COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 20.01.1999 
COM0998) 585 def. 
OVERHEIDSINFORMATIE: EEN ESSENTIËLE HULPBRON VOOR EUROPA 
GROENBOEK OVER OVERHEIDSINFORMATIE 
IN DE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ 
(door de Commissie ingediend) 
INHOUDSOPGAVE 
Het probleem 2 
Hoofdstuk I: Waarom is overheidsinformatie een essentiële hulpbron voor Europa? 4 
1.1 Belang van toegang voor de Europese burgers 4 
1.2 Overheidsinformatie: mogelijkheden voor economische groei en werkgelegenheid 6 
Hoofdstuk II: De informatiemaatschappij en de overheid 10 
11.1 Elektronisch bestuur 10 
11.2 Elektronisch bestuur en overheidsinformatie 11 
11.3 Elektronische toegang voor iedereen? 12 
Hoofdstuk III: Vraagstukken in verband met toegang tot en exploitatie van 
overheidsinformatie 13 
II 1.1 Definities 13 
111.2 Voorwaarden voortoegang tot overheidsinformatie 14 
111.3 Praktische hulpmiddelen om toegang te vergemakkelijken 15 
III. 4 Prijsvraagstukken 15 
111.5 Concurrentieregels 18 
111.6 Auteursrechtvraagstukken 19 
III.6 Privacyvraagstukken 19 
111.8 Aansprakelijkheidsvraagstukken 20 
111.9 EU-informatie 20 
Slotopmerkingen 21 
Vragenlijst 22 
Bijlage 1: Huidige situatie in de lidstaten met betrekking tot wetgeving en beleid inzake 
toegang tot overheidsinformatie 23 
Bijlage 2: Maatregelen van de Europese Commissie op het gebied van overheidsinformatie 
- Achtergrond van dit groenboek 30 
Bijlage 3: Huidige situatie in de VS: het juridisch kader 32 
A*L, 
Het pr ofcfeem 
1. Overheidsinformatie1 speelt een 
fundamentele rol bij het behoorlijk functioneren 
van de interne markt en het vrije verkeer van 
goederen, diensten en personen. Zonder 
gebruikersvriendelijke en gemakkelijk 
beschikbare informatie op administratief, 
wetgevend en financieel gebied of andere 
openbare informatie, kunnen de economische 
actoren geen volledig geïnformeerde 
beslissingen nemen. 
2. Overheidsinformatie in Europa is vaak 
gefragmenteerd en verspreid, zodat ze in veel 
gevallen minder duidelijk is dan bedoeld. Deze 
situatie is hoofdzakelijk toe te schrijven aan 
uiteenlopende nationale wetgevingen2 
betreffende de wijzen waarop informatie 
toegankelijk kan worden gemaakt en 
geëxploiteerd, en aan diverse praktijken die de 
beschikbaarheid van gegevens belemmeren. 
Het gaat er niet om dat de lidstaten meer 
informatie moeten produceren, maar wel dat de 
informatie die reeds voor het publiek 
beschikbaar is, duidelijker en voor potentiële 
gebruikers toegankelijker moet zijn. 
3. De gemakkelijke beschikbaarheid van 
overheidsinformatie is een absolute vereiste 
voor het concurrentievermogen van de 
Europese industrie. In dit opzicht hebben de 
EU-ondememingen te kampen met een ernstig 
concurrentienadeel in vergelijking met hun 
Amerikaanse tegenhangers, die profiteren van 
een sterk ontwikkeld, efficiënt 
overheidsinformatiesysteem op alle niveaus van 
de administratie3. De tijdige beschikbaarheid 
van overheidsinformatie is ook van toenemend 
belang om de genetwerkte economie te 
bevorderen en het economische potentieel 
ervan ten nutte te maken. 
4. In Europa is het thema met name van 
cruciaal belang voor kmo's, die minder middelen 
kunnen uittrekken om, vaak in moeilijke 
omstandigheden, gefragmenteerde informatie 
bijeen te zoeken. Uiteindelijk heeft dit een 
negatieve invloed op het scheppen van 
werkgelegenheid. Hetzelfde geldt voor de 
moeilijkheden die Europese inhoudbedrijven in 
' De definitie van overheid is een punt van discussie en wordt 
in hoofdstuk III verder geanalyseerd. Het is echter duidelijk niet 
de bedoeling dat staatsondernemingen die onder 
marktvoorwaarden opereren en waarop particuliere en 
commerciële overwegingen van toepassing zijn, onder dit 
groenboek vallen. 
2 Zie overzicht van de wetgeving in bijlage 1. 
3 Sinds 1966, toen de 'Freedom of Information Act' werd 
goedgekeurd, wordt in de Verenigde Staten een zeer actief 
beleid voor toegang tot en commerciële exploitatie van 
overheidsinformatie gevoerd. Dit heeft de ontwikkeling van de 
Amerikaanse informatie-industrie sterk gestimuleerd. In 
bijlage 3 wordt een overzicht van het huidige wetgevingskader 
in de VS gegeven. vergelijking met hun Amerikaanse tegenhangers 
ondervinden bij de exploitatie van 
overheidsinformatie. 
5. Bovendien is in de huidige economie en 
maatschappij, waarin de euro het 
integratieproces stimuleert, het feit dat de 
EU-burgers en -consumenten geen beter 
gebruik kunnen maken van de in andere 
EU-lidstaten beschikbare informatie, in zekere 
zin een anachronisme. Eigenlijk roept deze 
situatie vragen op met betrekking tot de rechten 
van de burgers op grond van de EG-Verdragen. 
6. Hoewel het toenemende gebruik van 
elektronische media om overheidsinformatie op 
te slaan en te verspreiden, van nut kan zijn om 
deze situatie te verbeteren, leidt dit er ook toe 
dat de reeds bestaande verschillende tussen de 
lidstaten nog groter worden. Sommige lidstaten 
zijn begonnen na te gaan welke effecten de 
nieuwe technologieën hebben op de 
overheidsdienst en met name op de toegang tot 
en de exploitatie van overheidsinformatie4. 
7. Dit thema is ook belangrijk voor de 
uitbreiding van de EU, waarbij de 
kandidaat-lidstaten hun rechtsstelsels en 
overheidsdiensten zullen moeten aanpassen 
zodat ze aan de eisen van het EU-lidmaatschap 
voldoen. Een betere toegang tot 
overheidsinformatie zal dit proces bevorderen. 
8. De noodzaak om een gecoördineerde 
discussie op Europees niveau op gang te 
brengen, is nu duidelijker en urgenter dan ooit. 
Het doel van dit groenboek is breed openbaar 
overleg te plegen met deelneming van alle 
betrokken actoren, teneinde de voornaamste 
problemen te bestuderen en de aanzet te geven 
tot een politieke discussie op Europees niveau. 
Het groenboek is gebaseerd op de resultaten 
van een uitgebreid voorafgaand overlegproces 
dat in juni 1996 is begonnen en waaraan is 
deelgenomen door vertegenwoordigers van de 
lidstaten, van groepen burgers en gebruikers, 
van de particuliere sector en meer bepaald van 
de informatie-industrie. Al degenen die werden 
geraadpleegd, achtten het wenselijk een 
discussie over dit vraagstuk op gang te brengen. 
9. De in het groenboek behandelde 
thema's zijn gekozen op basis van de resultaten 
van dit uitgebreide overlegproces. De reacties 
op dit groenboek en op de daarin gestelde 
vragen zullen bepalen welke verdere 
maatregelen op dit gebied zullen worden 
genomen. Het is duidelijk dat verder 
besprekingen moeten worden gevoerd en 
4 Bv. het witboek over vrijheid van informatie in het Verenigd 
Koninkrijk, de Nederlandse nota "Naar toegankelijkheid van 
overheidsinformatie" en het Franse actieprogramma "Préparer 
l'entrée de la France dans la société de l'information". 
optimale praktijken uitgewisseld met de lidstaten 
en de andere belangrijke actoren. 
10. Voor sommige problemen zullen 
technische oplossingen moeten worden gezocht; 
andere zullen door het verbeteren van 
administratieve procedures kunnen worden 
aangepakt; en voor enkele problemen zullen 
politieke oplossingen moeten worden gevonden. 
Afhankelijk van de resultaten van het openbare 
overlegproces zouden door de Commissie 
voorstellen voor actie kunnen worden 
geformuleerd om de situatie op Europees 
niveau op specifieke gebieden te verbeteren. 
Dergelijke voorstellen zullen uiteraard alleen in 
overweging worden genomen wanneer ze in 
overeenstemming zijn met het subsidiariteits- en 
het evenredigheidsbeginsel. Elke maatregel 
moet naar aard en draagwijdte worden beperkt 
tot wat noodzakelijk is om de doelstellingen van 
de Verdragen te bereiken. 
11. Niets in dit groenboek noch in enige 
toekomstige actie waartoe het kan leiden, mag 
worden beschouwd als een poging om afbreuk 
te doen aan de regeling van het eigendomsrecht 
in de lidstaten of aan de rol van 
overheidsorganisaties in de lidstaten. 
Alle belangstellenden, zowel uit de openbare als 
de particuliere sector, wordt met aandrang 
verzocht hun mening over de in dit document 
behandelde thema's te kennen te geven. De 
Commissie zal op verzoek gaarne aanvullende 
achtergrondinformatie over bestaande 
beleidsmaatregelen van de Commissie of de 
lidstaten inzake toegang tot overheidsinformatie 
verstrekken. Antwoorden, opmerkingen en 
verzoeken moeten vóór 1 juni 1999 worden 
toegezonden aan het volgende adres: 
Europese Commissie 
T.a.v. de heerHuber 
Hoofd van eenheid DG XIII/E-1 
EUROFORUM-gebouw 
Kamer 1174 
rue Alcide De Gasperi 
L-2920 Luxembourg 
E-mailadres: pubinfo@cec.be 
Na het afsluiten van de raadpleging zullen van 
alle ingezonden stukken exemplaren op papier 
beschikbaar worden gesteld, tenzij om 
geheimhouding wordt verzocht. Een website 
waarop het groenboek en de ontvangen stukken 
zullen worden geplaatst, is geopend op het 
volgende adres: 
http://www.echo.lu/legal/en/access.html 
Hoofdstuk I: Waarom is overheidsinformatie 
een essentiële hulpbron voor Europa? 
1.1 Belang van toegang voor de Europese 
burgers 
Profiteren van EG-rechten 
12. Het EG-Verdrag heeft de EU-burgers 
een aantal fundamentele vrijheden toegekend. 
Er zijn echter aanzienlijke praktische 
moeilijkheden die kunnen verhinderen dat de 
mensen deze rechten uitoefenen. Deze 
moeilijkheden zijn hoofdzakelijk het gevolg van 
een gebrek aan transparantie voor burgers, 
werkgevers en overheidsdiensten op alle 
niveaus5. 
13. In veel gevallen is de informatie 
misschien over verschillende gegevensbanken 
of informatiepunten van lokale 
overheidsdiensten verspreid. Daarom kunnen 
door een betere transparantie van 
overheidsinformatie de door het EG-Verdrag 
verleende rechten worden versterkt omdat aldus 
de praktische voorwaarden voor de toepassing 
ervan worden verbeterd. 
14. Doordat in Europa verschillende talen 
worden gebruikt, zal de toegang tot 
overheidsinformatie in de gehele EU tot op 
zekere hoogte verder worden belemmerd. De 
verstrekking van meertalige informatie zou 
echter met name door het gebruik van 
ICT-technologieën kunnen worden 
vergemakkelijkt6. 
15. De toegang tot overheidsinformatie is 
van essentieel belang voor de mobiliteit van 
zowel werknemers als categorieën zoals 
studenten en gepensioneerden in de EU. Een 
betere kennis van de mogelijkheden, 
omstandigheden en procedures in landen in 
geheel Europa kan hen helpen om beter 
geïnformeerde keuzen inzake mobiliteit te 
maken en ten volle profijt te trekken van het 
recht om zich in een ander EU-land te vestigen. 
16. Uit het volgende voorbeeld blijkt dat op 
Europees niveau inspanningen worden gedaan 
om de informatiestromen te verbeteren en aldus 
de vooruitzichten inzake mobiliteit voor 
individuele werknemers binnen de Europese 
Unie te verbeteren. 
5 Zie bijvoorbeeld het Scorebord van de interne markt van mei 
1998, blz. He.v. 
8 Met de activiteiten op het gebied van taaitechnologie in het 
kader van het vierde en vijfde kaderprogramma voor O&TO 
wordt aan de technologische aspecten van dit thema aandacht 
besteed. De O&TO-acties worden aangevuld met het 
marktgerichte MLIS-programma: meerjarenprogramma ter 
bevordering van de taaiverscheidenheid in de Gemeenschap in 
de informatiemaatschappij, PB L 306 van 28.11.1996, blz. 40. De Europese Commissie heeft samen met de 
lidstaten het EURES-netwerk opgericht met de steun 
van het EU-programma voor de uitwisseling van 
gegevens tussen overheidsdiensten (IDA). Doel van 
dit netwerk is vacaturedatabanken in elk Europees 
land met elkaar te verbinden tot een 
gemeenschappelijk Europees netwerk. In dit systeem 
vinden werkzoekenden niet alleen 
werkaanbiedingen, maar ook andere nuttige 
informatie die zij nodig hebben om in een ander land 
van de EU te gaan werken. Tegelijkertijd stelt het 
werkgevers in de gelegenheid om in geheel Europa 
op zoek te gaan naar de mensen met de vereiste 
vaardigheden. http://europa. eu. int/jobs/eures/ 
17. De toegang tot overheidsinformatie 
heeft niet alleen te maken met 
mobiliteitskwesties. Hij heeft ook een invloed op 
de wijze waarop de burgers profijt trekken van 
de interne markt. Gebrek aan informatie over 
administratieve procedures of over prijzen en 
eisen inzake kwaliteit en veiligheid van 
producten is een van de belemmeringen die 
verhinderen dat de consumenten goederen 
kopen en gebruik maken van diensten uit 
andere lidstaten. Het is bijvoorbeeld heel 
moeilijk om informatie te verkrijgen over de 
invoer van voertuigen met het stuur rechts (of 
links, naar gelang van het geval) van de Britse 
Eilanden naar het continent of omgekeerd7. Een 
ander voorbeeld is te vinden op het gebied van 
belastingen, waar de belastingbetalers het 
enorm moeilijk hebben om volledige informatie 
over internationale fiscale regelingen te 
verkrijgen8. 
18. Op de Europese Raad in Cardiff werd 
een programma onder de naam 'Dialoog met de 
burger en het bedrijfsleven' opgezet. Dit 
communautaire programma is het vervolg op 
het initiatief 'Europa binnen bereik/Burgers van 
Europa'. Het is zowel op de burgers als op het 
bedrijfsleven gericht met als doel te zorgen voor 
een sterkere bewustwording van de door de 
interne markt geboden mogelijkheden. Een 
betere toegang tot overheidsinformatie is in dit 
opzicht van het grootste belang. 
Deelneming aart het Europese 
integratieproces 
19. Een Europa van de burgers kan alleen 
tot stand komen als de burgers daadwerkelijk 
aan de opbouw van de Europese Unie 
deelnemen. Voor deze deelneming is het nodig 
dat zij goed geïnformeerd zijn over de 
' 'Listening to Citizens; The difficulties that people face in 
exercising their rights within the Single European Market'. 
8 Ibidem. Dit verslag bevat nog meer voorbeelden van gebrek 
aan informatie waardoor Europese burgers die hun 
intememarktrechten willen uitoefenen, het leven moeilijk wordt 
gemaakt. 
problemen betreffende het functioneren van de 
EU en haar activiteiten. Dit kan sterk in de hand 
worden gewerkt door zowel op Europees als op 
nationaal niveau toegang tot informatie te 
bieden. 
Bij de laatste verkiezingen voor het Europees 
Parlement had het gebrek aan informatie over het 
nieuwe kiesrecht van de Europese burgers een 
negatieve invloed: de deelneming van kiezers die 
geen onderdaan van de lidstaat van verblijf waren, 
bleef relatief beperkt en slechts één kandidate werd 
als niet-onderdaan in haar lidstaat van verblijf 
verkozen9. 
20. Een adequate toegang tot informatie 
van en over de Europese Unie kan immers het 
Europese integratieproces sterk bevorderen. In 
de conclusies van de Europese Raad in Cardiff 
werd nogmaals benadrukt hoe belangrijk het is 
dat de Europese Unie dichter bij de burgers 
wordt gebracht door ze opener en 
begrijpelijker te maken en meer te laten 
aansluiten bij het dagelijkse leven via de 
toezegging van de EU om de grootst mogelijke 
toegang tot informatie over haar activiteiten 
mogelijk te maken10. Dit is iets waar de EU en 
de lidstaten samen werk van moeten maken, 
daar een aanzienlijk gedeelte van de informatie 
betreffende de activiteiten van de Europese 
Unie in feite op nationaal niveau wordt bewaard. 
Het lijkt dus belangrijk dat de Europese burgers 
niet alleen recht op toegang tot documenten in 
het bezit van de instellingen krijgen, maar ook 
tot op de EU betrekking hebbende informatie, in 
de ruimste zin, die in de lidstaten beschikbaar 
is. 
21. Om de transparantie van de EU-actie 
voor de Europese burgers te vergroten, heeft 
het Verdrag van Amsterdam hun recht op 
toegang tot documenten van het Europees 
Parlement, de Raad en de Commissie stevig in 
het EG-Verdrag verankerd11. Deze bepalingen 
9 Zie het Tweede verslag van de Europese Commissie over 
het burgerschap van de Unie, COM(97) 230 def. 
10 Conclusies van de Raad van Cardiff, 15/16 juni 1998. 
11 Het nieuwe artikel 191 A van het EG-Verdrag bepaalt het 
volgende: 
"1. ledere burger van de Unie en iedere natuurlijke of 
rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire zetel in een 
lidstaat heeft recht op toegang tot documenten van het 
Europees Parlement, de Raad en de Commissie, volgens 
de beginselen en onder de voorwaarden die 
overeenkomstig de leden 2 en 3 worden bepaald. 
2. Binnen twee jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag 
van Amsterdam bepaalt de Raad volgens de procedure van 
artikel 189 B de algemene beginselen en de beperkingen 
op grond van openbare of particuliere belangen betreffende 
dit recht op toegang tot documenten. 
3. Elk van bovengenoemde instellingen neemt in haar eigen 
reglement van orde specifieke bepalingen betreffende de 
toegang tot haar documenten op." 
Met de bij het Verdrag van Maastricht gevoegde Verklaring nr. 
17 werd reeds het pad voor deze ontwikkeling geëffend. zijn bijzonder belangrijk voor de ondersteuning 
van het democratische proces en voor de 
verbetering van het begrip van de Europese 
integratie. Ze vormen een belangrijke stap, daar 
een aanzienlijk aantal bij de Europese 
Ombudsman ingediende klachten verband 
houdt met transparantie en de toegang tot 
informatie. 
22. De EU-instellingen voeren een actief 
beleid op het gebied van de verspreiding 
van informatie over de wijze waarop ze 
functioneren en over de thema's die onder hun 
verantwoordelijkheid vallen. In bijlage 2 wordt 
een overzicht van de initiatieven op dit gebied 
gegeven. De website EUR-Lex is hiervan een 
voorbeeld. 
In EUR-Lex bijvoorbeeld kan het Publicatieblad 
gedurende een periode van vijfenveertig dagen na 
publicatie kosteloos worden geraadpleegd, alsmede 
de Verdragen, de geldende wetgeving en de 
jurisprudentie. De gegevensbank wordt dagelijks in 
11 talen bijgewerkt met de recentste uitgaven van 
het Publicatieblad. Deze zijn enkele uren nadat de 
papieren versie is verschenen, beschikbaar op 
Internet. 
http://europa, eu. int/eur-lex 
23. Ondanks deze inspanningen zouden 
veel Europese burgers meer informatie over de 
EU willen krijgen. Er is duidelijk een 
toenemende belangstelling voor EU-thema's die 
een invloed op het leven van de burgers 
hebben. 
68% van de geënquêteerde personen vindt meer 
informatie over de Europese Unie nodig of 
wenselijk. De Europeanen willen met name meer 
weten over hun rechten als burgers van de Unie 
(49%), over de eenheidsmunt (45%) en over de 
werkgelegenheid (42%), allemaal thema's die 
absolute prioriteiten voor de Europese Unie zijn. 
Bron: Eurobarometer nr. 49, september 1998. 
Fig.1: Verlangen om meer over de 
EU te weten moeilijkheden in andere Europese landen te 
opereren. 
B 
A 
L 
D 
UK 
IRL 
NL 
EU15 
E 
DK 
FIN 
S 
F 
P 
I 
GR .': :Lilfi tsssss^^^^^S::^^ 
9? l.K .sa -.5*1 4* 1 
91 l-V.-'-SR v>vt i-I I 
->A ï:::-s:::::::::5ïS"::::^^:f::::::::::-:-:::::!«i: i 
y> ii*\ '3ft-^»-^j s« i 
9'i ffi^:'::::^^:^;:!:::::::'"::::::^ i 
1? p • "V^v-M -W , f ta I 
9* fc« 4R- — t Wk i 
9T> I >•> 4R i 9R 1 
17 É m. t *» I 
17 E:3:;;:3:::::::::::::::K*ï::::::::::.:::::::::::::::;j::::::::-TPt i 
94 t R» 1 99 1 
^9 t; "M ' '?$$ w i 
9R t ~--x -*R*H <M <5ft I 
i? i""" •""••' w •"«i'f s't m i 
98 t - - » -0-JW -- -f 1fi l 
Q% Reële behoefte om meer te weten 
E3% Zou graag meer weten 
H % Tevreden met huidige kennis 
Bron: Eurobarometer 49, 1998 
24. Een ander aspect van een Europa van 
de burgers is betere toegang tot informatie over 
andere lidstaten. Dit zal bijdragen tot de kennis 
van de burgers over andere Europese landen, 
wat op zijn beurt een grotere belangstelling 
voor het Europese integratieproces kan 
wekken. Daartoe zouden overheidsorganisaties 
in de verschillende lidstaten voor niet-
onderdanen de toegang kunnen verbeteren tot 
informatie waarin deze geïnteresseerd kunnen 
zijn. 
I.2 Overheidsinformatie: mogelijkheden voor 
economische groei en werkgelegenheid 
Waarom is de toegang tot 
overheidsinformatie belangrijk voor 
ondernemingen? 
25. De toegang tot overheidsinformatie in 
de verschillende lidstaten is een noodzaak om 
voordeel te kunnen halen uit de bestaande 
mogelijkheden voor alle soorten 
ondernemingen die in meer dan één lidstaat 
opereren. 
26. De voor het bedrijfsleven relevante 
informatie is in de eerste plaats van 
administratieve aard. Momenteel is het nog 
steeds moeilijk om een compleet overzicht van 
de rechten, plichten en procedures te krijgen die 
een onderneming in staat stellen om zonder 58% van de ondernemingen denkt dat de toegang tot 
informatie hen in staat zou stellen om hun 
activiteiten binnen de Europese Unie uit te breiden. 
Zo gaf bijvoorbeeld 66% van de ondernemingen hun 
behoefte aan precieze informatie over 
administratieve procedures te kennen. 25% van de 
ondernemingen denkt dat het voortbestaan van 
belemmeringen voor handels- en bedrijfsactiviteiten 
kan worden toegeschreven aan een gebrek aan 
informatie over EU-voorschriften. 
Bron: Scorebord van de interne markt, oktober 1998 
27. Het gebrek aan administratieve 
informatie brengt met name schade toe aan 
kmo's, die niet over de middelen beschikken om 
stukjes informatie bijeen te zoeken die vaak op 
verschillende plaatsen worden bewaard. 
28. Maar ook informatie van niet-
administratieve aard kan uiterst belangrijk zijn 
voor de beslissingen van ondernemingen. 
Statistische, financiële en geografische 
informatie zijn enige voorbeelden daarvan. 
Deze informatie speelt een cruciale rol voor 
ondernemingen in alle bedrijfssectoren, met 
name bij het uitstippelen van bedrijfsstrategieën, 
het nemen van marketingbeslissingen en het 
opstellen van export- of investeringsplannen. 
Snelle en gemakkelijke toegang tot dergelijke 
informatie helpt ondernemingen om 
geïnformeerde keuzen te maken. Een gebrek 
aan informatie kan beslissingen over 
grensoverschrijdende verrichtingen sterk 
vertragen. 
29. De relevante bedrijfsinformatie over 
geheel Europa zoals deze door de kamers van 
koophandel wordt verzameld, is bijvoorbeeld 
niet gemakkelijk te krijgen. Er is een initiatief op 
Europees niveau genomen om de situatie op dit 
gebied te verbeteren (zie kader hieronder). 
EBR Il-project 
Het project inzake het Europese handelsregister is 
opgezet omdat het ontbreken van een volledig 
geïntegreerde informatiedienst over Europese 
ondernemingen een potentiële bedreiging voor het 
doelmatig functioneren van de Europese interne 
markt vormt. 
Doel van het project is ervoor te zorgen dat 
basisinformatie over alle ondernemingen in Europa 
beschikbaar is in geheel Europa zonder dat 
verschillen in technologieën, talen, 
registratiesystemen, netwerken enz., daarbij een 
belemmering vormen. 
Het EBR, dat in het kader van het programma 
Telematicatoepassingen (TAP) van de EU wordt 
gefinancierd, is in december 1998 volledig 
operationeel geworden en biedt nu elektronische 
toegang tot bedrijfsgegevens van 10 EU-lidstaten 
plus Noorwegen, http://www.ebr.org 
30. Ook statistische informatie over 
Europese markten en economische tendensen 
is in veel gevallen niet tijdig beschikbaar. Dit 
probleem houdt echter veeleer verband met het 
verzamelen van nationale statistieken 
(uiteenlopende nationale methodologieën, 
termijnen voor indiening bij Eurostat, kwaliteit 
van indicatoren, verlichting van de last voor 
kmo's, ...) dan met het probleem van toegang 
op zich. 
31. Door het ontbreken van toegankelijke 
overheidsinformatie kan een 
concurrentienadeel ontstaan voor de 
buitenlandse ondernemingen in vergelijking met 
lokale ondernemingen die van hun eigen 
ervaring over de lokale situatie gebruik kunnen 
maken. Dit geldt bijvoorbeeld voor 
verzekeringsdiensten die in grote mate 
afhangen van specifieke lokale informatie over 
risico's, enz. 
32. Het heeft ook een ongunstig effect op 
ondernemingen die, gezien hun aard, 
transnationaal gericht zijn. Internationale 
transportondernemingen die in geheel Europa 
hun diensten aanbieden, zijn hiervan een 
voorbeeld. Precieze lokale informatie - onder 
meer geografische informatie, 
verkeersinformatie en weersinformatie - is 
belangrijk voor hun dagelijkse werkzaamheden. 
33. Zowel administratieve als 
niet-administratieve informatie is ook nuttig voor 
overheidsopdrachten12. De transparantie van 
12 In het speciaal sectoraal verslag inzake 
overheidsopdrachten, november 1997, wordt aangetoond hoe 
belangrijk de toegang tot informatie voor deze kwestie is. Zie 
het verslag op de website van de Europese Commissie, 
DG XV, op het adres 
http://europa.eu.int/comm/dg15/en/publproc/ het optreden van de overheid op dit gebied is 
een voorwaarde voor de totstandbrenging van 
een echte interne markt. De toegang tot 
informatie over de lokale situatie is noodzakelijk 
om de voorschriften doeltreffend te doen 
functioneren en aan alle betrokken 
ondernemingen in optimale omstandigheden 
eerlijke kansen te bieden. Aangezien de 
informatie in kwestie niet altijd transparant is, 
zijn de overheidsopdrachten, niettegenstaande 
de EU-wetgeving, in de praktijk vaak nog steeds 
een nationale aangelegenheid. 
34. Nog een voorbeeld waarbij het gebrek 
aan transparantie van de informatie tot 
negatieve resultaten op Europees niveau leidt, 
is octrooi-informatie. Volgens een raming van 
het Europees Octrooibureau wordt elk jaar meer 
dan 18 miljard euro uitgegeven aan onderzoek 
dat voordien reeds is verricht. Door een betere 
toegankelijkheid van informatie over de stand 
van het onderzoek zou dit bedrag kunnen 
worden verlaagd. 
Esp@cenet 
Samen met de lidstaten van de Europese 
Octrooiorganisatie en de Europese Commissie heeft 
het Europees Octrooibureau een nieuwe dienst 
onder de naam esp@cenet opgezet, die via Internet 
toegankelijk is. Het hoofddoel van deze nieuwe 
dienst is de gebruikers een gemakkelijk 
toegankelijke bron van kosteloze octrooi-informatie 
(meer dan 30 miljoen octrooidocumenten) aan te 
bieden. Voorts wordt er met de dienst gestreefd naar 
een sterkere bewustwording op nationaal en 
internationaal niveau, met name bij kleine en 
middelgrote ondernemingen, ten aanzien van het 
soort informatie die openbaar toegankelijk is. 
http://www. european-patent-office. org/ 
35. De conclusie dat de toegang tot 
overheidsinformatie van zeer groot nut is 
voor ondernemingen in geheel Europa wordt 
geschraagd door het recente verslag 'Omgaan 
met veranderingen' van de Werkgroep op hoog 
niveau inzake de economische en sociale 
gevolgen van de industriële verandering13. De 
werkgroep geeft als onmiddellijke prioriteit aan 
'het concurrentievermogen te vergroten door de 
Europese markt voor telecommunicatie en 
datadiensten volledig open te stellen, en de 
vrijheid van toegang tot bestuurlijke en andere 
informatie in het bezit van de staat te 
vergroten'. 
13'Omgaan met veranderingen': eindrapport van de 
Werkgroep op hoog niveau inzake de economische en sociale 
gevolgen van de industriële verandering, november 1998. De 
Buitengewone Europese Raad van Luxemburg (21-22 
november 1997) verzocht deze werkgroep de industriële 
veranderingen in de EU te analyseren en na te gaan op welke 
wijze daarop beter kan worden ingespeeld teneinde de 
economische en sociale gevolgen ervan te voorkomen. 
Overheidsinformatie: een potentieel om 
verder te onderzoeken en te exploiteren 
36. De overheid is door haar omvang en de 
draagwijdte van haar activiteiten de grootste 
op zichzelf staande bron van 
informatie-inhoud voor het creëren van 
informatie-inhoud en -diensten met 
toegevoegde waarde. Uit studies is gebleken dat 
de commerciële informatiediensten op de 
communautaire informatiemarkt voor het 
grootste deel bestaan in diensten op gebieden 
waar de overheid zeer aanzienlijke bronnen in 
haar bezit heeft. 
37. Uit figuur 2 blijkt duidelijk dat 
overheidsinformatie een cruciale hulpbron 
voor een zeer groot deel van de 
informatiediensten is, waarbij ze ofwel het 
kernthema is (bestuurlijke/politieke informatie, 
juridische informatie), ofwel essentiële grondstof 
(bedrijfsprofielen, octrooi-informatie, 
wetenschappelijke, technische en medische 
informatie (WTM), enz.). 
Fig. 2: Inkomsten uit elektronische informatie-diensten in 
de Europese Economische Ruimte naar themagebied 
Juridische 
informatie 
4% Reizen, 
toerisme 
1% Octroo 
-informatie 
1% 
WTM 
6% 
Overige 
7% Financiële 
informatie 
34% 
Overige 
zakelijke 
informatie 
8% Bestuurlijke/ 
politieke 
informatie 
15% Bedrijfs­
profielen 
24% 
Bron: MS Study of the markets for electronic information 
services in the EEA, 1994 
(Totale inkomsten in 1994 : 5517 miljoen ecu) 
38. Dit betekent dat overheidsinformatie 
hoogst belangrijke informatie-inhoud is, die 
essentieel is voor de informatie-industrie en van 
cruciale betekenis om toepassingen van de 
elektronische handel mogelijk te maken14. 
39. De informatie-inhoudindustrie kent een 
indrukwekkende groei en circa vier miljoen mensen hebben werk in de inhoudsector in 
Europa15. Deze groei zal zich voor een groot 
deel voordoen in kmo's die het potentieel om 
informatie te beheren en er waarde aan toe te 
voegen, trachten te exploiteren. De opkomst en 
de ontwikkeling van deze zeer dynamische 
ondernemingen moet speciaal worden 
gestimuleerd, aangezien ze van essentieel 
belang zijn voor het scheppen van nieuwe 
arbeidsplaatsen in de 21e eeuw. 
40. De Europese informatie-industrie 
concurreert op een wereldmarkt. Tijdens het 
voorbereidende proces dat tot dit groenboek 
heeft geleid, hebben vertegenwoordigers van de 
Europese informatie-industrie met klem en 
herhaaldelijk hun bezorgdheid geuit over het 
concurrentienadeel van de Europese 
uitgevers ten opzichte van hun tegenhangers 
buiten Europa. 
41. Door betere mogelijkheden voor de 
exploitatie van overheidsinformatie zou deze 
situatie voor een deel kunnen worden 
rechtgetrokken en zouden nieuwe kansen voor 
het scheppen van werkgelegenheid worden 
gecreëerd. In de VS hebben de gunstige 
voorwaarden voor deze vorm van exploitatie de 
informatie-industrieën reeds flink 
vooruitgeholpen. 
42. Er bestaan in Europa nauwelijks 
voorschriften betreffende de voorwaarden 
voor de exploitatie van overheidsinformatie 
door de particuliere sector. In 1989 heeft de 
Commissie Aanbevelingen ter verbetering van 
de samenwerking tussen de openbare en de 
particuliere sector op de informatiemarkt 
gepubliceerd. In 1985 heeft het Britse ministerie 
van Handel en Industrie soortgelijke 
aanbevelingen geformuleerd. In 1994 werd een 
circulaire van de Franse premier gepubliceerd 
en in 1997 heeft de Nederlandse regering een 
nota goedgekeurd. 
