COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 26.03.1997 
COM(97) 9 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
Milieubelastingen en -heffingen in de 
gemeenschappelijke markt 

INLEIDING 
De Commissie heeft reeds meerdere malen gepleit voor een breder gebruik van fiscale 
instrumenten ten einde het milieubeleid efficiënter en kosteneffectiever te maken. Het 
merendeel van dergelijke instrumenten wordt toegepast op het niveau van de Lid-Staten. 
Deze mededeling wordt ingediend om werkzaamheden op dit gebied te ondersteunen en 
om ervoor te zorgen dat milieubelastingen en -heffingen worden toegepast op een wijze 
die strookt met de communautaire wetgeving. 
Met deze mededeling initieert de Commissie een benadering ten aanzien van het gebruik 
van milieubelastingen door de Lid-Staten. Doel van de mededeling is het bestaande 
juridische kader voor het gebruik van milieubelastingen en -heffingen door de Lid-Staten 
binnen de gemeenschappelijke markt te verduidelijken. Daarnaast worden in de 
mededeling de mogelijkheden en beperkingen voor de Lid-Staten op dit gebied nader 
toegelicht. De voor- en nadelen wat betreft de economische efficiëntie en 
milieudoelmatigheid van het gebruik van milieubelasting op het niveau van de Lidstaten 
worden niet besproken. Wel wordt ten behoeve van de Lid-Staten een overzicht gegeven 
van de wettelijke verplichtingen ter zake, waarmee rekening moet worden gehouden in 
plannen voor milieubelastingen en -heffingen. Uit de mededeling blijkt dat de Lid-Staten 
binnen de grenzen van het Verdrag ruime mogelijkheden hebben om fiscale instrumenten 
toe te passen. 
In de Lid-Staten worden milieubelastingen en -heffingen steeds vaker gebruikt. Hierdoor 
ontstaan mogelijkheden voor een kosteneffectiever milieubeleid. Milieubelastingen 
I en -heffingen kunnen een geschikt middel zijn om het beginsel dat de vervuiler betaalt 
toe te passen, via de doorberekening van de milieukosten in de prijs van goederen of 
diensten. Fiscale instrumenten fungeren als prikkels voor producenten en consumenten, 
waardoor keuzes worden gestuurd in de richting van uit milieuoogpunt duurzamere 
activiteiten. In een bijlage bij deze mededeling wordt de stand van zaken met betrekking 
tot het gebruik van milieubelastingen in de Lid-Staten geschetst. 
Het spreekt vanzelf dat het gebruik van deze instrumenten verenigbaar moet zijn met het 
Gemeenschapsrecht. Met name het mededingingsbeleid, het beleid inzake de interne 
markt en het fiscaal beleid zijn van invloed op de wijze waarop milieubelastingen en 
/}éL 
-heffingen en de daaruit voortvloeiende inkomsten kunnen worden gebruikt. Het 
juridisch kader moet in de eerste plaats voorkomen dat de Lid-Staten de mededinging 
vervalsen door discriminatie van producten/diensten uit andere Lid-Staten. Het is echter 
dermate gedetailleerd en complex dat de Commissie het nuttig acht om in deze 
mededeling een en ander te verduidelijken. In dit document worden ook de 
controlemaatregelen in de Gemeenschap, ook wel aanmeldingsregels genoemd, nader 
toegelicht. 
In samenwerking met alle belanghebbende partijen wil de Commissie de mogelijkheden 
van milieubelastingen en -heffingen verder onderzoeken door: 
i) het systematisch verzamelen van ervaringen die in de Lid-Staten met de 
bestaande heffingen en belastingen zijn opgedaan; 
ii) een systematische analyse van de gevolgen van milieuheffingen 
en -belastingen op het milieu in de Lid-Staten; 
iii) een systematische analyse van de effecten van milieubelastingen en 
heffingen op de interne markt en het concurrentievermogen van de 
Europese industrie. 
Op basis van de resultaten van deze werkzaamheden zullen beleidsconclusies worden 
geformuleerd over het verdere gebruik van deze instrumenten op communautair en op 
nationaal niveau. 
ii> 
INHOUDSOPGAVE 
I. DOELSTELLINGEN EN REIKWIJDTE VAN DE MEDEDELING 1 
II. DEFINITIES EN JURIDISCHE CONTEXT 4 
a. Definities 4 
b. Diverse typen milieuheffingen 5 
c. Juridische context 5 
III. RICHTSNOEREN 6 
A. RICHTSNOEREN VOOR HET GEBRUIK VAN MILIEUHEFFINGEN 6 
a. Milieudoelstelling van de heffing 6 
b. Douanerechten en heffingen van gelijke werking 7 
c. Binnenlandse belastingen 8 
d. Afgeleid recht en indirecte belastingen 11 
e. Staatssteun 13 
a) Bestaan van steun 
b) Verenigbaarheid van de steun met de EG-bepalingen inzake staatssteun 
f. Kwantitatieve beperkingen en maatregelen van gelijke werking 18 
B. RICHTSNOEREN INZAKE COMMUNAUTAIRE CONTROLE 
MECHANISMEN 21 
a. Aanmeldingsverplichting voor staatssteun 21 
b. Aanmeldingsverplichting in het kader van Richtlijn 83/189/EEG en 
afgeleid communautair recht 23 
c. Aanmelding van nationale maatregelen tot omzetting van 
communautaire richtlijnen 24 
d. Klachten en onderzoek op initiatief van de Commissie 24 
IV. CONCLUSIE * 24 
BIJLAGE 
Overzicht van milieugerelateerde belastingen en heffingen in EU-en EV A-landen 
Ai 
I. DOELSTELLINGEN EN REIKWIJDTE VAN DE MEDEDELING 
1. In het vijfde milieuactieprogramma van de Gemeenschap1 en in de in 1996 
ondernomen herziening daarvan2 wordt de verbreding van het scala van 
milieubeleidsinstrumenten als een van de strategische prioriteiten genoemd. De 
communautaire instellingen hebben de Commissie en de Lid-Staten diverse malen 
opgeroepen om de mogelijkheden van nieuwe milieubeleidsinstrumenten, met name op 
fiscaal gebied, diepgaander te bestuderen. In december 1995 concludeerde de Europese 
Raad van Madrid: "Om het aantal banen dat milieubescherming kan genereren zo groot 
mogelijk te maken, moet dit beleid in grotere mate dan tot nu toe het geval is geweest 
steunen op - ook fiscale - marktgerichte instrumenten." De Europese Raad van Florence 
van juni 1996 heeft zich in dezelfde zin uitgelaten3. 
2. Milieudoelstellingen worden steeds vaker vastgesteld op basis van EU-kaderwetgeving 
en voor de verwezenlijking ervan hebben de Lid-Staten, naast op communautair niveau 
i 
geharmoniseerde maatregelen, ook de beschikking over tal van economische en 
technische instrumenten, al dan niet op vrijwillige basis. Milieubelastingen en -heffingen 
maken deel uit van het scala aan milieubeleidsinstrumenten en kunnen een geschikt 
middel vormen voor de toepassing van het beginsel "de vervuiler betaalt", via het 
doorberekenen van de milieukosten in de prijs van goederen of diensten. Zodoende 
kunnen dergelijke instrumenten de consumenten en producenten aanzetten tot 
milieubewuster gedrag. 
3. Milieubelastingen en -heffingen zijn onder andere gericht op de verwezenlijking van 
milieudoelstellingen; derhalve moeten zij een effect hebben op de markt. Het is dan ook 
belangrijk dat het tarief van milieubelastingen of -heffingen op het juiste niveau wordt 
vastgesteld: door middel van een te lage heffing kan een verstoring van de markt niet 
PB nr. C 138 van 17.5.1993, blz. 1. 
COM(95)647 van 24.1.1996. 
3 De Europese Raad van Florence verzocht de Raad om een verslag betreffende de ontwikkeling van 
belastingstelsels in de Unie, "rekening houdend met de noodzaak om een belastingklimaat te creëren 
dat stimulerend is voor het bedrijfsleven en voor het scheppen van werkgelegenheid en een 
doeltreffender milieubeleid te bevorderen". 
volledig worden gecorrigeerd, terwijl bij een te hoge heffing de ene verstoring in de 
plaats treedt van de andere. 
4. Inkomsten uit milieubelastingen en -heffingen kunnen worden gebruikt om 
milieubeschermingsmaatregelen te financieren. In bepaalde gevallen kunnen deze 
instrumenten ook aanzienlijke vaste inkomsten genereren. Ze kunnen dan worden 
gebruikt voor het verlagen van andere belastingen die een verstorend effect op de 
economie hebben, zoals de belastingen op arbeid. Een dergelijke benadering werd aan de 
Lid-Staten voorgesteld in het Witboek van de Commissie getiteld "Groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid"4, en is onderschreven door de Europese 
Raad van Brussel van december 1993. Verder komt deze materie aan de orde in het 
verslag van de Commissie5, getiteld "Belastingheffing in de Europese Unie - Verslag 
over de ontwikkeling van de belastingstelsels", dat is opgesteld voor de Europese Raad 
van Dublin van december 1996. 
5. Milieubelastingen en -heffingen worden in alle EG/EVA- Lid-Staten6 toegepast en 
kunnen ook een grotere rol gaan spelen in het milieubeleid in de landen in Midden- en 
Oost-Europa die het EU-lidmaatschap hebben aangevraagd. In bepaalde gevallen zijn 
voor de gehele Gemeenschap regels vastgesteld op grond waarvan dergelijke belastingen 
in het kader van de interne markt kunnen worden toegepast (bijvoorbeeld belasting op 
minerale oliën; zie punt 23). Anderzijds worden overeenkomstig het 
subsidiariteitsbeginsel op nationaal niveau steeds vaker belastingen of heffingen 
ingevoerd om plaatselijk milieuproblemen aan te pakken; voor dergelijke problemen zijn 
maatregelen op nationaal niveau inderdaad vaak doelmatiger. 
6. Het gebruik van milieubelastingen en -heffingen en de inkomsten daaruit is, behalve 
op het milieubeleid, ook rechtstreeks of indirect van invloed op diverse andere gebieden 
van de communautaire wetgeving, met name de mededinging, de gemeenschappelijke 
4 COM(93)700 def. 
5 COM(96)546 van 22.10.1996. 
6 Zie aanhangsel 1. 
markt en het fiscale beleid. Uit een groot aantal gevallen is het belang van een betere 
integratie tussen deze verschillende beleidsterreinen gebleken. In de landbouwsector 
moet bovendien rekening worden gehouden met andere aspecten die samenhangen met 
het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Het gebruik van milieubelastingen en -heffingen 
kan ook gevolgen hebben voor de verplichtingen ten aanzien van derde landen, 
bijvoorbeeld in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). De Lid-Staten 
moeten met dit complex van factoren rekening houden om ervoor te zorgen dat het 
gebruik van nationale milieubelastingen en -heffingen verenigbaar is met de 
verplichtingen in het kader van de WTO en het EG-Verdrag7. 
7. In het licht van het bovenstaande acht de Commissie het wenselijk dat het juridisch 
kader voor Lid-Staten die milieubelastingen en -heffingen willen invoeren, wordt 
verduidelijkt. Dat kader is neergelegd in het Verdrag, het afgeleide Gemeenschapsrecht, 
de jurisprudentie van het Hof van Justitie en in de besluiten en wettelijke maatregelen die 
de Commissie heeft genomen om dit raamwerk een concrete invulling te geven. Volgens 
de Commissie dient ook duidelijk te worden aangegeven welke verdere gegevens zij bij 
de beoordeling van de nationale milieubelastingen en -heffingen in aanmerking neemt. 
Dit document heeft echter niet ten doel het gebruik van milieubelastingen en -heffingen 
op nationaal niveau te onderzoeken op voor- en nadelen in termen van economische 
efficiëntie en milieudoelmatigheid. De informatie moet de Lid-Staten nuttige 
richtsnoeren bieden bij het ontwikkelen, toepassen en evalueren van dergelijke 
instrumenten. Centraal staat dan ook een evenwichtig en doelmatig gebruik van deze 
instrumenten op nationaal, regionaal of plaatselijk niveau, in combinatie met een 
transparante beoordeling door de Commissie. 
8. De Commissie blijft het gebruik van milieubelastingen en -heffingen op nationaal 
niveau nauwlettend volgen, met het oog op de gevolgen van dergelijke maatregelen voor 
het functioneren van het milieubeleid en de interne markt, het Europese 
concurrentievermogen en aanverwante beleidsterreinen, zoals het energiebeleid. Wanneer 
7 Hoewel in dit document de aspecten in verband met de interne markt centraal staan, worden de 
Lid-Staten erop gewezen dat er tegenstrijdigheden kunnen bestaan tussen de mogelijkheden van de 
EU-regels en die van de WTO-regels, met name wat de belastingaanpassing aan de grens betreft. Zie 
ook de mededeling van de Commissie inzake handel en milieu, COM(96)54 (PB nr. C van 28.2.1996). 
blijkt dat gelijksoortige problemen op nationaal niveau op meerdere manieren worden 
opgelost, of wanneer milieudoelstellingen op een kosteneffectievere wijze kunnen 
worden verwezenlijkt, zal de Commissie nieuwe voorstellen op communautair niveau 
formuleren, ondanks de problemen die inherent zijn aan het feit dat voor de vaststelling 
van fiscale maatregelen momenteel eenstemmigheid vereist is. 
9. In hoofdstuk II van deze mededeling wordt nader ingegaan op de definities en wordt 
de algemene juridische context geschetst; vervolgens worden in hoofdstuk III 
gedetailleerde richtsnoeren geformuleerd. Er wordt op gewezen dat in deze mededeling 
geen definitieve oplossingen voor toekomstige gevallen kunnen worden gegeven en dat 
elk geval afzonderlijk op zijn specifieke kenmerken moet worden beoordeeld. 
II. DEFINITIES EN JURIDISCHE CONTEXT 
a. Definities 
10. In de sfeer van milieubelastingen wordt aan vergelijkbare termen in de verschillende 
Lid-Staten vaak een andere betekenis gegeven, terwijl ook de EU-wetgeving niet in 
duidelijke definities voorziet. Er wordt echter nadrukkelijk op gewezen dat maatregelen 
aan het Gemeenschapsrecht worden getoetst op grond van hun specifieke kenmerken en 
effecten, en niet op basis van de in de Lid-Staten gebezigde benamingen. In deze 
mededeling worden de diverse typen instrumenten die in de Lid-Staten worden gebruikt 
dan ook niet nader gedefinieerd. Onder de term "belastingen en heffingen " worden alle 
verplichte, eenzijdige betalingen verstaan, ongeacht of de inkomsten rechtstreeks ten 
goede komen van de overheidsbegroting dan wel voor specifieke doeleinden bestemd zijn 
(bijv. earmarking). Het woord heffing wordt in deze mededeling dan ook gebruikt om het 
hierboven omschreven begrip "belastingen en heffingen" aan te duiden. Heffingen in het 
kader van meer specifieke bepalingen van communautaire richtlijnen vallen binnen de 
juridische context van de desbetreffende richtlijn. 
11. Het ligt voor de hand dat een heffing als milieuheffing wordt beschouwd wanneer de 
heffingsgrondslag is gerelateerd aan een duidelijk negatief milieueffect. Een heffing kan 
echter ook als milieuheffing worden beschouwd wanneer er een minder duidelijk maar 
niettemin waarneembaar positief milieueffect van uitgaat. Een voorbeeld daarvan is de 
differentiatie van een belasting of heffing op grond van milieucriteria, zoals bij gelode en 
ongelode benzine. In het algemeen moeten de Lid-Staten zelf het veronderstelde 
milieueffect van de heffing aantonen indien dat voor de beoordeling van de 
verenigbaarheid met het Gemeenschapsrecht noodzakelijk is. 
b. Diverse typen milieuheffingen 
12. Uit de ervaringen blijkt dat de grote verscheidenheid aan milieubelastingen en 
-heffingen in twee hoofdcategorieën kan worden ingedeeld8. 
Emissieheffingen omvatten betalingen die direct verband houden met de werkelijke of 
geschatte verontreiniging die wordt veroorzaakt, ongeacht of het lucht- water- of 
bodemverontreiniging dan wel geluidshinder betreft. Voorbeelden hiervan zijn heffingen 
op NOx-emissies van grote stookinstallaties en heffingen op waterverontreiniging door 
installaties voor de behandeling van afvalwater. In de luchtvaartsector worden heffingen 
op geluidsemissies toegepast. Voor zover deze heffingen betrekking hebben op 
stationaire bronnen (zoals industriële installaties), vallen ze grotendeels buiten het bestek 
van deze mededeling, aangezien de kosten van de heffingen uitsluitend ten laste komen 
van de binnenlandse producenten9. 
Productheffingen worden toegepast op grondstoffen en intermediaire inputs, zoals 
meststoffen, bestrijdingsmiddelen, natuurlijk grind en grondwater, en op 
verbruiksartikelen, zoals batterijen, weggooiverpakkingen, autobanden en plastic zakken. 
Bepaalde productheffingen die reeds vele jaren bestaan, vooral op het gebied van energie, 
worden steeds meer beschouwd als bevorderlijk voor de integratie van het milieu- en het 
energiebeleid. Typische voorbeelden daarvan zijn heffingen op benzine, dieselolie, 
stookolie en elektriciteit. 
8 Zie onder andere ook "Environmental Taxes; Implementation and Environmental Effectiveness" 
Europees milieuagentschap, 1996, en "Environmental Taxes in OECD Countries", OESO, 1995. 
9 Vrijstellingen van emissieheffingen en het gebruik van inkomsten uit dergelijke heffingen kunnen 
echter onder de regels voor staatssteun vallen (zie vervolg). 
c. Juridische context 
13. De juridische beoordeling van milieuheffingen is een complexe zaak, aangezien dit 
instrument betrekkelijk nieuw en nog volop in ontwikkeling is en er bij de opstelling van 
het Verdrag nog geen rekening werd gehouden met milieubeleidsinstrumenten van dit 
type. De juridische context voor milieuheffingen wordt gevormd door de volgende 
artikelen van het Verdrag: 
douanerechten die op de intracommunautaire handel worden geheven of heffingen 
van gelijke werking (artikelen 9 tot en met 12); 
kwantitatieve beperkingen op in- en uitvoer van goederen tussen Lid-Staten, of 
maatregelen van gelijke werking (artikelen 30 tot en met 36); 
bepalingen inzake het vervoerbeleid, die in hun uitwerking minder gunstig zijn 
voor vervoerondernemers van andere Lid-Staten (artikel 76); 
staatssteun die leidt tot verstoringen van de mededinging en het handelsverkeer 
tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloedt (artikelen 92 en 93); 
binnenlandse belastingen die discriminerend zijn ten aanzien van producten van 
andere Lid-Staten of die op andere wijze de nationale productie beschermen 
(artikel 95) en wetgeving inzake accijnzen en andere indirecte belastingen, in het 
kader van artikel 99; 
artikel 13OR, waarin de doelstellingen van het communautaire milieubeleid zijn 
neergelegd. 
III. RICHTSNOEREN 
A. RICHTSNOEREN VOOR HET GEBRUIK VAN MILIEUHEFFINGEN 
a. Milieudoelstelling van de heffing 
14. In artikel 2 van het EG-Verdrag is bepaald dat het bevorderen van "een duurzame en 
niet-inflatoire groei met inachtneming van het milieu" een van de hoofddoelstellingen 
van de Gemeenschap is. In artikel 13OR is bepaald dat het communautaire milieubeleid 
moet bijdragen tot het behoud, de bescherming en de verbetering van de kwaliteit van het 
milieu, de bescherming van de gezondheid van de mens en een behoedzaam en rationeel 
gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Met preventieve aspect, het beginsel dat de 
vervuiler betaalt alsmede het voorzorgsbeginsel staan hierbij centraal. Bovendien is 
bepaald dat de eisen ter zake van milieubescherming moeten worden geïntegreerd in het 
bepalen en uitvoeren van het Gemeenschapsbeleid op andere gebieden. Bij het invoeren 
van milieuheffingen moeten de Lid-Staten terdege motiveren waarom deze heffingen 
noodzakelijk zijn voor de oplossing van milieuproblemen. In het bijzonder moet worden 
gelet op het verband tussen dergelijke maatregelen en de aspecten die worden genoemd 
in artikel 130R van het EG-Verdrag, de communautaire milieuwetgeving en de 
jurisprudentie ter zake, het vijfde milieuactieprogramma10 en de internationale 
overeenkomsten waarbij de Europese Gemeenschap partij is. 
b. Douanerechten en heffingen van gelijke werking 
15. Volgens de artikelen 9 tot en met 12 van het EG-Verdrag mogen de Lid-Staten geen 
nieuwe in- en uitvoerrechten of heffingen van gelijke werking invoeren. Strikt genomen 
bestaan er tussen de Lid-Staten geen douanerechten meer. Het Hof van Justitie heeft 
^evenwel bepaald dat iedere belasting die op een product wordt toegepast uitsluitend 
omdat het desbetreffende product een grens overschrijdt, qua werking gelijk is aan een 
douanerecht. Indien heffingen alleen voor buitenlandse producten gelden, zijn ze dus 
gelijkwaardig aan douanerechten. Indien een dergelijke heffing evenwel deel uitmaakt 
van een algemeen stelsel van belastingen op producten, dat volgens objectieve criteria en 
zonder onderscheid naar de herkomst van de producten wordt toegepast, moet zij worden 
getoetst aan artikel 95. 
16. Een algemeen belastingsysteem waarvan een groot deel van de nationale productie is 
vrijgesteld, kan nog steeds worden beschouwd als een heffing van gelijke werking als een 
douanerecht. In dit verband heeft het Hof erop gewezen dat de bestemming van de 
inkomsten uit de heffing in aanmerking moet worden genomen. Een heffing die volgens 
dezelfde criteria wordt toegepast op producten van andere Lid-Staten en op nationale 
producten, kan, indien de inkomsten worden gebruikt om de binnenlandse producenten 
10 PBnr.C 138 van 17.5.1993, blz. 1. 
van de belaste producten volledige compensatie te verlenen, qua werking wel degelijk 
gelijk zijn aan een douanerecht. Het gebruik van de inkomsten ten voordele van de 
consumenten van de belaste producten valt niet in deze categorie, maar moet worden 
getoetst aan de regels inzake staatssteun (zie punt 33 en 34). Een heffing kan worden 
beschouwd als een heffing van gelijke werking als een douanerecht en als onwettige 
staatssteun, wanneer zij zowel onder de artikelen 9 tot en met 12 als onder artikel 92 van 
het Verdrag valt. 
c. Binnenlandse belastingen 
17. Artikel 95 beoogt de neutraliteit van de binnenlandse belastingen te waarborgen door 
een verbod op discriminatie van producten van andere Lid-Staten en bescherming van 
binnenlandse producten. De jurisprudentie ter zake van het Hof van Justitie is op drie 
belangrijke beginselen gebaseerd: 
1) De Lid-Staten zijn, binnen bepaalde grenzen, in principe vrij het 
belastingsysteem te kiezen dat ze het meest geschikt achten; 
2) Het systeem dat voor binnenlandse producten wordt toegepast, vormt het 
referentiepunt aan de hand waarvan wordt beoordeeld of producten van andere 
Lid-Staten zwaarder worden belast dan binnenlandse producten; 
3) Artikel 95 wordt geschonden indien een product van een andere Lid-Staat 
zwaarder wordt belast dan een binnenlands product. 
18. Wat het eerste punt betreft, heeft het Hof van Justitie er steeds op gewezen dat 
Lid-Staten gedifferentieerde belastingen voor producten kunnen vaststellen, zelfs 
wanneer het om "gelijksoortige" producten gaat11. Om rechtmatig te zijn moet een 
dergelijke differentiatie 
1) gebaseerd zijn op objectieve criteria, zoals de aard van de gebruikte 
grondstoffen of de toegepaste productieprocédés12; 
11 Arrest van 4.3.1986 in zaak C-106/84, Commissie tegen Denemarken, Jurisprudentie 1986 , blz. 833, 
en arrest van 7.4.1987 in zaak C-196/85, Commissie tegen Frankrijk, Jurisprudentie 1987, blz. 1597. 
12 Arrest van 14.1.1981, zaak 46/80, SA Vinal tegen Orbat, Jurisprudentie 1981, blz. 77. 
2) gericht zijn op de verwezenlijking van economische beleidsoogmerken die, op 
hun beurt, met de in het Verdrag en in het afgeleide recht gestelde eisen 
verenigbaar zijn; 
3) zodanig zijn uitgewerkt dat directe of indirecte discriminatie van producten van 
andere Lid-Staten of bescherming van concurrerende binnenlandse producten 
wordt vermeden. 
Het Hof van Justitie heeft erop gewezen dat een heffing niet als discriminerend kan 
worden beschouwd enkel en alleen omdat slechts producten van andere Lid-Staten tot de 
zwaarder belaste categorie behoren, indien dit voortvloeit uit de toepassing van 
objectieve en niet-discriminerende criteria13. Indien producten van andere Lid-Staten 
echter op grond van willekeurige en/of discriminerende voorwaarden bij voorbaat en/of 
per definitie niet in aanmerking komen voor een lager tarief, is er sprake van een inbreuk 
op artikel 95l4. 
19. Naar aanleiding van punt 2 zij opgemerkt dat de belastingregeling doorzichtig moet 
zijn, zodat in ieder geval objectief kan worden bepaald of de belasting op producten van 
andere Lid-Staten hoger is dan die op gelijksoortige binnenlandse producten15. 
Bovendien moet de regeling op gelijke wijze op binnenlandse producten en producten 
van andere Lid-Staten worden toegepast. Om te beoordelen of artikel 95 is geschonden, 
moet volgens het Hof van Justitie met name rekening worden gehouden met: 
het tarief van de heffing; 
de bepalingen inzake de heffingsgrondslag; 
de controlesystemen voor de toepassing van de heffing; 
de regelingen voor de betaling van de heffing. 
In de jurisprudentie van het Hof van Justitie wordt er ook op gewezen dat de heffing 
enkel en alleen vanwege het feit dat zij vooral op geïmporteerde producten wordt 
toegepast niet als discriminerend kan worden beschouwd16. Het doorslaggevende 
13 Arrest van 30.11.1995, zaak C-113/94, Casarin, Jurisprudentie 1995, blz. 4203. 
14 Arrest van 27.5.1981, zaken 142/80 en 143/80, Salengo, Jurisprudentie 1981, blz. 1413, en arrest van 
3 juli 1985, zaak 277/83, Commissie tegen Italië, Jurisprudentie 1985, blz. 2049. 
15 Arresten van 26.6.1991, zaak C-152/89, Commissie tegen Luxemburg, Jurisprudentie 1991, blz. 3141, 
en zaak C-153/89, Commissie tegen België, Jurisprudentie 1991, blz. 3171. 
16 Arrest van 16.12.1986, zaak 200/85, Commissie tegen Italië, Jurisprudentie 1986, blz. 3953. 
9 
criterium wordt gevormd door de feitelijke financiële implicaties van iedere heffing op 
nationale producten enerzijds en op producten van andere Lid-Staten anderzijds. 
20. Op grond van artikel 95 is de Gemeenschap niet bevoegd te beoordelen of een heffing 
in een Lid-Staat te hoog is in verhouding tot de nagestreefde milieudoelstellingen17. In de 
jurisprudentie over artikel 95 wordt bevestigd dat het evenredigheidsbeginsel, dat een 
evenwicht tussen de milieuvoordelen en de potentiële effecten op dé interne markt 
impliceert, alleen van toepassing is op de administratieve controlemaatregelen met 
betrekking tot de heffing18. 
21. Wat punt 3 betreft zij opgemerkt dat, om te beoordelen of artikel 95, lid 1, wordt 
geschonden, de "gelijksoortigheid" van nationale en buitenlandse producten moet worden 
beoordeeld. Het Hof van Justitie definieert "gelijksoortige producten" als producten die 
"soortgelijke eigenschappen vertonen en uit gebruikersoogpunt aan dezelfde behoeften 
voldoen"19. In dit verband moet worden onderzocht of goederen die dezelfde functie 
vervullen maar als gevolg van de samenstelling of verschillen in productiemethodes 
andere milieu-eigenschappen hebben, als verschillende goederen kunnen worden 
beschouwd20. 
22. Indien de producten niet "gelijksoortig" zijn maar wel tenminste gedeeltelijk of 
potentieel concurreren met buitenlandse producten, mag de heffing er volgens artikel 95, 
lid 2, niet toe leiden dat de nationale producten worden beschermd21. Bij de beoordeling 
17 Arrest van 5.4.1990, zaak C-132/88, Commissie tegen Griekenland, Jurisprudentie 1990, blz. 1567. 
18 Arrest van 7.4.1987, zaak 196/85, Commissie tegen Frankrijk, Jurisprudentie 1987, blz. 1597. 
19 Arrest van 7.5.1987, Commissie tegen Italië, zaak 184/85, jurisprudentie 1987, blz. 2013. Ten einde 
de gelijksoortigheid te beoordelen, heeft het Hof onderzocht of de producten aan dezelfde behoeften 
van de consumenten voldoen; in dit verband zijn zowel de juridische als de feitelijke omstandigheden 
van belang. 
20 In het kader van de Verordening van de Raad inzake een communautair systeem voor de toekenning 
van milieukeuren (EEG nr. 880/92 van 23.3.1992, PB nr. L 99 van 11.4.1992, blz. 1), kunnen 
milieukeuren worden toegekend aan producten (bijvoorbeeld papier) met dezelfde functie maar met 
verschillende ecologische eigenschappen. 
21 Arresten van 7.5.1987, zaak 184/85, Commissie tegen Italië, Jurisprudentie 1987, blz. 2013 en 
zaak 193/85, Cofrutta, Jurisprudentie 1987, blz. 2085. 
10 
van dit aspect moet niet alleen rekening worden gehouden met de feitelijke situatie maar 
ook met de potentiële markt voor buitenlandse producten bij afwezigheid van 
protectionistische maatregelen. Verder moet worden nagegaan hoe de inkomsten uit de 
heffing worden gebruikt. Het Hof van Justitie heeft bepaald dat, indien de inkomsten uit 
een heffing worden gebruikt om de op de nationale producten drukkende last slechts ten 
dele te compenseren, de desbetreffende heffing een discriminerende belasting in de zin 
van artikel 95 van het Verdrag is22. Bovendien kan een heffing niet alleen als 
discriminerend worden beschouwd, maar ook als onwettig verleende staatssteun, daar zij 
zowel onder de bepalingen van artikel 95, lid 1, als onder die van artikel 9223 valt. (zie 
punt 26 e.v.). 
d. Afgeleid recht en indirecte belastingen 
23. De communautaire wetgeving die op grond van artikel 99 is vastgesteld omvat: 
a) geharmoniseerde regels inzake de belastingstructuur en minimumtarieven voor 
accijnzen op minerale oliën, tabak en alcoholische dranken; 
b) andere algemene bepalingen in Richtlijn 92/12/EEG, op grond waarvan de Lid-Staten 
indirecte belastingen kunnen invoeren op producten, op voorwaarde dat die belastingen 
geen douaneformaliteiten in het handelsverkeer tussen de Lid-Staten met zich 
meebrengen. -t 
Een belangrijke bepaling van Richtlijn 92/81/EEG24 is dat in het algemeen slechts één 
accijnstarief per product kan worden toegepast. In Richtlijn 92/12/EEG25 is bepaald dat 
Lid-Staten binnen bepaalde beperkingen andere nationale belastingen op minerale oliën 
kunnen heffen. Dergelijke belastingen moeten voldoen aan de regels inzake accijnzen en 
22 Arrest van 16.12.1992, zaak C-17/91, Georges Lornoy, Jurisprudentie 1992, blz. 6523. 
23 Arrest van 21.5.1980, zaak 73/79, Commissie tegen Italië, Jurisprudentie 1980, blz. 1533. 
24 Richtlijn 92/81/EEG van de Raad van 19.10.1992 betreffende de harmonisatie van de structuur van de 
accijns op minerale oliën (PB nr. L 316 van 31.10.1992, blz. 12). 
25 Richtlijn 92/12/EEG van de Raad van 25.2.1992 betreffende de algemene regeling voor 
accijnsproducten, het voorhanden hebben en het verkeer daarvan en de controles daarop (PB nr. L 76 
van 23.3.1992, blz. 1). 
11 
de BTW26. De Lid-Staten kunnen de Raad verzoeken om toestemming om lagere tarieven 
of vrijstellingen toe te passen, bijvoorbeeld in verband met milieuoverwegingen27. 
Bovendien hebben de Lid-Staten het recht om lagere belastingtarieven of 
belastingvrijstellingen toe te passen voor minerale oliën die voor specifieke doeleinden 
worden gebruikt, bijvoorbeeld in het openbaar vervoer of de landbouw. 
24. In Richtlijn 93/89/EEG28 zijn de randvoorwaarden voor de toepassing van 
belastingen, tolgelden en gebruiksrechten (Eurovignet) voor zware vrachtwagens in de 
Lid-Staten neergelegd. In juli 1996 heeft de Commissie een op artikel 75 gebaseerd 
voorstel29 ingediend, dat de richtlijn moet vervangen30. Volgens het voorstel mogen 
wegenbelastingen (jaarlijkse motorrijtuigenbelasting, tolgelden en gebruiksrechten in het 
algemeen en voor kwetsbare wegen in het bijzonder) worden gedifferentieerd, zodat 
rekening kan worden gehouden met externe kosten. Meer in het algemeen heeft de 
Commissie met haar Groenboek "Naar aan eerlijke en doelmatige prijstelling in het 
vervoer - Mogelijke beleidskeuzen voor het internaliseren van de externe kosten van 
vervoer in de Europese Unie"31 een debat over het gebruik van economische 
instrumenten in de vervoersector aangezwengeld. Later dit jaar zal de Commissie verdere 
stappen ondernemen als vervolg op het Groenboek. 
26 Deze zijn neergelegd in Richtlijn 92/81/EEG van 19.10.1992 betreffende de harmonisatie van de 
structuur van de accijns op minerale oliën (PB nr. L 316 van 31.10.1992, blz. 12) en Richtlijn 
92/82/EEG van 19.10.1992 betreffende de onderlinge aanpassing van de accijnstarieven voor minerale 
oliën (PB nr. L 316 van 31.10.1992, blz. 19). 
27 Tot nu toe zijn er 70 vrijstellingen verleend. Een aantal daarvan heeft betrekking op 
belastingdifferentiatie volgens milieucriteria voor brandstoffen, zoals lagere tarieven voor 
milieuvriendelijke dieselbrandstof en ongelode en gelode benzine met een nieuwe samenstelling. De 
voor de gehele Gemeenschap geldende belastingdifferentiatie tussen gelode en ongelode benzine is tot 
stand gebracht door deze twee brandstoffen als verschillende producten te behandelen. 
28 Richtlijn 93/89/EEG (PB nr. L 279 van 12.11.1993). 
29 Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende het in rekening brengen van het gebruik van 
bepaalde infrastructuurvoorzieningen aan zware vrachtvoertuigen, COM(96)331 van 10.7.1996. 
30 Het Hof van Justitie heeft de richtlijn op 5.7.1995 nietig verklaard vanwege procedurele 
onregelmatigheden. De gevolgen van de richtlijn moeten echter worden gehandhaafd totdat de 
wetgeving ter vervanging van de richtlijn is vastgesteld. 
31 COM(95)691 def. 
12 
25. De Richtlijnen 91/542/EEG32, 93/59/EEG33 en 94/12/EG34, die zijn vastgesteld op 
grond van artikel 100 A en betrekking hebben op verontreinigende emissies van 
motorvoertuigen, omvatten een specifiek kader voor fiscale prikkels betreffende de 
aanschaf van nieuwe auto's. Door middel van dit systeem moeten de Lid-Staten het in de 
handel brengen van nieuwe en schonere auto's kunnen bevorderen, zonder dat daarbij 
fiscale maatregelen worden genomen die de facto zouden neerkomen op niet in 
communautair verband geharmoniseerde technische voorschriften. Dergelijke fiscale 
prikkels zijn toegestaan op voorwaarde dat aan de volgende uitgangspunten wordt 
voldaan: 
de fiscale prikkels moeten gelden voor alle nieuwe voertuigen die voldoen aan de 
in de richtlijnen vastgelegde toekomstige emissiegrenswaarden; 
ze moeten geleidelijk worden opgeheven zodra de nieuwe emissiegrenswaarden 
verplicht worden; 
ze moeten lager zijn dan de extra kosten die moeten worden gemaakt om aan de 
toekomstige emissienormen te voldoen; 
ze moeten tijdig ter kennis van de Commissie worden gebracht. 
e. Staatssteun 
26. In artikel 92 van het Verdrag is bepaald dat steunmaatregelen van de staten die de 
mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen onverenigbaar zijn met de 
gemeenschappelijke markt. In het algemeen geldt dat een steunelement in een 
heffingsstelsel niet door de Commissie kan worden toegestaan wanneer andere 
verdragsbepalingen worden geschonden. Eerst moet dus worden vastgesteld of een 
steunmaatregel niet in strijd is met andere bepalingen, met name die van de artikelen 9, 
12, 30 tot en met 36 en 95. Als een steunelement niet strijdig is met deze bepalingen kan 
de steun verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden geacht zoals hierboven is 
omschreven. 
32 PBnr. L 295 van 25.10.1991, blz. 1. 
33 PBnr. LI 86 van 28.7.1993, blz. 21. 
34 PB nr. L 100 van 19.4.1994, blz. 42. 
13 
a) Bestaan van steun 
27. Voordat wordt beoordeeld of steun verenigbaar is met de EG-bepalingen inzake 
staatssteun, moet de Commissie vaststellen of er inderdaad sprake is van steun. 
Inkomsten uit milieuheffingen vormen "staatsmiddelen". Indien dergelijke inkomsten ten 
bate komen van de algemene staatsbegroting, valt het gebruik dat ervan wordt gemaakt 
buiten het bestek van deze mededeling. Wanneer de inkomsten echter voor een specifiek 
doel zijn bestemd, kan er sprake zijn van staatssteun indien bepaalde ondernemingen of 
producties worden begunstigd. Vrijstellingen van product- of emissieheffingen vormen 
eveneens staatssteun, zelfs wanneer deze vrijstellingen noodzakelijk zijn om te 
voorkomen dat binnenlandse bedrijven in een nadelige positie komen ten opzichte van 
hun concurrenten in landen waar dergelijke heffingen niet bestaan. 
b) Verenigbaarheid van de steun met de EG-bepalingen inzake staatssteun 
Het gebruik van de inkomsten 
28. In artikel 92, lid 2, worden categorieën van staatssteun genoemd die verenigbaar met 
de gemeenschappelijke markt zijn, terwijl in lid 3 een aantal steuncategorieën wordt 
genoemd dat verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan zijn. In artikel 93 is een 
procedure neergelegd in het kader waarvan de Commissie staatssteun toetst aan 
artikel 92. De beginselen waaraan op milieudoelstellingen gerichte steunregelingen door 
de Commissie moeten worden getoetst, zijn neergelegd in de communautaire 
kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu35. Bij deze beoordeling 
worden gewoonlijk de nadelige gevolgen voor de mededinging afgewogen tegen de 
milieuvoordelen. 
29. Teneinde een volledig beeld te krijgen, houdt de Commissie bij de beoordeling van 
staatssteunzaken rekening met de herkomst van de inkomsten en met het gebruik ervan. 
Een onderzoek naar het gebruik van de inkomsten waarbij geen rekening wordt gehouden 
met de herkomst daarvan, levert een onvolledig beeld op dat ten onrechte de indruk wekt 
35 PB nr.C 72 van 10.3.1994, blz. 3. 
14 
dat het uitsluitend om de verdeling van overheidsmiddelen gaat. Daarom heeft het Hof 
van Justitie bepaald dat de Commissie rekening moet houden met alle factoren die 
rechtstreeks of indirect een rol kunnen spelen, met inbegrip van indirecte steunverlening, 
de financiering van de steun en het verband tussen de financiering en het bedrag van de 
steun36. 
30. Ten einde de beoordeling door de Commissie te vergemakkelijken, worden de 
Lid-Staten aangemoedigd duidelijk aan te geven hoe de inkomsten uit de milieuheffingen 
zullen worden gebruikt. In ieder geval dienen de criteria openbaar, transparant en niet 
willekeurig te zijn en het gewenste gedrag te stimuleren. De inkomsten worden meestal 
op de volgende wijze aangewend: 
1) Steun aan milieu-investeringen/activiteiten 
31. Wanneer de Commissie beoordeelt of steun ten behoeve van milieu-investeringen 
verenigbaar is met de EG-regels inzake staatssteun, houdt zij bijvoorbeeld rekening met 
de volgende factoren: 
- worden de inkomsten besteed binnen de sector waaruit zij afkomstig zijn of in een 
andere sector; anders gezegd: heeft een bepaalde sector er een netto voordeel bij ? 
- kunnen de activiteiten die uit de opbrengst van de heffingen worden gefinancierd met 
bevredigend resultaat op een normale commerciële basis worden ondernomen of is 
daarvoor steunverlening vereist? 
- kan het aan ondernemingen betaalde bedrag worden beschouwd als compensatie voor 
activiteiten die anders niet waren ondernomen en die in het algemeen belang zijn? 
- de voorziene duur van de maatregel; 
- wordt het steunelement in de loop van de tijd afgebouwd37? 
36 Arrest van 25.6.1970, zaak 47/69, Frankrijk tegen Commissie, Jurisprudentie 1970. 
37 De regels voor steun aan landbouwactiviteiten zijn neergelegd in Verordening (EEG) nr. 2078/92, PB 
nr.L 215 van 30.7.1992, blz. 85. 
15 
2) Heffingen om systemen voor de inzameling en de verwijdering van gevaarlijke 
producten of stoffen te financieren 
32. Er is een toename van het aantal systemen voor de inzameling en de verwijdering van 
producten of stoffen die schadelijk zijn voor het milieu. In het kader van dergelijke 
systemen stelt de Lid-Staat gewoonlijk een heffing in op de verkoop van de betrokken 
producten of stoffen; de opbrengst wordt gebruikt om ondernemingen te betalen voor het 
inzamelen en verwijderen van deze producten na gebruik38. 
3) Herverdeling binnen de groep die de heffing heeft betaald 
33. Normaal levert het geen problemen op wanneer inkomsten uit emissieheffingen die 
uitsluitend aan nationale bedrijven zijn opgelegd, worden herverdeeld binnen de groep 
die de heffing heeft betaald, zolang een dergelijk regeling voldoet aan de algemene eisen 
inzake transparantie en niet-willekeurigheid. Dergelijke regelingen mogen echter niet 
leiden tot ongerechtvaardigde begunstiging van specifieke nationale sectoren. 
34. Productheffingen kunnen van toepassing zijn op nationale producten en op die van 
andere Lid-Staten. Indien de inkomsten uit productheffingen worden gebruikt om de op 
de nationale producenten drukkende last volledig te compenseren, kan de heffing worden 
beschouwd als een belasting die qua werking gelijk is aan een douanerecht. Zoals in het 
voorafgaande reeds is aangegeven, kan de heffing op grond van artikel 12 van het 
38 De Commissie heeft drie van dergelijke gevallen beoordeeld en goedgekeurd, namelijk een Deens 
systeem voor de inzameling van voor het milieu schadelijke batterijen (Staatssteunzaak N 539/95), een 
Deens systeem voor de inzameling en verwijdering van oude autobanden (Staatssteunzaak N 684/93, 
PB nr. C 390 van 31.12.1994, blz. 15) en een Nederlands systeem voor de inzameling en de 
verwijdering van afgedankte auto's (Staatssteunzaak N 93/95 (ex N 182/95)). 
De belangrijkste punten in de beoordeling van de Commissie waren: 
(1) dat de heffing waarmee het systeem wordt gefinancierd op niet-discriminerende wijze aan alle 
importeurs/producenten van de betrokken producten wordt opgelegd; 
(2) dat de vergoeding voor de bedrijven die de inzameling verrichten, is gebaseerd op normale 
commerciële voorwaarden; 
(3) dat de systemen de inzamelingsbedrijven direct noch indirect de mogelijkheid bieden om de 
ingezamelde producten onder de marktprijs te verkopen; 
(4) dat de systemen open, transparant en economisch efficiënt zijn. 
Aangezien aan deze eisen werd voldaan, heeft de Commissie geconcludeerd dat de steun verenigbaar 
was met de wetgeving inzake staatssteun en heeft zij haar toestemming voor de inzamelings- en 
verwijderingssystemen gegeven. 
16 
Verdrag worden verboden (zie de punten 15 en 16). Indien de inkomsten de op de 
nationale producenten drukkende last gedeeltelijk compenseren, moet de heffing in het 
licht van artikel 95 op discriminerende elementen worden onderzocht (zie punt 22). Ten 
aanzien van productheffingen heeft de Commissie geen bezwaar gemaakt wanneer de 
inkomsten bestemd waren voor het oplossen van soortgelijke milieuproblemen als die 
waarop de heffing zelf betrekking had, op voorwaarde dat de bovengenoemde problemen 
zich niet voordeden39. 
Vrijstellingsregelingen die nationale bedrijven begunstigen 
35. Er is reeds op gewezen dat vrijstellingen van emissie- of productheffingen staatssteun 
in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag kunnen zijn. Wel kan toestemming voor 
een vrijstelling van nieuwe emissiehstffmgen. worden gegeven wanneer zulks 
noodzakelijk is om een verlies aan concurrentievermogen te compenseren, aangezien 
emissieheffingen gewoonlijk alleen op binnenlandse bedrijven worden toegepast. Om 
ervoor te zorgen dat dergelijke vrijstellingen niet tot ongeoorloofde 
concurrentieverstoring leiden en om de begunstigden van een dergelijke steunmaatregel 
ertoe aan te zetten maatregelen ter bestrijding van verontreiniging te nemen, stelt de 
Commissie de voorwaarde dat de vrijstelling van de heffing of de compensatie 
- tijdelijk is; 
- de sector in kwestie geen netto voordeel oplevert; 
- in principe gefaseerd wordt afgebouwd40. 
36. Voor vrijstellingen van productheffingen ligt de zaak gevoeliger, daar deze heffingen 
gevolgen hebben voor producenten in andere Lid-Staten. Dergelijke vrijstellingen moeten 
39 In twee staatssteunzaken, een betreffende de controle op zaden in Frankrijk (Staatssteunzaak 
N 693/91) en een betreffende een heffing op bestrijdingsmiddelen in Denemarken (Staatssteunzaak 
N 416/95) heeft de Commissie bepaald dat inkomsten uit heffingen op nationale producten en op 
producten van andere Lid-Staten mogen worden gebruikt om binnenlandse milieuproblemen aan te 
pakken waarop de heffing was gericht. Voorwaarde is dat de inkomsten worden verdeeld op basis van 
objectieve criteria en niet ten goede komen aan de nationale producenten van de belaste producten. 
40 Om deze redenen heeft de Commissie bijvoorbeeld toestemming gegeven voor de Nederlandse 
(Staatssteunzaak N 760/95) en Deense (Staatssteun zaak N 459/95, PB nr. C 324 van 5.12.1995, blz. 
9) regelingen voor C027energieheffmgen, die verenigbaar werden geacht met de regels inzake 
staatssteun. 
17 
eerst worden getoetst aan de regels inzake discriminatie en de interne markt, en wanneer 
zij daaraan voldoen, aan de wetgeving inzake staatssteun. In het algemeen wordt er bij de 
Lid-Staten op aangedrongen dat: 
- de regels voor vrijstellingen duidelijk worden omschreven en een open een transparant 
karakter hebben; 
- het geplande tijdschema van de regeling wordt aangegeven; 
- de gevolgen voor de betrokken sectoren worden geanalyseerd; 
- de vrijstellingen niet resulteren in ongeoorloofde voordelen voor nationale bedrijven; 
- de verwachte effecten op nationale producenten en importeurs van de betrokken 
producten en van directe vervangingsproducten worden onderzocht. 
f. Kwantitatieve beperkingen en maatregelen van gelijke werking 
37. Onder bepaalde voorwaarden, die hieronder worden aangegeven, kan een heffing of 
een bepaald aspect van een heffing worden beoordeeld in het licht van artikel 30, waarin 
is bepaald dat alle maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve invoerbeperkingen 
verboden zijn. Een maatregel met een dergelijke werking kan echter op grond van de 
artikelen 30 tot en met 36 worden toegestaan, wanneer hij noodzakelijk wordt geacht 
voor de verwezenlijking van een milieudoelstelling en indien de effecten op de interne 
markt in een aanvaardbare verhouding staan tot de milieuvoordelen. Er moet op worden 
gewezen dat de toetsing aan artikel 30 betrekking heeft op de middelen tot de 
bescherming van het milieu en niet op de milieudoelstelling als zodanig. 
Toepassing van artikel 30 
38. Artikel 30 van het Verdrag is normaliter niet van toepassing wanneer een heffing 
onder artikel 9, 12, 16 of 95 van het EG-Verdrag valt. In de volgende situaties kan het 
echter wel toepasselijk zijn: 
- wanneer een heffing wordt opgelegd voor een product waarvoor geen gelijksoortige of 
concurrerende nationale productie bestaat en er met de heffing een dermate groot bedrag 
gemoeid is dat het vrije verkeer van producten wordt belemmerd: het Hof van Justitie 
18 
heeft er bijvoorbeeld op gewezen dat een heffing op de inschrijving van nieuwe 
motorvoertuigen in een Lid-Staat waar de voertuigen in kwestie niet worden 
gefabriceerd, voor toetsing aan artikel 30 in aanmerking komt41, of 
- wanneer een heffing is gekoppeld aan bepaalde voorwaarden of factoren die kunnen 
worden onderscheiden van die welke het functioneren van het heffingsstelsel bepalen, 
kan worden aangenomen dat deze eisen onder artikel 30 vallen. Dergelijke voorwaarden 
of factoren kunnen betrekking hebben op de vereiste wijze van etikettering of presentatie 
van de producten. Indien een ondernemer op grond van een heffingsregeling bijvoorbeeld 
de vorm, de omvang of de benaming van het product moet wijzigen of het etiket 
waaronder het product in een andere Lid-Staat wettelijk in de handel wordt gebracht moet 
veranderen42, en indien deze veranderingen niet noodzakelijk zijn voor het goed 
functioneren of vanwege de doelstelling van de heffing, kan de vereiste wijziging worden 
getoetst aan artikel 3043. Volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie op het gebied 
van technische voorschriften mogen de hierboven bedoelde voorwaarden en factoren het 
handelsverkeer bovendien niet zodanig kanaliseren dat slechts bepaalde handelaars de 
betrokken producten daadwerkelijk kunnen invoeren, terwijl andere handelaren wordt 
verhinderd zulks te doen44. 
39. Het Hof van Justitie heeft bepaald dat een maatregel zoals een statiegeldregeling in 
het kader van een systeem voor hergebruik van flessen, op zichzelf geen fiscale maatregel 
vormt en derhalve kan worden getoetst aan artikel 3045. 
41 Zaak 47/88, Commissie tegen Denemarken, Jurisprudentie 1990, blz. 4509. 
42 Zie bijvoorbeeld Zaak 27/80 Fietje, Jurisprudentie 1980, blz. 3839 in zaak 94/82 Kikvorsch, 
jurisprudentie 1983, blz. 947. 
43 Dezelfde redenering werd door het Hof van Justitie gevolgd in Zaak 74/76, Ianelli & Volpi, 
Jurisprudentie 1977, blz. 557, betreffende de relatie tussen artikel 30 en 92. 
44 Zaak 104/75, De Peijper, Jurisprudentie 1976, blz. 613. 
45 Arrest van 20.9.1988, Zaak 302/86, Commissie tegen Koninkrijk Denemarken, Vrij verkeer van 
goederen - verpakking van bier en frisdranken, "De Deense flessenzaak", Jurisprudentie 1988, 
blz. 4607. 
19 
Beoordelingscriteria in het kader van artikel 30 
40. Er bestaat een uitvoerige jurisprudentie over de toepassing van artikel 30 met 
betrekking tot niet-fiscale maatregelen, maar tot nu toe heeft het Hof nog geen fiscale 
maatregelen aan deze bepaling getoetst. Uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie46 
op het gebied van niet-fiscale maatregelen kunnen niettemin nuttige richtsnoeren voor de 
beoordeling van de noodzakelijkheid en de evenredigheid worden afgeleid, hoewel er 
reeds op is gewezen dat heffingen en technische regelgeving tot op zekere hoogte een 
verschillende rol kunnen spelen in het milieubeleid. 
41. Indien artikel 30 van toepassing is op de nationale maatregel, kan de bescherming van 
het milieu worden erkend als een "dwingende vereiste", waardoor de maatregel wordt 
gerechtvaardigd47, zelfs wanneer het vrije verkeer van goederen erdoor wordt gehinderd. 
Volgens de jurisprudentie moet een dergelijke maatregel, wil deze om redenen van 
milieubescherming gerechtvaardigd zijn, aan de volgende voorwaarden voldoen: 
- de maatregel moet niet-discriminerend zijn, d.w.z. dat ze op dezelfde wijze van 
toepassing is op nationale producten en op producten van andere Lid-Staten; 
- er moet worden aangetoond, onder andere aan de hand van wetenschappelijk 
bewijsmateriaal, dat de maatregel noodzakelijk is om de milieudoelstelling te 
verwezenlijken48; 
- de belasting die uit de maatregel voortvloeit moet in verhouding staan tot de 
milieubeschermingsdoelstelling49, hetgeen impliceert dat de maatregel niet meer 
handelsbelemmeringen tot gevolg mag hebben dan noodzakelijk is voor de 
46 Zie ook artikel 3 van Richtlijn 70/50/EEG van de Commissie van 22.12.1969. In zaak 155/82, 
Commissie tegen België, Jurisprudentie 1983, blz. 531; met name blz. 543, punt 12, enz., en in 
zaak 62/90, Commissie tegen Duitsland, Jurisprudentie 1992, blz. 2575; met name blz. 2605, punt 11 
enz., heeft het Hof van Justitie eveneens de voorwaarden van noodzakelijkheid en evenredigheid 
toegepast en vond het de nationale beperkingen voor het vrije verkeer van goederen niet te 
rechtvaardigen op grond van de bescherming van de gezondheid van mens en dier. 
47 Zaak Cassis de Dijon en Deense flessenzaak. 
48 Zaak 304/84, Muller, Jurisprudentie 1986, blz. 1511 en zaak 178/84, Commissie tegen Duitsland, 
Jurisprudentie 1987, blz. 1227. 
49 Zaak 227/82, Van Bennekom, Jurisprudentie 1983, blz. 3883. 
20 
verwezenlijking van de milieudoelstelling, en dat de maatregel alleen is toegestaan 
wanneer er geen minder handelsbelemmerende alternatieven voorhanden zijn. 
42. Per geval moet worden beoordeeld of een milieuheffing noodzakelijk is en in een 
redelijke verhouding staat tot de beoogde milieudoelstelling. De beoordeling zal in de 
praktijk vaak afhangen van factoren als het niveau van de heffing, de verwachte 
milieuvoordelen van de maatregel en de hoogte van de administratieve en andere kosten 
in verband met de gereguleerde activiteit. De beoordeling van de noodzakelijkheid en de 
evenredigheid van de maatregel kan ook afhangen van culturele factoren en het gedrag 
van de consument. 
B. RICHTSNOEREN INZAKE COMMUNAUTAIRE CONTROLE­
MECHANISMEN 
a. Aanmeldingsverplichting voor staatssteun 
43. De Lid-Staten moeten de Commissie tijdig in kennis stellen van voornemens tot 
invoering of wijziging van steunmaatregelen, zodat de Commissie daarover haar 
opmerkingen kan maken. Voor steun die onder de de minimis-regel valt, geldt geen 
verplichting tot aanmelding50. Gewoonlijk heeft de Commissie twee maanden nodig voor 
de beoordeling van een geval. Wanneer een bepaald plan volgens de Commissie in het 
licht van artikel 92 echter niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, vangt zij 
de procedure van artikel 93, lid 2, aan. In het kader van deze uitgebreide 
onderzoeksprocedure hebben de Lid-Staat in kwestie, de overige Lid-Staten en alle 
andere belanghebbende partijen de gelegenheid hun oordeel uit te spreken over de 
voorgenomen steunmaatregel. De betrokken Lid-Staat kan de voorgenomen maatregelen 
niet tot uitvoering brengen voordat de procedure tot een eindbeslissing heeft geleid 
(artikel 93, lid 3 van het EG-Verdrag). 
44. In het kader van de uitgebreide onderzoeksprocedure is de Commissie bevoegd om 
een eindbeschikking over de verenigbaarheid van de steun met het Gemeenschapsrecht te 
50 Zie mededeling van de Commissie inzake de minimis-steun, PB nr. C 68 van 6.3.1996, blz. 9. 
21 
geven. Bij negatieve, ten dele negatieve of voorwaardelijke beschikkingen gelast de 
Commissie de betrokken Lid-Staten om binnen een bepaalde termijn aan de 
desbetreffende beschikking te voldoen51. 
45. Een steunregeling die wordt ingevoerd zonder dat de aanmeldingsregels worden 
gevolgd, is onwettig. De Commissie kan de Lid-Staat gelasten de betaling van de steun 
op te schorten in afwachting van de uitslag van het onderzoek. In het geval van 
steunmaatregelen die reeds zijn uitgevoerd voordat de Commissie een beschikking heeft 
gegeven en die door de Commissie onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt 
worden verklaard, wordt de betrokken Lid-Staat in de definitieve beschikking gewoonlijk 
gelast de onwettig verleende steun met interesten van de ontvangers terug te vorderen. 
Indien de beschikking van de Commissie niet wordt nagekomen, kan de Commissie de 
zaak naar het Hof van Justitie verwijzen. De verplichting voor een Lid-Staat om met de 
uitvoering van de voorgenomen maatregelen te wachten totdat de Commissie een 
definitieve beschikking heeft gegeven, heeft onmiddellijke werking, hetgeen inhoudt dat 
een concurrent van de begunstigde onderneming de nationale rechter kan verzoeken alle 
nodige maatregelen overeenkomstig het nationale recht te nemen, met inbegrip van 
opschorting van verdere betalingen uit hoofde van de regeling, totdat de Commissie een 
besluit heeft genomen over de verenigbaarheid van de steun met het Verdrag. Bovendien 
kan de nationale rechter in zijn uitspraak terugbetaling gelasten van de steun die 
onrechtmatig is uitgekeerd52 of schade heeft veroorzaakt53. 
51 Een gedetailleerde beschrijving van de procedure is opgenomen in Leidraad bij de procedures met 
betrekking tot overheidssteun, in Mededingingsrecht in de Europese Gemeenschappen, Volume IIA -
Regels voor staatssteun, deel B-I, Brussel-Luxemburg 1995. 
52 Zie zaak C-39/94, Syndicat français de l'Express international (SFEI) en anderen tegen La Poste en 
anderen, (....), punt 71. 
53 Zie bijvoorbeeld de gevoegde zaken C-6/90 en C-9/90, Andrea Francovich en anderen tegen Italiaanse 
Republiek, Jurisprudentie 1990, blz. 5357, punt 35. 
22 
b. Aanmeldingsverplichting in het kader van Richtlijn 83/189/EEG en afgeleid 
communautair recht 
46. In Richtlijn 83/189/EEG54 is een informatieprocedure op het gebied van normen en 
technische voorschriften neergelegd. In het kader daarvan zijn Lid-Staten verplicht tot 
voorafgaande kennisgeving van technische voorschriften, met inbegrip van die welke 
"vergezeld gaan van fiscale of financiële maatregelen die van invloed zijn op het verbruik 
van producten doordat zij naleving van die technische specificaties of andere eisen 
aanmoedigen". De voorafgaande kennisgeving moet aan de Commissie worden 
toegezonden; de Commissie zendt haar toe aan de overige Lid-Staten, die hun 
I 
opmerkingen kunnen maken dan wel een uitvoerig gemotiveerde mening te kennen 
kunnen geven. De normale wachttijd van drie maanden waarin de richtlijn voorziet, geldt 
niet voor technische voorschriften die verband houden met fiscale maatregelen en de 
opmerkingen of uitvoerig gemotiveerde meningen van de Commissie of de Lid-Staten 
kunnen "alleen betrekking hebben op het aspect dat eventueel een belemmering vormt 
voor het handelsverkeer en niet op het fiscale of financiële aspect van de maatregel"55. 
De verplichting tot kennisgeving geldt onverminderd het resultaat van de toetsing aan 
artikel 30 of artikel 95. 
47. Wat betreft het overige afgeleide communautaire recht, voorziet artikel 16 van 
Richtlijn 94/62/EG betreffende verpakkingsafval in dezelfde procedure van voorafgaande 
kennisgeving als die van Richtlijn 83/189/EEG. Genoemd artikel heeft betrekking op de 
maatregelen die Lid-Staten voornemens zijn vast te stellen in het kader van de 
tenuitvoerlegging van Richtlijn 94/62/EG; in het artikel wordt bepaald dat de Lid-Staat 
kan aangeven dat de kennisgeving eveneens geldig is voor Richtlijn 83/189/EEG, indien 
de voorgestelde maatregel ook een technische kwestie in de zin van laatstgenoemde 
richtlijn betreft. Dankzij dit "one-shop"-systeem kunnen de Lid-Staten voor beide 
richtlijnen volstaan met één enkele kennisgeving aan de Commissie. 
54 Richtlijn 83/189/EEG van de Raad van 28.3.1983 betreffende een informatieprocedure op het gebied 
van normen en technische voorschriften - PB nr. L 109 van 26.4.1983, gewijzigd bij 
Richtlijn 88/182/EEG van 22.3.1988, PB nr. L 81 van 26.3.1988 en Richtlijn 94/10/EG van 23.3.1994, 
PBnr. L 100 van 19.4.1994. 
55 Artikel 8, lid 1, van de richtlijn. 
23 
48. Indien er voor een maatregel die in het kader van deze richtlijnen moet worden 
aangemeld geen kennisgeving plaatsvindt, kan de Commissie een inbreukprocedure op 
grond van artikel 169 van het EG-Verdrag inleiden en tot de Lid-Staat een schriftelijke 
aanmaning richten. In dat geval wordt de betrokken Lid-Staat verzocht de maatregel 
nietig te verklaren; indien de Lid-Staat een dergelijke maatregel wil nemen, moet hij aan 
de Commissie een nieuw ontwerp toezenden, dat na de afloop van de 
kennisgevingsprocedure kan worden vastgesteld. 
c. Aanmelding van nationale maatregelen tot omzetting van communautaire 
richtlijnen 
49. Iedere richtlijn bevat de bepaling dat de Lid-Staten de in het kader van de richtlijn 
genomen omzettingsmaatregelen moeten mededelen. Dit geldt ook voor heffingen of 
andere economische instrumenten bij richtlijnen die bepalingen inzake economische 
instrumenten bevatten, zoals artikel 15 van Richtlijn 75/439/EEG inzake afgewerkte olie. 
Wanneer een wet tot omzetting van een richtlijn niet ter kennis van de Commissie wordt 
gebracht, wordt overeenkomstig artikel 169 van het EG-Verdrag een inbreukprocedure 
ingeleid. 
d. Klachten en onderzoek op initiatief van de Commissie 
50. De Commissie wordt regelmatig geïnformeerd over aspecten in verband met 
milieuheffingen door de klachten die zij ontvangt van benadeelde bedrijven of van andere 
Lid-Staten. In dergelijke gevallen moet de Commissie de zaak onderzoeken, daar het haar 
taak is te zorgen voor een adequate tenuitvoerlegging van het Verdrag en het afgeleid 
recht. Zij heeft dan ook de bevoegdheid het initiatief tot onderzoek te nemen en de 
Lid-Staten te verzoeken om informatie over het gebruik van milieuheffingen. 
IV. CONCLUSIE 
51. Het gebruik van milieubelastingen en -heffingen in de Lid-Staten kent een snelle 
toename, geheel in de lijn van het onlangs herziene vijfde milieuactieprogramma. De 
Commissie steunt deze ontwikkeling, die mogelijkheden biedt voor een kosteneffectiever 
24 
milieubeleid. Niettemin kleven er aan deze benadering bepaalde aspecten die strijdig 
kunnen zijn met andere onderdelen van het Gemeenschapsbeleid, met name wat de 
interne markt betreft. Deze mededeling heeft ten doel de Lid-Staten richtsnoeren te 
bieden die kunnen waarborgen dat de nationale initiatieven inzake milieubelastingen en 
-heffingen verenigbaar zijn met het bestaande communautaire kader. 
52. Met deze mededeling geeft de Commissie de aanzet tot de behandeling van de 
problematiek van milieuheffingen en -belastingen. Duidelijk is dat de Lid-Staten ruime 
mogelijkheden hebben voor de inzet van deze instrumenten, die bij uitstek geschikt zijn 
om de doelmatigheid van het milieubeleid te vergroten. In de mededeling wordt echter 
ook het belang benadrukt van het juridisch kader in relatie tot de werking van de interne 
markt, dat door de Lid-Staten in acht moet worden genomen bij de invoering van 
milieubelastingen en -heffingen. De Commissie zal in dit verband nagaan of er bij de 
toekomstige beoordelingen van op grond van milieuoverwegingen ingevoerde heffingen, 
verdere aandacht moet worden besteed aan het onderzoek in het kader van artikel 30. 
53. Naarmate de praktische ervaring met het gebruik van milieubelastingen en -heffingen 
in de Lid-Staten toeneemt, zal ook de Commissie meer ervaring krijgen met de 
beoordeling van deze instrumenten op basis van deze mededeling. Aan de hand van deze 
gegevens zal de Commissie onderzoeken of er voor de verwezenlijking van fundamentele 
communautaire doelstellingen nieuwe beleidsinitiatieven moeten worden genomen. 
54. Teneinde de effecten op de interne markt en op het milieubeleid te beoordelen, is de 
Commissie voornemens beleidsconclusies te formuleren op basis van een beoordeling 
van de gevolgen van deze instrumenten voor de economie en het milieu. 
25 
BIJLAGE 
Overzicht van milieugerelateerde belastingen en heffingen in EU-en EVA-landen1 
Op 1 oktober 1996 
Milieubelastingen 
Brandstoffen 
Gelode/ongelode (Verschillende tarieven) 
Diesel (Verschillende tarieven 
afhankelijk 
van de kwaliteit) 
Koolstof-/energiehefTing 
Zwavelheffing 
Andere verbruiksbelastingen (behalve 
BTW) 
Benzine (verschillende tarieven 
afhankelijk 
van de kwaliteit) 
Andere energieproducten 
Andere verbruiksbelastingen 
C02-/energieheffing 
Zwavelheffing 
NOx-heffing 
Belasting motorvoertuigen 
Aanschaf/verbruik/registratie, 
(voertuigen) (verschillende 
tarieven) 
Wegenbelasting/registratie (voertuigen) 
(verschillende tarieven) 
Agrarische inputs 
Meststoffen 
Bestrijdingsmiddelen A 
• 
• 
• 
• 
• 
• B 
• 
• 
• 
• 
• DK 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• FIN 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• FR 
• 
• 
• 
• 
• D 
• 
• 
• 
• GR 
• 
• 
• 
• us 
• 
• 
• 
• IRL 
• 
• 
• 
• 
• rr 
• 
• 
• 
• 
• LIE 
• 
• 
• LUX 
• 
• 
• NL 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• NOR 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• PT 
• 
• 
• SP 
• 
• 
• 
• s 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• VK 
• 
• 
Milieubelastingen 
Andere goederen 
Batterijen 
Plastic draagtassen 
Wegwerpverpakkingen 
Autobanden 
CFK's en/of halonen 
Wegwerpscheermesjes 
Camera's voor eenmalig gebruik 
Smeerolie 
Verontreiniging door olie 
Oplosmiddelen 
Directe belastingen 
Milieu-investeringen/versnelde afschrijving 
Reiskostenvergoeding woon- en 
werkverkeer deel van belastbaar inkomen 
Luchtvervoer 
Geluidsheffing 
Andere heffingen A 
• 
• B 
• 
• 
• 
• 
• DK 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• FIN 
• 
• 
• 
• 
• FR 
• 
• D 
• 
• GR US 
• 
• ERL IT LIE 
• 
• 
• LUX NL 
• 
• NOR 
• 
• 
• 
• 
• PT 
• 
• 
• SP 
• S 
• 
• 
• VK 
• 
ro 
Milieubelastingen 
Belastingen en heffingen - water 
Waterheffing 
Rioolbelasting 
Heffing afvalwater 
Belasting grondwaterwinning 
Mestheffing 
Belastingen afvalverwijdering en 
afvalbeheer 
Heffing stedelijk afval 
Heffing afvalverwijdering 
Heffing gevaarlijke afvalstoffen 
Belasting/heffing storten van afval A 
• 
• B 
• 
• DK 
• 
• 
• 
• 
• FIN 
• 
• 
• 
• 
• FR 
• 
• 
• 
• 
• D 
• 
• 
• 
• 
• 
• GR IJS 
• 
• 
• IRL 
• IT 
• 
• LIE 
• 
• 
• 
• 
• LUX NL 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• NOR 
• 
• 
• 
• 
• PT 
• 
• 
• 
• 
• SP 
• 
• 
• S 
• 
• 
• VK 
• 
• 
• 
• 
Bron: OESO (Implementation Strategies for Environmental Taxes), 1996, bijgewerkte versie 
In deze tabel wordt een schematisch overzicht gegeven van het verbruik van milieubelastingen en -heffingen in diverse landen. De opzet, structuur, tarieven, enz. verschillen van land 
tot land. 
^ ^ 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 9def. 
DOCUMENTEN 
NL 09 14 10 
Catalogusnummer : CB-CO-97-033-NL-C 
ISBN 92-78-15315-X 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg