over de uitvoering van Richtlijn 2014/54/EU van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 bettreffende maatregelen om de uitoefening van de in de context van het vrije verkeer van werknemers aan werknemers verleende rechten te vergemakkelijken

Ook vóór de vaststelling van de richtlijn moesten de lidstaten zorgen dat hun wetgeving inzake vrij verkeer gold voor alle categorieën mensen en dat alle zaken waarop artikel 45 VWEU van toepassing is, er op niet-discriminerende basis in vervat waren. Aangezien in de artikelen 1 en 2 van de richtlijn het toepassingsgebied van artikel 45 VWEU en van Verordening (EU) nr. 492/2011, die beide rechtstreeks toepasselijk zijn, behouden blijft, zijn er geen nieuwe verplichtingen voor de lidstaten uit voortgekomen met betrekking tot omzetting. Desondanks hebben deze twee artikelen enkele lidstaten aangemoedigd om te controleren of hun bestaande nationale regelgeving inderdaad voldeed aan het persoonlijke en materiële toepassingsgebied van bovenstaande bepalingen.

De richtlijn is op verschillende manieren omgezet. De meeste lidstaten hebben wijzigingen aangebracht in hun nationale wetgeving. De omvang van de wijzigingen verschilde echter aanzienlijk – van één specifieke handeling (Malta, Cyprus, Griekenland, Portugal) tot wijzigingen in tientallen rechtshandelingen (Litouwen, Roemenië). Denemarken, Frankrijk, Spanje, Italië, Nederland en het Verenigd Koninkrijk waren van mening dat hun nationale wetgeving al aan de richtlijn voldeed en dat er geen verdere wetgevingsmaatregelen nodig waren. In Oostenrijk en België is de richtlijn omgezet via handelingen op zowel federaal als gewestelijk niveau. Geen enkele lidstaat heeft melding gemaakt van uitvoering van een bepaling van de richtlijn door middel van collectieve overeenkomsten.

Momenteel legt de Commissie de laatste hand aan haar analyse van de conformiteit van de nationale maatregelen om te verzekeren dat de richtlijn correct ten uitvoer wordt gelegd. In het kader van de lopende conformiteitscontrole onderhoudt de Commissie contact met de lidstaten over de in dit verslag vastgestelde kwesties.

In september 2016 heeft de Commissie inbreukprocedures ingeleid tegen twaalf lidstaten die nog steeds geen melding hadden gemaakt van volledige omzetting van de richtlijn. In november 2017 hebben de laatste twee landen kennisgeving gedaan van een volledige omzetting. Daarom werden de inbreukprocedures gesloten.

Om de lidstaten bij de omzetting te helpen, heeft de Commissie in november 2015 een officieus document gepresenteerd waarin de belangrijkste bepalingen van de richtlijn nader werden uitgelegd. De uitvoering van de richtlijn werd in de periode 2015-2018 tijdens verschillende vergaderingen van bovenstaande comités besproken.

Het verslag is voornamelijk gebaseerd op informatie over de maatregelen voor omzetting van de richtlijn die de lidstaten aan de Commissie hebben doorgegeven op grond van artikel 8 van de richtlijn. Verwijzingen naar de nationale wetgeving ter omzetting van de richtlijn zijn te vinden op de Eur-Lex-website. De Commissie heeft ook de leden van het Raadgevend Comité voor het vrije verkeer van werknemers geraadpleegd door hun een gedetailleerde vragenlijst (hierna "de vragenlijst" genoemd) en, na afloop, het ontwerpverslag te sturen. Waar nodig heeft de Commissie ook opheldering met betrekking tot uitvoeringsmaatregelen gevraagd van de leden van het Technisch Comité voor het vrije verkeer van werknemers. Daarbij moet worden opgemerkt dat de ontvangen informatie aanzienlijk verschilt in inhoud en detail. De Commissie heeft ook informatie gebruikt die is verzameld door haar netwerk van juridisch deskundigen op het gebied van het vrije verkeer van werknemers en de coördinatie van de sociale zekerheid.

In overeenstemming met artikel 9 van de richtlijn wordt in dit verslag de uitvoering van de richtlijn besproken. Voor zover de beschikbare informatie dit toelaat, wordt in het verslag ook gereflecteerd op de effectiviteit van de richtlijn in de praktijk. Daarnaast wordt onderzocht of er veranderingen in de richtlijn nodig zijn om te zorgen voor betere handhaving van Uniewetgeving inzake het vrije verkeer van werknemers.

De richtlijn brengt geen nieuwe wezenlijke rechten voor werknemers en/of hun familieleden met zich mee als aanvulling op de in artikel 45 VWEU en Verordening (EU) nr. 492/2011 vastgelegde rechten. Ze is slechts bedoeld om effectievere en uniformere toepassing en handhaving van bestaande rechten te bewerkstelligen.