43. Hoewel dit goede initiatieven zijn, 
bestaat er geen duidelijk en samenhangend stel 
beginselen voor geheel Europa. Als gevolg van 
dit gebrek aan duidelijke en samenhangende 
beginselen ondervindt de Europese industrie 
een concurrentienadeel ten opzichte van haar 
Amerikaanse concurrenten. In enkele gevallen 
heeft dit ertoe geleid dat vooraanstaande 
Europese ondernemingen zijn gaan investeren 
in producten die op Amerikaanse 
overheidsinformatie zijn gebaseerd. 
14 Voor een verdere analyse van de recente tendensen en de 
cruciale rol van inhoud en de inhoudindustrie in de 
netwerkeconomie, zie de CONDRINET-studie (CONtent and 
Commerce DRIven Strategies in Global NETworks, inhoud- en 
handelsgestuurde strategieën op wereldwijde netwerken), 
oktober 1998, in opdracht van de Europese Commissie 
uitgevoerd door Gemini Consulting, op het adres 
http://www2.echo.lu/condrinet/ 15 Europese Waarnemingspost voor Informatietechnologie, 
1998. Inhoudgegevens omvatten de sectoren media, uitgeverij, 
marketing en reclame. 
De Brits/Nederlandse groep Reed Elsevier plc heeft 
de in de VS gevestigde onderneming LEXIS-NEXIS 
overgenomen, een toonaangevende leverancier van 
online-informatiediensten en 
managementhulpmiddelen voor een gevarieerde 
groep professionele gebruikers (1,4 miljard 
documenten in meer dan 8 692 gegevensbanken, 1,5 
miljoen abonnees, 1 200 werknemers over de hele 
wereld). De onderneming is onder meer 
gespecialiseerd in juridische informatie. 
44. Uit proefprojecten in het kader van het 
Europese programma INFO 200016 is gebleken 
dat particuliere partners belangstelling hebben 
voor grensoverschrijdende samenwerking 
met overheidsorganisaties om 
overheidinformatie te exploiteren, en dat er een 
reëel potentieel bestaat dat op Europees 
niveau verder kan worden onderzocht en 
geëxploiteerd. 
Het EU-potentieel zoals gebleken uit de oproep tot 
het indienen van voorstellen in het kader van INFO 
2000 
In 1998 heeft de Europese Commissie in het kader 
van het programma INFO 2000 uitgenodigd tot het 
indienen van voorstellen voor proefprojecten voor 
gezamenlijke rekening of verkennende projecten. De 
oproep had tot doel de informatiebronnen in het 
bezit van de overheid gemakkelijker beschikbaar te 
maken voor exploitatie in Europese 
multimedia-inhouddiensten. 
Tegen de uiterste datum voor indiening werden in 
totaal 141 voorstellen ontvangen. De totale kosten 
van de voorgestelde werkzaamheden beliepen 109,7 
miljoen ecu en de totale aangevraagde EU-bijdrage 
bedroeg 50,6 miljoen ecu. Er was dus een 
overaanbod van voorstellen, ongeveer 7 maal te 
hoog, gezien het indicatieve bedrag van 7 miljoen 
ecu dat beschikbaar is gesteld. 
45. In sommige gevallen echter kan het 
commerciële hergebruik van 
overheidsinformatie vragen doen rijzen met 
betrekking tot de grenzen en beperkingen die 
aan de rol van de verschillende actoren zijn 
gesteld. Zodra zich op de markt voor 
overheidsinformatie particuliere belangen doen 
gelden, kan het moeilijker worden om de 
toegankelijkheid voor alle burgers te 
verzekeren. Tegelijkertijd is het zo dat, als de 
overheid waarde aan haar eigen informatie 
toevoegt en informatieproducten op een tot nu 
toe particuliere informatiemarkt brengt, er een 
probleem in verband met de eerlijke 
concurrentie kan ontstaan. 46. Deze problemen en mogelijke 
belemmeringen op Europees niveau voor de 
exploitatie van overheidsinformatie worden in 
hoofdstuk III behandeld. 
16 Programma INFO 2000 (Beschikking van de Raad van 20 
mei 1996, PB L 129 van 30.5.1996, blz. 24). 
Hoofdstuk II: De informatiemaatschappij en 
de overheid 
47. De discussie over overheidsinformatie 
moet in de context van de opkomende 
informatiemaatschappij worden gezien. De 
nieuwe informatie- en 
communicatietechnologieën brengen in snel 
tempo veranderingen teweeg in de werkwijzen 
van overheidsorganisaties, waardoor een tijdig 
debat over overheidsinformatie des te 
belangrijker wordt. 
H.1 Elektronisch bestuur 
48. De opkomende informatiemaatschappij, 
die grotendeels wordt gedragen door het steeds 
toenemende en wijder verbreide gebruik van 
informatie- en communicatietechnologieën, 
heeft een steeds grotere invloed op de 
openbare sector. Overheidsdiensten volgen het 
voorbeeld van de particuliere sector en 
profiteren van het enorme potentieel van deze 
technologieën om hun efficiëntie te verbeteren. 
Deze ontwikkeling wordt vaak met de term 
'elektronisch bestuur' bestempeld en betreft 
zowel de interne als de externe toepassing van 
informatie- en communicatietechnologieën (ICT) 
bij de overheid. 
49. Het belang van deze ontwikkeling wordt 
in veel landen over de hele wereld steeds meer 
erkend. In Europa worden op alle 
bestuursniveaus - lokaal, regionaal, nationaal en 
Europees - experimenten gedaan om het 
functioneren van overheidsdiensten te 
verbeteren en hun interactie met de 
buitenwereld uit te breiden. 50. Het gebruik van informatie- en 
communicatietechnologieën zorgt er immers 
niet alleen voor dat de interne werkzaamheden 
van overheidsdiensten vlotter verlopen, maar 
ook dat de communicatie tussen verschillende 
overheidsdiensten alsmede de interactie met 
burgers en ondernemingen krachtig wordt 
ondersteund. Dit is een van de voornaamste 
elementen van 'elektronisch bestuur': het brengt 
overheidsorganen dichter bij de burgers en de 
ondernemingen en leidt tot betere 
overheidsdiensten. Op EU-niveau wordt de 
vooruitgang op dit gebied bevorderd door 
programma's zoals IDA en de op 
overheidsdiensten gerichte acties in het kader 
van het vijfde kaderprogramma voor O&TO. 
51. Diensten van elektronisch bestuur 
kunnen in het algemeen worden onderscheiden 
naar gelang van de drie hoofdfuncties die zij 
vervullen. 
Informatiediensten om gesorteerde en 
geclassificeerde informatie op aanvraag terug te 
zoeken (bv. WWW-sites). 
Communicatiediensten om met personen 
(particulieren of ondernemingen) of groepen 
mensen te communiceren (bv. via e-mail of 
discussieforums). 
Transactiediensten om producten of diensten 
on line te kopen of gegevens in te dienen (bv. 
administratieve formulieren, stembiljetten). 
In tabel 1 wordt een overzicht van mogelijke 
diensten en hun toepassingsgebieden gegeven. 
Tabel 1 
Typologie van diensten van elektronisch bestuur 
Informatiediensten Communicatiedienste Transactiediensten 
n 
Dagelijks leven 
Teleadministratie 
Politieke participatie Informatie over werk, 
huisvesting, onderwijs, 
gezondheid, cultuur, vervoer, 
milieu, enz. 
Gids van overheidsdiensten 
Gids inzake administratieve 
procedures 
Openbare registers en 
gegevensbanken 
Wetten, parlementaire stukken, 
politieke programma's, 
discussiestukken 
Achtergrondinformatie bij 
besluitvormingsprocessen Discussie gewijd aan 
problemen van het dagelijkse 
leven; 
Prikborden voor 
werkaanbiedingen of 
aangeboden woningen 
e-mailcontact met ambtenaren 
Discussie gewijd aan politieke 
thema's 
e-mailcontact met politici bv. reserveringen, inschrijving 
voor cursussen 
elektronisch indienen van 
formulieren 
referendums 
verkiezingen 
opiniepeilingen 
petities 
Bron: Instituut voor technologiebeoordeling, Oostenrijkse Academie voor Wetenschappen en Centrum voor sociale innovatie, 
achtergronddocument bij de conferentie "Informatiemaatschappij het dichter bij elkaar brengen van de overheid en de burgers", 
november 1998 (georganiseerd door het Centrum voor sociale innovatie namens het Forum voorde informatiemaatschappijAA/erkgroep 
5/Openbare diensten). 
10 
52. Transactiediensten worden over het 
algemeen beschouwd als de toekomst van 
elektronisch bestuur, aangezien formulieren een 
cruciale rol spelen in alle administratieve 
processen. In een recente Duitse Delphi-studie 
waren de geïnterviewde deskundigen van 
oordeel dat transactiediensten de komende tien 
jaar werkelijkheid zouden worden. Geraamd 
wordt dat in de VS reeds 40 percent van alle 
formulieren van de overheid in elektronische 
vorm beschikbaar zijn. Door deze vorm van 
interactie met de overheid kan de 
administratieve last zowel voor burgers als 
ondernemingen aanzienlijk worden verminderd. 
Doel van het TESS-project (telematica voor de 
sociale zekerheid), dat onder het IDA-programma 
wordt gefinancierd, is de administratieve procedures 
te vereenvoudigen en te versnellen teneinde de 
burgers de toegang tot hun rechtmatige uitkeringen 
van sociale zekerheid te garanderen. Het is de 
bedoeling papieren formulieren voor het verstrekken 
van informatie te vervangen door de elektronische 
uitwisseling van gegevens. De twee grote gebieden 
waarop TESS momenteel gericht is, zijn 
ouderdomspensioenen (om ervoor te zorgen dat 
migrerende werknemers het pensioen ontvangen 
waarop ze recht hebben) en het vergemakkelijken 
van de terugbetaling van verstrekkingen bij ziekte 
(wanneer de lidstaat waar de verstrekking werd 
verleend, een andere is dan die waar de persoon 
verzekerd is). 
53. De reengineering van openbare 
diensten kan van overheidsorganen op alle 
niveaus aanzienlijke investeringen vergen, 
alsmede een verandering in cultuur. De 
resultaten zijn het echter waard. 'Elektronisch 
bestuur' leidt tot een openbare dienst die beter 
presteert en dichter bij de burgers staat. 
54. De EU levert momenteel zelf 
aanzienlijke inspanningen op het gebied van 
reengineering teneinde profijt te trekken van de 
door 'elektronisch bestuur' geboden 
mogelijkheden. De transacties met en de 
informatie aan de burgers zullen steeds meer 
een 'elektronisch' karakter hebben. Een 
voorbeeld: binnenkort zal de Commissie in staat 
zijn om projectvoorstellen in het kader van het 
vijfde kaderprogramma voor onderzoek en 
ontwikkeling in elektronische vorm te 
behandelen. Er moet voor de juridische 
belemmeringen op het niveau van de EU een 
oplossing worden gevonden om deze 
transacties in de praktijk mogelijk te maken. 
55. Een aspect van elektronisch bestuur dat 
vaak wordt vergeten, is het potentiële effect op 
de informatiemarkt. Door nieuwe 
technologieën en innovatieve concepten toe te 
passen, kunnen overheidsorganen op alle 
bestuursniveaus een rol spelen als stuwende kracht achter de informatiemaatschappij. In 
het verslag over werkgelegenheid in de 
informatiemaatschappij17, dat in december 1998 
aan de Europese Raad in Wenen werd 
gepresenteerd, werd deze rol van de overheid 
nogmaals beklemtoond. Hun voorbeeld als klant 
met een voortrekkersrol zal de burgers en de 
ondernemingen ertoe overhalen zelf nieuwe 
technologieën in gebruik te nemen en zal de 
ICT-industrieën uitnodigen nieuwe wegen te 
verkennen. 
IL2 Elektronisch 
overheidsinformatie bestuur en 
56. Het gebruik van nieuwe technologieën 
kan de efficiëntie bij het verzamelen van 
informatie aanzienlijk verhogen. Het biedt 
overheidsorganisaties de mogelijkheid om 
beschikbare informatie gemeenschappelijk te 
gebruiken wanneer dit in overeenstemming is 
met de voorschriften inzake 
gegevensbescherming, in plaats van deze 
informatie meermaals bij burgers en 
ondernemingen op te vragen. Daardoor kan de 
administratieve last voor burgers en 
ondernemingen, en met name voor kmo's, 
merkbaar worden verlicht. 
57. Tegelijkertijd leidt het 
gemeenschappelijke gebruik van informatie tot 
beter geïnformeerde overheidsorganen, die 
toegang hebben tot alle gegevens die voor hun 
functioneren van belang zijn. In de EU-context 
wordt steeds meer informatie tussen de lidstaten 
uitgewisseld op gebieden zoals douane, 
landbouw, milieu, gezondheid, statistieken, enz. 
58. De 'elektronische revolutie' heeft ook 
een grote invloed op de toegankelijkheid en 
verspreiding van informatie. Internet biedt 
enorme mogelijkheden als platform waar 
burgers en ondernemingen gemakkelijk 
overheidsinformatie kunnen vinden. Alle 
lidstaten in de EU profiteren van deze 
mogelijkheden. 
59. In het kader van hun 
verspreidingsbeleid maken de EU-instellingen 
steeds meer gebruik van de door Internet 
geboden mogelijkheden. Ze onderhouden een 
reeks websites waarop een grote hoeveelheid 
informatie over de EU en haar activiteiten wordt 
aangeboden. 
60. Steeds meer mensen vinden hun weg 
naar deze websites, wat blijkt uit het volgende 
voorbeeld: in september 1998 werden nagenoeg 
7 miljoen documenten van de Commissie in 
elektronische vorm geraadpleegd, wat meer dan 
1' "Werkgelegenheid in de informatiemaatschappij: Profiteren 
van de mogelijkheden van de informatierevolutie" COM(98) 590 
def. 
11 
het dubbele van het cijfer voor september 1997 
is. 
61. De nieuwe technologieën zullen het ook 
mogelijk maken om informatie en diensten in 
een meer geïntegreerde vorm aan te bieden. 
Deze integratie is vooral wenselijk wanneer bij 
een specifieke informatiebehoefte contacten 
met verschillende bestuursorganen noodzakelijk 
zijn. Deze doelstelling wordt aangeduid met de 
term "one stop service" of "one stop shopping", 
dit wil zeggen één enkel toegangspunt. De 
website europa.eu.int is zo een enig 
toegangspunt voor informatie over alle 
EU-instellingen. 
62. Door de digitalisering van 
overheidsinformatie wordt niet alleen de 
toegang vergemakkelijkt, maar worden ook de 
mogelijkheden voor de exploitatie ervan 
verbeterd. Dankzij een betere toegang tot 
informatie en het digitale formaat ervan wordt 
het gemakkelijker om gegevens uit 
verschillende bronnen te combineren. Zo zullen 
nieuwe informatieproducten kunnen worden 
gecreëerd waarin overheidsinformatie als 
grondstof wordt gebruikt. 
63. Het digitaliseringsproces maakt de 
verschillen die tussen overheidsorganen in 
Europa bestaan op het gebied van toegang en 
exploitatie van overheidsinformatie, 
zichtbaarder en relevanter. Deze verschillen 
vormen belemmeringen voor het volledige 
gebruik van de door de nieuwe technologieën 
geboden mogelijkheden en maken een 
discussie over overheidsinformatie op Europees 
niveau des te noodzakelijker. 
ü.3 Elektronische toegang voor iedereen? 
64. Onze maatschappijen evolueren naar 
een situatie waarin iedereen toegang tot de 
nieuwe elektronische hulpmiddelen heeft. De 
penetratie van Internet gaat in een veel sneller 
tempo dan de penetratie van andere 
informatiehulpmiddelen zoals de telefoon of de 
televisie eerder in deze eeuw. Niettemin zal het 
nog enige tijd duren voordat er sprake is van 
algemene toegang. 
65. De verspreiding van 
overheidsinformatie via Internet houdt niet 
automatisch in dat alle burgers gelijke toegang 
daartoe hebben. Er bestaan aanzienlijke 
verschillen wat betreft de toegang tot de 
hulpmiddelen van de informatiemaatschappij 
(computers, modems, enz.) en de bekwaamheid 
om er gebruik van te maken. In deze context 
wordt in het verslag over werkgelegenheid in de 
informatiemaatschappij18 beklemtoond dat de toegang tot dergelijke hulpmiddelen en de 
bekwaamheden om er gebruik van te maken, 
voorwaarden zijn voor het scheppen van 
arbeidsplaatsen en prioriteit moeten krijgen. 
