Voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie /* COM/2010/0774 def. - COD 2010/0374 */





NL || EUROPESE COMMISSIE Brussel, 20.12.2010 COM(2010) 774 definitief Bijlage A/Hoofdstuk 01 BIJLAGE A bij het voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie BIJLAGE A HOOFDSTUK 1 ALGEMENE KENMERKEN EN GRONDBEGINSELEN ALGEMENE OPZET 1.01 Het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen (hierna "ESR 2010" of "ESR" genoemd) is een internationaal vergelijkbaar boekhoudkundig raamwerk voor een systematische en uitvoerige beschrijving van een gehele economie (een regio, land of groep landen), de elementen waaruit deze economie is opgebouwd en haar betrekkingen met andere economieën. 1.02 Het vóór het ESR 2010 toegepaste systeem (het ESR 1995) werd in 1996 gepubliceerd. De handleiding bij het ESR 2010 heeft voor de eerste dertien hoofdstukken dezelfde structuur als de bij het ESR 1995 gepubliceerde handleiding; daarnaast bevat zij elf nieuwe hoofdstukken, waarin aspecten van het systeem worden beschreven die het gevolg zijn van ontwikkelingen in het meten van moderne economieën of in het gebruik van het ESR 1995 in de Europese Unie (EU). 1.03 De handleiding heeft de volgende structuur. Hoofdstuk 1 gaat over het begrippenapparaat dat ten grondslag ligt aan het systeem, en beschrijft de beginselen van het ESR alsook de fundamentele statistische eenheden en hun indeling. Voorts bevat het een overzicht van het rekeningenstelsel en een korte beschrijving van de belangrijkste aggregaten, de rol van de aanbod- en gebruikstabellen en het input-outputsysteem. Hoofdstuk 2 beschrijft de institutionele eenheden die bij het meten van de economie worden gebruikt, en hoe deze eenheden in sectoren en andere groepen worden ingedeeld om analysen mogelijk te maken. Hoofdstuk 3 beschrijft alle transacties in producten (goederen en diensten) en niet-geproduceerde activa in het systeem. Hoofdstuk 4 beschrijft alle transacties in de economie waarbij inkomen en vermogen worden verdeeld en herverdeeld. Hoofdstuk 5 beschrijft de financiële transacties in de economie. Hoofdstuk 6 beschrijft de mutaties die zich in de waarde van activa kunnen voordoen als gevolg van niet-economische gebeurtenissen of prijsveranderingen. Hoofdstuk 7 beschrijft balansen en het schema voor de classificatie van activa en passiva. In hoofdstuk 8 worden het rekeningenstelsel en de saldi van de afzonderlijke rekeningen beschreven. Hoofdstuk 9 beschrijft de aanbod- en gebruikstabellen en de functie die zij vervullen om de aggregaten voor inkomen, output en uitgaven in de economie met elkaar in overeenstemming te brengen. In dat hoofdstuk worden ook de input-outputtabellen beschreven die uit de aanbod- en gebruikstabellen kunnen worden afgeleid. Hoofdstuk 10 beschrijft de begripsmatige grondslag voor het meten van prijs- en volumemutaties in relatie tot de nominale waarden die in de rekeningen worden gebruikt. Hoofdstuk 11 beschrijft de maatstaven voor bevolking en arbeidsmarkt, die bij economische analysen voor de nationale rekeningen kunnen worden gebruikt. Hoofdstuk 12 geeft een korte beschrijving van de nationale kwartaalrekeningen en van de punten waarin zij afwijken van de jaarrekeningen. 1.04 Hoofdstuk 13 beschrijft de doelstellingen en begrippen van een systeem van regionale rekeningen en de problemen die verband houden met de opstelling van die rekeningen. Hoofdstuk 14 betreft het meten van financiële diensten die door financiële intermediairs worden verstrekt en uit netto renteontvangsten worden gefinancierd. Het hoofdstuk is het resultaat van jaren onderzoek en ontwikkeling door de lidstaten om een solide berekeningswijze te vinden die voor alle lidstaten geharmoniseerd is. Hoofdstuk 15 over contracten, leases en vergunningen is nodig om een sector van toenemend belang in de nationale rekeningen te beschrijven. In de hoofdstukken 16 en 17 over verzekering, sociale verzekering en pensioenen wordt beschreven hoe deze regelingen in de nationale rekeningen worden behandeld, omdat herverdelingskwesties door de vergrijzing steeds belangrijker worden. Hoofdstuk 18 handelt over de buitenlandrekeningen, die in de nationale rekeningen het equivalent zijn van de rekeningen van het meetsysteem voor de betalingsbalans. Hoofdstuk 19 over de Europese rekeningen is ook nieuw en behandelt aspecten van de nationale rekeningen waarvoor als gevolg van Europese institutionele en handelsregelingen problemen ontstaan die een geharmoniseerde aanpak vereisen. Hoofdstuk 20 beschrijft de rekeningen voor de sector overheid – een sector van bijzonder belang aangezien kwesties met betrekking tot een prudent begrotingsbeleid van de lidstaten essentieel blijven voor een economisch beleid in de EU. In hoofdstuk 21 worden de verbanden tussen bedrijfsboekhoudingen en nationale rekeningen beschreven, een gebied van groeiend belang vanwege een steeds groter aandeel van multinationale ondernemingen in het bbp in alle landen. Hoofdstuk 22 beschrijft het verband tussen satellietrekeningen en de belangrijkste nationale rekeningen. De hoofdstukken 23 en 24 dienen ter informatie: hoofdstuk 23 bevat de classificaties die in de ESR 2010 zijn gebruikt voor de sectoren, activiteiten en producten, terwijl in hoofdstuk 24 de complete rekeningenreeks voor elke sector is opgenomen. 1.05 Het ESR 2010 is in grote lijnen consistent met de mondiale richtlijnen voor nationale rekeningen, het System of National Accounts 2008 (SNA 2008). Deze richtlijnen zijn opgesteld onder de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de Verenigde Naties (VN), het Internationaal Monetair Fonds (IMF), het Bureau voor de statistiek van de Europese Unie (Eurostat), de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en de Wereldbank. Het ESR 2010 is gericht op de situatie en informatiebehoeften in de EU. Evenals het SNA 2008 is het ESR 2010 in overeenstemming gebracht met de begrippen en classificaties die in veel andere sociale en economische statistieken worden gebruikt (bv. werkgelegenheidsstatistieken, industriestatistieken en statistieken van de buitenlandse handel). Het ESR 2010 fungeert dan ook als het centrale referentiekader voor de sociale en economische statistiek van de EU en haar lidstaten. 1.06 Het raamwerk van het ESR bestaat uit twee belangrijke reeksen tabellen: a) de rekeningen van de institutionele sectoren; b) het input-outputsysteem en de rekeningen per bedrijfstak. 1.07 De sectorrekeningen geven voor elk van de institutionele sectoren een systematische beschrijving van de verschillende fasen van het economische proces: productie, inkomensvorming, inkomensverdeling en –herverdeling, inkomensbesteding en financiële en niet-financiële accumulatie. De sectorrekeningen omvatten ook balansen voor een beschrijving van de standen van activa en passiva en het vermogenssaldo aan het begin en het eind van de verslagperiode. 1.08 Door middel van de aanbod- en gebruikstabellen worden in het input-outputsysteem het productieproces (kostenstructuur, inkomensvorming en werkzame personen) en de goederen- en dienstenstromen (output, in- en uitvoer, consumptie, intermediair verbruik en investeringen per productgroep) uitvoerig beschreven. In dit systeem komen twee belangrijke boekhoudkundige identiteiten tot uiting: a) de som van de in een bedrijfstak gegenereerde inkomens is gelijk aan de door die bedrijfstak gegenereerde toegevoegde waarde, en b) voor elk product of elke productgroep is het aanbod gelijk aan de vraag. 1.09 Het ESR bevat definities van de bevolking en de werkzame personen. Deze definities zijn van belang voor de sectorrekeningen, de rekeningen per bedrijfstak en het aanbod- en gebruikssysteem. 1.10 Het ESR 2010 is niet beperkt tot de nationale jaarrekeningen, maar strekt zich ook uit tot de kwartaalrekeningen en de rekeningen voor kortere of langere perioden. Het geldt ook voor de regionale rekeningen. 1.11 Het ESR bestaat naast het SNA wegens het gebruik dat in de EU van de nationale rekeningen wordt gemaakt. De EU-lidstaten moeten zelf hun nationale rekeningen verzamelen en presenteren om de economische situatie van hun land te beschrijven. Zij stellen ook een set van rekeningen samen die in het kader van een bij verordening vastgesteld leveringsprogramma bij de Commissie (Eurostat) worden ingediend; die rekeningen worden gebruikt voor belangrijke toepassingen op het gebied van sociaal, economisch en fiscaal beleid in de Unie. Tot die toepassingen behoren onder meer het vaststellen van de bijdragen van de lidstaten aan de EU-begroting via de "vierde middelenbron", de steun aan de regio's van de EU via het structuurfondsenprogramma, en het toezicht op de economische prestaties van de lidstaten in het kader van de buitensporige-tekortenprocedure en van het stabiliteits- en groeipact. 1.12 Om ervoor te zorgen dat heffingen en voordelen worden verdeeld volgens maatstaven die op strikt consistente wijze zijn samengesteld en gepresenteerd, moeten de voor deze doeleinden gebruikte economische statistieken volgens dezelfde definities en regels worden samengesteld. Het ESR is een verordening waarin de regels, afspraken, definities en classificaties zijn vastgesteld die moeten worden toegepast bij het samenstellen van de nationale rekeningen in de lidstaten die onder het in bijlage B bij deze verordening beschreven programma voor de indiening van gegevens vallen. 1.13 Gezien de zeer grote geldsommen die gemoeid zijn met het in de EU functionerende systeem van bijdragen en voordelen, is het van essentieel belang dat het meetsysteem in alle lidstaten op consistente wijze wordt toegepast. In deze omstandigheden is het belangrijk te kiezen voor een voorzichtige aanpak bij ramingen waarvoor geen direct waarneembare gegevens op de markt beschikbaar zijn; daarbij moet het gebruik van op modellen gebaseerde procedures voor de raming van waarden in de nationale rekeningen worden vermeden. 1.14 De ESR-begrippen zijn op diverse punten specifieker en preciezer dan die van het SNA, teneinde een zo groot mogelijke consistentie tussen de uit de nationale rekeningen van de lidstaten afgeleide waarden te garanderen. Uitgaande van dit essentiële vereiste om over solide consistente ramingen te kunnen beschikken, is een kernsysteem van nationale rekeningen in de EU vastgesteld. Wanneer de mate van consistentie van de metingen van de lidstaten ontoereikend is, worden deze ramingen over het algemeen opgenomen in het zogenaamde "niet-kernsysteem", dat betrekking heeft op aanvullende tabellen en satellietrekeningen. 1.15 Een voorbeeld van een gebied waar de EU het in het ESR 2010 nodig achtte om voorzichtig te werk te gaan, zijn de pensioenverplichtingen. Er zijn sterke argumenten voor het meten van deze verplichtingen ter ondersteuning van economische analysen, maar het cruciale vereiste om EU-rekeningen te produceren die in tijd en ruimte consistent zijn, noopte tot een voorzichtige aanpak. Globalisering 1.16 Door de toenemende globalisering van economische activiteiten is het internationale handelsverkeer in al zijn vormen toegenomen en wordt het voor landen moeilijker om hun binnenlandse economie in de nationale rekeningen te registreren. Globalisering is het dynamische en multidimensionale proces waarbij de nationale hulpbronnen internationaal mobieler worden, terwijl de nationale economieën steeds afhankelijker van elkaar worden. Het aspect van de globalisering dat mogelijk de meeste meetproblemen voor de nationale rekeningen veroorzaakt, is het toenemende aandeel van internationale transacties verricht door multinationale ondernemingen, waarbij grensoverschrijdende transacties plaatsvinden tussen moedermaatschappijen, dochtermaatschappijen en filialen. Maar er zijn nog andere dataproblemen, zoals blijkt uit onderstaande, meer uitputtende lijst: 1) verrekenprijzen tussen geaffilieerde ondernemingen (waardering van invoer en uitvoer); 2) het toenemende gebruik van verwerking tegen vergoeding ("toll processing"), waarbij goederen over internationale grenzen heen worden verhandeld zonder verandering van eigenaar (veredeling), en van transitohandel; 3) de internationale handel via internet, zowel voor ondernemingen als voor huishoudens; 4) de handel in en het gebruik van intellectuele eigendom over de hele wereld; 5) werknemers die in het buitenland werken en aanzienlijke bedragen overmaken aan hun gezin in het land van herkomst (geldzendingen door werknemers, deel van de individuele overmakingen); 6) multinationale ondernemingen die hun activiteiten over nationale grenzen heen organiseren om zo efficiënt mogelijk te produceren en de totale belastingdruk zo laag mogelijk te houden. Daardoor kunnen kunstmatige ondernemingsstructuren ontstaan die de economische realiteit niet weergeven; 7) het gebruik van offshorefinancieringsentiteiten (entiteiten voor specifieke doeleinden (ESD's) en andere vormen) om de financiering van wereldwijde activiteiten te regelen; 8) de wederuitvoer van goederen, en in de EU het vervoer van goederen tussen lidstaten nadat zij in de economische unie zijn binnengebracht (quasidoorvoer); 9) de toename van buitenlandse directe investeringen, en de noodzaak om stromen van directe investeringen te identificeren en toe te wijzen. 1.17 Al deze steeds vaker voorkomende aspecten van globalisering maken het voor nationale statistici moeilijker om grensoverschrijdende stromen in kaart te brengen en nauwkeurig te meten. Zelfs met een uitgebreid en solide verzamel- en meetsysteem voor de posten in de sector buitenland (en bijgevolg de internationale rekeningen in de betalingsbalans) zal het als gevolg van globalisering in toenemende mate nodig zijn extra inspanningen te leveren voor het behoud van de kwaliteit van de nationale rekeningen voor alle economieën en groepen van economieën. GEBRUIK VAN HET ESR Systeem voor analyse en beleid 1.18 Het ESR kan worden gebruikt voor een analyse en beoordeling van: a) de structuur van een gehele economie. Voorbeelden van gebruikte maatstaven zijn: 1) toegevoegde waarde en werkzame personen per bedrijfstak; 2) toegevoegde waarde en werkzame personen per regio; 3) inkomensverdeling naar sector; 4) invoer en uitvoer per productgroep; 5) consumptieve bestedingen per functionele rubriek en productgroep; 6) investeringen in vaste activa en kapitaalgoederenvoorraad per bedrijfstak; 7) samenstelling van de standen en stromen van financiële activa naar soort actief en sector; b) specifieke delen of aspecten van een economie. Dit geldt bijvoorbeeld voor: 1) het bank- en financieringswezen in de nationale economie; 2) de rol van de overheid en haar financiële positie; 3) de economie van een bepaalde regio (in vergelijking met die van het land als geheel); 4) de besparingen en schulden van huishoudens; c) de ontwikkeling van een economie in de loop der tijd. Dit geldt bijvoorbeeld voor: 1) analyse van de groei van het bbp; 2) analyse van de inflatie; 3) analyse van seizoensinvloeden in de consumptieve bestedingen van de huishoudens op basis van kwartaalrekeningen; 4) analyse van veranderingen in het belang van bepaalde soorten financiële instrumenten in de loop der tijd, bv. het toegenomen belang van financiële derivaten; 5) vergelijking van de industriële structuren van de nationale economie op lange termijn; d) een gehele economie in vergelijking met andere economieën. Dit geldt bijvoorbeeld voor: 1) vergelijking van de rol en de omvang van de overheid in de lidstaten van de EU; 2) analyse van de onderlinge afhankelijkheid van de economieën van de EU; 3) analyse van de samenstelling en de bestemming van de uitvoer van de EU; 4) vergelijking van de groeicijfers voor het bbp of het beschikbare inkomen per hoofd van de bevolking in de EU en andere ontwikkelde economieën. 1.19 De cijfers uit het ESR spelen een belangrijke rol bij de vaststelling van en het toezicht op het economische en sociale beleid van de EU en de lidstaten. Uit de volgende voorbeelden blijkt waarvoor het ESR onder meer wordt gebruikt: a) het toezicht op en het geven van richtlijnen voor het macro-economische en monetaire beleid in de eurozone, en het vaststellen van convergentiecriteria voor de Economische en Monetaire Unie (EMU) op basis van cijfers uit de nationale rekeningen (bv. groeicijfers voor het bbp); b) de vaststelling van criteria voor de procedure bij buitensporige tekorten: hoogte van het begrotingstekort en de overheidsschuld; c) de toekenning van financiële steun aan de regio's in de EU: voor de toewijzing van financiële middelen aan de regio's wordt gebruikgemaakt van uit de regionale rekeningen afgeleide statistieken; d) de vaststelling van de eigen middelen op de EU-begroting. Deze zijn op drie manieren afhankelijk van de cijfers uit de nationale rekeningen: 1) de totale middelen van de EU worden vastgesteld als percentage van de som van de bruto nationale inkomens (bni) van de lidstaten; 2) het derde eigen middel van de EU is gebaseerd op de btw. De bijdragen van de lidstaten in het kader van dit middel worden grotendeels bepaald door de cijfers uit de nationale rekeningen, want deze cijfers worden gebruikt voor de berekening van het gemiddelde btw-tarief; 3) de hoogte van de bijdrage van de lidstaten in het kader van het vierde eigen middel van de EU is gebaseerd op een raming van hun bruto nationaal inkomen. Deze ramingen vormen de grondslag voor de meeste betalingen van de lidstaten. Kenmerken van ESR-begrippen 1.20 Om een evenwicht tot stand te brengen tussen de behoeften aan gegevens en de mogelijkheid deze gegevens te leveren, hebben de begrippen in het ESR verscheidene belangrijke kenmerken. De kenmerken bestaan hierin dat de rekeningen: a) internationaal vergelijkbaar zijn; b) geharmoniseerd zijn met andere sociale en economische statistische systemen; c) onderling samenhangend zijn; d) operationeel zijn, wat betekent dat zij in de praktijk kunnen worden gemeten; e) afwijken van de meeste administratieve begrippen; f) duurzaam en onveranderlijk zijn gedurende een lange periode; g) gericht zijn op het beschrijven van het economische proces in monetaire en gemakkelijk waarneembare grootheden; h) in verschillende situaties en voor verschillende doeleinden bruikbaar zijn. 1.21 De begrippen zijn internationaal vergelijkbaar omdat: a) de begrippen in het ESR consistent zijn met die in de mondiale richtlijnen voor de nationale rekeningen (het SNA); b) het ESR voor de lidstaten van de EU de standaard is voor de indiening van gegevens uit de nationale rekeningen bij alle internationale organisaties. Internationale vergelijkbaarheid van de begrippen is van wezenlijk belang wanneer statistieken van verschillende landen met elkaar worden vergeleken. 1.22 De begrippen zijn geharmoniseerd met de begrippen in andere sociale en economische statistieken, omdat het ESR gebruikmaakt van begrippen en classificaties (bv. de NACE Rev. 2) die ook worden gebruikt voor andere sociale en economische statistieken van de lidstaten van de EU; zo is bijvoorbeeld in de industriestatistiek, de statistiek van de buitenlandse handel en de werkgelegenheidsstatistiek het aantal begripsmatige verschillen tot een minimum beperkt gehouden. Bovendien zijn de door de EU gehanteerde begrippen en classificaties geharmoniseerd met die van de Verenigde Naties. Deze harmonisatie met sociale en economische statistieken is een steun bij de koppeling aan en vergelijking met deze cijfers, zodat de kwaliteit van de cijfers in de nationale rekeningen kan worden gegarandeerd. Bovendien kan de informatie in deze specifieke statistieken beter worden gerelateerd aan de algemene statistieken over de nationale economie. 1.23 Dankzij de gemeenschappelijke begrippen die in het gehele systeem van nationale rekeningen en in de andere sociale en economische statistische systemen worden gebruikt, kunnen consistente waarden worden afgeleid. Zo kunnen bijvoorbeeld de volgende verhoudingscijfers worden berekend: a) productiviteitscijfers, zoals de toegevoegde waarde per gewerkt uur (hiertoe dienen de begrippen toegevoegde waarde en gewerkte uren consistent te zijn); b) nationaal beschikbaar inkomen per hoofd van de bevolking (hiertoe moet het begrip nationaal beschikbaar inkomen consistent zijn met het begrip bevolking); c) investeringen in vaste activa als percentage van de kapitaalgoederenvoorraad (hiervoor is consistentie tussen de definities van deze stromen en standen vereist); d) begrotingstekort en overheidsschuld als percentage van het bruto binnenlands product (hiertoe dienen de begrippen begrotingstekort, overheidsschuld en bruto binnenlands product consistent te zijn). Dankzij de interne consistentie van de begrippen kunnen ramingen worden gemaakt door bepaalde posten van elkaar af te trekken: zo kunnen de besparingen worden geraamd als het verschil tussen het beschikbare inkomen en de consumptieve bestedingen. 1.24 Bij de toepassing van de begrippen in het ESR wordt er rekening mee gehouden dat zij te meten moeten zijn en dat de gegevens moeten kunnen worden verzameld. Het operationele karakter blijkt op diverse manieren uit de aanwijzingen voor het opstellen van de rekeningen: a) activiteiten of posten worden alleen beschreven indien zij significant van omvang zijn. Zo mag de productie van goederen in eigen beheer door huishoudens zoals weven en pottenbakken niet tot de productie worden gerekend, omdat deze vormen van productie voor de landen van de EU niet significant zijn; b) bij sommige begrippen wordt aangegeven hoe hiervan een raming moet worden gemaakt. Zo wordt bij de definitie van verbruik van vaste activa verwezen naar de lineaire afschrijvingsmethode. Voor de berekening van de kapitaalgoederenvoorraad moet de "perpetual inventory"-methode worden toegepast wanneer directe informatie over de kapitaalgoederenvoorraad ontbreekt. De productie in eigen beheer wordt in beginsel tegen basisprijzen gewaardeerd, maar zo nodig kan de waardering tegen basisprijzen worden benaderd door de verschillende kosten bij elkaar op te tellen; c) er zijn enkele afspraken gemaakt. Zo worden door de overheid verstrekte collectieve diensten altijd als consumptieve bestedingen ingedeeld. 1.25 De voor de statistieken van de nationale rekeningen benodigde gegevens kunnen echter niet altijd gemakkelijk rechtstreeks worden verzameld, aangezien de onderliggende begrippen gewoonlijk afwijken van de begrippen die aan de basis van administratieve gegevensbronnen liggen. Voorbeelden van administratieve bronnen zijn bedrijfsboekhoudingen, belastinggegevens (btw, inkomstenbelasting, invoerheffingen enz.), socialezekerheidsgegevens en gegevens van toezichthoudende organen voor het bank- en verzekeringswezen. Deze administratieve gegevens worden gebruikt voor het opstellen van de nationale rekeningen. Over het algemeen worden zij in overeenstemming gebracht met de begrippen in het ESR. De begrippen in het ESR verschillen gewoonlijk van hun administratieve equivalenten in de volgende opzichten: a) administratieve begrippen verschillen van land tot land, zodat er aan de hand van administratieve begrippen geen internationale vergelijkbaarheid mogelijk is; b) administratieve begrippen veranderen in de loop der tijd, zodat er aan de hand van administratieve begrippen geen vergelijkingen in de tijd kunnen worden gemaakt; c) ten aanzien van de begrippen die aan de basis van de administratieve bronnen liggen, heerst gewoonlijk geen consistentie tussen de verschillende administratieve systemen, zodat koppeling en vergelijking van gegevens, wat van essentieel belang is voor de opstelling van nationale rekeningen, niet mogelijk is; d) administratieve begrippen zijn over het algemeen niet bijzonder geschikt voor economische analysen en een beoordeling van het economisch beleid. 1.26 Niettemin beantwoorden administratieve bronnen heel goed aan de behoefte aan gegevens voor de nationale rekeningen en andere statistieken, omdat: a) begrippen en classificaties die oorspronkelijk voor statistische doeleinden werden vastgesteld, ook voor administratieve doeleinden worden gebruikt, bv. de indeling van de overheidsuitgaven naar soort; b) bij administratieve bronnen expliciet rekening wordt gehouden met de (hiervan losstaande) behoefte aan gegevens voor statistische doeleinden; dit geldt bijvoorbeeld voor het Intrastat-systeem, dat informatie verstrekt over het goederenverkeer tussen de lidstaten van de EU. 1.27 De belangrijkste begrippen in het ESR zijn duurzaam en onveranderlijk gedurende een lange periode, omdat: a) zij zijn goedgekeurd als de internationale standaard voor vele jaren; b) heel weinig van de onderliggende begrippen in de achtereenvolgende internationale richtlijnen voor het opstellen van nationale rekeningen verandering ondergaan. Door deze continuïteit behoeven minder vaak tijdreeksen te worden herberekend. Bovendien zijn de begrippen minder gevoelig voor nationale en internationale politieke druk. Daarom dienen de cijfers uit de nationale rekeningen als objectieve bron van gegevens voor economisch beleid en economische analysen. 1.28 De ESR-begrippen zijn gericht op het beschrijven van het economisch proces in monetaire en gemakkelijk waarneembare grootheden. Standen en stromen die niet gemakkelijk in monetaire eenheden kunnen worden uitgedrukt of die geen duidelijk monetair equivalent hebben, worden niet in het ESR geregistreerd. Dit beginsel is niet strikt toegepast, omdat ook rekening dient te worden gehouden met de vereiste consistentie en de behoeften van gebruikers. Zo is het ter wille van de consistentie noodzakelijk de waarde van collectieve overheidsdiensten als output te registreren, omdat de beloning van werknemers en de aanschaf van allerlei goederen en diensten door de overheid gemakkelijk in monetaire eenheden kunnen worden vastgesteld. Bovendien, voor economisch onderzoek en beleid, neemt door de beschrijving van de collectieve overheidsdiensten in relatie tot de rest van de nationale economie het nut van de nationale rekeningen als geheel toe. 1.29 De reikwijdte van de begrippen in het ESR kan worden toegelicht aan de hand van een aantal belangrijke grensgevallen. De volgende vormen van productie moeten binnen de productiegrens van het ESR worden geregistreerd (zie de punten 3.07, 3.08 en 3.09): a) de productie van individuele en collectieve overheidsdiensten; b) de productie van woondiensten door bewoners van een eigen huis; c) de productie van goederen voor eigen consumptie, bv. landbouwproducten; d) het in eigen beheer produceren van bouwwerken, ook indien dit door huishoudens wordt gedaan; e) de productie van diensten door betaald huishoudelijk personeel; f) het kweken van vis in viskwekerijen; g) illegale productie, mits alle bij de transactie betrokken eenheden daar vrijwillig aan deelnemen; h) productie waarvan de opbrengst niet volledig bij de belastingdienst wordt opgegeven, zoals clandestiene textielproductie. 1.30 De volgende vormen van productie vallen buiten de productiegrens en mogen niet in het ESR worden geregistreerd: a) huishoudelijke en persoonlijke diensten die worden geproduceerd en geconsumeerd binnen hetzelfde huishouden, zoals schoonmaken, het bereiden van maaltijden of de verzorging van zieken of bejaarden; b) vrijwilligerswerk dat niet resulteert in de productie van goederen, zoals gratis verzorging en schoonmaken; c) natuurlijke toename van de visstand in de open zee. 1.31 Het ESR registreert alle output die het resultaat is van productie binnen de productiegrens. De output van hulpactiviteiten mag echter niet worden geregistreerd. Alle input die een hulpactiviteit verbruikt, moet worden behandeld als input van de activiteit die zij ondersteunt. Als een bedrijf dat uitsluitend hulpactiviteiten verricht, statistisch waarneembaar is doordat afzonderlijke rekeningen voor haar productie gemakkelijk beschikbaar zijn, of als het geografisch op een andere plaats gevestigd is dan de bedrijven waarvoor het werkt, moet het zowel in de nationale als de regionale rekeningen als afzonderlijke eenheid worden geregistreerd en overeenkomstig zijn hoofdactiviteit in de bedrijfsclassificatie worden opgenomen. Als geen geschikte basisgegevens beschikbaar zijn, kan de output van de hulpactiviteit worden geraamd door de kosten op te tellen. 1.32 Indien een activiteit als productie wordt beschouwd en de output ervan wordt geregistreerd, worden de inkomens, de werkzame personen, de consumptie enz. die hierop betrekking hebben, ook geregistreerd. Omdat bijvoorbeeld de productie van woondiensten door bewoners van een eigen huis als productie wordt geregistreerd, worden ook het inkomen en de consumptieve bestedingen die hierdoor voor deze bewoners worden gegenereerd, geregistreerd. Daardoor blijft het ESR consistent met het systeem van de arbeidsstatistiek, waarin voor woningbezit geen werkzame personen worden geregistreerd. Het omgekeerde doet zich voor wanneer activiteiten niet als productie worden beschouwd: huishoudelijke diensten die binnen hetzelfde huishouden worden geproduceerd en verbruikt, genereren geen inkomen en consumptieve bestedingen, zodat degenen die deze diensten verrichten, niet tot de werkzame personen behoren. 1.33 Het ESR bevat ook afspraken, zoals: a) de waardering van de output van de overheid; b) de waardering van de output van verzekeringsdiensten en van de indirect gemeten diensten van financiële intermediairs; c) de registratie van alle collectieve overheidsdiensten als consumptieve bestedingen (en niet als intermediair verbruik). Indeling naar sector 1.34 Sectorrekeningen worden gecreëerd door eenheden in sectoren onder te brengen, zodat transacties en saldi van de rekeningen naar sector kunnen worden gepresenteerd. Door de presentatie naar sector worden veel belangrijke waarden voor economisch en fiscaal beleid aangereikt. De belangrijkste sectoren zijn huishoudens, overheid, vennootschappen (financiële instellingen en niet-financiële vennootschappen), instellingen zonder winstoogmerk (IZW's) ten behoeve van huishoudens, en het buitenland. Het onderscheid tussen markt- en niet-marktactiviteiten is van groot belang. Een entiteit in handen van de overheid die een marktgerichte vennootschap blijkt te zijn, wordt in de sector vennootschappen ingedeeld, buiten de sector overheid. Op die manier maken de tekorten en schulden van de vennootschap geen deel uit van het tekort en de schuld van de overheid. 1.35 Het is belangrijk dat duidelijke, deugdelijke criteria voor de classificatie van entiteiten in sectoren worden vastgesteld. De publieke sector bestaat uit alle in de economie ingezeten institutionele eenheden waarover de overheid zeggenschap heeft. De particuliere sector bestaat uit de overige ingezeten eenheden. In tabel 1.1 zijn de criteria aangegeven die worden gebruikt om het onderscheid te maken tussen de publieke en de particuliere sector, en in de publieke sector tussen de sector overheid en de sector vennootschappen in handen van de overheid, en in de particuliere sector tussen de sector IZW's t.b.v. huishoudens en de sector particuliere vennootschappen. Tabel 1.1 Criteria || In handen van de overheid (publieke sector) || In particuliere handen (particuliere sector) Niet-marktoutput || Overheid || IZW's t.b.v. huishoudens Marktoutput || Vennootschappen in handen van de overheid || Particuliere vennootschappen 1.36 Zeggenschap wordt gedefinieerd als de bevoegdheid om het algemene beleid of programma van een institutionele eenheid te bepalen. Een volledige definitie van zeggenschap wordt in punt 2.26 gegeven. 1.37 Het onderscheid tussen markt en niet-markt en bijgevolg, voor entiteiten van de overheidssector, de indeling ervan in de sector overheid of in de sector vennootschappen, wordt bepaald door de volgende regel: Een activiteit moet als marktactiviteit worden beschouwd als de desbetreffende goederen en diensten op de volgende voorwaarden worden verhandeld: 1) verkopers trachten op lange termijn een zo groot mogelijke winst te behalen en verkopen daartoe vrijwillig op de markt goederen en diensten aan wie bereid is de gevraagde prijs te betalen; 2) kopers trachten, rekening houdend met hun beperkte middelen, het grootst mogelijke nut te verkrijgen door zich bij hun aankopen te laten leiden door de vraag welke producten tegen de aangeboden prijs het best aan hun behoeften voldoen; 3) van een effectieve markt is sprake wanneer verkopers en kopers toegang tot en informatie over de markt hebben. Er kan ook dan sprake zijn van een effectieve markt als niet volledig aan deze voorwaarden wordt voldaan. 1.38 Dankzij de specificaties van het begrippensysteem van het ESR is flexibiliteit mogelijk: enkele begrippen zijn niet expliciet in het systeem opgenomen, maar kunnen niettemin gemakkelijk hieruit worden afgeleid. Zo kunnen er nieuwe sectoren worden gevormd door in het ESR gedefinieerde subsectoren te herschikken. 1.39 Flexibiliteit wordt ook geboden door de mogelijkheid om aanvullende criteria in te voeren die niet in strijd zijn met de logica van het systeem. Aan de hand van deze criteria kunnen bijvoorbeeld subsectorrekeningen worden opgesteld die gebaseerd zijn op het aantal werkzame personen in productie-eenheden of de hoogte van het inkomen van huishoudens. Wat de werkzame personen betreft, kan nog een onderverdeling worden gemaakt naar opleidingsniveau, leeftijd en geslacht. Satellietrekeningen 1.40 Voor sommige gegevensbehoeften moeten aparte satellietrekeningen worden opgesteld: Dit geldt bijvoorbeeld voor: a) socialerekeningenmatrices (Social Accounting Matrix: SAM); b) de rol van het toerisme in de nationale economie; c) de analyse van de kosten en de financiering van de gezondheidszorg; d) speur- en ontwikkelingswerk dat wordt erkend als investeringen in intellectuele eigendom; e) de erkenning van menselijk kapitaal als activa in de nationale economie; f) de analyse van het inkomen en de uitgaven van huishoudens op basis van micro-economische benaderingen van inkomen en uitgaven; g) de wisselwerking tussen milieu en economie; h) de productie binnen huishoudens; i) de analyse van veranderingen in de welvaart; j) de analyse van de verschillen tussen de cijfers in de nationale rekeningen en de bedrijfsboekhoudingen en de invloed ervan op effecten- en valutabeurzen; k) de raming van belastingopbrengsten. 1.41 Satellietrekeningen komen aan dergelijke gegevensbehoeften tegemoet door: a) gedetailleerdere informatie te verstrekken waar dat noodzakelijk is en overbodige details achterwege te laten; b) het bereik van het boekhoudkundig raamwerk te vergroten met niet-monetaire informatie, bv. over vervuiling en milieuthema's; c) sommige basisbegrippen aan te passen, bijvoorbeeld door het begrip investeringen uit te breiden met de uitgaven voor onderwijs. 1.42 Een socialerekeningenmatrix is een matrixpresentatie waarin de verbanden tussen de aanbod- en gebruikstabellen en de sectorrekeningen worden gelegd. Een SAM geeft extra informatie over het niveau en de samenstelling van werkgelegenheid en werkloosheid door middel van een onderverdeling van de beloning van werknemers naar type werkzame persoon. Deze onderverdeling geldt zowel voor het gebruik van arbeid per bedrijfstak, zoals weergegeven in de gebruikstabellen, als voor het aanbod van arbeid per sociaal-economische subgroep, zoals weergegeven in de rekening voor bestemming van primaire inkomens van subsectoren van de sector huishoudens. Op deze wijze worden het aanbod en het gebruik van de verschillende arbeidscategorieën systematisch getoond. 1.43 In satellietrekeningen moeten alle basisbegrippen en -classificaties van het standaardsysteem worden gebruikt. Er mogen alleen wijzigingen in de begrippen worden aangebracht als dit het doel van de satellietrekening is. In zo'n geval moet de satellietrekening ook een tabel bevatten waarin het verband tussen de belangrijkste aggregaten van de satellietrekening en die van het standaardsysteem wordt gelegd. Op deze wijze blijft het standaardsysteem het referentiekader en wordt tevens tegemoetgekomen aan meer specifieke behoeften. 1.44 In het standaardsysteem worden in de regel geen standen en stromen gemeten die niet gemakkelijk in monetaire eenheden kunnen worden uitgedrukt (of die geen duidelijke monetaire tegenwaarde hebben). Voor de analyse van dergelijke standen en stromen kunnen ook vaak niet-monetaire statistieken worden opgesteld, bv.: a) de productie binnen huishoudens kan worden beschreven in de hieraan bestede uren; b) onderwijs kan worden beschreven aan de hand van soorten onderwijs, aantallen leerlingen, gemiddeld aantal schooljaren voor het behalen van een diploma enz.; c) de gevolgen van vervuiling kunnen het best worden beschreven aan de hand van wijzigingen in het aantal levende soorten, de gezondheid van bossen, het afvalvolume, het koolmonoxidegehalte, het stralingsniveau enz. 1.45 Satellietrekeningen maken het mogelijk om dergelijke statistieken in niet-monetaire eenheden te relateren aan het standaardsysteem van nationale rekeningen. Het verband kan worden gelegd door in deze niet-monetaire statistieken de in het standaardsysteem gehanteerde classificaties te gebruiken, bv. de indeling naar type huishouden of naar bedrijfstak. Zo wordt een consistent, uitgebreid systeem opgebouwd, dat basisgegevens verschaft voor de analyse en beoordeling van interacties tussen de variabelen in het standaardsysteem en die in de uitbreiding ervan. 1.46 Het standaardsysteem en zijn belangrijkste aggregaten beschrijven geen veranderingen in de welvaart. De rekeningen kunnen worden uitgebreid met informatie waaraan een waarde in monetaire eenheden is toegerekend, zoals: a) huishoudelijke en persoonlijke diensten die worden geproduceerd en verbruikt in hetzelfde huishouden; b) veranderingen in vrijetijdsbesteding; c) voor- en nadelen van het leven in de stad; d) ongelijkheden in de inkomensverdeling. 1.47 In de uitgebreide rekeningen kunnen finale bestedingen van onaangename maar noodzakelijke producten, zoals defensie, ook worden heringedeeld onder intermediair verbruik, dus niet bijdragend tot een verhoging van de welvaart. Zo kan ook de schade door overstromingen en andere natuurrampen worden ingedeeld als intermediair verbruik, namelijk als een verlaging van het (absolute) welvaartsniveau. Op deze wijze kan worden getracht een zeer ruwe en zeer onvolledige indicator voor veranderingen in de welvaart samen te stellen. Welvaart heeft echter vele dimensies, waarvan de meeste beter niet in monetaire eenheden kunnen worden uitgedrukt. Het verdient dan ook de voorkeur om bij het meten van de welvaart voor ieder aspect een afzonderlijke indicator en meeteenheid te gebruiken. Indicatoren zijn bijvoorbeeld kindersterfte, levensverwachting, analfabetisme onder volwassenen en nationaal inkomen per hoofd van de bevolking. Dergelijke indicatoren kunnen in een satellietrekening worden opgenomen. 1.48 Om een consistent en internationaal vergelijkbaar raamwerk te verkrijgen, worden in het ESR geen administratieve begrippen gebruikt. Toch kunnen cijfers die op dergelijke begrippen zijn gebaseerd, voor allerlei nationale doeleinden zeer nuttig zijn. Voor een raming van de belastinginkomsten zijn bijvoorbeeld statistieken over het belastbaar inkomen noodzakelijk. Dergelijke statistieken kunnen worden verkregen door enkele wijzigingen aan te brengen in de statistieken over de nationale rekeningen. 1.49 Een soortgelijke benadering is mogelijk voor bij het nationale economische beleid gehanteerde begrippen als: a) inflatie, gebruikt voor de verhoging van pensioenen, werkloosheidsuitkeringen of ambtenarensalarissen; b) belastingen, sociale premies, overheidssector en collectieve sector, gebruikt in de discussie over de optimale omvang van de collectieve sector; c) "strategische" sectoren/bedrijfstakken, ten behoeve van het nationale economische beleid of het economische beleid van de EU; d) "bedrijfsinvesteringen", ten behoeve van het nationale economische beleid; e) een tabel met een volledige registratie van pensioenen. Satellietrekeningen of aanvullende tabellen kunnen aan dergelijke gegevensbehoeften voldoen. ESR 2010 en SNA 2008 1.50 Het ESR 2010 is gebaseerd op de begrippen van het System of National Accounts 2008 (het SNA 2008), dat richtlijnen geeft voor het opstellen van nationale rekeningen voor alle landen ter wereld. Niettemin zijn er diverse verschillen tussen het ESR 2010 en het SNA 2008: a) verschillen in presentatie, bv.: 1) in het ESR zijn er afzonderlijke hoofdstukken voor de transacties in producten, de verdelingstransacties en de financiële transacties. In het SNA worden deze transacties toegelicht in hoofdstukken die zijn gerangschikt naar rekening, bijvoorbeeld productierekening, primaire inkomensverdelingsrekening, kapitaalrekening en buitenlandrekening; 2) het ESR beschrijft een begrip met behulp van een definitie en een opsomming van wat wel en wat niet onder het begrip valt. Het SNA beschrijft begrippen gewoonlijk in algemenere termen en verklaart de grondgedachte achter de gemaakte afspraken; b) de ESR-begrippen zijn soms specifieker en nauwkeuriger dan die van het SNA, bv.: 1) het SNA bevat geen specifieke criteria om bij de indeling van output het onderscheid te maken tussen marktoutput, output voor eigen finaal gebruik en niet-marktoutput. Daarom zijn in het ESR gedetailleerdere richtsnoeren opgenomen om een uniforme werkwijze te garanderen; 2) het ESR gaat ervan uit dat diverse soorten productie door huishoudens, zoals de vervaardiging van weefsels en meubelen, in de lidstaten van de EU niet significant zijn en derhalve niet behoeven te worden geregistreerd; 3) het ESR verwijst naar institutionele regelingen in de EU, zoals het Intrastat-systeem voor de registratie van goederenstromen binnen de EU en de bijdragen van de lidstaten aan de EU; 4) het ESR bevat specifieke EU-classificaties, bv. de CPA voor producten en de NACE Rev. 2 voor bedrijfstakken (beide zijn geharmoniseerd met de overeenkomstige classificaties van de VN); 5) het ESR bevat een extra classificatie voor alle transacties met het buitenland; zij worden ingedeeld in transacties tussen ingezetenen van de EU en transacties met ingezetenen van derde landen; 6) het ESR bevat een herschikking van de SNA-subsectoren voor de sector financiële instellingen om tegemoet te komen aan de behoeften van de Europese Monetaire Unie. ESR 2010 en ESR 1995 1.51 Het ESR 2010 verschilt van het ESR 1995 zowel in reikwijdte als qua begrippen. De meeste verschillen komen overeen met die tussen het SNA 1993 en het SNA 2008. De grootste verschillen zijn: a) de erkenning van speur- en ontwikkelingswerk als investeringen die leiden tot activa in de vorm van intellectuele eigendom. Deze verandering moet in een satellietrekening worden geregistreerd en pas in de basisrekeningen worden opgenomen wanneer kan worden vastgesteld dat de gemeten waarden voldoende solide zijn en in voldoende mate zijn geharmoniseerd tussen de lidstaten van de EU; b) de uitgaven voor wapensystemen die voldoen aan de algemene definitie van activa, zijn ingedeeld als investeringen in vaste activa en niet meer als intermediaire uitgaven; c) het analytische begrip kapitaaldiensten is ingevoerd voor marktproductie, zodat een aanvullende tabel kan worden geproduceerd waarin zij als bestanddeel van de toegevoegde waarde worden weergegeven; d) het begrip financiële activa is verruimd en omvat nu een breder scala aan contracten betreffende financiële derivaten; e) nieuwe regels voor de registratie van pensioenrechten. Er is een aanvullende tabel in de rekeningen ingevoerd, zodat ramingen voor alle verplichtingen van pensioenregelingen, al dan niet met fondsvorming, kunnen worden geregistreerd. Alle voor een omvattende analyse nodige informatie wordt verstrekt in deze tabel, waarin de verplichtingen en daaraan gerelateerde stromen voor alle particuliere en overheidspensioenregelingen, al dan niet met fondsvorming, en inclusief de pensioenregelingen van de sociale zekerheid, zijn weergegeven; f) de regels over verandering van eigendom van goederen zijn nu universeel van toepassing, hetgeen resulteert in veranderingen van de registratie van de transitohandel en van goederen die worden verzonden voor veredeling, zowel naar het buitenland als in de binnenlandse economie. Dit heeft tot gevolg dat goederen die voor verwerking naar het buitenland worden verzonden, netto worden geregistreerd, en niet langer bruto zoals in het vorige SNA en ESR. Deze verandering heeft aanzienlijke gevolgen voor de registratie van deze activiteiten in het aanbod- en gebruikssysteem; g) er worden meer richtsnoeren verstrekt betreffende financiële instellingen in het algemeen en entiteiten voor specifieke doeleinden (ESD's) in het bijzonder. De behandeling van in het buitenland gevestigde ESD's in handen van de overheid is gewijzigd om ervoor te zorgen dat de door de ESD's aangegane verplichtingen worden weergegeven in de overheidsrekeningen; h) de behandeling van betaalde superdividenden door vennootschappen in handen van de overheid is verduidelijkt – zij moeten als uitzonderlijke betalingen en onttrekkingen aan het eigen vermogen worden behandeld; i) de beginselen voor de behandeling van publiek-private partnerschappen zijn opgenomen en de behandeling van herstructureringsbureaus is uitgebreid; j) de transacties tussen overheid en vennootschappen in handen van de overheid, en met securitisatie-instrumenten, zijn verduidelijkt met het oog op een betere registratie van posten die de overheidsschuld significant kunnen beïnvloeden; k) de behandeling van leninggaranties is verduidelijkt, en er is een nieuwe behandeling geïntroduceerd voor gestandaardiseerde leninggaranties, zoals exportkredietgaranties en studentenleninggaranties. De nieuwe behandeling bestaat erin dat in de rekeningen een financieel actief en passief ten belope van de waarschijnlijke claim op de garanties moet worden opgenomen. 1.52 De wijzigingen in het ESR 2010 ten opzichte van het ESR 1995 blijven niet beperkt tot begripsmatige wijzigingen. Er zijn grote verschillen in reikwijdte, met nieuwe hoofdstukken over satellietrekeningen, overheidsrekeningen en buitenlandrekeningen. Voorts zijn ook de hoofdstukken over kwartaalrekeningen en regionale rekeningen aanzienlijk uitgebreid. GRONDBEGINSELEN VAN HET ESR ALS SYSTEEM 1.53 De hoofdkenmerken van het systeem zijn: a) statistische eenheden en hun indeling; b) stromen en standen; c) het rekeningenstelsel en de aggregaten; d) het input-outputsysteem. STATISTISCHE EENHEDEN EN HUN INDELING 1.54 Het systeem gebruikt twee soorten eenheden en twee overeenkomstige indelingen van de economie, die geheel van elkaar verschillen en elk voor bepaalde analytische doeleinden bestemd zijn. 1.55 Aan het eerste doel, namelijk de beschrijving van inkomens-, bestedings- en financiële stromen en balansen, wordt voldaan door institutionele eenheden op basis van hun hoofdfuncties, gedrag en doelstellingen tot sectoren samen te voegen. 1.56 Aan het tweede doel, namelijk de beschrijving van productieprocessen en het maken van input-outputanalysen, wordt voldaan door eenheden van economische activiteit op lokaal niveau (lokale EEA's) op basis van de aard van hun activiteit tot bedrijfstakken samen te voegen. Een activiteit wordt gekenmerkt door een input van producten, een productieproces en een output van producten. Institutionele eenheden en sectoren 1.57 Institutionele eenheden zijn economische eenheden die zelfstandig goederen en activa kunnen bezitten, verplichtingen kunnen aangaan en economische activiteiten en transacties met andere eenheden kunnen verrichten. Voor het ESR zijn de institutionele eenheden ingedeeld in vijf elkaar uitsluitende binnenlandse institutionele sectoren: a) niet-financiële vennootschappen; b) financiële instellingen; c) overheid; d) huishoudens; e) instellingen zonder winstoogmerk ten behoeve van huishoudens. De vijf sectoren vormen tezamen de totale binnenlandse economie. Iedere sector is onderverdeeld in subsectoren. Dankzij het systeem kan een volledig rekeningenstelsel (inclusief balansen) worden samengesteld voor iedere sector en subsector, alsmede voor de gehele economie. Niet-ingezeten eenheden kunnen betrekkingen aangaan met deze vijf binnenlandse sectoren; de interacties worden in dat geval weergegeven tussen de binnenlandse sectoren en een zesde sector: de sector buitenland. Eenheden van economische activiteit op lokaal niveau (lokale EEA's) en bedrijfstakken 1.58 Wanneer institutionele eenheden meer dan een activiteit verrichten, moeten zij worden opgesplitst op basis van de aard van de economische activiteit. Lokale EEA's maken deze presentatie mogelijk. Een lokale EEA omvat alle delen van een institutionele eenheid in haar hoedanigheid van producent die op een enkele locatie of op een paar dicht bijeen gelegen locaties zijn gevestigd en die een activiteit uitvoeren op vier-digitniveau (klasse) van de NACE Rev. 2. 1.59 Voor elke nevenactiviteit wordt een lokale EEA gecreëerd; indien voor een afzonderlijke beschrijving van een dergelijke activiteit de benodigde boekhouding ontbreekt, zal een lokale EEA meerdere nevenactiviteiten combineren. Alle lokale EEA's die dezelfde of soortgelijke activiteiten verrichten, vormen tezamen een bedrijfstak. Een institutionele eenheid omvat een of meer lokale EEA's; een lokale EEA behoort steeds tot slechts één institutionele eenheid. 1.60 Voor de analyse van het productieproces wordt gebruikgemaakt van een analytische productie-eenheid. Deze eenheid is alleen waarneembaar als een lokale EEA één soort product voortbrengt, zonder dat zij nevenactiviteiten verricht. Deze eenheid wordt homogene-productie-eenheid genoemd. Door deze eenheden samen te voegen, worden homogene branches verkregen. Ingezeten en niet-ingezeten eenheden; gehele economie en buitenland 1.61 De gehele economie bestaat uit de ingezeten eenheden. Een in een land ingezeten eenheid heeft een economisch hoofdbelangencentrum in het economisch gebied van dat land – d.w.z. zij verricht gedurende een periode van minimaal een jaar economische activiteiten in dat gebied. De eerder genoemde institutionele sectoren zijn groepen ingezeten institutionele eenheden. 1.62 Ingezeten eenheden kunnen transacties aangaan met niet-ingezeten eenheden (d.w.z. eenheden die ingezetene zijn van een andere economie). Gesproken wordt dan van transacties met het buitenland, die in de buitenlandrekening worden opgenomen. Het buitenland speelt dus een rol die overeenkomt met die van een institutionele sector; niet-ingezeten eenheden worden echter alleen geregistreerd voor zover zij betrokken zijn bij transacties met ingezeten institutionele eenheden. 1.63 Fictieve ingezeten eenheden, die in het systeem als institutionele eenheden worden beschouwd, zijn: a) delen van niet-ingezeten eenheden die een economisch hoofdbelangencentrum hebben in het economisch gebied van het land (dat wil gewoonlijk zeggen dat zij daar voor minimaal een jaar economische transacties uitvoeren); b) niet-ingezeten eenheden in hun hoedanigheid van eigenaar van grond of gebouwen in het economisch gebied van het land, maar alleen voor zover het transacties met betrekking tot deze grond en gebouwen betreft. STROMEN EN STANDEN 1.64 Er worden twee basissoorten informatie geregistreerd: stromen en standen. Stromen hebben betrekking op acties en gevolgen van gebeurtenissen die tijdens een bepaalde periode plaatsvinden, terwijl standen betrekking hebben op momentopnamen. Stromen 1.65 Stromen weerspiegelen het ontstaan, transformeren, ruilen, overdragen of teloorgaan van economische waarden. Zij hebben betrekking op veranderingen in de waarde van de activa of passiva van een institutionele eenheid. Er zijn twee soorten economische stromen: transacties en overige mutaties in activa. Transacties komen voor in alle rekeningen en tabellen waar ook stromen voorkomen, behalve in de rekening voor overige volumemutaties in activa en de rekening voor nominale waarderingsverschillen. Alleen in deze twee rekeningen worden overige mutaties in activa geregistreerd. Elementaire transacties en andere stromen worden naargelang hun aard ingedeeld in een betrekkelijk klein aantal soorten. Transacties 1.66 Een transactie is een economische stroom, d.w.z. een interactie met wederzijdse instemming tussen institutionele eenheden of een actie binnen een institutionele eenheid, waarvan het zinvol is deze als transactie te beschouwen, omdat de eenheid in twee verschillende hoedanigheden functioneert. Transacties worden in vier hoofdgroepen ingedeeld: a) transacties in producten: beschrijven de oorsprong (binnenlandse output of invoer) en het gebruik van producten (intermediair verbruik, consumptie, investeringen – waaronder het verbruik van vaste activa valt – of uitvoer); b) verdelingstransacties: beschrijven hoe de bij de productie gegenereerde toegevoegde waarde over arbeid, kapitaal en overheid wordt verdeeld, en hoe inkomen en vermogen worden herverdeeld (inkomsten- en vermogensbelasting en andere overdrachten); c) financiële transacties: beschrijven de mutaties van de financiële activa en passiva voor elk type financieel instrument. Dergelijke transacties komen niet alleen voor als tegenhanger van niet-financiële transacties, maar ook als zuiver financiële transacties met uitsluitend financiële instrumenten; d) overige transacties: saldo van aan- en verkopen van niet-geproduceerde niet-financiële activa. Kenmerken van transacties Interacties en interne transacties 1.67 De meeste transacties zijn interacties tussen twee of meer institutionele eenheden. In het systeem worden bepaalde acties binnen een institutionele eenheid echter ook als transactie geregistreerd. Met de registratie van deze interne transacties wordt beoogd een analytisch bruikbaarder beeld van output, finaal gebruik en kosten te geven. 1.68 Het verbruik van vaste activa, in het systeem geregistreerd als kosten, is een interne transactie. De meeste andere interne transacties zijn transacties in producten, die worden geregistreerd wanneer een institutionele eenheid die zowel producent als consument is, een deel van haar output zelf verbruikt. Dit is vaak het geval bij huishoudens en de overheid. 1.69 Alle output van een institutionele eenheid voor eigen finaal gebruik moet worden geregistreerd. Output die voor eigen intermediair verbruik bestemd is, mag daarentegen alleen worden geregistreerd wanneer de productie en het intermediair verbruik in verschillende lokale EEA's van deze institutionele eenheid plaatsvinden. Output van een lokale EEA voor eigen intermediair verbruik mag niet worden geregistreerd. Monetaire en niet-monetaire transacties 1.70 Transacties zijn monetaire transacties wanneer de betrokken eenheden geld betalen of ontvangen, dan wel in geld uitgedrukte verplichtingen aangaan of activa verwerven. Transacties die geen overdracht van contant geld noch in geld luidende activa of verplichtingen behelzen, zijn niet-monetaire transacties. Interne transacties zijn niet-monetair. Niet-monetaire transacties tussen twee of meer institutionele eenheden komen voor bij de transacties in producten (ruil), verdelingstransacties (lonen, overdrachten in natura enz.) en overige transacties (ruil van niet-geproduceerde, niet-financiële activa). Het systeem registreert alle transacties in monetaire termen. De waarde van niet-monetaire transacties moet derhalve indirect worden gemeten of anderszins worden geraamd. Transacties met en zonder tegenprestatie 1.71 Er zijn twee soorten transacties waarbij meer dan een eenheid betrokken is. Het kan gaan om "iets voor iets"-transacties, d.w.z. bilaterale transacties, of om "iets voor niets"-transacties, d.w.z. unilaterale transacties. Bij bilaterale transacties worden goederen, diensten of activa tussen institutionele eenheden uitgewisseld in ruil voor een tegenprestatie, bijvoorbeeld geld. Unilaterale transacties zijn betalingen in geld of in natura van een institutionele eenheid aan een andere zonder tegenprestatie. Bilaterale transacties komen voor in alle vier groepen transacties, terwijl unilaterale transacties voornamelijk verdelingstransacties zijn, bijvoorbeeld belastingen, uitkeringen sociale voorziening of giften. Deze unilaterale transacties worden overdrachten genoemd. Herordende transacties 1.72 Transacties worden op dezelfde wijze geregistreerd als zij zich aan de betrokken institutionele eenheden voordoen. Sommige transacties worden echter herordend om de onderliggende economische relaties beter te doen uitkomen. Dit kan op drie manieren: omleiding, splitsing en vaststelling van de principaal van een transactie. Omleiding 1.73 Een transactie die voor de betrokken eenheden rechtstreeks plaatsvindt tussen de eenheden A en C, kan in de rekeningen worden geregistreerd alsof deze indirect, via een derde eenheid B, plaatsvindt. De enkelvoudige transactie tussen A en C wordt dan geregistreerd in twee transacties: een tussen A en B, en een tussen B en C. In dit geval wordt de transactie omgeleid. 1.74 Een voorbeeld van omleiding is de wijze waarop sociale premies t.l.v. werkgevers, die door dezen rechtstreeks aan socialeverzekeringsfondsen worden afgedragen, in de rekeningen worden geregistreerd. Dergelijke betalingen worden als twee transacties geregistreerd: werkgevers betalen de sociale premies aan hun werknemers, en de werknemers betalen deze aan de socialeverzekeringsfondsen. Zoals dit voor alle vormen van omleiding geldt, is deze registratiewijze bedoeld om de economische realiteit achter de transactie aan het licht te brengen; in dit geval wordt getoond dat de door werkgevers afgedragen sociale premies worden betaald ten bate van hun werknemers. 1.75 Een andere vorm van omleiding betreft de registratie van transacties tussen twee of meer institutionele eenheden, hoewel er volgens de betrokken partijen in het geheel geen transactie heeft plaatsgevonden. Een voorbeeld is de behandeling van inkomen uit vermogen dat wordt verdiend op bepaalde verzekeringsfondsen, en dat door de verzekeringsmaatschappijen wordt ingehouden. Het systeem registreert dit inkomen uit vermogen alsof het door verzekeringsmaatschappijen is betaald aan de polishouders, die vervolgens hetzelfde bedrag als aanvullende premie terugbetalen aan de verzekeringsmaatschappijen. Splitsing 1.76 Wanneer een in de ogen van de betrokken partijen enkelvoudige transactie wordt geregistreerd als twee of meer verschillend ingedeelde transacties, is er sprake van splitsing. Splitsing van transacties impliceert niet dat een derde partij bij de transacties betrokken is. 1.77 De betaling van schadeverzekeringspremies is een typisch voorbeeld van een gesplitste transactie. Polishouders en verzekeraars zullen dergelijke betalingen als een enkele transactie beschouwen, maar in het systeem worden deze in twee geheel verschillende transacties gesplitst: betalingen voor verleende schadeverzekerings­diensten, en nettoschadeverzekeringspremies. Een ander voorbeeld van splitsing is de registratie van de verkoop van een product als de verkoop van het product en de verkoop van een handelsmarge. Vaststelling van de principaal van een transactie 1.78 Wanneer een eenheid een transactie verricht ten behoeve van een andere eenheid (de principaal) en door die eenheid wordt gefinancierd, wordt de transactie uitsluitend in de rekeningen van de principaal geregistreerd. Men moet bij de toepassing van dit beginsel niet te ver gaan en bijvoorbeeld niet proberen op grond van bepaalde veronderstellingen belastingen of subsidies toe te rekenen aan de uiteindelijke betalers of begunstigden. Wanneer bijvoorbeeld een overheidseenheid belastingen int namens een andere overheidseenheid, wordt een belasting toegerekend aan de overheidseenheid die: a) bevoegd is de belasting op te leggen (hetzij als principaal, hetzij via de gedelegeerde bevoegdheid van de principaal); en b) in laatste instantie beslist over de vaststelling van het belastingtarief en van uiteenlopende tarieven. Grensgevallen 1.79 De definitie van een transactie gaat ervan uit dat een interactie tussen institutionele eenheden met wederzijdse instemming plaatsvindt. Dit impliceert dat de institutionele eenheden er kennis van hadden en er toestemming voor gaven. De betaling van belastingen, schadevergoedingen en boetes geschiedt met wederzijdse instemming in die zin dat de betaler een aan de wet van het land onderworpen burger is. Niet-gecompenseerde confiscaties worden echter niet als transactie beschouwd, ook al zijn zij wettelijk voorgeschreven. Illegale economische activiteiten moeten als transactie worden beschouwd als alle betrokken eenheden met wederzijdse instemming aan de activiteiten deelnemen. Koop, verkoop of ruil van verboden verdovende middelen of van gestolen goederen zijn derhalve transacties, maar diefstal is dat niet. Overige mutaties in activa 1.80 Onder de overige mutaties in activa vallen mutaties die niet het gevolg zijn van transacties. Het betreft: a) overige volumemutaties in activa en passiva; of b) waarderingsverschillen. Overige volumemutaties in activa en passiva 1.81 Deze worden verdeeld in drie hoofdcategorieën: a) normaal ontstaan en verlies van activa, anders dan via transacties; b) mutaties in activa en passiva door uitzonderlijke, onverwachte gebeurtenissen die niet van economische aard zijn; c) wijzigingen in classificatie en structuur. 1.82 Voorbeelden van mutaties die vallen onder categorie a), normaal ontstaan en verlies van activa, zijn de ontdekking of uitputting van minerale reserves en de natuurlijke aanwas van niet in cultuur gebrachte biologische hulpbronnen. Voorbeelden voor categorie b), mutaties door uitzonderlijke, onverwachte gebeurtenissen, zijn verliezen van activa door natuurrampen, oorlog of ernstige misdrijven. Eenzijdige kwijtschelding van schulden en niet-gecompenseerde confiscaties behoren eveneens tot deze categorie. Een voorbeeld voor categorie c), wijzigingen in classificatie en structuur, is de herclassificatie van een institutionele eenheid in een andere sector. Waarderingsverschillen 1.83 Waarderingsverschillen doen zich voor bij veranderingen van de prijzen van activa. Zij komen voor bij alle soorten financiële en niet-financiële activa, en bij passiva. Voor de bezitters van activa en passiva ontstaan waarderingsverschillen uitsluitend als gevolg van het enige tijd in bezit hebben van activa of passiva, zonder dat zij deze transformeren. 1.84 Waarderingsverschillen die worden gemeten aan de hand van de geldende marktprijzen, worden nominale waarderingsverschillen genoemd. Deze kunnen worden onderverdeeld in neutrale waarderingsverschillen, die veranderingen in het algemene prijsniveau weerspiegelen, en reële waarderingsverschillen, die veranderingen in de prijzen van de activa bovenop de algemene prijsverandering weergeven. Standen 1.85 Standen zijn de activa en passiva die op een bepaald moment in het bezit van een eenheid zijn. Standen worden geregistreerd aan het begin en aan het einde van elke verslagperiode. Rekeningen die standen registreren, worden balansen genoemd. 1.86 Er worden ook standen geregistreerd voor de bevolking en de werkzame personen. Deze worden echter geregistreerd als gemiddelde voor de verslagperiode. Standen worden geregistreerd voor alle activa die binnen het kader van het systeem vallen, d.w.z. voor financiële activa en passiva en voor niet-financiële activa, zowel geproduceerde als niet-geproduceerde. Wel worden alleen activa in aanmerking genomen die voor een economische activiteit worden gebruikt en waarover eigendomsrechten kunnen worden uitgeoefend. 1.87 Er worden dus geen standen geregistreerd van activa als menselijk kapitaal en van natuurlijke hulpbronnen die geen eigenaar hebben. Het systeem omvat, binnen zijn grenzen, alle stromen en standen. Alle balansmutaties kunnen daarom volledig worden verklaard aan de hand van de geregistreerde stromen. HET REKENINGENSTELSEL EN DE AGGREGATEN Registratieregels 1.88 Een rekening registreert veranderingen in waarde die voor een eenheid of sector ontstaan naargelang de aard van de economische stromen die in de rekening worden weergegeven. Een rekening is een tabel met twee kolommen. De lopende rekeningen zijn de rekeningen waarin de productie, de inkomensvorming en ‑bestemming, de inkomensverdeling en ‑herverdeling en de inkomensbesteding worden weergegeven. De accumulatierekeningen zijn de kapitaalrekening, de financiële rekeningen en de rekening voor overige volumemutaties. Terminologie voor beide zijden van de rekeningen 1.89 In het systeem staan de "middelen" aan de rechterzijde van de lopende rekeningen, waar transacties worden opgenomen die de economische waarde van een eenheid of sector verhogen. Aan de linkerzijde van de rekeningen staan de "bestedingen" – transacties die de economische waarde verminderen. Aan de rechterzijde van de accumulatierekeningen staan de "mutaties in passiva en vermogenssaldo", en aan de linkerzijde de "mutaties in activa". Balansen worden gepresenteerd met de "passiva en vermogenssaldo" (het vermogenssaldo is het verschil tussen activa en passiva) aan de rechterzijde en de "activa" aan de linkerzijde. Vergelijking van twee opeenvolgende balansen resulteert in de mutaties in passiva en vermogenssaldo en de mutaties in activa. 1.90 In het ESR wordt een onderscheid gemaakt tussen juridische eigendom en economische eigendom. Het criterium voor de registratie van de overdracht van goederen van een eenheid aan een andere is dat de economische eigendom overgaat van de ene op de andere. De juridische eigenaar is de eenheid die volgens de wet recht heeft op de voordelen van het bezit. Een juridische eigenaar kan echter met een andere eenheid overeenkomen dat laatstgenoemde de risico's en de voordelen van het gebruik van de goederen bij de productie aanvaardt in ruil voor een overeengekomen vergoeding. Bij deze overeenkomst gaat het om financiële lease, waarbij de betalingen alleen betrekking hebben op de beschikbaarstelling van het actief door de verstrekker aan de lener. Wanneer bijvoorbeeld een bank de juridische eigenaar van een vliegtuig is, maar met een luchtvaartmaatschappij een financiëlelease­overeenkomst voor de exploitatie van het vliegtuig sluit, wordt de luchtvaartmaatschappij als eigenaar van het vliegtuig beschouwd voor zover het transacties in de rekeningen betreft. Op het moment dat de luchtvaartmaatschappij als koper van het vliegtuig wordt opgevoerd, wordt een lening van de bank aan de luchtvaartmaatschappij toegerekend voor de bedragen die in de toekomst voor het gebruik van het vliegtuig verschuldigd zijn. Dubbele registratie/viervoudige registratie 1.91 Voor een bepaalde eenheid of sector zijn de nationale rekeningen gebaseerd op het beginsel van dubbele registratie. Iedere transactie moet tweemaal worden opgenomen, eenmaal bij de middelen (of de mutaties in passiva) en eenmaal bij de bestedingen (of de mutaties in activa). Het totaal van de transacties die als middelen of als mutatie in passiva worden geregistreerd, moet gelijk zijn aan het totaal van de transacties die als bestedingen of als mutaties in activa worden geregistreerd, zodat de consistentie binnen het rekeningenstelsel op dit punt gemakkelijk gecontroleerd kan worden. 1.92 De nationale rekeningen moeten – voor alle eenheden en sectoren – gebaseerd zijn op het beginsel van viervoudige registratie, omdat bij de meeste transacties twee institutionele eenheden betrokken zijn. Elke transactie moet tweemaal worden geregistreerd bij beide betrokken eenheden. Zo wordt een sociale uitkering in geld, betaald door een overheidseenheid aan een huishouden, in de rekeningen van de overheid als een besteding onder overdrachten en als een onttrekking van activa onder chartaal geld en deposito's geregistreerd; in de rekeningen van de sector huishoudens wordt zij geregistreerd als middel onder overdrachten en als verwerving van activa onder chartaal geld en deposito's. 1.93 Transacties binnen eenzelfde eenheid (zoals de consumptie van eigen output) vereisen slechts twee boekingen, waarvan de waarde moet worden geraamd. Waardering 1.94 Met uitzondering van enkele variabelen betreffende bevolking en arbeid geeft het systeem alle stromen en standen in monetaire waarden weer. Stromen en standen moeten worden gemeten naar hun ruilwaarde, d.w.z. de waarde waartegen stromen en standen feitelijk zijn of kunnen worden ingewisseld voor geld. Waardebepaling vindt in het ESR derhalve plaats op basis van marktprijzen. 1.95 Bij monetaire transacties en activa en passiva in geld zijn de gezochte waarden direct beschikbaar. In de meeste andere gevallen is de beste waarderingsmethode de methode die gebaseerd is op marktprijzen voor vergelijkbare goederen, diensten of activa. Deze methode wordt bijvoorbeeld gebruikt bij ruilhandel en bij de productie van woondiensten door bewoners van een eigen huis. Indien er geen marktprijzen voor vergelijkbare producten beschikbaar zijn, bijvoorbeeld in geval van door de overheid geproduceerde niet-marktdiensten, vindt de waardering plaats door de productiekosten op te tellen. Als er geen marktprijs is waarop de waardering kan worden gebaseerd en de kosten niet beschikbaar zijn, kunnen stromen en standen worden gewaardeerd tegen de contante waarde van verwachte opbrengsten in de toekomst. Laatstgenoemde methode mag alleen als laatste hulpmiddel worden toegepast. 1.96 Standen worden gewaardeerd tegen de geldende prijzen op het moment waarop de balans betrekking heeft, niet die op het moment van productie of aankoop van de goederen of activa waarop de stand betrekking heeft. Het is noodzakelijk standen te waarderen tegen hun geraamde gedeprecieerde aankoopwaarde of productiekosten in lopende prijzen. Bijzondere waarderingsmethoden voor producten 1.97 Vanwege de vervoerkosten, de handelsmarges en het saldo van productgebonden belastingen en subsidies geven de producent en de gebruiker gewoonlijk een verschillende waarde aan een bepaald product. Teneinde zo dicht mogelijk aan te sluiten bij de perceptie van de betrokken partijen, registreert het systeem alle bestedingen tegen aankoopprijzen, d.w.z. inclusief vervoerkosten, handelsmarges en het saldo van productgebonden belastingen en subsidies, terwijl de output wordt geregistreerd tegen basisprijzen, waarbij deze elementen buiten beschouwing blijven. 1.98 In- en uitvoer van producten moeten worden geregistreerd tegen de waarde aan de grens. Alle invoer en uitvoer wordt gewaardeerd aan de grens van het land van uitvoer of "free on board" (fob). Door buitenlandse ondernemingen verleende vervoer- en verzekeringsdiensten voor het traject tussen de grens van het land van uitvoer en het land van invoer zijn niet begrepen in de waarde van de goederen, maar worden als diensten geregistreerd. Aangezien het soms niet mogelijk is fob-waarden te verkrijgen voor gedetailleerde productindelingen, geven de tabellen met uitvoerige gegevens over de buitenlandse handel de invoer tegen de prijs af grens land van invoer (cif-waarde). Alle vervoer- en verzekeringsdiensten tot aan de grens van het land van invoer zijn dan begrepen in de waarde van de ingevoerde goederen. Wanneer het hierbij gaat om door binnenlandse ondernemingen verleende diensten, wordt in de presentatie een cif/fob-correctie aangebracht. Waardering in constante prijzen 1.99 Een waardering in constante prijzen betekent dat de stromen en standen in een bepaalde verslagperiode worden gewaardeerd tegen de prijzen van een voorgaande periode, om zo veranderingen in de waarde van stromen en standen in de loop der tijd te ontleden in prijsveranderingen en volumeveranderingen. Bij de beschrijving van stromen en standen in constante prijzen wordt de term volume gebruikt. 1.100 Veel stromen en standen, zoals inkomen, hebben zelf geen prijs- en volumecomponent. De koopkracht van dergelijke variabelen kan echter worden verkregen door de lopende waarde te defleren aan de hand van een geschikt prijsindexcijfer, bijvoorbeeld dat van de nationale finale bestedingen exclusief veranderingen in voorraden. Bij de beschrijving van gedefleerde stromen en standen wordt de term reëel gebruikt. Een voorbeeld is het reëel beschikbaar inkomen. Moment van registratie 1.101 Stromen moeten op transactiebasis worden geregistreerd, d.w.z. op het moment dat de economische waarde tot stand komt, wordt gewijzigd of verloren gaat, dan wel op het moment dat aanspraken en verplichtingen tot stand komen, worden gewijzigd of worden geannuleerd. 1.102 De output van goederen en diensten wordt geregistreerd op het moment van productie en niet wanneer een koper ervoor betaalt. De verkoop van een actief wordt geregistreerd op het moment dat het bezit overgaat en niet wanneer betaling plaatsvindt. Rente wordt geregistreerd in de verslagperiode waarin deze gevormd wordt, ongeacht of de rente in die periode wordt uitbetaald. Alle monetaire en niet-monetaire stromen en zowel interne transacties als transacties tussen verschillende eenheden worden op transactiebasis geregistreerd. 1.103 Het kan nodig zijn deze aanpak te versoepelen voor belastingen en andere stromen betreffende de overheid, die in de overheidsrekeningen vaak op kasbasis worden geregistreerd. Het kan moeilijk zijn deze stromen op kasbasis exact om te zetten in stromen op transactiebasis, en daarom mag een benaderende methode worden toegepast. 1.104 Bij wijze van uitzondering op de algemene regels voor de registratie van aan de overheid verschuldigde belastingen en sociale premies kunnen deze worden geregistreerd zonder het gedeelte dat waarschijnlijk niet zal worden geïnd; indien dit gedeelte wel is inbegrepen, wordt dit in dezelfde verslagperiode geneutraliseerd door een kapitaaloverdracht van de overheid naar de desbetreffende sectoren. 1.105 Stromen dienen voor alle betrokken institutionele eenheden en in alle rekeningen op hetzelfde moment te worden geregistreerd. Institutionele eenheden passen niet altijd dezelfde registratieregels toe. En ook al doen zij dit wel, dan kunnen er in de praktijk nog verschillen optreden in de feitelijke registratie, bijvoorbeeld door vertragingen in de communicatie. Daarom kunnen transacties op verschillende tijdstippen door de betrokkenen worden geregistreerd. Voor dergelijke discrepanties moeten correcties worden aangebracht. Consolidatie en saldering Consolidatie 1.106 Consolidatie is de eliminatie, zowel bij de middelen als bij de bestedingen, van transacties tussen eenheden die worden samengevoegd, alsmede de eliminatie van onderlinge vorderingen en verplichtingen. Dit komt vaak voor wanneer de rekeningen van subsectoren van de overheid worden gecombineerd. 1.107 In het geval van subsectoren of sectoren worden in beginsel geen stromen en standen tussen de hiervan deel uitmakende eenheden geconsolideerd. 1.108 Er kunnen wel geconsolideerde rekeningen worden opgesteld voor aanvullende tabellen en analysen. Informatie over de transacties van deze (sub)sectoren met andere sectoren en de daarbij aansluitende "externe" financiële positie kan relevanter zijn dan brutocijfers. 1.109 Bovendien geven de rekeningen en tabellen betreffende de crediteur/debiteurrelatie een gedetailleerd beeld van de financiering van de economie en bieden zij een goed inzicht in de kanalen waarlangs de financieringsoverschotten zich bewegen van uiteindelijke geldverschaffers naar uiteindelijke geldnemers. Saldering 1.110 Individuele eenheden of sectoren kunnen dezelfde soort transactie zowel aan de bestedingen- als aan de middelenzijde hebben (bv. zij betalen en ontvangen rente); ook kunnen zij hetzelfde soort financieel instrument als actief en als passief hebben. In het ESR is gekozen voor brutoregistratie, afgezien van het niveau van saldering dat inherent is aan de classificaties zelf. 1.111 Saldering is per definitie begrepen in diverse transactiecategorieën, met als bekendste voorbeeld de "veranderingen in voorraden" waarbij het analytisch relevante aspect van de totale investeringen beter uitkomt dan bij het dagelijks noteren van toevoegingen en onttrekkingen. In de financiële rekening en in de rekening voor overige mutaties in activa wordt de toename van activa en passiva, op een paar uitzonderingen na, netto geregistreerd, zodat een beeld wordt verkregen van het eindresultaat van deze stromen aan het einde van de verslagperiode. Rekeningen, saldi en aggregaten 1.112 Voor eenheden of groepen eenheden worden in diverse rekeningen transacties geregistreerd die verband houden met een aspect van de economie (bv. productie). Voor de productierekening zullen de transacties geen evenwicht tussen bestedingen en middelen te zien geven wanneer geen saldopost is ingevoerd. Zo moet ook een saldopost (vermogenssaldo) worden ingevoerd tussen het totaal aan activa en het totaal aan passiva van een institutionele eenheid of sector. Saldi zijn op zichzelf belangrijk bij het meten van economische prestaties. Indien zij voor de gehele economie worden bijeengeteld, zijn zij relevante aggregaten. Het rekeningenstelsel 1.113 Het systeem is opgebouwd uit een reeks onderling verbonden rekeningen. Een volledig rekeningenstelsel voor de institutionele eenheden en sectoren bestaat uit lopende rekeningen, accumulatierekeningen en balansen. 1.114 De lopende rekeningen behandelen de productie, de inkomensvorming, de inkomensverdeling en ‑herverdeling, en de besteding van dit inkomen in de vorm van consumptie. Accumulatierekeningen hebben betrekking op de mutaties in activa en passiva en in het vermogenssaldo (het verschil tussen de activa en passiva van een institutionele eenheid of groep eenheden). Balansen geven de stand van activa en passiva en het vermogenssaldo weer. 1.115 Het rekeningenstelsel voor lokale EEA's en bedrijfstakken is beperkt tot de eerste lopende rekeningen: productierekening en inkomensvormingsrekening, waarvan het exploitatieoverschot het saldo is. Goederen- en dienstenrekening 1.116 De goederen- en dienstenrekening geeft, voor de gehele economie of voor productgroepen, een beeld van de totale middelen (output en invoer) en bestedingen van goederen en diensten (intermediair verbruik, consumptie, veranderingen in voorraden, investeringen in vaste activa (bruto), saldo aan- en verkopen van kostbaarheden en uitvoer). Deze rekening is geen rekening in dezelfde zin als de andere rekeningen in het stelsel en levert geen saldo op dat wordt overgebracht naar de volgende rekening in het stelsel. Het is veeleer de presentatie in tabelvorm van een boekhoudkundige identiteit, namelijk dat voor alle producten en productgroepen in de economie het aanbod gelijk is aan de vraag. Buitenlandrekening 1.117 De buitenlandrekening betreft de transacties tussen ingezeten en niet-ingezeten institutionele eenheden en de hiermee verband houdende standen aan activa en passiva. Aangezien het buitenland in de rekeningenstructuur een soortgelijke rol speelt als een institutionele sector, wordt de buitenlandrekening opgesteld vanuit het oogpunt van het buitenland. Middelen voor het buitenland zijn bestedingen voor de gehele economie en omgekeerd. Indien een saldo positief is, betekent dit een overschot voor het buitenland en een tekort voor het betrokken land, en vice versa. De buitenlandrekening verschilt van de andere sectorrekeningen doordat zij niet alle boekhoudkundige transacties in het buitenland weergeeft, maar alleen die waarbij een van de betrokkenen deel uitmaakt van de binnenlandse economie die wordt gemeten. Saldi 1.118 Een saldo wordt verkregen door van de totale waarde van de posten aan de ene zijde van een rekening de totale waarde van de posten aan de andere zijde af te trekken. Saldi bevatten veel informatie: enkele van de belangrijkste posten in de rekeningen zijn saldi, zoals de volgende voorbeelden aantonen: toegevoegde waarde, exploitatieoverschot, beschikbaar inkomen, besparingen en vorderingenoverschot (+) c.q. –tekort (-). Hieronder is het rekeningenstelsel in de vorm van een stroomschema weergegeven – elk saldo is vet aangegeven. Schema van het rekeningenstelsel 1.119 De eerste rekening in het stelsel is de productierekening, waarin de output en de input van het productieproces worden geregistreerd, met de toegevoegde waarde als saldo. 1.120 De toegevoegde waarde wordt overgebracht naar de volgende rekening, de inkomensvormingsrekening. In deze rekening worden de beloning van werknemers in het productieproces en de uit hoofde van de productie aan de overheid verschuldigde belastingen geregistreerd, zodat voor elke sector het exploitatieoverschot (of het gemengde inkomen van de zelfstandigen in de sector huishoudens) als saldo kan worden afgeleid. Deze stap is noodzakelijk om de toegevoegde waarde, die in de producerende sector als exploitatieoverschot of gemengd inkomen wordt overgehouden, te kunnen meten. 1.121 Daarna wordt de toegevoegde waarde, verdeeld over beloning van werknemers, belastingen en exploitatieoverschot/gemengd inkomen, overgebracht naar de rekening voor bestemming van primaire inkomens. Door deze uitsplitsing kan elk factorinkomen worden toegerekend aan de ontvangende sector, in tegenstelling tot de producerende sector. Zo wordt de beloning van werknemers verdeeld over de sector huishoudens en de sector buitenland, terwijl het exploitatieoverschot blijft in de sector vennootschappen waar het werd gegenereerd. In deze rekening worden ook de inkomensstromen uit vermogen naar en uit de sector geregistreerd, zodat het saldo wordt gevormd door het saldo primaire inkomens die naar de sector stromen. 1.122 In de volgende rekening wordt de herverdeling van deze inkomens door overdrachten geregistreerd – de secundaire inkomensverdelingsrekening. De belangrijkste herverdelingsinstrumenten zijn de belastingen en de sociale uitkeringen die door de sector huishoudens worden betaald resp. ontvangen. Het saldo is het beschikbaar inkomen. 1.123 De volgende stap in de hoofdas van het rekeningenstelsel is de rekening voor besteding van het beschikbaar inkomen; dit is een voor de sector huishoudens relevante rekening omdat hierin de finale bestedingen van huishoudens worden geregistreerd, met als saldo de besparingen van huishoudens. 1.124 Tegelijkertijd wordt een parallelle rekening gecreëerd, de tertiaire inkomensverdelingsrekening. Deze rekening is specifiek bedoeld om de sociale overdrachten in natura als toegerekende overdracht van de overheid aan de sector huishoudens weer te geven, zodat het inkomen van huishoudens kan stijgen met de waarde van de door de overheid verstrekte individuele diensten. In de volgende rekening, de rekening voor besteding van het alternatief beschikbaar inkomen, wordt de besteding van het beschikbaar inkomen door huishoudens met hetzelfde bedrag verhoogd, alsof de sector huishoudens de door de overheid verstrekte individuele diensten had gekocht. Deze twee toerekeningen compenseren elkaar, zodat het saldo wordt gevormd door de besparingen, die identiek zijn aan de besparingen in de hoofdas van het rekeningenstelsel. 1.125 De besparingen worden overgebracht naar de kapitaalrekening, waar zij worden gebruikt om investeringen te financieren, waardoor kapitaaloverdrachten naar en uit de sectoren mogelijk worden. Onderbesteding of overbesteding bij de verwerving van reële activa resulteert in het saldo vorderingenoverschot (+) c.q. –tekort (-). Het vorderingenoverschot is een overschot dat is uitgeleend, en het vorderingentekort is de financiering van een tekort. 1.126 Ten slotte zijn er de financiële rekeningen, waarin de verstrekte en de opgenomen gelden voor elke sector in detail worden weergegeven zodat als saldo het vorderingenoverschot (+) c.q. –tekort (-) wordt verkregen. Dit moet precies overeenstemmen met het saldo vorderingenoverschot (+) c.q. ‑tekort (-) van de kapitaalrekening; eventuele verschillen moeten verschillen in meting zijn tussen de reële en de financiële registratie van economische activiteit. 1.127 In de onderste rij van het schema is de rekening links de beginbalans, waarin de stand van alle activa en passiva, zowel reële als financiële, aan het begin van een bepaalde periode wordt weergegeven. Het vermogen van een economie wordt gemeten aan de hand van het vermogenssaldo – activa minus passiva – dat onderaan in de balans staat. 1.128 Rechts van de beginbalansen worden de verschillende mutaties in activa en passiva geregistreerd die zich in de verslagperiode voordoen. De kapitaalrekening en de financiële rekeningen geven de mutaties als gevolg van respectievelijk transacties in reële activa en financiële activa en passiva weer. Als andere effecten geen rol zouden spelen, kan onmiddellijk de eindpositie worden berekend door optelling van de mutaties bij de beginpositie. 1.129 Maar er kunnen zich veranderingen voordoen buiten de economische kringloop van productie en consumptie, en die veranderingen zullen van invloed zijn op de waarden van activa en passiva aan het einde van de periode. Onder die veranderingen vallen onder meer volumemutaties in activa – reële mutaties in vaste activa die worden teweeggebracht door gebeurtenissen die geen deel uitmaken van de economie. Een voorbeeld daarvan is een verlies als gevolg van een natuurramp – een zware aardbeving waarbij een significant deel van de activa wordt vernietigd zonder dat dit het gevolg is van een economische transactie in de vorm van ruil of overdracht. Dit verlies moet in de rekening voor overige volumemutaties worden geregistreerd als verklaring voor de lagere stand van de activa dan louter op basis van economische activiteiten te verwachten is. Een tweede manier waarop activa (en passiva) in waarde kunnen veranderen zonder dat dit het gevolg is van een economische transactie, is door een verandering in prijs die leidt tot waarderingsverschillen in de stand van de activa. Deze verandering wordt in de rekening voor nominale waarderingsverschillen geregistreerd. Door rekening te houden met deze twee extra effecten op de waarden van de stand van activa en passiva kunnen de waarden van de eindbalans worden geraamd als de beginpositie gecorrigeerd voor de mutaties in de stroomrekeningen in de onderste rij van het schema. Aggregaten 1.130 Aggregaten zijn samengestelde waarden die de resultaten van de activiteit van de gehele economie meten: output, toegevoegde waarde, beschikbaar inkomen, consumptie, besparingen, investeringen enz. Hoewel de berekening van de aggregaten niet het enige doel van het ESR is, zijn zij belangrijk als beknopte indicatoren voor macro-economisch onderzoek en vergelijkingen in tijd en ruimte. 1.131 Er worden twee soorten aggregaten onderscheiden: a) aggregaten die rechtstreeks betrekking hebben op transacties in het systeem, zoals de output van goederen en diensten, de consumptie, de bruto-investeringen in vaste activa, de beloning van werknemers enz.; b) aggregaten die saldi van een rekening zijn, zoals het bruto binnenlands product (bbp) tegen marktprijzen, het exploitatieoverschot van de gehele economie, het bruto nationaal inkomen (bni), het nationaal beschikbaar inkomen, de besparingen, het saldo lopende transacties van het buitenland en het vermogenssaldo van de gehele economie (nationaal vermogen). 1.132 Er zijn belangrijke toepassingen voor de uit de nationale rekeningen afgeleide waarden per hoofd van de bevolking. Voor grote aggregaten als het bbp, het nationaal inkomen of de consumptie van huishoudens, is de meest gebruikelijke noemer de totale (ingezeten) bevolking. Bij de opsplitsing van de rekeningen of van een deel van de rekeningen van de sector huishoudens in rekeningen voor subsectoren worden gegevens over het aantal huishoudens en het aantal personen in iedere subsector gebruikt. Bbp: een aggregaat van cruciaal belang 1.133 Het bruto binnenlands product (bbp) is een van de belangrijkste aggregaten van het ESR. Het is een maatstaf voor de totale economische activiteit in een economisch gebied die leidt tot een output waarmee aan de finale behoeften van de economie wordt voldaan. Er zijn drie methoden om het bbp tegen marktprijzen te meten: 1) op basis van de productie, als de som van de waarden die worden toegevoegd door alle activiteiten waarbij goederen en diensten worden geproduceerd, plus productgebonden belastingen min productgebonden subsidies; 2) op basis van de bestedingen, als het totaal van alle finale bestedingen – hetzij voor het verbruik van de finale output van de economie, hetzij om het vermogen te vermeerderen –, plus de uitvoer min de invoer van goederen en diensten; 3) op basis van het inkomen, als het totaal van alle inkomens die zijn verdiend bij het produceren van goederen en diensten, plus productgebonden belastingen min productgebonden subsidies. 1.134 Deze drie methoden voor het meten van het bbp laten ook zien dat de componenten van het bbp vanuit verschillende oogpunten kunnen worden bekeken. De toegevoegde waarde kan worden uitgesplitst naar institutionele sector en naar soort activiteit of bedrijfstak die aan het totaal bijdraagt, bv. landbouw, industrie, bouwnijverheid, diensten, enz. De finale bestedingen kunnen worden uitgesplitst naar soort: bestedingen door huishoudens, finale bestedingen door IZW's t.b.v. huishoudens, finale bestedingen door de overheid, veranderingen in voorraden, investeringen in vaste activa en uitvoer minus invoer. Het totaal van de verdiende inkomens kan worden uitgesplitst naar soort inkomen – beloning van werknemers en exploitatieoverschot. 1.135 Om de beste raming van het bbp te verkrijgen, worden de elementen van deze drie methoden opgenomen in een aanbod- en gebruikssysteem. Op die manier kunnen de ramingen van de toegevoegde waarde en het inkomen naar bedrijfstak met elkaar in overeenstemming worden gebracht en kunnen de vraag naar en het aanbod van producten met elkaar in evenwicht worden gebracht. Met deze geïntegreerde aanpak wordt gezorgd voor consistentie tussen de componenten van het bbp en voor een betere raming van het bbp dan met slechts een van de drie methoden. Door het bbp te verminderen met het verbruik van vaste activa, wordt het netto binnenlands product (nbp) tegen marktprijzen verkregen. HET INPUT-OUTPUTSYSTEEM 1.136 Het input-outputsysteem combineert componenten van de bruto toegevoegde waarde, de input en output van de bedrijfstakken, de vraag naar en het aanbod van producten, en de samenstelling van bestedingen en middelen voor de verschillende institutionele sectoren van de economie. In dit systeem wordt de economie uitgesplitst en worden voor alle goederen en diensten de transacties tussen bedrijfstakken en consumenten gedurende een bepaalde periode (bijvoorbeeld een kwartaal of een jaar) weergegeven. De informatie kan op twee manieren worden gepresenteerd: · aanbod- en gebruikstabellen, en · symmetrische input-outputtabellen. Aanbod- en gebruikstabellen 1.137 De aanbod- en gebruikstabellen geven een beeld van de hele economie per bedrijfstak (bv. de auto-industrie) en per product (bv. sportartikelen). De tabellen leggen verbanden tussen componenten van de bruto toegevoegde waarde, de input en output van de bedrijfstakken en de vraag naar en het aanbod van producten. De aanbod- en gebruikstabellen koppelen verschillende institutionele sectoren van de economie (bv. vennootschappen in handen van de overheid) aan elkaar en verstrekken gegevens over de in- en uitvoer van goederen en diensten, de overheidsuitgaven, de bestedingen door huishoudens en IZW's t.b.v. huishoudens, en de investeringen. 1.138 Door aanbod- en gebruikstabellen samen te stellen kan binnen een enkel gedetailleerd raamwerk worden nagegaan of de componenten van de nationale rekeningen consistent en coherent zijn, en door de componenten van de drie methoden voor het meten van het bruto binnenlands product (d.w.z. productie, inkomen en bestedingen) in dat raamwerk op te nemen kan een enkele raming van het bbp worden vastgesteld. 1.139 Als de aanbod- en gebruikstabellen op geïntegreerde wijze worden opgemaakt, garanderen zij ook coherentie en consistentie bij het aan elkaar koppelen van de componenten van drie rekeningen, namelijk: 1) de goederen- en dienstenrekening; 2) de productierekening (naar bedrijfstak en naar institutionele sector); en 3) de inkomensvormingsrekening (naar bedrijfstak en naar institutionele sector). Symmetrische input-outputtabellen 1.140 Symmetrische input-outputtabellen worden afgeleid van de gegevens in de aanbod- en gebruikstabellen en andere aanvullende bronnen; zij vormen de theoretische basis voor latere analysen. 1.141 Deze tabellen bevatten symmetrische (product x product of bedrijfstak x bedrijfstak) tabellen, de Leontief-inverse en andere diagnostische analysen zoals outputmultipliers. In deze tabellen wordt het verbruik van in het binnenland geproduceerde en ingevoerde goederen en diensten afzonderlijk weergegeven, waardoor een theoretisch raamwerk wordt geboden voor een verdergaande structurele analyse van de economie, met inbegrip van de samenstelling alsook het effect van veranderingen in de finale vraag op de economie. NL || EUROPESE COMMISSIE Brussel, 20.12.2010 COM(2010) 774 definitief Bijlage A/Hoofdstuk 02 BIJLAGE A bij het voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie BIJLAGE A HOOFDSTUK 2: EENHEDEN EN INDELING VAN EENHEDEN 2.01 De economie van een land is een systeem waarbij instellingen en mensen goederen, diensten en betaalmiddelen (bv. geld) met elkaar uitwisselen en aan elkaar overdragen om goederen en diensten te produceren en te consumeren. In de economie zijn deze met elkaar in wisselwerking staande eenheden economische entiteiten die in staat zijn om activa te bezitten, verplichtingen in de vorm van financiële passiva aan te gaan, economische activiteiten uit te oefenen en transacties met andere entiteiten te verrichten. Zij worden institutionele eenheden genoemd. Er zijn verschillende redenen waarom deze in de nationale rekeningen gebruikte eenheden worden gedefinieerd. Ten eerste zijn zij de essentiële bouwstenen voor de geografische afbakening van economieën, bv. landen, regio's, en groepen landen zoals monetaire of politieke unies. Ten tweede zijn zij de essentiële bouwstenen voor de indeling van eenheden in institutionele sectoren. Ten derde zijn zij van essentieel belang om te bepalen welke stromen en standen worden geregistreerd. Transacties tussen verschillende delen van dezelfde institutionele eenheid worden in principe niet in de nationale rekeningen geregistreerd. 2.02 Eenheden en groepen van eenheden die in het kader van de nationale rekeningen worden gebruikt, moeten worden gedefinieerd op grond van het doel van de economische analyse en niet op grond van de soort eenheden die gewoonlijk bij de statistische waarneming worden gebruikt. Het is mogelijk dat deze laatste (bedrijven, holdings, eenheden met economische activiteit, lokale eenheden, overheidsinstellingen, instellingen zonder winstoogmerk, huishoudens enz.) niet geschikt zijn voor de nationale rekeningen, omdat zij gebaseerd zijn op criteria van juridische, administratieve en boekhoudkundige aard. Statistici moeten rekening houden met de in het ESR gebruikte definities van de analytische eenheden, zodat bij de gegevensverzameling alle informatie wordt opgenomen die noodzakelijk is voor het samenstellen van gegevens op basis van de analytische eenheden van het ESR. 2.03 Het ESR wordt gekenmerkt door het gebruik van soorten eenheden die behoren bij drie onderverdelingen van de economie: 1) voor de analyse van stromen en standen is het van belang eenheden te kiezen die het mogelijk maken de gedragsrelaties tussen economische subjecten te bestuderen; 2) voor de analyse van het productieproces is het van belang eenheden te kiezen die de technisch-economische relaties tot uitdrukking brengen of die lokale activiteiten weergeven; 3) voor regionale analysen zijn eenheden nodig die economische activiteiten op lokaal niveau weergeven. Institutionele eenheden worden gedefinieerd om aan het eerstgenoemde doel te voldoen. Voor de in punt 1 bedoelde gedragsrelaties zijn eenheden nodig die hun volledige institutionele economische activiteit weergeven. Voor de in de punten 2) en 3) bedoelde productieprocessen, technisch-economische relaties en regionale analysen zijn eenheden nodig zoals eenheden van economische activiteit op lokaal niveau. Deze eenheden worden verderop in dit hoofdstuk beschreven. Voordat de in het ESR gebruikte eenheden worden gedefinieerd, moeten echter de grenzen van de nationale economie worden bepaald. AFBAKENING VAN DE NATIONALE ECONOMIE 2.04 De eenheden die de economie van een land vormen en waarvan de stromen en standen in het ESR worden geregistreerd, zijn de eenheden die in het land ingezeten zijn. De vestigingsplaats van een institutionele eenheid is het economische gebied waar zij haar economische hoofdbelangencentrum heeft. Dergelijke eenheden worden aangeduid als ingezeten eenheden, ongeacht hun nationaliteit, rechtsvorm en aanwezigheid in het economische gebied op het ogenblik dat zij een transactie verrichten. 2.05 Het economische gebied bestaat uit: a) het geografische gebied onder het daadwerkelijke bestuur en de economische controle van één overheid; b) vrijhandelsgebieden, inclusief entrepots en bedrijven onder douanecontrole; c) het nationale luchtruim, de territoriale wateren en het continentaal plat in de internationale wateren waarover het land exclusieve rechten kan doen gelden; d) territoriale enclaves, d.w.z. geografische gebieden in het buitenland die, krachtens internationale verdragen of overeenkomsten tussen staten, door de overheid van het land worden gebruikt (ambassades, consulaten, militaire en wetenschappelijke bases enz.); e) vindplaatsen van aardolie, aardgas enz., gelegen in de internationale wateren buiten het continentale plat van het land, die worden geëxploiteerd door ingezeten eenheden van het in de voorgaande punten gedefinieerde gebied. Vissersschepen, andere schepen, drijvende platforms en luchtvaartuigen worden in het ESR behandeld als mobiele werktuigen in eigendom van en/of geëxploiteerd door ingezeten eenheden, dan wel in eigendom van niet-ingezetenen en geëxploiteerd door ingezeten eenheden. Transacties met betrekking tot de eigendom (bruto-investeringen in vaste activa) en exploitatie (verhuur, verzekering enz.) van mobiele werktuigen worden gerekend tot de economie van het land waarvan de eigenaar en/of de exploitant ingezetene zijn. Bij financiële lease wordt de eigendom geacht in andere handen over te gaan. Het economische gebied kan groter of kleiner zijn dan het hierboven gedefinieerde gebied. Een voorbeeld van een groter gebied is een muntunie zoals de Europese Monetaire Unie; een voorbeeld van een kleiner gebied is een deel van een land, zoals een regio. 2.06 Het economische gebied omvat geen extraterritoriale enclaves. Ook uitgesloten zijn de delen van het geografische gebied van een land die door de volgende organisaties worden gebruikt: 1. overheidsinstellingen van andere landen; 2. instellingen en organen van de EU; en 3. internationale organisaties, krachtens internationale verdragen tussen staten. De gebieden die door de instellingen en organen van de EU en door internationale organisaties worden gebruikt, zijn afzonderlijke economische gebieden. Een kenmerk van deze gebieden is dat de enige ingezetenen de instellingen zijn. 2.07 "Economisch hoofdbelangencentrum" geeft aan dat er in het economische gebied een locatie bestaat waar een eenheid voor onbepaalde tijd of gedurende een vastgestelde lange periode (één jaar of langer) economische activiteiten en transacties van voldoende omvang verricht. Van eigenaars van grond en gebouwen in een economisch gebied wordt aangenomen dat zij daar een economisch belangencentrum hebben. Ondernemingen zijn bijna altijd met slechts één economie verbonden. In verband met fiscale en andere wettelijke voorschriften wordt doorgaans voor elk rechtsgebied gebruikgemaakt van een afzonderlijke juridische entiteit voor de in dat rechtsgebi