Nr. C 339/82 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
Advies over de rechtspositie van in de Gemeenschap werkzame migranten uit derde landen 
(91/C 339/15) 
Tijdens de zitting van 24 april 1991 heeft het Economisch en Sociaal Comité zijn initiatiefad­
vies over de rechtspositie van in de Gemeenschap werkzame migranten uit derde landen 
goedgekeurd. 
Onder verwijzing naar artikel 20, derde alinea, van het Reglement van Orde heeft het Bureau 
van het Economisch en Sociaal Comité voorgesteld een vervolgadvies op te stellen over de 
rechtspositie van de in de Gemeenschap werkzame migranten uit derde landen. 
De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die 
met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies 
op 11 september 1991 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Amato. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 289e zitting (vergadering van 
26 september 1991) het volgende advies met 48 stemmen voor en 2 stemmen tegen, bij 
36 onthoudingen, goedgekeurd. 
1. Voorwoord 
1.1. Het Comité heeft op 24 april 1991 een advies 
goedgekeurd waarin de beweegredenen voor, en de 
hoofdlijnen en algemene doelstellingen van een gemeen­
schappelijk immigratiebeleid worden aangegeven. 
Daarbij is bijzondere aandacht besteed aan de rechtspo­
sitie van in de Gemeenschap werkzame migranten uit 
derde landen. 
1.2. Met het onderhavige vervolgadvies wil het 
Comité zijn desbetreffende werkzaamheden aanvullen 
door specifieke voorstellen te doen ter zake van de 
economische en sociale integratie en het vrije verkeer 
van migranten, vrijwillige terugkeer naar het land van 
herkomst, en informatie en coördinatie in EG-verband. 
2. Economische en sociale integratie en vrij verkeer 
2.1. Definities 
2.1.1. Onder integratiebeleid wordt verstaan een be­
leid dat erop gericht is, immigranten te helpen in sociaal 
en economisch opzicht een plaats in de samenleving te 
verwerven. In deze zin moet het begrip „integratie" 
(dat nu eenmaal ingeburgerd is in het taalgebruik van 
de Gemeenschap) dus niet verward worden met „as­
similatie" (of aanpassing) ten koste van de culturele 
identiteit van immigranten. 
2.1.2. De doelgroep van het door de Gemeenschap 
gevoerde integratiebeleid en beleid voor vrij verkeer 
wordt gevormd door immigranten uit derde landen 
die een wettige woonplaats in een lid-staat van de 
Gemeenschap hebben. Het begrip „immigrant" wordt 
omschreven in paragraaf 2.3 van het advies van het 
Comité van 24 april 1991. 
2.1.3. Conform de vigerende internationale overeen­
komsten betreffende migrerende werknemers worden 
zeelieden uit derde landen die aan boord van schepen 
uit de lid-staten van de Gemeenschap werken in het onderhavige vervolgadvies niet als „immigranten" be­
schouwd. 
2.2. Beginselen 
2.2.1. Een op vrij verkeer en integratie gericht beleid 
van de Gemeenschap moet berusten op het fundamen­
tele beginsel van gelijkheid van rechten en kansen voor 
EG-onderdanen en personen uit derde landen die in de 
Gemeenschap werkzaam zijn en er een wettige woon­
plaats hebben. 
2.2.2. Een dergelijk streven kan niet los gezien wor­
den van de Verdragen 97/49 en 143/75 van de Inter­
nationale Arbeidsorganisatie (IAO), waarin ditzelfde 
beginsel is vastgelegd. Bovendien moet in dit verband 
verwezen worden naar Aanbeveling 75/151/EEG inzake 
gelijke kansen en gelijke behandeling op de arbeids­
markt. Het Verdrag inzake de bescherming van de 
rechten van alle werkende migranten en hun gezinsle­
den, dat in december 1990 door de Algemene Vergade­
ring van de Verenigde Naties is goedgekeurd, gaat in 
dezelfde richting. 
2.2.3. Zolang de Gemeenschap zelf deze Verdragen 
nog niet kan ratificeren zouden alle lid-staten gezamen­
lijk hiertoe onmiddellijk moeten overgaan. Hierdoor 
zou het gemakkelijker worden een EG-beleid op dit 
gebied uit te stippelen. 
2.2.4. Het spreekt vanzelf dat het integratiebeleid 
eveneens moet berusten op het beginsel van gelijke 
plichten, d.w.z. dat immigranten zich net als EG-onder­
danen volledig aan de geldende wetten en voorschriften 
dienen te houden. 
2.3. Een juridisch raamwerk 
2.3.1. Bovengenoemde beginselen zouden de grond­
slag moeten vormen voor een juridisch raamwerk van 
de Gemeenschap waarin: 
a) de rechten van immigranten uit derde landen zijn 
vastgelegd; 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/83 
b) mede op grond van de internationale verdragen 
gestreefd wordt naar de aanpassing van de EG-
wetgeving en de harmonisatie van de wetten van de 
lid-staten die betrekking hebben op het verblijf/de 
vestiging, het wonen en het werken van immi­
granten; 
c) doeltreffende maatregelen zijn vervat voor de be­
strijding van illegaal en clandestien werk, de bemid­
deling daarbij en de handel in arbeidskrachten (kop­
pelbazen). Evenals in voorafgaande adviezen wijst 
het Comité ook in dit verband weer op de noodzaak 
van een EG-richtlijn inzake preventie van en af­
schrikkende maatregelen tegen de verschillende vor­
men van illegale activiteiten op dit vlak. Hierbij 
dient ook uitgegaan te worden van het Verdrag 
143/75 van de IAO en van het bovengenoemde 
Verdrag van de Verenigde Naties; 
d) de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat 
wordt bevorderd. Het is volgens het Comité zaak 
dat de Gemeenschap op dit punt een doeltreffend 
beleid voert dat van een daadwerkelijke inzet blijk 
geeft. Een dergelijk beleid zou bijvoorbeeld geba­
seerd kunnen worden op gedragscodes of op wette­
lijke voorschriften in navolging van artikel 14 van 
het Europese Verdrag tot bescherming van de rech­
ten van de mens en de fundamentele vrijheden. 
2.4. Rechten van immigranten 
2.4.1. Het beginsel van gelijke rechten voor werken­
de EG-onderdanen en werkende migranten uit derde 
landen zou erkend en in acht genomen moeten worden 
als onafhankelijke politieke keuze van de Gemeenschap. 
2.4.2. In de eerste plaats zou het beginsel moeten 
worden bekrachtigd dat het Gemeenschapshandvest 
van de sociale grondrechten ook van toepassing is op 
in de Gemeenschap werkzame immigranten en hun 
gezinsleden. De sociale grondrechten van de werkenden, 
zoals die zijn vastgelegd in dit Handvest, vormen name­
lijk niet alleen fundamentele beginselen van de Gemeen­
schap, maar houden eveneens — vooral in deze tijd — 
minimumvoorwaarden voor werkenden in de Gemeen­
schap in waardoor moet worden voorkomen dat ver­
schillende arbeidsvoorwaarden tot concurrentieverval­
sing tussen bedrijven in de verschillende lid-staten van 
de Gemeenschap leiden. In dat licht bezien gelden be­
doelde grondrechten onweerlegbaar niet alleen voor 
werkende EG-onderdanen, maar ook voor uit derde 
landen afkomstige immigranten die in de Gemeenschap 
werkzaam zijn. 
2.4.3. In verband met de uitbreiding van het toepas­
singsgebied van het Gemeenschapshandvest van de so­
ciale grondrechten tot in de Gemeenschap werkzame 
immigranten, moet het volgende worden opgemerkt: 
a) een aantal van de in het Gemeenschapshandvest 
vastgelegde grondrechten (bijvoorbeeld het recht op 
gelijke beloning) gelden impliciet ook voor immi­
granten en worden over het algemeen in de lid­staten ook al toegepast; in die gevallen kan de 
uitbreiding met onmiddellijke ingang van kracht 
worden voor alle immigranten; 
b) momenteel belemmert de geldende nationale wet­
geving in sommige lid-staten de volledige uitoe­
fening van een aantal sociale grondrechten (bijvoor­
beeld het recht op toegang tot de arbeidsmarkt) 
door immigranten. Daarom zouden op EG-niveau 
gemeenschappelijke voorwaarden en toepassings­
regels moeten worden vastgesteld om discriminatie 
bij de uitoefening van die rechten te voorkomen; 
c) voor sommige in het Gemeenschapshandvest vast­
gelegde grondrechten (bijvoorbeeld het recht op vrij 
verkeer van werknemers) kan onmogelijk automati­
sche uitbreiding tot alle immigranten worden voor­
gesteld; voor die rechten zou de toepassing ge­
gradueerd moeten worden, zodat uitsluitend immi­
granten met een vaste woonplaats (d.w.z. met een 
vergunning tot vestiging) in de Gemeenschap er 
aanspraak op kunnen maken; 
d) en dan zijn er nog rechten waarbij de uitoefening 
ervan door immigranten wel moet afhangen van 
bepaalde voorwaarden (voor de sociale zekerheid is 
het bijvoorbeeld belangrijk te weten of er bilaterale 
akkoorden zijn gesloten met het land van herkomst). 
2.4.4. Daarnaast zou moeten worden nagegaan wel­
ke specifieke rechten immigranten hebben die niet in het 
Gemeenschapshandvest worden genoemd (bijvoorbeeld 
het recht op gezinshereniging en het recht op bescher­
ming van de culturele identiteit). Ook de toepassing 
van die rechten zou gegradueerd moeten worden, waar­
bij een onderscheid moet worden gemaakt tussen rech­
ten waar alle immigranten aanspraak op kunnen maken 
(dus ook immigranten die maar voor een bepaalde tijd 
blijven) en de rechten van immigranten die zich in de 
Gemeenschap vestigen. 
2.4.5. In het licht van deze overwegingen zou in het 
bovengenoemde juridische raamwerk (ter aanvulling 
van het Gemeenschapshandvest) moeten worden vast­
gelegd hoe en onder welke omstandigheden immigran­
ten op al hun rechten aanspraak kunnen maken. 
2.5. Aanpassing en harmonisatie van de wetgevingen 
2.5.1. Dit doel moet volgens het Comité in twee 
fasen verwezenlijkt worden: 
a) allereerst moet, uitgaande van bovengenoemde 
rechten, een gemeenschappelijke reeks basisvoor­
schriften worden uitgewerkt; daaronder vallen met 
name de communautaire voorschriften inzake het 
vrije verkeer en de basisbepalingen (die op zijn 
minst door alle lid-staten in hun wetgeving dienen 
te worden opgenomen) betreffende de sociale en 
economische integratie van immigranten. Het ni­
veau van die basisvoorschriften (als kleinste gemene 
deler) moet zodanig zijn dat het bestaan van de 
communautaire sociale ruimte en arbeidsmarkt 
daardoor gewaarborgd wordt; 
Nr. C 339/84 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
b) vervolgens moeten de nationale wetgevingen onder­
ling in positieve zin worden aangepast uitgaande 
van deze gemeenschappelijke basisvoorschriften. 
2.6. Eerste voorstellen voor de vastlegging van een 
reeks gemeenschappelijke basisvoorschriften voor 
de rechtspositie van in de Gemeenschap werkzame 
migranten uit derde landen 
2.6.1. Verblijf c.q. vestiging 
Het recht op zekerheid van het verkrijgen van een 
vergunning tot verblijf of vestiging wanneer eenmaal 
aan de daarvoor geldende wettelijke voorwaarden is 
voldaan, zou moeten worden gewaarborgd. 
De voorschriften betreffende de geldigheidsduur van 
een tijdelijke verblijfsvergunning (niet langer dan twee 
jaar, zie hiervoor het advies van het Comité 571/89 van 
27 april 1989) zouden moeten worden geharmoniseerd, 
evenals die betreffende het verkrijgen van een (per­
manente) vergunning tot vestiging. 
Een immigrant die twee jaar lang tijdelijk in de Gemeen­
schap heeft gewoond, zou automatisch een vergunning 
tot vestiging moeten kunnen verkrijgen. 
Een vergunning voor een tijdelijk verblijf of voor vesti­
ging zou niet om economische redenen mogen worden 
ingetrokken. Tot uitzetting van immigranten met een 
wettige en vaste woonplaats zou alleen overgegaan 
mogen worden in geval van strafrechtelijke vervolging 
of om veiligheidsredenen. 
Het verkrijgen van een verblijfsvergunning (voor een 
bepaalde tijd) c.q. van een vergunning tot vestiging 
(voor onbepaalde tijd) zou de enige voorwaarde moeten 
zijn waaraan moet worden voldaan om op alle andere 
rechten aanspraak te kunnen maken. In hoeverre dat 
mogelijk is hangt af van de soort vergunning, zoals 
hierboven aangegeven. 
2.6.2. Gezinshereniging 
Voor de werkende migranten met een vergunning tot 
vestiging moet het recht op gezinshereniging (echtge­
noot^), minderjarige of ten laste komende kinderen, 
ten laste komende (groot-)ouders) effectief worden ge­
maakt door de procedures te vereenvoudigen en voor 
de afwikkeling ervan een maximale termijn te stellen, 
waarbij geen andere administratieve voorwaarde ge­
steld mag worden dan dat de aanvrager een vergunning 
tot vestiging dient te hebben. 
Aan gezinsleden die toestemming tot gezinshereniging 
hebben gekregen zou een vergunning tot vestiging moe­
ten worden verstrekt, die de mogelijkheid biedt tot 
gebruikmaking van de andere rechten (recht op werk, 
onderwijs, integratie, gezondheidszorg, sociale zeker­
heid enz.). 
De echtgeno(o)t(e) van een in de Gemeenschap werk­
zame migrant zou zijn/haar vergunning tot vestiging niet mogen verliezen in geval van scheiding, overlijden 
of verlating door de partner, mits hij/zij die vergunning 
ten minste al twee jaar bezit. 
2.6.3. Mobiliteit binnen de Gemeenschap 
De wettig in een lid-staat wonende immigranten zouden 
zich onder dezelfde voorwaarden als de EG-burgers 
binnen de Gemeenschap moeten kunnen verplaatsen. 
Derhalve zouden de visa voor verplaatsing binnen de 
Gemeenschap onverwijld moeten worden afgeschaft. 
In afwachting van de opheffing van de personencontro­
les aan de binnengrenzen zou aan immigranten die in 
een lid-staat verblijven een document moeten worden 
verstrekt dat recht geeft op vrij verkeer binnen de 
Gemeenschap. 
Na de afschaffing van de binnengrenzen zou het recht 
van vrij verkeer van immigranten die in een lid-staat 
woonachtig zijn niet in de tijd mogen worden beperkt 
noch afhankelijk mogen worden gemaakt van admini­
stratieve verplichtingen die niet voor EG-burgesrs 
gelden. 
2.6.4. Vrij verkeer van in de Gemeen­
schap werkzame immigranten 
In de Gemeenschap werkzame immigranten uit derde 
landen die al twee jaar of langer een vaste en wettige 
verblijfplaats hebben in een lid-staat van de Gemeen­
schap zouden het recht moeten hebben om in een andere 
lid-staat werk te aanvaarden of een activiteit uit te 
oefenen. Hierbij zouden zij net zo behandeld moeten 
worden als EG-onderdanen die gebruikmaken van de 
EG-wetgeving inzake het vrije verkeer van werknemers. 
Die „andere" lid-staat zou aan de immigrant en zijn/ 
haar gezinsleden dan een verblijfsvergunning voor be­
paalde tijd moeten toekennen, die vervolgens, als aan 
de voorwaarden van paragraaf 2.6.1 is voldaan, kan 
worden veranderd in een vergunning tot vestiging. 
2.6.5. Toegang tot werk en tot de ar­
beidsmarkt 
Wanneer een immigrant eenmaal in het bezit is van een 
verblijfsvergunning of een vergunning tot vestiging, zou 
hij/zij overal in de Gemeenschap op dezelfde wijze 
toegang moeten kunnen krijgen tot de arbeidsmarkt als 
werkende EG-onderdanen. Dientengevolge zouden de 
speciaal voor immigranten bestemde werkvergunningen 
(voor het verrichten van arbeid in loondienst of als 
zelfstandige) moeten worden afgeschaft. 
Hetzelfde geldt voor alle voor werkende migranten 
discriminatoire wettelijke en bestuursrechtelijke maat­
regelen op het gebied van arbeidsmobiliteit (bij baan­
verandering), erkenning van beroepskwalificaties, ar­
beidsbemiddeling en in programma's die het scheppen 
van arbeidsplaatsen („job-creation") en het opzetten 
van bedrijven („enterprise-creation") tot doel hebben. 
31. 12. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 339/85 
Daarvoor in de plaats zouden er voorschriften moeten 
worden uitgevaardigd waardoor dit soort discriminatie 
bestreden en verboden wordt. 
In diezelfde lijn beveelt het Comité aan, immigranten 
in het land van verblijf toegang te geven tot werk in 
overheidsdienst (met uitzondering van de „gevoelige" 
sectoren en functies). 
2.6.6. Gelijke behandeling 
De wetgevingen van de Gemeenschap en van de lid­
staten zouden borg moeten staan voor het recht van in 
de Gemeenschap werkzame immigranten op dezelfde 
behandeling als EG-onderdanen inzake lonen, arbeids­
voorwaarden, sociale zekerheid en gezondheidszorg, 
ook wanneer sprake is van tijdelijke immigratie. 
Om de immigranten in de verschillende lid-staten in 
gelijke mate te beschermen tegen het verlies van hun 
in het land van herkomst verworven rechten, zou de 
Gemeenschap geleidelijk aan met de betrokken landen 
bilaterale akkoorden over de sociale zekerheid van in 
de Gemeenschap werkzame migranten moeten sluiten 
die voor alle lid-staten gelden. 
Ook op het gebied van de sociale voorzieningen (mi­
nimumloon, kinderbijslag, werkloosheidsuitkering, 
voorzieningen voor gehandicapten enz.) en sociale bij­
stand zou de behandeling gelijk moeten zijn. In de EG-
wetgeving moet dan worden vastgelegd, welke van die 
maatregelen alleen voor in de Gemeenschap wettig ge­
vestigde immigranten gelden. 
2.6.7. Onderwijs en beroepsopleiding 
De kinderen van de wettig in de Gemeenschap gevestig­
de immigranten hebben het recht om het normale les-
rooster te volgen aan openbare onderwijsinstellingen. 
Dit recht zou onderbouwd moeten worden door voor­
schriften op grond waarvan maatregelen moeten wor­
den getroffen om de integratie van de betrokken leerlin­
gen in het schoolleven te vergemakkelijken en hen te 
begeleiden en te helpen, vooral om de taal van het 
gastland volledig te leren beheersen. Hierdoor moet 
zoveel mogelijk voorkomen worden dat deze kinderen 
— ook in de tweede generatie — niet mee kunnen 
komen en de school vroegtijdig verlaten. 
De toegang van werkende immigranten tot taalcursus­
sen en beroepsopleidingen moet niet alleen worden 
gewaarborgd door niet-discriminatoire wetgeving, 
maar ook door positieve maatregelen en voorschriften, 
met inbegrip van speciale programma's voor vrouwen. 
Bovendien moeten er gemeenschappelijke regels worden 
vastgesteld voor de erkenning van diploma's die in 
het land van herkomst zijn verworven en die voor de 
voortzetting van de studie dan wel ter kwalificatie op 
de arbeidsmarkt nodig zijn. 2.6.8. Huisvesting 
Het recht om in aanmerking te komen voor huisvesting 
zou aan alle werkende immigranten met een wettige 
ver blij fs- of vestigingsvergunning moeten worden toege­
kend. 
Tijdelijke immigranten kan een voorlopig onderkomen 
worden verschaft; aan immigranten die voor onbepaal­
de tijd in de EG zijn gevestigd, moet daarentegen het 
recht worden toegekend om net als EG-onderdanen 
aanspraak te maken op huisvesting in het kader van 
desbetreffende beleidsmaatregelen van de overheid. 
2.6.9. Gezondheidszorg 
In de gezondheidszorg van de lid-staten moeten werken­
de immigranten en hun gezinsleden — ook wanneer 
sprake is van tijdelijke immigratie — op gelijke voet 
met de EG-onderdanen worden behandeld. 
2.6.10. Bescherming van de cultuur van 
het land van herkomst en van de 
culturele identiteit 
Het recht om het eigen culturele en godsdienstige erf­
goed en de kennis van het land van herkomst in stand 
en in ere te houden, moet in EG-wetgeving worden 
vastgelegd en beschermd als mogelijke bijdrage tot een 
cultureel erfgoed dat mede „gevoed" wordt door de 
ontmoeting tussen verschillende culturen. Van dit recht 
moet op dusdanige wijze gebruik worden gemaakt dat 
daardoor geen spanningen tussen vertegenwoordigers 
van de verschillende culturen worden opgeroepen. 
2.6.11. Burgerrechten en politieke rechten 
De opname en integratie van de immigrant in de samen­
leving van het gastland zou zichtbaar moeten worden 
in de geleidelijke verwerving van burgerrechten en po­
litieke rechten. Het is derhalve noodzakelijk een ge­
meenschappelijke regeling te treffen waardoor de im­
migrant bewust bij dit proces wordt betrokken: hier­
voor moeten niet alleen obstakels uit de weg geruimd 
worden, maar ook zekerheden worden geboden en po­
sitieve acties worden ondernomen. 
Het eerste recht dat krachtens die regeling aan alle 
— ook tijdelijke — immigranten moet worden toege­
kend omdat daarmee de eerste stap op weg naar integra­
tie wordt gezet, is het recht van vereniging: zowel 
van immigranten onderling als in organisaties van het 
ontvangende land (vakbonden, ontspanningsverenigin­
gen, culturele verenigingen, godsdienstige verenigingen, 
enz.). 
2.6.12. Verwerving van het staatsburger­
schap 
Voor de verwerving van het staatsburgerschap van het 
ontvangende land door immigranten uit derde landen 
Nr. C 339/86 Publikaticblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
zouden nauwgezette voorschriften moeten worden uit­
gevaardigd, met eenvoudige procedures en duidelijk 
vastgelegde termijnen. 
Staatsburgerschap is de kroon op alle rechten van au­
tochtone EG-onderdanen en mag dus — a fortiori — 
geen ruimte laten voor discriminatie. Waar dit toch het 
geval is, zou dit moeten leiden tot strafvervolging. 
2.6.13. Het recht om een klacht in te 
dienen 
Zolang immigranten niet het recht hebben om bij ge­
rechtelijke instanties een klacht in te dienen over beslui­
ten betreffende bovengenoemde rechten (men denke 
hierbij vooral aan de vergunning tot vestiging, sociale 
en beroepsintegratie, en uitzetting) blijft een regeling om 
de rechten van immigranten te waarborgen onvolledig. 
Aan de hand van EG- en nationale voorschriften moet 
duidelijk gemaakt worden hoe dergelijke klachten bij 
de verschillende gerechtelijke instanties kunnen worden 
ingediend. 
2.7. Actief integratiebeleid 
Het is een bekend feit dat discriminatie en de problemen 
die de economische en sociale integratie van immigran­
ten in de weg staan, niet alleen met de bestaande wet­
geving verband houden: deze kunnen eveneens het ge­
volg zijn van concrete omstandigheden en ingewortelde 
gedragspatronen. Die niet-juridische beletsels kunnen 
alleen uit de weg geruimd worden door het voeren van 
een actief beleid dat gericht is op de sociale, economi­
sche en burgerlijke inpassing van immigranten. 
Het Comité is van mening dat de Gemeenschap hierbij 
op twee niveaus een taak te vervullen heeft: 
a) zij moet ernaar streven de in de lid-staten genomen 
concrete maatregelen te coördineren; 
b) zij moet een EG-programma opzetten dat tot doel 
heeft positieve acties uit te voeren voor de economi­
sche en sociale integratie van immigranten; inspira­
tiebron daarbij zouden bovengenoemde grondrech­
ten en discriminatiebestrijding moeten zijn. 
2.8. Eerste voorstellen voor het opzetten van een EG-
programma van positieve acties voor de economi­
sche en sociale integratie van immigranten 
2.8.1. In een dergelijk EG-programma moet in de 
eerste plaats rekening worden gehouden met de ver­
schillende omstandigheden waaronder immigratie in de 
praktijk plaatsvindt. Het moet dan ook gestoeld worden 
op een diepgaande analyse van de omstandigheden 
waaronder immigranten in de Gemeenschap leven: zo 
alleen kan men erin slagen doelgerichte acties uit te 
stippelen. 2.8.2. Het Comité wijst in dit verband vooral op het 
volgende: 
— immigranten met een vaste en wettige woonplaats 
dienen volledig toegang te hebben tot alle EEG-
programma's voor onderwijs en algemene ontwik­
keling en tot alle programma's die speciaal voor 
jongeren zijn bestemd, 
— er dient een actief werkgelegenheidsbeleid voor im­
migranten te worden gevoerd dat gebaseerd is op 
speciale programma's voor taalcursussen, beroeps­
keuzevoorlichting en beroepsopleiding (met inbe­
grip van speciale opleidingsprogramma's voor 
vrouwen), 
— er dient op te worden toegezien dat van de voorzie­
ningen van de gezondheidszorg daadwerkelijk ge­
bruik wordt gemaakt. Immigranten blijken dikwijls 
culturele verschillen te vertonen t.o.v. EG-burgers 
waar het de pathologie en het gedrag in geval van 
ziekte betreft. Wellicht zou daarom onderzoek kun­
nen worden gedaan naar aanvullende actieprogram­
ma's en voorlichtingcampagnes waardoor immi­
granten in kennis worden gesteld van de verschillen­
de mogelijkheden die de nationale gezondheidszorg 
biedt. Dat geldt in het bijzonder voor nieuwe migra­
tiestromen, die het gevolg zijn van gezinshereniging 
en asielaanvragen, 
— tijdelijke immigranten en asielaanvragers moeten in 
de gelegenheid worden gesteld om gebruik te maken 
van voorlopige huisvestingsfaciliteiten, 
— plaatselijke autoriteiten moeten worden geholpen 
op het gebied van ruimtelijke ordening en 
stadsplanning om te voorkomen dat te veel immi­
granten in bepaalde wijken of gemeentes bij elkaar 
gaan wonen, hetgeen kwalijke gevolgen heeft voor 
het sociale evenwicht in het algemeen en niet goed 
is voor de integratie van de immigranten zelf (get­
tovorming), 
— door het voeren van positieve acties moet een oplos­
sing gevonden worden voor de leerproblemen van 
kinderen van immigranten en hun vroegtijdig verla­
ten van de school, 
— door het voeren van positieve acties moet de burger­
lijke, sociale en culturele integratie van vrouwen en 
jongeren (ook de jongeren van de tweede generatie) 
worden bevorderd, 
— er moeten speciaal voor immigranten bestemde ini­
tiatieven worden genomen met het doel hun kennis 
van hun land van herkomst en eigen cultuur levend 
te houden, 
— die kennis moet verbeterd worden bij de bevolking 
van de Gemeenschap (op school, op het werk, via 
de massamedia enz.): door kennis over culturele 
verschillen kan een einde worden gemaakt aan voor­
oordelen en discriminatie op grond van ras, religie 
en cultuur, 
051.1^1 Puhlikatiehlad van de europese Gemeenschappen ^r.CM^BDB 
— mede in samenwerking met de sociale partners moe 
ten er ontvangstcentra voor immigranten in het 
leven worden geroepem doel van die centra zou met 
name moeten zijn^ 
a^ het geven van voorlichting en advies over econo^ 
mische en beroepsintegratie^ toegang tot sociale 
voorzieningenenbijstand^ende naleving van 
de verplichtingen die uit de bestaande wetgeving 
voortvloeiend 
b^ het bieden van sociale bijstand aan nooddruRige 
immigranten^ 
c^ het bevorderen van initiatieven voor het verD 
groten van de wederzijdse kennis en het begrip 
tussen immigranten en plaatselijke bevolking^ 
d^ het bieden van accommodatie voor de activitei 
tenvanimmigrantenverenigingen^ 
— immigrantenverenigingen moeten worden gesteund 
door middel van voorlichtings en actieprogram 
ma^s die gericht zijn on de integratie van immiD 
granten^ 
— immigranten en immigrantenverenigingen moeten 
rechtshulpen advies kunnen krijgen. 
^. Hulp bij vrijwillige terugkeer naar het land van 
herkomst 
^.L Het is onloochenbaar dat tijdelijke immigratie 
een aanhoudend en in sommige gevallen steeds vaker 
voorkomend verschijnsel is. Iemand kan tijdelijk willen 
immigreren met het vooropgezette plan ^ich vervolgens 
opnieuw in het land van herkomst te vestigend maar hij 
kan ook reageren op een concrete vraag die on de 
arbeidsmarkt van de Gemeenschap bestaat. In beide 
gevallen heeft tijdelijke immigratie een welbepaalde 
functie. COp voorwaarde dat de tijdelijke immigratie 
volgens de bovenvermelde beginselen en wettelijke 
voorschriften intake verblijf en werk verloopt zou deze 
dan ook niet slechts moeten worden gedulde maar daar 
entegen kunnen wordengestimuleerdd.m.v. gemeend 
schappelijke instrumenten en procedures. 
^. föikwijls past het individuele voornemen van 
iemand om te emigreren echter slecht in het traditionele 
snel van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Udt leidt 
maar al te vaak tot mislukkingen^ hetgeen marginaliseD 
ring in de hand kan werken. 
^L Alleen in het geval van de twee bovenbeschreven 
mogelijke scenario^sacht het comité het noodzakelijk 
dat gemeenschappelijke instrumenten en procedures in 
herleven worden geroepenter vergemakkelijking van 
vrijwillige terugkeer naar en wederopname in het land 
van herkomst. COp die manier kan enerzijds tijdelijke of 
kortstondige ^al dan niet sei^oengebonden^immigratie 
gemakkelijker tot een goed einde worden gebracht en 
anderzijds mislukte immigratie beter worden onder 
vangen. 05^.1. HetC^omitédenkt hierbij niet alleen aan initia-
tieven die het verstrekken van de nodige informatie en 
het geven van advies beogen, daarnaast gouden in 
het kader van de ontwikkelingssamenwerking projecten 
kunnen worden opge^et^die bijvoorbeeld een stimulans 
moeten vormen voor het beginnen van kleine bedrijfjes^ 
4. Horizontale aspecten van het immigratiebeleid van 
de Gemeenschap 
4.1. ^r^r^rr^^^^^^or^^ 
4.1.1. In de Gemeenschapmoeten instrumentenen 
procedures in het leven worden geroepen voor het ver 
strekkenvan informatief enwel niet alleen in de Ge 
meenschap zelf maar ook indeemigratielanden. 
4.1.^. löaarbij moeten de volgende doelstellingen 
worden nagestreefde 
— door informatie te geven over de economischer so 
ciale en culturele omstandigheden in het land van 
herkomst van immigranten dientaan de burgers 
vandeGemeenschapr^en vooral aan werkende en 
studerende jongeren^ duidelijk te worden gemaakt 
waardoor migratie wordtveroor^aakt en hoe migra-
tie zich ontwikkeld 
— potentiële emigranten in derde landen dienen te 
worden gemformeerd over de mogelijkheden die de 
gemeenschap in haar geheel te bieden heeft en de 
voorwaarden die bijstelt aan personen die van plan 
^ijn op tijdelijkeofvaste basis naardeó^emeenscharo 
te emigrerend 
— dealindeó^emeenschapaanwezige immigranten 
dienenop de hoogte te wordengebracht vanhun 
rechten enplichten^van de bestaande opvang en 
integratievoor^ieningen en van de mogelijkheden 
die bijhebben om hun eigen cultuur in stand en in 
ere te houden. 
4.1.^. Hierbij kunnen verenigingen van immigranten 
een brugfunctie vervullen tussen het ontvangende land 
en het land van herkomst maar dan wel binnen de 
grenzen van hun taakstelling^ nl.de behartiging van de 
belangen van hun leden. 
4.^. C^oör^^r^^^^r^^^^^^e^^^^^^ 
4.^.1. Een EG-beleid^ zoals dat het comité voor ogen 
staats kan niet tot stand komen zonder dat de nationale 
beleidsmaatregelen in Gemeenschapsverband worden 
gecoördineerd. Een eerste stap in die richting zou wor­
den gezet door op grotere schaal informatie en ervaring 
uit te wisselen. 
4.^. voorin iedere lidstaat één enkele gemstitu-
tionaliseerdeinstantiemetdebehandelingvanimmP 
gratieproblemen te belasten en het werk van die natioD 
nale diensten op EC^niveau te coördineren ^ou de aan 
Nr. C 339/88 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 91 
zet kunnen worden gegeven voor gemeenschappelijk 
onderzoek en gemeenschappelijke activiteiten. In eerste 
instantie zou het daarbij kunnen gaan om het geven 
van informatie en advies. 
4.2.3. Bovendien zou in EG-verband moeten worden 
uitgemaakt op grond van welke criteria en hoe de 
situatie van illegale immigranten in de verschillende 
bedrijfstakken en lid-staten kan worden gelegaliseerd. 
4.2.4. Coördinatie in EG-verband zou eveneens moe­
ten leiden tot een eensgezinde stellingname van de lid­
staten tijdens internationale besprekingen over de pro­
blematiek inzake migratiebeleid en werkende mi­
granten. 
5. Bevoegdheden en instrumenten van de Gemeen­
schap 
5.1. Voor het voeren van een communautair immi­
gratiebeleid is het noodzakelijk: 
— de huidige institutionele bevoegdheden van de Ge­
meenschap, uitgaande van de volledige toepassing 
van de door de Commissie gegeven „Richtsnoeren 
voor een gemeenschappelijk migratiebeleid" van 
1985 en de desbetreffende resolutie van de Raad, 
ten volle te benutten, 
— vast te stellen welke taken de Commissie ontleent 
aan de rechtstreekse toepasbaarheid van de anti­
discriminatiebepalingen die zijn opgenomen in de 
samenwerkings- en associatieovereenkomsten, en 
deze taken nauwgezet te vervullen, 
Gedaan te Brussel, 26 september 1991. — vast te stellen welke wijzigingen, in het kader van de 
Intergouvernementele Conferentie voor de Politieke 
Unie, in het Verdrag moeten worden aangebracht. 
5.2. Het Comité is hoe dan ook van mening dat de 
huidige bevoegdheden van de Gemeenschap volstaan 
voor de tenuitvoerlegging van de voorstellen die in dit 
advies worden gedaan, wanneer de Raad daadwerkelijk 
van de nodige politieke wil blijk geeft. 
5.2.1. Daartoe kunnen de lid-staten onderling over­
leg plegen (overeenkomstig artikel 118 van het Verdrag 
en het Arrest van het Hof van Justitie van 9 juli 1987), 
maar kan ook EG-wetgeving worden uitgevaardigd. 
5.2.2. Krachtens een groot aantal artikelen van het 
Verdrag [bijvoorbeeld de artikelen 3 c), 100, 100 A en 
235] is het namelijk mogelijk dat ook de hier voorgestel­
de maatregelen (die gevolgen hebben voor de wetgevin­
gen in de lid-staten) de vorm krijgen van bindende 
juridische instrumenten. 
5.3. Het spreekt vanzelf dat de bevoegdheden van de 
Gemeenschap op het gebied van het immigratiebeleid 
beter zullen moeten worden vastgelegd door middel van 
de wijzigingen in het Verdrag, die tijdens de Intergou­
vernementele Conferentie voor de Politieke Unie moe­
ten worden uitgewerkt. 
Het Comité is zich bewust van de huidige politieke 
moeilijkheden, maar meent desalniettemin dat de voor­
schriften inzake het vrije verkeer van personen en werk­
nemers uitdrukkelijk moeten worden uitgebreid tot uit 
derde landen afkomstige immigranten; bovendien moet 
volgens het Comité het immigratiebeleid, met alle facet­
ten daarvan, volledig deel uit gaan maken van de sociale 
beleidsbevoegdheden van de Gemeenschap. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Fran^ois STAEDELIN