VERSLAG VAN DE COMMISSIE - JAARVERSLAG 1999 MEDA-PROGRAMMA

INHOUDSOPGAVE

VERKLARING VAN COMMISSIELID CHRIS PATTEN

SAMENVATTING

I. MEDA 1995-1999: EEN OVERZICHT

I.1. OVERZICHT VAN DE UITVOERING 6

I.2. HERZIENING VAN DE MEDA-VERORDENING (MEDA II) 12

I.3. DE ASSOCIATIEOVEREENKOMSTEN: EEN BALANS 13

I.4. MEDA 1995-1999: ENKELE CONCLUSIES 15

II. HET MEDA-PROGRAMMA IN 1999

II.1. POLITIEKE EN ECONOMISCHE CONTEXT IN 1999 19

II.2. SAMENWERKING MET DE MEDITERRANE PARTNERS 23

II.2.1. BILATERALE SAMENWERKING 23

II.2.2. REGIONALE SAMENWERKING

II.3. VOORLICHTINGSACTIVITEITEN BETREFFENDE HET EUROPEES-MEDITERRANE PARTNERSCHAP 58

III. ACTIVITEITEN VAN DE EUROPESE INVESTERINGSBANK IN HET MIDDELLANDSE-ZEEGEBIED

IV. EVALUATIES VAN HET MEDA-PROGRAMMA

V. VIERDE BIJEENKOMST VAN DESKUNDIGEN OVER DE ECONOMISCHE OMSCHAKELING IN DE EUROPEES-MEDITERRANE RUIMTE

VERKLARING VAN COMMISSIELID CHRIS PATTEN

De in november 1995 in Barcelona gehouden Conferentie van de ministers van Buitenlandse Zaken van de Euro-mediterrane landen vormde het startpunt van het Euro-mediterrane partnerschap dat de belangrijkste poging in de moderne geschiedenis is tot het aanknopen van solide banden tussen de kustgebieden van de Middellandse Zee. Daartoe voorziet het partnerschap in activiteiten op politieke, economische en sociale sleutelgebieden.

Het gaat hier om een moeilijke, maar broodnodige onderneming : het partnerschap is essentieel voor het verzekeren van stabiliteit en welvaart in de directe omgeving van de Europese Unie. Het is eveneens van groot belang voor de mediterrane partners die niet alleen naar markttoegang, investeringen en overdrachten van know how uitkijken, maar ook naar een beter begrip van politieke, sociale, culturele en menselijke zaken.

Het MEDA-Programma is de voornaamste component van de economische en financiële samenwerking van het Euro-mediterrane partnerschap. Via MEDA moet een van de hoofddoelstellingen van het partnerschap worden vergemakkelijkt : de geleidelijke totstandbrenging voor 2010 van een vrijhandelszone tussen de Europese Unie en haar mediterrane partnerlanden.

De kansen die een vrijhandelszone zowel aan de Unie als aan onze mediterrane partners biedt zijn talrijk. Teneinde daarmee hun voordeel te kunnen doen, zullen onze partners beleidshervormingen, structurele aanpassingen en moderniseringen moeten doorvoeren. Op hun beurt zullen deze hervormingen helpen nationale spaargelden ter beschikking te stellen en buitenlandse investeringen aan te trekken. Dit zal de economische groei versterken, de werkloosheid terugdringen en het welzijn van de burgers verbeteren.

In het kader van het Euro-mediterrane partnerschap wordt het moderniseringsproces ondersteund door samenwerking. Met het MEDA-Programma is bijna 1 miljard euro per jaar aan subsidies en een soortgelijk bedrag aan leningen van de Europese Investeringsbank gemoeid. Het beoogt de economische en sociale gevolgen van vrijhandel te verzachten via het verstrekken van aanzienlijke financiële en economische steun : bevordering van economische hervormingen en ontwikkeling van de particuliere sector, steun voor beroepsopleiding, gezondheidszorg, onderwijs en basisinfrastructuur, zoals water en afvalverwerking, enz.

In dit verslag wordt een samenvatting gegeven van hoe de financiële steun van de EU in het kader van bilaterale en regionale projecten en programma's naar onze mediterrane partners werd gekanaliseerd. De bekendmaking van het verslag valt dit jaar samen met de beraadslagingen tussen de Commissie en de lidstaten over een herziene financiële regeling, MEDA II, aangaande de toekomstige EU-steun aan de regio. MEDA II beoogt de procedures te stroomlijnen met het oog op verhoogde efficiëntie bij de hulpverlening. De tot dusver met ons mediterrane beleid opgedane ervaring moet worden benut om de nodige beleidsaanpassingen door te voeren en MEDA's invloed op de economische en sociale hervormingen van onze partners te verhogen.

Chris Patten

SAMENVATTING

*Europa is veruit de grootste donor van niet-militaire hulp aan de Middellandse-Zeeregio en geeft veel steun voor economische hervormingen in de partnerlanden. In de periode 1995-1999 heeft de Europese Unie aan de Middellandse-Zeeregio ruim 4,6 miljard euro aan giften verstrekt (3,4 miljoen euro in het kader van het Meda-programma en 1,2 miljard euro via andere begrotingslijnen), terwijl bovendien de Europese Investeringsbank voor meer dan 4,6 biljoen euro leningen heeft verstrekt.

*Alle mediterrane partnerlanden zijn begonnen met programma's van economische hervormingen, in uiteenlopend tempo. Het voornaamste economische oogmerk van het Middelandse-Zeebeleid van de EU, namelijk de vestiging van een Euro-mediterrane vrijhandelszone tegen 2010, speelt in het hervormingsproces een belangrijke rol.

*De vastleggingskredieten voor het Meda-programma zijn in 1995-99 geheel opgebruikt. De verhouding tussen betalingen en vastleggingen bedroeg tijdens die periode gemiddeld 26%. De redenen hiervoor: (a) de uitvoeringsduur van het soort projecten dat door het Meda-programma wordt gefinancierd is gemiddeld 4 jaar, (b) bij verscheidene mediterrane partners trad oponthoud op bij de tekening van de kaderovereenkomsten die het juridische kader vormen voor de uitvoering en (c) bij de financiële samenwerking met Turkije, Algerije, Libanon en Syrië traden politieke en andere problemen op. Ook heeft het gebrek aan doortastendheid van de Mediterrane partners bij het uitvoeren van structurele hervormingen een aanzienlijke bijdrage geleverd aan de vertragingen in de tenuitvoerlegging van het programma.

*Van de Meda-middelen ging ongeveer 86% naar bilaterale en 12% naar regionale samenwerking. Bilaterale samenwerking omvat projecten voor economische overgang, structurele aanpassing, sociaal-economisch evenwicht, milieubehoud en plattelandsontwikkeling. Regionale samenwerkingsmaatregelen zijn bedoeld voor alle Middellandse-Zeelanden en ondersteunen alle hoofdstukken van het proces van Barcelona (politiek partnerschap en veiligheidspartnerschap, economisch en financieel partnerschap, en partnerschap in sociale, culturele en menselijke zaken).

*Ook al is het nog te vroeg om de werking van de door MEDA gefinancierde acties in cijfers uit te drukken, met hun dynamische effecten dragen zij beslist bij aan het scheppen van een gunstige economische omgeving voor bedrijven en investeringen, en aan de overdracht van essentiële economische beslissingen van de overheid naar de markt. Tevens verzachten zij de sociale kosten van economische aanpassing door versterking van de gezondheidszorg, onderwijs en milieubescherming.

*De noodzaak om de steun in het kader van het MEDA-programma op hervormingen te richten is dwingend. Vandaar dat de strategische programmering moet worden verbeterd om te verzekeren dat de Meda-acties aansluiten bij de nationale hervormingsstrategieën, bevorderlijk zijn voor het algemene doel - de vestiging van een Europees-mediterrane vrijhandelszone, en voor versterking van de nu nog zeer zwakke economische banden binnen de regio.

*De lopende herziening van de MEDA-verordening beoogt op aanzienlijke tijdwinst in het besluitvormingsproces en versterking van de strategische planning van de hulp. De stroomlijning van de verordening en de reorganisatie van de Commissiediensten voor externe steunverlening aan het Middellandse-Zeegebied zou ook moeten bijdragen aan meer efficiënte en vlotte uitvoering, en kwalitatieve verbetering van de steun.

*Zoals werd benadrukt tijdens de op 2 en 3 oktober in Brussel gehouden vierde vergadering van Deskundigen op het gebied van economische omschakeling in het Euro-mediterrane gebied (documenten in bijlage), zullen de Meda-middelen in toenemende mate worden toegekend aan partners die blijk hebben gegeven van een goede absorptiecapaciteit en van goede vorderingen bij de tenuitvoerlegging van hun Associatie-Overeenkomst. De inzet van de partners bij de tenuitvoerlegging van hun respectieve nationale hervormingsstrategieën is doorslaggevend voor de beoordeling van hun absorptiecapaciteit.

I. MEDA 1995-1999: EEN OVERZICHT

I.1. OVERZICHT VAN DE UITVOERING

Meda is het voornaamste instrument van de financiële samenwerking in het kader van het Europees-mediterrane partnerschap. In 1995-1999 besteedde het 3.437 miljoen euro van de toewijzing van 4.685 miljoen euro die door de Europese Raad van Cannes voor de periode 1995-1999 aan de 12 mediterrane partners was toegewezen [1].

[1] De resterende 1.248 miljoen euro betreft hoofdzakelijk de begrotingslijnen van de oudere financiële protocollen (B7-4050 & 4051), het Vredesproces (B7-4200) en de United Nations Relief and Work Agency UNRWA (B7-4210).

In 1995 en 1996 heeft Meda geleidelijk de bestaande financieringsinstrumenten (voornamelijk de financiële protocollen) vervangen, zodat het in 1999 goed was voor circa 90% van alle financiële vastleggingen uit de EU-begroting voor het Middellandse-Zeegebied. Het MEDA-programma bestaat hoofdzakelijk uit giften (90,4% van de totale begrotingsvastleggingen in 1995-99) die door de Europese Commissie worden beheerd, maar omvat ook risicodragend kapitaal en rentesubsidies voor leningen (9,6%) onder beheer van de Europese Investeringsbank (EIB).

Ongeveer 86% van de Meda-middelen wordt in bilateraal verband aan de partners verstrekt (dit geldt voor Algerije, Egypte, Jordanië, Libanon, Marokko, Syrië, Tunesië, Turkije en de Palestijnse Autoriteit). Drie landen - Israël, Malta en Cyprus - komen vanwege hun hoge peil van economische ontwikkeling niet voor bilaterale samenwerking in aanmerking. Ongeveer 12% van de middelen wordt besteed voor regionale activiteiten waarvan alle twaalf partners mogen profiteren. De Meda-middelen worden geprogrammeerd door middel van driejarige nationale indicatieve programma's. Voor multilaterale activiteiten geldt een regionaal indicatief programma.

Vastleggingen

De jaarlijkse vastleggingskredieten worden door de Europese Commissie beheerd op basis van de Meda-verordening en in het kader van een programmering die samen met de overheden van de begunstigde partners wordt uitgestippeld. De vastleggingskredieten zijn in 1995-1999 voor 99,9% besteed.

Meda-vastleggingskredieten 1995-1999

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Betalingen

Zoals altijd bij internationale financiële samenwerking is het betalingstempo bij het Meda-programma rechtstreeks afhankelijk van het soort maatregel waarvoor de vastlegging is verricht. Bij sommige Meda-acties zoals steun voor structurele aanpassing horen betalingen binnen een kort tijdsbestek, in de regel twee jaren, mits aan de door de Commissie en de ontvangende regering overeengekomen voorwaarden is voldaan.

Economische overgang en maatregelen voor ontwikkeling van de particuliere sector bestaan meestal uit technische bijstand tijdens een periode van 3 à 4 jaar, en dat beïnvloedt uiteraard het bestedingstempo. Klassieke ontwikkelingsacties (plattelandsontwikkeling, basisgezondheidszorg, onderwijs, drinkwater, riolering enz.) bestaan uit werkzaamheden, dienstverlening en de levering van uitrusting na aanbestedingsprocedures. De uitvoeringsduur is langer, meestal 4 tot 6 jaar.

Regionale projecten die in het kader van het Euro-mediterrane partnerschap worden gefinancierd doen vaak een beroep op geheel nieuwe vormen van samenwerking, waarvoor complexe financiële en juridische regelingen moeten worden uitgewerkt. Hier worden de betalingen gespreid over gemiddeld 3 tot 5 jaren.

Bij de huidige mix van maatregelen schat men de periode van uitvoering (dus uitbetaling) van een jaarlijkse tranche van het MEDA-programma op gemiddeld ongeveer 4 jaar. Voor de periode 1995-1999 hebben de gecumuleerde betalingen 890 miljoen euro bereikt, of 26% van de tijdens die periode verrichte vastleggingen.

Betalingen in verhouding tot vastleggingen (1995-1999)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het Meda-programma is nog maar jong en zijn uitvoering werd aanvankelijk vertraagd door langdurige onderhandelingen met de ontvangende landen over de kaderovereenkomsten [2] en zeer complexe uitvoeringsprocedures. De reeds vastgelegde projecten arriveren echter thans voor het merendeel in de uitvoeringsfase, en dus kan men binnen betrekkelijk korte tijd een aanzienlijke verhoging van het betalingstempo verwachten.

[2] Deze overeenkomsten bepalen het juridische en administratieve kader voor de uitvoering van de EU-samenwerkingsactiviteiten.

Verdeling van de vastleggingen en betalingen naar land

De verhouding tussen vastleggingen en betalingen verschilt sterk van land tot land.

Verdeling van de Meda-vastleggingen en betalingen per land

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De zeer lage uitbetalingspercentages voor sommige landen zijn te verklaren als volgt:

-Algerije: de uitvoering is bemoeilijkt door de binnenlandse politieke situatie;

-Libanon: veel projecten zijn pas in 1999 goedgekeurd; bij de uitvoering van twee projecten traden problemen op (wederopbouw van de Libanese overheidsadministratie en normen);

-Syrië: de Syrische overheid heeft de kaderovereenkomst nog niet getekend;

-Turkije: Het Europees Parlement heeft beperkingen opgelegd vanwege de mensenrechtensituatie; bovendien is de kaderovereenkomst pas onlangs getekend (maart 1999).

Hoewel de mediterrane partners de afgelopen jaren aanzienlijke vooruitgang hebben geboekt bij de macro-economische stabilisering, hebben ze zich nogal aarzelend opgesteld bij de tenuitvoerlegging van belangrijke economische hervormingen. De meeste landen moeten nog steeds belangrijke hervormingen doorvoeren met het oog op het scheppen van gunstige voorwaarden voor de ontwikkeling van de particuliere sector, verdere handelsliberalisering en privatisering. Het langzame tempo van de economische hervormingen heeft een negatieve invloed gehad op de tenuitvoerlegging van Meda-projecten, vooral projecten op het gebied van de economische omschakeling en structurele aanpassing.

Verdeling van de bilaterale activiteiten

De bilaterale Meda-acties 1995-1999 kunnen worden verdeeld in structurele aanpassingssteun, economische samenwerking, sociale sector, milieu en plattelandsontwikkeling.

*Structurele aanpassing

De structurele aanpassingsfaciliteit (SAF) is bedoeld voor rechtstreekse, snelle steunverlening voor hervormingen bij de partners, mits die zich strikt aan de overeengekomen voorwaarden houden. De SAF-vastleggingen hebben in de periode 1995-1999 in totaal 520 miljoen euro bereikt, ofwel 15% van de Meda-vastleggingen. SAFs zijn uitgevoerd in vijf landen (Marokko, Algerije, Tunesië, Jordanië en Libanon).

*Steun bij het economische overgangsproces

Deze heeft voornamelijk ten doel bij te dragen aan de totstandkoming van een gunstige omgeving voor de ontwikkeling van de particuliere sector, met name door het opzetten van doeltreffende financieringsinstrumenten. De steun wordt verstrekt in de vorm van samenwerkingsprogramma's die door de Commissie worden beheerd, of risicodragend kapitaal dat door de EIB beschikbaar wordt gesteld en beheerd.

De programma's voor economische samenwerking betroffen een bedrag van bijna 900 miljoen euro. Operaties met risicodragend kapitaal ten bedrage van in totaal ruim 140 miljoen euro zijn uitgevoerd in zes landen: Marokko, Tunesië, Jordanië, Egypte, Turkije en de Westelijke Jordaanoever/Gazastrook.

Alles bij elkaar was met deze steunacties voor economische overgang 1.035 miljoen euro gemoeid, dat is ruim 30% van de Meda-vastleggingen.

*Steun voor het sociaal-economisch evenwicht

De acties op sociaal gebied in de ruime zin (inclusief gezondheidszorg en onderwijs) beogen het sociaal-economisch evenwicht in de partnerlanden te versterken. Deze maatregelen betreffen sociale fondsen en specifieke samenwerkingsprogramma's en sinds kort ook een sectorale aanpassingsfaciliteit voor de gezondheidszorg ter ondersteuning van de hervorming van het stelsel voor ziektekostenverzekering in Tunesië. De acties in de sociale sector bereikten samen een bedrag van één miljard euro, dat is 29% van de vastleggingen in de verslagperiode.

*Milieu

Op dit gebied zijn acties uitgevoerd in Marokko en Jordanië voor 45 miljoen euro in totaal; daarbij komt ruim 190 miljoen euro voor rentesubsidies bij leningen van de EIB; hierdoor kwam het totaalbedrag voor bilaterale acties op milieugebied op meer dan 235 miljoen euro, of 7% van de vastleggingen in de verslagperiode.

*Plattelandsontwikkeling

Voor Marokko, Tunesië en Syrië zijn plattelandsontwikkelingsprogramma's goedgekeurd ten bedrage van 155,5 miljoen euro in totaal, of 4,5% van de vastleggingen in de verslagperiode.

Verdeling van de regionale activiteiten

Over de periode 1995-1999 zijn verscheidene activiteiten goedgekeurd of uitgevoerd op de volgende gebieden:

*Politiek

Hoge ambtenaren van de ministeries van Buitenlandse Zaken zijn geregeld bijeengekomen voor het bespreken van politieke en veiligheidskwesties, op zijn minst vier maal per jaar. Zij zijn het eens geworden over een aantal maatregelen voor het opbouwen van partnerschap en hebben aanzienlijke vooruitgang geboekt met betrekking tot het Handvest voor vrede en stabiliteit. De richtsnoeren voor dit Handvest werden in april 1999 overeengekomen op de derde Europees-mediterrane conferentie in Stuttgart. De ministers van Buitenlandse Zaken kwamen overeen de tekst te voltooien vóór de vierde Europees-mediterrane conferentie, die gepland is voor 13-14 november 2000 in Marseille. De tekst zal formeel worden aangenomen zodra de politieke omstandigheden dat toelaten.

De volgende maatregelen om partnerschap op te bouwen zijn overeengekomen:

-opzetten van een netwerk van instituten voor buitenlands beleid (Europees-mediterrane studiecommissie EuroMeSCo);

-samenwerking tussen burgerbeschermingsdiensten op het gebied van natuurlijke en door de mens veroorzaakte rampen;

-opstelling van een register van bilaterale overeenkomsten;

-uitwisseling van informatie over internationale verdragen inzake mensenrechten, ontwapening, humanitaire rechten;

-training seminars voor diplomaten.

Meda financiert het burgerbeschermingsproject, EuroMeSCo en de training seminars voor diplomaten ( 3 miljoen euro).

*Economisch en financieel

Er zijn regionale fora opgezet in de door de ministers overeengekomen prioriteitssectoren voor regionale samenwerking: industriële samenwerking, milieubehoud, water- en energievoorziening, vervoer en de informatiemaatschappij. Voor elk thema komen deskundigen uit de 27 EuroMed-landen bijeen om richtsnoeren uit te stippelen voor regionale samenwerkingsprogramma's, die vervolgens door het Europees-mediterrane comité moeten worden goedgekeurd. In de regionale samenwerking ligt het accent op beleidsdialoog, netwerken, het bevorderen van de onderlinge aansluiting van infrastructuur en hervorming van het juridische en bestuurlijke kader om concurrentie bevorderende regelgeving aan te moedigen.

-Industriële samenwerking: als voornaamste gebieden hiervoor zijn aangewezen: stimulering van investeringen, innovatie en kwaliteit, Euromed-marktinstrumenten en -mechanismen, verbetering van het ontwikkelingsklimaat voor het midden- en kleinbedrijf. Samenwerkingsprojecten zijn reeds uitgewerkt, met name een netwerk van investeringsbevorderingsbureaus (4 miljoen euro) of zijn in ontwikkeling, bijvoorbeeld een programma voor de promotie van Euromed-marktinstrumenten en -mechanismen en een Europees-mediterraan regionaal programma voor innovatie en kwaliteit in het bedrijfsleven, die beide in 2000 van start moeten gaan. Meda financiert het programma MedStat voor samenwerking tussen statistiekbureaus (20 miljoen euro), een aantal economische netwerken (6 miljoen euro) tussen kamers van koophandel, MKB-organisaties, industriebonden) en een netwerk van economische instituten (Forum Euro-méditerranéen des instituts de sciences économiques, FEMISE) ( 2 miljoen euro).

-Milieu: er is een actieprogramma overeengekomen betreffende prioriteiten voor de korte en middellange termijn (SMAP) en een eerste reeks projecten gelanceerd (7 miljoen euro). De tweede reeks moet in 2000 van start gaan.

-Water: een actieprogramma is in grote lijnen overeengekomen en een eerste reeks projecten moet in 2000 beginnen.

-Energie: er zijn projecten aan de gang over de volgende punten: juridisch en administratief kader; dialoog over beleid, interconnectie en analyse; energie en stedelijk milieu; toepassingen op het gebied van zonne-energie; trainingsnetwerk; koppeling van elektriciteitsnetten.

-Vervoer: een eerste reeks zeevervoerprojecten is in 1997 gelanceerd (9 miljoen euro); een geïntegreerd vervoerproject moet in 2000 van start gaan.

-Informatiemaatschappij: een project over het regelgevingskader is begonnen (3 miljoen euro) en het omvangrijke programma EUMEDIS (netwerken, interconnectie en experimentele projecten voor specifieke toepassingen van informatietechnologie) is operationeel (45 miljoen euro).

*Sociaal, cultureel en menselijk

-Cultuur: actieprioriteiten zijn op twee bijeenkomsten van de ministers van Cultuur overeengekomen. Het Europees-mediterrane programma Heritage voor samenwerking inzake cultureel erfgoed is operationeel (17,1 miljoen euro) en Euro-med Heritage II zal in 2000 worden gelanceerd.

-Audiovisueel: het Europees-mediterrane Audiovisuele programma voor samenwerking op het gebied van radio, televisie en film is operationeel (20 miljoen euro).

-Jeugd: het Euro-med-Jeugdprogramma voor uitwisseling van jongeren is operationeel (6 miljoen euro).

I.2. HERZIENING VAN DE MEDA-VERORDENING (MEDA II)

Het juridische kader voor de uitvoering van het Meda-programma is de in 1996 goedgekeurde Meda-verordening. Het is van belang de ervaring die men bij de uitvoering heeft opgedaan te benutten om de EU-steunverlening aan haar mediterrane partners te verbeteren en bespoedigen. Bij een onafhankelijke evaluatie van de Meda-verordening in 1998-99 bleek dat de huidige besluitvormingsprocedures omslachtig en star zijn. In het licht van de conclusies van deze evaluatie diende de Commissie medio 1999 bij de Raad een ontwerpvoorstel in voor herziening van de Meda-verordening. Het ontwerpvoorstel bevat een strategie in drie punten:

*Stroomlijning van het besluitvormingsproces met het oog op effectievere programmering: het MED-Comité (een beheercomité, bestaande uit vertegenwoordigers van de EU-lidstaten, dat de Commissie moet bijstaan met de uitvoering van de Meda-verordening) moet zich voornamelijk bezig gaan houden met strategische planning en programmering. Dit kan worden bereikt door de driejarige nationale indicatieve programma's (NIP's) [3] en het regionale indicatieve programma (RIP) [4] grondiger te bespreken. Om de financieringsvoorstellen beter te doen aansluiten op de NIP's en het RIP stelt de Commissie voor haar financieringsvoorstellen te bundelen in jaarlijkse financieringsplannen voor elke partner (NFP's), en één voor de regio (RFP).

[3] De NIP's zijn een weerslag van de planning van landenprogramma's volgens de Meda-verordening. Ze bevatten indicatieve bedragen voor vastleggingen en geven de prioriteitssectoren voor EU-steun aan.

[4] Het RIP bevat de prioriteiten van het MEDA-programma voor de regio als geheel en is een aanvulling op de NIP's.

*Versterking van de capaciteit voor programmering en implementatie: De associatieovereenkomsten voorzien in geleidelijke invoering van vrijhandel tussen de EU en haar partners in het Middellandse-Zeegebied. Meda moet een hoofdrol spelen bij de bijstand aan de partners ten behoeve van het in dit verband vereiste hervormingsproces. Daarom zal meer plaats moeten worden ingeruimd voor dialoog met de partners, over de Meda-programmering voor de middellange termijn, in het licht van de door elk van hen gevolgde hervormingsstrategie, alsook voor coördinatie tussen de Commissie en de EU-lidstaten, en coördinatie tussen bilaterale en regionale samenwerking.

*Doeltreffender implementatieprocedures: Om het effect van Meda op de economische en sociale hervormingen in de partnerlanden te vergroten en de effectiviteit ervan als instrument voor het Europees-mediterrane partnerschap te versterken, zijn snellere implementatieprocedures nodig. Met het oog op verdere vereenvoudiging en stroomlijning zijn reeds geharmoniseerde procedures uitgewerkt voor de technische en financiële uitvoering van de samenwerkingsactiviteiten. Voorts wordt gewerkt aan een verdere hervorming van de externe steunverlening door de Commissie.

I.3. DE ASSOCIATIEOVEREENKOMSTEN: EEN BALANS

De associatieovereenkomsten zijn bilaterale juridische instrumenten voor het opzetten van diepere en bredere betrekkingen met de mediterrane partners en verschaffen als zodanig een strategisch kader voor samenwerking. Naar het model van de oude generatie van samenwerkingsovereenkomsten van de jaren zeventig voorzien de associatie-overeenkomsten in institutionalisering van de politieke en economische dialoog, vestiging van een vrijhandelszone, sociale en culturele samenwerking en financiële samenwerking, met name via het Meda-programma. In bilateraal verband vormen de associatie-overeenkomsten dus het strategische kader voor samenwerking.

De onderstaande tabellen geven een overzicht van de stand van de onderhandelingen over Euro-mediterrane associatie-overeenkomsten en de status van de kaderovereenkomsten.

Stand van de associatieovereenkomsten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Met Libanon en Algerije zijn in 1999 geen formele onderhandelingszittingen gehouden. Wel waren er informele contacten tussen de overheidsinstanties van deze beide landen en de Commissiediensten. De formele onderhandelingen zullen naar verwachting in de loop van 2000 worden hervat.

Financieringsovereenkomsten

De uitvoering van het Meda-programma vorderde in 1999 aanzienlijk met de sluiting van de laatste nog hangende kaderfinancieringsovereenkomsten met de overheidsinstanties van de mediterrane partners. Deze overeenkomsten vormen het juridische en administratieve kader voor de uitvoering van EU-samenwerkingsacties (met uitzondering van structurele aanpassingsmaatregelen, waarvoor specifieke regelingen gelden) en de ondertekening ervan is een voorafgaande voorwaarde voor het lanceren van afzonderlijke projecten.

Stand van de Meda-kaderovereenkomsten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

I.4. MEDA 1995-1999: ENKELE CONCLUSIES

Het scheppen van een Europees-mediterrane economische zone waar allen in de welvaart delen is een ambitieus doel. Hoe ambitieus, kan men opmaken uit het feit dat het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking in Europa thans ongeveer tien maal zo hoog ligt als in de mediterrane partnerlanden. Het bereiken van hogere groei is dus een belangrijke doelstelling, vooral bij de werkloosheidscijfers die in veel mediterrane partnerlanden doorgaans schommelen tussen 20 en 25%.

Het scheppen van een vrijhandelszone is niet alleen een ambitieuze doelstelling, maar voor de mediterrane partners ook een noodzaak. Een reden is dat de markten van afzonderlijke partnerlanden eenvoudigweg te klein zijn om een behoorlijk niveau van buitenlandse directe investeringen aan te trekken. Een voorbeeld: het gezamenlijke BBP van de drie Maghreblanden [5] (met hun 66 miljoen inwoners) is kleiner dan dat van Portugal, en het BBP van de Mashreklanden [6] (86 miljoen inwoners) ligt niet hoger dan dat van Finland of Griekenland.

[5] Marokko, Algerije en Tunesië.

[6] Egypte, Jordanië, Westelijke Jordaanoever en Gazastrook, Libanon en Syrië.

Rechtstreekse buitenlandse investeringen zouden een sleutelrol kunnen spelen in de modernisering van de economieën van de regio, via de overdracht van geavanceerde methoden van productie en beheer. Tot dusverre hebben de landen in de regio niet geprofiteerd van de wereldwijde toename van rechtstreekse buitenlandse investeringen, ondanks hun ligging vlakbij Europa en de gunstige toegangsvoorwaarden die zij tot de Europese markt genieten. Voor een groot deel zijn deze slechte resultaten een kwestie van beleid, bijvoorbeeld administratieve belemmeringen, een verbod op investeringen in bepaalde sectoren, ongunstige belastingvoorwaarden enz.

De uitdaging

De noodzaak van versnelling van het proces van economische hervormingen is overduidelijk. Ondanks de vaak uiteenlopende economische prestaties lijken de toekomstige economische uitdagingen voor onze Mediterrane partners sterk op elkaar. De relatief jonge bevolking, in combinatie met de verwachte toename van de activiteiten van vrouwen, zullen leiden tot een veel grotere druk op de werkgelegenheid in deze landen. Volgens internationale schattingen moeten in de komende jaren ongeveer 45 miljoen nieuwe banen worden geschapen om te voorkomen dat de werkloosheid stijgt boven het huidige niveau. Dit houdt in dat de jaarlijkse groeipercentages van de mediterrane landen sterk moeten stijgen (tot 6 à 7%), om het overschat op de arbeidsmarkt te absorberen en de achterstand op de wereldeconomie in te lopen.

Het aarzelende tempo van de economische hervormingen heeft echter geleid tot onvoldoende mobilisatie van (binnen- en buitenlandse) investeringen en een lage productiviteit. De investeringsniveaus in de Mediterrane economieën bedragen momenteel zo'n 24% van het BBP, on vergelijking met gemiddeld zo'n 34% in sommige Aziatische landen. Het aandeel van het Middellandse-Zeegebied in de stroom van directe buitenlandse investeringen (FDI) naar opkomende economieën is zeer laag (5%). De productiviteit is laag, vooral als gevolg van de grote investeringen in overheidsbedrijven die nog steeds diverse mediterrane economieën domineren, en in menselijke vaardigheden die niet meer passen bij de hedendaagse wereldmarkt.

Het versnellen van de economische overgang

Een snellere groei kan alleen komen van een meer dynamische particuliere sector. Een gunstiger regelgeving en bestuurlijke omgeving zal in dit verband een sleutelrol spelen. Hervormingen zijn en blijven vooral dringend op gebieden zoals de financiële sector, herstructurering van overheidsbedrijven en privatisering. Ook een meer efficiënte werking van de infrastructuurvoorzieningen, zoals telecommunicatie, energie en vervoer, zou sterk inwerken op het concurrentievermogen en de levensstandaard in het algemeen.

Modernisering van de belastingsystemen om deze om te vormen tot rechtvaardige, efficiënte en administratief praktische stelsels die bevorderlijk zijn voor economische groei, is een noodzaak en een essentiële bijdrage aan een betere omgeving voor investeringen en het bedrijfsleven. Tegelijkertijd zal dit een kans bieden om minder afhankelijk te worden van invoerheffingen als een vooraanstaande bron van inkomsten. In sommige landen is die afhankelijkheid nog steeds groot. In Libanon bijvoorbeeld bestaan de belastinginkomsten voor 56,9% uit handelsbelastingen, in Jordanië voor 31,6% en in Tunesië 29,8%.

Handhaving van de sociale cohesie

Versterking van sociale cohesie en milieu-integratie is een belangrijk begeleidend element van het proces van economische overgang, waaraan duurzame ontwikkeling ten grondslag moet liggen. Wil men economische structuurhervormingen met succes toepassen en doen aanvaarden, dan moet de samenleving instemmen met de oogmerken en de methoden van de hervormingen. Dit betekent dat men voortdurend moet trachten de levensstandaard van de achtergestelde groepen van de samenleving te verbeteren, in het bijzonder door goed gerichte acties. Bovendien zal het lopende proces van demografische overgang leiden tot een snelle groei van de beroepsbevolking op korte en middellange termijn. Om verdere stijging van de werkloosheid te voorkomen en de kansen van het overgangsproces te verbeteren, moet de kwestie van sociale cohesie systematisch in aanmerking worden genomen bij het formuleren van overgangsstrategieën. Een economisch hervormingsprogramma is op den duur niet houdbaar indien het door het volk niet wordt geaccepteerd. Bovendien moet het milieu worden verbeterd en moeten ook de toekomstige generaties over de natuurlijke rijkdommen kunnen beschikken.

De rol van de Europese Unie

De met subsidies van het Meda-programma gefinancierde projecten en programma's en de met leningen van de Europese Investeringsbank gefinancierde investeringsprojecten leveren, naast de bilaterale programma's van de EU-lidstaten, een belangrijke bijdrage aan de economische overgang van de mediterrane partnerlanden.

De door Meda gefinancierde projecten voor economische overgang zijn onder meer gericht op modernisering van de industriesector (Algerije, Egypte en Jordanië), bespoediging van het privatiseringsproces (Tunesië, Algerije), herstructurering van de financiële sector (Egypte, Marokko), modernisering van de overheidsadministratie (Turkije, Syrië) en ontwikkeling van de basisinfrastructuur (Westelijke Jordaanoever en Gazastrook, Marokko).

Daarnaast beogen Meda-projecten het sociaal-economisch evenwicht te versterken door het basisonderwijs te verbeteren en voor vrouwen en meisjes beter toegankelijk te maken (Turkije, Marokko), de gezondheidszorg en pensioensystemen te moderniseren (Egypte, Tunesië), het maatschappelijk middenveld te versterken (Algerije, Turkije) en het cultureel erfgoed te beschermen (Jordanië, Syrië). Het merendeel van de Middellandse-Zeelanden heeft ook geprofiteerd van uit het Meda-programma gefinancierde rentesubsidies op EIB-leningen voor milieubescherming.

De Meda-acties voor regionale samenwerking tenslotte ondersteunen alle hoofdstukken van het Barcelona-proces (politiek / veiligheid, economisch / financieel en sociaal / cultureel / menselijk). Zij hebben terdege bijgedragen aan instandhouding van de globale, omvattende aard van het partnerschap en aan de sociale stabiliteit.

Conclusies

Ook al is Meda het financieringsinstrument voor alle hoofdstukken van het partnerschap, het zwaartepunt is de totstandkoming van de Europees-mediterrane zone van gedeelde welvaart. Dit is de motor van het proces, en de vestiging van een Europees-mediterrane vrijhandelszone staat daarbij centraal. In dit verband kunnen de volgende conclusies worden getrokken:

*Bijna vijf jaar na de Conferentie van Europees-mediterrane ministers van Buitenlandse Zaken in Barcelona (november 1995) is aanzienlijke vooruitgang geboekt. De onderhandelingen voor associatie-overeenkomsten tussen verscheidene mediterrane partnerlanden en de Unie zijn afgesloten. Hoewel de inwerkingtreding van deze overeenkomsten is vertraagd door oponthoud met de juridische ratificatie, heeft dit de meeste partners er niet van weerhouden zich in de economische overgang te storten.

*De uitvoering van MEDA I is langzaam verlopen. De procedures van de Commissie zijn zwaar en weinig flexibel gebleken. De herziening van de Meda-Verordening is echter een goede gelegenheid om de procedures te stroomlijnen. In dit kader past een strategischer programmering die ervoor moet zorgen dat de Meda-maatregelen aansluiten bij de nationale hervormingsstrategieën. De lopende reorganisatie van de externe diensten van de Commissie zal waarschijnlijk ook bijdragen aan een efficiëntere en snellere dienstverlening.

*Het gebrek aan doortastendheid van de Mediterrane partners bij het uitvoeren van structurele hervormingen heeft ook bijgedragen aan de vertragingen in de tenuitvoerlegging van het programma. In een budgettair kader dat in het algemeen krap is, zullen de Meda-middelen in toenemende mate worden toegekend aan partners die blijk hebben gegeven van een goede absorptiecapaciteit en van goede vorderingen bij de tenuitvoerlegging van hun Associatie-Overeenkomst met de EU. De inzet van de partners bij de tenuitvoerlegging van hun respectieve nationale hervormingsstrategieën is doorslaggevend voor de beoordeling van hun absorptiecapaciteit. De economische dialoog tussen de EU en de mediterrane partners zal hierbij een sleutelrol spelen.

II. HET MEDA-PROGRAMMA IN 1999

II.1. POLITIEKE EN ECONOMISCHE CONTEXT IN 1999

De politieke ontwikkelingen in de Middellandse-Zeeregio werden in 1999 grotendeels gedomineerd door het feit dat nieuwe mensen aan de macht kwamen.

In Israël won Ehud Barak in mei de verkiezingen met 56% van de stemmen. Dit wekte weer hoop dat het vredesproces na een maandenlange impasse zou gaan opleven. De koortsachtige diplomatieke activiteiten mondden in september 1999 uit in het Israëlisch-Palestijnse Memorandum van Sharm-el-Sheikh. Dit wordt thans ten uitvoer gelegd, zij het met vertraging. Tegen het eind van het jaar begon de nieuwe atmosfeer ook op het Syrische probleem gunstig in te werken en hervatten Syrië en Israël hun rechtstreekse onderhandelingen in Washington.

In 1999 overleden twee sleutelfiguren in de regio, namelijk koning Hoessein van Jordanië in februari en koning Hassan van Marokko in juli. Zij werden opgevolgd door hun zoons Abdoellah en Mohammed, jonge leiders die streven naar politieke en economische hervorming.

Bovendien bracht het jaar aanzienlijke verbetering in de betrekkingen tussen de EU en Turkije. De Europese Raad van Helsinki accepteerde in december Turkije als kandidaat voor het EU-lidmaatschap, op basis van dezelfde criteria als de andere kandidaten.

Het Barcelona-proces behield zijn vaart. Intensieve besprekingen over regionale samenwerking benadrukten het groeiende belang van regionale initiatieven in de politieke, economische en culturele sfeer, en onderstreepten de dringende noodzaak van meer Zuid-Zuid-samenwerking (met name tussen de Mediterrane partnerlanden onderling). De Derde Europees-mediterrane conferentie die in april in Stuttgart werd gehouden, bevestigde de doelstellingen de Verklaring van Barcelona, namelijk het Middellandse-Zeebekken te veranderen in een gebied van dialoog, uitwisseling en samenwerking, door versterking van de democratie, rechtsstaat, goed bestuur en duurzame, evenwichtige economische en sociale ontwikkeling. Tevens werden richtsnoeren goedgekeurd voor een Europees-mediterraan vredes- en stabiliteitshandvest, dat wanneer de volgende vergadering van de ministers van Buitenlandse Zaken plaatsvindt (november 2000) moet zijn uitgewerkt.

Fluctuaties in de grondstoffenprijzen waren van grote invloed op de economische omstandigheden in de regio. De stijging van de olieprijzen sinds maart 1999 is gunstig voor de mediterrane olieproducenten (Algerije, Egypte, Syrië [7]), want deze verbetert hun betalingsbalans en versterkt hun groeikansen. Ook sommige andere landen, bijvoorbeeld Egypte en Jordanië, zouden indirect van de hogere olieprijzen kunnen profiteren, want zij voeren veel handel met de olieproducerende Golflanden en veel van hun onderdanen zijn daar werkzaam. De druk voor structurele hervormingen is toegenomen in sommige landen waar groei en werkgelegenheid stagneren. Indien dergelijke hervormingen volledig worden uitgevoerd, zou dat de economische vooruitzichten van de regio op langere termijn aanzienlijk ten goede komen.

[7] In 1997-98 kwam in Algerije 18% van de totale overheidsinkomsten uit de olie-export, in Egypte 8% en in Syrië 39% (Bron: IMF, World Economic Outlook, blz. 26).

Tussen 60 en 75% van de export van het merendeel van de mediterrane partners gaat naar de EU, en de Europese Unie is de voornaamste leverancier van kapitaalgoederen en basale landbouwgrondstoffen. Het binnenkomende kapitaal en de binnenkomende toeristen zijn hoofdzakelijk uit de EU afkomstig. Toch bedraagt de intra-regionale handel nog geen 5% van het regionale BBP en daardoor blijven de economieën van de regio te klein om buitenlandse investeringen aan te trekken.

Dit is een doorslaggevend moment om het gezamenlijk besluit van de Europese Unie en de mediterrane partners kracht bij te zetten door het economische hervormingsproces te verdiepen en verbreden teneinde duurzame verbetering te bereiken. In dit verband is het Meda-programma een essentieel instrument om de hervorming in de partnerlanden op gang te brengen en te vergemakkelijken.

HET VREDESPROCES IN HET MIDDEN-OOSTEN, 1999

Ondanks alle obstakels die de weg versperren heeft het vredesproces in 1999 aanzienlijke vooruitgang geboekt, met name tijdens de tweede helft van het jaar. Tijdens het eerste halfjaar werden namelijk bijna alle desbetreffende initiatieven en activiteiten verlamd door de langdurige verkiezingsperiode in Israël.

De verkiezing van Minister-president Barak en het aantreden van een centrumlinkse regering in Israël leidden vervolgens tot een opleving van de diplomatieke contacten, die tenslotte uitmondden in de Israëlisch-Palestijnse overeenkomst van Sharm-El-Sheikh in september. De overeenkomst was in wezen een nieuwe versie van het Wye River-Memorandum van november 1998, maar bevatte ook een termijn voor onderhandelingen over een permanente status, inclusief een kaderovereenkomst die medio februari 2000 [8] voltooid zou moeten zijn en in september 2000 zal worden omgezet in een volledige overeenkomst. De voorgenomen plannen zijn voor het merendeel uitgevoerd, zij het met wat vertraging [9].

[8] Later uitgesteld tot mei 2000.

[9] Onder meer overdracht van de controle over in totaal circa 40% van de Westelijke Jordaanoever aan de Palestijnse Autoriteit, vrijlating van verscheidene groepen gevangenen en openstelling van de zuidelijke route van de Veilige Doorgang.

De Europese Unie steunde deze ontwikkelingen actief en stond de partijen bij de onderhandelingen bij. Voorzitter van de Raad Fischer en vice-voorzitter van de Commissie Marín bezochten de regio tijdens het eerste halfjaar, en voorzitter van de Raad Halonen in het tweede halfjaar. Ambassadeur Moratinos, speciaal EU-gezant voor het vredesproces, bereisde de hele regio met diplomatieke initiatieven. Bovendien hielden EU-ambtenaren talrijke overlegzittingen met de hoofdpartijen bij het vredesproces en de voornaamste internationale spelers, in de eerste plaats de Verenigde Staten en Rusland, maar ook Japan, Noorwegen en Canada.

Daarnaast ging de EU door met haar uitgebreide programma van economische bijstand aan de Palestijnse Autoriteit. Nadat de toezeggingen van 1993 voor nog eens vijf jaren waren verlengd [10], organiseerde de EU begin februari een bijeenkomst van het ad hoc Verbindingscomité (AHLC) voor Palestina in Frankfurt, waar zij als medevoorzitter optrad. Deze bijeenkomst stond evenals die van de adviesgroep van de Wereldbank in het teken van het streven naar duurzame economische ontwikkeling in de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook, en meer begrotingstransparantie van de kant van de Palestijnse Autoriteit. De pogingen werden voortgezet op de volgende vergadering van het AHLC, die in oktober plaatsvond in Tokio.

[10] Ministeriële Donorconferentie te Washington, november 1998.

Maghreb en Mashrek: demografische, sociale en economische indicatoren

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

II.2. SAMENWERKING MET DE MEDITERRANE PARTNERS

II.2.1. BILATERALE SAMENWERKING

ALGERIJE

Bilaterale betrekkingen EU-Algerije

De onderhandelingen voor een associatieovereenkomst, die in maart 1997 waren begonnen, werden door Algerije drie maanden later afgebroken. In 1999 leefden de betrekkingen met Algerije weer op, onder meer door de heropening van de delegatie van de Commissie in Algiers eind 1998.

In afwachting van de sluiting van een associatieovereenkomst wordt de politieke dialoog tussen beide partijen gevoerd tijdens geregelde ontmoetingen op ministerieel niveau. Na het bezoek aan Algerije van de Europese trojka en commissielid Patten op 3 november 1999 werd aangekondigd dat de formele onderhandelingen over de associatieovereenkomst in het derde kwartaal van 2000 zouden worden hervat.

De Commissie organiseerde op verzoek van de Algerijnse regering in juni 1999 een workshop in Algiers over economische overgang en vrijhandel, met de medewerking van Europese deskundigen.

Politieke en economische ontwikkelingen

Het jaar 1999 werd gedomineerd door de presidentsverkiezingen in april 1999. De gereserveerde houding die men bij de Algerijnse overheid kon waarnemen sinds de aankondiging van het aftreden van President Zéroual in augustus 1998, werd enigszins losgelaten toen in januari 1999 een regering werd benoemd met als hoofdtaak deze verkiezingen voor te bereiden.

Alle vooraanstaande politici hebben aan de presidentsverkiezingen deelgenomen, die gewonnen werden door Abdelaziz Boutéflika met 73,8% van de stemmen. De zes andere kandidaten trokken zich vlak voor de verkiezingsdag terug, omdat zij bezwaar hadden tegen de omstandigheden waaronder men moest stemmen in de mobiele en speciale stembureaus. De officiële opkomst was 60%.

President Boutéflika richtte zich in eerste instantie gericht op een programma voor vredesherstel en verbetering van het internationale imago van Algerije. In het kader van het civiele eendrachtprogramma werd een wet uitgevaardigd, waarbij aan leden van gewapende groepen clementie werd beloofd indien zij zich vóór 13 januari 2000 aan het openbare gezag overgaven. Het plan werd op 16 september 1999 bij een referendum door de Algerijnse burgers met een overweldigende meerderheid aangenomen (98,6% van de stemmen). Daarom wordt deze wet, die weliswaar door een deel van de bevolking, namelijk de mensen die gewelddaden van de terroristen hebben ondergaan of familieleden hebben verloren, wordt aangevochten, over het algemeen gezien als een belangrijke mijlpaal in het proces van herstel van de vrede, en heeft hij steun gekregen van de voornaamste partners van Algerije.

De vorming van een nieuwe regering door de president duurde het hele jaar 1999. Tenslotte werd de nieuwe regering van minister-president Ahmed Benbitour op 24 december 1999 benoemd.

In 1999 werden minder gevallen van schending van de mensenrechten gerapporteerd, dankzij de geleidelijke verbetering van de veiligheidssituatie. Het beleid van civiele eendracht van president Boutéflika was een eerste stap op weg naar nationale verzoening. Toch blijft de situatie van de mensenrechten in Algerije ontegenzeggelijk een voorwerp van zorg en zal zij van zeer dichtbij worden gevolgd.

Aan het begin van 1999 waren de economische vooruitzichten somber. Door de lage aardolieprijzen moest het land de wisselkoersreserves aanspreken om aan zijn buitenlandse verplichtingen te voldoen, en voor het jaar 2000 werd nog erger verwacht. Dankzij de stijging en consolidering van de olieprijzen vanaf het tweede kwartaal 1999 kon de Algerijnse overheid de komende aflossingstermijnen met een rustiger hart tegemoet zien.

De daling van de aardolieprijzen, die nog sterker was dan in 1986, is door de Algerijnse overheid goed opgevangen. De macro-economische prestaties van Algerije waren in 1999 vrij goed. De stabiliteit werd zowel extern als intern gehandhaafd. De economische groei bereikte 3,6%, de inflatie bleef dalen (van 5% in 1998 tot 2,6% in 1999) en het begrotingstekort bleef beperkt tot 2% van het BBP, tegenover 3,9% in het jaar daarvoor. Toch sloot Algerije het jaar af met wisselkoersreserves ter waarde van slechts 4,6 maanden invoer (1998: 7,5 maand). Deze achteruitgang is voor een deel te verklaren door de zeer hoge buitenlandse schuld (de schuldendienst is ruim 40% van de waarde van de export). Door de constante stijging van de olieprijzen is echter het risico van een derde herschikking van de buitenlandse schuld afgewend.

Ondanks de goede macro-economische resultaten blijft de Algerijnse economie in essentie afhankelijk van de aardoliesector. De overige export komt niet verder dan 3% van de totale uitvoer. De geconstateerde groei was dus niet voldoende om de werkloosheid van bijna 30% van de beroepsbevolking echt te doen dalen. Reductie van de afhankelijkheid van olie is tot prioriteit verklaard, maar dat kan alleen indien de economische structuur wordt hervormd en meer buitenlandse directe investeringen worden aangetrokken.

Ondanks de stimuleringsmaatregelen voor investeringen is het privatiseringsproces in het slop geraakt. Meer dan een jaar na de start van het privatiseringsprogramma is geen enkele privatisering tot een goed einde gebracht. Het proces vorderde niet omdat de met de privatisering belaste instellingen met elkaar streden over procedures en voorrechten. Ook de buitenlandse handel is nog steeds aan belangrijke beperkingen en een in doorsnee vrij hoge protectie onderworpen. Met de opening van een effectenbeurs en de opkomst van particuliere luchtvaartmaatschappijen heeft de Algerijnse overheid echter bewezen dat zij vastbesloten doorgaat op de weg van economische liberalisering.

Financiële samenwerking in het kader van Meda

De financiële samenwerking tussen de EU en Algerije heeft altijd te lijden gehad van structurele problemen bij de Algerijnse instellingen, de laatste jaren nog verergerd door de onveiligheid en de politieke situatie. Sinds eind 1998 komt er echter weer schot in de samenwerking en heeft men kunnen werken aan omvangrijke projecten voor ontwikkeling van de particuliere sector. In 1999 zijn twee belangrijke financieringsovereenkomsten voor Meda-projecten getekend: één voor industriële herstructurering en privatisering (38 miljoen euro) en het andere voor steun aan het midden- en kleinbedrijf (57 miljoen euro). Het privatiseringsproject omvat technische bijstand om weer vaart te zetten achter de privatisering van grote en middelgrote Algerijnse overheidsbedrijven onder de voogdij van allerlei sectorale organen. Het MKB-programma moet het concurrentievermogen van de Algerijnse bedrijven versterken met het oog op de geleidelijke openstelling van de Algerijnse economie en de oprichting van een vrijhandelszone met de EU.

Eveneens in 1999 zag een omvangrijk project voor modernisering van de financiële sector het licht (23 miljoen euro). Dit zal gepaard gaan met technische bijstand en scholing voor de financiële instellingen, de centrale bank en de instituties van de kapitaalmarkt. Tevens worden twinningsregelingen opgezet tussen Algerijnse banken en verzekeringsmaatschappijen en soortgelijke instellingen in Europa.

Een steunproject van 5 miljoen euro voor de civiele samenleving is eind 1999 vastgelegd. Het betreft institutionele versterking voor 50 à 60 niet-gouvernementele organisaties en ontwikkelingsassociaties in Algerije, vooral op de gebieden plaatselijke ontwikkeling, milieu, vrouwen en jongeren.

Over de periode 1995-99 in zijn geheel heeft Meda 164 miljoen euro vastgelegd voor samenwerking in Algerije. Naast de bovengenoemde projecten omvat dit programma een structurele aanpassingsfaciliteit (30 miljoen euro) en een rentesubsidie op een EIB-lening voor projecten om industriële vervuiling te bestrijden (10,7 miljoen euro). In 1999 startten de voorbereidingen voor een omvangrijk steunproject voor het sociale fonds, dat beoogt in Algerije het maatschappelijke evenwicht te versterken en banen te scheppen.

ALGERIJE

MEDA-VASTLEGGINGEN GOEDGEKEURD IN 1999

Omschrijving // miljoen euro

1 - Steun voor modernisering van de financiële sector

2 - Steun voor NGO's // 23,2

Totaal // 28,2

VASTLEGGINGEN 1995-1999

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

EGYPTE

Bilaterale betrekkingen EU-Egypte

De onderhandelingen over een nieuwe associatieovereenkomst tussen de EU en Egypte bereikten het eindstadium nadat de voornaamste hangende kwesties (contingenten voor landbouwproducten, overname van onderdanen van derde landen en mensenrechten) in de eerste helft van 1999 waren geregeld. Het door de onderhandelaars bereikte standpunt werd in juni 1999 door de Raad Algemene Zaken goedgekeurd en werd vervolgens door de Egyptische regering bestudeerd. Naar verwachting zullen beide partijen de tekst in de eerste maanden van 2000 paraferen en zal de formele ondertekening spoedig daarna plaatsvinden.

In afwachting van de sluiting van een nieuwe associatieovereenkomst werd het bestaande bilaterale akkoord over de handel in textiel in december 1999 vernieuwd om de bestaande handelsregeling in stand te houden.

De bilaterale handelsbetrekkingen waren algemeen gesproken goed, maar werden in 1999 verstoord door verscheidene geschillen over gevoelige kwesties, met name technische handelsbarrières en invoerverboden om fytosanitaire redenen. De twee ernstigste kwesties in verband met voedselhygiëne, namelijk de invoerbeperkingen op Egyptische aardappelen en aardnoten vanwege respectievelijk bruinrot en aflatoxine, werden op tijd voor het inladingsseizoen 1999-2000 opgelost. De opschorting van de import van een uitgebreide reeks voedingsmiddelen uit de EU door Egypte vanwege het dioxineschandaal was nog van kracht, maar de Egyptische instanties gaven te kennen dat het verbod begin 2000 zal worden opgeheven en vervangen door een certificatiesysteem, zodat de handel kon worden hervat.

In juni 1999 bracht de toenmalige vice-voorzitter van de Commissie, Sir Leon Brittan, een bezoek aan Egypte om de WTO-conferentie in Seattle voor te bereiden en er bij de Egyptische overheid op aan te dringen hangende handelskwesties op te lossen.

Recente politieke en economische ontwikkelingen

Het voornaamste politieke evenement van 1999 was het referendum waarbij president Hosni Mubarak voor een vierde termijn van zes jaren in zijn ambt werd bevestigd, en de daaropvolgende wijzigingen in de regering. De vroegere minister van overheidsbedrijven, Atef Obeid, werd in oktober 1999 tot premier benoemd met een mandaat om de economische en structurele hervorming te bespoedigen. Verscheidene nieuwe figuren, waaronder een nieuwe minister voor internationale samenwerking, deden hun intrede in het kabinet, maar de voornaamste ministerposten bleven voor het merendeel ongewijzigd.

Een van de ernstigste binnenlandse politieke problemen van de afgelopen jaren waren de activiteiten van extremistische groepen van terroristen. De harde regeringsmaatregelen om de gewapende fundamentalistische oppositie te vernietigen maakten veel slachtoffers aan beide kanten en leidden tot de frequente inschakeling van militaire rechtbanken. Het bloedbad onder buitenlandse toeristen in Luxor (november 1997) kwam voor de meeste Egyptenaren als een schok en bracht in de fundamentalistische islamitische beweging een splitsing teweeg. Ofschoon de Islamitische jihad-beweging geweld niet formeel heeft afgezworen, riep de voornaamste gewapende oppositie een staakt-het-vuren uit dat in 1999 stand heeft gehouden.

Nu de regering het fundamentalistische terrorisme een halt heeft toegeroepen, is zij begonnen met het vrijlaten van politieke gevangenen, maar veel zitten nog in de gevangenis. De noodtoestand (die sinds 1981 van kracht is) is voor nog eens drie jaren verlengd, en er wordt nog steeds bericht over politiegeweld en slechte omstandigheden in de gevangenissen.

Er is een uitgebreide en actieve civiele samenleving. De nieuwe NGO-wet (over niet-gouvernementele organisaties) kreeg veel kritiek toen hij in 1999 werd aangenomen, maar de hoogst belangrijke bestuurlijke bepalingen lijken minder omstreden te zijn. Men hoopt dat een compromis kan worden gevonden over de bepalingen voor toezicht op buitenlandse financieringen (ook van de EU), zodat de EG door kan gaan met het financieren van NGO-projecten.

Op het gebied van de sociale wetgeving trotseerde de regering de conservatieve krachten door nieuwe wetten op te stellen die de status van vrouwen aanzienlijk verbeteren, met name bij echtscheiding. Allerwegen wordt echter erkend dat het politieke en sociale liberalisme ver achter loopt op de economische liberalisering en dat andere maatregelen moeten volgen.

Op het internationale toneel bevestigde Egypte zijn regionale rol als een belangrijke speler in het vredesproces in het Midden-Oosten; het versterkte zijn betrekkingen met naburige staten (met name Soedan en Libië) en met Sub-Sahara-Afrika door de associatie met COMESA [11], en haalde zijn banden met Europa nauwer aan.

[11] COMESA (Gemeenschappelijke markt voor Oost- en Zuidelijk Afrika) is in 1981 opgericht in Lusaka. Momenteel zijn eenentwintig landen in Sub-Sahara Afrika lid van COMESA.

De Egyptische economie presteerde in 1999 goed, met een reële groei van het BBP van 5%. Dit resultaat was mooi in vergelijking met het regionale gemiddelde, maar lag beneden het streefcijfer van de regering, en de werkgelegenheid nam onvoldoende toe om de groeiende aantallen volledig en half werklozen op te vangen. Het peil van de besparingen bleef veel te laag en de stroom van rechtstreekse buitenlandse investeringen voldeed lang niet aan de verwachtingen.

De daling van de exportinkomsten (vanwege de zeer lage olieprijzen in 1998/99) en de sterke stijging van de import leidden tot een achteruitgang van de buitenlandse betalingsbalans en toenemende druk op de overgewaardeerde Egyptische pond. Om de valuta te verdedigen moest men de deviezenreserves aanspreken, maar toch zijn die nog vrij hoog gebleven (voldoende voor meer dan 12 maanden invoer). Zowel de olieprijzen als het toerisme hadden zich tegen eind 1999 in opmerkelijke mate hersteld.

Meda-maatregelen in Egypte

De Meda-kredieten voor het financieren van de acties van het Nationale Indicatieve Programma (NIP) voor 1996-1999 waren voor het merendeel al in 1996-1998 vastgelegd. Dientengevolge zijn in 1999 slechts twee nieuwe vastleggingen goedgekeurd, beide voor Meda-rentesubsidies bij EIB-leningen voor acties die het milieu ten goede komen.

Eind 1999 waren de aanvankelijk geplande acties van het NIP 1996-99 voor Egypte voor meer dan 90% vastgelegd. De voorgestelde maatregelen ter ondersteuning van de hervorming in de financiële sector en het technische beroepsonderwijs werden niet afgerond, maar de besprekingen met de Egyptische overheid over een beleidskader voor de hervorming van het technische beroepsonderwijs werden voortgezet.

De samenwerkingsactiviteiten waren in 1999 gericht op de uitvoering van de vier grote Meda-programma's die in 1996-98 waren goedgekeurd, namelijk:

*Sociaal Fonds voor Ontwikkeling - Fase II (155 miljoen euro, in samenwerking met de Wereldbank);

*Programma voor verbetering van het onderwijs (100 miljoen euro, in samenwerking met de Wereldbank);

*Moderniseringsprogramma voor de Industrie (250 miljoen euro);

*Hervormingsprogramma voor de gezondheidssector (110 miljoen euro).

De omvangrijke steun van de EU voor het sociale fonds voor ontwikkeling (SFD) levert een grote bijdrage aan Egyptes programma om de ongunstige effecten van de economische overgang te verzachten. Na de gunstige evaluatie van de eerste fase van het SFD werd in 19996 een additionele Meda-financiering van 155 miljoen vastgelegd (SFD II). De wervingsprocedures voor de vereiste technische bijstand voor SFD II zijn voltooid en het contract is ondertekend. Het team voor technische bijstand helpt bij de coördinatie en supervisie van de donorbijdragen voor SFD II.

De EU ondersteunt het onderwijsverbeteringsprogramma van de Egyptische regering, dat de kwaliteit van het basisonderwijs moet verbeteren. De nadruk ligt op: 1) betere toegang tot verplicht onderwijs, in het bijzonder voor meisjes en kansarme kinderen; 2) verbetering van de onderwijskwaliteit door het uitvalpercentage terug te dringen en het aanleren van elementaire vaardigheden te waarborgen; en 3) verhoging van de efficiëntie van het onderwijssysteem door betere benutting, planning en beheer van middelen en door onderwijsgevenden en onderwijsambtenaren te verplichten rekenschap af te leggen. In 1999 bestonden de activiteiten ten behoeve van het programma uit de aanstelling van de technische bijstand voor de uitvoering van het project.

In de gezondheidszorg ondersteunt de EU het brede over 10 tot 15 jaar gespreide hervormingsprogramma voor de gezondheidssector, dat uiteindelijk beoogt de gehele Egyptische bevolking toegang te verschaffen tot kosteneffectieve diensten van hoge kwaliteit in het kader van een financieel duurzaam, efficiënt gezondheidszorg- en ziektekostenverzekeringssysteem. Het hervormingsprogramma zal eerst geconcentreerd zijn op de primaire zorg, en zal de grondslag leggen voor een algehele hervorming van het personeel en het systeem voor gezondheidszorg, waarvoor het beleid geleidelijk zal worden uitgestippeld en uitgevoerd. Na de afronding van de aanbestedingsprocedures is het contract voor technische bijstand voor het hervormingsprogramma in de gezondheidssector in november 1999 getekend. Aan het eind van het jaar was het team van deskundigen volledig.

Het industriële moderniseringsprogramma (IMP) is een gezamenlijk project van de Egyptische regering, de particuliere sector en de Europese Unie, dat Egypte moet helpen om zowel op de binnenlandse als de internationale markt met succes te concurreren. Het IMP zal dit doel nastreven op drie niveaus, namelijk het niveau van de beleidsomgeving, van de sector en van afzonderlijke bedrijven. Het ministerie van industrie zal bijstand krijgen om de groei van het particuliere bedrijfsleven te bevorderen en een daarvoor meer gunstige beleidsomgeving te scheppen. Ook associaties van werkgevers en andere dergelijke organisaties zullen bijstand krijgen om de belangen van de bedrijfssector te behartigen. Ongeveer 5.000 ondernemingen zijn geselecteerd voor bijstand om hun concurrentievermogen te verbeteren. De financieringsovereenkomst voor het IMP is eind 1998 getekend. In 1999 waren de activiteiten geconcentreerd op de afronding van de aanbestedingen voor essentiële studies die voor de startfase nodig zijn en de aanbesteding van het complexe technische bijstandspakket, met onder meer de posten van directeur en leidende staf voor het industriële moderniseringscentrum, dat de uitvoering van dit ambitieuze project zal leiden.

Er zijn twee nieuwe vastleggingen verricht voor rentesubsidies op EIB-leningen, en er is aanzienlijke vooruitgang geboekt met de uitbetaling van rentesubsidies die in de voorgaande jaren waren goedgekeurd. Bij de transacties voor risicodragend kapitaal is het bedrag voor het project Lecico Ceramics geheel uitbetaald en bereikten de betalingen in het kader van de MKB-faciliteit voor modernisering, die een aanvulling vormt op het IMP, een behoorlijk peil. De Egyptische financieringsinstellingen die deze faciliteit beheren melden dat het bedrijfsleven veel belangstelling toont.

EGYPTE: MEDA-VASTLEGGINGEN 1999, in miljoen euro

Project/programma // bedrag

Afvalwater Alexandrië (EIB-rentesubsidie) // 6,1

Milieufaciliteit hotels Rode Zee (EIB-rentesubsidie) // 4,9

Totaal // 11

EGYPTE: Vastleggingen 1995-1999

(miljoen euro)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

JORDANIË

Bilaterale betrekkingen EU-Jordanië

Eind 1999 was de in november 1997 getekende associatieovereenkomst geratificeerd door het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië en zes EU-lidstaten.

Tijdens het Finse voorzitterschap (tweede helft 1999) bracht een EU-trojka op ministersniveau in gezelschap van de Commissie een bezoek aan Jordanië om de belangrijke rol van dat land in het vredesproces in het Midden-Oosten te onderstrepen.

Recente politieke en economische ontwikkelingen

Op 7 februari 1999 overleed Koning Hoessein. Zijn zoon en opvolger Abdoellah, heeft beloofd zich te zullen inzetten voor politieke en economische hervormingen. In de regio wordt Jordaniës democratiseringsproces ondanks zijn talrijke tekortkomingen als een soort model beschouwd.

Koning Abdoellah heeft actief meegewerkt aan de bevordering van de rechten van vrouwen in zijn land. Hij steunde het initiatief van de regering om in het strafwetboek een artikel te schrappen dat voorziet in clemente behandeling van mannen die van overspel verdachte vrouwen fysiek aanvallen (de zogeheten eerwraak).

Koning Abdoellah en zijn regering verbeterden de betrekkingen met Europa en de VS. Met succes wordt gewerkt aan het herstel van Jordaniës betrekkingen met de Arabische wereld, met name Syrië en de Golfstaten. De koning heeft in de voetsporen van zijn vader de bemiddelingspogingen in het vredesproces voortgezet en: hij slaagde erin tussen de Israëli's en de Syriërs te bemiddelen voordat de gesprekken in december 1999 werden hervat.

Bovendien heeft koning Abdoellah een aantal initiatieven gelanceerd voor modernisering van de overheidssector en bevordering van privatisering.

Vanwege de moeilijke economische situatie waarin het land en de gehele regio zich eind 1998 - begin 1999 bevonden, verzocht de Raad Algemene Zaken van 22 februari 1999 de Commissie de verstrekking van extra financiële steun aan Jordanië in overweging te nemen. De onstabiele regionale situatie - vanwege het weer opgelaaide conflict in de Golf en het vastlopen van het vredesproces - had een ongunstige invloed op Jordaniës economie. De politieke onzekerheden, gecombineerd met een zeer hoog begrotingstekort (naar schatting meer dan 10% in 1999) zetten de deviezenreserves van het land zwaar onder druk.

In april 1999 sloot Jordanië een nieuw programma met het Internationale Monetaire Fonds (IMF) voor de periode 1999-2001: Extended Fund Facility (EFF), versterkt met een financieringsfaciliteit ter compensatie van onvoorziene omstandigheden, samen ten bedrage van 228 miljoen USD. In mei kende de Wereldbank Jordanië een nieuwe lening voor economische hervorming en ontwikkeling (ERDL III) van 120 miljoen USD toe. Voorts besloot de Club van Parijs in april 1999 voor ongeveer 800 miljoen USD van de Jordaanse schuld nieuwe aflossingstermijnen te bepalen.

Tegen het eind van 1999 verbeterde de economische situatie en stegen de deviezenreserves weer tot betrekkelijk comfortabele hoogte (gelijkstaand met ongeveer 6 maanden invoer). Naar verwachting zal deze gunstige tendens zich versterkt voortzetten, aangezien de stijging van de olieprijzen de economische situatie van Jordaniës handelspartners heeft verbeterd, vooral in de Golf. Bovendien wordt verwacht dat de verkiezing van Ehud Barak in Israël het vredesproces in het Midden-Oosten een nieuwe impuls zal geven.

Meda-maatregelen in Jordanië

Jordanië heeft voor zijn economische overgangsprogramma veel middelen ontvangen uit het Meda-programma. Tijdens MEDA I (1995-99) ontving Jordanië subsidies van 254 miljoen euro in het kader van de bilaterale samenwerking, terwijl de EIB uit eigen middelen leningen verstrekte ter hoogte van 223 miljoen euro.

In 1999 keurde de Commissie de volgende vier programma's goed:

*Structurele aanpassingsfaciliteit (80 miljoen euro): de Commissie heeft voor Jordanië een nieuwe structurele aanpassingsfaciliteit uitgewerkt om vaart te zetten achter de structuurhervorming. De uitbetaling van de tranches is afhankelijk gesteld van de vervulling van voorwaarden die met de Jordaanse overheid zijn overeengekomen. Deze voorwaarden hebben hoofdzakelijk betrekking op: a) macro-economisch beheer, b) belastinghervorming (bijvoorbeeld invoering van btw), c) sociale investeringen, d) hervorming van de overheidssector. De uitbetaling van de eerste tranche (40 miljoen euro), die voor eind 1999 was gepland, moest worden uitgesteld omdat aan een essentiële voorwaarde (indiening van een wetsontwerp bij het parlement voor de invoering van btw) niet was voldaan.

*In het kader van de uitvoering van de associatieovereenkomst EU-Jordanië en Jordaniës recente toetreding tot de WTO beoogt het industriële moderniseringsprogramma IMP ter hoogte van 40 miljoen euro het concurrentievermogen van de particuliere bedrijven van het land te verbeteren. De oogmerken van het programma zijn onder meer: a) niet-financiële dienstverlening aan begunstigde ondernemingen, in het bijzonder in het midden- en kleinbedrijf, b) diversificatie van de financieringsinstrumenten voor particuliere bedrijven, in het bijzonder voor middellang- en langlopende leningen, c) versterking van het beroepsonderwijs, d) bespoediging van de institutionele hervorming (hervorming van het ministerie van industrie en handel en technische bijstand aan de Jordaanse instellingen die belast zijn met het industriële beleid).

*Met het oog op de uitvoering van het programma voor verbetering van de watervoorziening in Groot-Amman hechtte de Commissie haar goedkeuring aan de financiering van de Programmabeheerunit (5 miljoen euro). Het programma bestaat uit een grote kapitaalinvestering van circa 200 miljoen euro, afkomstig van verscheidene internationale donors en kredietinstellingen (o.a. EIB, de Wereldbank, Duitsland, Italië en US-AID), voor de herstructurering en reparatie van het watervoorzieningsnet van Amman, teneinde de hoge waterverliezen sterk te verminderen.

*Het project voor bescherming en bevordering van cultureel erfgoed (3,9 miljoen euro) beoogt Jordaniës culturele erfgoed onder de aandacht te brengen en beter te beschermen (onder meer door ontwikkeling van twee archeologische vindplaatsen, Um Al-Rasas en Lehun, die een goed overzicht bieden van de Jordaanse beschaving). Het project is ook gericht op verdere ontwikkeling van de toerismesector via steunverlening aan Jordaniës toerismebureau.

Tenslotte zij vermeld dat de derde Europees-mediterrane Conferentie van ministers van Buitenlandse Zaken in Stuttgart (april 1999) besloot eer te bewijzen aan de nagedachtenis van koning Hoessein. Ter herdenking van zijn bijdrage aan vrede in de regio hechtte de conferentie haar goedkeuring aan het idee om in het jaar 2000 culturele evenementen te organiseren die beogen de harmonie en het wederzijds respect tussen de volkeren van het Europees-mediterrane gebied te versterken.

Jordanië: Meda-vastleggingen in 1999, in miljoen euro

Project/programma // bedrag

Structurele aanpassingsfaciliteit II // 80

Industrieel moderniseringsprogramma // 40

Beheerunit voor het programma voor verbetering van de watervoorziening in Groot-Amman // 5

Bescherming en bevordering van cultureel erfgoed // 3,9

Totaal // 128,9

Jordanië: vastleggingen 1995-1999, in miljoen euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

LIBANON

Betrekkingen EU-Libanon

De onderhandelingen voor de associatieovereenkomst met Libanon, die in november 1995 begonnen, willen maar niet vorderen. de laatste zitting vond plaats in april 1998, na een onderbreking van bijna twee jaren. Momenteel heeft men over de meeste punten overeenstemming bereikt. De belemmeringen voor hervatting van de onderhandelingen zijn van interne (algemene verkiezingen in augustus/september 2000), economische (weerstand van de protectionistische particuliere sector), budgettaire (sterke afhankelijkheid van douane-inkomsten) en externe aard (dominerende invloed van Syrië). Wanneer er nieuwe inkomsten komen uit de btw, die volgens de plannen in 2001 zal worden ingevoerd, zouden de douanetarieven geleidelijk kunnen worden afgebroken als voorbereiding op een vrijhandelszone. De regering staat achter economische liberalisering, transparantie en modernisering en heeft zich verbonden tot hervormingen in haar begrotingen voor 1999 en 2000 teneinde het enorme begrotingstekort aan te pakken. De Commissie loopt vooraan om deze hervormingen te ondersteunen, als voorbereiding op de toekomstige overeenkomst. Begin 2000 deed de Commissie een oproep om de onderhandelingen voor de associatieovereenkomst te hervatten.

Recente economische en politieke ontwikkelingen

Sinds het eind van de burgeroorlog, die van 1975 tot 1991 heeft geduurd, wordt Libanon geregeerd door een trojka die bestaat uit de president (een maronitische christen), de premier (een soennitische moslim) en de voorzitter van het Parlement (een sjiitische moslim). Na de verkiezingen van oktober 1998 nam generaal Emile Lahoud de plaats in van Hariri als president. Op zijn agenda stond bestrijding van corruptie, verruiming van de politieke discussie, bespoediging van de economische liberalisering en versterkte transparantie in de overheidsadministratie. Hij benoemde Selim Hoss tot premier en heeft gepoogd de overheidsinstellingen in een niet-sectaire vorm te gieten, tot dusverre met weinig succes.

De nieuwe regering erfde een gigantisch overheidstekort (19 miljard euro aan het begin van 1999) en probeerde dat via twee achtereenvolgende begrotingen te reduceren. Zij ziet liberaal economisch beleid, belastinghervorming en privatisering als de basis voor economisch herstel. In de huidige recessie is het moeilijk economische hervormingen door te zetten.

De politieke situatie wordt gekleurd door de Israëlische bezetting van de zuidelijke grenszone, de voedingsbodem voor een slepend conflict tussen de Hezbollah enerzijds en het Israëlische, plus het door Israël gesteunde Zuid-Libanese leger anderzijds. Ongeveer 4.500 manschappen van Unifil (strijdmacht van de Verenigde Naties) houden de toestand in het oog. Een belangrijke gebeurtenis was dat het Zuid-Libanese leger zich medio 1999 terugtrok uit Jezzine, zodat deze stad weer onder controle van de Libanese politie kwam. In het zuiden wordt de toestand steeds explosiever. In juni 1999 bombardeerden de Israëli's twee belangrijke elektriciteitscentrales als represaille, een zware klap voor een economie die het toch al moeilijk genoeg heeft. Libanon herbergt op zijn grondgebied circa 300.000 Palestijnse vluchtelingen in verscheidene kampen, radicale Palestijnse verzetsgroepen (tegenstanders van Arafat) en circa 30.000 Syrische soldaten, de laatste zogenaamd om de vrede te bewaren.

De hervatting van rechtstreekse contacten tussen Syrië en Israël aan het eind van 1999 en begin 2000 heeft de kansen op een vredesverdrag, de teruggave van de Golan en de terugtocht van Israël uit Zuid-Libanon (desnoods eenzijdig tegen juli 2000, volgens premier Barak), overeenkomstig Resolutie 425 van de VN-Veiligheidsraad, naderbij gebracht. Zoals het er nu voorstaat moeten de twee partijen het nog eens worden over het fundamentele kader voor voortzetting van de gesprekken.

Financiële samenwerking in het kader van Meda

In het kader van Meda (1995-1999) heeft Libanon 184 miljoen euro aan subsidies ontvangen. De vastleggingen dateren voor het merendeel van 1999. Qua bedrag per inwoner is Libanon een van de voornaamste ontvangers van EU-steun onder de MED-partners. Bovendien heeft de Europese Investeringsbank Libanon leningen toegekend ter hoogte van ruim 200 miljoen euro.

Het grootste deel van deze financiële steun is bestemd voor Libanons economische herstructurering en wederopbouw van de overheidsadministratie. In augustus 1998 werd een financieringsovereenkomst van 38 miljoen euro getekend voor een programma voor wederopbouw van de sociale ministeries, overheidsdiensten (elektriciteit, watervoorziening) en gemeenten, na een lange, rampzalige burgeroorlog. Een akkoord voor een investeringsplanningsprogramma (25 miljoen euro) werd in juni 1999 getekend met het oog op verdere versterking van de plannings- en beheercapaciteit van de ministeries die zich bezighouden met water- en energievoorziening, publieke werken, milieu en de verwijdering van vast afval.

In december 1999 hechtte de Commissie formeel haar goedkeuring aan een structurele aanpassingsfaciliteit van 50 miljoen euro voor versterking van de begrotingshervorming, en een subsidie van 25 miljoen euro voor het opzetten van een sociaal en economisch ontwikkelingsfonds dat de lage-inkomensgroepen moet bijstaan met micro-kredietprogramma's, acties voor gemeenschapsontwikkeling en sociale voorzieningen.

Een in november 1999 goedgekeurd project voor industriële modernisering (11 miljoen euro) moet begin 2000 van start gaan. Bovendien zal de industrie profiteren van de versterking van de instanties voor normalisatie en certificatie (6 miljoen euro) vanaf de eerste helft van 2000.

Libanon: Meda-vastleggingen in 1999, in miljoen euro

Project/programma // bedrag

Industrieel moderniseringsprogramma // 11

Structurele aanpassingsfaciliteit // 50

Fonds voor sociale en economische ontwikkeling // 25

TOTAAL* // 86

(De EIB-transacties met risicodragend kapitaal en de rentesubsidies zijn voor 2000 geprogrammeerd) //

* plus 31 miljoen euro voor wederopbouw en humanitaire bijstand buiten het kader van Meda

Libanon: vastleggingen 1995-1999, in miljoen euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

MAROKKO

Bilaterale betrekkingen EU-Marokko

De ratificatie van de associatieovereenkomst door de parlementen van de EU-lidstaten was in oktober 1999 voltooid. Op verzoek van Marokko werd de inwerkingtreding van de overeenkomst echter uitgesteld om bepaalde wijzigingen aan te brengen in de bijlagen 2 en 6 van die overeenkomst.

Nadat deze wijzigingen via een briefwisseling waren geregeld zijn de associatieovereenkomst en de briefwisseling tot wijziging van genoemde bijlagen op 1 maart 2000 in werking getreden.

Het visserijakkoord is eind november 1999 verstreken. Marokko bevestigde dat het dit akkoord niet wenst te vernieuwen, maar verklaarde zich bereid om op zoek te gaan naar andere vormen van partnerschap op visserijgebied. Met dit doel bracht commissielid Fischler (landbouw, plattelandsontwikkeling en visserij) op 20 en 21 december 1999 een bezoek aan Marokko.

De handelsbetrekkingen tussen Marokko en de Europese Unie kwamen onder druk te staan door problemen met het beheer van de invoerregeling voor Marokkaanse tomaten. Vanwege overschrijding van de tariefcontingenten voor de tomateninvoer in de EU moest de Commissie op 23 december 1999 een systeem van invoervergunningen instellen. Na overleg tussen de Commissie en de Marokkaanse overheid op 17 januari 2000 werd dit systeem weer opgeheven, op voorwaarde dat Marokko zich verbindt zijn export strikt aan banden te leggen.

Politieke en economische ontwikkelingen

Na het overlijden van Koning Hassan II op 23 juli besteeg zijn zoon Mohamed VI de troon. Door verscheidene maatregelen die braken met de traditionele methoden heeft de nieuwe koning in het politieke landschap ruimte geschapen voor liberalisering. Vooral de terugkeer van leiders van de politieke oppositie uit ballingschap gaf duidelijk aan dat de regering liberalisering en democratisering nastreeft.

De alternatieve regering die sinds begin 1998 het bewind voert behield haar plaats, maar kreeg van de oppositie kritiek te verduren vanwege haar gebrek aan actie.

De economische resultaten getuigen van stabiliteit op het macro-economische front: in 1999 was het begrotingstekort minder dan 2,3%, slonk de buitenlandse schuld, namen de buitenlandse investeringen toe, bloeide het toerisme weer op en stonden de buitenlandse tegoeden op een behoorlijk peil. Toch moet men zich ongerust maken over de stagnatie van de groei, want in de landbouwsector blijft die ver onder de 1% en de groei van het BBP, afgezien van landbouw, komt de laatste jaren nooit boven de 3%. Deze resultaten zijn onvoldoende om een echte economische opleving te bewerkstelligen, temeer omdat bepaalde sociale aspecten nog steeds ontstellend zijn: de werkloosheid en ook de armoede, die vooral sinds tien jaar aan de toenemende hand is.

Meda-activiteiten

In 1999 eindigt de eerste etappe van het Meda-programma, die in 1995 begon. De oorspronkelijke streefcijfers (580 miljoen euro) zijn overschreden: er zijn 31 projecten gefinancierd voor een bedrag van ongeveer 656 miljoen euro, waarvan 55,4 % voor versterking van het economisch evenwicht, 26,4 % als steun voor economische overgang en 18,2% voor de structurele aanpassingsfaciliteit. In 1999 versterkte de Europese Commissie haar acties in de noordelijke provincies: 77% van de gelden ging daarheen. Tot deze acties behoort de mediterrane verkeersweg, het grootste project (80,3 miljoen euro) na de structurele aanpassingsfaciliteit (120 miljoen euro). De andere projecten in het noorden zijn: het bevloeiingsproject Sahla in het noorden van de provincie Taounate, opruimen van krotwoningen in Tanger, steun voor de kleine visserij aan de Middellandse-Zeekust. Bij andere projecten is een deel van de bedragen specifiek uitgetrokken voor het noorden (zie kader).

De derde en laatste tranche van de structurele aanpassingsfaciliteit (50 miljoen euro) is in december 1999 uitbetaald.

Steun voor ontwikkeling van de provincies in het noorden

De problemen van de noordelijke regio houden hoofdzakelijk verband met de geringe ontwikkelingsgraad. Deze streek lijdt onder zijn geïsoleerde positie en het ontbreken van voorzieningen op elk gebied. Tegenwoordig is een derde van alle Marokkaanse migranten afkomstig uit het noorden, waar op een groot deel van het landbouwareaal cannabis wordt verbouwd. De prioriteit voor ontwikkelingsacties in deze regio wordt door de Europese Unie gesteund. Sinds 1996 heeft de Commissie haar actie versterkt: 27% van de MEDA-programmering 1996-98 was bestemd voor het noorden. In 1999 ging 77% van de kredieten naar deze regio. Bovendien is er nog een aantal specifieke projecten die uit andere begrotingslijnen worden gefinancierd.

Met haar actie wil de Commissie de inkomsten van de bevolking door middel van productieve projecten verhogen, het tekort aan sociale investeringen verhelpen en de aftakeling van het milieu tegengaan.

In het noorden worden de volgende projecten uitgevoerd: geïntegreerde plattelandsontwikkeling en beheer van de natuurlijke hulpbronnen in het noorden, steun voor het beheer van de sector gezondheidszorg, geïntegreerde ontwikkeling van de bosgebieden van Chefchaouen, het bevloeiingsproject van Sahla, steun voor de ambachtelijke kustvisserij en sanering van de krottenwijken in Tanger. Bij de projecten voor watervoorziening en sanitatie op het platteland, steun voor jongeren en sport, steun voor basisonderwijs en culturele centra, is een deel van de bedragen voor het noorden gereserveerd.

Voor de ontsluiting van het gebied zal in het jaar 2000 een grootscheeps project van start gaan: de mediterrane verkeersweg, waaraan de Europese Gemeenschap 80 miljoen euro zal bijdragen. Tegelijkertijd zal een programma van paden en landwegen in het hartje van de Rif-bergketen de meest afgelegen gehuchten met hun tienduizenden inwoners verbinden met het reeds bestaande wegennet.

Marokko: in 1999 goedgekeurde vastleggingen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Marokko: vastleggingen 1995-1999

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

SYRIË

Bilaterale betrekkingen

In 1999 vonden verdere besprekingen plaats over de Meda-kaderovereenkomst, die uiteindelijk op 9 november 1999 door de drie partijen (Commissie, EIB en Syrische regering) werd ondertekend. Aan het eind van het jaar wachtte men nog op ratificatie van de overeenkomst door Syrië. Aangezien er dus geen kaderovereenkomst van kracht was kon men niet beginnen met de uitvoering van de projecten van Meda I.

De onderhandelingen over de associatieovereenkomst werden in 1999 voortgezet, namelijk op 16-17 maart in Brussel en op 9-10 november in Damascus. De discussie spitste zich toe op de afschaffing van douanerechten voor industrie- en landbouwproducten, oorsprongregels en samenwerking op industrie- en landbouwgebied. Tevens organiseerde de EU een reeks bijeenkomsten over technische kwesties, zoals oorsprongregels en mogelijke termijnen voor de afschaffing van douanetarieven. Bij de onderhandelingen van de vierde ronde, op 9 en 10 november, kwamen alle punten ter sprake, inclusief de mensenrechtenclausule en de noodtoestandwetten in Syrië.

Recente ontwikkelingen

In de binnenlandse politieke situatie veranderde in 1999 niet veel: president Assad, die sinds 1971 aan de macht is, werd op 10 februari voor de vijfde maal herkozen.

Syrië ging door met het versterken van zijn banden met Europa, maar onderhield ondertussen goede betrekkingen met de Golfstaten, Iran en verscheidene Aziatische landen. Syrië heeft zijn betrekkingen met de landen van het voormalige Sovjetblok en meer onlangs met Irak versterkt. De betrekkingen met Jordanië en Turkije werden in 1999 aanmerkelijk beter. Het vredesproces in het Midden-Oosten kende een doorbraak toen Syrië en Israël in december 1999 hun gesprekken hervatten.

De economie ging in de loop van 1999 iets vooruit. De overheid heeft de wisselkoers op de zwarte markt gestabiliseerd en de officiële wisselkoers geleidelijk verhoogd. De inflatie daalde tot 1%. De stijgende olieprijzen, de aankondiging van economische hervormingen en de door de Syrisch-Israëlische onderhandelingen verbeterde vooruitzichten voor het bedrijfsleven versterkten de tendens tot optimisme en de hoop op economisch herstel. Men stelt de groei van het reële BBP in 1999 op circa 2%.

De Syrische export heeft zich in 1999 hersteld en het handelstekort slonk van 30% tot 13% van het BBP. Het aandeel van de productie van de overheidssector in de export daalde tot 71% in 1999, tegenover 79% in 1997. De Syrisch-Libanese vrijhandelsovereenkomst, die voorziet in tariefreducties van 25% op jaarbasis, zorgde voor een aanzienlijke uitbreiding van de handel met Libanon (van 1,47 miljoen USD in 1998 tot 3,34 miljoen USD in 1999). Deze overeenkomst werd gezien als een startblok voor de associatieovereenkomst met de EU. De buitenlandse schuld blijft voor de Syrische overheid een nijpend probleem. Er zijn aanwijzingen dat met Rusland overeenstemming is bereikt, maar de gesprekken met Duitsland hebben geen vooruitgang opgeleverd.

In zijn inaugurele rede van 10 maart 1999 onderstreepte president Assad de noodzaak van hechtere banden met de EU en van economische hervormingen, vooral in de bedrijfs- en banksector. Bashar, de zoon van president Assad, wordt als hervormingsgezind beschouwd. Onlangs kondigde de overheid de herziening van de van 1991 daterende wet nr. 10 over investeringen aan teneinde een meer gunstige bedrijfsomgeving te scheppen.

Acties van Meda

De projecten van het Meda-programma (1995-99) zijn gericht op belangrijke institutionele thema's zoals:

-hervorming van de bestuurlijke en economische structuren

-steun voor het bedrijfsleven

-ontwikkeling van het menselijk potentieel.

De door Meda te financieren projecten en programma's betreffen hoofdzakelijk de overheidsadministratie (hervorming en modernisering van het ministerie van Financiën en van het plaatselijk bestuur), infrastructuur (telecommunicatie en elektriciteit) en steun voor de particuliere sector (Hoger Instituut voor Bedrijfsadministratie in Damascus).

In 1999 zijn financiële vastleggingen goedgekeurd voor het Syrisch-Europese Business Center II (12 miljoen euro) en de institutionele en sectorale moderniseringsfaciliteit (21 miljoen euro). Omdat aan het eind van de verslagperiode de Meda-kaderovereenkomst nog niet was geratificeerd zijn deze projecten nog geen van beide in de uitvoeringsfase beland.

Deze programma's zijn bedoeld om de overheidshervormingen te steunen en aan te moedigen, de structuren en instrumenten te scheppen die nodig zijn voor de ontwikkeling van de Syrische economie en een gunstige economische en institutionele omgeving in het leven te roepen. De toekomstige associatieovereenkomst met de EU zal het land helpen structurele maatregelen te nemen om zijn economie met het oog op vrijhandel te hervormen.

Syrië

Meda-vastleggingen 1999, in miljoen euro

Project/programma // bedrag (miljoen euro)

Actieplan voor de elektriciteitssector // 11

Syrisch-Europees Business Center II // 12

Institutionele en sectorale moderniseringsfaciliteit // 21

Archeologisch trainingsprogramma (te financieren in het kader van de globale Meda-toewijzing) // 2

TOTAAL // 44

Syrië

Vastleggingen 1995-1999, in miljoen euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

TUNESIË

Bilaterale betrekkingen EU-Tunesië

Tunesië was het eerste mediterrane partnerland dat een associatieovereenkomst met de Europese Unie sloot (op 17 juli 1995). Sinds de overeenkomst op 1 maart 1998 in werking is getreden vergaderde de Associatieraad EU-Tunesië op 14 juli 1998 en het Associatiecomité op 25 juni 1999 in Tunis.

De onderwerpen die tijdens de vergadering van het Associatiecomité op 25 juni 1999 zijn besproken, betroffen de politieke dialoog (mensenrechten), de vestiging van de vrijhandelszone, landbouwkwesties (olijfolie), sociale kwesties, en de tenuitvoerlegging van de financiële samenwerking.

Politieke en economische ontwikkelingen

Op 24 oktober 1999 werden presidents- en parlementsverkiezingen gehouden. Dankzij twee amendementen op de Tunesische kieswet konden voor het eerst andere kandidaten aan de presidentsverkiezingen deelnemen en mochten minimaal 20% van de parlementszetels naar de oppositiepartijen gaan. President Ben Ali werd herkozen met 99,44% van de stemmen en de Parti du Rassemblement Constitutionnel Démocratique behield zijn dominerende positie.

In zijn verklaringen betoont de president zich voorstander van pluralisme en vrijheid van de pers. In werkelijkheid laat de eerbiediging van de fundamentele vrijheden, en met name de vrijheid van vereniging en meningsuiting, zeer veel te wensen over. Het streven van de president om hervormingen te bevorderen lijkt zich te beperken tot de oprichting van een staatssecretariaat bij de premier, dat moet toezien op de mensenrechten, de communicatie en de betrekkingen met de Kamer van Afgevaardigden.

In economisch opzicht wijzen de ramingen voor 1999 op een positieve trend. De groei van het BBP bereikt vermoedelijk 6% en die van de investeringen 11,5% (26% van het BBP). Het overheidstekort wordt geschat op 3% van het BBP en de inflatie op 2,8%. De Tunesische regering schat de jaarlijkse verliezen aan douane-inkomsten tengevolge van de toepassing van de associatieovereenkomst op 400 miljoen dinar (320 miljoen euro). Om deze verliezen te compenseren heeft de regering de btw verhoogd tot 18% en bepaalde regelingen voor vrijstelling van belasting afgeschaft. Het zwakke punt in de economische ontwikkeling van het land is nog steeds de hoge werkloosheid van 15%.

Meda-activiteiten

Het Meda-programma beoogt het economisch overgangsproces in Tunesië te ondersteunen, met bijzondere aandacht voor structuurhervormingen, de ontwikkeling van de particuliere sector en het sociaal-economisch evenwicht. Tijdens de periode 1995-1999 heeft de Commissie 428,4 miljoen vastgelegd.

De voornaamste acties van 1999 waren:

Structurele hervormingen: na het succes van de eerste operatie voor structurele aanpassing (FAS I) in 1998, heeft men een nieuw programma van hervormingen opgesteld en werd in februari 1999 een tweede structurele aanpassingsoperatie (FAS II) van 80 miljoen euro vastgelegd. Deze tweede operatie richt zich op een aantal sleutelsectoren: de financiële sector, het privatiseringsproces, het basis- en secundair onderwijs. Evenals FAS I is FAS II opgesteld samen met de Wereldbank, die zelf een lening heeft toegekend als steun voor de hervorming van de financiële sector in Tunesië. Eind 1999 was voldaan aan de voorwaarden en criteria voor het verrichten van de eerste betalingen. De Commissie is dus overgegaan tot uitbetaling van de eerste tranche van 40 miljoen euro.

Ontwikkeling van de particuliere sector: de ontwikkeling van de particuliere sector wordt gesteund met verscheidene programma's voor technische bijstand en scholing, waarbij het hoofddoel is de economie meer concurrerend te maken. In 1999 waren op dit gebied de volgende projecten in uitvoering:

-een programma voor ontwikkeling van de particuliere sector, dat deskundigen en diensten aan het midden- en kleinbedrijf ter beschikking stelt;

-steun voor hervorming van het vakonderwijs;

-een programma van technische bijstand voor privatisering;

-een programma voor bevordering van buitenlandse directe investeringen;

-een programma voor versterking van de concurrentiepositie van de Tunesische economie en met name de banksector.

Een nieuwe lijn met door de EIB beheerd risicodragend kapitaal (30 miljoen euro), dat bestemd is voor herstructurering van Tunesische bedrijven, verdubbelde de kredieten die reeds met goedkeuring van de Commissie voor dit soort maatregelen waren bestemd.

Sociaal-economisch evenwicht: Tunesië houdt de sociale effecten van het hervormingsproces nauwlettend in het oog, en in dit verband kan het Meda-programma de sociale actie ondersteunen.

Twee projecten zijn momenteel in uitvoering:

-een programma voor geïntegreerde plattelandsontwikkeling;

-een steunprogramma voor het scheppen van werkgelegenheid (eind 1998 goedgekeurd).

11,5 miljoen euro werd vastgelegd voor een rentesubsidie bij een EIB-lening voor een milieuproject in de streek Gabès.

Eind 1999 heeft de Commissie 40 miljoen euro vastgelegd voor een sectorale faciliteit voor gezondheidszorg, als steun voor een belangrijk project voor hervorming van het ziekteverzekeringsstelsel in Tunesië (zie kader).

Sectoraal aanpassingsprogramma Meda: hervorming van de ziekteverzekering in Tunesië, 40 miljoen euro.

Het sectorale aanpassingsprogramma voor de gezondheidssector in Tunesië werd in november 1999 goedgekeurd en is het eerste sectorale aanpassingsprogramma dat Meda financiert.

In tegenstelling tot een structureel aanpassingsprogramma dat in de regel een algemeen doel nastreeft, namelijk herstel of consolidering van het macro-economisch evenwicht, vergezeld van een reeks economische hervormingsmaatregelen (juridisch kader, privatisering, sociaal vangnet, belastinghervorming, enz.), hebben sectorale aanpassingsprogramma's een meer beperkte strekking, namelijk het ondersteunen van institutionele en beleidshervormingen in belangrijke sectoren.

Het sectorprogramma van Tunesië beoogt een omvattende hervorming van het ziekteverzekeringsstelsel. Tevens omvat het programma bepaalde macro-economische voorwaarden om de duurzaamheid van de hervormingen te versterken.

Het programma heeft als hoofddoel de aanneming van een wet inzake hervorming van het ziekteverzekeringsstelsel door het parlement, gevolgd door publicatie in het staatsblad. Ook steunt het de goedkeuring en publicatie van een aantal uitvoeringsbesluiten (bijvoorbeeld betreffende de diensten die in het basispakket worden opgenomen, het opzetten van een aanvullend verzekeringsstelsel of maatregelen om beter te kunnen uitmaken welke mensen in aanmerking komen voor gratis zorg of behandeling tegen verlaagd tarief. Dergelijke besluiten zijn een absolute voorwaarde om de eenmaal goedgekeurde wet snel in werking te laten treden.

Waarom een programma in de vorm van een sectorale aanpassingsoperatie- Ten eerste dateert het initiatief voor de hervormingen al van 1996. Sinds dat jaar heeft de Tunesische regering voortdurend gewerkt aan de voorbereiding ervan, met name in het kader van de CNAM (Commission Nationale d'Assurance Maladie) en de zeven gespecialiseerde werkgroepen van de CNAM. Dit betekent dat het programma uit het land zelf is voortgekomen. Ten tweede heeft de Tunesische overheid bewezen de vereiste kennis te bezitten om dit programma op te stellen en uit te voeren. Ten derde ondersteunt de Wereldbank de gezondheidssector in Tunesië al met een investeringslening van 50 miljoen dollar. Ten vierde heeft de Commissie, samen met de Wereldbank, goede ervaring opgedaan met structurele aanpassingsprogramma's in Tunesië.

De Commissie zal gespecialiseerde technische deskundigen uitzenden om op de uitvoering toe te zien en het effect van de hervormingen te evalueren.

Het programma is nauw gecoördineerd met de lidstaten en de Wereldbank.

Tunesië: Meda-vastleggingen 1999

Programma // miljoen euro

1 - Steun voor economische hervormingen (FAS II)

2 - Steunprogramma voor hervorming van de ziekteverzekering

3 - Bestrijding van vervuiling in Gabès: rentesubsidie (EIB)

4 - Risicodragend kapitaal - steun voor de particuliere sector (EIB) // 80

11,5

Totaal // 161,5

Tunesië: vastleggingen 1995-1999

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

TURKIJE

Bilaterale betrekkingen EU-Turkije

Internationaal was het belangrijkste evenement in de betrekkingen tussen de EU en Turkije de erkenning in december 1999 van Turkijes status van kandidaat-lidstaat door de Europese Raad van Helsinki. Turkije zal op dezelfde manier worden behandeld als de andere kandidaat-lidstaten; een toetredingspartnerschap is in voorbereiding.

Politieke en economische ontwikkelingen

De coalitieregering van rechts en centrum-links, die over een ruime meerderheid in het Parlement beschikt, heeft een programma van structuurhervormingen ondernomen op het gebied van de werking van het politieke bestel, het juridische stelsel, de bescherming van de mensenrechten, de overheidsadministratie en de sociale zekerheid. Op economisch gebied hebben de hervormingen betrekking op het banksysteem en de steun aan de landbouwsector. Gezien de stabiliteit van de regeringscoalitie zijn de vooruitzichten voor doeltreffende uitvoering van de geplande hervormingen, en met name beteugeling van de inflatie, gunstig.

De aardbeving die Turkije in augustus heeft getroffen heeft 17.000 slachtoffers gemaakt en grote economische schade aangericht. De golf van solidariteit die deze ramp heeft losgemaakt gaf tevens de aanzet tot de toenadering tussen Turkije en Griekenland.

In 1999 werd Turkije getroffen door een recessie: het BBP daalde met 5,8%. De oorzaken zoekt men onder meer in de problemen met de internationale handel en het restrictieve beleid dat Turkije voert om de inflatie te beteugelen, waardoor de binnenlandse vraag verflauwde. De aardbeving van augustus heeft de toestand nog verergerd.

De resultaten van de inflatiebestrijding bleven achter bij de streefcijfers, want de inflatie bereikte 68,9%, dus nauwelijks minder dan in 1998 (69,7%). Het overheidstekort zwol in 1999 aan (12% van het BBP, tegenover 8,9% in 1998). De regering stelt zich ten doel de inflatie vóór eind 2000 terug te brengen tot 25%. De in december 1999 getekende stand-by-overeenkomst met het IMF van 4,3 miljard USD zal Turkije helpen om de strijd tegen de inflatie voort te zetten.

Het handelsvolume is met bijna 10% gedaald (cijfers januari-november) vanwege de recessie in het land zelf en in Rusland; tegelijk is dankzij deze recessie het tekort op de handelsbalans met 30% gedaald, hoofdzakelijk door de verlaging van de invoer. De betalingsbalans toont een overschot, afkomstig van onzichtbare elementen (geldzendingen, toerisme), ondanks het feit dat de inkomsten uit het toerisme in de loop van het jaar zijn gedaald.

De EU blijft de voornaamste handelspartner van Turkije (54% van de handel). In 1999 is het handelstekort van Turkije ten opzichte van de Unie aanzienlijk gedaald, namelijk van 8,9 miljoen euro in 1998 tot 5,7 miljoen euro (januari-november). De Turkse import uit de Unie bestaat nog steeds voor 90% uit kapitaalgoederen, grondstoffen en halffabrikaten.

Meda-activiteiten

Met de Turkse overheid was overeengekomen dat de Gemeenschap haar financiële steun voor 1999 zou concentreren op een beperkt aantal prioriteiten. Hierbij had men twee doelen voor ogen: verzekeren dat de voor een project toegekende financiële middelen voldoende zijn om het gestelde doel te bereiken en het effect van de Gemeenschapsactie versterken.

De drie voornaamste programma's van 1999 betroffen het basisonderwijs (100 miljoen euro), administratieve samenwerking (12 miljoen euro) en de civiele samenleving (8 miljoen euro). Tevens droeg de Commissie 1,7 miljoen euro bij aan de invoering van wetgeving voor de bescherming van intellectuele eigendom en legde zij 18,6 miljoen euro vast voor rentesubsidies bij leningen van de Europese Investeringsbank voor maatregelen op milieugebied (afvoer van afvalwater in Tarsus en DiyarbakAr).

De grootste Gemeenschapsbijdrage in het kader van de financiële samenwerking met Turkije (100 miljoen euro) ging naar een project voor het basisonderwijs. Het project steunt de hervorming met het oog op uitbreiding van het lager onderwijs (kinderen van vijf tot acht jaar). Het onderwijsministerie krijgt steun voor verbetering van het basis- en beroepsonderwijs, waarvan het hele land zal profiteren. Bovendien zal veel steun gaan naar de twaalf armste provincies met het oog op uitbreiding en verbetering van het onderwijsaanbod, met name ten behoeve van meisjes en vrouwen. Tenslotte zal steun worden verstrekt voor de vestiging van multidisciplinaire buurtonderwijscentra voor mensen die geen basisonderwijs kunnen of hebben kunnen volgen (kinderen, jongeren en volwassenen) in steden met een grote migrantenbevolking, hoofdzakelijk Istanbul.

Het administratieve samenwerkingsprogramma is van groot belang om de Turkse instanties in staat te stellen de bepalingen van het akkoord over de douane-unie ten uitvoer te leggen en, meer algemeen, de integratie van Turkije met de EU op alle gebieden voort te zetten. In dit kader zullen bezoeken van Turkse ambtenaren of deskundigen aan hun Europese collega's worden gefinancierd, maar ook studies van deskundigen ten behoeve van de Turkse overheidsdiensten, opleidingscursussen voor Turkse ministeries, enz.

Het kaderprogramma voor ontwikkeling van de civiele sam