WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING Begeleidend document bij het Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad inzake de deelneming van de Unie aan het AAL-programma voor onderzoek en ontwikkeling (active and assisted living - actief en omgevingsondersteund wonen) dat door verschillende lidstaten gezamenlijk wordt uitgevoerd /* SWD/2013/0252 final */





WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING Begeleidend document bij het Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad inzake de deelneming van de Unie aan het AAL-programma voor onderzoek en ontwikkeling (active and assisted living - actief en omgevingsondersteund wonen) dat door verschillende lidstaten gezamenlijk wordt uitgevoerd 1. Probleemomschrijving De vergrijzing zal binnenkort een ingrijpende verandering teweegbrengen in zowel de samenleving als de economie, terwijl de EU hierop nog onvoldoende is voorbereid. Door de vergrijzing worden overheden geconfronteerd met torenhoge kosten die nog verder oplopen omdat op de groeiende markten voor op ICT gebaseerde producten en diensten voor actief en gezond ouder worden kansen blijven liggen of onvoldoende worden benut. Er zijn drie nijpende problemen op deze markten. Als gevolg van een versnipperde EU-markt zijn er nauwelijks innovatieve ICT-producten en –diensten beschikbaar. In de tweede plaats is er sprake van fragmentering van O&O en innovatie op Europees niveau. Kmo's die willen deelnemen stuiten daar op een hoge drempel. Derde probleem is de beperkte schaal waarop innovatieve producten en diensten worden ingevoerd omdat ze nog te weinig gedocumenteerd zijn en onvoldoende worden uitgewisseld. Om hier iets aan te doen werd in 2008 het gemeenschappelijk programma Ambient Assisted Living (AAL-GP) opgezet. Hieraan wordt deelgenomen door twintig lidstaten en drie landen die geassocieerd zijn met het zevende EG-kaderprogramma (KP7), via hetwelke het programma wordt gefinancierd. Beoogd werd een kritieke massa te creëren van toegepaste O&O en innovatie (met resultaten die na 2 à 3 jaar op de markt kunnen worden gebracht) voor op ICT gebaseerde producten, diensten en systemen voor actief en gezond ouder worden op EU-niveau. AAL-oplossingen kunnen ouderen helpen hun persoonlijke levensstijl, gezondheidszorg en werkplaats bij het ouder worden aan te passen, zodat zij langer een bijdrage kunnen leveren aan de economie en de samenleving en langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Aan elk AAL-project nemen tenminste drie landen deel, één kmo, één onderzoeksinstantie en één ouderenorganisatie. Aanvragen om deel te nemen moeten op nationaal niveau worden ingediend, waardoor de drempel voor plaatselijke organisaties en kmo's aanzienlijk wordt verlaagd. Het huidige AAL-GP wordt gefinancierd door de deelnemende landen, de EU en de deelnemende organisaties (respectievelijk 25%, 25% en 50%). Het totale overheidsbudget voor het lopende programma (2008-2013) bedraagt minimaal 300 miljoen euro, waarvan 150 miljoen euro afkomstig is van het KP7, overeenkomstig artikel 185 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU). In de tussentijdse evaluatie (2010) werd vastgesteld dat het AAL-GP goed aan zijn doelstellingen beantwoordt. In februari 2012 stelde de Algemene Vergadering van het gemeenschappelijk AAL-programma vast dat voortzetting van het programma van strategisch belang is, omdat het tevens een belangrijke bijdrage levert aan het Europees innovatiepartnerschap inzake gezond en actief ouder worden (EIP AHA). 2. Analyse van subsidiariteit Voor een follow-up van het gemeenschappelijk AAL-programma moet een nieuwe medebeslissingsprocedure van het Europees Parlement en de Raad worden voorbereid overeenkomstig artikel 185 VWEU, om te zorgen voor continuïteit tussen de financiering in het kader van KP7/CIP (kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie) en de financiering in het kader van Horizon 2020 . Dit follow-upprogramma (AAL-GP2) is in overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel omdat de lidstaten zelf verantwoordelijk zullen zijn voor het strategisch werkprogramma en de operationele aspecten. De Commissie neemt alleen stimulerende maatregelen om de coördinatie te verbeteren en zorgt voor synergie met andere financieringsactiviteiten op dit gebied. De begrotingsmiddelen en de EU-bijdrage voor dit initiatief maken deel uit van het voorstel voor Horizon 2020 en de bijbehorende begroting. Ze zijn dan ook afhankelijk van het resultaat van het besluit dat wordt genomen inzake H2020 en de financiële verbintenissen van de deelnemende landen. De toegevoegde waarde van de EU spreekt voor zich in het licht van de problemen die zich voordoen: fragmentering van de markt en van onderzoeksinspanningen, te weinig focus op de invoering van AAL in de EU en het ontbreken van een gemeenschappelijke Europese visie op de markten voor ICT om actief en gezond ouder worden te bevorderen. 3. Doelstellingen Het follow-upprogramma voor het AAL-GP wil de EU-concurrentievoorwaarden voor op ICT gebaseerde producten en diensten voor actief en gezond ouder worden verbeteren; bijdragen aan gezonde overheidsfinanciën en intelligente, duurzame en inclusieve groei; bijdragen aan een verhoging van de O&O-uitgaven tot 3% van het BBP in 2020; en toekomstige financieringsprogramma's van de Unie meer concentreren op de prioriteiten van de EU 2020 door het hoofd te bieden aan maatschappelijke uitdagingen, met name gezondheidszorg en vergrijzing. Meer specifiek wordt ernaar gestreefd de levenskwaliteit van ouderen en hun verzorgers te verbeteren; de duurzaamheid van zorgstelsels te verhogen door ervoor te zorgen dat op ICT gebaseerde producten en diensten voor actief en gezond ouder worden meer beschikbaar komen; een kritieke massa tot stand te brengen van trans-Europees onderzoek en innovatie voor op ICT gebaseerde producten en diensten, met name door kmo's en gebruikers hierbij te betrekken; en particuliere investeringen te handhaven en het potentieel voor industriële groei te verbeteren door een kader te bieden voor een Europese aanpak en oplossingen die zijn afgestemd op de uiteenlopende nationale en regionale sociale wensen en in overeenstemming zijn met de regelgeving. 4. Beleidsopties De volgende opties werden overwogen en uitvoerig beoordeeld. · Optie 1 — AAL-GP2 identiek aan AAL-GP1 · Optie 2 — geen AAL-GP2 · Optie 3 — AAL-GP2: een versterkte en betere versie van AAL-GP1. Hierdoor zou het accent meer komen te liggen op betrokkenheid van de gebruikers en wordt getracht de resultaten van toegepast onderzoek dichter bij de markt te brengen. Het toepassingsgebied van het gemeenschappelijk programma zou worden aangepast aan dat van het Europees innovatiepartnerschap inzake gezond en actief ouder worden, zodat het AAL-GP een gemeenschappelijk programma wordt voor actief en gezond ouder worden. De volgende opties werden overwogen maar afgewezen: · geen financiële verplichtingen van de EU voor ICT en vergrijzing · geen financiële verplichtingen van de EU: slechts een geringe mate van coördinatie · AAL-GP2 wordt gecombineerd met GPI "Langer en beter leven" · AAL-GP2 wordt gecombineerd met het follow-up Eurostars-initiatief art. 185. De eerste twee opties zouden de ontwikkeling van de opkomende AAL-markt in de EU aanzienlijk afremmen. De laatste twee opties vormen gezien hun aard en toepassingsgebied geen alternatief voor een programma voor toegepast onderzoek. 5. Effectbeoordeling De effecten werden onderzocht vanuit verschillende invalshoeken. Om de kosten-batenverhouding te evalueren werden verschillende scenario's onder de loep genomen. Optie 2 zou betekenen dat ICT-innovatie in verband met actief en gezond ouder worden op Europees niveau niet wordt gecoördineerd en dat de lidstaten geen bijdrage leveren. Het hefboomeffect van jaarlijkse EU-investeringen van 23 miljoen euro zou bij deze optie neerkomen op in totaal 33 miljoen euro. Bij de opties 1 en 3 zou het hefboomeffect van dezelfde EU-investeringen daarentegen veel groter zijn, namelijk 91 miljoen euro. De samenstelling van de groep die aan het project deelneemt lijkt bij optie 3 de meest aangewezen combinatie omdat de betrokkenheid van gebruikers of hun organisaties meer dan verdrievoudigen zou, hetgeen volgens de tussentijdse evaluatie en raadplegingen nu net nodig is. Het op de markt brengen van resultaten zou bij optie 1 twee à drie jaar in beslag nemen, terwijl dit bij optie 2 waarschijnlijk veel langer zou zijn. Bij optie 3 kan dit het snelst gebeuren, ook omdat deze optie is afgestemd op het Europees innovatiepartnerschap inzake gezond en actief ouder worden. Optie 3 leent zich het best om de voornaamste economische, sociale en milieudoelstellingen van het AAL-GP2 te verwezenlijken. Overheden zouden kunnen profiteren van kosteneffectieve ICT-oplossingen die bijdragen aan de duurzaamheid van de overheidsfinanciën op lange termijn. Het programma bouwt een gemeenschap van onderzoekers en leveranciers op die zich toelegt op het vinden van oplossingen. Eindgebruikers zouden er meer bij betrokken zijn, waardoor de keuzemogelijkheden worden verruimd. De beste manier om synergieën tot stand te brengen op het gebied van volksgezondheid en veiligheid is via het Europees innovatiepartnerschap inzake gezond en actief ouder worden. Vergeleken met optie 1 kunnen dan meer lidstaten deelnemen en komen meer middelen beschikbaar voor een breder toepassingsgebied. Bij de opties 1 en 3 zouden patiënten en verzorgers zich dankzij oplossingen voor telemonitoring minder hoeven te verplaatsen . 6. Vergelijking van de opties Uit vergelijkingen van de kosten-batenverhouding, de samenstelling van de deelnemersgroepen, de tijd die nodig is om resultaten op de markt te brengen en het effect op het Europees innovatiepartnerschap inzake gezond en actief ouder worden, blijkt dat optie 3 de meest aangewezen keuze is. Bij deze optie wordt verder gewerkt met de positieve resultaten van het huidige AAL-GP en kunnen deze worden verbeterd door gevolg te geven aan de aanbevelingen van de tussentijdse evaluatie van 2010 en door het toepassingsgebied af te stemmen op dat van het Europees innovatiepartnerschap inzake gezond en actief ouder worden. 7. Toezicht en evaluatie In 2017 zal een tussentijdse evaluatie worden uitgevoerd om de kwaliteit en efficiëntie van de tenuitvoerlegging te beoordelen. Het AAL-GP2 zal voortdurend worden gevolgd door de AAL Association (AALA) en één maal per jaar door de Europese Commissie worden gemonitored. De monitoringresultaten worden aan de Commissie en de Algemene Vergadering van de AAL-GP meegedeeld. Indicatoren die hiervoor worden gebruikt zijn onder meer: · De bijdrage van AAL-GP2-projecten aan de tenuitvoerlegging van het Strategisch uitvoeringsplan voor het Europees innovatiepartnerschap inzake actief en gezond ouder worden; · Het percentage projecten dat nieuwe producten, systemen en diensten op de markt brengt; · Het aantal lidstaten dat deelneemt, het aantal deelnemers in het AAL-GP2 en het jaarlijkse AAL GP Forum; · Het aantal lidstaten dat alle soorten deelnemers kan financieren, met inbegrip van organisaties die eindgebruikers en dienstverleners vertegenwoordigen; · Harde feiten over kostenbesparende maatregelen als gevolg van het gebruik van ICT voor actief en gezond ouder worden.