VERSLAG VAN DE COMMISSIE over de tenuitvoerlegging van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid 2001

INHOUDSOPGAVE

Samenvatting

1. Inleiding

2. Belangrijkste beleidsterreinen

2.1. Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid

2.2. Verbetering van de kwaliteit en houdbaarheid van de overheidsfinanciën

2.3. Activering van de arbeidsmarkten

2.4. Efficiënte product(goederen en diensten)markten

2.5. Bevordering van de efficiency en de integratie van de EU-markt voor financiële diensten

2.6. Aanmoediging van ondernemerschap

2.7. Bevordering van de kenniseconomie

2.8. Bevordering van duurzaamheid vanuit milieu-oogpunt (milieuzorg)

3. Beknopte evaluaties van de tenuitvoerlegging door de lidstaten

3.1. België

3.2. Denemarken

3.3. Duitsland

3.4. Griekenland

3.5. Spanje

3.6. Frankrijk

3.7. Ierland

3.8. Italië

3.9. Luxemburg

3.10. Nederland

3.11. Oostenrijk

3.12. Portugal

3.13. Finland

3.14. Zweden

3.15. Verenigd Koninkrijk

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1.

1. Inleiding

De Europese Unie volgt een welomlijnde economische beleidsstrategie, die bestaat in het voeren van een deugdelijk macro-economisch beleid en de tenuitvoerlegging van ingrijpende structurele hervormingen, zoals in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid (GREB) wordt aanbevolen. Een dergelijke strategie biedt de mogelijkheid soepel in te spelen op het veranderend economisch klimaat op korte termijn en tegelijkertijd de productiecapaciteit van de economie op middellange termijn te versterken.

De economische beleidsstrategie heeft zich geleidelijk aan ontwikkeld. Twee jaar geleden heeft de Europese Raad van Lissabon een belangrijke impuls gegeven. In het kader van een veelomvattende strategie die erop gericht was het dynamisme en concurrentievermogen van Europa te verbeteren, werd immers de aanzet gegeven tot een ambitieus economisch hervormingsprogramma. De strategie van Lissabon werd vorig jaar door de Europese Raad van Stockholm bekrachtigd en door de Europese Raad van Göteborg aangevuld met het streven naar duurzame ontwikkeling.

In de GREB 2001 wordt de gevolgde beleidsstrategie bevestigd en geactualiseerd. Het accent wordt gelegd op structurele hervormingen met het oog op de versterking van het groeipotentieel van de EU, de integratie van de strategie van Lissabon en Stockholm en het geven van operationele inhoud aan de ambitieuze doelstellingen. Voorts brengen de GREB 2001 de algemene beleidsprioriteiten in kaart voor een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid en gezonde overheidsfinanciën. Deze moeten niet alleen helpen bij het te boven komen van de huidige economische laagconjunctuur, maar ook bij de voorbereiding op de zich op langere termijn uitdaging van een vergrijzende bevolking.

In dit verslag wordt een evaluatie gemaakt van de voortgang bij de tenuitvoerlegging van de beleidsaanbevelingen die in de GREB 2001 werden gedaan. Op deze wijze draagt het bij tot het multilaterale toezicht op het economisch beleid van de lidstaten en de Unie overeenkomstig artikel 99, lid 3, van het Verdrag. Bovendien levert de beoordeling waardevol materiaal op voor de opstelling van de volgende GREB.

Naar analogie van de structuur van de GREB gaat het verslag vergezeld van een werkdocument van de diensten van de Commissie waarin de tenuitvoerlegging van de landenspecifieke aanbevelingen in detail wordt onderzocht. Bij de evaluatie is rekening gehouden met de bevindingen van andere coördinatieprocessen en gebruik gemaakt van de structurele indicatoren die zijn ontwikkeld om de vorderingen bij de uitvoering van de strategie van Lissabon te meten.

De geformuleerde gevolgtrekkingen dienen echter met de nodige omzichtigheid te worden geïnterpreteerd. De meeste gehanteerde gegevens hebben immers een voorlopig karakter [1]. In de GREB worden bovendien aanbevelingen voor de middellange en lange termijn gedaan, die in dit stadium nog niet definitief kunnen worden beoordeeld. Dit geldt in het bijzonder voor structurele hervormingen, waarvoor het doorgaans vrij lang duurt voordat de genomen beleidsmaatregelen resultaat opleveren

[1] Het verslag is gebaseerd op de gegevens die op 8 februari 2002 beschikbaar waren.

Beleidsstrategie van de GREB

1. Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid

2. Verbetering van de kwaliteit en houdbaarheid van de overheidsfinanciën

3. Activering van de arbeidsmarkten

4. Efficiënte product(goederen en diensten)markten

5. Bevordering van de doelmatigheid en de integratie van de EU-markt voor financiële diensten

6. Aanmoediging van ondernemerschap

7. Bevordering van de kenniseconomie

8. Bevordering van duurzaamheid vanuit milieuoogpunt (milieuzorg)

2. Belangrijkste beleidsterreinen

2.1. Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid

2.1.1. Economisch klimaat

Tegen de achtergrond van een vertragende groei ...

In vervolg op de zeer goede groeiprestatie in 2000 werd in de GREB 2001 met een lichte groeiverzwakking rekening gehouden. De groeivertraging is echter veel ernstiger uitgevallen dan verwacht aangezien de economische activiteit in de tweede helft van het jaar tot stilstand is gekomen. De groei kwam in 2001 uit op iets meer dan 1½%, wat meer dan een procentpunt minder was dan voorspeld. De onverwacht scherpe vertraging werd veroorzaakt door een reeks ongunstige economische schokken in combinatie met een binnenlandse vraag die minder veerkrachtig bleek dan aanvankelijk was aangenomen. De conjunctuurverzwakking werd nog verergerd door de dramatische gebeurtenissen van 11 september, die de economie verder in de put hebben geduwd en de kansen op een vroeg herstel in de kiem hebben gesmoord.

Zoals gebruikelijk kwam het conjunctuurverloop pas met enige vertraging in de arbeidsmarktontwikkelingen tot uiting, waardoor de nadelige effecten zich pas in de loop van het jaar duidelijker lieten gevoelen. De werkgelegenheidsgroei vertraagde weliswaar maar hield toch tot diep in het jaar aan, terwijl het banenverlies als gevolg van afslankingen en sluitingen van ondernemingen slechts geleidelijk toenam omdat de bedrijven, vooral waar de arbeidsmarkten nog steeds vrij krap waren, aarzelden om werknemers te ontslaan. Hoewel de werkloosheid in sommige landen naar het einde van het jaar toe begon te stijgen, wordt er toch van uitgegaan dat de werkloosheidsgraad in de EU en de eurozone in 2001 verder zal zijn teruggelopen. Verwacht wordt dat de groeivertraging pas met enige vertraging ten volle in de arbeidsmarkt zal doorwerken in 2002, wanneer de werkloosheid in de EU vermoedelijk voor het eerst sinds 1994 een toename zal vertonen.

In 2001 gaf de consumentenprijzeninflatie onder invloed van forse stijgingen van de olie- en voedingsmiddelenprijzen en de daaropvolgende omslag van het verloop van de olieprijzen een kortstondige opflakkering te zien. De aan de hand van het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen gemeten inflatie bereikte een

piek van 3,4% in mei 2001 en is vervolgens teruggelopen tot 2% aan het einde van het jaar. De kerninflatie (d.w.z. het geharmoniseerde indexcijfer exclusief energieprijzen en prijzen van onbewerkte voedingsmiddelen) is weliswaar gedurende het grootste deel van 2001 toegenomen als gevolg van indirecte en tweede-ronde-effecten van de stijgingen van de energie- en voedingsmiddelenprijzen, maar heeft in oktober 2001 wellicht een hoogtepunt bereikt.

... heeft het macro-economisch beleid de expansie ondersteund door op oordeelkundige wijze gebruik te maken van de beschikbare manoeuvreerruimte

In de GREB 2001 werd opgemerkt dat een adequate en spanningsvrije economische beleidsaanpak bestaat in: een op het handhaven van prijsstabiliteit gericht monetair beleid en, onverminderd deze hoofddoelstelling, het ondersteunen van het algemeen economisch beleid; een begrotingsbeleid waarmee gezonde begrotingssituaties worden nagestreefd en waarbij een procyclische koers wordt vermeden. Tevens wordt erop gewezen dat het belangrijk is dat de loonontwikkelingen verenigbaar zijn met prijsstabiliteit en werkgelegenheidsschepping.

Door op een oordeelkundige manier gebruik te maken van de beschikbare manoeuvreerruimte zonder het op stabiliteit gerichte kader in het gedrang te brengen, heeft het macro-economisch beleid zich op adequate wijze aangepast aan de overwegend symmetrische aard van de schokken en aan de algemene groeivertraging.

Afgaande op de steeds meer beschikbaar komende gegevens over de omvang van de vertraging van de economische activiteit en op de geleidelijk verbeterende balans van de risico's voor de prijsstabiliteit heeft de ECB de ontstane manoeuvreerruimte aangegrepen om haar basistarief in vier stappen te verlagen van 4,75% tot 3,25%. Ook de centrale banken van Denemarken, Zweden en het Verenigd Koninkrijk hebben hun rentetarieven teruggeschroefd. Deze maatregelen kwamen tot uiting in de markttarieven op korte en langere termijn en gaven vooral naar het einde van het jaar toe aanleiding tot een versoepeling van de monetaire voorwaarden. In de loop van 2001 heeft zich een effectieve nominale versteviging van de wisselkoers van de euro voorgedaan, die hoofdzakelijk terug te voeren was op een opmars van de euro ten opzichte van de Japanse yen. Na gedurende het grootste deel van 1999 en 2000 terrein tegenover de dollar te hebben prijsgegeven, heeft de euro zich in de tweede helft van 2001 gestabiliseerd op ongeveer 0,90 USD.

Het begrotingsbeleid was nagenoeg neutraal, terwijl de werking van de automatische stabilisatoren enige verslechtering van de begrotingssaldi teweegbracht. Al bij al bleven de loonontwikkelingen gematigd en verenigbaar met prijsstabiliteit en werkgelegenheidsschepping.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

2.1.2. Begrotingsbeleid en de naleving van het stabiliteits- en groeipact

In de GREB 2001 werd de lidstaten aanbevolen om: i) ervoor te zorgen dat hun begroting in 2001 in de regel nagenoeg in evenwicht is of een overschot vertoont; ii) bij de opstelling van de begroting voor 2002 voor ogen te houden dat zij begrotingssituaties moeten bereiken of behouden die nagenoeg in evenwicht zijn of een overschot vertonen en een procyclisch begrotingsbeleid moeten vermijden; en iii) het begrotingsbeleid te verkrappen indien een risico van oververhitting bestaat.

Begrotingsontwikkelingen in 2001

Zoals in de GREB 2001 was aangegeven, waren de aanbevelingen voor het begrotingsbeleid gebaseerd op de nationale stabiliteits- of convergentieprogramma's, de daaraan ten grondslag liggende economische veronderstellingen en de opinies van de Raad daarover. In werkelijkheid is de groei in 2001 veel lager uitgekomen dan in de GREB 2001 werd aangenomen. De werking van de automatische stabilisatoren gaf aanleiding tot een aanzienlijke verslechtering van de begrotingssituaties, die in sommige landen reeds ongunstig waren beïnvloed door belastinghervormingen. Dit had tot gevolg dat de feitelijke begrotingssaldi in de EU er in 2001 op achteruit gingen in vergelijking met 2000. Het begrotingstekort van alle EU-landen samen is opgelopen van 0,1% van het BBP in 2000 tot 0,5% van het BBP (exclusief UMTS-opbrengsten) en liet daarmee voor het eerst sinds 1993 een verslechtering zien. Ook in de eurozone is het begrotingstekort toegenomen, namelijk van 0,8% van het BBP in 2000 tot 1,1% van het BBP. De structurele begrotingssituaties zijn er algemeen genomen niet op achteruitgegaan.

Wat de afzonderlijke lidstaten betreft, zijn de begrotingssaldi in 2001 aanzienlijk verslechterd ten opzichte van 2000 in Duitsland, Ierland, Luxemburg en Finland, en in mindere mate in Denemarken, België, Frankrijk, Nederland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. Daar staat tegenover dat Griekenland, Spanje, Italië en vooral Oostenrijk betere begrotingsresultaten hebben geboekt dan in 2000. De nominale begrotingsdoelstellingen voor 2001 die in de in het najaar van 2000 ingediende actualiseringen van de stabiliteits- en convergentieprogramma's werden geformuleerd, werden niet gehaald in Denemarken, Duitsland, Griekenland, Frankrijk, Ierland en Portugal, en in mindere mate in België en Italië. Daar staat tegenover dat de doelstellingen wel werden bereikt of zelfs ruimschoots werden bereikt in Spanje, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Finland en Zweden. Zowel de feitelijke als de structurele tekorten blijven vrij groot in Duitsland, Frankrijk, Italië en Portugal, waardoor deze landen nog steeds niet voldoen aan de in het stabiliteits- en groeipact (SGP) gestelde eis dat tot een begroting moet worden gekomen die "vrijwel in evenwicht is of een overschot vertoont".

Begrotingen voor 2002

Bij de opstelling van hun begrotingen voor 2002 dienden de lidstaten, en dan vooral die met nog steeds grote tekorten, een passend evenwicht te vinden tussen de noodzaak de consolidatie-inspanningen voort te zetten en de noodzaak een procyclische verstrakking te vermijden. In de begrotingsplannen voor 2002 komen de somberder groeivooruitzichten tot uiting. Uit de nieuwe reeks stabiliteits- en convergentieprogramma's blijkt dat de meeste landen voornemens zijn hun feitelijke begrotingssituaties te handhaven of te verbeteren in vergelijking met 2001. Dit zou in sommige landen een lichte verstrakking van het begrotingsbeleid inhouden, terwijl de begrotingspolitiek in de meeste landen nagenoeg neutraal zou zijn.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

2.1.3. Loonontwikkelingen

In de GREB 2001 werd aanbevolen dat: i) de nominale loonstijgingen verenigbaar zijn met prijsstabiliteit; ii) de reële lonen niet sneller stijgen dan de arbeidsproductiviteit; en iii) loonvormingsprocedures worden aangemoedigd die productiviteitsverschillen in aanmerking nemen.

Algemene loonontwikkelingen

Algemeen genomen zijn de lonen zich in 2001 gematigd blijven ontwikkelen, al is het stijgingstempo van de beloning per werknemer in de eurozone met naar schatting een half procentpunt versneld tot ongeveer 3%. Hoewel de arbeidsmarktvoorwaarden tot begin 2001 verkrapten, bleef de reactie van de lonen op de tijdelijke inflatiestijging gematigd. De lonen zijn vrij sterk gestegen in Spanje, Ierland, Luxemburg, Nederland, Portugal en Finland, voornamelijk landen met betrekkelijk krappe arbeidsmarkten. In Frankrijk is het stijgingstempo van de loonkosten per uur geleidelijk aan het teruglopen naarmate het mechanisch effect van de overschakeling op de 35-urenweek wegebt.

Hoewel de algemene trend van de nominale beloningen in 2001 gematigd is gebleven, resulteerde de vertraging van de economie van de eurozone en de daarmee samenhangende conjuncturele achteruitgang van de groei van de arbeidsproductiviteit in een krachtige versnelling van het stijgingstempo van de nominale arbeidskosten per eenheid product tot 2½%. Ook de reële arbeidskosten per eenheid product namen sneller toe, waardoor de reële loonstijging hoger uitviel dan de groei van de arbeidsproductiviteit. De reële arbeidskosten per eenheid product bleven desondanks redelijk binnen de perken en waren over het algemeen verenigbaar met werkgelegenheidsschepping.

Loondifferentiatie

In 2001 werden weinig initiatieven ontplooid om te komen tot loonstructuren die beter op de bestaande productiviteitsverschillen zijn afgestemd. In sommige landen (België, Duitsland en Oostenrijk) werden stappen ondernomen om het onder bepaalde voorwaarden mogelijk te maken van de in de collectieve overeenkomsten op sectoraal niveau vastgestelde loonnormen af te wijken.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

2.2. Verbetering van de kwaliteit en houdbaarheid van de overheidsfinanciën

In de GREB 2001 werd de lidstaten aanbevolen om: i) de belasting- en uitkeringsstelsels werkgelegenheidsvriendelijker te maken; ii) de kwaliteit van de overheidsuitgaven te bevorderen; iii) de doeltreffendheid van de overheidsuitgaven te verhogen door institutionele en structurele hervormingen, met name om de uitgaven te beheersen; iv) de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren; en v) te blijven streven naar belastingcoördinatie en de in de Raad bereikte overeenkomst van november 2000 betreffende het belastingpakket ten uitvoer te leggen.

Belasting- en uitkeringsstelsels

Bij het werkgelegenheidsvriendelijker maken van de belasting- en uitkeringsstelsels is enige vooruitgang geboekt (zie afdeling 2.3).

Kwaliteit en heroriëntatie van de overheidsuitgaven

Niet alleen een niet tot verstoringen aanleiding gevend uitkeringsstelsel, maar ook de overheiduitgaven kunnen de groei en de werkgelegenheid bevorderen via een vermindering van de rentelasten en een verlaging van de over het algemeen niet-productieve uitgaven, alsook via een accumulatie van productiefactoren, d.w.z. investeringen in materieel kapitaal (overheidsinvesteringen in infrastructuur), menselijk kapitaal (onderwijs maar tot op zekere hoogte ook gezondheidszorg) en kennis (O&O en innovatie). In 2001 is enige vooruitgang in deze richting geboekt met een reductie van de rentebetalingen en, in mindere mate, van de sociale overdrachten, hetgeen in vele lidstaten resulteerde in een daling van het aandeel van de totale overheidsuitgaven in het BBP. De overheidsinvesteringen als percentage van het BBP zijn daarentegen stabiel gebleven.

Overheidsuitgaven

Een toenemend aantal lidstaten heeft tot institutionele hervormingen van de begrotingsregels en -procedures besloten om de doelmatigheid en de controle te bevorderen. Deze hervormingen nemen diverse vormen aan en omvatten onder meer mechanismen om de uitgaven vast te leggen en te beheersen, meerjarige begrotingsprogramma's en overeenkomsten tussen verschillende regeringsniveaus. De versterking van de begrotingsprocedures en -beheersing is verheugend. De bindendheid van de diverse begrotingsprocedures, en met name van de bestedingsrichtsnoeren, loopt echter uiteen. Zo moeten met name de mechanismen om de uitgaven voor gezondheidszorg in de hand te houden, worden versterkt.

Houdbaarheid op lange termijn

Dat het in het licht van de vergrijzing noodzakelijk is de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te verbeteren, werd onderstreept in een verslag van het Comité voor de economische politiek, dat voorspelde dat de overheidsuitgaven voor pensioenen, gezondheidszorg en bejaardenzorg in de meeste lidstaten tegen 2040 met 4 à 8% van het BBP zullen toenemen. Sommige lidstaten hebben meer vorderingen gemaakt dan andere bij het waarborgen van de doeltreffendheid en de financiële houdbaarheid van de pensioenstelsels opdat deze aan hun sociale doelstellingen tegemoet kunnen komen. Zo hebben tal van lidstaten gezonde begrotingssituaties met grote primaire overschotten bereikt of behouden, waardoor de overheidsschuld snel kon dalen. Een aantal lidstaten (Duitsland, Frankrijk, Italië en Portugal) heeft echter vertraging opgelopen bij het voldoen aan de in het stabiliteits- en groeipact gestelde eis om een begroting te bewerkstelligen die "vrijwel in evenwicht is of een overschot vertoont", hetgeen gevolgen kan hebben op lange termijn aangezien er maar weinig tijd meer rest voordat de gevolgen van de demografische veranderingen zich zullen laten gevoelen.

In diverse lidstaten is enige vooruitgang geboekt bij de hervorming van de pensioenstelsels, al kunnen in sommige gevallen (Duitsland, Oostenrijk en Portugal) in de toekomst aanvullende maatregelen vereist zijn om de financiële houdbaarheid ervan te verzekeren. De door verscheidene lidstaten (België, Spanje, Frankrijk en Italië) geplande hervormingen moeten dringend worden doorgevoerd, vooral in die landen waar zij vertraging hebben opgelopen of uitgesteld zijn. In een aantal lidstaten (België, Spanje, Ierland en Frankrijk) zijn reservefondsen gevormd, al zullen deze vanwege hun beperkte omvang in sommige landen slechts een geringe bijdrage leveren bij het opvangen van de extra pensioenuitgaven.

Belastingpakket

In aansluiting op de conclusies van de vergadering van de Raad (Ecofin) in november 2000 heeft de Commissie een gewijzigd voorstel voor een richtlijn [2] ingediend strekkende tot het garanderen van een effectieve belastingheffing op grensoverschrijdende rentebetalingen aan particulieren in de Europese Unie. Intussen zetten de lidstaten hun "peer review" voort met het oog op de bevriezing en de geleidelijke afschaffing van de 66 maatregelen op het gebied van de vennootschapsbelasting die in het in november 1999 door de werkgroep "gedragscode" uitgebrachte verslag als schadelijk werden aangemerkt. Het voorstel voor een richtlijn tot afschaffing van bronbelastingen op betalingen van rente en royalty's tussen verbonden ondernemingen, ten slotte, is sedert 1998 in behandeling bij de Raad. De Commissie en de lidstaten stellen alles in het werk om tegen het verstrijken van de uiterste termijn van december 2002 overeenstemming te bereiken over deze drie aspecten, die samen het "belastingpakket" vormen.

[2] COM(2001) 400. De definitieve goedkeuring van de richtlijn is afhankelijk gesteld van de aanneming door een aantal derde landen van maatregelen die gelijkwaardig zijn met die welke in de lidstaten van toepassing zijn, en van de aanneming door afhankelijke of geassocieerde gebieden van de lidstaten van dezelfde maatregelen als die welke in de lidstaten gelden.

2.3. Activering van de arbeidsmarkten

In de globale richtsnoeren voor het economisch beleid 2001 werd aanbevolen om: i) een grotere arbeidsparticipatie te bevorderen; ii) ervoor te zorgen dat belasting- en uitkeringsstelsels werken lonend maken; iii) de belemmeringen voor arbeidsmobiliteit binnen en tussen de lidstaten op te heffen; iv) de verandering van werkkring te vergemakkelijken; v) de doelmatigheid van actieve arbeidsmarktmaatregelen verder te verbeteren; vi) een flexibeler werkorganisatie te bevorderen; en vii) een beleid te voeren dat erop gericht is loonverschillen op grond van het geslacht ten gevolge van feitelijke discriminatie te verminderen.

In 2001 had de arbeidsmarkt te lijden onder de conjunctuurvertraging en konden de zeer gunstige ontwikkelingen van het voorgaande jaar niet worden geëvenaard. De werkgelegenheidsgroei liep terug tot 1,1% en de werkloosheidsgraad gaf slechts een geringe daling te zien tot 7,8% aan het einde van het jaar. Dit nam evenwel niet weg dat de gemiddelde werkloosheidsgraad met 7,7% 0,5%-punt lager lag dan het gemiddelde voor 2000. Ook de bij de realisatie van de werkgelegenheidsdoelstellingen van Lissabon gemaakte vorderingen waren minder uitgesproken dan in 2000. De totale participatiegraad steeg met 0,7%-punt tot 63,9%, waarbij die van de vrouwen 54,7% beliep en daarmee 0,7%-punt hoger uitkwam dan in 2000. De participatiegraad van oudere werknemers (55-64 jaar) nam in 2001 met 0,5%-punt toe tot 38,3%. De arbeidsmarktresultaten van de lidstaten bleven evenwel nogal uiteenlopen, zowel wat de omvang van de werkgelegenheid en de werkloosheid als wat de opgetreden verbeteringen betreft. De geringere dynamiek van de structurele hervorming is met name verontrustend tegen de achtergrond van de huidige conjunctuurverzwakking en het nog steeds ontoereikende groeipotentieel.

Belasting- en uitkeringsstelsels

De werkloosheids- en armoedevallen, die mensen ontmoedigen om een baan te aanvaarden en te behouden of om meer uren te gaan werken, blijven in het merendeel van de lidstaten een ernstig probleem vormen voor de arbeidsparticipatie. Het zijn vooral personen aan de onderkant van het loongebouw en personen met beperkte beroepsbekwaamheden die in deze vallen terechtkomen. Tal van lidstaten hebben een aanvang gemaakt of zijn doorgegaan met belastinghervormingen die de belastingdruk

op arbeid, en dan vooral op laagbetaalde arbeid, verlichten. Volgens voorlopige gegevens is de gemiddelde belastingdruk op laagbetaalden in de EU in 2001 met ruim ¾ procentpunt teruggelopen tot beneden de 39%.

Wat arbeidsstimulerende maatregelen betreft, hebben sommige lidstaten (Spanje, Frankrijk, Ierland, Nederland en Finland) in het verleden weliswaar aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het aantrekkelijker maken van werk door middel van belasting- en uitkeringshervormingen, maar in 2001 waren de geleverde inspanningen doorgaans weinig doelgericht. Er lijkt enige terughoudendheid te bestaan om belastinghervormingen te koppelen aan ingrijpende hervormingen van de uitkeringsstelsels teneinde werken lonend te maken. In 2001 hebben de meeste lidstaten gekozen voor een gedeeltelijke oplossing door bijvoorbeeld uitkeringsstelsels voor specifieke doelgroepen aan te pakken. De thans aan de gang zijnde hervormingen zijn onvoldoende op het aantrekkelijker maken van werken en activering gericht.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Geografische en beroepsmobiliteit

In vele lidstaten vormt de discrepantie tussen aangeboden en gevraagde vaardigheden een belangrijke hinderpaal voor meer werkgelegenheid. In een aantal lidstaten is er sprake van discrepanties en knelpunten, en dat om uiteenlopende redenen: krappe arbeidsmarkten (Denemarken, Ierland, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, en Portugal), sterke regionale werkloosheidsverschillen (België, Duitsland, Spanje, Italië en het Verenigd Koninkrijk) en hoge structurele werkloosheid (Griekenland, Spanje, Frankrijk, Italië en Finland). De meeste lidstaten volgen veelomvattende strategieën ter bevordering van levenslang leren met de bedoeling het aanpassingsvermogen van de beroepsbevolking aan structurele veranderingen te verhogen. Sommige hebben maatregelen genomen om het onderwijsstelsel in het algemeen te hervormen (bv. Spanje, Griekenland en Portugal). De barrières voor de geografische mobiliteit zowel binnen als tussen de lidstaten zijn nagenoeg ongemoeid

gelaten, waarbij onvoldoende aandacht is besteed aan het potentieel van de Europese arbeidsmarkt als geheel.

Actief arbeidsmarktbeleid

Hoewel de afgelopen jaren goede vorderingen zijn gemaakt op het gebied van de vroege activering van werklozen, blijken sommige programma's beter te functioneren dan andere en voor sommige groepen van de beroepsbevolking meer resultaat op te leveren dan voor andere. In de meeste lidstaten blijft de doelgerichtheid van de programma's en het meten van de doelmatigheid ervan evenwel voor problemen zorgen, zoals de beoordeling in het Gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid 2001 heeft uitgewezen. Slechts enkele lidstaten hebben onlangs op evaluatiewerkzaamheden gebaseerde acties ondernomen (Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk) of aangekondigd (Duitsland) om de actieve arbeidsmarktmaatregelen efficiënter te maken.

Flexibiliteit en modernisering

In sommige lidstaten is er sprake van een flexibeler organisatie van de arbeidstijd. Flexibeler arbeidsvormen - zoals bijvoorbeeld deeltijdarbeid, arbeidsovereenkomsten voor bepaalde duur, tijdelijke uitzendarbeid en, in mindere mate, telewerken - behoren tot de prioriteiten van de lidstaten en de sociale partners voor de modernisering van de arbeidsorganisatie. Verwacht wordt dat het de komende jaren alsmaar belangrijker zal worden de gevolgen van demografische veranderingen en van het tekort aan geschoolde arbeidskrachten te ondervangen. Tal van lidstaten (Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië en Portugal) moeten verder gaan bij de hervorming van het bestaande regelgevingskader om een grotere flexibiliteit met werkzekerheid te combineren en op deze manier de structurele werkloosheid terug te dringen en tot een minder gesegmenteerde arbeidsmarkt te komen. Alleen Spanje heeft het afgelopen jaar belangrijke stappen ondernomen om de flexibiliteit te bevorderen.

Aan discriminatie te wijten loonverschillen tussen mannen en vrouwen

Vrouwen verdienen gemiddeld minder dan mannen. De resultaten van het Huishoudpanel van de Europese Gemeenschap voor 1997 hebben uitgewezen dat het gemiddelde netto uurloon van vrouwen (werknemers die 15 uur of meer werken) ongeveer 86% bedroeg van dat van mannen (voor Zweden waren geen gegevens beschikbaar). Deze situatie is terug te voeren op verschillen in arbeidsmarktkenmerken (leeftijdsstructuur van de beroepsbevolking, beroep, arbeidservaring en scholing) en op verschillen in beloning. De bevordering van grotere gelijkheid tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt staat op de beleidsagenda van het merendeel van de lidstaten. In 2002 zal de Commissie een algemeen onderzoek instellen om na te gaan waarom er sprake is van verschillen tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt, waarbij onder meer ook aandacht zal worden besteed aan de loonverschillen.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

1.1.

2.4. Efficiënte product(goederen en diensten)markten

In de GREB 2001 werd de lidstaten aanbevolen om: i) de interne markt volledig te implementeren (de achterstanden bij de omzetting van de internemarktwetgeving reduceren, de technische handelsbelemmeringen opheffen, een effectief functionerende interne markt voor diensten tot stand brengen en de markt voor overheidsopdrachten verder openstellen); en ii) de concurrentie te versterken (liberaliseren van de netwerkindustrieën, zorgen voor doeltreffende mededingings- en regelgevingsautoriteiten en verminderen van de staatssteun).

De bij de totstandbrenging van een volkomen geïntegreerde en efficiënt functionerende interne markt gemaakte vorderingen geven een gemengd beeld te zien. De EU-goederenmarkten zijn alsmaar meer geïntegreerd, ook al blijven uiteenlopende normen en voorschriften het grensoverschrijdende verkeer belemmeren. Bij de totstandbrenging van een interne markt voor financiële diensten is echter nog maar weinig voortgang gemaakt. Daartegenover staat dat vooruitgang is geboekt bij de omzetting van internemarktrichtlijnen in nationale wetgeving, de openstelling van overheidsopdrachten, de versterking van de bevoegdheden van de mededingingsautoriteiten en de vermindering van de staatssteun. De liberalisering van de telecommunicatie- en elektriciteitsmarkten begint aanleiding te geven tot prijsverlagingen, maar de vooruitzichten voor verdere prijsdalingen zullen wellicht ongunstig worden beïnvloed door materiële knelpunten, inadequate binnenlandse deregulering en de grote marktaandelen van de gevestigde exploitanten die in deze sectoren actief zijn. De openstelling van de markten voor spoorvervoer en postdiensten is minder goed opgeschoten.

Voltooiing van de interne markt

De toegenomen handels- en investeringsstromen tussen de lidstaten wijzen op een voortgaand economisch integratieproces in de EU, ook al lijkt de convergentie van de prijsniveaus van de lidstaten te zijn vertraagd. Het percentage internemarktrichtlijnen dat nog niet in nationale wetgeving was omgezet, was in oktober 2001 teruggelopen tot gemiddeld 2%, wat neerkomt op een daling met 1 procentpunt in vergelijking met een jaar eerder. In Griekenland, Frankrijk, Oostenrijk, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland bleef het echter ruim 1 procentpunt boven het vóór de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in 2002 te realiseren streefcijfer van 1,5%. De aandacht verschuift thans van de omzetting naar de effectieve tenuitvoerlegging van de richtlijnen: Frankrijk en Italië nemen bijna 30% van de vermeende inbreuken op de internemarktwetgeving voor hun rekening.

Uit enquêtes blijkt een toenemende tevredenheid van de bedrijven over de werking van de interne markt. De technische belemmeringen voor het grensoverschrijdende handelsverkeer blijven echter zorgen baren. De situatie is het slechtst voor technisch complexe producten of producten waarvoor gezondheidsrisico's een voorname bron van zorg vormen (bv. voedingsproducten). Hoewel op sommige terreinen (bv. bouwproducten) overeenstemming over normen is bereikt, blijven er problemen bestaan en wordt de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning nog steeds als te risicovol en tijdverslindend beschouwd.

Bij een enquête onder bedrijven die zakelijke diensten aanbieden, was 40% van de respondenten van mening dat de opheffing van belemmeringen voor het grensoverschrijdend handelsverkeer hun omzet met niet minder dan 20% zou doen toenemen. Dit toont duidelijk aan hoe belangrijk het is dat een effectief functionerende interne dienstenmarkt tot stand wordt gebracht. Op dit punt is echter weinig vooruitgang geboekt. In 2002 zal de Commissie dan ook een nauwkeurig tijdschema opstellen waarbinnen de lidstaten specifieke belemmeringen moeten afschaffen, niet-wetgevende flankerende maatregelen uitwerken en eventueel geharmoniseerde regels

voorstellen voor sommige diensten. Voorts zal een regeling worden uitgewerkt om ervoor te zorgen dat de lidstaten het beginsel van wederzijdse erkenning op dienstverrichting toepassen.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: Diensten van de Commissie.

Bij de openstelling van de markten voor overheidsopdrachten is vooruitgang geboekt: het aandeel van de in het Publicatieblad bekendgemaakte overheidsopdrachten in de totale waarde van de overheidsopdrachten is in de tweede helft van de jaren negentig bijna verdubbeld (zie grafiek 4). Tussen 1999 en 2000 is dit aandeel met ruim een derde toegenomen in Oostenrijk, Nederland, Denemarken, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Italië. Van alle overheidsopdrachten wordt evenwel slechts 15% daadwerkelijk in het Publicatieblad bekendgemaakt. Momenteel bezitten alleen Portugal, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk in beide richtingen interactieve on-linesystemen voor overheidsopdrachten, maar verscheidene andere lidstaten zijn dergelijke systemen aan het ontwikkelen.

Versterking van de mededinging

De hervormingen in de netwerkindustrieën zijn voortgezet en beginnen vruchten af te werpen in de vorm van prijsverlagingen. Ook al zijn de prijsdalingen voor lokale gesprekken in 2001 geringer uitgevallen, toch zijn de telecommunicatiediensten voor Europeanen van alle inkomensgroepen betaalbaarder geworden. In de meeste EU-lidstaten zijn tussen 1997 en 2001 de elektriciteitsprijzen voor zowel het bedrijfsleven als de huishoudens gedaald. De prijzen blijven echter vrij hoog in België, Duitsland, Italië en Portugal. Bovendien zijn in sommige lidstaten de voorwaarden voor een daadwerkelijke concurrentie niet vervuld omdat de markten niet verder zijn opengesteld dan bij wet is voorgeschreven (Griekenland, Frankrijk, Ierland en Portugal) of omdat de gevestigde exploitanten een groot marktaandeel behielden (Griekenland, Frankrijk en Ierland). Ten slotte zij erop gewezen dat zelfs in het geliberaliseerde marktsegment minder dan 5% van de grote industriële afnemers in Spanje, Italië en Portugal en van de kleine afnemers in Duitsland van producent zijn veranderd. In andere netwerkindustrieën, zoals spoorwegen en posterijen, is het liberaliseringsproces minder ver gevorderd.

Een aantal lidstaten, waaronder Griekenland, Frankrijk, Ierland en het Verenigd Koninkrijk, heeft stappen ondernomen om de bevoegdheden en de operationele capaciteit van hun mededingingsautoriteiten uit te breiden. Mededingingsautoriteiten en toezicht- en regelgevingsinstanties werken steeds vaker met elkaar samen. Daartegenover staat dat minder vorderingen zijn gemaakt bij de verbetering van het institutioneel kader om de effectieve onafhankelijkheid van de mededingingsautoriteiten te versterken teneinde te vermijden dat deze zich bij hun

beslissingen mede laten leiden door overwegingen die niets met concurrentie te maken hebben. In Ierland, Luxemburg, Oostenrijk, Finland en het Verenigd Koninkrijk zijn de mededingingsautoriteiten nog niet gemachtigd om het EG-concurrentierecht toe te passen.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Hoewel de gegevens over staatssteun slechts met een zekere vertraging beschikbaar komen, kan uit de cijfers voor 1997-1999 worden afgeleid dat de totale staatssteun als percentage van het BBP in de overgrote meerderheid van de lidstaten is blijven afnemen. Het EU-gemiddelde is teruggelopen van 1,4% van het BBP in 1995-97 tot 1,2% in 1997-99. Tijdens dezelfde periode is de sectorale en de ad hoc-staatssteun gedaald van 1,1% tot 0,9% van het BBP. Deze vorm van steunverlening blijft echter vrij aanzienlijk in België, Duitsland, Frankrijk, Finland, Spanje, Luxemburg en Portugal [3] (zie grafiek 5). Het door de lidstaten gevoerde staatssteunbeleid is transparanter geworden dankzij, enerzijds, de bekendmaking door sommige lidstaten van staatssteungegevens en, anderzijds, het feit dat de Europese Commissie op internet een openbaar staatssteunregister beschikbaar stelt en een scorebord inzake staatssteun publiceert. Het scorebord biedt de lidstaten tevens de gelegenheid informatie uit te wisselen over hun steunbeleid en over de wijze waarop zij toegekende steun beoordelen.

