Nr. C 294/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 11. 88 
Voorstel voor een verordening (EEG) van de Raad betreffende gedragsregels voor geautomati­
seerde boekingssystemen 
COM(88) 447 def. 
(Door de Commissie bij de Raad ingediend op 31 oktober 1988) 
(88/C 294/08) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 84, 
lid 2, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Europese Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Co­
mité, 
Overwegende dat de meeste plaatsbesprekingen bij lucht­
vaartmaatschappijen via geautomatiseerde boekingssyste­
men geschieden; 
Overwegende dat dergelijke systemen, mits zij naar be­
horen worden gebruikt, zowel de luchtvaartmaatschap­
pijen als de reisbureaus en het reizigerspubliek een be­
langrijke en nuttige dienst bewijzen door goed bijge­
werkte en nauwkeurige informatie over vluchten, lucht-
tarieven en beschikbare plaatsen gemakkelijk toeganke­
lijk te maken, boekingen te verrichten en, in sommige 
gevallen, vliegbiljetten en instapkaarten te verstrekken; 
Overwegende dat misbruik in de vorm van een weigering 
om tot deze systemen toegang te verlenen of discrimina­
tie bij de verstrekking, invoering of weergave van gege­
vens op een beeldscherm, dan wel oplegging van onrede­
lijke voorwaarden aan deelnemers of abonnees, zowel de 
luchtvaartmaatschappijen als de reisbureaus en, uiteinde­
lijk, de consumenten ernstig kan benadelen; 
Overwegende dat deze verordening toepassing van de 
artikelen 85 en 86 van het Verdrag onverlet laat; 
Overwegende dat in Verordening (EEG) nr. 2672/88 
van de Commissie (') is bepaald dat artikel 85, lid 1, niet 
van toepassing is op overeenkomsten voor de gemeen­
schappelijke aankoop, ontwikkeling en exploitatie van 
geautomatiseerde boekingssystemen; 
Overwegende dat bindende gedragsregels voor geauto­
matiseerde boekingssystemen en/of distributiefaciliteiten 
die in de Gemeenschap worden aangeboden en/of ge­
bruikt, zouden kunnen bewerkstelligen dat er, mits be-
(') PB nr. L 239 van 30. 8. 1988, blz. 13. paalde voorzorgsmaatregelen worden genomen, van de 
geautomatiseerde boekingssystemen een niet discrimine­
rend en doorzichtig gebruik wordt gemaakt, waardoor 
misbruik wordt voorkomen terwijl de onvervalste con­
currentie tussen luchtvaartmaatschappijen en tussen ge­
automatiseerde boekingssystemen wordt gestimuleerd en 
aldus de belangen van de consumenten worden be­
schermd; 
Overwegende dat het niet wenselijk is een verkoper van 
een geautomatiseerd boekingssysteem verplichtingen op 
te leggen ten opzichte van een luchtvaartmaatschappij uit 
een derde land, die alleen of te zamen met andere een 
ander geautomatiseerd boekingssysteem bezit en/of be­
heerst, dat met deze gedragsregels niet in overeenstem­
ming is of niet de mogelijkheid van een gelijkwaardige 
behandeling biedt; 
Overwegende dat er behoefte is aan een klachten-, on­
derzoek- en handhavingsprocedure in geval van niet-na-
koming van dergelijke gedragsregels, 
HEEFT DE VOLGENDE VERORDENING 
VASTGESTELD: 
Artikel 1 
Deze verordening is van toepassing op geautomatiseerde 
boekingssystemen die op het grondgebied van de Euro­
pese Gemeenschap voor de distributie en verkoop van 
luchtvervoerprodukten worden aangeboden of gebruikt, 
ongeacht: 
— de status of nationaliteit van de systeemverkoper; 
— de bron van de gebruikte informatie of de plaats 
waar de betrokken centrale data-verwerkingseenheid 
zich bevindt; 
— de plaats waar de betrokken luchtvervoerdienst is 
gesitueerd: 
Artikel 2 
Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan 
onder: 
a) „lucbtvervoerprodukt"'.* een geregelde of niet geregelde 
luchtdienst voor het vervoer van reizigers of vracht of 
van een combinatie van beide, met inbegrip van alle 
bijbehorende aanvullende diensten en bijkomende 
voordelen die als een integrerend onderdeel van de 
luchtdienst ten verkoop worden aangeboden en/of 
worden verkocht; 
18. 11. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 294/13 
b) „geautomatiseerd boekingssysteem"(„CRS" — Compu-
terised Reservation System): een stelsel dat informatie 
inzake luchtvaartmaatschappijen bevat over, onder 
andere: 
— vluchtschema's, 
— vrije plaatsen of capaciteit, 
— passagierstarieven, 
— vrachttarieven en 
— bijbehorende diensten, met of zonder faciliteiten 
via welke: 
— plaatsen kunnen worden gereserveerd of 
— vliegbiljetten en luchtvrachttarieven kunnen 
worden verstrekt, dan wel beide, en waardoor 
sommige of al deze diensten voor abonnees 
beschikbaar zijn; 
c) „consument": iedere .persoon die over een luchtver-
voerprodukt gegevens wenst te verkrijgen en/of voor­
nemens is een luchtvervoerprodukt te kopen; 
d) „distributiefaciliteiten": faciliteiten die een systeemver­
koper aan een abonnee of een consument verleent 
voor het verstrekken van inlichtingen over de vlucht­
schema's van luchtvaartmaatschappijen, hun vrije 
plaatsen of capaciteit, passagierstarieven, vrachttarie­
ven en bijbehorende diensten, alsmede voor het reser­
veren van plaatsen en/of het verstrekken van vervoer-
biljetten, luchtvrachtbrieven" of andere bijbehorende 
diensten; 
e) „reisduur": het tijdsverschil tussen de normale vertrek­
en aankomsttijd; 
f) „moeder-luchtvaartmaatschappij": een luchtvaartmaat­
schappij die een systeemverkoper is of die rechtstreeks 
of onrechtstreeks, alleen of samen met andere, een 
systeemverkoper geheel of gedeeltelijk bezit of be­
heerst; 
g) „deelnemende luchtvaartmaatschappij": een luchtvaart­
maatschappij die met een systeemverkoper een over­
eenkomst voor de distributie van haar luchtvervoer-
produkten via een geautomatiseerd" boekingssysteem­
heeft. Voor zover een moeder-luchtvaartmaatschappij 
van de distributiefaciliteiten van haar eigen geautoma­
tiseerde boekingssysteem gebruik maakt, zal zij als 
een deelnemende luchtvaartmaatschappij worden be­
schouwd; 
h) „hoofdscherm": een scherm met een volledig, neutraal 
overzicht van de gegevens over luchtdiensten tussen 
stedenparen, binnen een specifieke tijdsspanne en 
met, onder andere, alle zogenaamde ,,point-to-
point", dit wil zeggen rechtstreekse, luchtdiensten; 
i) „geregelde luchtdienst": een reeks vluchten die elk alle 
volgende kenmerken bezitten: — zij worden uitgevoerd door vliegtuigen voor het 
vervoer van passagiers of van passagiers en vracht 
en/of post tegen betaling, op zodanige wijze dat 
door het publiek voor elke vlucht plaatsen kunnen 
worden gekocht (rechtstreeks van de luchtvaart­
maatschappij of via haar erkende agenten); 
— zij worden uitgevoerd om het vervoer tussen de­
zelfde twee of meer plaatsen te verzorgen: 
1. hetzij volgens een gepubliceerde dienstrege­
ling, 
2. hetzij met een zodanige regelmaat of frequen­
tie dat zij duidelijk een systematische reeks 
vormen. 
Voor zover niet geregelde luchtdiensten met zogehe­
ten „seat only"-tarieven werken, die rechtstreeks 
door de luchtvaartmaatschappij zelf of door haar er­
kende agent bij de verkoop van de zitplaatsen worden 
toegepast, vallen zij onder het begrip „geregelde 
luchtdienst"; 
j) „dienstenuitbreiding": het via een geautomatiseerd 
boekingssysteem door een systeemverkoper in zijn ei­
gen naam aan abonnees of consumenten aanbieden 
van andere produkten of diensten dan distributiefaci-
liteiten; 
k) „abonnee": een onderneming die geen deelnemende 
maatschappij is en die in het kader van een contract 
of een andere regeling met een systeemverkoper ge­
bruik maakt van een geautomatiseerd boekingssys­
teem voor de verkoop van luchtvervoerprodukten; 
1) „systeemverkoper": een onderneming en haar filialen 
die verantwoordelijk zijn voor de exploitatie of de 
marketing van een geautomatiseerd boekingssysteem. 
Artikel 3 
1. Een systeemverkoper die distributiefaciliteiten in 
een van de volgende sectoren verleent, namelijk gere­
gelde passagiersluchtdiensten, niet geregelde passagiers-
luchtdiensten, geregelde vrachtluchtdiensten of niet gere­
gelde vrachtluchtdiensten, geeft iedere luchtvaartmaat­
schappij de gelegenheid om, binnen de grenzen van de 
beschikbare capaciteit van het systeem en binnen de tech­
nische beperkingen die buiten de controle van de sys­
teemverkoper vallen, aan de dienstige sectoriële distribu­
tiefaciliteiten deel te nemen. 
2. Een door een systeemverkoper aan de deelnemende 
luchtvaartmaatschappijen aangerekende vergoeding mag 
niet discriminerend zijn en moet in redelijke verhouding 
staan tot de kostprijs en van geleverde diensten; in het 
bijzonder moet voor hetzelfde niveau van dienstverlening 
dezelfde vergoeding gelden. 
3. a) Een systeemverkoper mag 
— geen onredelijke voorwaarden stellen voor 
welk contract met een deelnemende luchtvaart­
maatschappij dan ook; 
Nr. C 294/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 11. 88 
— geen extra voorwaarden opleggen die, naar 
hun aard of volgens de geldende handelsge-
bruiken, geen verband houden met deelneming 
aan zijn geautomatiseerd boekingssysteem; hij 
stelt dezelfde voorwaarden voor hetzelfde ni­
veau van dienstverlening. 
b) Een systeemverkoper mag niet als voorwaarde 
voor deelneming aan zijn geautomatiseerd boe­
kingssysteem stellen, dat een deelnemende lucht­
vaartmaatschappij niet terzelfder tijd aan een an­
der systeem mag deelnemen» 
c) Een deelnemende luchtvaartmaatschappij heeft het 
recht haar contract met een systeemverkoper op te 
zeggen, met een opzeggingstermijn die niet langer 
dan zes maanden behoeft te zijn en die niet eerder 
dan aan het einde van het eerste jaar verstrijkt, 
zonder dat haar enige sanctie kan worden opge­
legd. 
4. Indien de systeemverkoper verbeteringen aanbrengt 
in de verstrekte distributiefaciliteiten of in de bij de ver­
strekking van deze faciliteiten gebruikte outillage, stelt 
hij deze verbeteringen ter beschikking van alle deelne­
mende luchtvaartmaatschappijen, onder dezelfde voor­
waarden, voor zover de op dat ogenblik bestaande tech­
nische beperkingen zulks toelaten. 
5. Desverzocht verstrekt een systeemverkoper aan be­
langhebbende partijen nadere bijzonderheden omtrent 
bestaande procedures, vergoedingen, systeemfaciliteiten 
en criteria voor de opmaak en de weergave van gegevens 
op een scherm. Deze bepaling verplicht een systeemver­
koper evenwel niet ertoe informatie te verstrekken waar­
bij hij een eigendomsrecht kan doen gelden, zoals soft­
wareprogramma's. 
6. Iedere voorgestelde wijziging van de vergoedings­
bedragen, voorwaarden of faciliteiten en de daarvoor 
geldende basis wordt op niet discriminerende wijze aan 
alle deelnemende luchtvaartmaatschappijen medegedeeld. 
Artikel 4 
1. Een luchtvaartmaatschappij die gegevensmateriaal 
voor invoer in een geautomatiseerd boekingssysteem ver­
strekt, zorgt ervoor dat de overgelegde gegevens volle­
dig, nauwkeurig, niet misleidend en doorzichtig zijn. 
2. Een systeemverkoper mag het door een luchtvaart­
maatschappij verstrekte gegevensmateriaal rechtstreeks 
noch onrechtstreeks zodanig behandelen, dat dit tot een 
onnauwkeurige, misleidende of discriminerende voorstel­
ling van de te verstrekken informatie zou leiden. 
3. De door de verschillende deelnemende luchtvaart­
maatschappijen verstrekte gegevens worden door de sys­
teemverkoper met evenveel zorg en stiptheid ingevoerd 
en verwerkt, rekening houdend met de beperkingen van 
de door de afzonderlijke deelnemende luchtvaartmaat­
schappijen gekozen invoermethode en de door de sys­
teemverkoper gehanteerde standaardformaten. 4. Onverminderd artikel 7 mag een moeder-lucht­
vaartmaatschappij of een deelnemende luchtvaartmaat­
schappij, behalve om objectieve en geldige redenen van 
technische of commerciële aard, niet weigeren een con­
currerend geautomatiseerd boekingssysteem dezelfde in­
formatie te vérstrekken over vluchtschema's, passagiers-
en vrachttarieven en vrije plaatsen of capaciteit in ver­
band met haar eigen diensten, als die welke zij verstrekt 
aan het geautomatiseerde boekingssysteem waaraan zij 
als luchtvaartmaatschappij deelneemt. Evenmin mag zij 
weigeren een via een concurrerend geautomatiseerd boe­
kingssysteem gemaakte reservering te aanvaarden, tenzij 
de gevraagde vergoeding of vergoedingen hoger zijn dan 
in het geautomatiseerde boekingssysteem waaraan zij als 
luchtvaartmaatschappij deelneemt. 
Artikel 5 
1. Een systeemverkoper verschaft een hoofdscherm, 
waarop hij de door de deelnemende luchtvaartmaat­
schappijen verstrekte gegevens inzake vluchtschema's, 
passagiers- en vrachttarieven, vrije plaatsen en capaciteit, 
duidelijk, volledig, niet discriminerend en onbevooroor­
deeld weergeeft, in het bijzonder voor wat de volgorde 
betreft waarin de informatie voorkomt. Voor lijn-, char­
ter- en luchtvaartdiensten mag een verschillend hoofd-
scherm worden gebruikt. 
2. Een systeemverkoper mag niet opzettelijke of uit 
onachtzaamheid onnauwkeurige of misleidende informatie 
op het scherm weergeven. Dit geldt in het bijzonder voor: 
— de voor de rangschikking van de informatie te hante­
ren criteria; deze berusten niet op enige, rechtstreeks 
of onrechtstreeks met de identiteit van de luchtvaart­
maatschappij verband houdende factor en zijn op niet 
discriminerende wijze op alle deelnemende lucht­
vaartmaatschappijen van toepassing; en 
— bij de samenstelling en de selectie van stedenparen 
wordt niet gediscrimineerd op grond van de verschil­
lende luchthavens die met een zelfde stad een lucht-
dienst onderhouden. 
3. a) De volgorde van de vluchtmogelijkheden op het 
hoofdscherm voor de gevraagde dag of dagen 
wordt bepaald zoals voorgeschreven in de bijlage, 
tenzij hierin op verzoek van een consument voor 
een afzonderlijke transactie verandering wordt ge­
bracht. 
b) De bijlage kan worden gewijzigd overeenkomstig 
de in lid 4 omschreven procedure. 
4. De Commissie wordt bijgestaan door een Comité 
bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten en 
voorgezeten door de vertegenwoordiger van de Commis­
sie. 
De vertegenwoordiger van de Commissie legt het Comité 
een ontwerp voor van de te nemen maatregelen. Het Co­
mité brengt advies uit over dit ontwerp binnen een ter­
mijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang van de 
urgentie van de materie. Het Comité spreekt zich uit met 
de meerderheid van stemmen die in artikel 148, lid 2, 
van het Verdrag is voorgeschreven voor de aanneming 
18. 11. 88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 294/15 
van de besluiten die de Raad op voorstel van de Com­
missie dient te nemen. Bij stemming in het Comité wor­
den de stemmen van de vertegenwoordigers van de Lid-
Staten gewogen overeenkomstig genoemd artikel. De 
voorzitter neemt niet aan de stemming deel. 
De Commissie stelt maatregelen vast die onmiddellijk 
van toepassing zijn. Indien deze maatregelen echter niet 
in overeenstemming zijn met het advies dat het Comité 
heeft uitgebracht, worden zij onverwijld door de Com­
missie ter kennis van de Raad gebracht. In dat geval kan 
de Commissie de toepassing van de maatregelen waartoe 
zij heeft besloten voor ten hoogste één maand na deze 
kennisgeving uitstellen. 
De Raad. kan binnen de in de voorgaande alinea ge­
noemde termijn met een gekwalificeerde meerderheid 
van stemmen een andersluidend besluit nemen. 
Artikel 6 
Een systeemverkoper mag andere statistische of anders­
zins door zijn automatisch boekingssysteem verschafte 
informatie dan die welke als een integrerend onderdeel 
van de distributiefaciliteiten wordt aangeboden, uitslui­
tend als volgt verstrekken: 
a) informatie betreffende afzonderlijke boekingen wordt 
op gelijke voet beschikbaar gesteld aan de luchtvaart­
maatschappij of luchtvaartmaatschappijen die aan de 
dienst waarop de boeking betrekking heeft deelne­
men; 
b) wanneer informatie in globale of anonieme vorm op 
verzoek ter beschikking van een luchtvaartmaatschap­
pij wordt gesteld, wordt zij op niet discriminerende 
wijze aan alle deelnemende luchtvaartmaatschappijen 
aangeboden; 
c) overige, door het geautomatiseerde boekingssysteem 
geleverde informatie wordt met instemming van de 
betrokken luchtvaartmaatschappij beschikbaar gesteld 
in het kader van overeenkomsten tussen een systeem­
verkoper en deelnemende luchtvaartmaatschappijen. 
Artikel 7 
1. Overminderd het bepaalde in artikel 11 zijn de ver­
plichtingen van een systeemverkoper krachtens de artike­
len 3 tot en met 6 niet van toepassing op een moeder­
luchtvaartmaatschappij uit een derde land, voor zover 
haar automatisch boekingssysteem niet met deze veror­
dening in overeenstemming is of de luchtvaartmaatschap­
pijen uit de Gemeenschap geen behandeling verleent 
welke gelijkwaardig is aan die waarop zij krachtens deze 
verordening recht hebben. 
2. Een systeemverkoper die voornemens is van het be­
paalde in lid 1 gebruik te maken, moet de Commissie ten 
minste veertien dagen tevoren van zijn voornemens en 
van de desbetreffende redenen in kennis stellen. Artikel 8 
1. Een moeder-luchtvaartmaatschappij of een deelne­
mende luchtvaartmaatschappij mag het gebruik van een 
bepaald geautomatiseerd boekingssysteem door een 
abonnee niet verbinden aan het ontvangen van een com­
missie of een andere aansporing tot het verkopen of af­
geven van vliegbiljetten of luchtvrachttarieven voor haar 
luchtvervoerprodukten. 
2. Een moeder-luchtvaartmaatschappij of een deelne­
mende luchtvaartmaatschappij mag een abonnee niet ver­
plichten welk bepaald geautomatiseerd boekingssysteem 
dan ook te gebruiken voor de verkoop of de afgifte van 
vliegbiljetten of luchtvrachtbrieven voor luchtvervoerpro­
dukten die rechtstreeks of onrechtstreeks door haar zelf 
worden verstrekt. . 
3. De leden 1 en 2 gelden onverminderd de voorwaar­
den die een luchtvaartmaatschappij aan een reis- of be­
vrachtingsbureau kan stellen, wanneer zij aan dat bureau 
toestemming verleent om vliegbiljetten of luchtvracht­
brieven voor haar luchtvervoerprodukten te verkopen. 
Artikel 9 
1. Een systeemverkoper stelt alle distributiefaciliteiten 
van een geautomatiseerd boekingssysteem op niet discri­
minerende wijze ter beschikking van alle abonnees. 
Iedere gevraagde vergoeding zal niet discriminerend 
moeten zijn en in redelijke verhouding moeten staan tot 
de kostprijs van de verleende faciliteiten en zal dezelfde 
moeten zijn voor dezelfde verleende faciliteit. 
2. Een systeemverkoper mag een abonnee niet ver­
plichten een exclusief contract te ondertekenen, noch 
hem rechtstreeks of onrechtstreeks beletten zich op een 
ander systeem of andere systemen te abonneren of daar­
van gebruik te maken. 
3. Een aan een abonnee aangeboden dienstenuitbrei­
ding dient door een systeemverkoper aan alle abonnees 
op niet discriminerende wijze te worden aangeboden. 
4. Een systeemverkoper mag aan een contract met een 
abonnee geen onredelijke voorwaarden verbinden en 
meer in het bijzonder kan een abonnee zijn contract met 
een systeemverkoper opzeggen met een opzeggingster­
mijn die niet langer dan drie maanden behoeft te zijn en 
niet eerder dan aan het einde van het eerste jaar ver­
strijkt, zonder dat hem enige sanctie kan worden opge­
legd. 
5. Een systeemverkoper draagt hetzij met technische 
middelen, hetzij via het contract met de abonnee ervoor 
zorg dat voor iedere afzonderlijke transactie de gegevens 
op het hoofdscherm beschikbaar zijn. Een abonnee mag 
evenwel de gegevens herschikken of ze op een andere 
wijze zichtbaar maken om tegemoet te komen aan een 
door een consument geuite voorkeur. 
Nr. C 294/16 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 18. 11. 88 
Artikel 10 
1. Klachten tegen de niet-naleving van deze verorde­
ning worden bij de Commissie ingediend. 
2. Tot het indienen van een klacht zijn gerechtigd: 
a) de Lid-Staten; 
b) natuurlijke of rechtspersonen die stellen hierbij een 
rechtmatig belang te hebben. 
3. De Commissie doet de Lid-Staten onverwijld af­
schrift toekomen van de klachten en verzoeken en van 
de belangrijkste documenten welke haar in het kader van 
deze procedures zijn toegezonden of door haar worden 
verzonden. 
Artikel 11 
Naar aanleiding van een kennisgeving overeenkomstig 
artikel 7 bepaalt de Commissie onverwijld of er sprake is 
van discriminatie in de zin van artikel 7. Is dat het geval, 
dan bepaalt de Commissie dat de verplichtingen krach­
tens deze verordening niet van toepassing zijn op de be­
trokken luchtvaartmaatschappij en stelt zij alle systeem­
verkopers in de Gemeenschap en de Lid-Staten daarvan 
in kennis. Is er geen sprake van discriminatie in de zin 
van artikel 7, dan deelt de Commissie zulks aan de be­
trokken systeemverkoper mede. 
Artikel 12 
1. Ter vervulling van de taken welke haar bij deze 
verordening zijn opgedragen kan de Commissie bij de 
Lid-Staten, alsmede bij ondernemingen en ondernemers­
verenigingen alle noodzakelijke inlichtingen inwinnen. 
2. De Commissie kan voor de verstrekking van de ge­
vraagde inlichtingen een termijn van niet minder dan een 
maand vaststellen. 
3. Wanneer de Commmissie tot een onderneming of 
een ondernemersvereniging een verzoek om inlichtingen 
richt, zendt zij gelijktijdig een afschrift van dit verzoek 
aan de Lid-Staat op het grondgebied waarvan zich het 
hoofdkantoor van die onderneming of ondernemersver­
eniging bevindt. 
4. In haar verzoek geeft de Commissie de rechtsgrond 
en het doel van dit verzoek aan; tevens wijst zij op de 
sancties waarin artikel 16, lid 1, onder a), voor het ver­
strekken van onjuiste inlichtingen voorziet. 
5. Tot het verstrekken van de gevraagde inlichtingen 
zijn verplicht: de eigenaren van een onderneming of de­
genen die hen vertegenwoordigen, en, in het geval van 
rechtspersonen, vennootschappen of verenigingen zonder 
rechtspersoonlijkheid, degenen die volgens de wet of de 
statuten met de vertegenwoordiging zijn belast. 6. Alle standaardcontracten tussen systeemverkopers 
en deelnemende luchtvaartmaatschappijen of abonnees 
worden door de systeemverkoper aan de Commissie me­
degedeeld. 
Artikel 13 
1. Ter vervulling van de taken welke haar bij deze 
verordening zijn opgedragen kan de Commissie bij de 
ondernemingen en ondernemersverenigingen alle nood­
zakelijke verificaties verrichten. Te dien einde beschik­
ken de functionarissen van de Commissie, die in haar 
opdracht handelen, over de volgende bevoegdheden: 
a) het controleren van de boeken en bescheiden van het 
bedrijf; 
b) het maken van afschriften of uittreksels uit deze boe­
ken en bescheiden; 
c) het ter plaatse vragen van mondelinge inlichtingen; 
d) het betreden van alle door de ondernemingen en on­
dernemingsverenigingen gebruikte lokaliteiten, ter­
reinen en vervoermiddelen. 
2. De met de opdracht belaste functionarissen van de 
Commissie oefenen hun bevoegdheden uit op vertoon 
van een schriftelijke opdracht, waarin melding wordt ge­
maakt van onderwerp en doel der verificatie, alsmede 
van de sancties waarin artikel 16, lid 1, onder b), voor­
ziet voor het niet volledig tonen van de ter inzage ge­
vraagde boeken of bescheiden. Voordat de verificatie 
plaatsvindt, stelt de Commissie tijdig de Lid-Staat op het 
grondgebied waarvan een verificatie moet worden ver­
richt, in kennis van de verificatie en van de identiteit der 
functionarissen die met de uitvoering van deze opdracht 
zijn belast. 
3. Functionarissen van de Lid-Staat op het grondge­
bied waarvan de verificatie moet worden verricht, kun­
nen, op verzoek van de Lid-Staat of van de Commissie, 
de functionarissen van de Commissie bij het vervullen 
van hun opdracht bijstaan. 
4. Wanneer een onderneming zich verzet tegen een 
verificatie waartoe krachtens dit artikel opdracht is gege­
ven, verleent de betrokken Lid-Staat de nodige bijstand 
aan de functionarissen aan wie de Commissie opdracht 
tot verificatie heeft gegeven, ten einde hun de vervulling 
van deze opdracht mogelijk te maken. Daartoe nemen de 
Lid-Staten uiterlijk op 31 juli 1989, na raadpleging van 
de Commissie, de nodige maatregelen. 
Artikel 14 
1. De krachtens de artikelen 12 en 13 ingewonnen in­
lichtingen mogen slechts worden gebruikt voor het doel 
waarvoor zij zijn gevraagd. 
2. Onverminderd hetgeen in de artikelen 10 en 20 is 
bepaald, zijn de Commissie en de bevoegde autoriteiten 
der Lid-Staten, alsmede hun functionarissen verplicht in­
lichtingen welke zij bij de toepassing van deze verorde­
ning hebben ingewonnen en welke naar hun aard onder 
het beroepsgeheim vallen, niet openbaar te maken. 
l^.M.^ Rublikatieblad van de Europese (Gemeenschappen P^r.Cm^BtB 
^. löe leden 1 en ^ vormen geen beletsel voor de 
openbaarmaking van algemene informatie Oi overzichten 
waarin geen gegevens met betrekking tot individuele on 
dernemingen o^ ondernemersverenigingen ^ijn opgeno^ 
men. 
1. Indieneenondernemingo^ondernemersvereniging 
de gevraagdeinlichtingen binnende door de Commissie 
gesteldetermijnniet^ dan wel onvolledig verstrekte ver 
langt de Commissie de inlichtingen bij beschikking. Meze 
beschikking omschrijft de gevraagde inlichtingen^ stelt 
een passende termijn vast binnen welke de^e moeten 
worden verstrekt en wijst op de in artikel 16^ lidponder 
a^bedoeldesancties^alsmedeophet recht omtegende 
beschikking in beroep te gaan bij het rdo^van]ustitie. 
^. Me Commissie zendt tegelijkertijd een aPschri^t van 
haar beschikking aan de bevoegde autoriteit van deLid 
^taat op het grondgebied waarvan ^ich het hoofdkantoor 
van de onderneming o^ondernemersvereniging bevindt. 
1. Me Commissie kan bij beschikking aan onderne 
mingen o^ondernemersverenigingen geldboeten van ten 
minstelOOO en ten hoogstelOOOOOEcu opleggen wan 
neer zij opzettelijke^ uit onachtzaamheid 
a^ in antwoord op een verzoek als bedoeld in artikel 1^ 
onjuiste inlichtingen verstrekken o^ inlichtingen niet 
verstrekken binnen de gestelde termijn^ 
b^ bijeen veriheatie geen volledigein^agegevenvande 
ter inzage gevraagde boeken en bescheiden van het 
bedrijf o^ weigeren ^ich te onderwerpen aan een 
verificatie welke de Commissie krachtens artikel 1^ 
lidLhee^t gelast. 
^. Me Commissie kan bij beschikking aan s^steemver 
kopers^ moederduchtvaartmaatschappijem deelnemende 
luchtvaartmaatschappijen enBo^ abonnees boetes voor 
overtreding van deze verordening opleggen tot ten hoog 
stetO^Bo van de jaarlijkse om^et voor de betrokken acti 
viteitvande onderneming. 
Bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete wordt 
niet alleen rekening gehouden met de ernst^ maar ook 
metdeduurvandeinbreuk. 
^. Me beschikkingen^ gegeven krachtens de ledenten 
^hebben geen strafrechtelijk karakter. Arr^^^ 
Plet Plo^van]ustitie hee^tvolledige rechtsmacht in de 
^in van artikel 1^ van hetVerdrag terzake van beroep 
tegen beschikkingen vande Commissie waarin een geld 
boete wordt opgelegde het kan de opgelegde geldboete 
vernietigemverlageno^ verhogen. 
Voorde toepassing van artikel 16 is de Ecu die welke 
voor de opstelling van de begroting van de (Gemeend 
schappen krachtens de artikelen ^O^en^O^ van hetVer 
drag is gebruikt 
Arr^A^ 
1. Alvorens beschikkingen te geven op grond van artP 
kei 16 steltde Commissiedebetrokkenondernemingen 
en ondernemersverenigingen in de gelegenheid te worD 
den gehoordter zake vandepuntenvanbe^waar welke 
de Commissie in aanmerking neemt o^hee^t genomen. 
^. Voor coverde Commissie o^ de bevoegde autoriteP 
ten van de Lidstaten dit noodzakelijk achtend kunnen 
^ij ookandere natuurlijke o^rechtspersonen horen. ln^ 
dien natuurlijke o^rechtspersonen verzoeken te worden 
gehoord en blijk geven hierbijin voldoende mate belang 
tehebben^ wordt aandit verzoek gevolg gegeven. 
Ar^^^ 
1. MeC^ommissiemaaktdebeschikkingenbekenddie 
^ij opgrondvanartikel 16vaststelt. 
^. Me bekendmaking vermeldt de betrokken partijen 
en de essentiële gedeelten van de beschikking^ hierbij 
wordt rekening gehouden met het rechtmatige belang 
van de ondernemingen^dat hun zakengeheimen niet aan 
de openbaarheid worden prijsgegeven. 
ArT^^ 
Oe^everordeningismet ingang van t januari t^^van 
toepassing op alle geautomatiseerde boekingssystemen 
die in de gemeenschap na dat tijdstip voor het eerst 
worden aangeboden enBo^ worden gebruikt. Zij is met 
ingang van 1 april 1^^ van toepassing op andere geD 
automatiseerdeboekingssvstemen. 
iöeze verordening is verbindend in al haar onderdelen en 
rechtstreeks toepasselijk inelkeLid^taat. 
^róS^tBn^ R^lik^n^ul^d^^nd^Eüro^c^^m^n^cri^n^ri t^.tt ^ 
^^tTE^AVOO^OEVOLGO^OE 
Al^e^^oec^te^ 
t Dehoofdschermengeveneen redelijk aantal reismogehjkhedenweerviabestaandeluchtdiensten,voor 
welke aangevraagde verbinding tussen twee stedenparen dan ook, met inbegrip van onrechtstreekse 
vluchtdiensten Een deelnemende luchtvaartmaatschappij mag om opneming van een onrechtstreekse 
luchtdienst in het systeem verzoeken, behalve indien de routering een grotere afstand vertegenwoordigt 
dant^O^Bovan de afstand langs grootcirkels tussen de beide luchthavens 
2 Een systeemverkoper mag de schermruimte van zijn hoofdschermen niet zodanig gebruiken, dat daarbij 
buitenspongdenadruk wordt gelegdopeenbepaaldereismogelijkheidof dat er onrealistische reismo 
gelijkheden worden aangeboden 
^ wanneer een systeemverkoper besluit informatie over de vluchtschema^s of tarieven van met deelneD 
mende luchtvaartmaatschappijen op het beeldscherm weer te geven, dan moet de weergave van die 
informatie nauwkeurig en niet misleidend zijn, en mag zij geen discriminatie tussen de daarbij vermelde 
luchtvaartmaatschappijen inhouden 
^t indien de informatie over het aantalendeidentiteit van luchtvaartmaatschappijenende door hen aan 
geboden diensten en tarieven op een rechtstreekse luchtdienst onvolledig is, wordt zulks duidelijk op het 
scherm vermeld 
ó^re^vDD^e^etdet^ct^eDsteo 
t De volgorde van de vluchtmogehjkheden op het hoofdscherm voor geregelde luchtdiensten voor de 
gevraagde dag of dagenwordt,tenzijeen gebruiker een andere aanvraag indient voor een persoonlijke 
transactie, als volgt bepaald 
i^ alle ononderbroken vluchten tussen debetrokken stedenparen in volgorde van vertrektijd of aan 
komsttijd, 
i0 andererechtstreekse vluchtentussende betrokken stedenparen, involgordevanvertrektijdof aan 
komsttijd enBofreisduur, 
nO verbindingsvluchten in volgorde van vertrek of aankomsttijd enBofreisduur 
Eenmaal gekozen, zijn de volgordecritena consequent op iedere schermweergave van toepassing 
2 Geregeldevluchtenmeteen stop onderweg, een wijziging van vliegtuig, een wijziging vanluchthaven 
enBof een gedeelde vluchtcode worden duidelijk aangegeven Vluchten met gedeelde vluchtcode worden 
als verbindmgsvluchtenbehandeld, tenzij de code^delingsregelmgeen overstapmogelijkheid of aansluit 
ting op een verbmdmgsvlucht waarborgt, m dat geval krijgt de weergave van vluchten met gedeelde 
code de voorkeur boven die van normale verbindmgsvluchten