COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(95) 13def 
Brussel, 20.02.1995 
Derde en Vierde jaarverslagen van de Commissie 
aan de Raad en het Europees Parlement 
over 
de uitvoering van de communautaire bijstand 
aan de landen van Midden- en Oost-Europa (Phare) 
in 1992 en 1993 
- 2 -
Derde jaarverslag van de Commissie 
aan de Raad en het Europees Parlement 
over 
de uitvoering van de communautaire bijstand 
aan de landen van Midden- en Oost-Europa (Phare) 
in 1992 
- 3 -
Inhoud 
VOORWOORD 
I. ALGEMENE CONTEXT VAN DE EG-BIJSTAND IN 1992 
1.1 Wettelijke basis 
1.2 Financieel kader 
1.3 Beleidslijnen 
1.4 Programmering 
II. MAATREGELEN IN 1992 
2.1 Voorbereiding en besluitvorming 
2.2 Nationale programma's en sectoren 
2.3 Multidisciplinaire maatregelen 
2.4 Regionale samenwerking 
III. HUMANITAIRE HULP IN 1992 
IV. UITVOERING VAN DE MAATREGELEN VftOR 199^0-1992 
4.1 Aanbestedingen en overeenkomsten 
4.2 Betalingen 
4.3 Toezicht en evaluatie 
4.4 Tegenwaardefondsen r 
V. SPECIFIEKE ONDERWERPEN 
5.1 Beoordeling van de hervormingsinspanningen in de Phare-landen in 
1992 
5.2 Effect van Phare: resultaten en problemen 
VI. ORGANISATIE VAN DE COMMISSIE 
VII. Phare-richtsnoeren 1993-1997 
Tabellen 
1. Samenvatting van het Nationaal Indicatief Programma 1992 
2. Specificatie per sector van de voornaamste programma's in 1992 
3. Schema van de financieringsvoorstellen uit hoofde van het budget 1992 
4. Sectoriële specificatie van de vastleggingen voor 1992 
5. Regionale programma's 1992 
6. Humanitaire hulp 1992 
7. Internationale aanbestedingen in 1992 
8. Betalingssituatie per 31.12.92 
9. Macro-economische indicatoren van de Phare-landen in 1990-1992 
- 5 -
VOORWOORD 
Dit is het derde verslag over de communautaire bijstand aan de Midden- en 
oosteuropese landen in het kader van het Phare-programma, dat in 1992 werd 
uitgebreid tot Albanië, Estland, Letland, Litouwen en Slovenië. Het 
behandelt de algemene context van de bijstand in 1992. Het geeft een 
overzicht van de maatregelen voor 1990-1992 en van twee specifieke 
onderwerpen van bijzonder belang: de evolutie van de hervormingen in de 
Phare-landen in 1992 en het effect van Phare. Tenslotte worden de nieuwe, in 
1992 goedgekeurde richtsnoeren beschreven die het raamwerk vormen voor de 
toekomstige Phare-steun. 
- 6 -
I. ALGEMENE CONTEXT VAN DE EG-BIJSTAND IN 1992 
1.1 Wettelijke basis 
Verordening van de Raad nr. 3906/89 van 18 september 1989*, gewijzigd in 
1990 en 199l2, vormt de wettelijke basis voor de Phare-bijstand. Nadat de 
Gemeenschap en de Lid-Staten Slovenië en Kroatië als onafhankelijke 
republieken hadden erkend, diende de Commissie een voorstel in bij de Raad 
om deze republieken formeel op te nemen in de groep landen die in aanmerking 
komen voor de "Phare-verordening". Daar het Europees Parlement een negatief 
advies uitbracht betreffende Kroatië, hechtte de Raad uiteindelijk alleen 
haar goedkeuring aan de verordening voor Slovenië-*. 
1.2. Financieel kader 
Oorspronkelijk werd voorzien in een budget van 1.000 miljoen ecu voor 1992 
(Begrotingslijn B7-600 - Steun voor de economische herstructurering van de 
Landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE's)). 
In de loop van het jaar verzocht de Commissie om de wederopvoering vari de 
kredieten ter ondersteuning van de betalingsbalans van Albanië en om de 
overdracht van 25 miljoen ecu teneinde de opname van Estland, Letland en 
Litouwen in het Phare-programma te financieren. Na de goedkeuring door de 
Begrotingsautoriteit van een overdracht van 15,5 miljoen ecu, beliep het 
uiteindelijke budget 1.015,5 miljoen ecu, waarvan 1.015,3 miljoen werd 
vastgelegd. 
De specificatie van de betalingsverplichtingen was als volgt: 
Nationale programma's^ 733,0 min ecu 
Regionale programma's 116,0 min ecu 
Multidisciplinaire maatregelen 44,8 min ecu 
Humanitaire hulp 121,5 min ecu 
TOTAAL 1.015,3 min ecu 
Binnen de begrotingslijn B8-760 kwamen "mini-begrotings"kredieten ten 
bedrage van 15 miljoen ecu tot stand. Deze werden gebruikt om 
administratieve uitgaven voor Phare-maatregelen te bekostigen. 
1 L 375 van 23.12.89, blz. 11 
2 Tweede jaarverslag inzake de uitvoering van communautaire bijstand aan 
de landen van Midden- en Oost-Europa, blz. 4 
3 L 277 van 11.8.92, blz. 1 
4 Met inbegrip van betalingsbalanssteun (35 miljoen ecu) voor Albanië 
>v^V' -. : - • - 7 -
1.3 Beleidslijnen 
De werkwijze van de Commissie op het gebied van de programmering voor de 
periode 1991-1992 werd begin 1991 vastgesteld en voor de eerste keer 
toegepast tijdens dat jaar. Een samenvatting van de onderliggende ideeën 
inzake de programmering werd in de vorm van voorlopige richtsnoeren voor 
1991/1992 door het Phare-beheercomité op 21.02.1991 besproken en gunstig 
beoordeeld, en door de Commissie op 15.05.1991 formeel aangenomen. 
Behalve de uitbreiding van het bijstandsprogramma tot Albanië, Estland, 
Letland, Litouwen en Slovenië, trachtte de Commissie in 1992, net als in 
1991, de nadruk te leggen op de voornaamste doelstelling van Phare, met name 
steun te verlenen voor de omschakeling naar een markteconomie. Om de 
efficiëntie van de bijstand te vergroten werd deze gericht op de 
kernsectoren van het hervormingsproces. Deze waren met name de 
herstructurering van openbare ondernemingen, de modernisering van de 
financiële diensten, de bevordering van de particuliere sector en de 
ontwikkeling van de arbeidsmarkt en de sociale sector. De bijstand voor de 
kernsectoren werd aangevuld door steun voor aanverwante voorrangsgebieden 
zoals energie, milieu, telecommunicatie, vervoer, gezondheidszorg, 
huisvesting, opleiding en landbouw. Voorts werd in de programmering rekening 
gehouden met de lopende samenwerkingsprojecten op het gebied van de 
ontwikkeling van het menselijk potentieel, zoals TEMPUS en ACE, alsook met 
institutionele versterking. 
De steun, die op technische bijstand, opleiding en studies was 
geconcentreerd, alsook de financiële hulp in het kader van de sectoriële 
programma's, had tot doel de ontwikkeling van een markteconomie te 
ondersteunen. 
Terwijl het merendeel (75 à 80%) van de Phare-middelen, overeenkomstig 
bovenstaande beleidslijnen, bestemd is voor nationale programma's, dient 10 
à 15% ter bevordering van regionale programma's die slechts op een regionale 
basis kunnen worden uitgevoerd of schaalvoordelen opleveren indien regionaal 
uitgevoerd. Voorts wordt 10 à 15% gereserveerd voor humanitaire hulp in het 
licht van de groeiende economische moeilijkheden en de ernstige nood die in 
sommige Midden- en Oosteuropese landen heerst. 
1.4 Programmering 
De kerngebieden werden gekozen in het kader van overleg over de 
programmering met de begunstigde staten, op grond van de prioriteiten die 
ieder land met betrekking tot de omschakeling, de duurzame ontwikkeling en 
de ontluikende economische strategieën had vastgesteld. Er werd aandacht 
besteed aan de onstabiele of vaak overgankelijke aard van een groot aantal 
van de begunstigde regeringen, en aan de vereiste flexibiliteit van de 
Phare-bijstand voor 1992. 
Vervolgens werden tijdens het eerste halfjaar van 1992 indicatieve 
programma's ondertekend met de bevoegde autoriteiten van de begunstigde 
landen: TSFR op 14.02.1992, Estland op 31.03.1992, Hongarije op 31.01.1992, 
Letland op 02.04.1992, Litouwen op 03.04.1992, Polen op 28.05.1992, Roemenië 
op 31.01.1992, en Slovenië op 26.03.1992. Het indicatieve programma voor 
Albanië werd op 26.03.1992 goedgekeurd in de vorm van een briefwisseling. 
Bulgarije had reeds op 08.02.1991 een meerjarig indicatief programma 
goedgekeurd voor de periode 1991/1992. In het licht hiervan werd de 
toewijzing van het indicatieve bedrag voor 1992 voor projecten en andere 
maatregelen op 29.01.92 goedgekeurd. 
De indicatieve programma's zijn geen bindende overeenkomsten met de 
Commissie, maar werkdocumenten die prioriteiten aangeven en een raamwerk 
vormen voor de vaststelling, formulering en beoordeling van te financieren 
projecten, zij zijn samengevat in de tabellen 1 en 2. 
- 8 -
Het in het merendeel van de begunstigde landen als meest hulpbehoevende 
sector aangemerkte kerngebied was de economische herstructurering, die onder 
meer de herstructurering en privatisering van ondernemingen, de ontwikkeling 
van de particuliere sector, en de modernisering van het financieel systeem 
bestrijkt. Ook menselijk potentieel, in het bijzonder de sociale en 
gezondheidssector, landbouw en infrastructuur werden aangewezen. Voorts kwam 
onderwijs, met name in de vorm van steun voor het TEMPUS-programma, vaak 
voor als kerngebied. 
In verscheidene landen werd een algemene technische-bijstandsfaciliteit 
opgericht. Dit is een soepel instrument waardoor de begunstigde landen 
relatief snel, met het oog op de ontwikkeling van een hervormingsbeleid, 
voor dringende TB en institutionele ondersteuning voor allerlei gebieden 
konden zorgen. In drie landen, Estland, Letland en Litouwen, werd het 
merendeel van de bijstand in de vorm van deze faciliteit verstrekt, in het 
licht van het vroege overgangsstadium waarin zij zich bevinden. Een typisch 
kenmerk van dit stadium is de behoefte aan essentiële technische bijstand 
voor tal van kerngebieden. 
y • "•' • - 9 -
II. MAATREGELEN IN 1992 
1.2 Voorbereiding en besluitvorming 
In het kader van de begroting 1992 werden in totaal 96 Phare-
financieringsbesluiten ondertekend. 11 daarvan waren voor humanitaire hulp, 
64 voor nationale-seccorprogramma's en 15 voor regionale­
samenwerkingsprogramma's. Voorts werden 4 algemene machtigingen verstrekt 
voor kleinschalige multidisciplinaire maatregelen. 
Het Phare-beheercomitó kwam tienmaal bijeen en bracht een gunstig advies uit 
over alle financieringsvoorstellen behalve over een invoersteunprogramma van 
40 miljoen ecu voor Albanië, dat op een buitengewone zitting van het comité 
werd besproken. Dit voorstel werd omgevormd tot een kleinschaliger programma 
voor humanitaire hulp en vervolgens goedgekeurd door het comité. 
Het ontwerp voor de algemene Phare-richtsnoeren voor 1993/97 werd op 
verscheidene bijeenkomsten van het comité in detail besproken. 
2.2 Nationale programma's 
In 1992 groeide het aantal Phare-programma's aan tot tien, met de opname van 
Slovenië en Albanië, en de overbrenging naar Phare van Estland, Letland en 
Litouwen, die voorheen communautaire steun in het kader van het GOS-
programma ontvingen. De totale bijstand voor de nationale programma's -
d.w.z. uitgezonderd humanitaire hulp en regionale programma's - bedroeg 
bijna 698 miljoen ecu (zie tabel). De grootste ontvanger van Phare-bijstand 
was Polen met 200 miljoen ecu, wat overeenkomt met 28,6% van de totale 
toewijzing voor nationale programma's, gevolgd door Roemenië (130 miljoen 
ecu, 18,6%), Hongarije (101,5 miljoen ecu, 14,5%) en Tsjechoslovakije (100 
miljoen ecu, 14,3%). 
In tabel 4 wordt het algemene patroon per sector van de bijstand per land 
weergegeven. Enige voorzichtigheid is geboden inzake de cijfers omdat in 
sommige technische-bijstandsprogramma's niet alle bijstand per sector kan 
worden toegewezen. Afgezien daarvan werd ruwweg een kwart van de nationale 
toewijzingen (167 miljoen ecu, 23,5%) vastgelegd voor de ontwikkeling van 
ondernemingen, waaronder privatisering, herstructurering van bedrijven, 
bijstand voor kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's), bevordering van 
investeringen en ontwikkeling van de uitvoer. Dit bedrag kan de werkelijke 
omvang van de steun iets verdoezelen, daar de programma's voor regionale 
ontwikkeling ook maatregelen voor de stimulering van lokale ondernemingen 
behelzen. Dit percentage bewijst, in vergelijking met 28% in 1991, dat deze 
sector voorrang blijft genieten voor wat de Phare-bijstand betreft. 
De landbouw bleef, in vergelijking met 15% in 1991, aanzienlijke steun 
ontvangen (85 miljoen ecu of 12% van de nationale toewijzingen), wat het 
belang van deze sector voor de Oosteuropese economieën weergeeft. Hoewel 
leveranties voor de landbouw nog steeds een onderdeel van deze bijstand 
vormden, werd in 1992 meer nadruk gelegd op de ontwikkeling van een 
landbouwstrategie en op de herstructurering, met inbegrip van de 
privatisering van landbouwbedrijven, de reorganisatie van de agro-industrie, 
voorlichtingsdiensten en de ontwikkeling van kredietmogelijkheden voor de 
nieuwe particuliere landbouwers. 
- 10 -
De toewijzingen voor de sociale sectoren en het onderwijs (met inbegrip van 
het TEMPUS-programma), die ongeveer 27% uitmaken van de nationale 
programma's, zijn in vergelijking met 1991 relatief gestegen. Het groeiend 
belang van de sociale dimensie van de hervormingsprogramma's in de LMOE's, 
en met name de noodzakelijke herstructurering van de begrotingen voor 
sociale zekerheid en gezondheidszorg, kwam duidelijk tot uiting in het 
stijgend aantal Phare-programma's betreffende de reorganisatie van het 
sociaal beleid en de sociale sector. Deze programma's behelzen onder meer 
steun voor de ontwikkeling van de arbeidsmarkt, om het hoofd te bieden aan 
de onontkoombare stijging van de werkloosheid ten gevolge van de 
herstructureringsmaatregelen. Milieu-aspecten kwamen iets minder aan bod in 
de nationale programma's voor 1992, hoewel in Polen en Hongarije nog steeds 
aanzienlijke verbintenissen op dit vlak werden aangegaan. 
Ofschoon de Phare-bijstand voornamelijk op technische bijstand gericht 
bleef, vooral in de landen die zich in een relatief vroeg overgangsstadium 
bevinden, werden de beschikbare instrumenten in 1992 verder ten dienste 
gesteld van andere vormen van bijstand. Deze omvatten opleiding, 
ontwikkeling van het menselijk potentieel, materiaallevering, het 
verstrekken van essentiële produktiemiddelen in uitzonderlijke gevallen 
(vooral voor landbouw en gezondheidszorg), en - steeds meer -
investeringssteun. In het laatste geval ging het om Phare-middelen, meestal 
op basis van kostendeling met de regering of lokale instellingen, voor de 
ontwikkeling van financieringsmechanismen voor de nieuwe ondernemers, met 
inbegrip van leningen en kredietgarantieregelingen voor KMO's en 
particuliere landbouwers, en van voordelige financieringsregelingen ter 
bevordering van maatregelen voor de milieubescherming en/of regionale 
ontwikkeling. 
Tenslotte werd een Phare-bijdrage van 35 miljoen ecu verstrekt voor 
betalingsbalanssteun voor Albanië. 
2.3. Multidisciplinaire maatregelen 
Naast de sectoriële programma's werden verscheidene acties gefinancierd uit 
hoofde van de begrotingspost multidisciplinaire maatregelen. 
Ten eerste werd een toewijzing van 18,8 miljoen ecu voor "multidisciplinaire 
technische bijstand" goedgekeurd in verschillende opeenvolgende tranches, 
zoals in 1990 en 1991. Dit instrument geeft volmacht om, binnen bepaalde 
grenzen, kleinschalige activiteiten te financieren, zoals 
haalbaarheidsstudies en technische bijstand, zonder dat een speciaal advies 
van het beheercomité of de Commissie over elke activiteit is vereist. 
Zoals in de vorige jaren werd de multidisciplinaire faciliteit in 1992 
aangewend om een groot deel van de identificatie-, beoordelings- en 
auditwerkzaamheden voor sectoriële programma's te bekostigen. Voorts werden 
planningstudies gefinancierd, b.v. voor de gebieden telecommunicatie en 
infrastructuur. 
Na de zogenaamde "Bangkok Overeenkomst" tussen de EBWO en de EG in 1992 kwam 
een nieuwe samenwerking tot stand tussen beide instellingen. Daardoor werd 
het mogelijk door de Commissie goedgekeurde en gefinancierde, maar door de 
EBWO technisch beheerde maatregelen in de begunstigde landen uit te voeren. 
Via deze samenwerking, die succesvol wordt geacht, werd 18,5 miljoen ecu 
verstrekt voor acties die voornamelijk betrekking hebben op de financiële 
sector. 
In 1992 werd gestart met twee complementaire acties uit hoofde van de 
multidisciplinaire begrotingspost. De eerste is de Phare-voorlichtingsactie, 
die ten doel heeft de ondernemings- en politieke wereld van de EG-Lid-Staten 
op de hoogte te stellen van de communautaire betrekkingen met en de bijstand 
voor de landen van Midden- en Oost-Europa. Voor dit programma werd 2,5 
miljoen ecu vastgelegd. 
- 11 -
De andere actie betreft het Phare-programma voor democratie, waaraan in 1992 
voor de eerste maal 5 miljoen ecu werd toegewezen. De Commissie ging 
daarbij, overeenkomstig begrotingslijn B7-600, in op de volgende verklaring 
van het Europees Parlement: Een krediet van 5 miljoen ecu moet worden 
gereserveerd voor de voortzetting van het democratisch proces in Midden- en 
Oost-Europa. Dit moet het mogelijk maken om onafhankelijk van partijen, via 
parlementaire instellingen, financiële en technische bijstand te leveren 
voor de algemene opvoeding van de burgers en de stabilisering en versterking 
van de democratische beginselen in de landen die nauwe betrekkingen met de 
Europese Gemeenschap onderhouden of ontwikkelen. 
Het totaalbedrag voor multidisciplinaire maatregelen beloopt 44,8 miljoen 
ecu en is uitgesplitst als volgt: 
multidisciplinaire technische bijstand 18,8 miljoen ecu 
EBWO 18,5 miljoen ecu 
Voorlichtingsactie 2,5 miljoen ecu 
Democratiseringsprogramma 5,0 miljoen ecu 
TOTAAL 44,8 miljoen ecu 
2.4. Regionale samenwerking 
In de loop van 1992 werd steeds meer nadruk gelegd op de ontwikkeling van de 
regionale samenwerking tussen de vijf door Phare begunstigde landen 
(Bulgarije, Tsjechoslovakije, Hongarije, Polen en Roemenië) op het gebied 
van onderwerpen van gemeenschappelijk belang en interesse. Bijgevolg werd 
116 miljoen ecu toegewezen voor regionale programma's. 
In 1992 werd aanzienlijke vooruitgang geboekt met de op de vraag gesteunde 
benadering voor de formulering van programma's/projeeten, waarbij de 
betrokkenheid van de begunstigde landen veel groter is. In december 1991 
werd, na. een vergadering van de 6 nationale bijstandscoördinators in 
Brussel, een Regionale Coördinatiegroep opgericht met een wisselend 
jaarlijks voorzitterschap, te beginnen met Bulgarije. Deze groep kreeg 
technische bijstand van de Commissie en was verantwoordelijk voor het 
vaststellen van de kerngebieden voor bijstand, de beoordeling van de door de 
begunstigde landen en de PHOS ingediende voorstellen, en het bereiken van 
een consensus over de sectoriële toewijzing van het budget dat vervolgens 
door de Commissie werd goedgekeurd. Hierover werden in elk van de landen 
gedetailleerde besprekingen gevoerd met de nationale bijstandscoördinators 
en vakministeries. 
Bovendien heeft de Coördinatiegroep, om de deelname aan de uitvoering van de 
programma's veilig te stellen, sectorcoördinators aangesteld. Deze moeten 
zorgen voor het toezicht op het programma en de coördinatie tussen de 
vakministeries en tussen de PHOS en de Regionale Coördinatiegroep. De 
sectorcoördinators zijn: Bulgarije (telecommunicatie), Tsjechoslovakije 
(transport), Hongarije (milieu), Polen (nucleaire veiligheid/ACE) en 
Roemenië (energie en industriële eigendom). 
Het regionaal programma 1992 omvatte drie belangrijke sectoren van bijstand: 
infrastructuur (35 miljoen ecu), milieu/nucleaire veiligheid (46 miljoen 
ecu), en onderwijs/opleiding (24 miljoen ecu), en een aantal uiteenlopende 
programma's voor een bedrag van 11 miljoen ecu. 
Binnen de sector infrastructuur ging verreweg het grootste bedrag naar het 
onderdeel vervoer (21 miljoen ecu), waarvan het leeuwedeel (15 miljoen ecu) 
diende voor het wegwerken van acute knelpunten bij grensovergangen op 
belangrijke transitroutes tussen de Gemeenschap en de LMOE's. Dit gebeurde 
op verzoek van de LMOE's, teneinde de enorme vertragingen die de handel 
belemmerden, te verminderen. Een belangrijk element van de bijstand was de 
toewijzing van middelen voor directe investeringen, zodat de grensovergangen 
konden worden verbeterd met behulp van lokale aannemers. 
- 12 -
Andere onderdelen in de sector infrastructuur waren telecommunicatie (7 
miljoen ecu), met de nadruk op opleiding, en energie (7 miljoen ecu). Deze 
laatste component omvatte een groot aantal verschillende initiatieven om de 
mogelijkheden voor betere elektriciteits- en aardgasverbindingen tussen de 
Gemeenschap en de LMOE's te bestuderen, om de olieraffinaderij- en 
vervoersvoorzieningen te rationaliseren, uitwisselingsprogramma's voor 
managers te ontwikkelen, en het regelgevend kader te verbeteren 
overeenkomstig het Europees Energiehandvest. 
Binnen het onderdeel milieu/nucleaire veiligheid werd 26 miljoen ecu 
toegewezen aan het regionaal milieuprogramma, waaruit blijkt dat de MLO's 
steeds meer belang hechten aan regionale kwesties die slechts via een 
gezamenlijke actie kunnen worden aangepakt. Sommige projecten vormden een 
uitbreiding op bestaande programma's van 19 91 (Donau-bekken, Zwarte 
Driehoek, CORINE/afstandswaarneming), andere betroffen milieukwesties in de 
Oostzee en de Zwarte Zee. In het laatste geval werd samengewerkt met het 
Tacis-programma en de door de UNDP, UNEP en Wereldbank georganiseerde 
Algemene Milieufaciliteit. Een belangrijk element van dit programma is het 
Post-Dobris Milieu-actieprogramma, waaraan 10 miljoen ecu werd toegewezen 
als onderdeel van een door andere donors ondersteund algemeen fonds om 
specifieke projecten voor investeringssteun vast te stellen. 
Aan de nucleaire veiligheid werd 2 0 miljoen ecu toegewezen ingevolge de 
toenemende druk om de veiligheidsnormen van de Sovjet-kernreactoren te 
verbeteren, alternatieve voorzieningen voor afvalbeheer te ontwikkelen en 
ontmantelingsmogelijkheden te onderzoeken. 
Binnen het onderdeel onderwijs/opleiding was 24 miljoen ecu bestemd voor ACE 
en TEMPUS. Wat ACE betreft, werd aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de 
ontwikkeling van meer doorzichtige selectie- en evaluatieprocedures, waarbij 
vertegenwoordigers van alle Phare-landen deelnamen, alsook bij het beheer 
van het programma met behulp van een adviesbureau dat DG II ondersteunde. In 
het kader van TEMPUS waren de meeste middelen bestemd voor de voortzetting 
van de steun voor de JEP's (Joint European Projects) en voor de 
werkingskosten van het programmabeheer. 
Tenslotte werd een aantal diverse programma's ondersteund, waaronder een 
uitbreiding van de programma's van 19 91 inzake statistiek, douane en normen 
voor Estland, Letland, Litouwen, Albanië en Slovenië, en het 
statistiekenprogramma voor Polen. Voorts werd gestart met een modelproject 
voor de drugsbestrijding, ingevolge de groeiende bezorgdheid over de 
illegale drugshandel in de LMOE's, en met een regionaal programma inzake 
industriële eigendom, dat gezamenlijk met het Europees Octrooibureau wordt 
gefinancierd en is gericht op de harmonisatie van de wetgeving en de 
verbetering van de mogelijkheden voor de bescherming van industriële-
eigendomsrechten. 
Over het algemeen werd de coördinatie van regionale programma's in 1992 
versterkt en was de betrokkenheid van de begunstigde landen veel groter. 
- 13 -
III. HUMANITAIRE PHARE-HULP 
De humanitaitaire Phare-hulp in 1992 werd gedomineerd door de toestand in 
Albanië en het conflict in het voormalige Joegoslavië. Naast de uitvoering 
van het voedselhulpprogramma werden voorbereidingen getroffen voor een 
vervolgprogramma op de actie 1990-1991 voor kinderen in Roemenië. Het totale 
Phare-budget van 121,5 miljoen ecu maakte een verhoging van de middelen voor 
humanitaire hulp noodzakelijk. Deze verhoging werd op 30 oktober 1992 door 
de Raad goedgekeurd. 
10 miljoen ecu werd terugbetaald aan het EOGFL voor de aan Albanië 
verstrekte voedselhulp. De Commissie besloot tevens uitzonderlijk tot de 
financiering van een essentieel invoerprogramma voor de industrie, om de 
Albanese industrie te helpen de produktie opnieuw op gang te brengen en zo 
bij te dragen tot de inkrimping van de enorm hoge werkloosheid. Het 
programma, ten bedrage van in totaal 30 miljoen ecu, werd in twee fases 
goedgekeurd: de eerste 10 miljoen ecu in maart, en de tweede 20 miljoen ecu 
in juni. De verkoop van de ingevoerde onderdelen en grondstoffen bracht 
tegenwaardefondsen op, overeenkomstig het met de commissie overeengekomen 
algemeen protocol. In juli werd besloten tot een bijkomende toewijzing van 
10 miljoen ecu, die hoofdzakelijk was bestemd voor de herstelling van 
ziekenhuizen en dispensaria in Albanië, de voorziening van medische 
basisuitrusting en de bouw van huizen voor voormalige politieke gevangenen. 
De humanitaire hulp aan Albanië moet worden gezien in het licht van de 
ondersteuning van het hervormingsprogramma, daar de verstrekte middelen 
absoluut noodzakelijk waren om het omschakelingsproces op gang te brengen. 
De Phare-bijdrage voor spoedhulp voor vluchtelingen in het voormalige 
Joegoslavië bedroeg 39 miljoen ecu. Deze som werd aangevuld met 35 miljoen 
ecu uit het Phare-programma voor de financiële sector in Joegoslavië, dat 
nooit van start is gegaan. Ook werd 0,5 miljoen ecu verstrekt voor de 
financiering van de missies voor vredebewaking. Aan het eind van het jaar 
besliste de Europese Raad van Edinburgh over een steunprogramma ten belope 
van 100 miljoen ecu om de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië te 
helpen het hoofd te bieden aan de problemen tengevolge van het embargo tegen 
Servië. Zo ontving de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië een 
eerste Phare-sudsidie van 10 miljoen ecu voor de invoer van geneesmiddelen, 
grondstoffen en medische basisuitrusting, aangevuld door spoedhulp ten 
belope van 15 miljoen ecu die werd verstrekt door het Bureau voor 
humanitaire hulp van de Europese Gemeenschap (ECHO). 
Ten behoeve van Roemenië werd in december besloten tot een 12 miljoen ecu 
belopend programma voor humanitaire hulp op middellange termijn, ter 
aanvulling van de acties in 1990-91 voor de herstelling van weeshuizen en de 
opleiding van het weeshuispersoneel. Het programma 1992 behelst de 
formulering en uitvoering van een algemeen beleid voor de kinderbescherming 
in samenwerking met de Roemeense regering. In het kader van Phare werd 
tevens voor een bedrag van 10 miljoen ecu voedselhulp verleend aan Roemenë. 
- 14 -
IV. UITVOERING VAN DE MAATREGELEN VOOR 1990-1992 
Wanneer het financieringsbesluit is genomen, is de gebruikelijke gang van 
zaken - zoals in het jaarverslag 1990 is uiteengezet - dat er een 
financieringsmemorandum wordt ondertekend door zowel de commissie als de 
uitvoerende instantie, meestal het vakministerie in het betrokken land, 
waarin de respectievelijke beheersverantwoordelijkheden van beide partijen 
zijn omschreven. Over het algemeen bleven de gedecentraliseerde 
uitvoeringsregelingen, waarbij de vakministeries programmabeheereenheden 
(PMU's) moeten oprichten, een ordonnateur moeten aanstellen, een 
bankrekening moeten openen en een nauwkeurig werkplan en een kostenraming 
voor het eerste halfjaar moeten opstellen, in 1992 in gebruik. 
4.1. Aanbestedingen en overeenkomsten 
Overeenkomstig de verordeningen van de Commissie worden TB-overeenkomsten 
gewoonlijk gesloten na de uitschrijving van een niet-openbare aanbesteding, 
d.w.z. op grond van een selectie uit een beperkt aantal bedrijven (korte 
lijst) waaraan gevraagd is een voorstel in te dienen. De criteria voor de 
uiteindelijke keuze hangen sterk samen met de kwaliteit, en in mindere mate 
met de prijs. Voor kleinere TB-overeenkomsten en organisaties zonder 
winstoogmerk kan een onderhandse overeenkomst worden gesloten. Voor 
overeenkomsten voor leveringen wordt een openbare aanbesteding gepubliceerd 
in het Publikatieblad van de EG. 
Alle overeenkomsten kunnen krachtens één van beide uitvoeringsregelingen van 
Phare worden gesloten: 
de rechtstreekse uitvoering, waarbij de overeenkomsten vanuit Brussel 
namens de begunstigde worden toegekend en beheerd; 
de gedecentraliseerde uitvoeringsregeling, waarbij de overeenkomsten 
door het begunstigde land worden goedgekeurd en beheerd volgens een 
"werkprogramma/voorschottenregeling". 
In beide regelingen dienen dezelfde procedures te worden toegepast; bij de 
gedecentraliseerde uitvoeringsregeling ziet de Commissie erop toe dat de 
begunstigde instanties deze procedures in acht nemen. 
Eind 1992 is de Commissie gestart met het opstellen van procedurele 
handleidingen, waarin een volledige nieuwe reeks standaardteksten en 
richtsnoeren voor overeenkomsten (zowel voor leveringen als voor diensten) 
en aanbestedingen (zowel internationale als niet-openbare) zijn opgenomen. 
Aangezien de gegevens over de volgens de gedecentraliseerde uitvoering 
gesloten overeenkomsten de Commissie slechts met enige vertraging bereiken, 
is de informatie in de hierna beschreven tabel nog hoofdzakelijk gebaseerd 
op overeenkomsten die volgens de directe uitvoeringsregeling werden 
toegekend. Uit deze gegevens blijkt dat 672 overeenkomsten werden gesloten 
in 1992, waarvan 155 na een aanbesteding werden toegewezen (voor een 
totaalbedrag van ongeveer 70 miljoen ecu, of 6 0% van alle overeenkomsten die 
in totaal 117 miljoen ecu belopen). 
Onderstaande tabel toont een specificatie volgens nationaliteit voor door 
Brussel toegekende overeenkomsten. In deze tabel zijn geen overeenkomsten 
opgenomen die volgens de gedecentraliseerde uitvoeringsregeling werden 
toegekend. Informatie over deze overeenkomsten zal later beschikbaar zijn. 
- 15 -
IN 1992 ONDERTEKENDE OVEREENKOMSTEN 
1. Aantal 
2. Totaal bedrag 
3. Nationaal aandeel in % 672 overeenkomsten 
117 miljoen ecu 
LAND x 1000 ecu in % 
België 
Duitsland 
Denemarken 
Spanje 
Frankrijk 
Griekenland 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
verenigd Koninkrijk 
Phare-landen 
Int. Org. en andere 
Niet ingedeeld 
TOTAAL 16.117 
10.528 
7.501 
2.114 
16.527 
734 
7.395 
2.227 
27 
5.350 
50 
15.878 
8.449 
24.430 
53 
117.380 13,7 
9,0 
6,4 
1,8 
14,1 
0,6 
6,3 
1,9 
4,6 
13,5 
7,2 
20,9 
4.2. Betalingen 
In 1992 werd in totaal 434 miljoen ecu uitbetaald uit hoofde van 
begrotingslijn B7-600. Dit is nagenoeg hetzelfde bedrag als in de twee 
voorbije jaren werd betaald (454,9 miljoen ecu). De specificatie per 
programma ziet eruit als volgt: 
Programma's voor 199 0 
Programma's voor 1991 
Programma's voor 1992 
TOTAAL 48,9 miljoen ecu 
169,4 miljoen ecu 
215,7 miljoen ecu 
434,0 miljoen ecu 
samen met de betalingen die in 1990 en 1991 werden uitgevoerd, beliep eind 
1992 de totale som die in het kader van Phare werd betaald 888,9 miljoen 
ecu, of 38,81% van de totale, met de begunstigde landen aangegane 
betalingsverplichtingen. In tabel 8 is een algemeen overzicht van de 
betalingen opgenomen. 
Van de in 1992 verrichte stortingen werd 311,7 miljoen ecu rechtstreeks door 
de Commissie in Brussel aan de contractanten betaald, en beliepen de 
voorschotbetalingen aan de PIU's (programma-uitvoeringseenheden) in de 
begunstigde landen 122,3 miljoen ecu. Het totale aan de PIU's voorgeschoten 
bedrag tussen 1990 en eind 1992 was 259,9 miljoen ecu, of 29,3% van het 
totaal gestorte bedrag van 888,9 miljoen ecu. 
- 16 -
De voorschotten aan de PIU's vormen een bijzonder kenmerk van het Phare-
uitvoeringssyateem, met name de gedecentraliseerde uitvoeringsregeling, 
waarbij de ontvangende landen deels verantwoordelijk zijn voor de 
uitvoering. De ontvangende instantie (PIU) krijgt een voorschotbetaling op 
basis van een voor zes maanden opgesteld werkplan en begroting. Daarmee kan 
de PIU overeenkomsten sluiten en betalingen uitvoeren, na bepaalde 
goedkeuringen door de Commissie. 
Hoewel dit uitvoeringssysteem de voorkeur geniet omdat de Phare-landen 
geleidelijk meer verantwoordelijkheid krijgen, vraagt het ook meer tijd om 
de lokale eenheden op te richten. Als de institutionele capaciteit eenmaal 
ter plaatse tot stand is gebracht, wat meestal in het tweede programmajaar 
gebeurt, kunnen de betalingen echter sneller verlopen. 
4.3. Toezicht en evaluatie 
Het grootste deel van het programma wordt uitgevoerd krachtens de 
gedecentraliseerde uitvoeringsregeling. Er bestaan thans meer dan 6 0 PMU's 
in de Phare-landen. In het licht van deze situatie zijn toezicht en 
evaluatie essentiële beheersinstrumenten geworden. 
Terwijl het financieel toezicht gebeurt via een genormaliseerd financieel 
boekhoudings- en verslaggevingssysteem (PHACSY), wordt het toezicht op de 
technische aspecten en de werking uitgevoerd door middel van een gevestigd 
plannings- en rapporteringssysteem. Regelmatige halfjaarlijkse 
werkprogramma's waarin doelstellingen, activiteiten, contacten, betalingen, 
enz. worden beschreven, vormen de basis voor regelmatig toezicht waarbij het 
plan wordt vergeleken met de resultaten van het voortgangsverslag. Dit 
intern toezicht wordt zo nodig aangevuld door audits en missies. 
Het technisch toezicht zal verder worden verbeterd door het logisch kader te 
integreren in alle plannings- en rapporteringsdocumenten (met name 
financieringsvoorstel, uitvoeringsschema, werkprogramma, voortgangsverslag, 
eindevaluatie). De methode van het logisch kader zal het mogelijk maken de 
resultaten aan de hand van objectief verifieerbare indicatoren te 
controleren. Bovendien vormt het een stevige basis voor de evaluatie van de • 
programmadoelstellingen en de resultatenbeoordeling. 
Waar het toezicht vooral is gericht op de verbetering van de programma­
activiteiten, is de evaluatie bedoeld ter verschaffing van informatie 
waardoor het programma via een aangepaste selectie en opzet kan worden 
verbeterd. 
Eind 1992 werd een eerste evaluatie betreffende de milieusector in Polen en 
Hongarije voorbereid. Meer sector- en programmaevaluaties zullen volgen. De 
evaluaties vinden ofwel tijdens de uitvoering ofwel aan het eind van een 
programma plaats, zij worden uitgevoerd door onafhankelijke deskundigen op 
grond van duidelijke instructies en evaluatiecriteria, teneinde de 
objectiviteit te verzekeren. 
4.4. Tegenwaardefondsen 
In 1991 werden met Albanië, Bulgarije, en Roemenië overeenkomsten inzake de 
aanwending en de opbrengst van tegenwaardefondsen opgesteld. In 1992 werden 
overeenkomsten met de regeringen van Estland, Letland en Litouwen opgesteld. 
•W- '••'•: ••• - 17 -
Eind 1992 werd het beheer van de tegenwaardefondsen in Roemenië overgebracht 
van het Roemeens Ontwikkelingsbureau naar het Ministerie van Financiën en 
het Departement voor Europese Integratie van de Raad voor Coördinatie, 
strategie en Economische Hervorming. Over de aanwending van de 
tegenwaardefondsen werd via een briefwisseling een overeenkomst bereikt 
tussen de Roemeense regering en de commissie. De tegenwaardefondsen werden 
gegenereerd uit de verkoop van voedselhulp en de in het kader van de Phare-
programma' s voor vervoer, landbouw en humanitaire hulp (geneesmiddelen) 
geleverde goederen. Zoals overeengekomen werd een deel van de middelen 
echter ook gebruikt voor humanitaire-hulpprogramma's die speciaal gericht 
waren op weeshuizen en zorgbehoevende kinderen. 
In Albanië bracht de verkoop van voedselhulp, en industrieel en 
landbouwmateriaal tegenwaardefondsen op. Gezien het forse begrotingstekort 
en ingevolge de aanbevelingen van het IMF besloot de Commissie - in overleg 
met de voornaamste donors - de tegenwaardefondsen aan te wenden voor 
betalingsbalanssteun. 
De tegenwaardefondsen van Polen waren vooral afkomstig uit de verkoop van 
diervoeder en agrochemicaliën. De middelen werden gegenereerd in het kader 
van het nationaal Phare-programma 1990 en de aanwending ervan werd 
vastgelegd op jaarbasis, overeenkomstig het indicatief programma. Het beheer 
van de tegenwaardemiddelen werd toegewezen aan het Samenwerkingsfonds, een 
van de regering gescheiden instelling. De middelen werden gedeeltelijk 
gebruikt voor de voorfinanciering van Phare-programma's en de oprichting van 
de nieuwe afdeling van het Europacollege te Natolin. Tevens werden middelen 
toegewezen aan opleidingsprogramma's en voor de ondersteuning van 
economisch/juridisch onderzoek in het kader van de Europa-overeenkomst. 
In Bulgarije leverde de verkoop van landbouw-, medische- en 
energieleveranties sinds eind 1990 tegenwaardefondsen op. De middelen worden 
namens de regering beheerd door een Staatsfonds voor Wederopbouw en 
Ontwikkeling. In afwachting van de goedkeuring van een indicatief programma 
werd een deel van de middelen gebruikt voor gezondheidsprogramma's. 
Estland, Letland en Litouwen keurden in december 1991 de aanwending van 
tegenwaardefondsen goed. Voorafgaand aan de eerste leveranties werden met 
elke republiek intentieverklaringen, waarin de algemene beginselen voor 
ontvangst en verstrekking van EG-steun in het kader van leveringsprogramma's 
zijn opgenomen, en nota's betreffende de bijzonderheden van het 
graanleveringsprogramma overeengekomen en ondertekend. Alle door de eerste 
verkooptranche opgeleverde fondsen werden toegewezen aan 
inkomenssteunprojecten voor de meest behoeftige bevolkingsgroepen. Voor 
Letland werd een uitzondering gemaakt; de fondsen werden aangewend voor 
landbouwherstructurerings- en ontwikkelingsmaatregelen. 
-18 -
V. SPECIFIEKE ONDERWERPEN 
5.1. Beoordeling van de hervormingsinspanningen van de Phare-landen in 1992 
Bij de overgang naar een markteconomie neemt de structurele hervorming, daar waar 
liberalisering en stabilisering tamelijk vlug kunnen worden bereikt, veel meer tijd 
in beslag. Zo wordt een duidelijke lijn getrokken tussen de Phare-landen die de 
liberalisering en de gevolgen ervan reeds voor 1992 hadden verwerkt en de landen die 
nog te kampen hadden met schokken in verband met prijzen en wisselkoersen, en 
structurele hervormingen uitvoerden in een onstabiel macro-economisch klimaat. De 
groep vroege starters omvatte Polen, Hongarije, de TSFR, Bulgarije en Slovenië. 
5.1.1. Economische prestaties in 1992 
In 1991 bracht het uiteenvallen van de RWEB voor de Phare-landen een groot verlies 
van buitenlandse markten met zich mee, waardoor de recessie in de hele regio nog 
harder toesloeg. 1992 was nog steeds een depressiejaar, behalve voor Polen, dat een 
zwakke groei van het BBP kende. Er tekende zich echter een scherpe tegenstelling 
tussen de twee groepen Phare-landen af. In de gevorderde landen had de BBP-groei, 
ofschoon nog negatief, het laagste peil van de recessie bereikt: de cijfers gingen 
van 1% voor Polen tot -8% voor Bulgarije, tegenover -8% en -17% in 1991. Behalve in 
Albanië ontstond in de minder gevorderde landen een verscherping van de recessie in 
1992, met BBP-percentages van -6% (Albanië) tot -35% (Litouwen), versus -3,5% en 
-27% in 1991. De macro-economische processen en onevenwichtigheden die ten 
grondslag liggen aan deze resultaten weerspiegelen de verschillende 
hervormingsstadia waarin de landen zich bevinden. 
Bij de vroege starters waren de relatief betere resultaten van 1992 tegenover 1991 
vooral het gevolg van de in 19 91 gestarte succesvolle heroriëntering van de uitvoer 
naar westerse markten en de daarmee gepaard gaande exportgroei. Alle landen 
beëindigden het jaar met een handelsoverschot. De investeringen vertonen totnogtoe 
echter geen teken van herstel. Een van de positieve kenmerken van de gevorderde 
landen is het intomen van de inflatie nadat de prijsliberalisering werd voltooid. 
Behalve in Slovenië, heerste in alle landen van de groep in 1992 een inflatie van 
twee cijfers. De combinatie van de langdurige recessie en de hervormingsmaatregelen 
veroorzaken nieuwe macro-economische onevenwichtigheden, die een risico op 
middellange termijn voor deze economieën en een belangrijke uitdaging voor de 
regeringen vormen. De werkloosheid bereikte eind 1992 een ongekende stijging tot 
meer dan 10% van de actieve bevolking. Daardoor vermeerderde de druk van de sociale 
zekerheid op de openbare uitgaven. Terzelfdertijd kromp de belastingbasis ineen. 
Sommige landen als Hongarije, Bulgarije en Polen kwamen daardoor reeds in een 
openlijke fiscale crisis terecht, met begrotingstekorten die meermaals boven 5% van 
het BBP uitstegen. 
In de minder gevorderde landen stabiliseerde het macro-economisch klimaat zich nog 
niet of deed het dit pas op het eind van het jaar. Het inflatiepercentage bestond er 
in 1992 nog uit drie cijfers, en in dat jaar werd een deflatoir beleid, steunende op 
instrumenten als een extra loonbelasting, gevoerd. De lopende rekening vertoonde een 
tekort, of indien men slechts over beperkte deviezen beschikte, werd het extern 
evenwicht hersteld door drastische invoerbeperkingen. De onevenwichtigheden van de 
lopende rekening waren vooral problematisch in Estland, Letland en Litouwen, die pas 
tegen eind 1991 onafhankelijk waren geworden en sterk hadden te lijden onder het 
uiteenvallen van de Sovjet-Unie en de daaruit voortvloeiende ineenstorting van de 
interne Sovjetmarkt. In deze landen kwamen werkloosheid en begrotingstekort nog niet 
aan de orde, behalve in Albanië en Roemenië die in 1992 gebukt gingen onder ernstige 
fiscale onevenwichtigheden. 
Het tempo van de structurele hervormingen in 1992 had dus veel te maken met de hoger 
beschreven initiële macro-economische omstandigheden. Op twee gebieden verliep de 
uitvoering van de hervormingen in de hele regio echter moeizaam, met name op het 
vlak van de grootschalige privatisering en de hervorming van de financiële sector. 
- 19-
5.1.2. Stabilisering, liberalisering en regelgevend kader 
De veelomvattende liberalisering en deregulering van de economie in de Phare-landen 
behelsde prijsliberalisering, een nieuw wettelijk en regelgevend kader, de 
openstelling van de economieën voor internationale markten en de overschakeling naar 
converteerbare valuta. 
In alle Phare-landen was het proces van prijsliberalisering en afschaffing van de 
mechanismen voor overheidstoelagen en subsidies binnen twee à drie jaar zo goed als 
afgerond. De vroege starters waren hiermee reeds tegen eind 1991 klaar, en de meeste 
late starters haalden deze landen in 1992 in, hoewel Roemenië de prijscontrole op 
een aantal goederen in stand hield. De meeste overblijvende prijscontroles en 
consumentensubsidies in de Phare-landen betreffen het particulier energieverbruik, 
de nutsvoorzieningen of het openbaar vervoer, en worden verenigbaar geacht met de 
werking van een markteconomie. 
Terzelfdertijd namen de Phare-landen de enorme taak op zich om hun wetgeving aan te 
passen aan de normen en eisen van een markteconomie. Nieuwe ondernemings-, 
boekhoudings- en auditwetten, samen met een mededingingswetgeving, werden in een 
zeer vroeg stadium van het hervormingsproces ingevoerd. Estland, Letland en Litouwen 
pasten hun wetgeving in de loop van 1992 aan; Albanië blijft achter. Het ingevoerde 
wettelijk en regelgevend kader werkt min of meer doeltreffend. De voornaamste 
tekortkomingen en toekomstige uitdagingen betreffen de toepassing van de wetten en 
de capaciteit van de met de uitvoering en het toezicht belaste overheidsdiensten. 
Ook de regelingen voor geschillenbeslechting zijn vaak zeer zwak. Dit kan in de 
praktijk wanorde scheppen, en daardoor een ernstige belemmering voor de 
investeringen vormen. 
Een van de prioriteiten bij het opzetten van een wettelijk kader was het vastleggen 
van een duidelijke basis voor de verwerving en bescherming van eigendomsrechten. 
Hoewel dit relatief snel is gebeurd, blijven in enkele gevallen nog onduidelijkheden 
of beperkingen inzake deze rechten bestaan. De kwestie van de teruggave is in 
sommige landen de oorzaak van verwarring, zelfs twee jaar na de inwerkingtreding van 
de wet. Overal werden beperkingen op de aanschaf van eigendom door buitenlanders 
ingevoerd, wat soms ontmoedigend werkt voor het bedrijfsleven. In verscheidene 
landen dient de wetgeving inzake grondeigendom gewijzigd of gemoderniseerd te 
worden. Bovendien zijn in alle Phare-landen de regelingen voor de erkenning van 
eigendomsrechten ondermaats, wat de ontwikkeling van de land-, huizen- en 
hypotheekmarkten belemmert. 
Op het buitenlandse front was de openstelling en liberalisering van de markt 
eveneens vérgaand, met een snelle afbraak van tarieven, contingenten en 
vergunningen. In Litouwen en Albanië waren in 1992 nog beperkingen van toepassing. 
In de meer gevorderde landen hebben de regeringen zich bedacht inzake de verdiensten 
van een snelle en veelomvattende handelsliberalisering. Zo werden in de 
Middeneuropese landen in 1992 de tarieven herzien of een extra invoerbelasting 
ingevoerd. Het handelsbeleid is echter in ieder geval gebonden door de verschillende 
handelsovereenkomsten die de Phare-landen sluiten. 
De liberalisering van het handelsverkeer werd ondersteund door de snelle 
overschakeling naar de converteerbaarheid van valuta in de rekeningen-courant in de 
Phare-landen, waardoor binnenlandse handelaars vrije toegang kregen tot deviezen en 
de wisselkoersen op een haalbaar niveau konden worden gebracht. Slechts kleine 
beperkingen werden in stand gehouden, zoals een plafond voor reisgeld in de landen 
van Midden-Europa. De gevorderde landen voerden deze wijzigingen vóór 1992, tezamen 
met de handelshervormingen door. In Estland, Letland en Litouwen werd in 1992 
aangevangen met de hervorming van het muntstelsel, in Roemenië zijn er, wegens een 
blijvende kloof tussen de officiële en parallelle wisselkoersen, onvoldoende devie­
zen om aan de importvraag te voldoen en wordt er een soort rantsoenering toegepast. 
De wisselkoersregelingen van de regio blijven uitermate grote verschillen vertonen. 
Tenslotte hebben de meeste landen hun markt voor buitenlandse investeringen 
opengesteld via een zeer liberale wetgeving, waarbij de volle buitenlandse eigendom, 
winstoverdracht en de repatriëring van kapitaal is toegestaan. Bulgarije bracht de 
wettelijke basis voor buitenlandse investeringen pas in 1992 tot stand, en Albanië 
bezit nog altijd een zeer zwakke, restrictieve wetgeving. 
- 20 -
5.1.3. Privatisering en herstructurering 
Over het algemeen gaven de Phare-landen voorrang aan de privatisering om de 
ontwikkeling van een concurrerende produktieve sector te bevorderen. Herstructurering 
werd minder actief nagestreefd, hoewel de landen aich meer bewust worden van de 
dringende behoefte aan herstructureringsplannen. Dit houdt deels verband met het feit 
dat de privatisering vaak is uitgelopen op een soort overname van het bedrijf door de 
werknemers en bedrijfsleiding, zonder enige verbetering van de efficiëntie. Bovendien 
is het nu duidelijk dat de privatisering een proces van lange adem zal worden en dat c 
economie nog enkele jaren zal worden gedomineerd door een grote sector die eigendom V£ 
de staat is. Een nog dringender probleem zijn de zich opstapelende schulden en dubieus 
vorderingen tussen ondernemingen, die de duurzaamheid van de lopende 
hervormingsprogramma's thans ernstig bedreigen. 
De privatisering kwam niet eenvormig tot stand in de regio. Hoewel de wettelijke basif 
in alle landen tegen eind 1992 bestond, werd de uitvoering ervan door bepaalde 
elementen belemmerd, bijvoorbeeld door de kwestie van de teruggave of compensatie, dit 
de kleinschalige privatisering in Polen en de privatisering van landbouweenheden in 
Hongarije, Roemenië en Letland heeft vertraagd. In de meeste landen is de kleinschalic 
privatisering, en de privatisering van de woningmarkt en de landbouw aan de gang. De 
grootschalige privatisering is nauwelijks van start gegaan, behalve in Hongarije, 
Litouwen, Estland en, recentelijk in 1992 de TSFR, en in zeer beperkte mate Roemenië. 
De andere landen, met name Polen, Bulgarije en Slovenië legden pas eind 1992 of begin 
1993 de laatste hand aan hun wetgeving. In Albanië werd het privatiseringsorgaan 
recentelijk opgericht, maar het wettelijk kader is nog onbestaand. Behalve het 
opstellen van een lijst van voor privatisering in aanmerking komende ondernemingen, n< 
Letland in 1992 geen initiatieven op dit gebied. In het merendeel van de landen bestoi 
de eerste grote stap naar grootschalige privatisering echter in de omschakeling van 
staatsondernemingen naar particuliere bedrijven. In sommige landen leidde dit proces 
tot een zekere herstructurering, door de opsplitsing van grote ondernemingen in 
kleinere eenheden, zoals in Bulgarije, maar over het algemeen bracht dit geen betere 
bedrijfsresultaten teweeg. Nergens is de privatisering een probleemloos proces. Alle 
landen kampen met belemmeringen: van de ondoelmatige wetgeving in Albanië, en het 
gebrek aan politieke consensus in Bulgarije, tot de stabilisatie van de vraag naar 
staatsondernemingen in Hongarije. 
Als de staatssubsidies eenmaal zijn afgeschaft, de toegang tot preferentieel krediet : 
afgesloten en een geloofwaardige faillissementswetgeving is ingevoerd, zal de 
herstructurering van het niet-geprivatiseerde deel van de economie naar verwachting v 
het marktmechanisme tot stand komen. In de meeste Phare-landen werd aan deze drie 
voorwaarden echter nog niet voldaan, hoewel de afschaffing van de rechtstreekse 
subsidiëring van de produktie thans in alle landen zo goed als voltooid is. 
De faillissementswetgeving bleef zeer zwak, behalve in Slovenië en Hongarije, die in 
19 92 overspoeld werden door een golf van faillissementen. In Polen werd in 1992 een 
veelomvattende wet voor de bedrijfs-- en financiële sector afgerond om het noodzake­
lijke wettelijk kader tot stand te brengen voor faillissementsprocedures en de afwik­
keling van bankkredieten aan ondernemingen. In Bulgarije of Roemenië bestond daaren­
tegen nog geen echte faillissementswetgeving. In de TSFR werd deze niet ten uitvoer 
gelegd; in Estland, Letland en Litouwen kon zij niet worden uitgevoerd door het ont­
breken van een institutioneel kader, en in Albanië wordt zij pas sinds kort toegepast 
De financiële discipline liet overal te wensen over, en de schulden en dubieuze 
vorderingen tussen ondernemingen in de bankportefeuilles zijn uitgegroeid tot een acu' 
probleem dat in alle landen tot verschillende procentpunten van het BBP oploopt. De 
kettingreactie van liquiditeitsproblemen maakt het moeilijk een onderscheid te maken 
tussen winstgevende en niet-winstgevende ondernemingen. Intussen kunnen de banken gee: 
middelen vrijmaken voor nieuwe investeringen. Enkele landen hebben de kwestie van de 
dubieuze vorderingen in 1992 aangepakt. De meeste kozen voor een strategie waarbij de 
dubieuze vorderingen door staatsobligaties werden vervangen. Dit gebeurde in Hongarij 
Slovenië, Estland, en Bulgarije; Albanië en Roemenië volgen binnenkort. In de TSFR we 
een consolidatiebank opgericht waarnaar de dubieuze vorderingen werden overgedragen. 
Polen werd eind 1992 een deel van het stabilisatiefonds gebruikt voor het herstellen 
van het kapitaal. Litouwen trof nog geen maatrelegen; Letland is voornemens het 
probleem van de achterstallen tussen ondernemingen aan te pakken door het in beslag 
nemen van inventarissen. 
:1P 
. u-p•:•..;• •• - 21 -
Het feit dat het moeilijk is een financiële discipline op te leggen zonder 
een massale sluiting van ondernemingen te veroorzaken, heeft sommige 
regeringen ertoe aangezet een voorzichting herstructureringsbeleid te 
voeren. Dit omvat vaak een soort grootschalige doorlichting van 
staatsondernemingen om vast te stellen welke ondernemingen tijdelijke steun 
nodig hebben, en welke gereorganiseerd of geliquideerd dienen te worden. In 
Hongarije werd aangevangen met een dergelijke doorlichting, wat leidde tot 
het opzetten van enkele tijdelijke sectoriële steunprogramma's en de 
selectie van ondernemingen die permanent in staatseigendom zullen blijven. 
In Polen zullen, in het kader van het verwachte Pact inzake 
staatsondernemingen, soortgelijke maatregelen worden getroffen, en in 
Roemenië is deze regeling van toepassing op 100 ondernemingen. 
Niettegenstaande de trage vooruitgang van het herstructurerings- en 
privatiseringsproces, kent de particuliere sector in alle Phare-landen een 
snelle uitbreiding, door de voortdurende oprichting van kleine en 
middelgrote ondernemingen. Dit wijst erop dat deze economieën aan het aanbod 
kunnen voldoen en dat de vooruitzichten voor de investeringen kunnen 
verbeteren. 
5.1.4 Hervorming van de financiële sector 
De financiële sector vervult een sleutelrol in het overgangsproces, daar zij 
een belangrijk kanaal zal vormen voor de verstrekking van middelen volgens 
de marktregels en de voornaamste drager voor de ontwikkeling van de 
investeringen is. 
Alle Phare-landen hebben de eerste stap van de*hervormingen volbracht: het 
opzetten van een tweeledig bankstelsel waarin de rol van financiële 
bemiddelaar gescheiden is van de centrale-bankfunctie van de monetaire 
beheersing. Het lijkt erop dat het gemakkelijker was om het monetair beleid 
aan te passen dan om een doelmatige banksector te ontwikkelen. Alle landen 
behalve Albanië hebben de interestvoeten gedereguleerd en, met uitzondering 
van Estland, Letland en Litouwen hebben ze allemaal de door de overheid 
opgelegde kredietverstrekking afgeschaft. In sommige landen werden 
kredietplafonds of preferentiële kredietverlening voor specifieke doeleinden 
nochtans gehandhaafd. 
De efficiëntie van de banksector is echter ondermaats. Hoewel kleine banken 
als paddestoelen uit de grond zijn geschoten, blijft de banksector in handen 
van de grote staatsbanken die sterk gespecialiseerd zijn en geen commerciële 
ervaring bezitten. Behalve in de TSFR, waar het in 1992 ingevoerde 
couponsysteem ook op banken van toepassing was, werd nergens gestart met de 
privatisering van de banken, enkele kleine banken in Roemenië, Polen, 
Slovenië en Hongarije uitgezonderd. De sector kan over het algemeen 
hoegenaamd niet concurreren. De banken, die gestart zijn met een zeer lage 
eigen-vermogensratio, lijden nu onder het grote aandeel van dubieuze 
vorderingen in hun portefeuille. Het herstellen van het eigen vermogen van 
de banken zal gedurende minstens twee jaar prioritair blijven in de 
hervormingsprogramma's. Bijgevolg is het onwaarschijnlijk dat de banken 
actiever zullen deelnemen aan het herstructurerings- en privatiseringsproces 
en de ontwikkeling van de financiële markten in de nabije toekomst zullen 
bevorderen. 
5.1.5. Fiscale hervorming en sociale sector 
Voor de overheidssector betekent de overgang naar een markteconomie een 
gigantische stap weg van de centrale planning, met onder meer een algemene 
inkrimping van het regeringsapparaat, de uitbreiding van de belastingsbasis 
met andere inkomstenbronnen dan alleen ondernemingen, het stroomlijnen van 
de sociale uitkeringen ten behoeve van de kwetsbare bevolkingsgroepen, en de 
hergroepering van de sociale activiteiten die voorheen verdeeld waren tussen 
de ondernemingen en andere openbare instellingen. De meeste landen bevinden 
zich nog maar in het prille begin van dit herstructureringsproces. 
- 22 -
Alle Phare-landen boekten aanzienlijke vooruitgang bij de modernisering van hun 
belastingstelsels, behalve Bulgarije, Albanië en Roemenië, die daar naar verwachting in 
1993 van start mee zullen gaan. Naast Hongarije, die de personele inkomstenbelasting, 
BTW, en vennootschapsbelasting in een zeer vroeg stadium van de hervormingen invoerde, 
en Estland, Letland, Litouwen en Slovenië, die al in 1990 en 1991 een aanvang maakten 
met de hervormingen, werden de meeste belastingmaatregelen in 1992 uitgevoerd. Ongeacht 
de vooruitgang op het gebied van de belastinghervorming kenden alle landen nochtans een 
inkrimping van hun belastingbasis en een aanzienlijke aangroei van de 
belastingschulden, tengevolge van de diepe recessie in de regio. Bovendien zijn de 
belastingsdiensten zo zwak dat zij er niet in slagen de nieuwe wetten ten uitvoer te 
leggen, en is de belastingontduiking enorm groot in de groeiende particuliere sector. 
In dergelijke omstandigheden lijkt een financiële crisis zoals in Hongarije, Bulgarije 
en Polen onvermijdelijk in een of ander stadium van de hervorming. 
Op het gebied van de uitgavenpolitiek werd zo mogelijk nog minder vooruitgang geboekt. 
Alle landen beschikken thans over een sociale-zekerheidsnet, met inbegrip van 
werklozenvergoedingen, hoewel dit in Albanië zeer recent tot stand werd gebracht. Dit 
sociale-zekerheidsstelsel is nog steeds sterk gesteund op het beginsel van de algemene 
uitkeringsregeling, waarbij geen rekening wordt gehouden met de herverdeling of de 
doelgroepen. De Phare-landen maakten totnogtoe weinig werk van de hervorming van de 
royale sociale-zekerheidsstelsels, als ze er al mee begonnen waren, hoewel landen in 
een financiële crisis, zoals Hongarije, Polen, Roemenië of Albanië niet langer 
pijnlijke maatregelen kunnen uitstellen. Deze maatregelen zijn een absolute voorwaarde 
voor de hervorming van de sociale sector, die waarschijnlijk zal leiden tot een 
verhoging van de overheidsuitgaven indien de onderwijs- en gezondheidssectoren 
verbeterd moeten worden. Andere traditionele gebieden van staatstussenkomst zullen 
eveneens binnenkort meer overheidsmiddelen absorberen. De toekomstige prioriteiten 
behelzen een actief werkgelegenheidsbeleid en de rehabilitatie van de infrastructuur, 
die van groot belang is om het ondernemingsklimaat te verbeteren. 
5.2. EFFECT VAN PHARE: RESULTATEN EN PROBLEMEN 
Het Phare-programma nam een aanvang met Polen en- Hongarije. Sindsdien is het gegroeid 
en bestrijkt het elf landen van Midden- en Oost-Europa. Tussen 1990 en 1992 werd 
ongeveer 2,3 miljard ecu toegewezen voor communautaire acties ter ondersteuning van de 
economische, sociale en politieke omschakeling van deze landen. Van dit bedrag werd 
zo'n 1,6 miljard ecu (circa 70% van het totaal) toegewezen aan nationale programma's; 
de rest werd aangewend voor de financiering van uiteenlopende regionale programma's en 
humanitaire en spoedhulp. De betrokkenheid van Phare in het overgangsproces en de 
daarmee gepaard gaande communautaire steun waren dus vooral geconcentreerd op de 
nationale programma's. 
Sinds het begin had Phare twee hoofddoelen: a) zorgen voor communautaire steun in ieder 
land om de prioritaire herstructureringsmaatregelen te bevorderen, en b) op een 
flexibele manier inspelen op de uiteenlopende behoeften op alle niveaus (zowel binnen 
als buiten de regering/staatssector) die ontstaan door de systematische omschakeling. 
Dit laatste omvat maatregelen voor een geleidelijke integratie van de LMOE's in de 
Europese Gemeenschap, met inbegrip van specifieke bijstand voor de toenadering op het 
gebied van de wetgeving en de harmonisering van de normen in de landen die associatie­
overeenkomsten met de Gemeenschap hebben gesloten. Wegens het specifieke karakter van 
de Phare-steun, met name het verstrekken van giften waarbij gebruik wordt gemaakt van 
de ruime ervaring en middelen van de Gemeenschap, is dit een bijzonder wenselijke vorm 
van bijstand geworden om deze doeleinden te bereiken. Daardoor wordt deze steun 
gekenmerkt door een enorme diversiteit binnen een algemeen sectorgericht kader. 
De vooruitgang kan worden beoordeeld aan de hand van de sectoriële analyse van de 
nationale programma's. Er kan slechts een selectieve aanduiding worden gegeven van de 
aard van de steunmaatregelen en de bereikte resultaten. De programmabijstand omvat het 
hele spectrum van technische bijstand voor beleidsformulering, ontwikkeling van een 
strategie, totstandbrenging van wettelijke en institutionele structuren, tot hulp voor 
de werkelijke beleidsuitvoering (b.v. voor de actieve uitvoering van de privatise­
ring, voorlichtingsdiensten voor landbouw en bedrijfsleven, financieringsregelingen). 
•:-}:-!(ii-^ . . . - 23 -
•Vf"'/ • " 
Tot 1992 was meer dan 400 miljoen ecu, of bijna een kwart van de totale 
nationale toewijzingen bestemd voor de ontwikkeling van ondernemingen, 
waaronder privatisering, herstructurering van bedrijven, steun voor kleine 
en middelgrote ondernemingen (KMO's), bevordering van investeringen en 
andere aanverwante activiteiten (b.v. exportontwikkeling). In Roemenië 
speelde Phare de hoofdrol in het privatiseringsproces, waarbij werd geholpen 
om het couponprivatiseringsplan voor te bereiden en uit te voeren, met 
inbegrip van de oprichting van de Particuliere en Staatseigendomsfondsen en 
de voorbereiding van richtsnoeren voor de aandelenverkoop en seminars voor 
de waardebepaling van het vermogen voor ondernemingen. Voorts werden de 
Phare-middelen benut voor de actieve privatisering van enkele ondernemingen 
en de voorbereiding van de privatisering van sommige andere. In Polen werd 
met behulp van Phare het Ministerie voor Privatisering opgericht en het 
wettelijk kader voor de activiteiten ervan tot stand gebracht. Het Phare-
programma droeg er bij tot een aantal omvangrijke privatiseringen, waarvan 
sommige buitenlandse investeringen omvatten, alsook tot de privatisering van 
duizenden kleine ondernemingen. 
Op dezelfde manier werd in Hongarije Phare-bijstand verstrekt voor de 
oprichting van het Staatsprivatiseringsbureau en de 
staatsholdingmaatschappij (die belast is met het beheer van de ondernemingen 
waarin de staat een aandeel wil behouden) en de daarmee gepaard gaande 
opleiding, en voor de actieve afwikkeling van de privatisering. In Bulgarije 
behelsde het programma steun voor de totstandbrenging van het 
Privatiseringsbureau en een wettelijk kader, wat heeft geleid tot de 
goedkeuring van de privatiseringswet, de doorlichting van alle belangrijke 
ondernemingen en de afronding van grote sectoriële herstructureringsstudies. 
Naast de ondersteuning van de privatisering/herstructurering hadden 
verschillende programma's betrekking op het verlenen van financiële hulp 
voor het opkomende particuliere bedrijfsleven, met name KMO's en kleine en 
middelgrote landbouwbedrijven. Dergelijke projecten, waarvan de activiteiten 
zich uitstrekken van de oprichting van advies-/ondersteunende diensten tot 
de verstrekking van voordelige leningen en kredietgarantie, werden in 
Roemenië, Hongarije, Polen, Bulgarije, Tsjechië en Slowakije en Albanië 
uitgevoerd. In Polen werden in verschillende regio's ondersteunende 
bedrijfscehtra opgericht, waar bijna 1900 ondernemers een opleiding krijgen. 
In Hongarije werden in twaalf van de negentien graafschappen Lokale 
Bedrijfsbureaus (LEA's) opgericht die advies en steun aan de KMO's 
verstrekken. Deze LEA's werken aan de zijde van bepaalde bankfilialen die 
gespecialiseerde kredietfaciliteiten en diensten aanbieden en waarlangs de 
financiële Phare-bijstand wordt gekanaliseerd. 
Op het gebied van de landbouw werden Phare-middelen verstrekt voor de 
uitvoering van de programma's voor landhervorming/-teruggave in Roemenië en 
Bulgarije (voornamelijk om een grondmarkt te bevorderen, wat een 
noodzakelijke maar onvoldoende voorwaarde is om de landbouwproduktiviteit te 
verbeteren), en voor de uitstippeling van een landbouwbeleid in deze landen. 
Zowel in Hongarije als in Roemenië wordt Phare-steun verleend voor de 
kredietverlening (zie vorige alinea) en de ontwikkeling van 
voorlichtingsdiensten voor de nieuwe particuliere landbouwers, en voor de 
herstructurering van de agro-industrie. Polen, Roemenië, Bulgarije en 
Albanië hebben aanzienlijke bijstand ontvangen voor 
landbouwproduktiemiddelen en -grondstoffen. 
De Phare-bijstand voor de sociale sectoren is gericht op de 
beleidsformulering en institutionele hervormingen op de volgende gebieden: 
gezondheidszorg (Roemenië, Polen, Bulgarije, Litouwen), onderwijs en 
beroepsopleiding (Hongarije, Tsjechië en Slowakije, Polen), ontwikkeling van 
de arbeidsmarkt en de werkgelegenheid (Roemenië, Polen, Hongarije, 
Bulgarije, Tsjechië en Slowakije), sociaal beleid en sociale-
zekerheidsvoorzieningen (Polen, Hongarije, Roemenië, Letland), ontwikkeling 
van de gemeenschap en zelfhulpinitiatieven (Hongarije). 
- 24 -
De meeste Phare-programma's zijn nog aan de gang. Om uiteenlopende redenen 
nemen de programmering en uitvoering in tal van gevallen meer tijd in beslag 
dan verwacht. Sinds de aanvang van Phare werden de beslissingen over de 
bestemming van de nationale Phare-toewijzingen genomen aan de hand van een 
op de vraag gesteunde benadering, waarbij de regeringen grotendeels hun 
eigen prioriteiten vaststellen in het kader van een permanente 
beleidsdialoog met de Commissie. In ieder land heeft de nationale 
coördinator (gewoonlijk de hoogste ambtenaar of minister in het voor de 
coördinatie van de buitenlandse hulp verantwoordelijke departement) de 
leiding over de coördinatie van de binnenlandse vraag naar Phare-bijstand 
van de vakministeries en andere instellingen. Dank zij deze benadering wordt 
een interne consensus bereikt over de toewijzingen voor de meest prioritaire 
gebieden. In bepaalde LMOE's werden de middelen echter niet altijd optimaal 
aangewend. Dit is voornamelijk te wijten aan: a) het ontbreken, op de 
centrale beleidsniveaus, van goed geformuleerde strategieën voor de 
middellange termijn en van een besluitvormingsautoriteit voor de aanverwante 
sectoriële prioriteiten; b) de beperkte middelen en capaciteit voor 
economische analyse en planning van de openbare uitgaven/investeringen; c) 
de regeringswisselingen die leidden tot wijziging van prioriteiten en/of 
problemen bij het uitwerken van beleidsdoelstellingen, wat soms een 
herschikking van de vastleggingen noodzakelijk maakte; en d) afzonderlijke 
regelingen voor de coördinatie van giften en leningen. Bovendien kan de 
systematische omschakeling zo verlopen dat, hoewel er overeenstemming is 
over de algemene doelstellingen, de gedetailleerde uitvoeringsregelingen of 
de exacte uitvoering daarvan nog moeten worden uitgewerkt, eventueel tegen 
de politieke oppositie in. 
Deze kwesties zouden algemeen moeten worden aangepakt door de 
tenuitvoerlegging van de in de nieuwe Phare-richtsnoeren 1993-1997 opgenomen 
beginselen (zie hoofdstuk VII), en meer in het bijzonder via toekomstige 
door Phare gefinancierde activiteiten. Dit zal op zijn beurt leiden tot een 
verdere versterking van de op de vraag gesteunde benadering. 
op het niveau van de programma-uitvoering was er tijd nodig om de voor een 
doelmatig beheer en efficiënte uitvoering vereiste structuren, betrekkingen 
en bekendheid met de communautaire procedures tot stand te brengen. Sommige 
programma's hadden te kampen met institutionele zwakte en de moeilijkheid om 
gekwalificeerde lokale medewerkers voor de projectbeheerseenheden aan te 
trekken. Deze problemen zijn in zekere mate de "groeipijnen" van de 
instellingen die zich moeten aanpassen aan een nieuw kader van economische 
samenwerking. Terzelfdertijd waren ook de eigen procedures van de Commissie 
misschien tijdrovend. De vraag is hoe gezorgd kan worden voor een snelle 
toegang tot de expertise en middelen van de Gemeenschap, waarbij de 
kwaliteit van de bijstand en de aansprakelijkheid worden gehandhaafd, 
terwijl de procedures zelf hebben geholpen bij de overdracht van know-how op 
belangrijke gebieden. Momenteel wordt een doorlichting van de Phare-
procedures uitgevoerd om de termijnen in de programmacyclus tussen 
goedkeuring en volledige uitvoering in te korten. 
' •'•j*ir-' - 25 -
VI. ORGANISATIE VAN DE COMMISSIE 
In 1992 is de werkdruk van Phare bijna verdubbeld. De taken waren onder meer 
de uitvoering van de begrotingsverplichtingen van 1990 en 1991 ten belope 
van 127,5 miljoen ecu en de programmering en uitvoering van het programma 
1992 ten bedrage van 1015 miljoen ecu. Een "mini-budget" werd gebruikt voor 
de financiering, overeenkomstig de verordening van de Commissie betreffende 
de aanwending van dit budget, van allerlei behoeften op het vlak van 
personeel, materiaal en werking die de Phare-bijstand en de steuncoördinatie 
met zich meebrengen. 
De personeelssterkte van Phare nam in 1992 als volgt toe: 
eind 1991 eind 1992 
Ambtenaren 36 48 
(alle niveaus, inclusief 
secretariaatspersoneel) 
Extern personeel 72 85 
(alle niveaus, inclusief 
secretariaatspersoneel) 
Het personeel is ingedeeld in vier eenheden, volgens sector of taak: 
1. Landbouw, milieu, infrastructuur, nucleaire veiligheid 
2. Herstructurering en privatisering van ondernemingen, KMO's, bevordering 
van investeringen, ontwikkeling van de bank- en financiële sector 
3. Werkgelegenheid, sociaal beleid en gezondheidszorg, openbaar bestuur en 
infrastructuur, coördinatie en programmering van de humanitaire hulp en 
NGO's in het land 
4. Administratie en financiën, secretariaat van het Phare-beheercomité 
5. Juridische en openbare zaken 
In het tweede halfjaar van 1992 werd, na de reorganisatie van enkele 
diensten van DG I, de operationele dienst Phare omgevormd tot directoraat L 
van DG I. Daarbij kreeg het een aantal vaste en tijdelijke posten voor 
ambtenaren toegewezen, ingevolge de afschaffing van het mini-budget en de 
daarmee gepaard gaande inkrimping van extern personeel. Zoals aangegeven in 
de twee vorige jaarverslagen was de beperking van de personeelssterkte 
echter een bron van grote zorg. Zo nam het totaal aantal medewerkers in 
1992, exclusief het voor de uitvoering van de Europa-overeenkomsten 
verantwoordelijke personeel, slechts met 5% toe, terwijl de werklast in 
financiële termen met 80% is gestegen. 
- 26 -
VII. PHARE-RICHTSNOEREN 1993-1997 
m 1992 werden nieuwe Phare-richtsnoeren voor de periode 1993-97 door de 
Commissie en de Lid-Staten aangenomen. "Conclusies" ter zake werden door de 
Raad Buitenlandse Zaken in november 19 92 goedgekeurd. Beide documenten, die 
complementair zijn, worden hierna aangeduid als de "richtsnoeren" en vormen 
het raamwerk voor verdere steunverlening in het kader van het Phare-
programma voor de Landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE's). 
De richtsnoeren bevestigen het algemene mandaat van Phare om de politieke, 
economische en sociale hervorming in de landen te bevorderen. Zij bevatten 
een aantal elementen of beginselen die ten de grondslag liggen aan de Phare-
acties voor de volgende fase. De voornaamste zijn: 
a. het voortdurend, flexibel inspelen op de uiteenlopende behoeften van de 
landen als gevolg van hun verschillende niveaus van ontwikkeling, hun 
bereikte overgangsstadium en het tempo van hun hervormingen; 
b. de beoordeling van de hervormingsinspanningen, waarmee rekening wordt 
gehouden bij de vaststelling van de jaarlijkse nationale toewijzing aan 
een land en bij de vastleggingen voor afzonderlijke sectoren binnen de 
nationale toewijzing; 
c. het opnemen van expliciete beleidsdoelstellingen en desbetreffende 
prestatie-indicatoren in de sectorprogramma's, en er terzelfdertijd zorg 
voor dragen dat de Phare-acties werkelijk de prioritaire 
herstructureringsbehoeften ondersteunen; 
d. een grotere concentratie van de inspanningen op een beperkt aantal 
gebieden, gekoppeld aan een op de toekomst gerichte meerjarenaanpak van 
de programmering van de Phare-bijstand; 
e. het opdrijven van de steun voor investeringen, naast blijvende aandacht 
voor TB en opleiding ten behoeve van de beleidsformulering en 
institutionele ontwikkeling; 
f. versterkte donorcoördinatie, door onder meer te zoeken naar 
mogelijkheden voor medefinanciering, voor zover dit passend en 
uitvoerbaar is; 
g. het stroomlijnen van de uitvoeringsprocedures, teneinde het 
programmabeheer meer te decentraliseren naar uitvoerende instanties, 
waarbij de kwaliteit van de hulp en de aansprakelijkheid gehandhaafd 
wordt. 
De richtsnoeren duiden dus op een meer "prestatiegerichte" benadering bij 
het vaststellen van de steunbedragen en het opzetten van de 
sectorprogramma's, gecombineerd met een grotere flexibiliteit van de 
verschillende instrumenten voor bijstand en een sterkere betrokkenheid van 
de begunstigde instellingen bij het programmabeheer. 
In punt d wordt bedoeld dat door de planning van activiteiten voor een twee 
à driejarige periode, buitensporige "versnippering" van de Phare-
inspanningen voor één jaar kan worden vermeden. Deze planning zou een 
voorlopig/voorwaardelijk karakter hebben (en onder andere afhankelijk zijn 
van de doorlichting van de actuele prioriteiten en de uitvoering van de 
lopende programma's), en geen verplichtingen inhouden. Zij zou echter 
bijdragen tot de voorspelbaarheid van de Phare-acties en, gecombineerd met 
punt c, de doeltreffendheid op sectorieel niveau vergroten. 
• '"•'• -v-',: •••'•:••• • • •'. • •-.;' ••.' - ;•: '. •••-•' ••:••. • ' ..•;••• Vy^-.v.» ^^ffo-w.'^--?. ;v>-^,v.^i>i'&r.-
- 27.-
De richtsnoeren hebben implicaties voor de uitvoerjngsmethodes van Phnro. 
Hat indicatief piugramma sal aan uLbudu belangrijker instrument worden voor 
de politieke dialoog met de ontvangende regeringen. Naast de integratie van 
de meerjarenprogrammering zullen de hervormingsinspanningen hierin 
doorgelicht worden, en zal een duidelijk verband worden gelegd tussen de 
omvang van de Phare-bijstand en het tempo van de hervormingen. In sommige 
landen zal het apparaat voor het vaststellen van de prioriteiten en de 
aanwending van Phare-middelen moeten worden herzien. Door het toenemend 
belang van de prestatie-criteria in de sectoriële Phare-programma's zullen 
bepaalde programma's aan strengere voorwaarden moeten voldoen, wat een 
doeltreffende coördinatie met andere donors vereist. 
Het wordt algemeen erkend dat het tempo waarmee de richtsnoeren kunnen 
worden toegepast, zal variëren van land tot land en geleidelijk moet 
verlopen. De grootste begunstigde landen zullen naar verwachting sneller 
vooruitgang boeken. Zelfs waar het doel de "volledige" uitvoering is, zal de 
rijkweidte van de maatregelen afhangen van omstandigheden die buiten de 
controle van Phare vallen. Door het crisiskarakter van het hervormingsproces 
in sommige LMOE's en de ingewikkelde politieke en institutionele toestand 
(onder meer de aanzienlijke macht van sommige wetgevende instanties over de 
regering) kan de toekomstplanning een onzekere onderneming worden. De 
noodzakelijke vooruitzichten "op middellange termijn" en goed gedefinieerde 
prioriteiten kunnen ontbreken, of 'slechts een of twee programmeringsjaren 
bestrijken in het kader van de begrotings- en openbare uitgaven, waardoor de 
effectieve meerjarenprogrammering kan worden belemmerd of de daarmee verband 
houdende risico's groter worden. Over het algemeen moet zorgvuldig worden 
omgesprongen met de meerjarenaanpak, omdat rekening dient te worden gehouden 
met de grenzen en/of risico's van de overheidsplanning, en, nog 
belangrijker, moet worden vermeden Phare-middelen voor verschillende jaren 
vast te leggen voor ondoelmatige programma's. 
r& * 
TABLE 1 
SYNTHESIS OF NATIONAL INDICATIVE PROGRAMMES 1992 
ALBANIA 
Agriculture 
Animal feed 
Agricultural Chemicals 
Veterinary Drugs 
Seeds 
Small Equipment 
Mechanisation 
Aid Coordination Unit 
T.A. for the Economic Reform 
SMEs Programme 
Pri vat/Restructuring 
Tourism 
Financial sector 
TEMPUS 
Transport 
Various sectors M ECU 
3 
3 
1 
1 
1 
3.5 
2.5 
1.3 
0.8 
0.2 
0.5 
1.2 
4.4 
1.6 
BULGARIA 
Enterprise restructuring and promotion of the private sector 
Integral regional conversion projects and trade unions 
Environment 
Energy 
Health (Part 1) 
Health (Part 2) 
Telecommunications 
Agriculture 
Human Resources (TEMPUS, ACE) 
Nuclear Safety 
Transport 
Coordination Unit/Reserve 20 
2. 
7. 
8 
15 
10. 
3 
10 
8 
3. 
1 
1 
J°\ 
TABLE 1 continued 
CZECHOSLOVAKIA MECU 
Privatisation, Restructuring and Private Sector Development 31 
Civic Society Development 2 
Energy 4 
Telecommunications 6 
Education 10 
TEMPUS 13 
General Technical Assistance Facility (GTAF) 30 
General Reserve 4 
ESTONIA 
Privatisation, enterprise restructuring, 
private sector and SME development 3.5 
Banking and financial sector reform 2.5 
TEMPUS 1 
Reserve for other technical cooperation actions 
(including aid coordination - 0.5 MECU) 3 
HUNGARY 
Restructuring of the Economy 
Strengthening the private sector, support for SMEs 11 
Rural credit and land registration 5 
Upgrading of statistical system 10 
Research and Development 5 
Reform of the Public Administration 5 
Local and regional Development 10 
Development of Human Resources 
Social policy, labour market and social dialogue 26 
TEMPUS 16 
Environment. Energy and Infrastructure 
Environment protection fund 10 
Reserve 2 
io 
TABLE 1 continued 
LATVIA MECU 
Privatisation, enterprise restructuring, private sector 
or SME development 4.5 
Banking and financial sector reform ' 3.0 
TEMPUS 1.5 
Other technical cooperation actions of which : 
complement to 1991 PHARE Sectors 2 
social sector 1.3 
other 2.7 
LITHUANIA 
I inancial and Banking sector 3.5 
Privatisation and private sector development 9.5 
Labour Market Development 2 
1 EMPUS 1.5 
Technical Cooperation in other priority sectors and aid coordination 3.5 
POLAND 
Economic Restructuring 
Structural development in selected regions - STRUDER 60 
Export promotion - EXPROM 10 
Development of tourism industry - TOURIN 4.5 
Agriculture - privatisation and cooperatives - APRICOT 18 
Land information system - LIS 5 
Support to economic strategy and the creation 
of the Ministry of Economy - SUPEC 3 
Support to implementation of the Europe Agreement - SIERRA 10 
Human Resources Development 
Modernisation of vocational education - MOVE 5 
4 
26 ivioaernisauon or vocational eoucation - iviuvt 
Teaching and education in strategically significant areas - TESSA 
1 EMPUS 
Local administration management building and 
development - LAMBDA o 
Support for the science and lechnology sector reform - SCI TECH 7 
Environment 18 
General Technical Assistance Facility - GFTA 10 
Reserve 14 5.5 
SI 
TABLE 1 continued 
ROMANIA MECU 
Industrial Restructuring and Privatisation 30 
Small and Medium Size Enterprises 10 
Social Sector 15 
Agricultural Sector 32 
Environment 5 
Financial Sector 5 
Human Resources (TEMPUS & Economic research) 14 
GTAP 19 
SLOVENIA 
Enterprise privatisation & restructuration, small business 
development, and training in Management & Marketing 2.5 
Science and technology, Research and Development 1.6 
Financial and Banking Sector Reform 1.6 
Public Infrastructure restructuring 1 
TEMPUS 2.3 
zi 
TABLE 2 
PROVISIONAL BREAKDOWN BY SECTOR OF NATIONAL PROGRAMMES (1992) 
FORESEEN ACCORDING TO INDICATIVE PROGRAMMES 
ECONOMIC RESTRUCTURING 
AGRICULTURE COUNTRY AMOUNT 
(M.ECU) 
Privatisation/Restructuring/Private sector development A 
Privatisation/Restructuring/Private sector development B 
Privatisation/Restructuring/Private sector development CS 
Privatisation/Restructuring/Private sector development ES 
Privatisation/Restructuring/Private sector development H 
Privatisation/Restructuring/Private sector development LV 
Privatisation/Restructuring/Private sector development LI 
Privatisation/Restructuring/Private sector development R 
Privatisation/Restructuring/Private sector development SL 
SME A 
SME R 
Banking/Finance A 
Banking/Finance CS 
Banking/Finance ES 
Banking/Finance LV 
Banking/Finance LI 
Banking/Finance R 
Banking/Finance SL 
Export promotion P 
Trade promotion CS 
Support to Economic strategy & 
creation of the Ministry of Economy SUPEC P 
Structural development in selected regions P 
Local and regional development H 
Integral regional conversion projects and trade unions B 
Tourism A 
Tourism P 
Tourism R 
Standards CS 0.80 
20.0 
31.0 
3.5 
11.0 
4.5 
9.5 
30.0 
2.5 
1.3 
10.0 
0.5 
5.0 
2.5 
3.0 
3.5 
5.0 
1.6 
10.0 
4.0 
3.0 
60.0 
10.0 
2.5 
0.2 
4.5 
4.5 
2.0 
Import/sector programmes 
Privatisation & development of agriculture 
Privatisation of agriculture & agro-industries 
Agriculture - Privatisation & cooperatives 
Agriculture and food production 
Land Information system 
Rural credit and land registration A 
B 
R 
P 
CS 
P 
H 15.0 
10.0 
32.0 
18.0 
3.0 
5.0 
5.0 
i3 
TABLE 2 continued 
INFRASTRUCTURE COUNTRY AMOUNT 
(MECU) 
Energy 
Energy 
Telecommunications 
Telecommunications 
Transport 
Transport 
Transport 
Energy, Telecommunications, Transport 
Public Infrastructure Restructuring 
Nuclear safety B 
CS 
B 
CS 
A 
B 
CS 
R 
SL 
B 8.0 
4.0 
3.0 
6.0 
4.4 
1.0 
2.0 
6.5 
1.0 
3.5 
ENVIRONMENT 
Environment 
Environment 
Environment 
Environment protection fund 
HUMAN RESOURCES 7.5 
5.0 
18.0 
10.0 
TEMPUS 
Education 
Education 
Social Sector 
Social Sector 
Social Sector 
Social sector 
Social sector 
Science & Technology/Research & Development 
Science & Technology/Research & Development 
Science & Technology/Research & Development 
Science & Technology/Research & Development 
Health 
Health 
Statistics 
Statistics 
Public administration/Local government 
Public administration/Local government 
Public administration/Local government 
Public administration/Local government 
Civic Society Development ALL 
CS 
P 
CS 
LV 
R 
H 
LI 
H 
P 
SL 
R 
B 
CS 
H 
CS 
H 
P 
CS 
R 
CS 84.5 
10.0 
9.0 
2.0 
1.3 
15.0 
26.0 
2.0 
5.0 
7.0 
1.6 
1.0 
25.5 
4.0 
10.0 
2.0 
5.0 
5.5 
2.0 
1.5 
2.0 
VARIOUS TECHNICAL ASSISTANCE I RESERVE 
A 
B 
CS 
ES 
H 
LV 
LI 
P 
R 1.6 
1.0 
8.0 
3.0 
2.0 
4.7 
3.5 
34.0 
H 
VOJklLMSSION Ol; TH1J JIV'HOI'IJAN fOMMUNl I lis 
liTïtncroKAU' GHNP.RAL KÎR I-XIBINAI. HI-LA I IONS 
OPP.HATIONAI. sr.uvioi PHARII TAfM r ? 
PLANNING COMMITMENTS OH PHARE PROGRAMMES ON 1992 BUDGET 
MANAGEMENT COMMITTEE OR DECISION Prc-
-1992 15 
17/03 10 
20/05 17 
OS/07 18 
28/07 »9 
16/10 20 
02/I2 21 
14/12 TOTAL 
W^^o^M<6&vuâ^^^^MmmÊà^M 
'rr:.:-AXnWÏ/$M:^ 
AL920I Import cuarantoc (cancelled, replaced by A9203) 
AL9202 Dcv. agriculture & transport infrastructure. 
AL9205 General Tochnïc»! Assistance Facility 
AL9206 Transport 
AL9207 Tempus 
AL92I0 Balance of payments trant ;;w:4?:'o' 
0.0 *>'!4SÏÓ' 
IS.O 
1401 
15.0 .s-US-S. 
1.2 
1.2 '•461.9 
4.4 
4 4 miÀ3A 
4.4 
4.4 : : 97:o 
3S.0 
35.0 SS126-S 
0.0 •>x:74;oo 
0.00 
BUljCARlA •••• 
IIG9101 Environment 2 
IIG9I07 EncrcY 
HG9201 Rcstrucf urine of health system 
IIG9202 Nuclear safety 
IIG9203 Telecom 
IIG9204 SME &. regional reconversion 
HG9205 Tempus 
HG92VX Transport (transferee to multidisciplmary) 
HG9206 Agriculture 
I1C9207 EncrrY. complementary for winter 92(nuclear&lhcrm 
IIC930I Restructuring of licaldt system 30.S 
7.5 
8.0 
15.0 
) 0.0 
—— 8.0 
8.0 3_S 
3.5 25.5 
3.0 
22.5 0.0 20.0 
100 
10.0 0.00 
->"9:< 3w^733^>0 
«0.00 
0.00 
——JULpo. 
_.. _4 40 
4^40 
LT-pT 
35.00 
87.50 
7 50 
8.00 
15 00 
3.50 
3.00 
27.50 
8 00 
0.00, 
1000 
10.00 
0 00 
i 
irUNCARY 
HU9 1 12 Science &. tcchnoloçv 
HIJ9201 Statistical information system 
HU9202 Africulturc (rural credit &. land registration! 
HU9203 (environment protection Fu»d 
HU9204 I employment A. soci.l dialoc 
HU9205 Tempus 
HU9210 Ixycal &. rer ional development 
HU9206 SME: rcstruct. &. privatisation 
IHJ9209 Social Policy Development 
1IU97.0R Tech. Assist, for Oic implement, of Eur.Agreement 
HU9207 Public administration reform &. traininr 14.5 
5.0 
9.5 0.0 16.0 
16.0 0.0 35.0 
5.0 
10.0 
200 Il.O 
11.0 5.0 
5.0 20.00 
10.00 
6.00 
4.00 101 _50 
5.00 
9.50 
5.00 
10.00 
20.00 
16.00 
10.00 
11.00 
6.00 
4.00 
5.00 
POLAND 
PL9201 Tourism 
PL9202 Export promotioo 
PL9203 Tempus 
PL92XX Supp. to ocon. strategy &. Min. of Econ. -> PL920S 
PI.9205 Agricultural and Rural Development 
PL9206 I .and information svstcm T.A. 
P1.9209 Science &. tcchnolojTY sector rcfornt 
PL9208 Public sector mam;, coord. & deccntr.-OMEGA 11 
PL9210 Education Reform 
PL9204 Environment 
PL9207 Structural dcvcl. in selected localities - STRUDER 
l'L92xx Support to implcm. of Eur.Acrecm.-SIERRA 0.0 
PL921 1 Technical Assistance for the implement, of Eur.Ar,rconcnl 0.0 75.0 
25.0 0.0 15.S 
4.5 
10.0 
1.0 36.0 
lft.0 
1 
18.0 89.5 
p.m. 
5.0 
7.0 
8.5 
9.0 
60.0 34.00 
PL9211 
34.00 200.00 
4.50 
10.00 
26.00 
0.00 
18.00 
5.00 
7.00 
8.50 
9.00 
18.00 
60.00 
0.00 
34.00 
ROMANIA 
UO9105 Technical Assistance Eund GTAF 
RO9201 Privatization & restructuring 
KO9203 Privatization aero-industry 
RO9204 Financial sector 
UO9205 GTAF 
KO9206 Environment 
KO9207 SMI: 
UO9208 Tempus 
UO9209 Employment & Social Development 4.0 
4.0 30.0 
30.0 46.0 
12.0 
5.0 
16.0 
13.0 0.0 15.0 
5.0 
10.0 IS.O 
15 0 0.0 20.00 
20.00 130.00 
4.00 
30.00 
32.00 
5.00 
16.00 
5.00 
10.00 
13.00 
15.00 
CZECHOSLOVAKIA 
CS920I GTAF 
C.N9202 Eneipv 
CS9203 Pnvativation 
CN9204 lyliication 
<"S9205 lr„,;>us 0 0 
<\S920ó TcUvom 
<"SVT(i7 C,v,<- v,,-i,-iv 
(1) -iutl..m/.c.l (nnl-iimaricc) . (2 ) =•• «j'piovol (viv) . (3) = n. 0.0 
1 
1 OJ) 
30.0 
no 4.0 
4.0 41.o| 0.0 
i 
3J_Ci 
IO.O i n.± 
12 0 
i 
! r-HJ o.qq 100.00 
30.00 
4.00 
31.00 
10.00 
1 '. tv) 
1 <i.f»0 
I <• .00 
)l »ppiov,.-<l |\j jn..jiaiiiini;:v ..••< KI Immji'. v .inf.n.ir.l 
JÇ 
CO*XUISSION OP THE EUROPEAN COMMUNTTTES 
DIRECTORATE-GENERAL FOR EXTERNAL RELATIONS 
OPERATIONAL SERVICE PHARE Î*BLC ^ p^. ~2-
PLANNtNG COMMTTMENTS OP PHARE PROGRAMMES ON 1992 BUDGET 
MANAGEMENT COMMITTEE OR DECISION Pro-
-1997 15 
17/03 16 
20/05 17 
08/07 2S/07 16710 20 
02/12 21 
14/12 TOTAL 3 
; :..>.-~ >*;*exiYucosip%viA<^ 
SL920I SLOVENIA: Geo. Technical Assistance Facility 
SL9702 SLOVENIA. Tcmpa.. 
