ir*ir ir ir 
ir ir 
ir ir *** COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 08.04.1998 
COM(1998) 155 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
BEXREFFENDE HEX VERSLAG VAN DE PERMANENTE WERKGROEP 
VOOR HEX VEILIG VERVOER VAN RADIOACTIEVE SXOFFEN 
IN DE EUROPESE UNIE 

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
BEXREFFENDE HEX VERSLAG VAN DE PERMANENXE WERKGROEP 
VOOR HEX VEILIG VERVOER VAN RADIOACXDEVE SXOFFEN 
IN DE EUROPESE UNIE 
I. VOORWOORD 
De door de Commissie in 1996 tot het Europees Parlement en de Raad gerichte 
mededeling1 en het als bijlage toegevoegde derde verslag van de Permanente 
werkgroep voor het veilig vervoer van radioactieve stoffen blijven geldig. Beide 
documenten omvatten zeer volledige informatie over de situatie, vooruitzichten 
voor de toekomstige ontwikkeling en aanbevelingen voor een studieprogramma. 
De huidige mededeling van de Commissie die betrekking heeft op het vierde verslag 
van de Permanente werkgroep is voornamelijk bedoeld om de anderhalf jaar 
geleden in het derde verslag verstrekte informatie te actualiseren en de klemtoon te 
leggen op: 
de recente ontwikkelingen in de IAEA-Regulations voor het vervoer, de 
verwachtingen inzake de tenuitvoerlegging daarvan en de gevolgen voor de 
toekomst; 
de laatste door de Commissie uitgevoerde of gefinancierde activiteiten; 
de recente gebeurtenissen in de lidstaten die een invloed hebben gehad op het 
beeld dat het publiek heeft over de veiligheid van vervoersactiviteiten. 
In overeenstemming met de aanbevelingen van het vierde verslag van het Permanent 
comité doet de Commissie voorts in aanhangsel I voorstellen voor verdere actie van 
de Gemeenschap in het kader van een meerjarenprogramma. Dit programma is een 
onderdeel van het kaderprogramma van de Commissie voor acties in de 
energiesector, dat door de Commissie in november 1997 is aangenomen* en 
momenteel door de Raad en het Europees Parlement wordt bestudeerd. 
H. EVOLUXIE VAN DE INXERNAXIONALE VERVOERSREGELGEVING 
Het gebruik van radioactief materiaal, met name door de kernenergiesector, brengt 
noodzakelijkerwijs vervoer met zich en derhalve ook een in de loop van de jaren 
uitgewerkte nationale, commmunautaire en internationale regelgeving met het oog 
op de veiligheid van dat vervoer. 
De fundamentele voorwaarde voor de veiligheid van het vervoer van nucleair 
materiaal is dat alle transportpraktijken voldoen aan bepaalde veiligheidsnormen. 
COM(96) 11 def. van 3.4.1996. 
COM(97) 550 def. van 18.11.1997. 
A 
Afzonderlijke colli bijvoorbeeld moeten daarom in alle omstandigheden, inclusief 
zware ongevallen, voldoen aan dezelfde eisen. 
Om aan die voorwaarde te kunnen voldoen en gezien de verbetering van de 
techniek, de grotere kennis en de opgedane ervaring, zijn de internationale 
voorschriften gewijzigd en dat zal zich in de vervoerspraktijk doen gevoelen. 
Op het niveau van de Europese Unie heeft de Raad in mei 1996 herziene 
basisnormen vastgesteld voor de bescherming van de gezondheid van de bevolking 
en het betrokken personeel tegen de met ioniserende straling verbonden gevaren2. 
De bepalingen van deze richtlijn moeten uiterlijk op 13 mei 2000 in nationale 
wetgeving zijn omgezet. 
Op internationaal niveau heeft de Raad van bestuur van de IAEA in december 1996 
nieuwe "Advisory Regulations for the Safe Transport of Radioactive Material" 
(ST-1) vastgesteld en gepubliceerd. De bepalingen van deze Advisory Regulations 
moeten tegen 1 januari 2001 door de organisaties van de verschillende 
transporttakken en door de IAEA-lidstaten ten uitvoer worden gelegd. 
De stralingsbeschermingaspecten van de ST-1-Regulations voor het vervoer zijn 
consistent met de eisen van de richtlijn betreffende de herziene basisnormen wat het 
mogelijk moet maken om in de lidstaten van de Europese Gemeenschap een 
samenhangend geheel van nationale voorschriften in te voeren. 
Naar aanleiding van de herziening van de momenteel nog geldende IAEA-
transportvoorschriften3 heeft de IAEA in december 1996 de gewijzigde ST-1-versie 
gepubliceerd. Deze Regulations zijn in essentie gestructureerd zoals de vorige 
versie, maar omvatten ook: 
wijzigingen van de activiteitsgrenswaarden per zending (inclusief 
vrijstellingswaarden) ten gevolge van de specifieke aanpak voor de 
verschillende radionuclides 
de invoering van een nieuw type verpakking (verpakking van het type C) die 
moet voldoen aan strengere criteria dan die welke voor de bestaande 
verpakkingen van type B gelden en die met name bedoeld zijn voor het vervoer 
per vliegtuig van bepaalde materialen met hoge activiteit; 
de uitbreiding van verpakkingen van het typeB teneinde luchtvervoer van 
weinig dispergeerbaar materiaal ("Low dispersible material" - LDM) mogelijk 
te maken; 
specifieke voorschriften voor verpakkingen voor het vervoer van 
uraanhexafluoride, meer bepaald met het oog op de chemische risico's van dat 
materiaal; 
een herziening van de bepalingen inzake de kriticiteitsveiligheid; 
Richtlijn 96/29/Euratom van de Raad van 13 mei 1996, PB L 159/1 van 29.6.1996. 
INTERNATIONAL ATOMIC ENERGY AGENCY - Regulations for the Safe Transport of 
Radioactive Material. Safety Series nr. 6, Editie 1985 (als gewijzigd in 1990). 
0-
de opname van een nieuw systeem van VN-nummers voor colli en 
vervoermiddelen dat overeen stemt met de indeling van gevaarlijke goederen. 
In het aangehechte verslag van de Permanente werkgroep worden deze wijzigingen 
in groter detail beschreven. 
De voorgestelde nieuwe beproevingsvoorwaarden voor verpakkingen van het 
type C en voor LDM bevattende verpakkingen van het type B hebben bij het grote 
publiek vragen doen rijzen, omdat: 
de VS strengere beproevingseisen lijken op te leggen voor verpakkingen voor 
het luchtvervoer van plutonium, en 
ervan werd uitgegaan dat de eisen voor dergelijke verpakkingen zouden moeten 
overeenstemmen met die welke voor recorders voor vluchtgegevens (de 
zogenaamde "zwarte dozen") gelden. 
De Commissie heeft de Permanente werkgroep hierover geraadpleegd. De 
werkgroep heeft als standpunt gegeven dat de herziene Regulations van de IAEA 
een substantiële aanvullende bescherming bieden voor het vervoer van radioactief 
materiaal in de EU-lidstaten. Er zijn geen aanwijzingen dat de eisen van de nieuwe 
Regulations ontoereikend zijn. 
Naar het oordeel van de deskundigen versterken de door de IAEA voorgestelde 
Advisory Regulations ST-1 de bestaande regels door de invoering van meer 
specifieke en stringente eisen en zullen zij de tenuitvoerlegging van uniforme 
stringente transportvoorschriften binnen de Europese Unie mogelijk maken. 
Dit gezegd zijnde, zullen de te berde gebrachte problemen en argumenten 
nauwlettend worden bekeken in het kader van de gecoördineerde 
onderzoeksprogramma's (CRP's) van de IAEA waarin de evaluatie van de ernst van 
ongevallen bij vervoer over water of door de lucht opnieuw wordt beoordeeld. Ook 
de resultaten van de studies die worden uitgevoerd in het kader van het 
actieprogramma van de Commissie voor het veilig vervoer van radioactief 
materiaal, zullen direct bijdragen tot bovengenoemde CRP's van de IAEA en tot 
toekomstige herzieningen van de Regulations. De Commissie heeft overigens het 
standpunt verdedigd dat het raadzaam is de IAEA-Regulations vaker dan nu het 
geval is (tienjaarlijks) bij de tijd te brengen. 
m. TENUITVOERLEGGING VAN DE HERZIENE REGULATIONS 
Hoewel de ST-1-basisregels voor het vervoer van adviserende aard zijn (ze zijn 
gebaseerd op aanbevelingen), werden zij in het verleden toch integraal 
overgenomen en verwerkt in de regelgevingen voor de verschillende transportmodi 
voor het vervoer van goederen van klasse 7 (gevaarlijke goederen). Alle 
voorschriften inzake het vervoer van radioactief materiaal zijn ten uitvoer gelegd, 
namelijk door de ADR (European Agreement concerning the International Carriage 
of Dangerous Goods by Road), RID (Regulations concerning the International 
Carriage of Dangerous Goods by Rail), ADN (European Agreement concerning the 
International Carriage of Dangerous Goods by Inland Waterways), IMDG-Code 
3> 
(International Maritime Dangerous Goods Code) en ICAO-TI (International Civil 
Aviation Organisation - Technical Instructions). 
Naar verwachting zullen de organisaties voor de verschillende transportmodi de 
adviserende ST-1-regels in de loop van de volgende jaren in hun voorschriften 
integreren en zullen de vijf bovengenoemde regelgevingen voor de verschillende 
transportmodi gelijktijdig ten uitvoer worden gelegd per 1 januari 2001. 
Door de toepassing van Richtlijn 94/5 5/EG4 inzake het wegvervoer en 
Richtlijn 96/49/EG5 inzake het spoorvervoer leggen de gewijzigde Europese ADR-
en RID-overeenkomsten de ST-1-aanbevelingen als bindende voorschriften op 
binnen de Europese Unie. 
IV. RECENTE ACTIVITEITEN VAN DE COMMISSIE 
In 1996 heeft het Europees Parlement de heropening toegestaan van een 
begrotingspost voor het "Vervoer van radioactief materiaal", waarvoor 
2 miljoen ecu werd uitgetrokken. In 1997 werd eenzelfde post opgenomen, maar 
met de vermelding "p.m." in de kolom "betalingen". 
Op basis van bovenbedoeld besluit van 1996 publiceerde de Commissie in mei 1996 
een uitnodiging tot het indienen van voorstellen6 met het oog op de uitvoering van 
de in de toelichting van de begrotingspost omschreven maatregelen. 
Als resultaat van die uitnodiging heeft de Commissie 43 voorstellen geëvalueerd, 
een selectie gemaakt en de Permanente werkgroep verzocht daarover advies te 
geven. 
Van de 43 voorstellen werden 24 voorstellen geselecteerd (15 bij voorrang, 9 in 
tweede orde) en voor 18 daarvan werden in 1996 contracten ondertekend waarbij 
communautaire (mede)financiering werd toegekend. Een interne 
begrotingsoverdracht van 0,7 miljoen ecu in 1997 maakte het mogelijk contracten te 
ondertekenen voor de 6 resterende voorstellen. Nadere gegevens over deze 
voorstellen zijn opgenomen in het aanhangsel van het vierde verslag van de 
Permanente werkgroep. 
Het was oorspronkelijk de bedoeling om de beschikbare begroting te spreiden over 
de verschillende in de toelichting bij de begrotingspost genoemde onderwerpen. 
Deze doelstelling kon niet volledig worden bereikt. Er kon bijvoorbeeld geen goed 
voorstel worden geselecteerd voor de verbetering van de veiligheid van nucleaire 
transporten in de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) en de nieuwe 
onafhankelijke staten (NOS) van de voormalige Sovjet-Unie. Voor het thema van 
het effect van het vervoer van radioactief materiaal op de publieke opinie deed 
hetzelfde probleem zich voor. 
PB L 319 van 12.12.1994, blz. 7. 
PB L 235 van 17.9.1996, blz. 25. 
PB C 136 van 8.5.1996, blz. 16. 
Voor een aantal studies kon in 1996/1997 uitsluitend de eerste fase, een periode van 
12 maanden, worden gefinancierd. Om ten volle profijt te halen uit de gelanceerde 
initiatieven zou deze door een tweede fase moeten worden gevolgd, op voorwaarde 
dat een geschikt programma wordt opgezet en de nodige middelen worden 
vrijgemaakt. 
V. RECENTE GEBEURTENISSEN BIJ HET VERVOER VAN RADIOACTIEF 
MATERIAAL 
In bepaalde regio's van de Europese Gemeenschap verzetten burgers die 
tegenstander zijn van het gebruik van kernenergie, zich met name ook tegen het 
vervoer van nucleair materiaal. Zo werden onlangs in Duitsland spoorwegrails en 
-apparatuur beschadigd in een poging het vervoer van verbruikte splijtstof en 
verglaasd radioactief afval naar de tijdelijke opslagplaats van Gorleben te verstoren. 
Een ander voorbeeld is een in het noorden van Engeland opgezette grootschalige 
campagne die is gebaseerd op vragen ten gevolge van de toename van het vervoer 
van gemengd-oxidesplijtstof door de lucht. Leden van het Europees Parlement 
ontvingen in dat verband brieven waarin deze vragen werden geformuleerd. 
Demonstraties of publieke verklaringen van dit type hebben heel wat openbare en 
media-aandacht gekregen, wat de vrees voor dergelijke transporten nog heeft doen 
toenemen. In werkelijkheid zijn de met hel vervoer van radioactief materiaal 
verbonden risico's momenteel zeer klein en zijn het aantal en de gevolgen van de 
zich daarbij voordoende incidenten/ongevallen beperkt. Het is daarom belangrijk dat 
radioactieve materialen worden beheerd en gereguleerd in overeenstemming met 
hun reëel risico. 
Om die reden is het noodzakelijk een grotere aandacht te besteden aan de 
voorlichting van het publiek en de hulpdiensten over de veiligheid van het vervoer in 
kwestie. De boodschap meet zijn dat radioactief materiaal wordt vervoerd in 
overeenstemming met strikte en internationaal overeengekomen veiligheidsregels 
die permanent worden geëvalueerd en up-to-date gebracht op basis van de nieuwe 
kennis die dankzij onderzoekswerk en wereldwijde ervaring is verworven. 
VI. TOEKOMSTIGE ACTIVITEITEN VAN DE COMMISSIE 
Om de toekomstige internationale ontwikkelingen op het gebied van de regelgeving 
meer in de strategische dan in de tactische zin te kunnen beïnvloeden, moeten de 
Commissie en de Gemeenschap een iangere-termijn visie uitwerken. Een 
meerjarenstudieprogramma zoals de. Permanente werkgroep in haar vierde verslag 
heeft voorgesteld, dient door de Commissie te worden ondersteund in toepassing 
van hoofdstuk 3 van het Euratom-Verdrag (veiligheid en gezondheid), met name 
door de tenuitvoerlegging van de basisveiligheidsnormen voor het vervoer zoals 
neergelegd in Richtlijn 80/836/Euratom van de Raad, als gewijzigd bij 
Richtlijn 84/467/Euratom en recentelijk vervangen door Richtlijn 9ó/29/Euratom 
van de Raad. 
Er bestaat geen risico dat een dergelijk programma de op de artikelen 4 en 7 van het 
Euratom-Verdrag gebaseerde kaderprogramma's voor onderzoek en opleiding van 
h 
de Gemeenschap dupliceert, aangezien het vervoer van radioactief materiaal niet in 
bijlage 1 van het Euratom-Verdrag is vermeld. 
Wat de werking van de interne markt betreft, is het uitgangspunt momenteel om 
binnen de EU-lidstaten harmonisatie na te streven op grond van de reeds bestaande 
internationale overeenkomsten en normen en de ontwikkeling van nieuwe 
voorschriften te vermijden als die tot een nodeloze duplicatie van bestaande 
internationale voorschriften kunnen leiden. 
Dit beginsel wordt in de sector van het nucleair vervoer toegepast door het volgen 
van de Regulations van de IAEA, alsmede van de voorschriften voor de 
verschillende transporttakken (ADR/RID, ADN, IMDG-Code en ICAO-TI) zoals 
uiteengezet onder het punt III. Teneinde het vervoer binnen de EU te 
vergemakkelijken, blijft harmonisatie van ontwerp, constructie, verpakking en 
administratieve procedures evenwel een doelstelling. 
Voorts moet de veiligheid van nucleair vervoer in de LMOE en NOS worden 
vebeterd via specifieke projecten die een nauwe samenwerking tussen de 
veiligheidsdeskundigen in die landen en in de Gemeenschap bevorderen. 
Teneinde het beeld te verbeteren dat het publiek zich vormt over de veiligheid bij 
het vervoer in relatie tot de specifieke behoeften van de Gemeenschap en de 
lidstaten, moet tenslotte grote aandacht worden besteed aan projecten voor de 
voorlichting van het publiek. 
VU. CONCLUSIES 
Om de aanbevelingen van het vierde verslag van de Permanente werkgroep ten 
uitvoer te leggen, moet de Gemeenschap, na selectie door de Commissie van de 
gebieden voor toekomstige actie, een meerjarenactieplan voor het vervoer van 
radioactief materiaal vaststellen. 
In een dergelijk actieplan moeten de volgende topics worden opgenomen: 
monitoring en analyse van de situatie en vooruitzichten inzake de nucleaire-
transportpraktijken in de lidstaten, met specifieke aandacht voor de analyse van 
incidenten en ongevallen en de kenmerken van verpakkingen; 
toepassing van de adviserende ST-1-transportvoorschriften van de IAEA door 
de internationale organisaties voor de verschillende transporttakken en 
vervolgens door de lidstaten van de EU; 
voortdurende herziening en verbetering (wanneer nodig) van de internationale 
voorschriften in samenwerking met de IAEA en de organisaties voor de 
verschillende transporttakken; 
speciale aandacht voor de voorlichting van het publiek en de opleiding van bij 
het vervoer betrokken personeel, alsmede voor de uitwerking van noodplannen 
en de opleiding van het bij die plannen betrokken personeel; 
G 
samenwerking met de landen van Midden- en Oost-Europa en de nieuwe 
onafhankelijke staten op bovengenoemde gebieden. 
De tenuitvoerlegging van een dergelijk actieplan maakt het met name voor de 
Commissie mogelijk om te bekijken op welke gebieden een verdere harmonisatie 
noodzakelijk is voor een goede werking van de interne markt voor het vervoer van 
gevaarlijke goederen van klasse 7. De volgende kwesties zijn hierbij van belang: 
certificaten van de bevoegde instanties voor de goedkeuring van verpakkingen; 
documentatie inzake de overeenstemming van het ontwerp van verpakkingen 
met de voorschriften (voor andere verpakkingen dan die van type B of C); 
kwaliteitsborgingsprocedures en kwaliteitscontrole; 
goedkeuring van en vergunning voor vervoerders en verzendingen. 
Na een evaluatie van de situatie in de lidstaten kan bedoeld actieplan het mogelijk 
maken om praktische suggesties te doen voor het bereiken van de nodige 
harmonisatie in de Europese Unie. Een voorstel voor de inhoud van een dergelijk 
meerjarenactieprogramma is gegeven in Aanhangsel I. 
Hoofdstuk 3 van het Euratom-Verdrag kunnen dienen als rechtsgrond voor een 
dergelijk programma, dat door de Commissie ten uitvoer moet worden gelegd met 
de steun van haar Permanente werkgroep van deskundigen voor het veilig vervoer 
van radioactieve stoffen. 
f 
Aanhangsel I 
VOORGESTELD ACTIEPROGRAMMA 
INZAKE HET VERVOER VAN RADIOACTIEVE STOFFEN 
Het actieprogramma is bedoeld voor een periode van vijfjaar. Het gaat van start in 1998 en 
jaarlijks wordt nagegaan of het nog in overeenstemming is met de beschrijving van de 
begrotingspost. Substantiële wijzigingen maken het voorwerp uit van een mededeling van 
de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement. 
Het volgende programma is vrij veelomvattend en er zullen prioriteiten moeten worden 
vastgelegd naar gelang van de in elk jaar beschikbare begroting. 
1. Werking van de interne markt en harmonisatiemaatregelen 
1.1 Harmonisatie van door de bevoegde instanties afgegeven goedkeurings­
certificaten voor verpakkingen van het type A (F), B en C, die betrekking 
hebben op de kwaliteitsborgingsprogramma's voor ontwerp, beproeving, 
fabricage, gebruik, herinspectie en vervoer van verpakkingen. 
1.2 Harmonisatie van de documentatie inzake de overeenstemming van het ontwerp 
van een verpakking met de eisen (ST-1, al. 801) voor vrijgestelde verpakkingen 
en verpakkingen van het type IP-1, -2, -3 en het type A. 
1.3 Harmonisatie van de kwaliteitsborgingsprocedures en richtsnoeren in verband 
met die procedures voor ontwerpers, fabrikanten, gebruikers en verzenders van 
verpakkingen. 
1.4 Harmonisatie van en richtsnoeren voor de kwaliteitsborgings- en 
-beheersingsprocedures voor de conditionering en karakterisering van afVal dat 
ontstaat in LW-kerncentrales en de opwerking van verbruikte splijtstof. 
1.5 Harmonisatie van de voorschriften en procedures van de bevoegde instanties 
voor de goedkeuring van en vergunning voor vervoerders en verzendingen. 
2. Tenuitvoerlegging van de Regulations 
2.1 Onderzoek naar de capaciteit voor het testen van verpakkingen in de 
EU-lidstaten. 
2.2 Evaluatie van de capaciteit van de EU-lidstaten om computertechnieken te 
gebruiken voor de veiligheidsanalyse van verpakkingen. 
3. Herziening van de Regulations 
Diepgravend onderzoek inzake voorstellen voor de herziening van de basisnormen 
voor vervoer (IAEA-ST-1) teneinde rekening te houden met: 
8 
3.1 nieuwe ontwikkelingen; 
3.2 onderzoeksresultaten en industriële ervaring; 
3.3 onderzoek van transportincidenten en -ongevallen. 
4. Studie van transportincidenten en -ongevallen 
4.1 Studie en analyse van en rapportering over de stralingsgevolgen van ongevallen 
en incidenten waarbij radioactief materiaal betrokken is: 
- actualisering van de bestaande gegevensbank; 
- grondige analyse en classificatie van de gebeurtenissen; 
- uitwerking van opleidingsmateriaal. 
4.2 Verdere uitwerking van richtsnoeren en criteria voor een uniforme rapportering 
van incidenten en ongevallen. 
5. Regelingen en opleiding voor noodsituaties 
5.1 Organisatie van oefeningen voor noodsituaties bij vervoer, waarbij 
verschillende lidstaten van de EU betrokken zijn. 
5.2 Uitwerking van een adequate handleiding voor de opleiding van bij 
noodsituaties betrokken instanties. 
5.3 Organisatie van opleidingscursussen. 
Steun aan de landen van Midden- en Oost-Europa en aan de nieuwe onafhankelijke 
staten 
6.1 Verbreding van de Permanente werkgroep met een vrijwillige deelname van 
afgevaardigden van de LMOE. 
6.2 Uitwerking van een actieprogramma ter verbetering van de veiligheid van het 
vervoer van radioactief materiaal. 
6.3 Organisatie van opleidingscursussen voor vertegenwoordigers van de bevoegde 
instanties en het personeel dat bij het vervoer van radioactief materiaal in de 
LMOE en NOS betrokken is (actie voor gezamenlijke rekening met IAEA-
en/ofPHARE/TACIS-programma's). 
7. Informatie en communicatie inzake de veiligheid van het vervoer 
7.1 Verbetering van de werking van de bestaande informatiecentra ter bevordering 
van kernenergie in de lidstaten, met goede informatie over de vervoerpraktijken 
in de verschillende transporttakken. 
7.2 Voorlichting van het publiek en de media over de verschillende 
veiligheidsaspecten van internationale vervoersoperaties teneinde het beeld dat 
het publiek heeft over dergelijk vervoer te verbeteren. 
7.3 Ontwikkeling van aanvaardings- en toelaatbaarheidscriteria voor de risico's bij 
het vervoer van radioactieve stoffen en evaluatie van het daadwerkelijke risico 
afgemeten aan die criteria. 
7.4 Demonstratie van de veiligheidsmarge die verpakkingen bezitten bij ongevallen 
die ernstiger zijn dan ontwerpongevallen ("graceful failure"). 
A 
Aanhangsel II 
De leden van de Permanente werkgroep voor het veilig vervoer 
van radioactieve stoffen in de Europese Unie 
zijn aangewezen door de volgende departementen en/of instituten 
Bundesministerium fur Öffentliche Wirtschaft und Verkehr Oostenrijk 
Ministerie van Sociale zaken, volksgezondheid en milieu België 
Nationale Instelling voor Radioactief Afval en Splijtstoffen (NIRAS) België 
National Institute of Radiation Hygiene Denemarken 
Finnish Centre for Radiation & Nuclear Safety Finland 
Institut de Protection et de Sûreté Nucléaire (IPSN) Frankrijk 
Bundesministerium fur Umwelt, Naturschutz und Reaktorsicherheit Duitsland 
Bundesministerium fur Verkehr Duitsland 
Bundesamt fur Strahlenschutz Duitsland 
Bundesanstalt fur Materialprüfung (BAM) Duitsland 
Gesellschaft fur Anlagen- und Reaktorsicherheit (GRS) Duitsland 
Greek Atomic Energy Commission* Griekenland 
Ministry of Housing, Physical Planning & Environment Nederland 
Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) Nederland 
Radiological Protection Institute of Ireland Ierland 
Agenzia Nationale per la Protezione dell'Ambiente (ANPA) Italië 
Ente per la Nuove Technologie, PEnergia e l'Ambiente (ENEA) Italië 
Direction de la Santé (Div. de la Radioprotection) Luxemburg 
Représentation Permanente du Portugal* Portugal 
Empresa Nacional de Residuos Spanje 
Statens Stralskyddsinstitut (Swedish Radiation Protection Institute) Zweden 
Statens Karnkraftinspektion (Swedish Nuclear Power Inspectorate) Zweden 
Department Environment Transport Regions (Radioactive Materials VK 
Transport Division) 
National Radiological Protection Board VK 
International Atomic Energy Agency (Division of Nuclear Safety) (waarnemer) 
Per briefwisseling 
/in 
VIERDE VERSLAG AAN DE COMMISSIE 
VAN DE PERMANENTE WERKGROEP 
VOOR HET VEILIG VERVOER 
VAN RADIOACTIEVE STOFFEN 
IN DE EUROPESE UNIE 
NOVEMBER 1997 
AV 
INHOUD 
SAMENVATTING 
CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN VAN DE PERMANENTE WERKGROEP 
1. INLEIDING 
2. ONTWIKKELINGEN SINDS HET DERDE VERSLAG 
2.1 De herziene IAEA-Regulations voor het vervoer van radioactieve stoffen 
2.1.1 Stralingsbescherming 
2.1.2 Verpakkingen van het type C 
2.1.3 Verpakkingseisen voor uraanhexafluoride 
2.1.4 Kriticiteitsveiligheid 
2.1.5 Administratieve regelingen 
2.2 De gecoördineerde onderzoeksprogramma's van de IAEA 
2.2.1 Uraanhexafluoride (UF6) 
2.2.2 LSA/SCO 
2.2.3 Ernst van ongevallen op zee 
2.2.4 Luchtvervoer 
2.3 Ontwikkelingen binnen de Europese Gemeenschap 
2.3.1 Basisnormen 
2.3.2 Kaderrichtlijnen van de Gemeenschap 
2.3.3 Richtlijn over controles 
2.3.4 Opleiding van chauffeurs 
2.4 Ontwikkelingen binnen de Internationale Maritieme Organisatie 
3. BELANGRIJKE KWESTIES EN PROBLEMEN 
3.1 Regelgevingskwesties 
3.1.1 Stralingsbeschermingsprogramma's 
3.1.2 Vrijstellingswaarden 
3.1.3 Luchtvervoer 
3.1.4 LSA/SCO 
3.2 Andere kwesties en problemen 
3.2.1 Vermeende en werkelijke risico's 
3.2.2 Technische bijstand aan en industriële samenwerking met de LMOE 
en NOS 
3.2.3 Kwaliteitsborging 
3.2.4 Illegale grensoverschrijdende overbrenging van nucleair materiaal en 
radioactieve bronnen 
4. WERKZAAMHEDEN VAN DE PERMANENTE WERKGROEP VAN DE 
COMMISDE 
4.1 Afgeronde werkzaamheden 
4.2 Huidig programma 
4.3 Toekomstige werkzaamheden 
Aanhangsel I - SAMENVATTING VAN DE BEPROEVINGSVOORWAARDEN 
Verpakkingen van het type C 
Uraanhexafluoride 
Weinig dispergeerbaar materiaal (LDM) 
/!"> 
SAMENVATTING 
1. De Permanente werkgroep voor het veilig vervoer van radioactieve stoffen is in 
1982 op verzoek van het Europees Parlement opgericht. 
2. Dit vierde verslag van de Permanente werkgroep actualiseert het op 3 april 1996 bij 
de Raad en het Europees Parlement ingediende verslag. In het derde verslag 
opgenomen gegevens zijn hier niet herhaald. 
3. Een belangrijke ontwikkeling sinds de indiening van het derde verslag is de 
publicatie van Editie 1996 van de "Regulations for the Safe Transport of 
Radioactive Material" van de IAEA. Deze editie zal op termijn wereldwijd worden 
overgenomen in alle transporttakken en zal de huidige, sinds 1985 (als gewijzigd in 
1990) van kracht zijnde editie vervangen. 
4. In het verslag worden de voornaamste wijzigingen van voornoemde Regulations, de 
huidige werkzaamheden van de IAEA en het antwoord en de bijdrage van de 
Europese Unie beschreven. Wanneer werkzaamheden zijn verricht of gepland die 
voortspruiten uit belangrijke kwesties op regelgevend gebied of vragen van het 
grote publiek, worden die samengevat. 
5. De werkzaamheden van de Permanente werkgroep worden beschreven in relatie tot 
bovenbedoelde activiteiten. 
A(( 
CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN VAN DE PERMANENTE WERKGROEP 
Het vervoer van radioactief materiaal geschiedt op een veilige en goed gereguleerde wijze en 
zowel binnen als buiten de Europese Gemeenschap zijn er werkzaamheden aan de gang om 
ervoor te zorgen dat dit zo blijft. We moeten erkennen dat er soms ongevallen zijn en dat 
menselijke fouten niet volledig kunnen worden uitgesloten. Er is derhalve geen ruimte voor 
zelfgenoegzaamheid. 
Hoewel het de taak van de lidstaten blijft om het werk van de IAEA te ondersteunen, heeft de 
EU als geheel een zekere invloed via het studieprogramma van de Permanente werkgroep en 
doordat ambtenaren de vergaderingen bijwonen. De Commissie zal haar werkzaamheden 
coördineren met die van de lidstaten om ervoor te zorgen dat de activiteit binnen de 
Gemeenschap aansluit met wat op internationaal gebied gebeurt en zij zal dit doen in het licht 
van de nieuwe communautaire wetgeving voor het vervoer van gevaarlijke goederen. 
Het studieprogramma van de Permanente werkgroep heeft een substantiële bijdrage geleverd 
aan de ontwikkeling van de internationale vervoervoorschriften, maar om de evolutie van het 
regelgevingswerk niet uitsluitend op tactisch, maar ook op strategisch gebied te kunnen 
beïnvloeden is een langere-termijnvisie nodig. Het vijfjaren-studieprogramma van de 
Permanente werkgroep moet op continue wijze worden gefinancierd. 
AÇ 
1. INLEIDING 
Dit verslag is opgesteld door de Permanente werkgroep voor het veilig vervoer van 
radioactieve stoffen die in 1982 door de Commissie op verzoek van het Europees 
Parlement7 is opgericht Dit vierde verslag van de Permanente werkgroep actualiseert het 
op 3 april 1996 bij de Raad en het luiropecs Parlement ingediende verslag. In het derde 
verslag opgenomen gegevens zijn nog steeds geldig en worden hier daarom niet herhaald. 
De belangrijkste ontwikkeling sinds de indiening van het derde verslag is de publicatie van 
Editie 1996 van de "Regulations for the Safe Transport of Radioactive Material" van de 
IAEA8. Deze Regulations zullen op termijn worden overgenomen door de andere 
internationale organisaties die de internationale overbrenging van radioactief materiaal 
reguleren, zoals de Internationale Maritieme Organisatie, de Civil Aviation Association, de 
Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (voor het wegvervoer) en 
de Intergovernmental Organisation fort International Carriage by Rail, alsmede door de 
lidstaten in hun nationale wetgeving. 
In het verslag worden de door de nieuwe IAEA-Regulations ingevoerde wijzigingen op het 
gebied van stralingsbescherming, verpakking, kriticiteitsveiligheid en administratieve 
voorschriften bekeken. Voorts worden de parallelle ontwikkelingen in de EU beschreven, 
met name wat de richtlijnen inzake de basisnormen (Basic Safety Standards - BSS) en de 
kaderrichtlijnen betreft. Ook worden de voornaamste bij de regelgeving opgerezen 
problemen alsmede de te berde gebrachte problemen omschreven. Tenslotte wordt 
informatie verstrekt over de kwesties waarop verder onderzoek vereist is en die worden 
behandeld in de door de IAEA opgezette gecoördineerde onderzoeksprogramma's en/of in 
de contracten die uit de algemene begroting van de Europese Unie, Energiebeleid 
(begrotingspost B4-1020), worden gefinancierd. 
Het belang van de werkzaamheden van de EU op het gebied van de uitwerking van de 
regelgeving, alsmede de langetermijnbijdrage die de EU kan maken dankzij een stabiel 
onderzoeksprogramma worden beklemtoond. 
2. ONTWIKKELINGEN SINDS HET DERDE VERSLA G 
2.1 De herziene IAEA-Regulations voor het vervoer van radioactieve stoffen 
In december 1996 heeft de Internationale Organisatie voor Atoomenergie Editie 1996 van 
de "Regulations for the Safe Transport of Radioactive Material" gepubliceerd in een 
document dat ST-1 wordt genoemd. De lidstaten van de Europese Unie en de Commissie 
hebben een grote bijdrage geleverd aan het tot stand komen van dit document. 
In de volgende punten worden de belangrijkste technische en administratieve wijzigingen 
beschreven die door Editie 1996 van de Regulations worden ingevoerd. 
7 PB C 40 van 15 februari 1982, blz. 44. 
8 Regulations for the Safe Transport of Radioactive Material, Editie 1996. Wenen 1996. 
/6 
2.1.1 Stralingsbescherming 
Algemene voorschriften 
De herziene IAEA-Regulations (ST-1) omvatten nieuwe Algemene Voorschriften voor de 
stralingsbescherming. Een aantal belangrijke wijzigingen is ingevoerd, zoals de eis dat 
stralingsbeschermingsprogramma's (RPP's) voor het vervoer van radioactief materiaal 
worden opgesteld. Deze RPP's bevestigen het belang van de Algemene Voorschriften die 
de rechtvaardiging vormen voor het handhaven van de huidige voorgeschreven 
grenswaarden voor de stralingsniveaus rond verpakkingen en verzendingen. Het is 
belangrijk eraan te herinneren dat deze grenswaarden er in het algemeen voor hebben 
gezorgd dat werkers en omwonenden bij transportactiviteiten slechts lage individuele en 
collectieve stralingsdoses hebben ondergaan. De RPP's moeten ervoor zorgen dat dit zo 
blijft en dat de individuele doses binnen passende en zo laag als redelijkerwijs mogelijke 
grenzen blijven. 
De bepalingen zijn consistent met de basisnormen (Basic Safety Standards - BS S) van 
zowel de IAEA als Euratom (zie sub 2.3.1). 
Vrijstellingen 
De IAEA-Regulations hebben altijd criteria omvat waarmee kan worden bepaald welke 
materialen aan de voorschriften onderworpen zijn. In de Regulations van 1985 bijvoorbeeld 
worden radioactieve materialen gedefinieerd als materialen met een specifieke activiteit van 
meer dan 70 Bq/g. In de basisnormen wordt echter een aanpak gevolgd die specifiek is 
naargelang van de radionuclide in kwestie wat leidt tot vrijstellingswaarden die zowel 
groter als kleiner dan 70 Bq/g kunnen zijn en in totaal zeven grootteordes omspannen. De 
BSS omvatten ook vrijstellingswaarden voor de totale activiteit (in Bq). Deze aanpak 
wordt nu ook gevolgd in de IAEA-Regulations van 1996 waarin vrijstellingswaarden voor 
zowel de activiteitsconcentraties als de totale activiteit zijn opgenomen. 
Beperkingen op de inhoud van verpakkingen 
Er worden nieuwe grenswaarden voor de inhoud van verpakkingen voorgeschreven die op 
de basisnormen zijn gebaseerd. Zij omvatten herziene bepalingen voor het 
stralingsbeschermingsbeleid, de dosimetric en de gegevensverzameling. 
2.1.2 Verpakkingen van het type C 
Er is overeenstemming bereikt over de eis dat voor bepaalde hoogactieve zendingen per 
vliegtuig, een meer robuust verpakkingstype moet worden gebruikt, dat verpakking van het 
type C wordt genoemd. Het ontwerp van verpakkingen van het type C is onderworpen aan 
een unilaterale typegoedkeuring door de bevoegde instanties. Wanneer het type verpakking 
echter bestemd is voor het vervoer van splijtbaar materiaal is multilaterale goedkeuring 
vereist door alle landen waardoor of waarin het colli wordt vervoerd. 
2.1.3 Verpakkingseisen voor uraanhexafluoride 
Voor het vervoer van uraanhexafluoride (UF6) zijn specifieke voorschriften vastgesteld. 
Het besluit om voorschriften op te stellen voor een specifiek materiaal is een gevolg van het 
grote aandeel van UF6 in de splijtstofcyclus, de zeer grote hoeveelheden die worden 
vervoerd en de bijzondere fysische en chemische eigenschappen van het materiaal. In 
aanhangsel I zijn de beproevingseisen voor de verpakkingen opgenomen. 
TT-
De gevaren bij het vervoer van onverrijkt UF6 zijn meer van chemische dan van 
radiologische aard. Een specifiek verpakkingstype wordt vaak gebruikt voor dergelijk 
transport, de onbeklede 48Y-cilinder die ongeveer 12 ton UF6 kan bevatten. De nieuwe 
IAEA-Regulations omvatten strengere voorschriften voor dergelijke verpakkingen, met 
name wat het thermisch gedrag van de verpakking betreft, teneinde gevaarlijke 
drukopbouw bij ernstige branden te voorkomen. 
2.1.4 Kriticiteitsveiligheid 
Er zijn wijzigingen ingevoerd inzake de types radioactief materiaal, die ook als splijtbaar 
materiaal worden ingedeeld, en inzake de wijze waarop verpakkingen voor het vervoer van 
splijtbaar materiaal moeten worden getest, geëvalueerd en geëtiketteerd. Ook zijn er 
specifieke eisen ingevoerd voor het vervoer van splijtbaar materiaal door de lucht en voor 
verpakkingen die splijtbaar uraanhexafluoride bevatten. 
2.1.5 Administratieve regelingen 
Invoering van twee indexen voor colli 
De transportindex (TI), die vroeger is gebruikt voor zowel stralingsbeschermings- als 
kriticiteitscontroledoeleinden, is vereenvoudigd en wordt nu uitsluitend voor 
stralingsbeschermingsdoeleinden gebruikt. Hij blijft nog steeds gebaseerd op het 
stralingsniveau op 1 m afstand van het oppervlak van het collo. 
Een nieuwe index, de kriticiteitsveiligheidsindex (CSI), heeft betrekking op de accumulatie 
van colli die splijtbaar materiaal bevatten en is gebaseerd op het aantal colli dat samen mag 
worden vervoerd. Dankzij de scheiding van beide indexen kunnen verzendingen worden 
gecontroleerd op basis van de specifieke waarde die van belang is. De wijzigingen 
vergroten de duidelijkheid zodat de overeenstemming met de normen zal verbeteren. 
Nieuwe VN-nummers 
Het hoofddoel van het aanbrengen van VN-nummers (Verenigde Naties) op colli en, 
wanneer van toepassing, op verzendingen is om op een taalonafhankelijke wijze de 
geschikte rampenplannen te kunnen starten. Het aanvoelen was dat een uitgebreide reeks 
VN-nummers de hulpdiensten een gedetailleerder leidraad voor hun optreden zou bieden. 
In het nieuwe systeem wordt een VN-nummer toegekend aan elk van de 14 "Schedules" in 
bijlage bij de Regulations en is er een aanvullende reeks nummers voor colli die splijtbaar 
materiaal bevatten. Voor uraanhexafluoride worden de VN-nummers gehandhaafd wegens 
het commerciële belang van deze stof en de extra (corrosie)risico's. De nieuwe 
VN-nummers zullen het gemakkelijker maken meer specifieke noodprocedures in gang te 
zetten en de numerieke band met de "Schedules" van de Regulations zal de controle op de 
naleving van de voorschriften vergemakkelijken. 
Overneming van de IAEA-Regulations 
Editie 1996 van de "Regulations for the Safe Transport of Radioactive Material" zal 
worden ingebed in de voor de verschillende transporttakken geldende akkoorden en 
overeenkomsten inzake het internationaal vervoer van radioactief materiaal en de nationale 
voorschriften van de afzonderlijke lidstaten. Op internationaal niveau worden er 
inspanningen geleverd om daarvoor als uniforme tenuitvoerleggingsdag 1 januari 2001 te 
nemen. Een aantal wijzigingen betreffende de manier waarop splijtbaar materiaal wordt 
behandeld, met name de invoering van een kriticiteitsveiligheidsindex, maken het belangrijk 
Af 
om voor internationale overbrengingen tot een geharmoniseerde datum voor de 
inwerkingtreding van de IAEA-Regulations te komen Bovendien wordt één enkele datum 
voor de verschillende transporttakken ten stelligste aanbevolen, aangezien vervoerbedrijven 
die multimodale internationale overbrengingen uitvoeren het moeilijk zonder een in alle 
verschillende transporttakken simultaan doorgevoerde overgang van de Regulations van 
1985 naar die van 1996 kunnen stellen. 
Er zullen grensoverschrijdende regelingen voor de goedkeuring van het ontwerp van 
verpakkingen worden ingevoerd. Meer bepaald mogen verpakkingen die nog zijn 
vervaardigd conform ontwerpen die krachtens de IAEA-Regulations van 1973 of 1985 zijn 
goedgekeurd, onder bepaalde voorwaarden en na toestemming van de bevoegde instanties 
nog steeds worden gebruikt. 
Alle andere voorschriften, zoals die met betrekking tot het luchtvervoer van verpakkingen 
van type C of verpakkingen die splijtbaar materiaal bevatten, worden onmiddellijk op de 
tenuitvoerleggingsdatum van kracht. 
2.2 De gecoördineerde onderzoeksprogramma's van de IAEA 
Teneinde de uitwisseling van informatie te vergemakkelijken en de internationale 
samenwerking op gebieden waar onderzoek vereist is te versterken, heeft de IAEA een 
aantal gecoördineerde onderzoeksprogramma's (CRP's) opgezet. De lidstaten van de 
Europese Unie zijn hier actief bij betrokken, vaak met financiële steun uit de 
communautaire begroting. 
2.2.1 Uraanhexafluoride (UF6) 
Er is een gecoördineerd onderzoeksprogramma opgezet met het oog op de ontwikkeling 
van nauwkeurige, gevalideerde analytische codes voor de berekening van de thermische 
respons van standaard-verzendingsciündcrs die UF6 bevatten. De resultaten van de CRP's 
zullen naar verwachting helpen de vraag te beantwoorden of de onbeklede cilinders, met 
name van het type 48 Y, de voorgeschreven thermische proef kunnen doorstaan. 
Het gecoördineerde onderzoeksprogramma zal waarschijnlijk in 1998 worden afgerond. Er 
is veel vooruitgang geboekt op het gebied van de modellering van het thermisch gedrag van 
UF6 en van de daarmee verbonden interne drukopbouw en het gedrag van de verpakking. 
Van bijzonder belang zijn de resultaten van het Frans-Japanse "Tenerife"-programma dat in 
Frankrijk wordt uitgevoerd met gedeeltelijke financiering van de Europese Unie en waarbij 
grootschalige experimenten worden gecombineerd met analytische modellen. 
2.2.2 LSA/SCO 
De voorschriften voor de verpakking en het vervoer van materiaal met lage specifieke 
activiteit (LSA) en voorwerpen met besmette oppervlakte (Surface Contaminated Objects -
SFO) werden in het kader van de herzieningsronde van 1996 met grote aandacht bekeken 
door de lidstaten. 
De IAEA werkt aan een gecoördineerd onderzoeksprogramma, "Development of a 
radiological basis for the transport safety requirements for low specific activity materials 
and surface contaminated objects", met het oog op de ontwikkeling van een op dosimetric 
4*\ 
gebaseerde aanpak voor de uitwerking van voorschriften. De lidstaten zijn hierbij betrokken 
en hun werkzaamheden zullen grotendeels door de Gemeenschap worden gefinancierd. 
2.2.3 Ernst van ongevallen op zee 
Er is een gecoördineerd onderzoeksprogramma opgezet met als titel "Accident severity at 
sea during transport of radioactive material" dat bedoeld is om de overeenstemming van de 
beproevingsvoorwaarden van de IAEA met echte ongevallen na te gaan. Dit programma is 
een reactie op de vraag van de IMO of de beproevingsvoorwaarden van de IAEA wel even 
streng zijn als de reële omstandigheden bij ongevallen op zee en of bijgevolg bij ongevallen 
geen radioactief materiaal kan vrijkomen ten gevolge van faling van de verpakking. Een 
aantal lidstaten is bij dit programma betrokken en het gemeenschappelijk onderzoek wordt 
uit de begroting van de Gemeenschap ondersteund. 
Op de eerste vergadering voor de coördinatie van het onderzoek, in november 1995 te 
Wenen, hebben de deelnemers bestaande en geplande studies over dit onderwerp 
voorgesteld, zoals de probabilistische evaluatie van ongevallen op zee (voornamelijk brand 
en botsingen), brandscenario's aan boord van schepen, brandmodellering, brandproeven aan 
boord van schepen met gesimuleerde colli en de stralingsgevolgen bij het vrijkomen van 
radioactief materiaal. 
In mei 1996 heeft een groep van deskundigen vergaderd in Keulen om nader op bepaalde 
categorieën ongevallen in te gaan en waarschijnlijkheden voor gebeurtenissen vast te 
leggen. 
De tweede onderzoekcoördinatievergadering vond plaats in september 1996 in de Sandia 
National Laboratories van Albuquerque. De nieuwe door afzonderlijke lidstaten in het 
kader van dit CRP uitgevoerde studies werden daar voorgesteld en besproken. 
Het CRP zal naar verwachting in 1998 worden afgerond en bij gelegenheid daarvan zal een 
eindverslag worden opgesteld. 
2.2.4 Luchtvervoer 
Er zijn proeven ontwikkeld voor verpakkingen van het type C, waarbij gebruik is gemaakt 
van gegevens uit verschillende bronnen over de ernst en frequentie van 
luchtvaartongevallen. Om deze studies te ondersteunen en up-to-date te maken zet de 
IAEA een gecoördineerd onderzoeksprogramma op met als titel "Accident Severity During 
Air Transport of Radioactive Material". De IAEA zal hierbij streven naar samenwerking 
met de Civil Aviation Organisation en naar verwachting zullen de lidstaten van de EU in dit 
programma een belangrijke rol spelen. 
2.3 Ontwikkelingen binnen de Europese Gemeenschap 
Op het niveau van de Europese Gemeenschap worden de technische voorschriften voor het 
veilig vervoer van radioactief materiaal ten uitvoer gelegd via twee 
wetgevingsinstrumenten. 
• de richtlijn van de Raad tot vaststelling van de basisnormen voor de 
bescherming van de gezondheid der bevolking en der werkers tegen de aan 
Ço 
ioniserende straling verbonden gevaren (de basisnormen of BSS), die zijn 
gestoeld op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor 
Atoomenergie (het Euratom-Verdrag); 
• de kaderrichtlijnen van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de 
wetgevingen der lidstaten inzake het vervoer van gevaarlijke goederen over de 
weg en per spoor, die uitgaan van artikel 75 van het Verdrag tot oprichting van 
de Europese Gemeenschap (EG). 
2.3.1 Basisnormen 
Bescherming tegen straling heeft als hoofddoel de bescherming van de gezondheid van de 
bevolking en het betrokken personeel tegen de met ioniserende straling verbonden gevaren. 
