VORM GEVEN AAN DE CONFERENTIE OVER DE TOEKOMST VAN EUROPA

BIJDRAGE VAN DE EUROPESE COMMISSIE

22 januari 2020

1. EEN NIEUWE IMPULS VOOR DE EUROPESE DEMOCRATIE — HET IS NU DE TIJD

“Ik wil dat Europeanen zelf meebouwen aan de toekomst van onze Unie. Ze moeten een sturende en actieve rol spelen bij het bepalen van onze prioriteiten en ambities. Ik wil dat burgers zich kunnen uitspreken in het kader van een conferentie over de toekomst van Europa, die in 2020 van start zal gaan en twee jaar zal duren.” Ursula von der Leyen,

voorzitter van de Europese Commissie Een Unie die de lat hoger legt –

Mijn agenda voor Europa, 16 juli 2019

Meer dan 200 miljoen Europese burgers hebben bij de Europese verkiezingen van mei 2019 hun stem uitgebracht – de hoogste opkomst sinds twintig jaar. Hieruit blijkt duidelijk dat Europeanen actief betrokken willen zijn bij de keuze van wat de Europese Unie doet. Nu digitale technologieën en sociale media de politieke en burgerparticipatie fundamenteel veranderen, eisen burgers, vooral de jongere generatie, meer invloed op de wijze waarop het beleid wordt vormgegeven. Zij willen meer dan alleen het recht om eens in de vijf jaar te stemmen.

Wij moeten aan deze wens gehoor geven.

De Europese Unie kent een uniek democratisch stelsel, dat 500 miljoen mensen omvat en grenzen overstijgt. Om het voor onze burgers nog aantrekkelijker, interactiever en relevanter te maken, moeten we nieuwe methoden gebruiken. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft daarom toegezegd dat zij de Europese burgers meer inspraak zal geven in wat de Unie doet en hoe de Unie voor hen werkt. Dit is de centrale gedachte achter het plan om een conferentie over de toekomst van Europa te houden.

Europa heeft na jaren van crisisbestrijding nu al tien jaar onafgebroken economische groei doorgemaakt, meer Europeanen hebben werk dan ooit tevoren, en hoewel er een zekere mate van euroscepticisme bestaat, is de steun voor de EU onder de mensen sinds een kleine dertig jaar zelden zo sterk geweest. Op basis van deze stevige collectieve interne positie kunnen we nu vooruitkijken en aan een visie voor onze toekomst werken. De tijd is rijp voor een nieuwe impuls voor de Europese democratie.

In een wereld die in toenemende mate multipolair is, maken veel Europeanen zich zorgen over hun toekomst – en de Europese Unie moet aantonen dat zij antwoorden heeft op die bezorgdheden. Het Europese beleid moet burgers en bedrijven helpen profiteren van de groene en digitale transities. Het beleid moet ongelijkheden aanpakken en ervoor zorgen dat de Europese Unie een eerlijke, duurzame en concurrerende economie is. Daarmee kunnen we aantonen dat Europa assertiever kan zijn en dat het in staat is zijn normen en waarden wereldwijd te bevorderen.

De conferentie wordt een belangrijke pan-Europese democratische exercitie, een nieuw openbaar forum voor een open, inclusief, transparant en gestructureerd debat met de burgers over een aantal belangrijke prioriteiten en uitdagingen. Het wordt een forum dat van de mensen uitgaat en waaraan kan worden deelgenomen door alle burgers uit alle geledingen van de samenleving en uit alle hoeken van de Unie, en dat de diversiteit van Europa moet weerspiegelen. Het zal openstaan voor maatschappelijke organisaties, de Europese instellingen en andere Europese organen, waaronder het Comité van de Regio’s en het Europees Economisch en Sociaal Comité, en ook de nationale, regionale en lokale autoriteiten, parlementen en andere belanghebbenden – die alle als gelijkwaardige partners een bijdrage kunnen leveren. Uiteindelijk gaat het erom de band tussen de Europeanen en de instellingen die hen bedienen, te versterken.

Het bepalen van het concept, de structuur, de reikwijdte en het tijdsverloop van de conferentie moet een daadwerkelijk gezamenlijke inspanning zijn van het Europees Parlement, de Raad en de Europese Commissie. Deze samenwerking dient gestalte te krijgen in een gezamenlijke verklaring van de drie instellingen, die later ook wordt opengesteld voor andere ondertekenaars, met inbegrip van instellingen, organisaties en belanghebbenden. Nationale en regionale parlementen en andere actoren kunnen een belangrijke rol spelen in deze conferentie en moeten dan ook worden aangemoedigd om evenementen te organiseren die met het onderwerp van de conferentie samenhangen. Hun betrokkenheid moet ervoor zorgen dat de conferentie verder reikt dan de hoofdsteden van Europa, en in alle hoeken van de Unie wordt gehoord.

Het Europees Parlement en de Raad werken momenteel aan hun bijdragen aan dit proces. Het Europees Parlement heeft in zijn resolutie van 15 januari 2020 positief gereageerd op het voorstel voor een conferentie over de toekomst van Europa. Het pleitte voor een open en transparant proces met een inclusieve, participatieve en evenwichtige benadering ten aanzien van burgers en belanghebbenden. De Europese Raad heeft in zijn conclusies van 12 december 2019 benadrukt de conferentie te willen bevorderen en heeft het Kroatische voorzitterschap verzocht te werken aan een Raadstandpunt. Het Kroatische voorzitterschap heeft de conferentie genoemd als een van zijn prioriteiten.

Deze mededeling is de bijdrage van de Commissie aan dit proces.

2. EEN OPEN DISCUSSIE OVER ONDERWERPEN DIE DE BURGERS NA AAN HET HART LIGGEN

Om het debat focus te geven en doeltreffende vervolgactie mogelijk te maken, stelt de Europese Commissie voor de conferentie langs twee parallelle lijnen te laten verlopen: de eerste met een focus op het beleid en op hetgeen de Unie moet nastreven, de tweede met een focus op institutionele aangelegenheden.

2.1 EEN UNIE DIE DE LAT HOGER LEGT

De conferentie moet een kader bieden voor de algemene ambities van de EU, zoals die zijn uiteengezet in de zes politieke prioriteiten van de Commissie en de strategische agenda van de Europese Raad. Het gaat onder meer om de strijd tegen klimaatverandering en de milieuproblematiek, een economie die werkt voor de mensen, sociale rechtvaardigheid en gelijkheid, de digitale transformatie van Europa, bevordering van onze Europese waarden, versterking van de stem van de EU in de wereld en versterking van de democratische fundamenten van de Unie. Deze onderwerpen vormen weliswaar het kader voor het debat, maar mogen het thematische bereik van de conferentie niet beperken. Het moet de burgers vrijstaan om zich te richten op wat zij belangrijk vinden.

2.2 INSTITUTIONELE AANGELEGENHEDEN

Het tweede onderdeel moet toegespitst zijn op thema’s die specifiek verband houden met de democratische processen en institutionele aangelegenheden, met name het systeem van lijsttrekkers voor de verkiezing van de voorzitter van de Europese Commissie en de transnationale lijsten voor de verkiezingen voor het Europees Parlement. Voor het opzetten van transnationale lijsten is in ieder geval een wijziging van de verkiezingsregels van de EU nodig. Dat vereist dan weer een voorstel van het Europees Parlement, dat in de Raad met eenparigheid van stemmen moet worden aangenomen, en de goedkeuring van de lidstaten overeenkomstig hun grondwettelijke bepalingen. Aangezien de Commissie op dit gebied geen bevoegdheden heeft, moet haar rol die zijn van een faciliterende en eerlijke bemiddelaar tussen het Europees Parlement en de Raad. In dit verband is de Commissie bereid om, indien dat nuttig is voor de andere instellingen, juridische en institutionele deskundigheid ter beschikking te stellen en gegevens over verkiezingsprocessen en inzichten in interinstitutionele betrekkingen te delen.