VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Zestiende jaarverslag 2021 over de uitvoering van de bijstand van de Unie uit hoofde van Verordening (EG) nr. 389/2006 van de Raad van 27 februari 2006 tot instelling van een instrument voor financiële steun ter bevordering van de economische ontwikkeling van de Turks-Cypriotische gemeenschap

1.Inleiding

Verordening (EG) nr. 389/2006 van de Raad (hierna “de bijstandsverordening” genoemd) vormt de grondslag voor steunverlening aan de Turks-Cypriotische gemeenschap, waarover jaarlijks verslag moet worden uitgebracht aan de Raad en het Europees Parlement.

2.Programmering van de steun

Tussen 2006 en eind 2021 was er een bedrag van 623 miljoen EUR geprogrammeerd voor maatregelen in het kader van de bijstandsverordening. Het bedrag dat in december 2021 was vastgelegd voor het jaarlijkse actieprogramma voor 2021 bedroeg 30,7 miljoen EUR. . Het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-2027 voorziet in een meerjarig perspectief voor het programma, met een stabiele, jaarlijkse financiering. Aangezien het steunprogramma is gericht op de voorbereiding en vergemakkelijking, in voorkomend geval, van de volledige toepassing van het acquis communautaire in de gebieden van de Republiek Cyprus waarover de regering van de Republiek Cyprus niet feitelijk het gezag uitoefent, na een oplossing van het probleem-Cyprus, heeft het echter een uitzonderlijk en voorlopig karakter, en zowel de bijstandsverordening als Verordening (EU) 2020/2093 van de Raad tot bepaling van het meerjarig financieel kader voorzien in de mogelijkheid tot herziening in het geval van hereniging.

3.Uitvoeringsmechanismen

Het programma wordt uitgevoerd in de gebieden van de Republiek Cyprus waarover de regering van de Republiek Cyprus niet feitelijk het gezag uitoefent en waar de toepassing van het acquis overeenkomstig Protocol nr. 10 bij het Toetredingsverdrag is geschorst. De steun wordt uitgevoerd door middel van direct en indirect beheer.

De Commissie voert het programma uit in een unieke politieke, juridische en diplomatieke context. Het verlenen van deze bijstand houdt geen erkenning in van een andere overheid in de zones dan de regering van de Republiek Cyprus. Ad-hocregelingen zijn nodig om bij de uitvoering van het programma de beginselen van gezond financieel beheer na te leven. Normaal gesproken wordt voor door de EU gefinancierde steunprogramma’s het juridische kader voor de ontwikkeling van de steun vastgelegd in een overeenkomst met de regering van het begunstigde land. Voor de steun aan de Turks-Cypriotische gemeenschap kan een dergelijke overeenkomst niet worden gesloten. De Commissie heeft als verantwoordelijke instantie maatregelen goedgekeurd om de hiermee gepaard gaande risico’s te beheersen en te beperken, onder meer door een intensief toezicht op contracten en ondersteuning van begunstigden, aangepaste betalingsvoorwaarden en een voorzichtige benadering bij het gebruik van bankgaranties. De steun omvat een aanzienlijk bedrag aan subsidies, waarvan het beheer middelenintensief is.

Om ervoor te zorgen dat de steun effect sorteert, moet de Turks-Cypriotische gemeenschap zich volledig inzetten voor de voorbereiding van de aanpassing aan het acquis zodra de schorsing daarvan wordt opgeheven overeenkomstig Protocol 10, na regeling.

Het programmateam werkt via het EU-bureau voor programmaondersteuning in de gebieden die niet onder de effectieve controle van Nicosia vallen. De Vertegenwoordiging van de Commissie op Cyprus organiseert ook bijeenkomsten, seminars en persconferenties en communiceert met de Cypriotische burgers van het hele eiland, onder meer over het steunprogramma. Daarnaast voert het vanuit het steunprogramma gefinancierde EU Infopoint een reeks communicatie- en zichtbaarheidsacties uit door informatie te verstrekken over beleid, prioriteiten en maatregelen van de EU ter ondersteuning van de Turks-Cypriotische gemeenschap en door de Europese cultuur te bevorderen.

4.Uitvoering tijdens de verslagperiode

4.1.Algemeen overzicht

De Commissie blijft de bijstandsverordening uitvoeren vanuit het overkoepelende streven om de hereniging te ondersteunen. Indien er een algehele regeling van de kwestie-Cyprus tot stand komt, neemt de Raad, op voorstel van de Commissie, met eenparigheid van stemmen een besluit over de noodzakelijke aanpassingen van deze verordening.

De activiteiten in 2021 omvatten de voortzetting van een aantal gevestigde en succesvolle projecten, zoals EU-beurzen en maatregelen voor vertrouwensopbouw ter ondersteuning van het Technisch Comité voor het cultureel erfgoed en het Comité vermiste personen. De financiering van de initiatieven van de onder beide gemeenschappen ressorterende technische comités werd voortgezet door een speciale faciliteit.

Steun via subsidies blijft een wezenlijk element van het programma. Belangrijke economische sectoren ontvingen meer steun om zich voor te bereiden op een regeling voor Cyprus via projecten die gericht zijn op de particuliere sector, plattelandsgebieden en de ontwikkeling van menselijk kapitaal. De inspanningen bleven leiden tot een tastbare verbetering van de toestand op het gebied van de uitroeiing van dierziekten en voedselveiligheid.

In april 2021 nam de Commissie twee rechtshandelingen aan: Verordening (EU) 2021/591 tot inschrijving van Halloumi/Hellim-kaas in het register van beschermde oorsprongsbenamingen en beschermde geografische aanduidingen (PDO) en Besluit (EU) 2021/586, dat bepaalt dat Halloumi/Hellim-kaas over de Groene Lijn mag worden verhandeld zodra de Turks-Cypriotische producenten hun productienormen in overeenstemming hebben gebracht met de Europese normen inzake diergezondheid en voedselveiligheid. Sinds 1 oktober 2021 mag alleen Halloumi/Hellim-kaas die in Cyprus is geproduceerd volgens het traditionele recept onder die naam op de EU-markt worden gebracht. Vervolgens werd een reeks ondersteunende maatregelen opgestart om het Halloumi/Hellim PDO-pakket uit te voeren in de Turks-Cypriotische gemeenschap.