Advies van het Comité van de Regio's over "Eurotraining voor plaatselijke en regionale overheden in Europa"

(1999/C 198/13)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gelet op het besluit van zijn Bureau van 15 juli 1998, overeenkomstig art. 198C, lid 4, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, een advies op te stellen over "Eurotraining voor plaatselijke en regionale overheden in Europa" en dit door commissie 7 - Onderwijs, beroepsopleiding, cultuur, jongeren, sport, burgerrechten - te laten voorbereiden;

gelet op de conclusies van de op 5 en 6 juni 1998 in Barcelona gehouden conferentie over "Eurotraining voor plaatselijke en regionale overheden in de EU", die georganiseerd was door het CvdR, het Europees Centrum voor de Regio's, het Europees Instituut voor overheidsadministratie, het Europa College en de Europese Commissie;

gelet op het ontwerpadvies (CDR 404/98 rev. 1), dat commissie 7 heeft aangenomen op 4 december 1998 (rapporteurs: mevrouw Lund en de heer Pujol i Soley),

heeft tijdens zijn 28e zitting van 10 en 11 maart 1999 (vergadering van 11 maart) het volgende advies uitgebracht.

1. Inleiding

1.1. De op 5 en 6 juni 1998 in Barcelona gehouden interregionale conferentie over Eurotraining voor plaatselijke en regionale overheden in de Europese Unie - georganiseerd door het Europees Centrum voor de Regio's (CER), Barcelona, in samenwerking met het European Institute of Public Administration (EIPA), Maastricht, het Europa College (CE), Brugge, en gesteund door de Europese Commissie, het Comité van de Regio's en de regering van Catalonië - betekende een mijlpaal voor de regio's en de gemeenten van Europa, aangezien de conferentie gelegenheid bood tot diepgaande besprekingen over de opleidingsbehoeften die deze instanties met betrekking tot Europese kwesties ervaren.

1.2. Op basis van een vragenlijst die aan vrijwel alle regio's en aan de meeste steden in de EU en in de kandidaat-landen voor toetreding tot de EU is toegezonden, heeft de conferentie de behoeften aan Eurotraining op bepaalde prioritaire gebieden omschreven, en informatie verschaft over de administratieve diensten die zich bezighouden met Europese zaken, de personeelscomponent daarvan en de voorlichting met betrekking tot de gekozen vertegenwoordigers en de ambtenaren bij plaatselijke en regionale autoriteiten die met deze kwesties hebben te maken.

1.3. In de conclusies van de conferentie stonden de behoeften van plaatselijke en regionale overheden, alsook van verenigingen van plaatselijke en regionale overheden centraal: er moet bij voorrang aandacht uitgaan naar de versterking van de capaciteit van hun personeel om zich kennis over onderwerpen van communautair belang eigen te maken en activiteiten te ontwikkelen die op het gebied van Eurotraining een must zijn. De conferentie omschreef ook de opleidingsbehoeften op bepaalde prioritaire gebieden.

1.4. Op basis van het resultaat van de conferentie stelt het CvdR voor actie te ondernemen om het personeel bij subnationale overheden op het punt van communautaire kwesties beter te instrueren.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het doel van Eurotraining

2.1.1. Het CvdR stelt voor van start te gaan met een Eurotrainingsprogramma: een noodzakelijk instrument om het Europese integratieproces te versterken en de plaatselijke en regionale overheden in Europa beter te doen functioneren.

2.1.2. Het project strekt ertoe bij gekozen vertegenwoordigers en ambtenaren van plaatselijke en regionale overheden in Europa de kennis van communautaire onderwerpen te verhogen.

2.1.3. Het CvdR streeft ernaar de instellingen van de EU te doordringen van zijn vaste overtuiging dat Eurotraining van belang is om het Europese integratieproces te versterken en de betrokkenheid van de burgers hierbij te bevorderen. Het Comité wil deze overtuiging ook overdragen op de burgers.

2.1.4. Het CvdR doet een beroep op de communautaire, nationale, plaatselijke en regionale overheden en op de verenigingen van plaatselijke en regionale overheden om bij voorrang aandacht te schenken aan de verwerving van adequate eurovaardigheden.

2.2. Plaatselijke en regionale autoriteiten in het Europese integratieproces

2.2.1. Voor het Europese integratieproces zijn de bijdrage en de betrokkenheid van alle overheden en van alle burgers van de EU vereist. Een van de taken waarvan de overheidsdiensten zich in deze context kunnen kwijten, is de publieke opinie en de burgers bewust te maken van de gevolgen die de Europese integratie heeft, en de kennis over de EU op lokaal niveau te verspreiden.

2.2.2. Vanaf het begin van het Europese integratieproces zijn als gevolg van historische ontwikkeling, cultuur en tradities, de interne realiteiten in de lidstaten altijd zeer verscheiden geweest. De lokale en regionale autoriteiten, die de democratische eerbiediging van deze verscheidenheid als een echte verrijkende factor ter harte gaat, hebben in uiteenlopende mate aan het Europees integratieproces deelgenomen.

2.2.3. Ingevolge de in 1985 aangenomen Europese Akte - waarbij de interne markt en de economische en sociale samenhang hun intrede deden - is echter het gewicht van de plaatselijke en regionale overheden in de Europese integratie toegenomen.

2.2.4. Het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) van 1992 verschaft de plaatselijke en regionale overheden via de oprichting van het Comité van de Regio's een belangrijk forum voor deelneming van de instellingen aan het integratieproces van de EU. Plaatselijke en regionale overheden zijn niet langer uitsluitend verantwoordelijk voor de uitvoering van de besluiten die hen aangaan, maar kunnen nu ook hun stem doen horen bij de Raad en de Commissie, in het besluitvormingsproces, bij de opstelling van communautaire regelgeving, bij het formuleren van het beleid en in Europese kwesties die naar hun overtuiging de plaatselijke en regionale besturen van Europa aangaan.

2.2.5. In het Eurotrainingsprogramma moet, overeenkomstig het vigerende nationale constitutionele stelsel, het subsidiariteitsbeginsel daadwerkelijk worden toegepast in de betrekkingen tussen de verschillende bestuursstructuren van de lidstaten (centraal, plaatselijk en regionaal). Deze overheden moeten ervoor zorgen dat hun personeel op deze gebieden een passende opleiding krijgt.

2.2.6. Een grotere decentralisatie in de lidstaten van de EU heeft ertoe geleid dat deze besturen meer bevoegdheden hebben gekregen en dat zij thans meer betrokken zijn bij communautaire aangelegenheden.

2.2.7. In deze context spelen plaatselijke en regionale autoriteiten voornamelijk een rol op drie gebieden: 1) het implementatieproces: immers, het grootste deel van de EU-regelgeving (waaronder activiteiten op het gebied van het structuurbeleid, openbare aanbestedingen, omzetting van regelgeving, deelneming aan programma's, enz.) wordt in vele lidstaten eigenlijk op plaatselijk en regionaal niveau uitgevoerd; 2) het besluitvormingsproces binnen de EU: met name via het CvdR (bij de ontwikkeling van het acquis communautaire, communautaire normen, Europees beleid, enz.), en 3) het mededelen van hun visie op kwesties die de burgers aangaan, om hen nauwer te betrekken bij het ontwikkelingsproces binnen de EU, alsook voor het verzorgen van de feedback van de burger richting EU.

2.2.8. Voor al deze technische inspanningen om de aanwezigheid van de steden en de regio's in het communautaire besluitvormingsproces te versterken, en de Europese burgers beter over EU-kwesties in te lichten, is op het niveau van de plaatselijke en regionale overheden een passende, doorlopende training nodig.

2.2.9. De groeiende verantwoordelijkheid van de plaatselijke en regionale overheden loopt parallel met 1) de versterking van de economische en sociale samenhang, 2) de ontwikkeling van de samenwerking en de uitwisselingen tussen de plaatselijke en regionale overheden en, derhalve, 3) de verdieping van het Europese integratieproces. Het uiteindelijke doel is de burgers beter van de potentiële voordelen van de EU voor hen te doordringen, waardoor hun leven aan kwaliteit wint.

3. Specifieke opmerkingen

Strategisch programma Eurotraining-activiteiten voor plaatselijke en regionale overheden in Europa (2000-2002)

3.1. Inhoud

3.1.1. Het strategisch programma Eurotraining behelst een aantal activiteiten op het gebied van training, kennisoverdracht, consultancy en toegepast onderzoek inzake Europese aangelegenheden en kwesties met een communautaire dimensie die van belang zijn voor gekozen vertegenwoordigers, ambtenaren, technici en deskundigen van plaatselijke en regionale autoriteiten in de EU en in de landen die kandidaat zijn voor toetreding.

3.2. Doelstellingen en behoeften

3.2.1. Dankzij het Eurotraining-project zullen de plaatselijke en regionale overheden in de vijftien lidstaten van de EU en in de landen die kandidaat zijn voor toetreding tot de Unie, alsook de vertegenwoordigers van de Europese instellingen meer inzicht krijgen in de wijze waarop de EU de burger tegemoetkomt in diens belangen en behoeften. Ten behoeve van de burgers van de EU dienen de volgende twee doelstellingen te worden verwezenlijkt:

3.2.2. Een bijdrage leveren aan de verbetering van het bestuur van de overheid en haar dienstbetoon jegens de burger in plaatselijke en regionale instanties, en waarborgen dat dit bestuur creatief en doeltreffend functioneert.

3.2.3. Een bijdrage leveren aan de bevordering van de regionale samenhang, de Europese integratie en de interregionale samenwerking.

3.2.4. Om deze doelstellingen te bereiken, moet bij de plaatselijke en regionale overheden worden voorzien in de onderstaande opleidingsbehoeften inzake communautaire kwesties:

3.2.5. Een professionelere aanpak bij het hele personeel, van hoog tot laag, van de plaatselijke en regionale overheden binnen de EU op het punt van voorlichting over Europese kwesties, en over de toegang tot EU-programma's en de hierbij gevolgde methodiek;

3.2.6. grotere doeltreffendheid en efficiency.

3.2.7. beter prestatieniveau.

3.2.8. Vertegenwoordigers van de overheid, gekozen vertegenwoordigers en ambtenaren dienen daarom op de hoogte te zijn van deze kwesties, en de mogelijkheid te hebben een cursus communautaire vraagstukken, d.w.z. een passende, continue Eurotraining, te volgen.

3.2.9. De beroepsopleiding van het personeel van plaatselijke en regionale overheden moet worden beschouwd als een cruciale factor voor de plaatselijke en regionale ontwikkeling, en verdient dan ook prioritaire aandacht, zowel vanuit het oogpunt van de hiervoor uit te trekken economische middelen, als vanuit het oogpunt van de overheidssteun aan opleidingsactiviteiten voor ambtenaren.

3.3. Kenmerken van het programma

Het CvdR stelt voor een dergelijk programma het volgende kader voor:

3.3.1. Een looptijd van minimaal drie jaar (2000-2002), op meerjarenbasis vernieuwbaar mits de passende wijzigingen worden aangebracht;

3.3.2. Paneuropees karakter; immers, deze activiteiten richten zich op de plaatselijke en regionale overheden van de vijftien lidstaten van de EU, en op de LMOE;

3.3.3. Strategisch karakter; er wordt een lijn uitgestippeld voor opleidingsactiviteiten inzake communautaire kwesties om de doeltreffendheid bij de betrokken diensten te verhogen, het integratieproces te verdiepen en de burgers in staat te stellen uit een en ander ten volle profijt te trekken.

3.3.4. Het betreft een integraal programma, dat echter een gedifferentieerde modulaire structuur (zie 3.4.1) heeft voor elk van de zes prioritaire gebieden van Eurotraining (zie 3.5).

3.3.5. Het is een open programma, waaraan andere, aanvullende projecten kunnen worden toegevoegd.

3.3.6. De inhoud en methoden van de training worden elk jaar herzien en bijgewerkt om ervoor te zorgen dat het programma voldoet aan de uiteenlopende behoeften van de lokale en regionale overheden en beantwoordt aan hun specifieke politieke en administratieve capaciteiten en hun sociaal-economische context.

3.3.7. De activiteiten van het programma worden gepromoot in partnerschap en samenwerking tussen de instellingen die voor opleiding verantwoordelijk zijn, en de representatieve verenigingen van plaatselijk en regionaal bestuur.

3.3.8. Het programma staat open voor alle gekozen vertegenwoordigers van regeringen, en voor ambtenaren van lokale en regionale autoriteiten, alsook voor degenen die zich als deskundige of beroepsmatig met dit gebied bezighouden, opleiders en opleidingsinstellingen.

3.4. Activiteiten

3.4.1. Dit strategische programma behelst de volgende vier aanvangsactiviteiten, die verder moeten worden uitgewerkt:

- training en kennisoverdracht in de prioritaire gebieden die hierna worden beschreven, en die moeten waarborgen dat de plaatselijke en regionale autoriteiten de adequate vaardigheden kunnen verwerven om met Europese kwesties om te gaan, dit om 1) de efficiency van hun besturen te verbeteren door middel van een grotere kennis van regelgeving, beleid en procedures van de EU, 2) hun betrokkenheid bij het proces van de veranderingen die overal in Europa plaatsvinden, te waarborgen, en 3) een grotere economische en sociale samenhang te bevorderen;

- uitvoering van consultancy-opdrachten met betrekking tot Europese vraagstukken, voor plaatselijke en regionale besturen en overheidsdiensten in de lidstaten en de LMOE, waar specifieke hiaten in kennis en opleidingsvoorzieningen concreet zijn vastgesteld;

- uitvoering van studies en toegepast onderzoek voor plaatselijke en regionale overheden;

- uitvoering van werkzaamheden op het gebied van institutionele ontwikkeling door het promoten van een informeel forum voor de uitwisseling van ideeën en ervaringen tussen plaatselijke en regionale overheden en besturen, en opleidingscentra in Europa.

3.5. Prioritaire gebieden

Het CvdR omschrijft de onderstaande gebieden als prioritair wat betreft de training voor lokale en regionale overheden in Europa:

3.5.1. De EU als institutioneel en juridisch gegeven/communautair beleid/vergelijkende gegevens over de lidstaten

3.5.1.1. Onderzoek naar de huidige situatie, analyse van de aanpassingen die de communautaire instellingen zullen moeten uitvoeren, de structuren van deze instellingen, de betrekkingen tussen de verschillende bestuursniveaus en de manier waarop subnationale niveaus bij het nationale niveau betrokken zijn via hun respectieve beleidsposities en besluitvorming inzake Europese kwesties; behandeling van administratieve procedures, het acquis communautaire, de communautaire regelgeving. De training op deze gebieden zal de betrokken regeringen en overheidsdiensten in staat stellen een verstandig gebruik te maken van het menselijk potentieel waarover zij beschikken.

3.5.2. Economische en sociale samenhang en samenwerking

3.5.2.1. Voor de plaatselijke en regionale overheden van de EU, en ook voor de kandidaat landen - zijn de beleidslijnen en het nieuwe pakket van financiële maatregelen voor 2000-2006 die de Commissie in Agenda 2000 presenteert, de nieuwe richtsnoeren voor de Structuurfondsen, de nieuwe verordeningen, de verbetering en de vereenvoudiging van het beheer van deze fondsen, de opstelling van plaatselijke en regionale programma's, de algemene beleidsinitiatieven en voorstellen van de EU, vergelijkende studies inzake politieke en administratieve structuren van de lidstaten en de kandidaat-lidstaten, enz., even zovele uitdagingen met betrekking tot de aanpassing aan nieuwe procedures, de criteria om voor communautaire middelen in aanmerking te komen en de programmeringscriteria. Deze factoren zullen ook bepalend zijn voor het vermogen van de subnationale regeringen om doeltreffend gebruik te maken van de Structuurfondsen en van andere programma's en initiatieven van de EU. Het is voor deze regeringen van wezenlijk belang dat onderricht en praktische training op deze gebieden op de doelgroep wordt toegesneden.

3.5.3. Uitwisselingen, partnerschappen en jumelage

3.5.3.1. De plaatselijke en regionale overheden en hun nationale en internationale verenigingen dragen ook op een actieve, praktische manier bij aan het Europees integratieproces door een uitwisseling van - naar gelang van het geval - positieve of negatieve ervaringen. Om voor de komende jaren tot de best mogelijke aanpak te komen, zijn kennis en analyse van de sterke en zwakke punten van deze ervaringen van het grootste nut. De voorbereidende fase, waarmee immers een samenwerkingsproject staat of valt, dient speciale aandacht te krijgen. In dit kader kunnen de plaatselijke en regionale overheden, gezien hun geringe afstand tot de burger, hun kennis omtrent zijn situatie en hun flexibiliteit bij de implementatie van maatregelen, een zeer belangrijke rol spelen. De toegevoegde waarde van samenwerking en uitwisseling op Europees niveau tussen verschillende subnationale besturen en hun nationale en internationale verenigingen kan aanzienlijk zijn, met name wanneer de behoeften van gelijke aard zijn. Hun bijdrage tot het scheppen en ontwikkelen van een partnerschapskader tussen verschillende trainingscentra zou dan ook belangrijk kunnen blijken. De doeltreffendheid van jumelage als een manier om overheidsdiensten te ontwikkelen en te versterken, dient speciale aandacht te krijgen. Jumelage kan immers een nuttig instrument zijn om de verschillende wijzen waarop de dienstverlening aan de burgers is georganiseerd, met elkaar te vergelijken zodat de doeltreffendste aanpak kan worden vastgesteld en uitgevoerd.

3.5.4. Economie en financiën

3.5.4.1. Economie en financiën zijn voor de periode 2000-2006 van het grootste belang. Daarom moeten programma's met een economische inhoud, en maatregelen ter financiering van beleid en programma's voor deze periode, grondig worden geanalyseerd. Kennis omtrent de wijze waarop regio's en steden - die centra zijn voor investering, innovatie en onderzoek - de nieuwe kansen voor groei en werkgelegenheid kunnen gebruiken, kunnen omgaan met schaarse middelen, hun rendement kunnen verhogen en het communautaire beleid beter kunnen toepassen in het Europese kader van de economische en monetaire unie en de globalisering, zal de plaatselijke en regionale ontwikkeling mede bevorderen.

3.5.5. De kandidaat-landen voor toetreding tot de EU

3.5.5.1. De maatregelen die onlangs van start zijn gegaan en in de komende jaren van voorbereiding van de toetreding ten behoeve van de kandidaat-landen moeten worden ontwikkeld, zijn noodzakelijk om de volgende ontwikkelingsfasen van de EU tot een succes te maken. De uitvoering van deze maatregelen dient te geschieden in het volle besef dat de behoeften aan training van de kandidaat-landen uiteenlopen. De in deze landen aanwezige kennis van de politieke en bestuursstructuren van de verschillende lidstaten van de EU, en vergelijkende ervaringen op nationaal zowel als op lokaal als op regionaal niveau, kunnen van nut zijn bij het ontwikkelen van hun eigen bestuursstructuren en bij het regelen en coördineren van aangelegenheden die verband houden met de EU. Een beter bestuur, meer kennis omtrent Europese programma's en initiatieven, versterking van de capaciteit om hiervan een doeltreffend gebruik te maken, toepassing van het acquis communautaire in plaatselijke en regionale aangelegenheden en opneming van deze landen in het netwerk dat door de lidstaten wordt gevormd, zijn allemaal aspecten die van groot belang zijn geworden.

3.5.6. Managementvaardigheden en praktische kennis

3.5.6.1. Dit is een horizontaal gebied, dat te maken heeft met de communicatie- en interculturele vaardigheden die vereist zijn voor het beheer van Europese dossiers en de methodologie voor het verwerven van vaardigheden die in dit kader onontbeerlijk zijn. Organisatietalent, managementvaardigheden, de capaciteit projectontwikkelings- en onderhandelingsvaardigheden te bevorderen, zijn hier de centrale thema's; het gaat hierbij voornamelijk om praktische vaardigheden. Bij de implementatie van trainingsactiviteiten in elk van de bovengenoemde prioritaire gebieden moet ook - maar niet los van de theorie - rekening worden gehouden met deze praktische aspecten.

3.6. Doelgroep

3.6.1. Aangezien dit een open project moet zijn, maakt iedereen deel uit van de doelgroep: de deelnemers kunnen dan ook politici zijn, ambtenaren, academici, deskundigen en opleiders die belast zijn met scholingsprogramma's t.b.v. lokale en regionale besturen uit de lidstaten van zowel de EU als de kandidaatlanden van de EU.

3.6.2. Voor de jongere generaties ambtenaren en gekozen vertegenwoordigers moeten speciale trainingsactiviteiten worden ontplooid, aangezien zij het toekomstige kaderpersoneel van de plaatselijke en regionale overheden in Europa zijn.

3.7. Betrokken landen

3.7.1. Het Eurotraining-project is bedoeld voor de 15 lidstaten van de EU en de kandidaat-landen; trainingscentra die aan het project willen deelnemen, kunnen bij de organisatie en ontwikkeling daarvan worden betrokken via de instanties die voor dat speciale doel in het leven zijn geroepen.

3.8. Implementatie

3.8.1. Voor de implementatie van het Eurotrainingprogramma zou de Commissie haar voordeel kunnen doen met de werkzaamheden die bepaalde Europese trainingsinstellingen al hebben aangevangen, en met de netwerken van overheidsdiensten die op dit gebied werkzaam zijn. De cursussen moeten zo dicht mogelijk bij de plaatselijke en regionale overheden worden gehouden, om de deelname van vooral de kleinere plaatselijke besturen, die over beperkte financiële middelen beschikken, te vergemakkelijken.

3.8.2. Hierbij is een bijzondere rol weggelegd voor de verenigingen van regionale en lokale overheden, omdat zij de informatie kunnen verspreiden en meestal nauw verstrengeld zijn met het politieke niveau, dat van grote invloed is op de meningsvorming. In het Eurotraining-project moet gebruik worden gemaakt van bestaande netwerken.

4. Conclusies

4.1. Aangezien, overeenkomstig de Verdragen, alle overheden, op alle niveaus bij het Europese eenwordingsproces moeten zijn betrokken om hieraan meer vaart te geven en om te waarborgen dat de burgers over betere en nauwkeuriger informatie beschikken zodat zij van meer nabij de kansen zien die de instellingen en de beleidsonderdelen van de EU hun bieden, doet het Comité van de Regio's een beroep op de Raad en de Commissie om de volgende conclusies en aanbevelingen in aanmerking te nemen:

4.2. Het Comité van de Regio's staat op het standpunt dat de communautaire instellingen, de nationale overheden en de lokale en regionale besturen en hun verenigingen er bij voorrang aandacht aan moeten besteden dat plaatselijke en regionale overheden in de lidstaten van de EU en in de LMOE permanente educatie in Europese kwesties aanbieden, om de deelneming van deze staten aan de toekomstige ontwikkeling van de EU te versterken, en bij te dragen aan een doorzichtige EU en een geringere afstand tussen de burger en de EU. Naar de overtuiging van het CvdR zal dan de Europese civiele samenleving van het nieuwe Europa deel gaan uitmaken.

4.3. Het Comité van de Regio's beveelt aan dat met name de communautaire instellingen, gezien het kennelijke belang dat de Gemeenschap heeft bij dit type actie voor subnationale overheden, de voor dit project benodigde economische middelen en menskracht ter beschikking stellen.

4.4. Het Comité van de Regio's is er bovendien van overtuigd dat het personeel van deze overheidsdiensten en de leiders van de plaatselijke en regionale besturen moeten worden aangemoedigd aan deze trainingsactiviteiten deel te nemen.

4.5. Het Comité van de Regio's is van mening dat het actualiseren van kennis bij plaatselijke en regionale overheden en overheidsdiensten in Europa de communautaire identiteit aldaar zal versterken. Deze doelstelling kan alleen worden bereikt als de rol van deze diensten en verenigingen en van bestaande netwerken gesteund wordt, en een strategisch programma van Eurotraining-activiteiten van plaatselijke en regionale diensten in Europa - als een voortdurend proces met lange looptijd - wordt aangenomen en gefinancierd.

Brussel, 11 maart 1999.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER