[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 23.1.2007

SEC(2007) 65 definitief

Aanbeveling voor een

ADVIES VAN DE RAAD

overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Duitsland voor de periode 2006-2010

(door de Commissie ingediend)

TOELICHTING

1. ALGEMENE ACHTERGROND

Het stabiliteits- en groeipact, dat op 1 juli 1998 in werking is getreden, is gebaseerd op de doelstelling van deugdelijke openbare financiën als middel om de voorwaarden voor prijsstabiliteit en voor een tot werkgelegenheidsschepping leidende sterke duurzame groei te verbeteren. Bij de hervorming van het pact in 2005 werd het nut ervan bij het verankeren van begrotingsdiscipline erkend, maar werd tevens versterking van de doeltreffendheid en de economische onderbouwing, alsook waarborging van de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn beoogd.

In Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid[1], die deel uitmaakt van het pact, is bepaald dat de lidstaten bij de Raad en de Commissie stabiliteits- of convergentieprogramma's moeten indienen, alsook jaarlijkse actualiseringen daarvan (lidstaten die de gemeenschappelijke munt al hebben aangenomen dienen (geactualiseerde) stabiliteitsprogramma's in en lidstaten die deze nog niet hebben aangenomen dienen (geactualiseerde) convergentieprogramma's in). Het eerste stabiliteitsprogramma van Duitsland is in januari 1999 ingediend. Overeenkomstig de verordening bracht de Raad op basis van een aanbeveling van de Commissie en na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité op 15 maart 1999 hierover advies uit. Geactualiseerde stabiliteits- en convergentieprogramma's worden volgens dezelfde procedure door de Commissie beoordeeld en door hogervermeld Comité onderzocht, terwijl ook de Raad over de mogelijkheid beschikt deze programma's te evalueren.

2. ACHTERGROND VOOR DE BEOORDELING VAN HET GEACTUALISEERDE PROGRAMMA

De Commissie heeft het op 30 november 2006 ingediende meest recente geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Duitsland onderzocht en een aanbeveling voor een advies van de Raad aangenomen (zie het kader voor de belangrijkste beoordelingspunten).

Om de achtergrond te schetsen waartegen de begrotingsstrategie in het nieuwe stabiliteitsprogramma wordt beoordeeld, bevatten de volgende punten een overzicht van:

1. de economische en budgettaire resultaten over de afgelopen tien jaar;

2. de positie van het land overeenkomstig het corrigerende deel van het stabiliteits- en groeipact (buitensporigtekortprocedure);

3. de meest recente beoordeling van de positie van het land overeenkomstig het preventieve deel van het stabiliteits- en groeipact (samenvatting van het advies van de Raad over de vorige actualisering van het stabiliteitsprogramma);

4. de beoordeling van de Commissie van het nationale hervormingsprogramma van oktober 2006.

2.1. Recente economische en budgettaire resultaten

De voorbije tien jaar maakte Duitsland een aanpassingsperiode door waarin de onevenwichtigheden uit het verleden werden gecorrigeerd, die als gevolg van de hereniging waren ontstaan. Loonmatiging heeft ertoe bijgedragen dat de externe prijzen opnieuw concurrerend werden en dat het marktaandeel van Duitsland bij de uitvoer aanzienlijk is gestegen, in het bijzonder vanaf 2000. Opmerkelijk is dat het herstel van het prijsconcurrentievermogen van Duitsland plaatsvond in een periode waarin de reële langetermijnrente in andere landen van de eurozone lager was dan die in Duitsland. Onlangs heeft Duitsland evenwel ondervonden dat een sterke exportprestatie niet altijd snel leidt tot een grotere binnenlandse vraag.

Het Duitse groeiprobleem is grotendeels van structurele aard. De economische prestaties worden voornamelijk afgeremd door de zwakke groei van de totale factorproductiviteit en de hoge structurele werkloosheid. De potentiële groei is niet alleen aanzienlijk lager dan in het verleden, maar blijft ook achter bij die van andere lidstaten die tot de eurozone behoren. In het kader van het economisch beleid moet het vraagstuk van de verbetering van de groeivoorwaarden worden aangepakt, waarbij tegelijkertijd de bijdragen uit arbeid, factorproductiviteit en in mindere mate kapitaalvorming aan de orde moeten komen. Deze moeilijke opdracht dient te worden vervuld tegen de achtergrond van de gespannen situatie waarin de openbare financiën zich - ondanks recente verbeteringen - bevinden.

Op sommige terreinen hebben de Duitse autoriteiten hervormingen ondernomen, zoals op de arbeidsmarkt of op micro-economisch vlak met betrekking tot de bevordering van onderzoek en innovatie, die nog tijd nodig hebben om zich ten volle te doen gelden. Op andere gebieden, zoals de vennootschapsbelasting, worden hervormingen overwogen. Verdere stappen zijn evenwel wellicht noodzakelijk, met name op de arbeidsmarkt, om de potentiële groei op langere termijn aanzienlijk te doen toenemen.

2.2. De buitensporigtekortprocedure ten aanzien van Duitsland

Overeenkomstig artikel 104, lid 7, van het EG-Verdrag en artikel 3, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1467/97 heeft de Raad op 21 januari 2003 een aanbeveling tot Duitsland gericht waarin Duitsland wordt verzocht om zo spoedig mogelijk en uiterlijk in 2004 een eind te maken aan de heersende buitensporigtekortsituatie. De aanbeveling werd openbaar gemaakt. Zoals werd gesteld in de mededeling van de Commissie van 14 december 2004 aan de Raad, waarmee deze op 18 januari 2005 instemde, dient in het licht van de unieke omstandigheden waartoe de conclusies van de Raad van 25 november 2003 en het arrest van het Hof van Justitie van 13 juli 2004 aanleiding hebben gegeven, te worden uitgegaan van 2005 als relevante uiterste termijn voor de correctie van het buitensporige tekort.

Aangezien het overheidstekort voor 2005 de referentiewaarde van 3% van het BBP overschreed, besloot de Raad op 14 maart 2006 Duitsland overeenkomstig artikel 104, lid 9, aan te manen maatregelen te treffen om het tekort te verminderen in de mate die hij nodig achtte om de buitensporigtekortsituatie "zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk in 2007" te verhelpen. De Raad verlangde meer in het bijzonder dat Duitsland "in 2006 en 2007 een cumulatieve verbetering van zijn conjunctuurgezuiverde saldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, van ten minste één procentpunt bewerkstelligt." Daarnaast werd Duitsland verzocht "de nodige maatregelen [te nemen] om ervoor te zorgen dat de begrotingsconsolidatie in de richting van een middellangetermijndoelstelling van een begroting die in structurele termen in evenwicht is, wordt volgehouden; daartoe wordt na de correctie van het buitensporige tekort het structurele tekort jaarlijks met ten minste 0,5% van het BBP per jaar teruggedrongen". Na de indiening van een uitvoeringsverslag door Duitsland op 5 juli hechtte de Commissie op 19 juli 2006 haar goedkeuring aan een mededeling om de Raad ervan in kennis te stellen dat Duitsland maatregelen had genomen waarmee voldoende vooruitgang werd geboekt in de richting van de correctie van het buitensporige tekort binnen de door de Raad vastgestelde termijn en dat op dat ogenblik geen verdere stappen in de buitensporigtekortprocedure dienden te worden ondernomen. Tijdens zijn vergadering van 10 oktober 2006 sloot de Raad zich bij deze conclusie aan.

