 
zonder op nationaliteit gebaseerde discriminatie (artikelen 7 en 128 
van het Verdrag); bevestiging van een bredere definitie van de 
beroepsopleiding, waaronder ook het hoger onderwijs valt; 
bevestiging van een geleidelijke totstandkoming van het 
gemeenschappelijk beleid inzake beroepsopleiding; bevestiging van de 
bevoegdheid van de Commissie om voorstellen te doen aan de Raad 
inzake programma's met budgettaire consequenties. 
43. Het in 1990 en 1991 uitgevoerde onderzoek met het Raadgevend Comité 
voor de beroepsopleiding naar de toepassing van de in 1963 
vastgestelde algemene beginselen leidt tot de conclusie dat deze 
beginselen als algemeen referentiekader geldig blijven. De 
ontwikkelingen die zich sindsdien hebben voorgedaan, maken evenwel 
nieuwe doelstellingen op communautair niveau noodzakelijk, in het 
bijzonder om de Europese dimensie van de kwalificaties en de 
opleidingen meer naar voren te doen komen. 
44. De ontwikkeling van de "Europese kwalificaties- en opleidingsmarkt" 
maakt communautaire maatregelen ter regulering van deze markt 
noodzakelijk, met name uit het oogpunt van de transparantie en de 
werking van deze markt, en ter verhoging van de kwaliteit van de 
opleidingen. Er moeten maatregelen genomen worden om alle werknemers 
in de Gemeenschap gemakkelijker toegang tot opleidingen te geven. De 
Gemeenschap moet ook beter in staat zijn de erkenning van niet 
alleen de diploma's maar ook van de kwalificaties te behandelen om 
zodoende de transparantie van de Europese arbeidsmarkt te vergroten 
en het vrije verkeer mogelijk te maken. 
- 15 -
De basis van de communautaire actie 
45. Een van de basisgegevens van de communautaire actie is gelegen in de 
diversiteit van de onderwijs- en opleidingsstelsels in de Lid-
Staten. Een poging tot harmonisatie van deze stelsels wordt door de 
Lid-Staten unaniem van de hand gewezen en zou contraproduktief zijn 
voor de Europese integratie. De verscheidenheid van de stelsels en 
de verscheidenheid van de culturen die erin tot uitdrukking komen, 
is een sterke troef die behouden moet blijven en aan Europa een 
meerwaarde moet verlenen. 
46. Aan het communautaire beleid liggen daarom de volgende 
uitgangspunten ten grondslag: 
—> Coördinatie van het beleid: de algemene richtsnoeren die aan de 
besluiten van de Raad inzake actieprogramma's, ten grondslag liggen 
vormen de basis voor de adequate coördinatie van het door de Lid-
Staten ontwikkelde beleid op elk van de communautaire actiegebieden. 
—> Onderlinge afstemming van de Initiatieven: de besluiten van de 
Raad leggen de gemeenschappelijke richting vast voor de ontwikkeling 
van de nationale bepalingen, op basis van door de Lid-Staten genomen 
initiâtieven. 
—> Supranationale samenwerking: bevordering van supranationale 
samenwerking tussen degenen die betrokken zijn bij de 
beroepsopleiding. Deze samenwerking is inmiddels zover gevorderd dat 
we kunnen spreken van een Europese markt voor opleidingen en 
kwalificaties voor wat betreft de mobiliteit van de personen en de 
opleidingsresultaten, hetgeen een afgeleid effect heeft op de 
nationale bepalingen en op de kwalificaties van de werknemers, 
inclusief de werknemers die niet mobiel zijn. 
47. Daarbij komt de zeer belangrijke rol van de over legsinstant ies en 
-procedures zowel met de Lid-Staten als met de sociale partners. De 
beroepsopleiding kent van nature volgens de nationale gebruiken 
verschillende overlegprocedures tussen overheidsinstanties, 
werkgevers en vakbonden. De communautaire actie versterkt en 
systematiseert dit overleg, zowel voor het voeren van communautaire 
acties (Raadgevend Comité voor de Beroepsopleiding, 
programmacomité's, sociale dialoog) als in de Lid-Staten zelf 
(nationale follow-up-instanties, evaluatie, deelname aan de 
projecten door de sociale partners). 
48. De toepassing van deze beginselen bij de ontwikkeling van het 
communautaire beleid inzake beroepsopleiding heeft bijgedragen aan 
een dynamische interpretatie van de subsidiariteit op dit gebied. 
Deze respecteert niet alleen een normatieve scheiding van de 
bevoegdheden, maar bevat ook een koppeling tussen communautair en 
nationaal beleid. Met het oog op de jaren 90 en de huidige 
discussies over grotere doeltreffendheid van het beleid op beide 
niveaus kan dit punt niet genoeg gewaardeerd worden. 
- 16 -
De activiteitsterreinen 
49. In de tweede helft van de Jaren 80 werden de op artikel 128 
gebaseerde beschikkingen van de Raad goedgekeurd in een ruime 
interpretatie van de op deze tekst gebaseerde bevoegdheden, welke 
hebben geleid tot de uitvoering van de communautaire 
actieprogramma's inzake beroepsopleiding en van de werkzaamheden op 
het gebied van de gelijkschakeling van de kwalificaties. 
50. De uitvoering van deze programma's vormt een belangrijke fase in de 
totstandkoming van het gemeenschappelijk beleid op de door de 
beschikkingen van de Raad vastgestelde gebieden. Het memorandum van 
de Commissie van 21 augustus 1990 over rationalisatie en coördinatie 
van de beroepsopleidingsprogramma's op communautair niveau gaf het 
kader aan voor een op een vergrote doeltreffendheid gerichte actie. 
