MEDEDELING VAN DE COMMISSIEAAN DE RAAD EN AAN HET EUROPEES PARLEMENT TER VOORBEREIDING VAN DE VIERDE BIJEENKOMST VAN DE EURO-MEDITERRANE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN - EEN NIEUWE IMPULS VOOR HET PROCES VAN BARCELONA

* Inleiding

De betrekkingen van de EU met de landen ten zuiden en ten oosten van de Middellandse Zee zijn gebaseerd op een proximiteitsbeleid, dat uiting geeft aan het politieke en strategische belang van de regio voor de EU, dat ver uitgaat boven programma's voor handel en bijstand. Het proces van Barcelona heeft als doel de historische en politieke banden van de EU met het Middellandse-Zeegebied volledig te ontwikkelen.

Het in 1995 ingestelde proces van Barcelona is een regionaal kader waarin partners op politiek en technisch niveau samenwerken in hun gemeenschappelijk belang.; Het proces bouwt voort op de diverse beleidslijnen voor het Middellandse-Zeegebied die de EU sinds de jaren '60 heeft ontwikkeld. Het is echter ook een nieuwe start.Voor het eerst is een kader geschapen voor strategische relaties die verder gaan dan de traditionele samenwerkingsterreinen van handel en bijstand. Het geeft uiting aan de wens van de EU om samen te werken met haar partners, en een eind te maken aan de vroegere situatie, waarin de EU voorstellen deed die vervolgens door de mediterrane partners werden aanvaard of verworpen.

Dit multilaterale proces wordt ondersteund door een netwerk van bilaterale relaties tussen de afzonderlijke partnerlanden en de EU, zoals vastgelegd in de associatie-overeenkomsten. Het volledige potentieel van het proces van Barcelona kan alleen worden verwezenlijkt binnen dit kader van alomvattende bilaterale overeenkomsten, en in het bredere regionale kader van politieke, economische, sociale en culturele samenwerking.

De drie hoofddoelstellingen van het Middellandse-Zeebeleid van de EU zijn opgenomen in de verklaring van Barcelona [1] en in de gemeenschappelijke strategie die in juni 2000 werd vastgesteld door de Europese Raad van Feira. Zij kunnen als volgt worden samengevat:

[1] Verklaring van Barcelona, vastgesteld op de Euro-mediterrane conferentie van ministers van Buitenlandse Zaken, 27-28 november 1995

het creëren van een ruimte van vrede en stabiliteit op basis van fundamentele principes, zoals de eerbiediging van de mensenrechten en democratie.

het creëren van een ruimte van gemeenschappelijke welvaart, door de geleidelijke instelling van vrijhandel tussen de EU en haar partners, en tussen de partners zelf, met het oog op de instelling van de bredere Euro-mediterrane vrijhandelszone tegen 2010. Aan dit proces verleent de EU aanzienlijke financiële steun, die bestemd is voor de economische omschakeling en voor de aanpak van de sociale en economische problemen die het gevolg zijn van deze omschakeling.

de verbetering van het wederzijds begrip tussen de bevolkingen in de regio, en de ontwikkeling van een actieve civiele maatschappij.

Het begrip "regionale integratie" gaat hand in hand met het begrip "economische omschakeling". In macro-economische termen is aanzienlijke vooruitgang geboekt, aangezien praktisch alle mediterrane partners de onevenwichtigheden hebben gecorrigeerd. Bovendien heeft sinds 1995 een zekere openstelling van hun handel plaatsgevonden, waarbij in- en uitvoer sneller zijn gestegen dan hun BBP. Deze vooruitgang is echter onvoldoende en fragiel. Deze kwetsbaarheid vloeit voort uit de smalle fiscale basis, uit het gebrek aan diversificatie en concurrentievermogen van de tot dusver ontwikkelde specialisaties, uit de rigide arbeidsmarkt en meer in het algemeen uit de onvoldoende liberalisering van hun economie. De mediterrane partnerlanden hebben behoefte aan een dynamischer groei, die zij via een tweeledige strategie kunnen bereiken: versnelling van hervormingen met het oog op een verdere integratie in de EU, en aanpassing aan de realiteit van de nieuwe economie.

Wat betreft de handel gaat ongeveer 51% van de uitvoer van de partners naar de EU, en komt ongeveer 53% van hun invoer uit de EU. Dit is een zwak punt van de mediterrane productiebasis. Ook de zwakte van de buitenlandse investeringsstromen baart zorgen. Het insignificante deel (5%) van de buitenlandse investeringsstromen naar opkomende landen dat naar de mediterrane landen vloeit, is een indicatie dat het Middellandse-Zeegebied nog niet aantrekkelijk genoeg is voor investeerders.

* Resultaten tot dusver

In de vijf jaar na de Verklaring van Barcelona is een nieuw gevoel van partnerschap gegroeid tussen de EU en haar mediterrane partners. Ondanks de fluctuaties in het vredesproces in het Midden-Oosten hebben alle partners deelgenomen aan het proces van Barcelona, het enige forum waar Israël, Syrië en Libanon elkaar op ministerieel niveau ontmoeten. Vele nieuwe regionale netwerken zijn opgezet (kamers van koophandel, branche-organisaties, instituten voor buitenlands beleid, instellingen voor economisch beleid), waar mensen samen werken aan gemeenschappelijke doelstellingen. Er zijn associatie-overeenkomsten in werking getreden met Tunesië, Marokko, Israël en de Palestijnse autoriteit, terwijl voor de Overeenkomst met Jordanië het ratificatieproces is begonnen. Veel van de partners hebben ambitieuze programma's gelanceerd voor de economische omschakeling die nodig is voor het ontwikkelen van de particuliere sector en om investeringen aan te trekken. De EU heeft meer dan 9 miljard euro aan subsidies en leningen vrijgemaakt ter ondersteuning van dit proces. In het kader van regionale programma's vinden ontmoetingen plaats tussen vertegenwoordigers van de civiele maatschappij, met name in de culturele sfeer, die bijdragen aan het wederzijds begrip.

Bijlage I geeft een overzicht van de activiteiten in de periode 1995 - 1999.

Obstakels

* De ambitieuze aard van het proces van Barcelona heeft tot enkele onvermijdelijke problemen geleid:

* Problemen in het vredesproces in het Midden-Oosten hebben de vooruitgang vertraagd en de totstandkoming van een volledige regionale samenwerking belemmerd. Niet alleen zijn de landen in de regio zeer verschillend qua politiek stelsel en economische ontwikkeling, maar ook worden sommige landen veel sterker dan andere beïnvloed door het verloop van het vredesproces. De bereidheid actiever met buurlanden samen te werken is nadelig beïnvloed door politieke aspecten van het vredesproces.

* Het onderhandelings- en ratificatieproces van de associatie-overeenkomsten verloopt langzamer dan verwacht.

* De geest van partnerschap heeft niet geleid tot een serieuze, open dialoog op het gebied van de mensenrechten, de preventie van terrorisme, of de migratie. Het mensenrechtenbeleid van de EU in de regio is niet consistent genoeg geweest. De traditionele EU-benadering van constructieve steun voor en bescherming van burgeractivisten werd niet altijd door de plaatselijke autoriteiten gesteund. Er moet meer gedaan worden ter bevordering van universele mensenrechten.

* Sommige partners hebben zich terughoudend opgesteld wat betreft het versnellen van de economische omschakeling en het invoeren van de hervormingen die volgens de Associatie-Overeenkomsten verplicht zijn. De Associatie-Overeenkomsten zijn geen substituut voor inspanningen ten behoeve van binnenlandse hervormingen. Het zijn twee complementaire, elkaar versterkende processen.

* De handel tussen de mediterrane partners (zuid-zuid-handel) is op hetzelfde, zeer lage aanvangsniveau blijven steken. Het niveau van EU-investeringen in de regio blijft laag en ligt duidelijk beneden de investeringsstromen naar andere delen van de wereld. Dit kan deels verklaard worden uit de uiteenlopende regelgeving, het ontbreken van cumulatie van oorsprong, een ontoereikende fysieke en administratieve infrastructuur en de afwezigheid van een transparant juridisch en economisch kader voor het bedrijfsleven. In sommige landen hebben overheidsbedrijven zich verzet tegen de herstructurering die nodig is om te concurreren in opener markten, en hebben ook andere belangengroepen bredere economische hervormingen tegengehouden. De associatie-overeenkomsten bieden kansen, maar geen garanties, en het volledige potentieel kan alleen worden verwezenlijkt door landen die bereid zijn hun economie te moderniseren en open te stellen.

* De tenuitvoerlegging van het MEDA-Programma wordt gehinderd door de complexiteit van de procedures, zowel in de EG als in de partnerlanden. Hoewel er een nieuw accent is gelegd op structurele en sectoriële aanpassing, om regeringen te helpen bij het doorvoeren van economische en sociale hervormingen, hebben aarzelingen over de hervormingen dikwijls geleid tot problemen bij de definitieve sluiting van overeenkomsten of bij het voldoen aan de voorwaarden.

* De politiek beseft het belang van het proces van Barcelona, maar de maatschappij als geheel is zich onvoldoende bewust van de mogelijkheden en voordelen.

De noodzaak het proces van Barcelona een nieuwe impuls te geven

Alle partners zijn zich bewust van het strategisch belang van hun betrekkingen en zetten zich in voor de verdere ontwikkeling van het proces. Zoals uit een evaluatie van de eerste vijf jaar blijkt, is de basisbenadering nog steeds geldig en zijn de belangrijkste instrumenten nog steeds van toepassing. De Commissie is van mening dat de algemene en alomvattende benadering waartoe in Barcelona werd besloten, de enige manier is om de stagnatie uit het verleden te vermijden, en dat deze lijn moet worden doorgetrokken. Er moet echter een aantal lessen uit de beginperiode worden getrokken, en het proces moet op een aantal belangrijke terreinen een nieuwe impuls krijgen.

Bij diverse gelegenheden heeft de Raad opgeroepen tot een versterking van het Euro-mediterrane partnerschap. Zo kwamen in mei 2000 de Euro-mediterrane ministers van Buitenlandse Zaken informeel bijeen om het proces te evalueren en te bekijken hoe vooruitgang kon worden geboekt. De Europese Raad van Feira van juni 2000 heeft een gemeenschappelijke strategie van de Europese Unie voor het Middellandse-Zeegebied vastgesteld. Deze strategie moet dienen als richtsnoer voor het beleid en de activiteiten van de Unie bij de ontwikkeling van het Euro-mediterrane partnerschap, dat bij de Verklaring van Barcelona werd opgericht.

Deze mededeling evalueert de eerste vijf jaar van het proces van Barcelona en doet specifieke voorstellen om op een aantal problematische terreinen vooruitgang te boeken.

Beschikbare instrumenten

De EU beschikt over een verscheidenheid aan bestaande en potentiële instrumenten om de drie hoofddoelstellingen van het Middellandse-Zeegebied na te streven.

* Bilaterale associatie-overeenkomsten die voorzien in politieke dialoog, vrijhandel tussen de respectieve partners en de EU (in te stellen na een overgangsperiode), financiële en andere vormen van samenwerking.

* Het MEDA-programma, dat financiële steun verleent voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de associatie-overeenkomsten, via bilaterale, nationale toewijzingen en via regionale programma's. Hiertoe behoort de juiste soort technische bijstand voor het aanpassen van de juridische en regelgevende stelsels.

* Het Euro-mediterrane Comité van 27 partners, dat toezicht houdt op alle aspecten van het proces, in combinatie met de periodieke vergaderingen van hoge ambtenaren over politieke en veiligheidskwesties.

* Een toekomstig handvest voor vrede en stabiliteit. De ministers van Buitenlandse Zaken in hebben in Stuttgart in 1999 de richtsnoeren hiervoor vastgesteld.

Het institutionele kader voor deze instrumenten moet worden herzien en aangepast, om het proces nieuw leven in te blazen.

De mededeling bespreekt enkele van de belangrijkste kwesties in verband met de toepassing van deze beleidsinstrumenten, die elk op verschillende manieren de drie thema's van het proces van Barcelona ondersteunen.

* * *

a) Associatie-Overeenkomsten

(i) Voltooiing van het kader voor de associatie-overeenkomst - de noodzaak om de onderhandelingen, de ondertekening en de ratificering te versnellen: er moeten nog vier associatie-overeenkomsten worden afgerond. De onderhandelingen met Egypte werden in juni 1999 afgesloten, maar de Egyptische regering is nog niet klaar voor de ondertekening. De onderhandelingen met Libanon, Syrië en Algerije verlopen zeer traag. Zoals de ervaring met Tunesië, Marokko, Israël en de Palestijnse autoriteit heeft aangetoond, brengt de inwerkingtreding van de associatie-overeenkomsten belangrijke voordelen met zich mee. Bovendien kan de doelstelling van Euro-mediterrane vrijhandel niet worden verwezenlijkt voor alle overeenkomsten in werking zijn getreden. Het is dus van belang de sluiting van de resterende overeenkomsten te versnellen.

De Commissie roept Egypte op om de associatie-overeenkomst te ondertekenen en roept Libanon, Syrië en Algerije op om met de Unie te werken aan een versnelling van de onderhandelingen, zodat deze uiterlijk in juni 2001 kunnen worden gesloten; zij is zich bewust van de aanzienlijke inspanningen die hierbij van alle partijen worden gevraagd.

De ervaring leert dat de ratificering door de lidstaten een traag proces kan zijn (dat momenteel zelden binnen vier jaar is voltooid).

De Commissie roept de lidstaten op stappen te nemen om de ratificering van de overeenkomst met Jordanië te versnellen en ervoor te zorgen dat overeenkomsten in de toekomst binnen twee jaar na ondertekening worden geratificeerd.

(ii) Handel

De mediterrane partners hebben herhaaldelijk verzocht om grotere markttoegang voor hun landbouwproducten. Dit verzoek is ingegeven door zowel het economisch en sociaal belang van de landbouw in deze landen, en door hun perceptie dat zij voor bepaalde landbouwproducten een comparatief voordeel hebben. De reeds gesloten associatie-overeenkomsten voorzien in een herziening van de bepalingen betreffende de handel in landbouwproducten. Aangezien de associatie-overeenkomsten vrijhandelsovereenkomsten zijn, die bepalingen bevatten voor verdere geleidelijke en wederkerige liberalisering van de handel in landbouwproducten, en aangezien alle partijen door de WTO-regels zijn gebonden, moet een gedetailleerd onderzoek worden uitgevoerd naar de obstakels die moeten worden overwonnen om ervoor te zorgen dat de vrijhandelsovereenkomsten aan het eind van de overgangsperiode volledig verenigbaar zijn met de GATT. Dit onderzoek met worden uitgevoerd in het kader van het algemene beleid van de partners op het gebied van landbouwsteun, en met oog voor de gevolgen voor water en milieu en voor sociale kwesties.

Voor elk land waarvoor een Associatie-Overeenkomst van kracht is, zal de Commissie een gedetailleerd onderzoek uitvoeren naar de stappen die moeten worden gezet om aan het eind van de overgangsperiode tot een met de GATT verenigbare vrijhandelsovereenkomst te komen, die alle sectoren beslaat, met inbegrip van verdere liberalisering van de wederzijdse handel op landbouwgebied Dit onderzoek zal eind 2000 plaatsvinden, afhankelijk van het reeds verrichte werk, en op basis van deze analyse zal de Commissie zo nodig verdere voorstellen voor handelsliberalisering doen, in overeenstemming met de verklaring van Barcelona. Bij eventuele verdere preferenties die aan de partners worden toegekend moet gestreefd worden naar een zo groot mogelijke consistentie. .

Op het gebied van diensten zijn er significante belemmeringen voor markttoegang in vele, zo niet alle mediterrane partnerlanden. Hierdoor kunnen dienstverleners hun kansen niet optimaal benutten, en worden de partners beperkt in hun mogelijkheden om buitenlandse investeringen aan te trekken en hun eigen economische ontwikkeling te bevorderen. Liberalisering van de markttoegang en een betere regelgeving voor de handel in diensten zullen een belangrijke rol spelene bij de economische ontwikkeling van de mediterrane partners. De partnerlanden die lid zijn van de WTO moeten dan ook worden aangemoedigd om een volwaardige rol te spelen in de lopende GATS-2000-besprekingen.

b) Andere economische en handelskwesties

(i) Zuid-zuid-handel: Voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de verklaring van Barcelona is verbetering van de regionale en subregionale samenwerking op het gebied van handel en economie vereist. Momenteel is de intraregionale handel goed voor minder dan 6% van de totale handelsstromen van de mediterrane partners van de Unie. De ontwikkeling van zuid-zuid-handel zal aanzienlijke economische voordelen brengen, niet alleen in termen van handel, maar ook in termen van inwaartse investeringen, omdat het voor investeerders aantrekkelijk is niet alleen nationale, maar ook regionale markten te bedienen. De voltooiing van de Euro-mediterrane vrijhandelszone hangt af van de tenuitvoerlegging van overeenkomsten tussen de partners onderling. De totstandkoming van subregionale vrijhandelszones, in overeenstemming met de WTO-regels, kan een nuttige bijdragen leveren aan de snellere verwezenlijking van de grotere Euro-mediterrane vrijhandelszone, die tegen 2010 tot stand zou moeten zijn gekomen. De totstandkoming van vrijhandel in de Maghreb en de Mashraq, in combinatie met de overeenkomsten die Turkije en Cyprus momenteel met deze landen sluiten, zou reeds in een vroeg stadium bepaalde voordelen van het proces van Barcelona verwezenlijken. De verdere ontwikkeling van de zuid-zuid-handel heeft zowel politieke als technische aspecten. Het is aan de landen in de regio om te besluiten hun economie open te stellen voor handel met de buurlanden, maar de Commissie kan dit proces bevorderen door technische bijstand te geven met betrekking tot de voorwaarden voor een goed functionerende zuid-zuid-handel (bijvoorbeeld door middel van advisering over oorsprongregels, tariefverlagingen, en over de fiscale hervormingen die nodig zijn om het verlies aan inkomsten als gevolg van de tariefverlaging te compenseren).

(ii) Cumulatie van oorsprong [2]: cumulatie is in dit kader van belang, aangezien zo meer profijt kan worden getrokken van complementariteit, arbeidsverdeling en schaaleconomieën. Cumulatie van oorsprong is ook een belangrijke factor bij het instellen van een grote zuid-zuid-markt, en daarmee bij het aantrekken van inwaartse investeringen. Om dit proces van subregionale samenwerking tussen de betrokken partners te bevorderen, roept de Commissie de mediterrane partners op de geharmoniseerde oorsprongregels over te nemen (zoals reeds is overeengekomen met Jordanië en de PLO); dit is een basisvoorwaarde voor een functionerend systeem van diagonale cumulatie. Als dit eenmaal is bereikt, kan volledige cumulatie tussen alle partners tot stand komen, nadat is aangetoond dat alle partners de regels voor diagonale cumulatie correct toepassen.

[2] "Cumulatie" staat het gebruik toe in een partnerland, van materiaal van oorsprong uit een of meer andere partners, waarbij het eindproduct wordt beschouwd als van oorsprong uit het eerste partnerland.

(iii) Interne markt - harmonisatie/integratie: het hoofdstuk over vrijhandel in de Verklaring van Barcelona gaat verder dan de afschaffing van douanerechten en behandelt algemenere economische kwesties. (v) Interne markt - harmonisatie/integratie: het hoofdstuk over vrijhandel in de Verklaring van Barcelona gaat verder dan de afschaffing van de tarieven en behandelt bredere economische kwesties. De Commissie heeft een mededeling [3] gewijd aan het Euro-mediterrane partnerschap en de interne markt, en de Euro-mediterrane werkgroep voor industriële samenwerking bespreekt verdere samenwerking op het gebied van douane, overheidsopdrachten, normen, mededingingsbeleid, belastingen, bescherming van intellectuele eigendom, financiële diensten, gegevensbescherming, boekhouding en financiële controle. Eind 2000 zal een regionaal actieprogramma voor bewustmaking en opleiding worden gelanceerd.

[3] COM (1998) 538 def. van 23.9.98.

Maatregelen ter bevordering van de liberalisering van markten zullen van bijzonder belang zijn, vooral in gereguleerde sectoren als energie en telecommunicatie.

De inwerkingtreding van de Euro heeft ook een belangrijke invloed op de economische relatie tussen de EU en de mediterrane partners, in termen van minimalisering van de risico's voor potentiële investeerders in het Middellandse-Zeegebied.

(iv) Integratie in de wereldeconomie: Een aantal partners is nog geen lid van de WTO. De partners die het lidmaatschap nog niet hebben aangevraagd, moeten dit zo spoedig mogelijk doen. De landen die het lidmaatschap wel hebben aangevraagd, maar het toetredingsproces nog niet hebben voltooid, moeten de procedure versnellen.

De Commissie stelt het volgende voor:

De partners die het WTO-lidmaatschap nog niet hebben aangevraagd, zouden dat eind 2000 moeten doen, en de partners die wel een aanvraag hebben gedaan, zouden het toetredingsproces zo snel mogelijk moeten voltooien, zodat het eind 2002 kan worden afgerond.

Uiterlijk vijf jaar na ondertekening dient elk land dat met de EU een associatie-overeenkomst ondertekent, vrijhandelsovereenkomsten te ondertekenen met alle andere ondertekenaars van associatie-overeenkomsten;

Tussen alle partners die onderling vrijhandel instellen en identieke oorsprongregels toepassen, dient onmiddellijk diagonale cumulatie te worden ingesteld;

Op basis van de verwachte resultaten van het binnenkort uit te voeren regionale programma "euro-market", moet tegen 2002 een tijdschema zijn opgesteld voor harmonisatiemaatregelen voor bepaalde prioritaire sectoren zoals oorsprongregels, douanezaken, normen en voorschriften, en de bescherming van intellectuele eigendom. de tenuitvoerlegging van dit harmonisatieprogramma, dat zowel betrekking heeft op de convergentie met de EU als op intra-mediterrane harmonisatie, zou met ingang van 2004 plaatsvinden.

b) Het MEDA-programma - bilaterale en regionale financiële samenwerking

(i) Land-programma's

Het MEDA-programma verstrekt financiële bijstand voor de verwezenlijking van de doelstellingen van het EU-beleid voor het Middellandse-Zeegebied, zoals uiteengezet in de Verklaring van Barcelona. Sinds 1995 is MEDA geconcentreerd op de ondersteuning van economische omschakeling en de aanpak van de sociale en economische problemen als gevolg van deze omschakeling, overeenkomstig de doelstellingen van de associatie-overeenkomsten. Hoewel het MEDA-programma goed heeft gefunctioneerd wat betreft vastleggingen, hebben de betalingen slechts een niveau van 26% van de vastleggingen bereikt. Hoewel in de eerste jaren van een programma de betalingen natuurlijk langzaam verlopen, is een verbetering duidelijk gewenst, zowel bij EU als bij de partnerlanden.

De resultaten van het programma in termen van uitbetalingen vertonen een aanzienlijke variatie: van uiterst lage niveaus tot 42-48%. Hierbij spelen meerdere factoren een rol: de Commissie moet een belangrijke interne hervorming doorvoeren op het gebied van de hulpverstrekking; de Raad en het Parlement moeten de EU voorzien van een effectievere Meda-verordening; de mediterrane partners dienen echter ook hun bijdrage leveren door een grotere inzet bij de programmeringsdialoog en de indiening van geloofwaardige en rijpe projectvoorstellen.Na vijf jaar ervaring concludeert de Commissie dat de programmering en de tenuitvoerlegging van de bijstand verbeterd moeten worden, teneinde de strategische inhoud beter tot uiting te brengen, de doelgerichtheid te vergroten en het effect te verhogen. In het kader van de herziening van de MEDA-verordening heeft de Commissie voorgesteld per land een strategiedocument op te stellen. Dit moet het kader vormen voor de nationale indicatieve driejarenprogramma's en de jaarlijkse programmeringsvoorstellen. Dit proces zal ertoe bijdragen dat de prioriteiten van MEDA worden geplaatst in het kader van de nationale ontwikkelingsdoelstellingen van elk land, en dat er rekening wordt gehouden met de activiteiten van andere donoren, waaronder bilaterale programma's van de lidstaten en van de internationale financiële instellingen. In de toekomst zal de nadruk komen te liggen op een klein aantal strategische programma's, en zullen geïsoleerde of kleine projecten die niet in deze benadering passen niet langer worden gefinancierd.

Aangezien de financiële bijstand gericht is op de verwezenlijking van de doelstellingen van de associatie-overeenkomsten, wordt de programmering in de toekomst duidelijker geconcentreerd op een kleiner aantal prioriteiten die direct verband houden met de overeenkomsten; tevens wordt meer rekening houden met de bereidheid van de partners om in daden te laten blijken dat zij zich inzetten voor bevordering van de regionale handel en economische samenwerking, en voor de nodige economische hervormingen, met name in de financiële sector, met het oog op de voltooiing van het proces van economische en politieke omschakeling (waaronder, indien van toepassing, hun bereidheid de onderhandelingen over een associatie-overeenkomst af te ronden).

Vanwege het belang van de regionale dimensie van het proces van Barcelona, moet meer aandacht worden geschonken aan de overdracht van resultaten van de regionale programma's naar land-specifieke MEDA-programma's. Nu de regionale programma's resultaten beginnen af te werpen, bijvoorbeeld wat betreft regelgevende kaders of mogelijke harmoniseringsmaatregelen op basis van de interne markt van de EU, dienen deze via de nationale programma's te worden uitgevoerd. De Commissie heeft onlangs belangrijke besluiten genomen met het oog op een vlottere tenuitvoerlegging van haar beleid voor buitenlandse hulp. Deze zal ook ten goede komen aan het MEDA-programma, waarvan de tenuitvoerlegging eveneens vereenvoudigd en gestroomlijnd moet worden. Deze doelstelling kan worden gecombineerd met de vergroting van de strategische invloed en van het effect van het MEDA-programma, door een sterker accent te leggen op structurele en sectoriële aanpassing, rekening houdend met de activiteiten van de internationale financiële instellingen. Dit zal de ontwikkeling van steunprogramma's bevorderen waarin voorwaarden zijn opgenomen die verband houden met specifieke sectoren en met de doelstellingen van de associatie-overeenkomsten. De decentralisatie van de tenuitvoerlegging van het programma naar de delegaties van de Commissie in de partnerlanden zal het programma dichter bij de begunstigden brengen, de behandeling van projecten versnellen, en een beter toezicht mogelijk maken.

De Commissie is vastbesloten de periode die nodig is voor de tenuitvoerlegging van MEDA-programma's te verkorten, door gerichter te programmeren, door alleen rijpe projecten te financieren, en door de wijdverbreide praktijk van verlenging van de programmaduur aan banden te leggen. De Commissie heeft daarom op 26 juli 2000 voorgesteld dat contracten voor de uitvoering van financieringsmemoranda uiterlijk op 31 december van het derde jaar volgend op de begrotingsvastlegging moeten worden gesloten (herziening van verordening COM (2000) 461). Mogelijk moeten partnerlanden veranderingen aanbrengen in de manier waarop zij MEDA-projecten uitvoeren.

Met het oog op een groter effect en overeenkomstig de afgesproken prioriteiten, stelt de Commissie voor dat er een explicieter verband wordt gelegd tussen de Meda-financiering en de vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van de Associatie-Overeenkomsten. Toekomstige financiële toewijzingen moeten een weerspiegeling vormen van de bereidheid van de partners om de doelstellingen van de overeenkomsten na te streven, vooral wat betreft het versnellen van de economische hervormingen en het vergroten van hun absorptiecapaciteit door het indienen van rijpe projecten. Tegelijkertijd moet meer werk worden gemaakt van de overdracht van resultaten van regionale programma's naar nationale actieprogramma's.

(ii) Regionale samenwerking

Een van de hoofd kenmerken van het proces van Barcelona is het belang dat gehecht wordt aan regionale samenwerking. In de eerste fase is het echter moeilijk gebleken de politieke en technische obstakels voor samenwerking te overwinnen. Regionale samenwerking is geconcentreerd op de volgende gebieden: industrie, water, milieu, vervoer en de informatiemaatschappij. Samenwerking bij onderzoek en ontwikkeling in deze sectoren wordt ook aangemoedigd.

Hoewel alle regionale programma's moeten blijven openstaan voor alle partners, moeten kleine groepen partners samen vooruitgang kunnen boeken zonder te wachten tot alle partners gereed zijn voor deelname. Zo zouden bepaalde projecten voor regionale samenwerking kunnen worden ontwikkeld op een subregionale basis, zoals bilaterale of trilaterale projecten met de Maghreb, de Mashraq of andere mediterrane samenstellingen. Zo wordt meer gebruik gemaakt van de "cluster"-aanpak, die reeds wordt toegepast in regionale MEDA-programma's, waar programma's, die openstaan voor alle partners, bestaan uit individuele projecten waarbij een kleiner aantal partners betrokken is.

De Commissie stelt voor meer gebruik te maken van de plurilaterale aard van de programma's voor regionale samenwerking, en projecten te ontwikkelen met kleinere aantallen lidstaten en mediterrane partners, in configuraties die per project kunnen verschillen.

De MEDA-programma's voor regionale samenwerking moeten de uitwisseling van ervaringen en beste praktijken bevorderen, het bewustzijn vergroten en methoden ontwikkelen om kwesties aan te pakken die vervolgens nationaal kunnen worden uitgevoerd. Ten bevordering van dit soort regionale samenwerking te bevorderen kan een aantal vernieuwingen in bestaande programma's worden voorgesteld en moet een beperkt aantal nieuwe programma's worden ingevoerd:

Investeringen en bedrijfsleven: buitenlandse en binnenlandse investeringen zijn cruciaal voor de economische ontwikkeling en voor een succesvolle omschakeling. Het is duidelijk dat de partnerlanden zelf de grootste inspanning moeten leveren bij het moderniseren van hun economie, bij het creëren van juridische en administratieve transparantie en zekerheid, bij het scheppen van een goed ondernemingsklimaat dat de concurrentie bevordert, en bij de ontwikkeling van goed bestuur en subregionale samenwerking. De EU kan dit proces echter steunen door te putten uit haar eigen ervaring en door financiële bijstand in het kader van MEDA te verlenen. De EU kan dit proces echter steunen door middel van haar eigen ervaring en door financiële bijstand van MEDA. In dit kader wordt binnen MEDA een regionaal fonds opgezet om de financiering van risicokapitaal te ondersteunen. Er zal een netwerk worden gelanceerd van bureaus die investeringen moeten bevorderen, en de Commissie zal de reeds zeer succesvol gebleken investeringsgidsen voor de regio bijwerken. De lidstaten zouden ook moeten overwegen om voorlichtingscampagnes uit te voeren voor hun eigen bedrijfsleven, zodat potentiële investeerders geïnformeerd worden over ontwikkelingen en kansen. De recente oprichting van het UNIMED BN-netwerk van werkgeversorganisaties zal kunnen inspelen op de behoeften en problemen van investeerders. Het regionale EUMEDIS-programma streeft naar de ontwikkeling van de informatiemaatschappij. De resultaten van dit programma op het gebied van e-commerce zullen verder worden ontwikkeld als instrument voor economische modernisering van de regio.

milieu: milieubescherming is een goed voorbeeld van een kwestie die via regionale samenwerking moet worden aangepakt. In 1997 stelden de Euro-mediterrane ministers vijf prioritaire gebieden voor milieubescherming vast (het actieplan milieu-prioriteiten voor de korte en middellange termijn - SMAP). De eerste serie projecten voor regionale samenwerking op deze prioritaire terreinen [4] wordt nu gelanceerd. Deze regionale projecten zijn onder andere gericht op water, afval, kustgebieden, biodiversiteit en woestijnvorming. Vanwege het toegenomen belang van milieubescherming worden de financiële middelen van het SMAP verruimd.

[4] Geïntegreerd water- en kustbeheer, afvalbeheer, hot spots (vervuilde gebieden en bedreigingen voor de biodiversiteit), tegengaan van woestijnvorming.

Meer in het algemeen moet aandacht worden geschonken aan de integratie van milieubescherming en de doelstellingen van duurzame ontwikkeling in alle activiteiten in het kader van het partnerschap.

infrastructuur: naast een juridisch en administratief kader voor de economische modernisering, moet er natuurlijk ook de nodige infrastructuur aanwezig zijn. In de mediterrane context moeten investeringen in grote infrastructuurprojecten als wegen, havens en telecommunicatie door de particuliere sector of via leningen worden gefinancierd. Het gebruik van subsidies moet beperkt worden tot de financiering van haalbaarheidsonderzoek en voorbereidende maatregelen. MEDA-middelen moeten worden gebruikt voor de ontwikkeling van concepten en haalbaarheidsonderzoek voor netwerken voor regionale infrastructuur, die gericht zijn op de interconnectie van nationale systemen (zuid-zuid) of het verbinden van de nationale systemen met de trans-Europese netwerken (trans-mediterraan). De belangrijkste regionale projecten zouden beter zichtbaar gemaakt kunnen worden door ze te voorzien van een Euro-mediterraan partnerschapslabel.

sociale dimensie: in alle studies over omschakeling wordt benadrukt dat rekening moet worden gehouden met de sociale gevolgen van de economische omschakeling. De nationale Indicatieve Programma's in het kader van MEDA omvatten reeds maatregelen op dit gebied, maar er is ook ruimte voor maatregelen op regionaal niveau.

De Commissie is tevens voornemens een nieuw regionaal sociaal programma op te zetten in het jaar 2001. Dit programma zal gericht zijn op:

* tenuitvoerlegging van de beste praktijken bij het aanpassen van het opleidingsbeleid aan de behoeften op de arbeidsmarkt

* bevordering van de rol van vrouwen in de economische ontwikkeling

* het instellen van sociale veiligheidsnetten en moderne stelsels voor sociale zekerheid, en samenwerking in de gezondheidszorg.

De Commissie stelt tevens voor een duurzaamheidseffectbeoordeling van de toekomstige Euro-mediterrane vrijhandelszone uit te voeren; op basis daarvan zal zij aanbevelingen doen voor toekomstige maatregelen.

justitie en binnenlandse zaken: gezien het belang van kwesties op het gebied van justitie en binnenlandse zaken, stelt de Commissie voor samenwerkingsinitiatieven op dit terrein te bevorderen. Een dergelijke benadering wordt ook gesteund door het verslag over de externe dimensie van JBZ dat door de Europese Raad in Feira werd aangenomen, en waarin het Middellandse-Zeegebied als een van de prioritaire gebieden voor samenwerking wordt aangewezen.

De gezamenlijke strategie voor het Middellandse-Zeegebied die door de Europese Raad van Feira werd aangenomen, bepaalt ook dat meer aandacht moet worden geschonken aan deze sector. Naast de maatregelen in het kader van de land-specifieke programma's stelt de Commissie voor in het jaar 2001 een regionaal programma op te zetten voor justitie en binnenlandse zaken. Dit zal gericht zijn op: activiteiten met betrekking tot asielrecht en ten gunste van vluchtelingen, samenwerking bij de bestrijding van illegale immigratie, met name de mensenhandel, kwesties in verband met migratie, met inbegrip van de sociale integratie van migranten die legaal in een lidstaat verblijven en samenwerking met de landen waar zij vandaan komen, conformiteit van de rechtsstelsels, ook op het gebied van familie- en erfrecht, samenwerking bij de bestrijding van georganiseerde misdaad door opleiding van justitie- en politie-ambtenaren.

c) Politieke dialoog en de civiele maatschappij

In het kader van het proces van Barcelona bespreken ministers en hoge ambtenaren periodiek politieke kwesties en buitenlands beleid. De EU moet regelmatig mensenrechten, democratie, goed bestuur en de rechtsstaat aan de orde stellen en deze zaken moeten een prominentere plaats krijgen in het partnerschap. De nadruk moet liggen op een structurele benadering, op fundamentele kwesties die aan de basis liggen van beleidskeuzes, en op de bevordering van een evolutionaire benadering. Alle beschikbare instrumenten moeten voor dit doel worden aangewend. Positieve maatregelen, zoals steun voor NGO's, moeten worden gefinancierd via de nationale MEDA-programma's en het MEDA-programma voor democratie. MEDA-land-toewijzingen moeten meer afhankelijk worden gesteld van aanzienlijke vooruitgang op deze terreinen.

Daarnaast moeten deze zaken ook regelmatig worden besproken met de partners in associatieraden en -comités, trojka's, enz.), zodat een directe politieke dialoog kan worden aangegaan over maatregelen die de regeringen moeten nemen met het oog op een bevredigende ontwikkeling van de situatie. Dit zou kunnen leiden tot de instelling van gezamenlijke werkgroepen inzake mensenrechten op het niveau van ambtenaren. Deze groepen zouden een aantal concrete benchmarks en objectieve criteria moeten afspreken die binnen de diverse Associatieraden besproken kunnen worden.

Voor zover dit nog niet gebeurd is, dienen de mediterrane partners te worden aangemoedigd toe te treden tot de relevante internationale instrumenten, verdragen, enz. op het gebied van de mensenrechten.

Een vrije en florerende civiele maatschappij is een basisvoorwaarde voor het succes van het alle aspecten van het partnerschap. Legale NGO's kunnen op vele terreinen van het partnerschap een waardevolle bijdrage leveren. Het creëren van een klimaat waar NGO's productief kunnen zijn, moet een van de hoofddoelstellingen zijn van de samenwerking op het gebied van mensenrechten, goed bestuur en de rechtsstaat. Op de lange termijn is dit de meest zinvolle manier waarop de EU de NGO's kan steunen.

d) Een handvest voor vrede en stabiliteit

De Euro-mediterrane ministers van Buitenlandse Zaken kwamen in 1999 in Stuttgart de richtsnoeren overeen voor een handvest voor vrede en stabiliteit. De tekst van het handvest moet op de volgende ministeriële ontmoeting in november 2000 worden vastgesteld. Het handvest zou in werking moeten treden zodra voldoende vooruitgang is geboekt in het vredesproces in het Midden-Oosten.

Het handvest zou een politiek bindend document moeten zijn, gericht op het voorkomen van spanningen en crises en op handhaving van vrede en stabiliteit door middel van samenwerking op veiligheidsgebied. Het handvest komt niet in de plaats van de Verklaring van Barcelona, maar moet dienen als instrument voor de tenuitvoerlegging van de Verklaring van Barcelona op het gebied van vrede en stabiliteit, waarbij ervan uit wordt gegaan dat alle aspecten van het proces van Barcelona een rol moeten spelen bij het versterken van vrede en stabiliteit.

Over principekwesties is reeds enige mate van overeenstemming bereikt. De tijd is nu rijp voor het opstellen van een ontwerp-tekst. Het handvest moet als belangrijkste doelstellingen hebben: de institutionalisering van de huidige politieke dialoog en het opzetten van concrete mechanismen voor de aanpak van kwesties op het gebied van veiligheid en stabiliteit in de regio. De huidige ad hoc-bijeenkomsten van hoge ambtenaren moeten worden omgevormd tot een institutioneel forum voor een dialoog over politieke en veiligheidskwesties, en er moeten mechanismen worden ingesteld voor gezamenlijke operationele maatregelen op het gebied van terrorisme, conflictpreventie en crisisbeheer.

De maatregelen voor het opbouwen van het partnerschap moeten flexibel worden uitgevoerd, zodat deze kwesties ook kunnen worden aangepakt door een kleiner aantal partners die sneller vooruitgang willen boeken, zonder afbreuk te doen aan het recht op deelname van alle Barcelona-partners. Het handvest dient dit flexibiliteitsprincipe te bevestigen.

e) Institutionele regelingen

Het proces van Barcelona en de individuele associatie-overeenkomsten voorzien reeds in regelmatige contacten tussen de partners via een aantal organisaties en instellingen. Naarmate het proces wordt geïntensiveerd, zal de behoefte ontstaan aan een effectievere coördinatie. Het Euro-mediterrane Comité voor het proces van Barcelona moet de kans krijgen een strategischer rol te spelen als stuurcomité, vooral op het gebied van multilaterale activiteiten. Het comité moet tegen november 2000 gevraagd worden in te stemmen met voorstellen in deze richting. Bij besluiten over dit aspect moet rekening gehouden worden met eventuele institutionele organen die worden opgericht in het kader van het handvest voor vrede en stabiliteit.

f) Informatie en communicatie

Het potentieel van het proces van Barcelona kan alleen worden gerealiseerd als er een grote betrokkenheid is in de regio. Er zou meer voorlichting gegeven kunnen worden over de doelstellingen en de voordelen van het proces, zodat er een actief en energiek partnerschap ontstaat.

De Commissie zal een programma voor informatie en communicatie opstellen met het oog op een grotere bewustwording, zowel in de lidstaten van de EU als in de partnerlanden. Met het oog op een grotere zichtbaarheid van projecten in het kader van het partnerschap krijgen alle projecten een "Euro-mediterraan partnerschapslabel".

Conclusie

Vijf jaar na de lancering van het proces van Barcelona is het tijd om de resultaten en de problemen te evalueren. In het licht van deze ervaringen moeten nu diverse stappen worden genomen, om het proces een nieuwe impuls te geven en het volledige potentieel te realiseren. De voorstellen in deze mededeling zijn bedoeld als een stimulans voor de discussie tussen de partners in de aanloop naar de ministeriële Conferentie (de ontmoeting van Euro-mediterrane regeringsleiders) in november 2000 in Marseille, en moeten het pad effenen voor overeenstemming over een programma om het proces van Barcelona een nieuwe impuls te geven. Dit programma moet bij die gelegenheid worden aangenomen.

De Commissie doet de volgende aanbevelingen:

associatie-overeenkomsten: Egypte moet worden opgeroepen de associatie-overeenkomst te ondertekenen.Libanon, Syrië en Algerije moeten worden opgeroepen de onderhandelingen met de Unie te versnellen, zodat deze uiterlijk juni 2001 kunnen worden afgesloten. Het is duidelijk dat belangrijke inspanningen nodig zijn van alle partijen, en dat de lidstaten stappen moeten nemen om de ratificering van de overeenkomst met Jordanië te versnellen, en ervoor te zorgen dat toekomstige overeenkomsten binnen twee jaar na ondertekening worden geratificeerd.

Handel: voor elk land waarmee een associatie-overeenkomst in werking is getreden moet een gedetailleerd onderzoek worden uitgevoerd van de stappen die moeten worden gezet om aan het eind van de overgangsperiode tot grotere liberalisering van de wederzijdse handel op landbouwgebied te komen, in overeenstemming met de relevante GATT/WTO-bepalingen. Dit onderzoek zal, afhankelijk van het reeds verrichte werk, eind 2000 worden uitgevoerd en zal de basis vormen voor eventuele verdere voorstellen van de Commissie voor handelsliberalisering. Bij eventuele verdere preferenties die aan de partners worden toegekend moet gestreefd worden naar een zo groot mogelijke consistentie. Partnerlanden die lid zijn van de WTO moeten een volwaardige rol spelen bij de GATS-2000- onderhandelingen. Uiterlijk vijf jaar na ondertekening moet elk land dat een associatie-overeenkomst met de EU ondertekent, vrijhandelsovereenkomsten met alle andere ondertekenaars van associatie-overeenkomsten ondertekenen. Diagonale cumulatie moet onmiddellijk worden toegepast op partners die onderling vrijhandel instellen en identieke oorsprongregels toepassen. Op basis van de verwachte resultaten van het binnenkort uit te voeren regionale programma "euro-market", moet tegen 2002 een tijdschema worden opgesteld voor harmonisatiemaatregelen voor bepaalde prioritaire sectoren, zoals oorsprongregels, douanezaken, normen en voorschriften, en de bescherming van intellectuele eigendom. De tenuitvoerlegging van dit harmonisatieprogramma, dat zowel betrekking heeft op de convergentie met de EU als op intra-mediterrane harmonisatie, zou dan met ingang van 2004 plaatsvinden.

MEDA: met het oog op een grotere effectiviteit moet er een expliciet verband worden gelegd tussen de tenuitvoerlegging van de associatie-overeenkomsten en de MEDA-financiering, en moet de bereidheid van de partners om de doelstellingen van de overeenkomsten op het gebied van economische omschakeling na te streven tot uiting komen in toekomstige financiële toewijzingen. Ook moeten meer inspanningen gedaan worden om de resultaten van regionale programma's over te dragen naar nationale maatregelen. Dit proces dient ook van invloed te zijn op de jaarlijkse financiële toewijzingen. De plurilaterale aard van programma's voor regionale samenwerking moet worden onderstreept, maar projecten moeten openstaan voor kleinere aantallen lidstaten en mediterrane partners, in configuraties die per project kunnen verschillen. Een duurzaamheidseffectbeoordeling van de toekomstig Euro-mediterrane vrijhandelszone zal worden uitgevoerd, en op basis hiervan zal de Commissie aanbevelingen doen voor maatregelen. In het jaar 2001 zullen nieuwe regionale programma's worden opgesteld inzake sociale kwesties en justitie en binnenlandse zaken.

Samenwerking op het gebied van politiek en veiligheid: in de komende Euro-mediterrane ontmoeting in november 2000 in Marseille moet overeenstemming worden bereikt over het Euro-mediterrane handvest voor vrede en stabiliteit.

De samenwerking op het gebied van de eerbiediging van mensenrechten en democratie, goed bestuur en de rechtsstaat moet worden geïntensiveerd. De EU moet deze kwesties aan de orde stellen via een structurele aanpak, en de MEDA-toewijzingen moeten in grotere mate afhankelijk worden gesteld van vooruitgang op deze terreinen.

Informatie en communicatie: een nieuw voorlichtingsprogramma zal worden gelanceerd, zowel in de EU-lidstaten als in de partnerlanden. Met het oog op een grotere zichtbaarheid van in het kader van het partnerschap uitgevoerde projecten wordt een Euro-mediterraan-partnerschapslabel ingevoerd.

Deze communicatie wordt doorgezonden naar de Raad en het Europees Parlement ter voorbereiding van het standpunt van de EU in de aanloop naar de Euro-mediterrane ontmoeting van ministers van Buitenlandse Zaken in november 2000.

BIJLAGE

OVERZICHT VAN DE ACTIVITEITEN

ALGEMEEN

1. Barcelona is het enige forum met bijeenkomsten op ministerniveau waaraan Israël, Syrië en Libanon deelnemen. Dit was van zeer groot belang tijdens de drie jaar dat het vredesproces in het Midden-Oosten was geblokkeerd. De ministers van buitenlandse zaken van de 27 partners zijn sedert de Conferentie van Barcelona (1995) geregeld samengekomen : Malta (1997), Palermo (1998, informeel), Stuttgart (1999), Lissabon (2000, informeel). Daarnaast waren er ook 12 vergaderingen van vakministers.

2. Het Euromediterraan Comité voor het proces van Barcelona (hoge ambtenaren van de ministeries van buitenlandse zaken van de 27 plus de Commissie) komt op gezette tijden en ten minste viermaal per jaar bijeen om als Stuurcomité van het proces te fungeren en richtsnoeren voor en de tenuitvoerlegging van de regionale samenwerking te bespreken.

3. Op de bijeenkomst van de ministers van buitenlandse zaken in Stuttgart zijn richtsnoeren voor het Handvest voor vrede en stabiliteit vastgesteld en sindsdien is door de hoge ambtenaren nog verdere vooruitgang geboekt (cf. Verslag van Lissabon van het voorzitterschap).

ASSOCIATIEOVEREENKOMSTEN

(zie bijgevoegde tabel)

4. Geboekte vooruitgang:

Er zijn overeenkomsten van kracht met Tunesië, Marokko, Israël en de Palestijnse autoriteit (interimovereenkomst).

De overeenkomst met Jordanië is ondertekend en de ratificatieprocedures lopen.

De onderhandelingen met Egypte zijn afgesloten en met de ondertekening wordt gewacht totdat Egypte zijn interne procedures heeft voltooid.

De onderhandelingen met Libanon, Syrië en Algerije zijn nog aan de gang.

Cyprus, Malta en Turkije vallen onder de reeds bestaande associatieovereenkomsten die onder meer voorzien in een douane-unie met de EG.

FINANCIËLE SAMENWERKING

5. De tenuitvoerlegging van de financiële samenwerking kan als volgt worden samengevat :

Totale vastleggingskredieten voor EG-hulp aan het Middellandse-Zeegebied 1995-1999 : 4.422 mln. euro

waarvan - MEDA 3.435 mln. euro

- vredesproces 424 mln. euro.

(steun aan de Palestijnen)

Totaal van de betalingen voor EG-hulp aan het Middellandse-Zeegebied 1995-1999 : 1.615 mln. euro

waarvan - MEDA 890 mln. euro

- vredesproces 256 mln. euro.

(steun aan de Palestijnen)

Totaal EIB-leningen aan het Middellandse-Zeegebied 1995-1999 : 4.672 mln. euro.

MEDA-vastleggingen 1995-1999

De vastleggingen voor deze periode in het kader van MEDA I bedroegen in totaal 3.435 mln. euro met de volgende verdeling per jaar :

TABEL 1 mln. euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het bedrag van de vastleggingskredieten lag dus hoger dan het in de MEDA-verordening vastgestelde financieel referentiebedrag van 3.424,5 mln. euro.

In onderstaande tabel wordt de verdeling gegeven van de vastleggingskredieten per partner/programma voor de periode 1995-1999 :

TABEL 2 mln. euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Betalingen 1995-1999

De betalingen in het kader van MEDA I bedroegen in totaal 890 mln. euro met de volgende jaarlijkse verdeling :

TABEL 3 mln. euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Eind 1999 bedroeg het gecumuleerd verschil tussen vastleggings- en betalingskredieten 2.545 mln. euro. Voor de periode 1995-1999 vertegenwoordigden de betalingen 26 % van de vastleggingen zoals uit onderstaande tabel blijkt :

TABEL 4 mln. euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

In onderstaande tabel wordt de verdeling van de vastleggingen/betalingen per partner gegeven :

TABEL 5 mln. euro

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

***

In het kader van de nationale indicatieve programma's van MEDA is steun verleend voor de volgende belangrijke activiteiten :

Structurele aanpassing : directe begrotingssteun als aanvulling op de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van programma's die in de regel met de instellingen van Bretton Woods worden gecoördineerd; in totaal 600 mln. euro of 20 % van de MEDA-vastleggingskredieten voor 1995-1999. De betrokken partners waren Marokko, Algerije, Tunesië, Jordanië en Libanon.

Economische samenwerking : steun voor het creëren van een klimaat dat gunstig is voor de ontwikkeling van de particuliere sector, met inbegrip van door de EIB beheerde verrichtingen met risicodragend kapitaal; in totaal 1.035 mln. euro of 30 % van de MEDA-vastleggingskredieten voor 1995-1999. De belangrijkste partners waren Marokko, Tunesië, Jordanië, Egypte, Turkije en de Palestijnse autoriteit.

Sociale sector : activiteiten in de sociale sector in de ruimste zin (gezondheidszorg, onderwijs, ...) ter ondersteuning van het sociaal-economisch evenwicht in de partnerlanden en om de ongunstige gevolgen op korte termijn van de economische overgang te verzachten. Vooral in de vorm van sociale fondsen en meer recentelijk een sectoriële aanpassingsfaciliteit (ziekteverzekering in Tunesië); in totaal 1.000 mln. euro of 29 % van de MEDA-vastleggingskredieten voor 1995-1999.

Milieu : er zijn activiteiten gesteund in Marokko en Jordanië; daarnaast zijn aan alle partnerlanden met uitzondering van Syrië rentesubsidies toegekend op EIB-leningen voor milieuprojecten; in totaal 235 mln. euro of 7 % van de MEDA-vastleggingskredieten voor 1995-1999.

Er zijn plattelandsontwikkelingsprogramma's goedgekeurd voor Marokko, Tunesië en Syrië voor in totaal 155,5 mln. euro of 4,5 % van de MEDA-vastleggingskredieten voor 1995-1999.

In het kader van het regionaal Indicatief Programma is voorrang gegeven aan industriële samenwerking, milieubescherming, watervoorziening, energie, vervoer en de informatiemaatschappij, met de nadruk op beleidsdialoog, netwerken, de onderlinge koppeling van infrastructuurvoorzieningen en de hervorming van het wettelijke en administratief kader om concurrentiebevorderende regelgeving aan te moedigen. In het kader van het derde hoofdstuk van het proces van Barcelona hadden de belangrijkste activiteiten betrekking op het cultureel erfgoed, audiovisuele samenwerking en uitwisseling van jongeren. De meeste programma's voor regionale samenwerking staan open voor de burgermaatschappij, net als het MEDA-Programma Democratie (36 mln. euro voor de beschouwde periode).

***

BILATERALE MEDA-PROGRAMMA'S

Algerije

Het tempo van de vastleggingen lag aanvankelijk laag als gevolg van de politieke situatie en de lage opnamecapaciteit van de Algerijnse administratie. Sedert eind 1998 heeft de samenwerking echter opnieuw een zekere dynamiek herwonnen.

Voor de economische overgang en het hervormingsproces is steun toegekend via een structurele aanpassingsfaciliteit van 125 miljoen euro die in 1997 zijn vastgelegd. Dit programma heeft betrekking op essentiële hervormingen op het gebied van de liberalisering van de buitenlandse handel, privatisering, het sociaal vangnet en huisvesting. Naast deze hervormingen zijn projecten voor technische bijstand opgezet om de ontwikkeling van de particuliere sector te steunen. Een privatiseringsproject (38 miljoen euro) en een programma voor steun aan het MKB (57 miljoen euro) zijn eind 1998 vastgelegd. In december 1999 is een project voor de modernisering van de financiële sector (23 miljoen euro) goedgekeurd. Daarnaast verstrekt de Commissie door middel van een rentesubsidie op een lening van de EIB (10,75 miljoen euro) steun voor het verminderen van de industriële verontreiniging.

Ter ondersteuning van het sociaal-economisch evenwicht is in 1999 een programma voor institutionele ondersteuning aan NGO's (5 miljoen euro) goedgekeurd om gedecentraliseerde en op armoedebestrijding gerichte ontwikkelingsactiviteiten, met name ten behoeve van arme doelgroepen, te ondersteunen. Een omvattend steunprogramma voor het Algerijns sociaal fonds (60 miljoen euro) is thans in voorbereiding. Hiermee zullen vooral activiteiten worden gesteund die werkgelegenheid creëren en bijdragen tot de ontwikkeling van de maatschappij.

Egypte

De in Egypte via het MEDA-Programma gefinancierde maatregelen hebben vooral betrekking op de economische overgang en het tot stand brengen van een beter sociaal economisch evenwicht. Dit moet bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstelling van Egypte voor de middellange termijn, namelijk een gestage economische groei van meer dan 5,5 % per jaar.

Het MEDA-Programma steunt de economische overgang in Egypte met behulp van het Programma voor industriële modernisering (250 miljoen euro) : dit programma is opgezet door de Egyptische regering, de particuliere sector en de Europese Unie om Egypte te helpen met succes te concurreren op zowel de binnenlandse als de internationale markten. Naarmate Egypte zich verder integreert in de wereldeconomie en het handelsstelsel, zullen de prestaties van de industriële sector van cruciaal belang worden voor de toekomstige inkomsten van het land en voor het scheppen van werkgelegenheid.

De doelstellingen van het IMP hebben gevolgen op drie niveaus. In de eerste plaats op het niveau van het beleid en het creëren van een gunstig klimaat, in de tweede plaats op sectorieel niveau en in de derde plaats op het niveau van de afzonderlijke bedrijven. Het Ministerie van Industrie zal bijstand krijgen om de groei van het particuliere bedrijfsleven te bevorderen en om een meer bedrijfsvriendelijk klimaat te creëren. Daarnaast zal ook steun worden verleend aan verenigingen van werkgevers en andere daarmee verband houdende organisaties om de belangen van de bedrijfssector te behartigen. Op het niveau van de bedrijven zijn ongeveer 5.000 ondernemingen geselecteerd voor bijstand om hun concurrentievermogen te verbeteren.

Wat de steun voor het sociaal-economisch evenwicht betreft, is de samenwerking tussen de EU en Egypte geleidelijk geëvolueerd van initiatieven inzake bevolkingsplanning, gedecentraliseerde samenwerking, steun aan NGO's tot een wezenlijke bijdrage aan het Sociaal fonds voor ontwikkeling, waarvoor de EU een van de eerste belangrijke donors was. In de sociale sector is de samenwerking tussen de EU en Egypte in het kader van MEDA vooral gericht op beleidsmaatregelen ter bevordering van de ontwikkeling van het menselijk potentieel, het stimuleren van programma's ter ondersteuning van aanvaardbare maatregelen voor het beperken van de bevolkingsgroei, het creëren van werkgelegenheid en mogelijkheden voor micro- en kleine ondernemingen op het platteland en in andere achtergebleven gebieden.

De Egyptische regering is zich bewust van de uitdaging waarmee zij wordt geconfronteerd: zij levert een grote inspanning ter verbetering van de kwaliteit van het basisonderwijs (EU-bijdrage 100 miljoen euro) en heeft een beleid voor de lange termijn uitgestippeld. De klemtoon daarvan ligt op drie gebieden : (1) het verbeteren van de toegang tot verplicht onderwijs, in het bijzonder voor meisjes en kansarme kinderen; (2) het verbeteren van de onderwijskwaliteit door het uitvalpercentage terug te dringen en het aanleren van elementaire vaardigheden te waarborgen; en (3) het verhogen van de efficiëntie van het onderwijssysteem door een betere benutting, planning en beheer van middelen en door het onderwijzend personeel en de onderwijsambtenaren te verplichten rekenschap af te leggen.

Wat de gezondheidszorg (EU-bijdrage 110 miljoen euro) betreft, heeft de regering ook de doelstellingen vastgelegd voor een omvattend en over 10 tot 15 jaar gespreid kader voor de hervorming van de gezondheidssector, met als uiteindelijk doel een verbetering van de gezondheidstoestand van de Egyptische bevolking door middel van een algemene toegang tot kosteneffectieve diensten van hoge kwaliteit in het kader van een financieel duurzaam en efficiënt systeem. Het hervormingsprogramma zal tijdens de eerste vijf jaar vooral zijn gericht op de primaire zorg, rekening houdend met de totale omvang van het personeel in de gezondheidszorg en de capaciteit van het systeem waarvoor geleidelijk beleidsmaatregelen zullen worden uitgestippeld en ten uitvoer gelegd.

Een andere belangrijke bijdrage aan de inspanningen van Egypte om de ongunstige effecten van de economische overgang te verzachten is de steun die thans wordt toegekend aan het Sociaal Fonds voor ontwikkeling. Er is een bedrag van 155 miljoen euro vastgelegd voor de tweede fase van deze actie ter verhoging van de werkgelegenheid.

Jordanië

Het grootste deel van de middelen is gebruikt ter ondersteuning van de economische overgang en de hervormingen : er is 180 miljoen euro toegekend voor twee structurele aanpassingsmaatregelen (1996,1999). Deze steun was vooral gericht op economische en sociale hervormingen, zoals een beter begrotingsbeheer en doorzichtigheid van de economische statistieken, liberalisering van de handel, modernisering van het belastingstelsel, privatisering en hervorming van de openbare sector, het sociaal vangnet en investeringen in sociale infrastructuur. Beide maatregelen hebben bovendien bijgedragen tot het verzachten van de betalingsbalansbeperkingen. Er is in totaal 62 miljoen euro toegekend voor programma's ten behoeve van het MKB (7 miljoen euro), industriële modernisering (40 miljoen euro) en door de EIB beheerd risicodragend kapitaal ter ondersteuning van het MKB (15 miljoen euro).

Maatregelen inzake armoedebestrijding die ondanks de hoge schuldenlast van Jordanië en de budgettaire beperkingen het sociaal-economisch evenwicht moeten waarborgen, waren vooral gericht op watervoorziening (17,3 miljoen euro, vooral voor Groot-Amman), milieubescherming (2,6 miljoen euro aan rentesubsidies voor een lening van de EIB) en ontwikkeling van het toerisme (3,9 miljoen euro).

Andere vastleggingen in 1996-99 hadden betrekking op bijdragen aan het UNRWA, acties van ECHO en voedselzekerheid.

Libanon

In de periode 1995-1999 was de EU-bijstand vooral bestemd om Libanon te helpen bij de naoorlogse institutionele en economische wederopbouw :

- rehabilitatie van de openbare instellingen en industriële modernisering

- economische overgang en hervorming van het belastingstelsel

- evenwichtige sociale ontwikkeling.

De rehabilitatie van de openbare administratie heeft tot doel de planning- en operationele capaciteit van de ministeries, staatsagentschappen en instellingen te versterken met het oog op het uitvoeren van activiteiten in de sociale sector (38 miljoen euro). In het kader van een investeringsplanningsprogramma wordt beheerssteun verleend aan staatsinstellingen die verantwoordelijk zijn voor infrastructuur en nutsvoorzieningen, d.w.z. energie- en watervoorziening, vervoer, afvalverwijdering, milieubescherming, industrie (25 miljoen euro). De particuliere sector moet bovendien profiteren van het versterken van de capaciteit op het gebied van normen en certificering (6 miljoen euro) en er is een project inzake industriële modernisering in uitvoering om de particuliere sector op het niveau van het MKB te helpen om efficiënter te concurreren op de lokale en exportmarkten (11 miljoen euro). Er zijn rentesubsidies toegekend op twee leningen van de EIB voor de milieusector (30 miljoen euro).

In 1999 is een structurele aanpassingsfaciliteit van 50 miljoen euro goedgekeurd om de economische overgang van Libanon te steunen, gecombineerd met bijstand voor de invoering van de BTW (van cruciaal belang voor het effenen van de weg voor nieuwe onderhandelingen over de Associatieovereenkomst).

Er is een Sociaal en economisch ontwikkelingsfonds van 25 miljoen euro goedgekeurd om beter te kunnen voorzien in de behoeften op het gebied van sociale ontwikkeling van de meer kwetsbare bevolkingsgroepen van Libanon die een groter risico lopen in een economie in overgang. In het kader hiervan worden microkredietlijnen en steun beschikbaar gesteld aan NGO's, gemeentebesturen en andere agentschappen die zich bezighouden met het sociaal welzijn en de economische behoeften op het platteland en in de steden. Libanon heeft bovendien geprofiteerd van humanitaire en rehabilitatieprogramma's die hoofdzakelijk bestemd waren voor personen die als gevolg van de burgeroorlog ontheemd waren.

Marokko

De opnamecapaciteit van Marokko voor MEDA-middelen was zeer bevredigend. De vastleggingen bedroegen in de beschouwde periode in totaal ongeveer 650 miljoen euro.

Wat de economische hervorming betreft, is in samenwerking met de Wereldbank een structurele aanpassingsfaciliteit opgericht (120 miljoen euro). In maart 1998 is een nieuwe regering aan het bewind gekomen. Als gevolg van de daaropvolgende politieke heroriëntatie, heeft de uitbetaling van middelen aan Marokko vertraging opgelopen en de laatste betaling heeft in december 1999 plaatsgevonden.

Als aanvulling op de structurele aanpassingsfaciliteit, dragen diverse programma's voor technische bijstand bij tot een verbeterde economische omgeving in de particuliere sector. Tot de prioritaire gebieden behoren privatisering (5 miljoen euro), de oprichting van een garantiefonds (30 miljoen euro), standaardisering en kwaliteitsbeheer (15,5 miljoen euro), steun voor het Nationaal Agentschap voor de regulering van telecommunicatie (5 miljoen euro), een steunprogramma voor beroepsopleiding (38 miljoen euro), steun voor beroepsverenigingen (5 miljoen euro), een experimenteel project inzake microkredieten (700.000 euro), steun voor het Nationale Plan van geologische cartografie (5 miljoen euro) alsmede een informatiecentrum voor het MKB, Euro-Maroc Enterprise (EME), dat in 1995 met MEDA-middelen is opgestart. Naast deze projecten is door de EIB beheerd risicodragend kapitaal toegekend voor het ontwikkelen van het nieuwe concurrentievermogen van de Marokkaanse bedrijven (45 miljoen euro).

De steun voor het sociaal-economisch evenwicht heeft vooral betrekking op het verminderen van de verschillen in de levensomstandigheden op het platteland, met name in het noorden van het land : waterzuivering in plattelandsgebieden (40 miljoen euro), landwegen en paden (30 miljoen euro), geïntegreerde plattelandsontwikkeling (28 miljoen euro), steun voor basisgezondheidszorg (20 miljoen euro), geïntegreerde ontwikkeling van bosgebieden (24 miljoen euro), steun voor basisonderwijs (40 miljoen euro), mediterrane kustweg (80 miljoen euro), steun voor de kustvisserij (21 miljoen euro), verbetering van de waterhuishouding ten behoeve van de landbouw (29 miljoen euro), steun voor de ontwikkeling van NGO's (4 miljoen euro), steun aan het Ministerie van Sociale Ontwikkeling (2 miljoen euro).

Andere projecten zijn in het bijzonder gericht op het verbeteren van de levensomstandigheden in de steden : hulp voor jongeren en sport (6 miljoen euro), rioolstelsels in de grote steden (8 miljoen euro, aangevuld door de EIB), rioolstelsel voor Meknès, Settat en Agadir (13 miljoen euro, aangevuld door de EIB), openbare huisvesting in Tanger (7 miljoen euro), steun voor het scheppen van werkgelegenheid (3 miljoen euro), culturele instellingen (5 miljoen euro).

Syrië

De tenuitvoerlegging van de samenwerking met Syrië in het kader van MEDA is geblokkeerd in afwachting van de bekrachtiging door Syrië van de kaderovereenkomst inzake financiering. Onderstaande projecten zijn goedgekeurd.

Er zijn een aantal programma's goedgekeurd ter ondersteuning van de economische overgang. Het programma voor de modernisering van het Ministerie van Financiën (10,5 miljoen euro) beoogt de modernisering van de wet- en regelgeving op het gebied van belastingen, budgettaire hervormingen, douanetarieven en praktijken en het verlenen van bijstand voor de reorganisatie van de administratie ten einde de tenuitvoerlegging van het hervormingsbeleid te waarborgen.

Het Steunprogramma ten behoeve van het bedrijfsleven II (10 miljoen euro) is gericht op het verbeteren van de prestaties van lokale bedrijven en het verhogen van de productie, kwaliteit, export en werkgelegenheid om de samenwerking tussen ondernemingen uit de EU en Syrië te ontwikkelen; ontwikkelen van de capaciteit van de adviesdiensten; verbeteren van het ondernemingsklimaat met het oog op het ontwikkelen van het lokale bedrijfsleven.

De School voor bedrijfsadministratie (14 miljoen euro) zal bijdragen tot een beter beheer van Syrische ondernemingen door het bevorderen van een modern beheer, onderwijs en opleiding.

De Institutionele en sectorale moderniseringsfaciliteit (21 miljoen euro) zal de Syrische administratie helpen bij het uitstippelen en ten uitvoer leggen van een omvattende modernisering van de economie; totstandbrenging van een forum voor besprekingen op hoog niveau van het economisch beleid en strategie en creëren van een klimaat van verandering door het verbeteren van de administratieve capaciteit en van de diensten die door de Syrische openbare sector worden verleend, als aanvulling op de andere economische steun- en moderniseringsprogramma's die door de EU worden gefinancierd.

Het Programma voor de modernisering van de gemeenteadministratie (18 miljoen euro) beoogt een verbetering van de diensten die door een aantal geselecteerde gemeentebesturen aan de inwoners worden verstrekt.

Andere programma's hebben betrekking op steun voor het sociaal-economisch evenwicht. Het steunprogramma voor de telecommunicatiesector (10 miljoen euro) heeft tot doel de telecomsector en de organisatie daarvan te moderniseren en de institutionele, financiële en beheerscapaciteit te versterken; betere en duurzame dienstverlening aan het publiek; verbetering van de technische, bestuurlijke en operationele procedures en vaardigheden.

Het actieprogramma voor de elektriciteitssector (11 miljoen euro) moet de efficiency van de opwekking, transmissie en distributie van elektriciteit verbeteren, de financiële en bestuurlijke efficiency, autonomie en zelfredzaamheid van elektriciteitsondernemingen vergroten en bijdragen tot het toepassen van elektriciteitstarieven die de werkelijke kosten dekken.

Andere programma's hebben betrekking op bosbouw, het cultureel toerisme en archeologische opleiding.

Tunesië

De Associatieovereenkomst met Tunesië was de eerste die in werking is getreden en Tunesië heeft de tariefafbraak zelfs met twee jaar vervroegd. Dit geldt ook voor de herstructurering van de economie. Zelfs vóór de ondertekening van de associatieovereenkomst waren al programma's opgezet om de Tunesische industrie voor te bereiden op de toekomstige concurrentie vanuit Europa.

Voor de economische overgang en het hervormingsproces is steun toegekend door twee aanpassingsfaciliteiten (180 miljoen euro) die vooral betrekking hebben op hervormingen op sociaal gebied, privatisering van overheidsbedrijven en modernisering van de financiële sector.

Er zijn verschillende projecten voor technische bijstand opgezet om de ontwikkeling van de particuliere sector te bevorderen: een project ter ondersteuning van het Tunesische privatiseringsprogramma (10 miljoen euro), een project ten behoeve van directe buitenlandse investeringen (4 miljoen euro), een project ter ondersteuning van de modernisering van de beroepsopleiding (45 miljoen euro) en een project ter bevordering van de Tunesische economie (10 miljoen euro). Door de EIB zijn twee operaties met risicodragend kapitaal voorbereid om de privatisering en modernisering van het MKB te ondersteunen.

Ter ondersteuning van het sociaal-economisch evenwicht zijn twee projecten voor technische bijstand uitgevoerd die betrekking hebben op plattelandsontwikkeling (50 miljoen euro) en het creëren van werkgelegenheid (9,6 miljoen euro).

Ter ondersteuning van de hervorming van de sector ziekteverzekering is een sectoriële aanpassingsfaciliteit (40 miljoen euro) gefinancierd. Voor acties van de EIB op het gebied van milieubescherming zijn rentesubsidies toegekend (29,8 miljoen euro).

Turkije

De algemene doelstellingen van de in het kader van het MEDA-Programma in Turkije gefinancierde activiteiten zijn het ondersteunen van de economische ontwikkeling en de overgang in het licht van de douane-unie EG-Turkije en het bevorderen van een beter sociaal-economisch evenwicht in dat land.

Hiervoor was tijdens de periode 1996-1999 een bedrag van 376 miljoen euro vastgelegd. Er zijn 55 samenwerkingsprojecten gefinancierd. Als gevolg van bijkomende beperkingen die het EP in 1996 voor Turkije heeft opgelegd, is het vastleggen van de projecten pas vanaf 1998 goed op gang gekomen. Het ontbreken van een ondertekende kaderovereenkomst (pas op 19.3.1999 ondertekend) heeft de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de projecten verder afgeremd.

De projecten hebben vooral betrekking op de volgende prioritaire gebieden :

Modernisering en bevordering van de particuliere sector. De tien gefinancierde projecten (in totaal 42 miljoen euro) steunen het midden- en kleinbedrijf (MKB), de ontwikkeling van productieve infrastructuur, institutionele samenwerking en steun voor de privatisering. In dit verband is steun toegekend voor de oprichting van Business Centres in Izmit, Izmir en Gazientep en voor een project voor de daadwerkelijke handhaving van intellectuele eigendomsrechten. Daarnaast is door de EIB risicodragend kapitaal ter beschikking gesteld voor het MKB.

Volksgezondheid. De 5 projecten die in het kader van deze prioriteit zijn vastgesteld (in totaal 95 miljoen euro) omvatten een project ter verbetering van de diensten voor reproductieve gezondheidszorg, voedselinspectie, vroegtijdige vaststelling van kanker bij vrouwen en een rehabilitatieproject voor twee districten in Istanboel.

Onderwijs. De 6 projecten waarvoor steun is toegekend (in totaal 182 miljoen euro) zullen bijdragen tot het verbeteren en hervormen van met name het basis- en beroepsonderwijs en zullen de kwaliteit van het verstrekte onderwijs verhogen.

Milieu. De 5 geïdentificeerde projecten (in totaal 42 miljoen euro) zijn hoofdzakelijk gericht op het verbeteren van de afvalwaterzuivering.

Mensenrechten, versterking van de democratie en civiele samenleving. In het kader van deze prioriteit is steun toegekend voor 29 projecten (in totaal 14 miljoen euro). De projecten hebben onder meer betrekking op activering van de gemeenschappen, consumentenbescherming, bescherming van kinderen, mensenrechten, rechten van de vrouw en ontwikkeling, de pers en de betrekkingen tussen de EU en Turkije. Met uitzondering van een project voor de ontwikkeling van de burgermaatschappij in Turkije (8 miljoen euro) en een project inzake de activering van de gemeenschappen (1,3 miljoen euro), lag de EU-bijdrage aan alle projecten beneden de 1 miljoen euro voor activiteiten op het gebied van voorlichting en onderwijs, opleiding, bewustmakingscampagnes enz.

Westelijke Jordaanoever en Gazastrook

De Palestijnse autoriteit heeft deelgenomen aan de Conferentie van Barcelona in november 1995 en de Palestijnen blijven volwaardige en gelijke partners in het proces van Barcelona en komen in aanmerking voor financiering door MEDA. Daarnaast was men van oordeel dat als gevolg van de specifieke omstandigheden op de Westelijke Jordaanoever en de in Gaza-strook een specifieke instrument, ingesteld na de ondertekening van de Beginselverklaring in 1993, in stand diende te worden gehouden.

Aan de Palestijnen is in de periode 1995-1999 voor ongeveer 88 miljoen euro in de vorm van schenkingen toegekend. De prioritaire gebieden voor samenwerking zijn infrastructuur, institutionele opbouw en ontwikkeling van de particuliere sector. De ontwikkelingssteun op deze gebieden, zowel de rechtstreekse als de onrechtstreekse, heeft tot doel de algemene doelstellingen van het Barcelona-proces te verwezenlijken.

De EG heeft het programma voor steunverlening aan gemeenten (fase 1-3), waarmee een bedrag van 45 miljoen euro is gemoeid, opgezet en legt dit ook ten uitvoer. Het programma beoogt de verbetering van de infrastructuur door middel van kleinschalige projecten (watervoorziening, riolering, wegenwerken) in de gemeenten op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook. Daarnaast heeft de EG 21 miljoen euro vastgelegd voor het programma voor lokale plattelandsontwikkeling : algemeen doel van dit project is het verbeteren van de leefsituatie van de bevolking in een aantal geselecteerde plattelandsgebieden. Eind 1999 heeft de EG zich verbonden tot de bouw van de vrachtfaciliteit op de luchthaven van Gaza (25 miljoen euro) die onmisbaar is voor een onafhankelijke Palestijnse handel met derde partijen via de luchthaven.

Wat de ontwikkeling van de particuliere sector betreft, is het Palestijns Ontwikkelingsfonds (PDF) opgericht, een ontwikkelingsorgaan dat de groei van het Palestijnse MKB moet bevorderen. Het PDF verstrekt leningen op middellange termijn en daarmee verband houdende financiële en investeringsdiensten. Vanaf 1995 heeft de EG ongeveer 20 miljoen euro toegekend aan het PDF dat, ondanks de moeilijke economische situatie, steun wil verlenen voor de totstandbrenging van een stabielere economische structuur en de afhankelijkheid van de Israëlische economie wil verminderen.

REGIONAAL MEDA-PROGRAMMA

Politiek

Hoge ambtenaren (van het Ministerie van Buitenlandse Zaken) hebben op geregelde bijeenkomsten (ten minste viermaal per jaar) de dialoog over politieke en veiligheidskwesties voortgezet. Zij zijn het met name eens geworden over een aantal maatregelen voor het opbouwen van partnerschap en hebben aanzienlijke vooruitgang geboekt met betrekking tot het Handvest voor vrede en stabiliteit.

De richtsnoeren voor het Handvest voor vrede en stabiliteit zijn in Stuttgart vastgelegd (april 1999) en de ministers van Buitenlandse Zaken hebben toegezegd de tekst klaar te hebben tegen Barcelona IV terwijl de formele goedkeuring zal plaatsvinden zodra de politieke situatie dit toelaat.

Er is overeenstemming bereikt over de volgende maatregelen voor het opbouwen van partnerschap :

- training seminars voor diplomaten,

- netwerk van instellingen voor buitenlands beleid (EuroMeSCo),

- samenwerking tussen burgerbeschermingsdiensten op het gebied van natuurlijke en door de mens veroorzaakte rampen,

- register van bilaterale overeenkomsten,

- uitwisseling van informatie over internationale verdragen inzake mensenrechten, ontwapening, humanitaire rechten.

MEDA financiert het burgerbeschermingsproject, EuroMeSCo en de training seminars voor diplomaten (3 miljoen euro).

Er zijn drie vergaderingen van hoge ad hoc-ambtenaren georganiseerd om de samenwerking bij de bestrijding van het terrorisme te bespreken.

Economisch en financieel

Er zijn regionale fora opgezet die betrekking hebben op de prioritaire sectoren die door de ministers voor regionale samenwerking zijn vastgesteld : industriële samenwerking, milieubescherming, watervoorziening, energie, vervoer en de informatiemaatschappij. Voor elk thema komen deskundigen van de 27 landen bijeen om richtsnoeren uit te stippelen voor regionale samenwerkingsprogramma's, die vervolgens door het Europees-Mediterrane Comité moeten worden goedgekeurd. Bij de regionale samenwerking ligt het accent op beleidsdialoog, netwerken, het bevorderen van de onderlinge aansluiting van infrastructuur en hervorming van het juridische en bestuurlijke kader om concurrentiebevorderende regelgeving aan te moedigen.

Industriële samenwerking : er zijn vier hoofdthema's geïdentificeerd, namelijk investeringen, innovatie, maatregelen in verband met de interne markt en het MKB. Een aantal samenwerkingsprojecten is reeds uitgestippeld, met name een netwerk van investeringsbevorderingsbureaus (4 miljoen euro), of worden uitgewerkt zoals een actieprogramma voor de interne markt (5 à 10 miljoen euro) en een programma inzake kwaliteit en innovatie voor het MKB (10-15 miljoen euro) die beiden in het jaar 2000 moeten worden opgestart. MEDA heeft tot dusver het MEDSTAT-Programma voor samenwerking tussen Bureaus voor de statistiek (20 miljoen euro), een aantal economische netwerken (Kamers van koophandel, MKB-organisaties, industriebonden) (6 miljoen euro) en een netwerk van economische instituten FEMISE (2 miljoen euro) gefinancierd.

Milieu : er is een actieprogramma met prioriteiten voor de korte en middellange termijn goedgekeurd en er is een eerste reeks projecten opgestart (7 miljoen euro). De tweede reeks moet in 2000 van start gaan (20 miljoen euro).

Water : er is overeenstemming bereikt over de algemene lijnen van een actieprogramma en in 2000 moet een eerste reeks projecten van start gaan (20 miljoen euro).

Energie : er zijn projecten opgestart met betrekking tot het wettelijk en administratief kader, beleidsdialoog, interconnectie en analyse, energie en stedelijk milieu, toepassingen van zonne-energie, een trainingnetwerk en de koppeling van elektriciteitsnetten (in totaal ongeveer 10 miljoen euro).

Vervoer : in 1997 is een eerste reeks projecten met betrekking tot het zeevervoer van start gegaan (9 miljoen euro); in 2000 moet een geïntegreerd vervoersproject worden gelanceerd (10 miljoen euro).

Informatiemaatschappij : een project over het regelgevingskader is van start gegaan (3 miljoen euro) en het omvangrijke Programma EUMEDIS (netwerken, interconnectie en experimentele projecten voor specifieke toepassingen van de informatietechnologie) is operationeel (45 miljoen euro).

Sociaal, cultureel en menselijk

Cultuur : de actieprioriteiten zijn op twee bijeenkomsten van de ministers van Cultuur vastgesteld. Het Europees-Mediterrane Programma Heritage voor samenwerking inzake het cultureel erfgoed is operationeel (17 miljoen euro) en Euro-Med Heritage II zal in 2000 van start gaan (20 miljoen euro).

Audiovisueel : het Europees-Mediterrane Audiovisuele Programma voor samenwerking op het gebied van radio, televisie en film is operationeel (20 miljoen euro).

Jeugd : het Europees-Mediterrane Jeugdprogramma voor de uitwisseling van jongeren is operationeel (6 miljoen euro).

VORDERINGEN VAN DE ONDERHANDELINGEN OVER DE EURO-MEDITERRANE ASSOCIATIEOVEREENKOMSTEN

>RUIMTE VOOR DE TABEL>