•k -it 
it * 
*6* COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 24.05.1995 
COM(95) 184 def. 
VERSLAG OVER HET GEMEENSCHAPSHANDVEST 
VAN DE SOCIALE GRONDRECHTEN EN 
HET PROTOCOL BETREFFENDE DE SOCIALE POLITIEK, 
GEHECHT AAN HET VERDRAG TOT OPRICHTING VAN 
DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
(door de Commissie ingediend) 

INHOUD 
INLEIDING 4^ 
1. Het gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten 
1.00 Arbeidsmarkt. Acties van het Europees Sociaal Fonds 4 
1.01 Werkgelegenheid en beloning 7 
1.02 Verbetering van de levensstandaard en de arbeidsvoorwaarden 9 
1.03 Vrij verkeer 12 
1.04 Sociale bescherming 15 
1.05 Deelneming van de werknemers 17 
1.06 Gelijke behandeling van vrouwen en mannen 18 
1.07 Beroepsopleiding 20 
1.08 Bescherming van de gezondheid en de veiligheid van de werknemers .... 23 
1.09 Bescherming van kinderen en jongeren 27 
1.10 Ouderen 29 
1.11 Gehandicapten 30 
2. De overeenkomst betreffende de sociale politiek 
2.1 Mededeling van de Commissie van 14.12.93 betreffende de 
tenuitvoerlegging van het Protocol 32 
2.2 Toepassing van de Overeenkomst: Voorlichting en 
raadpleging van de werknemers 40 
3. De toekomst van het europees sociaal beleid 
3.1 Het Groenboek en de raadplegingsprocedure 44 
3.2 Witboek over het Europees sociaal beleid: 
Toekomstige acties voor de Unie 45 
BIJLAGE I 49 
BIJLAGE II 52 
-4 -
INLEIDING 
1. Het Gemeenschaphandvest van de sociale grondrechten van de werkenden is in 
december 1989 door elf staatshoofden en regeringsleiders tijdens de Europese Raad van 
Straatsburg op 8 en 9 december 1989 aangenomen. Het Protocol betreffende de sociale 
politiek stelt vast dat "elf Lid-Staten wensen voort te gaan op de weg die is ingeslagen 
met het Sociaal Handvest van 1989", machtigt deze Lid-Staten "een beroep te doen op 
de instellingen, procedures en regelingen van het Verdrag ten einde onderling de 
handelingen en besluiten aan te nemen en, voor zover zij daarbij betrokken zijn, toe te 
passen die noodzakelijk zijn" en verklaart dat dit geen "afbreuk doet aan de bepalingen 
van het Verdrag, inzonderheid die welke betrekking hebben op de sociale politiek en die 
een wezenlijk bestanddeel van het acquis communautaire vormen". Wat de 
Overeenkomst betreft, hierin stellen "de Gemeenschap en de Lid-Staten zich tot doel de 
bevordering van de werkgelegenheid, de gestage verbetering van de 
levensomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden, een adequate sociale bescherming, de 
sociale dialoog, de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen om een duurzaam hoog 
werkgelegenheidsniveau mogelijk te maken, en de bestrijding van uitsluiting. Te dien 
einde leggen de Gemeenschap en de Lid-Staten maatregelen ten uitvoer waarin rekening 
wordt gehouden met de verscheidenheid van de nationale gebruiken, met name op het 
gebied van contractuele betrekkingen, alsmede met de noodzaak het 
concurrentievermogen van de economie van de Gemeenschap te handhaven." 
2. Met de inwerkingtreding op 1 november 1993 van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie zijn automatisch ook het Protocol betreffende de sociale politiek en de 
Overeenkomst betreffende de sociale politiek in werking getreden. 
3. Het communautaire actieprogramma voor de tenuitvoerlegging van het Handvest en van 
de Overeenkomst heeft zich in de geest van de verbetering van de levens- en 
arbeidsomstandigheden met name door de drie volgende fundamentele beginselen laten 
leiden: 
het subsidiariteitsbeginsel, rekening houdend met het specifieke karakter van de 
sociale sector, volgens hetwelk het nodig is om voor elk actiethema de meest 
passende functie voor te stellen (harmonisatie, coördinatie, convergentie, 
samenwerking, enz), rekening houdend met de vastgestelde behoeften en de 
potentiële toegevoegde waarde van de communautaire actie; 
het beginsel van de diversiteit van de nationale systemen, culturen en praktijken, 
wanneer deze een positieve bijdrage kan leveren ten aanzien van de eisen van de 
verwezenlijking van de interne markt; 
het beginsel van het behoud van het concurrentievermogen van de ondernemingen, 
waarbij wordt getracht het economische en het sociale met elkaar te verzoenen. Bij 
ieder initiatief moet een zeker evenwicht worden gezocht en gevonden. 
4. De bij de tenuitvoerlegging van deze initiatieven door de Commissie gevolgde methode 
wordt gekenmerkt door het feit dat in grote mate een beroep wordt gedaan op de 
voorafgaande raadpleging van zowel de Lid-Staten als de sociale partners, hetzij in het 
kader van raadgevende comités, hetzij in het kader van de sociale dialoog. In dit verband 
benadrukt de Commissie de positieve bijdrage van de sociale partners aan de 
ontwikkeling van de sociale dimensie door de goedkeuring van een groot aantal 
gemeenschappelijke adviezen en verklaringen1. 
5. Hier zij ook gewezen op de belangrijke rol die het Europees Parlement en het 
Economisch en Sociaal Comité op dit gebied hebben gespeeld. Zo heeft het Europees 
Parlement herhaaldelijk benadrukt dat de sociale dimensie een fundamentele voorwaarde 
is voor de tenuitvoerlegging van de interne markt. De Commissie is, wat de kritiek van 
het Parlement ten aanzien van bepaalde specifieke aspecten van de voorstellen ook moge 
zijn, met het Parlement van mening dat "het communautaire Europa van vandaag twee 
nieuwe kaders voorstelt voor de juridische verrijking van ons (sociaal Europees) model: 
de communautaire last van de sociale grondrechten van de werkenden en het 
toekomstige statuut van de Europese burger dat met de Politieke Unie tot stand moet 
worden gebracht, parallel met de hervormingen van de Economische en Monetaire 
Unie"2. Ook het Economisch en Sociaal Comité heeft een zeer constructieve rol 
gespeeld, in het bijzonder in de fase van de opstelling van het Handvest. Zijn adviezen 
leveren een positieve bijdrage aan de geleidelijke en coherente totstandkoming van het 
sociale beleid. 
6. In paragraaf 29 van het Handvest wordt de Commissie verzocht een jaarlijks verslag 
over de toepassing van het Handvest op te stellen. Een dergelijk verslag, dat is 
samengevoegd met het vroegere verslag betreffende de ontwikkeling van de sociale 
toestand in de Gemeenschap (art. 122 EEG-Verdrag), is reeds drie maal opgesteld. 
Artikel 7 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek bepaalt dat de Commissie 
ieder jaar een verslag opstelt over de stand van de verwezenlijking van de doelstellingen 
van artikel 1, met inbegrip van de demografische situatie in de Gemeenschap. In haar 
mededeling inzake de tenuitvoerlegging van het Protocol betreffende de sociale politiek3 
heeft de Commissie besloten dit verslag en het verslag betreffende de toepassing van het 
Gemeenschapshandvest om praktische redenen samen te voegen. 
Gemeenschappelijk advies over de totstandkoming van een Europese ruimte voor beroeps- en 
geografische mobiliteit en de verbetering van de werking van de arbeidsmarkt in Europa (13 februari 
1990); over basisonderwijs, initiële opleiding, beroepsopleiding en volwasseneneducatie (19 juni 
1990); over nieuwe technologieën, organisatie van de arbeid, aanpasbaarheid van de arbeidsmarkt 
(10 januari 1991); over de overgang van school naar volwassenheid en beroepsleven (5 april 1991); 
toegang tot de opleiding (20 december 1991 ; beroepskwalificaties en de validering ervan ( 13 oktober 
1992); acties en toekomstige rol van de Gemeenschap op het gebied van onderwijs en opleiding, 
rekening houdend met de rol van de sociale partners (28 juli 1993); vrouwen en opleiding (3 
december 1993). 
Overeenkomst van 31 oktober 1991 betreffende de rol van de sociale partners. 
Een nieuwe samenwerkingsstrategie voor groei en werkgelegenheid (3 juli 1992) 
Gemeenschappelijke verklaring inzake de toekomstvan de sociale dialoog (3 juli 1992). Aanbeveling 
van het Europees Verbond van Vakverenigingen, van de Unie van Industriefederaties in Europa en 
van het Europees Centrum van Gemeenschapsbedrijven betreffende de werking van de 
Bedrijfstakoverkoepelende Raadgevende Comités (juni 1993). Voorstel van de sociale partners 
betreffende de tenuitvoerlegging van de aan het Protocol betreffende de sociale politiek van het 
Verdrag betreffende de Europese Unie gehechte Overeenkomst (29 oktober 1993). Leidraad voorde 
grote lijnen van het economische beleid (5 december 1993). 
Europees Parlement, sociale zaken, Ontwerpverslag inzake de Europese arbeidsmarkt na 1992, deel 
IX: Het Europese sociale model, PE 151.130/IX van 30 mei 1991 en resolutie A3-0238/92 van 8 juli 
1992. 
COM(93) 600 def. van 14 december 1993 
Dit verslag is, wat het deel over het Handvest betreft, op gelijksoortige manier als de 
drie voorgaande verslagen opgesteld en vormt hiermee een bijwerking tot 31 december 
1994 van het derde verslag. Vanwege het tijdschema zal het deel betreffende de 
toepassing van het Handvest door de Lid-Staten evenwel in een apart verslag worden 
opgenomen. 
1. HET GEMEENSCHAPSHANDVEST VAN DE SOCIALE GRONDRECHTEN 
1.00 ARBEIDSMARKT. ACTIES VAN HET 
EUROPEES SOCIAAL FONDS 
1. Na drie opeenvolgende jaren van dalende werkgelegenheid is deze daling in 1994 tot 
stilstand gekomen en zijn de vooruitzichten aanzienlijk verbeterd. Er is groei nodig om 
de werkgelegenheid en de sociale problemen op te lossen maar, zoals gesteld in het 
verslag over de "Werkgelegenheid in Europa 1994", ... groei alleen is niet voldoende. 
We moeten ook een meer werkgelegenheidsintensief groeipatroon creëren, met 
gebruikmaking van alle ons beschikbare middelen en instrumenten. In dit verband heeft 
de Commissie haar mening over de oorzaken hiervan en de strategie voor de 
onderliggende structurele veranderingen die zijn vereist voor de verbetering van de 
werkgelegenheidssituatie uiteengezet in het Witboek inzake groei, concurrentievermogen 
en werkgelegenheid dat door de Europese Raad in december 1993 is behandeld. Een van 
" de belangrijkste boodschappen van het Witboek is dat de werkgelegenheidsintensiteit van 
de groei in de Gemeenschap moet worden verbeterd, wil een lange-termijn oplossing 
voor de werkloosheid worden gevonden. In 1994 heeft de Commissie gedetailleerde 
studies uitgevoerd inzake de verschillende voorstellen van het Witboek en heeft zij de 
Europese Raad in Essen een Actieplan voor Werkgelegenheid voorgelegd waarin het 
kader wordt geschetst voor acties van de Lid-Staten ten behoeve van de aanpak van de 
betreffende structurele kwesties. 
In december 1994 heeft de Europese Raad in Essen prioriteit vastgelegd voor 
"voortzetting en versterking van de strategie van het Witboek ten einde de groei te 
consolideren, het concurrentievermogen van de Europese economie en de kwaliteit van 
het milieu in de Europese Unie te verbeteren en - gezien het nog steeds onaanvaardbaar 
hoge werkloosheidsniveau - meer banen voor onze burgers te scheppen". De Europese 
Raad heeft de Lid-Staten ertoe verplicht in een meerjarenprogramma de aanbevelingen 
op te nemen ten aanzien van de volgende vijf prioritaire gebieden met betrekking tot de 
werkgelegenheid: 
Verbetering van de werkgelegenheidsperspectieven van de werknemers via grotere 
investeringen in de beroepsopleiding. Dit betreft met name de voortgezette 
opleiding gedurende het hele leven en de toegang tot opleiding voor iedereen. 
Meer werkgelegenheid door groei, in het bijzonder door middel van: 
een soepeler organisatie van de arbeid, die zowel voldoet aan de wensen van 
de werknemers als aan de eisen ten aanzien van de concurrentie; 
een loonbeleid ten gunste van investeringen die werkgelegenheid creëren, 
hetgeen, in de tegenwoordige situatie, loonovereenkomsten vereist die in het 
teken staan van de gematigdheid met een stijgingspercentage dat lager is dan 
het niveau van de groei van de productiviteit; 
en, tenslotte, de bevordering van initiatieven, in het bijzonder op regionaal 
en lokaal niveau, ten behoeve van het scheppen van banen die aan de nieuwe 
eisen voldoen, bijvoorbeeld op het gebied van het milieu en de 
maatschappelijke diensten. 
Daling van de indirecte salariskosten in het bijzonder voor ongeschoolde arbeiders. 
Wat dit punt betreft, is de bepaling van de doelgroep voor de actie een wezenlijke 
voorwaarde voor de doeltreffendheid ervan. 
Grotere doeltreffendheid van het arbeidsmarktbeleid en in het bijzonder van de 
arbeidsbemiddelingsdiensten. 
Doeltreffender maatregelen ten gunste van de bijzonder door werkloosheid 
getroffen groepen, met name door betere vooruitzichten te bieden aan jongeren 
door hun hetzij een baan, hetzij een opleiding aan te bieden. 
2. Het actieveld van het Europees Sociaal Fonds, opgericht bij het Verdrag van Rome 
teneinde de werkgelegenheid te vergemakkelijken en de geografische en 
beroepsmobiliteit van de werknemers in de Gemeenschap te bevorderen, is uitgebreid 
door het Verdrag van Maastricht en door de in 1993 ten aanzien van de 
Structuurfondsen aangenomen regelingen. 
3. Deze nieuwe hervorming die de in 1988 vastgestelde beginselen voor de werking van 
de structuurfondsen heeft bevestigd (de meerjarenprogrammering, de partnerschappen 
en de samenwerking tussen de verschillende structuurelementen), kenmerkt een 
uitbreiding van de taken van het Sociaal Fonds bij de preventie van werkloosheid en het 
kader van de nieuwe doelstelling nr. 4 die is gericht op de aanpassing van de 
werknemers en werkneemsters aan de veranderingen in het bedrijfsleven en 
produktiestelsels, alsmede een uitbreiding van zijn activiteiten op het gebied van 
onderwijs in de armste gebieden van de Unie. Verder wordt ze gekenmerkt door het 
zoeken naar flexibiliteit; inderdaad bepaalt de wetgeving niet meer op strikte wijze de 
acties die kunnen worden gekozen waardoor de voor de financiering van de 
verschillende doelstellingen van het structuurbeleid van de Gemeenschap noodzakelijke 
acties voor opleiding-werkgelegenheid kunnen worden medegefinancierd en waarvoor 
het ESF mede verantwoordelijk is, dat wil zeggen: 
enerzijds de doelstellingen voor de regionale ontwikkeling: doelstelling 1 
(ontwikkeling en structurele aanpassing van regio's met een 
ontwikkelingsachterstand), doelstelling 2 (omschakelen van regio's of deelregio's 
die zwaar door de achteruitgang van de industrie worden getroffen) en doelstelling 
5b (ontwikkeling van het platteland) waaraan binnenkort, met de uitbreiding van 
de Gemeenschap, de nieuwe doelstelling 6 moet worden toegevoegd ten behoeve 
van de zeer dun bevolkte regio's in Zweden en Finland; 
en anderzijds de "horizontale" doelstellingen, dat wil zeggen die van toepassing 
zijn op het gehele grondgebied van de Gemeenschap: doelstelling 3 (het bestrijden 
van langdurige werkloosheid, de inschakeling in het arbeidsproces van jongeren 
en van met uitsluiting van de arbeidsmarkt bedreigde personen) alsmede de eerder 
genoemde doelstelling 4. 
Meer in het algemeen wordt de nieuwe wetgeving gekenmerkt door de bereidheid een 
strategie aan te nemen die strategisch meer gericht is op de prioriteiten van de 
Gemeenschap op het gebied van werkgelegenheid en bij de ontwikkeling van de 
menselijke hulpbronnen, en die zijn vastgesteld in het Witboek inzake groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid, evenals in het Witboek inzake de sociale 
politiek. 
4. Om deze verschillende taken te kunnen vervullen zijn het ESF grotere financiële 
middelen ter beschikking gesteld: ± 25 miljard ecu voor de periode 1989-1993 en ± 42 
miljard ecu voor de periode van 6 jaar 1994-1999 in de 15 Lid-Staten van de 
Gemeenschap. Ongeveer 90% van de bijstand van het ESF wordt gebruikt binnen de 
meerjarenprogramma's (Communautaire Bestekken en Enige 
Programmeringsdocumenten) die de bedragen en de prioriteiten voor elke Lid-Staat en 
voor elke doelstelling voor de daaropvolgende jaren vaststellen, de rest in het kader van 
de door de Lid-Staten gepresenteerde programma's in de communautaire initiatieven ten 
behoeve van de bevordering van plaatselijke, vernieuwende en transnationale 
benaderingen op het gebied van opleiding en werkgelegenheid. Het Sociaal Fonds houdt 
zich in het bijzonder bezig met 2 communautaire initiatieven: 
het initiatief werkgelegenheid, waarvan de begroting 1,4 miljard ecu bedraagt voor 
de periode 1994-1999, en dat op drie pijlers berust (NOW voor gelijke kansen op 
de arbeidsmarkt, YOUTHSTART voor opleiding en werkgelegenheid van jongeren 
van minder dan 20 jaar en HORIZON ten behoeve van de meest kwetsbare 
personen op de arbeidsmarkt, met name gehandicapten); 
het initiatief ADAPT (begroting 1,4 miljard ecu voor de periode 1994-1999) ter 
vergemakkelijking van de aanpassing van de werknemers aan de veranderingen in 
het bedrijfsleven. 
5. De voornaamste beslissingen ten aanzien van het ESF voor de komende jaren zijn in de 
loop van 1994 genomen, dat wil zeggen de vaststelling van de Communautaire 
Bestekken en het merendeel van de operationele programma's of de enige 
programmeringsdocumenten voor de verschillende doelstellingen, maar ook de 
goedkeuring van de door de Lid-Staten voorgestelde programma's in de verschillende 
Communautaire Initiatieven. 
6. Uit de voor de verschillende doelstellingen opgestelde CB en DOCUP (enige 
programmeringsdocumenten) (ca. 40 miljard ecu voor 1994-1999) blijkt een sterke 
mobilisatie ten gunste van de regio's met een ontwikkelingsachterstand, waaraan 51% 
van de bijstand zal worden toegekend, maar ook ten gunste van de doelstellingen 3 en 
4, waarvoor 31% is gereserveerd, terwijl het resterende bedrag voor de doelstellingen 
2 en 5b bestemd is. Daarnaast kan een bedrag van ± 3,5 miljard worden gebruikt voor 
de programma's voor Communautaire Initiatieven (waarvan 2,8 miljard voor de 
initiatieven ADAPT en Employment). 
7. De nieuwe CB weerspiegelen een samenhangender en strategischer benadering ten 
behoeve van de ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen en de verbetering van de 
arbeidsmarkt, waarbij wordt getracht de hulpbronnen te concentreren op de actiefste 
maatregelen van het werkgelegenheidsbeleid. Het ESF wil daarbij verzekeren dat de 
hulpbronnen op de doeltreffendste manier worden gebruikt ten gunste van de prioriteiten 
van de Gemeenschap, meer in het bijzonder: 
verbetering van de toegang tot en de kwaliteit van onderwijs en initiële opleiding, 
in het bijzonder door middel van de progressieve ontwikkeling van een programma 
dat een gekwalificeerd onderwijs of een gekwalificeerde opleiding garandeert voor 
alle jongeren (YOUTHSTART), maar ook door middel van de bevordering van het 
menselijk potentieel op het gebied van onderzoek, wetenschap en technologie (in 
de doelstellingen 1, 2, 5b en 3); 
groter concurrentievermogen en betere voorkoming van werkloosheid door 
aanpassing van de werknemers aan de veranderingen door middel van een 
systematische benadering van voortgezette opleiding (doelstellingen 1, 2, 5b en 4); 
uitbreiding van de kans op werkgelegenheid voor met langdurige werkloosheid of 
met uitsluiting bedreigde personen in het kader van het inpassingstraject (in 
doelstellingen 1 en 3) door middel van de keuze aan de hand van de acties die 
noodzakelijk zijn voor de beroepsintegratie van de betrokkenen. Speciale aandacht 
moet worden gegeven aan de lokale benadering, de uitbreiding van 
partnerschappen op regionaal en lokaal niveau, aan de nieuwe bronnen van 
werkgelegenheid te verlenen steun. Tenslotte vormt de bevordering van gelijke 
kansen van vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt een horizontale prioriteit bij 
alle activiteiten van het Sociaal Fonds. 
1.01 WERKGELEGENHEID EN BELONING 
1. De Commissie heeft in haar actieprogramma tot uitvoering van het 
Gemeenschapshandvest aangegeven dat "gelet op de grote ontwikkeling en de zeer 
uiteenlopende vormen van andere arbeidsovereenkomsten dan overeenkomsten voor 
onbepaalde duur, een communautair kader een minimum aan coherentie tussen deze 
verschillende vormen van overeenkomsten moet verzekeren. Zo niet, dreigen 
concurrentiedistorsies te worden vergemakkelijkt en komt de doorzichtigheid van de 
arbeidsmarkt op Gemeenschapsniveau in het gedrang". 
Vanuit het gezichtspunt van de Commissie gaat het er in geen geval om, een vraagteken 
te zetten bij de noodzaak van deze speciale vormen van arbeidsbetrekkingen die van het 
grootste belang zijn voor de ontwikkeling van een coherente groei- en 
werkgelegenheidsstrategie. Het gaat er meer om, een aantal fundamentele bepalingen 
vast te leggen die tegemoet komen aan enerzijds de behoefte aan flexibiliteit van de 
ondernemingen en anderzijds de aspiraties van een aantal werknemers, rekening houdend 
met de uiteenlopende situaties in de Lid-Staten en de autonomie van de sociale partners. 
2. Op basis van deze overwegingen heeft de Commissie een basispakket van fundamentele 
maatregelen voorgesteld op het gebied van 'atypisch werk', bestaande uit drie 
(deeltijdwerk, arbeidsbetrekkingen voor bepaalde tijd en uitzendwerk) aan een 
drievoudige eis beantwoordende instrumenten (zie nota 3 van DG XV) 
waarborgen van een beter functioneren van de interne markt en grotere 
doorzichtigheid van de arbeidsmarkt in het kader van de economische en sociale 
samenhang (rechtsgrond artikel 100A EEG-Verdrag); 
bevorderen van een verbetering van de levensomstandigheden en 
arbeidsvoorwaarden van de werknemers (rechtsgrond artikel 100 EEG-Verdrag); 
waarborgen van de bescherming van de gezondheid en de veiligheid van de 
werknemers op het werk4 (rechtsgrond artikel 118A EEG-Verdrag). 
4 COM(90) 228 def. - SYN 280 en SYN 281 van 13 augustus 1990 
Van de drie voorstellen heeft de Raad van ministers van 25 juni 19915 alleen het op 
art. 118 A gebaseerde voorstel inzake werknemers met arbeidsbetrekkingen voor bepaalde 
tijd of uitzendarbeid-betrekkingen kunnen goedkeuren. 
De twee andere voorstellen (het een over concurrentievervalsing, gebaseerd op artikel 
100A, en het ander over arbeidsomstandigheden, gebaseerd op artikel 100) die ook 
betrekking hebben op deeltijdwerkers, hebben in de Raad belangrijke problemen gehad. 
Met deze voorstellen is in de jaren 1991-1993 weinig vooruitgang geboekt. 
De inspanningen onder het Belgische voorzitterschap hebben in de tweede helft van 
1993 niet tot een doorbraak in de Raad geleid. Onder het Duitse voorzitterschap kreeg 
de behandeling van de hangende voorstellen weer hoogste prioriteit. Ze werden in een 
aantal vergaderingen van de Groep Sociale Vraagstukken besproken en waren onderwerp 
van een oriënterend debat in de Raad van 22 september 1994 en van een einddebat in 
de Raad van 6 december 1994. In de laatste vergadering van de Raad werd officieel 
bevestigd dat een unanieme goedkeuring van de voorstellen van de Commissie, of zelfs 
een deel daarvan, door de twaalf of de vijftien Lid-Staten in de nabije toekomst niet 
langer kon worden verwacht. 
De Commissie betreurt ten zeerste dat de Raad er niet in geslaagd is een wezenlijke 
vooruitgang te boeken betreffende de voorstellen van de Commissie inzake atypisch 
werk. Zij is in het bijzonder van mening dat er dringend actie moet worden ondernomen 
om te waarborgen dat deeltijdwerk aantrekkelijk is en dat deeltijdwerkers correct worden 
behandeld, ten einde de bijdrage te versterken die dit soort werk kan leveren aan een 
beperking van de werkloosheid. Zoals gesteld in het Witboek inzake het Europees 
Sociaal Beleid zal de Commissie met de sociale partners onderhandelingen aangaan ten 
aanzien van kwesties als arbeidsomstandigheden van "atypische" werknemers, in het 
bijzonder deeltijdwerkers, werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde duur 
en uitzendkrachten. 
3. Het Handvest bevestigt het beginsel volgens hetwelk elke vorm van arbeid op billijke 
wijze beloond dient te worden door erop te wijzen dat "volgens de specifieke bepalingen 
van elk land voor alle werkenden een billijke beloning dient te worden gewaarborgd, dat 
wil zeggen een beloning die toereikend is om de werkenden een behoorlijke 
levensniveau te garanderen". Tegen deze achtergrond en onder naleving van het 
subsidiariteitsbeginsel is de Commissie niet voornemens dwingende instrumenten op het 
gebied van de beloning vast of voor te stellen. Zij is evenwel van mening dat het 
wenselijk is bepaalde basisbeginselen inzake billijke beloning vast te stellen, rekening 
houdend met de sociale en economische realiteit en gebruik makend van de gebruikelijke 
instrumenten van het economisch en sociaal beleid, met name die welke zijn gericht op 
het bevorderen van de economische groei, het vergroten van de produktiviteit, het 
bestrijden van discriminatie en het garanderen van solidariteit tussen de verschillende 
sociale groepen. In dit kader heeft de Commissie op 1 september 19936 een advies 
inzake een billijke beloning opgesteld. Bij de opstelling van haar definitieve advies heeft 
Richtlijn van de Raad van 25 juni 1991 (91/383/EEG) ter aanvulling van de maatregelen ter 
bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het werk van de werknemers 
met arbeidsbetrekkingen voor onbepaalde tijd of uitzendarbeid-betrekkingen, PB L 206 van 
29.07.1991, blz. 19. 
COM(93) 388 def. 
de Commissie rekening gehouden met de adviezen van het Europees Parlement en van 
het Economisch en Sociaal Comité. 
1.02 VERBETERING VAN DE LEVENSSTANDAARD 
EN DE ARBEIDSVOORWAARDEN 
1. Na meer dan drie jaar van onderhandelingen tussen het Parlement, de Raad en de 
Commissie, is het voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende bepaalde aspecten 
van de organisatie van de arbeidstijd7 op 23 november 1993 door de Raad 
overeenkomstig artikel 118A van het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Gemeenschappen goedgekeurd.8 De richtlijn is van toepassing op alle 
activiteitensectoren, met uitzondering van het vervoer, de activiteiten op zee alsmede de 
activiteiten van artsen in opleiding, en verhindert niet dat de Lid-Staten bepalingen 
kunnen toepassen of invoeren die gunstiger zijn voor de werknemers. 
De richtlijn bepaalt dat de Lid-Staten de nodige maatregelen moeten treffen opdat: 
de werknemers in elk tijdvak van vierentwintig uur een rusttijd van ten minste elf 
aaneengesloten uren genieten; 
de werknemers van een gemiddelde wekelijkse rusttijd van ten minste vijfendertig 
aaneengesloten uren genieten; 
de werknemers, wanneer de dagelijkse werktijd meer dan zes uren bedraagt, een 
pauze hebben waarvan de praktische details worden vastgesteld bij overeenkomst 
tussen de sociale partners of bij nationale wetgeving; 
de werknemers jaarlijks een vakantie met behoud van loon van ten minste vier 
weken wordt toegekend, overeenkomstig de in de nationale wetten en/of gebruiken 
geldende voorwaarden; 
de gemiddelde wekelijkse arbeidstijd, inclusief overwerk, niet meer dan 
achtenveertig uur bedraagt. 
Wat nachtarbeid betreft, bepaalt de richtlijn dat de normale arbeidstijd voor 
nachtarbeiders gemiddeld niet langer dan acht uren per tijdvak van vierentwintig uur 
mag zijn en dat deze werknemers alvorens zij bij nachtarbeid worden ingezet en daarna 
op gezette tijden, recht hebben op een gratis medische keuring. Nachtarbeiders met 
gezondheidsproblemen waarvan vaststaat dat deze verband houden met de nachtarbeid, 
moeten, waar mogelijk, passend dagwerk krijgen. Werkgevers die regelmatig gebruik 
maken van nachtarbeiders stellen de bevoegde autoriteiten op het gebied van gezondheid 
en veiligheid daarvan in kennis. Verder dienen nachtarbeiders ten aanzien van hun 
veiligheid en gezondheid een mate van bescherming te genieten die op de aard van hun 
werk is afgestemd en staan hun de passende beschermingsdiensten of -voorzieningen ter 
beschikking. 
COM(90) 317 def. - SYN 295 van 20 september 1990 
Richtlijn 93/104/EG van 23 november 1993 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van 
de arbeidstijd (PB L 307 van 13.12.1993) 
De Lid-Staten dienen uiterlijk op 23 november 1996 aan de richtlijn te voldoen. Een 
Lid-Staat kan evenwel besluiten artikel 6 met betrekking tot de maximale wekelijkse 
arbeidstijd niet toe te passen, mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan, zoals de 
inachtneming van de algemene beginselen inzake de bescherming van de veiligheid en 
de gezondheid van de werknemers. 
Evenzo kunnen de Lid-Staten, wat de toepassing van artikel 7 (jaarlijkse vakantie) 
betreft, een overgangsperiode aanhouden van ten hoogste driejaar, te rekenen vanaf 23 
november 1996, mits gedurende deze overgangsperiode aan alle werknemers jaarlijks een 
vakantie met behoud van loon van drie weken wordt toegekend en deze periode niet 
door een financiële vergoeding kan worden vervangen, behalve in geval van beëindiging 
van het dienstverband. 
2. Op voorstel van de Commissie9 heeft de Raad een richtlijn betreffende een document 
ten bewijze van het bestaan van een arbeidsverhouding goedgekeurd10. De richtlijn 
verplicht de werkgever de werknemer te informeren over de voorwaarden die op zijn 
arbeidsovereenkomst of-verhouding van toepassing zijn. Deze richtlijn draagt aldus bij 
tot een grotere doorzichtigheid van de arbeidsmarkt waarop zich veranderingen 
voltrekken die wijzigingen zouden kunnen brengen in de situatie van de werknemers die 
voortaan hun activiteit uitoefenen in het kader van arbeidsbetrekkingen die meestal niet 
aan het traditionele model van de arbeidsbetrekking beantwoorden. We zijn als het ware 
getuige van de totstandkoming van nieuwe vormen van arbeid op afstand, een bloei van 
stages en werk-1 eercontracten, de flexibilisering van het tijdelijke karakter van de part­
time of full-time arbeidsprestatie en, meer in het algemeen, de ontwikkeling van nieuwe 
arbeidsvormen of tewerkstellingsvormen die de situatie van veel werknemers 
onduidelijk, vaag, onzeker en onstabiel maken. Dientengevolge worden begrippen als 
loontrekker, werknemer, arbeidstijd, niet meer door het klassieke arbeidsrecht gedekt. 
Daarom moet de richtlijn iedere werknemer in staat stellen te weten voor wie hij werkt, 
waar hij werkt en wat de belangrijkste voorwaarden van zijn arbeidsbetrekking zijn. 
3. Op 18 september 1991 heeft de Commissie een richtlijn voorgesteld tot wijziging van 
Richtlijn 75/129/EEG betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de 
Lid-Staten inzake collectief ontslag11. Vijftien jaar toepassing van Richtlijn 75/129/EEG 
en de invloed van de interne markt op de herstructurering van de maatschappij maakten 
een herziening van de richtlijn noodzakelijk. In het kader van de versnelde transnationale 
herstructureringen van bedrijven, met de interne markt in het verschiet, gebeurt het 
steeds vaker dat over ontslagen wordt beslist op een hoger niveau dan dat van de directe 
werkgever van de betrokken werknemers, dat wil zeggen door een onderneming die de 
controle over het concern heeft, of zij nu in dezelfde Lid-Staat als de werkgever of in 
een andere Lid-Staat is gevestigd, of door de centrale directie van een onderneming met 
meerdere vestigingen waarvan de werkgever deel uitmaakt, wanneer zij zich buiten de 
Lid-Staat bevindt waar de werkgever is gevestigd. De Raad heeft deze wijzigingen op 
24 juni 1992 goedgekeurd12. De richtlijn breidt het toepassingsgebied van Richtlijn 
10 COM(90) 563 def. van 8 januari 1991 
Richtlijn van de Raad van 14 oktober 1991 (91/533/EEG) betreffende de verplichting van de 
werkgever de werknemer te informeren over de voorwaarden die op zijn arbeidsovereenkomst of -
verhouding van toepassing zijn, PB L 288 van 18.10.1991 
PB L 48 van 22.02.1975 
Richtlijn van de Raad van 24 juni 1992 (92/56/EEG), PB L 245 van 26.08.1992 
10 
75/129/EEG uit wat betreft de ontslagen waartoe door dergelijke beslissingscentra is 
besloten onder de waarborg dat deze de werkgever alle inlichtingen verstrekken die 
nodig zijn voor de voorlichting en raadpleging van de werknemers-vertegenwoordigers 
en voor de aankondiging van het plan aan de bevoegde overheidsinstantie. Bovendien 
heeft de richtlijn een uitbreiding van de rechten van de werknemers ten doel op het 
gebied van voorlichting en raadpleging in de gevallen waarin de ontslagen het gevolg 
zijn van een rechterlijke beslissing. 
4. De Commissie heeft op 8 september 199413 een voorstel voor de herziening van 
Richtlijn 77/187/EEG van de Raad van 14 februari 1977 ingediend inzake de onderlinge 
aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten betreffende het behoud van de rechten 
van de werknemers bij overdracht van ondernemingen, vestigingen of onderdelen 
daarvan. Dit voorstel heeft tot doel de richtlijn te herzien, in het licht van de gevolgen 
van de interne markt, de ontwikkelingen in de wetgeving van de Lid-Staten met 
betrekking tot het redden van ondernemingen in economische moeilijkheden, de 
jurisprudentie van het Hof van Justitie der Europese Gemeenschappen, de goedgekeurde 
herziening van de richtlijn inzake collectief ontslag en de reeds in de meeste Lid-Staten 
van kracht zijnde wetgeving. De belangrijkste wijzigingen beogen: 
het toepassingsgebied en de definities van de bestaande richtlijn te verduidelijken; 
de werkingssfeer van de richtlijn in geval van de overgang van een enkele functie 
van een onderneming te verduidelijken; 
de toepassing van de verplichtingen van de richtlijn ten aanzien van beslissingen 
over internationale overdracht en van groepen ondernemingen te verduidelijken; 
de gezamenlijke aansprakelijkheid van de vervreemder en de verkrijger te 
beperken; 
een grotere flexibiliteit mogelijk te maken bij de in het kader van 
insolventieprocedures toe te passen overdracht. 
Daarnaast wordt omwille van de duidelijkheid en doorzichtigheid voorgesteld de van 
toepassing zijnde richtlijn in te trekken daar het, nu de richtlijn moet worden gewijzigd, 
beter is haar opnieuw te formuleren. 
5. Ten aanzien van migrerende werknemers heeft de Europese Raad van Hannover van 
juni 1988 de Commissie verzocht een verslag over de sociale integratie van migrerende 
werknemers op te stellen. De Europese Raad van 8 en 9 december 1989 heeft verzocht 
om een inventaris van de nationale standpunten inzake immigratie ter voorbereiding van 
een discussie over dit vraagstuk in de Raad. In dit verband heeft het rapport van de 
Commissie over "de sociale integratie van migranten uit derde landen die permanent en 
wettelijk verblijf houden in de Lid-Staten"14 de juridische en feitelijke situatie van de 
immigranten voor het eerst in kaart gebracht. 
13 PB C 274 van 01.10.1994 
14 SEC(89) 924 def. van 22 juni 1989 
11 
Daarbij heeft een op verzoek van de Commissie door een deskundigengroep opgesteld 
rapport mei de titel "Immigratiebeleid en sociale integratie van immigranten in de 
J'iiioprsr (ïnmvnsi hap" cern belangrijke bijdra^*' aan dr vrnlnr hrslimViiii^, va»» «lil 
/faa^/.luk yi;\<y/t;i(\ \h, l;u/of>f;f^; Hand van M en l'> <UWJH\H;I' \t)()h heeft van <l»ï laahfe 
rapport kennis genomen en verzoekt zowel (ie Raad Algemene zaken als de Commissie 
"de meest geschikte maatregelen inzake hulp aan de emigratielanden, de 
toegangsvoorwaarden en hulp bij de sociale integratie ..." te bestuderen. Overigens heeft 
de Commissie, kort na de inwerkingtreding van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie, op 23 februari 1994 de Raad en het Europees Parlement een mededeling over 
immigratie- en asielbeleid toegezonden waarin alle aspecten van het probleem worden 
behandeld, met inbegrip van de integratie van de immigranten in de gastlanden. 
1.03 VRIJ VKRKM'.K 
1. Wat betreft de vrije dienstverlening heeft de Commissie op 28 juni 1991 een voorstel 
voor een richtlijn van de Raad betreffende de detachering van werknemers met het oog 
op het verlenen van diensten ingediend . Met het aannemen van dit voorstel heeft de 
Commissie de Raad ertoe aan willen zetten de Lid-Staten te verplichten hun 
wetgevingen te coördineren om een kern van dwingende regels inzake een 
minimumniveau van bescherming samen te stellen. Het Europese Parlement heeft op 10 
februari 1993 zijn advies uitgebracht en de Commissie heeft haar voorstel op 16 juni 
1993 gewijzigd. 
Het debat over dit dossier werd onder het Duitse en het Franse voorzitterschap als 
prioritair beschouwd, maar helaas hebben de werkzaamheden ondanks de inspanningen 
die tot op heden geleverd werden niet geleid tot de goedkeuring van een 
gemeenschappelijk standpunt inzake dit voorstel. 
2. Ten einde het vrije verkeer van werknemers in praktijk te brengen en de 
totstandbrenging van een daadwerkelijke Europese arbeidsmarkt te begunstigen, is het 
EURES-systeem (European Employment Service) ingesteld18, dat enerzijds van nut is 
voor de dienst voor de arbeidsvoorziening op Europese schaal, met als taak het 
voorlichten, adviseren en plaatsen van werkzoekenden over het gehele Europese 
grondgebied, en anderzijds een forum is voor het onderzoeken, op operationeel niveau, 
van alle kwesties op werkgelegenheidsgebied in Europa. Het netwerk is in december 
1994 officieel met zijn werkzaamheden van start gegaan. 
EURES is een samenwerkingsnetwerk bestaande uit de openbare diensten voor de 
arbeidsvoorziening van de landen van de Europese Economische Ruimte alsmede andere 
regionale, nationale en internationale actoren die betrokken zijn bij 
werkgelegenheidskwesties. 350 Euro-adviseurs die een speciale opleiding hebben 
gevolgd en die verspreid over het grondgebied van de EER werkzaam zijn, vormen de 
drijvende kracht van het EURES-netwerk. Het netwerk biedt alle werknemers de 
mogelijkheid zich op de hoogte te stellen van de in het land van hun keuze beschikbare 
SEC(90) 1813 def. van 28 september 1990 
COM(94) 23 def. 
COM(91) 230 def. - SYN 346; PB C 225 van 30.08.1991 
Verordening (EEG) nr. 2434/92 van de Raad, PB L 245 van 26.08.1992 
12 
banen. Bedrijven die ook buiten de nationale grenzen personeel willen werven, kunnen 
de profielen van kandidaten raadplegen die bereid zijn in het buitenland te werken en 
hun vacatures onder de EURES-partners verspreiden. Het netwerk vormt aldus voor de 
werknemers een van de mogelijkheden om toegang te krijgen tot een weldoordachte 
mobiliteit, terwijl het voor de grote ondernemingen een bron van nuttige informatie bij 
het zoeken van personeel blijft. EURES omvat tenslotte specifieke structuren die 
rekening houden met de grensoverschrijdende problemen en onder de naam 
"grensoverschrijdend EURES" zijn samengevat. 
3. De systematische actie van de Commissie ten aanzien van de toepassing van artikel 48, 
lid 4, van het EG-Verdrag (toegang tot overheidsbetrekkingen)19 heeft zich positief 
ontwikkeld. Als gevolg van deze actie en de daaropvolgende inbreukprocedures tegen 
de betrokken Lid-Staten is de nationaliteit in verscheidene Lid-Staten geen voorwaarde 
meer voor de toegang tot een groot aantal overheidsbetrekkingen. 
4. Met haar aanbeveling van 21 december 199320 heeft de Commissie enkele voorstellen 
gedaan voor de eventuele oplossing van de fiscale problemen van werknemers die 
gebruik maken van het vrije verkeer, en met name van grensarbeiders teneinde een 
gelijke behandeling te waarborgen. De in de aanbeveling voorgestelde regeling stelt dat 
iedere persoon die (als werknemer of als zelfstandige) een economische activiteit 
uitoefent in een andere Lid-Staat dan die waarvan hij ingezeten is, onder hetzelfde 
belastingstelsel moet vallen dan de ingezetenen van dat land, indien zijn inkomsten in 
het land waarin hij werkzaam is ten minste 75% van zijn totale belastbare inkomen 
vormen. 
5. Op basis van artikel 8 B, lid 1, van het EG-Verdrag, zoals opgenomen in het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, heeft de Commissie bij de Raad een voorstel voor een 
richtlijn ingediend tot vaststelling van de wijze van uitoefening van het actief en passief 
kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen ten behoeve van de burgers van de Unie die 
verblijven in een Lid-Staat waarvan zij de nationaliteit niet bezitten21. Deze door de 
Raad op 19 december 1994 goedgekeurde richtlijn22 vormt na de richtlijn betreffende het 
actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen van het Europees Parlement de tweede 
etappe van de tenuitvoerlegging van een van de belangrijkste rechten van het 
burgerschap van de Unie zoals vastgelegd in artikel 8 B, lid 1, van het EG-Verdrag, dat 
vaststelt dat iedere burger van de Unie die in een Lid-Staat verblijft waarvan hij geen 
onderdaan is, bij gemeenteraadsverkiezingen het actief en passief kiesrecht heeft, onder 
dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die staat. De richtlijn laat de burgers van 
de Unie de keuze om het kiesrecht in het land van verblijf uit te oefenen en, in 
voorkomend geval, eveneens in hun land van herkomst en regelt het probleem van de 
toegang tot de functies van burgemeester en wethouders door te stellen dat de Lid-Staten 
deze functies, evenals de verkiezing in een parlementaire vergadering, voor hun 
onderdanen kunnen voorbehouden. Algemeen is de richtlijn gebaseerd op het beginsel 
dat slechts van de algemene regels mag worden afgeweken indien zulks door bijzondere 
problemen in een Lid-Staat wordt gerechtvaardigd en dat bij gelegenheid van een verslag 
dat de Commissie voor eind 1998 zal indienen, zal worden nagegaan of de redenen die 
19 
20 
21 
22 PB C 72 van 18.03.1988 
PBL 39 van 10.02.1994 
PB C 105 van 13.04.1994 
PBL 368 van 31.12.1994 
13 
deze afwijking rechtvaardigen nog aanwezig zijn. De door de Raad in aanmerking 
genomen afwijkingen stellen de Lid-Staten waarin zich bijzondere problemen voordoen 
met name in de gelegenheid, indien in een Lid-Staat het aantal burgers van de Unie die 
aldaar verblijf houden zonder de nationaliteit van deze Lid-Staat te bezitten, meer 
bedraagt dan 20% van het totale aantal burgers, het actief en passief kiesrecht uitsluitend 
toe te kennen aan de kiezers die aan bepaalde eisen ten aanzien van hun verblijfsduur 
voldoen. De termijn voor de omzetting van deze richtlijn is op 1 januari 1996 vastgelegd 
en zal in het kader van een door de Commissie voor eind 1998 voor te leggen verslag 
worden herzien. 
6. In dit verband zij benadrukt dat artikel 8 B, lid 1, een toepassing van het beginsel van 
gelijkheid en non-discriminatie tussen onderdanen en niet-onderdanen en een logisch 
voortvloeisel van het in artikel 8 A van het Verdrag neergelegde recht van vrij verkeer 
en van verblijf vormt. 
7. Opgemerkt zij dat de voorstellen23 van de Commissie tot wijziging van Verordening 
(EEG) nr. 1612/68 en Richtlijn 68/360/EEG van de Raad, inzake de verplaatsing en het 
verblijf van de werknemers der Lid-Staten en hun familie binnen de Gemeenschap, nog 
steeds bij de Raad aanhangig zijn. 
8. Bij de Raad is een voorstel voor een verordening ingediend, die enerzijds beoogt de 
bijzondere stelsels van ambtenaren daarin op te nemen en anderzijds de stelsels die van 
toepassing zijn op de nog niet onder de werkingssfeer van de verordening vallende 
personen - voor zover deze in een Lid-Staat zijn verzekerd - te coördineren. 
9. Verder zijn, rekening houdend met de veranderingen die de Lid-Staten in hun 
wetgevingen betreffende de sociale zekerheid hebben aangebracht en met het feit dat een 
aantal wijzigingen van technische aard zijn, op 30 juni 199325 een verordening 
goedgekeurd alsmede een voorstel voor een verordening ingediend26 tot wijziging van 
Verordeningen nrs. 1408/71, 574/72, 1247/92 en 1945/93. 
10. De Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER) en het Protocol 
tot aanpassing van de overeenkomst betreffende de EER zijn op 1 januari 1994 in 
werking getreden. Met verwijzing in bijlage VI van de overeenkomst naar de 
communautaire wetgeving op het gebied van de sociale zekerheid worden Oostenrijk, 
23 
24 
25 
26 
27 PB C 100 van 21.04.1989; PB C 119 van 15.05.1990 
Voorstel voor ccn verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1408/71 
betreffende de toepassing van de socialc-zckcrhcidsregclingcn op werknemers en zelfstandigen, 
alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen en van Verordening (EEG) 
nr. 574/72 tot vaststelling van de wijze van toepassing van Verordening (EEG) nr. 1408/71 (PB C 
46 van 20.02.1992). 
Verordening (EEG) nr. 1945/93 van de Raad van 30 juni 1993 tot wijziging van Verordening (EEG) 
nr. 1408/71 betreffende de toepassing van de sociale zekerheidsregelingen op werknemers en 
zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen, van 
Verordening (EEG) nr. 574/72 tot vaststelling van de wijze van toepassing van Verordening (EEG) 
nr. 1408/71 en van Verordening (EEG) nr. 1247/92 tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1408/71 
(PBL 181 van 23.07.1993). 
PB C 143 van 26.05.1994. Het advies van het ESC is op 14 september 1994 goedgekeurd 
PB LI van 3.01.1994 
14 
Finland, IJsland, Noorwegen en Zweden in het coördinatiestelsel opgenomen ten einde 
het vrije verkeer van werknemers op het grondgebied van de EER te vergemakkelijken. 
11. De codificatie van de communautaire wetgeving op het gebied van de sociale zekerheid 
van migrerende werknemers maakt deel uit van het wetgevingsprogramma van de 
Commissie voor 1995. De voorbereidende werkzaamheden voor de codificatie zijn van 
start gegaan. 
12. Gebrek aan coördinatie, de verscheidenheid en de veelheid van de aanvullende stelsels 
en hun toenemend belang ten opzichte van de wettelijke stelsels van sociale zekerheid, 
maakt de organisatie van de overdraagbaarheid van rechten in het geval van 
beroepsmobiliteit van werknemers tussen de Lid-Staten bijzonder moeilijk. Om deze 
reden heeft de Commissie op 17 juli 1991 een "Mededeling inzake de aanvullende 
stelsels van sociale zekerheid"28 aangenomen. Met dit consultatief en informatief 
document wil de Commissie in de Gemeenschap een debat over de aanvullende 
pensioenstelsels op gang brengen. De mededeling wil geen waardeoordeel vellen over 
de bestaande nationale stelsels, maar wil een inventaris geven van de problemen die de 
aanvullende stelsels met betrekking tot de mobiliteit van werknemers veroorzaken. De 
door de overdraagbaarheid van aanvullende pensioenrechten te verwezenlijken 
doelstelling is het wegnemen van de belemmeringen voor het vrije verkeer van 
werknemers, die te wijten zijn aan het ontbreken van communautaire bepalingen die hen 
beschermen tegen het verlies van deze rechten. Met het oog hierop is de Commissie, 
overeenkomstig het Witboek inzake het Europees sociaal beleid van start gegaan met de 
raadplegingen ten behoeve van de eventuele opstelling van een richtlijn voor de 
totstandbrenging van een algemeen kader. Op basis van deze raadplegingen zal de 
Commissie in de eerste helft van 1995 een ontwerp-richtlijn aannemen voor de 
totstandbrenging van een algemeen kader voor de bescherming van aanvullende of 
beroepsgebonden pensioenrechten van werknemers die zich binnen de Unie verplaatsen. 
Het doel van de richtlijn is het waarborgen van de passende bescherming van 
persoonlijke rechten die zijn of worden verworven door leden en voormalige leden van 
aanvullende pensioenstelsels, die binnen de Europese Unie buiten de nationale grenzen 
gaan wonen. Die bescherming betreft in het bijzonder het behoud en de 
overdraagbaarheid van pensioenrechten, zowel voor verplichte als vrijwillige 
verzekeringen. De richtlijn wordt van toepassing op onderdanen van de Lid-Staten en 
op in de Lid-Staten wonende staatlozen of vluchtelingen. 
1.04 SOCIALE BESCHERMING 
1. De noodzakelijke solidariteit met de meest kansarme burgers valt in de eerste plaats 
onder de verantwoordelijkheid van de Lid-Staten. De Gemeenschap heeft zich evenwel 
sinds het midden van de jaren zestig met deze problematiek beziggehouden. Naast de 
armoedeprogramma's 1975-1980 en 1984-1988 bestaat op dit gebied het besluit van de 
Raad van 18 juli 1989 tot vaststelling van een communautair actieprogramma 
betreffende de economische en maatschappelijke integratie van economisch en sociaal 
kansarme groepen (1989-1994). 
28 SEC(91) 1332 
15 
2. De Commissie heeft op 23 december 1992 een mededeling goedgekeurd, getiteld "Op 
weg naar het Europa van de solidariteit: opvoering van de strijd tegen sociale uitsluiting, 
bevordering van de integratie"29. Onder naleving van het subsidiariteitsbeginsel worden 
in de mededeling voorstellen gedaan voor richtsnoeren voor acties die de Gemeenschap 
op dit gebied zou kunnen ondernemen. 
3. De Commissie heeft op 22 september 1993 een nieuw programma aangenomen 
("Actieprogramma op de middellange termijn ter bestrijding van uitsluiting en 
bevordering van de solidariteit")30 als opvolger van het programma Armoede-ÏII, dat in 
juni 1994 is afgelopen. 
4. Bovendien hebben de Lid-Staten, geconfronteerd met de hardnekkigheid van 
verschillende vormen van sociale uitsluiting, geprobeerd deze te verhelpen door bepaalde 
vormen van inkomensgarantie voor de meest kansarmen in te stellen. 
5. Door middel van de Resolutie van de Raad en van de Ministers van Sociale zaken, in 
het kader van de Raad bijeen, van 29 september 1989 inzake de strijd tegen sociale 
uitsluiting, hebben de ministers kenbaar gemaakt welk belang zij eraan hechten dat het 
economische ontwikkelingsbeleid vergezeld gaat van een beleid dat gericht is op een aan 
de situatie in de Lid-Staten aangepaste inkomensgarantie. Deze door de Raad van 
Ministers uitgesproken wens tot solidariteit lag aan de basis van de ontwerp-aanbeveling 
inzake gemeenschappelijke criteria met betrekking tot toereikende inkomsten en 
prestaties in de stelsels voor sociale bescherming31. De ontwerp-aanbeveling was erop 
gericht de Lid-Staten een algemeen subjectief recht op gegarandeerde toereikende 
inkomsten en prestaties te doen erkennen en hiervoor de modaliteiten aan te geven. De 
Raad heeft op 24 juni 1992 de aanbeveling hierover goedgekeurd . In toepassing van 
de aanbeveling heeft de Commissie eind 1993 een eerste verslag "Sociale bescherming 
in Europa" gepubliceerd, dat de situatie van de sociale bescherming in de Lid-Staten 
beschrijft, een analyse geeft van het beleid van de Lid-Staten en onderzoekt wat de 
voornaamste problemen zijn waarmee zij op dit gebied worden geconfronteerd. Dit 
verslag zal periodiek door de Commissie gepubliceerd worden.33 
6. Aan de andere kant heeft de Commissie, met het oog op de bevordering van de 
onderlinge aanpassing van de sociale beschermingsniveaus, naar aanleiding van de in 
haar programma tot uitvoering van het Handvest aangekondigde verplichtingen, een 
strategie voorgesteld voor convergentie van het beleid van de Lid-Staten van de 
Gemeenschap op het gebied van de sociale bescherming. Deze strategie, die is 
uiteengezet in de ontwerpraanbeveling van de Raad van 27 juni 1991 inzake de 
convergentie van de doelstellingen van het sociale beschermingsbeleid, moet soepel en 
progressief zijn en gebaseerd zijn op vrijwillige medewerking van de Lid-Staten34. Een 
dergelijke strategie, die op communautair niveau de definitie van gemeenschappelijke 
doelstellingen voor de convergentie van het sociale beschermingsbeleid veronderstelt, 
is erop gericht de nationale sociale beschermingsstelsels in overeenstemming met de 
29 
30 
31 
32 
33 
34 COM(92) 542 def. 
COM(93) 435 def. 
COM(91) 161 def. van 13 mei 1991; PB C 163 van 22 juni 1991 
PB L 245 van 26.08.1992 
COM(93) 531 def. 
Aanbeveling van de Raad 92/442/EEG; PB L 245 van 26.08.1992 
16 
algemene doelstellingen van de Gemeenschap te laten ontwikkelen. Bovendien moet 
deze strategie voor convergentie niet als alleenstaande maatregel worden gezien, maar 
moet zij deel uitmaken van een breder beleid inzake economische en sociale integratie 
en voorkoming van uitsluiting. 
1.05 DEELNEMING VAN DE WERKNEMERS 
1. Het door de Commissie in haar actieprogramma aangekondigde communautair 
instrument inzake aandelen- en financiële participatie van werknemers houdt rekening 
met de recentste ontwikkelingen alsmede met het momentele beleid in de 
Gemeenschap35. Dit instrument heeft vooral betrekking op de werknemersparticipatie in 
bedrijfswinsten en -resultaten, alsmede op de aandelenparticipatie van de werknemers. 
De keuze van het instrument van de aanbeveling van de Raad vindt haar rechtvaardiging 
in de aard van het onderwerp dat het gebruik van een niet-dwingend instrument de 
voorkeur doet hebben36. 
2. Er bestaat een grote verscheidenheid in de soorten financiële deelnemingsplannen die 
in de verschillende Lid-Staten worden toegepast. De wettelijke en fiscale status daarvan 
verschilt sterk tussen de Lid-Staten. Het kan hier gaan om premies in contanten, 
deelneming in de winst via het aandeelhouderschap en andere vormen van uitgestelde 
deelneming of een zeker aantal bijzondere plannen voor aandeelhouderschap, zoals de 
gratis verdeling van aandelen aan de werknemers of het aanbieden van aandelen tegen 
preferentiële voorwaarden, regelingen inzake optie op de aankoop van aandelen die voor 
alle werknemers open staan of alleen voor de leidinggevenden, aandeelhouderschap en 
overname van de onderneming door de werknemers. 
3. De aanbeveling heeft voornamelijk betrekking op interne bedrijfsregelingen, de 
collectieve en de voortdurende regelingen en de regelingen voor werknemersparticipatie 
in een bepaald aandeel van het bedrijfsresultaat (direct of indirect). Het doel van de 
aanbeveling is, een breed gebruik van de verschillende vormen van 
werknemersparticipatie in de bedrijfswinsten en -resultaten aan te moedigen, hetzij door 
middel van winstdeling, hetzij door middel van aandeelhouderschap van de werknemers 
of door een combinatie van beide. 
De Raad heeft op 27 juli 1992 zijn aanbeveling hierover goedgekeurd37. 
4. De goedkeuring door de Raad op 22 september 1994 van Richtlijn 94/45/EG38 inzake 
de transnationale informatie en raadpleging van de werknemers in ondernemingen of 
concerns met een communautaire dimensie zal zeker gevolgen hebben voor andere 
voorstellen en besprekingen in de Raad hierover of over soortgelijke onderwerpen. (Zie 
punt 2.2 hieronder). 
35 
36 COM(91) 259 def., Brussel, 3 september 1991 
Voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende de bevordering van wcrkncmcrsparticipatic 
in bedrijfswinsten en -resultaten (inclusief aandelenparticipatie): PB C 245 van 20.09.1991 
PB L 245 van 26.08.1992 
PB L 254 van 30.09.1994 
17 
De Commissie beoogt te analyseren of en in welke mate bovenbedoelde richtlijn de 
goedkeuring van deze andere bij de Raad aanhangige voorstellen kan vergemakkelijken 
of zelfs versnellen. Het betreft hier voorstellen inzake de rol van de werknemers in het 
statuut van de Europese onderneming, de structuur van de naamloze vennootschappen 
(5e richtlijn), het Europees statuut van de vereniging, de coöperatieve vereniging en de 
onderlinge maatschappij. 
1.06 GELIJKE BEHANDELING VAN VROUWEN EN MANNEN 
1. Halverwege de tenuitvoerlegging van het Derde Communautaire Actieprogramma op 
middellange termijn inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen (1991-1995) is de 
Commissie van mening dat het te volgen strategische doel bestaat uit de overgang van 
gelijke rechten naar gelijke behandeling op de arbeidsmarkt, door middel van gelijke 
kansen in de maatschappij. Ten dien einde beogen haar initiatieven oplossingen te 
vinden voor drie basisproblemen: de vereniging van beroeps- en gezinsleven, de 
beëindiging van de horizontale en verticale segregatie op de arbeidsmarkt en de 
deelneming van vrouwen aan de besluitvorming. 
2. Ten einde de volledige tenuitvoerlegging van het fundamentele recht op gelijke beloning 
te bevorderen, en overeenkomstig de in het Derde Programma aangegane verplichting, 
heeft de Commissie op 23 juni 1994 een memorandum betreffende gelijke beloning39 
goedgekeurd, waarin de geldende wetgeving alsmede de ter zake dienende arresten van 
het Hof van Justitie worden verklaard en geanalyseerd. Het memorandum is met name 
bestemd voor werkgevers, vakbonden, juristen, nationale organisaties voor gelijke kansen 
en andere verantwoordelijken voor de tenuitvoerlegging van de wetgeving inzake gelijke 
beloning. Bij de follow-up van het memorandum is de Commissie van plan een 
praktijkcode op het gebied van gelijke beloning goed te keuren. 
3. Een van de onderwerpen die betrekking hebben op de kwaliteit van het werk van 
vrouwen, is de bescherming van de waardigheid van vrouwen en mannen op het werk. 
Met de resolutie van mei 1990 betreffende de bescherming van de waardigheid van 
vrouwen en mannen op het werk40 hebben de ministers van de EU aangetoond dat zij 
zich in hoge mate inspannen voor een beter arbeidsklimaat voor vrouwen en mannen. 
De Commissie heeft een aanbeveling41 en een praktijkcode goedgekeurd ten behoeve van 
te nemen maatregelen op dit gebied. Zij vond dat zij haar werkzaamheden op dit gebied 
moest voortzetten en heeft de leidraad "bestrijding van seksuele intimidatie op het werk" 
uitgegeven, een praktisch en pragmatisch handboek waarin fragmenten van het algemene 
beleid, programma's ten behoeve van gelijke behandeling, wetten en door de rechtbank 
beoordeelde zaken zijn verzameld. Dit werk zal voor werkgevers, vakbonden, 
personeelsvertegenwoordigers en vrouwenorganisaties een hulpmiddel zijn bij de 
uitwerking van een strategie tegen dit soort gedrag. 
4. Het op art. 118A van het EEG-Verdrag gebaseerde voorstel voor een richtlijn met 
betrekking tot de bescherming op het werk van de zwangere vrouw en de vrouw die 
onlangs bevallen is, vormt een bijzondere richtlijn in de zin van de kaderrichtlijn 
39 
40 
41 COM(94) 6 def. van 23.06.1994 
Resolutie 90/C 157/02 van 29 mei 1990, PB C 157 van 27.06.1990 
Aanbeveling 92/13 l/EEG van 27 november 1991, PB L 49 van 24.02.1992 
89/391/EEG betreffende de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van de 
verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk42. De 
richtlijn beoogt de verbetering van de bescherming van zwangere vrouwen of vrouwen 
die onlangs bevallen zijn, die als risicogroep worden beschouwd in de zin van 
bovengenoemde kaderrichtlijn - zonder evenwel een verslechtering van hun 
arbeidsomstandigheden en met name van hun situatie op de arbeidsmarkt te veroorzaken. 
De maatregelen uit dit voorstel hebben betrekking op de werkonderbrekingen, de 
arbeidsduur en de aan de arbeid verbonden rechten aan de ene kant, aan de andere kant 
op de arbeidsvoorwaarden, met inbegrip van de blootstelling aan agentia of procédés die 
van invloed kunnen zijn op de gezondheid van de betrokkenen. Het voorstel bevat 
eveneens een bijzondere bepaling met betrekking tot de bewijslast bij geschillen. Dit 
voorstel voor een richtlijn beantwoordt aan een speciale belangrijke behoefte en het 
Europees Parlement heeft meermalen de nadruk gelegd op de urgentie van dit initiatief 
dat een belangrijke bijdrage moet leveren aan de bevordering van de gezondheid en de 
veiligheid van de werknemers in hun arbeidsomgeving. De Raad heeft op 19 oktober 
1992 de definitieve tekst goedgekeurd43. 
5. Het tekort aan goede, betaalbare kinderopvangvoorzieningen blijft een belangrijke 
belemmering vormen voor de toegang van vrouwen tot de arbeidsmarkt en 
beroepsopleiding. Daarom waarborgt de Commissie de follow-up van de aanbeveling 
betreffende kinderopvang , waarin een reeks maatregelen wordt genoemd met behulp 
waarvan vrouwen en mannen in staat worden gesteld hun aspiraties op beroepsgebied 
en hun uit de verzorging en opvoeding van kinderen voortvloeiende gezinstaken te 
combineren. Er is een vragenlijst ten behoeve van de Lid-Staten opgesteld ten einde de 
nodige informatie te verzamelen voor de opstelling van een beoordelingsverslag 
betreffende de tenuitvoerlegging van de aanbeveling, aan de hand waarvan de 
Commissie de voor dit gebied noodzakelijke maatregelen zal uitwerken. 
Hoewel de richtlijnen betreffende de gelijke behandeling van vrouwen en mannen 
(75/117/EEG, 76/207/EEG, 79/7/EEG en 86/378/EEG) een behoorlijk groot 
toepassingsgebied hebben, houden zij niet genoeg rekening met de bijzondere situatie 
van zelfstandig werkzame mannen en vrouwen en met name met de situatie van 
werkzame mannen en vrouwen met een niet zo duidelijke beroepsstatus (noch vennoot, 
noch loontrekkende). Op 11 december 1986 heeft de Raad een richtlijn goedgekeurd 
betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van zelfstandig 
werkzame mannen en vrouwen, de landbouwsector daarbij inbegrepen, en tot 
bescherming van het moederschap4, waarmee wordt beoogt de eigen inbreng van deze 
mannen en vrouwen in de gezinsinkomsten te omschrijven, de echtgenoten/echtgenotes 
van zelfstandigen een welomschreven arbeidspositie te verlenen en daarmee hun 
aanspraken op sociale zekerheid vast te stellen. 
6. Op 16 december 1994 heeft de Commissie een verslag over de tenuitvoerlegging van 
deze richtlijn46 goedgekeurd, waaruit blijkt dat strikt juridisch kan worden gesteld dat 
de richtlijn in de Lid-Staten ten uitvoer is gelegd. Afgemeten aan de eerste doelstelling 
42 
43 
44 
45 
46 PB L 183 van 29.06.1989 
Richtlijn 92/85/EEG van de Raad van 19 oktober 1992;PB L 348 van 28.11.1992 
Aanbeveling van de Raad 92/24l/EEG van 31 maart 1992; PB L 123 van 08.05.1992 
Richtlijn 86/613/EEG; PB L 359 van 19.12.1986 
COM (163) def. van 15.09.1994 
19 
van de richtlijn, de algemene verbetering van de positie van meewerkende echtgenoten, 
stemt het resultaat in de praktijk echter niet tot volle tevredenheid. Het lijkt dus 
noodzakelijk dat de Commissie en de Lid-Staten de mogelijkheden voor vooruitgang op 
dit gebied uitvoeriger onderzoeken. 
7. Ondanks de inspanningen van de Commissie en van het Voorzitterschap van de Raad 
is het onmogelijk gebleken tot goedkeuring van de richtlijnen betreffende 
ouderschapsverlof en omkering van de bewijslast te komen. Ten behoeve van de 
voortgang van deze dossiers heeft de Commissie besloten gebruik te maken van het 
Protocol betreffende de sociale politiek. De sociale partners zijn op basis van een 
document van de Commissie over alle aspecten ten aanzien van de vereniging van het 
gezins- en beroepsleven geraadpleegd. Binnenkort zal de Commissie een document over 
de omkering van de bewijslast in gevallen van gelijke behandeling ter consultatie aan 
de sociale partners voorleggen. 
8. Op 28 september 1994 heeft het Hof van Justitie 6 verklarende arresten gewezen 
betreffende de toepassing van artikel 119 van het Verdrag op de (aanvullende) 
beroepsregeling van de sociale zekerheid. Deze arresten verduidelijken het arrest Barber 
van 17 mei 1990 waarin het Hof duidelijk had gesteld dat de door de beroepsregeling 
van de werknemers geboden prestaties vallen onder het begrip beloning in de zin van 
artikel 119 van het Verdrag met betrekking tot gelijke beloning van mannen en vrouwen. 
Aangezien dit artikel geen uitzonderingen op het beginsel van gelijke beloning toestaat, 
en dit voorrang heeft op alle afgeleid recht, is een aantal bepalingen van Richtlijn 
86/378/EEG betreffende de gelijke behandeling van mannen en vrouwen in 
beroepsregelingen waarin dergelijke afwijkingen kennelijk zijn toegestaan (artikel 9 van 
deze richtlijn) bijgevolg niet van toepassing en niet geldig voor werknemers. Daarom 
beoogt de Commissie, omwille van de juridische zekerheid, een wijziging van Richtlijn 
86/378/EEG in te dienen ten behoeve van de aanpassing aan artikel 119 van het Verdrag 
zoals geïnterpreteerd door het Hof van Justitie. 
1.07 BEROEPSOPLEIDING 
1. Meer dan ooit zijn de ontwikkeling en de kwaliteit van de beroepsopleiding aan de orde 
van de dag en zullen zij van invloed zijn op het vermogen van de Commissie om met 
succes de uitdagingen aan de aanvang van de 21ste eeuw aan te gaan. Dit thema staat 
centraal bij de analyses en voorstellen die de Commissie aan de Europese Raad van 
Brussel en vervolgens van Korfoe in de vorm van haar Witboek inzake groei, 
concurrentievermogen en werkgelegenheid heeft voorgelegd. Het Witboek stelt dat de 
Gemeenschap de onderwijs- en opleidingsstelsels diepgaand moet aanpassen, met als 
belangrijke doelstelling de verbetering van de ontwikkeling van het levenslang leren. 
2. De communautaire actieprogramma's op het gebied van de beroepsopleiding hebben 
sedert 1987 als gevolg van de goedkeuring van het COMETT-programma een snelle 
ontwikkeling gekend. De latere goedkeuring van een serie andere actieprogramma's door 
de Raad zoals Eurotecnet, Petra en Force, alsmede de aanbeveling betreffende de 
toegang tot voortgezette opleiding als rechtstreekse toepassing van punt 15 van het 
Handvest inzake de sociale grondrechten van de werkenden toont het belang aan dat, 
overal in de Gemeenschap, aan de beroepsopleiding als fundamentele beleidsmaatregel 
voor zowel de economische groei als voor het sociaal evenwicht wordt gehecht. Deze 
vier actieprogramma's zijn eind 1994 afgelopen. Zij hebben belangrijke en concrete 
20 
resultaten opgeleverd om de basis te leggen voor transnationale samenwerking. Het 
Europa van de opleiding, de Europese opleidingsmarkt, transnationale 
opleidingspartnerschappen, Europese opleidingsnetwerken: deze begrippen zijn voortaan 
onderdeel van het gewone taalgebruik en van de wereld van de Europese opleiders. Het 
zijn referenties voor hun activiteiten en praktijken. 
De tenuitvoerlegging van een communautair beleid op het gebied van de 
beroepsopleiding wordt bepaald door artikel 127 van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie. De Commissie heeft op basis van dit artikel een voorstel gedaan voor 
een besluit van de Raad tot vaststelling van een actieprogramma voor de ontwikkeling 
van een beleid van de Europese Gemeenschap inzake beroepsopleiding, LEONARDO 
da Vinci47. De Raad heeft na de vaststelling van een gemeenschappelijk standpunt48 over 
het voorstel van de Commissie het besluit op 6 december 1994 goedgekeurd49. De 
looptijd van het programma zal van 1 januari 1995 tot 31 december 1999 zijn. 
Het programma LEONARDO da Vinci is dus het communautair actieprogramma dat 
bedoeld is om het beleid in de verschillende Lid-Staten te ondersteunen en aan te vullen, 
met uitsluiting van iedere vorm van harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke 
bepalingen van de Lid-Staten. Deze zijn verantwoordelijk voor de inhoud en de 
organisatie van de opleiding. De voornaamste elementen van het programma zijn: 
(a) De doelstellingen: bevordering van de kwaliteit van de beroepsopleiding en het 
innoverend vermogen op dit gebied. 
(b) De instanties ter ondersteuning van de operatoren: zij worden aangeduid onder de 
verantwoordelijkheid van de Lid-Staten en zullen voor zover nodig op de 
structuren van de huidige programma's kunnen steunen. 
(c) De rol van de sociale partners, de sociale partners zijn de belangrijkste actoren van 
LEONARDO. Ze zijn betrokken bij het raadplegingsproces op communautair en 
nationaal niveau. Zij treden op als operatoren van specifieke, al dan niet paritaire 
projecten. Tussen het programma en de Sociale dialoog zullen specifieke 
betrekkingen tot stand worden gebracht. Dankzij deze rechtstreekse 
tenuitvoerlegging van proefprojecten door werkgeversorganisaties en vakbonden, 
eventueel in samenwerking met andere partners, kunnen zij rechtstreeks betrokken 
worden bij de uitwerking van concrete onderwijsprojecten waarvan de resultaten 
door hun organisaties kunnen worden gebruikt. Deze projecten zijn verder een 
belangrijk element voor de ontwikkeling van de sociale dialoog op communautair 
niveau. Ten behoeve hiervan zal een geïntegreerd instrument voor de controle van 
deze specifieke projecten worden ingevoerd. 
(d) De maatregelen, naar gelang van de doelstellingen vallen zij in drie delen uiteen. 
Deel I: steun aan de verbetering van de beroepsopleidingsstelsels en -
voorzieningen in de Lid-Staten, 
47 
48 
49 PB C 67 van 04.03.1994 
Gemeenschappelijk standpunt (EG) nr. 31/94 van 18 juli 1994; PB C 244 van 31.08.1994 
PBL 340 van 29.12.1994 
21 
Deel II: steun aan de verbetering van de beroepsopleidingsacties, mede door de 
samenwerking tussen de universiteiten en ondernemingen, ten behoeve 
van ondernemingen en werknemers, 
Deel III: steun aan de ontwikkeling van de talenkennis en de kennis en 
verspreiding van innovaties op het gebied van de beroepsopleiding. 
(e) De opleidingsgebieden: LEONARDO heeft betrekking op alle gebieden van de 
beroepsopleiding: initiële beroepsopleiding en overstap naar het beroepsleven, 
voortgezette opleiding, samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen. 
LEONARDO beoogt de ontwikkeling van het levenslang leren, "Life-long 
Learning". 
(f) De actoren: alle actoren van de beroepsopleiding: overheden, ondernemingen, 
sociale partners op nationaal en communautair niveau, opleidingsinstellingen uit 
de particuliere of de openbare sector, universiteiten. Bovendien wordt gestreefd 
naar partnerschappen tussen die verschillende actoren. 
(g) De coördinatie en de synergie van de middelen: LEONARDO legt bijzondere 
nadruk op de coördinatie met andere communautaire acties en streeft naar 
complementariteit tussen de acties en de door het Europees Sociaal Fonds 
toegekende financieringen. 
(h) De evaluatie: de invoering van voorzieningen voor evaluatie, tot stand gebracht in 
partnerschappen tussen de Commissie en de Lid-Staten, heeft als doel de 
zichtbaarheid en de kennis van de communautaire acties en hun gevolgen voor de 
nationale stelsels te verhogen. 
(i) De uitbreiding: Het programma LEONARDO wordt ook toegankelijk voor de 
geassocieerde landen van Midden- en Oost-Europa alsmede Cyprus en Malta, ter 
versterking van de mogelijke interactie tussen de ontwikkeling van een 
beroepsopleidingsbeleid in de Unie en de steun daarvan voor de 
beroepsopleidingsacties in deze landen. 
5. Op initiatief van de Commissie is in nauwe samenwerking met de sociale partners op 
communautair niveau een instrument voor de ondersteuning van de sociale dialoog over 
de voortgezette beroepsopleiding tot stand gebracht. Met behulp van dit technisch 
instrument kunnen innovatieve praktijken op het gebied van de voortgezette 
beroepsopleiding worden vastgesteld, verzameld en geanalyseerd, waarbij de dialoog 
tussen de sociale partners een rol speelt. Aldus kunnen thema's van gemeenschappelijk 
belang voor de dialoog tussen de sociale partners worden vastgesteld en aan de hand 
van concrete gevallen worden behandeld. Dit instrument hangt nauw samen met de 
werkzaamheden van de sociale dialoog en dient tot een permanente basis van informatie 
en waarneming van innoverende praktijken op het gebied van onderwijs verder te 
worden ontwikkeld, waarbij de sociale partners voor de verrijking van hun dialoog 
worden betrokken. 
6. Verder hebben de sociale partners door de werkzaamheden in het kader van de sociale 
dialoog ten aanzien van de volgende twee thema's belangrijke bijdragen geleverd aan de 
ontwikkeling van de beroepsopleiding: 
22 
in het kader van het derde mandaat van de groep onderwijs en opleiding van de 
sociale dialoog door de opstelling van een ontwerp voor een gemeenschappelijk 
advies - dat momenteel wordt afgerond - betreffende de "bijdrage van de 
beroepsopleiding aan de bestrijding van de werkloosheid en de herinpassing van 
werklozen in de arbeidsmarkt"; 
in het kader van het vierde mandaat van deze groep dat tot doel heeft "de 
gemeenschappelijke adviezen op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding met 
het oog op hun coördinatie, hun samenhang en eventueel hun actualisering in het 
kader van het Witboek inzake groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid 
opnieuw te bestuderen". Op basis hiervan kunnen gemeenschappelijk ook nieuwe 
thema's worden behandeld om het hoofd te bieden aan de actuele uitdagingen. Na 
deze bestudering zal het Comité "Sociale Dialoog" - zonder vooruit te lopen op 
het resultaat - beslissen hoe in het kader van de sociale dialoog verder zal te werk 
zal worden gegaan. 
1.08 BESCHERMING VAN DE GEZONDHEID EN DE 
VEILIGHEID VAN DE WERKNEMERS 
1. De bescherming van de gezondheid en de veiligheid op het werk wordt op 
communautair niveau door een geheel van bindende bepalingen gewaarborgd, na de 
inwerkingtreding van de Europese Akte, gebaseerd op artikel 118A. Het programma 
voor de tenuitvoerlegging van het GemeenschapsHandvest omvat nieuwe voorstellen 
voor initiatieven in een aantal sectoren waar de veiligheid belangrijke problemen 
oproept. Dit betreft enerzijds tien voorstellen voor specifieke richtlijnen die grotendeels 
betrekking hebben op de tenuitvoerlegging van kaderrichtlijn 89/391 /EEG en anderzijds 
twee andere initiatieven, het een met betrekking tot beroepsziekten en het ander met 
betrekking tot de oprichting voor een bureau voor de veiligheid, hygiëne en gezondheid. 
2. Driekwart van de in het kader van het programma door de Commissie ingediende 
voorstellen is reeds goedgekeurd: 
Richtlijn 92/29/EEG van de Raad van 31 maart 1992 betreffende de 
minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid ter bevordering van een 
betere medische hulpverlening aan boord van schepen50. 
Richtlijn 92/57/EEG van de Raad van 24 juni 1992 betreffende de 
minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid voor tijdelijke en mobiele 
bouwplaatsen (achtste bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van 
Richtlijn 89/391/EEG)51. 
Richtlijn 92/91 /EEG van de Raad van 3 november 1992 betreffende de veiligheid 
en de gezondheid van werknemers in de winningsindustrieën die delfstoffen 
winnen met behulp van boringen (elfde bijzondere richtlijn in de zin van artikel 
16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG)52. 
50 
51 
52 PBL 113 van 30.04.1992 
PB L 245 van 26.08.1992 
PB L 348 van 28.11.1992 
23 
Richtlijn 92/104/EEG van de Raad van 3 december 1992 betreffende de 
minimumvoorschriften ter verbetering van de bescherming van de veiligheid en de 
gezondheid van werknemers in de winningsindustrieën, in dagbouw of ondergronds 
(twaalfde bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 
89/391/EEG)53. 
Richtlijn 93/103/EEG van de Raad van 23 november 1993 betreffende de 
minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid bij het werk aan boord van 
vissersvaartuigen (dertiende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van 
Richtlijn 89/391/EEG)54. 
Aanbeveling 90/326/EEG van de Commissie van 22 mei 1990 betreffende de 
goedkeuring van een Europese lijst van beroepsziekten . 
Richtlijn 92/58/EEG van de Raad van 24 juni 1992 betreffende de 
minimumvoorschriften voor de veiligheids- en/of gezondheidssignalering op het 
werk (negende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 
89/391/EEG)56. 
Richtlijn 91/382/EEG van de Raad van 25 juni 1991 tot wijziging van Richtlijn 
83/477/EEG betreffende de bescherming van werknemers tegen de risico's van 
blootstelling aan asbest op het werk (tweede bijzondere richtlijn in de zin van 
artikel 8 van Richtlijn 80/1107/EEG)57. 
In haar Aanbeveling van 22 mei 1990 betreffende de goedkeuring van een Europese lijst 
van beroepsziekten58 heeft de Commissie niet alleen duidelijk gemaakt dat zij 
voornemens is om na afloop van een toepassingsperiode van driejaar te bekijken of het 
nog nodig is bindende wettelijke bepalingen voor te stellen, maar ook dat zij de nadruk 
wil leggen op de preventie van de beroepsrisico's door het aanmoedigen van maatregelen 
die zijn gericht op de beperking van de op de werkplek ondervonden hinder. In het 
kader van dat onderzoek heeft overleg met regeringsvertegenwoordigers plaatsgevonden, 
waaruit is gebleken dat de Lid-Staten reeds op grote schaal de Europese lijst van 
beroepsziekten hebben overgenomen. De Commissie zal voortgaan met de herziening 
van deze lijst ten behoeve van de aanpassing aan de wetenschappelijke en medische 
vooruitgang. 
Naar aanleiding van het door het Parlement in eerste lezing goedgekeurde advies heeft 
de Commissie op 9 juni 1994 bij de Raad een gewijzigd voorstel voor een richtlijn 
betreffende de bescherming van de gezondheid en de veiligheid van werknemers tegen 
de risico's van chemische agentia op het werk ingediend. Het gewijzigd voorstel van de 
Commissie handhaaft de structuur en de doelstellingen van het oorspronkelijke voorstel, 
maar verduidelijkt en verruimt enkele bepalingen. De doelstellingen van het voorstel 
zijn: 
53 
54 
55 
56 
57 
58 PB L 404 van 31.12.1992 
PB L 307 van 13.12.1993 
PB L 160 van 26.06.1990 
PB L245 van 26.08.1992 
PB L 206 van 29.07.1991 
PB L 160 van 26.06.1990 
24 
a) vastleggen van de minimumvoorschriften voor de bescherming van werknemers 
tegen de risico's voor hun gezondheid en veiligheid die zich als gevolg van alle 
chemische agentia die aanwezig zijn op de werkplek voordoen of kunnen 
voordoen; 
b) consolideren, actualiseren en aanpassen van de bestaande bepalingen betreffende 
chemische agentia aan de actuele kennis en deze in overeenstemming brengen met 
de in Richtlijn 89/391/EEG van de Raad betreffende de tenuitvoerlegging van 
maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid 
van de werknemers op het werk 9 vastgestelde maatregelen; 
c) vastleggen van aanvullende voorschriften ten behoeve van een verbetering van de 
bescherming van werknemers tegen de risico's die voortvloeien uit activiteiten 
waarbij chemische agentia worden gebruikt; 
d) verduidelijken van de communautaire bepalingen betreffende de gezondheid en 
veiligheid van aan chemische agentia blootgestelde werknemers en verbeteren van 
de basis waarop de informatie aan de werknemers wordt verstrekt; 
e) erop toezien dat alle preventieve maatregelen op het werk zijn gebaseerd op een 
correcte beoordeling van de risico's verbonden met de wijze van gebruik van 
chemische agentia en erop toezien dat de beschermingsmaatregelen rekening 
houden met de kenmerken van de werkplek, de activiteit, de omstandigheden en 
elk specifiek risico. 
5. Met het oog op de voortzetting van de harmonisatie van de bestaande voorzieningen op 
het gebied van de bescherming van de gezondheid en veiligheid op het werk, heeft de 
Raad op 12 oktober 1993 Richtlijn 93/88/EEG goedgekeurd waarin een classificatie van 
biologische agentia60 is opgenomen, ter aanvulling van bijlage III van Richtlijn 
90/679/EEG betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico's van 
blootstelling aan biologische agentia op het werk61. In de classificatie zijn de biologische 
agentia in groepen (2, 3 en 4) verdeeld, naar gelang hun gevaar. In deze wijziging zijn 
ca. 300 organismen opgenomen. Verder is een gedragscode met aanbevolen 
gedragsregels bij vaccinaties in de wijziging opgenomen. De vaccinatie blijft evenwel 
onder de bevoegdheid van de nationale wetgeving en de nationale praktijken vallen. 
6. Op 18 juli 1994 heeft de Raad een verordening vastgesteld tot oprichting van een 
Europees Bureau voor de veiligheid en de gezondheid op het werk6 met als 
vestigingsplaats Bilbao. De voornaamste taken van het bureau bestaan uit het verzamelen 
en verspreiden van technische, wetenschappelijke en economische informatie over de 
veiligheid op het werk, het bevorderen en ondersteunen van de uitwisseling van 
informatie en ervaring tussen de Lid-Staten, het organiseren van conferenties en 
studiebijeenkomsten, het verstrekken van informatie die voor de Commissie nodig is 
voor het voorbereiden en het evalueren van wetgeving, het oprichten van een netwerk 
dat de nationale netwerken van de Lid-Staten met elkaar verbindt, en tenslotte het 
59 
60 
61 
62 PB L 183 van 29.06.1989 
PBL 268 van 29.10.1993 
PBL 374 van 31.12.1990 
PBL 216 van 20.08.1984 
25 
verzamelen en ter beschikking stellen van inlichtingen betreffende veiligheid en 
gezondheid die afkomstig zijn van buiten de Unie. De Commissie dringt er in het 
bijzonder op aan dat het bureau in 1995 met zijn werkzaamheden van start gaat. 
7. Richtlijn 92/29/EEG63 van de Raad betreffende de minimumvoorwaarden inzake 
veiligheid en gezondheid ter bevordering van een betere medische hulpverlening aan 
boord van schepen treedt op 31.12.1994 in werking. Schepen zijn anders dan andere 
arbeidsplaatsen mobiel en geografisch geïsoleerd en de beroepsrisico's zijn hoger dan 
elders. Derhalve is het van wezenlijk belang dat werknemers op zee hetzelfde 
beschermingsniveau inzake hun gezondheid en veiligheid genieten als werknemers op 
de wal in de Gemeenschap. Drie soorten minimumeisen zijn in de richtlijn vastgelegd: 
Ten eerste moeten alle schepen, hetzij voor de grote vaart danwei voor de 
kustvaart, een medische uitrusting aan boord hebben die kwalitatief ten minste 
overeenstemt met de in een bijlage vastgestelde specificaties. De aan boord van 
schepen die gevaarlijke stoffen vervoeren benodigde tegengiffen zijn ook 
gespecificeerd, en elke reddingsboot moet beschikken over een waterdichte 
medicijnkist. Grote schepen met een bemanning van 15 werknemers of meer 
moeten over een ruimte voor medische verzorging beschikking, terwijl schepen 
met een bemanning van 200 werknemers of meer een arts aan boord moeten 
hebben. De verantwoordelijkheid voor de levering en de vernieuwing van de 
medische uitrusting, die jaarlijks door de Lid-Staten gecontroleerd moet worden, 
ligt uitsluitend bij de eigenaar, zonder kosten voor de werknemers. 
Verder moeten allen die een zeevaartopleiding volgen een basisopleiding hebben 
ontvangen ter zake van medische hulpverlenings- en levensreddende maatregelen 
die bij een ongeval of een ernstig medisch spoedgeval moeten worden genomen. 
Tenslotte moeten de Lid-Staten, ten einde te komen tot een betere 
spoedbehandeling, een of meer centra aanwijzen om schepen via de radio gratis 
medisch advies te verstrekken. 
8. Met betrekking tot de richtlijn betreffende minimumvoorschriften inzake veiligheid en 
gezondheid voor vervoersactiviteiten en arbeidsplaatsen aan boord van vervoermiddelen, 
heeft de Commissie eind oktober 1993 bij de Raad een gewijzigd voorstel ingediend64. 
9. Wat tenslotte de richtlijn betreffende de minimumvoorschriften inzake veiligheid en 
gezondheid met betrekking tot de blootstelling van werknemers aan de risico's van 
fysische agentia betreft, heeft de Commissie in juli 1994 een gewijzigd voorstel bij de 
Raad ingediend65. 
63 PB L 113 van 30.04.1992 
64 COM(93) 421 def; PB C 325 van 02.12.1993 
65 COM(94) 284 def; PB C 230 van 19.08.1994 
26 
1.09 BESCHERMING VAN KINDEREN EN JONGEREN 
1. Kinderen en jongeren zijn ook momenteel nog een, afhankelijk van de Lid-Staat, 
belangrijke of minder belangrijke reserve van arbeidskrachten. Het gaat daarbij vaak om 
onzichtbare arbeidskrachten die met behulp van statistieken moeilijk in kaart zijn te 
brengen. Volgens de resultaten van de arbeidskrachtenenquête van Eurostat in 1989 
zouden 397.000 jongeren van 14 tot 19 jaar in Portugal een baan hebben, 563.000 in 
Spanje, 2.128.000 in het Verenigd Koninkrijk en 743.000 in Italië. Volgens de 
Internationale Arbeidsorganisatie werkten in Portugal in het begin van de jaren '80 nog 
tussen de 90.000 en 200.000 kinderen beneden de 15 jaar. Meer in het algemeen zijn 
volgens Eurostat (1989) in de Gemeenschap ongeveer 2 miljoen jongeren van 15 jaar 
aan het werk, waarvan meer dan een derde in de distributiesector en de HORECA. 
Voornamelijk in het Verenigd Koninkrijk (meer dan een derde van het totaal), in 
Duitsland (15%) en in Italië (12%) treffen wij deze jongeren aan. 
2. Daarom is het niet meer dan normaal dat het Gemeenschapshandvest van de sociale 
grondrechten van de werkenden een belangrijke plaats inruimde voor de bescherming 
van kinderen en jongeren (par. 20 t/m 23). Paragraaf 22 bevat principedoelstellingen 
zoals de aanpassing van "de op werkende jongeren van toepassing zijnde voorschriften 
uit het arbeidsrecht, opdat zij beantwoorden aan de eisen van hun ontwikkeling en de 
behoeften van hun beroepsopleiding en hun toegang tot de arbeidsmarkt", de beperking 
van de arbeidsduur en het verbod op nachtarbeid voor jongeren van minder dan 18 jaar. 
Paragraaf 20 stelt de materiële inhoud van de sociale rechten vast: "de minimumleeftijd 
voor toelating tot het arbeidsproces dient niet lager te zijn dan de leeftijd waarop de 
jongeren ophouden leerplichtig te zijn, en in elk geval niet lager dan 15 jaar". 
De Commissie bevestigt in hoofdstuk 11 van haar actieprogramma inzake de 
tenuitvoerlegging van het Handvest haar wil de jongeren te beschermen tegen arbeids-
en werkgelegenheidsvoorwaarden die hun gezondheid, veiligheid en ontwikkeling 
kunnen schaden. Zo stelt de Commissie zich de goedkeuring door de Raad van een 
richtlijn inzake de bescherming van jongeren ten doel en heeft zij op 12 januari 199266 
een voorstel goedgekeurd dat, na het advies van het Parlement in eerste en tweede lezing 
alsmede het gemeenschappelijk standpunt van de Raad, op 22 juni 199467 definitiefis 
goedgekeurd. 
3. Deze richtlijn is van toepassing op alle personen onder de 18 jaar met een 
arbeidsovereenkomst of -betrekking die in de geldende wetgeving van een Lid-Staat 
omschreven wordt en/of onder het in een Lid-Staat geldende recht valt. 
In de richtlijn worden de groepen jongeren verder als volgt omschreven. 
jongere: alle personen onder de 18 jaar; 
kind: alle jongeren die nog geen 15 jaar zijn of nog onder de door de nationale 
wetgeving opgelegde voltijdse leerplicht vallen; 
66 
67 PB C 84 van 04.04.1992; COM (93) 35 def; PB C 77 van 28.03.1993 
Richtlijn 94/33/EG van de Raad van 22 juni 1994 betreffende de bescherming van jongeren op hel 
werk; PB L 216 van 20.08.1994, blz. 12 
27 
adolescent: alle jongeren die minstens 15 en nog geen 18 jaar zijn en niet meer 
onder de door de nationale wetgeving opgelegde voltijdse leerplicht vallen. 
De Lid-Staten kunnen bepalen dat de richtlijn niet van toepassing is op incidentele 
arbeid of arbeid van korte duur betreffende dienstverlening in een gezin of bij niet als 
schadelijk, nadelig of gevaarlijk voor jongeren beschouwd werk in het familiebedrijf. 
De richtlijn stelt vast dat de Lid-Staten de nodige maatregelen treffen om arbeid door 
kinderen te verbieden en erop toe te zien dat de arbeid van adolescenten strikt wordt 
geregeld en beschermd onder de door de richtlijn vastgestelde voorwaarden. 
Het voornaamste doel van de richtlijn is het verbod op kinderarbeid. De Lid-Staten 
kunnen evenwel, onder bepaalde voorwaarden, vaststellen dat dit verbod niet geldt voor: 
a) kinderen die optreden in culturele, artistieke, sportieve of reclameactiviteiten, op 
voorwaarde van een vooraf verkregen vergunning die door de bevoegde 
autoriteiten in individuele gevallen wordt afgegeven; 
b) kinderen van ten minste 14 jaar die in het kader van een alternerende opleiding of 
stage in een onderneming werken, voor zover deze arbeid wordt verricht 
overeenkomstig de voorschriften van de bevoegde autoriteit; 
c) kinderen van ten minste 14 jaar die andere lichte arbeid verrichten dan de in punt 
a) bedoelde arbeid; andere lichte arbeid mag echter wel door kinderen vanaf de 
leeftijd van 13 jaar worden verricht gedurende een beperkt aantal uren per week 
en voor bepaalde categorieën van arbeid, vastgesteld in de nationale wetgeving. 
4. Wat de arbeidstijd betreft, legt de richtlijn beperkingen op voor kinderen die nog 
volledig leerplichtig zijn: opdat hun schoolgang en daarmee hun ontwikkeling op termijn 
geen schade ondervinden van dagelijks werk van te lange duur, is dit slechts toegestaan 
tot 12 uur per week en tot 2 uur per lesdag. De tijd die de jongere aan beroepsopleiding 
besteedt, dient bij de arbeidstijd in aanmerking te worden genomen. Daarentegen wordt 
de arbeidstijd voor alle adolescenten en jongeren die een alternerende opleiding volgen, 
beperkt tot maximaal 8 uur per dag of 40 uur per week. Hiervan kan echter in bepaalde 
speciale omstandigheden worden afgeweken. 
5. De richtlijn voorziet eveneens in een verbod op nachtelijke arbeid tussen 20 en 6 uur 
voor kinderen en tussen 22 en 6 uur of tussen 23 en 7 uur voor adolescenten, met 
bepaalde mogelijkheden voor afwijkingen voor adolescenten. 
6. De richtlijn bevat bepalingen betreffende: 
de algemene verplichtingen van de werkgever, zoals de bescherming van de 
veiligheid en de gezondheid van jongeren, de beoordeling van de risico's waaraan 
jongeren bij hun arbeid blootgesteld zijn, de beoordeling en het toezicht op de 
gezondheid van jongeren, de inlichting van de jongeren en hun wettelijke 
vertegenwoordigers over mogelijke risico's voor de veiligheid en gezondheid; 
arbeid die door jongeren niet verricht mag worden, bijvoorbeeld arbeid die zij 
lichamelijk of geestelijk niet aankunnen, arbeid die schadelijke blootstelling aan 
gevaarlijke stoffen meebrengt. 
Elke Lid-Staat stelt alle nodige maatregelen vast die moeten worden toegepast bij 
overtreding van de ter uitvoering van deze richtlijn aangenomen bepalingen; die 
maatregelen moeten effectief en evenredig zijn. De richtlijn omvat een niet-
verlagingsclausule ten aanzien van het beschermingsniveau van jongeren. 
De Lid-Staten doen de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking treden om 
uiterlijk op 22 juni 1996 aan deze richtlijn te voldoen. Het Verenigd Koninkrijk beschikt 
evenwel over een extra termijn voor de omzetting in nationaal recht van een aantal 
bepalingen betreffende de arbeidstijd. 
1.10 OUDEREN 
1. De grote toename van het aantal ouderen of hoogbejaarden van nu tot het einde van de 
eeuw maakt de kwestie van de maatschappelijke integratie en van de economische en 
sociale gevolgen van de vergrijzing tot een acuut probleem in de hele Gemeenschap. 
Wetgeving op dit gebied zou niet het juiste antwoord geweest zijn omdat de aanpak, de 
culturen en de tradities in de Lid-Staten ver uiteenlopen. 
2. Evenwel zullen de vergrijzing van de bevolking, de verandering in de verhouding tussen 
actieve en niet-actieve bevolking en de wijziging van de gezinsstructuren belangrijke 
sociaal-economische implicaties hebben. Om deze reden heeft de Commissie een 
mededeling met betrekking tot ouderen gedaan, die vergezeld gaat van een voorstel voor 
een richtlijn van de Raad inzake communautaire acties ten gunste van ouderen68. Naar 
aanleiding van deze actie heeft de Raad het besluit van 26 november 1990 inzake 
communautaire acties ten behoeve van ouderen goedgekeurd' . 
3. Onder de diverse acties die ten behoeve van de ouderen zijn voorgesteld, nemen die 
welke betrekking hebben op een uitwisseling van ervaringen een belangrijke plaats in. 
In verband hiermee zij ook gewezen op het besluit van de Raad waarbij het jaar 1993 
werd uitgeroepen tot het Europees jaar van de ouderen en de solidariteit tussen de 
generaties 
4. Op basis van het voorstel van de Commissie van 10 januari 199270 heeft de Raad op 24 
juni 1992 een besluit aangenomen inzake de organisatie van het Europese Jaar van de 
Ouderen en de solidariteit tussen de generaties (1993)71. 
5. Naar aanleiding van de afsluiting van het Europees Jaar 1993 heeft de Raad op 6 
december 1993 zijn Beginselverklaring met betrekking tot ouderen goedgekeurd. Op 
24 februari 1994 heeft het Parlement zijn resolutie betreffende ouderen goedgekeurd. 
6. Zoals gesteld in het Witboek betreffende het Europees Sociaal Beleid heeft de 
Commissie een voorstel gedaan voor een besluit betreffende verdere acties voor de 
gehele Unie om de problemen van een vergrijzende bevolking aan te pakken, met daarin 
68 
69 
70 
71 
72 COM(90) 80 def. Bnissel, 24 april 1990 
PB L 28 van 02.02.1991 
PB C 25 van 01.02.1992 
PBL 245 van 26.08.1992 
PB C 343 van 21.12.1993 
29 
in het bijzonder aandacht voor de rol en de bijdrage van de actieve gepensioneerden, ten 
einde nieuwe denkbeelden en nieuwe praktijken op Europees niveau te bevorderen. 
1.11 GEHANDICAPTEN 
1. Meer dan 10% van de burgers van de Unie is, in verschillende mate, lichamelijk, 
zintuiglijk of geestelijk gehandicapt. Deze handicap belemmert hun volledige 
economische en maatschappelijke integratie. Ervan uitgaande dat alleen een algemeen 
en coherent beleid, met name op het gebied van opvoeding, functionele heraanpassing, 
opleiding en werkgelegenheid en sociale integratie, tot doeltreffende resultaten op dit 
gebied kan leiden, heeft de Unie initiatieven ontwikkeld die bijdragen aan de 
ontwikkeling van een dergelijke benadering en die een synergie en een 
multiplicatoreffect in de Lid-Staten kunnen veroorzaken. 
2. Het Europees Sociaal Fonds en het initiatief HORIZON verlenen aanzienlijke steun om 
de opleiding en beroepsrevalidatie van gehandicapten te steunen en te bevorderen. Het 
op 25 februari 1993 door de Raad voor een periode van vier jaar goedgekeurde 
programma HELIOS II is gericht op de bevordering van de uitwisseling van informatie 
en de bevordering van vernieuwende ervaringen op het gebied van de integratie van 
gehandicapten, ontwikkeld door de Lid-Staten en door de ni et-gouvernementele 
organisaties. Aldus zijn meer dan 676 door de Lid-Staten aangewezen partners en meer 
dan 250 door de NGO's georganiseerde acties bij de uitvoering van het programma 
betrokken. 
3. Verder heeft de Commissie, ten behoeve van de verbetering van de mobiliteit en het 
veilig vervoer van werknemers met beperkte mobiliteit, op 19 december 1991 een 
voorstel voor een richtlijn van de Raad goedgekeurd73. 
4. Na de resolutie van de Raad en van de vertegenwoordigers van de regeringen van de 
Lid-Staten van 16 december 1991 en het witboek inzake de toekomstige ontwikkeling 
van het gemeenschappelijk vervoerbeleid heeft de Commissie op 26 november 1993 bij 
de Raad een verslag ingediend inzake de in de Gemeenschap te nemen maatregelen op 
het gebied van de toegankelijkheid van vervoermiddelen voor personen met beperkte 
mobiliteit. De Commissie heeft een reeks communautaire acties voorgesteld betreffende 
de op vervoermiddelen van toepassing zijnde technische normen, de toegankelijkheid en 
de financiering van de vervoerinfrastructuren, de doeltreffendheid van de signalering en 
van de aan de reizigers verstrekte informatie, de opleiding ten behoeve van de 
bewustmaking van de problemen en behoeften van gehandicapten alsmede onderzoek en 
ontwikkeling. 
5. Tenslotte stippelt het Witboek betreffende het Europees sociaal beleid de weg uit voor 
de toekomstige ontwikkeling van de communautaire actie ten behoeve van 
gehandicapten. Op 24 februari 1994 heeft het Parlement zijn resolutie betreffende 
ouderen goedgekeurd. Dit houdt met name in: 
73 Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende minimumvoorschriften ter verbetering van de 
mobiliteit en het veilig vervoer van werknemers met beperkte mobiliteit in het woonwerkverkeer 
(Voorstel van de Commissie, PB C 68 van 16.03.1991; Gewijzigd voorstel, PB C 15 van 
21.01.1992). 
30 
ervoor zorgen, voortbouwend op de positieve ervaring met het Europees 
Gehandicaptenforum, dat met de behoeften van gehandicapten rekening wordt 
gehouden bij ter zake dienende wetgeving en communautaire initiatieven; 
een passend stuk opstellen ter ondersteuning van de standaardregels van de 
Verenigde Naties voor gelijke kansen voor personen met een handicap; 
in het kader van de sociale dialoog discussies stimuleren over de ruimere 
verspreiding van het model van een gedragscode in verband met het beleid en de 
praktijken van de Commissie ten aanzien van gehandicapten; 
voorstellen in het Gemeenschapsrecht een expliciete referentie op te nemen naar 
de bestrijding van discriminatie van onder andere personen met een handicap. 
31 
2. DE OVEREENKOMST BETREFFENDE DE SOCIALE POLITIEK 
2.1 MEDEDELING VAN DE COMMISSIE VAN 14.12.93 
BETREFFENDE DE TENUITVOERLEGGING 
VAN HET PROTOCOL 
1. Na de inwerkingtreding van het Verdrag betreffende de Europese Unie heeft de 
Commissie in een mededeling, gericht tot de Raad en het Parlement, uiteengezet hoe zij 
de tenuitvoerlegging van het Protocol en de Overeenkomst betreffende de sociale 
politiek beoogt aan te pakken. In de Overeenkomst geven de Lid-Staten met uitzondering 
van het Verenigd Koninkrijk blijk van hun bereidheid om de sociale dimensie van de 
Europese opbouw met dezelfde snelheid als de economische, commerciële en monetaire 
dimensie vooruit te doen gaan. 
2. De Commissie herinnert eraan dat artikel 2, lid 1, van de Overeenkomst de 
doelstellingen van de sociale politiek overeenkomstig de met het Handvest van 1989 
ingeslagen weg omschrijft. Zij hebben betrekking op de bevordering van de 
werkgelegenheid, de verbetering van de levensomstandigheden en de 
arbeidsvoorwaarden, een adequate sociale bescherming, de sociale dialoog, de 
ontwikkeling van menselijke hulpbronnen om een duurzaam hoog 
werkgelegenheidsniveau mogelijk te maken, en de bestrijding van uitsluiting. Deze 
doelstellingen vormen een aanvulling op de in het Verdrag tot oprichting van de 
Europese Gemeenschap genoemde, door artikel 2 van titel II van het Verdrag betreffende 
de Europese Unie vervangen, algemene en specifieke taken van de Gemeenschap. 
In de eerste plaats bepaalt de Overeenkomst dat de Raad een besluit neemt met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen en na raadpleging van het Economisch en 
Sociaal Comité op de volgende gebieden: 
gezondheid en veiligheid van de werknemers; 
arbeidsvoorwaarden; 
informatie en raadpleging van de werknemers; 
gelijkheid van mannen en vrouwen wat hun kansen en behandeling betreft; 
integratie van personen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten. 
In de tweede plaats bepaalt artikel 2, lid 3, dat de Raad, op voorstel van de Commissie 
en na raadpleging van het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité, 
een besluit neemt met eenparigheid van stemmen op de volgende gebieden: 
financiële bijdragen ter bevordering van de werkgelegenheid en het scheppen van 
arbeidsplaatsen; 
sociale zekerheid en sociale bescherming van de werknemers; 
bescherming van de werknemers bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst; 
vertegenwoordiging van de werknemers en medezeggenschap; 
werkgelegenheidsvoorwaarden voor onderdanen van derde landen die op wettige 
wijze op het grondgebied van de Gemeenschap verblijven. 
Ten slotte bepaalt artikel 2, lid 6, expliciet dat vraagstukken inzake de beloning, het 
recht van vereniging, het stakingsrecht en het recht tot uitsluiting van de communautaire 
bevoegdheden worden uitgesloten. 
32 
Verder bevestigt de Overeenkomst de in artikel 118 B van de Europese Akte reeds 
ingevoerde erkenning van de fundamentele rol van de sociale partners op twee niveaus: 
op nationaal niveau, daar "een Lid-Staat de sociale partners, indien zij gezamenlijk 
daarom verzoeken, kan belasten met de tenuitvoerlegging van de krachtens de 
Overeenkomst vastgestelde richtlijnen" (artikel 2, lid 4); 
op communautair niveau, daar de Commissie tot taak heeft de raadpleging van de 
sociale partners te bevorderen en alle maatregelen te treffen die nuttig kunnen zijn 
om hun dialoog, die kan leiden tot contractuele betrekkingen, met inbegrip van 
overeenkomsten, te vergemakkelijken door middel van een evenwichtige 
ondersteuning van de partijen (artikelen 3 en 4). 
33 
3. De sociale politiek is dus op twee autonome en complementaire juridische grondslagen 
gebaseerd: 
Protocol van Maastricht -
Gekwalificeerde meerderheid (44/66) 
mogelijk (art. 2, lid 1) 
- de verbetering van met name het 
arbeidsmilieu, om de veiligheid en 
de gezondheid van de werknemers te 
beschermen; 
- de arbeidsvoorwaarden; 
- de informatie en de raadpleging van 
de werknemers; 
- de gelijkheid van mannen en 
vrouwen wat hun kansen op de 
arbeidsmarkt en de behandeling op 
het werk betreft; 
- de integratie van personen die van 
de arbeidsmarkt zijn uitgesloten. 
Eenparigheid van stemmen (11) vereist 
(art. 2. lid 3) 
- de sociale zekerheid en de sociale 
bescherming van werknemers; 
- de bescherming van werknemers bij 
beëindiging van de 
arbeidsovereenkomst; 
- de vertegenwoordiging en collectieve 
verdediging van de belangen van 
werknemers en werkgevers, met 
inbegrip van de medezeggenschap; 
- de werkgelegenheidsvoorwaarden 
voor onderdanen van derde landen 
die op wettige wijze op het 
grondgebied van de Gemeenschap 
verblijven; 
- de financiële bijdragen ter 
bevordering van de werkgelegenheid 
en het scheppen van arbeidsplaatsen. 
Uitdrukkelijk van de bevoegdheid 
uitgesloten (art. 2. lid 6) 
- beloning; 
- recht van vereniging, stakingsrecht, 
recht tot uitsluiting. EG-Verdrag - Gekwalificeerde 
meerderheid (54/76) mogelijk 
- art. 49: vrij verkeer van werknemers; 
- art. 54: vrijheid van vestiging; 
- art. 57: onderlinge erkenning van 
diploma's; 
- art. 100 A: interne markt; art. 43: 
landbouw; art. 75: transport 
- art. 118 A: veiligheid en gezondheid 
van werknemers; 
- art. 125 (nieuw): ESF 
(uitvoeringsbesluit); 
- art. 127 (nieuw): beroepsopleiding; 
Eenparigheid van stemmen (12) vereist 
- art. 51: sociale zekerheid (voor het 
vrije verkeer noodzakelijke 
maatregelen) 
- art. 100: aanpassing van de 
wetgevingen 
- art. 130 D: taken, prioritaire 
doelstellingen en organisatie van de 
structuurfondsen; 
- art. 235: verwezenlijking van de 
communautaire doelstellingen. 
34 
Het voornaamste doel van de Commissie is de bevordering van de ontwikkeling van een 
Europese sociale politiek waarvan alle werknemers en burgers van de Unie kunnen 
profiteren. De Commissie hoopt dat de sociale politiek opnieuw op één enkele juridische 
basis zal rusten en zal in die richting werken: de Intergouvernementele Conferentie van 
1996 zal hier een beslissende rol spelen. 
4. Verder vermeldt de Mededeling dat de Overeenkomst een juridische grondslag heeft, 
daar het door alle Lid-Staten goedgekeurde en aan het EG-Verdrag gehechte Protocol 
betreffende de sociale politiek, dat dus verdragswaarde heeft, de betrokken Lid-Staten 
in de gelegenheid stelt maatregelen te treffen. Toch dient te worden benadrukt dat het 
Protocol geen afbreuk doet aan de mogelijkheid van de instellingen om met betrekking 
tot het sociale gebied gebruik te maken van de bepalingen van het EG-Verdrag, volgens 
procedures waarbij alle Lid-Staten zijn betrokken. De sociale politiek wordt dus gestuurd 
door: 
de bepalingen van het EG-Verdrag, zoals gewijzigd door het Verdrag betreffende 
de Europese Unie en 
de bepalingen van de Overeenkomst, als nieuwe basis voor communautair 
optreden, met inbegrip van de mogelijke goedkeuring van wetgevende maatregelen 
door de betrokken Lid-Staten. 
5. De Mededeling vermeldt dat de Commissie zich bij de keuze van de juridische basis 
voor haar voorstellen op de volgende overwegingen zal baseren: 
de aard van het voorstel; 
de mening van de sociale partners hierover; 
de noodzaak de sociale dimensie in hetzelfde tempo als de andere beleidsgebieden 
te doen vooruitgaan en bijgevolg de mogelijkheid voor de Raad om met 
gekwalificeerde meerderheid te beslissen; 
de wens om alle werknemers van de Gemeenschap van de bepalingen te laten 
profiteren; 
de mogelijkheid om met twaalf Lid-Staten vooruit te gaan. 
Afhankelijk van de hierboven genoemde criteria zal de Commissie per geval beoordelen 
of het wenselijk is van het Protocol gebruik te maken. Indien in het Verdrag echter een 
juridische grondslag bestaat die een besluitvormingsprocedure omvat welke tot een 
besluit kan leiden, zoals het gebied van de gezondheid en de veiligheid in het 
arbeidsmilieu, geeft de Commissie evenwel de voorkeur aan het instrument dat een 
beslissing van alle Lid-Staten mogelijk maakt. 
6. In haar mededeling herinnert de Commissie eraan dat de sociale partners voortaan74 over 
het recht beschikken door de Commissie te worden geraadpleegd, zowel over de koers 
van de sociale politiek van de Gemeenschap als over de inhoud van het communautair 
optreden op dit gebied. Bij de vergemakkelijking van de sociale dialoog is de 
Commissie verantwoordelijk voor een "evenwichtige ondersteuning van de partijen". 
Onder de diverse maatregelen die de dialoog kunnen vergemakkelijken, vallen de 
74 Artikel 3, lid 1, van de Overeenkomst 
35 
organisatie van vergaderingen, ondersteuning van gemeenschappelijke studies of 
gemeenschappelijke werkgroepen, en de voor de ondersteuning van de dialoog 
noodzakelijk geachte technische bijstand. 
Wat de raadpleging betreft, vermeldt de Mededeling het volgende: 
De Commissie zal haar beleid van uitgebreide raadpleging voortzetten, teneinde 
te waarborgen dat haar beleid zo goed mogelijk aan de economische en sociale 
werkelijkheid is aangepast. Deze raadpleging omvat alle Europese of, in 
voorkomend geval, nationale organisaties die belang kunnen hebben bij de 
communautaire sociale politiek. 
In het kader van de bepalingen van artikel 3 van de Overeenkomst begint zij met 
de officiële raadpleging van de Europese organisaties van sociale partners, voor 
zover zij globaal aan de volgende criteria voldoen: 
ze moeten representatief zijn op bedrij fstakoverkoepel end, bedrijfstak- of 
beroepsniveau en op Europees niveau zijn georganiseerd; 
ze moeten bestaan uit organisaties die zelf een integraal en erkend deel van 
de structuren van de sociale partners van de Lid-Staten vormen, over 
overeenkomsten kunnen onderhandelen en, voor zover mogelijk, 
representatief zijn voor alle Lid-Staten; 
ze moeten adequate structuren hebben zodat zij op doeltreffende wijze aan 
het overlegproces kunnen deelnemen. 
Op basis van deze in de Mededeling genoemde criteria heeft de Commissie een 
lijst opgesteld van de organisaties die krachtens artikel 3 van de Overeenkomst 
officieel zullen worden geraadpleegd. Deze lijst zal in het licht van de ervaringen 
en de ontwikkeling van de sociale dialoog worden herzien. 
De Commissie acht het raadzaam deze procedures van specifieke raadpleging 
krachtens artikel 3 van de Overeenkomst voor alle voorstellen op sociaal gebied 
toe te passen, ongeacht de eventueel in aanmerking genomen juridische grondslag. 
Daarnaast behoudt de Commissie zich het recht voor tot specifieke raadpleging 
over te gaan voor alle andere voorstellen van horizontale of sectoriële aard met 
gevolgen op sociaal gebied. 
De officiële raadplegingen van de sociale partners krachtens artikel 3 van de 
Overeenkomst kunnen tot een advies of, in voorkomend geval, tot een aanbeveling 
leiden. 
Wat de onderhandeling betreft, vermeldt de mededeling dat de door de Commissie over 
eveneens de Commissie in kennis kunnen stellen van hun wens van start te gaan met een 
onderhandelingsproces dat tot een overeenkomst kan leiden. Het onderhandelingsproces 
kan maximaal negen maanden in beslag nemen en kan met instemming van de 
Commissie worden verlengd. Aan het einde van dit proces moeten de sociale partners 
de Commissie dus een verslag over de stand van zaken van de onderhandelingen doen 
toekomen. Het verslag brengt de Commissie ervan op de hoogte: 
36 
a) dat zij tot overeenstemming zijn gekomen en de Commissie gezamenlijk verzoeken 
de Raad voor te stellen om een besluit tot invoering goed te keuren; 
b) dat zij onderling een overeenkomst hebben gesloten en er de voorkeur aan geven 
deze overeenkomstig de voor de sociale partners en de Lid-Staten specifieke 
procedures en gebruiken ten uitvoer te leggen; 
c) dat zij van plan zijn de onderhandelingen langer dan negen maanden voort te 
zetten en de Commissie bijgevolg verzoeken om samen met hen een nieuwe 
termijn vast te stellen; 
d) dat zij niet tot een overeenkomst kunnen komen. 
In geval d) onderzoekt de Commissie of het wenselijk is, gezien de uitgevoerde 
werkzaamheden, een wetgevend instrument voor het gebied in kwestie voor te stellen 
en stelt de Raad in kennis van haar overwegingen. Het Economisch en Sociaal Comité 
en het Europees Parlement worden ook overeenkomstig de procedures van het Verdrag 
geraadpleegd. 
9. De Mededeling vermeldt eveneens dat de tenuitvoerlegging van op communautair niveau 
gesloten overeenkomsten hetzij geschiedt volgens de procedures en gebruiken die eigen 
zijn aan de sociale partners en aan de Lid-Staten, hetzij, voor zaken die onder artikel 2 
vallen, op gezamenlijk verzoek van de ondertekenende partijen, door een besluit van de 
Raad op voorstel van de Commissie. De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid 
van stemmen, tenzij de betrokken overeenkomst één of meer bepalingen bevat die 
betrekking hebben op één van de in artikel 2, lid 3, genoemde gebieden, in welk geval 
hij met eenparigheid van stemmen besluit. Bovendien verduidelijkt de Commissie dat 
"Krachtens de bepalingen van de Overeenkomst de Commissie juridisch niet verplicht 
is het Europees Parlement te raadplegen over een door de sociale partners tot haar 
gericht verzoek inzake de tenuitvoerlegging van een overeenkomst door een besluit van 
de Raad. De Commissie beoogt evenwel het Parlement op de hoogte te stellen en de 
tekst van de overeenkomst te doen toekomen, tezamen met haar voorstel voor een 
besluit en de memorie van toelichting, zodat het Parlement, indien het zulks raadzaam 
acht, zijn mening aan de Commissie en aan de Raad kan geven", en dat "Indien de 
Raad, overeenkomstig de in de laatste alinea van artikel 4, lid 2, beschreven procedures, 
besluit de overeenkomst zoals gesloten tussen de sociale partners niet ten uitvoer te 
leggen, de Commissie haar voorstel voor een besluit terugtrekt en onderzoekt of het 
wenselijk is een wetgevend instrument voor het gebied in kwestie voor te leggen". 
10. Daarnaast herinnert de Mededeling eraan dat artikel 2, lid 4, van de Overeenkomst het 
algemene beginsel vastlegt dat richtlijnen door collectieve overeenkomsten ten uitvoer 
kunnen worden gelegd. Dit beginsel werd, in bepaalde omstandigheden, erkend en 
toegestaan in de jurisprudentie van het Hof van Justitie. Het sluit ook aan bij de 
uitvoeringsbepalingen van de Internationale Arbeidsorganisatie en de Raad van Europa. 
11. De conclusies van de Mededeling kunnen als volgt worden samengevat: 
De nieuwe situatie die is ontstaan doordat twee wettelijke kaders voor optreden op 
sociaal gebied naast elkaar bestaan, zal moeilijk te hanteren zijn. 
De nieuwe rol van de sociale partners is een goede stap voorwaarts, maar zal tijd 
behoeven om te groeien en te ontwikkelen. 
37 
De Commissie zal alles doen wat in haar vermogen ligt om deze nieuwe 
procedures doeltreffend doch flexibel te laten verlopen. Het belangrijkste in dit 
vroege stadium van tenuitvoerlegging van de nieuwe mechanismen is ruimte te 
laten voor een natuurlijke ontwikkeling. De kans dat de invoering van 
gecompliceerde structuren tot de beste resultaten zal leiden, is niet erg groot. 
De Commissie is derhalve van mening dat met behulp van deze mededeling 
basisregels voor de tenuitvoerlegging van de nieuwe procedures overeen kunnen 
worden gekomen, zodat op doeltreffende en open wijze kan worden opgetreden. 
Dit is een dynamisch proces dat zich op langere termijn zal ontwikkelen en in een 
later stadium moet worden herzien. 
12. De mededeling van de Commissie is grondig bestudeerd in het Europees Parlement, de 
Raad en het Economisch en Sociaal Comité. 
13. Het Europees Parlement heeft tijdens zijn aanvullende plenaire vergadering van 23 en 
24 februari 1994 een eerste verslag over de nieuwe sociale dimensie van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie (rapporteur: mevr. REDING) goedgekeurd. Het verslag 
bevat een resolutie en in het bijzonder een ontwerp voor een gemeenschappelijke 
verklaring van het EP, de Raad en de Commissie die als basis zou kunnen dienen voor 
de onderhandeling over een Interinstitutioneel Akkoord over de tenuitvoerlegging van 
het Protocol betreffende de sociale politiek. Het ontwerp voor een gemeenschappelijke 
verklaring bevat onder meer de eis om gezamenlijk de representativiteit van de sociale 
partners op communautair niveau vast te stellen en de aan het wetgevend proces 
deelnemende instellingen gedurende de hele procedure van raadpleging van en 
onderhandeling met de sociale partners op de hoogte te houden. Wat de 
tenuitvoerlegging van een overeenkomst tussen sociale partners betreft, benadrukt het 
Parlement dat een besluit van de Raad de overeenkomst ten uitvoer dient te leggen zoals 
deze is gesloten. Indien de Raad van plan is ze te wijzigen, geldt de overeenkomst als 
opgezegd en verzoekt het Parlement tot de normale wetgevende procedure over te gaan. 
Daarnaast wordt de Raad verzocht de tenuitvoerlegging van de overeenkomst pas te 
weigeren na raadpleging en advies van het Parlement. 
14. Een tweede verslag (rapporteur eveneens mevr. REDING), dat specifiek als antwoord 
op de mededeling van de Commissie is bedoeld, is op 2 mei 1994 goedgekeurd. De 
grootste zorg van het Parlement gaat onder meer uit naar de criteria voor de keuze van 
de krachtens artikel 3 van de Overeenkomst te raadplegen organisaties, de 
raadplegingsprocedure zelf en een juridisch en institutioneel kader dat voor de toepassing 
van de artikelen 3 en 4 van de Overeenkomst moet worden ontworpen. Daarnaast baseert 
het Parlement zich op zijn ontwerp voor een gemeenschappelijke verklaring in het eerste 
verslag. 
15. Het Parlement is van mening dat de lijst van de te raadplegen sociale partners, opgesteld 
door de Commissie, moet worden "herzien om een betere vertegenwoordiging van het 
geheel van de vakbonds- en werkgeverskrachten" mogelijk te maken. Met het oog hierop 
stelt het Parlement alternatieve criteria voor waaraan de geraadpleegde organisaties 
krachtens artikel 3 van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek moeten voldoen, 
en benadrukt het recht van de organisaties om op hun niveau aan de collectieve 
onderhandeling deel te nemen, doch zij moeten "gemachtigd zijn door de organisaties 
waaruit zij zijn samengesteld om ze in het kader van de communautaire sociale dialoog 
te vertegenwoordigen, en hun representativiteit kunnen aantonen." 
16. Wat de raadplegings- en onderhandelingsprocedures zelf betreft, verzoekt het Parlement, 
in het geval van nieuwe initiatieven, de Commissie voor de formulering van haar 
voorstel een extra periode van zes weken toe te kennen (in totaal: drie perioden van zes 
weken). Bij een onderhandeling wenst het Parlement dat de mogelijke verlenging van 
de onderhandelingsduur van negen maanden aan extra verplichtingen wordt 
onderworpen, uitgaande van het principe dat de Commissie ervoor waakt "(ze) slechts 
bij wijze van uitzondering en na advies van het Europees Parlement te verlengen". 
Bovendien verwacht het Europees Parlement van de Commissie dat zij "zodra in de loop 
van de procedure blijkt dat geen overeenstemming kan worden bereikt, haar voorstel zal 
herzien en aan de Raad en het Parlement doen toekomen". 
17. Ten slotte is het Parlement voorstander van een wetgevend initiatief voor de 
tenuitvoerlegging van het sociaal Protocol. Zij verzoekt de Commissie overeenkomstig 
de in haar verslag vastgestelde criteria een "voorstel voor een wetgevende akte 
betreffende de toepassing van de artikelen 3 en 4 van de Overeenkomst betreffende de 
sociale politiek" voor te leggen "dat het institutionele en juridische besluitvormingskader 
van de sociale partners op Europees niveau vaststelt". Aangezien het recht van 
vereniging buiten de werkingssfeer van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek 
valt, benadrukt het Parlement dat de aanstaande Intergouvernementele Conferentie 
besluiten op dit gebied op communautair niveau mogelijk zou moeten maken. 
18. Twee Lid-Staten (België en Duitsland) hebben hun specifiek standpunt over de 
toepassing van het Protocol betreffende de sociale politiek bekendgemaakt. De nota van 
4 maart 1994 van de Belgische Minister van Tewerkstelling en Arbeid, belast met het 
beleid van gelijke kansen voor mannen en vrouwen, benadrukt met name de wens dat 
de Raad tijdens de procedure van raadpleging van de sociale partners volledig op de 
hoogte wordt gehouden. De Raad is tijdens de zitting van 19 april 1994 tot een eerste 
gedachtenwisseling op basis van deze nota van de Belgische delegatie overgegaan. De 
Duitse regering heeft op 30 mei 1994 een standpuntbepaling in de vorm van een 
memorandum voorgelegd. Dit memorandum heeft nog geen aanleiding gegeven tot een 
debat binnen de Raad. 
19. Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn plenaire vergadering op 24 
november 1994 een advies aangenomen over de Mededeling van de Commissie 
betreffende de tenuitvoerlegging van het Protocol betreffende de sociale politiek 
(rapporteur dhr. VAN DIJK). Het Comité benadrukt eerst en vooral veel waarde te 
hechten aan de verticale subsidiariteit, door het Europees Hof van Justitie als principe 
erkend en vastgelegd in de Overeenkomst betreffende de sociale politiek, artikel 2, lid 
4, en de artikelen 3 en 4. Wat de keuze van de juridische grondslag inzake sociale 
politiek door de Commissie betreft, laat het zijn voorkeur voor het gebruik van de 
Overeenkomst blijken. Daarnaast pleit het Comité voor een opneming van de 
Overeenkomst in het Verdrag tijdens de aanstaande Intergouvernementele Conferentie. 
20. Bij de bestudering van het begrip "representativiteit" en de kwestie van de keuze van 
de formeel krachtens artikel 3 van de Overeenkomst te raadplegen organisaties van de 
sociale partners is het Comité van mening dat de criteria van de Commissie "eveneens 
de onderhandelingsbevoegdheid in overweging zouden moeten nemen", overwegende dat 
een dergelijk criterium de sociale partners op communautair niveau kan helpen de 
doelstelling van Europese contractuele betrekkingen te bereiken. 
39 
21. Het Comité pleit voor een brede interpretatie van de werkingssfeer van de nieuwe 
raadplegingsprocedures. Het verheugt zich over het feit dat de Commissie van plan is 
de formele raadplegingen voor elk initiatief op sociaal gebied toe te passen, ongeacht 
de eventuele juridische grondslag, en verzoekt de Commissie ook voor elk ander voorstel 
van horizontale of sectoriële aard met sociale gevolgen tot dergelijke raadplegingen over 
te gaan. 
22. In verband met de raadplegings- en onderhandelingsprocedures zelf dringt het Comité 
erop aan tijdens het hele proces volledig op de hoogte te worden gehouden, en stelt voor 
dat de duur van de eerste raadplegingsfase van de sociale partners 8 weken bedraagt, en 
dat de Commissie haar voorstel voor de tweede raadplegingsfase (eveneens 8 weken) 
binnen een termijn van 4 maanden indient. Het Comité benadrukt dat de sociale partners 
de onderhandeling op ieder ogenblik kunnen beginnen: tijdens de eerste 
raadplegingsfase, de tweede raadplegingsfase dan wel totaal autonoom. 
23. Het Comité brengt een aantal kwesties ter sprake in verband met de tenuitvoerlegging 
van een op communautair niveau tussen sociale partners gesloten overeenkomst. Wat de 
tenuitvoerlegging volgens de nationale gebruiken en procedures betreft, stelt het Comité 
zich vragen bij de draagwijdte van de verklaring van de hoge verdragsluitende partijen, 
die stelt dat de ni et-verplichting tot het nemen van wetgevende maatregelen om de 
tenuitvoerlegging van een dergelijke overeenkomst te vergemakkelijken de verplichting 
tot het vermijden van een wetgeving die een negatieve invloed zou hebben op de 
tenuitvoerlegging ervan niet uitsluit. Daarnaast stelt het Comité het probleem van het 
rechtskarakter van het besluit van de Raad krachtens artikel 4, lid 2, aan de orde, en 
raadt een zekere flexibiliteit aan inzake het te gebruiken juridisch bindend instrument. 
24. Het Comité is van mening dat de Commissie niet mag weigeren de tenuitvoerlegging 
van een overeenkomst bij besluit van de Raad voor te stellen wanneer hierom 
gezamenlijk door de ondertekenende partijen wordt verzocht. Het benadrukt daarentegen 
dat de Commissie de onderhandelende partijen kan voorstellen wijzigingen in de 
overeenkomst te overwegen om de tenuitvoerlegging ervan mogelijk te maken indien de 
Raad niet onmiddellijk tot een besluit komt. In elk geval meent het Comité dat de 
overeenkomst ten uitvoer moet worden gelegd zoals zij werd gesloten, en dat ingeval 
de Raad weigert een besluit te nemen, de zaak aan het Comité en het Europees 
Parlement moet worden voorgelegd. 
25. Gezien het belang van de praktische tenuitvoerlegging van de nieuwe raadplegings- en 
onderhandelingsprocedures stelt het Comité de oprichting van een onafhankelijk 
secretariaat voor, opdat de sociale partners over eigen middelen kunnen beschikken voor 
de voorbereiding, de organisatie en de follow-up van de vergaderingen van de sociale 
dialoog. 
2.2 TOEPASSING VAN DE OVEREENKOMST: VOORLICHTING EN 
RAADPLEGING VAN DE WERKNEMERS 
1. In haar voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de oprichting van een 
Europese ondernemingsraad in ondernemingen of concerns met een communautaire 
40 
dimensie met als doel voorlichting en raadpleging van de werknemers75, heeft de 
Commissie rekening gehouden met het subsidiariteitsbeginsel. Het voorstel doet derhalve 
geen afbreuk aan de interne procedures voor voorlichting en raadpleging die in de Lid-
Staten bestaan voor de nationale ondernemingen, die onderworpen blijven aan de 
nationale wetgeving en gebruiken, en de autonomie van de sociale partners is hierbij in 
acht genomen. Het voorstel van de Commissie is ingegeven door het in maart 1987 in 
het kader van de sociale dialoog door het EW, de UNICE en de CEEP aangenomen 
gemeenschappelijk advies, en aangezien de voorwaarden betreffende de oprichting van 
een Europese ondernemingsraad vervuld zijn, zijn het in de eerste plaats de sociale 
partners die door onderhandeling de aard, samenstelling, taken en bevoegdheden van 
deze ondernemingsraad, evenals de werkwijze, moeten vaststellen. Alleen wanneer geen 
overeenstemming wordt bereikt, zullen de vastgestelde subsidiaire voorschriften moeten 
worden toegepast. 
2. Daar een beslissing door alle Lid-Staten onmogelijk is gebleken, heeft de Commissie 
besloten haar voorstel voor een richtlijn in het juridisch kader van de Overeenkomst 
betreffende de sociale politiek te plaatsen, waardoor de daarin vastgestelde raadplegings-
en onderhandelingsprocedures voor het eerst kunnen worden uitgeprobeerd. 
3. Daar de sociale partners volgens de procedure in artikel 4 van de Overeenkomst geen 
arbeidsovereenkomst als alternatief voor een richtlijn konden bereiken, en daar de 
Commissie meent dat een communautair initiatief op dit gebied nog steeds verantwoord 
is, heeft zij de specifieke procedures voor de wetgevende initiatieven bespoedigd. Op 
13 april 1994 heeft de Commissie besloten een nieuw voorstel76 aan te nemen met het 
oog op de indiening ervan bij de Raad op basis van artikel 2, lid 2, van de 
Overeenkomst betreffende de sociale politiek. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft zijn advies op 1 juni 199477 uitgebracht. 
Het Europees Parlement heeft zijn advies in eerste lezing op 4 mei 199478 uitgebracht. 
Op 3 juni 1994 heeft de Commissie overeenkomstig artikel 189 A, lid 2, van het EG-
Verdrag een gewijzigd voorstel goedgekeurd met een aantal door het Europees 
Parlement voorgestelde amendementen79. 
Op 18 juli 1994 heeft de Raad een gemeenschappelijk standpunt over dit gewijzigd 
voorstel van de Commissie80 vastgesteld. 
Het Europees Parlement heeft het gemeenschappelijk standpunt van de Raad in een 
tweede lezing op 15 september 1994 onderzocht en onder voorbehoud van 12 
voorgestelde amendementen goedgekeurd. 
75 
76 
77 
78 
79 
80 COM(90) 581 def., Brussel, 25 januari 1991 
COM (94) 134 def; PB C 135 van 15.09.1994 
Nog niet verschenen in het Publikatieblad 
Nog niet verschenen in het Publikatieblad 
PBC 199 van 21.07.1994 
PB C 244 van 31.08.1994 
41 
De Commissie heeft de door het Europees Parlement in tweede lezing voorgestelde 
amendementen bestudeerd en een aantal daarvan in haar herzien voorstel overgenomen. 
4. De Sociale Raad heeft de richtlijn tijdens zijn vergadering van 22 september 199481 met 
eenparigheid van stemmen goedgekeurd. Portugal heeft zich hierbij onthouden. De 
hoofdlijnen van Richtlijn 94/45/EG van 22 september 1994 inzake de instelling van een 
Europese ondernemingsraad of van een procedure in ondernemingen of concerns met een 
communautaire dimensie ter informatie en raadpleging van de werknemers zijn de 
volgende: 
5. Algemeen: de Raad heeft de richtlijn inzake de informatie en raadpleging van de 
werknemers in ondernemingen of concerns met een communautaire dimensie op basis 
van artikel 2, lid 2, van de Overeenkomst betreffende de sociale politiek aangenomen. 
Bijgevolg is deze alleen gericht tot de bij de Overeenkomst betreffende de sociale 
politiek betrokken Lid-Staten en is derhalve niet van toepassing op het Verenigd 
Koninkrijk. 
6. Het doel: het doel van de richtlijn is de informatie en raadpleging van de werknemers 
in ondernemingen of concerns met een communautaire dimensie over transnationale 
kwesties te verbeteren, d.w.z. kwesties die ten minste twee ondernemingen, gevestigd 
in twee verschillende Lid-Staten, betreffen. Aangezien het risico bestaat dat dit doel 
verloren gaat in een reeks procedures die het onmogelijk maken de situatie te volgen, 
wordt voorgesteld, daar waar werknemers of hun vertegenwoordigers daarom verzoeken, 
een Europese ondernemingsraad op te richten volgens een transparante procedure en 
voor zover de betrokken partijen niet beslissen in onderlinge overeenstemming een 
andere informatieverstrekkings- en raadplegingsprocedure in te stellen. 
7. Werkingssfeer: de richtlijn bepaalt dat de instelling van een Europese ondernemingsraad 
of een procedure ter informatie en raadpleging van de werknemers wordt beperkt tot 
ondernemingen en concerns met een communautaire dimensie met ten minste 1000 
werknemers en ten minste twee ondernemingen in verschillende Lid-Staten die elk ten 
minste 150 werknemers hebben. De mechanismen voor de informatie en de raadpleging 
van de werknemers, die de richtlijn op het niveau van ondernemingen of concerns met 
een communautaire dimensie wenst in te stellen, zijn vanzelfsprekend geenszins bedoeld 
om het naast elkaar bestaan en de ontwikkeling van gedecentraliseerde informatie- en 
raadplegingspraktijken in overeenstemming met de gangbare praktijk der ondernemingen 
of de specifieke behoeften van individuele ondernemingen te vermijden. De richtlijn 
heeft ook betrekking op ondernemingen of concerns met een communautaire dimensie 
die hun hoofdbestuur in landen buiten het grondgebied van de direct bij de richtlijn 
betrokken Lid-Staten hebben. Dergelijke ondernemingen worden op dezelfde wijze 
behandeld als hetzij de vertegenwoordiger van de onderneming of het concern, hetzij de 
onderneming met het grootste aantal werknemers op het grondgebied van de betrokken 
Lid-Staten. Ondernemingen en concerns met een communautaire dimensie die hun 
hoofdbestuur in het Verenigd Koninkrijk hebben, zullen vanzelfsprekend aan dezelfde 
verplichtingen onderworpen zijn als ondernemingen en groepen uit derde landen. 
81 PB C 244 van 31.08.1994 
42 
8. Vereiste om de procedure op gang te brengen: om de procedure op gang te brengen 
wordt voortaan de schriftelijke aanvraag van ten minste 100 werknemers of hun 
vertegenwoordigers in ten minste twee betrokken Lid-Staten vereist. 
9. De overeenkomst: het hoofddeel van de richtlijn is ertoe bestemd een juridisch kader te 
scheppen waarbinnen een overeenkomst tussen het hoofdbestuur en de 
werknemersvertegenwoordigers kan worden gesloten. De partijen kunnen de 
mechanismen voor de informatie en de raadpleging zo veel mogelijk aan hun behoeften 
aanpassen, en bijvoorbeeld een procedure voor informatieverstrekking en raadpleging in 
plaats van een Europese ondernemingsraad instellen. 
10. Onderhandelingsperiode: de richtlijn bepaalt dat wanneer binnen een periode van drie 
jaar geen overeenkomst wordt bereikt, de regels in de bijlage van toepassing zijn. 
Wanneer een hoofdbestuur echter weigert onderhandelingen op gang te brengen, is de 
bijlage na een periode van zes maanden van toepassing. Zij zal eveneens van toepassing 
zijn indien de twee partijen daartoe besluiten. 
11. Vertrouwelijkheid: de richtlijn verplicht de Lid-Staten ertoe het bestuur toe te staan 
onder bepaalde voorwaarden en waarborgen informatie achter te houden waarvan de 
bekendmaking heel nadelig zou kunnen zijn voor de betrokken ondernemingen. 
12. Bestaande overeenkomsten: de uit de voorgestelde richtlijn voortvloeiende verplichtingen 
zullen niet van toepassing zijn op bestaande overeenkomsten inzake transnationale 
informatie en raadpleging. Bij het aflopen van deze overeenkomsten kunnen de 
betrokken partijen gezamenlijk besluiten om ze te verlengen. Wanneer dit niet het geval 
is, zullen de bepalingen van de voorgestelde richtlijn van toepassing zijn. 
13. De subsidiaire voorschriften in de bijlage: de richtlijn bepaalt dat naast de in lid 2 van 
de bijlage bedoelde jaarlijkse informatie- en raadplegingsvergadering ook 
raadplegingsvergaderingen kunnen worden belegd met een beperkte delegatie van de 
Europese ondernemingsraad (3 leden). Vertegenwoordigers van de bij de bewuste 
maatregelen betrokken onderneming en/of vestigingen mogen ook deelnemen aan deze 
raadplegingsvergaderingen. Dankzij deze oplossing zijn de voornaamste doelstellingen 
van de richtlijn gewaarborgd en worden buitensporige kosten en lasten van de 
raadpleging van de hele Europese ondernemingsraad (die maximaal 30 leden kan tellen) 
telkens wanneer een besluit wordt overwogen, vermeden. Raadpleging wordt vereist voor 
alle maatregelen die aanzienlijke gevolgen zouden kunnen hebben voor de belangen van 
de werknemers, met name in het geval van verplaatsing, sluiting van ondernemingen of 
vestigingen, of collectief ontslag. 
43 
3. DE TOEKOMST VAN HET EUROPEES SOCIAAL BELEID 
3.1 HET GROENBOEK EN DE RAADPLEGINGSPROCEDURE 
1. In november 1993 heeft de Commissie het Groenboek over het Europees sociaal beleid 
gepubliceerd. Om dit Groenboek voor te bereiden publiceerde zij in het Publikatieblad 
een openbare oproep tot het indienen van bijdragen en commentaren van de betrokken 
partijen. Er werden 500 bijdragen ontvangen, waaronder officiële antwoorden van de 
regeringen van de Lid-Staten en van organisaties en personen. Uit de bijdragen bleek dat 
er duidelijke belangstelling bestaat voor diverse aspecten van het sociaal beleid. 
2. Het doel van het Groenboek was een aanzet te geven tot een breed debat in alle Lid-
Staten over de toekomstige sociale beleidslijnen in de Europese Unie tussen alle 
betrokken partijen, vanzelfsprekend met inbegrip van de sociale partners en de 
verschillende pressiegroepen. Dit debat heeft plaatsgevonden op een moment waarop de 
aandacht van de Gemeenschap gevestigd was op de vraag hoe wij, geconfronteerd met 
stijgende werkloosheid en toenemende bezorgdheid over Europa's vermogen om in de 
21ste eeuw zijn concurrentievermogen te handhaven, de economische en sociale 
doelstellingen met elkaar kunnen verenigen. 
3. Het Groenboek benadrukt dat in alle Lid-Staten veel discussie wordt gevoerd over de 
vraag hoe het werkloosheidsprobleem, waarvan nu wordt erkend dat het voor een groot 
deel structureel is, kan worden aangepakt. Behandelde onderwerpen zijn onder andere 
de noodzaak van een groter aanpassingsvermogen van de arbeidsmarkt, het voorstel de 
loonverschillen te vergroten en de lonen meer te laten schommelen volgens de 
economische omstandigheden, alsmede de vraag of de sociale uitkeringen moeten 
worden verminderd of gerichter toegekend om de betrokkenen aan te moedigen werk te 
zoeken. Dit houdt verband met de problemen die alle Lid-Staten ondervinden bij de 
financiering van de groeiende vraag inzake stelsels voor sociale bescherming en bij het 
zoeken naar een efficiëntere werking van deze stelsels met het oog op besparingen. 
Tegelijkertijd ontstaat er bij de publieke opinie steeds meer ongerustheid over dat, in 
tegenstelling tot het doel ervoor te zorgen dat de economische en sociale vooruitgang 
hand in hand gaat zoals in de Verdragen van Rome en Maastricht duidelijk is bepaald, 
het uiteindelijke effect van het integratieproces tot een benedenwaartse nivellering van 
de sociale normen zou kunnen leiden. Dit komt tot uiting in de vrees dat de 
totstandkoming van een interne markt de weg zou kunnen openen voor een vorm van 
sociale dumping, dat wil zeggen het verkrijgen van een oneerlijk concurrentievoordeel 
binnen de Gemeenschap door het hanteren van onaanvaardbaar lage sociale normen. Er 
heerst echter ook bezorgdheid over dat de dwingende noodzaak van maatregelen op 
Europees niveau op de een of andere manier ook een voorwendsel voor wijzigingen van 
de sociale normen op nationaal niveau zou kunnen worden. 
4. Het Groenboek gaat er duidelijk van uit dat de volgende fase in de ontwikkeling van het 
Europees sociaal beleid niet gebaseerd kan zijn op de idee dat de sociale vooruitgang 
moet worden teruggeschroefd om het economisch concurrentievermogen te herstellen. 
Integendeel: zoals de Europese Raad herhaaldelijk heeft benadrukt, is de Gemeenschap 
vast van plan ervoor te zorgen dat de economische en sociale vooruitgang hand in hand 
gaan. De invloed en macht van Europa was immers grotendeels het resultaat van zijn 
vermogen om de schepping van welvaart gepaard te doen gaan met meer voordelen en 
meer vrijheid voor zijn inwoners. 
44 
Het Groenboek bestaat uit vijf delen. In deel I wordt een overzicht gegeven van wat de 
Commissie op sociaal gebied reeds heeft bereikt. Deel II behandelt de sociale 
uitdagingen waar we momenteel voor staan. Het behandelt de risico's van een afnemende 
sociale samenhang in Europa en de bedreigingen die dit inhoudt voor belangrijke 
gemeenschappelijke doelstellingen zoals sociale bescherming, solidariteit en een hoog 
werkgelegenheidsniveau. Er moet een nieuwe strategie op middellange termijn komen 
die het economisch en het sociaal beleid als partners met elkaar verbindt in plaats van 
ze met elkaar in conflict te brengen. Alleen op deze manier kunnen duurzame groei, 
sociale solidariteit en het vertrouwen van het publiek worden hersteld. Er wordt erkend 
dat de Europese produktiesystemen op de nieuwe technologieën moeten berusten. Zonder 
schepping van welvaart kan geen sociale vooruitgang worden geboekt. Wij moeten 
echter ook inzien dat de daaruit voortvloeiende structurele wijzigingen een aanzienlijke 
uitwerking zullen hebben op andere belangrijke gebieden zoals de intensiteit van de 
werkgelegenheid, de arbeidsvoorwaarden en levensomstandigheden, de levenskwaliteit 
en de evolutie van de arbeidsverhoudingen. In deel III worden de mogelijke antwoorden 
van de Unie op deze uitdagingen besproken: wat willen de Lid-Staten en wat probeert 
de Gemeenschap te bereiken? Deel IV bevat een beknopte conclusie. In deel V worden 
de in de verschillende delen van het Groenboek behandelde vragen samengevat. Deze 
hebben betrekking op de kernelementen van het debat dat daarop zal volgen. 
3.2 WITBOEK OVER HET EUROPEES SOCIAAL BELEID: 
TOEKOMSTIGE ACTIES VOOR DE UNIE 
1. Het Witboek is gebaseerd op het laatste consultatieve Groenboek over het Europees 
sociaal beleid "Opties voor de Unie"82. 
2. In juli 1994 heeft de Commissie een Witboek over het "Europees sociaal beleid: 
toekomstige acties voor de Unie"83 goedgekeurd. Op verzoek van de Commissie heeft 
de Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden een 
samenvatting gemaakt van de verschillende inzendingen. Deze samenvatting - tezamen 
met de reacties van de Lid-Staten en de Instellingen van de Unie - is gepubliceerd als 
bijlage bij dit Witboek. Voortbouwend op de doelstellingen van het 
Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden en de 
verworvenheden van het actieprogramma van de Commissie op sociaal terrein, wil dit 
Witboek perspectieven openen voor de ontwikkeling van het Europees sociaal beleid in 
de volgende eeuw. 
3. Het Witboek werkt derhalve een strategie uit om de acties van de Unie inzake sociaal 
beleid voor de toekomst te consolideren en te ontwikkelen. Het stelt een aantal 
specifieke maatregelen voor op gebieden waar op korte termijn concrete vooruitgang kan 
worden geboekt. Het stelt ook andere onderwerpen voor die op langere termijn moeten 
worden bestudeerd en ontwikkeld. Deze acties zullen worden vastgelegd in het nieuwe 
werkprogramma van de Commissie, dat in 1995 zal worden voorgelegd na overleg met 
de Lid-Staten, de Instellingen van de Unie en andere betrokkenen over de voorstellen 
in het Witboek. De voornaamste elementen van het Witboek zijn: 
82 COM(93) 551 van 17 november 1993 
83 COM(94) 333 van 27 juli 1994 
45 
4. Werkgelegenheid: de bestrijding van de werkloosheid en het zorgen voor meer goede, 
stabiele werkgelegenheid is de hoofdprioriteit van het Witboek. Voortbouwend op het 
Witboek van de Commissie: Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid en op de 
conclusies van de Europese Raad (Brussel 1993) stelt het Witboek de voorbereiding van 
een meer specifiek actieplan op het niveau van de Unie en de Lid-Staten voor, gericht 
op de omkering van de werkloosheidstrend op korte termijn en op het significant 
terugdringen van de aantallen werklozen tegen het eind van de eeuw. De Europese Raad 
heeft tijdens zijn vergadering van december 1994 in Essen een actieplan goedgekeurd. 
Het Witboek stelt ook een aantal acties voor ter verbetering van de bijdrage van de 
Commissie in de verwezenlijking van de communautaire doelstellingen inzake 
werkgelegenheid, zoals de uitwerking van het jaarlijks verslag over de werkgelegenheid 
in Europa, de uitbreiding van het systeem van waarnemingsposten voor de 
werkgelegenheid en een Mededeling over programma's voor beleidsgerichte 
onderzoekactiviteiten op het gebied van de werkgelegenheid. 
5. Opleiding: het Witboek benadrukt het cruciale belang van het investeren in onderwijs 
en opleiding en stelt een aantal acties voor die zijn gericht op de geleidelijke 
ontwikkeling van de beroepsopleiding op het niveau van de Unie. Daarnaast vermeldt 
het de specifieke bijdrage van het Europees Sociaal Fonds tot de ontwikkeling van 
menselijke hulpbronnen, de bestrijding van de werkloosheid en het functioneren van de 
arbeidsmarkt. 
6. Arbeidsrecht: het Witboek verleent prioriteit aan de goedkeuring van de nog niet 
aangenomen voorstellen van het sociaal actieprogramma (detachering van werknemers 
en atypische vormen van tewerkstelling), doch stelt voor ook verder te werken aan de 
richtlijn betreffende de arbeidstijd na te gaan of op een aantal andere gebieden acties 
nodig zijn. 
7. Gezondheid en veiligheid: het Witboek verleent prioriteit aan de goedkeuring van de op 
dit gebied in behandeling zijnde voorstellen (vervoer, fysische agentia, chemische 
agentia, veilig vervoer voor werknemers met beperkte mobiliteit, arbeidsmiddelen 
(wijziging)), tezamen met de goedkeuring van een vierde actieprogramma inzake 
veiligheid en gezondheid in 1995. 
8. Gelijke kansen voor vrouwen en mannen: het Witboek wil vooruitgang boeken met de 
op dit gebied in behandeling zijnde voorstellen (ouderschapsverlof en omkering van de 
bewijslast), en stelt een reeks andere acties voor, waaronder de goedkeuring van een 
vierde actieprogramma betreffende gelijke kansen in 1995 en de voorbereiding van een 
jaarlijks verslag over de gelijkheid, te beginnen in 1996. 
9. Vrij verkeer van werknemers: het Witboek stelt voor de overblijvende hindernissen voor 
het vrije verkeer verder uit de weg te ruimen en een panel op hoog niveau in te stellen 
om alle aspecten van het functioneren van de interne markt ten aanzien van het vrije 
verkeer van personen (werkenden, zelfstandigen, studenten, gepensioneerden en anderen) 
onder de loep te nemen, om de problemen te beoordelen waarmee men geconfronteerd 
wordt en om in de loop van 1995 mogelijke oplossingen aan de Commissie voor te 
stellen. Daarnaast stelt het voor voort te gaan met de verbetering van de coördinatie van 
de sociale zekerheid voor migrerende werknemers die zich binnen de Gemeenschap 
verplaatsen en het netwerk EURES (EURopean Employment Services) verder te 
ontwikkelen. Het Witboek stelt ook verdere acties op Unieniveau voor ten behoeve van 
de integratie van immigranten en de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat. 
46 
10. Sociale bescherming en sociale actie: het Witboek stelt voor de analyse van en het 
toezicht op het beleid op het gebied van de sociale bescherming in de verschillende Lid-
Staten voort te zetten, met name via het verslag over de sociale bescherming in Europa, 
alsmede aanbevelingen op dit gebied in overweging te nemen. Vanaf 1994 zal de 
Commissie eveneens een jaarlijks verslag over de demografische ontwikkeling 
voorbereiden. Daarnaast zal prioriteit worden verleend aan de bevordering van de acties 
op communautair niveau in de bestrijding van sociale uitsluiting, met name op basis van 
de reeds bij de Raad ingediende voorstellen. Verder doet het Witboek voorstellen ter 
bevordering van de maatschappelijke integratie van gehandicapten en ouderen en van 
de werkzaamheden om de toegevoegde waarde aan te tonen van communautaire acties 
ter bestrijding van discriminatie op grond van ras, godsdienst, leeftijd en handicap, met 
het oog op de invoering van een specifieke verwijzing naar de bestrijding van een 
dergelijke discriminatie bij de eerstkomende wijziging van het Verdrag. 
11. Volksgezondheid: voortbouwend op de Mededeling betreffende het actiekader op het 
gebied van de volksgezondheid84 stelt het Witboek voor de bij de Raad ingediende 
programma's uit te werken (kanker, gezondheidsbevordering, preventie van 
drugsverslaving, AIDS) en verdere voorstellen in te dienen indien zulks nodig is. 
12. Sociale dialoog en rol van de vrijwilligersorganisaties: het Witboek doet voorstellen ter 
bevordering en versterking van de sociale dialoog, in het bijzonder om de bepalingen 
van de aan het Verdrag betreffende de Europese Unie gehechte Overeenkomst 
betreffende de sociale politiek zo goed mogelijk te benutten. Daarnaast wil het de 
dialoog met vrijwilligersorganisaties versterken, met name door eens per achttien 
maanden een forum voor discussies over kwesties van sociaal beleid op te richten. 
13. Internationale samenwerking: het Witboek stelt voor de samenwerking met internationale 
organisaties en bilaterale contacten met andere landen verder te ontwikkelen en legt in 
het bijzonder de nadruk op de ontwikkeling van de betrekkingen met de landen van 
Midden- en Oost-Europa. 
14. Uitvoering en handhaving: het Witboek legt in het bijzonder de nadruk op de behoefte 
tot verbetering van de tenuitvoerlegging en de handhaving van de wetgeving op sociaal 
gebied, en doet een aantal voorstellen met het oog op de verbetering van de uitwisseling 
van informatie inzake communautaire wetgeving en sociale rechten. In het algemeen 
meent de Commissie dat, om concurrentievervalsing wegens ni et-omzetting te vermijden, 
in de nabije toekomst even veel belang moet worden gehecht aan de consolidatie en de 
tenuitvoerlegging van de bestaande wetgeving als aan de indiening van nieuwe 
voorstellen. 
De situatie kan veranderen wanneer het proces van aanpassing van het arbeidsrecht, dat 
momenteel in alle Lid-Staten aan de gang is, zich heeft gestabiliseerd. Wanneer de 
nieuwe modellen voor de rechten van de werknemers op nationaal niveau zullen zijn 
uitgewerkt, zal de vraag hoe deze op Europees niveau het best kunnen worden gesteund 
opnieuw aan de orde komen. In dit geval meent de Commissie dat, nagenoeg vijfjaar 
na de goedkeuring van het Sociaal Handvest, de tijd nu gekomen is om te zien hoe het 
staat met de toekomst. Zij is derhalve van plan in 1995, in samenwerking met het 
Europees Parlement, een gezamenlijke vergadering te organiseren om de 
84 COM(93) 559 van 24 november 1993 
47 
verwezenlijkingen, problemen en perspectieven vijf jaar na het Sociaal Handvest te 
beoordelen. Deze vergadering zal eveneens uitgaan van het beoordelingsrapport van 
1994 over de verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 1 van de Overeenkomst 
betreffende de sociale politiek. 
48 
BIJLAGE I 
Lijst van de in het verslag genoemde richtlijnen en verordeningen 
INLEIDING 
1.01 Werkgelegenheid en beloning 
Richtlijn 91/383/EEG van de Raad van 25 juni 1991 ter aanvulling van de maatregelen ter 
bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het werk van de 
werknemers met arbeidsbetrekkingen voor onbepaalde tijd of uitzendarbeid-betrekkingen 
(PB L 206 van 29.07.1991, blz. 19). 
1.02 Verbetering van de levensstandaard en de arbeidsvoorwaarden 
Richtlijn 91/533/EEG van de Raad van 14 oktober 1991 betreffende de verplichting van de 
werkgever de werknemer te informeren over de voorwaarden die op zijn arbeidsovereenkomst 
of -verhouding van toepassing zijn (PB L 288 van 18.10.1991, blz. 32). 
Richtlijn 92/56/EEG van de Raad van 24 juni 1992 tot wijziging van Richtlijn 75/129/EEG 
van de Raad van 17 februari 1975 betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen 
van de Lid-Staten inzake collectief ontslag (PB L 245 van 26.08.1992, blz. 3). 
Richtlijn 75/129/EEG van de Raad van 17 februari 1975 betreffende de onderlinge aanpassing 
van de wetgevingen van de Lid-Staten inzake collectief ontslag (PB L 48 van 22.02.1975, 
blz. 29). ; 
Richtlijn 93/104/EG van 23 november 1993 betreffende een aantal aspecten van de organisatie 
van de arbeidstijd (PB L 307 van 13.12.1993, blz. 18). 
1.03 Vrij verkeer 
Verordening (EEG) nr. 2434/92 van de Raad van 27 juli 1992 tot wijziging van het tweede 
gedeelte van Verordening (EEG) 1612/68 van de Raad betreffende het vrije verkeer van 
werknemers binnen de Gemeenschap (PB L 245 van 26.08.1992, blz. 1). 
Verordening (EEG) nr. 1945/93 van de Raad van 30 juni 1993 tot wijziging van Verordening 
(EEG) nr. 1408/71 betreffende de toepassing van de sociale zekerheidsregelingen op 
werknemers en zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap 
verplaatsen, van Verordening (EEG) nr. 574/72 tot vaststelling van de wijze van toepassing 
van Verordening (EEG) nr. 1408/71 en van Verordening (EEG) nr. 1247/92 tot wijziging van 
Verordening (EEG) nr. 1408/71 (PB L 181 van 23.07.1993, blz. 1). 
49 
1.06 Gelijke behandeling van vrouwen en mannen 
Richtlijn 92/85/EEG van de Raad van 19 oktober 1992 betreffende de tenuitvoerlegging van 
maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het 
werk van werkneemsters tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens de lactatie (tiende 
bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van richtlijn 89/391/EEG) (PB L 348 van 
28.11.1992, blz. 1). 
Richtlijn 86/613/EEG van de Raad van 11 december 1986 betreffende de toepassing van het 
beginsel van gelijke behandeling van zelfstandig werkzame mannen en vrouwen, de 
landbouwsector daarbij inbegrepen, en tot bescherming van het moederschap (PB L 359 van 
19.12.1986, blz. 56). 
Wijziging van Richtlijn 86/613/EEG van de Raad van 11 december 1986 betreffende de 
toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van zelfstandig werkzame mannen en 
vrouwen, de landbouwsector daarbij inbegrepen, en tot bescherming van het moederschap (PB 
L 32 van 3.2.87, blz. 36). 
1.08 Bescherming van de gezondheid en de veiligheid van de werknemers 
Richtlijn 89/391/EEG van de Raad van 12 juni 1989 betreffende de tenuitvoerlegging van 
maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van 
werknemers op het werk (PB L 183 van 29.6.1989, blz. 1). 
Richtlijn 90/679/EEG van de Raad van 26 november 1990 betreffende de bescherming van 
de werknemers tegen de risico's van blootstelling aan biologische agentia op het werk 
(zevende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG) (PB 
L 374 van 31.12.1990, blz. 1). 
Richtlijn 91/382/EEG van de Raad van 25 juni 1991 tot wijziging van Richtlijn 83/477/EEG 
betreffende de bescherming van werknemers tegen de risico's van blootstelling aan asbest op 
het werk (tweede bijzondere richtlijn in de zin van artikel 8 van Richtlijn 80/1107/EEG) (PË 
L 206 van 29.07.1991, blz. 16). 
Richtlijn 92/29/EEG van de Raad van 31 maart 1992 betreffende de minimumvoorschriften 
inzake veiligheid en gezondheid ter bevordering van een betere medische hulpverlening aan 
boord van schepen (PB L 113 van 30.4.1992, blz. 13). 
Richtlijn 92/57/EEG van de Raad van 24 juni 1992 betreffende de minimumvoorschriften 
inzake veiligheid en gezondheid voor tijdelijke en mobiele bouwplaatsen (achtste bijzondere 
richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG) (PB L 245 van 26.08.1992, 
blz 6). 
Richtlijn 92/58/EEG van de Raad van 24 juni 1992 betreffende de minimumvoorschriften voor 
de veiligheids- en/of gezondheidssignalering op het werk (negende bijzondere richtlijn in de 
zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG) (PB L 245 van 26.08.1992, blz. 23). 
50 
Richtlijn 92/9l/EEG van de Raad van 3 november 1992 betreffende de veiligheid en de 
gezondheid van werknemers in de winningsindustrieën die delfstoffen winnen met behulp van 
boringen (elfde bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG) 
(PB L 348 van 28.11.1992, blz. 9). 
Richtlijn 92/104/EEG van de Raad van 3 december 1992 betreffende de minimuvoorschriften 
ter verbetering van de bescherming van de veiligheid en de gezondheid van werknemers in 
de winningsindustrieën, in dagbouw of ondergronds (twaalfde bijzondere richtlijn in de zin van 
artikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG) (PB L 404 van 31.12.1992, blz. 10). 
Richtlijn 93/88/EEG van de Raad van 12 oktober 1993 tot wijziging van Richtlijn 90/679/EEG 
betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico's van blootstelling aan 
biologische agentia op het werk (zevende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, 
van Richtlijn 89/391/EEG) (PB L 268 van 19.10.1993, blz. 71). 
Richtlijn 93/103/EEG van de Raad van 23 november 1993 betreffende fr 
minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid bij het werk aan boord van 
vissersvaartuigen (dertiende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 
89/391/EEG) (PB L 307 van 13.12.1993, blz. 1). 
Verordening (EG) nr. 2062/94 van de Raad van 18 juli 1994 tot oprichting van een Europees 
Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk (PB L 216 van 20.08.1984, 
blz. 1). 
1.09 Bescherming van kinderen en jongeren 
Richtlijn 94/33/EG van de Raad van 22 juni 1994 betreffende de bescherming van jongeren 
op het werk (PB L 216 van 20.08.1994, blz. 12). 
2. DE OVEREENKOMST BETREFFENDE DE SOCIALE POLITIEK 
2.2 Toepassing van de Overeenkomst: Voorlichting en raadpleging van de werknemers 
Richtlijn 94/45/EG van de Raad van 22 september 1994 inzake de transnationale informatie 
en raadpleging van de werknemers in ondernemingen of concerns met een communautaire 
dimensie (PB L 254 van 30.09.1994, blz. 64). 
51 
BIJLAGE II 
Lijst van voorgestelde maar nog niet goedgekeurde verordeningen en richtlijnen 
INLEIDING 
1.01 Werkgelegenheid en beloning 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende bepaalde arbeidsbetrekkingen en 
concurrentievervalsing (Voorstel van de Commissie PB C 224 van 8.9.1990). Wijziging van 
het voorstel (PB C 305 van 5.12.1990). 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende bepaalde arbeidsbetrekkingen en de 
arbeidsvoorwaarden (Voorstel van de Commissie COM(90)228/I def; PB C 224 van 8.9.1990). 
1.02 Verbetering van de levensstandaard en de arbeidsvoorwaarden 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen 
der Lid-Staten betreffende het behoud van de rechten van de werknemers bij overgang van 
ondernemingen, vestigingen of onderdelen daarvan (Voorstel van de Commissie, PB C 274 
van 01.10.1994). 
1.03 Vrij verkeer 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1612/68 
betreffende het vrije verkeer van werknemrs binnen de Gemeenschap (Voorstel van de 
Commissie PB C 100 van 21.4.1989; Gewijzigde voorstellen PB C 119 van 15.5.1990 en PB 
C 177 van 18.7.1990). 
Voorstel voor een richtiijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 68/360/EEG inzake de 
verplaatsing en het verblijf van de werknemers der Lid-Staten en hun familie binnen de 
Gemeenschap (Voorstel van de Commissie PB C 100 van 21.4.1989; Gewijzigd voorstel PB 
C 119 van 15.5.1990). 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de detachering van werknemers met het 
oog op het verlenen van diensten ingediend (Voorstel van de Commissie PB C 225 van 
30.08.1991). 
Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1408/71 
betreffende de toepassing van de sociale-zekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen, 
alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen en van Verordening 
(EEG) nr. 574/72 tot vaststelling van de wijze van toepassing van Verordening (EEG) nr. 
1408/71 (Voorstel van de Commissie PB C 46 van 20.02.1992). 
Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1408/71 
betreffende de toepassing van de sociale-zekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen, 
alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen en van Verordening 
52 
(EEG) nr. 574/72 tot vaststelling van de wijze van toepassing van Verordening (EEG) nr. 
1408/71, Verordening (EEG) nr. 1247/92 tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1408/71 
en Verordening (EEG) nr. 1945/94 tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1247/92 (Voorstel 
van de Commissie PB C 143 van 26.5.1994). 
1.05 Deelneming van de werknemers 
Ontwerp-richtlijn betreffende het statuut van de SE (Voorstel van de Commissie PB C 263 van 
16.10.1989). 
Ontwerp-richtlijn inzake de voorlichting en de raadpleging van de werknemers (Voorstel van 
de Commissie PB C 297 van 15.11.1980; Gewijzigd voorstel PB C 217 van 12.8.1983). 
Ontwerp voor een vijfde richtlijn met betrekking tot de structuur van de naamloze 
vennootschap alsmede de bevoegdheden en verplichtingen van haar organen (Voorstel van de 
Commissie PB C 240 van 9.9.1983). 
Ontwerp-richtlijn tot aanvulling van het statuut van de Europese vereniging met betrekking 
tot de rol van de werknemers (Voorstel van de Commissie PB C 99 van 21.4.1992). 
Ontwerp-richtlijn tot aanvulling van het statuut van de Europese coöperatieve vennootschap 
met betrekking tot de rol van de werknemers (Voorstel van de Commissie PB C 99 van 
21.4.1992). 
1.08 Bescherming van de gezondheid en de veiligheid van de werknemers 
Voorstel voor een richtlijn de Raad betreffende de minimumvoorschriften inzake veiligheid 
en gezondheid voor vervoersactiviteiten en arbeidsplaatsen aan boord van vervoermiddelen 
(twaalfde bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG) 
(Voorstel van de Commissie PB C 25 van 28.1.1993; Gewijzigd voorstel PB C 294 van 
30.10.1993). 
Voorstel voor een richtlijn de Raad betreffende de bescherming van de werknemers tegen de 
risico's van blootstelling aan chemische agentia op het werk (Voorstel van de Commissie PB 
C 165 van 16.6.1993; Gewijzigd voorstel PB C 230 van 19.8.1994). 
Voorstel voor een richtlijn de Raad betreffende de minimumvoorschriften inzake veiligheid 
en gezondheid in verband met de blootstelling aan fysische agentia (Voorstel van de 
Commissie PB C 77 van 18.3.1993; Gewijzigd voorstel COM(94)284 van 4.7.1994). 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn 89/655/EEG betreffende 
minimumvoorschriften inzake veiligheid en gezondheid bij het gebruik door werknemers van 
arbeidsmiddelen op de arbeidsplaats (Voorstel van de Commissie PB C 104 van 12.4.1994). 
53 
1.11 Gehandicapten 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende minimumvoorschriften ter verbetering van 
de mobiliteit en het veilige vervoer van werknemers met beperkte mobiliteit in het woon­
werkverkeer (Voorstel van de Commissie PB C 68 van 16.3.1991; Gewijzigd voorstel PB C 15 
van 21.1.1992). 
54 
ISSN 0254-1513 
COM(95)184def. 
DOCUMENTEN 
NL 04 05 06 
Catalogusnummer : CB-CO-95-208-NL-C 
ISBN 92-77-88923-3 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg