COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(94) 615 def. 
Brussel, 13.12.1994 
Economisch Jaarverslag 1995 
(door de Commissie ingediend) 
Economisch jaarverslag 1995 
Deel A : Ontwikkelingen in de Gemeenschap als geheel 
SAMENVATTING EN CONCLUSIES 
HOOFDSTUK 1 HET ECONOMISCH HERSTEL IS KRACHTIGER DAN VERWACHT 1 
1.1 EEN GUNSTIG INTERNATIONAAL KLIMAAT 1 
1.2 GROEI EN WERKGELEGENHEID IN DE EG 2 
1.3 OMSTANDIGHEDEN DIE DE GROEI BEVORDEREN 5 
1.3.1 De uitvoer 5 
1.3.2 De binnenlandse vraag 6 
1.4 GUNSTIGE VOORUIT/,ICIITEN, ONDANKS ENIGE RISICO'S EN ONZEKERHEDEN 10 
KADER 1 DE ECONOMIEËN VAN DE NIEUWE LID-STATEN 12 
HOOFDSTUK 2 MEER VOORUITGANG OP HET GEBIED VAN DE CONVERGENTIE 14 
2.1 HET HERSTEL BEVORDERT DE REËLE CONVERGENTIE 14 
2.2 BEMOEDIGENDE INTWIKKELING VAN DE NOMINALE CONVERGENTIE 15 
2.2.1 De stijging van het prijspeil is en blijft naar verwachting gematigd. 15 
2.2.2 Onvoldoende vooruitgang op het gebied van de begrotingsconsolidatie 18 
2.2.3 Betrekkelijk stabiele wisselkoersen '. 20 
2.2.4 Vooruitgang bij de convergentie van de rentevoeten 22 
HOOFDSTUK 3 : DE MIDDELLANGE TERMIJN : 1996-2000 23 
3.1 MIDDELLANGE-TERMIJNVERWACHTINGEN VOOR GROEI EN WERKGELEGENHEID ...23 
3.2 VOORWAARDEN VOOR VERSTERKING VAN DE GROEI EN SCHEPPING VAN 
WERKGELEGENHEID 25 
3.2.1. De rol van het structuurbeleid 25 
.?. 2.2 Voorkomen of wegnemen van macro-economische belemmeringen voor de groei 28 
3.2.3 Groei en het milieu 31 
HOOFDSTUK 4: HET BELEID... 33 
4.1 MONETAIR BELEID 35 
4.2 BEGROTINGSBELEID 37 
Deel B : De economische situatie en beleidsvraagstukken in de 
afzonderlijke Lid-Staten 
BELGIË 41 
DENEMARKEN 45 
DUITSLAND 49 
GRIEKENLAND 55 
SPANJE 58 
FRANKRIJK 63 
IERLAND 68 
ITALIE 71 
LUXEMBURG 76 
NEDERLAND 79 
PORTUGAI 82 
VERENIGD KONINKRIJK 86 
13-12-94 
Samenvatting en conclusies 
Veel betere economische vooruitzichten... 
Na de scherpe neergang in de periode 1992-1993 maakt de economie van de 
Gemeenschap thans een fase van krachtig herstel door. De produktie groeit en de toename 
ervan is krachtiger dan verwacht werd. De export naar de rest van de wereld is gedurende 
1994 steeds sneller gaan toenemen en de groei-impuls uit het buitenland werkt door in de 
investeringen, die in 1995 en 1996 naar verwachting sterk zullen toenemen. Volgens de 
prognoses zal de werkgelegenheid weer gaan groeien, hetgeen leidt tot een geringe 
vermindering van de werkloosheid in de periode waarop de prognoses betrekking hebben. 
De kracht van het herstel creëert voorts gunstige omstandigheden voor hervatting van het 
inhaalproces van de minder begunstigde landen en regio's. Ook wordt vooruitgang bij de 
nominale convergentie verwacht, hoewel ter zake van overheidstekort en -schuld van 
bepaalde Lid-Staten extra inspanningen zeker noodzakelijk zijn. 
De vooruitzichten voor groei, werkgelegenheid en convergentie in de Gemeenschap zijn 
derhalve duidelijk beter dan eind vorig jaar, toen de Commissie haar Witboek over "groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid" presenteerde. De groei van de 
werkgelegenheid in 1995 en 1996 leidt echter tot een slechts bescheiden vermindering van 
de werkloosheid, die in 1996 nog altijd bijna 10 % zal zijn. 
maar de uitdaging voor het beleid blijft dezelfde. 
De gunstigere economische vooruitzichten brengen daarom geen fundamentele wijziging 
in de uitdaging waarvoor de Gemeenschap zich gesteld ziet, te weten : 
i) het bereiken en handhaven van een hoge groei van de werkgelegenheid om de 
werkloosheid substantieel terug te dringen en banen te bieden aan alle burgers die 
werk willen; 
ii) te zorgen voor de mate van nominale convergentie die vereist is voor de overgang 
naar de Economische en Monetaire Unie. 
Voor een antwoord op deze dubbele uitdaging is één en hetzelfde beleid nodig : 
• dat de Gemeenschap concurrerender en dynamischer maakt; 
• waarin maatregelen ten uitvoer worden gelegd om de werking van arbeidsmarkt te 
verbeteren; 
• dat de voorwaarden schept voor verhoging van de produktiecapaciteit van de 
economie; en 
• waarin een stabiel macro-economisch klimaat in stand gehouden wordt, met name 
door het terugdringen van de hoge begrotingstekorten die een erfenis zijn van de 
13-12-94 
/?£ 
- 3 -
recessie en van onvoldoende aanpassing van de structurele tekorten in de tweede helft 
van de jaren tachtig. 
Extra inspanningen zijn nodig om meer werkgelegenheid te scheppen... 
Momenteel worden krachtige pogingen in het werk gesteld om de dynamiek en de 
concurrentiekracht van de economieën van de Gemeenschap te verhogen. Dit beleid zal 
resulteren in een hogere produktiviteitsgroei en, mits het juiste macro-economische 
klimaat in stand wordt gehouden en de arbeidsmarkt flexibel reageert, in een hogere groei 
van de produktie en de werkgelegenheid. Hiertoe moet het beleid : 
• de potentiële groei en de inzetbaarheid van mensen vergroten door verbetering van 
scholing en opleiding; 
• de spanningen die door de daling van de werkloosheid op de arbeidsmarkt kunnen 
ontstaan, verminderen door langs de weg van consensus de flexibiliteit en de 
doeltreffendheid van de overheidsuitgaven op dit gebied te vergroten; 
• de werkgelegenheidsintensiteit van de groei verhogen. 
en de economische convergentie laten toenemen. 
Een belangrijke macro-economische uitdaging is het handhaven van op stabiliteit gerichte 
omstandigheden, die ervoor zorgen dat de groei gedurende vele jaren hoog kan blijven en 
tegelijkertijd vooruitgang wordt geboekt in de richting van de mate van nominale 
convergentie die nodig is voor de derde fase van de EMU. 
Dit impliceert het in stand houden van omstandigheden waarin het monetaire beleid niet 
onnodig wordt belast door een misplaatste ontwikkeling van de begrotingen en de lonen. 
Een tweede macro-economische uitdaging is het scheppen van de voorwaarden voor een 
hogere potentiële groei van de economie, zodat een hogere groei van produktie en 
werkgelegenheid zonder inflatoire druk mogelijk wordt. De toeneming van de 
investeringen, de structurele hervormingen en de huidige inspanningen om de dynamiek 
van de economie van de Gemeenschap te vergroten zijn allemaal wezenlijke onderdelen 
van dit proces. 
Maar als deze inspanningen gedaan worden, kan de werkloosheid 
substantieel afnemen... 
Als de huidige pogingen tot vergroting van dynamiek en concurrentiekracht van de 
economie van de Gemeenschap geïntensiveerd worden en een passend macro-economisch 
beleid, zoals in het voorgaande beschreven, stringent wordt uitgevoerd, kan het herstel 
van dit moment worden omgevormd in een duurzaam proces op middellange termijn met 
krachtige groei van zowel de produktie als de werkgelegenheid en meer economische 
convergentie. 
^7 c 
_4-
De Commissie verwacht, evenals andere internationale organisaties en onafhankelijke 
onderzoekers, dat in dergelijke omstandigheden redelijkerwijs een groei mag worden 
verwacht van 3 à V/i procent in de tweede helft van dit decennium. Een dergelijke groei 
zal leiden tot het scheppen van ongeveer 10 miljoen nieuwe arbeidsplaatsen in het jaar 
2000, waardoor de werkloosheid terugloopt tot ongeveer 7 procent van de 
beroepsbevolking; dit betekent overigens dat er dan nog steeds 11 miljoen mensen zonder 
werk zullen zijn. 
Hoe indrukwekkend deze resultaten ook mogen lijken, ze komen niet geheel overeen met 
de doelstellingen van het Witboek en de verwachtingen van de burgers van de Unie. Deze 
kunnen slechts worden gerealiseerd als men zich grote inspanningen getroost om ongeacht 
het groeicijfer van de produktie ervoor te zorgen dat het werkgelegenheidscheppende 
vermogen van de economie van de Gemeenschap toeneemt. 
en kan aan de voorwaarden voor de EMU voldaan worden 
De inflatie-ontwikkeling in het merendeel van de Lid-Staten is thans globaal bevredigend; 
loonmatiging en substantiële produktiviteitsverhogingen dragen bij tot extra vooruitgang 
in de richting van convergentie van de inflatiepercentages. De wisselkoersen zijn stabiel en 
ook in de richting van convergentie van de lange rente is vooruitgang geboekt. De 
begrotingstekorten zijn echter onvoldoende teruggedrongen. 
Uit de ramingen van dit moment blijkt dat het herstel het risico in zich bergt dat de inflatie 
weer opvlamt, doch dat dit risico beheersbaar is op voorwaarde dat het beleid gericht blijft 
op stabiliteit. Bij de begrotingsconsolidatie kan juist in aanzienlijke mate geprofiteerd 
worden van de gunstigere economische omstandigheden. Indien overeenkomstig de 
globale richtsnoeren voor het economisch beleid uit 1993 en 1994 extra inspanningen in 
het werk worden gesteld, bestaat er een reële mogelijkheid om de doelstelling dat een 
meerderheid van de Lid-Staten tegen 1996-1997 voldoet aan de convergentiecriteria, te 
halen. 
Deze historische kans mag niet gemist worden. 
Het belangrijkste beleidsrisico in verband met deze gunstige prognoses is dat de 
verbeterde economische vooruitzichten leiden tot minder vastbeslotenheid van de 
beleidsmakers bij het aanpakken van de macro-economische en structurele oorzaken van 
de huidige hoge werkloosheid. In de periode van sterke groei in de tweede helft van de 
jaren tachtig hebben de meeste Lid-Staten althans ten dele de kans gemist om de toestand 
van hun overheidsfinanciën te consolideren en de noodzakelijke structurele hervormingen 
ten uitvoer te leggen. Veel werd tot stand gebracht, maar het was onvoldoende. De landen 
moet lering trekken uit deze ervaring om te voorkomen dat dezelfde fouten herhaald 
worden. 
/\ Â 
Indien het bij de vaststelling van de richtsnoeren overeengekomen beleid thans snel en 
vastbesloten geïmplementeerd wordt, is de Gemeenschap wellicht op de juiste weg om 
tegelijkertijd twee zeer belangrijke economische doelstellingen te verwezenlijken : 
• het creëren van 15 miljoen nieuwe banen tegen het eind van dit decennium, waardoor 
het huidige werkloosheidspercentage met de helft wordt teruggebracht; en 
• het ingaan van de derde fase van de EMU, overeenkomstig het tijdschema dat in het 
Verdrag is opgenomen. 
/•e-
Hoofdstuk 1 
verwacht Het economisch herstel is krachtiger dan 
De economie van de Gemeenschap verkeert in een fase van krachtig herstel. Dankzij de 
dynamische exportmarkten en de verbeterde concurrentiepositie van het bedrijfsleven in 
de Gemeenschap is de export naar de rest van de wereld in de loop van 1994 snel 
toegenomen. De groei-impuls die uitgaat van de buitenlandsector, werkt door in de 
investeringen, die zich na de sterke daling van 1993 herstellen en in 1995 en 1996 naar 
verwachting sterk zullen toenemen. De werkgelegenheid zal in 1995 en 1996 weer gaan 
stijgen, hetgeen leidt tot een bescheiden vermindering van de werkloosheid. Hel beeld 
van het herstel en de positieve ontwikkeling van de produktiviteit en de rendementen 
doen vermoeden dat de economie van de Gemeenschap op middellange termijn een fase 
van krachtige en duurzame groei kan doormaken. 
1.1 Een gunstig internationaal klimaat 
De wereldeconomie is in 1994 krachtig blijven groeien. De reële groei van de 
wereldeconomie, de Gemeenschap daarvan uitgezonderd, is toegenomen van 2,5 % in 
1993 tot 3% in 1994 (zie de tabellen 1 en 5). Naar verwachting zal deze gunstige 
ontwikkeling zich in 1995 en 1996 doorzetten met groeicijfers van respectievelijk 3 en 
VA%. Het cijfer voor 1994 kan in hoofdzaak worden verklaard door de voortdurende 
kracht van de Noordamerikaanse economieën, door het feit dat Japan langzaam uit een 
van de diepste recessies in zijn recente geschiedenis klimt, en door de nog immer zeer 
snelle expansie van de dynamische Aziatische economieën. 
Ondanks verwachtingen omtrent een geleidelijke vertraging in de Verenigde Staten en 
Canada zal de groei in de rest van de wereld in 1995 en 1996 hoog blijven. De verwachte 
verbetering is derhalve vooral gebaseerd op de gunstigere ontwikkeling in andere 
geïndustrialiseerde landen, zoals Japan, en de toenemende dynamiek van de groei in het 
blok van landen die geen lid zijn van de OESO. 
Het volume van de uitvoer zal mondiaal, de Gemeenschap niet meegerekend, in snel 
tempo toenemen. De invoer zal na het 
sterke herstel in 1993 en 1994, waarin de 
toename gemiddeld 10 % per jaar 
bedroeg, in 1995 en 1996 in hoog tempo 
blijven toenemen met een percentage in 
de orde van grootte van 8 % (zie 
tabel I). De vraag naar ingevoerde 
produkten in de Verenigde Staten blijft in 
1995 en 1996 krachtig groeien, zij het Grafiek 1 De economische groei In Japan, 
de Verenigde Staten en de Gemeenschap 
puMvimiflt» inuuito per \AMÊ 
I989 1990 I99I 1992 I99J 1994 1995 1996 
ook om conjuncturele redenen enigszins langzamer dan in 1994. 
13-12-94 
A / 
-2-
De invoer van de dynamische economieën in 
Azië, die in 1994 met dubbele cijfers gestegen 
is, zal naar verwachting zowel in 1995 als in 
1996 de 12% overschrijden. In Japan, dat 
langzaam uit de recessie klimt, zal de import 
in 1995 en 1996 met respectievelijk 5,5 en 
7 % stijgen. Weliswaar zal de totale groei van 
de mondiale invoer in 1995/1996 enigszins 
lager zijn dan in 1994, maar deze 
ontwikkeling moet in haar verband 
beschouwd worden : groeicijfers voor de 
invoer van 8 % en meer zijn duidelijk hoger 
dan het jaarlijkse gemiddelde in de afgelopen 
twintig jaar. Tabel 1 : Groei van de wereldeconomie 
BBP/BNP 
(jaarlijkse mutatie in %, reëel) 
Wereld (excl. 
EG) 
USA 
JAPAN 
DAEa) 1993 
2.5 
3.1 
0.1 
6.3 1994 
3.0 
3.9 
0.7 
7.3 1995 
3.1 
2.7 
2.2 
7.1 1996 
3.3 
2.3 
2.7 
7.1 
INVOER 
(jaarlijkse mutatie in %, reëel) 
Wereld (excl 
EG) 
VERENIGDE 
STATEN 
JAPAN 
DAEa) 9.4 
10.8 
6.4 
14.9 9.9 
12.8 
11.0 
12.6 8.2 
8.0 
5.5 
12.4 7.9 
6.5 
7.0 
12.2 
Prognoses van de Europese Commissie 
a) DAE : Dynamische Aziatische Economieën 
1.2 Groei en werkgelegenheid in de EG 
In dit gunstige internationale klimaat herstel de economische bedrijvigheid in de 
Gemeenschap1 zich krachtiger dan verwacht. Thans wordt geraamd dat het BBP dit jaar 
met 2,6 % gegroeid is, waar het in 1993 nog met 0,4 % was afgenomen. De export naar 
de rest van de wereld, die ertoe heeft bijgedragen dat de recessie in 1993 beperkt is 
gebleven, is de motor van het herstel geweest. De investeringen, die in 1993 aanzienlijk 
gedaald waren, hebben zich in 1994 hersteld en een positieve bijdrage geleverd tot de 
groei van de produktie. Dat het tempo van het herstel hoger was dan verwacht, kan 
hoofdzakelijk worden toegeschreven aan de onverwacht snelle reactie van de 
investeringen en andere componenten van 
de binnenlandse vraag op de groei-impuls 
die van de buitenlandse handel uitging en 
eveneens krachtiger was dan voorzien. 
In de zomer van dit jaar werd de kracht 
van het herstel duidelijk, toen de 
groeicijfers over het tweede kwartaal van 
1994 bekend werden (zie grafiek 2). Het Grafiek 2 
Economische groei (kwartaalcijfers) 
EG4:D(we«),F,l,VK 
I e kw. 2c kw. 3e kw. 4e kw. I e kw. 2e kw. 3e kw. 4e kw. 
1992 I 1993 kw. 2e kw. Je kw. 
1994 
"Gemeenschap" heeft In deze slechts betrekking op de 12 landen die in december 1994 lid waren. In verband met 
de toetreding begin 1995 van drie nieuwe leden (Oostenrijk, Finland en Zweden) is aan het einde van dit hoofdstuk 
in een apart kader opgenomen, waarin gegevens worden verschaft over de economische toestand en vooruitzichten 
van de drie betrokken landen. 
13-12-94 
-3-
herstel van de economie van de Gemeenschap zal waarschijnlijk doorzetten met een reële 
groei in 1995 en 1996 van ongeveer 3%. Kenmerkend voor het groeiproces is de 
convergentie van de economische groei in de Lid-Staten : Ierland en Griekenland zijn de 
enige Lid-Staten waar de groei wellicht meer dan een half procentpunt zal afwijken van 
het gemiddelde van de Gemeenschap tijdens de komende twee jaar. 
Tabel 2 : | 
De economie van de Gemeenschap : middelen en bestedingen aan 
goederen en diensten 
(jaarlijkse mutatie in %, reëel) 
Particuliere consumptie 
Overheidsbestedingen 
Bruto investeringen in vaste activa 
waarvan : uitrusting 
waarvan : bouw 
Binnenlandse vraag (incl. voorraden) 
Uitvoer van goederen en diensten b) 
Invoer van goederen en diensten b) 
BRUTO BINNENLANDS PRODUKT 1986-90 
3.7 
2.0 
5.8 
6.9 
4.6 
3.9 
VA 
6 
3.3 1991-92 
1.8 
1.6 
-0.8 
-1.6 
0.1 
1.0 
5 
3 
1.2 1993 
-0.1 
0.7 
-5.5 
-9.1 
-2.0 
-1.8 
TVz 
- y2 
-0.4 1994 
1.5 
0.7 
2.4 
19 
2.9 
2.0 
10 
41/2 
2.6 1995 a) 
2.0 
0.8 
5.7 
7.3 
4.5 
2.8 
7 
6 
2.9 1996 a) | 
2.5 I 
1.0 I 
6.3 
7.7 
5.1 
3.1 
63/4 
6 
3.2 
a) Prognoses uit november 1994 b)Uitsluitend de handel met landen buiten de Gemeenschap (ramingen) 
De recessie van 1992/1993 heeft geleid tot een daling van de werkgelegenheid in de 
Gemeenschap met bijna 4,5 miljoen banen in de afgelopen twee jaar. Terwijl om 
Tabel 3: Groei van het BBP 
(jaarlijkse mutatie in %, reëel) 
B 
DK 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
VK 
EG 1993 
-1.7 
1.4 
-1.2 
-0.5 
-1.1 
-1.0 
4.0 
-0.7 
0.3 
0.3 
-1.2 
2.0 
-0.4 1994 
2.2 
4.8 
2.5 
0.4 
2.2 
2.2 
6.0 
2.4 
2.3 
2.3 
1.1 
3.8 
2.6 1995 
2.7 
3.2 
3.0 
1.1 
2.8 
3.2 
5.6 
3.0 
3.0 
3.2 
3.0 
2.7 
2.9 1996 
3.1 
3.0 
3.4 
1.7 
3.2 
3.2 
5.3 
3.2 
3.2 
3.3 
3.2 
2.8 
3.2 
Hion economische vooruitzichten van de Europese 
Commissie, november 1994 Tabel 4: Werkloosheid 
(in % van de burgerlijke veroepsbevolking) 
B 
DK 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
P 
VK 
EG 1993 
9.4 
10.3 
7.0 
9.7 
21.8 
10.8 
18.4 
11.1 
2.6 
8.8 
5.1 
10.4 
10.6 1994 
10.0 
10.2 
7.3 
10.2 
22.4 
11.3 
17.7 
11.8 
3.3 
10.0 
6.1 
9.4 
10.9 1995 
9.8 
9.0 
7.0 
10.6 
21.9 
11.0 
16.8 
11.1 
3.2 
9.8 
6.0 
8.5 
10.4 1996 
9.3 
8.0 
6.4 
10.8 
21.2 
10.6 
15.7 
10.4 
3.1 
9.4 
5.6 
7.6 
9.8 
Bron economische vooruitzichten van de Europese 
Commissie, november 1994 
13-12-84 
-4-
Grafiek 3 
Werkgelegenheid en werkloosheid in de Europese Gemeenschap 
in % van de burgelijke beroepsbevolking (In miljoenen) 
10 
•.ïj,:.•:.'.r":.ï...•.•.i.-.'.-.-'.:Li:.:.:.:..r.;;.J.;.:.r...'. ..i'.... I. ... i .• 
78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 91 92 93 94 95 96 -2 
-3 
conjuncturele redenen de participatiegraad aanmerkelijk daalde, is de beroepsbevolking in 
deze periode licht blijven groeien. Bijgevolg is de werkloosheid in de Gemeenschap 
ernstig toegenomen : uitgedrukt als percentage van de burgerlijke beroepsbevolking is het 
aantal werklozen gestegen van 8,8 % in 1991 tot 10,6% in 1993. Aangezien de 
werkgelegenheidsontwikkeling over het algemeen met enige vertraging de groei van de 
produktie volgt, is de werkloosheid in 1994 verder toegenomen tot naar schatting 11 % 
van de burgerlijke beroepsbevolking (zie tabel 4). 
Na drie achtereenvolgende jaren waarin de vraag naar arbeid teruggelopen is, 
voornamelijk ten gevolge van de recessie en de omvangrijke reorganisaties in vele 
ondernemingen, zal de werkgelegenheid in 1995 en 1996 waarschijnlijk weer gaan 
toenemen. Gezien de verwachte toename van het arbeidsaanbod leidt de stijging van de 
werkgelegenheid niet tot een vergelijkbare daling van de gemiddelde werkloosheid in de 
Gemeenschap. Bijgevolg daalt het werkloosheidspercentage weliswaar, doch blijft het de 
eerstkomende jaren zeer hoog en moet in het economisch beleid van zowel de Lid-Staten 
als de Gemeenschap prioriteit worden gegeven aan het scheppen van nieuwe 
arbeidsplaatsen. 
Gemiddeld zal de werkloosheid dalen van 10,4% in 1995 tot iets minder dan 10% in 
1996. Achter dit gemiddelde cijfer gaan belangrijke verschillen tussen de Lid-Staten 
schuil, die in de nabije toekomst niet zullen teruglopen (in 1996 zal de werkloosheid in 
Luxemburg bij voorbeeld naar schatting 3,1 % bedragen, maar zal zij in Spanje nog steeds 
hoger zijn dan 21 %). 
13-12-94 
1.3 Omstandigheden die de groei bevorderen 
De Gemeenschap maakt een herstelproces door dat op gang gebracht is door de export, 
vervolgens is overgenomen door de toename van de investeringen en tenslotte door de 
opleving van de particuliere consumptie. De uitvoer naar derde landen heeft eind 1993 en 
begin 1994 het herstel ondersteund dankzij de krachtige expansie van de markten buiten 
de Gemeenschap in combinatie met grotere marktaandelen. De extra- en 
intracommunautaire handel hebben elkaar versterkt, waardoor het vertrouwen 
aanmerkelijk is toegenomen. Ofschoon voor 1995 en 1996 een even snelle toename van de 
intracommunautaire handel als van de nog steeds snel groeiende export naar derde landen 
verwacht wordt, zullen de groei-impulsen in deze jaren naar verwachting steeds meer 
uitgaan van de binnenlandse vraag, vooral van de investeringen van het bedrijfsleven, 
waarvan het relatieve belang toeneemt. 
1.3.1 De uitvoer 
De snelle groei van de export naar de rest van de wereld is kenmerkend voor het huidige 
herstel in de Gemeenschap, waarbij de binnenlandse producenten zich in toenemende mate 
op buitenlandse markten richten ter compensatie van de vertraging van de bedrijvigheid in 
hun eigen landen. Uit de geografische verdeling, naar land van bestemming, van de 
toename van de uitvoer naar derde landen in 1993 en het eerste kwartaal van 1994 blijkt 
een krachtige groei van de export naar 
vrijwel alle landen en werelddelen buiten 
de Gemeenschap. De sterke groei van de 
uitvoer sinds het tweede kwartaal van 
1993 is de weerslag van de krachtige 
vraag naar ingevoerde produkten op de 
belangrijkste exportmarkten van de 
Gemeenschap, te weten Noord-Amerika, 
Japan, Zuidoost-Aziè, China en 
Latijns-Amerika. 
De groei van de exportmarkten ging gepaard met grotere marktaandelen, hetgeen 
mogelijk gemaakt werd door een sterkere concurrentiepositie die weer het gevolg was van 
duidelijk geringere loonsverhogingen, een ongebruikelijk hoge produktiviteitsstijging en 
een reële waardedaling van de munteenheden van de Gemeenschap met meer dan 15 % 
tussen augustus 1992 en februari 1994. De groei van de exportmarkten buiten de 
Gemeenschap (invoer uit landen buiten de Gemeenschap, gewogen voor het aandeel in de 
totale uitvoer van de Gemeenschap naar derde landen) zal in de beschouwde periode naar 
verwachting 7 tot llA % per jaar bedragen. Grafiek 4 
EQ: uitvoer naar landen bulten da Gemeenschap; 
Investeringen en particuliere consumptie 
jaarlijkse muutle In % 
92 93 94 95 
13-12-94 
Met betrekking tot de groeivooruitzichtcn in de verschillende Lid-Staten valt op dat het 
intracommunautaire handelsverkeer zich duidelijk hersteld heeft. Ook al is het vanwege 
het ontbreken van betrouwbare recente gegevens niet mogelijk precies te beoordelen 
welke rol de intracommunautaire handel in een opleving speelt, uit de beschikbare 
statistieken blijkt dat de intracommunautaire handel zich in het eerste halfjaar van 1994 
duidelijk hersteld heeft van de inzinking van 1993. Verwacht wordt dat de 
intracommunautaire goederenuitvoer in 1994 met circa TA % stijgt, welk tempo in 1995 
en 1996 voortgezet wordt. Aangezien de binnenlandse vraag in deze periode met 2 à 3 % 
per jaar zal toenemen, toont de kracht van het herstel van de intracommunautaire handel 
waarschijnlijk aan dat de belemmeringen voor de intracommunautaire handel verlaagd zijn, 
onder invloed van het programma voor de voltooiing van de interne markt uit 1992. De 
opleving van de handel tussen de Lid-Staten heeft een belangrijke rol gespeeld in het 
duidelijke herstel van het vertrouwen van het bedrijfsleven in 1994. Als het volume van de 
intracommunautaire handel zich in 1995 en 1996 even positief blijft ontwikkelen, zal dit de 
krachtige groei van de investeringen die voor deze twee jaar verwacht wordt, zeker 
ondersteunen. 
Tabel 5 
Het internationale economische klimaat 
(jaarlijkse mutatie in %, reëel) 
Groei van de wereldproduktie, exclusief 
EG 
Groei van de mondiale invoer, exclusief 
EG 
Groei van de exportmarkten buiten de 
Gemeenschap 
Uitvoer naar landen buiten de 
Gemeenschap (a) 1993 
2.5 
9.4 
6.8 
8 1994 
3.0 
9.9 
8.9 
101/2 1995 
3.1 
8.2 
7.4 
7% 1996 
3.3 
7.9 
7.1 
7 
Bron : prognoses van de diensten van de Commissie, november 1994 
(a) Raming van de diensten van de Commissie 
1.3.2 De binnenlandse vraag 
De groei-impuls die van de buitenlandsector uitgaat, werkt door in de binnenlandse vraag. 
De bruto investeringen in vaste activa zullen in 1994 met ongeveer 214 % en in 1995/1996 
volgens de prognoses met 5lA tot 6lA % groeien, hetgeen een opmerkelijke omslag is ten 
opzichte van de daling van meer dan 5 % in 1993. De particuliere consumptie is volgens 
de ramingen in 1994 toegenomen met VA % en zal in 1995 en 1996 met respectievelijk 2 
en 2Vz % stijgen. Ondanks omvangrijke inspanningen om de overheidsfinanciën te 
consolideren, die ertoe zullen leiden dat de groei van de uitgaven van de totale overheid 
de komende twee jaar achterblijft bij de groei van het BBP, blijven de 
13-12-94 
Grafiek 5 Gemeenschap: Conjunctuurenquêtes 
Vertrouwen van het bedrijfsleven 
(maandcijfers) Consumentenvertrouwen 
(maandcijfers) 
50 t-i-^-i-i 
6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 
| 85 | X6 | 87 | XX | 89 | 90 | 91 | 92 | 93 | 94 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 12 6 
| 85 | 86 | 87 | 88 | X9 | 90 | 91 | 92 | 93 | 94 
overheidsbestedingen in 1995 toenemen en zullen zij op basis van de gebruikelijke 
hypothese van ongewijzigd beleid in 1996 zelfs enigszins sterker stijgen. De 
voorraadvorming tenslotte, die naar schatting een half procentpunt heeft bijgedragen tot 
de groei van het BBP in 1994, zal in 1995 en 1996 een positieve, zij het minder grote 
bijdrage blijven leveren. In de Gemeenschap als geheel is de binnenlandse vraag in 1994 
met bijna 2 % gestegen; in 1995 en 1996 zal zij met respectievelijk 23A en 3 % toenemen. 
De investeringen 
Nu het herstel vaste voet krijgt, nemen de investeringen de rol van belangrijkste motor van 
de groei over van de export. ïn het Witboek over "Groei, concurrentievermogen en 
werkgelegenheid" is opgemerkt dat voor een overgang naar een groeipad op middellange 
termijn dat een aanmerkelijke vermindering van de werkloosheid mogelijk moet maken, 
een toename van de investeringen in vaste activa noodzakelijk is met reëel 6 à 7 % per jaar 
of meer. Een dergelijke stijging, die voor de Gemeenschap voor de komende twee jaar 
voorspeld wordt, is hoger dan de toename in het kielzog van het herstel na de recessie van 
1975 en laat de toeneming tijdens het langzame herstel gedurende de eerste helft van de 
jaren tachtig met afstand achter zich. Verscheidene factoren dragen bij tot de betere 
vooruitzichten voor de investeringen : 
de vraag en de produktie in de Gemeenschap zijn, ondersteund door gunstige 
buitenlandse omstandigheden, gedurende een aantal kwartalen toegenomen en de 
verwachting van een verdere verbetering is gegrond en algemeen verbreid; 
de bezettingsgraad is de afgelopen maanden aanmerkelijk toegenomen, verscheidene 
landen wijzen op knelpunten in bepaalde exportsectoren; 
13-12-94 
-8-
het rendement op investeringen blijft ondanks de ernst van de recente recessie 
bevredigend en zal in 1995-1996 verder verbeteren; 
het vertrouwen van bedrijfsleven en consumenten herstelt zich. 
