1. INLEIDING

Dit is het vierde verslag over de vooruitgang die door de EU en haar lidstaten is geboekt bij de uitvoering van hun toezeggingen op het gebied van het gemeenschappelijk beleid inzake voedsel- en voedingszekerheid. Dit verslag gaat vergezeld van een werkdocument van de diensten van de Commissie (SWD), waarin meer informatie wordt gegeven over de analyse en casestudy’s.

In dit verslag ligt de nadruk op de belangrijkste beleidsontwikkelingen, worden de financiële trends in uitgekeerde bedragen geanalyseerd en worden beleidsprioriteiten geëvalueerd. Daarnaast komen de door de EU en haar lidstaten geboekte resultaten en vooruitgang aan bod op de twee thematische aandachtsgebieden die door de Raad in 2018 zijn geïdentificeerd: i) emancipatie van vrouwen op het gebied van voedselzekerheid en voeding; en ii) het scheppen van banen in plattelandsgebieden. Het verslag wordt afgesloten met de bespreking van het belang van acht beleidsoriëntaties.

In het hele verslag worden voorbeelden genoemd van de manier waarop de EU en haar lidstaten hun acties op het gebied van voedsel- en voedingszekerheid en duurzame landbouw hebben opgevoerd.

2. MONDIALE EN EUROPESE BELEIDSONTWIKKELINGEN

Na tientallen jaren waarin honger en ondervoeding afnamen, is er sinds 2015 weer sprake van een stijging. Naar schatting waren in 2018 821 miljoen mensen ondervoed . Daarnaast wordt geschat dat, als de cijfers voor gematigde en ernstige voedselonzekerheid worden samengeteld, 26,4 % van de wereldbevolking (ongeveer twee miljard mensen) te maken heeft met voedselonzekerheid en dat meer dan 135 miljoen mensen in 55 landen worden geconfronteerd met acute hongersnood, waardoor ze noodhulp op het gebied van voedsel, voeding en levensonderhoud nodig hebben . Deze stijging is voornamelijk het gevolg van conflicten, natuurrampen en klimaatverandering. Als de huidige trends doorzetten, brengt dit niet alleen de verwezenlijking van duurzameontwikkelingsdoelstelling 2 (een einde aan honger), maar van alle duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) tegen 2030 in gevaar.

In 2018 toonde de Raad van de EU zich bezorgd over de wereldwijde voedsel- en voedingsveiligheid naar aanleiding van de toen al alarmerende cijfers en de meest recente verslagen over de uitvoering van de beleidstoezeggingen van de EU op het gebied van voedsel- en voedingszekerheid en het actieplan inzake voeding van de Commissie . De Raad verzocht de Commissie haar inspanningen voor het bereiken van SDG 2 te handhaven en op te voeren en zo de huidige trends te keren.

In de verslagperiode hebben de EU en haar lidstaten aanzienlijk bijgedragen tot de verbetering van de wereldwijde voedselzekerheid door de omvang van hun financiering, door het thema te blijven aankaarten en door belangrijke bestuurskwesties te bevorderen.

In 2018 hebben de EU en haar lidstaten zich gericht op de uitvoering van de Europese consensus over ontwikkeling van juni 2017. De consensus beschrijft een gezamenlijke aanpak van internationale samenwerking en ontwikkelingsbeleid en de wijze waarop extern optreden van de EU kan bijdragen tot de succesvolle uitvoering van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling. Er wordt onderkend dat voedsel- en voedingszekerheid belangrijke mondiale uitdagingen zijn en duurzame landbouw en visserij worden geïdentificeerd als belangrijke hulpmiddelen in de strijd tegen armoede en toenemende ongelijkheid. Tevens worden de EU en haar lidstaten opgeroepen hun inspanningen ter beëindiging van honger en alle vormen van ondervoeding voort te zetten.

Op mondiaal niveau bleven de EU en haar lidstaten zich inzetten voor: i) de verbetering van governance op het gebied van voedsel- en voedingsveiligheid, onder meer met behulp van de Commissie inzake Wereldvoedselzekerheid en de beweging Scaling-Up Nutrition (SUN); en ii) de bepleiting van een nieuw wereldwijd coördinatiemechanisme om een einde te maken aan voedselcrises. De EU bleef door middel van haar steun aan het Global Network against Food Crises een toonaangevende rol spelen en spande zich in voor multilaterale samenwerking om de samenhang tussen humanitaire hulp, ontwikkeling en vrede te verbeteren (prioriteit 6). Deze geïntegreerde aanpak van crises brengt alle belangrijke actoren samen en bevordert op actieve wijze de coördinatie en samenwerking ter plaatse. In het jaarlijkse Global Report on Food Crises worden 16 toonaangevende mondiale en regionale instellingen verzameld in het Food Security Information Network. Dit verslag wordt nu breed gezien als de referentie voor een op consensus gebaseerde analyse van voedselcrises. In 2018 organiseerde het Global Network de conferentie “Food and agriculture in times of crisis”, die begin 2019 plaatsvond in Brussel.

Als onderdeel van de wereldwijde inspanning om ondervoeding aan te pakken, zet de EU zich actief in voor de bestrijding van ondervoeding, met name om groeiachterstand bij kinderen te voorkomen. De Commissie heeft toegezegd om vóór 2020 3,5 miljard EUR vrij te maken om het aantal kinderen met een groeiachterstand in partnerlanden tussen nu en 2025 met ten minste 7 miljoen terug te brengen. In zijn conclusie van 26 november 2018 onderkende de Raad de inspanningen die de Commissie verricht om de toezeggingen van de EU na te komen en om alle betrokken sectoren te mobiliseren ter ondersteuning van de voedingsagenda op mondiaal niveau en op het niveau van de partnerlanden. In het vierde voortgangsverslag over het EU-actieplan voor voeding, dat in 2019 is gepubliceerd, werd bevestigd dat de voedingsgerelateerde investeringen van de Commissie op koers liggen om de politieke toezeggingen van de EU na te komen. In 42 partnerlanden nam de prevalentie van groeiachterstand af van 39,2 % in 2012 tot 34,9 % in 2019. Op basis van de huidige trends wordt in deze landen naar schatting voorkomen dat 4,7 miljoen kinderen een groeiachterstand oplopen. De toezegging om vóór 2020 3,5 miljard EUR toe te wijzen, werd al in 2019 gehaald.

In overeenstemming met het tweede genderactieplan van de EU (GAP II), bleven de inspanningen gericht op een transformatieve aanpak van de verbetering van gendergelijkheid. De cruciale rol van vrouwen in de waardeketens van agrovoedingsmiddelen bij het beheren van natuurlijke hulpbronnen en het waarborgen van voedsel- en voedingszekerheid wordt volledig onderkend. Het aantal gendergevoelige contracten is toegenomen van 37 % in 2014 tot 57 % in 2018.

Tijdens de One Planet-top in 2017 heeft de EU 270 miljoen EUR toegezegd ter ondersteuning van klimaatveerkracht en innovatie in de landbouw voor een duurzame transformatie van het platteland. Met financiële steun van Frankrijk is de Commissie het DeSIRA-initiatief gestart ter versterking van de samenhang tussen onderzoek en innovatie in klimaatveerkrachtige voedselsystemen en om bewijs te verzamelen ter onderbouwing van beleidsmaatregelen in landen met een lager of middeninkomen. DeSIRA ondersteunt onderzoeks- en innovatieprojecten in Afrika, Azië en Latijns-Amerika en vergroot onderzoekscapaciteiten en governance voor belangrijke nationale, regionale en mondiale actoren. Het initiatief omvat drie pijlers: 1) onderzoek en innovatie in landbouw- en voedselsystemen; 2) onderzoeksinfrastructuren die leiden tot innovatie; en 3) kennis en bewijs ter ondersteuning van beleidsontwikkeling. Sinds 2018 zijn er in meer dan 31 landen ruim 40 projecten goedgekeurd en hebben zes lidstaten aanvullende fondsen toegezegd aan DeSIRA om synergieën met hun bilaterale en multilaterale onderzoeks- en ontwikkelingsportefeuilles op het gebied van landbouw en plattelandsontwikkeling te versterken.

Het Europees-Afrikaans partnerschap voor onderzoek en innovatie op het gebied van voedsel- en voedingszekerheid en duurzame landbouw legt een gezamenlijk overeengekomen routekaart voor de EU en de Afrikaanse Unie (2016-2020) ten uitvoer. Eind 2020 zal er 190 miljoen EUR gemobiliseerd zijn in het kader van Horizon 2020, via het onderzoeksbeurzenprogramma van de Afrikaanse Unie en via een gezamenlijke financieringsregeling (LEAP-AGRI-ERANet) van tien EU-lidstaten en negen lidstaten van de Afrikaanse Unie. In totaal worden bijna honderd projecten gefinancierd.

Twee evenementen hebben de samenwerking tussen de Afrikaanse Unie en de EU versterkt. Tijdens de ministeriële conferentie tussen de Afrikaanse Unie en de EU in 2019 zijn tien actiepunten overeengekomen, waaronder de oprichting van het pan-Afrikaanse netwerk voor de economische analyse van beleid, dat bedoeld is om kennis over de analyse van de effecten van het gevoerde beleid in de landen ten zuiden van de Sahara te delen. De beleidsdialoog op hoog niveau tussen de Afrikaanse Unie en de EU in 2019 streeft ernaar onderzoeksresultaten beter te benutten en deze te vertalen naar producten en processen die de productie van hoogwaardige levensmiddelen verhogen met behulp van passende productiemiddelen, de inkomensgroei te versterken en de plattelandsontwikkeling in beide regio’s te bevorderen.

De EU en haar lidstaten hebben vooruitgang geboekt met het verbeteren van de koppeling tussen kleinschalige landbouwers en kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’ s) en met het richten van hun investeringen op het scheppen van arbeidsmogelijkheden in plattelandsgebieden, met name voor jongeren en vrouwen. In 2018 werd een mededeling over de Afrikaans-Europese alliantie voor duurzame investeringen en banen goedgekeurd, die erop gericht is banen te scheppen en duurzame en inclusieve ontwikkeling te bevorderen. Daarnaast is er een taskforce voor het Afrikaanse platteland opgericht om voor meer banen in de landbouw en de agrovoedingsindustrie te zorgen. De belangrijkste instrumenten van de EU om investeringen in Afrika te bevorderen (zoals het mobiliseren van andere financieringsbronnen om de landbouw te ontwikkelen) zijn het plan voor externe investeringen en het trustfonds voor Afrika.

Met betrekking tot multilaterale coördinatie blijven de Commissie en vijf lidstaten aan als bestuursleden van het mondiaal donorplatform voor plattelandsontwikkeling (GDPRD). Binnen het GDPRD is de EU sterk betrokken bij de mondiale donorwerkgroep op het gebied van grond. De EU en 28 partners hebben toegezegd de coördinatie van en kennisuitwisseling over programma’s voor landbeheer te vergroten en ze steunen gezamenlijk oplossingen voor landkwesties in beleidsprocessen. In 2018 heeft de EU een programma inzake landbeheer vastgesteld dat ernaar streeft de investeringen in land te stimuleren om de landbouwproductiviteit te verhogen en duurzame ontwikkeling te bevorderen.