MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT overeenkomstig artikel 251, lid 2, tweede alinea van het EG-verdrag over het Gemeenschappelijk standpunt van de Raad met het oog op de aanneming van een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad houdende wijziging van Richtlijn 91/440/EEG betreffende de ontwikkeling van de spoorwegen in de Gemeenschap

TOELICHTING

1. VOORGESCHIEDENIS

Op 22 juli 1998 heeft de Commissie een voorstel [1]goedgekeurd voor een richtlijn van de Raad houdende wijziging van Richtlijn 91/440/EEG betreffende de ontwikkeling van de spoorwegen in de Gemeenschap [2].

[1] COM(1998) 480 definitief van 22.7.1998.

[2] Richtlijn 91/440/EEG van de Raad van 29 juli 1991; PB L 237 van 24.08.1991, blz. 25.

Met het voorstel werd beoogd meer duidelijkheid te verschaffen omtrent de reeds bestaande scheiding van de boekhoudingen van het infrastructuurbeheer resp. de verlening van vervoerdiensten, de boekhouding van reizigers- en goederenvervoerdiensten eveneens te scheiden en instanties of ondernemingen die zelf geen spoorwegvervoerdiensten verlenen te belasten met het reguleren van de toegang tot de infrastructuur. In het voorstel werd tevens de rol van de Staat bij het verschaffen van spoorweginfrastructuur verduidelijkt.

Het Europees Parlement heeft het voorstel van de Commissie goedgekeurd op de plenaire zitting van 15 september 1999.

Het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's hebben respectievelijk op 26 mei 1999 [3] en 17 november 1999 [4] advies uitgebracht.

[3] PB C 209 van 22.7.1999, blz. 22.

[4] PB C 57, 29.2.2000, blz. 40.

Op 25 november 1999 heeft de Commissie een na de eerste lezing van het Europees Parlement gewijzigd voorstel goedgekeurd.

Op de zitting van 9 en 10 december 1999 heeft de Raad een politieke overeenkomst over het voorstel bereikt met het oog op de aanneming van een gemeenschappelijk standpunt.

Op de zitting van 28 maart 2000 heeft de Raad het gemeenschappelijk standpunt aangenomen.

2. Achtergrond van de voorstellen van de Commissie

Noot: Het in deze Mededeling besproken voorstel maakt deel uit van het zogeheten "infrastructuurpakket", bestaande uit een voorstel [5] tot wijziging van een richtlijn van de Raad houdende wijziging van Richtlijn 91/440/EEG betreffende de ontwikkeling van de spoorwegen in de Gemeenschap [6], waarop deze mededeling betrekking heeft, een richtlijn van de Raad houdende wijziging van Richtlijn 95/18/EG van de Raad betreffende de verlening van vergunningen aan spoorwegondernemingen [7], en het voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake de toewijzing van spoorweginfrastructuurcapaciteit en de heffing van rechten voor het gebruik van spoorweginfrastructuur alsmede inzake veiligheidscertificering.

[5] COM(1998) 480 definitief van 22.7.1998.

[6] Richtlijn 91/440/EEG van de Raad van 29 juli 1991; PB L 237 van 24.8.1991, blz. 25.

[7] PB L 143, 27.6.1995, blz. 70.

De Commissie was oorspronkelijk van plan juridisch duidelijkheid te scheppen ten aanzien van scheiding tussen de infrastructuurbeheersactiviteiten en de vervoersactiviteiten. Met betrekking tot de openstelling van de markt heeft de Commissie in 1995 [8] een voorstel gedaan.

[8] Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 91/440/EEG betreffende de ontwikkeling van de spoorwegen in de Gemeenschap, COM (95)337 def.

3. In de tekst aangebrachte wijzigingen in verband met het gewijzigde voorstel van de commissie

In eerste lezing heeft het Europees parlement duidelijk gemaakt dat het in de richtlijn een extra stap aan het proces van de totstandkoming van de interne markt voor spoorvervoerdiensten wilde toevoegen. Intensieve besprekingen in de Raad hebben geleid tot het idee van een netwerk voor internationale goederenvervoerdiensten. Het idee werd uitgebouwd tot het Trans-Europees Netwerk voor goederenvervoer per spoor (TERFN), dat wordt geïntroduceerd in artikel 10bis en de respectievelijke bijlagen.

Om de ontwikkeling van de spoorwegvervoermarkt, die van essentieel belang is voor de ontwikkeling van duurzaam vervoer in het algemeen, beter in het oog te kunnen houden, werd een Europees waarnemingssysteem voor het spoorwegvervoer geïntroduceerd.

3.1. Trans-Europees Netwerk voor goederenvervoer per spoor(TERFN)

De Commissie is van mening dat het hier gecreëerde netwerk (d.w.z. de kaarten, lijsten van havens en de overige bepalingen van het nieuwe artikel 10bis) een samenhangende aanpak betekent, die beter naadloos aansluitend goederenvervoer mogelijk zal maken. Zij is zeer ingenomen met de dichtheid en de opzet van het netwerk.

3.2. Scheiding tussen infrastructuurbeheer en vervoerdiensten

Eén van de doelstellingen van de gewijzigde richtlijn is juridisch duidelijkheid te scheppen ten aanzien van de scheiding tussen de infrastructuurbeheerstaken enerzijds en de vervoersactiviteiten anderzijds. Het voornaamste doel van deze scheiding is te voorkomen dat geïntegreerde spoorwegondernemingen (organisaties met infrastructuurbeheer en aanbod van vervoerdiensten binnen hun structuur) "rechter en partij" zouden zijn met betrekking tot verschillende functies die voor een goede werking van de markt van essentieel belang zijn. De Commissie is ervan overtuigd dat deze essentiële functies niet mogen worden vervuld door een onderneming of organisatie die zelf actief is op de vervoermarkt. De functies zijn: toewijzing van infrastructuur, heffing van rechten op het gebruik ervan, en de afgifte van vergunningen en veiligheidscertificaten.

Deze oplossing is door de invoering van artikel 6, lid 4, dermate afgezwakt dat het gehele concept in vraag kan worden gesteld. Dit lid voorziet in een uitzondering op de scheidingsbepaling, die geldt indien een onafhankelijke "toezichthoudende instantie voor de spoorwegen" is opgericht. Deze formule brengt de samenhang van het hele pakket in gevaar: artikel 30 van de richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de toewijzing van spoorweginfrastructuurcapaciteit en de heffing van rechten voor het gebruik van spoorweginfrastructuur alsmede inzake veiligheidscertificering zal alle lidstaten verplichten een toezichthoudende instantie op te richten. De in artikel 6 voorziene uitzondering heeft alleen zin, als bedoelde instantie andere en verder reikende functies heeft dan de in artikel 30 van bovengenoemde richtlijn beschreven toezichthoudende instantie. De verschillen tussen beide concepten zijn echter niet duidelijk, en dat kan de algemene doelstelling van artikel 6 in vraag stellen. Gezien de vooruitgang die is geboekt met de overige onderdelen van het pakket, met name met betrekking tot de TERFN en de regelgeving voor heffing van rechten en treinpadtoewijzing, is de Commissie desondanks bereid het totale pakket in zijn huidige vorm te accepteren.

3.3. Uitzonderingen en overgangsbepalingen

3.3.1. Uitzonderingen.

3.3.1.1. Griekenland en Ierland/Noord-Ierland

De Raad stemde in met uitzonderingen op de bepaling dat een onafhankelijk lichaam moet worden belast met de functies die bepalend zijn voor een eerlijke en niet-discriminerende toegang tot de infrastructuur, als voorzien in artikel 6, lid 3, eerste alinea, en de taken van artikel 7, lid 2, eerste alinea, voorzover deze artikelen de lidstaten verplichten tot oprichting van onafhankelijke lichamen die de in genoemde artikelen vermelde taken verrichten. Deze uitzondering is verlengbaar, in de tijd beperkt en geldt slechts zolang aan de verschillende voorwaarden van artikel 14bis, leden 2 en 3, wordt voldaan.

De Commissie is het op dit punt volledig met de Raad eens en spreekt met nadruk de hoop uit dat de geopolitieke positie van Griekenland zich zo zal ontwikkelen dat Griekenland ten volle profijt zal kunnen trekken van de beleidsinitiatieven van de Europese Unie op het gebied van spoorwegen.

3.3.1.2. Luxemburg

Luxemburg verkreeg een tot 31 augustus 2004 geldende uitzondering op de bepaling dat een onafhankelijk lichaam moet worden belast met de functies die bepalend zijn voor een eerlijke en niet-discriminerende toegang tot de infrastructuur, als voorzien in artikel 6, lid 3, eerste alinea, voorzover dit artikel de lidstaten verplicht tot oprichting van onafhankelijke lichamen die de in dat artikel vermelde taken verrichten.

De Commissie acht de maatregel ook wat de overgangsbepaling betreft geschikt om Luxemburg genoeg tijd te geven zich op de nieuwe situatie voor te bereiden.

3.3.2. Overgangsbepalingen

3.3.2.1. België en Luxemburg

Gezien de omvang en opzet van de spoorwegnetten van België en Luxemburg lijkt het wat betreft de toepassing van de "begin- en eindtrajecten"-regel van artikel 10bis, lid 1, onder d) in overeenstemming te zijn met de geest van het politieke compromis binnen de Raad om België en Luxemburg overgangstijd te gunnen om aanpassingen door te voeren.

De Commissie kan derhalve dit compromis aanvaarden.

4. Conclusie

De Commissie heeft getracht zoveel mogelijk rekening te houden met de in eerste lezing naar voren gebrachte zienswijzen van het Europees Parlement door de amendementen integraal en in dezelfde bewoordingen over te nemen of door haar voorstel in de geest van de standpunten van het Parlement te wijzigen.

De Commissie constateert dat haar voorstel en het gemeenschappelijk standpunt op bepaalde punten verschillen, met name wat betreft de voltooiing van de gemeenschappelijke markt voor spoorwegvervoerdiensten en de scheiding tussen infrastructuurbeheer en vervoersactiviteiten.

De Commissie is echter van mening dat het algemeen compromis, dat door de Raad is bereikt na intensieve besprekingen en dankzij de inspanningen van drie voorzitterschappen, het spoorwegbeleid een evenwichtige stap verder brengt. Het zal bijdragen tot een duurzame ontwikkeling van deze vervoerswijze.

De Commissie onderstreept voorts dat de voltooiing van de interne markt voor spoorwegvervoerdiensten het einddoel moet blijven.

De Commissie is ervan overtuigd dat deze tweede hervorming van het wettelijk kader voor het spoorwegvervoerdiensten een belangrijke stap voorwaarts betekent, en brengt daarom een gunstig advies uit.