De besluiten van de Raad 
51. Aan ieder actieprogramma ligt, in het algemeen, een besluit van de 
Raad ten grondslag dat, rekening houdend met de specifieke 
eigenschappen van ieder gebied, veelal de volgende kenmerken heeft: 
1. Gemeenschappelijke richtsnoeren ter bevordering van de onderlinge 
afstemming van de initiatieven die door en in de Lid-Staten inzake 
de nationale bepalingen worden genomen. 
2. Op communautair niveau uitgevoerde supranationale maatregelen die 
de door de Raad vastgestelde algemene richtsnoeren ondersteunen en 
de supranationale samenwerking bevorderen. 
3. Evaluatie van het programma in samenhang met andere initiatieven 
op dit gebied die de communautaire dimensie als zodanig en de band 
met het in de Lid-Staten gevoerde beleid naar voren brengen. 
4. Een adviserend programmacomitó ter ondersteuning en follow-up van 
de uitvoering van het programma, waarin de sociale partners als 
waarnemers zitting hebben. 
52. De onderlinge afstemming van de structuren van de actieprogramma's 
maakt deel uit van de rationalisatie en de coördinatie die het 
gemeenschappelijk beleid heeft voorzien van instanties voor overleg 
met zowel de Lid-Staten als de sociale partners, die de 
transparantie en de reële follow-up van de communautaire actie 
mogelijk maken. Deze procedures en instanties maken de ontwikkeling 
van dit beleid en de naleving van het subsidiariteitsbeginsel 
gemakkei ijker. 
Supranationale maatregelen 
53. In de actieprogramma's zijn maatregelen opgenomen die deels door de 
Gemeenschap worden gefinancierd en die het transnationale karakter 
van de opleidingsacties willen bevorderen en de samenwerking tussen 
degenen die zich in Europa met de beroepsopleiding bezig houden 
concreet vorm willen geven. Deze maatregelen hebben geleidelijk aan 
gewicht gewonnen en kunnen voortaan steunen op netwerken van 
verscheidene duizenden operators die de verbinding naar de 
nationale, regionale of plaatselijke structuren verzorgen voor de 
_.y 
- 17 -
uitvoering van de in overeenstemming met de doelstellingen van de 
programma's geformuleerde transnationale maatregelen. Deze 
transnationale samenwerking komt op verschillende niveaus tot stand: 
informatieuitwisseling, opstelling van gemeenschappelijke 
referentiekaders, uitwisseling en mobiliteit van leerkrachten, 
studenten en andere betrokkenen, permanente partnerschappen, 
uitvoering van gezamenlijke projecten of opzetten van transeuropese 
communicatie- of afstandsonderwiJsnetwerken. 
De transparantie van de arbeidsmarkt 
54. Een eerste actielijn betreft wederzijdse erkenning van diploma's 
voor de toegang tot beroepen en beroepsactiviteiten die in andere 
Lid-Staten gereglementeerd zijn. Een zeer belangrijke stap was de 
goedkeuring van de richtlijn van de Raad inzake het algemene stelsel 
van erkenning van kwalificaties, verkregen na ten minste drie jaar 
universitaire studie. De uitbreiding van een dergelijke bepaling 
naar de gereglementeerde beroepen van andere opleidingsniveaus wordt 
momenteel onderzocht. 
55. De werkzaamheden betreffende overeenstemming van kwalificaties voor 
de beroepssectoren van de "geschoolde werknemers" verlopen beter en 
sneller. Het moet mogelijk zijn vóór het einde van 1992 de 
werkzaamheden hierover af te sluiten. Het in de Resolutie van de 
Raad (91/C109/01) van december 1990 bedoelde evaluatieverslag over 
het gebruik van de resultaten en de uitvoering van de maatregel moet 
de Commissie in staat stellen in 1992 nieuwe voorstellen op het 
gebied van de kwalificaties in te dienen. 
56. Bovendien wordt de ontwikkeling van de Europese dimensie van de 
kwalificaties door verschillende aspecten van de communautaire 
actieprogramma's en initiatieven ondersteund in nauwe samenhang met 
de aan de totstandkoming van de interne markt verbonden verandering 
van de kwalificaties. Op communautair niveau ontwikkelt zich zo een 
nieuw actieplan met het oog op de verwachte behoeften aan 
kwalificaties en de vaststelling van de tekorten, die nieuwe 
gegevens vormen voor het werkgelegenheids- en opleidingsbeleid. 
Structurele actie 
57. In het kader van de sinds 1988 toegepaste algemene hervorming van 
het structuurbeleid zijn vijf prioritaire doelstellingen vastgesteld 
voor de actie die de Gemeenschap met behulp van de structuurfondsen 
voert. In dit kader zijn de voornaamste taken van het Europees 
Sociaal Fonds de ondersteuning van de acties op het gebied van de 
beroepsopleiding, de ondersteuning van werkgelegenheidsprojecten en 
van de ontwikkeling van activiteiten als zelfstandige en de 
ontwikkeling van de opleidingen in regio's met een in verval 
geraakte industrie en in de plattelandsgebieden. Met de hervorming 
zijn voor elk van de doelstellingen communautaire bestekken in het 
leven geroepen. Deze kunnen belangrijke financiële bijdragen 
leveren. 
- 18 -
58. De verdeling per doelstelling van de voor het ESF gereserveerde 
actiemiddelen in de op 31 december 1990 vastgestelde communautaire 
bestekken is de volgende, tegen de prijzen van 1989: 
- doelstelling 1-regio's: 9.813 miljoen ecu voor 1989-1993; 
- doelstelling 2: 983 miljoen ecu voor 1989-1991; 
- doelstellingen 3 en 4, buiten doelstelling 1: 4.128 miljoen ecu 
voor 1990-1992; 
- doelstelling 5b: 436 miljoen ecu voor 1989-1993. 
Voor de belangrijkste doelstellingen van het ESF, dat wil zeggen de 
doelstellingen 3 en 4, wordt de steun verleend volgens de 
prioriteiten en de in de communautaire bestekken vastgestelde 
financiële kredieten, vooral wat betreft het relatieve gewicht dat 
aan de verschillende categorieën personen wordt toegekend (jongeren, 
langdurig werklozen, kwetsbare categorieën) en aan de verschillende 
soorten opleiding (basisopleiding, high-tech, transnationale acties 
enz.), maar ook wat betreft de verhouding tussen doelstelling 3 en 
doelstel I ing 4. 
De doelstelling van de strijd tegen de langdurige werkloosheid is de 
werklozen beter te kwalificeren met behulp van verschillende acties: 
verbetering van de plaatselijke werkgelegenheidsmogelijkheden, 
steun bij aanwerving en steun bij het creëren van werkgelegenheid 
als zelfstandige, opleiding van herintredende vrouwen ... 
De doelstelling van het beleid inzake de beroepsintegratie van 
jongeren is, hen te helpen een eerste vaste baan te vinden. Het ESF 
ondersteunt acties, zoals vormen van basisopleiding die gepaard gaan 
met het opdoen van ervaring in het bedrijfsleven of in geselecteerde 
centra, opleidingen waarbij nieuwe technologieën worden gebruikt, 
steun bij de aanwerving in onlangs gecreëerde vaste banen en steun 
bij het creëren van activiteiten als zelfstandige. 
Met de bestrijding van de langdurige werkloosheid en de 
beroepsintegratie van Jongeren is ongeveer 60% van de actiemiddelen 
gemoeid die het ESF voor de voor alle doelstellingen vastgestelde 
communautaire bestekken kan gebruiken. De doelstellingen 3 en 4 
nemen 40% van het beschikbare bedrag van het ESF voor de regio's met 
een ontwikkelingsachterstand voor hun rekening en bijna 80% van de 
middelen die het ESF in de rest van de Gemeenschap ter beschikking 
staan. 
Deze concentratie van de middelen van het ESF op de doelstellingen 
3 en 4 ligt in de lijn van de regelgeving die van de bestrijding van 
de langdurige werkloosheid en van de beroepsintegratie van de 
Jongeren de prioritaire doelstellingen van het ESF heeft gemaakt. 
Voor doelstelling 1 kan de steunverlening van het ESF in drie 
hoofdcategorieën worden ingedeeld: 
- de acties inzake voortgezette opleiding die ongeveer 70% van de 
steunverlening van het ESF in de doelstelling 1-regio's voor hun 
rekening nemen, 
- de subsidiëring van de basisopleiding die ongeveer een kwart van 
de door het ESF in deze regio's uitgetrokken bedrag beloopt, 
- 19 -
- de versterking van de opleidingsstructuren (opleiding van 
opleiders). 
In de industrieel in verval geraakte regio's (doelstelling 2) gaan 
de voornaamste subsidies van het ESF naar de ontwikkeling van 
produktleve activiteiten, vooral in het midden- en kleinbedrijf en 
naar activiteiten die opleidingen in de technologie ondersteunen. 
In het kader van de plattelandsontwikkeling cofinanciert het ESF 
op lei dings- en werkgelegenheidsacties in de door het EOGFL en het 
EFRO ondersteunde economische sectoren. 
59. Deze structurele actie is versterkt door de recente goedkeuring van 
een aantal communautaire initiatieven inzake het menselijk 
potentieel (EUROFORM voor de nieuwe kwalificaties en 
werkgelegenheidskansen, NOW voor de opleiding van vrouwen en HORIZON 
voor de actie ten behoeve van gehandicapten). Deze aanvullende 
interventie wordt op dit moment in samenwerking met de Lid-Staten 
uitgevoerd. Deze initiatieven voorzien in een betere koppeling 
tussen de interventies uit hoofde van het structuurbeleid en de 
doelstellingen en operaties van de programma's ter ondersteuning van 
het communautaire beleid inzake beroepsopleiding (met name de FORCE-
en EUROTECNET-programma's). 
60. Om voor financiering in aanmerking te komen, moeten de acties aan de 
f inancier ingscr iter ia van het ESF en het EFRO voldoen (de totale 
bijdrage van de Structuurfondsen (ESF en EFRO) worden geschat op 
600 miljoen ecu, waarvan 300 miljoen ecu voor EUROFORM, 120 miljoen 
ecu voor NOW en 180 miljoen ecu voor HORIZON bestemd zijn). Het 
financieringsniveau, dat varieert afhankelijk van de regio van de 
promotor en van de specifieke aard van de voorgestelde actie, 
bedraagt in het algemeen 45% van de in aanmerking komende uitgaven. 
Dit percentage kan in de doelstelling 1-regio's tot 65% oplopen. De 
projecten worden door de nationale bevoegde autoriteiten (ministerie 
van Werkgelegenheid) geselecteerd volgens gezamenlijk met de 
Commissie vastgestelde criteria. De Lid-Staten moeten hun 
steunaanvragen in de vorm van operationele programma's of globale 
subsidies indienen. In juni/juli 1991 hebben de Lid-Staten 
43 operationele programma's bij de Commissie ingediend voor de 
periode die loopt tot het einde van 1993. 
61. Het transnationale karakter dat voor de overdracht van kennis moet 
borg staan en uit hoofde waarvan ten minste één partner uit de 
doelstelling 1-regio's gevonden moet worden (met uitzondering van de 
groep "minst begunstigden" van HORIZON), vormt een verplichting. 
Andere criteria, die niet noodzakelijkerwijs cumulatief zijn, zijn 
prioritair. Het betreft hier het voorbeeldkarakter en het 
muitiplicator-effect die de verspreiding van juiste handelwijzen 
binnen alle door de structuurfondsen gefinancierde acties op het 
gebied van opleiding en werkgelegenheid mogelijk maken. Verder 
betreft het de associatie met de communautaire programma's FORCE, 
EUROTECNET, LEDA, ERGO, (EUROFORM), ILE, IRIS en het CHILDCARE-
netwerk, (NOW), HELIOS, HANDYNET en ARMOEDE III (HORIZON) of ook het 
innovatieve karakter op gebieden die tot op heden onvoldoende door 
de interventie van de structuurfondsen bereikt werden. 
- 20 -
62. Algehele samenhang is voor de toekomstige tenuitvoerlegging van de 
in dit document geschetste acties van wezenlijk belang. De acties 
die zijn gericht op de versterking van de concurrentiepositie en de 
acties die zijn gericht op versterking van de sociale samenhang 
moeten elkaar aanvullen, met name om de overdracht van innovaties in 
termen van methode en beheer mogelijk te maken. Hierdoor moet ook de 
kostenontwikkeling van de acties in de hand worden gehouden om de 
financiële middelen die zowel door de Gemeenschap als door de Lid-
Staten voor opleiding worden uitgetrokken, beter aan te wenden. 
De sterke kanten van het communautaire beleid 
63. De uitvoering van de actieprogramma's in de afgelopen jaren heeft 
geleid tot het opzetten van nieuwe netwerken (nationale instanties 
voor de coördinatie van de programma's, operators zoals de AUEF-
COMETT) die verbindings- en interventiestructuren vormen zowel voor 
de bevordering van nieuwe doelstellingen als voor het opzetten van 
supranationale activiteiten. De evaluatie van deze netwerken toont 
aan dat zij hebben bijgedragen tot het verder ontwikkeien van de 
communautaire dimensie bij degenen die op dit gebied werkzaam waren 
(bijvoorbeeld de universiteiten) of dat zij aanleiding waren voor 
communautaire activiteiten voor instanties die zich voordien niet 
met deze problematiek bezighielden (bijvoorbeeld het MKB). In 
financiële en menselijke termen hebben deze interventies op het 
niveau van de actieprogramma's (partnerschapen, gezamenlijke 
projecten, netwerken) een geheel van menselijke en financiële 
middelen rond de communautaire doelstellingen verzameld die een 
aanvullende investering van verscheidene instanties 
(overheidsinstanties, lagere overheden, ondernemingen) rond concrete 
communautaire doelstellingen inhouden. Zij hebben ook een groter 
effect van de bijdrage van de Gemeenschap tot gevolg gehad. 
De successen van de sociale dialoog 
64. Sinds haar instelling in januari 1989 heeft de werkgroep sociale 
dialoog in onderwijs en opleiding bevredigend gefunctioneerd en tot 
tastbare resultaten geleid door de goedkeuring op 26 januari 1990 
van een gezamenlijk advies over onderwijs en opleiding van jongeren 
en volwassenen en door het voorstel voor een werkprogramma dat op 
deze resultaten moet voortbouwen. Hieruit is de goedkeuring van een 
nieuw advies aangaande de overgang van Jongeren van school naar het 
actieve leven voortgekomen. Een vierde advies over de mogelijkheden 
om een zo breed mogelijke toegang tot de voortgezette opleiding te 
garanderen, is in oktober 1991 goedgekeurd. 
65. Op basis van deze adviezen kan in de Lid-Staten aanzienlijke 
vooruitgang worden geboekt. Zij vormen als het ware het voornemen 
van de gezamenlijke sociale partners tot dynamiser ing om een brede 
discussie hieromtrent te stimuleren en om deze ideeën bij alle 
betrokkenen ingang te doen vinden. Ten slotte zal de dialoog over 
twee wezenlijke onderwerpen worden voortgezet, namelijk kwalificatie 
aan de ene kant en vrouwen en opleiding aan de andere kant. 
21 -
66. Een goed functioneren van de sociale dialoog is van groot belang op 
een actiegebied dat normaal gesproken op de eerste plaats wordt 
gedomineerd door de activiteiten van de sociale partners en door de 
vooruitgang die wordt geboekt in de collectieve 
arbeidsovereenkomsten. De resultaten die door de sinds twee Jaar 
uitgebrachte gemeenschappelijke adviezen zijn verkregen, vormen een 
zeer solide basis aan de ene kant voor het uitbreiden van deze 
adviezen naar de CAO's die landelijk worden afgesloten en aan de 
andere kant voor het waarborgen van de samenhang met de initiatieven 
die de Gemeenschap kan ontwikkelen, met name wat betreft de toegang 
tot de voortgezette opleiding. 
- 22 -
III. VOORUITZICHTEN VOOR DE JAREN 90 
A - GemeenschappelIJke vraagstukken 
67. Bij het aangaan van het debat over de punten die op het gebied van 
de beroepsopleiding in de Jaren 90 met voorrang aandacht dienen te 
krijgen, is de Commissie zich er wel van bewust dat op de 
structurele veranderingen die momenteel gaande zijn, een antwoord 
moet worden gevonden en dat deze begeleid moeten worden. Wat de 
concurrentiepositie betreft, moeten deze veranderingen 
vergemakkelijkt worden en dienen de noodzakelijke begeleidende 
beleidsmaatregelen genomen te worden. Maar tegelijkertijd dienen met 
het oog op de economische en sociale samenhang bepaalde negatieve 
gevolgen voor de situatie op de arbeidsmarkt beperkt of vermeden te 
worden. Het komende decennium zal een periode zijn van zeer 
vérgaande aanpassing van de industriële processen, van de sectoren 
en van de werking van de kwal if icat iemarkt. De uitdieping van de 
belangrijkste punten die in het memorandum aan bod zijn gekomen en 
het antwoord op de verschillende gezamenlijke kwesties die hieronder 
ter sprake komen zijn dus van het allergrootste belang. 
68. De basiskwalificatie van de Jongeren bepaalde het debat in de 
jaren 80, maar deze kwestie behoudt haar actualiteit. Wij zien een 
voortschrijdende verhoging van het verlangde kwalificatieniveau en 
een verscherping van de moeilijkheden van de drop-outs uit het 
basis-opleidingssysteem. Hoe kunnen de verbetering van de kwaliteit 
van de opleidingen, het nader tot elkaar brengen van en de 
partnerschappen tussen de opleldingsinstelIIngen en de bedrijven om 
het leerlingstelsel te ontwikkelen, de ontwikkel Ing van de 
basIsbekwaamheden voor Jongeren, het op elkaar aansluiten van de 
basisopleidingen en de ontwikkel Ing van de voortgezette opleiding 
sleutelelementen voor de toekomst worden? 
69. De situatie op de arbeidsmarkt in de verschillende Lid-Staten van de 
Gemeenschap toont aan dat de hoogste werkloosheidspercentages en het 
voortduren van een grote langdurige werkloosheid steeds meer 
samenhangen met kwalitatieve factoren die het gevolg zijn van de 
kloof tussen de behoefte aan kwalificaties van de bedrijven 
(benadrukt door alle werkgeversorganisaties) en de aanwezige 
kwalificaties van de arbeidskrachten. Het scheppen van 
werkgelegenheid en de gevolgen daarvan voor het 
werkloosheidspercentage hangen dus sterk af van de impact van het 
beleid inzake opleiding op de "kwaliteit" van de arbeidskrachten 
(dat wil zeggen, de kwalificaties die zij bezitten en hun integratie 
in de moderne vormen van arbeidsorganisatie). Eveneens maken de 
veranderingen in de industriële sectoren, vooral in de sectoren die 
te maken hebben met scherpe wereldconcurrent ie, zowel de opstelling 
van plannen voor de middellange termijn, in het bijzonder met het 
oog de behoefte aan kwalificaties, als de gezamenlijke opstelling 
van omscholingsacties noodzakelijk. Woe kunnen, met het oog op deze 
kwesties, betere verbindingen tussen opleiding, structurele 
aanpassing en situatie van de arbeidsmarkt tot stand worden 
gebracht? 
- 23 -
70. De goede benutting van de investeringen in onderzoek en ontwikkeling 
en de verspreiding van de innovaties in het economisch leven, in het 
bijzonder in de sectoren waar een scherpe concurrentiestrijd 
plaatsvindt, hangen af van de op het gebied van de kwalificaties 
gevoerde acties. De terugdringing van de tekorten aan kwalificaties, 
de veranderingen die met de kwalificaties en met de 
arbeidsorganisaties samenhangen, zijn de nieuwe gegevens op het 
gebied van de concurrentie. De ontwikkeling van de toegang tot 
opleidingen tijdens het actieve leven voor alle werknemers is een 
voorwaarde voor deze veranderingen. Hoe moeten ten aanzien van de 
kwalificaties te voeren acties worden versterkt, de banden tussen 
het opleidingsbeleid en de hele economische strategie In de 
ondernemingen en In de regio's worden gelegd en het opzetten en 
financieren van de opleidingsprogramma's voor alle werknemers en 
voor werklozen worden gerealIseerd? 
71. Afgaande op hetgeen wij gezien hebben in de organisatie van de 
bedrijven en de werking van de arbeidsmarkt in de afgelopen jaren, 
is het antwoord op deze vragen bepalend voor de manier waarop een 
structurele aanpassing plaatsvindt. De landen die het best op de 
ontwikkelingen hebben geanticipieerd bij de structurele 
veranderingen en de meeste dynamiek aan de dag legden, hebben de 
werkloosheid het verst teruggedrongen. Daarentegen zien wij in de 
landen die minder zijn voorbereid op en openstaan voor deze 
kwalitatieve veranderingen grotere en duurzamere kloven tussen vraag 
naar en aanbod van werk en zien wij dat mensen langdurig van de 
arbeidsmarkt worden uitgesloten waardoor zich een ontwikkeling naar 
langdurige werkloosheid voordoet. 
B - De communautaire actie 
Communautaire actie versterken 
72. Het communautaire beleid inzake beroepsopleiding bevindt zich in een 
nieuwe fase. Deze fase is beslissend voor het vinden van een 
antwoord op de uitdagingen die vee lomvat tender en complexer zijn dan 
wij tot dusver hebben gekend. De verschillende in dit document 
besproken problemen geven aan dat er op het gebied van de opleiding 
versneld en verbeterd opgetreden moet worden. Gezien de op nationaal 
en communautair niveau te bereiken doelen, kan dit alleen geschieden 
door middel van een grotere samenwerking en onderlinge afstemming 
van alle betrokkenen, openbare instanties, ondernemingen en 
onderwi Js i nsteI IIngen. 
