Volgens de Zweedse autoriteiten is de accijns de enige prijscomponent waarop Zweden kan ingrijpen om de detailhandelsprijs op korte termijn te verlagen. Daarom menen zij dat de derogatie noodzakelijk is om de huidige situatie in Zweden te verhelpen.

De Zweedse accijns bedroeg in mei 2022 5,37 SEK/liter voor benzine en 3,35 SEK/liter voor diesel. De accijns bestaat uit een energiebelasting en een koolstofdioxidebelasting, die bij de uitslag tot verbruik worden geheven. Gecombineerd voldoen zij aan de in de richtlijn vastgestelde minimumbelastingniveaus.

Zij benadrukten ook dat de prijs van benzine met ongeveer 2,50 SEK/liter was gestegen, van 19,39 SEK/liter op 24 februari 2022 tot 21,93 SEK/liter op 16 mei 2022. In dezelfde periode was de prijs van diesel met 2,14 SEK/liter gestegen, van 21,82 SEK/liter tot 23,96 SEK/liter. In die periode was een accijnsverlaging van 1,80 SEK/liter toegekend. Voor wie 15 000 kilometer per jaar aflegt en gemiddeld 6 liter per 100 kilometer verbruikt, zijn de brandstofkosten echter met ongeveer 160-190 SEK/maand gestegen.

Bij brief van 6 mei 2022 hebben de Zweedse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van hun voornemen om de tijdelijke maatregel toe te passen. Op 19 en 24 mei 2022 hebben zij aanvullende informatie verstrekt.

Behalve op grond van met name de artikelen 5, 15 en 17 kan de Raad ook uit hoofde van artikel 19, lid 1, van de richtlijn op voorstel van de Commissie met eenparigheid van stemmen besluiten dat een lidstaat uit specifieke beleidsoverwegingen wordt gemachtigd om verdere belastingvrijstellingen of -verlagingen in te voeren.

De belastingheffing van energieproducten en elektriciteit in de Europese Unie is geregeld bij Richtlijn 2003/96/EG van de Raad van 27 oktober 2003 tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van energieproducten en elektriciteit (hierna “de energiebelastingrichtlijn” of “de richtlijn” genoemd).

•Samenhang met de huidige bepalingen op dit beleidsgebied

Artikel 19, lid 1, eerste alinea, van de richtlijn luidt als volgt: “Naast de bepalingen van de voorgaande artikelen, met name de artikelen 5, 15 en 17, kan de Raad op voorstel van de Commissie met eenparigheid van stemmen besluiten dat een lidstaat uit specifieke beleidsoverwegingen wordt gemachtigd verdere vrĳstellingen of verlagingen in te voeren.” Met de tijdelijke belastingverlaging willen de Zweedse autoriteiten de hoge detailhandelsprijzen van benzine en diesel drukken en de sociale en economische gevolgen van de huidige geopolitieke situatie voor de gezinnen en de bedrijven beperken. Wanneer de energiebelastingcomponent tot nul wordt teruggebracht terwijl de CO2-component wordt gehandhaafd, zouden de nationale tarieven die de begunstigden moeten betalen, ongeveer 30 % onder de EU-minimumbelastingtarieven van de energiebelastingrichtlijn liggen. In de huidige uitzonderlijke geopolitieke situatie zou dit relevant zijn voor het sociale cohesiebeleid. Er kan worden overwogen om een dergelijke belastingverlaging in te voeren op basis van artikel 19 van de richtlijn; dat artikel strekt er namelijk toe de lidstaten de mogelijkheid te geven uit specifieke beleidsoverwegingen verdere vrĳstellingen of verlagingen in te voeren. De beperkte geldigheidsduur van drie maanden valt binnen de maximumtermijn die is toegestaan in artikel 19, lid 2, van de energiebelastingrichtlijn, waarin voor dit soort maatregelen een maximumtermijn van zes jaar is vastgesteld, met de mogelijkheid tot verlenging. De derogatie mag echter geen afbreuk doen aan de rechtshandeling die de Raad mogelijkerwijs zal vaststellen op basis van het voorstel van de Commissie tot wijziging van de energiebelastingrichtlijn. Regels inzake staatssteun

Met de tijdelijke belastingverlaging die de Zweedse autoriteiten willen doorvoeren, daalt het tarief onder de in tabel A van bijlage I bij de richtlijn vastgestelde minimumbelastingniveaus.

Dit voorstel doet geen afbreuk aan een eventuele toetsing van de Zweedse maatregel aan de staatssteunregels. Dit voorstel voor een uitvoeringsbesluit van de Raad doet evenmin afbreuk aan de verplichting van de lidstaat om ervoor te zorgen dat de staatssteunregels in acht worden genomen.

•Samenhang met andere beleidsgebieden van de Unie

Ieder derogatieverzoek uit hoofde van artikel 19 van de energiebelastingrichtlijn moet door de Commissie worden onderzocht met inachtneming van de goede werking van de interne markt, de noodzaak eerlijke mededinging te verzekeren, en het gezondheids-, milieu-, energie- en vervoersbeleid van de EU.

Volgens de Zweedse autoriteiten zou de voorgenomen belastingverlaging de sociale en economische lasten voor de Zweedse bevolking als gevolg van de recente prijsstijging, die ook aan het conflict in Oekraïne te wijten is, gedeeltelijk verlichten. De bijzondere geopolitieke situatie in combinatie met een hoge olieprijs op de markt, die de komende maanden waarschijnlijk verder zal stijgen, vertaalt zich immers in hogere kosten voor de Zweedse gezinnen en bedrijven.

Aangezien de maatregel tijdelijk tot lagere brandstofprijzen zou moeten leiden, kan het in grensgebieden aantrekkelijker worden om in Zweden te tanken, met name wat benzine betreft. Zweden wees er echter op dat het in het kader van de reductieverplichting hogere quota heeft dan andere EU-landen. Het aandeel van biobrandstoffen, met name in diesel, is met andere woorden hoger in Zweden, wat tot hogere detailhandelsprijzen leidt. Als gevolg van deze situatie zal een verlaging van de dieselprijs in Zweden waarschijnlijk geen invloed hebben op de handel binnen de EU. Gezien de beperkte gevolgen en duur van de maatregel zou er geen sprake mogen zijn van concurrentieverstoring of belemmering van de goede werking van de interne markt.

Zoals in de REPowerEU-mededeling wordt benadrukt, verzoekt de Commissie de lidstaten maatregelen te nemen om energiebesparingen te stimuleren en het verbruik van fossiele brandstoffen te verminderen, waarbij met name aandacht wordt geschonken aan kwetsbare gezinnen en bedrijven. Gezien de korte looptijd van de maatregel en de huidige uitzonderlijke omstandigheden die samenhangen met de geopolitieke situatie in combinatie met een uitzonderlijk hoge marktprijs voor olie, lijkt de gevraagde derogatie echter passend en evenredig. De maatregel houdt ook rekening met de noodzaak om een evenwicht te vinden tussen de specifieke beleidsdoelstellingen van artikel 19 van de energiebelastingrichtlijn, en met name het milieubeleid van de EU, enerzijds en de dwingende noodzaak om de betaalbaarheid van energie voor bedrijven en gezinnen te waarborgen anderzijds.

2.RECHTSGRONDSLAG, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID