Nr. C 286/4 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 24. 10. 83 
Het Comité vestigt er bij de Commissie de aandacht 
op dat de tekst in de verschillende talen op sommige 
punten onjuist is en dringt erop aan dat de noodza­
kelijke redactionele wijzigingen worden aange­
bracht. 
Bijlagen 
Het Comité heeft voorts een aantal technische 
opmerkingen bijeengebracht die in het rapport zijn 
opgenomen. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
F. CEYRAC 
Advies inzake de economische situatie van de Gemeenschap (medio 1983) 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
Beschikking van de Raad van 18 februari 1974 betreffende de verwezenlijking van een 
hoge mate van convergentie van de economische politiek der Lid-Staten der Europese 
Economische Gemeenschap ('). 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 december 1982 
gehouden 203e zitting op voorstel van zijn Bureau besloten, overeenkomstig de bepa­
lingen van artikel 20, vierde alinea, van zijn Reglement van Orde, een advies over 
bovengenoemd onderwerp uit te brengen. 
Procedure 
De met de uitwerking van het advies belaste Afdeling voor economische en financiële 
vraagstukken heeft de heer Pfeiffer als rapporteur aangewezen. 
Voornoemde afdeling heeft haar advies op 21 juni 1983 met 45 stemmen voor bij 1 
onthouding goedgekeurd. 
B. ADVIES VAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft zijn advies tijdens zijn 209e zitting van 6 en 
7 juli 1983 mit algemene stemmen bij 6 onthoudingen goedgekeurd. 
Dit advies luidt als volgt: Artikel 10, lid 2 
Ten einde het toepassingsgebied van dit richtlijn­
voorstel ook met het oog op tot de in de algemene 
opmerkingen naar voren gebrachte punten te preci­
seren, stelt het Comité voor, het begin van dit lid als 
volgt te wijzigen: 
Deze kantelbeveiliging die niet tot het type 
„twee stijlen aan de voorzijde" behoort, moet 
voldoen aan ... 
Gedaan te Brussel, 6 juli 1983. 
(') PB. nr. L 63 van 5. 3. 1974, blz. 16. 
24. 10. 83 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 286/5 
1. Inleiding 
De ook dit jaar in de Gemeenschap nog aanhou­
dend onvoldoende economische groei, welke aan tal 
van factoren kan worden geweten, vereist van de 
verantwoordelijke instellingen van Lid-Staten en 
Gemeenschap een gemengde economische strategie, 
die zowel op de aanbod- als op de vraagzijde 
inwerkt, waarin bovendien specifieke arbeidsmarkt-
maatregelen worden genomen en waarin rekening 
wordt gehouden met het internationale karakter dat 
een anti-crisisbeleid moet hebben. Voorts moeten 
ook manieren worden gevonden om meer greep dan 
voorheen te krijgen op de maatschappelijke en eco­
nomische gevolgen van de werkloosheid. In deze 
situatie van aanhoudend zwakke economische groei 
is het duidelijk dat economische en sociale proble­
men nauw met elkaar samenhangen. De adviezen 
van het Comité over de sociale toestand en over de 
economische situatie van de Gemeenschap in 1983 
vullen elkaar derhalve aan en moeten beschouwd 
worden als gezamenlijke standpuntbepaling van het 
Comité. 
2. Hoofdtrekken van de huidige economische 
situatie 
Alle tekenen tot nog toe wijzen erop dat de in 1982 
geregistreerde stagnatie (groei van het bruto binnen­
lands produkt met 0,3 %) ook in 1983, zij het met 
een lichte tendensverbetering (waarschijnlijk een 
groei van het BBP met 0,5 %), nog zal aanhouden. 
De lichte stijging ten opzichte van 1982 zou dan het 
gevolg zijn van een geleidelijk aantrekken van de 
economische bedrijvigheid gedurende het tweede 
halfjaar van 1983. Door een geleidelijke verbetering 
in de loop van dit jaar zou echter ook onder gun­
stige omstandigheden een economische groei van 
0,6-0,7 % kunnen ontstaan. 
Een zo geringe groei zal niet tot een vermindering 
van de werkloosheid in de Gemeenschap leiden. 
Aangezien de produktiviteit per werknemer in de 
Gemeenschap in 1983 waarschijnlijk met ongeveer 
2 % zal toenemen, zal het verschil tussen produkti-
viteitsontwikkeling en economische groei ten 
opzichte van vorig jaar (1982 : BBP + 0,3 %, produk­
tiviteit + 1,4 %) maar in geringe mate veranderen. 
Bij een dalend werkgelegenheidspeil en een toene­
mend aantal werklozen moet dan ook gerekend wor­
den op een stijging van het werkloosheidscijfer van 
9,6% (1982) tot 11 % (1983), wat overeenkomt met 
in totaal ongeveer 12 miljoen werklozen (tegenover 
ca. 11 min in 1982). 
De belangrijkste economische kengetallen wijzen 
momenteel niet op een positieve convergentie van 
de situatie in de EG-landen onderling. Terwijl de 
inflatietempi een lichte toenadering te zien lijken te 
geven, vertonen de werkloosheidscijfers juist een 
sterkere stijging. 3. Analyse van fundamentele economische factoren 
3.1. Economische groei en werkgelegenheid op lange 
termijn 
Enerzijds zullen in elk van de komende drie jaar per 
saldo tenminste ongeveer 700 000 nieuwe personen 
op de arbeidsmarkt verschijnen. Alleen al om een 
verdere stijging van de werkloosheid te voorkomen, 
zou ettelijke jaren lang een gemiddelde economi­
sche groei van ten minste 3,5 % in alle EG-landen 
nodig zijn. 
Anderzijds is het aantoonbaar dat de economische 
groei op lange termijn internationaal — zowel in 
ieder afzonderlijk industrieland als in de belangrijk­
ste industrielanden te zamen — tendentieel is afge­
nomen. 
De conclusie is dat verwezenlijking van optimale 
economische groei weliswaar doel moet blijven van 
iedere economische politiek, aangezien werkloos­
heidsbestrijding zonder groei bij voorbaat al tot mis­
lukken gedoemd is, maar momenteel geen groeistra­
tegieën voorhanden zijn waarmee — als enig middel 
— een hoog werkgelegenheidspeil in de Gemeen­
schap kan worden verwezenlijkt. De structurele ver­
anderingen vereisen, nog afgezien van alle moge­
lijke inspanningen tot bevordering van de groei, 
specifieke maatregelen tot stimulering van de werk­
gelegenheid. 
3.2. Groei en produktiviteit 
Met de teruggang van de economische groei is tege­
lijkertijd ook de produktiviteit op lange termijn 
gezien weliswaar minder snel gaan stijgen, maar in 
vele landen niet in dezelfde mate als de groei, met 
het gevolg dat de economische groei die er is tot 
stand komt met een geringer aantal werkenden. Met 
andere woorden: al jarenlang is het in de Gemeen­
schap regel dat arbeidskrachten vrijkomen. Oor­
zaak hiervan is o. a. dat de moderne technologische 
ontwikkeling in de industrielanden arbeidsbespa­
rend werkt. Dit is geen negatieve beoordeling van 
technologische ontwikkeling en van produktiviteits-
toeneming, maar slechts een constatering die is 
ingegeven door de zo nijpende werkloosheidspro-
blematiek. Afzien van moderne technologie en van 
verdere ontwikkeling ervan kan bovendien — alleen 
al in verband met handhaving van de internationale 
concurrentiepositie — niet eens ter sprake komen. 
Wie zelf geen producent is van geavanceerde tech­
nologie, maar deze moet invoeren bm ze te kunnen 
toepassen, importeert tegelijkertijd de problematiek 
rond het vrijkomen van arbeidskrachten, zonder bij 
zichzelf arbeidsplaatsen te creëren door zelf ook 
actief te worden op het gebied van geavanceerde 
technologie. 
Conclusie: Investeringen en technologische ontwik­
keling waren, zijn en zullen ook in de toekomst de 
Nr. C 286/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 24. 10. 83 
motor zijn van de economische ontwikkeling en 
kunnen het werkgelegenheidspeil opvoeren. Inves­
teringen en technologische ontwikkeling alleen kun­
nen er onder de huidige omstandigheden echter niet 
voor zorgen dat een hoog werkgelegenheidspeil tot 
stand wordt gebracht en daarna wordt gestabili­
seerd. 
3.3. Concurrentiepositie van de Gemeenschap 
De grote moeilijkheden die zich de afgelopen tijd 
hebben voorgedaan in gevoelige economische secto­
ren, zoals de staal- en textielsector, de automobielin­
dustrie of de sector amusementselektronika, hebben 
bij het publiek zeer sterk de indruk gewekt dat Euro­
pese produkten minder concurrerend zijn geworden. 
Dit vermoeden wordt echter niet in alle opzichten 
zonder meer bewaarheid. Gemeten in lange-termijn-
aandelen in de wereldhandel heeft geen van de drie 
grote econoniische mogendheden (EG, VS, Japan) 
een beslissende voorsprong of een belangrijke ach­
terstand. Op de EG-binnenmarkt zagen de Lid-Sta-
ten zich echter in toenemende mate gedwongen, 
vooral investeringsgoederen in te voeren om tege­
moet te kunnen komen aan de interne vraag naar 
produkten die niet of niet tegen concurrerende prij­
zen door de EG-producenten kunnen worden aan­
geboden. Een feit is dat Japan weliswaar samen met 
de Bondsrepubliek en de Verenigde Staten tot de 
drie grootste wereldexporteurs van investeringsgoe­
deren behoort, maar een van de landen is die het 
minst importeren, waardoor het slechts op eenzij­
dige wijze tot de internationale arbeidsverdeling bij­
draagt. 
Gemeten naar de ontwikkeling van de loonkosten 
per eenheid produkt in nationale valuta kan een ver­
betering van de concurrentiepositie worden geregis­
treerd voor België, de Bondsrepubliek Duitsland en 
Nederland; de ontwikkeling in Frankrijk, Italië en 
Groot-Brittannië is daarentegen ongunstiger. Het 
beeld wordt echter anders wanneer men ook reke­
ning houdt met de wisselkoersontwikkeling. 
3.4. Financiële politiek 
Uit vrees voor een verdere snelle stijging van de 
overheidstekorten zijn de Lid-Staten in het kader 
van hun financiële politiek in 1982 pijnlijke sane­
ringsmaatregelen gaan nemen waarvan de gevolgen 
zich nog steeds doen gevoelen, terwijl de speel­
ruimte voor beleidsimpulsen voor conjunctuur en 
economische groei door de meeste regeringen als 
gering werd beschouwd. 
3.5. Ontwikkeling van de rentestand 
De rentestand is van niet te onderschatten betekenis 
voor zowel particuliere investeringen als de lenings­activiteit van de overheid. Voor beide sectoren is het 
van belang dat gestreefd wordt naar een duurzaam 
laag renteniveau, dat onder het huidige niveau moet 
liggen. Daarbij moet het geldbeleid georiënteerd 
worden op de reële rente. Indien de daling van de 
rente achterblijft bij de daling van de inflatie, dan 
betekent dat reëel gezien een rentestijging. 
Hoewel in de westerse industrielanden over het 
algemeen een dalende rentestand kan worden gere­
gistreerd, is het renteniveau, gemeten naar de 
gemiddelde ontwikkeling in de jaren '70, in verhou­
ding nog altijd hoog. De reële rente is overal echter 
minder sterk gedaald dan de nominale rente-ont­
wikkeling zou doen vermoeden. De belangrijkste 
oorzaak van de hoge rentestand in het verleden was 
de rente-ontwikkeling in de Verenigde Staten; ook 
voor de toekomstige ontwikkeling van de rentestand 
vormt de tendens in dit land de grootste factor van 
onzekerheid. De reële rente vertoont daar zelfs een 
stijgende tendens. Overigens kan verdere vooruit­
gang bij de stabilisering van het prijspeil in enkele 
EG-landen ruimte opleveren voor verdere renteda­
ling. 
3.6. Internationale economische onzekerheidsfacto-
ren 
De belangrijkste internationale onzekerheidsfacto-
ren zijn momenteel 
— het toenemende aantal landen met een hoge 
staatsschuld, waarvan steeds meer destabilise­
rende impulsen uitgaan op wereldhandel en 
internationale monetaire orde; 
— de grote schommelingen in en onzekerheid bij de 
wisselkoersontwikkeling, met name tussen de 
EG-valuta's en de dollar, met alle gevolgen van 
dien voor de goederenhandel, maar ook voor de 
prijsontwikkeling van met name alle in dollars te 
betalen grondstoffen; 
— de toenemende tendens tot protectionistische 
maatregelen, in het bijzonder niet-tarifaire han­
delsbelemmeringen ; 
— concurrentiedistorsies als gevolg van het feit dat 
zowel in plaatselijke en nationale als in interna­
tionale ondernemingen en bedrijven in ontwik­
kelingslanden en jonge industrielanden niet de 
hand wordt gehouden aan minimum-arbeids-
voorwaarden (lange werktijden, lage lonen, 
gevaren voor de gezondheid, misachting van vei­
ligheidsvoorschriften). 
3.7. Conclusie 
Gezien de talrijke negatieve factoren die de huidige 
economische situatie kenmerken (ongunstige con­
junctuur, ontoereikende economische groei, toene-
24. 10. 83 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 286/7 
mende beroepsbevolking, verdwijnen van indus­
triële arbeidsplaatsen, slechte winstpositie van 
ondernemingen, enz.) kan geen patentoplossing aan 
de hand worden gedaan om al deze problemen te 
boven te komen. Doordat factoren van uiteenlo­
pende aard deze crisis veroorzaken, moet een com­
binatie van uiteenlopende tegenmaatregelen worden 
genomen om de oorzaken van de crisis te kunnen 
bestrijden. Principiële aanknopingspunten voor een 
dergelijke gemengde economische beleidsstrategie 
zijn zowel de kadervoorwaarden en de aanbodzijde 
als de vraagzijde, maar ook rechtstreeks op de 
arbeidsmarkt gerichte maatregelen. 
4. Maatregelen ter verbetering van de kadervoor­
waarden aan de aanbodzijde 
4.1. In vesteringspolitiek 
Uitgaande van een gecoördineerd economisch 
beleid zouden de Regeringen van de Lid-Staten 
kadervoorwaarden moeten scheppen ter bevordering 
van de particuliere investeringsactiviteit, en daarbij 
de nadruk moeten leggen op investeringen waarmee 
nieuwe arbeidsplaatsen worden gecreëerd. Dit 
beleid zal vooral dan positief gaan werken indien 
het voor een stuk vertrouwen zorgt in een duidelijke 
conjuncturele opleving. Overheidsinvesteringen 
alleen kunnen, hoewel zij op diverse gebieden wel 
nodig zijn, geen zichzelf voedend herstelproces 
bewerkstellingen. 
4.2. Totstandbrenging van een goed functionerende 
binnenmarkt 
De vorming van een werkelijke binnenmarkt in de 
EG en de consequente gebruikmaking van de daar­
uit voortvloeiende kansen voor investeringen, tech­
nologische ontwikkeling, versteviging van de afzet-
positie en verbetering van de concurrentiepositie 
tegenover de belangrijkste concurrenten (VS en 
Japan) is een van de meest dringende en fundamen­
tele taken van het moment. Een belangrijk instru­
ment hiervoor is het EMS, dat weliswaar nog geen 
ideale oplossing is, maar in vergelijking met de 
schommelingen op de internationale deviezenmark­
ten toch een opmerkelijke stabiliteit voor de deelne­
mende valuta's heeft opgeleverd. Het Comité legt er 
de nadruk op dat maatregelen ter voltooiing van de 
gemeenschappelijke markt, met name door geleide­
lijke opheffing van technische handelsbelemmerin­
gen en belemmeringen op bestuurlijk niveau en op 
vervoersgebied, centrale elementen zijn van een 
Europese strategie tot bevordering van groei en 
werkgelegenheid. 
De totstandbrenging van een uniforme binnenmarkt 
vereist coördinatie van het subsidiëringsbeleid van de Lid-Staten overeenkomstig de voorschriften van 
artikel 92 e. v. van het EEG-Verdrag. 
4.3. Subsidiëringsbeleid 
Het subsidiëringsbeleid van de afzonderlijke Lid-
Staten mag er niet toe leiden dat in één land van de 
Gemeenschap arbeidsplaatsen gecreëerd worden of 
behouden blijven wanneer daardoor arbeidsplaatsen 
in andere Lid-Staten op de tocht komen te staan. 
Derhalve zouden als stimulerende maatregelen van 
de Lid-Staten uitsluitend tijdelijke en gefaseerde 
subsidies mogen worden toegestaan die passen in 
een beleid van economische convergentie. In eerste 
instantie moet men hierbij denken aan groeisectoren 
met technologie-intensieve produkten die mogelijk­
heden voor innovatie van produkten en procédés 
bieden. Voorbeelden zijn robot- en sensortechnie­
ken, recycling-procédés, biomassatechnieken, 
microprocessoren, technieken voor energie-opslag, 
enz. De Gemeenschap dient hier steun te geven aan 
de coördinatie van onderzoek, produktie en com-
mercialisatie. 
Ook de omschakeling van oude industrieën en struc­
turen op moderne produktiemethodes (incl. de land­
bouw) moet op dezelfde wijze worden bevorderd, 
waarbij met name rekening moet worden gehouden 
met toeleverings-intensieve sectoren, namelijk in 
verband met hun invloed op de toeleverende bedrij­
ven. Verder moet voortdurend worden nagegaan of 
de verstrekte subsidies werkelijk aan hun doel 
beantwoorden. 
4.4. Midden- en kleinbedrijf 
Nog afgezien van het feit dat rentedalingen in ver­
band met het naar verhouding zeer grote aandeel 
vreemd vermogen in de vermogenspositie van kleine 
en middelgrote ondernemingen van bijzondere bete­
kenis zijn, is het voorts de taak van Gemeenschap 
en Lid-Staten, de oprichting van nieuwe kleine en 
middelgrote ondernemingen en de consolidatie van 
bestaande concurrerende MKB's in de verschillende 
rechtsvormen (eenmansbedrijven, produktiecoöpe-
raties, enz.) te bevorderen door het aantrekken van 
risicodragend kapitaal te vergemakkelijken, techno­
logische hulp te verlenen in de vorm van opleiding 
en bijscholing van werknemers en opleiding van 
managers, en door het technologische, innovatie­
vermogen en de creativiteit bij het ontdekken en 
gebruikmaken van marktkansen te bevorderen. 
4.5. Inkomensverdeling-kosten 
Daling van de produktiekosten kan evenals nieuwe 
technologie en innovatie, daling van de energieprij­
zen of rentedaling leiden tot een opleving van de 
Nr. C 286/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 24. 10. 83 
economische bedrijvigheid. De aandacht moet daar­
bij in het bijzonder uitgaan naar mogelijke kosten­
vermindering door een betere benutting van de 
voorhanden produktiecapaciteit. De cao-partners 
dienen een zodanige verdelingsstrategie te ontwik­
kelen dat enerzijds voldoende opbrengsten aanwe­
zig zijn voor het veiligstellen en het financieren van 
investeringen met een hoge risicograad en ander­
zijds ook via stabilisering van de koopkracht van de 
bevolking de afzet en daardoor een betere benutting 
van de produktiecapaciteit met daarmee samenhan­
gende dalende kosten gegarandeerd worden. Het 
streven naar verbetering van de concurrentiepositie 
van de Gemeenschap door een wijziging in de inko­
mensverdeling mag er niet toe leiden dat de Lid-Sta-
ten onderling om het hardst gaan korten op de inko­
mens, aangezien dit internationaal tot een deflatoire 
ontwikkeling zou leiden. 
5. Versterking van vraag en economische groei 
5.1. Verbetering van de situatie aan de aanbod­
zijde moet begeleid worden door investeringsinitia­
tieven van de overheid. 
Daar de ongunstige conjuncturele situatie van het 
moment nog verergerd wordt door een aanhoudend 
ontoereikende economische groei, kan een dergelijk 
investeringsbeleid van de overheid ter ondersteu­
ning van de vraag echter niet onderdeel zijn van 
kortlopende conjunctuurprogramma's zoals die 
vroeger waren geconcipieerd. Er bestaat veeleer 
behoefte aan een beleid tot versterking van de inves-
teringsvraag op middellange termijn, waarop het 
begrotingsbeleid van de Lid-Staten en van de 
Gemeenschap moet worden georiënteerd. Het 
Comité heeft reeds in zijn advies over de economi­
sche situatie medio 1982 enkele van deze „zwaarte­
puntsectoren" van de maatschappelijke behoeften 
genoemd, waarbij programma's tot bevordering van 
openbare en particuliere investeringen op middel­
lange en op lange termijn voor groei-impulsen zou­
den kunnen zorgen: 
—T- investeringen voor energiebesparing en voor de 
ontwikkeling van alternatieve energiebronnen; 
— investeringen voor herstel en bescherming van 
de natuurlijke omgeving; 
— investeringen ter verbetering van de woonsitua­
tie en tot stimulering van de woningbouw; 
— investeringen ter verbetering van het streekver­
voer en de infrastructuur in het algemeen; 
— investeringen voor toepassing van geavanceerde 
technologie bij overheid en openbare diensten; 
— investeringen op het gebied van onderzoek. 5.2. Noodzaak van coördinatie in de Gemeenschap 
Groei-impulsen van investeringsinitiatieven van 
overheidszijde zullen vooral effect sorteren wanneer 
het gelukt dergelijke initiatieven te coördineren en 
binnen de Gemeenschap in gezamenlijk overleg uit 
te voeren. Aldus gecoördineerde initiatieven leiden 
ertoe dat de uitgaven sneller in de vorm van belas­
tingen terugvloeien, waardoor de tekorten als gevolg 
van deze investeringsinitiatieven zichzelf sneller 
terugbetalen. Bij de uitvoering van programma's op 
middellange termijn tot stimulering van de investe­
ringsactiviteit moeten daarbij vooral impulsen uit­
gaan van die landen waar de inflatie en de begro­
tingstekorten naar verhouding laag zijn en die een 
ongeveer in evenwicht zijnde lopende rekening heb­
ben. De investeringsinitiatieven dienen in hun tota­
liteit van zo groot mogelijke omvang te zijn en hier­
mee dient onverwijld een aanvang te worden 
gemaakt. Op bepaalde gebieden wordt het steeds 
duidelijker dat een coördinatie van de maatregelen 
der Lid-Staten voor de totstandbrenging van een 
convergente economische ontwikkeling niet vol­
doende is. De Lid-Staten zouden dan ook hun 
inspanningen op deze gebieden gemeenschappelijk 
moeten verhogen. 
6. Internationale samenwerking 
Naast een coördinatie op EG-niveau moet ook 
gestreefd worden naar wereldwijde economische 
samenwerking, in het bijzonder onderlinge afstem­
ming van de economische politiek tussen de 
Gemeenschap en de VS en Japan. Met een derge­
lijke coördinatie moet het volgende worden bereikt: 
— daling van de te hoge reële rente, waarbij voor 
de VS een leidende rol is weggelegd; 
— stabilisering van de wisselkoersen, ten einde 
weer voorspelbaarheid te brengen in het interna­
tionale goederen- en kapitaalverkeer; 
— vermijding van een breuk in de internationale 
kredietketen door gezamenlijke ondersteunings­
activiteiten met gelijktijdige versterking van het 
IMF en van de Wereldbank, alsmede een over­
eenkomst waarmee geen vermindering, maar 
juist een uitbreiding van de nationale en supra­
nationale ontwikkelingshulp wordt bewerkstel­
ligd ten einde de internationale economische en 
politieke stabiliteit te garanderen; 
— regulering van de grondstoffenprijzen door inter­
nationale overeenkomsten, wat in het belang van 
zowel de ontwikkelde industrielanden als de 
ontwikkelingslanden is; 
— bestrijding van protectionisme en een overeen­
komst tussen Gemeenschap, VS en Japan om 
gedurende een bepaalde tijd onderling en tegen-
24. 10. 83 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 286/9 
over andere landen geen extra handelsbelemme­
ringen te creëren, evenals een toezegging van 
Japan om zijn markt meer dan tot nog toe open 
te stellen voor het internationale goederen- en 
kapitaalverkeer. 
7. Specifiek werkgelegenheidsbeleid 
Momenteel zijn geen groeistrategieën voorhanden 
waarmee — als enig middel — een toereikend werk-
gelegenheidspeil kan worden bereikt en gestabili­
seerd. Daarom moeten naast maatregelen tot bevor­
dering van investeringen en groei ook specifieke 
werkgelegenheidsmaatregelen, inclusief maatregelen 
tot arbeidstijdverkorting, genomen worden, wil men 
tot resultaten komen bij de bestrijding van de werk­
loosheid. Maatregelen tot arbeidstijdverkorting die 
passen in een maatregelenpakket tot verbetering van 
groei en werkgelegenheidssituatie kunnen namelijk 
leiden tot een billijkere verdeling van het beschik­
bare werk. Tegelijkertijd zullen door meer vrije tijd 
ook meer behoeften ontstaan die bevredigd moeten 
worden, zodat arbeidstijdverkorting ook aansluit bij 
een groeipolitiek. 
De omvang van de potentiële werkgelegenheidsef­
fecten zal evenwel sterk variëren naar gelang van 
vorm en omvang van de arbeidstijdverkorting, en is 
bovendien afhankelijk van de specifieke verhoudin­
gen in ieder land, iedere bedrijfstak en zelfs in ieder 
bedrijf. Daarom wordt er bij de cao-partners op aan-
Gedaan te Brussel, 6 juli 1983. 
F. CEYRAC 
Advies inzake de ontwikkeling van de sociale toestand in de Gemeenschap in 1982 
A. JURIDISCHE GRONDSLAG VAN HET ADVIES 
Op 4 juli 1983 heeft de Commissie besloten het Economisch en Sociaal Comité over­
eenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Euro­
pese Economische Gemeenschap over bovengenoemd onderwerp te raadplegen ('). 
(') Na kennisneming van het verslag van de Commissie over de ontwikkeling van de sociale toe­
stand in de Gemeenschap in 1982 heeft het Comité besloten, uit het veelvoud van problemen 
enkele belangrijke kwesties te selecteren om deze in zijn advies te behandelen. Over een aan­
tal andere problemen heeft het Comité reeds adviezen uitgebracht: 
— Heroverweging van het Europees Sociaal Fonds (zitting van maart 1983) (PB nr. C 124 
van 9 mei 1983, blz. 4.), 
— Beroepsopleiding en nieuwe technologieën: nieuwe communautaire initiatieven in het 
tijdvak 1983-1987 (zitting van januari 1983) (PB nr. C 77 van 21 maart 1983, blz. 7), 
— Ontwerp-resolutie van de Raad betreffende het beleid inzake beroepsopleiding in de 
Europese Gemeenschappen in de jaren '80 (zitting van maart 1983) (PB nr. C 124 van 
9 mei 1983, blz. 9), 
— Werkgelegenheid jongeren (zitting van juni 1983) (PB nr. C 211 van 8 augustus 1983, blz. 
50). gedrongen, bij het zoeken van de voor elk geval 
meest geschikte vorm van arbeidstijdverkorting van 
inventiviteit blijk te geven. 
Het Comité neemt er ook nota van dat de Commis­
sie wil nagaan of en hoe zij kan bereiken dat de 
sociale partners hun standpunten inzake verkorting 
en reorganisatie van de werktijden op Europees 
niveau nader tot elkaar brengen. Dit zou namelijk 
bijdragen tot een goed functioneren van de binnen­
markt en tot handhaving van de concurrentiepositie 
van alle EG-landen. 
Voorts stelt het Comité met nadruk dat maatregelen 
tot arbeidstijdverkorting alleen dan positieve werk­
gelegenheidseffecten zullen opleveren wanneer de 
maatregelen niet leiden tot een stijging van de kos­
ten per eenheid produkt en daarmee tot een ver­
slechtering van de internationale concurrentieposi­
tie. In die zin is het nut van arbeidstijdverkorting 
ook afhankelijk van de omstandigheden waarin 
deze wordt ingevoerd. 
Om ervoor te zorgen dat arbeidstijdverkorting tot 
het verwachte werkgelegenheidseffect leidt, mag zij 
niet worden doorkruist door een toeneming van het 
aantal overuren. 
Om knelpunten op de arbeidsmarkt te voorkomen, 
moeten ook begeleidende maatregelen worden 
genomen tot bevordering van geografische en 
beroepsmobiliteit. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité