De Commissie gaf de voorkeur aan de geleidelijke opheffing van vignetten voor alle zware bedrijfsvoertuigen op het volledige TEN-T-netwerk. Ook zou het toepassingsgebied van de gecombineerde heffingsregeling in de desbetreffende wettelijke bepaling preciezer kunnen worden omschreven. Tegelijkertijd moet die bepaling worden gelezen in de context van de richtlijn en de overwegingen daarvan, en wordt de toepassing ervan beperkt door de reeds bestaande tolsystemen. Gezien het relatief beperkte effect op de infrastructuur en de externe kosten van kleinere vrachtwagens (waarvoor in enkele lidstaten op dit moment geen tolheffingen moeten worden betaald), en gezien de ingebouwde waarborgen (d.w.z. voorafgaande kennisgeving aan de Commissie) in geval van gerechtvaardigde vrijstellingen en de invoering van gecombineerde heffingsregelingen, kan de Commissie het compromis aanvaarden.

Bovendien zou de mogelijkheid om een “gecombineerde heffingsregeling” in te voeren lidstaten die reeds tolheffingen hanteren de mogelijkheid bieden vignetten in te voeren, d.w.z. onder bepaalde voorwaarden gebruiksrechten op te leggen voor wegen of voertuigcategorieën die nu nog niet onder een tolregeling vallen.

·behalve in naar behoren gemotiveerde gevallen (in verband met de aan het verkeer/de bevolkingsdichtheid gerelateerde kosten/baten of het risico op een verschuiving van het verkeer).

·specifieke tekortkomingen in de huidige wetgeving aanpakken, d.w.z. een betere verwezenlijking van de doelstellingen, met name dankzij een vereenvoudiging van de regels inzake externekostenheffingen, waarvoor momenteel een omslachtige motiverings- en kennisgevingsprocedure geldt, en de invoering van een nieuwe mogelijkheid voor congestieheffingen.

(b)Lichte voertuigen

De Commissie heeft ook voorgesteld de vignetten voor lichte voertuigen geleidelijk af te schaffen. De medewetgevers zijn het er echter over eens dat de lidstaten de mogelijkheid moeten hebben om voor dergelijke voertuigen (personenauto’s, lichte bedrijfsvoertuigen en minibussen) vignetten te behouden of in te voeren.

Wat de evenredigheid van de vignetprijzen betreft, heeft de Commissie voor korte-termijnvignetten iets lagere maxima voorgesteld dan die in het standpunt van de Raad. Tegelijkertijd zouden de lidstaten op grond van het standpunt van de Raad verplicht worden om dagvignetten aan te bieden, die een belangrijke stap vormen in de richting van een meer evenredige prijsstelling voor lichte voertuigen. Daarnaast zijn er met betrekking tot de regels voor lichte voertuigen in het algemeen en met name lichte bedrijfsvoertuigen, op verzoek van het Europees Parlement herzieningsclausules opgenomen.

Een meer evenredige prijsstelling is in overeenstemming met het voorstel van de Commissie.

3.2.Differentiatie van de heffingen op basis van de milieuprestaties

(a)Zware bedrijfsvoertuigen

De Commissie heeft voorgesteld de differentiatie op basis van de Euro-emissieklasse te vervangen door een verplichte differentiatie op basis van de CO2-emissies van zware bedrijfsvoertuigen (de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen moet worden aangepakt met externekostenheffingen, zie punt 3.3). Aangezien er ten tijde van het voorstel geen referentie beschikbaar was, heeft de Commissie voorgesteld de details in gedelegeerde handelingen vast te leggen.

In zijn standpunt in eerste lezing is het Europees Parlement dat voorstel grotendeels gevolgd en heeft het slechts beperkte wijzigingen aangebracht in verband met de behandeling van emissievrije activiteiten, die in overeenstemming zijn met het standpunt van de Raad. De Raad heeft de differentiatie op basis van de CO2-emissies van zware bedrijfsvoertuigen gedetailleerd uitgewerkt op basis van de in 2019 goedgekeurde CO2-normen. Tegelijkertijd heeft de Raad de verplichte tariefdifferentiatie uitgebreid tot vignetten (gebruiksrechten).

In het licht van het recente voorstel voor een regeling voor de handel in emissierechten voor het wegvervoer heeft de Raad in zijn het standpunt een herzienings-/evaluatieclausule opgenomen om elk reëel en gepercipieerd risico van dubbele koolstofbeprijzing aan te pakken.

De Commissie steunt de in de tekst van de Raad ontwikkelde methode voor de differentiatie van de CO2-emissies alsook de bijbehorende herzieningsclausule.

(b)Lichte voertuigen

De Commissie heeft voorgesteld de tolheffingen van lichte voertuigen te koppelen aan hun milieuprestaties, d.w.z. rekening te houden met de uitstoot van zowel CO2 als verontreinigende stoffen. De medewetgevers zijn het erover eens dat de differentiatie van de heffingen voor personenauto’s facultatief moet zijn.

Volgens het standpunt van de Raad wordt de differentiatie van tolgelden en het jaartarief van de gebruiksrechten voor bestelwagens en minibussen op basis van de milieuprestaties van het voertuig vanaf 2026 verplicht, voor zover dit technisch werkbaar is. De regeling van artikel 7 octies ter en bijlage VII, die gebaseerd is op de meest recente emissienormen, zou indicatief zijn. Lidstaten die ervoor kiezen een andere regeling toe te passen (bv. met andere emissieprestatiecriteria, een verschillende mate van differentiatie of andere criteria) moeten hun keuze motiveren en de Commissie daarvan in kennis stellen. De lidstaten kunnen er echter voor kiezen om uitsluitend voor emissievrije voertuigen korting te verlenen, zonder de heffingen voor andere voertuigen te differentiëren en zonder de Commissie daarvan in kennis te stellen.

Hoewel de Commissie de voorkeur had gegeven aan een soortgelijke regel voor alle lichte bedrijfsvoertuigen, kan zij het compromis steunen aangezien het beginsel van gedifferentieerde heffingen die de kosten van het weggebruik weerspiegelen, in overeenstemming is met het voorstel van de Commissie.

3.3.Externekostenheffingen

De Commissie heeft voorgesteld de externekostenheffingen te vereenvoudigen (met direct toepasbare referentiewaarden) en die heffingen te verplichten voor zware bedrijfsvoertuigen, althans op die delen van het wegennet waar de externe kosten van luchtverontreiniging en/of lawaai hoger liggen dan gemiddeld. In het definitieve standpunt van de Raad is het toepassingsgebied van die verplichting uitgebreid. Uiterlijk vier jaar na de inwerkingtreding van de wijzigingsrichtlijn zou ze voor het volledige tolwegennet gelden.

De lidstaten zullen externekostenheffingen voor verontreiniging moeten opleggen, behalve in specifieke en naar behoren gemotiveerde gevallen. Dat is een welkome verhoging van het ambitieniveau ten opzichte van het voorstel van de Commissie.

De Raad heeft de optie toegevoegd de kosten voor de CO2-uitstoot in rekening te brengen als alternatief voor (of in combinatie met) de differentiatie van de infrastructuurheffingen voor zware bedrijfsvoertuigen op basis van de CO2-uitstoot (cf. deel 3.2). Hoewel dit opnieuw een duidelijke verhoging van de ambitie inhoudt, zal dit tot dubbele koolstofbeprijzing leiden als de bestaande nationale brandstofbelasting reeds een CO2-component omvat en als brandstoffen voor het wegvervoer in de emissiehandel zouden worden opgenomen, zoals de Commissie in juli heeft voorgesteld. Zoals vermeld in punt 3.2, moeten herzieningsclausules waarborgen bieden om dit risico zoveel mogelijk te beperken. Op grond van een van die herzieningsclausules zou de Commissie verplicht worden de voor CO2-emissies in rekening gebrachte prijzen aan te passen, rekening houdend met de effectieve koolstofprijs voor wegvervoersbrandstoffen in de EU. De Commissie acht de waarborgen toereikend en steunt de mogelijkheid om de kosten van CO2-emissies in rekening te brengen zolang die niet volledig door een geschikter instrument, zoals emissiehandel of brandstofbelasting, worden gedekt.

3.4.Congestieheffingen

Het standpunt van de Raad over de optie van congestieheffingen is grotendeels in overeenstemming met het voorstel van de Commissie. De lidstaten kunnen een congestieheffing invoeren op elk deel van hun wegennet dat met congestie kampt. Die heffing moet op niet-discriminerende wijze voor alle voertuigcategorieën gelden. De Raad heeft de maximaal in rekening te brengen kosten vervangen door referentiewaarden. Die mogen onder bepaalde voorwaarden worden overschreden, mits de Commissie daarvan in kennis wordt gesteld. De Raad heeft, in overeenstemming met het standpunt van het Europees Parlement, ook één uitzondering toegevoegd, namelijk dat de lidstaten minibussen, bussen en touringcars volledig of gedeeltelijk kunnen vrijstellen. De Commissie kan deze wijzigingen aanvaarden.