A4-0064/99

Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad betreffende Europol: Versterking van de parlementaire controle en uitbreiding van de bevoegdheden

Het Europees Parlement,

- gelet op artikel 94 van zijn Reglement,

- gelet op artikel K.6, derde alinea van het EU-Verdrag,

- gelet op artikel K.1, lid 9, artikel K.3, tweede alinea en artikel K.6, tweede alinea van het Verdrag betreffende de Europese Unie,

- gelet op artikel K.1 (toekomstig artikel 29 VEU), artikel K.2 (toekomstig artikel 30 VEU), lid 1, sub b), en lid 2, artikel K.13 (toekomstig artikel 41 VEU) en artikel K.14 (toekomstig artikel 42 VEU) van het Verdrag van Amsterdam,

- gezien de akte van de Raad van 26 juli 1995 tot vaststelling van de Overeenkomst op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie tot oprichting van een Europese Politiedienst (Europol-overeenkomst) ((PB C 316 van 27.11.1995, blz. 1.)),

- gezien het protocol op basis van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 41, lid 3, van de Europol-overeenkomst betreffende de voorrechten en immuniteiten van Europol, de leden van zijn organen, zijn adjunct-directeuren en zijn personeelsleden ((PB C 221 van 19.7.1997, blz. 2.)),

- onder verwijzing naar zijn resoluties van 22 januari 1993 over de oprichting van Europol ((PB C 42 van 15.2.1993, blz. 250.)), van 19 mei 1995 over de Europol-overeenkomst ((PB C 151 van 19.6.1995, blz. 376.)), van 14 maart 1996 over Europol ((PB C 96 van 1.4.1996, blz. 288.)) en van 16 september 1998 over het Jaarverslag 1996 van de Europol-Drugseenheid ((PB C 313 van 12.10.1998, blz. 62.)),

- gezien de gemeenschappelijke optredens van 10 maart 1995 betreffende de Europol-drugseenheid ((PB L 62 van 20.3.1995, blz. 1.)) en van 16 december 1996 houdende verruiming van het mandaat dat aan de Europol-Drugseenheid is verstrekt ((PB L 342 van 31.12.1996, blz. 4.)),

- gezien het werkprogramma van Europol voor 1999,

- gezien de ontwerpbegroting voor Europol voor 1999 (7369/1/98 REV.1),

- gezien de besluiten van de Raad van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken van 3 en 4 december 1998,

- gezien de mededeling van de Commissie van 14 juli 1998 "Naar een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid" (COM(98)0459),

- gezien de ontwerpaanbeveling van de Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken (A4-0064/99),

A. overwegende dat de oprichting van de Europese politiedienst (Europol) een noodzakelijke stap is ter bestrijding van de georganiseerde misdaad in de Europese Unie,

B. overwegende dat de uitoefening van politionele bevoegdheden in een op de beginselen van de democratie en de rechtsstaat gebaseerd bestel onderworpen moet zijn aan parlementaire controle, hetgeen betekent dat de rechtsgrondslagen door een rechtstreeks gekozen parlement in een wettelijke vorm moeten worden gegoten en dat de handelende personen verantwoording moeten afleggen aan het parlement en aldus hun taken met de instemming van de gemeenschappen wier belangen de politie dient, moeten vervullen,

C. overwegende dat de parlementaire controle van Europol door het Europees Parlement zich overeenkomstig de Europol-overeenkomst beperkt tot een door het voorzitterschap van de Raad toe te zenden jaarlijks bijzonder verslag over de werkzaamheden van Europol en raadpleging bij een eventuele wijziging van de Europol-overeenkomst,

D. overwegende dat het Europees Parlement daarnaast overeenkomstig artikel K.6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie regelmatig op de hoogte dient te worden gesteld en moet worden geraadpleegd over de voornaamste aspecten en dat zijn opvattingen naar behoren in aanmerking moeten worden genomen,

E. overwegende dat het recht op kennisgeving en raadpleging het Europees Parlement in staat stelt om tot op zekere hoogte te participeren, maar dat de parlementaire controle van Europol ten aanzien van de rechtsgrondslagen en de persoonlijke verantwoordelijkheid van de handelende personen hierdoor niet wordt gewaarborgd,

F. overwegende dat de kennisgeving van het Europees Parlement zich niet mag blijven beperken tot het jaarlijkse bijzondere verslag zoals bepaald in artikel 34 van de Europol-overeenkomst, maar dat het Parlement overeenkomstig artikel K.6, eerste alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie recht heeft op regelmatige kennisgeving,

G. overwegende dat de uitoefening van soevereine bevoegdheden door Europol zich in het huidige stelsel in feite beperkt tot de verwerking van persoonsgegevens met behulp van geautomatiseerde informatiesystemen, maar dat Europol deze gegevens ter beschikking kan stellen van de autoriteiten van de lidstaten, en in de toekomst aan de autoriteiten van derde landen, hetgeen een inbreuk betekent op de fundamentele rechten op het gebied van informatie,

H. overwegende dat door de raad van bestuur toezicht wordt gehouden op de rechtmatige ambtsuitoefening van de directeur van Europol, hetgeen betekent dat de raad van bestuur inhoudelijk en juridisch toezicht houdt op Europol,

I. overwegende dat de raad van bestuur is samengesteld uit één vertegenwoordiger per lidstaat en dat ieder lid van de raad van bestuur een stem heeft,

J. overwegende dat het handelen van de leden van de raad van bestuur onderworpen is aan de desbetreffende nationale democratische legitimatie en dus onderhevig is aan de aanwijzingen van het bevoegde lid van de Raad en onder diens verantwoordelijkheid valt,

K. overwegende dat de voor de raad van bestuur verantwoordelijke leden van de Raad onderworpen zijn aan parlementaire controle overeenkomstig de desbetreffende nationale constitutionele bepalingen,

L. overwegende dat de in artikel 30, lid 1 van de Europol-overeenkomst verankerde onafhankelijkheid alleen impliceert dat de directeur en het personeel van Europol geen aanwijzingen mogen vragen of aanvaarden van regeringen, instanties, organisaties of niet tot Europol behorende personen,

M. overwegende dat de onafhankelijkheid derhalve geen betrekking heeft op de raad van bestuur, noch op de lidstaten tegenover de door hun afgevaardigde leden van de raad van bestuur,

N. overwegende dat de juridische grondslagen voor de gegevensverwerking bij Europol zijn vastgelegd in de titels II, III en IV van de Europol-overeenkomst en in de uitvoeringsbepalingen overeenkomstig artikel 10, lid 1 van de Europol-overeenkomst, en dat de goedkeuring van deze bepalingen zoals bij bilaterale overeenkomsten gebruikelijk onderworpen was aan de controle van de parlementen van de lidstaten,

O. overwegende dat de parlementen van de lidstaten in zoverre toezicht houden op de controle van de gegevensverwerking als zij overeenkomstig het desbetreffende nationale recht invloed kunnen uitoefenen op de activiteiten van de nationale controleorganen,

P. overwegende dat de gegevensverwerking op het niveau van Europol weliswaar onderworpen is aan controle door het onafhankelijke gemeenschappelijke controleorgaan, maar dat de parlementen van de lidstaten pas op basis van het aan de Raad voor te leggen verslag van het gemeenschappelijke controleorgaan of het verslag van de raad van bestuur toezicht kunnen uitoefenen,

Q. overwegende dat de parlementaire controle door de nationale parlementen gezien de bilaterale mechanismen te log en ondoeltreffend is en dat de kennisgeving van het Europees Parlement niet als toereikende parlementaire controle kan worden beschouwd,

R. overwegende dat de mogelijkheden van het Europees Parlement om parlementaire controle uit te oefenen aanzienlijk zouden kunnen worden versterkt wanneer de begroting van Europol in de communautaire begroting zou worden opgenomen,

S. overwegende dat de nieuwe bevoegdheden van Europol aangaande de ondersteunende coördinatie van politionele acties, zoals vastgelegd in het Verdrag van Amsterdam, geen fundamentele wijzigingen impliceren van de systematiek en de noodzaak van parlementaire controle,

