Speciaal verslag Governance bij de 
Europese Commissie —  
goede praktijken?NL 2016  nr. 27
EUROPESE
REKENKAME R

EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxemburg  
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-1
Inlichtingen:  eca.europa.eu/nl/Pages/ContactForm.aspx
Website:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver (http://europa.eu).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2016
Print ISBN 978-92-872-6081-9 ISSN 1831-0915 doi:10.2865/903830 QJ-AB-16-027-NL-C
PDF ISBN 978-92-872-6069-7 ISSN 1977-575X doi:10.2865/52962 QJ-AB-16-027-NL-N
EPUB ISBN 978-92-872-6052-9 ISSN 1977-575X doi:10.2865/11374 QJ-AB-16-027-NL-E
© Europese Unie, 2016
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Voor iedere vorm van gebruik of reproductie van de figuur in tekstvak 10 op blz. 30 dient rechtstreeks toestemming 
aan de auteursrechthebbende te worden gevraagd. Alle rechten voorbehouden.
Governance bij de 
Europese Commissie — 
goede praktijken?
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2016  nr. 27
02
 Controleteam
In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar doelmatigheidscontroles en nalevingsgerichte 
controles van specifieke begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze con -
troletaken zorgt de ERK ervoor dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor 
de doelmatigheid of de naleving, de omvang van de betrokken inkomsten of uitgaven, de verwachte ontwikkelingen 
en de politieke en publieke belangstelling.
Deze doelmatigheidscontrole werd uitgevoerd door controlekamer V, die gericht is op de terreinen financiering 
en administratie van de Unie. De controle werd geleid door ERK-lid de heer Lazaros S. Lazarou, deken van kamer V, 
ondersteund door kabinetschef Andreas Antoniades en kabinetsattaché Johan Adriaan Lok, directeur Peter Welch, 
hoofdmanager Mariusz Pomienski, taakleider Bogna Kuczynska en controleurs Rogelio Abarquero Grossi, Erik  
De Bruyne, Daria Bochnar, Andreas Dürrwanger, Mehmet Ergün, Paul Sime, Michael Tatianos en Carl Westerberg.
Van links naar rechts: E. De Bruyne, A. Dürrwanger, J.A. Lok, P . Sime, D. Bochnar, L.S. Lazarou, 
B. Kuczynska, A. Antoniades, P . Welch, M. Pomienski, C. Westerberg, R. Abarquero Grossi.
03
 Inhoud
Paragraaf
 Lijst van afkortingen 
I-VIII  Samenvatting
1-10  Inleiding
1-10  Goed bestuur is een prioriteit voor organisaties in de particuliere en overheidssector
11-14  Reikwijdte en aanpak van de controle
15-57  Opmerkingen
15-31  Veranderingen in governancestructuren en de oprichting van de dienst Interne Audit en het 
Comité follow-up audit
15-22  De Commissie maakt onderscheid tussen haar eigen politieke verantwoordelijkheid en de 
verantwoordelijkheid van haar directeuren-generaal voor het beheer
23-24  De Commissie heeft de functie van financieel controleur afgeschaft en een interne auditfunctie opgezet
25 De dienst Interne Audit was aanvankelijk meer gericht op governancekwesties op hoog niveau binnen de 
hele instelling …
26 … en schenkt nu meer aandacht aan het internecontrolekader van de Commissie
27-29  De Commissie heeft als een van de eerste stappen in het hervormingsproces een Comité follow-up audit 
opgericht
30-31  Het toezicht van het Comité follow-up audit is in de praktijk beperkt tot de werkzaamheden van de dienst 
Interne Audit
32-41  Afstemming van interne controles en financiële verslaglegging op internationale normen
32-34  De Commissie koos het COSO-kader als basis voor haar internecontrolenormen …
35-39  … maar het afronden van het geactualiseerde COSO-kader is een lastige opgave
40-41  De opstelling van de jaarrekening in overeenstemming met internationale normen leidde tot een 
verbetering van de financiële verslaglegging
04 Inhoud 
42-57  Verstrekking van niet-financiële informatie aan interne en externe belanghebbenden
42-44  De Commissie verstrekt samen met de rekeningen niet-financiële informatie …
45-47  … maar minder dan veel andere organisaties
48-51  Sinds 2013 rapporteert de Commissie een materieel foutenpercentage in haar uitgaven
52-53  Het is een goede praktijk om de schattingen van de risicobedragen te baseren op een consistente 
methodologie
54-57  In het kader van de Prodi-hervorming ingevoerde verslagen vormen nog steeds de basis voor de interne 
verslaglegging van de Commissie
58-66  Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I — Het GGPS-kader en COSO 2013
 Bijlage II  — De belangrijkste elementen van de geselecteerde bedrijfsrapportagekaders
 Bijlage III  —  Overzicht van jaarverslagen en -rekeningen van geselecteerde overheidsinstanties
 Antwoorden van de Commissie
05
 Lijst van afkortingen
AGM : Activiteitsgestuurd management
AMP : Jaarlijks beheersplan (Annual Management Plan)
AMPR : Jaarlijks beheers- en prestatieverslag (Annual Management and Performance Report)
APC : Comité follow-up audit (Audit Progression Committee)
CFO : Financieel directeur (Chief Financial Officer)
CFS : Centrale financiële dienst (Central Financial Service)
CIE: Comité van onafhankelijke deskundigen (Committee of Independent Experts)
CIPFA : Het Chartered Institute of Public Finance & Accountancy
CONT : Commissie begrotingscontrole
COSO : Committee of Sponsoring Organisations of the Treadway Commission
DG: Directoraat-generaal
DG AGRI : Directoraat-generaal Landbouw en Plattelandsontwikkeling
DG BUDG : Directoraat-generaal Begroting
DG DEVCO : Directoraat-generaal Internationale Samenwerking en Ontwikkeling
DG DIGIT : Directoraat-generaal Informatica
DG REGIO : Directoraat-generaal Regionaal Beleid en Stadsontwikkeling
DG RTD : Directoraat-generaal Onderzoek en Innovatie
DIA : Dienst Interne Audit
ERK : Europese Rekenkamer
EU: Europese Unie
FEE : Fédération des Experts comptables Européens (Europese Federatie van accountants)
FSD&A : Bespreking en analyse van de financiële staten (Financial Statement Discussion and Analysis)
GAO : Government Accountability Office
GGPS : Good Governance in the Public Sector (Goed bestuur in de overheidssector)
HCI : Hoge controle-instantie
IAC: Interne-auditcapaciteit (Internal Audit Capability)
IASB : International Accounting Standards Board
06 Lijst van afkortingen 
IFAC : International Federation of Accountants
IFRS : Internationale normen voor financiële verslaglegging (International Financial Reporting Standards)
IIA: Institute of Internal Auditors
IPERIA : Improper Payments Elimination and Recovery Improvement Act (Amerikaanse wet inzake de uitbanning en 
de verbetering van de terugvordering van onjuiste betalingen)
IPSAS : Internationale boekhoudnormen voor de overheidssector (International Public Sector Accounting Standards)
IPSASB : International Public Sector Accounting Standards Board
IRC: Internationale geïntegreerde verslagleggingsraad (Integrated Reporting Council)
ISSB : Information Security Steering Board (Stuurgroep voor informatiebeveiliging)
JAV : Jaarlijks activiteitenverslag
MP: Beheersplan (Management Plan)
OESO : Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
OLAF : Europees Bureau voor fraudebestrijding
PG: Voorbereidende groep (Preparatory Group)
PIC: Interne controle bij de overheid (Public Internal Control)
RPG : Richtsnoer inzake aanbevolen praktijken (Recommended Practice Guideline)
SG: Secretariaat-generaal
SPP : Strategische planning en programmering
SV: Syntheseverslag
VEU : Verdrag betreffende de Europese Unie
VWEU : Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
07
 Samenvatting
I
Naar aanleiding van het aftreden van de Commissie Santer en het verslag van het Comité van onafhankelijke des -
kundigen keurde de Commissie in maart 2000 het witboek „Hervorming van de Commissie” goed, gericht op het 
moderniseren van governance binnen de Commissie. De voorgestelde hervormingen betroffen de vaststelling van 
prioriteiten en toewijzing van middelen, de wijziging van het personeelsbeleid en een hervorming van audit, finan -
cieel beheer en controle. Het witboek en het verslag van het comité van onafhankelijke deskundigen beïnvloeden 
tot op de dag van vandaag de besluitvorming en governance binnen de Commissie.
II
De druk om excellente governanceregelingen te hebben houdt aan. In een recent document van de Commissie 
wordt gesteld dat de overheidsuitgaven in deze tijd op alle niveaus van de EU aanzienlijk onder druk staan en dat 
het in die omstandigheden van cruciaal belang is om de allernieuwste kaders en normen in de overheidssector in 
te voeren1. Goed bestuur heeft niet alleen betrekking op relaties, maar ook op het bereiken van resultaten en het 
verschaffen van instrumenten aan beleidsmakers om hun werk te doen. Het zou een doelmatig gebruik van midde -
len moeten aanmoedigen, de verantwoording voor het beheer van middelen moeten versterken, grondige toetsing 
moeten bevorderen, en het leiderschap, beheer en toezicht van een organisatie moeten verbeteren. Als deze doel -
stellingen worden bereikt, zou het moeten leiden tot doeltreffender interventies2.
III
Hoewel de door de Commissie opgezette regels en structuren grotendeels berustten op de destijds geldende 
goede praktijken, hebben deze laatste zich sindsdien verder ontwikkeld. Daarom hebben we de huidige gover -
nanceregelingen bij de Commissie onderzocht en ons daarbij gericht op audit, financieel beheer en controle om te 
zien of deze in overeenstemming zijn met goede praktijken en of ze nog steeds voorzien in de behoeften van de 
instelling.
IV
Goede praktijken hebben zich sinds de hervormingen van 2000 verder ontwikkeld. Hoewel er enige actie3 is 
ondernomen, concluderen wij dat de Commissie op verschillende terreinen afwijkt van of zich niet volledig houdt 
aan goede praktijken die in normen zijn vastgelegd of die door de internationale en overheidsorganen die wij als 
benchmark hebben geselecteerd, zijn ingevoerd.
1 Europese Commissie: Public Internal Control System: http://ec.europa.eu/budget/pic/index_en.cfm .
2 Zie Chartered Institute of Public Finance and Accountancy (CIPFA)/International Federation of Accountants (IFAC), „International Framework: Good 
Governance in the Public Sector”, 2014, blz. 6.
3 Waaronder de publicatie bij de op transactiebasis opgestelde EU-rekeningen van de bespreking en analyse van de financiële staten, de verslaglegging 
over de prestaties (hetgeen in 2015 heeft geresulteerd in de samenvoeging daarvan met de verslaglegging over het beheer in het jaarlijks beheers- en 
prestatieverslag) en de overgang naar het bijgewerkte „2013 COSO Internal Control — Integrated Framework”.
08 Samenvatting 
V
Het onderscheid dat wordt gemaakt tussen de „politieke verantwoordelijkheid van commissarissen” en de opera -
tionele verantwoordelijkheid van directeuren-generaal betekent dat niet altijd is verduidelijkt of „politieke verant -
woordelijkheid” de verantwoordelijkheid voor de directoraten-generaal omvat of daar los van staat. Bij de recente 
hervormingen in de organisatie is er een begin gemaakt met de aanpak van sommige risico’s van „kokerdenken”. 
Om de belangrijkste risico’s echter verder aan te pakken, moet de Commissie de governancestructuur in de hele 
organisatie blijven versterken.
VI
De dienst Interne Audit richt zijn inspanningen op de internecontrolesystemen van de Commissie. De afgelopen 
jaren heeft de dienst zich op het gebied van governancekwesties binnen de hele instelling gericht op de veiligheid 
van interne informatie. Uitgaven buiten de Commissie — waarvoor de Commissie verantwoordelijk is — zijn de ver -
antwoordelijkheid van de auditdirectoraten en -eenheden in uitgevende directoraten-generaal. Dit is van invloed 
op de informatie die aan het auditcomité van de Commissie wordt gepresenteerd. De rol van het Comité follow-up 
audit (en de deelname van onafhankelijke, externe leden) is beperkter dan die van auditcomités bij de internatio -
nale organisaties die we als benchmark hebben geselecteerd.
VII
De Commissie is onlangs begonnen niet-financiële informatie aan de rekeningen toe te voegen. Ondanks recente 
verbeteringen verstrekt zij echter nog altijd minder niet-financiële informatie bij de rekeningen dan de organisaties 
die wij voor goede praktijken als benchmark hebben geselecteerd.
VIII
Wij bevelen aan dat de Commissie:
 ο wanneer zij beslist goede praktijken niet te volgen, haar redenen daarvoor toelicht, zoals Europese organisaties 
van openbaar belang verplicht zijn te doen;
 ο de DIA uitnodigt om meer controlewerkzaamheden uit te voeren met betrekking tot governancekwesties op 
hoog niveau;
 ο het proces voor de afstemming van haar internecontrolekader op de beginselen van COSO 2013 afrondt;
 ο de publicatie van de jaarrekening verder vervroegt;
09 Samenvatting 
 ο informatie die al gepresenteerd wordt in allerlei bestaande verslagen, samenvoegt in één verantwoordings -
verslag of een serie verslagen, met daarin niet alleen de rekeningen, maar ook:
— een governanceverklaring,
— een verslag van de voorzitter,
— een bespreking van de operationele en strategische risico’s,
— een verslag over niet-financiële prestaties,
— informatie over activiteiten die in de loop van het jaar hebben plaatsgevonden en de verwezenlijking van 
beleidsdoelstellingen,
— een verslag over de rol en conclusies van het auditcomité, en
— een verklaring over de houdbaarheid van de begroting op middellange en lange termijn, waarbij, waar 
 passend, wordt verwezen naar informatie in andere verslagen;
 ο dit ene verantwoordingsverslag of deze serie verslagen presenteert voor de controle van de rekeningen en de 
controleur laat bevestigen dat andere daarin gepresenteerde informatie consistent is met de boekhoudkundige 
informatie;
 ο als onderdeel van de jaarrekening of bijbehorende informatie een geschat foutenpercentage publiceert op 
basis van een consistente methodologie;
 ο haar governanceregelingen regelmatig actualiseert en publiceert en haar keuze van structuren en processen 
toelicht met betrekking tot het door haar gekozen kader; en
 ο van het Comité follow up audit een auditcomité maakt dat grotendeels bestaat uit onafhankelijke, externe 
 leden, en het mandaat ervan uitbreidt tot risicobeheer, financiële verslaglegging en het werk en de resultaten 
van eenheden die belast zijn met verificaties achteraf en van auditdirectoraten.
10
 Inleiding
Goed bestuur is een prioriteit voor organisaties in de 
particuliere en overheidssector
01 
Een reeks faillissementen van grote ondernemingen tijdens de jaren negentig 
bracht de kwestie van corporate governance onder de aandacht van het publiek 
en leidde ertoe dat het verbeteren van governanceregelingen in de particuliere 
sector een belangrijke beleidsprioriteit werd. Doorgaans betroffen deze faillis -
sementen een situatie waarin de volle omvang van een risico of van onregelma -
tigheden ofwel niet bekend was bij leden van het bestuursorgaan, ofwel bekend 
was bij slechts een klein aantal belangrijke (meestal uitvoerende) leden van de 
raad van bestuur. Bezorgdheid over faillissementen in de particuliere sector 
leidde tot veranderingen in de EU-wetgeving, waardoor alle organisaties van 
openbaar belang4 verplicht werden een governancecode5 na te leven en dit te 
bevestigen in hun gepubliceerde jaarverslag en financiële staten.
02 
Het initiatief om regelingen inzake goed bestuur vast te stellen breidde zich uit 
naar de publieke sector. Het document van het CIPFA/de IFAC Good Governance 
in the Public Sector6 (GGPS) is een recente uitdrukking daarvan, evenals het door de 
EU geleide PIC7-initiatief, dat is gericht op passende governance- en controlere -
gelingen voor landen die willen toetreden tot de EU.
03 
Goed bestuur (zie tekstvak 1 ) heeft niet alleen betrekking op relaties, maar ook 
op het bereiken van resultaten en het verschaffen van instrumenten aan beleids -
makers om hun werk te doen.4 Zoals beursgenoteerde 
bedrijven (Richtlijn 2004/39/
EG van het Europees 
Parlement en de Raad van 
21 april 2004 betreffende 
markten voor financiële 
instrumenten, tot wijziging 
van de Richtlijnen 85/611/EEG 
en 93/6/EEG van de Raad en 
van Richtlijn 2000/12/EG van 
het Europees Parlement en de 
Raad en houdende intrekking 
van Richtlijn 93/22/EEG van de 
Raad (PB L 145 van 30.4.2004, 
blz. 1)).
5 Richtlijn 2013/34/EU van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 26 juni 2013 
betreffende de financiële 
overzichten, geconsolideerde 
financiële overzichten en 
daaraan gerelateerde 
verslagen van bepaalde 
soorten ondernemingen (PB 
L 182 van 29.6.2013, blz. 19) 
(zoals gewijzigd bij Richtlijn 
2014/95/EU (PB L 330 van 
15.11.2014, blz. 1)) 
(jaarrekeningrichtlijn).
6 Chartered Institute of Public 
Finance and Accountancy 
(CIPFA)/International 
Federation of Accountants 
(IFAC), „International 
Framework: Good Governance 
in the Public Sector”, 2014.
7 Public Internal Control is een 
platform voor de uitwisseling 
van informatie en goede 
praktijken tussen 
overheidsinstanties in de EU.
Goed bestuur
Goed bestuur in de overheidssector bevordert beter gefundeerde besluitvorming en een efficiënt gebruik 
van middelen. Het versterkt de verantwoordingsplicht voor het beheer van die middelen. Goed bestuur wordt 
gekenmerkt door grondige toetsing, wat de verbetering van de prestaties van de overheidssector en de aan -
pak van corruptie aanzienlijk kan aanzwengelen. Goed bestuur kan leiden tot een verbetering van het leider -
schap, beheer en toezicht van organisaties, hetgeen resulteert in doeltreffender interventies en uiteindelijk 
tot betere resultaten8.
8 Chartered Institute of Public Finance and Accountancy (CIPFA)/International Federation of Accountants (IFAC), „International Framework: Good 
Governance in the Public Sector”, 2014, blz. 6.Tekstvak 1
11 Inleiding 
04 
Bezorgdheid over governance binnen de Europese Commissie bereikte in 1999 
een hoogtepunt met het aftreden van de Commissie Santer, en in het bijzonder 
met het verslag van het Comité van onafhankelijke deskundigen (CIE) dat door 
het Parlement was ingesteld om de problemen achter de aftreding te onder -
zoeken en aanbevelingen voor verdere maatregelen te doen. De klacht van het 
Comité dat het niemand kon vinden die bereid was om de verantwoordelijk -
heid op zich te nemen, vormde de kern van hun kritiek op governance binnen 
de Commissie (zie tekstvak 2 ). Deze gebeurtenissen en het verslag van het CIE 
leidden ertoe dat de Commissie Prodi in 2000 een uitgebreid hervormingspakket 
overeenkwam dat bedoeld was om governance binnen de Commissie te moder -
niseren (de „Prodi-hervorming”). Het witboek, het aftreden van de Commissie en 
het verslag van het CIE beïnvloeden tot op de dag van vandaag de besluitvor -
ming binnen de Commissie. Tekstvak 2Governance- en verantwoordingskaders
Governance omvat de regelingen die zijn ingevoerd om ervoor te zorgen dat de beoogde uitkomsten voor 
belanghebbenden worden vastgelegd en verwezenlijkt, aldus Good governance in the Public Sector .
Volgens de COSO 2013 -beginselen9 geeft het bestuursorgaan blijk van onafhankelijkheid van de directie en 
houdt het toezicht op de ontwikkeling en werking van interne controle10 (zie tekstvak 10 ).
Verantwoording is een essentieel onderdeel van governance, vooral in de overheidssector. De IFAC  definieert 
het begrip als het proces waarbij publiekrechtelijke lichamen en de personen die daarbinnen werkzaam zijn, 
verantwoording afleggen voor hun besluiten en acties, met inbegrip van hun beheer van overheidsmiddelen 
en alle prestatieaspecten, en zichzelf onderwerpen aan passende externe toetsing. Dit wordt gerealiseerd 
als alle partijen een duidelijk begrip hebben van die verantwoordelijkheden en een duidelijk gedefinieerde 
rol hebben binnen een solide structuur. Verantwoording is in feite de verplichting om verantwoording af te 
leggen voor een opgedragen taak11.
De Commissie is betrokken bij het bevorderen van goed bestuur in de EU-lidstaten via het PIC-netwerk . Zij 
heeft het belang onderstreept van een deugdelijke controle en van gebruikmaking van normen inzake goede 
praktijken, en verklaard dat in deze tijd overheidsfinanciën op alle niveaus van de EU aanzienlijk onder druk 
staan. Meer dan ooit verwachten belastingbetalers in alle lidstaten waar voor hun geld en dat de overheids -
sector verantwoordelijk is voor een deugdelijk en doelmatig beheer van de aan hem toevertrouwde midde -
len, aldus de Commissie. De overheidssector moet aantonen dat de middelen doelmatig worden uitgegeven 
en dat de output en uitkomsten doeltreffend zijn. In die omstandigheden is het volgens de Commissie van 
cruciaal belang om de nieuwste kaders en normen in de overheidssector in te voeren12.
Dit zijn voorbeelden van goede praktijken afkomstig uit de desbetreffende gedragscodes en richtsnoeren. In  
dit verslag gebruiken we het symbool     om tekstvakken aan te geven waarin dergelijke voorbeelden wor -
den gepresenteerd.
9 Committee of Sponsoring Organisations of the Treadway Commission (COSO), Internal Control — Integrated Framework, 2013.
10 Bron : Internal Control — Integrated Framework, Executive Summary, © Committee of Sponsoring Organisations of the Treadway Commission 
(COSO).
11 Comité voor de overheidssector van IFAC, „Governance in the Public Sector: A Governing Body Perspective”, 2001, blz. 12.
12 Europese Commissie: Public Internal Control System: http://ec.europa.eu/budget/pic/index_en.cfm .Richtsnoeren
voor goed
bestuur 
GOEDE
PRAKTIJKEN
12 Inleiding 
05 
Het hervormingsprogramma van de Commissie berust op drie pijlers: hervor -
mingen op het gebied van het stellen van prioriteiten en begroting, het mo -
derniseren van het personeelsbeleid en het verbeteren van audit, financieel 
beheer en controle (zie figuur 1 ). De Commissie stelde dat de volgende vijf 
belangrijke beginselen aan de basis moeten liggen van een periode van „cultu -
rele verandering”: onafhankelijkheid van de Commissie, verantwoordelijkheid, 
verantwoordingsplicht, doelmatigheid in de verwezenlijking van resultaten, en 
transparantie. Figuur 1Drie pijlers van de Prodi-(witboek-)hervorming
Bron: Europese Rekenkamer (ERK), op basis van COM(2000) 200 definitief/2 „Reforming the Commission, A White Paper — Part I”.
Vaststelling 
van politieke 
prioriteiten 
en toewijzing van 
middelen
Verbeteren van het 
ﬁnancieel beheer, 
de doelmatigheid 
en verantwoordings-
plichtModerniseren van het 
personeelsbeleid van 
aanwerving tot 
pensioen [...] ten gunste 
van het personeel 
in alle rangenInvoeren van een 
doeltreﬀender methode 
voor de vaststelling 
van prioriteiten en 
de toewijzing van 
middelen daaraanAudit, ﬁnancieel 
beheer en 
controlePersoneels-
 beleid
DoelstellingenPijlersWitboek — hervorming 2000
13 Inleiding 
06 
De eerste pijler van de hervorming omvatte de invoering van nieuwe planning- 
en monitoringinstrumenten voor iedere afdeling van de Commissie (beheers -
plannen (MP’s) en JAV’s). De derde pijler (zie tekstvak 3 ) omvatte de vereenvou -
diging van de regels betreffende de goedkeuring van uitgaven. Een punt van 
intensief debat was de wijze waarop de verschillende verantwoordelijkheden 
binnen de Commissie beheerd en gecombineerd dienden te worden. De be -
langrijke functies waren die van de Commissie als college, van de individuele 
commissarissen, de financieel controleur en de directoraten-generaal (DG’s) (en 
de directeuren-generaal die de hoogste administratieve functie binnen de DG’s 
hebben).
Derde pijler van de Prodi-hervorming: modernisering van het systeem voor 
financieel beheer, controle en audit13
Hervorming van het systeem voor financieel beheer, controle en audit in overeenstemming met goede 
praktijken:
 οoverdracht van de verantwoordelijkheid voor het controleren van uitgaven van de financieel controleur 
naar de DG’s;
 οverklaring door elke directeur-generaal in het jaarlijks activiteitenverslag (JAV) dat de vereiste interne 
 controles zijn ingevoerd en dat de middelen voor de beoogde doeleinden zijn gebruikt;
 οopzetten van financiële eenheden binnen de DG’s om advies en bijstand te verlenen aan operationele 
eenheden;
 οopzetten van een centrale financiële dienst om advies te verstrekken aan operationele afdelingen;
 οopzetten van een dienst Interne Audit (DIA) onder het gezag van de vicevoorzitter voor hervormingen om 
het beheer binnen de Commissie te ondersteunen;
 οcreëren van een gespecialiseerde „auditcapaciteit” binnen elk DG, die rechtstreeks aan de directeur-gene -
raal rapporteert;
 οinstellen van een Comité follow-up audit (APC) om de controleprocessen van de Commissie, de uitvoering 
van auditaanbevelingen en de kwaliteit van auditwerkzaamheden te monitoren;
Omschrijving van de verantwoordelijkheden van ordonnateurs en lijnmanagers:
 οopstellen van vereenvoudigde en gemakkelijk toegankelijke regels waarin de verantwoordelijkheden van 
personeel met een belangrijke financiële functie worden beschreven.
13 Bron : ERK, op basis van COM(2000) 200 final/2.Tekstvak 3
14 Inleiding 
07 
Een verdere hervorming, die geen onderdeel was van het witboek, maar werd 
voorgesteld tijdens de bespreking van het voorstel van de Commissie tot om -
werking van het Financieel Reglement, betrof een verandering van de grondslag 
voor de opstelling van de EU-rekeningen. Op aandringen van de Raad ging de 
Commissie de uitdaging aan om in 2005 een boekhoudsysteem op transactie -
basis in te voeren op grond van internationale normen14.
08 
De Commissie maakte snel een begin met de Prodi-hervormingen: het APC kwam 
in december 2000 bijeen (zie paragraaf 27); de volgende dag werd een extern 
aangeworven hoofd interne audit aangesteld; op 25 juni 2002 werd het nieuwe 
Financieel Reglement goedgekeurd en op 22 maart 2004 een nieuw statuut. 
De Commissie kwam in 2005 met de eerste reeks volledig op transactiebasis en 
IPSAS-normen15 gebaseerde jaarrekeningen.
09 
In haar voortgangsverslag betreffende de hervorming van de Commissie van 
 december 2005 oordeelde de Commissie dat de belangrijkste beginselen die aan 
de hervormingsmaatregelen ten grondslag lagen, nog steeds golden en dat zij 
vast van plan was „op deze resultaten voort te bouwen en ervoor te zorgen dat 
haar financiële en personele middelen efficiënt en doeltreffend worden gebruikt, 
en wel op een open en transparante wijze, wat de controle vergemakkelijkt en 
het vertrouwen van de Europese burgers vergroot”16.
10 
Sinds deze verklaring zijn er meer dan tien jaar verstreken. Hoewel de door de 
Commissie vastgestelde regels en structuren grotendeels berustten op de des -
tijds geldende goede praktijken, hebben de governanceregels met betrekking 
tot zowel de particuliere als de publieke sector zich verder ontwikkeld. De leden 
van de Commissie hebben doeltreffende instrumenten nodig om de algehele 
verantwoordelijkheid te nemen voor het beheer van de EU-begroting.14 De ERK had een dergelijke 
maatregel al sinds 1978 
aanbevolen. Zie Eduardo Ruiz 
García, „El papel del Tribunal 
de Cuentas europea en la 
modernización del sistema 
contable de las instituciones 
europeas” (De rol van de 
Europese Rekenkamer in de 
modernisering van het 
boekhoudsysteem van de 
Europese Instellingen) in 
Revista Española de Control 
Externo, mei 2013.
15 Internationale 
boekhoudnormen voor de 
overheidssector.
16 COM(2005) 668 definitief van 
21 december 2005 
„Voortgangsverslag over de 
hervorming van de 
Commissie — Wat na de 
hervorming”.
15
 Reikwijdte en aanpak 
van de controle
11 
Onze centrale controlevraag, die ten grondslag lag aan de werkzaamheden die 
we hebben verricht voor dit verslag, waarin de nadruk ligt op audit, financieel 
beheer en controle, was:
Zijn de governanceregelingen bij de Commissie afgestemd op erkende 
goede17 praktijken en op de behoeften van de instelling?
12 
We richtten ons op de volgende kwesties (zie figuur 1  en tekstvak 3 ):
 ο veranderingen in governancestructuren en de oprichting van de dienst Inter -
ne Audit en het Comité follow-up audit (zie de paragrafen 15-31),
 ο afstemming van interne controles en financiële verslaglegging op internatio -
nale normen (zie de paragrafen 32-41),
 ο verstrekking van niet-financiële informatie aan interne en externe belang -
hebbenden (zie de paragrafen 42-56).
13 
We nemen GGPS  als essentieel referentiepunt ( tekstvak 2 ). Ook hebben we de 
eerdere IFAC-studie Governance in the Public Sector: A Governing Body Perspective  
in overweging genomen, vooral om de goede praktijken ten tijde van de Pro -
di-hervorming te begrijpen18. Een belangrijke bron voor de actie van de Commis -
sie op het gebied van interne controle tijdens de periode van de hervormingen 
was het COSO-kader (dit wordt uitgelegd in de paragrafen 32-39). De meest 
recente herziening van het COSO-kader (2013) is gebaseerd op beginselen en 
plaatst interne controle in de context van goed bestuur. Wij hebben de inhoud 
van GGPS vergeleken met die van COSO 2013 (zie bijlage I ) als basis voor onze 
bespreking van goede praktijken op het gebied van governance. Ook hebben we 
rekening gehouden met de vereisten van de EU-richtlijnen voor organisaties van 
openbaar belang en met de aanbevelingen van de Commissie op dit vlak19.
14 
Onze controle omvatte een onderzoek van documenten van de Commissie (het 
witboek, interne en externe verslagen) en documenten van relevante interna -
tionale organisaties (CIPFA, FEE, IASB, IFAC, OESO20, enz.), van academici, enz. 
We hebben vergaderingen georganiseerd met belangrijke actoren binnen de 
Commissie, waaronder leden van het APC, leden van de voorbereidende groep 
van het APC, de DIA, het secretariaat-generaal (SG) en DG Begroting (DG BUDG). 
Wij hebben goede praktijken besproken met een focusgroep van deskundigen 
afkomstig uit toonaangevende internationale organisaties, controleurs in de 
 publieke sector, onafhankelijke deskundigen en universiteiten, en het hervor -
mingsproces met mensen die een significante rol speelden in het proces. We 
hebben een enquête uitgevoerd bij de hoge controle-instanties van de EU-lidsta -
ten over governance in de overheidssector in hun jurisdictie. We hebben gebruik -
gemaakt van onze controleresultaten en -verslagen sinds 2001.17 In het hele verslag gebruiken 
we de term „goede praktijk”, 
waarmee we praktijken 
bedoelen die in specifieke 
referentiedocumenten als 
„beste”, „toonaangevende” of 
„goede” praktijken worden 
beschreven.
18 IFAC, „Governance in the 
Public Sector: A Governing 
Body Perspective”, 2001.
19 Jaarrekeningrichtlijn (zie 
voetnoot 4), Aanbeveling van 
de Commissie van 9 april 2014 
over de kwaliteit van de 
rapportage over corporate 
governance („naleven of 
motiveren”) (PB L 109 van 
12.4.2014, blz. 43). 
Richtlijn 2014/56/EU van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 16 april 2014 tot 
wijziging van 
Richtlijn 2006/43/EG 
betreffende de wettelijke 
controles van jaarrekeningen 
en geconsolideerde 
jaarrekeningen (PB L 158 van 
27.5.2014, blz. 196) (richtlijn 
inzake wettelijke controles) en 
Verordening (EU) nr. 537/2014 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 16 april 2014 
betreffende specifieke eisen 
voor de wettelijke controles 
van financiële overzichten van 
organisaties van openbaar 
belang en tot intrekking van 
Besluit 2005/909/EG van de 
Commissie (PB L 158 van 
27.5.2014, blz. 77).
20 Zie lijst van afkortingen.
16
 Opmerkingen
Veranderingen in governancestructuren en de 
oprichting van de dienst Interne Audit en het Comité 
follow-up audit
De Commissie maakt onderscheid tussen haar eigen politieke 
verantwoordelijkheid en de verantwoordelijkheid van haar 
directeuren-generaal voor het beheer
15 
De Europese Commissie is het uitvoerend orgaan van de EU. Haar bestuursorgaan 
(zie tekstvak 4 ) — het college van commissarissen (college) — is het orgaan voor 
de definitieve besluitvorming van de Commissie. De Commissie draagt krachtens 
het Verdrag collectief de verantwoordelijkheid voor de begrotingsuitvoering. De 
verantwoordelijkheden van de Commissie reiken echter veel verder dan de uit -
voering van de begroting. In de praktijk heeft zij een monopolie op het voorstel -
len van EU-wetgeving21, stelt zij regels op inzake de uitvoering van wetgevings -
handelingen en speelt zij een significante rol bij het uitoefenen van toezicht op 
de handhaving van EU-wetgeving22.
16 
Aan de individuele commissarissen worden verantwoordelijkheden op specifieke 
beleidsterreinen toegewezen. Dit betekent dat de meesten een leidende rol spe -
len met betrekking tot een of meer directoraten-generaal (DG’s)23. Aan het hoofd 
van de DG’s staan directeuren-generaal24. De bevoegdheid van de Commissie om 
EU-uitgaven goed te keuren wordt in de praktijk gedelegeerd aan de directeu -
ren-generaal (in deze hoedanigheid „gedelegeerd ordonnateurs” genoemd).21 Artikel 17, lid 2, VEU bepaalt 
het volgende: „Tenzij in de 
Verdragen anders is bepaald, 
kunnen wetgevingshande -
lingen van de Unie alleen op 
voorstel van de Commissie 
worden vastgesteld”.
22 Bijvoorbeeld op het gebied 
van concurrentie.
23 In dit verslag gebruiken we de 
term „directoraat-generaal” 
om zowel een directoraat-
generaal als een afdeling aan 
te duiden.
24 In dit verslag gebruiken we de 
term „directeur-generaal” om 
zowel een directeur-generaal 
als een afdelingshoofd aan te 
duiden.
Bestuursorgaan
Het bestuursorgaan omvat de persoon/personen met de primaire verantwoordelijkheid voor het toezicht op 
de strategische richting, de activiteiten en verantwoording van een entiteit. Het bestuursorgaan heeft een 
cruciale voortrekkersrol met betrekking tot het uitvoeren, evalueren en verbeteren van de governance van 
een entiteit25.
25 Chartered Institute of Public Finance and Accountancy (CIPFA)/International Federation of Accountants (IFAC), „International Framework: Good 
Governance in the Public Sector”, 2014, blz. 9.Tekstvak 4Richtsnoeren
voor goed
bestuur 
GOEDE
PRAKTIJKEN
17 Opmerkingen 
17 
In zijn mededeling over de werkmethoden van de Commissie van november 2014 
benadrukte voorzitter Juncker dat commissarissen de volledige politieke verant -
woordelijkheid moeten nemen voor de werkzaamheden die door de aan hen rap -
porterende afdelingen worden verricht26. Ook was zijn doel bij het organiseren 
van het college een sterk team op te bouwen, dat gezamenlijk werkt aan verschil -
lende portefeuilles en zich inzet op die terreinen waar het college daadwerkelijk 
een verschil kan maken om kokerdenken te voorkomen27 (zie figuur 2 ).
18 
Sinds de hervorming wordt de Commissie bijgestaan door een aantal manage -
mentgroepen ( figuur 3 ):
 ο de AGM-stuurgroep28, opgezet om strategische en beleidskwesties te coördi -
neren die verband houden met de drie onderdelen van de hervorming (stra -
tegische planning en programmering, personeelsbeleid, financieel beheer 
en audit). Sinds 2015 houdt deze zich ook bezig met IT-governancekwesties 
binnen de hele Commissie. De groep staat onder leiding van de secreta -
ris-generaal en is samengesteld uit directeuren-generaal en kabinetten29 die 
verantwoordelijk zijn voor centrale diensten.
 ο de groep van directeuren-generaal, die is opgericht om de hervorming uit 
te voeren, houdt nu toezicht op de coördinatie van de beleidsuitvoering en 
biedt een forum om horizontale kwesties te bespreken.
 ο de groep van directeuren Middelen, die is opgericht om specifieke kwesties 
in verband met de uitvoering van de hervorming te onderzoeken, is een 
adviserend orgaan van directeuren Middelen30 dat een coherent en optimaal 
beheer van de middelen van de Commissie beoogt te bevorderen en ervoor 
wil zorgen dat er rekening wordt gehouden met de behoeften van de opera -
tionele afdelingen. De groep biedt een forum voor discussie en uitwisseling 
van goede praktijken tussen horizontale en operationele afdelingen.26 Mededeling van de voorzitter 
aan de Commissie: The 
Working Methods of the 
European Commission 
2014-2019. C(2014) 9004, blz. 7.
27 Mededeling van de voorzitter 
aan de Commissie: The 
Working Methods of the 
European Commission 
2014-2019. C(2014) 9004, blz. 2.
28 Activiteitsgestuurd 
management.
29 Ook wel particuliere bureaus 
genoemd.
30 De Commissie definieert een 
directeur Middelen als de 
persoon of de directie die 
belast is met het beheer van 
middelen op DG-niveau, met 
inbegrip van programmering, 
personeelszaken en het 
beheer van financiële 
middelen (SEC(2003) 59 final).
18 Opmerkingen Figuur 2Het college van commissarissen november 2014 - juni 20161

Dombrovskis
Ansip
Katainen
Šefčovič








VoorzitterJunckerTimmermansGeorgievaMogherini
Verantwoordelijkheidsgebied van de
vicevoorzitters (VP’s) naar kleur
VP: begroting en personeelszaken.
VP: energie-unie.
VP: banen, groei, investeringen en
concurrentievermogen.
VP: de euro en sociale dialoog.VP: digitale interne markt.

Gebieden waaraan ze in het bijzonder bijdragen.


Commissarissen zijn leden van projectteams, 
die worden geleid door vicevoorzitters.Het college van commissarissen bestaat uit de 
voorzitter van de Commissie, zijn zeven vicevoorzitters (VP’s), onder wie de eerste vicevoorzitter, en de hoge vertegenwoordiger (HV) van de Unie voor buitenlands en veiligheidsbeleid en twintig met portefeuilles belaste commissarissen.Hoge vertegenwoordiger (HV) van de Unie voor 
buitenlands en veiligheidsbeleid/VP.Eerste VP: betere regelgeving, interinstitu-tionele betrekkingen, rechtsstatelijkheid en het Handvest van de grondrechten.Stylianides: Humanitaire Hulp en Crisisbeheersing
Hahn: Europees 
Nabuurschapsbeleid en 
Uitbreidingsonderhandelingen 
Avramopoulos: Migratie, Binnen-landse Zaken &Burgerschap
Thyssen: 
Werkgelegenheid,  
Sociale Zaken,  
Vaardigheden & 
Arbeidsmobiliteit
Moscovici: Economische &Financiële Zaken, Belastingen Douane
Hill: Financiële Stabiliteit, Financiële Diensten en Kapitaalmarktenunie
Jourová: Justitie, Consumentenzaken en Gendergelijkheid
Oettinger: Digitale Economie en Samenleving Navracsics: Onderwijs, Cultuur, Jeugd en SportBieńkowska: Interne Markt, Industrie, Ondernemerschap en Midden- en KleinbedrijfVestager: Concurrentie
Moedas: Onderzoek, Wetenschap en InnovatieCreţu: Regionaal BeleidHogan:
Landbouw & 
Plattelandsont-
wikkelingBulc:VervoerArias Cañete:Klimaatactie & Energie Vella: Milieu, Maritieme 
Zaken en VisserijAndriukaitis: Gezondheid & VoedselveiligheidMalmström: HandelMimica: Internationale 
Samenwerking & Ontwikkeling
1 Commissaris Hill is op 15 juli 2016 afgetreden en zijn portefeuille is overgenomen door vicevoorzitter Dombrovskis en commissaris Moscovici.
Bron: ERK, op basis van bijlage 3 van Working Methods of the European Commission 2014-2019, C(2014) 9004.
19 Opmerkingen 
Informatiestromen betreffende interne controle naar het collegeFiguur 3
Bron:  ERK.
Directoraat-generaal
Groep van
directeuren-generaal
AGM-stuurgroep
Centrale ﬁnanciële
dienst
OLAF
Dienst
Interne AuditSecretariaat-generaal
bbbbbbbbb
b
b
b
b
bccccc
c Comité
follow-up auditGroep van 
directeuren Middelen
Directeur-generaal
Directeur MiddelenManagement-
groepen
Het college van
commissarissen
20 Opmerkingen 
19 
Het secretariaat-generaal (SG) is verantwoordelijk voor een aantal bedrijfsproces -
sen, waaronder besluitvorming, documentbeheer, regelingen inzake bedrijfscon -
tinuïteit, en strategische planning en programmering. Het beheert het collegiale 
besluitvormingsproces en verleent ondersteuning aan de voorzitter en vicevoor -
zitters. Het coördineert activiteiten op verschillende beleidsterreinen en afdelin -
gen van de Commissie, treedt op als interface van de Commissie en beheert de 
betrekkingen met de andere Europese instellingen, de nationale parlementen en 
niet-gouvernementele organisaties en entiteiten.
20 
Een punt van zorg van het CIE was dat de directeuren-generaal aan hun lot 
zouden worden overgelaten31. Daarom beval het de oprichting van de centrale 
financiële dienst (CFS) aan. Deze afdeling, die onder DG BUDG valt, verleent on -
dersteuning en advies inzake financieel beheer, de uitleg van financiële regels en 
wetgeving, interne controle en risicobeheer.
21 
Tot de hervorming was de financieel controleur van de Commissie verantwoor -
delijk voor het goedkeuren van alle uitgaven. Deze rol leidde tot de kritiek dat 
DG’s meenden dat hun verantwoordelijkheid voor EU-uitgaven in feite beperkt 
was tot het verkrijgen van het visum van de financieel controleur (zie para -
graaf 4). De Commissie heeft de functie van financieel controleur opgeheven en 
de verantwoordelijkheid voor controles aan de DG’s overgedragen. De overgang 
van een systeem met gecentraliseerde goedkeuring vooraf naar een systeem 
van gedecentraliseerde verantwoordelijkheid en verantwoording achteraf was 
een essentiële bouwsteen van de hervorming. Maar dit betekent dat niet altijd 
verduidelijkt is of de verantwoordelijkheid van de Commissie in zijn geheel de 
verantwoordelijkheid voor de handelingen van haar directeuren-generaal omvat 
of losstaat van de verantwoordelijkheid van haar directeuren-generaal (zie 
figuur 4 ).31 Comité van onafhankelijke 
deskundigen, Second Report 
on Reform of the Commission, 
1999, blz. 118.
21 Opmerkingen 
Verantwoording bij de CommissieFiguur 4






 




28 commissarissen
DEVCO:
JRC:
DGT:
NEAR:
RTD:
OIB:
GROW:
COMM:
AGRI:
CONNECT:






0 1000 2000 3000„Collectieve politieke verantwoordelijkheid” ¹
„Verantwoordelijkheid voor het hele beheersproces” ¹
Overige DG’s (33)Personeel van de directoraten-generaal/diensten³DG’s/gedelegeerd
ordonnateurs (AOD’s) ²„Het College van commissarissen neemt gezamenlijk de politieke verantwoordelijkheid, maar oefent in de praktijk zijn 
bevoegdheden om de begroting uit te voeren niet zelf uit. Het delegeert deze taken elk jaar aan individuele ambtenaren”¹.
„De verantwoordelijkheid van de ordonnateurs omvat het hele beheersproces, vanaf het vaststellen wat er moet worden 
gedaan om de beleidsdoelstellingen te realiseren die door de instelling zijn vastgelegd tot het beheren van de activiteiten die gestart zijn, vanuit zowel operationeel als budgettair standpunt”¹.
De tien grootste DG’s sturen ongeveer 50 % aan van 
de 33 000 ambtenaren die bij de Commissie werken. 
Circa16 500ambtenaren
1  COM(2015) 377 final van 23 juli 2015 „Geconsolideerde jaarrekening van de Europese Unie 2014”, blz. 11. De desbetreffende personeels -
leden  — meestal directeuren-generaal en diensthoofden — staan bekend als „gedelegeerd ordonnateurs” of AOD’s (Authorising Officers by 
Delegation), ofwel afgekort, zoals in deze figuur, „ordonnateurs”.
2  De gedelegeerd ordonnateur voor de Commissie is het college van 28 commissarissen. Het college delegeert via specifieke besluiten taken 
op het gebied van financieel beheer aan de directeuren-generaal, die zo de „gedelegeerd ordonnateurs” worden. Directeurs-generaal 
delegeren verder aan de directeurs, eenheidshoofden, enz., die zo de „gesubdelegeerd ordonnateurs” worden in overeenstemming met de 
artikelen 56, 65 en 66 van het Financieel Reglement.
3  Personeelszaken van de Commissie, Belangrijkste cijfers 2016 over personeelsleden (uitgezonderd personeel van uitvoerende agentschappen).
Bron:  ERK, op basis van informatie en cijfers van de Commissie.
22 Opmerkingen 
22 
De wettelijke situatie is echter duidelijk. Volgens het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie (het Verdrag) is de Commissie collectief verant -
woordelijk voor de uitvoering van de begroting32. Dit komt tot uitdrukking in 
het Financieel Reglement, waarin wordt gespecificeerd dat „iedere instelling de 
taken van ordonnateur uitoefent”33. De Commissie draagt deze verantwoordelijk -
heid ondanks het feit dat zij die heeft gedelegeerd aan de directeuren-generaal 
(zie tekstvak 5 ), en dus is het de ordonnateur (Commissie) die verantwoordelijk is 
voor het „innen van de ontvangsten en het verrichten van de uitgaven overeen -
komstig het beginsel van goed financieel beheer en [instaat] voor de wettigheid 
en regelmatigheid ervan”34.32 Artikel 234 van het Verdrag 
betreffende de werking van 
de Europese Unie (VWEU).
33 Artikel 65, lid 1, van 
Verordening (EU, Euratom) 
nr. 966/2012 van het Europees 
Parlement en de Raad van 
25 oktober 2012 tot 
vaststelling van de financiële 
regels van toepassing op de 
algemene begroting van de 
Unie en tot intrekking van 
Verordening (EG, Euratom) 
nr. 1605/2002 (PB L 298 van 
26.10.2012, blz. 1).
34 Artikel 66, lid 1, van 
Verordening (EU, Euratom) 
nr. 966/2012.
Verantwoordelijkheid van de Commissie
Het CIE onderstreepte in 1999 dat de bron van alle gezag in de Commissie het college van commissarissen zelf 
is. Daarom moet volgens het CIE de verantwoordelijkheid voor alle acties van het bestuur uiteindelijk terug te 
voeren zijn op individuele commissarissen en via hen op het college. De delegatieketen begint op het niveau 
van de Commissie bij de commissaris, aldus het CIE. Hij of zij heeft dus de eindverantwoordelijkheid voor alle 
financiële zaken, ook voor de interne controle, en als lid van het college.
In een werkdocument van de CONT35 van 2007 over governance binnen de Europese Commissie36 werd kri -
tisch gekeken naar enkele elementen van de hervorming. „Vanwege de silostructuur van de Commissie — en 
de daarbij behorende concentratie van informatie en macht binnen de directoraten-generaal — zou het voor 
iedereen duidelijk moeten zijn dat er zonder functionele rapportagelijnen tussen onderling gerelateerde 
diensten van de verschillende directoraten-generaal geen sprake kan zijn van serieuze governance. Dat is niet 
gebeurd. (…) Voor het feit dat elk directoraat-generaal als een eigen koninkrijkje wordt beschouwd, met zijn 
eigen controleurs, zijn eigen accountants en zijn eigen interne auditeurs, die alleen verslag uitbrengen aan de 
directeur-generaal, moet door de instelling als geheel de prijs worden betaald en dit feit is inconsistent met 
het Verdrag, dat het College een collectieve verantwoordelijkheid geeft”.
In dit verslag gebruiken we het symbool     om tekstvakken aan te geven waarin voorbeelden worden gege -
ven van de druk die door het Parlement is uitgeoefend.
35 Commissie begrotingscontrole van het Europees Parlement.
36 PE 393.916v01-00 van 3.9.2007, blz. 2-3.Tekstvak 5
DRUK
VAN HET
PARLEMENT
23 Opmerkingen 
De rol van interne audit in de overheidssector
Interne audits zijn bedoeld om onafhankelijke, objectieve zekerheid te verschaffen en adviesdiensten te 
bieden, ontwikkeld om waarde toe te voegen en de activiteiten van een entiteit te verbeteren. De activiteiten 
met betrekking tot interne audit helpen een entiteit haar doelstellingen te verwezenlijken door de hantering 
van een systematische, gedisciplineerde aanpak voor de evaluatie en verbetering van de doeltreffendheid 
van governance, risicobeheer en controleprocessen. Toetsingen in het kader van interne audit kunnen allerlei 
verschillende onderwerpen betreffen, waaronder die in samenhang met het realiseren van kosteneffectiviteit 
en de voorkoming en opsporing van fraude en corruptie40.
Deze definitie stemt overeen met het IIA-kader: interne audits bestaan uit onafhankelijke, objectieve verschaf -
fing van zekerheid en adviesverlening die waarde moeten toevoegen en de activiteiten van een organisatie 
moeten verbeteren. Zij helpen een organisatie haar doelstellingen te verwezenlijken door het hanteren van 
een systematische, gedisciplineerde aanpak voor de evaluatie en verbetering van de doeltreffendheid van 
risicobeheers-, controle- en governanceprocessen.
40 CIPFA/IFAC, „International Framework: Good Governance in the Public Sector”, 2014, blz. 29.Tekstvak 6De Commissie heeft de functie van financieel controleur 
afgeschaft en een interne auditfunctie opgezet
23 
De afschaffing van de functie van gecentraliseerd financieel controleur voor 
controles vooraf en de oprichting van een „moderne dienst Interne Audit”37 (zie 
tekstvak 6 ) waren een kernonderdeel van de Prodi-hervorming. De Commis -
sie richtte in april 200138 de DIA op (zij had al een interne auditor benoemd (zie 
paragraaf 8)). Er werd lang gediscussieerd over de vorm die de interne audit zou 
moeten aannemen (op het niveau van de hele instelling of binnen afzonderlijke 
DG’s). Uiteindelijk richtte de Commissie, naast een centrale dienst Interne Audit, 
een gespecialiseerde auditcapaciteit (IAC) op die rechtstreeks rapporteerde aan 
iedere directeur-generaal. In 2015 hief de Commissie de IAC’s op.
24 
De DG’s die een belangrijke rol spelen op het gebied van uitgaven, hebben nog 
steeds eenheden die belast zijn met verificaties achteraf en auditdirectoraten die 
de uitgaven onderzoeken. Zo zijn er ongeveer 180 personeelsleden bij dergelijke 
entiteiten in DG DEVCO, 130 in DG AGRI, 100 die onderzoek bestrijken en 90 in 
DG REGIO. In 2016 telde de DIA 147 personeelsleden39.
Richtsnoeren
voor goed
bestuur 
GOEDE
PRAKTIJKEN37 A new Framework for 
Resource Management and 
Internal Auditing in the 
Commission, eindverslag van 
de planning- en 
coördinatiegroep „Internal 
Audit”, februari 2000, blz. 2.
38 Besluit SEC(2000) 560 van de 
Commissie.
39 Van alle DIA-personeelsleden 
houden er 31 zich bezig met 
de gedecentraliseerde 
agentschappen en andere 
autonome organen. Hun werk 
wordt niet gepresenteerd aan 
het APC van de Commissie.
24 Opmerkingen 
De dienst Interne Audit was aanvankelijk meer gericht 
op governancekwesties op hoog niveau binnen de hele 
instelling …
25 
Governanceregelingen waren van dringend belang voor de Commissie toen zij het 
witboek uitvoerde. De DIA profileerde zich aanvankelijk dus sterk met governan -
cekwesties op hoog niveau binnen de hele instelling41. De afgelopen jaren heeft de 
DIA zowel kwesties in verband met processen in afzonderlijke DG’s als governan -
cekwesties behandeld. Governancekwesties op het niveau van de hele instelling 
betroffen de afgelopen jaren de veiligheid van interne informatie (zie tekstvak 7 ). 
Wij wijzen op een aanbeveling van de DIA42 inzake centrale maatregelen op het 
niveau van de instelling die moeten zorgen voor een consistente, betrouwbare en 
alomvattende aanpak op operationeel niveau en een overzicht van kwesties die de 
hele Commissie betreffen, zoals fraudepreventie en -opsporing. Uit een enquête 
onder DG’s die door een externe beoordelaar is uitgevoerd, bleek dat er in het al -
gemeen veel waardering bestond voor het werk van de DIA, maar dat er aanzienlijk 
minder waardering was voor zijn impact op corporate governance.
Sommige belangrijke aanbevelingen van de DIA betreffende governance zijn niet 
uitgevoerd
In haar jaarverslag voor 2006 beval de DIA de Commissie aan om een jaarlijkse governanceverklaring op te 
stellen: „Om volledige maturiteit te bereiken en haar governance-architectuur en de jongste ontwikkelingen 
ervan bij de betrokkenen bekend te maken, zou de Commissie haar governancebeleid en -praktijk moeten 
beschrijven, bij voorkeur in het syntheseverslag van de jaarlijkse activiteitenverslagen van de DG’s, en die 
beschrijving op haar website moeten plaatsen en regelmatig bijwerken.”.43
De governanceregelingen van de Commissie werden voor het laatst gepubliceerd in 2007 (zie paragraaf 45).
In zijn jaarverslag 2009 verklaarde de DIA dat het overzicht nodig is op het niveau van de instelling voor 
gemeenschappelijke processen: Overzicht van risicobeheer — De huidige rol van het SG en DG BUDG moet 
aanzienlijk worden versterkt om een doeltreffend overzicht van de uitvoering van risicobeheer bij de Com -
missie te waarborgen, goede praktijken bij risicobeheer te bevorderen en risico’s vast te stellen waaraan de 
Commissie als geheel is blootgesteld44.
De centrale afdelingen van de Commissie accepteerden deze aanbeveling niet volledig, omdat zij die niet consistent 
vonden met de aanpak van de Commissie om de directoraten-generaal uiteindelijk verantwoordelijk te maken45.
In 2015 verrichtte de DIA een audit inzake governance van de beveiliging van interne informatie. De dienst 
toetste de toereikendheid van de bestaande governancestructuur en de maatregelen die waren doorgevoerd 
om te waarborgen dat er passende veiligheidsvoorzieningen in de informatiesystemen en -processen van de 
Commissie werden ingevoerd.
Naar aanleiding van de DIA-aanbeveling richtte de Commissie een stuurgroep voor informatiebeveiliging 
(ISSB) en een nieuw directoraat voor IT-beveiliging op.
43 COM(2007) 280 definitief van 30 mei 2007 „Jaarverslag aan de kwijtingsautoriteit over de in 2006 uitgevoerde interne controles”, blz. 12.
44 DIA, „Final audit report on risk management in the Commission” (IAS.B1-2009-4 COMM-001).
45 Auditverslag van de DIA: Final Audit Report on Risk Management in the Commission, IAS.B1-2009-Y COMM-001, bijlage 2, opmerkingen van het 
SG en DG BUDG: aanbeveling 1.Tekstvak 741 Zoals geïllustreerd door de 
„Verstehen”-conferentie in 
2002, waar het hoofd van de 
DIA pleitte voor het idee van 
een „één enkele audit”.
42 De DIA heeft deze 
aanbeveling voor het eerst 
gedaan in het werkdocument 
bij zijn algemene oordeel voor 
het jaar 2010.
25 Opmerkingen 
… en schenkt nu meer aandacht aan het 
internecontrolekader van de Commissie
26 
Een belangrijk risico voor de Commissie heeft betrekking op de wettigheid en 
regelmatigheid van haar uitgaven. Onze werkzaamheden wijzen erop dat in de 
hele periode vanaf de hervorming van de Commissie fouten ten aanzien van 
de wettigheid en de regelmatigheid een materiële impact hebben gehad. De 
DIA richt zijn inspanningen op de internecontrolesystemen van de Commis -
sie. Hoewel dit begrijpelijk is in het licht van het vele werk dat andere organen 
verrichten (controleurs in de lidstaten, auditdirectoraten binnen de uitgevende 
DG’s, de ERK), heeft deze beperkte dekking een impact op de diversiteit van 
het materiaal dat het APC wordt aangeboden. De DIA bestrijkt geen activiteiten 
buiten de Commissie (deze vallen onder de verantwoordelijkheid van de eenhe -
den die belast zijn met verificaties achteraf bij uitgevende DG’s (zie paragraaf 24). 
De bevindingen van deze eenheden en directoraten worden niet in overweging 
genomen door het auditcomité van de Commissie: het APC.
De Commissie heeft als een van de eerste stappen in het 
hervormingsproces een Comité follow-up audit opgericht
27 
Het APC hield zijn eerste vergadering in december 2000 en is dus een van de 
langst bestaande onderdelen van de hervormde governancestructuur. Het APC 
was aanvankelijk samengesteld uit de begrotingscommissaris (voorzitter), de 
vicevoorzitter belast met bestuur en hervormingen en twee andere leden van de 
Commissie.
28 
Het is een goede praktijk om de meerderheid van het auditcomité uit externe, 
onafhankelijke leden te laten bestaan (zie tekstvak 8 ). De Commissie benoemde 
het eerste externe lid van het APC in mei 2001 en het tweede in 2004. In deze 
samenstelling was het aandeel van de onafhankelijke, externe leden (twee van 
de in totaal zes leden van het APC) het grootst. In 2005 steeg het aantal interne 
leden tot vijf en in 2007 tot zeven, waardoor het aandeel van de externe leden 
verminderde tot twee van de negen. Dit was op het moment van de controle 
nog altijd de samenstelling. Het huidige APC (2014-2019) wordt voorgezeten 
door de eerste vicevoorzitter van de Commissie en drie andere commissarissen 
zijn lid van het APC gedurende het hele mandaat. Drie andere commissarissen 
zullen halverwege het mandaat rouleren. Onder de interne leden zijn DG’s met 
de hoogste uitgavenniveaus sterk vertegenwoordigd. De commissarissen die lid 
zijn van het APC zijn verantwoordelijk voor ongeveer 80 % van de uitgaven uit de 
EU-begroting vanaf het begin van hun mandaat tot juli 2017 en voor ongeveer 
60 % van de uitgaven uit de EU-begroting van augustus 2017 tot het eind van 
het mandaat. Daarnaast zijn in het APC-handvest regels vastgelegd om verder 
te waarborgen dat de onafhankelijkheid van individuele APC-leden niet in het 
gedrang komt doordat het leden in gevallen waarin het APC een auditverslag 
onderzoekt dat zijn/haar diensten betreft, verplicht om te verklaren dat zij een 
belang hebben en zich te onthouden van commentaar.
26 Opmerkingen 
Auditcomités
Het is een goede praktijk voor bestuursorganen in de overheidssector om een auditcomité of soortgelijke 
groep of functie in het leven te roepen. Het auditcomité biedt een andere bron van zekerheid voor de regelin -
gen van een entiteit inzake het beheer van risico’s, de handhaving van een doeltreffende controleomgeving 
en de verslaglegging over financiële en niet-financiële prestaties. De doeltreffendheid van het comité hangt 
af van zijn afhankelijkheid van het uitvoerende orgaan. Het kan een aanzienlijke rol spelen bij:
 οhet helpen verbeteren van de toereikendheid en doeltreffendheid van risicobeheer  en interne controle ;
 οhet bevorderen van de beginselen van goed bestuur  en de toepassing ervan in de besluitvorming;
 οhet houden van toezicht op interne audit  en het ondersteunen van de kwaliteit van de activiteiten in het 
kader daarvan, met name door de basis te leggen voor organisatorische onafhankelijkheid;
 οhet versterken van de objectiviteit en het belang van externe audits  en dus de doeltreffendheid van de 
auditfunctie;
 οde bewustmaking van de noodzaak van deugdelijk risicobeheer  en interne controle  en de uitvoering 
van aanbevelingen naar aanleiding van interne en externe audits; en
 οhet helpen van de entiteit de waarden van ethische governance  te integreren, waaronder doeltreffende 
regelingen voor het bestrijden van fraude en corruptie.
Om de doeltreffendheid te verbeteren van een auditcomité moet de meerderheid van de leden onafhan -
kelijk zijn  van het bestuursorgaan. Ook is het belangrijk dat de jaarverslagen van een entiteit uit de publieke 
sector passende informatie bevatten over het mandaat, de verrichtingen, activiteiten en uitkomsten van het 
auditcomité.46
46 CIPFA/IFAC, „International Framework: Good Governance in the Public Sector”, 2014, blz. 29-30.Tekstvak 8Richtsnoeren
voor goed
bestuur 
GOEDE
PRAKTIJKEN
27 Opmerkingen 
29 
De verantwoordelijkheden van het APC omvatten het monitoren van de kwaliteit 
van werkzaamheden op het gebied van interne audit, en het waarborgen dat er 
voldoende rekening wordt gehouden met de auditaanbevelingen en dat er door 
de DG’s en afdelingen van de Commissie follow-up aan wordt gegeven47. Iede -
re vergadering van het APC wordt voorafgegaan door vergaderingen van een 
voorbereidende groep (PG), die bestaat uit de twee externe leden van het APC 
en leden van de kabinetten van de commissarissen die zitting hebben in het APC 
(zie tabel 1 ). De DIA, DG DIGIT, DG BUDG en het SG op het niveau van de direc -
teur krijgen een vaste uitnodiging om de vergadering bij te wonen.47 C(2015) 3014 final „Charter  of 
the Audit Progress Committee 
of the European 
Commission — C(2015) 3014”.Tabel 1Aantal vergaderingen van het Comité follow-up audit en 
de voorbereidingsgroep in 2011-2016
Jaar APC-vergaderingen PG-vergaderingen
2011 4 (waaronder 1 via een schriftelijke procedure) 12
2012 4 (waaronder 1 via een schriftelijke procedure) 9
2013 4 (waaronder 1 via een schriftelijke procedure) 9
2014 3 (waaronder 2 via schriftelijke procedures) 6
2015 2 (waaronder 1 via schriftelijke procedure) 6
2016 tot op heden (24 mei) 3 4
Bron:  ERK, op basis van documenten van de Commissie.
Het toezicht van het Comité follow-up audit is in de praktijk 
beperkt tot de werkzaamheden van de dienst Interne Audit
30 
Uit tabel 2  blijkt dat het APC gericht is op interne-auditverslagen. Leden van het 
APC zijn van plan in de toekomst kwesties te behandelen die voortvloeien uit de 
jaarverslagen en de speciale verslagen van de externe controleur (ERK). Het APC 
onderzoekt geen bevindingen van auditdirectoraten en eenheden binnen de 
uitgevende DG’s die belast zijn met verificaties achteraf (zie paragraaf 26).
28 Opmerkingen Tabel 2Rol/samenstelling van het Comité follow-up audit en geselecteerde auditcomités 
vergeleken met goede praktijken die worden aanbevolen in het kader Good 
Governance in the Public Sector
Goede praktijken aanbe -
volen in het kader Good 
Governance in the Public 
SectorComité follow-up 
audit van de 
Commissie2Rol van geselecteerde auditcomités1
Auditcomité van het  
Wereldvoedselpro -
grammaAuditcomité van de  
Europese 
InvesteringsbankAudit  comité 
van de 
WereldbankgroepOnafhankelijk ad -
viescomité van de 
Verenigde Naties
Zekerheid verschaffen over 
risicobeheersregelingenx √ √ √ √
Zekerheid verschaffen over 
internecontroleregelingenx √ √ √ √
Zekerheid verschaffen over 
regelingen inzake de verslag -
legging over financiële en 
niet-financiële prestatiesx √ √ √ √
Toezicht houden op interne 
audit√ √ √ √ √
Versterken van de doeltref -
fendheid van externe auditx √ √ √ x
Meerderheid bestaat uit 
onafhankelijke ledenx √ √ √ √
1  Bronnen:  Wereldvoedselprogramma: Terms of reference for the Audit Committee of the World Food Programme (november 2011), Europe -
se Investeringsbank: Audit Committee Charter (juni 2007), Wereldbankgroep: World Bank Resolution Standing Committees (2009), bijla -
ge A Terms of Reference of the Audit Committee, Verenigde Naties: Terms of reference for the Independent Audit Advisory Committee and 
strengthening the Office of Internal Oversight Services (juni 2007).
2 Bron : ERK. Het APC-handvest verwijst ook naar externe audit (zie paragraaf 30).
31 
In de mededeling van de Commissie betreffende het APC-handvest wordt ver -
klaard dat auditcomités een steeds belangrijkere rol spelen in het bieden van 
de transparantie en verantwoording die burgers en andere belanghebbenden 
terecht eisen van overheidsinstanties48. Het APC is momenteel het „auditcomité” 
van de Commissie. Wij hebben het APC onderzocht aan de hand van criteria op 
het gebied van goede praktijken ( tekstvak 8 ) en van als benchmark geselecteer -
de internationale organisaties ( tabel 2 ). Wat opvalt is dat alle leden van de audit -
comités binnen deze internationale organisaties onafhankelijk zijn. In het geval 
van de Commissie zijn zeven van de negen leden van het APC intern.48 C(2015) 3014 final „Charter of 
the Audit Progress Committee 
of the European Commission”, 
blz. 2.
29 Opmerkingen 
Afstemming van interne controles en financiële 
verslaglegging op internationale normen
De Commissie koos het COSO-kader als basis voor haar 
internecontrolenormen …
50 Artikel 32, lid 2, van 
Verordening (EU, Euratom) 
nr. 966/2012.Interne controle
Interne controle is een proces dat wordt uitgevoerd door de raad van bestuur, de directie en ander personeel 
van een entiteit en is ontworpen om redelijke zekerheid te verschaffen dat de doelstellingen met betrekking 
tot operationele activiteiten, verslaglegging en naleving van de voorschriften worden verwezenlijkt49.
49 Definitie van het COSO, het Committee of Sponsoring Organisations of the Treadway Commission, „2013 COSO Internal Control — Integrated 
Framework”. © Committee of Sponsoring Organisations of the Treadway Commission (COSO). Alle rechten voorbehouden. Met toestemming gebruikt.Tekstvak 9
32 
De Commissie wijzigde haar regelingen voor interne controle (zie tekstvak 9 ) 
in het kader van de Prodi-hervorming (zie figuur 1  en tekstvak 3 ). De nieuwe 
regelingen weken aanzienlijk af van het vorige systeem, dat was gebaseerd op 
de gecentraliseerde goedkeuring van de financieel controleur. De Commissie ba -
seerde de controleregelingen op het COSO-kader van 1992 (zie tekstvak 10 ) en 
gebruikte de COSO-definitie van interne controle in het Financieel Reglement50.
33 
In 2001 voerde de Commissie 24 controlenormen in, aangevuld met een reeks 
basisvereisten waarin de specifieke praktische acties werden omschreven waarop 
het internecontrolesysteem van iedere afdeling gebaseerd zou moeten zijn. Zij 
schreef de DG’s voor jaarlijks te beoordelen in welke mate zij voldeden aan de 
basisvereisten en daar verslag over uit te brengen. Deze verslagen berustten op 
interne evaluaties, zelfbeoordelingen van het management en relevante door 
de DIA en de ERK uitgevoerde audits. In onze jaarverslagen van 2002 tot 2008 
rapporteerden wij over de vooruitgang in de uitvoering van deze normen.
30 Opmerkingen 
COSO-kaderTekstvak 1034 
De Commissie herzag haar internecontrolekader in 2007 en bracht het aantal nor -
men terug tot 16. Zij vroeg DG’s alleen bij uitzonderingen verslag uit te brengen 
(alleen wanneer zij een norm niet hadden toegepast). In 2014 bracht zij het aantal 
voorschriften verder terug. In 2014 beoordeelden de DG’s hun eigen voortgang 
en rapporteerden zij dat zij in de hele Commissie 98 % van de internecontro -
lenormen hadden ingevoerd51. De Commissie is voornemens om in 2016 haar 
internecontrolekader bij te werken om het af te stemmen op COSO 201352.51 Overview of the state of 
internal control in the 
Commission services in 2014, 
ARES (2015) 1930721 — 
7.5.2015, blz. 21.
52 Jaarlijks beheers- en 
prestatieverslag over de 
EU-begroting 2015.
Activiteiten RapportageNaleving
Risicobeoordeling
Niveau van de entiteit
Afdeling
Operationele eenheid
Functie
Informatie en communicatie
MonitoringactiviteitenControleactiviteitenControleomgevingRichtsnoeren
voor goed
bestuur 
GOEDE
PRAKTIJKEN
Bron:  2013 COSO Internal Control — Integrated Framework.  
© Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission (COSO). Alle rechten voorbehouden. Met toestemming gebruikt.
Het COSO is een kader dat in 1992 in de Verenigde Staten werd gepubliceerd en aanvankelijk was bedoeld 
voor particuliere ondernemingen. Het wordt nu overal ter wereld breed toegepast in zowel de particuliere als 
de overheidssector. Het COSO bracht in mei 2013 een geactualiseerd kader uit. Het COSO was van oordeel dat 
het kader uit 1992 vervangen diende te worden door de herzieningen van 2013 na een overgangsperiode die 
in december 2014 eindigde.
Het kader van 2013 omvatte 17 beginselen die allemaal noodzakelijk zijn voor doeltreffende interne controle. 
Het management kan op basis van zijn omstandigheden besluiten dat een beginsel niet relevant is. Indien 
een beginsel relevant, maar toch niet aanwezig is en niet werkt, bestaat er een grote tekortkoming in het 
systeem van interne controle.
In de nieuwe COSO-vereisten wordt meer nadruk gelegd op governanceconcepten, waaronder de noodzaak 
om toezichtsverantwoordelijkheden voor de raad van bestuur en zijn comités vast te stellen voor elk on -
derdeel van de interne controle (we vergelijken de vereisten van COSO 2013 met de vereisten van GGPS in 
bijlage I ).
31 Opmerkingen 
… maar het afronden van het geactualiseerde COSO-kader is 
een lastige opgave
35 
In bijlage I  presenteren we de vereisten van COSO 2013 en GGPS. De internecon -
trolenormen van de Commissie dekken de meeste beginselen van COSO 2013 af. 
Het afronden van de overgang naar het nieuwe COSO-kader is echter een lastige 
opgave, want het stelt eisen aan organisaties op het niveau van governancestruc -
turen, onderstreept de verantwoordelijkheid van bestuursorganen om toezicht 
te houden op de werking van alle onderdelen van het internecontrolesysteem 
(zie tekstvak 11  — COSO-beginsel 2) en vereist dat alle  controle-elementen aan -
wezig moeten zijn en moeten functioneren voordat een organisatie voldoet aan 
de COSO-normen (zie bijlage I ). In de paragrafen 36-39 bespreken we drie lastige 
elementen van het COSO-kader.
Lastige elementen van het nieuwe COSO-kader
COSO-beginsel 2
De raad van bestuur geeft blijk van onafhankelijkheid van het management en houdt toezicht op de ontwik -
keling en werking van interne controle.
COSO-beginsel 5
De organisatie spreekt bij de verwezenlijking van haar doelstellingen individuele personen aan op hun ver -
antwoordelijkheden op het gebied van interne controle.
COSO-beginsel 8
De organisatie houdt rekening met de mogelijkheid van fraude bij haar beoordeling van de risico’s voor de 
verwezenlijking van doelstellingen53.
53 Bron : 2013 COSO Internal Control — Integrated Framework. © Committee of Sponsoring Organisations of the Treadway Commission (COSO). Alle 
rechten voorbehouden. Met toestemming gebruikt.Tekstvak 11
32 Opmerkingen 
54 Een soortgelijke kwestie werd 
door de DIA aangekaart in het 
werkdocument bij zijn 
algemene oordeel over 2015, 
waarin de dienst stelt dat een 
overzicht op het niveau van de 
instelling noodzakelijk is om 
gemeenschappelijke 
processen, zoals 
fraudepreventie 
en -opsporing, doeltreffend te 
maken in het beschermen van 
de instelling als geheel. De DIA 
beveelt aan dat er op het 
niveau van de hele Commissie 
maatregelen moeten worden 
genomen om te zorgen voor 
een consistente, betrouwbare, 
volledige en alomvattende 
aanpak op operationeel 
niveau en voor een globale 
visie op kwesties binnen de 
hele Commissie en op de 
kosteneffectiviteit van de 
getroffen maatregelen. De 
centrale diensten dienen de 
DG’s/diensten beter te 
begeleiden teneinde de 
doelmatigheid van de 
controles op operationeel, 
DG- en dienstenniveau te 
verbeteren. Alle aanbeve -
lingen worden momenteel 
uitgevoerd in het kader van 
actieplannen, aldus de DIA.
55 Vanaf 2015 wordt het 
document niet langer 
opgesteld.
56 De DIA publiceert geen 
„jaarlijks oordeel”, maar een 
„beperkte conclusie inzake 
interne controle” ter 
ondersteuning van het JAV.
57 COM(2000)358 definitief van 
28 juni 2000 „Bescherming 
van de financiële belangen 
van de Gemeenschappen  — 
Fraudebestrijding — Naar een 
algemene strategische 
aanpak”.
58 COM(2011) 376 definitief van 
24 juni 2011, „De fraudebestrij -
dingsstrategie van de 
Commissie”. Deze was 
gebaseerd op de mededeling 
inzake fraudepreventie 
(COM(2007) 806 definitief).36 
Om het controlekader van de Commissie op COSO 2013 (COSO-beginsel 2) af 
te stemmen is een functie op centraal niveau nodig die toezicht houdt op het 
internecontrolesysteem. De Commissie heeft ons verteld dat de reden voor het 
ontbreken van een dergelijke functie is dat zij op het niveau van de DG’s een 
duidelijke afbakening van verantwoordelijkheden en verantwoording wil hand -
haven. De Commissie is van oordeel dat in de huidige structuur de verantwoor -
delijkheid voor de werking van het internecontrolesysteem uitsluitend wordt 
gelegd bij individuele gedelegeerd ordonnateurs en dat een centrale toezicht -
functie kan leiden tot een overdracht van verantwoordelijkheden54. Hoewel de 
CFS tot 2014 elk jaar een document uitbracht met een overzicht van de stand van 
zaken van interne controle bij de Commissie55, was dit geen onafhankelijke bron 
van zekerheid, maar een beschrijvende samenvatting.
37 
De Commissie schafte de functie van financieel controleur af om de directeu -
ren-generaal verantwoordelijk te maken voor de wettigheid en de regelmatig -
heid van de uitgaven door hun DG’s. DG’s brengen jaarlijks via de JAV’s verslag 
uit over hun beheer (zie paragraaf 55). Maar de mechanismen om individuele 
personen ter verantwoording te roepen voor hun bijdrage aan interne controle 
(COSO-beginsel 5) zijn betrekkelijk onderontwikkeld. De Commissie heeft geen 
criteria voor de beoordeling van personeel in verband met deze doelstelling in -
gevoerd. Het JAV biedt een potentieel mechanisme om een dergelijke verbinding 
tot stand te brengen voor directeuren-generaal. In de praktijk heeft de Commis -
sie echter geen basis gelegd om te kunnen bepalen of de verklaringen in de JAV’s 
goed onderbouwd56 zijn, en evenmin heeft zij een benchmark vastgesteld aan de 
hand waarvan de DG’s ter verantwoording kunnen worden geroepen.
38 
In 2001 kondigde de Commissie na de vaststelling van de eerste globale stra -
tegie inzake fraudebestrijding57 (COSO-beginsel 8) en naar aanleiding van het 
witboek betreffende de bestuurshervorming aan dat een eenheid binnen OLAF 
een „algemene strategische aanpak ter voorkoming van fraude” zou ontwikkelen. 
Deze zou gericht zijn op nieuwe ontwerpwetgeving met aanzienlijke financiële 
gevolgen, op gebieden met een risico op fraude. In 2011 ontwikkelde de Com -
missie een nieuwe fraudebestrijdingsstrategie58 waarin de volledige „fraude -
bestrijdingscyclus” werd bestreken, van preventie en opsporing van fraude tot 
onderzoeken naar, sancties op en de terugvordering van misbruikte middelen en 
waarin ook de verantwoordelijkheden van de verschillende betrokken partijen 
werden verduidelijkt.
39 
In de richtsnoeren inzake risicobeheer van de Commissie wordt rekening ge -
houden met het risico op fraude en de DG’s moeten jaarlijks verslag uitbrengen 
over fraudepreventie en -opsporing in een speciale afdeling van hun JAV. Met de 
huidige internecontrolenormen van de Commissie wordt het risico op fraude niet 
rechtstreeks aangepakt zoals vereist in het kader van COSO-beginsel 8 (zie bijla -
ge I ). De Commissie heeft ons verteld dat ze dit punt aan de orde zullen stellen in 
de volgende herziening van de internecontrolenormen.
33 Opmerkingen 
40 
Zoals blijkt uit figuur 5  werd boekhouding op transactiebasis in twee fasen 
ingevoerd. De Commissie zette de eerste stap in de richting van boekhouding op 
transactiebasis met enkele veranderingen in de financiële verslaglegging in 2001. 
Een veel grotere verandering vond plaats in 2005 (zie paragraaf 8) toen de Com -
missie haar financiële verslaglegging op internationale normen ging baseren. 
De impact van deze veranderingen was dat de presentatie van een gedeeltelijke 
balans van voor 2000 werd vervangen door een volledige presentatie van activa 
en passiva.
41 
Het nieuwe boekhoudkundige kader van de Commissie werd in 2005 voor het 
eerst toegepast en wij konden voor de eerste keer een goedkeurend oordeel 
afgeven, en wel over de betrouwbaarheid van de jaarrekening 2007. Dit vorm -
de de bekroning van het project van de Commissie voor de modernisering van 
de boekhouding. Door financiële staten op transactiebasis en in overeenstem -
ming met internationale normen op te stellen ( tekstvak 12 ) heeft de Commissie 
de transparantie verbeterd en een goed niveau van financiële verslaglegging 
bereikt.IPSAS
De door de International Public Sector Accounting Standards Board (IPSASB) uitgebrachte International Public 
Sector Accounting Standards (IPSAS) bieden de meest volledige reeks internationale standaarden voor finan -
ciële verslaglegging op transactiebasis die specifiek voor de overheidssector zijn ontwikkeld59.
59 CIPFA/IFAC, „International Framework: Good Governance in the Public Sector”, 2014, blz. 31.Tekstvak 12De opstelling van de jaarrekening in overeenstemming met 
internationale normen leidde tot een verbetering van de 
financiële verslaglegging
34 Opmerkingen 
Verstrekking van niet-financiële informatie aan 
interne en externe belanghebbenden
De Commissie verstrekt samen met de rekeningen niet-
financiële informatie …
42 
Hoewel de hervormingen leidden tot veel betere jaarrekeningen, verstrekte de 
EU er geen analyse of toelichting door het management bij tot 2014, toen zij 
vrijwillig een bespreking en analyse van de financiële staten (FSD&A) aan de ge -
consolideerde jaarrekening voor 2014 toevoegde. Dit bood de gebruikers enige 
achtergrondinformatie en analytisch materiaal60. De discussie van EU-doelstellin -
gen was echter gericht op doelstellingen voor de Commissie die haar voorzitter 
had genoemd61, en niet op de overeengekomen 2020-strategie van de EU62. De 
enige discussie over governancekwesties in het kader van de FSD&A was een 
korte (en op de Commissie gerichte) opsomming van de functies van de belang -
rijkste instellingen63.60 Sommige informatie die 
vergelijkbare organisaties 
verstrekken naast de 
rekeningen in een jaarverslag 
is te vinden in het 
syntheseverslag (zie 
paragraaf 57 en figuur 8 ).
61 COM(2015) 377 final, blz. 6.
62 COM(2010) 2020 definitief van 
3 maart 2010 „Europa 
2020 — Een strategie voor 
slimme, duurzame en 
inclusieve groei”.
63 De Raad wordt beschreven als 
het forum waarin „de 
regeringen (…) hun nationale 
belangen [verdedigen]”, terwijl 
„de belangen van de EU als 
geheel worden behartigd 
door de Europese Commissie”. 
COM(2015) 377 final, blz. 7.Figuur 5Europese Unie — presentatie van activa en passiva 1997-2015
- 225- 175- 125- 75- 252575125175
1997199819992000200120022003200420052006200720082009201020112012201320142015Miljard euroboekhouding volledig op transactiebasis
Totale activa 
Totale passiva 
NettoactivaTotale activa volledig op transactiebasis
Totale passiva volledig op transactiebasis
Bron: ERK (op basis van een visuele presentatie van de Franse rekenkamer in „La comptabilité générale de l’État, dix ans après”, februari 2016).
35 Opmerkingen 
43 
Een zeer belangrijke uiteenzetting van goede praktijken is te vinden in tekst -
vak 13 . We vergeleken de inhoud van een aantal kaders64 en evaluatiecriteria, en 
constateerden dat verscheidene elementen van goede praktijken terugkwamen 
in een groot aantal kaders (zie bijlage II ). Volgens alle benchmarks die we ge -
bruikten, omvatten deze een jaarverslag over governance (zoals in GGPS) en een 
bespreking van risico’s, alsmede van financiële en niet-financiële prestaties. Alle 
benchmark op een na schrijven een beschrijvend verslag voor waarin doelstellin -
gen en strategieën, alsmede sociale en personele kwesties worden behandeld. 
Bij drie is een beschrijving van het bedrijfsmodel voorgeschreven. Tekstvak 13Beginselen van jaarlijkse verslaglegging
GGPS : entiteiten in de overheidssector moeten aantonen dat ze hun verklaarde toezeggingen, vereisten en 
prioriteiten zijn nagekomen en de overheidsmiddelen daarbij doeltreffend hebben gebruikt. Daartoe dienen 
ze minstens eenmaal per jaar tijdig openbaar verslag uit te brengen, zodat belanghebbenden inzicht kunnen 
krijgen in en een oordeel kunnen uitspreken over kwesties met betrekking tot de vraag hoe de entiteit func -
tioneert, of zij kosteneffectief is en hoe deugdelijk haar beheer van middelen is. Het is ook belangrijk dat het 
proces van informatievergaring en de opstelling van het jaarverslag waarborgt dat het bestuursorgaan en de 
hogere leidinggevenden de verantwoordelijkheid op zich nemen voor de getoonde resultaten.
Bestuursorganen moeten de mate waarin zij de beginselen van goed bestuur toepassen, zoals uiteengezet in 
dit kader, beoordelen en publiekelijk verslag doen van deze beoordeling, met inbegrip van een actieplan voor 
verbeteringen.
De informatie over prestaties en bijbehorende financiële staten die entiteiten in de publieke sector publice -
ren, moeten op consistente wijze en tijdig worden opgesteld. De staten moeten met die van andere, soortge -
lijke entiteiten kunnen worden vergeleken en worden opgesteld met behulp van internationaal geaccepteer -
de, kwalitatief hoogwaardige normen.65
De aanbeveling van de Commissie voor beursgenoteerde bedrijven:  de informatie inzake governance zou 
voldoende duidelijk, accuraat en volledig moeten zijn om aandeelhouders, beleggers en andere belangheb -
benden in staat te stellen een goed inzicht te verwerven in de wijze waarop de onderneming wordt bestuurd. 
Ook moeten bedrijven deze informatie standaard op hun website ter beschikking stellen en in hun beheers -
verslag verwijzen naar de website66.
65 CIPFA/IFAC, „International Framework: Good Governance in the Public Sector”, 2014, blz. 31.
66 Aanbeveling van de Commissie van 9 april 2014 over de kwaliteit van de rapportage over corporate governance („naleven of motiveren”)            
(PB L 109 van 12.4.2014, blz. 43).64 Richtlijn 2014/95/EU van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 22 oktober 2014 tot 
wijziging van 
Richtlijn 2013/34/EU met 
betrekking tot de 
bekendmaking van niet-
financiële informatie en 
informatie inzake diversiteit 
door bepaalde grote 
ondernemingen en groepen  
(PB L 330 van 15.11.2014, blz. 1), 
de Integrated Reporting 
Council (IRC), de 
gunningscriteria voor de 
„Building Public Trust Awards”, 
de richtsnoeren inzake 
aanbevolen praktijken van de 
IPSASB en de 
OESO-richtsnoeren.
Richtsnoeren
voor goed
bestuur 
GOEDE
PRAKTIJKEN
36 Opmerkingen 
44 
De situatie in de EU-lidstaten is als volgt67:
 ο Bij 21 van de 28 lidstaten zijn overheidsorganen verplicht om een verklaring 
van interne controle en/of een verklaring inzake governance te publiceren;
 ο 18 lidstaten publiceren hun financiële staten binnen 6 maanden na het einde 
van het jaar (waarvan er 9 hun rekeningen op transactiebasis opstellen);
 ο in 12 lidstaten worden de financiële staten die betrekking hebben op de cen -
trale overheid door de minister van Financiën ondertekend;
 ο 12 lidstaten stellen de rekeningen op transactiebasis op en 4 andere werken 
toe naar een presentatie op transactiebasis (in het algemeen in het kader van 
de IPSAS);
 ο in 7 lidstaten is de publicatie van een verslag van een auditcomité verplicht.
… maar minder dan veel andere organisaties
45 
Als we de jaarrekening van de Commissie (waaronder de FSD&A) vergelijken met 
de richtsnoeren en elders toegepaste praktijken (zie figuur 6  en de paragrafen 43 
en 44) constateren we het volgende:
 ο opstelling van de rekeningen op transactiebasis : zoals beschreven in 
paragraaf 40, stelt de Commissie de EU-rekeningen sinds 2005 op transactie -
basis op in overeenstemming met de IPSAS-richtsnoeren.
 ο samenvatting van de belangrijkste cijfers : de FSD&A biedt een overzicht 
van de belangrijkste cijfers van de economische resultatenrekening en de 
balans, van voorfinanciering en financieringsinstrumenten.
 ο oordeel van de onafhankelijke auditor : de rekeningen (zoals gepubliceerd 
in het Publicatieblad) gaan vergezeld van een oordeel van de onafhanke -
lijke auditor. (Andere documenten die enkele kenmerken van de jaarlijkse 
informatie inzake verantwoording lijken te hebben (zoals het synthesever -
slag en het financieel verslag) worden niet vergezeld van een onafhankelijk 
controleoordeel);
 ο vergelijking tussen begrotings- en financiële resultaten : in de jaarreke -
ning van de Commissie worden begrotings- en financiële resultaten uitge -
breid vergeleken.67 Wij hebben contact 
opgenomen met de hoge 
controle-instanties (HCI’s) in 
de 28 lidstaten om inzicht te 
krijgen in de wijze waarop de 
rekeningen worden 
opgesteld, in de verstrekking 
van niet-financiële informatie 
en in de verantwoordelijkheid 
voor het ondertekenen van de 
rekeningen.
37 Opmerkingen 
 ο analyse van governancestructuren en -kwesties : de Commissie stelt geen 
jaarverklaring op inzake governance of interne controle, overeenkomstig 
goede praktijken en de normale gang van zaken in de lidstaten (zie para -
graaf 44)68. Een dergelijk document werd in 2007 opgesteld naar aanleiding 
van een aanbeveling van de interne auditor69, maar we hebben geen bewijs 
gevonden dat het door de Commissie is goedgekeurd. Wij zijn geïnformeerd 
dat de Commissie momenteel haar verklaring inzake governance van 2007 aan 
het actualiseren is en dat deze aan het college van commissarissen zal worden 
voorgelegd. Sinds 2014 neemt de Commissie een overzicht van institutionele 
functies, van de verantwoordelijkheden van financiële actoren binnen de 
Commissie en van de kwijtingverlenende procedure in de FSD&A op.
 ο voorwoord (of verslag) van de voorzitter/hoge ambtenaar : de EU-reke -
ningen zijn niet vergezeld van een toelichtend voorwoord van de voorzitter 
(of een ander lid van de Commissie). Het bestuursorgaan van de Commissie 
bevestigt zijn verantwoordelijkheid voor de jaarrekening niet door te zor -
gen voor een voorwoord of een beschrijvend verslag van de voorzitter of de 
begrotingscommissaris. Het afzonderlijk gepubliceerde financieel verslag 
(zie figuur 7 ) wordt echter wel voorafgegaan door een voorwoord van de 
vicevoorzitter voor Begroting.
 ο bespreking van het risico op onregelmatige verrichtingen of activitei -
ten: er wordt beperkt verwezen naar het risico op onregelmatige verrich -
tingen in de EU-rekeningen en begeleidende informatie. In 2015 voegde de 
Commissie een afzonderlijke afdeling aan de FSD&A toe over risico’s en on -
zekerheden en over de getroffen maatregelen om die te „dragen of matigen” 
in overeenstemming met IPSASB RPG2 (zie ook paragraaf 42). Hierin worden 
alleen financiële risico’s behandeld: operationele en strategische risico’s wor -
den niet besproken.
 ο schatting van het onregelmatigheidsniveau : de Commissie verstrekt een 
kwantificering van het risico op onregelmatige verrichtingen in het synthe -
severslag (dat nu in de AMPR is opgenomen), maar niet bij de gecontroleerde 
jaarrekening.
 ο informatief verslag over de in de loop van het jaar verrichte activiteiten:
— de EU-rekeningen bevatten informatie over financiële prestaties , maar 
niet over niet-financiële prestaties70,
— er is geen beschrijving van het EU-bedrijfsmodel  (zie bijlage II ) en ook 
geen verslag van de belangrijkste activiteiten ,
— de FSD&A is gericht op het plan van de nieuwe Commissie en niet op de 
EU- doelstellingen en -strategie  in het kader van de 2020-strategie van 
de EU.
 ο het verslag met de langetermijnprognose inzake de houdbaarheid van 
de begroting : de Commissie voegt geen enkele prognose van de houdbaar -
heid van de EU-financiën op (middel)lange termijn aan de rekeningen toe.
 ο beschrijving van de rol en conclusies van het auditcomité : de jaarreke -
ning gaat niet vergezeld van een tekst waarin de rol en conclusies van het 
APC worden samengevat.68 Beursgenoteerde bedrijven in 
de EU moeten op grond van 
de EU-richtlijn een verklaring 
inzake corporate governance 
in hun bestuursverslag 
opnemen.
69 Jaarverslag aan de 
kwijtingsautoriteit over de in 
2006 uitgevoerde interne 
controles, COM(2007) 280 
definitief, blz. 12, conclusie 
nr. 5.
70 De documenten waarin de 
Commissie in haar antwoord 
naar verwijst, worden pas 
beschikbaar gesteld na 
afronding van de controle van 
de jaarrekening.
38 Opmerkingen 
Bron:  ERK.Figuur 6Overzicht van jaarverslagen en -rekeningen van geselecteerde overheidsinstanties 
(zie bijlage III )
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11Inbegrepen elementen:
Ja
Neen
⁽*⁾   Samengevat.
Afzonderlijk
gepubliceerd
⁽**⁾   Samengevat (zie paragraaf/uni00A045).
⁽***⁾   Niet van toepassing.
7
8
9
6
5
3
2
1
 1
2
3
4
5
6
7
8
9
11
10
4
11
9
3
2
1
 1
2
4
10
9
5
4
2
1
7
6
10
6
4
7
8
 8
7
10
11
1
3
5**
8
9
36
11*
10
11
5***
***
Financieel verslag
2015 van de VSJaarverslag/uni00A02015
van het Europees 
InvesteringsfondsEU-jaarrekeningen/uni00A02014
Financieel verslag/uni00A0
2015 van de
Europese 
InvesteringsbankComptes de
l’État 2014 
(Frankrijk)
Boekhouding op transactiebasis.
Samenvatting van de belangrijkste cijfers.
Vergezeld van het oordeel van de onafhankelijke auditor.Vergelijking tussen het begrotings- en /f_inancieel resultaat.Analyse van governancestructuren en -vraagstukken.Voorwoord (of verslag) van de voorzitter/president/hoge ambtenaar.Bespreking van het risico op onregelmatige verrichtingen of activiteiten.Geschat onregelmatigheidsniveau.Informatief verslag over de in de loop van het jaar verrichte activiteiten.Langetermijnprognose/verslag over de houdbaarheid op lange termijn.Beschrijving van de rol en conclusies van een auditcomité.
39 Opmerkingen 
46 
De EU-jaarrekening biedt geen totaaloverzicht van de governance, prestaties en 
strategie van de Commissie in het licht van de risico’s voor de verwezenlijking 
van haar doelstellingen. Belangrijke informatie staat verspreid over documenten 
op centraal en op DG-niveau, die het hele jaar door afzonderlijk worden gepre -
senteerd (vaak te laat om er naast de audit van de jaarrekening rekening mee te 
houden). Sommige elementen die ontbreken in de jaarrekening (zie paragraaf 45) 
zijn aanwezig in andere verslagen ( figuur 7 ). Het financieel verslag wordt voor -
afgegaan door een voorwoord van de begrotingscommissaris waarin informatie 
wordt gegeven over de activiteiten die in de loop van het jaar hebben plaatsge -
vonden. In zekere mate worden de operationele en strategische risico’s bespro -
ken in planningdocumenten (strategische en beheersplannen van de DG’s). Het 
risico op onregelmatige verrichtingen wordt in het beheers- en prestatieverslag 
beschreven. In een document over de werkmethoden van de Europese Commis -
sie, dat kort na het aantreden van de huidige Commissie werd goedgekeurd, 
wordt ingegaan op enkele elementen van de governanceregelingen van de 
Commissie71. Het college van commissarissen stelt echter geen jaarverklaring op 
waarin het de verantwoordelijkheid neemt voor interne controle en risicobeheer 
bij de Commissie.
47 
Op 19 juli 2016, vier weken nadat we de Commissie de ontwerpversie van dit 
verslag hadden toegezonden en één week na de afsluiting van onze controle 
van de jaarrekening, publiceerde de Commissie een „geïntegreerd pakket inzake 
financiële verslaglegging”, dat vier verslagen omvatte72. Twee van deze verslagen 
werden voorheen pas later in het jaar gepubliceerd. Hoewel wij dit initiatief om 
in een vroeger stadium een uitgebreidere toelichting te geven op de activiteiten 
en financiën van de EU toejuichen, werd deze reeks verslagen, met uitzondering 
van het jaarverslag, niet onderworpen aan controle. Het vormt na de invoering 
van de FSD&A in 2014 een verdere stap in de richting van de opstelling van één 
verantwoordingsverslag (of reeks verslagen) waarvoor externe zekerheid dient te 
worden verschaft.
Sinds 2013 rapporteert de Commissie een materieel 
foutenpercentage in haar uitgaven
48 
Daar waar sprake is van een hoog risico op onregelmatigheden, is het een goede 
praktijk om het risico te bespreken en tevens het niveau en de waarschijnlijke 
impact ervan te kwantificeren. Zoals wij hierboven hebben besproken, zijn veel 
personeelsleden van de Commissie werkzaam op het gebied van audit en contro -
le, en tevens schrijft de EU-wetgeving uitgebreide controles voor van de uitgaven 
door de organen die de EU-middelen beheren. In de verslaglegging van de Com -
missie over dit onderwerp wordt zeer veel aandacht besteed aan de „corrigeren -
de capaciteit” (de mogelijkheid om uitgavendeclaraties te verwerpen nadat ze in 
eerste instantie zijn aanvaard door de Commissie) en niet aan de kwantificering 
en analyse van de aard van de door haar vastgestelde fouten. Het belangrijkste 
document hierover („Bescherming van de EU-begroting” — zie figuur 7 ) bevat 
geen schatting van het onregelmatigheidspercentage in de oorspronkelijke of in 
de goedgekeurde vergoedingsaanvragen.71 Bijv. Mededeling van de 
voorzitter aan de Commissie: 
The Working Methods of the 
European Commission 
2014-2019. C(2014) 9004.
72 Jaarlijks beheers- en 
prestatieverslag; financieel 
verslag; mededeling over de 
bescherming van de 
EU-begroting; jaarrekening.
40 Opmerkingen 
Overzicht van belangrijke periodieke verslagen van de Commissie (het tijdschema is 
dat wat in 2015 en eerdere jaren van toepassing was — zie paragraaf 47)Figuur 7
1  In 2016 heeft de Commissie de samenvatting van de beheersresultaten van de Commissie en de evaluatie van de financiën van de Unie op 
basis van de behaalde resultaten samengevoegd in één document, dat door de Commissie is goedgekeurd en op 5 juli is doorgestuurd naar 
de Rekenkamer.
Bron:  ERK.Publicatiedatum
1 31/uni00A0maart „n+1”:
2 Juni „n+1”:
3 Juni „n+1”:
4 Juli „n+1”:
5
631/uni00A0juli „n+1”:
31/uni00A0juli „n+1”:
7 31/uni00A0juli „n+1”:
8 September „n+1”:
9 30/uni00A0sept. „n+1”:
10 Okt./nov. „n+1”:3
Jaar „n+1”
1 3 9
5
 6
 7
2
 4
 8
 10
Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad 
op grond van artikel/uni00A0140, lid/uni00A08, van het Financieel Reglement over de ﬁnancieringsinstrumenten die door de algemene begroting worden ondersteund — situatie per 31/uni00A0december „n ”.Financieel verslag over de EU-begroting  „n” . Bureau voor publicaties 
van de Europese Unie.Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad. 
Jaarverslag aan de kwijtingsautoriteit over de in „n” uitgevoerde 
interne controles (artikel/uni00A099, lid/uni00A05, van het Financieel Reglement).Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en de 
Rekenkamer. Geconsolideerde jaarrekening van de Europese Unie „n ”.Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en de Rekenkamer. Jaarrekening van de Europese Commissie „n ”.Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad ende Rekenkamer. Bescherming van de EU-begroting tot eind „n ”.Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad. Bescherming van de ﬁnanciële belangen van de Europese Unie — Fraudebestrijding — Jaarverslag „n ”.Systeem voor ﬁnanciële transparantie (SFT) „n ”.Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en de 
Rekenkamer. Syntheseverslag.
1Verslag over het budgettair en ﬁnancieel beheer begrotingsjaar „n ”.  
Verslag krachtens artikel/uni00A0142 van het Financieel Reglement./uni00A0Verslagen in verband met het begrotingsjaar „n”of door het 
college vancommissarissenof door VP/
machtigings-
procedureGoedgekeurd via 
een interne procedure
Onderworpenaan de
Kwijtings-
procedure
Onderworpen 
aan externe 
audit
41 Opmerkingen Tekstvak 1449 
In 2013 erkende de Commissie voor het eerst in haar SV dat de EU-uitgaven een 
materieel foutenpercentage bevatten (zie tabel 3 ). De methodologie van de 
Commissie voor het schatten van haar foutenpercentage heeft zich in de loop 
van de jaren ontwikkeld, deels onder druk van het Parlement ( tekstvak 14 ).
Druk van het Parlement: openbaarmaking van het risicobedrag
In zijn kwijtingsresolutie 2013 verzocht het Europees Parlement de Commissie „nader uiteen te zetten hoe 
het risicobedrag wordt berekend door de geschatte impact van de corrigerende maatregelen op dit bedrag 
verder uit te leggen”73.
73 P8_TA-(2015)0118, paragraaf 27.
50 
Er zijn geen mechanismen om toezicht te houden op het werk van auditdirec -
toraten in dit opzicht, behalve de beperkte toetsingen door de DIA (zie para -
graaf 26) die sinds 2013 voor elf DG’s en uitvoerende agentschappen worden 
verricht. De Commissie heeft informatie nodig van goede kwaliteit om betrouw -
bare schattingen te kunnen maken van het foutenpercentage. In het verleden 
hebben we gerapporteerd over maatregelen die moeten worden genomen om 
de betrouwbaarheid van de cijfers van de Commissie te vergroten74.
51 
Wij beschouwen de aanpak van DG DEVCO75 als een goede praktijk; deze is 
anders dan de gebruikelijke regelingen en daarbij wordt gebruikgemaakt van 
een model dat enkele overeenkomsten76 vertoont met het Amerikaanse model 
voor het schatten van het foutenpercentage in uitgaven (Iperia) ( tekstvak 15  en 
tabel 3 ).74 Zie paragraaf 1.20 van het 
Jaarverslag 2010 (PB C 326 van 
10.11.2011); de paragrafen 1.22, 
1.23 en 1.25 van het 
Jaarverslag 2011 (PB C 344 van 
12.11.2012); de paragrafen 1.41, 
1.42, 1.44 en 1.45 van het 
Jaarverslag 2012 (PB C 331 van 
14.11.2013); de paragrafen 1.29, 
1.30 en 1.32 van het 
Jaarverslag 2013 (PB C 398 van 
12.11.2014); de paragrafen 1.50, 
153, 154 en 1.65 van het 
Jaarverslag 2014 (PB C 373 van 
10.11.2015); de paragrafen 1.35 
en 1.48 van het Jaarverslag 
2015, de paragrafen 61-63, 69, 
70, 81-88, 113 en 114 van 
„Landbouw en cohesie: een 
overzicht van de EU-uitgaven 
in de periode 2007-2013”, 
(http://www.eca.europa.eu/
Lists/ECADocuments/
PL14_ AR13/
PL14_AR13_NL.pdf ).
75 Zie ook de afdeling over de 
„studie inzake het 
restfoutenpercentage (RER) 
2015” in het Jaarverslag over 
de activiteiten gefinancierd uit 
het achtste, negende, tiende 
en elfde Europees 
Ontwikkelings   fonds (EOF).
76 De berekening is gebaseerd 
op een statistisch 
gefundeerde methode.DRUK
VAN HET
PARLEMENT
42 Opmerkingen Tekstvak 15Iperia
In de VS schrijft een wet van het Congres voor dat alle overheidsorganen hun eigen betalingen toereikend 
moeten toetsen om een statistisch gefundeerde schatting te maken van het jaarlijkse bedrag aan onjuiste 
 betalingen bij die programma’s waar een risicoanalyse erop wijst dat dergelijke betalingen waarschijnlijk 
1,5 % van het betaalde totaalbedrag overschrijden. Overheidsorganen zijn verplicht om het resultaat als 
geëxtrapoleerd totaal en als een percentage van de betalingen te publiceren. De controleurs van overheids -
organen zijn verplicht te melden of het proces van het genereren en publiceren van deze cijfers voldoet aan 
de relevante wet van het Congres77.
Onjuiste betalingen worden gedefinieerd als:
 ο onjuiste bedragen betaald aan subsidiabele ontvangers;
 ο betalingen gedaan aan niet-subsidiabele ontvangers;
 ο betalingen voor niet ontvangen goederen of diensten;
 ο dubbele betalingen, of
 ο betalingen waarvoor onvoldoende of geen documentatie werd gevonden.
77 Momenteel de Improper Payments Elimination and Recovery Improvement Act van 2012 (Iperia). Bepaalde overheidsorganen begonnen 
onjuiste betalingen voor het eerst te rapporteren in 2003, zoals vereist door de Improper Payments Information Act van 2002 (IPIA).DRUK
VAN HET
PARLEMENT
43 Opmerkingen Tabel 3Verschillen en overeenkomsten tussen de modellen van de VS en de EU voor de 
raming van het foutenpercentage bij begrotingsuitgaven
Regering van de VS Europese Commissie
Verantwoordelijkheid voor de 
berekening van het geschatte 
foutenpercentageBeheerders van middelen moeten een statistische schatting 
van de foutenpercentages verstrekken√ ten dele1
ToepassingsgebiedAlle betalingen uit de begroting kunnen worden onderworpen 
aan steekproevenx x
Uitgaven voor programma’s die door de beheerders van 
middelen als riskant worden beschouwd, worden onderworpen 
aan steekproeven√ x
Grondslag voor de 
foutenberekeningToetsing van een steekproef van verrichtingen geselecteerd 
met behulp van statistische methoden√ ten dele
Corrigerende maatregelen (uitgevoerd door beheerders 
van middelen) kunnen leiden tot een vermindering van het 
geschatte foutenpercentagex √
Presentatie van het geschatte 
foutenpercentageGeschatte fouten gepresenteerd in contante bedragen √ √2
Geschat foutenniveau gepresenteerd als percentage √√2  
2013 en  2015
BeheersresultatenGemiddeld foutenpercentage voor 2013-2015 4,0 % Tussen 2,6 % en 3,1 %3
Foutenpercentage voor 2015 4,4 % tussen 2,3 % en 3,1 %
1  De Commissie schrijft managers in de lidstaten echter voor om statistische schattingen op bepaalde uitgaventerreinen op te stellen.
2  De Commissie presenteert in haar SV/AMPR een kwantificering van het „risicobedrag”, dat wij als equivalent van het foutenpercentage 
beschouwen.
3  De Commissie veranderde de wijze waarop zij haar schatting berekende in het AMPR van 2015 in vergelijking met voorgaande jaren. Het 
gemiddelde wordt berekend op basis van de gepubliceerde cijfers.
44 Opmerkingen 
Het is een goede praktijk om de schattingen van de 
risicobedragen te baseren op een consistente methodologie
52 
Onderzoeken achteraf van uitgaven kunnen binnen een organisatie meerdere 
doeleinden dienen. Zij kunnen:
 ο managers attenderen op gedragspatronen;
 ο bijzondere risico’s in verband met de geldende wetgeving aan het licht 
brengen;
 ο de basis leggen voor doelgerichte actie om risico’s te beperken78;
 ο het de overheidsorganen mogelijk maken de inspanningen van hoge leiding -
gevenden om risico’s aan te pakken te beoordelen.
Voor al deze doelstellingen is vereist dat de organisatie foutenschattingen maakt, los 
van de ramingen van corrigerende maatregelen. Het is ook belangrijk dat het over -
heidsorgaan de impact evalueert van fouten die verschillende oorzaken hebben.
53 
In de VS verstrekt het kabinet van de president (het Office of Management and 
Budget) de federale organen instructies inzake de wijze waarop ze statistische 
schattingen moeten maken van het niveau van onjuiste betalingen; met name 
mogen federale organen niet vertrouwen op de zelfrapportage door suborganen 
of de ontvangers van de betalingen als enige bron voor schattingen van onjuis -
te betalingen79, noch het totaalbedrag van de onjuiste betalingen verrekenen 
door het effect van de invorderingsactie te berekenen. De controleurs van de 
overheidsorganen (de inspecteurs-generaal) zijn verplicht te beoordelen of de 
organen Iperia in acht hebben genomen. Organen met programma’s die drie 
achtereenvolgende jaren als niet-conform werden gerapporteerd, zijn verplicht 
voorstellen bij het Congres in te dienen voor de hernieuwde goedkeuring van 
programma’s of voor de wijziging van de statuten waarbij ze werden opgesteld80.78 Een kader voor het beperken 
van risico’s wordt geboden 
door de „Vier T”-aanpak: treat 
(behandelen), tolerate 
(gedogen), transfer 
(overdragen) en terminate 
(beëindigen).
79 Het orgaan mag deze 
werkzaamheden echter 
coördineren met het werk van 
andere controleurs. Kabinet 
van de president, Office of 
Management and Budget, 
bijlage C bij circulaire nr. A-123 
„Requirements for effective 
estimation and remediation of 
improper payments”, 2014.
80 Onjuiste betalingen: 
overheidsorganen die vallen 
onder de Chief Financial 
Officers (CFO) Act moeten zich 
meer inspannen voor de 
aanpak van nalevingskwesties, 
GAO, juni 2016.
45 Opmerkingen 
In het kader van de Prodi-hervorming ingevoerde verslagen 
vormen nog steeds de basis voor de interne verslaglegging 
van de Commissie
54 
In het kader van de hervorming zijn er plannings- en monitoringinstrumenten bij 
de Commissie ingevoerd. Elk DG stelt een beheersplan (MP) op voor het komen -
de jaar, dat is bedoeld om de beleidsdoelstellingen in het werkprogramma van 
de Commissie te vertalen in concrete operationele doelstellingen. In 2016 paste 
de Commissie deze regelingen aan en verving zij de MP’s door vijfjarige strategi -
sche plannen (SP’s) en jaarlijkse beheersplannen (AMP’s)81.
55 
Het JAV is een bestuursverslag (intern verslag) van de directeur-generaal voor de 
leden van de Commissie82. Het JAV bestrijkt het beheer en de interne controle 
en de verwezenlijking van essentiële doelstellingen en activiteiten die in het MP 
zijn vastgesteld. Het JAV bevat een verklaring van de directeur-generaal of het 
afdelingshoofd over de in het JAV verstrekte financiële informatie.
56 
Indien de directeur-generaal niet in staat is de verklaring volledig af te geven, 
maakt hij of zij een „voorbehoud” (d.w.z. hij of zij geeft een oordeel met beper -
king af).
57 
De Commissie vat de JAV’s samen en becommentarieert ze in een jaarverslag 
dat tot 2015 bekendstond als het syntheseverslag (SV) (door het SG en DG BUDG 
gezamenlijk opgesteld). Ondanks verzoeken van het Parlement (zie tekstvak 16 ) 
verschaft de Commissie geen expliciete zekerheid door middel van dit docu -
ment: zoals hierboven beschreven (zie figuur 4 ) verklaart zij dat zij door de goed -
keuring van het SV de „politieke verantwoordelijkheid” neemt voor de acties van 
de Commissie. De uiteenlopende titels van het SV en de verschillende vormen 
waarin de Commissie haar verplichtingen heeft verwoord, zijn weergegeven in 
figuur 8 .81 Strategische plannen berusten 
op doelstellingen die moeten 
worden bereikt om de 
verwezenlijking van de 
prioriteiten van de Commissie 
tijdens haar hele mandaat 
(d.w.z. 2016-2019 voor deze 
planningscyclus) te 
ondersteunen en bieden een 
kader voor de 
uitvoeringsdetails die in het 
hieropvolgende jaarlijkse 
beheersplan moeten worden 
gespecificeerd.
82 De jaarlijkse 
activiteitenverslagen worden 
openbaar gemaakt na de 
publicatie van de AMPR. 
Hoewel het SG, DG BUDG en 
de DIA JAV’s beoordelen 
(„collegiale toetsing”) en de 
DIA elk jaar een klein aantal 
audits met „beperkte 
toetsing” uitvoert, heeft de 
directeur-generaal het laatste 
woord over de inhoud van het 
verslag.
46 Opmerkingen Tekstvak 16Druk van het Parlement: het verschaffen van zekerheid
Het Europees Parlement heeft vaak aangedrongen op een explicietere verklaring van de Commissie.
2003 : het verzocht de Commissie het „jaarlijks Samenvattend verslag om te zetten in een geconsolideerde 
 betrouwbaarheidsverklaring over het algehele beheer en de algehele financiële controle van de Commissie”.83
2010 : het verzocht de Commissie „haar corporate governance verder te verbeteren en de kwijtingsautoriteit 
op de hoogte te brengen van de acties en maatregelen die zij heeft uitgevoerd door:
 οde door het vennootschapsrecht van de Unie voorgeschreven of voorgestelde elementen van corporate 
governance over te nemen voor zover deze relevant zijn voor de instellingen van de Unie;
 οmaatregelen te nemen die de voorzitter in staat stellen de rekeningen te tekenen en tezamen met de reke -
ningen de volgende documenten over te leggen:
— een beschrijving van de risico´s en onzekerheden die de verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen 
zouden kunnen beïnvloeden, evenals een verklaring waarin de voorzitter, samen met het college van 
commissarissen, de verantwoordelijkheid voor het risicobeheer aanvaardt; en
— een formele verklaring inzake corporate governance waaruit blijkt aan welke internationale normen 
voor corporate governance de Commissie zich houdt, en die tevens het doel en de volledige motivatie 
bevat ingeval van de aanbeveling van de corporate-governancecode moet worden afgeweken (het 
„naleven of motiveren”-beginsel)”84.
De Commissie verwierp de aanbeveling.
2013 : het Parlement verzocht de Commissie „in haar syntheseverslag een werkelijke „betrouwbaarheidsver -
klaring” af te geven op basis van de jaarlijkse activiteitenverslagen van de directeuren-generaal”85.
83 P6_TA(2005)0092, paragraaf 62.
84 P7_TA(2012)0153, paragraaf 35.
85 Zie voetnoot 74.DRUK
VAN HET
PARLEMENT
47 Opmerkingen 
Van het syntheseverslag tot het jaarlijkse beheers- en prestatieverslagFiguur 8
2015Geen
Geen
„Samenvatting 2004”
2014201120102006200520042002
20032001Rapportages over beheer Rapportages over prestaties
„Verklaringen” 
van de
CommissieGeen verklaring 
van de
Commissie
„Jaarlijks beheers- en prestatieverslag”
[„Op basis van de betrouwbaarheidsverklaringen en punten van voorbehoud die in de
jaarlijkse activiteitenverslagen zijn opgenomen, neemt het college dit Jaarlijks beheers- en
prestatieverslag over de EU-begroting 2015 aan en neemt het de volledige politieke
verantwoordelijkheid voor het beheer van de EU-begroting op zich.”]„Evaluatieverslag op 
grond van artikel 318”1„Samenvatting van de 
beleidsresultaten”
„Door dit syntheseverslag op grond van 
de betrouwbaarheidsverklaringen en 
punten van voorbehoud in de jaarlijkse 
activiteitenverslagen van de direc-
teuren-generaal en de diensthoofden 
goed te keuren, neemt de Commissie de 
algemene politieke verantwoordelijkheid 
voor het beheer van de begroting
van de EU op zich. ”„Door dit syntheseverslag goed te 
keuren, neemt de Commissie de politieke 
verantwoordelijkheid op zich voor het 
beheer van de directeuren-generaal 
en diensthoofden op grond van de
door hen in hun jaarlijkse 
activiteitenverslagen opgenomen 
betrouwbaarheidsverklaringen en 
punten van voorbehoud. ”„Samenvatting van de
beheersresultaten van de 
Commissie in [jaar]”„Samenvatting van de JAV’s van 
de DG’s en diensten”„Samenvatting van de JAV’s en
verklaringen van de directeur-generaal en 
het diensthoofd”
1  Krachtens artikel 318 VWEU moet de Commissie een evaluatieverslag indienen bij het Europees Parlement en de Raad over de financiën van 
de Unie op basis van de bereikte resultaten, hetgeen buiten de reikwijdte van dit verslag valt.
Bron:  ERK.
48
 Conclusies en 
aanbevelingen
58 
De Commissie is een complexe organisatie die verantwoordelijk is voor een 
jaarlijkse begroting van meer dan 140  miljard  euro. In de eerste tien jaar van het 
millennium slaagde zij erin haar governanceregelingen aanzienlijk te hervormen, 
bijvoorbeeld door de oprichting van de DIA86 en het APC87 en door de toepassing 
van internationale normen inzake interne controle88 en boekhouding89. Goede 
praktijken hebben zich echter verder ontwikkeld. Hoewel er enige actie90 is on -
dernomen, hebben wij vastgesteld dat de governanceregelingen van de Com -
missie, waarin de nadruk wordt gelegd op audit, financieel beheer en controle, 
op verschillende terreinen afwijken van of niet volledig voldoen aan goede prak -
tijken die in normen zijn vastgelegd of door de internationale en of overheidsor -
ganen die wij als benchmark hebben geselecteerd, worden ingevoerd.
59 
Het onderscheid dat wordt gemaakt tussen de „politieke verantwoordelijkheid 
van commissarissen” en de operationele verantwoordelijkheid van directeu -
ren-generaal betekent dat niet altijd verduidelijkt is of „politieke verantwoorde -
lijkheid” de verantwoordelijkheid voor de acties van de DG’s omvat of daar los 
van staat (zie de paragrafen 21 en 22). Bij de recente hervormingen in de organi -
satie is er een begin gemaakt met de aanpak van sommige risico’s van „kokerden -
ken”91. Om echter de belangrijkste risico’s verder aan te pakken, moet de Com -
missie de governancestructuur in de hele organisatie blijven versterken.
60 
De DIA richt zijn inspanningen op de internecontrolesystemen van de Commissie. 
Verrichtingen buiten de Commissie — de uitgaven waarvoor de Commissie ver -
antwoordelijk is — vallen onder de verantwoordelijkheid van eenheden binnen 
de uitgevende directoraten-generaal die belast zijn met verificaties achteraf (zie 
de paragrafen 25 en 26). Dit is van invloed op de informatie die wordt gepresen -
teerd aan het auditcomité van de Commissie, het APC. De rol van het APC (en de 
deelname van onafhankelijke, externe leden) is beperkter dan die van auditcomi -
tés van de internationale organisaties die we als benchmark hebben geselecteerd 
(zie de paragrafen 30 en 31).
61 
Op het gebied van interne controle is de Commissie na de uitvoering van 
COSO 1992 nu bezig met de overgang naar het COSO 2013-kader. Hoewel de 
Commissie twee mededelingen over fraude en een fraudebestrijdingsstrategie 
(AFS) heeft uitgebracht, is dit risico niet terug te vinden in het huidige inter -
necontrolekader (zie paragraaf 39). Dit kan een negatieve invloed hebben op 
de doeltreffendheid van de fraudebeoordeling92 door de DG’s en de Commissie 
blootstellen aan een potentieel risico op fraude.86 Zie de paragrafen 23 en 24.
87 Zie de paragrafen 27-29.
88 COSO, zie de paragrafen 32-34.
89 IPSAS, zie de paragrafen 40 
en 41.
90 Waaronder de publicatie bij de 
op transactiebasis opgestelde 
EU-rekeningen van de 
bespreking en analyse van de 
financiële staten, de 
verslaglegging over de 
prestaties (hetgeen in 2015 
heeft geresulteerd in de 
samenvoeging daarvan met 
de verslaglegging over het 
beheer in het jaarlijks 
beheers- en prestatieverslag) 
en de overgang naar het 
bijgewerkte „2013 COSO 
Internal Control — Integrated 
Framework”.
91 Zie paragraaf 17.
92 De risicobeoordelingen inzake 
fraudebestrijding van de DG’s 
zijn niet voldoende 
gecoördineerd met de 
jaarlijkse risicobeheers -
maatregelen, of zo algemeen 
opgesteld dat er geen 
rekening wordt gehouden 
met de bestaande 
internecontrole structuur. Niet 
alle elementen van de 
fraudecyclus worden erin aan 
de orde gesteld en niet alle 
beheerswijzen worden erin 
bestreken. Verder worden de 
in de AFS vastgestelde risico’s 
niet geprioriteerd en kunnen 
ze niet afzonderlijk worden 
afgestemd op of verbonden 
met acties in het ASF-
actieplan (Werkdocument van 
de DIA bij het algemene 
oordeel voor 2015, mei 2016).
49 Conclusies en aanbevelingen 
62 
Sinds 2005 heeft de Commissie jaarrekeningen opgesteld in overeenstemming 
met internationale normen. Ondanks de recente vernieuwingen, waaraan de 
 Rekenkamer heeft meegewerkt, publiceert de Commissie ze echter nog altijd 
later dan de meeste EU-lidstaten (zie paragraaf 44 en figuur 7 ).
63 
De Commissie is onlangs begonnen niet-financiële informatie aan de rekenin -
gen toe te voegen. Ondanks verbeteringen verstrekt zij echter nog altijd minder 
niet-financiële informatie bij de rekeningen dan de andere onderzochte organisa -
ties. De informatie is versnipperd over verschillende documenten op centraal en 
DG-niveau (zie de paragrafen 45-47).
64 
Sinds 2013 erkent de Commissie dat de EU-uitgaven een materieel foutenpercen -
tage bevatten. Ramingen door afzonderlijke DG’s van het niveau van de onre -
gelmatige uitgaven zijn niet gebaseerd op een consistente methodologie (zie de 
paragrafen 50-53).
65 
Goede praktijken hebben zich sinds de Prodi-hervorming verder ontwikkeld. 
Hoewel er enige actie is ondernomen, concluderen wij dat de Commissie op de 
volgende terreinen afwijkt van, of zich niet volledig houdt aan goede praktijken:
 ο de behandeling door de DIA van governancekwesties op hoog niveau (zie de 
paragrafen 25 en 26);
 ο de samenstelling van het APC (zie paragraaf 31); en
 ο de behandeling door het APC van:
— externe-auditresultaten,
— risicobeheer,
— financiële en doelmatigheidsverslaglegging, en
— het werk van de auditdirectoraten en eenheden van de Commissie die 
belast zijn met verificaties achteraf (zie de paragrafen 26, 30 en 31);
 ο een overweging van de risico’s op fraude in het internecontrolekader 
(zie paragraaf 39);
 ο de timing van de publicatie van financiële staten (zie paragraaf 44);
50 Conclusies en aanbevelingen 
 ο de toevoeging aan de financiële staten van:
— een governanceverklaring,
— een verslag van de voorzitter,
— een bespreking van de operationele en strategische risico’s,
— een verslag over niet-financiële prestaties,
— informatie over activiteiten die in de loop van het jaar hebben plaatsge -
vonden en de verwezenlijking van beleidsdoelstellingen,
— een verslag over de rol en conclusies van het auditcomité, en
— een verklaring inzake de houdbaarheid van de begroting op middellange 
en lange termijn ( figuur 7  en paragraaf 45);
 ο de consistentie van de berekening van het niveau van de onregelmatige uit -
gaven en een analyse van de resultaten in alle DG’s (zie paragraaf 53).
66 
De Commissie moet ofwel goede praktijken toepassen, ofwel uitleggen waarom 
zij het niet passend vindt om dit te doen (zie voetnoot 19):
Aanbeveling 1 — Toelichting geven in gevallen waarin zij de 
goede praktijken niet toepast
De Commissie moet, wanneer zij beslist goede praktijken niet te volgen, haar 
redenen daarvoor toelichten, zoals Europese organisaties van openbaar belang 
verplicht zijn te doen.
Streefdatum voor de uitvoering: april 2017.
51 Conclusies en aanbevelingen 
Aanbeveling 2 — Toepassen van goede praktijken
De Commissie dient:
a) de DIA uit te nodigen om meer auditwerkzaamheden uit te voeren met be -
trekking tot governancekwesties op hoog niveau;
b) het proces voor de afstemming van haar internecontrolekader op de begin -
selen van COSO 2013 af te ronden;
c) de publicatie van de jaarrekening verder te vervroegen;
d) informatie die al gepresenteerd wordt in allerlei bestaande verslagen, samen 
te voegen in één verantwoordings verslag of een serie verslagen , met daar -
in niet alleen de jaarrekening, maar ook:
 ο een governanceverklaring,
 ο een verslag van de voorzitter,
 ο een bespreking van de operationele en strategische risico’s,
 ο een verslag over niet-financiële prestaties,
 ο informatie over activiteiten die in de loop van het jaar hebben plaatsge -
vonden en over de verwezenlijking van beleidsdoelstellingen,
 ο een verslag over de rol en conclusies van het auditcomité, en
 ο een verklaring over de houdbaarheid van de begroting op middellange 
en lange termijn, waarbij, waar passend, wordt verwezen naar informatie 
in andere verslagen;
e) dit ene verantwoordings verslag of deze serie verslagen  te presenteren 
voor de controle van de rekeningen en de controleur laten bevestigen dat 
andere daarin gepresenteerde informatie consistent is met de boekhoudkun -
dige informatie;
f) als onderdeel van de jaarrekening of begeleidende informatie een geschat 
foutenpercentage te publiceren op basis van een consistente methodologie;
g) haar governanceregelingen regelmatig te actualiseren en te publiceren en 
haar keuze van structuren en processen toe te lichten met betrekking tot het 
door haar gekozen kader; en
h) het APC om te zetten in een auditcomité dat grotendeels bestaat uit onaf -
hankelijke, externe leden, en het mandaat ervan uit te breiden tot risicobe -
heer, financiële verslaglegging en het werk en de resultaten van eenheden 
die belast zijn met verificaties achteraf en auditdirectoraten.
Streefdatum voor de uitvoering: april 2018.
52 Conclusies en aanbevelingen 
Dit verslag werd door kamer V onder leiding van de heer Lazaros S. LAZAROU, 
lid van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 
20 september 2016.
 Voor de Rekenkamer
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President

53
 Bijlagen
Het GGPS-kader en COSO 2013Bijlage I
A. 
(A-1)
B. 
(B-15)
C. 
(C-6)
D. 
E.
(E-3 y 4)(D-6)
F.
(F-7, 9, 10, 11 y 12)
G.
(G-13, 14, 16 y 17)Internecontrolebeginselen COSO 2013
1.
2. 
3. 
4.
5.
6.
7. 
8.
9.
10.
11. 
12. 
13.
14.
15.
16.
17.Invoeren van goede prakti-
jken op het gebied van transparantie, verslagleg-ging en audit om te zorgen voor doeltreﬀende verant-woording.Beheren van risico’s en 
prestaties door middel van solide interne controle en een sterk beheer van overheids-/f_inanciën.Ontwikkelen van de capaciteit van de entiteit, waaronder de competenties van haar leiding en de individuele personen die 
ertoe behoren.Bepalen welke interventies 
noodzakelijk zijn om de 
verwezenlijking van de 
beoogde uitkomsten te 
optimaliseren.Beschrijven van uitkomsten 
als duurzame economische, sociale en milieuvoordelen.Waarborgen van openheid en de betrokkenheid van 
alle belanghebbenden.Zich integer gedragen, blijk geven van een sterke inzet 
voor ethische waarden en de rechtsstaat eerbiedigen.Kader voor beginselen 
van goed bestuur in de 
overheidssector (GGPS) 
(CIPFA/IFAC) 
De organisatie evalueert en communiceert tekortkomingen in interne controle tijdig aan de partijen die verantwoordelijk zijn voor het nemen van corrige-rende maatregelen, waaronder hoge leidinggevenden en de raad van bestuur, zoals passend is.De organisatie selecteert, ontwikkelt en verricht doorlopende en/of afzonder-lijke evaluaties om zich ervan te vergewissen dat de componenten van interne controle aanwezig zijn en functioneren.De organisatie communiceert met externe partijen over zaken die van invloed zijn op de werking van interne controle.De organisatie deelt intern informatie mee, waaronder doelstellingen van en 
verantwoordelijkheden voor interne controle, die nodig is om de werking van interne controle te ondersteunen.
De organisatie verkrijgt of genereert en gebruikt relevante, kwalitatief hoog-waardige informatie ter ondersteuning van de werking van interne controle.De organisatie verricht controleactiviteiten via beleid waarmee wordt vastgesteld wat er wordt verwacht en procedures waarmee het beleid wordt uitgevoerd./uni00A0De organisatie selecteert en ontwikkelt algemene controleactiviteiten met betrekking tot technologie ter ondersteuning van de verwezenlijking van de doelstellingen.De organisatie selecteert en ontwikkelt controleactiviteiten die bijdragen aan 
de beperking tot een aanvaardbaar niveau van risico’s voor de verwezenlij-king van doelstellingen.De organisatie identi/f_iceert en beoordeelt veranderingen die een aanzienlijke impact kunnen hebben op het internecontrolesysteem.De organisatie houdt rekening met de mogelijkheid van fraude bij haar 
beoordeling van de risico’s voor de verwezenlijking van doelstellingen.De organisatie stelt risico’s voor de verwezenlijking van haar doelstellingen 
vast in de hele entiteit en analyseert risico’s als basis om te kunnen bepalen 
hoe de risico’s moeten worden beheerd.De organisatie formuleert voldoende duidelijke doelstellingen om risico’s in 
verband met de doelstellingen te kunnen vaststellen en beoordelen.De organisatie spreekt bij de verwezenlijking van haar doelstellingen 
individuele personen aan op hun verantwoordelijkheden op het gebied van interne controle.De organisatie geeft blijk van haar inzet om competente personen aan te 
trekken, te ontwikkelen en te behouden in overeenstemming met de 
doelstellingen.De directie stelt ter verwezenlijking van de doelstellingen onder toezicht van 
de raad van bestuur structuren, rapportagelijnen en passende gezagsstruc-turen en verantwoordelijkheden vast.De raad van bestuur geeft blijk van onafhankelijkheid van het management 
en houdt toezicht op de ontwikkeling en werking van interne controle.De organisatie geeft blijk van inzet voor integriteit en ethische waarden.
Bron:  ERK.
54 Bijlagen 
De belangrijkste elementen van de geselecteerde bedrijfsrapportagekaders
Richtlijn  2014/95/EU IIRCBuilding Trust Award 
(VK)Richtsnoer inzake 
aanbevolen prak -
tijken nr. 2 van de 
IPSASBOESO-richtsnoeren 
voor multinationale 
ondernemingen    (III  
Openbaarmaking)
Governance Corporate governance GovernanceBeschrijvend verslag 
waaruit de governan -
cestructuur en toon aan 
de top duidelijk blijkt.
Transparante informa -
tie over de wijze waar -
op de raad van bestuur 
doeltreffend werkt 
om de organisatie te 
besturen.GovernanceGovernancestructuren 
en -beleid
Risico’sDe voornaamste risico’s die 
verbonden zijn aan aan -
gelegenheden in verband 
met de bedrijfsactiviteiten 
van de onderneming, 
waaronder, waar relevant 
en evenredig, haar 
zakelijke betrekkingen, 
producten of diensten 
die waarschijnlijk zullen 
leiden tot negatieve effec -
ten op deze gebieden, en 
hoe de onderneming deze 
risico’s beheert.Risico’s en kansenKoppeling tussen 
risico’s, strategische 
doelstellingen en de 
beschrijving in het 
jaarverslag. Gekwanti -
ficeerde risico’s.
Discussie over de wijze 
waarop de dynamiek 
van het risicoprofiel 
zich in de loop van de 
tijd heeft ontwikkeld.Risico’s en onzeker -
heden: risico’s en 
onzekerheden met 
een financiële impact, 
maatregelen ter be -
perking van de risico’s, 
interne en externe 
risico’s.Informatie over syste -
men voor risicobeheer 
en voor de naleving 
van wetgeving en over 
verklaringen of codes 
inzake professioneel 
gedrag.
Voorzienbare 
risico     factoren.
Financiële en 
niet-financiële 
prestatiesVereist dat informatie 
wordt opgesteld in 
overeenstemming met een 
erkend kader (nationaal, 
EU- of internationaal 
kader).
Samen met de jaarre -
kening of afzonderlijk 
gepubliceerd (binnen zes 
maanden).
De niet-financiële verkla -
ring omvat ook verwijzin -
gen naar en aanvullende 
uitleg betreffende de 
bedragen in de jaarlijkse 
financiële staten.
Niet-financiële KPI’s die 
relevant zijn voor de speci -
fieke bedrijfsactiviteiten.VooruitzichtenEen begrijpelijke en 
eerlijke weergave van 
de financiële prestaties 
die consistent is met de 
onderliggende financië -
le staten.
Bespreking van de 
daadwerkelijke pres -
taties in het licht van 
de verwachte/begrote 
prestaties.
Gekwantificeerde KPI’s 
afgestemd op de strate -
gische doelstellingen.   
Evenwichtige beoorde -
ling van bereikte doel -
stellingen en prestaties 
in het licht van het 
streefdoelInformatie over de 
financiële staten, 
alsmede verschillen en 
trends.
Vergelijking van 
begrote en daadwer -
kelijk bedragen in de 
financiële staten.Financiële en operatio -
nele resultaten van het 
bedrijf.Bijlage II
In alle kaders aanwezige  
elementen In vier van de vijf kaders aanwezige 
elementen In drie van de vijf kaders aanwezige 
elementen 
55 Bijlagen Bijlage II
Richtlijn  2014/95/EU IIRCBuilding Trust Award 
(VK)Richtsnoer inzake 
aanbevolen prak -
tijken nr. 2 van de 
IPSASBOESO-richtsnoeren 
voor multinationale 
ondernemingen    (III  
Openbaarmaking)
Sociale en 
personele  
kwestiesSociale en personeelsaan -
gelegenheden.
Eerbiediging van 
mensenrechten.Soorten kapitaal: finan -
cieel, geproduceerd, 
intellectueel, menselijk, 
sociaal en relationeel, 
en natuurlijk. Bespreking en kwan -
titatieve analyse van 
menselijke factoren in 
de organisatie.
Nadere informatie 
over gelijke kansen en 
diversiteit.—Vraagstukken 
betreffende werk -
nemers en andere 
belanghebbenden.
Doelstellingen  
en strategieën—Strategie en toewijzing 
van middelen. Input.Duidelijke 
doelomschrijving.
Evenwichtige visie op 
vooruitgang in het licht 
van de doelstellingen.Informatie over 
doelstellingen en 
strategieën.
Missie en visie.Bedrijfsdoelstellingen
BedrijfsmodelKorte beschrijving van het 
bedrijfsmodel.
Een beschrijving van 
het door de onderne -
ming gevoerde beleid, 
waaronder de toegepaste 
zorgvuldigheidsprocedures.
Uitkomsten van dit beleid.Bedrijfsmodel (bedrijfs -
activiteiten die waarde 
creëren op korte, 
middellange en lange 
termijn).
Proces van waarde -
creatie: groepen van 
belanghebbenden, 
belangrijkste mate riële 
aangelegenheden, 
risico’s, strategische 
doelstellingen, waarde -
stimulerende factoren, 
KPI’s, streefdoelen, 
impact.Verschillende dienst -
verleningsmodellen.
Beschrijving van 
de wijze waarop de 
activiteiten de bredere 
parlementaire doelstel -
lingen ondersteunen. 
Overweging van kapi -
taalinvesteringen en de 
wijze waarop hiermee 
kosteneffectiviteit 
wordt bereikt.— —
In alle kaders aanwezige  
elementen In vier van de vijf kaders aanwezige 
elementen In drie van de vijf kaders aanwezige 
elementen 
Bron:  ERK.
56 Bijlagen Bijlage IIIOverzicht van jaarverslagen en -rekeningen van geselecteerde overheidsinstanties
Geconsolideerde 
EU-rekeningen 
20141Jaarverslag 2015 
van het Europees 
InvesteringsfondsFinancieel 
verslag 2015 
van de Europese 
InvesteringsbankFinancieel 
verslag 2015 
van de VSComptes de 
l’État 2014 
(Frankrijk)
Boekhouding op transactiebasis Ja Ja Ja Ja Ja
Samenvatting van de belangrijkste cijfers Ja Ja Ja Ja Ja
Vergezeld van het oordeel van de onafhan -
kelijke auditorJa Ja Ja JaAfzonderlijk 
gepubliceerd
Vergelijking tussen de begrotings- en finan -
ciële resultatenJaAfzonderlijk 
gepubliceerdAfzonderlijk 
gepubliceerdJa Ja
Analyse van governancestructuren 
en -vraagstukkenSamengevat2Ja Ja Ja Ja
Voorwoord (of verslag) van de voorzitter/
president/hoge ambtenaarAfzonderlijk 
gepubliceerdJaAfzonderlijk 
gepubliceerdJaAfzonderlijk 
gepubliceerd
Bespreking van het risico op onregelmatige 
verrichtingen of activiteitenAfzonderlijk 
gepubliceerdNeen3Neen3Ja Neen
Schatting van het 
onregelmatigheidspercentageAfzonderlijk 
gepubliceerdNeen Neen Ja Neen
Informatief verslag over activiteiten die de in 
de loop van het jaar hebben plaatsgevondenAfzonderlijk 
gepubliceerdJa Ja Ja Ja
Langetermijnprognose/verslag over de 
houdbaarheid op lange termijnNeenAfzonderlijk 
gepubliceerdAfzonderlijk 
gepubliceerdJa Ja
Beschrijving van de rol en conclusies van een 
auditcomitéNeen Ja Ja Neen Samengevat
Bron:  ERK.
1 Zie de paragrafen 45 en 46.
2 Zie paragraaf 45.
3 Niet van toepassing. Deze verslagen bevatten geen bespreking van het risico op onregelmatige verrichtingen of activiteiten. Wij hebben echter 
aanwijzingen dat er geen sprake is van materiële foutenpercentages.
57 Antwoorden  
van de Commissie
Samenvatting
Gezamenlijk antwoord van de Commissie op de paragrafen I tot en met IV
De Commissie erkent het belang van een geavanceerd kader voor governance. De Commissie probeert te voldoen 
aan de zich ontwikkelende en toepasselijke beste praktijken die in normen zijn vastgelegd of door internationale 
organisaties of overheidsinstellingen zijn opgesteld, en blijft haar governancestructuur aanpassen.
De overkoepelende beginselen van het governancekader van de Commissie (d.w.z. autoriteit, verantwoor -
dingsplicht, taken en verantwoordelijkheden, benoeming en ontslag van de Commissie en haar leden, transparan -
tie) zijn verankerd in de EU-verdragen.
Het college delegeert operationele taken aan zijn diensten. Om te waarborgen dat elke dienst van de Commissie de 
organisatorische structuur en de internecontrolesystemen heeft die het geschiktst zijn voor de verwezenlijking van 
zijn doelstellingen, heeft de Commissie op instellingsniveau minimumkenmerken bepaald die zijn gebaseerd op het 
internationaal erkende COSO-kader. In haar jaarlijks beheers- en prestatieverslag (AMPR) van 2015 heeft de Commis -
sie verslag uitgebracht over de daadwerkelijke toepassing van die normen.
De governanceregelingen die op de Europese Commissie toepasselijk zijn, zijn toegesneden op het supranatio -
nale karakter van de instelling of haar bijzondere structuur, met een college van commissarissen dat wordt onder -
steund door een permanente administratieve staf. Die kenmerken vormden de basis voor de in 2000 genomen 
besluiten over de governancestructuur van de Commissie. Daarin is ook rekening gehouden met de verslagen van 
het comité van onafhankelijke deskundigen en de oordelen van de Rekenkamer nr. 4/97 en nr. 1/2000. De regelin -
gen voor controle en audit van de Commissie zijn betrouwbaar en uitgebreid, en worden momenteel verbeterd 
om volledig te voldoen aan de internecontrolebeginselen 2013 van het COSO. Voorts voldoet de DIA volledig aan 
de beroepsnormen voor interne audit, zoals is aangetoond door een externe kwaliteitsbeoordelaar. Die regelin -
gen stellen de  Commissie in staat om op een betrouwbare manier toezicht uit te oefenen op de werking van de 
governancestructuur.
Zie ook het antwoord van de Commissie op paragraaf VI.
V
De overkoepelende beginselen van het governancekader van de Commissie (d.w.z. autoriteit, verantwoor -
dingsplicht, taken en verantwoordelijkheden) zijn verankerd in de EU-verdragen. Het college keurt het jaarlijks 
beheer- en prestatieverslag van de EU-begroting goed en draagt de algemene politieke verantwoordelijkheid voor 
het beheer van de EU-begroting. De Commissie is van mening dat dit verantwoordingsplicht voor de werkzaamhe -
den van haar diensten omvat.
In de praktijk wordt ten eerste toezicht uitgeoefend via de praktische regelingen voor de werkrelaties tussen leden 
van de Commissie, kabinetsleden en diensten, ten tweede via het APC, dat op regelmatige basis alle aanbevelin -
gen van de DIA behandelt, en ten derde door een duidelijke rapportage van de gedelegeerd ordonnateurs aan 
de Commissie via de jaarlijkse activiteitenverslagen (JAV’s), de betrouwbaarheidsverklaringen van de gedelegeerd 
ordonnateurs en het algemeen advies van de intern controleur. Zie ook de antwoorden van de Commissie op de 
paragrafen 55 en 57.
„Hokjesdenken” aanpakken was een prioriteit van de nieuwe Commissie. Zij voerde een nieuwe structuur in met 
vicevoorzitters die toezien op bredere beleidsgebieden en met een versterkte coördinerende rol van het secreta -
riaat-generaal en andere centrale diensten, en met verschillende institutionele stuurgroepen, zoals de stuurgroep 
activiteitsgestuurd management (AGM) en de groep van voor middelen bevoegde directeuren.
Antwoorden van de Commissie 58
VI
Overeenkomstig de beste praktijken en het Financieel Reglement en zijn handvest concentreert de DIA zich nood -
zakelijkerwijze op de beheer- en controlesystemen van de DG’s die verantwoordelijk zijn voor het waarborgen van 
de wettigheid en de regelmatigheid van de verrichtingen, waaronder controle van de ex-postverificaties en audits 
van die DG’s. Behalve informatiebeveiliging werden nog andere governancegebieden gecontroleerd, bijvoorbeeld:
ο het proces voor het bepalen van doelstellingen in het kader van het beheersplan;
ο het proces voor het jaarlijks activiteitenverslag;
ο governance van de antifraudestrategieën.
Het APC is maar een van de middelen die het toezicht door het college op de governance, het risicomanagement en 
de interne controlepraktijken van de Commissie faciliteren. Het belangrijkste kanaal zijn de formele communicatie -
mechanismen die zijn vastgesteld in de werkafspraak tussen de commissarissen, hun kabinetten en de diensten van 
de Commissie (regelmatige vergaderingen, bespreking van strategische plannen, beheersplannen, jaarlijkse activi -
teitenverslagen enz.) en via welke eerst de commissaris en daarna het college worden geïnformeerd.
Risicobeheer, financiële verslaglegging en resultaten van ex-postverificaties en audits vallen onder de verantwoor -
delijkheid van de AGM-stuurgroep, het SG, DG BUDG en de betrokken gedelegeerd ordonnateurs.
VII
Overeenkomstig het conceptueel kader voor GPFR’s van de IPSASB1, waarin wordt bepaald dat GPFR’s „gewoonlijk uit 
verschillende verslagen bestaan” waarin de specifieke behoeften van verschillende belanghebbenden op een com -
pletere manier worden behandeld, verstrekt de Commissie een geïntegreerd pakket financiële verslaglegging. Dat 
bestaat uit het jaarlijks beheers- en prestatieverslag (AMPR), het financieel verslag, de mededeling over de bescher -
ming van de EU-begroting en de jaarrekening van de EU. De informatie in dat pakket bevindt zich op hetzelfde 
niveau als die van de door de Rekenkamer geselecteerde benchmarkorganisaties. Bovendien is nog meer informatie 
beschikbaar in documenten zoals de toespraak van de voorzitter over Staat van de Unie, het jaarlijks Algemeen Ver -
slag over de werkzaamheden van de Europese Unie, het opvolgingsverslag over de kwijtingsaanbevelingen enz.
VIII Eerste opsommingsteken
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. De Commissie probeert te voldoen aan de zich ontwikkelende en toe -
passelijke beste praktijken die in normen zijn vastgelegd of door internationale organisaties of overheidsinstellin -
gen zijn opgesteld (zie het antwoord op de paragrafen I-IV, VIII, 24-26 en 44-49) en blijft haar governancestructuur 
aanpassen.
VIII Tweede opsommingsteken
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling in overeenstemming met artikel 116, lid 2, van de uitvoeringsvoorschrif -
ten van het Financieel Reglement (zie ook het antwoord van de Commissie op aanbeveling 2 h).
VIII Derde opsommingsteken
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. De controleregelingen van de Commissie (waaronder de DIA) zijn 
betrouwbaar en uitgebreid, en worden verbeterd om volledig te voldoen aan de internecontrolebeginselen 2013 
van het COSO. Die regelingen stellen de Commissie in staat om op een betrouwbare manier toezicht uit te oefenen 
op de werking van de governancestructuur.
1 Het in oktober 2014 door de International Public Sector Accounting Standards Board (IPSASB) goedgekeurde „conceptueel kader voor financiële 
verslaggeving voor algemene doeleinden door openbare lichamen” (conceptueel kader voor GPFR’s).
Antwoorden van de Commissie 59
VIII Vierde opsommingsteken
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Zie het antwoord op paragraaf 62.
VIII Vijfde opsommingsteken
De Commissie aanvaardt de aanbeveling om een reeks verslagen uit te geven op een wijze die extra risico’s beperkt 
wat betreft de beschikbaarheid en kwaliteit van gegevens. Zie ook het antwoord op aanbeveling 2 e).
De Commissie heeft al stappen in deze richting genomen door de publicatie van het pakket geïntegreerde finan -
ciële verslaglegging op 19 juli 2016.
Eén enkel verslag over de verantwoordingsplicht zou niet voldoende zijn en is niet in overeenstemming met het 
conceptueel kader voor GPFR’s van de IPSASB waarin duidelijk wordt gesteld dat GPFR’s, die tot doel hebben infor -
matie te verschaffen die nuttig is voor de verantwoordingsplicht en besluitvorming, „gewoonlijk uit verschillende 
verslagen bestaan, waarin op een completere manier wordt geantwoord op bepaalde aspecten van de doelstel -
lingen van financiële verslaggeving”. Overeenkomstig het conceptueel kader verstrekt de Commissie de volgende 
documenten die betrekking hebben op de door de Rekenkamer genoemde elementen, of zal zij die verstrekken:
VIII Vijfde opsommingsteken — Eerste streepje
De Commissie werkt momenteel aan een herziening van de governanceverklaring.
VIII Vijfde opsommingsteken — Tweede streepje
In Commissieverband komt de toespraak over de Staat van de Unie, die is voorgesteld in september, overeen met 
het verslag van de voorzitter.
VIII Vijfde opsommingsteken — Derde streepje
Ter aanvulling van de informatie in het AMPR rapporteert en communiceert de Commissie uitvoerig over operatio -
nele en strategische risico’s in de toespraak over de Staat van de Unie en in de strategische en beheersplannen van 
elk DG.
VIII Vijfde opsommingsteken — Vierde streepje
Informatie over niet-financiële prestaties is beschikbaar in de jaarlijkse activiteitenverslagen en het AMPR.
VIII Vijfde opsommingsteken — Vijfde streepje
Het algemeen verslag over de werkzaamheden van de Unie en het AMPR bevatten informatie over de activiteiten in 
de loop van het jaar en de verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen.
VIII Vijfde opsommingsteken — Zesde streepje
In het jaarverslag van het APC wordt een samenvatting gegeven van de conclusies van het APC over de uitvoering 
van zijn opdracht en wordt de nadruk gelegd op de punten die het APC onder de aandacht van het college heeft 
gebracht. Er werd naar de werkzaamheden van het APC verwezen in de syntheseverslagen en het AMPR van 2015. In 
de toekomst zal het AMPR een specifiek deel over de rol en de conclusies van het APC bevatten.
VIII Vijfde opsommingsteken — Zevende streepje
Met name door verschillen tussen de schulddimensie (d.w.z. de capaciteit om financiële verplichtingen na te 
komen of schuld te herfinancieren of verhogen) en de inkomstendimensie (d.w.z. de capaciteit om bestaande 
Antwoorden van de Commissie 60
belastingniveaus te wijzigen of nieuwe inkomstenbronnen in te voeren) is de EU-begroting niet vergelijkbaar met 
de begrotingen van de lidstaten.
In EU-verband is het MFK het instrument dat op middellange tot lange termijn stabiliteit en voorspelbaarheid waar -
borgt voor toekomstige betalingsverplichtingen en begrotingsprioriteiten. De Commissie verstrekt informatie over 
die aspecten in het AMPR, het financieel verslag, de rekeningen en andere verslagen indien nodig.
VIII Zesde opsommingsteken
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele.
De gegevens die ten grondslag liggen aan het nieuwe pakket geïntegreerde financiële verslaglegging en de aanvul -
lende verslagen zullen, voor zover mogelijk (d.w.z. met name afhankelijk van de termijnen waarop de lidstaten de 
nodige gegevens moeten verstrekken), ter beschikking van de Rekenkamer worden gesteld zodat de consistentie 
kan worden gecontroleerd.
VIII Zevende opsommingsteken
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. Zij zal in het AMPR verslag blijven uitbrengen over het totale 
risicobedrag.
VIII Achtste opsommingsteken
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. Zij zal haar governanceregelingen regelmatig actualiseren en publice -
ren, en toelichten hoe zij voldoet aan internationale normen en goede praktijken.
VIII Negende opsommingsteken
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele. De Commissie zal in het kader van de vernieuwing halverwege het 
mandaat van het lidmaatschap van het APC overwegen of het aantal externe leden met bewezen professionele deskun -
digheid op het gebied van audit en aanverwante zaken moet worden verhoogd en door de Commissie aangesteld vol -
gens een open en transparante procedure. Risicobeheer, financiële verslaglegging en resultaten van ex-postverificaties 
en audits vallen onder de verantwoordelijkheid van de AGM-stuurgroep, het SG, DG BUDG en de betrokken gedelegeerd 
ordonnateurs. Communicatiekanalen, waaronder met name de JAV’s, strategische en beheersplannen en dergelijke, 
waarborgen dat de gedelegeerd ordonnateurs de respectieve commissarissen en het college informeren, waardoor het 
college passend toezicht kan uitoefenen. Voorts controleert de DIA regelmatig de ex-postverificaties en audits binnen 
de betrokken DG’s, voornamelijk op belangrijke gebieden zoals gedeeld beheer, en zijn bevindingen worden door het 
APC in overweging genomen. De Commissie zal overwegen om de DIA te vragen audits uit te voeren van governance- 
en toezichtregelingen voor risicobeheer, financiële verslaglegging en ex-postverificaties en audits, met name toezicht 
op het tweede niveau, om te bepalen hoe de prestaties van die mechanismen verder kunnen worden verbeterd.
Opmerkingen
15
Een eerste uniek kenmerk van governance binnen de Commissie is dat de verdeling van verantwoordelijkheden en 
de verantwoordingskanalen zijn vastgelegd in het Verdrag (artikel 317) en het Financieel Reglement (artikel 66) en 
zijn beschreven in het witboek 2000, waarin rekening is gehouden met de aanbevelingen van het comité van onaf -
hankelijke deskundigen.
Een tweede kenmerk van de Commissie is dat, telkens als er een nieuwe Commissie aantreedt, aspecten van de 
interne regelingen voor organisatie, bestuur en verantwoordingsplicht kunnen worden herzien. Dat gebeurt via 
de opdrachtbrieven van de commissarissen, de werkmethode van de Europese Commissie (zie C(2014) 9004) en de 
schriftelijke werkafspraken tussen de commissarissen en de diensten.
Antwoorden van de Commissie 61
21
De overkoepelende beginselen van het governancekader van de Commissie (d.w.z. autoriteit, verantwoor -
dingsplicht, taken en verantwoordelijkheden) zijn verankerd in de EU-verdragen. Het college keurt het jaarlijks 
beheers- en prestatieverslag van de EU-begroting goed en draagt de algemene politieke verantwoordelijkheid voor 
het beheer van de EU-begroting. De Commissie is van mening dat dit verantwoordingsplicht voor de werkzaamhe -
den van haar diensten omvat.
In de praktijk wordt ten eerste toezicht uitgeoefend via de praktische regelingen voor de werkrelaties tussen leden 
van de Commissie, kabinetsleden en diensten, ten tweede via het APC, dat op regelmatige basis alle aanbevelingen 
van de DIA behandelt, en ten derde door een duidelijke rapportage van de gedelegeerd ordonnateurs aan de Com -
missie via de JAV’s, de betrouwbaarheidsverklaringen van de gedelegeerd ordonnateurs en het algemeen advies 
van de intern controleur.
Tekstvak 5 — Verantwoordelijkheid van de Commissie
De Commissie heeft haar governance en rapportage tussen 2007 en 2016 verder gewijzigd.
23
De Commissie heeft de interne-auditcapaciteiten afgeschaft omdat het met het verstrijken van de tijd steeds 
belangrijker is geworden om bij een interne audit verder te kijken dan de grenzen van één DG. Dat gebeurt veel 
doeltreffender door een volledig gecentraliseerde interne audit. Bovendien is de gecentraliseerde DIA volledig 
onafhankelijk, wat bijdraagt tot audits van goede kwaliteit. Een externe kwaliteitsbeoordelaar heeft de DIA een 
goede beoordeling gegeven, maar tegelijk gewezen op een gebrek aan voldoende onafhankelijk toezicht op de 
interne-auditcapaciteiten en een vastgesteld risico voor hun onafhankelijkheid.
De DIA geeft de directeuren-generaal nu ook, zoals de interne-auditcapaciteiten plachten te doen, een beperkte 
betrouwbaarheidsverklaring die zij in de jaarlijkse activiteitenverslagen (JAV’s) kunnen opnemen (voor het eerst in 
februari 2016 voor het jaar 2015).
24
Niet alle personeel van de door de Rekenkamer genoemde eenheden voert audits of controles uit.
De ex-postverificaties en audits in DG’s met grote uitgaven (vaak aangeduid als „auditfunctie”) maken deel uit van 
het internecontrolesysteem van de gedelegeerd ordonnateur. Zij zouden duidelijk moeten worden onderscheiden 
van de interneauditfunctie.
25
De controle op governance bestreek niet alleen informatiebeveiliging maar ook nog andere gebieden, vooral maar 
niet uitsluitend via audits van een groot aantal DG’s, bijvoorbeeld van:
ο het proces voor het bepalen van doelstellingen in het kader van het beheersplan;
ο het proces voor het jaarlijks activiteitenverslag;
ο governance van antifraudestrategieën;
ο governance van de werkzaamheden voor het Europees semester;
ο governance van het gemeenschappelijk ondersteuningscentrum van DG Onderzoek en Innovatie;
ο governance van het EU-trustfonds;
Antwoorden van de Commissie 62
ο toezicht op gedecentraliseerde agentschappen;
ο governance op IT-gebied.
Tekstvak 7 — Sommige belangrijke aanbevelingen van de DIA betreffende governance 
zijn niet uitgevoerd
De Commissie werkt aan een herziening van de governanceverklaring.
26
De DIA is het met het oordeel van de Rekenkamer eens dat het risico van onregelmatige en illegale uitgaven aan -
zienlijk is. Dat is juist de reden waarom ongeveer 40 tot 50 % van de beschikbare tijd voor audits wordt besteed aan 
de beoordeling van de beheers- en controlesystemen die zijn bedoeld om onregelmatigheden te voorkomen, op te 
sporen en te corrigeren.
Het gaat onder meer om belangrijke audits van de controlestrategieën van het DG (waaronder ex-postverificaties 
en audits) die de belangrijkste beleidsuitgavencategorieën bestrijken. Alle auditverslagen worden verzonden naar 
en behandeld door het APC.
Overeenkomstig de beste praktijken en het Financieel Reglement en zijn handvest concentreert de DIA zich nood -
zakelijkerwijze op de beheers- en controlesystemen van de DG’s die verantwoordelijk zijn voor het waarborgen van 
de wettigheid en regelmatigheid van de transacties.
Het APC is maar een van de middelen die het toezicht door het college op de governance, het risicomanagement en 
de internecontrolepraktijken van de Commissie faciliteren. Het belangrijkste kanaal zijn de formele communicatie -
mechanismen die zijn vastgesteld in de werkafspraak tussen de commissarissen, hun kabinetten en de diensten van 
de Commissie (regelmatige vergaderingen, bespreking van strategische plannen, beheersplannen, jaarlijkse activi -
teitenverslagen enz.) en via welke eerst de commissaris en daarna het college worden geïnformeerd.
30
De Commissie bevestigt dat in het mandaat van het APC voor 2015 een sterkere follow-up is opgenomen van de 
aanbevelingen van de Europese Rekenkamer. Het APC analyseert indien nodig de verslagen en relevante bevindin -
gen van de Rekenkamer in het kader van haar thematische besprekingen op basis van groepen auditverslagen van 
de DIA.
De DIA controleert de doeltreffendheid van de ex-postverificaties en audits in heel wat DG’s met grote uitgaven. 
Hij bestrijkt daarbij dit belangrijke element van het internecontrolesysteem van de gedelegeerd ordonnateurs dat 
bedoeld is om onregelmatigheden te voorkomen, op te sporen en te corrigeren (zie het antwoord op paragraaf 26). 
Het APC behandelt die kwesties voor zover ze door audits van de DIA worden bestreken.
Antwoord op tabel 2
Het APC ontvangt en behandelt alle auditverslagen van de DIA die betrekking hebben op risicomanagement, 
interne controle en verslaglegging over financiële en niet-financiële prestaties. Het faciliteert aldus het toezicht van 
de Commissie door de onafhankelijkheid van de DIA te waarborgen, de kwaliteit van zijn werkzaamheden te contro -
leren en aanbevelingen op te volgen. Bovendien neemt het belangrijke documenten betreffende het kader voor 
interne controle in overweging.
Antwoorden van de Commissie 63
31
Risicobeheer, financiële verslaglegging en resultaten van ex-postverificaties en audits vallen onder de verantwoor -
delijkheid van de AGM-stuurgroep beheer, het SG, DG BUDG en de betrokken gedelegeerd ordonnateurs. Commu -
nicatiekanalen, waaronder met name de JAV’s, strategische en beheersplannen en dergelijke, waarborgen dat de 
gedelegeerd ordonnateurs de respectieve commissarissen en het college informeren, waardoor het college passend 
toezicht kan uitoefenen. Voorts controleert de DIA regelmatig de ex-postverificaties en audits binnen de relevante 
DG’s, vooral op belangrijke gebieden zoals gedeeld beheer, en zijn bevindingen worden door het APC besproken.
Andere internationale organisaties (het Wereldvoedselprogramma, de Europese Investeringsbank, de Wereldbank 
en de VN) hebben andere governancestructuren.
35
Bij de nieuwe herziening van het internecontrolekader die de Commissie nu doorvoert, worden alle opmerkingen 
van de Rekenkamer behandeld.
36
Rekening houdend met de specifieke kenmerken van de Commissie moet COSO-beginsel 2 vanuit twee verschil -
lende standpunten worden bekeken. Op DG-niveau houdt elke directeur-generaal onafhankelijk toezicht op de 
ontwikkeling en de prestaties van de interne controle met behulp van een coördinator voor interne controle. Op 
het niveau van de Commissie oefent het college — d.w.z. gelijkwaardig aan de raad van bestuur als bedoeld in 
COSO-beginsel 2 — onafhankelijk toezicht uit op de ontwikkelingen en de prestaties van de interne controle (zie 
antwoord op paragraaf 21).
De centrale financiële dienst werd opgericht om steun en advies te verstrekken over financieel beheer, de inter -
pretatie van wetgeving, interne controle en risicobeheer, maar niet om toezicht te houden op de daadwerkelijke 
uitvoering van het internecontrolesysteem.
37
Het huidige kader, zoals besloten in de hervorming van de Commissie en vastgelegd in het Financieel Reglement, 
voorziet in een deugdelijke omschrijving van verantwoordelijkheden en verantwoordingsplicht. De DG’s moeten de 
organisatorische structuur en de systemen voor interne controle opzetten, waaronder de gesubdelegeerde hande -
lingen en het daarmee samenhangende cascadesysteem voor verslaglegging die de betrouwbaarheid binnen elk 
DG opbouwen.
Wat betreft de basis om vast te stellen of de verklaringen in de JAV’s onderbouwd zijn, vormen de instructies (en 
richtsnoeren) voor de opstelling van de JAV’s een solide basis om de betrouwbaarheidsverklaring op te bouwen en 
vormen zij een duidelijke benchmark voor de verantwoording van de DG’s. Daarnaast bevatten de JAV’s een afde -
ling over de verslagen en conclusies van de intern controleur over de controlestatus van het DG. Ten slotte waar -
borgt het evaluatieproces van de JAV’s de kwaliteit van de JAV’s, zodat het politieke niveau kan vertrouwen op de 
„management representations” en betrouwbaarheid.
De Commissie zal echter onderzoeken of bepaalde aspecten verder kunnen worden verduidelijkt.
Antwoorden van de Commissie 64
38
De Commissie heeft verslag uitgebracht over de uitvoering van de fraudebestrijdingsstrategie van de Commissie 
(CAFS), vanaf 2013, in het jaarverslag over de bescherming van de financiële belangen van de EU (hierna het „arti -
kel 325-verslag” genoemd).
39
Hoewel zij van mening is dat het risico op fraude voldoende is uitgewerkt in de methodologie en de richtsnoeren 
inzake fraudebestrijdingsstrategieën voor de DG’s, stelt de Commissie momenteel een voorstel op volgens welk het 
risico op fraude speciaal wordt opgenomen in het nieuwe kader voor interne controle.
42
Het doel van de bespreking en analyse van de financiële staten (FSDA) volgens richtsnoer 2 van de aanbevolen 
praktijk van de IPSASB (RPG 2) is „een beschrijving van de significante punten, transacties en gebeurtenissen die zijn 
opgenomen in de financiële staten van een entiteit en de factoren die daarbij van invloed zijn.”.
Het is dan ook logisch dat de FSDA zich toespitst op de 10 prioriteiten van de voorzitter, aangezien zij „een voort -
zetting vormen van de Europa 2020-strategie” en momenteel de belangrijkste aanjagers zijn van het Commissiebe -
leid en de wijze waarop EU-geld wordt uitgegeven. Bovendien bevat de FSDA ook informatie over Europa 2020. De 
FSDA is echter een document in ontwikkeling. De Commissie staat bijgevolg open om verbeteringen van de inhoud 
en de focus te bespreken.
44 Derde opsommingsteken
De rekeningen van de EU worden goedgekeurd door de Commissie.
44 Vierde opsommingsteken
De Commissie merkt op dat haar op transacties gebaseerde boekhouding en verslaglegging dus zeer ver gevorderd 
zijn in vergelijking met veel lidstaten.
45 Tweede opsommingsteken
De door de Commissie opgestelde FSDA voldoet aan de structuur en de inhoud die worden aangeraden in richt -
snoer 2 van de aanbevolen praktijk (RGP 2) van de IPSASB.
45 Derde opsommingsteken
Zoals de Rekenkamer opmerkt, gaan de rekeningen vergezeld van de betrouwbaarheidsverklaring in het Publicatie -
blad van de Europese Unie . De Commissie zou graag zien dat het oordeel van de Rekenkamer over de rekeningen kan 
worden opgenomen in het boekhouddocument zodra dat is goedgekeurd, zoals dat het geval is in de particuliere 
sector.
45 Vijfde opsommingsteken
In de FSDA neemt de Commissie ook informatie op over verschillende beheersvormen, financiële verslaglegging en 
verantwoordingsplicht.
De Commissie werkt aan een herziening van de governanceverklaring.
Antwoorden van de Commissie 65
45 Vijfde opsommingsteken — Zesde streepje
De jaarrekeningen van de EU worden goedgekeurd door de Commissie. Aangezien een voorwoord te vinden is in 
het financieel verslag, werd het niet opgenomen in de rekeningen. De Commissie overweegt om in de toekomst 
een voorwoord in te voeren.
45 Zevende opsommingsteken
Naast de jaarrekeningen en de begeleidende informatie produceert de Commissie in het bijzonder ook het jaarlijks 
beheers- en prestatieverslag (AMPR), de mededeling over de bescherming van de EU-begroting en het financieel 
verslag, het algemeen verslag over de werkzaamheden van de EU en de toespraak van de voorzitter van de Euro -
pese Commissie over de Staat van de Unie. Die documenten bevatten uitgebreide niet-financiële informatie en 
behandelen operationele en strategische risico’s.
De jaarrekeningen van de EU voldoen aan de informatievereisten van de desbetreffende internationale standaarden 
voor jaarrekeningen (IPSAS) en de boekhoudregels van de EU.
De Commissie rapporteert over de algemene risicobedragen met betrekking tot de wettigheid en regelmatigheid 
van de verrichtingen (risicobedragen bij betaling en risicobedragen bij afsluiting) in het AMPR. In het verslag wordt 
ook besproken welke uitgavengebieden het gevoeligst zijn voor fouten.
45 Achtste opsommingsteken
Omdat het AMPR een kwantificering bevat van de risico’s van onregelmatige verrichtingen (risicobedragen bij 
betaling en risicobedragen bij afsluiting), is de Commissie van mening dat de informatie niet moet worden gedupli -
ceerd. Zie antwoord hierboven.
45 Negende opsommingsteken — Eerste streepje
Naast de jaarrekeningen en de begeleidende informatie produceert de Commissie met name ook het jaarlijks 
beheers- en prestatieverslag (AMPR), de mededeling over de bescherming van de EU-begroting en het financieel 
verslag, het algemeen verslag over de werkzaamheden van de EU en de toespraak van de voorzitter van de Euro -
pese Commissie over de Staat van de Unie, waarin informatie over niet-financiële prestaties wordt gegeven.
45 Negende opsommingsteken — Tweede streepje
Naast de jaarrekeningen en de begeleidende informatie produceert de Commissie met name ook het jaarlijks 
beheer- en prestatieverslag (AMPR), de mededeling over de bescherming van de EU-begroting en het financieel 
verslag, het algemeen verslag over de werkzaamheden van de EU en de toespraak van de voorzitter van de Euro -
pese Commissie over de Staat van de Unie.
45 Negende opsommingsteken — Derde streepje
De informatie over de voortgang op het gebied van de kerndoelen van Europa 2020 wordt regelmatig bijgewerkt 
en gepubliceerd op de website van Eurostat en meegedeeld in het kader van het Europees semester. Zie ook het 
antwoord op paragraaf 42.
Antwoorden van de Commissie 66
45 Tiende opsommingsteken
Met name als gevolg van verschillen tussen de schulddimensie (d.w.z. de capaciteit om financiële verplichtingen 
na te komen of schuld te herfinancieren of verhogen) en de inkomstendimensie (d.w.z. de capaciteit om bestaande 
belastingniveaus te wijzigen of nieuwe inkomstenbronnen in te voeren) kan de EU-begroting niet worden vergele -
ken met de begrotingen van de lidstaten.
In EU-verband is het MFK het instrument dat op middellange tot lange termijn stabiliteit en voorspelbaarheid waar -
borgt voor toekomstige betalingsverplichtingen en begrotingsprioriteiten. De Commissie verstrekt informatie over 
die aspecten in verschillende verslagen.
45 Elfde opsommingsteken
Er werd naar de rol van het APC verwezen in de syntheseverslagen en het AMPR van 2015. In de toekomst zullen de 
AMPR’s een specifiek deel over de rol en de conclusies van het APC bevatten.
Gezamenlijk antwoord op de paragrafen 46 en 47
Voor het eerst dit jaar heeft de Commissie een volledig pakket geïntegreerde financiële verslaglegging voorgesteld. 
Daardoor verstrekt de Commissie op hetzelfde moment alle essentiële financiële gegevens voor het jaar 2015. Het 
pakket omvat:
a) het AMPR met informatie over de prestaties van de EU-begroting op basis van de resultaten die met de EU-begro -
ting zijn behaald tot eind 2015. Het omvat ook het beheer van de begroting van de EU door de Commissie in 2015, 
met een overzicht van de werking van de internecontrolesystemen die de diensten van de Commissie hebben 
ingesteld om te garanderen dat de politieke en operationele doelstellingen worden gehaald en de eventuele grote 
risico’s die daarmee samengaan. Daartoe behoren de beoordeling van de wettigheids- en regelmatigheidsrisico’s, 
de kosteneffectiviteit van controles en de fraudebestrijdingsstrategieën;
b) het financiële verslag, dat met name een gedetailleerd overzicht biedt van de inkomsten en de verdeling van de 
middelen per lidstaat en per rubriek van het MFK;
c) de mededeling over de bescherming van de EU-begroting inzake de maatregelen die zijn getroffen om onwettige 
en onregelmatige uitgaven uit te sluiten van financiering door de EU-begroting, waarbij ook wordt aangegeven 
hoe de lidstaten betrokken en getroffen zijn;
d) de jaarrekening van de EU (d.w.z. de activa en passiva, inkomsten en uitgaven) aan het eind van 2015.
Het pakket geïntegreerde financiële verslaggeving wordt voorafgegaan door een voorwoord van de commissaris 
voor Begroting.
Het college van commissarissen neemt de algehele verantwoordelijkheid voor de internecontrolesystemen en het 
risicobeheer van de Commissie door de goedkeuring van het jaarlijks beheers- en prestatieverslag.
48
De Commissie brengt in het AMPR verslag uit over de raming van risicobedragen en geeft in de mededeling over de 
bescherming van de EU-begroting een overzicht van preventieve maatregelen. In het JAV brengt de verantwoorde -
lijke gedelegeerd ordonnateur verslag uit over de resultaten van de uitgevoerde controles en geeft een raming van 
het risicobedrag van onregelmatige betalingen. Bovendien wordt in het JAV de aard van de geconstateerde fouten 
besproken. In het kader van de kwijtingsprocedure heeft de Commissie op verzoek ook verslag uitgebracht aan 
het Europees Parlement over de maatregelen die zijn genomen om een aantal van de meest voorkomende soorten 
fouten op specifieke beleidsterreinen aan te pakken.
Antwoorden van de Commissie 67
49
Sinds 2013 heeft de Commissie de informatie over de risicobedragen verbeterd ten opzichte van de voorgaande 
jaren, met name door toevoeging van het totale risicobedrag bij betaling en bij afsluiting. Dat laatste houdt reke -
ning met de financiële correcties en terugvorderingen die worden gedetailleerd in de mededeling over de bescher -
ming van de EU-begroting.
Vóór 2013 had de Commissie in het syntheseverslag op transparante wijze verslag uitgebracht over de punten van 
voorbehoud en onder voorbehoud het geschatte risicobedrag per uitgavengebied gegeven. Verdere informatie was 
beschikbaar in de respectieve JAV’s.
50
De DIA besteedt een groot deel van zijn middelen (ongeveer 40 tot 50 %) aan de beoordeling van de beheers- en 
controlesystemen die zijn bedoeld om onregelmatigheden te voorkomen, op te sporen en te corrigeren, als aanvul -
ling op de beperkte onderzoeken van de berekening van het restfoutenpercentage.
Het werk van de DIA heeft, met name in DG AGRI, geleid tot daadwerkelijke verbeteringen die door zowel de Reken -
kamer als de kwijtingverlenende autoriteit gunstig zijn onthaald.
51
DG DEVCO voert zijn begroting grotendeels onder direct beheer uit, waarvoor een ander betrouwbaarheidsmodel 
geldt dan voor gedeeld beheer, dat goed is voor 80 % van de EU-begroting.
Zie ook het antwoord van de Commissie op paragraaf 1.35 van het jaarverslag 2015 van de Rekenkamer:
De Commissie is van oordeel dat de verwijzing naar de statistische methodologie die door „Amerikaanse beheers -
organen van federale middelen” wordt toegepast, niet geschikt is voor fondsen met gedeeld beheer. Bij gedeeld 
beheer doet de Commissie geen beroep op audits van uitgaven die door de eigen agentschappen op EU-niveau zijn 
gemaakt, maar op auditautoriteiten in de lidstaten, die de vaak met nationale cofinanciering gemaakte uitgaven 
van die lidstaten controleren. Daarom is de Commissie van mening dat de productie van een statistisch verant -
woorde EU-brede raming van het foutenpercentage bij begunstigden die zichzelf controleren, geen meerwaarde 
zou bieden voor uitgaven onder gedeeld beheer.
Overeenkomstig de vereisten van het wettelijk kader zal de Commissie blijven samenwerken met de auditautoritei -
ten van de lidstaten en een gemeenschappelijke statistisch verantwoorde benadering definiëren om het foutenper -
centage te ramen en om dergelijke foutenpercentages na validering te gebruiken. De Commissie geeft dus uitvoe -
ring aan het „single audit”-beginsel door haar activiteit te richten op de controle van de auditors van de lidstaten 
en hun controlewerkzaamheden te valideren. Dat is gebaseerd op oordeel nr. 2/2004 van de Rekenkamer inzake het 
„single audit”-model en een voorstel voor een communautair kader voor interne controle. Die aanpak is volledig 
in overeenstemming met de doelstelling van het verlagen van de administratieve lasten voor de begunstigden en 
vermindert ook de behoefte aan controleposten in de EG.
Antwoorden van de Commissie 68
53
De Commissie merkt op dat de General Accountability Office in de VS, d.w.z. de externe auditor, materiële zwakke 
punten heeft vastgesteld en het volgende besluit: „Totdat de federale regering effectieve processen heeft inge -
voerd om vast te stellen tot op welke hoogte ongepaste betalingen gebeuren en gepaste entiteits- en program -
ma-overschrijdende maatregelen heeft genomen om onverschuldigde betalingen effectief te verminderen, zal 
zij geen redelijke mate van zekerheid kunnen bieden dat het gebruik van federale fondsen voldoende wordt 
beschermd”.
De Commissie merkt ook op dat het kabinet van de president van de Verenigde Staten in de instructie van 20 okto -
ber 2014 het volgende heeft opgenomen: „Samenwerken met andere entiteiten. Agentschappen moeten overwe -
gen om samen te werken met entiteiten — zoals subsidieontvangers — die zijn onderworpen aan single audits, 
om lopende audits ertoe aan te zetten te helpen bij het proces voor de raming van het percentage en bedrag van 
onverschuldigde betalingen”.
De Commissie onderstreept dat zij in het AMPR een raming geeft van het risicobedrag bij betaling (waarbij geen 
rekening wordt gehouden met terugvorderingen van onverschuldigde betalingen). Zij vult die informatie aan met 
een raming van het risicobedrag bij afsluiting (waarbij rekening wordt gehouden met het effect van meerjarige 
correctiesystemen).
57
De Commissie verwijst naar haar antwoorden op eerdere verzoeken van het Parlement en herbevestigt haar stand -
punt inzake het verstrekken van betrouwbaarheidsverklaringen als bedoeld door de Rekenkamer (zie het antwoord 
van de Commissie op paragraaf 1.40 van het jaarverslag 2012 van de Rekenkamer).
Zie ook het antwoord op paragraaf V van de samenvatting.
Conclusies en aanbevelingen
58
De Commissie zet haar acties voort om te garanderen dat haar governanceregelingen met aandacht voor audit, 
financieel beheer en controle voldoen aan de toepasselijke beste praktijken die in normen zijn vastgelegd of door 
internationale organisaties en overheidsinstellingen zijn opgesteld (zie de gedetailleerde antwoorden van de Com -
missie op de paragrafen I-IV, IX, 24-26 en 44-46).
59
De overkoepelende beginselen van het governancekader van de Commissie (d.w.z. autoriteit, verantwoor -
dingsplicht, taken en verantwoordelijkheden) zijn verankerd in de EU-verdragen. Zie ook de antwoorden van de 
Commissie op de paragrafen 21, 55 en 57.
60
Het APC is maar een van de middelen die het toezicht door het college op de governance, het risicobeheer en de 
interne controlepraktijken van de Commissie faciliteren. Het belangrijkste kanaal zijn de formele communicatieme -
chanismen die zijn vastgesteld in de werkafspraak tussen de commissarissen, hun kabinetten en de diensten van de 
Commissie (regelmatige vergaderingen, bespreking van strategische plannen, beheersplannen, jaarlijkse activitei -
tenverslagen enz.) en via welke eerst de commissaris en daarna het college worden geïnformeerd.
Antwoorden van de Commissie 69
61
Zie de antwoorden van de Commissie op paragraaf 39.
62
De uiterste datum voor de goedkeuring van de jaarrekening is vastgesteld in het Financieel Reglement en is 31 juli. 
Dit jaar echter heeft de Commissie in samenwerking met de Rekenkamer de goedkeuring van de jaarrekening 2015 
met meer dan twee weken vervroegd. De Commissie zal onderzoeken of dat nog vroeger kan, maar is sterk afhan -
kelijk van de termijnen waarop de lidstaten hun gegevens moeten indienen.
63
De Commissie verstrekt niet minder niet-financiële informatie dan de andere organisaties — de informatie wordt 
verstrekt in andere GPFR’s dan de jaarrekeningen. Voorts zal de Commissie vanaf 2016 een geïntegreerd pakket van 
die verslagen met financiële en niet-financiële informatie gelijktijdig uitgeven — zie de antwoorden hierboven.
Zoals eerder vermeld, wordt in het conceptueel kader van de IPSAS (paragraaf 8.6) uitdrukkelijk voorzien in het 
gebruik van verschillende GPFR’s, bestaande uit de rekeningen of financiële staten, de FSDA en andere verslagen, 
waarmee de behoefte van de gebruikers aan aanvullende informatie wordt vervuld.
64
De Commissie is het niet eens met het oordeel van de Rekenkamer dat het geraamde foutenpercentage niet 
gebaseerd is op een consistente methodologie. De DG’s moeten verslag uitbrengen overeenkomstig de richtsnoe -
ren voor het JAV die zijn opgesteld door de centrale diensten. De verschillende concepten en indicatoren zijn op 
voldoende flexibele wijze vastgesteld om rekening te kunnen houden met de specifieke omstandigheden in de 
verschillende DG’s en toch een voldoende mate van samenhang te waarborgen voor de consolidatie van gegevens2.
65
Zie onderstaande verwijzingen naar de antwoorden op de specifieke conclusies.
65 Eerste opsommingsteken
Zie de antwoorden op de paragrafen 24-26.
65 Derde opsommingsteken — Eerste streepje
Zie het antwoord op paragraaf 30.
De Commissie bevestigt dat in het mandaat van het APC voor 2015 een sterkere follow-up is opgenomen van de 
aanbevelingen van de Europese Rekenkamer.
65 Derde opsommingsteken — Tweede streepje
Zie de antwoorden op de punten 30 en 31.
2 Zie ook de antwoorden van de Commissie op de paragrafen 1.19-1.20 van het jaarverslag 2010 van de Rekenkamer, de paragrafen 1.22, 1.23 en 1.25 
van het jaarverslag 2011 van de Rekenkamer, de paragrafen 1.41-1.42 en 1.44-1.45 van het jaarverslag 2012 van de Rekenkamer, de paragrafen 1.29-
1.30 en 1.32 van het jaarverslag 2013 van de Rekenkamer, de paragrafen 1.50, 1.53-1.54 en 1.65 van het jaarverslag 2014 van de Rekenkamer en de 
paragrafen 1.35 en 1.48 van het jaarverslag 2015 van de Rekenkamer.
Antwoorden van de Commissie 70
65 Derde opsommingsteken — Derde streepje
Zie de antwoorden op de paragrafen VIII en 30, 31 en 45. Verslaglegging over prestaties valt onder de verantwoor -
delijkheid van de AGM-stuurgroep, het SG, DG BUDG en de betrokken gedelegeerd ordonnateurs.
65 Derde opsommingsteken — Vierde streepje
Zie de antwoorden van de Commissie op de paragrafen 26, 30 en 31.
65 Vierde opsommingsteken
Zie het antwoord op paragraaf 39.
65 Vijfde opsommingsteken
Zie het antwoord op paragraaf 62.
65 Zesde opsommingsteken — Eerste streepje
De Commissie werkt momenteel aan een herziening van de governanceverklaring.
65 Zesde opsommingsteken — Tweede streepje
In Commissieverband brengt de voorzitter via zijn toespraak over de Staat van de Unie verslag uit over de verwe -
zenlijkingen en uitdagingen.
Bovendien wordt in het algemeen verslag over de werkzaamheden van de Unie, dat jaarlijks door de Europese 
Commissie wordt gepubliceerd, een overzicht gegeven van de belangrijkste EU-initiatieven en -verwezenlijkingen 
van het voorbije jaar. Het gaat om vorderingen die de Commissie heeft gemaakt bij de tenuitvoerlegging van haar 
prioriteiten (die veel meer aspecten bestrijken dan financiële informatie). Er is ook een voorwoord van de voorzitter 
opgenomen.
65 Zesde opsommingsteken — Derde streepje
Het risicobeheer binnen de Commissie maakt hoofdzakelijk deel uit van de planningsfase van de cyclus van strate -
gische planning en programmering, met name de voorbereiding van de strategische plannen en beheersplannen 
door elke dienst van de Commissie. Kritieke risico’s worden vermeld in bijlage 4 van het beheersplan en potentiële 
horizontaal kritieke risico’s worden beoordeeld door de centrale diensten. Significante risico’s die zich hebben voor -
gedaan, worden behandeld in de jaarlijkse activiteitenverslagen (JAV’s) en het jaarlijks beheers- en prestatieverslag.
Naast de informatie in het AMPR rapporteert en communiceert de Commissie uitvoerig en in verschillende vormen 
over de politieke doelstellingen, uitdagingen en risico’s. De toespraak van de voorzitter over de Staat van de Unie is 
een essentieel instrument voor communicatie over de uitdagingen en mogelijkheden op politiek niveau. Ook wordt 
in de strategische en beheersplannen van elk directoraat-generaal dieper ingegaan op specifieke kwesties voor elk 
beleidsterrein.
65 Zesde opsommingsteken — Vierde streepje
Informatie over niet-financiële prestaties is beschikbaar in de JAV’s en het AMPR.
Antwoorden van de Commissie 71
65 Zesde opsommingsteken — Vijfde streepje
Het AMPR, het financieel verslag en het jaarlijks algemeen verslag over de werkzaamheden van de Unie bevatten 
dergelijke informatie.
65 Zesde opsommingsteken — Zesde streepje
Volgens het APC-handvest moet het APC jaarlijks verslag over zijn activiteiten uitbrengen aan het college. In het 
jaarverslag van het APC wordt een samenvatting gegeven van de conclusies van het APC over de uitvoering van zijn 
opdracht en wordt de nadruk gelegd op de punten die het APC onder de aandacht van het College heeft gebracht. 
Het maakt deel uit van het bewijsmateriaal waarop de Commissie haar goedkeuring van het AMPR van de EU-be -
groting baseert. Er werd naar de werkzaamheden van het APC verwezen in de syntheseverslagen en het AMPR van 
2015. In de toekomst zullen de AMPR’s een specifiek deel over de rol en de conclusies van het APC bevatten.
65 Zesde opsommingsteken — Zevende streepje
Met name als gevolg van verschillen tussen de schulddimensie (d.w.z. de capaciteit om financiële verplichtingen 
na te komen of schuld te herfinancieren of verhogen) en de inkomstendimensie (d.w.z. de capaciteit om bestaande 
belastingniveaus te wijzigen of nieuwe inkomstenbronnen in te voeren) kan de EU-begroting niet worden vergele -
ken met de begrotingen van de lidstaten.
In EU-verband is het MFK het instrument dat op middellange tot lange termijn stabiliteit en voorspelbaarheid waar -
borgt voor toekomstige betalingsbehoeften en begrotingsprioriteiten. De Commissie verstrekt informatie over die 
aspecten in verschillende verslagen.
In het richtsnoer aanbevolen praktijk van de IPSAS wordt niet voorgesteld om verslaggeving over de houdbaarheid 
van de begroting op te nemen in of te publiceren samen met de jaarrekeningen.
65 Zevende opsommingsteken
De Commissie is het niet eens met het oordeel van de Rekenkamer dat het geraamde foutenpercentage niet 
gebaseerd is op een consistente methodologie. De DG’s moeten verslag uitbrengen overeenkomstig de richtsnoe -
ren voor het JAV die zijn opgesteld door de centrale diensten. De verschillende concepten en indicatoren zijn op 
voldoende flexibele wijze vastgesteld om rekening te kunnen houden met de specifieke omstandigheden in de 
verschillende DG’s en toch een voldoende mate van samenhang te waarborgen voor de consolidatie van gegevens.
De Commissie is van mening dat elke verwijzing naar een benchmark voor „Amerikaanse agentschappen” ongepast 
is met betrekking tot de EU-begroting (zie het antwoord op paragraaf 53).
Aanbeveling 1 — Toelichting geven in gevallen waarin zij de beste praktijken niet 
toepast
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. De Commissie probeert te voldoen aan de zich ontwikkelende en toe -
passelijke beste praktijken die in normen zijn vastgelegd of door internationale organisaties of overheidsinstellin -
gen zijn opgesteld (zie het antwoord op de paragrafen I-IV, VIII, 24-26 en 44-49) en blijft haar governancestructuur 
aanpassen.
Aanbeveling 2 — Toepassen van de beste praktijken
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele (zie de gedetailleerde antwoorden op de verschillende hieron -
der gevraagde maatregelen).
Antwoorden van de Commissie 72
Aanbeveling 2 a)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling overeenkomstig artikel 116.2 van de uitvoeringsvoorschriften van het 
Financieel Reglement. Zie ook het antwoord van de Commissie op aanbeveling 2 h).
Aanbeveling 2 b)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. De controleregelingen van de Commissie (waaronder de DIA) zijn 
betrouwbaar en uitgebreid, en worden verbeterd om volledig te voldoen aan de internecontrolebeginselen 2013 
van het COSO. Die regelingen stellen de Commissie in staat om op een betrouwbare manier toezicht uit te oefenen 
op de werking van de governancestructuur.
Aanbeveling 2 c)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. Zie het antwoord op paragraaf 62.
Aanbeveling 2 d)
De Commissie aanvaardt de aanbeveling om een reeks verslagen uit te geven op een wijze die extra risico’s beperkt 
wat betreft de beschikbaarheid en kwaliteit van gegevens. Zie ook het antwoord op aanbeveling 2 e).
De Commissie heeft al stappen in deze richting genomen door de publicatie van het pakket geïntegreerde finan -
ciële verslaglegging op 19 juli 2016.
Eén enkel verslag over de verantwoordingsplicht zou niet voldoende zijn en is niet in overeenstemming met het 
conceptueel kader voor GPFR’s van de IPSASB, waarin duidelijk wordt gesteld dat GPFR’s, die tot doel hebben infor -
matie te verschaffen die nuttig is voor de verantwoordingsplicht en besluitvorming, „gewoonlijk bestaan uit ver -
schillende verslagen, waarin op een completere manier wordt geantwoord op bepaalde aspecten van de doelstel -
lingen van financiële verslaggeving”. Overeenkomstig het conceptueel kader verstrekt de Commissie de volgende 
documenten die betrekking hebben op de door de Rekenkamer genoemde elementen, of zal zij die verstrekken:
ο De Commissie werkt momenteel aan een herziening van de governanceverklaring.
ο In Commissieverband komt de toespraak over de Staat van de Unie, die is voorgesteld in september, overeen met 
het verslag van de voorzitter.
ο Naast de informatie in het AMPR rapporteert en communiceert de Commissie uitvoerig over operationele en stra -
tegische risico’s in de toespraak over de Staat van de Unie en in de strategische en beheersplannen van elk DG.
ο Informatie over niet-financiële prestaties is beschikbaar in de JAV’s en het AMPR.
ο Het algemeen verslag over de werkzaamheden van de Unie en het AMPR bevatten informatie over de activiteiten 
in de loop van het jaar en de verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen.
ο In het jaarverslag van het APC wordt een samenvatting gegeven van de conclusies van het APC over de uitvoering 
van zijn opdracht en wordt de nadruk gelegd op de punten die het APC onder de aandacht van het College heeft 
gebracht. Er werd naar de werkzaamheden van het APC verwezen in de syntheseverslagen en in het AMPR in 2015. 
In de toekomst zullen de AMPR’s een specifiek deel over de rol en de conclusies van het CFA bevatten.
ο Met name als gevolg van verschillen tussen de schulddimensie (d.w.z. de capaciteit om financiële verplichtingen 
na te komen of schuld te herfinancieren of verhogen) en de inkomstendimensie (d.w.z. de capaciteit om bestaande 
belastingniveaus te wijzigen of nieuwe inkomstenbronnen in te voeren) kan de EU-begroting niet worden verge -
leken met de begrotingen van de lidstaten.
Antwoorden van de Commissie 73
ο In EU-verband is het MFK het instrument dat op middellange tot lange termijn stabiliteit en voorspelbaarheid 
waarborgt voor toekomstige betalingsverplichtingen en begrotingsprioriteiten. De Commissie verstrekt informatie 
over die aspecten in het AMPR, het financieel verslag, de EU-jaarrekeningen en andere verslagen indien nodig.
Aanbeveling 2 e)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele.
De gegevens die ten grondslag liggen aan het nieuwe pakket geïntegreerde financiële verslaglegging en de aanvul -
lende verslagen zullen, voor zover mogelijk (d.w.z. met name afhankelijk van de termijnen waarop de lidstaten de 
nodige gegevens moeten verstrekken), ter beschikking van de Rekenkamer worden gesteld zodat de consistentie 
kan worden gecontroleerd.
Aanbeveling 2 f)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. Zij zal in het jaarlijks beheers- en prestatieverslag blijven rapporteren 
over het totale risicobedrag.
Aanbeveling 2 g)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. Zij zal haar governanceregelingen regelmatig actualiseren en publice -
ren, en toelichten hoe zij voldoet aan de internationale normen en goede praktijken.
Aanbeveling 2 h)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele. De Commissie zal in het kader van de vernieuwing halverwege 
het mandaat van het lidmaatschap van het APC overwegen of het aantal externe leden met bewezen professionele 
deskundigheid op het gebied van controle en aanverwante zaken moet worden verhoogd en door de Commissie 
aangesteld volgens een open en transparante procedure. Risicobeheer, financiële verslaglegging en resultaten van 
ex-postverificaties en audits vallen onder de verantwoordelijkheid van de AGM-stuurgroep, het SG, DG BUDG en de 
betrokken gedelegeerd ordonnateurs. Communicatiekanalen, waaronder met name de jaarlijkse activiteitenversla -
gen, strategische en beheersplannen en dergelijke, waarborgen dat de gedelegeerd ordonnateurs de respectieve 
commissarissen en het college informeren, waardoor het college passend toezicht kan uitoefenen. Voorts contro -
leert de DIA regelmatig de ex-postverificaties en audits binnen de relevante DG’s, vooral op belangrijke gebieden 
zoals gedeeld beheer, en zijn bevindingen worden door het APC besproken. De Commissie zal overwegen om de 
DIA te vragen audits uit te voeren van governance- en toezichtregelingen voor risicobeheer, financiële verslagleg -
ging en ex-postverificaties en audits, met name toezicht op het tweede niveau, om te bepalen hoe de prestaties 
van die mechanismen verder kunnen worden verbeterd.

Gratis publicaties:
  één exemplaar:  
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
 via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).WAAR ZIJN EU/hyphen.capPUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Gebeurtenis Datum
Vaststelling controleplan („APM”)/begin van de controle 15.12.2015
Ontwerpverslag officieel verzonden aan de Commissie (of andere gecontroleerde) 21.6.2016
Vaststelling van het definitieve verslag na de contradictoire procedure 20.9.2016
Officiële antwoorden in alle talen ontvangen van de Commissie (of andere 
gecontroleerde)14.10.2016
Governance (bestuur) omvat de regelingen die zijn 
ingevoerd om ervoor te zorgen dat de beoogde 
uitkomsten voor belanghebbenden worden vastgelegd en 
verwezenlijkt. Goed bestuur heeft niet alleen betrekking 
op relaties, maar ook op het bereiken van resultaten en 
het verschaffen van instrumenten aan beleidsmakers om 
hun werk te doen. Op verschillende terreinen wijkt de 
Commissie af van of houdt ze zich niet volledig aan de 
beste praktijken die in normen zijn vastgelegd of door de 
internationale of overheidsorganen die wij als benchmark 
hebben geselecteerd, zijn ingevoerd. Om de belangrijkste 
risico’s verder aan te pakken, moet de Commissie de 
governancestructuur in de hele instelling blijven 
versterken.
EUROPESE
REKENKAME R