Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "De betrekkingen tussen de Europese Unie en China"

(97/C 158/08)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn Zitting van 30 januari 1997 besloten overeenkomstig artikel 23 (3e alinea) van zijn Reglement van Orde een advies () op te stellen over "De betrekkingen tussen de Europese Unie en China".

De Afdeling voor externe betrekkingen, handels- en ontwikkelingsbeleid, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 februari 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Frerichs; co-rapporteur was de heer Etty.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 344e Zitting (vergadering van 19 maart 1997) het volgende advies uitgebracht, dat met 56 stemmen vóór en 3 stemmen tegen bij 7 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De Commissie heeft de Raad en het Europees Parlement op 4 september 1995 een Mededeling over een langetermijnbeleid op het vlak van de betrekkingen met China toegezonden. In deze Mededeling, die voortvloeit uit de nieuwe Azië-strategie waaraan de Europese Raad in Essen zijn goedkeuring heeft gehecht, worden de bakens uitgezet voor de verdere uitbouw van de Europees-Chinese betrekkingen tot in de volgende eeuw.

1.2. De Mededeling is op 4 december 1995 door de Raad Algemene Zaken goedgekeurd. In de desbetreffende conclusies, die dus de grondslag van Europa's langetermijnbeleid ten aanzien van China vormen, wordt verklaard dat de Mededeling van de Commissie op het juiste moment komt omdat China zich in een cruciale fase van zijn geschiedenis bevindt: het treedt zowel in economisch als in politiek opzicht steeds meer op de voorgrond en maakt ernstig werk van zijn integratie in de internationale economische, politieke en veiligheidsstructuren.

1.3. De Europese Raad van Madrid heeft van deze conclusies kennis genomen en uitdrukkelijk verklaard groot belang te hechten aan de uitbouw van de betrekkingen met China.

1.4. Ook het Comité volgt deze problematiek met grote belangstelling. Met dit initiatiefadvies wil het zijn steun betuigen aan het voorgestelde langetermijnbeleid en tevens het zijne bijdragen aan de verdieping van de Europees-Chinese betrekkingen.

2. De betrekkingen tussen de Unie en China: stand van zaken

2.1. In de Mededeling wordt erop gewezen dat de Unie en China al twintig jaar diplomatieke betrekkingen met elkaar onderhouden en dat hun huidige handels- en samenwerkingsovereenkomst inmiddels al tien jaar oud is. De gestage opmars van de bilaterale betrekkingen met China werd in 1989 echter bruusk onderbroken door het Tiananmen-incident, waarop Europa, samen met nog andere belangrijke internationale partners van China, met sancties heeft gereageerd. Inmiddels hebben beide partijen hun betrekkingen weer geleidelijk aan genormaliseerd. Vooral in de afgelopen vier jaar hebben zij heel wat vooruitgang geboekt, waardoor de weg werd geëffend voor een nieuwe opbloei van de bilaterale handel en de Europese investeringsactiviteit in China. In 1994 is de bilaterale samenwerking nogmaals in een stroomversnelling gekomen.

2.2. In juni 1994 is een nieuw ambitieus kader voor de bilaterale politieke dialoog uitgewerkt. De bedoeling is om China meer in de internationale gemeenschap te integreren, wat, zo is de achterliggende gedachte, beide partijen ten goede zal komen. Sindsdien hebben er regelmatig ontmoetingen tussen ministers van de EU-Trojka en van China alsmede politieke besprekingen tussen de Commissie en de Chinese autoriteiten plaats. Daarbij komen binnenkort ook nog ad hoc-ontmoetingen van de respectieve ministers van Buitenlandse Zaken, jaarlijkse bijeenkomsten van de Chinese minister van Buitenlandse Zaken en de EU-ambassadeurs in Peking en eveneens jaarlijkse ontmoetingen tussen de minister van Buitenlandse Zaken van de met het voorzitterschap belaste lid-staat en de Chinese ambassadeur in het land in kwestie. Verder gaan ook gespecialiseerde hoge ambtenaren met elkaar om de tafel zitten. Het ligt in de bedoeling dat de politieke dialoog mettertijd alle onderwerpen van algemene aard en van gemeenschappelijk belang gaat bestrijken. Nu ook de hinderpalen voor contacten tussen de militaire instanties zijn opgeheven, lijkt bovendien de tijd rijp om ook het Volksbevrijdingsleger in de groep potentiële dialoogpartners op te nemen, gezien de aanzienlijke invloed van het Chinese leger op 's lands politiek en economisch bestel.

2.3. Hongkong is een van de voornaamste handelspartners van de Unie: de bilaterale handel tussen Hongkong en Hongkongs vijf belangrijkste EU-partners is momenteel goed voor meer dan 2 miljard ecu. Hongkong is ook een belangrijke bestemming voor buitenlandse investeringen uit de Unie: maar liefst 40 banken en 45 verzekeringsmaatschappijen uit alle lid-staten hebben er vestigingen geopend. Ten slotte leven en werken in Hongkong ook zo'n 60 000 EU-burgers.

Sinds 1993 heeft de Unie in Hongkong een bureau dat bevoegd is voor haar betrekkingen met Hongkong en Macao. China heeft toegezegd dat dit bureau na de soevereiniteitsoverdracht kan blijven voortbestaan en zijn onafhankelijke status zal behouden. Ook de in 1992 gesloten handels- en samenwerkingsovereenkomst met Macao blijft na de overdracht verder van kracht. In het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) leidt de overdracht al evenmin tot veranderingen want Hongkong en Macao blijven volwaardige WTO-leden. Ten slotte zij er nog op gewezen dat de Unie en Hongkong al op een aantal terreinen nauw met elkaar samenwerken (douaneaangelegenheden, normen, hoger onderwijs en bedrijfsleven).

2.4. De ingrijpende veranderingen in de Chinese economie hebben aanzienlijke gevolgen gehad voor het handelsverkeer met de Unie. In 1993 was dit goed voor meer dan 30 miljard ecu, in 1994 meer dan 35 miljard ecu en in 1995 meer dan 40 miljard ecu (+18 %).

De handel tussen de Unie en China is sinds het begin van de economische hervormingen in dit land met een factor 14 toegenomen. Aan Europese zijde is de uitvoer echter sterk achtergebleven bij de invoer. In het midden van de jaren '80 gaf Europa's handelsbalans met China nog een overschot te zien, maar dit is sindsdien omgeslagen in een tekort, dat zich in de afgelopen vier jaar heeft gestabiliseerd op 8 à 10 miljard ecu. Het Europese tekort valt echter volledig in het niet tegenover dat van de Verenigde Staten. Qua import/exportverhouding scoort de Unie heel wat beter dan de Verenigde Staten: 55 % in het geval van Europa tegenover slechts 26 % in het geval van de Verenigde Staten (1993). Bovendien is het EU-aandeel in de totale Chinese import in de eerste helft van dit decennium van 11 tot 15 % gestegen. Ook op dit punt presteert de Unie beter dan de Verenigde Staten, die slechts heel geleidelijk in de buurt van 12 % beginnen te komen. De beste score is evenwel die van Japan, dat 42 % voor zijn rekening neemt. Tot slot zij er nog op gewezen dat de Unie in China een groter marktaandeel heeft dan in andere delen van Azië: in 1995 was zij de op twee na grootste handelspartner van China en werd zij alleen voorafgegaan door Japan en de Verenigde Staten.

2.5. Op het vlak van de directe investeringen scoort de Unie echter minder goed: haar aandeel in de directe buitenlandse investeringen in China bedraagt slechts zo'n 4 %. Daarmee blijft China als bestemming van Europese DBI's een flink stuk achter bij de andere emerging markets. In China moeten de Europese bedrijven het duidelijk afleggen tegen bedrijven van overzeese en Hongkong-Chinezen en tegen bedrijven uit de Verenigde Staten en Japan.

Tussen 1979 en 1996 investeerden bedrijven uit het Europa van Vijftien in zo'n 3 900 projecten. Die investeringen waren samen goed voor 3,8 miljard dollar (waarbij voor nog eens 10,4 miljard dollar verplichtingen werden aangegaan). Daarmee haalt Europa niet eens de helft van het bedrag dat de Verenigde Staten of Japan in China investeren. Nu zijn de meeste Europese projecten weliswaar omvangrijker dan die van Europa's concurrenten en wordt de uitstekende kwaliteit van enkele Europese projecten in sleutelsectoren van de Chinese economie (motorvoertuigen, telecommunicatie en farmaceutische producten) alom erkend, maar toch is men in Chinees-Europese en andere economische kringen de overtuiging toegedaan dat Europa op de Chinese markt een geringer dynamisme aan de dag legt dan zijn concurrenten en daardoor heel wat kansen misloopt.

2.6. Sinds 1992 worden de bilaterale handelsbesprekingen beheerst door drie nauw met elkaar samenhangende doelstellingen: ondersteuning van de Chinese hervormingen op het gebied van economie en handel, bevordering van China's integratie in het multilaterale handelssysteem en verbetering van de markttoegang voor Europese goederen en diensten.

In 1993 werd deze dialoog geïnstitutionaliseerd met de instelling van de werkgroep "Economie en handel". In het kader van deze werkgroep hebben in de periode 1994-1996 sectorale besprekingen over intellectuele eigendomsrechten, landbouw en financiële dienstverlening plaatsgehad. Later zou daar nog de mededingingsproblematiek bij kunnen komen, aangezien samenwerking op dit gebied een gunstig effect heeft op de internationale handel.

In juni 1996 had China voor een bedrag van 11,9 miljard dollar aan leningen uitstaan bij EU-lid-staten of EU-financieringsinstellingen. Daarmee bedroeg het aandeel van de Unie in de leningen van overheden aan China 49,6 %.

De Unie heeft voor de samenwerking met China tot dusverre maar weinig geld uitgetrokken, zeker in verhouding tot het belang van dit land. Sinds de samenwerking in 1995 is opgevoerd, is dit bedrag jaarlijks met zo'n 50 miljoen ecu opgetrokken.

3. De voorstellen van de Commissie

3.1. Het voorgestelde langetermijnbeleid stoelt voornamelijk op de volgende drie pijlers:

- politieke betrekkingen (integratie van China in de internationale gemeenschap);

- economische betrekkingen en handelsrelaties (opkomst van een nieuwe economische grootmacht);

- samenwerking (nieuwe prioriteiten).

3.2. In het kader van de politieke dialoog dient de eerbiediging van de mensenrechten in al hun facetten centraal te staan. In dit verband zij erop gewezen dat bescherming van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden een wezenlijk onderdeel van het externe beleid van de Unie vormt. Naleving van de internationale mensenrechtennormen en politieke liberalisering zijn volgens de Unie immers een conditio sine qua non voor een duurzame sociale en politieke stabiliteit.

3.3. Daarnaast dient de Unie ook nog:

- te ijveren voor de instelling van een dialoog over regionale en mondiale veiligheidskwesties,

- praktische hulp te verlenen bij de hervorming van China's maatschappelijk bestel en bij de opbouw van een op de beginselen van de rechtsstaat stoelende civiele samenleving,

- een programma op te zetten ter bevordering van een gerichte en gecoördineerde samenwerking op juridisch en justitieel gebied,

- toe te zien op de naleving van de afspraken met betrekking tot de overdracht van Hongkong en Macao.

3.4. Wat de economische betrekkingen en handelsrelaties betreft wijst de Commissie erop dat China's toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie alle handelsnaties ter wereld ten goede zou komen. Sinds China in juli 1986 heeft verzocht om opnieuw tot de GATT te worden toegelaten, stelt de Unie dan ook alles in het werk om te bereiken dat de beslissing hierover zo spoedig mogelijk wordt genomen.

De economische hervormingen van de afgelopen 18 jaar hebben China's economisch en maatschappelijk bestel ingrijpend gewijzigd. De Chinese machthebbers beseffen echter terdege dat dit hervormingsproces verdiept en verruimd moet worden als China het in de grondwet verankerde streven naar een "socialistische markteconomie" tegen de eeuwwisseling met succes bekroond wil zien. De weg naar een echte markteconomie is echter nog lang. Om dat doel te bereiken moet China concreet werk maken van de aangekondigde sociale hervormingen en o.m. zorgen voor een behoorlijke bescherming van de sociale rechten, incl. het recht van werkgevers en werknemers om zich aaneen te sluiten. Een andere grote uitdaging voor de toekomst is de hervorming van de staatsbedrijven en de opbouw van een sociaal vangnet om de gevolgen van die hervorming te kunnen ondervangen.

China heeft zijn buitenlandse handel in de afgelopen jaren geleidelijk aan geliberaliseerd: de douanerechten werden verlaagd, de trading rights werden verruimd, er kwam één enkele wisselkoers, er werden buitenlandse investeerders aangetrokken, enz. Dit alles moet weliswaar als een grote sprong voorwaarts worden gezien, maar dat neemt niet weg dat ook op dit vlak nog een lange weg moet worden afgelegd. Zo zijn in- en uitvoer nog steeds overwegend een staatsaangelegenheid, gelden voor tal van consumptiegoederen nog zeer hoge douanerechten en blijven nog steeds allerlei non-tarifaire belemmeringen als invoervergunningen en contingenteringen van kracht.

3.5. Wat het samenwerkingsbeleid aangaat onderscheidt de Commissie drie belangrijke werkterreinen:

3.5.1. Aangezien de Chinese regering zelf erkent dat de opleiding in China nog zeer te wensen overlaat, zou de Unie moeten meewerken aan de verdere uitbouw van het Chinese (permanente-)opleidingssysteem. Overwogen kan worden om naar het model van de China Europe International Business School in Shanghai een permanent instituut voor vak- en beroepsopleiding op te richten om het gebrek aan vaklieden op allerlei terreinen - van ingenieurs tot boekhouders - uit de wereld te helpen.

3.5.2. De economische en sociale hervormingen dienen nog krachtiger dan voorheen gestimuleerd te worden. Hiertoe moet een nóg omvangrijker programma worden opgezet, dat volledig op het individu moet worden toegesneden en waarbij alle beroepen en kringen aan bod moeten komen. Er moet vooral werk worden gemaakt van de opbouw van een billijk en goed functionerend rechtssysteem. Met het oog daarop moet een uitwisselingsprogramma worden opgezet om jonge Chinese advocaten, rechters en gevangenbewaarders de kans te geven naar Europa te komen om er zich verder te bekwamen of stage te lopen bij administratieve of constitutionele gerechten en bij geselecteerde rechtshulpverleners.

3.5.3. Ook de samenwerking tussen het Chinese en het Europese bedrijfsleven moet verder worden uitgebouwd. Europa moet China helpen bij de verbetering van het algemene ondernemingsklimaat en bij het up to date brengen van de vakkennis van managers en economische beleidsverantwoordelijken (een absolute voorwaarde als het land zijn economie wil moderniseren). Verder moet de Unie de nodige informatie verstrekken en de weg effenen voor rechtstreekse contacten tussen Europese en Chinese zakenlui.

3.6. Twee toekomstgerichte samenwerkingsterreinen ten slotte zijn milieubescherming en wetenschappelijk-technische samenwerking:

China's milieuproblemen zijn een gevolg van twee factoren, nl. enerzijds het gebrekkige inzicht in de langetermijngevolgen van milieuverwaarlozing en anderzijds de toepassing van milieuvervuilende technologie of het gebrek aan de benodigde financiële middelen om hoge milieunormen te kunnen hanteren. De Unie dient dan ook zoveel mogelijk haar eigen kennis en kunde ter beschikking te stellen om de Chinese autoriteiten te helpen de juiste beslissingen te nemen en milieuvriendelijke technologieën in te zetten, met name om de milieuvervuiling als gevolg van de verbranding van steenkool te verminderen. Zij dient daarbij in te spelen op de bereidheid van het Europese bedrijfsleven om op langere termijn een technologisch partnerschap met China aan te gaan. Wetenschappelijk-technische samenwerking zou een bijdrage leveren aan het zoeken naar wetenschappelijke oplossingen voor algemene problemen.

4. De verdere uitbouw van de betrekkingen met China: algemene opmerkingen

4.1. Mensenrechten

4.1.1. Het Comité schaart zich volledig achter het streven van de Unie om de eerbiediging van de mensenrechten en fundamentele vrijheden overal ter wereld te bevorderen (). In dit verband wijst het erop dat China te boek staat als een land waar niet alleen politieke en burgerrechten maar ook economische, sociale en culturele rechten op grote schaal worden geschonden. China's economische ontwikkeling gaat weliswaar met enorme problemen gepaard, maar dat is geen geldig argument om fundamentele mensenrechten met voeten te treden zoals thans het geval is. Schendingen van de mensenrechten zijn niet alleen te betreuren omdat de slachtoffers van dergelijke praktijken onrecht wordt aangedaan, maar ook omdat naleving van de internationale mensenrechtennormen en een positieve houding tegenover politieke liberaliseringsmaatregelen van doorslaggevend belang zijn voor het bereiken van een duurzame sociale en politieke stabiliteit.

4.1.2. Op het gebied van de mensenrechten wil de Unie drie soorten maatregelen gaan nemen. In de eerste plaats wil zij steun verlenen aan initiatieven die van de Chinese samenleving zelf uitgaan en erop gericht zijn de openheid en vrijheid op álle terreinen - ook op maatschappelijk en economisch vlak - te bevorderen, omdat dergelijke initiatieven zonder enige twijfel de totstandkoming van een op de beginselen van de rechtsstaat stoelende civiele samenleving zullen bespoedigen. In de tweede plaats wil zij de mensenrechtenproblematiek telkens opnieuw en op een systematische manier te berde brengen in het kader van de Europees-Chinese dialoog. In de derde plaats wil zij ook de internationale gemeenschap bij deze dialoog betrekken door de mensenrechtensituatie in China aan te kaarten in multilaterale instellingen als de Verenigde Naties. Door de goedkeuring van de slotverklaring en het actieprogramma van de Mensenrechtenconferentie van Wenen van juni 1993 () is voor dit alles een duidelijk kader vastgelegd.

4.1.3. Het Comité is van oordeel dat de Unie rekening dient te houden met de specifieke problemen en omstandigheden in China en ook oog dient te hebben voor China's culturele tradities. Het vindt het echter onaanvaardbaar dat de Chinese autoriteiten op grond van dergelijke specifieke factoren met een eigen interpretatie van universele mensenrechtennormen voor de dag komen. Van een "flexibele interpretatie" van universele mensenrechtennormen kan alleen sprake zijn als de desbetreffende teksten uitdrukkelijk in die mogelijkheid voorzien.

4.2. Samenwerking op economisch en sociaal gebied

4.2.1. Het verheugt het Comité dat de Raad en de Commissie het hervormingsproces in China - dat met zijn 1,21 miljard inwoners op 9,6 miljoen km² het volkrijkste land ter wereld is en kan bogen op een duizenden jaren oude cultuur - ook op middellange en lange termijn willen blijven steunen.

4.2.2. Dit vlijtige volk staat politiek en economisch aan de vooravond van een belangrijk keerpunt in zijn geschiedenis, waarvan de gevolgen zich niet alleen in de Verenigde Staten en Azië maar vooral ook in Europa zullen doen gevoelen.

4.2.3. Europa heeft er dan ook alle belang bij het moeizaam op gang komende sociaal-economische hervormingsproces consequent te ondersteunen zodat Europa en China op middellange en lange termijn gezamenlijk en in een geest van onderling vertrouwen gemeenschappelijke taken kunnen aanpakken.

4.3. Daartoe is het zaak dat beide partijen nauwer met elkaar samenwerken en een vrijmoedige en open dialoog over alle onderwerpen van gemeenschappelijk belang aangaan. Bij deze dialoog moeten ook de diverse organisaties van China's civiele samenleving - die als gevolg van het hervormingsproces volop in beweging is - worden betrokken, ook al spruiten deze niet allemaal uit dezelfde politieke, economische en maatschappelijke orde voort.

4.3.1. Het Comité is van oordeel dat voor deze permanente sociaal-economische dialoog een institutioneel kader in het leven moet worden geroepen om te voorkomen dat de dialoog blijft steken in holle woorden en hoogdravende verklaringen. Alleen een geïnstitutionaliseerde dialoog zet werkelijk zoden aan de dijk.

Aan Chinese zijde is de aangewezen gesprekspartner voor een dergelijke groots opgezette dialoog het Nationaal Comité van de Politieke Consultatieve Conferentie (Chinese People's Political Consultative Conference - CPPCC) ().

De officiële uitnodiging van de CPPCC voor een bezoek van een ESC-delegatie aan Peking van 2 t/m 7 oktober 1996 en het - goed voorbereide - bezoek zelf kunnen als een vruchtbaar begin van de samenwerking met de CPPCC worden beschouwd.

4.4. Voorstellen voor een betere samenwerking

4.4.1. In het onderstaande worden enkele suggesties voor een verdieping en verruiming van de sociaal-economische samenwerking in de ruimste zin van het woord - waarbij ook de sociaal-economische organisaties betrokken dienen te worden - op een rijtje gezet. Deze opsomming maakt geen aanspraak op volledigheid en vormt slechts een greep uit de vele ideeën van het Comité hieromtrent. Het Comité dringt er met name op aan dat:

4.4.2. de Unie en China hun handelspolitieke betrekkingen, die als gevolg van de aanzienlijke onderlinge verschillen zijn verstoord, harmoniseren en de nodige vertrouwenwekkende maatregelen nemen om hun traditionele handelsrelaties te verstevigen;

4.4.3. de Unie China door middel van samenwerking en technische assistentie helpt zijn economie geleidelijk te integreren in de wereldeconomie en zich voor te bereiden op zijn toekomstige WTO-verplichtingen zodat het spoedig kan worden toegelaten tot de Wereldhandelsorganisatie, een beslissing die pas kan worden genomen als het absoluut zeker is dat China aan de strenge eisen van het WTO-lidmaatschap kan voldoen en dat de WTO-regeling onverkort gehandhaafd kan blijven;

4.4.4. China wordt aangemaand de mensenrechten te eerbiedigen en de bepalingen van de VN-handvesten over politieke en burgerrechten en over economische, sociale en culturele rechten alsmede de bepalingen van de fundamentele IAO-verdragen over de vrijheid van vereniging, over het recht om vakbonden op te richten en collectieve onderhandelingen te voeren en over het verbod op dwangarbeid en discriminatie op het vlak van arbeid en werkgelegenheid in zijn eigen wetgeving op te nemen en in praktijk te brengen;

4.4.5. werkgevers- en werknemersorganisaties een autonome rol toebedeeld krijgen overeenkomstig de relevante IAO-verdragen;

4.4.6. de nodige voorwaarden worden geschapen om de middellange- en langetermijninvesteringen en de oprichting van joint ventures te bevorderen, waarbij vooral de oprichting van joint ventures met kleine en middelgrote ondernemingen moet worden gestimuleerd en terdege rekening moet worden gehouden met het rurale karakter van binnenland en periferie;

4.4.7. de Unie en China hun wetenschappelijk-technische samenwerking en met name de samenwerking op het gebied van onderwijs en opleiding, de samenwerking tussen universiteiten, hogescholen en taalinstituten en de uitwisseling van docenten, studenten, jonge technici en ambachtslieden opvoeren;

4.4.8. de Unie China helpt bij het aanpakken van zijn milieuproblemen, het uitbouwen van zijn infrastructuur en het verbeteren van zijn energievoorziening - drie terreinen waarop dringend maatregelen moeten worden genomen;

4.4.9. de Unie in het kader van haar steunverlening ter bevordering van het sociaal-economische hervormingsproces voorrang geeft aan maatregelen op het vlak van de bestrijding van armoede, de verbetering van de positie van de vrouw en de bescherming van kinderen en jongeren;

4.4.10. een ernstige inspanning wordt geleverd om de wederzijdse informatieverstrekking te verbeteren, zodat beide partijen de kans krijgen elkaar beter te leren kennen.

5. De verdere uitbouw van de betrekkingen met China: bijzondere opmerkingen

5.1. Het Comité is zich ervan bewust dat het nog wel even zal duren voordat China kan toetreden tot de Wereldhandelsorganisatie. Niettemin is het van mening dat China's lidmaatschap al concreet moet worden voorbereid. In dit verband:

5.1.1. dringt het erop aan dat de Unie en China hun liberaliseringsinspanningen voortzetten en daarbij speciaal letten op eventuele dumping-praktijken, teneinde hun onderlinge handel van zijn protectionistische "kluisters" te ontdoen en te komen tot een douanebeleid dat op langere termijn een vlot goederenverkeer garandeert;

5.1.2. pleit het voor een verbetering van de informatieverstrekking over het verloop van het onderlinge handelsverkeer via de oprichting van een databank, die systematisch moet worden gevoed met recente informatie over het handelsverkeer en waartoe alle belangstellenden on line toegang dienen te krijgen;

5.1.3. is het van oordeel dat ook de problematiek rond de zgn. trading rights zou moeten worden aangepakt en dat de Unie en China met elkaar zouden moeten gaan onderhandelen over een regeling voor de oprichting van Chinese vestigingen van buitenlandse ondernemingen, over duidelijker regels voor de afzet van producten op de Chinese markt en over het vestigingsrecht van advocaten, banken, verzekeringsmaatschappijen, expeditiebedrijven en accountants;

5.1.4. dringt het erop aan dat de in september 1995 ingevoerde geschillenbeslechtingsregeling van de China International Economic and Trade Arbitration Commission (CIETAC), waarin nog geen termijnen voor de uitvoering van de uitspraken zijn neergelegd, onverwijld wordt aangevuld;

5.1.5. verzoekt het de Commissie om er bij de Chinese autoriteiten op aan te dringen ondernemingen met buitenlands bedrijfskapitaal (joint ventures) toe te staan producten in China in te voeren en op de markt te brengen om het productassortiment aldaar uit te breiden;

5.1.6. is het van mening dat het handelsverkeer tussen Europa en China er ten zeerste bij gebaat zou zijn als China geregeld een bijgewerkte lijst van alle geldende invoerbeperkingen (quota- of vergunningenregelingen en andere invoerbeperkende maatregelen) zou publiceren en zou laten weten welke regelingen zonder officiële kennisgeving ingetrokken of juist ingevoerd zijn - een kwestie die, te oordelen naar de aanhoudende klachten van het bedrijfsleven, nog steeds niet geregeld is, alle toezeggingen van de Chinese autoriteiten ten spijt;

5.1.7. vestigt het er de aandacht op dat, conform het beginsel van absolute reciprociteit, onverwijld een bevredigende oplossing moet worden gevonden voor de beperkingen waaraan buitenlandse vertegenwoordigingen en hun medewerkers alsmede buitenlands personeel van joint ventures onderworpen zijn;

5.1.8. wijst het erop dat het Comité, als spreekbuis van de sociaal-economische belangengroepen in de Unie, vooral de situatie op het vlak van de fundamentele internationale arbeidsnormen met grote aandacht volgt en hoopt dat China uiteindelijk de IAO-verdragen over het recht vakbonden op te richten en collectieve onderhandelingen te voeren en over het verbod op dwangarbeid en discriminatie op het vlak van arbeid en werkgelegenheid zal ratificeren en onverwijld maatregelen zal nemen om met name de ernstige problemen op het stuk van de naleving van fundamentele vakbondsrechten uit de wereld te helpen.

Als grootste IAO-lid-staat dient China te worden aangespoord om de IAO-verdragen over de vrijheid van vereniging en het recht vakbonden op te richten (de IAO-verdragen 87 en 98) te ratificeren en toe te passen, te meer daar de overgrote meerderheid van de IAO-landen en zelfs de meeste ontwikkelingslanden dit al hebben gedaan.

5.2. Op 1 april 1996 is een nieuwe regeling voor de buitenlandse handel van kracht geworden, die nieuwe perspectieven creëert voor China's integratie in het wereldhandelssysteem. Deze regeling vormt het omvangrijkste liberaliseringspakket sinds 1979: voor meer dan 4 000 soorten producten worden de invoertarieven gemiddeld met meer dan 30 % teruggeschroefd.

Hierdoor daalt het gemiddelde niveau van China's douanetarieven van 35,9 % tot 23 %. Dit percentage ligt nog steeds een flink stuk hoger dan de 17 % die de Chinese autoriteiten in 1994 in het vooruitzicht hadden gesteld, maar de toen aangekondigde vermindering tot 17 % hangt samen met China's toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie en zal dus nog wel even op zich laten wachten.

In november 1996 heeft China tijdens de APEC-conferentie in Manilla aangekondigd dat het van plan is het gemiddelde tariefniveau nog vóór het jaar 2000 tot 15 % terug te brengen.

5.3. Op 1 april 1996 is ook een nieuwe regeling voor buitenlandse investeerders in werking getreden. Buitenlandse investeerders dienen voortaan op geïmporteerde machines en grondstoffen douanerechten en omzetbelasting te betalen. Uitzonderingen worden alleen gemaakt voor bedrijven waarvan de vergunning van vóór 1 april 1996 dateert. De afschaffing van de vrijstellingen voor joint ventures was al in het concept van het nieuwe vijfjarenplan in het vooruitzicht gesteld. Volgens de autoriteiten is deze maatregel bedoeld om binnen- en buitenlandse bedrijven op gelijke voet te behandelen.

Buitenlandse investeerders ondervinden echter niet alleen hinder van non-tarifaire investerings- en handelsbelemmeringen, maar ook van het feit dat Chinese bedrijven er vaak in slagen de opgelegde belastingen te ontduiken.

5.4. Een efficiënte samenwerking op milieugebied, met als doel de respectieve milieunormen gelijk te trekken, is alleen mogelijk als China zijn markt openstelt voor Europese bedrijven èn Europa bij zijn milieubeleid betrekt. Europa en China zouden de wederzijdse uitwisseling van informatie kunnen opvoeren en institutionaliseren en zouden ook Europese ondernemingen en specialisten bij hun milieudialoog moeten betrekken, zodat Europa zijn milieutechnologische kennis en kunde kan doorgeven en ook China er zijn voordeel mee kan doen (b.v. in de energiesector).

5.5. De Commissie pleit terecht voor de oprichting van een Chinees netwerk van bedrijfsinformatiecentra en voor het bevorderen van rechtstreekse contacten tussen Europese en Chinese ondernemingen Het denkt daarbij aan de organisatie - zowel in Europa als in China - van handels- en investeringsseminars waar ondernemers relevante economische informatie kunnen uitwisselen. Een dergelijk initiatief zou vooral kleine en middelgrote ondernemingen ten goede kunnen komen.

5.6. Een niet te onderschatten probleem is de Chinese belastingregeling voor buitenlandse bedrijven. Er is in China kennelijk geen gecodificeerde tekst met duidelijke regels voor de heffing van winst- en omzetbelasting.

De onderhandelingen met de belastingautoriteiten verlopen vaak zeer moeizaam en de uitkomst ervan wordt soms bepaald door de nationaliteit van de investeerder of het nut van de investering. Er dient dan ook dringend voor meer duidelijkheid te worden gezorgd.

5.7. Opleiding

Het Comité hecht groot belang aan de ontwikkeling van het menselijk potentieel en is dan ook van oordeel dat de nodige initiatieven moeten worden genomen om de opleiding in China te verbeteren. Daarom staat het volledig achter het voorstel om na de oprichting van de Business School in Shanghai nog andere soortgelijke initiatieven te ontplooien. Te denken valt aan een programma ter bevordering van contacten en samenwerking tussen Europese en Chinese instellingen voor hoger onderwijs, maatregelen om Chinese studenten de mogelijkheid te bieden kennis te maken met de stand van wetenschap en techniek in Europa en ten slotte een vak- en beroepsopleidingsprogramma dat, uitgaande van concrete aanwijzingen van de marktdeelnemers, specifiek op de Chinese behoeften is toegesneden.

Anderzijds zal ook de komende generatie van Europese managers beter op de samenwerking met China moeten worden voorbereid. Zo zou in het kader van de studie economie meer aandacht moeten worden besteed aan de Chinese taal en cultuur om meer begrip voor de culturele eigenheid van het Chinese volk te kweken.

De sociaal-economische hervormingen dienen verder ondersteund te worden door middel van opleidingsmaatregelen en technische assistentie ten behoeve van sleutelsectoren. Ook nieuwe gebieden als auteursrechten, kwaliteitsbeleid, standaardisering, overheidsopdrachten en de uitbouw van advocatuur en magistratuur dienen bijzondere aandacht te krijgen. Aangezien China nog niet over een modern juridisch kader beschikt, is vooral de uitbouw van de advocatuur en magistratuur van vitaal belang.

5.8. Hongkong en Macao

De Unie volgt met grote belangstelling de problematiek rond de soevereiniteitsoverdracht in Hongkong en Macao. China heeft deze twee gebieden een verregaande vorm van autonomie toegezegd, wat naar de toekomst toe van zeer groot belang is want als "poort" tot verschillende Chinese regio's kunnen deze beide gebieden een cruciale bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van de handel met en de investeringen in China.

Vooral Hongkong wordt als een testcase beschouwd. Iedereen is dan ook benieuwd of China bereid zal zijn bepaalde democratische instituties, die de ruggegraat van Hongkongs "civiele samenleving" vormen, over te nemen en de autonomieafspraak "één land, twee systemen" na te komen. In dit verband maakt het Comité zich zorgen over China's beslissing van maart 1996 om Hongkongs Wetgevende Raad (Legco) te vervangen door een voorlopig wetgevend orgaan dat wordt gekozen door een selectiecommissie waarvan de leden door de Chinese autoriteiten worden aangewezen. China heeft ook laten weten dat die nieuwe instantie Hongkongs Bill of Rights weer zal afschaffen.

Het Comité heeft dan ook met voldoening kennis genomen van de conclusies van de Europese Raad van Dublin van 13 en 14 december 1996, waarin sprake is van "volledige steun van de Europese Unie voor de bijzondere status van de S(peciale) A(dministratieve) R(egio) en haar burgers op alle gebieden, met inbegrip van hun recht op representatieve democratische instellingen, zoals die momenteel reeds bestaan" en waarin wordt gepleit voor een vlotte machtsoverdracht in Macao in december 1999. Het Comité kijkt nu met grote belangstelling uit naar de mededeling van de Commissie over de economische samenwerking met de Speciale Administratieve Regio Hongkong.

China heeft duidelijk te verstaan gegeven dat in Hongkong gevestigde diplomatieke vertegenwoordigers alleen voor Hongkong en Macao bevoegd zullen zijn. Momenteel telt Hongkong een aantal diplomaten die ook voor China geaccrediteerd zijn en ook dáár mogen optreden. China probeert de EU-lid-staten ertoe te bewegen een consulaat te openen in Guangzhou, wat met name voor kleinere lid-staten problemen zou kunnen opleveren.

De Unie dient de ontwikkelingen in Hongkong op de voet te volgen en deze kwestie systematisch aan te kaarten in de dialoog met haar Chinese partner, uitgaande van wat in het hoofdstuk over de politieke betrekkingen met China in de Mededeling van de Commissie wordt verklaard. Het Comité van zijn kant zal de ontwikkelingen op het vlak van de vrijheid van vereniging en het recht vakbonden en werkgeversorganisaties op te richten en collectieve onderhandelingen te voeren met grote aandacht volgen en deze problematiek te berde brengen bij zijn contacten met de CPPCC.

5.9. Niet-gouvernementele organisaties

China kent geen niet-gouvernementele organisaties naar westers model.

Buitenlandse organisaties als Save the Children, Oxfam en Artsen zonder Grenzen, die al sinds jaar en dag in China actief zijn, hebben dankzij hun inzet het begrip en het vertrouwen van autoriteiten en bevolking weten te winnen. Met financiële steun van de Europese Unie of de UNESCO hebben zij al een aantal kleine projecten opgezet.

Zo heeft Save the Children een netwerk van crèches in het leven geroepen, waardoor deze organisatie nu in China te boek staat als een belangrijk instrument in China's ontwikkelingsproces. Hoewel het prestige van de NGO's hierdoor enigszins is toegenomen, doet de overheid niets om de oprichting van nieuwe organisaties te bevorderen of om de bestaande organisaties de nodige kantoorruimte ter beschikking te stellen.

Het Comité zou het, in het licht van de groeiende wederzijdse openheid en het toenemende wederzijds begrip, ten zeerste toejuichen als China het recht van vereniging bij wet zou regelen om de oprichting van volledig onafhankelijke NGO's, en daarmee ook het nuttige werk van dergelijke caritatieve organisaties, te vergemakkelijken.

5.10. Positie van de vrouw

All-China Womens' Association is een wijdvertakte organisatie die nauwe banden onderhoudt met de overheid, vergaande bevoegdheden heeft en door de overheid financieel wordt gesteund. Zij telt maar liefst 5000 lokale afdelingen en heeft onlangs een opleidingsinstituut voor vrouwelijk administratief personeel opgericht, het China Womens' College.

Deze organisatie heeft tot doel de Chinese vrouwen beter te beschermen en hun dezelfde kansen te geven als mannen. Zij heeft te kennen gegeven dat de VN-Vrouwenconferentie van 1995, en met name de vaststelling van twaalf prioritaire werkterreinen, voor een stroomversnelling heeft gezorgd. De overheid besteedt nu terdege aandacht aan de situatie van de Chinese vrouwen en heeft in een nieuw programma voor de periode 1995-2000 elf prioritaire doelstellingen opgenomen.

Er zijn ook projecten opgezet om het analfabetisme tegen te gaan. Volgens de beschikbare gegevens zou 14 % van de Chinese bevolking - voor 70 % vrouwen - niet kunnen lezen of schrijven. De regering heeft verklaard dat zij het aantal vrouwelijke analfabeten met drie miljoen per jaar wil terugbrengen. Om dit doel te bereiken doet zij een beroep op vrouwen die wél kunnen lezen en schrijven. Dezen worden verzocht om in hun vrije tijd als "leraar" op te treden. Daarbij worden nieuwe methoden toegepast - leren lezen en schrijven via het aanleren van een vak - waarover de Verenigde Naties zich met lof hebben uitgelaten.

Vanwege de omvang van de Chinese bevolking en de daaruit voortvloeiende voedselproblemen is bij wet vastgelegd dat het aantal kinderen per gezin moet worden beperkt. Er is echter geen uniforme regeling en vooral de situatie van vrouwen van etnische minderheden is weinig benijdenswaardig. Toch is het beleid van de overheid erop gericht álle vrouwen een gelijke behandeling te garanderen. Met het oog daarop is een Commissie voor de rechten van vrouwen en kinderen opgericht.

China telt 136 vrouwenorganisaties, waarvan sommige sterk zijn gespecialiseerd (b.v. de organisatie Wetenschap en gezin) en die hun pijlen vooral op de "één-kindpolitiek" van de Chinese overheid richten. Verder telt het land 74 verschillende tijdschriften die bedoeld zijn om de communicatie met geletterde vrouwen te bevorderen.

Het genoemde programma voor de periode 1995-2000 is het eerste alomvattende programma ter verbetering van de situatie van de Chinese vrouwen en heeft tot doel de juridische situatie van de vrouwen te verbeteren, hun onderwijs- en gezondheidsproblemen aan te pakken, de toegang tot de arbeidsmarkt te vergemakkelijken, de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden te verbeteren, inentingen en medische behandelingen bij zwangerschap gedeeltelijk te vergoeden en zelfs de verdeling van huishoudelijk werk over beide partners te bevorderen.

Absolute prioriteit heeft echter de verbetering van de situatie van de tien miljoen vrouwen in sterk achtergebleven gebieden. Het is in de allereerste plaats zaak deze vrouwen ten minste een eenvoudig vak aan te leren.

5.11. Arbeids- en vakbondsproblemen

5.11.1. Het economische hervormingsproces heeft geleid - en leidt nog steeds - tot enorme problemen op sociaal gebied en op het vlak van de werkgelegenheid en de arbeidsverhoudingen. Sommige van deze problemen zijn nieuw, andere daartegen bestonden al vóór 1979 maar zijn de laatste tijd duidelijker naar voren gekomen of in omvang toegenomen.

5.11.2. Het wegwerken van deze problemen gaat met enorme maatschappelijke kosten gepaard: massale werkloosheid, gedwongen arbeidsmobiliteit, het wegvallen van een sociaal vangnet, enz.

5.11.3. Het aanpakken van al deze problemen is in de eerste plaats een zaak van de regering en de partij aangezien China het zonder onafhankelijke werknemers- en werkgeversorganisaties moet stellen. Aan werkgeverszijde is er sinds het begin van het hervormingsproces nog vrijwel niets veranderd en ook de vakbonden staan nog volledig onder controle van regering en partij. De All China Federation of Trade Unions (ACFTU) is de enige door de regering erkende vakcentrale. Zonder toestemming van de ACFTU opgerichte vakbonden worden als illegaal beschouwd. Dit gaat lijnrecht in tegen het IAO-verdrag over het recht vakbonden op te richten. Pogingen om onafhankelijke vakbonden op te richten zijn tot dusverre steeds brutaal in de kiem gesmoord. De afgelopen jaren heeft de ACFTU geprobeerd om leden te werven onder de werknemers van buitenlandse ondernemingen en joint ventures. Zij is zich ook meer gaan interesseren voor collectieve onderhandelingen, zowel in buitenlandse als in Chinese bedrijven.

5.11.4. Wat de andere fundamentele mensenrechtenverdragen van de IAO betreft baart vooral het op grote schaal voorkomen van dwangarbeid grote zorg. De meeste gevangenen in gewone gevangenissen of werkkampen - incl. politieke gevangenen - worden voor hun werk nauwelijks of zelfs in het geheel niet betaald. Uit betrouwbare rapporten van mensenrechtenorganisaties blijkt dat dwangarbeid ook voorkomt bij gevangenen die in voorarrest zitten.

Er zijn zelfs bedrijven die assemblage- of andere werkzaamheden uitbesteden aan strafinrichtingen, waarmee zij met het oog daarop een contract hebben gesloten. De export van dergelijke producten heeft China trouwens al conflicten met sommige van zijn handelspartners opgeleverd. In 1991 is het vroegere exportverbod voor zulke producten weer van kracht geworden.

5.12. Strategische samenwerking

China speelt een belangrijke rol - een rol die in de toekomst nog zal toenemen - bij de instandhouding van het machtsevenwicht in de wereld. De samenwerking met dit land moet dan ook een strategische dimensie krijgen. Zij dient erop gericht te zijn bij te dragen tot de totstandkoming - binnen het kader van de Verenigde Naties en de andere internationale organisaties - van een effectieve en democratische internationale rechtsorde.

5.13. Ook het belang van een geïnstitutionaliseerde culturele dialoog tussen de Unie en China neemt almaar toe. Theorieën over een "botsing van culturen" in de loop van de volgende eeuw dwingen Europa ertoe alternatieve scenario's en strategieën uit te werken. Het Comité pleit dan ook voor een geïnstitutionaliseerde culturele dialoog met China, uitgaande van een multiculturele visie op het culturele reilen en zeilen van de wereld in de 21e eeuw.

Brussel, 19 maart 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() In plaats van een informatief rapport, zoals tijdens de Zitting van 22 en 23 november 1995 was besloten.

() Zie de Mededeling van de Commissie van 5 juli 1995, COM(95) 279 def., blz. 7.

() Zie de resolutie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.

() De CPPCC werd in 1949 opgericht en bestaat uit vertegenwoordigers van de Chinese Communistische Partij en de diverse democratische partijen, uit partijlozen, uit vertegenwoordigers van massa-organisaties, etnische minderheden en diverse maatschappelijke kringen, alsmede uit een aantal publieke personen en uit het buitenland teruggekeerde Chinezen. Zij telt 2 099 leden, waaruit een Permanent Comité van 315 leden wordt gekozen. Zij verstrekt politiek advies, zorgt voor de nodige democratische controle en fungeert als spreekbuis van de bevolking bij de uitstippeling van het regeringsbeleid en bij de behandeling van politieke, culturele en sociale vraagstukken, ook op het niveau van de regionale en lokale overheden.

BIJLAGE bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

De economische situatie in China

1.1. Het Negende Vijfjarenplan (1996-2000)

Doelstellingen van het Negende Vijfjarenplan zijn een gemiddelde jaarlijkse groei van 8 à 9 %, een inflatieniveau van 7 à 8 % en een toename van de investeringen met 30 %.

Ter wille van de economische stabiliteit en dus ook van de sociale vrede zullen vooral de investeringen in de landbouwsector worden opgevoerd. Bovendien zal een extra inspanning worden geleverd om in plattelandsgebieden fabrieken op te richten om werk te verschaffen aan degenen die in de landbouwsector uit de boot vallen. De stichting van nieuwe steden speelt hierbij een belangrijke rol: alleen al in de afgelopen 10 jaar zijn in China meer dan 300 nieuwe steden ontstaan.

Middelgrote en grote staatsbedrijven - momenteel zijn dat er zo'n 100 000 - zullen via een kapitaalinjectie en via verbetering van de kwaliteit van productie en management weer gezond worden gemaakt.

Volgens economische experts uit Peking zullen er op langere termijn van de 100 000 middelgrote en grote bedrijven slechts een 1 000-tal overblijven. De andere zullen door de markt worden opgeslorpt of verdwijnen.

Daar de geplande afvloeiingen pas hun beslag kunnen krijgen wanneer voor de nodige vervangende werkgelegenheid is gezorgd, zal het nog lang duren voordat dit herstructureringsproces helemaal is afgerond. Volgens een studie van de regering zal daar waarschijnlijk nog zo'n dertig jaar overheen gaan.

China zal zijn weinig productieve staatssector - ongeveer 48 % van de staatsbedrijven is verliesgevend en dit percentage zal in de toekomst eerder toe- dan afnemen - dus nog even voor lief moeten nemen.

China's buitenlandse handel was in 1994 goed voor 236,7 miljard dollar. Aan het eind van het huidige vijfjarenplan moet dit 400 miljard dollar zijn geworden.

Om dit mogelijk te maken zal in de eerste plaats werk worden gemaakt van de verdere modernisering van de industrie, met name de elektronica- en machinebouwsector, om deze internationaal concurrerend te maken.

Een en ander heeft tot gevolg dat China zich razend snel ontwikkelt tot een leverancier van producten die Europa als zijn grote troef beschouwt.

Voor het Europese bedrijfsleven zit er dan ook niets anders op dan te investeren om enerzijds zijn technologische voorsprong op China veilig te stellen en anderzijds ook zelf een graantje mee te pikken van de snelle economische ontwikkeling die China in de komende jaren zal doormaken.

1.2. De economische situatie in 1995/1996

Volgens ramingen van het Chinese Planbureau zal China's economie in de komende vijf jaar een gemiddelde reële groei van 8 à 9 % kennen, tegenover 11,7 % in de periode 1991-1995. De inflatie, die onder het vijfjarenplan 1991-1995 nog gemiddeld 11,6 % bedroeg, wil Peking tot 8 à 9 % terugbrengen. Het restrictieve beleid zal worden voortgezet, ook al is het niet uitgesloten dat onder invloed van de gunstige economische vooruitzichten en van politieke druk een minder stringent monetair beleid zal worden gevoerd.

Peking ziet China's verdere economische ontwikkeling optimistisch tegemoet, ondanks de ernstige problemen waarmee het land momenteel te kampen heeft: de achterblijvende ontwikkeling van de landbouwsector, de noodlijdende staatssector en de toenemende kloof tussen het snel groeiende oosten en het achteropgeraakte binnenland.

De industriële staatsbedrijven blijven China's grote zorgenkind. Het land staat voor een ernstig dilemma: moet het kiezen voor een toename van de inflatie dan wel voor een stijging van de werkloosheid? Als het restrictieve beleid consequent zou worden doorgevoerd, zouden er nog méér ontslagen moeten vallen, maar vanuit sociaal oogpunt is zulks volkomen uit den boze.

Om de toenemende migratie vanuit het binnenland naar de rijke kustprovincies een halt toe te roepen en tot een meer evenwichtige ontwikkeling van 's lands economie te komen is nog een veel grotere inspanning nodig. In het verleden hebben de oostelijke provincies steeds een voorkeursbehandeling gekregen, met als gevolg dat zij altijd méér buitenlandse investeringen hebben aangetrokken dan het binnenland (in de oostelijke provincies kwamen er van iedere 100 in vaste activa geïnvesteerde yuan 18 uit het buitenland, maar in het binnenland waren dit er slechts 2).

China's bruto binnenlands produkt is in 1995 reëel met 10,2 % gestegen, waardoor een belangrijke voorwaarde voor een "zachte landing" van de economie is vervuld. In 1994 bedroeg de toename van het BBP nog 11,8 % en in 1993 zelfs 13,4 %, waardoor de economie op de rand van oververhitting was beland.

Het restrictieve beleid van de Chinese regering heeft positieve resultaten opgeleverd op het vlak van de bestrijding van de inflatie, die in 1995 14,8 % bedroeg.

De particuliere besparingen bij banken en coöperatieve kredietinstellingen op het platteland zijn in 1995 verder toegenomen. Eind 1995 bedroegen de totale particuliere besparingen 3 550 miljard yuan, wat neerkomt op een toename van 40 % sinds begin 1995.

De buitenlandse investeringen hadden in 1995 en 1996 nog steeds voornamelijk het rijke oosten als bestemming: meer dan 70 % kwam in Guangdong, Fujian, Shanghai enz. terecht, terwijl Tibet en Binnen-Mongolië volledig uit de boot vielen.

Dit zal de wrevel over de achterstelling van het binnenland ten opzichte van het rijke oosten alleen maar doen toenemen. Peking heeft weliswaar veranderingen in het vooruitzicht gesteld, maar in de praktijk is daar nog niets van terechtgekomen. De nadelige gevolgen van het eenzijdige ontwikkelingsbeleid voor plattelandsgebieden - werkloosheid en ontvolking - zullen dan ook steeds erger worden.

De ontwikkeling van de buitenlandse investeringen lijkt op het eerste gezicht weinig problematisch. In 1995 is door alle buitenlandse bedrijven samen voor een bedrag van 37,7 miljard dollar geïnvesteerd (11,7 % meer dan in 1994). Samen met het positieve saldo op de handelsbalans zorgden deze investeringen voor een aanzienlijke toename van de deviezenreserves (die eind 1995 73,6 miljard dollar bedroegen). In totaal heeft China tot nu toe voor 133,4 miljard dollar aan buitenlandse investeringen ontvangen.

In het geval van de toegezegde maar nog niet uitgevoerde investeringen is het stijgingspercentage in 1995 tot 10,9 % teruggelopen, wat neerkomt op een daling van bijna 20 %. Deze afname is o.m. te wijten aan de krap-geldpolitiek van de regering, die tot gevolg heeft dat de lokale banken niet in staat zijn om de Chinese partner van een joint venture aan de benodigde financiële middelen te helpen.

Positief is dat er een verschuiving optreedt in de aard van de buitenlandse investeringen. Vroeger bestonden deze voor zowat éénderde uit speculatieve investeringen; het ging daarbij vooral om investeringen in de onroerend-goedsector, die grotendeels afkomstig waren uit Hongkong, Taiwan en Singapore. De laatste tijd wordt er echter steeds meer geïnvesteerd in de productiesector; opmerkelijk is vooral de toename van het aantal joint ventures die grote machines, elektronische apparatuur en producten ten behoeve van de infrastructuur en van de grondstoffenwinning en -verwerking produceren.

1.2.1. China's buitenlandse handel is in 1995 met 26,3 % toegenomen, wat het land een handelsoverschot ten belope van 20 miljard dollar opleverde (uitvoer: 126 miljard; invoer: 106,3 miljard).

In 1995 heeft de Europese Unie als handelspartner terrein verloren tegenover de Pacific-landen. Het EU-aandeel in de Chinese invoer nam in 1995 af tot 15 %. Frankrijk is op de ranglijst van de belangrijkste exporteurs ingehaald door Canada en Maleisië en staat nu op de dertiende plaats; Groot-Brittannië is niet alleen door Canada en Maleisië maar ook door Indonesië gepasseerd en moet nu genoegen nemen met de vijftiende plaats; bij de tien belangrijkste "leveranciers" van China zijn er nu nog slechts twee uit Europa, nl. Duitsland en Italië.

In het algemeen is de handel met Oost-Azië het sterkst gestegen. De toename was het grootst in het geval van de ASEAN-landen (+ 50,5 %); daarna komen achtereenvolgens Korea (+ 47,1 %), Japan (+ 26,9 %), Hongkong (+ 20,1 %) en Taiwan (+ 16,8 %).

Wat de structuur van de Chinese uitvoer betreft heeft zich in 1995 een verdere verschuiving in de richting van de uitvoer van verwerkte producten voorgedaan. Dit soort producten is momenteel goed voor 86,5 % van de totale uitvoer. Vooral de export van machines en transportmiddelen is sterk toegenomen: in deze sectoren bedroeg de toename maar liefst 61,3 %, terwijl de stijging in de kledingsector - van oudsher de belangrijkste Chinese exportsector - slechts 8 % bedroeg.

De toename van de invoer van verwerkte producten daarentegen lag met 8,1 % een flink stuk beneden het gemiddelde. Het restrictieve beleid van de Chinese regering heeft er zelfs voor gezorgd dat de invoer van de traditionele importproducten machines en transportmiddelen voor het eerst sinds het begin van het hervormingsbeleid negatieve groeicijfers te zien gaf (- 1,4 %).

Belangrijke importproducten waren in 1995 en 1996 vooral chemische producten (+ 49,4 %) en producten van de elektronische en elektrotechnische industrie (+ 34,9 %). De Unie is China's voornaamste leverancier van de meest geavanceerde technologieën (b.v. glasvezelkabels voor telecommunicatienetwerken). Eind juni 1996 had China met de Unie al 3 297 contracten voor de invoer van technologie, voor een totaalbedrag van 26,5 miljard dollar, ondertekend. Deze contracten waren samen goed voor 48,6 % van de totale Chinese invoer van technologische producten.

De invoer uit de Unie is over het geheel genomen met 7,3 % gestegen; de toename bedroeg 0,7 % in het geval van Italië, 10,6 % in het geval van Frankrijk, 7,6 % in het geval van Groot-Brittannië en 5,9 % in het geval van Duitsland. Bij Europa's belangrijkste concurrenten lagen de stijgingspercentages echter aanzienlijk hoger: 11,3 % in het geval van Japan, 14,3 % in het geval van de Verenigde Staten, 11,0 % in het geval van Taiwan en 40,9 % in het geval van Korea.

Als zoals verwacht de groei van de Chinese economie aanhoudt, zal dit nadelige gevolgen voor de internationale grondstoffen- en levensmiddelenmarkten met zich brengen.

In dit verband zij erop gewezen dat China goed is voor 22 % van de wereldbevolking, 7 % van de oppervlakte cultuurgrond, eveneens 7 % van de zoetwaterreserves en resp. 2 % en 11 % van de olie- en steenkoolreserves. De Unie dient hiermee terdege rekening te houden bij het uitstippelen van haar economisch beleid op lange termijn.

1.3. Recente ontwikkelingen (1996) ()

Op 19 januari 1997 heeft de voor het Planbureau verantwoordelijke minister, Chen Jinhua, de statistische gegevens over 1996 bekend gemaakt. Volgens die informatie heeft de Chinese economie een geslaagde "zachte landing" achter de rug. De groei en de inflatie, die de Chinese autoriteiten in 1996 wilden terugbrengen tot resp. 8 % en 10 %, kwamen uiteindelijk uit op resp. 9,7 % en 6,1 % (4,2 % in december 1996).

De investeringen zijn in 1996 nominaal met 18,9 % en reëel met 12,5 % gestegen. De consumptiegoederenomzet is nominaal met 19,3 % en reëel met 12 % toegenomen.

De uitvoer was in 1996 goed voor 151,1 miljard dollar, wat neerkomt op een stijging van 1,5 %. De invoer is met 138,3 miljard dollar, d.i. 5,1 %, toegenomen.

De buitenlandse investeringen bedroegen 40 miljard dollar en de deviezenreserves 105 miljard dollar.

Volgens Chen Jinhua zal de economische groei in het tweede jaar van het Negende Vijfjarenplan aanhouden. Verwijzend naar het in 1993 van start gegane stabiliseringsbeleid liet de minister zich lovend uit over de "Deng-Xiaoping-doctrine" inzake de totstandbrenging van een "socialistische markteconomie met Chinese trekken". Via macro-economisch toezicht zal er ook in de toekomst naar worden gestreefd de markteconomische krachten, met hun streven naar snelle winsten, in toom te houden.

De minister gaf evenwel toe dat er ook problemen zijn. De capaciteit van de olieraffinaderijen wordt slechts voor 70 % benut. Er zijn te veel textiel- en polyesterfabrieken. Maar liefst 45 % van de staatsondernemingen is verliesgevend; de totale ondernemingsverliezen in 1996 bedroegen volgens de officiële cijfers 69 miljard yuan (ongeveer 8,32 miljard dollar), wat neerkomt op een stijging van 45 % t.o.v. 1995. De totale schuld van de staatsondernemingen bedroeg 3,36 biljoen yuan (ongeveer 405 miljard dollar).

De spaartegoeden bij Chinese banken bedroegen op 31 december 1996 in totaal 3,85 biljoen yuan (ongeveer 464 miljard dollar). De Chinese regering heeft 30 miljard yuan (ongeveer 3,6 miljard dollar) uitgetrokken voor het geval dat de banken uit vrees voor faillissementen geen krediet meer ter beschikking willen stellen.

Om de noodlijdende staatsondernemingen voor de ondergang te behoeden heeft de regering massale ontslagen, belastingverlagingen en een moratorium voor rentebetalingen aan banken in het vooruitzicht gesteld.

Al bij al ziet het Chinese bewind 1997 met vertrouwen tegemoet, niet het minst vanwege het feit dat Hongkong weer in de "Chinese moederschoot" terugkeert.

() Bron: Frankfurter Allgemeine Zeitung, 20 januari 1997; de cijfers zijn ontleend aan officiële Chinese statistieken.