T. overwegende dat de omgang met gegevens, een activiteit ten aanzien waarvan de behoefte aan controle bijzonder groot is, door het Verdrag van Amsterdam niet wordt gewijzigd,

U. overwegende dat zou moeten worden nagedacht, na zorgvuldige bestudering van alle betrokken elementen en met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, over de geleidelijke ontwikkeling van Europol tot een Europese politiedienst met operationele bevoegdheden als antwoord op de zich uitbreidende grensoverschrijdende georganiseerde misdaad,

V. overwegende dat Europol dienovereenkomstig zou moeten worden belast met de verantwoordelijkheid voor de coördinatie van grensoverschrijdende opsporingsacties in het kader van zijn bevoegdheden met het recht om nationale politie-instanties aanwijzingen te geven, maar zonder uitvoerende bevoegdheden,

W. overwegende dat operationele bevoegdheden van een dergelijke kwaliteit door het toezicht door de parlementen van de lidstaten niet meer in toereikende mate worden bestreken en dat een doelmatiger parlementaire controle op bilateraal niveau niet mogelijk is,

X. overwegende dat een Europese politiedienst die feitelijk ingrijpt in beschermde rechten van de burgers, en met name een Europese politiedienst die bevoegd is om aanwijzingen te geven aan nationale politie-instanties, niet meer bilateraal georganiseerd kan zijn, maar op het Gemeenschapsrecht moet worden gebaseerd om een grondslag te bieden voor een rechtstreekse parlementaire controlebevoegdheid van het Europees Parlement,

Y. overwegende dat een op Gemeenschapsrecht stoelende Europese politiedienst met het oog op de doelmatigheid van de parlementaire controle en de transparantie overeenkomstig de beginselen van de rechtsstaat onderworpen zou moeten zijn aan de aanwijzingen en onder de verantwoordelijkheid zou moeten vallen van een lid van de Commissie, dat van zijn kant ten opzichte van het Europees Parlement de volledige parlementaire verantwoordelijkheid draagt,

Z. overwegende dat wanneer voor een op Gemeenschapsrecht stoelende Europese politiedienst binnen een beperkt en duidelijk omschreven kader nationale soevereine rechten worden overgedragen, dit gezien de hieruit voortvloeiende mogelijkheden voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad niet in het laatst in het belang van de burgers gerechtvaardigd is,

AA. overwegende dat een van operationele bevoegdheden voorziene Europese politiedienst met het oog

op haar strafrechtelijke opsporingsactiviteiten op een of andere wijze onder leiding moet staan van een Europees openbaar ministerie dat erover zou moeten beslissen of de resultaten van grensoverschrijdende opsporingswerkzaamheden al dan niet volstaan voor het indienen van een klacht,

1. doet de Raad de volgende aanbevelingen:

( Aanbeveling 1)

verzoekt de Raad geen operationele bevoegdheden aan Europol te verlenen zonder dat het Parlement dit orgaan aan een adequate democratische controle kan onderwerpen;

( Aanbeveling 2)

verzoekt de Raad in het kader van de volgende intergouvernementele conferentie een verstrekkende parlementaire en gerechtelijke controle van Europol op Europees niveau in het Verdrag op te nemen;

( Aanbeveling 3)

dringt er bij de Raad opnieuw met klem op aan met betrekking tot Europol de rechten van het Europees Parlement op kennisgeving en raadpleging overeenkomstig artikel K.6 van het VEU te eerbiedigen en het Parlement dienovereenkomstig over de volgende onderwerpen te raadplegen en zijn opvattingen daarover naar behoren in aanmerking te nemen:

- de besluitvorming over het vervroegd betrekken van Europol bij terroristische activiteiten overeenkomstig artikel 2, lid 2, tweede alinea van de Europol-overeenkomst,

- het besluit Europol te belasten met andere in de bijlage bij de Europol-overeenkomst vermelde vormen van criminaliteit,

- de uitvoeringsbepalingen betreffende de gegevensbestanden overeenkomstig artikel 10, lid 1, derde alinea van de Europol-overeenkomst,

- de door Europol in acht te nemen regels overeenkomstig artikel 10, lid 4, laatste zin van de Europol-overeenkomst,

- de algemene regels voor de verstrekking van persoonsgegevens door Europol overeenkomstig artikel 18, lid 2 van de Europol-overeenkomst,

- de verslagen van het gemeenschappelijk controleorgaan over zijn werkzaamheden overeenkomstig artikel 24, lid 6 van de Europol-overeenkomst,

- de regels over de door Europol te sluiten overeenkomsten overeenkomstig artikel 28, lid 3 van de Europol-overeenkomst,

- een besluit van de Raad over het ontslag van de directeur en de adjunct-directeuren overeenkomstig artikel 29, lid 6 van de Europol-overeenkomst,

- het personeelstatuut overeenkomstig artikel 30, lid 3 van de Europol-overeenkomst,

- de regeling ter bescherming van geheime informatie overeenkomstig artikel 31, lid 1 van de Europol-overeenkomst,

- de begroting overeenkomstig artikel 35, lid 5 van de Europol-overeenkomst,

- het financieel reglement overeenkomstig artikel 35, lid 9 van de Europol-overeenkomst,

- het controleverslag overeenkomstig artikel 36, lid 3 van de Europol-overeenkomst,

- het kwijtingsbesluit overeenkomstig artikel 36, lid 5 van de Europol-overeenkomst,

- geschillen tussen de lidstaten over de uitlegging of de toepassing van de overeenkomst overeenkomstig artikel 40, lid 1 van de Europol-overeenkomst,

- het protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten overeenkomstig artikel 41 van de Europol-overeenkomst,

- de wijziging van de overeenkomst overeenkomstig artikel 43, lid 1 van de Europol-overeenkomst,

- een besluit betreffende de definities van de in de bijlagen genoemde vormen van criminaliteit overeenkomstig artikel 43, lid 3 van de Europol-overeenkomst,

- verslagen van de raad van bestuur overeenkomstig artikel 28, lid 10 van de Europol-overeenkomst,

- de benoeming van de directeur en de adjunct-directeuren overeenkomstig artikel 29 van de Europol-overeenkomst;

( Aanbeveling 4)

betreurt dat de Raad bij de goedkeuring van de besluiten die zijn gepubliceerd in Publicatieblad C 26 van 30 januari 1999 het Europees Parlement noch overeenkomstig artikel K.6 van het EU-Verdrag heeft geraadpleegd en zijn opvattingen naar behoren in aanmerking heeft genomen, noch op de hoogte heeft gesteld;

( Aanbeveling 5)

verzoekt de Raad de begroting van Europol in de communautaire begroting op te nemen en samen met het EP en op basis van voorstellen van de Commissie ter zake de noodzakelijke budgettaire besluiten te nemen; verzoekt de Raad in de tussentijd ervoor te zorgen dat het terrein van de werkzaamheden van Europol alleen wordt uitgebreid indien daarvoor voldoende financiële middelen ter beschikking worden gesteld;

( Aanbeveling 6)

appelleert aan de parlementen van de lidstaten om het recht en de plicht om toezicht te houden op het handelen van de voor Europol verantwoordelijke leden van de Raad en van de naar de raad van bestuur van Europol afgevaardigde vertegenwoordigers in het kader van hun constitutionele voorschriften consequent uit te oefenen en hierbij nauw samen te werken met het Europees Parlement;

( Aanbeveling 7)

verzoekt de Raad het Europees Parlement naast het jaarlijkse bijzondere verslag regelmatig, tenminste echter eens per kwartaal, op de hoogte te stellen van de werkzaamheden van Europol;

( Aanbeveling 8)

beveelt de parlementen van de lidstaten aan om aan te dringen op regelmatige verslaglegging door de nationale controleorganen overeenkomstig artikel 23 van de Europol-overeenkomst en hierover met het Europees Parlement van gedachten te wisselen;

( Aanbeveling 9)

dringt er, ten behoeve van de bescherming van de integriteit van de burgers, bij de Raad op aan erop toe te zien dat de nationale databeschermingsinstanties die verantwoordelijk zijn voor de koppeling van de netwerken op Europees niveau bijeenkomen zonder dat er gevaar bestaat dat gevoelige informatie uitlekt;

( Aanbeveling 10)

dringt er bij de Raad op aan na te gaan in hoeverre een kleinere en permanente Europese databeschermingsinstantie (in tegenstelling tot de huidige tijdelijke) moet worden ingesteld;

( Aanbeveling 11)

beveelt de parlementen van de lidstaten aan om de jaarlijkse verslagen van de raad van bestuur uit hoofde van artikel 28, lid 10 van de Europol-overeenkomst, evenals de verslagen van de nationale controleorganen onder de loep te nemen met het oog op noodzakelijke wijzigingen van de desbetreffende voorschriften van de Europol-overeenkomst en wijzigingen samen met het Europees Parlement op gang te brengen;

( Aanbeveling 12)

appelleert aan de Raad om onverwijld gebruik te maken van de mogelijkheden voor de verdere ontwikkeling van Europol overeenkomstig de desbetreffende bepalingen van het Verdrag van Amsterdam en om het Europees Parlement te raadplegen over de bijbehorende rechtshandelingen;

( Aanbeveling 13)

dringt er bij de Raad op aan om onverwijld een werkgroep in te stellen die tot taak heeft in het kader van het vigerende recht haalbare voorstellen te doen voor de intensivering van de bilaterale samenwerking tussen opsporingsinstanties en hierbij bijzondere aandacht te besteden aan de oprichting van multinationale teams voor grensoverschrijdende opsporingsactiviteiten;

( Aanbeveling 14)

appelleert aan de Raad om met het oog op de verhoging van de efficiëntie van grensoverschrijdende misdaadbestrijding na te gaan of Europol kan worden belast met de coördinatie van de grensoverschrijdende misdaadbestrijding in het kader van zijn bevoegdheden en of Europol de noodzakelijke bevoegdheid kan worden verleend om nationale politie-instanties aanwijzingen te geven en te onderzoeken welke rechtsgrondslagen hiervoor moeten worden geschapen;

( Aanbeveling 15)

dringt aan op de oprichting van een onafhankelijke instantie die bevoegd is onderzoek te doen naar klachten tegen de politie waarbij besluiten van Europol betreffende activiteiten van het personeel van deze dienst in het geding zijn;

( Aanbeveling 16)

dringt er bij de Raad op aan om in het geval dat Europol verder wordt ontwikkeld tot een politiedienst met grensoverschrijdende operationele bevoegdheden, te voorzien in de oprichting van een Europees openbaar ministerie dat de opsporingswerkzaamheden van Europol inhoudelijk leidt, dan wel een andere gerechtelijke autoriteit;

( Aanbeveling 17)

dringt erop aan dat, mocht Europol verder wordt ontwikkeld tot een politiedienst met grensoverschrijdende operationele bevoegdheden, deze dienst op het Gemeenschapsrecht wordt gebaseerd en wordt onderworpen aan de verantwoordelijkheid en de aanwijzingen van een lid van de Commissie;

( Aanbeveling 18)

dringt erop aan dat een voor Europol verantwoordelijk lid van de Commissie wordt onderworpen aan de parlementaire controle van het Europees Parlement;

( Aanbeveling 19)

verzoekt de Raad het Europees Parlement binnen twee jaar nadat Europol een begin heeft gemaakt met zijn werkzaamheden verslag uit te brengen over de bevordering van de samenwerking door Europol overeenkomstig het toekomstige artikel 30, lid 2 van het EU-Verdrag en over de mogelijkheden om Europol te voorzien van verdergaande operationele bevoegdheden;

2. verzoekt zijn Voorzitter deze aanbeveling te doen toekomen aan de Raad en - ter informatie - aan de Commissie en de regeringen en parlementen van de lidstaten.