De in 1928 opgerichte Internationale Commissie voor Bescherming tegen Stralen 
(International Commission on Radiological Protection - ICRP) heeft de basisregels en 
-beginselen voor de bescherming tegen straling vastgelegd. De aanbevelingen van de ICRP 
worden geregeld aangepast aan de relevante wetenschappelijke vooruitgang. De huidige 
algemene aanbevelingen van de ICRP zijn in 1990 vastgesteld (ICRP-60). Op basis van 
deze aanbevelingen heeft de Europese Commissie de aanzet gegeven tot de herziening van 
de basisnormenrichtlijn. 
Op 13 mei 1996 heeft de Europese Commissie Richtlijn 96/29/Euratom9 vastgesteld. Deze 
richtlijn moet binnen 4 jaar (tegen 13 mei 2000) worden omgezet in de nationale wetgeving 
van iedere lidstaat van de Europese Unie. De Europese Gemeenschap heeft de algemene en 
exclusieve bevoegdheid om basisveiligheidsnormen op het gebied van stralingsbescherming 
vast te stellen. De lidstaten hebben uitvoerende bevoegdheid om de nodige 
uitvoeringsmaatregelen op dit gebied vast te leggen binnen het op communautair niveau 
vastgelegde kader. 
Krachtens Titel II, artikel 2, sub a), van Richtlijn 96/29/Euratom van de Raad tot 
vaststelling van de basisveiligheidsnormen zijn alle handelingen die een risico met zich 
kunnen brengen ten gevolge van ioniserende straling die vrijkomt bij de productie, de 
bewerking, de hantering, het gebruik, het voorhanden hebben, het opslaan, het vervoer, de 
invoer in en uitvoer uit de Gemeenschap en de verwijdering van radioactieve stoffen, 
onderworpen aan een meldings- en vergunningenstelsel. 
Hoewel de IAEA-Regulations voor het vervoer (ST-1) gebaseerd zijn op de eigen 
IAEA-basisvoorschriften10 zijn er wat het vervoer betreft geen onverenigbaarheden tussen 
deze voorschriften en de basisnormenrichtlijn van de Raad. 
Er werden twee direct op de basisormen gebaseerde procedures voor de controle op 
overbrengingen ingevoerd met het oog op het toezicht op de overbrenging van radioactieve 
stoffen tussen lidstaten en naar en vanuit de Gemeenschap. Krachtens deze procedures 
moeten de lidstaten, inclusief de transitlanden, geïnformeerd en voorgelicht worden en 
moeten zij een voorafgaande schriftelijke toestemming verlenen alvorens overbrengingen of 
verzendingen kunnen plaatsvinden. De procedures zijn vastgesteld bij: 
PB L 159 van 29 juni 1996, blz. 1. 
IAEA-Safety Series nr. 115-1 - International Basic Safety Standards for the protection against 
Ionising Radiation and for the Safety of Radiation Sources, Editie 1996. 
Qf\ 
• Richtlijn 92/3/Euratom van de Raad van 3 februari 1992 betreffende toezicht en 
controle op overbrenging van radioactieve afvalstoffen tussen lidstaten en naar 
en vanuit de Gemeenschap11, die is aangevuld door de beschikking van de 
Commissie van I oktober 1993 tot vaststelling van het desbetreffende uniforme 
document12. Deze procedure was afgeleid van de basisnormen in de versie van 
1980 en wordt momenteel opnieuw bekeken met het oog op een herziening; 
• Verordening (Euratom) nr. 1493/93 van de Raad van 8 juni 1993 betreffende 
de overbrenging van radioactieve stoffen tussen lidstaten van de Europese 
Gemeenschap13. 
Krachtens de basisnormen en de overbrengingsprocedures moeten de lidstaten een strikt 
controlestelsel invoeren. De toepassing door de lidstaten van een dergelijk uniform 
controlestelsel is fundamenteel voor de harmonisatie van de transportpraktijken in de 
Europese Unie. 
2.3.2 Kaderrichtlijnen van de Gemeenschap 
Teneinde de verschillende reeksen voorschriften voor het vervoer van gevaarlijke goederen 
te harmoniseren en niet alleen een hoog niveau van bescherming in de Gemeenschap, maar 
ook een vlotte werking van de Europese interne markt te waarborgen, zijn er 
"kaderrichtlijnen" ingevoerd waardoor op internationaal en nationaal niveau dezelfde 
technische veiligheidsnormen ten uitvoer worden gelegd. De rechtsgrond voor die 
kaderrichtlijnen is artikel 75 van het EG-Verdrag. 
Bij twee richtlijnen van de Raad worden de technische bijlagen van het "European 
Agreement concerning the International Cariage of Dangerous goods bij Road" 
(Richtlijn 94/55/EG van 21 november 199414) en de "Regulations concerning the 
International Carriage of Dangerous goods by Rail" (Richtlijn 96/49/EG van 23 juli 199615) 
ten uitvoer gelegd. Deze technische bijlagen sluiten aan bij de IAEA-Regulations voor het 
vervoer van radioactief materiaal dat in klasse 7 van de gevaarlijke goederen is ingedeeld. 
Eveneens met het oog op harmonisatie heeft de Commissie een voorstel ingediend voor een 
richtlijn van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten 
inzake het vervoer van gevaarlijke goederen per vaartuig over de binnenwateren 
(COM(97) 367 def). 
2.3.3 Richtlijn over controles 
Aan de binnengrenzen van de Europese Unie worden geen controles meer uitgevoerd 
aangezien hun afschaffing een van de doelstellingen van de totstandbrenging van de 
Europese interne markt was. Er moeten echter compenserende maatregelen worden 
getroffen. Met het oog daarop is Richtlijn 95/50/EG van de Raad van 6 oktober 1995 
betreffende uniforme procedures voor de controle op het vervoer van gevaarlijke goederen 
over de weg vastgesteld. 
PB L 35 van 12 februari 1992, blz 24. 
PB L 268 van 29 oktober 1993, blz. 83. 
PB L 148 van 19 juni 1993, blz. 1. 
PB L 319 van 12 december 1994, blz. 7. 
PB L 235 van 17 september 1996, blz. 25. 
9a. 
De controles moeten op basis van specifieke checklists en binnen een redelijke termijn 
worden uitgevoerd. Bij die controles mogen monsters worden genomen. Als bepaalde 
inbreuken, die in een bijlage van de richtlijn zijn gespecificeerd, worden vastgesteld, mag 
het voertuig zijn weg niet vervolgen of wordt het niet toegelaten op het grondgebied van de 
Europese Gemeenschap. 
De autoriteiten van de lidstaten dienen elkaar bij te staan. Informatie over de controles 
wordt uitgewisseld en de lidstaten zenden de Commissie een jaarverslag toe waarvan de 
inhoud eveneens in een bijlage van de richtlijn wordt omschreven. 
2.3.4 Opleiding van chauffeurs 
Met ingang van 1 januari 1997 is de opleiding van chauffeurs die gevaarlijke goederen, 
inclusief radioactieve stoffen, vervoeren, verbeterd en geharmoniseerd. Chauffeurs van aan 
registratievoorschriften onderworpen voertuigen moeten nu een basisopleidingscursus van 
18 uur volgen. Chauffeurs die van plan zijn radioactieve stoffen van klasse 7 niet in 
vrijgestelde verpakkingen te vervoeren, moeten bovendien een aanvullende cursus van 
8 uur volgen. (Deze laatste eis is niet van toepassing op chauffeurs die uitsluitend 
radioactieve stoffen vervoeren in verpakkingen van het type A, op voorwaarde dat het 
aantal colli met radioactieve stoffen in het voertuig niet groter is dan tien en dat de som van 
de transportindexen niet groter is dan drie. In dit geval moet de werkgever voor extra 
opleiding zorgen.) 
Nadat zij geslaagd zijn voor een examen krijgen de chauffeurs een zogenaamd ADR-
certificaat. Dit wordt wederzijds erkend in alle ADR-landen voor grensoverschrijdend 
vervoer en in de lidstaten van de Europese Unie voor het nationaal vervoer. 
2.4 Ontwikkelingen binnen de Internationale Maritieme Organisatie 
De code voor het veilig vervoer van bestraalde splijtstof, plutonium en hoogactieve 
radioactieve afvalstoffen in transporthouders aan boord van schepen (INF-Code)16 is in 
november 1993 op de achttiende vergadering van de Internationale Maritieme Organisatie 
(IMO) door de lidstaten van de IMO aangenomen als een vrijwillig toe te passen code van 
goede praktijken. De INF-Code vult de van toepassing zijnde IAEA-Regulations voor het 
vervoer aan, alsmede de "Klasse 7"-voorschriften van de IMDG-Code (International 
Maritime dangerous Goods). 
Op de vergadering werd het Maritime safety Committee en het Marine Environment 
Protection Committee van de IMO ook verzocht om de Code in overleg met de IAEA op 
gezette tijden te evalueren en zo nodig te wijzigen. Bovengenoemde comités bespreken 
momenteel de volgende kwesties: rampenplannen, kennisgeving aan kuststaten, routering 
van schepen die INF-materialen vervoeren en aansprakelijkheidsstelsels. 
De IMO overweegt om zowel de INF-Code als de IMDG-Code verplicht te maken. 
Resolutie A748(18): Code for the Safe Carriage of Irradiated Nuclear Fuel, Plutonium and High-
Level Radioactive Wastes in Flasks on Board Ships. 
P> 
.?. BELANGRIJKE KWESTIES EN PROBLEMEN 
3.1 Uit Editie 1996 van de IAEA-Regulations voortvloeiende regelgevingskwesties 
3.1.1 Stralingsbeschermingsprogramma 's 
Stralingsbeschermingsprogramma's dragen bij tot een zo groot mogelijke bescherming 
tegen straling. Zij zorgen voor een gestructureerde aanpak die bedoeld is om de grootte 
van de doses per individu, het aantal blootgestelde personen en het blootstellingsrisico zo 
klein mogelijk te houden, rekening houdend met economische en maatschappelijke 
voorwaarden. 
Vervoer omvat alle handelingen en voorwaarden die verbonden zijn met de overbrenging 
van radioactief materiaal. In alle stadia van ontwerp tot uiteindelijke ontvangst van een 
zending van radioactief materiaal moet aan maatregelen ter bescherming tegen straling 
worden gedacht. Alle transportactiviteiten hebben, qua blootstelling aan straling een 
potentieel effect op de betrokken werkers en het publiek. Samenwerking tussen alle partijen 
zal de veiligheid bij het vervoer van radioactief materiaal vergroten. 
Stralingsbeschermingsprogramma's hebben betrekking op een groot aantal vervoerkwesties, 
maar bijzondere aandacht moet worden besteed aan de verpakking en aan de regelingen 
voor het vervoer van radioactief materiaal aangezien leden van het publiek gedurende het 
vervoer dicht bij de colli kunnen komen. Overbrenging houdt in dat er afzenders, 
vervoerders en ontvangers zijn en al die partijen moeten samenwerken om bij het vervoer 
van radioactief materiaal de veiligheid te waarborgen. Welk type maatregelen in 
stralingsbeschermingsprogramma's moet worden genomen, hangt af van de grootte en 
waarschijnlijkheid van de met de overbrenging gepaard gaande blootstellingsrisico's. Vele 
programma's zullen klein zijn, maar bij overbrengingen waar de risico's groot zijn, kan men 
zeer omvangrijke programma's verwachten. 
Een gedocumenteerd stralingsbeschermingsprogramma zal onder meer het volgende 
omvatten: 
• rol en verantwoordelijkheden van kaderpersoneel en werkers; 
• stralingsdosisevaluatie en vergelijking met goede praktijken; 
• reactie op noodsituaties; 
• opleiding; 
• informatieverstrekking. 
Stralingsbeschermingsprogramma's spelen een belangrijke rol om de blootstelling van 
werkers en publiek aan straling zo klein als redelijkerwijs mogelijk te houden. 
2\ 
3.1.2 Vrijstellingswaarden 
De beginselen en methodes voor de vaststelling van vrijstellingswaarden zijn gepubliceerd 
door de Europese Commissie17 en bekrachtigd door de basisveiligheidsnormen van de 
Internationale Organisatie voor Atoomenergie en Richtlijn 96/29/Euratom. Deze 
documenten omvatten voor alle praktische doeleinden per radionuclide waarden voor de 
activiteit en de activiteitsconcentratie waaronder geen meldingsplicht geldt. 
De BSS-aanpak, die leidt tot vrijstellingswaarden die specifiek zijn per radionuclide, is 
echter onverenigbaar met de huidige Regulations voor het vervoer waarin één enkele 
activiteitswaarde, namelijk 70 kBq/kg, wordt gehanteerd. Daarom werd een inleidende 
studie opgezet waarin moest worden nagegaan of de BSS-vrijstellingswaarden relevant zijn 
voor de Regulations. Aangezien in de BSS-methodologie niet werd uitgegaan van 
specifieke vervoerscenario's, zijn in bedoelde studie relevante vervoerscenario's voor de 
geselecteerde radionucliden gekozen teneinde vervoerspecifieke vrijstellingswaarden te 
verkrijgen op basis van dezelfde basisstralingsdosiscriteria. 
De meeste resultaten weken weinig af van de BSS-waarden en alle resultaten lagen binnen 
een vork van twee grootteorden. Een dergelijk spreiding werd als onvoldoende beoordeeld 
om van de BSS-waarden afwijkende vervoerspecifieke vrijstellingswaarden vast te stellen. 
Gezien de goede overeenstemming tussen de vervoerspecifieke vrijstellingswaarden en de 
BSS-waarden leek het redelijk om in de Editie 1996 van de IAEA-Regulations voor het 
vervoer, als vrijstellingswaarden waaronder die Regulations niet hoeven te worden 
toegepast, de BSS-waarden te nemen. De activiteitsconcentratiewaarden zijn van 
toepassing op het collo of, wanneer het materiaal niet-verpakt is, op de verzending. Voor 
het gebruiksgemak worden de grenswaarden voor de totale activiteit toegepast op de hele 
zending. Eventuele problemen bij de hantering van de nieuwe vrijstellingswaarden worden 
bestudeerd in een door de Gemeenschap gefinancierde studie. 
3.1.3 Luchtvervoer 
Een van de voornaamste wijzigingen in Editie 1996 van de IAEA-Regulations voor het 
vervoer is de invoering van stringentere veiligheidseisen voor het vervoer door de lucht van 
grote hoeveelheden radioactief materiaal. Er werden een verpakking van het type C en een 
nieuwe materiaalnorm, weinig dispergeerbaar materiaal (LDM), voor materiaal dat wordt 
vervoerd in verpakkingen van het type B, ingevoerd. 
Verpakkingen van het type C 
De beproevingseisen voor verpakkingen van het type C zijn gespecificeerd in aanhangsel I. 
Een van de zeer strenge beproevingsvoorwaarden voor verpakkingen van type C is een 
botsing van 90 m/s op een star oppervlak. Bedoelde botsingssnelheid is sinds 1988 grondig 
besproken in het kader van het IAEA-herzieningsproces. De waarde van 90 m/s is 
gebaseerd op studies in Frankrijk (1989), het VK (1980) en de VS (1990) over 
botsingssnelheidswaarschijnlijkheden bij ongevallen, gebaseerd op de toen best beschikbare 
gegevens over ongevallen. Uit deze studies is gebleken dat een reeks equivalente 
Principles and Methods for Establishing Concentrations and Quantities (Exemption values) Below 
which Reporting is not Required in the European Directive. Radiation Protection 65. M. 
Harvey, S. Mobbs, J. Cooper, A.M. Chapuis, A. Sugier, T. Scneider, J. Lochard and A. 
Janssens. Commissie van de Europese Gemeenschappen, 1993. 
üi 
loodrechte botsingssnelheden van 85 tot 100 m/s tegen een star oppervlak ongeveer 90-
95% van alle ernstige vliegtuigongevallen kan simuleren. Proeven met nog grotere 
botsingssnelheden blijken slechts in kleine verbeteringen van de veiligheid te resulteren. In 
de praktijk is gebleken dat dergelijke botsingssnelheden op een star doel een veel grotere 
spreiding van snelheden bij vliegtuigongevallen simuleren, namelijk ten gevolge van 
matigende factoren, zoals hardheid van het doel, botsingshoek, door de zending 
geabsorbeerde energie en beter-dan-ontworpen prestaties van reële overeenkomstig de 
IAEA-normen ontworpen verpakkingen en hun daaruit voortvloeiende "graceful failure". 
Bij bovenbedoelde bespreking is ook gekeken naar de binnenlandse voorschriften 
NUREG-0360 van de VS en de eisen voor zwarte dozen. Opgemerkt werd dat de 
NUREG-0360-voorschriften strenger zijn op het gebied van de prestaties van verpakkingen 
dan de in de IAEA-Regulations vervatte eisen. NUREG-0360 leidt echter tot een slechts 
marginale risicovermindering in vergelijking met de IAEA-normen. Bovendien moet 
worden aangestipt dat de NUREG-0360-voorschriften uitsluitend voor plutonium zijn 
bedoeld, terwijl de IAEA-normen op alle radionucliden van toepassing zijn. 
Een directe vergelijking van de botsingssnelheidbeproevingscriteria voor zwarte dozen en 
verpakkingen van het type C is onmogelijk. De beproevingsfaciliteiten voor beide 
producten zijn zeer duur, maar zij zijn ontworpen voor verschillende doeleinden en er 
worden verschillende criteria voor succes of mislukking gehanteerd. Bovendien vestigen de 
proeven voor verpakkingen van type C een norm welke consistent is voor verpakkingen 
van alle groottes en massa's, terwijl de proeven voor zwarte dozen dat niet doen. 
Weinig dispergeerbaar materiaal (LDM) 
Aangezien de voornaamste risico's waartegen verpakkingen van het typeC moeten 
beschermen, dispersie en straling zijn, zijn specifieke bepalingen ingevoerd voor materialen 
die slechts weinig dispergeerbaar en oplosbaar zijn en waarbij slechts weinig straling 
vrijkomt. Deze bepalingen zijn vervat in de materiaalcategorie "weinig dispergeerbaar 
materiaal" (LDM). Radioactief materiaal kan als LDM worden gekwalificeerd indien het 
stralingsniveau van het onverpakte materiaal onder een bepaalde waarde ligt. Voorts mag 
bij toepassing van dezelfde strenge beproevingsvoorwaarden op het onverpakte materiaal 
als op verpakkingen van het type C (botsings- en thermische proef) slechts een beperkte 
hoeveelheid radioactief materiaal in gas- of deeltjesvorm in de lucht vrijkomen. Tenslotte 
moet een Iektest, waarbij met de beschadigingen van het radioactief materiaal door 
bovengenoemde botsings- en thermische proeven rekening is gehouden, aantonen dat het 
materiaal weinig oplost in water. 
Materialen die aan deze stringente LDM-voorwaarden voldoen vereisen geen 
C-verpakkingen, maar mogen worden vervoerd in een verpakking van het typeB. De 
beproevingsvoorschriften voor LDM-materiaal zijn opgenomen in de IAEA-Regulations en 
samengevat in aanhangsel I. Voor het ontwerp van de LDM is multilaterale goedkeuring 
door de bevoegde autoriteiten vereist. 
3.1.4 LSA/SCO 
Bij de herziening van de IAEA-Regulations is geconcludeerd dat de voorschriften voor de 
verpakking en het vervoer van materiaal met lage specifieke activiteit (LSA) en 
voorwerpen met besmette oppervlakte (Surface Contaminated Objects - SFO) moeten 
geëvalueerd en zo mogelijk gewijzigd worden. Dergelijke materialen zijn in hoofdzaak 
radioactieve afvalstoffen en radioactieve voorwerpen uit de ontmanteling van 
l(> 
kerninstallaties. De huidige voorschriften dateren van de zeventiger jaren en sindsdien was 
er een grote evolutie in de kenmerken van radioactieve afvalstoffen. Derhalve werd 
geconcludeerd dat de uitgangspunten waarop de huidige voorschriften zijn gebaseerd 
kritisch moeten worden herbekeken. 
In een door de Gemeenschap gefinancierde haalbaarheidsstudie van 1994 hebben Europese 
deskundigen een eerste poging gedaan om een nieuw systeem van eisen voor LSA/SCO-
materialen op te zetten. Teneinde overeenstemming met de voorschriften te 
vergemakkelijken, werden op basis van een zeer volledig stralingsgevolgenmodel nieuwe 
materiaalklassen gedefinieerd. 
Om verdere vooruitgang te boeken en een geharmoniseerde bijdrage van de EU aan de 
gecoördineerde onderzoeksprogramma's van de IAEA mogelijk te maken, worden in een 
door de Gemeenschap gefinancierd project de bruikbaarheid, voordelen en eventuele 
nadelen van het recentelijk voorgestelde nieuwe systeem geëvalueerd. Voor de lopende 
gecoördineerde onderzoeksprogramma's van de IAEA worden de "radwaste"-
gegevensbanken over radioactief afval van drie deelnemende EU-landen gebruikt. 
3.2 Andere kwesties en problemen 
3.2.1 Vermeende en werkelijke risico 's 
Elk jaar worden verscheidene miljoenen colli met radioactief materiaal op een veilige 
manier vervoerd in de lidstaten. De meeste van deze zendingen zijn bestemd voor medisch 
of algemeen industrieel gebruik. Slechts een kleine fractie houdt verband met de 
kernsplijtstofcyclus. Krachtens de transportvoorschriften moeten de colli ingebouwde 
veiligheidskenmerken bezitten zodat bij eventuele ongevallen de gevolgen beperkt zijn. 
Bovendien moet de overbrenging overeenkomstig bepaalde criteria verlopen en moeten 
chauffeurs van wegvoertuigen een goede opleiding hebben, met inbegrip van training voor 
het optreden bij noodsituaties. 
Bij het vervoer komen ongevallen en incidenten voor en er wordt veel aandacht besteed aan 
ongevallen en incidenten waarbij radioactief materiaal, met name materiaal uit de 
kernsplijtstofcyclus, betrokken is. Studies over gebeurtenissen in de lidstaten1* hebben 
aangetoond dat slechts zelden radioactief materiaal vrijkomt en dat de stralingsgevolgen 
vrij onbetekenend zijn. Er hebben zich echter belangrijke blootstellingen aan straling 
voorgedaan bij industriële bedieners van stralingsapparatuur die hebben nagelaten hun bron 
correct te verpakken alvorens zij naar een andere locatie reden. Een betere opleiding heeft 
veel bijgedragen tot de vermindering van dergelijke gebeurtenissen. 
De routering van verzendingen geschiedt op basis van overwegingen van operationele aard 
en waar relevant overwegingen van fysische bescherming. In een aantal gevallen is het 
noodzakelijk de autoriteiten in kennis te stellen van en/of hun toestemming te vragen voor 
overbrengingen door hun land. 
Review, Analysis and Report on the Radiological Consequences Resulting from Accidents and 
Incidents involving Radioactive Materials during Transport in the Period 1975-1986 by and 
within Member States of the European Communities. J. Lombard, C Ringot, E. Tomachevsky, J. 
S. Hughes and K. B. Shaw. EUR 12768 EN. Commissie van de Europese Gemeenschappen, 
1990. 
$\ 
Alle verschillende vervoerstakken vallen onder de Regulations en de algemene 
veiligheidsbalans is uitstekend. Er gebeuren ongevallen, maar dankzij het ontwerp van de 
verpakkingen en de operationele procedures zijn de gevolgen beperkt. 
Toch moet er geleerd worden uit de bij transportincidenten en -ongevallen opgedane 
ervaring teneinde herhaling ervan, of erger, te voorkomen. Kleine gebeurtenissen kunnen 
van betekenis zijn en kunnen de voorloper zijn van ernstiger incidenten of ongevallen. De 
Permanente werkgroep, die bijeen komt met de bevoegde instanties, de IAEA en (op 
verzoek) de industrie wisselt regelmatig informatie uit over dergelijke gebeurtenissen die bij 
het vervoer plaatsvinden. 
De bevoegde instanties moeten op gezette tijden de gevolgen van transportongevallen 
evalueren. Bij het opstellen van hun rampenplannen moeten de bevoegde instanties en de 
andere verantwoordelijke diensten, zoals de organisaties voor veiligheid en 
volksgezondheid, rekening houden met deze evaluaties. Om dit te vergemakkelijken heeft 
de IAEA aanbevelingen gepubliceerd inzake de noodvoorzieningen bij ongevallen waarbij 
radioactief materiaal betrokken is19. Deze reeks aanbevelingen wordt momenteel herzien. 
Er zullen zich nog noodsituaties voordoen en het is belangrijk om nauwkeurige informatie 
over de gevolgen van dergelijke gebeurtenissen te krijgen. Teneinde het belang van 
incidenten en ongevallen te kunnen inschatten, heeft de Commissie werkzaamheden op 
contractuele basis gestart met het oog op de ontwikkeling van een schaal voor de ernst van 
gebeurtenissen bij vervoer20, die consistent moet zijn met de bestaande International 
Nuclear Event Scale (INES) die algemeen wordt aanvaard en regelmatig wordt toegepast 
bij gebeurtenissen in vaste installaties21. 
3.2.2 Technische bijstand aan en industriële samenwerking met de LMOE en NOS 
Het programma voor technische bijstand aan de nieuwe onafhankelijke staten (NOS) van 
de voormalige Sovjet-Unie omvat twee contracten op het gebied van de veiligheid van het 
vervoer van nucleaire materialen die in 1995 ingingen: een eerste had betrekking op de 
technische evaluatie van de voorgestelde verbetering van de container voor het vervoer van 
verbruikte splijtstof (VVER), het tweede op een algemene beoordeling van het vervoer van 
bestraalde splijtstof in de NOS. 
Het is niet alleen de bedoeling om voorstellen te doen ter verbetering van de veiligheid, 
maar ook om tussen de verschillende hooggespecialiseerde organisaties voor technische 
bijstand een klimaat te scheppen van wederzijdse samenwerking op technisch gebied. 
In het kader van de programma's PHARE (Steun aan de economische herstructurering van 
de landen van Midden- en Oost-Europa) en TACIS (Technische bijstand aan de 
Gemeenschap van Onafhankelijke Staten) blijft de Gemeenschap de LMOE (Landen van 
Midden- en Oost-Europa) en de NOS assistentie verlenen voor de verbetering van hun 
nucleaire veiligheid. Bovendien is de Commissie van plan om een kader voor industriële 
samenwerking met deze landen op te zetten. 
20 Safety Series No. 87 "Emergency Response Planning and Preparedness for Transport Accidents 
Involving Radioactive Material". IAEA, Wenen 1988. 
Werkzaamheden op contract die in 1997 met financiële bijdrage van de Gemeenschap zijn gestart 
door de "National Radiological Protection Board". 
INES: The International Nuclear Event Scale. IAEA, Wenen 1992 
£f 
Er is zeer veel ruimte voor industriële samenwerking, onder meer ook op het gebied van de 
industrie die actief is in de sector van het vervoer voor de splijtstofcyclus. De industriële 
samenwerking op het gebied van het vervoer van radioactief materiaal kan leiden tot 
proefprojecten die de basis kunnen vormen voor een bredere samenwerking. 
Met een in mei 1996 gepubliceerde openbare aanbesteding22 is een officieel beroep gedaan 
op de transportindustrie om in het bovengenoemde kader de werkzaamheden te starten. Er 
werden echter geen bruikbare voorstetien ingediend en bij toekomstige aanbestedingen zal 
dus een nieuwe oproep moeten worden gelanceerd. 
3.2.3 Kwaliteitsborging 
Wanneer de bevoegde instanties voor bepaalde types verpakkingen hun goedkeuring en 
certificatie moeten verlenen, zullen zij dit slechts doen op voorwaarde dat er passende 
kwaliteitsborgingsprogramma's voor ontwerp, beproeving, fabricage, gebruik, onderhoud 
en vervoer zijn opgezet. Dit is een standaardpraktijk in alle lidstaten en verklaart mede de 
hoge kwaliteit van de gebruikte verpakkingen. Ook in het geval van verpakkingen 
waarvoor de bevoegde instanties niet hun goedkeuring behoeven te geven, zijn 
kwaliteitsborgingsprogramma's noodzakelijk en kunnen de bevoegde instanties de kwaliteit 
controleren aan de hand van periodieke controles of andere methoden waarmee kan 
worden gecontroleerd of de verpakkingen aan de eisen voldoen. 
In beginsel moeten alle aspecten van het vervoer van radioactief materiaal onder een 
kwaliteitsborgingsprogramma vallen. De IAEA heeft twee documenten23,24 gepubliceerd 
als richtsnoer voor dergelijke kwaliteitsborgings- en controleprogramma's. Wanneer zich 
een incident voordoet, moeten de conclusies van de analyse daarvan worden bestudeerd 
samen met alle documenten die de bij het vervoer te volgen praktijken omschrijven, met 
inbegrip van de normen, regels, voorschriften, kwaliteitsborgingsprogramma's en 
operationele procedures. 
Zelfs bij een enkele transportoperatie kunnen echter verschillende organisaties betrokken 
zijn zodat het onwaarschijnlijk is dat die operatie onder slechts één kwaliteitsborgings­
programma valt. De programma's van de volgende operatoren zijn relevant. 
• de ontwerper(s) van de verpakking; 
• de fabrikant van de verpakking en het laboratorium dat de verpakking heeft 
beproefd; 
• de gebruiker van de verpakking in verband met de verschillende toepassingen; 
• de vervoerder die gebruik maakt van de verschillende vervoersorganisaties en 
-infrastructuren. 
Kwaliteitsborgingsprogramma's zijn toegesneden op specifieke organisatiestructuren en een 
doorlichting van de kwaliteitsborgingsprogramma's in het kader van een incident of ongeval 
kan uiterst complex zijn. De Permanente werkgroep van de Commissie geeft een bijzondere 
24 PB C 136 van 8.5.1996, blz. 16. 
Safety Practice nr. 113 over "Quality Assurances for the Safe Transport of Radioactive Material". 
IAEA, Wenen 1994. 
Safety Practice nr. 112 over "Compliance Assurance for the Safe Transport of Radioactive 
Material". IAEA, Wenen 1994. 
ö<\ 
aandacht aan dit probleem ten einde de opgedane ervaring uit te wisselen met de andere 
lidstaten zodat deze van elkaar kunnen leren. 
3.2.4 Illegale grensoverschrijdende overbrenging van nucleair materiaal en 
radioactieve bronnen 
Toen de Commissie besloot het probleem van de illegale grensoverschrijdende 
overbrenging aan te pakken, drong een dubbele benadering zich op: een eerste voor de 
illegale overbrenging van nucleair materiaal en een tweede voor de onachtzame verzending 
van radioactieve bronnen. 
De instanties die zijn bevoegd voor het toezicht op de veiligheid van het vervoer van 
radioactief materiaal in de verschillende lidstaten dragen in dit verband niet noodzakelijk de 
hoofdverantwoordelijkheid aangezien die in de eerste plaats ligt bij de autoriteiten die 
bevoegd zijn voor de fysieke beveiliging en in de tweede plaats bij vergunningverlenende 
instanties. Desondanks zijn de transportautoriteiten zeer vaak de eerste betrokkenen 
wanneer illegale of onachtzame overbrengingen worden ontdekt. Als gevolg daarvan en 
omdat bij dergelijke activiteiten vaak verschillende landen betrokken zijn, wordt dit 
probleem herhaaldelijk besproken op de vergaderingen van de Permanente werkgroep. 
Wat de illegale trafiek in nucleair materiaal betreft, neemt de Commissie deel aan de door 
de IAEA georganiseerde coördinatievergaderingen tussen de verschillende agentschappen 
over preventie-, opsporings- en reactiemaatregelen, in nauwe samenwerking met de 
vervoersorganisaties (ICAO, IMO), de dienst "Vervoer van gevaarlijke goederen" (per 
spoor en over de weg) van de Economische Commissie voor Europa van de VN, de 
Werelddouaneorganisatie, Interpol en Europol. Het hoofddoel van deze vergaderingen is 
informatie uit te wisselen en na te gaan op welke gebieden maatregelen moeten worden 
getroffen. 
De Commissie financiert een haalbaarheidsstudie op het gebied van opsporing en toezicht 
om de illegale trafiek van nucleaire materialen en radioactieve bronnen in de zeehavens van 
de EU-lidstaten te helpen voorkomen. Het resultaat van deze studie zal worden ingediend 
bij het IMO-subcomitee "Ship/Shore Interface" dat hiervoor een bijzondere belangstelling 
heeft getoond. 
Maatregelen om bij te dragen tot het voorkomen van illegale grensoverschrijdende 
bewegingen van radioactief materiaal staan nog steeds op de dagorde van de Permanente 
werkgroep. Deze is met name betrokken bij de uitwerking van identificatie-, opsporings- en 
reactiemaatregelen. De komende jaren zal de werkgroep zo nodig verdere actie blijven 
ondersteunen wanneer daartoe extra fondsen beschikbaar komen. 
4. WERKZAAMHEDEN VAN DE PERMANENTE WERKGROEP VAN DE 
COMMISIE 
4.1 Afgeronde werkzaamheden 
In de afgelopen jaren zijn een aantal projecten in verband met het veilig vervoer van 
radioactief materiaal voor de Commissie afgerond. In een aantal gevallen waren dit 
haalbaarheidsstudies of inleidende fasen van grotere projecten. 
^0 
Deze werkzaamheden hadden betrekking op bepaalde aspecten van het vervoer, gaande 
van het ontwerp tot de aflevering van het materiaal. De diepgang van deze projecten werd 
vaak beperkt door de schaal van de gefinancierde werkzaamheden. Toch hebben deze 
studies nuttige informatie opgeleverd voor de lidstaten, de IAEA en de Commissie. 
Zo werden bijvoorbeeld de transportgebeurtenissen in de lidstaten over een periode van 
10 jaar geanalyseerd. Daaruit is geconcludeerd dat de rapportage van gegevens het 
volledigst was in de nucleaire industrie en dat zich geen grote gezondheidsproblemen 
hebben voorgedaan. Uit de naar aanleiding van deze studie uitgevoerde analyse blijkt dat in 
alle ongevallen of incidenten de conform de normen geproduceerde verpakkingen een 
afdoende bescherming hebben geboden. 
Een ander project omvatte de opstelling van een handleiding voor rampenplannen in de 
lidstaten25, inclusief details over de verschillende systemen, contactpersonen en beschikbare 
apparatuur. 
4.2 Huidig programma 
De Commissie heeft een actieplan in verband met de toekomstige studies over het vervoer 
opgesteld. Dit programma heeft betrekking op zeven gebieden: 
• werking van de interne markt en harmonisatiebehoeften; 
• evaluatie van de tenuitvoerlegging van de voorschriften voor het vervoer; 
herziening van de voorschriften voor het vervoer; 
nadere studie van gebeurtenissen bij het vervoer, 
maatregelen voor noodsituaties bij het vervoer; 
bijstand aan de LMOE en NOS; 
voorlichting van en communicatie met het grote publiek. 
Op de eerste vier van deze gebieden zijn de werkzaamheden reeds gestart. Er moet over 
worden gewaakt dat in de toekomstige programma's de laatste twee problemen niet worden 
verwaarloosd. De Commissie financiert 24 projecten die worden uitgevoerd door 
verschillende organisaties in de lidstaten (zie tabel 1). Bij de uitvoering is er een intensieve 
samenwerking tussen de lidstaten. 
In 1996 heeft de Commissie, na de heropening van begrotingspost "Vervoer van radioactief 
materiaal in de Europese Unie", een openbare aanbesteding uitgeschreven in 
overeenstemming met de omschrijving van deze begrotingspost door het Europees 
Parlement. AJs resultaat daarvan heeft de Commissie 43 voorstellen ontvangen. Na de 
evaluatie van deze voorstellen door de Commissie werd de Permanente werkgroep advies 
gevraagd voor de indeling van deze voorstellen in projecten van eerste en tweede prioriteit. 
Binnen de beperkingen van de begroting konden in 1996 voor de 15 prioritaire voorstellen, 
alsmede voor 3 voorstellen van tweede orde, contracten worden gegund (zie tabel 1). In 
"Handbook for the CEC Database on Transport Emergencies Involving Radioactive Materials". 
J. S. Hughes, J. Lombard, F. Mathieu and K.B. Shaw. Commissie van de Europese 
Gemeenschappen, oktober 1992. 
2/7 
1997 werden aanvullende fondsen vrijgemaakt ten behoeve van de resterende voorstellen 
van tweede prioriteit en zes nieuwe projecten. 
Een groot aantal van de voorstellen kan leiden tot harmonisatie van de EU-voorschriften 
met de IAEA-Regulations voor het vervoer, Editie 1996. 
Op de tweede vergadering van het Transport Safety Standards Advisory Committee 
(TRANSSAC) van de IAEA in maart 1997 is het initiatief om de activiteiten van de 
Commissie op het gebied van het veilig vervoer van radioactief materiaal positief onthaald 
en werd de waardevolle bijdrage daarvan aan het herzieningsproces van de 
IAEA-Regulations erkend. Een aantal EU-lidstaten heeft echter aangestipt dat deze 
inspanningen in de komende jaren een continue en regelmatige financiering behoeven om 
alle gebieden van het programma te kunnen bestrijken en voort te kunnen bouwen op de 
inleidende fase van de langetermijnprojecten. 
4.3 Toekomstige werkzaamheden 
In de regelingen voor het vervoer komen de ontwikkelingen op vele verschillende gebieden 
samen, zoals materialen, processen, verzending en beveiligingsbeginselen. Om op afdoende 
wijze op die ontwikkelingen te kunnen inspelen, heeft de Gemeenschap een permanent 
vervoerprogramma nodig dat op gezette tijden wordt herzien. Een aantal van de huidige 
projecten vormt een inleidende fase van de langetermijnstudies met het oog op 
fundamentele verbeteringen van systemen en voorschriften voor het vervoer. 
De IAEA-Regulations voor het vervoer zijn wereldwijd aanvaard voor alle verschillende 
transportmodi en zijn, sinds de eerste editie van 1961, op gezette tijden herzien. De huidige 
editie van deze Regulations is in 1996 gepubliceerd. De volgende editie zal de in de nieuwe 
herzieningscyclus uitgewerkte verbeteringen omvatten. Bijdragen aan dit herzieningsproces 
moeten worden ondersteund door adequate documentatie, zoals technische studies. In 
brede kring wordt bijvoorbeeld aanvaard dat de voorschriften inzake materialen met lage 
specifieke activiteit en voorwerpen met oppervlaktebesmetting kunnen worden verfijnd. 
Om de EU in staat te stellen om volledig uitgewerkte voorstellen ter verbetering van de 
Regulations in te dienen, moet zij absoluut kunnen steunen op een geschikt 
studieprogramma dat over verscheidene jaren loopt. 
Een ander voorbeeld is de kwalificatiemethode voor weinig dispergeerbaar materiaal 
(LDM). Overeenkomstig de Regulations geschiedt goedkeuring van LDM op bilaterale of 
multilaterale basis. Het is daarom van cruciaal belang dat de betrokken partijen 
samenwerken, waarbij zij hun ontwikkelingsinspanningen bundelen en samenwerking in een 
vroeg stadium bevorderen tussen de verschillende instellingen van de EU-lidstaten, met 
inbegrip van de bevoegde instanties en de beproevingsfaciliteiten. De Commissie heeft 
hiertoe reeds een eerste aanzet gegeven via een proefproject voor de ontwikkeling van 
beproevingsprocedures voor de kwalificatie van radioactieve materialen zoals LDM. 
Gezien de grote inspanningen die vereist zijn om dergelijke proeven te ontwikkelen en uit 
te voeren, valt te verwachten dat binnen de Europese Unie een gemeenschappelijke aanpak 
moet worden uitgewerkt en wellicht een gemeenschappelijke beproevingsfaciliteit moet 
worden gebouwd. Dit is een nieuw gebied waarop de Commissie de samenwerking tussen 
de lidstaten kan ondersteunen en bevorderen. 
vu 
Studies over vervoerpraktijken zijn in een ander verband van belang, bijvoorbeeld voor het 
verstrekken van informatie over de opgedane ervaring. Gedurende het vervoer doen zich 
ongevallen en incidenten voor en informatie daarover kan helpen soortgelijke 
gebeurtenissen elders te voorkomen. Informatie en communicatie over de veiligheid bij het 
vervoer zijn belangrijk en informatie over de gevolgen van vervoersactiviteiten kan de 
publieke perceptie verbeteren. De geregelde evaluatie van de stralingsdoses ten gevolge 
van het vervoer van radioactief materiaal binnen de EU (ST-1, al. 304) moet worden 
bevorderd. Daardoor kan een totaalbeeld ontstaan van de toestand binnen de EU en kan de 
doeltreffendheid van de bestaande voorschriften worden gestaafd, of integendeel, de 
noodzaak van verder regelgevingswerk worden aangetoond. 
Er moet een speciale aandacht worden besteed aan projecten ter verbetering van de 
veiligheid van het vervoer door de tenuitvoerlegging van Editie 1996 van de 
IAEA-Regulations voor het veilig vervoer van radioactief materiaal in de landen van 
Midden- en Oost-Europa en in de Nieuwe Onafhankelijke Staten. 
33 
Aanhangsel I - SAMENVA TTING VAN DE BEPROEVINGSVOORWAARDEN 
Verpakkingen van het type C 
De geschikte proeven zijn: 
• die welke van toepassing zijn op B(U)-verpakkingen en, indien van toepassing, 
op verpakkingen voor splijtstoffen (zie nadere gegevens in het derde verslag); 
• doorborings-/scheurproef waarbij hetzij een afgeknot kegelvormig 
testvoorwerp van een hoogte van 3 meter op de verpakking inslaat, hetzij de 
verpakking op het testvoorwerp inslaat, naargelang van de massa van de 
beproefde verpakking; 
• een verzwaarde thermische proef, met dezelfde technische specificaties als voor 
de thermische proef voor verpakkingen van het type B, maar met een duur van 
60 minuten; 
• een onderdompelingsproef in 200 m diep water; 
alsmede een botsingssnelheid van 90 m/s voor de "val"proef op een star doelwit, met een 
hoek die zo is gekozen dat de verpakking maximaal wordt beschadigd. 
Uraanhexafluoride 
Verpakkingen: 
• moeten een interne-drukproef van ten minste 1,4 MPa doorstaan, maar voor 
cilinders met een beproevingsdruk van minder dan 2,8 MPa is multilaterale 
goedkeuring vereist; 
• moeten de "type A"-valproef doorstaan met hoogten tussen 0,3 en 1,2 m, 
naargelang van de massa van de verpakking; 
• die zijn ontworpen om 0,1 kg of meer, maar minder dan 9.000 kg 
uraanhexafluoride te bevatten, moeten de "type B "-thermische proef van 800°C 
gedurende 30 minuten doorstaan; 
• die zijn ontworpen om 9.000 kg of meer uraanhexafluoride te bevatten, moeten 
hetzij voldoen aan de thermische-beproevingseisen, hetzij multilateraal worden 
goedgekeurd. 
Voorts moeten verpakkingen die splijtbaar UF6 bevatten voldoen aan de beproevingseisen 
voor splijtstofverpakkingen ("type B"-botsings- en thermische proef), zonder contact 
tussen de afsluiter en andere delen van de verpakking waarmee dorgaans geen contact is. 
Rond de afsluiter mag geen lekkage optreden en de verpakking moet voldoen aan andere 
operationele eisen alvorens de ontwerper mag aannemen dat de verpakking waterdicht is in 
de zin van de veiligheidsanalyse. 
Weinig dispergeerbaar materiaal (LDM ) 
• De totale hoeveelheid weinig dispergeerbaar materiaal in een verpakking is aan 
beperkingen onderworpen zodat het stralingsniveau op 3 m van het niet-
afgeschermde radioactieve materiaal niet meer dan 10 mSv/h bedraagt. 
W 
Na een "type C"-botsingsproef en een verzwaarde thermische proef, mag in de 
lucht niet meer materiaal vrijkomen, in gasvorm of als zwevende deeltjes (tot 
100 micrometer aërodynamische diameter), dan 100 keer de radionuclide-
specifieke A2-waarden. 
Voorts mag, na een lek- (oplosbaarheids-)proef, bestaande uit de 
onderdompeling in water gedurende 7 dagen, de activiteit in het water niet 
groter zijn dan 100 A2. Bij de toepassing van deze proef moeten de schade­
effecten van de in de tweede alinea gespecificeerde proef, in rekening worden 
gebracht. 
Tenslotte moet een voor weinig dispergeerbaar materiaal bedoelde verpakking 
zo zijn ontworpen dat kenmerken die worden toegevoegd aan het LDM, maar 
die er geen deel van vormen, of interne bestanddelen van de verpakking, de 
prestaties van het weinig dispergeerbaar materiaal niet nadelig beïnvloeden. 
%<> 
DIRECTORAAT-GENERAAL VOOR ENERGIE - DG XVII 
STUDIES INZAKE HET VERVOER VAN RADIOACTIEF MATERIAAL 
1996/1997 
Tabel 1 : LOPENDE PROJECTEN waaraan een financiële bijdrage/subsidie van de 
Gemeenschap is toegekend 
Contract TfTFI * 0 
B4-1020/D/96-... 
001 Evaluation of the safety of vitrified high level waste shipments from the 
UK to continental Europe by sea 
002 Assessment of the radiological risks from transport accidents involving 1 
Type A Packages 
003 Development of evaluation methods for the qualification of Low 
Dispersible Material (LDM) 
004 Safety assessment of Leaktightness Criteria for Radioactive Material 
Transport Packages: studies of seal stability and performance under 
thermal aging processes arid resulting potential for material leakage 
005 Examination of the existing transport emergency arrangements in the 
Member States and the discussion of the benefits which result 
006 Further development of radiological criteria and requirements for the 
transport of LSA and SCO material 
007 Feasibility study on detection and monitoring systems and procedures to 
prevent illicit trafficking of radioactive and fissile material at sea ports in 
the EU Member States 
008 Practical implication of the adoption of exemption values in transport I I : 
Aangezien de contracten met onderstaande Engelse titels zijn toegekend, wordt hiervan geen 
vertaling gegeven 
Hc 
DIRECTORAAT-GENERAAL VOOR ENERGIE - DG XVII 
STUDIES INZAKE HET VERVOER VAN RADIOACTIEF MATERIAAL 
1996 
• 
Contract TTTEL 
B4-1020/D/96 
009 Surveys on the events during transport 
010 Development of an event severity scale for incidents/accidents 
011 Harmonisation of methods for the nuclear cnticality safety evaluation of 
transport packages 
012 Qualification experiments on the release behaviour of LSA material in 
accident conditions with mechanical impact 
013 Evaluation of external radiation levels from transport packages to the 
quantities and units specified by ICRP and ICRU, and in relation to the 
Basic Safety Standards of the EU 
014 Evaluation of the radiation protection options related to the Low Weight 
Packages - category III yellow 
I 015 Segregation of packages during transport 
016 Evaluation of codes for Analysing the Drop Test Performance of 
Radioactive Material Transport Containers 
017 Evaluation of safety of casks impacting different kinds of targets - Real 
Target Impact Studies 
; 
018 Harmonisation of the Qualification of Procedures and Personnel (Guide 
of practice evaluation of events) 
3t 
DIRECTORAAT-GENERAAL VOOR ENERGIE - DG XVII 
STUDIES INZAKE HET VERVOER VAN RADIOACTIEF MATERIAAL 
1997 
Contract TITEL 
B4-1020/D/97-... 
______ _______________________ 
001 Harmonisierung der Methoden zur Bewertung der Verpackungssicherheit 
in Ubereinstimmung mit den Vorschriften 
002 Risk Assessment for the transport of irradiated nuclear fuel in the NIS 
003 Evaluation of the Situation in the EC as regards Safety in the Transport | 
of Radioactive Material and the Prospects for the Development of such 
type of transport 
004 Emergency arrangements in the area of transport 
005 Harmonisation of the Performance of the Packages and the Level of 1 
intrinsic Safety of the Material I 
"Analysis of Rail Accident Frequencies and Severity for the Assessment 
of Radioactive Material Transport Risk" 
006 Accident analysis of spent fuel shipping casks transported by rail 
*>$' 

ISSN 0254-1513 
COM(98)155def. 
DOCUMENTEN 
NL 12 07 15 17 
Catalogusnummer : CB-CO-98-237-NL-C 
ISBN 92-78-32956-8 
Bureau voor officiële publikalies der Ivuropese Gemeenschappen 
L-29K5 Luxemburg 
31