COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(91) 259 def. 
Brussel, 3 september 1991 
Voorstel voor een 
AANBEVELING VAN DE RAAD 
betreffende de bevordering van werknemersparticipatie 
in bedrijfswinsten en -resultaten 
(inclusief aandelenparticipatie) 
(door de Commissie ingediend) 

- 2 -
INHOUDSOPGAVE 
I. INLEIDING 
II. DE CONTEXT 
A. Antecedenten en voorbereidingen 3 
B. Kenmerken van stelsels voor financiële participatie door 
werknemers 5 
C. Financiële participatiestelsels in economische theorie 6 
D. Het bestaande wettelijke en fiscale kader voor financiële 
participatiestelsel in de EG 8 
E. Financiële participatiestelsels in praktijk 10 
F. Bewijs van de uitwerkingen van financiële participatie­
stelsels 13 
G. Grensoverschrijdende uitbreiding binnen de EG van 
financiële participatiestelsels 15 
H. Verwante kwesties en ontwikkelingen 17 
I. Rol van de sociale partners 17 
J. Rol van de regeringen 17 
I II.DE ONDERDELEN VAN HET VOORSTEL 20 
IV. CONCLUSIES 23 

- 3 -
MEMORIE VAN TOELICHTING 
I. INLEIDING 
1. In de context van de instelling van de interne markt is tijdens de 
Europese Raad van Hannover, Rhodos en Madrid overwogen dat hetzelfde beiang 
zou moeten worden gehecht aan sociale als aan economische aspecten en dat 
derhalve beide gelijkelijk zouden moeten worden ontwikkeld. Het Europese 
Parlement (in talrijke, op eigen initiatief genomen resoluties) en het 
Economisch en Sociaal Comité (in zijn advies van 22 februari 1989) hebben 
een soortgelijk standpunt ingenomen. 
2. Het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden 
werkt deze benadering uit en stipuleert in punt 12 o.a. dat werkgevers of 
werkgeversorganisaties enerzijds en werknemersorganisaties anderzijds het 
recht hebben te onderhandelen en collectieve arbeidsovereenkomsten te 
sluiten op in de nationale wetgeving en de nationale gebruiken bepaalde 
voorwaarden. In punt 17 van het Handvest wordt gestipuleerd dat 
voorlichting, raadpleging en inspraak van de werkenden, rekening houdend met 
de in de verschillende Lid-Staten geldende gebruiken, op passende wijze 
moeten worden ontwikkeld. 
3. In verband hiermede, kondigt de Commissie in haar actieprogramma met 
betrekking tot de tenuitvoerlegging van het Handvest aan dat zij van plan is 
een communautair instrument voor te leggen inzake "aandelen- en financiële 
participatie van werknemers". De Commissie onderstreept haar vorige 
verklaringen ten gunste van werknemersparticipatie in bezitsvorming en in 
verwervingen van aandelen als middel voor grotere rechtvaardigheid in de 
verdeling van rijkdom en als middel om een adequaat niveau van niet-
inf lat ionaire groei te bereiken en is van oordeel dat "... de eisen van 
economische concurrentie alsmede van nieuwe managementbenader ing geleid 
hebben tot het opstellen van verscheidene mechanismen voor financiële 
participatie van loontrekkenden die voldoen aan de eerdergenoemde 
doelstellingen alsmede van andere mechanismen waarbij de rol van werkenden 
in de ondernemingen in overeenstemming wordt gebracht met hun aspiraties 
voor betere beloning en met het financiële evenwicht van de onderneming." 
In overeenstemming met het Handvest en zoals aangekondigd in haar 
actieprogramma, stelt de Commis ie derhalve een aanbeveling voor om de 
ontwikkeling van dergelijke praktijken van: 
- "winstdeling" in zijn verschillende vormen; 
- werknemersaandeelhouderschap 
te vergemakkelijken en aan te moedigen. 
De aard van het gekozen instrument, een aanbeveling van de Raad, wordt 
enerzijds ingegeven door de aard van het onderwerp dat, zoals uit het 
onderstaande blijkt, met nadruk aanbeveelt de voorkeur te geven aan een 
niet-bindend instrument. Anderzijds is een aanbeveling van de Raad een 
passender keuze dan een aanbeveling van de Commissie gezien het standpunt 
van o.a. het Europese Parlement dat de status van dit instrument voldoende 
moet zijn om van invloed te zijn op alle partijen. 
II. DE CONTEXT 
A. Antecedenten en voorbereidingen 
4. Op 24 Juni 1976 heeft de Tripartite conferentie de regeringen en de 
sociale partners verzocht passende maatregelen te nemen om bezitsvorming 
door werknemers aan te moedigen. Het in de paar Jaar daarna, in nauwe 
samenwerking met deskundigen van de regeringen en beide zijden van de 
industrie op basis van een mandaat van de Raad (Sociale Zaken), verrichte 
- 4 -
werk heeft geleid tot een memorandum inzake werknemersparticipatie in 
bezitsvorming" welke de Commissie in augustus 1979 heeft goedgekeurd. Dit 
memorandum bevatte geen formele voorstellen van de Commissie maar eerder 
twee verschillende reeksen richtsnoeren. De eerste reeks richtsnoeren had 
ten doel het sociale aspect van stimulansen voor individueel sparen te 
versterken, de tweede reeks was gericht op de ontwikkeling van stelsels van 
financiële participatie van werknemers. 
5. Het voornaamste vervolg op dit memorandum en het addendum daarop van 
1983 was een in oktober 1983 door het Europese Parlement goedgekeurde 
resolutie waarin de in het memorandum gevolgde benadering gesteund wordt en 
de Commissie verzocht werd een aanbeveling daaromtrent op te stellen. De 
Commissie heeft in de daaropvolgende jaren niet aan dit verzoek kunnen 
voldoen wegens andere prioriteiten in haar werkprogramma maar de kwestie 
bleef de aandacht van het Europese Parlement houden. 
6. Bij de aankondiging in het akt ieprogramma van haar voornemen een 
communautair instrument inzake aandelenparticipatie en financiële 
participatie door werknemers voor te leggen, heeft de Commissie een andere 
benadering geschetst dan die van 10 jaar geleden, rekening houdend met de 
jongste ontwikkelingen en de huidige beleidsvormen op dit gebied binnen de 
EG. Het instrument wil niet zozeer trachten alle aspecten van algemeen 
bezitvormingsbeleid of van aan de bevolking als geheel of aan specifieke 
inkomensgroepen buiten de werkgelegenheidscontext geboden stimulansen te 
dekken, maar zich concentreren op werknemersparticipatie in de winst en de 
kapitaal groei van hun onderneming en op werknemersaandeelhouderschap. 
7. Bij de voorbereiding van dit communautaire instrument heeft de 
Commissie financiële steun verleend aan een onderzoekproject van het 
Europese Universitaire Instituut te Florence, vooral ten einde een goed 
overzicht te krijgen van de "stand van zaken" betreffende financiële 
participatie van werknemers in de EG. De resultaten van dit project worden 
beschreven in het zogenaamde "PEPPER-rapport" (PEPPER - "Promotion of 
Employee Participation in Profits and Enterprise Results"). In de 
onderstaande hoofdstukken (B-F) wordt in grote trekken een samenvatting 
gegeven van de meest significante bevindingen van het rapport. Nadere 
bijzonderheden, bibliografische referenties enz. zijn te vinden In het 
rapport zelf (bijvoegsel 3/91 bij Sociaal Europa). 
8. De twee voornaamste concurrenten van de EG op de wereldmarkt, de 
Verenigde Staten en Japan, passen beide reeds op grotere schaal financiële 
participatiestelsels toe dan de Gemeenschap. 
Enkele ramingen voor de Verenigde Staten laten zien dat in de periode 1977-
1978 het aantal winstdelende stelsels van 300.000 tot 500.000 gestegen is. 
Zelfs in 1978 vielen ongeveer 17 miljoen werknemers onder gedeponeerde 
werknemerswinstdelingsteisels. Na belastingverlagingen ter aanmoediging van 
een specifieke vorm van financiële participatie, is het aantal Employee 
Stock Ownership Plans (ESOPs) enorm gegroeid en heeft in 1990 een cijfer van 
ongeveer 10.000 ESOPs bereikt, waaraan 10 miljoen werknemers deelnemen. 
In Japan is de financiële participatie van werknemers reeds lang traditie 
hoewel enkele kenmerken van de stelsels eventueel wat afwijken van de 
westelijke norm. In de Japanse ondernemingen is winstdeling wijd verbreid; 
gewoonlijk wordt tweemaal per jaar een winstdelingspremie uitbetaald en men 
gaat ervan uit dat deze tot 25% van de totale verdiensten van de werknemer 
kan uitmaken. Een andere vaak voorkomende gewoonte is de werknemers aan te 
moedigen aandelen in de onderneming te kopen. Er wordt soms gezegd dat het 
lage werkloosheidspercentage en inflatieniveau in Japan toegeschreven kunnen 
worden aan winstdeling maar dit is vrijwel zeker een al te eenvoudige 
voorstel I ing. 
-r 5 " 
B. Kenmerken van stelsels voor financiële participatie door werknemers 
g. Er bestaat een breed scala van uiteenlopende vormen van 
werknemersparticipatie in bedrijfsresultaten. Deze kunnen samengevat worden 
onder twee hoofdcategorieën, die al dan niet naast elkaar kunnen bestaan en 
in sommige gevallen elkaar kunnen overlappen: winstdeling en 
werknemersaandeeI houderschap. 
B-1 Winstdeling 
10. "Winstdel ing" in de strikte zin van het woord impliceert de deling van 
winst door degenen die kapitaal en werk verschaffen, door de werknemers 
naast een vast loon een wisselend inkomensdeel te geven dat rechtstreeks 
verbonden is met winst of enige andere index van bedrijfsresultaten. 
Winstdeling levert de werknemers een geregelde premie op uit de winst welke 
normaal gesproken bij het kapitaal gevoegd zou worden maar, in tegenstelling 
tot traditionele premies die verband houden met de individuele prestatie 
(bijv. stukpremies), is winstdeling een collectief stelsel dat op allen of 
een grote groep van werknemers van toepassing is. 
In de praktijk kan winstdeling verschillende vormen hebben. Op 
ondernemingsniveau kan het werknemers directe of uitgestelde winst 
opleveren; de premie kan worden betaald in contanten, ondernemingsaandelen 
of andere certificaten; of de vorm krijgen van toekenning van speciale ten 
behoeve van de werknemers geïnvesteerde fondsen. Op hogere niveaus krijgt 
winstdeling de vorm van landelijke of regionale werknemersfondsen. 
Winstdeling op basis van uitbetaling in contanten relateert de 
werknemerspremies rechtstreeks aan een of andere index van 
ondernemingsprestatie (winst, inkomen, toegevoegde waarde of anders), 
meestal met onmiddellijke betaling. Ook kan er echter een uitgesteld stelsel 
bestaan bijv. indien een bepaald winstpercentage wordt toegevoegd aan de 
bedrijfsfondsen die dan geïnvesteerd worden in naam van de werknemers. Ook 
wordt onderscheid gemaakt tussen groeideling en winstdeling hoewel beide 
duidelijk verband houden met elkaar; groeideling bestaat typisch uit een 
groepsstimulerend betalingsstelsel dat geconcentreerd is op productiviteit, 
kostenverlaging of andere criteria, minder ruim dan rendement. 
Winstdeling op basis van aandelen bestaat uit de uitgifte aan werknemers in 
verhouding tot de winst of enige andere index van bedriJfsprestatie, een 
aantal aandelen in de onderneming waar zij werken. Deze worden gewoonlijk 
vastgelegd in een fonds voor een bepaalde periode voordat de werknemers 
erover mogen beschikken. Wanneer de aandelen vallen onder een minimum 
blokkeringsperiode, wordt de term "uitgestelde winstdeling" gebruikt. 
B-2 Werknemersaandeel houderschap 
11. Werknemersaandeelhouderschap voorziet in indirecte 
werknemersparticipatie in de bedrijfsresultaten, dat wil zeggen op basis van 
participatie in eigendom door het ontvangen van dividend of de 
waardestijging van kapitaal in handen van de werknemers of een combinatie 
van beide. Hoewel dergelijke stelsels niet rechtstreeks verband houden met 
de bedrijfswinsten, houden zij wel verband met het rendement van het bedrijf 
en stellen de deelnemers zo in staat om te profiteren van de groei van de 
bedr i Jfswinst. 
- 6 -
Werknemers kunnen individueel of collectief aandeelhouder zijn. Het kan gaan 
om aandelen in het bedrijf waar de werknemer werkt of elders. De 
ontwerpaanbeveling richt zich echter voornamelijk op die stelsels van 
werknemersaandeelhouderschap welk expliciet zijn opgezet om de werknemers 
een extra bron van inkomsten te geven in verhouding tot de 
bedr i Jfsresultaten. 
Werknemersaandeelhouderschap kan vele verschillende vormen aannemen. Vaak 
wordt een deel van de bedr i jfsaandelen gereserveerd voor werknemers en op 
preferente voorwaarden aangeboden; of werknemers krijgen opties om hun 
bedriJfsaandelen te kopen na verloop van een zekere tijd, onder gunstige 
belastingvoorwaarden. Een andere formule is dat via Employee Share Ownership 
Plans (ESOPs) een werknemerswinsttrust wordt opgezet die bedriJfsaandelen 
verwerft welke periodiek op de ESOP-rekening van iedere werknemer worden 
overgeschreven. Overname van hun onderneming is een speciale vorm van 
werknemersaandeeI houderschap. 
In de literatuur wordt de algemene term "werknemersaandeelhouderschap" 
dikwijls gebruikt om zowel de op aandelen gebaseerde winstdeling als het 
werknemersaandeelhouderschap te omschrijven; "winstdeling" wordt soms 
gebruikt om zowel naar de winstdeling in de strikte zin, van betaling in 
verhouding tot winst te refereren als naar op aandelen gebaseerde 
winstdeling. Het onderscheid tussen individueel en collectief 
werknemersaandeelhouderschap is eveneens niet altijd duidelijk afgebakend. 
Deze ontwerpaanbeveling verwijst in de eerste plaats naar die stelsels die: 
intern (van toepassing binnen een onderneming); collectief (beschikaar voor 
allen of het grootste deel van de werknemers) zijn; voortduren (van 
toepassing op regelmatige basis); en zorgen voor werknemersparticipatie in 
een of ander aandeel van bedrijfsprestatie (direct of indirect). 
C. Financiële participat(«stelsels in economische theorie 
12. Gedurende de Jaren 80 is een levendig debat gevoerd tussen economen 
over de eventuele uitwerkingen van financiële participatiestelsels. Degenen 
die voorstander waren, stellen dat er drie hoofdsoorten van nuttige 
uitwerkingen bestaan. 
Het eerste is de stimulerende uitwerking welke moet leiden tot grotere 
arbeidsproduktiviteit en betere globale bedriJfsprestatie. Het rechtstreeks 
met de bedrijfsresultaten verbonden werknemers inkomen zal waarschijnlijk 
leiden tot grotere motivering en betrokkenheid, meer identificatie van de 
werknemers met de belangen van hun firma, lager absenteïsme en 
arbeidsverloop, vermindering van conflicten binnen de firma en spanning 
tussen arbeidskrachten en directie, en verbeteringen in de werkorganisatie. 
Andere daarmee verband houdende, eventuele uitwerkingen zijn een bijdrage 
tot grotere sociale rechtvaardigheid in de verdeling van de totale rijkdom 
en een verzekering tegen opportunisme van het management door een 
aanmoediging van gezamenlijk rIJkdomvergrotend gedrag. Meer indirect verband 
houden uitwerkingen en doelstellingen zoals een verbeterd begrip van de 
werknemer van de grondbegrippen van bedrijfseconomie of de aanmoediging van 
positieve attituden ten opzichte van meer industriële democratie. 
Het tweede theoretische argument is dat winstdeling zorgt voor grotere 
flexibiliteit in verdiensten van de arbeidskrachten. Door de frequentie van 
loonaanpassingen te verhogen, leidt winstdeling waarschijnlijk tot minder 
variatie in de werkgelegenheid en kan dus de druk tot ontslag reduceren. 
- 7 -
Behalve deze op bedrijfsniveau verwachte uitwerkingen, hebben sommige 
economen (Vanek en Weitzman) voorgesteld dat winstdeling stabiliserende 
macro-economische uitwerkingen zou kunnen hebben. Een "aandeleneconomie" 
waarin de firma's hun werknemers een aandeel in de winst geven ter 
vervanging van een deel van hun loon, zou belangrijke voordelen kunnen 
hebben boven een "looneconomie". Aangezien de firma's het bas is loon en niet 
de totale beloning zouden beschouwen als de relevante marginale 
arbeidskosten, zou de winstdeling de marginale kosten van extra 
arbeidskrachten doen dalen en zodoende zou niet alleen de werkgelegenheid 
stijgen maar zou de gehele economie veranderen in een toestand van volledige 
werkgelegenheid. Dan zouden monetaire maatregelen gebruikt kunnen worden ter 
bestrijding van inflatie zonder angst voor het creëren van werkloosheid. 
13. Een aantal met elkaar verband houdende argumenten tegen financiële 
participatiestelsels kan ook in de literatuur teruggevonden worden, meer in 
het bijzonder: 
a) Verzwakking van eigendomsrechten. Volgelingen van de Property Rights 
School hebben geargumenteerd dat wetgeving ter bevordering van 
enigerlei vorm van economische democratie een voortdurende erosie van 
eigendomsrechten vormt door gebruik te maken van de macht van de staat 
om rijkdom van bezitters van kapitaal over te hevelen naar werknemers. 
Winstdeling wordt dus beschouwd als een zuiver distributief 
"rijkdomconfiskatiestelsel" zonder eventuele stimulerende effecten. 
Zij voorspellen een belangrijke negatieve relatie tussen 
werknemersparticipatie en prestatie, ten gevolge van een verlies van 
bestuurscontrole en de verzwakking van de autoriteit van kapitalisten 
en grotere eisen tot werknemersparticipatie in de besluitvorming. 
Bovendien zal het her investeerbare overschot lager zijn waar de 
werknemersverdiensten een winstaandeel omvatten en daardoor kan de 
groei en de toekomstige werkgelegenheid nadelig worden beïnvloed. 
b) Ondoelmatigheid van groepstimulansen. Ook is geargumenteerd dat 
groepstimulansen geen uitwerking hebben, aangezien stimulansen 
verwateren in een groepsomgeving waar beloningen verband houden met 
groepsinspanningen. Winstdeling geeft iedere werknemer slechts een 
fractie van een extra winst op grond van zijn eigen inspanning. 
Werknemers zullen daardoor verleid worden tot profiteren en er zullen 
moeilijkheden ontstaan bij het nagaan van de bijdrage van een enkele 
werknemer. Toch kan meer coöperatief gedrag ten gevolge van financiële 
participatie (speciaal indien dit gepaard gaat met inspraak) deze 
potentieel negatieve uitwerkingen compenseren. 
c) Risicodragend. Financiële participatiestelsels kunnen de werknemers 
ook blootstellen aan een onaanvaardbare mate van risico. Wegens de 
fysieke onmogelijkheid om het gebruik van hun arbeidskracht in 
verschillende sectoren en ondernemingen in de economie te verdelen 
(zoals kapitalisten kunnen doen met hun kapitaal) door "alle eieren in 
één mandje" te leggen, zullen de werknemers niet alleen het risico van 
werkloosheid dragen maar daarenboven nog te maken krijgen met extra 
inkomensrisico's, vooral bij het opbouwen van een participatie 
(rechtstreeks of indirect) in aandelen of certificaten van hun 
werkgever. Dit extra risico kan echter gecompenseerd worden door een 
hogere werkgelegenheidsveiIigheid welke winstdeling waarschijnlijk 
geeft; blootstelling aan risico kan beperkt worden indien de 
werknemers uitgesloten worden van volledige ondernemingswinsten en 
verliezen en in sommige gevallen kunnen vormen van verzekering helpen 
om de risico's (maar ook potentiële winsten) te verminderen. 
- 8 -
Over het geheel heeft het theoretische debat inzake financiële 
participatiestelsels op zichzelf nog geen overweldigende steun opgeleverd 
voor de argumenten pro of contra financiële participatiestelsels. Een nader 
onderzoek van de praktijk van dergelijke stelsels moet meer uitsluitsel 
geven (zie punt 20 tot 30). 
D. Het bestaande wettelijke en fiscale kader voor financiële 
participatiestelsels in de EG 
D-1 Algemeen 
14. De wettelijke en fiscale status van financiële participatiestelsels in 
de landen van de EG is zeer heterogeen. De Franse ervaring, gebaseerd op 
wetgeving welke sinds 1967 uitgestelde winstdeling (werknemersparticipatie 
in de groei van de firma) verplicht gemaakt heeft in ondernemingen van een 
bepaalde grootte, staat duidelijk in contrast tot financiële 
participatiestelsels op vrijwillige basis in alle andere EG-landen. Toch 
bestaat er ook een aanzienlijke verscheidenheid in wettelijk en fiscaal 
kader tussen landen waar schema's vrijwillig worden toegepast door 
ondernemingen, vooral wat betreft de voorwaarden voor kwalificatie voor 
belastingvoordelen en de daadwerkelijk geboden stimulansen. 
Op het ogenblik bestaat in twee EG-landen een uitvoerige wetgeving, 
bestaande uit specifieke wetten voor de verschillende soorten financiële 
participatiestelsels: Frankr i ik. sinds 1959, en het Verenigd Koninkrilk. 
sinds 1978. In de meeste andere landen zijn financiële 
participatiemaatregelen van beperktere omvang goedgekeurd. 
In België. Denemarken. Duitsland. Gr leken land. Ier land. Neder land en 
PortugaI zijn bijvoorbeeld gunstige fiscale voorzieningen toegekend aan 
sommige financiële participatiestelsels. Niettemin hebben de tot nu toe 
goedgekeurde maatregelen een beperkt aantal specifieke vormen van stelsels 
geregeld en heel vaak, wanneer zij belastingstimulansen bieden, zijn deze 
bescheiden. Bovendien zijn deze voorzieningen gewoonlijk goedgekeurd als 
onderdeel van een meer algemene wetgeving, bijvoorbeeld in Duitsland en 
Neder land, inzake spaarstelsels en in België inzake vennootschapswetten. 
In I talië. Luxemburg en Span Ie zijn er nog geen specifieke wettelijke 
voorzieningen inzake financiële participatie en dientengevolge worden op het 
ogenblik geen speciale belastingstimulansen geboden hoewel de voorzieningen 
in meer algemene wetten voorzien in de mogelijkheid van het invoeren van 
financiële participatiestelsels; in sommige van deze landen is het 
wettelijke kader niet ongunstig (vooral in Spanle). 
D-2 Aangemoedigde specifieke vormen 
15. Op het ogenblik zijn de belangrijkste soorten door overheidsbeleid via 
belastingvoordelen aangemoedigde financiële participatie uiteenlopende 
vormen van werknemersaandeelhouderschap en in mindere mate uitgestelde 
winstdeling terwijl op uitbetaling in baar geld gebaseerde winstdeling op 
het ogenblik in slechts enkele EG-landen actief gesteund wordt. 
16. Overheidsmaatregelen ter aanmoediging van diverse soorten 
werknemersaandeelhouderschap zijn te vinden in alle landen waar officiële 
steun bestaat voor een of andere vorm van financiële participatie. In 
sommige landen is dit de enige of voornaamste vorm van financiële 
participatie welke preferente behandeling biedt. 
- 9 -
In België zijn op het ogenblik dan ook belastingstimulansen uitsluitend 
toegekend aan verscheidene vormen van werknemersaandeelhouderschap; in 
Duitsland was de invoering van nieuwe fiscale voorzieningen in 1984 vooral 
bedoeld om de individuele werknemersbijdragen aan het ondernemingskapitaal 
te bevorderen; in Ierland is een van de twee tot nu toe goedgekeurde wetten 
vooral bestemd voor een specifieke vorm van werknemersaandeelhouderschap 
(aandelenopt ies). 
Officiële aanmoediging van werknemersaandeelhouderschap ontbreekt alles 
behalve in andere landen. In Denemarken zijn aanbiedingen van 
ondernemingsaandelen aan werknemers op preferente voorwaarden aangemoedigd 
sinds 1958. In FrankriIk zijn gunstige belastingvoorzieningen toegekend aan 
een grote verscheidenheid van werknemersaandeel houderschapsstelsel s 
inclusief aandelenopties (sinds 1970), aanbiedingen van aandelen op 
preferente voorwaarden (sinds 1973), vrije verdeling van aandelen aan 
werknemers (sinds 1980), werknemersinvesteringsfondsen (sinds 1983) en 
overname (sinds 1984). In Gr ieken land zi Jn de wettelijke hinderpalen voor de 
vrije verdeling van ondernemingsaandelen aan de werknemers in 1987 uit de 
weg geruimd en sindsdien is het werknemersaandeelhouderschap (inclusief 
aandelenopties) aangemoedigd via gunstige wettelijke voorzieningen. In 
Portugal is in het kader van de pr ivat iser ingsmaatregelen van 1990 het 
werknemersaandeelhouderschap bevorderd. In het Verenigd Koninkr i]k hebben 
fiscale maatregelen een aantal specifieke 
werknemersaandeelhouderschapstelsels bevorderd, inclusief "BOGOFs" (één 
kopen, één krijgen, ingevoerd in 1978), alle werknemersaandelenopties (het 
zogenaamde SAYE "Spaar terwijl Je verdienf-stelsel, sinds 1980 bevorderd), 
discretionaire aandelenopties (sinds 1987) en ESOPs (sinds 1989). 
17. Uitgestelde winstdeling, meestal bestaande uit toekenning van 
bedriJfsaandelen (of andere certificaten) aan werknemers die voor een 
bepaalde tijd geblokkeerd worden, of belegging van winst in 
investeringsfondsen ten behoeve van de werknemers, is aangemoedigd in 
verscheidene landen (Denemarken. Frankr i Jk. Duitsland. Ier land. Neder land en 
het Verenigd Koninkrijk). In Denemarken hebben de in een 
winstdelingsovereenkomst aangeboden werknemersaandelen- en 
-obligatiestelsels sinds 1958 van een fiscale voorkeursbehandeling genoten. 
In Frankrijk is door een wet uit 1967 werknemersparticipatie in de groei van 
de firma ingevoerd. Dit was verplicht voor alle ondernemingen met meer dan 
100 werknemers (in 1990 uitgebreid tot alle ondernemingen met meer dan 
50 werknemers). In het kader van dit stelsel wordt een deel van de winst 
toegewezen aan een speciaal bedrijfsfonds dat dan geïnvesteerd wordt ten 
behoeve van alle werknemers; zowel ondernemingen als werknemers zijn 
vrijgesteld van belastingen en sociale lasten. In Duitsland zijn specifieke 
investeringsfondsen, waarin soms bedrijfsmiddelen met spaargelden van de 
werknemers worden gecombineerd (die tot een bepaald bedrag belastingvrij 
zijn) sinds begin van de jaren 60 aangemoedigd. Pas sinds 1984 wordt echter 
investering in specifiek productief kapitaal actief bevorderd via wettelijke 
maatregelen. Op aandelen gebaseerde winstdeling wordt via vrijstelling of 
aftrek van belasting aangemoedigd in het Verenigd Koninkr iIk (sinds 1978) en 
in Ier land (sinds 1982) op voorwaarde dat de aandelen een bepaalde tijd in 
een trust worden gehouden. In Neder land zijn sinds de jaren 1960 geringe 
fiscale voordelen toegekend aan winstdeling op voorwaarde dat de premies 
voor een bepaalde tijd geblokkeerd worden op speciale rekeningen. 
18. Ten slotte is in slechts twee EG-landen winstdeling in contanten 
actief aangemoedigd via specifieke wetten: in Frankr i Jk (sinds 1959) en in 
het Verenigd Koninkr i Jk (sinds 1987). Hoewel Gr leken land en Portugal geen 
specifieke wetten voor dit soort financiële participatie hebben bevorderd, 
bevatten voorzieningen in meer algemene wetten fiscale voordelen zowel voor 
de firma's als voor de werknemers. 
- 10 -
In andere landen bestaat geen wetgeving ter ondersteuning van dit soort 
winstdel ing, vooral in België. Duitsland en Neder land waar ondernemingen die 
dergelijke stelsels invoeren, zich hoge belastingen en bijdragen voor de 
sociale zekerheid op de hals halen. 
19. Kortom zijn de meeste op het ogenblik via overheidsbeleidsvormen 
aangemoedigde stelsels, stelsels waarbij de werknemers wordt toegestaan 
aandelen van hun onderneming te verwerven hetzij automatisch (zoals in het 
geval van op aandelen gebaseerde winstdeling of verdeling van 
bedriJfsaandelen) of door het stimuleren van vrijwillig 
werknemersaandeelhouderschap (via verwerving door de werknemers van 
ondernemingsaandelen). Dit schijnt de weerspiegeling van algemene en 
onderling samenhangende doelstellingen van de afzonderlijke regeringen en 
ondernemingen te zijn. Wegens de verplichte inhouding en andere 
wederverkoopbeperkingen inzake aandelen, is het merendeel van de op het 
ogenblik aangemoedigde stelsels gericht op sparen, via de toekenning van een 
deel van de winst aan specifieke ondernemingsfondsen of trusts of nog meer 
via de vrijwillige kapitaalbijdrage van de werknemers. 
E. Financiële participatiestelsels in de praktijk 
E-1 AI gemeen 
20. Van land tot land bestaat er in de praktijk een grote verscheidenheid 
aan soorten financiële participatiestelsels. Deze omvatten premies in 
contanten, op aandelen gebaseerde en andere vormen van uitgestelde 
winstdeling en een aantal speciale werknemersaandeel houderschapstelsels, 
zoals vrije verdeling van aandelen aan de werknemers of aanbiedingen van 
aandelen op preferente voorwaarden, aandelenopties voor alle werknemers of 
slechts voor leidinggevend personeel, stelsels of trusts voor 
werknemersaandeelhouderschap (ESOPs en ESOTs), en werknemersovernames. De 
meest uiteenlopende vormen komen in het Verenigd Koninkrijk en in Frankr i Jk 
voor. 
In die landen waar een of andere vorm van financiële participatie door de 
regering is aangemoedigd, worden vooral de via officiële 
overheidsmaatregelen bevorderde soorten door de ondernemingen toegepast. De 
preferente belastingbehandeling welke vooral aan 
werknemersaandeelhouderschap en/of uitgestelde winstdeling wordt toegestaan, 
lijkt inderdaad geleid te hebben tot een overwegend gebruik ervan in de 
praktijk (in België. Frankr i Jk. Duitsland. Ier land en het Verenigd 
Koninkr i Ik). 
In België is het werknemersaandeelhouderschap - het enige op het ogenblik 
bij de wet aangemoedigde soort - de voornaamste vorm van financiële 
participatie welke door de ondernemingen wordt toegepast aangezien het voor 
andere vormen ongunstige en onzekere fiscale klimaat geleid heeft tot 
beperkte methoden van winstdeling. Hoewel op contanten gebaseerde 
winstdeling in Frankr i Jk ai meer dan 30 Jaar geïnstitutionaliseerd is, 
bedroeg het aantal op basis van winstdeling in contanten gesloten 
overeenkomsten in 1986 slechts 20% van de op "participatie" (verplicht) 
gesloten overeenkomsten; bovendien moedigt de Franse wetgeving uit 1986 de 
werknemers expliciet aan hun contante premies te investeren in de 
spaarfondsen van de onderneming (die dan dikwijls opnieuw geïnvesteerd 
worden in ondernemingsaandelen). In Duitsland is de werknemersparticipatie 
in het ondernemingskapitaal de meest voorkomende vorm; 80% van de werknemers 
van firma's die gebruik maken van financiële participatiestelsels bezitten 
aandelen. Aangezien in Ier land alleen op aandelen gebaseerde winstdeling en 
aandelenopties op het ogenblik preferente fiscale behandeling genieten, zijn 
deze vormen ook wijd verbreid. 
- 11 -
In het Verenigd Koninkrijk horen op het ogenblik 84% van alle genoteerde 
stelsels tot dit type (72% zijn verschillende vormen van 
werknemersaandeelhouderschap en 12% op aandelen gebaseerde 
winstdelingsstelsels) terwijl slechts 16% op winst gebaseerde 
uitbetalingsstelsels zijn. 
In landen zonder specifieke wetgeving inzake werknemersaandeelhouderschap 
( Ital ië. Luxemburg en Spanje) en in de landen met slechts beperkte of 
tamelijk recent ingevoerde stimulansen (Denemarken. Gr iekenland. Neder land. 
Portugal). schijnen op contanten gebaseerde winstdelingsstelsels heden ten 
dage nog altijd het meest door de bedrijven te worden toegepast. 
E-2 Verspreiding 
21. De laatste tijd is er een significante groei van verschillende vormen 
van financiële participatiestelsels in de meeste EG-landen te zien. Op het 
ogenblik is financiële participatie het meest verbreid in Frankr i ik met meer 
dan 10.000 overeenkomsten inzake werknemersparticipatie in de bedriJfsgroei 
en een extra 7.000 overeenkomsten inzake op contanten gebaseerde 
winstdeling. In het Verenigd Koninkr i Jk zijn op het ogenblik meer dan 
7.000 verschillende financiële participatiestelsels van toepassing welke 
door bijna 30% van alle firma's worden toegepast (20% hebben minstens één 
stelsel voor alle werknemers en nog eens 9% hebben stelsels alleen voor het 
leidinggevend personeel). De meeste stelsels in het Verenigd KoninkrI Ik 
-meer dan 4.300- zijn discretionaire aandelenoptiesschema's, tegenover 
1.200 op contanten gebaseerde winstdelingsstelsels, ongeveer 
900 aandelenopties voor alle werknemers en 900 op aandelen gebaseerde 
winstdelingsstelsels en slechts ongeveer 20 ESOPs. 
Over het algemeen is in de andere landen het gebruik van financiële 
participatiestelsels minder verbreid. Voor enkele van deze landen zijn op 
het ogenblik alleen ramingen beschikbaar. In sommige gevallen lopen die 
sterk uiteen, voornamelijk afhankelijk van de gebruikte definitie. 
In Ier land bestaan op het ogenblik ongeveer 250 genoteerde stelsels waarvan 
60% obligatie-opties betreffen en 40% op aandelen gebaseerde winstdeling. In 
Denemarken wordt het globale aantal stelsels geacht niet meer dan 200 te 
bedragen, de meest voorkomende is de op contanten gebaseerde winstdeling. In 
Duitsland hebben ongeveer 1.600 firma's financiële participatiestelsels voor 
werknemers ingevoerd maar als men daaronder ook informele en minder 
regelmatige overeenkomsten laat vallen, kunnen het ongeveer 5.000 firma's 
zijn die een of ander soort financiële participatie toepassen. Voor Italië 
wordt geraamd dat 25% van de grote firma's tegenwoordig hun werknemers een 
variabel loon uitkeren, dat echter alleen in sommige gevallen rechtstreeks 
verbonden is met een indicator van de bedr i Jfsprestat ie-, bovendien hebben 
ongeveer 30 genoteerde firma's hun werknemers de laatste jaren aandelen op 
preferente voorwaarden aangeboden. In Neder land gebruikt ongeveer 30% van de 
ondernemingen tegenwoordig verwante stelsels maar van slechts 6% kan worden 
gezegd dat zij een "echt" winstdelingsstelsel hebben. Voor België zijn op 
het ogenblik geen ramingen beschikbaar inzake het gebruik van winstdeling; 
wat het werknemersaandeelhouderschap betreft, hebben 20 genoteerde bedrijven 
in 1989 hun werknemers aandelen aangeboden. In Luxemburg is uit een recent 
onderzoek gebleken dat 22% van de firma's een "winstdeling" hebben ingevoerd 
maar zonder nader aan te geven welk type. In Span Je geven tot 44% van de 
middelgrote en grote firma's hun werknemers een variabel met de prestatie 
van de onderneming verbonden deel van het loon maar slechts in 6% van de 
firma's zijn deze betalingen rechtstreeks verbonden met winst. Voor 
Gr iekenland en Portugal zijn op het ogenblik geen ramingen beschikbaar 
inzake het gebruik van financiële participatiestelsels. 
- 12 -
Niet alle stelsels voor financiële participatie van werknemers verbinden het 
loon van de werknemers rechtstreeks met een indicator van de 
bedr i Jfsprestat ie. Soms is deze band zelfs zeer los, vooral in Span Je. 
I talië en Neder land. 
1=3 grootte van de ondernemjnfl en verspreiding |p de sector 
22. Er schijnt geen duidelijk algemeen patroon tevoorschijn te komen 
inzake het belang van de grootte van de firma. In Duitsland worden 
financiële participatiestelsels voor werknemers voornamelijk gebruikt door 
kleine firma's hoewel een aantal zeer grote ondernemingen (met meer dan 
10.000 werknemers) er ook bij betrokken zijn. In het Verenigd Koninkrijk 
hebben voornamelijk grote firma's een van de genoteerde stelsels voor 
belastingvoordelen aangenomen terwijl kleine firma's de neiging hebben om 
niet goedgekeurde op contanten gebaseerde stelsels in te voeren. In 
Frankr i Jk bestaat er een mengsel van beide, aangezien participatiestelsels 
verplicht plachten te zijn, in de eerste plaats in grotere firma's, terwijl 
kleine firma's voornamelijk op contanten gebaseerde winstdeling invoeren. In 
België. I talië. Spanje en Portugal schijnen het voornamelijk grote firma's 
te zijn. 
Wat betreft de verbreiding van stelsels per industrietak schijnt in de 
meeste landen een stelsel te worden ingevoerd in een grote verscheidenheid 
van sectoren terwijl in sommige landen zoals Luxemburg. Portugal en het 
Verenigd Koninkr i Jk de financiële sector deze meer dan gemiddeld gebruikt. 
E-4 Betrokken werknemers 
23. In Frankr i Jk en het Verenigd Koninkr iJk nemen grote aantallen 
werknemers deel aan financiële participatiestelsels. In Frankr i Jk hebben de 
verschillende soorten stelsels betrekking op ongeveer 6 miljoen werknemers 
waarvan ongeveer 4 miljoen werkelijk deelnemen (ongeveer 18% van alle 
werknemers). Dit is niet verwonderlijk aangezien Frankr i Jk de langste 
traditie heeft in deze en enkele stelsels verplicht heeft gesteld. In het 
Verenigd Koninkr i Jk kunnen 3,5 miljoen werknemers kiezen voor deelname in 
financiële participatiestelsels maar het werkelijke aantal dat daarvan 
profiteert is geschat op 2 miljoen (ongeveer 8% van alle werknemers). 
In andere landen is het percentage van deelnemende werknemers lager. In 
Neder land hebben in het midden van de Jaren zeventig ongeveer 
350.000 werknemers deelgenomen aan winstdelingsstelsels (ongeveer 7,4% van 
allen of 12% van de werknemers in de marktsector) terwijl in Duitsland 
1,3 miljoen werknemers op het ogenblik betrokken zijn bij financiële 
participatiestelsels (ongeveer 5% van alle werknemers). Voor Ier land zijn 
geen officiële cijfers beschikbaar maar uit een raming blijkt dat ongeveer 
40.000 werknemers op het ogenblik deelnemen aan op aandelen gebaseerde 
winstdelingsstelsels (meer dan 3% van het totaal). Variabel loon gebonden 
aan ondernemingsprestatie wordt in Italië aan ongeveer 2% van de werknemers 
aangeboden. 
Deze cijfers kunnen echter overschat zijn, aangezien in sommige landen 
dezelfde personen tegelijkertijd kunnen participeren in verschillende 
soorten stelsels. Al evenmin zijn deze landenciJfers rechtstreeks 
vergelijkbaar aangezien zij soms gerelateerd zijn aan heel verschillende 
stelsels. Niet alle stelsels staan open voor alle werknemers en evenmin 
behoeven alle verkiesbare werknemers deel te nemen. In het geval van 
discretionaire stelsels voor bepaalde groepen voor werknemers - en dit zijn 
verreweg de meest populaire typen van stelsels in sommige landen (Verenigd 
Koninkr iIk en Ier land) - profiteert dikwijls slechts een gering percentage 
van de werknemers (in het Verenigd Koninkrijk gewoonlijk niet meer dan 10% 
van de werknemers). Tegelijkertijd is bij aandelenopties of andere soorten 
- 13 -
schema's die voor alle werknemers openstaan, de mate van participatie niet 
altijd hoog. Hoewel bijvoorbeeld in Duitsland het participatiepercentage van 
werknemers aan de aangeboden stelsels ongeveer 80% bedraagt, is in het 
Verenigd Koninkr i Jk in de SAYE-type aandelenoptiesteIse Is het 
participatiepercentage dikwijls niet hoger dan 15%. 
E-5 Voordelen voor de werknemer 
24. Op het ogenblik blijven de voordelen voor de werknemers van financiële 
participatiestelsels, zij het op basis van winstdeling of van 
werknemersaandeelhouderschap, in de meeste gevallen gering. 
Het voor winstdeling toegekende bedrag bedraagt zelden meer dan 10% van het 
gemiddelde loon van de werknemer en 5% van de ondernemingswinst. In 
Frankr i Jk bedraagt de winstdeling per werknemer zowel in de op contanten als 
op uitgestelde winstdeling gebaseerde stelsels ongeveer 3,4% van het 
loonstrookje, terwijl in Neder land het aandeel 4,5-6,5% van het gemiddelde 
loon van de werknemer bedraagt. In het Verenigd Koninkrijk betreft aan winst 
gebonden loon ongeveer 7% van de gemiddelde lonen, maar in de op aandelen 
gebaseerde stelsels bedraagt het meestal niet meer dan 2,4% van de totale 
lonen. Sommige Italiaanse ondernemingen geven hun werknemers sterk 
uiteenlopende lonen maar de gemiddelden per sector bedragen 3 à 5% van het 
minimum nationale loon. In Span Je bedragen de variabele betalingen aan 
werknemers in sommige gevallen 10-25% van de totale lonen maar de gemiddelde 
aan winst gebonden betalingen vertegenwoordigen gewoonlijk niet meer dan 5% 
van de arbeidskosten. 
In de stelsels voor aandeelhouderschap van de werknemers bedraagt, exclusief 
aandelenaanbod als onderdeel van privatiseringsmaatregel en, het percentage 
voor werknemers gereserveerde aandelen over het algemeen niet meer dan 5% 
van de in totaal uitgegeven aandelen en de reductie op aandelen (zo die al 
bestaat) is gewoonlijk tamelijk gering. 
E-6 Samenvattende tabel 
25. Bijgevoegde samenvattende tabel, gebaseerd op de bevindingen van het 
PEPPER-rapport biedt een overzicht in een vergelijkend kader van de algemene 
attitude van de Lid-Staten van de EG tegenover financiële participatie, 
wetgeving en belastingvoordelen, de meest voorkomende soorten stelsels welke 
door de ondernemingen worden toegepast en waar mogelijk enkele andere 
relevante cijfers (inzake het aantal stelsels, betrokken firma's en 
werknemers; en gemiddelde winstdelingen per werknemer of andere voordelen). 
F. Bewijs van de uitwerkingen van financiële participatiestelsels 
26. Punt 12 en 13 bevatten de voornaamste theoretische argumenten ten 
gunste van of tegen financiële participatiestelsels. In dit hoofdstuk wordt 
het empirische bewijs betreffende deze argumenten behandeld. 
Theoretische argumenten voor financiële participatiestelsels noemen de 
volgende voornaamste soorten van gunstige uitwerking: het stimulerende 
effect, dat dient te resulteren in hogere arbeidsproduktiviteit en betere 
bedrijfsprestatie; en meer loonflexibiliteit welke geacht wordt te 
resulteren in minder wisselende werkgelegenheid en/of meer werkgelegenheid, 
zowel op ondernemings- als op macro-economisch niveau. 
Bij de evaluatie van de uitwerkingen van financiële participatiestelsels 
zijn twee bronnen van informatie beschikbaar: econometrische ramingen en 
overzichten inzake de attitude van werknemers en firma's ten opzichte van 
deze schema's. 
- 14 -
Het bewijs is echter preliminair en moet voorzichtig geïnterpreteerd worden. 
Aan de ene kant zijn overzichten van attituden gebaseerd op de waarneming 
van uitwerkingen en niet op de uitwerkingen zelf. Anderzijds is er, hoewel 
econometrische modellen een meer objectieve bron van informatie zijn, een 
aantal specifieke problemen zoals de hoge sensitiviteit van resultaten op 
modelspecificatie, de werkelijk gebruikte indicatoren en ramingstechnieken; 
moeilijkheden bij het isoleren van de uitwerkingen van winstdeling van 
andere organisatorische factoren en externe oorzaken; dubbelzinnigheid 
betreffende de scheiding van oorzaak en gevolg. 
F-1 Stimulerende uitwerkingen 
27. Tot nu toe zijn er weinig econometrische ramingen van de uitwerkingen 
van financiële participatiestelsels op de motivering van de werknemers 
gemaakt en deze hebben zich uitsluitend geconcentreerd op drie landen: 
Duitsland. Verenigd Koninkrijk en Frankri Jk (waarvoor slechts één 
econometrische studie beschikbaar is). Resultaten uit alle drie landen 
wijzen op positieve netto uitwerkingen op motivering van de werknemers en op 
de produktiviteit. De positieve band tussen winstdeling en produktivite it 
wordt ook gesteund door een aantal soortgelijke studies over de Verenigde 
Staten. Deze uitwerkingen zouden op het ogenblik echter relatief gering 
kunnen zijn wegens de lage incident ie van de werknemersvoordelen op de 
totale lonen. 
Er bestaat geen specifiek stelsel dat a priori belangrijke voordelen heeft 
boven andere. De tot nu toe verkregen ervaring duidt er niettemin op dat op 
contanten gebaseerde stelsels meer significante stimulerende uitwerkingen 
kunnen hebben dan op aandelen gebaseerde stelsels. Deze these wordt gesteund 
zowel door de econometrische ramingen als door attituden-overzichten. In 
sommige van deze overzichten bleek op contanten gebaseerde winstdeling 
verreweg het populairste stelsel te zijn terwijl vele uitgestelde 
winstdelings- en werknemersaandeel houderschapsstelsel s niet het doel hebben 
bereikt van een grotere betrokkenheid der werknemers als aandeelhouders en 
een grotere identificatie met de belangen van hun onderneming. Dit schijnt 
bevestigd te worden door het feit dat betrokkenheid van werknemers bij 
kapitaalparticipatiestelsels in Duitsland beneden het maximum ligt en dat 
zowel in Frankr i Jk als in het Verenigd Koninkrijk werknemers aandelen 
dikwijls verkopen zodra zij dit mogen. Vanuit het gezichtspunt van de 
individuele werknemer, schijnt het cruciale verschil tussen de twee soorten 
stelsels te liggen in beperkingen op de wederverkoop, aangezien werknemers 
gewoonlijk liever hun winstaandeel op ieder moment te gelde kunnen maken 
(ondanks het feit dat op contanten gebaseerde stelsels over het algemeen 
lagere belastingstimulansen genieten, zo die er al zijn). 
Indien om welke reden dan ook niet op contanten gebaseerde stelsels 
prioriteit moeten krijgen, kan het nodig zijn dat zij gepaard gaan met 
bepaalde voordelen boven die van op contanten gebaseerde stelsels. 
Vooropgesteld dat zij goed zijn opgezet, kunnen op aandelen gebaseerde 
stelsels niet alleen soortgelijke motiveringsuitwerkingen hebben als op 
contanten gebaseerde stelsels maar ook een langere termiJnbetrokkenheid van 
de werknemers met zich meebrengen. Er zijn namelijk gevallen waarin op 
aandelen gebaseerde stelsels niet alleen de juiste stimulansen bieden maar 
dat daaraan zelfs de voorkeur wordt gegeven. 
F-2 Loonflexibiliteit 
28. De uitwerkingen van winstdeling op de werkgelegenheid via grotere 
loonflexibiliteit zijn veel meer betwistbaar daar het econometrische bewijs 
gemengd is. Enerzijds blijkt uit vroeger materiaal over het Verenigd 
Koninkr i Jk dat winstdeling een positieve en significante uitwerking heeft op 
de werkgelegenheid, maar uit meer recente ramingen blijkt dat de omvang van 
de uitwerking eventueel niet zo groot is. Aan de andere kant is er materiaal 
- 15 -
over FrankrIJk dat suggereert dat winstdeling geleid heeft tot grotere 
loonflexibiliteit, minder veelvuldige aanpassingen in de werkgelegenheid en 
tot een grotere en stabielere groei van de werkgelegenheid. 
F-3 Macro-economische uitwerkingen 
29. Aangezien winstdeling op het ogenblik in geen van de landen voldoende 
verspreid is om significante macro-economische uitwerkingen te hebben, 
kunnen deze uitwerkingen niet echt empirisch geverifieerd worden. Niettemin 
laten verscheidene econometrische studies doorschemeren dat ondernemingen in 
alle drie landen waarvoor ramingen beschikbaar zijn - Frankr i Jk. Duitsland 
en het Verenigd Koninkr iIk - totale beloning en niet het basisloon 
beschouwen als de marginale arbeidskosten en zodoende in tegenspraak zijn 
met de fundamentele veronderstelling van de Vanek-Weitzman hypothese (zie 
punt 12). 
£=4_ Band met participatie bil besluitvorming 
30. De band tussen de uitwerkingen van financiële participatie en 
participatie in besluitvorming hangt voornamelijk af van de onderzochte 
specifieke uitwerkingen. Wat betreft de uitwerkingen op de werkgelegenheid, 
is het bestaande econometrische bewijs gemengd en steunt in sommige gevallen 
de hypothese dat de uitwerkingen hoger zouden kunnen zijn indien er geen 
participatie in de besluitvorming zou bestaan. Aan de andere kant blijkt uit 
bestaand bewijsmateriaal inzake stimulerende uitwerkingen van econometrische 
maar ook uit meer informele studies dat de combinatie van financiële 
participatie met participatie in besluitvorming significant gunstige 
uitwerkingen kan hebben. De minder positieve houding van werknemers ten 
aanzien van op aandelen gebaseerde stelsels schijnt verband te houden met de 
gewoonte in verscheidene landen dat werknemers niet altijd dezelfde rechten 
aangeboden krijgen als andere aandeelhouders (vooral stemrecht). Meer 
werknemersparticipatie in de besluitvorming kan inderdaad in vele gevallen 
het bereiken van enkele van de doelstellingen van financiële 
participatiestelsels aanzienlijk vergemakkelijken. 
G. Grensoverschrijdende uitbreiding van financiële participatiestelsels 
in de EG 
31. De gegevens in de drie voorgaande hoofdstukken inzake het bestaande 
wettelijke en fiscale kader, de gewoonte van financiële participatiestelsels 
en het bewijs van de uitwerkingen daarvan, zijn voornamelijk ontleend aan 
het PEPPER-rapport. Het onderzoek van de praktijk van financiële 
participatie in de EG-landen, het wettelijke kader enz. door het PEPPER-
rapport werd in principe uitgevoerd binnen het bestaande wettelijke en 
fiscale kader van ieder land apart dat wil zeggen met een "nationaal" 
perspectief en dan vergeleken met de andere landen. Een aantal reacties op 
deze benadering hebben de Commissie doen realiseren dat op deze manier met 
bepaalde intracommunautaire aspecten van financiële participatie niet 
voldoende rekening gehouden wordt. 
Een aantal multinationals die op Europees niveau werken (en dit aantal zal 
zeer waarschijnlijk nog groeien), wenst, om allerlei redenen, hun werknemers 
in de verschillende EG-landen op vergelijkbare voorwaarden de voordelen van 
financiële participatiestelsels te bieden. Naast de gewone motieven die de 
firma's kunnen hebben voor het gebruik van financiële participatiestelsels 
in nationale context, hebben deze firma's ook grensoverschrijdende motieven 
zoals het gebruik van financiële participatie als manier van versterking van 
de gezamenlijke identiteit en het gevoel van behoren tot een multinationale 
groep. Anderzijds kunnen zij geconfronteerd worden met praktische problemen 
- 16 -
welke ontstaan wanneer werknemers binnen de groep wensen te blijven 
participeren in een financieel participatiestelsel ook wanneer zij 
overgeplaatst worden naar een ander deel van de groep in een ander land. 
Bovendien, wanneer een multinational een succesvol stelsel in een bepaald 
land toepast, bijv. in het land van herkomst, vragen werknemers in andere 
landen vaak om iets soortgelijks. Op het ogenblik worden ondernemingen die 
met hun financiële participatiestelsels de grens wensen te overschrijden, 
geconfronteerd met een aantal hinderpalen. 
Deze hinderpalen kunnen, ruim genomen, onderverdeeld worden in drie algemene 
categor ieën: 
a) socio-culture Ie verschillen tussen de Lid-Staten; 
b) verschillen in fiscale/financiële behandeling van stelsels; 
c) administrât ieve/procedure-eisen. 
De socio-culturele verschillen tussen de Lid-Staten vormen op zichzelf niet 
de grootste belemmering maar kunnen van de betrokken onderneming extra 
inspanningen vergen om uit te leggen wat de bedoeling is of kunnen vergen 
dat zij op een andere manier omgaan met de werknemers en hun 
vertegenwoordigers dan tot dan toe. Meer verspreiding van informatie inzake 
alle aspecten van financiële participatiestelsels op grote schaal zoals deze 
aanbeveling stimuleert, zou reeds een gunstige invloed moeten hebben op het 
uit de weg ruimen van dergelijke niet te quant ificeren hinderpalen. 
De tweede categorie, verschillen in fiscale/financiële behandeling van 
financiële participatiestelsels, is de categorie waar de meeste problemen 
uit voortvloeien. In landen waar een of ander soort financieel 
participatiestelsel door de regering, in het bijzonder via fiscale 
stimulansen, attractief gemaakt wordt, betreft het over het algemeen het 
soort schema dat het meest geïntroduceerd wordt door de ondernemingen (zie 
ook punt 34). Het is begrijpelijk, dat wanneer deze ondernemingen een 
soortgelijk stelsel in het buitenland wensen toe te passen en wanneer deze 
stimulansen dan niet beschikbaar zijn, het betrokken stelsel veel minder 
attractief kan worden en zelfs zouden fiscale voorwaarden en bijdragen voor 
de sociale zekerheid het gebruik ervan in bepaalde landen onbetaalbaar duur 
kunnen maken. De ondernemingen erkennen dat ieder land zijn eigen fiscale en 
sociale zekerheidsstelsel heeft en dat verschillen in deze stelsels nog vele 
Jaren zullen blijven bestaan in de EG. Tegelijkertijd echter merken zij op 
dat bepaalde bijzonderheden van deze fiscale en sociale zekerheidsregelingen 
grensoverschrijdende toepassing van financiële participatiestelsels onnodig 
verzwaren en dat een en ander vergemakkelijkt zou kunnen worden door 
dergelijke bijzonderheden te herzien zonder dat een belangrijke herziening 
van deze regelingen moet worden uitgevoerd. Dit zou gedaan kunnen worden 
zonder enige poging tot harmonisering van fiscale of sociale 
zekerheidsstelsels - hetgeen duidelijk buiten het bereik van deze 
aanbeveling zou liggen. Dergelijk opmerkingen houden voornamelijk verband 
met de behandeling van werknemersaandeelhouderschap en aandelenoptiestelsels 
in verscheidene landen. 
De derde categorie, administratieve horden, levert soortgelijke problemen 
op, hoewel minder fundamenteel en derhalve uiteindelijk minder prohibitief. 
In sommige landen bestaan er procedures voor het erkennen van financiële 
participatiestelsels voordat men kan genieten van een voordelige 
fiscale/financiële behandeling. Deze procedures kunnen elementen bevatten 
waaraan een buitenlandse onderneming moeilijker kan voldoen dan een 
binnenlandse. Dikwijls moet een aanzienlijke hoeveelheid informatie 
verstrekt worden bijv. wanneer aandelen uitgegeven worden ten behoeve van de 
werknemers. Soms bestaat er een verplichting om plaatselijke 
tussenhandelaren in te schakelen voor het beheer van een stelsel, wil dit 
worden erkend. Werknemersaandeelhouderschap kan problemen veroorzaken 
wanneer de aandelen niet genoteerd of verhandeld worden in een bepaald land. 
De stelsels die gebruik maken van trusts of gezamenlijke investeringsfondsen 
- 17 -
kunnen problemen krijgen wanneer deze eenheden in het buitenland niet 
gemakkelijk erkend worden (probleem van wettelijke status). 
Hoewel de meeste van deze hinderpalen uiteindelijk uit de weg geruimd kunnen 
worden, kunnen zij ondernemingen ontmoedigen om hun financiële 
participatiestelsels uit te breiden naar het buitenland of dikwijls althans 
de kosten ervan verhogen. Het is de moeite waard om na te gaan in hoeverre 
een en ander reeds vergemakkelijkt zou kunnen worden door een meer algemeen 
gebruik van een op wederzijdse erkenning gebaseerde benadering. 
In dit stadium kan de Commissie geen kant en klare oplossing voor de door 
administratieve horden en/of verschillen in fiscale/financiële behandeling 
veroorzaakte problemen bieden. Daarom stelt zij voor deze te laten 
onderzoeken door een uit deskundigen van alle staten samengestelde 
werkgroep. Grensoverschrijdende toepassing van financiële 
participatieschema's in de EG zou enorm profiteren van het bestaan van 
formules die indien daarvan wordt uitgegaan, min of meer automatisch in alle 
Lid-Staten zouden worden erkend en dan in ieder land in aanmerking zouden 
komen voor een behandeling welke vooraf bekend zou zijn en zoveel mogelijk 
onder vergelijkbare omstandigheden zou worden toegepast. Er wordt dan ook 
voorgesteld de werkgroep te belasten met het onderzoeken van mogelijkheden 
voor het opstellen van formules van financiële participatie door werknemers 
op Europees niveau voor elk van de drie onderstaande soorten stelsels: 
a) een winstdelingsstelsel; 
b) een werknemersaandeel houdersstelsel ; 
c) een aandelenoptiesteIsel. 
H. Verwante kwesties en ontwikkelingen 
32. De bevordering van financiële participatiestelsels geschiedt niet in 
het luchtledige maar houdt verband met verscheidene andere relevante socio-
economische ontwikkelingen. De belangrijkste van deze daarmee 
verbandhoudende ontwikkelingen worden hier genoemd, niet alleen om de 
aandacht te vestigen op hun relatie met financiële participatiestelsels maar 
ook om onomwonden aan te geven dat deze kwesties op zichzelf buiten het 
bereik van deze ontwerpaanbeveling liggen en derhalve niet in bijzonderheden 
behandeld worden. 
Daarmee verbandhoudende kwesties welke niet in deze aanbeveling behandeld 
worden, zijn: 
- algemene procedures voor informatie, raadpleging en participatie in 
ondernemingen; 
-algemene oriëntaties in loonbeleid en loononderhandeling, inclusief 
(individuele) prestatie-gebonden betalingssystemen; 
- algemene oriëntaties in particulier aandeelhouderschap en 
vermogensvorming; 
- coöperaties en de coöperatieve beweging; 
- Statuut van de Europese vennootschap; 
- de liberalisatie van financiële diensten en kapitaalmarkten in verband met 
de totstandkoming van de interne markt; 
- financiering van (extra) pensioenvoorzieningen. 
I. Rol van de sociale partners 
33. De sociale partners spelen een essentiële rol zowel in de 
voorbereiding van financiële participatiestelsels als bij de tenuitvoer leg-
- 18 -
ging daarvan. Standpunten en attituden der sociale partners in de 
verschillende EG-landen hebben tot nu toe tamelijk ver uiteengelopen. 
Natuurlijk bestaan er belangrijke verschillen betreffende de mate waarin 
financiële participatiestelsels een onderwerp van bespreking zijn geweest 
tussen de sociale partners en dit wordt weerspiegeld in hun standpunten. 
In landen waar deze stelsels zelden benut worden, schijnen de 
werkgeversverbonden nog geen definitief standpunt te hebben ingenomen. 
Elders hebben de werkgeversverbonden over het algemeen de nadruk gelegd op 
hun steun aan stelsels op ondernemingsniveau, vooropgesteld dat zij op 
vrijwillige basis kunnen worden ingevoerd en dat over de uiteindelijke opzet 
van de schema's op ondernemingsniveau kan worden beslist. Het bestaan van 
belastingfaciliteiten is een belangrijke stimulans om dergelijke stelsels te 
gebruiken maar niet het doorslaggevende motief. Werkgevers beschouwen 
financiële participatiestelsels gewoonlijk als een belangrijk instrument om 
de motivering en de betrokkenheid van de werknemers bij de belangen van de 
onderneming te verbeteren. In dit verband schijnt de preferentie van de 
werkgevers vooral uit te gaan naar op aandelen gebaseerde soorten stelsels 
(waar dit uitvoerbaar is). 
Vakbonden zijn dikwijls terughoudend om de invoering van financiële 
participatiestelsels te vergemakkelijken. 
Zij hebben daarvoor verscheidene belangrijke overwegingen: 
- zij zijn er niet gelukkig mee dat deze stelsels dikwijls unilateraal door 
de werkgevers worden ingevoerd, hetgeen hen achterdochtig maakt over de 
werkelijke motieven achter de stelsels; 
- financiële participatiestelsels zouden kunnen leiden tot grotere 
ongelijkheid tussen loontrokkenden d.w.z. tussen degenen die in zeer 
winstgevende sectoren werken en anderen die in minder florerende sectoren 
werken-, 
- financiële participatiestelsels zouden kunnen leiden tot hoge risico's 
voor de daarbij betrokken werknemers indien bijv. een zeer groot deel van 
hun inkomen variabel wordt of indien zij grote pakketten door hun 
werkgever uitgegeven obligaties of aandelen accumuleren (zie punt 13); 
- de invoering van dergelijke stelsels zou kunnen worden gebruikt om 
collectieve loononderhandelingen te omzeilen of te verzwakken; 
- indien belastingstimulansen zouden leiden tot een ernstig verlies aan 
belast ing inkomen voor de staat, zou dit geld elders moeten worden gezocht 
of de staat zou in de verleiding kunnen komen om het peil van de 
collectieve dienstverlening te verlagen. 
Als alternatief hebben de vakbonden dikwijls voorstellen gedaan over 
collectieve vormen van winstdeling d.m.v. werknemersfondsen; deze worden 
beschouwd als een belangrijk instrument voor een rechtvaardiger verdeling 
van inkomen en rijkdom. 
Niettemin hebben vele vakbonden nu meer pragmatische standpunten ingenomen 
inzake financiële participatie. Deze hebben zich met de huidige verspreiding 
van de stelsels in de praktijk ontwikkeld en reiken van het geven van meer 
rechtstreekse steun in sommige landen tot een meer afwachtende houding in 
andere. In verscheidene landen, waar de centrale vakbonden de financiële 
participatie nog niet ten volle accepteren, hebben vele plaatselijke 
vakbonden een positievere houding aangenomen en nemen actief deel aan de 
ondertekening van overeenkomsten welke naar hun verwachting positieve 
uitwerkingen moeten hebben voor hun leden. 
- 19 -
Om op dit gebied een klimaat van constructieve samenwerking tussen de 
sociale partners te scheppen, schijnt het derhalve van het grootste belang 
dit bij de invoering van financiële participatiestelsels, op aan beide 
zijden vrijwillige basis te doen nadat daarover serieus is onderhandeld. Het 
bestaan van financiële participatiestelsels mag de normale 
loononderhandelingen tussen de sociale partners voor zover dit basisionen en 
andere arbeidsvoorwaarden betreft, niet vervangen of verzwakken. 
J. Rol van de regeringen 
34. De ontwikkeling van financiële participatiestelsels wordt sterk 
beïnvloed door actie van overheidsziJde. Regeringen zijn primair 
verantwoordelijk voor het scheppen van een wettelijk en fiscaal kader dat 
dergelijke stelsels zou kunnen bevorderen maar ook de invoering daarvan zou 
kunnen verhinderen. Dit wordt geïllustreerd door de bevindingen van het 
PEPPER-rapport dat in de landen waar een speciaal soort financieel 
participatiestelsel door de regering wordt aangemoedigd, de stelsels die het 
meest door de ondernemingen worden ingevoerd inderdaad degene zijn die via 
officiële overheidsmaatregelen worden bevorderd. Vooral het bestaan van 
belastingstimulansen maakt een groot verschil. Dergelijke stimulansen kunnen 
slechts tijdelijk nodig zijn: zodra het betrokken stelsel ingang gevonden 
heeft, kan de stimulans eventueel verminderd of geleidelijk afgeschaft 
worden. De bevindingen van het PEPPER-rapport tonen aan dat de potentiële 
voordelen van financiële participatiestelsels het de regeringen zouden 
rechtvaardigen om de invoering van dergelijke fiscale faciliteiten serieus 
in overweging te nemen. 
Op het ogenblik moeten de uiteenlopende officiële overheidsstandpunten in de 
afzonderlijke EG-landen gezien worden tegen een achtergrond van 
uiteenlopende tradities en speciaal grote verschillen in huidige ervaring 
met de praktijk inzake financiële participatiestelsels. In landen zoals 
Frankr i Jk en het Verenigd Koninkrijk hebben overheidsmaatregelen het gebruik 
van financiële participatiestelsels reeds een aanzienlijk aantal jaren 
actief aangemoedigd. In België. Denemarken. Duitsland. Gr iekenland. Ier land. 
Italië en Neder land zijn financiële participatiestelsels van verschillende 
aard onderwerp geweest van nationale debatten maar de overheidssteun is of 
beperkt of ontbreekt nog, of is pas tamelijk recent van kracht geworden. Een 
belangrijke kwestie in de politieke discussies in vele landen is geweest en 
is dit tot op zekere hoogte nog altijd, of stelsels op ondernemingsniveau of 
meer centrale algemene stelsels aangemoedigd moeten worden. In Denemarken. 
Duitsland en vooral Italië heeft de kwestie van op de hele economie 
betrekking hebbende werknemersfondsen in het middelpunt van de debatten 
gestaan maar wegens het ontbreken van een algemene consensus en onvoldoende 
steun voor verplichte collectieve overeenkomsten is geen van de ingediende 
voorstellen goedgekeurd. In Luxemburg. Portugal en Span Ie is tot nu toe 
slechts in beperkte mate aandacht besteed aan de financiële 
participatiekwestie en evenmin staat deze op de prioriteitenlijst voor 
bespreking tussen de sociale partners. Slechts zeer recent en mogelijkerwijs 
in verband met de aankondiging van de Commissie inzake een communautair 
instrument en de publikatie van het PEPPER-rapport, is de belangstelling 
voor financiële participatiekwesties in sommige van deze landen gestegen. 
De regeringen zijn tot nu toe in principe uitgegaan van een nationaal 
perspectief op het gebied van financiële participatie. Zoals uiteengezet in 
punt 31, bevatten de bestaande nationale wettelijke en fiscale kaders een 
aantal hinderpalen voor de ondernemingen om een financieel 
participatiestelsel in één EG-land toe te passen wanneer zij onder 
vergelijkbare omstandigheden hun werknemers in een andere Lid-Staat de 
voordelen van dat stelsel ook willen bieden. Oplossingen voor dergelijke 
problemen kunnen alleen gevonden worden met de actieve steun van de 
reger ingen. 
- 20 -
Tenslotte kunnen regeringen het gebruik van financiële participatiestelsels 
aanmoedigen door adequate informatie inclusief in het bijzonder gegevens 
over ervaringen in andere Lid-Staten te verstrekken aan alle potentieel 
belangstellende partijen. 
111.DE ONDERDELEN VAN HET VOORSTEL 
35. Dit voorstel is het produkt van een reeks voorbereidenden 
activiteiten. Daaronder vallen het onderzoekproject dat aan het Europese 
Universiteitsinstituut is verricht in samenwerking met deskundigen uit de 
Lid-Staten en dat geleid heeft tot het PEPPER-rapport. Ook is er veel 
overleg gepleegd tussen de sociale partners, zowel centraal (in het kader 
van de sociale dialoog) als sectorieel, waarbij alle soorten ondernemingen, 
inclusief klein- en middelbedriJf, betrokken waren. 
Deze raadplegingen hebben de Commissie in staat gesteld nota te nemen van de 
verschillende gezichtspunten betreffende de gewenste timing van een 
communautair voorstel op dit gebied en de wettelijke aard en inhoud van het 
voorgestelde instrument. De keuze is gevallen op een aanbeveling, een niet-
bindend communautair instrument, omdat dit onder de gegeven omstandigheden 
het meest geschikte instrument leek om vrijwillig van alle betrokken 
partijen actieve steun te krijgen voor de invoering van financiële 
part icipat iestelsels. 
36. Doelstelling en bereik 
Het doel van het voorstel is het aanmoedigen van een wijdverbreid gebruik 
van verschillende vormen van participatie door werknemers in de winsten en 
bedrijfsresultaten door middel van winstdeling of door middel van 
werknmersaandeelhouderschap of een combinatie van beide. 
De aanbeveling richt zich tot alle regeringen van de Lid-Staten maar erkent 
dat er op het ogenblik in de Gemeenschap een grote verscheidenheid aan 
stelsels bestaat welke men niet zal trachten te reduceren. Tegelijkertijd 
bestaan er grote verschillen tussen de Lid-Staten wat betreft hun werkelijke 
ervaring met financiële participatiestelsels, hetgeen het zeer nuttig maakt, 
vooral voor de minder ervaren landen, om adequate informatie te verspreiden 
over de verschillende toegepaste stelsels, de mogelijkheden, uitwerkingen 
enz. ervan. 
37. De voorgestelde benadering 
Meer specifiek wordt de Lid-Staten aanbevolen: 
- ervoor te zorgen dat er adequate wettelijke structuren zijn om het 
mogelijk te maken de vormen van financiële participatie waarnaar in deze 
aanbeveling verwezen wordt, in te voeren; 
- de mogelijkheid te overwegen van toekenning van fiscale of andere 
financiële stimulansen (het belang van dergelijke stimulansen is vermeld in 
punt 20); 
- het verstrekken van informatie te vergemakkelijken en rekening te houden 
met de elders in de EG opgedane ervaringen; 
- 21 -
- de sociale partners een voldoende breed scala van opties toe te staan, 
waaruit gekozen kan worden op een niveau dat zo dicht mogelijk bij de 
werknemers en de onderneming ligt; 
- de overweging van een aantal kernpunten aan te moedigen (beschreven in 
punt 39) bij het opzetten van nieuwe of de herziening van bestaande 
stelsels; 
-na drie jaar na te gaan in hoeverre financiële participatie door de 
werknemers in hun land is toegenomen en de resultaten binnen vier jaar aan 
de Commissi mede te delen. 
38. Ter behandeling van de in punt 31 beschreven grensoverschriIdende 
aspecten van financiële participatie zal de Commissie een werkgroep in het 
leven roepen om de mogelijkheden voor het opstellen van formules voor de 
volgend drie soorten financiële participatiestelsels van werknemers op 
Europees niveau te onderzoeken, ter verbetering van de mogelijkheden om 
dergelijke stelsels onder vergelijkbare voorwaarden in de gehele Gemeenschap 
toe te passen: 
a) een winstdelingsstelsel ; 
b) een werknemersaandeel houdersstelsel ; 
c) een aandelenoptieschema. 
3£L Kernpunten van f inane 1$le partiÇJPfltIfrStQlseJs 
In deze ontwerpaanbeveling is reeds onderstreept hoe belangrijk het is een 
groot aantal alternatieve stelsels waaruit de meest geschikte gekozen kunnen 
worden, toe te staan. Toch schijnt het, aangezien het succes van dergelijke 
stelsels voornamelijk afhangt van bepaalde kernpunten, raadzaam met reeds 
elders in de EG opgedane ervaringen rekening te houden. Wanneer nieuwe 
stelsels opgezet of bestaande herzien worden, wordt derhalve aanbevolen 
speciaal aandacht te besteden aan onderstaande kenmerken die van essentieel 
belang schijnen te zijn: 
a) Regelmaat: stelsels hebben voordeel van toepassing op regelmatige 
basis en van het minstens eenmaal per jaar of op kortere termijnen toekennen 
van een of andere "bonus", indien daarvan belangrijke motivatie-uitwerkingen 
verkregen moeten worden. 
b) Vooraf vastgelegde formule: de formule waarbij de werknemerswinst 
vastgesteld wordt, dient ondubbelzinnig voor het begin van iedere 
referentieperiode worden vastgelegd, ledere regering kan beslissen of een of 
meer parameters van de formule op nationaal niveau moeten worden vastgesteld 
(bijv. via specifieke wetgeving) of dat over de formule vrijelijk kan worden 
onderhandeld tussen de sociale partners, eventueel binnen een wettelijk 
geschapen kader ter vergemakkelijking en aanmoediging van financiële 
participatiestelsels. De formule zelf hoeft niet voorgoed te worden 
vastgelegd aangezien daarover opnieuw onderhandeld moet kunnen worden; maar 
evenmin dient die al te dikwijls (bijv. Jaarlijks) veranderd te worden 
aangezien pas na een aantal jaren toepassing voldoende ervaring is opgedaan. 
c) Geen vervanging voor loononderhandelingen: het bestaan van financiële 
participatiestelsels mag niet worden beschouwd als een vervanging voor 
normale onderhandelingen inzake basisloon en andere arbeidsvoorwaarden. De 
voordelen van deze stelsels komen bovenop de bas is lonen en mogen bijv. geen 
afbreuk doen aan wettelijke minimumlonen. 
- 22 -
d) Vrijwillige participatie: zowel ondernemingen als individuele 
werknemers moeten kunnen kiezen of zij al dan niet aan de stelsels 
dee I nemen. 
e) Berekening van werknemersuitkeringen: bonussen dienen niet bij 
voorbaat te worden vastgesteld maar zouden gedurende een bepaalde 
tijdsperiode moeten variëren en verbonden zijn , overeenkomstig een tevoren 
overeengekomen formule, aan de ondernemingsprestatie (uitgedrukt in termen 
van winst of een andere ondernemingsindicator); deze formule dient ook 
ondubbelzinnig de te gebruiken indicator van ondernemingsprestatie te 
specifiëren. Uit de bevindingen van het PEPPER-rapport blijkt dat van 
gemiddelde uitkeringen van minder dan 5% van het gegarandeerde 
werknemers loon in een jaar met doorsnee winstgevendheid op zichzelf niet 
verwacht mag worden dat zij aanzienlijke motiverende uitwerkingen hebben. 
f) Risico's: behalve een aan financiële participatiestelsels inherente 
mate van inkomensvariabiIiteit, kunnen werknemers extra risico's lopen 
wanneer zij risicodragende waardepapieren verwerven (bijv. aandelen of 
obligaties); wanneer deze risico's sterk geconcentreerd zijn (bijv. door de 
werkgever uitgegeven aandelen) en groot zijn in verhouding tot de totale 
activa van de werknemer, kunnen zij onaanvaardbaar hoog geacht gaan worden, 
zelfs indien extra risico's in verband met winstdelingsstelsels reeds tot op 
zekere hoogte gecompenseerd kunnen worden door van winstdeling verwachte 
hogere werkgelegenheidszekerheid. Onder dergelijke omstandigheden kan het de 
voorkeur verdienen een betere spreiding van de risico's te vinden of 
mogelijkheden te onderzoeken van verzekering tegen te zware verliezen in de 
waarde van deze activa. 
g) Begunstigden: begunstigden zijn in de eerste plaats werknemers, d.w.z. 
onder arbeidsovereenkomsten vallende loontrokkenden; voordelen moeten zoveel 
mogelijk beschikbaar zijn voor allen of minstens voor het grootste deel van 
de werknemers uit de onderneming inclusief deeltijd- en tijdelijk personeel. 
h) Soort onderneming: de stelsels kunnen zowel door particuliere firma's 
als door openbare ondernemingen worden toegepast zolang passende 
indicatoren van de bedrijfsresultaten of -winsten beschikbaar zijn of 
gevonden kunnen worden. 
i) Grootte van de onderneming: kleine en middelgrote bedrijven dienen 
passende mogelijkheden te hebben om financiële participatiestelsels toe te 
passen; vooral is het van belang ervoor te zorgen dat de administratieve 
verplichtingen redelijk zijn en minimale financiële eisen, zo deze al nodig 
zijn, niet te hoog zijn; bij grotere ondernemingen, vooral multinationals, 
kan het nuttig zijn om de gehele of een gedeelte van de werknemersuitkering 
te relateren aan de prestatie van afzonderlijke winsteenheden in plaats van 
aan de globale bedrijfsresultaten. 
j) Complexiteit: complexe stelsels dienen te worden vermeden daar de 
resultaten waarschijnlijk beter zijn, indien het stelsel gemakkelijk door 
alle werknemers begrepen kan worden. 
k) Informatie en opleiding: het succes van alle soorten stelsels vergt 
een grote inspanning op het gebied van het verstrekken van adequate 
informatie aan alle betrokken werknemers. In dit verband kan de 
tenuitvoerlegging van financiële participatiestelsels ook een band scheppen 
met door de Gemeenschap bevorderde activiteiten op andere gebieden: 
informatie en consultatie, opleiding, educatie. 
- 23 -
IV. CONCLUSIES 
40. Met het indienen van dit voorstel voor een aanbeveling bij de Raad, 
heeft de Commissie, overeenkomstig haar actieprogramma met betrekking tot de 
tenuitvoerlegging van het communautaire handvest van sociale grondrechten 
van de werkenden, de bedoeling te wijzen op het belang dat zij hecht aan 
werknemersparticipatie in winsten en bedrijfsresultaten d.m.v. winstdeling 
of d.m.v. werknemersaandeelhouderschap of door een combinatie van beide. In 
dit licht dient de onderhavige ontwerpaanbeveling te worden gezien. 
Actie op communautair niveau zal voornamelijk bestaan uit: 
- het aanmoedigen van het gebruik van financiële participatiestelsels en de 
uitwisseling van ervaringen met deze stelsels tussen de gebruikers; 
- het verstrekken van relevante informatie inzake financiële 
participatiestelsels; 
- het aanmoedigen van het ontwerpen van enkele soorten financiële 
participatiestelsels welke onder vergelijkbare omstandigheden in de gehele 
Gemeenschap gebruikt kunnen worden-, 
- het volgen van verdere ontwikkelingen op dit gebied. 
BIJLAGE 
FINANCIËLE PARTICIPATIESTELSELS 
PEPPER-RAPPORT IN DE EUROPESE GEMEENSCHAP IN DE LAATSTE HELFT VAN DE JAREN TACHTIG - SAMENVATTING VAN DE VOORNAAMSTE BEVINDINGEN VAN HET 
Afkortingen : 
PS: winstdeling; SPS: op aandelen gebaseerde winstdeling; BSP: op obligaties gebaseerde winstdeling; CPS: op contanten gebaseerde winstdeling; 
DPS: uitgestelde winstdel ing/investeringsfondsen; ESO: werknemers-aandeelhouderschap; SO: aandeienopties-, DS0-. discret ionaire aandeienopties-, 
ESOP: werknemersaandeel houderschap-plannen-, EBO: werknenersovernames. 
Land Algemene W e t g e v ing 
houding specifieke wetten Belasting­
en jaar van invoering voordelen erbreiding van Pepper-ste 
Prevalente Aantal stelsels/ Betrokken 
soorten betrokken firma's werknemers I s e I s 
Werknemersvoordelen of 
winstdel ing/werknemer 
BELGIË Voornamei ijk 
ongunstig maar 
staat tegen­
woordig ter 
discussie Verscheidene, maar 
alleen inzake ESO 
(sinds 1982), 
inclusief SO 
(1984) Tamelijk 
beperkt, 
speciaal 
wat betreft 
SO ESO 
CPS Ongeveer 20 genoteerde 
firma's 
Multinationals 
Verzekering 
Banken 
Distributie Gemiddeld 5% 
(variërend van 
1-28%) Aandelen voorbehouden aan 
werknemers: 4% gemiddeld van 
de totale uitgegeven aandelen 
Ongeveer 5% van te verdelen 
winst; 
8-15% van prestatiegebonden 
loon i 
to 
DENEMARKEN Voornamelijk 
gunstig en ter 
discussie Inzake SPS en ESO 
(sinds 1958) Enig voordeel 
voor SPS 
(aandelen of 
obligaties) 
en ESO CPS 
SPS 
BPS 
ESO 
Totaal Min. 50 stelsels 
20 
27 
32 
200 of meer 2% van het aandelenkapitaal 
DKR 3.400 per werknemer 
Minder dan 2% van het totale 
aandelenkapitaal 
DUITSLAND Voornamelijk Enkele: inzake DPS Gering ESO & 1.600 firma's 
gunstig behalve (sinds 1961) en ESO tot 1984, DPS (0,1% van het 
voor CPS; (hoofdzakeI Ijk sinds alleen voor totaal 
staat intensief 1984) DPS en ESO PS in het 
ter discussie algemeen 1,3mllj. Werknemerskapitaal: 
gewoonlijk DM 15 bilj. (slechts 5% van de 
neemt 80% deel laarcilfers van de firma) 
max. 5.000 firma's, 
voornI. kleinbedrijven 5,4% van de in­
dividuele pers. 6,8% van de lonen 
Land Algemene Wetgeving 
houding specifieke wetten Belasting­
en Jaar van invoering voordelen Verbreiding van 
Prevalente Aantal stelsels/ 
soorten betrokken firma's Pepper-s 
Betrokken 
werknemers t e I s e I s 
Werknemersvoordelen of 
winstdel ing/werknemer 
FRANKRIJK Zeer gunstig en 
staat intensief 
ter discussie Verscheidene: 
CPS(1959) 
DPS (1967) 
SO (1970) 
ESO (sinds 1973) 
Werknemers invester ings-
fondsen (1973) 
EBO (1984) 
Bijzondere wetgeving 
Inzake al Ie vormen in 
1986, geamendeerd in 
1990 Tamelijk groot DPS 
zowel voor 
firma's als voor 
werknemers CPS 
ESO* 
SO 
EBO 12.000 firma's 
en 10.200 
overeenkomsten 4,6 milj. 
(3 milj. 
begunstigd) Winstdeling over gemiddeld 
3,4% van de loonlijst 
7.000 
overeenkomsten 1,4 milj. Winstdeling over gemiddeld 
4.1% van de loonlIist 
350 firma's 
(tweederde genoteerd) 600.000* 
600 genoteerde 
firma's 
10-20 per jaar 
In 1980-90 Vrije verdeling van aandelen: 
3% van de loonli ist 
GRIEKENLAND Meer en meer 
aanvaard Voorzieningen in 
verscheidene wetten: 
op CPS (sinds 1984) 
en ESO (voornI. sinds 
1987) Van belang 
voor CPS CPS Beperkt-, bij 
banken, verzekering, 
kleding en voedsel Bedrag ineens van 
GRD 30.000 - 50.000 
ut 
IERLAND Gunstig en 
ter discussie SPS (1982) 
SO (1986) Gering SO 
SPS 139 stelsels Leidinggevend 
personeel Waarschijn!ijk hoog 
104 stelsels 35.000 
Alle in de particuliere 
sector 
ITALIE Niet duidelijk 
gedefinieerd 
maar enkele 
vormen ter 
discussie Ni et-bestaand, 
behalve algemene 
voorzieningen 
(1942 Burgerlijk 
Wetboek Nee CPS 
ESO 25% van alle grote 
firma's; 
60 particuliere 
firma's In 1988 400.000; 3% van de gemiddelde 
van toepassing verdiensten (maar kan oplopen 
op 80% van alle tot 10% of meer) 
werknemers 
30 genoteerde 
firma's Minder dan 5% van het 
totale aandelenkapitaa 
LUXEMBURG Niet duidelijk 
gedefinieerd Ni et-bestaand Nee CPS 
ESO 22% van de firma's 
VoornI. in de bankensector Gewoonlijk niet meer dan 
0,5-2 maanden salaris 
Heeft alleen betrekking op de vrije verdeling van ondernemingsaandelen aan werknemers. 
Land Algemene Wetgeving Verbre 
houding specifieke wetten Belasting- Prevalente 
en Jaar van invoering voordelen soorten iding van Pepper-s 
Aantal stelsels/ Betrokken 
betrokken firma's werknemers t e I s e I s 
Werknemersvoordelen of 
winstdel ing/werknemer 
NEDERLAND Gunstig en 
intensief ter 
discussie Enkele stimulansen 
alleen voor CPS Gering, CPS 
afhankelijk 
van bevriezen SPS, BPS 
van CPS en SO 6-30% van de firma's 350.000 in 
1975 4,5 - 6,5% van het 
gemiddelde inkomen 
Zeer beperkt (3% van 
al Ie stelsels) 
PORTUGAL Niet duidelijk 
gedefinieerd 
en over het 
algemeen niet 
ter discussie Alleen algemene 
voorzieningen inzake 
PS en ESO 
(gunstig) Hoofdzakelijk VoornI. Beperkt maar meest 
voor PS CPS verbreide vorm. 
Grote firma's in 
financiële kringen Soms beperkt 
tot leiding­
gevend personeel 
SPANJE Niet duidelijk 
gedefinieerd 
maar ter 
discussie Alleen algemene 
voorzieningen in het 
statuut van de werk­
nemers; & EBO (1986) Gering behalve CPS 
voor EBO 44% van middelgrote 
en grote firma's 
maar alleen in 6% 
rechtstreeks verbonden 
met winst 2% van loon-
trekkenden 
(dikwijls 
beperkt tot 
leidinggevend 
personeel) Met winst verbonden beta­
lingen: 5% van de arbeids­
kosten-, in sommige gevallen 
10-25% van het totale loon 
VERENIGD 
KONINKRIJK Zeer gunstig 
en ter 
discussie SPS (1978) 
SO (1980) 
DSO (1984) 
CPS (1987) 
ESOPs (1989) 
ESO (1978-) Tamelijk groot DSO 
zowel voor 
firma's als CPS 
werknemers 
SPS 
SO 4.326 stelsels 
1.175 stelsels 
890 stelsels 
891 stelsels 293.000 
757.000 
623.000 TamelI ik groot 
7% van het loon van de 
werknemers 
2-4% van de totale lonen 
ESOPs 20 stelsels 
Totaal 7.282 stelsels 2 milj. 
30% van de firma's begunstigde 
werknemers 
Bron Samengesteld op basis van informatie uit hoofdstuk 4-15 inzake ervaringen in de af hetzonderlijke landen. B_0F_ENV 
- 27 -
Voorstel voor een 
AANBEVEUNQ VAN PE RAAP 
betreffende de bevordering van werknemersparticipatie 
in bedrijfswinsten en -resultaten 
(inclusief aandelenparticipatie) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, 
inzonderheid artikel 235, 
Gelet op het voorstel voor de aanbeveling van de Commissie, 
Gezien het standpunt van het Europese Parlement, 
Gezien het standpunt van het Economisch en Sociaal Comité, 
Overwegende dat de Commissie in haar mededeling betreffende het 
Actieprogramma in verband met de tenuitvoerlegging van het 
Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden, haar 
voornemen bekend heeft gemaakt om op het vlak van de Gemeenschap een 
instrument voor te leggen inzake aandelen- en financiële participatie door 
werknemers; 
Overwegende dat over de bevordering van werknemersparticipatie in 
bedrijfswinsten en -resultaten in de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap 
een rapport is opgesteld-, dat uit dit rapport is gebleken dat er in de 
Gemeenschap een grote verscheidenheid bestaat aan soorten stelsels, 
waaronder contante betaling, stelsels op basis van aandelen en uitgestelde 
winstdeling en verscheidene soorten stelsels van speciaal 
werknemersaandeeI houderschap ; 
Overwegende dat de aanmoediging op communautair niveau van stelsels van 
financiële deelneming door werknemers moet worden beschouwd als een manier 
om een betere verdeling van het door ondernemingen gevormd vermogen te 
krijgen, terwijl tevens een grotere betrokkenheid van de werknemers bij de 
vooruitgang van hun bedrijven wordt bevorderd; 
Overwegende dat er, hoewel het empirisch onderzoek naar de gevolgen van 
dergelijke stelsels in de praktijk nog geen overweldigend bewijs levert van 
grote globale voordelen, voldoende indicaties zijn dat dergelijke stelsels 
bijdragen tot een aantal positieve gevolgen, inzonderheid verbeteringen in 
de motivatie en produktiviteit van de werknemers en in het 
concurrentievermogen van ondernemingen; 
Overwegende dat een grotere verspreiding van financiële participatiestelsels 
binnen de Gemeenschap moet worden bevorderd, zonder een actieve 
harmonisering of een vermindering in het bestaande brede scala van 
beschikbare stelsels na te streven; 
Overwegende dat het uiteindelijk succes van dit communautaire initiatief 
grotendeels zal afhangen van de actieve belangstelling en betrokkenheid van 
de sociale partners zelf; 
- 28 -
Overwegende dat in de context van de voltooiing van de interne markt de 
mogelijkheden moeten worden nagegaan hoe grensoverschrijdende formules voor 
werknemersparticipatie in bedrijfswinsten en -resultaten kunnen worden 
ontwikkeld; 
Overwegende dat de onderhavige actie nodig schijnt te zijn om, bij de 
totstandbrenging van de Gemeenschappelijke Markt, één van de doelstellingen 
van de Gemeenschap te bereiken; 
- 29 -
VERZOEKT DE LID-STATEN: 
Om de potentiële voordelen van een ruimer gebruik van een grote 
verscheidenheid aan stelsels ter vergroting van de werknemersparticipatie in 
bedrijfswinsten en -resultaten aan de hand van winstdeling, 
werknemersaandeelhouderschap of een combinatie van beide te erkennen. 
II. BEVEELT DE LID-STATEN AAN: 
1. Ervoor te zorgen dat adequate wettelijke structuren de invoering van 
de vormen van financiële participatie waarnaar in deze aanbeveling 
wordt verwezen, mogelijk maken; 
2. De mogelijkheid te overwegen om stimulansen zoals fiscale of andere 
financiële voordelen ter aanmoediging van de invoering van dergelijke 
stelsels, toe te kennen-, 
3. Het gebruik van dergelijke stelsels aan te moedigen door de 
verstrekking van adequate informatie aan alle betrokken partijen te 
vergemakkeli jken; 
4. Rekening te houden met elders in de Gemeenschap opgedane ervaring 
wanneer zij overwegen bepaalde soorten financiële participatiestelsels 
preferentieel te behandelen; 
5. Ervoor te zorgen dat de sociale partners de gelegenheid krijgen om een 
keuze te maken uit een voldoende ruim scala van opties op basis van 
overleg tussen werkgevers en werknemers of hun vertegenwoordigers; 
6. Ervoor te zorgen dat deze keuze gedaan kan worden op een niveau dat, 
met inachtneming van de nationale praktijk op dit gebied, zo dicht 
mogelijk bij de werknemers en de ondernemer ligt; 
7. Aan te moedigen tot overweging van de kernpunten uit de bijlage 
wanneer nieuwe financiële participatiestelsels worden voorbereid of 
bestaande stelsels worden herzien-, 
8. Na een periode van drie jaar na de goedkeuring van deze aanbeveling de 
beschikbare nationale gegevens inzake de ontwikkeling van de 
financiële participatie door werknemers te onderzoeken en de 
resultaten aan de Commissie mede te delen-, 
9. Het bewustzijn van bovengenoemde kwesties bij de sociale partners te 
st imuleren. 
- 30 -
III. NEEMT AKTE VAN DE VOORNEMENS VAN DE COMMISSIE OM 
10. een werkgroep in te stellen om de mogelijkheden na te gaan voor het 
uitwerken op Europees niveau van formules voor stelsels van financiële 
participatie door werknemers ten einde de mogelijkheden te verbeteren 
voor het in de gehele Gemeenschap onder vergelijkbare omstandigheden 
toepassen van dergelijke stelsels, daaronder begrepen: 
a) een winstdelend stelsel-, 
b) een stelsel van werknemersaandeelhouderschap; 
c) een stelsel van aandeienopties-, 
11. binnen vier jaar na de goedkeuring van deze aanbeveling op basis van 
door de Lid-Staten verstrekte informatie aan de Raad een rapport 
betreffende de toepassing van deze aanbeveling voor te leggen. 
Gedaan te Brussel, op Voor de Raad 
- 31 -
BIJLAGE 
Kernpunten waarmee rekening moet worden gehouden wanneer nieuwe financiële 
participatiestelsels worden voorbereid of bestaande stelsels worden herzien 
1. Regelmaat: stelsels trekken voordeel van regelmatige toepassing en van 
het minstens eenmaal per Jaar of over kortere perioden toekennen van 
een of andere "bonus". 
2. Vooraf vastgelegde formule: de formule waarbij de 
werknemersuitkeringen worden vastgesteld dient voor het begin van 
iedere referentieperiode ondubbelzinnig te worden vastgesteld. 
3. Geen vervanging voor salarisonderhandelingen: het bestaan van 
financiële participatiestelsels mag niet worden beschouwd als een 
vervangingsmiddel van normale onderhandelingen over lonen en andere 
arbe i dsvoorwaarden. 
4. Vrijwil Mae participatie: zowel ondernemingen als individuele 
werknemers dienen te kunnen kiezen of zij al dan niet willen toetreden 
tot of participeren in stelsels. 
5. Berekening van de werknemersuitkeringen: bonussen dienen niet vooraf 
te worden vastgelegd, maar zouden moeten variëren en verbonden zijn 
aan de prestatie van de onderneming (uitgedrukt in termen van winst of 
een andere ondernemingsindicator) gedurende een bepaalde periode, 
overeenkomstig een tevoren overeengekomen formule; deze formule dient 
ook ondubbelzinnig de te gebruiken indicator van de 
ondernemingsprestatie te specificeren. 
6. Bedragen: om de verwachte motiverende uitwerking te krijgen, dient de 
gemiddelde grootte van de bonussen enerzijds significant te zijn in 
verhouding tot het vaste deel van het werknemers loon terwijl aan de 
andere kant een plafond (in bedragen of in percentages) wenselijk zou 
kunnen zijn ter vermijding van omvangrijke fluctuaties in het totale 
i nkomen. 
7. R i s i co's : behalve enige aan de stelsels inherente 
inkomensvariabiIiteit, kunnen de werknemers extra risico's lopen 
wanneer zij risicodragende effecten verwerven (bv. aandelen of 
obligaties); wanneer deze risico's sterk geconcentreerd zijn (bv. 
uitgegeven door de werkgever) en groot in verhouding tot de totale 
activa van de werknemer, verdient de mogelijkheid van enige vorm van 
verzekering tegen te zware verliezen op de waarde van deze activa 
zorgvuldig te worden overwogen. 
8. Begunst igden: begunstigden zijn in de eerste plaats werknemers, d.w.z. 
onder arbeidsovereenkomsten vallende loontrokkenden; toegang tot de 
stelsels dient zoveel mogelijk open te staan voor alle werknemers van 
de onderneming. Meer in het algemeen dienen werknemers in dezelfde 
objectieve situatie gelijke rechten te hebben wat betreft toegang tot 
part icipat iestelsels. 
9. Soort onderneming: stelsels kunnen zowel door particuliere firma's als 
door overheidsondernemingen worden toegepast, zolang passende 
indicatoren van de bedrijfsresultaten of -winst beschikbaar zijn of 
gevonden kunnen worden. 
- 32 -
10. Grootte van de onderneming: kleine en middelgrote ondernemingen dienen 
passende mogelijkheden te hebben om financiële participatiestelsels 
toe te passen; vooral is het van belang ervoor te zorgen dat de 
administratieve verplichtingen redelijk en de minimale financiële 
eisen, zo al noodzakelijk, niet te hoog zijn; bij grotere 
ondernemingen, vooral multinationals, kan het nuttig zijn de gehele of 
een gedeelte van de werknemersuitkering te relateren aan de prestatie 
van afzonderlijke winsteenheden, in plaats van aan de globale 
ondernem i ngsresuItaten. 
11. GecompIiceerdheid: ingewikkelde stelsels moeten vermeden worden, daar 
de resultaten waarschijnlijk beter zijn indien het stelsel door alle 
werknemers gemakkelijk begrepen kan worden; 
12. Informatie en opleiding: voor het succes van alle soorten stelsels is 
een grote inspanning vereist om aan alle betrokken werknemers 
adequate informatie en, indien nodig, opleiding te verstrekken. 

ISSN 0254-1513 
COM(91)259def. 
DOCUMENTEN 
NL 08 
Catalogusnummer : CB-CO-91-328-NL-C 
ISBN 92-77-74688-2 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg