* -it COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 01.10.1997 
COM(97)479 def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE 
De Werkgelegenheid in Europa 

Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: Toelichting en samenvatting 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: 
Toelichting en samenvatting 
Het verslag Werkgelegenheid in Europa 1997 komt op een 
beslissend moment in de ontwikkeling van de Unie. 
Krachtens het nieuwe, in Amsterdam overeengekomen 
verdrag, is de werkgelegenheid een "aangelegenheid van 
gemeenschappelijke zorg" en een expliciet doel voor de 
Unie. Het onderhavige verslag levert een bijdrage tot de 
voorbereidingen voor de buitengewone Europese Raad 
over werkgelegenheid en werkloosheid en tot de verdere 
ontwikkeling van de Europese werkgelegenheidsstrate-
gie. Het presenteert de jongste ontwikkelingen in de werk­
gelegenheid en op de arbeidsmarkt, en het kijkt vooruit 
naar de uitdagingen van de 21e eeuw, nu de Europese 
Unie zich voorbereidt op deze nieuwe fase in haar ontwik­
keling, met de voltooiing van de interne markt, de derde 
fase van de Economische en Monetaire Unie en de voor­
bereidingen op de nieuwe uitbreidingsgolf. 
Recente ontwikkelingen in 
de werkgelegenheid en 
de inzetbaarheid 
Met 1,5% was de economische groei in 1996 traag en het 
herstel kwam pas aan het eind van het jaar op gang. De 
inflatie bleef met 2,5% laag en de loonontwikkelingen 
waren gematigd. 
- de werkgelegenheid is in 1996 met ongeveer 600.000 
banen toegenomen, niet voldoende voor een signifi­
cante compensatie voor de banenverliezen tijdens de 
recessie ofvoor het terugdringen van de werkloosheid; 
- opnieuw namen de deeltijdbanen in 1996 de gehele 
netto nieuwe werkgelegenheid voor hun rekening, 
wat zij al elk jaar sinds 1990 hebben gedaan; 
- de toename van het arbeidsaanbod, heeft geleid tot 
een hernieuwde stijging van de arbeidsmarktpartici­
patie van vrouwen is verder gestegen, van 56% tot 
57%, en het tempo waarin mannen zich van de ar­
beidsmarkt terugtrekken is vertraagd; 
- de werkloosheid blijft met 10,8% (medio 1997) hard­
nekkig hoog en in 1996 was meer dan 5% van de 
beroepsbevolking van de Unie al een jaar of langer 
zonder werk; - werklozen hadden veel moeite om werk te vinden: 
minder dan een derde van de mannen en een kwart 
van de vrouwen die in 1995 werkloos waren, heeft in 
1996 werk gevonden; 
- de werkloosheid van vrouwen is nog steeds zo'n 3% 
hoger dan die voor mannen (12,7% tegen 9,4%); 
- hoewel de jeugdwerkloosheid, dankzij demografische 
factoren en een hogere participatie in het onderwys, 
iets verbeterd is, ligt het gemiddelde percentage in de 
Unie boven 20%; 
- de banenverliezen hebben zich de afgelopen tien jaar 
geconcentreerd op sectoren die minder dan een kwart 
van de totale werkgelegenheid in de Unie voor hun 
rekening nemen; 
- 17% van de bevolking in de arbeidsgeschikte leeftijd 
wordt gehinderd door een handicap; bijna drie kwart 
van deze mensen bevindt zich in de leeftijdsgroep van 
50 t/m 64 jaar. De gemiddelde participatiegraad van 
gehandicapten bedraagt 44%, bijna 17% lager dan het 
algehele percentage. 
De voornaamste punten voor de 
werkgelegenheidsagenda 
Gezien de uitdagingen van de komende tien jaar is de 
grote vraag: is de Europese arbeidsmarkt in staat hierop 
te reageren? De interne markt en de EMU vestigen de 
aandacht op mechanismen voor economische aanpassing 
en de doeltreffendheid daarvan, alsmede op de vraag of 
de Europese arbeidsmarkt wel flexibel genoeg is om te 
zorgen voor een evenwichtige, duurzame ontwikkeling 
van de werkgelegenheid in de jaren die voor ons liggen. 
Het voornaamste probleem is het 
scheppen van werkgelegenheid 
Ongeacht de relatie tussen de werkgelegenheid en de 
groei van de productie, is het duidelijk dat het voornaam­
ste probleem het scheppen van meer banen blijft. De 
reactie wat de toegenomen arbeidsmarktparticipatie be­
treft op de betrekkelijk geringe verbetering van het ar-
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: Toelichting en samenvatting 
beidsaanbod in de periode van 1994 t/m 1996, toont aan 
dat in Europa, naast de personen die als werkloos staan 
ingeschreven, een arbeidsreserve aanwezig is die kan 
worden ingeschakeld. Vergeleken met de participatie­
graad in de Verenigde Staten, bedraagt deze reserve 
meer dan 20 miljoen mensen voor wie werk moet worden 
gezocht. Een hele reeks maatregelen is noodzakelijk om 
dit groeipotentieel te ontsluiten en deze groei duurzaam 
te maken. 
- Hoewel op korte termijn de netto nieuwe werkgele­
genheid voornamelijk afhankelijk is van het percent­
age van de groei van de productie, hangt deze op 
langere termijn ook af van institutionele structuren 
en van de maatschappelijke keuze ten aanzien van de 
prioriteit die men aan de werkgelegenheid wil toeken­
nen, alsmede van de manier waarop men eventuele 
conflicten tussen de keuze voor de werkgelegenheid 
en de handhaving van de groei van de productiviteit 
en het concurrentievermogen, behandelt. 
- Er dienen steeds meer fiscale voordelen ten behoeve 
van de werkgelegenheid te worden toegekend, opdat 
een milieu ontstaat waarin het ondernemen wordt 
bevorderd en werkgelegenheid wordt geschapen. 
- Investeringen, met name in infrastructuurprojecten 
op Europese schaal, kunnen een aanzienlijke impact 
op de werkgelegenheid hebben, omdat zij zorgen voor 
extra capaciteit en productiepotentieel, met minder 
gevaar voor inflatie dan een verhoging van de con­
sumptie, en omdat zij het concurrentievermogen en 
een duurzame groei bevorderen. 
- Het scheppen van werkgelegenheid is in hoge mate 
afhankelijk van het scheppen van het juiste econo­
misch milieu. De markten voor producten en diensten 
moeten doeltreffender functioneren om nieuwe kan­
sen te scheppen die zorgen voor de vraag naar meer 
arbeidskrachten. De maatregelen die in het actiepro­
gramma voor de interne markt zijn voorgesteld, die­
nen dus onverwijld op nationaal en communautair 
niveau te worden uitgevoerd. 
De "kwalificatiekloof 
- Een groot structureel probleem 
De vergrijzing van de beroepsbevolking van de Unie, ge­
combineerd met het toenemende tempo waarin nieuwe 
technologie wordt ingevoerd, betekent dat wij te maken 
krjjgen met een steeds breder wordende kwalificatiekloof. 
De bedrijven moeten hun concurrentievermogen handha­
ven met een slinkend aantal jonge mensen met moderne 
kwalificaties en een hoog percentage oudere werknemers 
die zyn opgeleid voor technologieën die niet meer gebruikt 
worden ofvoor banen die niet meer nodig zijn. Er is dus een drieledige strategie nodig, die ervoor moet zorgen dat het 
leren, de scholing en het op peil brengen van de kwalifi­
caties en de vakkennis een continu proces vormen tijdens 
het gehele leven. Dat betekent: in de eerste plaats de 
stelsels voor initieel onderwijs en opleiding grondig reor­
ganiseren, om de kloof tussen school en arbeid te over­
bruggen en jongeren in staat te stellen in hun latere 
arbeidsleven meervoudig inzetbaar te zijn, door ervoor te 
zorgen dat zij de desbetreffende kwalificaties en vakken­
nis bezitten, in de tweede plaats de regering en het 
bedrijfsleven verplichten tot meer dan de huidige symbo­
lische inspanningen om de gehele volwassen beroepsbe­
volking bij te scholen en te blijven opleiden, zodat zij in 
staat zijn de uitdagingen van de nieuwe technologieën 
aan te nemen en in de derde plaats betere programma's 
ontwikkelen, waarin scholing, stimulerende maatrege­
len en kansen worden gecombineerd om werkloze en 
overbodig geworden werknemers de kwalificaties en 
vaardigheden te laten verwerven, die hen in staat moeten 
stellen zich weer normaal in de maatschappij in te voe­
gen. Het overbruggen van de kwalificatiekloof is de sleutel 
voor een flexibeler en dynamischer arbeidsmarkt. 
Tegelijkertijd moeten de pogingen om het kwalificatieni­
veau van de beroepsbevolking te verbeteren gepaard 
gaan met permanente inspanningen, die ervoor moeten 
zorgen dat de arbeidsmarkt flexibel genoeg is en dat de 
arbeidskosten een zodanige omvang hebben dat zij bij­
dragen tot de schepping van arbeidsplaatsen, opdat per­
sonen wier kwalificatieniveau, ongeacht de hoeveelheid 
en de omvang van de scholing die zij hebben gekregen 
waarschijnlijk laag zal blijven, kans op werk krijgen. Dit 
betekent, dat de totale kosten voor het in dienst nemen 
van deze personen, inclusief de niet-loongebonden kos­
ten, in verhouding staan tot de productiviteit en dat 
kunstmatige hindernissen voor het scheppen van banen, 
uit de weg worden geruimd. Dergelijke maatregelen zul­
len ook het inzicht vergroten dat beleidsmaatregelen om 
de vraag naar arbeidskrachten te bevorderen niet zonder 
meer tot een hogere inflatie leiden. 
Flexibiliteit van de arbeidspatronen 
De flexibiliteit op de markt voor goederen en op die voor 
diensten, in de vorm bijvoorbeeld van het verruimen van 
de mogelijkheden voor het winkelen op zondag, wordt op 
de Europese arbeidsmarkt omgezet in niet-standaardar-
beidspatronen en -arbeidscontracten. Deeltijdarbeid en 
arbeidsovereenkomsten voor bepaalde duur zijn de stan­
daardreactie geworden op een trage groei van de markt 
en op onzekerheid. Dergelijke arbeidspatronen kunnen 
ook het gevolg zijn van een zeer vergaande regulering, 
die verandering brengt in de manier waarop de werkge­
vers personeel aanstellen en tevens van invloed is op het 
percentage netto nieuwe werkgelegenheid. Er in duH een 
nieuwe aanpak nodig die deze patronen niet zonder meer 
veroordeelt, maar ze ook niet oppervlakkig bevordert. Er 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: Toelichting en samenvatting 
zijn zorgvuldig opgezette hervormingsprogramma's nood­
zakelijk, bij voorkeur tot stand gebracht door onderhan­
delingen tussen de regeringen en de sociale partners. 
Dergelijke programma's dienen zowel een eind te maken 
aan de discriminatie van arbeidscontracten voor onbe­
paalde duur die het gevolg is van een te vergaande regu­
lering, als de sociale bescherming. — alsmede verkregen 
en overdraagbare rechten — uit te breiden tot andere dan 
standaardarbeidspatronen. 
Flexibiliteit in lonen en salarissen 
De verschillen in loonniveau in Europa zijn meestal 
groter dan in de Verenigde Staten, niet alleen tussen de 
lidstaten, hetgeen te verwachten was, maar ook tussen 
regio's binnen de lidstaten. De gemiddelde arbeidskosten 
variëren tussen 5 ecu per uur tot wel meer dan 25 ecu per 
uur. Dergelijke verschillen zijn voor een groot deel het 
gevolg van verschillen in arbeidsproductiviteit en er zijn 
maar weinig aanwijzingen dat de lonen te hoog zouden 
zijn in vergelijking met de bedrage van de arbeid tot de 
toegevoegde waarde. Uit een analyse van de verschillen 
in arbeidskosten tussen regio's in Europa en in de Ver­
enigde Staten kan men afleiden dat regionale problemen: 
een ontoereikende infrastructuur, een laag kwalificatieni­
veau van de beroepsbevolking enz. voor het veroorzaken 
van onevenwichtige percentages van economische ontwik­
keling en werkgelegenheidsgroei even belangrijk kunnen 
zijn als de flexibiliteit van de lonen. Het beleid moet 
derhalve gericht worden op de correctie van die problemen 
en van de starheid van de arbeidsmarkt die het scheppen 
van arbeidsplaatsen in de weg kan staan. 
Geografische mobiliteit 
De omvang van de immigratie in de Unie is betrekkelijk 
klein: in 1995 minder dan 0,5% van de bevolking in de 
arbeidsgeschikte leeftijd. Sinds het begin van de jaren 
negentig is de instroom in de Unie aanzienlijk kleiner 
geworden; slechts de helft van de immigranten komt uit 
derde landen en veel van de overigen zijn staatsburgers 
die terugkeren naar hun vaderland. Hoewel bij de be­
leidsmaatregelen betreffende de migratie van arbeids­
krachten in de eerste plaats gekeken moet blijven worden 
naar het absorberen van het overtollige arbeidsaanbod 
in de Europese Unie, moet daarin ook de waarde worden 
erkend van de bijdrage die de migranten tot de econo­
mieën van de Unie leveren en, overeenkomstig de be­
staande Verdragen, hun rechten en gelijke behandeling 
evenredig met die bijdrage bevorderen. 
Binnen de Unie is de migratie van arbeidskrachten 
tussen de lidstaten ook klein, veel kleiner dan die tus­
sen verschillende delen van de Verenigde Staten. Min­
der dan 2% van de bevolking in de arbeidsgeschikte 
leeftijd in de lidstaten van de Europese Unie, komt uit 
andere EU-landen. De migratie tussen de regio's binnen de lidstaten is echter veel groter dan die tussen de 
landen onderling en zij is in omvang vergelijkbaar met 
die tussen de staten in de Verenigde Staten. In 1993-
1994 migreerde iets minder dan 1,5% van de bevolking 
tussen NUTS 1-regio's in Europa, vergeleken met iets 
meer dan 2,5% in de Verenigde Staten. In de meeste 
gevallen houdt deze migratie verband met kansen op 
werk of op onderwijs en opleiding, en zij is bijzonder 
groot binnen de jongere leeftijdsgroepen. Het beleid 
dient erop gericht te zijn de mensen een echte keuze te 
bieden tussen het blijven wonen waar ze opgegroeid zijn 
en het zich naar elders begeven om daar te wonen en te 
werken. 
De omvang van de regionale migratie was in 1994, 
zowel in Europa als in de Verenigde Staten, iets kleiner 
dan in 1990, misschien omdat in laatstgenoemde jaar 
de economische activiteit kleiner was. Hieruit kan men 
afleiden dat het beschikbaar zijn van werk even belang­
rijk is als een tekort aan werk, om mensen ertoe te 
bewegen te verhuizen. Het kan ook een gevolg zijn van 
de beperkingen die, zowel in Europa als in de Verenigde 
Staten, gelden voor iemand die werkloos is om naar een 
ander deel van het land te verhuizen om werk te zoeken. 
Het beleid dient erop gericht te zijn deze beperkingen te 
versoepelen. 
De regionale mobiliteit beperkt zich niet tot de migratie. 
In veel delen van de Unie wordt op grote schaal gepen­
deld en dit kan belangrijk zijn voor het corrigeren van 
onevenwichtigheden op de arbeidsmarkt. Het beleid 
dient erop gericht te zijn de wisselwerking te verbeteren 
tussen de voor- en de nadelen die op andere beleidster­
reinen ontstaan in verband met het verlenen van dien­
sten op sociaal terrein, het verkeer en de achteruitgang 
van het milieu. 
Beroepsmobiliteit 
De sectorale en de beroepsmobiliteit zyn even belang­
rijke aspecten van de flexibiliteit van de arbeidsmarkt 
en er zijn aanwijzingen dat deze in de meeste lidstaten 
tamelijk hoog zijn. In 1995, was het verloop voor man­
nen ca. 16% en voor vrouwen 19%. Wanneer men het de 
mensen makkelijker maakt van betrekking te verande­
ren en zorgt voor de nodige herscholing, zijn dat belang­
rijke factoren voor het bestrijden van 
kwalificatietekorten die zich voordoen, voor het verklei­
nen van verschillen in productiviteit en daardoor voor 
het bevorderen van de groei en de werkgelegenheid. 
Aanpassing aan de capaciteiten 
van de mensen 
Als de arbeidsmarkt flexibel is, passen de werkgevers 
zich aan de behoeften en capaciteiten van de mensen en 
3 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: Toelichting en samenvatting 
trekken profijt van hun mogelijkheden, om zoveel moge­
lijk vaardigheden aan te trekken. Een bewijs voor het 
ontbreken van een dergelijke aanpassing is het lage 
scholingspercentage van de werknemers en de geringe 
participatiegraad van gehandicapten. Hoewel deze vari­
eert tussen de lidstaten, is hij meestal het hoogst in de 
landen waar de totale participatiegraad ook hoog is. 
Invaliditeit is vaak het gevolg van gevaarlijke arbeids­
omstandigheden en slecht toegepaste veiligheidsnor­
men. Elk jaar krijgen 10 miljoen mensen op hun werk 
met een beroepsziekte, letsel of een ongeval te maken. 
Wanneer de overeengekomen normen ter zake van de 
gezondheid en de veiligheid op het werk strikt worden 
toegepast, betekent dat een aanzienlijke verbetering van 
de veiligheidssituatie, een verlaging van de overheidsuit­
gaven en een vergroting van de inzetbaarheid van het 
personeel. 
De dynamiek van de arbeidsmarkt 
Gemiddeld vindt 30% van de werklozen werk binnen een 
jaar werk. Meestal stijgt dit percentage licht in een 
periode van sterke groei. In 1996 waren zo'n 5,5 miljoen 
mensen meer dan twee jaar zonder werk. In 1992 was dat 
aantal 3 miljoen, waaruit valt af te leiden dat zelfs de 
harde kern van langdurig werklozen kan worden aange­
pakt in een periode met een duurzame groei van de 
werkgelegenheid. Structurele werkloosheid is een weer­
spiegeling van de aard van de economie, niet van het 
individu. Het beleid moet erkennen dat het bij het behan­
delen van de werkloosheid om drie taken gaat: men moet 
zorgen voor een voldoende, maar duurzaam groeipercen­
tage, men moet werken aan de inzetbaarheid van de 
werklozen door voortdurend hun vakbekwaamheid in 
overeenstemming te brengen met de eisen van de arbeids­
markt en men moet het ondernemingsklimaat verbeteren 
en de regels terzake vereenvoudigen. 
De weg vooruit: een werkgelegen­
heidsagenda voor het jaar 2000 
In de resolutie van Amsterdam is gevraagd om het functio­
neren van de Europese markten te verbeteren en de coör­
dinatie van de economische beleidsmaatregelen te vergro­
ten. Tevens is daarin de onmiddellijke tenuitvoerlegging 
verlangd van de relevante bepalingen in de Titel betreffen­
de de werkgelegenheid in het nieuwe Verdrag. De voor­
naamste bepaling is dat de werkgelegenheid een aangele­
genheid van gemeenschappelijke zorg wordt genoemd. 
Daarom zorgt deze Titel voor de passende coördinatie van 
het werkgelegenheidsbeleid op Europees niveau en de ont­
wikkeling van een gemeenschappelijke werkgelegenheids-
strategie. De boodschap van Amsterdam is dat de voltooiing 
van de interne markt, de monetaire discipline en de schep­
ping van werkgelegenheid parallel moeten worden nage­
streefd. Dat is de taak voor alle betrokkenen. De mededeling van de Commissie onder de titel "Agenda 
2000", presenteert de economische, technologische en 
sociale trends in de Europese samenleving in de komende 
jaren. Deze mededeling vormt de basis van de bijdrage 
van de Commissie tot de verdere ontwikkeling van de 
Europese werkgelegenheidsstrategie. Zij geeft vier rich­
tingen aan voor actie in dit opzicht: scheppen van de 
omstandigheden voor een duurzame, werkgelegenheids-
intensieve groei, de eerste plaats inruimen voor kennis 
en technologie, moderniseren van de systemen voor ar­
beidsbemiddeling en verbeteren van de levensomstan­
digheden. Het accent wordt gelegd op bepaalde prioritai­
re programma's, met hoge toegevoegde waarde voor actie 
op communautair niveau. Hiertoe behoren trans-Euro­
pese netwerken, onderzoek, onderwijs en scholing, de 
invoering van milieuvriendeüjke technieken en maatre­
gelen ter ondersteuning van kleine en middelgrote onder­
nemingen. 
De Europese werkgelegenheidsstrategie is van funda­
menteel belang voor het aanpakken van het werkgele­
genheidsprobleem en wanneer de Economische en Mone­
taire Unie eenmaal van start gaat, wordt zij nog 
belangrijker. Hoewel een hoog werkgelegenheidsniveau 
en goed functionerende arbeidsmarkten op zichzelf al 
prioritaire doelstellingen zijn, is een ruime werkgelegen­
heid de beste manier om de Economische en Monetaire 
Unie te doen slagen. De bestaande werkgelegenheids­
strategie, die gebaseerd is op een combinatie van macro-
economische stabiliteit en structurele hervorming ter 
modernisering van de arbeidsmarkten, bestaat sinds de­
cember 1994. Er zijn goede vorderingen gemaakt en 
resultaten behaald, zowel op nationale schaal als op 
plaatselijk en regionaal niveau. 
In het Demografisch Verslag voor 1997 wordt de aan­
dacht gevestigd op de onderliggende bevolkingsverande­
ringen die in de eerste tientallen jaren van de nieuwe 
eeuw de trends van de beroepsbevolking zullen beïnvloe­
den. Met deze veranderingen moet men bij de ontwikke­
ling van de werkgelegenheidsstrategie voor het jaar 2000 
rekening houden. 
Wie is verantwoordelijk voor maatregelen en hoe dient 
deze verantwoordelijkheid gedeeld te worden? 
De lidstaten zullen verantwoordelijk blijven voor het 
werkgelegenheidsbeleid en moeten zorgen voor een duur­
zame groei en een gunstig ondernemingsklimaat. 
De werkgevers moeten in de allereerste plaats het con­
currentievermogen en het vermogen van hun onderne­
ming om arbeidsplaatsen te scheppen, handhaven. Het 
handhaven en vergroten van het productief vermogen en 
de motivatie van hun personeelsleden is afhankelijk van 
de verstrekking van een permanente, relevante scholing 
en door een en ander te behandelen als een investering 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: Toelichting en samenvatting 
in plaats van als een kostenpost voor de onderneming. 
Veel kansen op werk gaan verloren wanneer het bedrijfs­
leven zich geconfronteerd ziet met ingewikkelde, moeilij­
ke administratieve vereisten tijdens hun aanloopperiode 
en wanneer bedrijven worden overgeplaatst. Een vereen­
voudiging van het ondernemingsklimaat zou deze proble­
men voor de werkgevers helpen oplossen. 
Voor de vakbeweging is een belangrijke rol weggelegd bij 
het bevorderen van de billijkheid op de arbeidsmarkt en 
wel door het stimuleren van een verantwoord loonbeleid 
dat de investeringen, de productiviteit en het welzijn 
verhoogt en werknemers helpt hun baan te behouden en 
buitenstaanders helpt werk te vinden. 
De plaatselijke overheden moeten, binnen een samen­
hangende nationale strategie, partnerschappen voor de 
plaatselijke ontwikkeling vormen van alle in aanmerking 
komende organisaties, teneinde plaatselijke capaciteiten 
en plaatselijke markten aan te boren om vast te stellen 
waar zich bronnen van werkgelegenheid bevinden. Zij 
moeten ook als tussenpersoon voor de verandering fun­
geren, door een duurzame plaatselijke herstructurering 
te bevorderen. 
De mensen hebben recht op de hun geboden kansen. 
Maar zij moeten bij deze kansen ook hun eigen verant­
woordelijkheid tonen, dat wil zeggen, bereidheid zich aan 
te passen, te reageren op stimulerende maatregelen en 
te streven naar nieuwe capaciteiten en vaardigheden, en 
zich deze eigen te maken. 
Van de Europese Instellingen wordt een aanzienlijke 
bijdrage verwacht. Overeenkomstig de conclusies van de 
Europese Raad van Amsterdam, zal de Commissie een 
voorstel doen voor een gemeenschappelijk werkgelegen-
heidsverslag en voor ontwerp-richtsnoeren voor het 
werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten, die aan de eind 
1997 te houden Top over de werkgelegenheid moeten 
worden voorgelegd. Doel hiervan is een werkgelegen­
heidsagenda gereed te maken voor het jaar 2000 en de 
jaren daarna, en de grondslag te leggen voor operationele 
acties voor meer en betere banen in de Unie. 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: Toelichting en samenvatting 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: 
agendapunten en beleidsmaatregelen 
Het Verslag Werkgelegenheid in Europa 1997 verschijnt op 
een beslissend moment in de ontwikkeling van de Unie. De 
aanvaarding van een Titel betreffende de werkgelegenheid in 
het Verdrag, betekent de erkenning dat de werkgelegenheid 
een "aangelegenheid van gemeenschappelijke zorg" is en 
zorgt tevens voor de hulpmiddelen die nodig zijn om deze 
aangelegenheid op Europees niveau aan te pakken. In het 
verslag wordt een onderzoek ingesteld naar de uitdagingen 
voor het werkgelegenheid^- en arbeidsmarktbeleid in de 
eerstkomende jaren en geeft aan waar de voornaamste 
prioriteiten voor het beleid moeten komen te liggen. 
De werkgelegenheid 
is een aangelegen­
heid van gemeen­
schappelijke zorg 
De opname van een Titel betreffende 
de werkgelegenheid in het Verdrag, 
betekent een nieuw uitgangspunt 
voor de erkenning van de werkgele­
genheid als een expliciete doelstel­
ling voor de Unie. In het Verdrag 
wordt thans verklaard "de lidstaten 
... beschouwen het bevorderen van 
de werkgelegenheid als een aangele­
genheid van gemeenschappelijke 
zorg en coördineren hun maatrege­
len." Dit weerspiegelt de betrokken­
heid van de lidstaten, op wie de 
voornaamste verantwoordelijkheid 
rust voor de uitvoering van de beslis­
sende maatregelen die moeten zor­
gen voor een aanzienlijke, duurzame 
verbetering van de resultaten op het 
gebied van de werkgelegenheid. Te­
vens zorgt het voor maatregelen op 
communautair niveau:"Bij het bepa­
len en uitvoeren van beleid en acties 
van de Gemeenschap wordt reke­
ning gehouden met de doelstelling 
van een hoog werkgelegenheidsni­veau." Het Verdrag stelt de bevorde­
ring van "de scholing, opleiding en 
flexibiliteit van de werknemers en de 
arbeidsmarkten, die soepel reageren 
op economische verandering" vast 
als een zeer belangrijke doelstelling 
voor het ontwikkelen van een 
gecoördineerde werkgelegenheids­
strategie. Bovendien krijgt de 
Gemeenschap door de wijziging van 
artikel 2 van het Verdrag de taak om 
gelijke kansen voor mannen en vrou­
wen te bevorderen. Dit is niet alleen 
de bekroning van een proces dat be­
gonnen is met het Witboek Groei, 
concurrentievermogen, werkgelegen­
heid in 1993, maar ook de erkenning 
dat de wortels van de huidige situa­
tie teruggaan tot 25 jaar geleden, de 
economische crises van de jaren ze­
ventig en het overduidelijke onver­
mogen van het Europees economisch 
systeem om zich voldoende te her­
stellen van periodes van economi­
sche achteruitgang. De derde en 
meest recente ernstigste crisis, 
die nog verergerd werd door­
dat het economisch beleid er niet 
in slaagde de groei te handhaven 
in het afgelopen decennium, 
heeft ons in de huidige situatie ge­
bracht. In de verwarring aan het begin van 
de jaren negentig, is de helft van de 
nieuwe banen die in de periode van 
snelle groei aan het eind van de 
jaren tachtig waren geschapen, ver­
loren gegaan — 4.9 miljoen tussen 
1991 and 1994 (hoewel zoals in het 
vorige Verslag over de werkgele­
genheid is vermeld, de werkgele­
genheid in kleine en middelgrote 
ondernemingen tussen 1988 en 
1995 is gestegen, waardoor de ba­
nenverliezen in grote ondernemin­
gen voor een deel werd 
gecompenseerd). De werkloosheid 
bereikte een nieuwe hoogte, in 1994 
voor het eerst meer dan 11%. Noch 
het productiesysteem zelf, noch de 
macro-economische beleidsmaatre­
gelen die daaraan ten grondslag la­
gen, schenen in staat te zijn de 
productiestijging te bewerkstelli­
gen die nodig was om het werkgele­
genheidsprobleem aan te pakken. 
Bij de toenemende mondialisering, 
richtte de aandacht zich op de ver­
betering van de prestaties van het 
Europees systeem voor arbeidsbe­
middeling in de context van op sta­
biliteit gerichte economische 
beleidsmaatregelen en structurele 
hervormingen die gericht waren op 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
het verhogen van de werkgelegen-
heidsintensiteit van de groei. 
Om de problemen van een ontoerei­
kende groei en een ondraaglijke 
werkloosheid te kunnen aanpak­
ken, is een grondige modernisering 
van de economie en het sociale stel­
sel van Europa voor de 21e eeuw 
noodzakelijk, zonder daarbij de ba­
sisprincipes van solidariteit los te 
laten, die het kenmerk van Europa 
moeten blijven. De voltooiing van de 
interne markt en de vorderingen in 
de richting van een Economische en 
Monetaire Unie bieden mogelijkhe­
den voor meer welvaart, stabiliteit 
en keuze voor de burgers, als werk­
nemers en als verbruikers. Daar­
naast wordt de arbeidsmarkt 
gemoderniseerd en worden de socia-
lezekerheidsstelsels hervormd, om 
te zorgen voor een nieuw evenwicht 
tussen flexibiliteit en zekerheid van 
betrekking. 
De nieuwe bepalingen van het Ver­
drag zorgen voor een nieuw even-
wicht, doordat zij van de 
werkgelegenheid een expliciete 
doelstelling maken en de Unie een 
rol laten spelen bij het uitstippelen 
van een gemeenschappelijke werk­
gelegenheidsstrategie. 
De Economische en 
Monetaire Unie en 
de werkgelegenheid 
Europa heeft thans een lange perio­
de van monetaire instabiliteit en 
hoge inflatie achter zich gelaten. 
Thans is een sterke politieke wil 
aanwezig om de monetaire stabili­
teit te handhaven door middel van 
de derde fase van de Economische 
en Monetaire Unie en de convergen­
tieprogramma's. De Economische 
en Monetaire Unie zal, als een fun­
damentele verandering in het kader 
van het economisch beleid, via de 
impact die zij op de beleidsmix in de 
euro-zone als geheel heeft, de resul­
taten ten aanzien van de groei en de 
werkgelegenheid beïnvloeden. Dat de werkgelegenheidsstrategie 
slaagt, wordt in het raam van de 
Economische en Monetaire Unie 
zelfs nog belangrijker. 
De inspanningen van het eind van 
de jaren tachtig en het begin van de 
jaren negentig om een interne 
markt tot stand te brengen, vorm­
den een belangrijke aanbodstimu­
lans voor de Europese economie. De 
invoering van één munt, tezamen 
met de uitvoering van de maatrege­
len van het actieplan, zal het func­
tioneren van de interne markt 
aanzienlijk verbeteren. Dit zal de 
Europese economie de solide econo­
mische basis verschaffen, die ervoor 
zal helpen zorgen dat de Economi­
sche en Monetaire Unie werkt. 
De Economische en Monetaire Unie 
heeft tot doel, de Europese econo­
mie te moderniseren en te zorgen 
voor een meer geïntegreerd systeem 
dat gericht is op monetaire stabili­
teit, met als gevolg een toename van 
de percentages op lange termijn van 
de economische groei en de werkge­
legenheid en een verhoging van de 
levensstandaard in de lidstaten die 
daarmee gelijke tred houdt. 
In het raam van de Economische en 
Monetaire Unie betekent de afschaf­
fing van de wisselkoers en de ver­
dwijningvan problemen op monetair 
terrein tussen de deelnemende lan­
den, dat een belangrijke hindernis 
voor de groei uit weg wordt geruimd. 
Tegelijkertijd zullen de aanvaarding 
van een gemeenschappelijk, op sta­
biliteit van de prijzen gericht mone­
tair beleid, de begrotingsdiscipline 
die het gevolg is van het moeten vol­
doen aan de convergentiecriteria en 
het stabiliteits- en groeipact, de kans 
op conflicten tussen het begrotings-
en het monetair beleid aanzienlijk 
verminderen. Het is waarschijnlijk 
dat in een dergelijke context bij de 
loonontwikkelingen ook rekening zal 
worden gehouden met de doelstel­
ling van prijsstabiliteit en met het 
rendement van investeringen voor 
het scheppen van werkgelegenheid. 
Aldus kan de risico van een stabili-teitsconflict dat in het verleden her­
haalde malen heeft bijgedragen tot 
de onbevredigende prestaties van de 
Gemeenschap wat de groei en de 
werkgelegenheid betreft, de komen­
de jaren worden voorkomen. 
Hoewel de Economische en Mone­
taire Unie als zodanig geen "werk­
gelegenheidsbeleid" is, biedt zij wel 
de gelegenheid om een macro-eco­
nomische beleidsmix te verwezen­
lijken die bevorderlijk is voor een 
duurzame groei van de productie, 
met als gevolg netto nieuwe ar­
beidsplaatsen. Op die manier ver­
vult zij de rol als bedoeld in artikel 
2 van het Verdrag, d.w.z. het berei­
ken van 'een hoog niveau van werk­
gelegenheid en van sociale 
bescherming, een verbetering van de 
levensstandaard en de kwaliteit van 
het bestaan, de economische en so­
ciale samenhang en de solidariteit 
tussen de lidstaten'. 
De macro-economische beleidsmix 
wordt bepaald door de interactie 
tussen de drie voornaamste groot­
heden, te weten geld, overheidsbe­
grotingen en lonen. 
Een gezamenlijk monetair beleid 
zal de macro-economische beleids­
mix van de gehele euro-zone sterk 
beïnvloeden. Hoewel het hoofddoel 
hiervan prijsstabiliteit is, is het on­
dersteunen van het algemeen eco­
nomisch beleid in de Gemeenschap, 
waaronder een expliciet duurzame 
en non-inflatoire groei en een hoog 
peil van de werkgelegenheid, een 
tweede doelstelling. Hoe meer de 
stabiliteitstaak van het monetair 
beleid wordt vergemakkelijkt door 
de juiste begrotingsmaatregelen en 
loonontwikkelingen, des te sterker 
zal dit de groei en de werkgelegen­
heid bevorderen. 
De uitgaven uit de nationale begro­
tingen zijn gelijk aan ongeveer de 
helft van het BBP van de Gemeen­
schap, en de lidstaten blijven voor 
het begrotingsbeleid verantwoorde­
lijk. Naast de bepalingen voor het 
bereiken en bewaren van de begro-
2> 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
tingsdiscipline, zal het stabiliteits-
en groeipact de handhaving van de 
noodzakelijke discipline vergroten, 
waardoor gewaarborgd wordt dat er 
geen conflict kan ontstaan tussen 
het begrotings- en het monetair be­
leid. Daarnaast zal de uitvoeringvan 
dit pact de lidstaten in staat stellen 
de speelruimte te herstellen, die de 
begrotings- en fiscale instanties no­
dig hebben hun economieën in een 
volledige Economische en Monetaire 
Unie optimaal te beheren. 
Voor een groot deel zullen de loon­
ontwikkelingen bepaald blijven door 
onderhandelingen tussen de sociale 
partners, zij het met aanzienlijke 
verschillen in de specifieke aspecten 
van de systemen in de Unie. De lo­
nen, inclusief de sociale premies, be­
lopen ongeveer de helft van het 
communautaire BBP. De macro-
economische beleidsmix zal bevor­
derlijk zijn voor de groei en de 
werkgelegenheid, voor zover de loon­
ontwikkelingen niet bijdragen tot 
een stabiliteitsconflict met het 
gezamenlijk monetair beleid en 
de rentabiliteit van investeringen 
die werkgelegenheid opleveren, be­
waard blijft of zo nodig wordt ver­
sterkt. De loonontwikkelingen per 
land, per regio, per kwalificatie en 
per sector zullen niet overal in de 
euro-zone gelijk zijn. Verschillen in 
pry 8- en productiviteitsontwikkelin­
gen zullen op alle niveaus bij het 
vaststellen van de lonen hun norma­
le rol spelen. 
In het kader van de Economische en 
Monetaire Unie dragen de sociale 
partners, vanwege hun rol bij het 
bepalen van de loonontwikkelingen, 
een grote verantwoordelijkheid, na-
melyk dat zij de uitvoering van een 
op groei en werkgelegenheid geo­
riënteerd beleid moeten vergemak­
kelijken, zoals de Europese Raad in 
Amsterdam heeft erkend. 
De Economische en Monetaire Unie 
verandert in geen enkel opzicht iets 
aan de noodzaak de structurele her­
vormingen ter verbetering van het 
functioneren van de arbeidsmarkten door te voeren die door de achtereen­
volgende Europese Raden sedert de 
Europese Raad van Essen in decem­
ber 1994, zijn vastgesteld. Deze her­
vormingen vormen een integrerend 
deel van de Europese werkgelegen­
heidsstrategie, met of zonder mone­
taire unie en de pogingen om die te 
bereiken moeten worden voortgezet 
en nog versterkt door de toezichts-
procedure die in de nieuwe Titel be­
treffende de werkgelegenheid is 
opgenomen. 
De Economische en Monetaire Unie 
vestigt de aandacht op mechanismen 
voor economische correctie en de 
doeltreffendheid daarvan. In het 
raam van de Economische en Mone­
taire Unie vormen de automatische 
fiscale stabilisatoren, in plaats van 
arbitraire wijzigingen in het mone­
taire- en begrotingsbeleid, een be­
langrijk correctiemechanisme om te 
reageren op kortetermijnfluctuaties 
in de economische activiteit in be­
paalde delen van de Unie. Met één 
enkele munteenheid bestaat de mo­
gelijkheid tot correctie van de wissel­
koersen niet meer. Het beleid zal er dus voor moeten zorgen dat deze sta­
bilisatoren zo effectief mogelijk kun­
nen functioneren, zodat regio's die 
met een achteruitgang in economi­
sche activiteit en een toegenomen 
werkloosheid te maken hebben, zul­
len profiteren van de hogere netto 
fiscale overdrachten van de nationa­
le begrotingen (in de vorm van lagere 
belastingbetalingen en hogere socia­
le overdrachten) die het automat­
ische resultaat van hun optreden 
zijn. 
Tegelijkertijd zal meer de nadruk 
moeten worden gelegd op het berei­
ken van een evenwichtige regionale 
ontwikkeling om te voorkomen dat 
een tekort aan banen een veel te 
grote migratie van arbeidskrachten 
tot gevolg heeft, hetgeen moet wor­
den vermeden om de economische 
cohesie binnen de Unie te handha­
ven. Dit zal een belangrijke doelstel­
ling voor de Structuurfondsen 
blijven. 
De correctie van de arbeidsmarkt is 
het tweede belangrijke element in 
deze mechanismen. Is de Europese 
1 Jaarlijkse verandering in de werkgelegenheid in de Uni 
t/m 1996 
jaarlijkse verandering in % % v.d. beroepsbevolking 
Werkloosheidspercentage 
I Jaarlijkse 
verandering in de 
totale 
werkgelegenheid 
-2.8 miljoen 
banen 1980-84 12 
1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
arbeidsmarkt wel zo krachtig dat zij 
de uitdaging kan aanvaarden om te 
helpen zorgen voor een evenwichti­
ge ontwikkeling van de werkgele­
genheid in de gehele Unie en wel in 
een zodanige omvang dat zowel de 
werklozen als de nieuwkomers op 
de arbeidsmarkt werk vinden? Deze 
onderwerpen worden hieronder be­
handeld. 
De voornaamste 
trends in 1996 
Een uitgebreidere analyse van de 
hieronder in het licht gestelde 
trends is opgenomen in de achter­
grondanalyse in de bijlage van dit 
verslag. 
De economische resul­
taten stabiliseren zich 
Tussen 1991 en 1996 heeft de eco­
nomie van de Europese Unie haar 
slechtste naoorlogse resultaat op 
het gebied van de groei en de werk­
gelegenheid in een periode van vijf 
jaar behaald. Hoewel dit slechte re­
sultaat vaak aan de mondialisering 
of de invoer van nieuwe technolo­
gieën is geweten, is het in hoofdzaak 
veroorzaakt door de ernstige reces­
sie van 1992/1993, die het gevolg 
was van een stabiliteitsprobleem: 
de initiële oververhitting van het 
productieproces werd verergerd 
2 Bedrtyvigheidsgraad in de Unie, de 
Verenigde Staten en Japan, 1974 t/m 1996 
% van de bevolking, 15-64 
80 r 1 80 
Japan 
1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988199019921994 1996 door een verkeerde beleidsmix, nog 
versterkt door de effecten van de 
Duitse eenwording. 
Na een terugslag voor de economi­
sche groei in de tweede helft van 
1995 en begin 1996, lijkt thans een 
geleidelijk sterker wordende verbe­
tering van de economische activiteit 
aan de gang, op basis van een gede­
gen herstel van het evenwicht van 
de macro-economische beleidsmix 
en vorderingen op weg naar conver­
gentie. In combinatie met lage en 
dalende inflatiepercentages en 
vooruitzichten op gematigde loon­
stijgingen, hebben zij de weg ge­
baand voor een aanzienlijke 
versoepeling van de monetaire om­
standigheden. Aldus heeft dit eco­
nomisch beleid geleid tot een 
duurzamere toename van de pro­
ductie, de investeringen en de werk­
gelegenheid. 
Voor de Gemeenschap in haar ge­
heel zal naar verwachting de groei 
ban het BBP in 1997 2,4% bedragen 
en in 1998 2,8%. Deze geleidelijke 
sneller wordende groei van het BBP 
boven de stijgende trend van de ar­
beidsproductiviteit, zal naar ver­
wachting een netto stijging van het 
aantal nieuwe arbeidsplaatsen met 
0,8% en 0,9% in 1997 en 1998 tot 
gevolg hebben, een gecumuleerde 
stijging van ca. 2 miljoen banen. De 
daling van de werkloosheid zal ech­
ter enigszins beperkt blijven (van 
3 Werkloosheidspercentages in de Unie, de 
Verenigde Staten en Japan, 1974 t/m 1996 
%v.d. 
1974 19761978 19801982 1984 198619881990199219941996 11% van de beroepsbevolking in 
1996 tot 10,3% in 1998), aangezien 
het arbeidsaanbod naar verwach­
ting nog steeds met ca. 0,5% per jaar 
zal toenemen. 
De uitdaging voor 
het beleid 
Deze positieve ontwikkelingen zijn 
afhankelijk van de voortzetting van 
een gunstige beleidsmix, waaron­
der een geloofwaardig begrotings­
beleid en een passend loongedrag. 
De begroting8consolidatie levert, in 
combinatie met de vaste politieke 
wil de Economische en Monetaire 
Unie volgens plan van start te laten 
gaan, een bijdrage tot de verbete­
ring van de economische vooruit­
zichten zelf. De aan deze ramingen 
klevende risico's hebben te maken 
met de geloofwaardigheid bij het 
uitvoeren van een dergelijke strate­
gie en het op het overeengekomen 
moment laten ingaan van de derde 
fase van de Economische en Mone­
taire Unie. Als van begrotingsdoe­
len wordt afgeweken, brengt dit de 
gunstige trends van de rentepercen­
tages en wisselkoersen in gevaar en 
ondermijnt dus de vooruitzichten, 
niet alleen voor de Economische en 
Monetaire Unie, maar ook voor een 
krachtige economische groei en de 
werkgelegenheid. 
De participatiegraad en 
het werkloosheidsper­
centage stabiliseren zich 
Men kan 1996 wat de werkgelegen­
heid en de werkloosheid betreft be-
schrijven als een "jaar van 
stilstand". De situatie is niet veel 
slechter geworden, maar aanzien­
lijk verbeterd is zij ook niet. De 
groei van de werkgelegenheid die in 
1995 is begonnen, is in 1996 terug­
gevallen: in dat jaar is de werkgele­
genheid met minder dan 600.000 
banen toegenomen, half zoveel als 
in 1995. Het totale aantal werken­
den in de Unie bedraagt thans iets 
meer dan 148 miljoen, nog steeds 
10 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
meer dan drie miljoen onder de piek 
van 151,5 miljoen die in 1991 be­
reikt is. Bij het proces om het verlies 
goed te maken van vijf miljoen 
banen aan het begin van de jaren 
negentig, is slechts langzaam voor­
uitgang geboekt, en dan laten wij 
het de toename van het aantal ba­
nen dat nodig is werk te bieden aan 
het toegenomen aantal mensen dat 
graag wil werken (grafiek 1), nog 
maar buiten beschouwing. 
De participatiegraad in de Unie is 
sinds vorig jaar met iets meer dan 
60% van de bevolking in de arbeids­
geschikte leeftijd dan ook vrijwel 
ongewijzigd gebleven. Zowel in de 
Verenigde Staten als in Japan heeft 
de participatiegraad in 1996 daar­
entegen een naoorlogs hoogtepunt 
bereikt, in overeenstemming met de 
stijgende tendens van de afgelopen 
25 jaar (grafiek 2). 
Bovendien nam in 1996, net als in 
eerdere jaren, de deeltijdarbeid het 
gehele netto aantal nieuwe arbeids­
plaatsen voor zijn rekening en het 
percentage deeltijdwerkenden is 
weer gestegen. 
Vanwege de geringe toename van 
de werkgelegenheid is de werkloos­
heid niet gedaald. De werkloosheid 
is begin 1996 zelfs weer gestegen tot 
11% in maart en sindsdien is zij 
nauwelijks veranderd, maar vervol­
gens heeft zij zich gestabiliseerd en in juli 1997 bedroeg zij nog steeds 
10,6%. In acht van de 15 lidstaten 
was het werkloosheidspercentage 
in juli 1997 hoger dan in 1994 en in 
Duitsland was dat duidelijk het 
geval. De werkloosheid is ook in 
Japan, voor het vijfde achtereenvol­
gende jaar, gestegen. In de Verenig­
de Staten daarentegen is de 
werkloosheid blijven dalen en in 
1996 lag zij daar maar even boven 
het laagste percentage van de laat­
ste 22 jaar (grafiek 3). 
Jongeren — betere 
vooruitzichten 
Voor jongeren beneden 25 jaar van 
beide geslachten is de participatie 
weliswaar blijven dalen (tot 47%), 
maar wel half zoveel als in de vier 
jaar daarvoor. De langetermijn-
trend, dat een hoger percentage jon­
geren langer onderwijs en opleiding 
blijft volgen, was weliswaar nog 
overduidelijk, maar de stijging was 
geringer naarmate het arbeidsaan­
bod toenam. 
De laatste 15 jaar is de jeugdwerk­
loosheid iets gedaald. Hoewel zij 
nog steeds rond het dubbele van het 
percentage voor volwassenen be­
draagt (ca. 20% tegen minder dan 
10%), is de samenstelling van het 
werklozenbestand de laatste tien 
jaar aanzienlijk veranderd, aange­
zien het relatieve aantal werkloze jongeren is gedaald als gevolg van 
zowel demografische factoren als de 
dalende participatie, terwijl het re­
latieve aantal werkloze volwasse­
nen veel hoger is. 
Meer banen voor 
vrouwen 
Bijna twee derde van het aantal 
netto nieuwe arbeidsplaatsen dat in 
de twee jaar van 1994 tot 1996 in de 
Unie als geheel is geschapen, is door 
vrouwen bezet. Hoewel deeltijdar­
beid veel vrouwen in staat heeft ge­
steld de arbeidsmarkt te betreden, 
heeft deze nog niet bijgedragen tot 
een grotere gelijkheid in de behan­
deling van deeltijd- en voltijdwer­
kenden. De werkgelegenheid van 
vrouwen is in de jaren van de reces­
sie over het algemeen ongewijzigd 
gebleven, terwijl die van mannen 
duidelijk is gedaald. 
Het gemiddelde werkloosheidsper­
centage voor zowel mannen als 
vrouwen in de Unie is de afgelopen 
twee jaar praktisch ongewijzigd ge­
bleven, hoewel het percentage voor 
vrouwen nog altijd 3% hoger is dan 
dat voor mannen: 12,4% tegen 9,4%. 
De werkloosheid voor mannen is 
meestal sterker beïnvloed door fluc­
tuaties in de economische activiteit 
dan die voor vrouwen, zowel omdat 
mannen meer geconcentreerd zijn 
in conjunctuurgevoelige sectoren — 
4 Werkloosheidspercentages naar 
geslacht in de Unie, 1983 t/m mei 1997 
%v.d. 
4 
2 
J 0 
1983 1985 1987 1939 1991 1993 1995 1997 5 Percentages van de totale en de langdurig 
werkloosheid in de Unie, 1988 t/m 1996 
%v.d. 6 Verandering in de werkgelegenheid en 
het BBP in de Unie, 1974 t/m 1966 
jaarlijkse verandering 
-Werkgelegenheid 
• 8BP, met twee jaar vertraging 
1974 1976 1978 1980 11/32 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1993 
11 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
vooral de verwerkende industrie en 
de bouwnijverheid — als omdat de 
tendens van de bedrijvigheidsgraad 
van vrouwen stijgende is, in tegen­
stelling tot de dalende trend voor 
mannen (grafiek 4). 
Langdurige 
werkloosheid — een 
hardnekkig probleem 
De laatste 15 jaar zijn de percent­
ages van de langdurige werkloos­
heid, met een vertraging van een 
jaar of meer, de algehele werkloos­
heidspercentages gevolgd. Hoewel 
de totale werkloosheid in 1985 be­
gon te dalen, is het percentage van 
de langdurige werkloosheid blijven 
stijgen en pas in 1986, toen de totale 
werkloosheid al voor het tweede 
achtereenvolgende jaar daalde, ver­
toonde het de neiging tot dalen. Ver­
volgens bleven beide tot 1990 dalen. 
Hoewel vervolgens de werkloosheid 
met het begin van de recessie begon 
te stijgen, bleven de percentages 
van de langdurige werkloosheid da­
len en begonnen pas in 1992 te stij­
gen, en dat doen ze nog steeds. In 
1996 bedroeg de langdurige werk­
loosheid 5% (grafiek 5). 
Uit de gegevens over de laatste 12 
jaar kan men afleiden dat er voor­
dat de langdurige werkloosheid be­
gint te dalen, eerder nog dan voor 
een daling van de werkloosheid, 
sprake moet zijn van een betrekke­
lijk sterke, blijvende groei van de 
werkgelegenheid. Later dit jaar zal 
een uitgebreidere analyse van deze 
drie beleidsterreinen (jeugdwerk­
loosheid, gelijke kansen en langdu­
rige werkloosheid) worden 
gepubliceerd. 
Onderliggende 
factoren — 
structurele trends en 
aanpassingen 
De waarschijnlijke reactie van de 
Europese economie op economische crises en structurele veranderin­
gen, is afhankelijk van de bestaan­
de onderliggende economische 
trends en van de manier waarop de 
Europese economie, en in het bij­
zonder de arbeidsmarkt, zich aan­
past. De uitdagingen waarmee de 
Unie in de naaste toekomst te ma­
ken krijgt, betekenen een serieuze 
krachtproef voor de kracht en de 
flexibiliteit van deze aanpassings­
mechanismen en stellen de vraag 
aan de orde of Europa gereed is om 
de uitdagingen aan te nemen. In de 
volgende hoofdstukken worden en­
kele van de redenen voor de hierbo­
ven beschreven algehele trends 
geanalyseerd. Een grondigere ana­
lyse van al deze kwesties is afhan­
kelijk van de vraag of juiste, 
geharmoniseerde en consequente 
arbeidsmarktstatistieken beschik­
baar blijven en in het bijzonder van 
de noodzaak om te komen tot een 
permanente enquête naar de ar­
beidskrachten, waarvan minstens 
een maal per kwartaal resultaten 
beschikbaar komen. 
De groei van de 
productie en het 
werkgelegenheidsintensite 
it daarvan — twee 
noodzakelijke elementen 
De vertraging in de groei van de 
werkgelegenheid in 1996 weerspie­
gelt de vertraging in de groei van de 
productie in de Unie — van 2,5% in 
1995 tot 1,5% in 1996. De stijging 
van de werkgelegenheid in de jaren 
1994-1996 was in overeenstemming 
met de langetermijntrend in de rela­
tie tussen het BBP en de groei van de 
werkgelegenheid in de Europese 
Unie, hetgeen betekent dat een groei 
van het BBP met iets minder dan 2% 
per jaar, noodzakelijk is om het aan­
tal werkende personen te doen toe­
nemen. Deze relatie is de laatste 20 
jaar zeer stabiel gebleven, hoewel er 
tekenen zijn van een zeer geringe 
stijging van de werkgelegenheidsin-
tensiteit van de groei van de afgelo­
pen tien jaar, vergeleken met de tien 
jaar daarvoor (grafiek 6). De uitdaging 
voor het beleid 
Overal in de Europese Unie staat in 
het beleid onder meer centraal dat 
de werkgelegenheidsintensiteit van 
de groei verenigbaar moet zijn met 
andere economische doelstellingen, 
zoals de handhaving van het con­
currentievermogen op lange ter­
mijn. Er bestaan aanzienlijke 
verschillen tussen landen met een 
vergelijkbaar inkomenspeil, zowel 
in de manier waarop het BBP tot 
stand komt, als in het aantal banen 
dat het ondersteunt. Hieruit kan 
men afleiden dat het aantal wer­
kende personen bij lange na niet het 
mechanistisch resultaat is van 
marktkrachten die in een institutio­
neel vacuüm opereren en dat er een 
aanzienlijk element van keuze be­
staat (in maatschappelijke, in 
plaats van individuele zin) en dat 
dit dus een mogelijkheid voor be­
leidsmaatregelen biedt. 
- De verschillen in BBP per hoofd 
tussen de lidstaten van de Euro­
pese Unie houden ten dele ver­
band met verschillen in de 
hoogte van de arbeidsproductivi­
teit en ten dele met verschillen 
in participatiegraad, omdat in de 
welvarender landen de producti­
viteit per gewerkt uur meestal 
hoger is, terwijl tevens een hoger 
percentage van hun bevolking 
werkt. Dit is echter geenszins 
een stelselmatig verband en tus­
sen landen met vrijwel hetzelfde 
welvaartspeil bestaan opmerke­
lijke verschillen in productiviteit 
en participatiegraad. 
- Hoewel sommige landen er beter 
in slagen om een hoge participa­
tiegraad te bereiken dan andere, 
zijn de nieuwe arbeidsplaatsen 
die er het resultaat van zijn, niet 
in bepaalde sectoren geconcen­
treerd, en de verschillen in ba­
nenpatroon tussen landen met 
. een hoge participatiegraad lij­
ken een gevolg te zijn van com-
paratieve voordelen. Het 
n 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
toerisme is een voorbeeld van 
een sector met goede vooruit­
zichten voor groei en werkgele­
genheid. Het neemt al zo'n 5,5% 
van het BBP en 6% van de totale 
werkgelegenheid voor zijn reke­
ning en naar verwachting zal dit 
tegen het einde van het volgende 
decennium tot 9% zijn opgelo­
pen. Ook de sociale economie, 
met 5% van de totale werkgele­
genheid en 6% van de onderne­
mingen in de particuliere sector, 
kan — met de juiste ondersteu­
ning — een belangrijke potenti­
ële bron voor nieuwe 
arbeidsplaatsen zijn. 
Werk scheppen 
voor werklozen centage nieuwe banen (3,5% in 
1996) de werklozen niet veel gebaat; 
het grootste deel van de nieuwe ar­
beidsplaatsen is bezet door een 
groeiende beroepsbevolking (emi­
granten die uit het buitenland terug 
zijn gekomen en een grotere partici­
patie) in plaats van door werklozen 
die een baan hebben gekregen. 
De uitdaging 
voor het beleid 
De onmogelijkheid voor de werklo­
zen om weer aan het werk te gera­
ken is, zelfs in perioden waarin de 
werkgelegenheid groeit — hoewel 
dat zeker onontbeerlijk is—is reeds 
lang een kenmerk van de Europese 
arbeidsmarkt. roepsbevolking van de Unie, als ge­
volg van toegenomen participatie 
en in combinatie met de groei van 
de bevolking in de arbeidsgeschikte 
leeftijd, met bijna 1,5 miljoen men­
sen per jaar toegenomen. In de ja­
ren 1990-1994 is door de dalende 
participatie de totale groei van de 
beroepsbevolking met een miljoen 
per jaar verminderd, zodat zij in die 
gehele periode in plaats van met 
ongeveer vijf miljoen te stijgen, met 
slechts een miljoen is gestegen. De 
afname van het arbeidsaanbod ging 
dus vergezeld met een daling van 
het percentage van de bevolking in 
de arbeidsgeschikte leeftijd dat ac­
tief op zoek was naar werk. Dit had 
een aanzienlijk effect op de beteuge­
ling van de stijging van de werkloos­
heid. 
Een betrekkelijk laag percentage 
van de personen die in 1995 werk­
loos waren, was er eenjaar later in 
geslaagd een baan te vinden. In de 
Unie in haar geheel had in 1996 nog 
geen derde deel van de mannen die 
eenjaar eerder werkloos waren, een 
baan gevonden (op het moment dat 
de enquête naar de arbeidskrachten 
werd gehouden). De helft had nog 
geen werk — hetgeen overeenstemt 
met de cijfers voor de langdurige 
werkloosheid — terwijl de rest 
(17%) in het geheel geen deel meer 
uitmaakte van de actieve bevolking 
(in de zin dat zij niet meer actief 
naar werk zochten). Voor de vrou­
wen die in 1995 werkloos waren, 
was het percentage in 1995 dat in 
1996 werk had gevonden, zelfs nog 
lager — iets meer dan een kwart, 
van wie de helft werkloos was geble­
ven en 23% inactief was geworden. 
De cijfers voor de afzonderlijke lid­
staten zijn vrijwel dezelfde als die 
voor de Unie in haar geheel. In Bel­
gië en Ierland lag het percentage 
beneden 20%; in beide gevallen wor­
den de geringe kansen voor de 
werklozen om werk te vinden ver­
klaard door de cijfers voor de lang­
durige werkloosheid, die er veel 
hoger zijn dan in de rest van Unie. 
In Ierland heeft dus het hoge per-- een hoog percentage van de 
werklozen is niet uitgerust voor 
de arbeidsmarkt: in 1996 had 
35% van de werkloze mannen 
een vrouwen van boven 25 jaar 
alleen een basisscholing geno­
ten; 
- het handhaven van de bemiddel­
baarheid van de werklozen en in 
het bijzonder van de langdurig 
werklozen is van essentieel be­
lang, als men wil dat hierin ver­
betering komt; 
- een vroegtijdige herkenning en 
vroegtijdige maatregelen zijn 
twee van de manieren waarmee 
het beleid beter in staat is rich­
ting te geven aan de herintegra­
tie van de werklozen en kan 
voorkomen dat zij langdurig 
werkloos worden. 
Trends in de 
beroepsbevolking 
- participatie en 
tewerkstelling 
De toename van het arbeidsaanbod 
is van invloed geweest op de trends 
van de beroepsbevolking. Aan het 
eind van de jaren tachtig is de be-Hoewel het aandeel van mannen in 
de beroepsbevolking ook in de jaren 
1994 en 1995 daalde, was deze da­
ling veel minder sterk dan in de 
jaren van recessie. Met uitzonde­
ring van de leeftijdsgroep van 
jonger dan 25 jaar, bleef de bedrij­
vigheidsgraad van vrouwen stijgen 
en dat in een zelfs nog hoger tempo. 
In 1996 traden door de nieuwe stij­
ging van de bedrijvigheidsgraad 
zo'n 850.000 mensen tot de beroeps­
bevolking toe — bijna net zo veel als 
in alle vier de jaren van de recessie. 
De toename van het aantal werken­
de personen ging dus in 1996 ge­
paard met een stijging, in plaats 
van met een daling van de werkloos­
heid. 
De uitdaging 
voor het beleid 
In de toekomst zal de gemiddelde 
leeftijd van de Europese bevolking 
aanzienlijk stijgen als gevolg van de 
dalende geboortecijfers, de toene­
ming van de levensverwachting en 
de vergrijzing van de naoorlogse ba­
byboomgeneratie. De vergrijzing 
van de bevolking zal zeker grote 
gevolgen hebben voor de Europese 
beroepsbevolking en voor de begro-
-13 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
tingen voor sociale bescherming 
naar mate de naoorlogse generaties 
de pensioengerechtigde leeftijd be­
reiken. Volgens ramingen zal tegen 
2015 de bevolking in de arbeidsge­
schikte leeftijd in de Unie in vrijwel 
alle lidstaten afnemen en zal veel 
meer dan de helft van de totale be­
volking 40 jaar of ouder zjjn. 
- De onderliggende demografische 
trends in de Unie hebben duide­
lijke gevolgen voor de productivi­
teit en het aanpassingsvermogen 
van de beroepsbevolking. De 
volledige impact van deze demo­
grafische trends op de beroepsbe­
volking is afhankehjk van 
toekomstige wijzigingen in de 
bedrijvigheidsgraad. De ervaring 
van het afgelopen decennium laat 
duidehjk zien dat er een nauw 
verband bestaat tussen verande­
ringen daarin en veranderingen 
in zowel de economische activiteit 
als de werkgelegenheid. 
- Als de huidige trends in de parti­
cipatie zich voortzetten, kunnen 
zij de eerstkomende tien jaar of zo 
het effect van de vergrijzing van 
de beroepsbevolking van de Unie 
verkleinen, maar het is onwaar­
schijnlijk dat zjj daarna de demo­
grafische trends in de richting 
van de vergrijzing nog in aanzien­
lijke mate zullen kunnen com­
penseren. Het zal dringend 
noodzakelijk zijn de vaardighe­
den en capaciteiten van de verou­
derende beroepsbevolking te 
behouden. Dit onderstreept het 
belang van de omkering van de 
trend dat mannen op steeds jon­
gere leeftijd met werken ophou­
den, hoewel hiervoor op zichzelf 
een fundamentele verandering 
nodig is, ZOWP' 'n de attitude on­
der de werkgevers ten opzichte 
van oudere werknemers, als in de 
onderliggende arbeidsmarktsi­
tuatie, die te lang is gekenmerkt 
door te veel mensen die op zoek 
waren naar te weinig banen. 
- Deze te verwachten verminde­
ring van de beroepsbevolking van de Unie mag men niet als 
een oplossing voor het werkloos­
heidsprobleem beschouwen. De 
lage bedrijvigheidsgraad in de 
Unie in vergelijking met soortge­
lijke ontwikkelde economieën is 
een aanwijzing voor de arbeids­
reserve die moet worden geab­
sorbeerd (meer dan 20 miljoen). 
In het Verslag zelf is een uitge­
breide analyse van deze ontwik­
kelingen opgenomen. 
- Het werkgelegenheidsprobleem 
van de Unie verdwijnt niet naar 
mate de demografische trends 
zich ontwikkelen. In tegendeel, 
het is heel goed mogelijk dat het 
ernstiger wordt naar mate de be­
volking vergrijst en haar behoef­
te aan inkomenssteun groeit. 
Flexibiliteit en 
inzetbaarheid — de 
kwalificatiekloof 
Er zijn aanwijzingen dat de kwalifi­
catiekloof in de Unie breder wordt. 
De ontwikkelingen in de beroepen 
in de Unie versterken de arbeids­
markt met twee snelheden, waarbij 
de werkgelegenheid en de nieuwe 
banen zich concentreren op de be­
roepen op hoog niveau. Vrijwel alle 
netto nieuwe arbeidsplaatsen in 
1994 en 1995 kwamen voor reke­
ning van de groei in banen met een 
betrekkelijk hoog kwalificatieni­
veau. Terwijl het aantal managers, 
specialisten en technici aanzienlijk 
toenam, — met meer dan 2% per 
jaar — is het aantal mensen in de 
basisberoepen afgenomen. De enige 
banen waarvoor minder hoge kwa­
lificatie-eisen werden gesteld, wa­
ren die in de sector van de verkoop 
en de dienstverlening, en ca. twee 
derde deel van deze arbeidsplaat­
sen is door vrouwen bezet. 
Er zijn enige aanwijzingen waaruit 
men kan afleiden dat de kwalifica­
tiekloof vooral voor kleine en mid-
delgrote ondernemingen een 
probleem kan vormen. Bij een ver­gelijking van enquêtes die in 1989 
en 1994 bij ondernemingen zijn uit­
gevoerd, bhjkt dat het tekort aan 
voldoende gekwalificeerde sollici­
tanten een groter probleem bleek te 
zyn voor ondernemingen met min­
der dan 200 werknemers, dan voor 
grotere ondernemingen. In 1989 
meldde tussen 59% en 62% van de 
grote ondernemingen met meer dan 
200 werknemers in alle catego­
rieën, dat dit een belangrijke of een 
zeer belangrijke belemmering 
vormde voor het aanstellen van 
meer mensen. In 1994 was dit al­
leen nog een belangrijke hindernis 
voor ondernemingen met minder 
dan 200 werknemers (41%) of 200 
tot 500 werknemers (33%). De per­
centages voor grotere ondernemin­
gen,, van 500 tot 1000 werknemers 
(26%) en 1000 en meer werknemers 
(16%) waren aanzienlijk gedaald. 
Men dient echter te bedenken, dat 
de economische omstandigheden in 
deze twee jaren sterk verschillend 
waren: 1989 was een jaar met een 
sterke werkgelegenheidsgroei, ter­
wijl in 1994 de vraag naar arbeids­
krachten het laagste peil van vele 
jaren had bereikt. 
Hoewel de deelneming aan onder­
wijs en beroepsopleiding na het ini­
tieel onderwijs de laatste jaren in 
alle lidstaten duidelijk is gestegen, 
heeft nog altijd een onevenredig 
aantal werklozen onvoldoende kwa­
lificaties om effectief naar een baan 
te kunnen dingen. In 1996 had in de 
Unie in haar geheel meer dan de 
helft van alle mannen tussen 25 en 
65 jaar en iets minder dan de helft 
van de vrouwen geen hogere scho­
ling dan initieel onderwijs gekre­
gen. Daarentegen verkeerden 
slechts iets meer dan een derde van 
de werkende mannen en ongeveer 
hetzelfde percentage van de 
werkende vrouwen in dezelfde posi­
tie. 
Dit verschil is in het bijzonder sig­
nificant in veel Noordelijke lidsta­
ten, waar een betrekkelijk hoog 
percentage van de economische ac­
tiviteit plaatsvindt in naar verhou-
14-
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
ding geavanceerde sectoren, zoals 
de zakelijke en financiële dienstver­
lening, waar voor de banen een hoge 
kwalificatie noodzakelijk is, en een 
gering percentage in sectoren waar 
banen met een laag kwalificatieni­
veau de overhand hebben, zoals de 
landbouw, basisindustrieën en dis­
tributie. 
Het verschil in bereikt onderwij s-
peil tussen vrouwen die werken en 
vrouwen die inactief zijn, is zelfs 
nog groter dan tussen werkenden 
en werklozen. In de Unie in haar 
geheel had 63% van de economisch 
inactieve vrouwen tussen 25 en 60 
jaar naast initieel onderwijs geen 
enkele andere kwalificatie, tegen­
over 34% van de vrouwen met een 
baan. Zoals is opgemerkt in Werk­
gelegenheid in Europa 1996, is in 
alle lidstaten het verschil signifi­
cant, maar het is bijzonder uitge­
sproken in landen waar de 
bedrijvigheidsgraad van vrouwen 
nog betrekkelijk laag is, zoals in 
Spanje (84% van de inactieve vrou­
wen bezit geen kwalificatie, tegen­
over 51% van de werkende 
vrouwen) en Ierland (62% tegen 
27%). Dit is vrijwel zeker gedeelte­
lijk het gevolg van verschillen in de 
houding ten opzichte van werken 
door vrouwen en tussen goed en 
minder goed opgeleide vrouwen in 
die landen, maar ook van het rela­
tieve tekort aan banen voor vrou­
wen met alleen een basisopleiding. 
De uitdaging 
voor het beleid 
Om de uitdagingen van het komen­
de decennium te kunnen aanne­
men, moeten wij onze stelsels voor 
onderwijs en opleiding grondig her­
vormen, op basis van het begrip 'le­
venslang leren', teneinde het 
kwalificatieniveau van de gehele 
beroepsbevolking te verhogen, te 
beginnen met onze jongeren en zo 
verder met hen die het eind van hun 
arbeidsleven naderen, maar wier 
capaciteiten wij de komende jaren 
nodig zullen hebben. Meer dan een derde deel van de 
jongeren tussen 20 en 25 jaar 
treedt zonder enige andere kwa­
lificatie dan hun basisopleiding 
tot de beroepsbevolking toe. 
Voor hen die het zwaar valt het 
formele onderwijs te volgen, 
dient een grotere verscheiden­
heid aan mogelijkheden voor be­
roepsopleiding te worden 
gevonden, bij voorkeur in combi­
natie met praktische werkerva­
ring om zo de mogelijkheden om 
na die opleiding werk te vinden, 
te vergroten. 
Het overbruggen van de kloof 
tussen school en werk is, onge­
acht het peil van iemands kwali­
ficaties, een uiterst belangrijke 
fase. Het leerlingstelsel is een 
van meest doeltreffende midde­
len om jonge mensen te helpen 
de vaardigheden en vakkennis 
te ontwikkelen die op de arbeids­
markt gevraagd worden en dus 
deze stap te doen. Overal in de 
Unie dient men verschillende be­
naderingen van het leerlingstel­
sel te ontwikkelen, in combinatie 
met een toereikende beroeps­
keuzevoorlichting. 
Tegelijkertijd moet een beleid 
dat gericht is op het verhogen 
van het kwalificatieniveau ge­
paard gaan met voortdurende 
inspanningen om ervoor te zor­
gen dat de arbeidsmarkten vol­
doende flexibel zijn en dat de 
arbeidskosten een zodanige om­
vang hebben dat er banen komen 
voor mensen wier kwalificatieni­
veau waarschijnlijk laag zal blij­
ven, ongeacht de aard en de 
omvang van de scholing die zij 
krijgen. Dit betekent in het bij­
zonder dat de totale kosten voor 
het in dienst nemen van deze 
personen, inclusief de niet-loon-
gebonden kosten, een niveau be­
reiken dat in verhouding staat 
tot de productiviteit en dat 
kunstmatige hindernissen die 
de schepping van werkgelegen­
heid in de weg staan, worden 
verwijderd. Maar dit dient alleen maar om 
de fundering te leggen voor de 
flexibele en aanpasbare beroeps­
bevolking van de toekomst. De 
technologische verandering vol­
trekt zich zo snel, dat van de 
beroepp1^ Ikvr; van de toe­
kom:' .>_ : >,;:> verlangd zal 
worden d.u zij zich verandert en 
zich aanpast aan nieuwe vaar­
digheden en capaciteiten, en tij­
dens het arbeidsleven vaak 
radicaal van baan verandert Dit 
betekent dat de opleiding niet 
alleen gericht moet zijn op men­
sen aan het begin van hun ar­
beidsleven, maar op iedereen tot 
aan Jjet einde van dat arbeidsle­
ven toe. Een dergelijke strategie 
voor het moderniseren van de 
vaardigheden, is de enige ma­
nier waarop de Unie de uitdagin­
gen van de aanpassing aan de 
nieuwe omgeving zal kunnen 
aannemen. 
De werkloosheid in Europa con­
centreert zich eveneens op de 
laaggeschoolden of mensen die 
met hun kwalificaties niets meer 
kunnen aanvangen. Het schijn­
baar onoplosbare karakter van 
de langdurige werkloosheid is 
daarvan gedeeltelijk het gevolg. 
Een aanzienlijke vermindering 
van de werkloosheid en vooral 
van de langdurige werkloosheid, 
komt pas in zicht wanneer het 
kwalificatiepeil van de betroffe-
Verandering in de voltyd- en 
deeltijdbanen, 1987 t/m 1996 
, % van de totals werkgelegenheid In het baslijaar 
1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 
15 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
nen door scholing kan worden 
verhoogd. 
De segregatie tussen vrouwen 
en mannen op het gebied van de 
beroepen belemmert de flexibili­
teit van de arbeidsmarkt. Men 
dient jongens en meisjes aan te 
moedigen hun beroepskeuze te 
diversifiëren en aldus bij te dra­
gen tot een grotere desegregatie 
op de arbeidsmarkt en grotere 
kansen voor vrouwen om werk te 
vinden. 
Aangezien onevenredig veel 
hooggeschoold werk in de Unie 
te vinden is in de groeisectoren, 
zal het probleem van de kwalifi­
catiekloof waarschijnlijk metter­
tijd ernstiger worden, waarbij 
het voor een steeds hoger per­
centage van mensen met alleen 
basiskwalificaties steeds moei­
lijker zal worden om werk te vin­
den. Het aanpassen en 
verbreden van de vaardigheden 
tijdens het dienstverband zou 
wel eens de meest significante, 
meest renderende investering in 
het voorkomen van langdurige 
werkloosheid en het vergroten 
van de inzetbaarheid kunnen 
zijn. 
De Unie heeft geen tekort aan 
potentiële ondernemers, en 
evenmin doen onze nieuwe be­drijven het slechter dan die van 
onze concurrenten. Niettemin is 
het voor onze onderwijsstelsels 
belangrijk om de ontwikkeling 
van ondernemersvaardigheden 
en een ondernemingscultuur te 
ontwikkelen. 
Ook de stelsels voor sociale ze­
kerheid zouden verder moeten 
worden hervormd, om ze werk­
gelegenheidsvriendelijker te 
maken. Programma's die alleen 
het inkomen in stand houden, 
doen niets om de inzetbaarheid 
of de zekerheid te bevorderen 
van personen die tijdelijk van de 
arbeidsmarkt zijn uitgesloten. 
De bedragen die besteed worden 
aan werkloosheidsuitkeringen 
en andere passieve arbeids-
marktmaatregelen — en die nog 
altijd zo'n twee derde van de to­
tale arbeidsmarktuitgaven uit­
maken — dienen anders te 
worden ingezet en gebruikt om 
de inzetbaarheid en herintegra­
tie in het arbeidsleven te bevor­
deren. Een dergelijke 
herstructurering van de over­
heidsuitgaven is op langere ter­
mijn belangrijk om de 
afhankelijkheid en de sociale 
uitsluiting te verminderen en te­
vens de mensen te helpen besef­
fen wat hun mogelijkheden wel 
zijn — ten bate zowel van de 
economie als van henzelf. Er is dus een drieledige strategie 
nodig: verbeteren van het initiële 
onderwijs aan en de scholing van 
jongeren om hen een plaats in de 
beroepsbevolking te bezorgen en 
hen in staat te stellen zich aan te 
passen aan de nieuwe uitdagingen 
later in het leven, een positieve aan­
pak van de modernisering van de 
vaardigheden van de bestaande be­
roepsbevolking tijdens haar gehele 
arbeidsleven en een actief scho­
lingsprogramma voor de werklozen, 
in het bijzonder voor de langdurig 
werklozen. Het Europees Sociaal 
Fonds zal deze strategie ondersteu­
nen. 
Flexibiliteit en 
organisatie van 
het werk 
De flexibiliteit van de arbeidspatro­
nen, waarvan het verslag Werkge­
legenheid in Europa 1996 melding 
heeft gemaakt, is ook in 1996 groter 
geworden. 
Naast het algemene verloop van de 
10 miljoen banen of meer die per 
jaar in de Unie worden geschapen 
en vernietigd, neemt de prevalentie 
van de standaardarbeidsweek, een 
standaardarbeidscontract of een 
standaardcarrière met een baan 
voor het leven, geleidelijk af. Tij-
8 Arbeidskosten per uur en toegevoegde waarde 
per gewerkt uur in NUTS 1 regio's, 1992 
Toegevoegde waarde per uur (ecu) 40 
35 
30 
25 \-
20 
15 
10 I-
5 
0 * <\ : i> / 
• •$*• • • 
10 15 20 
Arbeidskosten per uur (ecu) 40 
35 
30 
25 
20 
H 15 
10 
H 5 
0 
30 Bevolking van niet-onderdanen inde de lidstaten, 
1995 
% van de bevolking 
w 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
dens de recessie bestond de totale 
netto nieuwe werkgelegenheid uit 
deeltijdarbeid, hetgeen als een 
flexibele reactie op moeilijke ar-
beidsmarktomstandigheden kan 
worden beschouwd. Hoewel in 1996 
sprake is van enige netto nieuwe 
arbeidsplaatsen in de vorm van vol­
tijdbanen, zet de langetermijntrend 
in de richting van meer deeltijdar­
beid door (grafiek 7). 
17% of alle werknemers verricht 
thans deeltijdarbeid. In alle lidsta­
ten treft men op lange termijn een 
toename van de deeltijdarbeid voor 
mannen aan. In de zes jaar tussen 
1990 en 1996 is in de Unie als geheel 
het percentage van mannen dat deel­
tijdarbeid verrichtte, gestegen van 
4% tot 5,5% en tot nog toe zijn er nog 
maar weinig aanwijzingen dat deze 
trend daalde naar mate de totale 
werkgelegenheid is gestegen.. 
De trendmatige stijging van vrou­
wen die deeltijdarbeid verrichten, 
heeft zich ook in 1996 voortgezet: 
meer dan 31,5% van alle werkende 
vrouwen heeft een deeltijdbaan. 
Deeltijdbanen voor vrouwen namen 
in 1996 rond 60% van de stijging 
van het aantal werkende vrouwen 
voor hun rekening. 
Hoewel 12% van de beroepsbevol­
king van de Unie een arbeidscon­
tract voor bepaalde duur heeft, is er 
tussen de lidstaten als gevolg van de 
bestaande wetgeving en voorschrif­
ten sprake van grote verschillen in 
het gebruik ervan. Deze betreffen 
het functioneren van de arbeids­
markt, alsmede op het gedrag van 
zowel de werkgevers als de werkne­
mers, hetgeen hen ertoe beweegt 
verschillende vormen van flexibili­
teit te kiezen. Wat veel minder dui­
delijk is, is of deze verschillende 
vormen van flexibiliteit van invloed 
zijn op de tewerkstelling, de groei 
van de productie of de levensstan­
daard. Vergelijkingen op basis van 
de wetgevingsindex van de OESO, 
een relatief subjectieve meting, laten 
hoogstens een zwakke correlatie tus­
sen deze grootheden zien. De uitdaging voor 
het beleid 
In de Europese werkgelegenheids­
strategie die sinds 1994 wordt toege­
past, wordt sterk de nadruk gelegd 
op het vergroten van de flexibiliteit 
op de arbeidsmarkten. De soort flexi­
biliteit die in de context van een vol­
ledig functionerende interne markt 
en Economische en Monetaire Unie 
van de Europese economie wordt 
verlangd,, zal veel complexer worden 
dan alleen maar een deregulering 
van de arbeidsmarkten. 
- De nieuwe soort flexibiliteit dient 
vergezeld te gaan van verdere 
structurele hervormingen op de 
goederen- en de dienstenmarkt, 
alsmede op de arbeidsmarkten. 
De deregulering en een grotere 
concurrentie op de markten voor 
goederen en diensten dienen te 
worden beschouwd als een ma­
nier om de productiviteit en de 
schepping van arbeidsplaatsen 
blijvend te verbeteren. Dat geldt 
met name voor de dienstverle­
ning, waar allerlei activiteiten 
nog enorm grote mogelijkheden 
voor het scheppen van werkgele­
genheid bieden. 
- Flexibiliteit op de producten-
markt betekent flexibiliteit op 
ondernemingsniveau. Voor een 
dergelijke flexibiliteit zal steeds 
meer de nadruk moeten worden 
gelegd op nieuwe vormen van 
werkorganisatie, met flexibelere 
arbeidstijdpatronen als mogelijk 
gevolg. De 'flexibele onderne­
ming' dient regel te worden en 
geen uitzondering te zijn. Bij de 
invoering van nieuwe arbeidspa­
tronen dient men een bepaald 
aantal principes in acht te ne­
men: zij dienen specifiek te zijn 
voor de afzonderlijke fabriek of 
het dito kantoor en tot stand te 
komen door overleg tussen de 
werkgevers en de werknemers. 
De nieuwe overeenkomst over de 
deeltijdarbeid die door sociale 
partners op Europees niveau in de context van het sociale proto­
col is afgesloten, dient men te 
zien als de eerste stap bij het 
zoeken naar dergelijke voor­
keursstrategieën. 
- Flexibiliteit en sekerheid behoe­
ven eikaar niet uit te sluiten. 
Voor steeds meer mensen zal ze­
kerheid van betrekking waar­
schijnlijk niet meer een baan 
voor het leven betekenen; de ei­
sen van de nieuwe technologie 
en de nieuwe flexibiliteit beteke­
nen echter dat er een nieuw part­
nerschap dient te komen tussen 
de werknemers, de werkgevers 
en de regeringen om inzetbaar­
heid gedurende het gehele ar­
beidsleven te garanderen. Dit 
betekent in de allereerste plaats 
maatregelen om kwalificaties te 
bewaren en te moderniseren. 
- De Commissie zal haar inspan­
ningen om het ondernemingskli­
maat te vereenvoudigen en te 
verbeteren, waaronder de op­
richting — op verzoek van de 
Europese Raad van Amsterdam 
— van een Taskforce "Onderne­
mingsklimaat", intensiveren. 
Flexibiliteit en 
verspreiding van 
de arbeidskosten 
De arbeidskosten variëren aanzien­
lijk binnen de Unie en wel van 5 ecu 
per uur in de industrie in 1992 in 
Portugal, tot ca. 23 ecu per uur in de 
meeste Duitse regio's en 27 ecu in 
Hamburg. Deze verschillen zijn 
hoofdzakelijk een gevolg van ver­
schillen in arbeidsproductiviteit 
(grafiek 8). Wat de arbeidskosten per 
eenheid product betreft, is er betrek­
kelijk weinig verschil binnen de Unie 
en er is zeker geen sprake van een 
tendens dat de arbeidskosten per 
eenheid product lager zouden zijn op 
plaatsen waar de gemiddelde ar­
beidskosten ook laag zijn. Meestal 
compenseren de productiviteitsver-
schillen de verschillen in arbeidskos-
17 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
ten en in dit opzicht bestaat er dus 
voor bedrijven nauwelijks enige sti­
mulans om hun productie te ver­
plaatsen van de ene lidstaat naar de 
andere — althans op geaggregeerd 
niveau. 
In de Verenigde Staten zijn de ver­
schillen in arbeidskosten tussen de 
regio's veel minder duidelijk en er is 
betrekkelijk weinig verschil in de ar­
beidskosten per product in de ver­
schillende delen van de Verenigde 
Staten. Dat was ook te verwachten, 
aangezien de Verenigde Staten al 
heel lang een enkele economie vor­
men, een enkele munt hebben en 
economische integratie tussen de af­
zonderlijke staten groter is dan in 
Europa nog het geval is. Wat de aan­
passing van de arbeidsmarkt betreft, 
kan een meer relevante vergelijking 
worden gemaakt tussen de omvang 
van de verschillen in arbeidskosten 
binnen de lidstaten en die binnen 
verschillende delen of grotere regio's 
van de Verenigde Staten. 
De gemiddelde arbeidskosten in de 
twee regio's met de hoogste kosten 
waren in 1992 ca. 30% hoger dan de 
twee laagste in vier van de vijf groot­
ste Europese landen. In het vijfde 
land, Duitsland, was het verschil 
18%, als de nieuwe deelstaten buiten 
beschouwing worden gelaten. In de 
grotere regio's van de Verenigde Sta­
ten was in elk van de gevallen het 
verschil 20 à 30%. Wanneer gebruik 
wordt gemaakt van een geavanceer­
dere statistische meting van het ver-
schil (de variantie of 
standaardafwijking) en de regio's 
worden gewogen overeenkomstig de 
aantallen werkenden, blijken op 
twee na alle negen regio's van de 
Verenigde Staten een kleinere varia­
tie in gemiddelde arbeidskosten te 
vertonen dan in Europese landen het 
geval is. 
Meestal is er ook minder variatie in 
de arbeidskosten per eenheid pro­
duct tussen Amerikaanse staten dan 
Europese regio's binnen landen, met 
name in Spanje en hèt Verenigd Ko­
ninkrijk. Hieruit kan men afleiden dat minder belemmeringen bestaan 
voor de mobiliteit van zowel produ­
centen als werknemers, in die zin dat 
er eerder de tendens bestaat dat de 
marktkrachten de eventuele ver­
schillen in arbeidskosten per een­
heid product die zich voordoen 
elimineren (door bijvoorbeeld ver­
schuivingen in economische activi­
teit tussen staten te stimuleren). In 
het Verslag zelf is een uitgebreidere 
analyse opgenomen. 
De uitdaging voor 
liet beleid 
De Europese Raad van Amsterdam 
heeft de noodzaak geaccentueerd om 
de stelsels voor de belastingen en de 
sociale zekerheid werkgelegenheids­
vriendelijker te maken en een fiscale 
omgeving te scheppen, die de onder­
nemingen stimuleert en werkgele­
genheid schept. In het bijzonder de 
meest voorkomende structuur van 
het belastingsysteem in de lidstaten 
en de grootte van de 'belastingskioof 
(tussen de arbeidskosten voor de 
werkgevers en het loon dat de werk­
nemers in handen krijgen), moet on­
der de loep worden genomen in het 
licht van het effect ervan op de groei 
van de werkgelegenheid, met name 
voor laaggeschoolde, laagbetaalde 
werknemers. 
- De lidstaten dienen de nodige 
flexibiliteit te bezitten bij het 
kiezen van de methode voor het 
verlagen van de belastingen en 
de middelen om deze verlagin­
gen te financieren. Het is echter 
zeer nuttig om informatie en er­
varingen uit te wisselen over 
deze kwesties, alsmede de fiscale 
maatregelen te coördineren als 
een onderdeel van een inspan­
ning in de gehele Gemeenschap 
om de werkloosheid te vermin­
deren. 
Migratie en mobiliteit 
De mobiliteit van de beroepsbevol­
king is een van de manieren waarop de arbeidsmarkt langetermijnver-
schillen in economische en werkge-
legenheidskansen tussen landen en 
regio's corrigeert — verschillen die 
men tracht zo gering mogelijk te 
houden door middel van structurele 
beleidsmaatregelen. Naar mate de 
tijd vordert, dient de noodzaak van 
een correctie van de langetermijn-
verechillen echter af te nemen, aan­
gezien een evenwichtiger 
economische ontwikkeling wordt 
bereikt en de economische en socia­
le samenhang tussen landen en re­
gio's groter wordt. 
Ongeveer 5% inwoners van de lid­
staten in dé arbeidsgeschikte leef­
tijd is geen staatsburger (grafiek9). 
Van hen komt rond een derde uit 
andere landen van de Europese 
Unie. 
Hoewel de meeste lidstaten van de 
Unie sinds het eind van de jaren 
tachtig met een netto-immigratie te 
maken hebben, waardoor hun be­
volking in de arbeidsgeschikte leef­
tijd is gegroeid, is de omvang ervan 
betrekkelijk gering geweest. Alleen 
in Duitsland, Griekenland en Oos­
tenrijk bedroeg de netto-immigratie 
in die periode veel meer dan 0,3 van 
de bevolking en zij is thans minder 
geworden. De piekperiode van de 
netto-immigratie uit het begin van 
de negentiger jaren toen zij, voorna­
melijk als gevolg van instroom uit 
Midden- en Oost-Europa in Duits­
land en Oostenrijk, 1% en in Grie­
kenland iets meer dan 0,5% van de 
bevolking bereikte, schijnt nu voor­
bij te zijn. 
Zo'n 30% van de immigranten in de 
lidstaten zijn staatsburgers die uit 
het buitenland terugkeren en nog 
eens 17% komt uit een andere lid­
staat. In 1995 bedroeg de immigra­
tie naar de Unie van daarbuiten 
minder dan 0,5% van haar bevol­
king in de arbeidsgeschikte leeftijd. 
Dat is maar weinig minder dan de 
instroom in de Verenigde Staten. 
Bovendien is in de Europese Unie 
ongeveer de helft van de instroom 
van immigranten gecompenseerd 
78 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
door mensen die uit de Unie zijn 
geëmigreerd (meer dan de heel ge­
ringe uitstroom uit de Verenigde 
Staten). Aangezien dit ongeveer het 
dubbele is van de toename in de 
natuurlijke groei van de bevolking 
in de arbeidsgeschikte leeftijd, le­
vert de instroom van de migranten 
een aanzienlijke bijdrage tot de 
groei van de bevolking in de ar­
beidsgeschikte leeftijd en de poten­
tiële beroepsbevolking van de Unie. 
De instroom is bijzonder belangrijk 
in lidstaten zoals Duitsland, waar 
de bevolking van nature daalt. 
De omvang van de mobiliteit van de 
arbeidskrachten in de Verenigde 
Staten is groter dan in Europa, 
maar niet significant. Hoewel de 
migratie over grote afstanden, van 
het ene deel van het land naar het 
andere, vaker voorkomt dan tussen 
verschillende delen van Europa, is 
de omvang van de migratie tussen 
regio's of staten binnen deze 'delen' 
of grotere regio's (binnen bijvoor­
beeld het Middenwesten of het 
Noordoosten) slechts weinig groter 
dan tussen regio's in de lidstaten 
van de Unie. In 1993-94 verhuisde 
gemiddeld iets meer dan 2,5% van 
de ingezeten bevolking in de Ver­
enigde Staten tussen hetzij staten, 
hetzij grotere regio, tegenover een 
cijfer van iets minder dan 1,5% voor 
migraties in ongeveer dezelfde tijd 
tussen NUTST 1-regio's of lidstaten 
in Europa. 
De migratie tussen de regio's in de 
lidstaten verschilt niet zoveel van 
die tussen de staten van de Verenig­
de Staten. In 1993-94 migreerde 
iets minder dan 1,5% van dè men­
sen (14 per 1.000) in elk van de 
negen grotere regio's van de Ver­
enigde Staten van de ene staat bin­
nen die regio naar een andere. 
Overa] in de Unie reizen aanzienlij­
ke aantallen mensen regelmatig 
heel lange afstanden van hun huis 
naar de plaats waar zij werken en 
in sommige gevallen overschrijden 
zij daarbij zelfs de grenzen van hun 
land. Dit forenzen vergroot wat men normaliter een plaatselijke arbeids­
markt kan noemen en komt veel 
vaker voor dan dat mensen verhui­
zen om elders te gaan werken. 
In 1995 woonde iets meer dan 3,5% 
van de werknemers in de ene 
NUTST 1-regio en werkte in een 
andere. In België lag dit aantal met 
13% aanzienlijk boven het gemid­
delde en in Oostenrijk bedroeg het 
meer dan 10%; meestal ging het 
daarbij om mensen die respectieve­
lijk naar Brussel en Wenen reisden. 
Ca. 0,5% van de werknemers in de 
Unie (600.000 mensen) woonde in 
het ene land en werkte in het ande­
re. De helft van hen werkte in een 
andere lidstaat, de andere helft in 
een land buiten de Unie (hoofdzake­
lijk Zwitserland). Niet al deze per­
sonen forenzen dagelijks, maar zij 
kunnen langere tijd in een ander 
land werken zonder van woonplaats 
te veranderen. Verreweg de mees­
ten van hen forenzen echter vrijwel 
zeker regelmatig. 
De uitdaging voor 
het beleid 
Er bestaan verschillende belemme­
ringen voor de migratie tussen Eu­
ropese landen, zoals culturele en 
taalkundige problemen, te strin­
gente wettelijke voorschriften, de 
neveneffecten van de beperkingen 
voor migranten uit derde landen en 
racistische attitudes. Via economi­
sche en arbeidsmarktstimulansen 
kan men deze belemmeringen moei­
lijk wegnemen. 
- Voor de bij stellingen die voor een 
meer geïntegreerde Europese 
arbeidsmarkt nodig zijn, behoeft 
de migratie of de geografische 
mobiliteit echter niet sterk toe te 
nemen. De ontwikkeling van de 
Economische en Monetaire Unie 
dient loon- en prijsvergelijkin­
gen doorzichtiger te maken, 
maar andere factoren spelen mo­
gelijk een grotere rol in de beslis­
sing werk-loon. Er moet gezorgd worden voor een situatie waarin 
potentiële migranten een echte 
keuze kunnen maken — tussen 
de mogelijkheid om te blijven en 
de zekerheid om te verhuizen, 
door het scheppen van voldoende 
nieuwe arbeidsplaatsen waar zij 
wonen en de afbraak van kunst­
matige hindernissen voor hun 
mogelijkheden elders te wer­
ken.. 
- Door het bevorderen van het ar­
beidsaanbod in potentiële mi-
gratiegebieden—zowel die waar 
migranten zich vestigen, als die 
welke migranten zien vertrek­
ken — zullen de hindernissen 
worden verlaagd en zal de inte­
gratie worden verbeterd. In het 
bijzonder zal door dergelijke be­
leidsmaatregelen het probleem 
van de discriminatie op de plaat­
selijke arbeidsmarkten worden 
aangepakt, dat een gevolg is van 
de angst dat arbeidsplaatsen 
worden bezet door mensen die 
van elders komen. 
- Verder dient het beleid gericht te 
zijn op het vergemakkelijken 
van het vrije verkeer, door het 
verwijderen van de resterende 
belemmeringen voor de mobili­
teit van de beroepsbevolking 
(waarvan er veel niet direct met 
de arbeidsmarkt te maken heb­
ben, zoals pensioenen en huis­
vesting), het verbeteren van de 
informatie over het arbeidsaan­
bod en het uitbreiden van me­
chanismen zoals EURES, die 
bedoeld zijn om personen die el­
ders willen gaan werken, te hel­
pen. Hoewel de laatste jaren de 
belemmeringen voor grensover­
schrijdend forenzen aanzienlijk 
kleiner zijn geworden, bestaan 
er nog steeds aanzienlijke hin­
dernissen voor mensen die in een 
andere lidstaat werken. 
Het vereenvoudigen van de mobili­
teitsbijstellingen zal een positieve 
bijdrage leveren tot de bestrijding 
van de kwalificatietekorten die zich 
voordoen en tot de correctie van pro-
'9 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
ductiviteitsverschillen en, daar­
door, de groei en de werkgelegen­
heid bevorderen. 
Sectorale en 
beroepsmobiliteit 
De omvang van de mobiliteit tussen 
de sectoren is overal in de Unie vrij 
groot. In 1995 was het verloop voor 
mannen ca. 16% per jaar en voor 
vrouwen ca. 19%. Achter deze cij­
fers gaan echter aanzienlijke ver­
schillen schuil, zowel tussen 
sectoren als tussen lidstaten. 
Over het algemeen is het percent­
age nieuwe aanstellingen het 
hoogst in sectoren die sterker uit­
breiden dan andere, hoewel de kop-
peling met de 
werkgelegenheidsgroei niet syste­
matisch is. In het bijzonder is de 
omvang van de sectorale mobiliteit 
veel hoger in sectoren als die van de 
horeca (ca. 25% van alle werkne­
mers in die sector heeft daar het 
jaar daarvoor niet gewerkt), waar 
een hoog percentage van de nieuw 
aangestelde personen schoolverla­
ters zijn, dan in sectoren als het 
bank- en verzekeringswezen, het 
onderwijs of de gezondheidszorg, 
waar de hogere schoolopleiding en 
diploma's die van het personeel ver­
langd worden het aantal geschikte 
sollicitanten beperken, terwijl de 
werkgevers niet graag mensen zien 
vertrekken als die eenmaal aange­
worven en opgeleid zijn. Met andere 
woorden: een groot personeelsver­
loop behoeft niet synoniem te zijn 
met een groot concurrentievermo­
gen. 
De uitdaging voor 
het beleid 
De verschillen in de omvang van het 
verloop schijnen echter niet stelsel­
matig verband te houden met de 
mate waarin de arbeidsmarkt gere­
guleerd is of meer specifiek met de 
grote of geringe mate van ontslag­
bescherming, waarvan meestal wordt aangenomen dat dit de be­
reidheid van werkgevers om nieuwe 
mensen in dienst te nemen beïn­
vloedt. Zo heeft Spanje een van de 
krachtigste systemen van arbeids­
bescherming (zoals de OESO heeft 
vastgesteld), maar tevens een van 
de hoogste verlooppercentages, ter­
wijl Finland ook een hoog verloop­
percentage heeft, gekoppeld aan-
een meer dan gemiddelde mate van 
arbeidsbescherming en België, met 
het geringste verlooppercentage in 
de Unie, wordt geacht een minder 
dan gemiddelde bescherming tegen 
ontslag te bieden. 
- In plaats dat strenge regels ten 
aanzien van ontslag werkgevers 
ervan afschrikken nieuwe men­
sen in dienst te nemen, moedi­
gen zij hen aan verandering te 
brengen in de manier waarop zij 
mensen aanstellen, en wel door­
dat zij gestimuleerd worden deze 
mensen met een arbeidsovereen­
komst voor bepaalde duur aan te 
stellen. Paradoxaal zou dit de 
omvang van het verloop eerder 
vergroten dan verkleinen, en er 
zijn aanwijzingen dat dit inder­
daad het geval is. 
- Ontslagbeperkingen verhogen 
het aantal mensen met een tijde­
lijke arbeidsovereenkomst en 
derhalve ook het verlooppercen­
tage, Dit zou kunnen leiden tot 
het ontstaan van een duale ar­
beidsmarkt, met gevestigde 
werknemers die een hoge mate 
van bescherming tegen het ver­
lies van hun baan genieten en 
andere met weinig of geen be­
scherming. Dit is nu bepaald 
niet de meest gewenste of effi­
ciënte manier om de flexibiliteit 
van de arbeidsmarkt te vergro­
ten. 
- Er moet een radicale herbezin­
ning op alle relevante arbeids­
marktsystemen plaatsvinden — 
bescherming tegen ontslag, ar­
beidstijden, sociale bescherming 
en gezondheid en veiligheid — 
teneinde deze aan te passen aan een arbeidswereld die anders ge­
organiseerd zal worden en waa­
rin het begrip zekerheid voor de 
werknemers opnieuw moet wor­
den gedefinieerd, waarbij de na­
druk meer moet komen te liggen 
op zekerheid op basis van inzet­
baarheid op de arbeidsmarkt, 
dan op zekerheid in een specifie­
ke baan. 
- Het accent moet verlegd worden 
van een simplistische discussie 
over regulering en deregulering, 
naar een nieuw evenwicht tus­
sen flexibiliteit en zekerheid van 
inzetbaarheid, met tastbare 
voordelen voor zowel de werkne­
mers als de werkgevers. De 
werknemers zullen beter in 
staat zijn hun beroeps- en hun 
arbeidsleven met elkaar te com­
bineren, terwijl de werkgevers 
de mogelijkheid krijgen zich 
sneller aan de toenemende ver­
anderingen op de markt aan te 
passen. 
De integratie van 
gehandicapten in 
de arbeidsmarkt 
Indien de trends uit het verleden 
zich voortzetten, zal zich naar mate 
de bevolking van de Unie vergrijst, 
onder de bevolking in de arbeidsge­
schikte leeftijd een stijgend per­
centage mensen met een handicap 
bevinden. Dit veroorzaakt talrijke 
beleidsdilemma's over een gevoelig 
onderwerp dat in het verleden de 
discussie heeft gepolariseerd en 
waaraan Werkgelegenheid in Euro­
pa dit jaar een speciaal hoofdstuk 
wijdt. 
Ongeveer 17% van de bevolking van 
de Unie in de arbeidsgeschikte leef­
tijd wordt gehinderd door een han­
dicap. Bijna de helft van hen 
bevindt zich in de leeftijdsgroep van 
50 tot 65 jaar. De gemiddelde parti­
cipatiegraad van mensen met een 
handicap in de Unie is, met 44%, 
bijna 17% lager dan het algemene 
20 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
percentage, hoewel dit tussen de 
lidstaten sterk varieert. Het per­
centage is meestal hoger in landen 
waar de algemene participatie­
graad ook hoog is. Een aanzienlijk 
percentage van de werkenden 
wordt bovendien gevormd door 
mensen die een handicap hebben 
gekregen terwijl zij werkten en die 
bij dezelfde werkgever zijn geble­
ven, al dan niet in dezelfde functie. 
Per jaar krijgen ca. 10 miljoen men­
sen een beroepsziekte of een onge­
val en letsels op de werkplek. 
Anders dan men meestal denkt, zijn 
de werkloosheidspercentages voor 
gehandicapten in de meeste landen 
niet veel hoger dan voor de rest van 
de beroepsbevolking. In de Unie als 
geheel ligt het gemiddelde percent­
age minder dan 2% hoger dan voor 
de totale beroepsbevolking. 
Het percentage dat niet actiefis, is 
echter aanzienlijk hoger dan voor 
andere groepen. Dat is met name 
het geval in landen als Grieken­
land, Spanje, Ierland en Italië, waar 
de familiebanden nog hecht zijn. Dit 
zijn ook de landen, samen met Por­
tugal, waar het onderwijsniveau 
van gehandicapten lager is dan dat 
van de rest van de bevolking en 
waar onevenredige aantallen werk­
zaam zijn in de landbouw en alge­
meen gesproken in basisberoepen, 
terwijl in andere landen, waar ge­
handicapten eenzelfde onderwijsni­
veau bereiken als de rest van de 
bevolking, er geen significante ver­
schillen bestaan in de sectoren en 
beroepen waarin zij werkzaam zijn. 
De uitdaging voor 
het beleid 
In het verleden bestond in veel lid­
staten een sterke sociaal-economi­
sche tendens om aan personen die 
moeite hebben om werk te vinden, 
een invaliditeitsuitkering te ver­
strekken. Dientengevolge zijn de 
uitgaven voor deze uitkeringen de 
op twee na hoogste post op de begro­
ting voor sociale bescherming in de 
Unie, na pensioenen en uitkeringen bij ziekte, geworden en zij beliepen 
in 1993 10,5% van de totale begro­
ting: Dat is meer dan het bedrag dat 
aan werkloosheidsuitkeringen 
werd besteed (in 1993 7%). 
Twee van de voornaamste hinder­
nissen waarmee gehandicapten bij 
het zoeken naar werk te maken krij­
gen, zijn vooroordelen en vooringe­
nomenheid. Als gevolg daarvan 
bestaat onder de gehandicapten een 
uitgebreide campagne voor de in­
voering van anti-discriminatiewet­
geving om hun burgerrechten te 
beschermen en voor een 'redelijke 
huisvesting*, zodat zij hun recht op 
arbeid kunnen uitoefenen. In econo­
mische termen is dit een investe­
ring in menselijke hulpbronnen die, 
naast de sociale voordelen, een po­
sitief financieel rendement voor de 
overheidsbegroting betekent, aan­
gezien meer werkgelegenheid meer 
belastinginkomsten betekent, in 
plaats van de uitgaven die nodig 
zijn om de inkomsten van de men­
sen die inactief zijn, te ondersteu­
nen. 
- De antidiscriminatiewetgeving 
dient te worden aangevuld met 
maatregelen die gericht zijn op 
het verbeteren van de inzetbaar­
heid van gehandicapten, zoals in 
Zweden gebeurt, en daardoor het 
concurrentievermogen van de 
beroepsbevolking van de Unie 
versterken en de kansen op werk 
voor gehandicapten verbeteren. 
- Systemen voor quota en heffin­
gen dienen volledig van koers te 
veranderen, zodat zy kunnen 
reageren op de nieuwe arbeids-
omgeving waarin de werkne­
mers worden aangezet om te 
leren en het arbeidsproces te 
veranderen terwijl zij leren, en 
aldus een onderdeel van het ka­
pitaal van de onderneming wor­
den. In een dergelijke 
aanpasbare, werkgelegenheids­
vriendelijke arbeidsomgeving, 
zullen gehandicapten eerder 
blijven werken en hun persoon­
lijke vaardigheden vergroten. De vooruitzichten op werk voor 
gehandicapten kan men echter 
niet los zien van de algemene 
omstandigheden op de arbeids­
markt. Gehandicapten verliezen 
meestal als eersten hun baan en 
behoren tot de iaatsten die aan­
gesteld worden; het opleggen 
van quota heeft geen effect meer 
als de werkgelegenheidsbasis 
waarop zij worden toegepast, 
smaller wordt. 
Milieu en 
werkgelegenheid 
Het milieu is een gebied geworden 
dat voor de werkgelegenheid van 
zeer groot belang is. Met het milieu 
samenhangende banen omvatten 
een ruime schakering aan activitei­
ten, waarvan de kernactiviteiten, 
zoals afvalwaterbehandeling, be­
strijding van de luchtverontreini­
ging, bodemverbetering en 
lawaaibestrijding, voor de meeste 
werkgelegenheid zorgen en min­
stens 1,5 miljoen banen of 1% van 
de totale werkgelegenheid in de Eu­
ropese Unie voor hun rekening ne­
men. 
Andere banen houden verband met 
de levering van milieugoederen en 
-diensten die niet uitsluitend voor 
milieudoeleinden bestemd zijn en 
dus minder gemakkelijk kunnen 
worden geïdentificeerd. Dit zijn: re­
cyclage, gebruik van duurzame 
energie, natuur- en landschapsbe­
scherming en renovering van stads-
wijken. Volgens voorlopige 
ramingen nemen deze activiteiten 
in de Unie mogelijk nog eens 1,5 
miljoen banen voor hun rekening en 
verhogen aldus de werkgelegenheid 
in de milieusector, in de ruimste zin 
van het woord, tot ca. 2% van de 
totale werkgelegenheid van de 
Unie. De milieusector is een sector 
met positieve vooruitzichten voor 
de werkgelegenheid. 
Natuurlijk kan het milieubeleid, 
naar mate maatregelen ter bestrij­
ding van vervuiling en ter vermin-
21 
Een werkgelegenheidsagenda voor het jaar 2000: agendapunten en beleidsmaatregelen 
dering van de ecologische schade 
worden ingevoerd, ook een ongun­
stige uitwerking hebben op de 
werkgelegenheid in andere secto­
ren. Ondanks de problemen die dit 
voor bepaalde sectoren of regio's 
kan meebrengen, zijn er geen over­
tuigende aanwijzingen dat het mi­
lieubeleid een ongunstige invloed 
zou hebben op de werkgelegenheid 
of het concurrentievermogen in to­
taal; op langere termijn worden bei­
de waarschijnlijk juist versterkt. 
Uit recent onderzoek kan men aflei­
den dat het nastreven van milieu­
doeleinden over het algemeen een 
positief, zij het beperkt effect heeft 
op de werkgelegenheid. 
Het probleem van het overheersen­
de verbruiks- en investeringspa­
troon is voor de duurzaamheid van 
de groei op lange termijn veel be­
langrijker dan de "groene indus­
trie". De komende jaren zullen 
waarschijnlijk aanzienlijke investe­
ringen nodig zijn voor het vernieu­
wen van de huidige 
kapitaalgoederen, door het invoe­
ren van milieuvriendelijker techno­
logieën en productiemethoden, 
vooral in de verwerkende industrie, 
de landbouw, de energieverzorging 
en het transport. 
De weg vooruit 
In Werkgelegenheid in Europa 
1997 wordt èen aantal van de voor­
naamste factoren in het licht ge­
steld die naar alle 
waarschijnlijkheid de Europese ar­
beidsmarkt de komende twee de­
cennia op lange termijn een 
significant ander uiterlijk zullen ge­
ven dan in de laatste 25 jaar van de 
20e eeuw. 
De Europese werkgelegenheids­
strategie, die. — zoals in het Ver­
drag van Amsterdam is uiteengezet 
— uitgaat van de werkgelegenheid 
als een aangelegenheid van ge­
meenschappelijke zorg, zal een be-
langrijke rol spelen bij het 
waarborgen van het hoge percent­age netto nieuwe arbeidsplaatsen 
dat van essentieel belang is voor het 
welslagen van de Economische en 
Monetaire Unie. In deze strategie, 
waartoe in Essen het initiatief is 
genomen, worden macro-economi­
sche stabiliteit en structurele her­
vormingen gecombineerd om het 
functioneren van de arbeidsmarkt 
te moderniseren. 
De komende tien jaar moet zij zelfs 
nog meer de nadruk leggen op de 
ontwikkeling van een kennisinfra­
structuur die zorgt voor duurzame 
groei in een concurrerende wereld­
economie en meer nadruk legt op de 
menselijke hulpbronnen, zodat ie­
dereen in de beroepsbevolking zijn 
vaardigheden en inzetbaarheid kan 
behouden en vergroten. De flexibili­
teit moet gebaseerd zijn op het ver­
trouwen van de werknemers in hun 
aanpassingsvermogen en inzet­
baarheid en op een doeltreffend 
partnerschap tussen het personeel 
en de werkgever. 
Op het niveau van de Unie is een 
aantal politieke beslissingen geno­
men, zijn nieuwe verplichtingen 
aangegaan en zijn nieuwe institu­
tionele regelingen getroffen om de 
aandacht te vestigen op de actie van 
de Unie en de lidstaten ten aanzien 
van de werkgelegenheidsbeleid: 
- dankzij de opname van de Titel 
betreffende werkgelegenheid in 
het herziene Verdrag, beschikt 
de Unie thans over de hulpmid­
delen die nodig zijn voor het ont­
wikkelen van een 
gecoördineerde werkgelegen­
heidsstrategie, die aan de eisen 
van de 21e eeuw is aangepast en 
tegelijkertijd rekening houdt 
met de uiteenlopende situaties 
in de lidstaten; 
- door de oprichting van het Comi­
té voor de werkgelegenheid is 
een forum ontstaan voor het be­
vorderen van de coördinatie tus­
sen de lidstaten op het gebied 
van het werkgelegenheids- en 
arbeidsmarktbeleid. Het Comité zal toezicht houden op het werk­
gelegenheidsbeleid in de lidsta­
ten en de Gemeenschap, en de 
Raad en de Commissie over deze 
kwesties van advies dienen. 
- de Commissie zal richtsnoeren 
voor het werkgelegenheidsbe­
leid opstellen, die na uitvoerig 
voorafgaand overleg zullen wor­
den besproken en goedgekeurd 
door de Europese Raad. Zij zul­
len in overeenstemming zijn met 
de globale richtsnoeren voor het 
economisch beleid. 
- het werkgelegenheidsbeleid van 
de lidstaten zal aan de hand van 
deze richtsnoeren worden gecon­
troleerd en bewaakt. 
- bij alle communautaire beleids­
maatregelen en acties zal met de 
werkgelegenheid rekening wor­
den gehouden, terwijl alle rele­
vante bestaande 
communautaire beleidsmaatre­
gelen zullen worden onderzocht, 
om er zeker van te zijn dat zij op 
het scheppen van werkgelegen­
heid gericht zijn. 
Het werkgelegenheidsbeleid moet 
reageren op globale uitdagingen. 
Uiteindelijk is alles afhankelijk van 
ons vermogen om behoorlijke, aan­
vaardbaar betaalde banen te ver­
schaffen voor al diegenen onder 
onze burgers die willen werken. Eu­
ropa moet deze uitdaging aanne­
men. 
Tl 

ISSN 0254-1513 
C0M(97) 479 def. 
DOCUMENTEN 
NL 04 17 05 
Catalogusnummer : CB-CO-97-509-NL-C 
ISBN 92-78-25597-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
1,-2985 Luxemburg