COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 12.02.1997 
COM(97) 47 def. 
Werkdocument van de Commissie 
" NAAR HET 5e KADERPROGRAMMA: 
WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE 
DOELSTELLINGEN " 

Inhoudsopgave 
INLEIDING 
SELECTIECRITERIA VOOR DOELSTELLINGEN EN GEBIEDEN 
PROGRAMMA'S: INHOUD EN DOELSTELLINGEN 
1. Organisatie en inhoud 
2. Wetenschappelijke en technologische doelstellingen 
"Ontsluiting van biologische en ecologische hulpbronnen" 
"Totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij " 
"Bevordering van een concurrerende en duurzame groei" 
"Bevestiging van de internationale rol van het Europees onderzoek" 
"Innovatie en deelneming van het MKB" 
"Verhoging van het menselijk potentieel" 
PROGRAMMA'S: TENUITVOERLEGGING EN JURIDISCHE ASPECTEN 
1. Tenuitvoerlegging 
• Twee grote doelstellingen: coördinatie en flexibiliteit 
• Instrumenten voor de tenuitvoerlegging 
2. Juridische aspecten 
PROGRAMMA'S: BEHEER 
CONCLUSIE 
C\ 
INLEIDING 
Dit tweede werkdocument met betrekking tot het 5e kaderprogramma voor 
onderzoek en technologische ontwikkeling is bedoeld om een nieuwe stap te helpen 
zetten bij de voorbereiding van het kaderprogramma. 
In de mededeling "De toekomst uitvinden" van 10 juli 1996 zijn de grote 
krachtlijnen uitgezet die voor het 5e kaderprogramma worden voorgesteld. De 
Commissie onderstreepte daarbij dat zij de bedoeling had met dit nieuwe 
programma een duidelijke verschuiving teweeg te brengen ten opzichte van de 
vorige kaderprogramma's. Dit diende met name tot uiting te komen in een grotere 
concentratie van de inspanningen, meer samenhang in de algemene aanpak en meer 
aandacht voor zowel de exploitatie van de resultaten als de beheersaspecten. 
In het eerste werkdocument van 20 november werden dan nadere toelichtingen en 
verduidelijkingen gegeven over de structuur en de instrumenten voor de 
tenuitvoerlegging. Over beide documenten is al een uitvoerige discussie gevoerd, 
waarbij de gegrondheid van de voorgestelde krachtlijnen ruimschoots is bevestigd. 
In dit tweede werkdocument wordt de mogelijke inhoud van het 5e kaderprogramma 
nader uiteengezet, alsmede de wetenschappelijke en technologische doelstellingen 
van de beoogde activiteiten binnen de verschillende programma's. 
Deze doelstellingen zijn voornamelijk omschreven op basis van een analyse van de 
sociaal-economische en technologische situatie van Europa en op grond van de 
conclusies van de evaluatie van de uit hoofde van de vorige kaderprogramma's 
verrichte activiteiten. 
Ter ondersteuning van deze mededeling hebben de diensten van de Commissie in 
aparte documenten enkele grote sociaal-economische en technologische indicatoren 
besproken en een synthese gegeven van de conclusies van de vijfjaarlijkse 
evaluatierapporten over de werkzaamheden van de Unie. 
Voorts worden in deze tekst ook bijzonderheden verstrekt over de criteria die voor 
de selectie van de wetenschappelijke en technologische doelstellingen zijn 
gehanteerd en nieuwe bijzonderheden over de tenuitvoerlegging, juridische aspecten 
en het beheer. 
Deze verschillende elementen zullen, samen met de juridische aspecten, worden 
uitgewerkt in het formele voorstel voor 5e kaderprogramma dat de Commissie eind 
maart 1997 wil indienen. Daarin worden de voorstellen van de Commissie in hun 
definitieve vorm opgenomen, onder meer in het licht van de reacties op dit 
document. 
\b 
SELECTIECRITERIA VOOR DOELSTELLINGEN EN GEBIEDEN 
De fundamentele en oorspronkelijke taak van het beleid op he* gebied van 
onderzoek en technologische ontwikkeling op het niveau van de Europese Unie 
bestaat erin de vooruitgang van kennis en technologie ten dienste te stellen van de 
Unie en haar beleid. In dit verband zijn de twee onlosmakelijk met elkaar verbonden 
doelstellingen van dit beleid: 
handhaving en versterking, binnen een echte "Europese ruimte van 
wetenschap en technologie", van het onderzoekpotentieel van de Europese 
laboratoria, universiteiten en ondernemingen, en van hun capaciteit om 
kennis op het hoogste niveau en hoogwaardige technologieën te ontwikkelen; 
ertoe bijdragen dat de Europese onderzoekinspanning ten dienste wordt 
gesteld van de economische en sociale doelstellingen van de Unie, m.a.w.: 
Europees onderzoek ten dienste van de burger, en van het Europees 
concurrentievermogen, in een algemeen kader. 
Fundamenteel is het beleid op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling van de Unie, als bepaald in artikel 130 F van het Verdrag betreffende 
de Europese Unie, dus gebaseerd op het tweeledige beginsel van wetenschappelijke 
en technologische kwaliteit en relevantie ten aanzien van de doelstellingen van het 
beleid van de Unie. 
Gelet op deze specifieke aard van de onderzoekactiviteiten van de Unie en met het 
oog op de kosten en baten die een optimale toewijzing van de Europese middelen 
noodzakelijk maken, moeten de doelstellingen en de activiteiten van het 
kaderprogramma worden gekozen aan de hand van een reeks duidelijke criteria. 
Deze eis geldt in het bijzonder het 5e kaderprogramma, waarvoor een bijzondere 
inspanning moet worden gedaan op het gebied van selectie en concentratie op een 
beperkt aantal gebieden en doelstellingen. Het 5e kaderprogramma is dus 
innoverend doordat voor de omschrijving van de inhoud ervan een beroep is gedaan 
op drie soorten criteria : 
Duidelijkheidshalve worden deze criteria afzonderlijk behandeld; wel na^c;. een aantal 
ervan nauw met elkaar samen (b.v. groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid). 
Criteria in verband met maatschappelijke behoeften 
De geselecteerde wetenschappelijke en technologische doelstellingen moeten bijdragen tot de 
verwezenlijking van de grote maatschappelijke doelstellingen van de Unie, overeenkomstig de 
verwachtingen en behoeften van de burgers: 
verbetering van de werkgelegenheid; 
verbetering van het welzijn en de gezondheid; 
behoud van het milieu. 
Criteria in verband met economische ontwikkeling en technologische en wetenschappelijke 
vooruitzichten 
De geselecteerde wetenschappelijke en technologische doelstellingen moeten overeenstemmen 
met gebieden: 
die bijzonder veelbelovend zijn inzake groei en duurzame expansie; 
waarin de Europese ondernemingen hun concurrentievermogen kunnen en moeten 
versterken; 
waarin er vooruitzichten zijn voor belangrijke technologische doorbraken. 
Criteria in verband met "toegevoegde waarde " voor Europa 
m het subsidiariteitsbeginsel 
De geselecteerde wetenschappelijke en technologische doelstellingen, die niet alleen door 
particuliere onderzoekinspanningen kunnen worden verwezenlijkt, kunnen efficiënter op 
Europees niveau worden nagestreefd en gemakkelijker door projecten op deze schaal worden 
gerealiseerd: 
omdat voor een belangrijke "kritieke massa" moet worden gevormd in menselijk en 
financieel opzicht en de in de verschillende landen aanwezige complementaire 
capaciteiten moeten worden gebundeld; 
omdat dit in grote mate kan bijdragen tot de tenuitvoerlegging van een of meer 
beleidslijnen van de Unie; 
omdat deze doelstellingen verband houden met problemen die zich op Europees niveau 
voordoen, met normalisatie-aspecten en met de ontwikkeling van de Europese ruimte. 
Tabel 1: Selectiecriteria 
"Deze criteria zijn toegepast voor de omschrijving van: 
de 6 grote prioritaire gebieden als aangegeven in de mededeling "De 
toekomst uitvinden "; 
de wetenschappelijke en technologische doelstellingen van de activiteiten die 
binnen de programma's welke met deze prioriteiten overeenstemmen, 
kunnen worden verricht. 
Zij zullen ook worden gehanteerd in de verdere fasen van de voorbereiding en de 
tenuitvoerlegging van het kaderprogramma en blijven verder maatgevend voor de 
inspanningen inzake concentratie en selectiviteit wanneer de gedetailleerde inhoud 
van de specifieke programma's en de werkprogramma's daarvan wordt vastgesteld, 
alsmede bij de selectie van de voorstellen door deze af te zetten tegen de 
doelstellingen. Ook moeten zij de evaluatie van de programma's zelf 
vergemakkelijken. 
PROGRAMMA'S: INHOUD EN DOELSTELLINGEN 
Het Verdrag betreffende de Europese Unie voorziet in 4 soorten activiteiten voor de 
tenuitvoerlegging van het beleid op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling2. De architectuur van het 5e kaderprogramma vloeit uit dit schema 
voort. In dit hoofdstuk wordt uiteengezet hoe de beoogde programma's in 
samenhang met deze 4 activiteiten kunnen worden georganiseerd en welke 
wetenschappelijke en technologische doelstellingen voor de activiteiten daarvan 
kunnen worden aangegeven. 
1. ORGANISATIE EN INHOUD 
In het eerste werkdocument van 20 november 1996 stelde de Commissie voor om 
het 5e kaderprogramma in te delen in 6 programma's overeenkomstig de 6 
prioriteiten als aangegeven in de mededeling "De toekomst uitvinden". De eerste 3 
programma's ("thematische" programma's) zijn programma's voor onderzoek en 
technologische ontwikkeling, overeenkomstig de eerste activiteit zoals genoemd in 
het Verdrag. De laatste 3 ("horizontale" programma's) stemmen overeen met 
respectievelijk de activiteiten II, III en IV. 
Activiteit I: tenuitvoerlegging van programma's voor onderzoek, technologische 
ontwikkeling en demonstratie, waarbij de samenwerking met en tussen ondernemingen, 
onderzoekcentra en universiteiten wordt bevorderd; Activiteit II: bevordering van de 
samenwerking inzake communautair onderzoek, communautaire technologische ontwikkeling 
en demonstratie [...] met derde landen en internationale organisaties; Activiteit III: 
verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten iiz^ke communautair 
onderzoek, communautaire technologische ontwikkeling en demonsUù'it; Activiteit IV: 
stimulering van de opleiding en de mobiliteit van onderzoekers [...]. 
3 "thematische" programma's: 
"Ontsluiting van de biologtische en ecologische hulpbronnen " 
"Totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij" 
"Bevordering van een concurrerende en duurzame groei " 
3 "horizontale" programma's: 
"Bevestiging van de internationale rol van het Europees onderzoek" 
"Innovatie en deelneming van het MKB " 
"Verhoging van het menselijk potentieel" 
Tabel 2: De 6 voor het kaderprogramma «voorgestelde programma's 
De "thematische" en "horizontale" programma's zijn tegelijk complementair en met 
elkaar verbonden. Met het oog op een maximale doeltreffendheid en 
overeenkomstig de aanbevelingen van het evaluatiepanel van het kaderprogramma 
wordt voorgesteld de doelstellingen van de activiteiten II, III en IV zo veel mogelijk 
in de "thematische" programma's te verdisconteren. Een van de voornaamste 
functies van de horizontale programma's is dan ook te zorgen voor de op het niveau 
van het kaderprogramma gecoördineerde tenuitvoerlegging van alle met deze 
doelstellingen verband houdende werkzaamheden. Terwijl de horizontale 
programma's dus ook eigen doelstellingen hebben, zullen zij vooral bijdragen tot 
een harmonische tenuitvoerlegging van de "thematische" programma's3. 
1.1. Inhoud van de "thematische" programma's 
Deze programma's kunnen zodanig worden georganiseerd dat de intentie om de 
inspanningen op een beperkt aantal doelstellingen te concentreren verzoend wordt 
met de noodzaak om de wetenschappelijke en technologische basis van de Unie te 
handhaven en te versterken. Daartoe moeten deze drie programma's de volgende 
activiteiten bevatten: ten eerste een reeks "kernactiviteiten"; ten tweede algemene 
activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie en 
basisonderzoek; ten derde, activiteiten ter ondersteuning van 
onderzoekinfrastructuur. 
Een gedeelte van de activiteiten van de programma's wordt uitgevoerd door het 
Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO). Als wetenschappelijk en technisch 
instrument van de Commissie zorgt het GCO, dank zij zijn neutraliteit en onafhankelijkheid, 
voor de nodige deskundigheid en ondersteuning bij de uitvoering van de verschillende 
beleidslijnen van de Unie. 
i) "Kernactiviteiten" 
Doel van deze activiteiten is het stimuleren, met betrekking tot thema's die verband 
houden met voor de Unie prioritaire sociale en economische doelstellingen, van 
algemene benaderingen met gebruikmaking van een grote verscheidenheid aan 
disciplines, technologieën en know-how, waarbij de inspanningen worden 
geconcentreerd op allerhande knelpunten (van wetenschappelijke, technologische of 
sociaal-economische aard) die een oplossing van de desbetreffende problemen in de 
weg staan. Uit de ervaring die is opgedaan tijdens de eerste uitvoeringsfase van het 
4e kaderprogramma is gebleken dat de organisatie van het 5e kaderprogramma in 
een beperkt aantal grotere programma's niet alleen de voorwaarden zou scheppen 
voor een meer samenhangend en doeltreffend beheer, maar ook de tenuitvoerlegging 
van dergelijke activiteiten zou vergemakkelijken. 
De "kernactiviteiten" kunnen ten uitvoer worden gelegd door gebruik te maken van 
de ervaringen die zijn opgedaan met de onder het 4e kaderprogramma opgerichte 
"task-forces". Met name kunnen de gedetailleerde inhoud ervan worden bepaald en 
het toezicht op de uitvoering ervan worden uitgeoefend in nauw overleg met de 
betrokkenen en de gebruikers van het onderzoek. Bij dit overleg, waarvan de 
bijzonderheden momenteel in studie zijn, moet worden gewaakt over een passend 
evenwicht tussen leveranciers en gebruikers van kennis en technologie. 
Een van de nagestreefde doeleinden kan ook zijn op de desbetreffende gebieden de 
totstandkoming te stimuleren van een werkelijk geïntegreerde wetenschappelijke en 
technologische ruimte, door te zorgen voor een convergerende inzet van zowel 
openbare als particuliere. Europese en nationale financiële middelen. Naarmate deze 
kernactiviteiten ten uitvoer worden gelegd, kunnen zij aanleiding geven tot het 
vaststellen en opstarten van grootschalige gerichte projecten. 
Op basis van een analyse van de behoeften die het meest doeltreffend op het niveau 
van de Unie kunnen worden aangepakt, worden 16 onderwerpen voor 
kernactiviteiten voorgesteld . 
Bij de omschrijving van de verschillende kernactiviteiten in het volgende hoofdstuk worden 
elementen van een verantwoording aangereikt, op basis van de aangegeven criteria. In de 
overzichtstabel in bijlage I is aangegeven in welke mate iedere activiteit aan de verschillende 
criteria voldoet. 
ii) Algemene activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare 
technologie en basisonderzoek 
Deze activiteiten vormen de "klassieke" component van de onderzoekprogramma's 
van de Unie en vormen ook het grootste deel ervan. Wel hebben zij betrekking op 
thema's die zeer selectief zijn vastgesteld. Zij moeten complementair zijn met de 
kernactiviteiten. Zij dienen betrekking te hebben op onderwerpen die verband 
houden met de doelstellingen van het programma maar toch verschillen van die van 
de kernactiviteiten, dan wel op de onderwerpen van de kernactiviteiten maar dan 
voor andere aspecten van deze onderwerpen dan daarin worden behandeld, met 
name meer fundamentele aspecten. 
Aangezien de activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie 
en basisonderzoek complementair zijn met de kernactiviteiten zullen ze dus ook 
steun daaraan verlenen. Met de uitvoering daarvan wordt bijgedragen aan het 
verwezenlijken van de doelstellingen van het programma en aan de 
tenuitvoerlegging van het beleid inzake onderzoek en technologische ontwikkeling 
van de Unie in zijn geheel; een van de wezenlijke functies ervan is namelijk te 
helpen bij de instandhouding en de ontwikkeling op Unie-niveau van de ideeën- en 
kennisstroom en van de technologische capaciteit. 
iii) Steun voor onderzoekinfrastructuur 
Op de meeste gebieden die onder de drie programma's vallen, moet voor het 
verrichten van onderzoekwerkzaamheden gebruik worden gemaakt van 
verschillende soorten infrastructuur: grote installaties, netwerken, speerpuntcentra, 
enz. Met het oog op het optimale gebruik daarvan uit een oogpunt van rentabiliteit 
en de versterking van de samenhang van de Europese onderzoekstructuur, moet 
worden gezorgd voor meer steun dan vroeger het geval was voor een optimale 
exploitatie van deze infrastructuur op Europees niveau. 
1.2. Inhoud van de "horizontale" programma's 
"Horizontale" programma's liggen op het raakvlak tussen het onderzoekbeleid van 
de Unie en respectievelijk het buitenlands beleid, het innovatiebeleid, het onderwij s-
en opleidingsbeleid en het beleid ter bevordering van de mobiliteit van personen. 
Elk programma dient de volgende activiteiten te bevatten: 
activiteiten die direct verband houden met de activiteiten welke in 
samenhang met de respectieve doelstellingen in het kader van de 
"thematische" programma's worden uitgevoerd; deze kunnen voornamelijk 
de vorm krijgen van coördinatie-, ondersteunende en begeleidende 
activiteiten; 
activiteiten in samenhang met de algemene beleidsdoelstellingen van de Unie 
op het gebied van buitenlandse betrekkingen, innovatie en menselijk 
potentieel, die niet kunnen worden uitgevoerd in het kader van de de 
"thematische" programma's. 
Beide categorieën activiteiten dienen te worden uitgevoerd in nauwe coördinatie, 
zowel onderling als met de overeenkomstige activiteiten in de "thematische" 
programma's. 
1.3. Coördinatie 
Door het aantal programma's te beperken worden enkele overbodige administratieve 
drempels weggenomen. De werkzaamheden van ieder programma worden daardoor, 
meer dan vroeger, in nauwe coördinatie met die van andere programma's 
uitgevoerd. In bepaalde gevallen kunnen zij zelfs in het kader van een echte 
integratie tussen programma's ten uitvoer worden gelegd. 
Deze formule is een noodzaak voor de tenuitvoerlegging van activiteiten die 
multidisciplinair en van zeer algemeen belang zijn en bouwen op werkzaamheden 
binnen verscheidene programma's. Dit is onder meer het geval voor 
werkzaamheden op het gebied van ruimtetechnologie, de kernactiviteit "De stad van 
morgen" en natuurlijk de kernactiviteit "Producten, procédés, organisatie", die ook 
van belang is voor de programma's "Totstandbrenging van een 
gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij" en "Bevordering van een 
concurrerende en duurzame groei". 
Omdat hierin een grotere plaats is voorbehouden voor de aspecten demonstratie en 
normvoorbereidend ondezoek, kan bij de uitvoering van de onderzoekactiviteiten 
van de verschillende programma's al van bij de aanvang meer rekening worden 
gehouden met de eisen van gebruikers en consumenten met betrekking tot veiligheid 
en kwaliteit. 
5e OTO-kaderprogramma 
Organisatie en inhoud 
"BIOLOGISCHE HULPBRONNEN EN 
ECOLOGISCHE ASPECTEN" "INTERNATIONALE ROL" 
Kernactiviteiten 
54 .> 
gemeen .nzetbara fonologie 
^M^M^^â&^%^.'^^'J^.^^JÎiS.^.AStii^^&Z i.<*&.à~St£Ma$&m 
'INFORMATIEMAATSCHAPPIJ" 
Kernactiviteiten 
^kitf^iiiilÉnT^i^iay^it i f^^ArMfe.» 
"CONCURRERENDE EN 
DUURZAME GROEI" natie Activiteiten 
"INNOVATIE EN MKB" 
"MENSELIJK POTENTIEEL" 
"Thematische" 
programma's "Horizontale" 
programma's 
Tabel 3: Voorgestelde organisatie voor het 5e kaderprogramma ("thematische" en "horizontale" programma's; 
kernactiviteiten en algemene activiteiten voor de ontwikkeling van 
algemeen inzetbare technologie en basisonderzoek) 
2. WETENSCHAPPELIJKE RN TECHNOLOGISCHE 
DOELSTELLINGEN 
2.1. Ontsluiting van biologische en ecologische hulpbronnen 
Vooruitgang van kennis en technologie op het gebied van biologische hulpbronnen en 
milieu is onmisbaar voor de uitvoering van het beleid van de Unie inzake met name 
gezondheid, landbouw en milieu, alsook van haar industriebeleid. 
Binnen deze context zal naar verwachting in hoog tempo een breed scala van nieuwe 
markten ontstaan die groei en werkgelegenheid genereren 
Om deze kansen te benutten en deze zo gunstig mogelijk te laten doorwerken in het 
leefklimaat van het leven van haar burgers kan de Unie teruggrijpen op haar rijke 
traditie op het gebied van moleculaire biologie en biochemie, medisch en farmaceutisch 
onderzoek, landbouw- en milieuwetenschap, alsook op haar belangrijk industrieel 
potentieel op deze gebieden. 
i) Algemene doelstellingen van het programma 
Ontwikkelen van de nodige kennis en technologie voor: 
het op peil houden en verbeteren van het leefklimaat van de Europese burgers 
en van de milieukwaliteit in Europa; 
versterking van het concurrentievermogen van de Europese industrie, met 
name op het gebied van biotechnologie, gezondheid, agro-industrie en milieu; 
het begrijpen en beheersen van de problemen en ontwikkelingen die op 
Europees en mondiaal niveau van invloed zijn op het milieu. 
ü) Wetenschappelijke en technologische doelstellingen 
• Kernactiviteiten 
Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (I): 
Gezondheid en voeding 
De kwaliteit van de voeding is een belangrijke zorg voor de Europese burgers, en 
zij verwachten van de Unie dat zij een kader biedt om deze te garanderen. Daarom 
is het doel van deze activiteit kennis te verwerven en technologieën en methoden te 
ontwikkelen, onder andere op het gebied van de biotechnologie, die de productie 
van een veilige, gezonde, evenwichtige en gevarieerde voeding in Europa mogelijk 
maken. Daartoe moeten in de eerste plaats tests voor de opsporing en procédés voor 
10 
de bestrijding van infectiekiemen en toxinen worden ontwikkeld en werkzaamheden 
worden uitgevoerd op het gebied van met name epidemiologie, voedingswetenschap 
en -technologie en volksgezondheid. 
Verantwoording5: de campagne tegen de gekke-koeienziekte en de controverse rond genetisch 
gemodificeerde soja en maïs hebben laten zien hoeveel waarde het publiek hecht aan een goede 
voedselkwaliteit en hoe belangrijk de sociale dimensie daarvan is op Europees niveau. De Europese 
Unie is de grootste producent van levensmiddelen en dranken in de wereld; deze sector 
vertegenwoordigt 16,5% van haar industriële productie. De effecten van de voeding op de gezondheid 
kunhen het snelst en het meest afdoende worden aangetoond door de klinische en epidemiologische 
gegevens voor de verschillende Europese landen te vergelijken. 
Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (II): 
Beheersing van virus- en infectieziekten 
Infectieziekten, zowel microbiële, virale, parasitaire als prionenziekten, zijn 
ondanks de spectaculaire vooruitgang van de geneeskunde in de twintigste eeuw nog 
lang niet onder controle. De Unie heeft tot taak een hoog volksgezondheidsniveau in 
Europa te garanderen en moet bijgevolg helpen deze ziekten te bestrijden. Dit is het 
doel van deze activiteit, die met name betrekking zou hebben op aidsbestrijding, 
beheersing van de "nieuwe plagen" (hemorragische koortsen, met nieuwe of 
muterende bacterie- of virusstammen verband houdende ziekten) en de ontwikkeling 
van vaccins, met name tegen virusziekten. Bijzondere aandacht kan worden besteed 
aan strategieën voor preventie en aan de met volksgezondheid en gezondheidszorg 
verband houdende aspecten. 
Verantwoording: in de afgelopen twee decennia zijn 30 nieuwe epidemieën van infectieziekten 
geconstateerd: jaarlijks bezwijken daaraan wereldwijd 17 miljoen mensen. De wereldmarkt voor 
vaccins (3 miljard ecu) zal de komende jaren naar verwachting met 9,7 % per jaar groeien, terwijl de 
wereldmarkt voor therapeutische en preventieve vaccins tegen kanker in 2000 een omvang van 10 
miljard ecu kan bereiken. Door op Europees niveau gedistribueerde klinische proeven uit te voeren 
kan de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen en het afgeven van vergunningen voor het in de 
handel brengen daarvan sterk worden versneld en wordt het gebruik daarvan op Europese schaal 
vergemakkelijkt. 
Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (III): 
"De cel als fabriek" 
De vorderingen van de biowetenschap en -technologie openen voor de industrie 
ruime perspectieven. Om de Europese bedrijven te helpen deze op de interne markt 
te exploiteren binnen het kader van het beleid van de Unie, onder andere op het 
gebied van gezondheid en milieu, wordt met deze activiteit beoogd 
multidisciplinaire technologieën te ontwikkelen die gebaseerd zijn op de benutting 
Deze verantwoording geeft ter illustratie voorbeelden die op drie categorieën van toetsings criteria zijn geclasseerd: 
maatschappelijke vraag, economische en technologische vooruitzichten en Europese toegevoegde waarde. 
11 
van op cellulair en subcellulair niveau optredende biologische eigenschappen (van 
dieren, planten en micro-organismen), met het oog op de ontwikkeling van met 
name nieuwe antibiotica en middelen tegen kanker, procédés voor biologische 
behandeling van afval en nieuwe biologische procédés voor de agro-
voedingsindustrie. 
Verantwoording: in 1995 zijn langs biotechnologische weg 280 nieuwe moleculen voor therapeutische 
toepassingen ontwikkeld. De Europese markt voor biotechnologieproducten is in 1995 met 30% 
gegroeid en kan in 2000 een omvang van 100 miljard ecu bereiken. Biotechnologie is een sector die 
zich bevindt op het raakvlak van een groot aantal wetenschappelijke disciplines en technologieën, 
waar vorderingen een combinatie van kennis en vaardigheden vereisen die op Europees niveau veel 
gemakkelijker bijeengebracht kunnen worden. Deze sector neemt een vooraanstaande plaats in binnen 
het industriebeleid van de Unie en vereist een allesomvattende aanpak waarbij aandacht wordt 
besteed aan industriële aspecten, onderzoek, milieu, alsook de ethische aspecten . 
Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (IV): 
Waterbeheer en -kwaliteit 
Water is een schaars goed geworden waarvan de kwaliteit bedreigd wordt en moet 
daarom zo rationeel mogelijk worden beheerd. Op het raakvlak van het milieu-, het 
landbouw- en het regionaal beleid wordt met deze maatregel beoogd de voor dit 
doel benodigde kennis en technologieën te ontwikkelen, met het oog op een goede 
voorziening van de huishoudens, de industrie en de landbouw. De betrokken 
onderzoekterreinen zijn met name technologieën voor het behandelen en saneren 
van water; technologieën voor controle van de kwaliteit van grondwaterlagen en 
oppervlaktewater; bewakings-, alarmerings- en meldingssystemen; technologieën 
voor regulering van de voorraden en technologieën voor toepassing in aride en 
semi-aride gebieden. 
Verantwoording: 20% ">an het oppervlaktewater in de Unie wordt bedreigd door verontreiniging en 
meer dan 60% van het landbouwareaal heeft een gehalte aan meststoffen en bestrijdingsmiddelen dat 
bedreigend wordt geacht voor de kwaliteit van het water in de omgeving. De uitgaven voor uitrusting 
en diensten ten behoeve van waterbeheer en -voorziening in de Europese Unie zullen in 2000 normaal 
meer dan 30 miljard ecu bedragen. Water is een grotendeels collectieve hulpbron binnen de Unie, 
aangezien verschillende Lid-Staten voor meer dan 50%> van hun watervoorziening van andere landen 
afhankelijk zijn. Waterkwaliteit is een van de kernpunten van het milieubeleid van de Unie. 
Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (V): 
Interacties tussen milieu en gezondheid 
De aantasting van het milieu kan een aanzienlijk nadelig effect op de gezondheid 
hebben. Met deze activiteit wordt beoogd dit effect te helpen verminderen, waarbij 
als eerste stap een beter inzicht zou moeten worden verkregen in de daaraan ten 
grondslag liggende mechanismen. De activiteit, die in nauwe samenhang met de 
doelstellingen van het milieubeleid van de Unie zou worden uitgevoerd, kan met 
name werkzaamheden omvatten op epidemiologisch gebied en met betrekking tot de 
ontwikkeling van nieuwe methoden voor diagnose en preventie, alsook van procédés 
12 
voor het verminderen van hinder. Onderwerpen die daarbij aan bod kunnen komen 
zijn onder andere de gezondheidseffecten van luchtverontreiniging, zware metalen, 
giftige stoffen en elektromagnetische straling, het effect van hinder op de werkplek, 
alsook de gevolgen van klimaatveranderingen voor de volksgezondheid. 
Verantwoording: 13% van de astmagevallen en 15% van de door verstopping van de luchtwegen 
gekenmerkte aandoeningen die onder de bevolking van de Europese steden voorkomen, kunnen 
verband houden met blootstelling aan verontreiniging. De vooruitgang die is geboekt op het gebied 
van fle kennis van de effecten van zware metalen (o.a. lood) op de volksgezondheid is grotendeels te 
danken aan vergelijkingen op Europees niveau. Als grondslag voor de regelingen op het gebied van 
nucleaire en industriële veiligheid en de veiligheid van producten die op het niveau van de Unie 
worden vastgesteld moet objectief wetenschappelijk materiaal beschikbaar zijn. 
Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (VI): 
Een nieuwe rurale en mariere omgeving 
Landbouw en visserij, die voor plattelands- en kustgebieden essentiële sectoren zijn, 
zullen ingrijpende wijzigingen ondergaan. Gezien deze verwachte ontwikkeling is 
het de bedoeling de nodige kennis en technologieën in te zetten voor de invoering 
van innovatieve produktie- en exploitatiemodellen die afgestemd zijn op de nieuwe 
hoofdlijnen van het gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid en tevens een 
wetenschappelijke onderbouwing verschaffen voor de communautaire regelgeving. 
De betrokken terreinen zijn met name: nieuwe productie- en exploitatiesystemen 
voor de landbouw, de bosbouw en de visserij waarbij gelet wordt op rentabiliteit, 
duurzaam gebruik van hulpbronnen, kwaliteit van de producten en 
werkgelegenheid; gebruik voor andere dan voedingsdoeleinden; controlemethode; 
nieuwe modellen voor duurzame ontwikkeling van plattelands- en kustgebieden die 
gebaseerd zijn op benutting van het specifieke potentieel van elke zone, 
diversifier ing van activiteiten en ruimtegebruik, alsook participatie van de betrokken 
bevolkingsgroepen. 
Verantwoording: het grondgebied van de Unie is voor 80% platteland en de landbouwsector telt bijna 
7 miljoen bedrijven die werk verschaffen aan 14 miljoen personen. In de visserijsector zijn ongeveer 
70.000 bedrijven (hoofdzakelijk KMO's) actief die samen een omzet van bijna 20 miljard ecu 
realiseren. Het landbouw- en het visserijbeleid zijn volledig geïntegreerd op het niveau van de Unie 
en nemen de helft van de communautaire begroting voor hun rekening. Het Europees Parlement en 
het Comité van de Regio's hebben onlangs nogmaals nadrukkelijk het voornemen kenbaar gemaakt 
het platteland de middelen te verschaffen om zijn rol op het grondgebied en in de economie van de 
Unie optimaal te vervullen. 
13 
• Algemene activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare 
technologie en fundamenteel onderzoek 
De werkzaamheden kunnen worden toegespitst op de volgende prioriteiten: 
onderzoek ter ondersteuning van de bestrijding van ouderdomsziekten 
en met de ouderdom verband houdende gezondheidsproblemen (b.v. 
Alzheimer); degeneratieve ziekten (b.v. kanker en diabetes), 
genetisch bepaalde ziekten en zeldzame ziekten; genoomonderzoek, 
neurowetenschappen ; 
onderzoek ter ondersteuning van verbetering van de 
gezondheidszorgsystemen, verbetering van de veiligheid op het werk 
en bestrijding van met drugsgebruik verband houdende 
gezondheidsproblemen; bio-ethiek; 
onderzoek ter ondersteuning van de bestrijding van belangrijke 
natuurlijke en technologische risico's (met name "global change"): 
prognose, preventie, effectbeoordeling en afzwakken van de 
gevolgen, onderzoek naar de effecten van klimaatverandering op de 
economie, de samenleving en de werkgelegenheid, een en ander 
vanuit het oogpunt van duurzame ontwikkeling; 
werkzaamheden ter ondersteuning van het gebruik van technologieën 
voor aardobservatie, met name via satelliet, ten behoeve van de 
bewaking van het milieu en het beheer van de hulpbronnen; 
• Steun voor onderzoekinfrastructuur 
steun voor een optimaal gebruik op Europese schaal van databanken 
en collecties van biologisch materiaal; centra voor klinische proeven; 
voorzieningen voor marien onderzoek en rekencentra voor de 
bestudering van het klimaat. 
iii) Inachtneming van de aanbevelingen van de evaluatie 
De panels voor de evaluatie van de programma's op de betrokken gebieden hebben onder andere de 
volgende aanbevelingen gedaan: 
de gebruikers en de industrie nauwer bij de werkzaamheden betrekken (Biotechnologie); 
meer rekening houden met de met duurzaamheid verband houdende aspecten, alsook met de 
wensen van de consumenten (Landbouw en visserij); 
de werkzaamlieden meer toespitsen op de behoeften van de gebruikers en ze meer afstemmen 
14 
op beleidsdoelstellingen op korte en middellange termijn (Milieu). 
2.2. Totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke 
informatiemaatschappij 
De totstandbrenging van de informatiemaatschappij kan een beslissende bijdrage 
leveren tot de opleving van de groei en het ontstaan van nieuwe vormen van 
werkgelegenheid in de Unie: de ontwikkeling van de informatie- en de 
communicatietechnologie en de toepassing daarvan zullen leiden tot enkele miljoenen 
nieuwe banen in Europa. 
De Unie wordt geconfronteerd met hevige internationale concurrentie en wil de 
culturele diversiteit, die ook haar rijkdom is, benutten. Daarom moet zij de 
technologie ontwikkelen waarmee een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij 
in een geheel eigen vorm kan worden opgebouwd. 
De informatiemaatschappij gaat gepaard met ingrijpende industriële en sociale 
veranderingen: de totstandbrenging daarvan opent tal van mogelijkheden voor 
nieuwe activiteiten voor de burgers en het bedrijfsleven op het gebied van handel, 
werk, vervoer, onderwijs, gezondheid en cultuur. Daarnaast heeft de met de 
informatiemaatschappij samenhangende technologie gevolgen voor alle vormen van 
industriële activiteiten en alle maatschappelijke sectoren. De economische en 
maatschappelijke gevolgen reiken veel verder dan de bedrijfstakken die rechtstreeks 
betrokken zijn bij de productie van de informatie- en communicatieapparatuur en 
-diensten. De met de informatiemaatschappij samenhangende technologie levert als 
geheel een essentiële bijdrage tot de kernactiviteiten van de twee andere thematische 
programma 's. 
i) Algemene doelstellingen van het programma 
De mogelijkheden van de informatiemaatschappij kunnen met de systemen en 
technologie van vandaag niet volledig worden benut. Voortdurende vorderingen op 
het gebied van essentiële technologie, zoals de micro-elektronica, zijn bepalend 
voor alle nieuwe toepassingen. Onderzoek, technologische ontwikkeling en de 
invoering van technologie moeten continu verlopen, zodat er één geïntegreerd 
programma moet worden opgezet dat aansluit op de beleidslijnen van de Unie. Met 
dit programma moet ernaar worden gestreefd dat de goederen, diensten en procédés 
die door de technologie van de informatiemaatschappij mogelijk worden gemaakt, 
gemakkelijker kunnen bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het 
beleid van de Unie door: 
15 
nieuwe banen te creëren en het concurrentievermogen van het bedrijfsleven 
te vergroten; 
de ontwikkeling van nieuwe markten en diensten van algemeen belang te 
stimuleren en de burger een grotere rol te laten spelen in de maatschappij; 
de aantrekkingskracht van Europa als plaats voor investeringen, onderzoek 
en innovatie te verhogen en de wetenschappelijke en technologische 
grondslagen van de Unie te versterken teneinde haar algemeen 
concurrentievermogen te verbeteren. 
Het potentieel van een dergelijk programma kan slechts volledig- worden 
gerealiseerd als, met het oog op kosten en doeltreffendheid, rekening wordt 
gehouden met de behoeften inzake toegankelijkheid en interoperabiliteit op alle 
niveaus, van technologieën en instrumenten tot systemen en toepassingen. 
Bij het bepalen van de structuur van het programma moet worden gelet op: 
de banden tussen toepassingen en technologieën, zodat rekening wordt 
gehouden met de ingewikkelde dynamiek van innovatie, aangetrokken door 
de vraag en gestuwd door de technologie, en de rol van toepassingen in de 
sturing en validering van onderzoek en de stimulering van de invoering van 
technologie door de bevordering van het samenspel tussen gebruiker en 
leverancier dat het hart van de innovatie vormt;. 
de behoefte aan interdisciplinariteit. 
'In dit verband wordt de beste structuur verkregen door toepassingen en 
technologieën met de grootste verwantschap of onderlinge afhankelijkheid bijeen te 
brengen en door onderzoek en de invoering van technologie te integreren, teneinde 
de doeltreffendheid te optimaliseren en de behoefte aan coördinatie te 
minimaliseren. Deze overwegingen leiden tot een programma dat bestaat uit vier 
intensief gecoördineerde kernactiviteiten, ondersteund door een aantal activiteiten 
op het gebied van basisonderzoek. 
16 
ii) Wetenschappelijke en technologische doelstellingen 
• Kernactiviteiten 
Informatiemaatschappij (I): 
diensten voor de burger 
De technologie van de informatiemaatschappij moet voldoen aan de verwachtingen 
en de behoeften van de gebruikers en de consumenten en de noodzaak om hun tegen 
zo laag mogelijke kosten toegang te verschaffen tot hoogwaardige diensten van 
algemeen belang. Bij deze kernactiviteit moet de aandacht vooral uitgaan naar de 
interoperabiliteit van de toepassingen en moet prioriteit worden gegeven aan de 
volgende vijf gebieden: onderwijs en opleiding, gezondheid en ouderen, 
overheidsdiensten, milieu en vervoer. Er moet vooral worden gewerkt aan de 
integratie van deze nieuwe toepassingen en de validering daarvan ter plekke, in met 
name gedigitaliseerde steden of regio's. Bij onderwijs en opleiding moet de nadruk 
liggen op het gebruik van multimediatoepassingen, op nieuwe onderwijsmethoden 
met gebruikmaking van simulatie en virtuele realiteit en op de ontwikkeling van 
toepassingen waarbij gebruik wordt gemaakt van breedbandcommunicatie. Op het 
gebied van de gezondheidszorg en ouderen dient prioriteit te worden gegeven aan de 
ontwikkeling van medische informatiesystemen, beveiligde netwerken voor de 
gezondheidszorg met een hoge capaciteit, geavanceerde interfaces en telesysternen 
voor de integratie van ouderen en gehandicapten in het maatschappelijk leven. De 
taken van overheidsdiensten kunnen worden vergemakkelijkt door een betere 
toegang van burgers en bedrijven tot de diensten van algemeen belang via 
toepassingen voor de "overheid on-line". Bij de milieubescherming moet prioriteit 
worden gegeven aan de ontwikkeling van telematicasystemen voor milieubeheerders 
en voor de burgers op het gebied van bewaking, analyse en alarmering. Tenslotte 
moet op het gebied van het vervoer worden gewerkt aan de ontwikkeling van 
geavanceerde telematicasystemen die nodig zijn voor het beheer en voor de 
telediensten. 
Verantwoording: alle landen van de Europese Unie worden geconfronteerd met de 
uitdaging de kwaliteit van hun diensten van algemeen belang te verbeteren maar daarbij de 
kosten te beheersen de perken te houden. Daarnaast biedt de opkomst van de 
informatiemaatschappij in deze sectoren grote mogelijkheden voor het bedrijfsleven en de 
werkgelegenheid. Zo zal het aantal op elektronische informatienetwerken aangesloten 
woningen tussen 1996 en het eind van de eeuw naar verwachting wereldwijd 
verdriedubbelen, hetgeen resulteert in een aantal van 100 miljoen in het jaar 2000, 
waarvan 30 miljoen in Europa. Binnen tien jaar moet de markt voor toepassingen van de 
informatiemaatschappij zijn gegroeid tot enkele tientallen miljarden ecu per jaar: 
bijvoorbeeld 15 miljard voor toepassingen in de gezondheidszorg, 10 miljard voor onderwijs 
en opleiding, 8 miljard alleen al voor telematica op de weg en 5 miljard voor het milieu. De 
toepassingsgebieden van de informatiemaatschappij (gezondheid, transport, onderwijs, 
milieu) zijn van nature transnationaal en vallen onder het beleid van de Europese Unie. 
17 
Door activiteiten op Europees niveau op dit gebied kan een bijdrage worden geleverd tot de 
benodigde modernisering van de betrokken sectoren en kan worden gezorgd voor de 
interoperabiliteit van de diensten, de compatibiliteit van de apparatuur en de benutting van 
de taalkundige en culturele verscheidenheid in Europa. 
Informatiemaatschappij (II): elektronische handel 
en nieuwe werkmethoden 
Zowel de totstandkoming van de interne markt als de opbouw van de Economische 
en Monetaire Unie hebben voor de Europese Unie prioriteit. In het kader van deze 
activiteit moet worden gewerkt aan hulpmiddelen om deze goed te laten 
functioneren, bijvoorbeeld dankzij moderne statistische systemen, en- om het 
Europese bedrijfsleven en met name het MKB in staat te stellen zich beter in de 
wereldeconomie te integreren. Daarbij moet vooral worden gewerkt aan de 
stimulering van een efficiëntere handel in goederen en diensten. Enkele 
onderwerpen zijn: beheerssystemen voor leveranciers en consumenten; beveiliging 
van informatie en netwerken; technieken voor authentificatie, de bescherming van 
eigendomsrechten en de integriteit van de inhoud, alsmede interoperabele 
betalingssystemen; methoden voor flexibel, mobiel en op afstand werken voor 
zowel individuen als het werken in samenwerkingsverband en groepsverband. 
Verantwoording: in het jaar 2005 zou een derde van alle bankverrichtingen wereldwijd in 
elektronische vorm moeten gebeuren. In het jaar 2000 zal het aantal "telewerkers " in de 
Europese Unie waarschijnlijk opgelopen tot bijna 10 miljoen personen en zal bijna 40% 
van de bedrijven gebruik maken van elektronische handel. In 2004 zal de markt voor 
telematicadiensten voor de handel in Europa zijn gegroeid tot 11 miljard ecu per jaar. De 
informatie- en communicatietechnologie zal leiden tot veranderingen in werk- en 
handelsmethoden waarvan de gevolgen zich meestal op een veel grotere schaal doen 
gevoelen dan op het niveau van het bedrijf, de industriële of dienstensector of zelfs de 
nationale economie. Vanwege hun mondiale karakter zijn, als de Unie tenminste haar 
potentieel als eerste wereldmarkt wil benutten, activiteiten op Europees niveau nodig. 
Informatiemaatschappij (ill): multimedia-inhoud 
De ontwikkeling van de creativiteit en het toegenomen gebruik van 
multimedia-inhoud zijn twee belangrijke aspecten van de volledige totstandkoming 
van de informatiemaatschappij die helpen bij de bevordering van de taalkundige en 
culturele verscheidenheid. Deze kernactiviteit heeft als doelstelling de ontwikkeling 
van innoverende vormen van multimedia-inhoud en van hulpmiddelen voor de 
structurering en de behandeling daarvan. De nadruk ligt op drie hoofdlijnen: 
interactieve elektronische uitgaven, met nieuwe methoden voor het creëren en 
structureren van publicaties en de gepersonaliseerde verspreiding van informatie, 
alsmede de toegang tot de culturele inhoud, bijvoorbeeld via elektronische 
bibliotheken en virtuele musea; nieuwe taaitechnologie die helm informatie- en 
communicatiesystemen gebruikersvriendelijker te maken; geavanceerde technologie 
voor de toegang tot en het filteren en de analyse van informatie, die de 
informatie-explosie helpt beheersen en het gebruik van de multimedia-inhoud 
vergemakkelijkt, met name op het gebied van geografische en statistische 
informatiesystemen. 
Verantwoording: de omzet van de bedrijven in de Europese Unie die zich bezighouden met 
de inhoud van informatie- en communicatiesystemen en -netwerken beloopt 150 miljard ecu 
per jaar. Deze sector zorgt voor 2,1 miljoen fulltime banen. In de komende tien jaar moeten 
daar nog eens een miljoen banen bijkomen. Hoewel de informatie op het Internet vrijwel 
volledig in het Engels is, heeft momenteel 50% van de gebruikers van dit netwerk niet het 
Engels als moedertaal. De benutting van de culturele en taalkundige verscheidenheid in 
Europa is een belangrijk aspect van het beleid van de Europese Unie op het gebied van het 
onderwijs, de audiovisuele sector en de cultuur. 
Informatiemaatschappij (IV): essentiële technologie en 
infrastructuur 
Om de informatiemaatschappij op Europese schaal tot stand te kunnen brengen moet 
topkwaliteit worden gestimuleerd op het gebied van de technologie die de kern van 
de informatiemaatschappij vormt, moet de invoering van deze technologie worden 
versneld en moet het toepassingsgebied worden uitgebreid. Als voorbeeld kunnen 
worden genoemd: computer-, communicatie- en netwerktechnologie, onder andere 
voor architectuur, protocollen en methodologieën, alsmede de invoering en 
toepassingjiaarvan; technologie en engineering voor programmatuur en systemen; 
mobiele en persoonlijke communicatie, met name satellietdiensten; interfaces op 
basis van het gebruik van verschillende zintuigen; randapparatuur, bijvoorbeeld 
platte beeldschermen; microsystemen; micro-elektronica (technologie, knowhow, 
apparatuur en materialen die nodig zijn voor het ontwerp van schakelingen er de 
ontwikkeling van toepassingen). 
Verantwoording: van 1994 tot 1995 is de markt voor technologie van de 
informatiemaatschappij wereldwijd met 11% gegroeid, hetgeen meer is dan in enige andere 
economische sector. In 1995 was deze markt goed voor 304 miljard ecu. In de periode tot 
1998 zal meer dan 20 miljard ecu worden geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling en de 
infrastructuur. Ongeveer 40-50% van de kosten van een modern vliegtuig komt voor 
rekening van elektronische apparatuur en programmatuur. Meer dan 15% van de kosten 
van een auto wordt besteed aan elektronica. 
• Algemene activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare 
technologie en basisonderzoek 
Werkzaamheden die worden uitgevoerd met een "visionair" perspectief, verband 
houden met alle kernactiviteiten en bedoeld zijn om de ideeënstroom tussen 
laboratoria en de industrie in stand te houden. 
19 
De nadruk ligt op de volgende gebieden: 
technologie voor het representeren, creëren en manipuleren van kennis; 
simulatie- en visualisatietechnologie in real-time en op grote schaal en 
technologie voor virtuele realiteit; 
kwantumtechnologie, fotontechnologie, bio-elektronica en technologie 
voor integratie op zeer grote schaal; ultrasnelle computers en 
superintelligente netwerken. 
• Steun voor onderzoekinfrastructuur 
steun voor geavanceerde elektronische netwerken met een hoge capaciteit 
ten behoeve van het onderzoek. Deze netwerken moeten met name nuttig 
zijn voor alle programma's. 
iii) Inachtneming van de aanbevelingen van de evaluatie 
De panels voor de evaluatie van de programma's op de betrokken gebieden hebben onder 
andere de volgende aanbevelingen gedaan: 
samenvoeging van de drie programma's op het gebied van telematicatoepassingen, 
geavanceerde communicatietechnologie en informatietechnologie tot één programma 
(gemeenschappelijke conclusie van de evaluatiepanels van de drie programma's); 
concentratie van de werkzaamheden op het gebied van de telematica op de sectoren in 
opkomst en de sectoren met een specifiek economisch en maatschappelijk belang, zoals 
de sectoren die verband houden met de informatiemaatschappij 
(Telematicatoepassingen) ; 
intensivering van de steun voor de ontwikkeling van interactieve multimediadiensten 
(Geavanceerde communicatietechnologie). 
2.3. Bevordering van een concurrerende en duurzame groei 
Versterking van de concurrentiepositie van de ondernemingen en toepassing van een 
duurzaam ontwikkelingsmodel vormen voor de Unie twee complementaire en 
onscheidbare doelstellingen: de producten en procédés die op de markt van morgen 
zullen concurreren, zullen eveneens intelligente en "schone" producten en procédés 
zijn. 
De bepaling, de ontwikkeling, de verspreiding en de toepassing van de daartoe vereiste 
20 
kennis en technologieën zijn van cruciale betekenis voor de uitvoering van het 
industriebeleid van de Unie en van het beleid op een aantal andere gebieden, met name 
vervoer en energie. 
Het streven naar een concurrerende en duurzame groei moet eveneens worden 
uitgebreid tot het stadsgebied, dat het kader vormt waarin de activiteit en het leven van 
de meeste Europese burgers zich afspelen. 
i) Algemene doelstellingen van het programma 
Productie van de kennis en de technologieën die kunnen bijdragen tot verbetering van 
de groei en tot het scheppen van nieuwe werkgelegenheid in Europa, door mee te 
werken aan de ontwikkeling van: 
"schone" en "intelligente" industriële procédés en producten ter versterking 
van de concurrentiepositie van de Europese industrie, die de ondernemingen 
gelegenheid zullen bieden tot de noodzakelijke aanpassingen van hun 
activiteiten; 
economisch verantwoorde, veilige en milieuvriendelijke vervoersystemen; 
energiesystemen en -diensten die de continuïteit van de voorziening en een 
duurzame exploitatie garanderen. 
ü) Wetenschappelijke en technologische doelstellingen 
• Kernactiviteiten 
Concurrerende en duurzame groei (I): 
producten, procédés, organisatie 
Ten einde hun posities tegenover een steeds scherpere wereldconcurrentie te 
verbeteren moeten de Europese industrie en de Europese ondernemingen 
innovatieve producten en diensten op de markt kunnen brengen en nieuwe 
productie- en fabricagemethoden kunnen ontwikkelen. Deze activiteit kan 
betrekking hebben op de bepaling, de ontwikkeling en de integratie van nieuwe 
technologieën inzake ontwerp, fabricage, controle en productie: micro-engineering 
en microsystemen; technologieën van de informatiemaatschappij voor "intelligente" 
fabricage, waaronder flexibele werkplaatssystemen en systemen voor flexibel 
beheer van de toeleveringsketens, ingebouwde systemen en telediensten voor 
exploitatie en onderhoud en technologieën voor simulatie en arbeid in 
samenwerkingsverband; technologieën ter beperking van het gebruik van 
hulpbronnen en ter beperking van afvallozingen, inzake recycling van afvalstoffen 
en voor de ontwikkeling van schone producten, die op het concept van de 
21 
"levenscyclusanalyse" zijn gebaseerd; nieuwe methoden voor productie- en 
arbeidsorganisatie en voor benutting van de vakbekwaamheden. 
Verantwoording: de markt van de in de Unie daarmee samenhangende industrie en 
diensten wordt geraamd op 4.500 miljard ecu per jaar. Twee miljoen 
ondernemingen (99% met minder dan 500 werknemers) zijn in deze sector actief en 
verschaffen werk aan 40 miljoen personen. De markt voor 
milieubeschermingsproducten zou tegen het jaar 2000 volgens prognoses met 50 tot 
100% kunnen groeien. De inschakeling van flexibele productiesystemen en van 
schone productieprocessen kan uiteindelijk zowel het energieverbruik van de 
industrie als de tijd die nodig is om een product op de markt te brengen met 50% 
doen afnemen. De uitvoering van onderzoek in samenwerkingsverband leidt niet 
alleen tot een spreiding vàn de kosten, maar vergemakkelijkt ook de ontwikkeling en 
de aanneming van de normen die noodzakelijk zijn voor de werking van de interne 
markt. 
Concurrerende en duurzame groei (II): ' 
duurzame mobiliteit en intermodaliteit 
In een geïntegreerde Europese ruimte zal de mobiliteit van personen en goederen 
nog aanzienlijk toenemen. Deze mobiliteit moet op een efficiënte wijze en zonder 
nadelige effecten voor het milieu kunnen worden bewerkstelligd, terwijl de kosten 
worden verminderd die met name door de congestie van het verkeer en de 
ongevallen worden veroorzaakt. Deze activiteit, die raakvlakken heeft met het 
vervoerbeleid, het milieubeleid en het regionaal beleid, zou tot doel hebben daartoe 
bij te dragen door mede de totstandbrenging mogelijk te maken van een op 
Europees niveau grotendeels intermodaal systeem van veilig, intelligent en 
interoperabel personen- en goederenvervoer over land, door de lucht en over zee. 
Dit omvat met name de ontwikkeling van systemen voor rationeel beheer van het 
vervoer, met inbegrip van systemen voor satellietnavigatie en -plaatsbepaling van 
de tweede generatie; onderzoek naar infrastructuur, toegankelijkheid en integratie 
van het beleid inzake ruimtelijke ordening en het vervoerbeleid; opstelling van 
sociaal-economische scenario's. 
Verantwoording: de vraag naar goederenvervoer binnen de Unie is van 1975 tot 
1995 verdubbeld en zal in 2025 waarschijnlijk nogmaals verdubbelen. De kosten 
van de verkeerscongestie in de Unie belopen 120 miljard ecu per jaar en de totale 
externe kosten van het vervoer worden op 250 miljard ecu geraamd. De 
ontwikkeling van een intermodaal vervoersysteem, nauw samenhangt met het beleid 
voor grote trans-Europese vervoersnetwerken dat door de Unie wordt gevoerd in het 
verlengde van het Witboek inzake groei,. concurrentievermogen en werkgelegenheid 
en waarvoor een beroep zal moeten worden gedaan op de vele MKB-bedrijven die 
in deze sector actief zijn, is per definitie alleen denkbaar in een Europees 
perspectief. 
22 
Concurrerende en duurzame groei (III): 
nieuwe perspectieven voor de luchtvaart 
De vliegtuigbouw is een van de gebieden waar de Europese industrie het meeste 
succes heeft en vormt een belangrijk exportproduct van de Unie. Deze activiteit 
moet de Unie mede in staat stellen haar positie op dit gebied te handhaven en te 
verstevigen door haar beheersing van de geavanceerde technologieën nog te 
vergroten. Deze activiteit kan met name betrekking hebben op nieuwe geïntegreerde 
ontwerp- en fabricagetechnologieën en technologieën ter beperking van 
energieverbruik, emissies en geluidshinder voor verschillende vliegtuigconcepten, 
met inbegrip van demonstratiewerkzaamheden op deze gebieden; de technologische 
en economische haalbaarheid van ontwerpen voor vliegtuigen van de nieuwe 
generatie. 
Verantwoording: het luchtverkeer zal van nu tot het jaar 2000 naar alle 
waarschijnlijkheid verdubbelen en in die tijd zouden 15.000 nieuwe vliegtuigen 
moeten worden geproduceerd. De Europese luchtvaartindustrie exporteert twee 
derde van haar productie en de prestaties van de bedrijven zijn rechtstreeks 
afhankelijk van de kwaliteit en de concurrentiekracht van hun producten. De 
Europese bedrijven zijn begonnen nieuwe markten te veroveren nadat zij zich 25 
jaar geleden in Airbus hadden verenigd. Het huidige streven naar samenwerking 
tussen Amerikaanse bedrijven in de vliegtuigbouwsector, waaraan in dat land veel 
overheidssteun wordt verleend, zou de Europeanen ertoe moeten aanzetten nog 
meer te investeren in onderzoek op dit gebied. 
Concurrerende en duurzame groei (IV): 
technologieën van de zee 
De zee, die het Europese grondgebied aan alle kanten omringt en in de 
geschiedenis van ons continent een sleutelrol heeft gespeeld, vormt voor de Unie 
een terrein dat grote economische, technologische en sociale belangen 
vertegenwoordigt. Deze activiteit kan tot doel hebben de ontwikkeling en de 
integratie van de specifieke kennis en technologieën te stimuleren die de Unie in 
staat stellen haar potentieel ten volle te benutten, ter ondersteuning van een echt 
"Europees zeebeleid". De werkzaamheden moeten worden toegespitst op de 
noodzakelijke technologieën ter versterking van de Europese concurrentiepositie op 
alle betrokken gebieden: technologieën voor de ontwikkeling van 
milieuvriendelijke, veilige en efficiënte geavanceerde schepen; voor het gebruik van 
de zee als plaats voor economisch verantwoord personen- en goederenvervoer 
(geavanceerde haveninfrastructuren; regionale systemen voor zeevervoer); en voor 
rationele en duurzame exploitatie van de zee als energie- en delfstoffenbron 
(offshore- en onderzeese technologieën). 
23 
Verantwoording: de Europese Unie heeft een kustlijn die zich over 90.000 km 
uitstrekt en 47% van de bevolking woont op minder dan 50 km van' de zee. 90% van 
de buitenlandse handel wordt over zee vervoerd. 3 à 5% van het BBP van de Unie 
vloeit rechtstreeks voort uit met de zee samenhangende industrieën en diensten; de 
maritieme industrie verschaft werkgelegenheid aan meer dan 2,5 miljoen personen 
in de Unie. De zee heeft raakvlakken met het industriebeleid, het milieubeleid, het 
visserijbeleid, het onderzoeksbeleid en het energiebeleid van de Unie en is het 
voorwerp van een groot aantal internationale overeenkomsten waarbij de Unie 
partij is. 
Concurrerende en duurzame groei (V): 
geavanceerde energiesystemen en -diensten 
De te verwachten groei van de energiebehoeften en de noodzaak daaraan te voldoen 
zonder gevaar voor het milieu vormen voor de Unie een belangrijke uitdaging. 
Deze sterk op de behoeften van de markt gerichte activiteit moet de Unie mede in 
staat stellen deze uitdaging te beantwoorden door de totstandbrenging en 
ontwikkeling van zowel qua productie als qua verbruik efficiënte en geavanceerde 
energiesystemen die een aanzienlijke vermindering van de emissies van C02 en 
andere broeikasgassen mogelijk maken. De werkzaamheden kunnen betrekking 
hebben op de belangrijkste nieuwe en hernieuwbare energiebronnen en de integratie 
daarvan in gedecentraliseerde systemen; technologieën voor opslag en transport van 
energie; technologieën voor schoon gebruik van fossiele energiebronnen en voor 
rationeel energiegebruik; technologieën voor exploitatie van de beheerste kernfusie 
(met name in het kader van het ITER-project voor een internationale experimentele 
reactor); onderzoek naar de wisselwerkingen economie/milieu/energie. 
Verantwoording: het totale energieverbruik in Europa zal naar alle 
waarschijnlijkheid tegen 2020 met 20% toenemen, hetgeen de C02-productie 14% 
zal doen stijgen als geen bijzondere maatregelen worden getroffen. De wereldmarkt 
voor energietechnologieën zal binnen enkele jaren meer dan 800 miljard ecu per 
jaar bedragen. In het Groenboek over hernieuwbare energiebronnen stelt de 
Commissie als doel een verdubbeling van het aandeel van deze technologieën in de 
totale energievoorziening van de Unie, d.w.z. 12% in 2005. Het energiebeleid van 
de Unie is gebaseerd op diversificatie van de bronnen en op behoud van een 
gevarieerde technologische capaciteit, die gemakkelijker te ontwikkelen is door 
Europese samenwerking. 
Concurrerende en duurzame groei (VI): 
de stad van morgen 
Aangezien het stedelijke milieu het kader vormt voor de activiteiten van de meeste 
Europeanen, doen zich voornamelijk daar de nieuwe ontwikkelingen in de economie 
24 
en de samenleving voor, maar de daaruit voortvloeiende problemen zijn er dan ook 
het scherpst. Voor een harmomeuze ontwikkeling daarvan is een globale en 
innovatieve aanpak vereist, die op geavanceerde modellen inzake stedelijke 
organisatie is gebaseerd, waarbij de erfenis van het verleden (bij voorbeeld het 
cultureel erfgoed), het herstel van het sociale evenwicht (bij voorbeeld veiligere 
steden) en de ontwikkeling naar een economie van "toegevoegde waarde" met elkaar 
worden verzoend. De werkzaamheden kunnen in de eerste plaats betrekking hebben 
op technologieën voor geïntegreerd beheer van vervoer (zie kernactiviteit "duurzame 
mobiliteit en intermodaliteit"), energie (met name in gebouwen) (zie kernactiviteit 
"geavanceerde energiesystemen en -diensten") en technologieën voor duurzaam en 
economisch verantwoord bouwen; technologieën voor de ontwikkeling en de 
demonstratie in een stedelijke omgeving van zuinige, schone, veilige en intelligente 
auto's (bij voorbeeld auto's met nul-emissie). 
Verantwoording: 80% van de Europeanen leeft thans in steden, waar de 
economische activiteit van de Lid-Staten grotendeels is geconcentreerd. De kosten van 
het verval van het cultureel erfgoed van Europa worden geraamd op meer dan 14 
miljard ecu per jaar. De stad heeft in de geschiedenis van Europa een sleutelrol 
gespeeld en levert thans een belangrijke bijdrage aan de Europese integratie als kern 
voor de totstandkoming van netwerken voor samenwerking en uitwisseling tussen 
grote regionale metropolen (Euro-metropolen, Euro-steden, enz.). 
• Activiteiten voor de ontwikkeling van algemeen inzetbare technologie en 
basisonderzoek 
De werkzaamheden zouden met name worden toegespitst op de volgende 
prioriteiten: 
onderzoek ter ondersteuning van de ontwikkeling van nieuwe 
materialen voor de industrie en de fabricageprocédés daarvoor: 
hittebestendige materialen (bij voorbeeld voor energieproductie en 
motoren); lichte materialen (voor het vervoer en de bouw); met het 
oog op gemakkelijke recycling ontworpen en ontwikkelde 
functiematerialen (opto-elektronische en biomaterialen, sensoren); 
nieuwe materialen en productietechnologieën op het gebied van kolen 
en staal ; 
preconcurrerend onderzoek ter ondersteuning van normalisatie en 
fraudebestrijding alsook van de kwaliteit van producten en diensten 
(met inbegrip van de ontwikkeling van precisiemeetinstrumenten); 
In het vooruitzicht van riet feit dat het kaderprogramma in toenemende mate activiteiten zal 
overnemen die thans worden uitgevoerd op grond van het EGKS-Verdrag, dat in 2002 
afloopt. 
25 
onderzoek ter ondersteuning van de nucleaire veiligheid: 
werkzaamheden op het gebied van de splijtstofcyclus, opslag en 
behandeling van afvalstoffen; controle van splijtstoffen; 
stralingseffecten en ter ondersteuning van de ontwikkeling van 
nieuwe concepten inzake intrinsiek veilige systemen. 
• Steun voor onderzoeksinfrastructuur 
ondersteuning van de optimale benutting op Europese schaal van 
rekencentra voor industrieel onderzoek, windtunnels, 
gespecialiseerde databases, test- en onderzoekslaboratoria. -
iii) Inachtneming van de aanbevelingen van de evaluatie 
De panels voor de evaluatie van de programma's op de betrokken gebieden hebben onder 
andere de volgende aanbevelingen gedaan: 
een benadering hanteren waarbij de "verticale" concentratie op een beperkt aantal 
toepassingsthema's wordt gecombineerd met "horizontale" steun aan algemeen 
inzetbare technologieën (Industriële Technologieën); 
de activiteiten sterker toespitsen op de behoeften van de gebruikers en op toepassingen 
(Niet-nucleaire energie); 
behoud van een geschikte mix van technologisch onderzoek en onderzoek inzake het 
vervoersbeleid (Vervoer). 
2.4. Bevestiging van de internationale rol van het Europees onderzoek 
In een wereld die gekenmerkt wordt door een toenemende mondialisering van de 
economie, de problemen en de uitdagingen, is internationale samenwerking een 
belangrijk aspect van het onderzoekbeleid van de Europese Unie geworden. 
Deze samenwerking zou een aanzienlijke bijdrage moeien leveren aan de vormgeving 
van het externe beleid van de Unie, waarbinnen het beleid dat wordt gevoerd ten 
aanzien van de Midden- en Oost-Europese landen die kandidaat zijn voor toetreding, 
een prominente plaats inneemt, en zou tevens de rol van dit beleid op internationaal 
niveau moeten versterken. 
Wetenschappelijke en technologische samenwerking zou de Unie ook moeten helpen 
om industriële samenwerkingsverbanden tot stand te brengen en nieuwe markten te 
veroveren. 
26 
i) Algemene doelstellingen van het programma 
Binnen de context van de vormgeving van het externe beleid van de Unie en van de 
verwachte toetreding van nieuwe Lid-Staten, kunnen de algemene doelstellingen 
van het programma als volgt worden vastgesteld. 
bevorderen van wetenschappelijke en technologische 
samenwerkingsverbanden tussen instanties en onderzoekers uit derde landen 
en de Unie die de partijen aanzienlijke en evenredig verdeelde voordelen 
opleveren (samenwerking op basis van het principe van wederzijds 
voordeel); 
vergemakkelijken van de toegang van Europese laboratoria en bedrijven tot 
buiten de Unie beschikbare wetenschappelijke kennis, het geen de belangen 
van de Unie kan dienen; 
het concurrentievermogen van de Europese Unie en haar positie op de 
nieuwe markten versterken en de Europese onderzoeksector helpen 
informatie te verkrijgen over de onderzoekcapaciteit, -activiteiten en 
-prioriteiten buiten de Unie. 
ii) Specifieke doelstellingen 
Het beleid van de Unie inzake internationale wetenschappelijke en technologische 
samenwerking wordt gevoerd vanuit het dubbele perspectief van samenwerking en 
concurrentie. Uitgangspunt voor de samenwerkingsverbanden met verschillende 
groepen landen is in de eerste plaats het principe van wederzijds voordeel, met 
nadruk op een aantal specifieke doelstellingen: 
Geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa: voorbereiding van de 
toetreding van deze landen tot de Unie door deze te helpen hun onderzoekcapaciteit 
op peil te houden en te versterken en deze in te zetten voor hun economische en 
sociale behoeften; 
Mediterrane derde landen: bijdragen tot de ontwikkeling van wetenschappelijke en 
technologische samenwerking ter ondersteuning van het Euromediterraan 
partnerschap; de economische en sociale ontwikkeling en de ontwikkeling van 
nieuwe markten in deze landen ondersteunen; 
Niet-geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa: deze landen helpen hun 
onderzoekersbestand op peil te houden en hun wetenschappelijke en technologische 
capaciteit in te zetten voor hun economische en sociale ontwikkeling; 
27 
Nieuwe onafhankelijke staten die zjjn voortgekomen uit de voormalige Sovjetunie: 
het menselijke onderzoekpotentieel in deze landen stabiliseren en deze landen helpen 
hun onderzoekcapaciteit in te zetten voor de modernisering van hun economie en de 
oplossing van hun problemen op het gebied van milieu, gezondheid, vervoer, 
communicatie en nucleaire veiligheid; 
Geïndustrialiseerde landen: de Europese onderzoekers toegang verschaffen tot de 
kennis en de knowhow die in dezq landen voorhanden is, om hun activiteiten op 
een hoger peil te brengen; 
Landen met een "ontluikende economie ": wetenschappelijke en technologische 
samenwerkingsverbanden ontwikkelen die de toegang van Europese bedrijven tot 
deze sterk groeiende markten moeten vergemakkelijken; 
Ontwikkelingslanden: de onderzoekers in die landen betrekken bij het genereren van 
specifieke wetenschappelijke kennis en aangepaste technologieën die de 
ontwikkelingsproblemen van die landen kunnen helpen oplossen. 
De werkzaamheden op het gebied van internationale wetenschappelijke en 
technologische samenwerking kunnen, afhankelijk van het bestaan van 
samenwerkingsakkoorden en de inhoud daarvan, op twee manieren worden 
uitgevoerd: enerzijds via deelneming van instanties uit derde landen aan de overige 
programma's; anderzijds in de vorm van eigen activiteiten van het programma voor 
internationale samenwerking. Binnen deze twee hoofdcategorieën kunnen 
verschillende samenwerkingsmodellen worden gehanteerd, afhankelijk van de 
betrokken landen, de aard van de werkzaamheden en de financieringsbronnen. 
• Deelname van instanties van derde landen aan de programma's: 
Er zijn vier formules voor deelneming: 
Volledige associatie met het kaderprogramma (bepaalde kandidaatlanden 
voor toetreding kiezen voor deze formule7, met name LMOE, derde landen 
Q 
binnen de EER (Europese Economische Ruimte), Israël ): deelname onder 
vergelijkbare voorwaarden als de Lid-Staten, met dien verstande dat de 
regels voor deelname van de LMOE nog nader moeten worden vastgesteld. 
Wel zou gebruik kunnen worden gem? a kt van PHARE - het fonds voor 
technische bijstand ten behoeve van de LMOE - orn deze deelname te 
steunen, afhankelijk van de specifiek voor dit fonds geldende 
bestedingsregels; 
Een alternatieve formule is "deelneming op programmabasis". 
Indien, zoals gepland, de overeenkomst voor associatie met het vierde kaderprogramma 
wordt verlengd voor het vijfde. 
28 
Deelname aan voor derde landen openstaande programma's op basis van 
bilaterale of multilaterale samenwerkingsakkoorden (bepaalde 
geïndustrialiseerde derde landen en landen met een "ontluikende 
economie". Deelname geschiedt op projectbasis (zonder financiering door 
het kaderprogramma voor partners uit derde landen). Er kunnen 
maatregelen worden getroffen om de toegang van landen met een 
"ontluikende economie" tot het kaderprogramma te vergemakkelijken; 
Deelname aan voor derde landen openstaande programma's zonder 
specifiek samenwerkingsakkoord (hoofdzakelijk niet met het 
kaderprogramma geassocieerde LMOE, Europese NOS; mediterrane derde 
landen). Deze deelname, die haar legitimatie vindt in de intensiteit van de 
politieke dialoog, is op projectbasis en zou in principe door de betrokken 
derde landen worden gefinancierd. In dit geval kan ook worden overwogen 
de fondsen voor technische bijstand PHARE, TACIS (voor de NOS) en 
MEDA (voor de mediterrane derde landen) in te schakelen; 
Deelname aan projecten waarbij het in het belang van de Unie is 
deelnemers uit derde landen te betrekken alle derde landen). Deze 
deelname kan worden gefinancierd door de betrokken derde landen en, 
wanneer daarvoor deugdelijke argumenten bestaan, uit het budget van het 
betrokken thematisch programma. 
• Specifieke activiteiten van het programma voor internationale 
samenwerking: 
Het betreft hier drie categorieën activiteiten: 
Specifieke activiteiten: voor samenwerking met bepaalde categorieën 
landen (niet met het kaderprogramma geassocieerde LMOE; NOS; 
mediterrane derde landen; ontwikkelingslanden en landen met een 
"ontluikende economie". Deze activiteiten zouden betrekking hebben op 
zeer specifieke problemen van deze landen (bijvoorbeeld op het gebied van 
gezondheid en milieu), passen dus niet binnen andere programma's en 
kunnen bijgevolg worden gefinancierd door het programma voor 
internationale samenwerking; 
Opleiding van onderzoekers: er kan een systeem van toelagen worden 
opgezet om jonge onderzoekers uit derde landen de gelegenheid te bieden 
om gedurende een bepaalde periode in Europese laboratoria mee te werken 
aan projecten die binnen het kaderprogramma worden uitgevoerd. Dit 
systeem kan worden gefinancierd uit het budget voor het programma voor 
internationale samenwerking, net zoals het toelagensysteem voor het 
verblijf van jonge Europese onderzoekers in Japan en Zuid-Korea. 
Coördinatie met COST en het EUREKA-initiatief, alsook met andere 
Europese organisaties voor wetenschappelijke en technologische 
samenwerking (b.v. CERN, ESA, EMBL, ESV). 
29 
iii) Inachtneming van de aanbevelingen van de evaluatie 
Het panel voor de evaluatie van het programma op het betrokken gebied (Internationale 
samenwerking) heeft onder andere de volgende aanbevelingen gedaan: 
versterking, door een gecombineerde inzet van het programma voor internationale 
samenwerking en van de PHARE en TACIS-steunfondsen, van de ten behoeve van de 
landen van Midden- en Oost-Europa en de Nieuwe Onafhankelijke Staten genomen 
maatregelen om hun onderzoeksector te herstructureren en deze voor hun economische 
en sociale behoeften in te schakelen; 
het geven van een Hogere prioriteit aan technologische samenwerking "met landen met 
een "ontluikende economie". 
2.5. Innovatie en deelneming van het MKB 
Innovatie is de sleutelfactor van het industriële concurrentievermogen. Wil men het 
Europese onderzoek zijn volle effect op de groei en de werkgelegenheid laten sorteren 
en het helpen zich om te zetten in concrete resultaten en in economisch winstgevende 
en sociaal wenselijke verwezenlijkingen, dan moeten er mechanismen worden opgezet 
voor de bevordering van innovatie, de exploitatie van de resultaten van het 
wetenschappelijk werk en de stimulering van de oprichting van innoverende 
ondernemingen. 
Het midden- en kleinbedrijf is een belangrijke drager en uitvoerder van innovatie, die 
voor 66% van de werkgelegenheid in de Europese Unie zorgt. Het moet gemakkelijk 
toegang kunnen krijgen tot de geavanceerde technologie die het nodig heeft en de 
mogelijkheden krijgen die geboden worden door de samenwerkingsverbanden van de 
onderzoekprogramma 's van de Unie. 
i) Algemene doelstellingen van het programma 
De algemene doelstellingen van het programma moeten zijn: 
het sociaal en economisch effect van de onderzoekprojecten van de 
programma's van de Unie verbeteren door meer nadruk te leggen op 
maatregelen waarmee kan worden gezorgd voor een betere exploitatie van 
de resultaten ervan en de overdracht en verspreiding van de ontwikkelde 
technologie; 
30 
de toegang vergemakkelijken van de aan de programma's deelnemende 
organisaties, in het bijzonder het MKB, tot financieringsinstrumenten voor 
innovatie en ondersteuning van de oprichting van innoverende 
ondernemingen (financiële technieken, risicokapitaal); 
de deelname van het MKB aan de onderzoekprogramma's van de Unie 
stimuleren, zowel van bedrijven die actief zijn op het gebied van onderzoek 
en geavanceerde technologie als van bedrijven die over slechts weinig of 
geen onderzoekcapaciteit beschikken maar wel grote technologische 
behoeften hebben; het MKB, met name in minder welvarende regio's, 
helpen hun technologische capaciteiten te versterken. 
Het moet duidelijk zijn dat het echte knelpunt in het Europese systeem van 
onderzoek/ontwikkeling/innovatie gelegen is in de overdracht van 
onderzoekresultaten naar markttoepassingen. Risicokapitaal bestaat wel in Europa, 
maar in tegenstelling met bij voorbeeld de Verenigde Staten is het nog onvoldoende 
en wordt het vooral maar in geringe mate ingezet voor de financiering van 
technologische innovatie. Dit probleem valt natuurlijk ver buiten het bestek van het 
kaderprogramma alleen. In het kader van de maatregelen ter bevordering van 
innovatie spant de Commissie zich in om de totstandbrenging te stimuleren van 
instrumenten waarmee in deze leemte kan worden voorzien. 
ii) Specifieke doelstellingen 
De activiteiten van de Unie inzake bevordering van innovatie en ondersteuning van 
de deelname van het MKB aan de programma's moet worden gevoerd in het 
tweeledige kader van het programma voor innovatie en het MKB en van de andere 
programma's. De doelstellingen en uitvoeringswij ze van de desbetreffende 
activiteiten moeten met name de volgende zijn: 
• voor innovatie 
in de verschillende programma's: 
integratie in de "levenscyclus" van projecten van mechanismen waarmee 
exploitatie van resultaten, particuliere financiering en overdracht van 
ontwikkelde technologie kunnen worden vergemakkelijkt, met waarborgen 
voor de bescherming van verworven kennis (valorisatie, marktonderzoek, 
opleiding) en oprichting daartoe van "innovatiecellen" binnen de 
programma's; 
beheer van gestructureerde interfaces met organisaties die innovatie 
financieren en hulp verlenen bij de oprichting van innoverende 'start-ups', 
in het bijzonder via Europese instanties en fondsen (Europees 
Investeringsfonds, Europese Investeringsbank, Eurotech Capital); 
31 
beheer van innovatie-ondersteunende netwerken die specifiek zijn voor de 
desbetreffende onderzoekprogramma's en oprichting van netwerken voor 
samenwerking en uitwisseling tussen innoverende ondernemingen op de 
gebieden van de programma's. 
in het programma "Innovatie en deelneming van het MKB": 
rationalisatie en coördinatie van de informatie- en hulpnetten met 
betrekking tot de werkzaamheden van de Unie op het gebied van 
onderzoek en innovatie, met name wat betreft de omschrijving en 
verspreiding van optimale praktijken inzake technologie-overdracht 
(gemeenschappelijke activiteit innovatie/MKB); coördinatie van studies en 
analyses, vooral met betrekking tot het innovatiebeleid; 
coördinatie van de werking van de "innovatiecellen" in de programma's 
en de werking van de gestructureerde interfaces met organisaties die 
innovatie financieren en helpen bij de oprichting van innoverende 'start-
up'-bedrijven; ontwerp en opstelling van nieuwe methodologieën voor 
projecten voor technologie-overdracht waarbij de technologische, 
economische en sociale aspecten van de innovatie worden geïntegreerd; 
oprichting en ontwikkeling van een hulpdienst inzake intellectuele­
eigendomsrechten en toegang tot particuliere financiering, met name tot 
fondsen voor risicokapitaal (gemeenschappelijke activiteit 
innovatie/MKB). 
voor het MKB 
in de verschillende programma's: 
activiteiten op het gebied van "onderzoek in samenwerkingsverband" 
waarbij met name geassocieerde MKB-bedrijven die over onvoldoende 
onderzoekcapaciteit beschikken de mogelijkheid krijgen om 
gemeenschappelijke technologische problemen te laten oplossen door 
derde organisaties; 
activiteiten ter ondersteuning en stimulering van de deelname van het 
MKB aan projecten voor gezamenlijk onderzoek in 
samenwerkingsverband (b.v. "premies voor de verkennende fase") en 
oprichting en coördinatie van informatie- en hulpnetwerken op nationaal 
en Europees niveau. 
in het programma "Innovatie en deelneming van het MKB": 
beheer van een centraal aanspreekpunt voor alle onderzoekprogramma's 
binnen de diensten van de Commissie (voor voorstellen voor projecten die 
specifiek door het MKB worden uitgevoerd); 
32 
iii) Tnarhtneminp van de aanbevelingen van de evaluatie 
Het panel voor de evaluatie van het programma op het betrokken gebied (Verspreiding en 
exploitatie van de resultaten) heeft onder andere de volgende aanbevelingen gedaan: 
versterking van de rol van het innovatiebeleid in de tenuitvoerlegging van de 
onderzoekactiviteiten van de Unie; 
meer aandacht voor innovatie-aspecten binnen de "thematische" programma's zelf, 
waarbij het innovatieprogramma helpt om de activiteiten van de afzonderlijke 
programma's te optimaliseren; 
betere coördinatie van de uitgevoerde activiteiten met de andere beleidslijnen en diensten 
van de Commissie die zich met innovatiekwesties bezighouden. 
2.6. Verhoging van het menselijk potentieel 
Op het gebied van wetenschap en technologie ligt de grootste kracht van Europa, 
zoals op tal van andere gebieden, in zijn menselijk potentieel: de kwaliteit van zijn 
onderzoekers, ingenieurs en technici. 
Gezien de te verwachten behoeften moet dit potentieel bewaard blijven, kwantitatief 
worden ontwikkeld en optimaal worden beheerd. Tegelijk moet de Unie een bijdrage 
leveren om wetenschappelijke en technologische kwaliteit in Europa te bevorderen. 
Om de huidige en toekomstige economische en sociale tendensen en behoeften van de 
Europese samenleving beter aan te geven, moet de bestaande grote traditie op het 
gebied van onderzoek in sociale en economische wetenschappen in Europa worden 
geconcentreerd rond een beperkt aantal relevante thema 's. 
i) Algemene doelstellingen van het programma 
De algemene doelstellingen van het programma moeten zijn: 
bijdragen tot de handhaving en ontwikkeling in Europa van een hoogstaand 
menselijk potentieel, met name door ondersteuning van de opleiding en 
stimulering van de mobiliteit van onderzoekers (ook naar de industrie toe), 
alsmede innovatie (methoden en technologie) op het gebied van onderwijs 
en opleiding, met het oog op het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen; 
33 
Europa helpen om een aantrekkelijke plaats te worden voor onderzoekers 
en investeringen in onderzoek en het Europese onderzoek op het 
internationale toneel bevorderen; 
de nodige kennis ontwikkelen voor een beter inzicht in belangrijke 
aspecten van de ontwikkeling van de Europese samenleving en de 
tenuitvoerlegging van het wetenschaps- en technologiebeleid en van andere 
beleidslijnen van de Unie. 
ü) Specifieke doelstellingen 
Het programma kan worden gestructureerd langs 5 krachtlijnen: 
• Versterking van het Europees menselijk onderzoekpotentieel 
Het doel hiervan moet zijn: 
netwerken voor opleiding door onderzoek op te richten op geavanceerde 
en opkomende onderzoekgebieden en voor thema's die vrij door de 
onderzoekers worden gekozen. De nadruk moet hierbij worden gelegd op 
de opleiding van jonge onderzoekers op pre- en postuniversitair niveau; 
een systeem van Europese beurzen in te stellen, waaronder de "Marie 
Curie "-beurzen, voor jonge onderzoekers, die worden toegekend voor 
thema's die door de onderzoekers zelf worden gekozen, ter aanvulling van 
de beurzen die in het kader van de onderzoekprogramma's worden 
toegekend; industriële beurzen die aan ondernemingen worden toegekend 
voor de opleiding van jonge onderzoekers; ontwikkelingsbeurzen ter 
ondersteuning van de ontwikkeling van een hoogwaardige 
onderzoekcapaciteit in de minder welvarende regio's van de Unie. 
• Optimalisering van grote onderzoekinfrastructuur 
Doel hiervan is de optimalisering van de exploitatie van de onderzoekinfrastructuur 
(grote installaties, netwerken, speerpuntcentra) te bevorderen op gebieden (onder 
meer ook de economische, rechts- en sociale wetenschappen) die niet onder de 
thematische programma's vallen, of voor categorieën van installaties die niet voor 
deze programma's in aanmerking komen. Daartoe wordt gedacht aan hulp voor de 
toegang van onderzoekers en het onderbrengen van installaties in netwerken, 
alsmede steun voor onderzoekprojecten. 
34 
• Bevordering van wetenschappelijke en technologische kwaliteit in 
Europa 
Doel van deze categorie activiteiten is het stimuleren door middel van uitwisseling 
van wetenschappelijke en technologische kwaliteit in Europa en de 
verwezenlijkingen van het Europese onderzoek bekendheid te geven. In dit verband 
wordt gedacht aan het steunen van hoogstaande wetenschappelijke conferenties; het 
in een netwerk onderbrengen van Europese onderzoekers die buiten Europa actief 
zijn; onderscheidingen voor vooraanstaand onderzoek; en voorlichtingsacties voor 
het publiek en informatieverstrekking over onderzoekactiviteiten op Europees 
niveau via elektronische netwerken. 
• Sociaal-economisch onderzoek ten behoeve van de Europese samenleving 
Deze activiteiten kunnen worden uitgevoerd .in aanvulling op en ter ondersteuning 
van de verdiscontering in de "thematische" programma's van sociaal-economische 
aspecten. Zij kunnen betrekking hebben op een beperkt aantal thema's in verband 
met de doelstellingen van het kaderprogramma. De inspanningen kunnen dan in de 
eerste plaats worden geconcentreerd op het sociaal-economisch effect in Europa van 
de ontwikkeling van diensten en de "immateriële" economie, de studie van de 
wisselwerkingen tussen technologische vooruitgang, opleiding, werk, juridische 
omgeving en economisch concurrentievermogen; de opstelling en validering van 
nieuwe ontwikkelingsmodellen ten gunste van groei, werkgelegenheid en 
leefklimaat. 
• Ondersteuning van de ontwikkeling van het wetenschaps- en 
technologiebeleid in Europa 
Hiervoor kan worden gezorgd via de oprichting van een uitwisselingsforum in de 
vorm van het ETAN-netwerk ("European Technology Assessment Network") 
waaraan wordt deelgenomen door politieke besluitvormers en onderzoekers die 
gespecialiseerd zijn in de studie van het wetenschaps- en technologiebeleid; 
activiteiten op het gebied van technologieinventarisatie, prospectie en evaluatie van 
de wetenschappelijke en technologische opties, en de ontwikkeling van een 
statistisch systeem en wetenschappelijke, technologische en innovatie-indicatoren. 
35 
iii) Inachtneming van de aanbevelingen van de evaluatie 
Het panel voor de evaluatie van het programma op de betrokken gebieden heeft onder andere 
de volgende aanbevelingen gedaan: 
invoering van specifieke steunmaatregelen voor de opleiding van onderzoekers in de 
industrie (Opleiding en mobiliteit); 
stimulering van de tenuitvoerlegging van interdisciplinaire projecten en deelneming van 
de industrie aan netwerken (Opleiding en mobiliteit); 
oriëntering van sociaal-economisch onderzoek naar de studie van een samenhangend 
geheel van uitdagingen waaraan Europa het hoofd moet bieden, gezien in een 
beleidsperspectief (Gericht sociaal-economisch onderzoek). 
PROGRAMMA'S: TENUITVOERLEGGING EN JURIDISCHE ASPECTEN 
De tenuitvoerlegging en de juridische aspecten zullen nader worden uitgewerkt in 
het formele voorstel voor 5e kaderprogramma. Toch kunnen nu al aanvullende 
aanwijzingen hieromtrent worden gegeven ten opzichte van wat in het eerste 
werkdocument was voorgesteld. 
1. TENUITVOERLEGGING 
1.1. Twee belangrijke doelstellingen: coördinatie en flexibiliteit 
Een essentieel kenmerk van het 5e kaderprogramma moet de aanzienlijke 
verbetering zijn van de coördinatie tussen de programma's, de verspreiding van 
informatie en resultaten tussen de verschillende activiteiten en de flexibiliteit en het 
reactievermogen van de activiteiten van de Unie. 
i) Coördinatie 
Op de verschillende niveaus moet de coördinatie worden verzorgd door middel van 
in de programma's ingebouwde mechanismen: 
Coördinatie tussen de programma's. Deze moet vooral gebeuren in het kader van 
de kernactiviteiten en dank zij de coördinatie-activiteiten in de "horizontale" 
programma's; 
36 
Coördinatie tussen de onderzoekprogramma's en de andere activiteiten van de 
Unie. In het kader van de tenuitvoerlegging van het extern beleid moet deze 
gebeuren door middel van een versterking van de banden met de programma's 
voor technische en economische bijstand PHARE, TACIS, MEDA, het Europees 
Ontwikkelingsfonds en de OL-ALA-actie. Wat de coördinatie met de 
structuurfondsen betreft, moeten, gelet op de conclusies van de mededeling 
betreffende "onderzoek en cohesie" die de Commissie binnenkort zal indienen, 
gemeenschappelijke kaders voor bezinning en regionale actie worden opgericht, 
evenals hechtere schakelmechanismen tussen beide soorten activiteiten. Ook moet 
worden gezorgd voor nauwe coördinatie met de verschillende programma's en 
initiatieven van de Unie op aanverwante gebieden, met name onderwijs en 
opleiding met de programma's Socrates en Leonardo; 
Coördinatie tussen Europese en nationale activiteiten. Deze moeten vooral 
gebeuren dank zij de kernactiviteiten, waardoor het mogelijk moet worden 
nauwere betrekkingen aan te knopen met initiatieven en programma's op de 
desbetreffende gebieden op nationaal niveau; projecten ter ondersteuning van 
onderzoekinfrastructuur; samenwerking met de andere kaders (b.v. EUREKA, 
COST) en organisaties (b.v. ESA, CERN, ELMB) voor wetenschappelijke en 
technologische samenwerking in Europa. 
ü) Flexibiliteit 
Zoals in het eerste werkdocument reeds is gesteld en door de evaluaties is 
bevestigd, moeten de flexibiliteit en het reactievermogen van de activiteiten van de 
Unie worden verbeterd door: 
een geregelde aanpassing van de werkprogramma's, idealiter op jaarbasis; 
het creëren van een beperkte "vrije ruimte" binnen, elk programma, bedoeld om 
ervoor te zorgen dat de theoretisch bestaande mogelijkheden inzake flexibiliteit in 
geval van noodzaak doeltreffend kunnen worden benut. Doel is snel tegemoet te 
kunnen komen aan prioritaire behoeften die zich op het gebied van een bepaald 
programma plotseling voordoen, maar dié niet expliciet waren gepland 
(onverwachte wetenschappelijke en technologische doorbraken; problemen 
waarvoor snel middelen moeten worden ingezet). Daartoe moeten de middelen 
van het programma zodanig worden vastgelegd dat tot op 3/5 van de looptijd van 
het programma de mogelijkheid open blijft om snel middelen in te zetten voor een 
bepaald thema. 
37 
1.2. Instrumenten voor de tenuitvoerlegging 
i) Werkzaamheden onder contract 
De "werkzaamheden onder contract" van de Unie op het gebied van het onderzoek 
kunnen verder ten uitvoer worden gelegd door middel van werkzaamheden voor 
gezamenlijke rekening, gecoördineerde werkzaamheden, ondersteuning van 
samenwerkingsnetwerken en "begeleidende maatregelen", die nauw moeten 
aansluiten bij de doelstellingen van de programma's. 
De "werkzaamheden voor gezamenlijke rekening", waarbij de Gemeenschap een 
deel van de kosten van door consortia van ondernemingen, universiteiten en 
onderzoekcentra uitgevoerde onderzoekprojecten voor haar rekening neemt, blijven 
een wezenlijk instrument voor de tenuitvoerlegging van de programma's. De 
aanpassing van de bijdrage van de Commissie aan de aard van de werkzaamheden 
en dus de nabijheid van de markt moet worden bestudeerd met inachtneming van de 
internationale regels en de bepalingen van de communautaire voorschriften voor 
steunmaatregelen voor onderzoek en ontwikkeling. Bij de selectie van de voorstellen 
dient de Commissie rekening te houden met de inspanningen van de partners op het 
gebied van onderzoek, investeringen en werkgelegenheid, zowel in het algemeen als 
op het gebied waarop het voorstel betrekking heeft. 
ü) Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) 
Een tweede instrument voor de tenuitvoerlegging van het 5e kaderprogramma moet 
het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek zijn. Voor de uitvoering van het 
5e kaderprogramma zal een belangrijke en actieve bijdrage daarvan nodig zijn. In 
het kader van twee specifieke beschikkingen betreffende respectievelijk de EG- en 
de Euratom-aspecten, kunnen de door het GCO verrichte werkzaamheden zich 
voornamelijk toespitsen op de drie "thematische" programma's. 
Een algemeen thema van deze activiteiten kan zijn: "Onderzoek ten dienste van het individu 
en de burger" (gezondheid, veiligheid, milieu, consumentenbescherming, 
fraudebestrijding). Van de gebieden die onder deze thema's vallen kan het accent worden 
gelegd op normvoorbereidend onderzoek en op nucleaire veiligheid en beveiliging 
(splijtstofcyclus en controle op splijtstof)-
Gelet op al deze prioriteiten, de behoeften waarop zij duiden en de kenmerken en 
capaciteiten van het Centrum, moet de institutionele en operationele rol van het GCO bij de 
tenuitvoerlegging van het 5e kaderprogramma minstens gelijkwaardig zijn met zijn rol in 
het 4e kaderprogramma. 
38 
Over het algemeen moeten de wetenschappelijke en technologische doelstellingen van deze 
activiteiten zich vooral toespitsen op gebieden waarop een neutrale en onafhankelijke 
deskundigheid op Europees niveau vereist is, en op gebieden die overeenstemmen met de 
doelstellingen van de grote beleidslijnen van de Unie. 
Bij de keuze en de omschrijving van de te verrichten werkzaamheden moet tegelijk worden 
gedacht aan continuïteit en ontwikkeling: continuïteit omdat bepaalde behoeften blijven 
bestaan; ontwikkeling om in te spelen op de nieuwe krachtlijnen van het onderzoekbeleid 
van de Unie zoals die in het 5e kaderprogramma tot uiting komen. 
Voorts moet het GCO met de grootst mogelijke ijver de werkzaamheden blijven verrichten 
die het uitvoert in het kader van een concurrentiële aanpak, door zo dicht mogelijk te 
komen bij de eindverbruikers van het onderzoek, in eerste instantie de Europese industrie. 
üi) Andere instrumenten 
Naast deze twee formules voor activiteiten, kunnen of moeten andere mechanismen 
en instrumenten worden gebruikt bij de tenuitvoerlegging van het 5e 
kaderprogramma : 
Banden met EUREKA en COST 
De Europese samenwerkingskader? COST en EUREKA, respectievelijk voor 
preconcurrentieel en meer marktnabij onderzoek, hebben hun nut aangetoond, 
vanwege hun flexibiliteit en het principe dat activiteiten worden gestart op initiatief 
van de belanghebbenden. Versterking van de banden tussen deze twee 
samenwerkingskaders en de onderzoekprogramma's van de Unie is mogelijk en in 
hoge mate wenselijk. 
Bijgevolg kunnen er eenvoudige en efficiënte mechanismen worden ontwikkeld en 
voorgesteld voor het samengaan van projecten van de Unie met EUREKA-projecten 
en COST-activiteiten, waarbij geprofiteerd wordt van het samenvallen van de 
voorbereiding van het 5e kaderprogramma, de start van de tenuitvoerlegging van 
het derde plan op middellange termijn van EUREKA en de COST-
ministerconferentie van 1997. 
In het perspectief als aangegeven in het document over "Synergie tussen EUREKA 
en de programma's van de Europese Unie" dat door de groep vooraanstaanden van 
EUREKA is opgesteld ten behoeve van de ministerconferentie van juni 1997, kan 
met name, met het oog op een snelle reactie, een permanent overlegsysteem worden 
ingesteld waarmee al van bij het ontwerp van het project de onderdelen daarvan 
kunnen worden aangegeven die repectievelijk door het kaderprogramma van de 
Unie en door EUREKA kunnen worden verzorgd. Daarmee wordt ook gezorgd 
voor een verbinding tussen het eerste en het tweede programma, naarmate de 
werkzaamheden vorderen, er meer resultaten komen en men dichter bij de markt 
komt. Deze aanpak moet in de eerste plaats worden toegepast op de grootschalige 
projecten die worden ontwikkeld in het kader van de "kernactiviteiten". 
39 
De algemene coördinatie van de banden met EUREKA en COST en de 
omschrijving van gemeenschappelijke strategische kaders kunnen worden verzorgd 
in het kader van het programma Internationale samenwerking. 
De artikelen 130 K.LenN 
De mogelijkheid om, in aanvulling op de andere activiteiten van het 
kaderprogramma, gebruik te maken van deze artikelen voor de tenuitvoerlegging 
van activiteiten die voor slechts een aantal Lid-Staten van bijzonder belang zijn, is 
reeds herhaaldelijk genoemd. Om deze mogelijkheid ook concreet te realiseren, 
moeten de Lid-Staten daadwerkelijk gemotiveerd zijn om aan dit soort -initiatieven 
mee te doen. 
Mocht dit het geval zijn, dan kan worden gedacht aan een of meer activiteiten van 
deze aard, bij voorbeeld op basis van sommige activiteiten die in dit document zijn 
aangegeven (b.v. kernactiviteit op het gebied van de luchtvaart of activiteiten op 
ruimtevaartgebied). 
De aspecten in verband met de tenuitvoerlegging zullen nader worden toegelicht bij 
de indiening van het formele voGrstel voor het 5e kaderprogramma eind maart en in 
het nieuwe voorstel inzake de voorwaarden voor deelname aan de programma's en 
de verspreiding van de onderzoekresultaten (toepassing van artikel 130 j). 
2. JURIDISCHE ASPECTEN 
Ook de juridische aspecten worden nader uiteengezet in het formele voorstel voor 
5e kaderprogramma. Voor de omschrijving van het rechtskader van het 5e 
kaderprogramma zal met name rekening moeten worden gehouden met de volgende 
elementen: 
met het oog op doeltreffendheid en snelle tenuitvoerlegging moet het aantal 
beschikkingen zoveel mogelijk worden beperkt; voor ieder programma moet er 
dus, uitzonderingen daargelaten (zie hieronder), slechts één beschikking worden 
vastgesteld; 
wel moeten volgens het huidige rechtskader aparte beschikkingen worden 
vastgesteld voor de activiteiten die op grond van het EG-Verdrag worden verricht 
en die welke op grond van het Euratom-Verdrag worden verricht. Het 
programma "Bevordering van een concurrerende en duurzame groei" en het 
programma van GCO-activiteiten behelzen activiteiten op deze twee gebieden; 
daarvoor zullen dus telkens twee verschillende beschikkingen moeten worden 
vastgesteld; 
40 
mocht er worden besloten tot activiteiten op grond van artikelen 130 K, L en N 
(in het bijzonder 130 K, "aanvullende programma's"), dan zou daarvoor telkens 
een specifieke beschikking moeten worden vastgesteld. 
In totaal zouden er dus voor de vaststelling en de tenuitvoerlegging van het 5e 
kaderprogramma, eventuele aanvullende programma's niet meegerekend, 12 
beschikkingen (2 voor het EG- en het EURATOM-kaderprogramma, 7 voor de 6 
programma's, 2 voor het GCO en 1 voor de toepassing van artikel 130 J) moeten 
worden vastgesteld, d.w.z. ongeveer de helft van het overeenkomstige aantal voor 
het 4e kaderprogramma. Bij het opstellen van het tijdschema voor de vaststelling 
daarvan moet in gedachten worden gehouden dat het 5e kaderprogramma begin 
1999 van start moet gaan, hetgeen veronderstelt dat de eerste uitnodigingen tot het 
indienen van voorstellen in het najaar 1998 moeten worden gepubliceerd. 
41 
PROGRAMMA'S: BEHEER 
Een van de belangrijkste aanbevelingen uit de 5-jaarlijkse evaluatie van de 
specifieke programma's en het kaderprogramma was de noodzaak om de 
beheersprocedures te vereenvoudigen. Kwesties met betrekking tot het beheer 
moeten dan ook bijzondere aandacht krijgen bij de tenuitvoerlegging van het 5e 
kaderprogramma, dat verder zal worden beheerd op basis van de fundamentele 
werkingsprincipes van de programma's* gelijke toegang, rechtvaardige behandeling, 
prioriteit voor kwaliteit, billijk evenwicht tussen snelheid en gestrengheid en 
transparante procedures. 
Op sommige punten moeten verbeteringen die de laatste jaren in programmabeheer 
zijn aangebracht, worden aangevuld en de maatregelen om de samenhang en de 
kwaliteit van het beheer te vergroten moeten worden versterkt, met name met het 
oog op een gemakkelijker toegang tot het kaderprogramma (b.v. "één 
aanspreekpunt" voor het MKB), kortere wachttijden en eenvoudiger procedures. 
Naast de maatregelen die al in het eerste werkdocument waren vermeld, kunnen nog de 
volgende maatregelen worden genoemd die momenteel in studie zijn: 
de instelling in bepaalde gevallen van een permanent open uitnodiging tot het 
indienen van voorstellen, een formule waarmee verzoeken om deelneming op een 
meer flexibele en doeltreffende wijze moeten kunnen worden behandeld; 
de ontwikkeling van de rol van de programmacomités overeenkomstig de 
interinstitutionele overeenkomsten, zodat de voorstellen sneller kunnen worden 
behandeld. 
Door de algemene organisatie van het 5e kaderprogramma in een beperkt aantal grote 
"thematische" en "horizontale" programma's die elkaar aanvullen en met elkaar zijn 
verbonden, en door de noodzaak moderne beheersvormen voor onderzoek toe te passen 
moet worden overgestapt op een nieuwe beheersaanpak. 
Om een echte coördinatie te kunnen waarborgen, bestudeert de Commissie nieuwe 
formules. Een daarvan is bijvoorbeeld dat bepaalde beheersaspecten van de "thematische" 
programma's op collegiale manier worden behandeld, door de tenuitvoerlegging ervan en 
het toezicht erop toe te vertrouwen aan een groep ambtenaren uit de verschillende 
betrokken onderzoekdiensten. In nauwe samenwerking met de diensten die 
verantwoordelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van het desbetreffende beleid van de Unie, 
zou deze groep tot taak krijgen toezicht te houden op de algemene uitvoering van het 
programma; te zorgen voor de interne coördinatie van de verschillende activiteiten en de 
relaties met de andere "thematische" en "horizontale" programma's en met de andere 
beleidslijnen van de Unie; te zorgen voor de coördinatie van de contacten met de andere 
Europese instellingen, de wetenschappelijke gemeenschap, het bedrijfsleven en met de 
gebruikers in het algemeen. In dezelfde zin zou men telkens als dat nodig is een beroep 
kunnen doen op de formule van uitnodigingen tot het indienen van onderzoekvoorstellen 
voor verschillende programma's tegelijk. 
42 
CONCLUSIE 
De wetenschappelijke en technologische doelstellingen van de verschillende soorten 
activiteiten die voor het 5e kaderprogramma worden overwogen en in dit document 
zijn uiteengezet, zijn omschreven met de bedoeling in te gaan op de grote 
economische en sociale uitdagingen waarmee de Unie momenteel wordt 
geconfronteerd en tegemoet te komen aan de noden en verwachtingen van de 
burgers. Om deze doelstellingen doeltreffend te verwezenlijken, wordt voorgesteld 
een duidelijke stap te zetten naar een betere gerichtheid van de activiteiten en een 
grotere flexibiliteit in de tenuitvoerlegging. 
Voordat de Commissie haar formeel voorstel kan opstellen, dat eind maart moet 
worden vastgesteld, moet zij met name nog de definitieve conclusies en 
aanbevelingen van het algemeen vijfjaarlijks evaluatieverslag van de 
onderzoekactiviteiten van de Unie in aanmerking nemen. Dit verslag, dat wordt 
opgesteld door een evaluatiepanel onder voorzitterschap van burggraaf Davignon, 
moet in februari openbaar worden gemaakt. 
Voorts wil de Commissie lering trekken uit de discussie die rond dit tweede 
werkdocument zal worden gevoerd. Zoals dit ook voor de twee vorige 
mededelingen het geval was, zijn de hierboven uiteengezette ideeën bedoeld om het 
debat in de Raad en het Parlement en in alle betrokken kringen vooruit te helpen. 
Door het concrete en open karakter ervan moet een rijke en constructieve discussie 
kunnen ontstaan. 
De Commissie acht het wenselijk dat in deze discussie de dringende noodzaak van 
vernieuwing in ideeën en methoden voor de tenuitvoerlegging kan worden verzoend 
met de eisen inzake continuïteit van de onderzoekinspanning van de Unie, ook in 
verband met het tijdschema, teneinde onder de beste omstandigheden en ten 
voordele van allen te kunnen zorgen dat het 5e kaderprogramma bijdraagt tot het 
"uitvinden van de toekomst". 
43 
Bijlage I 
KERN­
ACTIVITEITEN 
Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (1): 
gezondheid en voeding 
Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (II): 
beheersing van virus- en infectieziekten 
Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (III): 
"de cel als fabriek" 
Biologische hulpbronnen en ecologische aspecten (IV): 
waterbeheer en -kwaliteit 
Biologische hulpbronnen en ecologische arpecten (V): 
milieu en gezondheid 
Biokgische hulpbronnen en ecologische aspecten (VI): 
een nieuwe rurale en mariene omgeving 
Informatiemaatschappij (I): diensten voor de burger 
Informatiemaatschappij (II): elektronische handel en 
nieuwe werkmethoden 
Informatiemaatschappij (III): multimedia-inhoud 
Informatiemaatschappij (IV): essentiële technologie en 
infrastructuur 
Concurrerende en duurzame groei (I): producten, 
procédés, organisatie 
Concurrerende en duurzcjne groei (II): duurzame 
mobiliteit en intermodaliteit 
Concurrerende en duurzame groei (III): nieuwe 
perspectieven voor de luchtvaart 
Concurrerende en duurzame groei (IV): technologieën 
van de zee 
Concurrerende en duurzame groei (V): geavanceerde 
energiesystemen en -diensten 
Concurrerende en duurzame groei (VI): de stad van 
morgen 
KRüiratettchttötogie CRITERIA 
Maatschappelijke behoefte 
Werk­
gelegenheid 
V V 
V 
V V 
V V 
V 
V V 
V V 
V V 
V V 
V V 
VVV 
V V 
V V 
V V 
V V 
V V 
V Leefklimaat en 
gezondheid 
VVV 
VVV 
V V 
VVV 
VVV 
VVV 
VVV 
V V 
VVV 
V V 
V V 
V V 
V V 
V V 
VVV 
VVV 
V V Milieu 
V 
V 
V V 
VVV 
VVV 
vvv 
VVV 
V 
V 
,v 
V V V 
VVV 
V V 
V V 
VVV 
VVV 
VVV Economische ontwikkeling en wetenschappelijke en 
technologische vooruitziet ten 
Groei 
V 
V 
VVV 
V 
V 
V V 
V V 
VVV 
VVV 
VVV 
VVV 
V V 
VVV 
V V 
V V 
V V 
V- V Concurrentie­
vermogen 
V V 
V V 
VVV 
V V 
V 
VVV 
V V 
VVV 
V V 
VVV 
VVV 
V V 
VVV 
VVV 
V V 
V V 
v v v Technologische 
doorbraken 
V V 
V V v 
VVV 
V V 
VVV 
V 
VVV 
V V 
VVV 
VVV 
V V 
V V 
VVV 
V V 
VVV 
V V 
VVV "Toegevoegde waarde" voor Europa 
"Kritieke 
massa" 
V V . 
V V 
V V 
V V 
V V 
V V 
V v ' 
V V 
VVV 
VVV 
V 
V V 
VVV 
V V 
V 
V 
V -v Ondersteuning beleidslijnen 
van de Unie 
VVV 
V V V 
V V 
VVV 
VVV 
V V v 
V V v 
VVV 
VVV 
VVV 
V V V 
VVV 
V V 
VVV 
VVV 
V V 
V<H Europese schaal van de 
problemen 
VVV 
VVV 
V V 
VVV 
V V 
V V v 
V v 
VVV 
VVV 
V V 
V 
VVV 
VVV 
VVV 
V V 
VVV 
v-v y 
Voor deze activiteiten in het kader van de 3 thematische programma's wordt een specifieke coördinatie ingesteld. 
44 


ISSN 0254-1513 
COM(97) 47 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 
Catalogusnummer : CB-CO-97-052-NL-C 
ISBN 92-78-16074-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg