1.Inleiding

Het opbouwen van een kapitaalmarktenunie was een kernprioriteit bij het aantreden van de Commissie Juncker. Bijna vijf jaar later wordt de noodzaak van meer geïntegreerde en diepere kapitaalmarkten algemeen erkend. In december 2018 hebben de EU-leiders opgeroepen tot ambitieuze vooruitgang op het gebied van de kapitaalmarktenunie tegen het voorjaar van 2019, zoals geschetst in het verslag van de Eurogroep aan de leiders. Ook de Europese Centrale Bank heeft er herhaaldelijk op gewezen dat vooruitgang nodig is op het gebied van de kapitaalmarktenunie.

Tijdens de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad van 21-22 maart zullen de EU-leiders de verdere ontwikkeling van de eengemaakte markt bespreken, waaronder de kapitaalmarktenunie, het industriebeleid en het Europese digitale beleid ter voorbereiding van de volgende strategische agenda met de prioriteiten en accenten voor het EU‑beleid op langere termijn.

De kapitaalmarktenunie is noodzakelijk om de bankenunie aan te vullen en de economische en monetaire unie en de internationale rol van de euro te versterken . Diepere integratie van de kapitaalmarkten, in combinatie met meer geïntegreerde banksystemen, kan ertoe bijdragen om grensoverschrijdende kapitaalstromen in stand te houden en beleggingen in lidstaten die te lijden hebben onder grote asymmetrische macro-economische schokken te ondersteunen. Deze mechanismen voor particuliere risicodeling spelen een bijzonder belangrijke rol bij het opvangen van landspecifieke schokken in de economische en monetaire unie en dragen bij tot risicoverlaging in de financiële sector. Nieuwe regels zullen EU-beleggingsondernemingen bijvoorbeeld beter in staat stellen om ondernemingen te helpen om de kapitaalmarkten aan te boren, activa te beheren en marktliquiditeit te verstrekken, waardoor het delen van risico’s en beleggingen in de hele EU wordt vergemakkelijkt.

De kapitaalmarktenunie is ook een belangrijk project van de eengemaakte markt. Zij zal de toegang van bedrijven en burgers tot de kapitaalmarkten - met name in kleinere landen - verbeteren door koppelingen te leggen tussen hun lokale kapitaalmarktecosystemen en diepere kapitaalpools in de EU. Door de financieringsbronnen voor de bedrijven in de EU te diversifiëren, kan de kapitaalmarktenunie investeringen in innovatie en technologische ontwikkelingen ondersteunen en zo het mondiale concurrentievermogen van de EU bevorderen.

Dankzij nieuwe regels voor prospectussen en voor mkb-groeimarkten zullen ondernemingen bijvoorbeeld meer financiering kunnen aantrekken uit de hele EU, onder meer door een beursnotering aan te vragen in een andere lidstaat. Een nieuwe benadering van preventieve herstructurering zal levensvatbare bedrijven helpen om in een vroeg stadium te herstructureren en insolventie te voorkomen, en zal eerlijke ondernemers een tweede kans geven om een nieuw bedrijf te starten in plaats van gestraft te worden voor het mislukken van hun eerste zakelijke poging. Voor burgers zullen het nieuwe pan-Europese persoonlijke pensioenproduct en de maatregelen om de markt voor beleggingsfondsen in de EU te verbeteren, nieuwe spaar- en beleggingsmogelijkheden bieden. Voor lokale markten zullen nieuwe regels voor covered bonds de banken een stabiele en kosteneffectieve financieringsbron bieden.

Een goed ontwikkelde kapitaalmarktenunie in de EU is ook belangrijk vanuit het perspectief van de mondiale kapitaalmarkten en maakt de EU aantrekkelijker als bestemming voor buitenlandse beleggingen. Zij vormt een aanvulling op de EU-agenda voor vrije en eerlijke handel. De gelijkwaardigheidsregeling van de EU biedt exploitanten uit derde landen toegang tot EU-markten op bepaalde gebieden, mits in het betrokken derde land gelijkwaardige normen op het gebied van regelgeving en toezicht gelden. Tegelijkertijd zal de kapitaalmarktenunie, nadat het Verenigd Koninkrijk de EU heeft verlaten, haar kritieke taken voor het aanbieden van en het toezicht houden op kapitaalmarktendiensten verder moeten ontwikkelen door liquiditeit te ondersteunen en regionale versnippering te voorkomen. Zo zullen nieuwe regels voor centrale tegenpartijen zorgen voor een consistenter en robuuster toezicht op centrale tegenpartijen in de EU en derde landen. Europese consumenten, beleggers en bedrijven zullen eveneens hun voordeel doen met sterkere en meer geïntegreerde financiële markten, dankzij de hervorming van de toezichtarchitectuur van de EU. Een state-of-the-art witwasbestrijdingskader zal de integriteit van de financiële markten van de EU beschermen. In de toekomst zullen verdere stappen nodig zijn om ervoor te zorgen dat de marktinfrastructuur gelijke tred houdt met de groeiende transactievolumes, de informatie toegankelijk en vergelijkbaar is, de rechten van beleggers beschermd en voldoende geharmoniseerd zijn en dat er geen regelgevingsarbitrage of een race to the bottom op het gebied van toezichtsnormen plaatsvindt.

De kapitaalmarkten moeten een transformatie ondergaan om te zorgen voor een ordelijke transitie in lijn met de doelstellingen van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN en de Klimaatovereenkomst van Parijs. Europa neemt het voortouw bij de internationale inspanningen om deze toezeggingen waar te maken. De EU zal de economie snel koolstofarm maken met het oog op klimaatneutraliteit in 2050 en het wordt steeds dringender om bestand te zijn tegen strengere klimaatgerelateerde gebeurtenissen . De maatregelen van het actieplan voor duurzame financiering zullen ertoe bijdragen dat de particuliere en publieke kapitaalstromen worden geheroriënteerd in de richting van duurzamere beleggingen, onder meer via nieuwe regels die beleggers in staat zullen stellen beter geïnformeerde beslissingen te nemen over de duurzaamheid van hun beleggingen. De Commissie zal in 2019 verslag uitbrengen over de uitvoering van het actieplan.

In de digitale wereld van vandaag moeten wij, om onze economieën voor te bereiden op de toekomst, de voordelen van financiële technologie benutten en tegelijkertijd de bescherming van de consument waarborgen, zoals vastgesteld in het FinTech-actieplan . De financiële sector is al aan het veranderen als gevolg van nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, big data of blockchainnetwerken. Met Fintech kunnen op efficiëntere en kosteneffectievere wijze onderlinge koppelingen worden gemaakt tussen pan-Europese markten en lokale ecosystemen. Fintech kan ook innovatie binnen de EU en de internationale concurrentiepositie van de EU-kapitaalmarkten stimuleren.

Over het geheel genomen hebben de Europese kapitaalmarkten zich de afgelopen vijf jaar verder ontwikkeld. De totale marktkapitalisatie van beursgenoteerde ondernemingen in de EU ligt nu boven het niveau van vóór de crisis en nog steeds vindt ongeveer 30 % van de beursintroducties in de wereld in de EU plaats. De waarde van beursgenoteerde aandelen die zijn uitgegeven door niet-financiële ondernemingen is gestegen van ongeveer 36 % van het bruto binnenlands product van de EU in 2014 tot 41 % in 2018. Het percentage schuldtitels steeg van 8 % tot 10 %. Ook de grensoverschrijdende distributie van beleggingsfondsen met EU-label is gestaag toegenomen. Deze trends zijn positieve signalen voor de verdere ontwikkeling van de Europese kapitaalmarkten.

Bron: European Capital Markets Institute, Europese Centrale Bank, Federal Reserve en eigen berekeningen

Opmerkingen: Hoewel de markten van de EU en de VS niet volledig vergelijkbaar zijn, blijkt uit het cijfer dat de kapitaalmarkten in de EU-28 ongeveer 160% van het bbp van de Unie vertegenwoordigen, terwijl zij 300 % van het bbp vertegenwoordigen in de Verenigde Staten; beurskapitalisatie en obligaties uitgegeven door financiële en niet-financiële vennootschappen; het gemiddelde van de vijf grootste markten in de Europese Unie is het bbp-gewogen gemiddelde voor Nederland, Zweden, Ierland, Denemarken en Luxemburg met wegingen van respectievelijk 41 %, 25 %, 17 %, 15 % en 2 %.

Tot dusver heeft de Commissie haar beloftes waargemaakt. Zij heeft de basisbouwstenen van de kapitaalmarktenunie voorgesteld rond drie elkaar versterkende dimensies: de eengemaakte markt van de EU, heldere en evenredige regels en een doeltreffend toezicht. De actieve betrokkenheid van zowel de lidstaten als de nationale en Europese belanghebbenden blijft echter van cruciaal belang voor een succesvolle kapitaalmarktenunie. Nationale hervormingen en maatregelen zijn van essentieel belang om de kapitaalmarkten te versterken, en ondernemingen, financiëlemarktdeelnemers en beleggers moeten ten volle gebruik maken van deze nieuwe mogelijkheden. Zo hebben bijvoorbeeld de nationale belastingstelsels en de efficiëntie en de duur van insolventieprocedures een duidelijk effect op grensoverschrijdende beleggingen en kapitaalstromen. In het kader van het Europees Semester worden dergelijke kwesties geëvalueerd in de landverslagen, en verschillende lidstaten hebben van de Raad advies of formele landspecifieke aanbevelingen gekregen over zaken als fiscale bevoordeling van vreemd vermogen en insolventie.

2.Op grond van dit mandaat geboekte vooruitgang

De Commissie heeft alle wetgevingsvoorstellen in het actieplan voor de kapitaalmarktenunie en de tussentijdse evaluatie ingediend om de belangrijkste bouwstenen van de kapitaalmarktenunie te creëren . Naast de onderstaande voorstellen heeft de Commissie andere aanvullende voorstellen voor de kapitaalmarktenunie goedgekeurd. Daartoe behoren de voorstellen voor een gemeenschappelijke heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCTB) en de gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB), die via een tweestapsprocedure worden uitgevoerd, en het voorstel betreffende een kader voor het herstel en de afwikkeling van centrale tegenpartijen. Daarnaast hebben de medewetgevers in februari 2019 een akkoord bereikt over een gerichte herziening van de verordening Europese marktinfrastructuur (EMIR) om te zorgen voor eenvoudigere en meer evenredige regels voor otc-derivaten.

In november 2018 heeft de Commissie de medewetgevers verzocht vóór de verkiezingen voor het Europees Parlement in mei 2019 de belangrijkste bouwstenen van de kapitaalmarktenunie te voltooien. De Commissie is verheugd over de politieke inzet van het Europees Parlement en de Raad, die tot een politiek akkoord over 10 voorstellen heeft geleid.