[3] Het hoge bedrag van deze steun in Portugal heeft vooral te maken met de regionale steunregeling voor Madeira, die veel kenmerken van een sectorale regeling bezit. Sinds januari 2001 kunnen in het kader van deze regeling geen nieuwe aanvragen meer worden ingediend. De Commissie onderzoekt momenteel of de regeling voor verlenging in aanmerking komt. De Portugese autoriteiten hebben tevens opdracht gegeven tot het verrichten van een onderzoek naar de kosteneffectiviteit van de regeling.

2.5. Bevordering van de efficiency en de integratie van de EU-markt voor financiële diensten

In de GREB 2001 werd aanbevolen om: i) ervoor te zorgen dat de door het comité van wijzen voor de regulering van de Europese effectenmarkten gedane aanbevelingen in praktijk worden gebracht; ii) erop toe te zien dat uiterlijk tegen 2005 het APFD en tegen 2003 de in het verslag van het comité van wijzen vastgestelde prioriteiten volledig ten uitvoer zijn gelegd; iii) vaart te zetten achter de uitvoering van het APRK,

vooral wat de kwantitatieve beperkingen op institutionele beleggingen, de faillissementswetgeving en de belastingheffing betreft; iv) de grens- en sectoroverschrijdende samenwerking tussen toezichthoudende en andere betrokken autoriteiten verder te verbeteren.

Regulering van de Europese effectenmarkten

Aangezien de structuur van het financiële stelsel van de EU aan snelle veranderingen onderhevig is, is het van belang dat de procedures voor de regulering ervan gelijke tred houden met en afgestemd zijn op de marktontwikkelingen. Medio 2000 werd een comité van wijzen onder het voorzitterschap van de heer Lamfalussy verzocht het EU-mechanisme voor de regulering van de effectenmarkten te beoordelen en voorstellen te doen voor de verbetering ervan. Begin 2001 heeft het comité een regelgevingsbenadering met vier niveaus voorgesteld, waarbij onderscheid werd gemaakt tussen i) kaderwetgeving waarin de algemene beginselen worden neergelegd; ii) toepassingswetgeving waarin meer gedetailleerde maatregelen worden vastgesteld; iii) omzetting van de EU-wetgeving in nationaal recht; en iv) handhaving. De Europese Raad van Stockholm (23-24 maart 2001) heeft met instemming kennis genomen van het verslag van het comité en erop aangedrongen de voorgestelde benadering met vier niveaus ten uitvoer te leggen. De beide comités die volgens de wijzen in het leven dienden te worden geroepen om de Europese Commissie bij de vaststelling en toepassing van de wetgeving bij te staan (het EU-Comité voor het effectenbedrijf (ECEB) en het Comité van EU-effectenregelgevers (CEER)), zijn thans opgericht. Momenteel hebben zij echter uitsluitend een adviserende bevoegdheid. Aan beide comités zullen regelgevende bevoegdheden worden verleend na de aanneming van twee richtlijnen (betreffende prospectussen en marktmisbruik). Begin februari 2002 heeft het Europees Parlement met de benadering met vier niveaus ingestemd, waardoor de laatste hindernis voor de volledige tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van het comité van wijzen is overwonnen.

Tenuitvoerlegging van het Actieplan voor financiële diensten (APFD)

De 42 APFD-maatregelen hebben ten doel het regelgevingskader voor de interne markt voor financiële diensten te voltooien en ervoor te zorgen dat dit kader adequaat is voor markten die aan voortdurende veranderingen onderhevig zijn. In 2001 zijn bij de toepassing van het APFD aanzienlijke vorderingen gemaakt: 25 van de 42 oorspronkelijke maatregelen zijn thans definitief aangenomen. Zoals in het vijfde voortgangsverslag [4] over het APFD wordt benadrukt, blijft het tempo van de tenuitvoerlegging echter ernstige zorgen baren. Tal van belangrijke richtlijnen of verordeningen (met name betreffende pensioenfondsen, prospectussen, financiële conglomeraten en internationale standaarden voor jaarrekeningen) zijn thans in behandeling bij de Raad en het Europees Parlement met het oog op de goedkeuring ervan en zullen spoedig moeten worden aangenomen om de uiterste termijn van 2005 voor de volledige tenuitvoerlegging van het APFD alsnog te halen.

[4] "Een geïntegreerde Europese financiële markt; Europa moet de gewekte verwachtingen tijdig waarmaken", COM(2001) 712.

Tenuitvoerlegging van het Actieplan voor risicokapitaal (APRK)

Er is verdere vooruitgang geboekt bij de totstandbrenging van een adequaat regelgevingskader voor de ontwikkeling van de risicokapitaalmarkt. Afgezien van de acties in het kader van het APFD die voor de uitvoering van het APRK van belang zijn (op Gemeenschapsniveau genomen APRK-maatregelen), hebben de lidstaten ook op nationaal niveau een aantal hervormingen doorgevoerd. Op het essentiële terrein van de wettelijke/regelgevende beperkingen op institutionele beleggingen is een aantal van

deze beperkingen versoepeld (of bestaat het voornemen dit te doen) in België, Oostenrijk, Italië en Denemarken. In het merendeel van de lidstaten blijven echter kwantitatieve beperkingen bestaan (met uitzondering van Ierland, Nederland, Finland en het Verenigd Koninkrijk, die dergelijke beperkingen niet kennen en waar alleen aan een algemeen voorzichtigheidsvereiste moet worden voldaan). Wat het fiscale kader betreft, hebben verscheidene lidstaten specifieke of algemene belastingmaatregelen genomen die onder meer ook bevorderlijk zijn voor de ontwikkeling van de risicokapitaalmarkt. Daarbij dienen de lidstaten er evenwel zorg voor te dragen dat zij hun Verdragsverplichtingen (met name die betreffende staatssteun) ten volle nakomen en tevens alle andere op EU-niveau gedane toezeggingen op belastinggebied gestand doen. Zo heeft bijvoorbeeld Portugal diverse hervormingen doorgevoerd die erop gericht zijn een dubbele belasting van investeerders in durfkapitaal te vermijden, het sparen te bevorderen en O&O-investeringen aan te moedigen. Italië en Spanje hebben hun fiscale stimuleringsmaatregelen ter bevordering van pensioensparen door particulieren uitgebreid, terwijl het Verenigd Koninkrijk "stakeholder pensions" heeft ingevoerd. Spanje heeft tevens een gunstige fiscale regeling voor risicokapitaalmaatschappijen en -fondsen ingesteld en de belastingvoordelen zelfs nog uitgebreid. België is voornemens geherinvesteerde winsten gedeeltelijk vrij te stellen van belastingen. Daartegenover staat dat weinig of niets is gedaan aan het ontmoedigende effect van faillissements- en insolventieprocedures: de terzake voorgenomen hervormingen zijn ofwel uitgesteld (bv. Italië), ofwel nog in een voorbereidende/discussiefase (bv. België, Zweden en het Verenigd Koninkrijk).

Financiële stabiliteit

Om de adequaatheid van de in de EU bestaande institutionele regelingen in de context van de op de financiële markten te verwachten ontwikkelingen te kunnen beoordelen, heeft het Economisch en Financieel Comité verslagen opgesteld over de financiële stabiliteit (april 2000) en de beheersing van financiële crises (april 2001). De conclusie van deze verslagen was dat de bestaande institutionele regelingen adequaat zijn, maar dat de werking ervan verder diende te worden verbeterd, met name door de sector- en grensoverschrijdende samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten (toezichthouders, centrale banken en ministeries) te intensiveren. Tal van lidstaten (Portugal, België, Frankrijk, Duitsland, Ierland en Oostenrijk) hebben hun toezichtregelingen hervormd (of zijn voornemens dat te doen). De lidstaten zijn verschillende wegen ingeslagen bij de uitoefening van het financiële toezicht op geconsolideerde basis, waarbij de keuze van de gevolgde methode wordt bepaald door specifieke nationale kenmerken. Deze keuze voor verschillende methoden zal wellicht resulteren in een grotere behoefte aan grensoverschrijdende samenwerking. Ook op dit terrein wordt echter vooruitgang geboekt: naar aanleiding van de samensmelting van de beurzen van Brussel, Parijs en Amsterdam in Euronext hebben de drie betrokken financiële toezichthoudende autoriteiten besloten hun respectieve bevoegdheden te coördineren.

2.6. Aanmoediging van ondernemerschap

In de GREB 2001 werd de lidstaten aanbevolen om: i) een ondernemersvriendelijk klimaat tot stand te brengen (de administratieve lasten en belemmeringen verminderen, de overheidsdiensten efficiënter maken, de BTW-stelsels vereenvoudigen); en ii) het nemen van risico's aan te moedigen door de toegang tot financiering te vergemakkelijken, vooral voor starters in het MKB.

Er zijn velerlei maatregelen genomen om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven te verminderen, de oprichting van ondernemingen te stimuleren en de toegang van het MKB tot financiering te vergemakkelijken. Ondanks het toegenomen gebruik van benchmarking blijven er grote verschillen bestaan tussen het in de onderscheiden lidstaten heersende bedrijfsklimaat. Dit geldt vooral op het gebied van de belastingen.

Bedrijfsklimaat

De vermindering van de administratieve lasten voor het bedrijfsleven wordt steeds meer als een belangrijke economische beleidsdoelstelling gezien. Een recentelijk gehouden enquête heeft uitgewezen dat dankzij een coherentere wetgeving de EU-ondernemingen niet minder dan 15% op hun nalevingskosten zouden kunnen besparen. Bijna alle lidstaten hebben maatregelen genomen om de administratieve lasten te verminderen, maar desondanks blijft het bedrijfsleven bijzonder ontevreden over het regelgevingsklimaat in Duitsland, Frankrijk en Griekenland.

België, Denemarken, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Zweden, Finland en het Verenigd Koninkrijk hebben in 2001 nieuwe maatregelen ten gunste van starters en kleine en middelgrote ondernemingen genomen. Hoewel wezenlijke vorderingen zijn gemaakt, neemt de registratie van een nieuwe besloten vennootschap nog steeds zeer veel tijd in beslag in België, Italië, Luxemburg, Nederland en Finland, en blijft zij zeer duur in Griekenland, Spanje, Italië en Oostenrijk (zie grafiek 6).

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: In het kader van de BEST-procedure opgezet project "Benchmarking the Administration of Start-ups". Noot: het benchmark heeft betrekking op het laagste kwartiel.

Hoe groter de overheidssector, hoe meer de economie erbij gebaat is dat de overheidsmiddelen efficiënt worden aangewend. De noordse economieën boeken grote vooruitgang op dit terrein aangezien zij de overheidsdiensten geleidelijk aan concurrentie blootstellen. Ook België, Italië en Portugal hebben inspanningen geleverd om tot efficiëntere overheidsdiensten te komen.

België, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Luxemburg, Nederland en Portugal hebben initiatieven ontplooid om de vennootschapsbelasting te vereenvoudigen en de belastingdruk op ondernemingen te verlichten. De belastingheffing op grensoverschrijdende activiteiten blijft echter verstoringen op de interne markt veroorzaken, zoals wordt geïllustreerd door de nog steeds enorme verschillen tussen de effectieve vennootschapsbelastingtarieven in de lidstaten en het bestaan van een groot aantal fiscale belemmeringen voor de uitoefening van dergelijke activiteiten. In

de recente mededeling van de Commissie over de vennootschapsbelasting [5] wordt een aantal mogelijke oplossingen voor de opheffing van deze belemmeringen voorgesteld. Wat de BTW betreft, heeft de Commissie een strategie uitgestippeld waarmee wordt beoogd de fiscale belemmeringen voor grensoverschrijdende activiteiten te beperken door het BTW-stelsel te vereenvoudigen en te moderniseren.

[5] "Naar een interne markt zonder belastingbelemmeringen: een strategie voor het verschaffen van een geconsolideerde heffingsgrondslag aan ondernemingen voor de vennootschapsbelasting op hun activiteiten in de gehele EU", COM(2001) 582.

Toegang tot financiering

In talrijke lidstaten zijn maatregelen genomen om financiering toegankelijker te maken voor het MKB. Deze maatregelen, die een aanvulling vormen op de in afdeling 2.5 behandelde structurele hervormingen van de markten voor financiële diensten, zijn doorgaans voornamelijk gericht op het delen van het investeringsrisico tussen openbare geldverschaffers en particuliere investeerders en op het bieden van extra financieringsmogelijkheden aan kleine ondernemingen. Denemarken, Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Nederland en Portugal hebben met overheidsgeld gefinancierde risicokapitaalregelingen opgezet of verder uitgebouwd met de bedoeling de toegang van vooral startende kleine en middelgrote ondernemingen tot financiering te vergemakkelijken. De beschikbaarheid van risicokapitaal voor starters loopt echter aanzienlijk uiteen van lidstaat tot lidstaat (waarbij Griekenland, Spanje, Oostenrijk en Portugal achterop lopen) en dit kapitaal is hoofdzakelijk voorbehouden voor hightech- en innovatieve ondernemingen. Ten slotte zijn in diverse landen, waaronder Italië en Nederland, systemen opgezet om toekomstige ondernemers informatie te verschaffen over toegang tot financiering en te helpen bij het verkrijgen van toegang tot deze financiering.

2.7. Bevordering van de kenniseconomie

In de GREB 2001 werd aanbevolen om: i) O&O en innovatie te stimuleren (adequate randvoorwaarden, steviger banden tussen de universitaire wereld en het bedrijfsleven, betere samenwerking op het gebied van onderzoek en innovatie in Europa, voldoende financiering voor O&O en duidelijke prioriteiten voor onderzoek door overheidsinstellingen); ii) de toegang tot en het gebruik van ICT te bevorderen (ontbundeling van het aansluitnet, gebruik van internet op scholen, regelgevingskader voor elektronische handel, het gebruik van internet bij de overheid, ICT-veiligheid); en iii) meer inspanningen te leveren op het gebied van onderwijs en opleiding (ICT-vaardigheden, onderwijsstelsels die kunnen inspelen op veranderende vaardigheidsvereisten).

De overgang van de Europese Unie naar de kenniseconomie gaat onverminderd door met de invoering van verdere maatregelen om het verrichten van O&O door het bedrijfsleven te stimuleren. De grote verschillen tussen de lidstaten, bijvoorbeeld qua O&O-uitgaven of qua aantal bij het Europees Octrooibureau ingediende octrooiaanvragen (zie grafiek 7), blijven een bron van zorg. Bovendien heeft de EU nog steeds een achterstand goed te maken ten opzichte van de Verenigde Staten wat onder meer bedrijfsuitgaven voor O&O, internetgebruik en onderwijs betreft.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Onderzoek en ontwikkeling (O&O)

Gedurende de gehele jaren negentig schommelden de O&O-uitgaven in de EU rond de 1,9% van het BBP, waarmee zij ver onder het in de Verenigde Staten opgetekende cijfer van 2,6% bleven. Dit verschil was toe te schrijven aan de lagere uitgaven van het EU-bedrijfsleven voor O&O. In haar mededeling aan de dit voorjaar te Barcelona bijeenkomende Europese Raad heeft de Commissie een tegen het einde van het decennium te realiseren streefcijfer van 3% van het BBP voorgesteld voor de totale EU-uitgaven voor O&O. Het aandeel van het bedrijfsleven in deze totale uitgaven zou moeten toenemen van de huidige 55% tot ongeveer 66%. Teneinde het verrichten van O&O door ondernemingen aan te moedigen, hebben landen zoals het Verenigd Koninkrijk en Portugal fiscale stimuleringsmaatregelen genomen ter bevordering van O&O door de particuliere sector. Oostenrijk heeft een nieuw programma voor het verlenen van financiële steun voor O&O opgezet, terwijl andere lidstaten O&O-centra hebben opgericht. De streefdatum van eind 2001 om af te spreken hoe het Gemeenschapsoctrooi dient te worden toegekend, werd evenwel niet gehaald.

De wetenschappelijke wereld en het bedrijfsleven moeten intensiever met elkaar gaan samenwerken om de O&O-resultaten te commercialiseren. De overheidsfinanciering concentreert zich steeds meer op de bevordering van een dergelijke samenwerking. Tegelijkertijd worden openbare onderzoekinstellingen in alle lidstaten ertoe aangemoedigd hun onderzoekinspanningen te richten op gebieden die interessant zijn voor particuliere ondernemingen.

In 2001 is verder gestalte gegeven aan de Europese onderzoekruimte met de versterking van de banden tussen nationale onderzoekgemeenschappen. In december werd overeenstemming bereikt over de hoofdlijnen van het zesde kaderprogramma voor onderzoek.

Adequate financiering van basisonderzoek is van cruciaal belang om de kennisgrondslag te verbreden en de innovatiestroom te doen toenemen. In 2001 zijn talrijke nieuwe maatregelen genomen en bestaande uitgebreid. Zo is in Zweden een

nieuwe organisatie voor de financiering van onderzoek opgericht. In Frankrijk werd besloten meer overheidspersoneel in te zetten voor onderzoek.

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Als gevolg van de wereldwijde inzinking van de ICT-markten is de ICT-acceptatie in 2001 slechts matig toegenomen in vergelijking met de vorige jaren. Daarenboven werd in de praktijk slechts langzaam vooruitgang geboekt bij de ontbundeling van het aansluitnet, hoewel dit van cruciaal belang is voor een grotere verspreiding van snelle internettoegang. Dit had tot gevolg dat breedbandtoegang nog steeds weinig verbreid is. Positief daarentegen is dat de daling van de prijzen van internettoegang doorzette. Ook het aandeel van de EU-huishoudens dat thuis toegang tot internet heeft, bleef stijgen in een tempo van bijna 1 procentpunt per maand. Ondanks een dergelijke vooruitgang blijft de ICT-acceptatie in de EU achter bij die in de VS. Hoewel in de meest geavanceerde EU-lidstaten het percentage internetaansluitingen even hoog of zelfs hoger ligt dan in de VS, hebben andere landen nog een aanzienlijke achterstand.

Het percentage scholen waarvan de leerlingen toegang hebben tot internet, ligt in alle lidstaten hoger dan 70%, behalve in Griekenland (44%), Portugal (52%) en Oostenrijk (64%). De volgende uitdaging is de vermindering van het aantal leerlingen per PC met internettoegang. Dat aantal is reeds minder dan 10 in Denemarken, Luxemburg, Finland en Zweden. Voorts is een reeks nieuwe projecten opgezet om tekorten aan ICT-vaardigheden terug te dringen.

De totstandbrenging van een veilige en voorspelbare omgeving voor elektronische handel blijft een topprioriteit. De e-handel ontwikkelt zich weliswaar, maar in een trager tempo dan verwacht. De richtlijn inzake het auteursrecht zal tegen december 2002 van kracht zijn, maar de Raad heeft nog steeds geen besluit genomen over het voorstel voor een richtlijn betreffende de verkoop op afstand van financiële diensten. Ook de richtlijnen inzake de aanpassing van de BTW-regelgeving voor elektronische handel en betreffende elektronische facturering zijn nog steeds in behandeling.

De nationale overheidsdiensten bieden steeds meer diensten aan die communicatie met de burgers via internet mogelijk maken. Ook bij de productie van de overheidssector wordt van nieuwe technologieën gebruik gemaakt. Zo heeft Denemarken een portaal voor overheidsopdrachten gecreëerd met de bedoeling de aanbestedingsprocedures te stroomlijnen en schaalvoordelen te realiseren.

De Commissie heeft haar goedkeuring gehecht aan mededelingen over de totstandbrenging van een veiliger informatiemaatschappij en over de beveiliging van elektronische netwerken. Tevens heeft zij een e-confidence-website opgezet.

Onderwijs- en opleidingsaspecten van de kennismaatschappij

Het aantal onderzoekers per 1000 arbeidskrachten neemt in alle lidstaten toe, maar het stijgingstempo voor de EU als geheel is trager dan in de Verenigde Staten vanwege minder dan gemiddelde stijgingen in de grote lidstaten (Duitsland, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk). Duitsland, Frankrijk, Spanje, Finland, Ierland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk hebben regelingen ingevoerd om buitenlandse studenten en onderzoekers aan te trekken of eigen wetenschappers aan te moedigen om terug te keren, wat wijst op een groeiend besef dat het menselijk potentieel ontoereikend kan blijken om aan de toekomstige behoeften te beantwoorden. De meeste lidstaten hebben maatregelen genomen om de ICT-vaardigheden te verbeteren, waarbij vaak prioriteit wordt gegeven aan achtergestelde groepen en waarbij Denemarken, Nederland, Zweden, Finland en het Verenigd Koninkrijk volgens het Gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid algemeen genomen de meest geavanceerde lidstaten zijn. Wat de basiskennis betreft, had in 2000 70% van de jonge EU-bevolking (leeftijdsgroep 25-34 jaar) ten minste hoger middelbaar onderwijs genoten, waarbij het

percentage uiteenliep van ruim 80% in Oostenrijk, Denemarken, Finland, Duitsland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk tot minder dan 60% in Italië, Portugal en Spanje.

Wat de inputs betreft, zij erop gewezen dat de overheidsuitgaven voor onderwijs in de EU tussen 1995 en 1999 ongewijzigd zijn gebleven op circa 5% van het BBP. Uit de resultaten van een recente OESO-enquête blijkt evenwel dat er slechts een beperkte correlatie bestaat tussen de lees- en schrijfvaardigheid en de wiskundige en wetenschappelijke kennis van 15-jarigen en de onderwijsuitgaven (zie grafiek 8). Het is daarom ook van belang dat de lidstaten zich inspannen om tot efficiëntere onderwijsstelsels te komen. Dit lijkt met name te gelden voor Denemarken en Portugal, daar in deze landen bovengemiddelde overheidsuitgaven voor onderwijs gepaard gaan met lager dan gemiddelde scores in de OESO-enquête.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

* Het OESO-programma voor de internationale beoordeling van leerlingen (PISA) is een driejaarlijks onderzoek naar de kennis en vaardigheden van 15-jarigen. De rangorde is opgesteld aan de hand van de resultaten van het jaar 2000 betreffende de gemiddelde prestaties op het gebied van wiskunde, natuurwetenschappen en lees- en schrijfvaardigheid.

2.8. Bevordering van duurzaamheid vanuit milieu-oogpunt (milieuzorg)

In de GREB 2001 werden op dit gebied geen landenspecifieke aanbevelingen geformuleerd, maar werd een aantal horizontale aanbevelingen gedaan die tot alle lidstaten waren gericht: i) de verbintenis aangaan om de door de Europese Raad van Göteborg overeengekomen strategie voor duurzame ontwikkeling effectief te implementeren; ii) marktconforme beleidsmaatregelen, zoals belastingen, door de gebruiker en de vervuiler te betalen heffingen, verzekerings/aansprakelijkheidsregelingen en verhandelbare emissierechten, in te voeren en te versterken; iii) sectorale subsidies en belastingvrijstellingen en andere maatregelen die een negatief milieueffect hebben, af te bouwen; iv) meer gebruik te maken van economische instrumenten om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, aan de eisen van het Protocol van Kyoto te voldoen en bij te dragen tot de ontkoppeling van diverse vormen van milieubelasting en economische groei; en v) overeenstemming te bereiken over een adequaat kader voor de belastingheffing op energie op Europees niveau en voor de totstandbrenging van één interne energiemarkt.

Wat de implementatie van de strategie voor duurzame ontwikkeling betreft, heeft de Commissie talrijke voorstellen ingediend, waarvan de belangrijkste zijn: een voorstel

voor een richtlijn over de handel in emissierechten en een Witboek over het Europese vervoersbeleid [6].

[6] "Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: tijd om te kiezen" (COM(2001) 370 def. van 12.9.2001).

