Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van de Raad tot oprichting van een gemeenschappelijke onderneming Galileo"

(2002/C 48/08)

De Raad heeft op 5 juli 2001 besloten het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 172 van het EG-Verdrag te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De afdeling "Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 november 2001 goedgekeurd; rapporteur was de heer Bernabei.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 386e zitting van 28 en 29 november 2001 (vergadering van 28 november) het volgende advies uitgebracht, dat met 107 stemmen vóór en zonder stemmen tegen, bij 4 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Aanbevelingen van het Economisch en Sociaal Comité

Het Economisch en Sociaal Comité,

Overwegende:

- het belang van het civiele Europese systeem voor radionavigatie per satelliet Galileo voor het toekomstige internationale systeem voor satellietnavigatie en positiebepaling en voor technologisch geavanceerde dienstverlening aan de industrie, het bedrijfsleven, de burgers en de Europese samenleving, om het communautaire systeem in de wereld concurrerend te maken;

- de noodzaak om snel een gemeenschappelijke strategie goed te keuren met een optiek voor "tweeledig gebruik", die vergezeld gaat van een duidelijke taakstelling en een goed onderbouwd programma teneinde tot een totaalaanpak te komen voor alle onderdelen en diensten van het systeem, zoals het Comité unaniem heeft bevestigd in zijn advies(1) van 12 september 2001;

- de dringende noodzaak, zoals in hetzelfde advies is onderstreept, om vóór het einde van 2001 een gemeenschappelijke onderneming als bedoeld in art. 171 van het EG-Verdrag op te richten, gevolgd door een Europees Galileo-Agentschap, in de meest geschikte vorm; dat dit zo snel mogelijk moet gebeuren hangt samen met de veiligheidsvraagstukken die vanwege de actuele gebeurtenissen in de wereld de hoogste prioriteit moeten krijgen;

- de noodzaak om vanaf het begin de particuliere deelnemers via de "maatschappij ter promotie van Galileo" zowel op technisch als financieel gebied bij de opbouw van het Galileo-systeem te betrekken, daarmee gevolg gevend aan de Memorandum of Understanding van maart 2001, ten einde een continue ondersteuning tijdens de ontwikkelings- en stationeringsfase te waarborgen, en om een systematische en permanente voorlichtingscampagne over Galileo en mogelijke toepassingen daarvan te voeren, uitgaande van de reeds bestaande Egnos-constellatie;

beveelt het Europees Parlement, de Raad en de Commissie het volgende aan:

- er moet zo snel mogelijk, maar in ieder geval vóór eind 2001, een gemeenschappelijke onderneming als bedoeld in art. 171 van het EG-Verdrag worden opgericht;

- de gemeenschappelijke onderneming moet een overwegend openbaar karakter krijgen en daarnaast flexibel en eenvoudig van opzet zijn en voor een bepaalde tijd worden opgericht; om eventuele belangenconflicten bij de toekenning van aanbestedingen te voorkómen dient deze uitsluitend met overheidsmiddelen te worden gefinancierd;

- de inbreng in het kapitaal moet zowel mogelijk zijn in geld als in natura, zoals hardware en software, om de participatiemodaliteiten van ieder lid van de gemeenschappelijke onderneming, en met name van het Europese Ruimte-Agentschap, te behouden;

- onmiddellijk na de oprichting van de gemeenschappelijke onderneming moet een "maatschappij ter promotie van Galileo" worden opgericht met gemengd publiek/particulier vermogen, waarin ook de particuliere bijdrage waarvan sprake is in het Memorandum of Understanding wordt ingebracht; na afloop van de ontwikkelings- en valideringsfase zou deze geleidelijk in handen van particuliere investeerders moeten komen;

- er moeten twee organen ter ondersteuning van de gemeenschappelijke onderneming en de promotiemaatschappij worden opgericht, namelijk een institutionele stuurgroep en een orgaan voor de veiligheid en privacy;

- er zouden nu al stappen moeten worden genomen om ervoor te zorgen dat na afloop van de ontwikkelings- en valideringsfase een Europees agentschap of een vennootschap naar Europees recht in het leven wordt geroepen, wiens taken door de gemeenschappelijke onderneming zullen worden vastgesteld;

- de oprichting van de gemeenschappelijke onderneming en van de maatschappij ter promotie van Galileo moet gepaard gaan met een Europees strategisch ontwikkelingsplan van de EU en het Europese Ruimte-Agentschap, waarin een samenhangend kader wordt uitgestippeld voor beleidsmaatregelen, instrumenten, acties en middelen voor de totstandbrenging van het wereldwijde satellietnavigatiesysteem en bijbehorende toepassingen.

2. Inleiding

2.1. De Commissie stelt een verordening voor tot oprichting van een gemeenschappelijke onderneming Galileo overeenkomstig art. 171 van het EG-verdrag, als instrument voor onderzoek en ontwikkeling, met drie hoofdtaken:

- tenuitvoerlegging van de ontwikkelingsfase en voorbereiding van de stationeringsfase;

- opzetten van de vereiste onderzoek- en technologische ontwikkelingsprojecten met behulp van het Europese Ruimte-Agentschap, en coördinatie van de nationale maatregelen;

- bijeenbrengen van de vereiste publieke en particuliere middelen.

2.1.1. De door de Commissie voorgestelde statuten voorzien in de rechtstreekse participatie van de Commissie zelf, het Europese Ruimte-Agentschap en particulieren in de gemeenschappelijke onderneming, die verantwoordelijk is voor de aanbestedingsprocedures m.b.t. de uitvoering van de ontwikkelingsfase van het programma.

2.2. Het Economisch en Sociaal Comité heeft het Galileo-programma al in de schijnwerpers gezet door op 21 september 2001 een initiatiefadvies uit te brengen, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

2.3. In dat initiatiefadvies(2) heeft het Comité onderstreept dat er een eenduidige gemeenschappelijke strategie moet worden uitgewerkt voor satellietcommunicatie, teneinde tot een totaalaanpak te komen voor alle onderdelen en diensten van het systeem, dat niet louter een technisch instrument voor satellietnavigatie en positiebepaling moet zijn, maar dat wordt ingebed in een optiek voor "tweeledig gebruik", die de uiteenlopende verantwoordelijkheden van het beleid van de EU, de WEU en het secretariaat van het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid van de Raad omvat.

2.4. In het kader van deze strategie acht het Comité het van prioritair belang dat:

- vóór het einde van 2001 een gemeenschappelijke onderneming als bedoeld in art. 171 van het EG-Verdrag wordt opgericht, gevolgd door een Europees Galileo-Agentschap, die op vier pijlers zijn gebaseerd, namelijk een institutionele stuurgroep, een orgaan voor de veiligheid en privacy, een regelgevend orgaan en een operationeel orgaan;

- overeenkomstig de nieuwe communautaire aanpak de normen voor de te verlenen diensten worden gedefinieerd en dat de met Galileo gegenereerde activiteiten op een rij worden gezet;

- adequate maatregelen worden genomen om de burgers te beschermen, zowel op het stuk van de persoonlijke levenssfeer en het recht op privacy als van de veiligheid;

- naast de gemeenschappelijke onderneming een "maatschappij ter promotie van Galileo" wordt opgericht en een voorlichtingscampagne op touw wordt gezet om een zo groot mogelijk draagvlak te creëren bij de verschillende economische en sociale kringen en het grote publiek voor deze speerpunttechnologie, die op mondiaal niveau kan worden ingezet en die samenwerkt/concurreert met de reeds bestaande systemen GPS en Glonass;

- sneller wordt overgegaan van de ontwikkelings- en valideringsfase op de stationerings-, de ingebruiknemings- en exploitatiefase via integratie van Egnos(3) in het Galileo-programma, zodat de tenuitvoerlegging in achtereenvolgende modules kan gebeuren en onmiddellijk een beeld kan worden gekregen van de kwaliteit van het product en het grote publiek ermee bekend kan worden;

- waarborgen worden gegeven voor de volledige samenwerking en interoperabiliteit met de reeds bestaande satellietnavigatiesystemen Glonass en GPS en de volgende versies daarvan, en dat de aan Galileo toegewezen frequentiebanden op de Wereldradiocommunicatieconferentie (WRC) van 2003 worden geconsolideerd.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité is ingenomen met het voorstel voor een verordening van de Raad tot oprichting van een gemeenschappelijke onderneming Galileo, die van essentieel belang is om het Europese Galileo-systeem concurrerend te maken, zodat een autonoom systeem voor civiel gebruik wordt geboden en de integriteit van de dienstverlening gewaarborgd is.

3.2. Het Comité is ervan overtuigd dat het Galileo-programma en de daaraan verbonden diensten, mits ingepast in de eerder genoemde strategische visie, een positieve bijdrage kunnen leveren tot het welzijn en de veiligheid van alle burgers in de wereld, omdat zij tot een betere levenskwaliteit en tot ontplooiing van het individu kunnen leiden, evenals tot een betere veiligheid en individuele bescherming van de privacy. Bovendien kunnen zij ertoe bijdragen nieuwe bedrijven, diensten en beroepsvaardigheden te creëren en de economische en sociale samenhang te vergroten.

3.3. Volgens het Comité is het van groot belang dat op Europees niveau een uniforme ontwikkelingsstrategie wordt uitgestippeld, waarbinnen duidelijke structuren en tijdschema's worden aangegeven alsmede activiteiten ter promotie en ondersteuning van de zichtbaarheid van het Galileo-systeem, in overeenstemming met de beleidsstrategische, veiligheids- en economische behoeften van de EU. In dit licht acht het Comité de oprichting van een gemeenschappelijke onderneming zoals voorgesteld door de Commissie weliswaar noodzakelijk maar onvoldoende, omdat hiermee wordt tegemoet gekomen aan tegenstrijdige belangen.

3.4. Het Comité is van mening dat de oprichting van een gemeenschappelijke onderneming alléén, dus zonder flankerende en gelijktijdige maatregelen, onvoldoende is om Galileo tot een succes te maken, gezien de belangen die op het spel staan, zowel op het stuk van de ontwikkeling van het concurrentie- en innovatievermogen van het nieuwe navigatie- en positiebepalingssysteem voor civiel gebruik, dat het eerste echte Europese systeem in zijn soort is, als op het stuk van de coëxistentie met andere sterk concurrerende navigatie- en positiebepalingssystemen die reeds uitgebreid zijn getest en hun positie op de wereldmarkt al hebben verworven.

3.5. Het Comité acht het van belang dat onmiddellijk na de oprichting van de gemeenschappelijke onderneming, de volgende organen in het leven worden geroepen:

- een maatschappij ter promotie van Galileo met gemengd publiek/particulier vermogen, waarin de 200 miljoen EUR die zijn toegezegd in het Memorandum of Understanding moeten worden geïnvesteerd; deze maatschappij zou na afloop van de ontwikkelingsfase geleidelijk grotendeels in handen van particuliere investeerders moeten komen;

- twee gemengde organen ter ondersteuning van de gemeenschappelijke onderneming en de promotiemaatschappij, te weten een voor overheids- en particuliere betrokkenen openstaande institutionele stuurgroep en een orgaan voor veiligheid en privacy, dat de naleving van de vereisten inzake transparantie, veiligheid en bescherming van de burgers moet controleren.

3.6. Volgens het Comité zouden nu al stappen moeten worden genomen om ervoor te zorgen dat na de ontbinding van de gemeenschappelijke onderneming, een instantie in de vorm van een Europees Galileo-Agentschap of Galileo-vennootschap naar Europees recht in het leven wordt geroepen; indien er geen duidelijkheid bestaat over het soort instantie dat zal worden belast met de stationering en exploitatie van het systeem, kan dat immers nadelig zijn voor de operationele vooruitzichten voor Galileo, en wordt verkeerdelijk de indruk gewekt dat het om een tijdelijk systeem gaat, terwijl het juist zaak is vooruit te kijken naar de toekomst en het systeem voortdurend op positieve en succesvolle wijze te ondersteunen.

3.7. De "maatschappij ter promotie van Galileo" is noodzakelijk om de particuliere deelnemers zowel op technisch als financieel gebied bij de opbouw van het Galileo-systeem en de toepassingen daarvan te betrekken, zonder in belangenconflicten verstrengeld te raken. Deze maatschappij dient verder een sleutelrol te krijgen in de voorlichtingscampagne over Galileo, de technische kwaliteiten, de mogelijke toepassingen op sociaal-economisch gebied en het gebruik in combinatie met mobiele communicatiesystemen, GRID-systemen(4) en de andere reeds bestaande terrestrische of satellitaire netwerken op multifunctionele grondslag.

3.8. Het Comité benadrukt dat het, in verband met de tijd die technisch gezien nodig is voor het doorlopen van de ontwikkelings- en valideringsfase (2004), de stationering (2007) en de ingebruikneming en exploitatie (vanaf 2008), zaak is om tegelijk met een uitgebreide informatie- en communicatiecampagne t.b.v. de operatoren en het publiek, te zorgen voor de ontwikkeling van modulaire fases voor de gedeeltelijke tenuitvoerlegging, via de integratie van Egnos in Galileo. Dit geldt met name voor de luchtvaartdiensten.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Het Comité stemt in met de doelstelling van de gemeenschappelijke onderneming, namelijk het waarborgen van de eenheid in het beheer van het Galileo-programma. In de onderneming zouden echter uitsluitend openbare middelen - eventueel in de vorm van inbreng in natura, zoals hardware en/of software - bijeen moeten worden gebracht. Verder is het zaak dat de gemeenschappelijke onderneming rechtspersoonlijkheid krijgt zodat zij contracten kan sluiten en de maatregelen kan nemen die nodig zijn om de ontwikkelings- en valideringsfase tot een goed einde te brengen. Ten slotte zouden de grondslagen voor de oprichting van een Europees Agentschap/Europese vennootschap moeten worden gelegd.

4.1.1. Volgens het Comité dient de gemeenschappelijke onderneming te beschikken over een flexibele en lichte structuur, overeenkomstig haar taken en de beperkte duur waarvoor zij wordt opgericht; de hardware en software die nodig zijn voor de voltooiing van de ontwikkelings- en valideringsfase zouden via contracten met derden en inbreng in natura moeten worden verworven. De logheid die in het verleden veel problemen heeft veroorzaakt bij de oprichting van de gemeenschappelijke onderneming in het kader van Euratom, dient te worden voorkomen.

4.1.2. Met betrekking tot de vraag welk belastingstelsel van toepassing is, wijst het erop dat het land waar de gemeenschappelijke onderneming gevestigd zal zijn ervoor moet zorgen dat de transacties van de onderneming zijn vrijgesteld van BTW.

4.2. Wel zou het Comité de formulering van Overweging nr. 12 als volgt willen wijzigen: "De Europese Raad van Stockholm nam er nota van dat 'de particuliere sector bereid is de publieke financiering voor de ontwikkelingsfase aan te vullen'. Vertegenwoordigers van de voornaamste belanghebbende industrietakken hebben immers in maart 2001 een Memorandum of Understanding ondertekend, waarin zij zich ertoe verbinden aan te geven wat hun bijdrage aan de ontwikkelingsfase van Galileo zal zijn - door middel van intekening op het kapitaal van de gemeenschappelijke onderneming of op welke andere wijze ook, zoals de nog op te richten maatschappij ter promotie van Galileo - voor een totaal bedrag van 200 miljoen EUR."

4.3. Overweging nr. 14 zou als volgt moeten worden gewijzigd: "De gemeenschappelijke onderneming heeft als hoofdtaak ... door het bijeenbrengen van publieke middelen die ervoor worden uitgetrokken in de vorm van inbreng van kapitaal of in natura; voorts zal zij het mogelijk maken omvangrijke demonstratieprojecten te beheren."

4.4. Het Comité stelt verder voor de volgende nieuwe Overwegingen toe te voegen:

(15) De gemeenschappelijke onderneming dient te worden geflankeerd door een maatschappij ter promotie van Galileo met gemengd (publiek en privaat) vermogen, zoals in het Memorandum of Understanding is omschreven. Het uitvoerend comité van de gemeenschappelijke onderneming krijgt tot taak het omschrijven en certificeren van de kosten en te bepalen hoe de uitbreiding, ontwikkeling, versterking en het onderhoud van het systeem hun beslag dienen te krijgen. De maatschappij ter promotie krijgt tot taak het voeren van een permanente voorlichtingscampagne over de voordelen van het Galileo-systeem ten behoeve van de operatoren en potentiële gebruikers, alsmede het publiek.

(16) Ten behoeve van de coördinatie zullen vervolgens binnen de gemeenschappelijke onderneming en de maatschappij ter promotie van Galileo twee gemengde raadgevende organen worden opgericht onder auspiciën van de Europese Commissie, namelijk een voor overheids- en particuliere betrokkenen openstaande institutionele stuurgroep, en een orgaan voor veiligheid en privacy dat ervoor moet zorgen dat de transparantie, veiligheid en bescherming van de burgers zijn gewaarborgd.

4.5. Bijlage - Statuten van de gemeenschappelijke onderneming Galileo - Art. 1

4.5.1. Het tweede gedachtestreepje van lid 3 b) zou moeten worden geschrapt, omdat de bedragen en inbreng in natura waarvoor ondernemingen hebben ingetekend moeten worden ondergebracht bij de maatschappij ter promotie van Galileo en niet in de gemeenschappelijke onderneming, die uitsluitend met openbare middelen zou moeten worden gefinancierd.

4.5.2. Bovendien dient in lid 4, de derde alinea te eindigen met "... binnen dertig dagen in te tekenen op hun aandeel." De daaropvolgende zin "De particuliere ondernemingen ... vóór 31 december 2002" moet dus worden geschrapt.

4.6. Bijlage - Art. 2

4.6.1. In lid 3, eerste gedachtestreepje, dient de tweede zin als volgt te worden gewijzigd:

- "zij moet erop toezien dat de particuliere ondernemingen die aan de maatschappij ter promotie van Galileo hebben deelgenomen, een voorkeursbehandeling krijgen met het recht zich pro rata in te kopen bij het verkrijgen van het lidmaatschap van de constructie die met de stationering en de exploitatie van het navigatiesysteem zal worden belast."

4.6.2. Ook moet een derde gedachtestreepje worden toegevoegd aan lid 3:

- "zij ontwerpt en ontwikkelt een systematische en permanente informatie- en communicatiecampagne ten behoeve van de operatoren en het grote publiek, en zorgt voor de ontwikkeling van modulaire fases voor gedeeltelijke doch niet onbelangrijke toepassingen;"

4.6.3. Voorts moet een als volgt luidend vierde lid worden toegevoegd:

"4. Bij de uitvoering van de in de leden 1, 2 en 3 beschreven taken wordt de gemeenschappelijke onderneming bijgestaan door twee gemengde raadgevende organen die zij deelt met de nog op te richten maatschappij ter promotie van Galileo, te weten een institutionele stuurgroep en een orgaan voor veiligheid en privacy dat ervoor moet zorgen dat de transparantie, veiligheid en bescherming van de burgers zijn gewaarborgd."

4.7. Bijlage - Art. 7

4.7.1. Het tweede lid van art. 7 dient als volgt te worden gewijzigd:

"2. De raad van bestuur kan het advies inwinnen van de institutionele stuurgroep en het orgaan voor veiligheid en privacy."

4.8. Bijlage - Art. 8

4.8.1. Het derde lid van artikel 8 dient met een nieuwe, derde alinea te worden aangevuld:

"3) De raad van bestuur wordt ondersteund door twee gemengde raadgevende organen, die tevens de maatschappij ter promotie van Galileo ondersteunen, namelijk een institutionele stuurgroep en een orgaan voor veiligheid en privacy, die beiden paritair zijn samengesteld en beiden onder auspiciën van de Europese Commissie staan. Deze organen kunnen advies uitbrengen over door de raad van bestuur voorgelegde onderwerpen. Zij hebben dezelfde levensduur als de gemeenschappelijke onderneming en zullen bestaan uit 30 leden, waarvan 15 worden benoemd door de raad van bestuur van de gemeenschappelijke onderneming en 15 worden benoemd door de raad van bestuur van de maatschappij ter bevordering van Galileo."

4.9. Gelijktijdige oprichting van een maatschappij ter bevordering van Galileo

4.9.1. Het Comité dringt erop aan een organisatieschema op te stellen voor deze maatschappij, en dit vervolgens voor te leggen aan de particuliere ondernemingen die in maart 2001 een Memorandum of Understanding voor de oprichting van een maatschappij ter promotie van Galileo hebben ondertekend. Naast particuliere ondernemingen zouden overheidsinstanties moeten participeren, teneinde methoden vast te stellen voor het omschrijven en certificeren van de kosten en te bepalen hoe de uitbreiding, ontwikkeling, versterking en het onderhoud van het systeem hun beslag dienen te krijgen.

4.9.2. Deze maatschappij zou eerst volledig onder overheidstoezicht moeten staan, om vervolgens geleidelijk in handen te komen van particuliere investeerders, die uiteindelijk een meerderheidsbelang moeten krijgen; de technische controle en de politieke verantwoordelijkheid blijven bij de overheid.

4.9.3. Deze maatschappij zou op paritaire basis moeten participeren in de twee gemengde raadgevende organen, te weten de institutionele stuurgroep en het orgaan voor veiligheid en privacy, en daarvan advies moeten krijgen, hetzij op eigen verzoek, hetzij op verzoek van de gemeenschappelijke onderneming.

4.9.4. Ten slotte zou deze maatschappij niet alleen moeten bijdragen tot het omschrijven van de diensten en het ontwerpen van het systeem, maar zou zij tevens actief moeten deelnemen aan de informatie- en communicatiecampagne ter ondersteuning van het Galileo-systeem, die tot de ingebruikneming in 2008 moet worden gevoerd.

Brussel, 28 november 2001.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) PB C 311 van 7.11.2001.

(2) PB C 311 van 7.11.2001.

(3) Egnos: Europese voorloper van Galileo, een grondinfrastructuur ter ondersteuning van een systeem voor radionavigatie per satelliet dat afhangt van het Amerikaanse GPS en het Russische Glonass en dat de integriteit van die systemen garandeert, door de gebruiker zeer snel te waarschuwen voor storingen die de kwaliteit van het signaal afkomstig van geostationaire satellieten kunnen beïnvloeden.

(4) GRID: een single-view verbindingssysteem voor computer/multimedia, zoals bijvoorbeeld UMTS.