66. Deze constatering impliceert dat moet 
worden geïnvesteerd in infrastructuren die 
iedereen toegang tot de elektronische 
netwerken bieden. Bibliotheken lijken bijzonder 
geschikt om deze publieke rol te vervullen, 
maar andere mogelijkheden kunnen ook worden 
bestudeerd. 
Infocid 
In Portugal is over het gehele land een netwerk van 
"cyberkiosken" opgericht om de burgers toegang tot 
Internet en met name tot informatie over de overheid 
te bieden. Het algemeen verspreide, geïntegreerde, 
multimediale Infocid-systeem verleent toegang tot 
bestuurlijke informatie over een brede waaier van 
thema's zoals werkgelegenheid en opleiding, 
onderwijs, recht en rechtbanken, huisvesting, enz. 
http://www. infocid.pt/ 
67. Bovendien wordt hiermee het belang 
geaccentueerd van investeringen in 
vaardigheden op het gebied van informatie-
en communicatietechnologie. Als deze 
investeringen niet plaatsvinden, kan dit leiden 
tot een maatschappij waarin een kloof ontstaat 
tussen mensen die de nieuwe 
informatiehulpmiddelen kunnen gebruiken en 
mensen die dit niet kunnen. Met diverse 
projecten op Europees niveau wordt dit 
probleem reeds aan de basis aangepakt. 
EUN - Het Europese schoolnet 
Het doel van het project, dat door de task farce 
Educatieve multimedia wordt gefinancierd en door 
het SOCRATES-programma wordt gecoördineerd, is 
een Europees schoolinformatienetwerk op te richten 
- het Europese schoolnet - als multimedia- en 
communicatieplatform ten behoeve van scholen in 
Europa en als kader voor samenwerking op 
Europees niveau tussen nationale 
onderwijsautoriteiten, universiteiten en het 
bedrijfsleven, teneinde ICT in scholen te ontwikkelen 
wat betreft inhoud, pedagogische benaderingswijzen 
en technologie. 
http://www. eun. org/ 
18 "Werkgelegenheid in de informatiemaatschappij: Profiteren 
van de mogelijkheden van de informatierevolutie" COM(98) 590 
def. 68. Grotere vaardigheden zullen op lange 
termijn ook tot een beter gebruik van 
overheidsinformatie leiden. Beter 
geïnformeerde en met computers vertrouwde 
burgers en ondernemingen zullen om meer en 
betere informatie vragen en zullen fungeren als 
stimulans voor de overheid om betere 
informatiediensten aan te bieden en voor de 
informatie-industrie om meer 
12 
informatieproducten en -diensten met 
Hoofdstuk til: Vraagstukken in verband met 
toegang tot en exploitatie van 
overheidsinformatie 
69. De toegang tot overheidsinformatie en 
de commerciële exploitatie daarvan gaan 
gepaard met talrijke vraagstukken die goed 
moeten worden bestudeerd. Deze vraagstukken 
variëren van de definitie van 
overheidsinformatie tot privacy- en 
aansprakelijkheidsvraagstukken. 
70. De na elk hoofdpunt gestelde vragen 
zijn alleen als richtsnoer bedoeld. De lezers 
wordt verzocht hier open en innovatief 
tegenover te staan en rekening te houden met 
alle hier besproken gebieden en met andere 
aspecten die zij belangrijk achten. 
N.1 Definities 
Overheidsinformatie 
71. Een definitie van overheidsinformatie is 
belangrijk omdat zij medebepalend zal zijn voor 
de draagwijdte van de antwoorden op dit 
groenboek en voor een eventuele follow-up. 
72. De definitie van overheid verschilt van 
lidstaat tot lidstaat. Uit de wetgeving en de 
discussies over toegang tot overheidsinformatie 
komen drie mogelijke benaderingen naar voren: 
• De functionele benadering, waarin de 
overheid de organisaties omvat die 
staatsgezag uitoefenen of 
openbare-dienstverleningstaken 
verrichten19. 
• De formeel juridische / institutionele 
benadering: alleen organisaties die 
uitdrukkelijk in de desbetreffende wet(ten) 
zijn genoemd, gelden als overheid. 
• De financiële benadering, waarbij de 
overheid alle organisaties omvat die 
hoofdzakelijk met overheidsmiddelen 
worden gefinancierd (d.w.z. die niet volgens 
de normale marktregels functioneren). 
19 In Richtlijn 90/313/EEG inzake de vrije toegang tot milieu­
informatie worden lichamen die in een rechterlijke of 
wetgevende hoedanigheid optreden, uitgesloten van de definitie 
van overheid. In de richtlijn wordt bepaald dat nationale, 
regionale of plaatselijke overheidsinstanties die op het gebied 
van het milieu verantwoordelijkheid dragen en over informatie 
beschikken, deze informatie op verzoek aan iedere natuurlijke 
of rechtspersoon beschikbaar moeten stellen, ongeacht of deze 
persoon een rechtmatig belang heeft. Aangezien deze richtlijn 
tot doel heeft de milieubescherming te bevorderen, worden 
commerciële thema's buiten beschouwing gelaten. In de 
desbetreffende delen van hoofdstuk II wordt naar specifieke 
bepalingen van deze richtlijn verwezen. Eventuele acties die uit 
dit groenboek voortvloeien, zullen geen afbreuk doen aan de 
toegang tot milieu-informatie waarin wordt voorzien door deze 
richtlijn, die mogelijk in 1999 wordt herzien, noch aan de 
desbetreffende communautaire verworvenheden. toegevoegde waarde te creëren. 
Welke methodologische benadering ook wordt 
gevolgd, er moet met de informatie van 
overheidsorganisaties op verschillende 
regeringsniveaus, zowel centraal, regionaal als 
lokaal, rekening worden gehouden. 
In ieder geval vallen staatsondernemingen die 
onder marktvoorwaarden werken en waarop het 
privaatrecht en handelsrecht van toepassing is, 
niet onder deze definities. 
Soorten overheidsinformatie 
73. Overheidsinformatie kan in drie 
categorieën worden ingedeeld. Een eerste 
mogelijk onderscheid is tussen administratieve 
en niet-administratieve informatie. De eerste 
categorie houdt verband met de bestuurlijke 
functie en met de administratie als zodanig en 
de tweede categorie met informatie over de 
buitenwereld die bij de uitvoering van 
overheidstaken wordt verzameld (geografische 
informatie, informatie over ondernemingen, 
O&O enz.). 
74. Administratieve informatie kan verder 
worden onderverdeeld in informatie die 
essentieel is voor de werking van de 
democratie (zoals wetgeving, jurisprudentie, 
parlementaire informatie) en informatie die 
daarvoor niet van essentieel belang is. 
75. Een ander mogelijk onderscheid kan 
worden gemaakt tussen informatie die relevant 
is voor een groot publiek (zoals parlementaire 
informatie) en informatie voor een zeer beperkte 
groep personen die er rechtstreeks belang bij 
hebben. 
76. Uit het oogpunt van de markt kan 
informatie worden ingedeeld op basis van de 
(potentiële) economische waarde ervan. 
Hierbij wordt erop gewezen dat zowel 
administratieve als niet-administratieve 
informatie een grote marktwaarde kan hebben. 
77. Het bovengenoemde onderscheid kan 
gevolgen hebben voor de manier waarop met 
de verschillende soorten informatie wordt 
omgegaan. Het kan van grote betekenis zijn 
voor vraagstukken die met prijzen en 
auteursrecht te maken hebben en het kan ook 
van invloed zijn op delicate onderwerpen als 
gegevensbescherming. 
13 
Vraa§1i 
Welke definitie van overheid is volgens u het 
geschiktst? 
Welke categorieën overheidsinformatie moeten 
in het debat worden gebruikt? 
ML2 Voorwaarden voor toegang tot 
overheidsinformatie 
78. Dat er een toegangsrecht is, betekent 
niet automatisch dat de toegang tot 
overheidsinformatie onbeperkt en 
onvoorwaardelijk is. In dit opzicht worden in 
diverse lidstaten en de EU verschillende regels 
toegepast en worden er verschillende praktijken 
gehanteerd. 
79. De verschillende toegangsvoorwaarden 
werpen een aantal vraagstukken op die zowel 
voor de burgers als voor het 
concurrentievermogen van ondernemingen 
relevant zijn. Er wordt uitgezien naar 
standpunten die op beide categorieën 
betrekking hebben. 
Aanwezigheid van een belang 
80. Veruit de meeste nationale wetten 
stellen voor toegang tot overheidsinformatie niet 
als voorwaarde dat een persoon of onderneming 
een bijzonder belang heeft. Aangezien dit echter 
onder bepaalde omstandigheden het geval kan 
zijn, moet deze kwestie worden besproken. 
Uitzonderingen op het recht van toegang 
81. Alle nationale regelgevingskaders 
voorzien in uitzonderingen op het recht van 
toegang. Deze uitzonderingen kunnen ruwweg 
in vier categorieën worden ingedeeld: 
• uitzonderingen in het belang van de staat, 
bijvoorbeeld met betrekking tot de nationale 
veiligheid, de openbare orde, economische 
belangen, internationale betrekkingen, 
wetgevingsprocedures enz.; daarvoor zijn 
meestal uitsluitend de lidstaten bevoegd; 
• uitzonderingen in het belang van derden, 
bijvoorbeeld met betrekking tot de persoonlijke 
levenssfeer, intellectuele eigendom, 
bedrijfsgeheimen, gerechtelijke procedures 
enz.; 
• uitzonderingen ter bescherming van het 
besluitvormingsproces, bijvoorbeeld 
voorbereidende informatie of informatie 'voor 
intern gebruik' enz.; 
• uitzonderingen ter vermijding van onredelijke 
kosten of werkbelasting in de desbetreffende 
overheidsdiensten, bijvoorbeeld eerder 
gepubliceerde informatie, buitensporige 
verzoeken. Richtlijn 90/313/EEG bevat een lijst van 
mogelijke uitzonderingen waarin alle 
bovengenoemde punten zijn opgenomen20. 
82. De uitzonderingen en de interpretatie 
ervan verschillen tot op zekere hoogte van 
lidstaat tot lidstaat. Volgens sommige 
commentatoren kan dit voor ondernemingen en 
burgers een belemmering vormen om op pan-
Europese basis toegang tot de benodigde 
informatie te krijgen. 
Tijd, hoeveelheid, formaat 
83. Door de opkomst van nieuwe 
technologieën en snellere netwerken worden 
aspecten als tijd, hoeveelheid en formaat 
minder relevant. Als informatie via elektronische 
netwerken onmiddellijk beschikbaar is, kunnen 
de burgers de informatie downloaden waar en 
wanneer zij die nodig hebben. 
84. Daar echter niet alle 
overheidsinformatie in de nabije toekomst in 
elektronische vorm beschikbaar zal zijn, blijft de 
vraag hoe snel overheidsdiensten op verzoeken 
moeten reageren en hoeveel informatie zij 
moeten verstrekken. Deze kwesties hangen 
samen met de noodzaak om onredelijke 
verzoeken en overdreven werkbelasting te 
vermijden. 
Tijd 
85. De nationale toegangswetten variëren 
wat de termijnen betreft waarbinnen de overheid 
aan een verzoek om toegang moet voldoen. De 
Franse wet voorziet in een termijn van twee 
maanden, terwijl volgens de Zweedse wet een 
"prompt antwoord" wordt verlangd. In sommige 
gevallen worden geen termijnen vastgesteld. 
Richtlijn 90/313/EEG geeft een termijn van twee 
maanden aan. 
Hoeveelheid en formaat 
86. De vraag of er beperkingen moeten 
gelden voor de hoeveelheid gevraagde 
informatie is complexer. In principe kunnen 
kwantitatieve beperkingen worden opgelegd 
indien voor de samenvoeging van informatie in 
manueel formaat een buitensporige inspanning 
vereist is. De noodzaak om de burger tegen 
lage kosten toegang tot informatie te bieden, 
moet worden afgewogen tegen de noodzaak om 
bovenmatige lasten voor de overheidsdiensten 
te vermijden. Wanneer overheidsinformatie in 
elektronisch formaat beschikbaar en 
toegankelijk is, zijn kwantitatieve beperkingen 
moeilijker te rechtvaardigen. 
87. Bij de uitvoering van haar voornaamste 
taken produceert de overheid een grote 
hoeveelheid ruwe gegevens. Het formaat van 
deze overheidsinformatie kan vaak 
20 Zie voetnoot 19. 
14 
onaantrekkelijk en moeilijk toegankelijk zijn. 
Veel overheidsorganisaties die dit punt ter harte 
nemen, doen moeite om ruwe gegevens op de 
behoeften van de klanten af te stemmen. 
88. Hierdoor wordt de aandacht ook 
gevestigd op een andere interessante kwestie, 
namelijk het recht van de burger op toegang tot 
de ruwe gegevens en tot gegevens in 
tussenstadia en niet alleen tot de gedetailleerde 
gegevens in hun definitieve vorm. 
Vraag 2: 
Leiden verschillende voorwaarden voor toegang 
tot overheidsinformatie in de lidstaten tot 
belemmeringen op Europees niveau? 
Zo ja, welke elementen spelen daarbij een rol: 
aanwezigheid van een belang, uitzonderingen, 
tijd, hoeveelheid en formaat? 
Aan welke oplossingen kan worden gedacht? 
HU Praktische hulpmiddelen om toegang te 
vergemakkelijken 
89. Zowel burgers als ondernemingen 
kunnen worden beschouwd als 'klanten' van de 
informatiediensten die de overheid aanbiedt. 
Het begrip klant houdt in dat met de behoeften 
van burgers en ondernemingen rekening wordt 
gehouden bij het ontwerpen van de diensten en 
dat gebruiksvriendelijke zoekmechanismen 
beschikbaar worden gesteld. 
90. De overheid beschikt over talrijke 
gegevensbestanden. 
Volgens een recente schatting van het aantal 
openbare databanken waren dat er alleen in 
Nederland al circa 36 00021. 
Om de 'informatieklanten' in deze massa 
gegevens hun weg te helpen vinden, kan de 
invoering van metagegevens en gidsen nuttig 
zijn. De volgende vraag kan dan ook worden 
gesteld: Vraag 3: 
Kan de totstandbrenging van Europese 
metagegevens (informatie over de beschikbare 
informatie) de Europese burgers en 
ondernemingen helpen om in de 
overheidsinformatie in geheel Europa hun weg 
te vinden? 
Zo ja, hoe kan dit het best gebeuren? 
Welke inhoudscategorieën moeten gidsen van 
overheidsinformatiebronnen bevatten? 
III. 4 Prijsvraagstukken 
91. Prijsbepaling en prijsbepalingsmodellen 
lopen in verschillende lidstaten en in 
verschillende overheidsorganisaties binnen een 
en dezelfde lidstaat zeer sterk uiteen. Figuur 3 
laat bijvoorbeeld zien welke uiteenlopende 
prijzen Dun & Bradstreet, een leverancier van 
zakelijke informatie, moet betalen om toegang 
te krijgen tot geregistreerde gegevens en 
jaarrekeningen van ondernemingen in geheel 
Europa. 
Fig. 3: Eenheidsprijs voor informatie over 
ondernemingen in diverse landen 
(Bron: Dun & Bradstreet Europe, 1998) 
8 EURO 10 
I Geregistreerde gegevens H Jaarrekeningen 
21 BDO Consultants, Elektronische bestanden van het 
bestuur, 1998. 
15 
Prijsbepalingsmodellen 
In de Franse circulaire uit 1994 wordt een 
onderscheid gemaakt tussen de kosten van het 
verzamelen en het produceren van informatie 
(die niet worden aangerekend) en de overige 
kosten, zoals die van het afdrukken, bijwerken, 
terugzoeken en de overdracht (die wel kunnen 
worden aangerekend). Bovendien wordt een 
onderscheid gemaakt tussen verschillende 
soorten informatie en soorten doeleinden. 
De richtsnoeren uit 1985 van het Britse 
ministerie van Handel en Industrie gaan uit van 
een marktgerichte benadering: "Wanneer er een 
gevestigde markt is voor verhandelbare 
informatie in overheidsbezit die reeds door 
ministeries wordt aangeboden, brengen deze 
ministeries daarvoor een redelijke marktprijs in 
rekening. Voor verhandelbare informatie die niet 
eerder is geëxploiteerd, kan contractueel alleen 
dat gedeelte van de kosten worden 
aangerekend dat uitgaat boven de kosten die 
normaal voor de behandeling van de gegevens 
of de informatie voor eigen gebruik worden 
gemaakt." 
In de Aanbevelingen van de Commissie ter 
verbetering van de samenwerking tussen de 
openbare en de particuliere sector op de 
informatiemarkt uit 1989 wordt gepleit voor een 
benadering die uitgaat van de distributiekosten: 
"Het prijsbeleid kan verschillen volgens de aard 
van de informatie. Er zou een prijs moeten 
worden bepaald die een weerspiegeling is van 
de kosten die voortvloeien uit het voorbereiden 
van de informatie en het doorgeven ervan aan 
de particuliere sector, maar waarin niet 
noodzakelijk de totale kostprijs van het dagelijks 
verzamelen en verwerken van informatie door 
de administratie wordt doorberekend. De prijs 
kan worden verlaagd indien de aldus gecreëerde 
informatiedienst vanuit het oogpunt van het 
openbaar belang noodzakelijk wordt geacht." 
Volgens de Amerikaanse wet kan een 
vergoeding worden gevraagd voor het 
opzoeken, verveelvoudigen en bijwerken van 
informatie, maar niet voor de waarde die door de 
overheid aan de ruwe gegevens wordt 
toegevoegd. De Amerikaanse overheid mag de 
toevoeging van waarde alleen zien als een 
middel om de efficiëntie te vergroten, niet als 
een middel om winst te maken. 93. Uit studies en discussies is gebleken dat 
gezien het tweeledige doel van een 
overheidsinformatiebeleid - toegang en 
exploitatie - een prijsbeleid vereist is waarin met 
diverse belangen rekening wordt gehouden. 
• betaalbare toegang voor iedereen 
• exploitatiemogelijkheden 
• eerlijke concurrentie (wordt behandeld 
in punt III.5). 
92. Op lange termijn kan de huidige 
tendens om overheidsinformatie steeds meer 
gratis via Internet beschikbaar te stellen, 
gevolgen hebben voor de prijzen en de 
prijsbepalingsmodellen. 
16 
Fig. 4: Personen die zich thuis via de computertot lokale 
overheidsdiensten zouden willen wenden om documenten te 
verkrijgen 
WMM Belangstelling • Bereid te betalen 
Bron: Eurobarometer 47 
94. De prijsvoorwaarden zijn in de eerste 
plaats belangrijk voor de discussie over 
toegang. Overheidsinformatie wordt op kosten 
van de belastingbetaler geproduceerd. De vraag 
kan dan ook worden gesteld of 
overheidsorganisaties het recht hebben voor de 
verstrekking van informatie te doen betalen. 
Daartegen kan worden ingebracht dat gewoonlijk 
slechts een klein gedeelte van het publiek van 
bepaalde overheidsinformatie gebruik wil maken 
en dat deze groep niet door de rest van de 
bevolking hoeft te worden gesubsidieerd. In feite 
zijn mensen bereid onder bepaalde 
omstandigheden voor de aangeboden 
(informatie)diensten te betalen. Dit blijkt duidelijk 
uit figuur 4. 
95. De prijsbepaling mag echter geen 
beletsel vormen voor de toegang voor iedereen. 
In dit verband moet melding worden gemaakt 
van het Franse initiatief om categorieën 
overheidsinformatie te bepalen die met het oog 
op de uitoefening van de democratische rechten 
van de burgers als "essentieel" worden 
beschouwd. In principe wordt dergelijke 
overheidsinformatie gratis verstrekt. 
96. Bij de exploitatie is het belangrijk dat de 
inspanningen van de overheid om informatie 
toegankelijk te maken voor commerciële 
exploitatie, worden erkend en beloond. 
Daartegenover staat dat de particuliere sector, 
om op basis van overheidsinformatie 
concurrerende producten te kunnen ontwikkelen, 
tegen een redelijke prijs over het nodige 
basismateriaal moet kunnen beschikken. 
97. De prijsbepaling is voor de exploitatie 
van overheidsinformatie door de 
inhoudindustrieën dan ook van cruciaal belang. 
Voor een groot deel hangt het daarvan af of deze 
industrieën er belang bij zullen hebben te investeren in producten en diensten met 
toegevoegde waarde die op overheidsinformatie 
zijn gebaseerd. Amerikaanse ondernemingen 
profiteren van het feit dat zij gratis over 
Amerikaanse overheidsinformatie kunnen 
beschikken. 
Een Amerikaans softwarebedrijf brengt 
binnenkort cartografische software voor het 
bedrijfsleven op de markt waarmee gebruikers 
punten op de kaart kunnen zoeken en illustreren, 
kaarten in hun documenten kunnen opnemen en 
de tendensen van hun sector op de kaart kunnen 
aflezen. Op die manier zal het voor zakelijke 
gebruikers in grote en kleine organisaties 
gemakkelijk zijn om aan de hand van kaarten 
gefundeerde beleidsbeslissingen te nemen. Er 
zijn meer dan 15 miljoen geadresseerde 
segmenten op straatniveau voor de gehele VS 
en gebieden op landsniveau voor de hele wereld 
in opgenomen. De detailhandelsprijs van het 
product zal vermoedelijk 109 dollar bedragen. 
Ter vergelijking levert een in cartografische 
informatie gespecialiseerde Duitse onderneming 
voor in totaal 9 728 DM + 16% BTW geodata 
voor slechts een Duitse deelstaat. 
Een in het Verenigd Koninkrijk gevestigde 
milieugroep heeft een klacht ingediend omdat de 
Ordnance Survey, de Britse topografische dienst, 
haar meer dan 365 000 pond voor digitale 
cartografische basisgegevens van het land wilde 
aanrekenen. 
17 
Vraag 4: 
Welk effect heeft een verschillend prijsbeleid op 
de toegang tot en de exploitatie van 
overheidsinformatie? 
Leidt dit tot ongelijke kansen voor burgers en 
ondernemingen op Europees niveau? 
III.S Concurrentieregels 
98. De kostenstructuren van 
overheidsorganisaties kunnen verschillen van die 
van particuliere ondernemingen. Onder bepaalde 
omstandigheden kunnen zij producten aanbieden 
tegen prijzen die onder de marktprijs liggen, of 
met de opbrengst van de verkoop van informatie 
andere terreinen van hun werkzaamheden 
subsidiëren. 
99. Wanneer overheidsorganisaties 
informatieproducten met toegevoegde waarde op 
de markt aanbieden, kan dit een nadelig effect 
op de eerlijke concurrentie hebben. Dit kan ook 
het geval zijn wanneer exploitatierechten of 
exclusieve overeenkomsten aan semi-
particuliere of particuliere organisaties worden 
toegekend. Er kunnen ook situaties van 
oneerlijke concurrentie ontstaan wanneer 
informatie niet even vlug aan verschillende 
partijen wordt verstrekt. 
Nationale wetgeving 
100. Alle lidstaten zien toe op de naleving van 
enkele algemene concurrentieregels. Sommige 
wetteksten handelen specifiek over 
concurrentievraagstukken met betrekking tot de 
commerciële exploitatie van 
overheidsinformatie. In de Britse richtlijnen is 
bepaald dat de ministeries niet mogen trachten 
met de particuliere sector te concurreren. 
Volgens de Franse voorschriften mag een 
overheidsorganisatie niet rechtstreeks op de 
markt optreden en mag zij alleen 
informatiediensten met toegevoegde waarde 
verstrekken als dit in overeenstemming is met 
haar wettelijke opdracht. De ongelijke toepassing 
van de concurrentieregels in de verschillende 
lidstaten kan tot marktverstoringen leiden. 
EU-concurrentieregels 
101. De concurrentieregels van de EU worden 
bepaald in de artikelen 85 tot 94 van het EG-
Verdrag. Daarbij zijn diverse 
concurrentievraagstukken met elkaar verbonden: 
• staatssteun22: marktverstoring door 
overheidssubsidies moet worden vermeden; 
• misbruik van machtspositie23: de toegang tot 
elders niet beschikbare gegevens moet 
22 Artikel 92. onder redelijke voorwaarden plaatsvinden 
volgens een op de kosten gebaseerde 
methode (theorie van de essentiële 
voorziening); 
• overeenkomsten tussen ondernemingen24: 
• monopolies25. 
102. In het kader van de voorschriften inzake 
staatsteun kunnen openbare 
informatieleveranciers zich onder bepaalde 
omstandigheden in een concurrentiesituatie ten 
opzichte van de particuliere sector bevinden. 
Overheidsfinanciering zou dan kunnen 
neerkomen op staatssteun26 waarvoor bepaalde 
afwijkingen kunnen gelden27. Artikel 6 van het 
EG-Verdrag, dat discriminatie op grond van 
nationaliteit verbiedt, is eveneens relevant. 
Bovendien wordt in de in 1989 door de 
Commissie gepubliceerde aanbevelingen ter 
verbetering van de samenwerking naar de 
concurrentieregels verwezen. 
103. In verband met het concurrentiebeleid 
wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen 
informatie waarvoor slechts één bron bestaat, 
die in het algemeen tegen redelijke voorwaarden 
beschikbaar moet worden gesteld, en informatie 
uit verschillende bronnen (diversiteitsbeginsel), 
waarvoor marktprijzen kunnen worden 
aangerekend. 
104. Concurrentie is ook een essentieel 
beginsel bij overheidsopdrachten. Dit geldt voor 
uitgeverijopdrachten (waarbij de 
overheidsinstelling voor publicatie betaalt of 
deze subsidieert) en voor distributieopdrachten 
(in die gevallen waar beperkingen gelden voor 
het aantal distributeurs met het oog op bepaalde 
doelstellingen, zoals geografische dekking). 
105. De nieuwe technologieën veranderen de 
vaste en variabele kosten, nieuwe nationale en 
multinationale spelers komen op de markt, wat 
mogelijkheden creëert om de prijzen te verlagen 
of de distributiedoelstellingen te verhogen. Dit 
kan veranderingen in het aanbestedingsbeleid en 
in de aanbestedingsvoorwaarden vergen. 
23 Artikel 86. 
24 Artikel 85. 
25 Artikel 90. 
2*> Overeenkomstig artikel 92, lid 1. 
27 Niet alleen op grond van artikel 92, lid 2, en artikel 92, lid 3 
(categorieën van steun die met de gemeenschappelijke markt 
verenigbaar zijn of als verenigbaar kunnen worden beschouwd), 
maar ook op grond van artikel 90, lid 2, indien de onderneming 
belast is met het beheer van een dienst van algemeen 
economisch belang. In het laatstgenoemde geval moeten alle 
voorwaarden van artikel 90, lid 2, zijn vervuld: de onderneming 
moet belast zijn met het beheer van een dienst van algemeen 
economisch belang; het steunbedrag mag niet hoger zijn dan de 
nettokosten die met het verzekeren van de dienst van algemeen 
economisch belang gepaard gaan; en de ontwikkeling van het 
handelsverkeer mag niet worden beïnvloed in een mate die 
strijdig is met het belang van de Gemeenschap. 
18 
Vraag 5: 
In hoever en onder welke omstandigheden 
kunnen de activiteiten van overheidsorganisaties 
op de informatiemarkt tot oneerlijke concurrentie 
op Europees niveau leiden? 
W$ Auteumechtvraag$tukk<m 
106. De Berner Conventie (artikel 2, lid 4) laat 
de lidstaten de vrijheid om zelf te bepalen hoe 
officiële teksten van wetgevende, 
bestuursrechtelijke of juridische aard en de 
officiële vertalingen daarvan worden beschermd. 
107. Veruit de meeste lidstaten hebben van 
deze bepaling gebruik gemaakt om deze teksten 
van elke auteursrechtelijke bescherming uit te 
sluiten. Wat de door de overheid geproduceerde 
informatie van een andere aard betreft, hebben 
de meeste lidstaten de bovengenoemde 
uitsluiting ook voor dit informatiemateriaal laten 
gelden. De mate waarin auteursrecht op dit 
materiaal wordt verleend, beperkt op zich echter 
niet de toegang van het publiek tot de informatie. 
108. De overheid heeft twee belangrijke 
redenen om haar informatie te beschermen. In 
de eerste plaats kan het een bron van inkomen 
zijn. Dit kan echter tot concurrentieproblemen 
leiden. Het kan aanleiding geven tot 
marktverstoringen tussen ondernemingen in de 
verschillende lidstaten die de informatie opnieuw 
willen gebruiken. 
109. Een tweede reden waarom 
overheidsorganisaties hun informatie 
beschermen, kan zijn dat zij de integriteit van de 
inhoud willen bewaren. Dit is uit het oogpunt van 
aansprakelijkheid relevant. 
Vraag fc 
Belemmeren verschillende auteursrechtelijke 
regelingen in Europa de exploitatie van 
overheidsinformatie? 
I1L6 Pt ivacyvraagstukken 
110. Een deel van de commercieel 
interessante informatie in overheidsbezit is van 
persoonlijke aard, dit wil zeggen dat zij 
betrekking heeft op personen of hun identificatie 
mogelijk maakt. Dit is bijvoorbeeld het geval bij 
bevolkings-, bedrijfs-, voertuig- of 
kredietregisters. Het geldt eveneens voor 
informatie over medische, werkgelegenheids- en 
socialezekerheidsgegevens. De toegang tot 
dergelijke informatie kan nuttig zijn voor de 
particuliere sector, die ze voor marketing, 
onderzoek of andere doeleinden kan gebruiken. 
In dergelijke gevallen moet een evenwicht worden gezocht tussen het recht op informatie 
en het recht van het individu op privacy. Uit alle 
nationale toegangswetten blijkt dat men zich 
ervan bewust is dat een dergelijk evenwicht 
noodzakelijk is. 
111. Op 24 oktober 1995 werd Richtlijn 
95/46/EG28 betreffende de bescherming van 
natuurlijke personen in verband met de 
verwerking van persoonsgegevens en 
betreffende het vrije verkeer van die gegevens 
goedgekeurd. Deze richtlijn stelt zowel voor de 
overheidssector als de particuliere sector 
bindende regels vast en brengt het noodzakelijke 
evenwicht tussen het beginsel van toegang tot 
overheidsinformatie en de bescherming van 
persoonsgegevens tot stand. De richtlijn moet 
volledig in acht worden genomen in gevallen 
waarin de overheid in het bezit is van 
persoonsgegevens. 
112. Het is de taak van de verantwoordelijke 
overheidsorganisaties om het overeengekomen 
evenwicht tussen de noodzaak van open 
toegang voor commerciële of andere doeleinden 
enerzijds en het recht op bescherming van de 
persoonlijke levenssfeer anderzijds in acht te 
nemen, rekening houdend met de in de EG-
richtlijn vastgestelde beginselen, met name het 
beginsel van de beperking van de doeleinden. 
Bovendien is een belangrijke rol weggelegd voor 
nationale toezichthoudende instanties en in 
geval van geschillen wordt van de rechtbanken 
verwacht dat zij een beslissing nemen. 
113. In het specifieke geval van statistische 
gegevens worden de gegevens nog beter 
beschermd dankzij het algemeen aanvaarde 
statistische geheimhoudingsbeginsel. 
Statistische geheimhouding verhindert niet 
alleen toegang door andere privé-gebruikers 
maar verhindert ook de overbrenging van 
vertrouwelijke gegevens naar andere 
overheidsdiensten dan de bureaus voor de 
statistiek. 
114. Door de totstandkoming van de 
informatiemaatschappij zouden nieuwe risico's 
voor de privacy van het individu kunnen ontstaan 
als openbare registers in elektronische vorm 
(met name on line en op Internet) en in grote 
hoeveelheden toegankelijk worden gemaakt. 
Vraag 7: 
Moet specifieke aandacht worden besteed aan 
privacyoverwegingen in verband met de 
exploitatie van overheidsinformatie? 
Hoe kunnen commerciële belangen toegang tot 
persoonsgegevens in overheidsbezit 
rechtvaardigen? 
28 PB L 281 van 23.11.1995, blz. 31-50. 
19 
iH,8 Aansprakeiijktieidsvraagstukkert 
115. Duidelijkheid over 
aansprakelijkheidsvraagstukken kan een positief 
effect hebben op de toegang tot en de exploitatie 
van overheidsinformatie. Aansprakelijkheid kan 
in feite een reden zijn waarom de overheid een 
voorzichtig informatiebeleid voert. Als de 
overheidsorganisatie rechtstreeks informatie aan 
een aanvrager verstrekt, kan zij in principe 
(overeenkomstig de nationale 
aansprakelijkheidswetten) aansprakelijk zijn voor 
schade die de betrokken burger wordt 
berokkend. 
116. De zaak wordt ingewikkelder wanneer 
meer dan twee partijen (overheidsorganisatie, 
aanvrager) bij de verwerking en de verspreiding 
van informatie betrokken zijn. Dit is bijvoorbeeld 
het geval wanneer de overheid de informatie aan 
een privé-onderneming heeft afgestaan. In dat 
geval kunnen overheidsorganisaties voor de 
verstrekte informatie aansprakelijk blijven, tenzij 
zij hun aansprakelijkheid contractueel hebben 
beperkt. 
117. Hoe meer actoren erbij betrokken zijn, 
hoe moeilijker het bij geschillen wordt om uit te 
maken wie een fout heeft begaan of onwettelijk 
heeft gehandeld. Sommige commentatoren zijn 
van oordeel dat een gecoördineerde Europese 
aanpak van dit probleem bijzonder belangrijk is 
aangezien het moeilijk uit te maken is welke 
nationale wet van toepassing is in gevallen 
waarbij verschillende landen betrokken zijn29. 
Vraag 8; 
In hoever kunnen de 
aansprakelijkheidsregelingen van de diverse 
lidstaten een hinderpaal vormen voortoegang tot 
of exploitatie van overheidsinformatie? 
III.9 EU-informatie 
118. Zoals vermeld in punt 1.1 en in bijlage 2 
van dit groenboek werkt de EU momenteel aan 
beleidsmaatregelen die erop gericht zijn de 
toegang tot en de verspreiding van haar 
informatie te verbeteren. Alle EU-instellingen 
29 In het door de Commissie op 18 november 1998 ingediende 
voorstel voor een richtlijn betreffende bepaalde juridische 
aspecten van de elektronische handel in de interne markt, wordt 
erkend dat het noodzakelijk is de aansprakelijkheid van on-
linedienstenaanbieders in het kader van commerciële 
communicatie te verduidelijken wat de transmissie en opslag 
van informatie van derden betreft (m.a.w. wanneer 
dienstenaanbieders als "tussenpersoon" optreden). Om de 
bestaande juridische onzekerheid weg te werken en voor 
coherentie te zorgen tussen de verschillende benaderingen die 
de lidstaten volgen, kan volgens het voorstel een 
dienstenaanbieder niet aansprakelijk worden gesteld als hij 
alleen als doorgeefluik voor derden fungeert en wordt de 
aansprakelijkheid van de dienstenaanbieder voor andere 
"bemiddelingsactiviteiten" beperkt. onderhouden bijvoorbeeld een aantal zeer 
informatieve websites die via een enkele 
gateway (http://europa.eu.int) toegankelijk zijn. 
119. Het zou bevorderlijk zijn voor deze 
beleidsmaatregelen indien naar aanleiding van 
dit groenboek commentaar zou worden geleverd 
op en meningnen geformuleerd over de acties op 
dit gebied. De volgende vraag kan dan ook 
worden gesteld: 
Vraag 9; 
In hoever zijn de beleidsmaatregelen die de 
EU-instellingen op het gebied van toegang tot en 
verspreiding van informatie beogen, geschikt? 
Hoe kunnen zij verder worden verbeterd? 
20 
Slotopmerkingen 
120. Het gebrek aan transparantie van 
overheidsinformatie in geheel Europa vormt een 
wezenlijke belemmering voor burgers en 
ondernemingen die de rechten willen uitoefenen 
die het EG-Verdrag hen toekent en die van de 
voordelen van de interne markt willen profiteren. 
121. Tegelijkertijd wordt de Europese 
informatie-industrie geconfronteerd met een 
overvloed aan wetten en praktijken die haar 
volgens de Commissie kunnen verhinderen het 
informatiepotentieel in Europa ten volle te 
benutten. 
122. Afhankelijk van de antwoorden op dit 
groenboek en met name van de opmerkingen op 
de door regelgeving of andere factoren 
veroorzaakte belemmeringen en hinderpalen die 
de toegang tot en de exploitatie van 
overheidsinformatie in de weg kunnen staan, kan 
worden nagegaan welke maatregelen eventueel 
op Europees niveau vereist zijn. 
123. Dergelijke maatregelen kunnen 
bijvoorbeeld betrekking hebben op: 
• wetgeving (bv. behoefte aan 
aanbevelingen, richtsnoeren of bindende 
maatregelen); 
• informatie-uitwisseling in geheel Europa, 
zodat overheidsorganisaties van eikaars 
ervaringen kunnen leren; 
• bewustmaking op alle niveaus (burgers, 
ondernemingen en overheidsdiensten) wat 
de bestaande informatiebronnen betreft; 
• uitvoering van demonstratie- en 
proefprojecten met het oog op de 
verspreiding van technologieën die nieuwe 
informatiediensten ondersteunen en van 
experimenten met nieuwe vormen van 
samenwerkingsverbanden tussen de 
openbare en de particuliere sector; 
• onderwijs- en opleidingsinitiatieven om 
de kwalificaties op het gebied van 
informatiebeheer zowel bij overheidsdiensten 
als individueel te verbeteren. 
124. Er wordt commentaar ingewacht op deze 
mogelijke actiegebieden of op alle andere 
soorten maatregelen die geschikt worden geacht. 
Vraag 10: 
Aan welke acties moet op Europees niveau 
prioriteit worden verleend? 
21 
Vragenlijst 
De volgende lijst bevat de in hoofdstuk III gestelde vragen. 
1 Welke definitie van overheid is volgens u het geschiktst? 
Welke categorieën overheidsinformatie moeten in het debat worden gebruikt? 
2 Leiden verschillende voorwaarden voor toegang tot overheidsinformatie in de lidstaten tot 
belemmeringen op Europees niveau? 
Zo ja, welke elementen spelen daarbij een rol: aanwezigheid van een belang, uitzonderingen, 
tijd, hoeveelheid en formaat? 
Aan welke oplossingen kan worden gedacht? 
3 Kan de totstandbrenging van Europese metagegevens (informatie over de beschikbare 
informatie) de Europese burgers en ondernemingen helpen om in de overheidsinformatie in 
geheel Europa hun weg te vinden? 
Zo ja, hoe kan dit het best gebeuren? 
Welke inhoudscategorieën moeten gidsen van overheidsinformatiebronnen bevatten? 
4 Welke gevolgen heeft een verschillend prijsbeleid op de toegang tot en de exploitatie van 
overheidsinformatie? 
Leidt dit tot ongelijke kansen voor burgers en ondernemingen op Europees niveau? 
5 In hoever en onder welke omstandigheden kunnen de activiteiten van overheidsorganisaties 
op de informatiemarkt tot oneerlijke concurrentie op Europees niveau leiden? 
6 Belemmeren verschillende auteursrechtelijke regelingen in Europa de exploitatie van 
overheidsinformatie? 
7 Moet specifieke aandacht worden besteed aan privacyoverwegingen in verband met de 
exploitatie van overheidsinformatie? 
Hoe kunnen commerciële belangen toegang tot persoonsgegevens in overheidsbezit 
rechtvaardigen? 
8 In hoever kunnen de aansprakelijkheidsregelingen van de diverse lidstaten een hinderpaal 
vormen voortoegang tot of exploitatie van overheidsinformatie? 
9 In hoever zijn de beleidsmaatregelen die de EU-instellingen op het gebied van toegang tot en 
verspreiding van informatie beogen, geschikt? 
Hoe kunnen zij verder worden verbeterd? 
10 Aan welke acties moet op Europees niveau prioriteit worden verleend? 
22 
Bijlage 1: Huidige situatie in de lidstaten met betrekking tot wetgeving en beleid inzake 
toegang tot overheidsinformatie 
Oostenrijk 
Er bestaat constitutioneel recht (1987/287) 
van 15.5.1987 waarin een algemeen recht 
van toegang is vastgelegd. Hiermee is in 
een minimaal kader voorzien: alle 
ambtenaren op federaal, regionaal of lokaal 
niveau aan wie administratieve taken zijn 
opgedragen, alsmede de ambtenaren van 
andere publiekrechtelijke lichamen moeten 
informatie verstrekken over 
aangelegenheden die onder hun 
bevoegdheid vallen, in zover dit niet in strijd 
is met een wettelijke verplichting tot 
geheimhouding. De toegang is gewoonlijk 
gratis voor de burgers, maar in sommige 
gevallen wordt een vergoeding 
aangerekend, onder andere voor de 
reproductie- en verspreidingskosten. Elk 
departement bepaalt onder toezicht van de 
bevoegde minister zijn eigen beleid inzake 
commerciële exploitatie, waarbij elk geval 
afzonderlijk wordt bekeken. Er zijn gevallen 
van samenwerking tussen de openbare en 
de particuliere sector, bijvoorbeeld op het 
gebied van telecommunicatie, 
schuldinvordering, gerechtelijke informatie 
en bestuurlijke informatie. 
België 
Er zijn wetten op federaal (11.4.1994) en 
regionaal niveau (Vlaams Gewest 
23.10.1991 en 13.6.1996) betreffende 
transparantie voor de burger, waarbij een 
algemeen recht van toegang tot 
documenten in het bezit van 
overheidsdiensten wordt verleend. Deze 
wetten bepalen echter dat de aldus 
verkregen administratieve documenten niet 
verder mogen worden verspreid of voor 
commerciële doeleinden gebruikt. Er 
bestaat geen algemene wet op de 
commerciële exploitatie van 
overheidsinformatie. In het kader van de 
wet inzake transparantie voor de burger 
wordt kosteloos of tegen vergoeding van de 
marginale kosten toegang verleend. 
Sommige departementen voeren een 
commercialiseringsbeleid waarbij per geval 
afzonderlijk contractuele relaties worden 
aangegaan. Er zijn vormen van 
samenwerking tussen de openbare en de 
particuliere sector tot stand gekomen, 
bijvoorbeeld op het gebied van 
voertuigregistratie, statistiek en 
geografische informatie. Met betrekking tot 
de laatstgenoemde sector zijn er echter ook 
processen gevoerd waarbij de 
desbetreffende overheidsorganisatie 
betrokken was. Wat actieve verspreiding betreft verspreidt 
Postbus 3000 informatie van de federale 
regering via radio en televisie en door middel 
van advertenties in kranten en tijdschriften. 
Deze communicatievormen bevatten wijzers 
naar gratis brochures voor het publiek. De 
brochures bevatten contactgegevens en 
bijkomende informatie over de behandelde 
onderwerpen en diensten. Bovendien kunnen 
de burgers bijkomende informatie verkrijgen 
via Postbus 3000, een dienst die door de 
Federale Voorlichtingsdienst wordt verstrekt. 
Sinds 24 maart 1995 onderhoudt de federale 
regering een uitgebreide Internetwebsite in vier 
talen (Nederlands, Frans, Engels en Duits) op 
het volgende adres: http://belqium.fqov.be. 
Deze overkoepelende website bevat wijzers 
naar alle federale departementen. Er is een 
grote verscheidenheid aan informatie 
beschikbaar, waaronder algemene informatie 
over België, besluiten van de ministerraad, 
nuttige adressen van overheidsorganisaties en 
initiatieven inzake overheidsinformatie. De 
gemeenschappen en gewesten onderhouden 
ook eigen websites. Deze zijn via de federale 
website toegankelijk door middel van 
hyperlinks. 
Momenteel wordt (op federaal niveau) de 
oprichting voorbereid van een call centre waar 
de burgers vragen aan de regering kunnen 
stellen. De Vlaamse Gemeenschap werkt aan 
een soortgelijk centrum, terwijl dit in het 
Waalse Gewest al operationeel is. 
In het kader van een aanbeveling van de Raad 
van Europa is de Raad van State sinds 1997 
wettelijk verplicht de meeste genomen 
beslissingen te publiceren; deze worden via 
cd-rom en Internet beschikbaar gesteld. 
Denemarken 
Er is een wet in de maak ter vervanging van 
twee bestaande wetten op de vrijheid van 
informatie, die een algemeen recht van 
toegang tot overheidsdocumenten verlenen. 
Het wetsvoorstel betreft de gehele 
maatschappij en staat dicht bij de bepalingen 
van EG-Richtlijn 95/46. Er zijn proefprojecten 
gepland betreffende open publieke 
verzendlijsten; er wordt een norm inzake 
elektronisch publiceren bekendgemaakt en alle 
openbare publicaties zullen geleidelijk 
elektronisch toegankelijk worden gemaakt. Alle 
openbare instellingen hebben e-mail en worden 
via Internet voorgesteld. Er worden steeds 
meer openbare, op elektronische informatie 
gebaseerde zelfbedieningsmogelijkheden 
aangeboden. Juridische gegevens en 
23 
informatie in elektronische vorm zijn vrij 
toegankelijk. 
Wat de toegang van de burgers tot gedrukte 
documenten betreft, geldt het principe dat 
de burgers alleen hoeven te betalen voor de 
toegangskosten, die op 10 DKR voor de 
eerste pagina en 1 DKR voor elke 
bijkomende pagina zijn vastgesteld. Er 
bestaat weliswaar geen specifieke wet op de 
commerciële exploitatie van 
overheidsinformatie, maar dit punt wordt in 
het programma Informatiemaatschappij 
2000 vermeld. Voorts is in 1992 een 
Begrotingsgids van het ministerie van 
Financiën uitgebracht waarin aan de 
overheid in het algemeen aandacht wordt 
besteed en "gemiddelde kosten op lange 
termijn" en beginselen voor "eerlijke 
concurrentie" worden vastgesteld. 
Aangezien de Deense markt voor 
elektronische informatiediensten vrij klein is, 
wordt de verspreiding van 
overheidsinformatie, zowel in gedrukte als 
in elektronische vorm, voor het grootste 
deel door de overheid zelf gerealiseerd. Er 
werd commerciële belangstelling getoond 
voor bevolkings- en handelsregisters, 
kadaster, recht en statistiek, op welke 
gebieden zich gevallen van samenwerking 
en concurrentie tussen de openbare en de 
particuliere sector hebben voorgedaan. 
Er wordt nu in de Begrotingsgids 
betreffende de overheid een nieuw 
prijsbepalingsmodel voor de verkoop van 
openbare gegevens opgenomen en er is 
een besluit genomen over beginselen 
inzake de kwaliteit van en de toegang tot 
openbare gegevens en de lopende 
ontwikkelingsactiviteit. De tendens is dat 
vlug nieuwe stappen worden gedaan om de 
open informatiemaatschappij tot stand te 
brengen. 
Finland 
Er is een wet op de openbaarheid van 
officiële documenten (83/9.2.1951), die een 
algemeen recht van toegang verleent tot elk 
document dat door een overheidsdienst is 
opgesteld en uitgegeven, alsmede tot elk 
document dat aan een overheidsdienst is 
toegezonden of gegeven en in zijn bezit is. 
In 1987 werd dit recht uitgebreid tot 
documenten die zijn geproduceerd "door 
ponsen, magnetisering of met andere 
vergelijkbare middelen en die zijn bedoeld 
om te worden gelezen, beluisterd of op 
andere wijze ter kennis te worden genomen 
door middel van technische apparaten". De 
wet wordt momenteel herzien en 
gemoderniseerd. De nieuwe wet zal het 
gebruik van informatiemateriaal van bestuursorganen buiten de overheid 
stimuleren. 
Voor het overige is in Finland de markt en de 
situatie op het gebied van commerciële 
exploitatie vergelijkbaar met die in 
Denemarken. De belangstelling van de 
particuliere sector is nog steeds vrij beperkt en 
de voornaamste initiatieven op het gebied van 
verspreiding worden nog steeds door de 
overheid zelf genomen. 
In een rapport van 1995 "Ontwikkeling van een 
Finse informatiemaatschappij" wordt de 
aanmoediging van het commerciële hergebruik 
door de particuliere sector kort onder de 
aandacht gebracht. Het prijsbeleid werd 
vastgesteld bij de wet van 1992 op de 
tariferingscriteria voor de staat, waarin drie 
soorten overheidsgoederen en -diensten 
worden onderscheiden: a) die welke in het 
openbaar belang zijn en kosteloos worden 
verstrekt, b) die welke door organisaties met 
een monopolie of ingevolge een wettelijke 
vereiste worden verstrekt en tegen de kostprijs 
worden aangeboden, en c) overige, die tegen 
de commerciële prijs worden verstrekt. 
Frankrijk 
Er bestaat een algemene wet op de toegang tot 
administratieve documenten (deel van een 
ruimere wet betreffende de relaties tussen 
overheidsdiensten en het publiek, 
78-753/17.7.1978, gewijzigd in 1979), die de 
mogelijkheid van verveelvoudiging, 
verspreiding of commerciële exploitatie van de 
desbetreffende documenten uitsluit. Toegang 
ter plaatse is kosteloos, terwijl kopieerkosten 
aan de aanvrager worden aangerekend. Er is 
ook een circulaire van de eerste minister van 
14.2.1994 betreffende de verspreiding van 
overheidsgegevens. Daarin worden enkele 
beleidsbeginselen voor de commerciële 
exploitatie van dergelijke gegevens 
vastgesteld, waarbij een onderscheid wordt 
gemaakt tussen ruwe gegevens (waartoe vrije 
toegang wordt verleend) en gegevens met 
toegevoegde waarde (die in sommige gevallen 
auteursrechtelijk beschermd zijn). Voorts wordt 
in deze circulaire aandacht besteed aan de rol 
die de openbare en de particuliere sector op 
het gebied van verspreiding moeten spelen, 
alsmede aan problemen inzake concurrentie en 
prijsbepaling. 
Er is een ruime deelneming van de particuliere 
sector aan de markt voor overheidsinformatie. 
Op sommige gebieden (geografische 
informatie, bedrijfsinformatie) is deze beter 
geslaagd dan op andere (landbouwinformatie, 
juridische informatie). Er is een beleid om 
overheidsconcessies aan particuliere 
ondernemingen toe te kennen, hetgeen 
24 
volgens sommige commentatoren 
concurrentieproblemen doet rijzen. 