CR92XX Croatia fa.m.} 
0H92XX BoWa-Hcrxrovina 
MN92X MoAieMctro 
MA«X :FYR0M 0.9 0.0 2J 
2.3 °.° «.7 
6.7 0.0 0.0 0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 9.00 
6.70 
2.30 
0.00 
0,00 
0.00 
0.00 
' >TIIE BALTICSTATES> '• :• -•*.•'. •: i*&w 
ZZ9302 Baltic Slates: Improvement of Animal Prcvluclion 
7J.nr.-*. Batik Slates: Caere y SVPPIY 
LI920I LITHUANIA: GTAF 
LI9202 LITHUANIA: Pnv^i^i.» 
U9203 LITHUANIA: Tempt» 
LE9201 LATVIA: GTAF 
LE9202 LATVIA: Temnws 
ES9201 ESTONIA: GTAF 
ES9202 ESTONIA: Temp»* 0.0 0.0 4.0 
1.5 
1.5 
1.0 41.0 
9.0 
9.5 
13.5 
9.0 0.0 •J» 0.0 0.00 
»>93 
.-><>*! 45.00 
0.00 
0.00 
900 
9.50 
1.50 
13.50 
1.50 
9.00 
1.00 
(I )«* authorized (ontoaoaMCc) ; O^approvajd (v**c) • P)"*** approved (X) programming «ot y<t formally coa/irmod 
Table 4 
SECTORAL BREAKDOWN OF 1992 COMMITMENTS 
Enterprise Development (1) 
Financial Sector Reform 
Agriculture 
Infrastructure (2) 
Regional Development 
Environment 
Education (3) 
TEMPUS 
Social sectors (4) 
Public Administration 
Miscellaneous (5) 
TOTAL 
% Country Allocs 1992 National Programmes : Commitments by Sector (MECU) 
Pol. 
40(*) 
18 
5 
30(*) 
18 
16 
26 
8.5 
38.5 
200 
28.6 Hung 
11 
5 
10 
10 
5 
16 
26 
5 
13.5 
101.5 
14.5 Rom'. 
40 
5 
32 
6.5 
5 
1 
13 
15 
12.5 
130 
18.6 Cz-SI. 
31 
5 
3 
12 
10 
15 
10 
2 
12 
100 
14.3 Bulg. 
22.5 
10 
24.5 
7.5 
8 
15 
87.5 
12.5 Slov. 
2.5 
1.6 
1 
1.6 
2.3 
9 
1.3 Alba. 
2.1 
0.5 
15 
4.4 
1.2 
0.7 
0.9 
0.2 
25 
3.6 Esto. 
3.7 
2.3 
0.35 
1 
2.65 
10 
1.4 Latv. 
4.5 
3.0 
0.7 
1.3 
0.55 
1.5 
1.3 
2.15 
15 
2.2 Lith. 
9.5 
3.5 
0.6 
0.9 
1.5 
3 
1 
20 
2.9 Total 
166.8 
20.9 
84.65 
55.6 
40.0 
41.05 
33.6 
85.5 
71.0 
16.4 
82.5 
698. 
100% % 
23.8% 
3.0% 
12.2% 
8.0% 
5.7% 
5.9% 
4.8% 
12.3% 
10.2% 
2.3% 
11.8% 
100% 
(1) Includes: Privatisation, Enterprise Restructuring, SMEs, Investment Promotion, Export Development. 
(2) Includes: Energy/Nuclear Safety, Transport, Telecommunications. 
(3) Includes: Science & Technology, Scientific Research. 
(4) Includes: Health, Employment, Social Policy, Labour Market Development. 
(5) Includes: Customs, Statistics, Tourism Development, Land Information Systems, Aid Coordination, Programme Management and Other 
Multi-Sectoral/Non Sector-Allocated GTA. 
(6) STRUDER programme allocated 30 MECU to Enterprise Development and 30 MECU to Regional Development. 
(7) Excluding balance of payments assistance to Albania of MECU 35. 
\v\ 
Table 5 
REGIONAL COOPERATION PROGRAMME 1992 
Sector Budget 
(MECU) 
A) INFRASTRUCTURE 
Transport programme 
Key components : 
• Transit Infrastructure 
• Trans-European North/South Motorway and 
Trans-European North/South Railway 
• Integrated Training-cum-Technical 
Assistance Programme 
• Sectoral Studies 15.0 
2 
2 
2 
B) ENVIRONMENT 21 
ii) Telecommunications programme 
Key components : 
• Special case studies/training needs 
• Management/coordination 
• Evaluation/management 
• Contingency 5.6 
0.7 
0.1 
0.6 
iii) Energy Programme 
Key components : 
Electricity Interconnections 
Natural Gas Interconnections 
Oil Refining/Transportation 
Management Twinning Training 
Legislation/Regulation 
Environment Programme II 
Key components : 
• Integrated Environmental Programme for 
Danube River Basin 
Black Triangle 
Black Sea Programme 
Baltic Sea 
Remote Sensing 
Support for Regional Environmental Centre 
Post-Dobris Environmental 
Action Programme 4 
3 
1 
2 
5 
1 
10 
26 
^ 
ii) Nuclear Safety Programme 
Key components : 
Safety Authorities. Emergency preparedness 6 
Fuel Cycle, Waste Management. Decommissioning 2 
WER 230 Operational Safety 7 
WER 213/1000 Operational Safety 5 
C) EDUCATIONnTRAINING 
D MISCELLANEOUS 20 
ACE for all PHARE countries 6 
TEMPUS (JEPS) 12 5 
TEMPUS (Technical Assistance) 5.5 
24 
Extension of 1991 statistics programme to 
Baltics, Albania. Slovenia and Poland - 2.5 
Extension of 1991 customs programme 
to Baltics and Albania 1.5 
Extension of 1991 standards programme 
to Baltics, Albania and Slovenia 2 
Fight against Drugs , 2 
Regional Industrial Property Programme (RIPP) 3 
Tî~ 
TOTAL 116 
3f\ 
PHARE -HUMANITARIAN AID 1992 IABLEL6 
Country 
ALBANIA 
ALBANIA TOTAL Nature & Operation Amount (MECU) 
Import support I 10 
Import support II 20 
FEOGA 10 
Hospitals/ex-political prisoners/NGO's 10 
50 
BOSNIA-HERZEGOVINA 
BOSNIA-HERZEGOVINA TOTAL Emergency help 
ECHO 1.5 
37.5 
39 
FYR0M 
FYR0M tOTAL Import supply drugs 10 
10 
ROMANIA 
ROMANIA TOTAL Food aid 
Children 10 
12 
22 
YUGOSLAVIA 
YUGOSLAVIA TOTAL Monitor mission 0.5 
0.5 
TOTAL HUMANITARIAN AID 1992 121.5 
i\-0 
OPEN SUPPLY TENDERS IN THE OFFiaAL JOURNAL 
OF TUT PI mortvAN COMM1 fNI TWS \*V>U£ "}-
bate ol Number of Country 
Official Journal 
Information System 
Computer Equipment 
Survey Equipment 
Computer Equipment and Software 
Equipment for Blood Collection and Production. 
Monitoring system for water quality 
Computerised Operations Support System 
Upgrading of the information system 
Mobile Air Quality Monitoring Station 
Computer System 
Information Centre for Hazardous Waste 
Equipment for a Toxicological Centre 
Laboratory Equipment 
Computer System 
Emission Monitoring System 
Stack Emission Monitoring Vans 
Bending Roller 
Computer Equipment 
Equipment for Water Quality Measurement 
Equipment for the Ecotoxicological Center Bratislava 
Upgrading of the Information System 
Various Supplies 
Computer Equipment 
Various Supplies 
Medical Equipment 
Various Supplies 
Certificates of ownership 
Air Pollution Monitoring Network 
Impmvmg the iiioniloiiu^ «1 drinking \v;itcr quality 17/12/92 
08/12/92 
25/11/92 
10/11/92 
19/09/92 
16/07/92 
09/07/92 
27/06/92 
19/06/92 
IS/06/92 
13/06/92 
13/06/92 
03/06/92 
21/05/92 
20/05/92 
16/05/92 
16/05/92 
06/05/92 
05/05/92 
05/05/92 
28/03/92 
26/03/92 
24/03/92 
21/03/92 
19/03/92 
18/03/92 
29/01/92 
04/01/92 
01 AI 1/92 S 245 p.07 
S 238 p.06 
S 229 p.07 
S 218 p.07 
S 183 p.09 
S 136 p.05 
S 131 p.07 
S 123 p.05 
S 118 p.07 
S117p.06 
Sll4p.l2 
S 114 p. 11 
S 107 p.07 
S 099 p.08 
S 098 p.07 
S 096 p.06 
S 096 p.06 
S 088 p.05 
S 087 p.05 
S 087 p. 05 
S 063 p.07 
S 061 p05 
S 059 p.07 
S 058 p.07 
S 056 p.06 
S 055 p.07 
S 020 p 07 
S 003 p 07 
S m} p.IKi CS 
HU 
BG 
CS 
RO 
CS 
HU 
RO 
RO 
BG 
CS 
CS 
RO 
BG 
HU 
PL 
PL 
BG 
HU 
CS 
HU 
RO 
RO 
RO 
BG 
RO 
RO 
HU 
CS 
GENERAL OVERVIEW OF THE PHARE PROGRAMMES as at 31/12/92 
PAYMENTS 
National programmes Program m 
year 
m 1990 
(2) 1991 
1992 
•;-*:Toïal' Committed 
399.1 
616.0 
708.5 
S$i£723ï6: PAID ON BUDGET YEAR fin 
1990 
95.2 
•:-*<95# 1991 
113.1 
97.6 
: : 210.7 1992 
45.1' 
120.0 
140.2 
.305.3 million ECLM 
Total 
:::^^-:!l253:4v 
ë:--^mv!^ .rÀmmMï 
•••• :f6tt:2 Total % 
63.49% 
35.32% 
19.79% 
35.46% 
Humanitarian aid 0) 1990 
1991 
1992 
iTötal 66.5 
72.7 
121.5 
: i:260-7 53.7 
53:7 11.3 
30.4 
41.7 1.3 
29.3 
48.2 
78.8 :: 66.3 
x:59.7 
.48.2 
174.2 99.70% 
82.12% 
39.67% 
66.82% 
Regional programmes 1990 
1991 
1992 
Total 21.5 
99.9 
116.0 
••>• 237.4 19.3 
19.3 1.4 
22.1 
23.5 0.3 
14.5 
16.3 
31.1 21.0 
36.6 
16.3 
73.9 97.67% 
36.64% 
14.05% 
31.13% 
Muliidisciplinary 1990 
1991 
1992 
TotalJ 10.0 
10.0 
37.3 
. 57,3 1.9 
1.9 4.3 
* 1.8 
6.1 2.1 
5.4 
10.9 
18.4 8.3 
7.2 
10.9 
26.4 83.00% 
72.00% 
29.22% 
46.07% 
Others 1990 
1991 
1992 
Total 3.4 
0.4 
7.5 
..:-;-.-.-v.x;i:i:;3'-0.9 
,0,9 1.8 
0.1 
.,1.9. 0.1 
0.2 
0.1 
0.4 2.8 
0.3 
; 0.1 
3.2 82.35% 
75.00% 
1.33% 
28.32% 
Total (1] 
(2 
. 1990 
1991 
1992 
.• ;vi::M>til 500.S 
799.0 
990.8 
mimm 171.0 
0.0 
0.0 
=: X 17M: 131.9 
152.0 
0.0 
1* 283.9 48.9 
169.4 
215.7 
:.,/434;0 351.8 
321.4 
.215.7 
: 888.9 70.29% 
40.23% 
21.77% 
38.81% Balance 
to be paid 
mmmmsn mmmm wmmms-:•:?: ^t-tfi2;4 
•.:•.-::'•-•;:0.2^ 
•:..,:,-;:-::-l3:0 
73.3 
86.5 
= 0.5 
63.3 
99.7 
163.5 
1.7 
2.8 
26.4 
30.9 
0.6 
0.1 
7.4 
. ::8.1 
148.7 
477.6 
, 775.1 
1 401-4 
Budgets: Alloc, payments 350.01 470.9 1 n 437.01 
(1) includes 515.980Ecus committed in 1991 for H9011 Infrastructure commerce extérieur 
(2) includes 24.5 MioEcus balance of'91 programmes committed in 1992 (BG910I .BG9107.HU9112.RO9105) 
(3) includes 51 MioEcus FEOGA*garantie 
(*) 537 Mccu, reduced to 437 after Notenboom transfer 00 
C-*-r .*.! conslnnl pricM (a) 
(fl) 
(o) 
-:;!:i/frtl production (a) 
(s) 
(a) 
inl production (o) 
(a) 
(s) 
sumer pric« index (a) 
(a) 
(a) 
Tloyme.nt rnte, in % (b) 
,(b) 
(b) 
P..i:'ç':' balnnce, % ODP (c) 
(c) 
(c) 
[iro'ü in S (a) 
(a) 
(n) 
•<rt Af.r.duni 3 bn 
Oîbî-'.rpor: rntio, % 
IV^ rtofl'/Miimo (e) 
(e) 
(cl 
^cmtif ovt' previous ve»< 
c' r*d Macroeconomic Indicators of PHARE Countries • 1990 - 1992 
Albania 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 
1990 
1991 
1992 •13.1 
•27.1 
•Ô.O Estonia Baltic ttata* 
Latvia 
•3.6 
11.8 
•32 
• 7.4 
n.a. 
13 
•7.5 
•40.0 
n.a. 
n.a. 
36.0 
226.0 
8.6 
n.a. 
32.0(0) 
•20.0 
• 44.0 
•22.0 
• 7.5 
• 40.7 
• 4.1 
•0.1 
•0.3 
•0.4 
284 
593 
953 
Stind by 
|Aug9J-Jul93l 
on U«eV •18.0 
•20.8 
•21.3 
• 5.6 
•9.5 
•38.7 
23.1 
210.0 
1075.9 
0.0 
0.0 
1.5 
3.1 
4.7 
1.7 
n.a. 
n.a. 
•88.0 
0.5 
0.0 
n.a. 
n.a. 
n.a. 
Stind by 
Uul92-Jun93l 
en trick •0.2 
• 3.5 
•32.9 
•17.2 
•3.6 
•13.0 
7.4 
0.0 
•35.1 
10.5 
124.5 
909.6 
0.0 
0.0 
2.3 
2.2 
6.3 
•1.4 
n.a. 
n.a. 
• 85.4 
0.1 
0.1 
0.0 
n.a. 
n.a. 
n.a. 
Stind by 
|Jul92-Jun93) 
on trick Lithuania 
•5.0 
•12.8 
•35.0 
• 11.5 
•8.0 
•30.0 
0.3 
•1.3 
•56.9 
8.4 
275.0 
1020.5 
0.0 
0.0 
1.0 
•2.9 
2.8 
2.2 
2.1 
35.3 
92.7 
n.a. 
0.1 
n.a. 
n.a. 
n.a. 
Stind by 
Uul92Jun93l 
on CJCV Bulgaria CSFR 
•9.1 
16.7 
•7.7 
•6.7 
13.2 
12.9 
16.3 
27.5 
22.0 
21.6 
333.5 
91.1 
1.7 
10.2 
15.6 
•9.1 
• 14.9 
• 14.0 
n.a. 
•36.7 
12.9 
•1.2 
•0.9 
•0.4 
299 
271 
255 
Slind by 
|Apr9J.Ma/931 
olf tucV 0 
•16 
•8 
•2 
• 14 
•12 
• 4 
•21 
•12 
10 
58 
12 
11.7 
10.6 
11.4 
•1.1 
1.0 
0.2 
135 
91 
84 
Stind by 
|Apr92-Oee92l 
on trick Hungary 
•3.5 
• 11.9 
• 5.0 
• 8.4 
•5.0 
•23.0 
•9.2 
• 19.1 
•9.8 
28.9 
35.0 
23.0 
1.7 
8.5 
12.2 
•0.1 
•4.6 
•7.4 
•1.6 
7.0 
8.3 
0.1 
0.3 
0.3 
335 
245 
214 
|P«b9t-Peb94) 
0" Inek Poland 
•11.6 
•7.6 
1.0 
•2.2 
•0.9 
11.0 
•21.3 
•14.0 
4.2 
249.3 
60.4 
43.0 
6.3 
11.8 
13.6 
3.1 
•5.6 
•6.0 
43.4 
17.5 
9.7 
0.7 
•2.2 
•0.3 
251 
346 
357 
|Apr9l-Apr94| 
Olf trick Romania 
•7.4 
•13.0 
15.0 
•3.0 
•5.0 
.9.2 
•17.4 
•18.7 
-21.8 
473.7 (f) 
199.0 
0.0 
2.9 
8.4 
•1.1 
•2.0 
•5.0 
•44.8 
•29.3 
4.9 
•1.7 
•1.4 
•1.3 
8 
54 
80 
Stind by 
MiY92-Apr93l 
off trick. 
•""-••»' oov*f>r».erM budget deceit, letmii b«ni 
C- » f-.'."'.* e>t o»yment bosu. e»eeoi <C" Alh»n.» on I eutlom bit» 
O-"»» *»'d-eu»eney debt m i peccnttge o' h»rd-eo"«ney export! 
>.,_>», |o?o to December 1991 
tri r' Muren 1993 Slovenia 
•3.4 
•9.3 
•6.5 
2.8 
•1.0 
•17.0 
• 10.5 
•12.4 
•13.2 
550.0 
118.0 
201.0 
6.9 
10.1 
13.3 
n.a. 
2.6 
0.6 
25.0 
• 5.0 
4.9 
0.7 
0.2 
0.9 
n.a. 
46 
43 
no 
piorjrimm» 
> 
CD r m 
O 
Mr3> 
VIERDE JAARVERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE 
RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER DE UITVOERING VAN COMMUNAUTAIRE BIJSTAND 
AAN DE LANDEN VAN MIDDEN- EN OOST-EUROPA (PHARE) 
IN 1993 
INHOUDSOPGAVE 
VOORWOORD 
I - ALGEMENE CONTEXT VAN EG-BIJSTAND IN 1993 
1.1 Wettelijke grondslag 
1.2 Financieel kader 
1.3 Beleidskoers 
1.4 Programmering 
II - ACTIVITEITEN IN 1993 
2.1 Voorbereiding en besluitvorming 
2.2 Nationale programma's en sectoren 
2.3 Andere maatregelen 
2.4 Regionale samenwerking 
2.5 Humanitaire hulp 
2.6 Activiteiten in het kader van de Europa-overeenkomsten 
2.7 Voorlichtingsactiviteiten 
III - UITVOERING VAN DE ACTIVITEITEN IN 1990-1993 
3.1 Verplichtingen 
3.2 Aanbestedingen en contracten 
3.3 Betalingen 
3.4 Bewaking en evaluatie 
3.5 Tegenwaardefondsen 
IV - ORGANISATIE VAN DE COMMISSIE 
V - SPECIFIEKE ONDERWERPEN 
5.1 Beoordeling van de hervormingsactiviteiten in de PHARE-landen gedurende 
1993 
5.2 Het initiatief van Kopenhagen 
5.3 Gezondheidszorg 
5.4 Hervorming van het overheidsapparaat 
5.5 Grensoverschrijdende samenwerking 
5.6 Coördinatie met andere donors 
5.7 Koers van PHARE 
Tgfrellen 
1. Samenhang van de Nationale Indicatieve Programma's in 1993 
2. Specificatie van verplichtingen voor 1993 per sector en per land 
3. Regionale programma's in 1993 
4. Totaaloverzicht van Begrotingen, 1990-93 
5. Totaaloverzicht van Contracten, 1990-93 
6. Totaaloverzicht van Betalingen, 1990-93 
7. Aantal per jaar overeengekomen activiteiten (1990-93) 
icatie per land van verplichtingen, contracten en betalingen (1990-93) 
icatie per sector van verplichtingen, contracten en betalingen (1990-93) 
icatie van verplichtingen per land en per sector (1990-93) 
icatie van contracten per land en per sector (1990-93) 
icatie van betalingen per land en per sector (1990-93) 8. Specif 
9. Specif 
10. Specif 
11. Specif 
12. Specif 
Bijlagen 
PHARE-contracten die zijn ingesloten met associaties van beroepsbeoefenaren 
en niet-commerciële organisaties 
<4k 
VOORWOORD 
Dit is het vierde verslag over communautaire bijstand in het kader van het PHARE-
programma voor de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) dat in 1993 werd 
uitgebreid tot elf landen: Albanië, Bulgarije, de Republiek Tsjechië, Estland, 
Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Slowakije en Slovenië. 
1993 heeft een aantal belangrijke ontwikkelingen te zien gegeven die grote invloed 
hebben op het PHARE-programma. In juli 1993 werden de richtlijnen voor 1993-97 
door de Commissie goedgekeurd en dit wordt weerspiegeld in de uitvoering van de 
PHARE-programma's. Er is aanzienlijke voortgang gemaakt met de meerjarenaanpak 
van de programmering teneinde de PHARE-bijstand effectiever te integreren in het 
proces van de middellange-termijnherstructurering van de begunstigde landen. Er 
zijn stappen ondernomen om de uitvoeringsprocedures te stroomlijnen waaronder 
een grotere decentralisering. 
De Raad heeft in juni 1993 te Kopenhagen twee besluiten genomen die van grote 
invloed zijn op het PHARE-programma. De Raad heeft de vooruitzichten voor een 
toekomstig lidmaatschap van de EU voor de geassocieerde landen bevestigd. Dit 
betekent dat PHARE als één van de belangrijkste financiële instrumenten voor de 
uitvoering van de Europa-Overeenkomsten, voortaan gericht en afgestemd wordt op 
maatregelen om de economieën van de geassocieerde landen te transformeren ter 
voorbereiding op het toekomstig lidmaatschap van de Europese Unie. Ten tweede 
werd tijdens de Top te Kopenhagen besloten om maximaal 15% van de PHARE-
begroting aan te wenden voor steun aan programma's voor de infrastructuur. Deze 
toegenomen nadruk ina het PHARE-programma op investeringen is een gevolg van 
het feit dat de vraag naar het soort bijstand dat de LMOE nodig hebben, naarmate 
de economische herstructurering vordert, verandert van traditionele technische 
bijstand naar steunprogramma's voor de infrastructuur. 
Het verslag behandelt de beleids- en programmeringsaspecten van de bijstand in 
1993. Het bevat een overzicht van de nationale bijstandsprogramma's, regionale 
programma's, humanitaire bijstand, activiteiten in het kader van de Europa-
Overeenkomsten en voorlichtingsactiviteiten van PHARE. De uitvoering van het 
PHARE-programma gedurende de periode 1990-93 wordt beschreven evenals 
onderwerpen die speciale aandacht vragen: de beoordeling van de 
hervormingspogingen in de LMOE, het initiatief van Kopenhagen ten behoeve van 
investeringenâ in de infrastructuur, gezondheidszorg, hervorming van het 
overheidsapparaat, grensoverschrijdende samenwerking, donorcoördinatie en de 
koers van het PHARE-programma. 
1. ALGEMENE CONTEXT VAN EG-BIJSTAND IN 1993 
1.1 Wettelijke grondslag 
Verordening van de Raad nr. 3906/89 van 18 september 19891, gewijzigd in 19932 
vormt de wettelijke grondslag van de 
PHARE-bijstand. In 1993 heeft de Commissie een voorstel bij de Raad ingediend om 
de 'Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië' (VJRM) formeel in de 
verordening op te nemen3. Dit voorstel is nog niet goedgekeurd. 
1.2 Financieel kader 
Het PHARE-programma is de belangrijkste bron van financiering op basis van giften 
die beschikbaar is voor de ondersteuning van de economische hervormingen in de 
landen van Midden-en Oosteuropa (LMOE). In 1993 bedroegen de aanvankelijke 
toewijzingen aan begrotingslijn B-7600, 'steun aan de economische herstructurering 
van de landen van Midden- en Oosteuropa', 1040 miljoen ecu voor 
betalingsverplichtingen en 447,7 voor uitbetalingen. 
In 1993 werd een aantal wijzigingen in de PHARE-begroting goedgekeurd. 30 
Miljoen ecu werd overgeheveld naar begrotingslijn B-7514 voor humanitaire 
noodhulp, 5 miljoen ecu naar het multilaterale fonds voor nucleaire veiligheid van de 
LMOE en het GOS dat wordt, beheerd doora de EBWO en 0,3 miljoen ecu ten 
behoeve van het Gemeenschappelijke Buitenlandse Beleid en de Veiligheidspijler van 
de Europese Unie. De PHARE-begroting werd in december 1993 met 1 miljoen ecu 
verhoogd ten laste van begrotingslijn B3-1025 voor activiteiten op het gebied van 
opleidingen. 
Het uiteindelijk beschikbare bedrag aan betalingsverplichtingen was daarmee 
1.005,7 miljoen ecu, waarvan 1.003,9 miljoen ecu werd toegewezen, 1 miljoen ecu 
overgeheveld naar 1994 en 0,8 miljoen ecu niet werd toegewezen. 
De specificatie van de verplichtingen was: 
Nationale programma's 801,0 
Regionale programma's 112,2 
Multidisciplinaire en andere activiteiten 70,8 
Humanitaire hulp 19.9 
1 003,9 miljoen ecu 
Tegen het eind van het jaar werden de toewijzingen voor uitbetalingen versterkt 
door een overdracht van 108 miljoen ecu. Gezien de wijzigingen in de 
bovengenoemde begroting bedroeg de netto-versterking voor betalingen in het kader 
van het PHARE-programma voor 1993 73,4 miljoen ecu. Dit betekent dat het 
definitieve bedrag van uitbetalingen in 1993 521,1 miljoen ecu was, welk bedrag 
aan het eind van het jaar volledig was aangewend. 
1 PbL 375 van 23 december 89, p.11. 
2 PbL 162 van 3 juli 93, p.1. 
3 PbL 231 van 27 augustus 93, p.15. 
«•A Ç 
1.3 Beleidskoers 
Twee belangrijke ontwikkelingen, de goedkeuring van de Richtlijnen voor 1993-97 
door de Commissie en de besluiten van de Raad te Kopenhagen terzake het 
lidmaatschap van de geassocieerde landen en steun aan investeringen in de 
infrastructuur hebben de beleidskoers in 1993 bepaald. De Raad te Kopenhagen in 
juni 1993 heeft twee besluiten genomen die ingrijpende invloed hebben op het 
PHARE-programma. 
De Raad bevestigde het vooruitzicht van een toekomstig EU-lidmaatschap voor de 
geassocieerde landen. Dit betekent dat PHARE als één van de voornaamste 
instrumenten voor de uitvoering van de Europa-Overeenkomsten voortaan ook 
gericht en geconcentreerd zou worden op maatregelena ter hervorming van de 
economieën van de geassocieerde landen in het kader van hun voorbereiding op hun 
toekomstige lidmaatschap van de Europese Unie. Ten tweede werd door de Raad te 
Kopenhagen besloten om maximaal 15% van de PHARE-begroting beschikbaar te 
stellen voor steun aan programma's betreffende infrastructuur. 
1993 Was het eerste jaar van de uitvoering van de PHARE-richtlijnen. Met de 
Richtlijnen, die in juli 1993 door de Commissie werden goedgekeurd, werd het 
mandaat van PHARE opnieuw bevestigd om bij te dragen aan het proces van 
economische hervormingen, structurele aanpassingen en duurzame ontwikkeling in 
de begunstigde landen en om een flexibele respons te geven op de verschillende 
behoeften van deze landen die een afspiegeling vormen van hun verschillende 
ontwikkelingsniveaus en stadia van hun transformatie- en hervormingsproces. 
Voor landen die nog in een betrekkelijk vroeg stadium van hervormingen verkeren, 
waar de voornaamste prioriteiten bestaan uit macro-economische stabilisatie die een 
rigoureus monetair en fiscaal beleid vereist met liberalisering van de prijzen en 
buitenlandse handel en de introductie van een wettelijk, regelgevend en bestuurlijk 
kader dat nodig is voor een markteconomie, wordt de PHARE-bijstand aangewend 
om de financiering van de betalingsbalans aan te vullen, bijvoorbeeld middels 
programma's voor importleveranties en "klassieke" technische bijstand (studies, 
opleidingen, aanbieden van deskundigheid) ten behoeve van de bestuurlijke opbouw 
en het starten van de hervormingen. Bij wijze van uitzondering werd in 1993 aan 
Albanië een gift verstrekt voor de betalingsbalans. 
Als een land vordert met zijn hervormingsproces verschuiven de behoeften aan 
klassieke technische bijstand naar behoeften aan meer rechtstreekse steun voor het 
proces van economische herstructurering op lange termijn. Herstructurering op lange 
termijn houdt in de consolidatie van het particuliere bezit en toeneming van het 
aandeel van de particuliere sector in de economie, reorganisering van overblijvende 
staatsbedrijven, modernisering van het bankwezen en van financiële structuren, 
herstructurering van het systeem voor algemeen- en beroepsonderwijs, hervorming 
van het overheidsapparaat en het aantrekken van investeringen in de 
infrastructuur.a In deze ontwikkelingsfase krijgen landen steeds meer behoefte aan 
structurele bijstand en bijstand voor investeringen in tegenstelling tot klassieke 
technische bijstand. 
In 1993 maakten de conclusies van de Europese Top te Kopenhagen het mogelijk 
dat PHARE zijn bijstand aan zou passen aan de behoefte in deze fase aan lange-
termijnherstructurering met toenemende nadruk op investeringen en daarmee 
samenhangende activiteiten. Er werd beslotena dat een aanzienlijk gedeelte, tot 
maximaal 15% van de PHARE-toewijzingen voor alle PHARE-landen, aangewend kan 
worden voor kapitaaluitgaven ten behoeve van infrastructuurprojecten die 
gezamenlijk worden gefinancierd door de EIB en/of andere internationale financiële 
instellingenâ en de begunstigde landen. PHARE-bijstand wordt eveneens aangewend 
ter bevordering van investeringen in de particuliere sector voor projecten met een 
gunstig economisch rendement maar die te kampen hebben met 
overgangsproblemen bij de marketing. Dit soort steun is rechtstreeks gericht op de 
ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf, regionale ontwikkeling, 
milieuverbetering en herstructurering van de landbouw. PHARE steunt financiële 
bemiddelaars door het aanbieden van bepaalde soorten financiering in de vorm van 
kleine leningen, startkapitaal en garantiefondsen. 
Naast steun voor investeringen heeft de Top te Kopenhagen een impuls gegeven 
aan PHARE-steun voor de uitvoering van de Europa-Overeenkomsten. In een aantal 
landen werden programma's geïntroduceerd om de ondertekenaars van deze 
overeenkomsten te helpen bij een grote reeks van maatregelen, waaronder steun 
voor de harmonisering van wetgeving en de uitvoering ervan, het opsporen van 
belemmeringen voor de integratie in de EU, de verbetering van het technische begrip 
en de kennis van de overheidssector met betrekking tot bovengenoemde 
onderwerpen, vergroting van de kwaliteit en effectiviteit van de publieksvoorlichting 
en het onderwijs over de EU en de effectieve bewaking van het proces van 
uitvoering van de Europa-Overeenkomsten. 
1.4 Programmering 
In de richtlijnen voor 1993-97 is een aantal nieuwe beginselen vastgelegd voor het 
verlenen van bijstand door PHARE. De belangrijkste zijn: 
De noodzaak een grotere samenhang met en integratie van PHARE in het 
nationale beleid en het algemene hervormingsprogramma van het begunstigde 
land te bevorderen. Hiertoe moet gekozen worden voor een meerjarenaanpak 
in het kader van het lopende overleg over prioriteiten en beleid. 
Handhaving van een flexibele respons op de verschillende behoeften van de 
landen die voortkomen uit de verschillende stadia van ontwikkeling, 
transformatie en hervormingen. 
Het belang van de evaluatie van de vorderingen van de hervormingen en het 
effect van het PHARE-programma door dit te blijven richten op steun voor de 
ontwikkeling en uitvoering van beleidshervormingen en herstructurering, met 
name op gebieden die rechtstreeks samenhangen met economische 
hervormingen. 
Concentratie op een beperkt aantal gebieden om de steun werkelijk succesvol 
te maken.a Dit in combinatie met een grondige beoordeling van de behoeften 
'SO 
en het absorberend vermogen moet leiden tot een versnelling van het 
uitbetalingstempo. 
Om deze principes in praktijk te brengen is de Commissie in 1993 begonnen het 
programmeringsproces te versterken. Daarom werd in een aantal landen de 
meerjarenaanpak geïntroduceerd en waar dit niet mogelijk was werd vanaf 1994 
begonnen met de voorbereiding van een dergelijke aanpak. Verder werd in het 
programmeringsproces van 1993 getracht de bijstanda te concentreren op een 
beperkt aantal gebieden die samenhangen met beleidshervormingen en structurele 
veranderingen om de behoeften en het absorberend vermogen beter vast te stellen. 
Tenslotte werden om het overleg met de Lid-Staten over landenprogramma's te 
bevorderen oriëntatiedocumenten opgesteld en met de Lid-Staten besproken. Deze 
documenten vormen de basis voor de inbreng van de Lid-Staten in het 
programmeringsproces. 
Met alle begunstigde landen werden indicatieve programma's overeengekomen en 
hoewel dit geen formeel bindende overeenkomsten met de Commissie zijn, fungeren 
deze als werkdocument waarin prioriteiten zijn vermeld en een kader wordt 
aangegeven voor de selectie, vaststelling en beoordeling van te financieren projec­
ten. Deze zijn samengevat in Tabel 1. 
In de indicatieve programma's zijn de sectoriële prioriteiten vastgesteld die 
uiteindelijk werden opgenomen in de sectoriële programma's die in de vorm van 
financieringsvoorstellen zijn voorgelegd aan het comité van beheer. Aan 
programma's betreffende economische herstructurering en ontwikkeling van de 
particuliere sector moet voorrang verleend blijven worden. Maar het belang van 
programma's betreffende infrastructuur, ontwikkeling van het menselijk potentieel 
(met name middels het TEMPUS-programma voor hervorming van het hoger 
onderwijs) en de sociale sector steeg in 1993 meer dan dat van de programma's 
voor de particuliere sector. 
In diverse landen werd een algemene faciliteit voor technische bijstand opgericht als 
flexibel multidisciplinair instrument om de begunstigde landen in staat te stellen 
betrekkelijk snel te voorzien in de dringende behoefte aan technische bijstand om 
het hervormingsbeleid te ontwikkelen en op een groot aantal gebieden bestuurlijke 
steun te verlenen. In drie landen, t.w. Estland, Letland en Litouwen werd het 
grootste deel van de bijstand in de vorm van deze faciliteit aangeboden wegens het 
vroege stadium van de hervormingen in deze landen en de noodzaak grootschalige 
voorbereidende activiteiten uit te voeren alvorens sectoriële programma's te kunnen 
starten. 
8 
I 
I 
À A ^l 
PROGRAMMERING EN EVALUATIE 
ECONOMISHE EN SOCIALE 
BEOORDELING 
EVALUATIE VAN LOPENDE PHARE 
PROGRAMMA'S 
ORIËNTATIE DOCUMENT 
INDICATIEF PROGRAMMA 
VOORLOPIGE EVALUATIE 
VAN DE SECTOR I 
I 
MONITORING VAN HET 
PROGRAMMA 3 
GEDETAILLEERDE OPZET VAN HET PROGRAMMA 
(TER VORBEREIDING VAN HET KADERPROGRAMMA) 
8CL 
s I. 
Il ACTIVITEITEN IN 1993 
2.1 Voorbereidingen en besluitvorming 
Het totale aantal financieringsbesluiten in het kader van de PHARE-begroting voor 
1993 bedroeg 87. Deze betroffen 66 nationale sectoriële programma's en 10 
programma's voor regionale samenwerking. De resterende financieringsbesluiten 
betroffen in hoofdzaak EBWO-projecten, humanitaire hulp en machtigingen voor 
kleinschalige multidisciplinaire acties. De algemene richtlijnen voor 1993-1997 
werden in juli 1993 door de Commissie goedgekeurd. Het Comité van beheer van 
PHARE is in de tweede helft van het jaar zes maal bijeengekomen en gaf een 
positieve mening over alle financieringsvoorstellen. 
2.2 Nationale programma's 
Na het uiteenvallen van de Tsjecho-Slowaakse Federatie en de oprichting van twee 
nieuwe republieken nam het aantal begunstigde PHARE-landen in 1993 tot elf toe. 
De totale steun aan nationale programma's, d.w.z. met uitzondering van humanitaire 
bijstand en regionale programma's, bedroeg bijna 801 miljoen ecu. De meeste 
PHARE-steun ontving Polen, t.w. 225 miljoen ecu, ofwel 28% van alle nationale 
toewijzingen, gevolgd door Roemenië (130 miljoen ecu, 16,2%), Hongarije (100 
miljoen ecu, 12,5%) en Bulgarije (90 miljoen ecu, 11,2%). 
In Tabel 2 is het brede sectoriële patroon van de bijstand per land te zien. De cijfers 
moeten niet als absoluut worden geïnterpreteerd, voornamelijk omdat de algemene 
programma's voor technische bijstand aanzienlijke sectoriële onderdelen bevatten 
zoals betreffende bankwezen en financiën, sociale zekerheid, overheidsapparaat, 
uitvoering van de Europa-Overeenkomsten enz., d.w.z. dat het aandeel van deze 
sectoren in totaal feitelijk hoger is dan de tabel laat zien. In dit licht kan opgemerkt 
worden dat de programma's voor 1993 gericht bleven op steun voor de 
ontwikkeling van de particuliere sector en herstructurering van de economie. 
Ruwweg 25% vanë de totale nationale toewijzigingen (190 miljoen ecu) was 
bestemd voor ontwikkeling van het bedrijfsleven, waaronder privatisering, 
herstructurering, steun aan het midden- en kleinbedrijf, bevordering van investe­
ringen en ontwikkeling van de export. 
Omdat een modern bankwezen van cruciaal belang is voor een goed functionerende 
markteconomie, werd in 1993 de nadruk sterker gelegd op steun aan de financiële 
sector en de bankinstellingen. Er werden middelen beschikbaar gesteld voor 
versterking van de recentelijk opgerichte centrale banken, voor wetgeving, 
opleidingen, doorlichting van kredietportfeuilles, bankassociaties, 
informatiesystemen, betalingssystemen en herstructurering van banken. Ook werd 
PHARE-steun verleend om het probleem van dubieuze debiteuren en het herstel van 
de kapitaalpositie van de banken aan te pakken, beide cruciale aspecten van de 
hervormingen. 
De landbouw bleef aanzienlijke steun ontvangen (78.5 miljoen ecu of 10% van de 
nationale toewijzingen) waaruit het belang blijkt van landbouwhervormingen in de 
economieën van Oost-Europa. In 1993 werd de nadruk op steun voor de hervorming 
en ontwikkeling van het landbouwbeleid gelegd, waaronder privatisering van 
boerenbedrijven, ontwikkeling van systemen voor grondhervormingen en -registratie, 
S3) 
herstructurering van de agro-industrie, adviserende dienstverlening en de 
onlwikkollng van kfudlutkunalun vuoi do itiouwu pcjillculiuiu bouton. 
•/y 
In 1993 is de taak van de regeringen van de LMOE om het tempo van de 
economische hervormingen te handhaven met behoud van de sociale concensus 
steeds belangrijker geworden. De PHARE-bijstand is een steeds grotere rol gaan 
spelen bij de steun aan de regeringen om de sociale gevolgen van het 
hervormingsproces aan te pakken. Er werd bijstand verleend voor bestuurlijke en 
organisatorische veranderingen van de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid. Deze 
bestond uit steun aan pro-actieve programma's voor de arbeidsmarkt waarmee het 
probleem vana de hoge werkloosheid werd aangepakt die het gevolg is van het 
herstructureringsproces en bijstand voor de hervorming van het stelsel van de 
sociale uitleringen waaronder de introductie van een werkloosheidsverzekering, een 
pensioenregeling en een stelsel voor de gezondheidszorg evenals programma's voor 
sociale bijstand. 
Steun aan de ontwikkeling van het menselijk potentieel en de hervorming van het 
overheidsapparaat nam in de programma's voor 1993 een steeds belangrijkere 
plaats in. Wat betreft het eerste kan opgemerkt worden dat in 1993 een«aanzienlijke 
verplichting bleef bestaana ten aanzien van de hervorming van het hoger onderwijs 
en wel middels het TEMPUS-programma. Programma's voor stelsels van 
beroepsopleidingen en het onderwijssysteem vormden een belangrijk onderdeel van 
de nationale programma's voor 1993. Op het gebied van het overheidsapparaat 
bleef de aandacht gericht op bestuurlijke ontwikkeling en bestuursopleidingen zowel 
voor de centrale overheid als voor de lagere overheden. 
Wat betreft de infrastructuur werd in de nationale programma's voor 1993 iets 
minder aandacht besteed aan het milieu hoewel in Bulgarije en Albanië aanzienlijke 
verplichtingen werden aangegaan. Dit is voor een deel wegens de grote 
toewijzingen die in voorgaande jaren aan de meeste begunstigde PHARE-landen 
werden gedaan. Steun op milieugebied heeft zich ontwikkeld tot steun aan 
beleidsvorming en de voorbereiding en uitvoering van een milieubeleid voor 
specifieke sectoren. De concentratie op de bevordering van investeringen ten 
behoeve van het milieu is toegenomen, hetzij middels steun aan 
investeringsfondsen, hetzij middels medefinanciering van activiteiten met 
internationale financiële instellingen (IFI's). 
De steun aan de infrastructuur (energie, telecommunicatie en vervoer) werd in 1993 
gericht op herstructurering en aanpassing aan de omstandigheden van een 
markteconomie. Er werden toewijzingen gedaan voor Bulgarije, de Tsjechische 
Republiek, Polen en Slowakije en deze waren bestemd voor steun aan de 
herstructurering van de spoorwegmaatschappijen, de voorbereiding van het 
regelgevende kader voor de telecommunicatie- en de vervoersector en de oprichting 
van fondsen voor energiebesparing. De verschuiving naar investeringen in de 
ontwikkeling van de infrastructuur blijkt uit de PHARE-bijdrage van 30 miljoen ecu 
voor projecten ter ontwikkeling van de spoorwegen in Polen. 
Aanvullende maatregelen in het kader van het PHARE-programma voor 1993 
bestonden uit een gift aan Albanië voor steun aan de betalingsbalans en bijstand 
aan de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. Eind 1992 besloot de Raad 
te Kopenhagen tot een steunprogramma met een begroting van 100 miljoen ecu 
10 
voor Mocodonlö om dit land to heipon do problomon rond do blokkade tegen Servië 
en de niet-erkenning door de internationale gemeenschap het hoofd te bieden. De 
bijstand aan Macedonië in 1992 werd in mei 1993 aangevuld met een programma 
van 25 miljoen ecu ter ondersteuning van de import van industriële grondstoffen en 
uitrusting en voor technische bijstand op het gebied van douane, statistiek, 
gezondheidszorg en landbouw. 
2.3 Multidisciplinaire en andere maatregelen 
Naast de sectoriële programma's werden diverse activiteiten gefinancierd onder de 
benaming Multidisciplinaire Maatregelen. 
Allereerst werd in 1993 een verplichting van 26,4 miljoen ecu voor 
'multidisciplinaire technische bijstand' overeengekomen, een bedrag dat in drie 
ronden zou worden uitbetaald. Met dit instrument wordt het mogelijk gemaakt om 
binnen een bepaald kader globale machtiging te verlenen tot het financieren van 
kleinschalige activiteiten zoals haalbaarheidsstudies en technische bijstand zonder 
dat voor elke activiteit steeds de mening van het Stuurcomité en een besluit van de 
Commissie vereist zijn. 
Na de 'overeenkomst van Bangkok' tussen de EBWO en de EG in 1992 werd tussen 
de twee instellingen een nieuw samenwerkingsverband opgericht. Hierdoor werd de 
uitvoering van maatregelen in de begunstigde landen mogelijk die worden 
goedgekeurd en gefinancierd door de Commissie en technisch beheerd door de 
EBWO. Voor deze samenwerking werd een toewijzing gedaan van 11,7 miljoen ecu 
ten behoeve van acties die in hoofdzaak gericht zijn op de financiële sector. 
De voorlichtingsactie van PHARE die ten doel heeft het zakenleven en politieke 
kringen in de Lid-Staten van de EG voor te lichten over de betrekkingen met en de 
communautaire bijstand aan de landen van Midden- en Oosteuropa werd gesteund 
met een begroting van 2,7 miljoen ecu. 
Het PHARE-programma voor de democratisering ontving in 1993 een toewijzing van 
10 miljoen ecu. Met dit bedrag wordt steun verleend aan de voortzetting van het 
democratiseringsproces in Midden- en Oosteuropa. Het maakt op onpartijdige basis, 
via parlementaire instellingen, financiële en technische steun mogelijk voor de 
versterking van de algemene burgerschapskunde en democratische beginselen. 
In 1993 werd een nieuw initiatief met de naam PHARE-programma voor 
Partnerschap en Bestuurlijke Opbouw goedgekeurd dat bedoeld is om een duurzaam 
partnerschap te ontwikkelen tussen niet-commerciële organisaties in de LMOE en de 
EU. Dit programma wordt uitgevoerd met kosten voor gezamenlijke rekening en is 
bedoeld als proefprogramma voor een aantal sectoren, met name economische 
ontwikkeling, versterking van het bedrijfsleven, ontwikkeling van lagere overheden 
en gemeenschappen en de behartiging van de belangen van werkne 
mers/consumenten. Het zal steun verlenen aan ongeveer 90 projecten in de LMOE 
waarbij geëist wordt dat minstens één organisatie uit de EU en één in een 
begunstigd PHARE-land eraan deelneemt. De Europese Unie financiert deze 
projecten met een bedrag dat gelijk is aan de bijdrage van de partnerorganisaties 
zelf. De Lid-Staten van de EU zijn verantwoordelijk voor de voorselectie van de 
11 
SS 
projecten en kunnen beslissen in welk mate zij zelf aan de projecten deelnemen. Aan 
dit initiatief werd in 1993 10 miljoen ecu toegewezen. 
Aan deze multidisciplinaire en andere maatregelen werd 70,7 miljoen ecu 
toegewezen, een bedrag dat als volgt gespecificeerd is: 
Multidisciplinaire technische bijstand 26,4 miljoen ecu 
EBWO 11,7 miljoen ecu 
Voorlichtingsactie 2,7 miljoen ecu 
Programma voor Democratisering 10,0 miljoen ecu 
'Restant'4 van TEMPUS 9,9 miljoen ecu 
Partnerschap/Bestuurlijke Opbouw 10.0 miljoen ecu 
TOTAAL 70,7 miljoen ecu 
4 Dit bedrag dekte de resterende financiële verplichtingen van TEMPUS-
projecten die in de periode 1990-93 werden geselecteerd vóór het begin van de 
tweede fase van TEMPUS (TEMPUS II). 
12 
Q 
2.4 Regionale Samenwerking 
Regionale samenwerking wordt als zeer belangrijk beschouwd voor het ontwikkelen 
van economisch en politiek overleg tussen de LMOE onderling en tussen deze 
landen en die van de EU. Deze samenwerking wordt als onmisbaar gezien voor de 
bevordering van de politieke stabiliteit in Europa en van de sterkere economische 
integratie van de LMOE onderling. De Europa-Overeenkomsten, de conclusies van de 
top te Edinburg en Kopenhagen en het voorgestelde Pact inzake stabiliteit 
benadrukken alle het belang van de ontwikkeling van een versterkte regionale 
samenwerking op basis van bestaande betrekkingen zoals het overleg van Visegrad. 
In dit kader hebben de in 1991 begonnen regionale PHARE-programma's een 
belangrijke rol gespeeld bij het stimuleren tot een dergelijke dialoog en bij het 
bevorderen van de samenwerking op een breed terrein van onderwerpen van ge­
meenschappelijke zorg en belang voor de LMOE. 
In 1993 bleef het accent liggen op de ontwikkeling van regionale samenwerking 
tussen de inmiddels uitgebreide groep van elf begunstigde landen waarbij een totale 
toewijzing van 112,3 miljoen ecu werd gedaan aan regionale programma's. Deze 
aanpak werd verder versterkt met de goedkeuring door de Groep voor Regionale 
Coördinatie van een beleid voor toekomstige programmering waarmee de beginselen 
van een meerjarenaanpak van de programmering werden onderschreven en van 
concentratie op een beperkt aantal kerngebieden voor programma's die van nature 
regionaal zijn en die gericht zijn op versterking van regionale samenwerking tussen 
de begunstigde landen. 
Voor 1993 was het regionale programma gericht op drie concentratiegebieden: 
Een voorlichtings-/consolidatieprogramma om de nieuwe begunstigde landen in staat 
te stellen te profiteren van bestaande programma's en gebruik te maken van 
programma's die in uitvoering zijn in de oorspronkelijke landen van de Groep voor 
Regionale Coördinatie. Aldus werd ongeveer 29 miljoen ecu aan extra steun 
geboden voor de programma's betreffende geneesmiddelen, vervoer, douane en 
energie. 
Steun voor een klein aantal kerngebieden. Aan de vervoersector werd een 
substantiële toewijzing (20 miljoen ecu) gedaan in hoofdzaak om het programma 
voor steun aan de opheffing van enkele prioritaire knelpunten bij 
13 
grensovergangen voort te zetten. Dit onderdeel wordt aangevuld met activiteiten in 
het kader van het Regionale Douaneprogramma voor 1993 om te komen tot een 
evenwichtige en samenhangende aanpak voor het oplossen van problemen op het 
gebied van infrastructuur, administratie en douane. Gezien de dringende noodzaak 
de activiteiten op het gebied van nucleaire veiligheid die zijn begonnen in 1992 
voort te zetten en in 1993 te intensiveren, met name om de veiligheidsnorm van 
kernreactoren van Sovjet-ontwerp te verbeteren, werd een extra toewijzing van 20 
miljoen ecu gedaan. Aan het TEMPUS-programma werd in 1993 15,8 miljoen ecu 
toegewezen om de gezamenlijke Europese projecten te voltooien die in voorgaande 
jaren zijn gestart en om dea beheerkosten van het programma te financieren. Het 
PHARE-programma voor joint-ventures (PPJV) dat gestart is in 1991 voor steun aan 
de oprichting van nieuwe joint-ventures en uitbreiding van bestaande joint-ventures 
tussen bedrijven uit de Lid-Staten van de EU en de begunstigde PHARE-landen kreeg 
een extra toewijzing van 27,5 miljoen ecu. 
Tevens werd een aantal voorbereidende studies gestart voor de middellange-
termijnprogrammeerperiode, met name op het gebied van de ontwikkeling van het 
menselijk potentieel (concentratie op onderricht op afstand en hoger onderwijs) en 
om het potentieel te verkennen voor de ontwikkeling van grensoverschrijdende 
samenwerking tussen de begunstigde PHARE-landen alsmede van 
handelsinitiatieven. 
De Groep voor Regionale Coördinatie is een steutelrol blijven spelen bij het 
programmeren en coördineren van de regionale programma's. De deelneming door 
de begunstigde landen aari de uitvoering en bewaking van regionale programma's 
werd in 1993 verzekerd middels bijeenkomsten voor sectoriële coördinatie om de 
uitvoering van programma's te plannen en toekomstige behoeften vast te stellen. Dit 
proces is verder uitgebreid met de benoeming van sectoriële coördinatoren voor 
douanezaken (Slovenen) en handelsontwikkeling (SLowakije). 
Het proces van decentralisering van het dagelijke beheer voor regionale 
programma's is ook in 1993 begonnen en wel met de oprichting in Praag van een 
Coördinatie-eenheid voor Regionaal Vervoer, die verantwoordelijk is voor de 
uitvoering van de vervoersprogramma's en de oprichting in Bulgarije, binnen de 
bestaande EPB, van een secretariaat voor de coördinatie van het 
telecommunicatieprogramma. Soortgelijke coördinatie-eenheden die waar mogelijk 
worden opgericht naast bestaande PHARE-beheereenheden en bemand door 
plaatselijk personeel bijgestaan door technische adviseurs zijn ook gepland voor de 
programma's betreffende energie, geneesmiddelen en douanezaken. 
2.5 Humanitaire Hulp 
De hurrtanitaire bijstand van PHARE werd in 1993 bepaald door de moeilijke situatie 
in Albanië, de droogte in Roemenië en het conflict in het voormalige Joegoslavië. 
Voor Albanië werd in december 1993 besloten een buitengewone toewijzing van 10 
miljoen ecua te doen voor het herstel van scholen en gevangenissen in het gehele 
land en voor de voortzetting van woningbouwprogramma's voor ex-
politieke gevangenen. Ten behoeve van Roemenië heeft PHARE voedselhulp voor 
een bedrag van 9,9 miljoen ecu gefinancierd wegens de voortzetting van de crisis in 
de landbouw als gevolg van de droogte in 1992. 
14 
s& 
De oorlog in het voormalige Joegoslavië on do dramatisent) situatie van de 
vluchtelingen was in 1993 het richtpunt van allo activiteiten en financiële 
toewijzingen van het Europese Bureau voor Humanitaire Hulp (ECHO). In 1993 werd 
voor in totaal 300 miljoen ecu bestemd voor noodhulp aan vluchtelingen. Dit werk 
werd georganiseerd en uitgevoerd door UNHCR, ICRC en andere NGO's. PHARE 
heeft aan deze activiteiten bijgedragen door 90 miljoen ecu van de PHARE-begroting 
over te hevelen naar de nieuwe begrotingspost " Humanitaire Noodhulp" die vermeld 
is in deel 1.2. 
2.6 Activiteiten in het kader van de Europa-Overeenkomsten. 
De Europa-Overeenkomsten vormen een wettelijk, politiek en economisch kader 
voor de betrekkingen tussen de aangesloten LMOE (Polen, Hongarije, Bulgarije, 
Roemenië, Slowakije en de Tsjechische Republiek) en de Europese Unie. PHARE is 
één van de belangrijkste instrumenten voor het verlenen van financiële bijstand aan 
de aangesloten landen. Het besluit dat tijdens de Raad te Kopenhagen in juni 1993 
werd genomen, waarmee de vooruitzichten op een toekomstig EU-lidmaatschap van 
geassocieerde landen werd bevestigd, had ingrijpende gevolgen voor het PHARE-
programma. Dit betekent dat PHARE ook prioriteit moet verlenen aan de hervorming 
van de economiën van de geassocieerde landen in het kader van de voorbereiding 
op hun toetreding tot de EU. 
De uitvoering van de Europa-Overeenkomsten wordt gesteund door het verlenen van 
technische bijstand op grond van specifieke bepalingen in de overeenkomsten die 
bedoeld zijn om de integratie te bevorderen. Er is een aantal zowel regionale als 
nationale programma's die steun bieden aan de uitvoering van de Europa-Overeen­
komsten. Wat betreft de laatstgenoemde werden in 1993 voortbouwend op de 
Europese Algemene Faciliteit voor Technische Bijstand (Euro-
AFTB) in Hongarije en het Siërra-programma voor 1992 in Polen, Euro-AFTB's 
overeengekomen voor Bulgarije, de Tsjechische Republiek, Roemenië en Slowakije. 
Deze multi-sectoriële financiële instrumenten ondersteunen een breed spectrum van 
activiteiten, waarvoor geen bijstand beschikbaar is in het kader van door PHARE 
gefinancierde programma's voor sectoriële hervormingen, bestaan uit: 
i) de voorbereiding en uitvoering van een beleid dat wordt ontworpen om tot 
wetgeving te komen die in over 
eenstemming is met het communautaire recht, 
ii) de financiering van technische bijstand die vereist is voor elk sleutelonderdeel van 
het beleid dat valt onder de Europa-Overeenkomsten, 
iii) opleidingen, gerichte studiereizen (bijvoorbeeld om kennis te maken met de 
wetgeving en bestuursmethoden voor de uitvoering daarvan binnen de 
Gemeenschap) en initiatieven voor publieksvoorlichting, waaronder de oprichting 
van documentatiecentra. 
15 
St ,,, 
Daarnaast is er een aantal regionale PHARE-programma's betreffende economische 
wetgeving die onderdelen bevatten ter ondersteuning van de uitvoering van de 
Europa-Overeenkomsten. Op het gebied van de harmonisering van de economische 
wetgeving werden in 1993 in Letland, Estland, Litouwen en Slovenië kaderprogram­
ma's gestart om de wetgeving op het gebied van financiële dienstverlening, 
bedrijfsrecht, arbeids- en handelsrecht te harmoniseren met die van de EU. Opa het 
gebied van concurrentie en staatssteun worden algemene bijstandsprogramma's 
aangebodene aan Bulgarije, Estland, Hongarije, Litouwen, Roemenië, Polen, Slovenië 
en Slowakije in het kader waarvan deskundigheid wordt aangeboden om bijstand te 
verlenen bij het proces van hervorming van de relevante wetgeving, regelgeving en 
uitvoeringsprocedures, om een inventaris voor te bereiden van de bestaande 
staatssteun en -monopolies van commerciële aard en om opleidingena te verzorgen. 
Een ander regionaal programma op het gebied van de consumentenbescherming 
biedt bijstand op bestuurlijk en wetgevend gebied om de harmonisatie van 
wetgevingen, opleidingen en steun aan het oprichten van informatiesystemen te 
bevorderen. Met een programma betreffende intellectueel eigendom dat mede wordt 
gefinancierd door het Europese Octrooibureau wordt de ontwikkeling van wetgeving 
op het gebied van handelsmerken, octrooien en bescherming van industriële 
ontwerpen in alle begunstigde PHARE-landen aangepakt. Tenslotte heeft het 
Europese Comité voor Normalisatie (CEN) een regionaal programma betreffende 
kwaliteitszorg in uitvoering in het kader waarvan Europese normen en standaarden 
on technische EU-richtlijnen en verordeningen werd geïntroduceerd, vertaald en 
getransponeerd naar PHARE-landen. Het voorziet ook in de doorlichting van 
systemen voor kwaliteitszorg en in de aanbieding van opleidingen. 
2.7 Voorlichtingsactiviteiten 
In een poging de transparantheid van het PHARE-programma te vergroten en om 
tijdig informatie over PHARE-
activiteiten aan geïnteresseerde partijen te verschaffen werd in 1993 de nadruk op 
voorlichtingsactiviteiten versterkt. In het kader hiervan werd de doelgroep van 
PHARE-voorlichtingsactiviteiten verbreed van de oorspronkelijke doelgroep, het 
bedrijfsleven, naar een grote verscheidenheid van opinievormers in de Lid-Staten en 
de PHARE-landen. Het voorlichtingsbeleid heeft niet slechts ten doel uitleg te 
verschaffen over het PHARE-programmaa en over aanbestedingen en 
inschrijvingsprocedures, maar ook bepaalde misverstanden en foutieve ideeën over 
JD^-Pio&ramma die bij het publiek bestaan weg te nemen. De middelen voor hef 
uitgebreidere voorlichtingsprogramma zijn verhoogd tot 2,7 miljoen ecu. 
Het voorlichtingsbureau van PHARE heeft in de loop van het jaar een aantal 
documenten geproduceerd, de publicatie van het compendium van programma's in 
uitvoering voortgezet, samenvattingen van de indicatieve programma's en de 
bijgewerkte lijst van programma's in uitvoering gepubliceerd en nieuwe publicaties 
uitgegeven zoals landenprofielen, sectorprofielen, een compendium van "succes­
verhalen", nieuwsbrieven, verslagen van missies en informatie over contracten. 
Voor drie mailings werd een databank van ongeveer 5.000 geïnteresseerde partijen 
gebruikt. 
16 
Co 
Naast deze voorlichtingsactiviteiten heeft het voorlichtingsbureau van PHARE in 
1993 ongeveer 150 spreekbeurten gehouden en gemiddeld 50 bezoekers per week 
ontvangen. Op audiovisueel terrein werden bijeenkomsten met CIRCOM, de 
overkoepelende organisatie van Oost- en Westeuropese TV-stations, gehouden om 
de mogelijkheden te onderzoeken van omroepsponsoring van documentaires die 
betrekking hebben op PHARE. Tenslotte heeft PHARE in 1993 voor het eerst 
deelgenomen aan een aantal handelsbeurzen: de beurs van Hannover, de beurs van 
Brno en "S'implanter" in Parijs. 
17 
III. Uitvoering van de activiteiten voor 1990-1993 
De hervormingen in de LMOE hebben geleid tot fundamentele economische en 
politieke veranderingen. Hoewel er consensus bestaat over het beginsel van de 
introductie van een markteconomie, heersen er grote verschillen binnen en tussen 
de LMOE over de wijze en het tempo waarin deze moet worden gerealiseerd. PHARE 
is daarom geconfronteerd met de uitdaging frequente wijzigingen in regeringen en 
het basisbeleid evenals in de instellingen en de instanties die belast zijn met de 
uitvoering van de programma's op te vangen. Desondanks heeft het programma snel 
beantwoord aan de behoeften van het hervormingsproces en een substantiële 
bijdrage geleverd aan de hervormingen in de LMOE. 
3.1 Verplichtingen 
Zodra het financieringsbesluit is genomen, wordt een financieel memorandum 
gesloten tussen de Commissie en de uitvoerende instanties, meestal een 
vakministerie in het betrokken land, waarin de respectieve verantwoordelijkheden 
voor het beheer van beide partijen worden gespecificeerd. Het bedrag dat in het 
memorandum wordt vermeld is de betalingsverplichting. In 1993 werdena alle 
beschikbare middelen, t.w. 1004 miljoen ecu, met succes aangewend. Dit brengt 
het totale bedrag van PHARE-toewijzingen in de periode vanaf 1990 op 3294 
miljoen ecu. 
De toewijzing van middelen is slechts de eerste stap. De voortgang van de 
uitvoering blijkt uit de gesloten contracten en de daarop volgende feitelijke 
uitbetalingen. 
3.2 Aanbestedingen en contracten 
De aanbestedingen en het sluiten van contracten worden geregeld volgens de 
PHARE-verordening van de Raad (3906/89), de financiële verordening (Titel 
IX/Buitenlandse Hulp) en de algemene verordeningen voor aanbestedingen en het 
sluiten van contracten die uit PHARE-TACIS-middelen worden gefinancierd. 
Volgens deze verordeningen worden contracten voor dienstverlening normaliter 
gesloten na besloten uitnodiging tot inschrijving. De criteria aan de hand waarvan de 
definitieve keuze van een project wordt gemaakt zijn eerder op de kwaliteit dan 
eenvoudigweg op de kosten gebaseerd. Voor contracten inzake leveringen wordt 
normaliter een uitnodiging tot inschrijving bekendgemaakt in het Publicatieblad van 
de EG. Voor contracten inzake kleinschaligere dienstverlening en leveringen met een 
waarde van minder dan 50.000 ecu kunnen contracten middels onderhandse 
aanbesteding worden gesloten. 
De afzonderlijke PHARE-programma's worden in toenemende mate gedecentraliseerd 
uitgevoerd, waarbij de uitvoerende instantie in het begunstigde land wordt belast 
met de uitvoering van het programma en de bekendmaking van de aanbestedingen 
en het sluiten van de contracten. Op basis van goedgekeurde werkprogramma's 
worden aan deze instanties regelmatig middelen overgemaakt om de activiteiten te 
financieren. Voor andere programma's worden echter de aanbestedingen en het 
sluiten van contracten namens één of meer begunstigde regeringen door de 
Commissie georganiseerd. 
18 
62-
In een aantal sectoren, zoals banken, belastingen, opleidingen, douane en regionale 
ontwikkeling worden voor de uitvoering van het PHARE-programma in bepaalde 
landen contracten gesloten met associaties, beroepsorganisaties en andere niet-
commerciële organisaties. In bepaalde gevallen zijn met deze organisaties contracten 
gesloten na een aanbestedingsprocedure. In andere gevallen enâ in het bijzonder 
wat betreft Europese associaties van beroepsbeoefenaren werden de contracten 
gesloten na onderhandse aanbesteding. Een overzicht van de niet-commerciële 
organisaties en de programma's waarbij deze zijn betrokken is opgenomen in bijlage 
1. 
In 1993 werden voor in totaal 572,1 miljoen ecu contracten gesloten. Hiervan 
werden voor 450,7 miljoen ecu contracten gesloten door de Commissie namens de 
begunstigde regeringen en 121,4 miljoen ecu aan contracten die rechtstreeks door 
de begunstigde instellingen werden gesloten. 
In de periode 1990-93 werd van het toegewezen bedrag van 3294 miljoen ecu dat 
in het kader van het PHARE-
programma was toegewezen 1566 miljoen ecu ofwel 48% gecontracteerd. De 
specificatie van elk programma (Tabel 5) laat zien dat van de toewijzingen in 1990 
70% is gecontracteerd, in 1991 64% van de toewijzingen en 23% in 1993. Uit deze 
contractcijfers blijkt te zamen met de bovengenoemde cijfers betreffende 
betalingen/uitbetalingen de aard van de PHARE-programma's die normaliter worden 
uitgevoerd gedurende een periode van drie tot vijf jaar. De middelen diea in een 
bepaald jaar voor programma's worden toegewezen, worden gewoonlijk 
gecontracteerd en uitbetaald in de daaropvolgende jaren. Het sluiten van de 
contracten begint in het eerste jaar van uitvoering van het programma en wordt 
gevolgd door de uitbetalingen die aanzienlijk toenemen in het derde tot vijfde jaar 
van uitvoering. 
3.3 Betalingen 
Evenals in voorgaande jaren zijn de betalingen in 1993 aanzienlijk toegenomen. Het 
totale uitbetaalde bedrag was 521,1 miljoen ecu, ofwel 20% meer dan in 1992. 
De toewijzing van middelen voor uitbetaling in 1993 was onvoldoende. De 
oorspronkelijke toewijzing van 447,7 miljoen ecu werd verhoogd tot een eindbedrag 
van 521,1 miljoen ecu. Ondanks deze verhoging kon ongeveer 50 miljoen ecu niet 
worden betaald wegens te weinig toewijzingen. De uitbetaling van dit bedrag werd 
uitgesteld naar 1994. 
De specificatie van de betalingen in 1993 per programmajaar is als volgt: 
Programma's van 1990 68,6 
Programma's van 1991 148,0 
Programma's van 1992 161,5 
Programma's van 1993 143.0 
TOTAAL 521,1 miljoen ecu 
Van de totale uitbetalingen van 521,1 miljoen ecu in 1993 werd 328,1 miljoen ecu 
door de Commissie betaald voor contracten, terwijl 192,4 miljoen ecu aan de 
19 
63 
eenheden voor programmabeheer in de begunstigde landen als voorschot werd 
betaald. 
Eind 1993 werd voor de PHARE-programma's 1.412,2 miljoen ecu betaald ofwel 
42,9% van de totale toewijzing aan de begunstigde landen. Het totale bedrag dat in 
de periode 1990-93 aan de EPB's werd vooruitbetaald was 451,1 miljoen ecu, 
d.w.z. 32% van de totale betalingen. Een algeheel overzicht van de uitbetalingen is 
vermeld in de tabellen van de bijlage. Het is belangrijk op te merken dat in de 
tabellen de betalingen zijn vermeld op basis van door de Commissie gesloten 
contracten en de voorschotten aan de begunstigde landen (en niet de betalingen die 
gedaan zijn op basis van plaatselijk gesloten contracten). 
20 
ko. 
3.4 Bewakinq en Evalimtlp 
Aan bewaking en evaluatie werd in 1993 grote aandacht besteed. Er werden drie 
omvangrijke sectoriële evaluaties gehouden van de PHARE-steun aan de 
ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf, de hervorming van de banksector en 
aan privatisering en herstructurering^. De aanbevelingen van deze evaluaties 
vormden een belangrijke 
terugkoppeling voor het verdere ontwerp van programma's. 
Voorts werd in het kader van een belangrijk initiatief in 1993 om de PHARE-
procedures te stroomlijnen en te consolideren zeer zorgvuldig aandacht besteed aan 
de bewaking en evaluatie in het algemeen. Het resultaat van dit initiatief was de 
voorbereiding van twee handleidingen: 
1) de handleiding voor gedecentraliseerde uitvoering en 2) de handleiding voor het 
sluiten van contracten en het aanschaffen van uitrusting. 
In de eerste handleiding is een systeem voor bewaking en evaluatie vastgesteld. De 
belangrijkste vernieuwing in dit systeem is de introductie van een algemeen 
document, het beleidsplan, dat als basisinstrument dient gedurende de gehele 
looptijd van het programma. Het is gebaseerd op de inhoud van zowel het financiële 
memorandum en het bewakings- en evaluatieschema dat behoort bij het 
financieringsvoorstel en het vertaalt deze twee documenten in operationele termen. 
Een van de middelen van dit document is het activiteitenplan dat een samenvatting 
van de uitvoeringsregelingen en de belangrijkste doelstellingen van het programma 
bevat. In een jaarlijks bewakings- en evaluatierapport wordt vermeld in hoeverre de 
gestelde doelen zijn bereikt, worden de belangrijkste hindernissen vermeld en 
aanbevelingen voor aanpassing van activiteiten gedaan. Het bewakingsrapport bevat 
een overzicht van de totale resultaten van het programma, de geleerde lessen en 
aanbevelingen voor de toekomst. Daarnaast zullen externe en onafhankelijke 
tussentijdse en eindevaluaties uitgevoerd blijven worden om het interne 
bewakingssysteem aan te vullen. 
De voorbereiding van de handleidingen vormt een belangrijke stap voor de 
versterking van de beheer- en stuurfuncties van de begunstigde instellingen en voor 
de toenemende decentralisering van het PHARE-programma. Daarnaast dragen de 
instrumenten voor planning en bewaking die deze bevatten, bij aan een verbetering 
van de projectopzet en een betere programmering. 
3.5 Tegenwaardefondsen 
In 1991 werden met Albanië, Bulgarije en Roemenië overeenkomsten gesloten 
inzake het genereren en aanwenden van tegenwaardefondsen. In 1991 werden 
dergelijke overeenkomsten gesloten met de regeringen van Estland, Letland en 
Litouwen. 
5 Van deze evaluaties is een overzicht gegeven in een recente PHARE-
publicatie: "PHARE-Een resultatenoverzicht van de periode 1990-93", maart 1994, 
bijlage 2. 
21 
De tegenwaardefondsen in Roemenië worden beheerd door het Ministerie van 
Financiën en het Departement voor Europese integratie. De tegenwaardefondsen in 
Roemenië werden gegenereerd door de verkoop van voedsel en van goederen die in 
het kader van de PHARE-programma's voor vervoer, landbouw en humanitaire hulp 
(geneesmiddelen) werden ontvangen. Tussen de Roemeense regering en de 
Commissie van de Europese Gemeenschappen is een indicatief programma 
overeengekomen betreffende de aanwending van tegenwaardefondsen. 
In Albanië werden tegenwaardefondsen gegenereerd door de verkoop van voedsel, 
industriële uitrusting, land 
bouwwerktuigen en vervoermiddelen die in het kader van steunprogramma's werden 
ontvangen. Wegens het aanzienlijke begrotingstekort en conform de aanbevelingen 
van het IMF, heeft de Commissie in overleg met de voornaamste donors, besloten 
de tegenwaardefondsen aan te wenden voor steun aan de begroting. 
De tegenwaardefondsen van Polen zijn in hoofdzaak afkomstig uit de verkoop van 
veevoeder en landbouwchemicaliën. De fondsen werden gegenereerd in het kader 
van het nationale PHARE-programma voor 1990 en de aanwending ervan werd elk 
jaar vastgesteld aan de hand van het indicatieve programma. Het beheer van de 
tegenwaardefondsen is toevertrouwd aan een stichting van het Ministerie van 
Financiën. Een gedeelte van de fondsen wordt gebruikt voor het financieren van 
PHARE-programma's en het helpen bij de oprichting van de nieuwe afdeling van het 
Europa-College te Natolin. De fondsen zijn ook toegewezen aan 
opleidingsprogramma's, ter ondersteuning van economisch/juridisch onderzoek in 
het kader van de Europa-Overeenkomsten, voor noodacties zoals voor het behoud 
van het nationaal erfgoed na de overstroming van de Wileczka en voor het leveren 
van uitrusting voor het bekendmaken van veeziekten (mond- en klauwzeer). 
De Bulgaarse tegenwaardefondsen werden gegenereerd door de verkoop van 
landbouwinputs, medische artikelen en energie die vanaf eind 1990 werden 
geleverd. De fondsen worden namens de regering beheerd door een staatsfonds 
voor wederopbouw en ontwikkeling. In afwachting van de overeenkomst inzake een 
indicatief programma worden bepaalde fondsen gebruikt voor programma's 
betreffende de gezondheidszorg en de aanschaf van energie-uitrusting. 
Estland, Letland en Litouwen zijn in december 1991 tegenwaardefondsen 
overeengekomen. Voor de eerste leveranties werd onderhandeld over memoranda 
van overeenkomst waarin de algemene beginselen voor de ontvangst en distributie 
van leveranties in het kader van EG-bijstandsprogramma's zijn vastgelegd en over 
memoranda met details over de programma's voor graanleveranties die vervolgens 
door elk van de republieken en de EG werden ondertekend. Alle fondsen die in de 
eerste ronde zijn gegenereerd werden toegewezen voor de inkomstenverbetering 
van de sociaal meest achtergestelde groepen. Een uitzondering werd gemaakt in 
Letland waar de fondsen werden toegewezen voor landbouwontwikkeling en 
ontwikkelingsmaatregelen. Een groter gedeelte van de inkomsten uit de tweede 
ronde is gebruikt om PHARE- en nationale hervormingsprogramma's te steunen 
vooral betreffende de ontwikkeling van het particuliere bedrijfsleven in de 
landbouwsector. 
22 
Cc? 
IV ORGANISATIE VAN DE COMMISSIE 
Na de reorganisatie van de diensten van DG I eind 1992, word Dirnctoraut L 
opgoricht dat bestaat uit 6 oonhodon (L1 tot L6). Twoo ulzondorlijko oonhodon 
(Public Relations en G24-coördinatie) brengen ook verslag uit aan de bijzonder 
raadadviseur van Directoraat L. De 'oorspronkelijke eenheden van de Operationele 
Dienst PHARE (voorheen ODPH 1,2,3 en 4) dragen nu de naam eenheid L3, L4, L5 
en L6. De onlangs opgerichte eenheden L1 en L2 houden zich bezig met de 
algemene betrekkingen met de begunstigde landen en vooral met de ontwikkeling 
van Europa-Overeenkomsten en handelsbetrekkingen. 
Ondanks een aanzienlijke toeneming van de middelen die door het PHARE-
programma worden beheerd is de personeelssterkte in 1993 niet wezenlijk 
veranderd vergeleken met 1992. De vervanging in 1993 van personeel dat geen 
dienstverband heeft door Commissie-ambtenaren is te zien in onderstaande tabel, 
hoewel een positieve stap op lange termijn diverse problemen en verstoringen heeft 
veroorzaakt die inherent zijn aan een periode van een groot personeelsverloop. 
a. DG l/L, slechts voormalige Eenheden van de Operationele Dienst PHARE; 
(bijzonder raadadviseur en mede 
werkers, Eenheden L3, L4, L5 en L6) 
EIND 1992 EIND 1993 VERSCHIL 
Ambtenaren 39 66 +27 
(in vaste en tijdelijke 
dienst, alle rangen, 
inclusief kantoorpersoneel) 
Personeel niet in dienst 84 59 -25 
verband 
(gedetacheerde nationale 
deskundigen, dienstverlenend, 
contractanten, alle rangen, 
inclusief kantoorpersoneel) 
1. TOTAAL 123 125 +2 
23 
V. SPECIFIEKE ONDERWERPEN 
5.1 Beoordeling van de hervormingsactiviteiten in de PHARE-landen gedurende 
1993. 
In alle PHARE-landen is de liberalisering en stabilisatie ruimschoots voltooid. 
Niettemin blijft het macro-economische beleid bepaald worden door de noodzaak de 
inflatie te beheersen en in de landen waar een fiscale crisis heerst, door de 
noodzaak de begrotingstekorten te verminderen. De Visegrad-landen (TSFR, 
Hongarije, Polen) hadden eind 1991 de stabilisatie en liberalisering voltooid en 
begonnen meer aandacht te besteden aan structurele hervormingen. Slovenië heeft 
sindsdien gelijke tred met deze landen kunnen houden, terwijl Bulgarije, Estland en 
Letland enigszins achterlopen. Slowakije heeft sinds de onafhankelijkheid begin 
1993 gekozen voor een meer geleidelijke aanpak met meer overheidsbemoeienis. 
Albanië, Litouwen en Roemenië zijn wat terughoudender geweest met de keuze en 
de uitvoering van een samenhangend hervormingsbeleid. 
5.1.1 Economische prestaties in 1993 
Slechts twee landen hebben in 1993 groei vertoond: Polen, waar het BBP met 4,5% 
steeg en Albanië met een groei van 11%, die het resultaat was van het blijvend 
herstel van de landbouwsector na de ineenstorting in 1990 en 1991. In de andere 
landen is de produktie opnieuw gedaald, maar in alle gevallen minder dan in 1992: 
de daling varieerde van.ongeveer 1% in de Tsjechische Republiek, Hongarije en 
Roemenië tot 17% in Litouwen. Vaste investeringen bleven in de meeste landen 
dalen, welke daling in sommige landen zelfs toenam. 
Het inflatietempo nam overal af behalve in Roemenië. De inflatie was betrekkelijk 
laag (tussena 20 en 35% op jaarbasis) in Hongarije, de Tsjechische en Slowaakse 
Republieken, Polen en Slovenië, maar bleef in Litouwen zeer hoog. 
De werkloosheid is, althans tijdelijk, gestabiliseerd op 14-16% in Bulgarije, Polen, de 
Slowaakse Republiek en Slovenië en 10-12% in Hongarije en Roemenië. In Letland 
zijn deze cijfers lager maar stijgende, terwijl deze in de Tsjechische Republiek, 
Estland en Litouwen zeer laag zijn. Ina al deze drie landen zijn deze cijfers een 
gevolg van aanzienlijke verborgen werkloosheid, hoewel het in de Tsjechische 
Republiek ook wordt verklaard door een bijzonder gespannen arbeidsmarkt. In de 
meeste landen verschillen de werkloosheidscijfers per regio aanzienlijk. De 
produktiviteit nam in 1993 in Polen en Slovenië sterk toe en in Hongarije was dit in 
mindere mate het geval. 
Op fiscaal terrein zijn er in Albanië, Bulgarije, Hongarije, Polen en Slowakije ernstige 
problemen, hoewel de situatie in Polen in 1993 verbeterde omdat de goede 
prestaties van de economie bijdroegen aan het genereren van inkomsten. De 
handelsbalans van Hongarije en Polen verslechterde in 1993 plotseling sterk en 
minder sterk in Bulgarije en Slovenië. In het geval van Hongarije is de positieve kant 
van deze ontwikkeling een toenemende import van investeringsgoederen. De 
buitenlandse rekeningen van de meeste andere landen hebben een geringe verbete­
ring te zien gegeven. 
24 
5.1.2 Liberalisering en deregulering 
De ingrijpende liberalisering en deregulering van de economieën van de PHARE-
landen bestond uit prijsliberalisering, een nieuw wettelijk en regelgevend kader, de 
openstelling van hun economieën voor internationale markten en de omschakeling 
naar convertibele munteenheden. 
Voor bijna alle landen waren de prijsliberalisering en de afschaffing van 
toewijzingsmechanismen van de overheid en subsidies eind 1992 grotendeels 
voltooid. In Roemenië was dit liberaliseringsproces eind 1993 voltooid. De meeste 
resterende mechanismen voor prijsbeheersing en consumentensubsidies in de 
PHARE-landen hebben betrekking op rente, huishoudenergie, nutsbedrijven en 
dienstverlening op het gebied van vervoer en kunnen ruimschoots verenigbaar 
worden geacht met de eisen van een markteconomie. 
Tevens hebben de PHARE-landen grote inspanningen geleverd voor de aanpassing 
van hun wetgeving aan de normen en eisen van een markteconomie. Nieuwe 
wetgeving voor het bedrijfsleven, financiële administratie en controle in combinatie 
met een wetgeving op concurrentie werd al in een vroeg stadium van het 
hervormingsproces geïntroduceerd. In Bulgarije en Roemenië moeten nog enkele 
wetten door het parlement worden goedgekeurd. Albanië loopt verder achter. Het 
wettelijke en regelgevende kader dat geïntroduceerd zal worden is in het algemeen 
voldoende. De belangrijkste tekortkomingen en uitdagingen voor de toekomst 
schuilen in de handhaving van de wet en een onvoldoende bestuurlijk vermogen om 
deze uit te voeren en toezicht op de naleving te houden. De mechanismen voor het 
oplossen van geschillen zijn vaak ook zeer zwak. Dit kan verwarring veroorzaken en 
investeerders afschrikken. 
Een van de prioriteiten in het hervormingsproces was het leggen van een stevige 
basis voor het verwerven en beschermen van eigendomsrechten. Hoewel deze vrij 
snel was gelegd, zijn de rechten in bepaalde gevallen nog onduidelijk en beperkt. De 
kwestie van restitutie van eigendommen is een bron van verwarring in een aantal 
landen zoals Polen waar de voornaamste wet nog moet worden goedgekeurd. Bijna 
overal werden beperkingen geïntroduceerd op aankoop van grond door 
buitenlanders en dit is in een aantal gevallen niet bevorderlijk voor het bedrijfsleven. 
In diverse landen bestaat de mogelijkheid voor verdere wijziging en modernisering 
van de wet op het grondbezit. Daarnaast is er in alle landen ruimte om de systemen 
voor de erkenning van eigendomsrechten te verbeteren teneinde de duurzame 
ontwikkeling van de onroerend-goed-, de huizen- en hypotheekmarkten te 
bevorderen. 
Ook de buitenlandse betrekkingen zijn al ingrijpend geliberaliseerd: tariefmuren, 
quotums en vergunningen zijn snel afgeschaft behalve in Albanië waar nog 
restricties bestaan. 
De liberalisering van de handel werd ondersteund door de snelle introductie van een 
convertibele lopende rekening, waardoor im- en exportbedrijven toegang kregen tot 
deviezen en wisselkoersen bijgesteld konden worden tot een realistisch niveau. Er 
zijn nog slechts minder belangrijke restricties gehandhaafd, zoals beperkte reismo­
gelijkheden. Roemenië beschikt wegens een blijvende kloof tussen de officiële en de 
vrije wisselkoers over onvoldoende deviezen om te voldoen aan de vraag naar 
25 
61 
importartikelen waardoor men moet rantsoeneren. Het beleid ten aanzien van de 
wisselkoers vertoont in de regio enorme verschillen. 
Tenslotte hebben de meeste landen hun economie opengesteld voor buitenlandse 
investeringen door middel van een zeer liberale wetgeving die volledige 
eigendomsrechten aan buitenlanders toekent en het mogelijk maakt om winsten naar 
het buitenland over te maken en kapitaal terug te halen.a In Albanië waar weliswaar 
een geschikte wetgeving bestaat, werkt echter de behandeling die sommige 
buitenlandse investeerders ondergaan ontmoedigend. 
5.1.3 Privatisering en herstructurering 
De PHARE-landen hebben algemeen gekozen voor privatisering als één van de 
middelen om de ontwikkeling van een concurrerende produktiesector te steunen. 
Herstructurering wordt minder actief uitgevoerd, hoewel het besef groeit dat 
herstructurering van bedrijven dringend noodzakelijk is. Privatisering op zich leidt 
niet tot verbetering van de efficiëntie en de pas geprivatiseerde bedrijven moeten 
vaak geherstructureerd worden om effectief te kunnen opereren binnen een 
markteconomie. Voorts is het nu duidelijk dat behalve in de Tsjechische Republiek 
de privatisering een traag proces zal zijn en dat een grote staatssector de economie 
een aantal jaren zal blijven domineren. Een dringender probleem wordt gevormd 
door de accumulatie van betalingsachterstanden tussen de bedrijven onderling en 
dubieuze debiteuren. Dit kan een bedreiging worden voor de duurzaamheid van het 
hervormingsprogramma. 
De privatisering is in de regio niet uniform verlopen. Hoewel eind 1992 het wettelijk 
kader in alle landen was geïntroduceerd, bestond er een aantal belemmeringen voor 
de uitvoering, zoals de kwestie van restitutie aan de oorspronkelijke eigenaar of 
compensatie, waardoor de privatisering van kleinschalige bedrijven in Polen en de 
privatisering van landbouwbedrijven in Hongarije en Letland werd vertraagd. In de 
meeste landen is de privatisering van kleinere bedrijven in combinatie met die van 
het woningbezit en de landbouw in volle gang en in de Tsjechische en Slowaakse 
Republieken is deze bijna voltooid. 
De privatisering van grote bedrijven wordt in de Tsjechische Republiek aangepakt 
middels het voucher-systeem. In Tsjechië is het proces vergevorderd evenals in de 
Slowaakse Republiek, Hongarije, de Baltische staten en in beperktere mate in 
Roemenië. In de meeste landen was echter de eerste stap in het proces van 
privatisering van de grote staatsbedrijven de omzetting hiervanâ in maatschappijen 
op aandelen. In enkele landen ging dit proces gepaard met enige herstructurering 
door de opsplitsing van de grote bedrijven in kleinere eenheden, zoals in Bulgarije, 
maar over het algemeen werden de prestaties van deze bedrijven daardoor niet 
beter. Nergens verloopt het proces van de privatisering soepel. Alle landen hebben 
hindernissen te overwinnen vanaf ontoereikende wetgeving in Albanië tot gebrek 
aan politieke consensus in Bulgarije, terwijl in Hongarije de vraag naar 
staatsbedrijven afnam. 
Pas na de afschaffing van overheidssubsidies, van de voorkeursbehandeling bij 
kredietverleninga en door de handhaving van een geloofwaardige wetgeving op het 
faillissement kan de herstructurering van bedrijven plaatsvinden door de 
26 
marktwerking. In de meeste PHARE-landenö is nog niet aan deze voorwaarden 
voldaan, hoewel in al deze landen de afschaffing van directe produktiesubsidies 
praktisch voltooid is. 
De wetgeving op het faillissement is in de meeste LMOE nog zwak. In Bulgarije en 
Roemenië bestaat deze niet of is zij onvoldoende, terwijl zij in Albanië en de 
Republiek Tsjechië en de Republiek Slowakije niet wordt gehandhaafd en het 
bestuurlijk kader voor de uitvoering in de Baltische Staten ontbreekt. In Polen werd 
de wet op bedrijven en de financiële sector in 1993 geïntroduceerd om de regeling 
van bedrijfsschulden buiten de rechtbank om te vergemakkelijken. Deze wet is 
ontworpen om de situatie te vermijden die in 1992 in Hongarije ontstond toen een 
rigoureuze wetgeving op het faillissement werd geïntroduceerd, terwijl de civiele 
rechtbanken niet de capaciteit hadden om de enorme golf van 
faillissementsprocessen te kunnen verwerken die door deze wetgeving werd 
ontketend. 
De financiële discipline is nooit strak geweest en betalingsachterstanden tussen 
bedrijven onderling en dubieuze leningen in de bankportefeuilles vormen een steeds 
acuter probleem dat in alle landen een aantal percentpunten van het BBP uitmaakt. 
De kettingreactie van liquiditeitsproblemen maakt het moeilijk om winstgevende en 
verlieslijdende bedrijven van elkaar te onderscheiden. Daarbij komt dat de banken 
verhinderd worden om middelen voor nieuwe investeringen vrij te maken. Enkele 
landen zijn begonnen het probleem van dubieuze leningen aan te pakken. Hongarije 
en Slovenië hebben gekozen voor een beleid waarin dubieuze leningen worden 
vervangen door Staatsobligaties. In de TSFR is een consolidatiebank opgericht 
waarnaar dubieuze leningen kunnen worden overgeheveld. In Polen hebben de grote 
banken afdelingen opgericht om de dubieuze-leningenportefeuille te verbeteren als 
onderdeel van een landsomvattend systeem om het probleem van bedrijfsschulden 
aan banken op te lossen. In de Baltische Staten is enige vordering gemaakt met de 
herstructurering en consolidatie van banken. 
Het probleem van afdwingen van financiële discipline zonder massale 
bedrijfssluitingen te veroorzaken heeft enkele regeringen ertoe gebracht te kiezen 
voor een behoedzaam herstructureringsbeleid. Dit leidt vaak tot een soort globale 
doorlichting van staatsbedrijven om bedrijven op te sporen die tijdelijk steun nodig 
hebben, die gereorganiseerd kunnen worden of die gesloten moeten worden. Deze 
doorlichting is begonnen in Hongarije en leidde daar tot een aantal tijdelijke 
sectoriële steunprogramma's en tot de selectie van bedrijven die permanent 
staatseigendom blijven. Soortgelijke acties moeten in Roemenië van start gaan. 
In tegenstelling tot het traag verlopende proces van herstructurering en privatisering 
is de expansie van de particuliere sector in alle PHARE-landen snel verlopen, vooral 
als gevolg van de duurzame oprichting van kleine en middelgrote bedrijven. Hieruit 
blijkt het vermogen van deze economieën om een aanbodrespons te genereren en 
het wekt de indruk dat de vooruitzichten voor investeringen kunnen verbeteren. Het 
aandeel van de particuliere sector in het BBP varieert van ongeveer 20% in Bulgarije 
tot 50% in de Tsjechische Republiek en Polen. De particuliere sector overheerst ina 
de bouwnijverheid en de detailhandel met aandelen van 50 tot 80% respectievelijk, 
maar is minder dominant in de industriële sector waar het aandeel varieert van 13 
tot 33%. 
27 
5.1.4 De financiële sector 
De financiële sector moet in het overgangsproces een sleutelrol spelen omdat ervan 
verwacht wordt dat deze een belangrijk kanaal is voor de toewijzing van middelen 
volgens marktregels en de motor voor het aanzwellen van de investeringsstroom. 
Alle PHARE-landen hebben de eerste stap op de weg van de hervormingen gezet 
door de introductie van een tweeledig bankstelsel waarin de functies van financiële 
bemiddeling zijn gescheiden van de functies van monetaire controle door de centrale 
banken. Alle banken hebbena de administratieve toewijzing van binnenlandse 
kredieten stopgezet en veel ervan hebben de rentevoet vrijgegeven. Enkele landen 
hebben echter kredietplafonds of preferentiële kredieten voor bepaalde specifieke 
doelen gehandhaafd. 
Maar de efficiëntie van de banksector kan in de meeste landen nog aanzienlijk 
worden verbeterd. Hoewel kleine banken als paddestoelen uit de grond schoten, 
richten deze zich op korte-termijnhandel en deviezentransacties. De banksector 
wordt nog steeds gedomineerd door de grote staatsbanken die bepaalde regio's of 
marktsectoren domineren (bijvoorbeeld de landbouw). Deze zijn sterk 
gespecialiseerd en niet vertrouwd met commerciële transacties. Behalve in de 
Tsjechische en Slowaakse Republieken, Estland en Polen waar ten minste enkele 
grote staatsbanken zijn geprivatiseerd verkeert de privatisering van de banken in de 
andere landen nog pas in de beginfase. Over het geheel heerst er in de sector nog 
geen concurrentieklimaat. De meeste banken begonnen met een zeer kleine 
kapitaal/activa-verhouding en blijven kampen meta het probleem van het grote 
aandeel van dubieuze leningen in hun portefeuilles. Zolang de kapitaalpositie van de 
banken niet is hersteld zijn zij niet in staat om actiever deel te nemen aan het proces 
van herstructurering en privatisering van het bedrijfsleven en om de ontwikkeling 
van financiële markten te versnellen. In Polen is een algemeen plan voor herstel van 
de kapitaalpositie in uitvoering, terwijl zo'n plan in Hongarije van start zal gaan. 
5.1.5 Belastinghervormingen 
In de overheidssector moet voor de overgang naar een markteconomie een grote 
stap gezet worden om zich te ontdoen van de erfenis van de centrale planning: een 
algehele afslanking van het overheidsapparaat, een uitbreiding van de fiscale 
bronnen naar andere dan het bedrijfsleven, een stroomlijning van de sociale 
uitkeringen om deze slechts te bestemmen voor kwestbare groepena en de 
overdracht aan de staat van de verantwoordelijkheid voor de aspecten van de 
sociale zekerheid die voorheen tot de verantwoordelijkheid van de bedrijven 
behoorden. 
Alle PHARE-landen hebben aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de modernisering 
van hun belanstingstelsels, behalve Albanië dat nog maar pas begonnen is. Behalve 
in Hongarije dat de inkomstenbelasting, de BTW en de vennootschapsbelasting in 
een zeer vroeg stadium van het hervormingsproces invoerde en de Baltische Staten 
en Slovenië die de hervorming in 1990 en 1991 begonnen, vonden de meeste 
veranderingen van de belastingstelsels plaats in 1992 en 1993. 
In de meeste landen is de grondslag voor de belastinginning ineengestort en zijn de 
fiscale betalingsachterstanden steeds meer toegenomen. Dit als gevolg van de 
28 
'M. 
sterke produktiedaling, vooral in de staatssector die tot voor kort de belangrijkste 
inkomstenbron vormde. Voorts worden door de zwakke belastingadministratie de 
nieuwe systemen niet effectief uitgevoerd. Met name de expanderende particuliere 
sector genereert minder inkomsten dan zou moeten als gevolg van grootschalige 
belastingontduiking. Hierdoor wordt het risico van een fiscale crisis verhoogd. 
Wat betreft de uitgavenkant hebben alle landen problemen met de herstructurering 
van het stelsel van de sociale zekerheid. Hoewel de basiswetgeving op de sociale 
zekerheid al geïntroduceerd is, moeten de sociale uitkeringen nog scherper gericht 
worden op behoeftige groepen. De PHARE:landen hebben hoogstens bescheiden 
vorderingen gemaakt bij het stroomlijnen van hun genereuze stelsels van de sociale 
zekerheid. Hervormingen op het gebied van de sociale bijstand/sociaal werk en de 
ontwikkeling van stelsels van beroeps- of particuliere verzekeringen zijn nog 
uitgebleven. Andere aspecten van de hervorming van de sociale sector, met name 
verbetering van onderwijsa en gezondheidszorg, zullen waarschijnlijk een verhoging 
van de overheidsuitgaven vereisen. Daarna volgen prioriteiten als een actief 
arbeidsmarktbeleid en het herstel van de infrastructuur dat hard nodig is om het 
klimaat van het bedrijfsleven te verbeteren. 
5.2 Het initiatief van Kopenhagen: PHARE-steun voor de ontwikkeling van de 
infrastructuur 
De PHARE-richtlijnen voor 1993-97 waarin de rol van PHARE bij het verlenen van 
technische bijstand aan het overgangsproces benadrukt blijven worden, bieden de 
mogelijkheid om PHARE-middelen meer aan te wenden voor investeringen. In de 
richtlijnen worden de volgende sectoren als meest relevante aangewezen: 
verbetering van het milieubeleid, energiebesparing, regionale omschakeling, 
schepping van werkgelegenheid, ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf, 
onderzoek, onderwijs, volksgezondheid, huisvesting en infrastructuur. 
Het belangrijkste initiatief in 1993 op dit gebied was het besluit van de Raad in juni 
1992 te Kopenhagen om vanaf 1993 maximaal 15% van de totale PHARE-begroting 
beschikbaar te stellen voor investeringen in de infrastructuur, met name in de 
sectoren energie, telecommunicatie en vervoer. 
Middels het medefinancieringsplan van Kopenhagen wordt steun verleend aan een 
beperkt aantal grotere investeringen in de infrastructuur. De voornaamste criteria om 
voor deze steun in aanmerking te komen zijn: i) de steun moet gekoppeld zijn aan 
vorderingen in de herstructurering of reorganisatie van de desbetreffende sector, ii) 
het project moet financieel verantwoord zijn volgens de gebruikelijke criteria van de 
internationale financiële instellingen (IFI's), iii) het project moet medegefinancierd 
worden door één of meer IFI's en de regering, iv) de PHARE-bijdrage moet een 
noodzakelijk deel vormen van de regeringsbijdrage en de uitvoering van het project 
versnellen of het project haalbaar maken, v) PHARE mag geen particuliere 
financiering vervangen en vi) het project moet van belang zijn voor de 
Gemeenschap. 
Het medefinancieringsplan van Kopenhagen werd in 1993 gebruikt om de 
verbetering van en de integratie in het Europese net van de spoorlijn E-20 in Polen 
tussen de Duitse grens en Warschau te ondersteunen. PHARE heeft middels het 
29 
^2> 
nationale programma voor Polen in 1993 30 miljoen ecu gefinancierd waarvan de 
totale investeringskosten ongeveer 450 miljoen ecu bedroegen. Heta is de bedoeling 
om in 1994 ongeveer 100 miljoen ecu te gebruiken voor de medefinanciering van 
investeringen in de vervoers- en energie-infrastructuur van de LMOE. 
Naast het medefinancieringsplan van Kopenhagen, heeft PHARE in 1993 ongeveer 
35 miljoen ecu beschikbaar gesteld voor de eliminatie van knelpunten bij 
grensovergangen in de regio. Door deze projecten die gekenmerkt werden door een 
groot effect en snelle acties werd de verbetering vana de basisinfrastructuur van 
grensovergangen gesteund, evenals de oprichting en uitrusting van 
douanefaciliteiten voor in- en uitklaring en grenscontrole. Door de concentratie op 
de voornaamste internationale corridors werd samenhang en complementariteit met 
grootschaligere lopende of geplande investeringen in de infrastructuur gegarandeerd. 
De projecten werden in het algemeen medegefinancierd met de begunstigde landen, 
waarbij PHARE voor 50% bijdroeg. 
5.3 Gezondheidszorg 
De stelsels van de gezondheidszorg in de LMOE zijn in een precaire toestand 
terechtgekomen als gevolg van de moeilijke sociaal-economische situatie in deze 
landen. Hervorming van deze stelsels is van cruciaal belang om deze binnen het 
kader van een markteconomie levensvatbaar en betaalbaar te maken en tevens 
sociaal aanvaardbaar. Herstructurering van de gezondheidszorg vormt een eerste 
prioriteit van de regeringen van de LMOE. 
De behoefte aan herstructurering is ontstaan in een periode waarin de normen op 
het gebied vana de gezondheidszorg in deze landen in verval geraakt zijn en de kloof 
tussen Oost en West groter geworden is. De stelsels van de gezondheidszorg gaan 
steeds meer achteruit als gevolg van een ongeschikte infrastructuur, tekorten aan 
geneesmiddelen en onvoldoende vakbekwaam personeel. De financiële situatie in 
deze sector is kritiek door sterke inkrimping van de middelen en uitgaven die slecht 
gericht en ongecontroleerd worden gedaan. 
Prioriteiten zijn: I) hervorming van planning en beheer, II) decentralisatie van de 
gezondheidszorg, III) ontwikkeling van de eerstelijnszorg (huisartsen, enz.), IV) de 
introductie van procedures om de toegankelijkheid van de gezondheidszorg zo groot 
mogelijk te houden, V) verbetering van de kwalificaties van het personeel in de ge­
zondheidszorg en VI) ontwikkeling van preventieve geneeskunde en acties om de 
oorzaken van ziekten aan te pakken. 
Met de eerste PHARE-activiteiten in de gezondheidssector werd getracht te 
garanderen dat de verschillende soorten basisdienstverlening in deze sector 
beschikbaar zouden blijven, waarbij gelijktijdig steun werd verleend aan de eerste 
stappen op weg naar bestuurshervormingen en de vorming van een nieuw beleid 
voor de gezondheidszorg. De stelsels van de gezondheidszorg diea in de meest 
precaire situatie verkeerden werden daarom voorzien van medische artikelen. Maar 
deze vorm van bijstand werd evenals humanitaire hulp, beperkt tot de vroegste 
stadia van de hervormingen. 
30 
^ 
Door de LMOE te stimuleren do gezondheidszorg strategisch aan te pakken richt 
PHARE nu zijn steun aan hervormingen waarmee de fundamenten gelegd kunnen 
worden voor stelsels die zich kunnen ontwikkelen in een nieuwe sociale en 
economische omgeving en die werken volgens het kosten-/batenbeginsel in een 
concurrerende omgeving. Een dergelijk beleid begint onderdeel te worden van het 
middellange-termijnbeleid voor de gezondheidszorg in deze landen. 
Prioritaire gebieden voor PHARE-steun zijn I) financiering van de uitgaven voor de 
gezondheidszorg (begrotingsprocedures, kostenbeheersing, salarissen van het 
personeel, bijdrageregelingen), II) de reorganisatie van de dienstverlening (vooral de 
hervorming van een gecentraliseerd ziekenhuisstelsel in een stelsel dat is gebaseerd 
op eerste- lijngezondheidszorg, poliklinische zorg en particuliere klinieken), III) een 
beleid voor de geneesmiddelenverstrekking (wettelijk kader, prijsbeleid, reorganisatie 
van de toelevering en verstrekking waaronder de introductie van particuliere 
apotheken), IV personeelsopleidingen en V) activiteiten ter bevordering van de 
preventieve geneeskunde. 
Behalve in Slovenië is PHARE nu actief in alle landen van Midden- en Oosteuropa, 
hetzij met sectoriële programma's (Roemenië, Bulgarije, Polen, Albanië en 
Hongarije), hetzij middels een AFTB (Litouwen, Letland, Estland, de Tsjechische 
Republiek en de Slowaakse Republiek). Eind 1993 bedroegen de toewijzingen van 
PHARE 100 miljoen ecu (zonder humanitaire hulp) aan programma's die gemiddeld 
drie jaar duren. 
Met het doel de bijstandsmiddelen in de gezondheidszorg te concentreren heeft 
PHARE programmarichtlijnen opgesteld voor hulpcoördinatoren, ministeries van 
Volksgezondheid, delegaties van de Commissie, multilaterale partners, Lid-Staten 
van de Gemeenschap en medewerkers voor technische bijstand die betrokken zijn bij 
het opstellen van PHARE-programma's voor de gezondheidszorg. 
5.4 Hervorming van het overheidsapparaat 
Hoewel het hoofddoel van PHARE is bij te dragen aan het proces van economische 
hervormingen, structurele aanpak en duurzame ontwikkeling door het verlenen van 
steun die gericht is op de vier kernsectoren die zijn vastgelegd in de richtlijnen voor 
1993-97, is het nodig gebleken het aantal sectoren en kwesties die betrekking 
hebben op het proces van economische hervormingen uit te breiden. De bijstand 
aan de hervorming van het overheidsapparaat heeft in 1993 een grotere urgentie en 
een sterker profiel gekregen dan het geval was in de eerste jaren van PHARE. 
Het proces van decentralisering, deconcentratie en hervorming van de staat vergt 
een complexe hoeveelheid van activiteiten en de hervorming van het 
overheidsapparaat is al onderdeel geworden van enkele sectoriële programma's. 
Daarna is de noodzaak ontstaan om volledige en zelfstandige bijstandsprogramma's 
te ontwikkelen teneinde de hervorming van de structuur van de centrale en de 
lagere overheden in een meer geconcentreerde vorm uit te voeren. Zo wordt de 
PHARE-steun op het gebied van het overheidsapparaat op twee niveaus gericht: i) 
plaatselijke en regionale overheden en ii) de centrale overheid. Naast de 
programma's die al in uitvoering zijn in de Tsjechische Republiek, Hongarije, Polen 
en Slowakije wordt voor een bedrag van 7,2 miljoen ecu steun geboden middels de 
31 
respectieve AFTB's binnen het kader van de nationale programma's in Bulgarije, 
Estland, Letland en Litouwen. Ook is een eerste fase van technische bijstand 
goedgekeurd voor Albanië en wel in de vorm van een pakket van gecombineerde 
steun aan zowel de centrale als de lagere overheden. Als noodzakelijk onderdeel van 
gecoördineerde steun werken alle bovengenoemde nationale programma's samen 
met het regionale SIGMA-programma. 
Een horizontale aanpak van het management van de overheidssector en het 
overheidsapparaat vormt een speerpunt van de bijstand aan bestuurlijke 
ontwikkeling en verandering, maar het is een gevoelige sector die afhankelijk is van 
politieke grillen, waarin soms onpopulaire maatregelen moeten worden getroffen met 
veel gevolgens voor ambtenaren die per traditie conservatief van aard zijn. Daardoor 
is de uitvoering in enkele gevallen uitgesteld of vertraagd door gebrek aan politieke 
wil of veranderende omstandigheden. Hervorming van het overheidsapparaat moet 
worden beschouwd als een traag proces dat de komende jaren permanent gesteund 
moet worden omdat het betrekking heeft op de kerngebieden van de hervorming 
van de centrale overheid, overheidsfinanciën en begroting, decentralisering van de 
dienstverlening door de overheid, hervorming van managementsystemen, 
hervorming van het ambtenarencorps en opleidingen. Daarnaast is wegens de recent 
verkregen macht en verantwoordelijkheid van plaatselijke autoriteiten een enorme 
inspanning nodig om het menselijk potentieel te ontwikkelen dat nodig is voor de 
introductie van nieuwe wettelijke kaders en lagere overheden die zelfstandiger 
worden. 
In 1993 werden naast de Euro-AFTB van Hongarije en SIERRA (Polen) vier nieuwe 
programma's ter ondersteuning van de uitvoering van de Europa-Overeenkomsten 
gestart in Bulgarije, de Tsjechische Republiek, Roemenië en Slowakije. Het belang 
van de steun voor hervorming van het overheidsapparaat wordt nog duidelijker door 
de in werkingtreding van de Europa-Overeenkomsten als het nieuwe wettelijke en 
politieke kader voor communautaire bijstand. Het vermogen van de centrale 
overheden om een beleid te formuleren en om effectief en efficiënt binnen 
overeengekomen termijnen wetgeving toe te passen, te harmoniseren en uit te 
voeren wordt van essentieel belang. Daarom zal de versterking van het bestuurlijke 
vermogen van de LMOE en het scheppen van acceptabele voorwaarden voor de 
werkgelegenheid van ambtenaren gedurende de komende jaren van cruciale 
betekenis zijn. 
Gedurende 1993 werden door de Raad van Europa twee belangrijke initiatieven 
genomen in de vorm van twee gezamenlijke programma's met een totale begroting 
van 2 miljoen ecu: een programma in Albanië voor de hervorming van de 
rechtspraak en bijstand aan de hervorming van de lagere overheid en een 
programma voor hervorming van de rechtspraak in Estland, Letland en Litouwen 
binnen het kader van de LODE- en THEMIS-programma's van de Raad van Europa. 
Deze beide programma's die gefinancierd worden uit multidisciplinaire middelen 
worden beschouwd als proefmodellen voor samenwerking met de Raad van Europa 
waarbij de middelen kosteneffectief worden samengebracht in een pool om te 
voorzien in de gemeenschappelijke behoeften van de LMOE op het gebied van de 
democratisering van de lagere overheden. 
5.5 Grensoverschrijdende samenwerking 
32 
^te 
In het besef dat grensregio's normaliter geconfronteerd worden met specifieke 
ontwikkelingsproblemen en dat initiatieven voor grensoverschrijdende samenwerking 
een sleutelrol kunnen spelen bij het opzetten en ontwikkelen van netwerken tussen 
de LMOE en de Lid-Staten van de EU heeft het Europees Parlement (EP) in zijn 
commentaar op de begroting van 1993 verzocht maximaal 15 miljoen ecu op de 
PHARE-begroting te reserveren voor grensoverschrijdende samenwerking tussen de 
LMOE en de EU (begrotingspost B 7600) en minstens 5 miljoen ecu voor soortgelijke 
samenwerking tussen de LMOE onderling. Het verzoek van het EP was gebaseerd 
op de positieve resultaten die behaald werden met de Structuurfondsen van het 
communautaire INTERREG-initiatief dat is bedoeld voor ontwikkeling van 
grensoverschrijdende samenwerking met de EU. 
Begin 1993 zijn de diensten van de Commissie (DG I in nauwe samenwerking met 
DG XVI) een proces begonnen om projecten aan te wijzen, waarbij oorspronkelijke 
voorstellen van de Lid-Staten worden ontvangen die vervolgens in het kader van de 
PHARE-programmering worden besproken met de LMOE. Naast de door de LMOE 
voorgestelde projecten werd ook hiervan een aantal geselecteerd met als resultaat 
dat eind 1993 ongeveer 14 miljoen ecu was toegewezen voor grensoverschrijdende 
samenwerkingsprojecten tussen Albanië, Bulgarije, de Tsjechische Republiek en 
Polen en hun respectieve nabuurlanden uit de EU en meer dan 40 miljoen ecu voor 
grensoverschrijdende samenwerking tussen de LMOE onderling. Beide groepen 
projecten bestaan primair uit infrastructuurprojecten (grensovergangen) en 
milieuprojecten. De meeste LMOE/EU-initiatieven zijn rechtstreeks gekoppeld aan 
projecten in het kader van INTERREG. Een overzicht van de LMOE/EU-projecten 
volgt hieronder. 
33 
PROJECTEN VOOR GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING 
MET LID-STATEN DIE IN 1993 DOOR PHARE GEFINANCIERD WERDEN 
LAND PROJECTEN 
(miljoen ecu) 
ALBANIË Grensovergang bij 0,5 
Kakavia/Ktismata 
BULGARIJE Milieustudie, de rivier de 0,7 
Mesta (Nestos) 
TSJECHIË Grensovergang bij 1,5 
Folmava en Beieren 
34 
~te 
Het regionale programma 
voor Noord-Bohemen en 
Saksen omvat de 
volgende grensover­
schrijdende activiteiten: 1,722 
Grensovergang 
voor 
goederentreinen bij 
Vejprty 
Grensovergang bij 
Mnisek 
Grensovergang bij 
de Moldau 
Veerbootverbinding 
Reiharsdorf/Schona-
Hrensko 
Grensovergang bij 
C.Potok-Johstadt 
Nieuwe toeristische 
route tussen 
Loucna en 
Oberwiesenthal 
Gezamenlijk 
rioleringsstelsel 
voor het dorp 
Cesky Jiretin 
Afvalwaterzui 
veringsinstallatie 
voor de Moldau 
Afvalwaterbekken 
Petrovice-Bahratal 
Afvalwaterzuivering 
Vejprty-Barenstein 
Toeristisch 
grenspad Brandov-
Olbernhan 
Landschapsb 
escherming in het 
gebied Cinovec-
Petrovice 
POLEN Grensovergang 
(brug) te 
Olzyne/Forst 6,8 
35 
*i 
Grensovergang te 2,8 
Kalboskowo, Snelweg 
E28 
Totale PHARE-financiering 14,022e 
Tijdens het proces van selectie en starten van grensoverschrijdende initiatieven is 
een aantal beleids- en uitvoeringskwesties aan de orde gekomen. De LMOE stonden 
aanvankelijk terughoudend tegenover voorstellen voor projecten in regio's die 
grenzen aan de Lid-Staten omdat deze regio's al in een betere economische en 
sociale positie verkeerden dan andere grensregio's in hun landen die naar hun 
mening meer steun nodig hadden. 
Hoewel er in veel gevallen en binnen het kader van INTERREG I contacten op 
plaatselijk en regionaal niveau bestonden tussen een lid-Staat en een LMOE is 
nauwelijks gebleken dat deze contacten weerspiegeld werden in de plannen en 
doelstellingen van centrale overheidsinstanties die zich bezig houden met PHARE. 
De grensoverschrijdende actie moet helpen de communicatiekanalen tussen de 
regio's en de centrale overheden van de LMOE te verbeteren met het oog op de 
PHARE-programmering. 
Hoewel de uitvoeringsprocedures van PHARE en INTERREG verschillend zijn blijkt uit 
de in 1993 opgedane ervaring dat met strakke coördinatie en nauwe samenwerking 
grensoverschrijdende initiatieven met succes geprogrammeerd en uitgevoerd kunnen 
worden zowel tussen de LMOE en de Lid-Staten van de EU als tussen de LMOE 
onderling. De op de vraag afgestemde aanpak van PHARE werd gehandhaafd en de 
actie als geheel zal nuttig zijn voor het opdoen van ervaring voor de programmering 
en uitvoering van soortgelijke acties bestaande uit twee communautaire 
bijstandprogramma's. 
5.6 Coördinatie met andere donors 
Vanaf het begin van het PHARE-programma is steuncoördinatie een belangrijk 
aandachtspunt van de Commissie. Zij heeft in de loop van de tijd haar pogingen om 
complementariteit van hulp door een nauwe samenwerking met de IFI's en bilaterale 
donors in de diverse stadia van de programmering en het ontwerpen van projecten 
versterkt. Verder draagt coördinatie bij aan de uitwisseling van ervaring tussen 
donors. De aandacht van de Commissie voor hulpcoördinatie werd opnieuw 
bevestigd in de PHARE-richtlijnen voor 1993-97 waarin wordt onderstreept dat 
hulpcoördinatie waaronder medefinanciering met de G24-landen en de multilaterale 
instellingen een belangrijk punt van aandacht voor de Commissie zal blijven. 
Daarnaast wordt in de richtlijnen het belang benadrukt van samenwerking met 
belangrijke financieringsbronnen zoals de EIB, de EBWO en de Wereldbank. Hoewel 
de aard van de coördinatie sterk varieert vindt deze binnen alle sectoren plaats en 
ook binnen de meeste programma's. Hoewel de belangrijkste partners worden 
gevormd door de Wereldbank, de EBWO, de EIB en de Lid-Staten wordt hierbij ook 
een aantal bilaterale instellingen betrokken. 
6 Dit bedrag bestaat slechts uit de PHARE-bijdrage aan investeringen die van 
grotere waarde kunnen zijn. Het omvat niet de bijdragen van de zijde van de Lid-
Staten van de Gemeenschap. 
36 
Coördinatie wordt op oon groot aantal manieren verzorgd en wel als volgt: 
De Commissie blijft nauwe contacten onderhouden met de IFI's zoals het IMF, de 
Wereldbank,a de EBWO en uiteraard direct met de EIB middels regelmatige 
uitwisseling van informatie, werkbijeenkomsten en gezamenlijke missies in de landen 
zelf. Dit is bedoeld om consensus te verzekeren wat betreft de meningen en 
doelstellingen van het macro-economische en sectoriële beleid en om te komen tot 
een betere taakverdeling bij het verlenen van de bijstand. Het IMF is bijvoorbeeld de 
belangrijkste bron van initiële adviezen aan centrale banken over het beleidskader, 
regelgeving en toezicht. De PHARE-steun wordt vervolgens in nauwe samenwerking 
met het Fonds verleend in de vorm van technische bijstand, opleidingen en steun 
aan de infrastructuur, zoals in de vorm van computersystemen die nodig zijn voor de 
bestuurlijke opbouw. Dergelijke activiteiten zijn in alle LMOE uitgevoerd. Een 
soortgelijke samenwerking met het IMF vindt plaats op het gebied van 
belastinghervormingen. 
Waar geen hervormingsbeleid bestaat verleent de Commissie actief bijstand aan de 
nationale autoriteiten bij het ontwikkelen van een passend sectorieel beleid en 
strategieën die vaak worden gevolgd door financiële steun. In Roemenië is 
bijvoorbeeld een middellange-termijnbeleid voora de landbouw ontwikkeld met steun 
van het PHARE-programma, de Wereldbank en de EBWO en van diverse bilaterale 
donors. Dit zal de basis vormen voor toekomstige financiële steun. Een soortgelijke 
steun aan de beleidsvorming in de landbouwsector is verleend aan Bulgarije en 
Polen. In de Roemeense banksector werd een gecoördineerde aanpak ontwikkeld in 
de vorm van een lening van 60 miljoen ecu door de EBWO via een plaatselijke bank 
in combinatie met technische bijstand van PHARE. In Albanië werd een soortgelijke 
aanpak toegepast voor de gezondheidssector. In Polen wordt een uitgebreid 
programma voor herstel van de kapitaalpositie van banken met grote portefeuilles 
aan dubieuze leningen medegefinancierd met de Wereldbank, de EBWO en het 
Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en USAID, waarmee een donorbijdrage van meer dan 
500 miljoen ecu is gemoeid. Een soortgelijk programma is in voorbereiding in 
Hongarije. 
Technische bijstand van PHARE voor haalbaarheidsstudies en technische bijstand in 
het algemeen biedt mogelijkheden voor het verstrekken van leningen en het 
uitvoeren van investeringsactiviteiten door de EIB en de EBWO. De 33 miljoen ecu 
die in 1992-1993 in het kader van de Bangkok-faciliteit beschikbaar werd gesteld 
heeft geleid tot een deelneming door de EBWO van naar schatting 434 miljoen ecu 
voor investeringsprojecten die het vervoer, waterbehandeling en afvalverwerking en 
energie bestreken, maar ook financiële deelneming in bedrijven. Evenzo hebben 
studies die door de EIB werden gefinancierd geresulteerd in diverse grote leningen 
voorà in totaal ongeveer 635 miljoen ecu die al zijn overeengekomen en andere 
waarover nog wordt onderhandeld ten behoeve van diverse gebieden zoals 
luchtvervoer, telecommunicatie en energie. 
In het kader van de G-24 worden regelmatig bijeenkomsten gehouden op het niveau 
van hogere ambtenaren en sectoriële werkgroepen georganiseerd om een 
samenhangend beleid en doelstellingen te garanderen en om de mogelijkheden van 
gezamenlijke acties in specifieke sectoren te bespreken. Er is technische bijstand 
van PHARE verleend voor de oprichting van eenheden voor hulpcoördinatie in alle 
37 
fel 
LMOE om de G24-bijstand op nationaal niveau te coördineren. Op sectorieel niveau 
vormen de instrumenten voor beheer en financiering die zijnà ontworpen ten 
behoeve van sectoriële programma's ook een kader voor hulpinitiatieven van de G-
24. Voorbeelden zijn de vier uitgebreide milieuprogramma's in Polen, Hongarije, de 
Tsjechische Republiek en de Slowaakse Republiek, waarmee de bilaterale bijstand 
wordt gecoördineerd, die varieert van steun aan beleidsontwikkeling tot steun aan 
gerichte projecten. Evenzo verleent het beheer van het programma voor het midden-
en kleinbedrijf steun aan bilaterale acties en op deze wijze hebben twaalf G24-
donors, waaronder Oostenrijk, Finland, VS en Turkije in dit kader projecten 
medegefinancierd. In het kader van het privatiseringsprogramma in Slowakije 
werken UNIDO, PHARE, Franse en Duitse bilaterale hulp samen bij het oprichten van 
een adviesdienst voor het subcontracteren van plaatselijke bedrijven. 
Andere coördinatie-activiteiten bestaan uit de coördinatie van sectorieel beleid en 
bijstandstrategieën in het kader van de discussie over de oriëntatiedocumenten. 
Tenslotte levert PHARE een bijdrage aan verbetering van de donorcoördinatie in de 
vorm van steun aan de planning van overheidsinvesteringen in Litouwen. Deze 
bijstand is ook gepland voor Letland en Estland. 
5.7 Koers van PHARE 
Het proces van economische transformatie verloopt in twee stadia. Het eerste 
bestaat uit korte-termijnstabilisatie door macro-economische maatregelen (rentevoet, 
kredietbeheersing, vermindering van het begrotingstekort ) in combinatie met 
liberalisering van de handel en prijzen en het convertibel maken van de lopende 
rekening. Daarnaast moeten de wettelijke, regelgevende en bestuurlijke kaders 
worden geïntroduceerd die nodig zijn voor een markteconomie en hervormingen in 
sleutelsectoren (privatisering, bankwezen, arbeidsmarkt, ontwikkeling van de 
particuliere sector, enz.) ontworpen worden en van start gaan. Dit zijn wezenlijke 
voorwaarden voor economische herstructurering. 
De concentratie van de PHARE-bijstand tot 1992 vormde een afspiegeling van de 
eisen die dit eerste stadium van hervormingen stelde. De steun werd geconcentreerd 
op traditionele technische bijstand, zoals in de vorm van studies, opleidingen en 
deskundigheid die nodig was voor beleidsvorming, het ontwerpen van wetgeving, 
bestuurlijke opbouw en voor het starten van hervormingsprogramma's. Ook werden 
andere vormen van steun geboden, maar tot 1992 werden deze grotendeels beperkt 
tot investeringsplannen voor gerichte doelen, zoals krediet voor het midden- en 
kleinbedrijf of kleine boeren of de levering van onmisbare goederen aan landen die 
met speciale moeilijkheden te kampen hadden. 
Het tweede stadium van de hervormingen is gecompliceerder. Het bestaat uit de 
fundamentele herstructurering van de nationale economie op lange termijn en 
vergroting van het aandeel van de particuliere sector. Dit houdt o.a. in een 
substantiële verschuiving naar particulier eigendom, reorganisatie van resterende 
staatsbedrijven, modernisering van het bankwezen en financiële systemen en 
maatregelen om investeringen aan te trekken en de infrastructuur te verbeteren. Het 
afbreken van barrières voor de oprichting en ontwikkeling van particuliere bedrijven 
is even belangrijk. Er is een uitgebreide herstructurering van het onderwijs- en 
opleidingssystemen nodig waarvoor grootscheepse programma's voor vak- en 
38 
<ö2-
beroepsopleidingen vereist zijn. Tenslotte is een ingrijpende hervorming van het 
overheidsapparaat en de oprichting van de basisinstellingen van een ontwikkelde 
samenleving vereist. 
Het eerste stadium van de transformatie verloopt voorspoedig en bepaalde 
begunstigde PHARE-landen hebben de beginstadia van de hervormingen achter de 
rug. Zij treden het tweede stadium van de hervormingen binnen dat wordt 
gekenmerkt door een geringere behoefte aan klassieke technische bijstand en een 
toenemende behoefte aan grootschalige particuliere en overheidsinvesteringen met 
een groot multiplier-effect. Overheidsinvesteringen blijven echter als gevolg van de 
beperkte omvang van de binnenlandse besparingen en begrotingsrestricties die 
nodig zijn om het interne macro-economische evenwicht te handhaven, afhankelijk 
van financiering middels een combinatie van leningen van de IFI's, 
begrotingsmiddelen en buitenlandse schenkingen. 
De Europa-Overeenkomsten vormen het kader waarbinnen de geassocieerde landen 
zich kunnen voorbereiden op het toekomstig lidmaatschap van de EU. Dit werd 
bevestigd door de Europese Top te Kopenhagen. Er is daarom behoefte aan 
structurele bijstand om te helpen de economische, sociale en materiële structuren 
van de LMOE voor te bereiden op de integratie. Voorbeelden hiervan zijn de 
verbetering van de fysieke koppelingen tussen de EU en de LMOE (evenals tussen 
de LMOE zelf) op terreinen als vervoer, telecommunicatie en energie evenals steun 
voor regionale ontwikkeling op gebieden die als gevolg van de hervormingen met 
problemen te kampen hebben. Tenslotte moet grotere aandacht besteed worden aan 
'gevoelige' sectoren zoals de staatssector teneinde politieke conflicten door betere 
onderlinge samenwerking te vermijden. Een aantal activiteiten in deze richting is al 
in uitvoering, maar deze moeten verder geïntensiveerd worden in het kader van een 
middellange-termijnprogrammering. 
PHARE heeft binnen de grenzen van de bestaande richtlijnen al steun voor 
investeringen geboden of is bezig deze voor te bereiden. In gevallen waarin het 
marktmechanisme faalt is de steun aana de particuliere sector uitgebreid indien noch 
plaatselijke financiële instellingen, noch externe bronnen in staat zijn de vereiste 
hulp te bieden. De activiteiten op het gebied van kredietverstrekking door de EIB en 
de EBWO worden gesteund evenals die van solide binnenlandse financiële 
instellingen. In de overheidssector is de PHARE-steun effectief bij het ontwikkelen 
en verbeteren van de efficiëntie van nationale financiële instrumenten. Daarnaast 
heeft PHARE op beperkte schaal dringend noodzakelijke infrastructuurprojecten en -
programma's gefinancierd die effectief zijn gebleken. Tenslotte medefinanciert 
PHARE investeringen in de infrastructuur met de IFI's, een en ander overeenkomstig 
de criteria om in aanmerking te komen en binnen de financiële grenzen die zijn 
vastgesteld door de Europese Top te Kopenhagen (zie 5.2). 
Deze diverse soorten van steun aan de infrastructuur zijn niet voldoende als PHARE 
op substantiële wijze wil voorzien in de behoefte van de LMOE en het effect wil 
blijven houden dat door de Lid-Staten wordt nagestreefd. Er bestaat daarom 
behoefte aan vergroting van de bestaande mogelijkheden voor steun aan de 
infrastructuur als aanvulling op de verdere ontwikkeling van de 
investeringsactiviteiten die al in uitvoering zijn. 
39 
*3 
Een meerjarenprogramma voor bijstand met het tweeledige doel te helpen het 
transformatieproces te versnellen door de steun aan strategische investeringen (te 
zamen met de belangrijkste verstrekkers van leningen, de EIB, de EBWO en de IBWO 
en de particuliere sector) en de steun voor structurele hervormingen voort te zetten 
die wordt geboden in het kader van de uitvoering van de Europa-Overeenkomsten 
zal een effectief middel vormen om het proces te steunen en de resultaten te 
verduurzamen. Een dergelijk programma kan dienen om de kosten van het 
lidmaatschap van de EU voor de LMOE te verminderen. 
40 
: «ig^^NwaiwwMaagggar^'A*» —»«~ ^^SP^^T**^ 
| PHARE PROGRAMME" 
SYNTHESIS OF NATIONAL PROGRAMMES 1993 
[NATIONAL PROGRAMMES \ S01.0\ 
| ALBANIA | 6S.0 
AL9301 Oalanoe payments grant 3S.0 
AL9302 Tempus 2.S 
Af.9303 HcaMh 60 
AL930S Private sector development 7.0 
AL9306 Environment 3.3 
AL9307 Public administration reform 1.2 
AL9308 |Agricutture (ARISE) | 10X) 
I BULGARIA I 90.0 
BG9202 Nudear safety reconst. 8G9107 4.8 
BG9301 Health 10.5 
BG9302 Tempus 1S.0 
BG9303 Private sector 6.0 
BG930S Transform, of customs 8.0 
6G9306 Financial sector 5.0 
8G9307 Energy «Li 
BG9308 Transport . 3.5 
BG9309 Telecommunications 2.0 
BG9310 Environment 7.0 
BG9311 Nudear safety 3^8 
BG9312 GTAF Social & labour market 2.0 
BG9313 GTAF Social dialogue . ; 2X) 
BG9314 GTAF Education 1.0 
BG931S GTAF Manag, training ' 1.5 
BG9316 GTAF Imptem.Europc agr 2.0 
BG9317 GTAF Public admn. reform ; .3.0 
BG9318 GTAF Statistics 3L0 
BG9319 JGTAF Aid co-ordination | 1.5| 
jCZECK REPUBLIC • • I 60.0 
CZ9301 Tempus 8.0 
CZ9302 Private sector develop. 27.0 
CZ9303 Infrastructure 9.0 
CZ9304 GTAF 111 80 
CZ9305 Human resources | 8.0 
I ESTONIA 1 12.0 
ES9301 Tempus 1.5 
ES9302 jGTAF \ 10.5 
{HUNGARY I 100.0 
HU9208 Techn. assist 1.0 
HU9301 Tempus 16.0 
HU9302 Health 10.0 
HU9303 Private sector develop . • . -310 
ÏUJ9304 Â<jiiuiHuio 30 '. 
HU93QS h cdmological develop 10 0 
HU930G [Ambiance co-ordination 1.Ï» 
JLATVIA I 18.Q 
LE9301 Tempus 2.0 
LL9302 JGlAr | 160 
LIIHuANIA 
22.b\ L19301 
LI9302 Tempi: 
GTAF 
-~.il*. • *•#?*? ï#+*jà3& Vm&*&&Ztt>i*c-!; -..•.vy,^ 
%s 
{POLAND I 22SJ> 
PL9301 Tempus 3S.0 
PL9302 Upgrading statistical inf. 12.0 
PL9303 Quality control S/ï 
PL9304 Financial sector 10.0 
PL9305 Customs 1S.0 
PL9307 Safe society 10.0 
PL9308 • Transport 180 
PL9309 Transport infrastructure 30.0 
PL9310 Tourism 8.0 
PL9311 Foreign investment 10.0 
PL9312 Rural and agricultural 30.0 
PL9313 Posts & Telecom. 3^0 
PL9314 Training & education rcf. 10.0 
PL931S • •' Enterprise restructuring 7.0 
PL9316 Flexible reserve T.A. 16.0 
PL9317 Fiesta II Commerce 1.0 
PL9318 [Fiesta II Securities I 1.0 
{ROMANIA I 130.0 
RO9302 Tempus 18.0 
RO9303 Private sector develop. 70.0 
RO9304 Computer, customs 10.0 
RO930S GTAF 27.0 
RO9306 |ApricuHure 1 S.O 
{SLOVAKIA I 40.0 
SR9301 Tempus SA 
SR9302 Private sector develop. 19.0 
SR9303 Infrastructure S.O 
SR9304 Agriculture ZJO 
SR9305 GTAF Ml 5J0 
SR9306 . iHuyman resources | 3.0 
{SLOVENIA | 11.0 
SL9301 Tempus 3.5 
SL9302 IGTAF I 7.5 
{ex-YUGOSLAVlA j 2S~Ö" 
MA9301 |FYROM-«npc<tauon 1 • 2S.0 
IO^vL U 
PHARE BREAKDOWN OF 1993 COMMITMÊNTS.BY SECTOR AND COUNTRY (situation at 31.12.1993) 
(Mécus) 
I I 
I-SECTORS 
Private itetor, R«!'ruc:urlng, Prtvitlsxion, SME'i 
Flnenelil seeier 
Admlnltlrntlon ârrf Publie Iniiitutlon» 
Agricultural restructuring 
Environment >nô NueMir Safety 
Social d4velc!?m*r! «nd Employment 't' 
Education, Tralnlr q aid Aeieireh 
Publie heilth t' 
Infreilrueture !£pf'jy, Tfinipei, *«'tes^.) 
Integrated PmlonH M(Mure» 
Hum»nll»r1an »nd roo<i Aid 
Oemaef»tli*!;on 
Other (Multldi'dpi rt/f/, OTAP, etc..) : 
Total 
A PR 
Ft 
AO 
AÛ 
EN 
SO 
EO 
SP 
IN 
RB 
HA 
01 
AA 
""| AL 
7.0 
35.0 
1.2 
10.0 
3.3 
2.6 
e.o 
10.0 
71.0 
7«| 10 
14.0 
5.0 
15.6 
14.5 
17.5 
13.9 
3.0 
, 
6.S 
to.o 
.'A | ca 
1.6 
10.6 
12.0 
'»; HU 
31.0 
Mi 
10.0 
20.0 
2.5 
100.0 
10*] LI 
2.0 
110 
11.0 
. «i PL 
22.0 
20.0 
300 
45.0 
75.0 
33.0 
221.0 
22!A| U 
'-*- 2.5 
22.5 
25.0 
2«A HO 
70.0 
5.0 
16.0 
10.0 
9.9 
27.0 
139.1 
14'A CI 
27.0 
6.0 
8.0 
9.0 
8.0 
10.0 
•» tn 
19.0 
3.0 
3.0 
6.0 
5.0 
6.0 
40.0 
4* YV 
25.0 
21.0 
2« St 
35 
C) 
2.5 
11.0 
<»i M 
20 0 
10.0 
20 8 
3«0 
225 
112.) 
111* 1 » 
10.0 
9.9 
- —. . 
10.0 
406 
70.2 
7». TOTAL 
190.0 
70.0 
1.2 
78.5 
36.9 
45.5 
162.2 
6.0 
146.9 
3.0 
44.9 
10.0 
206.6 
1,0019 
100'A 1 
AL « ALÈANIA 
ÜO • BULÛA^A 
ES « ÊSÎONv 
HU «HUNGARY 
LE «LATVIA 
LI «IITMUAVA 
fl • POLANC 
RO » ROMAN A 
CS •ê*-C2EC'-'05.Cv.\KiA 
C2 «C2ECM"EPt'?i.i-.: 
Sft f SLOVAK'.\ 
YU » ex-YUGC SL/viA '*«eeot S'o»**-».! 
..SL «SlOVENU 
COft » **-60n 
RP « Aegtona! °fcç-*'? -*ei 
OP » Other Prcq'»--^ v 
t") Thd nmou'! ^SJ re»*, financed e-ct e< \f> oacfceg» c' N.v ïnarproortmmei » 
19H 
7* 
0*" 
SH: 
4H; 
i%: 
ie** 
yjff 
16*1 
M* 
«*i 
1H" 
21*.' 
100%: 
i Table 3 N'= V 
& 
1 PHARE PROGRAMME" 
SYNTHEStS OF REGIONAL PROGRAMMES 1993 
\REGlONAL PROGRAMMES \ 112.3] 
Z2930S Tempus technical assist. " S.S 
ZZ9306 Tempus regional projects 10.3 
ZZ9308 Regional energy sector S.O 
ZZ9311 Joint venture JOPP 27.5 
ZZ9312 Customs 10.0 
229313 Transport extension 92 4.0 
2Z9314 Transport ___ 20.0 
ZZ9316 Orug extension 10.0 
Z29317 iNudear safety I 200 
PHARE PROGRAMME 
__________ _______——_ Table 4 
GENERAL OVERVIEW OF BUDGETS SINCE 1990 
(budget line B7-600Ö - situation at 31.12.1993 - in Mecu) 
Budget 
Year 
1990 
1991 
1992 
1993 
Total Appropriations for commitments 
\ Initial 
'. Budget 
300.0 
759.9 
1,000.0 
1,040.0 
3,099.9 Final 
Budget 
500.0 
775.0 
1,015.5 
1,005.7 
3,296.2 Commitments 
(1) 
500.0 
775.0 
1,014.3 
1,003.9 
3,293.2 Appropriations for payments 
initial 
Budget 
300.0 
291.9 
537.0 
447.7 
1,576.6 Final 
Budget 
350.0 
307.0 
437.0 
521.1 
1,615.1 Payments 
171.0 
283.9 
436.2 
521.1 
1,412.2 
(1) After decommitment af unused amounts. 
IlARIIfffóS 
GENERAL OVERVIEW OF CONTRACTS • 1990-1993 
'situation at 31.12.1993 • irvMecu) Table 5 
Contracts concluded by the Commission headquarters and by the recipient countries) 
Year 
1 
1990 
1991 
1992 
1993 
Total Commitments 
(,• 2 
600.0 
775.0 
1,014.3 
1,003.0 
3,293.2 Contracts concluded in 
1990 
3 
154.7 
0.0 
0,0 
0.0 
154.7 1991 
4 
09.6 
197.6 
0.0 
0.0 
297.1 1992 
5 
103.6 
179.8 
258.8 
0.0 
542.2 1993 
6 
27.8 
115.3 
186.0 
243.0 
572.1 Total 
7 « 3 to 6 
385.6 
<92.7 
444.8 
243.0 
1,566.1 % 
8 «7/2 
77.1 Va 
63.6% 
43.9% 
24.2% 
47.6% 
$ 
Table 6 
GENERAL OVERVIEW OF PAYMENTS • 1990-1993 
t'sluaüon at 31,12.1993 • in Mecu) 
'-tyrenis on Commission headquarters conlracts * advance payments to recipients) 
Year 
! 
! 1 
; 1990 
1991 
1992 
j 1993 
Total ' Commitments 
2 
500.0 
775.0 
1,014.3 
1,003.0 
3,293.2 Paid on budget year 
1990 
3 
171.0 
0.0 
0.0 
0.0 
171.0 1991 
4 
131.Ô 
152.0 
0.0 
0.0 
283.9 1992 
5 
51.1 
169.4 
215.7 
0.0 
436.2 1993 
6 
68.6 
148.0 
161.5 
143.0 
521.1 Total 
7 O 10 6 
422.6 
469.4 
377.2 
143.0 
1,412.2 % 
8 = 7/2 
84.5% 
60.6% 
37.2% 
14.2% 
42.9% 
-ft ': 
o <•: 
PHARE Prggramme 
AMOUNT OF OPERATIONS CONCLUDED BY YEAR -1990-1993 
(situation at 31.12.1993 - in Mecu) Table 7 
Operations 
Committed 
Contracted (1) 
Paid - (2) 1990 
500.0 
154.7 
171.0 1991 
775.0 
2Ô7.1 
263.9 1992 
1.014.3 
542.2 
436.2 1993 
1.003.9 
572.1 
521.1 Total 
3,293.2 
1,566.1 
1,412.2 
(1) Contracts concluded by the Commission headquarters and by the recipient countries. 
(2) Payments ci Commission headquarters contracts nnd advance payments to recipients. 
.•tfft* 
oJ-
1990 a 
... • • Committed 
Contracted 
• Paid 
1991 1992 1993 
Table 8 
;^\ 
BREAKDOWN OF COMMITMENTS, CONTRACTS AND PAYMENTS BY COUNTRY • 1990-1993 
(s 'u£tion a! 31.12.1993 - in Mecu) 
f 
Country 
Albania ,» 
Buloarla 
Estonia 
Hungary 
Latvia 
Lithuania 
Pclar.d 
Remania 
ex-Ciechoslovakla 
Czech Republic 
Slovakia 
ex-Yugoslavia (except Slovenia) 
Slovenia 
ex-GDR 
(Regional Programmes) 
(Other Programmes) 
Total 2 
Commitments 
195.0 
308.5 
22.0 
405.8 
33.0 
45.0 
802.8 
441.7 
233.0 
60.0 
40.0 
123.Ô 
20.0 
35.0 
389.1 
138.3 
3,293.2 3(1) 
Contracts . 
149.5 
139.6 
8.5 
149.0 
11.2 
14.9 
270.5 
225.0 
102.9 
8.0 
5.0 
121.4 
11.9 
22.9 
210.0 
115.8 
1,566.1 4 a 3/2 
% 
76.7% 
45.3% 
38.7% 
36.7% 
34.1% 
33.0% 
33.7% 
50.9% 
44.2% 
13.3% 
12.5% 
97.9% 
59.7% 
65.4% 
54.0% 
83.7% 
47.6% 5(2) 
Payments 
136.3 
124.2 
53 
196 3 
7.3 
8.0 
277.6 
198.8 
111.0 
6.4 
3.5 
33 0 
8.4 
25.9 
163.8 
56.4 
1,412.2 6*5/2 j 
% 
69.9% 
40.3% 
24.1% 
48.4% 
22.1% 
17.7% 
34.6% 
45.0% 
47.6% 
10.6% 
8.7% 
67.0% 
42.0% 
74.0% 
42.1% 
40.8% 
42.9% 
(1) Contracts concluded by the Commission headquarters and by the recipient countries. 
(2) °eymenls on Commission headquarters contracts end advance payments to raclpiants. 
BREAKDOWN OF COMMITMENTS, CONTRACTS AND PAYMENTS BY SECTOR -1990-1993 
(situation at 31.12.1993 • in Mecu) Table 9 
1 3(1) 4*3/2 5(2) 6 «5/2 
Sectors Commitments Contacts Payments % 
P-ivate sector, Restructuring, Privatisation, SME's 594.5 198.1 33.3% 200.4 33.7% 
F.na.nclal sector 161.7 89.3 55.2% 98.3 60.8% 
Agricultural restructuring 383.5 179.5 46.8% 191.8 50.0% 
-ivi'onnent and Nuclear fiafoty 312.4 79.4 25.4% 95.7 30.6% 
Socl.it development and Employment 220.7 26.7 12.1% 34.3 15.5% 
Education, Training and Research 446.4 374.9 84.0% 323.1 72.4% 
Ir.'rastructura (Energy, Transport Telecom.) 307.6 73.5 23.9% 65.9 21.4% 
Arfm'nlatratlon and Public Institutions 40.2 20.7 51.5% 9.7 24.1% 
lr:eg»ated Regional Measuros 20.8 12.9 62.0% 4.4 21.2% 
Humanitarian and food Aid 385.6 339.6 88.1% 286.1 74.2% 
Public health 6.0 0.0% 0.0% 
Démocratisation 
Other (Multldlsclpllnary, GTAF, ate...) 
fie til Slfs;:.:.;:il:iM 10.0 
403.8 171.6 0.0% 
mMm 42.5% 102.7 0.0% 
25.4% 
:i;4ia$»^^:t 
Jtf 
t'i Contracts concluded by the Commission headquarters and by the recipient countries. 
(2 Payments on Commission headquarters contracts and advance payments to recipients. 
Table 10 
PHARE COMMITMENTS FROM 199C TO 1993 (situation fit 31.12.1993). 
SECTC'S 
Privet* %tc\:r, P: ji-.tiu^ng. P,!vr:»r'on, SM£i 
financial lector 
Agrleulturil reji-.t'.-'ng 
Envlronmeri! arc "^ureir Seft :y 
Social develsorr.--! >-d £^p'iy-;«i 
Education, Tnlr•-; '*aPe\t>'t"i 
infrastruetu't (Ertr;*, Tri^jco.".. Tj'eco^.) 
Administration »-i e.biij Ine^v.'e-M 
integrated P»}io-«'^Maso-ei 
Humanitarian and *»sdA'd 
Public health ; 
OemoeraUmtion 
f6lh«^(MuttldUete,;-»-r. OTAf. tie.. | 
fetal 
, I AL 
7.000 
70.000 
25.000 
3.300 
0 
3,200 
4,400 
1,200 
0 
70.000 
6,000 
0 
4,400 
111,000 
••""""1 80 
56,500 
15,000 
51.000 
37.600 
17.000 
30,500 
51.400 
3.000 
0 
40.000 
0 
0 
6.500 
201,100 
'•"I u 
0 
0 
0 
0 
0 
2.500 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
19.500 
22.000 
l'A MU 
113.500 
19.000 
66.500 
47.000 
26.500 
66.500 
11,300 
13.000 
10.000 
0 
0 
0 
6.600 
401,100 
12'A] Lt 
0 
0 
0 
0 
0 
3,500 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
29.500 
31,000 
isj PL 
139.000 
42.700 
165,000 
75,000 
117,200 
104,300 
117.450 
6.500 
0 
0 
0 
0 
33.660 
102,100 
24*1 LI 
9.500 
0 
0 
0 
0 
4.000 
0 
' 0 
0 
0 
0 
0 
31,500 
41,000 
1* no 
110.000 
5.000 
71,000 
5.000 
15.000 
41.000 
19.000 
0 
0 
108.720 
0 
0 
89.000 
441,720 
13% 00ft 
0 
0 
0 
20,000 
0 
1.000 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
14.000 
36,000 
1*1 es 
90.000 
0 
0 
35.000 
19.000 
38.000 
21.000 
0 
0 
0 
0 
0 
30.000 
231,000 
__sl « 
27.000 
0 
0 
0 
8.000 
6.000 
9.0C0 
0 
0 
0 
0 
0 
6.000 
10,000 
2'A 5» 
'.9.000 
0 
3.000 
0 
3000 
S.OOO 
S.COO 
0 
0 
0 
0 
0 
5.000 
40.000 
«*l "V 
0 
0 
0 
0 
3 
s.oco 
3 
0 
0 
M 7.900 
0 
0 
0 
12).tOO 
4,, Si 
0 
0 
0 
0 
0 
s.eoo 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
14.200 
10.000 
„l M 
23.000 
0 
0 
69.500 
13.000 
94.342 
65 000 
9.495 
toeoo 
51.000 
0 
0 
29.000 
111,121 
12«| o» 
0 
••S230 
0 
3 
3 
i£i« 
C 
17X 
0 
3 
3 
• 0 ECO 
1C3>4 
Mt^f | 
.'*| (KtCM) 
TOTAL 
5K500 
161.700 , 
353S0O 1 
312400 
220.709 
444.4)4 
307.550 
40.19* 
20.600 
385.620 
8.000 
10.000 
403.795 
1.213,196. 
tmj 
AL «AlBAN'A 
80 «OULCAOIA 
ES t ESTONS 
HU • HUN G*»v 
LÉ «LATVIA 
II «UTHU^-»'* 
PL • POIAV;, 
HO » ROMA VA 
CS •ei-C2EOC.\C.A'<t-. 
U tC2ECM"EP V, : 
5R ' SLOVAKIA 
ru « et.YuGCSL' - 'i eiîîd £':»e- •) 
SL «SLOVENE 
GOA » e«-G0° 
RP t ftig^ra'D'o: •--»» 
OP « Other P'e;r;<--!s 
Table 11 
PHARE CONTRACTS FROM 1990 TO 1993 (1) (situation at 31.12.1993) 
SECTCS 
Private sector, rcj:-jetu.'lng. Prtvjtlsitien. S^E'i 
Financial seeto' 
Agricultural res"uc jrlng 
Environment a* i Ni.elear Sr.'ety 
Social develop.-ert and Eme'ey-en; 
Education, Trii-^j and Autarch 
infrastructure (S*«';y, Transoon. T»i?eom.) 
Admlnlairatlon *nd "ublte Injtttut'oci 
Inieo'atad PegtAAii Maaiurti 
Humanitarian »n feed Aid 
Public health 
OemoeretUitio-
Other(Muii •?!»<•• -'\y, d'/e. '•• ..) 
Total 
» AL , 
0 
70.000 
6.256 
0 
0 
3,700 
4.031 
0 
0 
39.496 
0 
0 
3.997 
141,412 
10* 80 
12,774 
1.741 
30.775 
9.415 
1.809 
26.000 
27.947 
0 
0 
27.386 
0 
0 
0 
119.627 
9* ES 
0 
0 
0 
0 
0 
2.500 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
6.011 
1,111 
1* HU 
40.237. 
7.516 
17.548 
1.740 
9.867 
55.654 
7.212 
6.082 
2,092 
0 
0 
0 
0 
149,021 
10H U 
0 
0 
0 
0 
0 
3.500 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
7.737 
11,227 
1*i »L 
61,649 
6,523 
67,374 
21,625 
7.961 
76.668 
6.712 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
370,631 
17* LI 
3.840 
0 
0 
0 
0 
4.000 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
7.023 
14,663 
1* P.0 
19.955 
3.486 
35.520 
0 
12S 
41.000 
8.376 
0 
0 
86.344 
0 
0 
30.155 
3)4,961 
14H OOP. 
0 
. 0 
0 
11.300 
0 
6.700 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
4.690 
21.690 
1H cs 
36.604 
0 
0 
21.905 
4,147 
29.086 
7.619 
0 
0 
0 
0 
0 
3.619 
102,111 
7* U 
0 
0 
0 
0 
0 
8.000 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
1,000 
«l $«. 
0 
0 
0 
0 
0 
6.000 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
1.000 
O'A •u 
0 
0 
0 
0 
c 
5.000 
0 
0 
0 
us. as* 
0 
0 
0 
121.21* 
6*1 Si 
0 
0 
0 
0 
.0 
3.600 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
6.140 
11,140 
1*1 M 
23000 
0 
0 
13.455 
3.000 
66.766 
9.676 
6.749 
10.766 
31.000 
0 
0 
1.500 
309.999 
11*1 0» 
0 
C 
0 
0 
0 
10.263 
0 
6.000 
0 
0 
0 
0 
100.532 
111,137 
7*1 (K4CUS) -
TOtAl -
19105* 
ItJM 
WW«'i 
71449)' 
am! 
3?4.tt*! 
txm 
MLM* 
13} Mi 
339904 
0 
0 
lfl.624 
1.161,111 
180*1 
AL » AlfiAMA 
86 • eULC'PlA 
ES » ESTONIA 
HU • HUNG Aftv 
LE «LATVIA 
LI t LITHUANIA 
Pi • POlA'O 
AO » AOMANIA 
CS » e»-C/!tC"" ?•. VA"IA 
CZ • CZECH AE-'ur- ic 
SR • SLOVAKIA 
YU « ti.yuGOSiAV-A |e.:eci S;v^.. 
SL «SLOVENIA 
GOA • c».G04 
AP * AegtersiPrV',",me» 
OP «Other r-oço--,, 
Table 12 
PHARE PAYMENTS FROM 1990 TO 1993 (1) (Situation at 31.12.1993) 1 
1 
SECTORS 
Private lector, 3tvuetjrlrg. P-lv»tiji:ion, SVE's 
Financial netc-
AgrleulturAl re;"ijc!ufl».g 
Envlronnr.-.t i-i'-jdei'Sift'y 
Social dcv-ior-:- anc Erp'ey.-;-' 
Education, Tri ->-. and Peterc* 
Infra«truch"i :" v;y. Vines-., Te'rcom.) 
Admlnlatrriloft »-<? »ub'ie i-ii'iu'io-i 
Integrated Pec •>•> Menu?M 
Humanlta^-in n ood Aid 
Public hej.'in 
Oemoer»!''. »!!<• •> 
Other (Vu'e^'tr -»ry G?*'. »•:. ' 
Tetat 
•!~ '• 1 AL 
0 
70.000 
9,366 
0 
0 
3.463 
1.047 
0 
0 
50.1C2 
0 
0 
2.267 
111,341 
10'A BO 
12.062 
2.701 
31.404 
8.109 
466 
21.54? 
20.359 
0 
0 
27.563 
0 
0 
0 
124,221 
^1 ts 
c 
c 
0 
0 
0 
2.500 
C 
c 
0 
c 
c 
c 
2.811 
«,11' 
OS | HU 
46.595 
11,495 
27.692 
32.970 
9,196 
54.449 
6,876 
2,751 
1.607 
0 
0 
0 
500 
111.112 
14'AI LC 
0 
0 
0 
0 
0 
3.500 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
3.760 
7,210 
1*| PL 
65.235 
11,566 
67.523 
20.697 
15,646 
65,043 
10.795 
640 
0 
0 
0 
0 
0 
277,117 
20*| LI 
3.052 
0 
0 
0 
0 
3.755 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
1.175 
7,912 
1* 80 
14.337 
2.463 
95.506 
0 
626 
36.65* 
7.321 
0 
0 
60.370 
0 
0 
21,271 
191,131 
14* 00ft 
0 
0 
0 
• 14,800 
0 
927 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
10.386 
21,193 
-I cs 
46.414 
0 
0 
14.654 
7.054 
26,792 
6.612 
0 
0 
0 
0 
0 
3.5S2 
110.ISS 
"I CI 
0 
0 
0 
0 
0 
6,368 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
l.its 
O'A SA 
0 
0 
0 
0 
0 
3>62 
0 
0 
0 
C 
0 
0 
•I 
1.411 | 
O'A ] YU 
0 
0 
3 
0 
0 
6.000 
0 
0 
0 
77.003 
0 
0 
o 
Sl.OO* | 
6*1 SI 
0 
0 
0 
0 
0 
5.519 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
2.718 
1.407 
1*| A* 
6.639 
0 
0 
4.625 
900 
60.103 
10.993 
3.597 
2.757 
51.000 
0 
0 
1.221 
113.141 
12* 0* 
0 
0 
0 
0 
0 
952 
0 
2.504 
0 
0 
0 
0 
32.925 
11,191 
4*1 TOtAt '-
200,354 
93J67 
191.753 
95.665 
34.211 
323.1* 
63.921 
9.642 
4.3*4 
266.120 
0 
0 
102.671 
1,411,249 
108* 
AI • AieAviA 
QG • 8ULC-AP A 
ES «ESTONIA 
HU « HUN GAP' 
LE «LAA'A 
LI • LlTK'AN '• 
I'L « PQLAVO 
RO » ROMANI­
CS • e«-C/:£C"OS.Ov.<'A 
ci 'C;ncHP-eo3Lic 
SA » SlQVAKiN 
VU • •«.vuGO.liAVA incer J-c.e--,i» 
Si • SLOVENE' 
GOA • e*-COR 
RP » ReO'C-.al •*"î:-.iir>'-es 
OP « 0:*e' Pre•.'.•!--^es 
(i) Piycer:t e- d-mis* 't»c;u.f.ft cere:': fi advene» piymtntt lo redolent. 
-.:f .»«..•". v„.•••»;-.-' 
T^r 
ANNEX<f 
Professional Associations and Non-Profit Making Organisations 
Awarded PIIAKE Contracts 
PROJECT CONSULTANT 
1. Banking and Financial Sector 
- Assistance to the Latvian Central Bank - European Association of Cooperative Banks 
- Assistance to the Latvian Savings Bank - European Association of Savings Banks 
- Capital Market Development - Czech Republic - Banque Nationale de Belgique 
- Banking Supervision Reform - Slovakia - Banque de France 
- Banking Training -Chartered Institute of Bankers 
- Insurance Training - Insurance Training Association 
- Development of EU linked compensation - ECU Banking Association 
2. Taxation and Accounting 
- Assistance for taxation reform in the CEECS - Danish, Irish, French, Belgian and Dutch 
Ministries of Finance (Tax Administrations) 
- Accounting training - Institute of Chartered Accountants I 
3 Institutional Infrastructure 
- Customs Administration Reform - Eurodouancs (customs association of the 12 EU 
Member States) 
- Statistics Reform - CESD, Unité Conseil d'Eurostat 
- Development and Harmonisation of Industrial - CEN-CENELEC,.Comité Européen de 
Mandaids and Quality Coniiol N.-.imalis:uior, 
- Reorganisation of the Patent Olliccs - lunoju.-an Paieni Ollicc 
^^^^!^^'^I^^P!^&'^^^y*^\'-
& is 
4. SME Promotion and Regional Development 
- Training and Reorganisation of Chambers of 
Commerce in the CEECs 
- Creation of BICs (Business and Innovation 
Centres) 
- Assistance to SME Associations in the CEECS 
- Assistance to Regional Agencies in Poland 
- Support to regional development in Slovakia 
- SME Development in Romania 
- Restructuring of the textile industry and SME 
development Lodz, Poland Eurochambers, European Association of 
Chambers of Commerce and Industry 
EBN, European Business and Innovation Centre 
Network 
UAPME, (Union of SME Associations) :. 
Centre de Rencontres et d'initiatives pour le 
Développement Local (CRIDEL-DATAR, France) 
avec le Centre Européen de Recherche sur les 
Reconversions et les Mutations (CERRM, Longwy) 
SPRJ, Sociedad para la promoción y Reconversion 
industrial, Bilbao 
CNA Veneto, Confederazione Artiginale e délie 
Piccola Imprese di Veneto, Italie 
Novacité et Chambre de Commerce de Lyon 
5- Financial Instruments for SMEs 
- Creation of financial assistance schemes 
- Creation of a guarantee fund for SMEs in 
Poland 
-Creation of a Regional Investment Fund, 
Ostrava, Czech Republic 
- Creation of a Regional Investment Fund, 
Zilina, Slovakia - IAPME, Istituto de Apoio as Pequenas e medies 
Empresas e as Investimento, Portugal 
- CEPME, France, Crédit d'Equipment des PME 
-NEHEM-ING, Netherlands 
- IBF Belgique (Institut Belge de Formation) with 
FRIULIA (Société régionale d'Investissement du 
Frioul) 
6. Public Administration and Training 
- Training of Public Enterprise Managers, 
Bulgaria 
- Industrial training attachment programme 
- Management training - Chemical industry 
- SME Support 
Public Administration Reform 
Regional Cooperation in Higher Education Université Bocconi, Milano with a consortium of 5 < 
Business Schools 
Eurochambers (responsible for the selection of 
placing interims) 
ÇEFJC (European Confederation oftKe CrîemîcaT 
Industry Federation) 
European Senior Service (European Association of 
Retired Managers established specifically for TACIS 
and Phare) 
OECD 
OECD 
'••^ ï;:^ ^j«f$?5«g8l^^ 
11 
7. Health. Social Sector. Employment. 
Democracy /'" - \ ••"" 
-Healthcare support and training -ECPC, European Consortium for Primary Healthcare 
- Health and security in Romania - Danish Working Environment Service 
- Development of Social Services-Romania - King's Fund Colfege (UK registered charity) 
-Worker protection -Poland - ^ - Health and Safëi| Executive - •- y " ''-•''"•; '•"''' 
- Social and employment policy-Bulgaria - ILO (International Labor Organisation) 
- Democracy Programme - European Human Rights Foundation 
- NGO Programme - European Volunteer Centre 
8; Food Aid " 
- 250 MECU Food Aid operation to ex- - A number of non-profit organisations were 
USSR in 1991 responsible for the distribution e.g. Red Cross, 
Médecins Sans Frontières, Save the Children Fund 
- Pesticide Distribution in Poland - Foundation for the Development of Poland 
(Rockfeller Foundation) 
- Development and training of rural cooperative - EC Association of Cooperative Banks -
bank staff in Poland 
- Training of Cooperative field advisors in Poland - The Plunkett Foundation, UK 
9 Environment. Energy, I nfrastructure 
*— —*—•* • \ • -, •.'..•'.,..'.,; 
- Technical assistance to the Romanian Energy - Agence pour les Déchets, l'Environnement et la 
Conservation Agency Maitrise de l'Energie, France 
- Development of an Energy Conservation - Energy Technology Support Unit from the State 
strategy for Slovenia Department of Environment (UK) 
- Research Programme on Air and Health in - The National Institute of Public Health (NL) and the 
Central and Eastern Europe London School of Hygiene and Tropical Medicine 
- Strengthening the Role of Environmental NGOs - British Council 
and stimulating environmental awareness and 
education 
- Institutional Development of the Bulgarian - Deutsche Gesellschaft fur Technische Zusammen-
Ministry of Transport arbeit(GTZ) 
- Institutional Development of Lithuanian -JDanish National Roads Administration 
* • -NationalRóads^ Administration ':•*•r'<:\ ":'-- " *'•' ' •i''':•"•*'*?••*• '*•' '•• ••-*••':•**>-• •-• *'<~.: r.*;^^----.r.-v ••..•••:•:•v- •. ,*,*..• >-•••,. 
- Training of Air Traflic Controllers in Central - • Eurocontrol;- \ 
and Eastern Europe * 
00 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 13 def. 
DOCUMENTEN 
NL 11 
Catalogusnummer : CB-CO-95-019-NL-C 
ISBN 92-77-85103-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg