De toestand van de landbouw in de Europese Unie - Verslag 1999 - VOLUME I - Gepubliceerd in samenhang met het Algemeen Verslag over de werkzaamheden van de Europese Unie - 1999 BRUSSEL - LUXEMBURG, 2000

INHOUDSOPGAVE

1. Conjunctuur en landbouwinkomens

1.1. Algemeen overzicht

1.2. Productiepeil

1.3. Prijsontwikkeling

1.4. Prijzen van de productiemiddelen

1.5. Ontwikkeling van de landbouwinkomens

1.6. Informatienet inzake landbouwbedrijfsboekhoudingen (ILB)

1.6.1. Inkomens van de landbouwbedrijven

1.6.2. Inkomen naar bedrijfstype

2. Beleidsontwikkelingen en wetgevingsinitiatieven in 1999

2.1. De overeenkomst van Berlijn inzake Agenda 2000

2.1.1. Lagere institutionele prijzen om het concurrentievermogen te bevorderen

2.1.2. Een billijke levensstandaard voor de landbouwgemeenschap

2.1.3. Versteviging van de internationale handelspositie van de Europese Unie

2.1.4. Accent op kwaliteit

2.1.5. Integratie van milieudoelstellingen in het GLB

2.1.6. Een nieuw kader voor plattelandsontwikkeling: de tweede pijler

van het GLB

2.1.7. Decentralisatie van het beheer

2.1.8. Verdere vereenvoudiging

2.2. Kwaliteitsbeleid

2.3. Biologische landbouw

2.4. Afzetbevordering voor landbouwproducten

2.5. Landbouwkundig onderzoek

2.5.1. Inleiding

2.5.2. Specifiek programma "Kwaliteit van het bestaan en beheer van de biologische hulpbronnen" (1998-2002) als onderdeel van het Vijfde Kaderprogramma

2.5.3. Beheer van OTO-contracten

2.5.3.1. Vierde Kaderprogramma (1994-1998)

2.6. Genetische hulpbronnen in de landbouw

2.7. Vereenvoudiging van de landbouwregelgeving

2.7.1. Vereenvoudiging

2.7.1.1. Vereenvoudiging van de GLB-regels

2.7.1.2. Raadpleging van de nationale betaalorganen

2.7.2. Transparantie

2.7.2.1. Informele consolidering van de landbouwwetgeving in de elf officiële talen

2.7.2.2. Verwijdering van alle niet langer toepasselijke landbouwwetgeving

2.7.2.3. Standaardisatie van de publicaties van de Commissie inzake

uitvoerrestituties

2.8. Steunmaatregelen van de staten

2.8.1. Inleiding

2.8.2. België

2.8.3. Denemarken

2.8.4. Duitsland

2.8.5. Griekenland

2.8.6. Spanje

2.8.7. Frankrijk

2.8.8. Ierland

2.8.9. Italië

2.8.10. Nederland

2.8.11. Oostenrijk

2.8.12. Portugal

2.8.13. Zweden

2.8.14. Verenigd Koninkrijk

2.9. Hulp aan de meest behoeftige personen

2.10. De ultraperifere regio's

3. De landbouwmarkten

3.1. Het prijzenpakket 1999/2000

3.2. Agenda 2000

3.2.1. Hervormingsvoorstellen voor de akkerbouwgewassen

3.2.2. Hervorming van de sector melk en zuivelproducten

3.2.2.1. Regelgeving

3.2.2.2. Interventieprijs

3.2.2.3. Quota

3.2.2.4. Compensatie

3.2.2.5. Nationale totaalbedragen

3.2.2.6. Quotabeheer

3.2.3. Hervorming van de wijnbouwsector

3.2.4. Hervorming van de rundvleessector

3.3. Marktontwikkeling - Plantaardige productie

3.3.1. Granen

3.3.1.1. Wereldmarkt

3.3.1.2. Communautaire markt

3.3.2. Oliehoudende zaden

3.3.3. Erwten, tuin- en veldbonen en niet-bittere lupinen

3.3.4. Olievlas

3.3.5. Zaaddragende leguminozen (kekers, wikke en linzen)

3.3.6. "Non food"-braaklegging

3.3.7. Rijst

3.3.8. Zetmeel en aardappelzetmeel

3.3.9. Suiker

3.3.9.1. Wereldmarkt

3.3.9.2. Communautaire markt

3.3.10. Aardappelen

3.3.11. Gedroogde voedergewassen

3.3.12. Vezelvlas en hennep

3.3.12.1. Vezelvlas

3.3.12.2. Hennep

3.3.13. Katoen

3.3.14. Zijderupsen

3.3.15. Olijfolie

3.3.16. Verse groenten en fruit

3.3.16.1. Situatie op wereldvlak

3.3.16.2. Wereldhandel

3.3.16.3. Marktsituatie in de Gemeenschap

3.3.16.4. Belangrijkste ontwikkelingen in beleid en wetgeving

3.3.17. Bananen

3.3.17.1. Hervorming van de gemeenschappelijke marktordening voor bananen

3.3.17.2. Communautaire productie

3.3.17.3. Invoer van ACS-bananen

3.3.18. Verwerkte groenten en fruit

3.3.18.1. Wereldmarkt en communautaire markt

3.3.18.2. Belangrijkste ontwikkelingen in de wetgeving

3.3.19. Wijnbouwsector

3.3.20. Tabak

3.3.20.1. Marktontwikkelingen

3.3.21. Zaaizaad

3.3.21.1. Marktontwikkelingen

3.3.21.2. Wijzigingen in de gemeenschappelijke marktordening voor zaaizaad

3.3.22. Hop

3.3.22.1. Wereldmarkt

3.3.22.2. Communautaire markt

3.3.23. Levende planten en producten van de bloementeelt

3.4. Marktontwikkelingen - Dierlijke productie

3.4.1. Melk en zuivelproducten

3.4.1.1. Wereldmarkt

3.4.1.2. Communautaire markt

3.4.2. Rundvlees

3.4.2.1. Marktsituatie

3.4.2.2. Etikettering van rundvlees

3.4.3. Schapen- en geitenvlees

3.4.4. Varkensvlees

3.4.5. Slachtpluimvee

3.4.6. Eieren 100

3.4.7. Honing 101

Conjunctuur en landbouwinkomens

Algemeen overzicht

1. Het landbouwjaar 1999 werd gekenmerkt door een toename van de productie voor de meeste gewassen (met uitzondering van granen) en voor de dierlijke productie, en een duidelijke daling van de producentenprijzen, met name in de dierlijke sector. Aangezien bovendien de kosten van de productiemiddelen minder sterk zijn gedaald dan de producentenprijzen en de subsidies voor de landbouw in 1999, na de verhoging van de afgelopen jaren, licht zouden zijn gedaald, is het niet verwonderlijk dat er voor het derde opeenvolgende jaar opnieuw een daling van de landbouwinkomens is geweest (met ongeveer 3%). De eerder ongunstige situatie van de landbouwmarkten blijft dus negatieve effecten hebben op de ontwikkeling van het landbouwinkomen, na de aanzienlijke verbetering in de periode 1994-1996 die samenviel met de hervorming van het GLB en een duidelijk gunstiger internationale conjunctuur.

2. Wat het weer betreft, werd het landbouwjaar 1999 bij de inzaai in de herfst gekenmerkt door een uitzonderlijke vochtigheid van de grond in Noord-Europa, waardoor de inzaai vertraging opliep en het areaal in sommige gevallen uiteindelijk met voorjaarsgewassen is ingezaaid. In Midden- en Noord-Europa was de winter algemeen gesproken relatief zacht, wat de ontwikkeling van de gewassen in deze gebieden ten goede is gekomen. In de zuidelijke gebieden heeft het gebrek aan regen echter negatieve gevolgen gehad voor de ontwikkeling van de ingezaaide wintergewassen. Daarna is de agrometeorologische situatie bevredigend en voor de zomergewassen zelfs zeer gunstig geweest, afgezien van een extreme droogte en hoge temperaturen in het zuiden van Spanje, wat het productiepotentieel in deze gebieden aanzienlijk heeft verminderd. Over het algemeen waren de opbrengsten van de zomergewassen (met name suikerbieten en maïs) relatief goed, terwijl die van de wintergewassen (zoals zachte tarwe en vooral durumtarwe) minder spectaculair waren.

3. De interne vraag naar granen zou zich na de forse stijging van de laatste jaren hebben gestabiliseerd, vooral wat granen voor de diervoeding en voor industrieel gebruik betreft. Wat de dierlijke producten betreft, zij in de eerste plaats gewezen op het vrij aanzienlijke herstel in het rundvleesverbruik na de sterke daling als gevolg van de BSE-crisis (boviene spongiforme encefalopathie) in 1996. Ondanks dit herstel vertoont het rundvleesverbruik per capita op lange termijn evenwel nog steeds een neergaande tendens (van meer dan 23 kilogram per capita in 1986 tot ongeveer 20 kilogram in 1999). Het verbruik van varkensvlees is in 1999 in een hoog tempo blijven stijgen, maar de stijging van het verbruik van pluimveevlees is kleiner dan de voorgaande jaren, toen die stijging was toegenomen wegens de sterke daling van het rundvleesverbruik als gevolg van de BSE-crisis. Anderzijds is de pluimveesector, zowel wat de productie als het verbruik betreft, vanaf het voorjaar geconfronteerd met de negatieve gevolgen van de verontreiniging van pluimveevoeder met dioxine.

4. Internationaal is de situatie van de landbouwmarkten weliswaar enigszins verbeterd ten opzichte van 1998, maar toch nog zeer zwak in vergelijking met de voorgaande jaren. Wat granen betreft, hebben de prijzen voor tarwe en secundaire granen zich enigszins hersteld na het dieptepunt in 1998, maar liggen ze nog ongeveer 20% onder het gemiddelde van de periode 1994-96. De wereldprijzen voor oliehoudende zaden lijken in de tweede helft van 1999, na een daling van 3 jaren, de bodem te hebben bereikt: dat betekent wel een daling met bijna 50% ten opzichte van de piek in 1997. De wereldprijzen voor varkens- en pluimveevlees liggen eveneens lager dan de voorgaande jaren of stagneren op een vrij laag peil. De prijzen voor zuivelproducten hebben nog te lijden onder de gevolgen van de crises in Azië, Rusland en Latijns-Amerika.

5. Ondanks deze vrij ongunstige internationale context zouden de exportresultaten van de Europese Unie in 1999, althans voor bepaalde producten, verbeterd zijn na de achteruitgang in 1998. Dit is met name het geval voor granen, waarvan de uitvoer in de eerste negen maanden van het jaar aanzienlijk is gestegen ten opzichte van dezelfde periode het jaar ervoor. Dit geldt ook voor varkensvlees, waarvan de uitvoer een recordniveau heeft bereikt (een verhoging met 26% in de periode januari-september), rundvlees (+20%) en magere melkpoeder (+40%). In de meeste andere sectoren zouden de resultaten echter minder goed zijn dan in 1998: suiker (-24%), groenten en fruit (respectievelijk -4% en -16% in de eerste negen maanden van het jaar), zaadolie (-15%), boter (-6%), kaas (-17%), wijn (-16%) en pluimveevlees (-2%). Voorts is het zelfs voor producten waarvan het uitvoervolume stijgt, vaak zo dat de uitvoerwaarde minder sterk stijgt (granen: +2%, rundvlees: +5%, magere melkpoeder: +19%), of zelfs zakt (varkensvlees: -3%), wat het gevolg is van de daling van de uitvoerprijzen.

6. Veelbetekenend voor de achteruitgang van de situatie op de landbouwmarkten in de Europese Unie is de ontwikkeling van de interventievoorraden in de loop van het jaar. De hoeveelheden granen die aan het einde van de maand in voorraad waren bij de interventiebureaus zijn toegenomen van 13,5 miljoen ton in augustus 1998 tot 17,6 miljoen ton in juli het jaar daarop, en zijn eind oktober 1999 gedaald tot 12,8 miljoen ton. De voorraden boter, die in augustus 1998 minder dan 4000 ton bedroegen, waren in oktober 1999 opgelopen tot meer dan 49.000 ton. De voorraden melkpoeder zijn in die zelfde periode toegenomen van 200.000 ton tot 212.000 ton, nadat ze in juli 1999 waren opgelopen tot meer dan 270.000 ton. Dank zij de daling van de productie enerzijds en de toename van de afzetmogelijkheden zowel op de interne markt als op de exportmarkten anderzijds, zijn de interventievoorraden rundvlees evenwel teruggelopen van 472.000 ton in augustus 1998 tot 139.000 ton eind oktober 1999. Voor varkensvlees ten slotte waren in september 1998 steunmaatregelen voor de particuliere opslag van varkensvlees ingevoerd om de door de Russische crisis getroffen markt te ondersteunen. In de loop van twaalf maanden is in totaal 428.000 ton varkensvlees voor een maximumperiode van 6 maanden opgeslagen.

Productiepeil

7. Na de recordoogst van het voorgaande jaar is de graanproductie in 1999 aanzienlijk gedaald (volgens voorlopige ramingen met 4%) als gevolg van de vermindering van het areaal enerzijds en de daling van de opbrengsten anderzijds. De productiedaling zou het grootst zijn voor zachte tarwe (-5,4%), gerst (-5,2%), durumtarwe (-6,3%) en rogge (-12,6%). De productie van maïs daarentegen zou na de sterke daling van 1998 een herstel vertonen (+4,8%), maar beneden het record van 1997 blijven. De vermindering van het ingezaaide areaal wordt verklaard door de verhoging van het braakleggingspercentage (van 5 tot 10%) en door de extreme vochtigheid van de grond in bepaalde gebieden in Noord-Europa in het najaar 1998 die, zoals hierboven aangegeven, de inzaai van de wintergranen bemoeilijkt heeft en ertoe geleid heeft dat bepaalde arealen zijn ingezaaid met zomergewassen of vrijwillig zijn braakgelegd.

8. De daling van de gemiddelde opbrengsten is vooral te wijten aan de bijzonder slechte resultaten in Spanje, waar men tijdens de groeiperiode te kampen heeft gehad met lange perioden van droogte en te hoge temperaturen. In de meeste andere lidstaten zijn de opbrengsten in 1999 namelijk verder gestegen en in sommige lidstaten hebben ze zelfs een recordniveau bereikt. Een andere factor in de daling van de gemiddelde opbrengsten voor alle granen samen was de vermindering van het areaal voor zachte tarwe, samen met maïs het graangewas met de grootste opbrengst per ha. Het negatieve effect van deze factor is echter afgezwakt door de aanzienlijke toename van de ha-opbrengsten van maïs, waarvoor de weersomstandigheden veel gunstiger waren dan voor de wintergranen.

9. De totale productie van oliehoudende zaden (koolzaad, zonnebloemzaad en sojabonen) heeft in 1999 een nieuw record bereikt (15,4 miljoen ton, dat wil zeggen ongeveer +1% ten opzichte van het voorgaande jaar), dank zij de toename van het areaal enerzijds en de stijgende ha-opbrengsten anderzijds. De stijging blijft evenwel beperkt tot de productie van oliehoudende gewassen voor niet-voedingsdoeleinden: de productie van oliehoudende gewassen voor voedingsdoeleinden is namelijk gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar. De productietoename betreft bovendien alleen koolzaad, waarvan de productie in 1999 met meer dan 15% is gestegen en het areaal spectaculair is uitgebreid. Daartegenover staat dat zowel de productie van zonnebloemzaad als die van sojabonen sterk is gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar (respectievelijk -19% en -35%), als gevolg van de aanzienlijke vermindering van enerzijds het areaal in Italië, door de strenge sancties die het voorgaande jaar zijn toegepast, en anderzijds het areaal en de ha-opbrengsten in Spanje, als gevolg van de droogte.

10. De productie van eiwithoudende gewassen is in 1999 sterk gedaald (met 18%), na de duidelijke stijging van de twee voorgaande jaren. Dit houdt verband met de vermindering van het areaal wegens de lage prijzen voor schroot op het ogenblik van de inzaai in het voorjaar. De productie van olievlas is daarentegen voor het derde opeenvolgende jaar spectaculair toegenomen (+91%) vanwege de met name voor de producenten in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland aantrekkelijke hectaresteun voor dit gewas.

11. Ondanks een lichte inkrimping van het bietenareaal zou de productie van suiker in 1999 meer dan 17 miljoen ton bedragen, d.w.z. +6,8% ten opzichte van 1998, toen de opbrengsten evenwel sterk waren gedaald doordat de weersomstandigheden in het najaar niet bijzonder gunstig waren. In tegenstelling tot het voorgaande jaar waren de weersomstandigheden vanaf de inzaai tot de oogst over het algemeen namelijk relatief gunstig voor de bietenteelt. Daardoor was de suikeropbrengst in de meeste lidstaten uitzonderlijk hoog.

12. Na twee lagere oogsten dan in het wijnoogstjaar 1996-1997, toen bijna 170 miljoen hectoliter is geproduceerd, zou de wijnproductie volgens de prognoses voor het wijnoogstjaar 1999-2000 meer dan 173 miljoen hectoliter bedragen, d.w.z. ongeveer +7% ten opzichte van 1998-1999. Met name in Duitsland, Frankrijk en Portugal zou de productie aanzienlijk toenemen (met respectievelijk 21,1%, 11,6% en 92,8%), terwijl ze in Italië en Oostenrijk zou stagneren en in Spanje en Griekenland zelfs iets zou dalen.

13. Volgens de eerste ramingen, van medio januari 2000, bedraagt de olijfolieproductie 1,6 miljoen ton, dit is 12,3% minder dan het voorgaande jaar.

14. 1999 werd gekenmerkt door een verdere toename van de fruitproductie, na de sterke daling van 1997 als gevolg van de late vorst in Midden- en Zuid-Europa en de normale productie in 1998. Volgens de ramingen zou de totale fruitproductie in 1999 met ongeveer 9% gestegen zijn, met in een aantal lidstaten pieken van meer dan 15%. De productie van groenten zou zijn gestegen met ongeveer 2% ten opzichte van het voorgaande jaar en die van aardappelen vertoont een duidelijk herstel na de sterke daling in 1998.

15. Volgens voorlopige ramingen zou de rundvleesproductie in 1999 verder zijn gedaald (met 0,8%), maar minder snel dan de voorgaande jaren. Deze daling houdt verband met het gecombineerde effect van twee factoren: de cyclische productiedaling, na de piek in de productie van 1996, en het effect van de in oktober 1996 vastgestelde noodmaatregelen in verband met de BSE-crisis (boviene spongiforme encefalopathie) [1]. De rundvleesproductie zou in de tweede helft van het jaar het laagste punt van de cyclus hebben bereikt. Deze cyclus is, zoals eerder gezegd, qua dieptepunt in de productie, maar zelfs qua duur, versterkt door de BSE-crisis. Evenals in 1997 en 1998 zou het rundvleesverbruik zich volgens de eerste ramingen in 1999 verder hebben hersteld (+0,7%), na de sterke daling in 1996 (-7,4%), en zou het zo weer aansluiting vinden bij de lange-termijntendens, die niettemin een geleidelijke vermindering van het verbruik per capita laat zien.

[1] De naar aanleiding van de BSE-crisis getroffen maatregelen zijn:

16. Na de sterke stijging van 1998 (+8,2%) is de varkensvleesproductie in 1999 gekenmerkt door een verdere, maar minder snelle stijging (+1,8%), ondanks de bijzonder lage varkensprijzen in de tweede helft van 1998. Hoewel het verbruik is blijven toenemen en de uitvoer in 1999 waarschijnlijk een recordpeil heeft bereikt, heeft de markt in twee jaar tijd meer dan anderhalf miljoen ton meer varkensvlees te verwerken gekregen dan in 1997, wat een verdere negatieve invloed heeft gehad op de marktprijzen.

17. De productie van pluimveevlees zou, na de aanzienlijke stijgingen in de voorgaande jaren, in 1999 slechts licht zijn toegenomen (+0,9%). Deze tragere stijging wordt verklaard door de daling van de uitvoer enerzijds en het negatieve effect van de dioxinecrisis in België in het voorjaar 1999 op het verbruik anderzijds.

18. Dank zij een lichte verdere stijging in 1999 (+0,8%) na de grotere toeneming in 1998 (+2,5%) heeft de productie van schapen- en geitenvlees in 1999 opnieuw het peil van vóór de sterke daling in 1997 bereikt, toen vooral in het Verenigd Koninkrijk en Ierland dieren in verband met de slechte weersomstandigheden langer op de bedrijven zijn gehouden en slachtingen zijn uitgesteld.

19. Ondanks de inkrimping van de melkveestapel (-1,7%) zou de melkproductie in 1999 ongeveer 120,5 miljoen ton bedragen, dat is ongeveer even veel als het voorgaande jaar. Evenals in de voorgaande jaren is de inkrimping van de melkveestapel namelijk gecompenseerd door een stijging van de melkgift per koe. De leveringen aan de zuivelfabrieken stijgen iets, ondanks de overschrijding van de referentiehoeveelheden die de voorgaande jaren in bepaalde lidstaten is vastgesteld. In de eerste 11 maanden van 1999 zou de aan de zuivelfabrieken geleverde hoeveelheid melk 1,1 miljoen ton meer hebben bedragen dan het jaar ervoor.

20. Na de daling in 1998, die in het verlengde lag van de in 1995 ingezette tendens, zou in 1999 de boterproductie licht zijn gestegen (+1,3%) als gevolg van de toegenomen leveringen en de moeilijkheden op bepaalde buitenlandse markten voor andere zuivelproducten, zoals bij voorbeeld kaas. De boterconsumptie per capita vertoont op lange termijn nog steeds een neergaande tendens, maar zou in 1999 licht zijn gestegen. De stijging van de kaasproductie, die nu al een twintigtal jaar aanhoudt, lijkt te zijn vertraagd. Dit zou vooral te maken hebben met de moeilijkheden bij de uitvoer naar bepaalde markten, en met name de Russische markt, als gevolg van de economische en financiële crisis in dit land sinds de zomer 1998. Het interne verbruik is verder blijven stijgen, maar minder snel.

Prijsontwikkeling

21. Volgens de eerste ramingen van eind december 1999 zou het indexcijfer van de producentenprijzen voor landbouwproducten in 1999 nominaal met 2,8% zijn gedaald ten opzichte van 1998. De prijsdaling zou bijzonder sterk zijn geweest voor dierlijke producten als totaal (-4,6%), en in het bijzonder voor varkensvlees (-7,3%), pluimveevlees (-8,4%), voor de slacht of uitvoer bestemde dieren (-4,9%) en eieren (-10,0%). Voor melk en rundvlees zijn aanzienlijke dalingen genoteerd (respectievelijk -3,3% en -2,6%). De producentenprijzen voor plantaardige producten zouden minder sterk zijn gedaald (-1,1% gemiddeld), met uitzondering evenwel van fruit (-9,4%). Voor een aantal producten zijn de prijzen ten opzichte van het voorgaande jaar iets of zelfs aanzienlijk verbeterd: hakvruchten (+1,4%) en olijfolie (+11,3%) .

22. Het indexcijfer van de producentenprijzen zou voor de hele Europese Unie, na verdiscontering van het effect van de inflatie, reëel met gemiddeld 4,6% zijn gedaald. In een aantal lidstaten zou de daling sterker dan gemiddeld zijn geweest, namelijk in België (-6,1%), Denemarken (-8,0%), Griekenland (-5,3%), Ierland (-7,1%), Italië (-6,2%), Nederland (-9,3%) en Portugal (-6,2%). In andere lidstaten zou de reële daling onder het gemiddelde hebben gelegen, namelijk in Duitsland (-2,8%), Spanje (-1,9%), Frankrijk (-3,7%), Luxemburg (-1,1%), Oostenrijk (-3,8%) en Finland (-3,6%), terwijl de daling in Zweden en in het Verenigd Koninkrijk waarschijnlijk rond het gemiddelde lag (respectievelijk -4,8% en -4,4%).

23. De prijzen op de graanmarkt hebben zich na de historische dieptepunten aan het begin van het verkoopseizoen 1998/1999, toen een Europese recordoogst werd binnengehaald en de wereldprijzen waren gezakt tot het laagste peil van de vijf voorgaande jaren, in het voorjaar van 1999 iets hersteld dank zij de betere afzetperspectieven enerzijds en de verwachtingen over een veel kleinere oogst anderzijds. De bijzonder omvangrijke eindvoorraden van het vorige verkoopseizoen en de ten opzichte van de voorgaande jaren nog steeds vrij ongunstige wereldmarktprijzen hebben toch het hele jaar lang negatieve effecten gehad op de graanmarkt, ondanks een licht herstel in de zomer. Zo zijn bij voorbeeld de prijzen voor zachte tarwe ondanks de kleinere oogst en de goede kwaliteit van de productie sinds juli 1999 vrijwel niet gestegen, terwijl die voor gerst en vooral maïs vanaf juli zelfs verder gedaald zijn. Alleen voor durumtarwe is er in de eerste helft van het verkoopseizoen 1999/2000 een sterkere stijging geweest na de daling van het voorgaande verkoopseizoen.

24. Na een daling eind 1999 hebben de prijzen voor olijfolie zich duidelijk hersteld. Zo lag de marktprijs voor extra olijfolie van de eerste persing medio januari 2000 in Italië en in Spanje ver boven de prijs waarbij interventiemaatregelen voor particuliere opslag worden toegepast (respectievelijk +38% en +22%).

25. Na een duidelijke verbetering in de loop van de twee voorgaande jaren zijn de marktprijzen zowel voor rode als voor witte wijn het hele jaar 1999 opnieuw gedaald. In Italië lagen de marktprijzen voor rode wijn begin januari 2000 15% lager dan in diezelfde periode het jaar ervoor, in Frankrijk 9% en in Spanje zijn ze stabiel gebleven; de marktprijzen voor witte wijn zijn in Italië met 14% gedaald en in Spanje met 10%. In Frankrijk was de verandering te verwaarlozen.

26. De daling van de marktprijzen in de sector groenten en fruit ten opzichte van het voorgaande verkoopseizoen is toe te schrijven aan de duidelijk hogere productie en de moeilijkheden bij de afzet van een overproductie. Deze eerder negatieve ontwikkeling betreft vrijwel de hele sector en de meeste lidstaten. De prijzen voor aardappelen daarentegen zijn iets gestegen (met gemiddeld 3,1% ten opzichte van het voorgaande jaar).

27. De prijzen voor boter, die, door het gecombineerde effect van de uitvoermoeilijkheden en een toenemende productie, sinds de zomer 1998 een neergaande tendens te zien gaven, zijn verder blijven dalen tot begin mei 1999, toen ze 91,3% van de interventieprijs bedroegen. Daarna hebben ze zich min of meer gestabiliseerd op dat peil. Sinds juli is er een licht herstel en aan het eind van het jaar lagen de prijzen op ongeveer 95% van de interventieprijs. De prijs voor mageremelkpoeder is tot februari vrijwel ongewijzigd gebleven en is dan beginnen te stijgen. Medio juni bereikte hij het peil van de interventieprijs; vervolgens is hij nog iets opgelopen.

28. In de sector rundvlees hebben de marktprijzen voor niet-gecastreerde volwassen mannelijke runderen van de referentiekwaliteit R3, na de sterke daling vanaf augustus 1998 door het verlies van de Russische markt, zich in de loop van het eerste halfjaar 1999 geleidelijk hersteld en vervolgens gestabiliseerd op een peil iets boven de interventieprijs, d.w.z. de prijs waarbij wordt overgegaan tot steunmaatregelen. De prijzen voor jonge gecastreerde runderen van de categorie R3 daarentegen zijn in de eerste helft van 1999 blijven dalen, daarna aanzienlijk opgelopen, en lagen aan het eind van het jaar beduidend hoger dan eind 1998.

29. De markt voor pluimvee, waarvoor het jaar 1999 relatief goed was begonnen, is in het voorjaar getroffen door de crisis als gevolg van de verontreiniging van het pluimveevoeder met dioxine. Dit heeft geleid tot een aanzienlijke daling van de vraag en de prijzen, niet alleen in de lidstaat waar deze crisis was uitgebroken (België), maar in de hele Europese Unie. De crisis bereikte haar hoogtepunt eind juni, toen de marktprijzen ongeveer 20% onder die van de voorgaande twaalf maanden lagen. Vervolgens zijn de prijzen enigszins gestegen, maar toch onder het niveau van de voorgaande jaren gebleven.

30. Na een vrij gunstige situatie in 1996 en 1997, die een stimulans is geweest voor een aanzienlijke uitbreiding van de varkensstapel, is de varkensmarkt de laatste twee jaar geconfronteerd met een overproductie. Daarbij kwamen, vanaf de zomer 1998, ook nog eens de afzetmoeilijkheden op de Russische markt. De marktprijzen zijn het hele jaar 1998 gedaald en bereikten eind november 1998 een dieptepunt (88,5 ECU/100 kg karkasgewicht, d.w.z. ongeveer 40% lager dan in dezelfde periode in 1996 en 1997). Daarna, en vooral in de loop van de zomer, is de situatie enigszins verbeterd dank zij de stabilisatie van de productie en de hervatting van de uitvoer, maar ook als gevolg van de maatregelen voor particuliere opslag in de periode eind september 1998 - half september 1999. Toch is de situatie in de tweede helft van het jaar opnieuw verslechterd als gevolg van de overproductie. Aan het eind van het jaar lag de winstmarge in de varkenshouderij, ondanks de relatief lage prijzen voor mengvoeder, aanzienlijk lager dan normaal.

31. In de sector schapen- en geitenvlees hebben de marktprijzen, na een daling met 24% in het tweede halfjaar 1998, in het voorjaar 1999 opnieuw hun normale peil bereikt. Daarna zijn ze ineengestort als gevolg van de sterke productietoename in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. De situatie is sinds het najaar evenwel zo verbeterd dat de prijzen aan het eind van het jaar 30% boven die van dezelfde periode in het voorgaande jaar lagen.

Prijzen van de productiemiddelen

32. In 1999 is het indexcijfer van de aankoopprijzen van goederen en diensten voor courant verbruik in de landbouw nominaal met gemiddeld 1,8% gedaald als gevolg van de daling van de prijzen voor diervoeder (-5,3%) en voor meststoffen (-3,3%). Voor de meeste andere posten zijn de prijzen daarentegen nominaal gestegen, met name voor energie (+1,8%).

33. Het indexcijfer van de aankoopprijzen van goederen en diensten voor courant verbruik in de landbouw is reëel, dus na inflatiecorrectie, gedaald met gemiddeld 3,5% voor de Europese Unie als geheel. Sterkere dalingen werden genoteerd in Italië (-3,8%), Oostenrijk (-3,9%), Portugal (-3,9%), Finland (-3,7%), Spanje (-4,7%) en Nederland (-5,0%). In de overige lidstaten was de daling minder sterk, met name in Duitsland (-1,5%), Ierland (-1,7%) en het Verenigd Koninkrijk (-1,6%).

Ontwikkeling van de landbouwinkomens

34. Volgens de herziene ramingen van Eurostat, die gebaseerd zijn op de gegevens die de lidstaten in januari 2000 in het kader van de nieuwe methode voor de economische rekeningen van de landbouw hebben ontvangen, zijn de landbouwinkomens [2] gemiddeld reëel met ongeveer 3% gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar. Sterkere dalingen werden genoteerd in Frankrijk (-4%), Nederland (-6%), België (-9%), Denemarken (-11%) en Ierland (-12%). Minder sterke dalingen zijn geconstateerd in het Verenigd Koninkrijk (-2%), Italië (-2%), Oostenrijk (-1%), Griekenland (0%) en Finland (-2%), terwijl de daling in Spanje en Duitsland overeenkomt met het gemiddelde voor de hele Europese Unie (-3%). In drie lidstaten zijn de landbouwinkomens evenwel gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar: in Luxemburg (+2%), Zweden (+6%) en Portugal (+16%).

[2] Gemeten als netto toegevoegde waarde tegen factorkosten per arbeidseenheid.

35. Door de verandering van de methode voor de vaststelling van de economische rekeningen van de landbouw [3] en door de vertraging die in de meeste lidstaten is opgelopen bij het opstellen van de tijdreeksen volgens de nieuwe methode, is het onmogelijk de ontwikkeling in 1999 te toetsen aan de ontwikkeling van de landbouwinkomens op langere termijn en zelfs van de laatste jaren. Bovendien verloopt de verandering van methode in vele lidstaten niet probleemloos. De kwaliteit van de tot dusver verstrekte gegevens is dus niet altijd onberispelijk en verschilt enigzins per lidstaat. Bovendien is een aantal uit de nieuwe methode voortvloeiende herzieningen niet alleen van invloed geweest op de definitie van bepaalde aggregaten, maar hebben zij er ook toe geleid dat andere gegevensbronnen zijn gebruikt, wat de vergelijkbaarheid met de vroegere tijdreeksen beperkt. Derhalve is het momenteel moeilijk in te schatten in hoeverre de resultaten van de eerste ramingen van de landbouwinkomens in 1999 ook niet beïnvloed zijn door andere factoren dan de verslechterde situatie op de landbouwmarkten en de daling van de subsidies ten opzichte van het voorgaande jaar.

[3] De invoering van de nieuwe methode voor de economische rekeningen van de landbouw heeft geleid tot talrijke wijzigingen in de gegevens betreffende de rekeningen, zowel als gevolg van de herziening van de methode zelf als door het gebruik van nieuwe gegevensbronnen. Sommige van die herzieningen hebben rechtstreekse gevolgen gehad voor de meting van het landbouwinkomen, terwijl andere slechts van invloed zijn geweest op de hoogte van bepaalde aggregaten, en niet op de meting van het inkomen. In de brochure van Eurostat, Statistics in focus, theme 5 - 24/1999, wordt een overzicht gegeven van deze wijzigingen en van de factoren die de ontwikkeling van de landbouwinkomens in 1999 verklaren.

Nominale ontwikkeling van de producentenprijzen voor landbouwproducten in 1999 en 1998

(%)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat

Nominale ontwikkeling van de aankoopprijzen van de productiemiddelen in de landbouw in 1999 en 1998

(%)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat

Indexcijfers van de producentenprijzen na inflatiecorrectie

(1990=100)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat

Indexcijfers (na inflatiecorrectie) van de prijzen van goederen en diensten voor courant verbruik in de landbouw

(1990=100)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat

Informatienet inzake landbouwbedrijfsboekhoudingen (ILB)

Inkomens van de landbouwbedrijven

36. De opbrengsten, de kosten en het inkomen van commerciële landbouwbedrijven in de Europese Unie worden berekend aan de hand van gegevens die worden verzameld via een onderzoek op basis van geharmoniseerde landbouwboekhoudingen (zie hoofdstuk VII, tabel 3.2.1). Dit onderzoek levert waardevolle informatie op over de inkomensverschillen naar gelang van het type, de omvang en de ligging van het bedrijf, die niet tot uiting komen in de gemiddelde resultaten voor de landbouw als geheel. In dit deel ILB wordt ingegaan op inkomensverschillen tussen bedrijfstypen. Hoofdstuk VII, tabel 3.2.2, bevat nadere gegevens over de verschillende bedrijfstypen.

37. Hier worden uitsluitend resultaten gepresenteerd die gebaseerd zijn op verzamelde gegevens. Alle verschillen worden op reële basis berekend (na inflatiecorrectie). Bij het ter perse gaan van dit verslag waren sommige resultaten voor 1997 nog niet beschikbaar en waren de beschikbare resultaten slechts voorlopig. In hoofdstuk VII, tabellen 3.2.3 en 3.2.4 zijn gedetailleerde resultaten (in euro) opgenomen voor de verschillende bedrijfstypen en de verschillende bedrijfs- of economische grootteklassen.

1.1.1. Inkomen naar bedrijfstype

38. De grote verschillen in gemiddeld inkomen tussen de lidstaten (zie grafiek 1) zijn inherent aan de landbouwstructuur in deze landen. De lidstaten met het hoogste gemiddelde inkomen zijn doorgaans die met een groot aantal grootschalige akkerbouwbedrijven of bedrijven die behoren tot de meest concurrerende productiesectoren (varkens en/of pluimvee, tuinbouw en zuivel). De zuidelijke lidstaten, waar een groot aantal kleine bedrijven tot het bedrijfstype "gemengde bedrijven" (gewassen en dieren) of "overige blijvende teelten" (diverse meerjarige gewassen) behoort, blijven qua gemiddeld inkomen onder het EU-gemiddelde.

39. In het boekjaar 1997/1998 lag het gemiddelde reële inkomen van de landbouwbedrijven in een aantal lidstaten hoger dan in 1995/1996, met name in Spanje, Ierland en vooral Nederland. In de andere landen waarvoor gegevens beschikbaar waren, lag het lager dan in 1995/1996.

40. Grafiek 2 laat zien dat de inkomens voor elk van de bedrijfstypen per lidstaat sterk kunnen verschillen. Verder laat de grafiek zien dat de veranderingen in het inkomen tussen 1996 en 1997 weinig uniform zijn: voor alle sectoren geldt dat het inkomen in sommige lidstaten is gestegen, terwijl het in andere lidstaten is gedaald.

41. Grafiek 3 geeft de productiewaarde van een doorsneebedrijf aan (reëel). Tussen 1996 en 1997 was het aantal lidstaten met een stijging groter dan het aantal lidstaten waar een daling werd geconstateerd.

42. Grafiek 4 geeft de ontwikkeling van de netto-overheidssubsidies aan (overheidssubsidies min belastingen) per bedrijf sinds 1995. Tussen 1996 en 1997 was er in vijf landen een daling: België, Denemarken, Frankrijk, Oostenrijk en Zweden. In de andere landen stegen de netto-overheidssubsidies.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Grafiek 1

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Grafiek 3

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Grafiek 4

Beleidsontwikkelingen en wetgevingsinitiatieven in 1999

De overeenkomst van Berlijn inzake Agenda 2000

43. De conclusies van de Top van Berlijn over Agenda 2000 in maart hebben geresulteerd in de goedkeuring van tien nieuwe verordeningen [4] en het besluit inzake de omvang van de middelen die voor de hervorming van de landbouwsector beschikbaar worden gesteld. De landbouwbegroting zal worden beperkt tot gemiddeld 38 miljard euro per jaar voor het marktbeleid (inclusief veterinaire en fytosanitaire maatregelen) en 4,3 miljard euro voor plattelandsontwikkelingsmaatregelen.

[4] PB L 160, 26.6.99, blz. 1 en PB L 179, 14.7.99, blz. 1.

44. De nieuwe verordeningen die, met uitzondering van de zuivelverordening, begin 2000 in werking treden, hebben betrekking op de sectoren akkerbouwgewassen, rundvlees, melk en wijn, het nieuwe kader voor plattelandsontwikkeling, de horizontale voorschriften voor de rechtstreekse steun en de financiering van het GLB. Aan deze lijst moeten de gewijzigde verordeningen voor de sectoren olijfolie en tabak worden toegevoegd, ook al zijn zij niet goedgekeurd in het kader van het hervormingspakket van Agenda 2000.

45. Hoewel het beleid, zoals het uiteindelijk is overeengekomen, in bepaalde opzichten niet zo verstrekkend is als oorspronkelijk was voorgesteld, gaat het toch om de radicaalste en ingrijpendste hervorming van het GLB sinds de invoering ervan. Het hervormde GLB is een stap in de richting van meer steun voor de plattelandseconomie in het algemeen dan alleen voor de landbouwproductie, en het zorgt ervoor dat de landbouwers niet uitsluitend worden beloond voor wat zij produceren, maar ook voor hun algemene bijdrage aan de samenleving.

46. De hervorming heeft meer in het bijzonder betrekking op:

Lagere institutionele prijzen om het concurrentievermogen te bevorderen

47. De marktondersteuningsprijzen zullen worden verlaagd met 15% voor granen en met 20% voor rundvlees. De prijzen in de zuivelsector zullen vanaf 2005/2006 met 15% worden verlaagd. De prijsverlagingen zullen geleidelijk worden ingevoerd met het doel de Europese prijzen meer te laten aansluiten bij de realiteit van de wereldmarktprijzen en daardoor het concurrentievermogen van de landbouwproducten op de nationale en de wereldmarkten te helpen verbeteren, wat positieve gevolgen heeft voor zowel de binnenlandse vraag als de uitvoer.

Een billijke levensstandaard voor de landbouwgemeenschap

48. De verlagingen van de institutionele prijzen zullen ten dele worden gecompenseerd door een verhoging van de rechtstreekse betalingen en zo bijdragen tot het garanderen van een billijke levensstandaard voor de landbouwers. Door de overschakeling van prijsondersteuning op rechtstreekse inkomenssteun wordt de steun verder losgekoppeld van de productie.

Versteviging van de internationale handelspositie van de Europese Unie

49. Een sterkere marktoriëntatie zal de weg bereiden voor de integratie van nieuwe lidstaten en zal de positie van de Europese Unie in de komende WTO-ronde versterken. Zoals is gesteld in de conclusies van de Europese Raad in Berlijn over Agenda 2000 zullen de besluiten inzake de hervorming van het GLB in het kader van Agenda 2000 essentiële elementen zijn voor het bepalen van het onderhandelingsmandaat van de Commissie voor de toekomstige multilaterale handelsbesprekingen in het kader van de WTO.

Accent op kwaliteit

50. De hervorming houdt ten volle rekening met de toegenomen aandacht van de consument voor de kwaliteit en veiligheid van zijn levensmiddelen, voor de milieubescherming en voor het welzijn van dieren in de landbouw. Zowel bij de toepassing van de marktondersteuningsmaatregelen als bij het nieuwe beleid inzake plattelandsontwikkeling dienen de minimumnormen op het gebied van milieu, hygiëne en dierenwelzijn in acht te worden genomen.

Integratie van milieudoelstellingen in het GLB

51. De lidstaten moeten de milieumaatregelen nemen die zij passend achten en kunnen deze verplichting op drieërlei wijze nakomen. In de eerste plaats kan het voldoende zijn adequate milieumaatregelen in de landbouw ten uitvoer te leggen in het kader van plattelandsontwikkelingsprogramma's. Voorts kunnen de lidstaten rechtstreekse betalingen in het kader van de marktordeningen afhankelijk stellen van de inachtneming van algemeen geldende milieu-eisen. Ten slotte kunnen zij voor deze betalingen ook specifieke milieuvoorwaarden stellen. In de laatste twee gevallen zullen de betalingen verhoudingsgewijs worden verminderd of geschorst indien niet aan de voorwaarden is voldaan.

Een nieuw kader voor plattelandsontwikkeling: de tweede pijler van het GLB

52. Het nieuwe beleid inzake plattelandsontwikkeling tracht een coherent en duurzaam kader voor de toekomst van de plattelandsgebieden in Europa tot stand te brengen. Het zal de hervormingen in de marktsectoren aanvullen door een concurrerende, multifunctionele landbouw in het kader van een algemene, geïntegreerde strategie voor plattelandsontwikkeling te bevorderen.

53. Het coherente maatregelenpakket heeft drie belangrijke doelstellingen:

- Een sterkere land- en bosbouwsector tot stand brengen (de bosbouwsector wordt voor het eerst als een integraal onderdeel van het beleid inzake plattelandsontwikkeling beschouwd).

- Het concurrentievermogen van de plattelandsgebieden verbeteren

- Het milieu en het landelijke erfgoed van Europa in stand houden.

De Raad heeft zijn goedkeuring gehecht aan een nieuw initiatief voor plattelandsontwikkeling van de Commissie voor de periode 2000-2006, getiteld Leader+.

54. De milieumaatregelen in de landbouw zijn het enige verplichte onderdeel van de nieuwe generatie programma's voor plattelandsontwikkeling; hiermee wordt een beslissende stap gezet naar de erkenning van de rol van de landbouw in de instandhouding en de verbetering van het natuurlijke erfgoed van Europa. De steun voor milieumaatregelen in de landbouw zal de landbouwers stimuleren om landbouwmethoden toe te passen of te blijven toepassen die het milieu ontzien en de natuurlijke hulpbronnen niet uitputten.

Decentralisatie van het beheer

55. Het systeem van rechtstreekse betalingen aan de producenten wordt gewijzigd ten opzichte van 1992. Voor een deel van de rechtstreekse betalingen voor de sectoren rundvlees en zuivel zullen de lidstaten beschikken over een uit de EOGFL-begroting gefinancierd "totaalbedrag" per land dat zij kunnen verdelen op basis van hun specifieke nationale of regionale prioriteiten, met inachtneming evenwel van bepaalde communautaire criteria die bedoeld zijn om concurrentievervalsing tegen te gaan.

Verdere vereenvoudiging

56. De hervorming van het GLB omvat belangrijke vereenvoudigingen in een aantal sectoren. Zo zijn drieëntwintig verordeningen voor de wijnsector vervangen door één enkele verordening en geldt voor de plattelandsontwikkeling voortaan nog slechts één enkele verordening in plaats van negen. De Commissie heeft getracht tot de vereenvoudiging bij te dragen door de programmering te decentraliseren, te rationaliseren en te vereenvoudigen.

57. Ten slotte zal de nieuwe hervorming bijdragen tot de ontwikkeling van een echt multifunctionele, duurzame en concurrerende landbouw, en mede daardoor zal de kwetsbaarder plattelandsgebieden meer toekomstperspectief kunnen worden geboden. De essentiële rol van de landbouw voor de instandhouding van landschap en natuur en voor de vitaliteit van het plattelandsleven wordt nu erkend. Voorts wordt met de hervorming ook gereageerd op de bezorgdheid van de consument over de veiligheid en kwaliteit van levensmiddelen en het welzijn van dieren. Ten slotte heeft het nieuwe GLB ten doel ervoor te zorgen dat het landelijk milieu wordt bewaard en verbeterd voor de toekomstige generaties.

Kwaliteitsbeleid

58. Mede in het licht van allerlei nieuwe gebeurtenissen in 1999 is steeds duidelijker sprake van een toenemende bezorgdheid bij de consument om de kwaliteit van de levensmiddelen, die de producenten niet kunnen negeren. Vanzelfsprekend blijft de veiligheid voor de gezondheid een fundamentele vereiste. Als de veiligheid gewaarborgd is, moet de door de consument gevraagde kwaliteit echter ook tot uitdrukking komen in een ruim assortiment levensmiddelen met objectieve en gegarandeerde eigenschappen. De duurzaamheid van dit assortiment bewijst bovendien dat er veel mogelijkheden zijn voor diversificatie van de landbouwproductie, wat vooral belangrijk is voor de meest achtergestelde landelijke gebieden van de Unie. Juist tegen deze achtergrond is verder gewerkt aan een beleid van de Gemeenschap voor de toekenning van kwaliteitskeurmerken.

59. In het kader van de tenuitvoerlegging van Verordening (EEG) nr. 2081/92 van de Raad inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen [5] heeft de Commissie de lijst aangevuld tot 526 geregistreerde benamingen.

[5] PB L 208 van 24.7.1992, blz. 1.

60. De betrokken lidstaten en de productievormen van de nieuwe registraties tonen aan dat de belangstelling groeit voor de bescherming van producten met voor de consumenten herkenbare productiemethoden die verband houden met de geografische oorsprong.

61. Soms leidt deze activiteit echter ook tot geschillen. Zo heeft het Hof van Justitie bij zijn arrest van 16 maart 1999 de registratie van de benaming "feta" nietig verklaard, hoofdzakelijk vanwege een gebrek aan gegronde redenen voor een dergelijke registratie, zonder zich evenwel uit te spreken over de vraag of de benaming een soortnaam is. De registratieaanvraag blijft bij de Commissie in behandeling en zal opnieuw worden bestudeerd in het licht van de extra informatie die momenteel wordt verzameld. Tegelijkertijd heeft het Hof van Justitie in andere zaken de aanpak en de methoden van de Commissie met betrekking tot de registratieprocedure juist goedgekeurd.

62. De in 1998 goedgekeurde communautaire logo's voor BOB's en BGA's [6] worden al door verscheidene marktdeelnemers gebruikt met het doel de herkenbaarheid van hun producten te vergroten door middel van deze Europese regelingen voor kwaliteitsgarantie.

[6] Verordening (EG) nr. 1726/98, PB L 224 van 11.8.1998, blz. 1.

63. Verordening (EEG) nr. 2082/92 inzake de specificiteitscertificering [7], waarbij de benaming "gegarandeerde traditionele specialiteit" is vastgesteld, wordt nog maar op zeer bescheiden schaal toegepast; tot dusverre zijn zes benamingen geregistreerd. Overeenkomstig de voorschriften heeft de Commissie verslag uitgebracht aan de Raad en het Europees Parlement over de tenuitvoerlegging van deze verordening; in het verslag wordt beschreven welke moeilijkheden zich hebben voorgedaan, vooral in verband met de procedure van bezwaar tegen registraties en met de aard van de juridische bescherming van de benamingen.

[7] PB L 208 van 24.7.1992, blz. 9.

64. De voorlichtingscampagne, die was bedoeld om de betekenis van de benamingen (BOB = beschermde oorsprongsbenaming, BGA = beschermde geografische aanduiding, GTS = gegarandeerde traditionele specialiteit) bij het grote publiek bekend te maken, is eind 1998 afgesloten. De campagne wordt momenteel nog geëvalueerd.

65. Ten slotte hebben zich in 1999 belangrijke ontwikkelingen voorgedaan in de besprekingen in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) voor de tenuitvoerlegging van de overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele- eigendomsrechten (TRIP). Het vraagstuk van de bescherming van de geografische aanduidingen en de oorsprongsbenamingen heeft bij de laatsgenoemde overeenkomst namelijk een internationale dimensie gekregen. Zo moet Verordening (EEG) nr. 2081/92 worden gewijzigd om duidelijk te regelen hoe derde landen die lid zijn van de WTO, een BOB of BGA voor hun producten kunnen laten registreren, en hoe zij bezwaar kunnen aantekenen tegen de registratie van een BOB of BGA voor communautaire producten, als zij dienaangaande een rechtmatig belang hebben.

66. Door de goedkeuring in 1991 van Verordening (EEG) nr. 2092/91 inzake de biologische produktiemethode en aanduidingen dienaangaande op landbouwprodukten en levensmiddelen [8] heeft de Gemeenschap een regelgevend kader tot stand gebracht waarmee wordt gewaarborgd dat producten van de biologische landbouw aan een aantal duidelijk gedefinieerde productiecriteria voldoen, en onderworpen zijn aan een specifiek inspectiesysteem, zodat zij beantwoorden aan de verwachtingen van de consumenten die belangstelling hebben voor de producten van deze vorm van landbouw.

[8] PB L 198 van 22.7.1991, blz. 9.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

ijst van in 1999 geregistreerde BOB's, BGA's en GTS-en

Biologische landbouw

67. Op 27 en 28 mei 1999 hebben de Oostenrijkse regering en de Commissie in Baden (Oostenrijk) een conferentie georganiseerd over "Biologische landbouw in de Europese Unie -- Vooruitzichten voor de 21e eeuw". Tijdens deze conferentie is vastgesteld dat het aantal hectaren grond waarop biologische landbouw wordt bedreven, of waarop wordt overgeschakeld naar biologische landbouw, is toegenomen van ongeveer 900 000 hectare in 1993 tot ongeveer 2,9 miljoen hectare in 1998. Daarbij is erkend dat deze vorm van landbouw een zeker groeipotentieel heeft en zou kunnen groeien van de huidige 2% van de cultuurgrond tot gemiddeld 5 à 10% van de Europese landbouw in 2005. Behalve door de bovengenoemde regelgeving en door de communautaire maatregelen voor financiële steun die zijn getroffen ten behoeve van milieuvriendelijke landbouwpraktijken, lijkt deze ontwikkeling vooral te zijn ingegeven door een toenemende belangstelling van de consumenten en producenten voor een vorm van landbouw met veel eerbied voor het milieu.

68. Op 19 juli 1999 heeft de Raad Verordening (EG) nr. 1804/1999 [9] goedgekeurd waarbij de werkingssfeer van Verordening (EEG) nr. 2092/91 wordt uitgebreid tot de dierlijke productie. Dit betekent dat met ingang van 24 augustus 2000, de datum van inwerkingtreding van de verordening, de in de laatstgenoemde verordening vastgelegde productiecriteria en inspectievoorschriften van toepassing zijn op alle landbouwproducten en levensmiddelen die afkomstig zijn van de biologische landbouw, met uitzondering van enkele minder belangrijke dierlijke producten.

[9] Verordening (EG) nr. 1804/1999 van de Raad van 19 juli 1999 waarbij Verordening (EEG) nr. 2092/91 inzake de biologische productiemethode en aanduidingen dienaangaande op landbouwproducten en levensmiddelen wordt aangevuld met betrekking tot de dierlijke productie, PB L 222, 24.8.1999, blz. 1.

Afzetbevordering voor landbouwproducten

69. Wat de programma's betreft die rechtstreeks door de Commissie worden beheerd, is een nieuwe tweejarige campagne voor vezelvlas van start gegaan. Verder is de zevende campagne voor olijfolie begonnen, rekening houdend met de resultaten van de evaluatie. De nieuwe campagne is bedoeld om consumenten en voedingsdeskundigen te informeren over de gezondheidsaspecten van olijfolie.

70. Bij de programma's die op indirecte wijze worden beheerd, zijn de afzetbevorderingscampagnes voor melk en zuivelproducten, kwaliteitsrundvlees, appelen, citrusvruchten en druivensap voortgezet. Ook in deze sectoren zijn de in de evaluatieverslagen gemelde resultaten bemoedigend. De bevorderingscampagne voor het logo ter aanduiding van landbouwproducten uit de overzeese gebiedsdelen van de EU is voltooid.

71. De afzet van rund- en kalfsvlees van hoge kwaliteit is verder bevorderd, wat heeft bijgedragen tot de stabilisatie van het verbruik. Op basis van Verordening (EG) nr. 2702/1999 [10] van de Raad zijn voorlichtingsmaatregelen voor het nieuwe etiketteringssysteem voor rund- en kalfsvlees voorbereid.

[10] PB L 327 van 14.12.1999, blz.7

72. De derde serie programma's voor de bevordering van de afzet van bloemen en levende planten is in 14 lidstaten van start gegaan.

73. De Raad heeft een kaderverordening goedgekeurd betreffende voorlichtings- en afzetbevorderingsacties voor Europese landbouwproducten en levensmiddelen in derde landen, wat nieuwe mogelijkheden biedt om de EU-producten meer bekendheid te geven.

74. Voor de onderscheiden sectoren zijn op de begroting de volgende bedragen uitgetrokken (in miljoen euro):

// In 1999 goedgekeurd bedrag

Olijfolie

Vezelvlas

Druivensap

Appelen/citrusvruchten

Voorlichting over etikettering rundvlees

Kwaliteitsrundvlees

Melk en zuivelproducten

Agrarische kwaliteitsproducten uit de ultraperifere regio's

Bloemen en levende planten // 18,2

2,5

7,1

6,5

1,0

* met ingang van 2000

Landbouwkundig onderzoek

Inleiding

75. Er zijn onderzoeksactiviteiten verricht op het gebied van landbouw, bosbouw en plattelandsontwikkeling in het kader van het specifieke programma inzake de kwaliteit van het bestaan en het beheer van de biologische hulpbronnen als onderdeel van het Vijfde kaderprogramma voor OTO [11] (1998-2002). Tegelijkertijd is ook vooruitgang geboekt bij de onderzoeksactiviteiten op het gebied van de instandhouding, de karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen in de landbouw in het kader van Verordening (EG) nr. 1467/94.

[11] Besluit nr. 182/1999/EG, PB L 26, 1.2.1999, blz. 1.

Specifiek programma "Kwaliteit van het bestaan en beheer van de biologische hulpbronnen" (1998-2002) [12] als onderdeel van het Vijfde Kaderprogramma

[12] Besluit nr. 167/1999/EG, PB L 64, 12.3.1999, blz. 1.

76. Het Vijfde Kaderprogramma omvat vier thematische en drie horizontale specifieke programma's. Het specifieke programma "Kwaliteit van het bestaan en beheer van de biologische hulpbronnen" is gericht op OTO-prioriteiten op het gebied van landbouw, bosbouw en plattelandsontwikkeling. Het bestaat uit zes kernactiviteiten, generieke activiteiten en steun voor onderzoekinfrastructuur. Kernactiviteit 5 "Duurzame landbouw, visserij en bosbouw, en geïntegreerde ontwikkeling van plattelandsgebieden, met inbegrip van berggebieden" en kernactiviteit 2 "Beheersing van infectieziekten" zijn de belangrijkste pijlers voor OTO-activiteiten in de relevante disciplines.

77. De eerste oproep tot het indienen van voorstellen voor het programma "Kwaliteit van het bestaan" is op 6 maart 1999 gepubliceerd met twee uiterste termijnen:

- De eerste termijn van deze oproep verstreek in juni 1999. Er werden in totaal 1020 voorstellen ingediend. Op de gebieden waarvoor deze termijn gold, werden in totaal 192 voorstellen voor onderzoek ingediend voor de kernactiviteiten 5 en 2. Na een onafhankelijke evaluatie van deze voorstellen werden 7 voorstellen inzake besmettelijke dierziekten op de lijst van hoofdprioriteiten voor kernactiviteit 2 geplaatst en 34 voorstellen (4 inzake diversificatie, 14 inzake fytosanitair onderzoek, 4 inzake de gezondheid en het welzijn van dieren, 7 inzake bosbouw, 5 inzake steun voor het GLB) op de lijst van hoofdprioriteiten voor kernactiviteit 5. De contractbesprekingen zijn in november 1999 voltooid en de projecten beginnen in februari 2000. De totale bijdrage van de EG bedraagt 54 miljoen euro.

- De tweede termijn was 15 november 1999. In de loop van 2000 zullen projecten worden geselecteerd en contracten worden gesloten.

78. Ook voorstellen voor opleidingstoelagen, begeleidende maatregelen en specifieke maatregelen voor het MKB zijn ingediend, geëvalueerd en geselecteerd op het gebied van landbouw, bosbouw en plattelandsontwikkeling na algemene oproepen tot het indienen van voorstellen.

79. De Commissie wordt bijgestaan door de lidstaten in het kader van het programmacomité voor het beheer van het gehele specifieke programma. Bovendien zijn voor elke kernactiviteit externe deskundigengroepen actief die OTO-prioriteiten onderzoeken. Deze groepen bestaan uit onafhankelijke deskundigen die in hun persoonlijke hoedanigheid alle terreinen van kernactiviteiten vertegenwoordigen.

80. Naast de met de EER-landen gesloten overeenkomst zijn samenwerkingsovereenkomsten ondertekend met de 11 kandidaat-lidstaten. Deze overeenkomsten geven organisaties uit de betrokken landen op voet van gelijkheid toegang tot deelname aan het Vijfde Kaderprogramma voor OTO.

Beheer van OTO-contracten

1.1.1.1. Vierde Kaderprogramma (1994-1998)

81. In het kader van specifieke OTO-programma FAIR waren begin 1999 nog 183 projecten aan de gang waarvan er in de loop van het jaar 63 konden worden voltooid. Er lopen momenteel nog 12 OTO-programma's met betrekking tot TSE's (overdraagbare spongiforme encefalopathieën).

Genetische hulpbronnen in de landbouw

82. Na de oproep tot het indienen van voorstellen waarvan de indieningstermijn op 9 juli 1998 is verstreken, zijn 6 voorstellen geselecteerd voor een totale EG-bijdrage van 2,6 miljoen euro in 1999. DG Landbouw wordt in het beheer van het programma bijgestaan door een comité inzake genetische hulpbronnen, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten.

83. Ten slotte moet worden opgemerkt dat ingevolge de herstructurering van de Commissie, het beheer van de onderzoeksactiviteiten uit hoofde van de Kaderprogramma's voor OTO met ingang van 1 oktober 1999 is overgedragen aan het DG Onderzoek.

Vereenvoudiging van de landbouwregelgeving

84. De werkzaamheden van de Commissie ten behoeve van de vereenvoudiging van de regelgeving waren in 1999 vooral gericht op de volgende twee aspecten: ten eerste, de administratieve last voor landbouwers en instanties als gevolg van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), verminderen; en ten tweede, de landbouwwetgeving zo duidelijk, transparant en begrijpelijk mogelijk maken.

Vereenvoudiging

1.1.1.2. Vereenvoudiging van de GLB-regels

85. De hervorming van het GLB in het kader van het Agenda 2000-pakket voorziet in een grote vereenvoudiging in verschillende sectoren. Ook heeft Agenda 2000 geleid tot een aanzienlijke vermindering van het aantal geldende verordeningen waardoor de wetgeving veel begrijpelijker en toegankelijker is geworden. Bovendien zijn bij de olijfoliehervorming in juni 1998 enkele veranderingen van kracht geworden die het beheer zullen vereenvoudigen en het toezicht op het systeem zullen verbeteren.

1.1.1.3. Raadpleging van de nationale betaalorganen

86. De Commissie heeft de nationale betaalorganen van het EOGFL verzocht om voorstellen voor de vereenvoudiging van de administratieve regels en procedures. Enkele van deze voorstellen zijn al uitgevoerd in het kader van Agenda 2000 of specifieke besluiten van de Commissie, terwijl andere nog worden onderzocht en wellicht zullen leiden tot extra vereenvoudigingsvoorstellen.

Transparantie

1.1.1.4. Informele consolidering van de landbouwwetgeving in de elf officiële talen

87. Aangezien de landbouwwetgeving bij opeenvolgende wettelijke besluiten is gewijzigd, worden alle wijzigingen geïntegreerd in allesomvattende, correcte en bijgewerkte versies. Deze versies worden geleidelijk voor het grote publiek en de nationale instanties toegankelijk gemaakt via internet. Deze geconsolideerde versies zijn weliswaar niet bindend, maar kunnen het opzoeken van geldende regels voor alle betrokkenen bij het GLB aanzienlijk vergemakkelijken. Hierdoor wordt verwarring weggenomen en wordt het risico op foutieve interpretaties verminderd. Er zijn al verscheidene geconsolideerde wetsteksten beschikbaar en de komende jaren zal de gehele landbouwwetgeving op deze wijze worden bewerkt.

1.1.1.5. Verwijdering van alle niet langer toepasselijke landbouwwetgeving

88. Landbouwwetteksten die formeel nog steeds van kracht zijn maar niet langer toepasselijk zijn, moeten worden ingetrokken. Dit zal de toegang van de gebruiker tot de nog steeds relevante wetgeving vereenvoudigen. De Commissie heeft zich ertoe verplicht de gehele landbouwwetgeving te controleren en passende maatregelen te nemen. Tot dusverre zijn ongeveer 300 teksten ingetrokken.

1.1.1.6. Standaardisatie van de publicaties van de Commissie inzake uitvoerrestituties

89. In de verschillende sectoren worden momenteel uiteenlopende systemen gebruikt om bestemmingen aan te duiden in verband met de vaststelling van uitvoerrestituties. De huidige systemen zijn vaak complex waardoor de regelgeving inzake uitvoerrestituties moeilijk te lezen en te begrijpen is. Hierdoor ontstaat een duidelijk risico op misverstanden en fouten. Om deze problemen te verhelpen, heeft de Commissie zich ingezet voor de standaardisatie van haar publicaties inzake uitvoerrestituties. Als het nieuwe systeem eenmaal is goedgekeurd, zal het de elektronische uitwisseling van gegevens en informatie tussen Commissie en lidstaten vergemakkelijken. Dat zal de toepassing van de regelgeving bevorderen.

Steunmaatregelen van de staten

Inleiding

90. In 1999 heeft de Commissie 292 meldingen van in de sectoren landbouw en agro-industrie toe te kennen staatssteun ontvangen. Het merendeel daarvan was afkomstig uit Italië, Duitsland en, vanwege de dioxinecrisis, België. Dergelijke cijfers hebben op zichzelf echter niet noodzakelijk veel betekenis. Sommige van de meldingen hebben betrekking op individuele gevallen en/of eenmalige maatregelen, waarbij de steunverlening kan uiteenlopen van een betrekkelijk eenvoudige regeling voor steun ten behoeve van afzetbevordering, tot ingewikkelde gevallen waarin herstructureringssteun wordt toegekend. Andere meldingen hebben betrekking op steunregelingen van onbepaalde duur. Het gaat daarbij vaak om ontwerpwetten van nationale of regionale autoriteiten waarmee wordt beoogd een veelomvattend kader te scheppen voor staatssteun in het betrokken land of gebied dat verschillende vormen van steunmaatregelen omvat. De Commissie is in 1999 ook begonnen met een onderzoek van 42 steunmaatregelen die niet tijdig overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag waren gemeld. Tevens werd de herbeoordeling van twee bestaande steunmaatregelen afgerond, naar aanleiding waarvan voorstellen zijn gedaan voor passende maatregelen overeenkomstig artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag. In totaal heeft de Commissie 249 maatregelen goedgekeurd. In verscheidene gevallen is dit pas gebeurd nadat de betrokken lidstaat zijn ontwerpmaatregel aan de communautaire regels inzake staatssteun had aangepast of had toegezegd dit te zullen doen. De Commissie heeft de procedure van artikel 88, lid 2, ingeleid ten aanzien van 16 gevallen waarin sprake was van ernstige twijfel of de betrokken maatregel verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt. In 25 gevallen heeft de Commissie deze procedure beëindigd; in 13 gevallen was de eindbeslissing negatief. Telkens wanneer een dergelijke negatieve beslissing betrekking had op een steunmaatregel die reeds tot de toekenning van steun door de betrokken lidstaat had geleid, heeft de Commissie bepaald dat de betaalde steun moest worden terugbetaald.

91. Wat de beleidsontwikkelingen betreft, heeft de Commissie in 1999, na multilateraal overleg met de lidstaten, nieuwe, uitgebreide communautaire richtsnoeren inzake staatssteun in de landbouwsector goedgekeurd [13]. De behoefte aan duidelijke richtsnoeren in verband met de verschillende soorten steun die de Commissie gewoonlijk verenigbaar acht met de gemeenschappelijke markt, en de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 1257/99 van de Raad [14] vormden de aanzet tot de herziening, bijwerking en consolidering van de regels die de Commissie volgt wanneer zij voorstellen van de Commissie voor staatssteun in de landbouwsector onderzoekt en uitzonderingen toestaat overeenkomstig artikel 87, leden 2 en 3 van het EG-Verdrag. De richtsnoeren bieden een nieuw, duidelijk kader voor de verschillende vormen van staatssteun die zijn toegestaan en houden daarbij vooral rekening met de nieuwe ontwikkelingen in het landbouwbeleid en in het bijzonder met de behoefte, enerzijds, om de kwaliteit van landbouwproducten te bevorderen en, anderzijds, om het milieu en het traditioneel erfgoed van het platteland te beschermen.

[13] PB C 28 van 1.2.2000, blz. 2.

[14] PB L 160 van 26.6.1999, blz. 80

92. Het navolgende overzicht van gevallen van staatssteun is niet volledig. Het is de bedoeling die gevallen te behandelen die het interessantst zijn, zij het soms ook problematisch, vanuit het oogpunt van het beleid inzake staatssteun in de setcoren landbouw en agro-industrie. Wanneer in deze tekst niet uitdrukkelijk wordt verwezen naar de publicatie van een besluit in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen, is het besluit nog niet gepubliceerd. De authentieke tekst van de besluiten tot goedkeuring van steun, waaruit alle vertrouwelijke informatie is verwijderd, kan normaliter worden geraadpleegd op http://europa.eu.int/comm/sg/sgb/state_aids.

België

93. Ten aanzien van staatssteun op grond van "buitengewone gebeurtenissen" als bedoeld in artikel 87, lid 2, onder b) van het Verdrag, heeft de Commissie in 1999 goedkeuring verleend voor een reeks steunmaatregelen van de Belgische regering ten voordele van producenten en ondernemingen die zijn getroffen door de crisis naar aanleiding van de besmetting van diervoeding met dioxine. De Commissie was van oordeel dat de chemische verontreiniging van voedingsmiddelen weliswaar niet kan worden beschouwd als een buitengewone gebeurtenis in de zin van artikel 87, lid 2, onder b), maar dat de bekendmaking door de Belgische autoriteiten van deze verontreiniging en de daarna getroffen noodmaatregelen het voor de marktdeelnemers onmogelijk hebben gemaakt om hun producten te verhandelen en hen in een crisissituatie hebben gebracht die, door de aard en de gevolgen ervan, duidelijk buitengewoon kan worden genoemd en afwijkt van de normale omstandigheden op de markt. De Commissie was echter wel van mening dat het begrip buitengewone gebeurtenis alleen van toepassing is op producenten die het slachtoffer zijn geworden van een situatie waarvoor zij zelf geenszins aansprakelijk kunnen worden gehouden.

94. In het geval van de landbouwbedrijven ging het aanvankelijk om vergoedingen en terug te betalen voorschotten [15]. De eerste waren bedoeld voor de producenten van pluimvee en laatstgenoemde voor de producenten van varkens, runderen en eieren. Vervolgens heeft de Commissie goedkeuring verleend voor de omzetting van de terug te betalen voorschotten in definitieve vergoedingen waarvan het bedrag was vastgesteld op 80 % van de kostprijs van de dieren en hoe dan ook nooit hoger was dan de marktprijs als deze minder dan 80 % van de kostprijs [16] bedroeg. De maatregelen van de Belgische regering waren erop gericht de landbouwproducenten te compenseren voor, of de gevolgen te verzachten van, het afmaken en het vernietigen van dieren en eieren die ofwel met dioxine verontreinigd waren, ofwel onverkoopbaar waren geworden en derhalve om redenen van dierenwelzijn en volksgezondheid dienden te worden vernietigd. De bedoelde maatregelen betroffen met name de zogeheten "geblokkeerde" bedrijven die hun productie niet op de markt mochten afzetten.

[15] Zaken NN 87/99, NN 88/99, NN 89/99, N 380/99 en N 386/99, Beschikking van de Commissie van 20.7.1999 (PB C 253 van 4.09.1999, blz.14).

[16] Zaken N 510/99, N 511/99, N 512/99 en N 513/99, Beschikking van de Commissie van 29.9.1999 (PB C 326 van 13.11.1999, blz. 10).

95. De steun voor ondernemingen die eigenaar waren van producten van dierlijke oorsprong is eveneens verleend in de vorm van terug te betalen voorschotten, en moest het faillissement voorkomen van ondernemers waarvan de productie is vernietigd omdat zij met dioxine was verontreinigd of omdat de houdbaarheidstermijn tijdens de door de Belgische regering besloten periode van bewarend beslag was verstreken [17]. In dezelfde context heeft de Commissie goedkeuring verleend aan een maatregel betreffende vergoedingen voor eigenaars van in verband met mogelijke dioxineverontreiniging in beslag genomen en vernietigde producten, namelijk vers vlees en vleesproducten van varkens, runderen, en pluimvee [18]. Deze producten waren het onderwerp van een bewarend beslag en zijn in sommige gevallen vernietigd aangezien zij niet in de handel mochten worden gebracht en er nog steeds een vermoeden van besmetting bleef bestaan. Deze maatregel, die was bedoeld om de gezondheid van de consument te beschermen, werd als steun ter vergemakkelijking van de ontwikkeling van de betrokken sectoren verenigbaar met de gemeenschappelijke markt geacht op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag. De Commissie heeft ook goedkeuring verleend voor de tenlastename door de Belgische overheid van de kosten voor de analyses en de destructie van alle bij de voorgaande maatregelen betrokken dieren en producten [19]. De Commissie heeft, volgens haar vaste praktijk, aanvaard dat België alle kosten draagt, aangezien de controles op de kwaliteit van de betrokken producten, en de destructie ervan, bij communautaire en/of nationale bepalingen waren opgelegd.

[17] Zaken NN 95/99 en N 384/99, Beschikking van de Commissie van 20.7.1999 (PB C 253 van 4.9.1999).

[18] Zaken N 434/99, N 435/99 en N 447/99, Beschikking van de Commissie van 16.8.1999 (PB C 264 van 18.09.1999).

[19] Zaak NN 90/99, Beschikking van de Commissie van 20.7.1999 (PB C 253/99 van 4.9.1999) en Zaken N 514/99 en N 509/99, Beschikking van de Commissie van 29.9.1999 (PB C 326 van 13.11.1999).

96. In verband met de Belgische dioxinecrisis heeft de Commissie ook haar goedkeuring gegeven aan een steunmaatregel van België betreffende een overeenkomst tussen de Belgische Staat en de Belgische Vereniging van Banken [20]. De overeenkomst voorzag in een regeling die tot doel had te voorkomen dat intrinsiek gezonde landbouwbedrijven zouden verdwijnen doordat hun inkomsten ineens sterk waren teruggelopen in verband met de ontregeling van de markt als gevolg van de verontreiniging van bepaalde diervoeders met dioxine en van de maatregelen die naar aanleiding daarvan zijn genomen. De regeling was gebaseerd op een evenwichtige inspanning van enerzijds de overheid, die 50 % garantie biedt, en anderzijds de banksector die de overige 50 % van het kredietrisico voor zijn rekening neemt en afziet van zijn gebruikelijke marge op de rente, die hoogstens gelijk was aan de Belgian Prime Rate (BPR) min 30 basispunten (de kostprijs voor de banken). Alleen ondernemingen die intrinsiek gezond en levensvatbaar zijn en waarvan de omzet in juni en juli 1999 sterk is gedaald (25 % over beide maanden of 40 % in één van beide maanden), kwamen voor de regeling in aanmerking. De aanmelding omvatte twee steunelementen in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag. Het belangrijkste steunelement was de Staatsgarantie. Een tweede steunelement betrof de honoraria van de accountants die de schade moesten certificeren. Die honoraria werden door de Staat betaald. De Staatswaarborg werd als verenigbaar met artikel 87, lid 2, onder b), van het Verdrag aangemerkt, aangezien de Commissie reeds eerder tot de conclusie was gekomen dat de beperkende maatregelen die ter bescherming van de volksgezondheid naar aanleiding van de dioxinecrisis moesten worden ingesteld ten aanzien van in België geproduceerde voedingsmiddelen en diervoeders, gezien de aard en de omvang van die maatregelen, een buitengewone gebeurtenis waren in de zin van artikel 87, lid 2, onder b), van het Verdrag. Het subsidie-equivalent van de Staatsgarantie beliep minder dan 6,05 % van het totale leningsbedrag. Bovendien hadden de Belgische autoriteiten zich ertoe verbonden ervoor te zorgen dat geen overcompensatie van de door individuele begunstigden geleden schade ontstaat. De betaling van de boekhoudkosten door de overheid werd als "soft aid" aangemerkt, waarvoor de Commissie steeds steun tot 100 % accepteert.

[20] Zaak N 499/99, Beschikking van de Commissie van 7.09.1999 (PB C 288 van 9.10.1999).

97. De Commissie besloot om de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden tegen een door de Belgische overheid gemelde maatregel [21] waarbij landbouwers steun wordt toegekend ter compensatie van het feit dat zij niet meer mest mogen uitrijden dan een bepaalde hoeveelheid (deze maximumhoeveelheid varieert per jaar). Deze maatregel zou onder punt 3.4 van de Communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu [22] kunnen vallen, waarin staat dat exploitatiesteun bij wijze van uitzondering kan worden toegestaan indien: i) de steun alleen is bedoeld om de extra kosten ten opzichte van de traditionele produktiekosten te vergoeden, ii) deze compensatie tijdelijk en in beginsel degressief van aard is, en iii) de steun nodig is om een verlies van concurrentievermogen goed te maken, met name op internationaal niveau. Daarbij houdt de Commissie tevens rekening met de tegenprestatie die van de betrokken ondernemingen wordt verlangd in de vorm van maatregelen tot beperking van de door hen veroorzaakte vervuiling. In dit geval heeft de Commissie de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag, ingeleid aangezien zij betwijfelde of aan deze voorwaarden was voldaan. De steun leek niet tijdelijk of degressief, de steun leek niet noodzakelijk om het verlies aan concurrentievermogen te compenseren, en ten slotte is van de landbouwers geen tegenprestatie gevraagd ter vermindering van de door hen veroorzaakte vervuiling. Verder leek de volgens de regeling per hectare uit te rijden hoeveelheid mest in strijd te zijn met de nitratenrichtlijn (Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen). Er leek derhalve geen reden te zijn om steun te verlenen.

[21] Zaak C 12/99 (ex N380/98), Beschikking van de Commissie van 17.2.1999 (PB C 129 van 8.5.1999).

[22] PB C 72 van 10.3.1994, blz. 3.

Denemarken

98. In een Deense zaak [23] heeft de Commissie voor de eerste keer in de landbouwsector haar Mededeling over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen [24] toegepast. De zaak betrof de herinvoering van een beperking van de door de Deense gemeenten geheven plaatselijke grondbelasting voor alle grond die wordt gebruikt voor primaire productie. De maatregel, in de vorm van een wijziging van de wet op de plaatselijke grondbelasting van 1990, moest worden toegepast in de belastingjaren 1999 en 2000. Het door Denemarken voorgestelde maximum (0,008 procent) was lager dan het maximum (0,015 procent) dat de Commissie had goedgekeurd bij twee eerdere beschikkingen over de grondbelasting voor respectievelijk de belastingjaren 1994-1996 en 1997. Deze beschikkingen betroffen grond die wordt gebruikt voor landbouw, tuinbouw en zaadkwekerijen. De betrokken maatregel voorzag tevens in de verhoging van de maximale belasting voor de bosbouw. Dit maximum is in de eerste plaats bedoeld om te voorkomen dat de grondprijzen en daardoor de grondbelastingen stijgen door factoren die niet zijn toe te schrijven aan de primaire productie. Ook zou de variatie in de belastingtarieven aanzienlijk worden verminderd (van 0,006-0,024 procent tot 0,006-0,008 procent). Bij haar eerdere beschikkingen over de grondbelasting was de Commissie van oordeel dat de beperking van de grondbelasting niet als steun kon worden aangemerkt. De Deense autoriteiten verzekerden de Commissie dat de omstandigheden waarop zij haar vorige beschikkingen had gebaseerd, niet waren gewijzigd. Bij haar beschikking herhaalde de Commissie haar standpunt uit de vorige twee zaken, namelijk dat de maatregel weliswaar selectief was, maar dat deze niet kon worden aangemerkt als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag. Bij de beschikking is deze conclusie onderbouwd met aanvullende argumenten zoals het feit dat de maatregel van toepassing was op de gehele primaire productiesector, en de specifieke aard van de grond in verband met primaire productie.

[23] Zaak N 53/99, Beschikking van de Commissie van 9.6.1999 (PB C 213 van 24.07.1999).

[24] PB C 384 van 10.12.1998, blz. 3.

99. De Commissie heeft besloten de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden tegen een door Denemarken gemelde steunmaatregel inzake de wijziging van het Deense parafiscale fonds voor heffingen op pluimvee, een parafiscale steunregeling [25]. De gemelde maatregel was specifiek bedoeld om het fonds voor heffingen op pluimvee in staat te stellen een gedeelte te financieren van de kosten van preventieve vaccinatie van mestpluimvee tegen Gumboro, een pluimveeziekte die leidt tot een hoog sterftecijfer onder slachtpluimveebestanden. De steun zou met terugwerkende kracht worden uitgekeerd aan eigenaars die hun niet-geïnfecteerde dieren hadden laten vaccineren in het kader van een vaccinatiecampagne. Aangezien de betrokken ziekte niet onder de Deense of de Gemeenschapswetgeving inzake dierziekten valt, voldeed de steun niet aan alle cumulatieve voorwaarden waaraan, volgens de vaste praktijk van de Commissie, moet worden voldaan alvorens steun ter bestrijding van dier- en plantenziekten als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden aangemerkt overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder c) van het EG-Verdrag (bindende communautaire of nationale bepalingen, infecties met mogelijke risico's voor de volksgezondheid, preventieve en/of compensatoire aard van de steun, geen overcompensatie van individuele bedrijven, verenigbaarheid met de veterinaire wetgeving van de Gemeenschap). Bovendien betwijfelde de Commissie of de steun, zoals vereist, alleen infecties met mogelijke risico's voor de volksgezondheid betrof en niet werd toegekend ter dekking van normale bedrijfsrisico's, met name gelet op een eerdere uitbraak van Gumboro in de jaren '90 en het bestaan van een vrijwillig Gumborofonds voor de bedrijfstak. Nadat de procedure was ingeleid, hebben de Deense autoriteiten hun melding ingetrokken.

[25] Zaak C 15/99 (ex N 489/98), Beschikking van de Commissie van 23.6.1999.

Duitsland

100. In 1999 heeft de Commissie Duitsland in kennis gesteld van de negatieve eindbeslissing ten aanzien van de steun die door de Duitse regering werd verleend in het kader van de wet "Entschädigungs- und Ausgleichsleistungsgesetz" (EALG) [26]. De wet bevat een regeling voor de aankoop van grond tegen verlaagde prijzen in het voormalige Oost-Duitsland; voor sommige begunstigden kwam deze regeling neer op staatssteun. De Commissie heeft gesteld dat voor de categorie "Wiedereinrichter" (opnieuw gevestigde landbouwers) en "juristische Personen" (rechtspersonen) waarvan ten minste één opnieuw gevestigde landbouwer deel uitmaakt, het voordeel van een aankoop tegen een verlaagde prijs wel kan worden aangemerkt als een vergoeding voor geleden verliezen (de onteigening van grond en/of de mogelijke beschadiging van de inventaris van het landbouwbedrijf), maar dat dit niet geldt voor "Neueinrichter" (landbouwers die zich voor het eerst vestigen), voor andere rechtspersonen en mogelijk voor andere niet in de genoemde wet opgenomen begunstigden. Voor deze categorieën kan de steun worden aangemerkt als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, aangezien geen sprake is geweest van onteigening of soortgelijke schade. Het steunpercentage werd te hoog geacht in vergelijking met de percentages waarmee de Commissie normaliter kan instemmen als het gaat om de aankoop van landbouwgrond in gewone gebieden (d.w.z. andere gebieden dan probleemgebieden). Bovendien bleek de betrokken steun discriminerend van aard en derhalve strijdig met artikel 12, artikel 34, lid 3, en artikel 43 van het EG-Verdrag, gelet op de voorwaarde dat bepaalde aanvragers op 3 oktober 1990 in het voormalige Oost-Duitsland woonachtig moesten zijn geweest om voor de steun in aanmerking te komen; in de praktijk konden alleen (Oost-)Duitse onderdanen aan deze voorwaarde voldoen.

[26] Zaak C 17/98, Beschikking van de Commissie van 20.1.1999 (PB L 107 van 24.4.1999).

101. In de loop van 1999 is de gewijzigde versie van het grondaankoopprogramma aan de Commissie gemeld [27]. De problemen die hadden geleid tot de gedeeltelijk negatieve beslissing, waren opgelost:

[27] Zaak N 506/99, Beschikking van de Commissie van 22.12.1999 (nog niet gepubliceerd).

- De gedeeltelijk negatieve beslissing van de Commissie van 20.1.1999 ten aanzien van de oude EALG was gebaseerd op het feit dat de plaats van vestiging op een bepaald moment bepalend was om voor het programma in aanmerking te kunnen komen -- in de praktijk konden alleen (Oost-)Duitsers aan deze voorwaarde voldoen. De Commissie achtte dit discriminerend. Dergelijke voorwaarden zijn in het nieuwe programma geschrapt.

- Verder had de Commissie bezwaar tegen de intensiteit van de steun voor de aankoop van landbouwgrond buiten de LFA's. Het steunpercentage is nu volledig in overeenstemming gebracht met datgene wat de Commissie normaliter aanvaardt. In het kader van de oude EALG ten onrechte betaalde steun zal met rente worden teruggevorderd overeenkomstig de beslissing van de Commissie van 20.1.1999.

102. Gelet op de door de Duitse autoriteiten geboden waarborgen heeft de Commissie duidelijk vastgesteld dat er voldoende grond is om eventuele discriminatie te verhelpen zonder de in het kader van de oude EALG gesloten overeenkomsten te hoeven herroepen. Voor zover residuele onderdelen van de nieuwe regelingen zouden leiden tot een voorkeursbehandeling voor Oost-Duitsers bij verder gelijke criteria, valt deze behandeling onder de doelstelling dat de landbouw in de nieuwe Länder wordt geherstructureerd, terwijl tegelijkertijd wordt gewaarborgd dat potentiële kopers die zelf verscheidene decennia in de DDR hadden gewoond en gewerkt (of wier gezinsleden dit hadden gedaan) kunnen deelnemen; deze doelstelling heeft de Commissie in haar beslissing van 20.1.1999 als rechtmatig aangemerkt en is niet ter discussie gesteld.

103. Derhalve is de Commissie van mening dat de nieuwe, door de Duitse regering voorgestelde regeling de ontwikkeling van de economische activiteiten in de sector zal vergemakkelijken. Derhalve valt de regeling onder de werkingssfeer van artikel 87, lid 3, onder c) van het Verdrag.

104. De Commissie heeft besloten de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag in te leiden tegen steun voor afzetbevordering door Duitsland, Mecklenburg-Vorpommern. De steun bestaat uit verscheidene maatregelen die kunnen worden verdeeld in "soft aid" en steun voor afzetbevordering. Het is vaste praktijk van de Commissie om goedkeuring te verlenen voor een steunpercentage van 100% voor "soft aid" zoals steun voor de deelname aan handelsbeurzen en seminars, steun voor marktonderzoek enz. De steun voor afzetbevordering moet voldoen aan de voorwaarden in de Mededeling van de Commissie betreffende de betrokkenheid van de Lid-Staten bij acties ter bevordering van de verkoop van landbouw- en visserijprodukten [28] en, indien de afzetbevordering de vorm heeft van reclame, aan de voorwaarden van het kader voor staatssteun ten behoeve van reclame voor landbouwproducten en bepaalde producten die niet zijn opgenomen in Bijlage II van het EEG-Verdrag, met uitzondering van visserijproducten [29]. Een van de belangrijkste voorwaarden voor afzetbevorderingssteun is dat deze in overeenstemming moet zijn met artikel 28 van het Verdrag. Bij een eerder besluit was de Commissie van oordeel dat aan deze voorwaarde was voldaan [30]. Echter, alvorens het huidige besluit te nemen heeft de Commissie het door de Duitse autoriteiten ter illustratie beschikbaar gestelde materiaal opnieuw onderzocht. Op het eerste gezicht leek dit materiaal geen andere boodschap te bevatten dan dat de producten afkomstig zijn uit Mecklenburg-Vorpommern. Derhalve kon worden betwijfeld of sprake was van een redelijk evenwicht tussen de verwijzingen naar de eigenschappen en variëteiten van het product en die naar de lidstaat van herkomst (een van de voorwaarden uit bovengenoemde mededeling) en of was voldaan aan de voorwaarden van artikel 28 van het Verdrag. Bovendien voorzag de maatregel alleen in steun aan ondernemingen die waren gevestigd in Mecklenburg-Vorpommern, wat strijdig lijkt te zijn met artikel 43 van het Verdrag. Als reactie op de inleiding van de procedure hebben de Duitse autoriteiten te kennen gegeven dat zij de maatregel zullen wijzigen: het overgelegde materiaal zal niet worden gebruikt; verder verzekeren de nationale autoriteiten dat toekomstig materiaal in overeenstemming zal zijn met artikel 28 van het Verdrag, en verbinden zij zich ertoe de Commissie jaarlijks een verslag te doen toekomen met voorbeelden van het gebruikte materiaal. Ten slotte zal de voorwaarde dat alleen in Mecklenburg-Vorpommern gevestigde bedrijven voor steun in aanmerking komen, worden geschrapt. Na deze wijzigingen heeft de Commissie in de procedure een positieve eindbeslissing genomen [31].

[28] OJ C 272 van 28.10.1986, blz. 3.

[29] PB C 302 van 12.11.1987

[30] Zaak NN 27/97, Beschikking van de Commissie van 18.06.1997 (PB C 334 van 5.11.1997).

[31] Zaak C 23/99, Beschikking van de Commissie van 25.11.1999 (PB L 37 van 12.02.2000, blz. 3).

105. In een Duitse zaak achtte de Commissie een vrijstelling van belasting op elektriciteit en olie die ten dele ook voor de landbouwsector gold [32], in overeenstemming met punt 3.4 van de kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu [33]. De Duitse autoriteiten hadden een vrijstelling voor de duur van drie jaar gemeld. De steun was derhalve wel tijdelijk maar niet degressief. Gelet op de huidige interpretatie van de kaderregeling heeft de Commissie geen degressiviteit vereist. Ofschoon in de landbouwsector het feit dat de meeste andere landen nog geen energiebelasting heffen, op zich geen aanvaardbare rechtvaardiging is voor de betaling van steun, heeft de Commissie in dit geval aanvaard dat de tijdelijke verlichting van de lasten door middel van de steunmaatregel nodig was om landbouwbedrijven in staat te stellen zich aan de nieuwe concurrentieverhoudingen aan te passen. Bovendien is, ondanks het feit dat de Commissie heeft opgemerkt dat een tegenprestatie van de landbouwsector niet wettelijk verplicht is, uiteindelijk aanvaard dat de landbouwers investeringen zullen doen om hun energieverbruik te verminderen. Gezien de beperkte omvang van de belastingvrijstelling voor de landbouwsector (de producenten moeten toch nog 20% van de belasting betalen) en de grote extra nettobelastingdruk, bleek de stimulans voor primaire landbouwproducenten om energie te besparen, groot.

[32] Zaak NN 47/99, Beschikking van de Commissie van 21.04.1999 (PB C 166 van 12.06.1999).

[33] PB C 72 van 10.3.1994.

106. De Commissie heeft ook een procedure ingeleid in de zaak van drie steunprojecten voor de redding of herstructurering van bedrijven in de nieuwe Duitse Länder [34]. Na de inleiding van de procedure is een van deze meldingen ingetrokken. De overige meldingen worden nog onderzocht.

[34] Zaken C71/99 (ex N 258/98), Beschikking van de Commissie van 13.10.1999 (PB C 359 van 11.12.1999); C73/99 (ex NN 90/97) Beschikking van de Commissie van 26.10.1999 (nog niet gepubliceerd), C 16/99 (ex NN 108/98), Beschikking van de Commissie van 3.3.1999 (PB C 120 van 1.05.1999).

Griekenland

107. In 1999 heeft de Commissie een negatieve eindbeslissing genomen ten aanzien van de regeling voor de financiering van de Griekse katoenraad; deze organisatie wordt namelijk gefinancierd door een parafiscale heffing van 1% op de totale waarde van de geïmporteerde katoen [35]. De Griekse katoenraad is een overheidsorgaan dat institutionele taken waarneemt in de katoensector en staatssteun toekent aan de sector (ten behoeve van technische bijstand, kwaliteitscontrole en onderzoek). De steun in engere zin is volgens de Commissie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Deze steun wordt echter gefinancierd door de inning van een parafiscale belasting die niet alleen op de binnenlandse productie, maar ook op geïmporteerde katoen wordt geheven. Deze regelingen zijn niet alleen onverenigbaar met het beleid van de Commissie inzake parafiscale heffingen, maar zijn ook onverenigbaar gebleken met het Toetredingsverdrag van Griekenland. Als gevolg van de beslissing moet Griekenland de regeling herzien, de Commissie in kennis stellen van de wijzigingen en de ten onrechte betaalde bedragen terugvorderen.

[35] Zaak C 60/94, Beschikking van de Commissie van 20.7.1999 (nog niet gepubliceerd).

Spanje

108. De Commissie heeft een negatieve beslissing goedgekeurd met een bevel tot terugvordering ten aanzien van twee steunregelingen voor de regio Extremadura in Spanje. Steunmaatregel C 37/99 [36] houdt verband met Decreet 35/1993 betreffende de financiering van een campagne voor de ontwikkeling van de landbouw en de sector levensmiddelen van agrarische oorsprong. De begunstigden zijn eigenaren van landbouwbedrijven, landbouwcoöperaties en andere verenigingen, en de agro-industrie van Extremadura die overeenkomsten sluiten met akkerbouw- en veeteeltbedrijven voor de afname van grondstoffen voor industriële verwerking. De steun wordt verleend in de vorm van een rentesubsidie voor leningen voor een bepaald verkoopseizoen. Steunmaatregel C 38/99 [37] houdt verband met het Besluit van 8 juli 1998 tot vaststelling, voor het verkoopseizoen 1997/1998, van steun voor landbouwproducten die bestemd zijn voor industriële verwerking. De begunstigden zijn telers van voor industriële verwerking in Extremadura bestemde tuinbouwproducten, die voor het verkoopseizoen 1997/1998 contracten met in die regio gevestigde verwerkende bedrijven hebben gesloten. De geplande steun bedraagt tussen 1,5 en 5 peseta per kilogram paprika's, augurken, kool, uien, broccoli, bloemkool, spinazie, tuinbonen en aardappelen. De steun wordt slechts toegekend voor ondernemingen in Extremadura die met landbouw- of veeteeltbedrijven in Extremadura contracten sluiten voor het verkoopseizoen 1997/1998 voor de afname van te verwerken tuinbouwproducten. Deze beperking kan een belemmering van het vrije verkeer van goederen tussen de lidstaten inhouden, hetgeen in strijd is met de artikelen 28 en 29 van het Verdrag. De steun wordt bovendien toegekend om de vervaardiging te bevorderen van producten die onder een gemeenschappelijke marktordening vallen (Verordening (EG) nr. 2200/96 van de Raad van 28 oktober 1996 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector groenten en fruit). De voorschriften hiervan moeten worden beschouwd als een volledig en afgerond geheel dat de lidstaten geen ruimte laat om maatregelen te nemen die daarvan kunnen afwijken of ermee in strijd zijn. Wat steunmaatregel C 38/99 betreft, moet alle steun waarvan het bedrag afhankelijk is van de geproduceerde hoeveelheden, als steun voor de bedrijfsvoering worden beschouwd, die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. Bovendien voldoet steunmaatregel C 37/99 niet aan de criteria die zijn vastgelegd in de Mededeling van de Commissie inzake kortlopend krediet met rentesubsidie in de landbouw [38].

[36] Zaak C 37/99 (ex NN 25/99), Beschikking van de Commissie van 22.12.1999 (nog niet gepubliceerd).

[37] Zaak C 38/99 (ex NN 26/99), Beschikking van de Commissie van 22.12.1999 (nog niet gepubliceerd).

[38] PB C 44 van 16.12.1996, blz. 2.

Frankrijk

109. De Commissie heeft besloten de onderzoekprocedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van een door Frankrijk medegedeelde maatregel die ten doel heeft de productie van goed in de markt liggende wijnen in de regio Charentes te stimuleren [39]. De steunmaatregel is gericht op kwalitatieve verbetering van het wijnbouwareaal en beoogt tegelijkertijd cognacproducenten ertoe aan te zetten landwijn te produceren, door het gebruik van bepaalde wijnstokrassen aan te moedigen. De Commissie heeft rekening gehouden met het feit dat in de nieuwe Verordening (EG) nr. 1493/1999 van de Raad van 17 mei 1999 houdende een gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt [40], die op 21 juli 1999 in werking is getreden en met ingang van 1 augustus 2000 van toepassing is, bepalingen zijn opgenomen met betrekking tot de stopzetting van de wijnbouw op bepaalde wijnbouwpercelen, alsmede de herstructurering en omschakeling in de sector. Zij was van oordeel dat bij de voorgenomen maatregel rekening dient te worden gehouden met de nieuwe koers die door deze gemeenschappelijke marktordening (GMO) is uitgezet, aangezien het door de Franse autoriteiten ingediende programma bedoeld is om een oplossing op lange termijn te bewerkstelligen voor het betrokken probleem. Zo wordt bij de voornoemde verordening een regeling inzake herstructurering en omschakeling van wijngaarden ingevoerd die ten doel heeft de productie aan te passen aan de vraag op de markt. Bij artikel 15, onder c), is met name bepaald dat de Commissie uitvoeringsbepalingen vaststelt om te voorkomen dat de toepassing van de omschakelingsmaatregelen leidt tot een toename van het productiepotentieel. Uit de ontvangen informatie blijkt dat de omschakeling leidt tot een nieuwe productie van "landwijn" en dat de totale productie van dergelijke wijn dus zal toenemen. Bovendien is in artikel 2, lid 1, van diezelfde verordening bepaald dat tot en met 31 juli 2010 geen wijnstokken van rassen voor de wijnbereiding mogen worden aangeplant. Daaruit moet dus worden afgeleid dat één van de bedoelingen van de wetgever met de nieuwe GMO was, verhoging van de wijnproductie te verhinderen. De Commissie geeft toe dat de omschakeling van het wijnstokareaal in de Charentes het voordeel heeft dat minder wijn wordt geproduceerd waarvoor er geen afzet is, maar zij is van oordeel dat de landwijnproductie in Frankrijk erdoor is toegenomen, hetgeen in strijd is met de beginselen van de nieuwe GMO en kan leiden tot concurrentievervalsing op een wijnmarkt die geen tekenen van groei zou vertonen. Er dient namelijk rekening mee te worden gehouden dat de wijn die na de omschakeling van dit wijnbouwareaal wordt geproduceerd op de normale wijnmarkt terechtkomt, terwijl die productie momenteel per definitie niet voor die markt bestemd is. Daardoor is de kans zeer groot dat een veralgemeende omschakeling van dit wijnbouwareaal het probleem naar andere markten verplaatst, aangezien de omschakeling over het geheel genomen zal leiden tot een nettoverhoging van de productie van op de markt gebrachte wijnen, hetgeen indruist tegen de doelstellingen van de nieuwe GMO.

[39] Zaak C 70/99 (ex N79/99), Beschikking van de Commissie van 29.9.1999 (OJ C 359 van 11.12.1999).

[40] PB L 179 van 14.7.1999, blz. 1.

Ierland

110. De Commissie heeft ook de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag ingeleid ten aanzien van twee door Ierland gemelde maatregelen [41]. De ene maatregel [42] is een submaatregel (de ooipremie) van de maatregel inzake aanvullende steun voor ooien die erin bestaat slachtcapaciteit te bieden om ongeveer 100 000 uitstootooien op te ruimen in zes westelijke graafschappen van Ierland die problemen ondervinden door de weersomstandigheden en de bodemgesteldheid. Volgens de Commissie is in het kader van de onderhavige maatregel aan de schapenhouders steun verleend en zij betwijfelt of artikel 87, lid 2, onder b), in dit geval van toepassing is. Met de maatregel blijken namelijk problemen te worden verholpen die te wijten zijn aan de economische recessie in de sector, en de maatregel kan dus niet worden beschouwd als een vergoeding voor schade in verband met buitengewone gebeurtenissen. Omdat bovendien is toegestaan dat het van "boner ewes" verkregen vlees verkocht werd voor menselijke consumptie, en aldus op de markt een concurrerend product was voor het overige vlees, waarvan de slachtkosten niet voor steun in aanmerking kwamen, ziet het ernaar uit dat de Ierse autoriteiten hebben nagelaten ervoor te zorgen dat de maatregel de concurrentie zo min mogelijk beïnvloedt.

[41] Zaak C 44/99 (ex NN 23/99 en ex NN 79/99), Beschikking van de Commissie van 8.7.1999 (PB C 280 van 2.10.1999).

[42] Zaak C 44/99 (ex NN 23/99, ex N 678/98).

111. De andere maatregel ten aanzien waarvan de procedure is ingeleid, is de steunmaatregel in verband met het verlies aan wintervoer [43]. De regeling bestaat uit drie submaatregelen die zijn bedoeld om landbouwers te vergoeden voor verlies aan wintervoer. Met name ten aanzien van de vergoeding die door het speciaal voederschadefonds (Special Fodder Hardship - SFHF) wordt geboden aan een klein aantal producenten dat niet voor andere steun in aanmerking komt, heeft de Commissie vastgesteld dat niets erop wijst dat alleen steun wordt verleend bij effectieve verliezen aan wintervoer als gevolg van het natte weer, of in evenredigheid met die verliezen. Blijkbaar wordt bijstand verleend aan elke producent die kan aantonen dat zijn vee ondervoed is of kan raken wegens een tekort aan voeder, ongeacht de oorzaak daarvan. De Commissie is dan ook van oordeel dat deze maatregel steun voor de bedrijfsvoering is.

[43] Zaak C 44/99 (ex NN 79/99, ex N 90/99).

Italië

112. Wat de herstructureringssteun betreft, heeft de Commissie in 1999 Italië in kennis gesteld van haar beslissing om de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van een medegedeeld plan voor steun ten behoeve van de herstructurering van ondernemingen in de sector van de beschermde landbouwproducten (bloemen en tuinbouwproducten) in de regio Sardinië [44]. De Commissie heeft hiertoe besloten aangezien de medegedeelde maatregel, die voorziet in financiële maatregelen (terugbetaling en herziening van schulden), structurele maatregelen (investeringen) en technische bijstand, niet leek te voldoen aan de voorwaarden waarop een steunregeling voor de herstructurering van ondernemingen kan worden goedgekeurd volgens de Communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden [45]. Herstructureringssteun kan met name leiden tot oneerlijke concurrentie voor andere producenten die geen steun krijgen, en voor andere lidstaten. Dergelijke steun kan dan ook alleen worden toegestaan als kan worden aangetoond dat de Gemeenschap gebaat is bij de goedkeuring ervan. Dit is alleen mogelijk als wordt voldaan aan strenge criteria en als terdege rekening wordt gehouden met alle verstorende effecten van de steun. In het onderhavige geval had de Commissie met name twijfels over de volgende aspecten: 1) de omvang van de financiële moeilijkheden van de potentiële begunstigden; 2) de mogelijkheden tot herstel van de rentabiliteit van de betrokken ondernemingen door de maatregelen van de medegedeelde steunmaatregel; 3) het vermijden van onnodige concurrentievervalsing; 4) de proportionaliteit van de steun ten opzichte van de herstructureringskosten en baten; 5) de vraag of alle begunstigden voldoen aan alle criteria van punt 3.2.4 van de richtsnoeren om tot het MKB gerekend te kunnen worden. Een extra reden om de procedure in te leiden was het feit dat de nationale autoriteiten niet konden bewijzen dat er geen sprake was van overlapping van de steun voor de terugbetaling van schulden ten voordele van dezelfde begunstigden die wellicht nog niet de steun hadden terugbetaald die de Commissie bij een eerdere beslissing als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt had aangemerkt en waarvan zij de terugbetaling had geëist. Volgens het Hof van Justitie vormt in deze omstandigheden het niet terugbetalen van met de communautaire regels onverenigbare steun een fundamenteel element, waarmee terecht rekening wordt gehouden bij het onderzoek naar de verenigbaarheid van nieuwe steunmaatregelen (Arrest van het Hof van 15 mei 1997. Zaak C-355/95 P. Textilwerke Deggendorf GmbH (TWD) tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen en Bondsrepubliek Duitsland; Jurisprudentie 1997, bladzijde I-2549). Voor deze regeling is 60 miljard lire (circa 30 miljoen ecu) uitgetrokken.

[44] Zaak C 83/98 (ex N 40/98), Beschikking van de Commissie van 22.12.1998 (PB C 187 van 3.7.1999, blz. 2).

[45] PB C 283 van 19.9.1997, blz. 2.

113. In 1998 en 1999 heeft Italië enkele complexe regelingen voor de financiering van ondernemingen medegedeeld. Zo heeft de Commissie in 1999 Italië met name in kennis gesteld van de goedkeuring van een steunregeling voor de ondersteuning van investeringen in sector van de levensmiddelen van agrarische oorsprong door middel van de openbare naamloze vennootschap RIBS [46]. De regeling voorzag in de deelneming door RIBS in het kapitaal van de begunstigde ondernemingen en de verstrekking van leningen met rentesubsidies voor ten hoogste 15 jaar. Door de goedkeuring van deze regeling hoeven investeringsprojecten onder een bepaald bedrag niet meer afzonderlijk aan de Commissie te worden gemeld, waardoor de goedkeuring kan worden versneld, aangezien deze op nationaal niveau kan worden afgehandeld. De nationale autoriteiten hebben zich ertoe verbonden de Commissie jaarlijks verslag uit te brengen over de uitvoering van de regeling. Op basis van dit verslag kan de Commissie desgewenst wijzigingen in de regeling voorstellen. Investeringsprojecten in de suikersector en projecten waarbij de totale participatie van RIBS meer dan 50 miljard lire (ongeveer 25 miljoen euro) bedraagt, zijn echter uitdrukkelijk van de steunregeling uitgesloten en moeten afzonderlijk aan de Commissie worden gemeld. Het afgelopen jaar heeft de Italiaanse staat ook, uit voorzorg, een reeks maatregelen van openbare vennootschappen gemeld die zouden moeten plaatsvinden "onder normale marktvoorwaarden". Gelet op de lange traditie van steunverlening aan de levensmiddelensector heeft de Commissie, met name ten aanzien van de activiteiten van RIBS, de lidstaat verzocht haar overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het Verdrag dergelijke maatregelen steeds te melden, met uitzondering van enkele overduidelijke gevallen. Deze steunverlening, die normaliter plaatsvindt in de vorm van een deelneming in het kapitaal van andere ondernemingen, houden vaak verband met ontwikkelingsprojecten zoals investeringen, afzetbevordering, marketing, reorganisaties enz. In deze gevallen zal de openbare vennootschap naar verwachting niet alleen haar geïnvesteerde kapitaal terugkrijgen, maar bovendien een redelijke winst