Advies van het Comité van de Regio’s over de ontwikkeling van een 8e milieuactieprogramma (MAP)

(2019/C 168/06)

Rapporteur: Cor LAMERS (NL/EVP), burgemeester van Schiedam Referentiedocument: Initiatiefadvies

BELEIDSAANBEVELINGEN

HET EUROPEES COMITÉ VAN DE REGIO’S

A. Inleidende opmerkingen

1. wijst erop dat de EU, om de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) van de VN te halen, op alle betrokken beleidsterreinen blijk moet geven van een hoger ambitieniveau, met name wat klimaat, biodiversiteit en milieu betreft.

2. Het Comité merkt op dat ontoereikende tenuitvoerlegging van het beleid en de wetgeving van de EU inzake milieu, biodiversiteit en klimaat de langetermijnduurzaamheid van onze manier van leven bedreigt, ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengt en de levenskwaliteit van de EU-burgers aantast.

3. Een groeiende wereldbevolking heeft steeds meer voedsel, energie en hulpbronnen nodig. De gevolgen hiervan — klimaatverandering, grootschalig verlies van natuurgebieden en afnemende biodiversiteit — zijn vaak rampzalig.

4. In deze context is het CvdR er vast van overtuigd dat de EU-milieuactieprogramma’s (MAP’s) strategische richtsnoeren, langetermijnvisies en mogelijkheden bieden om de samenhang tussen milieu- en klimaatdoelstellingen te waarborgen, en daarmee een toegevoegde waarde hebben.

5. Met de MAP’s is heel wat bereikt; zo begint de verontreiniging in het algemeen langzaam af te nemen, wordt de natuur beter beschermd en wordt er toegewerkt naar een koolstofarme en circulaire economie. Er is echter nog veel werk aan de winkel.

6. Het was een hoofdprioriteit van het 7e MAP om het milieubeleid en de milieuwetgeving beter ten uitvoer te leggen, maar tekortschietende tenuitvoerlegging — o.m. als gevolg van een zwakke beleidsintegratie — blijft een belangrijk probleem.

7. Het CvdR verzoekt de Europese Commissie, de Raad en het Parlement dan ook om in overeenstemming met de in dit advies uiteengezette doelstellingen een 8e MAP te ontwikkelen.

B. Evaluatie van het 7e MAP

8. Het CvdR ondersteunt de conclusies van het verslag van het Europees Parlement van 17 april 2018 over de "Uitvoering van het zevende milieuactieprogramma" ( 1 ) en de bevindingen van de studie die de Onderzoeksdienst van het Europees Parlement in november 2017 heeft opgesteld ( 2 ) , en wijst op basis van eerdere CvdR-adviezen ( 3 ) nogmaals op uitdagingen zoals het gebrek aan beleidsintegratie, beschikbare financiering en informatie over goede praktijken.

9. Het CvdR merkt op dat de resultaten met betrekking tot de kernthema’s van het 7e MAP ongelijkmatig en ontoereikend zijn: a) de doelstellingen van prioriteit 1 (beschermen van natuurlijk kapitaal) zullen in 2020 niet gehaald worden; b) er is vooruitgang geboekt met betrekking tot diverse subdoelstellingen van prioriteit 2 (koolstofarme economie en efficiënt gebruik van hulpbronnen), met name op het gebied van klimaat- en energiegerelateerde doelstellingen, maar tot op zekere hoogte ook op het gebied van doelstellingen inzake afval/circulaire economie; c) het is onzeker in hoeverre de doelstellingen van prioritaire doelstelling 3, die verband houden met de druk op het milieu en de risico’s voor de menselijke gezondheid, zullen worden verwezenlijkt; d) de vooruitgang in de richting van hetgeen beoogd wordt met doelstelling 8 (duurzame steden) laat een ongelijkmatig beeld zien voor energie-efficiëntie, duurzaam vervoer en duurzame mobiliteit, duurzame stedelijke planning en ontwerp, stedelijke biodiversiteit en duurzame gebouwen.

10. Het CvdR identificeert vier hoofdoorzaken van de tekortschietende implementatie: a) een gebrek aan integratie van milieukwesties in het beleid op andere terreinen, met name het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), het gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB) en het cohesiebeleid; b) onvoldoende financiering en onvoldoende op maat gesneden financieringsregelingen: een aantal door de EU gefinancierde projecten heeft verbeteringen opgeleverd, maar niet alle EU-fondsen hebben duidelijk omschreven duurzaamheidscriteria. Ook binnen de lidstaten zijn er in dit opzicht onvoldoende financiële middelen beschikbaar; c) onvoldoende kennisdeling: er is genoeg kennis van deskundigen beschikbaar, maar deze kennis komt niet altijd terecht bij de beleidsmakers; d) gebrekkige betrokkenheid en participatie van lokale gemeenschappen en belanghebbenden (4).

11. Het CvdR concludeert dat het 7e MAP zijn meerwaarde heeft bewezen en een positieve invloed heeft gehad op het milieubeleid van de EU, de burgers, het milieu en de economie. De langetermijnvisie die eruit spreekt, is belangrijk om binnen de ecologische grenzen van de planeet een stabiel klimaat voor duurzame investeringen en groei te scheppen.

12. Het 7e MAP was zeer omvangrijk en zeer complex, met vele subdoelen en gedetailleerde omschrijvingen. Aangezien in het 7e MAP doelstellingen voor een bepaalde periode (tamelijk statisch) werden vastgesteld, was het ook niet gemakkelijk om in te spelen op nieuwe technologische ontwikkelingen, veranderende omstandigheden en nieuwe internationale strategieën.

13. Het CvdR wijst erop dat er in het 7e MAP acties ter verbetering van de duurzaamheid van steden werden geschetst, maar dat andere soorten gemeenschappen, zoals plattelands-, kust-, berg- en eilandgebieden, archipels en ultraperifere regio’s, werden verwaarloosd. Steden zijn voor het bereiken van de doelstellingen weliswaar belangrijke centra, maar kunnen niet los van hun omgeving worden gezien. Er moet meer aandacht worden besteed aan de onderlinge relaties tussen steden en hun achterland.

14. Het CvdR steunt de conclusie van het verslag van het Europees Milieuagentschap (EMA), waarin zes oorzaken voor een suboptimale tenuitvoerlegging van de EU-milieuwetgeving worden aangegeven: ondoeltreffende coördinatie tussen lokale, regionale en nationale autoriteiten, gebrek aan administratieve capaciteit en onvoldoende financiering, gebrek aan kennis en gegevens, ontoereikende mechanismen om de naleving te waarborgen en gebrek aan beleidsintegratie ( 5 )

C. Kernbeginselen bij de ontwikkeling van een 8e MAP

De veranderde context van het Europese milieubeleid en de regionale en lokale impact daarvan

15. Eenheid en verscheidenheid zijn twee belangrijke kenmerken van de EU. Deze twee concepten maken hoe dan ook deel uit van het wezen van de EU, met name bij het vaststellen van beleidsdoelstellingen en het ontwikkelen van nieuwe wetgeving.

16. Het sterkste symbool van de eenheid is het acquis. Dit acquis moet volgens het CvdR daarom de basis van het 8e MAP vormen. De wetgeving, normen en waarden van het acquis zijn nog steeds belangrijke instrumenten om het milieu te beschermen, veiligheids- en risicokwesties aan te pakken en de kwaliteit van het bestaan te waarborgen. Daarnaast biedt het acquis gelijke rechten voor de Europese burgers en eerlijke concurrentievoorwaarden voor handel en industrie.

17. De EU heeft ook een duidelijke verplichting om de politieke, sociale, economische, geografische en bioculturele verscheidenheid tussen lidstaten, regio’s en steden te respecteren. De uitgebreide inspanningen van de EU hebben niet altijd het gewenste resultaat gehad. Nu we in een tijd leven van grote transities is het zaak om met het 8e MAP van top-down- en one-size-fits-all-oplossingen af te stappen en een brug tussen eenheid en verscheidenheid te slaan door een evenwicht te vinden tussen enerzijds het vaststellen van geharmoniseerde normen en anderzijds het scheppen van ruimte voor de uitwerking van maatwerkoplossingen die rekening houden met de lokale context. Het is daarom belangrijk dat er in het beleid en de wetgeving van de EU en de lidstaten voldoende ruimte voor lokale en regionale invulling wordt gelaten.

18. Het 8e MAP moet ertoe bijdragen dat het huidige acquis daadwerkelijk ten uitvoer wordt gelegd, waarbij de Europese Commissie de traditionele rol van hoeder van het acquis dient te spelen.

19. Het CvdR wijst er in dit verband op dat het traditionele milieubeleid, hoewel al ruim veertig jaar succesvol, niet langer volstaat. Zelfs wanneer grenswaarden worden gerespecteerd, kunnen onvoldoende lucht-, bodem- en waterkwaliteit nog steeds negatieve gevolgen hebben voor de menselijke gezondheid en de natuur. Ook uitvoeringsproblemen kunnen niet worden opgelost door alleen meer wetgeving. Er zijn ook ondersteuningsmechanismen, nieuwe benaderingen en innovatie (naast het acquis) nodig om aan de streefwaarden en normen te voldoen.

20. In deze context is het problematisch dat verschillende lidstaten nationale wetgeving hebben ingevoerd waarmee de financiële boeten van EU-inbreukprocedures kunnen worden verhaald op gemeenten en regio’s. Een dergelijke decentralisering van de verantwoordelijkheid voor de naleving van de EU-wetgeving levert problemen op omdat nationale overheden vaak alleen gericht zijn op de juridische implementatie, dat wil zeggen de omzetting in nationale wetgeving, terwijl decentrale overheden niet de instrumenten krijgen die nodig zijn om het acquis feitelijk en praktisch te implementeren. In de meeste gevallen zijn het de Europese en de nationale bestuursniveaus die over de passende financiële, wettelijke en administratieve middelen beschikken en daarom zouden zij verantwoordelijk moeten zijn voor het betalen van de geldboetes wegens niet-naleving.

21. Het is volgens het CvdR absoluut zaak dat de EU tot een nieuw ambitieniveau komt op het gebied van transities, zoals de overgang naar een circulaire economie en naar een duurzamere energie, mobiliteit en voedselproductie en -consumptie. Ook zouden lidstaten, regio’s en steden, die een voortrekkersrol vervullen, door de EU moeten worden aangemoedigd om een milieukwaliteit te bereiken die de EU-normen overtreft. Hiervoor is nodig dat de Europese Commissie hen tot verdere actie aanspoort.

22. Het CvdR vindt dat er erkenning moet komen voor de inspanningen van regio’s die op het gebied van de circulaire economie, duurzame voedselproductie en -consumptie en de vermindering van luchtverontreiniging, geluidshinder en lichtvervuiling een voortrekkersrol spelen. Het is zaak om hen te steunen en om de navolging van goede praktijken in heel Europa te faciliteren.

23. De context waarin het milieubeleid is opgesteld en nu ten uitvoer wordt gelegd, is veranderd, waardoor er een nieuw evenwicht tussen oude en nieuwe benaderingen noodzakelijk is, wat te maken heeft met o.m. het volgende: a) het beleid op de verschillende terreinen is heden ten dage meer met elkaar verbonden. EU-wetgeving is ingedeeld in sectoren als lucht, water, geluid en energie, maar om de huidige uitdagingen het hoofd te bieden moeten duurzaamheidsaspecten verder geïntegreerd worden, zowel in het dagelijkse gedrag van mensen en het dagelijkse reilen en zeilen van bedrijven als op sociaal-economisch gebied. De EU zou haar regio’s daarom als complexe economische, sociale, ecologische en bioculturele systemen moeten zien; b) innovatie en transities zorgen voor de grootste verbeteringen. Leren van elkaar is ook belangrijk; dit vergt een open geest en bekendheid met zowel goede als slechte voorbeelden. In de huidige wetgeving ligt de nadruk op normen en grenswaarden, terwijl er voor innovatie en transities ruimte nodig is voor experimenten. De EU heeft beide nodig; c) de EU volgt een lineaire beleidscyclus (voorstel, besluit, uitvoering, evaluatie), maar innovatie gaat zo snel dat een meer circulaire en flexibele aanpak geboden is.

24. Het CvdR beklemtoont dat deze nieuwe context een andere denkwijze vereist en gericht moet zijn op de onderlinge afhankelijkheid van alle vijf componenten van het door het EMA vastgestelde DPSIR-interpretatiekader, te weten sturende krachten (drivers), druk (pressure), toestand van het milieu (state), gevolgen (impacts) en maatregelen (responses). In het klassieke milieubeleid wordt gefocust op de toestand van het milieu en de gevolgen. Wil men echter de huidige en toekomstige verontreiniging aanpakken, dan moet het beleid van de EU en de lidstaten ook worden gericht op de sturende krachten en de druk op het milieu. Dit staat centraal in de circulaire economie en in andere transities: problemen rechtstreeks aan de bron aanpakken.

Beleidsintegratie

25. Het 8e MAP moet er absoluut voor zorgen dat beleidsmaatregelen geïntegreerd worden.

26. Een geïntegreerde aanpak voorkomt mismatches en zorgt voor verbindingen tussen verschillende aspecten, zoals: a) de ambitie, tijdschema’s, uitvoeringsprocedures en instrumenten van de verschillende milieu- en klimaatbeleidsmaatregelen; b) het milieu- en klimaatbeleid en andere beleidsterreinen, zoals het GLB, het GVB, economisch en sociaal beleid; c) de ambitie en tijdschema’s van de grenswaarden van de EU-milieuwetgeving (immissiebeleid) en die van het bronbeleid (emissiebeleid) (6); d) EU-, nationaal, regionaal en lokaal beleid, teneinde prioriteiten op elkaar af te stemmen, dubbel werk te voorkomen, tegenstrijdige of langs elkaar heen lopende processen tot een minimum te beperken en bestaande lacunes op het gebied van beleid en daaruit voortvloeiende regelgeving te dichten.

27. Hamvraag is hoe de EU en overheden op andere niveaus beleidsmaatregelen efficiënt kunnen integreren, en met name hoe milieu-, sociale en economische doelstellingen met elkaar in overeenstemming kunnen worden gebracht.

28. Aangezien beleidsintegratie een andere denkwijze vereist, moet het 8e MAP ervoor zorgen dat: a) beleidsintegratie wordt gezien als een benadering (in plaats van een prioriteit) om afzonderlijke doelstellingen te combineren en te versterken; b) de EU-, nationale, regionale en lokale overheden worden aangespoord om milieubeleid een centrale plaats te geven in het beleid op alle andere terreinen (milieudoelstellingen moeten niet slechts worden meegenomen in al het andere beleid, maar dienen eraan ten grondslag te liggen) en om milieubeleid op te vatten als het voornaamste uitgangspunt bij de implementatie van alle activiteiten; c) er een totaalaanpak wordt gehanteerd: het 7e MAP heeft de aanzet gegeven tot een meer geïntegreerde aanpak dan bij de vorige MAP’s het geval was. Het 8e MAP moet verder gaan en de economische, sociale en milieucontext als één geheel beschouwen.

Financiering en investeringen

29. Om de milieu-, klimaat- en transitie-uitdagingen aan te gaan, is er behoefte aan heel wat groene en blauwe investeringen en innovatie.

30. Er is meer synergie tussen de verschillende financieringsbronnen op EU-, nationaal en regionaal niveau nodig, alsook sterkere banden tussen publieke en private financiering om de doeltreffendheid van het 8e MAP te vergroten.

31. De investeringsmogelijkheden van lokale en regionale overheden zijn beperkt zijn en staan onder druk. Sociale thema’s, zoals werkloosheid, vergrijzing en onderwijs, zijn enerzijds vaak grote kostenposten op de lokale/regionale begroting, terwijl anderzijds transities zoals de energietransitie om aanzienlijke investeringen vragen. Om bij de transities significante vooruitgang te boeken, moet er voor een kritische massa worden gezorgd en hiertoe hebben lokale en regionale overheden bijkomende fondsen nodig.

32. Het CvdR is ingenomen met het voorstel om het InvestEU-programma op te zetten en met de nadruk daarin op duurzaamheid, alsook met het Commissievoorstel voor het meerjarig financieel kader (MFK) voor de periode na 2020, met de nadruk op duurzame ontwikkeling en de integratie van milieubeleid in alle begrotingsonderdelen. Het CvdR zou echter graag zien dat meer dan 30 % van de begroting wordt gereserveerd voor de mainstreaming van klimaatbeleid. Tevens pleit het ervoor dat er op EU-niveau een fonds voor een rechtvaardige transitie wordt opgericht om de ecologische, economische en sociale uitdagingen aan te pakken van regio’s die een energietransitie doormaken, en dat er in alle regio’s voldoende steun komt voor de transities op het gebied van afvalbeheer en mobiliteit. Deze steun moet de cohesiefondsen aanvullen en ermee verenigbaar zijn.

33. Het is zeer te spreken over de horizontale beginselen van het Commissievoorstel voor het MFK na 2020: bevordering van geïntegreerde sociale, economische, culturele en ecologische ontwikkeling en veiligheid in stedelijke, landelijke en kustgebieden.

Een plaatsgerichte of gebiedsgeoriënteerde aanpak

34. Het CvdR is van mening dat een maatwerkaanpak essentieel is, omdat regio’s en gemeenten: a) belangrijke ruimtelijke entiteiten zijn waarin mensen wonen, werken en zich verplaatsen, wat resulteert in een aanzienlijke hoeveelheid emissies; b) aanzienlijke verschillen vertonen wat de aard en de omvang van vervuiling en emissies betreft; c) de EU-wetgeving verschillend ten uitvoer leggen; d) flink van elkaar verschillen waar het gaat om hun economische, sociale, geografische en ecologische kansen, en de uitdagingen waarmee ze te maken hebben; e) verschillen vertonen wat betreft hun bestuurlijke bevoegdheden, capaciteit en aanpak van de uitvoering van het milieu- en klimaatbeleid; f) zich in een bevoorrechte positie bevinden om rechtstreeks met mensen en bedrijven samen te werken teneinde maatregelen zoals groene overheidsopdrachten, een milieuvriendelijk bouw- en vervoersbeleid en milieuvriendelijke onderwijs-, onderzoeks- en bewustmakingsprogramma’s te bevorderen. Hierdoor kunnen ze haalbare oplossingen uitwerken en als proeftuinen voor nieuwe ideeën en kennis fungeren.

35. Het CvdR meent dat een plaatsgerichte of gebiedsgeoriënteerde totaalaanpak de beste manier is om daadwerkelijk voor een gezond leven van de burgers te zorgen, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de plaats of streek in kwestie.

36. Met inachtneming van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid en van de verschillen in bestuursstructuur en -cultuur van de lidstaten raadt het CvdR aan om in het 8e MAP een aantal gebiedsgeoriënteerde strategieën te ontwikkelen om bijvoorbeeld te komen tot gezonde en welvarende stedelijke en metropolitane gebieden, een gezond en levendig platteland en veilige en aantrekkelijke kustgebieden en eilanden, archipels en ultraperifere regio’s. De stedelijke strategie zou kunnen worden gericht op specifieke stedelijke aspecten zoals mobiliteit en stadsplanning, terwijl in de landelijke strategie de nadruk zou kunnen liggen op natuur, innovatie in de landbouw en demografische veranderingen. De aanbevolen strategieën zijn bedoeld om de verschillende transities te ondersteunen, rekening houdend met de menselijke gezondheid, de natuur, de economie en de behoefte aan een goede leefomgeving in de zin van de SDG’s. In dit verband sluit het 8e MAP aan bij de horizontale beginselen van het Commissievoorstel voor het MFK na 2020.

Een aanpak op meerdere niveaus

37. Tegen deze achtergrond roept het CvdR op tot een goed functionerend kader voor multilevel governance. Radicale en blijvende veranderingen in levensstijl, die nodig zijn om een rechtvaardige, duurzame en koolstofarme samenleving tot stand te brengen, vereisen zowel bottom-up- als top-downbenaderingen. Het CvdR pleit daarom voor een duidelijkere koppeling tussen het 8e MAP en de strategieën en plannen die op EU-, nationaal, regionaal en lokaal niveau worden ontwikkeld.

38. Het CvdR zou dan ook graag zien dat overheden op alle niveaus hun uiterste best doen om bestuurlijke samenwerking te bevorderen, met inbegrip van verticale samenwerking tussen de verschillende bestuurslagen, interregionale, intergemeentelijke en grensoverschrijdende samenwerking. In dezelfde geest zou het 8e MAP steden, gemeenten en regionale overheden verder moeten aanmoedigen om met elkaar en in de hele EU samen te werken, met inachtneming van de verschillen in bestuursstructuren en geografische situatie in de lidstaten.

39. Het CvdR steunt EU-initiatieven zoals de partnerschappen in het kader van de stedelijke agenda van de EU. Het beveelt aan om gebruik te maken van de bestaande partnerschappen voor duurzaam bodemgebruik, energietransitie, klimaatadaptatie, stedelijke mobiliteit, luchtkwaliteit en circulaire economie en serieus na te denken over de oprichting van nieuwe horizontale milieu- en klimaatpartnerschappen ter ondersteuning van de tenuitvoerlegging van het acquis.

40. Omzetting van doelstellingen op EU-niveau in concrete lokale streefcijfers is geen sinecure, maar van essentieel belang om resultaten te boeken en om het vertrouwen van de burgers te winnen. Derhalve moeten er prikkels worden verschaft om de doelstellingen nog te overtreffen. Speciale onderscheidingen, zoals de Prijs voor de Groene Hoofdstad van Europa en de Green Leaf Award, moeten ook worden toegekend aan kleinere steden en dorpen. Bovendien moeten vrijwillige acties zoals het Burgemeestersconvenant voor klimaat en energie en de Waarnemingspost voor stedelijke mobiliteit breder gepromoot worden.

41. De lidstaten zouden nauwer met lokale en regionale overheden moeten samenwerken en zouden steden en regio’s moeten aanmoedigen om meer te participeren in de ontwikkeling en uitvoering van nationale strategieën en plannen.

42. Derhalve roept het CvdR de lidstaten op om passende institutionele structuren of platforms voor nauwere samenwerking en permanent overleg op te zetten, zoals verticale interbestuurlijke teams, waarbinnen deskundigen van verschillende overheidsniveaus gezamenlijk nationale plannen en strategieën opstellen.

43. Coördinatie tussen verschillende overheidsniveaus is op zich echter niet voldoende om tot een doeltreffend beleid te komen. Daarom verzoekt het CvdR de regio’s en steden om nauwe banden aan te knopen met het maatschappelijk middenveld, de particuliere sector en kennisinstellingen op hun grondgebied en daarbuiten, en om interregionale samenwerking in dit verband te steunen, omdat langetermijnpartnerschappen bijdragen tot een goede beleidsvorming.

44. Dit alles zou de dialoog en de discussie tussen actoren met verschillende belangen, achtergronden en verplichtingen bevorderen, wat tot een betere besluitvorming zou leiden.

45. Het CvdR moedigt de EU-lidstaten aan om binnen hun nationale onderzoeksfondsen holistische, oplossingsgerichte transdisciplinaire onderzoeksprojecten op te zetten en te financieren.

D. Voorstel voor een 8e MAP

Een nieuwe aanpak voor het 8e MAP

46. In de nieuwe context van het milieubeleid moet het 8e MAP: a) meer strategisch en geïntegreerd zijn en focussen op de belangrijkste thema’s; b) innovatie stimuleren; c) de overdracht en opschaling van innovatieve oplossingen mogelijk maken; d) zich laten leiden door uitdagingen en oplossingen, in tegenstelling tot het 7e MAP, waarin grenzen en problemen als leidraad fungeerden; e) flexibel zijn om in te spelen op nieuwe technologische ontwikkelingen en nieuwe internationale strategieën, in tegenstelling tot het tamelijk statische 7e MAP; f) flexibel zijn wat betreft de sociale, culturele, economische en milieucontext van de regio’s.

47. Het VK en de EU worden verzocht om in het kader van het terugtrekkingsakkoord en de uitvoering daarvan gezamenlijke regelingen te ontwikkelen die strenge milieunormen en wederkerigheid waarborgen, met inbegrip van het hoge ambitieniveau van het volgende milieuactieprogramma.

48. Toekomstige MAP’s moeten agendabepalend zijn en ertoe leiden dat duurzaamheidscriteria worden geïntegreerd in het EU-beleid op andere terreinen, in macro-economische prioriteiten en in financieringsinstrumenten. Milieufactoren zijn ook een indicator van de duurzaamheid van onze economische ontwikkeling. Het CvdR pleit daarom voor synergie tussen het 8e MAP, het MFK en het Europees Semester.

49. Het betreurt het in dit verband dat het moment van goedkeuring van een 8e MAP en het MFK voor de periode na 2020 niet op elkaar zijn afgestemd. Het besluitvormingsproces voor toekomstige MAP’s moet worden afgestemd op het tijdschema van het MFK, zodat het voorgestelde MFK goed aansluit bij de doelstellingen van het MAP.

50. Het CvdR stelt voor dat het 8e MAP de milieu- en klimaatpijler van de nieuwe post-2020-strategie van de EU wordt.

Voorgestelde thema’s voor het 8e MAP

51. De aanpak die gericht is op een gezond leven in steden en in landelijke gebieden, wordt door het CvdR als een praktische en geïntegreerde aanpak beschouwd. Met deze benadering, waarin wordt uitgegaan van levenskwaliteit, worden de drie pijlers van duurzame ontwikkeling (economische, ecologische en sociaal-culturele aspecten van duurzaamheid) samengebracht en worden de menselijke gezondheid en de natuur in de bredere context van duurzaamheid geplaatst. Ook sluit ze aan bij de implementatie van de SDG’s.

52. Het CvdR stelt voor dat het 8e MAP een EU-strategie presenteert om gezond leven voor iedereen te bevorderen, waarin de volgende concepten worden samengebracht: a) de menselijke gezondheid, inclusief een hoge levenskwaliteit; b) een gezonde planeet waar hulpbronnen op verantwoorde en efficiënte wijze worden gebruikt en de biodiversiteit, de geodiversiteit en de ecosystemen worden beschermd; c) een gezonde economie op basis van de circulaire economie, met voldoende groei, duurzame ontwikkeling, werkgelegenheid, duurzame investeringen en een duurzaam ondernemingsklimaat; d) een gezonde samenleving met kansen voor iedereen.

53. Het CvdR dringt er bij de EU op aan de "gezond leven" -aanpak als uitgangspunt te nemen voor al het EU-beleid, de macro-economische prioriteiten en de financieringsinstrumenten. Deze aanpak moet ook op nationaal, regionaal en lokaal niveau bevorderd en geïmplementeerd worden. De EU zou volgens het CvdR nauwer moeten samenwerken met netwerken voor gezond leven, zoals het WHO-netwerk van gezonde steden.

54. In het 8e MAP zou moeten worden ingegaan op de uitdagingen die gepaard gaan met transities, zoals de energietransitie, de circulaire economie, de mobiliteitstransitie, de transitie in voedselproductie en -consumptie en de overgang van grijze naar groene en blauwe infrastructuur. Praktijken op het gebied van productie, consumptie en vervoer zijn belangrijke veroorzakers van lucht-, water- en bodemverontreiniging en geluidshinder. De desbetreffende transities sluiten aan bij bronbeleidsmaatregelen en zullen daarom de tenuitvoerlegging van de huidige EU-wetgeving ondersteunen. Zij houden verband met transities inzake levenskwaliteit: naar een gezond leven in stedelijke gebieden en naar levendige plattelandsgebieden met een betere levenskwaliteit. Het 8e MAP moet deze transities faciliteren en hiervoor uitvoeringsagenda’s opstellen.

55. Het CvdR stelt voor om vast te houden aan de kernthema’s van het 7e MAP (bescherming, behoud en verbetering van het natuurlijk kapitaal van de Unie; omvorming van de EU tot een hulpbronnenefficiënte, groene en concurrerende koolstofneutrale economie, die ook voorziet in een kader voor toegankelijk, duurzaam vervoer van mensen en goederen door te zorgen voor groene mobiliteit in stedelijke en landelijke gebieden; bescherming van de EU-burgers tegen aanhoudende milieugerelateerde druk en verbetering van de volksgezondheid en het welzijn), aangezien deze thema’s nog steeds zeer relevant zijn (extra onderwerpen zouden toegevoegd kunnen worden).

56. Het 8e MAP moet aan de verplichtingen van de Overeenkomst van Parijs voldoen en dient ook de 17 SDG’s te omvatten. Het moet flexibel genoeg zijn om rekening te houden met nieuwe internationale ontwikkelingen en overeenkomsten.

Voorgestelde structuur van het 8e MAP

57. Het CvdR stelt een helder en gestroomlijnd 8e MAP voor, met vijf centrale hoofdstukken: uitvoering, transities, innovatie, bredere mondiale uitdagingen en communicatie.

58. Wat er in deze hoofdstukken staat, zou ten uitvoer gelegd moeten worden via EU-actieagenda’s met meetbare doelstellingen, gerichte acties, financiering, investeringen, instrumenten en een duidelijk toezichtsmechanisme, bijvoorbeeld via de "evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid" (EIR). Met deze agenda’s kan de EU kruisbestuivingen tussen de vijf hoofdstukken van het 8e MAP creëren, gebiedsgerichte oplossingen op maat ontwikkelen en adequaat reageren op nieuwe ontwikkelingen en innovatieve praktijken. De EU-actieagenda’s kunnen vervolgens als inspiratiebron dienen voor nationale, regionale en lokale actieplannen.

59. Met inachtneming van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid en van de verschillen in bestuursstructuur en -cultuur van de lidstaten zou het 8e MAP de goedkeuring van nationale en/of regionale actieplannen moeten aanmoedigen. Het is aan de lidstaten om te beslissen of zij één nationaal plan of meerdere regionale plannen dan wel beide willen hebben, aangezien deze besluiten nauw verbonden zijn met nationale en regionale bestuursstructuren. In het volgende MAP moet worden geschetst door welke beginselen lokale en regionale overheden zich in hun optreden moeten laten leiden, en moet worden aangedrongen op de goedkeuring van vrijwillige lokale doelstellingen en plannen. Dit zou bijdragen tot de uitvoering van het MAP en tegelijkertijd enige flexibiliteit mogelijk maken om bij het oplossen van plaatselijke problemen rekening te houden met lokale behoeften en lokale capaciteit, kennis en expertise.

60. Het CvdR stelt voor dat het eerste hoofdstuk van het 8e MAP bestaat uit de kernthema’s van het 7e MAP. Deze thema’s vereisen een efficiënte uitvoering.

61. Het eerste hoofdstuk dient EU-actieagenda’s voor de uitvoering te bevatten, waarbij ook aandacht moet worden besteed aan maatregelen die vermeld zijn in de Europese evaluatie van de beleidsuitvoering ( 7 ) en de ondersteunende doelstellingen van het 7e MAP, zoals: a) betere beleidsintegratie, effectiever brongebaseerd beleid, gerichte EU-financiering; b) onderzoek naar verschillende uitvoeringsproblemen; c) uitvoeringsinstrumenten: op dit moment beschikken milieu- en klimaatwetgeving over eigen instrumenten en begeleidingsmateriaal. Om verwarring te voorkomen en ter wille van meer samenhang, stelt het CvdR een meer uniforme methode voor met instrumenten voor capaciteitsopbouw (bijv. instrumenten en programma’s, workshops, webinars, begeleidingsmateriaal enz.); d) een verzameling van kennis en beste praktijken in één, voor het publiek toegankelijke en gemakkelijk doorzoekbare databank die de juiste kenmerken bevat waarmee de beste praktijken kunnen worden vastgesteld; e) acties ter bevordering, uitbreiding en financiering van bestaande en nieuwe initiatieven ter ondersteuning van de uitwisseling van kennis en beste praktijken door Europese, nationale, regionale en lokale netwerken en samenwerking tussen steden, zoals peerreviews en wederzijdse leeractiviteiten, bezoeken ter plaatse, groene jumelages, partnerbegeleiding en coaching; f) monitoring via het EIR-proces (evaluatie van de uitvoering van het milieubeleid).

62. Het 8e MAP zou het door de commissie ENVE en DG Milieu opgerichte Technisch Platform voor milieusamenwerking verder moeten versterken om overleg te bevorderen en informatie te verzamelen over lokale en regionale uitdagingen en oplossingen bij de toepassing van de EU-milieuwetgeving. Het CvdR stelt voor binnen het platform een netwerk van ambassadeurs op te richten om de uitvoering van de milieuwetgeving op alle bestuursniveaus te bevorderen, ter aanvulling van de EIR en TAIEX.

63. Het CvdR stelt voor om via CvdR-adviezen en de werkzaamheden van de toekomstige regionale hubs ( 8 ) meer aandacht te besteden aan de uitvoeringsaspecten/uitdagingen in het EU-milieubeleid, teneinde de lacunes aan te pakken en op maat gesneden oplossingen uit te werken.

64. Het tweede hoofdstuk zou moeten gaan over de belangrijkste transities (de energietransitie, de circulaire economie, de mobiliteitstransitie, de transitie in de voedselproductie en -consumptie en de overgang van grijze naar groene en blauwe infrastructuur). Hierin zou een financieel en wetgevingskader moeten worden voorgesteld om deze transities op rechtvaardige wijze te faciliteren, teneinde innovatie in voortrekkersregio’s verder te stimuleren en steun te verlenen voor koolstofintensieve regio’s die kostbare energietransities doormaken.

65. Het tweede hoofdstuk vereist implementatie door middel van EU-overgangsagenda’s met acties en financiering om elke transitie en de verdere concrete implementatie van innovatie te vergemakkelijken. Dit vergt concrete maatregelen op regionaal en lokaal niveau. Het 8e MAP moet de ontwikkeling van nationale en regionale overgangsagenda’s bevorderen. Deze agenda’s, die uitdagingen, gezamenlijke acties en adequate beleidsreacties in kaart brengen, kunnen worden opgesteld door middel van cocreatie.

66. Het derde hoofdstuk zou moeten gaan over het stimuleren van groene innovatie en investeringen. Verdere innovatie is van het grootste belang om milieu- en klimaatuitdagingen het hoofd te kunnen bieden. Dit hoofdstuk zou onderzoek een prominentere rol moeten geven bij het formuleren van een passende beleidsreactie.

67. Het derde hoofdstuk moet worden uitgevoerd door middel van een groene innovatieagenda van de EU: een agenda voor een gezonde leefstijl, een duurzame samenleving en een circulaire economie. De agenda moet onderzoek en ontwikkeling ondersteunen. Het moet een coproductie zijn tussen beleidsmakers (EU, nationaal, regionaal en lokaal), het bedrijfsleven en de academische wereld en moet problemen, beleidsopties en gezamenlijke probleemoplossende benaderingen in kaart brengen. Zo’n agenda zou de Europese Commissie, de lidstaten, de steden en de regio’s aanmoedigen om een systemische innovatieve aanpak toe te passen en partnerschappen in groene innovatieprojecten op te zetten of te vergemakkelijken en nader in te gaan op de rol van overheden als "facilitatoren".

68. In het vierde hoofdstuk zouden bredere mondiale uitdagingen centraal moeten staan. Internationale ontwikkelingen en strategieën, zoals de Overeenkomst van Parijs, de SDG’s, het Verdrag inzake biologische diversiteit en de Stedelijke Agenda van de VN, hebben een grote invloed op het milieu- en klimaatbeleid. Bovendien kunnen veel van de prioritaire doelstellingen van het 8e MAP alleen worden verwezenlijkt in samenwerking met partnerlanden of als onderdeel van een algemene aanpak. Verbetering van de capaciteit van regionale en lokale overheden om bij de decentrale samenwerking te worden betrokken, kan dan ook aanzienlijke voordelen opleveren. Om de vervuiling die door de industrie, het toerisme en de huishoudens wordt veroorzaakt en de milieucriminaliteit aan te pakken, dienen er internationale verbintenissen te worden aangegaan, waarna er gecoördineerd moet worden opgetreden.

69. Het vierde hoofdstuk moet uitgevoerd worden via een internationale milieu- en klimaatagenda die de Unie helpt deze uitdagingen het hoofd te bieden en een leidende rol te spelen op het internationale toneel door gebruik te maken van economisch en handelsbeleid ten behoeve van het milieu en het klimaat in de wereld.

70. Het vijfde hoofdstuk zou over communicatie moeten gaan en zich moeten concentreren op de bewustmaking van het belang en de voordelen van een solide uitvoering van het 8e MAP en de meerwaarde van het 8e MAP voor de burgers, het bedrijfsleven en het milieu. Als de burgers en de andere belanghebbenden de milieuprioriteiten van de EU, de te nemen maatregelen en de concrete resultaten die zij kunnen opleveren beter zouden begrijpen, zou het een stuk gemakkelijker worden om het MAP ten uitvoer te leggen.

Brussel, 7 februari 2019. De voorzitter van het Europees Comité van de Regio’s Karl-Heinz LAMBERTZ

(1) Ref.: P8_TA(2018)0100.

(2) Over de "Mid-term review of the implementation of the 7th Environment Action Programme (2014-2020)" (Tussentijdse evaluatie van de uitvoering van het zevende milieuactieprogramma (2014-2020))".

(3) De volgende CvdR-adviezen: ENVE-V-044 (PB C 271 van 19.8.2014, blz. 25); ENVE-V-045 (PB C 271 van 19.8.2014, blz. 45); ENVE-V-046 (PB C 415 van 20.11.2014, blz. 23); ENVE-VI/001 (PB C 260 van 7.8.2015, blz. 6); ENVE-VI/005 (PB C 51 van 10.2.2016, blz. 48); ENVE-VI/008 (PB C 240 van 1.7.2016, blz. 15); ENVE-VI/011 (PB C 88 van 21.3.2017, blz. 83); ENVE-VI/013 (PB C 88 van 21.3.2017, blz. 43); ENVE-VI/014 (PB C 207 van 30.6.2017, blz. 45); ENVE-VI/015 (PB C 207 van 30.6.2017, blz. 51); ENVE-VI/021 (PB C 54 van 13.2.2018, blz. 21); ENVE-VI-024 (PB C 54 van 13.2.2018, blz. 9); ENVE-VI-028 (PB C 361 van 5.10.2018, blz. 46); ENVE-VI-029 (PB C 461 van 21.12.2018, blz. 30), en ENVE-VI-030 (PB C 387 van 25.10.2018, blz. 42).

(4) CvdR-studie: "Towards an 8th Environment Action Programme — Local and regional dimension".

(5) EMA, Environmental indicator report 2017. In support of the monitoring of the Seventh Environment Action Programme (EMA-verslag 21/2017); EMA, 2015. The European Environment: State and Outlook 2015: Synthesis report. Europees Milieuagentschap, Kopenhagen.

(6) CvdR-advies: ENVE-V-046.

(7) CvdR-advies: ENVE-VI/021.

(8) https://ec.europa.eu/commission/files/report-task-force-subsidiarity-proportionality-and-doing-less-more-efficiently_nl