[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 3.12.2008

COM(2008) 823 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Oostelijk Partnerschap

{SEC(2008) 2974}

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Oostelijk Partnerschap

1. EEN REGIO IN VERANDERING

Stabiliteit, beter bestuur en economische ontwikkeling aan haar oostgrenzen zijn voor de Europese Unie van vitaal belang. Anderzijds streven al onze partners in Oost-Europa en de zuidelijke Kaukasus naar nauwere betrekkingen met de EU. De Unie moet ten aanzien van die landen een proactief en ondubbelzinnig beleid voeren: zij zal deze partners krachtdadig steunen bij hun inspanningen voor toenadering tot de Unie en hen alle nodige bijstand verlenen bij de daaraan verbonden hervormingen, via een specifieke oostelijke dimensie van het Europees Nabuurschapsbeleid (ENB)[1].

In de afgelopen vijftien jaar hebben zich aan de oostgrenzen van de Europese Unie verregaande veranderingen voltrokken. Sinds de sluiting van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten tussen de Europese Unie en de oostelijke partners[2] hebben de opeenvolgende uitbreidingen deze landen geografisch dichterbij gebracht, terwijl de door het ENB gesteunde hervormingen hen politiek en economisch dichter bij de EU hebben gebracht. De EU dient haar partners actiever te helpen bij het aanpakken van hun politieke en economische problemen en het ondersteunen van hun streven naar nauwere banden. Daarom is het tijd op dit gebied een nieuwe richting in te slaan, zonder afbreuk te doen aan de wensen van afzonderlijke landen in verband met hun toekomstige betrekkingen met de EU.

De Europese Raad van 19 en 20 juni 2008 heeft de Commissie verzocht een voorstel voor een "Oostelijk Partnerschap" uit te werken en heeft daarbij de nadruk gelegd op de noodzaak van een gedifferentieerde aanpak, maar met behoud van het ENB als één coherent beleidskader. De buitengewone Europese Raad van 1 september 2008 heeft erop aangedrongen deze werkzaamheden te versnellen, omdat de EU na het conflict in Georgië en de bredere weerslag daarvan een duidelijker signaal van haar engagement moet geven.

2. EEN AMBITIEUZER PARTNERSCHAP

Deze mededeling bevat voorstellen voor een Oostelijk Partnerschap. Dit partnerschap moet een blijvende politieke boodschap van solidariteit van de EU uitdragen en aanvullende en tastbare steun verlenen voor de democratische en marktgerichte hervormingen van de partners en voor de consolidatie van hun status als soevereine staat en hun territoriale integriteit. Dit komt ten goede aan de stabiliteit, de veiligheid en de welvaart van de EU, haar partners en het gehele continent. De verwezenlijking van het Oostelijk Partnerschap zal parallel met het strategische partnerschap van de EU met Rusland verlopen.

Door het ENB zijn de betrekkingen tussen de EU en haar buurlanden al nauwer aangehaald. Het Oostelijk Partnerschap moet een stap verder gaan. Het basisprincipe moet zijn dat maximale steun wordt geboden, rekening houdend met de politieke en economische realiteit en met de stand van de hervormingen van het betrokken partnerland, zodat dit voor de burgers van ieder land zichtbare voordelen oplevert. Een essentieel onderdeel van het Oostelijk Partnerschap is de verbintenis van de EU om de individuele hervormingsinspanningen van de partners intensiever te begeleiden.

Het is belangrijk dat de EU-lidstaten blijk geven van hun volle politieke inzet voor de tenuitvoerlegging van dit partnerschap. Ook actieve parlementaire contacten en uitwisselingen zullen een significante rol spelen.

Het Oostelijk Partnerschap zal worden gebaseerd op wederzijds engagement voor de rechtsstaat, goed bestuur, eerbiediging van de mensenrechten, respect voor en bescherming van minderheden en de beginselen van de markteconomie en duurzame ontwikkeling. Bij haar inzet voor de betrekkingen met de oostelijke partners zal de EU rekening houden met de mate waarin deze waarden in de nationale praktijken en beleidsresultaten tot uiting komen.

Gedeelde verantwoordelijkheid is essentieel, en beide zijden van het Oostelijk Partnerschap hebben een rol te vervullen. Alleen wanneer aan beide zijden een sterke politieke wil aanwezig is, zal het Oostelijk Partnerschap de doelstelling van politieke vereniging en economische integratie bereiken.

De werkzaamheden voor het bereiken van deze doelstellingen moeten in bilateraal en multilateraal verband plaatsvinden:

- Het bilaterale traject zal tot doel hebben de banden tussen de EU en elk van de partnerlanden aan te halen om hun stabiliteit en welvaart in het wederzijds belang te bevorderen. Het zal de volgende aspecten omvatten: ontwikkeling van de contractuele betrekkingen tot associatieovereenkomsten, het vooruitzicht van onderhandelingen voor het oprichten van diepgaande en uitgebreide vrijhandelszones met elk land en sterkere steun voor de naleving van de daarmee verband houdende vereisten, wat moet leiden tot de oprichting van een netwerk van vrijhandelszones die op lange termijn kunnen uitgroeien tot een economische gemeenschap in het nabuurschapsgebied; geleidelijke visumliberalisering in een veilig kader; nauwere samenwerking om de energiezekerheid van de partners en de EU te versterken; steun voor economische en sociale maatregelen om de verschillen in en tussen de diverse partnerlanden te verkleinen. Een nieuw alomvattend programma voor institutionele opbouw zal nodig zijn om de capaciteit van de partners voor het uitvoeren van de nodige hervormingen te verbeteren.

- Het multilaterale traject zal een nieuw kader bieden om gemeenschappelijke problemen aan te pakken. Hierna worden vier beleidsplatforms gepresenteerd op de volgende gebieden: democratie, goed bestuur en stabiliteit; economische integratie en convergentie met het EU-beleid; energiezekerheid; interpersoonlijke contacten. Het multilaterale traject zal ook verlopen via een aantal vernieuwende initiatieven ter ondersteuning van de doelstellingen van het Oostelijk Partnerschap, die zullen worden gefinancierd door multidonorsteun, internationale financiële instellingen en de particuliere sector.

3. STERKER BILATERAAL ENGAGEMENT

De partners hebben uiteenlopende doelstellingen wat betreft hun betrekkingen met de EU, maar zij streven alle naar het aanhalen van de banden. De EU moet daarvoor openstaan en de mogelijkheid bieden tot nauwere politieke samenwerking en geleidelijke intensivering van de relaties op belangrijke terreinen.

Uitgaande van eerdere Commissievoorstellen om het ENB te versterken, zal het Oostelijk Partnerschap de interactie met de zes partners opvoeren, rekening houdend met de specifieke situatie en de doelstellingen van iedere partner. De mate van participatie van Belarus in het Oostelijk Partnerschap zal afhangen van de algemene ontwikkeling van de betrekkingen tussen de EU en dat land.

3.1. Nieuwe contractuele betrekkingen

Associatieovereenkomsten kunnen een antwoord bieden op het streven van de partners naar nauwere betrekkingen. Dit contractuele kader voor een sterker engagement, dat verder gaat dan de huidige partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten, zal het voorwerp vormen van onderhandelingen met de partners die bereid en in staat zijn de daaraan verbonden verreikende verbintenissen met de EU aan te gaan. Deze nieuwe overeenkomsten zullen een sterkere politieke band creëren en leiden tot verdere convergentie door meer samenhang met de wetgeving en de normen van de EU. Zij moeten ook de samenwerking bij het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en het Europees veiligheids- en defensiebeleid versnellen.

De overeenkomsten zullen uiteenlopen qua inhoud en worden aangepast aan de doelstellingen en capaciteiten van de partners. De tenuitvoerlegging van de associatieovereenkomsten zal worden vergemakkelijkt door documenten die aansluiten op de huidige ENB-actieplannen en zal waar nodig belangrijke etappes en ijkpunten omvatten en de binnenlandse hervormingsagenda ondersteunen.

Voorwaarden voor het opstarten van onderhandelingen en het verdiepen van de betrekkingen zijn voldoende vorderingen op het gebied van de democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten, en meer in het bijzonder bewijzen dat de verkiezingsregelgeving en -praktijk in overeenstemming met de internationale normen zijn, alsook volledige samenwerking met de Raad van Europa, OVSE/ODIHR en de mensenrechtenorganen van de VN.

Teneinde de partners bij te staan om te voldoen aan deze voorwaarden en aan de uit de associatieoverkomsten voortvloeiende verbintenissen, zal met elke partner in alle betrokken samenwerkingssectoren een alomvattend programma voor institutionele opbouw worden ontwikkeld, dat via het Europees Nabuurschaps- en Partnerschapinstrument (ENPI) zal worden gefinancierd[3].

3.2. Geleidelijke integratie in de EU-economie

Open markten en economische integratie zijn essentieel voor de ontwikkeling van de partners en hun vertrouwen in een groeiend partnerschap met de EU. De associatieovereenkomsten zullen daarom voorzien in wederzijdse markttoegang, wat beide zijden nieuwe mogelijkheden zal bieden en de politieke stabilisatie zal ondersteunen.

De associatieovereenkomsten zullen onder meer de vaststelling van een diepgaande en uitgebreide vrijhandelszone met elk van de partnerlanden omvatten[4]. Deze vrijhandelszones zullen pas worden opgericht nadat de partnerlanden tot de WTO zijn toegetreden[5]. Zij zullen praktisch alle handelsverkeer omvatten, met inbegrip van de energiesector, en gericht zijn op maximale liberalisering[6] (volgens een asymmetrisch liberaliseringstempo in overeenstemming met de economie van de partners). De overeenkomsten zullen juridisch bindende verplichtingen inzake aanpassing van de regelgeving op handelsgerelateerde gebieden omvatten en zodoende bijdragen tot de modernisering van de economie van de partnerlanden en de verankering van de nodige economische hervormingen. De overeenkomsten zullen reële vooruitzichten voor uitgebreider goederenvervoer omvatten (dit zou overeenkomsten inzake overeenstemmingsbeoordeling en aanvaarding van industrieproducten kunnen omvatten, alsook de erkenning van de gelijkwaardigheid van de in de partnerlanden geldende sanitaire en fytosanitaire normen voor landbouwproducten en levensmiddelen), kapitaal en dienstverrichting (onder meer door bepalingen betreffende de wederzijdse erkenning van juridische en institutionele regelgeving in sommige sectoren, betere voorwaarden voor de vestiging van bedrijven en ruimere mogelijkheden om voor zakendoeleinden tijdelijk op het grondgebied van de partijen te verblijven). Dit alles past in een langetermijnplanning.

Het is mogelijk dat sommige partners bij de sluiting van de associatieovereenkomsten niet klaar zullen zijn om te onderhandelen of de verbintenissen aan te gaan die uit die overeenkomsten voortvloeien. Toch zal het doel om een vrijhandelszone op te richten, een integrerend deel van de associatieovereenkomsten uitmaken. Een belangrijke component daarvan is een verbintenis om onderhandelingen over een met de WTO compatibele diepgaande en uitgebreide vrijhandelszone te starten zodra het partnerland voldoende gevorderd is bij zijn voorbereiding op onderhandelingen over de gevolgen van een verregaande liberalisering en de toepassing en handhaving daarvan. De ENB-voortgangsverslagen van de Commissie en de specifieke uitvoerbaarheidsstudies zullen tot deze beoordeling bijdragen. Het alomvattende programma voor institutionele opbouw zal de partners helpen zich voor te bereiden op de onderhandelingen over en de uitvoering van de verbintenissen inzake de vrijhandelszone.

Een doelstelling op langere termijn zou kunnen zijn een netwerk van bilaterale overeenkomsten tussen de partners op te richten, dat zou kunnen leiden tot een economische gemeenschap in het nabuurschapsgebied. In punt 4 wordt nader hierop ingegaan.

Tegelijk moeten sectorale maatregelen worden genomen om de markttoegang voor de partners te vergemakkelijken. In de landbouwsector zullen overeenkomsten betreffende geografische aanduidingen met de partners worden gesloten[7] , en waar nodig kan een landbouwdialoog worden opgezet om het wederzijds inzicht in het landbouwbeleid van de EU en de partners te verbeteren en te streven naar harmonisatie. De intellectuele eigendom zou beter kunnen worden beschermd door een versterkte dialoog en validatieovereenkomsten tussen de partners en het Europese Octrooibureau. Teneinde een passende regelgeving voor het ontwikkelen van economische activiteiten te creëren, zal goed bestuur op belastinggebied worden gestimuleerd.

3.3. Mobiliteit en veiligheid

De partners beklemtonen dat mobiliteit een cruciale toetssteen voor de betrekkingen met de EU vormt en dat het bevorderen van de mobiliteit in een veilig kader[8] een prioriteit voor het Oostelijk Partnerschap moet vormen. De EU moet de mobiliteit van de burgers stimuleren samen met de partners die zich ertoe willen verbinden de nodige voorwaarden voor een goed beheerde en veilige mobiliteit te creëren.

De EU moet de partners een " mobiliteits- en veiligheidspact " aanbieden, dat zowel het aspect mobiliteit als de nodige voorwaarden voor het creëren van een veilig kader omvat. Belangrijke beleidsterreinen van dat pact zouden onder meer zijn bestrijding van illegale migratie, aanpassing van de asielregelingen aan de EU-normen, opzetten van structuren voor geïntegreerd grensbeheer overeenkomstig het EU- acquis en versterking van de capaciteit van politie en justitie, met name voor de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad. Het pact zou de mobiliteit van de burgers verbeteren en bijdragen tot de eigen stabiliteit en veiligheid van de partners en tot de veiligheid langs de EU-grenzen. Het pact zal op de specifieke omstandigheden in de verschillende landen worden toegesneden.

De mobiliteits component van het pact zou een weerspiegeling vormen van de recente mededeling van de Commissie betreffende de versterking van de algehele aanpak van migratie en het Europees immigratie- en asielpact, dat in oktober 2008 door de Europese Raad is aangenomen. Het belangrijkste instrument zou het mobiliteitspartnerschap zijn zoals omschreven in het kader van de algehele aanpak van de migratie en thans met een aantal landen, onder meer de Republiek Moldavië (hierna "Moldavië" genoemd), worden uitgetest. De ontwikkelingen op het gebied van het visumbeleid zullen een integrerend onderdeel van dit ruimere concept vormen.

Bij het visumbeleid zal een gefaseerde aanpak worden gevolgd, met als eindpunt visumliberalisering onder specifieke voorwaarden en met begeleidende maatregelen, onder meer financiële bijstand voor onze partners.

Afgezien van de eerder ingediende voorstellen zou de EU in het kader van het pact de volgende maatregelen moeten nemen:

- Als eerste stap, gesprekken over visumversoepeling met partners die geen overeenkomsten op dat gebied hebben. De overeenkomsten inzake visumversoepeling zouden gepaard gaan met terugkeerovereenkomsten en waar nodig technische bijstand uit de algemene steunbegrotingen om de partners te helpen aan de verplichtingen op grond van deze overeenkomsten te voldoen.

- Als tweede stap, herziening van deze overeenkomsten om aanvullende faciliteiten in te voeren, bijvoorbeeld afschaffing van de visumheffing voor alle burgers[9].

- Ontwikkeling van een gecoördineerd plan om de aanwezigheid van de consulaten van de lidstaten in de regio te versterken door de lidstaten aan te moedigen hun vertegenwoordigingen uit te breiden en door financiële steun voor de oprichting van gemeenschappelijke centra voor visumaanvragen, uitgaande van het geslaagde experiment in Chisinau.

- Na de daadwerkelijke sluiting van overeenkomsten inzake visumversoepeling en terugkeer, instelling van een open dialoog over visumvrij reizen met alle samenwerkingspartners[10]. De dialoog moet handelen over de vaststelling van routekaarten voor visumafschaffing, en moet vier grote onderwerpen omvatten: beveiliging van documenten; bestrijding van illegale migratie, met inbegrip van terugkeerovereenkomsten; openbare orde; buitenlandse betrekkingen, met inbegrip van de mensenrechten van migranten en andere kwetsbare groepen.

- De Commissie zal een studie opstarten om de kosten en baten te kwantificeren die voor de EU en de partners voortvloeien uit de arbeidsmobiliteit en mogelijke maatregelen om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt op elkaar af te stemmen[11]. Aan de hand van de resultaten van deze studie zou de EU streven naar een gerichte openstelling van de arbeidsmarkt van de EU voor de burgers van de partnerlanden en naar maatregelen om de circulaire migratie te vergemakkelijken in het kader van mobiliteitspartnerschappen.

- Om ervoor te zorgen dat de mobiliteit zich situeert in een veilig klimaat moet de EU haar partners ook helpen bij de tenuitvoerlegging van de politieke en wetgevende verbintenissen die zij al op het gebied van justitie en wetshandhaving in het kader van het ENB zijn aangegaan. Daartoe zou gebruik kunnen worden gemaakt van versterkte technische samenwerking en financiële bijstand, waarbij de rol van twinningprojecten en TAIEX aanzienlijk zou moeten worden uitgebreid.

Meer in het bijzonder moet de EU in het kader van het pact de volgende maatregelen nemen:

- de partners helpen bij het vaststellen van grensbeheersprocedures op hoog niveau aan de buitengrenzen;

- de partners ondersteunen bij het opzetten van een doeltreffende regeling voor gegevensbescherming , waardoor zij in het kader van bilaterale overeenkomsten operationele informatie met Europol en Eurojust kunnen uitwisselen;

- waar mogelijk, de partners een speciale status binnen de desbetreffende EU-agentschappen toekennen;

- de partners ondersteunen bij de vaststelling en daadwerkelijke toepassing van nationale strategieën overeenkomstig de EU-normen voor de krachtdadige bestrijding van georganiseerde misdaad, illegale handel en corruptie op hoog niveau , en preventie van het witwassen van geld en van de financiering van het terrorisme, waarvoor vroegtijdig optreden vereist is.

3.4. Energiezekerheid

Het Oostelijk Partnerschap zal tot doel hebben de energiezekerheid van de EU en de partners te vergroten op het gebied van de energievoorziening en -doorvoer op lange termijn[12]. Afgezien van multilaterale initiatieven (zie punt 4.3.) stelt de Commissie een aantal bilaterale maatregelen voor, rekening houdend met de tweede strategische toetsing van het energiebeleid[13]:

- opnemen van bepalingen inzake "interdependentie op energiegebied" in de associatieovereenkomsten, waarbij moet worden gezorgd voor samenhang met onder meer het EU-beleid inzake handel, concurrentie en energie, op grond van onderhandelingen met de partners, waar passend rekening houdend met bestaande memoranda van overeenstemming[14];

- snelle afronding van de onderhandelingen over het Oekraïense en Moldavische lidmaatschap van de energiegemeenschap . Waar passend moet worden overwogen ook andere partners de status van waarnemer te geven;

- waar nodig, sluiting van memoranda van overeenstemming over energiekwesties met Moldavië, Georgië en Armenië als aanvullende flexibele instrumenten. Deze akkoorden moeten maatregelen omvatten voor de ondersteuning en controle van de continuïteit van de energievoorziening en -doorvoer, onder meer voor cruciale energie-infrastructuur. Wat Armenië betreft, zou het memorandum van overeenstemming ook de sluiting van de kerncentrale Medzamor omvatten;

- versterkte steun voor de volledige integratie van de energiemarkt van Oekraïne met die van de EU, waarbij rekening wordt gehouden met het belang van een gunstige beoordeling van de nucleaire veiligheid in alle in bedrijf zijnde kerncentrales in Oekraïne. Het herstel van het Oekraïense netwerk voor gas- en oliedoorvoer vormt een prioriteit, onder meer door een betere controle van de gastoevoer naar Oekraïne. In 2009 zal een donor- en investeerdersconferentie plaatsvinden om Oekraïne bij te staan bij het herstel en de ontwikkeling van zijn netwerk voor gasdoorvoer;

- versterkte politieke betrekkingen met Azerbeidzjan, het enige lid van het Oostelijk Partnerschap dat koolwaterstoffen naar de EU exporteert, op basis van geleidelijke convergentie van Azerbeidzjan met de EU-energiemarkt en integratie van de infrastructuur;

- voltooiing van een verklaring van de Europese Commissie en Belarus over energie, die de basis moet vormen voor de verdere ontwikkeling van de energiesamenwerking. Deze samenwerking zou onder meer betrekking kunnen hebben op de doorvoer van olie en gas en de hervorming van de energiesector;

- alle partners aanmoedigen om deel te nemen aan het Programma intelligente energie- Europa.

3.5. Steun voor economische en sociale ontwikkeling

Sommige partners kampen met structurele problemen als gevolg van sterke economische en sociale verschillen tussen hun regio's en bevolkingsgroepen, die vaak verdeeld zijn door historische, culturele, etnische en religieuze verschillen. Alle partners wensen ook economische convergentie met de EU. Om die problemen aan te pakken moeten de landen van het Oostelijk Partnerschap gebruik kunnen maken van de ervaring en mechanismen van het economisch en sociaal beleid van de EU. De Commissie stelt de volgende maatregelen voor:

- sluiting van memoranda van overeenstemming inzake regionaal beleid met de partners als uitgangspunt voor dialoog. De deskundigheid en de netwerken van de EU kunnen steun bieden bij de opbouw van bestuurlijke capaciteit op nationaal en plaatselijk niveau en de nationale ontwikkelingsplannen ondersteunen;

- met aanvullende steun (zie punt 5), samenwerking met de partners bij proefprogramma's voor regionale ontwikkeling in verband met plaatselijke infrastructuurbehoeften, menselijk kapitaal en het midden- en kleinbedrijf, naar het model van het EU-cohesiebeleid;

- directe samenwerking tussen de regio's van de EU en van de partnerlanden, met inbegrip van deelneming van de desbetreffende partners aan bestaande grensoverschrijdende programma's in Zuidoost-, Midden- en Noord-Europa;

- uitbreiding van de huidige door ENPI gefinancierde grensoverschrijdende samenwerking aan de buitengrenzen van de EU tot de grenzen tussen de partners.

4. EEN NIEUW KADER VOOR MULTILATERALE SAMENWERKING

Het Oostelijk Partnerschap zal een nieuw multilateraal kader toevoegen aan de betrekkingen van de EU met haar partners. Dat kader zal de voortgang ondersteunen van de bilaterale betrekkingen tussen de partners en de EU, die ook in de toekomst zullen verlopen aan de hand van het beginsel van differentiatie en zich overeenkomstig de ambities en mogelijkheden van de verschillende partners zullen ontwikkelen. Het multilaterale kader zal een forum bieden voor het delen van informatie en ervaring in verband met de vorderingen van de partners in de richting van overgang, hervorming en modernisering[15], en zal de EU de beschikking geven over een extra instrument voor de begeleiding van deze processen. Het kader zal de uitwerking van gemeenschappelijke standpunten en gezamenlijke activiteiten vergemakkelijken. Het multilaterale kader zal de banden tussen de partners onderling bevorderen en een voor de hand liggend forum voor besprekingen over verdere ontwikkelingen van het Oostelijk Partnerschap vormen.

Convergentie van wet- en regelgeving is essentieel voor de voortgang van de partners bij de toenadering tot de EU. Binnen het voorgestelde multilaterale kader zullen systematisch bijeenkomsten op specifieke gebieden worden georganiseerd met deelname van de betrokken diensten van de Europese Commissie en waar passend experts van de lidstaten. Op die bijeenkomsten zullen de wetgeving en de normen van de EU worden uiteengezet en toegelicht, en met het beleid en de wetgeving van de partners worden vergeleken. Hierdoor zal het Oostelijk Partnerschap met de steun van het alomvattend programma voor institutionele opbouw de aanzet geven tot een gestructureerd toenaderingsproces [16].

Er bestaat een sterke complementariteit tussen het Oostelijk Partnerschap en de Zwarte Zeesynergie en andere regionale en internationale initiatieven. Dit punt wordt nader toegelicht in het werkdocument van de Commissie dat bij deze mededeling is gevoegd.

4.1. Operationele structuur

De Commissie stelt voor het multilateraal kader van het Oostelijk Partnerschap op de volgende vier niveaus te organiseren:

- Om de twee jaar moet een bijeenkomst van staatshoofden en regeringsleiders van het Oostelijk Partnerschap plaatsvinden.

- Voorts moeten de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU en de oostelijke partners, waar passend met inbegrip van Belarus, een jaarlijkse voorjaarsbijeenkomst houden in de marge van een Raad Algemene zaken en buitenlandse betrekkingen. De ministers van Buitenlandse Zaken zullen de vorderingen toetsen en beleidsrichtsnoeren verstrekken. De werkzaamheden in de afzonderlijke sectoren kunnen gebruikmaken van de bijdrage van sectorale ministerconferenties.

- Op het derde niveau moeten vier thematische platforms worden gecreëerd, die overeenstemmen met de grote samenwerkingsterreinen (zie punt 4.2.). Ieder platform zal een reeks realistische, periodiek bijgewerkte kerndoelstellingen met een overeenkomstig werkprogramma goedkeuren en de vorderingen toetsen. De bijeenkomsten zouden minstens tweemaal per jaar plaatsvinden op het niveau van hoge ambtenaren die zich bezighouden met hervormingen op de desbetreffende beleidsterreinen. Lidstaten met ervaring op het gebied van de overgang kunnen een bijzonder waardevolle bijdrage tot dit proces leveren. De platforms zullen verslag uitbrengen bij de jaarlijkse bijeenkomsten van de ministers van Buitenlandse Zaken. De Commissie zal de agenda van de bijeenkomsten opstellen in nauwe samenwerking met het EU-voorzitterschap en de partners en zal de bijeenkomsten voorzitten. De werkzaamheden van de platforms kunnen nu en dan worden gestimuleerd door sectorale ministersbijeenkomsten.

- Op het vierde niveau zijn panels nodig om de werkzaamheden van de thematische platforms op specifieke terreinen te ondersteunen. De opzet en de deelnemers zullen overeenkomstig de behoeften worden vastgesteld.

De Commissie van haar kant zal haar interne structuren herzien om te zorgen voor de nodige coördinatie met het oog op de geslaagde tenuitvoerlegging van het Oostelijk Partnerschap.

4.2. Thematische platforms

Democratie, goed bestuur en stabiliteit

Hoewel de partnerlanden zich in uiteenlopende fasen van de hervorming bevinden, worden zij geconfronteerd met vergelijkbare problemen bij de ontwikkeling van stabiele democratische instellingen en doeltreffende overheidsstructuren ten dienste van hun burgers en bij de naleving van de verbintenissen op grond van hun lidmaatschap van de Raad van Europa en de OVSE. Hun lopende hervormingen vereisen ook een verruimde deelname van het maatschappelijk middenveld om het toezicht op de overheidsdiensten te versterken en het vertrouwen van de publieke opinie in die diensten te bevorderen. Multilaterale activiteiten kunnen dus intercollegiale toetsingen van het bestuur omvatten alsook de uitwisseling van goede praktijken betreffende onder meer verkiezingsnormen, regelgeving inzake de media en corruptiebestrijding.

Het Oostelijk Partnerschap moet ook stabiliteit en multilaterale vertrouwensopbouw bevorderen teneinde de soevereiniteit en territoriale integriteit van de partners te consolideren. Het partnerschap moet de politieke dialoog op gebieden van gemeenschappelijk belang bevorderen en specifieke GBVB- en EVDB-kwesties omvatten, onder meer de deelname van de partnerlanden aan EVDB-missies en -oefeningen. Vroegtijdige waarschuwingssystemen moeten worden versterkt, met bijzondere nadruk op conflictgebieden.

Economische integratie en convergentie met het EU-beleid

De partners kunnen er baat bij hebben hun inspanningen voor economische integratie en convergentie van de regelgeving met de EU te coördineren. Op lange termijn moet de EU de partnerlanden aanmoedigen onder elkaar een netwerk van diepgaande en uitgebreide vrijhandelszones te creëren of regionale vrijhandelsovereenkomsten te sluiten op basis van de bilaterale verbintenissen die in het kader van de vrijhandelszones met de EU zijn aangegaan. Dit zou leiden tot aanzienlijke versterking van de interregionale handel en de economische integratie en zou een aanvulling vormen op de inspanningen van de landen voor nauwere integratie met de EU-economie. Een belangrijk element dat tot verdere economische integratie kan bijdragen, is de diagonale cumulatie van oorsprong. Het is ook belangrijk de douanehervormingen van de partnerlanden te ondersteunen met het oog op de verbetering van hun capaciteit overeenkomstig internationale en EU-normen. Dit proces moet specifiek zijn toegesneden op hun status van overgangslanden en moet gepaard gaan met passende flankerende maatregelen. Voorts kunnen de EU en haar partners zich bezinnen over een bredere regionale aanpak van de handel, die moet leiden tot de vaststelling van een economische gemeenschap in het nabuurschapsgebied[17], waarbij de structuur van de Europese Economische Ruimte[18] kan worden nagevolgd. Die economische gemeenschap zou op lange termijn volledige toegang tot de interne markt bieden. Daartoe zouden de partners de capaciteit van hun economie moeten ontwikkelen om de concurrentiedruk van de interne markt het hoofd te kunnen bieden en moeten zij aantonen dat zij niet alleen bereid zijn alle desbetreffende elementen van het EU- acquis goed te keuren maar ook in staat zijn die volgens vergelijkbare normen en praktijken te implementeren. Om die doelstelling te verwezenlijken zullen de technische bijstand en de financiering aanzienlijk moeten worden opgevoerd.

De particuliere sector zal worden verzocht om deelname teneinde het bedrijfsklimaat in de partnerlanden te verbeteren. De inspanningen zullen ook worden geconcentreerd op verbetering van de werkgelegenheid, fatsoenlijk werk, sociale cohesie en gelijke kansen, zodat de positieve effecten van de economische integratie kunnen worden bereikt.

De multilaterale samenwerking moet worden uitgebreid tot het milieubeleid en de klimaatverandering en kwesties omvatten zoals multilaterale verdragen, strategieplanning, milieubestuur, handhaving, specifieke milieuthema's, de financiering van milieu-investeringen in een regionale context, opvangen van en aanpassen aan de gevolgen van de klimaatverandering, deelname van de partners aan internationale besprekingen over toekomstige klimaatmaatregelen en delen van ervaringen met emissiehandel. Het multilaterale proces van het Oostelijk Partnerschap zou ook de koppeling van de vervoers- en telecommunicatienetwerken van de partners onderling en met de EU en de harmonisatie van de regelgeving moeten vergemakkelijken. Er bestaat al een sterke en gediversifieerde vervoerssamenwerking in regionaal verband[19]; het Oostelijk Partnerschap zou aanvullende technische besprekingen over specifieke onderwerpen zoals luchtvaartveiligheid, binnenvaart en infrastructuurprojecten kunnen bevorderen, rekening houdend met lopende besprekingen in andere regio's. Ook het creëren van geavanceerde onderzoek- en communicatienetwerken moet worden gestimuleerd.

Energiezekerheid

De EU en de partners zijn van elkaar afhankelijk wat betreft hun energiezekerheid, en het energiezekerheidsplatform van het Oostelijk Partnerschap moet worden geconcentreerd op maatregelen van wederzijds belang.

Het Oostelijk Partnerschap zal tot doel hebben mechanismen voor wederzijdse ondersteuning en zekerheid van de energievoorziening te ontwikkelen en toe te passen, met inbegrip van vroegtijdige waarschuwingsmechanismen en gezamenlijke maatregelen voor de continuïteit van de voorziening. Een van de doelstellingen zal zijn het versterken van contacten betreffende energiezekerheid en het vergroten van de paraatheid in geval van een energiecrisis. Ter ondersteuning van deze werkzaamheden zal een energiezekerheidspanel worden gecreëerd. Dit panel zou kunnen overwegen om samen met NESCO (het EU-netwerk van correspondenten inzake energiezekerheid) de samenwerking tussen de partners op ad-hocbasis te formaliseren, en zou voortbouwen op bestaande akkoorden met de groep coördinatie gas en de groep olievoorziening, zo nodig rekening houdend met de werkzaamheden in andere fora, onder meer de energiegemeenschap.

Het Oostelijk Partnerschap zal voorts de harmonisatie van het energiebeleid en de wetgeving van de partners met de praktijk en het acquis van de EU versnellen, onder meer op het gebied van elektriciteit, gas, olie, hernieuwbare hulpbronnen en energie-efficiëntie. Dit proces zal worden ondersteund door versterkte samenwerking met belangrijke actoren (nationale overheidsdiensten, regelgevende organen, agentschappen).

Er zal ook naar worden gestreefd op middellange termijn een onderling gekoppelde en gediversifieerde energiemarkt van de EU en de partners te creëren, die wederzijdse voordelen zal opleveren. Daartoe moet een actieplan energie-infrastructuur voor het Oostelijk Partnerschap worden ontwikkeld, rekening houdend met de tweede strategische toetsing van het energiebeleid en het prioritair interconnectieplan van de EU[20]. Ook de opslagcapaciteit van de partners voor olie en gas moet worden uitgebreid, onder meer door het aanmoedigen van gezamenlijke opslagregelingen. In verband met cruciale infrastructuur die blootstaat aan grote niet-commerciële risico's, kan ook het ontwikkelen van publiek - private partnerschappen tussen de EU en de landen van het Oostelijk Partnerschap aan belang winnen.

De energiezekerheid van de EU en de partners vereist een brede diversificatie van de voorzienings - en doorvoerroutes . Een sterkere deelname van derde landen, onder meer uit Centraal-Azië, zou een stimulans daartoe kunnen leveren. Daarom moet het Oostelijk Partnerschap bijdragen tot de lopende versterking van het Baku-proces als daadwerkelijk energiepartnerschap. Ook de volledige participatie van de Centraal-Aziatische landen, een belangrijke energieproducerende regio, en het ontwikkelen van de zuidelijke corridor, inclusief de Trans-Kaspische route, zijn belangrijk.

Interpersoonlijke contacten

Het belang van de interactie tussen de burgers van de EU en de partnerlanden - en met name jongeren - voor het stimuleren en observeren van veranderingen moet worden erkend. De Commissie zal deze contacten dan ook blijven aanmoedigen. De EU heeft uitdrukkelijk gewezen op de waarde van culturele samenwerking en de interculturele dialoog als integrerend onderdeel van alle externe beleidsvormen en heeft het belang onderstreept van culturele samenwerking bij het aanpakken van politieke processen en uitdagingen[21]. De samenwerking kan ook voortbouwen op een aantal succesvolle communautaire programma's inzake externe bijstand, met name op het gebied van onderwijs , met inbegrip van talenonderwijs, jongeren en research . Er moet ook steun worden verleend voor de ontwikkeling van de informatiemaatschappij en de rol van de media bij het bevorderen van interpersoonlijke contacten.

4.3. Prestigieuze initiatieven

De verwezenlijking van de doelstellingen van het Oostelijk Partnerschap kan ook worden bevorderd door specifieke prestigieuze initiatieven die zichtbaarheid en doelgerichtheid aan de multilaterale samenwerking verlenen. Deze initiatieven beogen het mobiliseren van multidonorsteun, financiering uit verschillende internationale financiële instellingen en investeringen van de particuliere sector. De Commissie meent dat de initiatieven de volgende componenten zouden kunnen omvatten: een programma voor geïntegreerd grensbeheer; een MKB-faciliteit; bevordering van de regionale elektriciteitsmarkten, energie-efficiëntie en hernieuwbare energiebronnen [22] ; ontwikkeling van de zuidelijke energiecorridor en samenwerking bij de preventie, paraatheid en bestrijding van natuurlijke en door de mens veroorzaakte rampen.

Het werkdocument van de Commissie bevat een overzicht van mogelijke onderwerpen voor de werkzaamheden van de thematische platforms en panels, en een beschrijving van de geplande vernieuwende initiatieven.

4.4. Deelname

Naast vertegenwoordigers van de overheden en de Europese Commissie zal aan de werkzaamheden worden deelgenomen door EU-instellingen, internationale organisaties (zoals de OVSE en de Raad van Europa), internationale financiële instellingen, parlementen, vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, plaatselijke instanties en een groot aantal actoren op de door de thematische platforms bestreken gebieden.

Er moet bijzondere aandacht worden besteed aan de deelname van het maatschappelijk middenveld. De Commissie stelt voor de verdere ontwikkeling van de maatschappelijke organisaties te ondersteunen en een forum van het maatschappelijk middenveld in het kader van het Oostelijk Partnerschap op te richten om contacten tussen de maatschappelijke organisaties te bevorderen en de dialoog tussen die organisaties en de overheid te stimuleren.

Derde landen zouden geval per geval kunnen worden betrokken bij de werkzaamheden van een thematisch platform, een panel of een initiatief, op voorwaarde dat er overeenstemming bestaat dat dit op grond van gezamenlijke belangen in verband met een onderwerp, geografische nabijheid of bestaande economische banden voordelen zou opleveren.

De Commissie zou positief staan tegenover ieder initiatief van het Europees Parlement om de parlementaire samenwerking "EuroNest" , die het Parlement heeft ontwikkeld, tot een integrerend onderdeel van het Oostelijk Partnerschap te maken. Bovendien zou een parlementaire trojka, bestaande uit de algemene vergadering van het Europees Parlement, de OVSE en de Raad van Europa, de multilaterale aspecten van het Oostelijk Partnerschap kunnen ondersteunen.

De Commissie is voorstander van participatie van het Comité van de Regio’s en het Europees Economisch en Sociaal Comité, met name in de werkzaamheden in het kader van de thematische platforms democratie, goed bestuur en stabiliteit , en interpersoonlijke contacten . De Commissie verzoekt het Comité van de Regio’s voorts een lokale en regionale vergadering voor Oost-Europa en de zuidelijke Kaukasus op te richten. Daarnaast vraagt zij het Europees Economisch en Sociaal Comité deel te nemen aan het forum van het maatschappelijk middenveld.

5. MIDDELEN

Een van de duidelijkste signalen van een concreet engagement die de EU haar partners kan geven, is het financieringsvolume optrekken tot een niveau dat overeenstemt met de politieke ambitie van het partnerschap. Om de doelstellingen in dit voorstel te verwezenlijken, is het nodig de financiële middelen sterk te verhogen.

Deze middelen zullen worden gebruikt om de implementatie van de hervormingsagenda van het Oostelijk Partnerschap te versnellen door de uitvoering van alomvattende programma’s voor institutionele opbouw. Deze programma's zullen advies en opleiding aan overheidsdiensten verstrekken (bijvoorbeeld via twinning en TAIEX) alsook de uitrusting en gespecialiseerde infrastructuur (bijvoorbeeld laboratoria) die nodig zijn voor het functioneren daarvan. Met de verhoogde middelen zal ook de werking van de platforms worden gefinancierd en een aantal prestigieuze initiatieven ondersteund. Ten slotte zullen die middelen worden gebruikt om de vaststelling van een regionaal beleid van de partners te ondersteunen waardoor de stabiliteit via het versterken van de interne cohesie en het verminderen van de sociaaleconomische verschillen moet worden bevorderd.

De huidige ENPI-financiering voor de partners bedraagt in 2008 circa 450 miljoen euro. De Commissie is van plan dit bedrag geleidelijk op te trekken tot circa 785 miljoen euro in 2013. Dit zou betekenen dat de huidige ENPI-begroting met 350 miljoen euro extra moet worden aangevuld bovenop de geplande middelen voor 2010-2013. Bovendien zal in het kader van de begrotingsherziening worden overwogen de steun op te trekken tot een peil dat in overeenstemming is met de ambities van het beleid ten aanzien van deze partners.

Om in de dringendste behoeften te voorzien zal het regionale ENPI-programma voor de oostelijke landen worden geheroriënteerd om de multilaterale dimensie van het Oostelijk Partnerschap te ondersteunen. De beschikbare middelen van het budget voor 2009 kunnen worden gebruikt voor het opstarten van dringende initiatieven, en circa 250 miljoen euro in het kader van het huidige ENPI-budget kan voor de periode 2010-2013 worden geherprogrammeerd.

Door deze combinatie van nieuwe en geherprogrammeerde middelen zal het totale bedrag voor de in deze mededeling beschreven initiatieven 600 miljoen euro belopen.

Afgezien van het optrekken van de communautaire subsidies zullen voor een krachtdadig Oostelijk Partnerschap praktische maatregelen nodig zijn om te komen tot doeltreffende hulpverlening en verbeterde donorcoördinatie en meer investeringsmiddelen te mobiliseren, met name via de EIB en de EBWO. De toetsing halverwege van het extern mandaat van de EIB zal de mogelijkheid bieden om eventueel het indicatief plafond voor de oostelijke partners op te trekken en het bereik ervan te verbreden. Voor grote infrastructuurprojecten moet steun voor publiek-private investeringen via de dekking van niet-commerciële risico’s worden overwogen. De investeringsfaciliteit voor het nabuurschapsbeleid (NIF) kan worden gebruikt om EU-subsidies voor die projecten toe te kennen, en de Commissie roept de lidstaten op een financiële bijdrage aan het Oostelijk Partnerschap te leveren, onder meer door verhoogde bijdragen tot de NIF. Het werkdocument van de Commissie dat bij deze mededeling is gevoegd, bevat nadere gegevens over deze kwesties.

De tenuitvoerlegging van het Oostelijk Partnerschap zal ook de toewijzing van het nodige personeel aan de desbetreffende Commissiediensten vereisen. Met name zullen de delegaties van de Europese Commissie in de partnerlanden moeten worden versterkt.

6. CONCLUSIES

Het basisprincipe van het ENB, namelijk dat het voor de Unie van vitaal belang is beter bestuur en economische ontwikkeling te bevorderen door een vastberaden inzet in haar buurlanden, is meer dan ooit van toepassing. Het versterken van onze betrekkingen met de partners via het Oostelijk Partnerschap is dus zowel een strategische noodzaak als een politieke investering voor de EU, die voordelen voor de burgers van Europa zal opleveren.

Het Oostelijk Partnerschap zal bijdragen tot versterking van de hervormingen, integratie van markten en samenlevingen, een stabiliserende invloed en beperking van het risico op het ontstaan van nieuwe scheidslijnen op ons continent. De Commissie roept de Raad en het Europees Parlement op sterke politieke en financiële steun aan het Oostelijk Partnerschap te verlenen.

De Commissie stelt voor het Oostelijk Partnerschap te lanceren op een top van de staatshoofden en regeringsleiders van alle EU-lidstaten en partnerlanden in het voorjaar van 2009 . Deze “top van het Oostelijk Partnerschap” zal een politieke verklaring tot oprichting van het partnerschap aannemen, waarin de belangrijkste doelstellingen en beginselen worden gepresenteerd en de algemene kenmerken van het daaruit voortvloeiende samenwerkingsproces worden vastgesteld.

FINANCIEEL MEMORANDUM

1. BENAMING VAN HET VOORSTEL

Oostelijk Partnerschap

2. ABM/ABB-KADER

Hoofdstuk 19.08 – Europees Nabuurschapsbeleid en betrekkingen met Rusland

3. BEGROTINGSONDERDELEN

3.1 Begrotingsonderdelen (beleidsuitgaven en bijbehorende uitgaven voor technische en administratieve bijstand (vroegere BA-onderdelen)) inclusief omschrijving

Omschrijving 4 – Externe betrekkingen

Begrotingsonderdeel 19.01.04.02 ENPI-uitgaven voor administratief beheer

Begrotingsonderdeel 19.08.01.03 ENPI: Financiële samenwerking met Oost-Europa

3.2 Duur van de actie en van de financiële gevolgen:

Het Oostelijk Partnerschap vormt een aanvulling op het Europees Nabuurschapsbeleid. De in dit memorandum beschreven financiële gevolgen bestrijken de periode 2009-2013, en komen bovenop de eerdere toewijzingen voor de periode 2007-2013.

3.3 Begrotingskenmerken

Begrotingsonderdeel | Soort uitgaven | Nieuw | Bijdrage EVA | Bijdrage kandidaat-lidstaten | Rubriek financiële vooruitzichten |

19.01.04.02 | Niet verplicht | NGK | NEE | NEE | NEE | Nr. 4 |

19.08.01.03 | Niet verplicht | GK | NEE | NEE | NEE | Nr. 4 |

4. OVERZICHT VAN DE MIDDELEN

4.1 Financiële middelen

4.1.1 Overzicht van de vastleggingskredieten (VK) en betalingskredieten (BK) in miljoen euro (tot op 3 decimalen)

Soort uitgaven | Punt nr. | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | Totaal |

Operationele uitgaven (Begrotingsonderdeel 19.08.01.03) |

Vastleggingskredieten (VK) | 8.1 | a (97%) | 0 | 24,25 | 51,41 | 109,61 | 154,23 | 339,5 |

Betalingskredieten (BK) | b[23] | 0 | 4,25 | 14,41 | 46,61 | 85,23 | 150,5 |

Administratieve uitgaven binnen het referentiebedrag (Begrotingsonderdeel 19.01.04.02) |

Technische en administratieve bijstand (NGK)[24] | 8.2.4 | c (3%) | 0 | 0,75 | 1,59 | 3,9 | 4,77 | 10,5 |

TOTAAL REFERENTIEBEDRAG |

Vastleggingskredieten | a+c | 0 | 25 | 53 | 113 | 159 | 350 |

Betalingskredieten | b+c | 0 | 5 | 16 | 50 | 90 | 161 |

Administratieve uitgaven die niet in het referentiebedrag zijn begrepen |

Personeelsuitgaven en aanverwante uitgaven (NGK) | 8.2.5 | d | 0 | 2,35 | 2,838 | 2,838 | 2,838 | 10,864 |

Andere niet in het referentiebedrag begrepen administratieve uitgaven (NGK) | 8.2.6 | e | 0 | 0,193 | 0,229 | 0,229 | 0,229 | 0,880 |

Totaal indicatieve kosten van de maatregel

TOTAAL VK inclusief personeelsuitgaven | a+c+d+e | 0 | 27,543 | 56,067 | 116,067 | 162,067 | 361,744 |

TOTAAL BK inclusief personeelsuitgaven | b+c+d+e | 0 | 7,543 | 19,067 | 56,067 | 93,067 | 172,744 |

4.1.2 Verenigbaarheid met de financiële programmering

( Het voorstel is verenigbaar met de bestaande financiële programmering.

X Het voorstel vereist herprogrammering van de betrokken rubriek van de financiële vooruitzichten (gebruik van de marge).

( Het voorstel vereist wellicht toepassing van de bepalingen van het Interinstitutioneel Akkoord[25] (flexibiliteitsinstrument).

Het aanvullend bedrag van 350 miljoen euro moet worden toegewezen uit de marge van rubriek 4, waarin volgens de laatste financiële programmering (voorontwerp van begroting 2009) 998 miljoen euro beschikbaar is.

4.1.3 Financiële gevolgen voor de ontvangsten

X Het voorstel heeft geen financiële gevolgen voor de ontvangsten.

( Het voorstel heeft de volgende financiële gevolgen voor de ontvangsten:

4.2 Personele middelen in voltijdequivalenten (onder meer ambtenaren, tijdelijk en extern personeel) - zie punten 8.2.1 en 8.2.2 voor nadere gegevens

Jaarlijkse behoeften | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 en volgende |

Totale personele middelen per jaar[26] | 0 | 18 | 27 | 40 | 50 |

5. KENMERKEN EN DOELSTELLINGEN

5.1 Behoeften waarin op korte of lange termijn moet worden voorzien

Deze mededeling geeft een overzicht van de Commissievoorstellen voor een dieper engagement van de EU ten opzichte van de buurlanden in Oost-Europa[27]. Daartoe zullen extra communautaire middelen moeten worden ingezet.

De Commissie is van plan de ENPI-financiering voor de oostelijke partners geleidelijk op te trekken van 450 miljoen euro in 2008 tot circa 785 miljoen euro in 2013. Daartoe zal het huidige ENPI-budget bovenop de al voor 2010-2013 geprogrammeerde vastleggingskredieten[28] met 350 miljoen euro moeten worden aangevuld. Dit bedrag zal worden toegewezen uit de marge binnen het plafond van rubriek 4, waarin een bedrag van 998 miljoen euro beschikbaar is voor deze periode.

Daarnaast zal in het kader van de begrotingsherziening worden overwogen de steun op te trekken tot een peil dat in overeenstemming is met de ambities van het beleid ten aanzien van de partners.

5.2 Meerwaarde van het communautaire optreden, samenhang van het voorstel met andere financiële instrumenten en mogelijke synergie

De essentie van het voorstel is dat de ervaringen met de Europese integratie worden gedeeld met onze Oost-Europese buren en dat die landen geleidelijk aan het EU-beleid zullen deelnemen. De juridische structuur van het ENPI is geschikt om de samenwerkingsmaatregelen in het kader van het Oostelijk Partnerschap te ondersteunen. Om deze doelstelling te bereiken met handhaving van de geplande steun voor andere (mediterrane) ENB-landen, zullen echter de financiële middelen van het instrument moeten worden verhoogd met gebruikmaking van de marge van rubriek 4. De geplande verhoging kan plaatsvinden zonder formele herziening van de ENPI-verordening, aangezien zij binnen de flexibiliteitsmarge van 5% blijft, die krachtens punt 37 van het Interinstitutioneel Akkoord inzake de financiële vooruitzichten is toegestaan[29].

Ook andere financiële instrumenten zullen tot de tenuitvoerlegging van het Oostelijk Partnerschap bijdragen met specifieke maatregelen op hun actieterrein.

5.3 Doelstellingen, verwachte resultaten en bijbehorende indicatoren van het voorstel in de context van het ABM

Doelstellingen

Het algemene doel van het Oostelijk Partnerschap is de betrekkingen tussen de EU en haar buren nauwer aan te halen en hun hervormingsagenda te bevorderen door nastreving van de volgende operationele doelstellingen :

1. steun voor de hervormingen van de partnerlanden door een alomvattend programma voor institutionele opbouw in alle betrokken samenwerkingssectoren;

2. creëren van een multilaterale dimensie van het Oostelijk Partnerschap, onder meer door steun voor een beperkt aantal prestigieuze initiatieven;

3. wegwerken van economische en sociale verschillen tussen de regio's binnen een partnerland en versterking van de interne cohesie door steun voor de economische en sociale ontwikkeling.

Resultaten

- voortgang bij de tenuitvoerlegging van overeengekomen hervormingen;

- sterkere overeenstemming van de wetgeving met het EU- acquis;

- vermindering van de binnenlandse economische verschillen;

- grotere binnenlandse stabiliteit;

- functionerend multilateraal kader;

- tenuitvoerlegging van vernieuwende initiatieven;

Indicatoren

- aantal nagekomen voorwaarden voor de sluiting van associatieovereenkomsten;

- vermindering van de corruptie;

- uitvoeringstempo van de prestigieuze initiatieven;

- aantal vergaderingen en resultaten van de werkzaamheden van de platforms;

- vermindering van de economische en sociale verschillen;

- vermindering van de binnenlandse conflicten.

5.4 Wijze van uitvoering (indicatief)

Via de nationale en regionale ENPI-programma's zullen overeenkomstig het Financieel Reglement extra middelen worden uitgekeerd.

6. TOEZICHT EN EVALUATIE

6.1 Toezicht

De Commissie zal op alle niveaus toezicht houden op de voortgang van haar externe samenwerking:

- input (meer in het bijzonder financieringsstromen: betalingsverplichtingen, contracten en betalingen);

- activiteiten/outputs (uitvoering van projecten en programma's, intern toezicht ter plaatse door de delegaties van de Commissie);

- voortgang/resultaten (extern resultaatgericht toezicht - ROM[30]) en impact.

De indicatieve programma's omvatten de specifieke doelstellingen en verwachte resultaten voor ieder samenwerkingsterrein.

De programmering van de externe langlopende steun voor partnerlanden en -regio's vindt plaats in het kader van de opstelling van de strategiedocumenten (maximumtermijn zeven jaar) en indicatieve programma's (drie à vier jaar). Deze programmeringsdocumenten worden onderworpen aan een toetsing halverwege, wat de nodige flexibiliteit biedt om de programmeringsprioriteiten bij te stellen.

6.2 Evaluatie

Overeenkomstig de huidige regels en in het licht van het brede toepassingsgebied van de geplande activiteiten is een evaluatiesysteem voor de verschillende steunniveaus ingesteld.

Krachtens het Financieel Reglement is een regelmatige evaluatie van alle (omvangrijke) activiteiten vereist[31]. Ook de noodzakelijke evaluaties van de naleving van ruimere juridische verplichtingen zoals de drie C's[32] worden uitgevoerd.

7. FRAUDEBESTRIJDING

Bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap en bestrijding van fraude en onregelmatigheden vormen een integrerend onderdeel van de ENPI-verordening.

In de begunstigde landen zal het administratief toezicht op de contracten en betalingen onder de bevoegdheid van de delegaties van de Commissie vallen.

Alle krachtens de ENPI-verordening gefinancierde maatregelen zullen in alle fasen van de projectcyclus via de delegaties worden gecontroleerd[33].

Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de aard van de uitgaven (subsidiabiliteit), de naleving van de budgetten (feitelijke uitgaven) en de verificatie van bewijsstukken en desbetreffende documenten (staving van de uitgaven).

8. MIDDELEN

8.1 Financiële weerslag van de doelstellingen van het voorstel bovenop de bestaande toewijzingen:

Vastleggingskredieten in miljoen euro (tot op 3 decimalen)

(Vermeld de doelstellingen, acties en outputs) | Jaar 2010 | Jaar 2011 | Jaar 2012 | Jaar 2013 | TOTAAL |

Geraamde totale kosten | Geraamde totale kosten | Geraamde totale kosten | Geraamde totale kosten | Geraamde totale kosten |

8.2 Administrati eve uitgaven

8.2.1 Aantal en soort personeelsleden

Extra personeel dat zal worden ingezet voor het beheer van de actie (aantal posten/VTE) |

Soort post | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 |

Uit artikel XX 01 02 gefinancierd personeel[36] | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

Uit ex-BA-begrotingslijn 19.01.04.02 gefinancierd ander personeel[37] | 0 | 6 | 12 | 25 | 35 |

Totaal aantal extra personeelsleden per jaar | 0 | 18 | 27 | 40 | 50 |

8.2.2 Omschrijving van de taken die uit de actie voortvloeien

Bij de Commissie in Brussel/Luxemburg zal een beperkt team (3 AD + 1 AST) worden gecreëerd dat moet toezien op de oprichting van vier multilaterale thematische platforms als omschreven in het werkdocument van de Commissie en dat de werkzaamheden daarvan moet coördineren. Het team zal de coördinatoren van de platforms bijstaan bij het plannen, organiseren en leiden van de vergaderingen. Het zal ook zorgen voor adequate rapportage en informatieverspreiding.

In totaal zullen vijf extra posten (AD) aan belangrijke operationele diensten worden toegewezen voor de uitvoering van de extra taken die de voorgestelde bilaterale en multilaterale projecten voor de Commissiediensten zullen meebrengen. De zes delegaties van de Commissie in de partnerlanden zullen elk met één AD-ambtenaar worden versterkt (zes in totaal).

Vooral de delegaties[38] zullen extra contractuele (en/of plaatselijke) functionarissen en ander tijdelijk personeel nodig hebben (naar schatting 61 werknemers) voor de arbeidsintensieve samenwerkingsactiviteiten die met de aanvullende financiële middelen voor het Oostelijk Partnerschap ten uitvoer zullen worden gelegd.

8.2.3 Herkomst van het statutaire personeel

( Posten die momenteel zijn toegewezen aan het beheer van het te vervangen of te verlengen programma

( Posten die al zijn toegewezen in het kader van de JBS/VOB-procedure voor jaar n

X Posten waarom in het kader van de volgende JBS/VOB-procedure zal worden gevraagd

( Bestaande posten binnen de beherende dienst die worden heringedeeld

( Posten die voor jaar n nodig zijn maar die in het kader van de JBS/VOB-procedure voor dat jaar (2009) nog niet zijn toegewezen.

In de behoeften aan personele en administratieve middelen wordt voorzien binnen de grenzen van de toewijzing die in het kader van de jaarlijkse toewijzingsprocedure aan het beherende DG kan worden toegekend, rekening houdend met de begrotingsbeperkingen.

8.2.4 Andere administratieve uitgaven binnen het referentiebedrag (XX 01 04/05 – uitgaven voor administratief beheer)

in miljoen euro (tot op 3 decimalen)

Begrotingsonderdeel (nummer en omschrijving) | Jaar n | Jaar n+1 | Jaar n+2 | Jaar n+3 | Jaar n+4 | Jaar n+5 e.v. | TOTAAL |

Andere technische en administratieve bijstand |

- intern |

- extern |

Totaal technische en administratieve bijstand |

Het aandeel van de administratieve uitgaven voor de ondersteuning van de uitvoering van deze initiatieven is vastgesteld op 3% van de totale vastleggingskredieten. Bovendien is een poging gedaan om het nodige personeel voor het beheer van de extra middelen, dat uit dat bedrag moet worden gefinancierd, te kwantificeren. Het is moeilijk in deze fase verdere gegevens te verstrekken: daarom is bovenstaande tabel onvolledig. Waar nodig zal binnen de grenzen van de in dit Financieel Memorandum vermelde administratieve uitgaven, voor de tenuitvoerlegging van de initiatieven een beroep worden gedaan op administratieve en technische bijstand.

8.2.5 Personeelsuitgaven en aanverwante uitgaven die niet in het referentiebedrag zijn begrepen

in miljoen euro (tot op 3 decimalen)

Soort personeel | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 |

Ambtenaren en tijdelijk personeel (XX 01 01) | 0 | 2,350 | 2,838 | 2,838 | 2,838 |

Uit artikel XX 01 02 gefinancierd personeel (hulpfunctionarissen, gedetacheerde nationale deskundigen, personeel op contractbasis enz.) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

Totaal personeelsuitgaven en aanverwante uitgaven (die NIET in het referentiebedrag zijn begrepen) | 0 | 2,350 | 2,838 | 2,838 | 2,838 |

Berekening – Ambtenaren en tijdelijke functionarissen

(Verwijs zo nodig naar punt 8.2.1)

Voor 2010:

5 (ambtenaren in Brussel/Luxemburg) x 122 000 euro (budgettaire standaardkosten) = 610 000

6 (delegatieambtenaren) x 290 000 euro (raming) = 1 740 000

( 610 000 + 1 740 000 = 2 350 000

Voor 2011-2013:

9 (ambtenaren in Brussel/Luxemburg) x 122 000 euro (budgettaire standaardkosten) = 1 098 000

6 (delegatieambtenaren) x 290 000 euro (raming) = 1 740 000

( 1 098 000 + 1 740 000 = 2 838 000

In de behoeften aan personele en administratieve middelen wordt binnen de grenzen van de toewijzing die aan het beherende DG kan worden toegekend, voorzien in het kader van de jaarlijkse toewijzingsprocedure, rekening houdend met de budgettaire beperkingen.

8.2.6 Andere administratieve uitgaven die niet in het referentiebedrag zijn begrepen

in miljoen euro (tot op 3 decimalen)

2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | TOTAAL |

XX 01 02 11 01 – Dienstreizen | 0,93 | 0,129 | 0,129 | 0,129 | 0,48 |

XX 01 02 11 02 – Vergaderingen en conferenties | 0,10 | 0,10 | 0,10 | 0,10 | 0,4 |

XX 01 02 11 03 – Comités |

XX 01 02 11 04 – Studies & advies |

XX 01 02 11 05 – Informatiesystemen |

2 Totaal andere beheersuitgaven (XX 01 02 11) |

3 Andere uitgaven van administratieve aard (vermeld welke en verwijs naar het begrotingsonderdeel) |

Totaal andere administratieve uitgaven (NIET in het referentiebedrag begrepen) | 0 | 0,193 | 0,229 | 0,229 | 0,229 | 0,88 |

Berekening – Andere administratieve uitgaven die niet in het referentiebedrag zijn begrepen

Dienstreizen

Voor 2010:

6 delegatieambtenaren x 8 000 (jaarlijkse standaardkosten) = 48 000

5 ambtenaren in Brussel/Luxemburg x 6 dienstreizen x 1 500 euro per dienstreis = 45 000

Voor 2010-2013:

9 ambtenaren in Brussel/Luxemburg x 6 dienstreizen x 1 500 euro per dienstreis = 81 000

12 delegatieambtenaren x 8 000 (jaarlijkse standaardkosten) = 96 000

( 81 000 + 96 000 = 177 000

Conferenties

Vanaf 2010 een internationale conferentie per jaar in Brussel: kosten 100 000

In de behoeften aan personele en administratieve middelen wordt binnen de grenzen van de toewijzing die aan het beherende DG kan worden toegekend, voorzien in het kader van de jaarlijkse toewijzingsprocedure, rekening houdend met de budgettaire beperkingen.

[1] http://ec.europa.eu/world/enp/index_en.htm

[2] In deze mededeling wordt onder oostelijke partners (of "de partners") verstaan de landen van Oost-Europa en de zuidelijke Kaukasus die onder het Europees Nabuurschapsbeleid vallen: Armenië, Azerbeidzjan, Belarus, Georgië, de Republiek Moldavië en Oekraïne.

[3] Verordening (EG) nr. 1638/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 2006.

[4] De Commissie heeft de aard en de voordelen van diepgaande en uitgebreide vrijhandelsovereenkomsten toegelicht in haar mededelingen over "De versterking van het ENB" van 4 december 2006, COM(2006) 726, en "Een sterk ENB” van 5 december 2007, COM(2007) 774, en in het bijzonder haar non-paper "The ENP - a path towards further economic integration", zie http://ec.europa.eu/world/enp/pdf/non-paper_economic-integration_en.pdf.

[5] Alleen Azerbeidzjan en Belarus hebben hun onderhandelingen voor toetreding tot de WTO nog niet afgerond.

[6] Dit omvat een beperking van het aantal landbouwproducten die van volledige liberalisering zijn uitgesloten, zie "Een sterk ENB" van 5 december 2007, COM(2007) 774.

[7] Met Oekraïne en Georgië zijn onderhandelingen aan de gang, en aan Moldavië is eenzelfde voorstel gedaan. De bereikte overeenkomsten zullen vervolgens in de vrijhandelsovereenkomsten worden opgenomen.

[8] COM(2007) 774.

[9] Aan de hand van een extrapolatie van de statistieken voor 2007 en in de veronderstelling dat het aantal aanvragen ongewijzigd blijft, zouden de jaarlijkse kosten van de afschaffing van het visumrecht voor de zes partners in totaal circa 75 miljoen euro bedragen voor alle lidstaten die tot de Schengenzone behoren. Ook de lidstaten die geen deel uitmaken van de Schengenzone, zouden worden verzocht hun visumrechten af te schaffen.

[10] De top EU-Oekraïne van september 2008 heeft besloten een dialoog te starten over een wederzijdse regeling voor visumvrij reizen op lange termijn.

[11] De studie zal een aanvulling vormen op de mededeling van de Commissie "Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen", die binnenkort zal uitkomen.

[12] Het feit dat grote pijpleidingen voor de doorvoer van olie en gas nabij conflictzones zijn gelegen, blijft een bron van bezorgdheid. Ook de onstabiliteit in de zuidelijke Kaukasus kan de energiezekerheid in de regio bedreigen. Een zeer grote Georgische waterkrachtcentrale is heel dicht bij Abchazië gelegen. Georgië levert elektriciteit aan Armenië en Azerbeidzjan. De levering van gas uit Rusland aan Armenië verloopt via Georgië. De belangrijkste gaspijpleiding van de Russische Federatie naar de Balkan loopt door het Transnistrische gebied van Moldavië. Deze factoren hebben een weerslag op het investeerdersvertrouwen, de vooruitzichten voor duurzame energiedoorvoer door de Kaukasus en de EU-strategie voor het aantrekken van nieuwe leveranciers in Centraal-Azië.

[13] Een EU-actieplan inzake energiezekerheid en –solidariteit - COM(2008) 744.

[14] De in deze mededeling genoemde memoranda van overeenstemming zijn geen juridisch bindende instrumenten.

[15] Zie het non-paper van de Commissie “ENP — Thematische dimensie”, voorjaar 2007 http://ec.europa.eu/world/enp/pdf/non-paper_thematic-dimension_en.pdf .

[16] De EU-wetgeving en -normen zullen verder ook in het kader van de bilaterale thematische subcomités worden gepresenteerd en besproken.

[17] De Commissiediensten hebben de omvang van de vereiste werkzaamheden uiteengezet in een non-paper "ENP – a path towards further economic integration" van het voorjaar 2007, http://ec.europa.eu/world/enp/pdf/non-paper_economic-integration_en.pdf .

[18] IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en de EU-lidstaten.

[19] Met name in het kader van TRACECA.

[20] COM(2006) 846 definitief/2 van 23.2.2007.

[21] Conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van juni 2008, punt 78.

[22] De werkzaamheden op dit gebied zijn al gestart in het kader van het programma INOGATE.

[23] Op basis van berekeningen van de betalingskredieten van het ENPI-instrument in 2006.

[24] Uitgaven voor administratief beheer (BA-onderdeel) omvatten onder meer uitgaven voor contractpersoneel in delegaties, studies, bijeenkomsten van deskundigen alsook informatie en publicaties die direct verband houden met de verwezenlijking van de programmadoelstellingen.

[25] Zie punten 19 en 24 van het Interinstitutioneel Akkoord.

[26] Dit omvat ambtenaren voor de Commissiediensten en contractueel personeel voor financiële bijstand in de zes delegaties. Voor een gedetailleerde uitsplitsing zie punt 8.2.1 3Aantal en soort personeelsleden".

[27] Armenië, Azerbeidzjan, Belarus, Georgië, Moldavië en Oekraïne.

[28] Deze cijfers omvatten niet de recente verbintenis van de Commissie voor steun aan Georgië.

[29] Er wordt van uitgegaan dat extra middelen die worden gemobiliseerd in geval van crisissituaties (bijvoorbeeld in de bezette Palestijnse gebieden en Georgië) niet ten laste van de marge van 5% komen, aangezien zij een antwoord vormen op objectieve langdurige omstandigheden waarvoor nauwkeurige redenen worden opgegeven en zij door de Commissie, de Raad en het Parlement tijdens het jaarlijkse begrotingsproces worden goedgekeurd.

[30] Het resultaatgerichte toezichtsysteem (ROM) biedt de mogelijkheid tot een snelle beoordeling van de prestaties van een project of programma en van de bredere implicaties daarvan, en verstrekt de Commissie onafhankelijk advies over haar projectenportefeuille. Door de toepassing van één enkele coherente aanpak beschikt de Commissie over vergelijkbare gegevens voor alle regio's waar zij externe bijstand verstrekt.

[31] Concreet betekent dit de evaluatie van afzonderlijke activiteiten (onder meer ontwikkelingsprojecten), programma's (bijvoorbeeld landenstrategieën) en beleidssectoren of -thema's (bijvoorbeeld vervoer of gender).

[32] Coherentie, complementariteit, coördinatie.

[33] Zij machtigen de Commissie (OLAF) om overeenkomstig Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 van de Raad van 11 november 1996 controles en inspecties ter plaatse uit te voeren.

[34] Waarvan de kosten NIET door het referentiebedrag worden gedekt.

[35] Omvat ambtenaren en tijdelijk personeel voor RELEX en vijf ambtenaren voor operationele diensten.

[36] Waarvan de kosten NIET door het referentiebedrag worden gedekt.

[37] Waarvan de kosten door het referentiebedrag worden gedekt. Dit betreft contractueel en tijdelijk personeel (ex-BA-begrotingslijn 19.01.04.02).

[38] Voor centraal uitgevoerde regionale samenwerkingsactiviteiten zal ook in Brussel/Luxemburg extra contractueel personeel noodzakelijk zijn.

[39] Verwijs naar het specifieke Financieel Memorandum voor de betrokken uitvoerende agentschappen.