NL Publicatieblad van de Europese Unie C 228/47

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het Verslag Van de Commissie — Verslag over het mededingingsbeleid (2007)

COM(2008) 368 final

2009/C 228/07

Op 16 juni 2008 heeft de Europese Commissie, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het

„Verslag van de Commissie — Verslag over het mededingingsbeleid (2007)”

De gespecialiseerde afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden terzake was belast, heeft haar advies op 11 maart 2009 goedgekeurd; rapporteur was de heer BARROS VALE.

Tijdens zijn op 24 en 25 maart 2009 gehouden 452e zitting (vergadering van 25 maart) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 98 stemmen voor en 2 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Samenvatting en conclusies

1.1 Het Europees Economisch en Sociaal Comité neemt de Commissieverslagen over het mededingingsbeleid jaarlijks onder de loep en maakt daarbij van de gelegenheid gebruik om een aantal kanttekeningen en voorstellen te formuleren, die doorgaans niet in dovemansoren vallen en de aanleiding zijn tot over het algemeen bevredigende aanpassingen. Zo heeft het Comité in het verleden tot zijn genoegen kunnen vaststellen dat niet alleen de prioriteiten en instrumenten van het concurrentiebeleid werden gewijzigd, maar dat ook de middelen efficiënter werden gebruikt.

1.1.1 In dit geval is het belangrijk erop te wijzen dat we advies uitbrengen over een verslag dat betrekking heeft op het jaar 2007. Niet alleen is de verslagperiode inmiddels lang verstreken, de kijk van het Comité wordt ook bepaald door de specifieke omstandigheden van dit moment, waar we niet omheen kunnen.

1.2 Het Comité is dan ook van mening dat het concurrentiebeleid verder zou moeten gaan dan tot nog toe het geval was en zich tot nieuwe gebieden zou moeten uitstrekken. Op dit moment houdt het concurrentiebeleid zich bezig met weliswaar belangrijke, maar in aantal vrij beperkte terreinen. Het Comité heeft de Commissie in het verleden al voorgesteld zich te gaan bezighouden met nieuwe actieterreinen en is van oordeel dat een dergelijke stap nu onontkoombaar is, niet alleen gezien de moeilijke en complexe economische conjunctuur maar ook gezien de fouten en vooral ook de nalatigheden die tot de huidige situatie hebben geleid en waaruit alle verantwoordelijken lessen moeten trekken.

1.3 Het feit dat de regelgeving en het toezicht in bepaalde strategische sectoren te kort schieten (of zelfs ronduit laks te noemen zijn) leidt niet alleen tot ongelijkheid en onaanvaardbare systeemrisico’s, maar trekt ook de concurrentieverhoudingen scheef en maakt dat overtreders zich beschermd weten. Dergelijke misstanden berokkenen de hele maatschappij enorme schade. Als het concurrentiebeleid zich niet ook met dit soort problemen gaat bezighouden, dan lopen de bedrijven en de burgers, waarvan de overgrote meerderheid nu al grote schade heeft geleden, het risico nogmaals het slachtoffer te worden van de deloyale houding van de enkelingen wier ambitie niet kon worden ingetoomd door de falende systemen ter bescherming van m.n. de financiële markten, die bepalend zijn voor de situatie op alle andere markten.

1.4 Voorts heeft het Comité er in eerdere adviezen al op gewezen dat moet worden bekeken hoe het concurrentiebeleid beter kan worden afgestemd op de andere beleidsterreinen die gericht zijn op het voorkomen van concurrentievervalsing (en welke instrumenten daartoe in het leven kunnen worden geroepen), niet alleen intern (verschillen tussen de omvang van de bedrijven, hun ligging en het belastingstelsel waaraan zij onderworpen zijn) maar ook extern. Op extern niveau moet de EU ervoor zorgen dat derde landen niet de vruchten kunnen plukken van schendingen van de internationale handelsregels en de belangrijkste IAO-overeenkomsten inzake arbeidsvoorwaarden en vakbondsrechten, inclusief de regels inzake kinderarbeid en onmenselijke werkomstandigheden en de belangrijkste milieuvoorschriften. Ook moet de EU toezien op de strikte naleving van de WTO-regels die bedoeld zijn om een eind te maken aan exportsubsidies van de overheid of andere overheidsmaatregelen waardoor de concurrentie wordt vervalst en EU-bedrijven worden afgesneden van de markt.

1.5 Het verslag over 2007 gaat in op twee instrumenten van het mededingingsbeleid („staatsmaatregelen” en het „mededingingsbeleid in het bredere beleidskader”) die in het verslag over 2006 niet aan de orde kwamen. Tegen de achtergrond van het streven naar een versterking van het mededingingsbeleid, dat immers van kapitaal belang is, is deze vernieuwing een van de meest lovenswaardige aspecten van het verslag.

1.6 Uit het verslag blijkt dat de Commissie zich intensief heeft beziggehouden met de toepassing van de regels inzake staatssteun; deze thematiek stond in 2007 dus duidelijk op de voorgrond.

1.7 Het Comité is ingenomen met de aandacht die in het verslag uitgaat naar de „Rol van het mededingingsbeleid in het bredere beleidskader”, maar zou graag zien dat de Commissie verduidelijkt op welke manier en met welke middelen zij het mededingingsbeleid in het kader van de Lissabonstrategie wil verdiepen. Wat de sectorale onderzoeken aangaat moet de Commissie duidelijker aangeven welke maatregelen noodzakelijk zijn, welke instrumenten daarbij moeten worden gebruikt en wat de beoogde doelstellingen zijn.

1.8 De schaarse informatie die wordt verstrekt over de liberalisering van de energiemarkten staat niet in verhouding tot het belang van deze thematiek. Het Comité wil in dit verband verwijzen naar het antitrusthoofdstuk, waarin een gedetailleerd overzicht wordt gegeven van alle desbetreffende praktijken, en dringt erop aan dat ook t.a.v. het derde liberaliseringspakket dieper wordt ingegaan op de te bereiken doelstellingen.

1.9 In het hoofdstuk financiële diensten wordt de problematiek van betaalkaarten behandeld. De Commissie wijst erop dat het hier om een sterk geconcentreerde branche gaat en refereert aan een aantal problemen op mededingingsgebied, maar laat na oplossingen voor te stellen. Er wordt niet gerept van toezicht op de banksector en controle op de naleving van de prudentiële regels door de bevoegde autoriteiten, terwijl dergelijke maatregelen toch van cruciaal belang zijn; het risico bestaat immers dat de concurrentieverhoudingen volledig scheef worden getrokken, wat voor alle markdeelnemers gevolgen zou hebben op verschillende niveaus. M.n. is het Comité diep verontrust over de staatsdeelname in financiële instellingen, waarover doorgaans weinig duidelijkheid wordt verschaft.

1.10 Ten slotte wil het Comité er nog op wijzen dat het graag zou zien dat de Commissie haar jaarlijkse verslag niet zozeer opvat als een lijst van haar verwezenlijkingen (maar al te vaak een lofrede op haar vooruitgang en successen), maar meer als een document waarin niet alleen verslag wordt gedaan van de positieve punten (waarover het Comité zich vanzelfsprekend verheugt) maar waarin ook meer inzicht wordt verschaft in de bestaande problemen en obstakels, en waarin voorstellen worden gedaan om struikelblokken uit de weg te ruimen en handvatten worden aangereikt waarmee het concurrentiebeleid nieuwe hindernissen kan nemen.

2. Inhoud van het verslag 2007

2.1 In het hoofdstuk over de instrumenten van het mededingingsbeleid geeft de Commissie zoals elk jaar aan hoe zij haar koers heeft bepaald. — In verband met de „Antitrustregels” heeft de Commissie geijverd voor een efficiëntere aanpak van de strijd tegen bedoelde praktijken. Zo heeft zij prikkels voorgesteld om karteldeelnemers het bestaan van kartels te laten melden. Naar aanleiding van het verzoek van het EP aan de Commissie om een witboek op te stellen met uitgewerkte voorstellen voor het waarborgen van de effectiviteit van schadevorderingen wegens schending van de antitrustregels, heeft de Commissie breed overleg gepleegd met nationale regeringen, nationale rechters en vertegenwoordigers van de diverse betrokken sectoren. — Ook is bijzondere aandacht uitgegaan naar het „Opsporen, onderzoeken en bestraffen van kartels”. Daarbij zijn aan 41 ondernemingen boetes opgelegd (evenveel als in 2006) ten belope van 3 334 miljoen euro in totaal (tegenover 1 846 miljoen euro in het vorige jaar). — In het hoofdstuk „Staatsmaatregelen” vermeldt de Commissie dat zij een inbreukprocedure heeft afgesloten tegen de Tsjechische Republiek, die beperkingen had opgelegd aan de bevoegdheden van de Tsjechische mededingingsautoriteit om de mededingingsvoorschriften toe te passen op de sector elektronische communicatie. Voorts is op grond van de concentratieverordening een beschikking goedgekeurd waarin wordt verklaard dat het besluit van de Spaanse toezichthouder voor de energiesector strijdig is met deze verordening. — Op het vlak van „Concentratiecontrole” zij gewezen op de geconsolideerde mededeling van de Commissie over bevoegdheidskwesties, de richtsnoeren voor niet-horizontale fusies en de openbare raadpleging over corrigerende maatregelen bij concentratiecontrole. — Ook heeft de Commissie zich beziggehouden met „Staatssteuntoezicht”. Zo is een nieuwe methode ingevoerd voor het vaststellen van referentiepercentages, is een raadpleging opgezet over een ontwerp voor een algemene groepsvrijstellingsverordening en is de procedure gestart voor de herziening van de mededeling over staatssteun in de vorm van garanties. — Wat de „Rol van het mededingingsbeleid in het bredere beleidskader” betreft is de Commissie overgegaan tot een herziening van de Lissabonstrategie; daarbij werd ervoor gepleit om mededinging verder te integreren in een breder kader en zo de marktmonitoring op sectoraal niveau te versterken.

2.2 Voorts bespreekt de Commissie in haar verslag over 2007 de belangrijkste initiatieven die in de grote economische sectoren werden genomen: — de energiesector: er is een voorstel ingediend voor een derde liberaliseringspakket voor de Europese elektriciteits- en gasmarkten; op antitrustgebied is de aandacht gericht op gevallen van marktafscherming en collusie (marktdeling); — financiële diensten: de Commissie heeft de eindverslagen van de sectorale onderzoeken naar de Europese markten voor retailbanking en naar zakelijke verzekeringen gepubliceerd; — de elektronischecommunicatiemarkt: dankzij het bestaande reguleringskader worden de communicatiemarkten steeds concurrerender; de Commissie heeft aanbevolen het aantal markten dat voor ex-anteregulering in aanmerking komt, terug te brengen, een voorstel voor een roaming-verordening ingediend en een aantal beschikkingen over regelingen voor overheidsfinanciering van breedband goedgekeurd; — informatietechnologie: de eerder ingeleide procedures tegen Microsoft, AMD en Rambus werden voortgezet; — de mediasector: de Commissie is blijven toezien op de overschakeling van analoge naar digitale uitzendingen en is erop blijven hameren dat premium content op open en transparante voorwaarden beschikbaar moet worden gesteld; — de automobielindustrie: met de algemene groepsvrijstellingsverordening werd de intrabrand-concurrentie versterkt; — de vervoerssector: met het mededingingsbeleid werd gestreefd naar een doelmatige werking van de recent geliberaliseerde markten; — de postdiensten: er zijn onderhandelingen gevoerd over het voorstel van de Commissie om de postmarkten in de EU volledig voor concurrentie open te stellen.

2.3 Bepaalde sectorale acties laten aan samenhang en duidelijkheid te wensen over. Dat geldt bv. voor de elektronische communicatie. Zo plaatst het Comité vraagtekens bij het nut en de doelstelling van het in par. 48 vermelde nieuwe reguleringspakket, dat haaks staat op par. 44, waarin immers wordt vermeld dat het huidige reguleringskader bijdraagt tot de versterking van de mededinging.

2.4 Voorts betreurt het Comité dat de Commissie geen aandacht besteedt aan de doelstellingen en te nemen maatregelen in de sector informatietechnologieën. Er wordt uitsluitend verwezen naar in vorige jaren opgestarte initiatieven en elke referentie aan regels, beleidsmaatregelen of doelstellingen ontbreekt.

2.5 Overigens moet in dit verband zeker worden opgemerkt dat ondernemers tegenwoordig ook enorm actief zijn op het internet, terwijl de regelgeving op dat vlak nog in de kinderschoenen staat, zodat de mogelijkheden tot concurrentievervalsing schier oneindig zijn en de consument nauwelijks of niet wordt beschermd. Het is dan ook zaak zo snel mogelijk regelgeving terzake in te voeren.

2.6 Prijzenswaardig daarentegen is dan weer dat gedetailleerd wordt ingegaan op de maatregelen die zijn genomen in de verschillende vervoerssectoren, zoals het wegvervoer, het personen- en goederenvervoer per spoor, het vervoer over zee en het luchtvervoer.

2.7 Jammer is dat geen duidelijkheid wordt verschaft aangaande de onderhandelingen over het voorstel van de Commissie om de postmarkten in de EU volledig voor concurrentie open te stellen.

2.8 Wel geeft de Commissie een heldere en uitvoerige beschrijving van de manier waarop het Europese Mededingingsnetwerk (ECN) functioneert en gaat zij dieper in op het optreden van de nationale mededingingsautoriteiten. Voorts neemt het Comité met belangstelling kennis van de vaststelling dat de samenwerking tussen de leden van het Europese Mededingingsnetwerk (ECN) is verdiept en verheugt het zich erover dat tijdens het verslagjaar duidelijk inspanningen zijn geleverd op het vlak van internationale activiteiten en interinstitutionele samenwerking.

2.9 In het kader van de uitbreiding zijn de inspanningen om de kandidaatlidstaten bekend te maken met de mededingingsregels voorgezet; ook zullen de kandidaten moeten aantonen in hoeverre zij vooruitgang hebben geboekt met het invoeren van deze regels.

3. Het nieuwe concurrentiebeleid en de afbakening van de conjuncturele problemen

3.1 Het Comité wil gebruik maken van deze kans om het concurrentiebeleid vanuit een andere invalshoek te bekijken. In het verleden heeft het zich ertoe beperkt kanttekeningen te maken bij de verschillende hoofdstukken uit het jaarverslag van de Commissie, dit keer wil het verder gaan en zich ook buigen over andere gebieden, die in de toekomst deel zouden kunnen uitmaken van een nieuwe generatie concurrentiebeleidsmaatregelen.

3.1.1 Zo mag op de eerste plaats niet worden vergeten dat een nieuwe vorm van concurrentiebeleid in deze woelige tijden en gezien de recente ervaringen met de snel voortschrijdende economische globalisering, onlosmakelijk verbonden is met de nieuwe begrippen en prioriteiten van een gemeenschappelijk Europees beleid inzake externe handel.

3.1.1.1 Dat gemeenschappelijke beleid inzake externe handel moet er voor zorgen dat derde landen geen misbruik maken van de mogelijkheden van vrije handel. Onder misbruik verstaan we o.m. het niet naleven van internationale handelsregels en de belangrijkste IAO-overeenkomsten inzake vakbondsrechten, inclusief regels inzake kinderarbeid en onmenselijke werkomstandigheden, de belangrijkste milieuvoorschriften en regels inzake vrije vestiging en samenwerkingsverbanden tussen werkgevers en milieuvoorschriften, wat tot sociale en milieudumping kan leiden. Ook moet de EU toezien op de strikte naleving van de WTO-regels die een eind moeten maken aan exportsubsidies van de overheid of andere overheidsmaatregelen waardoor de concurrentie wordt vervalst en EU-bedrijven worden afgesneden van de markt; laakbaar is voorts het voeren van een monetair en wisselkoersbeleid dat er enkel op gericht is de exportprijzen kunstmatig te doen dalen of laag te houden.

3.1.1.2 Europa moet blijven ijveren voor gelijke kansen voor alle internationale handelspartners. Daarnaast moet de WTO meer bevoegdheden krijgen om overheidsubsidies aan banden te leggen en sociale en milieudumping, die het gevolg is van schendingen van internationale overeenkomsten, tegen te gaan. De Europese maatschappelijke organisaties verzoeken de Commissie er nauwgezet op toe te zien dat de handelsvoorschriften en de rechten van individuele bedrijven en werknemers die zijn vastgelegd in de internationale overeenkomsten in het kader van de WTO, de IAO e.d., niet met voeten worden getreden. Het is m.n. onaanvaardbaar dat de rechten van individuele bedrijven of werknemers niet, of niet ten volle, worden gerespecteerd om redenen van buitenlands beleid of om de specifieke belangen van een bepaald bedrijf of een bepaalde lidstaat te beschermen. Het is niet de bedoeling ons model en onze regels op te leggen aan andere landen en samenlevingen; wel mogen wij van onze partners verlangen dat zij zich niet bezondigen aan praktijken die de marktvoorwaarden kunstmatig beïnvloeden.

3.1.1.3 Het valt niet te verdedigen en is volstrekt onlogisch dat Europa zijn eigen marktdeelnemers regels oplegt om zo het evenwicht op de markt en in de concurrentieverhoudingen te verzekeren, maar daarbij vergeet dat die verhoudingen elke dag weer worden scheefgetrokken door derde landen. Deze misstanden kunnen alleen uit de wereld worden geholpen als het concurrentiebeleid naadloos aansluit op een rechtvaardig gemeenschappelijk beleid inzake externe handel, en als Europa duidelijk en ferm stelling neemt in de WTO.

3.1.2 Op de tweede plaats is het de hoogste tijd dat het concurrentiebeleid bepaalde interne ongelijkheden die tot concurrentievervalsing kunnen leiden, wegwerkt. Zo moet een analyse worden gemaakt van de kenmerken van de verschillende marktdeelnemers en de impact daarvan en moeten normen worden vastgelegd die rekening houden met het feit dat de kleine en micro-ondernemingen maar tot op zekere hoogte in staat zijn het op te nemen tegen de grote bedrijven, net zoals ondernemingen in perifere gebieden niet op voet van gelijkheid kunnen concurreren met bedrijven in de grote consumentencentra. Het Europees beleid inzake economische, sociale en territoriale samenhang moet dan ook nauw worden afgestemd op het concurrentiebeleid, dat op zijn beurt steeds meer rekening moet gaan houden met de vele factoren die de markten beïnvloeden.

3.2 Ten slotte dwingt de huidige economische situatie het Comité een aantal concrete problemen te berde te brengen, die zeker niet aan de aandacht van de Europese besluitvormers mogen ontsnappen. Het gaat immers om actuele en uiterst belangrijke punten, die duidelijk aantonen dat wij niet over de juiste middelen beschikken om bepaalde fenomenen waarmee de burgers en de bedrijven op dit moment geconfronteerd worden, op te lossen.

3.2.1 Los van de – lovenswaardige – doelstellingen om de economie in het algemeen te beschermen en te voorkomen dat bepaalde ondernemingen of sectoren worden begunstigd ten koste van andere, dienen we ons af te vragen of het aanvaardbaar is dat de overheid bepaalde marktdeelnemers (en daarmee ook hun aandeelhouders, werknemers, schuldeisers en leveranciers) bevoordeelt over de rug van alle anderen, wat erop neerkomt dat overtreders worden beloond en degenen die zich aan de regels houden worden gestraft. Hoe zal een nieuwe golf van maatregelen die bepaalde marktdeelnemers discrimineert, de concurrentieverhoudingen beïnvloeden?

3.2.2 Het Comité blijft erop hameren dat de Unie zich moet laten leiden door een sterk en samenhangend concurrentiebeleid, maar kan begrijpen dat in de huidige uitzonderlijke omstandigheden uitzonderingsmaatregelen noodzakelijk zijn, en dat een scheeftrekking van de concurrentieverhoudingen daarbij niet altijd te vermijden is. Een dergelijke bewuste en geoorloofde scheeftrekking dient echter van nabij te worden gevolgd en gecontroleerd, en er moet een einde aan worden gemaakt zodra de economische situatie weer is genormaliseerd.

3.2.3 Om concurrentievervalsing in welke sector dan ook te vermijden zouden de regeringen ervoor kunnen kiezen de economie nieuw leven in te blazen met transparante fiscale of financiële stimulansen die worden toegekend op grond van objectieve criteria, zodat er geen sprake is van niet gerechtvaardigde discriminatie.

3.2.4 Hoe te verklaren dat de concurrentieautoriteiten op verschillende niveaus hebben ingegrepen tijdens de recente prijzencrisis, of het nu ging om brandstoffen of basisproducten, en dat de prijsstijgingen van de grondstoffen onmiddellijk een rechtstreekse impact hadden op de eindprijzen, terwijl dat bij prijsverlagingen niet het geval was en het er integendeel sterk op lijkt dat de grote producenten onderling hebben afgesproken de prijzen te stabiliseren?

3.2.5 Het is dus de hoogste tijd dat de Commissie haar visie op het concurrentiebeleid verbreedt. Het Comité verzoekt de Commissie dringend hierover grondig na te denken en een nieuwe aanpak uit te werken voor de concurrentiesector, die immers van cruciaal belang is voor de opbouw van Europa.