Voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie op het gebied van de niet-nucleaire energie "Technologieën voor een schonere en efficiëntere produktie en toepassing van energie" (1994-1998) (94/C 228/11) (Voor de EER relevante tekst) COM(94) 68 def. - 94/0089(CNS)

(Door de Commissie ingediend op 30 maart 1994)

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 130 I, lid 4,

Gezien het voorstel van de Commissie,

Gezien het advies van het Europees Parlement,

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité,

Overwegende dat de Raad en het Europees Parlement bij Besluit . . ./. . ./EG een vierde kaderprogramma voor communautaire acties op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (hierna OTO genoemd) hebben vastgesteld voor de periode 1994-1998, waarin met name de activiteiten zijn omschreven die moeten worden uitgevoerd op het gebied van de niet-nucleaire energie; dat deze beschikking wordt vastgesteld in het licht van de in de preambule van genoemd besluit uiteengezette overwegingen;

Overwegende dat in artikel 130 I, lid 3, is bepaald dat het kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd door middel van specifieke programma's die binnen elke activiteit worden ontwikkeld; dat in elk specifiek programma de nadere bepalingen voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen worden vastgesteld;

Overwegende dat dit programma hoofdzakelijk wordt uitgevoerd door middel van werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, gecoördineerde werkzaamheden, voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen;

Overwegende dat overeenkomstig artikel 130 I, lid 3, een raming moet worden gemaakt van de voor de uitvoering van dit specifiek programma noodzakelijk geachte middelen; dat de definitieve bedragen worden vastgesteld door de begrotingsautoriteit overeenkomstig de relatieve prioriteit die aan het gebied waarop dit programma betrekking heeft wordt toegekend binnen activiteit I van het vierde kaderprogramma;

Overwegende dat in Besluit . . ./. . ./EG (vierde kaderprogramma) is bepaald dat het maximum totaalbedrag van het vierde kaderprogramma uiterlijk op 30 juni 1996 opnieuw wordt bekeken met het oog op een verhoging ervan; dat als gevolg hiervan het voor de uitvoering van dit programma noodzakelijk geacht bedrag kan worden verhoogd;

Overwegende dat de bevordering van de technologische ontwikkeling op energiegebied waaronder ook de demonstratie van deze ontwikkelingen valt zoals in Verordening (EEG) nr. 2008/90 van de Commissie (1) is vastgelegd, op 31 december 1994 wordt beëindigd en dat de continuïteit van deze demonstratieactiviteit ook na die datum dient te worden gewaarborgd;

Overwegende dat de doelstelling van de communautaire activiteiten inzake niet-nucleaire energie eruit moet bestaan om efficiënte, schonere en zekerder technologieën te ontwerpen en te demonstreren waardoor de compatibiliteit wordt gegarandeerd tussen de produktie en het gebruik van energie, het evenwicht in de biosfeer en de economische ontwikkeling in zijn verschillende onderdelen (concurrentievermogen, economische en sociale samenhang);

Overwegende dat de situatie met betrekking tot de werkgelegenheid in de Gemeenschap en het concurrentievermogen en de Europese industrie in belangrijke mate kunnen worden verbeterd door de ontwikkeling en een ruimer gebruik van efficiënte technologieën op energiegebied;

Overwegende dat het volgens de resolutie van de Raad van 16 september 1986 één van de horizontale doelstellingen van het energiebeleid van de Gemeenschap is om de technologische vernieuwingen continu te bevorderen en op een redelijke wijze te diversifiëren en de resultaten ervan in de gehele Gemeenschap op passende wijze te verspreiden; dat men ondanks de huidige situatie op het gebied van de energie de inspanningen niet mag laten verflauwen die de bevoorrading met energie in de Gemeenschap willen diversifiëren en de efficiency op energiegebied willen verbeteren; dat OTO bijdraagt tot de verwezenlijking van deze doelstellingen, alsmede tot de verbetering van de bescherming van het milieu tegen de invloed van de energietechnologieën;

Overwegende dat de communautaire actieprogramma's op het gebied van het milieu van 1973, 1977, 1983 en 1987 het belang onderstrepen van een verlaging en een voorkoming van de vervuiling van de atmosfeer; dat de klimaatswijzigingen een van de voornaamste onderwerpen vormen van het communautaire beleids- en actieprogramma op het gebied van milieu en duurzame ontwikkeling in 1993 en dat in dit programma de nadruk wordt gelegd op de noodzaak om in de betrokken economische sectoren tot handelen over te gaan ten einde de emissies van CO2 en andere gassen die het broeikaseffect veroorzaken te beperken;

Overwegende dat op de in juni 1990 te Dublin gehouden bijeenkomst de Europese Raad erop heeft aangedrongen dat er zo spoedig mogelijk doelstellingen en strategieën worden goedgekeurd die een beperking van de emissies van gassen die het broeikaseffect veroorzaken ten doel hebben;

Overwegende dat OTO door het in de regio's, en met name in de minst ontwikkelde, aanwezige energiepotentieel te exploiteren, bijdragt tot een versterking van de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap, met welke doelstelling overeenkomstig artikel 130 B van het Verdrag bij de tenuitvoerlegging van het beleid van de Gemeenschap en de totstandbrenging van de interne markt rekening dient te worden gehouden;

Overwegende dat dit programma in sterke mate kan bijdragen tot hernieuwde groei, versterking van de concurrentiepositie en ontwikkeling van de werkgelegenheid in de Gemeenschap zoals uiteengezet in het Witboek "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid" (2);

Overwegende dat de inhoud van het vierde kaderprogramma voor communautaire OTO-acties is vastgesteld overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel; dat in dit specifiek programma de inhoud is omschreven van de overeenkomstig dit beginsel uit te voeren activiteiten op het gebied van de niet-nucleaire energie;

Overwegende dat in Besluit . . ./. . ./EG (vierde kaderprogramma) is bepaald dat een communautaire actie is gerechtvaardigd indien het onderzoek onder meer bijdraagt tot de versterking van de economische en de sociale samenhang van de Gemeenschap en de harmonieuze algemene ontwikkeling daarvan bevordert, met inachtneming van de wetenschappelijke en technische kwaliteit; dat dit programma geacht wordt bij te dragen tot de verwezenlijking van deze doelstellingen;

Overwegende dat dit programma en de uitvoering ervan bijdragen tot een grotere synergie tussen de OTO-activiteiten op het gebied van de niet-nucleaire energie door onderzoekcentra, universiteiten en bedrijven, met name het midden- en kleinbedrijf (MKB), in de Lid-Staten en tussen deze activiteiten en overeenkomstige communautaire OTO-activiteiten;

Overwegende dat de regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra (waaronder het GCO) en universiteiten alsmede de regels voor de verspreiding van de onderzoekresultaten als bepaald bij de maatregelen van artikel 130 J op dit specifieke programma van toepassing zijn;

Overwegende dat bij de uitvoering van dit programma, naast associatie met de landen die partij zijn bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER), ook internationale samenwerking overeenkomstig artikel 130 M met andere derde landen en internationale organisaties wenselijk kan zijn;

Overwegende dat de tenuitvoerlegging van dit programma ook activiteiten behelst voor de verspreiding en de exploitatie van de onderzoekresultaten, met name ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf en in het bijzonder van ondernemingen in de Lid-Staten of regio's die het minst aan het programma deelnemen, alsmede activiteiten ter stimulering van de mobiliteit en opleiding van onderzoekers, die binnen dit programma en voor zover nodig is voor de goede uitvoering ervan zullen worden ontwikkeld;

Overwegende dat bij de uitvoering van dit programma maatregelen moeten worden genomen ter bevordering van de deelneming van het MKB, met name technologische stimuleringsmaatregelen;

Overwegende dat fundamenteel onderzoek op het gebied van de niet-nucleaire energie moet worden aangemoedigd met het oog op de voor energietechnologieën bijzonder lange periode, die verloopt tussen het moment van de ontdekking en de karakterisering van een procédé of produkt en het moment waarop dit technisch zal worden toegepast en zal worden gecommercialiseerd, waarbij dan nog de tijd komt die nodig is om het door de maatschappij en de economische verwerkers te laten aanvaarden;

Overwegende dat het, zoals in het vierde kaderprogramma is aangegeven, noodzakelijk is om de synergie te verzekeren tussen onderzoek, ontwikkeling en demonstratie en om die reden de integratie dient te worden versterkt van deze twee fasen van het OTO in het kader van eenzelfde communautaire strategie voor OTO op het gebied van energie;

Overwegende dat bij een efficiënt beleid op het gebied van de niet-nucleaire energie rekening moet worden gehouden met de verschillende regionale dimensies en dat dit gevoerd moet worden in overeenstemming met de instrumenten van het communautaire beleid die invloed kunnen uitoefenen op het energiegebeuren zoals de structuurfondsen, internationale samenwerking (met inbegrip van Eureka) dan wel bepaalde voorschriften of fiscale maatregelen;

Overwegende dat in passende gevallen financiële steun moet worden verleend voor de demonstratieprojecten van geavanceerde technologieën op energiegebied;

Overwegende dat het GCO kan deelnemen aan indirecte werkzaamheden in het kader van dit programma;

Overwegende dat het GCO via zijn eigen programma van directe werkzaamheden ook zelf bijdraagt aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het communautaire OTO op de door dit programma bestreken gebieden;

Overwegende dat het economisch en sociaal effect en de eventuele technologische risico's van de in het kader van dit programma uitgevoerde activiteiten moeten worden beoordeeld;

Overwegende dat de voortgang van dit programma voortdurend en systematisch moet worden bekeken ten einde het programma eventueel aan te passen aan de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen op dit gebied; dat er ter zijner tijd ook een onafhankelijke evaluatie van de voortgang van het programma moet worden verricht, waarmee alle nodige elementen kunnen worden aangereikt om de doelstellingen van het vijfde OTO-kaderprogramma te kunnen bepalen; dat tenslotte aan het einde van dit programma een eindevaluatie van de resultaten moet worden verricht in het licht van de in deze beschikking omschreven doelstellingen;

Overwegende dat het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (Crest) is geraadpleegd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:

Artikel 1

Voor de periode van (datum van goedkeuring van dit programma) tot en met 31 december 1998 wordt een in bijlage I nader omschreven specifiek programma op het gebied van de niet-nucleaire energie vastgesteld.

Dit programma omvat onderzoek en technologische ontwikkeling enerzijds en demonstratie anderzijds.

Artikel 2

1. Het bedrag dat noodzakelijk wordt geacht voor de uitvoering van het programma beloopt 967 miljoen ecu, waarvan 5,3 % voor personeels- en huishoudelijke uitgaven.

2. Een indicatieve verdeling van de middelen is opgenomen in bijlage II.

3. Het hierboven aangegeven bedrag dat noodzakelijk wordt geacht voor de uitvoering van het programma zal kunnen worden verhoogd als gevolg van en in overeenstemming met de toewijzing als bedoeld in artikel 1, lid 3, van Besluit . . ./. . ./EG (vierde kaderprogramma).

4. De begrotingsautoriteit stelt de voor ieder begrotingsjaar beschikbare kredieten vast met inachtneming van de in het vierde kaderprogramma aangegeven wetenschappelijke en technische prioriteiten.

Artikel 3

Bijlage III behelst de nadere regels voor de uitvoering van het programma, met uitzondering van die welke bedoeld in artikel 5.

Artikel 4

1. De Commissie bekijkt voortdurend en systematisch, met passende hulp van onafhankelijke externe deskundigen, de voortgang van dit programma in het licht van de in bijlage I aangegeven doelstellingen. In het bijzonder gaat zij na of de doelstellingen, prioriteiten en financiële middelen altijd zijn aangepast aan de ontwikkeling van de situatie. In voorkomend geval dient zij aan de hand van de resultaten van dit onderzoek voorstellen in ter aanpassing of aanvulling van dit programma.

2. Als bijdrage tot de algemene evaluatie van de communautaire activiteiten als bedoeld in artikel 4, lid 2, van het besluit tot vaststelling van het vierde kaderprogramma, laat de Commissie ter gelegener tijd door onafhankelijke deskundigen een evaluatie uitvoeren van de werkzaamheden die in de loop van de vijf aan deze evaluatie voorafgaande jaren op het/de door dit programma bestreken gebied(en) zijn verricht, alsmede van het beheer daarvan.

3. Na afloop van dit programma laat de Commissie door onafhankelijke deskundigen een eindevaluatie van de verkregen resultaten uitvoeren in het licht van de doelstellingen als omschreven in bijlage III van het vierde kaderprogramma en in bijlage I van deze beschikking. Het verslag van de eindevaluatie wordt ingediend bij de Raad, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité.

Artikel 5

1. Overeenkomstig de doelstellingen van bijlage I wordt door de Commissie een werkprogramma opgesteld voor elk van de twee onderdelen van het programma: onderzoek en ontwikkeling enerzijds, en demonstratie anderzijds. Dit werkprogramma wordt eventueel bijgewerkt. Hierin worden de wetenschappelijke en technologische doelstellingen, de verschillende fasen van de uitvoering van het programma en de financiële middelen voor iedere wijze van uitvoering nader omschreven.

Het werkprogramma kan ook voorzien in deelneming aan bepaalde uit het Eureka-kader afkomstige activiteiten.

2. De Commissie stelt op basis van het werkprogramma uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor projecten op.

Artikel 6

1. De Commissie wordt belast met de uitvoering van het programma.

2. In de gevallen als bedoeld in artikel 7, lid 1, wordt zij voor het O& O-gedeelte van het programma bijgestaan door een Comité van raadgevende aard, bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie.

De vertegenwoordiger van de Commissie legt het Comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het Comité brengt binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de aangelegenheid, advies uit over dit ontwerp, zonodig door middel van een stemming.

Het advies wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere Lid-Staat het recht te verzoeken dat zijn standpunt in de notulen wordt opgenomen.

De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het door het Comité uitgebracht advies. Zij brengt het Comité op de hoogte van de wijze waarop zij rekening heeft gehouden met zijn advies.

3. Voor het demonstratie-gedeelte van het programma wordt de Commissie bijgestaan door een Comité bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commissie.

De vertegenwoordiger van de Commissie legt het Comité een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het Comité brengt advies uit over dit ontwerp binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de urgentie van de materie. Het comité spreekt zich uit met de meerderheid van stemmen die in artikel 148, lid 2, van het Verdrag is voorgeschreven voor de aanneming van de besluiten die de Raad op voorstel van de Commissie dient te nemen. Bij de stemming in het Comité worden de stemmen van de vertegenwoordigers van de Lid-Staten gewogen overeenkomstig genoemd artikel. De voorzitter neemt niet aan de stemming deel.

De Commissie stelt maatregelen vast die onmiddellijk van toepassing zijn. Indien deze echter niet in overeenstemming zijn met het advies dat het Comité heeft uitgebracht, worden zij onverwijld door de Commissie ter kennis van de Raad gebracht.

In dat geval:

kan de Commissie de toepassing van de maatregelen waartoe zij heeft besloten voor ten hoogste één maand na deze kennisgeving uitstellen.

De Raad kan binnen de in de voorgaande alinea genoemde termijn met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen een andersluidend besluit nemen.

Artikel 7

1. De procedure van artikel 6, lid 2, geldt voor:

- de opstelling en bijwerking van het werkprogramma voor O& O, als bedoeld in artikel 5, lid 1;

- de evaluatie van de voor communautaire financiering voorgestelde O& O-projecten en van het geraamde bedrag van deze financiering voor elk project afzonderlijk wanneer deze meer bedraagt dan 0,5 miljoen ecu;

- de voor de evaluatie van het O& O-programma te nemen maatregelen;

- iedere aanpassing van de in bijlage II vermelde indicatieve verdeling van het bedrag met betrekking tot O& O, waarover geen begrotingsbeslissing is genomen.

2. De procedure van artikel 6, lid 3, geldt voor:

- de opstelling en bijwerking van het werkprogramma voor demonstratie (met inbegrip van de acties voor verspreiding) als bedoeld in artikel 5, lid 1;

- de selectie van demonstratieprojecten die voor communautaire financiering zijn voorgesteld en van het geraamde bedrag van deze financiering voor elk project afzonderlijk, wanneer deze meer bedraagt dan 0,5 miljoen ecu;

- de voor de evaluatie van het demonstratiegedeelte van het programma te nemen maatregelen;

- iedere aanpassing van de in bijlage II vermelde indicatieve verdeling van het bedrag met betrekking tot demonstratie, waarover geen begrotingsbeslissing is genomen.

3. De Commissie licht de comités bij iedere vergadering daarvan in over het verloop van de uitvoering van het gehele programma.

Ten einde de synergie tussen de activiteiten op het gebied van O& O enerzijds en die op het gebied van demonstratie anderzijds te waarborgen, komen de in artikel 6, lid 1, respectievelijk lid 3 bedoelde comités op initiatief van de Commissie ten minste éénmaal per jaar bijeen, om de strategie en de gemeenschappelijke doelstellingen te bespreken en toe te zien op de samenhang van de tenuitvoerlegging van het programma.

Artikel 8

De Commissie wordt gemachtigd om overeenkomstig artikel 228, lid 1, onderhandelingen aan te knopen met het oog op het sluiten van internationale overeenkomsten met derde Europese landen, ten einde deze bij het geheel of een deel van het programma te betrekken.

Artikel 9

Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten.

(1) PB nr. L 185 van 17. 7. 1990.

(2) COM(93) 700 def. van 5. 12. 1993.

BIJLAGE I

DOELSTELLINGEN EN WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNISCHE INHOUD

Het onderhavige specifieke programma is een getrouwe afspiegeling van de richtsnoeren uit het vierde kaderprogramma, past de selectiecriteria daaruit toe en geeft een omschrijving van de wetenschappelijke en technologische doelstellingen daarvan.

Lid 5 van bijlage III, is de activiteit van dat kaderprogramma en is een integrerend onderdeel van het onderhavige programma.

ACHTERGROND

Het voorgestelde OTO-programma op het gebied van energie gaat uit van de volgende overwegingen:

Tussen het energiegebruik, de produktie daarvan, de handel daarin en daaraan gerelateerde technologieën bestaat een interactie die in de moderne economie uniek en complex is; deze interactie bepaalt de economische groei, de kwaliteit van het leven en van het milieu. De veiligstelling van de energievoorziening op lange termijn - het zorgen voor een betrouwbare energievoorziening op aanvaardbare voorwaarden en tegen acceptabele kosten - blijft een belangrijke doelstelling en vormt een belangrijke drijfveer voor de steun aan OTO-activiteiten op Europese schaal.

De steeds toenemende zorg voor het milieu in het licht van de produktie en het gebruik van energie (bijdragen aan het broeikaseffect, emissie van verontreinigende gassen en andere schadelijke stoffen, veiligheid en lawaai) en in de bewustwording van de bevolking zijn momenteel het belangrijkste motief voor verandering.

Doch technologie alleen is, hoewel essentieel, niet voldoende. Bij een efficiënt OTO-beleid moet dan ook een totaalaanpak worden gevolgd hetgeen onderzoek, ontwikkeling, demonstratie, verspreiding van kennis, exploitatie van technologieën en studie van het gedrag van economische subjecten omvat. De verschillende regionale aspecten (plaatselijke emissies, grensoverschrijdende vervuiling, wereldomvattende vervuiling) moeten hierin worden geïntegreerd en er moet gestreefd worden naar aansluiting bij communautaire beleidsinstrumenten die van invloed zijn op de sector energie zoals het energiebeleid, het vervoerbeleid, het landbouwbeleid, de structuurfondsen, de internationale samenwerking (waaronder Eureka) en fiscale maatregelen.

Zoals in het Witboek over "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid" wordt benadrukt zal het OTO-beleid tevens voorrang moeten geven aan activiteiten waardoor de werkgelegenheid wordt bevorderd door met name concurrentiekracht van de Europese industrie, die daarvoor een van de waarborgen is, verder te versterken.

Een in deze geest opgezette communautaire OTO-actie op het gebied van energie kan een belangrijke drijfkracht zijn voor de ontwikkeling van de economie in het algemeen.

Immers men moet zich er in feite steeds meer van bewust worden dat economische ontwikkeling niet meer alleen een kwestie van ondernemingen of sectoren is maar meer van een aantal wereldprojecten waarbij de gehele maatschappij betrokken is; ervoor zorgen dat iedereen duurzaam van energie wordt voorzien in harmonie met het milieu en in evenwicht met een functionerende maatschappij is een van deze wereldprojecten waaraan voorrang moet worden gegeven wil men conflicten voorkomen.

De communautaire OTO-actie heeft een aantal afzonderlijke hoofdgebieden op het oog die hieronder zijn aangegeven:

- verbetering van de omzetting en het gebruik van energie;

- invoering van duurzame energie in het Europese energiesysteem;

- veiligheid van kernenergie;

- onderzoek op het gebied van kernfusie als oplossing voor de lange termijn.

Met betrekking tot de demonstratiefase zal in het eerste hoofdgebied een expliciet onderscheid worden gemaakt tussen het nationaal energiegebruik en de omzetting en de winning van energie uit fossiele brandstoffen.

Het huidige voorstel voor een programma heeft betrekking op de eerste twee hoofdgebieden, samen met specifiek onderzoek dat dient ter ondersteuning van de communautaire actie op gebieden die raakvlakken hebben met energie, milieu en economie. Strategische analyses zijn gericht op de oplossing van middellange- en lange-termijnproblemen op deze gebieden, vooral vanuit het technologisch oogpunt en de sociaal-economische aspecten; bij deze analyses wordt niet alleen gekeken naar de specifieke energie- en milieusituatie in de landen en gebieden van de Gemeenschap maar ook naar die in andere gebieden in de wereld (ontwikkelingslanden en met name de Middeneuropese landen).

De andere twee gebieden, de veiligheid van kernenergie en kernfusie, komen in twee afzonderlijke specifieke programma's aan de orde.

VOORGESTELDE OTO-ACTIVITEITEN

Er zal een communautaire strategie voor OTO op het gebied van energie worden ontwikkeld die erop gericht zal zijn om de integratie en de samenhang te verzekeren van de activiteiten in het OTO-programma op het gebied van energie in zijn totaliteit. De activiteiten op het gebied van OTO zullen in twee duidelijke fasen verlopen, namelijk die met betrekking tot onderzoek en ontwikkeling en die met betrekking tot demonstratie; zij zullen hierna aan de hand van deze structuur worden uiteengezet. Met een actie ter ondersteuning van de strategie zullen deze beide fasen worden voltooid.

Er zullen in het kader van het programma ter ondersteuning van technologische activiteiten specifieke acties worden ontwikkeld om een algemene OTO-strategie op het gebied van de energie vast te stellen. Hiertoe moet er sociaal-economisch onderzoek worden verricht dat op het gebruik van energie is afgestemd en moeten er nieuwe modellen worden ontwikkeld en toegepast voor de opzet van coherente scenario's voor de ontwikkeling van de energiesituatie op middellange en lange termijn; als gevolg van dit soort initiatieven zal de kennis over de interacties tussen energie, milieu en economische ontwikkeling en de analyse van de invloed van de OTO-strategie op het gebied van energie kunnen worden verbeterd. De opzet van de projecten in het kader van deze onderzoekactiviteiten zullen in de landen van de Gemeenschap worden geharmoniseerd zodat een rechtstreekse internationale vergelijking mogelijk is. Bovendien zal het toepassingsgebied daarvan zowel betrekking hebben op de Europese landen als de ontwikkelingslanden, de Oosteuropese landen en het GOS (met behulp van de noodzakelijke aanpassingen).

De netwerken van deskundigen zullen in alle landen van de Gemeenschap gehandhaafd blijven of zo nodig worden opgezet en er zullen nauwe betrekkingen worden onderhouden met internationale organisaties en derde landen om ervoor te zorgen dat de methoden en benaderingen op elkaar zijn afgestemd. Naast deze acties zouden aanvullende werkzaamheden ter ondersteuning en ter begeleiding onder meer betrekking hebben op:

- onderzoek naar het gedrag van economische subjecten om een beter inzicht te krijgen in de determinanten die de penetratie op de markt van een groot aantal rendabele energietechnieken bevorderen dan wel afremmen; met marktanalyses en technologische studies om de penetratie op de markt van de energietechnieken te sturen zou dit onderzoek worden afgerond,

- de evaluatie van de technologieën in de meer algemene context van de instrumenten van politieke of economische aard die gericht zijn op een snellere verspreiding daarvan op de markt; in dit verband zou door een raming van de sociale kosten/baten die met de uitwerking van de verschillende vormen van energie gepaard gaan (eventueel ingevoerd in een "groene boekhouding" op Europees niveau) dergelijke instrumenten beter kunnen worden bepaald; de concrete ontwikkeling van instrumenten voor een OTO-beleid waarmee de ontwikkeling van het gebruik en de bevoorrading met energie, met inbegrip van de aanvaarding door het publiek van innoverende energietechnieken, kan worden beïnvloed, zou uit een dergelijke actie voortvloeien.

Voorts zijn deze inspanningen erop gericht om op het gebied van OTO de verspreiding van kennis en van technologie alsmede de industriële samenwerking met derde landen te bevorderen.

Bovendien zal het GCO in de gebieden waar deze bevoegd is complementaire acties doorvoeren, in het bijzonder in de gebieden 1.7: Energiebesparing in de industrie en gebouwen, 2.2: Fotovoltaïsche electriciteit en 2.3: Gebouwen, hierna beschreven (1).

In de OTO-activiteiten worden zowel onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten als demonstraties en acties ter verspreiding van kennis verenigd. De werkzaamheden die in de ene of de andere activiteitscategorie zijn gepland variëren uiteraard naar gelang de criteria verschillen. Welk criterium het zwaarst weegt hangt af van het feit of de nadruk wordt gelegd op O& O of op demonstratie.

Zo worden O& O-activiteiten streng geselecteerd waarbij de voorkeur wordt gegeven aan projecten die op Europees niveau als katalysator kunnen fungeren op strategisch geachte gebieden voor de veiligstelling van de energievoorziening met als voornaamste drijfkracht het milieu.

De demonstratieactiviteiten, die meer gericht zijn op de markt, lopen sterk uiteen: enerzijds vormen zij een door de privé- of overheidssector op communautair niveau, doch ook in de afzonderlijke Lid-Staten, op OTO aangebracht verlengstuk; anderzijds moet er een stimulerende werking uitgaan naar de verschillende aspecten van het energiebeleid, (met name de veiligstelling van de voorziening); zij zullen zodanig worden gedefinieerd dat OTO in zijn totaliteit een essentiële bijdrage levert aan een vergroting van de concurrentiekracht van de Europese industrie (MKB inbegrepen) en aan de economische en sociale samenhang via met name de ontwikkeling van de lokale en regionale hulpbronnen.

Verschillende technologieën (in het bijzonder verbranding, vergassing en opslag) hebben een algemeen karakter en zijn van belang zowel voor de fossiele energieën als voor de duurzame energie. Het is daarom zeer belangrijk de gebundelde ontwikkeling van deze technologieën te verzekeren ten dienste van beide energiebronnen.

Dit vergemakkelijkt zodoende de installatie van proefopstellingen of demonstratieprojecten van breder belang (bij voorbeeld geavanceerde vergassingsinstallaties, waarbij zowel fossiele brandstoffen als biomassa gebruikt kan worden), om zodoende bij te dragen aan de introductie van duurzame energiebronnen aan het energiesysteem.

Deze benadering van Gemeenschappelijke ontwikkeling vergemakkelijkt het rationeel gebruik voor de ter beschikking gestelde fondsen voor het programma, in overeenstemming met de doelstelling van een globale verdeling der middelen zoals aangegeven in bijlage II (60 % voor duurzame energie, 40 % voor de andere OTO activiteiten).

A. ONDERZOEK EN ONTWIKKELING

1. Verbetering van de omzetting en het gebruik van energie

De energievoorziening in de wereld is voornamelijk gebaseerd op het gebruik van fossiele brandstoffen en dit zal naar alle waarschijnlijkheid nog lang zo blijven. Dit geldt ook voor steenkool waarvan de bestaande reserves in de wereld nog voor enkele eeuwen voldoende zijn. De penetratie van aardgas op de markt zet zich voort maar het vervoer over lange afstanden (Noord-Afrika, Noordzee, Siberië) in gasvorm belemmert sterk het gebruik ervan. Een van de meest kritische problemen bij het gebruik van fossiele brandstoffen is de produktie van CO2 en andere vervuilende stoffen.

In verband hiermee moet de communautaire actie in de eerste plaats werkzaamheden begeleiden en stimuleren om de verontreinigende emissies terug te dringen en het rendement van de omzetting en het gebruik van energie te vergroten.

De in dit hoofdstuk beschreven O& O-activiteiten zijn gericht op verbetering van energieomzettingssystemen waarin steenkool, olie en gas worden gebruikt, op de ontwikkeling van nieuwe energiesystemen, op het zuinig gebruik van energie door de consument, op de opslag van energie en een meer doelgerichte exploratie van de in de Gemeenschap aanwezige hoeveelheden olie en gas.

Naast deze specifieke O& O-activiteiten wordt een geïntegreerde aanpak gevolgd om schone en efficiënte technieken toe te passen in sectoren als de bouw, de industrie en het vervoer. Aangezien in de vervoersector de vraag naar energie het sterkst toeneemt, zal aan het systeem energie-vervoer bijzondere aandacht worden verleend; het is de bedoeling dat in dat kader een geïntegreerd project over het stadsvervoer wordt uitgevoerd.

1.1. Schone steenkooltechnieken

De voornaamste doelstelling is om de met steenkool gestookte elektrische centrales minder vervuilend te maken door de emissies van CO2 en van andere gassen die het broeikaseffect veroorzaken te verlagen, de emissies van warme gassen in de atmosfeer terug te dringen, de vaste resten minder schadelijk te maken, het verbruik van steenkool bij een gelijke elektriciteitsproduktie te verminderen via een verbetering van de rendementen of een gedeeltelijke vervanging van steenkool tegen aanvaardbare kosten door brandstoffen die CO2 neutraal zijn (biomassa en afval).

De werkzaamheden zullen betrekking hebben op procédés die de markt op korte, middellange en lange termijn zullen moeten veroveren. De opties op korte termijn bestaan erin om de conventionele centrales zodanig te verbeteren dat er rendementen ontstaan van meer dan 40 % en alle vervuilende emissies worden verminderd, zelfs in de gevallen waar de systemen steenkool/biomassa en afval worden toegepast. De optie op middellange termijn heeft betrekking op STEG-installaties met kolenvergassing waarbij de rendementen hoger liggen dan 45 % en de uitstoot van vervuilende stoffen extra wordt verlaagd. De optie op lange termijn heeft betrekking op de ontwikkeling van de volgende generatie STEG-installaties met kolenvergassing waarbij een rendement wordt bereikt van meer dan 50 %.

In het onderhavige programma worden onder steenkool alle vaste brandstoffen verstaan die op de een of andere manier met steenkool in verband staan. Onder "vaste brandstoffen" worden verstaan steenkool, bruinkool, turf, orimulsie en andere zware brandstoffen die bij de raffinage van aardolie zijn verkregen. Deze stoffen kunnen alleen gebruikt worden of worden vermengd met stedelijk, industrieel of landbouwafval of met biomassa voor zover de daarbij vrijkomende emissies op hetzelfde niveau blijven en de energie voor het grootste gedeelte geproduceerd wordt met vaste brandstoffen. Voorts komen ook procédés ter sprake waarbij gezocht wordt naar een synergie tussen vaste brandstoffen en aardgas.

De projecten inzake onderzoek en ontwikkeling zullen betrekking hebben op:

- de ontwikkeling van gecombineerde cycli met geïntegreerde vergassing en geavanceerde verbrandingsprocessen, al dan niet onder druk (cycli met overkritische stoom of gecombineerde cycli) om het rendement te verhogen en de verontreinigende stoffen steeds meer terug te dringen (bij de bron of in de afgassen) waaronder wassen van hete gassen, en van de nieuwe cycli;

- de ontwikkeling van processen voor de vergassing (of verbranding) van steenkool in combinatie met biomassa of stedelijk, industrieel of landbouwafval, waardoor de CO2-emissies met 10 tot 20 % kunnen worden verminderd (deze actie zal worden ondernomen in combinatie met die van punt 2.5); een strikte controle op alle emissies en residuen. De ontwikkeling en evaluatie van methoden voor het afvangen en opslaan van CO2 zullen met name worden uitgevoerd in samenhang met het IEA-programma inzake het broeikaseffect;

- onderzoek naar de integratie van hoge-temperatuurmaterialen in geavanceerde systemen (te prefereren boven onderzoek naar deze materialen zelf);

- integratie van brandstofcellen die gasvaste brandstoffen gebruiken in gecombineerde cycli (demonstratie met bestaande cellen, welke OTO-activiteit besproken wordt in punt 1.3).

O& O zal worden ingevoerd via geïntegreerde projecten en projecten die een bepaald doel voor ogen hebben. Een belangrijk doel is het tot stand brengen van een Europees netwerk van "centres of excellence" om ervoor te zorgen dat de best beschikbare technologieën voor steenkool worden gebruikt en efficiënt worden toegepast. Tijdens de uitvoering van het programma zullen samenwerkingsverbanden tot stand worden gebracht met Oost-Europa en China.

1.2. Verbranding

Er zal aspecifiek onderzoek worden verricht naar de verbranding om de vooruitgang met het rendement van verbrandingsprocessen en de daaruit voortvloeiende vermindering van de emissies aan te tonen. Een dergelijk onderzoek is zowel algemeen als fundamenteel van aard zoals duidelijk wordt uit de volgende thema's: basisonderzoek om de oorzaken van de vervuiling vast te stellen, modelontwikkeling van verbrandingsprocessen en -systemen, installatie van diagnostische apparatuur, verbetering van afgassystemen en -behandeling, enz. Tot de onderwerpen die een algemene benadering vereisen behoren inwendige verbrandingsmotoren waarbij het gebruik van alternatieve brandstoffen moet worden betrokken, gasturbines, de verbranding en vergassing van steenkool en biomassa, en branders voor stationaire toepassingen in gebouwen en in de industrie.

Dit onderzoek zal worden uitgevoerd in samenwerking met de voornaamste Europese fabrikanten, oliemaatschappijen en gebruikers om te zorgen voor overdracht van technologie tussen de onderzoeksgemeenschap en de gebruikers. Daarbij zal tevens rekening worden gehouden met het EPEFE-programma (European Programme: Engines, Fuels, Emissions) dat genoemd wordt onder punt 1.5 dat de Gemeenschap in samenwerking met de verenigingen van Europese aardoliebedrijven en autofabrikanten heeft opgezet.

1.3. Brandstofcellen

Het onderzoek naar brandstofcellen (FC) spitst zich toe op volledige systemen en proto-installaties voor de diverse toepassingen (elektriciteitsproduktie, warmte/kracht-koppeling, wegvervoer, schepen en treinen); er komen twee onderwerpen aan de orde:

- stationaire toepassingen (vooral warmte/kracht-koppeling in gebouwen en in de industrie): ontwikkeling van systemen met vaste oxides (SOFC) van 200-400 kW en met vloeibare carbonaten om een rendement te halen van 55 tot 60 %, een kostprijs van 1 500 ecu/kW en een NOx-emissievermindering met een factor 10 tot 100 voor respectievelijk gasturbines en dieselmotoren. Voor de warmte/kracht-koppeling in gebouwen zullen er systemen die op vaste polymeren (SPFC) zijn gebaseerd worden ontwikkeld. De technieken waarbij gebruik wordt gemaakt van cellen op basis van fosforzuur, vaste polymeren of gesmolten carbonaten, waarmee beoogd wordt de markt te openen voor stationaire toepassingen zullen in combinatie met demonstratieprojecten onderzocht worden in proefprojecten;

- aandrijving van voertuigen (elektrisch): ontwikkeling van brandstofcelsystemen van het vaste-polymere type (SPFC). Het doel is om op lange termijn een rendement van 45 tot 50 % te behalen, een kostprijs van 100-200 ecu/kW en de emissies ten opzichte van de conventionele systemen te verminderen met een factor 100 tot 1 000. Dit soort ontwikkelingen sluit nauw aan bij de inspanningen die op het gebied van O& O worden gedaan bij de produktie van energievormen als waterstof of methanol. Voor het wegvervoer (en met name voor autobussen waarvoor een duidelijke kosten/batenanalyse kan worden gemaakt) en voor warmte/kracht-koppeling in gebouwen en in de industrie zullen proefprojecten, in combinatie met demonstratieprojecten worden opgezet.

Er zijn ook ondersteunende werkzaamheden gepland voor de ontwikkeling van schone en efficiënte omzettingsprocédés voor aardgas, methanol en zware olie (reformers) of steenkool (steenkoolvergassers) in waterstof. De kernproblemen zijn de integratie met de brandstofcel, de optimalisering van het energierendement en de emissies van verontreinigende stoffen van een compleet systeem en de afvoer van overblijvende vervuilende stoffen met behulp van de verschillende scheidingsmethodes. De uitbreiding van onderzoek naar brandstofcellen met elektrolysesystemen moet leiden tot een schone produktie en een goede markt voor waterstof (een elektrolysesysteem is het omgekeerde van een brandstofcel en het basisonderzoek komt sterk overeen). De SOFC-technologie kan leiden tot hoge-temperatuurelektrolysesystemen die elektriciteit 30-40 % goedkoper leveren dan conventionele elektrolysesystemen. De geplande werkzaamheden gericht op een aanzienlijke vermindering van de kosten van SPFC zouden kunnen leiden tot zeer goedkope elektrolysesystemen van het vaste-polymere type.

1.4. Opslag van energie

De opslag van energie is voor talrijke doeleinden noodzakelijk, zoals voor het vervoer, het opvangen van piekbelasting, het opslaan van duurzame energie, elektronische apparatuur enz. Het programma is vooral gericht op de opslag van elektriciteit, met name bij het vervoer (ter ondersteuning van de in hoofdstuk 1.6 beschreven activiteiten). Het accent zal worden gelegd op de soorten batterijen waarvan het meeste wordt verwacht, zoals die op basis van lithiumpolymeren of nikkel-hydride-batterijen waardoor de nikkel-cadmium-batterijen die giftige stoffen bevatten kunnen worden vervangen. Een netwerk van auto- en accufabrikanten onderzoekt de mogelijkheid de testprocedures van batterijen te standaardiseren. Andere vormen van opslag zullen worden onderzocht, zoals vliegwielen, supercondensators en warmteopslag.

1.5. Olie en gas en nieuwe brandstoffen voor het vervoer

De meeste aandacht gaat uit naar de ontwikkeling van schone brandstoffen voor het vervoer waarbij de doelmatigheid van de omzettingsprocedures wordt verbeterd. De werkzaamheden betreffen de katalytische omzetting van aardgas en vloeibare brandstoffen (en brandstofadditieven) met een grotere toegevoegde waarde, die gemakkelijker kunnen worden vervoerd. In die context zal aandacht worden besteed aan de vraagstukken van de sociale en economische gevolgen in hun totaliteit en aan de veiligstelling van de energievoorziening waarbij het gebruik van alternatieve brandstoffen als methaan ter sprake komt.

Aangezien de behoefte aan lichte produkten groeit en de vraag naar zware olie duidelijk daalt zou het OTO zich moeten richten op de katalytische omzetting van zware aardoliefracties. De toepassing van alternatieve brandstoffen zoals waterstof en mengsels wordt eveneens onderzocht. De werkzaamheden beogen een beter inzicht in het verband tussen de kwaliteit van de brandstof, de motortechnologie en de emissie van verontreinigende stoffen; een en ander vindt plaats in het kader van het EPEFE-project dat reeds onder punt 1.2 genoemd werd.

1.6. Optimalisering van de energie voor het stadsvervoer

De hoofdstukken 1.2 en 1.5 hebben betrekking op een lijst thema's en activiteiten aangaande het vervoer. Dit onderzoek en bepaalde vormen van onderzoek die in andere hoofdstukken zijn genoemd, zullen worden gebundeld in een gezamenlijke actie aangaande het stadsvervoer in nauwe samenhang met de in het kader van het specifieke programma. "Onderzoek voor een Europees vervoerbeleid" ontwikkelde en op integratie gerichte activiteiten. Met behulp van een dergelijke actie kunnen technische oplossingen worden gevonden voor specifieke stadsvervoerproblemen en wordt steun geleverd aan de gedachtenvorming en de analyse aangaande voor deze sector relevante besluiten in het kader van de "duurzame mobiliteit", waarbij optimale omstandigheden worden gecreëerd voor het energierendement, het milieu en het sociaal welzijn.

Het onderzoek en de ontwikkeling hebben betrekking op de integratie van opslagsystemen, omzettingssystemen, transmissie en het beheer van geleide en autonome voertuigen. Hiertoe behoren chemische en kinetische opslagsystemen van elektriciteit, energieomzetters zoals voor verschillende brandstoffen geschikte inwendige verbrandingsmethoden, brandstofcellen en andere hybride systemen.

Willen er echter vorderingen worden gemaakt op het gebied van het energieonderzoek dan is het absoluut noodzakelijk een aantal specifieke technologieën onder de loep te nemen zoals de modelontwikkeling voor en de simulatie van verbranding, computer-gesteund energiebeheer, de ontwikkeling van alternatieve batterijtechnologieën, de verbetering van transportsystemen, regeneratieve remsystemen en energieverbruikmodellen alsmede modellen voor vervuiling van de atmosfeer op bepaalde plaatsen.

Voor optimalisering van bestaande capaciteiten is het gebruik van de resultaten die zijn verkregen op het gebied van de telematische regeling van het verkeer en informatiesystemen aangaande het vervoer noodzakelijk. Met de resultaten van uitvoerbaarheidsstudies kunnen toepassingsgebieden worden geselecteerd waarvoor de verschillende aandrijfsystemen het meest geschikt zijn, kunnen ontwerpen worden uitgetest, de te volgen onderzoeksstrategieën nader worden bepaald of demonstratieprojecten op realistische schaal worden omschreven in samenhang met de activiteiten die in de demonstratiefase worden ontwikkeld.

Voorts zal het van belang zijn om de technologieën waarmee men op bepaalde plaatsen in de Gemeenschap ervaringen heeft opgedaan, in te voeren op de Europese markt in zijn totaliteit.

1.7. Energiebesparing in de industrie en gebouwen

De mechanismen die grotere energiebesparingen op het oog hebben in de verbruikende sectoren industrie en gebouwen zijn evenwel niet beperkt tot de technologieën doch hangen tevens af van een reeks hinderpalen en distorsies van sociale, economische of juridische aard of van gedragingen van consumenten die men beter moet trachten te begrijpen. Het hierna genoemde technologische onderzoek zou dan ook gepaard moeten gaan met onderzoek op sociaal-economisch gebied dat aansluit op de actie tot ondersteuning van de OTO-strategie op energiegebied, doch de gedaante zou kunnen aannemen van geïntegreerde projecten in de ruime zin van het woord, waarbij dus economische instrumenten op een concrete wijze gebruikt kunnen worden om de invoering van nieuwe technologieën te begeleiden.

Wat de industrie betreft, wordt in het kader van O& O aandacht besteed aan een beperkt aantal aspecifieke technologieën die uiterst belangrijk zijn voor de sectoren energie en milieu en in sommige gevallen de sector water, zoals de integratie van procédés en de invoering van nieuwe procédés, warmtewisselaars (aankoeken, enz.), scheidingsprocessen (bij voorbeeld met behulp van membranen, extractie, kristallisatie, adsorptie), stationaire verbranding (zie punt 1.2) en processen waarbij gebruik gemaakt wordt van zonlicht. Tevens zullen er projecten in overweging worden genomen die betrekking hebben op een efficiënter gebruik van elektriciteit. Bij de landbouwtechnieken zal worden onderzocht of er efficiënt met energie wordt gewerkt en hoe vervuiling kan worden teruggedrongen. Er wordt bij de industrie op aangedrongen aan de projecten deel te nemen.

In de sector gebouwen wordt voorrang gegeven aan een zogenaamde "systeem"-benadering en als zodanig zullen onderzoek en ontwikkeling nauw samenhangen met de werkzaamheden aangaande duurzame energie in de in punt 2.3 bedoelde gebouwen. Uit het oogpunt van O& O beoogt deze benadering een rationeel en zuinig gebruik van brandstoffen en elektriciteit; een en ander omvat onderzoek naar het intelligente huis, warmtepompsystemen enz.; er staan ook werkzaamheden van prenormatieve aard op stapel.

Anderzijds zal OTO de ontwikkeling van geïntegreerde energieconcepten mogelijk maken voor de industrie, de bouw en de landbouw zoals warmte/kracht-koppeling (met inbegrip van de kleine eenheden voor warmte/kracht-koppeling van minder dan 10 kWe) en andere systemen (uitrustingssystemen met inbegrip van turbines, brandstofcellen, dieselmotoren, warmtepompen, batterijen enz.).

Bijzondere aandacht zal worden geschonken aan de doelmatigheid van geïntegreerde systemen voor het eindverbruik van elektriciteit zowel in de industrie als in gebouwen met inbegrip van de verbetering van de prestaties op het gebied van het vervoer, de distributie en de opslag van energie. Het accent zal worden gelegd op demonstratieprojecten voor de meest conventionele technologieën, terwijl O& O vooral betrekking zal hebben op geïntegreerde projecten waarbij een beroep wordt gedaan op geavanceerde technologieën. De technische en niet-technische hindernissen voor de gedecentraliseerde produktie van energie zullen eveneens worden geanalyseerd.

Deze activiteiten zullen kunnen worden aangepast met het oog op hun toepassing in de ontwikkelingslanden, de landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS. Voorts zou rekening worden gehouden met de resultaten die met andere programma's die met OTO samenhangen zijn verkregen.

1.8. Exploratie en produktie van olie en gas

De O& O-activiteiten hebben betrekking op problemen voor de middellange en lange termijn met het oog op de verbetering van de exploitatie van olie- en gasvelden en de versterking van de technologische basis van de Europese industrie.

Het onderzoek spitst zich toe op:

- de ontwikkeling van efficiënte technologieën die moeten leiden tot een betere karakterisering en een beter beheer van de voorraden en een nauwkeuriger bepaling van de opbrengst uit die voorraden;

- analyse van sedimentatiebassins en drie-dimensionale modelontwikkeling om een betere beschrijving van de bassinvorming en de geo-historische ontwikkeling daarvan te krijgen;

- de identificatie van kleinschalige of ingewikkelde dieptestructuren waarbij geavanceerde geochemische en geofysische exploratiemethoden worden toegepast.

Bovendien is geïntegreerd onderzoek gepland op het gebied van de aardwetenschap. Dit onderzoek levert niet alleen onontbeerlijke gegevens voor de exploratie van olie en gas op, maar hierdoor kan eveneens de wetenschappelijke kennis voor andere onderzoekprogramma's aanzienlijk worden vergroot, bij voorbeeld op het gebied van de geothermie in droog gesteente, de opslag van radioactief afval, grondstoffen of de exploitatie van mariene bronnen.

2. Duurzame energie

Nieuwe en moderne vormen van duurzame energie, die verder gaan dan het klassiek gebruik van waterkracht en brandhout, zijn nog niet in al hun aspecten onderzocht aangezien er te weinig ontwikkelingsactiviteiten op dit gebied zijn ontplooid. Deze inheemse, schone vormen van energie worden echter beschouwd als het meest geschikt om het broeikaseffect tegen te gaan en een bijdrage te leveren aan een betrouwbare energievoorziening op lange termijn. Want als bron voor technologische innovatie kan de duurzame energie nieuwe industriële activiteiten en werkgelegenheid op alle opleidingsniveaus creëren, met name in de minder begunstigde gebieden in Europa. Door de gedecentraliseerde aard, biedt duurzame energie de burgers vele mogelijkheden. In het kader van de internationale samenwerking zullen de duurzame vormen van energie een belangrijke rol spelen om te voorkomen dat de derde wereld die de grootste energieverbruiker wordt, ook niet de grootste vervuiler wordt. In het licht van de dualiteit kwaliteit van het leven en sociale invloed kunnen deze energiebronnen het grotere energiegebruik - de basis van alle economische groei - in de toekomst mogelijk maken, waarbij het milieu wordt ontzien.

De werkzaamheden in dit hoofdstuk zullen in nauwe verbinding met die onderwerpen van het hoofdstuk "verbetering van de omzetting en het gebruik van energie" uitgevoerd worden (in het bijzonder verbranding, opslag, brandstofcellen, energiebesparing in gebouwen) die van direct belang zijn bij het bereiken van de technische en economische doelstellingen voor de invoering en het gebruik van duurzame energie.

Het programma beoogt een nieuwe dimensie te geven aan duurzame energievormen waardoor deze een belangrijke rol kunnen gaan spelen in de Europese energievoorziening. Hiertoe wordt een strategie ten uitvoer gelegd waarbij de krachten worden gebundeld om ambitieuze maar realistische doelstellingen op de korte en middellange termijn te bereiken.

Hierbij zal de nadruk worden gelegd op O& O voor zover de betrokken technologie - enkele uitzonderingen daargelaten - nog niet op marktniveau is ontwikkeld; met de activiteiten op het gebied van O& O zullen doelstellingen worden voortgezet die zowel uit wetenschappelijk, als technologisch en industrieel punt prioriteit genieten. Er zal een bepaalde relatie tot stand worden gebracht met niet-technologische instrumenten zoals die welke betrekking hebben op wettelijke en administratieve belemmeringen.

Er zal meer aandacht worden besteed aan de analyse van de instrumenten die noodzakelijk zijn voor de invoering van duurzame energie in de maatschappij; sociaal-economisch onderzoek, planning en opleiding zullen daarbij op het programma staan (in het kader van de actie tot ondersteuning van de OTO-strategie op het gebied van energie).

Er moeten financiële middelen worden uitgetrokken voor de volgende prioritaire gebieden:

2.1. Ontwikkeling van de technologische integratie van duurzame energie

Dit nieuwe initiatief is bedoeld om uit technologisch oogpunt de integratie van duurzame energie te vergemakkelijken zonder de sociaal-economische aspecten te verwaarlozen.

Duurzame energie is in zeer verschillende vormen van belang voor de activiteiten die alle groeperingen waaruit de maatschappij bestaat gemeenschappelijk hebben. Er moet een multi-disciplinaire inspanning worden geleverd om de diverse betrokken niveaus - onderzoekers, de industrie en toekomstige gebruikers - een snelle en zo ruim mogelijke exploitatie te garanderen. Er zal bijzondere nadruk worden gelegd op de integratie van duurzame energie in toekomstige energiesystemen, in de rurale gebieden en in de geïntegreerde grootschalige projecten zoals de produktie van elektriciteit uit duurzame energie. De invloed van de duurzame energie moet grondig worden bestudeerd op de plaatsen waar deze energievorm zal worden ontwikkeld, d.w.z. vooral op het platteland en in de steden, ten behoeve van landbouw en industrie en de distributienetten; de impact op de social structuur en andere aspecten zullen worden geanalyseerd. Er zullen overeenkomsten voor de ontwikkeling worden gesloten en specifieke en sectorgebonden actieprogramma's worden opgezet met behulp van netten waarvan er verscheidene zijn verenigd in het "grote net voor de ontwikkeling van duurzame energie". Hiertoe behoren onder andere kleinere thematische netten, de voornaamste elektriciteitsmaatschappijen in Europa, befaamde architecten en bouwkundige ingenieurs, gespecialiseerde centra, modelsteden, gebieden en eilanden.

Voor de integratie in de derde wereld en in Oost-Europa moet eveneens een specifieke inspanning worden geleverd om de technologieën aan te passen, de overdracht daarvan voor te bereiden en de Europese industrie te versterken in verband met de toekomstige exportmarkten.

2.2. Fotovoltaïsche elektriciteit

Het accent zal worden gelegd op een verticale benadering op drie niveaus die in de eerste plaats onderzoek naar kristallijne of uit dunne lagen bestaande zonnecellen omvat, waarbij de industrie en universitaire en para-universitaire onderzoeklaboratoria betrokken zijn.

Daarnaast worden er middelen uitgetrokken voor de versnelde industriële toepassing van cellen en modules. Het betreft hier een nieuw initiatief voor een communautair programma ter ondersteuning van OTO op het gebied van de industrie, en met name bij het MKB voor de ontwikkeling in een preconcurrerend stadium van de technologie, van flexibele industriële procédés met een zeer grote opbrengst.

Tenslotte zullen er middelen worden uitgetrokken voor een snellere ontwikkeling en demonstratie van fotovoltaïsche proefsystemen waarbij men een verlaging van de kosten wil bereiken, alsmede de prestaties en de betrouwbaarheid van de apparatuur wil trachten te verbeteren. Door het GCO zullen test- en meetprogramma's worden opgezet voor de nieuwe modules en fotovoltaïsche systemen om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van Europese normen en de opstelling van aanbevelingen voor fabrikanten en gebruikers. Voorts zullen er aanvullende maatregelen ten uitvoer worden gelegd door het GCO, waarbij nauw zal worden samengewerkt met laboratoria in de Lid-Staten.

2.3. Gebouwen

De beste benadering in deze sector is eveneens verticaal van aard en wat O& O betreft gaat het in de eerste plaats om het onderzoek op het gebied van de onderdelen en integratieprocedures van actieve en passieve zonneënergie, natuurlijke verlichting en andere kwesties voort te zetten. Het onderzoek is prenormatief en gericht op de mogelijkheid tot standaardisatie.

In de tweede plaats zou moeten worden gewerkt aan de ontwikkeling van proefgebouwen die vanuit energie-technisch, esthetisch en architectonisch oogpunt succes moeten opleveren. Een nieuw aspect in deze context is de ontwikkeling van een bioklimaat en een nieuwe manier van energievoorziening van bestaande gebouwen.

Tenslotte zal worden gewerkt aan moderne stedebouw die in harmonie is met de specifieke energiebehoefte, de architectuur en de sociale organisatie waarbij het werk, het leven en de vrije tijd in de stad op nieuwe wijze worden geïntegreerd. Deze ontwikkeling moet uitmonden in de bevordering van nieuwe proefstadswijken met minimale emissies. Hierbij zal moeten worden samengewerkt met netwerken van steden, gebieden, stedebouwkundigen die deskundig zijn op het gebied van zonneënergie en architecten.

Deze activiteiten moeten op elkaar worden afgestemd en activiteiten aanvullen die betrekking hebben op het rationeel gebruik van de energie in de in punt 1.7 genoemde gebouwen.

2.4. Windmolens

De activiteiten zijn als volgt verticaal gestructureerd: in de eerste plaats worden nieuwe materialen en onderdelen ontwikkeld, vooral rotorbladen van geavanceerde composietmaterialen. Vervolgens wordt na de voltooiing van het ontwikkelingsprogramma van de huidige generatie windmolens een ontwikkelingsprogramma voor een nieuwe, krachtiger generatie windmolens (1 tot 2 MW) opgezet waarbij gebruik wordt gemaakt van nieuwe ultralichte rotorbladen en andere nieuwe onderdelen. Ook zouden zeer geavanceerde turbines met een kleinere omvang op het programma kunnen worden gezet.

Tenslotte wil het programma het gebruik van alternatieve vestigingsplaatsen bevorderen, ter vervanging van terreinen die gezien hun natuurlijke gesteldheid of het gebrek aan wind minder geschikt zijn.

2.5. Biomassa

Deze sector is met name belangrijk voor de O& O-acties in relatie tot het milieu, de regionale ontwikkeling en die van het platteland. Een geïntegreerde aanpak biomassa-bio-energie is noodzakelijk om de samenhang en de relevantie te garanderen van de communautaire O& O-activiteiten betreffende het totaal van de bio-energiesector met zijn technische en niet-technische aspecten (met inbegrip van bij voorbeeld de aspecten betreffende de energiebalans, de kosten-batenverhouding, de gevolgen voor het overheidsbeleid, enz.): produktie en gecombineerde behandeling van grondstoffen uit de landbouw, benutting en omzetting van die grondstoffen voor energiedoeleinden.

Deze strategische stap zal samen met de programma's AIR en TEPE worden ondernomen, terwijl het programma voor agro-industrieel onderzoek zich zal toespitsen op de produktie van grondstoffen, de logistische aspecten en de verwerking, terwijl het energieprogramma zich vooral zal bezighouden met werkzaamheden op het gebied van de omzetting en de benutting van vaste biomassa, waarbij met name aandacht wordt besteed aan het gebruik van nieuwe, snelgroeiende bomen en landbouwgewassen, dat ten grondslag ligt aan de tweede activiteit, gericht op de thermische omzetting in vloeibare, gasvormige en vaste brandstoffen of direct in warmte. Het stedelijk afval en het afval uit landbouw, bosbouw en industrie zullen onderzocht worden in samenhang met de onder punt 1.1 omschreven activiteiten.

Daarnaast zullen proef- en demonstratieprojecten worden opgezet aangaande de gedecentraliseerde energieopwekking met behulp van motoren en turbines met een hoog rendement.

Tenslotte zal worden gewerkt aan de produktie van plantaardige oliën en de omzetting daarvan in voor de markt bruikbare brandstoffen.

2.6. Geothermische energie

Het nog uit te voeren O& O op het gebied van de geothermie, welke op Europees niveau verder zouden moeten worden gesteund, hebben betrekking op het Hot Dry Rock onderzoek. Er wordt daarbij steun verleend aan één Europees proefproject dat het uitgangspunt kan vormen voor een prototype voor demonstratie in een later stadium. De activiteiten in verband met het conventionele onderzoek op het gebied van de geothermie behoren tot de demonstratiefase.

2.7. Andere mogelijkheden

Gecoördineerde activiteiten zouden kunnen worden ontplooid op het gebied van de verschillende soorten duurzame energie die zich in verschillende stadia van ontwikkeling bevinden. Het zou hier kunnen gaan om golfslagenergie, getijdenenergie, kleine waterkrachtinstallaties, thermodynamische zonneënergie, schone produktie en gebruik van waterstof, enz. Ook moet aandacht worden besteed aan met duurzame energie verband houdende technologieën zoals opslaginstallaties voor elektrische of thermische energie.

B. DEMONSTRATIE (met inbegrip van verspreiding en exploitatie)

Bij de activiteiten op het gebied van demonstratie, met inbegrip van verspreiding en exploitatie, zijn drie hoofdlijnen te onderscheiden: rationeel gebruik van energie, duurzame energiebronnen en fossiele brandstoffen.

1. Rationeel gebruik van energie

Rationeel gebruik van energie heeft betrekking op activiteiten op het gebied van een efficiënt gebruik van energie aan de vraagzijde van de energiesector. Vermindering van het energieverbruik en de markt proberen te penetreren met vernieuwende schone en efficiënte technologieën is van vitaal belang indien men minder afhankelijk wil worden van de levering van energieprodukten door derde landen en de ongunstige gevolgen van het energiegebruik voor het milieu wil terugdringen.

Naast de specifieke activiteiten op het gebied van demonstratie als zodanig, zal een geïntegreerde aanpak worden gevolgd voor de toepassing van schone en efficiënte technologieën in sectoren als gebouwen, industrie en vervoer. Vervoer is de sector waar de vraag naar energie het sterkst toeneemt, en om die reden zal aan de combinatie energie-vervoer speciale aandacht worden besteed.

De communautaire activiteiten op dit gebied zullen de volgende vier gebieden omvatten:

- een efficiënt gebruik van energie in gebouwen;

- een efficiënt gebruik van energie in de industrie;

- energie-industrie, elektriciteit en warmte;

- vervoer en stedelijke infrastructuur.

1.1. Een efficiënt gebruik van energie in gebouwen

De doelstelling is om zowel het gebruik van energie als de emissies van CO2 en andere stoffen die de lucht vervuilen aanzienlijk te beperken bij het optrekken van nieuwe gebouwen in de woning-, commerciële of overheidssector, de technische en economische verbeteringen aan te brengen en efficiënte systemen voor beheer en controle in te voeren.

Activiteiten zullen onder meer het maken van ontwerpen die weinig energie vergen omvatten, alsmede een optimalisering van materialen en componenten, een geïntegreerde afstemming van de verwarmings-, koelings- en elektrische systemen op de vraag en een geoptimaliseerde uitrusting voor elektrische verwarming, ventilatie en air-conditioning met een efficiënte integratie van systemen voor duurzame energie.

Activiteiten zullen ook het opknappen van grote commerciële of openbare gebouwen en woningen omvatten. De voorkeur zal worden gegeven aan gestandaardiseerde en gemodelleerde componenten waarbij speciale aandacht zal worden geschonken aan systemen voor bouwkundige integratie.

1.2. Een efficiënt gebruik van energie in de industrie

De doelstelling is het specifieke energieverbruik per produktie-eenheid te verminderen of de produktiviteit bij een gelijk energieverbruik te verhogen zodat de concurrentiekracht van de Europese industrieën kan toenemen en de ontwikkeling van nieuwe produkten wordt gestimuleerd.

De activiteiten zullen de demonstratie van innoverende technologieën omvatten waarmee men fabricageprocessen wil verbeteren of vervangen zodat de hoeveelheid energie die nodig is om een produkt te krijgen aanzienlijk wordt verminderd, residuen of afvalwarmte beter kunnen worden benut en een stijging van het energieverbruik kan worden beperkt of voorkomen waardoor aan de regels op het gebied van de milieubescherming kan worden voldaan.

1.3. Energie-industrie, elektriciteit en warmte

De doelstelling is de efficiëntie bij de omzetting van primaire energie in warmte en/of elektriciteit te vergroten, alsmede het vervoer en de distributie van nuttige energie zo rendabel mogelijk uit te voeren.

De activiteiten zullen de demonstratie omvatten van nieuwe produktiecycli, meer energie-efficiënte methoden voor het beheer van de netten voor het transport, de distributie en de opslag van energie en een verbetering van de condensatiesystemen.

1.4. Vervoer en stedelijke infrastructuur

De doelstelling is een doelmatig energiegebruik bij het openbaar vervoer aanzienlijk te verbeteren, meer samenhang aan te brengen in het beheer van het vervoer en de burgers meer bewust te maken van de mogelijkheden die het openbaar vervoer biedt.

De acties zullen technieken omvatten voor verkeersbeheersing en -controle, met inbegrip van geavanceerde informatiesystemen voor de gebruikers, een betere infrastructuur voor intermodale overgave, efficiënte wagenparken voor openbaar vervoer in stedelijke gebieden en aanvullende maatregelen om een verschuiving te doen plaatsvinden van het privé naar het openbaar vervoer. De activiteiten zullen tevens verbeteringen omvatten voor een efficiënter energieverbruik bij een nieuw soort tractiesysteem voor voertuigen die gebruik maken van alternatieve dan wel conventionele brandstoffen.

2. Duurzame energie

Duurzame energie in de nieuwe en moderne vormen die uitgaan boven de klassieke toepassingen van waterkracht en hout voor verwarmingsdoeleinden, hebben omdat zij nog niet voldoende zijn ontwikkeld, nog lang niet hun volle potentieel kunnen tonen.

Niettemin schijnt met deze schone en in de Gemeenschap zelf aanwezige energiebronnen het broeikaseffect het beste te kunnen worden bestreden en een bijdrage te kunnen worden geleverd aan de energievoorziening op langere termijn. Als bronnen van technologische vernieuwing zouden hierdoor nieuwe industriële activiteiten kunnen worden ontplooid en werkgelegenheid kunnen worden gecreëerd op alle niveaus, met name in de minder ontwikkelde regio's van Europa. Bovendien zijn zij vanwege hun gedecentraliseerd voorkomen veel toegankelijker voor de niet-deskundige. In het kader van de internationale samenwerking zal duurzame energie tevens een belangrijke rol moeten spelen om ervoor te zorgen dat de derde wereld, die de grootste verbruiker van energie zal worden, niet tevens de grootste vervuiler wordt. Wanneer men de samenhang tussen de kwaliteit van het leven en de sociale gevolgen in aanmerking neemt, zijn zij waarschijnlijk de enige bronnen die in de toekomst een duurzame stijging van het energieverbruik mogelijk zullen maken, omdat zij gebaseerd zijn op de economische groei en toch het milieu eerbiedigen.

Het onderhavige programma voorziet in een nieuwe dimensie voor duurzame energie die de invoering van nieuwe bronnen op belangrijke schaal in het Europese energiesysteem mogelijk zal maken. Met dit doel voor ogen zal een passende strategie worden aangenomen ten einde de inspanningen toe te spitsen op ambitieuze doch realistische doelstellingen voor de korte tot middellange termijn.

Integratie met de Derde Wereld en met Oost-Europa zal eveneens een speciale inspanning vereisen om de technologieën aan te passen, de overdracht ervan voor te bereiden en de Europese industrie bij het vinden van toekomstige exportmarkten te ondersteunen.

Met dit voor ogen zal de nadruk worden gelegd op doelgerichte demonstratieprojecten ten einde belangrijke doelstellingen op energiegebied op de korte en middellange termijn te kunnen verwezenlijken.

Demonstratieactiviteiten op het gebied van duurzame energie zullen betrekking hebben op alle bronnen inzake duurzame energie, voor zover nodig in combinatie met andere communautaire acties, ten einde de markt te stimuleren en onderling overeengekomen doelstellingen op energiegebied te kunnen verwezenlijken.

Ten dezen einde zullen de werkzaamheden beschreven in dit hoofdstuk in nauwe samenwerking met de onderwerpen uit de hoofdstukken "rationeel gebruik van energie" en "energie uit fossiele brandstoffen" doorgevoerd worden (in het bijzonder co-verbranding, warmte-kracht koppeling, opslag, brandstofcellen, efficiënt gebruik van energie in gebouwen), die van direct belang zijn bij het verwezenlijken van de technische en economische doelstellingen bepaald voor de invoering en het gebruik van duurzame energie.

Financiële steun zal worden toegespitst op de volgende prioritaire gebieden:

- Energie uit biomassa en afval;

- Zonneënergie;

- Windenergie;

- Elektrische energie uit waterkracht;

- Energie uit aardwarmte.

2.1. Energie uit biomassa en afval

De doelstelling zal zijn om schadelijke emissies en de kosten voor het opwekken van elektriciteit terug te dringen, de betrouwbaarheid te verbeteren, een ruimer gebruik van bekende technologieën te promoten, de toepassing en integratie daarvan te verbeteren, de concurrentiekracht ervan te vergroten en de kosten ervan te verlagen.

De demonstratieactiviteiten zullen worden toegespitst op de produktie van energie uit vaste biomassa, het produceren, vervangen en/of besparen van energie met behulp van stedelijk en dierlijk afval, alsmede afval uit de industrie, de landbouw en de bosbouw, en kostenbesparingen voor de winning van energie uit biomassa.

2.2. Zonneënergie

2.2.1. Fotovoltaïsche elektriciteit

De activiteiten zullen met name de grootschalige commercialisatie omvatten van afgelegen fotovoltaïsche toepassingen en aan het net gekoppelde fotovoltaïsche systemen, waarbij elektriciteitsmaatschappijen en andere hoofdrolspelers betrokken zullen zijn.

2.2.2. Warmtetoepassingen

De activiteiten zullen de produktie omvatten van grote hoeveelheden warm water (of van andere vloeistoffen) voor verwarming en/of koeling en de produktie van grote hoeveelheden warme lucht voor ventilatie- en droogdoeleinden.

2.3. Windenergie

De activiteiten zullen worden toegespitst op de demonstratie van technologieën waardoor de prestaties en de efficiency groter zullen worden, de betrouwbaarheid zal toenemen en kostenverlagingen kunnen worden doorgevoerd. De maximale benutting van de mogelijkheden die windenergie biedt kan worden bereikt door op een zo groot mogelijke schaal middelgrote windturbines toe te passen, voor de kust windmolenparken op te richten, speciale machines te ontwerpen die bij geringe wind nog goed kunnen functioneren en grotere machines (groter dan 1 MW) toe te passen voor afzonderlijke installaties of windparken.

2.4. Elektriciteit op waterkracht

De activiteiten zullen betrekking hebben op het ontwerpen en bouwen van installaties, het onderzoek naar materialen of exploitatiemethoden en de controle op nieuwe technologieën. Door de industrie genomen initiatieven om een standaarduitrusting van hoge kwaliteit te produceren, die betrouwbaar en concurrerend is en om eenvoudige, betrouwbare en goedkope technieken of technologieën te perfectioneren zullen ook worden bevorderd, met name die welke zijn aangepast aan de markten en de behoeften van de landen waarvan de ontwikkeling achterop blijft. Zij omvatten tevens het herstellen of moderniseren van verlaten installaties of installaties die aan het eind van hun technische of administratieve leven zijn, waarbij geavanceerde technologieën zullen worden toegepast.

2.5. Geothermische energie

De activiteiten zullen de verbetering omvatten van technieken in de boorsector en de uitrusting van putmonden, het tegengaan van corrosie en de vorming van ketelsteen, een ruimere toepassing van automatisering en een verbetering van de systemen voor de behandeling van pekel, de exploitatie van geothermische velden waarvan de mogelijkheden zijn aangetoond en de ontwikkeling van geothermische toepassingen in de landbouw en de aquacultuur.

3. Energie uit fossiele brandstoffen

De economie in de wereld is overwegend afgestemd op het gebruik van fossiele brandstoffen.

Zo vertegenwoordigt in de landen van de Europese Unie het verbruik van energie uit fossiele brandstoffen, namelijk steenkool, aardolie en aardgas, vandaag de dag ongeveer 82 % van het totale energieverbruik. Dit aandeel zal in de loop van de komende decennia regelmatig gaan toenemen, waarbij er evenwel variaties zullen optreden tussen de verschillende energiebronnen.

Aardgas bijvoorbeeld zal verder doordringen op de Europese markt hoewel het vervoer ervan over grote afstanden (vanuit Afrika, Siberië en de Noordzee) in vloeibare (NLG) of gasvorm, technisch en economisch gezien een aantal problemen oproept.

Het aandeel van aardolie daarin zal in de komende jaren een lichte maar constante stijging te zien geven. Deze verhoging komt voornamelijk voor rekening van de vervoersector. Het aandeel van steenkool, waarvan de reserves wereldwijd nog voldoende zijn voor een aantal eeuwen, zal in de loop der jaren op eenzelfde peil worden gehandhaafd, ondanks de milieuproblemen die het gebruik van steenkool met zich meebrengt.

Een van de grootste problemen van fossiele brandstoffen is de emissie van CO2 en andere vervuilende stoffen. Daardoor zou de communautaire actie op het gebied van de demonstratie van de technische en economische leefbaarheid van de nieuwe technologieën bij voorrang erop gericht moeten zijn vervuilende emissies te beperken en de doelmatigheid van de omzetting en het gebruik van fossiele brandstoffen te verhogen.

3.1. Vaste brandstoffen

Onder "vaste brandstoffen" verstaat men steenkool, bruinkool, turf (orimulsie) en andere zware brandstoffen die bij de raffinage van aardolie zijn verkregen. Deze stoffen kunnen alleen gebruikt worden of worden vermengd met stedelijk of industrieel afval of met biomassa voor zover de daarbij vrijkomende emissies op hetzelfde niveau blijven en de energie voor het grootste gedeelte geproduceerd wordt met vaste brandstoffen.

De doelstelling is de emissies als gevolg van het gebruik van vaste brandstoffen te verminderen, met name zwaveloxide, gecombineerde stikstofoxiden en CO2, en wel door een verbetering van de rendementen bij de produktie, alsmede de vergassingsprocédés te verbeteren en het stedelijk, industrieel en ander afval te elimineren door dit samen met steenkool te gebruiken.

De prioriteiten bij de activiteiten inzake demonstratie, verspreiding en exploitatie zullen liggen op de gebieden van de produktie van elektriciteit en warmte met behulp van fossiele brandstoffen, de benutting van de bijprodukten en de produktie van grondstoffen. Tevens zal gestreefd worden naar een synergie met aardgas.

3.1.1. Produktie van elektriciteit en warmte

De activiteiten op dit gebied omvatten wervelbedverbranding bij omgevingsdruk of onder stationaire overdruk, alsmede primaire maatregelen voor een vermindering van de emissies en de behandeling van rookgassen. "Integrated Gasification Combined Cycle" en "Topping Cycle", de behandeling van gassen bij hoge temperatuur en brandstofcellen die functioneren op gas van vaste brandstoffen zullen ook in het kader van deze activiteit worden gefinancierd.

3.1.2. Benutting van bijprodukten

De activiteiten op dit gebied hebben betrekking op de benutting, de behandeling of de verrijking van afval in gas-, vaste of vloeibare vorm dat bij het gebruik van vaste brandstoffen ontstaat.

3.1.3. Produktie van grondstoffen

De activiteiten in deze sector zullen worden toegespitst op het vloeibaar maken van vaste brandstoffen, met name om naar synergieën te zoeken tussen deze techniek en de aardolieraffinaderijen en nieuwe pyrolyseprocédés.

3.2. Olie en gas

De doelstelling van de activiteiten op dit gebied zal zijn de capaciteit van de industrie te vergroten zodat deze kan voldoen aan de behoeften op korte en lange termijn ten aanzien van de terbeschikkingstelling en de tenuitvoerlegging van efficiënte technologieën in de sectoren aardolie en gas. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de markten van de landen van Midden- en Oost-Europa en het GOS.

Demonstratie, verspreiding en optimalisering van de resultaten van de activiteiten zijn bijzonder belangrijk op dit gebied om de marktpenetratie te garanderen van nieuwe technologieën die ontwikkeld zijn door een industriesector waarvan de gevolgen voor de economie in de Gemeenschap, de concurrentiekracht van de bedrijven en de produktie van energie van strategisch belang zijn.

De begunstigden van deze activiteiten zijn vooral de maatschappijen die betrokken zijn bij de winning van aardolie en gas, die vernieuwende en efficiënte technologieën ontwikkelen om zodoende de methoden gebruikt bij de exploitatie, de produktie en het gebruik van olie en gas te verbeteren.

De activiteiten hebben zowel op de up- als op de downstream-sectoren betrekking:

- in de upstream-sector zullen de activiteiten betrekking hebben op een vergroting van de exploratiecapaciteit, op nieuwe technologieën voor de exploitatie van marginale aardgasvelden, de veiligheid en de bescherming van het milieu; zij zullen zowel exploratie als produktie omvatten en gericht zijn op kostenverlaging. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de Noordzee en de andere gebieden waar de winning met bijzondere economische moeilijkheden gepaard gaat;

- in de downstream-sector zullen de activiteiten worden toegespitst op het gebruik van aardgas, zoals de omzetting van gas en het gebruik ervan in het vervoer en de verbetering van industrieprocédés.

3.3. Brandstofcellen

Doelstelling is de nodige voorwaarden te scheppen om de gebruikers in staat te stellen zich vertrouwd te maken met de invoering van brandstoffcellen op de markt van de elektriciteits- en warmteproduktie alsmede op het gebied van het vervoer. De activiteiten zullen worden toegespitst op de demonstratie van brandstofcellen op basis van fosforzuur, vaste polymeren of vloeibare carbonaten. In het bijzonder zal ernaar gestreefd worden vooruitgang te boeken met betrekking tot de "Balance of Plant" en de technologieoverdracht.

UITVOERING VAN DIT PROGRAMMA

Het programma zal worden uitgevoerd in de vorm van acties voor gezamenlijke rekening, gecoördineerde acties, specifieke maatregelen, maatregelen ter voorbereiding, ter begeleiding en ter ondersteuning en activiteiten voor de verspreiding en de evaluatie van de resultaten als bedoeld in bijlage III bij de desbetreffende beschikking.

De werkzaamheden voor gezamenlijke rekening ontvangen financiële steun van de EG waarbij het percentage afhangt van de aard van het project, met name van het economisch en technisch risico, het betrokken gebied en de nabijheid van de markt. In absolute termen moet het project uitmonden in een belangrijke innovatie en een significante technologische doorbraak die men kan verwachten bij een dergelijke bundeling van krachten. Bepaalde projecten kunnen op zodanige wijze opnieuw worden ingedeeld dat er een betere synergie van de middelen tot stand komt en resultaten kunnen worden geboekt. Er zal bovendien speciale aandacht worden besteed aan geïntegreerde projecten die gericht zijn op sociale, economische of technische problemen met een multi-disciplinaire aanpak en/of die betrekking hebben op problemen waarbij het gehele scala van onderzoek tot demonstratie en exploitatie op de markt aan de orde komt. Er zullen geïntegreerde projecten worden uitgevoerd op gebieden zoals de geïntegreerde toepassing van duurzame energie, verbranding en stadsvervoer.

Deze projecten worden aangevuld met gecoördineerde acties in specifieke sectoren waarbij een eenvoudige coördinatie op communautair niveau van de werkzaamheden in de Lid-Staten en de betrokken industrieën ertoe bijdraaagt dat deze acties meer opleveren. Maatregelen op het gebied van technologische stimulering, waarbij wordt uitgegaan van de ervaring met Craft-acties en uitvoerbaarheidspremies, zullen worden uitgevoerd om de deelname van het MKB aan te moedigen en te vergemakkelijken.

Er zullen samenwerkingsactiviteiten worden ontplooid voor de verschillende technologische gebieden zowel op internationaal niveau (bij voorbeeld het Internationaal Energieagentschap, de Verenigde Naties) als op nationaal en regionaal niveau (bij voorbeeld Midden- en Oost-Europa, het Middellandse-Zeegebied, ontwikkelingslanden) in samenhang met andere ter zake dienende communautaire beleidslijnen.

Om te zorgen voor samenhang en bevordering van synergie tussen OTO en de markt zal er een krachtige actie ter verspreiding van de resultaten worden gevoerd. Een dergelijke actie beoogt de uit het OTO naar voren gekomen gegevens over technologieën in ruime mate te verspreiden en de introductie van deze technologie op de markt te bevorderen; de instrumenten die de exploitatie van technologie op de markt zouden kunnen versnellen zullen worden bestudeerd en aangewend. Er zal bij voorkeur gebruik worden gemaakt van de OPET-netwerken (Organisations for the Promotion of Energy Technologies) die niet alleen in Europa zijn opgezet maar ook in Oosteuropese landen en het GOS en in ontwikkelingslanden. Andere instrumenten kunnen worden beproefd en ten uitvoer worden gelegd, afhankelijk van de effectiviteit daarvan. De gelegenheid zal worden geschapen voor de opleiding en uitwisseling van onderzoekers tijdens de uitvoering van het programma met behulp van subsidies en toewijzingsschema's van onderzoekers aan bepaalde belangrijke OTO-projecten.

(1) Een gedetailleerde beschrijving van deze onderzoeksactiviteiten van het GCO die in een afzonderlijk besluitsvoorstel van de Raad gedefinieerd zijn, is ter informatie in bijlage IV opgenomen, ten einde de doorzichtigheid te verzekeren met betrekking tot hun aanvullende karakter ten opzichte van de overeenkomstige indirecte acties.

BIJLAGE II

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

BIJLAGE III

VOORWAARDEN VOOR DE UITVOERING VAN HET PROGRAMMA

1. De voorwaarden voor de financiële deelneming van de Gemeenschap zijn bepaald in bijlage IV van het besluit betreffende het vierde kaderprogramma.

De voorwaarden voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten alsmede de regels voor de verspreiding van de onderzoeksresultaten zijn vastgelegd in de maatregelen als bepaald in artikel 130 J.

Voor de tenuitvoerlegging van dit programma gelden evenwel de volgende nadere bepalingen:

1.1 Het programma staat open, met financiële steun van de Gemeenschap,

a) voor alle rechtspersonen die gevestigd zijn en gewoonlijk OTO-activiteiten verrichten

- in de Gemeenschap,

- in een derde land dat geheel of gedeeltelijk bij de tenuitvoerlegging van het desbetreffende programma is betrokken krachtens een tussen de Gemeenschap en dat derde land gesloten overeenkomst,

b) voor het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek.

1.2. Het programma staat open, zonder financiële steun van de Gemeenschap, en op voorwaarde dat deze deelneming van belang is voor het communautaire beleid,

a) voor rechtspersonen die gevestigd zijn in een land dat met de Gemeenschap een overeenkomst heeft gesloten inzake wetenschappelijke en technische samenwerking met betrekking tot activiteiten die onder het programma vallen, mits deze deelneming in overeenstemming is met de bepalingen van de desbetreffende overeenkomst,

b) voor rechtspersonen die gevestigd zijn in een Europees land,

c) voor internationale onderzoekorganisaties.

1.3. De deelneming van Europese internationale organisaties kan in wel omschreven gevallen op dezelfde basis als die van communautaire organisaties worden gefinancierd.

2. Dit programma wordt uitgevoerd door middel van:

2.1. Financiële deelneming van de Gemeenschap in door derden of door instituten van het GCO in samenwerking met derden uitgevoerde OTO-activiteiten:

a) Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening, onder de volgende voorwaarden:

- OTO-projecten uitgevoerd door ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten, waaronder ook consortia voor geïntegreerde acties, waarbij deze rond een gemeenschappelijk thema worden samengebracht;

- demonstratieprojecten, die gecofinancierd worden uit andere middelen van de openbare en/of privésector en waarbij normaal gesproken ten minste één deelnemer het eventueel voortduren van de werking garandeert, zullen kunnen profiteren van een degressieve communautaire deelneming, afhankelijk van de mate van nabijheid van de markt met een maximum van 40 % van de voor financiering in aanmerking komende kosten van de projecten (normaal is dit 25 %).

- technologische stimulering die erop gericht is de deelneming van het MKB aan te moedigen en te vergemakkelijken via toekenning van een premie voor de onderzoekfase (met inbegrip van het zoeken naar partners) van een OTO-activiteit en via samenwerking bij het onderzoek. Toekenning van die premie zal plaatsvinden na een selectie uit ontwerp-voorstellen die elk moment kunnen worden ingediend.

- steun voor de financiering van infrastructuur of installaties die onontbeerlijk zijn voor de uitvoering van een coördinerende actie (met coördinatie versterkte activiteit).

b) Gecoördineerde werkzaamheden, die bestaan in de coördinatie, vooral in de vorm van overlegnetwerken, van OTO-projecten die reeds door de overheid of door particuliere instanties worden gefinancierd. Gecoördineerde werkzaamheden kunnen ook dienen voor de coördinatie die nodig is voor de werking van de themanetwerken waarin, via OTO-projecten voor werkzaamheden voor gezamenlijke rekening (zie 2.1 onder a), eerste streepje), fabrikanten, gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra rond één technologische of industriële doelstelling worden samengebracht.

c) Specifieke maatregelen zoals maatregelen ter bevordering van de normalisatie en maatregelen voor de totstandbrenging van gereedschappen voor algemene doeleinden ten behoeve van onderzoekcentra, universiteiten en ondernemingen. De deelneming van de Gemeenschap hierin kan tot 100 % van de kosten van de maatregelen belopen.

2.2. Voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen, onder de volgende voorwaarden:

- studies ter ondersteuning van dit programma en ter voorbereiding van eventuele latere acties;

- conferenties, studiebijeenkomsten, workshops of andere wetenschappelijke of technische bijeenkomsten, waaronder ook vergaderingen voor intersectoriële of multi-disciplinaire coördinatie;

- gebruik van externe deskundigheid, waaronder toegang tot wetenschappelijke databases;

- wetenschappelijke publikaties, waaronder de verspreiding, bekendmaking en benutting van resultaten (gecoördineerd met de onder de derde activiteit verrichte werkzaamheden);

- studies ter beoordeling van de sociaal-economische gevolgen en de eventuele technologische risico's van alle projecten van dit programma;

- opleidingsactiviteiten in verband met onder dit programma vallend onderzoek, met uitzondering van beurzen voor opleiding;

- onafhankelijke evaluatie (studies inbegrepen) van het beheer en de uitvoering van de activiteiten van het programma;

- deelneming aan activiteiten die plaatsvinden in het kader van overeenkomsten met internationale organisaties op energiegebied (Internationaal Energieagentschap, Verenigde Naties, enz.).

- steunmaatregelen ten behoeve van voorlichtingsnetwerken en gedecentraliseerde steunverlening ten behoeve van het MKB in nauwe samenhang met de actie Euromanagement-audits.

De activiteiten in verband met de verspreiding en de benutting van de resultaten uit hoofde van dit programma zullen complementair zijn op die van de derde activiteit en zullen in nauwe samenwerking daarmee worden uitgevoerd. De partners van de OTO-projecten vormen geschikte netwerken voor de verspreiding en de exploitatie van resultaten. Zij zullen worden aangevuld met publikaties, conferenties, de promotie van resultaten, van studies naar de technisch-economische mogelijkheden, enz. Om ervoor te zorgen dat de exploitatie optimaal is moet vanaf het begin en gedurende de gehele follow-up van de OTO-projecten rekening worden gehouden met de factoren die een later gebruik van de resultaten kunnen bevorderen.

BIJLAGE IV

BESCHRIJVING VAN DE WETENSCHAPPELIJKE ACTIVITEITEN VAN HET GEMEENSCHAPPELIJKE CENTRUM VOOR ONDERZOEK (GCO) BETROKKEN OP GEBIEDEN DIE HET ONDERWERP VORMEN VAN DIT SPECIFIEKE PROGRAMMA EN HET VOORSTEL VOOR EEN BESCHIKKING VAN DE RAAD VOOR HET PROGRAMMA VAN HET GCO (COM(94) 68 - FINAL - 94/0095 (CNS))

Het GCO zal bijdragen aan de ontwikkeling van technologieën voor een schoner en efficiënter energiegebruik door middel van normvoorbereidend onderzoek en door het accent te leggen op de milieu-aspecten, op de volgende gebieden en nauw gecoördineerd met het overeenkomstige actieprogramma voor gezamenlijke rekening:

- fotovoltaïsche energie: de werkzaamheden zullen bestaan uit proeven op componenten en studies van het concept van grootschalige systemen en de controle daarop. Bij dit onderzoek zal gebruik worden gemaakt van de ESTI installatie ("European Solar Testing Installation") van het GCO en van netwerken met partners uit de Lid-Staten. De fundamentele wetenschappelijke werkzaamheden op het gebied van energiebesparing worden voortgezet;

- materialen voor schone technologieën: het onderzoek zal betrekking hebben op de ontwikkeling van materialen voor schone technologieën zoals katalytische dragers met lange levensduur voor de controle van emissies, nanoporeuze keramische membranen voor geavanceerde keramiekfilters, keramische legeringen en composieten voor hogetemperatuurtoepassingen (turbines en warmtewisselaars).