-Connectiviteit met vrachtwagens wordt bemoeilijkt door het tekort aan voertuigen, bepaalde beperkingen in het kader waarbij de vervoersrechten zijn geregeld, andere regels die het grensoverschrijdend verkeer van voertuigen belemmeren, administratieve problemen bij de afgifte en geldigheid van documenten en een tekort aan vrachtwagenchauffeurs in zowel Oekraïne als de EU. De wachttijd voor vrachtwagens aan de grens bedraagt vaak meer dan 12 uur.

-De Oekraïense zeehavens worden door Rusland geblokkeerd, maar bepaalde zeeschepen kunnen ook de Oekraïense binnenhavens langs de Donau bereiken. Zij kunnen op dit ogenblik echter slechts een vrij klein deel van de totale exportbehoeften dekken, en lopen steeds meer risico als zij in de noordelijke gebieden van de Zwarte Zee varen; ook de toegang tot het spoor en de weg vanuit Odessa is kwetsbaar.

-De huidige overslagcapaciteit is totaal ontoereikend en niet geschikt voor grote vrachtvolumes. Bovendien is overslag tijdrovend en zijn er speciale machines voor nodig, waarvan er mogelijk niet voldoende beschikbaar zijn op de overslagpunten of die onvoldoende capaciteit hebben om tegemoet te komen aan de plotselinge stijging van de vraag.

-Oekraïne heeft een spoorbreedte van 1 520 mm (breedspoor), terwijl de standaardspoorbreedte van de EU (UIC-spoorbreedte) 1 435 mm bedraagt. Dit betekent dat Oekraïense wagons in de meeste EU-lidstaten niet kunnen worden gebruikt en dat goederen moeten worden overgeladen van breedspoorwagens naar wagons met de EU-standaardspoorbreedte. Dit moet gebeuren in logistieke locaties in de nabijheid van de grensdoorlaatposten aan weerszijden van de grens, ofwel door de draaistellen van de wagons te vervangen of door de goederen over te laden van breedspoorwagens naar wagons met de EU-standaardspoorbreedte.

Momenteel wachten duizenden wagons op doorgang aan de Oekraïense kant van de grens met naburige lidstaten. Nog meer graan is opgeslagen in silo’s en staat klaar voor uitvoer. Op dit ogenblik bedraagt de gemiddelde wachttijd van de wagons 16 dagen, en aan sommige grensovergangen tussen de EU en Oekraïne tot 30 dagen. Ook de wachttijden voor vrachtwagens aan de relevante grenzen zijn te lang. Door deze logistieke belemmeringen moesten de Oekraïense autoriteiten in bepaalde richtingen uitvoerbeperkingen opleggen.

In deze mededeling zijn de belangrijkste knelpunten geïdentificeerd die door de EU-lidstaten, de Oekraïense autoriteiten en belanghebbenden uit de EU en Oekraïne zijn gemeld. In het kader van de solidariteit van de EU met Oekraïne stelt de Europese Commissie nu een actieplan voor met maatregelen op korte, middellange en lange termijn om deze problemen aan te pakken. De Commissie zal samenwerken met de lidstaten, de Oekraïense autoriteiten, vervoersondernemingen, leveranciers van apparatuur en alle andere relevante belanghebbenden aan beide zijden om alternatieve en geoptimaliseerde logistieke routes tot stand te brengen: de nieuwe “Solidariteitscorridors tussen de EU en Oekraïne”. Deze corridors zullen met name de uitvoer van landbouwproducten uit Oekraïne vergemakkelijken, maar ook onze bilaterale handel in goederen en de toegang van Oekraïne tot internationale markten en mondiale toeleveringsketens faciliteren, zodat de broodnodige granen de wereldmarkt bereiken.

Om te garanderen dat landbouwproducten de EU en de wereldmarkten kunnen bereiken en dat Oekraïne de hoogstnoodzakelijke goederen kan invoeren (zoals humanitaire hulp, voedsel, diervoeder, meststoffen, brandstof), is er dringend behoefte aan alternatieve logistieke routes, waarbij gebruik wordt gemaakt van alle vervoerswijzen die de EU met Oekraïne verbinden, terwijl de toegang van Oekraïne tot de Zwarte Zee wordt hersteld. Dit vereist de opschaling en ontwikkeling van goederendiensten langs deze logistieke routes tussen Oekraïne en zeehavens in de EU, van waaruit goederen verder kunnen worden vervoerd of waar ze kunnen eventueel worden opgeslagen. Dit is niet alleen van cruciaal belang voor landbouwers in Oekraïne, maar ook voor consumenten in de EU en de rest van de wereld.

Om de mondiale voedselzekerheid te garanderen, is het dringend en belangrijk dat Oekraïne in staat wordt gesteld de landbouwproducten die momenteel in het land zijn opgeslagen, op de wereldmarkten te brengen. Wij moeten Oekraïne helpen ervoor te zorgen dat de komende oogsten veilig kunnen worden opgeslagen en dat nieuwe gewassen kunnen worden ingezaaid.

De EU is vast voornemens de economie en het economisch herstel van Oekraïne te ondersteunen en bij te dragen tot de stabilisering van de mondiale voedselmarkten en de verbetering van de mondiale voedselzekerheid. Het is dus een gemeenschappelijke uitdaging om Oekraïne in staat te stellen de goederen die het wenst uit te voeren ook daadwerkelijk uit te voeren, de lokale productie te blijven ondersteunen en ervoor te zorgen dat de connectiviteit met Europa sterk wordt verbeterd, zowel voor uitvoer als voor invoer. Met dit doel voor ogen heeft de Commissie onlangs voorgesteld alle geldende douanerechten op invoer uit Oekraïne in het kader van de associatieovereenkomst tussen de EU en Oekraïne tijdelijk op te heffen en alle handelsbeschermingsmaatregelen tegen Oekraïens staal op te schorten .

De niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde invasie door Rusland heeft nu al grote gevolgen voor de mondiale voedselmarkten en zal de mondiale voedselzekerheid verder ondermijnen. Indien niet snel wordt opgetreden, zal de mondiale graanvoorziening ook volgend jaar gevolgen ondervinden. In normale omstandigheden werd 75 % van de Oekraïense graanproductie uitgevoerd; graan was goed voor ongeveer 20 % van de jaarlijkse exportopbrengsten van het land. Ongeveer een derde van de uitvoer is bestemd voor Europa, China en Afrika.

De Oekraïense economie wordt zwaar getroffen door de Russische agressie tegen Oekraïne. Met name de uitvoer is drastisch teruggevallen ten gevolge van de blokkade van de Oekraïense Zwarte Zee-havens door de Russische marine. Vóór de oorlog verliep 90 % van de uitvoer van de uitvoer van graan en oliehoudende zaden via deze havens.

Door de tijdelijke zeeblokkade in het noorden van de Zwarte Zee en de stopzetting van de burgerluchtvaart in Oekraïne moeten nieuwe aanvoerroutes voor Oekraïense in- en uitvoer worden georganiseerd, hoofdzakelijk via vervoer over land en via de binnenvaart. De lidstaten in de nabijheid van Oekraïne zetten aanzienlijke middelen in en leveren grote inspanningen om een vlotte uitvoer vanuit Oekraïne naar de EU en daarbuiten mogelijk te maken. De Commissie erkent de inspanningen van deze lidstaten en steun blijven verlenen voor hun acties.

Het is nu prioritair de bestaande infrastructuur en uitrusting in te zetten en zo goed mogelijk te benutten, de capaciteit zoveel mogelijk op te schalen en het aantal routes dat kan worden gebruikt voor de voortzetting van de handel te verhogen en te diversifiëren. Investeringen in nieuwe en opwaardering van bestaande infrastructuur en uitrusting zijn eveneens noodzakelijk, hoewel dit vaak alleen op middellange en lange termijn mogelijk is.

Kortetermijnmaatregelen

3.1Extra rollend materieel voor goederenvervoer, schepen en vrachtwagens

Er is een groot aantal wagons met EU-standaardspoorbreedte nodig om te voldoen aan de voortdurende vraag in de logistieke keten naar relevante exportmarkten. Dit probleem kan gedeeltelijk worden opgelost door ervoor te zorgen dat het rollend materieel zo doeltreffend mogelijk wordt gebruikt (bv. door de reistijd en de laad- en lostijd in de overslagcentra en havens tot een minimum te beperken), maar het tekort aan wagons met EU-standaardspoorbreedte blijft natuurlijk een belangrijk knelpunt.

Er is dringend behoefte aan graan- en intermodale wagons en tankcontainers (voor vloeistoffen, zoals zonnebloemolie). Er zijn ook meer binnenschepen en kustvaartuigen nodig voor vervoer over de Donau. Aangezien intermodale wagons in de EU in grotere hoeveelheden beschikbaar zijn, kan (mobiele) containeroverslag aan grensovergangen relatief snel worden opgeschaald. Het is dan ook belangrijk snel te onderzoeken of het mogelijk is of graan via containers kan worden vervoerd, en of er voldoende containers beschikbaar zijn in Oekraïne en de EU.

Om het aanbod van rollend materieel, binnenschepen/kustvaartuigen en andere relevante voertuigen en apparatuur af te stemmen op de vraag, zal de Commissie een matchmakingsplatform opzetten. Aan Oekraïense zijde zijn de ministeries, de douaneautoriteiten, de onlangs opgerichte coördinatieraad voor logistiek in de landbouw en de Oekraïense belanghebbenden het best geplaatst om de vraag naar vervoersdiensten te voorspellen. In de EU zal, als aanvulling op de deelname door de relevante belanghebbenden uit de sector (bv. vervoersbedrijven, overslagexploitanten, de corridors voor goederenvervoer per spoor en de havens), aan elke lidstaat worden gevraagd om een specifiek contactpunt voor de solidariteitscorridors (one-stop-shop) aan te wijzen. Dat moet contacten onderhouden met de spelers in de binnenlandse logistieke keten en ervoor zorgen dat alle logistieke problemen waarvoor de lidstaten bevoegd zijn snel worden opgelost. De Commissie zal het voortouw nemen bij de oprichting van het platform en optreden als intermediair tussen de diverse actoren om de organisatie van de vervoersactiviteiten aanzienlijk te verbeteren. De EU-adviesmissie voor Oekraïne (EUAM Oekraïne) zal de Oekraïense autoriteiten blijven adviseren.

Acties: (1) De Commissie roept de marktspelers in de EU op dringend de nodige apparatuur, rollend materieel, voertuigen, binnenschepen en schepen ter beschikking te stellen. Relevante brancheorganisaties moeten hun leden dringend oproepen gevolg te geven aan deze oproep. (2) De Commissie zal nauw samenwerken met de lidstaten, de Oekraïense autoriteiten en belanghebbenden uit de sector om een matchmakingsplatform op te zetten om de uitwisseling tussen actoren in de logistieke keten te vergemakkelijken en de goederenstromen te optimaliseren. (3) De Commissie dringt er bij elke lidstaat op aan een specifiek contactpunt voor de solidariteitscorridors aan te wijzen, zodat belanghebbenden problemen in de logistieke keten kunnen melden.

3.2De capaciteit van vervoersnetwerken en overslagterminals

In verscheidene lidstaten zijn de goederenlijnen in veel gevallen overbelast. Planning en doeltreffend gebruik van de spoorweginfrastructuur zijn dan ook van groot belang wanneer nog grotere goederenvolumes moeten worden afgehandeld. Hoewel Oekraïense handelaren zich momenteel vooral focussen op vervoer via Roemenië en Polen, kan het gebruik van alternatieve vrachtlijnen, overslag- en containercapaciteit en capaciteit in zeehavens actief worden onderzocht in andere lidstaten met reservecapaciteit, zoals bijvoorbeeld de Baltische staten of Bulgarije.

Gezien de urgentie is het ook gerechtvaardigd dat goederentreinen met uitvoer uit Oekraïne tijdelijk prioriteit krijgen op het Europese vervoersnetwerk. Hiervoor moeten voldoende rijpaden van de overslagcentra naar de havens in de EU worden voorzien.

De huidige overslagcapaciteit (onder meer door het veranderen van de assen of draaistellen van spoorwagons) is veruit ontoereikend en niet geschikt voor grote vrachtvolumes. Overslag is een tijdrovende activiteit en vereist speciale machines, waaraan er in de overslagcentra een tekort is. Mobiele graanladers kunnen de overslag aanzienlijk versnellen, maar deze apparatuur wordt slechts in kleine aantallen in de EU geproduceerd. Daarom moet worden onderzocht of het mogelijk is de beschikbare apparatuur over te brengen naar de terminals aan de grens tussen de EU en Oekraïne, bv. op basis van tijdelijke huurovereenkomsten.

Het laden van wagons met EU-standaardspoorbreedte kan aan beide zijden van de grens gebeuren, aangezien de verschillende spoorbreedten op sommige plaatsen tot op Oekraïens grondgebied doorlopen of omgekeerd (tot 60 km). Tot nu toe aarzelden wagoneigenaars uit de EU echter om hun rollend materieel en voertuigen Oekraïne te laten binnenrijden. Oekraïne heeft een regeringsdecreet aangenomen om de kosten van schade aan verloren wagons/binnenschepen financieel te vergoeden. Misschien zullen extra financiële garanties nodig zijn om EU-exploitanten aan te moedigen hun activiteiten voort te zetten. Daarom moet worden onderzocht of een aanvullend instrument – dat door de EU moet worden opgezet in samenwerking met de EU-lidstaten (bv. nationale exportkredietinstellingen), of door internationale financiële instellingen – nodig is om aanvullende garanties te bieden voor het gebruik van overslagcapaciteit aan beide zijden van de grens.