COMVIISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(94) 368 def. 
Brussel, 09.09.1994 
HET COMETT-PROGRAMMA 
ACTIVITEITENVERSLAG 1993 
1 -
INHOUDSOPGAVE 
OVERZICHT VAN DE UITVOERING 3 
I. ACHTERGROND: DE OORSPRONG EN DE DOELSTELLINGEN VAN HET COMETT-
PROGRAMMA 5 
1.1 De doelstellingen van COMETT 6 
H. HET COMETT-PROGRAMMA -
KENMERKEN, ONTWIKKELING EN RESULTATEN 7 
2.1 De wijze van uitvoering 7 
2.2 Europees netwerk van samenwerkingsverbanden op opleidingsgebied tussen universiteiten 
en ondernemingen . 7 
2.3 Transnationale uitwisselingen 9 
2.4 Gezamenlijke projecten voor permanente opleiding 11 
2.5 Aanvullende maatregelen 13 
2.6 Toegevoegde waarde van COMETT 15 
2.7 Regionale profielen 15 
2.8 Het budget 16 
III. PROGRAMMABEHEER 17 
3.1 Selectieprocedure 1993 17 
3.2 Het COMETT-Comité en de Gezamenlijke EG/EVA-Comités 18 
3.3 COMETT Informatiecentra 18 
3.4 COMETT-deskundigen en -adviseurs 19 
3.5 Technische ondersteuning 19 
3.6 Samenwerking met andere communautaire programma's 19 
IV. CONTROLE EN EVALUATIE 20 
4.1 Externe evaluaties 20 
4.2 Interne controle 22 
4.3 Positieve acties 22 
4.4 Conferenties . 23 
V. TOEKOMSTPERSPECTIEVEN 25 
5.1 Nieuwe programma's: LEONARDO DA VINCI en SOCRATES 25 
VI. CONCLUSIE 26 
VH. BIJLAGEN 
1. Statistisch overzicht 27 
2. COMETT-demonstratieprojecten 33 
3. COMETT-publikaties 1993 37 
4. Leden van het COMETT-Comité/leden van de gezamenlijke COMETT/EVA-Comités . . 41 
5. COMETT Informatiecentra . 47 
-3-
OVERZICHT VAN DE UITVOERING 
COMETT I, het Programma van de Europese Gemeenschap voor samenwerking tussen universiteiten 
en ondernemingen inzake opleiding op het gebied van de technologie, werd goedgekeurd bij Besluit 
86/365/EEG van de Raad van 24 juli 1986. Na een voorbereidend jaar in 1986 volgde een operationele 
fase van drie jaar (1987-1989). 
De tweede fase van het programma - COMETT II - voor de periode 1990-1994, werd in december 1988 
door de Raad goedgekeurd (Besluit 89/27/EEG) en ging van start op 1 januari 1990. COMETT II is 
gericht op de bevordering van het onderwijs in de technologieën (met name de geavanceerde 
technologieën), de ontwikkeling van hooggeschoold personeel en de vergroting van het 
concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven. COMETT II is niet alleen een verlenging, maar 
ook een verdieping en verbreding van COMETT I. Het Besluit beklemtoont nogmaals de rol van 
COMETT als communautair programma voor geavanceerde technologische en toegepaste opleiding, 
maar legt een grotere nadruk op de veranderende kwalificatievereisten en op regionale behoeften. 
Met het van start gaan van deze tweede fase en in overeenstemming met het Besluit van de Raad van 
22 mei 1989, kunnen nu ook de universiteiten en ondernemingen in de Lid-Staten van de EVA 
(Europese Vrijhandelsassociatie) aan het COMETT-programma deelnemen. 
Het budget voor COMETT II voor de periode 1990-1994 is begroot op 200 miljoen ECU als bijdrage 
van de Gemeenschap; bedrag waaraan de bijdrage van de EVA-landen wordt toegevoegd, ttz. 
30 miljoen ECU voor dezelfde periode. 
Van de in 1993 ingediende projecten werden er 597 voor financiering geselecteerd. De 177 aanvaarde 
projecten voor studentenuitwisselingen verstrekten financiering voor meer dan 7.700 studentenstages. 
Tevens werden in dit jaar 228 transnationale detacheringen van personeel van universiteiten en 
ondernemingen georganiseerd. Wat de korte intensieve cursussen betreft, werden 188 
opleidingsprojecten aanvaard en werden met COMETT-financiering 487 cursussen en 733 
cursusbijeenkomsten georganiseerd. Daarnaast waren er nog de sinds 1992 lopende cursussen, dat wil 
zeggen dat nog eens 762 cursussen en 1.286 cursusbijeenkomsten door COMETT werden gefinancierd. 
In de periode 1990-1993 ontvingen meer dan 40.000 personen een opleiding in het kader van cursussen 
in Categorie Ca van COMETT. Gedurende deze periode werden meer dan 3.000 leermiddelen 
ontwikkeld. 
In totaal waren in 1993 6.200 ondernemingen, 1.900 universiteiten en 2.400 andere organisaties bij de 
COMETT-projecten betrokken. 
In 1993 werd een onafhankelijke evaluatie van het COMETT-programma voltooid. Deze externe 
evaluatie, die in 1992 van start ging, werd uitgevoerd op verzoek van de Commissie en had tot doel 
een objectieve beoordeling van het COMETT-programma en zijn resultaten tot nu toe te verkrijgen. 
De originaliteit van deze derde evaluatie was gelegen in het feit dat zij op een drieledige aanpak was 
gebaseerd. In aansluiting op de aanbestedingsprocedure die door de Commissie in mei 1992 op gang 
was gebracht, werd een onafhankelijk consultancybureau, GMV Conseil S.A. in Frankrijk, aangesteld 
om de externe evaluatie van het COMETT-programma uit te voeren. Tegelijkertijd verrichtte een panel 
van zeven door de Commissie aangestelde deskundigen een afzonderlijke beoordeling van het 
programma. Daarnaast werd een uitgebreid programma nationale evaluaties uitgevoerd om het effect 
van COMETT II op nationaal en regionaal niveau te, beoordelen. Terwijl in het verslag van GMV 
Conseil wordt verklaard dat 'COMETT in belangrijke mate tot de nieuwe vormgeving, de uitbreiding 
en de internationalisering van het samenwerkingsnetwerk van projectcontractanten heeft bijgedragen7, 
werden door het panel van deskundigen concrete aanbevelingen inzake toekomstig communautair 
beleid op het gebied van opleiding en samenwerking tussen universiteiten en bedrijfsleven gedaan. 
De drie onafhankelijke evaluaties benadrukken alle dat COMETT met zijn veelzijdige karakter zich 
actief en met succes heeft ingezet om de burgers van de Gemeenschap voor te bereiden op de 
uitdagingen van de geavanceerde technologie en het Europa van de toekomst. 
-4-
Tijdens dit verslagjaar nam COMETT aan een aantal belangrijke conferenties deel. Van 13-15 juni 1993 
vond in Aalborg, Denemarken, een conferentie plaats met de titel Samenwerking tussen hoger onderwijs 
en bedrijfsleven - de ervaring van COMETT, waarbij het Deense ministerie van Onderwijs als gastheer 
optrad. Voor het tweede achtereenvolgende jaar was COMETT met een stand aanwezig op de beurs 
van Hannover (21-28 april 1993). De COMETT-presentatie spitste zich toe op opleidingsactiviteiten 
waaruit blijkt dat aan de technologische uitdagingen in belangrijke sectoren op sleutelgebieden van 
de Europese industrie het best het hoofd kan worden geboden door gezamenlijke O&O- en 
opleidingsinspanningen van universiteiten en ondernemingen. - Een volle dag van de 8ste 
Wereldconferentie over samenwerking in het onderwijs in Dublin in Ierland (30.8-3.3.1993) was aan 
studentenstages in het kader van COMETT gewijd. De conferentie bood een goede gelegenheid om 
COMETT, met name Categorie Ba, als voorbeeld bij uitstek van de Europese programma's te 
presenteren. - Met steun van de Task Force Menselijke hulpbronnen, onderwijs, opleiding en 
jeugdzaken en met de titel Ontwikkeling van menselijke hulpbronnen - katalysator voor regionale groei en 
werkgelegenheid vond in Letterkenny, County Donegal in Ierland (9-11 september 1993) een conferentie 
plaats. Naast de case-studies die in de plenaire vergaderingen werden gepresenteerd, werden dor-
COMETT-projectleiders zes parallelle workshops op het gebied van O&O, menselijke hulpbronne? 
multimedia, plattelandsontwikkeling, ondememersvaardigheden en technologieoverdracht geleid. 
COMETT leverde een belangrijke bijdrage aan de conferentie met de titel Onderzoek, opleiding en 
landbouw in Europa: nieuwe uitdagingen. Deze conferentie die op 3 en 4 november 1993 in Brussel werd 
gehouden, werd georganiseerd door DG XII (Wetenschappen, onderzoek en ontwikkeling) en DG VI 
(Landbouw en plattelandsontwikkeling) met hulp van de Task Force. - Tenslotte vond in Antwerpen 
op 9 en 10 december 1993 een conferentie over de kwaliteit van de permanente opleiding als gevolg 
van de samenwerking tussen universiteit en bedrijfsleven plaats. De conferentie werd georganiseerd 
door de COMETT Informatiecentra van de Vlaamse en de Franstalige Gemeenschap in België. 
Uitgaande van de ervaring die met de demonstratieprojecten van COMETT is opgedaan werden 
tijdens de Antwerpse conferentie richtsnoeren voor het garanderen van de kwaliteit in het permanente 
onderwijs ontwikkeld. 
Eind 1993 deed de Europese Commissie voorstellen voor een nieuwe generatie programma's, 
LEONARDO DA VINCI en SOCRATES, ter vervanging van de huidige programma's - met inbegrip 
van COMETT - die op 31 december 1994 zullen aflopen. Het eerste van deze twee programma's, 
LEONARDO DA VINCI, is bedoeld als opvolger van de communautaire programma's COMETT, 
PETRA (initiële opleiding), FORCE (permanente opleiding) en EUROTECNET (innovatie). 
LEONARDO DA VINCI zal de resultaten van deze programma's consolideren, maar ook innoverende 
aspecten introduceren in antwoord op de nieuwe uitdagingen waarmee de Gemeenschap wordt 
geconfronteerd. 
-5-
I. ACHTERGROND: DE OORSPRONG EN DOELSTELLINGEN VAN HET 
COMETT-PROGRAMMA 
Het COMETT-programma is uniek in de Gemeenschap omdat dit het enige transnationale 
programma op het gebied van opleiding voor technologie door middel van de samenwerking 
tussen universiteit en bedrijfsleven is. Om de relaties tussen het hoger onderwijs en het 
bedrijfsleven te versterken ondersteunt COMETT talrijke vormen van dialoog en samenwerking 
tussen universiteiten en ondernemingen, die alle met technologische veranderingen verband 
houden. Deze verschillende samenwerkingsactiviteiten vullen elkaar in hoge mate aan en vormen 
zo een algemeen patroon voor institutionele samenwerking ten behoeve van technologische 
ontwikkeling. De belangrijkste doelstelling van COMETT is het ontwikkelen van netwerken en 
partnerschappen die de overdracht en uitwisseling van ervaring, kennis en know-how binnen de 
context van de samenwerking tussen universiteit en bedrijfsleven mogelijk maken. 
COMETT staat voor COMmunity programme for Education and Training in Technology 
(Actieprogramma van de Europese Gemeenschap voor onderwijs en opleiding inzake technologie). 
Het programma werd opgezet om de samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen bij 
de opleiding op het gebied van de technologie (zowel initiële als permanente opleiding) te 
ontwikkelen. 
De eerste fase van het programma werd goedgekeurd bij Besluit 86/365/EEG van de Raad van 
24 juli 1986. Na een voorbereidend jaar in 1986 volgde de operationele fase van COMETT I die 
drie jaar duurde, van 1987-89. De tweede fase van COMETT, voor de periode 1990-94, werd door 
de Raad in december 1988 goedgekeurd (Besluit 89/27/EEG). COMETT II ging op 1 januari 1990 
van start. 
Met het van start gaan van deze tweede fase en in overeenstemming met het Besluit van de Raad 
van 22 mei 1989 kunnen nu ook universiteiten en ondernemingen in de Lid-Staten van de EVA 
(Europese Vrijhandelsassociatie: Oostenrijk, Finland, IJsland, Noorwegen, Zweden, Zwitserland 
en Liechtenstein) aan COMETT deelnemen. 
Het COMETT-programma zal eind 1994 aflopen. Tijdens het verslagjaar ging COMETT 
vastberaden over tot de tweede helft van zijn looptijd en hadden de meeste projecten een stadium 
bereikt waarin zij goede resultaten konden melden. 
COMETT in 1993 
In 1993 werden meer dan 7.700 transnationale studentenstages door het OOMETT-
programma gesteund en werden meer dan 200 personeeisuifcwisselingen van 
universiteiten naar het bedrijfsleven gefinancierd. 
Er werden circa 500 gezamenlijke opleidingen gefinancierd* 
In totaal waren bij de COMETT-projecten ïn 1993 10.800 Europese organisaties, d.w.z. 
6*200 ondernemingen, Î.9Ô0 universiteiten en 2-400 andere organisaties betrokken* 
Van de door COMETT gesteunde cursussen werd door 43.000 personen geprofiteerd. 
Gedurende deze periode werden meer dan 75,000 lesuren gegeven én circa 1.000 
verschillende leermiddelen ontwikkeld. 
-1S-
1.1 De doelstellingen van COMETT 
Het programma is gericht op de bevordering van de opleiding op het gebied van de technologie 
(met name de geavanceerde technologie), de ontwikkeling van hooggekwalificeerd menselijk 
potentieel en de vergroting van het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven. In die 
hoedanigheid vormt COMETT een belangrijk onderdeel van het totale programma van de 
Commissie op het gebied van onderwijs en opleiding. Door de ontwikkeling van transnationale 
banden tussen universiteiten en ondernemingen te steunen, draagt COMETT bij tot het uitwerken 
van systemen en mechanismen die de behoeften van het bedrijfsleven aan hooggekwalificeerd 
personeel op het gebied van technologie moeten opsporen en opvangen. Aldus draagt COMETT 
eveneens bij tot de ontwikkeling van de sociale en economische samenhang in de gehele 
Gemeenschap. Dit doel wordt versterkt door de steun van COMETT bij de technologieoverdracht 
naar de minder ontwikkelde regio's. 
De specifieke doelstellingen van COMETT II zoals zij staan beschreven in artikel 3 van het Besluit 
van de Raad van 16 december 1988 zijn: 
De bijdrage van technologische opleidingen tot de economische en sociale 
ontwikkeling 
'het verbeteren van de bijdrage tot opleiding op het gebied van met name de geavanceerde 
technologieën op de verschillende betrokken niveaus en daardoor van de bijdrage tot de economische 
en sociale ontwikkeling van de Gemeenschap'; 
Gezamenlijke opleidingsprojecten van universiteit en onderneming 
'het bevorderen van de gezamenlijke ontwikkeling van opleidingsprogramma's en de uitwisseling 
van ervaring, alsmede het optimaal gebruik van de middelen inzake opleiding op communautair 
niveau, met name door de totstandbrenging van transnationale sectoriële en regionale netwerken 
voor projecten inzake opleiding op het gebied van met name geavanceerde technologieën'; 
Scholingsbehoeften van kleine en middelgrote ondernemingen 
'het inspelen op de specifieke scholingsbehoeften van kleine en middelgrote ondernemingen, rekening 
houdend met bepaalde prioritaire maatregelen'; 
Gelijke opleidingskansen van mannen en vrouwen 
'het bevorderen van gelijke kansen voor mannen en vrouwen inzake initiële en permanente 
opleiding op het gebied van met name de geavanceerde technologieën'; 
Bevordering van de Europese dimensie 
'het geven van een Europese dimensie aan de samenwerking tussen universiteiten en 
ondernemingen inzake initiële en permanente opleiding op het gebied van de technologieën, met 
inbegrip van de toepassing en overdracht ervan'. 
-7-
II. HET COMETT-PROGRAMMA -
KENMERKEN, ONTWIKKELING EN RESULTATEN IN 1993 
2.1 De wijze van uitvoering 
Het voornaamste doel van het COMETT-programma is de ontwikkeling van samenwerking tussen 
universiteiten en bedrijfsleven op het gebied van technologische opleiding. Om dit te bereiken 
richt het programma zich op vier belangrijke werkterreinen, die elk een Categorie binnen het totale 
programma vormen. 
Het COMETT-programma concentreert zich op de volgende typen activiteiten: 
• Europees netwerk van samenwerkingsverbanden op opleidingsgebied tussen 
universiteiten en ondernemingen (Categorie A) 
• Transnationale studentenstages (Categorie B) 
• Korte intensieve cursussen en opleidingsmaterialen (Categorie C) 
• Aanvullende maatregelen (Categorie D). 
22 Europees netwerk van samenwerkingsverbanden op opleidingsgebied tussen universiteiten 
en ondernemingen (Categorie A) 
De samenwerkingsverbanden op opleidingsgebied tussen universiteiten en ondernemingen 
(SOUO's) vormen de kern van het COMETT-programma. Zij fungeren als raakvlakken tussen de 
universitaire wereld en het bedrijfsleven en analyseren de scholingsbehoeften van een bepaalde 
regio of technologische sector. De SOUO's werken nauw met elkaar samen, bieden 
gespecialiseerde informatiediensten en organiseren studentenstages. Zij kunnen de beste 
beschikbare bekwaamheden in Europa op een bepaald vakgebied opsporen en op specifieke 
behoeften toegesneden opleidingsprojecten organiseren. Doordat zij universiteiten, ondernemingen, 
onderzoeksorganisaties, instellingen en eindgebruikers bij elkaar brengen, vormen de SOUO's van 
COMETT een ideaal platform voor nauwere samenwerking. Sedert het begin van COMETT II in 
1990 hebben zij meer dan 20.000 studentenstages in het bedrijfsleven en circa 500 
personeelsuitwisselingen georganiseerd. Meer dan 100.000 mensen hebben van door COMETT 
gesteunde opleiding geprofiteerd. 
Tegen 1993 had COMETT in 19 landen in heel Europa 205 SOUO's opgezet die op plaatselijk, 
regionaal, nationaal en Europees niveau opereerden. SOUO's kunnen regionaal of sectorieel van aard 
zijn. 
Regionale SOUO's verenigen groepen universiteiten en ondernemingen in gezamenlijke 
opleidingsprojecten binnen een bepaald geografisch gebied onder auspiciën van de overheid of 
particuliere instanties. De regionale SOUO's kunnen een belangrijke invloed op de opleiding in 
hun regio's hebben en het overgrote deel van de Gemeenschap en de EVA-landen bestrijken. In 
meer dan twee derde van de Europese regio's bestaat een regionaal SOUO in het kader van 
COMETT II. 
Sectoriële SOUO's brengen universiteiten, ondernemingen en andere organisaties op transnationale 
basis binnen een specifieke bedrijfstak of technologische sector bij elkaar ter verbetering van de 
opleiding op dat gebied. De in het kader van COMETT aanvaarde sectoriële SOUO's strekken zich 
over een breed scala van technologische sectoren uit. 
Ontwikkeling en resultaten in 1993 
2.2.1 In 1993 was de Aanvraagronde beperkt tot SOUO's en werden niet minder dan 613 
aanvragen ingediend, d.w.z. SOUO's dienden aanvragen voor 32.000 studentenstages, 
420 personeelsuitwisselingen en 2.300 korte intensieve cursussen in. In totaal werd 
85% van de voorstellen door de Lid-Staten van de EG en 15% door de EV A-landen 
ingediend. 
m SOUO's ondar COMETT II 
COMETT InformatlMMitra 
LM Palmt* 
0_» 
De geografische spreiding van de SOUO's van COMETT in 1993 
2.2.2 Van de in 1993 door de SOUO's ingediende projecten werden er voor financiering 597 
door COMETT geselecteerd die 487 korte intensieve cursussen en 733 
cursusbijeenkomsten omvatten. Daarnaast waren er de sedert 1992 lopende 
opleidingsprojecten met 762 cursussen en 1286 cursusbijeenkomsten. 
2.2.3 Strategische initiatieven voor SOUO's 
Bij gelegenheid van de Aanvraagronde 1993 werden twee nieuwe strategische 
initiatieven ingevoerd: het Strategisch Ontwikkelingsplan en de specifieke 
maatregelen ter ondersteuning van de strategische ontwikkeling van de SOUO's. Met 
beide initiatieven wordt beoogd de activiteiten van de SOUO's te consolideren en te 
waarborgen dat zij zich verder ontwikkelen en levensvatbaar blijven wanneer de 
financiering van COMETT eenmaal ophoudt. Wat het Strategisch Ontwikkelingsplan 
betreft, waren alle SOUO's die aan de Aanvraagronde 1993 deelnamen verplicht om 
dit plan uit te voeren. Het doel ervan is de Commissie in staat te stellen om de 
situatie van elk SOUO met betrekking tot zijn interne organisatie (personeel en 
beheer) en externe activiteiten (binnen de regio of sector waarin het opereert) te 
beoordelen. 
•', -v • - 9 -
» Resultaten van de strategische initiatieven in 1993 
v ••-• x 
De resultaten van de strategische initiatieven hebben betrekking op drie hoofdgebieden: 
• toegevoegde*waarde voor het COMETT-programma 
• SOUOgedragsmodellen 
• toekomstige activiteiten, die niet per se rechtstreeks met de doelstellingen van het 
COMETTrprpgramma verband houden. 
Het Aanvraagpakket 1993 van COMETT bood consortia van universiteiten en bedrijven de 
gelegenheid de inhoud en de strategische doelstellingen verder uit te werken. Samenvattend 
kan nu worden gemeld dat de volgroeide SOUO's niet alleen strategieën voor de toekomst 
hebben ontwikkeld!, maar dat er een sterke en positieve onderlinge samenhang bestaat tussen 
de specifieke strategieën voor de toekomstige samenwerking zoals die in januari 1993 door 
de SOUO's vanuit hun standpunt aan de basis werden voorgesteld en de globale strategie 
voor de toekomst van de Europese samenwerking zoals voorgesteld door de Commissie in 
de voorbereidende Richtsnoeren en discussiedocumenten die vanaf mei 1993 ten behoeve van 
het openbaar debat werden verspreid. 
2.2.4 Beoordeling van de SOUO's 
Overeenkomstig het Besluit van de Raad van 16 december 1988 naderden de in 1990 
in het leven geroepen SOUO's het einde van de periode van hun volledige 
financiering. Met het oog hierop werden door de Commissie in 1993 
beoordelingsprocedures voor deze SOUO's gestart. Het doel van deze beoordeling 
was na té "gaan of de SOUO's in staat zouden zijn om hun activiteiten zonder directe 
communautaire steun voort te zetten. 
De analyse van de prestatie in het verleden van de 158 betrokken SOUO's bracht 17 
"kritisch" zwakke structuren aan het licht. Een evaluatieteam, bestaande uit 
functionarissen van de Task Force, leden van de groep van COMETT-deskundigen en 
personeel van het COMETT Technical Assistance Office, nam de beoordeling van deze 
SOUO's ter hand. Vertegenwoordigers van 10 SOUO's werden voor 
evaluatievergaderingen uitgenodigd, terwijl de overige 7 SOUO's door het 
evaluatieteam worden besproken. Door het team van vijf COMETT-deskundigen dat 
aan de beoordelingsprocedures deelnam, werden schriftelijke analyses Van de 17 als 
zwak aangemerkte SOUO's opgesteld. 
Naar aanleiding van deze beoordelingsprocedures en in overleg met het COMETT-
Comité kon de Commissie de noodzakelijke besluiten nemen over de beëindiging van 
bepaalde SOUO's en over de verlaging voor een aantal SOUO's van het in het kader 
van de Aanvraagronde 1993 beschikbare toewijzingsbedrag. 
23 Transnationale uitwisselingen (Categorie B) 
De steun voor transnationale uitwisselingen valt uiteen in twee categorieën: 
* Studentenstages: COMETT biedt beurzen aan studenten en recentelijk afgestudeerden om 
hun opleiding aah te vullen met hooggekwalificeerde werkervaring die voor hun 
vakgebied relevant is. De deelnemers brengen een stageperiode in een bedrijf in een 
andere Lid-Staat of een EV A-land door die 3 tot 12 maanden duurt (Categorie Ba). 
-10-
*- Personeelsuitwisselingen: deze beurzen maken detacheringen mogelijk (2-12 maanden) 
van personeel van universiteiten naar bedrijfsleven of vice versa in een andere Lid-Staat 
of een EV A-land, opdat dit personeel zijn vaardigheden aan de gastorganisatie overdraagt 
(Categorie Bc). 
Transnationale uitwisselingen van studenten en personeel vormen een belangrijke activiteit van 
de SOUO's. In de loop der jaren is de belangstelling voor deze Categorie gestaag toegenomen. 
Zoals uit de resultaten duidelijk blijkt, zijn het niet alleen de studenten die van deze 
uitwisselingen profiteren. Wat de studenten betreft, behoren tot de voordelen een reisbeurs, 
vergoeding van de kosten van levensonderhoud, een taaiopleiding plus de mogelijkheid om 
academische interesses in overeenstemming te brengen met de werkelijke behoeften in het 
bedrijfsleven en aldus de kansen op werk te verbeteren. Het gastbedrijf wint een extra 
personeelslid met specifieke technische vaardigheden, toegang tot innovatie, alsook contacten met 
een netwerk van Europese partners voor samenwerking op het gebied van O&O. 
*• Ontwikkelingen en resultaten in 1993 
2.3.1 In het verslagjaar werden door COMETT 177 projecten aanvaard. Deze projecten 
verstrekten beurzen voor 7.700 studentenstages (tegen 6.900 stages in 1992). 
2.3.2 Uit de 420 aanvragen voor personeelsuitwisselingen selecteerde COMETT 86 projecten 
door middel waarvan 228 personeelsuitwisselingen werden georganiseerd. 
2.3.3 In 1989 was reeds de 'poor-procedure gestart. In het kader van deze procedure 
ontvangen de SOUO's van COMETT van de Commissie een gemeenschappelijk fonds 
('pool') voor beurzen voor studentenstages, die tijdens het daaraanvolgende 
academische jaar op flexibele wijze kunnen worden toegekend aan studenten die een 
stageperiode in een onderneming in een andere Lid-Staat doorbrengen. Ofschoon zij 
aanvankelijk uitsluitend voor studentenuitwisselingen waren opgezet, omvatten de 
'pools' vanaf 1991 tevens de organisatie van cursussen. 
Door middel van de 'pool'-procedure kunnen de SOUO's blijk geven van hun 
capaciteiten op het gebied van het opsporen van kwalificatietekorten of de 
opleidingsbehoeften van het bedrijfsleven. Het SOUO kan zijn partners adviseren 
inzake de overdracht van deskundigheid en kennis. Het grote succes van de 'pool'-
procedure wordt weerspiegeld door het feit dat de meeste SOUO's van COMETT 
actief hieraan deelnemen. 
2.3.4 Met steun van de Task Force Menselijke hulpbronnen, onderwijs, opleiding en 
jeugdzaken en opgesteld in het kader van het programma voor Positieve Acties van 
COMETT werd in het voorjaar van 1993 de COMETT Studentengids 'Transnational 
student placements : the COMETT experience' gepubliceerd. Het werk werd uitbesteed 
aan Jan Tunnock Associates (VK) en het SOUO Picardie (F), en de tekst werd 
geredigeerd door het COMETT Technical Assistance Office. 
Deze gids put in belangrijke mate uit de ervaring van COMETT met het organiseren 
van transnationale stages in de Lid-Staten en de EV A-landen en richt zich 
voornamelijk op SOUO's van COMETT die studentenstageprogramma's in het kader 
van Categorie Ba uitvoeren. De gids, die als praktisch instrument is bedoeld, zal een 
steun vormen bij de organisatie van doeltreffende studentenstages in het bedrijfsleven. 
De gids is echter met een grotere doelgroep in gedachten samengesteld, en iedereen 
die een Europees uitwisselingsprogramma organiseert of daarmee wil beginnen kan 
hierin algemeen advies inzake operationele aspecten, alsook nuttige voorbeelden van 
goede praktijk vinden. 
4 
-11 -
In deze gids wordt getracht enkele van de belemmeringen aan te pakken die 
succesvolle studentenuitwisselingen tussen hoger onderwijs en bedrijfsleven in de weg 
staan. Tot deze belemmeringen, die in het Memorandum inzake het hoger onderwijs 
in de Europese Gemeenschap (1991) worden aangegeven, behoren beperkingen bij de 
toelating, taalproblemen, problemen in verband met de erkenning van kwalificaties 
en eerdere studieperioden, praktische en administratieve problemen, financiële 
moeilijkheden enz. 
2.4 Gezamenlijke projecten voor de permanente opleiding op het gebied van de technologie 
en voor de multimediale opleiding op afstand (Categorie C) 
2.4.1 De Aanvraagronde van 1993 richtte zich uitsluitend op Korte intensieve cursussen 
met een Europese dimensie op het gebied van met name de geavanceerde 
technologieën, die zijn opgezet voor de snelle verspreiding - door en in de 
universiteiten en door en in het bedrijfsleven - van de resultaten van onderzoek en 
ontwikkeling op het gebied van nieuwe technologieën en hun toepassingen. Korte 
intensieve cursussen bevorderen de overdracht van technologische innovatie naar 
sectoren waar deze innovatie nog geen toepassing had gevonden (Categorie Ca). 
2.4.2 Andere typen projecten die onder deze titel vallen zijn de drie jaar durende 
gezamenlijke opleidingsprojecten (Categorie Cb) en de demonstratieprojecten 
(Categorie Cc) die gedurende een periode van drie tot vier jaar door de Gemeenschap 
worden gesteund. 
*• Ontwikkelingen en resultaten in 1993 
2.4.3 De korte intensieve cursussen van COMETT zijn vooral gericht op 
technologieoverdracht waarbij het "MKB betrokken is. In het kader van de 
Aanvraagronde 1993 werden door de SOUO's aanvragen voor 2.300 korte cursussen 
ingediend (gemiddeld 11 cursussen per SOUO). Door middel van de 188 in het kader 
van deze Categorie aanvaarde projecten konden 487 cursussen worden georganiseerd. 
2.4.4 Het COMETT Course Register biedt SOUO's de mogelijkheid om aan komende door 
het COMETT-programma gesteunde cursussen bekendheid te geven. Het Course 
Register wordt ieder kwartaal gepubliceerd en is sinds november 1991 in circulatie. 
Naar aanleiding van een in augustus/september 1992 gehouden enquête waarin de 
algemene belangstelling voor het Course Register werd bevestigd, werd in het voorjaar 
van 1993 besloten dat de vervaardiging van het document moest worden 
geautomatiseerd. Hiertoe werd programmatuur ontwikkeld met een tweeledig doel, 
namelijk om SOUO's in staat te stellen hun eigen cursusgegevens in te voeren en om 
de kwaliteit van het document te verbeteren ten einde deze op het niveau van de 
andere COMETT-documenten te brengen. De nieuwe programmatuur werd in 
december 1993 aan de SOUO-initiatiefnemers en deelnemers aan projecten in 
Categorie Cb en Cc gezonden met het oog op de publikatie van Course Register nr. 9 
in februari 1994. 
2.4.5 Van de 189 gezamenlijke opleidingsprojecten die in 1990 waren aanvaard, gingen er 
143 in 1993 hun derde en laatste jaar in (de overige 46 projecten waren 1- of 2-jarige 
projecten). Momenteel worden de resultaten van deze projecten geanalyseerd. 
De 113 gezamenlijke opleidingsprojecten die in 1992 werden geselecteerd bevinden 
zich nu in hun tweede jaar van uitvoering en de resultaten zullen na de voltooiing in 
1994 worden geëvalueerd. 
- 12 - ,r 
2.4.6 In het beginstadium van COMETT II waren 28 demonstratieprojecten geselecteerd 
vanwege hun voorbeeldfunctie en hun potentiële invloed op de opleiding op het 
gebied van de technologie in Europa. Deze breed opgezette projecten voldoen aan één 
of meer van de volgende vier kenmerken: zij pakken vaardigheids- en 
kwalificatiebehoeften in specifieke technische sectoren op Europese schaal aan; zij zijn 
gericht op het ontwikkelen van nauwe en duurzame samenwerking tussen 
bedrijfsleven en universiteiten; zij concentreren zich op geëigende 
bedrijfsopleidingsprogramma's voor het MKB; en tenslotte zijn zij echte 
'overdrachtprojecten', dat wil zeggen dat zij zich op de overdracht van kwalificaties, 
vaardigheden en methoden concentreren. De demonstratieprojecten worden 
gedurende een periode van drie tot vier jaar ieder tot een bedrag van 500.000 ECU 
door de Gemeenschap ondersteund (waarbij minimaal hetzelfde bedrag door de 
partners wordt bijgedragen). Een lijst van demonstratieprojecten bevindt zich in 
Bijlage 2. 
2.4.7 Overeenkomstig de richtsnoeren voor de ontwikkeling van en toezicht op 
demonstratieprojecten voor 1993 werden drie belangrijke stimuleringsprogramma's 
opgezet: 
Programma 1 : Informatie 
Het doel van dit programma is om tot een degelijker informatiebeleid in verband met 
de activiteiten van de demonstratieprojecten te komen. In overeenstemming met dit 
beleid werden de folders over de demonstratieprojecten» dié voor het eerst werden 
uitgegeven ter gelegenheid van de conferentie in Glasgow (september 1992), tijdens 
de conferentie in Antwerpen verspreid. 
De jaarlijkse conferentie voor demonstratieprojecten over De kwaliteit van het permanent 
onderwijs in de toekomst werd van 8 tot en met 10 december 1993 in Antwerpen 
gehouden. De conferentie had als voornaamste doelstellingen: 
• de demonstratieprojecten in de gelegenheid te stellen hun ervaring, plannen en 
resultaten bekendheid te geven en te delen 
• de ervaringen en resultaten van de demonstratieprojecten wat organisatie, 
produkten en processen betreft samen te vatten 
• een model voor goede praktijk te ontwikkelen waarvan door toekomstige 
projecten gebruik kan worden gemaakt. 
Programma 2 : Opleiding 
Hoewel dit programma alle demonstratieprojecten omvat, is het niet uitsluitend tot 
deze categorie projecten beperkt. In 1993 werden twee typen actie georganiseerd: 
• Er werden twee opleidingsseminars georganiseerd (29 januari 1993 en 23 
september 1993) i.v.m. de Gids voor "House style" die op de conferentie in 
Glasgow (september 1992) was gepresenteerd. 
• Op 22 oktober 1993 werd een door een demonstratieproject (COSTEL) 
georganiseerd seminar over aspecten van auteursrecht en intellectuele eigendom 
gehouden. 
Programma 3 : Themawerkgroepen 
Op basis van de vragenlijst die in Glasgow onder de demonstratieprojecten was 
verspreid werden vier "themawerkgroepen" (TWG's) opgezet. De TWG's houden zich 
met de volgende vier prioritaire thema's bezig: 
- 13 -
Marketing 
Evaluatie en effect 
Deelname van het bedrijfsleven 
Overdracht. 
De voornaamste doelstelling van de TWG's is om alle demonstratieprojecten 
praktische instrumenten te verschaffen ten einde hen te helpen op de verschillende 
betrokken terreinen vorderingen te maken. Tot de in 1993 door de TWG's 
voortgebrachte documenten behoren een matrix voor de beoordeling van het effect 
van projecten, twee evaluatievragenlijsten, controlelijsten met criteria voor de 
beoordeling van het eigen succes, een document over De marketing van COMETT-
projecten en een matrix inzake de betrokkenheid van partners uit het bedrijfsleven bij 
COMETT-projecten. 
Deze resultaten van de TWG's werden gepresenteerd op de conferentie in Aalborg 
(zie punt 4.4.1. hieronder) en aan alle projecten zijn exemplaren van de documenten 
gezonden. Om de resultaten van de verrichte werkzaamheden te evalueren en de 
oprichting van nieuwe groepen te optimaliseren, werd de projecten verzocht een 
vragenlijst over het nut van de opgestelde documenten in te vullen. 
Op de conferentie in Antwerpen (zie punt 4.4.6 hieronder) vond een analyse van de 
resultaten van de vragenlijsten plaats en werd besloten dat een samenvattend 
document over de bevindingen van de vier themawerkgroepen zou worden opgesteld. 
2.5 Aanvullende maatregelen (Categorie D) 
Deze vierde Categorie omvat een reeks maatregelen op het gebied van stimulering, evaluatie en 
ondersteuning. Het programma met aanvullende maatregelen voor 1993 concentreerde zich met 
name op de in 1990 opgerichte SOUO's, waarbij werd beoogd steun te verlenen aan initiatieven 
voor toekomstige ontwikkeling en zelfvoorziening wanneer de financiering door COMETT 
eenmaal ophoudt. Alle 146 in 1993 ingediende projecten werden aanvaard. 
2.5.1 De Aanvullende maatregelen voor 1993 hadden zowel technische en strategische 
doelstellingen. De technische doelstellingen hielden verband met het feit dat de in 
1990 opgerichte SOUO's (zoals bepaald in het Besluit van de Raad van 16 december 
1988) het einde van hun periode van volledige financiële steun naderden en dat het 
daarom niet mogelijk was de rechtstreekse financiering ervan door middel van het 
COMETT-programma voort te zetten. De Aanvullende maatregelen vormden een 
manier om verdere ondersteuning te geven. 
De strategische doelstellingen waren gebaseerd op overwegingen die lange­
termijnstrategieën van de SOUO's garanderen. Deze strategieën zullen de potentiële 
rol van de consortia in toekomstige programma's voor samenwerking tussen hoger 
onderwijs en bedrijfsleven zowel op communautair niveau (zoals in artikel 126 en 127 
van het Verdrag van Maastricht wordt geschetst) als op nationaal en regionaal niveau 
vergroten. 
Uit de volgende overzichtstabel blijkt de directe relatie tussen deze categorie 
activiteiten en de in het document van de Commissie "Richtsnoeren voor 
communautaire actie op het gebied van onderwijs en opleiding"1 genoemde 
beleidsintenties. 
COM (93) 183 def. 
-14-
Richtsnoeren Naam SOUO - geplande actie 
Resource Centres " BEMET - onderzoek van Europees opleidingsaanbod in 
biotechnologie; 
" Irish Mid West - gegevensbank inzake regionaal opleidingsaanbod; 
* S. Sweden - gegevensbank inzake O&O-mogelijkheden; 
* SINTESI - Inventarisatie van regionaal opleidingsaanbod 
Netwerken " Eurofortech en Euroligna - gecombineerde SOUO-conterentie ter 
verbetering van netwerknormen; 
* Ecceamst, Agro UETP, Agrof en Comagro - samenvoeging van 
diensten en een gemeenschappelijke strategie voor de sector; 
" Ceres - E-mail-systeem voor SOUO-communicatie; 
* Italiaans SOUO-netwerk • Programma Futuro. 
Consolidering van • Nord Pas de Calais - onderzoek naar de COMETT-bijdrage aan 
partnerschapsafspraken met opleiding voor sociale partners; 
regionale autoriteiten, sociale * Ursa Net - analyse van opleidingsbehoeften voor regionale 
partners, bedrijven en autoriteiten; 
opleidingsinstellingen " Janus - ontwikkeling van stedelijk multimediasysteem voor 
plaatselijke autoriteiten; 
* Hibernia - SOUO-stimuleringsplan tot uitbreiding van netwerk en 
invloedssfeer. 
Analyse van opleidings- en " Euroform - oprichting van een adviescentrum voor analyse van 
kwalificatiebehoeften en de opleidingsbehoeften in het MKB; 
uitvoering van " Unefor - ontwikkeling van een doe-het-zelf-analyse-instrument voor 
opleidingsonderzoeken voor het MKB het MKB; 
" Lorraine - onderzoek naar de ontvankelijkheid van het MKB voor 
innoverende opleidingsmethoden 
* Artiste, TW, Zuid NL, Soflne - vergelijkende interregionale analyse 
van dé opleidingsbehoeften 
Overdracht van innovatie op het * Fuega - bevordering van SOUO-dienstverlening aan MKB met 
gebied van technologie technologische achterstand; 
* ÈTMI - conferentie over technologische innovatie; 
* Auvergne - vergelijkende studie inzake methoden voor 
transnationale technologieoverdracht; 
" UPJCP - gegevensbank inzake opleiding en technologieoverdracht 
Bevordering van geografische " Compass - onderzoek en conferentie over Bc-uitwisselingen; 
mobiliteit • Languedoc-Roussillon - promotie van het "Eurostages'-stelsel; 
* Greatt - analyse van motivatie van het bedrijfsleven bij 
uitwisselingsprogramma's; 
* APHW BEST - gegevensbank ter verbetering van 
uitwisselingsdienstverlening. 
Hulp aan opleidingsinstellingen die * Batech - analyse van opleidingsbehoeften voor SOUO-personeel; 
transnationale opleidingsprojecten * ASH - cursus voor beheer van Europese projecten; 
opzetten * AWL - cursussen projectbeheer, computerondersteunde opleiding, 
Europese taal en cultuur; 
* NEWI - cursussen transnationaal projectbeheer voor 
samenwerkingsprojecten universiteit/bedrijfsleven 
Verspreiding van goede * WITEC - oprichting van een officiële informatieverspreidingsdienst 
praktijkmethoden voor SOUO's inzake gelijke kansen; 
" HYUTE - optreden als mentor van vrouwen tijdens Ba-uitwisselingen 
" Saturn - gids voor beheer van intellectuele-eigendomsrechten voor 
SOUO's 
" MIT - ontwikkeling van innoverende SOUO-modellen die zich 
concentreren op O&O en technologisch hoogwaardige sectoren in 
het MKB 
Hulp bij de tenuitvoerlegging van * Neptune - O&O-workshops voor SOUO's; 
aanvullend EG-beleid (vooral door " LI.SA - analyse van het potentieel voor exploitatie door SOUO's van 
het geven van opleiding) O&O-programma's van de EG; 
* ADERA - onderzoek naar de regionale invloed van EG-programma's 
* ADEIT - inventarisatie van opleidingsprogramma's van de EG ter 
bevordering van deelname door het MKB 
- 15 -
Ontwikkelingen en resultaten in 1993 
2.5.2 Aan de Aanvraagronde en Categorie D namen in totaal 143 SOUO's deel. Van de 297 
ingediende subprojecten waren er 191 succesvol. Deze ontvingen financiële steun van 
de Commissie. Naar aanleiding van de selectieprocedure werden met de SOUO's 
contracten voor een totaalbedrag van 3.489.600 ECU afgesloten. 
2.6 Toegevoegde waarde van COMETT 
Door het COMETT-programma is een evenwichtig netwerk voor de samenwerking tussen 
universiteiten en bedrijfsleven ontwikkeld dat in geheel Europa essentiële banden tot stand heeft 
gebracht. Vele nieuwe samenwerkingsverbanden dragen nu actief tot het economisch en 
maatschappelijk welzijn in de Gemeenschap bij. Er zijn talrijke uitwisselingen georganiseerd tussen 
landen die daarvóór nooit studenten of personeel hadden uitgewisseld. Zonder de steun van 
COMETT en de totstandkoming van het SOUO-netwerk van COMETT zouden deze uitwisselingen 
nooit hebben plaatsgevonden. Door naar een beter inzicht in de nationale omstandigheden op het 
gebied van studentenstages en permanente opleiding toe te werken, heeft COMETT tot een 
verdere integratie van de Europese Gemeenschap bijgedragen. 
In sommige landen en/of regio's heeft COMETT als katalysator bij de totstandkoming van een 
markt op het gebied van permanente opleiding gefungeerd, terwijl het in andere landen tot de 
verrijking, de doorzichtigheid en de kwaliteitsverbetering van de cursussen in geavanceerde 
technologie heeft bijgedragen. Zonder de steun van COMETT zouden vele universiteiten niet in 
staat zijn geweest om in de programma's voor permanente opleiding te investeren. 
De COMETT-projecten bieden feedback voor de plaatselijke onderwijsprogramma's en leiden 
daardoor tot verbetering van de bestaande leerplannen. Voor vele universiteiten vormde COMETT 
de eerste kennismaking met een Europees programma. Daarnaast heeft COMETT tot bezinning 
en inzicht ten aanzien van structurele en beheerskwesties binnen deze instellingen bijgedragen. 
COMETT heeft speciale aandacht aan de regionale ontwikkeling geschonken door middel van de 
vorming van een zeer actief netwerk van samenwerkingsverbanden tussen universiteiten en 
ondernemingen in de Gemeenschap en meer recentelijk in de EV A-landen. Het COMETT-
programma omvat een groot aantal projecten die speciaal voor de overdracht van kennis en 
vaardigheden van de meer ontwikkelde gebieden van de Gemeenschap naar de minder 
ontwikkelde regio's zijn ontworpen. Hoewel dergelijke projecten in alle Categorieën en sectoren 
voorkomen, zijn zij voor de industrieën in de minder ontwikkelde regio's van bijzónder belang. 
2.7 Regionale profielen 
Als aanvulling op de evaluatie van het COMETT-programma in 1993 heeft de Commissie een 
inleidende reeks regionale profielen opgesteld om de ontwikkeling van de regionale dimensie van 
COMETT van 1990-1993 te schetsen. 
Met behulp van deze profielen, waarin de belangrijkste kenmerken van het COMETT-programma 
in elke regio gedurende de eerste vier jaar van het programma worden beschreven, wordt getracht 
na te gaan welk effect dit programma op deze regio's in Europa heeft gehad. Voor alle 19 landen 
die aan het COMETT-programma deelnemen zijn in totaal 121 regionale profielen opgesteld. De 
profielen van de Lid-Staten werden in maart 1994 naar het COMETT-Comité, de Informatiecentra 
en de SOUO's gezonden. De profielen voor de EV A-landen zullen in april 1994 gereed zijn om 
in circulatie te worden gebracht. 
3) 
16-
2.8 Het budget 
In totaal bedraagt het budget voor COMETT II (1990-1994) 200 miljoen ECU, zoals voorzien in 
artikel 4 van het Besluit van de Raad van 16 december 1988; de bijdrage van de EVA-landen 
(30 miljoen ECU) wordt hieraan toegevoegd. Het totaal van deze twee bedragen wordt geacht alle 
acties te omvatten die in het kader van de vier Categorieën van het programma worden 
ondersteund. 
Vermeldenswaard is het feit dat het totale in de aanvragen verlangde bedrag ieder jaar circa tien 
keer zo hoog is als het beschikbare budget, hetgeen een duidelijk bewijs voor de belangstelling 
van het bedrijfsleven voor opleidingsactiviteiten vormt. 
Voor de in 1993 geselecteerde projecten werd een totale begroting van 30,1 miljoen ECU 
gereserveerd. Deze zijn als volgt verdeeld: 18,5 miljoen ECU voor studentenstages, 1,7 miljoen 
ECU voor personeelsuitwisselingen, 5,2 miljoen ECU voor korte intensieve cursussen en 4,7 
miljoen ECU voor aanvullende maatregelen. Wanneer rekening wordt gehouden met de in 
voorgaande jaren geselecteerde projecten die nog lopen (11,7 miljoen ECU), werd in 1993 door de 
Europese Gemeenschap binnen het kader van het COMETT-programma een bedrag van 41,8 
miljoen ECU voor opleiding op het gebied van technologie uitgegeven. 
Begroting 1993, met inbegrip van de EVA-landen (in miljoen ECU) 
Toewijzingen 1993 Toewijzingen voor in 
voorgaande jaren 
afgesloten contracten 
Steun aan SOUO's 2,5 
(Categorie A) 
Studentenstages _ 18,5 
(Categorie Ba) 
Personeels- 1,7 
uitwisselingen 
(Categorie Bc) 
Korte intensieve 5,2 
cursussen 
(Categorie Ca) 
+ : 
Opleidingsmaterialen 6,5 
(Categorie Cb) 
Demonstratie-projecten 2,7 
(Categorie Cc) 
Aanvullende 4,7 
maatregelen 
(Categorie D) 
Totaal 30,1 11,7 
-17-
III. PROGRAMMABEHEER 
3.1 Selectieprocedure 1993 
In 1993 was de aanvraagronde beperkt tot de door het COMETT-programma gefinancierde 
SOUO's. De feitelijke selectieprocedure was echter identiek aan die in de voorgaande jaren: 
• Ten eerste werden de aanvragen beoordeeld door de diensten van de Commissie, met steun 
van het COMETT Technical Assistance Office. Tijdens deze procedure werden alle niet in 
aanmerking komende aanvragen in een eerste stadium verwijderd (bijv. vanwege het niet-
transnationale karakter van het project, het ontbreken van een samenwerkingsverband 
universiteit-onderneming), en werd de basis gelegd voor de volgende stadia van de 
selectieprocedure. 
• De projecten werden geselecteerd aan de hand van de criteria die vermeld staan in het 
. Vademecum en het Aanvraagpakket. Overeenkomstig de fundamentele doelstellingen van 
COMETT moeten de projecten om in aanmerking te komen betrekking hebben op 
samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen ten behoeve van post-secundaire 
opleiding op het gebied van technologie en de toepassing ervan. 
• Vervolgens ging de aandacht uit naar de interne samenhang met andere communautaire 
programma's - zowel projecten in verband met het Kaderprogramma voor Onderzoek en 
Ontwikkeling als projecten gericht op specifieke sectoren, zoals het strategische programma 
ten gunste van de kleine en middelgrote ondernemingen. De communautaire programma's 
waarmee COMETT nauwe banden heeft zijn DELTA2, ERASMUS3, FORCE4, 
EUROTECNET5, LINGUA6 en TEMPUS7. 
• Hierna werden de projecten beoordeeld door de COMETT-deskundigengroep, een groep van 
onafhankelijke deskundigen van universiteiten en uit het bedrijfsleven. Hiertoe kwam deze 
groep op 3 maart 1993 bijeen. 
• De voorgestelde ontwerp-lijst van aanvaarde projecten werd aldus opgemaakt en op 27-28 
april 1993 aan het COMETT-Comité en de Gezamenlijke COMETT/EVA-Comités voorgelegd. 
Hierbij werden overeenkomstig de bepalingen van het COMETT-Besluit specifieke 
voorzieningen getroffen om het Comité in staat te stellen projecten te bespreken waarvoor een 
communautaire bijdrage van meer dan 100.000 ECU werd voorgesteld. 
DELTA - Developing European Learning through Technological Advance. Besluit van de Raad 88/417/EEG, PB nr. 
L 206, 30.7.1988, biz. 20. 
ERASMUS - European Community Action Scheme for the Mobility of University Students, Besluit van de Raad 
87/327/EEG, PB nr. L 166, 25.6,1987, biz. 20-24. 
FORCE - Community Action Programme for the Development of Continuing Vocational Training in the European 
Community, 90/267/EEG, PB nr. L 156/1, 21.6.1990. 
EUROTECNET - Community wide network of demonstration projects in the field of New Information Technologies 
and Vocational Training. COM (85) 167 def. 
LINGUA - Community Action Programme to promote Foreign Language Competence in the European Community. 
Besluit van de Raad 89/489/EEC, PB nr. L239/24, 28 juli 1989. 
TEMPUS - Transeuropean mobility scheme for university studies. Besluit van de Raad 90/233/EEG, PB nr. L 131 /21,7, 
mei 1990. 
-18-
Tenslotte nam de Commissie, rekening houdend met de standpunten van het COMETT-
Comité en de Gezamenlijke COMETT/EVA-Comités, een beslissing over de definitieve lijst 
van projecten die voor communautaire steun in aanmerking kwamen. 
3.2 COMETT-Comité en Gezamenlijke EG/EVA-Comités 
3.2.1 De ontwikkeling van het COMETT-programma heeft vanaf het begin in nauwe 
samenwerking met het COMETT-Comité plaatsgevonden. Dit Comité heeft tot taak 
de Commissie bij te staan bij de tenuitvoerlegging van het COMETT-programma. Het 
Comité bestaat uit twee vertegenwoordigers van elke Lid-Staat op basis van 
voordrachten door de Lid-Staten. Tevens omvat het Comité twee vertegenwoordigers 
van de sociale partners als waarnemers. De Commissie is voorzitter van het Comité 
en verzorgt het secretariaat. 
3.2.2 De Commissie kan het Comité raadplegen over elke aangelegenheid met be king 
tot de tenuitvoerlegging van het COMETT-programma. Het Comité geeft zijn n ning, 
in het bijzonder over de hoofdlijnen voor het COMETT-programma, de algemene 
richtsnoeren voor de financiële ondersteuning door de Gemeenschap, de procedure 
voor de selectie van de verschillende soorten projecten en alle maatregelen waarvoor 
een bijdrage van de Gemeenschap van meer dan 100.000 ECU nodig is. 
3.2.3 Sinds het van start gaan van COMETT II nemen de EV A-landen eveneens aan het 
COMETT-programma deel en werden er Gezamenlijke EG/EVA-Comités in het leven 
geroepen. 
3.2.4 Het COMETT-Comité kwam tweemaal formeel bijeen (27-28 april 1993 en 15 juli 
1993). Op 9 december 1993 werd tijdens de conferentie in Antwerpen een informele 
vergadering gehouden. De Gezamenlijke EG/EVA-Comités kwamen op 28 april 1993 
en op 15 juli 1993 bijeen. Tijdens de conferentie in Antwerpen vond op 9 december 
1993 een informele vergadering plaats. 
In Bijlage 4 is een lijst opgenomen van de leden van het COMETT-Comité en van de 
Gezamenlijke EG/EVA-Comités. 
3.3 COMETT Informatiecentra 
3.3.1 Om de verspreiding van informatie over COMETT te vergemakkelijken en te 
bevorderen werden in alle Lid-Staten, en sinds heÇ van start gaan van COMETT II ook 
in de EVA-landen, nationale informatiecentra opgezet. De exacte organisatorische 
positie van elk Informatiecentrum varieert per deelnemend land, afhankelijk van de 
individuele behoeften en omstandigheden. De voornaamste taken van de 
Informatiecentra zijn het beantwoorden van verzoeken om informatie over het 
COMETT-programma, met name over projecten die worden geleid door organisaties 
in hun land, en het produceren van voorlichtingsmateriaal (brochures, bulletins, 
projectdossiers, enz.). De Informatiecentra leggen bijzondere nadruk op het 
verstrekken van informatie aan bedrijven. Tevens organiseren zij voorlichtingsdagen, 
workshops en persconferenties ter ondersteuning van de voorbereiding van nieuwe 
aanvragen en voor de verspreiding van de in COMETT-projecten ontwikkelde 
resultaten. Tenslotte verlenen de Informatiecentra in samenwerking met de SOUO's 
bijstand aan de initiatiefnemers van COMETT-projecten in hun land, onder andere 
door het zoeken van nieuwe projectpartners en het verspreiden van relevant materiaal 
dat in projecten in andere landen is ontwikkeld. 
- 19 -
3.3.2 De Commissie draagt bij in de kosten van de activiteiten die door de Informatiecentra 
worden ondernomen. Daarnaast levert de Commissie uiteenlopende documentatie, 
diensten en promotiemateriaal ten behoeve van de Informatiecentra. In Bijlage 5 is een 
lijst van COMETT Informatiecentra opgenomen. 
3.4 COMETT-deskundigen 
3.4.1 In aansluiting op het Besluit van de Raad heeft de Commissie de COMETT-
deskundigengroep ingesteld als een extra bron van gespecialiseerd technisch advies 
en technische deskundigheid. De leden van de groep worden door de Commissie 
benoemd op basis van hun persoonlijke kennis van een bepaald technisch terrein of 
technische sector die verband houdt met het werk van COMETT. De benoemingen 
zijn zodanig verdeeld dat er voor elk deelnemend land tenminste één deskundige is, 
zodat van het technologische toepassingsniveau in al deze landen kennis kan worden 
genomen. De deskundigen kwamen bijeen op 3 maart 1993. Het belangrijkste doel van 
deze vergadering was het bestuderen van de bij de, Commissie ingediende projecten 
in antwoord op de Aanvraagronde van 1993. Hun groeiende inbreng bij de controle 
van projecten en hun technisch advies heeft de Commissie mede in staat gesteld de 
voor de verwezenlijking van de COMETT-doelstellingen meest aangewezen reeks 
projecten te kiezen. 
3.4.2 Projectadviseurs 
Vanwege de voorbeeldfunctie en de grote schaal van de demonstratieprojecten (die 
in 1990 waren aanvaard) werd een nieuwe benadering gekozen waarbij aan ieder 
demonstratieproject voor de looptijd ervan een projectadviseur werd toegewezen. Op 
deze manier wordt een driezijdige relatie opgezet tussen de projectcoördinator, de 
projectambtenaar van COMETT en de projectadviseur. Deze procedure is zeer nuttig 
gebleken omdat daardoor de goede ontwikkeling van de demonstratieprojecten wordt 
verzekerd. De projectadviseurs waren nauw betrokken bij de conferenties in Glasgow 
(26-27 november 1992) en Antwerpen (9-10 december 1993). In 1993 kwamen de 
projectadviseurs op 27 januari formeel bijeen in Brussel. 
3.5 Technische ondersteuning 
3.5.1 De Commissie wordt bij de praktische uitvoering van het COMETT-programma 
bijgestaan door het COMETT Technical Assistance Office, een non-profit organisatie 
waarmee gepaste contractuele afspraken zijn gemaakt. 
3.6 Banden met andere communautaire programma's 
3.6.1 Een belangrijk aspect van COMETT is het potentieel dat dit programma biedt voor 
synergieën met andere communautaire programma's. COMETT vormt een aanvulling 
op de strategische benadering van de Gemeenschap op het gebied van O&O en 
innovatie door bij te dragen tot de ontwikkeling van hooggekwalificeerd personeel dat 
nodig is voor de ontwikkeling, overdracht en toepassing van nieuwe technologieën. 
Er wordt nauw overleg gevoerd over zowel de selectie van de projecten als de 
voortdurende controle en verdere uitwerking van het COMETT-programma. De 
COMETT-projecten hebben ook banden tot stand gebracht met organisaties die actief 
zijn in een reeks O&O-programma's van de Commissie. Er werden in het bijzonder 
nauwe banden gesmeed tussen COMETT en DELTA met het oog op de 
complementaire doelstellingen van de twee programma's op het gebied van de 
technologische ondersteuning voor onderwijs en opleiding. 
- 20 -
In 1993 hidden deze banden tussen COMETT en DELTA concreet gezien het volgende 
m: 
• Gezamenlijke COMETT/DELTA-presentaties bij belangrijke conferenties en bij 
voorbereidende vergaderingen van DELTA. 
• Samenwerking tussen de twee programma's wat betreft COMETT-
demonstratieprojecten met nauwe banden met lopende DELTA-projecten, zoals 
COSTEL (COMETT) en COSYS (DELTA), DEDICATED (zowel DELTA als 
COMETT), MTS (DELTA) met ECOAUDIT (COMETT), OSCAR (DELTA) met 
AERONAUTICS (COMETT) en JANUS (DELTA) met EMBA (COMETT). 
• Samenwerking tussen Eenheid E van DG XIII, verantwoordelijk voor het 
marktbeleid inzake informatiediensten (IMPACT), en de Task Force Menselijke 
hulpbronnen, onderwijs, opleiding en jeug< *ken. Op 27-28 september 1993 werd 
in Luxemburg een vergadering gehouden v, - vertegenwoordigers van deze twee 
communautaire programma's met een aantal SOUO's van COMETT 
kennismaakten. Het doel van de vergadering was het onderzoeken van de 
mogelijkheden voor meer synergie tussen deze twee communautaire programma's 
door gebruikmaking van in het kader van IMPACT ontwikkelde 
opleidingsmaterialen voor in 1994 door 10 SOUO's van COMETT te organiseren 
cursussen. 
3.6.2 Op het gebied van onderwijs en opleiding vormt COMETT een aanvulling op de 
activiteiten van het ERASMUS-programma ter bevordering van de mobiliteit van 
universitaire studenten, FORCE, het programma voor de ontwikkeling van de 
voortdurende scholing en het EUROTECNET-programma voor initiële 
beroepsopleiding in de nieuwe informatietechnologieën. Ook bestaan er banden met 
de programma's LINGUA en TEMPUS. 
3.6.3 Het ERASMUS-programma werd in juni 1987 door de Raad goedgekeurd en heeft tot 
doel de interuniversitaire samenwerking te bevorderen, in het bijzonder de toename 
van het aantal universitaire studenten dat een geïntegreerde studieperiode in een 
andere Lid-Staat doorbrengt. Hoewel er van een aantal belangrijke verschillen tussen 
de specifieke doelstellingen en acties van de twee programma's sprake is, hebben 
COMETT en ERASMUS het gemeenschappelijke beleidsdoel studenten aan te 
moedigen een erkende studie- of opleidingsperiode in een andere Lid-Staat door te 
brengen. Het TEMPUS-programma, dat specifiek gericht is op de bevordering van de 
ontwikkeling van de stelsels voor hoger onderwijs en de transeuropese mobiliteit in 
de landen van Midden- en Oost-Europa, werd op 7 mei 1990 door de Raad van 
Ministers goedgekeurd. Er werden nauwe banden tot stand gebracht om te zorgen 
voor een goed coördinatie van de totale tenuitvoerlegging en controle van de drie 
programma's. 
IV. CONTROLE EN EVALUATIE 
4.1 Externe evaluaties 
In 1993 werd een onafhankelijke evaluatie van het COMETT-programma afgerond. Deze externe 
evaluatie, die in 1992 van start was gegaan, werd verricht op verzoek van de Commissie en had 
als doel een objectieve beoordeling van het COMETT-programma en de resultaten daarvan tot nu 
toe. 
- 21 -
Dit was in feite de derde externe evaluatie van het COMETT-programma sinds de start ervan in 
1987. De twee eerdere externe evaluaties resulteerden in het "Coopers «Sc Lybrand-verslag" (1989) 
en het "Ecotec-verslag" (1991). In deze derde evaluatie, die de eerste drie operationele jaren van 
COMETT II bestrijkt, is met de bevindingen van de eerdere evaluaties rekening worden gehouden. 
De originaliteit van deze derde evaluatie was gelegen in het feit dat deze op een 'drieledige' 
aanpak was gebaseerd: 
1. In aansluiting op de aanbestedingsprocedure die door de Commissie in mei 1992 op gang was 
gebracht, werd een onafhankelijk consultancybureau, GMV Conseil S.A. in Frankrijk, 
aangesteld om de derde externe evaluatie van het COMETT-programma uit te voeren. In het 
door GMV Conseil opgestelde verslag wordt COMETT beschreven als: 
'een politiek gezien belangrijk programma, dat een werkelijke toegevoegde waarde biedt en een 
katalysator- en multiplicatoreffect heeft'. 
Wat de beoordeling van het effect van het programma betreft, wordt in het verslag verklaard 
dat 'COMETT in belangrijke mate tot de nieuwe vormgeving, de uitbreiding en de 
internationalisering van het samenwerkingsnetwerk van projectcontractanten heeft 
bijgedragen'. 
Ter verbetering van de doeltreffendheid van het programma beval GMV Conseil aan de 
presentatie ervan te vereenvoudigen, 'met name door een duidelijke scheiding van "initiële 
opleiding", die op universiteiten en studenten is gericht, en "permanente opleiding", waarbij 
bedrijven een leidende rol op zich moeten nemen'. 
2. Tegelijkertijd werd door een panel van zeven door de Commissie aangestelde deskundigen 
een afzonderlijke beoordeling van het programma verricht. Dit deskundigenpanel stelde 
aanbevelingen voor toekomstig communautair beleid op het gebied van opleiding en 
samenwerking tussen universiteiten en bedrijfsleven op. 
De aanbevelingen in het verslag van de deskundigen hielden voornamelijk in dat 
• COMETT het belangrijkste kanaal voor transnationale opleidingsacties ten behoeve van 
technologische verandering zou moeten zijn wanneer het om samenwerking tussen universiteiten 
en bedrijfsleven gaat. 
• de ontwikkeling van cursussen voor werknemers met een universitaire opleiding en de stages bij 
universiteiten/bedrijfsleven voor studenten en afgestudeerden een integraal onderdeel van het 
COMETT-programma moeten blijven. De dimensie permanente opleiding dient te worden versterkt. 
• de deelname door het MKB veel groter zou moeten zijn: gezien het belang van het MKB 
voor het scheppen van werkgelegenheid en bij de bevordering van innovatie, is het dringend 
noodzakelijk dat het MKB meer bij het programma wordt betrokken. 
• het programma veel meer dan in het verleden zou moeten profiteren van synergie met de 
indrukwekkende en dynamische activiteit van het communautaire onderzoekprogramma waarin 
universiteiten en bedrijfsleven een belangrijke rol spelen. 
• het netwerk van SOUO's moet worden versterkt en het opleidingspartnerschap, zoals dit voor 
vele nu reeds geldt, moet functioneren als "welcome desk" bij de bevordering en vergemakkelijking 
van de deelname aan andere communautaire acties, vooral voor het MKB. 
• de doelstellingen van het COMETT-programma een coherent deel van het EG-beleid voor 
menselijke hulpbronnen, economische, technologische, sociale en culturele ontwikkeling moeten 
-22-
uitmaken en rekening moeten houden met het Verdrag van Maastricht, de daaraan verbonden 
bepalingen inzake de structuurfondsen en het Kaderprogramma voor O&O. 
• COMETT dient het belangrijkste mechanisme te worden voor communautaire acties op het gebied 
van transnationale samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen voor hoogwaardige 
(initiële en permanente) opleiding ten behoeve van en naar aanleiding van de technologische 
ontwikkeling. 
Bovendien werd in samenwerking met de nationale autoriteiten in de deelnemende landen 
een uitgebreid programma van nationale evaluaties uitgevoerd. In deze evaluaties werd met 
name het effect van het COMETT-programma op nationaal en regionaal niveau onderzocht. 
De samenwerking van de Commissie en de deelnemende landen heeft zeer nuttige resultaten 
opgeleverd die in de krachtens artikel 6.2 en 6.3 van het COMETT-Besluit verplichte 
eindevaluatie verder kunnen worden uitgewerkt. 
4.2 Interne controle 
4.2.1 De interne controle en evaluatie vormen belangrijke aspecten van de tenuitvoerlegging 
van het COMETT-programma. Er worden uiteenlopende formele en informele 
methoden toegepast om informatie te verzamelen en te analyseren op de volgende 
niveaus: projectniveau, Categorie-niveau, sectorniveau en programmaniveau. 
4.2.2 Op projectniveau begint de procedure met een analyse van de projectaanvragen, 
waarbij de projecten worden getoetst aan een aantal specifieke criteria om te 
garanderen dat zij doeltreffend zijn opgezet. Voor geselecteerde projecten bestaat de 
officiële procedure uit tussentijdse en jaarlijkse voortgangsrapporten. Op deze wijze 
wordt elk project voortdurend gecontroleerd ten einde te zorgen voor een 
bevredigende voortgang en voorts om specifieke aangelegenheden op te sporen die 
van meer algemeen belang kunnen zijn. Daarnaast vindt meer informeel contact met 
de initiatiefnemers plaats bij gelegenheid van hun bezoeken aan Brussel, hun 
aanwezigheid op conferenties en andere soortgelijke activiteiten. Op Categorie-niveau 
werden een aantal categorie-specifieke analyses uitgevoerd. Deze analyses zullen als 
basis voor de ontwikkeling van sectoriële netwerken dienen. 
4.2.3 Op programmaniveau is de ontwikkeling van het programma nauwlettend gevolgd, 
zowel wat de interne structuur en tenuitvoerlegging als wat de meer algemene 
bijdrage aan de doelstellingen van de Gemeenschap betreft. De bijdragen van het 
COMETT-Comité, de COMETT-deskundigengroep en de COMETT Informatiecentra 
zijn van bijzonder belang, met name bij de verstrekking van informatie over de 
ontwikkeling van COMETT in elke Lid-Staat en elk EVA-land. 
4.3 Positieve Acties 
Het voornaamste doel van het project Positieve Acties dat in 1991 door de Commissie werd gestart, 
was de verbetering van de ontwikkeling van COMETT in economisch kansarme landen en regio's 
van de Gemeenschap. 
De Positieve Acties kunnen als volgt worden ingedeeld: 
Nationale onderzoeken en promotiemaatregelen 
SOUO's (netwerkvorming en opleiding van SOUO-beheerders) 
Studentenstages 
Acties ter bevordering van de deelname van het bedrijfsleven 
Sectoriële activiteiten 
-23-
4.3.1 Tijdens de COMETT-conferentie in Aalborg (13-15 juni 1993) waren diverse 
bijeenkomsten gewijd aan 'Positieve acties - verbetering van de deelname van het 
bedrijfsleven, vooral van het MKB". Deze presentaties hadden één kenmerk gemeen: 
de noodzaak om een beter inzicht te krijgen in de wijze waarop en de reden waarom 
het bedrijfsleven aan de ontwikkeling van zijn menselijke hulpbronnen werkt en met 
het hoger onderwijs samenwerkt. Deze discussies, waarin zowel de standpunten 
binnen de bedrijven als daarbuiten aan de orde kwamen, concentreerden zich op het 
uitwerken van een kwalitatieve benadering van het bedrijfsleven als afnemer van 
opleiding. 
4.3.2 Sectoriële onderzoeken 
Binnen het kader van de Positieve Acties werd in 1991 een programma voor 
Sectoriële Strategie gestart. Er werden tien zorgvuldig geselecteerde sectoriële 
SOUO's gecontracteerd öm de vorderingen te bestuderen in de volgende tien sectoren: 
geavanceerde fabricage, levensmiddelentechnologie, biomedische techniek en 
medische technologie, biotechnologie, milieu, materialen, werktuigbouw, micro-
elektronica, programmatuurtechnologie, technische bedrijfskunde en inno vatiebeheer. 
Deze tien studies zijn inmiddels afgerond en gepubliceerd. 
4.4 Conferenties 
4.4.1 De COMETT-conferentie in Aalborg, Denemarken, 13-15 juni 1993 
De belangrijkste thema's op deze conferentie met de titel Samenwerking tussen hoger 
onderwijs en bedrijfsleven - de ervaring van COMETT, waarbij het Deens ministerie van 
Onderwijs namens de Task Force Menselijke hulpbronnen, onderwijs, opleiding en 
jeugdzaken als gastheer optrad, waren: de evaluatie van COMETT II, de resultaten 
van de Aanvraagronde 1993 en de toekomstperspectieven. Circa 420 afgevaardigden 
uit 22 landen woonden de conferentie bij. Antonio Ruberti, ondervoorzitter van de 
Commissie, hield de openingsrede. Onder verwijzing naar artikel 126 en 127 van het 
Verdrag van Maastricht en de momenteel bij de Commissie in beraad zijnde 
handelwijze, bevestigde professor Ruberti dat met 'de in het kader van COMETT 
opgedane ervaring zorgvuldig rekening wordt gehouden'. 
Het was bij gelegenheid van de conferentie in Aalborg dat Dr Thomas O'Dwyer, die 
sedert 26 mei 1993 directeur-generaal van de Task Force Menselijke hulpbronnen, 
onderwijs, opleiding en jeugdzaken is, de COMETT-afgevaardigden voor het eerst 
toesprak. Na over de ervaringen met COMETT te hebben gesproken, verklaarde Dr 
O'Dwyer: 'Mijn algemene conclusie is dat COMETT over de ervaring, de relevantie 
en de structuren beschikt om als een tot voorbeeld strekkende kern voor de 
communautaire acties nieuwe stijl op het gebied van onderwijs en opleiding te 
fungeren, en zelfs om een voortrekkersrol voor opleidingsacties over een breder 
terrein te vervullen'. 
4.4.2 Beurs van Hannover, 21-28 april 1993 
Voor het tweede achtereenvolgende jaar was COMETT met een stand aanwezig op 
de beurs van Hannover, de grootste jaarlijkse bedrijfsbeurs ter wereld. Onder de titel 
O&O en opleiding voor het bedrijfsleven - de Europese aanpak, concentreerde de COMETT-
presentatie zich op opleidingsactiviteiten waaruit blijkt hoe aan technologische 
uitdagingen in belangrijke sectoren van het Europese bedrijfsleven het best het hoofd 
kan worden geboden door gezamenlijke O&O- en opleidingsinspanningen van 
universiteiten en ondernemingen. 
:4) 
-24-
De Commissie van de Europese Gemeenschappen, Task Force Menselijke 
hulpbronnen, onderwijs, opleiding en jeugdzaken financierde de COMETT-presentatie 
en evenals in het voorgaande jaar was het SOUO OST als organisator aangewezen. 
4.4.3 8ste Wereldconferentie over samenwerking in het onderwijs, Dublin (Ierland), 30.8 -
3.9.1993 
De tweejaarlijkse conferentie van de World Association for Cooperation (W ACE) vond 
plaats aan Dublin City University, Ierland, van 30 augustus tot en met 3 september 
1993. De conferentie hield zich bezig met de bevordering van geïntegreerde 
werkstages in het bedrijfsleven voor studenten en één volle dag van de conferentie, 
was aan de studentenstages van COMETT gewijd. Deze conferentie werd door 
ongeveer 400 afgevaardigden bijgewoond, waarvan de meesten uit Australië, Canada, 
de Verenigde Staten en Zuid-Afrika afkomstig waren, met een vrij grote Europese 
deelname (vooral uit het VK, Nederland en Ierland). Aangezien vele afgevaardigden 
niet bekend waren met de EG-programma's op het gebied van onderwijs en opleiding, 
bood deze conferentie een goede gelegenheid om COMETT, met name Categorie Ba, 
als voorbeeld bij uitstek van de Europese programma's te presenteren. 
4.4.4 Conferentie in Letterkenny, County Donegal, Ierland, 9-11 september 1993 
Deze conferentie, met de titel Ontwikkeling van menselijke hulpbronnen - katalysator voor 
regionale groei en werkgelegenheid, werd gesteund door de Task Force Menselijke 
hulpbronnen, onderwijs, opleiding en jeugdzaken. Tijdens deze conferentie werd 
onderzocht welke rol het hoger onderwijs in de regionale economische ontwikkeling 
kan spelen. 
Naast de case-studies die in de plenaire vergaderingen werden besproken, werden 
door COMETT-initiatiefnemers zes parallelle workshops over O&O, Menselijke 
hulpbronnen, multimedia, plattelandsontwikkeling, ondernemersvaardigheden en 
technologieoverdracht geleid. Een van de steeds terugkerende thema's op deze 
conferentie was de belangrijke rol van mensen als overbrengers an verandering. Dit 
werd besproken in de zin van het creëren van een geest van ondernemerschap op 
universiteiten en hogescholen, waarbij ervoor moet worden gezorgd dat de 
ontwikkelingen niet door de technologie worden voortgedreven maar door mensen 
worden aangegeven. Nadruk werd gelegd op versterking van het potentieel van 
vrouwen op de arbeidsmarkt. 
4.4.5 Conferentie in Brussel, 3-4 november 1993 • 
Een conferentie met de titel Onderzoek, opleiding en landbouw in Europa: nieuwe 
uitdagingen werd georganiseerd door DG XII (Wetenschappen, onderzoek en 
ontwikkeling) en DG VI (Landbouw en plattelandsontwikkeling) met de hulp van de 
Task Force. De conferentie richtte zich op de toekomst van verschillende Europese 
programma's en hun banden met het communautair beleid, dat wil zeggen 
voornamelijk het GLB (Gemeenschappelijk Landbouwbeleid) en OTO, onderwijs en 
opleiding, en COMETT droeg in belangrijke mate aan het succes van ervan bij. 
Het doel van de conferentie was manieren te vinden waarop nieuwe technologieën, 
onderzoek en opleiding in de behoeften van de landbouw in Europa kunnen voorzien, 
vooral degene die verband houden met de hervorming van het GLB en met de 
versterking van het beleid voor plattelandsontwikkeling. 
Dit doel is des te belangrijker en urgent omdat het parallel loopt met de discussies 
over het toekomstige vierde Kaderprogramma voor Onderzoek en Ontwikkeling, over 
de nieuwe generatie onderwijs- en opleidingsprogramma's die door de Task Force 
-25-
Menselijke hulpbronnen, onderwijs, opleiding en jeugdzaken worden uitgewerkt en 
over de structuurfondsen. 
Tot het programma behoorden twee ronde-tafeldebatten over 'Onderzoek op het 
gebied van landbouw, plattelandsontwikkeling en de voedingsmiddelenindustrie: 
perspectieven wat betreft het GLB en diverse communautaire beleidslijnen (milieu, 
regio's, energie enz.)' en 'Opleiding in de landbouw en de voedingsmiddelenindustrie 
in Europa'. De thema's van de vijf workshops waren: 'Extensivering - milieu', 
'Produktie en non-food gebruik van landbouwprodukten' - diversifiëring', 'Kwaliteit 
van bewerkte landbouwprodukten', 'Beginnen met produktie, beheer en gebruik' en 
'Plattelandsontwikkeling'. 
Het spreekt vanzelf dat deze conferentie meer dan slechts een conferentie was - het 
was in feite een interpretatie van een concept gebaseerd op de tendensen in de 
economische en sociale feiten, waarvan de huidige veranderingen binnen de 
Gemeenschap en de opkomst van een nieuwe generatie programma's waarin het 
belang van synergie wordt benadrukt een duidelijk teken vormen. 
4.4.6 Conferentie in Antwerpen over Kwaliteit van permanente opleiding in de toekomst, 
9-10.12.1993 
In Antwerpen werd een conferentie over de kwaliteit van de permanente opleiding 
als resultaat van de samenwerking tussen universiteiten en bedrijfsleven gehouden. 
Deze conferentie werd namens de Task Force Menselijke hulpbronnen, onderwijs, 
opleiding en jeugdzaken georganiseerd door de COMETT Informatiecentra voor de 
Vlaamse en de Franstalige Gemeenschap in België. 
Op basis van de met de COMETT-demonstratieprojecten opgedane ervaring, werden 
tijdens de conferentie in Antwerpen richtsnoeren voor het waarborgen van de 
kwaliteit in het permanente onderwijs uitgewerkt. Er werden themadocumenten 
gepresenteerd door industriëlen die in hun bedrijf 'totaal kwaliteitsbeheer' in praktijk 
brengen, en de themawerkgroepen (die ter gelegenheid van de conferentie in Glasgow 
in september 1992 waren opgericht) presenteerden de resultaten van hun werk op de 
specifieke gebieden deelname van het bedrijfsleven, methoden voor 
technologieoverdracht, marketing, effect en evaluatie. 
V. TOEKOMSTPERSPECTIEVEN 
5.1 Nieuwe programma's: LEONARDO DA VINCI en SOCRATES 
Eind 1993 deed de Europese Commissie voorstellen voor een nieuwe generatie programma's, 
LEONARDO DA VINCI en SOCRATES, die de huidige op 31 december 1994 aflopende 
programma's zullen vervangen. Het voornaamste doel van SOCRATES8, een actieprogramma op 
het gebied van onderwijs, is het garanderen van een follow-up van de communautaire 
programma's ERASMUS en LINGUA. 
LEONARDO DA VINCI9, het communautaire actieprogramma voor de tenuitvoerlegging van 
een beroepsopleidingsbeleid van de Europese Gemeenschap, werd door de Commissie op 21 
8 COM (93) 708 def. 
COM (93) 686 def. 
-26-
december 1993 voorgesteld. Door programma, dat als opvolger van de communautaire 
programma's COMETT, PETRA ütiële opleiding), FORCE (permanente opleiding) en 
EUROTECNET (innovatie) is bedot., worden de resultaten van deze programma's geconsolideerd 
en tegelijkertijd innoverende aspecten geïntroduceerd om in te spelen op de nieuwe uitdagingen 
waarmee de Gemeenschap wordt geconfronteerd. Overeenkomstig artikel 127 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie wordt in LEONARDO DA VINCI bijzondere aandacht geschonken 
aan de bevordering van kwaliteit en innovatie in de beroepsopleiding. Met dit programma wordt 
beoogd de activiteiten op het gebied van beroepsopleiding in de Lid-Staten te ondersteunen en 
aan te vullen en de samenwerking tussen dergelijke activiteiten te verbeteren. 
VI. CONCLUSIE 
COMETT II zal op 31 december 1994 aflopen. In de loop van zijn voorlaatste operationele jaar 
heeft het programma zijn uitgebreide netwerk van samenwerking tussen universiteiten en 
bedrijfsleven geconsolideerd en in heel Europa banden van wezenlijk belang tot stand gebracht. 
COMETT is blijven bijdragen aan de verrijking, doorzichtigheid en kwaliteit van de geavanceerde 
opleiding op het gebied van de technologie. Zoals uit de externe evaluatie is gebleken, is COMETT 
'een politiek gezien belangrijk programma, dat een werkelijke toegevoegde waarde biedt en een 
katalysator- en multiplicatoreffect heeff. COMETT heeft zich in het verslagjaar actief bezig 
gehouden met de voorbereiding van de burgers van de Gemeenschap op de uitdagingen van de 
geavanceerde technologie en het Europa van de toekomst en zal zich ook in 1994 hiervoor blijven 
inzetten. 
* 
* 
27 
BIJLAGE 1 
Statistisch overzicht 
-28 
Transnationale personeelsuitwisselingen 
in 1993 aanvaarde projecten 
60 50 40 30 20 10 10 20 30 40 50 60 
Uitgezonden personen D Ontvangen personen 
COMETT Offic» - Maart 1993 - bcfc(a93 
Transnationale studentenuitwisselingen 
in 1993 aanvaarde projecten 
1 500 1 000 500 500 1 000 1 500 
Uitgezonden studenten D Ontvangen studenten 
COMETT Offic» • April 1993 - bafcfa93 
29 
In 1993 aanvaarde projecten 
spreiding per contracterend land 
100 
B D DK E F GR I IRL L NL P UK A CH FL IS N S SF 
I Categorie Ba 13 Categorie Bc ü Categorie Ca • Categorie D 
COMETT Offic* - Juni 1993 - prccfa93 
In 1993 ingediende projecten 
spreiding per contracterend land 
B D DK E F GR I IRL L NL P UK A CH FL IS N S SF 
COMETT Offic* - Februari 1993 • prccf«93 
-30-
Aantal deelnemende organisaties 
per type organisatie 
in 1993 aanvaarde projecten 
SOUO's 
Universiteiten 220 
1680 Andere organisaties 
2152 
Ondernemingen 
5505 
EG-landen SOUO's Universiteiten "T Andere organisaties 
238 J5_ 292 
Ondernemingen 
734 
EVA-landen 
COMETT Offic* - April 1993 - poucfa93 
Toegekende begroting in 1993 
per technologische sector 
Automatisering I 
Informatica I 
Leefmilieu 
Land-en bosbouw 
Agro-voedselindustrie 
Gegevens verwerking 
Produktie en fabricageM 
Telecommunicatie llf 
Elektrotechniek ||i 
Toegepaste biologie 
0 200 400 600 800 1 000 1 200 
duizend ECU 
COMETT Offic* - April 1993 • t*ccaa93 
31 -
Toegekende begroting âan projecten 
per contracterend land in 1993 
miljoen ECU 
4 
1 • * • 
» . IB"' £m 
si ü BB. 
88 S**ï ÜS 
liallaliM'^aii' MËÉIHI 
jm 
B D DK E F GR I IRL L NL P UK A CH FL IS N S SF 
COMETT Offic* - April 1993 - allcfa93 
32 
-33 
BIJLAGE 2 
COMETT-demonstratieprojecten 
-34-
COMETT-demonstratiepro j ecten 
EUROFORM - Centre europeen de didactique du secteur micro électronique et des technologies 
associées. (F) 
Het doel van dit project is de instelling van een Europees centrum voor onderwijs in micro-
elektronica en aanverwante technologieën, dat een resource centre, een onderwijscentrum ten 
behoeve van opleiding en een gegevensbank over in geheel Europa bestaande cursussen 
omvat. 
AMADIS - Development of advanced training activities and educational software in computational 
engineering. (E) 
Dit project beoogt de niveauverbetering van onderwijs aan en opleiding van Europese 
ingenieurs, studenten en academisch personeel, in de theorie en de toepassing van 
computermechanica voor het oplossen van problemen in de techniek. 
ATLANTICA. (F) 
Dit project is hoofdzakelijk gericht op de ontwikkeling van opleidingsmethoden voor de 
Europese Atlantische regio's op basis van transnationale samenwerking op het gebied van 
aangepaste technologische opleiding, produktiviteit en verspreidingsmechanismen. 
BIT - Biotechnology in Training. (UK) 
Met dit project wordt gestreefd naar de ontwikkeling en harmonisering van onderwijs en 
opleiding op het gebied van biotechnologie, door middel van korte cursussen in laboratoria 
en aanvullend multimediaal afstandsonderwijs. 
IN#TEL#EC - INtegrated TELecommunications training for the European Community. (P). 
Het doel van dit project is door middel van multimediale opleidingsmodules in de 
kwalificatie- en vaardigheidsbehoeften van telecommunicatietechnici te voorzien, en een 
Europese syllabus ten behoeve van de formulering van gemeenschappelijke normen voor 
opleiding op te stellen en te publiceren. 
APECE - Advanced production Engineering Continued Education. (N) 
Het doel is het ontwikkelen en verspreiden van een permanent opleidingsprogramma voor 
afstandsonderwijs in produkrietechniek ten behoeve van de mechanische en elektrotechnische 
industrie, met gebruikmaking van modulaire cursussen. 
ESDEP - European Steel Design Education Programme. (UK) 
Dit project zal resulteren in een volledig, flexibel en rendabel programma met leermateriaal 
voor de opleiding van studenten en de bijscholing van reeds op het gebied van staalontwerp 
en -bouw werkzame ingenieurs. 
QAMT - Qualitâtssicherung Medizintechnik. (D) 
Ten einde aan de behoeften aan kwaliteitsgarantie op het gebied van medische techniek te 
voldoen en in de kwalificatietekorten te voorzien, zullen tijdens dit project cursussen en 
leermaterialen worden ontwikkeld. Naar gehoopt wordt zal een uitgebreid netwerk voor 
samenwerking tussen universiteiten en bedrijfsleven tot stand komen. 
ESAVS - European school for postgraduate veterinary training and continuing education. (D) 
Het voornaamste doel van dit project is het opzetten van post-academische cursussen, met 
inbegrip van afstandsonderwijssystemen, die tot in geheel Europa erkende diploma's op alle 
vakgebieden van de geavanceerde diergeneeskunde leiden. 
EMBA - Management of technology in a European environment (NL) 
Dit project heeft tot doel een Europees netwerk tot stand te brengen voor de produktie, 
distributie en verspreiding van modules voor afstandsonderwijs die op het beheer van 
technologie in een Europese omgeving betrekking hebben. 
-35-
BIOMERIT - Increased innovation and industrial development in the European agro-food sector 
through biotechnology exploitation. (IRL) 
Hierdoor zal opleiding in levensmiddelentechnologie op de gebieden biomoleculaire techniek 
en bioproceskunde worden geboden. Er worden methoden voor de opsporing van bederf 
veroorzakende micro-organismen in levensmiddelensystemen ontwikkeld. 
EUROPIC (NL) 
Dit project betreft de Europese ontwikkeling van de postsecundaire opleiding van studenten 
en opleiders op het gebied van de technieken voor de vervaardiging van geïntegreerde 
schakelingen. Het ontwikkelde materiaal zal door de opleidingsinstituten in het bedrijfsleven 
worden gebruikt. 
EUROHOT - Design, development, evaluation and dissemination of an open, flexible, distance 
learning scheme of advanced technical training for the European highway construction and 
maintenance industry.(IRL) 
In dit project wordt gestreefd naar het door middel van een doorgeefsysteem goedkoop 
verspreiden van een open flexibel multimediaprogramma voor geavanceerde technische 
opleiding ten behoeve van de Europese autosnelwegenaanleg- en onderhoudssector. 
TRITON (GR) 
In dit project worden opleidingsmateriaal en cursussen inzake de technologie voor 
milieubescherming bij het waterbeheer ontwikkeld. 
EMOT - European masters programme in management of technology. (UK) 
Dit project heeft betrekking op de ontwikkeling, marketing en verspreiding van postdoctorale 
modules voor afstandsonderwijs op het gebied van technologie. De modules maken deel uit 
van een mastersprogramma voor studenten, managers en bevoegde opleiders. 
AMES - Advanced Microelectronics Educational Service. (B) 
Met dit project zal een structuur worden opgezet waarin gebruik wordt gemaakt van 
cursussen, programmatuur en satellietuitzendingen ten behoeve van de opleiding van 
ontwerpers van digitale micro-elektronische schakelingen en -systemen voor specifieke 
gespecialiseerde toepassingen (ASIC); 
AGRO-BIOTECH - Applications of biotechnology in agriculture and agro-food industrie. (GR) 
Het doel hiervan is het opzetten van een opleidingsinfrastructuur om managers, technici en 
afgestudeerden te helpen praktijkkennis inzake de toepassingen van biotechnologie in de 
landbouw en de levensmiddelenindustrieën op te doen. 
JESSI - JTTT-JESSI Transnational Technology Training. (D) 
Het voornaamste doel van dit project is het uitbreiden van het werkterrein van het JESSI-SMI-
ondersteuningsproject tot andere landen en het op peil houden van het Europese 
concurrentievermogen op het gebied van micro-elektronica. 
TALAT - Training for Aluminium Application Technologies. (D) 
Dit project is gericht op het ontwerpen, ontwikkelen en beproeven van leermateriaal op het 
gebied van geavanceerde technologieën voor de toepassing van aluminium en op het bieden 
van kwalificaties voor Europese deskundigen op dit terrein. 
COSTEL - COurse System for TELecommunicationed training and innovation management (DK) 
Hierbij wordt gestreefd naar de ontwikkeling en marketing van een cursussysteem voor de 
opleiding van opleiders en samenwerking via de computer met on-line ondersteuning, ten 
behoeve van het gebruik van oplossingen op basis van computers en telecommunicatie bij de 
opleiding. 
- 36 -
E.T. - Education in the transport sector E.T. project (DK) 
Het project heeft tot doel de kwalificaties in de vervoerssector te verbeteren door de 
ontwikkeling en verspreiding van cursussen op het gebied van informatica en telematica die 
voor personeel in de vervoerssector relevant zijn. 
EUROMOTOR - Training modules - Innovation in motor vehicle design and manufacture. (UK) 
Ter verbetering van de kennisbasis van de Europese automobielindustrie zullen in dit project 
hoogwaardige gezamenlijke opleidingsprogramma's op het gebied van ontwerp en fabricage 
van auto's worden ontwikkeld, waarin van modules en multimediatechnieken gebruik wordt 
gemaakt. 
TQC - Total Quality Control in production industry. (S) 
Het doel van dit project is het vervaardigen en distribueren van leermodules op het gebied 
van volledige kwaliteitscontrole met rechtstreekse toepassing op bedrijfsbeheer en produktie 
(vooral voor het MKB). 
EUROCHEMOMETRICS - Chemometrics and qualimetrics for the chemical, pharmaceutical and 
agroalimentary industry. (B) 
Dit project heeft betrekking op bedrijfsgerichte opleiding en overdracht van kennis inzake 
chemometrische en kwalimetrische technieken, met gebruikmaking van introductie- en 
bijscholingscursussen en afstands- en multimediatechnieken. 
EC ATA - European Consortium in Advanced Training for Aeronautics. (F) 
Met dit project wordt beoogd een structuur voor de geavanceerde opleiding van ingenieurs 
te creëren, ter verbetering van de samenwerking en de opleidings- en vormingsvaardigheden 
op beheersniveau en van de technische integratie bij luchtvaartprogramma's. 
PALIO - European standard qualification in the design, delivery, marketing and evaluation of 
multimedia open learning. (I) 
Met gebruikmaking van opeh-ondèrwijstechniekén zullen in het kader van het PALIO-project 
opleidingsacties worden uitgevoerd voor vakmensen die bij ontwerp, beheer en evaluatie van 
systemen voor open en afstandsonderwijs en ondersteunende systemen zijn betrokken. 
TOPICE - CEEC advanced courses cycle 1991-1995. (NL) 
Door het ontwerpen en uitvoeren van geavanceerde cursussen ten behoeve van de 
ontwikkeling en overdracht van technische en managementvaardigheden van civiele 
ingenieurs verbetert dit project de efficiency van bedrijven in de sector weg- en 
waterbouwkunde en van bouwondernemingen. 
-37-
BIJLAGE 3 
COMETT-publikaties 1993 
-38-
COMETT-publikaties 1993 
COMETT II Project Compendium 1991 (Engels en Frans) 
COMETT II Project Compendium 1992 (Engels en Frans) 
Het Compendium bevat basisinformatie over alle COMETT-projecten. Van ieder project wordt 
de titel, een korte omschrijving van de aard van het project en naam en adres van de 
contactpersoon vermeld. 
COMETT Activiteitenverslag 1992 - juli 1993 (9 talen) 
Dit document is het jaarverslag zoals vereist in artikel 5 van het Besluit van de Raad tot 
vaststelling van het COMETT-programma. Doel is een formele registratie van de vorderingen 
die in 1992 bij de tenuitvoerlegging van het COMETT-programma werdc gemaakt. 
COMETT Bulletin (Engels en Frans) 
Nr 16 mei 1993 
Nr 17 augustus 1993 
Nr 18 december 1993 
Het COMETT Bulletin verschijnt drie maal per jaar en bevat uiteenlopende artikelen over 
COMETT. Het verschaft belangrijke informatie over COMETT-projecten en is gericht op alle 
organisaties die zich voor het programma interesseren. Bulletin Nr 18 was het laatste nummer, 
waardoor de weg vrij wordt gemaakt voor een nieuw tijdschrift dat door de Task Force zal 
worden gepubliceerd. 
Application Package 1993/4 (najaar 1993; Engels, Frans en Duits) 
Het Aanvraagpakket is bestemd voor hen die een subsidieaanvraag wensen in te dienen bij 
het COMETT-programma. Het bevat de gedetailleerde richtsnoeren voor het indienen van 
aanvragen evenals aanvraagformulieren voor het indienen van projecten tijdens de lopende 
aanvraagronde. 
COMETT Course Register (Nrs 5 - 8) 
Aan de hand van een indeling naar technologische sectoren, verstrekt dit document nadere 
informatie over door COMETT ondersteunde lopende cursussen in de Lid-Staten en de EVA-
landen. 
"Transnational student placements : the COMETT experience" (Engels en Frans) 
De COMETT Studentengids, die in het voorjaar van 1993 werd gepubliceerd, put in 
belangrijke mate uit de ervaring van COMETT met het organiseren van transnationale stages 
in de Lid-Staten en de EV A-landen. Deze gids, die als praktisch instrument is bedoeld, zal een 
steun vormen bij de organisatie van doeltreffende studentenstages in het bedrijfsleven. 
COMETT Folders (Engels, Frans en Duits) 
In de loop van 1993 werden door COMETT de volgende folders uitgegeven waarin de 
aandacht op verschillende aspecten van het programma wordt gevestigd: 
COMETT - facts and figures 
COMETT - User Guide 
-39-
Training for European Industry 
Linking R&D with training 
Women in technology 
COMETT and higher education 
COMETT and microelectronics 
GOMETT and the automobile industry 
COMETT and biotechnology 
Technology management 
University-enterprise training partnerships 
COMETT and SMEs 
Industrial student placements 
COMETT and agriculture 
COMETT Sectoriële onderzoeken 
In het kader van de Positieve Acties van COMETT werden de volgende tien sectoriële 
onderzoeken gepubliceerd: 
Biomedical Engineering and Medical Technology in COMETT 
Advanced Manufacturing Technology in COMETT 
Technology and Innovation Management in COMETT 
Microelectronics in COMETT (Engels en Frans) 
Software Technology and Engineering in COMETT 
Materials in COMETT (Engels en Frans) 
Environment in COMETT 
Biotechnology in COMETT 
Mechanical Engineering in COMETT 
Agro-food in COMETT 
40 
-41 -
BIJLAGE 4 
Leden van het COMETT-Comité 
Leden van de Gezamenlijke COMETT/EVA-Comités 
-42-
COMETT-COMITE 
Leden 
maart 1994 
BELGIE/BELGIQUE 
Mr André PHILIPPART 
Directeur général 
Enseignement Supérieur/Ree he re h e 
Scientifique 
Ministère de l'Education, de la Recherche 
et de la Formation 
204 rue Royale, Arcades D, 6ème étage 
B - 1010 BRUXELLES Dr. ir. C. APPELS 
KVIV 
Ingenieurshuis 
Desguinlei 214 
B - 2018 ANTWERPEN 
DANMARK 
Ms Birgit LUND 
Brogaardsvej 33 
DK - 2820 GENTOFTE Prof. Mogens KÜMMEL 
Inst, for Kemiteknik 
Danmarks Tekniske PLpjskole 
Bygning 229 
DK - 2800 LYNGBY 
FRANCE 
M. Yves VALLAT 
Chef du Département des Affaires 
Européennes internationales et francophones 
pour l'enseignement supérieur 
Ministère de l'Enseignement Supérieur 
et de la Recherche 
Bid St Germain, 173 M. Pierre LE DOUARON 
Chargé de Mission à la Délégation de la 
Formation Professionnelle 
Mercure I 
31, Quai de Grenelle 
F - 75015 PARIS 
F - 75007 PARIS 
BUNDESREPUBLIK DEUTSCHLAND 
Dr. Dieter FICHTNER 
Lei ter der Unterabteilung 
"Rahmenplanung, Wissenschaftsförderung" 
Bundesministerium fur Bildung und 
Wissenschaft 
Heinemannstrasse 2 Frau Erika MÜLLER-BLAG 
Hessisches Ministerium für Wissenschaft und 
Kunst 
Rheinstrasse 23-25 
D - 65185 WIESBADEN 
D - 53170 BONN 
-43-
EAAAAA 
Mr. Dimitri PAPAIAKOVOU 
Ministry of Industry, Energy and Technology 
Messogion Street 14-18 
GR -11510 ATHINA Mr P. CHRYSANTHACOPOULOS 
Ministry of Industry, Energy and Technology 
Messogion Street, 14 
GR -11510 ATHENES 
IRELAND 
Mr Brendan FINUCANE 
FORBAIRT 
The Irish Science and Technology Agency 
Glasnevin 
IRL - DUBLIN 9 Prof. Denis I. F. LUCEY 
Deputy Chairman 
Higher Education Authority 
University College 
IRL - CORK 
Dottssa. Maria Amata GARITO 
Ministero deirUniversità e délia 
scientifica e tecnologica 
Centro Informazioni COMETT 
Lungotevere Thaon de Revel, 76 
I - 00196 ROMA ITALIA 
Dr. G. FONTI 
Ricerca Ministero deirUniversità e della Ricerca 
scientifica e tecnologica 
Lungotevere Thaon de Revel, 76 
I - 001% ROMA 
LUXEMBOURG 
Mr Paul LENERT 
Conseiller du Gouvernement 
Ministère de l'Education Nationale 
et de la Jeunesse 
29, Rue Aldringen 
L - 2926 LUXEMBOURG Mr Gilles SCHLESSER 
Attaché 
LUXINNOVATION 
7, Rue Alcide de Gasperi 
L -1615 LUXEMBOURG 
NEDERLAND 
Prof. Gerrit VOSSERS 
Hertogenlaan 9 
NL - 5663 EE GELDROP Prof. ir. H.P.S. van LOHUIZEN 
Royal Insitute of Engineers (KPVT) 
Prinsessegracht 23 
NL-2500 GK DEN HAAG 
-44-
PORTUGAL 
Dr. Altamiro Barbosa MACHADO 
Universidade do Minho 
Projecto Minerva 
Largo do Paco 
P - 4719 BRAGA Codex Eng° Joâo Pedro SALDANHA 
VERSCHNEIDER GONÇALVES 
JNETI - Instituto Nacional de Engenharia e 
Tecnologia Industrial 
Ministério da Industria e Energia 
Azinhaga dos Lameiros à Estrada do Paço do 
Lumiar 
P -1690 LISBOA CODEX 
ESP ANA 
Dna MA Esther DELGADO LAITA 
Centro de Información COMETT 
Comision Interministerial de 
la Ciencia y Tenologia 
c/ Rosario Pino, 14-16 planta 6a 
E - 28020 MADRID D. José R. ALVAREZ REDONDO 
Escuela de Organization Industrial 
c/ Gregorio del Amo, 6 
E - 28040 MADRID 
UNITED KINGDOM 
Mr A G B WOOLLARD 
Dept. of Education and Science - FHE 2 
Sanctuary Buildings 
Great Smith Street TE BENOEMEN 
UK - LONDON SW1 3BT 
-45-
GEZAMENLITKE COMETT/EVA-COMITES 
Leden 
maart 1994 
OSTERREICH 
Mrs Barbara WEITGRUBER 
Büro für Europâische Bildungskooperation 
Reichsratstr. 17/5. Stk. 
A -1010 WÏEN Mrs. Mag. Gottfried BACHER 
Bundesministerium fur Wissenschaft und 
Forschung 
Rosengasse, 4 
A -1010 WIEN 
SUOMI 
Ms Monica MELEN-PAASO 
Ministry of Education 
P.O.Box 293 
Meritullinkatu, 10 
FIN - 0017Ö HELSINKI Mr. Mikko NUPPONEN 
COMETT Info Centre 
Director 
Helsinki University of Technology 
Lifelong Learning Institute DIPOLI 
FIN - 02150 ESPOO 
Mr. Heikki FURVDMEN 
Assistant Director 
Confederation of Finnish Industry and Employers 
Etelàranta 10 
FIN - 00130 HELSINKI 
ISLAND 
Mr. Thorsteinn HELGASON 
Professor of Engineering 
University of Iceland 
Hjardarhaga 2-6 
IS - 107 REYKJAVIK 
LIECHTENSTEIN 
Dipl. Ing. Dr., Patentanwalt Franz BECK 
Obergap 56 
9494 SCHAAN 
Princ. LIECHTENSTEIN 
Mr. Hans BJERTNES TANGEN 
Federation of Norwegian Engineering 
Industries 
P.O. Box 7072 Homansbyen 
N-0306 OSLO -46-
NORGE 
Mr. Asbj0rn ROLSTADÂS 
Professor 
University of Trondheim, NTH 
N - 7034 TRONDHEIM 
SVERIGE 
Mrs Margareta AF WINKLERFELT 
Assistant Manager 
Swedish Employers' Confederation 
S -103 30 STOCKHOLM Mr Torsten KÀLVEMARK 
National Agency for Higher Education 
Box 7851 
S -103 99 STOCKHOLM 
SCHWEIZ/SUISSE/SVIZZERA 
Mme. Danielle MÜLLER-KIPFER 
Bundesamt fur Bildung und Wissenschaft 
Wildhainweg 9 - PO Box 5675 
CH - 3001 BERN Dr. Christian SIMM 
Swiss COMETT, National Information Centre 
c/o CAST/EPFL 
CH -1015 LAUSANNE 
Mr. Ralph FRIEDLÀNDER 
Integration Office 
Bundeshaus Ost 
CH - 3003 BERN 
-47-
BIJLAGE 5 
COMETT Informatiecentra 
-48-
INFORMATIECENTRA (EG) 
april 1994 
BELGIE/BELGIQUE 
Mr. William GOVAERT 
Ministerie van Onderwijs 
Rijksadministratief Centrum 
Arcadengebouw - 3de verdieping - bureel 3.079 
B - 1010 BRUSSEL 
M. André PHILIPPART 
M. Marc-Henri JANNE 
Directeur Général 
Ministère de l'Education, de la Recherche 
et de la Formation 
204 rue Royale, Arcades D, 6ème étage 
B -1000 BRUXELLES FRANCE 
Mme Brigitte LE BONIEC 
ACFCI 
45 Avenue d'Iéna 
F - 75016 PARIS 
EAAAAA 
Mr. Paul CHRYSANTHACOPOULOS 
Mr. Dimitris PAPAIAKOVOU 
Ministry of Industry, Energy & Technology 
14, Messogion Str. 
GR - 11510 ATHINA 
BUNDESREPUBLIK DEUTSCHLAND IRELAND 
Herr Bernd WACHTER 
Frau M. STEINMANN 
Deutscher Akademischer Austauschdienst 
DAAD 
Kennedyallee, 50 
D - 53175 BONN Mrs. Grainne Ni UID 
Forbairt 
Glasnevin 
IRL - DUBLIN 9 
ITALIA 
Herr Norbert ESSER 
Arbeitsgemeinschaft Industrieller 
Forschungsvereinigungen e.V., AIF 
Bayenthalgürtel 23 
D - 50968 KÖLN 
DANMARK Professoressa M.A. GARITO 
Dr G. FONTI 
Ministero deirUniversità e della 
Ricerca Scientifica e Tecnologica 
Centro Informazioni COMETT ITALIA 
Lungotevere Thaon di Revel 76 
I - 00196 ROMA 
Ms. M. BAGER 
COMETT-Kontoret 
Danish Rectors' Conference 
Frederiksholms Kanal 26 
DK - 1220 K0BENHAVN K 
ESPANA 
Mrs. Esther DELG A DO 
COMETT Information Centre 
Secretaria General del Plan Nacional de I+D 
Comision Interministerial de Ciencia y Tecnologia 
Rosario Pino 14-16 
E - 28020 MADRID LUXEMBOURG 
M. Serge POMMERELL 
LUXINNOVATION 
7, rue Alcide de Gasperi 
L - 1615 LUXEMBOURG 
NEDERLAND 
Mr. Harry W1CHMANN 
NUFFIC 
Kortenaerkade 11 - P.O.Box 29777 
NL - 2502 LT DEN HAAG 
-49-
PORTUGAL UNITED KINGDOM 
Prof F. CARVALHO GUERRA 
Conselho de Cooperaçâo 
Ensino Superior-Empresa 
c/o Gabinete do Secretório de 
Estado de Ensino Superior 
Ministerio da Educaçâo 
Rua Pinheiro Chagas 17-5° 
P-1000 LISBOA Miss J.M. NICHOL 
COMETT Liaison Office 
Sanctuary Buildings 
Great Smith Street 
UK - LONDON SWIP 3BT 
INFORMATIECENTRA (EVA) 
OSTERREICH NORGE 
Frau Mag. B. WEITGRUBER 
Frau Angelika E, ZODER 
COMETT Information Centre 
Büro fur Europàische Bildungskooperation 
Reichsratsstrafie 17/5.Stk. 
A - 1010 WIEN Mr. Tom-Ivar BERN 
COMETT Informasjonskontor 
Norges forskningsrâd 
Postboks 2700 
N - 0131 OSLO 
SUOMI SVERIGE 
Mr. M. NUPPONEN 
COMETT Info Centre Finland 
Helsinki University of Technology 
Lifelong Learning Institute Dipoli 
FIN - 02150 ESPOO Mr. Torsten KÀLVEMARK 
National Agency for Higher Education 
Birger Jarlsgatan 43 
Box 7851 
S - 103 99 STOCKHOLM 
ISLAND 
Ms. T. MAGNUSDOTTÏR 
COMETT Information Centre 
International Office 
The University of Iceland 
IS - 101 REYKJAVIK SCHWEIZ/SUISSE/SVIZZERA-
LIECHTENSTEIN 
Dr. C. SIMM 
Swiss COMETT 
c/o CAST - EPFL 
CH - 1015 LAUSANNE 
ISSN 0254-1513 
COM(94) 368 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 16 
Catalogusnummer : CB-CO-94-383-NL-C 
ISBN 92-77-80016-X 
Bureau, voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
Lr2985 Luxemburg