NL Publicatieblad van de Europese Unie C 164/4

Advies van het Comité van de Regio's over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst — Beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen in de uitgebreide Unie 2007-2013

(2005/C 164/02)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

GEZIEN de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: „Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst — Beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen in de uitgebreide Unie 2007-2013” (COM(2004) 101 def.),

GEZIEN het verzoek van de Europese Commissie van 18 maart 2004 om hierover een advies op te stellen, overeenkomstig artikel 265, eerste alinea, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en overeenkomstig het samenwerkingsprotocol tussen de Europese Commissie en het Comité van de Regio's van september 2001, waarin wordt gesteld dat „de Commissie (...) het opstellen van strategische documenten door het Comité over onderwerpen die zij van belang acht (stimuleert)”,

GEZIEN het besluit van zijn voorzitter van 26 mei 2004 om de commissie „Beleid inzake territoriale samenhang” te belasten met het opstellen van het advies, en het besluit van zijn bureau van 15 juni 2004 om een werkgroep op te richten die de rapporteur bij zijn werkzaamheden moet ondersteunen,

GEZIEN de conclusies van de in Brussel gehouden eerste (7 juli 2004) en tweede werkgroepvergadering (16 november 2004) en de bijdragen van de vertegenwoordigers van zijn commissies,

GEZIEN de aanvullende Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement „Financiële vooruitzichten 2007 — 2013” (COM(2004) 487 def.) die tot doel heeft een eerste reeks uitgebreide beleidsvoorstellen te doen,

GEZIEN het verslag van de begrotingscommissie van het Europees Parlement over de Mededeling van de Europese Commissie, (COM(2004) 101 def., A5-0268/2004) rapporteur: de heer Wynn; en het op 18 maart 2004 goedgekeurde aanvullend advies van de commissie regionale ontwikkeling, rapporteur: de heer Pohjamo,

GEZIEN zijn verkennend rapport over „Governance en de vereenvoudiging van het beheer van de structuurfondsen na 2006” (CdR 389/2002 fin) (1),

GEZIEN zijn advies (CdR 120/2004) van 12 juni 2004 over het „Derde verslag over de economische en sociale samenhang” (2),

GEZIEN het op 26 november 2004 door de commissie „Beleid inzake territoriale samenhang” goedgekeurde ontwerpadvies (CdR 162/2004 rev. 3) (rapporteur: de heer Bore, UK — PSE, lid van de gemeenteraad van Birmingham),

GEZIEN de resolutie van het Europees Parlement over de „Financiële vooruitzichten” (2 december 2004),

GEZIEN de Mededeling van de Europese Commissie aan de Europese voorjaarstop „Samen werken aan werkgelegenheid en groei — een nieuwe start voor de Lissabon-strategie” van 2 februari 2005 (COM(2005) 24 def.),

OVERWEGENDE DAT de belangrijkste maatstaf voor de beoordeling van de Commissie de in de artikelen 2 en 158 van het EG-Verdrag (3) verwoorde doelstellingen blijft, d.w.z. versterking van de economische en sociale cohesie en solidariteit teneinde de harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap in haar geheel te bevorderen, en de verschillen tussen de regio's te verkleinen, vooral wat de ontwikkelingsachterstand van de minst begunstigde gebieden betreft, omdat daarmee een belangrijke bijdrage zal worden geleverd tot een grotere rol voor de regionale en lokale overheden in de Europese Unie en tot de verwezenlijking van de doelstellingen van Lissabon en Göteborg,

OVERWEGENDE DAT in artikel III-116 van het Verdrag tot vaststelling van een grondwet voor Europa de cohesiedoelstelling wordt versterkt door de toevoeging van de territoriale dimensie. In dat artikel staat namelijk: „Teneinde de harmonische ontwikkeling van de Unie in haar geheel te bevorderen, ontwikkelt en vervolgt de Unie haar optreden ter versterking van de economische, sociale en territoriale samenhang”,

heeft tijdens zijn 58e zitting van 23 en 24 februari 2005 (vergadering van 23 februari) het volgende advies goedgekeurd:

1. Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst: onderwerpen die van belang zijn voor lokale en regionale autoriteiten

HET COMITÉ

is ermee ingenomen dat de Commissie een mededeling heeft goedgekeurd over de financiële vooruitzichten voor de periode 2007-2013 („Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst: beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen in de uitgebreide Unie 2007-2013”). (4)

1.1 Prioriteiten en uitdagingen voor de uitgebreide Unie

1.1.1 Het Comité steunt de Commissievoorstellen, die — in het verlengde van de elkaar aanvullende doelstellingen van de strategieën voor duurzame groei en een duurzaam milieu, die de regeringen van de lidstaten in Lissabon en Göteborg zijn overeengekomen om aan de huidige en toekomstige eisen van de interne markt te kunnen voldoen — tegemoet komen aan de behoeften van en uitdagingen voor een Unie met straks 27 lidstaten (inclusief Bulgarije en Roemenië).

1.1.2 De EU heeft nu al vanaf 1995 een achterstand op haar belangrijkste concurrenten (5) .

1.1.3 Weliswaar vormt de Unie sinds de uitbreiding van 1 mei 2004 het grootste economische en handelsblok ter wereld en herbergt zij veel van de wereld's meest productieve en innoverende steden en regio's, toch vormt zij tegelijkertijd een economische zone met een economische groei die ver onder de gemiddelde groei in de rest van de wereld ligt.

1.1.4 Beseft dient te worden dat alle onderdelen van de Europese economie aan de door de mondialisering veroorzaakte structurele veranderingen moeten worden aangepast. Zo niet, dan zal die economie er gedurende de jaren 2007-2013 verder op achteruit gaan, met alle gevaren van dien voor de welvaart, stabiliteit en veiligheid van onze steden en regio's.

1.1.5 Het Comité ziet in dat de uitdaging om het op groei, concurrentievermogen en solidariteit gebaseerde Europees sociaal model te verdedigen en te verduurzamen, moet worden aangegaan in een fase waarin de mensen steeds meer gaan twijfelen aan de doeltreffendheid van dat model en er mondiaal instabiliteit heerst. Daarom is er behoefte aan gecoördineerde actie van alle bestuurslagen.

1.1.6 Daarnaast wijst het erop dat het potentieel van de Unie is vergroot omdat Europa door de uitbreiding is herenigd en aan solidariteit en diversiteit heeft gewonnen, hetgeen zich moet blijven doorzetten. Door de uitbreiding zijn de economische en sociale verschillen in steden en regio's echter ook toegenomen, en zijn er nieuwe verschillen bijgekomen. Wordt daar niets aan gedaan, dan zullen die verschillen de cohesie, het succes van de interne markt en de doelstellingen van de Verdragen in gevaar brengen. Voor een geslaagd cohesiebeleid en vorderingen met het Europees sociaal model is het daarom een eerste vereiste dat het Europese gevoel van saamhorigheid wordt vergroot en gewaarborgd.

1.1.7 De Commissie merkt terecht op dat de financiële inspanningen moeten worden opgevoerd om de asymmetrische impact van de uitbreiding op de EG-begroting te corrigeren, politieke ambities met elkaar te verbinden en voor toereikende mogelijkheden te zorgen om de doelstellingen te verwezenlijken.

1.1.8 Bijval verdienen verder de voorstellen van de Commissie voor een financieel perspectief dat past bij modern bestuur, waarbij de lokale en regionale overheden worden betrokken.

1.1.9 Daarbij moet worden beseft dat er behoefte bestaat aan een ware wil tot slagen op alle niveaus („multi-level-ownership”), gecoördineerd gezamenlijk optreden en een verantwoordingsplicht in alle lidstaten teneinde efficiëntie te optimaliseren, de zichtbaarheid van de Unie te vergroten, haar meerwaarde voor de burgers voor het voetlicht te brengen en de potentiële rendabiliteit van overheidsuitgaven te verhogen.

1.2 Begrotingsmiddelen

1.2.1 Het Comité is het eens met de voorstellen om rekening te houden met bestaande beleidsverplichtingen en de beperkte financiële middelen af te stemmen op een realistische beoordeling van hetgeen nodig en betaalbaar is om de doelstellingen van de Unie te bereiken.

1.2.2 Benadrukt moet worden dat de uitbreiding heeft geleid tot een stijging van het BBP van de Unie met 5 %, terwijl de bevolkingstoename 20 % bedraagt.

1.2.3 Verder is het BBP per capita in de EU van 25 met 12,5 % afgenomen. Hieruit blijkt dat de inkomensdispariteiten door de uitbreiding zijn verdubbeld en dat er sprake is van significant welvaartsverlies.

1.2.4 De Commissie stelt voor om de betalingskredieten tot een gemiddelde van 1,14 % van het BNI te verhogen, hoewel de vastleggingskredieten over de betreffende periode gemiddeld 1,22 % zouden bedragen. De Commissie wil het eigen-middelenplafond voor de periode 2007-2013 handhaven op hetzelfde niveau als voor de periode 2000-2006, d.w.z. 1,24 % van het BNI (6).

1.2.5 Dit contrasteert met de verhoging van dat plafond voor de eerste twee periodes, maar niet van de huidige: 1988-1992 van 1,15 naar 1,20% van het BBP 1993-1999 van 1,24 naar 1,27% van het BBP 2000-2006 1,27% BBP (of) 1,24% BNI.

1.2.6 De uitbreiding heeft bij de Commissie tot een beleidsreactie geleid die, samen met andere externe factoren, is terug te vinden in de vastleggingskredieten. Zo stijgen de vastleggingen voor cohesie, en concurrentievermogen (duurzame groei); daarnaast zijn de „on farm”-vastleggingskredieten (duurzame landbouw) verminderd en de „off farm”-vastleggingskredieten (plattelandsontwikkeling) verhoogd.

1.2.7 Op die manier moeten de onvermijdelijk uit de uitbreiding voortvloeiende kosten echter worden gedragen door de marge tussen de betalingskredieten en het eigen-middelenplafond te verkleinen. In voorgaande financiële vooruitzichten was deze marge bestemd voor onvoorziene uitgaven.

1.2.8 De in de financiële vooruitzichten voor 2007-2013 opgenomen 1,14 % van het BNI voor betalingskredieten omvatten ook het EOF en het Solidariteitsfonds. Op die manier stemt dat percentage overeen met de 1,10 % van het BNI voor de periode 2000-2006.

1.2.9 De meningen over de Commissievoorstellen zijn enigszins verdeeld en een aantal netto-bijdragers hebben aangedrongen op een lager uitgavenniveau dat vastleggingskredieten ter hoogte van 1 % van het BNI (inclusief vastleggingen vooraf, zoals voor de landbouwuitgaven) niet mag overschrijden. (7)

1.2.10 Het Comité vreest dat het Commissievoorstel leidt tot betalingen ter hoogte van 0,9 % van het BNI, en dat het jaargemiddelde voor de periode 2007-2013 derhalve aanzienlijk lager zal uitvallen dan het percentage van de overeengekomen betalingen voor 2006 (namelijk 1,09 % van het BNI).

1.2.11 Dit zou een restrictief budget betekenen waarmee wel eens schade zou kunnen worden toegebracht aan specifiek in het Verdrag genoemd beleid en beleid met substantiële multiplier-effecten. Ook zou dit gevolgen kunnen hebben voor de verwachtingen in de onlangs toegetreden EU-lidstaten.

1.2.12 De voorstellen van de Commissie vormen een logisch antwoord op de zorgen omtrent de EU-begroting in lidstaten die momenteel slechts een lage economische groei kennen. Het Comité is het in deze met de EIB eens dat er middelen moeten worden vrijgemaakt voor het aangaan van de uitdagingen van morgen.

1.2.13 Een bijdrage van 1,24 % van het BNI komt neer op ongeveer 2,5 % van de totale overheidsuitgaven in de Unie.

1.2.14 De Commissie wijst er terecht op dat het irreël is om voor minder geld meer integratie te verwachten: nieuw EU-beleid vergt juist meer geld.

1.2.15 De huidige Verdragsbepalingen verplichten niet tot het opstellen van financiële vooruitzichten, maar vormen slechts een basis voor een jaarlijkse begroting. Daarom is overeenstemming tussen EP en Raad onontbeerlijk voor toekomstige financieringsregelingen en moeten meningsverschillen tussen de lidstaten over deze materie zo spoedig mogelijk worden opgelost. Vertraging, zoals bij de goedkeuring van Agenda 2000, biedt geen soelaas. Langdurige onderhandelingen resulteren alleen maar in ontwrichting van de toekomstige programma's voor de Structuurfondsen.

1.2.16 Gegeven de betrokken substantiële structuurveranderingen is een tijdpad van zeven jaar voor de financiële perspectieven voor de periode 2007-2013 logisch. Bovendien biedt die looptijd mogelijkheden om werkbare mechanismen en instrumenten voor de volgende fasen te ontwerpen. In vergelijking met financiële bijdragen voor veelal kortere periodes, die vaak samenvallen met vier tot vijfjarige nationale mandaten, biedt een garantie voor zevenjarige EU-subsidies de steden en regio's de nodige tijd om lange-termijnstrategieën ten behoeve van duurzame economische en sociale ontwikkeling op poten te zetten.

1.12.17 Het Comité wijst erop dat een periode van vijf jaar zou kunnen samenvallen met de mandaatsperiode van het Europees Parlement en de Europese Commissie, wat het voorstel inzake de financiële perspectieven meer democratische legitimiteit zou verschaffen.

1.3 De uitgaven

1.3.1 De Commissie stelt in haar mededeling over de financiële vooruitzichten 2007-2013 de juiste prioriteiten, te weten: — duurzame ontwikkeling; — inhoud geven aan het Europese burgerschap; en — de EU als mondiale partner.

1.3.2 De financiële vooruitzichten voor 2007-2013 moeten in het teken staan van meer consensus in Europa over de vraag met welke uitdagingen de vraag met het gemeenschappelijk beleid wordt geconfronteerd. Daarbij dient de Europese dimensie van deze onderwerpen duidelijk te worden aangegeven, waarbij zowel de meerwaarde van EU-optreden moet worden belicht, maar ook, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, de respectieve bijdragen van iedere bestuurslaag: lokaal, regionaal en nationaal.

1.3.3 Het Comité kan zich vinden in de opmerkingen van de Commissie over de meerwaarde van EU-maatregelen en meer governance bij de uitvoering van EU-beleid in alle budgettaire afdelingen van de financiële vooruitzichten, zoals deze in haar latere mededeling worden uitgewerkt.

1.3.4 Voorts merkt de Commissie in dit verband terecht op dat overdracht van middelen naar Europees niveau op zichzelf geen doel is.

1.3.5 Ook verdient het standpunt van de Commissie steun dat de uitgaven bij de volgende financiële vooruitzichten erop gericht dienen te zijn dat EU-maatregelen: — effectief zijn, d.w.z. dat resultaten uitsluitend door optreden op EU-niveau kunnen worden geboekt; — efficiënt zijn, d.w.z. dat gegeven de beschikbare middelen de beste resultaten via EU-optreden worden behaald, en — aanvullend zijn, d.w.z. dat door een hefboomeffect acties op nationaal, regionaal en lokaal niveau worden gegenereerd.

1.3.6 Het EU-model vormt een evenwicht tussen individu en samenleving, Staat en gedecentraliseerde autoriteiten, marktvoordelen, regels en regelingen. In dat licht verschaft de prioriteitenstelling in de financiële vooruitzichten de mogelijkheid voor verdere duurzame groei van een model waarmee de afgelopen 50 jaar voor stabiliteit en groei in Europa is gezorgd.

1.3.7 De Commissie volgt een uitgebalanceerde strategie waarin het cohesiebeleid wordt vervlochten met de andere genoemde beleidsterreinen en legt daarbij de nadruk op de behoeften van de nieuwe lidstaten door een zorgvuldig evenwicht aan te brengen tussen de economische, sociale en territoriale dispariteiten binnen de gehele Unie.

1.3.8 Verder bevatten de genoemde beleidsterreinen voorbeelden van een EU-model dat waarde toevoegt. EU-investeringen in onderzoek en ontwikkeling, grensoverschrijdende uitwisselingen en infrastructuurprojecten voegen zich bij de doelstellingen van Lissabon en Göteborg, met een partnerschapsbenadering die uitzicht biedt op meer groei, convergentie, concurrentievermogen en duurzaamheid op de langere termijn. Onderdeel van deze benadering is ook een gedecentraliseerde opleidings- en onderzoeksinfrastructuur, zodat het hoge opleidingsniveau en groeipotentieel in Europa ten volle benut kunnen worden. De markt alleen biedt niet de oplossing om te komen tot de duurzame toekomst die Europa zoekt.

1.3.9 Het Comité beseft dat het onderhandelingsproces in het teken staat van betaalbaarheid en begrotingsdiscipline, waarbij er twee methoden bestaan om een financieel perspectief uit te werken: — in kaart brengen wat nodig is en vervolgens de desbetreffende middelen ter beschikking stellen, of — in kaart brengen wat betaalbaar is en de prioriteitenstelling daarop afstellen.

1.3.10 De Commissie toont zich vanuit een bottom-up-invalshoek voorstander van de eerste benadering, die is gebaseerd op een beoordeling van bottom-up-behoeften.

1.3.11 Het Comité denkt niet dat met de tweede benadering een duurzame oplossing kan worden geboden voor de economische, sociale en democratische uitdagingen waarmee de EU wordt geconfronteerd.

1.4 Het financieel kader

Het Comité kan zich vinden in de Commissievoorstellen om een nieuw financieel kader te construeren rond een beperkt aantal beleidsdoelstellingen:

— (1a) concurrentievermogen ter bevordering van groei en werkgelegenheid; — (1b) cohesie ter bevordering van groei en werkgelegenheid; — (2) duurzaam beheer en bescherming van natuurlijke hulpbronnen; — (3) burgerschap, vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid; en — (4) de EU als mondiale partner.

In het navolgende gaat het Comité voornamelijk in op de rubriek duurzame ontwikkeling 1(a), 1(b) en (2).

1.4.1 Duurzame groei

— In economisch opzicht, getuigt het van samenhang en in politiek opzicht is het logisch om duurzame ontwikkeling als basis te nemen voor de uitgaven ten behoeve van de drie elkaar aanvullende pijlers: convergentie, concurrentievermogen en werkgelegenheid, en territoriale samenwerking.

— Het Comité is ingenomen met het voorstel om de begroting voor het structuurbeleid en het cohesiebeleid over de periode 2007-2013 te verhogen tot 336,2 miljard euro, ten opzichte van de 213 miljard euro van de structuur- en cohesiefondsen over de periode 2000-2006; hierbij wordt 78 % (262,3 miljard euro) toegewezen aan de convergentiedoelstelling ten behoeve van minder ontwikkelde regio's, terwijl 18 % (68,5 miljard euro) wordt bestemd voor regionaal concurrentievermogen en werkgelegenheid, en 4 % (13,5 miljard euro) voor de doelstelling territoriale samenwerking ten behoeve van grensoverschrijdende en interregionale ontwikkeling (8).

— Het Comité wijst erop dat van de voor de convergentiedoelstelling bestemde begrotingslijn van 262,3 miljard euro ten behoeve van regio's waarvan het BNI per capita minder dan 75 % van het gemiddelde van de EU-25 bedraagt, 22 miljard euro beschikbaar is voor de lidstaten van de EU-15 die momenteel nog in aanmerking komen voor steun, maar op louter statistische gronden niet meer aan het criterium zullen voldoen („uitfaseringsregio's”). Het gaat hierbij om 66 % van het bedrag dat zij als volwaardige convergentieregio's zouden hebben ontvangen over de periode 2007-2013.

— Het Comité merkt ook op dat de begrotingslijn van 336,2 miljard euro overeenkomt met 0,41 % van het BNI (of: 344,9 miljard euro, wat overeenkomt met 0,46 % van het BNI, wanneer de beheerskosten en andere maatregelen van het Solidariteitsfonds hierbij worden inbegrepen).

— Het Comité benadrukt daarbij dat de programma's waarmee aan deze drie pijlers uitvoering moet worden gegeven, uitdrukkelijk dienen te zijn gericht op de verwezenlijking van de doelstellingen van Lissabon en Göteborg. Zo kan een op duurzame groei gerichte, gezonde volkshuishouding ontstaan.

— Het Comité herinnert eraan dat de strategie van Lissabon bedoeld is om duurzame economische groei te bevorderen en de sociale samenhang te versterken, waarbij de volgende doelstellingen worden nagestreefd: — het werkgelegenheidspercentage moet worden verhoogd tot ten minste 70 % in 2010; — de Europese productiviteit moet in overeenstemming worden gebracht met de prestaties van topondernemingen in de wereld; — de uitdagingen waarvoor de informatiemaatschappij zich gesteld ziet, moeten in kaart worden gebracht, en er moet een Europese onderzoekszone worden ingesteld; — de investeringen in onderzoek moeten worden opgevoerd tot 3 % van het BBP.

— Het Comité stelt vast dat de Commissie in haar aanvullende mededeling toegeeft dat een forse achterstand is opgelopen bij het verwezenlijken van de doelstellingen voor groei en het terugdringen van dispariteiten, die aan de basis van de strategieën van Lissabon en van Göteborg liggen. Dat is gedeeltelijk te wijten aan druk om met minder overheidsuitgaven het hoofd te bieden aan mondiale concurrentie, productiviteitskwesties, vergrijzing en toenemende verwachtingen op het gebied van gezondheidszorg.

— Volgens het Comité dienen doorslaggevende factoren voor succes in kaart te worden gebracht en te worden gewogen, ten einde de doelstellingen van Lissabon en Göteborg op te volgen en te verwezenlijken; ook moeten maatregelen worden geformuleerd om het maatschappelijk middenveld, regionale en lokale overheden, en ondernemers — allen die belang hebben bij het welslagen van „Lissabon” — te mobiliseren, zodat de strategieën in ieders belang ten uitvoer kunnen worden gelegd.

— Het Comité erkent dat wanneer de door de Commissie voorgestelde betalingskredieten in het kader van de financiële perspectieven tot beneden de 1,14 % van het BNI worden teruggebracht, de programma's die onder de subrubriek ondersteuning van regionaal concurrentievermogen en werkgelegenheid buiten de minder welvarende regio's van rubriek 1b) Cohesie ter bevordering van groei en werkgelegenheid vallen, zouden verdwijnen. Het probleem van de regionale ongelijkheid zou dan alleen maar groter worden. Bijgevolg zouden niet alle regio's op basis van gelijkwaardigheid kunnen bijdragen aan de verbetering van concurrentievermogen, groei en werkgelegenheid in de EU als geheel.

— Het Comité heeft voortdurend zijn steun gegeven aan de tenuitvoerlegging van maatregelen ten behoeve van concurrentievermogen en werkgelegenheid waarmee ervoor moet worden gezorgd dat de strategieën van Lissabon en van Göteborg in de gehele Unie volledig ten uitvoer kunnen worden gelegd. Het vraagt zich echter af tot op welke hoogte met programma's in dit verband alle doelstellingen van Lissabon en Göteborg kunnen worden verwezenlijkt wanneer het ontbreken van regionale welvaart het enige criterium voor financiering is.

— Het Comité ziet in, zoals in het derde Cohesieverslag wordt opgemerkt, dat het BBP als belangrijkste criterium een aantal zwakheden herbergt en dat herhaaldelijk is gebleken dat dispariteiten binnen regio's, die zich het sterkst doen gevoelen in de grote en middelgrote steden, vaak veel scherper zijn dan verschillen tussen regio's. (9)

— Het valt dan ook te betreuren dat in vergelijking met de vorige programmaperiodes de middelen voor deze nieuwe „doelstelling 2” zijn gereduceerd, hetgeen het inter- en intraregionale probleem alleen maar groter maakt. Vanaf 2007 tot 2013 zou nog maar 18 % van de begrotingsmiddelen beschikbaar zijn, terwijl dat aandeel voor de periode 2000-2006, 23,8 % bedraagt. (10)

— Wel is het Comité ingenomen met het toenemend besef van het potentieel van grootstedelijke gebieden als motoren voor economische groei. Het denkt echter dat de voorgestelde regelingen voor de respectieve nationale kaders een expliciete verwijzing zouden moeten bevatten naar de prioriteiten voor duurzame stedelijke ontwikkeling. Zo kan recht worden gedaan aan de rol van de steden als motor achter economische ontwikkeling van de economie van de Unie.

— Terwijl er in de strategie van Lissabon terecht aandacht wordt geschonken aan de negatieve impact van de vergrijzing op groeipercentages en BBP en op de maatregelen die nodig zijn om deze effecten tegen te gaan, wordt daarin helaas niet gewezen op het potentieel van jonge mensen om bij te dragen tot de verwezenlijking van een agenda voor groei en concurrentievermogen.

(a) Concurrentievermogen ter bevordering van groei en werkgelegenheid

— Bevordering van het concurrentievermogen van ondernemingen in een volledig geïntegreerde interne markt

— Het Comité erkent de noodzaak om het Europese industriebeleid een nieuwe impuls te geven door een gunstig ondernemingsklimaat te scheppen.

— Het is dringend zaak dat de ontwikkelingsmogelijkheden van het MKB worden versterkt en ondersteund, want deze sector vormt een van de generatoren voor groei op de interne markt en misschien zelfs wel het grootste nog onaangeboorde potentieel op die markt.

— Daarnaast dienen de interne-marktregels in het kader van het cohesiebeleid te worden toegepast om kleine bedrijven te stimuleren. Daarbij kan de meerwaarde worden gemeten aan de hand van de toename van de intracommunautaire handel tussen minder ontwikkelde regio's en de rest van de Unie. Een kwart van de in het kader van het cohesiebeleid ten behoeve van het concurrentievermogen gedane uitgaven vloeit namelijk in de vorm van een toename van de export terug naar de rest van de EU.

— Verder moeten er bij de hervorming van de regelgeving inzake staatssteun horizontale vrijstellingsverordeningen worden ingevoerd ter ondersteuning van O&TO, alsook ten behoeve van het mkb.

— Ook is het Comité van mening dat met de invoering van effectrapportages (waardoor de nationale, regionale en lokale overheden meer flexibiliteit krijgen om maatregelen te nemen die slechts een beperkt impact hebben op mededinging en handel op EU-niveau, maar waarmee wèl reële tekortkomingen van de markt kunnen worden aangepakt) tot de ontwikkeling van achtergebleven gebieden kan worden bijgedragen en ondernemerschap kan worden bevorderd.

— Opvoeren van de Europese inspanningen op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling

— Wil de EU een dynamische kenniseconomie worden, dan zijn een aantal maatregelen en regelingen ten behoeve van financiële steun geboden. Met name moeten er met behulp van Europa's breed vertakte onderwijs- en onderzoekinfrastructuur„pools of excellence” worden gecreëerd die de regionale economieën kunnen versterken, vaardigheden kunnen verspreiden en het concurrentievermogen binnen de gehele EU kunnen vergroten.

— Het Comité is het met de Commissie eens dat het opvoeren van de Europese inspanningen op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling een hoofddoelstelling van de uitgebreide Unie vormt, maar pleit voor een goed evenwicht tussen particuliere en overheidsfinanciering (11).

— Het Comité steunt dan ook het door de Europese Raad van Barcelona genomen besluit om de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling tussen nu en 2010 te verhogen tot 3 % van het BBP van de EU.

– Vervlechting van Europa door middel van EU-wijde netwerken

— De Commissie stelt op goede gronden voor om meer middelen ter beschikking te stellen voor de ontwikkeling van de trans-Europese netwerken (TEN's). Daarbij geeft zij voorrang aan grensoverschrijdende projecten die intermodaliteit en het gebruik van duurzame transportmiddelen bevorderen. Zij noemt in dit verband de zogenaamde „snelwegen op zee”, maar stelt als voorwaarde dat deze in een alomvattend duurzaam vervoersstelsel kunnen worden ingepast.

— De aandacht dient wel te worden gevestigd op de bijdrage die TEN-T's, in casu genoemde snelwegen op zee, kunnen leveren aan het overkomen van de moeilijkheden die in natuurlijk en demografisch opzicht gehandicapte regio's, met name eilanden, ondervinden bij het vinden van toegang tot de interne markt tegen eerlijke voorwaarden.

— Verder valt het volgens het Comité te begrijpen dat de lidstaten, in een periode waarin zij hun uitgaven proberen terug te dringen om aan de eisen van het Groei- en Stabiliteitspact te voldoen, niet zo gemakkelijk de nodige middelen om in infrastructuur te investeren, bijeen kunnen brengen.

— Ook dient te worden benadrukt dat de financiële bijdrage van de lokale en regionale overheden aan de TEN-T's slechts marginaal kan zijn, vanwege de vereiste uitermate forse investeringen in andere infrastructuur, die vaak cruciaal zijn voor het soepel functioneren van de TEN-T's en de werking van de lokale economie en maatschappelijke voorzieningen.

— Het stimuleren van voorzieningen voor concurrentievermogen gaat gepaard met het besef dat steden en regio's onderling afhankelijk zijn. Dit kan resulteren in de kritische massa's die nodig zijn om een groei te bewerkstelligen die hoger is dan wat een stad of regio alleen zou hebben kunnen verwezenlijken. Strategische stedelijke netwerken op Europees niveau, zoals URBACT, vormen in dit verband een goed voorbeeld. De werking van die netwerken zou op EU-niveau moeten worden bevorderd ten behoeve van de uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden en ervaringen, alsmede het bijeenbrengen van de investeringen die noodzakelijk zijn voor de verwezenlijking van de doelstellingen van Lissabon en Göteborg.

— Verbetering van de kwaliteit van onderwijs en opleiding

— Onderwijs en opleiding op lokaal en regionaal niveau zijn doorslaggevend voor de ontwikkeling van de interne markt en de tenuitvoerlegging van de strategie van Lissabon. Maatregelen in de gehele Unie ten behoeve van mobiliteit zullen hun economische impact niet missen. Zowel afzonderlijk als samen zullen dergelijke maatregelen zeer efficiënt blijken te zijn. De daarmee gepaard gaande begrotingslasten moeten worden beschouwd als essentieel voor het soepel functioneren en de ontwikkeling van een geïntegreerde arbeidsmarkt en een gemeenschappelijke Europese onderwijsruimte.

— De Europese samenleving helpen op maatschappelijke veranderingen te anticiperen en daarop in te spelen

— De Commissie wijst er terecht op dat er voor bedrijven en arbeidskrachten een passend regelgevingskader van sociale normen en grondrechten moet komen.

(b) Cohesie ter bevordering van groei en werkgelegenheid

— Het Comité erkent dat communautaire meerwaarde niet ontstaat door geld alléén, maar ook door de communautaire methode, aan de hand waarvan programma's worden opgezet waarin regionale strategieën zijn verwerkt op of die bedoeld zijn voor de uitvoering van regionale strategieën. Alleen een Europees institutioneel kader kan garanderen dat de sectorale beleidslijnen en financiële instrumenten ter verwezenlijking van de communautaire doelstellingen van economische, sociale en territoriale cohesie elkaar aanvullen.

— Als blijk van solidariteit met de nieuwe lidstaten, en met de zwakste regio's van de „oude” lidstaten, dienen de inspanningen in het kader van de convergentiedoelstelling er sinds de uitbreiding in de eerste plaats op te zijn gericht dat geld bij de regio's en steden terechtkomt die de meeste achterstand hebben opgelopen.

— Voorts verdient het aandacht dat het Commissievoorstel ter financiering van de structuurfondsen voor de komende programmaperiode ook voor de regio's van de EU-15 een redelijk compromis inhoudt: 109,8 miljard euro voor de nieuwe doelstelling 1 en 56,6 miljard voor de nieuwe doelstelling 2 in de „oude” lidstaten (in plaats van resp. 154 en 46,6 miljard voor de huidige periode).

— Het Comité waarschuwt voor de ondermijning van partnerschap en solidariteit met alle lidstaten die als gevolg van het uit de uitbreiding resulterende „statistisch effect” geen middelen uit het Cohesiefonds meer zullen ontvangen.

— Het is van mening dat het verminderen van de economische en sociale verschillen een topprioriteit van de Europese Unie moet blijven, en dat de middelen er derhalve toe moeten bijdragen dat de in economisch en sociaal opzicht achtergebleven regio's en lidstaten hun achterstand inlopen. Om dit te kunnen verwezenlijken, moet de steun uit het EFRO, het ESF en het Cohesiefonds, met inbegrip van middelenoverdracht ten behoeve van plattelandsontwikkeling en herstructurering van de visserij (12), ten minste 4 % van het BBP van de lidstaten bedragen.

— Het uitgangspunt van de formule van Berlijn — hoe minder een bepaalde regio ontwikkeld is, des te meer steun die regio moet ontvangen — is goed onderbouwd en moet ook in de toekomst worden toegepast. Het risico op uit dat plafond van 4 % voortvloeiende scheeftrekkingen moet daarom verder worden onderzocht.

— Het waarschuwt er evenwel voor dat iedere bijstelling van de totale betalingen buiten dit plafond valt, en dat de impact daarvan het beginsel dat de doelstellingen van Lissabon en Göteborg in ieders belang moeten zijn, in hoge mate zal ondermijnen, omdat cohesiesubsidie aan de nieuwe lidstaten wordt gegarandeerd.

— Daarnaast moet inderdaad worden gewerkt aan capaciteitsopbouw van de gedecentraliseerde overheden in de lidstaten en de nieuwe buurlanden. Wat grensoverschrijdende en interregionale samenwerking betreft, kan aanzienlijke vooruitgang worden geboekt door de uitwisseling van kennis en deskundigheid tussen lokale en regionale overheden.

1.4.2 Behoud en beheer van natuurlijke hulpbronnen

Het is een goede zaak dat de Commissie beseft dat plattelandsactiviteiten moeten worden gediversifieerd: verbetering van het milieu en verhoging van de levenskwaliteit zijn cruciaal voor territoriale samenhang binnen de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen van de strategieën van Lissabon en Göteborg.

Het stemt tot zorg dat de groei- en ontwikkelingsindicatoren, onder meer voor werkgelegenheid, industrie en diversiteit, in plattelandsgebieden voortdurend lager liggen, waardoor de leefbaarheid aldaar wordt aangetast.

Gelukkig bevatten stedelijke programma's mogelijkheden om ontwikkeling tot het platteland uit te breiden door specifiek O&O en initiatieven van het bedrijfsleven en ten behoeve van sociale veranderingen, hoewel bekend is dat de meer afgelegen plattelandsgebieden meestal niet profiteren van dergelijke initiatieven.

Het Comité benadrukt desalniettemin dat er evenwichtige oplossingen moeten worden gevonden voor de uiteenlopende situaties waarin plattelandsgebieden zich bevinden, inclusief gebieden met natuurlijke handicaps en specifieke milieubeperkingen.

Daarbij mag zeker geen afbreuk worden gedaan aan de territoriale diversiteit in het kader waarvan, met het concept van een stedelijk/plattelandmodel voor groei en cohesie, afscheid wordt genomen van industrie/landbouw-modellen waarmee niet langer op de uitdagingen van de mondialisering kan worden ingespeeld.

Het is een goede zaak dat milieubescherming in al haar facetten (in internationaal, regionaal en stedelijk verband, bescherming van het platteland, van de zee) als een rode draad door alle programma's loopt. In dit verband moeten de lokale en regionale overheden die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud van de NATURA 2000-gebieden, voldoende middelen uit de betreffende beleidsinstrumenten worden gegarandeerd.

1.4.3 Burgerschap, vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid

Het stemt tot tevredenheid dat de Commissie meer inhoud wil geven aan kwesties in verband met het Europees burgerschap, en de moeilijke vraagstukken van migratie, integratie, vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid op rationele wijze wil aanpakken. Zoals opgemerkt in het Handvest (13) raken deze aangelegenheden alle stedelijke en plattelandsgebieden in de Unie.

Verder merkt de Commissie terecht op dat de uitdagingen i.v.m. immigratie en asiel niet langer toereikend met nationale maatregelen kunnen worden aangegaan. Daarbij moet volgens het Comité worden benadrukt dat veel lokale en regionale overheden thans front line support -maatregelen en -voorzieningen treffen.

Verder dient erop te worden gewezen dat zowel de grote Europese steden als de landelijke gebieden reeds veel ervaring hebben opgedaan en nog steeds opdoen met migrerende arbeidskrachten en nieuwe vestigingen. Deze kennis en ervaring met de integratie van migranten moeten zijn terug te vinden in de bepalingen van de verordeningen die terzake door de Commissie worden voorgesteld.

Het Comité ziet in dat de huidige programma's ten behoeve van consumenten, voedselveiligheid en gezondheid niet aan de verwachtingen van de Europese burger voldoen.

Daarom schaart het zich achter de invoering van twee instrumenten: een voedselveiligheidsprogramma en een programma voor consumentenbeleid en gezondheidszorg.

1.4.4 Buitenlands beleid

De Commissie stelt op goede gronden dat de EU, gegeven de uitbreiding en het toenemend aantal lokale en regionale vereisten, haar mogelijkheden moet opvoeren om via multilateraal en bilateraal beleid in de nieuwe buurlanden de mensenrechten te waarborgen, democratie te bevorderen en armoede te bestrijden.

Ook is het Comité het eens met het standpunt van de Commissie dat maatregelen in het kader van dit beleid door samenhang en consequentheid moeten worden gekenmerkt, zodat meer kan worden gedaan met de bestaande middelen.

Tevens kan het Comité zich erin vinden dat er een nieuw nabuurschapsbeleid moet worden ontwikkeld op basis van de positieve grensoverschrijdende ervaringen die sinds 1989, maar ook al eerder, zijn opgedaan. In dat beleid moet inderdaad ruimte bestaan voor maatregelen ten behoeve van gestage economische integratie, verdieping van de politieke samenwerking en opbouw van een gezamenlijke infrastructuur.

Ten slotte benadrukt het Comité het belang van meer capaciteitsopbouw bij de decentrale autoriteiten van de nieuwe lidstaten en buurlanden.

1.4.5 Correctiemechanisme

De onderhandelingen over de financiële vooruitzichten voor 2007-2013 zullen zonder meer ook gaan over mechanismen voor de algemene financiering van de Unie en de hoogte van de bijdrage van de respectieve lidstaten. De Commissie heeft een apart voorstel geformuleerd waarmee een einde zou worden gemaakt aan de huidige korting op de bijdrage van het Verenigd Koninkrijk en een algemeen correctiemechanisme zou worden ingevoerd dat het relatieve welvaartsniveau van iedere lidstaat weerspiegelt.

Er dient een eerlijk systeem te komen om aan de begrotingsbehoeften van de Unie te voldoen, waarmee de kortingsregelingen voor sommige lidstaten worden opgeheven.

Het Comité is het met de Commissie eens dat op die manier de in vorige financiële periodes ingevoerde correctiemechanismen kunnen worden afgeschaft en de excessief hoge nettobijdragen van sommige lidstaten kunnen worden bijgesteld. Als dat lukt, dan kunnen excessieve begrotingslasten voor een aantal lidstaten worden vermeden en kan de solidariteit op EU-niveau worden gehandhaafd.

1.4.6 Groei- en stabiliteitspact

De huidige voorwaarden van het pact en de strikte toepassing ervan (de lidstaten mogen het begrotingstekort van 3 % en het plafond voor de staatsschuld van 60 % niet overschrijden) zijn gebaseerd op stabiliteitsoverwegingen die stoelen op de economische randvoorwaarden van eind jaren '90 terwijl er momenteel juist steeds dringender behoefte is aan adequate uitvoering van een meer op groei georiënteerd beleid. Als groei niet wordt vooropgesteld, zullen de doelstellingen op sociaal en milieugebied van de strategie van Lissabon en Göteborg niet worden gehaald.

De voorstellen die de Commissie heeft ingediend inzake de herziening van het Groei- en stabiliteitspact, verdienen steun. Die herzieningsvoorstellen bieden flexibele mogelijkheden voor het voeren van een beleid dat de economie minder conjuctuurgevoelig maakt en tegelijk rekening houdt met het belang van een evenwichtige economie. Aldus ontstaat er meer speelruimte, waardoor lidstaten zich kunnen instellen op latere perioden van economische recessie, die een stijging van de overheidsuitgaven of lagere belastingopbrengsten met zich mee brengen.

Wellicht kan een mechanisme worden ingevoerd waarbij voor kapitaalinvesteringen op bepaalde gebieden die onder de bevoegdheid van de Gemeenschap en binnen de strategie van Lissabon vallen, niet de normale budgettaire verantwoordingsprocedures behoeven te worden doorlopen. Dat zou de noodzakelijke overheidsinvesteringen voor groei mogelijk maken zonder dat daardoor de door het pact geëiste financiële regels worden overtreden.

Daarnaast suggereert het Comité ook dat het handhavingmechanisme van het pact dusdanig kan worden verbeterd dat rekening wordt gehouden met de economische situatie van de individuele lidstaten, zodat de middellange-termijn doelstelling van een evenwichtige begroting per lidstaat wordt gedifferentieerd en waarbij gekeken wordt naar het investeringsniveau, groeidynamiek, de duurzaamheid van de overheidsfinanciën en potentiële groei.

1.5 Instrumenten en bestuur

1.5.1 Routekaart

De slothoofdstukken van de financiële vooruitzichten 2007-2013 betreffen de efficiëntie van uitvoeringsinstrumenten en adequate bestuursregelingen. Deze onderwerpen zijn van belang voor de lokale en regionale overheden.

In de mededeling wordt niet ingegaan op de bijdrage die het lokale, regionale, nationale en Europese bestuursniveau respectievelijk zouden kunnen leveren tot het wegwerken van de huidige deficiënties.

Het Comité benadrukt dat nationale maatregelen, coördinatie en uitgaven via EU-fondsen de juiste combinatie van maatregelen op het juiste moment vergen. Via de open coördinatiemethode, die aan de basis van de strategieën van Lissabon en Göteborg ligt, worden doelstellingen geformuleerd, indicatoren en benchmarks opgesteld, wordt in nationale actieplannen nationaal en regionaal beleid ontworpen en periodiek toezicht opgestart, en vinden evaluaties door deskundigen plaats. Op die manier kan de methode waarde aan de doelstellingen toevoegen door de overdracht van de kennis en ervaring die op lokaal en regionaal niveau zijn opgedaan.

Het proces in zijn huidige vorm bleek tot op heden echter niet efficiënt genoeg om de doelstellingen van de strategieën van Lissabon en Göteborg te halen. De beleidsmaatregelen van de lidstaten zijn nauwelijks gecoördineerd en er is geen peer pressure met het oog op het bereiken van de Lissabon-doelstellingen uitgeoefend. Daarnaast is bij de open coördinatiemethode verzuimd inspraak te geven aan de lokale en regionale overheden, die een vitale rol te spelen hebben bij de verbetering van het concurrentievermogen (stads-)regio's. Dit concurrentievermogen kan de vereiste peer pressure stimuleren.

De open coördinatiemethode blijft echter een alternatief voor supranationale besluitvorming en kan worden omgevormd tot een efficiënt proces. Wel dient daartoe vereenvoudiging te worden aangebracht in de talloze eisen die worden gesteld in unilaterale discussies tussen de lidstaten en de Commissie over individuele beleidsaangelegenheden.

Dit impliceert dat er nieuwe, flexibele methoden moeten worden onderzocht: ontwikkeling van een tripartiet model waarbij lokale en regionale overheden, middels methoden die op overeengekomen activiteiten zijn gebaseerd, bij de verwezenlijking van beleidsdoelstellingen worden betrokken en op die manier de uitvoering van het beleid doeltreffender maken. Het gaat daarbij niet om bijkomende complicaties of abstracte ideeën, maar om een werkelijk systematische dialoog met de lokale en regionale overheden.

Het Comité beveelt ten zeerste aan dat deze overheden worden betrokken bij de door de Commissie voorgestelde routekaart (een gezamenlijk programma van maatregelen en financiering op nationaal en EU-niveau). De territoriale component van kaderprogramma's is belangrijk voor de verwezenlijking van cohesiedoelstellingen tussen en in de lidstaten.

Het heeft al gepleit voor tripartiete pacten als een manier om lokale en regionale autoriteiten bij de bestuurlijke regelingen van de Unie te betrekken. De uitvoering van kaderprogramma's hangt in hoge mate af van de inzet van lokale en regionale actoren.

1.5.2 Beleid en programma's

De Commissie stelt in de financiële vooruitzichten en de aanvullende mededeling voor om de beleidsinstrumenten van de EU, voor zover mogelijk, te consolideren en te rationaliseren, met als uiteindelijk doel: één instrument per beleidsgebied en één fonds per programma.

Het is een goede zaak dat er in het kader van de cohesieprogramma's aparte fondsen komen (Cohesiefonds, EFRO en ESF) en dat de acties ten behoeve van landbouw en visserij thans onder „Duurzaam beheer en bescherming van natuurlijke hulpbronnen” worden ingedeeld.

Het is verder ook goed dat de stedelijke dimensie overal in de cohesiebeleidsprogramma's een plaats heeft gekregen. Dit komt alle stedelijke gebieden ten goede en versterkt het belang van partnerschappen tussen steden en regio's.

Met een nieuwe verordening wordt een financieringsstructuur voor het GLB ingevoerd waarbij sprake is van één fonds per pijler: het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) en het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO).

Het valt eveneens toe te juichen dat alle maatregelen ten behoeve van plattelandsontwikkeling in één instrument worden gebundeld, zodat er sprake is van één enkel programma waarin oog is voor de samenhang tussen plattelandsontwikkeling en cohesiemaatregelen:

— het concurrentievermogen van de landbouw bevorderen door herstructurering te ondersteunen

— het milieu en het platteland verbeteren door landbeheer te ondersteunen

— de levenskwaliteit in plattelandsgebieden stimuleren

— de diversificatie van de economische activiteit bevorderen.

Het Comité is ingenomen met het streven van de Commissie naar vereenvoudiging middels invoering van een financieel instrument voor het milieu (LIFE+), maar wijst er wel op dat het moeilijk zal zijn om de echte mogelijkheden voor de financiering van milieuprojecten in kaart te brengen met behulp van de financiële instrumenten voor de periode 2007-2013. Het is essentieel om de verschillende soorten fondsen te coördineren ten behoeve van de respectieve prioriteiten en de communautaire steunregelingen.

Het stemt tot zorg dat de Commissie een significant deel van de LIFE+-middelen (75 à 80 %) naar de lidstaten wil overhevelen, zonder evenwel daartoe regelingen en voorwaarden in de verordening op te nemen.

Verder stelt de Commissie een nieuw nabuurschapsinstrument voor ten behoeve van grensoverschrijdende samenwerking tussen de Unie en haar buurlanden en benadrukt zij daarbij de waarde die de EU kan toevoegen door stabiliteit en welvaart buiten haar grenzen te bevorderen via duurzame economische en sociale ontwikkeling.

Er wordt ook mee ingestemd dat er met de komst van het Europees visserijfonds één enkel instrument is voor de herstructurering van de visserijsector, dat nauw met de cohesie-instrumenten verbonden is en waarmee kan worden gezorgd voor:

— duurzame ontwikkeling van kustgebieden,

— aanpassing van de visserijvloten, aquacultuur en visverwerkende industrieën.

Deze voorstellen zullen ertoe bijdragen dat de financiële vooruitzichten voor de burgers transparanter worden.

2. Aanbevelingen van het Comité

2.1 Partnerschap

2.1.1 Het Comité dringt erop aan dat het partnerschapsbeginsel, op basis waarvan lokaal, regionaal, nationaal en transnationaal bestuur aan elkaar worden gekoppeld, horizontale werking heeft, d.w.z. in alle Commissievoorstellen doorwerkt. Om de meerwaarde van de EU te demonstreren, dient dit beginsel te worden erkend en met een zekere spoed ten uitvoer te worden gelegd door zowel de Commissie als de Raad en moet het ook consequent in de lidstaten en via de media worden uitgedragen.

2.1.2 Voorts dient het beginsel consequent tot uiting te komen in de detailregelingen die de Commissie zal voorstellen voor alle beleidsonderdelen die zij in de financiële vooruitzichten voor 2007-2013 noemt.

2.1.3 Het Comité benadrukt dat het partnerschapsbeginsel integrerend deel moet uitmaken van de nieuwe regelingen betreffende de programma's en met name de trans-Europese samenwerking, alsmede dat de kennis en deskundigheid van de betrokken lokale en regionale overheden weerklank moeten vinden in deze programma's.

2.2 Samenhang

2.2.1 Het is cruciaal dat de samenhang tussen het cohesiebeleid en specifiek sectoraal Europees beleid, met name betreffende landbouw, onderzoek, mededinging, milieu en vervoer wordt versterkt, zodat een op gebieden gerichte benadering kan worden gevolgd. Afgezien van de toepassing van het partnerschapsbeginsel moeten de nieuwe programma's uiting geven aan de toezeggingen van Commissie en Raad inzake gemeenschappelijk bestuur op alle niveaus: lokaal, regionaal, nationaal en Europees.

2.3 Tripartiete pacten en overeenkomsten

2.3.1 Het Comité zou graag zien dat tripartiete pacten en overeenkomsten ruimere toepassing vinden. Op die manier wordt inhoud gegeven aan de governance in financiële vooruitzichten voor 2007-2013 en worden de gekozen leden binnen de lokale en regionale overheden nauw betrokken bij de voorgestelde routekaart, met name inzake het territoriale onderdeel van de kaderprogramma's, hetgeen nodig is voor de verwezenlijking van de cohesiedoelstellingen zowel tussen als in lidstaten.

2.3.2 Het denkt dat deze lokale en regionale betrokkenheid bij de routekaart, met regionale strategieën als onderdeel van de nationale strategie, niet alleen zal resulteren in meer samenhang bij de tenuitvoerlegging van een agenda voor duurzame groei, maar ook zal bijdragen tot de zichtbaarheid van het Europese cohesiebeleid en het gebruik van middelen waar zij het meest geboden zijn.

2.3.3 Het Comité benadrukt dat deze regelingen kunnen worden ingevoerd zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de dringend noodzaak om het ontwerpen en uitvoeren van programma's voor cohesie en concurrentievermogen te vereenvoudigen en te stroomlijnen.

2.3.4 Daarnaast verdient het aanbeveling om een kritische interinstitutionele inpactbeoordeling te maken van wat reeds is gedaan en wat functioneert via het overheidsbeleid binnen de lidstaten. Een enkele auditregeling zou dienstig zijn bij het vaststellen of de strategische doelstellingen, toegespitst op de strategieën van Lissabon en Göteborg, zijn bereikt. Ook in dit verband moeten de middelen daar worden ingezet waar zij het meest nodig zijn.

2.4 Cohesiebeleid

2.4.1 Het Comité wijst nogmaals op het onlosmakelijke verband tussen een efficiënt regionaal beleid in heel Europa en de uitvoering van de agenda van Lissabon en Göteborg. De toekomstige economische groei en het concurrentievermogen in de gehele Unie zullen veeleer worden bevorderd door het EU-cohesiebeleid voort te zetten dan door renationalisering van het beleid — tot op heden zijn immers positieve resultaten bereikt met het regionaal beleid in Europa t.a.v. de versterking van de sociale, economische en territoriale cohesie in de EU.

2.4.2 Het benadrukt dat uit alle door de lidstaten en de Commissie opgestelde nationale programma's voor groei en werkgelegenheid moet blijken dat ze in overleg met en met inschakeling van de lokale en regionale overheden opgesteld zijn. De verbintenissen en doelstellingen van de programma's dienen stedelijke en regionale strategische plannen als uitgangspunt te hebben.

2.4.3 Er zou een mechanisme in het leven moeten worden geroepen waardoor het gemakkelijker wordt om programma's op te stellen waaraan twee of meer regio's deelnemen, zodat deze daadwerkelijk kunnen bijdragen tot verbetering van de concurrentiepositie ter plaatse.

2.4.4 Voorts dringt het erop aan dat de pijler „Concurrentiekracht ter bevordering van groei en werkgelegenheid” van de financiële vooruitzichten voor 2007-2013 buiten de onderhandelingen over de nationale bijdragen voor de komende kaderperiode blijven. Het Comité begrijpt dat in het kader van het cohesiebeleid voorrang moet worden gegeven aan de convergentiedoelstelling, maar is van mening dat de Unie ook de doelstelling concurrentievermogen moet ondersteunen om te anticiperen op veranderingen en deze te stimuleren teneinde de doelstellingen van de „nieuwe” strategie van Lissabon te verwezenlijken.

2.4.5 Het dringt erop aan dat het cohesiebeleid wordt gefinancierd door minstens 0,41 % van het BNI van de Unie ten einde ervoor te zorgen dat de cohesiedoelstellingen in de EU-25 integraal worden verwezenlijkt.

2.4.6 Er dient inderdaad samenhang te bestaan tussen de grens van 4 % van het BBP van de lidstaten en de gevolgen van de formule van Berlijn voor de minst ontwikkelde regio's.

2.4.7 Verder zou het Comité graag zien dat programma's voor duurzame plattelandsontwikkeling in vergaande mate worden geïntegreerd in de cohesieprogramma's en niet de vorm aannemen van surrogaat-landbouwprogramma's als gevolg van druk op de eigen middelen.

2.4.8 Tevens dringt het erop aan dat de regionale toekenningscriteria in het kader van de pijler „concurrentievermogen en werkgelegenheid” worden gebaseerd op een mengeling van indicatoren die de lokale en regionale behoeften, toegankelijkheid en mogelijkheden weergeven, en waarmee tevens dispariteiten binnen een regio kunnen worden gemeten.

2.4.9 Ook zou het Comité graag zien dat rekening wordt gehouden met de mogelijkheden die steden bieden voor sociale en economische ontwikkeling van de gehele EU, en dat deze mogelijkheden worden meegenomen bij de strategische planning op nationaal niveau.

2.4.10 Het vraagt ten slotte met klem actief betrokken te worden bij dit proces via deelname aan het jaarlijkse voorjaarsoverleg van de Europese Raad over de mededingings- en cohesieagenda's. Dit zou de lokale en regionale overheden de gelegenheid bieden thema's en goede praktijkvoorbeelden naar voren te brengen, hetgeen nodig is voor de noodzakelijke verbetering van de werking van de open coördinatiemethode bij de tenuitvoerlegging van Lissabon- en Göteborg-agenda's.

2.5 De strategieën van Lissabon en Göteborg

2.5.1 Het is zaak dat meer samenhang wordt gebracht in de invoering van maatregelen op het gebied van macro-economie, werkgelegenheid, sociale aangelegenheden, milieu en onderzoeksinitiatieven teneinde de strategie nieuw leven in te blazen en de nationale actieprogramma's te flankeren.

2.5.2 De governance met betrekking tot de strategie is aan radicale verbetering toe om deze efficiënter en begrijpelijker te maken.

2.5.3 Het Comité dringt er daarom op aan dat bij de tussentijdse evaluatie van deze strategie plaats wordt ingeruimd voor een kritische beoordeling van de wijze waarop governance in praktijk wordt gebracht, en dat wordt bekeken in hoeverre decentralisering van het bestuur meerwaarde kan opleveren voor het welslagen van de strategie.

2.5.4 Het wijst erop dat er wat de uitvoering van de Lissabonstrategie betreft al met al weinig reden tot vreugde tot is, maar dat enkele lidstaten er toch in geslaagd zijn op een groot aantal beleidsterreinen de doelstellingen te verwezenlijken. De factoren die aan deze successen ten grondslag liggen, zouden grondiger geanalyseerd moeten worden en in aanmerking moeten worden genomen bij de toepassing van de open coördinatiemethode.

2.5.5 Het verzoekt daarom specifiek dat doorslaggevende succesfactoren op lokaal en regionaal niveau in de gehele Unie in kaart worden gebracht en worden geanalyseerd, als input voor het in het Wim Kok-verslag bepleite kader van 14 indicatoren en doelstellingen waarmee goede en slechte prestaties in de lidstaten kunnen worden vastgesteld. (14)

2.5.6 Het wil erop wijzen dat economisch concurrentievermogen essentieel is voor de verwezenlijking van sociale cohesie en een duurzaam milieu.

2.5.7 Het dringt erop aan dat er meer aandacht wordt besteed aan de rol van lokale en regionale overheden bij de verspreiding van kennis, het doorvoeren van innovatie en het genereren van ondernemingszin. Een en ander is immers nodig om de doelstellingen van Lissabon en Göteborg met succes te verwezenlijken. Zo krijgt de strategie ook een meer politieke inhoud.

2.5.8 Ook wordt ten zeerste aanbevolen om van de tussentijdse herziening van deze doelstellingen te profiteren om een Europese Jeugdovereenkomst op te stellen met het oog op de vraagstukken van werkloosheid en sociale en beroepsintegratie, en zo voor een aanvulling te zorgen op de in de agenda's van Lissabon en Göteborg voorgestelde acties inzake vergrijzing.

2.5.9 Het Comité dringt erop aan dat op nationaal en EU-niveau jaarlijks verslag wordt uitgebracht van de ter zake van de doelstellingen van Lissabon en Göteborg geboekte vooruitgang, en zou daarover willen worden geraadpleegd. Die verslagen moeten ertoe dienen dat de Europese Raad tijdens zijn voorjaarsbijeenkomsten zich kan concentreren op de belangrijkste beleidsonderwerpen voor de verwezenlijking van die doelstellingen.

2.5.10 Het dringt erop aan dat de EU, na de uitbreiding, de gemeenschappelijke munt en de interne markt, als volgende grote project de maximalisering van de groei en het scheppen van werkgelegenheid kiest, door zich opnieuw op de agenda's van Lissabon en Göteborg te richten.

2.6 Onderzoek en technologische ontwikkeling

2.6.1 In de regelingen inzake onderzoek en technologische ontwikkeling ten aanzien waarvan wordt voorgesteld om de financiële middelen substantieel te verhogen, zou duidelijk uiting moeten worden gegeven aan de territoriale componenten van de kaderprogramma's voor onderzoek.

2.6.2 Het Comité vraagt dan ook dat nationale en regionale onderzoeksprogramma's en –beleid worden gecoördineerd om tot een werkelijke Europese onderzoeksruimte te komen, die kan bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen betreffende concurrentievermogen en groei.

2.6.3 Ook pleit het voor de ontwikkeling van „wederzijdse leer”-platforms en pools van innovatie, waarmee duurzame regionale onderzoekstrategieën kunnen worden gecreëerd en modellen voor regionale kennisontwikkeling kunnen worden opgezet, waarbij universiteiten bij de lokale economieën worden betrokken. Deze platforms en netwerken dienen dusdanig te worden ontworpen dat de snelle toepassing van nieuwe ideeën en produkten wordt vergemakkelijkt, de spin-off van basis- en toegepast onderzoek wordt bevorderd en de perioden tussen innovatie en toepassing wordt verkort.

2.6.4 De lidstaten moeten in hun nationale actieprogramma's de maatregelen opnemen die geboden zijn om de doelstelling van besteding van 3 % van het BBP aan O&O te halen.

2.7 Mobiliteit

2.7.1 De voorstellen om het aantal Erasmusstudenten te verdrievoudigen en het aantal programma's voor mobiliteit van scholieren en voor beroepsopleiding op te voeren, verdienen bijval.

2.8 Bestuur

2.8.1 Eveneens bijval verdienen de voorstellen om partnerschapsregelingen te versterken en besluitvormingsinstrumenten te vereenvoudigen; zulks op lokaal, regionaal, nationaal en Europees niveau, d.w.z. op en tussen alle bestuursniveaus. Het Comité dringt er echter wel op aan dat er enige vaart wordt gezet achter de invoering van deze maatregelen.

2.8.2 In het kader van de doelstellingen van Lissabon en Goteborg dienen de nationale actieprogramma's jaarlijks door de Commissie te worden geëvalueerd, waarbij de ruimtelijke aspecten ervan in samenwerking met de regionale en lokale overheden zouden moeten worden beoordeeld.

2.8.3 Het Comité pleit er tevens voor dat de Commissie jaarlijks een verklaring uitbrengt over de vorderingen die er zijn geboekt met betrekking tot de beleidsdoelstellingen in het kader van de financiële vooruitzichten voor 2007-2013 en de bijdrage van het bestuur (op lokaal, regionaal en nationaal niveau) om, indien nodig, vaart te zetten achter het economisch hervormingsproces en als instantie, lokale, regionale of nationale overheid een grotere rol en verantwoordelijkheid voor zichzelf op te eisen in dit proces.

2.9 EU-burgerschap

2.9.1 Los van de door de Commissie voorgestelde middelenverhoging ten behoeve van maatregelen aangaande burgerschap, vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, benadrukt het Comité dat Justitie en binnenlandse zaken, gegeven het subsidiariteitsbeginsel, niet uitsluitend een aangelegenheid voor „Brussel” en de lidstaten vormen. In dit verband moet speciale aandacht uitgaan naar de lokale en regionale overheden in de nieuwe lidstaten.

2.9.2 Er moeten methoden worden uitgewerkt om de meerwaarde van EU-programma's via de lokale en regionale overheden zichtbaarder te maken. Dan krijgen de burgers er namelijk ook oog voor dat EU-beleid lokaal wordt uitgevoerd en zullen zij dat gaan waarderen.

2.10 De financiële vooruitzichten voor 2007-2013

2.10.1 Het Comité herhaalt zich te kunnen vinden in het eigen-middelenplafond van 1,24 % van het BNI voor de periode 2007-2013, omat deze limiet de noodzaak van begrotingsdiscipline en communautaire meerwaarde weerspiegelt. Voorts is dit het enige manier om te zorgen voor cohesie en concurrentievermogen, en om de verplichtingen van de interne markt en de gezamenlijke Verdragsverplichtingen te vervullen.

2.10.2 Daarbij dient te worden gewaarschuwd voor de gevaren die aan een compromisbegroting verbonden kunnen zijn.

2.10.3 Het schaart zich achter het standpunt van het Europees Parlement dat onderhavige financiële vooruitzichten onderdeel zijn van een algemeen interinstitutioneel akkoord dat uitsluitend kan worden vernieuwd met wederzijds vertrouwen tussen de instellingen en op basis van overeenstemming tussen Raad en EP (samen de begrotingsautoriteit).

2.10.4 Er dient op te worden gewezen dat vooral zal worden geprobeerd om de vastleggingskredieten voor de structuurfondsen te verlagen, en wel bij „regionaal concurrentievermogen en werkgelegenheid” in het kader van doelstelling 1b) (cohesie ten behoeve van groei en werkgelegenheid). Onevenredige bezuinigingen komen voor de meeste van de oude lidstaten de facto neer op renationalisering van het regionaal beleid.

2.10.5 In het geval van bijdragen aan O&TO en de uit de initiatieven van Barcelona voortvloeiende verplichtingen mag er zeker niet worden gekort op de vastleggingskredieten van de pijler concurrentievermogen voor groei en werkgelegenheid. Verder dienen de O&O-uitgaven in 2010 te zijn opgevoerd tot 3 % van het BBP: daaraan mag ook niet worden getornd.

2.10.6 Beseft dient te worden dat aanslepende onderhandelingen zullen resulteren in vertraging bij het opstarten van de programma-periode, hetgeen zal leiden tot financiële perikelen en instabiliteit voor de lokale en regionale overheden in de Unie.

2.10.7 Ten slotte mogen de onderhandelingen niet resulteren in een aantasting van het solidariteitsbeginsel, dat sinds de invoering van het structuurbeleid (1973-1975) een leidend beginsel voor EU-beleid is geweest, nl. dat alle steunbehoeftige regio's worden geholpen zonder dat het er toe doet of zij in rijke of in arme landen gelegen zijn.

2.10.8 Het Comité roept de lidstaten ertoe op om samen met hun steden en regio's te werken aan een politieke oplossing voor alle lidstaten die als gevolg van het statistisch effect van de uitbreiding niet meer voor ondersteuning uit het Cohesiefonds in aanmerking komen.

2.11 De aanpak via een enkel fonds

2.11.1 Invoering van één fonds per beleidsonderwerp verdient bijval. Daarbij denkt de Commissie ook aan cohesiebeleid, plattelandsontwikkeling, milieuprogramma's en herstructurering van de visserijsector. Op die manier worden administratieve vereisten voor de toepassing van maatregelen geharmoniseerd, waardoor de uitvoering van die maatregelen wordt vergemakkelijkt.

2.12 Staatssteun

2.12.1 De Commissie wordt verzocht om een ondersteunend kader op te stellen voor de territoriale differentiatie van de regels voor staatssteun. Op die manier wordt het mogelijk met gerichte overheidsinvesteringen marktfalen te corrigeren zonder dat de mededingingsvoorwaarden worden overtreden en wordt meer ruimte geboden voor de ondersteuning van onderzoek en innovatie, vooral in het MKB. Zo wordt de doelstelling van territoriale samenhang verwezenlijkt.

2.12.2 Verder moet er een nieuwe verordening inzake staatssteun komen waarmee wordt ingespeeld op de nieuwe regelgeving ter zake van het cohesie- en regionaal beleid, zodat staatssteun ook mag worden verleend in gebieden die niet meer voor cohesiesteun in aanmerking komen. Een en ander dient wel gebaseerd te zijn op de ernst van de problemen in de desbetreffende gebieden.

2.12.3 Wat de toekomstige regionale steun betreft, word de Commissie verzocht om met betrekking tot artikel 87, lid 3, onder c, te verduidelijken welk onderscheid zij wil maken tussen regio's buiten de minder welvarende gebieden van de convergentiedoelstelling die in aanmerking komen voor steun ten behoeve van „regionaal concurrentievermogen en werkgelegenheid”.

2.12.4 Ten slotte vormt ook duurzaamheid een belangrijke doelstelling en dienen overheidsinvesteringen in de vorm van staatssteun dan ook over het algemeen overeen te stemmen met duurzaamheidsbeginselen.

2.13 Correctiemechanisme

2.13.1 De Commissie stelt terecht voor, een discussie te openen over de tekortkomingen van het huidige communautaire financieringsstelsel.

2.13.2 Het Comité steunt het voorstel van de Commissie om een rechtvaardiger correctiemechanisme te ontwikkelen.

2.14 Groei en stabiliteit

2.14.1 Benadrukt dient te worden dat het bij de tenuitvoerlegging van het Groei en stabiliteitspact aan consequentheid en geloofwaardigheid heeft ontbroken. Daarom dient goed te worden gekeken naar de huidige economische realiteit in de Unie en dient de economische grondgedachte achter het pact beter uit de verf te komen. De nationale en Europese besluitvormingsprocessen moeten beter op elkaar aansluiten en de nationale instellingen dienen meer te worden betrokken bij het multilateraal toezicht op het economisch beleid. Voorts moet er meer coherentie worden aangebracht tussen belasting- en monetair beleid.

2.14.2 De lidstaten hebben steeds vaker te kampen met begrotingsproblemen als gevolg van de huidige lage economische groei in Europa. Deze situatie wordt gekenmerkt door hoge werkloosheidscijfers en aanhoudende sociale problemen in veel regio's en gemeenten. De beste manier waarop de Commissie deze problemen kan aanpakken, is de uitvoering van het pact te herzien om de duurzaamheid van het economisch beleid te verzekeren. De Unie zal namelijk slechts het geboden niveau op het gebied van groei, werkgelegenheid en sociale cohesie halen als de macro-economische randvoorwaarden in Europa met de strategie van Lissabon stroken en de coördinatie van de EG-instrumenten wordt verbeterd.

Brussel, 23 februari 2005 De voorzitter van het Comité van de Regio's Peter STRAUB

(1) PB C 256 van 24.10.2003, blz. 1

(2) PB C 318 van 22.12.2004, blz. 1

(3) Teneinde de harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap in haar geheel te bevorderen, ontwikkelt en vervolgt de Gemeenschap haar optreden gericht op de versterking van de economische en sociale samenhang. De Gemeenschap stelt zich tevens bijzonder ten doel, de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van de onderscheiden regio's en de achterstand van de minst begunstigde regio's of eilanden, met inbegrip van de plattelandsgebieden, te verkleinen.

(4) COM(2004) 101 def.

(5) Sinds 1995 bedroeg de gemiddelde groei in de EU 2,2 %,. In diezelfde periode was de gemiddelde groei in de VS 3,2 % en in de hele wereld 3,6 % (COM(2004) 101 def., blz 3).

(6) Het percentage van de vastleggingskredieten is hoger dan dat van de betalingskredieten, omdat het middelen vertegenwoordigt die worden toegewezen aan programma's met een looptijd van meer dan een jaar en die derhalve wellicht niet worden uitgegeven in het betreffende begrotingsjaar. De betalingskredieten worden naar verwachting uitgegeven in het begrotingsjaar waarvoor ze zijn bestemd. Betalingen voor de lidstaten worden jaarlijks berekend op basis van de begrote betalingskredieten. Het eigen-middelenplafond wordt vastgesteld bij besluit van de Raad en vormt de maximale bijdrage van de lidstaten.

(7) Zie de brief van zes regeringsleiders: Naar onze mening moet het gemiddelde uitgavenniveau voor de volgende financieringsperiode worden gestabiliseerd rond het huidige niveau en mag de limiet van 1 % van het BNI niet worden overschreden. Dit percentage omvat tevens de landbouwuitgaven binnen de door de Europese Raad in oktober 2002 vastgestelde grenzen.

(8) De convergentiedoelstelling heeft betrekking op regio's waarvan het BNI per capita minder dan 75 % van het gemiddelde van de EU-25 bedraagt, en voorziet in overgangssteun aan „uitfaseringsregio's” van de EU-15 waarvan het BNI per capita minder dan 90 % van het gemiddelde van de EU-15 bedraagt. Het Cohesiefonds voor de periode 2000-2006 bedraagt 18 miljard euro, en de vier structuurfondsen zijn gedoteerd met 195 miljard euro (het EFRO, het ESF, het Financieringsinstrument voor de Oriëntatie van de Visserij en de afdeling „Oriëntatie” van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw).

(9) volgens de Stadsaudit 2004 van de Europese Commissie

(10) 11,5 % voor doelstelling 2 en 12,3 % voor doelstelling 3

(11) „De EU geeft momenteel slechts 2 % van het BBP uit aan onderzoek en ontwikkeling, ongeveer een derde minder dan de Verenigde Staten. Tachtig procent van dit verschil is terug te voeren op te geringe investeringen in onderzoek en ontwikkeling door de particuliere sector.” (Par. 3.31 van de Mededeling van de Europese Commissie aan de Europese voorjaarstop COM(2005) 24 def. „Samen werken aan werkgelegenheid en groei – een nieuwe start voor de Lissabon-strategie” van 2 februari 2005).

(12) Omwille van budgettaire neutraliteit is de middelenoverdracht naar het Fonds voor plattelandsontwikkeling en het Visserijfonds berekend na toepassing van het percentage.

(13) „De Europese Unie draagt bij tot de instandhouding en de ontwikkeling van deze gemeenschappelijke waarden, met in achtneming van de verscheidenheid van cultuur en traditie van de volkeren van Europa, alsmede van de nationale identiteit van de lidstaten en van hun staatsinrichting op nationaal, regionaal en lokaal niveau.”

(14) De uitdaging aangaan, De strategie van Lissabon voor groei en werkgelegenheid, Verslag van de door Wim Kok voorgezeten groep op hoog niveau, november 2004.