Volgens de beperkte informatie waarover de Commissie momenteel beschikt, hebben de lidstaten in het eerste jaar waarin de bevordering van de duurzame ontwikkeling in de GREB was opgenomen, onder meer op de volgende terreinen vooruitgang geboekt:

De voorbereidingen op het voeren van een beleid inzake klimaatverandering zijn geïntensiveerd. Het Verenigd Koninkrijk heeft met ingang van 1 april een klimaatveranderingsheffing ingevoerd. Het Verenigd Koninkrijk en Denemarken hebben een systeem van verhandelbare uitstootvergunningen opgezet, terwijl verscheidene andere landen, zoals Zweden, Nederland, Ierland en Finland, de mogelijkheid onderzoeken om hetzelfde te doen. Nederland heeft een systeem van verhandelbare certificaten voor elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen opgezet; door Oostenrijk, België, Denemarken, Italië en het Verenigd Koninkrijk wordt de invoering van vergelijkbare regelingen overwogen.

Er zijn belastingen of heffingen ingevoerd op producten zoals elektrische huishoudtoestellen (België en Portugal) en plastic zakken (Ierland). Frankrijk heeft de TGAP (Taxe générale sur les activités polluantes) uitgebreid tot fosfaten in waspoeders, landbouwpesticiden en natuurlijke minerale bestanddelen. Ierland heeft een heffing op het storten van afvalstoffen ingevoerd. Finland heeft een nieuwe wet voor het beheer van de watervoorziening aangenomen op grond waarvan gebruikers waterheffingen moeten betalen die ten minste de kosten van de watervoorziening en de afvoer van afvalwater dekken. In het kader van het nationaal plan voor de waterhuishouding heeft Spanje de gebruikers van aangevoerd water een "aanvoerheffing" opgelegd.

Tal van maatregelen waren toegespitst op het energieverbruik, met name in de vervoerssector. België, Duitsland en Ierland hebben gedifferentieerde brandstofaccijnzen ingevoerd waarbij voor laagzwavelige brandstoffen een verlaagd accijnstarief gold, terwijl het Verenigd Koninkrijk de bestaande verschillen heeft vergroot. In België, Frankrijk, Ierland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk werd de motorrijtuigenbelasting hervormd om met milieucriteria rekening te houden. Duitsland en Zweden hebben het op de verschuiving van belastingen van arbeid naar energie gerichte beleid voortgezet. Overeenkomstig het belastingpakket van 1998 heeft Denemarken nieuwe belastingverhogingen voor binnenlands en industrieel energieverbruik doorgevoerd. Frankrijk heeft voor de komende twintig jaar gegarandeerde prijzen voor elektriciteit uit windenergie vastgesteld. Luxemburg heeft een elektriciteitsbelasting ingevoerd. Bij de besprekingen in de Raad over een energiebelasting zijn evenwel weinig of geen vorderingen gemaakt, maar deze discussies worden voortgezet onder het huidige voorzitterschap van de Raad. Ook de besprekingen over de voltooiing van de interne energiemarkt zijn voortgezet.

3. Beknopte evaluaties van de tenuitvoerlegging door de lidstaten

3.1. België

In 2001 liep de groei van het reële BBP sterk terug tot ongeveer 1,1%. De vertraging werd veroorzaakt door een daling van het gezinsverbruik en de investeringen, nog verergerd door een negatieve bijdrage van de netto-uitvoer ten gevolge van het verslechterende externe klimaat. In september werd de neerwaartse trend van de werkloosheid onderbroken. De werkgelegenheid nam in een veel lager tempo toe dan in 2000. Na een hoogtepunt in mei begon de inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, af te nemen, zodat het gemiddelde over 2001 uitkwam op 2,4%.

Over het geheel genomen maakte België enige voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen voor de begrotingspolitiek in de GREB 2001. Ondanks de economische vertraging werden de openbare financiën onder controle gehouden en waren de rekeningen van de totale overheid voor het tweede achtereenvolgende jaar in evenwicht. De schuldquote is sinds 1993 op een neerwaarts pad, maar bedroeg eind 2001 toch nog 106,9% van het BBP, dat is veel hoger dan de referentiewaarde van 60% van het BBP.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt. De inspanningen om de belasting- en uitkeringsstelsels te hervormen om werken lonend te maken, werden voortgezet. Er werd overeenstemming bereikt over een aantal maatregelen om de arbeidsmarktflexibiliteit te bevorderen. Het totale effect ervan op het aanbod van arbeid is onduidelijk. Enerzijds zouden zij het arbeidsaanbod van degenen die reeds werken, kunnen doen afnemen. Anderzijds zouden zij de participatiegraad van de momenteel inactieven kunnen doen toenemen en oudere werknemers ertoe kunnen aanzetten langer te blijven werken. Er werden geen belangrijke maatregelen genomen om meer loonflexibiliteit te bevorderen, hoewel de meest recente intersectorale overeenkomst meer ruimte biedt voor loondifferentiëring op sectoraal niveau.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten. Er werden een aantal stappen genomen om de energiesector verder te liberaliseren, maar de effectieve concurrentie in deze sector blijft laag en de prijzen zijn nog hoog. De formele banden tussen openbare en particuliere actoren in verschillende sectoren van de economie, inclusief de energiesector, hebben nog te lijden onder een gebrek aan transparantie. De hervormingen van de spoorwegen, het overheidsbestuur, de administratieve vereenvoudiging, de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting zijn nog maar onlangs van start gegaan en moeten nog tastbare resultaten opleveren.

De tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkt vorderde goed. Er werden verscheidene hervormingen voorgesteld om de risicokapitaalmarkt verder te ontwikkelen: opheffing van een aantal kwantitatieve beperkingen op de beleggingen van pensioenfondsen, belastinghervormingen om het fiscale kader bevorderlijker voor investeringen en ondernemerschap te maken, de geplande hervorming van de procedures bij insolvabiliteit.

3.2. Denemarken

De bedrijvigheid vertraagde in 2001 tot rond 1,3% ten gevolge van de aanhoudende effecten van negatieve economische schokken. Na een stabilisatieperiode in 2000

daalde de werkloosheid in het gehele jaar 2001 licht. De krapheid van de arbeidsmarkt leidde ook tot hoge loonstijgingen in het tweede en het derde kwartaal van 2001. Na een hoogtepunt medio 2000 daalde de inflatie in 2001 voortdurend en bedroeg zij, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, gemiddeld 2,3% voor het gehele jaar.

Over het geheel genomen maakte Denemarken goede voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen voor de begrotingspolitiek van de GREB 2001. De financiën van de totale overheid vertoonden een groot overschot, zoals aanbevolen. De overige aanbevelingen van 2001 voor de begrotingspolitiek werden ook gerealiseerd, en de openbare financiën lijken de uitdagingen op middellange termijn aan te kunnen.

Er werd beperkte voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbeveling van 2001 voor de arbeidsmarkt. In 2001 werden geen nieuwe maatregelen genomen. Vroegere belastinghervormingen zullen echter leiden tot een vermindering van de belasting op arbeid. Evenzo zullen vroegere hervormingen van de vervroegde-uittredingsregelingen leiden tot een verminderde instroom in dergelijke regelingen.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten. Er werd een inspanning gedaan om de concurrentievoorwaarden op het gebied van de overheidsopdrachten te verbeteren en de concurrentiedruk in de openbare dienstverlening op plaatselijk vlak te verhogen door benchmarking en meer gebruik van aanbestedingen. Er moet op dit gebied echter nog heel wat gebeuren. Er werden gedeeltelijke maatregelen genomen om de concurrentie te bevorderen in sommige sectoren, zoals de bouw.

Met betrekking tot de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkt werd enige voortgang gemaakt met de totstandbrenging van een fiscaal kader dat bevorderlijker is voor investeringen en ondernemerschap. Er is echter weinig gedaan om de faillissementswetgeving aan te passen.

3.3. Duitsland

De economie vertraagde in 2001 aanmerkelijk met een reële productiegroei van 0,6%. De vertraging was te wijten aan het verlies aan koopkracht ten gevolge van de olieprijsstijging in 1999/2000, het verslechterende internationale klimaat, en een belangrijke vermindering van de bedrijvigheid in de bouw. Sinds januari 2001 heeft dit geleid tot een stijgende werkloosheid, die in 2002 waarschijnlijk de drempel van 4 miljoen zal overschrijden en de werkgelegenheidsstijging van de laatste paar jaar voor een groot deel ongedaan dreigt te maken. De gemiddelde inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, bedroeg in 2001 2,4%; op een hoogtepunt van 3,5% in mei volgde een daling tot 1,7% in december.

Over het geheel genomen maakte Duitsland enige voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. De begrotingstekorten namen sterk toe van 1,3% van het BBP in 2000 tot 2,6% in 2001 ten gevolge van de economische teruggang en de invoering van belastinghervormingen. Nu wordt verwacht dat de totale groei in 2002 op het niveau van 2001 zal blijven, bestaat het risico dat het tekort in 2002 zeer dicht bij de in het Verdrag vastgestelde referentiewaarde van 3% komt.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt. Het wetsontwerp "Job Aqtiv" is een eerste stap in de goede richting, maar het ontbreekt nog aan een ingrijpender hervorming van het uitkeringsstelsel en er is nog niets gedaan aan de ondoeltreffendheid van de grootschalige actieve arbeidsmarktprogramma's. Ondanks enige voortgang moet er meer worden gedaan om de loonstijgingen in overeenstemming te brengen met de noodzaak te komen tot loonstructuren die de productiviteitsverschillen beter weerspiegelen. Het tussen de sociale partners overeengekomen gebruik van

arbeidstijdafrekeningen heeft bijgedragen tot een meer flexibele organisatie van het werk, maar de arbeidsmarktregelgeving is niet flexibeler geworden. Er moet voor worden gezorgd dat de hervorming van de ondernemingsraden geen afbreuk doet aan de arbeidsmarktflexibiliteit.

De tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten vorderde goed. De hervorming van het hoger onderwijs trad op 1 januari 2002 in werking en het tekort aan IT-personeel werd kleiner. De staatssteun werd geleidelijk verder verlaagd en de toegang tot de ambachten werd gemakkelijker gemaakt, maar de waarde van de in het Publicatieblad bekendgemaakte overheidsopdrachten vertoonde geen stijging van betekenis. Hoewel de concurrentieautoriteiten talrijke onderzoeken instelden om na te gaan of de aangerekende vergoedingen voor het gebruik van de stroomnetten gerechtvaardigd waren, blijven er belangrijke regionale verschillen tussen deze vergoedingen bestaan. De tarieven voor de toegang tot het net lijken hoger dan in de meeste andere lidstaten.

Duitsland maakte enige voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkt. De hervorming van de belastingheffing op overdrachten van deelnemingen zal waarschijnlijk ook de Duitse risicokapitaalmarkt ten goede komen. De harmonisatie van de belastingheffing op risicokapitaalfondsen zal de investeerders meer zekerheid verschaffen over hun rechtspositie en aldus zullen zij beter kunnen plannen.

3.4. Griekenland

Ondanks het effect van de negatieve economische schokken was de bedrijvigheid in 2001 hoog met een reële productiegroei van meer van 4%. De veerkracht van de economie kwam van de investeringen ter voorbereiding van de Olympische Spelen van 2004. De stijging van de werkgelegenheid en de daling van de werkloosheid wijzen op een geringe verbetering van de arbeidsmarktsituatie, hoewel de werkloosheid nog boven de 10% ligt. Na een toename tot de zomer van 2001 bedroeg de inflatie over het gehele jaar en gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, gemiddeld 3,6%.

Over het geheel genomen maakte Griekenland enige voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen voor de begrotingspolitiek van de GREB 2001. De aanpassingsinspanningen van de regering van de laatste jaren leidden tot een belangrijke verbetering van de budgettaire onevenwichtigheden. In 2001 waren de rekeningen van de totale overheid voor de eerste maal sinds het begin van de jaren '70 in evenwicht. De schuldquote, die sinds 1996 een neerwaarts pad volgt, daalde tot iets onder de 100% van het BBP, maar blijft nog ruim boven de referentiewaarde van 60% van het BBP. De gedeeltelijke privatisering van allerlei overheidsondernemingen werd voortgezet, maar wel in een traag tempo. De in het eerste stabiliteitsprogramma aangekondigde hervorming van de socialezekerheidssector werd in 2001 niet ingezet.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt. De maatregelen omvatten talrijke wijzigingen in het belasting- en uitkeringsstelsel, alsmede een nieuw pakket arbeidsmarkthervormingen. Voorts werd de hervorming van het onderwijs verder ten uitvoer gelegd. De genomen maatregelen gaan echter nog niet ver genoeg waar het erom gaat de belangrijkste structurele problemen op de arbeidsmarkt aan te pakken. Voorts werden eerdere hervormingen nog steeds achtervolgd door problemen bij de tenuitvoerlegging.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten. De omzetting van de internemarktrichtlijnen verbeterde aanzienlijk, hoewel de achterstand groot blijft, en er werden inspanningen gedaan om de verspreiding van ICT te bevorderen en de administratieve lasten van het bedrijfsleven te verlichten. De kosten van het oprichten van nieuwe bedrijven blijven echter hoog. Het systeem van vennootschapsbelasting blijft de groei van de ondernemingen afremmen. De prestaties op het gebied van O&O en innovatie zijn relatief onbevredigend, en de concurrentie in de geliberaliseerde netwerkindustrieën ontwikkelt zich traag.

Met betrekking tot de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkt maakte Griekenland enige voortgang. In een bij het Parlement ingediend wetsontwerp heeft de regering volledige "fiscale transparantie" bij de fiscale behandeling van risicokapitaalfondsen, een nieuw wettelijk kader voor de oprichting van risicokapitaalfondsen en een gunstige fiscale behandeling voor O&O-uitgaven voorgesteld. Er werden echter geen pogingen gesignaleerd om de kwantitatieve beperkingen op institutionele beleggingen te versoepelen en de faillissementswetgeving te verbeteren.

3.5. Spanje

De bedrijvigheid vertraagde in 2001 met een reële productiegroei van ongeveer 2,7%. Dit kwam door het effect van de prijsstijgingen voor olie en onbewerkte voedingsmiddelen eerder in het jaar, en later door de internationale vertraging. In deze context werden er minder nieuwe banen geschapen, hoewel de werkloosheid bleef dalen tot 13%. De inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, liep iets op tot gemiddeld 3,6% in 2001, niet alleen ten gevolge van de ongunstige ontwikkeling van de meest volatiele componenten, maar ook door een stijging van de kerninflatie.

Over het geheel genomen maakte Spanje goede voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. De begrotingsconsolidatie vorderde in 2001 extra. Een overheidsbegroting in evenwicht, zoals aanbevolen, is waarschijnlijk bereikt.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt. Door een hervorming van de arbeidsovereenkomsten zijn de overeenkomsten voor een vaste duur en de deeltijdcontracten flexibeler geworden, hoewel het aandeel van de tijdelijke contracten zeer hoog blijft. De regering ondernam initiële pogingen om de sociale partners aan te moedigen tot overeenstemming te komen over een hervorming van de CAO-onderhandelingen; de recente overeenkomst tussen de vakbonden en de werkgevers over een gematigde loonstijging in het lopende jaar ging echter niet over het loononderhandelingsstelsel en evenmin over de loonindexeringsclausules. Er werden beperkte maatregelen genomen om de arbeidsmobiliteit te bevorderen.

De tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten vorderde goed. Er werden initiatieven genomen om te komen tot een grotere verspreiding van de op kennis gebaseerde samenleving en het streven om het regelgevingskader voor het MKB te vereenvoudigen, werd voortgezet. De tenuitvoerlegging van het in juni 2000 goedgekeurde liberalisatiepakket werd in 2001 voortgezet.

Er werd goede voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkt. Het ontwerp van wet op de financiën voorziet in fiscale stimulansen voor risicokapitaalfondsen en er werd een nieuw gereglementeerd type fonds, gespecialiseerd in niet-beursgenoteerde effecten, opgericht om investeringen

naar KMO's te kanaliseren. Er viel echter geen voortgang te melden bij de aanpassing van de faillissementswetgeving om ondernemerschap aan te moedigen.

3.6. Frankrijk

De bedrijvigheid groeide in 2001 minder snel met een reële productiegroei die rond de 2% lag. Het veerkrachtige binnenlandse gezinsverbruik voorkwam echter een nog ernstiger teruggang ten gevolge van het aanhoudende effect van negatieve economische schokken. De vertraging leidde tot een langzamere toename van de werkgelegenheid en de werkloosheid is sinds het voorjaar gestegen. In een dergelijke context bleef de inflatoire druk zeer beperkt. Na een hoogtepunt in mei liep de inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, terug tot naar schatting 1,8% tegen het einde van het jaar.

Over het geheel genomen maakte Frankrijk enige voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. In tegenstelling tot de voortgang in de periode 1996-1999 vertraagde de begrotingsaanpassing in 2000 en 2001 aanmerkelijk. Het tekort van de totale overheid daalt naar raming immers met slechts 0,2 procentpunt van het BBP in de periode 1999-2001 (van 1,6% van het BBP in 1999 tot 1,5% in 2001).

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt. Hervormingen van het belasting- en uitkeringsstelsel zijn reeds enige tijd gaande, hoewel er nog meer moet gebeuren, vooral op het gebied van de uitkeringen. De beleidsmakers bleven de tenuitvoerlegging van de vermindering van de werktijd volgen en stonden flexibiliteit toe bij de toepassing van de werktijdenwetgeving in het MKB. Er werd echter geen voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbeveling betreffende de wetgeving op de arbeidsbescherming, die ging over een beter evenwicht tussen zekerheid en een groter aanpassingsvermogen. Er werd nieuwe wetgeving ingevoerd om de arbeidsbescherming te verbeteren, maar er werden geen maatregelen genomen om het aanpassingsvermogen te vergroten.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten. De achterstand bij de omzetting van de internemarktrichtlijnen werd verkleind, maar Frankrijk staat nog steeds op de één na laatste plaats in de EU. De staatssteun als percentage van het BBP verminderde en kwam dichter bij het EU-gemiddelde. Evenals in 2000 werden ook in 2001 de administratieve lasten verder verlicht, maar de ondernemingen voelen deze lasten nog steeds als een ernstige beperking. De openstelling van de gas- en elektriciteitsmarkten werd voortgezet, maar in een zeer laag tempo.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkt. Met name werd een belastingkader ontwikkeld dat bevorderlijker is voor investeringen en ondernemerschap.

1.1.

3.7. Ierland

Het effect van aanbodproblemen in combinatie met verscheidene exogene schokken leidde tot een uitgesproken vertraging van de economie van een groei van 10% en hoger in 2000 tot ongeveer 6,5% in 2001, voor het merendeel onder invloed van overdrachteffecten. De arbeidsmarkt heeft zich tot dusverre opmerkelijk veerkrachtig getoond, met een sterke toename van de werkgelegenheid in de eerste drie kwartalen van 2001 en een beperkte stijging van de werkloosheid tot een peil dat in december 2001 nog dichtbij de 4% lag. De jaarlijkse inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, is sinds het hoogtepunt van eind 2000 verminderd tot 3,4% in november 2001, dat is het laagste peil sinds twee jaar. De onderliggende inflatie is echter toegenomen, hetgeen wijst op een onverminderde druk op de prijzen van binnenlandse oorsprong.

Over het geheel genomen maakte Ierland goede voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. Hoofdzakelijk doordat de groei van de economie sterker vertraagde dan verwacht, waren de belastingontvangsten ongeveer 8% lager dan de doelstelling, waardoor het overschot van de totale overheid uitkwam op krap 1,7% van het BBP, dat is bijna 2½ procentpunten lager dan het streefcijfer.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt. Verdere wijzigingen in de inkomstenbelasting en financiering ter bevordering van kinderopvang maken deel uit van de maatregelen met het oog op het arbeidsaanbod. Gegevens over de inkomsten uit arbeid wijzen erop dat de loonstijging in 2001 de herziene loonafspraken van de nationale overeenkomst heeft overschreden. De uitdagingen van een krappe arbeidsmarkt blijven aanwezig met betrekking tot het aantrekken van arbeid en de toekomstige loonvormingsprocessen.

De tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten vorderde goed. Er werden maatregelen genomen om de mededinging te bevorderen in de netwerkindustrieën, taxidiensten, apotheken en de verkoop van alcoholhoudende dranken. De gevestigde ondernemingen hebben echter nog hoge marktaandelen in de netwerkindustrieën. Er werden passende programma's opgesteld om O&O te bevorderen.

Er werd enige voortgang gemaakt met de verbetering van de toegang tot start- en beginkapitaal, bijvoorbeeld door de invoering van een specifieke door de overheid gesponsorde durfkapitaalregeling.

3.8. Italië

De bedrijvigheid vertraagde in 2001 tot een reële productiegroei van gemiddeld 1,8%. De vertraging is het resultaat van de zwakkere uitvoer en de dalende uitgaven voor particuliere investeringen. De prestatie van de arbeidsmarkt verzwakte, maar bleef positief met een werkloosheidsdaling van meer dan een heel procentpunt in vergelijking met 2000. De werkloosheid blijft echter op een relatief hoog peil van 9,5% van de beroepsbevolking, met grote regionale ongelijkheden en belangrijke verschillen naar leeftijd en geslacht. De inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, bedroeg voor 2001 uiteindelijk 2,7%, hoofdzakelijk ten gevolge van inflatoire druk aan het begin van het jaar.

Over het geheel genomen maakte Italië enige voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. De begrotingsconsolidatie werd in 2001 voortgezet. Het werkelijke begrotingstekort wordt thans officieel geraamd op 1,1% van het BBP in 2001. De afwijking van de oorspronkelijke doelstelling van 0,8% van het BBP wordt grotendeels verklaard door

de lagere groei dan verwacht. De schuldquote volgt sinds 1995 een neerwaarts pad, maar blijft op ongeveer 108% van het BBP, dus ver boven de referentiewaarde van 60% van het BBP. Hoewel de regering de begrotingsconsolidatiestrategie heeft bevestigd, blijft de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn aanleiding tot bezorgdheid geven, vooral met betrekking tot de gevolgen van de vergrijzing.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt. Hoewel in 2001 slechts maatregelen van geringe betekenis daadwerkelijk ten uitvoer werden gelegd, werd een veelomvattend pakket arbeidsmarkthervormingen voorgesteld, waardoor een oplossing van de voornaamste structurele problemen dichterbij lijkt te komen. Wegens het begrotingseffect van de recente economische vertraging is de geplande algemene hervorming van het belastingstelsel tot 2003 uitgesteld.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten. Er werden maatregelen genomen om de kenniseconomie te bevorderen en bureaucratische en regelgevingsbeperkingen verder te verminderen. Er werd ook voortgang gemaakt met de bevordering van de concurrentie in de energiesector en de plaatselijke openbare dienstverlening. Er werden echter geen concrete maatregelen genomen om de concurrentie in de professionele dienstverlening te bevorderen.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkt. Een aantal van de kwantitatieve beperkingen op institutionele beleggingen werden opgeheven. De regering zal begin 2002 een nieuwe hervorming van de faillissementswetgeving voorstellen.

3.9. Luxemburg

In 2001 vertraagde de bedrijvigheid enigszins na recordgroeicijfers in 1999 en 2000. Niettemin bedroeg de groei waarschijnlijk ongeveer 5%, veel dynamischer dus dan in de buurlanden, hetgeen te danken was aan de aanhoudend sterke stijging van het gezins- en het overheidsverbruik alsmede van de bruto-investeringen in vaste activa. De werkgelegenheid bleef in hoog tempo toenemen, zij het iets minder snel dan voorheen. Dientengevolge begon de werkloosheid opnieuw gematigd te stijgen. De inflatie is sinds begin 2001 belangrijk verminderd met een vertraging van de jaarlijkse stijging van het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen tot 2,4% in 2001. Niettemin bleven de lonen snel stijgen en bleef de onderliggende inflatie oplopen.

Over het geheel genomen maakte Luxemburg enige voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. Het overschot van de totale overheid bleef weliswaar comfortabel, maar het in 2000 bereikte recordniveau werd niet meer gehaald.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbeveling van 2001 voor de arbeidsmarkt. De regering diende een wetsontwerp bij het Parlement in betreffende een herziening van de voorwaarden om in aanmerking te komen voor een invaliditeitspensioen, zonder dat echter de hoogte van het pensioen werd gewijzigd. Eerdere pogingen om de participatie van vrouwen te verhogen, leverden in de tweede helft van de jaren negentig duidelijke resultaten op.

Dankzij de openheid van de economie is er op de Luxemburgse productmarkten concurrentie mogelijk. Niettemin vertoont het wettelijk kader tekortkomingen en werd slechts beperkte voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen

van 2001 voor de productmarkten. De afschaffing van de vaste en gecontroleerde prijzen, de machtiging van de concurrentieautoriteit en één enkel wetgevingskader voor overheidsopdrachten zijn drie hervormingen waarvan het uitstel de mate van concurrentie kan beperken.

3.10. Nederland

Zeven jaren van sterke economische groei eindigden begin 2001 ten gevolge van de zwakkere binnenlandse vraag, die werd veroorzaakt door de teruglopende particuliere investeringen en het weinig levendige gezinsverbruik, en de verslechtering van de buitenlandse handel. In totaal groeide de reële productie in 2001 met meer dan 1%. De werkgelegenheid bleef echter vrij snel toenemen en de werkloosheid, die in de loop van het jaar recordlaagtepunten bereikte, heeft nog geen stijging te zien gegeven. De lonen, die de laatste jaren sterk omhoog waren gegaan, bleven in hoog tempo stijgen. De inflatie is sinds begin 2001 opgelopen tot 4½%-5% en de jaarlijkse inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, bedroeg 5% ten gevolge van toenemende spanningen op de arbeids- en goederenmarkten, maar ook door een verhoging van de indirecte belastingen.

Over het geheel genomen maakte Nederland goede voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. Het overschot van de totale overheid liep iets terug.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt. Er werden nieuwe financiële stimulansen ingevoerd om de arbeidsmarktparticipatie van uitkeringtrekkers, oudere werknemers en laagbetaalden aan te moedigen, maar de discussie over een hervorming van de arbeidsongeschiktheidsregeling heeft nog geen tastbare resultaten opgeleverd.

Er werd goede voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten. De waarde van de in het Publicatieblad bekendgemaakte overheidsopdrachten is gestegen en de liberalisatie van de energie- en de vervoermarkten vordert. Er werden maatregelen genomen om het ICT-gebruik aan te moedigen en het tekort aan gekwalificeerd ICT-personeel te verminderen. Ondanks inspanningen om onderzoek en innovatie te stimuleren, zijn de uitgaven van het bedrijfsleven aan O&O als percentage van het BBP nog verder achtergeraakt op het EU-gemiddelde, en dit heeft bijgedragen tot een relatief langzame stijging van de arbeidsproductiviteit.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkten. De belastingheffing op aandelenopties werd hervormd om de negatieve effecten van belasting op het tijdstip van toekenning enigszins te verlichten en er wordt een hervorming van de faillissementswetgeving overwogen.

3.11. Oostenrijk

De bedrijvigheid vertraagde in 2001 aanzienlijk met een reële productiegroei van ongeveer 1%. Dit kwam door het verlies aan koopkracht en de langzamere groei in de bouw, waardoor de binnenlandse vraag negatief werd beïnvloed, terwijl de uitvoer te lijden had onder de trage groei van de economieën van de belangrijkste handelspartners. In de dalende tendens van de werkloosheid is sinds het begin van het jaar een ommekeer gekomen. De inflatie begon vanaf de zomer te verminderen en wordt, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, geraamd op gemiddeld 2,3% in 2001.

Over het geheel genomen maakte Oostenrijk goede voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. Uitgavenbeperkingen in combinatie met belangrijke maatregelen aan de ontvangstenzijde, hoofdzakelijk de verruiming van de belastinggrondslagen, leidden tot een aanzienlijke verbetering van de openbare financiën, die in 2001 in evenwicht kwamen.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt. Maatregelen met het oog op de arbeidsmarktparticipatie van oudere werknemers worden verder ten uitvoer gelegd, en de instroom in vervroegde-uittredingsregelingen begint kleiner te worden. Onderzoek door het IHS wijst echter uit dat langer werken dan de minimum pensioengerechtigde leeftijd nog steeds zeer onaantrekkelijk is, vooral voor de laagstbetaalden, en dat het invaliditeitspensioen zou kunnen worden gebruikt om de aan beperkingen gebonden vervroegde-uittredingsregeling op een zijspoor te zetten.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten. Hoewel de federale en de regionale wetgeving op het gebied van overheidsopdrachten nog niet geharmoniseerd zijn, lijkt er toch meer bekendheid te zijn gegeven aan overheidsopdrachten en is voorts de oprichting van een federale maatschappij voor de aanbesteding van overheidsopdrachten een eerste stap op de weg naar een meer eengemaakt kader. Er zijn inspanningen gedaan om O&O op verschillende niveaus te verbeteren en de verspreiding van ICT en het aanbod van gekwalificeerd ICT-personeel te bevorderen.

De tenuitvoerlegging van de aanbeveling van 2001 voor de kapitaalmarkt vorderde goed. Pensioenfondsen mogen voortaan tot 5% van hun middelen beleggen in activa die niet zijn opgenomen in de catalogus van toegestane beleggingen; Oostenrijk heeft het registratierecht voor startende ondernemingen afgeschaft en is voornemens de fiscale stimulansen voor "nieuwe" starters uit te breiden tot overnames van bestaande "startende" ondernemingen.

3.12. Portugal

De bedrijvigheid vertraagde van de in 1999-2000 geregistreerde hoge groeicijfers tot ongeveer 1¾% in 2001. Dit weerspiegelt een teruggang in de bijdrage van de binnenlandse vraag tot de groei, hoofdzakelijk ten gevolge van het streven van actoren van de particuliere sector om hun schuldenlast te verminderen. Dit werd slechts gedeeltelijk gecompenseerd door een verbetering van de export. De arbeidsmarktontwikkelingen bleven positief met een werkloosheid die onder de 4½% bleef en een stijging van de totale werkgelegenheid met ongeveer 1½%. De lonen per hoofd stegen door de krapte op de arbeidsmarkt en de forse loonsverhogingen in de overheidssector. De inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, liep in 2001 op tot 4,4%.

Over het geheel genomen maakte Portugal enige voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. De begrotingsconsolidatie verliep in 2001 enigszins moeizaam, voornamelijk doordat de belastingontvangsten lager waren dan verwacht. Dit kwam hoofdzakelijk door de vertraging van de bedrijvigheid en onverwachte tekorten na de tenuitvoerlegging van de belastinghervorming. Er werd enige voortgang gemaakt met het ondervangen van de budgettaire gevolgen van de vergrijzing, vooral doordat de voor de berekening van de pensioenen gebruikte formule werd gewijzigd, maar de hervormingsinspanning moet worden volgehouden.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt. Er werden maatregelen genomen om de onderwijs- en opleidingsstelsels doeltreffender te maken, maar de opleidings- en alfabetiseringsniveaus zijn nog steeds veel lager dan in de meeste andere lidstaten. Er

werden geen belangrijke initiatieven genomen om de strenge wetgeving op de arbeidsbescherming te versoepelen.

De tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten vorderde goed. Er werden verscheidene maatregelen goedgekeurd om de O&O- en innovatiebasis van de economie te verbreden en het ICT-gebruik te bevorderen. De omzetting van de internemarktrichtlijnen verbeterde aanmerkelijk en er werd verder gewerkt aan de verbetering van het ondernemingsklimaat. Anderzijds worden de voornaamste nutssectoren in een relatief laag tempo aan de concurrentie blootgesteld en blijven de gevestigde exploitanten zeer invloedrijk en de prijzen relatief hoog. De sectorspecifieke steun ad hoc in verhouding tot het BBP behoort tot de hoogste in de EU en daalt slechts langzaam. Er werden verscheidene belastinghervormingen ten uitvoer gelegd om de investeringen en het ondernemerschap te stimuleren.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkt. Er werden verscheidene belastinghervormingen ten uitvoer gelegd om de investeringen en het ondernemerschap te stimuleren. Er werd echter geen reële vooruitgang geboekt met betrekking tot de kwantitatieve beperkingen op institutionele beleggingen of de aanpassing van de faillissementswetgeving.

3.13. Finland

De groei vertraagde in 2001 sterk, waarbij de reële productie met minder dan 1% toenam en er aldus een einde kwam aan zeven jaar van levendige bedrijvigheid. Dit was hoofdzakelijk toe te schrijven aan de sterke daling van de uitvoer, vooral in de ICT-sector, maar ook aan het feit dat de binnenlandse vraag zwak was onder invloed van de investeringen in de bouw en in mindere mate het gezinsverbruik. Niettemin ontwikkelde de werkgelegenheid zich gedurende het grootste deel van het jaar gunstig en bleef de werkloosheid dalen, zij het in veel lager tempo, tot uiteindelijk 9,1% in december. Na een hoogtepunt van 3,3% in mei liep de inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, tegen het einde van het jaar aanmerkelijk terug, zodat het gemiddelde over 2001 2,7% bedroeg.

Over het geheel genomen maakte Finland enige voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. De begrotingssituatie bleef gezond, hoewel het overschot van de totale overheid zonder de uitzonderlijke belastingontvangsten van 2000 niet meer zijn recordniveau haalde.

De tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt vorderde goed. Getracht werd het hoge peil van de structurele werkloosheid te verlagen en oudere werknemers meer aan te moedigen om langer te blijven werken. Hoewel de verlagingen van de belastingen op arbeid werken in het algemeen aantrekkelijker maakten, hebben zij er nauwelijks toe bijgedragen de hoge marginale belastingtarieven voor de laagstbetaalden te verminderen. De doelgerichtheid en de afstemming van de actieve arbeidsmarktprogramma's wordt beter en er is meer gedaan om uitsluiting uit de arbeidsmarkt te voorkomen. Voor 2002 zijn echter maatregelen gepland waardoor de werkloosheidsuitkeringen hoger zullen worden.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten. Er werden een aantal maatregelen genomen om de concurrentie in de distributie- en de bouwsector te bevorderen. Voorts werden bepaalde maatregelen ten uitvoer gelegd om de mededinging bij de overheidsopdrachten te verhogen en de transparantie bij de verlening van openbare diensten te verbeteren, maar er wordt relatief weinig bekendheid gegeven aan overheidsopdrachten.

Er werd enige voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkt. Finland heeft door het Finnish Export and Guarantee Credit Agency verleende kapitaalgaranties ontwikkeld om de beleggers te beschermen tegen verliezen op risicokapitaalinvesteringen, en heeft een begin gemaakt met hervormingen op het gebied van de belastingheffing op kapitaal, inkomen en vennootschappen.

3.14. Zweden

De economie presteerde in 2001 zwak met een tot minder dan 1,5% teruglopende groei van het reële BBP. Dit kwam hoofdzakelijk door de aanhoudende effecten van negatieve economische schokken en hield vooral verband met de mondiale inzinking in de telecomsector. In 2001 was de werkloosheid, die sinds 1997 was gedaald, relatief laag met 5,2% van de beroepsbevolking. De inflatie, gemeten met het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen, bedroeg in 2001 gemiddeld 2,7%. Na een sterke stijging in het voorjaar is de inflatie sindsdien hoog gebleven, deels onder invloed van tijdelijke factoren.

Over het geheel genomen maakte Zweden goede voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van de GREB 2001 voor de begrotingspolitiek. De beschikbare gegevens wijzen erop dat de aanbevelingen zijn opgevolgd. De openbare financiën vertonen sinds 1998 elk jaar een overschot, mede dankzij de strakke beheersing van de uitgaven, en naar verwachting zal dit ook de komende jaren het geval zijn.

De tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de arbeidsmarkt vorderde goed. De werkingssfeer en de samenstelling van de actieve arbeidsmarktprogramma's werden aangepast en de inkomstenbelasting werd verlaagd. De belastingdruk blijft echter nog de hoogste in de EU, en de talrijke maatregelen die zijn genomen, lijken niet te zijn gericht op de laagstbetaalden.

Er werd beperkte voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de productmarkten. De regering voerde een aantal maatregelen in om de regelgeving inzake overheidsopdrachten te vereenvoudigen. Er werden echter geen nieuwe maatregelen genomen om de concurrentie in het luchtvervoer en in de geneesmiddelensector te bevorderen.

Zweden maakte enige voortgang met de tenuitvoerlegging van de aanbevelingen van 2001 voor de kapitaalmarkt. De faillissementswetgeving werd verbeterd om de wederopbouw van in gebreke blijvende ondernemingen a