2.3. Beoordeling in het advies van de Raad over het vorige programma

Op 14 maart 2006 heeft de Raad advies uitgebracht over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma voor de periode 2005-2009. De Raad nam met instemming kennis van het feit "dat de regering prioriteit verleent aan de in het programma geschetste begrotingsconsolidatie", maar wees erop dat "de verwezenlijking van de begrotingsdoelstellingen en de houdbaarheid op lange termijn van de openbare financiën aan risico's onderhevig zijn". Mede gezien de beschikking van de Raad van 14 maart overeenkomstig artikel 104, lid 9, van het EG-Verdrag achtte de Raad het aangewezen "dat Duitsland:

- in 2006 en 2007 de voorgenomen cumulatieve structurele aanpassing van ten minste één procentpunt tot stand brengt, waardoor het overheidstekort uiterlijk in 2007 op een geloofwaardige en duurzame wijze tot minder dan 3% van het BBP zal zijn teruggedrongen;

- spoedig de budgettaire middellangetermijndoelstelling bereikt door na de correctie van het buitensporige tekort het structureel tekort met ten minste een half procentpunt per jaar te verminderen, met name door de voorgenomen uitgavenbeperking strikt uit te voeren zodat de voorgenomen verlaging van de socialezekerheidsbijdragen kan worden bewerkstelligd, en door erop toe te zien dat de begrotingsconsolidatie niet in het gedrang wordt gebracht door de aangekondigde hervorming van de vennootschapsbelasting;

- de plannen ten uitvoer legt met oog op de hervorming van het federaal systeem om het budgettair kader te verbeteren en zo ertoe bij te dragen dat de begrotingsdoelstellingen op alle overheidsniveaus worden bereikt."

2.4. Beoordeling van de Commissie van het nationale hervormingsprogramma van oktober 2006

Het voortgangsrapport van het nationale hervormingsprogramma van Duitsland in het kader van de vernieuwde Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid is op 18 oktober 2006 ingediend. In het Duitse nationale hervormingsprogramma worden als belangrijkste uitdagingen/prioriteiten aangemerkt: de kennismaatschappij; marktwerking en concurrentievermogen; ondernemingsklimaat; de houdbaarheid van de openbare financiën (inclusief duurzame groei en sociale zekerheid); ecologische innovatie; en hervorming van de arbeidsmarkt.

Uit de beoordeling door de Commissie van dit programma (goedgekeurd als onderdeel van het jaarlijkse voortgangsverslag[2] van december 2006) blijkt dat Duitsland over het algemeen goede vorderingen maakt bij de tenuitvoerlegging van zijn nationale hervormingsprogramma en in het bijzonder met betrekking tot de belangrijkste uitdagingen op macro- en micro-economisch vlak en de prioritaire actiegebieden. Op het vlak van werkgelegenheid boekt Duitsland minder snel vooruitgang. Gezien de onderkende sterke en zwakke punten werd Duitsland aanbevolen actie te ondernemen op de volgende terreinen: de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn, mededinging op de product- en dienstenmarkten en structurele werkloosheid.

Kader: Belangrijkste beoordelingspunten Overeenkomstig artikel 5, lid 1, (voor stabiliteitsprogramma´s) en artikel 9, lid 1, (voor convergentieprogramma´s) van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad wordt beoordeeld: of de economische hypothesen waarop het programma gebaseerd is, realistisch zijn; de middellangetermijnbegrotingsdoelstelling (MTD) van de lidstaat en of het aanpassingstraject richting de MTD passend is; of de met het oog op de naleving van dit aanpassingstraject genomen of voorgenomen maatregelen afdoende zijn om de MTD gedurende de cyclus te halen; bij de beoordeling van het aanpassingstraject richting de MTD: of in economisch goede tijden een grotere aanpassing wordt nagestreefd en in economisch slechte tijden juist een minder zware inspanning toelaatbaar is, en – voor de lidstaten van het eurogebied en het WKM II – of de lidstaat een jaarlijkse verbetering van het conjunctuurgezuiverde begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en tijdelijke maatregelen, met 0,5% van het BBP als benchmark nastreeft om zijn MTD te bereiken; bij de bepaling van het aanpassingstraject richting de MTD (voor de lidstaten die deze doelstelling nog niet hebben bereikt) en bij het toestaan van een tijdelijke afwijking van de MTD (voor lidstaten die de doelstelling wel hebben bereikt): de uitvoering van grote structurele hervormingen die op lange termijn rechtstreekse kostenbesparende effecten hebben (mede doordat zij de potentiële groei verhogen) en bijgevolg een verifieerbare positieve invloed op de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn hebben (met dien verstande dat een passende veiligheidsmarge voor de naleving van de referentiewaarde van 3% van het BBP gewaarborgd moet zijn en dat een terugkeer naar de MTD binnen de programmaperiode wordt verwacht), waarbij bijzondere aandacht wordt besteed aan pensioenhervormingen die gepaard gaan met de invoering van een meerpijlerstelsel dat een verplichte pijler met volledige kapitaaldekking omvat; of het economisch beleid van de betrokken lidstaat strookt met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid. Bij de beoordeling van de aannemelijkheid van de macro-economische hypothesen wordt gekeken naar de najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie en wordt ook gebruikgemaakt van de algemeen aanvaarde methode voor de raming van de potentiële productie en de conjunctuurgezuiverde saldi. De consistentie met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid wordt getoetst aan de globale richtsnoeren voor het economisch beleid op het gebied van de openbare financiën, zoals opgenomen in de geïntegreerde richtsnoeren voor de periode 2005-2008. Voorts worden beoordeeld: de ontwikkeling van de schuldquote en de vooruitzichten voor de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn, waaraan volgens het verslag van de Raad van 20 maart 2005 over de verbetering van de uitvoering van het stabiliteits- en groeipact "bij het toezicht op de begrotingssituatie voldoende aandacht" zou moeten worden geschonken. In een mededeling van de Commissie van 12 oktober 2006 wordt de aanpak voor de toetsing van de houdbaarheid op lange termijn uiteengezet[3]; de mate van integratie met het nationale hervormingsprogramma van de lidstaten in het kader van de Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid. In zijn begeleidende nota van 7 juni 2005 aan de Europese Raad over de globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor de periode 2005-2008 heeft de Raad (Ecofin) verklaard dat de nationale hervormingsprogramma´s moeten stroken met de stabiliteits- en convergentieprogramma´s; de inachtneming van de gedragscode[4], die voor de stabiliteits- en convergentieprogramma´s onder meer een gemeenschappelijke structuur en een reeks gegevenstabellen voorschrijft. |

- Aanbeveling voor een

ADVIES VAN DE RAAD

overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Duitsland voor de periode 2006-2010

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid[5], en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

5. Op [27 februari 2007] heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Duitsland voor de periode 2006-2010 behandeld.

6. In het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, wordt ervan uitgegaan dat de reële BBP-groei tijdelijk zal vertragen van 2,3% in 2006 tot 1,4% in 2007. Aangenomen wordt dat de reële BBP-groei vervolgens tijdens de rest van de programmaperiode gemiddeld 1,75% zal bedragen. Op basis van de thans beschikbare informatie (de eerste officiële raming van de BBP-groei in 2006 bedraagt 2,5%) lijkt dit scenario – in vergelijking met de prognoses van de Commissie voor de potentiële groei - tot 2008 uit te gaan van plausibele en voor de jaren daarna van enigszins optimistische groeihypothesen. De inflatieprognoses uit het programma lijken aan de hoge kant te zijn.

7. Voor 2006 wordt in het programma gewag gemaakt van een overheidstekort van 2,1% van het BBP (neerwaarts herzien tot 1,9% in de laatste regeringsmededeling), terwijl in de vorige actualisering van het stabiliteitsprogramma een streefcijfer van 3,3% van het BBP werd gehanteerd. De belastinginkomsten van de overheid waren onverwacht hoog en werden overeenkomstig het stabiliteits- en groeipact in 2006 niet uitgegeven. Momenteel wordt ervan uitgegaan dat de belastingdruk (d.w.z. inkomsten uit belastingen en sociale bijdragen) in 2006 tot ongeveer 40% van het BBP zal stijgen, hetgeen ongeveer 1% van het BBP hoger is dan in de vorige actualisering werd verwacht. De overheidsuitgaven bleven in 2006 onder controle. De begroting werd enigszins strikter ten uitvoer gelegd wegens geringere monetaire overdrachten, hoofdzakelijk als gevolg van het feit dat de aantrekkende arbeidsmarkt voor het federale arbeidsbureau een onverwachte meevaller was. Voorts zijn de rente-uitgaven en de subsidies lager uitgevallen dan verwacht.

8. De belangrijkste doelstelling van de begrotingsstrategie op middellange termijn is de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te bewerkstelligen. Met het oog hierop wordt in het programma voorgesteld de begrotingsconsolidatie voort te zetten en tegelijkertijd de voorwaarden voor groei en werkgelegenheidsschepping te verbeteren. Na de voorgenomen correctie van het buitensporige tekort in 2006 wordt verwacht dat het tekort met een half procentpunt van het BBP per jaar (behalve in 2008) zal afnemen en in 2010 op 0,5% van het BBP zal uitkomen. De verbetering van het primaire saldo vertoont eenzelfde patroon, waarbij het overschot in 2010 2% van het BBP zou bedragen. In de begroting zijn aan de ontvangstenzijde corrigerende maatregelen opgenomen, met name de verhoging van het standaard BTW-tarief van 16% tot 19%. Uit een vergelijking van jaar tot jaar blijkt evenwel dat ervan wordt uitgegaan dat zowel de ontvangsten- als de uitgavenquote een neerwaarts verloop zal kennen. De uitgavenquote zou tegen 2010 namelijk verminderen met 2,5 procentpunten tot 43% van het BBP. Deze geplande daling zou hoofdzakelijk door een beperking van de sociale uitgaven tot stand moeten komen. Aangenomen wordt dat de ontvangstenquote gedurende dezelfde periode met 1,5 procentpunt zal dalen tot 42% van het BBP in 2010; een stijging van het aandeel van de belastingen (bijvoorbeeld verhoging van het standaard BTW-tarief in 2007) wordt grotendeels gecompenseerd door een daling van het aandeel van de socialezekerheidsbijdragen (toe te schrijven aan de vermindering van de bijdrage voor de werkloosheidsverzekering in 2007 en de neerwaartse tendens van het aandeel van de sociale bijdragen), terwijl de niet-fiscale ontvangsten dalen. In vergelijking met de vorige actualisering zijn de begrotingsdoelstellingen over alle jaren verbeterd, hoewel in 2008 geen aanpassing is gepland.

9. Aangenomen wordt dat het structurele saldo (d.w.z. het conjunctuurgezuiverde begrotingssaldo, ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen), berekend overeenkomstig de algemeen aanvaarde methode, zal verbeteren van een tekort van circa 2% van het BBP in 2006 tot een tekort van 0,5% van het BBP aan het einde van de programmaperiode, dus gemiddeld met bijna 0,5% van het BBP per jaar. Evenals in de vorige actualisering van het stabiliteitsprogramma wordt in het programma als middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begrotingssituatie een structureel sluitende begroting gehanteerd, maar in het programma wordt er niet naar gestreefd om deze doelstelling binnen de programmaperiode te bereiken. Aangezien de MTD ambitieuzer is dan de minimumbenchmark (geraamd op een tekort van ongeveer 1,5% van het BBP), mag worden aangenomen dat de verwezenlijking ervan een veiligheidsmarge tegen het ontstaan van een buitensporig tekort zal bieden. De MTD ligt binnen de marge die in het stabiliteits- en groeipact en in de gedragscode is vastgesteld voor de lidstaten die tot het eurogebied en het WKM II behoren, en houdt afdoende rekening met de schuldquote en de gemiddelde potentiële productiegroei op lange termijn.

10. De aan de begrotingsprognoses in het programma verbonden risico's lijken elkaar in 2007 min of meer in evenwicht te houden, maar daarna kan het begrotingsresultaat slechter uitvallen dan voorspeld. Het risico blijft met name bestaan dat de voorgenomen vermindering van de sociale uitgaven als percentage van het BBP niet kan worden bewerkstelligd zonder aanvullende maatregelen welke niet in het programma worden omschreven. In de actualisering zelf wordt trouwens gesteld dat verdere hervormingen van de arbeidsmarkt en de socialezekerheidsstelsels noodzakelijk zijn. Voorts vloeit een aanzienlijk risico voort uit de in 2008 voorgenomen hervorming van de vennootschapsbelasting, waarmee in de in het programma opgenomen raming van de begrotingslast geen rekening wordt gehouden. Het zou dus noodzakelijk kunnen blijken om eventuele tegenvallers aan de ontvangstenzijde op het vlak van de vennootschapsbelasting te compenseren met een aanvullende uitgavenbeperking. Indien deze hervorming buiten beschouwing wordt gelaten, lijkt er van voorzichtige ontvangstenprognoses sprake te zijn. Al met al blijven er evenwel negatieve risico's voor de begrotingsaanpassing bestaan, in het bijzonder bij de tenuitvoerlegging van het aanpassingstraject in de laatste jaren van het programma.

11. Gezien deze risicobeoordeling is de begrotingsstrategie van het programma passend om tegen 2006 - één jaar vóór de door de Raad vastgestelde termijn - een correctie van het buitensporige tekort te bewerkstelligen. Bovendien lijkt deze strategie - die in 2008 weliswaar aan enkele risico's onderhevig is - een veiligheidsmarge te verschaffen die ruim genoeg is om te voorkomen dat het tekort vanaf 2007 bij normale macro-economische fluctuaties de drempel van 3% van het BBP overschrijdt. In de jaren na de correctie van het buitensporige tekort dient het uit het programma blijkende tempo van de aanpassing in de richting van de middellangetermijndoelstelling te worden versterkt - met name in 2008 - om in overeenstemming te zijn met het stabiliteits- en groeipact, dat voorschrijft dat de lidstaten die tot de eurozone en het WKM II behoren, een jaarlijkse verbetering van het structurele begrotingssaldo moeten nastreven met 0,5% van het BBP als benchmark, en dat in goede economische tijden een grotere aanpassing moet worden bewerkstelligd, terwijl in slechte economische tijden een minder zware inspanning toelaatbaar is. Met name wordt in 2008, een periode waarin de economische omstandigheden naar verwachting gunstig zullen zijn, geen verbetering van het structurele saldo nagestreefd. Door de verwezenlijking van het vereiste structurele aanpassingstraject zou de MTD aan het einde van de programmaperiode daadwerkelijk kunnen worden bereikt.

12. Volgens de ramingen is de bruto overheidsschuld in 2006 gestabiliseerd op 67,9% van het BBP, boven de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 60% van het BBP. Volgens het programma zal de schuldquote in de programmaperiode nog met 3,5 procentpunten dalen. De ontwikkeling van de schuldquote zou ongunstiger kunnen zijn dan in het programma is voorzien door de risico's die aan de tekortdoelstellingen verbonden zijn en de onzekerheid omtrent de schuldverlagende stock-flow adjustments waarop in het programma wordt gerekend. Gezien deze risicobeoordeling is het mogelijk dat de schuldquote tijdens de programmaperiode in onvoldoende mate afneemt in de richting van de referentiewaarde.

13. Het langetermijneffect van de vergrijzing op de begroting in Duitsland benadert het EU-gemiddelde, hoewel de pensioenuitgaven enigszins minder snel zullen stijgen dan in vele andere landen wegens de reeds ten uitvoer gelegde pensioenhervormingen. Een wetsontwerp werd aangenomen om de wettelijke pensioenleeftijd vanaf 2012 stapsgewijs te verhogen tot 67 jaar. Hoewel uitzonderingen op de hogere leeftijdsgrens worden verleend, zal deze stap de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn versterken. Voorts zouden de pensioeninkomens positief kunnen worden beïnvloed door de verdere ontwikkeling van particuliere pensioenregelingen. De budgettaire uitgangspositie houdt een risico in voor de houdbaarheid van de openbare financiën, nog afgezien van de budgettaire gevolgen op lange termijn van de vergrijzing. Bovendien is de brutoschuld momenteel hoger dan de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde. Alles samen lijkt Duitsland een middelgroot risico te lopen wat de houdbaarheid van de openbare financiën betreft.

14. Het stabiliteitsprogramma bevat geen kwalitatieve beoordeling van de algemene gevolgen van het voortgangsrapport van oktober 2006 van het nationale hervormingsprogramma binnen het kader van de begrotingsstrategie op middellange termijn. Daarnaast verschaft het niet systematisch informatie over de rechtstreekse budgettaire kosten of besparingen van de voornaamste hervormingen waarin het nationale hervormingsprogramma voorziet, en in de begrotingsprognoses wordt niet uitdrukkelijk rekening gehouden met de gevolgen van de in het nationale hervormingsprogramma geschetste maatregelen voor de openbare financiën. De in het stabiliteitsprogramma opgenomen maatregelen op het gebied van de openbare financiën lijken aan te sluiten bij de in het kader van het nationale hervormingsprogramma voorgenomen acties. Met name de hervorming van de vennootschapsbelasting in 2008 en de hervorming van de gezondheidszorg worden in beide programma's belicht. Voorts wordt in beide programma's uitgegaan - als tweede fase in de hervorming van het federale stelsel - van een herziening van de budgettaire betrekkingen tussen de overheidsniveaus om de verantwoordelijkheid van elk niveau te versterken. In dit verband wordt in het stabiliteitsprogramma bovendien erkend dat de ontwikkeling van een institutioneel kader noodzakelijk is om te zorgen voor begrotingsdiscipline op alle overheidsniveaus om te voorzien in maatregelen om zich aandienende begrotingscrisissen te voorkomen.

15. De voorgenomen maatregelen op het gebied van de openbare financiën zijn over het algemeen in overeenstemming met de globale richtsnoeren voor het economisch beleid als vervat in de geïntegreerde richtsnoeren voor de periode 2005-2008.

16. Wat de in de gedragscode voor stabiliteits- en convergentieprogramma's gespecificeerde gegevensvereisten betreft, vertoont het programma enige lacunes in de verplichte en facultatieve gegevens[6].

Al met al kan het geactualiseerde programma geacht worden te voldoen aan de eis om het buitensporige tekort tegen 2006 te verhelpen, een jaar vóór de door de Raad vastgestelde termijn en zal in de daaropvolgende jaren enige vooruitgang in de richting van de middellangetermijndoelstelling worden geboekt. De verwezenlijking van de begrotingsdoelstellingen is evenwel aan risico's onderhevig.

In het licht van de bovenstaande evaluatie wordt Duitsland verzocht:

i) te profiteren van de economisch "goede tijden" en een omvangrijkere structurele aanpassing richting de MTD voor 2008 en de jaren daarna te verrichten door de uitgaven strak in de hand te houden en er tegelijk voor te zorgen dat de budgettaire consolidatie door de aangekondigde hervorming van de vennootschapsbelasting niet in gevaar komt;

(ii) met het oog op de omvang van de schuld en de verwachte stijging van leeftijdsgerelateerde uitgaven de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn te verbeteren door de MTD te halen en met name in de gezondheidszorg hervormingen door te voeren;

(iii) het budgettaire kader te verbeteren om de budgettaire discipline op alle overheidsniveaus met name via uitvoering van de plannen voor de tweede fase in de hervorming van het federale stelsel aan te scherpen.

Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 |

Reëel BBP (Verandering in %) | SP nov 2006 | 0,9 | 2,3 | 1,4 | 1,75 | 1,75 | 1,75 |

COM nov 2006 | 0,9 | 2,4 | 1,4 | 2,0 | -- | -- |

SP feb 2006 | 0,9 | 1,5 | 1 | 1,75 | 1,75 | -- |

HICP-inflatie (%) | SP nov 2006 | -- | -- | -- | -- | -- | -- |

COM nov 2006 | 1,9 | 1,8 | 2,2 | 1,2 | -- | -- |

SP feb 2006 | -- | -- | -- | -- | -- | -- |

Output gap (% van het potentiële BBP) | SP nov 20061 | -1,2 | -0,3 | -0,3 | -0,2 | 0,0 | 0,0 |

COM nov 20065 | -1,3 | -0,2 | -0,4 | 0,1 | -- | -- |

SP feb 20061 | -0,9 | -0,7 | -1,1 | -0,7 | -0,4 | -- |

Overheidssaldo (% van het BBP) | SP nov 2006 | -3,2 | -2,1 | -1,5 | -1,5 | -1 | -0,5 |

COM nov 2006 | -3,2 | -2,3 | -1,6 | -1,2 | -- | -- |

SP feb 2006 | -3,3 | -3,3 | -2,5 | -2 | -1,5 | -- |

Primair saldo (% van het BBP) | SP nov 2006 | -0,5 | 1/2 | 1 | 1 | 1,5 | 2 |

COM nov 2006 | -0,5 | 0,4 | 1,1 | 1,5 | -- | -- |

SP feb 2006 | -0,5 | - 0,5 | 0,5 | 1,25 | 1,5 | -- |

Conjunctuurgezuiverd saldo (% van het BBP) | SP nov 20061 | -2,6 | -2,0 | -1,5 | -1,5 | -1,0 | -0,6 |

COM nov 2006 | -2,6 | -2,2 | -1,4 | -1,2 | -- | -- |

SP feb 20061 | -2,9 | -2,9 | -1,8 | -1,5 | -1,1 | -- |

Structureel saldo2 (% van het BBP) | SP nov 20063 | -2,7 | -2,0 | -1,5 | -1,5 | -1,0 | -0,6 |

COM nov 20064 | -2,7 | -2,2 | -1,4 | -1,2 | -- | -- |

SP feb 2006 | -3,0 | -2,9 | -1,8 | -1,5 | -1,1 | -- |

Bruto overheidsschuld (% van het BBP) | SP nov 2006 | 67,9 | 67,9 | 67 | 66,5 | 65,5 | 64,5 |

COM nov 2006 | 67,9 | 67,8 | 67,7 | 67,3 | -- | -- |

SP feb 2006 | 67 ½ | 69 | 68,5 | 68 | 67 | -- |

Noten: 1Berekeningen van de diensten van de Commissie op basis van de in het programma voorkomende informatie. 2Conjunctuurgezuiverd saldo (zoals in de vorige rijen), ongerekend eenmalige en andere tijdelijke maatregelen. 3Eenmalige en andere tijdelijke maatregelen uit het programma (0,1% van het BBP in 2005, alle met een tekortverhogend effect). 4Eenmalige en andere tijdelijke maatregelen uit de najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie (0,1% van het BBP in 2005, alle met een tekortverhogend effect). 5Op basis van een geraamde potentiële groei van achtereenvolgens 1,2%, 1,3% , 1,4% en 1,4% in de periode 2005-2008. Bronnen: Stabiliteitsprogramma (SP); economische najaarsprognoses 2006 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

[1] PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Verordening gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1055/2005 (PB L 174 van 7.7.2005, blz. 1). Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, kunnen worden geraadpleegd op: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.

[2] Communication from the Commission to the spring European Council implementing the renewed lisbon strategy for growth and jobs - "A year of delivery", COM(2006) 816 van 12.12.2006.

[3] Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement: "Houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn in de EU", COM(2006) 574 van 12.10.2006; directoraat-generaal Economische en financiële zaken van de Commissie (2006): "The long-term sustainability of public finances in the European Union", European Economy nr. 4/2006.

[4] "Specificaties inzake de uitvoering van het stabiliteits- en groeipact en richtsnoeren inzake de vorm en de inhoud van stabiliteits- en convergentieprogramma's", door de Raad (Ecofin) op 11 oktober 2005 bekrachtigd.

[5] PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1. Verordening gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1055/2005 (PB L 174 van 7.7.2005, blz. 1). Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, kunnen worden geraadpleegd op: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.

[6] Met name de gegevens over de HICP-inflatie, de totale sociale overdrachten en de stock-flow adjustment zijn niet in het programma opgenomen. Het programma bevat evenmin gegevens over de verloning van werknemers en de opsplitsing van fiscale ontvangsten, die afzonderlijk aan de Commissie werden verstrekt.