TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

De Europese samenlevingen en economieën ondergaan aanzienlijke digitale en technologische innovaties alsook demografische en arbeidsmarktveranderingen. Veel banen die wij vandaag kennen, bestonden tien jaar geleden nog niet en in de toekomst zullen tal van nieuwe vormen van werk worden gecreëerd. In het "Witboek over de toekomst van Europa" benadrukt de Commissie dat "de meeste kinderen die vandaag aan de basisschool beginnen, [...] later waarschijnlijk een beroep [zullen] uitoefenen dat nu nog niet bestaat" en dat om hieraan tegemoet te komen "massaal [zal] moeten worden geïnvesteerd in vaardigheden en onderwijssystemen en systemen voor een leven lang leren opnieuw moeten worden uitgevonden".

Onderwijs en opleiding is een deel van de oplossing om meer mensen naar fatsoenlijke banen te leiden, beter te kunnen inspelen op de behoeften aan vaardigheden van de economie en de veerkracht van Europa te versterken. Door de snelle technologische vooruitgang en de daarmee gepaard gaande veranderende behoeften aan vaardigheden en banenprofielen, moet een leven lang leren gebaseerd zijn op nauwe samenwerking en synergieën tussen het bedrijfsleven en onderwijs-, opleidings- en leeromgevingen. Tegelijkertijd moeten de onderwijs- en opleidingsstelsels op deze realiteit worden afgestemd. Het blijkt vooral niet meer te volstaan om jongeren een vast geheel van vaardigheden of kennis mee te geven; zij moeten een brede waaier van competenties ontwikkelen, veerkracht en het vermogen om zich aan te passen aan veranderingen. De behoefte aan en de waarde van het perspectief van een leven lang leren, waarbij mensen nieuwe en relevantere competenties verwerven tijdens hun leven, is dus duidelijker dan ooit.

In de verklaring van Rome van 25 maart 2017 hebben de leiders van de 27 lidstaten en van de Europese Raad, het Europees Parlement en de Europese Commissie zich ertoe verbonden te werken aan een Unie "waarin jongeren het beste onderwijs en opleiding krijgen en kunnen studeren en een baan kunnen vinden op het hele continent."

Onze samenlevingen en economieën zijn sterk afhankelijk van hoogopgeleide en bekwame mensen. Vaardigheden zoals creativiteit, kritisch denkvermogen, initiatief en probleemoplossing spelen een belangrijke rol in het omgaan met complexiteit en veranderingen in de samenleving van vandaag. De "Discussienota over het in goede banen leiden van de mondialisering" erkent dat er nieuwe manieren van leren en flexibelere opleidings- en onderwijsmodellen nodig zijn voor een maatschappij die steeds mobieler en digitaler wordt en de "Discussienota over de sociale dimensie van Europa" onderstreept het belang van de juiste vaardigheden en competenties om de levensstandaard in Europa op peil te houden. De klimaatverandering en de beperktheid van ecologische hulpbronnen, samen met economische en sociale ongelijkheden maken duurzame ontwikkeling tot een noodzakelijk punt van zorg voor alle menselijke activiteiten.

Zoals duidelijk is uiteengezet in de mededeling van de Commissie over het versterken van de Europese identiteit via onderwijs en cultuur zou een Europese onderwijsruimte de samenwerking vergemakkelijken en de mobiliteit van lerenden, het personeel en de instellingen in onderwijs en opleiding bevorderen op basis van het gezamenlijk belang van alle lidstaten om het volledige potentieel van onderwijs en cultuur als motor voor werkgelegenheid, sociale rechtvaardigheid, actief burgerschap en de Europese identiteit in al haar verscheidenheid te benutten. Een Europese onderwijsruimte beantwoordt aan de grotere mobiliteit op de Europese arbeidsmarkten, aan de noodzaak om meer te investeren in het leren van talen en in digitale, ondernemers- en STEM-competenties (STEM: wetenschap, technologie, techniek en wiskunde). De Europese Raad verzocht daarna in december 2017 onder meer maatregelen te overwegen om de uitdagingen inzake vaardigheden op het gebied van digitalisering, cyberbeveiliging, mediageletterdheid en kunstmatige intelligentie aan te pakken en tegemoet te komen aan de behoefte aan een inclusieve, op een leven lang leren gebaseerde en innovatiegerichte aanpak van onderwijs en opleiding.

Uit de laatste PISA-gegevens van de OESO blijkt, in sterk contrast met deze verzoeken, dat één op vijf leerlingen in de Europese Unie (EU) onvoldoende presteert voor leesvaardigheid, wiskunde en wetenschappen. Het is zorgwekkend dat het aantal slecht presterende leerlingen in de EU als geheel tussen 2012 en 2015 nog is toegenomen. In de landen die hebben deelgenomen aan de OESO-enquête over de vaardigheden van volwassenen (PIAAC, 2012) bezit 4,9 tot 27,7 % van de volwassenen slechts rudimentaire lees- en schrijfvaardigheden, terwijl 8,1 tot 31,7 % slechts het laagste niveau van rekenvaardigheid heeft.

Daarenboven heeft 44 % van de EU-bevolking weinig en 19 % zelfs geen digitale vaardigheden, ondanks het feit dat de snelheid van de technologische en digitale veranderingen onze economieën en samenlevingen grondig beïnvloedt. De snelle digitale transformatie van de economie betekent dat voor nagenoeg alle banen nu enig niveau van digitale vaardigheden vereist is, en hetzelfde geldt voor deelname aan het maatschappelijk leven in ruime zin. Digitale vaardigheden zijn vandaag even belangrijk als lees-, schrijf- en rekenvaardigheid en daarom heeft Europa digitaal vaardige mensen nodig die niet alleen in staat zijn de technologie te gebruiken, maar ook te innoveren en een voortrekkersrol te spelen in het gebruik ervan.

Het eerste beginsel van de Europese pijler van sociale rechten is het recht op hoogwaardige en inclusieve voorzieningen voor onderwijs, opleiding en een leven lang leren. Wie niet over de nodige competenties beschikt om succesvol deel te nemen aan het maatschappelijk leven en de arbeidsmarkt loopt meer risico op werkloosheid, armoede en sociale uitsluiting. Gebrek aan competenties belemmert inclusieve en duurzame groei en het concurrentievermogen en de innovatiecapaciteit van de industrie. Uit onderzoek blijkt dat het verbeteren van basisvaardigheden op het gebied van lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden hand in hand gaat met de ontwikkeling van competenties in een breder scala van sleutelcompetenties; het hangt vooral nauw samen met persoonlijke ontwikkeling, de ontwikkeling van leervaardigheden en burgerschapscompetenties.

In 2006 hebben het Europees Parlement en de Raad de aanbeveling inzake sleutelcompetenties voor een leven lang leren goedgekeurd. Daarin werd de lidstaten aanbevolen in het kader van de strategieën voor een leven lang leren sleutelcompetenties voor iedereen te ontwikkelen. In de bijlage bij de aanbeveling, "Sleutelcompetenties voor een leven lang leren — een Europees referentiekader", worden de competenties die ieder persoon nodig heeft voor zelfontplooiing en -ontwikkeling, inzetbaarheid, sociale inclusie en actief burgerschap gedefinieerd. De lidstaten werden verzocht het Europees referentiekader te gebruiken om ervoor te zorgen dat het initieel onderwijs en de initiële opleiding alle jongeren de mogelijkheid bieden om hun sleutelcompetenties zodanig te ontwikkelen dat zij toegerust zijn voor het leven als volwassene, en dat volwassenen in staat zijn hun sleutelcompetenties hun leven lang verder te ontwikkelen en actueel te houden.

Sinds 2006 zijn de manieren van lesgeven en leren snel geëvolueerd: een ruimer gebruik van technologie, meer afstandsleren en de toename van informeel leren met behulp van mobiele digitale apparatuur beïnvloeden de mogelijkheden om competenties te verwerven. De ervaring van de laatste tien jaar leert dat onderwijs-, opleidings- en leeromgevingen beter gebruik moeten maken van deze nieuwe mogelijkheden voor de actieve ondersteuning van competentie-ontwikkeling gedurende het hele leven. Leerervaringen voor alle lerenden en vakoverschrijdende leerervaringen moeten worden verrijkt door de samenwerking tussen formele en niet-formele leeromgevingen te versterken. Dat kan worden bereikt door vakoverschrijdend leren, onderzoekend leren, stages en werkplekleren te bevorderen.

Het doel van de voorgestelde aanbeveling is bij alle mensen de ontwikkeling van sleutelcompetenties gedurende hun hele leven te verbeteren en maatregelen te bevorderen die nodig zijn om dit doel te bereiken. De lidstaten worden aangemoedigd om de mensen beter voor te bereiden op veranderende arbeidsmarkten en actief burgerschap in samenlevingen die diverser, mobieler, digitaler en geglobaliseerd zijn, en om leren in alle levensfasen te ontwikkelen. Er wordt in het bijzonder op aangedrongen te investeren in basisvaardigheden, in digitale en ondernemerscompetenties en in taalvaardigheid om iedereen in staat te stellen actief deel te nemen aan de samenleving en de economie. Er wordt ook op aangedrongen te investeren in STEM-competenties om wetenschappelijk inzicht te bevorderen en STEM-loopbanen aantrekkelijker te maken. De voorgestelde aanbeveling vervangt de aanbeveling inzake sleutelcompetenties voor een leven lang leren die in 2006 door het Europees Parlement en de Raad is goedgekeurd. De aanbeveling zal:

·de uitvoering ondersteunen van het eerste beginsel van de Europese pijler van sociale rechten , waarin wordt benadrukt: "Iedereen heeft recht op hoogwaardige en inclusieve voorzieningen voor onderwijs, opleiding en een leven lang leren om de vaardigheden te verwerven en te onderhouden die nodig zijn om ten volle aan het maatschappelijk leven te kunnen deelnemen en overgangen op de arbeidsmarkt met succes te kunnen opvangen.", alsook van het vierde beginsel: "Iedereen heeft recht op tijdige en op maat gesneden hulp bij het verbeteren van zijn of haar vooruitzichten om een baan te vinden of zich als zelfstandige te vestigen. Hieronder valt het recht op ondersteuning bij het zoeken van werk en bij opleiding en herscholing.".

·de ontwikkeling van een Europese onderwijsruimte ondersteunen door overeenstemming te bereiken over de kerncompetenties die alle lerenden nodig hebben, door de mobiliteit van lerenden en onderwijzend personeel te bevorderen en door met name de ontwikkeling van taalvaardigheid te ondersteunen om mobiliteit en samenwerking in Europa te bevorderen;

·de ontwikkeling van ondernemerscompetenties ondersteunen om essentiële vaardigheden en attitudes waaronder creativiteit, initiatief, teamwerk, risicobeoordeling en verantwoordelijkheidszin te ontwikkelen;

·een antwoord bieden op de veranderende vereiste competenties, waaronder basisvaardigheden, digitale competenties, STEM-competenties (wetenschap, technologie, techniek en wiskunde) en maatregelen onderstrepen ter ondersteuning van de ontwikkeling van competenties op die gebieden;

·de rol van actief burgerschap, gedeelde waarden en grondrechten benadrukken;