Ondanks een relatief solide en complete regelgeving op dit vlak, zoals bevestigd in een aantal verslagen, kunnen burgers van de Unie nog steeds te maken krijgen met praktische problemen bij het uitoefenen van hun rechten als EU-werknemers. In een poging de kloof tussen de wetgeving en de praktische toepassing daarvan te dichten, hebben het Europees Parlement en de Raad op 16 april 2014 Richtlijn 2014/54/EU betreffende maatregelen om de uitoefening van de in de context van het vrije verkeer van werknemers aan werknemers verleende rechten te vergemakkelijken (hierna "de richtlijn" genoemd) vastgesteld.

Het vrije verkeer van werknemers is een fundamentele vrijheid van de burgers van de Europese Unie en een van de pijlers van de interne markt. Het is vastgelegd in artikel 45 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). Dit recht is verder ontwikkeld door middel van secundaire wetgeving, in het bijzonder Verordening (EU) nr. 492/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2011 betreffende het vrije verkeer van werknemers binnen de Unie. Ook is het verder ontwikkeld via de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Unie.

3.2. Verdediging van rechten (artikel 3)

Alle lidstaten dragen zorg voor toegang tot gerechtelijke procedures, zodat werknemers in de Unie en hun familieleden de mogelijkheid hebben hun rechten te verdedigen die worden verleend uit hoofde van artikel 45 VWEU en Verordening (EU) nr. 492/2011, wanneer ze van mening zijn dat deze rechten zijn geschonden. Deze toegang wordt veelal gegarandeerd via procedurele regels inzake non-discriminatie in het algemeen die al bestonden voordat de richtlijn van kracht werd. In sommige landen is er specifieke wetgeving inzake toegang tot gerechtelijke instanties voor buitenlandse werknemers. Zoals vereist op grond van de richtlijn zijn er geen beperkingen voor het verdedigen van geschonden rechten, ook nadat de relatie waarbinnen de vermeende beperking of belemmering of discriminatie plaatsvond, is beëindigd.

Verenigingen, organisaties (met inbegrip van sociale partners) of andere entiteiten die er krachtens nationale wetgeving een rechtmatig belang bij hebben dat de richtlijn wordt nageleefd, hebben het recht om gerechtelijke en/of administratieve procedures aan te spannen namens of ter ondersteuning van werknemers in de Unie. Dit is het geval in alle lidstaten behalve Italië, waar vakbonden uitsluitend procedures lijken te kunnen aanspannen in geval van collectieve discriminatie.

Met betrekking tot bescherming tegen victimisatie staan in de meeste landen in nationale anti-discriminatie- of arbeidswetgeving maatregelen beschreven om werknemers in de Unie te beschermen tegen nadelige behandeling of nadelige gevolgen. Alleen Malta en Cyprus hebben speciale bepalingen inzake victimisatie vastgesteld na omzetting van de richtlijn. Het lijkt erop dat bescherming in Litouwen en Portugal beperkt is tot uitsluitend arbeidsverhoudingen en dat dus geen bescherming wordt geboden voor bijvoorbeeld werkzoekenden die te maken zouden kunnen krijgen met victimisatie door overheidsinstanties.

De informatie over de praktische uitvoering van de bepalingen van artikel 3 is zeer beperkt. In reactie op de vragenlijst werden enkel in het antwoord van Litouwse vakbonden vier zaken genoemd die verband houden met kwesties waarop de richtlijn van toepassing is en die recent bij nationale rechtbanken aanhangig zijn gemaakt. Estland verwees naar twee klachten die in 2017 door niet-gerechtelijke autoriteiten zijn afgehandeld. Deze hielden verband met bepaalde praktijken van overheidsinstellingen inzake de erkenning van professionele kwalificaties en de toekenning van verblijfsrecht aan een familielid van een onderdaan van de Unie. Duitsland en Litouwen hebben aangegeven dat er gevallen zijn geweest waarin organisaties gerechtelijke/administratieve procedures hebben aangespannen om werknemers te ondersteunen.

Het gebrek aan informatie is te verklaren door het feit dat de richtlijn pas recent is ingevoerd, dat organen voor het vrije verkeer (artikel 4) deze informatie nog niet hebben verzameld, of dat dergelijke gevallen niet worden gegroepeerd op basis van discriminatie van werknemers in de Unie op grond van nationaliteit.

3.3. Orgaan (of organen) ter bevordering van gelijke behandeling (artikel 4)

De richtlijn is vernieuwend in de manier waarop de lidstaten worden verplicht een structuur/orgaan aan te wijzen voor het bevorderen van gelijke behandeling van werknemers in de Unie en hun familieleden op grond van nationaliteit, en voor het aanpakken van ongerechtvaardigde beperkingen en belemmeringen van hun recht op vrij verkeer.

Aanwijzing van een orgaan en uitvoering van de taken

Sinds november 2017 zijn in alle lidstaten organen voor het vrije verkeer aangewezen, hoewel de benoeming in Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk niet in overeenstemming met de vereisten van artikel 6, lid 1, bekendgemaakt is. Deze lidstaten hebben geen wettelijk instrument tot uitvoering van de richtlijn vastgesteld. Ook wordt er op de websites van de organen geen melding van gemaakt dat zij de organen zijn in de zin van de richtlijn of dat zij de in de richtlijn genoemde taken uitvoeren. De lijst met organen wordt online beschikbaar gesteld door de Europese Commissie.

In verreweg de meeste lidstaten is de rol van orgaan voor het vrije verkeer toegewezen aan bestaande structuren. De enige uitzonderingen daarop zijn Duitsland en Slovenië, waar een nieuwe structuur in het leven is geroepen. Wat het soort orgaan betreft, is in twintig lidstaten de opdracht van instanties voor gelijke behandeling uitgebreid tot problemen omtrent discriminatie van werknemers in de Unie en hun familieleden op grond van nationaliteit. Daarna zijn arbeidsmarktinstanties (zoals openbare diensten voor arbeidsvoorziening, Eures-diensten en arbeidsinspecties) en ministeries van Arbeid de meest gebruikelijke soorten organen. Opvallend genoeg behoren in Oostenrijk de federale en regionale kamers van arbeid tot de organen, terwijl dit in Zweden geldt voor de Nationale Handelsraad, de internemarktautoriteit van het land.

Wat de taken van de organen betreft, stellen sommige lidstaten dat het orgaan alle taken uitvoert die in de richtlijn worden vermeld, ofschoon bepaalde taken niet expliciet worden genoemd in het statuut van het orgaan en er geen concrete voorbeelden zijn van uitvoering van die taken door het orgaan. Tot de taken die niet worden genoemd, behoren het houden van enquêtes en het uitvoeren van analyses met betrekking tot belemmeringen voor vrij verkeer, evenals het doen van aanbevelingen over alle kwesties in verband met ongerechtvaardigde beperkingen en belemmeringen of met discriminatie. Het lijkt erop dat in Italië, Letland, Slowakije en het Verenigd Koninkrijk niet alle taken zijn opgenomen in de verantwoordelijkheden van de organen.

Beste praktijk in Nederland: gebruik van sociale-mediatoepassingen In Nederland reageert de Rijksoverheid op vragen die via Twitter, Facebook en WhatsApp worden gesteld.

Verder worden op grond van EU-regelgeving inzake het vrije verkeer van werknemers naast discriminatie op grond van nationaliteit ook ongerechtvaardigde beperkingen van of belemmeringen voor vrij verkeer verboden. Het blijft de vraag of deze kwestie in de praktijk onder de aangewezen organen voor de uitvoering van de richtlijn valt.

De antwoorden op de vragenlijst doen vermoeden dat de belangrijkste activiteiten die door de organen worden uitgevoerd, samenvallen met de taken die in de richtlijn worden beschreven. In de meeste landen ligt de nadruk op: 1) bijstand verlenen, met name in de vorm van informatie en juridisch advies; 2) voorlichting geven over rechten inzake vrij verkeer en de activiteiten van de organen met behulp van verschillende informatiekanalen; en/of 3) samenwerking met andere belanghebbenden versterken. Sommige landen gebruiken sociale-mediatoepassingen (of zijn dit van plan) om mensen te bereiken die informatie nodig hebben.

Tot dusver is informatie over de manier waarop organen juridische en/of andere bijstand verlenen echter schaars. Slechts enkele landen hebben in hun antwoord op de vragenlijst enige indicatie gegeven van hoe vaak zij dergelijke bijstand verlenen.

Beste praktijk in Denemarken: enquête over belemmeringen In Denemarken houdt het orgaan een enquête onder de betrokken instanties over gevallen van belemmeringen/discriminatie op het terrein waarvoor zij bevoegd zijn.

Slechts in zeven lidstaten zijn enquêtes gehouden, analyses uitgevoerd of verslagen geschreven over het vrije verkeer van werknemers (of staan deze op de planning). Het is belangrijk dat er informatie over belemmeringen, beperkingen en discriminatie wordt verzameld, beoordeeld en openbaar wordt verspreid. Daardoor zou niet alleen het algemene bewustzijn van rechten en de procedures om deze te verdedigen kunnen verbeteren, maar zouden dergelijke praktijken ook kunnen worden ontmoedigd voor andere werkgevers en overheidsdiensten.

Het vermogen om te zorgen dat de taken die in artikel 4, lid 2, onder a), c) en d), worden genoemd, op onafhankelijke wijze worden uitgevoerd, is een cruciaal element van de bescherming van mobiele werknemers in de Unie.

In meer dan de helft van de lidstaten zijn, zoals hierboven vermeld, organen voor gelijke behandeling aangewezen als organen voor het vrije verkeer. Toch zijn er wezenlijke verschillen tussen deze organen met betrekking tot hun opdracht, bevoegdheden, structuren en hulpmiddelen.

De onafhankelijkheid van de organen is in het bijzonder van belang in landen waar ze geen zelfstandige entiteiten vormen die per definitie een bepaalde mate van onafhankelijkheid waarborgen. Er moet in het bijzonder aandacht worden besteed aan de onafhankelijkheid van juridische bijstand die wordt verleend aan personen op wie de richtlijn van toepassing is. Het lijkt erop dat de onafhankelijkheid van de organen in Bulgarije, Kroatië, Cyprus, Hongarije, Letland, Polen, Slowakije, Spanje en het Verenigd Koninkrijk in twijfel kan worden getrokken.