Over de voortgang bij de voorbereiding van het Spoorwegbureau van de Europese Unie op de uitbreiding van zijn bevoegdheden op grond van Richtlijn (EU) 2016/797 betreffende de interoperabiliteit van het spoorwegsysteem in de Europese Unie

Voorts zijn herzieningen van de technische specificaties inzake interoperabiliteit (TSI's) noodzakelijk naar aanleiding van de nieuwe eisen van het vierde pakket en het uitvoeringsbesluit van de Commissie inzake het Europees register van goedgekeurde voertuigtypen; deze zullen naar verwachting in januari 2019 worden goedgekeurd door het comité inzake spoorweginteroperabiliteit en -veiligheid. De uitvoeringsbesluiten van de Commissie tot vaststelling van de specificaties voor het Europees voertuigregister en het infrastructuurregister zullen respectievelijk in 2018 en 2019 worden aangenomen.

De Commissie ziet nauwlettend toe op de voortgang van de lidstaten bij de vaststelling en goedkeuring van nationale wetgeving en pleegt daarover regelmatig overleg met de lidstaten. Zij heeft ten behoeve van de lidstaten richtsnoeren opgesteld over de organisatie van de overgangsperiode tussen de oude en de nieuwe regeling. Er zijn positieve tekenen, maar het is nog te vroeg om te kunnen bevestigen dat een groot aantal lidstaten de technische pijler van het vierde spoorwegpakket tegen 16 juni 2019 in nationale wetgeving zullen hebben omgezet.

Overeenkomstig artikel 33 van de veiligheidsrichtlijn en artikel 57 van de interoperabiliteitsrichtlijn dienen alle lidstaten de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking te doen treden om uiterlijk op 16 juni 2019 te voldoen aan de technische pijler van het vierde spoorwegpakket. Dat pakket biedt lidstaten de mogelijkheid de overgangsperiode in gerechtvaardigde gevallen met één jaar te verlengen, d.w.z. tot 16 juni 2020. De lidstaten die om een verlenging vragen, dienen het Bureau en de Commissie daar uiterlijk op 16 december 2018 van in kennis te stellen, met opgave van de redenen waarom een verlenging wordt gevraagd.

In dit verslag wordt beschreven welke voortgang is geboekt bij de voorbereiding van het Bureau op zijn uitgebreide bevoegdheden zoals gevraagd in artikel 53, lid 1, van de interoperabiliteitsrichtlijn.

De voordelen van het vierde spoorwegpakket kunnen alleen worden bereikt als dat pakket volledig in de hele EU wordt uitgevoerd. Het is van cruciaal belang dat alle betrokken partijen uit de spoorwegsector zich ertoe verbinden en samenwerken om alle administratieve en technische belemmeringen weg te werken. Er moet met name worden gefocust op de ontwikkeling van een gemeenschappelijke aanpak op het gebied van veiligheids- en interoperabiliteitsvoorschriften.

Voor de effectieve tenuitvoerlegging van de technische pijler van het vierde spoorwegpakket moet enerzijds het regelgevingskader worden voltooid door de omzetting van het pakket in nationale wetgeving en de vaststelling van de nodige gedelegeerde en uitvoeringshandelingen door de Commissie en moet het Bureau anderzijds over de nodige middelen en interne procedures beschikken en samenwerkingsovereenkomsten sluiten met alle 26 nationale veiligheidsinstanties (NVI’s).

De technische pijler van het vierde spoorwegpakket is in mei 2016 aangenomen door het Europees Parlement en de Raad en omvat:

Over de voortgang bij de voorbereiding van het Spoorwegbureau van de Europese Unie op de uitbreiding van zijn bevoegdheden op grond van Richtlijn (EU) 2016/797 betreffende de interoperabiliteit van het spoorwegsysteem in de Europese Unie

Aan de hand van overgangsbepalingen wordt vermeden dat procedures elkaar overlappen en dat aanvragen die bij de NVI’s zijn ingediend maar die na 16 juni 2019 zullen worden voltooid, twee keer worden beoordeeld.

2.3.Sanering van de nationale voorschriften

De technische pijler van het vierde spoorwegpakket zal de interoperabiliteit en veiligheid in Europa ten goede komen, niet alleen dankzij de sterkere rol van het Bureau en de verdere harmonisering van de technische specificaties. Een essentiële voorwaarde voor de tenuitvoerlegging van het vierde spoorwegpakket is de vermindering van het grote aantal overlappende en niet-transparante nationale voorschriften. Reeds jaren ondervinden spoorwegondernemingen en fabrikanten van spoorwegproducten de nadelen van het gebrek aan transparantie en de overvloed aan regels in de Europese spoorwegruimte.

Om de werking van de Europese spoorwegruimte op korte termijn te verbeteren, werkt het Bureau samen met de NVI’s om meer dan 14 000 achterhaalde of overbodige nationale voorschriften te schrappen. Zo wordt komaf gemaakt met overbodige procedurele stappen die de onbelemmerde toegang van spoordiensten tot de infrastructuur in het gedrang kunnen brengen. Volgens recente cijfers van het Bureau is aanzienlijke vooruitgang geboekt en zijn de nationale regels inzake, met name, rollend materieel teruggebracht tot minder dan 10 % van de oorspronkelijke hoeveelheid.

2.4.Voorbereiding van het Bureau

De nieuwe spoorwegbureauverordening bevat talrijke belangrijke wijzigingen die de rol van het Bureau versterken en ervoor zorgen dat het over de nodige instrumenten beschikt om die doelstelling te bereiken. Die wijzigingen hebben betrekking op het beheer van het Bureau, zijn middelen, capaciteit, deskundigheid, IT-tools en diverse andere vaardigheden.

a) Beheer

De belangrijkste nieuwigheid op het gebied van beheer is de invoering van een heffingsregeling voor de afgifte van certificaten, vergunningen en goedkeuringen, en de beroepsprocedure die belanghebbende partijen in staat stelt verzet aan te tekenen tegen besluiten van het Bureau. De Commissie heeft uitvoeringshandelingen vastgesteld betreffende de werking van de kamer van beroep van het Spoorwegbureau en over het niveau en de beginselen van de door het Bureau aangerekende vergoedingen.

De kamer van beroep van het Spoorwegbureau wordt een onafhankelijke en onpartijdige beroepsinstantie. Met het oog op de volledige werking vanaf 16 juni 2019 loopt op dit moment de procedure voor de selectie van de leden van de kamer van beroep, in samenwerking met zowel de Commissie als de raad van bestuur van het Bureau. Die laatste benoemt formeel de leden van de kamer van beroep en wijst de voorzitter aan.

Om een onpartijdige en efficiënte dienstverlening te waarborgen, berekent het Bureau aanvragers de volledige kostprijs door, met inbegrip van de kosten die de NVI's maken voor de toetsing van aanvragen aan de toepasselijke nationale voorschriften. Gezien de onzekerheden tijdens de overgangsperiode, als toegelicht in deel 3 van dit verslag, wordt aanvankelijk gewerkt op basis van variabele tarieven al naargelang de tijd die aan een aanvraag wordt besteed. In een herzieningsbepaling wordt echter opgeroepen het systeem te evalueren, met als doel in de toekomst minstens voor een deel van de tarieven en heffingen forfaitaire bedragen in te voeren.

b) Middelen, capaciteit en deskundigheid

Met betrekking tot de vaststelling van de werkmethoden, middelen en planning van het Bureau wordt in dit verslag uitgegaan van de veronderstelling dat de meeste EU-lidstaten de omzettingsdatum van 16 juni 2019 zullen halen.

Zodra die omzettingstermijn bereikt is, zal de werklast naar verwachting aanzienlijk toenemen en die trend zal in de toekomst wellicht aanhouden. Het Bureau en de NVI’s doen voor hun specifieke werkterreinen hun uiterste best om, met input van andere instanties uit de spoorwegsector, een inschatting te maken van de toekomstige werklast van het Bureau. Gelet op de keuze die de spoorwegsector in het kader van het vierde spoorwegpakket krijgt, moet worden erkend dat de werklast op het gebied van de certificering en vergunning moeilijk vooraf kan worden voorspeld. Naast de nieuwe taken op het gebied van vergunning en certificering moet ervoor worden gezorgd dat het Bureau zijn andere statutaire kerntaken, zoals technische bijstand en beleidsaanbevelingen aan de Commissie, kan blijven uitvoeren.

Om toe te zien op de voorbereiding van het Bureau op zijn taken in het kader van de technische pijler van het vierde spoorwegpakket is een stuurgroep opgericht onder de verantwoordelijkheid van de raad van bestuur van het Bureau. Die groep bestaat uit leidinggevenden van sommige NVI’s, vertegenwoordigers van de brancheverenigingen die er het grootste belang bij hebben, een vertegenwoordiger van het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart, de uitvoerend directeur van het Bureau en een vertegenwoordiger van de Commissie.

Voorts vergt de invoering van betaalde activiteiten de invoering van een systeem van middelen en interne procedures om ervoor te zorgen dat de statutaire en betaalde activiteiten van het Bureau gescheiden en traceerbaar zijn. Daartoe moet worden voorzien in de nodige personele en financiële middelen.

Het Bureau past zijn organisatiestructuur aan om zijn interne middelen efficiënter in te zetten en de verschillende taken duidelijk van elkaar te scheiden. De nieuwe structuur beoogt een scheiding tussen activiteiten die inkomsten genereren en adviserende taken. Er wordt flexibiliteit gecreëerd om de inzet van personeel met relevante interne en externe deskundigheid desgevallend aan te passen aan de werklast.

Binnen het aantal posten waarin de begroting 2018 en de ontwerpbegroting 2019 van het Bureau voorziet, heeft het Bureau 24 posten aangewezen die essentieel zijn om zijn nieuwe taken en verantwoordelijkheden te kunnen vervullen. In het licht van de risico’s waarmee het Bureau wordt geconfronteerd ten gevolge van externe factoren die inherent zijn aan die transitie, is het aantrekken van het nodige personeel met de voor zijn taken vereiste kwalificaties een essentiële randvoorwaarde. Er worden in de loop van 2018 aanzienlijke inspanningen geleverd om alle vacatures in te vullen.

c) IT-tools en diverse vaardigheden

Men is gestart met de ontwikkeling van een gezamenlijke IT-tool voor de indiening van aanvragen bij het Bureau of een NVI. Op grond van het nieuwe regelgevingskader moet een informatie- en communicatiesysteem met een virtueel éénloketsysteem worden ontwikkeld ter ondersteuning van de werkzaamheden van aanvragers, het Bureau en de NVI’s op het gebied van unieke veiligheidsvergunningen, voertuigvergunningen en de goedkeuring van projecten voor ERTMS-baanapparatuur. In september 2017 heeft de raad van bestuur van het Bureau de fundamentele functionele en technische specificaties van het virtuele éénloketsysteem aangenomen. Het is de bedoeling in juli 2018 een eerste versie met alle vereiste functies te lanceren. Zoals afgesproken met de NVI’s, zal die op de achtergrond proefdraaien. Het virtuele éénloketsysteem moet in februari 2019 volledig functioneel zijn voor eerste aanvragen van voertuigvergunningen. In de eindversie wordt rekening gehouden met feedback van de testfase en leercases en worden de resterende secundaire functies toegevoegd. Volgens de planning moet die versie op 16 juni 2019 beschikbaar zijn.

De Commissie, het Bureau en de lidstaten moeten samenwerken om andere IT-tools die het Bureau op dit ogenblik gebruikt, aan te passen om efficiënter te communiceren en ervoor te zorgen dat alle belangrijke informatie wordt meegedeeld aan de actoren die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid en interoperabiliteit van de spoorwegen. In de toekomst zal een spoorwegonderneming vooraf moeten verifiëren of een voertuig over een vergunning beschikt om in de handel te worden gebracht en compatibel is met de route waarop zij dat voertuig wil exploiteren. Daartoe moeten spoorwegondernemingen informatie opzoeken in voertuig- en infrastructuuregisters.