73. De nieuwe voorwaarden waaronder de communautaire opbouw plaatsvindt, 
maken hierbij een versterkte aandacht voor de ontwikkeling van het 
menselijk potentieel noodzakelijk, in het bijzonder door middel van 
de beroepsopleiding. Deze doelstelling moet worden nagetreefd met 
het oog op de sociale en economische samenhang en met het oog op de 
concurrentiepositie van de Europese economie. De rol van met name de 
voortgezette opleiding is zeer belangrijk bij de ontwikkeling van 
een actieve maatschappij die in staat is de economische, 
technologische, culturele en sociale veranderingen te beheersen, die 
de concurrentie met de andere delen van de wereld aankan en voor de 
ontwikkeling van het Europese burgerschap. Het probleem van de 
kwaliteit en van het niveau van de onderwijs- en opleidingsstelsels 
houdt de Gemeenschap en alle Lid-Staten zeer bezig. 
- 24 
74. Ontwikkeling op communautair niveau van het beleid inzake 
beroepsopleiding is een noodzakelijke voorwaarde voor het slagen van 
het beleid in de prioritaire sectoren voor de toekomst van de 
Gemeenschap. De opwaardering van het menselijk potentieel is 
eveneens een onderdeel van de horizontale actie van de Gemeenschap 
inzake de concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven en van 
de bedrijfstakgerichte acties die de Gemeenschap wil ondernemen om 
de concurrentiepositie op de wereldmarkt te verbeteren, met name in 
strategische sectoren als de auto-Industrie, de elektronica en de 
textiel. 
75. Deze strategie tot opwaardering van het menselijk potentieel houdt 
eveneens verband met de doelstelling van de versterking van de rol 
van de Gemeenschap in de wereld zoals die tot uitdrukking komt in de 
relaties die tussen de Gemeenschap en de buitenwereld ontstaan. 
Grotere samenwerking op deze gebieden kan leiden tot het zo 
belangrijke wederzijdse voordeel en de wederzijdse beïnvloeding en 
de Jaren 90 zullen zeker een sterke uitbreiding van deze 
activiteiten te zien geven. 
76. De buitenlandse betrekkingen op opleidingsgebied vergroten de 
wederzijdse kennis en versterken het cultureel en sociaal begrip 
waardoor politieke, technologische en handelsrelaties opgebouwd 
kunnen worden. Door deze samenwerking wordt ook een betere kennis 
van de Gemeenschap, haar instellingen, werking en doelstellingen 
verspreid. Vanuit dit standpunt bekeken vormt de vergelijking met de 
in andere landen of economische ruimten bestaande systemen en 
organisaties een bron van verrijking en vooruitgang voor de 
Gemeenschap ze I f. 
77. Deze betrekkingen komen tot stand door middel van de samenwerking 
tussen de opleidingsinstellingen in de Gemeenschap en in de 
betrokken landen, vooral door middel van de deelname van de EVA-
landen volgens de specifieke modaliteiten van de communautaire 
actieprogramma's. De aanvragen voor deelname aan deze programma's 
blijken van kwalitatief hoog niveau te zijn. 
78. Op basis van deze oriëntaties hebben de buitenlandse betrekkingen 
van de Gemeenschap zich in de laatste Jaren ontwikkeld met de landen 
in Midden- en Oost-Europa in het kader van de ontwikkeling van deze 
landen naar een vrije markteconomie waarvoor het menselijk 
potentieel een essentiële factor is, met de EVA-landen in het kader 
van de totstandkoming van een Europese Economische Ruimte, met de 
VS, de USSR en andere derde landen of internationale organisaties 
(OESO, IAB...). Wat de samenwerking met de landen in Midden- en 
Oost-Europa betreft, zal de oprichting van de Europese Stichting 
voor de Opleiding het kader vormen voor een betere evaluatie van de 
behoeften en van de investeringen. 
Naleven van het subsidiariteitsbeginsel 
79. Naleving van het subsidiariteitsbeginsel maakt een definitie 
noodzakelijk van de verantwoordelijkheden en de maatregelen die aan 
de verschillende niveaus toekomen, in het bijzonder de maatregelen 
die de Lid-Staten op hun grondgebied nemen en die, welke de 
Commissie kan uitvoeren op grond van de bevoegdheden van de 
Gemeenschap en op grond van haar bijzondere rol als katalysator. 
- 25 -
Hiervoor moeten de voornaamste beleidsdoelstellingen die op 
communautair niveau op het gebied van de beroepsopleiding 
nagestreefd moeten worden en de meerwaarde voor het beleid en de 
activiteiten van de Lid-Staten worden vastgesteld. 
80. Op dit gebied voltrekken zich twee veranderingen: innovatie en 
onderzoek, die vaak aan de opleidingsbehoeften ten grondslag liggen 
en de realisatie van de opleidingen door instellingen of 
ondernemingen die zich steeds meer als zowel communautaire als 
nationale activiteiten ontwikkelen. 
81. Een supranationale opleidingsmarkt ontwikkelt zich momenteel boven 
de nationale opleidingsmarkten en oefent daarop invloed uit. In 
feite zijn degenen die op communautair niveau betrokken zijn bij de 
beroepsopleiding steeds meer de Europese multinationale 
ondernemingen, de ondernemingsconsortia en de beroepsorganisaties 
die communautaire doelstellingen nastreven, plaatselijke overheden 
die deelnemen aan interregionale Europese acties en de 
supranationale partnerschappen tussen onderwijsinstellingen. De 
organisatie van hun activiteiten moet een communautaire dimensie 
hebben. 
Nieuwe doelstellingen voor het communautaire beleid 
82. De economische omstandigheden in de jaren 90 en de totstandkoming 
van de interne markt vormen nieuwe uitdagingen voor het 
communautaire beleid inzake beroepsopleiding. Dit moet zich 
ontwikkelen rond doelstellingen die van toepassing zullen zijn op de 
activiteitsterreinen uit het door de Commissie in augustus 1990 
goedgekeurde memorandum over rationalisering van de 
actieprogramma's. Drie kern ideeën liggen ten grondslag aan de 
centrale doelstellingen van het communautaire beleid inzake 
opleiding: INVESTEREN, VERBETEREN, INZICHTELIJK MAKEN. 
83. De investeringen In opleiding vergroten: de Lid-Staten van de 
Gemeenschap moeten hun inspanningen inzake beroepsopleiding 
vergroten om de economische, technologische en sociale veranderingen 
van de Jaren 90 het hoofd te kunnen bieden en de regionale 
verschillen te verkleinen. De toegang tot en de deelname aan gepaste 
beroepsopleiding moet vergemakkelijkt worden, ledere jongere moet 
erkende beroepskwalificaties met een brede basis kunnen verkrijgen, 
die de overgang naar het actieve en volwassen leven en de intrede op 
de arbeidsmarkt vergemakkelijken, de werknemers moet gedurende hun 
hele actieve leven betere op Ie idingsmogeIiJkheden geboden worden. 
Het is eveneens noodzakelijk op de behoeften in te spelen, gezien de 
snellere en complexere ontwikkelingen op het gebied van de 
kwalificaties en de bekwaamheden. Zo moet op de communautaire 
arbeidsmarkt een verbeterde intreding en her intreding in het 
beroepsleven mogelijk zijn. 
84. De kwaliteit van de opleidingen verbeteren: de kwaliteit en derhalve 
de prestaties van de onderwijs- en opleidingsstelsels moeten 
verhoogd worden om aan de voorziene explosie in de 
opleidingsbehoeften tegemoet te kunnen komen, met name door middel 
van informatie- en ervaringsuitwisseling op het gebied van de 
beroepsopleiding. Deze uitwisselingen op communautair niveau moeten 
ondersteund worden door een grotere mobiliteit van de leerkrachten 
26 -
en de studenten in de Lid-Staten. De ontwikkeling van de Europese 
afstandsonderwijsstelsels moet ook in dit kader worden gezien. Op 
termijn moet iedere Europese burger of iedere Europese onderneming 
toegang kunnen hebben tot het geheel Europees opleidingsaanbod op 
het gebied dat hun belangstelling heeft. 
85. Waarborgen van de transparantie: gelijke toegang tot de 
beroepsopleiding dient niet alleen Juridisch erkend te worden door 
het uitbannen van iedere op nationaliteit gebaseerde discriminatie, 
maar moet ook concreet en expliciet bevorderd worden. De Gemeenschap 
dient zorg te dragen voor transparantie van de opleidingsmarkt en 
voor de erkenning van de opleiding op de arbeidsmarkt. De diploma's, 
certificaten, en kwalificaties dienen duidelijk te worden 
vastgesteld. De samenwerking tussen degenen die zich met de 
beroepsopleiding bezighouden, moet de uitbreiding mogelijk maken van 
de gezamenlijk op communautair niveau tot stand gekomen 
opleidingsacties en opleidingspaden, die feitelijk reeds zijn erkend 
door de manier waarop ze tot stand zijn gekomen. Er dienen eveneens 
transeuropese netwerken te worden opgezet, die de nationale gegevens 
met elkaar verbinden en een reëel overzicht van het Europese gebied 
mogelijk maken, om de communicatie tussen uitvoerders en 
beleidsmakers tot stand te brengen. 
86. De nieuwe fasen van het communautaire beleid moeten hetgeen op dit 
gebied reeds bereikt is benutten en gebruik maken van de 
actienetwerken die door de actieprogramma's zijn gecreëerd. Dit 
zijn originele structuren met een communautaire dimensie. Met name 
in het kader van de communautaire actieprogramma's beginnen de 
systemen elkaar wederzijds te verrijken. In de toekomst moet deze 
actie door overleg en samenwerking worden versterkt en door 
efficiënt en gedecentraliseerd beheer van de communautaire 
programma's worden ondersteund. 
Zichtbare en coherente communautaire actie 
87. De afgelopen jaren heeft de Gemeenschap voor het beleid en voor de 
actieprogramma's inzake beroepsopleiding meer middelen aangewend; 
deze blijven, vergeleken met de middelen voor het structuurbeleid en 
voor het beleid inzake onderzoek en ontwikkeling, echter beperkt. De 
prioriteit die in de gehele communautaire actie aan de ontwikkeling 
van het menselijk potentieel wordt gegeven, komt tot uitdrukking in 
de vergroting van de ter beschikking staande financiële middelen. 
88. De doeltreffendheid van deze acties hangt echter in hoge mate af van 
hun invloed op de structurele problemen van de Lid-Staten, die 
waarschijnlijk een snelle ontwikkeling in de Jaren 1990 te zien 
zullen geven. De financiële investeringen vinden voornamelijk in de 
Lid-Staten plaats en indien de communautaire actie de hierboven 
genoemde doelstellingen daadwerkelijk wil realiseren, moet zij aan 
drie voorwaarden voldoen: betere evaluatie, grotere samenhang, 
steeds beter overleg. 
89. De uitvoering van de in samenwerking met de Lid-Staten ontwikkelde 
evaluatiebepalingen moet het mogelijk maken de invloed en de 
meerwaarde van de communautaire bijdragen aan te tonen en te 
waarderen in het licht van de gezamenlijke doelstellingen. De 
zichtbaarheid van de communautaire actie is van belang in een 
periode waarin de betrokkenen (ondernemingen, instellingen, sociale 
- 27 -
partners, openbare instanties, plaatselijke overheden) een 
communautaire dimensie in hun actie trachten aan te brengen. De in 
de besluiten van de Raad uitgedrukte wil om voor elk van de 
programma's een permanente evaluatie en follow-up van de projecten 
en programma-activiteiten te waarborgen, moet bijdragen aan deze 
zichtbaarheid. Deze évaluâtiemaatregelen en -bepalingen zullen met 
name afgestemd worden op de door de bevoegde nationale autoriteiten 
van de Lid-Staten genomen maatregelen en in nauwe samenwerking met 
hen vastgesteld en uitgevoerd worden. Eén van de doelstellingen zal 
zijn de gevolgen van de communautaire acties op het nationale beleid 
en de nationale praktijken te bepalen en te beschrijven, in het 
bijzonder onder verwijzing naar de hiervoor beschreven algemene 
doelstellingen om aldus vernieuwingen in de beheers- en 
programmeringsmethoden en in de coördinatie op landelijk niveau te 
bevorderen. 
90. De aansluiting van het beleid inzake beroepsopleiding op de andere 
vormen van communautair beleid inzake het menselijk potentieel vormt 
een andere voorwaarde voor vooruitgang. De Commissie wenst de 
doelstellingen en het beleid inzake beroepsopleiding en economische 
competitiviteit en haar structuurbeleid, met name via de 
Structuurfondsen, beter op elkaar aan te laten sluiten om de 
economische en sociale cohesie te benaderen. Hiertoe is een algemeen 
referentiekader opgesteld ter rationalisering van de verschillende 
initiatieven van de Commissie: actieprogramma's, opleidingsacties in 
het kader van het structuurbeleid, voorrang voor het menselijk 
kapitaal en voor de mobiliteit in het kaderprogramma onderzoek-
ontwikkeling. Deze rationaliserings- en coördineringsmaatregel en 
kunnen alleen doeltreffend zijn bij samenwerking met de Lid-Staten, 
die in haar methoden verbeterd moet worden. 
91. Op analoge wijze is de Commissie van plan haar interventies op het 
gebied van het menselijk potentieel en de doelstellingen voor de 
verbetering van de concurrentiepositie van, met name, de industriële 
sectoren, beter op elkaar af te stemmen. De koers van het 
industriebeleid van de Gemeenschap en de discussies over de 
toekomst van enkele sectoren wijzen in die richting. De horizontale 
communautaire actieprogramma's inzake beroepsopleiding moeten 
eveneens een bedrijfstakgerichte aanpak kennen, vooral wat betreft 
de tekortkomingen in de kwalificaties en de omscholingsacties om zo 
de bekwaamheid van de werknemers beter in de inspanningen voor de 
verbetering van de concurrentiepositie op te nemen en om de 
voordelen van de totstandkoming van de interne markt en van de 
Economische en Monetaire Unie volledig te benutten. 
92. De bij de voorbereiding van dit document gevolgde werkmethode heeft 
aangetoond welke voordelen uit het overleg met de Lid-Staten en de 
sociale partners kunnen worden behaald. Het beginsel van de 
subsidiariteit en van de diversiteit, die allebei vérstrekkende 
gevolgen hebben op het gebied van onderwijs en opleiding, maakt 
intensievere uitwisselingen tussen Lid-Staten noodzakelijk om de 
prioriteiten vast te leggen, om de gewenste convergentie te 
vergemakkelijken en om de experimentering in de Lid-Staten en in het 
kader van de communautaire acties te bevorderen. 
- 28 -
93. De Gemeenschap dient bij te dragen tot de ontwikkeling van de 
dialoog tussen de vertegenwoordigende organisaties van werkgevers en 
werknemers op communautair niveau ter verduidelijking van hun 
gemeenschappelijke standpunten op het gebied van de ontwikkeling van 
de opleiding in Europa, maar ook van de ontwikkeling van hun eigen 
act ie. 
94. De uitdagingen waarvoor de Gemeenschap zich gesteld ziet zijn enorm. 
Het Europa van de opleiding dient in de komende Jaren volledig tot 
ontwikkeling te komen om daaraan het hoofd te bieden. De acties die 
in overleg tussen openbare instanties, ondernemingen en sociale 
partners tot stand komen, maken de ontwikkeling van de voortgezette 
opleiding mogelijk, het op een hoger peil brengen van de 
kwalificaties van de werknemers in Europa en daarmee het waarborgen 
van de concurrentiepositie van de Europese ondernemingen en de 
Europese economie mogelijk. De Commissie verwacht dat dit memorandum 
zal bijdragen aan het op gang brengen van de discussies over deze 
vraagstukken en aan het leggen van een stevige basis voor het 
scholingsbeleid op zowel communautair niveau als op het niveau van 
de Lid-Staten. 
ISSN 0254-1513 
ÖOM(91)397def. 
DOCUMENTEN 
NL 04 
Catalogusnummer : CB-CO-91-451-NL-C 
ISBN 92-77-76638-7 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985L*ixemburg