***** COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 30.08.1996 
COM(96) 392 def. 
96/0220 (COD) 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD, HET EUROPEES PARLEMENT 
EN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE 
Doorzichtigheid van de wetgeving binnen de interne markt 
voor de diensten van de Informatiemaatschappij 
Voorstel voor een 
RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 
voor een derde wijziging van Richtlijn 83/189/EEG betreffende 
een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften 
(door de Commissie ingediend) 

Korte inhoudsopgave 
Samenvatting 
Inleiding 
I. Pg diensten van dg Informatiemaatschappij binnen dg interne markt 
A. Naar een Europese dienstenmarkt 
B. Het bestaande rechtskader van de interne markt 
H. De noodzaak van een doorzichtighcidsinstrument 
A. De verwachte wetgevingsarbeid in de Lid-Staten 
B. De risico's voor de werking van de interne markt 
III. Het doorzichtighgidsinstrumgnt 
A. Doelstellingen 
B. Algemene benadering 
C. Rechtsinstrument 
D. Toepassingsgebied 
E. Rechtsgrondslag 
F. Subsidiariteit 
IV. Voorstel voor een richtlijn 
4 
INHOUDSOPGAVE 
SAMENVATTING £ c 
INLEIDING 1^ 
I. DE DIENSTEN VAN DE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ BINNEN 
DE INTERNE MARKT 4 
A. Naar een Europese dienstenmarkt 4 
1. Een grote verscheidenheid aan diensten 4 
2. Een geleidelijke ontwikkeling van de markten 6 
3. Ontwikkeling van uiteenlopend tempo 7 
4. De onvermijdelijke ontwikkeling van grensoverschrijdende 
diensten 9 
B. Het bestaande rechtskader van de interne markt 10 
II. DE NOODZAAK VAN EEN DOOI^ZICHTiGliEïDSlNSTRüMENT 15 
A. De verwachte wetgevingsarbeid in de Lid-Staten 15 
1. Werkzaamheden ter voorbereiding van wet- en regelgeving 
inde Lid-Staten 15 
2. Behoefte aan nieuwe wet- en regelgeving 20 
a) De behoefte aan nieuwe vormen van bescherming 21 
b) De behoefte aan versoepeling van bestaande vormen 
van bescherming 22 
3. Uitgebreide en grootschalige wetgeving 23 
a) Een breed spectrum aan wet- en regelgeving 23 
b) Een vaag en rekbaar tijdschema 24 
B. De risico's voor de werking van de interne markt 25 
1. Het risico van verbrokkeling van de interne markt 25 
2. Het risico van overregulering 27 
3. Het risico van gebrek aan samenhang 28 
III. HET DOORZICHTIGHEIDSINSTRUMENT 30 
A. Doelstellingen 30 
B. Algemene benadering 32 
1. De ervaring met reeds bestaande instrumenten voor 
doorzichtigheid 32 
2. Het voorgestelde doorzichtighcidsinstrument 36 
C. Rechtsinstrument 38 
•1 CX. 
D. Toepassingsgebied 39 
1. Aan te melden wet- en regelgeving inzake diensten 39 
2. Uitzonderingen 42 
E. Rechtsgrondslag 43 
F. Subsidiariteit 44 
IV. VOORSTEL VOOR EEN RICHTLIJN 46 
*&-
Samenvatting 
1. Deze mededeling en het bijgaande voorstel voor een richtlijn van de Raad hebben 
tot doel om op communautair niveau een informatie- en overlegprocedure in te 
stellen voor eventuele in de toekomst te ontwerpen wetgeving met betrekking tot de 
diensten van de informatiemaatschappij. 
2. In het kader van haar algemene beleid inzake de informatiemaatschappij streeft de 
Commissie ernaar een wettelijk kader te ontwikkelen, waarbij onder meer de 
nieuwe diensten die de informatiemaatschappij met zich brengt, kunnen profiteren 
van de mogelijkheden die de ruimte zonder binnengrenzen biedt, zonder afbreuk te 
doen aan de fundamentele doelstellingen van algemeen belang en naar behoren 
rekening houdend met de sociale, maatschappelijke en culturele factoren die hierop 
van invloed zijn. De verscheidenheid van deze diensten wordt (of is reeds) groot en 
zij bestrijken een uitgebreid terrein, waarbij het vooral gaat om elektronische 
kranten, onderwijs of zorg op afstand, tcleverkoop van reizen, elektronische 
verkoop van goederen en diensten, tele weddenschappen, interactieve spelletjes en 
amusement, vrijetijdsbesteding enz. Het algemene kenmerk van deze diensten is 
dat zij langs elektronische weg, op afstand worden verleend naar aanleiding van 
een of meer individuele verzoeken van bepaalde ontvangers van deze dienst. 
Vanwege deze laatste eigenschap worden deze diensten "interactief' genoemd, wat 
inhoudt dat de dienstverlener reageert op een bepaald verzoek van de ontvanger en 
omgekeerd. 
3. De ruimte zonder binnengrenzen neemt een sleutelpositie in bij de ontwikkeling 
van deze diensten, omdat deze hierdoor over de grenzen heen kunnen worden 
verricht, waarmee de burgers nieuwe mogelijkheden tot communicatie en het 
ontvangen van informatie geboden worden, consumenten nieuwe, betrouwbare 
vormen van toegang tot goederen en diensten krijgen en de Europese dienstensector 
nieuwe kansen heeft om haar concurrentievermogen te vergroten. 
4. De ontwikkeling van deze diensten geschiedt op dit moment niet in een juridisch 
vacuüm, daar het recht van de interne markt, inzonderheid de artikelen 52 (vrijheid 
van vestiging) en 59 (vrij verkeer van diensten) van het Verdrag en het bestaande 
afgeleide recht reeds een elementair rechtskader vormen. Uit de vele 
werkzaamheden die op dit gebied op nationaal en communautair niveau een 
aanvang hebben genomen in de vorm van onderzoeken, verslagen en studiegroepen 
blijkt echter al dat algemeen wordt ingezien dat de huidige nationale regelgeving, 
die van toepassing is op de bestaande diensten, aangepast moet worden aan de 
specifieke kenmerken van de nieuwe diensten van de informatiemaatschappij. 
Tevens blijkt hieruit dat er in dit verband sprake zal zijn van belangrijke activiteit 
op het gebied van wet- en regelgeving. De diensten van de informatiemaatschappij 
brengen namelijk andere risico's met zich mee dan die waarin de bestaande wet- en 
regelgeving betreffende traditionele diensten, radio- en televisie-uitzendingen en 
telecommunicatiediensten voorziet. De huidige wet- en regelgeving zal derhalve 
aangepast moeten worden om hetzij een betere bescherming van het algemeen 
belang te waarborgen, hetzij tot een versoepeling te komen, indien er geen goede 
\^-
grond is voor toepassing ervan. De grote inzet voor en betrokkenheid bij de infor­
matiemaatschappij geeft aan dat er binnenkort wellicht belangrijke activiteit op 
wetgevend gebied valt te verwachten. 
5. Indien er geen coördinatie op communautair niveau plaatsvindt, ziet het er naar uit 
dat de nieuwe regelgeving in de onderscheiden Lid-Staten onderling sterk zal 
afwijken, omdat elke Lid-Staat zich door een eigen invalshoek laat leiden, die 
voortkomt uit een andere kijk op de na te streven doelstellingen van algemeen 
belang. Door de toekomstige activiteiten op het gebied van wet- en regelgeving 
ontstaat dan ook een reëel risico dat de interne markt weer verbrokkelt, d.w.z. dat 
er nieuwe onterechte of excessieve belemmeringen worden opgeworpen voor het 
vrije verkeer van diensten tussen de Lid-Staten en voor het recht van vrije vestiging 
van verrichters van diensten, terwijl deze belemmeringen bovendien op 
communautair niveau zouden kunnen leiden tot overregulering en een gebrek aan 
onderlinge samenhang. 
Tegelijkertijd zouden, gezien de internationale dimensie van de nieuwe diensten, 
geïsoleerde en ongecoördineerde nationale initiatieven ondoelmatig kunnen blijken 
om legitieme doelstellingen van algemeen belang te beschermen; ook bergen zij 
grote risico's op ontwijking in zich, met name door verplaatsing en "forum 
shopping" van de betrokken partijen. 
6. Het is derhalve duidelijk dat, om verbrokkeling van de interne markt te voorkomen 
en om met meer vasthoudendheid te streven naar de doelstellingen van algemeen 
belang die beschermd moeten worden, deze toekomstige 
wetgevingswerkzaamheden op communautair niveau gecoördineerd moeten 
worden. Het zou voorbarig zijn om ten behoeve van de totstandkoming van deze 
coördinatie voorstellen te doen voor uitgebreide en uitputtende harmonisatie op 
communautair niveau van de fundamentele regels die op de diensten van de 
informatiemaatschappij van toepassing zijn. Uiteraard is deze vaststelling nie van 
invloed op gebieden waarop reeds specifieke regelgeving van de Gemeenschap 
bestaat, zoals de telecommunicatiesector. Aangezien het in het algemeen nog 
onvoldoende duidelijk is in welke vorm en op welke wijze deze nieuwe diensten 
zich op de markt zullen ontwikkelen, kunnen de noodzaak en de inhoud van een 
dergelijke harmonisatie ten aanzien van de interne markt niet worden vastgesteld. 
De Commissie stelt derhalve voor om de toekomstige wet- en regelgeving te 
coördineren door middel van een procedure voor informatie, overleg en 
bestuurlijke samenwerking. 
Dit sluit uiteraard niet uit dat op specifieke, goed afgebakende gebieden 
werkzaamheden worden gestart om de noodzaak van communautaire maatregelen 
ter bescherming van bepaalde doelstellingen van algemeen belang te onderzoeken. 
7. De in Richtlijn 83/189/EEG van 28 maart 1983 vastgestelde procedure voor 
ontwerp-voorschriften betreffende goederen beoogt precies een dergelijke 
coördinatieprocedure. Na tien jaar ervaring met de tenuitvoerlegging van deze 
richtlijn blijkt hoe doelmatig deze is, in die zin dat zij het best functionerende 
\ ^ 
instrument voor doorzichtigheid op wetgevingsgebied vormt. De bestuurhjke 
samenwerking die dankzij deze richtlijn is ontstaan, en de procedures die de 
richtlijn voorschrijft, beantwoorden volledig aan de huidige behoeften op het 
' gebied van de diensten van de informatiemaatschappij. De Commissie stelt daarom 
voor het toepassingsgebied van deze richtlijn uit te breiden tot ontwerpen voor wet­
en regelgeving op het gebied van de diensten van de informatiemaatschappij. 
8. Het voorstel voor uitbreiding van de richtlijn beoogt meerdere doelstellingen: 
• het naar behoren functioneren van de interne markt moeeljik maken door met 
name te voorkomen dat nieuwe belemmeringen worden opgeworpen, door het 
wederzijds verstrekken van informatie door de Lid-Staten alsmede tussen de 
Lid-Staten en de Commissie. Dankzij deze informatie kan voorkomen worden 
dat nationale regelingen die onverenigbaar zijn met de beginselen van het vrije 
verkeer van goederen en diensten en/of het recht van vrije vestiging, worden 
ingevoerd en kan, waar de geplande nationale wet- en regelgeving mogelijk 
terecht juridische grenzen opwerpt in verband met de bescherming van 
doelstellingen van algemeen belang die een dergelijke bescherming waard zijn, 
worden gesignaleerd of er behoefte bestaat aan nieuwe communautaire wet- en 
regelgeving om deze grenzen te slechten; 
• te zorgen voor een betere bescherming van het algemeen belang door vooraf te 
bepalen welke behoefte aan communautair ingrijpen er bestaat om de 
bescherming in alle Lid-Staten adequaat en gelijkwaardig te doen zijn. De 
nationale overwegingen die een bepaalde Lid-Staat bewegen om wetten of 
regels in te willen voeren, kunnen namelijk ook door andere Lid-Staten 
gedeeld worden in welk geval gecoördineerde bescherming op communautair 
niveau beter voldoet; 
• de behoefte aan nieuwe communautaire regelgeving beter bepalen en 
verminderen door doelmatiger toepassing van het Verdrag, inzonderheid de 
artikelen 52 en 59, en van het Gemeenschapsrecht, alsmede nauwere 
samenwerking tussen de Lid-Staten. Hiertoe kan een 
doorzichtigheidsinstrument daadwerkelijk bijdragen, omdat bepaalde nationale 
wetgeving, die in een later stadium regulering op communautair niveau 
noodzakelijk zou maken om dergelijke wetgeving te bekrachtigen, zonder dat 
daar werkelijk behoefte aan is, vooraf wordt voorkomen of beperkt; 
• de frestuurljike samenwerking vereenvoudigen in het onfwerp-stadium van 
wet- en regelgeving de nationale wetgever ertoe te bewegen om bij andere 
nationale bestuursorganen informatie in te winnen over de situatie zoals die in 
andere Lid-Staten bestaat, zodat er geen sprake is van op zichzelf staande 
wetgeving waarbij geen rekening is gehouden met de elders opgedane ervaring 
en de gevolgen voor in andere landen gevestigde dienstverleners en -afnemers; 
• een bjidrage leveren aan de stabiliteit van de wet- en regelgeving door in de 
eerste plaats het risico van onvoorziene reacties in de vorm van regelgeving te 
\ e 
beperken en voorts de eventuele periode van onzekerheid te voorkomen die 
ontstaat tengevolge van inbreukprocedures tegen Lid-Staten op grond van niet-
naleving van hun communautaire verplichtingen, en tenslotte door 
marktdeelnemers, de bevoegde nationale autoriteiten en de gebruikers meer 
informatie te verstrekken en hun de mogelijkheid te geven een bijdrage te 
leveren aan ontwerpen voor wet- en regelgeving die op hen betrekking kunnen 
hebben. 
9. Onderworpen aan dit instrument voor doorzichtigheid zijn ontwerpen voor 
nationale voorschriften betreffende de toegang tot en de uitoefening van diensten, 
indien het diensten betreft die langs elektronische weg, op afstand en op 
individueel verzoek van een ontvanger verleend worden (d.w.z. "interactief), met 
uitzondering van ontwerpen van nationale wetgeving tot omzetting van een 
bestaande of toekomstige communautaire richtlijn. 
10. Het doorzichtigheidsinstrument moet waar mogelijk worden aangevuld door 
internationale samenwerking op bestuursrechtelijk en wettelijk gebied, zodat in 
breder verband een kader van stabiele en coherente regelgeving wordt tot stand 
gebracht. 
11. In het voorgestelde doorzichtigheidsinstrument worden de procedurele bepalingen 
van Richtlijn 83/189/EEG overgenomen: 
• een informatieprocedure voor ontwerpen van wet- en regelgeving betreffende 
de hierboven gedefinieerde diensten: de Lid-Staten dienen aan de Commissie 
mededeling te doen van elke ontwerp-bepaling die van toepassing is op de 
diensten van de informatiemaatschappij. De Commissie zal deze informatie 
aan alle andere Lid-Staten doen toekomen, zodat deze kennis kunnen nemen 
van nationale initiatieven; 
• een overlegprocedure: na mededeling van een ontwerp van wetgeving begint 
een eerste status-quo-periode van drie maanden gedurende welke de Lid-Staten 
en de Commissie opmerkingen kunnen indienen of een gemotiveerde mening 
te kennen geven -in welk geval de status quo tot zes maanden verlengd 
wordt - of waarin de Commissie kan verklaren dat zij een harmonisatievoorstel 
zal indienen of dat zij reeds harmonisatievoorstellen op het betrokken gebied 
gedaan heeft (in welk geval de totale status-quo-periode 12 maanden duurt en 
zelfs tot 18 maanden verlengd kan worden); 
• een Comité', dankzij dit reeds krachtens Richtlijn 83/189/EEG ingestelde 
Comité, dat bestaat uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten, kunnen 
bestuursorganen de dialoog tussen de wetgevers in de Lid-Staten stimuleren en 
de bestuurlijke samenwerking bevorderen. Nu in veel Lid-Staten de 
gedachtenvorming over de wet- en regelgeving voor diensten een aanvang 
heeft genomen, kan het Comité een bijzonder nuttig forum zijn voor de 
bestuursorganen. 
y 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD. HET EUROPEES PARLEMENT 
EN HET ECONOMISCH EN SOCUAL COMITE 
Doorzichtigheid van de wetgeving binnen de interne markt 
voor de diensten van de Informatiemaatschappij 
dâ 
INLEIDING 
Het beleid van de Commissie inzake de informatiemaatschappij is vastgesteld in haar 
actieplan "Europa op weg naar de informatiemaatschappij: een actieplan"1. In het kader 
van dit algemene beleid inzake de informatiemaatschappij heeft de Commissie in maart 
19952 haar wet- en regelgevend beleid inzake de diensten van de informatiemaatschappij 
bepaald, d.w.z. inzake de verschillende diensten die op de informatiesnelwegen 
aangeboden zullen worden. Aan de consument wordt namelijk een volledig assortiment 
interactieve diensten aangeboden, zoals bij voorbeeld elektronische kranten, onderwijs, 
het op afstand raadplegen van advocaten en artsen, televerkoop van reizen, elektronische 
handel in goederen en diensten, diensten voor teleweddenschappen, interactieve 
spelletjes, vrijetijdsbesteding, enz. 
Kenmerkend voor deze diensten is in het algemeen dat zij op afstand, langs elektronische 
weg verleend worden en dat zij beantwoorden aan een of meer individuele verzoeken van 
ontvangers. Uit dit laatste kenmerk blijkt dat het om "interactieve" diensten gaat. De 
dienstverlener kan immers inspelen op een speciaal verzoek van een ontvanger en 
omgekeerd. Deze diensten, die wij hier "diensten van de informatiemaatschappij" 
noemen, verschillen derhalve van de diensten die radio- en televisieomroepen aanbieden, 
in die zin dat de consument interactief toegang heeft tot deze diensten, ze kan 
manipuleren, een keuze kan maken en invloed heeft op de inhoud om te zorgen dat ze in 
zijn eigen behoeften voorzien. Doordat zij op afstand en elektronisch worden verricht, 
verschillen deze diensten echter ook van de traditionele beroepsmatige dienstverlening 
waarbij ofwel degene die de dienst verricht ofwel de ontvanger ervan zich moet 
verplaatsen (zoals bij voorbeeld ingeval van bijstand door een arts of advocaat of bij het 
volgen van onderwijs). Het is duidelijk dat deze verscheidenheid aan diensten sociaal, 
maatschappelijk, cultureel en economisch van groot belang is: zij geven de burgers 
namelijk nieuwe mogelijkheden om informatie te sturen en te ontvangen zonder zich aan 
grenzen of afstanden te storen, zij vertegenwoordigen een dynamische economische 
sector en zij zullen, naast de ontwikkeling van de telecommunicatiediensten als zodanig, 
de belangrijkste bestaansgrond blijken te zijn voor de ontwikkelingen van 
informatienetwerken en -technologieën in de Europese Unie. Ook het belang voor de 
Europese opbouw is overduidelijk, aangezien deze diensten door het wegvallen van 
Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement, aan het Sociaal 
Economisch Comité en het Comité van de regio's. COM(94) 347 def. Brussel 19 juli 1994. Dit 
actieplan is een vervolg op de Europese Raad van Korfoe (24-25 juni 1994), tijdens welke de 
noodzaak werd onderstreept een "duidelijk en stabiel kader" voor de informatiemaatschappij te 
scheppen, en aan de Commissie werd verzocht zo spoedig mogelijk in aanvulling op de wet- en 
regelgeving de noodzakelijke maatregelen op communautair niveau in een programma vast te 
leggen. Daaraan voorafgaand was in het rapport van de Groep van Prominenten op het gebied 
van de informatiemaatschappij onder voorzitterschap van de heer Bangemann het belang van de 
wetgeving benadrukt van een uniforme aanpak van de wetgeving, die zowel samenhangend als 
gericht moet zijn, maar tegelijkertijd flexibel genoeg om in de ontwikkeling van nieuwe 
technologieën en nieuwe markten meè te kunnen gaan. 
"Les Services de l'Information - Mise en place d'un cadre réglementaire". Mededeling van de 
heren Bangemann, Oreja en Monti, goedgekeurd op 22 maart 1995. Zie ook de toelichting bij het 
voorstel voor een richtlijn tot wijziging van Richtlijn 89/552/EEG COM(95)86 def. van 31 mei 
1995, blz. 27. 
^ 
afstanden een middel zijn om een steeds hechtere Unie tussen de volkeren te 
verwezenlijken en de banden tussen de in de Unie verenigde landen steeds nauwer aan te 
halen. 
In dit verband neemt de ruimte zonder binnengrenzen van de interne markt een 
sleutelpositie in voor het welslagen van de informatiemaatschappij. De bereidheid om de 
grote investeringen te doen plie voor de ontwikkeling van de betreffende diensten 
noodzakelijk zijn, is immers afhankelijk van de mogelijkheid om schaalvoordelen te 
verwezenlijken, niche-markten te bereiken en deze diensten in heel Europa te 
verspreiden. Zo kan een potentiële markt die in één land niet groot genoeg is om rendabel 
te zijn, interessant worden als deze in alle Lid-Staten kan worden geëxploiteerd. 
De door de Commissie gevolgde aanpak van de regelgeving op het gebied van de 
diensten van de informatiemaatschappij moet nu juist beogen op deze belangen in te 
spelen door te zorgen voor een duidelijk, zeker en coherent rechtskader. De Commissie is 
in dit verband van mening dat het voorbarig en gevaarlijk is reeds in dit stadium 
uitgebreide en precieze communautaire wetgeving inzake deze nieuwe diensten vast te 
leggen. Aangezien nog niet duidelijk is in welke vorm en op welke wijze zij zich op de 
markt zullen ontwikkelen, is nog niet voldoende bekend welke behoeften en welke 
problemen tot communautaire maatregelen zouden kunnen nopen. Er is bovendien geen 
sprake van een juridisch vacuüm, aangezien het Gemeenschapsrecht, met name de 
regelgeving inzake de bestaande interne markt, reeds een elementair rechtskader vormen. 
Dit betekent echter geenszins dat passief afgewacht moet worden. Het is inmiddels wel 
duidelijk dat de ontwikkeling van de informatiemaatschappij in de toekomst vergezeld 
zal gaan van nieuwe wet- en regelgeving op nationaal niveau ter aanpassing van het 
bestaande rechtskader. Indien op communautair niveau geen coördinatie van deze 
nationale wetgevingsarbeid plaats vindt, kan hieruit een verbrokkeling van de ruimte 
zonder binnengrenzen, een overdaad aan regelgeving en gebrek aan samenhang in de 
regelgeving voortkomen, die schadelijk zijn voor de ontwikkeling van de diensten van de 
informatiemaatschappij en voor het nastreven en daadwerkelijk beschermen van 
doelstellingen van algemeen belang die op dit gebied een rol spelen. 
Als antwoord op deze risico's heeft de Commissie besloten dat op dit moment één van de 
prioritaire acties op communautair niveau moet bestaan uit: het organiseren van 
toekomstige activiteiten op het gebied van wet- en regelgeving. In dit verband is dit 
voorstel voor een instrument inzake de doorzichtigheid van de wetgeving een waarborg 
voor de doorzichtigheid van toekomstige voorstellen voor nationale regelgeving en voor 
de verenigbaarheid ervan met de beginselen van de ruimte zonder binnengrenzen en 
andere doelstellingen. 
Dit sluit niet uit dat de Commissie andere specifieke initiatieven zal voorstellen. De 
Commissie heeft deze mogelijkheid duidelijk ingebouwd, enerzijds door te besluiten dat 
toekomstige initiatieven voor communautaire wetgeving verankerd dienen te zijn in het 
rechtskader van de interne markt en de samenhang in de wetgeving niet in gevaar mogen 
brengen, en anderzijds door voorbereidende werkzaamheden in de vorm van onderzoek 
of overleg te starten inzake specifieke vraagstukken die reeds voldoende nauwkeurig 
konden worden vastgesteld. Zo heeft de Commissie recentelijk drie Groenboeken 
goedgekeurd: het Groenboek over "Het auteursrecht en de naburige rechten in de infor-
matiemaaischappif3, het Groenboek over de rechtsbescherming van geëncrypteerde 
diensten en het Groenboek over commerciële communicatie in de interne markt, 
waarover uitgebreid overleg is of wordt gevoerd. Voorts wordt gewerkt aan twee andere 
groenboeken, het Groenboek "Leven en werken in de informatiemaatschappij: voorrang 
voor de menselijke dimensie" en het Groenboek over de ontwikkeling van nieuwe 
audiovisuele diensten. Hierin wordt de problematiek van de bescherming van bepaalde 
doelstellingen van algemeen belang, met name de bescherming van minderjarigen en het 
stimuleren van de culturele en linguïstische diversiteit, aan de orde gesteld, alsmede het 
vraagstuk van de ontwikkeling van de nieuwe diensten. 
Het navolgende voorstel voor een instrument ten behoeve van de doorzichtigheid van de 
wetgeving is derhalve een belangrijke stap bij de totstandkoming en ordening van het 
wettelijk kader van de informatiemaatschappij. Uitgangspunt is de wens dat de 
dienstensector naar behoren zal kunnen profiteren van de ruimte zonder binnengrenzen. 
Dit past in het kader van een samenhangend beleid, dat beoogt te zorgen voor een 
harmonieuze ontwikkeling van de informatiemaatschappij, waarbij rekening wordt 
gehouden met uiteenlopende doelstellingen van algemeen belang, met name de sociale, 
maatschappelijke en culturele belangen. 
Voorts is het een essentieel onderdeel om de Gemeenschap doelmatiger en coherenter te 
laten deelnemen aan de discussie over en behandeling van vraagstukken, die te maken 
hebben met de regelgeving voor de informatiemaatschappij in het kader van de 
internationale samenwerking. 
3 COM(95)382 def. van 19 juli 1995. 
I. DE DIENSTEN VAN DE INFORMATIEMAATSCHAPPIJ BINNEN DE 
INTERNEMARKT 
De ontwikkeling van de wet- en regelgeving van de informatiemaatschappij is nauw 
verbonden met de ontwikkeling van de dienstenmarkt. In dit opzicht staan wij 
waarschijnlijk aan de vooravond van een belangrijke ontwikkeling van deze markt in 
Europa (A) en bestaat er reeds een fundamenteel rechtskader (B). 
A. Naar een Europese dienstenmarkt 
De nieuwe nationale wet- en regelgeving zal grotendeels afhankelijk zijn van de 
ontwikkeling van de dienstenmarkt in de informatiemaatschappij. Naarmate deze 
diensten op de markt worden aangeboden en hun komst de publieke opinie beïnvloedt, 
ontstaat een behoefte aan wetgeving. Het is dus in de eerste plaats noodzakelijk vast te 
stellen welke de belangrijkste kenmerken zijn van de ontwikkeling van de markt voor 
nieuwe diensten die de wetgeving waarschijnlijk zullen beïnvloeden. 
/. Een grote verscheidenheid aan diensten 
Het is waarschijnlijk dat alle op dit moment bekende en ontwikkelde diensten, evenals 
een groot aantal nieuwe diensten waarmee nieuwe mogelijkheden worden aangeboord, 
deel zullen uitmaken van de informatiemaatschappij. Het gemeenschappelijke kenmerk 
van alle diensten in de informatiemaatschappij is de bijzondere rol die de eindgebruiker 
heeft in het gehele proces en meer in het bijzonder het feit dat de marketing, de verkoop 
en/of distributie van deze diensten op afstand, elektronisch en op eigen verzoek van de 
consument geschieden. 
In het licht van deze belangrijkste kenmerken lijkt het assortiment van diensten dat de 
informatiemaatschappij biedt, immens groot. Het aanbod van rechtstreekse diensten dat 
op de markt is of komt, bestrijkt een groot aantal gebieden. Exploitanten zijn zowel actief 
in de meest vernieuwende als in de meest traditionele sectoren (gezondheid, onderwijs, 
publikaties, consumptiegoederen, enz.) en zijn al begonnen de mogelijkheden te 
onderzoeken en benutten die de rechtstreekse interactieve elektronica biedt in hun 
betrekkingen met de consument. Op basis van de bestaande onderzoeken4 kunnen als 
Zie bij voorbeeld: 
EUROPEAN INFORMATION TECHNOLOGY OBSERVATORY (OETI), "European Information 
Technology Observatory 95", Duitsland 1995; ABRIL, LAURENT ET AL., "Développement d'un 
environnement multimédia en Europe: Besoins pour le développement d'un Environnement 
Multimédia fondé sur les Infrastructures de Télécommunications et les Réseaux de Télévision par 
Câble", eindverslag voor DGXIII van de Europese Commissie, DEVOTECH Conseil et 
ANALYSIS, januari 1995; EUROPEAN IT INDUSTRY ROUND TABLE, "Multimedia in the 
Fourth Framework Programme", Workshopverslag, Brussel, 1 juni 1994; MINISTRY OF POSTS 
AND TELECOMMUNICATIONS, "Reforms toward the Intellectually Creative Society of the 21st 
Century, Program for the Establishment of High-Performance Info-Communications 
Infrastructure", Japan, 31 mei 1993; ZENITH MEDIA, "New Interactive Media: The Practical 
Guide", Zenith Media, april 1995; AFTEL, "La télématique française en marche vers les 
autoroutes de l'information", Les éditions du téléphone, Parijs, 1994; BRETON, THIERRY, "Les 
téléservices en France: Quels marchés pour les autoroutes de l'information?", officieel verslag 
voorbeeld van nu reeds bestaande of in de toekomst beschikbaar komende diensten 
genoemd worden. 
• Elektronisch winkelen: vaak, verwarrend en ten onrechte, omschreven als 
"teleshopping" of "systeem van elektronische verkoop". Bij elektronisch winkelen 
kan de consument rechtstreeks produkten via zijn televisie of computer bestellen. 
• Onderwijs op afstand: wordt interactief aangeboden en maakt gebruik van 
audiovisuele middelen waarbij de student vragen kan beantwoorden, uit 
alternatieven kan kiezen en direct een beoordeling krijgt. 
• Elektronische publikaties/nieuwsdiensten: deze term dekt een groot assortiment 
diensten als nieuwsvoorziening, weerberichten, on-line databanken enz. Een van de 
mogelijkheden die elektronisch winkelen biedt bij diensten als reisinformatie en 
uitkranten, is dat er rechtstreeks gereserveerd kan worden. 
• Teledienstverlening door beoefenaars van vrije beroepen: diensten als 
telegeneeskunde en juridische advisering op afstand maken het voor een 
deskundige mogelijk om vanaf zijn werkplek thuis volledig interactief adviezen te 
geven aan zijn cliënt. 
• Thuisbankieren: klanten kunnen geïnformeerd worden over hun rekening en op 
afstand rechtstreeks via een/het netwerk financiële transacties uitvoeren. 
• On-line amusement: het betreft.diensten als on-line videospelletjes of video op 
verzoek waarmee de ontvanger een programma of film kan bestellen wanneer hij 
maar wil, deze op zijn scherm kan bekijken en er de inhoud van kan wijzigen (van 
versneld heen- en terugspoelen tot en met volledig wijzigen). 
Het scala aan diensten dat wij nu kennen, is echter slechts het topje van de ijsberg. De 
gemeenschappelijke kenmerken van deze diensten zijn de alomtegenwoordige voordelen 
ervan, d.w.z. dat zij op vrijwel alle bestaande diensten van toepassing kunnen zijn: 
1. de consument komt dichterbij: daar de consument bereikt wordt op de plek waar hij 
zich bevindt, er informatie kan ontvangen, een produkt of dienst op hetzelfde 
moment kan aanschaffen of geleverd krijgen, spaart hij de tijd en moeite die 
traditionele dienstverlening hem kost; 
2. directe reactie van de ontvanger: daar de relatie en de informatie-uitwisseling 
tussen ontvanger en dienstverlener veel intensiever zijn, kan de dienstverlener meer 
te weten komen over het profiel van zijn klant en derhalve zijn aanbod beter op 
diens wensen afstemmen; 
3. het onmiddellijke mondiale bereik en de internationalisering van de geografische 
markt: aangezien afstanden niet belangrijk zijn zodra men on-line met elkaar 
verbonden is, kan de dienstverlener een klant in een ander werelddeel net zo 
gemakkelijk bereiken als een klant in de volgende straat. 
Elke poging om de diensten op te sommen of te groeperen is per definitie kunstmatig, 
onvolledig en buitengewoon tijdelijk, aangezien men daarbij nu eenmaal uit moet gaan 
aan de minister zonder portefeuille, de minister van Binnenlandse Zaken en Ruimtelijke Ordening 
en de minister voor Ondernemingen en Economische Ontwikkeling van Frankrijk, JOUVE, Parijs 
1994; INSTITUT MULTIMÉDIAS, "Multimédias made in USA ", Séminaire Multimédias, Parijs, 
maart-april 1995. 
van bestaande markten, produkten, diensten en de huidige economische situatie, die 
morgen weer anders kan zijn. Alle prognoses omtrent de verschillende soorten diensten 
van de informatiemaatschappij die naar verwachting in de toekomst worden aangeboden, 
worden steeds opnieuw bijgesteld. Afhankelijk van het doel van de diensten wordt een 
indeling in verschillende categorieën gemaakt op basis van bij voorbeeld de 
toepassingskenmerken (bedrijfsleven, consumenten, onderwijs of gezondheid enz.), het 
type drager (PC, TV, enz.) óf het distributienetwerk (satelliet, kabel, telefoon, draadloze 
communicatie, terrestrisch, koper/glasvezelkabel, CD-ROM, interactieve kiosk5, 
Internet6, enz.). Geen enkele opsomming voldoet echter en houdt lang stand, aangezien er 
op dit moment geen grens valt aan te geven ten aanzien van de mogelijkheden die de 
informatiemaatschappij van morgen biedt. 
Met betrekking tot de regelgeving is de eerste conclusie die voor de hand ligt, dat het 
toepassingsgebied van de regelgeving alle economische sectoren zal moeten omvatten. 
2. Een geleidelijke ontwikkeling van de markten 
De informatiemaatschappij ontstaat niet uit een soort "oerknal". Ook al lijkt het erop dat 
de mogelijkheden zeer groot zijn, toch ontstaan de diensten van de 
informatiemaatschappij slechts geleidelijk. Nieuwe toepassingen worden constant 
ontwikkeld en uitgeprobeerd, zoals on-line boodschappen doen, thuisbankieren, 
onderwijs op afstand en video op verzoek, terwijl uit privégeld of met overheidsmiddelen 
gefinancierde proefprojecten overal ter wereld worden opgestart. De reden voor deze 
geleidelijke ontwikkeling is dat de dienstverleners tijd nodig hebben om de vele 
uitdagingen aan te gaan, met name: 
• de gebruiker interesseren: de weerstand tegen verandering moet overwonnen 
worden, in het bijzonder voor diensten die bestemd zijn voor groepen consumenten 
die het slechtst op de hoogte zijn van de nieuwe technologieën, zoals bij voorbeeld 
de oudere ten opzichte van de jongere generaties, de massamarkt ten opzichte van 
de zakelijke markt; 
• betaalmogelijkheden vinden: de diensten kunnen zich uitsluitend ontwikkelen als er 
betaalinstrumenten worden gevonden waarmee eenvoudige en rechtstreekse 
elektronische betaling mogelijk wordt gemaakt. Daarom ontwikkelen de diensten 
waarvoor betaling het eenvoudigst is, zoals diensten die op een gesloten netwerk 
worden aangeboden, zich ook het snelst; 
5 Openbaar toegankelijke computers die gewoonlijk van een bepaalde onderneming zijn en toegang 
tot informatie geven door middel van door de gebruiker te kedienen keuzemenu's. Mogelijkheid tot 
rechtstreekse video-vergaderingen met een "deskundige " vanuit de kiosk. 
Dit is een open systeem zonder vaste eigenaar, gebaseerd op het netwerk ARPANET waartoe in 
1969 door het Amerikaanse ministerie van Defensie opdracht is gegeven. Het ruggegraatnetwerk 
ervan wordt momenteel beheerd door Advanced Network & Services (ANS). Meer dan 4 miljoen 
gebruikers hebben thans toegang tot het systeem: het verschaft toegang tot e-mail voor 30 tot 40 
miljoen gebruikers in meer dan 160 landen. In sommige delen van Europa is het aantal gebruikers 
van het netwerk de afgelopen driejaar met meer dan 1.000% gegroeid. 
• commercieel bruikbare toepassingen van technologie vinden en ontwikkelen: 
diensten die gebaseerd zijn op de meest geavanceerde technologieën, kunnen 
slechts tot bloei komen als de toepassing van deze technologieën commercieel 
rendabel wordt en/of op zo'n grote schaal beschikbaar komt dat de consument 
bereid is om voor deze nieuwe dienstverlening te betalen; 
• de distributie opnieuw vormgeven: als het produkt daadwerkelijk vervoerd nioet 
worden of als aanvullende dienstverlening handmatig moet worden uitgevoerd, 
moet er een geheel nieuw distributiesysteem worden opgezet dat de door de 
diensten van de informatiemaatschappij geboden voordelen ten aanzien van 
snelheid en nabijheid evenaart; 
• de belemmeringen in de regelgeving overwinnen: daar het nationale rechtskader er 
niet op is toegesneden (zie hierna), zal het door rechtsonzekerheid of omdat mazen 
in de wetgeving moeten worden opgespoord, in veel gevallen duur zijn en in 
sommige gevallen misschien wel onmogelijk om de diensten te ontwikkelen. 
• de regelingen voor de aansprakelijkheid van de partijen uitwerken: het is van 
belang dat de plichten van de leveranciers van netwerken voor on-line-diensten of 
kabelnetten worden onderscheiden van die van de leveranciers van de diensten en 
de samenstellers van de inhoud, alsook dat ethische regels worden vastgesteld die 
deze laatsten moeten respecteren. 
De kansen en uitdagingen maken een ontwikkeling door en worden door de exploitanten 
in de verschillende economische sectoren verschillend ervaren. Het is dan ook 
onmogelijk om in dit stadium precies te bepalen welke combinaties van toepassingen en 
technologieën op de markt rendabel zullen zijn en in welke mate. De eerste toepassingen 
zijn en worden de toepassingen .waarvoor de aanpassingen het eenvoudigst en het 
goedkoopst zijn (zoals bij voorbeeld elektronische publikaties, interactief op de gebruiker 
afgestemd nieuws, on-line marketing enz.) en/of waarbij de gebruiker het meeste 
voordeel heeft (zoals bij voorbeeld elektronisch winkelen, on-line financiële 
dienstverlening, onderwijs op afstand, medische zorg op afstand, video op verzoek enz.). 
In de loop der jaren zal echter een steeds groter aantal "traditionele" diensten 
gemoderniseerd en opnieuw opgezet worden en volledig nieuwe diensten zullen worden 
ontwikkeld. 
Met betrekking tot de wet- en regelgeving betekent het geleidelijke karakter van de 
ontwikkeling van de markt dat de nieuwe wet- en regelgeving niet ineens van kracht 
wordt, maar dat deze naar alle waarschijnlijkheid ook in etappes zal worden ingevoerd. 
3. Ontwikkeling van uiteenlopend tempo 
Men mag om verschillende redenen verwachten dat er in de onderscheiden Lid-Staten 
van de Europese Unie sprake zal zijn van verschillen in de ontwikkeling van de 
informatiemaatschappij : 
• verschillen tussen Lid-Staten in de verspreidingsgraad van informatietechnologie 
welke in hun algemeenheid worden uitgedrukt door het quotiënt TI7 in de 
7 Quotiënt TI = (OE + PM + CP + PC + TP + FM + PG)/(BBP*host*NSF), waarbij OE de 
totale uitgave aan kantoorinrichting in 1990 (in US$) vertegenwoordigt; PM de hoeveelheid 
onderstaande grafiek, waarmee het land met het laagste quotiënt in theorie de 
hoogste verspreidingsgraad van computers en telecommunicatie alsmede de 
hoogste graad van economische activiteit kent; 
verschillen tussen Lid-Staten in de voortgang van de markten voor 
informatietechnologie. Aangezien de nationale markten zich niet in hetzelfde 
tempo ontwikkelen, worden verschillen tussen Lid-Staten in sommige gevallen 
kleiner, terwijl ze in andere gevallen juist groter worden8; 
verschillen tussen Lid-Staten in de soorten diensten die ontstaan vanwege de 
verschillen die de bestaande markten kenmerken in samenhang met historische, 
sociaal-politieke, demografische, geografische en technologische factoren. Deze 
kenmerkende verschillen in de basismarkt worden nu al duidelijk uit bij voorbeeld 
de uiteenlopende belangstelling voor de markt voor Miniteldiensten in Frankrijk en 
de markt voor uitgebreide dienstverlening op het gebied van satelliettelevisie in het 
Verenigd Koninkrijk. Ook de beschikbare informatie-infrastructuur duidt op 
verschillen, zoals bij voorbeeld het uiteenlopende gebruik van kabeldoorgifte en 
telecommunicatienetwerken dat hieronder wordt weergegeven door de dichtheid 
van Internet-aansluitingen. 
Quotiënt TIS 
verspreide correspondentie in 1990; CP het aantal nieuwe abonnees op mobiele 
telefoonverbindingen in 1994; PC het aantal in gebruik zijnde computers in 1993; TP het aantal in 
gebruik zijnde telefoontoestellen in 1990; FM het aantal in gebruik zijnde faxapparaten in 1992; 
PG het aantal in gebruik zijnde semafoons in 1992; BBP het bruto binnenlands produkt per hoofd 
van de bevolking in 1995 (schattingen in US$); host het aantal computers met een aansluiting op 
Internet in oktober 1994; NSF het saldo van inkomsten en uitgaven in miljoenen van NSF in 1994. 
8 Zie de tabel met groeipercentages van de informatietechnologie per regio in 1990-1994 op 
bladzijde 357?? van de reeds vermelde OETI-publikatie. 
Bron: ARNUM ERIC, "Internet Cross-Subsidisation: Traffic, Spending and Government Spending 
on the Internet. A close-up study of the commercialisation of the Internet and the growth of the 
NSFnet Backbone Service from January 1993 to January 1995". Verslag aan de Commissie van 
de Europese Gemeenschappen, 1995. 
Internet-aansluitingen per 1000 inwoners 10 
Met betrekking tot de wetgeving zal de uiteenlopende snelheid van de ontwikkeling van 
diensten naar alle waarschijnlijkheid betekenen dat de nationale wetgeving eveneens op 
verschillende wijze wordt aangepakt. 
4. De onverm{idelijke ontwikkeling van grensoverschrijdende diensten 
De diensten van de informatiemaatschappij verschillen van de "traditionele" diensten in 
die zin dat zij verricht kunnen worden zonder rekening te houden met de afstand tussen 
de consument en degene die de dienst verricht. Het benutten van dit van nature 
grensoverschrijdende karakter is uitermate belangrijk voor de ontwikkeling van de 
diensten van de informatiemaatschappij vanwege een combinatie van de volgende 
factoren: 
• het bereiken van de kritieke massa en het verminderen van de kosten voor het in de 
handel brengen: terwijl bij de "traditionele" diensten de voordelen verbonden aan 
de levering van grensoverschrijdende goederen en diensten in een geografisch 
omvangrijkere markt vaak onbenut blijven vanwege de kosten die eraan verbonden 
zijn (tijd, vervoer, distributie, informatievergaring enz.), worden deze kosten bij de 
diensten van de informatiemaatschappij aanzienlijk lager, omdat de afstanden 
wegvallen (afhankelijk overigens van de vraag of produkten al dan niet afgeleverd 
of kosten voor vertalen/tolken gemaakt moeten worden); 
• inspelen op specifieke behoeften en zich richten op niche-markten: de interactie 
tussen degene die de dienst verricht en de individuele consument geeft de 
dienstverlener een voordeel op zijn concurrent doordat hij zo precies mogelijk kan 
inspelen op de behoefte van de individuele consument. Hieruit volgt dat de 
consument steeds meer verwacht het produkt en de dienst te zullen vinden die 
precies in zijn behoefte voorzien. Voor de dienstverlener betekent dit dat 
specialisatie en persoonlijke service steeds belangrijker worden. Algemeen gezegd 
moeten kleine dienstverleners de gehele wereldmarkt benutten om economisch 
levensvatbare niches te creëren. Grotere dienstverleners die opereren op markten 
voor meer gestandaardiseerde produkten en diensten zouden een meer persoonlijke 
service kunnen verlenen naarmate de dienst zelf zich leent voor aanpassing (bij 
voorbeeld nieuws- of onderwijsvoorzieningen); voor diensten die betrekkelijk 
uniform zijn (zoals video op verzoek, on-line boodschappen doen enz.) zou een 
Bron: "Société Internet", Observatoire Eropaan de l'Audiovisuel. 
groter assortiment geboden moeten worden om de gebruiker te laten zien dat hij 
waar voor zijn abonnementsgeld krijgt, d.w.z. dat hem een "pakket" aan diensten 
geboden wordt In al deze gevallen is het van cruciaal belang dat een uitgestrekte 
geografische markt wordt bestreken; 
• grensoverschrijdend samenvoegen van marktsegmenten: de ontwikkeling van de 
informatiemaatschappij heeft in alle Lid-Staten een aanvang genomen, maar meer 
in het bijzonder bij bepaalde categorieën van de bevolking (bij voorbeeld meer bij 
de jongere generatie dan bij ouderen, meer bij zakelijke gebruikers dan bij 
privégebruikers). Hieruit volgt dat het land van de markt minder belangrijk is dan 
het marktsegment en dat men deze segmenten over de nationale grenzen heen moet 
bereiken en samenvoegen om een markt te bedienen die groot genoeg is om het 
verrichten van diensten commercieel rendabel te maken. 
De consument zal de eerste afnemer van deze grensoverschrijdende diensten zijn, 
vanwege de positieve aspecten: 
• aanzienlijke vereenvoudiging en uitbreiding van de toegang tot alle diensten en 
produkten in de Europese Unie: dank zij een aanzienlijke vermindering van de 
kosten voor het zoeken naar produkten en diensten binnen de Unie worden markten 
die voorheen vanwege de geografische afstand ontoegankelijk waren even 
toegankelijk als nationale markten; 
• prijsverlaging van de geleverde dienst: vanwege de verhoogde concurrentie tussen 
verrichters van diensten, waardoor prijsvergelijkingen veel eenvoudiger worden, is 
er sprake van een neerwaartse druk op de prijzen; 
• nieuwe meer gespecialiseerde/op persoonlijke service gerichte diensten: dank zij 
een geografisch grotere markt, kunnen consumenten zich abonneren op meer 
gespecialiseerde en op persoonlijke service gerichte diensten (bij voorbeeld 
nieuws- of onderwijsvoorzieningen die zijn aangepast aan de persoonlijke behoefte 
van de consument) en beschikken zij over een grotere keuze aan nieuwe produkten 
en diensten. 
Met betrekking tot de wet- en regelgeving is het gezien de noodzakelijkerwijs 
grensoverschrijdende ontwikkeling van de diensten duidelijk dat de ruimte zonder 
binnengrenzen volledig intact moet blijven. 
B. Het bestaande rechtskader van de interne markt 
De Europese dienstenmarkt ontwikkelt zich op dit moment niet in een rechtsvacuüm. Het 
bestaande recht van de interne markt vormt reeds een elementair rechtskader. Door de 
beginselen van de vrijheid van vestiging (artikel 52 e.v. van het Verdrag), van het vrije 
verkeer van diensten (artikel 59 e.v. van het Verdrag) en het bestaande afgeleide recht 
volledig toe te passen kunnen de diensten van de informatiemaatschappij reeds nu de 
kansen benutten die de ruimte zonder binnengrenzen biedt. 
10 
Artikel 59 van het Verdrag, waarin het beginsel van het vrij verrichten van dienst11 is 
neergelegd, is essentieel voor het bevorderen en stimuleren van het bereiken van de 
kritieke massa voor grensoverschrijdende diensten die over de informatiesnelwegen 
reizen. Zoals blijkt uit de "Interpretatieve mededeling van de Commissie inzake het vrij 
verrichten van diensten over de grenzen heen"12 wordt het de Lid-Staten met dit beginsel 
onmogelijk gemaakt om beperkende maatregelen te nemen ten nadele van het vrij 
verrichten van diensten die uit een andere Lid-Staat afkomstig zijn. Krachtens artikel 59 
en de Jurisprudentie van het Hof valt een dienst namelijk onder de wetgeving en 
zeggenschap van de Lid-Staat van herkomst, d.w.z. de Lid-Staat waar de dienstverlener 
gevestigd is. Vanwege dit beginsel van het land van herkomst en de wederzijdse 
erkenning die hieruit voortvloeit, zijn verrichters van diensten van de 
informatiemaatschappij in principe niet verplicht om naargelang de eindbestemming van 
hun dienst uiteenlopende wet- en regelgeving toe te passen. In een Unie met vijftien 
Lid-Staten zou het er anders op neerkomen dat het bestaan van een ruimte zonder 
binnengrenzen volledig wordt ontkend. Harmonisatie zal echter nodig zijn indien het 
algemeen belang aanleiding geeft de wetgeving van het ontvangende land toe te passen.13 
In dat geval dient aan dat algemene belang een beschermingsniveau toegekend te worden 
dat in alle Lid-Staten gelijk is, zodat een dergelijke juridische grens opgeheven wordt. 
Opgemerkt dient nog te worden dat een benadering die doelmatige toepassing van artikel 
59 en de regeling op basis van het land van herkomst (wederzijdse erkenning) nastreeft, 
de noodzaak voor afgeleid recht in gelijke mate zal verminderen. In veel gevallen zullen 
de Lid-Staten door de rechtstreekse toepassing van artikel 59 afdoende worden 
verhinderd het vrije verkeer van diensten in de informatiemaatschappij te belemmeren. 
Alleen indien een beperking volgens de Jurisprudentie van het Hof van Justitie gewettigd 
is, dient er een regeling van afgeleid recht uitgewerkt te worden. Met andere woorden, 
hoe strikter artikel 59 wordt toegepast, hoe minder communautaire wetgeving er nodig is. 
Artikel 52 van het Verdrag is ten aanzien van de diensten van de informatiemaatschappij 
eveneens zeer toepasselijk, want dit artikel geeft degenen die dergelijke diensten 
Het begrip "diensten" wordt in artikel 60 van het Verdrag gedefinieerd: "...worden als diensten 
beschouwd de dienstverrichtingen welke gewoonlijk tegen vergoeding geschieden, voor zover de 
bepalingen, betreffende het vrij verkeer van goederen, kapitaal en personen op deze 
dienstverrichtingen niet van toepassing zijn. " Artikel 59 bepaalt bovendien dat het beginsel van het 
vrije verkeer van toepassing is op grensoverschrijdende diensten: "...worden de beperkingen op 
het vrij verrichten van diensten binnen de Gemeenschap in de loop van de overgangsperiode 
geleidelijk opgeheven ten aanzien van de onderdanen der Lid-Staten die in een ander land van de 
Gemeenschap zijn gevestigd dan dat, waarin degene is gevestigd te wiens behoeve de dienst wordt 
verricht. " 
PB C 334 van 9 december 1993. 
Onder bepaalde voorwaarden kunnen beperkingen op het vrij verrichten van diensten inderdaad 
gerechtvaardigd zijn: discriminerende beperkingen echter alleen uit hoofde van de in artikel 56 
van het Verdrag genoemde redenen en met behoud van de evenredigheid; niet-discriminerende 
beperkingen kunnen worden ingegeven door dwingende redenen van algemeen belang. Elke 
beperkende maatregel moet echter evenredig zijn aan het beoogde doel (de maatregel moet 
passend zijn en niet verder reiken dan noodzakelijk is om het beoogde doel te bereiken). 
11 
verrichten de garantie dat zij het recht van vrije vestiging hebben. Dit houdt in dat een in 
één van de Lid-Staten gevestigde dienstverlener in de informatiemaatschappij, die zich 
eveneens in andere Lid-Staten wil vestigen, niet aan al dan niet openlijk discriminerende 
beperkingen, en in sommige gevallen ook niet aan niet-discriminerende beperkingen mag 
worden onderworpen. 
Het afgeleide recht van de interne markt omvat reeds een aantal richtlijnen die een 
belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van de diensten van de informatiemaat­
schappij. Deze richtlijnen hebben evenals alle andere interne-marktrichtlijnen tot doel een 
bepaald algemeen belang te beschermen in zoverre dit noodzakelijk is om hindernissen 
op de interne markt weg te nemen, waarbij wordt gezorgd voor een in alle Lid-Staten 
gelijk beschermingsniveau. 
In het bijzonder kan hierbij worden vermeld de recente Richtlijn 95/46/EG betreffende de 
bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van 
persoonsgegevens en betreffende hei vrije verkeer van die gegevensu, waaruit blijkt wat 
de toegevoegde waarde van het recht van de interne markt is voor de bescherming van de 
grondrechten in de informatiemaatschappij, in dit geval vooral het recht op de 
persoonlijke levenssfeer. Weliswaar reikt deze richtlijn veel verder dan de 
informatiemaatschappij, maar ze betekent toch een belangrijke stap in de ontwikkeling 
van het rechtskader daarvoor, aangezien de bescherming van persoonsgegevens een 
kwestie is die als uitermate belangrijk voor de ontwikkeling van de diensten van de 
informatiemaatschappij wordt beschouwd. Hiermee wordt tevens het vertrouwen van de 
burgers in de nieuwe diensten in belangrijke mate bevorderd. Naarmate de ontwikkeling 
van de informatietechnologie voortschrijdt, zal de Commissie onderzoeken of nieuwe 
maatregelen noodzakelijk zijn en eventueel hiertoe voorstellen doen. Ook moet melding 
worden gemaakt van het voorstel voor een richtlijn betreffende de bescherming van 
persoonsgebonden gegevens en van de persoonlijke levenssfeer in het kader van digitale 
telecommunicatienetwerken, met name in het kader van het Digitale Netwerk voor 
Geïntegreerde Diensten (ISDN) en van digitale mobiele netwerken15 waarmee de 
specifieke problemen met betrekking tot digitale telecommunicatienetwerken worden 
geregeld. 
Wat de intellectuele eigendom betreft zijn verschillende richtlijnen van belang, met name 
Richtlijn 91/25O/EEG betreffende de rechtsbescherming van computerprogramma's^', 
Richtlijn 92/100/EEG betreffende het verhuurrecht, het uitleenrecht en bepaalde 
Vastgesteld op 24 juli 1995. 
Gewijzigd voorstel COM(94) 128 def. van 13 juni 1994. Zie ook artikel 22, lid 4, van het voorstel 
voor een richtlijn inzake de toepassing van "Open Network Provision " (ONP) op spraaktelefonie, 
gemeenschappelijk standpunt van 12 juli 1995 (PB C van 25 oktober 1995 281/19). 
PB L 122 van 17 mei 1991, blz. 42. Deze richtlijn is uitermate belangrijk aangezien 
computerprogramma's een fundamenteel onderdeel van de informatiesnelwegen zijn. Deze richtlijn 
beschermt computerprogramma 's op grond van het auteursrecht als litterair werk. 
12 
naburige rechten op het gebied van de intellectuele eigendom11, Richtlijn 93/83/EEG tot 
coördinatie van bepaalde voorschriften betreffende het auteursrecht en naburige rechten 
op het gebied van de satellietomroep en de doorgifte via de kabelx% en Richtlijn 
93/98/EEG betreffende de harmonisatie van de beschermingstermijn van het 
auteursrecht en van bepaalde naburige rechten19: Richtlijn 96/6/EG betreffende de 
rechtsbescherming van databanken™ is eveneens onmisbaar en kan dienen als basis voor 
alle toekomstige aanvullende initiatieven met betrekking tot de aspecten van het 
auteursrecht en de naburige rechten in verband met de informatiemaatschappij. 
Het Groenboek over "Het auteursrecht en de naburige rechten in de 
informatiemaatschappij"11 geeft een aanzet tot een antwoord op hetgeen uit de analyses 
naar voren komt, namelijk' dat de intellectuele eigendom een van de belangrijkste 
gebieden voor wetgeving in verband met het ontstaan van de informatiemaatschappij is. 
Het eigen karakter van de digitale technologie, die het overdragen en kopiëren van een 
groot aantal gegevens veel gemakkelijker maakt dan in de traditionele analoge omgeving, 
brengt bepaalde risico's met zich mee. Zonder passende bescherming is het moeilijk 
ervoor te zorgen dat het werk of de dienst niet gekopieerd, gewijzigd of geëxploiteerd 
wordt buiten medeweten en ten nadele van de rechthebbenden. Het Groenboek wil een 
breed overleg op gang brengen ten behoeve van het bepalen van het toekomstige beleid 
op dit gebied. 
Het Groenboek over "de rechtsbescherming van geëncrypteerde diensten op de interne 
markt"22 behandelt de problematiek van de momenteel uiteenlopende regelgeving in de 
Lid-Staten op het gebied van de bescherming van dergelijke diensten tegen illegaal 
kopiëren en de gevaren voor de werking van de interne markt die hierdoor kunnen 
ontstaan, met name in het kader van de informatiemaatschappij. Het Groenboek wijst op 
de mogelijkheid van een communautaire maatregel om de nationale wetgeving op dit 
gebied te harmoniseren. 
17 PB L 346 van 27 november 1992, blz. 61. 
18 PB L 248 van 6 oktober 1993, blz. 15. Deze richtlijn stelt met betrekking tot het auteursrecht 
gemeenschappelijke voorschriften vast, in het bijzonder voor het collectieve beheer van rechten. 
Bepaalde onderdelen hiervan kunnen relevant zijn voor voorstellen voor wetgeving betreffende de 
informatiemaatschappij. 
19 PB L 290 van 24 november 1993, blz. 9. Deze richtlijn is een hoeksteen van het rechtskader dat 
noodzakelijk is voor de bescherming van werken en diensten die op de informatiesnelwegen 
verspreid zullen worden. 
20 PB L 77 van 27 maart 1996, blz. 20. Deze op 11 maan 1996 vastgestelde richtlijn beoogt 
harmonisatie van het auteursrecht dat voor de structuur van databanken in welke vorm dan ook 
geldt, on-line zowel als off-line, en voorts introductie van een nieuw economisch recht ter 
bescherming van de aanzienlijke investering die de maker van een databank moet doen, 
21 COM(95)382 def. van 19juli 1995. 
22 COM(96)76 def. van 6 maart 1996. 
13 
Het Groenboek over "commerciële communicatie in de interne markt'03 behandelt de 
verschillende vormen van reclame, direct marketing, ondersteuning, verkoopbevordering 
en public relations, die bedoeld zijn om produkten en diensten, alsmede de vooruitzichten 
op verdere ontwikkeling daarvan in verband met de opkomst van de 
informatiemaatschappij te stimuleren. Het Groenboek onderzoekt in welke mate 
nationale regelgeving, hoewel niet discriminerend, desalniettemin met name op 
netwerken grensoverschrijdende activiteiten op het gebied van deze diensten kan 
belemmeren en stelt een methode voor om te beoordelen in hoeverre dergelijke 
maatregelen evenredig zijn en om de coördinatie van eventuele communautaire 
maatregelen te verbeteren. 
Het voorstel voor een richtlijn betreffende op afstand gesloten overeenkomsten1* is ten 
aanzien van de consumentenbescherming van onmiskenbaar belang voor bepaalde 
nieuwe diensten en met name voor elektronische (ver)koop. 
Richtlijn 89/552/EEG "Televisie zonder grenzen"25 tenslotte garandeert het vrije verkeer 
van radio- en televisie-uitzendingen, die eveneens gebruik kunnen maken van de door de 
nieuwe technologieën van de informatiemaatschappij geboden faciliteiten voor 
grensoverschrijdende uitzending. Deze richtlijn heeft betrekking op zogenoemde 
conventionele televisiediensten en op diensten als "pay-per-view" en "near-video-on-
demand". Het voorliggende voorstel doet geen afbreuk aan de besprekingen in het 
Europees Parlement en de Raad over de herziening van de richtlijn, met name van het 
toepassingsgebied ervan. Indien het toepassingsgebied van de richtlijn wordt uitgebreid 
tot bepaalde nieuwe diensten, vallen deze diensten en de erop betrekking hebbende 
ontwerp-maatregelen niet onder het doorzichtigheidsinstrument;. de procedure van 
voorafgaande kennisgeving is immers niet van toepassing op, onder meer, nationale 
maatregelen ter omzetting van een communautaire richtlijn. 
23 COM(96)192 def van 8 mei 1996. 
24 Voorstel tot herziening, PB C 308 van 15 november 1993, blz. 18, en PB C185 van 19 juli 1995, 
blz. 4. 
25 PB L 298 van 17 oktober 1989. Voorstel tot herziening van 31 mei 1995, COM(95)86 def; 
gewijzigd voorstel COM(96)200 def. van 7 mei 1996; gemeenschappelijk standpunt van 8 juli 1996 
en Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement over het gemeenschappelijk 
standpunt, SEC(96)1292. 
14 
IL DE NOODZAAK VAN EEN DOORZICHTIGHEIDSINSTRUMENT 
De noodzaak van een instrument ten behoeve van de doorzichtigheid komt voort uit de 
neiging om in de komende jaren op nationaal niveau wetgeving te ontwikkelen om de 
diensten van de informatiemaatschappij te regelen. Als de activiteiten op het gebied van 
wet- en regelgeving niet worden gecoördineerd zouden ze de interne markt kunnen 
schaden, in die zin dat de ruimte zonder binnengrenzen uiteen zou kunnen vallen. 
Ook doet zich het probleem voor van de tegenstelling tussen de beperkte territoriale 
reikwijdte van nationale regelgeving en de internationale aard van de nieuwe interactieve 
diensten; dit vraagt om diepgaande bestudering en voor alles om samenwerking in 
communautair verband. 
A. De verwachte wetgevingsarbeid in de Lid-Staten 
De ontwikkeling van de diensten van de informatiemaatschappij leidt in het recht tot de 
behoefte aan nieuwe regels en wetten. De in de Lid-Staten opgerichte studiegroepen en 
-comités, alsmede de vele rapporten en officiële studies waartoe op nationaal en 
communautair niveau opdracht is gegeven, vinden elkaar op dit punt: de 
informatiemaatschappij noopt tot wetgeving op grote schaal, waarbij de bestaande 
rechtskaders moeten worden aangepast. 
1. Werkzaamheden ter voorbereiding van wet- en regelgeving in de Lid-Staten 
In een aantal Lid-Staten is men reeds begonnen met voorbereidende werkzaamheden om 
de toekomstige behoefte aan wetgeving in het kader van de informatiemaatschappij te 
onderzoeken en beoordelen26. Kenmerkend voor de toekomstige werkzaamheden op het ». 
26 Als voorbeeld mogen de volgende onderzoeken dienen: Thierry Breton: "Les téléservices en 
France: Quels marchés pour les autoroutes de l'information?" Officieel verslag aan de minister 
zonder portefeuille, de minister van Binnenlandse Zaken en Ruimtelijke Ordening en de minister 
voor Ondernemingen en Economische Ontwikkeling van Frankrijk (Frankrijk, december 1994); 
Jean-Marc Detailleur: "Evolution de la presse écrite dans la perspective des nouvelles 
technologies multimédias. " Verslag aan de minister van Communicatie (Frankrijk, december 
1994); Gérard Théry: "Les autoroutes de l'information." Verslag aan de Eerste Minister 
(Frankrijk, juli 1994); "Industries culturelles et nouvelles techniques. " Verslag van een commissie 
voorgezeten door de heer Sirinelli. Ministerie van Cultuur en Francophonie; "Prognos 
A.G..-Digitales Fernsehen-Marktchancen und ordnungspolitischer Regelungsbedarf erstellt im 
Auftrag der Bayerischen Landeszentrale fur neue Medien (München, januari 1995); Coudert 
Brothers: "An overview and analysis of the legal and regulatory barriers to the take off of 
multimedia applications in preparation for the infrastructure Green Paper. " Verslag aan de 
Europese Commissie, december 1994); Het verslag van de Deense regering over "The Information 
Society Year 2000"; Actieprogramma Elektronische Snelwegen "van metafoor naar actie. " 
Officieel document van de Nederlandse regering, december 1994; "Wings to human ability, " 
Officieel verslag aan de Zweedse regering, augustus 1994; "Titan: Etude du cadre réglementaire 
de la Communauté française pour le lancement d'expériences multimédia" en Workshop "Le 
contrôle des accès et des droits. " België, november 1994 en januari 1995; "Creating the 
superhighways of the future: Developing Broadband Communications in the UK, " aan het 
Parlement aangeboden door de voorzitter van de "Board of Trade" in opdracht van Hare 
Majesteit de Koningin van het VK, november 1994; "The Waterloo Report on Trans Atlantic 
15 
gebied van de wetgeving is, dat het er zoveel zijn. Het werk dat op dit moment in 
uitvoering is kan volgens informatie waarover de Commissie beschikt, als volgt worden 
samengevat: 
• Rdgiï 
Een vijftigtal personen uit diverse geledingen van de communicatiewereld werkt samen 
aan een project, "TITAN" genaamd, dat bedoeld is om de nieuwe technologieën bij de 
Franstalige Gemeenschap te introduceren. Een "juridische" subgroep bestudeert bepaalde 
vraagstukken, zoals het intellectuele eigendomsrecht, de beveiliging van de informatie, 
het bewijsrecht en de bescherming van de consument en de persoonlijke levenssfeer. In 
een eerste verslag van de TITAN-groep over de wet- en regelgeving, dat in november 
1994 is verschenen, wordt gesteld dat een totale herziening van het bestaande systeem 
van wetgeving uitermate wenselijk is en wordt de hoop uitgesproken dat een diepgaande 
herziening de samenhang in de wet- en regelgeving van deze nieuwe diensten kan 
waarborgen. Gezien het voornemen regelgeving voor interactieve diensten op te stellen, 
is de Conseil Supérieur de l'audiovisuel belast met het analyseren van dit vraagstuk en het 
doen van voorstellen. Binnen de Vlaamse Gemeenschap wordt eveneens gediscussieerd 
over ontwerp-amendementen op een besluit van 4 mei 1994 betreffende radio- en 
televisie-uitzendingen in het kader van het project "TELENET VLAANDEREN". In dit 
project werken regering, semi-overheidsinstellingen en de particuliere sector samen aan 
de nieuwe diensten voor doorgifte via de kabel. 
Duitsland 
Zowel de deelstaten als de federale overheid hebben verschillende studiegroepen 
ingesteld27, die met name het specifieke vraagstuk van de wet- en regelgeving van de 
diensten van de informatiemaatschappij bestuderen, maar ook vraagstukken betreffende 
de bescherming van gegevens, het voorkomen van criminaliteit, de bescherming van 
minderjarigen, de intellectuele eigendom, de bescherming van de consument, encryptie 
en de eigendom van de media. De Duitse christen-democratische partij heeft evenals de 
sociaal-democratische partij en Bündnis 90/Die Grünen studiegroepen28 opgericht om 
problemen op wetgevingsgebied en de behoefte aan aanpassing van de wet- en 
Dialogue on Broadcasting and the Information Society ", 19 en 21 mei 1995; 
Informationsgesellschaft Chancen, Innovationen und Herausdorderungen, Festellungen und 
Empfehlungen, Der Rat fïir Forschung, Technologie und Innovation, december 1995; in 
verscheidene recente besluiten van de International Communications Round Table (ICRT) zijn 
eveneens bepaalde behoeften op het gebied van de wetgeving gesignaleerd. 
27 Bij voorbeeld de "Forschungs- und Technologierat" van de Bondsregering, een groep van 
vertegenwoordigers van de 16 deelstaten en de Bondsregering; de "Petersberger Kreis" waaraan 
de regering en de marktdeelnemers deelnemen. De eerste verslagen worden in de herfst verwacht. 
28 Vergelijk bij voorbeeld de "12 Medienpolitischen Forderungen von Bündnis 90/Die Grünen" van 9 
en 10 september 1995 waarin gevraagd wordt om wetgeving voor de nieuwe diensten op het 
gebied van bescherming van gegevens, de persoonlijke levenssfeer, minderjarigen, de intellectuele 
eigendom en de consument. 
16 
regelgeving te bestuderen. De Bondsdag; heeft besloten om een onderzoekscommissie in 
te stellen die onder andere wetgevingsvraagstukken moet bestuderen29. Eén van de nog 
onopgeloste problemen is of de nieuwe diensten onder de bevoegdheid van de deelstaten 
of de Bondsoverheid vallen. Recentelijk hebben de deelstaten overeenstemming bereikt 
over een ontwerp voor een verdrag óver on-line-diensten (het zgn. On-line Staatsvertrag), 
waarvoor het omroepverdrag (het Rundfunkstaatvertrag) tussen de deelstaten model heeft 
gestaan. In dit ontwerp30 zijn bepalingen opgenomen over de toegang tot 
werkzaamheden, de identificatie van de dienstverlener, de aansprakelijkheid van de 
samensteller, de bescherming van minderjarigen, reclame, sponsoring, recht op 
weerwoord, de gegevensbescherming, het toezicht, enz. De Bondsregering heeft 
richtsnoeren voor een nieuwe multimediawet bekendgemaakt31, die handelen over de 
problematiek van de vrije toegang zonder vergunning, de consumentenbescherming, het 
vermelden van voorwaarden en prijzen, de aansprakelijkheid, de bescherming van 
minderjarigen, het contractenrecht en de digitale handtekening, intellectuele 
eigendomsrechten, enz. 
Denemarken 
i 
Het Ministerie van Financiën, dat verantwoordelijk is voor "De informatiemaatschappij 
2000", heeft in oktober 1994 een regeringsrapport gepresenteerd waarin onder andere 
geconstateerd wordt dat de Deense wet betreffende de bescherming van 
persoonsgegevens vernieuwd en vereenvoudigd zou moeten worden om te kunnen 
inspelen op de wijzigingen die de informatiemaatschappij teweegbrengt. In het verslag 
wordt gevraagd om in het Parlement en bij de plaatselijke overheden de discussie over de 
verschillende aspecten van de informatiemaatschappij voorrang te geven en om een 
actieplan van toekomstige initiatieven te ontwikkelen. 
• Frankrijk 
Met het "Minitelsysteem" en de ontwikkeling van de "telematica" is een zekere ervaring 
verkregen op het gebied van op afstand geleverde diensten. Om de discussie over de 
voorwaarden voor nieuw beleid op gang te brengen, heeft de Franse regering in 1994 een 
serie strategische rapporten laten opstellen over de verschillende vraagstukken die door 
het vooruitzicht van de informatiemaatschappij worden opgeworpen. Het "Rapport 
Breton" met de titel "Les télé-services en France", dat op 11 juli 1994 aan de Eerste 
Minister is overhandigd, behandelt het vraagstuk van de ontwikkeling van de nieuwe 
diensten van de informatiemaatschappij en komt tot de opvatting dat aanpassing van de 
wetgeving noodzakelijk is, omdat de bestaande wetten en regels niet zijn toegesneden op 
de nieuwe organisatiemethoden die dank zij de nieuwe technologieën mogelijk worden. 
29 
30 
31 In dit verband is erop gewezen dat de bestaande wetgeving versoepeld moet worden om op de 
nieuwe behoeften te kunnen inspelen. 
Staatvertrag über Mediendienste. 
Verklaring van Bondsminister Dr. Jürgen Rüttgers over de juridische randvoorwaarden voor 
nieuwe informatie- en communicatiediensten - Multimedia Gesetz - 2/5/1996. 
17 
Het "Rapport De tail leur", dat op 24 januari 1995 aan de Eerste Minister is overhandigd, 
is een studie naar de betekenis van de nieuwe technologische omgeving voor de pers. Er 
wordt in benadrukt dat bepaalde nieuwe omstandigheden betreffende de nieuwe diensten 
een juridisch vacuüm zullen doen ontstaan. Aanpassingen moeten geleidelijk geschieden 
en voortkomen uit zowel analyses van proefprojecten als voortdurende aandacht voor wat 
er juridisch gezien op het spel staat. In het "Rapport Sirinelli", getiteld "Industries 
culturelles et nouvelles techniques", wordt bestudeerd wat het gevolg, is van de nieuwe 
technologieën voor het intellectuele eigendomsrecht. In het "Rapport Théry", getiteld 
"Les autoroutes de l'information", dat op 31 juli 1994 aan de Eerste Minister is 
overhandigd, wordt bestudeerd wat de informatiesnelweg in strategisch opzicht voor 
Frankrijk betekent. In al deze verslagen wordt erop gewezen dat wet- en regelgeving op 
de bekende gebieden nodig is, maar de inhoud ervan en de termijn ervoor worden niet 
duidelijk aangegeven. Voorts heeft het Parlement op 26 maart 1996 een wet aangenomen, 
die onmiddellijk ingaat en betrekking heeft op de start van proefprojecten met de nieuwe 
diensten. 
• Italië 
De vaste commissie van de Senaat heeft in februari 1995 het document "In materia di 
multimedialità"' goedgekeurd, waarin de Italiaanse situatie op dit punt zeer duidelijk 
beschreven wordt. In dit verslag, dat een analyse bevat van de Franse rapporten van 
Breton en Théry, worden enkele problemen op het gebied van de wetgeving belicht (bij 
voorbeeld bescherming van gegevens, mediaconcentraties, reclame) en wordt de vraag 
gesteld of de bestaande wetten aangepast moeten worden. 
• Luxemburg 
De Eerste Minister heeft op 4 mei 1995 voor de Kamer van afgevaardigden 
aangekondigd dat er een instantie komt met de naam "Cabinet de l'information", in welk 
kader de bevoegde ministers initiatieven coördineren, kanaliseren en centraliseren. Naast 
dit "Cabinet" komt er een "Comité d'accompagnement" (begeleidingscommissie), waarin 
vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven en de media- en communicatiewereld 
samenwerken ten einde voorstellen te doen en strategieën te bespreken voor de 
verwezenlijking van de informatiemaatschappij. De Eerste Minister heeft verklaard dat er 
nog veel vragen blijven bestaan, onder andere ten aanzien van gegevensbescherming, 
sociale gevolgen en auteursrecht. In de Kamer van afgevaardigden wordt een uitgebreid 
debat voorbereid. Wat de interactieve diensten betreft, lijkt het resultaat te zijn dat ofwel 
nieuwe regelgeving wordt opgesteld, ofwel de bestaande regelgeving wordt aangepast 
aan de specifieke kenmerken van de genoemde diensten. 
• Nederland 
De regering heeft in december 1994 een "Actieprogramma" goedgekeurd om de 
invoering van de informatiemaatschappij te bespoedigen. Ook al richt het document zich 
voornamelijk op infrastructurele aspecten, toch worden bepaalde problemen betreffende 
het rechtskader van de diensten gesignaleerd, bij voorbeeld de bescherming van 
persoonsgegevens, geëncrypteerde diensten, de intellectuele eigendom en de openbare 
18 
orde (criminaliteit en ethiek). De herziening van de wet- en regelgeving is, naast de 
telecommunicatiewetgeving, gericht op de zogenaamde "accessoire regelingen, zoals 
voor de vermelde gebieden. Er wordt bijzonder belang gehecht aan de mogelijkheid van 
zelfregulering in de dienstensector, daar de regering van mening is dat praktische 
toepassingen hierdoor bespoedigd kunnen worden. De bevoegde ministers hebben 
interdepartementale werkgroepen opgericht om het actieprogramma ten uitvoer te leggen. 
Het Commissariaat voor de Media heeft de televisieomroepen overigens onlangs 
toestemming gegeven om gebruik te maken van de mogelijkheden die de nieuwe 
elektronische media bieden. Deze toestemming omvat onder andere het interactieve 
gebruik van televisie, de publikatie van elektronische programmagidsen, de verspreiding 
van programma's op Internet, informatie-uitwisseling en rechtstreekse merchandising. 
Onder deze toestemming zouden eveneens de levering van video op verzoek en 
pay-per-view-diensten kunnen vallen. Voorts is een stuurgroep van ambtenaren van 
verschillende ministeries ingesteld, die de problemen waartoe de huidige regelgeving kan 
leiden, moet oplossen en het tot stand brengen van een nieuw rechtskader voor de 
elektronische diensten moet coördineren. 
• Zweden 
De regering heeft een commissie benoemd die verantwoordelijk is voor de bevordering 
van de informatietechnologie. Een eerste verslag "Wings to Human Ability" is in augustus 
1994 overgelegd. De bestaande rechtssituatie wordt als onbevredigend beschouwd. In het 
verslag wordt vastgesteld dat een stabiel rechtskader met betrekking tot auteursrecht, 
verbintenissenrecht, burgerlijk recht, reclame, veiligheid en bescherming van 
persoonsgegevens uitermate belangrijk is voor de ontwikkeling van 
informatietechnologie. Om een hoeveelheid rendabele diensten te verkrijgen moet in het 
bijzonder aandacht geschonken worden aan onder andere het verbintenissenrecht en de 
intellectuele eigendomsrechten. Het doel dat met de aanpassingen van wet- en 
regelgeving bereikt moet worden, moet in de komende drie jaar concreet worden. Er is 
een officieel comité ingesteld dat onder andere moet bestuderen wat de relatie is tussen 
de televisiemedia, de nieuwe diensten en de wetgeving betreffende de vrijheid van 
drukpers. In de loop van dit jaar moeten concrete voorstellen worden gedaan. 
• Finland 
De regering heeft in 1995 een verslag gepubliceerd met de titel "Developing a Finnish 
Information Society". Reeds bestaande werkgroepen, zoals de werkgroep audiovisuele 
rechten, de werkgroep auteursrecht en de werkgroep multimediarechten, kunnen de 
problemen in verband met de nieuwe diensten bespreken. Te verwachten is dat Finland, 
dat reeds beschikt over een zeer liberale wetgeving betreffende de media, zich ten 
aanzien van de nieuwe diensten eveneens zal baseren op zelfregulerende organen, met 
uitzondering van strafbare feiten die onder het strafrecht vallen. Het lijkt erop dat men er 
in het algemeen de voorkeur aan geeft om zo min mogelijk te regelen. 
19 
• Verenigd Koninkrijk 
In het verslag "Creating the Superhighways of the Future: Developing Broadband 
Communications in the UK", dat door het Ministerie van Handel en Industrie is opgesteld 
en in november 1994 aan het Parlement is aangeboden, wordt geconstateerd dat er voor 
alles behoefte bestaat aan een stabiel, doelmatig en zich ontwikkelend rechtskader ter 
versterking van het vertrouwen dat nodig is met het oog op de investeringen door het 
bedrijfsleven. In het bijzonder zou aandacht geschonken moeten worden aan de 
bescherming van persoons- en bedrijfsgegevens die op de netwerken circuleren en aan 
afdoende bescherming van intellectuele eigendomsrechten. In het verslag wordt de 
oprichting aangekondigd van een adviescomité voor de multimédia-industrie (MMIAG) 
waarin vooraanstaande industriëlen zitting hebben, dat de bevoegde minister moet 
adviseren over de mogelijkheden van en de belemmeringen voor de ontwikkeling van 
multimedia. Subgroepen zijn belast met het onderzoek naar onder andere de 
vraagstukken ten aanzien van het rechtskader voor de aangewezen gebieden, maar ook de 
geneeskundige toepassingen. De subgroep intellectuele eigendomsvraagstukken is van 
mening dat de procedures voor het verkrijgen van octrooirechten vereenvoudigd zouden 
moeten worden voor de nieuwe multimediaprodukten, beveelt aan dat de wetten 
betreffende smaad en onzedelijk gedrag gewijzigd worden en dat er naar het voorbeeld 
van projecten in de Verenigde Staten een doorgifterecht ter bescherming van het 
auteursrecht wordt ingevoerd. Een andere interdepartementale werkgroep is opgericht als 
onderdeel van de diensten van de Eerste Minister om te bespreken in hoeverre het 
noodzakelijk is de huidige wetgeving aan te passen, met name op het gebied van het 
intellectuele eigendomsrecht en het recht inzake de gegevensbescherming. In juli 1995 is 
een wetsontwerp ingediend waarmee de wetgeving en de procedure inzake smaad worden 
gewijzigd (Draft bill intitulated "Act to amend the law of defamation and to amend the 
law of limitation with respect to actions for defamation and malicious falsehood"). Tot 
het toepassingsgebied van dit wetsontwerp behoort ook elektronische openbaarmaking 
(artikel 1). Van de politieke partijen heeft de Labour Party in juli 1995 een verslag 
gepresenteerd, "Labour's Policy Forum on the Information Superhighway", waarin in de 
eerste plaats consumentenbescherming, auteursrecht, bescherming van minderjarigen, 
openbare orde, ongeoorloofd kopiëren, bescherming van gegevens, marketing, 
voorschriften inzake arbeidsrecht en sociaal recht voor telewerkers, enz. als gebieden 
genoemd worden en waarin gevraagd wordt om stappen te ondernemen voor wet- en 
regelgeving in het Verenigd Koninkrijk. 
2. Behoefte aan nieuwe wet- en regelgeving 
Afgezien van bijzondere terreinen als de telecommunicatie, waarvoor specifieke 
regelgeving van de Gemeenschap tot stand is of wordt gebracht, blijkt uit de analyse van 
al deze werkzaamheden dat vaak aanpassingen van de wet- en regelgeving of nieuwe 
wet- en regelgeving noodzakelijk zullen zijn, omdat de bestaande wet- en regelgeving 
niet ontworpen is voor de diensten van de informatiemaatschappij als zodanig. Deze wet­
en regelgeving is opgesteld om het hoofd te bieden aan bepaalde bijzondere risico's die 
bestaande diensten met zich brengen in relatie tot bepaalde doelstellingen van algemeen 
belang (zoals de bescherming van de volksgezondheid voor de gezondheidszorg, de 
bescherming van de consument of het behoud van pluralisme voor de televisieomroepen, 
20 
concurrentie- of consumentenbescherming voor de telecommunicatiediensten enz.). 
Doordat zij andere specifieke eigenschappen hebben, zullen de diensten van de infor­
matiemaatschappij de aard van het risico dat onder de bestaande wet- en regelgeving valt, 
positief of negatief beïnvloeden. Zo wordt door de langs elektronische weg en op afstand 
verleende diensten in vergelijking met de traditionele beroepsmatig verleende diensten, 
waarbij de dienstverlener of de klant zich moet verplaatsen, het soort risico waaraan de 
consument blootstaat anders. Dit is eveneens het geval in vergelijking met radio- en 
televisie-uitzendingen, want de diensten die inspelen op specifieke verzoeken van de 
ontvanger ("interactieve" dienstverlening) kennen niet dezelfde problemen ten aanzien 
van de bescherming van het algemeen belang. In tegenstelling tot interactieve 
dienstverlening bij voorbeeld hebben televisie-uitzendingen inherente risico's omdat, als 
ze eenmaal uitgezonden worden, het niet mogelijk is precies te weten wie daadwerkelijk 
naar een uitzending kijkt of omdat de consument passiever is of de uitzending alleen 
maar ontvangt (hij kan immers geen invloed uitoefenen op de inhoud ervan), of anders 
wel omdat het om een massamedium gaat. Interactieve diensten daarentegen brengen 
andere risico's met zich mee, juist vanwege de sterke individualisering van de bijzondere 
relatie tussen de ontvanger en verrichter van de dienst (persoonlijke levenssfeer, 
bescherming van de consument enz.). 
Ten einde deze uiteenlopende risico's het hoofd te bieden, is aanpassing van de wet- en 
regelgeving noodzakelijk om, al naar gelang het geval, voor betere bescherming te zorgen 
of juist om de bestaande beperkingen te versoepelen. Eén van de korte-termijn 
oplossingen waarvoor nationale regeringen kunnen kiezen, is gebruik te maken van hun 
bevoegdheid. Deze oplossingen zouden echter uiteenlopend en omstreden kunnen zijn en 
daarom zelf weer aanleiding kunnen zijn voor ingrijpen van de wetgever. In veel gevallen 
biedt de bestaande wetgeving bovendien niet voldoende speelruimte, zodat tussenkomst 
van de wetgever onontkoombaar is. 
a) J)e behoefte aan nieuwe vormen van bescherming 
De bestaande voorschriften zijn toegespitst op de bestaande dienstverleningsactiviteiten 
(zakelijke dienstverlening, telecommunicatiediensten, radio- en televisie-uitzendingen, 
e.d.) maar zijn niet zonder meer geschikt voor de nieuwe diensten en zouden derhalve 
versterkt of aangevuld moeten worden. 
De bestaande bescherming verbeteren. De geldende wet- en regelgeving waarmee het 
algemeen belang beschermd wordt, behoeft mogelijk aanpassing om een doelmatigere 
bescherming van dit algemeen belang te garanderen tegen de nieuwe risico's die door de 
diensten van de informatiemaatschappij geschapen worden. In dit geval hoeft niet 
voldaan te worden aan een nieuwe doelstelling van algemeen belang, maar moet een 
betere bescherming van de reeds bekende doelstelling gewaarborgd worden. 
De verbeterde bescherming kan worden bereikt door aanpassing van de geldende wet- en 
regelgeving, waarbij de bestaande bescherming wordt ge'ntensiveerd. De diensten van de 
informatiemaatschappij zullen immers bestaan uit het in een andere vorm verlenen van 
reeds bestaande en gereglementeerde diensten, zodat waarschijnlijk een groot aantal 
aanpassingen van deze wet- en regelgeving nodig is. Daar de dienstverlening op afstand 
21 
plaatsvindt, zal de bestaande wetgeving met betrekking tot dienstverlening door vrije 
beroepsbeoefenaren (onder andere gezondheidszorg) misschien niet in alle opzichten 
volstaan wat de identificatie en de bevoegdheden van de dienstverlener betreft (het 
verschil tussen een consult in het ziekenhuis en een consult op afstand). 
Verbetering van de bescherming zou bovendien kunnen bestaan uit uitbreiding van het 
spectrum van de wetgeving die op een bepaalde activiteit van toepassing is. Om een 
vollediger bescherming te waarborgen zouden diensten die van oudsher onderworpen zijn 
aan één groep scherp afgebakende rechtsregels onderworpen kunnen worden aan nieuwe 
regels die tot een andere groepen rechtsregels behoren. Wat audiovisuele diensten als 
video op verzoek betreft, zou bij voorbeeld de naleving van specifieke bepalingen 
betreffende de bescherming van gegevens in voorkomende gevallen kunnen worden 
voorgeschreven (omdat identificatie van de ontvanger dank zij interactiviteit mogelijk is 
en er daardoor een risico ontstaat ten aanzien van de persoonlijke levenssfeer), terwijl de 
wet- en regelgeving voor televisie van oudsher niet in dit risico voorziet. 
Nieuwe vormen van algemeen belang beschermen. Afgezien van aanpassingen van de 
wet- en regelgeving om de beoogde doelstelling doelmatiger te bereiken, is het misschien 
nodig om nieuwe doelstellingen van algemeen belang te formuleren. Zo kan de op dit 
moment gevoerde discussie over de "virtuele" werkelijkheid in de informatiemaat­
schappij ertoe leiden dat als reactie wet- en regelgeving ontstaat die beoogt een bepaald 
waarheidsgehalte te waarborgen. 
b) De behoefte aan versoepeling van bestaande vormen van bescherming 
Omgekeerd kan bepaalde bestaande wet- en regelgeving overbodig of onevenredig 
worden, zodat deze niet meer op nieuwe diensten kan worden toegepast, dan wel 
versoepeld moet worden. 
Een eind maken aan onbedoelde toepassing van wet- en regelgeving. Omdat de diensten 
zich op de raakvlakken tussen verschillende rechtsgebieden bevinden, zouden sommige 
onderworpen kunnen worden aan wet- en regelgeving, die duidelijk niet gemaakt is voor 
dit soort werkzaamheden. De wetgever zou dan moeten ingrijpen om de desbetreffende 
diensten uit het toepassingsgebied van die wet- en regelgeving te halen. Het zou bij 
voorbeeld nuttig zijn te onderzoeken of en in welke mate wetgeving betreffende 
televisie-uitzendingen van toepassing is op de diensten van de informatiemaatschappij. 
Onevenredige wet- en regelgeving aanpassen. Het kan ook gebeuren dat diensten 
onderworpen raken aan bepaalde beperkingen die in geen verhouding staan tot de op zich 
terechte doelstelling van de betrokken regels. Het betreft hier voorschriften die niet 
geschikt zijn voor de diensten van de informatiemaatschappij, dan wel maatregelen die 
verder reiken dan noodzakelijk is om het gestelde doel te bereiken. Weliswaar is bij 
vooorbeeld de bescherming van minderjarigen een essentiële doelstelling, maar het zou 
toch een onevenredig zwaar middel zijn en eventueel zelfs in strijd met artikel 10 van het 
EVRM om, zoals voor radio- en televisie-uitzendingen (waarvoor geen enkele garantie 
mogelijk is ten aanzien van "wie naar wat kijkt"), een volledig verbod uit te vaardigen op 
22 
voor volwassenen bestemde diensten32. Een ander voorbeeld is de verplichting om vóór 
de verkoop een schriftelijke overeenkomst te sluiten, wat niet geschikt is voor elektroni­
sche verkoop. Evenzo kan het zijn dat machtigings- en vergunningsregelingen die gelden 
voor telecommunicatiediensten en radio- en televisie-uitzendingen, niet geschikt voor de 
diensten van de informatiemaatschappij (vooral ook omdat een andere regeling dan die 
welke op gedrukte media van toepassing is, een veel doelmatigere bescherming kan 
bieden). 
3. Uitgebreide en grootschalige wetgeving 
De politieke activiteiten in de Lid-Staten rondom het thema informatiemaatschappij en de 
ontwikkeling van de dienstenmarkt vinden noodzakelijkerwijs hun weerslag op de 
omvang van de nationale activiteiten op het gebied van wet- en regelgeving. 
a) Een breed spectrum aan wet- en regelgeving 
Vanwege de verscheidenheid aan diensten is bij de informatiemaatschappij een groot 
aantal rechtsgebieden betrokken. Vermeld moeten worden de perswetgeving (moeten 
specifieke kenmerken van het rechtsstelsel voor de gedrukte media, zoals de 
verantwoordelijkheid van de uitgever, worden toegepast?), de 
telecommunicatiewetgeving, het burgerlijk recht13, in het bijzonder het 
verbintenissenrecht34, de wetgeving betreffende audiovisuele media35 (is er bij voorbeeld 
een stelsel nodig van machtiging vooraf of moeten de traditionele regels inzake het 
pluralisme worden toegepast?), sociaal en arbeidsrecht36 (wat voor regeling moet bij 
voorbeeld gelden voor telewerken?), het belastingrecht31 (welke nieuwe diensten komen 
32 Dank zij interactiviteit en technische hulpmiddelen waarmee de gebruiker toegang verkrijgt tot de 
nieuwe diensten, krijgen ouders ruimere mogelijkheden om te bepalen of minderjarigen toegang 
kunnen krijgen tot gewelddadige of pornografische programma's. Het is daarom niet zonder meer 
nodig de wet- en regelgeving op radio- en televisie-uitzendingen met betrekking tot de bescherming 
van minderjarigen aan te passen. Het risico dat minderjarigen ongecontroleerd toegang hebben, is 
bij radio- en televisie-uitzendingen namelijk veel groter. 
33 Zie het Zweedse rapport "Wings to Human Ability ". 
34 Notarissen in sommige Lid-Staten onderzoeken deze problematiek reeds. Zie Revue de l'Assemblée 
de Liaison des Notaires de France nr. 6.1995 en Bundesnotarkammer, Elektronischer 
Rechtsverkehr, Keulen 1995. 
35 Zie de Prognos-studie; het verslag-Detailleur; "The Waterloo Report"; het verslag-Coudert 
Brothers; het onderzoek "Information Society: Access and Pluralism", International Federation of 
Journalists, maart 1995. 
36 Zie hiervoor met name de studie van Thierry Breton: "Le télé-travail en France: Situation 
actuelle, perspectives de développement et aspects juridiques". 
37 Thierry Breton: "Le télé-travail en France : Situation actuelle, perspectives de développement et 
aspects juridiques". Thierry Breton: "Les télé-services en France. Quels marchés pour les 
autoroutes de l'information?" Jean-Marc Detailleur: "Evolution de la presse écrite dans la 
perspective des nouvelles technologies multimédias ". 
23 
in aanmerking voor fiscale stimulering?), het strafrecht** (welke straffen en procedures 
gelden voor zulke delicten?), het bank- en financieel recht39 (welke regeling komt er bij 
voorbeeld voor telebank-, televerzekerings- en telebeursdiensten), reclamewetgeving40 en 
tenslotte de regels die voor bepaalde beroepsgroepen gelden, vooral die voor vrije 
beroepen (welke regeling komt er bij voorbeeld voor de verlening van telediensten door 
een advocaat of arts?). 
Deze voorschriften beogen een groot aantal verschillende doelstellingen van algemeen 
belang: vrijheid van meningsuiting, bescherming van de persoonlijke levenssfeer (alle 
diensten), bescherming van minderjarigen, bescherming van de consument (bij voorbeeld 
televerkoop), bescherming van de intellectuele eigendom, bescherming van de 
volksgezondheid (bij voorbeeld gezondheidszorg op afstand), bescherming yan cultuur en 
taal (bij voorbeeld onderwijsaanbod), enz. 
Bepaalde specifieke vraagstukken zijn in tal van onderzoeken en regeringsrapporten 
reeds aangewezen als zaken die met voorrang behandeld moeten worden, zoals de 
gegevensbescherming, bescherming van de intellectuele eigendom en bescherming van de 
consument en van minderjarigen, alsmede de vraag hoe de encryptie van diensten 
beschermd moet worden en welke voorschriften hierop van toepassing zijn. 
b) Een vaag en rekbaar tijdschema 
Uit de studie naar de dienstenmarkt is gebleken dat er geen sprake zal zijn van een grote 
oerknal, maar dat de diensten zich geleidelijk zullen ontwikkelen. In reactie hierop zal 
ook de wetgeving gefaseerd worden ingevoerd om de ontwikkeling van de markt te 
volgen en de verschillende vraagstukken te behandelen en het tempo waarin deze zich 
voordoen. Kenmerkend voor de nationale wet- en regelgeving voor de diensten van de 
informatiemaatschappij is dan ook de geleidelijke ontwikkeling ervan. 
Er is geen precies tijdschema vastgesteld. De studies en rapporten bevestigen over het 
algemeen dat de gedachtenvorming in verreweg de meeste Lid-Staten (uitgezonderd 
Duitsland) nog geen concrete en precieze gestalte heeft gekregen en benadrukken dat het 
moeilijk is om een tijdschema vast te stellen voor aanpassing van de wet- en regelgeving. 
In sommige rapporten wordt uitsluitend voor de verwezenlijking van de eerste specifieke 
aanpassingen in de wetgeving een termijn aangegeven41. Nederland wil bij voorbeeld zijn 
wetgeving inzake informatiedelicten vóór eind 1996 herzien en Zweden wil de komende 
38 Zie hiervoor het rapport van de Nederlandse regering: Actieprogramma Elektronische Snelwegen 
"van metafoor naar actie ". 
39 Zie het verslag-Thierry Breton "Les télé-services en France" en het verslag-Gérard Théry "Les 
autoroutes de l'information". 
40 Zie de Prognos-studie, het verslag-Detailleur en het verslag-Coudert Brothers. 
41 Zie in het bijzonder het Zweedse verslag "Wings to Human Ability", het Nederlandse verslag 
"Actieprogramma Elektronische Snelwegen" en "The Danish Government Report on the 
Information Society Year 2000". 
24 
drie jaar zijn wetgeving aanpassen. Economische analyses wijzen bovendien uit dat 
nieuwe diensten die nu nog niet te voorzien zijn, in de toekomst op de markt zullen 
komen, zodra de technologische vooruitgang beter beheersbaar is en naarmate de markt 
zich verder ontwikkelt. Voor dergelijke diensten geldt des te sterker dat het moeilijk is 
om nu reeds te bedenken welke wet- en regelgeving nodig is. 
Er bestaat veel onzekerheid over de inhoud van de wet- en regelgeving die in de toekomst 
nodig is. De nationale en internationale deskundigen hebben wel bepaald over welke 
gebieden het gaat, maar vaak zwijgen zij over het algemeen over de te volgen weg en de 
concrete maatregelen. Gezien de, blijkens de sterke betrokkenheid van de politiek, grote 
sociale en politieke belangen die op het spel staan, is de uitwerking van de wet- en 
regelgeving, afgezien van een aantal gevallen waarbij spoed geboden is of waarbij op een 
bepaalde situatie gereageerd moet worden, bijzonder ingewikkeld en zal deze in sommige 
gevallen aanleiding zijn tot langdurige discussies die wel eens tot in de volgende eeuw 
zouden kunnen duren. 
Bovendien wordt, met name in Duitsland en Frankrijk, de methode van proefprojecten 
steeds vaker gehanteerd voor wet- en regelgeving42. Hierbij wordt in eerste instantie een 
tijdelijke ontheffingsregeling of een ad hoc regeling getroffen, waardoor proefprojecten 
ten behoeve van de diensten van de informatiemaatschappij ontwikkeld kunnen worden. 
Door de ervaringen met deze proefprojecten te volgen en te analyseren kan de wetgever 
beter kennis nemen van de problemen en in tweede instantie komen tot een volledige 
wetgeving voor deze nieuwe diensten. De echte wet- en regelgeving zal derhalve pas na 
een betrekkelijk lange periode43 tot stand komen, afhankelijk van de tijd die nodig is om 
betrouwbare conclusies te trekken uit de met de proefprojecten opgedane ervaringen. 
Deze zeer pragmatische methode van "ontheffing/proefproject/projectbewaking/nieuwe 
regels" zou wel eens een manier van wetgeving kunnen worden, waarmee men op korte 
termijn zonder te overhaasten toch alert blijft inzake te nemen wetgevende maatregelen 
en waar nodig met volledige kennis van zaken tot wetgeving kan overgaan. 
Tot de mogelijkheden behoort tenslotte ook het scenario van blij vende of voortdurende 
aanpassing van de wetgeving, waarbij rekening wordt gehouden met de technologische 
ontwikkelingen en de maatschappelijke waarden die mogelijk in zekere mate aan 
veranderingen onderhevig zijn44. 
B. De risico's voor de werking van de interne markt 
De wetgevende activiteit die momenteel in de Lid-Staten wordt ontplooid, zou als ze niet 
in goede banen wordt geleid een risico kunnen vormen voor de verwezenlijking van de 
doelstelling van de interne markt. 
42 Er is een wetsontwerp in voorbereiding om voor een periode van vijfjaar een ontheffingsregeling 
in te voeren, zodat 170 proefprojecten uitgevoerd kunnen worden. 
43 In Frankrijk wordt uitgegaan van een periode van vijfjaar. 
44 Zie bij voorbeeld de Prognos-studie, blz. 143 e.v. 
25 
1. Het risico van verbrokkeling van de interne markt 
Als er niets gedaan wordt om de ontwikkeling van de op de diensten van de informatie­
maatschappij van toepassing zijnde nieuwe nationale wet- en regelgeving te coördineren, 
is de kans groot dat deze onderlinge verschillen of zelfs afwijkingen gaan vertonen. Dit 
zou tussen Lid-Staten nieuwe beperkingen opwerpen voor het vrije verkeer van de 
diensten van de informatiemaatschappij. Een Lid-Staat zou namelijk een 
dienstverrichting afkomstig uit een andere Lid-Staat kunnen inperken of verbieden door 
deze aan zijn eigen nationale wetgeving te onderwerpen. Voor sommige maatregelen zijn 
in het recht van de interne markt en in het bijzonder artikel 59 geen goede gronden te 
vinden, voor andere wel. In het eerste geval moet de Commissie tussenbeide komen om 
ervoor te zorgen dat de Lid-Staat deze juridische belemmering opheft, in het tweede 
geval zal zij indien nodig harmonisatie van de desbetreffende wet- en regelgeving moeten 
voorstellen om het vrije verkeer te waarborgen. In beide gevallen kan de Europese 
bedrijfstak van de diensten van de informatiemaatschappij, tot het moment waarop deze 
initiatieven van kracht geworden zijn, niet profiteren van een echte ruimte zonder 
binnengrenzen en daarmee ontmoedigd worden om de voor het behoud van het 
concurrentievermogen noodzakelijke investeringen te doen. Voor dit negatieve scenario 
zijn verschillende redenen aan te voeren. 
Redenen die verband houden met de ontwikkeling van de markt. Uit het onderzoek naar 
de markt voor nieuwe diensten blijkt dat de ontwikkeling ervan geleidelijk en per Lid-
Staat zal verlopen. Dit houdt in dat de behoefte aan wet- en regelgeving zich per Lid-
Staat op een ander moment zal voordoen en gericht zal zijn op andere diensten. Een Lid-
Staat waar bij voorbeeld de telegezondheidszorg zich in hoog tempo ontwikkelt, zal deze 
willen reguleren, terwijl een andere Lid-Staat zich op datzelfde ogenblik bezighoudt met 
de wetgeving inzake elektronische (ver)koop en weddenschappen op afstand, omdat een 
dienstverlener op die nationale markt bijzonder vergevorderde activiteiten ontwikkelt. 
Redenen die verband houden met nationale tradities en cultuur. De nationale wet- en 
regelgeving is gebaseerd op een samenstel van economisch, cultureel, sociaal en politiek 
bepaalde waarden en tradities, die van Lid-Staat tot Lid-Staat verschillen. Ervaring wijst 
uit dat de aanpak van wetgeving in welke sector dan ook op deze verschillende 
achtergrond geïnspireerd kan zijn en zelfs kan leiden tot plotselinge wetgeving. Dit 
betekent enerzijds dat de vraagstukken die een Lid-Staat bij voorrang wil regelen, per 
Lid-Staat anders zijn (sommige Lid-Staten leggen bij voorbeeld de nadruk op het behoud 
van de nationale cultuur, andere op de bescherming van de consument en weer andere op 
de bescherming van minderjarigen en de bewaking van de goede zeden) en anderzijds dat 
de inhoud van de wet- en regelgeving voor eenzelfde vraagstuk ook verschillend kan zijn 
(zoals nu reeds de nationale benadering van de bescherming van minderjarigen, de 
gegevensbescherming, de bescherming van de consument sterk uiteenloopt, waaruit 
verschillen in gevoeligheden, zienswijzen en doelstellingen van de verschillende landen 
blijkt). 
Redenen die verband houden met het oorspronkelijke rechtsstelsels. De nationale 
rechtsstelsels die aanpassing behoeven, zijn ook nu reeds verschillend in de 
26 
onderscheiden Lid-Staten. In de aanpassingen zal derhalve het eigen patroon van 
regelgeving worden voortgezet, waarmee het bestaande onderscheid alleen nog maar 
groter wordt. Het begrip "uitzending" in het Duitse recht, waarmee een verdeling van de 
bevoegdheid tussen de deelstaten en de Bondsregering mogelijk wordt gemaakt, de 
Franse regeling van controle achteraf die ontwikkeld is voor de Miniteldiensten, en het 
aangepaste èn versoepelde Britse systeem dat reeds van toepassing is op de instellingen 
voor radio- en televisie-uitzendingen per satelliet, vormen even zovele verschillende 
uitgangspunten op basis waarvan de regelingen voor toegang tot de activiteiten van de 
nieuwe diensten worden uitgewerkt (controle vóóraf of achteraf). De verschillen in 
benadering op het gebied van de intellectuele eigendom of de wetgeving die van 
toepassing is op encryptiesystemen, waarbij sommige Lid-Staten vooraf toestemming 
verleend moet worden en in andere niet, zijn andere voorbeelden op dit gebied. 
Redenen die verband houden met de veelvormigheid van de diensten van de informatie­
maatschappij. Omdat de diensten sterk van elkaar verschillen, zal eveneens een zeer 
groot scala aan rechtsgebieden erbij zijn betrokken. Het risico van afwijkende 
benaderingen op het gebied van de wetgeving wordt daardoor vele malen groter, wat door 
een toenemend aantal mogelijke hindernissen voor het vrije verkeer van diensten zijn 
weerslag heeft op de werking van de ruimte zonder binnengrenzen. De situatie is des te 
alarmerender, omdat dienstverleners in het algemeen een pakket of assortiment van 
meerdere diensten aanbieden, waardoor het risico dat zij voor nieuwe juridische grenzen 
komen te staan eveneens vele malen groter wordt. Een dienstverlener die een assortiment 
diensten aanbiedt bestaande uit interactieve spelletjes, teleonderwijs, video op verzoek en 
televerkoop, zou bij voorbeeld geconfronteerd kunnen worden met een beperking van een 
van deze diensten in de ene Lid-Staat, terwijl in een andere Lid-Staat voor een van zijn 
andere diensten een beperking geldt. Het aantal mogelijke combinaties van dit soort 
situaties zegt wel voldoende over het verveelvoudigen van het aantal mogelijke 
belemmeringen. 
De eerste tekenen van verschillen in benadering bevestigen hoe groot dit risico is. 
Onderzoek naar de verschillende werkzaamheden die op dit moment verricht worden, 
toont bij voorbeeld aan dat heel verschillend wordt gedacht over de vraag of er een 
systeem met voorafgaande machtigingen nodig is of dat er juist een systeem moet komen 
dat lijkt op de gang van zaken bij de gedrukte media. Een ander voorbeeld is het verschil 
in keuze van de kwesties waarvoor wetgeving belangrijk geacht wordt. Vraagstukken met 
betrekking tot arbeidsrecht, bescherming van minderjarigen en 
aansprakelijkheidswetgeving worden niet altijd in de studies en verslagen genoemd. 
2. Het risico van overregulering 
De inzet van de politiek en de betrokkenen rondom het thema van de 
informatiemaatschappij zou nationaal kunnen leiden tot nieuwe wet- en regelgeving, die 
op haar beurt weer kan leiden tot regelgeving van de Gemeenschap, zonder dat de 
noodzaak daarvan altijd kan worden aangetoond. 
Wet- en regelgeving ten behoeve van de interne markt is alleen noodzakelijk, indien 
nationale maatregelen een beperking van de vrijheden van het Verdrag inhouden die 
27 
welke niet opgeheven kan worden door rechtstreekse toepassing van het Verdrag of van 
het bestaande afgeleide recht. De beoordeling van deze beperkende gevolgen is soms erg 
ingewikkeld, omdat het er in veel gevallen om gaat te beoordelen of de nationale 
maatregelen die aan deze beperking ten grondslag liggen, evenredig zijn aan de beoogde 
doelstelling van algemeen belang. Te vrezen valt dat sommige landen, indien er sprake is 
van nationale wetgeving waarmee dergelijke problemen opgeroepen worden, deze 
wetgeving liever middels harmonisatie tot de gehele Gemeenschap willen uitbreiden, dan 
dat zij moeten overgaan tot een beoordeling waarmee deze nieuwe grenzen geslecht 
zouden kunnen worden door rechtstreekse toepassing van het Verdrag. Dit zou kunnen 
leiden tot het scheppen van "voldongen feiten" om te bereiken dat op communautair 
niveau wordt ingegrepen. Dit risico van een overdaad aan wetgeving moet niet worden 
onderschat, te meer nu reeds merkbaar druk wordt uitgeoefend van de zijde van bepaalde 
belanghebbenden, marktpartijen, beroepsorganisaties, consumentenorganisaties, enz.45. 
De Commissie is van mening dat er op communautair niveau geen excessieve wet- en 
regelgeving moet komen, alleen maar om tegemoet te komen aan op luide toon geëiste 
wetgevende maatregelen, maar dat het integendeel juist nodig is om zich te baseren op de 
welbeproefde beginselen van de interne markt en in het bijzonder op het beginsel van de 
wederzijdse erkenning. 
3. Het risico van gebrek aan samenhang 
De werkzaamheden op het gebied van de nationale wet- en regelgeving die zich in de 
komende jaren zullen ontwikkelen, kunnen niet alleen in een teveel aan wetgeving op 
communautair niveau uitmonden, maar ook in gebrek aan samenhang tussen de 
maatregelen. De grote verschillen in beoogde doelstellingen van algemeen belang die 
nationaal worden nagestreefd (zoals bescherming van de consument, de cultuur en de 
volksgezondheid) kunnen zich zonder dat dit een inbreuk op het Verdrag inzake de 
Europese Unie betekent op communautair niveau voortzetten door maatregelen die elk 
voor zich, zonder enige samenhang, een van deze doeleinden nastreven. 
In dit verband is de Commissie van mening dat elke nationale maatregel in 
overeenstemming moet zijn met de samenhang in de wetgeving die noodzakelijk is voor 
de toekomstige ontwikkeling van de diensten en volledig rekening moet houden met alle 
doelstellingen van algemeen belang. Daar het afgeleide recht van de interne markt tot 
Tijdens de G7 in Brussel van 24 tot 26 februari 1995 hebben verschillende vertegenwoordigers van 
het bedrijfsleven hun standpunt uiteengezet. Naar aanleiding van de Ronde Tafel van Europese 
Industriëlen is een document opgesteld: "Building a global Information Society - A call for 
Government Action", mei 1995, waarin gevraagd wordt om aanpassing van de nationale en 
internationale regels op onder andere het gebied van de gegevensbescherming, het intellectuele 
eigendomsrecht, het burgerlijk recht en, met het oog op een betere bescherming tegen piraterij, 
het strafrecht (geëncrypteerde diensten), het aansprakelijkheidsrecht, enz.. Dezelfde gebieden 
werden genoemd door vertegenwoordigers van de sector audiovisuele media, kabelexploitanten en 
telecommunicatiemaatschappijen die op een seminar van 19 tot 21 mei 1995 in België bijeen 
waren (The Waterloo Report on "Trans Atlantic Dialogue on Broadcasting and the Information 
Society"). Drie recente resoluties van de International Communications Round Table (ICRT) 
benadrukken eveneens bepaalde behoeften op het gebied van de wetgeving. 
28 
doel heeft te waarborgen dat in de Lid-Staten een verscheidenheid aan doelstellingen van 
algemeen belang een gelijkwaardig beschermingsniveau vindt, heeft de Commissie reeds 
besloten dat elke vorm van wetgeving met betrekking tot de nieuwe diensten moet passen 
binnen het beproefde en bewezen kader van de interne markt. 
29 
UI. HET DOORZICHTIGHEIDSINSTRUMENT 
De Commissie stelt voor een instrument voor de doorzichtigheid in de wet- en 
regelgeving in te stellen, dat is gebaseerd op Richtlijn 83/189/EEG, welke richtlijn 
voorziet in een informatieprocedure op het gebied van normen en technische 
voorschriften46. Met het oog hierop dient de Commissie een voorstel voor een richtlijn 
van de Raad in houdende derde wijziging van Richtlijn 83/189/EEG. Deze wijziging 
bestaat hierin dat de procedures voor het uitwisselen van informatie die bij 
bovengenoemde richtlijn zijn ingesteld, worden uitgebreid tot toekomstige ontwerpen 
van wet- en regelgeving van de Lid-Staten die betrekking hebben op de diensten van de 
informatiemaatschappij. 
A. Doelstellingen 
Het door de Commissie voorgestelde doorzichtigheidsinstrument heeft in het algemeen 
ten doel beter de interne markt op het gebied van diensten van de informatiemaatschappij 
te laten functioneren. Met dit instrument worden meer in het bijzonder de volgende 
doeleinden nagestreefd: 
L Zorgen voor de goede werking van de interne markt, met name door te 
voorkomen dat nieuwe belemmeringen ontstaan 
Informatie-uitwisseling tussen de Lid-Staten onderling en tussen de Lid-Staten en 
de Commissie moet het mogelijk maken eventuele problemen in het functioneren 
van de ruimte zonder binnengrenzen tijdig aan het licht te brengen. Ook kan in 
voorkomend geval worden ingegrepen door communautaire wetgeving voor te 
stellen om te voorkomen dat nationale wet- en regelgeving tot stand komt die niet 
in overeenstemming is met de beginselen van het vrije verkeer van diensten en het 
recht van vrije vestiging (contacten met andere Lid-Staten of de Commissie kunnen 
de betreffende Lid-Staat afbrengen van goedkeuring van het ontwerp of ertoe 
bewegen het te wijzigen), of dat juridische belemmeringen ontstaan (indien deze 
wet- en regelgeving gezien vanuit het Gemeenschapsrecht gerechtvaardigd is). De 
Commissie wil geenszins de bevoegdheid tot wetgeving op nationaal niveau om 
vormen van algemeen belang te beschermen beperken, maar wel uitsluitend 
verbrokkeling van de interne markt voorkomen. 
2. Een doelmatiger bescherming van het algemeen belang waarborgen 
Het is noodzakelijk vooraf en tijdig te bepalen welke behoefte aan communautair 
ingrijpen er bestaat om te garanderen dat de algemene belangen in de Lid-Staten op 
gelijkwaardig niveau bescherming genieten. De nationale overwegingen die een 
46 Richtlijn van de Raad betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en 
technische voorschriften van 28 maart 1983 (PB L 109 van 26 april 1983, blz. 8), gewijzigd bij 
Richtlijn 88/182/EEG van de Raad van 22 maart 1988 (PB L 81 van 26 maart 1988) en bij 
Richtlijn 94/10/EG van de Raad van 23 maart 1994 (PB L 100 van 19 april 1994). 
30 
Lid-Staat tot het invoeren van bepaalde wetgeving kunnen bewegen, kunnen 
namelijk ook worden gedeeld door de andere Lid-Staten en zijn wellicht beter 
gediend met bescherming op communautair niveau. Dit laatste aspect is in het 
kader van de informatiemaatschappij van wezenlijk belang, want de technologische 
omgeving zal steeds meer leiden tot: mogelijkheden om bescherming die 
uitsluitend in een van de Lid-Staten wordt geboden, te ontduiken; problemen in 
verband met het bepalen van het recht dat op dienstverrichters of diensten van 
toepassing is; het identificeren van schuldigen; problemen met de daadwerkelijke 
toepassing van regels en het voorkomen van delicten, enz. 
3. Beter gerichte nieuwe communautaire wet- en regelgeving en vermindering van 
de behoefte daaraan _ 
Om de behoefte aan wet- en regelgeving op communautair niveau tot het strikt 
noodzakelijke te beperken is een doelmatigere toepassing van het Verdrag, 
inzonderheid de artikelen 52 en 59, absoluut noodzakelijk. Hiertoe zou een 
instrument van doorzichtigheid een wezenlijke bijdrage kunnen leveren, omdat 
daarmee de vaststelling van bepaalde nationale wetgeving, die vervolgens tot 
communautaire wetgeving ter bekrachtiging ervan zou kunnen leiden, kan worden 
voorkomen of beperkt. De nationale wetgever zou zich met name moeten afvragen 
of onderlinge erkenning bruikbaar is in plaats van voldongen feiten te laten 
ontstaan, waarvoor naderhand weer voorstellen voor harmonisatie op 
communautair niveau nodig zijn. Het gaat om een informatieprocedure die 
inhoudelijk geen afbreuk doet aan de beoordeling van de noodzaak van eventuele 
toekomstige harmonisatiemaatregelen van de Gemeenschap. Daar waar een 
doelstelling van algemeen belang effectief beschermd moet worden door optreden 
van de Gemeenschap, kan deze procedure derhalve ertoe bijdragen dat het mogelijk 
wordt sneller en met meer kennis van zaken nieuwe harmonisatiemaatregelen in te 
voeren. 
4. Vereenvoudiging van de bestuurlijke samenwerking 
Het instrument voor uitwisseling van informatie tussen Lid-Staten in het 
ontwerp-stadium van wet- en regelgeving moet de nationale wetgever ertoe 
brengen om bij de andere nationale overheden inlichtingen in te winnen over de 
situatie in de andere Lid-Staten. Het is niet de bedoeling aan de bevoegdheid tot 
wet- en regelgeving van de Lid-Staten te tornen, maar hen bewust te maken van de 
gevaren die zowel de interne markt als de effectieve bescherming van 
doelstellingen van algemeen belang bedreigen, indien er sprake is van op zichzelf 
staande wetgeving waarbij geen rekening wordt gehouden met de ervaring die 
elders is opgedaan en de gevolgen daarvan voor in andere landen gevestigde 
dienstverleners. Het doorzichtigheidsinstrument is een buitengewoon doeltreffend 
instrument voor bestuurlijke samenwerking, dat tot een werkelijk gezamenlijk 
Europees denken kan leiden. 
31 
5. Een bjjdrage aan de stabiliteit van de wet- en regelgeving 
Gesteld kan worden dat een duidelijk en stabiel rechtskader de allereerste 
voorwaarde is om de ontwikkeling van de informatiemaatschappij te bevorderen. 
Een doorzichtigheidsinstrument heeft precies dit doel, te weten een bijdrage te 
leveren aan de stabiliteit en toegankelijkheid van de wet- en regelgeving, in de 
eerste plaats door het risico van onvoorspelbare reacties op het gebied van de wet­
en regelgeving te beperken, vervolgens door de periode van onzekerheid tijdens 
een inbreukprocedure te voorkomen en tenslotte door marktdeelnemers en 
consumenten meer informatie te verstrekken over de op hen betrekking heobende 
ontwerpen voor wet- en regelgeving. 
6. Meer betrokkenheid van de Gemeenschap bij het internationale debat 
Het scheppen van een stabiel en coherent communautair rechtskader is een 
basisvoorwaarde voor effectieve en coherente deelname van de Europese 
Gemeenschap aan de behandeling van de problematiek van de regelgeving in 
verband met de diensten van de informatiemaatschappij, in het kader van de 
internationale samenwerking en onderhandelingen. 
B. Algemene benadering 
1. De ervaring met reeds bestaande instrumenten voor doorzichtigheid 
Het is bepaald geen nieuwe gedachte om het goed functioneren van de ruimte zonder 
binnengrenzen te waarborgen met behulp van een instrument ten behoeve van de 
doorzichtigheid van de wetgeving. Richtlijn 83/189/EEG van 28 maart 1983 betreffende 
een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften is tot op 
heden het best functionerende instrument op het gebied van doorzichtigheid met 
betrekking tot wetgeving. Deze richtlijn, die al tweemaal is gewijzigd, met name om de 
werkingssfeer ervan te verruimen47, is de hoeksteen van het beleid inzake de interne 
markt geworden. Daarbij dient te worden opgemerkt dat er ook andere 
doorzichtigheidsinstrumenten bestaan, waarvoor Richtlijn 83/189/EEG als model heeft 
gediend. Deze verschillen daarvan echter doordat zij ofwel geen betrekking hebben op 
ontwerpen voor wet- en regelgeving, maar op gevallen waarin nationale maatregelen 
kunnen blijven bestaan, hoewel zij een belemmering vormen voor het vrije verkeer van 
goederen (beschikking van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van een 
procedure voor uitwisseling van informatie over nationale maatregelen waarbij wordt 
afgeweken van het beginsel van het vrije verkeer van goederen binnen de 
47 Richtlijn 88/182/EEG van de Raad van 22 maart 1988 (PB L 81 van 26 maart 1988) en Richtlijn 
94/10/EG van de Raad van 23 maart 1994 (PB L 100 van 19 april 1994). 
32 
Gemeenschap)48, ofwel slechts een bijkomstig aspect vormen ten opzichte van het 
algemene doel dat met de instrumenten in kwestie wordt beoogd49. 
a) Pc werking van Richtlijn 83/189/EEG 
De richtlijn regelt de uitwisseling van informatie tussen de Lid-Staten op het gebied van 
technische voorschriften en normalisatie. De Lid-Staten zijn verplicht de Commissie50 en 
de andere Lid-Staten in kennis te stellen van ieder nationaal ontwerp voor een technisch 
voorschrift51 dat zij voornemens zijn goed te keuren. Om de Commissie en de Lid-Staten 
in staat te stellen de ontwerp-maatregelen te bestuderen en hierop te reageren voorziet de 
Richtlijn in een status-quo-periode van drie maanden. 
Vervolgens zijn er vier scenario's mogelijk: 
1- Geen opmerkingen van de zijde van de Lid-Staten en/of de Commissie. In dat geval 
kan de Lid-Staat het ontwerp-voorschrift goedkeuren na afloop van de 
status-quo-periode van drie maanden. 
2- Opmerkingen van de Commissie of een Lid-Staat ten aanzien van de eventuele 
gevolgen van goedkeuring en toepassing op uit andere Lid-Staten afkomstige 
48 PB C 18 van 21 januari 1994, blz. 13. De Raad heeft op 29 juni 1995 zijn gemeenschappelijke 
standpunt vastgesteld (PB C 216 van 21 augustus 1995, blz. 41); de beschikking voorziet in 
informatie van de Commissie binnen 45 dagen te rekenen vanaf de dag waarop de maatregel is 
genomen. De Commissie doet deze informatie toekomen aan de andere Lid-Staten. 
49 Zie Richtlijn 87/22/EEG van 22 december 1986 (artikel 5) tot onderlinge aanpassing van de 
nationale maatregelen inzake het in de handel brengen van met behulp van hoogwaardige 
technieken, met name biotechnieken, vervaardigde geneesmiddelen (PB L 15 van 22 december 
1986, blz. 38); Richtlijn 93/98/EEG van 29 oktober 1993 (artikel 12) betreffende de harmonisatie 
van de beschermingstermijn van het auteursrecht en van bepaalde naburige rechten (PB L 290 van 
24 november 1993, blz. 9); Richtlijn 94/62/EG van 20 december 1994 (artikel 16) betreffende 
verpakking en verpakkingsafval (PB L 365 van 31 december 1994, blz. 10). Terwijl Richtlijn 
87/22/EEG verwijst naar de artikelen van Richtlijn 83/189/EEG betreffende de opschortende 
werking van de inkennisstelling, voorzien de twee andere niet in een dergelijke werking en 
verplichten zij slechts tot de inkennisstelling van een ontwerp-voorschrift. 
50 Krachtens artikel 8, lid 1, zijn de Lid-Staten gehouden ieder ontwerp voor een technisch 
voorschrift aan de Commissie mede te delen in een zodanig stadium van voorbereiding dat er nog 
ingrijpende wijzigingen in kunnen worden aangebracht. De Commissie verspreidt deze informatie 
onder de Lid-Staten om hen kennis te kunnen laten nemen van nationale initiatieven. 
51 Technische voorschriften worden omschreven als technische specificaties of andere eisen, die de 
jure of de facto moeten worden nageleefd voor het verhandelen of het gebruik van een produkt op 
het grondgebied van een Lid-Staat (artikel 1). Tol deze categorie van de facto verplichte 
technische voorschriften behoren alle vrijwillige overeenkomsten waarbij de overheid partij is, 
alsmede beroepscodes en praktijkrichtlijnen waarvan de naleving een vermoeden oplevert van 
nakoming van voorschriften die in bepaalde wet- en regelgeving zijn vastgesteld. 
33 
goederen, alsmede verzoeken tot wijziging52. De betreffende Lid-Staat dient bij de 
verdere uitwerking van het technische voorschrift zoveel mogelijk met deze 
opmerkingen rekening te houden. Vaak leiden dergelijke opmerkingen ertoe dat in 
het wetsontwerp een bepaling inzake wederzijdse erkenning wordt ingevoegd. 
3- Uitvoerig gemotiveerde mening, uitgebracht door de Commissie of een Lid-Staat, 
wanneer deze van mening zijn dat de maatregel, indien toegepast op uit andere 
Lid-Staten afkomstige goederen, in strijd is met het Gemeenschapsrecht inzake het 
vrije verkeer van goederen53. Wanneer een uitvoerig gemotiveerde mening wordt 
uitgebracht, wordt de status-quo-periode verlengd tot 6 maanden (of 4 maanden in 
geval van een vrijwillige overeenkomst). Deze periode is bestemd om de kwestie 
opnieuw te bezien en inbreuk op het Gemeenschapsrecht te voorkomen. 
4- Verklaring dat de Commissie een voorstel zal doen54 of reeds heeft gedaan55 inzake 
communautaire maatregelen op het betreffende gebied. Deze verklaring verlengt de 
periode van de status-quo-regeling tot 12 maanden, en tot 18 maanden indien de 
Raad, voordat de periode eindigt, een gemeenschappelijk standpunt betreffende het 
voorstel vaststelt. De verlenging van de status-quo heeft tot doel de Gemeenschap 
in staat te stellen de kwestie te bestuderen zonder dat voorafgaande maatregelen het 
debat erover beïnvloeden of bemoeilijken. Deze verlenging is evenwel niet 
mogelijk bij een vrijwillige overeenkomst. 
Indien een Lid-Staat om dringende redenen die verband houden met de veiligheid, de 
volksgezondheid of de bescherming van plant en dier een technisch voorschrift wil 
goedkeuren, dan kan hij daarvoor toestemming verkrijgen zonder de status-quo-periode 
in acht te hoeven nemen.56 
Een raadgevend Comité57, dat is samengesteld uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten, 
vergadert ongeveer zes maal per jaar. Dit Comité speelt een belangrijke rol bij het 
toezicht op het verloop van de procedure en bestudeert beleidskwesties die als gevolg van 
de mededelingen aan de orde komen. 
5J Krachtens artikel 8, lid 2, kunnen de Lid-Staten en/of de Commissie opmerkingen indienen. Op 
verzoek van de andere Lid-Staten of de Commissie dient de definitieve tekst van een technisch 
voorschrift aan hen te worden medegedeeld. 
Artikel 9, lid 2, van de richtlijn. De uitvoerig gemotiveerde mening die door de Commissie wordt 
uitgebracht, is een formele handeling die de kracht van een ingebrekestelling heeft, indien het 
ontwerp ongewijzigd wordt goedgekeurd. 
54 Artikel 9, lid 3. 
55 Artikel 9, lid 4. 
56 Artikel 9, lid 7. 
57 Artikel 6. 
34 
In een door het Comité opgesteld vademecum worden de gang van zaken en de te volgen 
procedures in detail toegelicht (categorieën informatie, vorm en inhoud van de 
mededeling, enz.)58. 
Wat de rechtsgevolgen van het instrument betreft, heeft de Commissie overigens 
rekening gehouden met het feit dat er van veroordeling van een Lid-Staat wegens niet-
nakoming van zijn verplichting om zich te voegen naar de door Richtlijn 83/189/EEG 
ingestelde informatieprocedure weinig effect te verwachten is, wanneer de nationale 
bepaling van kracht blijft. Daarom heeft de Commissie in een mededeling van 1 oktober 
1986 gesteld dat technische voorschriften waarvan geen kennisgeving is gedaan, niet aan 
derden kunnen worden tegengeworpen59. 
b) Toepassing en beoordeling 
Op basis van de laatste statistische gegevens kan worden vastgesteld dat Richtlijn 
83/189/EEG werkelijk een procedure-instrument bij uitstek is gebleken, dat zeer goed 
werkt en gezien de resultaten uiterst doeltreffend is. In de jaren 1992,1993 en 1994 heeft 
de Commissie in alle sectoren bij elkaar 1.136 nationale ontwerpen voor technische 
voorschriften behandeld. Zij heeft 355 uitvoerig gemotiveerde meningen uitgebracht ten 
aanzien van Lid-Staten en 532 opmerkingen, en heeft in 62 gevallen initiatieven ten 
gunste van harmonisatie op communautair niveau goedgekeurd. Het aantal reacties van 
Lid-Staten op de mededelingen van ontwerp, zowel uitvoerig gemotiveerde meningen 
(226) als opmerkingen (473), neemt steeds meer toe. Op deze wijze wordt hun aandeel in 
de informatieprocedure steeds belangrijker, wat met een klimaat van grote 
doorzichtigheid gepaard gaat. 
Wat de Lid-Staten betreft, zien we dat er van het bestuderen van de ontwerpen door de 
Commissie en de andere Lid-Staten een bepaalde preventieve werking is uitgegaan en dat 
zij zich bewust zijn geworden van hun verantwoordelijkheid op Europees niveau. De 
Commissie constateert dat er in dit opzicht een goede samenwerking met de Lid-Staten 
bestaat, die bereid zijn in voorkomend geval bepalingen die zich nog in het 
ontwerp-stadium bevinden, te wijzigen, zodat met name een clausule inzake wederzijdse 
erkenning wordt ingevoegd. 
Voor de marktdeelnemers geldt dat deze doorzichtigheid gunstig voor hen is, omdat zij 
indirect invloed kunnen uitoefenen wanneer de Lid-Staten hen om hun mening vragen 
over de verschillende nationale ontwerpen voor wetgeving waarmee zij binnen de interne 
58 Wat de technische normen betreft, voorziet de richtlijn (artikel 2-7) bovendien in een 
informatieprocedure waarbij de nationale en Europese normalisatie-instellingen en de Commissie 
een rol spelen. De uitvoering van deze procedure is door de Commissie bij mandaat aan de 
Europese normalisatie-instellingen opgedragen. 
59 Mededeling van de Commissie betreffende de niet-nakoming van bepaalde voorschriften 
83/189/EEG van de Raad van 28 maart 1983 betreffende een informatieprocedure op het gebied 
van normen en technische voorschriften, PB C 245 van 1 oktober 1986, blz. 4. Tot op heden heeft 
het Hof van Justitie één Lid-Staat veroordeeld wegens niet-mededeling in vier gevallen. 
35 
markt ( zullen worden geconfronteerd. In dit opzicht is één van de door Richtlijn 
94/1 O/EEG aangebrachte wijzigingen, namelijk de afschaffing van de verplichting tot 
geheimhouding, van belang. De marktdeelnemers, die immers in het bijzonder worden 
getroffen door technische belemmeringen, kunnen daardoor reeds tijdens de 
informatieprocedure voor hun belangen opkomen in plaats van eerst achteraf door het 
indienen van een klacht. Deze rol van de marktdeelnemers dient duidelijk te worden 
onderstreept, want het instrument kan niet alleen een instrument zijn ten dienste van 
samenwerking op bestuurlijk niveau, maar is tevens een instrument voor samenwerking 
tussen de overheid en de belanghebbende partijen, waardoor de kwaliteit van de wet- en 
regelgeving kan worden verbeterd. 
2. Het voorgestelde doorzichtigheidsinstrument 
De Commissie is van mening dat het doorzichtigheidsinstrument dat van toepassing zal 
zijn op de wet- en regelgeving met betrekking tot diensten van de 
informatiemaatschappij, de volgende vier eigenschappen moet hebben, wil het kunnen 
inspelen op de geconstateerde behoeften en de vastgestelde doelstellingen 
verwezenlijken. 
a) Een instrument van dwingend recht 
De Commissie is ervan overtuigd dat doorzichtigheid op het gebied van voorschriften 
slechts resultaten kan afwerpen, indien de Gemeenschap beschikt over een instrument 
van dwingend recht. Geen enkel ander initiatief immers kan inspelen op de 
geconstateerde behoeften en beantwoorden aan de te verwezenlijken doelstellingen. 
Wanneer het aan de Lid-Staten zou worden overgelaten om naar goeddunken mededeling 
te doen van op de informatiemaatschappij betrekking hebbende ontwerpen voor wet- en 
regelgeving, dan zou dat de reikwijdte en het effect van het instrument aanzienlijk 
beperken en de geest van samenwerking op bestuurlijk niveau schaden. 
b) Een voorafgaande informatieprocedure 
Slechts een stelsel dat voorziet in kennisgeving vooraf, kan voorkomen dat 
belemmeringen ontstaan voor de vrijheden die door de interne markt worden 
gewaarborgd en deze tijdig tegengaan. Aan kennisgeving achteraf, d.w.z. nadat de 
nationale voorschriften zijn goedgekeurd, zijn verschillende nadelen verbonden: 
• kennisgeving achteraf leidt slechts tot de constatering dat er nieuwe juridische 
grenzen tussen de Lid-Staten zijn ontstaan die alleen door een lange rechtsgang 
(beroep wegens niet-nakoming op grond van artikel 169 van het Verdrag) of door 
harmonisatie van de desbetreffende wet- en regelgeving kunnen worden 
opgeheven. In beide gevallen betekent dit dat marktdeelnemers en consumenten al 
die tijd de kosten moeten dragen die voortvloeien uit het ontbreken van een 
werkelijk interne markt; 
36 
• kennisgeving achteraf bevordert het ontstaan van voldongen feiten, in die zin dat 
het goedkeuren van een nationale regel tot tussenkomst op communautair niveau 
dwingt; 
• kennisgeving achteraf kan geen stimulans zijn voor Europese samenwerking op 
bestuurlijk niveau, omdat deze dan immers eenvoudigweg wordt gereduceerd tot 
een zuiver formele procedure (een mededeling doen) en niet gezamenlijk wordt 
getracht de communautaire gevolgen van eventuele wetgeving in te schatten. De 
ruimte waarbinnen de betrokken instanties kunnen handelen, is in dat geval hoe dan 
ook uiterst beperkt, aangezien de wetgeving al is goedgekeurd. 
De Commissie stelt daarom voor de aanpakte volgen die al bij Richtlijn 83/189/EEG is 
vastgesteld: de Lid-Staten doen de Commissie mededeling van ieder ontwerp van wet- en 
regelgeving dat van toepassing zal zijn op de diensten van de informatiemaatschappij, en 
wel wanneer het zich in een zodanig stadium van voorbereiding bevindt dat het nog 
mogelijk is ingrijpende wijzigingen aan te brengen. Onder deze kennisgevingspUcht 
vallen ook alle vrijwillige overeenkomsten waarbij de overheid partij is, alsmede 
beroepscodes en praktijkrichtlijnen waarvan de naleving een vermoeden oplevert van 
nakoming van voorschriften die in bepaalde wet- en regelgeving zijn vastgesteld**. De 
Commissie dient deze informatie aan alle andere Lid-Staten door te geven, opdat deze 
kennis kunnen nemen van nationale initiatieven. 
c) Een overlegprocedure 
Alleen de verplichting om informatie over een ontwerp te verschaffen, zonder een daarop 
volgende procedure, sorteert geen effect: 
• er is geen enkele garantie dat de betreffende nationale overheid rekening zal 
houden met eventuele opmerkingen van de Commissie of van de andere Lid-Staten 
en dat zij geen belemmeringen zal opwerpen voor de vrijheden die door het 
Verdrag worden gewaarborgd. Het enige middel om deze vrijheden te garanderen is 
het instellen van een termijn waarbinnen de Lid-Staat zich dient te onthouden van 
het goedkeuren van de voorgenomen wetgeving. Gedurende deze periode kan 
volop samenwerking op bestuurlijk niveau plaatsvinden, waarbij de Lid-Staten en 
de Commissie het betreffende ontwerp kunnen beoordelen en in voorkomend geval 
een wijziging van de beoogde maatregel kunnen voorstellen, ten einde 
belemmeringen voor het vrije verkeer eruit te verwijderen of af te zwakken; 
• de kans dat er snel een harmonisatievoorstel wordt goedgekeurd dat (indien dat 
nodig is) de bescherming van een algemeen belang beoogt, neemt af, aangezien de 
betreffende Lid-Staat er de voorkeur aan kan geven de voorgenomen wetgeving 
60 De Commissie is van mening dat gedragsregels van beroepsgroepen (beroepscodes), voor zover er 
een verband met regels van de overheid kan worden geconstateerd, moeten worden medegedeeld. 
Aldus dient een ontwerp voor wijziging van een beroepscode te worden medegedeeld in zoverre 
de bevoegdheid van de beroepsorganisatie om voorschriften uit te vaardigen, is gebaseerd op een 
wettelijke bepaling. 
37 
goed te keuren en eventueel de noodzaak of de aard van de communautaire 
activiteiten kan betwisten. Alleen een status-quo-periode waarin het ontwerp niet 
kan worden goedgekeurd, brengt eventuele communautaire initiatieven niet in 
gevaar. 
De Commissie stelt daarom ook op dit punt voor de in Richtlijn 83/189/EEG vervatte 
procedures toe te passen: na mededeling van de ontwerp-wetgeving een aanvankelijke 
status-quo-periode van 3 maanden. In deze periode kunnen de Lid-Staten en de 
Commissie opmerkingen maken of een uitvoerig gemotiveerde mening geven (totale 
status-quo verlengd tot 6 maanden of, in geval van een vrijwillige overeenkomst, 4 
maanden, of kan de Commissie verklaren dat zij in de toekomst een voorstel tot 
harmonisatie zal voorleggen dan wel reeds een voorstel tot goedkeuring van 
harmonisatiemaatregelen heeft gedaan (totale status-quo verlengd tot 12 maanden of tot 
18 maanden indien er reeds een gemeenschappelijk standpunt is vastgesteld). 
d) Een Comité 
Een Comité is nodig om de procedure efficiënt te laten verlopen. Zoals al eerder is 
gezegd, is het een van de voornaamste doelstellingen van het doorzichtigheidsinstrument 
een dialoog tussen de wetgevers van de Lid-Staten tot stand te brengen en bestuurlijke 
samenwerking te bevorderen. Bestuurlijke samenwerking tussen de Lid-Staten is des te 
meer noodzakelijk, nu de diensten van de informatiemaatschappij een snelle en 
onvoorspelbare ontwikkeling doormaken. De oprichting van een forum voor het 
uitwisselen van ervaringen kan de beoogde wet- en regelgeving alleen maar verrijken en 
verbeteren en bovendien de nationale bestuursorganen ervan bewust maken dat hun 
ontwerpen voor wetgeving schade kunnen toebrengen aan de werking van de ruimte 
zonder binnengrenzen. Op korte termijn zou het Comité bij voorbeeld bepaalde 
vraagstukken met betrekking tot de interpretatie van de huidige regels kunnen bestuderen 
in het licht van de noodzakelijke dialoog tussen de bestuurlijke organen en 
belanghebbende partijen. 
Het Comité als bedoeld in Richtlijn 83/189/EEG kan deze rol spelen en kan dus dienen 
als model voor het instrument voor doorzichtigheid van de wet- en regelgeving. 
C. Rechtsinstrument 
De Commissie stelt voor de werkingssfeer van Richtlijn 83/189/EEG te verruimen. Deze 
werkwijze biedt de volgende voordelen: 
• zij beantwoordt exact aan de behoeften, beoogt doelstellingen die ook in het kader 
van de informatiemaatschappij worden nagestreefd (verbrokkeling van de interne 
markt voorkomen, zorgen voor een betere bescherming van het algemeen belang op 
communautair niveau, vermijden van een overdaad aan regelgeving en gebrek aan 
samenhang, bestuurlijke samenwerking in stand houden), en is bovendien het best 
werkende instrument voor doorzichtigheid in de wet- en regelgeving. De andere 
bestaande doorzichtigheidsinstrumenten daarentegen hebben de vorm van 
38 
autonome instrumenten61, omdat zij een antwoord zijn op andere behoeften en 
voorzien in verplichtingen die verschillen van hetgeen Richtlijn 83/189/EEG 
voorschrijft; 
het wordt daarmee mogelijk profijt te trekken van de ervaring en de kennis die in 
de jaren waarin Richtlijn 83/189/EEG ten uitvoer is gelegd, zijn verworven. 
Bijzondere vermelding verdienen hierbij het uitvoeringsbeleid van de Commissie, 
de Jurisprudentie van het Hof, de administratieve organisatie op het niveau van de 
Lid-Staten die al verschillende jaren bestaat en zorg draagt voor toepassing van de 
richtlijn, het bestaande comité, de door de Commissie tot stand gebrachte structuur 
om toe te zien op de nakoming door de Lid-Staten van hun kennisgevingsplicht, en 
het vademecum waarin de door de diensten van de Commissie en de Lid-Staten te 
volgen praktische procedures worden toegelicht; 
vermeden wordt dat twee verschillende instrumenten gehanteerd moeten worden, 
het ene voor ontwerp-voorschriften voor goederen en het andere voor voorschriften 
voor diensten. Het bestaan van twee afzonderlijke instrumenten zou het de 
nationale overheden lastiger maken het instrument ten uitvoer te leggen, wat in 
tegenspraak is met de juridische duidelijkheid en vooral ook met de zorg voor 
doorzichtigheid. Indien de verplichtingen op grond van de twee instrumenten niet 
zouden samenvallen, zou tegenstrijdig recht kunnen ontstaan in het geval van wet­
en regelgeving die tegelijkertijd betrekking heeft op diensten en produkten. Dit 
scenario nu zou zich vrij vaak kunnen voordoen, aangezien economisch onderzoek 
heeft aangetoond dat in de toekomst dienstenactiviteiten zullen zijn gekoppeld aan 
de verkoop van goederen; 
tenslotte wordt hiermee de werkwijze overgenomen die reeds tweemaal met succes 
is toegepast: de eerste wijziging van de richtlijn bestond hierin, dat het begrip 
technische specificatie werd uitgebreid tot alle industriële produkten die nog niet in 
de oorspronkelijke werkingssfeer van de richtlijn waren opgenomen, d.w.z. 
geneesmiddelen, kosmetica en alle landbouwprodukten62. De tweede wijziging 
heeft het concept uitgebreid tot produktiemethoden en -procédés betreffende 
industriële produkten, alsmede het begrip "andere eisen" die aan een produkt 
worden gesteld (artikel 1, leden 2 en 3)63. 
61 Omdat zij ofwel slechts een onderdeel van een richtlijn vormen, ofwel op zichzelf staand een 
instrument zijn (voorstel voor een beschikking tot het instellen van een procedure betreffende 
onderlinge informatie). 
62 Richtlijn 88/182/EG, PB L 81 van 16 maart 1988, blz. 75. 
63 Richtlijn 94/10/EG, PB L 100 van 19 april 1994. 
39 
1. Aan te melden wet-en regelgeving inzake diensten 
Aangezien het hier een instrument betreft dat ten doel heeft een waarborg te vormen voor 
de goede werking van de interne markt zou in principe mededeling moeten worden 
gedaan van alle ontwerp-wetgeving die belemmeringen kan opwerpen voor het vrije 
verkeer tussen de Lid-Staten van de diensten van de informatiemaatschappij en voor het 
recht van vrije vestiging van dienstverleners. De praktische toepassing van het instrument 
maakt het evenwel noodzakelijk om zo duidelijk mogelijk te vermelden welke ontwerpen 
onder de kennisgevingsplicht vallen, zodat enerzijds de nationale bestuursorganen 
gemakkelijk kunnen vaststellen welke ontwerpen zij moeten mededelen en anderzijds de 
Lid-Staten en de Commissie niet worden overladen met onnodige mededelingen. 
Verschillende methoden kunnen hiervoor worden overwogen. 
Precies vaststellen wat "de diensten van de informatiemaatschappij" zijn, is geen 
adequate methode: 
(i) enerzijds zou een gedetailleerde en specifieke omschrijving buitengewoon 
moeilijk zijn, gezien de verscheidenheid van deze diensten, hun veelvormigheid en 
hun complexe structuur, waardoor zij zowel kenmerken vertonen van diensten op 
het gebied van telecommunicatie als van diensten op audiovisueel gebied, 
traditionele diensten en de gedrukte media; 
(ii) anderzijds zou een dergelijke omschrijving gekunsteld en niet erg helder zijn, 
en zou zij bijdragen aan de huidige spraakverwarring over wat moet worden 
verstaan onder "multimedia"-diensten, on-line-diensten, "telematica"-diensten, 
"audiovisuele" diensten, diensten inzake "radio- en televisie-uitzending"64 enz. 
Dezelfde soort diensten worden soms met een per Lid-Staat verschillende naam 
aangeduid. 
Een alternatieve werkwijze bestaat hierin dat er een lijst van diensten (elektronische 
(ver)koop, geneeskunde op afstand, tele-onderwijs enz.) wordt opgesteld en dat 
wordt gevraagd ontwerp-wetgeving die invloed op deze diensten kan hebben, 
openbaar aan te melden. Dit is evenmin een goede oplossing. Aan een dergelijke 
opsomming kleven twee bezwaren. Ten eerste kan een dergelijke lijst niet volledig 
zijn, want marktanalyse heeft aangetoond dat het nog niet mogelijk is zich een 
goede voorstelling te maken van een groot aantal diensten dat in de toekomst zullen 
worden ontwikkeld. Ten tweede zijn hiervoor duidelijke en ondubbelzinnige 
omschrijvingen nodig van elk van deze categorieën, en dat is een buitengewoon 
ingewikkelde zaak. 
De Commissie is van mening dat het er in dit verband niet om gaat de 
terminologische kwestie van wat al dan niet diensten van de informatiemaat-
Zie Richtlijn 89/522/EEG van 3 oktober 1989. 
40 
schappij zijn, te regelen. Het is veeleer zaak ten behoeve van de interne markt en 
het doorzichtigheidsinstrument criteria op te stellen aan de hand waarvan kan 
worden vastgesteld van welke ontwerp-wetgeving kennis moet worden gegeven. 
Cruciaal hiervoor is dat deze criteria zo opgesteld worden dat alle 
ontwerp-voorschriften waarmee wordt nagestreefd de wetgeving tijdens de 
ontwikkeling van de informatiemaatschappij aan te passen, erdoor worden 
bestreken. Dit houdt tevens in dat reeds gestabiliseerde wet- en regelgeving, d.w.z. 
wet- en regelgeving waarvan het a priori weinig waarschijnlijk is dat zij ingrijpend 
wordt veranderd, niet aan deze criteria moet beantwoorden. In dit verband zien we 
dat de noodzaak om de huidige wet- en regelgeving inzake traditionele diensten 
(arts, advocaat, onderwijs, enz.) te vervangen door nieuwe wet- en regelgeving, 
berust op het feit dat de diensten worden verleend op afstand en langs 
elektronische weg: in vergelijking met de huidige wet- en regelgeving voor radio-
en televisie-uitzending is het essentiële verschil dat de nieuwe diensten interactief 
zijn, d.w.z. dat zij beantwoorden aan een (of meer) individuele verzoeken van een 
bepaalde ontvanger van diensten. De interactiviteit is namelijk gelegen in de 
speciale band tussen de afnemer van diensten en degene die de diensten verricht, 
waarbij beide kunnen handelen en invloed uitoefenen op de inhoud van de dienst, 
in het bijzonder de consument die de dienst kan kiezen en de inhoud ervan bepaalt. 
Met het oog op deze criteria stelt de Commissie voor dat in beginsel slechts mededeling 
moet worden gedaan van ontwerp-voorschriften betreffende de toegang tot en de 
uitoefening van dienstenactiviteiten, indien de diensten worden verleend op afstand, 
langs elektronische weg en op individueel verzoek van degene voor wie de diensten 
bestemd zijn. 
Onder deze definitie van "diensten" vallen bij voorbeeld: 
on-line diensten van vrije beroepsbeoefenaren (diensten van advocaten, 
psychologen, beurshandelaren, telegeneeskunde, enz.); 
diensten voor interactief amusement (diensten voor videofilms op aanvraag, 
videospelletjes op aanvraag, virtueel museumbezoek, enz.); 
on-line informatiediensten (elektronische bibliotheek, on-line informatie over 
het weer, on-line financiële informatie, enz.); 
virtuele winkelcentra; 
on-line elektronische kranten; 
on-line diensten voor toerisme; 
on-line diensten van onroerend-goedmakelaars; 
on-line verzekeringsdiensten; 
41 
on-line onderwijsdiensten. 
Onder deze definitie vallen daarentegen niet (omdat de betrokken diensten hetzij niet op 
afstand, hetzij niet langs elektronische weg, hetzij niet op individueel verzoek verleend 
worden): 
diensten voor televisie-omroep (waaronder diensten voor "near-video-on-
demand"); 
diensten voor radio-omroep; 
teletekst; 
diensten voor niet-elektronische direct marketing (bij voorbeeld via catalogi); 
geldautomaten; 
elektronische spelletjes zoals die in speelhallen; 
spraaktelefoniediensten (met inbegrip van GSM). 
Wat betreft ontwerp-voorschriften waarvan mededeling moet worden gedaan, zij in de 
eerste plaats gewezen op regelgeving die specifiek en in hoofdzaak betrekking heeft op 
de nieuwe diensten en voorwaarden stelt aan de inhoud ervan (reclame, bescherming van 
minderjarigen, enz.) of aan degene die diensten verricht (solvabiliteit, betrouwbaarheid, 
doorzichtigheid bij de identificatie van de betrokkene, toegang tot eigendom, enz.), 
regelgeving betreffende het vergunningenstelsel voor de nieuwe diensten, maar ook 
regelgeving betreffende de voorwaarden voor het uitoefenen van dienstverlenende 
activiteiten (intellectuele eigendom, encryptie, enz.). 
Mededeling moet voorts worden gedaan van bepalingen waarmee beoogd wordt 
algemene vigerende regelgeving aan te passen aan de nieuwe diensten. Een voorbeeld 
hiervan is het recente Duitse wetsontwerp voor kaderregelgeving inzake informatie- en 
communicatiediensten: dit wetsontwerp beoogt namelijk de bestaande algemene 
wetgeving inzake de bescherming van deelnemers aan onderwijs op afstand, het 
vermelden van prijzen, de bescherming van persoonlijke gegevens, de bescherming van 
minderjarigen, enz., uit te breiden tot de nieuwe diensten. 
Ook specifiek op de diensten van de informatiemaatschappij betrekking hebbende 
bepalingen in nieuwe regelgeving van meer algemene strekking moeten worden 
aangemeld (te samen met de andere bepalingen in dezelfde regelgeving die nodig zijn om 
de reikwijdte ervan te kunnen beoordelen). 
Ontwerpen voor horizontale rechtsregels (bij voorbeeld die welke betrekking hebben op 
het vennootschapsrecht in het algemeen) of een voorschrift waarbij een algemene 
regeling voor toegang tot een beroep wordt ingevoerd (bij voorbeeld de vereiste 
diploma's, algemene eisen inzake betrouwbaarheid en solvabiliteit, enz.), die niet 
42 
specifiek gericht zijn op de diensten van de informatiemaatschappij, kunnen niet worden 
geacht voorschriften "met betrekking tot" te bevatten, omdat zij slechts indirect op de 
"nieuwe diensten" van de informatiemaatschappij betrekking hebben: zij vallen dus niet 
onder de kennisgevingsplicht. 
Voorts vloeit uit het arrest van het Hof van Justitie van 30 april 1996 (in zaak C-194/94) 
met betrekking tot Richtlijn 83/189/EEG voort dat een nationale maatregel die enkel de 
bevoegdheid creëert om latere administratieve regelingen vast te stellen (die beperkende 
voorschriften behelzen), zonder anderszins eigen rechtsgevolgen te hebben, niet onder de 
verplichting tot voorafgaande kennisgeving valt. 
Tenslotte moet ter afbakening van de werkingssfeer van de voorafgaande kennisgeving 
ook rekening worden gehouden met de verschillende uitzonderingen die reeds in 
Richtlijn 83/189/EEG bepaald zijn. 
2. Uitzonderingen 
De uitzonderingen die reeds zijn opgenomen in Richtlijn 83/189/EEG, zullen tevens 
gelden voor ontwerpen voor wet- en regelgeving. Zo behoeft geen mededeling te worden 
gedaan van: 
• wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de Lid-Staten en vrijwillige 
overeenkomsten waardoor de Lid-Staten zich conformeren aan dwingende 
communautaire besluiten dan wel voldoen aan verplichtingen die voortvloeien uit 
een internationale overeenkomst en die de invoering van gemeenschappelijke 
specificaties ten gevolge hebben. Meer in het bijzonder betekent dit in concreto dat 
nationale ontwerp-wetgeving met het oog op omzetting van een communautaire 
richtlijn die door zijn inhoud de diensten van de informatiemaatschappij kan 
beïnvloeden (b.v. de richtlijn inzake de bescherming van persoonsgebonden 
gegevens, de richtlijn betreffende verkoop op afstand, de herziene richtlijn televisie 
zonder grenzen en de toekomstige richtlijn betreffende een gemeenschappelijk 
kader voor algemene machtigingen en individuele vergunningen in de 
telecommunicatiesector), niet aan het doorzichtigheidsinstrument is onderworpen; 
• bepalingen waarbij de Lid-Staten gebruik maken van vrijwaringsclausules die zijn 
vervat in dwingende communautaire besluiten; 
• bepalingen tot tenuitvoerlegging van een arrest van het Hof van Justitie; 
• bepalingen waarvan openbaarmaking in het ontwerp-stadium is vervat in andere 
communautaire voorschriften (b.v. artikel 12 van Richtlijn 93/98/EG betreffende de 
harmonisatie van de beschermingstermijn van het auteursrecht en van bepaalde 
naburige rechten)65. Desalniettemin dienen de Lid-Staten uitdrukkelijk aan te geven 
PB L 290 van 24 november 1993, blz. 9. 
43 
dat een dergelijke mededeling eveneens geacht wordt te zijn gedaan uit hoofde van 
. het doorzichtigheidsinstrument. 
Bovendien zijn bepaalde uitzonderingen vastgesteld voor de status-quo-perioden: deze 
perioden zijn niet van toepassing op fiscale en financiële maatregelen en de 
status-quo-periode van 12 maanden (die in geval van een gemeenschappelijk standpunt 
kan oplopen tot 18 maanden) is niet van toepassing op vrijwillige overeenkomsten. 
E. Rechtsgrondslag 
De meest logische en coherente oplossing is terug te vallen op een van de 
rechtsgrondslagen voor de interne markt. Het voorgestelde rechtsinstrument heeft gezien 
de opzet en de inhoud ervan uiteraard tot doel het goed functioneren van de interne markt 
te waarborgen. Dit blijkt duidelijk uit de hierboven verwoorde doelstellingen66. De 
inhoud van het instrument, dat wil zeggen de kennisgevingsprocedure, de organisatie van 
het overleg met de andere Lid-Staten, de opschortingstermijnen en de urgentieprocedure 
zijn adequate juridische oplossingen waarmee de hierboven genoemde doelstellingen op 
doeltreffende wijze kunnen worden verwezenlijkt. 
Daar komt bij dat Richtlijn 83/189/EEG (evenals de richtlijnen tot wijziging van deze 
richtlijn) zelf is gebaseerd op de interne markt en dat het onderhavige voorstel voor een 
richtlijn op geen enkele wijze het voorwerp en het doel van deze richtlijn wijzigt 
(aangezien dit voorstel uitsluitend is bedoeld om de werkingssfeer uit te breiden om 
nieuwe belemmeringen voor de interne markt te voorkomen). 
Met betrekking tot de keuze tussen de rechtsgrondslagen voor de interne markt kan 
worden gesteld dat de artikelen 100A en 213 de meest passende grondslag voor het 
voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 83/189/EEG vormen, 
en wel om de volgende redenen: 
• Richtlijn 83/189/EEG is zelf gebaseerd op de artikelen 100A en 213 (en op 
artikel 43): de noodzaak van samenhang rechtvaardigt dat voor de uitbreiding van 
de richtlijn een beroep op dezelfde rechtsgrondslag wordt gedaan; 
• het is juist dat artikel 100A slechts subsidiair als rechtsgrondslag in overweging 
kan worden genomen, d.w.z. indien in het Verdrag geen andere rechtsgrondslag 
bepaald is. Aangezien het een instrument betreft dat bedoeld is om te voorkomen 
dat nieuwe beperkingen voor het vrije verkeer van diensten en het recht van vrije 
vestiging van dienstverleners worden ingevoerd, kan artikel 57, lid 2, waarnaar in 
artikel 66 wordt verwezen voor het gedeelte aangaande diensten, een specifieke 
rechtsgrondslag vormen. Evenwel: een op artikel 57, lid 2, gebaseerde richtlijn 
dient de coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de 
Staten te beogen; de voorgestelde richtlijn beoogt echter slechts de invoering van 
een kennisgevingsprocedure en geen materieelrechtelijke voorschriften. 
66 Deel III.A. 
44 
F. Subsidiariteit 
Het onderhavige voorstel voor een richtlijn van de Raad houdende derde wijziging van 
Richtlijn 83/189/EEG ligt volkomen in de lijn van de subsidiariteitsgedachte: 
• het doorzichtigheidsinstrument maakt het mogelijk verbetering te brengen xin de 
toepassing van artikel 59 van het Verdrag en van het beginsel van wederzijdse 
erkenning dat hieruit voortvloeit, waardoor de behoefte aan nieuwe communautaire 
wet- en regelgeving wordt beperkt tot het strikt noodzakelijke en het gevaar van 
een teveel aan regelgeving wordt voorkomen. Vanuit deze invalshoek is het 
doorzichtigheidsinstrument het instrument bij uitstek voor toepassing van het 
subsidiariteitsbeginsel; 
• de doelstellingen op het gebied van de interne markt die met dit voorstel beoogd 
worden, kunnen in geen geval met nationale maatregelen bereikt worden en dus 
daarmee a fortiori ook niet doelmatiger verwezenlijkt worden. Adequate 
coördinatie van nieuwe nationale wet- en regelgeving kan namelijk slechts op 
communautair niveau tot stand komen; 
• door dit instrument wordt de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel verbeterd, 
aangezien het zowel de Lid-Staten als de Commissie in staat stelt te zamen de 
eventuele belemmeringen voor het vrije verkeer van diensten op te sporen en de 
noodzaak van een eventueel communautair optreden te onderkennen. 
Wat het in artikel 3B, tweede alinea, genoemde subsidiariteitsbeginsel betreft, kan de 
toetsing van subsidiariteit als volgt worden samengevat: 
Wat is het doel van de beoogde maatregel in relatie tot de verplichtingen van de 
Gemeenschap? 
De doelstelling waar het om gaat is het verwezenlijken van de fundamentele 
vrijheden van de interne markt als bedoeld in artikel 7A, d.w.z. dat het vrije verkeer 
van diensten en het recht van vrije vestiging dienen te worden gewaarborgd. 
Hiertoe moet worden voorkomen dat daarvan afbreuk wordt gedaan door 
toekomstige wet- en regelgeving die op nationaal niveau wordt ingevoerd met het 
oog op een rechtskader voor de diensten van de informatiemaatschappij. 
Valt de beoogde maatregel onder de exclusieve bevoegdheid van de Gemeenschap of 
onder een met de Lid-Staten gedeelde bevoegdheid? 
De beoogde maatregel valt onder de exclusieve bevoegdheid van de Gemeenschap 
(artikel 7A). 
45 
Welke mogelijkheden voor maatregelen staan de Gemeenschap ter beschikking 
(aanbevelingen, financiële steun, regelgeving, wederzijdse erkenning...)? 
Een richtlijn tot coördinatie van de wetgeving van de Lid-Staten (artikel 57, lid 2) 
of maatregelen tot onderlinge aanpassing van de wetgeving (artikel 100A). 
Is uniforme wetgeving noodzakelijk of, kan worden volstaan met een richtlijn die 
algemene doelstellingen vaststelt en de uitvoering ervan overlaat aan de Lid-Staten? 
Het voorgestelde initiatief heeft niet tot doel het materiële recht van de Lid-Staten 
te harmoniseren, maar beoogt uitsluitend de invoering van een 
informatieprocedure, in combinatie met een procedure tot coördinatie van 
toekomstige wet- en regelgeving zodat de artikelen 52 en 59 van het Verdrag beter 
kunnen worden toegepast en de eventuele noodzaak tot communautair optreden 
gemakkelijker kan worden vastgesteld. 
46 
IV. VOORSTEL VOOR EEN RICHTLIJN 
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot derde 
wijziging van Richtlijn 83/189/EEG betreffende een informatieprocedure op het 
gebied van normen en technische voorschriften 
Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op de 
artikelen 100 A en 213, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité, 
Volgens de procedure van artikel 189B van het Verdrag, 
1. Overwegende dat het voor de goede werking van de interne markt noodzakelijk is 
door een wijziging van Richtlijn 83/189/EEG te zorgen voor een zo groot 
mogelijke doorzichtigheid van toekomstige, op de diensten van de 
informatiemaatschappij toepasselijke nationale wet- en regelgeving; 
2. Overwegende dat een grote verscheidenheid aan diensten in de zin van de artikelen 
59 en 60 van het Verdrag baat kan hebben bij de kansen die de 
informatiemaatschappij biedt voor het op afstand, langs elektronische weg en op 
verzoek van een individuele ontvanger verlenen van diensten; 
3. Overwegende dat de ruimte zonder binnengrenzen die de interne markt is, 
dienstverleners in staat stelt hun grensoverschrijdende activiteiten te ontplooien om 
hun concurrentievermogen te vergroten, burgers nieuwe mogelijkheden geeft tot 
communicatie en de ontvangst van informatie zonder acht te slaan op grenzen, en 
consumenten nieuwe vormen van toegang biedt tot goederen en diensten; 
4. Overwegende dat de uiteenlopende sociale, maatschappelijke en culturele 
implicaties van de opkomst van de informatiemaatschappij ertoe kunnen nopen 
rekening te houden met bepaalde specifieke aspecten van de inhoud van de 
betrokken diensten; 
5. Overwegende dat de Europese Raad heeft onderstreept dat een duidelijk en stabiel 
rechtskader op communautair niveau tot stand moet worden gebracht om de 
ontwikkeling van de informatiemaatschappij mogelijk te maken; dat het 
Gemeenschapsrecht en de regels inzake de interne markt in het bijzonder, zowel de 
beginselen van het Verdrag als het afgeleide recht, reeds een fundamenteel 
rechtskader vormen voor de ontwikkeling van deze diensten; 
47 
6. Overwegende dat de huidige, op de bestaande diensten van toepassing zijnde 
nationale wet- en iwgel^eving aangepast moet worden aan de nieuwe diensten van 
de informatiemaatschappij, hetzij om te zorgen voor een betere bescherming van 
het algemeen belang, hetzij om de wet- en regelgeving juist te versoepelen indien 
de toepassing ervan niet evenredig is aan de ermee nagestreefde doelstellingen; 
7. Overwegende dat bij gebrek aan coördinatie op communautair niveau de te 
verwachten wetgevingsarbeid op nationaal niveau kan uitmonden in beperkingen 
op het vrije verkeer van diensten en de vrijheid van vestiging, hetgeen kan leiden 
tot verbrokkeling van de interne markt, een overmaat aan wet- en regelgeving en 
gebrek aan samenhang in de wet- en regelgeving; 
8. Overwegende dat een in communautair verband gecoördineerde aanpak 
noodzakelijk is voor de behandeling van vraagstukken betreffende activiteiten met 
een duidelijk internationale dimensie, zoals de nieuwe diensten, ten einde de 
doelstellingen van algemeen belang die bij de ontwikkeling van de 
informatiemaatschappij in het geding zijn, daadwerkelijk en effectief te 
beschermen; 
8bis. Overwegende dat er voor telecommunicatiediensten reeds communautaire 
harmonisatie bestaat en dat in de bestaande regelgeving van de Gemeenschap 
voorzien is in de aanpassing hiervan aan de technologische ontwikkeling en de 
nieuwe diensten die worden aangeboden; 
9. Overwegende evenwel dat het met betrekking tot andere, nog minder bekende 
terreinen van de informatiemaatschappij voorbarig zou zijn deze wet- en 
regelgeving te coördineren door middel van uitgebreide of uitputtende 
communautaire harmonisatie van het materiële recht, omdat vorm en aard van de 
nieuwe diensten nog onvoldoende bekend zijn; dat er in dit stadium op het 
betrokken gebied nationaal nog geen werkzaamheden met betrekking tot wet- en 
regelgeving plaatsvinden en dat de noodzaak en inhoud van een dergelijke 
harmonisatie in verband met de interne markt op dit moment nog niet vastgesteld 
kunnen worden; 
10. Overwegende dat het derhalve noodzakelijk is de goede werking van de ruimte 
zonder binnengrenzen te behouden en het risico van het weer uiteenvallen daarvan 
te voorkomen door het instellen van een procedure voor informatie, overleg en 
bestuurlijke samenwerking met betrekking tot nieuwe ontwerpen voor wet- en 
regelgeving; dat een dergelijke procedure met name ertoe kan bijdragen dat het 
Verdrag, inzonderheid de artikelen 52 en 59, doelmatig wordt toegepast en in 
voorkomend geval de behoefte aan communautaire bescherming van een algemeen 
belang vastgesteld wordt; dat de betere toepassing van het Verdrag die door een 
dergelijke informatieprocedure mogelijk gemaakt wordt, er bovendien toe leidt dat 
de behoefte aan communautaire wet- en regelgeving beperkt blijft tot hetgeen strikt 
evenredig is voor de interne markt en de bescherming van doelstellingen van 
algemeen belang; dat ondernemingen dankzij deze informatieprocedure meer 
profijt kunnen trekken van de voordelen die de interne markt biedt; 
48 
,^'«a$£^ 
11. Overwegende dat Richtlijn 83/189/EEG van de Raad van 28 maart 1983 
betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische 
voorschriften dezelfde doelstellingen nastreeft en dat deze procedure doelmatig is 
en uiterst werkzaam in het bereiken van de doelstellingen; dat het acquis van de 
tenuitvoerlegging van deze richtlijn en de erin bepaalde procedures is afgestemd op 
ontwerpen van wet- en regelgeving voor de diensten van de 
informatiemaatschappij; dat de erin bepaalde procedure inmiddels goed bekend is 
bij de nationale overheden; 
12. Overwegende voorts dat in overeenstemming met artikel 7A van het Verdrag de 
interne markt een ruimte zonder binnengrenzen omvat, waarin het vrije verkeer van 
goederen, personen, diensten en kapitaal gewaarborgd is en dat Richtlijn 
83/189/EEG slechts voorziet in een procedure voor bestuurlijke samenwerking 
zonder harmonisatie van voorschriften van materieel recht; 
13. Overwegende dat een wijziging van Richtlijn 83/189/EEG, zodat zij toegepast kan 
worden op ontwerpen voor wet- en regelgeving betreffende de diensten van de 
informatiemaatschappij, bijgevolg de meest geschikte aanpak is om wat betreft het 
rechtskader voor de diensten van de informatiemaatschappij op doelmatige wijze in 
de behoefte aan doorzichtigheid op de interne markt te voorzien; 
14. Overwegende dat de diensten van de informatiemaatschappij uiterst verscheiden 
zijn, zich nog ontwikkelen en dat slechts een kennisgevingsplicht moet worden 
ingesteld voor wet- en regelgeving die in de toekomst tot ontwikkeling kan komen; 
dat diensten die op afstand, langs elektronische weg en op verzoek van een 
individuele afnemer verricht worden, de meeste nieuwe wet- en regelgeving 
noodzakelijk zullen maken en doen ontstaan en dat daarom bepaald moet worden 
dat van ontwerpen van regelgeving die op deze diensten betrekking hebben, kennis 
moet worden gegeven; 
15. Overwegende dat derhalve kennis moet worden gegeven van specifieke 
voorschriften betreffende de toegang tot en de uitoefening van dienstenactiviteiten 
die wellicht geleverd worden op de wijze die hierboven is gedefinieerd, ook als 
deze voorschriften deel uitmaken van wet- of regelgeving van meer algemene aard; 
dat evenwel van algemene voorschriften die geen bijzondere bepaling betreffende 
deze diensten bevatten, geen kennis hoeft te worden gegeven; 
16 . Overwegende dat onder voorschriften betreffende de toegang tot en de uitoefening 
van dienstenactiviteiten verstaan moet worden voorschriften die enigerlei eis 
stellen aan bij voorbeeld dienstverleners, diensten en afnemers van diensten en die 
betrekking hebben op een economische activiteit die langs elektronische weg, op 
afstand en op individueel verzoek van de afnemer van de dienst verricht kan 
worden; dat hieronder bij voorbeeld voorschriften vallen die betrekking hebben op 
de vestiging van dienstverleners en inzonderheid voorschriften betreffende het 
verlenen van machtigingen of vergunningen; dat onder een voorschrift dat specifiek 
op de diensten van de informatiemaatschappij betrekking heeft, wordt verstaan een 
^ 
bepaling die op deze diensten betrekking heeft, ook al is de betrokken bepaling 
onderdeel van regelgeving met een meer algemene strekking; 
17. Overwegende dat deze richtlijn geen afbreuk doet aan het toepassingsgebied van 
Richtlijn 89/552/EEG van de Raad betreffende de coördinatie van bepaalde 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de Lid-Staten inzake de uitoefening 
van televisie-omroepactiviteiten, zoals gewijzigd bij Richtlijn 96/.../EG van het 
Europees Parlement en de Raad of eventuele toekomstige wijzigingen van de 
genoemde richtlijn; 
18. Overwegende dat deze richtlijn geen afbreuk doet aan de onderhandelingen over en 
de inhoud van het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de 
Raad betreffende een gemeenschappelijk kader voor algemene machtigingen en 
individuele vergunningen in de telecommunicatiesector; 
19. Overwegende dat nationale bepalingen tot omzetting van de inhoud van vigerende 
en nog vast te stellen communautaire richtlijnen in elk geval niet onder deze 
richtlijn vallen, omdat dergelijke bepalingen apart onderzocht worden; dat derhalve 
onder het toepassingsgebied van deze richtlijn niet vallen nationale voorschriften 
tot omzetting van Richtlijn 89/552/EEG van de Raad betreffende de coördinatie 
van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de Lid-Staten inzake 
de uitoefening van televisie-omroepactiviteiten, zoals gewijzigd bij Richtlijn 
96/.../EG van het Europees Parlement en de Raad of eventuele toekomstige 
wijzigingen van de genoemde richtlijn, noch nationale voorschriften tot omzetting 
van de toekomstige richtlijn betreffende een gemeenschappelijk kader voor 
algemene machtigingen en individuele vergunningen in de telecommunicatiesector; 
20. Overwegende dat het vaststellen van een kader voor informatie en overleg in 
communautair verband, zoals het kader dat door deze richtlijn tot stand gebracht 
wordt, een voorwaarde is voor een coherente en effectieve deelname van de 
Europese Gemeenschap aan de behandeling in internationaal verband van 
vraagstukken die betrekking hebben op aspecten van de regelgeving voor de 
diensten van de informatiemaatschappij; 
21. Overwegende dat deze richtlijn wijziging beoogt van Richtlijn 83/189/EEG, die is 
gebaseerd op de artikelen 100A en 213 (alsmede artikel 43) van het Verdrag; dat de 
samenhang in het gebruik van de rechtsgrondslagen voor één en dezelfde richtlijn 
behouden moet blijven, 
HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
ArükeJLL 
Richtlijn 83/189/EEG wordt nis volgt gewijzigd: 
1 ) De titel van de richtlijn wordt door de volgende titel vervangen: 
So 
"&< 
Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende een -<kï 
informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften en >(< 
voorschriften hp.treffende de diensten van de informatiemaatschappij. , ; 
2) Artikel 1 wordt als volgt gewijzigd: 
a) na punt 1 wordt een nieuw punt ingevoegd: 
2) "dienst": elke dienst die langs elektronische weg, op 
afstand en op individueel verzoek van een afnemer van 
diensten verricht wordt. 
b) de punten 2 en 3 worden respectievelijk de punten 3 en 4 
c) er wordt een nieuw punt 5 ingevoegd: 
5) "voorschrift betreffende diensten"; een eis betreffende de 
toegang tot en de uitoefening van dienstenactiviteiten ah 
bedoeld in punt 2 van dit artikel, met name bepalingen met 
betrekking tot de dienstverlener, de diensten en de afnemer 
van diensten^ met uitzondering van voorschriften die niet 
speejfiek betrekking hebben op de in datzelfde punt 
gedefinieerde diensten, 
d) de punten 4 tot en met 10 worden respectievelijk de punten 6 tot en 
met 12 
e) punt 9 (nieuw punt 11), eerste alinea, wordt vervangen door het 
volgende: 
"technisch voorschrift": een technische specificatie of 
andere eis of een voorschrift betreffende diensten, met 
inbegrip van de erop toepasselijke bestuursrechtelijke 
bepalingen die de jure of de facto moeten worden 
nageleefd voor de verhandeling, de dienstverrichting, de 
vestiging van een verrichter van diensten of het gebruik in 
een Lid-Staat of in een groot deel van een Lid-Staat, 
alsmede de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen, 
behoudens die bedoeld in artikel 10, van de Lid-Staten die 
de vervaardiging, de invoer, de verhandeling of het gebruik 
van een produkt, alsmede de verrichting of het gebruik van 
een dienst of de vestiging als dienstverlener verbieden. 
De facto technische voorschriften zijn met name: 
wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen van een 
Lid-Staat die hetzij verwijzen naar technische 
specificaties, andere eisen of voorschr[ften 
betreffende diensten, hetzij naar beroepscodes of 
praktijkrichtlijnen die zelf betrekking hebben op 
technische specificaties, andere eisen of 
51 •® 
voorschriften betreffende diensten en waarvan de 
naleving aan de voorschriften welke in deze 
wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen zijn 
vastgesteld een vermoeden van overeenstemming 
toekent; 
vrijwillige overeenkomsten waarbij de overheid 
partij is en die in het algemeen belang gericht zijn 
óp de naleving van technische specificaties, andere 
eisen of voorschriften betreffende diensten, met 
uitsluiting . van bestekken voor 
overheidsopdrachten; 
technische specificaties of andere eisen die 
vergezeld gaan van fiscale of financiële 
maatregelen die van invloed zijn op het verbruik 
van produkten of het gebruiken van diensten 
doordat zij naleving van die technische 
specificaties, andere eisen of voorschriften 
betreffende diensten aanmoedigen; hieronder vallen 
niet. de technische specificaties, andere eisen en 
voorschriften betreffende diensten in verband met 
de nationale stelsels van sociale zekerheid; 
f) punt 10 (nieuw punt 12) wordt vervangen door: 
12) "ontwerp voor een technisch voorschrift": de tekst van 
een technische specificatie, een andere eis of een 
voorschrift betreffende diensten, met inbegrip van 
bestuursrechtelijke bepalingen, die is uitgewerkt met de 
bedoeling deze als technisch voorschrift vast te stellen of 
uiteindelijk te doen vaststellen, en die zich in een zodanig 
stadium van voorbereiding bevindt dat er nog ingrijpende 
wijzigingen in kunnen worden aangebracht. 
3) Artikel 8, lid 1, laatste alinea, wordt vervangen door: 
Wat de in artikel 1, punt 11. derde streepje, bedoelde technische specificaties, 
andere eisen en voorschriften betreffende diensten betreft, kunnen de 
opmerkingen of uitvoerig gemotiveerde meningen van de Commissie of de Lid-
Staten alleen betrekking hebben op het aspect dat eventueel een belemmering 
vormt voor het handelsverkeer of het vrije verkeer van diensten en niet op het 
fiscale of financiële aspect van de maatregel. 
4) Artikel 9 wordt als volgt gewijzigd: 
a) lid 2, eerste alinea, wordt vervangen door de volgende tekst: 
De Lid-Staten stellen 
52 
: de goedkeuring van een ontwerp voor een technisch voorschrift ïn 
de vorm van een vrijwillige overeenkomst in de zin van artikel 1, 
punt 11. tweede alinea, tweede streepje, vier maanden uit, 
onverminderd de leden 3, 4 en 5 de goedkeuring van elk ander 
ontwerp voor een technisch voorschrift zes maanden uit, 
te rekenen vanaf de datum waarop de Commissie de in artikel 8, lid 1, 
bedoelde mededeling ontvangt, indien de Commissie of een andere Lid-Staat 
binnen een termijn van drie maanden na die datum een uitvoerig gemotiveerde 
mening te kennen geeft, dat de beoogde maatregel aspecten heeft die eventueel 
belemmeringen kunnen inhouden voor het vrije verkeer van goederen of 
diensten of voor de vrijheid van vestiging van verrichters van diensten in het 
kader van de interne markt. 
b) lid 7 wordt vervangen door de volgende tekst: 
De leden 1 tot en met 5 zijn niet van toepassing als een Lid-Staat om 
dringende redenen wegens een ernstige en onvoorzienbare situatie die verband 
houdt met de bescherming van de gezondheid en het leven van personen, 
dieren of planten, en in het geval van voorschriften betreffende diensten ook 
met de bescherming van de openbare orde, op zeer korte termijn technische 
voorschriften moet uitwerken en deze onmiddellijk daarop moet vaststellen en 
zonder uitstel moet invoeren, zonder dat enig overleg mogelijk is. In de in 
artikel 8 bedoelde mededeling \ermeldt deze Lid-Staat de motieven die de 
urgentie van de betrokken maatregelen rechtvaardigen. De Commissie spreekt 
zich op zo kort mogelijke termijn uit over de mededeling. Indien misbruik 
wordt gemaakt van deze procedure, neemt zij passende maatregelen. Het 
Europees Parlement wordt door de Commissie op de hoogte gehouden. 
5) Artikel 10 wordt als volgt gewijzigd: 
a) lid 1, eerste en tweede streepje, worden vervangen door: 
zich voegen naar dwingende communautaire besluiten die 
de aanneming van technische voorschriften of 
voorschriften betreffende diensten tot gevolg hebben; 
voldoen aan de uit een internationale overeenkomst 
voortvloeiende verplichtingen die de aanneming van 
gemeenschappelijke technische voorschriften of 
voorschriften betreffende diensten in de Gemeenschap tot 
gevolg hebben; 
b) punt 1, zesde streepje, wordt vervangen door: 
zich beperken tot het wijzigen van een technisch voorschrift 
in de zin van artikel 1, punt 11. van de onderhavige 
richtlijn, overeenkomstig een verzoek van de Commissie, 
ten einde een belemmering voor het handelsverkeer of voor 
het vrije verkeer van diensten op te heffen. 
c) in de leden 3 en 4 wordt de verwijzing naar artikel 1, punt 9, 
vervangen door: artikel L punt 11 
d) lid 4 wordt als volgt gewijzigd: 
53 
Artikel 9 is niet van toepassing op de in artikel 1, punt 11. 
tweede alinea, derde streepje, bedoelde technische 
specificaties, andere eisen en voorschriften betreffende 
dimsim. 
Artikel 2 
1. De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in 
werking treden om vóór 31 december 1997 aan deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de 
Commissie daarvan onverwijld in kennis. 
Wanneer de Lid-Staten deze bepalingen aannemen, wordt in die bepalingen naar de 
onderhavige richtlijn verwezen of wordt hiernaar verwezen bij de officiële bekendmaking 
van die bepalingen. De voorschriften voor deze verwijzing worden vastgesteld door de 
Lid-Staten. 
2. De Lid-Staten delen de Commissie de tekst van de bepalingen van intern recht mee 
die zij op het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen. 
Artikel! 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. 
Gedaan te Brussel, 
54 
FINANCIEEL MEMORANDUM 
1. BENAMING VAN DE MAATREGEL 
Voorstel voor een Richtlijn van het Parlement en de Raad houdende derde 
wijziging van Richtlijn 83/189/EEG betreffende een informatieprocedure op het 
gebied van normen en technische voorschriften 
2. BETROKKEN BEGROTINGSLIJN. 
A2510 : Verplichte comité's 
3. RECHTSGRONDSLAG 
Voorstel voor een Richtlijn van het Parlement en de Raad houdende derde 
wijziging van Richtlijn 83/189/EEG betreffende een informatieprocedure op het 
gebied van normen en technische voorschriften 
4. OMSCHRIJVING VAN DE MAATREGEL 
4.1 . Algemene doelstelling: 
Met het voorstel wordt beoogd een procedure in te voeren voor de uitwisseling 
van inlichtingen en administratieve samenwerking tussen de nationale en 
communautaire autoriteiten voor regelgevingsvraagstukken met betrekking tot de 
diensten van de informatiemaatschappij. Met name dient elke Lid-Staat de 
Commissie en de andere Lid-Staten in kennis te stellen van ontwerpen van 
nationale regels die betrekking hebben op deze diensten : voor de 
inwerkingtreding daarvan zou een minimum-bevriezingsperiode gelden van drie 
maanden, tijdens welke de samenhang en de verenigbaarheid van het ontwerp met 
het bestaande communautaire recht, en met name met de regels betreffende de 
interne markt, kan worden geverifieerd. 
4.2 Looptijd van de maatregel en voorwaarden voor de verlenging 
daarvan: 
De werkzaamheden van het in de artikelen 5 en 6 van Richtlijn 83/189 bedoelde 
Comité die verband houden met zijn bevoegdheden op het gebied van de diensten 
van de informatiemaatschappij, zouden onmiddellijk na de vaststelling van het 
eerdergenoemde voorstel voor een richtlijn kunnen beginnen (mogelijk met 
ingang van 1997), om eerst de omzetting en daarna de werking van deze richtlijn 
te vergemakkelijken. 
S-.T 
5. INDELING VAN DE UITGAVEN 
5.1 Niet-verplichte uitgaven 
5.2 Niet-gesplitste kredieten 
6. AARD VAN DE UITGAVEN 
Vergoeding van de reis- en verblijfskosten van de leden van het Permanent 
Comité op het gebied van normen en technische voorschriften (Comité 03C0210) 
voor aanvullende bijeenkomsten die noodzakelijk zijn geworden door de 
vaststelling van het voornoemde voorstel voor een richtlijn. 
7. FINANCIËLE GEVOLGEN (voor onderdeel B) 
Geen 
8. FRAUDEBESTRIJDINGSMAATREGELEN 
De controle van de declaraties zal worden uitgevoerd door het secretariaat van het 
Comité, dat verzorgd wordt door DG XV. 
9. ELEMENTEN VOOR EEN KOSTEN- BATENANALYSE 
i ' 
9.1 Specifieke kwantificeerbare doelstellingen en doelgroep 
Het voorstel heeft tot doel de werking van de interne markt zeker te stellen en te 
vergemakkelijken door inconsistentie in de regelgeving en onverenigbaarheid met 
de vrijheden van de interne markt te voorkomen. Een hernieuwde versplintering 
van de interne markt zou ertoe leiden dat de economische groei van de sector on­
line diensten, die in volle ontwikkeling is, in gevaar wordt gebracht (het 
wereldwijde aantal gebruikers van Internet groeit met ongeveer een miljoen per 
maand). 
In de sector nieuwe diensten zal slechts worden geïnvesteerd indien er 
vooruitzichten op ontwikkeling op communautaire schaal zijn; de nationale 
markten, die juridisch opgesplitst zijn, zouden niet voldoende rendabel zijn om 
investeringsprogramma's te rechtvaardigen. 
9.2 Motivering van de maatregel 
Het initiatief wordt genomen in het belang van de werking van de interne markt, 
waartoe de Gemeenschap bij uitsluiting bevoegd is en waardoor subsidiariteit in 
het onderhavige geval niet van toepassing is. 
Het voorstel omvat geen harmonisatie, noch regels van materieel recht. 
^c 
Het omvat veeleer eenvoudige procedureregels, waarbij overigens hetzelfde 
comité wordt gebruikt dat reeds werkzaam was in het kader van Richtlijn 83/189, 
voor welke richtlijn wijzigingsplannen bestaan en waarvan het nut reeds sinds 
meer dan een decennium is bewezen. 
Gelet op het grote aantal normatieve initiatieven die momenteel in de Lid-Staten 
worden voorbereid om te beantwoorden aan de behoeften die zijn ontstaan door de 
komst van de informatiemaatschappij, is een gecoördineerde benadering op 
communautair niveau noodzakelijk voor deze nieuwe diensten, die per definitie 
grensoverschrijvend zijn, zowel om de ontwikkeling van deze economische sector 
in de interne markt veilig te stellen als om een doelmatiger bescherming van de 
relevante algemene belangen te waarborgen (bij voorbeeld de bescherming van 
minderjarigen, consumenten, de openbare zeden, enzovoorts). 
Bovendien wordt met het niet-vertrouwelijke karakter van de kennisgevingen, die 
in het kader van de richtlijn worden gedaan, rekening gehouden met het belang 
van de marktdeelnemers in deze sector om hun standpunt ten aanzien van de 
toekomstige regelgevingsinitiatieven kenbaar te kunnen maken, binnen een 
voldoende doorzichtig, samenhangend en stabiel regelgevingskader voor de 
uitoefening en de ontwikkeling van hun activiteiten. 
Ten slotte zou het ontbreken van het voorgestelde mechanisme problemen 
opleveren voor de interne middelen waarover de Commissie beschikt voor het 
voeren van eventuele inbreukprocedures ten aanzien van toekomstige nationale 
bepalingen die onverenigbaar zijn met het communautaire recht. 
9.3 Controle en beoordeling van de maatregel 
Artikel 3 van de richtlijn bepaalt dat de Commissie tweejaarlijks verslag uitbrengt 
aan het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité over de 
resultaten van de toepassing van de richtlijn. Eventuele wijzigingen van het 
voorgestelde systeem kunnen bij deze gelegenheid te berde worden gebracht. 
10. ADMINISTRATIEKOSTEN (DEEL A VAN ONDERDEEL III VAN DE 
ALGEMENE BEGROTING) 
De daadwerkelijke vrijmaking van de noodzakelijke administratieve middelen volgt uit 
het jaarlijkse besluit van de Commissie met betrekking tot de toewijzing van de 
middelen, rekening houdende met de bijkomende posten en begrotingskredieten die haar 
zijn toegestaan door de begrotingsautoriteit. 
s* 
10.1 Effegt op het aantal posten 
Soorten posten i 
[ Ambtenaren 
of tijdelijke 
functiona­
rissen A 
B 
C 
Andere middelen 
Totaal Personeel nodig voor het 
beheer van de maatregel 
vaste 
posten 
1 
1 
2 tijdelijke 
postgn waarvan 
personeel 
van het 
betrokken 
DG of de 
betrokken 
dienst 
1 
1 
2 door 
beroep op 
by-
komend 
personeel looptijd 1 
onbepaald 
10.2 Globaal financieel effect van de bijkomende middelen aan personeel 
Niet van toepassing 
(ecu) 
Bedragen Berekeningswijze 
Ambtenaren/tijdelijke 
functionarissen 
Andere middelen 
Totaal 
s* 
10.3 Staging van de overige werkingsuitgaven als gevolg van de handeling 
(ecu) 
Begrotingspost 
(nummer en titel) 
A2510 Verplichte comity's 
j Totaal Bedragen 
22.000 
22.000 Berekeningswijze 
15 nationale experts die 
twee aanvullende 
bijeenkomsten per jaar 
houden van het permanent 
Comité op het gebied van 
normen en technische 
voorschriften 
2x11.000 (gemiddelde 
kosten) = 22.000 ecu 
*3 
làaiM u254~ï5ij> 
COM(96) 392 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 16 10 
Catalogusnummer : CB-CO-96-411-NL-C 
ISBN 92-78-07824-7 
Bureau voor officiële publikaties der Buropeie Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
Go