Om onverdraagzaamheid op het internet en daarbuiten tegen te gaan, ondersteunt de EU, naast opleiding, sleutelacties op het gebied van mediageletterdheid, kritisch denken en het brengen van een evenwichtig betoog aan de basis (zie punt 4).

2.2. De eerbiediging van de grondrechten waarborgen

De instellingen, organen, bureaus en agentschappen van de EU moeten zich in alles wat zij doen, houden aan het Handvest. Elk geval van niet-naleving kan voor het Hof van Justitie van de Europese Unie worden gebracht. De Commissie doet er alles aan om de grondrechten in al haar wetgevings- en beleidsvoorstellen in te bedden en in acht te nemen (dit wordt ook wel "mainstreaming" genoemd).

De nieuwe richtlijn over terrorismebestrijding, waarover het Europees Parlement en de Raad in december 2016 een akkoord hebben bereikt , is een goed voorbeeld van deze inbedding. De richtlijn bevat een uitdrukkelijke grondrechtenclausule – de eerste in haar soort – en zowel bij het opstellen als bij het onderhandelen is rekening gehouden met aspecten die verband houden met de grondrechten, zoals de noodzaak en de evenredigheid van interferentie met het recht van vrij verkeer, het recht op gegevensbescherming en de vrijheid van meningsuiting (artikelen 45, 8 en 11 van het Handvest). Eveneens in aanmerking genomen zijn de beginselen van legaliteit en evenredigheid inzake delicten en straffen (artikel 49 van het Handvest) en de rechten van het slachtoffer, waaronder het recht op een doeltreffende voorziening in rechte (artikel 47 van het Handvest). Bij de beoordeling achteraf zal ook worden nagegaan of de richtlijn gevolgen heeft voor de grondrechten en fundamentele vrijheden.

In 2016 heeft de Commissie een voorstel vastgesteld tot bijwerking van de verordening inzake controle van de uitvoer van gevoelige producten (voor tweeërlei gebruik) . De verordening biedt een robuust kader voor het controleren van de uitvoer van cybertoezichttechnologie die kan worden misbruikt voor ernstige schendingen van de mensenrechten of het internationaal humanitair recht. Op basis van een voorstel van de Commissie is in november bovendien een wijziging van de verordening voor de bestrijding van foltering vastgesteld ter versterking van de EU-voorschriften inzake het verbod op de uit- en invoer van goederen die in andere landen kunnen worden gebruikt voor de doodstraf of voor foltering.

Het inbedden van de grondrechten in beleid gebeurt ook op andere gebieden, zoals EU-financiering. In 2016 heeft de Commissie richtsnoeren aangenomen voor de eerbiediging van het Handvest bij de tenuitvoerlegging van de Europese structuur- en investeringsfondsen .

Wat migratie betreft, heeft de Commissie, in het kader van het gezamenlijk onderzoek van de Europese ombudsman inzake een beoordeling van het effect van de verklaring EU-Turkije van 18 maart 2016 op de mensenrechten, meegedeeld dat zij de toepassing van de verklaring, ook in verband met de eerbiediging van de mensenrechten, van nabij zal blijven volgen, zowel in de EU als in Turkije .

De toetreding van de EU tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens blijft een prioriteit voor de Commissie, niet het minst vanwege haar juridische verplichting op grond van het Verdrag. De toetreding zal de fundamentele waarden van de EU versterken, de doeltreffendheid van het EU-recht vergroten en de bescherming van de grondrechten in de EU coherenter maken. Het Hof van Justitie heeft in zijn advies van december 2014 (waarin het ontwerp van toetredingsovereenkomst van 2013 onverenigbaar met de Verdragen wordt bevonden) echter een aantal belangrijke en complexe kwesties te berde gebracht die een heronderhandeling van een reeks punten van het ontwerp noodzakelijk maken. In de betrokken werkgroep van de Raad bekijkt de Commissie momenteel in haar hoedanigheid van EU-onderhandelaar hoe rekening kan worden gehouden met de kwesties die het Hof aan de orde heeft gesteld.

2.3. Het Handvest bekender maken

Om ten volle gebruik te kunnen maken van hun grondrechten, moeten de burgers weten welke die rechten zijn. Zij moeten ook weten tot wie zij zich kunnen wenden wanneer deze rechten worden geschonden. Om de burger wegwijs te maken, heeft de Commissie in oktober 2016 een online-instrument gelanceerd: de "Fundamental Rights Wizard" .

Het Nederlandse voorzitterschap heeft in februari 2016 een conferentie over de omzetting van het Handvest in nationaal beleid georganiseerd waar een aantal beste praktijken en instrumenten naar voren werd geschoven om de nationale instanties te helpen beoordelen wanneer en hoe zij het Handvest moeten toepassen bij de ontwikkeling van nationaal beleid en wetgeving.

Voorts wendt de Commissie EU-financiering aan ter ondersteuning van projecten en netwerken om nationale jurisprudentie waarin naar het Handvest wordt verwezen, te analyseren en rechtsbeoefenaars op te leiden in de toepassing ervan.

Naar aanleiding van het verslag over het Handvest dat de Commissie in 2015 heeft opgesteld, heeft de Raad in juni conclusies aangenomen over de toepassing van het Handvest en heeft het Europees Parlement in december een resolutie goedgekeurd over de stand van zaken met betrekking tot de grondrechten in de Europese Unie . De besprekingen in de Raad en het Europees Parlement hebben bijgedragen tot de bewustmaking over de ontwikkelingen en uitdagingen op het gebied van de grondrechten in de EU.

2.4 Toezicht op de EU-instellingen door het Hof van Justitie

In de gevoegde zaken Ledra Advertising en Mallis and Malli heeft het Hof in hogere voorziening een beroep tot nietigverklaring en schadevergoeding afgewezen dat burgers en bedrijven hadden ingesteld vanwege de waardevermindering van hun deposito's bij twee banken in Cyprus. Hiertoe waren afspraken gemaakt in het kader van het memorandum van overeenstemming van 2013 tussen de Cypriotische autoriteiten en het Europees stabiliteitsmechanisme. Het Hof beklemtoont in dit arrest dat het Handvest van toepassing is op de EU-instellingen, ook wanneer zij buiten het rechtskader van de EU optreden. De Commissie, aldus het Hof, moet erop toezien dat een memorandum in overeenstemming is met de door het Handvest gewaarborgde grondrechten. De beperking van het eigendomsrecht (artikel 17 van het Handvest) was gerechtvaardigd gelet op de doelstelling de stabiliteit van het bankwezen in de eurozone te verzekeren, alsook op het directe gevaar voor financieel verlies dat de depositohouders van de twee betrokken banken hadden gelopen indien deze banken failliet waren gegaan. Derhalve kan volgens het Hof niet worden aangenomen dat de Commissie heeft bijgedragen aan een schending van het Handvest.

3. Toepassing van het Handvest in en door de lidstaten