In het actieprogramma van de regering 
"Préparer l'entrée de la France dans la 
société de l'information", dat op 16 januari 
1998 werd gepubliceerd, kondigde de 
Franse regering aan dat "essentiële 
overheidsgegevens" op Internet vrij 
beschikbaar zullen zijn. Met dit initiatief 
wordt erkend dat door de ontwikkeling van 
de netwerken het traditionele onderscheid 
tussen toegang tot overheidsinformatie en 
de verspreiding ervan grondig veranderd is. 
Bovendien wordt aldus beklemtoond dat de 
mogelijkheid om toegang te krijgen tot 
overheidsinformatie, van vitaal belang is 
voor de ontwikkeling van de informatiemarkt 
en bijgevolg van de informatie-industrie. 
Duitsland 
Duitsland heeft noch een algemene 
toegangswet, noch een wet op de 
commerciële exploitatie van 
overheidsinformatie. Een groot aantal 
sectorale wetten biedt toegang tot 
specifieke soorten informatie (bv. 
administratieve klachten, milieu-informatie). 
Sommige deelstaten hebben constitutionele 
bepalingen terzake en zijn bezig met het 
opstellen van algemene toegangswetten. 
Verschillende overheidsdiensten hebben 
afzonderlijk praktijken voor commerciële 
exploitatie ontwikkeld. In enkele gevallen 
(bv. financieel-commerciële statistieken) 
zijn er voorbeelden van geslaagde 
samenwerking tussen de openbare en de 
particuliere sector, terwijl in andere gevallen 
(bv. bedrijfsinformatie) moeilijkheden 
gerezen zijn. Ook wat het prijsbeleid betreft 
zijn er grote verschillen, afhankelijk van de 
rechtsgrond van het verzoek, de 
overheidsdienst in kwestie, en het beoogde 
gebruik van de informatie. Deze verschillen 
in beleid worden door de federale structuur 
van het land versterkt. 
Griekenland 
Griekenland heeft een wet die voorziet in 
algemene toegang (1599/1986), maar de 
commerciële exploitatie van de 
desbetreffende overheidsdocumenten niet 
toestaat. Hoewel er geen algemene wet of 
algemeen beleid betreffende de 
commerciële verspreiding van 
overheidsinformatie bestaat, werkt het 
ministerie van Binnenlandse Zaken en 
Ambtenarenzaken momenteel aan het 
juridische kader ervan. De elektronische 
informatiemarkt is zeer klein en het 
marktpotentieel van overheidsinformatie is 
nog niet in kaart gebracht (op enkele 
uitzonderingen na op het gebied van cultuur, toerisme, landbouw en recht). Diverse 
overheidsorganisaties zijn begonnen met de 
ontwikkeling van informatiesystemen om hun 
inhoud zowel voor de ondernemingen als de 
burgers toegankelijk te maken. 
Ierland 
De wet op de vrijheid van informatie uit 1997 is 
de eerste belangrijke wettekst die ministeries 
en overheidsdiensten ertoe verplicht gegevens 
uit hun informatiebezit te publiceren. De wet 
bevestigt het recht van de leden van het 
publiek om de ruimst mogelijke toegang tot 
officiële informatie te krijgen voor zover dit 
verenigbaar is met het algemeen belang en het 
recht op privacy. 
Op grond van de wet moeten 
overheidsorganisaties bepaalde informatie over 
zichzelf publiceren en moeten zij gegevens 
beschikbaar stellen betreffende hun 
huishoudelijk reglement, hun procedures, 
interpretaties enz., die bij de besluitvorming 
worden gebruikt. Veel ministeries en 
overheidsdiensten publiceren deze informatie 
op Internet. Deze informatie moet er in de 
eerste plaats voor zorgen dat het publiek 
gemakkelijker kan nagaan welke informatie 
elke organisatie in haar bezit heeft en hoe er 
toegang toe kan worden verkregen. 
Met betrekking tot niet-persoonsgebonden 
informatie kunnen op basis van vaste 
uurtarieven vergoedingen worden aangerekend 
voor de tijd die werd besteed aan het op 
efficiënte wijze lokaliseren en opvragen van 
gegevens. Ook voor fotokopieën kunnen 
vergoedingen worden verlangd. Voor 
persoonsgebonden gegevens mogen alleen 
kopieerkosten worden aangerekend, behalve 
wanneer het om een grote hoeveelheid 
informatie gaat. Er mogen geen kosten worden 
aangerekend voor de tijd die door 
overheidsdiensten aan het onderzoeken van 
aanvragen wordt besteed. 
Bovendien produceren de meeste ministeries 
en overheidsdiensten publicaties over hun 
belangen. Deze worden in het algemeen gratis 
verspreid wanneer dit ten behoeve van het 
overheidsbeleid wenselijk is, of tegen een prijs 
waarmee de kosten worden terugverdiend. 
Ofschoon er geen algemene wet of algemeen 
beleid inzake de commerciële exploitatie van 
overheidsinformatie bestaat, verkopen 
sommige organisaties (bv. het kadaster, de 
topografische dienst enz.) informatie. In deze 
gevallen wordt in het algemeen een 
marktgestuurd prijsbeleid toegepast, waarbij 
het commerciële tarief wordt aangerekend. 
Commerciële exploitatie en samenwerking 
tussen de openbare en de particuliere sector 
komen vooral voor op het gebied van recht en 
statistiek. 
25 
In het rapport "Information Society Ireland -
Strategy for Action" van 1996 wordt 
overwogen kosteloos of tegen een lage prijs 
toegang tot openbare databanken en 
informatiediensten te verlenen, in 
combinatie met het gebruik van informatie-
en communicatietechnologie bij de overheid 
om op de burger gerichte toepassingen aan 
het publiek aan te bieden. Alle nieuw 
gepubliceerde overheidsinformatie moet 
vanaf een vastgestelde datum tegelijkertijd 
elektronisch en op papier beschikbaar 
worden gesteld; de telefonische toegang tot 
ministeries en overheidsdiensten tegen een 
laag tarief ("lo-call") is reeds ingevoerd en 
zal verder worden verbeterd met 
zelfbediening via Internet, fax op aanvraag 
enz.; er zullen websites van de overheid 
worden ontwikkeld om de interactiviteit en 
de mogelijkheden voor de verlening van 
diensten te vergroten. 
Italië 
Er is een algemene toegangswet 
(241/7.8.1990), maar in veel gevallen hangt 
de toegang af van het bestaan van een 
rechtmatig belang. Er is geen algemene wet 
of algemeen beleid betreffende de 
commerciële exploitatie van 
overheidsinformatie. De toegang op basis 
van de voormelde wet is kosteloos. De 
verschillende overheidsorganisaties hebben 
hun eigen prijsbeleid voor het commerciële 
gebruik van overheidsinformatie. Er zijn 
voorbeelden van samenwerking tussen de 
openbare en de particuliere sector op 
gebieden zoals bedrijfsinformatie en 
statistiek. In enkele gevallen werden 
klachten met betrekking tot de 
concurrentieregels ingediend. 
Luxemburg 
Er bestaat geen algemene toegangswet en 
evenmin zijn er algemene voorschriften 
betreffende de commerciële exploitatie van 
overheidsinformatie, maar er is een 
werkgroep opgericht om dit thema te 
bestuderen. In de praktijk wordt de 
beschikbare overheidsinformatie ofwel 
kosteloos, ofwel tegen de distributiekostprijs 
verstrekt. Tot dusver zijn er geen 
voorbeelden van samenwerking tussen de 
openbare en de particuliere sector. De 
geringe omvang van de markt vormt 
waarschijnlijk een belemmering voor strikt 
nationale initiatieven. 
Nederland 
Er is een Wet openbaarheid van bestuur (in 
werking getreden in 1980, gewijzigd in 
1992) die bestuursorganen verplicht actief 
bestuurlijke informatie te verspreiden en op 
verzoek informatie te verstrekken. Er gelden echter vrijstellingen en beperkingen ten 
aanzien van deze verplichtingen. Deze 
vrijstellingen en beperkingen zijn vergelijkbaar 
met die welke op grond van andere algemene 
toegangswetten worden toegestaan (bv. 
vrijstellingen in het belang van de staat, derden 
en de bescherming van het 
besluitvormingsproces). 
Het ministerie van Binnenlandse Zaken vervult 
een coördinerende rol met betrekking tot het 
beleid inzake overheidsinformatie. Tot dusver 
is er geen algemeen beleid inzake de 
exploitatie of het commerciële hergebruik van 
overheidsinformatie. Bijgevolg bepalen de 
bestuursorganen hun eigen beleid. Er zijn 
echter stappen gedaan om een algemeen 
beleid te ontwikkelen. 
Een eerste stap in die richting is de nota "Naar 
toegankelijkheid van overheidsinformatie. 
Beleidskader voor het vergroten van de 
toegankelijkheid van overheidsinformatie met 
informatie- en communicatietechnologie", die 
het kabinet in juni 1997 heeft gepubliceerd. Het 
centrale thema in de nota is welke 
overheidsinformatie elektronisch toegankelijk 
moet worden gemaakt, voor wie, waarom, hoe 
en tegen welke prijs. Volgens het kabinet moet 
de zogenaamde basisinformatie van de 
democratische rechtsstaat (wet- en 
regelgeving, uitspraken van de rechterlijke 
macht en parlementaire informatie) zo 
toegankelijk mogelijk worden gemaakt, daar 
deze categorie informatie principieel openbaar 
is. ICT kan daarbij een belangrijk instrument 
zijn. Met betrekking tot elektronische 
gegevensbestanden van bestuursorganen heeft 
het kabinet in de nota gesteld dat een beleid 
voor de toegang tot bestandsgegevens voor 
met name het bedrijfsleven moet worden 
ontwikkeld. 
Als follow-up op de nota worden momenteel 
elektronische bestanden van bestuursorganen 
onderzocht op type, gebruik, oorsprong van de 
gegevens en juridisch statuut. Het doel 
daarvan is elektronische bestanden te 
categoriseren teneinde beleidsmaatregelen 
voor de toegang tot specifieke typen 
gegevensbestanden te ontwikkelen. Dergelijke 
maatregelen worden noodzakelijk geacht, 
aangezien het onwaarschijnlijk is dat de 
exploitatie of het commerciële hergebruik van 
elektronische bestanden van 
overheidsinformatie, gezien de diversiteit 
ervan, met een algemeen voorschrift kunnen 
worden geregeld. 
Portugal 
Er is een wet op de algemene toegang tot 
overheidsinformatie (65/26.8.1993), maar 
algemene regels of beleidsmaatregelen 
betreffende commerciële exploitatie zijn er niet. 
26 
In het algemeen wordt, met het oog op de 
openbare dienstverlening die de overheid 
als taak heeft, voor informatie de laagst 
mogelijke prijs aangerekend. Er is een 
project inzake publieke toegang voor de 
burgers, waarbij toegang van het kiosktype 
tot specifieke gebieden van 
overheidsinformatie wordt verleend en 
waarvan de technische uitvoering tot op 
zekere hoogte aan de particuliere sector is 
toevertrouwd. Er zijn nog andere 
voorbeelden van samenwerking tussen de 
openbare en de particuliere sector op het 
gebied van bedrijfsinformatie en juridische 
informatie. De beperkte omvang van de 
markt en het feit dat de overheid over 
relatief weinig elektronische databanken 
beschikt, vormen echter geen stimulans 
voor de ontwikkeling van dergelijke 
commerciële initiatieven. 
Spanje 
Spanje heeft een algemene toegangswet 
(30/26.11.1992) die momenteel niet op 
elektronische informatie van toepassing is. 
Van de aanvrager wordt vereist dat hij een 
rechtmatig belang bij de aangevraagde 
informatie heeft. Onlangs is een koninklijk 
besluit aangenomen tot regeling van het 
gebruik van elektronische 
informatietechnieken door de centrale 
algemene overheidsdiensten. Daarin wordt 
gewezen op de relatie tussen 
overheidsdienst en burger. Uit recente 
studies is gebleken dat informatie over 34% 
van de overheidsdiensten voor het publiek 
toegankelijk is, waarbij de toegang in 
sommige gevallen in samenwerking met de 
particuliere sector wordt verleend. Er is 
geen algemeen commercialiseringsbeleid. 
De toegepaste tarieven variëren van nul (in 
40% van de gevallen) tot de marktprijzen. 
Er zijn veel voorbeelden van samenwerking 
tussen de openbare en de particuliere 
sector, vooral op regionaal en lokaal niveau 
op gebieden zoals handel, financiën, 
cultuur, onderwijs en wetenschappen, terwijl 
de samenwerking op gebieden zoals 
bedrijfsinformatie en statistiek ofwel volledig 
ontbreekt, ofwel is mislukt. 
Zweden 
Zweden heeft de oudste toegangswet ter 
wereld (de wet op de persvrijheid van 1766, 
laatst gewijzigd in 1994). Deze wet verleent 
toegang tot door overheidsdiensten 
bewaarde documenten, inclusief 
elektronische documenten. Dit omvat alle 
documenten die door een overheidsdienst 
worden opgesteld of ontvangen. De toegang 
tot de documenten is kosteloos, hoewel 
voor documenten van meer dan negen 
pagina's een vergoeding wordt gevraagd. Er is geen verplichting om gegevens voor 
elektronische informatieverwerking in enige 
andere vorm dan op papier beschikbaar te 
stellen. 
De toegang kan alleen worden geweigerd op 
grond van een specifieke bepaling in wetgeving 
die geheimhouding gebiedt (de 
geheimhoudingswet). 
In principe is deze wetgeving ook van 
toepassing op informatie die in databanken en 
registers van overheidsdiensten is opgeslagen. 
De toegang tot informatie in 
gegevensverwerkende systemen en registers is 
in de praktijk beperkt tot de gegevens die met 
behulp van routineprocedures kunnen worden 
opgevraagd en afgeleverd. De wet op de 
gegevensbescherming bevat speciale 
bepalingen op grond waarvan de burger 
informatie kan krijgen over de aard van de 
gegevens die over hem/haar in openbare 
registers worden bewaard. 
In oktober 1998 treedt een nieuwe wet op de 
persoonsgegevens in werking. De wet is 
grotendeels gebaseerd op de EU-Richtlijn 
betreffende de bescherming van 
persoonsgegevens. De nieuwe wetgeving 
maakt geen inbreuk op het grondwettelijke 
recht van algemene toegang tot officiële 
documenten. 
Voor een beperkt aantal grote nationale 
databanken en openbare registers wordt bij wet 
de toestemming verleend ze te gebruiken voor 
commerciële informatiediensten (adressen van 
personen en ondernemingen, kadastrale en 
vastgoedinformatie, informatie over voertuigen 
enz.). De tarieven voor overheidsinformatie zijn 
normaalgesproken gebaseerd op het principe 
dat de kosten moeten worden terugverdiend. Er 
wordt geen andere commerciële verkoop van 
informatie uit openbare registers toegestaan. 
De centrale en gemeentelijke 
overheidsorganen organiseren hun 
informatiebronnen op zodanige wijze dat zij 
meer informatie in elektronische vorm kunnen 
verstrekken, en dit niet alleen op grond van de 
wet op de persvrijheid, die momenteel alleen 
de toegang tot documenten op papier 
garandeert, maar als dienstverlening aan het 
publiek en aan de ondernemingen. 
Een comité werd belast met de taak de 
grondwettelijke bepalingen inzake het recht van 
het publiek op toegang tot officiële documenten 
uit het oogpunt van IT te bestuderen. 
Uit het IT-wetsvoorstel van de regering, dat in 
het voorjaar 1996 door het Parlement werd 
goedgekeurd, blijkt dat het regeringsbeleid gaat 
in de richting van verdere openstelling van de 
openbare sector voor elektronische toegang. In 
het wetsvoorstel wordt de nadruk gelegd op de 
27 
door IT geboden mogelijkheden om de 
transparantie te vergroten, de democratie te 
versterken en economische voordelen voor 
de maatschappij te creëren, en worden 
algemene richtsnoeren gegeven betreffende 
de toegang tot informatie voor de openbare 
en de particuliere sector en voor de burgers. 
In het in 1998 door de regering ingediende 
wetsvoorstel betreffende de overheidsdienst 
is de verlening van informatiediensten in de 
openbare sector een van de voornaamste 
thema's. Het basisprincipe bij het bepalen 
van de prijs van overheidsinformatie moet 
zijn dat de verspreidingskosten moeten 
worden terugverdiend. De regering geeft 
ook de richting gaan waarin op dit gebied 
verder moet worden gewerkt, onder andere 
hoe de term nationale basisgegevens moet 
worden gedefinieerd en hoe informatie uit 
openbare registers gemakkelijker in 
elektronische vorm toegankelijk kan worden 
gemaakt. De overheidsdiensten wier taak 
hoofdzakelijk bestaat in betrekkingen met 
ondernemingen en individuen, moeten 
elektronische diensten voor zelfbediening 
aanbieden als aanvulling op de traditionele 
diensten. 
Er is een voorstel van het ministerie van 
Justitie voor het vernieuwen van het 
juridische informatiesysteem, Rixlex 2000, 
waarover momenteel wordt beraadslaagd. 
Het systeem heeft een gedecentraliseerde 
structuur. Elke leverancier van informatie 
aan het systeem is verantwoordelijk voor de 
juistheid van de inhoud van het aangeboden 
materiaal. 
Binnen het hierboven beschreven algemene 
kader worden enkele praktische en 
wetgevingswerkzaamheden voortgezet 
teneinde het beheer, de openheid, de 
synergie en de aansprakelijkheid op het 
gebied van informatie in de nieuwe 
elektronische omgeving verder aan te 
passen en te ontwikkelen. 
Verenigd Koninkrijk 
Er is geen wet die een algemeen recht van 
toegang tot bij de centrale overheid 
berustende informatie verleent. Een in 1994 
gepubliceerde gedragscode verleent een 
recht van toegang tot informatie dat grofweg 
te vergelijken is met het recht dat in andere 
landen via wettelijke regelingen is 
vastgesteld. Dit omvat een toezegging dat 
overheidsdiensten bepaalde categorieën 
informatie van openbaar belang vrijwillig 
openbaar zullen maken. De gedragscode is 
juridisch niet bindend, maar op de 
toepassing ervan wordt toezicht uitgeoefend 
door de parlementaire ombudsman, die 
onafhankelijk van de regering werkt. In 1995 werd een aparte gedragscode over 
openbaarheid in de Britse gezondheidsdiensten 
gepubliceerd. 
De huidige regering ging in mei 1997 aan de 
slag met de duidelijke toezegging dat er een 
wet op de vrijheid van informatie zou komen. In 
december 1997 werd een witboek met als titel 
"Your right to know" gepubliceerd, waarin 
voorstellen voor wetgeving inzake de vrijheid 
van informatie werden geformuleerd die veel 
verder zouden gaan dan de gedragscode wat 
de eisen tot openheid betreft. 
In 1999 zal door de regering naar verwachting 
een wetsvoorstel over vrijheid van informatie 
worden gepubliceerd. 
Voorts heeft de regering een Internetdienst 
voor overheidsinformatie opgericht 
(www.open.gov.uk). Alle nieuwe wetten en 
rechtsinstrumenten worden op Internet 
gepubliceerd (www.hmso.gov.uk). Er bestaat 
een recht van toegang tot door lokale 
overheden bewaarde informatie (Local 
Government Act 1985) en tot verschillende 
categorieën persoonsgegevens, zoals 
medische gegevens en informatie in het bezit 
van sociale diensten. 
De richtsnoeren van het ministerie van Handel 
en Industrie betreffende verhandelbare 
informatie in het bezit van de overheid werden 
in 1986 voor het eerst gepubliceerd. Het is de 
bedoeling dat deze de overheidsdiensten tot 
leidraad dienen om hun informatie ter 
beschikking van de particuliere sector te 
stellen. Deze richtsnoeren werden in 1990 voor 
het laatst herzien en in verband met recente 
veranderingen is de regering van oordeel dat er 
nu misschien mogelijkheden tot verdere 
aanpassing zijn. Zij handelen over punten zoals 
het bepalen van verhandelbare informatie, de 
kosten en vergoedingen, contractuele 
aspecten, verplichtingen met betrekking tot het 
auteursrecht van de Kroon, beveiliging en 
privacy, aansprakelijkheid, concurrentie, niet-
exclusiviteit en non-discriminatie ten aanzien 
van EG-dienstenaanbieders. 
Door de ontwikkeling van uitvoerende 
overheidsorganen die volgens het principe van 
het terugverdienen van kosten worden 
beheerd, is bij de overheid de tendens versterkt 
om informatie op een aantal manieren 
beschikbaar te stellen, zowel commercieel als 
niet-commercieel. De toegepaste tarieven 
hangen af van het soort materiaal en de mate 
waarin het voor commercieel hergebruik wordt 
verkocht. 
Vanuit de particuliere sector werd 
aangedrongen op liberalisering van de regeling 
inzake licentieverlening voor auteursrechtelijk 
beschermd materiaal teneinde de niet-
exclusieve geoorloofde verveelvoudiging van 
28 
diverse soorten informatie door de 
particuliere sector te vergemakkelijken, en 
de regering heeft diverse initiatieven inzake 
het auteursrechtenbeleid betreffende de 
verveelvoudiging van wettelijk materiaal en 
het gebruik van klasselicenties 
aangekondigd. In het Verenigd Koninkrijk, 
dat de grootste elektronische 
informatiemarkt met de langste traditie in de 
EU heeft, zijn er veel voorbeelden van 
samenwerking tussen de openbare en de 
particuliere sector, zoals geografische, 
juridische en bedrijfsinformatie. In januari 
1998 werd een groenboek onder de titel 
"Crown Copyright in the Information Age" 
over de toegang tot overheidsinformatie 
gepubliceerd. 
29 
Bijlage 2: Maatregelen van de Europese Commissie op het gebied van overheidsinformatie 
Achtergrond van dit groenboek 
1. Enige mijlpalen 
In september 1996 vroeg het Europees 
Parlement in zijn resolutie over het 
actieplan voor de informatiemaatschappij 
van de Commissie om gebruik te maken 
van nieuwe elektronische methoden voor de 
verspreiding van overheidsinformatie onder 
alle burgers op Europees en nationaal 
niveau. 
In oktober 1996 drong de Raad Industrie in 
zijn resolutie over nieuwe beleidsprioriteiten 
in de informatiemaatschappij er bij de 
lidstaten op aan de toegang tot 
overheidsinformatie te verbeteren door 
sneller gebruik te maken van de 
hulpmiddelen van de 
informatiemaatschappij en door middel van 
samenwerkingsverbanden tussen de 
openbare en de particuliere sector. 
Toegang tot overheidsinformatie is een van 
de prioriteitsvraagstukken die worden 
genoemd in de ministeriële verklaring die is 
uitgegeven op de Ministerconferentie over 
wereldwijde informatienetwerken die van 6 
tot 8 juli 1997 in Bonn plaatsvond. 
Niet-gouvernementele actoren hebben 
eveneens maatregelen terzake 
aangemoedigd. Het Forum voor de 
informatiemaatschappij heeft onlangs sterk 
aangedrongen op een initiatief inzake 
toegang tot overheidsinformatie (Verklaring 
van Wenen van 13.11.1998). 
Tevens moet melding worden gemaakt van 
initiatieven die worden genomen in andere 
internationale organisaties, zoals 
bijvoorbeeld bij de Raad van Europa. 
2. Openheid van de EU-instellingen 
Sinds de ondertekening van het Verdrag 
van Maastricht is de openheid van de 
EU-instellingen sterk verbeterd. Er zijn grote 
inspanningen geleverd om de documenten 
van de instellingen toegankelijker te maken. 
In 1994 heeft de Commissie bijvoorbeeld 
een besluit inzake de toegang tot 
documenten van de Commissie 
goedgekeurd (Besluit van 8 februari 1994, 
als gewijzigd op 19 september 1996). 
In het Verdrag van Amsterdam werd het 
belang van deze aangelegenheid benadrukt 
door middel van een specifieke bepaling 
betreffende transparantie bij de Europese 
instellingen. In het Verdrag is een nieuw 
artikel opgenomen waarin is bepaald dat 
alle burgers van de Unie en alle natuurlijke 
of rechtspersonen die in een lidstaat 
verblijven of daar hun hoofdzetel hebben, recht hebben op toegang tot documenten van 
de Europese instellingen (Parlement, Raad en 
Commissie), overeenkomstig beginselen en 
voorwaarden die moeten worden bepaald in 
wetgeving van de Raad en in het reglement 
van orde van elke instelling, met het oog op 
een maximale openheid. Wat het 
transparantiebeginsel betreft, luidt het Verdrag 
van Amsterdam een nieuwe fase in bij de 
totstandbrenging van een steeds nauwere unie 
tussen de volkeren van Europa, waar de 
beslissingen zo open mogelijk en zo dicht 
mogelijk bij de burger worden genomen. 
Het Verdrag bepaalt ook dat wanneer de Raad 
in het kader van zijn wetgevende bevoegdheid 
optreedt, hij verplicht is stemmingen en 
stemverklaringen openbaar te maken. 
In een gebruikershandleiding die op papier en 
op het web 
(http://europa.eu.int/en/comm/accdoc/contents. 
html) beschikbaar is, worden de praktische 
details van het huidige toegangsbeleid van de 
Commissie uiteengezet. 
3. Een actief informatieverspreidingsbeleid 
Alle EU-instellingen onderhouden een aantal 
zeer informatieve websites die via een enkele 
gateway (http://europa.eu.int) toegankelijk zijn. 
In het kader van PRINCE, het 
voorlichtingsprogramma voor de Europese 
burger, zijn drie prioritaire voorlichtingsacties 
opgezet: 
• de website "Samen bouwen aan Europa" 
(http://europa.eu.int/en/comm/dg10/build/b 
uild.htm) biedt informatie over de diverse 
uitdagingen van de Europese integratie; 
• http://europa.eu.int/euro/ is de Internetsite 
van de Europese Commissie die uitsluitend 
op de euro betrekking heeft; 
• op http://citizens.eu.int/ wordt een dialoog 
met burgers en ondernemingen gevoerd. 
Dit initiatief is een vervolg op het initiatief 
Europa binnen bereik / Burgers van Europa. 
Het Bureau voor officiële publicaties der 
Europese Gemeenschappen (EUR-OP) is de 
officiële uitgever van de instellingen van de 
Europese Unie. De drie voornaamste taken van 
EUR-OP zijn publicatie, technische en 
administratieve ondersteuning en distributie. 
EUR-OP heeft samen met een aantal 
vertegenwoordigers van Europese uitgeverijen 
een EU-Forum van uitgevers opgericht. 
EUR-OP, dat namens alle instellingen optreedt, 
moet toegang verschaffen tot gegevens die 
zich momenteel in databanken bevinden en 
moet uitgevers aanmoedigen om niet eerder 
30 
gepubliceerd EU-materiaal te gebruiken. 
EUR-OP heeft de instellingen steeds 
aangemoedigd de Aanbevelingen van de 
Commissie ter verbetering van de 
samenwerking uit 1989 te volgen. De 
voorwaarden voor de verspreiding 
verschillen volgens de waarde die aan de 
informatie is toegevoegd. EUR-LEX 
(http://europa.eu.int/eur-lex/) stelt 
bijvoorbeeld het Publicatieblad gedurende 
45 dagen na publicatie gratis beschikbaar. 
Het wordt dagelijks in elf talen aangevuld 
met de laatste uitgaven van het 
Publicatieblad die enkele uren na de 
publicatie van de gedrukte versie via 
Internet beschikbaar zijn. 
Celex (http://europa.eu.int/celex/) is een 
interinstitutioneel elektronisch 
documentatiesysteem dat alle EU-
wetgeving bevat; een forfaitair abonnement 
biedt voor 960 euro per jaar onbeperkte 
toegang tot Celex. 
4. Achtergrondinitiatieven 
het groenboek betreffende 
Medio de jaren tachtig werd de aandacht 
van de Commissie voor het eerst getrokken 
door het potentiële belang van 
overheidsinformatie als hulpbron. Zij startte 
toen namelijk, in het kader van het 
IMPACT-programma voor de 
totstandbrenging van een communautaire 
informatiemarkt en in antwoord op een door 
de informatie-industrie te kennen gegeven 
behoefte, een overlegproces met 
vertegenwoordigers van 
informatieleveranciers en -gebruikers uit de 
openbare en de particuliere sector. Voorts 
werden hierover studies uitgevoerd. 
Bovendien organiseerde de Commissie een 
aantal voorbereidende besprekingen met de 
hulp van het Juridisch Adviescomité (voor 
meer informatie zie de homepage van het 
Juridisch Adviescomité op de webserver l*M 
EUROPE van de Europese Commissie 
(http://www2.echo.lu/legal/en/labhome.html) 
Deze initiatieven resulteerden in 19 
Aanbevelingen ter verbetering van de 
samenwerking tussen de openbare en de 
particuliere sector op de informatiemarkt. 
Uit latere studies is evenwel gebleken dat 
het effect van deze aanbevelingen vrij 
teleurstellend was. In de meeste lidstaten 
hebben ze kennelijk weinig of geen effect 
gesorteerd. 
Op 27 en 28 juni 1996 organiseerde de 
Commissie in Stockholm een bijeenkomst 
waarop diverse met dit groenboek verband 
houdende thema's door een groot aantal 
deelnemers werden besproken. De deelnemers betuigden hun algemene 
instemming met de tot dan toe ondernomen 
acties (de notulen zijn op verzoek verkrijgbaar). 
Het eerste wetgevingsinitiatief op dit gebied 
was de goedkeuring van Richtlijn 90/313/EEG 
van 23 juni 1990 inzake de vrije toegang tot 
milieu-informatie waarover overheidsinstanties 
beschikken en waardoor alle natuurlijke en 
rechtspersonen het recht krijgen op toegang tot 
milieu-informatie in overheidsbezit. De EU 
heeft in de milieusector nog andere 
maatregelen genomen. In dat verband wordt 
vooral gewezen op de werkzaamheden van het 
Europees Milieuagentschap. Tevens hebben 
het voorzitterschap van de Raad en de 
Commissie op 25 juni 1998 het VN/ECE-
Verdrag inzake toegang tot informatie, inspraak 
door de bevolking en mogelijkheid van verhaal 
in milieuzaken ondertekend. 
31 
Bijlage 3; Huidige situatie m de VS: Net juridisch kader 
De Verenigde Staten hebben een lange ervaring 
met een actief overheidsinformatiebeleid. In 
1966 werd de Freedom of Information Act 
(FOIA) goedgekeurd. De FOIA werd in 1996 
gewijzigd door de Electronic Freedom of 
Information Act (EFOIA) die openbare toegang 
tot federale overheidsinformatie in 
elektronische vorm garandeert. 
Er zijn Government Information Locator 
Services (GILS) opgezet die toegang tot 
federale informatie garanderen door nuttige 
hulpbronnen voor de gebruikers op te sporen, 
de beschikbare inhoud ervan te beschrijven en 
toegang te helpen verschaffen (zie 
http://www.gils.net/). 
Door middel van een aantal aanvullende wetten 
op de FOIA (zoals de "Paperwork Reduction 
Act" en de "Government in the Sunshine Act" en 
gedetailleerde beleidsdocumenten zoals 
circulaire A130 "Office of Management and 
Budget") heeft de VS de particuliere sector 
aangemoedigd om overheidsinformatie 
commercieel te exploiteren. 
De Uniform Freedom of Information Act Fee 
Schedule and Guidelines die in 1986 zijn 
uitgevaardigd door het Office of Management 
and Budget (OMB) heeft onder meer betrekking 
op prijsvraagstukken. De bepalingen van deze 
wet hebben hoofdzakelijk betrekking op de 
vergoeding van kosten voor opzoeken, 
reproduceren en (eventueel) bijwerken, maar 
niet voor de waarde die de overheid aan de 
ruwe gegevens heeft toegevoegd. Het 
prijsbeleid van de VS gaat ervan uit dat de 
overheid de toevoeging van waarde alleen 
beschouwt als een hulpmiddel dat de sector 
efficiënter maakt en niet als een stimulans voor 
het maken van winst. Anderzijds moet de particuliere sector, wil hij een commercieel 
interessant product of interessante dienst 
maken, aan de door de overheid toegevoegde 
waarde nog meer waarde kunnen toevoegen en 
het product of de dienst tegen een 
winstgevende prijs kunnen verkopen. Er is geen 
auteursrecht op bestuurlijke informatie op 
federaal niveau. 
In de VS staat de belangrijkste verwijzing naar 
concurrentievraagstukken in punt 3506 van 
de "Paperwork Reduction Act" van 4.1.1995. 
Hier gaat het om de verantwoordelijkheid van 
federale organen, en wordt het volgende 
bepaald: 
"elk orgaan zorgt ervoor dat het publiek tijdig 
en op billijke wijze toegang heeft tot de 
openbare informatie van het orgaan...". 
Er is echter ook in bepaald dat zij het volgende 
niet mogen doen, tenzij het uitdrukkelijk bij wet 
is toegestaan: 
"A) een overeenkomst voor alleenverkoop, voor 
beperking van de verkoop of een andere 
verkoopovereenkomst opstellen die verhindert 
dat openbare informatie tijdig en op billijke wijze 
voor het publiek beschikbaar is; 
B) het gebruik, de wederverkoop of de verdere 
verspreiding door het publiek van openbare 
informatie beperken of regelen; 
C) vergoedingen of royalty's aanrekenen voor 
de wederverkoop of verdere verspreiding van 
openbare informatie; of 
D) de gebruikers vergoedingen voor openbare 
informatie aanrekenen die hoger liggen dan de 
verspreidingskosten." 
32 
ISSN 0254-1513 
COM(98) 585 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 16 06 01 
Catalogusnummer : CB-CO-99-021-NL-C 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg