Inhoudsopgave

Samenvatting. 2

1............ Situering: huidige economische situatie en vooruitzichten voor de eurozone. 4

2............ Structurele kwesties. 6

2.1......... Structureel hervormingsbeleid. 6

2.2......... Begrotingsbeleid. 15

2.3......... Beleid ten aanzien van de financiële sector 22

Samenvatting

Het proces van herstel in de eurozone zet zich voort en voor het eerst sinds 2007 luidt de verwachting dat alle economieën dit jaar weer zullen groeien. Alhoewel gerichte beleidsmaatregelen en de dalende olieprijzen de groei zouden moeten ondersteunen, wordt het economisch herstel getemperd door aanhoudende zwakke groeitrends en de nasleep van de jongste financieel-economische crisis: het herstel van de externe onevenwichtigheden, de hoge publieke en particuliere schuldenlast en de druk om de schulden af te bouwen, de hoge werkloosheid en een broos vertrouwen, en de blijvende investeringszwakte. Nieuwe gerichte beleidsinitiatieven zijn nodig om die manco's duurzaam te verhelpen.

De jongste crisis heeft aangetoond dat schokken in de eurozone snel en heftig kunnen overslaan over de grenzen heen. Vanwege de nauwe verwevenheid van de economieën in het eurogebied kunnen macro-economische beleidskeuzes in het ene land via de handels- en financiële kanalen belangrijke overloopeffecten hebben voor de rest van de eurozone. Door de crisis is weliswaar de schijnwerper gericht op de negatieve besmettingen en kringloopeffecten, maar het potentieel is even groot om een positieve dynamiek en heilzame kringloopeffecten op gang te brengen en de synergetische effecten te versterken door het maken van gecoördineerde, samenhangende beleidskeuzes door de lidstaten te stimuleren. De economieën in de eurozone zitten in verschillende stadia van het aanpassingsproces en de problemen waarmee de hardst door de crisis getroffen deelnemende lidstaten worden geconfronteerd, beperken hun vermogen om bij te dragen aan groei in het gehele gebied. De omvang van de vóór de crisis bestaande onevenwichtigheden, de conjunctuurfase en de aanwezige budgettaire ruimte variëren aanzienlijk van de ene lidstaat tot de andere. Het op het niveau van de eurozone gevoerde beleid moet de groei stimuleren, maar terzelfder tijd waarborgen dat de op het vlak van het herstel van de onevenwichtigheden geboekte vooruitgang niet in gevaar wordt gebracht. Het schuldafbouwproces is in heel wat economieën in de eurozone verre van voltooid. De mate waarin en de manier waarop nu hervormingen worden doorgevoerd, zullen bepalend zijn voor het groeipotentieel van de eurozone op middellange en lange termijn.

Er zijn het afgelopen jaar al betekenisvolle maatregelen genomen, zoals het investeringsplan van de Commissie, de monetaire maatregelen van de Europese Centrale Bank (ECB) en de grote stappen in de richting van een bankenunie.

De Eurogroep neemt een steeds actievere rol op zich waar het gaat om het uittekenen van een gecoördineerde beleidsrespons, het tot stand brengen van gemeenschappelijke inzichten omtrent uitdagingen voor het beleid en het vergroten van het vertrouwen bij de belangrijkste partners in de eurozone. De uitvoering van de specifieke aanbevelingen per eurozoneland en de aanbevelingen voor de eurozone als geheel is nog niet afgerond. Op de hierna aangegeven, met elkaar verbonden gebieden blijven er knelpunten:

· De uitvoering van ingrijpende structurele hervormingen die het concurrentievermogen en het groeipotentieel een impuls geven, is tot dusver onvoldoende geweest in de eurozone. Het herstel van de externe onevenwichtigheden is aan de gang, maar de geboekte vooruitgang is asymmetrisch en grote overschotten op de lopende rekening zijn niet gecorrigeerd. De arbeidsmarkten tonen tekenen van verbetering, maar de werkloosheid blijft hoog en de oplopende langdurige werkloosheid dreigt endemisch te worden, met verslechterende armoedecijfers als gevolg. Ingrijpende structurele hervormingen kunnen in deze omstandigheden de noodzakelijke economische aanpassingen in de eurozone helpen bewerkstelligen en een groeistimulans geven aan de landen die ze doorvoeren. Een gezamenlijke uitvoering door de lidstaten zal de eurozone als geheel ten goede komen door middel van de positieve overloopeffecten. Het corrigeren van de opgestapelde onevenwichtigheden zal evenwel tijd vergen. Sommige effecten van de structurele hervormingen op de economische activiteit kunnen op korte termijn negatief zijn wanneer er weinig ruimte is voor monetair beleid bij een zogeheten "zero lower bound" situatie (d.w.z. wanneer de rente bijna nul is en niet veel verder kan worden verlaagd). De hervormingen kunnen evenwel zo worden opgezet dat eventuele negatieve kortetermijneffecten tot een minimum worden beperkt. De opvatting dat door het uitstellen van structurele hervormingen de economische omstandigheden bij een "zero bound" situatie zouden verbeteren, wordt bijgevolg niet gedeeld.

· De beleidscoördinatie op begrotingsgebied blijft suboptimaal. De begrotingssituatie in de eurozone als geheel is aanzienlijk verbeterd in vergelijking met het begin van de crisis en het begrotingsbeleid is in zijn algemeenheid grosso modo neutraal, wat kan worden bestempeld als een aanvaardbaar evenwicht tussen het waarborgen van de houdbaarheid en het stabiliseren van de conjunctuur. Er zijn echter grote verschillen tussen de lidstaten, die niet altijd een afspiegeling zijn van de omvang van de budgettaire uitdagingen en van de uit het stabiliteits- en groeipact (SGP) voortvloeiende verplichtingen. Sommige landen voldoen niet aan hun SGP-verplichtingen, terwijl andere binnen het SGP-kader nog bewegingsruimte hebben. Een betere onderlinge afstemming zou de groei in de eurozone als geheel bevorderen indien de lidstaten die niet over budgettaire ruimte beschikken, inspanningen zouden leveren om opnieuw ruimte te krijgen en lidstaten die wel over de nodige ruimte beschikken daarvan gebruikmaken om de binnenlandse vraag aan te zwengelen, met bijzondere nadruk op de investeringen. Een beter gecoördineerde aanpak zou op het punt van de groei aanzienlijke, positieve overloopeffecten kunnen genereren. Benutting van de binnen de SGP-regels aanwezige flexibiliteit moet de lidstaten helpen hun nationale investeringsplannen en structurele hervormingen uit te voeren. De begrotingsstrategieën zijn nog onvoldoende groeibevorderlijk. Aan de ontvangstenzijde zijn de belastingsstelsels nog onvoldoende doeltreffend en de lasten op arbeid blijven te hoog, ondanks de verbeteringen van de jongste tijd onder impuls van een sterkere coördinatie in de Eurogroep. Aan de uitgavenzijde zijn er te weinig op een goede kosten-batenanalyse gebaseerde openbare investeringen en andere overheidsinvesteringen met een krachtig, positief groei-effect. Uit evaluaties van de uitgaven is naar voren gekomen dat efficiëntiewinsten bij het overheidsapparaat nodig zijn.

· De situatie van de financiële markten in de eurozone is verbeterd, maar de kredietverstrekking aan de particuliere sector blijft zwak en de financiële markten blijven te versnipperd. Het investeringsplan dat door de EU is gelanceerd en het verruimde ECB-programma voor de opkoop van activa moeten nog met flankerende maatregelen vanuit de financiële sector zelf worden aangevuld om de kredietverstrekking een impuls te geven. Het single rulebook wordt nog niet consequent door alle banken in de eurozone toegepast. De diversificatie van de financieringsbronnen, waarbij kapitaal meer via de markten wordt aangetrokken, is nog niet echt van de grond gekomen. Beter geïntegreerde en efficiënter werkende kapitaalmarkten zouden meer middelen voor investeringen vrijmaken, de Europese economie minder afhankelijk van banken maken en de ondernemingen een beter uitgebalanceerde en stabielere financiële structuur geven.

1. Situering: huidige economische situatie en vooruitzichten voor de eurozone

Het proces van herstel in de eurozone zet zich voort en voor het eerst sinds 2007 luidt de verwachting dat alle economieën dit jaar weer zullen groeien. Het hersteltempo blijft evenwel traag. Alhoewel de dalende olieprijzen en steunmaatregelen de groei zouden moeten ondersteunen, worden de vooruitzichten voor de korte termijn getemperd door de lage investeringsgraad, een groeivertraging bij de belangrijkste handelspartners van de eurozone en de verslechterende geopolitieke situatie. De zeer lage inflatie, gevoed door de zwakke economie en de dalende energie- en levensmiddelenprijzen, maakt het lastiger om schulden af te bouwen en de prijsverhoudingen aan te passen, waardoor de verschillen inzake schuldniveau en concurrentievermogen blijven. De regionale en conjunctuurverschillen in de eurozone zijn groter geworden doordat de economische en financiële uitdagingen voor de lidstaten en de snelheid waarmee de nationale autoriteiten daarop hebben gereageerd verschillend waren. Desalniettemin wordt in 2015 en 2016 een bescheiden herstel verwacht, maar de risico's waaraan de economische vooruitzichten onderhevig zijn, blijven overwegend neerwaarts gericht.

De aanhoudend zwakke groei is deels een directe erfenis van de economische correctie die op de wereldwijde financieel-economische crisis volgde en drukt de economische vooruitzichten voor de korte termijn. Het vertrouwen is aangetast en zowel in de particuliere als in de openbare sector is er druk om door te gaan met schuldafbouw. Er vinden in alle landen interne en externe correcties plaats, zij het zeer asymmetrisch. De potentiële groei is verminderd wegens de krimp van de kapitaalinvesteringen en de hoge werkloosheidscijfers, met een stijging van de structurele werkloosheid als gevolg. Het aanhouden van de groeizwakte houdt tevens verband met een aantal knelpunten op middellange termijn die zich reeds vóór de crisis manifesteerden, zoals de geringe totale factorproductiviteit en de vergrijzing van de bevolking. De groeivooruitzichten worden ook getemperd door het lauwe investeringsklimaat en de hoge werkloosheid. Daarenboven blijven in nationale arbeids- en productmarkten factoren aanwezig die flexibiliteit structureel blokkeren, waardoor monetair beleid met vertraging wordt doorgegeven en een snelle aanpassing van de reële economie bij negatieve economische schokken wordt belemmerd. De opdeling van de financiële markten volgens nationale grenzen is minder geworden, maar is nog niet weer op het niveau van vóór de crisis.

Alhoewel veel van de problemen waarmee de eurozone momenteel wordt geconfronteerd ook andere sterk ontwikkelde economieën treffen, hebben weeffouten in de economische en monetaire unie ertoe bijgedragen dat de crisis in de eurozone dieper is. Het besef is gegroeid dat het nodig is de lacunes in de EMU-governance aan te pakken en de architectuur te versterken om het systeem robuust en schokbestendig te maken. De complexe interactie van economische variabelen en de sterke verwevenheid van de lidstaten in een monetaire unie onderstrepen het belang van een consequente, gecoördineerde aanpak op het niveau van de lidstaten en van de eurozone. De recente crisis heeft dit nadrukkelijk aangetoond: de doorgifte van schokken over de grenzen heen kan snel en ingrijpend zijn, en collectieve schokken kunnen zeer asymmetrische nationale effecten op de groei hebben als gevolg van de nog steeds grote verschillen tussen de lidstaten inzake economische en institutionele structuren. De unieke setup van de EMU maakt samenwerking bij uitstek noodzakelijk om in de particuliere en de openbare sector de nodige aanpassingen op een meer gecoördineerde manier te verwezenlijken, ter ondersteuning van de binnenlandse vraag op korte termijn en ter bevordering van structurele veranderingen die het groeipotentieel vergroten op langere termijn. De eurozone is meer dan de som van de delen. De door de crisis teweeggebrachte schokken en de ongecoördineerde reacties in volle crisis sloegen over naar andere landen en brachten de gehele eurozone in gevaar. Insgelijks kan nauwe grensoverschrijdende coördinatie van beleidsmaatregelen zorgen voor positieve synergetische effecten, een heilzame spiraal op gang brengen en voordelige grensoverschrijdende overloopeffecten genereren.

De in het kader van het Europees semester aan de eurozone gerichte aanbevelingen zijn al nuttig gebleken en hebben de beleidscoördinatie in de eurozone een impuls gegeven. De Eurogroep heeft de aanbevelingen voor de eurozone meer naar zich toegetrokken en dat heeft vooruitgang op een aantal belangrijke beleidsterreinen in het afgelopen jaar bevorderd. Het resultaat is, dat de evaluatie van de ontwerpbegrotingsplannen heeft geleid tot duidelijke verbintenissen van de lidstaten om hun begrotingsbeleid bij te sturen. De Eurogroep heeft uitvoerig besproken hervormingsplannen en gestimuleerd gemeenschappelijke overeenstemming over belangrijke kwesties als de potentiële voordelen van structurele hervormingen, met inbegrip van die om de hoge belastingen op arbeid, en de effecten van asymmetrische economische aanpassing in de EMU. Hierdoor kon een gemeenschappelijke visie op de huidige uitdagingen voor het beleid worden ontwikkeld, konden goede werkmethoden worden aangewezen en beleidsbenaderingen beter op elkaar worden afgestemd, in een richting die groeibevorderlijk is.

Het gaande houden en versterken van het herstel vereist volgehouden, vastberaden beleidsinspanningen. Door het structurele, budgettaire, financiële en monetaire beleid te integreren in een groeibevorderende aanpak die zowel op de vraag- als op de aanbodzijde van de economie inspeelt, zou iets kunnen worden gedaan aan het probleem van de aanhoudende lage groei. De belangrijkste uitdagingen voor de eurozone zijn:

(i) ondersteuning bieden voor een evenwichtige aanpassing in de particuliere en de openbare sector,

(ii) het groeipotentieel van de economie op de middellange tot lange termijn vergroten, en

(iii) de EMU-architectuur verder ontwikkelen.

Investeringen spelen hierbij een cruciale rol. Breed opgezette beleidsmaatregelen zijn ook nodig om de outputgap te verkleinen en de potentiële output te vergroten om Europa’s toekomst op lange termijn veilig te stellen, mede in het licht van de vergrijzende EU-bevolking.

Uitdagingen op korte termijn: de beoordeling van de ontwerpbegrotingsplannen voor 2015 punten ruimte is voor een betere coördinatie van de gedifferentieerde behandeling door de lidstaten van de eurozone. Lidstaten die niet over budgettaire ruimte beschikken, moeten inspanningen leveren om opnieuw ruimte te krijgen en lidstaten die over meer ruimte beschikken zouden daarvan moeten gebruikmaken om de binnenlandse vraag aan te zwengelen, en in het bijzonder om de investeringen te stimuleren. Dit zou de groei ondersteunen en helpen om positieve overloopeffecten in de eurozone. Het investeringsplan biedt de mogelijkheid om het begrotingsbeleid groeibevorderlijker te maken en prioriteit te geven aan productieve investeringsmogelijkheden. Het monetaire beleid zal eveneens een belangrijke rol spelen waar het gaat om het versterken van het vertrouwen en de groei door middel van de aangekondigde standaard en niet-standaard maatregelen. De effectiviteit ervan zal echter afhangen van de hervormingsmaatregelen op andere beleidsterreinen – budgettaire en structurele, en van de ambitie waarmee deze zijn ontworpen en worden uitgevoerd.

Uitdagingen op middellange termijn: de uitvoering van weldoordachte structurele hervormingen op de arbeids-, producten- en financiële markten verloopt nog steeds onvoldoende snel en niet ingrijpend genoeg. De correctie van mettertijd gegroeide onevenwichtigheden zal dan ook nog enige tijd vergen. Alhoewel sommige effecten van structurele hervormingen op de economische activiteit op korte termijn negatief kunnen zijn wanneer het monetaire beleid beperkt is door de „zero lower bound (d.w.z. wanneer de rentetarieven bijna nul zijn en niet veel verder kunnen dalen), zullen deze effecten vermoedelijk gering zijn en van maatregel tot maatregel verschillen. De hervormingen kunnen zo worden opgezet dat eventuele negatieve kortetermijneffecten tot een minimum worden beperkt. De opvatting dat door het uitstellen van structurele hervormingen de economische omstandigheden in de huidige conjunctuur zouden verbeteren, wordt bijgevolg niet gedeeld[1]. Bovendien, wanneer een aantal landen deze hervormingen tegelijk doorvoert, om positieve overloopeffecten te creëren, kunnen de baten ervan vermeerderd worden. In belangrijke mate mogen heilzame effecten worden verwacht van het wegnemen van regelgevende belemmeringen voor investeringen, het realiseren van vooruitgang op het gebied van bijvoorbeeld diensten, energie, telecommunicatie en de digitale economie, het verbeteren van het algemene ondernemingsklimaat, het hervormen van de arbeidsmarkt, het verbeteren van de toegang tot langetermijnfinanciering en het voltooien van de bankenunie om de financiële fragmentatie tegen te gaan en de financiële stabiliteit te verzekeren.

Op lange termijn gaat het erom de tekortkomingen in de architectuur van de EMU te verhelpen.

2. Structurele kwesties 2.1. Structureel hervormingsbeleid

De landspecifieke aanbevelingen van 2014 bevatten de oproep voor de eurozone om structurele hervormingen door te voeren — om groei, convergentie en correctie van interne en externe onevenwichtigheden te bevorderen. Daarbij werd onderstreept dat het noodzakelijk was vooruitgang bij de nakoming van hervormingstoezeggingen, in het bijzonder in de lidstaten van de eurozone met buitensporige onevenwichtigheden en met onevenwichtigheden die een doortastend optreden vergen, te monitoren, te beoordelen en te stimuleren teneinde negatieve overloopeffecten naar de rest van de eurozone te voorkomen. In de aanbeveling werd aangedrongen op passend beleid in landen met grote overschotten op de lopende rekening om positieve overloopeffecten te helpen bewerkstelligen.. Tot bevatte de aanbeveling ook het voorstel om op gezette tijden thematische discussies te houden over structurele hervormingen op de arbeidsmarkt en de productenmarkten met potentieel grote overloopeffecten, waarbij vooral wordt gekeken naar vermindering van de hoge belastingwig op arbeid en hervorming van de dienstenmarkten.

Globaal genomen, is enige vooruitgang geboekt bij de uitvoering van structurele hervormingen in 2014 (zie bijgevoegde tabel). Het uitvoeringstempo van de structurele hervormingen in de eurozone als geheel is in 2014 echter niet toegenomen.

Het corrigeren van externe onevenwichtigheden in de eurozone gaat voort. Zeer grote tekorten op de lopende rekening vóór de crisis zijn in een aantal landen van de eurozone door aanpassingen omgebogen in evenwichtige of overschotposities. Deze correctie is grotendeels niet-conjunctureel en verwacht wordt dat ze zal blijven wanneer de algemene economische situatie verbetert[2]. Een belangrijk gevolg van deze verwezenlijkingen is dat de eurozone als geheel in toenemende mate een batige lopende rekening heeft. Het saldo is van een tekort van 0,8% van het bbp in 2008 geëvolueerd naar een overschot van 2,0% van het bbp in 2013 en 3,2 % in 2014 (zie figuur 1). De herbalancering op het niveau van de eurozone is hoofdzakelijk op rekening te schrijven van de debiteurlanden, terwijl de crediteurlanden niet raken aan hun surpluspositie. Overschotten op de lopende rekening brengen niet zoveel risico met zich mee als grote tekorten, maar moeten in de gaten worden gehouden en vereisen eventueel bijsturing: zij kunnen er namelijk op wijzen dat de binnenlandse groei wordt gedempt en dat economische hulpbronnen niet efficiënt worden gebruikt.

De schulderfenis onderdrukt nog altijd de activiteit. Ondanks de correctie op het niveau van de stromen, blijft de stock vorderingen van het buitenland in sommige landen hoog (zie figuur 2). Voor een aantal landen, netto buitenlandse schulden (NIIP) in de buurt van of boven het jaarlijkse productie in 2013. Maar weinig lidstaten lieten recentelijk een verbetering optekenen. De hoofdmoot van de netto buitenlandse vorderingen in de landen met een aanpassingsprogramma bestaat uit schulden, wat risico's inhoudt voor de houdbaarheid. Om de hoge externe schuldenlast tot een houdbaarder niveau terug te brengen, moeten de verbeterde saldi op de lopende rekening in de toekomst een vervolg krijgen en kunnen in sommige gevallen eventueel zelfs nog verdere verbeteringen, in de vorm van nog grotere handelsoverschotten en overschotten op de lopende rekening, noodzakelijk blijken.

Sommige factoren bemoeilijken momenteel het aanpassingsproces. De aan de gang zijnde inspanningen om het concurrentievermogen te herstellen en de externe posities in evenwicht te brengen, worden door de lager dan verwachte inflatie en groei, in combinatie met neerwaartse remmingen op de prijzen en lonen, bemoeilijkt. Een dergelijke omgeving impliceert een overdracht van middelen van debiteuren naar crediteuren. De zeer lage inflatieniveaus ondersteunen weliswaar de consumptie, maar maken de aanpassing van het relatieve prijspeil in de eurozone lastiger. Voor debiteurlanden is het zaak hervormingsmoeheid te vermijden en de hervormingen en maatregelen om hun positie te consolideren voort te zetten; aanpassing in de crediteurlanden zou positieve overloopeffecten voor de rest van de eurozone kunnen opleveren. De verwachting is dat de huidige depreciatie van de euro, de daling van de olieprijzen en niet-conventionele monetaire beleidsmaatregelen met name herbalancering in de debiteurlanden zullen faciliteren. Dit komt door de over het algemeen hogere elasticiteit van de exportprijzen en de hogere energie-intensiteit, en gezien hun over het algemeen hogere spreads op staatsobligaties en betrekkelijk "verstopte" kanalen van bancaire kredietverlening. Internationaal is het van belang dat wordt gepercipieerd dat de eurozone een geloofwaardig en adequaat beleid voert dat economische aanpassing bevordert.

Schuldafbouw door ondernemingen en huishoudens is gaande. De vermindering van de uitstaande particuliere schulden bevindt zich nog maar in een pril stadium[3]. De hoge externe schuld in sommige eurolanden weerspiegelt de zware schuldenlast van zowel de particuliere als de publieke sector. Met name de druk om schulden af te bouwen in de particuliere sector, zowel bij de huishoudens als in het bedrijfsleven, is een rem op de particuliere consumptie en investeringen. Die druk is thans voor een stuk geringer dan vóór de crisis het geval was. De belangrijkste factor in het terugbrengen van de schuldquotes zijn tot hiertoe negatieve kredietstromen geweest, met aanzienlijke gevolgen voor de economische activiteit als keerzijde. Zwakke of zelfs negatieve bbp-groei heeft in het nadeel gewerkt van de vermindering van de schuldquotes.

Figuur 1: Bijdragen aan het saldo op de lopende rekening van de eurozone (% van het bbp van de eurozone) || Figuur 2: Netto internationale investeringspositie van landen met een hoge schuldenlast (% van het bbp), 2013

||

Bron: Europese Commissie. Opmerking: De lopende rekening van de eurozone is berekend als de som van de afzonderlijke lopende rekeningen van de lidstaten; het is een vierkwartaals voortschrijdend totaal. || Bron: Europese Commissie.

Schuldafbouw blijft erg noodzakelijk in verschillende economieën. De deleveraging van de private sector weerspiegelt de behoeften van meer dan 30 % van het bbp in een aantal landen, waaronder enkele die reeds hebben geleid tot een aanzienlijke vermindering van de schuldenlast van de particuliere sector. Vanwege tekortkomingen van de kredietmarkt en de particuliere balansen die een hoger correctietempo vereisen, mag worden verwacht dat verder aan actieve schuldafbouw zal worden gedaan.

Conjunctuurontwikkelingen tussen de lidstaten van de eurozone lopen sterk uiteen. Conjuncturele verschillen zijn tot op zekere hoogte onvermijdelijk in een monetaire unie (en weerspiegelen verschillen inzake economische structuren, instellingen en veerkracht, alsook de mate van aanpassing aan economische schokken). Zij worden echter zorgwekkend wanneer zij buitensporige proporties aannemen blijven voortduren. De grote conjunctuurverschillen die de eurozone momenteel te zien geeft, vallen hoofdzakelijk te verklaren met de grote heterogeniteit tussen de lidstaten inzake economische structuren, onaangepast nationaal economisch beleid, ontoereikende grensoverschrijdende integratie en tekortkomingen in de EMU-architectuur, onder andere onvoldoende risicodeling via de financiële en kapitaalmarkten. Het laat ook zien dat aanpassing aan, met name financiële, schokken nog steeds langzaam verloopt in de eurozone, in het bijzonder bij beperkte budgettaire beleidsruimte en afwezigheid van een volwaardige bankenunie.

Het functioneren van de arbeidsmarkten wordt beter, maar de werkloosheid blijft hoog. In 2014 is voor het eerst sinds het begin van de crisis, een kleine convergentie met de omstandigheden op de arbeidsmarkt, waardoor de werkloosheid daalde, werd ook waargenomen in de lidstaten van het eurogebied met de hoogste stijging van de werkloosheid als gevolg van de staatsschuldcrisis. Het werkloosheidscijfer bleef nagenoeg stabiel in landen met een lage werkloosheid. In een deel van de landen met een werkloosheidsgraad van meer dan 10% werd in het geheel geen verbetering van de arbeidsmarkt vastgesteld en het verschil tussen de landen met de hoogste en die met de laagste werkloosheid bedroeg 20 procentpunten. Aangezien langdurige werkloosheid een aandeel van bijna 50% had in de totale werkloosheid in 2014 (zie figuur 3) en de jeugdwerkloosheid hoog blijft, dreigen sommige hoge werkloosheidscijfers een structureel karakter te krijgen. Het proces van reallocatie van middelen van de niet-verhandelbare sector naar de verhandelbare sector werd voortgezet in de landen met een aanpassingsprogramma, gesteund door gematigdere loonontwikkelingen in de niet-verhandelbare sectoren. Om de reallocatie van middelen tussen de sectoren te versnellen en de langdurige werkloosheid aan te pakken, zijn naast een relatieve loonaanpassing, op maat gesneden maatregelen nodig. Een betere werking van de arbeidsmarkt wordt belemmerd door aanzienlijke mismatches tussen aangeboden en gevraagde vaardigheden in een aantal lidstaten die met name maatregelen moeten treffen ten behoeve van laaggeschoolde arbeidskrachten. Maatregelen ter aanmoediging van een leven lang leren zijn niet voldoende om het hoofd te bieden aan het probleem van de vergrijzende beroepsbevolking en arbeidsmobiliteit.

Figuur 3: langdurige werkloosheid (langer dan één jaar) in de EU, de eurozone en de VS (% van de totale beroepsbevolking) ||

||

Bron: De Europese Commissie en de U.S. Bureau of Labor Statistics. ||

De sociale situatie in de eurozone is niet significant verbeterd ten opzichte van de verslechtering na de crisis. Uit de meest recente beschikbare gegevens blijkt dat de totale percentages van mensen die met armoede en ernstige materiële deprivatie worden bedreigd, jaar-op-jaar zijn beginnen te dalen in 2013, tot respectievelijk 16,7% en 7,4%. Het aantal mensen dat leeft in huishoudens met zeer lage werkintensiteit en de armoede onder werkenden zijn daarentegen licht gestegen tot 10,9% en 11,5%, hoofdzakelijk vanwege trends in de landen die het hardst door de crisis zijn getroffen. De armoedekloof is in 2013 eveneens verder opgelopen, tot 24,0%, als gevolg van de aanhoudende negatieve ontwikkelingen in de landen van de eurozone die grote aanpassingen moeten doen. In de hardst door de crisis getroffen landen zijn de percentages van armoede en ernstige materiële deprivatie fors blijven stijgen en in een aantal lidstaten is het nationaal inkomen gedaald. De gevolgen van deze maatschappelijke ontwikkelingen voor de groei op lange termijn en voor de langetermijnhoudbaarheid van de overheidsschuld kunnen zeer verscheiden zijn[4]. Zo kan armoede via een gebrekkige toegang tot onderwijs en gezondheidsdiensten de productiviteit negatief beïnvloeden, terwijl kansongelijkheid via een hogere schuldenlast bij huishoudens en een mindere toename van de consumptie nadelige gevolgen voor de groei kan hebben. De hoge werkloosheid onder jongeren en de stijging van de langdurige werkloosheid hebben op lange termijn nadelige sociale en economische gevolgen. Langdurige werkloosheid is een van de belangrijkste oorzaken van armoede in Europa[5].

Sommige regels voor de arbeids- en productmarkten van de landen van de eurozone blijven erg onbuigzaam en vormen een belemmering voor de interne markt. Dergelijke knelpunten kunnen het vermogen van de lidstaten om zich aan te passen aan economische schokken aantasten en de goede werking van de EMU verhinderen.

De potentiële groei is in bijna alle landen van de eurozone afgenomen tussen 2007 en 2013. De daling was het scherpst in de economisch meest kwetsbare lidstaten van de eurozone en in de Baltische staten. De lidstaten met een inkomensniveau onder het gemiddelde van de eurozone zagen hun potentiële groei dus het meest teruglopen. In sommige van deze landen is de toename van de werkloosheid verergerd door ongunstige ontwikkelingen van de bevolking in de werkende leeftijd en van de arbeidsparticipatie. Deze verminderde arbeidsinput was de belangrijkste achterliggende oorzaak van de daling van de potentiële groei. De bijdrage van kapitaal en totale factorproductiviteit aan de potentiële groei liep in alle lidstaten eveneens terug tussen 2007 en 2013.

Er is behoefte aan een nieuwe bereidheid om structureel te hervormen om het concurrentievermogen en het groeipotentieel aan te zwengelen. In de aanloop naar de invoering van de euro dacht men dat de gemeenschappelijke munt vanzelf tot hervormingen zou leiden vanwege het wegvallen van de wisselkoers als instrument om het concurrentievermogen te verbeteren. Dit is niet uitgekomen en de structurele hervormingen zijn bijlange niet ver genoeg gegaan. Sinds de crisis zijn ambitieuze structurele hervormingen op touw gezet in een aantal landen van de eurozone, in het bijzonder in de programmalanden. Die zijn in 2014 voortgezet en hebben bijgedragen tot het onderweg zijnde aanpassingproces. De progressie in de verschillende lidstaten van de eurozone blijft echter ver onder de niveaus van de landspecifieke aanbevelingen. Bovendien is de implementatie in sommige gevallen blijven steken en dreigen hervormingen te worden teruggedraaid wanneer de financieringsbehoeften minder acuut worden en het economische klimaat verbetert. Als in alle landen van de eurozone de nodige hervormingen werden doorgevoerd, dan zou dat de binnenlandse vraag ondersteunen en de inspanningen om het concurrentievermogen en de groei in de eurozone te herstellen bevorderen. Modelsimulaties tonen trouwens aan dat grotere outputwinsten kunnen worden gerealiseerd wanneer structurele hervormingen gelijktijdig in verschillende landen van de eurozone worden doorgevoerd dan wanneer landen alleen handelen (zie tekstkader 1).

De benuttingsgraad van arbeid en kapitaal is te laag in de eurozone. De groei-, productiviteits- en werkgelegenheidseffecten van weldoordachte hervormingen kunnen de negatieve gevolgen van de noodzakelijke afbouw van financiële schulden in de particuliere sector temperen en schadelijke macro-economische onevenwichtigheden en verslechtering van de algemene sociale toestand helpen voorkomen. In het bijzonder zijn investeringsbevorderende beleidsmaatregelen van cruciaal belang. Meer investeringen in de grote landen van de eurozone zouden positieve overloopeffecten voor de rest van de eurozone genereren[6]. In die optiek heeft de Commissie in november 2014 het investeringsplan voor Europa gelanceerd. Het bestaat uit drie onderdelen die elkaar wederzijds versterken: 1) het mobiliseren van ten minste 315 miljard EUR aan extra investeringen in de komende drie jaar via specifieke risicofinancieringsinstrumenten die voor een maximale impact van publieke middelen en het losmaken van particuliere investeringen moeten zorgen; 2) gerichte initiatieven om te waarborgen dat deze extra investeringen tegemoet komen aan de behoeften van de reële economie; 3) maatregelen om de voorspelbaarheid van de regelgeving te vergroten en investeringsbelemmeringen weg te nemen, waardoor Europa aantrekkelijker wordt voor investeerders. Gelijktijdige actie op alle drie deze gebieden is essentieel om het vertrouwen te herstellen en de onzekerheid die investeringen in de weg staat, te verminderen.

Hervormingen sneller uitvoeren is cruciaal voor de eurozone. Doordat de wisselkoersen als corrigerend mechanisme zijn weggevallen, moeten andere economische variabelen die rol overnemen om schokken op te vangen of de economie in staat te stellen zich aan te passen. Bovendien is het aandeel van de niet-verhandelbare sectoren in de werkgelegenheid en toegevoegde waarde in heel wat landen van de eurozone tegenover het begin van de jaren 2000 groter geworden, wat het voor deze economieën moeilijker maakt om zich aan de concurrentiedruk aan te passen. Dit kan een nadelige invloed hebben op het concurrentievermogen van de gehele economie[7]. Daarom moet de werking van de arbeids- en productmarkten worden verbeterd om voor voldoende flexibiliteit te zorgen en te vermijden dat onevenwichtigheden of schokken tot langdurige werkloosheid leiden.

Structureel hervormen kan een aanzienlijk winstpotentieel opleveren. Voordat het volle effect van hervormingen zich openbaart, gaat er doorgaans enige tijd overheen. Er zijn eerste tekenen dat de aan de gang zijnde hervormingen vruchten afwerpen.

In tekstkader 1 worden ramingen op basis van QUEST-simulaties van de impact van hervormingen op het niveau van de economie als geheel vergeleken.

Tekstkader 1: potentiële impact op de groei van structurele hervormingen in de eurozone

Figuur 4: impact van hervormingen op het bbp na 5, 10 en 20 jaar, per sector

Bron: Varga en in ’t Veld (2014), verschil in % t.o.v. situatie zonder hervorming.

Structurele hervormingen zouden de eurozone significante voordelen kunnen opleveren. De output zou na 10 jaar 7% hoger kunnen zijn, de werkgelegenheid hoger en de begrotingssituaties beter, volgens een analyse die met behulp van het QUEST-model van de Europese Commissie is gemaakt. Deze benchmarking methodologie steunt op een aantal structurele indicatoren inzake bijvoorbeeld mededinging op en regulering van de markten, arbeidsmarkt en kwalificaties, belastingstructuur en O&O, en maakt gebruik van de "distance-to-frontier"-benadering om het hervormingspotentieel te kwantificeren, uitgaand van een geleidelijke en gedeeltelijke verkleining van de kloof met het gemiddelde van de drie best presterende EU-landen (zie Varga en in ’t Veld, 2014, voor nadere uitleg)[8]. Om geen onrealistische en/of onhaalbare doelen te stellen, wordt in de scenario’s slechts de helft van de kloven geleidelijk gedicht.

Figuur 4 toont de impact op het bbp van de hervormde sectoren in de eurozone, aangenomen dat alle lidstaten soortgelijke hervormingen op deze gebieden doorvoeren. Op korte termijn hebben de hervormingen van de arbeidsmarkt (grotere participatie, actief arbeidsmarktbeleid en uitkeringsstelsels), fiscale hervormingen (meer indirecte belastingen) en hervormingen van de productmarkten (meer concurrentie in de dienstensector en de lagere intredingskosten) hebben de grootste impact. Maatregelen om het kwalificatieniveau te verhogen en O&O te stimuleren, hebben de grootste impact op zeer lange termijn, en maken meer dan een derde uit van de langetermijneffecten op het bbp. (Zie Varga en in ’t Veld, 2014).

Structurele hervormingen in één land kunnen positieve grensoverschrijdende overloopeffecten hebben. Mogelijke hervormingen en effecten zijn: i) handelsgevolgen van vraagstimulerende hervormingen. Zo kunnen inspanningen van een exporterend land om de markt te liberaliseren bijdragen tot een hogere productiviteit in een importerend land door middel van intermediaire inputs van een hogere kwaliteit; ii) hervormingen die investeringen, met name directe buitenlandse investeringen, aantrekkelijker maken, kunnen investeringsstromen in een bepaalde richting helpen sturen; iii) hervormingen ter verbetering van de arbeidsmobiliteit en de toewijzing van middelen in individuele landen kunnen ook bijdragen tot een verbetering op het niveau van de eurozone; iv) structurele hervormingen kunnen ook een positief effect op de eurozone teweegbrengen door meer vertrouwen te scheppen. Gecoördineerde hervormingsinspanningen kunnen helpen om de boodschap van de bredere welvaartseffecten van structurele hervormingen over te brengen.

Een aantal structurele knelpunten vergen meer dan andere dringend actie, mede vanwege de potentiële voordelen voor de gehele eurozone van een snelle implementatie. In de productmarkten heeft vooruitgang op het gebied van bijvoorbeeld diensten, energie, telecommunicatie en de digitale economie het potentieel om positieve grensoverschrijdende groei-overloopeffecten te genereren en om in combinatie met een verbetering van het algemene ondernemingsklimaat (bv. administratieve vereenvoudiging) nieuwe kansen te creëren voor investeringen, banenschepping en groei. Hervormingen om de mededinging in de niet-verhandelbare sectoren te bevorderen, zouden het aanpassingsproces en de investeringen in en de ontwikkeling van die sectoren stimuleren. Wat de arbeidsmarkt betreft, werken hervormingen het heroriënteren van middelen naar de meest dynamische sectoren in de hand en ondersteunen zij het aanpassingsproces en het concurrentievermogen. Verlaging van de hoge belastingdruk op arbeid blijft belangrijk (zie ook punt 2.2 hierna). Gezien de toenemende langdurige werkloosheid, zou een versterking van het actieve en passieve arbeidsmarktbeleid om het kwalificatieniveau te verhogen en verder verlies van menselijk kapitaal en marginalisering te voorkomen, heilzaam zijn.

2.2. Begrotingsbeleid

In de specifieke aanbevelingen van 2014 voor de eurozone is een oproep gedaan om het begrotingsbeleid van de lidstaten van de eurozone te coördineren in de Eurogroep. Dit hield in het bijzonder een beoordeling van de ontwerpbegrotingsplannen in om een samenhangend en groeivriendelijk begrotingsbeleid in de eurozone te waarborgen. In de aanbeveling werd gewezen op de noodzaak de overheidsfinanciën kwalitatief en qua houdbaarheid te verbeteren door prioriteit te geven aan investeringen op nationaal en Europees niveau. Ten slotte werd de behoefte onderstreept aan een sterk nationaal begrotingskader, inclusief een begrotingsraad.

Het totaalbeeld van de begrotingen is voor de eurozone in 2014 verder verbeterd. Er is enige vooruitgang geboekt op het gebied van de coördinatie van het begrotingsbeleid. De budgettaire vooruitzichten voor de eurozone als geheel zijn verbeterd en de globale begrotingspolitiek lijkt adequaat te zijn. Nadat het in 2013 voor het eerst sinds 2008 tot onder de 3% van het bbp terugliep, is de verwachting nu (economische winterprognoses van 2015) dat het nominale tekort in de eurozone zal afnemen tot 2,6% van het bbp in 2014 en 2,2% in 2015. De totale schuldquote zal naar verwachting in 2015 echter nagenoeg op hetzelfde niveau van 2014 blijven (94,3% van het bbp) en daarna beginnen te dalen tot 94% van het bbp in 2016 (zie figuur 5). Voor vele landen zal de schuldquote ook na 2015 blijven stijgen.

Er is nog een lange weg te gaan om tot houdbare begrotingssituaties te komen. Nadat de consolidatie-inspanningen in 2014 stilvielen, lijken de lidstaten van de eurozone over het algemeen niet van plan om in 2015 de begrotingsconsolidatie te hervatten. Dit kan worden opgemaakt uit de verschillende structurele begrotingsaanpassingmaatregelen: zowel de discretionaire begrotingsinspanning[9] als de verandering in het structurele saldo laten voor 2015 geen aanpassing zien (zie figuur 5). Na jaren van aanzienlijke budgettaire inspanningen en in de huidige context van zwakke groei en een lage inflatie, lijkt een min of meer neutraal begrotingsbeleid in grote lijnen adequaat. Het vieren van de budgettaire teugels op het globale eurozoneniveau is voor een stuk te verklaren door de behoefte aan een juist evenwicht tussen enerzijds het zorgen voor de houdbaarheidsvereisten en anderzijds voor conjuncturele stabilisatie.

De coördinatie van het begrotingsgebied blijft suboptimaal. Er blijven grote verschillen tussen de landen bestaan, wat risico’s inhoudt voor de eurozone als geheel (zie figuur 6). De lidstaten met meer budgettaire ruimte hebben nu de mogelijkheid om maatregelen te nemen ter bevordering van de binnenlandse vraag, met bijzondere nadruk op investeringen. De begrotingsbuffers zijn nog niet hersteld, terwijl zorgen om de houdbaarheid en de hoge, oplopende schuldquotes resoluut moeten worden aangepakt in de landen waar deze aanwezig zijn. Zonder verdere inspanningen om hun buffers te herstellen, blijven de lidstaten en de eurozone als geheel kwetsbaar voor negatieve economische schokken. Een van de grote uitdagingen voor het beleid in de eurozone is het terugdringen van de overheidsschuld door middel van een gedifferentieerd, groeivriendelijk begrotingsbeleid en het vergroten van het groeipotentieel van de eurozone[10]. De aandacht gaat steeds meer uit naar de suboptimale coördinatie van het begrotingsbeleid binnen de grenzen van de EU-regels. De lidstaten die niet over budgettaire ruimte beschikken, zouden inspanningen moeten leveren om opnieuw ruimte te krijgen en lidstaten die wel over de nodige ruimte beschikken moeten daarvan gebruikmaken om de binnenlandse vraag aan te zwengelen, met bijzondere nadruk op de investeringen. Simulaties van de effecten van een tijdelijke verhoging, gedurende twee jaar, van de investeringsuitgaven van de overheid in landen met budgettaire ruimte van 1 % van het bbp, tonen een blijvend positief effect op de groei aan, en een multiplicator van 0,8 tot 1. "Import leakage" geeft aanleiding tot relatief hoge overloopeffecten naar andere landen in de eurozone, waardoor het bbp met 0.2 tot 0,3% toeneemt[11].

Figuur 5: de discretionaire begrotingsinspanning en de verandering in het structurele saldo in 2015 (% van het bbp) || Figuur 6: de hoogte van het houdbaarheidsrisico en de geraamde discretionaire begrotingsinspanning in 2015.

||

Bron: Europese Commissie. || Bron: Winterprognoses 2015, Europese Commissie. Opmerkingen: Het houdbaarheidsrisico wordt gemeten aan de hand van de S1-indicator, die weergeeft (in procentpunten van het potentiële bbp) welke aanpassing van het structurele saldo tot en met 2020 in vergelijking met het peil van 2014 vereist is om de schuldquote in 2030 terug te brengen tot 60 % van het bbp. De te leveren begrotingsinspanning wordt gemeten aan de hand van de geraamde discretionaire begrotingsinspanning in 2015.

De lidstaten dienen toe te zien op volledige naleving van het stabiliteits- en groeipact. Het uitblijven van een structurele aanpassing, gelet op het feit dat tegen acht[12] van de lidstaten van de eurozone in 2014 nog steeds een buitensporigtekortprocedure liep en de verwachting is dat slechts twee van de lidstaten in het preventieve deel in 2014-15 hun doelstellingen voor de middellange termijn zullen halen of overtreffen, lijkt erop te wijzen dat de eurozone als geheel tekortschiet wat de vereisten van het stabiliteits- en groeipact betreft[13]. Het EU-begrotingskader moedigt gedifferentieerde en groeivriendelijke begrotingsconsolidatie aan. Het stabiliteits- en groeipact stelt de lidstaten in staat om gedifferentieerde begrotingsstrategieën te volgen waarin rekening wordt gehouden met hun specifieke omstandigheden. Landen die worden geconfronteerd met grote budgettaire uitdagingen, moeten grotere consolidatie-inspanningen leveren. De middellangetermijndoelstellingen staan voor wat een gezonde begrotingssituatie is waarin met het aanleggen van buffers tegen buitensporige tekorten en het verzekeren van de houdbaarheid van de schuld rekening wordt gehouden.

De in het stabiliteits- en groeipact aanwezige flexibiliteit maakt het mogelijk de groei op korte termijn in stand te houden. Met name voor het toenemende aantal lidstaten in het preventieve deel is het mogelijk de begrotingsinspanning in overeenstemming te brengen met de economische situatie en rekening te houden met ingrijpende structurele hervormingen die worden doorgevoerd. Het investeringsplan voor Europa moet helpen de potentiële groei te vergroten door een groter volume productieve investeringen aan te moedigen. In het bijzonder bij de toetsing aan het stabiliteits- en groeipact zal de Commissie een positief oordeel vellen over eventuele kapitaalbijdragen aan het Europees Fonds voor strategische investeringen.

De kwaliteit van de openbare financiën is onvoldoende verbeterd. De algemene kwaliteit van de bestedingen is het resultaat van de combinatie van twee belangrijke parameters: i) de samenstelling van de bestedingen, en in het bijzonder het aan van meer groeibevorderlijke uitgavenposten; en ii) de doeltreffendheid van de bestedingen, m.a.w. hoe goed worden overheidsmiddelen omgezet in diensten ten behoeve van burgers en bedrijven. Er is aanzienlijke ruimte om de begrotingsstrategieën een meer groeibevorderlijke samenstelling te geven. Alhoewel dit voor alle lidstaten van de EU geldt, hebben de lidstaten van de eurozone er in het bijzonder belang bij dat de nationale begrotingen als doeltreffend correctiemechanisme worden gebruikt. Aan de ontvangstenzijde kan de kwaliteit van de overheidsfinanciën worden verzekerd door bijvoorbeeld belastingfraude en ongelijkheid te bestrijden.

Tekstkader 2: follow-up van de aanbevelingen voor de eurozone – de belastingdruk op arbeid

Voor de grote meerderheid van de lidstaten van de eurozone is de belastingdruk op arbeid relatief hoog (ongeveer 40% of meer van de totale loonkosten). Dit heeft een ongunstige invloed op het presteren van de arbeidsmarkt en de economische activiteit. Een cruciale beleidskeuze bestaat erin belastingen te verleggen van arbeid naar meer groeivriendelijke inkomstenbronnen zoals verbruik en periodieke onroerendgoed- en milieubelastingen. In sommige landen worden deze onderbenut. Een tax shift ten gunste van arbeid stimuleert het arbeidsaanbod en de vraag en draagt bij tot de winstgevendheid van ondernemingen, wat op zijn beurt het rendement op kapitaal verbetert en de prikkels om te investeren versterkt.

Figuur 7: de belastingdruk op arbeid in de eurozone en de samenstelling ervan (in %), 2013 Figuur 8: de ontwikkeling van de belastingdruk op laagbetaalde arbeid in de eurozone

Bron: de OESO en de Europese Commissie. Opmerking: De opgegeven maatstaf – de "belastingwig" – stemt overeen met het deel van de arbeidskosten dat naar de inkomstenbelasting en socialezekerheidsbijdragen gaat (in %). Het betreft de belastingwig voor een alleenstaande werknemer zonder kinderen bij het gemiddelde loon (figuur 7) en bij 67% van het gemiddelde loon (figuur 8) in 2013. Recente gegevens voor Cyprus zijn niet beschikbaar.

Tijdens de crisis zijn de inspanningen om de hoge lasten op arbeid te verminderen afgezwakt en hebben verschillende lidstaten de belastingen op arbeid verhoogd om bij te dragen aan de consolidatie. De Raad heeft aanbevelingen aan afzonderlijke lidstaten gericht om iets te doen aan de hoge belastingdruk op arbeid en de eurozone aanbevolen om het punt te bespreken, omdat verschillende deelnemende landen met de uitdaging worden geconfronteerd en er potentieel aanzienlijke overloopeffecten kunnen zijn, via de vraag en het concurrentievermogen.

De Eurogroep heeft onmiddellijk op de aanbeveling gereageerd en een aantal themadiscussies gehouden. Een open debat leidde tot een akkoord over gemeenschappelijke beginselen voor de opzet en de financiering van hervormingen van de belasting van arbeid, alsmede tot de vaste toezegging van de ministers dat er werk van zou worden gemaakt.

Uit een eerste stand van zaken van de uitgevoerde maatregelen blijkt dat de besprekingen in de Eurogroep van grote invloed zijn geweest op het besef bij de lidstaten van de eurozone van de voordelen die het aanpakken van hoge belastingen op arbeid kan opleveren. Er zijn zeer weinig maatregelen genomen waardoor de belastingwig is toegenomen, terwijl veel lidstaten maatregelen plannen of uitvoeren om ze te verkleinen. Dat de in de Eurogroep overeengekomen gemeenschappelijke beginselen weloverwogen zijn, blijkt ook uit het feit dat de lidstaten bijvoorbeeld vaak belastingverminderingen doorvoeren die ten goede komen aan met name de lagere inkomenscategorieën. Tevens komt het eropaan de zaken niet al te ingewikkeld te maken voor de belastingbetalers en de belastingdienst, het bredere arbeidsmarktplaatje in de gaten te houden en zich te verzekeren van politiek en maatschappelijk draagvlak.

Het is in het algemeen duidelijk waar de uitdaging ligt en welke richting het beleid uit moet, maar het is belangrijk dat hierna op de concrete uitvoering wordt toegezien. Een voortgezet engagement van de Eurogroep zou ertoe kunnen bijdragen dat de kwestie bovenaan de politieke agenda blijft.

De Commissie heeft er consequent op aangedrongen voorrang te geven aan een fiscale beleidsmix die de groei aanwakkert. Dit betekent aan de ontvangstenzijde zorgen voor een doeltreffende en groeivriendelijke fiscaliteit. In het bijzonder belastingen op arbeid zijn nadelig voor groei (zie tekstkader 2). Belastingenverschuivingen van arbeid naar meer groeivriendelijke inkomstenbronnen zoals verbruik en periodieke onroerendgoed- en milieubelastingen hebben plaatsgevonden, maar blijven relatief bescheiden in verhouding tot de omvang van de uitdaging. Het gemiddelde hoogste tarief van de vennootschapsbelasting in de eurozone is niet bijzonder is in vergelijking met dat in andere ontwikkelde economieën, maar de tarieven verschillen aanzienlijk tussen de lidstaten, zoals figuur 9 illustreert. Verschillen in tarieven en grondslagen kunnen belastingconcurrentie in de hand werken. Die verschillen kunnen ook mogelijkheden creëren om aan winstverschuiving te doen, wat bijdraagt tot uitholling van de belastinggrondslag.

Inzake een meer groeibevorderlijke samenstelling van de uitgaven wordt geen significante vooruitgang geboekt. Gegevens over de recente uitgaventrends laten een stijging zien van bepaalde posten die als minder groeibevorderlijk worden beschouwd, maar dat kan wijzen op de activering van sociale vangnetten om de negatieve sociale gevolgen van de crisis te helpen verzachten. Terzelfder tijd zijn de uitgaven voor meer groeivriendelijke posten zoals onderwijs of openbare investeringen stabiel gebleven of in sommige gevallen gedaald.

Figuur 9: de belastingdruk op ondernemingsinkomsten (in %), 2014

Bron: Europese Commissie. Opmerking: het gemiddelde voor de eurozone is bbp-gewogen. De gebruikte maatstaf is het algemene wettelijke maximumtarief van de vennootschapsbelasting, inclusief eventuele permanente of tijdelijke extra heffingen en lokale belastingen. Zie voor nadere bijzonderheden: Europese Commissie, "Tax reforms in EU Member States", 2014.

De efficiëntie van de uitgaven in de eurozone kan aanzienlijk worden verbeterd. De kwaliteit van de overheidsuitgaven kan veel baat hebben bij een meer systematisch gebruik van uitgaventoetsing als volwaardig onderdeel van het begrotingsproces, als middel om met name mogelijke (het minst groeischadelijke) bezuinigingen te identificeren, de middelen te heroriënteren naar groeibevorderlijke uitgaven en efficiëntiewinst in de openbare sector te realiseren, naargelang van de landspecifieke behoeften en prioriteiten. Goed ontworpen, grondige uitgaventoetsingen leiden tot een „slimmere” toewijzing van middelen aan de nationale beleidsprioriteiten en dragen niet alleen bij tot het bereiken van de begrotingsdoelstellingen, maar kunnen ook budgettaire ruimte vrijmaken voor groeibevorderlijke uitgaven of belastingverlagingen[14]. Terwijl bezuinigingen op de uitgaven met name aangewezen zijn in landen met een relatief grote overheidssector, kan er in landen met lagere uitgaven ruimte zijn voor aanpassingen in de fiscaliteit.

Robuuste, transparante begrotingskaders in de lidstaten vormen het fundament voor een verantwoordelijk en houdbaar begrotingsbeleid in de eurozone. In 2014 zijn de wettelijke voorschriften ter versterking van het begrotingskader in de lidstaten van de eurozone volledig in werking getreden: De richtlijn[15] inzake de begrotingskaders, de verordening[16] inzake het aangescherpte begrotingstoezicht en het begrotingspact[17], dat onverkort van toepassing is op alle lidstaten van de eurozone. Deze wetgeving was voor de betrokken lidstaten aanleiding om hun nationale begrotingsgovernance tegen het licht te houden regelingen en in sommige gevallen over te gaan tot ingrijpende hervormingen, en hier en daar tot een volledige herziening van de begrotingsregels, -procedures en -instellingen. De hervormingen hadden betrekking op alle belangrijke bouwstenen van de nationale begrotingskaders:

- De begrotingsregels zijn in aantal en sterkte toegenomen: een begroting die structureel in evenwicht moet zijn, is het centrale element geworden van de versterkte begrotingskaders in bijna alle landen van de eurozone. Niettegenstaande deze kaders het verwezenlijken van de middellangetermijndoelstelling of meer ambitieuze budgettaire doelstellingen als uitgangspunt hebben, kunnen ontsnappingsclausules en de dwingende werking van het correctiemechanisme in geval van afwijkingen enige ruimte laten voor ontsporingen en zal de geloofwaardigheid van deze nieuwe regels moeten blijken in de praktijk van de openbare financiën.

- De reikwijdte, de kwaliteit en de transparantie van het jaarlijkse begrotingsproces en de begrotingsplanning op middellange termijn zijn verbeterd. Bovendien worden deze processen geleidelijk in overeenstemming gebracht met de gemeenschappelijke ijkpunten van het "twopack".

- Er zijn onafhankelijke instellingen opgericht (of bestaande versterkt) met de opdracht toezicht te houden op de openbare financiën, en met name op de naleving van de ingestelde begrotingsregels, en macro-economische prognoses op te stellen of te valideren die voor begrotingsplanningsdoeleinden worden gebruikt. Een aantal landen van de eurozone beschikt echter nog niet over dergelijke organen en meer in het algemeen is het nog te vroeg om te oordelen over het functioneren van deze nieuw opgerichte toezichthouders en hun impact op het nationale begrotingsbeleid.

De uitdagingen voor de lidstaten van de eurozone die voor hun begrotingsbeleid de voordelen van de "nieuwe generatie" nationale begrotingskaders ten volle willen benutten, zijn van tweeërlei aard:

i) de implementatie voltooien van openstaande hervormingen om de eisen die voortvloeien uit de nieuwe opzet van de EU-begrotingsgovernance om te zetten in de nationale stelsels (inachtneming van de regels wordt door de Europese Commissie op continue basis gemonitord);

ii) zorgen dat de nieuwe of verbeterde begrotingskaders goed functioneren, zodat zij hun beoogde rol voor een robuust en houdbaar begrotingsbeleid geheel kunnen spelen, overeenkomstig zowel nationale als uit het EU-Verdrag voortvloeiende begrotingsverplichtingen. Dit omvat onder meer het volledig operationeel maken van onafhankelijke begrotingsinstanties en optimaal gebruik maken van de deskundigheid die zij opbouwen om de nationale overheidsfinanciën doeltreffender te beheren.

2.3. Beleid ten aanzien van de financiële sector

In de specifiek aan de eurozone gerichte aanbevelingen van 2014 werd opgeroepen tot het nemen van maatregelen om het banksysteem weerbaarder te maken. Dit hield in het bijzonder in: de vereiste follow-upmaatregelen nemen na de integrale beoordeling door de ECB, de verordeningen inzake de bankenunie uitvoeren en de verdere werkzaamheden die voor de overgangsperiode van het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme zijn gepland, ter hand nemen. In de aanbevelingen werd beklemtoond dat het nodig was de financiële fragmentatie aan te pakken, investeringen van de particuliere sector te stimuleren en de stroom van krediet naar de economie te versterken door middel van maatregelen om de toegang van het mkb tot krediet te verbeteren, de kapitaalmarkten te verdiepen en de securitisatiemarkt nieuw leven in te blazen. De recente crisis werd gekenmerkt door grote negatieve overloopeffecten tussen de markten voor staatsobligaties en tussen overheids- en particuliere risico's. Uit de analyse van bilaterale overloopeffecten van het soevereine kredietrisico in de eurozone komen grote verschillen tussen landen naar voren, waarbij landen die aan een economisch aanpassingsprogramma onderworpen zijn, zowel een bron van besmetting als gevoelig voor schokken uit andere lidstaten zijn. De crisis heeft de trend van financiële integratie die door de monetaire unie op gang was gebracht, deels teruggedraaid en sterke fragmenterende krachten losgemaakt. Onder meer de oprichting van een bankenunie en de toepassing van het single rulebook moeten helpen de koppeling tussen soevereine schulden en banken te doorbreken. Als dit wordt gecombineerd met een grotere weerbaarheid van de banken, zou dit naar verwachting mettertijd tot meer en duurzamere grensoverschrijdende bancaire stromen moeten leiden.

Globaal genomen is in aanzienlijke mate gevolg gegeven aan die aanbevelingen. Meer in het bijzonder ook wat betreft de overige beleidsuitdagingen voor de financiële sector in de eurozone:

De omstandigheden op de financiële markten in de eurozone zijn verbeterd, maar de markten blijven versnipperd. In lijn met de ontwikkeling van de ECB-beleidstarieven daalde de kortetermijnrente op de geldmarkt in de eurozone tot bijna nul. Naar analogie daarvan gingen ook de rendementen en de spreads op staatsobligaties in de eurozone omlaag, met name door (i) de impact van de monetaire beleidsmaatregelen van de ECB, waaronder de committering aan het programma van outright monetary transactions (OMT) en grootschalige kwantitatieve versoepeling, (ii) een daling van de inflatieverwachting op lange termijn, (iii) de perceptie van verminderd kredietrisico in economisch kwetsbare lidstaten, (iv) het versterkte kader voor de economische en budgettaire governance, en (v) de aangescherpte financiële regelgeving en dito toezicht. De markten voor staatsobligaties in de eurozone hebben tijdelijke vlagen van volatiliteit in verband met ongunstige geopolitieke ontwikkelingen doorstaan. In sommige marktsegmenten is de financiële fragmentatie sinds medio 2013 voor een stuk teruggedraaid, maar zij blijft historisch gezien hoog. Overzichten van de bancaire kredietverstrekking tonen nog steeds verschillen in kredietvoorwaarden in de eurozone, die tot op zekere hoogte worden veroorzaakt door hardnekkige specifieke factoren en trends inzake probleemkredieten.

Ondanks de verbeterde financieringskosten, blijft de bancaire kredietverlening aan de particuliere sector zwak. Er is geen hard bewijs van een veralgemeend financieringstekort in de economie in de eurozone. De bescheiden kredietexpansie kan in belangrijke mate worden toegeschreven aan de zwakke vraag. Toch kunnen hier en daar haperingen in de financieringsstromen worden geconstateerd, met name voor langetermijn infrastructuurprojecten en voor kleine en middelgrote ondernemingen in de economisch meest kwetsbare economieën. Alle onterechte beperkingen op de toegang tot krediet moeten worden opgeheven, zodat er geen financieringstekorten ontstaan die de economische groei fnuiken zodra de kredietvraag weer aantrekt.

Tegen de lage inflatie heeft de ECB een aantal standaard en niet-standaard monetaire beleidsmaatregelen aangenomen. De inflatie in de eurozone bedroeg gemiddeld 0,4% gemiddeld in 2014, ruim onder de inflatiedoelstelling van de ECB voor de middellange termijn. Om de stevige verankering van de inflatieverwachtingen voor de middellange termijn te ondersteunen, heeft de ECB haar beleidstarieven laten zaken tot de effectieve ondergrens. De rentevoet voor de basisherfinancieringstransacties (MRO's) is verlaagd tot 0,05 % in september 2014, terwijl de rente voor de depositofaciliteit werd vastgesteld op -0,20 %. In juli 2013 werden prognoses geïntroduceerd om de rentetermijnstructuur directer te beïnvloeden. De ECB bevestigde nogmaals dat de belangrijkste beleidstarieven gedurende langere tijd laag zouden blijven, in lijn met de getemperde inflatievooruitzichten. Gerichte langlopende herfinancieringstransacties (TLTRO's) werden ingevoerd om termijnfinanciering tot vier jaar tegen een zeer lage rentevoet te verstrekken. Daarnaast nam de ECB ook andere niet-standaardmaatregelen, waarbij zij direct intervenieerde in de markten voor effecten op onderpand van activa (ABS) en de markten voor gedekte obligaties.

In januari 2015 besloot de ECB tot een grootschalig programma van kwantitatieve versoepeling. De Bank kondigde aan dat zij van plan was haar programma voor het opkopen van activa op onderpand van activa (ABS) en gedekte obligaties uit te breiden tot verhandelbare, in euro luidende investeringswaardige obligaties, uitgegeven door lidstaten van de eurozone en Europese instellingen. Onder dit uitgebreide opkoopprogramma (EAPP) zal tot eind september 2016 maandelijks voor in totaal 60 miljard euro aan openbaar en particulier schuldpapier door het Eurosysteem worden opgekocht, totdat een duurzame correctie van het inflatieverloop is bewerkstelligd die consistent is met een inflatie van minder dan, maar dicht bij, 2 % op middellange termijn. Tevens heeft de ECB besloten de prijsstelling van de gerichte langlopende herfinancieringstransacties te wijzigen. De op toekomstige gerichte langlopende herfinancieringstransacties toegepaste rentevoet zal gelijk zijn aan de rentevoet die voor de basisherfinancieringstransacties van het Eurosysteem geldt op het tijdstip van elke gerichte langlopende herfinancieringstransactie, waardoor het renteverschil van 10 basispunten tegenover de rentevoet voor basisherfinancieringsoperaties, dat werd toegepast op de eerste twee gerichte langlopende herfinancieringstransacties, komt te vervallen. De markten reageerden positief op de uitbreiding van het programma; de verwachting is dat het groot genoeg zal zijn om impact te hebben op de bredere macro-economische ontwikkelingen in de eurozone en om de inflatieverwachtingen op middellange tot lange termijn opnieuw in overeenstemming te brengen met de door de ECB gehanteerde prijsstabiliteitsdoelstelling van een inflatie van minder dan, maar dicht bij, 2 %. Dit zou op zijn beurt het proces van schuldafbouw in de gehele eurozone moeten vergemakkelijken, en de kredietvraag en de investeringen moeten aanwakkeren. De doeltreffendheid van deze krachtige beleidsmaatregelen van de ECB hangt mede af van de vastberadenheid en de geschiktheid van hervormingsmaatregelen op de andere beleidsterreinen, zoals het begrotings- en structuurbeleid.

Sterke monetaire stimuleringsmaatregelen worden essentieel geacht om tekortkomingen in de economie te helpen bestrijden en prijsstabiliteit op middellange termijn te bewaren, maar deze inspanningen zijn nog niet geflankeerd door aanvullende acties op andere gebieden, onder andere in de financiële sector. De uitkomsten van de integrale beoordeling door de ECB en van de EU-brede stresstest die door de Europese Bankautoriteit is gecoördineerd, bevestigen dat de vermogenspositie van de Europese banken de afgelopen zes jaar significant is verbeterd. In de periode 2008-2013 is voor ruim 200 miljard EUR aan kapitaal aangetrokken door de 130 bancaire groepen die deelnemen aan de integrale beoordeling door de ECB. Tussen januari 2014 en de voltooiing van de integrale beoordeling in oktober 2014 kwam daar nog eens 57 miljard EUR bij. Dit geeft de omvang aan van de herkapitaliseringsinspanningen die de banken hebben geleverd als gevolg van het nieuwe regelgevingskader (de EU-verordening en -richtlijn kapitaalvereisten), de eisen van het toezicht en de verwachtingen van de markt Bij de integrale beoordeling van de ECB werd vastgesteld dat 25 banken in totaal nog 25 miljard EUR kapitaal tekort hadden. Twaalf van de 25 banken hebben dit tekort reeds opgevuld door middel van een kapitaalverhoging van in totaal 15 miljard euro in 2014. Banken met een tekort hebben kapitalisatieplannen opgesteld en beschikken over maximaal negen maanden om aan de vereisten te voldoen. De Europese banken zijn nu veel beter gewapend tegen financiële schokken dan vóór de crisis. Dit zou beleggers moeten geruststellen over de kwaliteit van de bankbalansen en helpen het vertrouwen te herstellen, zodat banken hun primaire functie kunnen vervullen: krediet verstrekken aan de reële economie.

Er blijven echter nog knelpunten over en de aanpassing van de bankbalansen en de governancestructuren is nog niet volledig. Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het herstel van de financiële sector in Europa, met sterkere bankbalansen en een betere toegang tot krediet tot gevolg. In 2014 maakten de banken in de eurozone voor het eerst in 7 jaar melding van een versoepeling van de kredietvoorwaarden voor leningen aan ondernemingen. Volgens de enquête inzake bancaire kredietverlening van de ECB zijn de omstandigheden voor een expansie van de kredietverlening in de eurozone geleidelijk aan het verbeteren, maar het valt nog te bezien of deze positieve trends zich vertalen in een nettocreatie van krediet, aangezien het tempo van de terugbetalingen in vele landen nog hoger ligt dan dat van de nieuwe leningen. Kredietverlening door banken zal nog enige tijd de belangrijkste financieringsbron voor Europese bedrijven blijven; de banken moeten echter nog hun volle kredietverstrekkingscapaciteit herstellen. Daarvoor zijn verdere hervormingen in de banksector te verwachten. De banken in de eurozone hebben nog wat weg af te leggen om te voldoen aan de kapitaalvereisten in het kader van de verordening en van de richtlijn inzake kapitaalvereisten (RKV IV/VKV), die hun volle effect zullen sorteren in 2019. Bovendien moeten banken hun risicobeheer verbeteren, hun bestuurlijke structuren versterken en winstgevendheidproblemen aanpakken. De bedrijfsmodellen van de Europese banken kunnen nog weerbaarder worden gemaakt tegen negatieve schokken, bijvoorbeeld door de bankfinancieringsbronnen stabieler te maken. Bovendien staan de balansen van de banken nog steeds onder druk van een hoog aantal probleemkredieten. In gevallen waarin de schuldenlast van ondernemingen onhoudbaar is, maar hun bedrijfsmodel levensvatbaar wordt geacht, kunnen probleemkredieten onder andere worden aangepakt door middel van schuldherstructurering, betere insolventieregelingen of specifieke instrumenten zoals debt/equity swaps. Dergelijke instrumenten kunnen worden aangevuld met initiatieven voor een beter evenwicht tussen de fiscale behandeling van financiering met vreemd en met eigen vermogen. Het alternatief voor het aanpakken van probleemkredieten in de bankbalansen is deleveraging in de particuliere niet-financiële sector, wat de schuldenlast van na de crisis zou verlichten en de economische activiteit zou helpen ondersteunen.

Bij de totstandbrenging van de bankenunie wordt gestage vooruitgang geboekt. Het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme (GTM) van de ECB is op 4 november 2014 operationeel geworden en is nu verantwoordelijk voor het directe toezicht op de grootste banken in de eurozone.

Een consequente uitvoering van de verordening inzake het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme zal de architectuur van de bankenunie vervolledigen. In dit verband worden vorderingen gemaakt bij de oprichting van de gemeenschappelijke afwikkelingsraad (GAR). Verwacht wordt dat de permanente leden van de afwikkelingsraad hun taak zullen opnemen in de komende maanden. Ook de administratieve en operationele oprichting van de gemeenschappelijke afwikkelingsraad zit op schema en dit jaar zou moeten worden begonnen met de uitwerking van plannen voor de afwikkeling van banken.

De werkzaamheden vorderen wat betreft de instelling van een gemeenschappelijke vangnetregeling ("achtervang") voor het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds (GAF) tijdens de overgangsperiode waarin nationale middelen van de landen die deelnemen aan het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme, stapsgewijs gemeenschappelijk zullen worden gemaakt. In december 2014 zijn de lidstaten het eens geworden over een verklaring betreffende het waarborgen van een gelijke behandeling tussen lidstaten van de eurozone, die door het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) worden gedekt, en niet tot de eurozone behorende lidstaten die ervoor kiezen zich bij de bankenunie aan te sluiten.

De ontwikkeling van een weerbaarder financieel systeem gaat hand in hand met de ontwikkeling van alternatieve, gediversifieerde en schokbestendige marktfinancieringskanalen. Dit is met name van belang omdat Europa sterke afhankelijk is van financiering door banken en de traditionele kanalen van bankfinanciering onder druk staan vanwege schuldafbouw en aanpassingen van het bedrijfsmodel om te voldoen aan komende wijzigingen in de regelgeving. In vergelijking met andere economieën steunt de eurozone zwaar op banken. Financiering door de markt, voor zover die ontwikkeld is, betekent overwegend financiering met vreemd vermogen, terwijl financiering met eigen vermogen een ondergeschikte rol speelt. Onderzoek wijst uit dat een grotere diversificatie met meer financiering door de markt economische voordelen kan opleveren. Een verbeterde financiële stabiliteit zou eveneens gunstige effecten hebben, aangezien wordt aangenomen dat marktgebaseerde financiële structuren in tijden van spanningen op de markt minder systeemrisico’s inhouden en hogere economische groei opleveren dan op banken gebaseerde modellen.

Om de bronnen van externe financiering voor ondernemingen te diversifiëren en daarmee de economische groei te bevorderen, is de Europese Commissie vastberaden om een kapitaalmarktenunie tot stand te brengen.

Toezeggingen || Samenvattende beoordeling

Landspecifieke aanbevelingen (LSA) van 2014 voor de eurozone

LSA 1 In nauwe samenwerking met de Commissie de uitvoering van structurele hervormingen op de gebieden die voor de goede werking van de eurozone het meest relevant zijn, te bevorderen en te monitoren, teneinde groei, convergentie en aanpassing van interne en externe onevenwichtigheden te stimuleren. Vooruitgang bij de nakoming van hervormingstoezeggingen in de lidstaten van de eurozone waar zich buitensporige onevenwichtigheden voordoen, en bij de uitvoering van hervormingen in de lidstaten van de eurozone met onevenwichtigheden die een doortastend optreden vergen, te beoordelen en te stimuleren teneinde negatieve overloopeffecten naar de rest van de eurozone te voorkomen. in landen met grote overschotten op de lopende rekening passend beleid aan te moedigen om positieve overloopeffecten te bewerkstelligen. Op gezette tijden thematische discussies te houden over structurele hervormingen op de arbeidsmarkt en de productenmarkt met potentieel grote overloopeffecten, waarbij vooral wordt gekeken naar beperking van de hoge belastingwig op arbeid en hervorming van de dienstenmarkten. || De eurozone heeft enige vooruitgang geboekt met de uitvoering van LSA 1: · Vooruitgang bij de uitvoering van de hervormingstoezeggingen is op het niveau van de eurozone met name bevorderd via onder andere technische besprekingen in het Comité voor de economische politiek en het Economisch en Financieel Comité en politiek overleg in de Eurogroep en de Raad Ecofin. Er is vooruitgang bij de hervormingen in de programmalanden en de voortgang van de hervormingen in lidstaten met buitensporige onevenwichtigheden of onevenwichtigheden die een doortastend optreden vergen, is besproken. · Uit de beoordeling van de uitvoering van de landspecifieke hervormingsverbintenissen in de afzonderlijke lidstaten blijkt dat voor ongeveer [50] % van de aanbevelingen ten minste enige vooruitgang in de eurozone als geheel te noteren valt. · De Eurogroep heeft een aantal besprekingen gehouden om passend beleid aan te moedigen in landen met grote overschotten op de lopende rekening, bijvoorbeeld in het kader van de beoordeling van de ontwerpbegrotingsplannen (obp's). · De Eurogroep heeft in juli en september twee thematische besprekingen gewijd aan het verkleinen van de grote belastingwig op arbeid en voor maart staat er een op de agenda over de hervorming van de dienstenmarkten.

LSA 2 In nauwe samenwerking met de Commissie het begrotingsbeleid van de lidstaten van de eurozone te coördineren, met name bij de beoordeling van de ontwerpbegrotingsplannen om een coherent en groeivriendelijk begrotingsbeleid in de eurozone te garanderen. De kwaliteit en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te verbeteren door prioriteit te geven aan materiële en immateriële investeringen op nationaal en EU-niveau. Te zorgen voor sterke nationale begrotingskaders, met inbegrip van nationale begrotingsraden. || De eurozone heeft enige vooruitgang geboekt met de uitvoering van LSA 2: · Enige vooruitgang is geboekt bij de coördinatie van het begrotingsbeleid, met als gevolg dat de budgettaire vooruitzichten voor de eurozone als geheel zijn verbeterd en het globale begrotingsbeleid passend lijkt. De coördinatie van het begrotingsbeleid blijft evenwel suboptimaal. In het kader van de beoordeling van de obp's is dit besproken. · De Commissie heeft op 13 januari een mededeling gepubliceerd over hpe het beste kan worden gebruikgemaakt van de flexibiliteit die het stabiliteits- en groeipact biedt, onder meer door het gemakkelijker te maken om te investeren. · Beperkte vooruitgang is geboekt wat betreft het verbeteren van de kwaliteit en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën, een punt van de komende thematische collegiale toetsingen in het EPC. · Op technisch niveau en in de Eurogroep en de Raad ECOFIN is gesproken over de kwestie van het bevorderen van investeringen, inclusief het prioriteren van materiële en immateriële investeringen op nationaal en EU-niveau. · Er zijn technische besprekingen gehouden over de nationale begrotingskaders, onder andere over de nationale begrotingsraden.

LSA 3 Het bankenstelsel veerkrachtig te maken, met name door de maatregelen te nemen die in het licht van de doorlichting van de kwaliteit van activa en de stresstests nodig zijn, en door de verordeningen inzake de bankenunie uit te voeren en de verdere werkzaamheden die voor de overgangsperiode van het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme zijn gepland, ter hand te nemen. Investeringen van de particuliere sector te stimuleren en de stroom van krediet naar de economie te verhogen door middel van maatregelen om de toegang van het mkb tot krediet te verbeteren, de kapitaalmarkten te verdiepen en de securitisatiemarkt nieuw leven in te blazen, en wel op basis van de voorstellen en het tijdschema in de mededeling van de Commissie over de langetermijnfinanciering‐ van de Europese economie. || De eurozone heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt met de uitvoering van LSA 3: Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt om het bancair systeem weerbaarder te maken: · De integrale beoordeling door de ECB, met inbegrip van de door de EBA gecoördineerde EU-brede stresstest, werd in oktober 2014 met succes afgerond en bevestigde dat de vermogenspositie van de Europese banken de afgelopen jaren aanzienlijk is verbeterd. De follow-up van de integrale beoordeling is gaande. Banken met een tekort hebben kapitalisatieplannen opgesteld en beschikken over maximaal negen maanden om aan de vereisten te voldoen. · Met het oog op de totstandbrenging van de bankenunie heeft het GTM op 4 november 2014 haar toezichthoudende taken opgenomen. Een van de topprioriteiten is te zorgen voor een gelijk speelveld voor de Europese grote banken, niet alleen op het gebied van het toezicht, maar ook wat betreft de consequente toepassing van het single rulebook. · Ook de stappen op weg naar de operationele oprichting van de gemeenschappelijke afwikkelingsraad (GAR) zijn onderweg. Verwacht wordt dat de permanente leden van de afwikkelingsraad hun taak opnemen in de komende maanden en dat dit jaar worden begonnen met het uitwerken van plannen voor de afwikkeling van banken. · De regels voor de risicogewogen berekening van de bankbijdragen aan de afwikkelingsfondsen in het kader van de richtlijn herstel en afwikkeling van banken (BRRD) zijn overeengekomen. Er is enige vooruitgang geboekt bij het stimuleren van particuliere investeringen en het verruimen van de kredietstromen naar de economie, door middel van verschillende maatregelen: · In het kader van de acties om particuliere investeringen aan te moedigen, is in november 2014 het investeringsplan van de Europese Commissie gelanceerd. Het moet zorgen voor een betere integratie en diversificatie van de Europese financieringsmarkten en als katalysator fungeren voor investeringen in de particuliere sector. · De verordening betreffende Europese langetermijninvesteringsfondsen (ELTIF’s) zal voorzien in een gemeenschappelijk regelgevend kader van de EU en het recht van vestiging en dienstverlening voor fondsen gespecialiseerd in investeringen op de lange termijn, bijvoorbeeld in infrastructuurprojecten of kleine en middelgrote ondernemingen. De ELTIF’s moeten medio 2015 operationeel zijn. · De Europese Commissie heeft aangekondigd te streven naar een kapitaalmarktenunie (KMU) om de markt meer volume en diepte te geven en een werkelijke interne markt voor financiële diensten te ontwikkelen. · Een van de prioriteiten van de Commissie op korte termijn is de ontwikkeling van een duurzame Europese securitisatiemarkt. In dit verband ontwikkelt de Commissie een aanpak die een grotere risicogevoeligheid in het kader inbouwt. De opname in oktober van kwaliteitscriteria in de door de Commissie vastgestelde gedelegeerde handelingen betreffende de Solvabiliteit II-richtlijn (kapitaalvereisten voor verzekeraars) en LCR (regels voor de bankliquiditeit) is een eerste stap in deze richting. Aanvullende publieke en particuliere initiatieven zijn nodig om gezonde, diepe en liquide securitisatiemarkten in de EU te ontwikkelen.

LSA 4 Verder te werken aan de verdieping van de economische en monetaire unie en bij te dragen tot de verbetering van het kader voor economisch toezicht in de context van de evaluaties die voor eind 2014 zijn gepland. || De eurozone heeft enige vooruitgang geboekt met de uitvoering van LSA 4: · De Commissie heeft de mededeling over de evaluatie van het "twopack" en het "sixpack" gepresenteerd, die als basis moet dienen voor de discussie met het Europees Parlement en de Raad. Op basis daarvan zal de Commissie nagaan of aanpassingen van de wetgeving zelf of van de uitvoering ervan in de praktijk nodig zijn. · De Commissie heeft in de jaarlijkse groeianalyse een aantal stappen aangekondigd om de toepassing van het systeem van economische governance reeds voor het Europees semester 2015 te verbeteren. · Wat het meer algemene thema van de verdieping van de Economische en Monetaire Unie betreft, heeft de Eurotop van oktober de voorzitter van de Europese Commissie uitgenodigd om samen met de voorzitters van de ECB, de Europese Raad en de Eurogroep verdere stappen voor te bereiden om de economische governance te versterken. De Europese Raad van december heeft een oproep gedaan voor een informele bespreking tijdens de Europese Raad van februari en het uitbrengen van verslag aan de Europese Raad van juni.

[1] Zie 'Structural reform at the zero lower bound', Quarterly report on the euro area, Vol.13, Issue 3, 2014.

[2] Zie Quarterly Report on the Euro Area, Volume 13, No 4, Europese Commissie.

[3] Zie 'Private Sector Deleveraging, where do we stand', Quarterly Report on the Euro Area, Volume 13, No 3, Europese Commissie.

[4] Darvas, Z. and G. Wolff, 'Europe's social problem and its implication for economic growth', Bruegel Policy Brief, Issue 03, 2014.Cingano, F. (2014), “Trends in Income Inequality and its Impact on Economic Growth”, OECD Social, Employment and Migration Working Papers, No. 163, OECD Publishing. .

[5] Zie "Poverty development in the EU after the crisis", M. Duiella and A. Turrini (2014), ECFIN Economic Brief, Issue 31, mei 2014.

[6] Zie 'Cross-border spillovers in the euro area' Quarterly report on the euro area, Volume 13, No. 4, december 2014.

[7] In sommige landen is een begin gemaakt met een structurele transitie naar verhandelbare sectoren: het aandeel van deze sectoren in de toegevoegde waarde is in 7 landen van de eurozone gestegen, in één land nagenoeg onveranderd gebleven in de periode 2008-2013 en in de andere landen van de eurozone teruggelopen.

[8] Varga en in ’t Veld, 'The potential growth impact of structural reforms in the EU. A benchmarking exercise', European Economy Economic Papers, 2014, blz.541.

[9] De discretionaire begrotingsinspanning bestaat uit een bottom-upbenadering aan de ontvangstenzijde en in essentie een top-downbenadering aan de uitgavenzijde (zie ook 'Public Finances in EMU '– 2014, Europese Commissie).

[10] Zie bijvoorbeeld Goujard, A. 'Cross Country Spillovers from fiscal consolidations' OCED Economics Department Working Papers, No.1099, 2013 en In 't Veld, J., 'Fiscal consolidations and spillovers in the euro area periphery and core', European Economic Papers, nr.506.

[11] Zie 'Cross-border spillovers in the euro area' Quarterly report on the euro area, Volume 13, No. 4, december 2014.

[12] Frankrijk, Ierland, Malta, Portugal, Slovenië, Spanje, Griekenland en Cyprus

[13] De totale structurele aanpassing kan in dit verband slechts als illustratief worden gezien, omdat wordt voorbijgegaan aan de belangrijke verschillen tussen de lidstaten ten aanzien van de vereisten van het stabiliteits- en groeipact, die het voorwerp uitmaken van de landspecifieke aanbevelingen van de Commissie. Bovendien dienen alle conclusies die ten aanzien van de totale consolidatie-inspanning worden getrokken op basis van de verandering in het structurele saldo, met de nodige voorzichtigheid te worden benaderd, aangezien het structurele saldo niet altijd een nauwkeurig beeld geeft van de onderliggende budgettaire inspanning, bijvoorbeeld wanneer de ontvangsten ongewoon reageren op economische groei.

[14] Zie Vandierendonck, C., 'Public spending reviews: design, conduct, implementation', European Economy Economic Papers nr. 525, juli 2014

[15] Richtlijn 2011/85/EU van de Raad van 8 november 2011 tot vaststelling van voorschriften voor de begrotingskaders van de lidstaten.

[16] Verordening (EU) nr. 473/2013 betreffende gemeenschappelijke voorschriften voor het monitoren en beoordelen van ontwerpbegrotingsplannen en voor het garanderen van de correctie van buitensporige tekorten van de lidstaten van de eurozone.

[17] Het begrotingspact is het begrotingshoofdstuk van het Verdrag inzake stabiliteit, coördinatie en bestuur in de economische en monetaire unie (VSCB).