Samenvatting

Deze mededeling is een samenvatting van de beoordeling van de ontwerpbegrotingsplannen (OBP's) 2017 die zijn ingediend door de achttien lidstaten van de eurozone die niet aan een macro-economisch aanpassingsprogramma onderworpen zijn (EZ-18), met inbegrip van de OBP's bij ongewijzigd beleid die door Litouwen en Spanje zijn ingediend omdat die landen op het ogenblik van indiening regeringen van lopende zaken hadden. Overeenkomstig Verordening (EU) nr. 473/2013 heeft de Commissie die plannen en de algehele begrotingssituatie en begrotingskoers in de eurozone als geheel beoordeeld.

De algehele beoordeling van de OBP's 2017 en de geaggregeerde begrotingskoers voor de eurozone kunnen als volgt worden samengevat.

1.De plannen van de lidstaten impliceren een gestage daling van het geaggregeerde nominale begrotingstekort in de eurozone in een context van een broos blijvend herstel en een aantal neerwaartse risico's. Het geaggregeerde tekort zou, na van 2,0 % van het bbp in 2015 te zijn gedaald naar 1,8 % van het bbp dit jaar, in 2017 nog verder teruglopen tot 1,5 % van het bbp. De geaggregeerde schuldquote, die in 2014 een piek had bereikt, zou op basis van de OBP's ook iets teruglopen, namelijk van net iets meer dan 90 % voor dit jaar tot 89 % van het bbp in 2017. Dit stemt overeen met een verslechtering in het structurele saldo in 2016 van 0,2 % van het bbp, dat in 2017 dus in grote lijnen ongewijzigd blijft.

2.In vergelijking met de middellangetermijnplannen die in de stabiliteitsprogramma's van het voorjaar 2016 zijn geformuleerd, is de beoogde vermindering van het tekort voor 2017 naar beneden bijgesteld en zou die voor de eurozone 0,2 procentpunt lager uitvallen, al is het startpunt een lichtjes lager tekort in 2016 dan in het voorjaar 2016 werd verwacht.

3.Het macrobudgettaire beeld dat uit de OBP's naar voren komt, wordt in grote lijnen bevestigd door de najaarsprognoses 2016 van de Commissie. De reële bbp-groei verzwakt naar verwachting lichtjes van 1,7 % dit jaar tot 1,5 % in 2017, terwijl de negatieve output gap naar verwachting verder verkleint naar 0,5 % van het potentiële bbp. De Commissie verwacht in 2017 ook een vermindering van het nominale tekort als in de OBP's (met 0,3 procentpunt), om op hetzelfde nominale saldo van -1,5 % van het bbp uit te komen. Volgens de prognoses van de Commissie loopt de geaggregeerde schuldquote in 2016 voor het tweede jaar op rij terug, namelijk tot 90 % van het bbp in 2016, en daalt deze in 2017 nog verder tot 89 %, wat aansluit bij de plannen die in de OBP's zijn opgenomen.

4.Net als in 2015 worden de begrotingssituaties van de lidstaten ondersteund door de significante dalingen van de leenkosten. Tijdelijke besparingen ten gevolge van de lage rentebetalingen kunnen volgens de begrotingssituatie van de lidstaat worden gebruikt, wat in landen met grote budgettaire onevenwichtigheden tot lagere tekorten leidt terwijl toekomstgerichte uitgaven sterker kunnen stijgen als daarvoor ruimte op de begroting is.

5.Op geaggregeerd niveau wijzen de OBP's en de prognoses van de Commissie op een grotendeels neutrale begrotingskoers in de eurozone over de periode 2014-2017, waardoor de onderbreking in de begrotingsconsolidatie die in 2013 begonnen is, blijft voortduren. Meer specifiek werd de begrotingskoers grotendeels neutraal in 2014-2015 en lichtjes expansief in 2016, tegen de achtergrond van een economisch herstel. Voor 2017 wijzen zowel de geaggregeerde OBP's van de lidstaten als de prognoses van de Commissie opnieuw op een grotendeels neutrale begrotingskoers. Dit moet worden getoetst aan de dubbele doelstelling van macro-economische stabilisatie op korte termijn en houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn.

6.Zoals nader toegelicht in de mededeling van de Commissie "Naar een positieve begrotingskoers voor de eurozone", zijn er op dit ogenblik argumenten voor een lichtjes expansieve begrotingskoers voor de eurozone als geheel, gelet op het trage herstel en de risico's in de macro-economische omgeving.

Het uitzetten van een passende begrotingskoers voor de eurozone is echter de individuele en collectieve verantwoordelijkheid van de lidstaten. Die benadering wordt ook gevolgd in de voorgestelde aanbeveling voor het economisch beleid van de eurozone voor 2017-2018.

7.Bij de analyse van de vraag welke begrotingskoers in de eurozone passend is, wordt niet alleen gekeken naar het teken en de omvang van het begrotingssaldo, maar ook zeer sterk naar de kwaliteit en de samenstelling van de overheidsfinanciën die daartoe leiden. Op een breed niveau is geen significante wijziging van de structuren van belastinginkomsten gepland, terwijl ook de samenstelling van de uitgaven maar in beperkte mate groeivriendelijker wordt: de kapitaaluitgaven zijn nog altijd niet hersteld als percentage van het bbp. Daarnaast zouden verbeteringen in de nationale budgettaire governance, onder meer het opzetten van efficiënte uitgaventoetsingen, de overheidsuitgaven groeivriendelijker kunnen maken.

8.De beoordeling van de Commissie van de plannen van de afzonderlijke lidstaten kan als volgt worden samengevat:

Geen enkel OBP voor 2017 blijkt ernstig tekort te schieten in de naleving van de vereisten van het stabiliteits- en groeipact (SGP). In verscheidene gevallen heeft de Commissie echter vastgesteld dat de beoogde begrotingsaanpassingen niet voldoen, of dreigen niet te voldoen, aan de vereisten van het SGP.

Specifiek:

Met betrekking tot de vijftien landen die onder het preventieve deel van het SGP vallen:

- voor vijf landen (Duitsland, Estland, Luxemburg, Slowakije en Nederland) voldoen de OBP's aan de vereisten voor 2017 in het kader van het SGP;

- voor vier landen (Ierland, Letland, Malta, Oostenrijk) voldoen de OBP's in grote lijnen aan de vereisten voor 2017 in het kader van het SGP. Bij deze landen zouden de plannen kunnen leiden tot enige afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de respectieve middellangetermijndoelstellingen voor de begroting;

- voor zes landen (België, Italië, Cyprus, Litouwen, Slovenië, Finland) bestaat het risico dat de OBP's niet voldoen aan de vereisten voor 2017 in het kader van het SGP. De OBP's van deze lidstaten zouden kunnen leiden tot een significante afwijking van het aanpassingstraject in de richting van de respectieve middellangetermijndoelstellingen. Finland heeft echter gevraagd om de clausule inzake structurele hervormingen en de investeringsclausule te mogen toepassen. De Commissie zal bij de beoordeling van de vraag of Finland voor toepassing van de clausule in aanmerking komt, rekening houden met de onzekerheid over de ramingen van de output gap, die op hun beurt van invloed kunnen zijn op de beoordeling van de naleving. In het geval van Litouwen was in de OBP bij ongewijzigd beleid gevraagd om de clausule inzake structurele hervormingen te mogen toepassen. De volledige beoordeling van de vraag of zowel Finland als Litouwen voor flexibiliteit in aanmerking komen, zal plaatsvinden binnen de normale cyclus van het Europees semester, in het kader van de beoordeling van het stabiliteitsprogramma 2017.

Met betrekking tot de drie landen die momenteel onder het corrigerende deel van het SGP vallen (buitensporigtekortprocedure):

- voor Frankrijk voldoet het OBP in grote lijnen aan de vereisten voor 2017 in het kader van het SGP; het nominale tekort ligt volgens de najaarsprognoses 2016 van de Commissie lichtjes onder de referentiewaarde van het Verdrag van 3 % van het bbp, maar de begrotingsinspanning blijft significant onder het aanbevolen niveau en bij ongewijzigd beleid zou de correctie niet duurzaam zijn in 2018;

- voor Spanje bestaat het risico dat het OBP niet voldoet aan de vereisten voor 2017 in het kader van het SGP. Het gaat weliswaar om projecties bij ongewijzigd beleid, maar volgens de prognoses van de Commissie voor 2017 wordt noch het tussentijdse streefcijfer voor het nominale tekort noch de aanbevolen begrotingsinspanning gehaald;

- voor Portugal bestaat het risico dat het OBP niet voldoet aan de vereisten voor 2017 in het kader van het SGP, maar de verwachte afwijking overschrijdt de drempel voor een significante afwijking met een heel kleine marge. De risico's lijken dus onder controle te zijn mits de nodige begrotingsmaatregelen worden genomen. Verwacht wordt dat Portugal, dat momenteel onder het corrigerende deel valt, dit jaar zoals aanbevolen de referentiewaarde van het Verdrag van 3 % van het bbp eerbiedigt. Het kan vanaf 2017 doorschuiven naar het preventieve deel indien tijdig een duurzame correctie van het buitensporige tekort wordt bereikt.

Portugal en Spanje hebben hun OBP's midden oktober ingediend, samen met verslagen over de maatregelen die zijn genomen in antwoord op de besluiten tot aanmaning van de Raad, die op 8 augustus 2016 zijn aangenomen overeenkomstig artikel 126, lid 9, van het Verdrag. De Commissie heeft inmiddels die documenten beoordeeld en een structurele dialoog met het Europees Parlement aangevat. De Commissie is tot de conclusie gekomen dat de buitensporigtekortprocedures van beide lidstaten moeten worden opgeschort. De gebeurtenis op grond waarvan een Commissievoorstel tot schorsing van onderdelen van de Europese structuur- en investeringsfondsen nodig was, is dus niet langer aanwezig; dat voorstel zal dus niet worden ingediend.