MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT Bijzondere kaderregeling voor bijstand ten behoeve van de traditionele ACS-leveranciers van bananen (Verordening 856/1999 van de Raad) - Tweejaarlijks verslag van de Commissie 2000

1. Inleiding

Onder de Overeenkomst van Lomé genoten de traditionele ACS-bananenleveranciers een voorkeursbehandeling, met een verzekering dat zij geen minder gunstige toegang tot de Europese markt zouden krijgen dan in het verleden. Die verzekering werd gegeven in Verordening (EG) 404/93, met specifiek voor elk land geldende hoeveelheden, die met vrijdom van ACS-rechten mochten worden ingevoerd. Om de traditionele ACS-landen te helpen, zich aan de veranderingen op de markt als gevolg van de invoering van Verordening 404/93 aan te passen, werd er bij Verordening 2686/94 van de Raad van 31 oktober 1994 en begrotingslijn B7-5023 een bijzondere regeling ingesteld om deze landen te helpen hun productie efficiënter te organiseren. Deze regeling werd in 1998 afgesloten, maar de uitbetalingen gaan nog steeds door. In 1999 werd er een evaluatie van die regeling gemaakt.

Volgens een uitspraak die in 1997 door de instantie voor de beslechting van geschillen van de Wereldhandelsorganisatie werd gedaan, bleek de invoerregeling van de Commissie niet geheel en al in overeenstemming te zijn met de WTO-voorschriften.

Als reactie daarop heeft de EU haar invoerregeling op 1 januari 1999 op bepaalde punten gewijzigd [1]. Volgens de gewijzigde regeling kregen de traditionele ACS-producenten nog steeds vrije toegang tot de markt, maar dan wel voor een totale ACS-hoeveelheid van 857.500 ton.

[1] Verordening (EG) No 1637/98 van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) No 404/93 inzake de gemeenschappelijke ordening van de markt voor bananen.

In 1999 werden bepaalde aspecten van de nieuwe regeling opnieuw met succes aangevochten bij de WTO, terwijl de VS de EU handelssancties op haar uitvoer naar de Verenigde Staten oplegde, ter waarde van 191,4 miljoen dollar per jaar.

Om de betrokken ACS-landen te helpen zich aan de nieuwe realiteiten van de markt aan te passen, werd er in 1999 een nieuwe kaderregeling voor bijstand ingevoerd.

2. Rechtsgrondslag voor de bijzondere kaderregeling voor bijstand

Op 22 april 1999 werd Verordening (EG) nr. 856/1999 van de Raad [2] tot instelling van een bijzondere kaderregeling voor bijstand ten behoeve van traditionele ACS-leveranciers van bananen aangenomen. Die verordening voorziet in financiële en technische bijstand aan twaalf ACS-landen, waarbij rekening wordt gehouden met veranderingen in de afzetregelingen voor bananen in Europa, als gevolg van de op 1 januari 1999 ingediende amendementen op de invoerregeling.

[2] PB L 108 van 27.4.1999, blz. 2

Op 22 juli 1999 werd Verordening (EG) nr. 1609/1999 van de Commissie [3] tot vaststelling van gedetailleerde bepalingen voor de uitvoering van de bovenvermelde verordening van de Raad goedgekeurd.

[3] PB L 190 van 23.7.1999, blz. 14

Op 30 september 1999 werd er een besluit van de Commissie [4] gepubliceerd, tot vaststelling van de bedragen die in 1999 krachtens de bijzondere kaderregeling voor bijstand beschikbaar waren, en wel voor een totaalbedrag van 45 mln EUR. Op 18 juli 2000 nam de Commissie een tweede besluit, voor de begrotingslijn 2000 (44,5 mln EUR).

[4] PB L 280 van 30.10.1999, blz. 122

Doelstellingen

Met dit bijstandsprogramma wordt in het algemeen beoogd, de concurrentiepositie van de traditionele bananenproductie in de ACS te verbeteren. De verordening van de Raad tracht dit doel te bereiken door projecten te financieren, die er onder andere op gericht zijn om de productiviteit in de bananenteelt te verhogen. Daar waar geen duurzame verbetering van de concurrentiepositie in de bananensector valt te verwachten, worden ook middelen beschikbaar gesteld voor diversifiëring. De methode voor de berekening van de mate waarin een land voor financiering in aanmerking komt, is gebaseerd op een formule met als uitgangspunt een gebrek aan concurrentievermogen.

Rapportering

In artikel 9 van de verordening van de Raad is bepaald dat de Commissie op 31 december 2000 en elke twee jaar daarna bij het Europees Parlement en de Raad een verslag moet indienen en dat dit verslag in voorkomend geval vergezeld moet gaan van voorstellen. Het onderhavige verslag voldoet aan die vereisten.

3. Achtergrond van de markt

Aan de consumptiekant wordt de wereldmarkt voor bananen overheerst door de markten van de VS en de EU, die elk tussen 3,5 miljoen en 4,0 miljoen ton bananen per jaar opnemen. De VS importeren praktisch al hun bananen, terwijl de EU ongeveer 80% invoert (de resterende 20% is afkomstig van communautaire producenten). Aan de productiekant leveren de producenten in Latijns-Amerika de gehele hoeveelheid voor de markt van de VS en ongeveer 80% van de bananen voor de EU-invoermarkt, zodat er ongeveer 20% overblijft voor de invoer van de productie van ACS-bananentelers. Wegens de leveringsbeperkingen van de bananenregeling van de EU, zijn de prijzen op de Europese markt ongeveer tweemaal zo hoog als die in de VS en in Oost-Europa.

Bij de plaatsen van invoer in Europa variëren de bananenprijzen enorm: van de Latijns-Amerikaanse leveranties (gemiddeld 558 EUR per ton in 1999) tot een ACS-gemiddelde van 620 EUR per ton en, alleen al voor de Bovenwindse eilanden, tot 745 euro. Deze cijfers geven een indruk van het verschil in concurrentiepositie tussen de leveranciers uit Latijns-Amerika en die uit de ACS, en van de productiviteitsverbeteringen die men met de bijzondere bijstandsregelingen wil bereiken.

In 1999 daalden de bananenprijzen hoofdzakelijk als gevolg van de overvloedige hoeveelheden waarmee de internationale handelsmarkt werd overspoeld, gekoppeld aan een minder sterke groei van de vraag op de zich ontwikkelende markten van de voormalige USSR en China. In de loop van het jaar 2000 kelderden de prijzen tot ongebruikelijk lage niveaus: tot 307 $ per ton in de VS in juli en tot 622 $ per ton in Europa, in juni. Ook al schommelen de prijzen meestal in de loop van het jaar, dan nog bedroegen die prijzen slechts 62% van de jaarlijkse gemiddelde prijzen in 1998.

Een klein gedeelte van de keldering op de Europese markt is wellicht te wijten aan de afgifte van frauduleuze vergunningen voor de invoer van bananen uit Ecuador in Zuid-Italië. Op 9 juni 2000 ontdekte een gezamenlijk team van Italiaanse ambtenaren en OLAF-speurders dat er 101 valse invoervergunningen waren overgelegd, om sinds maart 1998 meer dan 160.000 ton bananen frauduleus in de Gemeenschap te importeren.

4. Wijziging van de EU-regeling naar aanleiding van de WTO-uitspraken

Naar aanleiding van gedetailleerde besprekingen met de belanghebbende partijen, heeft de Commissie in november 1999 een voorstel bij de Raad ingediend om Verordening 404/93 te wijzigen. Dat voorstel omvatte, bij wijze van overgangsregeling, een systeem van tariefcontingenten, waarbij voor de invoering van een systeem van alleen maar tarieven, uiterlijk in 2006, drie contingenten werden vastgesteld. Bij de besprekingen met derde partijen bleek duidelijk dat een systeem van contingentenbeheer, waarbij de vergunningen op grond van het traditionele handelsverkeer werden afgegeven, met een historische referentieperiode, de optie was waaraan iedereen de voorkeur gaf.

Na maanden van intensieve besprekingen bleek dat een systeem van tariefcontingenten dat gebaseerd was op volgens de prestaties in het verleden of via een veilingssysteem toegekende vergunningen moeilijk te bereiken zou zijn, en dat de discussies over de historische referentieperiodes in het slop waren geraakt. Derhalve stelde de Commissie in juli, in haar mededeling aan de Raad, voor om haar onderzoek van de contingentenbeheersmethode "wie het eerst komt, het eerst maalt" (First Come, First Served = FCFS) af te sluiten. Dit werd door de Raad geaccepteerd en in oktober 2000 legde de Commissie, na haar beoordeling van de FCFS-methode, een verdere mededeling aan de Raad voor, waarin zij aangaf dat de FCFS-methode volgens haar een levensvatbare optie was. Ook diende de Commissie verscheidene amendementen op haar voorstel van november in :

* de vaststelling van een maximumtarief van 300 EUR per ton in het derde contingent (in plaats van vaststelling van een tarief volgens een systeem van aanbestedingen, zoals oorspronkelijk was voorgesteld in november 1999),

* de verhoging van de ACS-preferentie tot een maximumbedrag van 275 EUR per ton tot 300 EUR per ton,

* de mogelijkheid voor de Commissie om het maximumtarief in het derde contingent te verminderen.

Tijdens de zitting van de Raad voor Algemene Zaken van 9 oktober 2000 te Luxemburg werd deze mededeling opnieuw onder de loep genomen. Wanneer eenmaal het Europees Parlement daarover advies heeft uitgebracht, valt er een officiële stellingname van de Raad te verwachten. Tijdens de zitting van de Paritaire Parlementaire Vergadering ACS-EU van 9 tot en met 12 oktober werd er een resolutie van die Vergadering over de hervorming van de bananenregeling van de EU opgesteld.

5. Begrotingslijn 1999

Tijdens de eerste helft van 1999 hebben negen van de twaalf van oudsher bananenproducerende ACS-landen hun landenstrategieën opgesteld en deze ter informatie aan het EOF-Comité voorgelegd. Somalië was niet in staat een strategie of een investeringsvoorstel in te dienen, wegens de voortdurende burgertwisten en het gebrek aan een nationale overheid in dat land. Ook Madagaskar kon geen strategie of investeringsvoorstel indienen, aangezien dit de capaciteit van het Bureau van de nationaal ordonnateur teboven ging. Het strategiedocument voor Kaapverdië arriveerde te laat in het jaar om de nodige administratieve procedures nog tijdig op gang te brengen. Na de behoeften van deze landen naar behoren in aanmerking te hebben genomen en ook rekening te hebben gehouden met de overweging om efficiënt tewerk te gaan, heeft de Commissie het bedrag van 1.100.000 EUR in november 1999 verdeeld over Ivoorkust (600.000 EUR) en Grenada (500.000 EUR). Aldus werden er in 1999 negen door het EOF-Comité ingediende voorstellen van landen ontvangen en goedgekeurd, voor een totaalbedrag van 44,5 miljoen EUR (zie tabel 1).

Op 27 augustus 2000 werden acht van de negen financieringsovereenkomsten voor 1999 door de Commissie getekend. De financieringsovereenkomst voor Ivoorkust moet in november worden getekend, na de afsluiting van een gesprek tussen de Commissie en de nationale overheid over procedurele zaken in verband met de respectieve taken van de nationale ordonnateur en de Banana Association (OCAB).

6. Begrotingslijn 2000

Na de aankondiging van de indicatieve toewijzingen per land voor 2000, op 4 april, kwamen er tegen eind mei elf financieringsvoorstellen binnen. Alleen Somalië diende geen voorstel in. Om procedurele redenen was de SCR niet in staat zijn goedkeuring te hechten aan een voorstel van Madagaskar om de diversifiëringsmiddelen aan te wenden op basis van een bestaand memorandum van overeenstemming voor Stabex .

Aangezien Somalië en Madagaskar in 2000 niet in aanmerking kwamen voor financiering uit deze begrotingslijn, kwam er een bedrag van 1,6 miljoen EUR beschikbaar om voor andere doeleinden te worden aangewend. Op 11 oktober besloot de Commissie 400.000 EUR opzij te leggen voor een controleopdracht aan een consultancybureau, en dat er extra middelen beschikbaar zouden worden gesteld voor Belize (400.000 EUR), St. Vincent (250.000 EUR), Kameroen (200.000 EUR), Kaapverdië (100.000 EUR), en Ivoorkust (250.000 EUR), op grond van de efficiency en de capaciteit van deze landen om de middelen binnen de gestelde tijd doeltreffend te besteden.

De tien financieringsvoorstellen worden in oktober, november en december door het EOF-Comité bestudeerd. Daarna worden er tegen eind 2000 financieringsbesluiten genomen voor alle tien landenvoorstellen, voor een totaalbedrag van 44.075.000 EUR, waarvan 400.000 EUR voor de uitoefening van controle door consultancybureaus wordt uitgetrokken (zie tabel 1).

7. Verbetering van de concurrentiepositie in de bananensector of diversifiering -

De verordening van de Raad biedt de gesteunde landen de mogelijkheid om de beschikbare gelden voor technische en financiële bijstand aan te wenden, ter verbetering van de concurrentiepositie in de bananensector of ter ondersteuning van de diversificatie, daar waar een verbetering van de concurrentiepositie in de bananensector op den duur niet haalbaar is. In de praktijk hebben de meeste begunstigde landen bij hun strategieën voor de concurrentiepositie van de bananensector geopteerd, ook al bestaat er steeds meer onzekerheid omtrent de toekomst van de EU-bananenregeling. De evaluatiestudie voor de vroegere begrotingslijn geeft te verstaan dat Ivoorkust en Kameroen de beste kansen hebben om qua kosten met Costa Rica of met Ecuador te concurreren [5].

[5] Evaluatie van de EU-bijstand aan bananenproducenten in de ACS krachtens Verordening 2686/94, Nordic Consulting Group/University of Birmingham/Synergie, januari 2000

Alleen de Bovenwindse eilanden hebben specifieke bedragen toegewezen voor diversificatie (zowel in de landbouw als in de economie) en in het geval van St Lucia, voor de sociale opvang van degenen die de bananenindustrie moeten verlaten. Er zij op gewezen dat de Bovenwindse eilanden grote bedragen uit de Stabex-middelen hebben gekregen, die in het verleden voor productiviteitsverbeteringen in de bananensector zijn gebruikt en, meer recentelijk, voor diversificatie en sociale opvang. Kameroen, Belize en Ivoorkust hebben gelden toegewezen voor de verbetering van de sociale omstandigheden voor arbeiders op bananenplantages.

Wegens de kelderende bananenprijzen en de steeds slechtere verwachtingen met betrekking tot de prijsontwikkeling, heeft de Commissie de ACS-landen verzocht hun strategieën zodanig te herzien, dat er meer van de financieringsmiddelen krachtens de bijzondere kaderregeling voor bijstand in het diversificatiestreven worden geïnvesteerd.

8. Intensivering van de economische en financiele analyses

De financieringsvoorstellen hadden gemeen dat hun economische en financiële analyses te wensen overlieten. Dit maakt het onder andere moeilijk om de wijze waarop de investeringsmiddelen over de landen en over de sectoren zijn verdeeld, met kennis van zaken te beoordelen.

Om daarin verbetering te brengen, is er een opdracht voor een consultancybureau uitgewerkt, als hulpmiddel om de economische en financiële analyses te intensiveren, oorspronkelijk in Jamaïca en Kameroen en later eventueel ook in alle belangrijkste gesteunde landen. Een belangrijk kenmerk van deze studie is een evaluatie van de marktvooruitzichten voor de bananenproducenten in de ACS, in het licht van de komende veranderingen in de EU-bananenregeling, gezien de plannen van de Commissie om die verenigbaar te maken met de WTO-voorschriften.

9. Controleregelingen

Om vergelijkingsmateriaal en actuele informatie over de geboekte vooruitgang te verkrijgen en om het "task team" in staat te stellen aanbevelingen te doen of weldoordachte veranderingen van de toewijzingen per sector of per land voor te stellen, zullen er in 2000 consultants worden aangeworven voor een periode van aanvankelijk twee jaar, om ieder jaar een bezoek te brengen aan elk van de belangrijkste steunontvangende landen. In overleg met de betrokken delegaties van de Commissie zullen zij verslag uitbrengen over verbeteringen van de efficiëntie waarmee bananen worden geproduceerd en afgezet. Wanneer dat te pas komt, zullen zij ook een onderzoek instellen naar en een overzicht geven van de vooruitgang die er met de diversifiëring is geboekt. In het besluit van de Commissie voor 2000 zijn financiële voorzieningen getroffen voor deze consultancy-opdracht.

10. Conclusies

De Commissie concludeert dat de bijzondere kaderregeling voor bijstand, zoals voorgeschreven in Verordening 856/1999 van de Raad, wordt toegepast overeenkomstig de uitvoeringsvoorschriften in Verordening 1609/1999 van de Commissie.

Het is nog te vroeg om het effect van de middelen van de bijzondere kaderregeling voor bijstand op de productiviteit in de bananensector en/of de diversificatie in de betrokken landen te beoordelen, maar er kunnen regelingen worden getroffen om deze factoren geheel en al te doen evalueren door speciaal met dat doel aangetrokken controleurs.

TABEL 1

BEGROTINGSLIJN BANANEN B7-8710 TOEWIJZINGEN PER LAND 1999 EN 2000 per 2 oktober 2000

>RUIMTE VOOR DE TABEL>