Grafiek 6 
Het rendement op investeringen in de Gemeenschap 
(netto rendement op netto aandelenkapitaal) 120 
i^iiüi.ü^rv^ütü'i'-ür 
60 62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 96 
Naar verwachting blijft het vertrouwen van het bedrijfsleven toenemen, omdat door de 
opleving van de vraag de orderportefeuilles weer vol raken, hetgeen de ondernemingen 
ertoe stimuleert hun produktiecapaciteit uit te breiden. De verbeterde vooruitzichten op 
herstel, het uitblijven van spanningen in het wisselkoersmechanisme en de toenemende 
zekerheid omtrent de Europese integratie en de uitbreiding van de Unie hebben 
bijgedragen tot een duidelijke verbetering van het vertrouwen van de economische 
subjecten (zie grafiek 5), zoals moge blijken uit de uitkomsten van recente enquêtes naar 
het vertrouwen van het bedrijfsleven, die wijzen op een spectaculair herstel sinds de herfst 
van verleden jaar. Het herstel is 
krachtiger dan ooit tijdens eerdere 
opgaande conjunctuurbewegingen en het 
vertrouwen van de industrie heeft thans 
weer het niveau van 1988 en 1990 
bereikt. De verwachtingen omtrent het 
volume van de uitvoer, de portefeuille 
orders uit het buitenland en de produktie 
zijn in de loop van de afgelopen 
kwartalen alle aanzienlijk verbeterd. Qraflelk 7 
De nominale korte en lange rentevoeten 
Gemeenschap 
april juli «kt |an april ju» okt l»n »Prl1 M °kt 
13-12-94 
Het vertrouwen heeft zich hersteld ondanks de forse stijging van de lange rente die zich in 
de loop van het jaar in de Gemeenschap voorgedaan heeft. Dergelijke rentestijgingen 
zouden een negatieve invloed moeten hebben op de investeringsuitgaven. Per saldo 
evenwel lijken de negatieve gevolgen ervan te zijn gecompenseerd door andere factoren 
die voor de investeringen van belang zijn, zoals verwachtingen omtrent de vraag en de 
financiële positie van de bedrijven, die gedurende het hele jaar zeer solide was. De 
winstgevendheid van het bedrijfsleven is tijdens de recessie betrekkelijk hoog gebleven 
dankzij een sterke stijging van de produktiviteit, die het gevolg was van de uitstoot van 
arbeid, en de geringe stijging van het loon per werknemer. Het rendement op 
investeringen zal in 1995 en 1996 hoog blijven, omdat de reële loonkosten per eenheid 
produkt dalen met respectievelijk 1,4 en 1,2 %. 
Tabel 6 
Arbeidsproduktiviteit 
B 
DK 
WD 
GR 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
VK 
EG* 1961-73 
4.3 
3.2 
4.0 
8.1 
6.5 
4.7 
4.3 
5.5 
3.0 
3.9 
6.6 
2.9 
4.4 1974-85 
2.1 
1.5 
1.9 
1.6 
3.2 
2.1 
3.7 
1.8 
1.2 
2.0 
2.6 
1.6 
2.0 1986-90 
1.9 
1.2 
1.9 
1.0 
1.2 
2.4 
4.0 
2.4 
1.3 
1.1 
4.6 
1.5 
1.9 1991-96 
1.8 
2.3 
1.8 
1.0 
2.1 
1.7 
3.1 
2.1 
0.1 
1.2 
1.8 
2.3 
1.9 1992 
2.3 
1.4 
0.9 
-0.6 
2.0 
2.0 
4.5 
1.8 
0.0 
0.4 
1.7 
1.7 
1.6 1993 
-0.3 
2.0 
-0.1 
-1.5 
3.3 
0.2 
3.3 
2.2 
-1.1 
0.5 
0.8 
3.7 
1.4 1994 
2.6 
4.7 
3.2 
0.7 
2.9 
2.4 
3.3 
4.0 
0.6 
2.2 
1.5 
3.8 
3.1 1995 
2.0 
1.5 
2.2 
0.9 
1.2 
2.4 
2.6 
2.2 
1.0 
1.9 
2.9 
1.9 
2.1 1996 
2.1 
1.4 
2.2 
1.3 
1.2 
2.2 
2.1 
2.1 
1.1 
1.5 
2.7 
1.7 
2.0 
* Exclusief de vijf nieuwe Duitse deelstaten 
De particuliere consumptie 
Ondanks het vrijwel stagneren van de reëel beschikbare inkomens van de gezinnen is het 
volume van de particuliere consumptie in 1994 met 1,5 % toegenomen. Deze toeneming is 
mogelijk gemaakt door een één procent lagere spaarquote van de gezinnen. De lagere 
spaarquote is een uitdrukking van het grotere vertrouwen van de consumenten, dat wordt 
gevoed door toenemend optimisme over de duurzaamheid van het herstel en de laatste 
maanden tevens door een geringe, doch aanhoudende daling van de werkloosheid in de 
Gemeenschap. Na jaren van geringe groei van de consumptie in verscheidene landen van 
de Gemeenschap heeft zich voorts een omvangrijke onbevredigde vraag naar duurzame 
13-12-94 
- 10-
Orafltk S 
Bruto particulier* besparingen: totaal, gezinnen en 
bedrijven • EUR8* 
In * vin h« llf i»t«i nuriuuriMn 
25 ;•,'«•:«:•(+:•(+:•«•:;>+:•: 
20 ^^^^^^MM^MMiMis»' " " " ' 
15 consumptiegoederen opgebouwd. Het 
lijkt erop dat de daling van de rente en 
fiscale stimuleringsmaatregelen 
dergelijke uitgaven in 1994 hebben 
aangemoedigd. 
In de nabije toekomst zal deze trend 
voortduren en sterker worden. De 
particuliere consumptie zal het komende 
jaar met 2 % groeien en in 1996 met 2lA %, hoewel de stijging van de reëel beschikbare 
inkomens van de gezinnen geringer zal zijn. Bijgevolg zal de spaarquote de komende twee 
jaar verder afnemen met nog eens een half procentpunt. Benadrukt zij echter dat een 
dergelijke daling van de spaarquote van de gezinnen op korte termijn geen zorgen baart. 
Het gaat in wezen om een proces van normalisering, dat optreedt na de stijging van de 
spaarquote in de jaren van vertraging van de bedrijvigheid en recessie in de Gemeenschap. 
Voorts blijkt uit grafiek 8 dat in de ontwikkeling van de totale particuliere besparingen, 
die bestaan uit de besparingen van de gezinnen en die van de bedrijven, in het recente 
verleden geen fundamentele wijziging is opgetreden. De totale particuliere besparingen 
zullen in de beschouwde periode zelfs nog enigszins stijgen ten gevolge van de sterke 
verbetering van de bedrijfsresultaten. Het algemene beeld van dalende besparingen bij de 
gezinnen, hetgeen de particuliere consumptie stimuleert, en stijgende besparingen bij het 
bedrijfsleven, die de investeringen moeten bevorderen, komt overeen met het pad voor 
evenwichtige groei tot het jaar 2000 dat de Commissie wenselijk acht en waarin een 
jaarlijkse stijging van de consumptie en de investeringen is voorzien in de orde van grootte 
van respectievelijk 2V6 % en 6 à 7 %. 
1.4 Gunstige vooruitzichten, ondanks enige risico's en onzekerheden 
De positieve vooruitzichten voor de groei en de omslag in de ontwikkeling op de 
arbeidsmarkt mogen evenwel niet leiden tot veronachtzaming van de risico's en 
onzekerheden die inherent zijn aan de economische ontwikkeling in de nabije toekomst. 
De krachtige toename van de investeringen berust niet slechts op betere perspectieven 
voor het bedrijfsleven, die gebaseerd zijn op positieve vooruitzichten betreffende de vraag, 
maar ook op verwachtingen omtrent een verdere verbetering van de rendementen en een 
redelijke verhouding tussen financieringskosten en het verwachte reële rendement op 
investeringen. In dit verband is enige bezorgdheid gerezen over de mogelijke gevolgen 
13-12-84 
-11 -
voor de reële economie van het voortduren van de sedert begin 1994 opgetreden stijging 
van de lange rente. 
Een tweede probleem dat de afgelopen maanden op de voorgrond getreden is, betreft de 
invloed van een nieuwe koersdaling van de dollar ten opzichte van de Europese munten 
op de export van de Gemeenschap. Een koersdaling van de dollar heeft niet alleen 
gevolgen voor de export naar de Verenigde Staten en de landen waarvan de munt aan de 
dollar gekoppeld is, maar heeft ook negatieve effecten voor het marktaandeel in alle 
overige landen. Daarbij komt dat deze vooruitzichten gebaseerd zijn op de prognose van 
relatieve stabiliteit van de energieprijzen. Elke aanzienlijke afwijking van deze aanname 
kan betrekkelijk grote negatieve consequenties hebben. 
Voorts kan de verwachte krachtige economische ontwikkeling bepaalde beleidsrisico's in 
zich bergen. Op drie belangrijke gebieden kan de vooruitgang negatief beïnvloed worden. 
i) Ten eerste heeft het herstel een positieve, conjuncturele invloed op de lopende 
overheidsinkomsten, zodat het vorderingentekort in het merendeel van de Lid-Staten 
afneemt. Als de regeringen zich tevreden stellen met de door de 
conjunctuurontwikkeling teweeg gebrachte verbetering, wordt het moeilijker om 
terug te keren tot een op middellange termijn houdbare omvang van de staatsschuld. 
Dit zou negatieve gevolgen hebben voor de inflatieverwachtingen, de lange rente en 
uiteindelijk ook voor de economische groei. 
ii) Ten tweede kan de beter dan verwachte ontwikkeling van de economie in de 
Gemeenschap leiden tot een minder vastbesloten beleid ten aanzien van het verbeteren 
van de werkgelegenheidsontwikkeling en het verminderen van de rigiditeiten door het 
hervormen van de arbeidsmarkt; dit zou de vooruitzichten op een aanmerkelijke 
daling van de werkloosheid op middellange termijn ernstig in gevaar brengen. 
iii) Ten derde kunnen, met het vaste voet krijgen van het herstel, knelpunten in de 
produktiecapaciteit ontstaan die het risico in zich bergen dat de monetaire autoriteiten 
een meer restrictief beleid gaan voeren, indien de begrotingen en lonen zich niet 
bevredigend ontwikkelen. Benadrukt zij evenwel dat dit risico op korte termijn 
afwezig is, omdat inflatoire spanningen waarschijnlijk niet vóór eind 1995 zullen 
optreden. Of en wanneer zich weer spanningen op het gebied van de prijzen zullen 
voordoen, hangt uiteraard af van de snelheid waarmee de "output gap" gedicht wordt. 
In dit opzicht bestaan er belangrijke verschillen tussen de Lid-Staten. 
Zonder de ernst van deze risico's te willen onderschatten lijkt de huidige dynamiek van het 
herstel voldoende om de betrekkelijke optimistische vooruitzichten in dit verslag te 
rechtvaardigen. Voorts vormt de vooruitgang die geboekt is op het gebied van de stijging 
van de produktiviteit, het op peil houden en verbeteren van de rendementen en de 
13-12-94 
-12-
versterking van de concurrentiepositie van de Gemeenschap, reden om te menen dat de 
Gemeenschap weerstand zal kunnen bieden aan eventuele externe ontwikkelingen die 
minder positief zijn dan hier voorgesteld. Het kan zelfs niet worden uitgesloten dat het 
groeipad in de komende twee jaar nog gunstiger zal blijken dan op dit moment voorspeld 
wordt, indien factoren die de groei bevorderen, een grotere invloed hebben op de 
economie dan thans wordt voorzien. 
KADER 1 
De economieën van de nieuwe Lid-Staten 
Uitbreiding van de Unie : door de drie landen die begin 1995 tot de Europese Unie zijn 
toegetreden, neemt het grondgebied van de Unie met ruwweg een derde (37 %) toe, het aantal 
inwoners met ongeveer 6 % en het BBP van de Unie met circa 7 %. In 1993 was het BBP per 
hoofd, gemeten in koopkrachtpariteiten, in Oostenrijk 9 % hoger dan het gemiddelde van de 
Unie, was het in Zweden iets lager dan het gemiddelde en in Finland 14% lager dan het 
gemiddelde. 
Algemene economische toestand : met een aandeel in de buitenlandse handel van 47 % 
(Finland) en 66 % (Oostenrijk) is Europese Unie is de belangrijkste handelspartner van de 
nieuwe Lid-Staten. De ontwikkeling en het verloop van de conjunctuur week in de 
Scandinavische landen af van de Europese Unie, maar het verband tussen de conjunctuurcyclus 
van Oostenrijk en die van de Unie is opvallend sterk. Waar begin jaren negentig de 
conjunctuurcyclus in Oostenrijk vertraagde zoals ook in de Europese Unie, was in Zweden 
sprake van een sterke inzinking van de economische activiteit, welke volgde op de duidelijke 
oververhitting van de jaren tachtig; in Finland stagneerde de produktie na een periode van 
binnenlandse oververhitting en ten gevolge van het na 1989 inzakken van de voorheen 
omvangrijke export naar de Sovjet-Unie. 
Arbeidsmarkt : in het verleden hebben de drie landen in vergelijking met het merendeel 
van de Lid-Staten uitstekende resultaten geboekt op het gebied van werkgelegenheid en 
werkloosheid. In alle drie de landen is het inkomensbeleid sterk gecentraliseerd en bestaan 
uitgebreide maatregelen op het gebied van de arbeidsmarkt, in het bijzonder in de 
Scandinavische landen. Na de recente vertraging van de economische activiteit is de 
geregistreerde werkloosheid in Zweden echter opgelopen van 2 % tot een recordniveau van 8 % 
(en nog eens 5 % werklozen die deelnemen aan actieve arbeidsmarktprogramma's) en in 
Finland van 4,5 % tot het buitengewoon hoge cijfer van 19 %. 
Inflatie en rente : de cpi-inflatie in Oostenrijk is dankzij de koppeling van de schilling aan 
de Duitse mark lange tijd lager geweest dan het gemiddelde van de Unie, de inflatie in Finland 
was over het algemeen iets hoger dan het gemiddelde van de Unie en de inflatie in Zweden was 
in de jaren tachtig duidelijk hoger dan het gemiddelde van de Unie. Sinds de valuta-onrust van 
1992 is het monetaire beleid in de Scandinavische landen gericht op bestrijding van de inflatie. 
De onderliggende inflatie is daarmee in alle nieuwe Lid-Staten onder controle. De lange rente in 
Oostenrijk is momenteel duidelijk lager dan het gemiddelde van de Unie, doch de lange rente in 
Finland en Zweden is hoger, met name vanwege de toestand van de overheidsfinanciën in deze 
landen. 
Betalingsbalans : de lopende rekening van de betalingsbalans van Oostenrijk is sinds het 
begin van de jaren tachtig globaal in evenwicht, vanwege elkaar opheffende conjuncturele 
schommelingen van de posten op de lopende rekening. De lopende rekening van Finland is in 
1989 verslechterd tot -5 % van het BBP ten gevolge van het instorten van de export. Het 
recente, door de uitvoer geleide herstel heeft dit onhoudbare tekort doen omslaan in een 
overschot van circa 2 %. De ontwikkeling in Zweden was vergelijkbaar met die in Finland, zij het 
ook minder uitgesproken, omdat het tekort hoofdzakelijk te wijten was aan binnenlandse 
factoren. 
13-12-94 
13 
Overheidsfinanciën : in Zweden zijn de overheidsuitgaven als percentage van het BBP 
aanmerkelijk hoger en in Oostenrijk zijn ze enigszins hoger dan het gemiddelde van de EU. In 
Finland hebben de overheidsuitgaven pas tijdens de jongste recessie het gemiddelde van de 
Gemeenschap overschreden, waar zij voorheen duidelijk lager waren. Het financieringssaldo 
van de gehele overheid fluctueert in Oostenrijk sedert twintig jaar rond de -3 % van het BBP en 
bewoog zich in Finland tussen +1 % en +7 %; in Zweden was sprake van meer uitgesproken 
schommelingen. De recente recessie heeft in Oostenrijk geleid tot een toename van het 
overheidstekort met meer dan twee procentpunten tot 4,1 % van het BBP in 1993. In Finland en 
Zweden heeft de recessie nog ernstiger gevolgen gehad : het tekort is in 1993 opgelopen tot 
respectievelijk 7% en 13% van het BBP. De verhouding tussen staatsschuld en BBP is in 
Oostenrijk recentelijk toegenomen tot iets meer dan 60 %. De recessie en de devaluatie van de 
munt hebben in Zweden in de periode 1990-1994 de bruto-schuldquote met 36 procentpunten 
doen oplopen tot zo'n 88 % van het BBP; in Finland hebben deze factoren gedurende dezelfde 
periode de schuldquote met 58 procentpunten doen stijgen tot 72 % van het BBP. 
Wisselkoersbeleid : vóór de turbulentie op de Europese wisselmarkten in het tweede 
halfjaar van 1992 was het beleid van alle nieuwe Lid-Staten gericht op een vaste wisselkoersen. 
Alleen Oostenrijk is niet meegesleept in de turbulentie en heeft zijn wisselkoersdoelstelling, in 
casu ten opzichte van de Duitse mark, kunnen handhaven. Na omvangrijke devaluaties van de 
Zweedse en de Finse munteenheden hebben de nieuwe Scandinavische Lid-Staten gekozen 
voor een stelsel van zwevende wisselkoersen, hetgeen nieuwe richtsnoeren voor het monetaire 
beleid vereiste. In zowel Finland als Zweden zijn expliciete doelstellingen voor de inflatie 
vastgesteld. 
Economische vooruitzichten voor 1995/1996 
Over het algemeen zal de economische ontwikkeling in de drie nieuwe Lid-Staten de 
komende twee jaar gunstig zijn; wel is sprake van duidelijke onderscheiden. De drie nieuwe 
Lid-Staten moeten zich dezelfde inspanningen getroosten als de huidige Lid-Staten van de Unie 
om de beleidsdoelstellingen van de Gemeenschap te verwezenlijken. 
In Oostenrijk zullen de goederenuitvoer en de investeringen de reële groei van het BBP in 
de jaren 1994-1996 brengen op bijna 3 % en vervolgens op iets meer dan 3 %. De prijsstijging 
blijft beperkt tot 3 % en neemt in 1995 af tot 2!4 % vanwege de daling van de prijzen van 
levensmiddelen die het gevolg is van de toetreding. Omdat de werkgelegenheid snel toeneemt, 
zal de werkloosheid met circa 3A procentpunt dalen tot 5% %. Door overdrachten naar de 
begroting van de Europese Unie en aanpassingsmaatregelen zal het tekort van de totale 
overheid uitkomen op bijna 5 % van het BBP in 1995, alvorens de automatische stabilisatoren 
het zullen doen afnemen. 
Finland klimt uit de diepe recessie die het land heeft doorgemaakt, dankzij een bijzonder 
krachtige groei van de uitvoer, die wordt bevorderd door de devaluatie van de munt en die op 
haar beurt de investeringen in uitrusting opstuwt tot een uitzonderlijke groei met meer dan 20 % 
in 1995 en 1996; dit betreft overigens hoofdzakelijk de exporterende industrie. Een groei van het 
BBP met gemiddeld 4% % gedurende drie jaar moet de werkloosheid terugdringen van 18 % tot 
het nog altijd hoge niveau van 14% in 1996. De inflatie blijft beperkt, omdat de particuliere 
consumptie zich relatief zwak ontwikkelt ten opzichte van de capaciteit van op het binnenland 
gerichte sectoren. Het tekort van de totale overheid blijft zich in 1994 en 1995 bewegen in de 
orde van grootte van 5 % vanwege terugbetalingen van uitgestelde belastingen, en zal in 1996 
dalen tot 2!4 %. De overdrachten ten gunste van de begroting van de Unie zullen per saldo 
ongeveer in evenwicht zijn. 
In Zweden zal de economische activiteit tot en met 1996 met bijna 3 % per jaar toenemen. 
Nadat de krachtige groei van de export en de daarmee verband houdende investeringen 
Zweden in 1994 uit de recessie hebben getrokken, zal tijdens de beschouwde periode de 
binnenlandse vraag in toenemende mate de motor van de groei worden. De inflatie, die door de 
devaluatie versneld is, zal gunstig worden beïnvloed door de beperkte stijging van de 
arbeidskosten per eenheid, doch verhogingen van de indirecte belastingen zullen tijdens de 
beschouwde periode een zekere druk uitoefenen. De werkgelegenheid zal na een daling met 
bijna 1 % in 1994 toenemen met ongeveer r/2 % in 1995 en 1996, zodat de geregistreerde 
werkloosheid geleidelijk afneemt tot iets minder dan 7 %. De overheidsbestedingen moeten 
reëel afnemen om het tekort van de overheid in de hand te kunnen houden. Het tekort, dat in 
1993 een recordhoogte van 13% % van het BBP bereikte, zal afnemen maar in 1996 nog altijd 
IVA % bedragen. 
13-12-94 
- 14-
Hoofdstuk 2 :Meer vooruitgang op het gebied van de 
convergentie 
Loonmatiging, aanzienlijke produktiviteitsstijgingen en een nog steeds betrekkelijk lage 
bezettingsgraad hebben bijgedragen tot meer vooruitgang op de weg naar convergentie 
van de inflatiepercentages. In hel merendeel van de Lid-Staten is de situatie op hel stuk 
van de inflatie momenteel betrekkelijk bevredigend. De vooruitgang op het terrein van de 
vermindering van de begrotingstekorten is evenwel onvoldoende. De kracht van het 
herstel schept de mogelijkheid de maatregelen op dit gebied te intensiveren. De 
wisselkoersen zijn stabiel gebleven en ook is vooruitgang geboekt bij de convergentie van 
de lange rente. Mits extra inspanningen gedaan worden, met name op het gebied van de 
begrotingen, is het thans realistisch aan te nemen dat een meerderheid van de Lid-Staten 
binnen de door het Verdrag gestelde termijn zal kunnen voldoen aan de voorwaarden 
voor de EMU. De kracht van het herstel schept voorts gunstige omstandigheden voor het 
weer op gang komen van het inhaalproces van de minder begunstigde landen en regio's. 
2.1 Het herstel bevordert de reële convergentie 
De recente trend in de reële convergentie wordt langs de gebruikelijke weg onderzocht op 
basis van de relatieve positie van de landen in termen van het BBP per hoofd. Het feit dat 
de analyse beperkt wordt tot de Lid-Staat als eenheid, maskeert echter zeer vaak 
belangrijke verschillen tussen kleinere geografische eenheden, zoals regio's2. De 
dispariteiten tussen de regio's van de Gemeenschap zijn feitelijk vaak groter dan een 
analyse op basis van Lid-Staten 
doet uitkomen. Helaas zijn 
regionale gegevens slechts met 
enige vertraging beschikbaar en 
moet de recente reële convergentie 
derhalve beoordeeld worden op 
basis van gegevens per land. Op 
grond hiervan is de vooruitgang in 
1993-1994 betrekkelijk bescheiden 
geweest. In termen van het BBP per 
hoofd is de relatieve positie van 
Ierland verbeterd, is die van Spanje 
nauwelijks gewijzigd en is de positie 
van Portugal en Griekenland 
enigszins verslechterd. In 1995 en 
1996 zal het proces van de reële Tabel 7: BBP per hoofd 
(koopkrachtpariteiten, Gemeenschap = 100) 
B 
DK 
WD 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
P 
VK 
EG(1) 
EG 1980 
106.8 
105.9 
117.8 
64.1 
71.7 
112.8 
62.0 
102.5 
115.6 
107.6 
52.8 
97.1 
100.0 1985 
104.5 
113.7 
118.3 
62.5 
70.1 
111.5 
63.5 
102.9 
119.8 
103.8 
51.1 
100.3 
100.0 1990 
103.6 
105.0 
116.5 
58.2 
74.5 
110.0 
71.1 
103.2 
125.8 
101.2 
55.5 
100.8 
100.0 1992 
107.0 
103.4 
120.1 
105.7 
59.7 
75.1 
108.7 
75.7 
103.8 
127.3 
99.4 
59.9 
95.6 
100.0 
97.6 1994 
105.8 
108.3 
116.1 
104.9 
58.3 
74.9 
108.0 
82.3 
104.3 
129.7 
99.6 
59.2 
99.7 
100.0 
98.1 1996 
105.9 
108.9 
114.5 
105.3 
56.5 
75.3 
108.3 
86.9 
105.5 
128.4 
99.4 
59.7 
99.6 
100.0 
98.5 
(1) Exclusief de vijf nieuwe Duitse deelstaten 
De regionale ontwikkelingen worden geanalyseerd in een publikatie van de Europese Commissie (1994), getiteld 
"Concurrentievermogen en cohesie : tendensen in de regio's", Vijfde periodiek verslag over de sociaal-economische 
situatie en ontwikkeling van de regio's van de Gemeenschap. 
13-12-94 
- 15-
convergentie zich in Ierland voortzetten, in Spanje en Portugal weer op gang komen, maar 
de relatieve positie van Griekenland zal blijven verslechteren. 
Grafiek 9 
Convergantle van da Inflatla In da Qamaanachap 
deflator van de particuliere consumptie 
dikke ll|n - gemiddelde van de drie laagste percentages +1.5 
1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 Deze ontwikkelingen moeten beschouwd worden in het licht van de globale trend in de 
reële convergentie in de loop van de afgelopen tien jaar, waarin de dispariteiten tussen 
1980 en 1985 eerst enigszins zijn toegenomen om vervolgens tot en met 1992 te 
verminderen, waarna dit proces ten gevolge van de vertraging van de bedrijvigheid in de 
Gemeenschap tot stilstand gekomen is. De relatieve positie van Spanje en Portugal is 
sedert 1986, het jaar van hun toetreding tot de Gemeenschap, met respectievelijk 4,9 en 
7,4 procentpunten verbeterd ten opzichte van het gemiddelde van de Gemeenschap. De 
prestaties van Ierland zijn nog 
indrukwekkender : dit land heeft in 
dezelfde periode zijn relatieve positie met 
21 procentpunten ten opzichte van het 
gemiddelde van de Gemeenschap weten te 
verbeteren. Griekenland is ondanks een 
zeker herstel tussen 1990 en 1992 het 
enige land in deze groep waarvan de 
relatieve positie ten opzichte van de situatie 
aan het begin van de jaren tachtig 
verslechterd is. 
2.2 Bemoedigende ontwikkeling van de nominale convergentie 
Na de duidelijke achteruitgang van begin jaren negentig is weer vooruitgang geboekt op 
de weg naar meer nominale convergentie in de Gemeenschap. De bereikte resultaten zijn 
echter nog niet geheel en al bevredigend en om te voldoen aan de in het Verdrag van 
Maastricht neergelegde criteria moéten extra inspanningen worden gedaan. 
2.2.1 De stijging van het prijspeil is en blijft naar verwachting 
gematigd 
De inflatie in de Gemeenschap heeft zich duidelijk gunstiger ontwikkeld. Sedert de in 
1991 bereikte top van 5,4 % is de gemiddelde inflatie, gemeten volgens de deflator van de 
particuliere consumptie, voortdurend gedaald tot 3,1 % in 1994. Prognoses wijzen uit dat 
de gemiddelde prijsstijging in de Gemeenschap in 1995 nog geringer zal zijn, maar dat in 
1996 een kleine versnelling van het inflatietempo kan optreden. 
In 1990 bedroeg de gemiddelde inflatie in de Gemeenschap 4,7 % op basis van de deflator 
van de particuliere consumptie en 5,2 % op het basis van de deflator van het BBP. De 
inflatie nam in 1991 toe : beide indices wijzen op een inflatie van 5,4 %. In het geval van 
Duitsland kon het oplopen van de inflatie worden toegeschreven aan de sterke groei van 
de binnenlandse vraag als gevolg van de verhoging van de overheidsuitgaven en 
belastingen die de eenwording met zich bracht; ook in een aantal andere Lid-Staten 
13-12-94 
-16-
(Frankrijk, Ierland, Italië, Nederland en het Verenigd Koninkrijk) was echter sprake van 
een versnelling van het inflatietempo. 
De eerste tekenen van een vertraging van de inflatie deden zich in 1992 voor en de 
dalende tendens heeft zich sindsdien doorgezet. De deflator van de particuliere 
consumptie en de BBP-deflator geven een vrijwel gelijke gemiddelde inflatie aan van 
4!/2 % in 1992 en respectievelijk 3,9 en 3,7 % in 1993. In de loop van 1994 is de inflatie 
blijven afnemen tot een historisch laagterecord voor de Gemeenschap als geheel : de 
deflator van de particuliere consumptie is met 3,1 % gestegen en de BBP-deflator met 
2,7 %. 
Tabel 8 
Ontwikkeling van de inflatie 
(procentuele mutatie van de deflator van de particuliere consumptie) 
B 
DK 
D * 
GR 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
VK 
EG12 
BBP DEFLATOR EG12 
Arbeidskosten per 
eenheid EG 12 1990 
3.6 
2.7 
2.8 
19.2 
6.5 
2.9 
1.6 
5.9 
3.6 
2.2 
12.6 
5.5 
4.7 
5.2 
6.0 1991 
2.5 
2.2 
3.8 
18.5 
6.3 
3.2 
2.5 
6.9 
2.9 
3.2 
11.1 
7.4 
5.4 
5.4 
5.5 1992 
2.1 
2.1 
4.8 
14.6 
6.4 
2.4 
2.8 
5.2 
2.8 
3.0 
9.8 
4.8 
4.6 
4.5 
4.6 1993 
2.6 
1.7 
3.9 
13.6 
5.6 
2.1 
1.6 
5.1 
3.6 
2.1 
7.9 
3.5 
3.9 
3.7 
2.7 1994 
2.6 
1.8 
2.8 
10.8 
4.9 
1.7 
2.8 
4.0 
2.3 
2.3 
5.5 
2.5 
3.1 
2.7 
0.2 1995 
2.5 
2.1 
2.2 
9.5 
4.5 
1.9 
2.7 
3.5 
2.5 
2.4 
4.6 
2.9 
2.9 
2.8 
1.4 1996 
2.6 
2.4 
2.4 
9.0 
4.4 
2.1 
2.7 
3.5 
2.7 
2.5 
4.4 
3.3 
3.1 
3.0 
1.8 
Bron : in november 1994 door de diensten van de Commissie opgestelde prognoses * West-Duitsland voor 1990 en 
1991 
De daling van de inflatie tot het lage peil van dit jaar is het gevolg van verschillende 
factoren. In de eerste plaats heeft de recessie nog steeds gevolgen voor de feitelijke 
inflatie; volgens de meeste ramingen is de "output gap" nog altijd aanzienlijk en is 
bijgevolg het tempo van de prijsstijging afgenomen. Voorts hebben de loonmatiging, 
aanzienlijke produktiviteitsstijgingen, een betrekkelijk lage bezettingsgraad en de 
waardestijging van de munteenheden van de Gemeenschap ten opzichte van de dollar een 
gunstige invloed gehad op de inflatie. 
13-12-94 
Grafiek 10 
De inflatie in de EG 
Oiarlljlut muiatle In %) 
Deflator van d» particulier» coiisumjçtle 
62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 96 
Nominale arbeidskosten per eenheid 
62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 96 
Prijspeil van de invoer 
62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 96 - 17-
Overeenkomstig het lagere tempo van de inflatie 
zijn de loonstijgingen gematigd gebleven. In 1994 
is het nominale loon per werknemer gestegen met 
3,4 %, terwijl het in de jaren 1990-1992 met 7 % 
en in 1993 met 4,2 % was gestegen. De 
arbeidsproduktiviteit daarentegen is dit jaar met 
meer dan 3 % toegenomen onder invloed van de 
snelle stijging van de produktie en het effect van 
herstructureringsmaatregelen; een dergelijke 
produktiviteitsstijging is in een fase van herstel 
overigens niet ongebruikelijk. Hierdoor zijn de 
arbeidskosten per eenheid dit jaar met slechts 
0,2 % gestegen, tegen gemiddeld 4V4 % in de 
periode 1990-1993. Het prijspeil van de invoer is in 
de beschouwde periode met gemiddeld ongeveer 1 % gestegen. 
In vrijwel alle Lid-Staten ontwikkelde de inflatie zich dit jaar gunstig. De deflator van de 
particuliere consumptie laat zien dat de inflatie in België gestabiliseerd is op circa 2,5 % 
en dat zij in drie Lid-Staten (Denemarken, Ierland en Nederland) sinds 1993 weliswaar 
enigszins toegenomen, maar nog steeds laag is. Een duidelijke verbetering is opgetreden in 
Duitsland (in 1994 volgens de ramingen een daling met 1,1 procentpunt tot 2,8%), 
Griekenland (een daling met 2,8 procentpunt tot 10,8 %), Frankrijk (een daling met 
0,4 procentpunt tot 1,7 %), Spanje (een daling met 0,7 procentpunt tot 4,9 %), Italië (een 
daling met 1,1 procentpunt tot 4%), Luxemburg (een daling met 1,3 procentpunt tot 
2,3 %), Portugal (een daling met 2,4 procentpunt tot 5,5 %) en het Verenigd Koninkrijk 
(een daling met 1 procentpunt tot 2,5 %). 
Deze gunstige ontwikkeling van de prijzen zal in 1995 en 1996 naar verwachting 
voortduren. De arbeidskosten per eenheid zullen enigszins stijgen, maar deze stijging blijft 
met duidelijk minder dan 2 % per jaar op een historisch laag niveau. Spanningen aan de 
vraagzijde zullen de ondernemingen evenwel in staat stellen hun prijzen te verhogen en na 
een verdere geringe daling in 1995 zal de deflator van de particuliere consumptie in 1996 
oplopen tot 3,1 % (3 % voor de BBP-deflator). 
In zeven Lid-Staten zal de inflatie-ontwikkeling over het geheel genomen bevredigend zijn 
en binnen de marge van 2 tot 3 % blijven die in de globale richtsnoeren voor het 
economisch beleid bepaald is; in de vijf overige Lid-Staten is de toestand onbevredigend, 
zij het ook in uiteenlopende mate. In 1996 zal de inflatie in Portugal, Spanje en Italië, 
13-12-94 
- 18-
ondanks een verdere lichte verbetering, nog altijd hoger zijn dan de gewenste marge 
(ongeveer 414 % in Spanje en Portugal en VA% in Italië). In het Verenigd Koninkrijk 
bleef de inflatie in 1994 ruim binnen de marge die in de richtsnoeren ten doel gesteld 
werd, maar zal zij geleidelijk toenemen tot meer dan 3 % in 1996. De inflatie in 
Griekenland zal dalen, maar waarschijnlijk in een minder snel tempo dan in het recente 
verleden. Het merendeel van deze landen moet zich op velerlei gebied meer inspannen, 
vooral waar het gaat om de ontwikkeling van de lonen en de begrotingen. In alle 
Lid-Staten moet, ongeacht de behaalde successen bij de bestrijding van de inflatie, het op 
prijsstabiliteit gericht beleid worden voortgezet. Dit betekent dat gezorgd moet worden 
voor stabiele macro-economische omstandigheden, dat een voorzichtig budgettair en 
monetair beleid gevoerd moet worden en dat de concurrentie op de markten intensiever 
moet worden. 
2.2.2 Onvoldoende vooruitgang op het gebied van de 
begrotingsconsolidatie 
Nadat de recessie de begrotingstekorten tot nieuwe recordhoogten had doen stijgen (6 % 
van het BBP), is in 1994 een kentering opgetreden die moet leiden tot een daling van het 
gemiddelde begrotingstekort in de Gemeenschap tot ongeveer 4 % van het BBP in 1996. 
Deze daling zal echter in hoge mate het automatische gevolg zijn van de groei van het 
BBP en het weer toenemen van de werkgelegenheid voor de overheidsinkomsten en 
-uitgaven. In I9963 zal het gemiddelde overheidstekort in de Gemeenschap, gecorrigeerd 
voor conjuncturele invloeden, nog steeds ongeveer 4Vi % van het BBP bedragen, hetgeen 
uiteraard te hoog is. 
Grafiek 11 
EG: het feitelijke en voor conjuncturele 
Invloeden gecorrigeerde overheidstekort 
van het BBP 
U,é4?ótt%4*f4 yópt tftttftlft£fep#IV Aft****** 
2 5 L i i i. • -.t i 
66 87 86 89 90 91 92 93 94 95 96 In verscheidene Lid-Staten was de 
ontwikkeling van de begroting in 1994 
teleurstellend (zie hoofdstuk 4, 
paragraaf 4) en in oktober 1994 heeft de 
Raad bij de eerste toepassing van de 
nieuwe procedure ter vermijding van 
"buitensporige overheidstekorten" 
vastgesteld dat in tien van de twaalf 
Lid-Staten sprake was van een 
buitensporig tekort. 
Het begrotingstekort in Griekenland is nog immer het hoogste in de Gemeenschap en blijft 
ruimschoots boven de referentiewaarde in het Verdrag. In Italië is het begrotingstekort 
De prognoses vàn de Commissie zijn gebaseerd op de gebruikelijke hypothese van ongewijzigd beleid. Dit heeft in 
het geval van het begrotingsbeleid belangrijke gevolgen, aangezien de meeste regeringen in de loop van 1995 
maatregelen bekend zullen maken om de ontwikkeling in 1996 te beïnvloeden, waarmee in de huidige prognoses 
nog geen rekening kon worden gehouden. In de begrotingsprognoses voor 1996 zijn slechts de effecten van reeds 
getroffen maatregelen geëxtrapoleerd. 
13-12-94 
- 19-
voor het derde achtereenvolgende jaar vrijwel stabiel gebleven op het zeer hoge niveau 
van 9]A % van het BBP. In Spanje en Frankrijk is het tekort enigszins teruggelopen, doch 
te hoog gebleven (respectievelijk 7 % en 5,6 % van het BBP in 1994). 
Volgens de prognoses van de Commissie uit november 1994 wijzen de vooruitzichten 
voor dit jaar en voor 1996 uit dat op basis van het huidige beleid bij de 
begrotingsconsolidatie onvoldoende profiteert van de kansen die de hogere groei creëert, 
ook al is sprake van een dalende trend van de geraamde tekorten. 
Tabel 9 
B 
DKD 
D 
GR 3) 
E 
F 
IRL 
1 
L 
NL 
P 
VK 
EG Vorderingentskort (•) of overshot 
(+) van de totale overheid Bruto-schuld van de totale 
overheid 
in % van het BBP 
1994 
-5.5 
-4.3 
-2.9 
-14.1 
-7.0 
-5.6 
-2.4 
-9.6 
1.3 
-3.8 
-6.2 
-6.3 
-5.6 1995 
-4.7 
-3.0 
-2.4 
-13.3 
-6.0 
-4.9 
-2.0 
-8.6 
1.6 
-3.5 
-5.8 
-4.6 
-4.7 1996 
-4.0 
-2.2 
-2.0 
-12.9 
-4.7 
-3.9 
-1.5 
-7.9 
2.0 
-2.7 
-4.8 
-3.4 
-3.9 1994 
140.1 
78.0 
51.0 
121.3 
63.5 
50.4 
89.0 
123.7 
9.2 
78.9 
70.4 
50.4 
68.8 1995 
138.7 
78.0 
2) 59.4 
125.4 
65.8 
53.4 
83.7 
126.8 
9.8 
78.8 
71.7 
52.4 
72.7 1996 
136.0 
78.2 
58.9 
128.1 
66.1 
55.6 
79.1 
128.6 
9.9 
78.0 
72.3 
53.1 
73.2 
Ramingen van de Europese Commissie uit november 1994 
1) Het bedrag van de tegoeden van de centrale overheid bij de centrale bank, het overheidsbezit van niet-
staatsobligaties en de door overheidsbedrijven uitgegeven schuldtitels wordt geraamd op 24,4 % van het BBP 
in 1994. 
2) Dè sterke toename van de Duitse schuldquote in 1995 kan in hoofdzaak worden verklaard door het feit dat de 
centrale overheid verplichtingen overneemt die tijdens de eenwording buiten de begroting om zijn aangegaan, 
waarvan de schuld van de "Treuhandanstalt" het omvangrijkst is. 
3) . 
Voor de Gemeenschap als geheel zal het vorderingentekort van de overheid, uitgedrukt 
als percentage van het BBP, het komende jaar dalen tot 4,7 % en in 1996 tot 3,9 %. In vijf 
Lid-Staten (Denemarken, Duitsland, Ierland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk) komt 
de geraamde daling van het vorderingentekort van de totale overheid overeen met de 
doelstellingen die in de nationale convergentieprogramma's aangegeven zijn. Uit de 
ramingen voor België, Spanje, Frankrijk, Italië en Portugal blijkt dat deze landen, om de 
doelstellingen uit de convergentieprogramma's te halen, hun inspanningen moeten 
13-12-94 
- 20 -
voortzetten of dat aanvullende maatregelen moeten worden getroffen. De raming voor 
Griekenland tenslotte wijst op een geringe daling van het momenteel uiterst hoge 
begrotingstekort4. 
De overheidsschuld neemt langzamer toe 
Zoals blijkt uit tabel 9 heeft de schuldquote, uitgedrukt als percentage van het BBP, in de 
Gemeenschap reeds zorgwekkende proporties aangenomen en blijft de situatie op dit 
gebied verergeren. Volgens de prognoses van de Commissie uit het najaar van 1994 zal in 
het geval van Griekenland, Frankrijk, Italië en Portugal de schuldquote sneller blijven 
toenemen dan in de respectievelijke convergentieprogramma's bepaald is. In België 
(geleidelijke daling), Denemarken (globaal stabiel), Spanje (stijging) en het Verenigd 
Koninkrijk (lichte stijging) zal de schuldquote zich globaal bezien overeenkomstig de 
ramingen in de convergentieprogramma's ontwikkelen. 
Voor Duitsland wordt verwacht dat de schuldquote in 1995 haar top zal bereiken, zoals in 
het convergentieprogramma voorzien, terwijl in Ierland de economische groei en daling 
van het tekort zullen bijdragen tot een in vergelijking met het convergentieprogramma 
snellere daling van de schuldquote; voor Nederland wordt een soortgelijke ontwikkeling 
verwacht. De schuldquote van Luxemburg zal zich de komende twee jaar stabiliseren op 
minder dan 10 % van het BBP. 
De verwachte stijging van de schuldquote in 1995 en 1996 geeft enig inzicht in de 
aanpassingen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat deze schuldquote een dalende trend 
gaat vertonen. Uiteraard is de noodzaak van aanpassingen in bepaalde Lid-Staten (België, 
Italië, Griekenland) groter en dringender dan in andere, maar voor vrijwel alle Lid-Staten 
geldt dat de schuldquote omlaag moet. Gezien de over het algemeen hoge schuldquote 
zijn alle Lid-Staten zeer kwetsbaar voor een tegenvallende ontwikkeling van de 
rentevoeten. 
2.2.3 Betrekkelijk stabiele wisselkoersen 
Sedert 2 augustus 1993 functioneert het wisselkoersmechanisme met een bandbreedte van 
+/- 15 %. De spanningen die in het tijdvak van juni 1992 tot de zomer van 1993 optraden, 
zijn afgenomen vanaf het moment waarop het besluit van augustus genomen werd; na 
enige aanvankelijke koersdalingen zijn de meeste munteenheden van het 
wisselkoersmechanisme weer vrijwel terug op hun oorspronkelijke spilkoersen. Deze 
betrekkelijk grote stabiliteit in het wisselkoersmechanisme heeft in het jaar 1994 
voortgeduurd. De munteenheden die niet aan het wisselkoersmechanisme deelnemen, zijn 
in de loop van 1994 evenwel in uiteenlopende mate verder in waarde gedaald. 
De ramingen van de Commissie zijn opgesteld voordat de Griekse begroting voor 1995 vastgesteld werd. 
13-12-94 
21 
Grafiek 12 
Stabiliteit van de wisselkoersen ten opzichte van de DM 
Variatiecoeficient (standaardafwijking gedeeld door het gemiddelde), voortschrijdend driemaandelijks 
Het uitblijven van turbulentie kan worden verklaard uit de voorzichtigheid in de monetaire 
besluitvorming van de Lid-Staten en door de algemene verbetering van de economische 
toestand, die de autoriteiten meer manoeuvreerruimte gegeven heeft. De spilkoersen 
hebben aan geloofwaardigheid gewonnen door het gevoerde monetaire beleid en door het 
functioneren van het wisselkoersmechanisme sedert augustus 1993. Het opnieuw 
introduceren van een tweezijdig risico in het systeem heeft sterk bijgedragen tot het 
verdwijnen van de oorzaak van speculatieve druk. 
Sinds begin 1994 heeft het merendeel van de centrale banken in de Gemeenschap een 
beleid van voorzichtige verlagingen van de officiële of belangrijkste rentetarieven gevoerd, 
parallel aan de ontwikkeling van de officiële Duitse rentevoeten, hetgeen geleid heeft tot 
een algemene daling van de korte rente in de hele Gemeenschap. Dit beleid is mede 
13-12-84 
-22-
mogelijk gemaakt door de voortdurende vooruitgang bij het terugdringen van inflatoire 
spanningen. 
2.2.4 Vooruitgang bij de convergentie van de rentevoeten 
De convergentie van de lange rente is in hoge mate afhankelijk van vooruitgang op de 
weg naar prijsstabiliteit en begrotingsconsolidatie, die voor stabiele wisselkoersen 
noodzakelijk zijn. De op deze twee gebieden bereikte resultaten hebben in de tweede helft 
van 1993 geleid tot een verkleining van de rente-écarts; in de loop van 1994 zijn de écarts 
echter weer opgelopen. Dit onderstreept hoe noodzakelijk het is dat de markten overtuigd 
blijven van de duurzaamheid van de op deze gebieden geboekte vooruitgang. Over het 
algemeen geeft de convergentie van de lange rentevoeten een bemoedigend, zij het niet 
geheel bevredigend beeld (zie grafiek 13). 
De in het merendeel van de Lid-Staten 
opgetreden geleidelijke daling van de 
korte rente stak af tegen de ontwikkeling 
in het lange segment van de markt. 
Begin 1994 trad een plotselinge 
kentering op in de ontwikkeling van de 
lange rente. Aan de dalende trend van de 
lange rente en van de écarts ten opzichte 
van Duitsland, die kenmerkend waren 
voor de ontwikkeling in 1993, kwam in 
februari 1994 een einde. In oktober lag 
de nominale lange rente (tienjaars benchmark) ongeveer 250 basispunten (gemiddelde van 
de Gemeenschap) boven het niveau van het begin van het jaar. Grafiek 13 
Lange rentevoeten 
(gemiddelde november 1993 - oktober 1994) 
B DK D CR E F IRL I L NL P VK EUR 
De aanzet tot deze ontwikkeling lijkt te zijn gegeven door de stijging van de 
obligatierendementen in de Verenigde Staten, welke verband hield met de angst voor een 
terugkeer van de inflatie in dit land. Evenwel, ook factoren die binnen de Gemeenschap 
spelen, zoals het effect van een sterkere groei op de inflatieverwachtingen, de toenemende 
bezorgdheid van de markten over de structurele begrotingsonevenwichtigheden in een 
groot aantal Lid-Staten en het gevoelen dat de streefcijfers voor de begrotingstekorten 
eind 1993 niet gehaald waren, dragen mede de "verantwoordelijkheid" voor de sterke 
stijging van de lange rente in vrijwel alle Lid-Staten. De mate waarin de rente steeg, liep 
van Lid-Staat tot Lid-Staat sterk uiteen, onder invloed van de conjunctuurcyclus in de 
verschillende landen en in een aantal gevallen de onzekerheid over de toekomstige 
ontwikkeling van de overheidsschuld, die aanleiding vormde tot een premie voor het 
inflatierisico. 
13-12-84 
- 23 -
Hoofdstuk 3: de middellange termijn: 1996-2000 
Het voornaamste doel dat met het economisch beleid moet worden nagestreefd, is de 
omzetting van het herstel in een duurzame ontwikkeling op de middellange termijn met 
een krachtige produktie- en werkgelegenheidsgroei en een versterking van de 
economische convergentie. Beide doelstellingen kunnen worden bereikt met hetzelfde 
beleid. Op grond van de verbetering van de economische vooruitzichten mag worden 
verwacht dat we zullen terugkeren naar een groeipad op de middellange termijn dat 
vergelijkbaar is met dat van de tweede helft van de jaren tachtig. Een dergelijke groei 
wordt in het Witboek van de Commissie over "Groei, concurrentievermogen en 
werkgelegenheid" beschouwd als de noodzakelijke voorwaarde om tussen nu en het 
einde van het decennium te komen tot een sterke vermindering van de werkloosheid. Om 
deze doelstelling te bereiken is het noodzakelijk de huidige inspanningen ter verbetering 
van de dynamiek en het concurrentievermogen van de economie van de Gemeenschap, 
alsmede van de werking van de arbeidsmarkten te vergroten en het juiste macro-
economische beleid op strikte wijze ten uitvoer te leggen. 
3.1 Middellange-termijnverwachtingen voor groei en 
werkgelegenheid 
Het huidige herstel in de Gemeenschap, in eerste instantie op gang gebracht door de 
export en vervolgens door een aanmerkelijke verbetering van de investeringen, is van dien 
aard dat het goede kansen biedt voor de verwezenlijking van de voornaamste 
middellange-termijndoelstellingen ten aanzien van de groei en de werkgelegenheid. Het 
herstel van de economische bedrijvigheid biedt de gelegenheid omvangrijke structurele 
hervormingen door te voeren die, in combinatie met een samenhangend macro-
economisch beleid, kunnen leiden tot een aanmerkelijke vermindering van de 
werkloosheid tussen nu en het jaar 2000. Het huidige herstel verloopt in wezen volgens 
het in het Witboek uitgestippelde traject. 
Zowel de middellange-termijnverwachtingen van de diensten van de Commissie als die van 
het IMF en de OESO wijzen op de mogelijkheid van een groeipad op de middellange 
termijn van 3 tot 3!/2% tussen nu en het jaar 2000. Een dergelijke gunstige ontwikkeling 
kan echter alleen tot stand komen indien de volgende essentiële veronderstellingen worden 
bewaarheid: 
• een neutraal internationaal klimaat voor wat de invloed ervan op de economische 
situatie in de Gemeenschap betreft; 
• een monetair beleid dat gericht is op stabiliteit en dat niet wordt ondermijnd door een 
ongunstige ontwikkeling van de begrotingen en de lonen; 
• de voortzetting van de inspanningen om de begrotingen in een groot aantal Lid-Staten 
te saneren; 
• een loonontwikkeling die vergelijkbaar is met die van de jaren tachtig; 
• de voortzetting van de structurele hervormingen waarmee in het verleden een begin is 
gemaakt. 
13-12-94 
24 
Grafiek 14 
Groei van het BBP, de Investeringen en de 
% werkgelegenheid In de Gemeenschap 
o»* van tfH W(fc0**a0*an«f i 
Zr _J t i,.,. .„ i 
1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Gelet op de aard van deze 
veronderstellingen illustreren de 
middellange-termijnverwachtingen 
hoofdzakelijk het feit dat een duurzame en 
gezonde ontwikkeling van de economie 
mogelijk is mits het juiste beleid wordt 
gevoerd. Een groeipad van 3 tot VA% per 
jaar tot aan het einde van deze eeuw zal, 
volgens zal, volgens de voorspellingen van 
de Commissie, hoofdzakelijk tot stand komen onder invloed van interne factoren, dat wil 
zeggen de investeringen en de consumptie. De investeringen zouden over de periode 
1996-2000 geleidelijk weer groeipercentages van 6 à 7% te zien moeten geven. Dit 
krachtige en duurzame groeipercentage is het resultaat van een verbetering van het 
rendement op kapitaal - een trend die begin jaren negentig onderbroken werd -, alsmede 
van steeds gunstigere vooruitzichten met betrekking tot de ontwikkeling van de 
uiteindelijke vraag. 
Aangezien de investeringen sneller zullen groeien dan de totale produktie, zal het aandeel 
ervan in het BBP in het jaar 2000 tot 22 à 23% zijn toegenomen. Dezeq toename van de 
investeringen zal een positief effect hebben doordat meer capaciteit wordt gecreëerd en 
doordat de vraag en de werkgelegenheidsgroei rechtstreeks worden bevorderd. De 
toename van de werkgelegenheid zal, tezamen met een stijging van de reële lonen -
positief maar lager dan het groeipercentage van de arbeidsproduktiviteit - de beschikbare 
reële inkomens van de huishoudingen en derhalve de particuliere consumptie 
ondersteunen. Deze laatste zou tussen nu en het jaar 2000 een gemiddelde groei van 2XA% 
per jaar te zien moeten geven. 
Grafiek 1S 
Werkloosheids percentage In de Gemeenschap tussen 
nu en het Jaar 2000 
In '*• V4ii ile JHIIPVP InHiMliavrtkbii Indien deze investerings- en 
consumptietendenzen doorzetten, wordt 
op de middellange termijn een duurzame 
groei van 3 à 3'/2% mogelijk. Onder deze 
omstandigheden, en in de veronderstelling 
dat de toename van de 
arbeidsproduktiviteit op het over de 
periode 1974-1994 gemeten peil van 
gemiddeld zo'n 2% per jaar blijft, zal deze 
toename van het BBP leiden tot een groei van de werkgelegenheid met 1 à 1 lA% per jaar. 
Dit zou zich kunnen vertalen in een jaarlijkse afname van de werkloosheid met lA à 1% 
van de beroepsbevolking, op voorwaarde dat het arbeidsaanbod zich ontwikkelt in een 
tempo van ongeveer XA% per jaar tot het jaar 2000 (hetgeen in gelijke mate is toe te 
13-12-94 
-25-
schrijven aan de demografische ontwikkelingen en de toename van de participatiegraad). 
De werkloosheid zou hierdoor dus kunnen worden teruggebracht tot ongeveer 7% van de 
beroepsbevolking tussen nu en het jaar 2000. 
Een werkloosheidspercentage van 7% van de actieve burgerbevolking, weliswaar 
indrukwekkend in vergelijking met de recente jaren, komt nog niet helemaal overeen met 
de doelstelling van het Witboek, namelijk een halvering van de werkloosheid tussen nu en 
het jaar 2000. Dit is alleen mogelijk indien, ten eerste, de structurele maatregelen ter 
versterking van de endogene groeifactoren in de Gemeenschap vruchten afwerpen; de 
groei zou in dat geval het hoogste percentage van de groeimarge van 3 à 3'/2% kunnen 
bereiken. Ten tweede is het voor het bereiken van deze doelstelling noodzakelijk het 
beleid ter vergroting van het vermogen tot schepping van werkgelegenheid in de 
Gemeenschap snel en op stringente wijze ten uitvoer te leggen, ongeacht het 
groeipercentage van de produktie. Indien de voorgaande voorwaarden worden vervuld, 
wordt de doelstelling van het Witboek haalbaar. Deze middellange-termijnverwachtingen 
wijzen niet alleen uit dat het mogelijk wordt de werkloosheid sterk terug te dringen, maar 
tonen tevens welke uitdaging dit zal vormen, alsmede, gelet op de huidige trends, de 
maximaal haalbare resultaten. 
3.2 Voorwaarden voor versterking van de groei en 
schepping van werkgelegenheid 
De snelle en duurzame groei zoals hiervoor besproken kan niet worden gerealiseerd door 
middel van rechtstreeks overheidsingrijpen. Een dergelijke economische ontwikkeling is 
zowel afhankelijk van de invoering en handhaving van adequaat macro-economisch en 
micro-economisch beleid als van een aanpassing van de gedragingen van de deelnemers 
aan het economisch verkeer. Het is van essentieel belang dat deze twee voorwaarden 
worden vervuld om ervoor te zorgen dat een duurzaam en niet-inflatoir groeiproces op 
gang komt dat geen schade berokkent aan het milieu. 
3.2.1 De rol van het structuurbeleid 
Naarmate de groei versnelt, wordt het klimaat voor de tenuitvoerlegging van een beleid 
van structurele aanpassingen gunstiger. De weerstand tegen beleid dat gebaseerd is op het 
wegnemen van concurrentiebelemmeringen en andere starheden neemt af. Bovendien wint 
het actieve arbeidsmarktbeleid bij de doelgroep ervan aan geloofwaardigheid naarmate de 
kansen toenemen om daadwerkelijk werk te vinden. Niet onderschat mag echter worden 
dat de vastberadenheid van de regeringen om de noodzakelijke hervormingen door te 
voeren zou kunnen afnemen in een verbeterend economisch klimaat. Deze reactie, hoewel 
begrijpelijk, zou zeer betreurenswaardig zijn omdat er zelden zulke goede kansen bestaan 
om de dynamiek van de communautaire economie en de capaciteit ervan om banen te 
scheppen, te vergroten. 
13-12-84 
26 
3.2.1.1 Concurrentievermogen 
In alle Lid-Staten bestaat veel instemming met de structurele maatregelen die erop gericht 
zijn de endogene groeifactoren van de Gemeenschap (zoals voorgesteld in het Witboek 
van 1993) te versterken. Het bevorderen van het concurrentievermogen, de dynamiek en 
de produktiviteit in alle sectoren van de economie van de Gemeenschap is van essentieel 
belang om de welvaart op de lange termijn veilig te stellen. Als de juiste macro-
economische voorwaarden worden geschapen en een doeltreffend arbeidsmarktbeleid tot 
stand komt, zullen de structurele inspanningen om de produktiviteit en het 
concurrentievermogen te vergroten, zich vertalen in sterkere groei en meer 
werkgelegenheid. 
Gezien de uiteenlopende aard van de produktieprocessen zal de produktiviteitsstijging 
echter in bepaalde sectoren geprononceerder zijn dan in andere. In de sectoren waar deze 
toename het grootst zal zijn, zal de groei van de werkgelegenheid ongeacht het 
groeipercentage van de produktie lager uitvallen vanwege een snellere stijging van de 
produktiviteit, hetgeen echter gecompenseerd zal worden door belangrijke stijgingen in de 
sectoren waar de produktiviteit langzamer toeneemt vanwege technische beperkingen. 
Tabel 10 
Werkgelegenheid, produktiviteit en relatieve prijzen in de landbouw, de industrie en de 
dienstensector 
(België, West-Duitsland, Frankrijk, Italië en Nederland: jaarlijkse verschillen in %) 
Indicator 
Toegevoegde 
waarde 
Wrkgelegenhei 
d 
Produktiviteit 
Relatieve 
prijzen 1) Periode 
1961-73 
1974-85 
1986-90 
1961-73 
1974-85 
1986-90 
1961-73 
1974-85 
1986-90 
1961-73 
1974-85 
1986-90 Totaal 
4.9 
2.1 
3.1 
0.3 
0.2 
1.0 
4.6 
1.9 
2.1 
-Landbouw 
1.8 
1.7 
1.7 
-4.6 
-2.9 
-3.1 
6.5 
4.7 
4.9 
-0.4 
-2.5 
-2.0 Industrie 
5.5 
1.0 
2.4 
+0.5 
-1.4 
+0.3 
5.0 
2.4 
2.1 
-1.0 
-0.4 
-0.4 Tertiaire 
diensten 
5.6 
3.2 
4.0 
1.6 
1.7 
2.4 
4.0 
1.5 
1.6 
0.7 
0.5 
0.4 Kwartaire 
diensten 
3.7 
2.3 
1.4 
2.2 
2.0 
1.0 
1.5 
0.3 
0.4 
3.4 
3.5 
2.9 
Bron: EUR0STAT en diensten van de Commissie 1) Stijging van de deflator van de bruto toegevoegde waarde voor de sector 
in verhouding tot de deflator van het BBP 
In deze laatste sectoren zal de schepping van werkgelegenheid worden gefinancierd door 
een verschuiving van rijkdommen door veranderingen van de relatieve prijzen: onder druk 
van de concurrentie zullen de prijzen van produkten in de sectoren waar de produktiviteit 
sneller stijgt, een daling te zien geven ten opzichte van die in andere economische 
sectoren; omgekeerd zullen de prijzen van produkten in sectoren waar de 
produktiviteitsstijging langzamer verloopt, een stijging te zien geven. Dit mechanisme 
functioneerde goed gedurende de jaren vijftig en zestig, alsmede in de periode 1985-1990 
13-12-84 
-27-
en zou onder invloed van een macro-economisch proces van langdurige groei wederom 
kunnen optreden. Deze sectorale verschuivingen vormen dan ook het proces waardoor 
arbeidsplaatsen worden geschapen in een markteconomie waarin een modernisering 
plaatsvindt. Het zorgt ervoor dat de gewenste produktiviteitsstijgingen zich niet vertalen 
in een netto vernietiging van arbeidsplaatsen maar in de schepping van rijkdommen, 
waarvan een deel moet worden aangewend voor de sociale kosten van dit onvermijdelijke 
aanpassingsproces. Wil deze ontwikkeling doeltreffend zijn en tot een netto toename van 
de werkgelegenheid leiden, dan moet aan drie voorwaarden worden voldaan: i) de 
relatWieve prijzen moeten kunnen veranderen, hetgeen in hoofdzaak betekent dat er 
ruimte voor concurrentie moet zijn; ii) de structurele aanpassing moet worden begeleid 
door beleidsmaatregelen, waarbij voor zover nodig de negatieve sociale gevolgen teniet 
moeten worden gedaan, maar mag er niet door worden gehinderd, en iii) de economische 
groei dient voldoende krachtig te zijn. 
3.2.1.2 Werkgelegenheid 
De huidige dynamiek van het herstel zou een terugkeer mogelijk moeten maken naar een 
produktieniveau dat het produktiepotentieel dicht benadert, en een einde kunnen maken 
aan de zogenaamde "conjuncturele werkloosheid', die geschat wordt op 1 à 2 % van het 
hoogste percentage (11%) dat in 1994 werd bereikt. De rest van de werkloosheid (9 à 
10% van de beroepsbevolking), dat wil zeggen de "klassieke" werkloosheid, kan alleen 
worden geabsorbeerd door de schepping van de nieuwe arbeidsplaatsen, met andere 
woorden door een grote expansie van de produktiecapaciteit. Het vervullen van deze 
voorwaarde alleen is echter niet voldoende, aangezien de klassieke werkloosheid tevens 
een gedeelte van de actieve bevolking omvat dat niet over de juiste vaardigheden beschikt 
om de door het groeiproces geschapen arbeidsplaatsen te bezetten. De omvang van deze 
groep, te weten de structurele werkloosheid in enge zin, is moeilijk te bepalen, hoewel 
deze bij benadering kan worden geraamd aan de hand van de langdurige werkloosheid 
(ongeveer 45% van de werklozen, ofwel 5% van de actieve bevolking). Het onderscheid 
tussen de klassieke werkloosheid en de structurele werkloosheid is enigszins vaag en op 
de arbeidsmarkt zouden zich dan ook zelfs al vóór het bereiken van deze grens 
spanningen kunnen voordoen. Deze grens zou echter kunnen worden verlegd door een 
adequaat arbeidsmarktbeleid. 
Ten einde de werkloosheid terug te dringen tot de streefcijfers van het Witboek moeten 
15 miljoen netto arbeidsplaatsen worden gecreëerd door het gecombineerde effect van 
duurzame groei en maatregelen die erop gericht zijn de werkgelegenheidsintensiteit van 
deze groei te versterken. Het arbeidsmarktbeleid kan op drie manieren een aanzienlijke 
bijdrage leveren tot de verwezenlijking van deze doelstelling: 
• bevordering van de toegang tot de arbeidsmarkt voor bepaalde categorieën werklozen 
die zich in een bijzonder nadelige positie bevinden, in het bijzonder jongeren en 
langdurig werklozen (door middel van verbetering en aanpassing van hun 
vaardigheden); 
• voorkoming van spanningen op de arbeidsmarkt, ook met betrekking tot de lonen, 
zoals die kunnen optreden in periodes van sterke groei en grote toename van de 
werkgelegenheid; 
• vergroting van de wergelegenheidsintensiteit van de groei. 
13-12-94 
-28-
3.2.2 Voorkomen of wegnemen van macro-economische 
belemmeringen voor de groei 
Het in het voorgaande besproken beleid om het concurrentievermogen en de werking van 
de arbeidsmarkten te verbeteren zal alleen optimaal effect kunnen sorteren als het 
groeiproces in de Gemeenschap niet wordt gehinderd door twee belangrijke macro-
economische belemmeringen: 
i) Het in het voorgaande besproken beleid om het concurrentievermogen en de werking 
van de arbeidsmarkten te verbeteren zal alleen optimaal effect kunnen sorteren als het 
groeiproces in de Gemeenschap niet wordt gehinderd door twee belangrijke macro-
economische belemmeringen: 
ii) onvoldoende toename van het produktiepotentieel, hetgeen zou kunnen uitmonden in 
inflatoire tendenzen. 
Ten aanzien van de eerste belemmering getuigt de verruiming van het monetaire beleid 
van de afgelopen twee jaar van het herstel van een evenwichtige combinatie van 
economische beleidsmaatregelen, maar voldoende is dit nog niet. De kansen die worden 
geboden door de verbeterde economische vooruitzichten dienen te worden aangegrepen 
om, wegens verschillende redenen, te voorkomen dat dit evenwicht opnieuw wordt 
verstoord, een situatie die kenmerkend was voor de context waarin de Gemeenschap in de 
afgelopen jaren heeft moeten opereren. De terugdringing van de overheidstekorten moet 
met name krachtig worden nagestreefd in de landen waar de hoge schuldquote van de 
overheid zwaar op het monetaire beleid drukt, nog afgezien van conjuncturele invloeden. 
Er is behoefte aan een geloofwaardig kader van stabiele prijzen waarop de deelnemers aan 
het economisch verkeer hun verwachtingen kunnen baseren. In dit opzicht vormen de 
maatregelen die een bepaald aantal landen heeft getroffen om hun centrale banken 
onafhankelijk te maken, een belangrijke stap in deze richting. 
In de voor de komende twee jaar verwachte conjuncturele context - te weten een redelijk 
krachtige groei - kan de terugdringing van de begrotingstekorten, noodzakelijk om het 
vertrouwen in de financiële stabiliteit te ondersteunen en de aanwending van middelen op 
termijn te verbeteren, korte-termijneffecten hebben op de vraag die ertoe kunnen bijdragen 
de inflatoire druk te verkleinen. De noodzaak van monetair beleid om oververhitting van 
de economie te vermijden zou hierdoor dienovereenkomstig worden verminderd. 
Wat de loontendenzen betreft, komt de recente ontwikkeling steeds dichter bij de 
doelstelling van tussentijdse stabiliteit zoals vastgesteld in de richtsnoeren van december 
1993, te weten een maximaal inflatiepercentage van 2 à 3%. De huidige loontendens is 
vergelijkbaar met die welke werd waargenomen tijdens de expansiefase van de laatste 
conjunctuurcyclus, dat wil zeggen tussen 1982 en 1988. Destijds droeg de loonmatiging in 
ruime mate bij tot de inflatiebestrijding. Ten aanzien van de huidige situatie in de 
Gemeenschap is het van belang dat de loonmatiging van 1994, die ook is gepland voor 
1995, op de middellange termijn gehandhaafd blijft. Dit is niet alleen nodig voor de 
13-12-84 
-29-
handhaving van de lage inflatie, maai' ook om groei met een hoge 
werkgelegenheidsintensiteit te garanderen. 
Het is te hopen dat de toenemende geloofwaardigheid van het economisch beleid in het 
algemeen, de hiervoor genoemde tenuitvoerlegging van maatregelen om de arbeidsmarkt 
te hervormen en de aanzet tot een uitvoerige sociale dialoog zullen bijdragen tot de zowel 
vanuit sociaal als vanuit economisch oogpunt gewenste resultaten. Gezien de omvang van 
de uitdaging op het gebied van de werkgelegenheid, moet worden voorkomen dat een 
gedeelte van de opbrengst van de groei wordt opgeëist. Ook in de nabije toekomst moet 
prioriteit worden gegeven aan de bevordering van het voor de schepping van 
werkgelegenheid noodzakelijke macro-economische en micro-economische beleid. 
De Economische en Monetaire Unie zal alleen tot stand kunnen worden gebracht als het 
economische beleid erin slaagt een stabiel en niet-inflatoir macro-economisch klimaat te 
handhaven. Zodra de EMU een feit is, zal deze op haar beurt weer een krachtige bijdrage 
kunnen leveren aan de handhaving van dit klimaat en, derhalve, aan de groei en de 
werkgelegenheid. 
Ten aanzien van de tweede macro-economische belemmering is het wenselijk 
maatregelen te nemen om het groeipotentieel van de Gemeenschap te vergroten. Dit 
potentieel is ondermijnd door de recessie en de achteruitgang van de investeringen in vaste 
activa, die tot ongeveer 19% van het BBP zijn teruggelopen. Het produktiepotentieel 
stijgt momenteel met een jaarlijks percentage van ongeveer 2'/4%. De sterke groei die 
wordt verwacht voor de periode 1996-2000 zal alleen langdurig op peil kunnen worden 
gehouden als de produktiecapaciteit hiermee gelijke tred houdt en in deze periode met een 
percentage van 3 à 3/2% stijgt. 
De structurele hervormingen en de inspanningen die op dit moment worden gedaan om de 
dynamiek van de communautaire economie te vergroten, vormen de hoofdingrediënten 
van dit proces, dat op macro-economisch niveau een toename van de investeringen 
vereist. De structurele veranderingen kunnen de produktiviteit van de kapitaalvoorraad 
verhogen, maar de vooruitgang op dit terrein is hoe dan ook traag. Derhalve is het voor 
de terugkeer naar hogere en duurzame groeipercentages noodzakelijk de toename van de 
kapitaalvoorraad te vergroten. Dit betekent dat de investeringen gedurende enige jaren 
sneller moeten stijgen dan het BBP. 
De toename van de investeringen die noodzakelijk is om een duurzame groei te 
handhaven, zal tot stand moeten komen onder invloed van de marktwerking. Ook het 
economisch beleid kan hiertoe bijdragen door de voorwaarden te scheppen waaronder de 
marktwerking optimaal effect kan sorteren. 
13-12-84 
-30-
Het vergroten van het vertrouwen van de 
ondernemingen is de eerste voorwaarde 
waaraan moet worden voldaan om een 
gunstiger klimaat te scheppen voor de 
economische bedrijvigheid en voor de 
investeringen. Hiervoor is een reeks 
maatregelen nodig gaande van de handhaving 
van een stabiel macro-economisch klimaat tot 
het vastberaden doorvoeren van structurele 
aanpassingen. Grafiek 16 
EG : verhouding tussen investeringen en 
groeipercentages enerzijds en kapitaalvoorraad 
anderzijds 
jaarlijkse verandering In % In % van het BBP 
i+x+u-r^-H-:•«•:•*+:•;+'•'+::>*•'w:-H-:+»v»+fc 
• M- H* -K V 
Toenam* van d& 
kapltaalvooFraad 
L 24 
22 
20 
18 
64 68 72 76 80 84 88 92 96 Een andere belangrijke factor met betrekking 
tot de investeringen is het rendement op 
kapitaal, dat in grote mate wordt bepaald door 
de verdeling van de produktiviteitsstijgingen 
over kapitaal en arbeid. In de jaren zeventig 
onderging het rendement de negatieve effecten 
van de stijgingen van de reële lonen die hoger 
waren dan de produktiviteitsstijgingen. Deze situatie werd gedeeltelijk gecompenseerd in 
de jaren tachtig, toen gedurende het merendeel van dat decennium de reële lonen per 
hoofd van de bevolking in de Gemeenschap met gemiddeld 1% per jaar minder stegen dan 
de produktiviteit. Deze verbetering werd in 1991 en 1992 onderbroken, maar werd 
vervolgens weer strikt gevolgd in 1993-1994. Het rendement op kapitaal dient nog verder 
te stijgen om de investeringen aan te moedigen. Het is dan ook van belang de huidige 
tendens, te weten reële-loonstijgingen die onder de toename van de arbeidsproduktiviteit 
blijven, te handhaven. De tendens van de jaren tachtig (1% per jaar onder de 
produktiviteitsstijging gedurende de periode 1982-1989) zou hiertoe de komende jaren als 
leidraad kunnen dienen. 
Tabel 11 
Gemeenschap 1): reële arbeidskosten per eenheid 2> 
(gemiddelde verandering per jaar in de periode) 
1961-70 
0.0 1971-81 
+ 0.2 1982-90 
-1.1 1991-96 I 1991-92 
-1.0 I -0.1 1993-96 
-1.4 
1) Uitgezonderd de nieuwe Duitse deelstaten 2) Nominale arbeidskosten per eenheid, gecorrigeerd met de 
deflator van het BBP; de cijfers over 1994-1996 zijn gebaseerd op de vooruitzichten van november, opgesteld 
door de diensten van de Commissie. 
Ten einde de spanningen op de markten voor kredieten, die zich zouden kunnen vertalen 
in rentestijgingen, te verminderen en buitensporige onevenwichtigheden van de 
betalingsbalansen te voorkomen, dient de toename van de investeringen - ongeacht de 
13-12-84 
-31-
wijze waarop deze tot stand komt - vergezeld te gaan van een vergelijkbare stijging van de 
nationale besparingen De benodigde toename van de nationale spaarquote zal moeten 
worden bereikt door een verhoging van de ovei heidsbesparingen (vermindering van de 
overheidstekorten), aangezien het spaargedrag van de particuliere sector 
(gezinshuishoudingen en ondernemingen) relatief stabiel is en waarschijnlijk moeilijk kan 
worden beïnvloed. De begrotingstekorten zouden tussen nu en het jaar 2000 nagenoeg tot 
nul moeten worden gereduceerd, zoals reeds werd gesteld in de Richtsnoeren van 
december 1993. De achteruitgang van de nationale besparingen zoals die zich de 
afgelopen dertig jaar in de Gemeenschap heeft voorgedaan, is bijna hoofdzakelijk te wijten 
aan een verslechtering van de financiële situatie van de openbare sector. Daarom is het 
met het oog op het groeipotentieel op de lange termijn en de werkgelegenheid van 
doorslaggevend belang de begrotingssituatie te verbeteren. 
3.2.3 Groei en het milieu 
Duurzame economische groei hoeft niet in tegenspraak te zijn met milieubescherming 
zolang op dit terrein een adequaat beleid wordt gevoerd. Het behoud van het milieu 
impliceert veranderingen in de aanwending van de hulpbronnen en de 
consumptiegewoonten wat zowel halffabrikaten als eindprodukten betreft, hetgeen veel 
gemakkelijker te verwezenlijken is in een periode van sterke groei en hoge opbrengsten. 
De hiervoor besproken maatregelen ter bevordering van een gunstig groeipad en meer 
werkgelegenheid dienen te worden aangevuld met adequate maatregelen ten aanzien van 
het milieu. Het is de taak van de Lid-Staten om een gezamenlijke afweging te maken van 
de verschillende opties die duurzame economische groei mogelijk maken zonder dat het 
milieu wordt aangetast en die tegelijkertijd de werkgelegenheidsintensiteit ervan vergroten 
en de gebruiksintensiteit van energie en natuurlijke hulpbronnen verminderen. 
In het Witboek werd een groot aantal beleidsmaatregelen voorgesteld die, mits volledig 
ten uitvoer gelegd, een nieuw ontwikkelingsmodel voor de Gemeenschap zouden vormen. 
Dit model zou zich onder meer kenmerken door: een ruimer gebruik van 
marktinstrumenten in het beleid ten behoeve van het milieu; integratie van de 
milieudoelstellingen in het beleid op andere terreinen, met inbegrip van het economische 
beleid; herziening van het beleid inzake belastingheffing; een grotere integratie tussen de 
economische en de milieurekeningen; algemene en snelle toepassing van schone 
technologieën en, tot slot, maatregelen ter vergemakkelijking van de ontwikkeling van 
nieuwe instrumenten en nieuwe activiteiten die ertoe strekken het welzijn en het milieu te 
verbeteren. 
Momenteel wordt er een debat gevoerd over de economische groei en het milieu in de 
Raad ECOFIN naar aanleiding van de mededeling van de Commissie [COM (94) 465 def], 
waarin de nadruk wordt gelegd op de noodzakelijke omzetting van het concept van 
duurzame groei in een werkzamer concept aan de hand van daartoe geschikte statistische 
13-12-84 
-32-
indicatoren, de doorberekening van milieuvervuiling in de marktprijzen, het achterhalen en 
zonodig afschaffen van subsidies voor milieubelastende activiteiten en de bredere 
toepassing van milieuheffingen en -belastingen in het kader van hervormingsmaatregelen 
waarmee wordt beoogd het huidige fiscale stelsel zodanig aan te passen dat zowel de 
werkgelegenheid als het milieu worden bevorderd. 
13-12-84 
-33-
Hoofdstuk 4 : Het beleid 
In aansluiting op de aanbevelingen van het Witboek "Groei, Concurrentievermogen en 
Werkgelegenheid" werd veel voortgang gemaakt met de tenuitvoerlegging van 
maatregelen tot vergroting van de dynamiek en het concurrentievermogen van de 
communautaire economieën en lot verbetering van de werking van de arbeidsmarkten. 
Over de vorderingen op deze gebieden werden verschillende rapporten uitgebracht aan 
de Europese Raad te Essen. Het monetaire beleid werd gekenmerkt door voorzichtigheid 
en renteverlagingen hebben de vermindering van de inflatie begeleid, terwijl de 
wisselkoersen opmerkelijk stabiel bleven. In de Lid-Staten werd met het nationale 
begrotingsbeleid grotendeels het in de convergentieprogramma's vastgestelde kader in 
acht genomen, ook al bleven de resultaten achter bij de doelstellingen of mogelijkheden. 
Voor de toekomst is hel van essentieel belang het aangevangen structuurbeleid voort te 
zetten ten einde de dynamiek van de economieën (e vergroten en de werking van de 
arbeidsmarkten te verbeteren. Het monetair beleid moet gericht blijven op stabiliteit en 
het s/reven tot hegrotingssanering moet geïntensiveerd worden. 
In hoofdstuk 3 werd de wisselwerking onderzocht tussen macro-economisch en micro-
economisch beleid bij de verwezenlijking van een op middellange termijn duurzaam proces 
dat gekenmerkt wordt door een krachtige groei en een sterke uitbreiding van de 
werkgelegenheid, gepaard gaande met een verbetering van de economische convergentie. 
In dit hoofdstuk worden de verschillende economische beleidsterreinen afzonderlijk 
behandeld ten einde na te gaan welke vorderingen in 1994 zijn gemaakt en te evalueren in 
hoeverre verdere verbeteringen mogelijk zijn in de jaren 1995 en 1996. Gezien evenwel 
het grote aantal rapporten dat onlangs werd uitgebracht over een beleid dat gericht is op 
versterking van het concurrentievermogen en verbetering van de werking van de 
werkgelegenheidssystemen, is dit hoofdstuk doelbewust beperkt tot de ontwikkeling van 
het monetaire en budgettaire beleid, zulks om nutteloze herhalingen te vermijden. Deze 
rapporten over het concurrentievermogen en de werkgelegenheid werden opgesteld in het 
kader van het jaarlijks onderzoek van het actieplan van de Europese Raad van Brussel dat 
plaatsvond op de Europese Raad van Essen5. In deze rapporten wordt nagegaan welke 
vorderingen zijn gemaakt met de uitvoering van de op deze gebieden genomen 
beleidsinitiatieven en worden aanbevelingen gedaan over de wijze waarop dit beleid nog 
Van de meest belangwekkende documenten over het concurrentievermogen en de arbeidsmarkt die aan de Europese Raad van 
Essen werden voorgelegd kunnen de volgende genoemd worden: 
Werkgelegenheid: 
1. Verslag van het Comité voor economische politiek over "Vorderingen van de Lid-Staten bij de uitvoering van op de 
schepping van werkgelegenheid gericht beleid" 
2. Verslag van de Raad Sociale Zaken over de "Bestrijding van de werkloosheid" 
3. Rapport van de Raad Economische en Financiële Zaken over de werkgelegenheidssituatie (gebaseerd op de 
verslagen van het Comité voor Economische Politiek en de Raad Sociale Zaken) 
4. Document van de Commissie "Actie tot omzetting van de groei in arbeidsplaatsen" (COM(94)529/2). 
5. Rapport over de vermindering van de indirecte loonkosten 
Concurrentievermogen: 
1. Verslag over de werking van de interne markt (COM(95)553) 
2. Actieplan over de informatiemaatschappij 
3. Rapport van de groep Christophersen over de transeuropese netwerken en de conclusies van de Raad 
Economische en Financiële Zaken over dit verslag 
4. Uitvoering van het deel MKB van het actieplan (CES(94)2023) 
13-12-84 
-34-
kan worden versterkt ten einde op meer doeltreffende wijze bij te dragen tot de 
verwezenlijking van de beleidsdoelstellingen van de Gemeenschap. 
Op grond van de ontvangen documenten en gezien de verbetering van de economische 
situatie heeft de Europese Raad van Essen de nadruk gelegd op de noodzaak van extra 
inspanningen om de structurele problemen die de verbetering van de werkgelegenheid 
belemmeren op te lossen. In het bijzonder dringt de Raad aan op maatregelen op vijf 
gebieden: 
i) Verbetering van de kansen op werk door het bevorderen van investeringen in de 
beroepsopleiding. 
ii) Vergroting van de werkgelegenheidsintensiteit van de groei. 
iii) Verlaging van de indirecte loonkosten, in een voldoende mate om effect te hebben op 
de besluiten tot tewerkstelling van, in het bijzonder ongeschoolde, werknemers. 
iv) Verlaging van de indirecte loonkosten, in een voldoende mate om effect te hebben op 
de besluiten tot tewerkstelling van, in het bijzonder ongeschoolde, werknemers. 
v) Versterking van de maatregelen ten behoeve van groepen die in het bijzonder door de 
werkloosheid zijn getroffen. 
De Europese Raad van Essen verzoekt de voor sociale zaken en werkgelegenheid 
verantwoordelijke Raad van Ministers en de Raad Economische en Financiële Zaken, 
alsmede de Commissie, aandachtig de ontwikkeling van de werkgelegenheid te volgen, het 
desbetreffende beleid van de Lid-Staten te onderzoeken en elk jaar aan de Europese Raad 
en voor de eerste maal in december 1995, verslag uit te brengen over de nieuwe 
ontwikkelingen die op de arbeidsmarkt hebben plaatsgevonden. 
Ten aanzien van het concurrentievermogen heeft de Europese Raad overeenkomstig het 
rapport van de Commissie de nadruk gelegd op het belang van de interne markt en in het 
bijzonder op de noodzaak van een uniforme en doeltreffende toepassing van de daarvoor 
geldende regelingen. Hij heeft in het bijzonder de noodzaak benadrukt communautaire en 
nationale voorschriften te onderzoeken ten einde een te veel aan reglementeringen op te 
sporen en betuigde zijn instemming met de resolutie van de Raad van 10 oktober 1994 die 
erop gericht is te voorkomen dat het MKB stuit op juridische en bureaucratische 
hindernissen. De Europese Raad is tevens voornemens in de toekomst bijzondere 
aandacht te blijven besteden aan het concurrentievermogen van de Europese economie en 
verheugt zich over het voornemen van de Commissie een groep op hoog niveau in te 
stellen die deze vraagstukken zal behandelen en daarover rapporten zal uitbrengen. Ten 
slotte heeft de Europese Raad de belangrijkste aanbevelingen van de groep Christophersen 
overgenomen en opgemerkt dat het actieplan van de Commissie "Naar de 
informatiemaatschappij in Europa" en de conclusies van de Raad van Ministers Industrie 
en Telecommunicatie de weg hebben geopend voor de ontwikkeling van de 
informatiemaatschappij. 
13-12-84 
-35-
4.1. Monetair beleid 
Sedert de verruiming van de fluctuatiemarges in het wisselkoersmechanisme in augustus 
1993 werden de valutamarkten van de Gemeenschap gekenmerkt door een grote 
stabiliteit. Dit is in grote mate het gevolg van de behoedzaamheid waarvan de Lid-Staten 
blijk hebben gegeven in hun monetaire beleid in 1994. Bovendien ging de koersstabiliteit 
niet gepaard met een grotere variabiliteit van de rentetarieven. Dit houdt voornamelijk 
verband met de convergentie van het beleid en met de door de Lid-Staten gemaakte 
vorderingen ten aanzien van de convergentie van de inflatiecijfers. Ook is dit resultaat toe 
te schrijven aan de ontmoediging van de speculatie als gevolg van de verruiming van de 
marges en meer in het recente verleden aan de gunstige effecten van de verbeterde 
groeiverwachtingen op de samenhang van het monetair beleid. Deze stabiliteit moet 
worden aangemoedigd, met name omdat in een groot aantal Lid-Staten in de komende 
kwartalen de capaciteit voor groei zonder inflatie zal verminderen. 
Het proces van geleidelijke verlaging van de korte rente zette zich in het gehele eerste 
halfjaar van 1994 voort. De Duitse korte rentetarieven daalden regelmatig en de andere 
centrale banken van het wisselkoersmechanisme namen hunnerzijds analoge maatregelen. 
De korte rente is gedaald tot 6,2% (communautair gemiddelde) in juli, waardoor een meer 
evenwichtige dosering van het monetaire, budgettaire en loonbeleid mogelijk was. Aan de 
rentedaling kwam echter in het tweede halfjaar van 1994 een eind toen duidelijk werd dat 
de voorwaarden voor een krachtig herstel aanwezig waren, hetgeen aanleiding was tot een 
voorzichtige benadering van de monetaire aanpassingen op korte termijn, ondanks de nog 
steeds gunstige ontwikkeling van prijzen en lonen. 
Ten aanzien van de renteverschillen met Duitsland blijkt zich voor België, Denemarken, 
Spanje, Frankrijk en Ierland een duidelijke vermindering van het verschil te hebben 
voorgedaan ten opzichte van het gemiddelde van 1993. Nederland heeft geleidelijk het 
negatieve verschil ingelopen, terwijl het voor Portugal in 1993 geconstateerde verschil van 
6 punten in stand bleef. Buiten het wisselkoersmechanisme werd het negatieve verschil 
dat in 1993 voor het Verenigd Koninkrijk bestond geëlimineerd. Deze omslag houdt 
verband met het feit dat de toonaangevende Britse tarieven sedert november 1993 en tot 
voor kort gelijk waren gebleven. De verhoging van de officiële Britse tarieven in dit 
najaar in het kader van een uitdrukkelijk op de toekomst gericht monetair beleid was 
vooral een preventieve maatregel die tot doel had een versterking van de inflatoire 
verwachtingen te voorkomen. In Italië vertraagde de daling van de rente ten opzichte van 
13-12-84 
-36-
de andere landen in juli 1994 en was de recente verhoging bedoeld om een begin van 
inflatoire spanningen tegen te gaan. 
De toekomstige koers van het monetaire beleid van de landen die prioriteit geven aan de 
stabiliteit van hun wisselkoers ten opzichte van de DM zal, evenals in het verleden, 
grotendeels bepaald worden door de ontwikkelingen in Duitsland. De Bundesbank kiest 
thans voor behoedzaamheid, ondanks de matiging in de afgelopen maanden van de stijging 
van de consumptieprijzen, die thans gering is, en ondanks de vertraging, na uitzonderlijke 
hoge percentages, van de groei van de liquiditeitenmassa, die eind 1994 binnen de 
oorspronkelijke streefzone zou kunnen blijven. De redenen voor deze voorzichtigheid 
lijken verband te houden met de ontwikkeling van de reële economie die veel krachtiger 
was dan in het begin van het jaar werd verwacht. Gezien de tegenstrijdige signalen die 
uitgaan van de nominale en de reële ontwikkelingen in Duitsland lijkt de meest redelijke 
hypothese te zijn een voortzetting van de tendensen die zich in de afgelopen maanden 
voordeden. De andere Lid-Staten zouden dezelfde tendensen min of meer moeten volgen 
en de verschillen in korte rente ten opzichte van de DM zullen in de komende -twee jaar 
geringer worden. 
De algemene daling van de korte rente in 1994 contrasteerde sterk met de ontwikkeling 
van de kapitaalmarktrente. De sterke stijging van de lange rente sedert januari 1994 
houdt ten dele verband met een verschijnsel van onderaanpassing aan het eind van 1993 en 
ten dele met de latente vrees voor terugkeer van de inflatie als gevolg van het verwachte 
economische herstel. Vermoed kan worden dat de stijging van de kapitaalmarktrente van 
dit jaar een afspiegeling is van de onzekerheid aangaande de ontwikkeling van de inflatie 
en het voortbestaan van een groot gevaar voor een weer toenemende inflatie. Daar de 
economische groei in de komende kwartalen waarschijnlijk sneller zal worden is het van 
groot belang dat dit gevaar zo gering mogelijk wordt gemaakt. Het monetaire beleid 
moet dus voorzichtig blijven en gericht zijn op prijsstabiliteit en een geringe inflatie 
waarop de inflatoire verwachtingen op middellange termijn gebaseerd kunnen worden. 
Daartoe moet het streven naar lage inflatie voor de deelnemers aan het economisch 
verkeer geloofwaardig zijn. 
Met het geleidelijk zelfstandig worden van de Europese centrale banken in de tweede fase 
van de EMU, overeenkomstig het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, 
zal het monetaire beleid veel geloofwaardiger worden en voortaan onder gunstiger 
voorwaarden gebruikt kunnen worden voor prijsstabilisatie. Om dit doel te 
verwezenlijken moeten de budgettaire ontwikkelingen en de loonontwikkeling zodanig 
zijn dat de monetaire autoriteiten niet gedwongen zijn de rente teveel te verhogen. Een 
evenwichtig economisch beleid waarin het begrotingsbeleid in dienst van de doelstellingen 
13-12-84 
-37-
van hel monetaire beleid wordt gesteld is uiteraard unonlbeerlijk. Voorts is de 
begrotingssanering ook nodig om de onzekerheid weg te nemen aangaande de 
toekomstige ontwikkeling van de inflatie, nog afgezien van het feit dat de schuldenlast de 
anti-inflatoire werking van het monetaire beleid zal hinderen. Ten slotte moet ook de 
loonontwikkeling verenigbaar zijn met de doelstellingen betreffende prijsstabiliteit van de 
monetaire autoriteiten in alle Lid-Staten, vooral in de landen waar de prijsontwikkeling 
nog te wensen overlaat. 
4.2 Begrotingsbeleid 
Het begrotingsbeleid werd in 1994 gekenmerkt door de noodzaak de openbare financiën 
te saneren. Alle Lid-Staten met uitzondering van Luxemburg hebben thans 
convergentieprogramma's opgesteld en de meeste hebben in het afgelopen jaar hun 
oorspronkelijk programma herzien of bijgesteld. Deze programma's bevatten 
doelstellingen voor de begrotingsaanpassing op middellange termijn. De herziening van 
de eerste convergentieprogramma's was voornamelijk nodig geworden door het ernstige 
effect van de recessie op de overheidsfinanciën van de Lid-Staten. 
Tabel 12 
Vorderingentekort van de totale overheid : werkelijke en voor 
conjuncturele invloeden gecorrigeerde cijfers 
(in % van het BBP) 
1993 
Werkelijk Gecorrigeerd 1994 
Werkelijk Gecorrigeerd 1995 
Werkelijk Gecorrigeerd 1996 
Werkelijk Gecorrigeerd 
B 
DK 
D 
GR 
E 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
P 
VK 6.6 
4.4 
3.3 
13.3 
7.5 
5.8 
2.5 
9.5 
-1.1 
3.3 
7.2 
7.7 5.6 
2.3 
3.0 
13.2 
6.7 
4.7 
2.4 
8.3 
-1.6 
2.6 
6.7 
6.0 5.5 
4.3 
2.9 
14.1 
7.0 
5.6 
2.4 
9.6 
-1.3 
3.8 
6.2 
6.3 4.6 
4.3 
2.4 
13.7 
6.1 
4.7 
2.7 
8.7 
-2.2 
3.1 
5.2 
5.8 4.7 
3.0 
2.4 
13.3 
6.0 
4.9 
2.0 
8.6 
-1.6 
3.5 
5.8 
4.6 4.3 
3.8 
2.0 
12.8 
5.3 
4.6 
2.5 
8.3 
-2.6 
3.4 
5.1 
4.6 4.0 
2.2 
2.0 
12.9 
4.7 
3.9 
1.5 
7.9 
-2.0 
2.7 
4.8 
3.4 4.2 
3.7 
2.0 
12.7 
4.5 
4.3 
2.1 
8.2 
-2.8 
3.1 
4.6 
3.9 
EG-12 6.0 5.0 5.6 4.9 4.7 4.4 3.9 4.2 
Noot : een minteken wijst op een overschot 
Bron : ramingen door de diensten van de Commissie, november 1994 
13-12-84 
-38-
Door de versnelde economische groei in 1994 kon een deel van het op begrotingsgebied 
in het voorafgaande jaar verloren terrein worden herwonnen. Geschat wordt thans dat in 
acht Lid-Staten (België, Denemarken, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Portugal en 
het Verenigd Koninkrijk) het vorderingentekort van de totale overheid in procenten van 
het BBP in 1994 is gedaald. Uitsluitend echter Denemarken, Duitsland, Ierland, Portugal 
en het Verenigd Koninkrijk bereikten resultaten die overeenkomen met of zelfs beter zijn 
dan de streefcijfers voor 1994 in de convergentieprogramma's. In de andere landen deden 
zich ontsporingen voor, of werden resultaten bereikt die achterbleven bij de 
geprogrammeerde doelstellingen6. 
Ondanks de ernst van de recessie werden in 1993 enkele vorderingen gemaakt met de 
vermindering van de structurele onevenwichtigheden. Het is teleurstellend dat 
geconstateerd moet worden dat in 1994 de verbetering op dit gebied te verwaarlozen was. 
Volgens huidige schattingen zal het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde 
vorderingentekort in vijf Lid-Staten (België, Duitsland, Spanje, Portugal en het Verenigd 
Koninkrijk) verminderen. Daarentegen zou het in vijf Lid-Staten (Denemarken, 
Griekenland, Italië, Ierland en Nederland) toenemen en ongewijzigd blijven in Frankrijk. 
Gezien in het kader van de convergentieprogramma's wijzen de begrotingsresultaten van 
1994 uit dat in 1995 aanvullende maatregelen getroffen moeten worden om te kunnen 
profiteren van de krachtigere economische groei. In de meeste landen zullen in 1995 
acties worden ondernomen, maar duidelijk is dat zij onvoldoende zijn. Gezien echter de 
op begrotingsgebied geldende termijnen zal het moeilijk zijn, zij het wenselijk, in 1995 
aanzienlijk de koers van het begrotingsbeleid te wijzigen. Het is derhalve uiterst 
belangrijk dat de Lid-Staten bij de voorbereiding van hun begroting voor 1996 de nodige 
aanpassingsmaatregelen nemen om de in hun convergentieprogramma's opgenomen 
doelstellingen na te komen of zelfs betere resultaten te bereiken en aldus een snellere 
terugkeer tot houdbare waarden te waarborgen. Voor de huidige ramingen voor 1996 is 
geen rekening gehouden met nog te nemen begrotingsmaatregelen. 
De afgelopen maanden werd bevestigd dat een op begrotingssanering gericht beleid 
dringend noodzakelijk is, zulks onder invloed van twee nieuwe factoren : in de eerste 
plaats de aflossingen en de rentebetalingen op de overheidsschuld die in de Gemeenschap 
snel toenemen en die ongetwijfeld op middellange termijn een last voor het 
begrotingsbeleid zullen vormen; in de tweede plaats werd door de recente verhoging van 
de kapitaalmarktrente niet alleen de kans verminderd deze last te verlichten maar ook 
biedt de extra last die dit vormt voor de overheidsfinanciën een ongunstig vooruitzicht 
In de door de Griekse regering aangenomen begroting voor 1995 wordt gewag gemaakt van de realisatie van het 
begrotingstekort voor de centrale overheid in 1994 die voldoet aan de begrotingsdoelstellingen. 
13-12-94 
-39-
voor een verlaging van de 
rentetarieven. Een andere factor 
waarvan het belang thans alom wordt 
erkend en die op langere termijn een 
grote invloed zal hebben op de 
overheidsfinanciën is de financiering 
van de stijgende pensioenuitgaven in de 
komende jaren. 
Volgens de in de hoofdstukken 2 en 3 
geschetste vooruitzichten zullen vrijwel 
alle Lid-Staten hun strategie tot 
begrotingssanering in een nabije 
toekomst moeten versterken. Ook al is 
duidelijk dat enkele Lid-Staten grotere 
en meer dringende 
aanpassingsbehoeften hebben dan 
andere, toch moeten bijna alle landen 
de schuldquote verlagen. Daar de 
schuldquote in de meeste gevallen zeer 
hoog is zijn alle Lid-Staten kwetsbaar 
voor ongunstige renteontwikkelingen. Grafiek 17 
Vorderingentekort van de totale overheid in de EU 
(in % van het BBP) 
5.5 
4.5 
3.5 :::;K::«:;#«:ttM::w::+!-:+!: ^:::;K::+i::tt:+f::t+ji^(ir::+:-:^!-:+(;:+f::! 
^MyHyi-ty::*::*)'::!*: ittlWH:::W:W:^:W::,i*ytW::!+::t:-W:W:> 
80 82 84 86 88 90 92 94 96 
Overheidsschuld (in % van het BBP) 
80 82 84 86 88 90 92 94 
Rentelast In procenten van de 
totale overheidsuitgaven 
In de twee Lid-Staten waar de schuldquote reeds hoog is en blijft toenemen en waar de 
rentebetalingen een grote begrotingspost vormen (Griekenland en Italië) blijft een 
vastberaden inspanning om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te herstellen, 
dringend noodzakelijk. 
In Italië waar het vorderingentekort in 1996 bijna 8% van het BBP zal bedragen zal de 
vermindering van de structurele onevenwichtigheden nauwelijks voortgang vinden (zie 
tabel 12) en het is onmiskenbaar dat meer ambitieuze aanpassingsmaatregelen 
noodzakelijk zijn om de houdbaarheid te herstellen en het tekort te verlagen naar de in de 
convergentieregels bepaalde doelstelling van 3%. 
In het geval van Griekenland blijven de begrotingsvooruitzichten moeilijk. De begroting 
voor 1995, die nog niet was aangenomen toen de ramingen van de Commissie werden 
afgesloten, houdt voorstellen in die voldoen aan het patroon van de verlaging van het 
begrotingstekort dat in het convergentieprogramma is vastgesteld. Een voortdurende 
waakzaamheid zal echter vereist zijn. 
In België wordt voortgang verwacht ten aanzien van de verlaging van het 
vorderingentekort, terwijl het structurele tekort en de aflossingen en rentebetalingen op de 
openbare schuld in procenten van het BBP waarschijnlijk zullen verminderen. Gezien het 
hoge niveau van de openbare schuld moet deze verbetering op middellange termijn 
worden volgehouden en zullen de begrotingsmaatregelen van het Globaal Plan ten volle 
ten uitvoer gelegd moeten worden. 
13-12-94 
40 
Volgens de economische vooruitzichten van de Commissie van november zal het 
structureel tekort in Denemarken en Frankrijk in de komende twee jaar slechts een geringe 
verbetering te zien geven, ondanks de verwachte krachtige economische groei; deze Lid-
Staten zullen dus de in de afgelopen jaren gevolgde expansieve koers niet in structureel 
opzicht geheel moeten corrigeren. Voorts wordt in Nederland geen enkele structurele 
verbetering verwacht. Niettemin zullen Denemarken en Nederland waarschijnlijk in 1996 
begrotingstekorten vertonen van minder dan 3% van het BBP. 
Vier Lid-Staten zullen sterke vooruitgang moeten boeken bij de vermindering van de 
structurele begrotings-onevenwichtigheden. Van 1993 op 1996 zal het voor 
conjuncturele invloeden gecorrigeerde begrotingssaldo kunnen dalen met 1 procentpunt 
van het BBP in Duitsland en met meer dan 2 punten in Spanje, Portugal en het Verenigd 
Koninkrijk. Toch zal in 1996 het vorderingentekort van de totale overheid in deze landen 
nog de in het Verdrag van Maastricht bepaalde drempelwaarde van 3% overschrijden, 
behoudens in Duitsland waar het op 2% van het BBP kan uitkomen. 
De kracht van het huidige herstel biedt een unieke kans om over te gaan tot de 
onvermijdelijke begrotingsaanpassingen en zulks tegen een lagere prijs in termen van 
produktie en werkgelegenheid. Een overeenkomstige gelegenheid in de tweede helft van 
de jaren tachtig werd niet volledig benut en het is uiteraard van belang niet dezelfde fouten 
te begaan. Voor de Lid-Staten die hun begroting voor 1995 reeds hebben vastgesteld 
werd in de vooruitzichten van de Commissie rekening gehouden met de koers van het 
begrotingsbeleid en, zoals eerder werd opgemerkt, uit het verschil tussen de 
begrotingsdoelstellingen van de convergentieprogramma's en de projecties van de 
Commissie blijkt in welke mate aanpassingen nodig zijn om deze doelstellingen te 
bereiken. 
Een strenge toepassing van de in de convergentieprogramma's aangekondigde 
maatregelen zou het mogelijk maken de in deze programma's bepaalde doelstellingen te 
bereiken en de nodige vermindering van de begrotings-onevenwichtigheden te 
verwezenlijken. 
13-12-94 
ko p~ 
ECONOMISCH JAARVERSLAG 1995 
DEELB 
DE ECONOMISCHE TOESTAND EN BELEIDSVRAAGSTUKKEN 
IN DE AFZONDERLIJKE LID-STATEN 
13.12.1994 
41 -
BELGIË 
Economisch herstel dankzij sterk gestegen uitvoer, terwijl binnenlandse vraag zwak 
blijft 
In de ontwikkeling van de meeste economische indicatoren in de loop van 1994 valt een 
betrekkelijk krachtig hersteltempo te lezen; de verwachte groei van het BBP wordt, met 
name dankzij de gestegen uitvoer, op 2lA% geraamd, terwijl de binnenlandse vraag 
enigszins achterbleef en niet meer dan 1% steeg. De particuliere consumptieve 
bestedingen zullen naar verwacht met ongeveer 3A% stijgen; de spaarquote die in 1993 
het historische hoogtepunt van bijna 22% (in percenten van het beschikbare inkomen) 
bereikte ten gevolge van een verminderd vertrouwen en de slechter wordende 
arbeidsmarktsituatie, nam in 1994 in beperkte mate af door de recente aanzienlijke 
verbetering van de indicatoren voor het consumentenvertrouwen. Verwacht wordt dat de 
particuliere investeringen in 1994 zullen stagneren en pas weer geleidelijk op gang 
zullen komen wanneer de bezettingsgraad in de verwerkende industrie toeneemt. Naar 
verwachting zullen de investeringen in de woningbouw in 1994 vrij gering blijven door 
de sinds het begin van het jaar opgetreden stijging van de hypotheekrente. 
Voor 1994 wordt een stijging van de 
uitvoer van goederen van ongeveer 
7% verwacht, die vooral de 
opmerkelijke opleving van de 
buitenlandse vraag (van -2lA% in 
1993 tot ongeveer 7% in 1994) 
weerspiegelt, te zamen met de 
invoering van enige loonmatiging na 
de uitvoering van het "Globaal Plan". 
Er wordt echter slechts een zeer geringe verbetering van de handelsbalans verwacht (van 
-0,3% van het BBP in 1993 tot 0,1% in 1994) ten gevolge van de verslechtering van de 
ruilvoet en ondanks de geringere groei van de invoer. Het overschot op de lopende 
rekening zal naar verwachting in 1994 ongeveer 43A% van het BBP blijven. 
De ontwikkeling op de arbeidsmarkt, met name sinds het tweede kwartaal van 1994, is 
eveneens gunstig, waaruit blijkt dat het vertrouwen van het bedrijfsleven in de 
duurzaamheid van het huidige herstel aanzienlijk is toegenomen. Het 
werkloosheidspercentage steeg van 7,4% medio-1991 (Rurostat-defmitie) tot 10,1% in 
april 1994; het is sindsdien gelijk gebleven en zal naar verwachting in 1995 jaarlijks Tabel 1 
België: Macro-economische ontwikkeling 
| 1990-92 1993 1994 1995 1996 
Groei van het BBP 2.5 -1.7 2 2 2.7 3 1 
(procentuele mutatie) 
Totale hinnenlnndsoviuug 25 -17 09 24 28 
(procentuele mutatie) 
Workyelogenheid (procentuele mutulio) 0 5 -1.0 -0.4 0 7 10 
Werkloosheid (%) 7K 9 4 10 0 9 8 9 1 
Inflatie (piocentuclo mutatie) 2 7 2 (> 2 (ï 2^ 2 (> 
Saldo viui de lopende lekeninu. I t> 4 o 4 8 V0 5 2 
(in % van het BBP) 
Voor de definities, zie label 2 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
13.12.1994 
42 
gemiddeld afnemen. Ten aanzien van de werkgelegenheid is het scheppen van een 
aanzienlijk aantal banen voor jongeren in 1994 waardoor de jeugdwerkloosheid daalt, 
als resultaat van specifieke maatregelen die in het kader van het "Globaal Plan" 
(november 1993) zijn genomen, een bemoedigend teken. 
De inflatie (gemeten volgens de CPI) zal naar verwachting in 1994 rond 2'/2% (d.w.z. 
onder het gemiddelde van de Gemeenschap) blijven. De bruto nominale lonen per 
werknemer zullen volgens de prognose echter met ongeveer 3,2% toenemen, ondanks de 
uitvoering van de maatregelen die in het "Globaal Plan" met het oog op loonmatiging 
zijn genomen. Hoewel door de invoering van de "Gezondheidsindex"1 de loonindexatie 
werd beperkt, stegen de reële lonen in de particuliere sector gemiddeld met ongeveer 
1,4% door de toepassing van eerdere loonafspraken, terwijl de reële lonen in de 
openbare sector voor het tweede opeenvolgende jaar met 3% stegen. De maatregelen die 
in het "Globaal Plan" met het oog op loonmatiging zijn vastgelegd, zullen pas in 1995 
en 1996 volledig ten uitvoer worden gelegd met de bevriezing van de reële lonen in de 
particuliere sector. 
Het begrotingsbeleid in België wordt uitgevoerd in het kader van het 
convergentieprogramma dat aanvankelijk in juni 1992 was goedgekeurd, maar dat 
sedertdien tweemaal (in april 1993 en 
juni 1994) informeel is herzien. Deze 
twee herzieningen bestonden uit 
aanpassingen van de evolutie van het 
tekort voor de periode 1993-1995, 
terwijl het streefcijfer van 3% van het 
BBP voor 1996 gehandhaafd bleef. 
Sedert de regering in maart 1992 
aantrad, heeft zij een aantal pakketten 
bezuinigingsmaatregelen vastgesteld, 
die zowel voor de federale regering 
als voor de sociale-zekerheidssector 
gevolgen hebben, om de budgettaire 
doelstellingen in het (herziene) 
convergentieprogramma te verwezenlijken en de gevolgen van de recessie voor de 
begroting te compenseren. Gelet op de beschikbare gegevens over de uitvoering van de 
begroting van de federale regering, welke erop wijzen dat de primaire uitgaven vrijwel Tabel 2 
UelgiV: Economiiiche belridnindicaloren 
Groei van de geldhoeveelheid 
(procentuele mutatie) 
Bcgrotingssaldo van de overheid 
(in % van het BBP) 
Bruto schuld van de overheid 
(in % van het BBP) 
Nominale loonsom por liool'd 
(procentuele mutatie) 
Reële loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 1990-92 1993 
Hron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
Definities 
Werkloosheid: geharmoniseerde nurostal-dcfinities 
Inflatie: deflator van do particuliere consumptie 
(iioei VIM de geldhoeveelheid: geldhoeveelheid in mime /in (M2/M3) 
llegiolingssaldo vim de overheid: financieringstekort (-) / overschot ( l ) van de totale oveiheid 
Brutoschuld van de overheid: totale overheid 
Nominale loonsom: vergoeding van werknemers per hoofd 
Reële loonsom: vergoeding van werknemers per hoofd, gecorrigeerd voor de deflator van de 
particuliere consumptieprijzen 
De CPI met uitzondering van tabak, alcoholhoudende produkten, benzine en diesel. 
13.12.1994 
-43-
Grafiek 1 - België 
Overheidstekort- en schuldquote in percenten van het BBP stagneren en dat de belastingontvangsten sterk zijn gestegen, gecombineerd met het 
betrekkelijke succes van de 
maatregelen die in het "Globaal 
Plan" zijn genomen om de 
sociale uitgaven te beperken, zal 
het tekort van de totale overheid 
van 6,6% van het BBP in 1993 
dalen naar 5,5% in 1994. 
Verwacht wordt dat de 
schuldquote in 1995 zal 
beginnen te dalen. 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 
• Tekort (linkerschaal) — Schuld (rechterschaal) 
N.B.: waar de historische gegevens over de staatsschuld niet exact overeenkomen met de 
definitie van schuld in Verordening (EG) nr. 3605/93, is de reeks onderbroken. 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
Expansie van de bedrijvigheid zet door, maar problemen met het scheppen van 
werkgelegenheid houden aan 
De reële groei van het BBP zou in 1995 2,7% kunnen bedragen. De uitvoer van 
goederen zal naar verwachting met ongeveer 6!/2% stijgen, wat een sterke groei van de 
buitenlandse vraag en een bevredigende prijsconcurrentiepositie aangeeft. Werd in 1994 
het economische herstel voornamelijk geleid door de uitvoer, voor 1995 en de 
daaropvolgende jaren wordt verwacht dat de binnenlandse vraag een aanmerkelijk 
dynamischer rol in de economische expansie zal vervullen. De particuliere 
consumptieve bestedingen kunnen in 1995 iets sneller stijgen dan het beschikbare 
inkomen, omdat een groter consumentenvertrouwen voor een gematigde daling van de 
spaarquote zorgt. De investeringen van het bedrijfsleven zullen dit jaar sterk toenemen 
aangezien de bezettingsgraad in de verwerkende industrie stijgt. 
Dankzij de groei van de werkgelegenheid die de expansie van de produktie met zich 
meebrengt kan reeds in 1995 een vermindering van de werkloosheid worden verwacht. 
De indirecte loonkosten in België zijn, zelfs in vergelijking met andere Lid-Staten van 
de Gemeenschap die soortgelijke sociale-zekerheidsstelsels hebben, echter uitermate 
hoog qua dekking en vrijgevigheid. De financiering van het sociale-zekerheidsstelsel in 
België is in te sterke mate afhankelijk van de bijdragen van inkomen uit arbeid, wat de 
factorprijzen verstoort en het gebruik van meer kapitaalintensieve produktietechnieken 
stimuleert. Deze verstoring heeft met name nadelige gevolgen voor de laag-produktieve 
segmenten van de beroepsbevolking, doordat talrijke laagbetaalde banen feitelijk uit de 
markt worden geprijsd. Alhoewel er al enkele belangrijke stappen zijn genomen, in het 
13.12.1994 
44 
bijzonder door de goedkeuring van het "Globaal Plan", om deze situatie te corrigeren, 
zijn aanvullende maatregelen vereist om de heffingsgrondslag voor de sociale zekerheid 
te verbreden en ervoor te zorgen dat de financiering ervan een minder verstorend effect 
heeft. 
Naar verwachting zal de economische expansie, samen met de verschillende 
bezuinigingsmaatregelen die in het kader van het convergentieprogramma zijn 
genomen, in het bijzonder het "Globaal Plan", ervoor zorgen dat het tekort van de totale 
overheid daalt van 5,5% van het BBP in 1994 tot 4,7% in 1995. Niettemin zullen 
aanvullende bezuinigingsmaatregelen, geraamd op ongeveer 1% van het BBP, zeer 
waarschijnlijk vereist zijn om het door het convergentieprogramma nagestreefde tekort 
van 3% van het BBP in 1996 te bereiken. 
13.12.1994 
45-
DENEMARKEN 
Sterke onderliggende economische ontwikkeling begint vruchten af te werpen 
Na enkele jaren van teleurstellende groeicijfers maakte de Deense economie in 1994 een 
sterke opleving door. Dit jaar zal de groei naar verwachting hoofdzakelijk gebaseerd 
zijn op de stijging van de particuliere consumptie. Bijgevolg neemt de invoer toe en het 
overschot op de handelsbalans aanzienlijk af. Dankzij de gunstige groei van de markt 
neemt de uitvoer in een gezond tempo toe, en de handelsbalans zal derhalve positief 
(rond 3% van het BBP) blijven. Een te snelle verkleining van de "output gap" zou enig 
gevaar kunnen inhouden van oververhitting, die het laag houden van de inflatie in 
gevaar zou kunnen brengen. Dit is echter nog geen probleem geworden. De 
consumentenprijzen stegen slechts met 2% in het najaar. De werkloosheid blijft het 
belangrijkste probleem voor de Deense economie. Ondanks de hoge groeicijfers is deze 
pas in het tweede halfjaar van 1994 aanzienlijk gedaald. 
Het keerpunt van de activiteit vond 
eind 1993 plaats, toen de 
consumptieve bestedingen op de 
verbetering van het vertrouwen 
reageerden. De 
vertrouwensindicatoren begonnen 
zich te herstellen van het dieptepunt 
van begin 1993. In die periode stelde 
de Deense regering een programma 
van economische hervormingen vast, waarin zowel tijdelijke expansieve 
begrotingsmaatregelen ter verzachting van de gevolgen van de recessie, overeenkomstig 
de conclusies van Edinburgh, als structurele hervormingen, in het bijzonder van de 
arbeidsmarkt, ter versterking van de efficiëntie van de Deense economie op de 
middellange termijn, waren vervat. Uit de sterke opleving van het vertrouwen sinds de 
goedkeuring van het programma, die zelfs tot ver in 1994 doorzette, blijkt dat de 
particuliere sector vertrouwen kreeg in het beleid dat erin bestaat op korte termijn een 
budgettaire stimulans te geven, terwijl op middellange termijn aan een op 
begrotingsconsolidatie gerichte strategie wordt vastgehouden. 
Na vele jaren van trage groei is de stijging van de binnenlandse vraag bepalend voor de 
Deense economie in 1994. Zowel de particuliere consumptie als de investeringen 
reageerden positief op de expansieve maatregelen. De groei van de binnenlandse vraag Tabel I 
Denemarken: Macro-economische ontwikkeling 
| 1990-92 1993 1994 1993 l^OfT 
Groei van het BBP 13 14 4 8 3 2 .10 
(procentuele mutatie) 
Totale hinnenlandse vraag -0.7 0.S 0 9 42 13 
(procentuele mutatie) 
Werkgelegenheid (procentuele mutatie) 0 0 -116 0 1 17 IS 
Werkloosheid (%) HU 10.1 10 2 9 0 K0 
Inflatie (procentuele mutatie) 2 3 17 18 2 1 2 4 
Saldo van de lopende rekening 1.6 3.7 2.6 2.2 2.2 
(in % van het BBP) 
Voorde definities, zie tabel 2 betreffende België 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
13.12.1994 
-46 
Grafiek 1 - Denemarken 
De economie herstelt door het vertrouwen van de particuliere sector 
Verschillen tussen de percentages positieve en negatieve antwoorden van de respondenten 
15 
1992 1993 
Bron: Diensten ven de Commissie 1994 werd voorts ondersteund door een 
gunstig financieel klimaat. De 
lagere rente en de opwaartse 
ontwikkeling van de 
obligatieprijzen stimuleerden de 
aankoop van duurzame 
consumptiegoederen. Niettemin 
zal, aangezien de financiële 
markten minder ondersteuning 
geven en aan de opgebouwde 
vraag langzaam maar zeker wordt voldaan, de groei van de consumptieve vraag 
gedurende het komende jaar terugkeren tot een normaal patroon. De particuliere 
consumptie, die in 1994 met ongeveer 5/4% steeg, zal daarom naar verwachting in 1995 
(4%) en 1996 (3!/2%) trager groeien. 
De huidige opleving van de produktie heeft een stijging van de bezettingsgraad tot 
gevolg gehad. Een sterke groei van de produktiviteit, in combinatie met gematigde 
loonafspraken, heeft een gunstig effect op de winsten. De winstmarges kunnen zelfs 
worden verbeterd zonder een al te sterke verhoging van de verkoopprijzen. Ervan 
uitgaande dat deze onderliggende economische factoren blijven bestaan, kan worden 
verwacht dat de investeringen 
in uitrusting aanzienlijk 
toenemen. Aangezien de 
financiële situatie van het 
bedrijfsleven naar verwachting 
verder zal verbeteren, zou de 
vertragende werking van hoge 
rentevoeten op investeringen 
in uitrusting betrekkelijk 
gering kunnen blijken te zijn. 
Op korte termijn kan dit in 
sterkere mate gevolgen hebben voor de bouwnijverheid, terwijl betere verwachtingen 
omtrent de inkomens de woningbouw zouden kunnen stimuleren wanneer het herstel 
heeft doorgezet. 
Ondanks het open karakter van de Deense economie en de sterke groei van de 
binnenlandse vraag zal de externe positie gunstig blijven. Door een bevredigende groei Tabel 2 
Dc-iirmurkcn: Kconomlatlu' hrirldniiidliutoit-n 
(Iioei van de gclrfhocvccllicid 
(procentuele imilalie) 
Bcgmtingssaldo van de overheid 
(in % van het BBP) 
Bruto schuld van de overheid 
(in % van het BBP) 
Nominale loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 
Reële loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 199.3 1995 1996 
54 
79.5 
0.2 
Voor de definities, zie label 2 betreffende !ielgi<! 
Ilron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
13.12.1994 
47 
sterkere mate gevolgen hebben voor de bouwnijverheid, terwijl betere verwachtingen 
omtrent de inkomens de woningbouw zouden kunnen stimuleren wanneer het herstel 
heeft doorgezet. 
Ondanks het open karakter van de Deense economie en de sterke groei van de 
binnenlandse vraag zal de externe positie gunstig blijven. Door een bevredigende groei 
van de markt en een gunstige concurrentiepositie kan een drastische achteruitgang van 
de handelsbalans waarschijnlijk worden vermeden, hoewel de invoer in 1994 met meer 
dan 10% was gestegen. De gunstige ontwikkelingen in de dienstensector en de per saldo 
lagere factorbetalingen aan het buitenland zullen een solide overschot op de lopende 
rekening van de betalingsbalans creëren. 
Een op handhaving van de stabiliteit gericht economisch beleid 
De aanpak van het economisch beleid in Denemarken is door de verbreding van de 
bandbreedte van het wisselkoersmechanisme niet fundamenteel veranderd. De 
autoriteiten hebben hun op stabiliteit gericht beleid door middel van een krap monetair 
beleid gehandhaafd. De stabiliteit van de wisselkoers werd door de financiële markten 
niet in twijfel getrokken en het rente-écart ten opzichte van Duitsland is kleiner 
geworden, wat erop wijst dat er veel vertrouwen in het uitgestippelde beleid is. 
Om dit vertrouwen in stand te houden moeten in de fase van begrotingsconsolidatie de 
resultaten zichtbaar worden die in het herziene convergentieprogramma van 
november 1994 worden aangeduid. In het programma wordt een stapsgewijze verlaging 
van het tekort van de totale overheid tot 0,3% van het BBP in 1997 (tot 3,0% in 1995 en 
1,3% in 1996) beoogd. Volgens de prognose van de Commissie verloopt de 
tekortvermindering volledig volgens schema. In 1995 zal het tekort ongeveer 3% van 
het BBP bedragen en in 1996 blijft men zeker onder deze drempel. Gelet op de gunstige 
cyclische situatie rijst de vraag in hoeverre de consolidatie zou kunnen worden versneld. 
Dit zou zeker een eerste "beste keuze" worden als de vraag in het huidige tempo blijft 
groeien. Zo niet, dan zou het doel van het monetair beleid, namelijk de instandhouding 
van de prijsstabiliteit, in gevaar komen. 
De werkloosheid blijft het grootste probleem voor de Deense economie. Alhoewel de 
meeste economische indicatoren geleidelijk beter worden, blijft de werkloosheid groot. 
Verwacht wordt dat de werkloosheid, dankzij het herstel, zal dalen van 12,3% (nationale 
definitie) in 1994 naar minder dan 10% in 1996. Door de structurele problemen op de 
arbeidsmarkt zal het echter moeilijker zijn om de werkloosheid nog verder terug te 
13.12.1994 
48-
brengen, omdat de structurele werkloosheid op dit ogenblik 8-9% bedraagt. Om de 
flexibiliteit van de Deense arbeidsmarkt te vergroten werd een pakket maatregelen voor 
de hervorming van de arbeidsmarkt ingevoerd. De hervorming omvat zowel passieve als 
actieve maatregelen, waarmee vooral vermindering van de structurele werkloosheid 
wordt beoogd. Ten eerste zijn er inspanningen gedaan om het onderwijs te verbeteren. 
Door deze maatregelen, samen met een hervorming van het onbetaald verlof, dat degene 
die daar gebruik van maken, in de gelegenheid stelt met behoud van het recht 80% van 
de gewone toelagen te ontvangen (100% wanneer het een verlof om redenen van 
opleiding betreft), tijd te besteden aan opleiding, kinderverzorging of- wat minder vaak 
voorkomt - een jaar "sabbatsverlof Ie nemen, komt er meer ruimte voor actieve 
maatregelen. Voorts zal het niet langer mogelijk zijn in het stelsel van 
werkloosheidsuitkeringen te blijven door in verschillende programma's voor het creëren 
van werkgelegenheid te werken; daarnaast zal de mensen binnen 4 jaar een betrekking 
worden aangeboden, waardoor het risico van langdurige werkloosheid wordt 
verminderd. Voorts zal door de hervorming van de financieringsstructuur van het stelsel 
van werkloosheidsuitkeringen een verband worden gelegd tussen de werkloosheid en de 
bijdragen aan het stelsel van werkloosheiduitkeringen. Daarnaast zullen van een 
geleidelijke verlaging van de marginale belastingtarieven meer prikkels uitgaan om te 
werken. 
Het zal moeilijk zijn een hoge economische groei in stand te houden en voor een 
aanzienlijke vermindering van de werkloosheid te zorgen, wanneer de structurele 
problemen op de arbeidsmarkt blijven bestaan. Op dit ogenblik zijn de gevolgen van de 
hervorming van de arbeidsmarkt niet duidelijk zichtbaar, maar deze zullen, naar men 
mag aannemen, op de lange duur duidelijk worden. Niettemin zijn veranderingen in het 
stelsel van werkloosheidsuitkeringen en een grotere flexibiliteit van de lonen 
noodzakelijk om het werkloosheidspercentage waarbij inflatoire druk optreedt, te 
verlagen. In de tweede helft van november 1994 sloten de Deense regering en twee 
grote oppositiepartijen een akkoord over het begrotingsbeleid, dat onder andere 
betrekking had op een vermindering van het tekort op de staatsbegroting voor 1995 en 
aanpassingen van het arbeidsmarktbeleid (minder ruime regelingen inzake onbetaald 
verlof, stringentere regels om in aanmerking te komen voor een werkloosheidsuitkering 
en in de uitvoeringspraktijk van dit stelsel). 
13.12.1994 
49 
Tabel I 
Duitsland: Marro-rconomUclir ontwikkeling 
!,;;J() ,J2 J^j— "~ |0,J4 |1)(;5 |'yyftr 
Groei van hel BBP -II 2 5 3 0 3 4 
(procontiiele mutatie) 
Totale binnenlandse vraag -1.2 2 1 2 6 3 1 
(procentuele imitatie) 
Werkgelegenheid (procentuele mutatie) -1.8 -0 9 0 5 0 8 
Werkloosheid (%) 7.0 7.3 7.0 6.4 
Inflatie (procentuele mutatie) 3.9 2 8 2 2 2.4 
Saldo van de lopende rekening -1.4 -14 -II -0 9 
(in % van het BBP) 
Voor de definities, zie label 2 betreffende Belgk' 
liron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 DUITSLAND 
De Duitse economie begint op dreef te komen 
De economische activiteit in Duitsland heeft zich in 1994 in versneld tempo ontwikkeld 
en zal naar verwachting vervolgens verder aantrekken. De basis van de hogere groei is 
de toenemende produktiviteit, 
waardoor de Duitse producenten 
ten volle konden deelnemen aan 
de opleving van de wereldhandel 
die volgde op de periode van trage 
groei eerder in dit decennium. 
Tegelijkertijd heeft deze 
bijgedragen aan herstel of 
vergroting van de rendementen en 
aan hernieuwd vertrouwen. Ook 
op het gebied van de investeringsuitgaven begint er een reactie te komen. Terwijl de 
algemene verbetering in heel Duitsland terrein wint, blijven aanzienlijke regionale 
verschillen op het gebied van structuur en groei nog steeds bestaan. Daarom zullen de 
twee delen van het land, waar nodig, afzonderlijk worden besproken. 
Verbetering van de rendementen is bepalend voor het herstel in het westen van 
Duitsland 
De recessie van 1993 leek in verschillende opzichten op eerdere perioden van 
teruglopende produktie in het westen van Duitsland. De achteruitgang van de 
werkgelegenheid die ermee gepaard ging was, gezien de ernst van de recessie (het BBP 
daalde met 1,7%) niet bijzonder sterk. In feite was de groei van de productiviteit 
betrekkelijk gering. Zoals in eerdere perioden had van alle sectoren de industrie het 
sterkst te lijden. Het verlies aan produktie was echter het grootste dat ooit genoteerd 
was, zowel voor de economie als geheel als in de industrie, waar de toegevoegde waarde 
in 1993 met reëel 6,4% daalde. De industrie moest het hoofd bieden aan het wegebben 
van de hausse die volgde op de eenwording, aan de inwilliging van omvangrijke 
looneisen en de waardestijging van de DM. Terwijl de economie met een recessie te 
maken kreeg, namen de arbeidskosten per eenheid sterk toe. 
13.12.1994 
50 
De producenten zagen hun winst teruglopen. Het risico dat een bedrijf niet zou kunnen 
voortbestaan, gaf de aanzet tot ingrijpende aanpassingen. De arbeidsuitstoot in de 
industrie breidde zich uit naar de economie als geheel (zie grafiek 1, links). Dankzij de 
Grafiek 1 - Duitsland 
Werkgelegenheid en produktiviteit 
De uitstoot van arbeid. 
Werkenden In miljoenen Werklozen In mil|oenen ...verhoogt de produktiviteit en beperkt 
de arbeidskosten per eenheid 
Produktie per werknemer In de Industrie; 1985- 100 
1991 1992 1993 1994 
Werkenden; jaarlijkse procentuele mutatie 
• gehele economie 
O industrie V^MÜIUF!, 130 1991 1992 1993 
Arbeidskosten per eenheid; 1985 - 100 1994 
1991 1992 1993 1994 1991 1992 1993 1994 
Bronnen: Diensten van de Commissie, Statistisches Bundesamt, Deutsche Bundesbank 
omvangrijke herstructurering is de industriële produktiviteit sedertdien weer verbeterd, 
hetgeen er, in combinatie met een aanzienlijke loonmatiging sinds 1993, voor gezorgd 
heeft dat de negatieve vroegere ontwikkelingen niet langer in de arbeidskosten per 
eenheid weerspiegeld werden, en dat deze in de loop van 1994 zelfs daalden naar een 
niveau dat drie jaar tevoren voor het laatst was genoteerd (zie grafiek 1, rechts). In dit 
opzicht verschilt de achteruitgang van 1993 van de voorgaande: de huidige verbetering 
wat de arbeidskosten betreft is meer geprononceerd dan na de drie vorige recessies. Dit 
geldt ook voor de economie als geheel, alhoewel in mindere mate. Wellicht blijken 
hieruit zowel de recente extra inspanningen voor meer flexibiliteit, vooral in de 
industrie, als het feit dat het werkloosheidspercentage hoger lag dan voorheen. 
Met name de industrie had zich dus op het herstel voorbereid en kon positief op de 
groeiende internationale handel reageren. Met een beter concurrentievermogen en 
toenemende winsten werd voor het ondernemingsklimaat in de Westduitse verwerkende 
industrie in september 1994 de scheidslijn tussen recessie en expansie overschreden. 
Tegen deze achtergrond begonnen de kapitaaluitgaven opnieuw toe te nemen. De bouw, 
met name de woningbouw die een hoge vlucht neemt om de met ingang van 1995 
13.12.1994 
-51 
aangekondigde vermindering van de fiscale stimuleringsmaatregelen voor te blijven, is 
eerder dit jaar al vrij dynamisch geweest. Van nu af aan zal een aanzienlijk domino­
effect de investeringen in machines en uitrusting stimuleren. Deze zijn tussen het 
hoogte- en het dieptepunt met ongeveer één vierde gedaald en de bezettingsgraad is 
sinds eind 1993 stijgende. 
In 1994 waren er meer dan 2'/2 miljoen geregistreerde werklozen; in absolute cijfers is 
dat meer dan op gelijk welk ogenblik sinds de jaren '50. Wanneer het herstel echter 
verder doorzet, zullen de eerste voorzichtige tekenen van de kentering op de 
arbeidsmarkt die sedert de zomer van 1994 is geregistreerd, meer geprononceerd 
worden, zij het in een lager tempo. Op een later tijdstip zal de consumptie, die nog 
steeds de beperkingen van de werkloosheids-/werkgelegenheidssituatie ondergaat en de 
daaruit voortvloeiende matige loonsverhogingen en stringent begrotingsbeleid, in 
toenemende mate de voortzetting van het herstel ondersteunen. In 1995 kan de groei van 
het BBP 2/2% bereiken, na ongeveer 2% in 1994. 
De int ra-Duitse convergentie gaat vooruit 
De Oostduitse economie boekt vooruitgang. De groei van het BBP zal waarschijnlijk tot 
ongeveer 9% in 1994 toenemen, in vergelijking met 5,8% in het voorgaande jaar, en zal 
hoog blijven. De regio is nu de snelst groeiende in de EG. In tegenstelling tot de 
aanpassingsperiode in het begin, heeft de industrie zich sedert medio 1992 beter 
ontwikkeld dan de economie als geheel. 
Weliswaar blijft Oost-Duitsland afhankelijk van steun van buiten de regio, waardoor de 
binnenlandse vraag met ongeveer tweederde het BBP overschrijdt. Het betreft hier 
hoofdzakelijk overdrachten via de begroting. Deze bedroegen meer dan 4% van het 
Duitse BBP in 1993 en dienden hoofdzakelijk ter ondersteuning van de particuliere 
consumptie. De renovatie van vervallen woningen heeft een extra stimulans gekregen 
door het besluit in het kader van het solidariteitspact van voorjaar 1993 om tweederde 
van de schulden van de sector met ingang van 1995 naar de federale regering over te 
hevelen. 
Niet alleen verbetert de levensstandaard voortdurend, er zijn ook verbeteringen in het 
concurrentievermogen. Aanvankelijk werd de produktiviteit verhoogd door massale 
ontslagen; vanaf destijds, toen sprake was van een kunstmatige volledige 
werkgelegenheid, tot aan de zomer van 1994, toen de totale werkgelegenheid kennelijk 
een dieptepunt bereikte, werd één derde van de beroepsbevolking uit 1989 ontslagen. 
13.12.1994 
52 
Van nu af aan zullen de verbeteringen in de produktiviteit in eerste instantie afhankelijk 
zijn van de voortdurende modernisering van de kapitaalgoederenvoorraad. Ook voor 
uitgaven aan machines en uitrusting worden aanzienlijke fiscale stimulansen gegeven. 
De investering in uitrusting per werknemer overtreft sedert 1993 die in het westen van 
Duitsland. Mede hierdoor zal hel produktivitcitsverschil tussen het oosten en het westen 
van Duitsland (zie grafiek 2, links) de komende jaren geleidelijk worden verminderd. 
Grafiek 2 - Duitsland 
Nominale produktiviteit, lonen en arbeidskosten per 
eenheid in het oosten en westen van Duitsland 
Stijgende produktiviteit ... 
80 Produktie per hoofd 
oost als percentage van west 
91 —•gehele economie 
ndustrie * 
"T""~92 ... en geringere 
loonsverhogingen 
Lonen per hoofd ... dragen bij tot het verminderen 
van het verschil in 
arbeidskosten per eenheid 
Arbeidskosten per eenheid 
0 
94 91 
* niet voor seizoensinvloeden gecorrigeerd 
Bronnen: Diensten van de Commissie, Statistisches Bundesamt 
De stijging van de lonen in het oosten van Duitsland tot het niveau in het westen 
verloopt minder snel. Hierdoor worden de arbeidskosten per eenheid in het oosten van 
Duitsland, die aanmerkelijk hoger lagen dan voor de concurrenten in het westen, 
geleidelijk lager. De industrie neemt hierbij het voortouw (zie grafiek 2, rechts). Het 
toenemende concurrentievermogen, dat ook in de verbetering van de rentabiliteit wordt 
weerspiegeld - alhoewel de ondernemersinkomens gemiddeld nog steeds aan de lage 
kant zijn - zal na verloop van tijd de basis vormen voor een zeer geleidelijke 
vermindering van het verschil tussen produktie en consumptie en zal de regio minder 
afhankelijk maken van steun van buitenaf. 
Het begrotingsbeleid blijft op consolidatie gericht 
Over het geheel genomen zijn de verwachtingen voor de Duitse economie wat de groei 
betreft aanmerkelijk verbeterd, wat vooral verband houdt met de verbetering in 
13.12.1994 
-53 
concurrentievermogen en rentabiliteit. Na een daling van 1,1% in 1993 zal het BBP dit 
jaar naar verwachting met 214% en in 1995 met ongeveer 3% stijgen. Zodoende zet een 
voornamelijk door de uitvoer geleid herstel door, terwijl het begrotingsbeleid op 
consolidatie is gericht. 
Aanvankelijk leidde de eenwording tot een expansief begrotingsbeleid. Om te 
voorkomen dat het vertrouwen in de overheidsfinanciën van Duitsland afneemt en 
vanwege de convergentiecriteria van het Verdrag nam de regering maatregelen met het 
oog op de consolidatie. Het financieringstekort van de totale overheid bedroeg in 1993 
3,3% van het BBP en men verwacht dat de schuldquote van de overheid van ongeveer 
40% in 1989 zal toenemen tot bijna 60% volgend jaar, wanneer de overheid vrijwel alle 
met de eenwording verband houdende schulden, die tot dusverre buiten de begroting om 
zijn gemaakt, zal hebben overgenomen. In overeenstemming met het Duitse 
convergentieprogramma van november 1993 zijn in 1994 omvangrijke discretionaire 
maatregelen ten aanzien zowel van inkomsten als uitgaven van kracht geworden. 
Verdere maatregelen worden in 1995 verwacht met de herinvoering van de 
solidariteitshefflng in de inkomstenbelasting om bij te dragen aan de financiering van de 
toenemende rentelasten. 
Behalve de genomen discretionaire maatregelen vergemakkelijkt de snellere groei het 
terugdringen van het tekort, dat al in 1994 tot net onder de drempel van 3% zou kunnen 
dalen en naar verwachting in de daaropvolgende jaren verder zal afnemen. Op 
voorwaarde dat de groei overeenkomstig de verwachtingen toeneemt, zal de schuldquote 
in 1995 een maximum bereiken van rond de 60%. De begrotingsresultaten zouden dan 
geheel aan de in het convergentieprogramma vastgelegde doelstellingen beantwoorden. 
Tabel 2 
Duitsland: Economische beleidsindicatoren Door het stringente 
begrotingsbeleid (de totale 
belasting, d.w.z. de belastingen 
zelf en de bijdragen aan de sociale 
zekerheid, zal in 1995 tot meer dan 
44% van het BBP stijgen, een 
hoger percentage dan ooit tevoren) 
en de snelheid waarmee de 
consolidatie wordt uitgevoerd 
(verwacht wordt dat het primaire 
saldo in 1995 tot 2% van het BBP zal stijgen, nadat dit in 1993 0% bedroeg), is het 
echter belangrijk gereed te zijn om zo nodig te reageren om ervoor te zorgen dat er geen Gloei vnn de geldhoeveelheid 
(procentuele mnlntic) 
llegiolingssnklo van de oveilieitl 
(in % van het IJBP) 
Hi ulo schuld van de overheid 
(in%v»nhetlilll>) 
Nominale loonsom |>ei hoofd 
(procentuele mutulic) 
Keel e loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 10." 57 62 
-Î.3 -2') -2 4 -2 0 
48 1 MO 5" 4 58 9 
4 5 12 10 .14 
0 (> m - 0 8 I 0 
Voor de definities, zie label 2 betreffende Belgii' 
llron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
13.12.1994 
54 
combinaties van vertragende invloeden optreden die het verwachte herstel zouden 
belemmeren. 
De stijgende lange rente heeft wellicht bijgedragen tot de opleving van de investeringen 
doordat projecten werden vooruitgeschoven naar een eerder tijdstip in 1994; verdere 
stijgingen kunnen wellicht negatieve gevolgen hebben. De inflatie is echter dalende en 
de vooruitzichten op de korte termijn zijn gunstig: de loonsverhogingen volgend jaar 
zullen naar verwacht wordt nog matig zijn, gelet op de geleidelijke verbetering op de 
arbeidsmarkt, en de dankzij de herstructurering bereikte grotere flexibiliteit aan de 
aanbodzijde zal wellicht ervoor zorgen dat in vergelijking met eerdere fasen van 
conjunctuurherstel de inflatoire druk geringer is. 
Een ander bemoedigend feit met betrekking tot de verwachtingen voor de inflatie is dat 
M3, na aanzienlijke afwijkingen eerder dit jaar, het streefcijfer voor 1994 nadert. Alles 
te zamen is het monetair beleid dus weer wat flexibeler geworden. Dit kan nuttig zijn 
indien de groei enigszins zou afzwakken, mogelijk ten gevolge van hernieuwde 
opwaartse druk op de DM, op een ogenblik waarop de reële economie net het hoofd 
begint te bieden aan het niveau dat na de dubbele uitdaging van het begin van de jaren 
'90 werd bereikt, d.w.z. een lagere gemiddelde produktiviteit in Duitsland na de 
eenwording en een effectieve waardestijging van meer dan 5% in 1992/93. 
Indien de groei in stijgende lijn blijft gaan, zal dit de voortgezette consolidatie van de 
begroting vergemakkelijken. Dit is om ten minste twee redenen belangrijk. Ten eerste 
zal hierdoor het vertrouwen worden versterkt en zal worden bijgedragen tot lagere 
rentevoeten waardoor budgettair ruimte wordt geschapen voor de investeringen. Ten 
tweede zal hierdoor, na verloop van tijd, wat meer speelruimte ontstaan. Gezien het 
hoge niveau van de belastingen zou deze consolidatie met omzichtigheid kunnen 
worden gebruikt om de aanbodomstandigheden te verbeteren. 
13.12.1994 
55 
GRIEKENLAND 
Tegen de achtergrond van zwakke lange-termijnresultaten en aanhoudende macro-
economische onevenwichtigheden hebben de Griekse autoriteiten de afgelopen jaren een 
beleid gevoerd dat gericht is op stabilisatie en hervorming. Sinds 1991 werd een 
restrictief monetair en begrotingsbeleid gevoerd, waarbij met name het loonbeleid aan 
strikte beperkingen was onderworpen. In combinatie met het verslechterde externe 
economische klimaat zorgde dit beleid voor een vertraging van de groei waardoor in de 
Griekse economie in 1993 een recessie optrad, die zich kenmerkte door een zeer zwakke 
toename van de binnenlandse vraag en een negatieve groei van het BBP. De daling van 
de reële lonen, 3,7% per jaar over 1990-1993, en het stringente begrotingsbeleid in 
combinatie met een appreciatie van de reële wisselkoersen leidden tot dalende inflatie 
en een afname van de deflator van de particuliere consumptie tot naar schatting 10,8% 
in 1994. 
In 1994 zijn er aanwijzingen voor verbeterde resultaten en de groei zal naar verwachting 
positief zijn. Zo gaf de produktie van de verwerkende industrie na jaren van 
achteruitgang weer groei te zien, terwijl ook het volume van de detailhandelsverkopen 
aan het toenemen is. De woningbouw en de investeringen in de particuliere sector 
blijven daarentegen zwak en de investeringen in de openbare sector, weliswaar lager dan 
verwacht, blijven één van de voornaamste impulsen van de economie. 
Tabel I 
Griekenland: Macro-economische ontwikkeling 
Groei van het BBP 
(procentuele mutatie) 
Totale binnenlandse vraag 
(procentuele mutatie) 
Werkgelegenheid (procentuele mutatie) 
Werkloosheid (%) 
Inflatie (procentuele mutatie) 
Saldo van de lopende rekening 
(in % van het BBP) 0.1 
7.8 
17.7 
-5.7 1.0 
97 
13.6 
-30 10.2 
10.8 
-2.5 02 
10.6 
95 
-2.6 0.4 
10.8 
9.0 
-3.0 
Voorde definities, zie label 2 betreffende llelgii 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 Vanwege de zwakke economie 
groeide de werkgelegenheid in de 
periode 1990-1993 nauwelijks en 
steeg de werkloosheid van 7% van 
de beroepsbevolking naar bijna 
10%). De werkgelegenheid in de 
landbouw en de verwerkende 
industrie bleef dalen terwijl de 
dienstensector een toename van 
het aantal arbeidsplaatsen te zien 
gaf. Hoewel ook 1994 zich kenmerkte door deze tendensen kan voor de volgende jaren 
enige verbetering op de arbeidsmarkt worden verwacht. 
De afnemende groei, het restrictieve beleid en de structurele maatregelen zorgden voor 
afnemende inflatie tot aan het begin van 1994. De inflatie van de consumptieprijzen 
daalde van een hoogtepunt van 23,9% in november 1990 tot 10,2% in maart 1994. Deze 
13.12.1994 
-56 
neerwaartse tendens van de inflatie lijkt echter sindsdien te zijn onderbroken, want in 
oktober bedroeg de inflatie van de consumptieprijzen weer 11%. Deze inflatie­
ontwikkeling zou een gevolg kunnen zijn van het einde van de recessie, de stijging van 
de reële lonen en de aanhoudend hoge begrotingstekorten. 
Tabel 2 
Griekenland: Economische bcleiitaindicatoren 
Groei van de geldhoeveelheid 
(procentuele mutatie) 
Begrotingssaldo van de overheid 
(in % van het BBP) 
Bruto schuld van de overheid 
(in % van het HUP) 
Nominale loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 
Keülc loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 1990-92 1993 1994 1995 1996 
14 0 15 2 
-129 -13.3 -14.1 -13.3 -12.9 
87.0 115 2 121.3 1254 1281 
136 8 6 12 4 10 1 10 5 
-14 -4 4 15 0 5 13 
Voor de definities, zie label 2 betreffende Belgii 
Bron: Diensten van de ( 'ommissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
De vooruitzichten van de Commissie voor Griekenland zijn gebaseerd op de door de 
Griekse autoriteiten voorgelegde herziene nationale rekeningen; uit verdere informatie rou 
blijken dal de ovcrhcidsrckcningcn in de herziene nationale rekeningen een te hoog tekort 
opleveren. Rekening houdend met deze factor «>u de voois|>clling vnn de Commissie 
betreffende hel globale overheidstekort in 1994 12 7% van hel BBP belopen in plaats van 
de feitelijke voorspelling vnn 14 1% van het BltP De inspanningen om de tekorten 
van de openbare sector terug te 
dringen waren onvoldoende 
vanwege de stijging van de reële 
rente en de groeiende schuld. 
Hoewel het primaire tekort werd 
teruggebracht van 7,9% van het 
BBP in 1989 tot een overschot in 
1994, blijft het tekort van de totale 
overheid ruim 14% van het BBP 
bedragen. De rentelasten van de 
schuld zijn sterk gestegen van 6,7% 
van het BBP in 1989 tot naar 
schatting 15% in 1994. Naast de doorlopende kosten van de tekorten speelden twee 
andere factoren een belangrijke rol bij de toename van de kosten voor aflossing en rente: 
niet alleen heeft de centrale regering aanzienlijke schulden overgenomen van collectieve 
sector in ruime zin en van de particuliere sector, waardoor de schuldenlast van de totale 
overheid is toegenomen, maar onder druk van de EG en andere ontwikkelingen (de 
voorwaarden verbonden aan de betalingsbalanslening van 1991 en communautaire 
verdragsbepalingen) werden administratieve instrumenten om de rentelasten te drukken 
afgeschaft en worden de tekorten nu hoofdzakelijk tegen marktrente gefinancierd. Als 
gevolg van de onvoldoende begrotingsaanpassingen en de daaruit voortvloeiende hoge 
inflatiepercentages kent Griekenland de hoogste nominale en reële rente in de 
Gemeenschap. 
De verwachtingen luiden dat de bescheiden heropleving van 1994 zich zal voortzetten. 
Het herstel zal tot stand komen onder invloed van de binnenlandse vraag en met name 
de investeringen in de collectieve sector in het kader van het Communautair bestek. De 
13.12.1994 
57 
particuliere investeringen zullen echter onder druk blijven staan van de hoge reële en 
nominale rente. De export zal positief worden beïnvloed door het herstel in de rest van 
de Gemeenschap, maar vanwege het grote absolute verschil tussen de export en de 
import zal de handelsbalans toch verslechteren. De binnenlandse vraag zal worden 
ondersteund door stijgende lonen in zowel nominale als reële termen naarmate zowel de 
inkomsten uit arbeid als die uit andere bronnen toenemen. 
In 1995 zal de inflatoire druk 
worden verlicht door de beperkte 
inkomensgroei als gevolg van het 
loonbeleid voor de 
overheidssector en de bestaande 
overeenkomst in de particuliere 
sector, op grond waarvan 
loonstijgingen gekoppeld aan het 
officiële streefcijfer voor de 
inflatie (met gedeeltelijke 
compensatie achteraf in 1996 (•rafick 1 - Griekenland 
Reële lonen en groei van de produktie 
10 
8 
6 
4 
2 
0 
-2 
-4 
-6 
-8 
Bron. —" Re«el BBP (%) 
O Ra*»\ loon (%) 
1986 1988 1990 
Diensten van de Commissie 1992 1994 1996 
indien de werkelijke inflatie het officiële streefcijfer overschrijdt). Als het echter niet 
lukt stringente begrotingsaanpassingen door te voeren, is het waarschijnlijk dat de 
onderliggende inflatoire verwachtingen zullen aanhouden. 
Van doorslaggevend belang voor Griekenland is de omvang van de 
begrotingsaanpassing. Het herziene convergentieprogramma, door de regering 
aangenomen in juni 1994, voorziet in terugdringing van de tekorten tot en met 1999. De 
voorgestelde begroting van de centrale overheid voor 19952 komt overeen met het 
profiel voor terugdringing van het tekort in het convergentieprogramma. De autoriteiten 
hebben verklaard vastberaden te zijn de nodige beleidsmaatregelen te treffen om de 
streefcijfers van het convergentieprogramma te halen; worden deze met succes 
uitgevoerd dan zou de inflatie sneller kunnen dalen, hetgeen zou bijdragen tot 
vooruitzichten op lagere rentepercentages en derhalve tot stimulering van de 
economische groei en een verdere terugdringing van het begrotingstekort. 
Ingediend op 30 november 1994. 
13.12.1994 
58 
SPANJE 
Groter economisch herstel dan verwacht dank zij de export 
De economische bedrijvigheid in Spanje geeft, na de ernstigste recessie van de 
afgelopen decennia te hebben doorgemaakt (afname van het BBP gedurende zes 
achtereenvolgende kwartalen tussen het tweede kwartaal van 1992 en het derde kwartaal 
van 1993, met een daling van 1,1% in 1993) weer een herstel te zien in een hoger tempo 
dan in enige voorspelling werd voorzien. Het BBP is dan ook in 1994 met naar schatting 
2,2% gestegen en zal naar verwachting in 1995 verder stijgen met 3%. 
Hel economisch herstel kwam hoofdzakelijk tot stand dank zij de export, die historisch 
gezien in 1994 een zeer hoog peil bereikte. Dit lijkt het resultaat te zijn van het 
internationale economisch herstel, de toename van het concurrentievermogen onder 
invloed van drie devaluaties van de peseta in 1992 en 1993 en het achterblijven van de 
binnenlandse vraag, die tot in het vierde kwartaal van 1993 bleef dalen. In de loop van 
1994 bleven zowel de consumptie als de investeringen uitstekend op peil, hetgeen leidde 
tot een profiel van de binnenlandse vraag dat veel meer ondersteuning bood voor de 
economische bedrijvigheid. Hoewel dit herstel van de binnenlandse vraag en het 
geleidelijk tot staan komen van de achteruitgang van de handel hebben geleid tot een 
sterke toename van de import, bleef het aandeel van de buitenlandse vraag in de 
toename van het BBP ook in 1994 nog ruimschoots positief. Het tekort op de lopende 
rekening in procenten van het BBP nam daardoor in 1994 verder af tot 1,2%, in 
vergelijking met 1,9% in 1993 en 3,7% in 1990-92. 
Tabel 1 
Spanje: Macro-economische ontwikkeling Voor 1995 wordt verwacht dat de 
binnenlandse vraag de 
belangrijkste impuls zal zijn voor 
de economische groei, terwijl het 
aandeel van de buitenlandse vraag 
licht negatief zou kunnen worden 
ondanks de nog steeds relatief 
sterke groeiverwachtingen voor 
de export. De investeringen 
kunnen met 5% stijgen onder 
invloed van betere vraagverwachtingen, de verbeterde economische en financiële 
situatie van hel bedrijfsleven en de effecten van bepaalde structurele hervormingen, in 
het bijzonder op van arbeidsmarkt. De particuliere consumptie neemt hoofdzakelijk toe Groei van het BBP 
(procentuele mutatie) 
Totale binnenlandse vraag 
(procentuele mutatie) 
Werkgelegenheid (procentuele mutatie) 
Werkloosheid (%) 
Inflatie (procentuele mutatie) 
Saldo van de lopende rekening 
(in % van het BBP) 2.9 
0 1 
16.9 
64 
-3 7 -4 1 
-4.2 
21 8 
5.6 
-19 -0.1 
-0.6 
224 
4 9 
-I 2 3.0 
16 
219 
4 5 
-16 4.2 
19 
212 
44 
-19 
( 'oor de definities, zie label 2 betreffende Bel^ii' 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
13.12.1994 
59-
onder invloed van toegenomen vertrouwen, waardoor de spaarquote van de 
huishoudingen daalt en de werkgelegenheid toeneemt. 
Grafiek 1 -Spanje 
Reële lonen, werkgelegenheid en produktiviteit 
(Procentuele mutatie ten opzichte van het voorafgaande jaar) 
— BBP per werknemer 
Reële lonen per werknemer 
•» Totale werkgelegenheid 
-6 1990 1991 1992 1993 1994 1995 
* Lonen per werknemer, gecorrigeerd voor de deflator van het BBP 
Bron: Diensten ven de Commissie Op het dieptepunt van de 
recessie veroorzaakten 
ongunstige loonontwikkelingen 
een sterke afname van de 
werkgelegenheid over de 
periode 1992-1993, toen deze 
een achteruitgang van ruim 6% 
te zien gaf. In grafiek 1 is 
allereerst te zien dat de 
arbeidsproduktiviteit benaderd 
door BBP per werknemer zich 
heeft ontwikkeld op een ongebruikelijke wijze die, in vergelijking met andere landen, 
niet strookt met de conjunctuurcyclus en, ten tweede, dat de arbeidsproduktiviteit in 
sterke mate correleerde met de reële arbeidskosten. De verklaring hiervoor is dat 
ondernemingen onder druk van de toegenomen concurrentie en de tot het einde van 
1993 aanhoudende lage totale vraag te maken kregen met loonstijgingen ruim boven de 
inflatie, hetgeen zij beantwoordden met inkrimpingen van hun personeelsbestand, 
waaruit vervolgens grote produktiviteitsstijgingen resulteerden. De te grote 
loonstijgingen tijdens de recessie hadden een sterke inkrimping van de werkgelegenheid 
tot gevolg. In 1994 en, naar verwachting, 1995 zal een gematigder ontwikkeling van de 
arbeidskosten bijdragen tot een lagere toename van de arbeidsproduktiviteit en betere 
werkgelegenheidsvooruitzichten. 
De werkloosheidscijfers verslechterden verder door een, op zich wenselijke, toename 
van de participatiegraad, veroorzaakt door een sterke toename van de beroepsgeschikte 
bevolking en door de middellange-termijntendens naar een grotere participatie van 
vrouwen in het arbeidsproces. Hierdoor bereikte de werkloosheid in het eerste kwartaal 
van 1994 een recordomvang van 24,6% (volgens een studie naar de beroepsbevolking 
van EPA). Onder invloed van de in 1994 doorgevoerde ingrijpende hervorming van de 
arbeidsmarkt en de verbeterde economische situatie zou de werkgelegenheid in 1994 
veel minder moeten dalen dan voorheen werd verwacht, waarna deze in 1995 naar 
verwachting een toename te zien zal geven, hoewel voorspeld wordt dat het 
werkloosheidspercentage in 1995 met minder dan een procentpunt zal dalen. 
13.12.1994 
-60 
Tabel 2 
Spanje: Economische beleidsindicatoreii 
| 1990-92 1993 1994 1995 1996 
Groei van de geldhoeveelheid 10.8 7.5 5.6 7.0 
(procentuele mutatie) 
Begrotingssaldo van de overheid -4.3 -7 5 -7 0 -6.0 -4.7 
(in % van het BBP) 
Bruto schuld van de overheid 46.4 59.8 63.5 65.» 66 1 
(in % van het BBP) 
Nominale loonsom per hoofd 8 5 7.2 4 0 3 9 4 2 
(procentuele mutatie) 
Kcelc loonsom por hoofd 19 1.5 -0 9 -0 6 -0 2 
(procentuele mutatie) 
I '< ><>/ de definities, zie label 2 betreffende ilelyli' 
Hriin: Diensten van de ( 'ommlsslc. economische vooruitzichten, najaar 1994 De recessie veroorzaakte voorts 
een sterke toename van het tekort 
van de totale overheid, dat verder 
verslechterde door het uitblijven 
van bepaalde inkomsten en 
BTW-verliezen in 1993. Het 
tekort van de totale overheid 
steeg daardoor van 4,5% van het 
BBP in 1992 tot 7,5% in 1993. 
Voor 1994 wordt, ondanks enige 
beheersing van de 
overheidsbestedingen waardoor het structurele tekort licht kon worden verminderd en 
een grotere economische groei dan verwacht, slechts een beperkte vermindering van het 
tekort van de totale overheid verwacht, hetgeen gedeeltelijk verklaard wordt doordat de 
winsten van de Banco de Espana lager zullen uitvallen dan in 1993 (circa 0,6% van het 
BBP). Een andere reden tot ongerustheid is de opwaartse trend van de schuld van de 
totale overheid. Deze is sterk gestegen ten opzichte van de lage niveaus van het verleden 
en overschreed de referentiewaarde van het Verdrag van 60% van het BBP in 1994. De 
verwachte vermindering van het overheidstekort in 1995 onder invloed van zowel 
begrotingsaanpassingen en grotere economische groei zal nog niet volstaan om de 
opwaartse trend van de overheidsschuld te keren. 
Na een daling van 5,9% in 1992 naar 4,6% in 1993 zal de inflatie, gemeten naar de 
verandering van de index voor de consumptieprijzen, naar verwachting in 1994 
nagenoeg ongewijzigd blijven. Dit was hoofdzakelijk een gevolg van de sterke stijging 
van de prijzen van levensmiddelen, die in 1993 van 1,1% sterk stegen tot 5,5% in 1994, 
terwijl de onderliggende inflatie (energie en onbewerkte levensmiddelen uitgesloten) 
met ongeveer één procentpunt daalde van 5,6% in 1993. Doordat de inflatie in 1994 niet 
verder daalde werd nauwelijks vooruitgang geboekt met de nominale convergentie ten 
opzichte van de drie EG-landen met de laagste inflatie, die in september 1994 op 3,2% 
was gebleven, in vergelijking met 3% in 1993. In 1995 wordt het moeilijker de inflatie 
terug te dringen vanwege verschillende factoren, zoals het economisch herstel, het 
tijdelijke effect van BTW-verhogingen in combinatie met een verlaging van de sociale-
zekerheidsbijdragen en mogelijke uitgestelde effecten van de depreciatie van de peseta 
op de binnenlandse prijzen. Verdere loonmatigingen zullen dan ook van essentieel 
belang zijn om de inflatie te verminderen. 
13.12.1994 
61 
De verruiming van de marges van het wisselkoersmechanisme waartoe in 1993 werd 
besloten, de lagere inflatie en de verlagingen van de Duitse korte rente stelden de 
Spaanse centrale bank in staat tot in augustus aanmerkelijke renteverlagingen door te 
voeren. De disconlorcntc daalde dan ook van 9% in december 1993 tot 7,35% begin 
augustus 1994. Na het bereiken van hun laagste niveau in januari, net onder 8%, zijn de 
middellange en lange rente echter weer aan het stijgen (met ongeveer drie procentpunten 
tot oktober), hetgeen zich ook in de rest van de wereld voordoet. 
De hervormingen en uitdagingen van de toekomst 
Hoewel het economisch herstel stevig lijkt te zijn ingezet en steeds meer gebaseerd is op 
de particuliere consumptie en de investeringen, zal de kracht ervan worden bepaald door 
de werking van de markten en de vooruitgang met de nominale convergentie. In 1994 
hebben de Spaanse autoriteiten enkele belangrijke stappen gezet om de vooruitzichten in 
reële en nominale termen te verbeteren. Met betrekking tot de structurele hervormingen 
dient met name de ingrijpende hervorming van de arbeidsmarkt te worden genoemd, die 
de regering in december 1993 goedkeurde en door het Parlement in mei 1994 werd 
aangenomen. In juli keurde de Spaanse Regering vervolgens een gewijzigd 
convergentieprogramma voor de periode 1995-1997 goed. De prioriteiten van dit 
programma werden opgenomen in de ontwerp-begrotingswet voor 1995. 
De algemene filosofie waarop de hervorming van de arbeidsmarkt is gebaseerd, bestond 
in de omzetting van het merendeel van de administratieve voorschriften die voorheen 
door de autoriteiten werden vastgesteld in bilaterale overeenkomsten tussen werknemers 
en werkgevers. De voorschriften inzake afvloeiingen en arbeidstijd werden verruimd, 
waardoor de ondernemingen in de gelegenheid werden gesteld om de werktijden beter 
af te stemmen op de vraag. Voorts werden mogelijkheden geschapen voor functionele 
en geografische mobiliteit, alsmede voor een flexibelere totstandkoming van de lonen. 
Uitzendbureaus en particuliere non-profitbureaus werden gelegaliseerd. Er werden 
nieuwe indienstnemingsprocedures vastgesteld, waaronder nieuwe leercontracten, 
beroepsopleidingscontracten, deeltijdwerkregelingen en regelingen voor tijdelijke 
vervanging. De eerste resultaten van de arbeidsmarkthervorming lijken bemoedigend als 
wordt gekeken naar het hoge aantal indienstnemingen op basis van de nieuwe 
contracten, in het bijzonder wat deeltijdbanen betreft. 
Het herziene convergentieprogramma, een bijwerking van het programma van 1992, 
omvat verdere structurele hervormingen. Het heeft in hoofdzaak dezelfde doelstellingen 
als het programma van 1992, zoals vooruitgang met de convergentie in zowel nominale 
13.12.1994 
62-
als reële termen, waarvoor het corrigeren van de macro- en micro-economische 
onevenwichtigheden een absolute voorwaarde vormt. De kern van het herziene 
programma, dat de periode 1995-1997 beslaat, wordt dan ook gevormd door het tot 
stand brengen van een evenwichtige combinatie van beleidsmaatregelen, gebaseerd op 
een programma voor begrotingssanering en verdere structurele hervormingen. 
Het herziene programma omvat een scenario voor begrotingssanering dat bestaat in een 
geleidelijke vermindering van het begrotingstekort en een stabilisatie van de 
schuldquote. Het vorderingentekort van de totale overheid moet worden teruggebracht 
van 7,3% van het BBP in 1993 (onlangs bijgesteld naar 7,5%) tot 5,9% in 1995, 4,4% in 
1996 en 3% in 1997. De schuldquote zal daarentegen naar verwachting in 1996 
doorstijgen naar 67,5% en pas in 1997 licht beginnen te dalen tot 67,2%. 
Na de recente hervorming van de arbeidsmarkt zullen de eerstkomende structurele 
maatregelen betrekking hebben op een aantal terreinen dat wordt afgeschermd voor 
concurrentie, in het bijzonder in de dienstensector. Met name van belang zijn enkele 
aangekondigde maatregelen voor een verdere liberalisering van de sector 
telecommunicatie. Voorts omvat het programma verwijzingen naar een verdere 
hervorming van het onderwijsstelsel. Vermelding verdient tot slot een nieuwe wet op de 
huishuren, in november goedgekeurd door het Parlement, die ertoe strekt het aanbod van 
huurwoningen te ondersteunen. 
Ondanks de verbeterde economische groeiverwachtingen en de voornoemde 
hervormingen staan de autoriteiten nog voor aanzienlijke uitdagingen. Ten eerste bestaat 
de mogelijkheid dat de werkloosheid in weerwil van de sterke economische groei en een 
flexibelere arbeidsmarkt de komende twee jaar meer dan 20% blijft bedragen. Ten 
tweede lijkt de daling van de inflatie te blijven steken, een verschijnsel dat zou kunnen 
worden versterkt door het aantrekken van de binnenlandse vraag en het tijdelijke effect 
van een BTW-verhoging in combinatie met een vermindering van de sociale-
zekerheidsbij dragen. Ten derde kan voor de begrotingssanering niet vertrouwd worden 
op de automatische stabilisatoren alleen, maar is tevens een belangrijke vermindering 
van het structurele tekort nodig, hoofdzakelijk te bereiken door discretionaire 
maatregelen om de groei van de uitgaven te verminderen. 
13.12.1994 
-63 
FRANKRIJK 
Franse economie steeds meer onderworpen aan buitenlandse invloeden, dus sterker 
onderhevig aan de conjunctuurcyclus 
De recessie van 1992/1993 was de ergste van de naoorlogse periode, en veroorzaakte 
een daling van het BBP van 1,0% in 1993. De economie is heden ten dage sterker 
geïntegreerd in het wereldhandel s verkeer en volgt de conjunctuurcyclus van de meeste 
economieën van het Europese vasteland. Eén van de pijlers van de economische 
bedrijvigheid vormde de export, met name naar het herenigde Duitsland, die een 
achteruitgang te zien gaf toen de bedrijvigheid op het Europese vasteland begon af te 
nemen. Nu in de Europese landen het herstel inzet, zouden de Franse exporterende 
bedrijven hun voordeel moeten doen met de gunstige groeiverwachtingen van hun 
voornaamste handelspartners. Dank zij produktiestijgingen en loonmatiging werd de 
concurrentiepositie wat de prijzen betreft aanmerkelijk verbeterd. De appreciatie van de 
Franse frank zou daarom niet langer een negatieve invloed moeten hebben op de export 
Verbeterde financiële situatie van ondernemingen en gezinshuishoudingen 
Grafiek 1 - Frankrijk 
Indicatoren van het vertrouwen 
Verschillen tuuen de percentages positieve en negatieve antwoorden van de respondenten 
20 
10 
0 
-10 
-20 
-30 
-40 
-50 — Induttrlt 
«"•» Conturtunltn 
-,_l._'. I ...'J.„'..'. I . ... I I I . .. I I I I .... I . I I ! I I. 
1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 
Bron: Diensten van de Commissie Aan het einde van de jaren 
tachtig trad, als gevolg van een 
verruiming van de 
kredietverstrekking, een 
buitensporige toename van het 
schuldenniveau op, waardoor de 
financiële situatie van 
particulieren en ondernemingen 
verslechterde. Aangezien 
uitgesproken cyclische 
bewegingen in Frankrijk 
onbekend waren, was het verlies van vertrouwen van de deelnemers aan het economisch 
verkeer, hoewel een algemeen verschijnsel in Europa, bijzonder groot en langdurig en 
leidde het tot een ingrijpende aanpassing van de gedragingen. 
Ondernemingen verminderden hun investeringen en teerden in op hun voorraden in 
1992 en 1993; tezamen droegen de voorraadveranderingen en de bruto investeringen in 
vaste activa met circa 2,5% in negatieve zin bij tot de groei in 1993. Deze aanpassingen 
stelden ondernemingen in staat hun financieringsbehoefte en hun schuldenlast te 
13.12.1994 
-64 
verminderen, waardoor een gezonde financieringscapaciteit ontstond. De particuliere 
consumptie van de gezinshuishoudingen liep in 1993 sterk terug en daalde sneller dan 
het reële beschikbaar inkomen. In plaats van de normale tendens van lagere besparingen 
om de consumptie op peil te houden deed zich een stijging van de spaarquote voor. De 
verbetering van de financiële situatie die hiervan het gevolg was, vormde de basis voor 
het herstel van de consumptie in 1994. 
Herstel verloopt volgens klassiek patroon 
Tabel t 
Frankrijk: Macro-economische ontwikkeling 
| 1990-92 1993 1994 1995 1996 
Groei van het BBP 1.5 -1.0 2 2 3.2 3 2 
(procentuele mutatie) 
Totiile binnenlandse vraag 12 -18 2.1 14 3 4 
(pioceutuele mututie) 
Werkgelegenheid (procentuele mutatie) 0 2 -1.6 -0 2 0 7 0 9 
Werkloosheid (%) 9 5 10 8 113 110 106 
Inllnlic (procentuele mututie) 2 8 2 1 17 19 2 1 
Suldo vim de lopende rekening -0 5 10 0 o o 6 0 5 
(in% vnn het MUI') 
Voorde definities, zie label 7 betreffende lklg.IV 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 Na het bereiken van een 
dieptepunt in het eerste kwartaal 
van 1993 trok de economische 
bedrijvigheid in de kwartalen 
daarna nauwelijks aan. Het 
herstel begon in het eerste 
kwartaal van 1994 met een 
stijging van het BBP van 0,7%. 
Droegen de voorraden in het 
eerste kwartaal bij tot de groei, in 
het tweede kwartaal steeg de binnenlandse vraag met bijna 1,0%. De export nam in de 
eerste helft van het jaar sterk toe; het groeipercentage op jaarbasis bedroeg 3,5%. Uit 
onderzoek in het bedrijfsleven door INSEE, het Franse nationale bureau voor de 
statistiek, bleek dat het herstel een brede basis heeft en dat de vooruitzichten voor de 
vraag goed zijn. Terwijl de groei van het BBP in de tweede helft van het jaar 
waarschijnlijk wat lager uitvalt, zou de groei op jaarbasis voor 1994 circa 2,2% moeten 
bedragen. 
lub»I 2 
fi'Mikrljk: KroiMiinlarlir urlriiUimllritiorrii 
(•looi vnn de geldlioevoolheid 
(procentuele mutatie) 
llogiolinKSSuido vnn de overheid 
(in % vnn het 111)1') 
liiuto schuld vim de oveihuid 
(in % vnn het HUI') 
Nominale loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 
Reüle loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 
Voor de definities, zie label 2 betreffende België 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 De bestedingen van de 
huishoudingen werden tijdelijk 
ondersteund door fiscale 
maatregelen, met name impulsen 
om oude auto's te vervangen en de 
handhaving van de in 1993 
ingevoerde driedubbele toelage 
voor studiekosten. Naarmate het 
vertrouwen van de 
gezinshuishoudingen toeneemt, zal 
de particuliere consumptie blijven stijgen, hoewel wat minder uitbundig dan in het 
13.12.1994 
65 
tweede en derde kwartaal. De werkgelegenheid geeft voorts een stijging te zien 
waardoor het beschikbaar inkomen sneller zal gaan toenemen. Verbeterde 
vooruitzichten voor de werkgelegenheid - een stijging van loontrekkenden en een 
gelijktijdige daling van het werkloosheidspercentage - zullen naar verwachting leiden 
tot een vermindering van de besparingen. Vanwege onzekerheden zoals de 
pensioenfinanciering zou het wat langer kunnen duren voordat de particuliere 
consumptie zich herstelt dan in voorgaande perioden van groei het geval was. 
Grafiek 2 - Frankrijk 
Bijdrage tot de mutatie van het BBP 
in % van het BBP 
2 
Particuliere consumptie • Overheldsbescedlnien 
Voorraden ES Ulrvoer 
1992 1993 
Bron: Diensten van de Commissie 1994 1995 Het aantrekken van de 
buitenlandse en binnenlandse 
vraag en de daaruit resulterende 
snelle toename van de 
bezettingsgraad van de 
produktiecapaciteit zouden een 
sterke toename van de 
investeringen moeten 
veroorzaken. Uit onderzoeken 
van de Banque de France blijkt 
dat de produkticve investeringen 
zich reeds in het begin van 1994 herstelden, terwijl in 1995 een stijging van de 
investeringen in capaciteit wordt verwacht. Na een zeer kleine stijging in 1994 zullen de 
investeringen in 1995 en daarna wederom een belangrijke impuls voor economische 
groei worden. 
Hoge werkloosheid blijft één van de voornaamste uitdagingen 
Het aantal loontrekkenden begon te stijgen met de opleving van de economische 
bedrijvigheid (met 0,8% in de eerste helft van het jaar in andere marktsectoren dan de 
landbouw). Nieuwe banen, vaak in de vorm van contracten voor een bepaalde of voor 
tijdelijke duur, kwamen hoofdzakelijk tot stand in de tertiaire sector. De achteruitgang 
van de werkgelegenheid in de industrie (de bouw uitgezonderd) kwam in het tweede 
kwartaal tot stilstand. Gemiddeld over het hele jaar bezien zou het aantal 
loontrekkenden zich daarom in 1994 kunnen stabiliseren. 
Van de toename van de werkgelegenheid vanaf 1995 zal slechts een beperkt effect 
uitgaan op het werkloosheidspercentage. Terwijl het herstel naar verwachting zal leiden 
tot een toename van de werkgelegenheid met 0,7% in 1995, is het mogelijk dat de 
daling van het werkloosheidspercentage door een aanzienlijke toename van de actieve 
13.12.1994 
-66 
bevolking beperkt blijft tot 0.3%. De economische groei zal derhalve niet volstaan om 
de uitdaging van de werkloosheid op de korte termijn het hoofd te bieden. 
De matiging van de loonsverhogingen als gevolg van de werkgelegenheidssituatie 
hebben de weg vrijgemaakt voor lage inflatie op de langere termijn. Ook de daling van 
de prijzen van grondstoffen en halffabrikaten droegen bij tot de eerdere prijsdaling. 
Naarmate dit effect afneemt, zullen de consumptieprijzen in 1995 wat sneller gaan 
stijgen (+1,9%), na +1,7% in 1994 gemiddeld op jaarbasis), maar de totale inflatie zal 
niet veel stijgen. 
Begrotingsbeleid om de werkgelegenheid te ondersteunen en de tekorten te 
verminderen 
Afgezien van het laten doorwerken van de automatische stabilisatoren tijdens de 
conjuncturele neergang, was het economisch beleid hoofdzakelijk gericht op de 
werkgelegenheid en de ondersteuning van de particuliere consumptie en de 
huizenmarkt. Nu de economie weer aantrekt is de begroting van de centrale overheid 
voor 1995 gericht op het verminderen van de structurele component van het tekort. Er 
zijn geen verdere verlagingen van de inkomstenbelasting voor personen gepland. De 
beleidsmaatregelen om de werkgelegenheid te bevorderen zullen worden geïntensiveerd, 
in het bijzonder waar het een verdere verlaging van de sociale werkgeversbijdragen 
betreft. 
Er wordt prioriteit gegeven aan de vermindering van het vorderingentekort van de totale 
overheid. Het is de bedoeling het begrotingstekort van de centrale overheid in 1994 te 
verminderen tot 4,1% en in 1995 tot 3,6%. Stijgingen van de bestedingen zullen worden 
beperkt tot de voorspelde prijsdeflator van het BBP (+1,9%). Voorts zijn 
belastingverhogingen voor in totaal 0,2% van het BBP voorzien. Het tekort van de totale 
overheid moet dalen van 5,6% van het BBP in 1994 tot 4,6% in 1995. Deze percentages 
liggen boven de voornoemde streefgetallen van het convergentieprogramma (5,1% in 
1994 en 4,2% in 1995), hetgeen vanwege de verbeterde groeiverwachtingen wellicht 
minder begrotingsinspanningen zal vereisen dan verwacht. Het verschil wordt 
veroorzaakt door de kwijtschelding van overheidsschulden van de leden van de "zone 
franc" (0,3% van het BBP in 1994) en het tekort in de sociale zekerheid dat daardoor 
van groot belang blijft. De onevenwichtigheden in de sociale zekerheid zijn het gevolg 
van zowel korte-termijnfactoren die voortvloeien uit de economische situatie als van 
structurele factoren zoals de vergrijzing van de bevolking. Ondanks de reeds 
aangenomen maatregelen (de wet Veil inzake de gezondheidszorg, hervorming van het 
13.12.1994 
-67 
pensioenstelsel) zal het tekort op de sociale zekerheid in 1994 0,75% en in 1995 0,65% 
van het BBP belopen. In weerwil van een aanmerkelijke vermindering van de uitgaven 
voor de gezondheidszorg zijn beleidsmaatregelen voor de lange termijn nodig om deze 
uitgaven te beheersen. Het zou zelfs nodig kunnen zijn de verplichte bijdrage te 
verhogen. 
Weinig keuzes voor monetair beleid 
Het monetaire beleid blijft gericht op de stabiliteit van de Franse frank in binnen- en 
buitenland. De korte rente is gedaald, hetgeen de economische bedrijvigheid ten goede 
komt. Een hoge lange renie zou echter een risico kunnen opleveren, in het bijzonder 
voor de opleving op de huizenmarkt, niettegenstaande de stijgende lasten voor rente en 
aflossing van de openbare sector. 
De korte rente daalde aan het begin van het jaar en stabiliseerde zich op circa 5,6% 
(driemaandelijkse rente), met een rente-écart ten opzichte van de DM van circa 
50 basispunten. Net als in andere landen steeg ook in Frankrijk de lange rente, die in 
november 8,15% bereikte. Het écart van de lange rente ten opzichte van de DM was in 
het begin van 1994 verdwenen maar gaf sinds maart weer een toename te zien en 
bereikte 70 basispunten in november. Terwijl de rendementscurve sinds maart een 
opgaande lijn te zien geeft, bleef de liquiditeitenmassa (M3) onder het streefcijfer voor 
de middellange termijn (en daalde zelfs in de loop van 1994) en blijft de reële rente 
hoog gelet op de zeer lage huidige en verwachte inflatie in Frankrijk. 
13.12.1994 
68 
IERLAND 
Indrukwekkende economische resultaten in 1994 
De economische ontwikkelingen in Ierland waren in 1994 uitermate gunstig na de 
stagnatie van de binnenlandse vraag in 1993 als gevolg van de zeer hoge rente van het 
begin van het jaar. Een groot aantal indicatoren wijst voor dit jaar op een groei van 6% 
van het BBP. Een gunstig aspect van de huidige prognoses vormt de evenwichtige aard 
van de groei. Alle componenten van de binnenlandse vraag geven een gunstig beeld te 
zien, hetgeen scherp afsteekt bij de ontwikkelingen van de afgelopen jaren, toen de groei 
hoofdzakelijk tot stand kwam onder invloed van de export. Deze verschuiving naar een 
hogere wcrkgelcgenheidsintensileil in de binnenlandse sector speelde een rol in de 
indrukwekkende stijging van de totale werkgelegenheid tot medio april 1994 met 
30.000 arbeidsplaatsen (+2,6%). Deze uitstekende groeivoorwaarden dragen er tevens 
toe bij dat de situatie van de overheidsfinanciën beter is dan verwacht, met een 
begrotingstekort dat wellicht ruimschoots onder 3% van het BBP zou kunnen blijven. 
lalK-l I 
IcrUnd'. Macro-economlichr ontwikkeling 
(iroei vun hel BBP 
(pioccntucle mutatie) 
Toltilc binnenlond.se vrung 
(procentuele mututie) 
Werkgelegenheid (procentuele mutatie) 
Werkloosheid (%) 
Inflatie (procentuele mutntic) 
Saldo van de lopende rekening 
(in % van het BBP) 1 7 
15 
16.2 
2 2 
I 5 0.7 
184 
16 
6 5 (> 2 
2.6 
177 
28 
6.0 29 
16.8 
27 
6(1 4 0 
3.1 
15.7 
27 
6 3 
I 'oor de definities, zie label 2 betreffende Ik'lgii? 
Bron: Diensten van de ( 'oinmlssic, economische vooruitzichten, najaar 1994 Dit positieve scenario is te 
danken aan vier positieve 
factoren, die als volgt kunnen 
worden samengevat. Allereerst 
het vertrouwen dat het resultaat is 
van de huidige prijs- en 
begrotingsstabiliteit en de 
verwachting dat deze stabiliteit 
zal aanhouden na de gematigde 
loonstijgingen die de sociale 
partners zijn overeengekomen voor de periode 1994-1996. Ten tweede het herstel in de 
Gemeenschap en de rest van de wereld dat krachtiger is dan verwacht en dat heeft 
bijgedragen tot een verdere toename van het vertrouwen van ondernemingen en 
consumenten en tot verbeterde exportverwachtingen. Ten derde het huidige lage peil 
van de nominale rente, dat een impuls vormt voor de consumptieve bestedingen en de 
investeringen in het bedrijfsleven en de huizenmarkt. Tot slot het sterk aantrekken van 
de particuliere consumptie dank zij de toenemende werkgelegenheid, lagere belastingen 
en blijvend lage stijgingen van de reële lonen. 
13.12.1994 
-69 
Blijvend goede vooruitzichten voor de middellange termijn 
Er zijn sterke aanwijzingen dat de huidige uiterst gunstige groeivoorwaarden zich ook in 
1995 en 1996 zullen voordoen. Dank zij de aanmerkelijke verbetering van het 
internationale klimaat, alsmede de toegenomen binnenlandse investeringen en recente 
verbeteringen van de concurrentiepositie zijn de exportverwachtingen goed. Ook de 
binnenlandse factoren zijn bemoedigend: de afwezigheid van inflatoire druk en de 
gezonde situatie van de overheidsfinanciën bieden een stabiel klimaat voor zowel 
ondernemingen als consumenten. In deze context mag worden verwacht dat de krachtige 
groei op middellange termijn zal aanhouden. Tevens mag worden verwacht dat de groei 
evenwichtig blijft en dat het herstel van de binnenlandse vraag op peil blijft. 
Niettegenstaande de gematigde loonstijgingen die de sociale partners zijn 
overeengekomen zouden de reëel beschikbare inkomens moeten blijven stijgen onder 
invloed van de lage inflatie en de afwezigheid van belastingdruk. Ook van de korte rente 
en de sterk verbeterde werkgelegenheidsvooruitzichten wordt verwacht dat zij zullen 
leiden tot een groter vertrouwen en een daling van de spaarquote. Voorts reageren de 
investeringen op de lagere rente, betere exportvooruitzichten en de toegenomen 
winstgevendheid van de ondernemingen, waardoor een jaarlijkse groei van ten minste 7 
à 8% binnen bereik komt. De enige component van de binnenlandse vraag die naar 
verwachting zal vertragen is de particuliere consumptie als gevolg van de grotere 
loonmatiging in de publieke sector en het wegvallen, in 1994, van eenmalige uitgaven in 
verband met een belastingamnestie. 
Grafiek 1 - Ierland 
Prognoses voor het overheidstekort en de schuldquote 
%van het BBP De inflatoire druk zal naar 
verwachting beperkt blijven dank 
zij de vastberadenheid van de 
autoriteiten de stabiliteit van de 
prijzen en de wisselkoersen te 
handhaven, ondersteund door de 
gematigde loonafspraken van de 
sociale partners. De stijging van de 
deflator van de particuliere 
consumptie zou derhalve in 1994 
en 1995 rond 2{A à 3% moeten 
blijven. Gelet op de hoge groeiverwachtingen, de gematigde toename van de publieke 
consumptie en de sterke daling van de rente kan verwacht worden dat het 
begrotingstekort in 1995 en 1996 tot onder 2% van het BBP zal dalen. Hiertoe zal echter 1987 1989 1991 1993 1995 
• Tekort (linkerschaal) — Schuld (rechterschaal) 
N.B.: waar de historische gegevens over de staatsschuld niet exact overeenkomen mat de 
definitie van schuld In Varordening (EO) nr 3605/93, Is de reeks onderbroken. 
Bron: Diensten van de Commissie 
13.12.1994 
70 
wel een halt moeten worden toegeroepen aan de sterke stijging van de 
overheidsbestedingen van de afgelopen jaren. Een begrotingstekort van minder dan 2% 
van het BBP of nog minder strookt volledig met de gunstige cyclische invloeden en de 
noodzaak de hoge schuldquote van Ierland te verminderen. 
Uitstekende resultaten op het gebied van de werkgelegenheid mogelijk 
Niettegenstaande de sterke groei is het de afgelopen jaren in Ierland moeilijk geweest 
een duurzame verbetering van de werkgelegenheidssituatie tot stand te brengen. Dit 
vormt één van de belangrijkste 
doelstellingen van het Ierse 
convergentieprogramma, dat 
met een programma van 
structurele hervormingen een 
aanvulling moet vormen op de 
aanhoudend uiterst gunstige 
nominale stabiliteit om een 
grotere werkgelegenheidsgroei 
te bewerkstelligen. De huidige 
en voor de middellange termijn label 2 
Ierland: Kcnnomlschc bcleidsindicatoren 
7990-92 1993 1994 1995 1996 
Groei van de geldhoeveelheid 9.2 23.3 10.5 8.5 
(procentuele mutatie) 
Begrotingssaldo van de overheid -2.2 -2.5 -2.4 -2.0 -1.5 
(in % van het BBP) 
Bruto schuld van de overheid 95.5 96.1 89 0 83.7 79.1 
(in % van het BBP) 
Nominale loonsom per hoofd 5.3 5.9 3.5 3 0 4.0 
(procentuele mutatie) 
Refile loonsom per hoofd 3 0 4.2 0.7 0 3 1.2 
(procentuele mutatie) 
Voor de definities, zie label 2 betreffende Helmie' 
Bron: Wensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
verwachte toename van de binnenlandse vraag als component van de groei draagt bij tot 
het verwezenlijken van deze doelstelling. De aanzienlijke stijging van de 
werkgelegenheid tot medio april 1994 wijst reeds op een welkome verandering in deze 
richting. Dit proces kan worden ondersteund door een intensivering van het programma 
van structurele hervormingen dat momenteel ten uitvoer wordt gelegd om het 
concurrentievermogen en de werkgelegenheidssituatie te verbeteren. Betere resultaten 
op dit terrein zijn noodzakelijk om de aanhoudende snelle toename van de 
beroepsbevolking te ondervangen, alsmede het huidige hoge peil van de werkloosheid. 
13.12.1994 
-71 
ITALIË 
Het economisch herstel heeft in 1994 aan kracht gewonnen 
Voor Italie* was 1994 eenjaar van consolidatie van het economisch herstel dat reeds in 
de laatste maanden van 1993 had ingezet. De impuls voor de groei kwam aanvankelijk 
van de krachtige expansie van de uitvoer, maar in de eerste maanden van 1994 begon 
ook de binnenlandse vraag aan te trekken. 
De herstructurering van grote delen van de industrie- en de dienstensector, waartoe de 
recessie de aanzet gaf en die gepaard ging met een tot dan toe ongekende uitstoot van 
arbeid, zorgde voor een algemene stijging van de produktiviteit. De malaise op de 
arbeidsmarkt leidde in combinatie met het voortzetten van het in 1992 en 1993 bepaalde 
inkomensbeleid tot een zeer geringe stijging van de contractlonen. De daaruit 
voortvloeiende daling van de arbeidskosten per eenheid maakte een grote stijging van de 
winstmarges mogelijk, die in scherp contrast stond tot de druk op de winsten tijdens de 
voorgaande conjunctuurfase. Ten gevolge van de toegenomen winsten trad eind 1993 
een kentering op in de neerwaartse trend van de industriële investeringen, die reeds in 
het eerste halfjaar van 1994 omsloeg in aanhoudende groei. Het herstel van de 
investeringen in de bouw bleef echter achter vanwege de voortdurende stagnatie bij de 
openbare werken en de malaise in de particuliere woningbouw. 
Tabel I 
Italië: Macro-economische ontwikkeling 
Groei van het BBP 
(procentuele mutatie) 
Totulo hinnenlund.se vnuig 
(procentuele mututie) 
Werkgelegenheid (procentuele mututie) 
Werkloosheid (%) 
Inflatie (procentuele mutatie) 
Sul do vnn de lopende rekening 
(in % vnn hel HUI») I 9 
0.5 
10 I 
6.0 
-IK -07 
-5 o 
-28 
III 
5 1 
II 1 7 
-I 7 
I I 5 
4 0 
2 0 2 8 
08 
10 8 
3 5 II 
10.1 
35 
29 
Voor de definities, :le label 2 betreffende HelRifi 
Bron Diensten van de ( 'ommlsxle, economische vooruitzichten, najaar 1991 Met enige vertraging ten 
opzichte van de conjuncturele 
opleving van de totale produktie 
herstelde ook de particuliere 
consumptie zich, ondersteund 
door een duidelijke verbetering 
van het consumentenvertrouwen 
en een marginaal herstel van de 
reële beschikbare inkomens. 
Laatstgenoemde twee 
omstandigheden moeten ten dele worden toegeschreven aan het feit dat het 
begrotingsbeleid in 1994 minder stringent was dan in de voorafgaande twee jaar. 
Zoals typisch is voor een herstelproces, werd de bijdrage van het buitenland tot de groei 
in de loop van het jaar steeds minder belangrijk vanwege de aanmerkelijke toename van 
het volume van de invoer ten opzichte van het uitzonderlijk lage peil in 1993. De 
13.12.1994 
72-
Grafick 1 - Italic 
Volume van de invoer en de uitvoer -1990-1994 
12 
9 
6 
3 •^•^V s^yT 
/n 
1 1 ' 's—,' \ / 
i ••• r i i i • i r"^ i i 
1990 20 
15 
10 
5 
0 
-5 
-10 
-15 
1991 1992 1993 1994 
[ Uitvoer • Saldo (rechtarechaal) 
Bron: ISTAT, Nationale rekeningen exportgroei hield echter aan en bleef hoger dan de toename van de invoer. Na de 
uitvoerhausse van 1993, die vooral kan worden toegeschreven aan de verbetering van de 
concurrentiepositie door de 
devaluatie van de lire, gaf het 
herstel van de internationale 
handel in 1994 een nieuwe 
impuls (zie grafiek 1). Het 
overschot op de handelsbalans 
nam ten opzichte van 1993 
verder toe en zorgde ervoor dat 
het overschot op de lopende 
rekening hoger werd, ondanks 
een zekere verslechtering bij de 
onzichtbare posten. De externe omstandigheden waren derhalve minder beperkend dan 
in voorgaande fasen van expansie. 
In 1994 werd opnieuw, zij het in beperkte mate, vooruitgang geboekt op het gebied van 
de inflatie. Voor de eerste maal in meer dan twintig jaar steeg het prijspeil van de 
consumptie met minder dan 4%. De belangrijkste redenen hiervoor waren de reeds 
genoemde daling van de arbeidskosten en het tijdens de eerste fasen van het herstel 
voortbestaan van een omvangrijke "output gap" in de niet op de uitvoer gerichte 
sectoren. Deze factoren zorgden ervoor dat de producentenprijzen na de stijging in het 
eerste halfjaar van 1993 die verband hield met het vertraagde effect van de devaluatie, 
weer gingen dalen. Uit de uitsplitsing naar goederen en diensten blijkt dat bij de 
diensten nog steeds sprake is van een dalende tendens in verband met sterkere 
concurrentie door tijdens de recessie opgetreden structurele veranderingen, terwijl de 
prijzen van goederen stabiel zijn of stijgen, al naar gelang de categorie waartoe zij 
behoren. In de inflatievooruitzichten verliest het effect van de verzwakking van de lire 
steeds meer betekenis, maar er zijn tekenen dat zich door het herstel geleidelijk enige 
binnenlandse druk kan opbouwen die het tempo van de inflatiedaling in 1995 doet 
afnemen. 
Traag herstel van de arbeidsmarkt 
De recessie had dramatische en nog niet eerder vertoonde gevolgen voor de 
werkgelegenheid. In 1992 en 1993 ging meer dan 1 miljoen banen verloren, waarvan 
40% in de industrie, 23% in de landbouw en 37% in de diensten (grafiek 2). De 
neerwaartse ontwikkeling van de werkgelegenheid bereikt in de eerste helft van 1994 
13.12.1994 
73-
haar dieptepunt en is in de daaropvolgende maanden waarschijnlijk weer aangetrokken, 
maar de crisis was van een zodanige omvang dat voor een volledig herstel van de 
arbeidsmarkt een lange periode van groei noodzakelijk is. Uit voorlopige gegevens 
betreffende de werkgelegenheid komt een diffuus, per sector verschillend beeld naar 
voren. De werkgelegenheid in 
Crufick 2 -Italie 
Werkgelegenheid (*) -1991/1994 
(Absolute variatie op basis van de gegevens aan hel eind van elke periode) 
200 
0 
-200 
-400 
-600 BS Landbouw 
•1 Industrie 
O Diensten 
- \f TOUJI 
1991 1992 1993 
(*) Uitgedrukt in manjaren volgens de definitie van de nationale rekeningen 
Bron: ISTAT, Nationale rekeningen 1994 
(eerste 
halfjaar) landbouw en industrie is in de 
eerste helft van 1994 blijven 
afnemen. Grotendeels 
verantwoordelijk voor de 
daling in de industrie was de 
crisis in de bouwnijverheid, 
terwijl in de verwerkende 
industrie geen verdere daling 
optrad. De nog steeds 
negatieve trend in landbouw en 
industrie werd gecompenseerd 
door een verbetering in de dienstensector. Een groot deel van de recent geschapen 
werkgelegenheid betreft zelfstandige arbeid, hetgeen bevestigt hoe belangrijk qua 
flexibiliteit de bijdrage van eenmanszaken tot de Italiaanse economie is. De 
werkloosheid bereikte in april 1993 een piekwaarde van 11,6% en is vervolgens gedaald 
tot 11%. Dit cijfer zou hoger zijn geweest, als niet door ontmoedigingseffecten een 
aanzienlijke daling van de beroepsbevolking opgetreden was. Deze laatste 
omstandigheid, die wijst op een waarschijnlijke stijging van het arbeidsaanbod tijdens 
het herstel, is een extra factor die ertoe zal bijdragen dat de werkloosheid in vergelijking 
met het huidige niveau niet snel zal afnemen. 
In 1994 geen vooruitgang in het proces van begrotingsconsolidatie 
In 1994 hebben de Italiaanse autoriteiten in vergelijking met de voorgaande twee jaar 
een minder stringente aanpak van de begrotingsconsolidatie gevolgd, hetgeen officieel 
werd gemotiveerd door het verlangen het inzettende herstel niet te belemmeren. In de 
economische en financiële planning op middellange termijn, voor de jaren 1994-1996, 
werd de cruciale doelstelling van hel stabiliseren van de schuldquote als percentage van 
het BBP opgeschoven van 1995 naar 1996. In samenhang hiermee stonden in het pakket 
begrotingsmaatregelen voor 1994 bezuinigingen op de uitgaven centraal en werden 
slechts minder belangrijke maatregelen getroffen om de inkomsten te verhogen. Enkele 
eenmalige maatregelen uit 1993 die voor de inkomstenzijde van belang waren, werden 
13.12.1994 
74 
niet gecontinueerd, zodat de belastingdruk met 1,2 procentpunt daalde. Het beleid aan 
de uitgavenzijde bestond in essentie uit drie onderdelen : i) enige kleine ingrepen om de 
sociale-zekerheidsuitgaven te verminderen; ii) een vermindering van de overdrachten en 
bijdragen op de kapitaalrekening; iii) een structurele hervorming van het 
overheidsapparaat. I Iet eerste onderdeel was gericht op enige gevoelige terreinen van de 
begroting, maar hield geen alomvattende hervorming van de gezondheidszorg of het 
pensioenstelsel in. Op het gebied van de hervorming van het overheidsapparaat is tot op 
heden slechts een zeer klein gedeelte van de maatregelen overeenkomstig de 
voornemens uitgevoerd. 
Het resultaat van het 
begrotingspakket 1994 bleef in 
zijn totaliteit achter bij de 
oorspronkelijke streefcijfers. Het 
vorderingentekort van de totale 
overheid nam in absolute cijfers 
toe en bleef dicht in de buurt van 
de 9,5% van het BBP uit de 
voorgaande twee jaar. De Tabel 2 
Italië: Economische beleidsindicatoren 
| 1990-92 1993 1094 I99S 1996 
Groei van cle geldhoeveelheid 7 2 7.8 6.0 7.0 
(procentuele mutatie) 
i Begrotingssaldo van de overheid -10 2 -9.5 -9 6 -8.6 -7.9 
(in % van het BBP) 
Bruto schuld van de overheid 102.5 118.6 123 7 126.8 128.6 
(in % van het BBP) 
Nominale loonsom per hoofd 8 3 3 7 3 8 4 4 4 3 
(procentuele mutatie) 
Reële loonsom per hoofd 2 2 -13 -0.2 0 9 0 8 
(procentuele mutatie) 
Voor de definities, zie tabel 2 betreffende Belnic' 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
schuldquote is verder opgelopen. 
In 1994 was dus geen sprake van vooruitgang in het proces van begrotingsconsolidatie, 
een omstandigheid die het vertrouwen van de beleggers kan ondermijnen, de lire 
verzwakken en de rentevoeten doen stijgen. 
De ontwerp-begrotingswet voor 1995 beoogt een vermindering van het 
vorderingentekort van de collectieve sector van 9,4% in 1994 tot 8,0% in 1995 en 6,6% 
in 1996. De regering heeft besloten de belastingdruk ongewijzigd op het peil van 1994 
te laten en structurele veranderingen in het pensioenstelsel door te voeren via een 
afzonderlijk hervormingsvoorstel dat nog opgesteld en in juni 1995 aangenomen moet 
worden. Deze omstandigheid heeft negatieve gevolgen voor het begrotingspakket, 
omdat de omvang van de maatregelen die permanente effecten op de begroting hebben, 
ernstig beperkt wordt. 
De algemene economische omstandigheden verbeterden in 1994 boven verwachting en 
de vooruitzichten voor het komende jaar blijven optimistisch. Deze gunstige fase van de 
conjunctuur moet de kans bieden om met meer vastbeslotenheid te streven naar 
begrotingsconsolidatie, omdat de kosten van aanpassingen lager worden en het dilemma 
begrotingsconsolidatie versus anticyclisch beleid verdwijnt. Voorts zal een zwak 
13.12.1994 
75 
begrotingsbeleid leiden tot een meer inllatoire groei met de bijbehorende, reeds 
opgetreden negatieve consequenties voor de lire en waarschijnlijk een verkrapping van 
de monetaire omstandigheden. De Banca d'ltalia heeft herhaaldelijk laten weten dat het 
mpnetair beleid gericht is op inflatiebestrijding. In augustus 1994 werden als reactie op 
de toenemende inllatieverwachtingen de officiële rentetarieven verhoogd. Ook de 
financiële markten zullen naar verwachting afwijzend reageren op een ruimer 
begrotingsbeleid, hetgeen negatieve gevolgen zal hebben voor de rentelasten van de 
overheid en voor de investeringen. Dit was het geval in de tweede helft van 1994, toen 
het écart van de lange rente ten opzichte van Duitsland en Frankrijk scherp toenam. 
Afsluitend, de belangrijkste uitdaging voor het beleid in 1995 is een fundamentele 
correctie van de begrotingsonevenwichtigheden. Deze doelstelling moet tevens 
verenigbaar zijn met een duurzamer patroon van economische groei. 
13.12.1994 
-76 
LUXEMBURG 
De buitenlandse vraag geeft de groei een extra impuls 
Als kleine open economie was Luxemburg in staat profijt te trekken van het sneller dan 
verwachte herstel in de omringende landen. Met de gunstige situatie in 1993 als 
uitgangspunt, toen door de krachtige binnenlandse vraag een recessie kon worden 
vermeden, is de Luxemburgse economie in 1994 waarschijnlijk met ongeveer 2'/4% 
gegroeid en zal de groei komend jaar wellicht oplopen tot 3%. 
De belangrijkste bijdrage tot de groei in 1994 werd geleverd door de particuliere 
consumptie en de overheidsbestedingen. Waarschijnlijk is de particuliere consumptie, 
ondersteund door een betrekkelijk hoge groei van de reële lonen en het aantrekkende 
economische klimaat, toegenomen met 1%%. De gezonde toestand van de 
overheidsfinanciën stond de regering toe de uitgaven met reëel bijna 1% te laten stijgen. 
De bijdrage van de investeringen tot de groei is enigszins achtergebleven bij het hoge 
niveau van verleden jaar, dat kon worden toegeschreven aan enige omvangrijke 
projecten in de sectoren staal en telecommunicatie. Hoewel op dit moment geen 
betrouwbare gegevens over de ontwikkeling van de buitenlandse handel beschikbaar 
zijn, mag worden verwacht dat het tekort op de handelsbalans dit jaar enigszins is 
teruggelopen door de krachtige buitenlandse vraag. Zoals gebruikelijk werd dit tekort 
gecompenseerd door een overschot op de dienstenbalans en door, per saldo, een 
instroom van factorinkomsten, waardoor de lopende rekening een gezond overschot 
vertoonde. 
Tabel 1 
l.iixrmhura,: Macro-rcoiiomlsche ontwikkeling 
"~~" ' " ' '•»"•'•"'•-""• ^WO^T""" ï 99 I 1994 199S I99(> 
(iioei vnnhelli!!l> 2 7 (16 2.1 10 .12 
(procentuele mutatie) 
Totale binnenlandse vraag 4.S 1.6 1.5 2 1 2 4 
(procentuele mutatie) 
Werkgelegenheid (procentuele mutatie) 3 4 17 17 19 2 1 
Wei kloosheid (%) 17 2 6 13 3 2 II 
Inflatie (procentuele mutatie) II 3 6 2 3 2 5 2 7 
Saldo vim de lopende rekening 30 7 28 8 28 8 28 7 28 3 
(in%vanhetUBP) 
I 'oor de definities, zie tabel 2 betreffende Helnii' 
Bron: Diensten van de Commissie, economische v ruilzichlen, najaar 1994 De binnenlandse werkgelegenheid 
is snel blijven groeien, omdat de 
voortdurende daling in de industrie 
meer dan gecompenseerd werd 
door de toenemende 
werkgelegenheid in de 
dienstensector (hoofdzakelijk in de 
financiële sector). Omdat de meeste 
nieuwe arbeidsplaatsen echter 
worden ingenomen door 
13.12.1994 
77-
buitenlandse werknemers, was de gemiddelde werkloosheid dit jaar hoger dan verleden 
jaar. Met 3% (Eurostat-definitie) is het werkloosheidspercentage echter nog altijd veruit 
het laagste van de hele Gemeenschap. 
Grafiek I - Luxemburg 
14 Inflatie 
Luxomburfl 
EUR 12 
1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 
Bron: Diensten van de Commissie Na een duidelijke versnelling 
van het inflatietempo tot 3,6% 
in het afgelopen jaar is het 
prijsindexcijfer van de 
consumptie weer snel gedaald 
tot iets meer dan 2% in het 
derde kwartaal van dit jaar. 
Deze gunstige ontwikkeling 
moet worden toegeschreven aan 
het wegebben van de gevolgen 
van verhogingen van de 
accijnzen en van de door de overheid vastgestelde prijzen. De regering bestudeert 
momenteel de invoering van een aantal milieuheffingen, die de inflatie in 1995 met 
ongeveer 0,5 procentpunt zouden kunnen doen stijgen. 
De komende jaren zal de binnenlandse vraag de economische groei waarschijnlijk 
blijven stimuleren vanwege de voortdurende stijging van de reële lonen en het 
aantrekkende economische klimaat. Evenals in het verleden zullen omvangrijke 
investeringsprojecten in de sectoren staal en telecommunicatie de investeringen 
opstuwen. Gezien de verbetering van de economische toestand in de omringende landen 
in 1995 zal de buitenlandse handel waarschijnlijk een positieve bijdrage blijven leveren 
tot de groei. Deze betere groeivooruitzichten moeten een verdere toename van de 
werkgelegenheid mogelijk maken. De huidige laaggeschoolde, langdurig werklozen 
zullen echter problemen blijven houden om weer hun intrede op de arbeidsmarkt te doen 
en opnieuw zullen voor de hooggekwalificeerde banen waarschijnlijk buitenlanders 
moeten worden aangeworven. 
De toestand van de overheidsfinanciën blijft gezond 
Hoewel voor Luxemburg slechts ten dele de rekeningen van de totale overheid 
beschikbaar zijn, blijkt uit de huidige gegevens dat de totale overheid een 
vorderingenoverschot heeft. Dit overschot is het saldo van een klein tekort van de 
centrale en lagere overheden in combinatie met een aanzienlijk overschot bij de sociale 
zekerheid. Niettemin stijgt de bruto-seluikl van de totale overheid enigszins (vanwege 
13.12.1994 
-78-
de reserves die de lagere overheden en de sociale-zekerheidsfondsen opbouwen) tot een 
bescheiden 9,2% van het BBP. Daarmee blijft Luxemburg voldoen aan alle 
convergentiecriteria voor de EMU. 
Tabel 2 
Luxemburg: Economische bcleiilsinriicatoren 
(•roei van de geldhoeveelheid 
(procentuele mutatie) 
llrHiolingitsnldii vnn 'Ie oveihoid 
(in % vim het 111)1') 
lliiilo schuld van do nvciheid 
(in % van hel HUI') 
Nominale loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 
Reële loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 1990-92 199.1 1994 1995 1996 
9 8 9 9 
4 2 46 
Voor de definities, zie tabel 2 betreffende BelfiU' 
Bron: Diensten van de ( 'ommissie, economische vooruitzichten, najaar 1991 De nieuwe regering zal in 1995 
het behoedzame begrotingsbeleid 
uit het verleden voortzetten. De 
uitgaven van de centrale overheid 
stijgen weliswaar met 6,3%, maar 
de inkomsten zullen naar 
verwachting nog sterker 
toenemen (6,8%). Om de 
werkgelegenheid te stimuleren en 
de economische structuur van 
Luxemburg te versterken zullen 
de uitgaven meer worden bestemd voor overheidsinvesteringen; het aandeel van de 
investeringen in de totale uitgaven van de centrale overheid zal oplopen tot ongeveer 
10%. Ook zullen opnieuw maatregelen om werkgelegenheid, prijsstabiliteit en 
concurrentievermogen te stimuleren, die mèt de sociale partners overeengekomen zijn, 
ten uitvoer worden gelegd. Voor 1995 betekent dit dat de werkgeversbijdragen tot de 
gezinsbijslagen worden afgeschaft en betaald door de centrale overheid. 
De regering is voornemens om in het tweede halfjaar van 1995 een aantal 
milieuheffingen op afval, verpakkingsmateriaal en C02-uitstoot in te voeren. De 
implementatie van de heffingen kan worden uitgesteld, als tegen dat tijdstip de 
onderhandelingen over de CX)2-hefling in communautair verband niet afgesloten zijn. 
Om negatieve gevolgen voor de concurrentiepositie te vermijden zullen mogelijke 
inflatoire effecten via het mechanisme van de automatische loonindexering geheel of 
gedeeltelijk worden geneutraliseerd. 
13.12.1994 
79 
NEDERLAND 
De economie herstelt zich sneller dan verwacht 
Na een betrekkelijk geringe conjunctuurvertraging in 1993 won het herstel in Nederland 
duidelijk sneller aan kracht dan aanvankelijk verwacht werd. Ondersteund door de 
opmerkelijke opleving in de omringende landen is de Nederlandse economie in 1994 
met wellicht zo'n 2!/4% gegroeid. Voor de komende jaren wordt verwacht dat de rol van 
motor van het herstel eerst zal worden overgenomen door de investeringen (vanaf de 
tweede helft van 1994) en vervolgens, wanneer de werkgelegenheid weer gaat 
toenemen, geleidelijk door de particuliere consumptie. Hierdoor kan de groei in 1995 
oplopen tot ongeveer 3 lA%. 
De robuuste ontwikkeling van de uitvoer levert de belangrijkste bijdrage tot het 
krachtiger dan verwachte herstel van de Nederlandse economie. De stijging van de 
export zette reeds in de tweede helft van 1993 in, hetgeen opmerkelijk was vanwege de 
diepe recessie in Duitsland, de belangrijkste handelspartner van Nederland die ongeveer 
een derde van de totale uitvoer voor zijn rekening neemt. Het specialisatiepatroon van 
de uitvoer, in* landbouw- en daarvan afgeleide produkten die in betrekkelijk geringe 
mate conjunctuurgevoelig zijn, en het kleine aandeel van de zwaar getroffen 
verwerkende sector verklaren waarom de Nederlandse uitvoer betrekkelijk onaangetast 
bleef. In 1994 groeiden de uitvoermarkten krachtig, met name buiten de Gemeenschap, 
en bleef de export de belangrijkste afzonderlijke factor die de economische groei 
stimuleerde. Omdat de samenstelling van het Nederlandse exportpakket ongunstig is 
voor de herstelfase van de conjunctuur en omdat de exporteurs waarschijnlijk zullen 
proberen hun winstmarges te herstellen, mag verwacht worden dat de bijdrage van de 
uitvoer aan de groei geleidelijk zal afnemen. 
Tabel 1 
Nederland: Mucro-ecnnomisclieonlwikkclinu 
Groei viui hel HUI' 
(procentuele mutatie) 
Totale binnenlandse vraag 
(procentuele mutatie) 
Werkgelegenheid (procentuele mutatie) 
Werkloosheid (%) 
Inflatie (procentuele initiatie) 
Saldo van de lo|Kii(lc rekening 
(in % van het HUI') ][|99()-92 
2.5 
2.2 
2.2 
7.3 
28 
3 4 1993 
0.3 
-0.5 
-0.1 
88 
2 1 
37 1994 
23 
1.7 
0.0 
10.0 
23 
4 0 
Voor de definities, zie label 2 bclrejfendc Helmie 
Bron: I Wensten van de ( 'ommissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 1995 
3 2 
2.8 
1.3 
9.8 
24 
4 3 1 
1.8 
94 
25 
4 6 De hogere uitvoer leidt tot een 
hogere bezettingsgraad en 
hogere winsten, die beide een 
positieve invloed hebben op de 
bedrijfsinvesteringen. Vanwege 
lagere huursubsidies van de 
overheid zijn de investeringen 
in woningen door de gezinnen 
gestegen; tevens wordt de 
woningbouw gestimuleerd 
13.12.1994 
80 
doordat de mening post vat dat de lange rente het laagste punt gepasseerd is. De 
voltooiing van een aantal omvangrijke investeringsprogramma's op energiegebied had 
echter een tijdelijk negatief effect op de investeringen in 1994. De komende jaren zullen 
de bruto investeringen in vaste activa en de economische groei worden opgestuwd door 
conjunctureel bepaalde investeringen, door nieuwe investeringen op energiegebied en 
door de start van een aantal grote investeringsprojecten van de overheid in de 
spoorweginfrastructuur. 
Het herstel had vrijwel direct een positief effect op de werkgelegenheid, doch de 
werkloosheidscijfers geven een grilliger beeld. Hoewel verwacht mag worden dat door 
het doorzettende herstel de werkloosheid de komende jaren verder zal afnemen, zijn nog 
steeds structurele maatregelen nodig om de werkloosheid terug te brengen tot een 
acceptabel niveau. Enquêtes wijzen uit dat de consumenten niet verwachten dat hun 
financiële positie op korte termijn aanmerkelijk zal verbeteren, hetgeen kan worden 
verklaard door de gematigde loonontwikkeling in Nederland. Daarom zal de particuliere 
consumptie waarschijnlijk weinig groeien, totdat de werkgelegenheid weer in hoger 
tempo gaat toenemen. Deze beheerste ontwikkeling van kosten en binnenlandse vraag 
zal in combinatie met de solide wisselkoers bijdragen tot een geringe inflatie. 
Het economisch beleid is gericht op werkgelegenheid, verlaging van de belastingdruk 
en begrotingsconsolidatie 
Het vorderingentekort van de totale overheid is in 1994 hoger dan het voorgaande jaar 
(ongeveer 3,8% van het BBP tegen 3,3%), ten dele vanwege enige niet-gerealiseerde 
bezuinigingen en niet-begrote uitgaven en ten dele vanwege verlagingen van belastingen 
en sociale premies om de werkgelegenheid te stimuleren. Met name door de opbrengst 
van privatiseringen kon de bruto-schuld van de totale overheid echter dalen van 81,4% 
van het BBP in 1993 tot 78,9% in 1994. 
Tabel 2 
Nederland: Economische bclcidsindicatorcn 
(iioei van de geldhoeveelheid 
(pmcciilnole mutatie) 
lIcgiolingHnnlilo vnn ilr ovcilieiil 
(in % vim hel 1)1)1') 
lliulo schuld van de overheid 
(in % vnn het 111)1') 
Nominale loonsom |K-I hoofd 
(piocciiliielc mutatie) 
Reële loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 1990-92 1993 1994 1995 |99c> 
6 4 7 7 4.11 5 0 
79 2 KI 4 78.9 78 8 78 0 
2 tl 18 2 4 
I 2 -0.3 -0 6 0 0 
Voor de definities, zie tabel 2 betreffende België 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 In het nieuwe 
convergentieprogramma voor de 
jaren 1995-1998, dat gebaseerd is 
op het regeerakkoord van het 
nieuwe kabinet (dat in augustus 
jongstleden geformeerd is) en de 
begroting voor 1995, wordt de 
nadruk gelegd op het scheppen van 
werkgelegenheid door het verlagen 
13.12.1994 
-81 -
van de belastingen en sociale premies en het stimuleren van het particulier initiatief en 
de concurrentie. Op basis van stringente beheersing van de uitgaven (de 
overheidsuitgaven zullen jaarlijks gemiddeld met reëel 0,7% dalen) wordt tegelijkertijd 
het overheidstekort verminderd van bijna 4% van het BBP op dit moment tot aanzienlijk 
minder dan 3% in 1996 en daarna, waardoor een voortdurende daling van de bruto-
schuldquote mogelijk wordt. 
Grafiek I - Nederland 
Het reële BBP (1988 = 100) 
1988 1989 1990 
Bron: Diensten van de Commissie Aangezien in het 
regeerakkoord wordt uitgegaan 
van een behoedzaam scenario 
voor de groei op middellange 
termijn, mag verwacht worden 
dat de inkomsten hoger zullen 
zijn dan nu voorzien wordt. De 
regering is voornemens deze 
extra begrotingsruimte in de 
eerste plaats aan te wenden 
voor een verdere verlaging van 
het tekort van de totale overheid tot ongeveer 2%, hetgeen een positief effect zou 
hebben op de schuldquote. Voor het gebruik van eventuele overige meevallers zal een 
keuze worden gemaakt tussen verdere vermindering van het begrotingstekort en 
verlaging van de totale belastingdruk. 
De maatregelen die de overheid voornemens is te treffen om met name in het onderste 
segment van de arbeidsmarkt de werkgelegenheid en de participatiegraad te doen 
toenemen, omvatten het verminderen van de kosten van arbeid door verlaging van 
belastingen en sociale premies en het dereguleren van de goederen- en arbeidsmarkten. 
Voorts zal het aandeel van de investeringen in de overheidsuitgaven verhoogd worden. 
De geplande hervorming van het sociale-zekerheidsstelsel, die bestaat uit de 
privatisering van de uitkeringsregelingen bij arbeidsongeschiktheid en ziekte, 
aanscherping van de criteria voor een beroep op het stelsel en lagere jaarlijkse 
verhogingen van de sociale uitkeringen, moet bijdragen tot een lagere inactiviteit op de 
arbeidsmarkt, alsook tot de begrotingsconsolidatie. Volgens ramingen van de 
Nederlandse regering zullen de komende vier jaar tussen de 350.000 en 450.000 nieuwe 
banen worden gecreëerd, waarvan er 120.000 het gevolg zijn van maatregelen uit het 
regeerakkoord. De positieve, doch moeilijk te kwantificeren effecten van de 
deregulering van markten zijn in deze ramingen nog niet verwerkt. 
13.12.1994 
82-
PORTUGAL 
Een bescheiden herstel in 1994, onder invloed van een krachtige groei van de uitvoer 
Na de daling in 1993 is de reële groei in 1994 in een gematigd tempo aangetrokken. De 
belangrijkste positieve factor die de economische activiteit ondersteund heeft, was de 
duidelijk gunstige ontwikkeling van de uitvoer die sinds het begin van het jaar optrad, 
waarbij de kleine, open economie van Portugal volledig profijt trok van de groeiende 
buitenlandse vraag. 
De binnenlandse vraag, die zich vooral door de lage uitgaven van de consumenten traag 
ontwikkelde, bleef daarbij achter. In de loop van het jaar vertoonden de componenten 
van de binnenlandse vraag echter tekenen van herstel. Ondanks de dalende reële lonen 
en de voortdurende malaise op de arbeidsmarkt begon halverwege het jaar de 
particuliere consumptie zich geleidelijk te herstellen; de consumptieve vraag nam deels 
toe door een daling met ongeveer één procentpunt van de spaarquote en hogere schulden 
van de gezinnen, waarin de positieve verwachtingen voor de komende maanden tot 
uitdrukking komen. Ondanks de sterke groei van de uitvoer en de verbetering van het 
vertrouwen van het bedrijfsleven in de exportgerichte sectoren herstelden de 
investeringen zich nauwelijks in verband met de nog steeds voorzichtige verwachtingen 
omtrent de binnenlandse vraag, de noodzaak van financiële consolidatie van 
ondernemingen en de beschikbaarheid van produktiecapaciteit, met name in de 
kapitaalgoederenindustrie. De investeringen in de bouw namen nauwelijks toe, 
voornamelijk omdat investeringsprogramma's van de overheid waarvoor financiering 
door de Structuurfondsen van de EG van belang is, later dan verwacht van start gingen. 
Aangezien de invoer beperkt bleef door de achterblijvende binnenlandse vraag, 
verbeterde de handelsbalans in 1994; ondanks een sterke stijging van de inkomsten uit 
het toerisme bleef de verbetering van de lopende rekening van de betalingsbalans echter 
beperkt vanwege de dalende overmakingen van emigranten en de vertraagde 
overdrachten uit EG-fondsen. 
j Tabel I 
Portugal: Mncro-pcoiiomiache ontwikkeling 
(iioei vnn het HUP 
(pioientiicle mutatie) 
Totale binnenlandse vruug 
(procentuele mutatie) 
Werkgelegenheid (procentuele mutatie) 
Werkloosheid (%) 
Inflatie (procentuele mutatie) 
SuUlo van do lopende rekening 
(in % vnn hel HUI') De werkloosheid, die van 3,9% in 
het eerste kwartaal van 1992 was 
opgelopen tot 6,8% in het eerste 
kwartaal van 1994, daalde 
marginaal tot 6,7% in het tweede 
kwartaal van het jaar. De stijging 
Voor de definities, zie tabel 2 betreffende België 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
13.12.1994 
83-
van de werkloosheid en een diffuse, doch duidelijke stijging van het aantal gedeeltelijk 
werklozen werkten door in de loonontwikkeling, hetgeen wijst op een flexibele 
arbeidsmarkt. De lonen die in collectieve arbeidsovereenkomsten werden afgesloten, 
stegen in eerste halfjaar van 1994 met 5,2%, duidelijk lager dan de 7,1% in 1993 als 
geheel. Het geringere aantal ondernemingen dat bij deze overeenkomsten betrokken 
was, had een lagere feitelijke loonstijging in de particuliere sector als geheel tot gevolg, 
welke een kleine reële daling impliceerde. 
Grafiek 1 - Portugal 
Verschillen in inflatiepercentages 
Deflator van de particuliere consumptie, jaarlijkse mutatie in procenten 
— Portugal 
— Eur-12 
Verschil 
Portugal 
Verschil ten opzichte van de EUR 4 met de laagste Inflatie (*) 
1980 1982 1984 
*)Eur4 = BWDFNL 
ron: Diensten van de Commissie <3 1986 1988 1990 1992 1994 
Tabel 2 
Portugal: Economische belcidiiudicutori'ii De sinds 1991 weer ingezette dalende tendens van de inflatie duurde in 1994 voort; dit 
was het gevolg van de inkrimping van de binnenlandse vraag en de aanpassing van het 
binnenlandse kostenniveau, die de 
inflatoire effecten van de 
waardedaling van de escudo in de 
jaren 1992-1993 compenseerden. 
Stijgende prijzen van ingevoerde 
grondstoffen en 
landbouwprodukten leidden in de 
zomer echter tot een geringe 
verhoging van de prijzen van 
verhandelbare goederen. In Groei van de geldhoeveelheid 
(procentuele mutatie) 
Begrotingssaldo van de overheid 
(in % van het BBP) 
Bruto schuld van de overheid 
(in % van het BBP) 
Nominale loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 
Refile loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 
Voor de definities, zie label 2 betreffende llelgii' 
III un Diensten van tie ( 'ominlssle, economische vooruitzichten, najaar 1994 
13.12.1994 
-84 
oktober was het prijsindexcijfer van de consumptie ten opzichte van oktober 1993 met 
5,6%) gestegen. 
Na een periode van instabiliteit in het tweede kwartaal van 1994, waarin de markten de 
richting van economisch beleid testten, begon de escudo aan een voorzichtige 
waardestijging en daalden de rentevoeten onder invloed van het toegenomen 
vertrouwen. 
Op de aanmerkelijke verslechtering van het tekort van de totale overheid in 1993, die 
het gevolg was van de negatieve invloed van conjuncturele factoren op met name de 
belastinginkomsten, alsmede van structurele factoren, volgde in 1994 een verbetering in 
de toestand van de overheidsfinanciën; het tekort daalde van 7,1% in 1993 tot 6,3% in 
1994. De inning van belastingen verbeterde en de belastinginkomsten, met name uit de 
BTW, namen duidelijk toe; de lopende uitgaven werden onder de door de centrale 
overheid vooraf bepaalde plafonds gehouden. Het tekort van de sociale zekerheid bleef 
echter stijgen door de hogere werkloosheidsuitkeringen en de geringere groei van de 
afgedragen sociale premies. Terwijl de rentelasten aanmerkelijk daalden, bleef het 
primaire saldo (het totale tekort minus de rentelasten) van de overheid als geheel in 
1994 licht negatief op hetzelfde niveau als in 1993. De bruto-schuldquote van de 
overheid, die in 1993 gestegen was, liep in 1994 verder op tol 70,4% van het BBP. 
Door de toenemende binnenlandse vraag zal de economische activiteit in 1995 sterker 
groeien 
Onder invloed van de zich herstellende binnenlandse vraag zal de reële groei van het 
BBP in 1995 oplopen tot 3%. De inzettende bescheiden stijging van het reële bruto 
beschikbare inkomen moet in combinatie met het grotere vertrouwen een krachtige 
impuls geven aan de consumptieve uitgaven. Positieve prikkels om te investeren, 
waarvan in 1994 reeds in de exporterende sectoren sprake was, moeten doordringen tot 
alle produktieve sectoren : de gedaalde omvang van de voorraden, de geleidelijke 
afname van de onbenutte capaciteit en de beter gevulde orderportefeuilles zullen in 
combinatie met de voortdurend verbeterende verwachtingen omtrent de binnenlandse 
vraag de particuliere investeringen in vaste activa stimuleren. De 
overheidsinvesteringen, die worden ondersteund door een steeds hogere instroom uit de 
Structuurfondsen van de EG, nemen toe. Voorts zal de voltooiing van een groot, op de 
export gericht buitenlands investeringsproject de uitvoer sterk doen toenemen. Naar 
verwachting zal de inflatie verder afnemen, doch in langzamer tempo dan in 1994; in 
het kielzog van de zich herstellende bedrijvigheid wordt weliswaar een zekere stijging 
13.12.1994 
85 
van de lonen verwacht, die echter door de slechts geleidelijke toename van de totale 
werkgelegenheid beperkt blijft. 
Het bereiken van verdere vooruitgang op het gebied van de begrotingsconsolidatie moet 
prioriteit blijven houden in het economisch beleid in 1995. Gestreefd wordt naar een 
daling van het tekort van de totale overheid tot 5,8% van het BBP, hetgeen in het licht 
van de betere groeivooruitzichten weinig ambitieus is. Afgaande op de begroting wordt 
er in het begrotingsbeleid naar gestreefd om de lopende uitgaven stringent onder de voor 
de centrale overheid verplichte plafonds te houden, waarbij de rentelasten verder zullen 
afnemen, zij het minder dan in 1994. Met de matiging van de lopende uitgaven wordt 
beoogd een sterke stijging van de kapitaaluitgaven mogelijk te maken. In de begrpting is 
een verbreding van de belastinggrondslag voorzien; terwijl een aantal belastingen wordt 
verlaagd, zal het gewone tarief van de BTW van de huidige 16% worden verhoogd tot 
17% ter financiering van een verlaging met 0,75% van de werkgeversbijdragen aan de 
sociale zekerheid; deze laatste verlaging is bedoeld om de indirecte loonkosten te 
verminderen. De sociale zekerheid is momentcel de belangrijkste oorzaak van 
onevenwichtigheden in de overheidsfinanciën als geheel. De regering is voornemens het 
tekort van de totale overheid de komende jaren verder te verlagen tot het streefcijfer van 
3% van het BBP in 1997. 
13.12.1994 
86 
VERENIGD KONINKRIJK 
Het herstel zet door 
In het Verenigd Koninkrijk zette het economisch herstel een jaar eerder in dan in de rest 
van de Gemeenschap. Vanaf het lage niveau van het eerste kwartaal van 1992 is de 
produktie tot het derde kwartaal van 1994 met ongeveer 7% gegroeid, waarmee de 
daling van de produktie tijdens de voorafgaande recessie van 1990/1991 ruimschoots is 
goedgemaakt. In 1994 zal het BBP naar verwachting met iets minder dan 4% gegroeid 
zijn. 
De olieproduktie is uitzonderlijk hoog geweest en heeft bijgedragen tot de sterke 
stijging van de totale produktie. Terwijl het totale BBP in de zeven kwartalen tot het 
derde kwartaal van 1994 met 
Grafiek 1 - Verenigd Koninkrijk 
Particuliere consumptie, investeringen en uitvoersaldo 
Bijdrage tot de groei van het BBP, mutatie ten opzichte van het voorgaande jaar 
czn 
— Particuliere consumptie 
«•» Totals Investeringen 
• Ultvoerssldo 
Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 
| 1992 | 1993 | 1994 
Bron: Diensten van de Commissie 6% gegroeid is, is het BBP 
exclusief olie en gas met 
5,4% toegenomen. De 
produktie van de 
verwerkende industrie bleef 
enigszins achter, maar leefde 
in 1994 duidelijk op, vooral 
omdat de export krachtig 
begon te reageren op het 
herstel in de rest van de 
Gemeenschap. Aan de 
vraagzijde werd de opleving tot voor kort geleid door de particuliere consumptie, die 
toenam tot een maximale groei van 3,8% (op jaarbasis) in de tweede helft van 1993. De 
groei van de consumptie vond plaats tegen de achtergrond van historisch bezien hoge 
schulden van de gezinnen en een beperkte inkomensgroei. De stijging van de 
consumptie ging niet vergezeld van een aantrekkende huizenmarkt; deze laatste bleef 
zich zwak ontwikkelen met globaal stabiele prijzen en een dalende groei van de omzet. 
De stijging van de consumptie is derhalve vooral gefinancierd door een daling van de 
spaarquote die, met uitzondering van het eerste kwartaal van 1993, voortdurend is 
gedaald van de piek van 13,3% medio 1992 tot 9,3% in het tweede kwartaal van 1994. 
Recentelijk is de groei van de consumptie afgenomen, omdat de belastingverhogingen 
die in de twee begrotingen voor 1993 aangekondigd waren, ingingen en de groei van de 
reëel beschikbare gezinsinkomens afnam. Terwijl de groei van de consumptie in het 
13.12.1994 
87-
cerste halfjaar van J 994 vertraagde, nam de uitvoer per saldo echter sterk toe, hetgeen 
bijdroeg tot een verdere stijging van de groei. De duidelijk toename van het uitvoersaldo 
van het VK kan ten dele worden toegeschreven aan de grotere olie-uitvoer en de dalende 
olie-invoer; de uitvoer van andere produkten dan olie nam toe door de sterke 
concurrentiepositie van het VK en de opleving van de wereldhandel. 
Tot dusverre vertoont het herstel geen tekenen van een terugkeer van inflatoire druk. De 
inflatie van de detailhandelsprijzen 
is tot het derde kwartaal van 1994 
zelfs blijven afnemen. De hevige 
concurrentie op de binnenlandse 
markt en het uitblijven van druk 
van de lonen en andere kosten 
(inclusief de stijgende prijzen van 
ingevoerde goederen) lijken de 
inflatoire druk in bedwang te Tabel I 
Verenigd Koninkrijk: Macro-economische ontwikkeling 
| 1900-02 1093 1994 1995 1996 
Groei van het BBP -0.8 2.1 3 8 2 7 2 8 
(procentuele mututie) 
Totale binnenlandse vraag -1.2 2.1 29 2.1 25 
(procentuele mutatie) 
Werkgelegenheid (procentuele mutatie) -1.6 -1 0 0.0 0.7 II 
Werkloosheid (%) 8.7 10.4 9.4 8.5 7.6 
Inflatie (procentuele mutatie) 5.9 3.5 2.5 2 9 3.3 
Saldo van de lopende rekening -3 1 -16 -0.4 -0 4 -0 3 
(in % van het BBP) 
Voor de definities, zie tabel 2 betreffende België 
Bron: Diensten van de Commissie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
hebben gehouden. 
De reactie van de werkgelegenheid op het herstel blijft onduidelijk. De enquête onder 
werkgevers wijst erop dat de werkgelegenheid tot het derde kwartaal van 1994 is blijven 
dalen (afgezien van de stijging in het derde kwartaal van 1993); de enquête onder de 
gezinnen wijst op een stijging van de werkgelegenheid vanaf de tweede helft van 1993 
tot medio 1994. De voortdurende daling van de werkgelegenheid die uit de 
bedrijfsenquête naar voren komt, is enigszins ongebruikelijk, omdat het herstel in het 
VK al meer dan twee jaar duurt. Mogelijk worden in de bedrij fsenquête banen in nieuwe 
bedrijven of een toename van de werkgelegenheid in de bouwnijverheid onvoldoende 
geregistreerd. Ook kan het, in verband met de produktiviteitsstijging door de 
herstructurering tijdens de recessie, zijn dat het langer duurt voordat de reactie van de 
werkgelegenheid blijkt. Voorts blijft het aantal voltijdsbanen afnemen, terwijl het aantal 
deeltijdbanen toeneemt. Beide bronnen wijzen op een dalende werkloosheid. 
De vooruitzichten : een meer gematigde, maar evenwichtiger groei 
De vooruitzichten voor het VK wijzen op een vertraging tot een meer gematigde groei 
dan waar in 1994 sprake van was. De verwachte vertraging wordt veroorzaakt door twee 
factoren. Ten eerste zal de stijging van de olieproduktie die in 1993 en 1994 optrad, 
waarschijnlijk afvlakken, zodat de bijdrage van de olieproduktie en de olie-export tot de 
groei afneemt. Ten tweede wordt verwacht dat door de verdere verhoging van de 
13.12.1994 
88 
belastingdruk in 1995/1996, bovenop die van 1994/1995, de groei van de particuliere 
consumptie gaat afnemen, alvorens weer enigszins aan te trekken in 1996 wanneer de 
groei van de reële inkomens herstelt en de consumenten zich hebben aangepast aan de 
hogere belastingdruk. Door de toenemende investeringen en de sterke ontwikkeling van 
de uitvoer zal de groeivertraging evenwel gering zijn. 
Tabel 2 
Verenigd Koninkrijk: Economische beleidsindicatorcn 
Groei van de geldhoeveelheid 
(procentuele imitnlic) 
Begrolingssaldo vnn de overheid 
(in % van het BBP) 
Bruto schuld van de overheid 
(in % van het BBP) 
Nominale loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) 
Reële loonsom per hoofd 
(procentuele mutatie) De inflatievooruitzichten zijn 
afhankelijk van de mate waarin 
in 1994/1995 sprake is van 
vertraging van de economische 
groei en van de ontwikkeling 
van de lonen. Als reactie op de 
krachtige economische groei 
hebben de autoriteiten in het 
najaar van 1994 voor de eerste 
maal in vijf jaar de rente 
verhoogd. Hoewel de 
verhoging van de officiële rentevoeten met een half procent op zichzelf weinig invloed 
heeft op de economische activiteit, is het een signaal dat de autoriteiten strikt 
vasthouden aan hun streefcijfer voor de inflatie (i.e. de inflatie, gemeten aan de index 
van de onderliggende detailhandelsprijzen, binnen een marge van 1 tot 4% te houden en 
deze eind 1996, begin 1997 tot in de onderste helft van de gegeven marge te laten 
dalen). Voor de definities, zie label 2 betreffende Belgli' 
Bron: Diensten van de ( 'ommtssie, economische vooruitzichten, najaar 1994 
Grafiek 2 - Verenigd Koninkrijk 
De onderliggende CPI en het gemiddelde loon 
Mutatie ten opzichte van het voorgaande jaar Ondanks de voortdurende, 
onverwacht positieve 
ontwikkeling van de inflatie 
(de onderliggende inflatie van 
de detailhandelsprijzen is in 
september 1994 gedaald tot 
2%) bereikte de gemiddelde 
loonstijging in het derde 
kwartaal van 1994 met 3% 
haar laagste punt, waarop een 
stijging volgde tot 33/»% in 
1994; dit wijst erop dat de 
loondeflatie tot stilstand kwam voordat de prijsinflatie haar laagste punt bereikte, zodat Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 
| 1992 | 1993 | 1994 
Bron: Diensten van de Commissie 
13.12.1994 
89-
de reële lonen konden stijgen. Gezien de voortdurende daling van de werkloosheid en 
ervan uitgaande dat de werkgelegenheid zal reageren op het herstel, zal de arbeidsmarkt 
naar verwachting krapper worden, waardoor de lonen en inkomens enigszins zullen 
stijgen. Bijgevolg zal bij voortgezette economische groei in 1996 de inflatie een 
opwaartse tendens vertonen, die overigens beperkt zal blijven. 
De Britse regering heeft in februari 1994 een herzien convergentieprogramma 
voorgelegd, waarin als gevolg van nieuwe begrotingsmaatregelen die in november 1993 
bekend werden gemaakt, een snellere vermindering van het tekort van de totale overheid 
is voorzien. In combinatie met de aanhoudende groei moeten deze maatregelen het 
tekort op een duidelijk neerwaartse trend brengen. De plannen voor vermindering van 
het begrotingstekort omvatten tevens ambitieuze uitgavenplannen, die stringent ten 
uitvoer moeten worden gelegd. Een lager dan verwachte inflatie kan ruimte scheppen 
voor een nog verdergaande vermindering van de uitgaven. Tenslotte zal ondanks het 
herstel en het feit dat de conjunctuur van het VK voorloopt op die van de rest van de 
Gemeenschap, het Britse handelstekort naar verwachting niet verder toenemen. 
De belangrijkste uitdaging voor het VK is het voortzetten van het op inflatiebestrijding 
gericht beleid in een situatie waarin het herstel nog niet volledig doorwerkt in alle 
sectoren van de economie. Het vertrouwen is nog niet volledig hersteld, mogelijk omdat 
de huizenmarkt zich zwak blijft ontwikkelen. Hoewel onzekerheid bestaat omtrent de 
omvang van de onbenutte capaciteit, zal de groei van de Britse economie op een bepaald 
moment moeten vertragen tot een percentage dat dichter in de buurt van de potentiële 
groei van de produktie ligt, om te vermijden dat inflatoire druk optreedt. Mogelijk 
zullen hiervoor aanvullende beleidsmaatregelen van de overheid noodzakelijk zijn. 
13.12.1994 
ISSN 0254-1513 
COM(94)615def. 
DOCUMENTEN 
NL 01 
Catalogusnummer : CB-CO-94-683-NL-C 
ISBN 92-77-84055-2 
Bureau voor offîciêle publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg