Nr. C 332/40 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 90 
Advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek 
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van bioweten-
schappen en biotechnologie ten behoeve van de ontwikkelingslanden (1990-1994) 
(90/C 332/11) 
De Raad heeft op 6 juni 1990 besloten, overeenkomstig artikel 130 Q (2) van het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal 
Comité om advies te vragen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding 
van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 september 1990 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer De Normann. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 279e zitting (vergadering van 
19 september 1990) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goed­
gekeurd. 
1. Algemeen 
1.1. Het Comité steunt dit voorstel voor een beschik­
king van de Raad inzake een specifiek programma 
voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het 
gebied van biowetenschappen en biotechnologie ten 
behoeve van de ontwikkelingslanden voor de periode 
1990-1994, waarvoor een bedrag van 111 miljoen Ecu 
zou worden uitgetrokken. 
1.2. Dit voorstel is een logisch vervolg op twee eer­
dere programma's, nl.: een eerste programma met een 
experimenteel karakter voor de periode 1983-1986, 
waarvoor 40 miljoen Ecu was uitgetrokken {l), en een 
tweede programma voor de periode 1987-1991 met een 
bedrag van 80 miljoen Ecu, waarin de in het eerste 
programma opgedane ervaringen hun beslag krijgen (2). 
1.3. In zijn advies over het tweede programma (3) 
heeft het Comité een aantal bijzondere opmerkingen 
gemaakt, waarvan er enkele in het onderhavige voorstel 
verwerkt blijken te zijn. Andere opmerkingen die nog 
steeds relevant zijn, worden hierna nogmaals bena­
drukt. 
2. Achtergrond 
2.1. De Raad heeft bij Besluit 90/221/Euratom, EEG 
van 23 april 1990 een derde Kaderprogramma van com­
munautaire werkzaamheden op het gebied van onder­
zoek en technologische ontwikkeling (1990-1994) (4) 
vastgesteld. 
2.2. In bijlage II, paragraaf 4 D „biowetenschappen 
en biotechnologie ten behoeve van de ontwikkelingslan­
den" van dit kaderprogramma wordt een specifiek pro­
gramma aangekondigd dat ten doel heeft: 
— de samenwerking tussen de wetenschappers uit Eu­
ropa en die uit de ontwikkelingslanden op het gebied 
van tropische landbouw (met inbegrip van visserij), 
geneeskunde, gezondheid en voeding te bevorderen, 
0) PB nr. L 352 van 14. 12. 1982, blz. 24. 
(2) PB nr. L 355 van 17. 12. 1987, blz. 41. 
(3) PB nr. C 150 van 9. 6. 1987, blz. 13. 
(4) PB nr. L 117 van 8. 5. 1990, blz. 28. — de ontwikkelingslanden in staat te stellen te profite­
ren van de wetenschappelijke kennis en de technolo­
gische ontwikkelingen in de Gemeenschap, 
— de ontwikkeling van hun eigen onderzoekscapaciteit 
te bevorderen, 
— de lid-staten van de Gemeenschap te stimuleren hun 
eigen capaciteit te vergroten. 
3. Het onderhavige voorstel voor een besluit 
3.1. Algemeen oordeel 
3.1.1. Het Comité stelt vast dat de Commissie ter 
verwezenlijking van bovenstaande doeleinden voorstelt 
een aantal projecten van onderzoek en technologische 
ontwikkeling (O & TO) op het in het kaderprogramma 
omschreven werkgebied te selecteren, mede te financie­
ren en te beheren. Het is de bedoeling dat dit program­
ma aansluit bij de hoofdlijnen van de voorgaande twee 
programma's en dat hierbij gebruik wordt gemaakt van 
de ervaringen die hiermee zijn opgedaan. Zo zal ook 
voor continuïteit op bepaalde belangrijke werkgebieden 
worden gezorgd. 
3.1.2. Het Comité is van mening dat dit één methode 
is om de doelstellingen te verwezenlijken. Er worden 
op bepaalde gebieden van de technologie specifieke 
O & TO-projecten geselecteerd die voor gezamenlijke 
rekening worden uitgevoerd en die bepaalde instellingen 
en hun onderzoekers en de hierbij betrokken landen ten 
goede kunnen komen. 
3.1.3. Wil een dergelijke aanpak doeltreffend zijn, 
dan is concentratie vereist op een klein aantal projecten 
die, om succesvol te kunnen worden, de zgn. „kritische 
massa" moeten overschrijden. In zijn advies over het 
tweede programma heeft het Comité het volgende ge­
steld: 
„De op het gebied van tropische geneeskunde en 
tropische landbouw voorgestelde lijsten met projec­
ten bestrijken een breed terrein, en het is maar de 
vraag of binnen het bestek van een programma van 
deze omvang al deze werkzaamheden wel verricht 
31. 12. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 332/41 
kunnen worden. (...) Het gevaar is echter aanwezig 
dat de beschikbare gelden in een poging om iedereen 
tevreden te stellen, over een te groot aantal projecten 
worden versnipperd. Voorts is met de beoordeling 
van en het nemen van beslissingen over zo veel en 
zo veelsoortige voorstellen voor projecten zeer veel 
tijd en administratief werk gemoeid." 
En verderop: 
„Het zou volgens het Comité beter zijn, een geringer 
aantal projecten op intensievere wijze te onder­
steunen." 
3.1.4. Het Comité beseft evenwel dat aan deze aan­
pak bepaalde nadelen kleven: 
— er zal waarschijnlijk nooit genoeg geld zijn om 
voldoende projecten van de vereiste omvang te kun­
nen uitvoeren, 
— door verhoging van het bedrag zullen meer onder­
zoekers nodig zijn om de projecten uit te voeren, 
terwijl in de ontwikkelingslanden ook de nodige 
voorzieningen zullen moeten worden getroffen, 
— het bedrijfsleven in de Gemeenschap en in de ont­
wikkelingslanden heeft weinig belangstelling voor 
projecten die vóór de marktfase moeten worden 
gesitueerd, 
— technologen uit ontwikkelingslanden doen bij het 
werken aan projecten kennis en ervaring op, waarna 
zij zich nogal eens naar een land begeven waar zij 
beter voor hun inspanningen worden beloond, 
— de Commissie zal altijd aan politieke druk 
blootstaan om de haar ter beschikking staande be­
perkte middelen over een groter gebied te spreiden, 
— deze projecten zullen als gevolg van het EG-beleid 
t.o.v. de ontwikkelingslanden enigszins geïsoleerd 
en gesegmenteerd zijn. Hierin zal het sociaal en 
het economisch onderzoek ontbreken dat een vast 
onderdeel van het algemeen beleid moet zijn om de 
doelstellingen te kunnen verwezenlijken, de projec­
ten adequaat te kunnen invullen en de resultaten 
van O & TO-werkzaamheden goed te kunnen ver­
spreiden en efficiënt gebruik hiervan te kunnen 
maken. 
3.1.5. Het Comité is van mening dat zou moeten 
worden overwogen of het voorgestelde programma wel 
de doeltreffendste manier is om de in het kaderprogram­
ma voorgestelde doeleinden te verwezenlijken. Het 
heeft tijdens zijn werkzaamheden i.v.m. zijn advies over 
het kaderprogramma 1990-1994 (*) onderzocht, waaruit 
een wetenschaps- en technologiebeleid voor ontwikke­
lingslanden zou moeten bestaan, en daaruit de hoofd­
doeleinden van een dergelijk beleid afgeleid. (Zie hierna 
paragraaf 4.) 
3.1.6. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, 
een algemeen communautair wetenschaps- en technolo­
giebeleid en een daarbij behorende strategie voor ont­wikkelingslanden voor te stellen waarin een O & TO-
component is verwerkt, en verzoekt de Raad zijn ge­
dachten hierover te laten gaan. 
3.1.6.1. In deze algemene strategie moet worden ge­
tracht wetenschap en technologie aan economische ont­
wikkeling te koppelen. Ook moet worden gestreefd 
naar deelneming van het bedrijfsleven en opleiding van 
managers. Er moet van economisch en sociaal onder­
zoek gebruik worden gemaakt om tot een efficiëntere 
projectkeuze te komen, maar ook om de project­
resultaten efficiënter te kunnen exploiteren en versprei­
den. Deze strategie moet ertoe bijdragen dat de contac­
ten tussen instellingen in de Gemeenschap en instellin­
gen in ontwikkelingslanden worden uitgebouwd. 
3.1.6.2. In het bijzonder zou moeten worden getracht 
de verschillende instrumenten van de Commissie op een 
gemeenschappelijk doel te richten om synergie-effecten 
te bewerkstelligen. In dit verband vestigt het Comité 
de aandacht op zijn advies over de samenwerking op 
economisch en handelsgebied tussen de Europese Ge­
meenschap en Latijns-Amerika (2), waarin het aandringt 
op het scheppen van institutionele banden en samen­
werking op het gebied van scholing. Hierbij kan ook 
aan andere ontwikkelingslanden worden gedacht. 
3.2. Onderzoeksverbanden 
3.2.1. Het Comité is zich ervan bewust dat het al 
dan niet verwezenlijken van de doelstellingen in ruime 
mate zal afhangen van de samenstelling van de onder­
zoeksverbanden die de projecten zullen uitvoeren. 
3.2.2. Om haar doelstellingen beter te kunnen verwe­
zenlijken, is de Commissie bezig het begrip multipart-
nership uit te werken door projecten in drie of meer 
laboratoria — d.w.z. twee in lid-staten, één in een 
ontwikkelingsland — te laten uitvoeren. In het tweede 
programma zijn bij 75% van de projecten meer dan 
drie en bij 25% meer dan vijf laboratoria betrokken. 
3.2.3. Met deze methode moet mede worden beoogd, 
de contacten tussen instellingen in het noorden en in 
het zuiden van de Gemeenschap te bevorderen. 
3.2.4. Bij elk project dient op technologisch gebied 
te worden samengewerkt tussen universiteiten en instel­
lingen voor Onderzoek en Ontwikkeling (O &C O) en 
dient voor nauwere banden tussen instellingen te wor­
den gezorgd. Ook dient in ieder project ruimte te zijn 
voor opleiding. 
3.2.5. De Commissie dient er alles aan te doen om 
de werklast van haar eigen controlemedewerkers te 
verminderen. Het Comité heeft vernomen dat nu al 
voor elk multipartnerproject een projectleider wordt 
aangewezen. Wellicht kan de gedachte van een beheers­
instelling voor een groep projecten op een bepaald 
technologisch gebied of in een bepaalde regio verder 
worden uitgewerkt. 
(!) PB nr. C 56 van 7. 3. 1990, blz. 34. (2) PB nr. C 75 van 26. 3. 1990, blz. 13. 
Nr. C 332/42 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 90 
3.3. Uitnodigingen voor projectvoorstellen 
3.3.1. Het Comité vindt dat de Commissie het indie­
nen van projecten meer moet stimuleren. Dit punt is 
eerder aan de orde gesteld in het informatief rapport 
van de Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken 
en onderzoek over „communautaire onderzoeks- en 
ontwikkelingsprogramma's en demonstratieprogram­
ma's voor gezamenlijke rekening" van 6 september 
1985 (1). Er zijn nog steeds belangrijke onderzoek­
sinstellingen die melden dat zij niet tijdig genoeg verne­
men dat projecten kunnen worden ingediend, om nog 
voorstellen te kunnen formuleren. 
3.3.2. Het Comité is van mening dat de procedure 
die de Commissie op het ogenblik volgt, nl. bekendma­
king in het Publikatieblad, inadequaat is en dient te 
worden verbeterd. De Commissie moet een lijst samen­
stellen van alle potentiële deelnemers aan projecten en 
stappen ondernemen om direct en tijdig met hen in 
contact te treden. 
3.3.3. De Commissie zou moeten overwegen of de 
procedure voor het voorleggen van althans de aanvan­
kelijke projectvoorstellen niet kan worden vereen­
voudigd. Zo kan worden vermeden dat belang­
stellenden wier projectvoorstellen worden afgewezen, 
voor niets moeite doen. 
3.3.4. Er moet in het onderhavige programma extra 
aandacht worden besteed aan het inbrengen van ideeën 
voor projecten door ontwikkelingslanden. 
3.4. Rol van het bedrijfsleven 
3.4.1. Het Comité zou gaarne zien dat de Commissie 
zorgt voor een nauwere betrokkenheid van het gehele 
bedrijfsleven, zowel in de Gemeenschap als in de ont­
wikkelingslanden. 
3.4.2. Het bedrijfsleven kan op velerlei wijze tot deze 
projecten bijdragen: 
— grote ondernemingen kunnen technologie aanleve­
ren voor het onderzoekswerk, 
— delen van de projecten kunnen worden uitbesteed 
aan kleine of middelgrote ondernemingen, die dik­
wijls gevestigd zijn in „wetenschapsparken" onder 
de vleugels van universitaire instituten, 
— onderzoeksinstellingen rekenen op het bedrijfsleven 
om aan voldoende geld voor wetenschappelijk 
onderzoek te komen. Hun projecten moeten aan­
trekkelijk zijn voor hun financiers indien zij willen 
kunnen deelnemen. 
3.4.3. De Commissie dient na te gaan hoe de belang­
stelling van het bedrijfsleven (op alle niveaus) voor deze 
projecten kan worden gewekt en hoe dit actief bij de 
uitvoering ervan kan worden betrokken. Volgens de 
door de Commissie opgedane ervaring is het be­
drijfsleven maar matig in dergelijke aan de marktfase 
voorafgaande onderzoeksprojecten geïnteresseerd. 
(*) Doe. ESC nr. 423/84 fin. 3.4.4. Volgens het Comité dient de Commissie verte­
genwoordigers van het bedrijfsleven bij de discussie 
over de verschillende mogelijkheden te betrekken. Pro­
jecten die tot positieve resultaten leiden, bieden het 
bedrijfsleven op uiteenlopende niveaus ontegenzeglijk 
mogelijkheden, welke groter zullen zijn voor bedrijven 
die op de hoogte zijn van de projecten of aan de uitvoe­
ring hiervan hebben meegewerkt. 
3.5. Algemene aspecten van projectselectie 
3.5.1. Het Comité benadrukt dat aan bepaalde as­
pecten van het programma bij de selectie van de projec­
ten extra aandacht moet worden besteed: 
— Een aanzienlijk deel van de beschikbare middelen 
moet worden besteed aan eenvoudige of niet al te 
ingewikkelde technologische systemen die praktisch 
zijn, gemakkelijk zijn te installeren en te onderhou­
den en die het algemene doel, nl. vermindering van 
de voedseltekorten, dienen. 
— Alle projecten moeten worden beoordeeld in het 
licht van de sociaal-economische mogelijkheden die 
de betrokken ontwikkelingslanden hebben. 
— Bij de projecten dient rekening te worden gehouden 
met milieu- en andere multidisciplinaire aspecten 
als gezondheidszorg, irrigatie, enz. 
— De resultaten van het onderzoek dienen gemakkelijk 
toepasbaar te zijn, mensen moeten daartoe pro­
bleemloos kunnen worden opgeleid en de nieuwe 
systemen moeten vervolgens goed in stand kunnen 
worden gehouden; dit zijn belangrijke factoren bij 
het maken van keuzes uit concurrerende voorstellen. 
— Industriële bedrijven zullen voor het doen van suc­
cesvol werk ter plaatse door hun mogelijkheden tot 
marktanalyse van vitaal belang zijn op voorwaarde 
dat hun, bestaande of te ontwikkelen, produkten en 
diensten bij dat werk kunnen worden gebruikt. Er 
zullen voor het midden- en kleinbedrijf (MKB) in 
de ontwikkelingslanden mogelijkheden worden ge­
schapen. Er dient doelbewust te worden gewerkt 
aan het informeren van het bedrijfsleven over de 
mogelijkheden. 
3.6. Projecten op het gebied van landbouw, genees­
kunde, gezondheid en voeding 
3.6.1. Het Comité is niet bij machte, het zeer grote 
aantal wetenschappelijke en technische doelstellingen in 
bijlage I van het voorstel van commentaar te voorzien. 
3.6.2. Wel dringt het er bij de Commissie op aan, 
alle technische voorstellen aan de hand van de in para­
graaf 3.5 beschreven algemene criteria te beoordelen 
(d.m.v. een check list). 
3.6.3. Met name teelten met een hoge economische 
waarde dienen vanuit de kwalitatieve gezichtshoek 
zorgvuldig te worden bekeken. Dat heel wat oogst­
opbrengsten verloren gaan en dat de kwaliteit van de 
oogstopbrengst moet worden beschermd, zijn belangrij­
ke aspecten. 
31. 12. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 332/43 
3.6.4. De Commissie dient volgens het Comité de 
nodige aandacht te besteden aan projecten waarmee 
op duurzaamheid gerichte landbouwmethoden worden 
bevorderd. 
3.6.5. Wat de gezondheidszorg betreft, geeft het 
Comité toe dat het bestaande programma meer op het 
vinden van middelen om problemen aan te pakken dan 
op het bestrijden van ziekten gericht geweest is. Ziekten 
nemen echter toe en het Comité is het ermee eens dat 
het accent bij de selectie van de projecten verlegd wordt 
naar: 
— het daadwerkelijk onder controle krijgen van de 
belangrijkste ziekten: malaria, schistosomiasis, met 
daarmee samenhangende „horizontale" vraagstuk­
ken als irrigatie en milieu, 
— het versterken van de systemen van gezondheids­
zorg, 
— verbetering van de voeding van de armsten, met 
landbouw als horizontaal aspect. 
3.7. Projecten die verschillende gebieden bestrijken 
3.7.1. Het Comité wijst erop dat vele van de gekozen 
projecten meer dan één specifiek aspect van het pro­
gramma zullen en moeten omvatten. Sommige projecten 
zullen zowel landbouw, als geneeskunde, als gezond­
heid betreffen. 
3.7.2. Dergelijke „intersectorale" projecten zijn be­
trekkelijk schaars. Zij kunnen alleen succesvol zijn in­
dien de technologie zo eenvoudig mogelijk gehouden 
wordt, zodat de teams een aantal multidisciplinaire 
wetenschappers kunnen bevatten. Dergelijke weten­
schappelijke medewerkers zijn nodig in ontwikkelings­
landen en het is te hopen dat de scholing die als ne-
venresultaat van dit programma te verwachten is, ande­
ren zal stimuleren. 
3.8. Milieuvraagstukken 
3.8.1. Het Comité begrijpt dat er geen specifieke 
milieuprojecten op het programma staan. Daarentegen 
dient in de afzonderlijke projecten met milieu-aspecten 
rekening te worden gehouden. 
3.8.2. Het Comité dringt er niettemin bij de Commis­
sie op aan, niet alleen nota te nemen van de conclusies 
van de Raad voor milieu van 19 september 1989 inzake 
het behoud van het tropisch regenwoud, maar ook 
aandacht aan andere habitats te besteden. 
3.8.3. Er dient met de Voedsel- en Landbouworgani­
satie van de Verenigde Naties (FAO) en andere relevan­
te organisaties te worden samengewerkt ten einde in 
projecten in het kader van het derde programma ook 
rekening te houden met de behoefte om het tropisch 
regenwoud te beschermen en voor nieuwe aanplant te 
zorgen. 
3.9. Overleg bij de Commissie 
3.9.1. In overeenstemming met paragraaf 3.1.5 en 
met paragraaf 4 zou het volgens het Comité een goede zaak zijn als de Commissie een overlegeenheid zou 
opzetten om informatie omtrent alle beschikbare mid­
delen en voorzieningen voor technologische bijstand 
aan en opleiding voor ontwikkelingslanden te verza­
melen en te verspreiden. Deze overlegeenheid zou alle 
betrokken directoraten-generaal moeten omvatten. 
3.10. Toezending van de evaluatieverslagen m.b.t. bet 
programma en de onderzoeksresultaten aan bet 
Comité 
3.10.1. In artikel 5.1 wordt bepaald dat het program­
ma in 1992 moet worden geëvalueerd en dat de re­
sultaten van die evaluatie aan de Raad en aan het 
Europese Parlement moeten worden voorgelegd, zo no­
dig vergezeld van voorstellen tot wijziging van het pro­
gramma. Het Comité vindt het onlogisch en in strijd 
met het Verdrag dat het niet zou worden geraadpleegd 
over die wijzigingen, terwijl het wel om advies gevraagd 
wordt over het onderhavige voorstel. Het Comité ver­
zoekt de Commissie artikel 5.1 dienovereenkomstig te 
herzien en in overeenstemming met artikel 130 Q van 
het EEG-Verdrag te formuleren. 
3.10.2. Het Comité wenst ook het in lid 2 van 
artikel 5 genoemde verslag te ontvangen. 
3.10.3. In lid 3 van artikel 5 wordt gesteld dat de 
verslagen worden opgesteld aan de hand van de in 
bijlage I omschreven doelstellingen. Het Comité ver­
zoekt de Raad duidelijk te maken dat de verslagen 
ook moeten worden gemaakt aan de hand van de in 
paragraaf 4 D van bijlage II van het kaderprogramma 
genoemde doelstellingen. 
4. Beleid inzake onderzoek en technologie voor de 
ontwikkelingslanden 
4.1. Betekenis van bet kaderprogramma van O & TO 
voor de beleidsstrategie en -doelstelling van de 
Europese Gemeenschap 
In zijn advies over het kaderprogramma 1990-1994 heeft 
het Comité commentaar geleverd op de betekenis van 
het kaderprogramma van O & TO-werkzaamheden 
voor de beleidsstrategie en -doelstellingen van de Ge­
meenschap. 
Het heeft met name het volgende opgemerkt: 
„Volgens het Comité sluit het ontwerp voor een 
derde kaderprogramma in technologisch opzicht 
niet aan bij het algemeen beleid. Zo worden de 
O & TO-voorstellen niet geplaatst in de context 
van de diverse behoeften op het gebied van verbete­
ring van de kwaliteit van het bestaan en worden 
geen algemene projecten voorgesteld om te zoeken 
naar effectieve oplossingen, voor de uitvoering 
waarvan de Gemeenschap over de politieke bereid­
heid zal dienen te beschikken." 
en 
„Het Comité is van oordeel dat het lopende en het 
voorgestelde kaderprogramma grotendeels berusten 
op voorstellen die langs de omgekeerde weg tot 
Nr. C 332/44 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 90 
stand zijn gekomen. Het zou gaarne zien dat daar­
naast ook „andersom" wordt gewerkt, door eerst 
aan de hand van overeengekomen criteria een 
O & TO-beleid en -strategie van de Gemeenschap 
te formuleren, vervolgens na te gaan welke werk­
zaamheden, tegen de achtergrond van reeds lopende 
en geplande programma's in de lid-staten op Ge­
meenschapsniveau zouden moeten plaatsvinden, 
daarna prioriteiten te stellen en tenslotte pas de 
benodigde financiën te schatten." 
Het Comité is van mening dat deze opmerkingen over 
het algemene kaderprogramma ook van toepassing zijn 
op het specifiek programma voor onderzoek en tech­
nologische ontwikkeling op het gebied van bioweten-
schappen en biotechnologie ten behoeve van de ontwik­
kelingslanden. 
4.2. Hoofddoeleinden van een O & TO-beleid voor 
ontwikkelingslanden 
Het Comité vindt dat een O & TO-beleidsstrategie 
onder meer de volgende doelstellingen dient te hebben: 
— stimuleren van de bewustwording van de behoeften 
en mogelijkheden op technologisch gebied van de 
ontwikkelingslanden, 
— bevorderen van communautaire werkprogramma's 
om aan deze behoeften tegemoet te komen met 
oplossingen die ten volle rekening houden met de 
in de ontwikkelingslanden aanwezige vaardigheden 
en hulpbronnen en aangepast zijn aan de lokale 
omstandigheden, 
— vergemakkelijken van de overdracht van geschikte 
technologie naar ontwikkelingslanden, ongeacht of 
vooral met het oog op dat doel gewerkt is, 
— het leggen en intensiveren van contacten tussen 
O & TO-instellingen in de Gemeenschap en in 
ontwikkelingslanden, 
— bevorderen van een opleidingsprogramma voor we­
tenschappers uit de ontwikkelingslanden, 
— bevorderen dat een infrastructuur voor onderzoek 
en technologische ontwikkeling in de ontwikke­
lingslanden tot stand komt om er zoveel mogelijk 
voor te zorgen dat de opgeleide wetenschappers in 
hun eigen land willen werken en van de noodzaak 
doordrongen raken eigen plaatselijke opleidingspro­
gramma's op te zetten, 
— selecteren, organiseren en beheren van een aantal 
O & TO-projecten die van belang zijn voor de ont­
wikkelingslanden en binnen het bestek van het ka­
derprogramma vallen en met de daarvoor uitge­
trokken middelen kunnen worden gefinancierd, 
— bevorderen van bewustwording van en deelname 
aan O & TO, met het dubbele doel de vaardigheden 
en kennis aanwezig bij het bedrijfsleven aan te wen­
den in de O &: TO-fase en gebruik te maken van 
de mogelijkheden tot marktontwikkeling van de 
bedrijven en hun organisaties in de ontwikkelings­
landen, — aanwenden van alle middelen die beschikbaar zijn 
voor de verschillende onderhavige beleidsvelden in­
clusief de in het kader van de Overeenkomst van 
Lomé beschikbare fondsen, geld van de Wereld­
bank, enz. 
4.3. De „horizontale" benadering van opleiding 
4.3.1. Het Comité stelt voor veel meer nadruk te 
leggen op opleidingsmogelijkheden op de onderzoeks­
gebieden die onder het programma vallen. 
4.3.2. De Commissie zou in de eerste fase in de 
Gemeenschap een aantal opleidingscentra kunnen creë­
ren voor: 
— landbouw — elementair, 
— landbouw — hoge economische waarde, 
— geneeskunde, 
— gezondheidszorg, 
— voeding, 
— beheer van tropische wouden, 
— rationeel gebruik van energiebronnen. 
4.3.3. Deze zouden gespreid moeten worden over 
de lid-staten en misschien zou de vestiging van het 
Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) 
in Ispra er onder kunnen vallen. 
4.3.4. Studenten uit alle ontwikkelingslanden zouden 
daar een opleiding moeten kunnen krijgen van een 
erkend niveau in een of meer van de specifieke vak­
gebieden. 
4.3.5. Studenten zouden moeten worden geselecteerd 
aan de hand van duidelijk omschreven criteria, op basis 
van hun eerder behaalde resultaten. Zij zouden ermee 
in moeten stemmen, in overeenstemming met hun 
sponsors, voor een bepaalde periode terug te keren naar 
hun land en een deel van hun tijd te besteden aan het 
verzorgen van opleidingen in hun eigen land. 
4.3.6. Dit zou dus de beginfase kunnen zijn van 
toekomstige opleidingsinstituten in de verschillende 
landen. 
4.3.7. Mettertijd zou dan een piramidevormig net­
werk van opleidingscentra worden opgebouwd, dat zich 
van de Gemeenschap naar de ontwikkelingslanden uit­
strekt. Deze centra dienen als instellingen aan elkaar te 
zijn gekoppeld. 
4.3.8. Dit zou een aantal voordelen hebben: 
a) De beperkte middelen van de Commissie voor we­
tenschap en technologie zouden na overleg over alle 
ontwikkelingslanden gespreid worden. 
b) De opleiding zou aan de feitelijke O & TO-projec­
ten kunnen worden gekoppeld, die als case studies 
zouden worden gebruikt. Tezijnertijd zouden de 
opleidingscentra met feitelijke projecten kunnen 
worden verbonden en bij het beheer hiervan kunnen 
worden betrokken. 
31. 12. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 332/45 
c) Er zou een opleiding kunnen worden gegeven aan 
mensen uit alle ontwikkelingslanden, en niet alleen 
die paar landen die bij WT & D-projecten betrok­
ken zijn. 
d) Relevante technologie uit de lid-staten zou ruimer 
en sneller verspreid kunnen worden. 
e) Studenten zouden de opleidingscentra informatie 
verschaffen over de lokale omstandigheden, ge­
woonten en werkwijzen. 
f) De opleidingscentra zouden ervoor zorgen dat vol­
doende aandacht aan bepaalde aspecten van econo­
misch en sociaal onderzoek wordt besteed. 
Gedaan te Brussel, 19 september 1990. 
Het Comité herhaalt bij deze dat het volledig instemt 
met de plannen om een Gemeenschap van onderzoekers 
in een niet-gesegmenteerde Europese ruimte tot stand 
te brengen en dat het de tot dusver in die richting 
genomen initiatieven ondersteunt. 
Het Comité gaat in principe met het voorgestelde pro­
gramma akkoord, maar is niettemin van mening dat 
een dergelijke maatregel slechts een alle lid-staten ten 
goede komende communautaire meerwaarde kan ople­
veren als deze deel uitmaakt van een algemeen beleid, 
dat samenhangt en gecoördineerd wordt met andere 
relevante lopende of voorgestelde activiteiten van de 
Gemeenschap die de technologiekloof tussen meer en 
minder ontwikkelde gebieden moeten helpen over­
bruggen. g) Na hun opleiding zouden technologen ook naar 
hun landen kunnen terugkeren en daar plaatselijke 
scholingscentra kunnen opzetten en besturen, waar­
bij ook kan worden gedacht aan het treffen en 
onderhouden van de nodige infrastructuurvoor­
zieningen. 
h) Een brede selectie van docenten, ook uit ontwikke­
lingslanden, zou worden ingeschakeld. 
i) Het bedrijfsleven zou bij het onderwijs, het geven 
van beurzen en het leveren van onderwijsmateriaal 
worden betrokken; het zou voor de bedrijven ook 
interessant kunnen zijn afgestudeerden in het eigen 
ontwikkelingsland in dienst te nemen voor opera­
tionele research. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
Het Comité wil er tevens op wijzen dat het Europa van 
de onderzoekers niet alleen voor academici openstaat 
en dat voor de totstandkoming ervan niet alleen ini­
tiatieven op het gebied van opleiding nodig zijn. Om 
de ontwikkeling van de Europese onderzoekersgemeen­
schap als geheel te stimuleren, zijn ook andere maatre­
gelen vereist. 
Verder dringt het Comité er bij de Commissie en de 
Raad op aan, te zorgen voor de voortzetting van de 
maatregelen en opleidingsactiviteiten die momenteel in 
het kader van de verschillende specifieke programma's 
voor onderzoek en technologische ontwikkeling 
(O & TO) lopen. Advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek 
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van menselijk 
potentieel en mobiliteit 
(90/C 332/12) 
De Raad heeft op 6 juni 1990 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 Q, 
lid 2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het 
Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding 
van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 september 1990 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer Bordes-Pages. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 279e zitting (vergadering van 
19 september 1990) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goed­
gekeurd.