-het spoor blijft een van de veiligste vervoerswijzen, reizen per auto is bijna 50 keer gevaarlijker dan reizen per trein; en

-spoorwegondernemingen hadden in 2018 in totaal 1 082 geldige vergunningen;

-het marktaandeel van het spoor in het vervoer over land nam toe van 7,6 % tot 7,8 % voor passagiers en daalde van 18,8 % naar 18,7 % voor goederen;

De belangrijkste bevindingen en tendensen voor de periode 2015–2018 in de EU-27 (uitgezonderd de lengte van het hogesnelheidsnetwerk, waarbij met 2019 is vergeleken), zijn de volgende:

Dit verslag heeft betrekking op gegevens tot en met 2018 en bevat derhalve geen informatie over de gevolgen van de COVID-19-pandemie voor de sector. Hoewel de treinen, en met name de goederentreinen, gedurende heel 2020 bleven rijden, nam het aantal internationale passagiers sterk af gedurende de verschillende lockdowns en nam ook de totale vraag af als gevolg van onzekerheid en de economische neergang.

Betrouwbare monitoring van de spoorwegmarkt is van fundamenteel belang om inzicht te krijgen in marktontwikkelingen en om geïnformeerde beleidsbeslissingen te nemen. De Commissie financiert sectorale initiatieven, zoals de benchmarkactiviteiten voor de KPI’s van het PRIME, en werkt samen met de lidstaten om de monitoring te verbeteren.

Dit is het zevende verslag over de ontwikkeling van de spoorwegmarkt dat de Commissie op grond van artikel 15, lid 4, van Richtlijn 2012/34/EU elke twee jaar indient bij het Europees Parlement en de Raad. In dit verslag wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste ontwikkelingen op de spoorvervoersmarkten in het licht van het EU-beleid voor het spoor. Het verslag omvat een breed scala aan onderwerpen, zoals: de ontwikkeling van de interne markt voor het spoorvervoer; de voor spoorwegondernemingen beschikbare infrastructuur en diensten; de randvoorwaarden voor de spoorwegmarkt (met inbegrip van de kosten); de toestand van de spoornetten; het gebruik van toegangsrechten; en obstakels voor een efficiënter spoorvervoer. Voor een gedetailleerde analyse van deze onderwerpen verwijzen we naar het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie.

Dit is het tweede verslag dat is opgesteld op basis van de monitoringvragenlijst van Uitvoeringsverordening (EU) 2015/1100 van de Commissie betreffende het toezicht op de spoormarkt (“monitoringverordening”), en het eerste verslag na de overgangsperiode voor de omzetting van die verordening, die eindigde in 2018.

Dit verslag is niet alleen opgesteld op basis van de monitoringgegevens die de lidstaten, het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen hebben ingediend, maar ook op basis van informatie uit het Statistical pocketbook “EU transport in figures”, verslagen van het Spoorwegbureau van de Europese Unie, Eurostatgegevens, statistieken van verschillende sectororganisaties, presentaties en studies. Wanneer de monitoringverordening de enige bron is, worden in het verslag de tendensen voor de periode 2015–2018 beoordeeld om de vergelijkbaarheid van gegevens te waarborgen. Wanneer gebruik wordt gemaakt van andere bronnen, kunnen in het verslag tendensen over een langere periode worden weergegeven.

Samengevoegde gegevens en gemiddelden verwijzen naar de EU-27 (dat wil zeggen: de huidige EU-lidstaten). Aangezien het Verenigd Koninkrijk tot 31 januari 2020 een EU-lidstaat was, worden in het verslag ook totalen en gemiddelden voor de EU-28 vermeld, in de tekst of in het Excel-bestand dat samen met het verslag wordt gepubliceerd op de website van DG MOVE.

2.Spoorvervoer en duurzaamheid

Het spoorvervoer is de enige vervoerswijze die haar broeikasgas- en CO2-emissies sinds 1990 bijna voortdurend heeft verminderd, terwijl het ongeveer 13 % van de goederen en 7 % van de passagiers van alle vervoerswijzen vervoerde (EU-27, 2018). Het spoorvervoer is daarom in vergelijking minder vervuilend en energie-efficiënter dan andere gemotoriseerde vormen van vervoer. Het spoor nam in 2018 slechts 0,4 % van zowel de broeikasgas- als CO2-emissies van het vervoer en 2 % van het energieverbruik door vervoer in de EU-27 voor zijn rekening. Om de doelstellingen van de Europese Green Deal te verwezenlijken, moet het spoor een groter aandeel verwerven in het passagiers- en goederenvervoer.

3.Het spoorwegnet van de EU

In 2018 bedroeg de totale lengte van het spoorwegnet in de EU-27 ongeveer 201 000 lijnkilometer (0,4 % minder dan in 2015). Ongeveer 56 % van het spoorwegnet was geëlektrificeerd, een toename van 855 km sinds 2015 (+1,2 %).

De EU telde eind 2019 9 100 km aan hogesnelheidslijnen, een toename van 17 % sinds 2015.

Figuur 1: Lengte van nationale spoornetten per land (duizend lijnkilometer, 2018) en relatieve wijziging (2015–2018) Bron: Statistical pocketbook, 2020. Aangevuld met gegevens uit verschillende andere bronnen.

4.Ontwikkeling van spoorwegdiensten

Het totale aantal treinkilometers in de EU, voor goederen en passagiers samen, is de afgelopen tien jaar wezenlijk stabiel gebleven. Het passagiers- en het goederenvervoer hebben zich in verschillend tempo’s hersteld na de financiële crisis van 2008 (met schommelingen voor het goederenvervoer). Tussen 2015 en 2018 nam het spoorwegverkeer in de EU-27 jaarlijks met 2,5 % toe voor passagiers en met 4,1 % voor goederen.

Figuur 2: Passagiers- en goederenvolumes (passagierskilometers, tonkilometers en treinkilometers, 2005–2018) Bron: RMMS, 2020. Aanvullende gegevens uit verschillende andere bronnen. De gegevens over 2015 en 2016 voor RO zijn ramingen; de gegevens omvatten tevens aanpassingen aan de waarde voor passagierskilometers van 2018 voor BE, de waarden voor tonkilometers van 2015 en 2016 voor ES, NL en LU; en de waarden voor treinkilometers van 2015 en 2016 voor IE.

In 2018 werden in de EU-27 in totaal 404 miljard passagierskilometers met de trein afgelegd, ten opzichte van in totaal ongeveer 5 biljoen passagierskilometers voor alle vervoer over land. Het merendeel van het passagiersvervoer per spoor is nog steeds binnenlands verkeer; in 2018 was slechts 7 % internationaal verkeer.