Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie over de financiering van de uitbreiding in de periode 2004-2006"

(2002/C 278/12)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gelet op de Mededeling van de Commissie van 30 januari 2002 getiteld Common Financial Framework 2004-2006 for the Accession Negotiations - Information Note (SEC(2002) 102 final);

gelet op het besluit van zijn bureau van 12 maart 2002 om, overeenkomstig art. 265, vijfde alinea, van het verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het opstellen van een initiatiefadvies over deze problematiek toe te wijzen aan zijn commissie "Externe betrekkingen";

gelet op het ontwerpadvies van zijn commissie "Externe betrekkingen" van 3 april 2002 (CDR 71/2002 rev.; rapporteur: de heer Hanningfield, GB/EVP, lid van de graafschapsraad van Essex);

gelet op het document van de Commissie van 30 januari 2002 getiteld Enlargement and Agriculture: Successfully Integrating the new Member States into the CAP - Issues paper (SEC(2002) 95 final);

gelet op de Mededeling van de Commissie van 30 januari 2002 getiteld First Progress Report on Economic and Social Cohesion (COM(2002) 46 final);

gelet op de conclusies van het voorzitterschap over de Europese Raad van Berlijn van 24 en 25 maart 1999;

gelet op zijn advies Gevolgen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid voor de regio's bij uitbreiding van de EU (CDR 416/2000 fin)(1);

gelet op zijn advies Ondersteuning van de ontwikkeling van institutionele structuren op lokaal en regionaal niveau in de kandidaat-lidstaten (CDR 102/2001 fin)(2);

gelet op zijn advies over het Tweede Verslag over de economische en sociale samenhang (CDR 74/2001 fin)(3);

gelet op zijn advies Hervorming van het GLB - Opvoering van het concurrentievermogen in landelijke gebieden (CDR 526/1999 fin)(4);

gelet op zijn advies Regionale impact van het Europese landbouw- en plattelandsbeleid (CDR 253/2000 fin)(5);

gelet op zijn advies Agenda 2000: Financiering van de Europese Unie nà 1999 met inachtneming van de uitbreiding en de uitdagingen van de 21e eeuw (CDR 303/97 fin)(6);

gelet op het Verslag van de Verbindingsgroep CvdR/kandidaat-lidstaten 1998-2001 (R/CDR 448/2001 punt 13a);

overwegende dat de nieuwe uitbreidingsronde generaties lang het aanzien van Europa zal bepalen en haar stempel zal drukken op de hele verdere discussie over de toekomst van de Europese Unie;

overwegende dat het welslagen van de nieuwe uitbreidingsronde grotendeels zal afhangen van de bijdrage van de lokale en regionale overheden, aangezien de praktische uitvoering van het acquis voornamelijk een lokale en regionale aangelegenheid is;

heeft tijdens zijn 44e zitting van 15 en 16 mei 2002 (vergadering van 16 mei) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd.

STANDPUNT EN AANBEVELINGEN VAN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

1. Algemene opmerkingen

Het Comité van de Regio's

1.1. stelt vast dat in sommige kandidaat-lidstaten het enthousiasme voor het EU-lidmaatschap de laatste maanden enigszins is bekoeld, en vreest dat de belangstelling voor de Europese Unie verder zal afnemen als de kandidaat-lidstaten het gevoel krijgen dat zij door de Unie niet fair worden behandeld;

1.2. stelt vast dat maar liefst 80 % van de huidige EU-begroting opgaat aan financiële steun ten behoeve van landbouwers en probleemgebieden en dat het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en het cohesiebeleid ook binnen het door de Commissie gepresenteerde financiële kader voor de periode 2004-2006 de belangrijkste uitgavenposten zijn;

1.3. is zich ervan bewust dat de huidige lidstaten in de nog resterende jaren van de lopende programmeringsperiode een zware financiële last te torsen zouden krijgen als de nieuwe lidstaten al meteen bij hun toetreding op alle beleidsterreinen dezelfde behandeling zouden krijgen als de huidige lidstaten; beklemtoont evenwel dat de hervorming van de Unie en de toetredingsonderhandelingen los van elkaar moeten worden gezien;

1.4. acht een overgangsperiode op het gebied van het landbouw- en het structuurbeleid ook in het belang van de kandidaat-lidstaten zelf en merkt in dit verband verder op dat het debat over de komende uitbreiding nog maar eens duidelijk maakt dat het GLB al lang hervormd had moeten zijn;

1.5. is het met de Commissie eens dat de in Berlijn vastgelegde uitgavenplafonds voor de periode tot en met 2006 moeten worden gehandhaafd en dat het in Berlijn overeengekomen financiële kader moet worden aangepast aan het nieuwe toetredingsscenario, waarin ervan wordt uitgegaan dat er in 2004 tien lidstaten bij kunnen komen;

1.6. dringt erop aan dat zorgvuldig wordt nagegaan of de regio's, zowel in de huidige als in de toekomstige lidstaten, niet te veel nadeel ondervinden van deze aanpassing van het financiële kader.

2. Landbouw

Het Comité van de Regio's

2.1. beseft terdege de noodzaak van een verdere hervorming van het GLB waarbij enerzijds rekening wordt gehouden met de rol van de landbouwsector als economische pijler van het platteland en met de problemen waarmee landbouwers in gebieden met natuurlijke handicaps te kampen hebben, maar waarbij er anderzijds ook naar wordt gestreefd de gangbare landbouwmethodes te vervangen door duurzame en milieuvriendelijke methodes en deze als "Europees model" te promoten;

2.2. sluit zich aan bij de niet mis te verstane opmerking in het issues paper van de Commissie (SEC(2002) 95 final) dat een landbouwbeleid "met twee snelheden" op langere termijn niet houdbaar is, en is van oordeel dat het GLB verder hervormd dient te worden, zodat het in ál zijn aspecten voor álle lidstaten kan gelden;

2.3. vindt het goed dat het in Berlijn overeengekomen scenario wordt aangepast om ook de landbouwers in de nieuwe lidstaten geleidelijk aan directe inkomenssteun te kunnen geven zonder het in Berlijn vastgelegde uitgavenplafond op te trekken;

2.4. is het met de Commissie eens dat noch de - dringend noodzakelijke - herstructurering van de landbouwsector in de kandidaat-lidstaten noch de positie van de landbouw ten opzichte van andere sectoren noch de positie van het platteland ten opzichte van stedelijke gebieden erbij gebaat zouden zijn als de landbouwers in de nieuwe lidstaten meteen volledige inkomenssteun zouden ontvangen;

2.5. is van oordeel dat de Unie overgangsperiodes moet benutten om de regeling in kwestie te hervormen, uitgaande van een nauwkeurig tijdschema waar alle 15 huidige lidstaten achter staan;

2.6. neemt kennis van de waarschuwing in het issues paper van de Commissie, waarin erop wordt gewezen dat de herstructurering van de landbouwsector de eerste jaren na de toetreding tot werkloosheid en armoede kan leiden en dat maatregelen met nadelige gevolgen voor de talloze kleine - vooral voor eigen gebruik producerende en als maatschappelijk vangnet fungerende - landbouwbedrijven(7) weleens contraproductief zouden kunnen zijn als er geen ander "vangnet" voorhanden is;

2.7. sluit zich aan bij het voorstel van de Commissie om dergelijke vooral voor eigen gebruik producerende landbouwbedrijven gedurende een overgangsperiode een vast bedrag aan inkomenssteun te geven om de nadelige gevolgen van hun integratie in de interne markt te ondervangen;

2.8. beseft dat het betalen van directe inkomenssteun aan een groot aantal kleine bedrijven(8) naar verhouding hoge administratiekosten met zich meebrengt, en gaat dan ook akkoord met de voorgestelde vereenvoudiging van de procedures;

2.9. heeft begrip voor de kritiek van een aantal kandidaat-lidstaten, die vrezen dat deze voorstellen het financiële "tweesporenbeleid" binnen de Unie in stand zullen helpen houden en uiteindelijk de kloof tussen rijke en arme regio's nog zullen vergroten;

2.10. adviseert dan ook, mede gelet op het feit dat de Commissie haar voorstel om de kandidaat-lidstaten nog niet meteen bij álle GLB-regelingen te betrekken met inhoudelijke argumenten motiveert én op het feit dat de Commissie in haar issues paper verklaart dat de Unie de kandidaat-lidstaten zo veel mogelijk moet steunen bij de herstructurering en modernisering van hun landbouwsector, de kandidaat-lidstaten bij álle GLB-regelingen te betrekken zodra aan bepaalde inhoudelijke criteria is voldaan;

2.11. sluit zich aan bij het voorstel van de Commissie om de uitgaven voor sociaal-structurele maatregelen op te trekken tot 80 % van het GLB-budget zonder het in Berlijn vastgelegde financiële kader te wijzigen.

3. Structurele maatregelen

Het Comité van de Regio's

3.1. is zich ervan bewust dat een efficiënt regionaal beleid en een efficiënt regionaal bestuursapparaat absoluut noodzakelijk zijn om het acquis op een adequate manier ten uitvoer te kunnen leggen en ten volle profijt te kunnen trekken van het EU-lidmaatschap;

3.2. kan zich ermee verenigen dat, uitgaande van een scenario waarin de Unie er in 2004 tien nieuwe lidstaten bijkrijgt, de steunregeling ten behoeve van de kandidaat-lidstaten wordt aangepast, zij het binnen de grenzen van het in Berlijn vastgelegde financiële kader;

3.3. is het met de Commissie eens dat rekening moet worden gehouden met de absorptiecapaciteit van de kandidaat-lidstaten en dat, om hun absorptiecapaciteit te vergroten, meer steun uit het Cohesiefonds moet worden verleend;

3.4. is zich ervan bewust dat het beleid ter versterking van de economische en sociale samenhang medebepalend is voor het welslagen van het Europese integratieproject en dat met de toetreding van tien nieuwe lidstaten de ontwikkelingsverschillen binnen de Unie een nooit eerder vertoonde omvang zullen bereiken(9), zodat de Unie een aanzienlijke inspanning zal moeten leveren om de ontwikkelingsachterstand van de nieuwe lidstaten weg te werken, waarbij zij evenwel de behoeften van de huidige lidstaten met een ontwikkelingsachterstand niet uit het oog mag verliezen; wijst er dan ook op dat bij een eventuele aanpassing of aanscherping van de doelstellingen of procedures van de structurele steunverlening niet alleen naar de situatie in de kandidaat-lidstaten maar ook naar de structurele en de ontwikkelingsproblemen in de huidige lidstaten moet worden gekeken, aangezien er ook tussen de huidige EU-regio's grote verschillen zullen blijven bestaan;

3.5. is van oordeel dat het cohesiebeleid de gehele Unie ten goede komt omdat het de vraag naar goederen en diensten stimuleert, het concurrentievermogen van de Unie vergroot en nieuwe mogelijkheden voor duurzame groei creëert; wijst er in dit verband op dat het cohesiebeleid in de afgelopen jaren heel wat vruchten heeft afgeworpen, aangezien het BBP per capita van de vier huidige cohesielanden (Griekenland, Ierland, Portugal en Spanje) een stuk dichter bij het EU-gemiddelde is komen te liggen (in Ierland is het in de periode 1988-2000 gestegen van 64 % naar 119 % van het EU-gemiddelde en in de drie overige cohesielanden is het gemiddeld van 68 % tot 79 % toegenomen);

3.6. sluit zich aan bij het standpunt van de Commissie, die in haar eerste voortgangsrapport over de economische en sociale samenhang (COM(2002) 46 def.) opmerkt dat geen enkele regio van de ene dag op de andere van de lijst van doelstelling-1-regio's mag worden geschrapt; is evenwel van oordeel dat het voortzetten van de steunverlening niet tot een verhoging van de bijdrage van de lidstaten aan de EU-begroting mag leiden(10);

3.7. pleit voor decentralisatie van het cohesiebeleid, met de bedoeling partnerschappen op lokaal en regionaal niveau mogelijk te maken; merkt in dit verband op dat partnerschappen op lokaal niveau en met lokale actoren van doorslaggevend belang zijn voor het welslagen van regionale ontwikkelingsstrategieën en dat de Commissie meer open dient te staan voor lokale en regionale initiatieven die de transnationale en interregionale samenwerking binnen de Unie kunnen bevorderen.

4. Intern beleid

Het Comité van de Regio's

4.1. stelt met voldoening vast dat de Commissie het prioritair belang van institution building erkent; wijst er in dit verband op dat uit de werkzaamheden van zijn Verbindingsgroep CvdR/Kandidaat-lidstaten duidelijk is gebleken dat de medewerking van de lokale en regionale overheden van cruciaal belang is voor een succesvolle integratie in de Unie, maar dat de kandidaat-lidstaten nog veel steun nodig hebben om hun lokale en regionale bestuursstructuur verder uit te bouwen en hun lokale en regionale overheden in staat te stellen de vereiste kennis en kunde op te doen en de nodige instituties in het leven te roepen om hun taak bij de uitvoering van het acquis en van het landbouw- en structuurbeleid van de Unie naar behoren te kunnen vervullen;

4.2. wijst erop dat bijzondere aandacht moet worden geschonken aan het feit dat de kandidaat-lidstaten er nauwelijks in slagen de beschikbare structuurfondsenmiddelen daadwerkelijk in te zetten; vindt dan ook dat er speciale maatregelen moeten worden getroffen om de kandidaat-lidstaten zo snel mogelijk in staat te stellen effectief gebruik te maken van de steunverlening, en dat de Commissie o.m. bij de toewijzing van Phare-middelen met dat probleem rekening dient te houden; merkt ten slotte op dat bij de toetredingsonderhandelingen moet worden bekeken op welke manier de Unie met haar financiele steun de opbouw van stabiele lokale en regionale structuren in de kandidaat-lidstaten nog meer kan bevorderen;

4.3. vindt het goed dat extra middelen worden uitgetrokken voor de ontmanteling van kerninstallaties in Litouwen en Slowakije.

5. Cyprus

Het Comité van de Regio's

5.1. kan zich verenigen met het voorstel van de Commissie om extra middelen uit te trekken als ook aan Noord-Cyprus "pre-toetredingssteun" zou moeten worden gegeven.

6. Overgangsregelingen

Het Comité van de Regio's

6.1. schaart zich achter de voorgestelde overgangsregelingen, die ervoor moeten zorgen dat geen enkele kandidaat-lidstaat er als gevolg van de toetreding qua netto-begrotingspositie op achteruitgaat.

Brussel, 16 mei 2002.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 107 van 3.5.2002, blz. 3.

(2) PB C 107 van 3.5.2002, blz. 32.

(3) PB C 107 van 3.5.2002, blz. 27.

(4) PB C 317 van 6.11.2000, blz. 7.

(5) PB C 357 van 14.12.2001, blz. 29.

(6) PB C 64 van 27.2.1998, blz. 40.

(7) Volgens officiële statistieken telt Polen 350000 kleine landbouwbedrijven van 3 à 15 hectare die voornamelijk voor eigen gebruik produceren.

(8) Volgens het issues paper van de Commissie is in de meeste kandidaat-lidstaten meer dan de helft van de landbouwbedrijven kleiner dan 5 hectare.

(9) In een Unie met 25 lidstaten zullen de 10 % rijkste regio's geen 2,6 maal (zoals nu) maar 4,5 maal zo rijk zijn als de 10 % armste regio's en zal het BBP van de 10 % rijkste regio's 170 % en dat van de 10 % armste regio's 38 % van het EU-gemiddelde bedragen.

(10) In een Unie met 25 lidstaten zullen alle regio's met een BBP per capita van minder dan 75 % van het EU-gemiddelde (de voorwaarde om als doelstelling-1-regio te worden beschouwd) samen 115 miljoen inwoners tellen en dus een kwart van de totale EU-bevolking voor hun rekening nemen. Van elke tien EU-inwoners zullen er vier in de huidige lidstaten en zes in de nieuwe lidstaten wonen. Momenteel wonen zo'n 37 miljoen mensen in regio's die nu nog doelstelling-1-steun krijgen, maar na de uitbreiding boven de 75 %-drempel zullen uitkomen. Van deze 37 miljoen wonen er ongeveer 25 miljoen in regio's die na de toetreding van de nieuwe lidstaten niet meer voor doelstelling-1-steun in aanmerking zullen komen als gevolg van de daling van het EU-gemiddelde. De overige 12 miljoen wonen in regio's die er qua BBP zo sterk op vooruit zullen zijn gegaan dat zij sowieso geen doelstelling-1-steun meer zouden krijgen.