I.INLEIDING

De richtlijn kapitaalvereisten ("Capital Requirements Directive", CRD) en de verordening kapitaalvereisten ("Capital Requirements Regulation", CRR) bevatten een aantal vereisten betreffende het beloningsbeleid en de beloningspraktijken van kredietinstellingen en beleggingsondernemingen. Deze vereisten werden ingevoerd in de nasleep van de financiële crisis van 2008, om ervoor te zorgen dat beloningsbeleid het nemen van buitensporige risico's niet aanmoedigt.

Op het niveau van de EU werd de eerste reeks regels voor beloningen in de financiële sector voorgesteld in de aanbeveling van de Commissie van 30 april 2009. Hierop volgde de invoering van bindende regels aangaande beloning voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen in CRD III, die werden vastgesteld in 2010. Deze regels, die de lidstaten uiterlijk in januari 2011 moesten uitvoeren, werden verder uitgebreid met de vaststelling van CRD IV in 2013 (de nieuwe regels zijn van kracht sinds 2014).

Dit verslag is opgesteld om te voldoen aan de verplichting uit hoofde van artikel 161, lid 2, van de CRD, namelijk dat de Commissie een verslag indient bij het Europees Parlement en de Raad over de efficiëntie, de toepassing en de handhaving van de beloningsregels, en in het bijzonder over het effect van de maximumverhouding tussen de variabele en vaste beloningscomponent.

Bij de uitvoering van deze evaluatie volgde de Commissie een meervoudige aanpak. Zij bestudeerde de beschikbare vakliteratuur en gaf opdracht aan een externe contractant om een studie uit te voeren ter ondersteuning van haar beoordeling. Belanghebbenden werd om inbreng gevraagd door middel van een openbare raadpleging, een studie-evenement en bilaterale ontmoetingen met sectorvertegenwoordigers. Bovendien ging de Commissie in gesprek met vertegenwoordigers van de lidstaten en met toezichthoudende autoriteiten. Overeenkomstig het mandaat van de CRD was de Europese Bankautoriteit nauw betrokken bij het evaluatieproces en zij leverde waardevolle informatie. In het bijzonder de rapportages van de Europese Bankautoriteit over grootverdieners en over benchmarking van beloningspraktijken op EU-niveau waren waardevolle gegevensbronnen voor de jaren 2010-2014.

De krachtens de CRD vereiste beoordeling van de efficiëntie, de toepassing en de handhaving van de beloningsregels in het algemeen is nader uitgewerkt in een werkdocument van de diensten van de Commissie (SWD(2016)265) dat bij dit verslag is gevoegd. Bij deze beoordeling kon een aantal regels worden vastgesteld ten aanzien waarvan de Commissie mogelijk aanvullende maatregelen in overweging zal nemen. Een gedetailleerde evaluatie van elk van deze regels wordt gepresenteerd in werkdocument van de diensten van de Commissie SWD(2016)266. Deze beoordeling zal in aanmerking worden genomen in het kader van de meer omvattende herziening van de CRD en de CRR die nu in beraad is.

De evaluatie door de Commissie van de beloningsregels van de CRD en de CRR hangt ook samen met de lopende werkzaamheden van de Commissie in verband met de oproep tot het indienen van feitelijke gegevens over het regelgevingskader van de EU voor financiële dienstverlening, die op 30 september 2015 werd gedaan om het effect van wetgeving (inclusief de CRD en de CRR) te onderzoeken. Een aantal reacties op de oproep tot het indienen van gegevens die betrekking hebben op de beloningsregels van de CRD, is mede in beschouwing genomen in deze evaluatie.

Over het geheel genomen werd de evaluatie er tot op zekere hoogte door belemmerd dat sommige beloningsregels pas relatief kort geleden van kracht werden en dat de regels niet altijd ten volle worden toegepast, vaak op basis van evenredigheidsoverwegingen. Hierdoor zijn er minder gegevens beschikbaar en is het lastig om op dit moment sluitende conclusies te formuleren met betrekking tot sommige aspecten van de analyse. Een ander probleem kwam voort uit de aard van de regels: de regels zijn bedoeld om de stimuli te beperken die de verkeerde signalen kunnen afgeven aan individuen; zo beogen de regels het individuele gedrag te beïnvloeden. Het meten van het concrete effect op individueel gedrag is erg ingewikkeld. Ten slotte zij erop gewezen dat de beloningsregels slechts één element vormen van het regelgevingskader, dat werd opgezet om de financiële stabiliteit te bevorderen. Om al deze redenen was het niet mogelijk om nauwkeurig te kwantificeren welk specifiek effect de beloningsregels hadden op de financiële stabiliteit van de beloningsregels en zijn bepaalde aspecten meer kwalitatief beoordeeld.

II.CONTEXT

De invoering van de beloningsregels moet worden gezien tegen de achtergrond van de financiële crisis die ontstond in 2008. Er was een ongekend breed maatschappelijk draagvlak voor maatregelen om de financiële stabiliteit te herstellen. In brede kring wordt onderkend dat financiële stimuli die de verkeerde signalen afgaven aan medewerkers, bijdroegen tot het ontstaan van de crisis. Deze stimuli bij de beloningspraktijken in de financiële dienstverlening strookten niet met de langetermijndoelstellingen van de ondernemingen en evenmin met het verantwoord nemen van risico's.

Op internationaal niveau riepen de G20-leiders in hun verklaring van de topontmoeting over financiële markten en de wereldeconomie van 15 november 2008 in Washington DC op prioriteit te geven aan een herziening van beloningsprocedures, omdat die samenhangen met stimuli voor het nemen van risico's en innovatie. Zowel in de verklaring van de G20-top in Londen van 2 april 2009 over versterking van het financiële systeem als in de verklaring van de top in Pittsburgh van 24 en 25 september 2009 bevestigden de wereldleiders dat de hervorming van beloningsbeleid en -procedures een essentieel onderdeel was van hun inspanningen ter bevordering van de financiële stabiliteit, en bekrachtigden zij hun voornemen de uitgangspunten en normen inzake deugdelijk beloningsbeleid, zoals goedgekeurd door de Raad voor financiële stabiliteit (FSB), te bevestigen en uit te voeren.

De CRD heeft als doel deze internationaal overeengekomen uitgangspunten te implementeren in de EU. Een van de belangrijkste verschillen tussen de EU-regels en deze uitgangspunten en normen is de maximumverhouding tussen de variabele en vaste beloningscomponent, die alleen in de EU is vastgelegd.

Beloning staat nog steeds hoog op de internationale beleidsagenda. De internationale discussie richt zich nu op de rol van beloningsprocedures bij het stimuleren van goed gedrag. De Raad voor financiële stabiliteit onderzoekt of er een versterking van beloningsgerelateerde maatregelen ter ontmoediging van wangedrag nodig is.

III.BEOORDELING VAN DE BELONINGSREGELS

In dit deel worden eerst kort de toepassing en handhaving van de beloningsregels besproken (subdeel A). Vervolgens wordt het algehele toepassingsgebied van deze regels onder de loep genomen (subdeel B). Ten slotte is er aandacht voor de verschillende componenten van het regels: subdeel C gaat over de beloningsregels die van kracht zijn sinds de goedkeuring van CRD III (d.w.z. met uitzondering van de maximumverhouding) en subdeel D over de maximumverhouding die werd geïntroduceerd in de CRD IV.

A.Implementatie en handhaving van de regels

Lidstaten dienden de beloningsregels van de CRD IV voor het eind van 2013 om te zetten in nationaal recht en toe te passen. Tegen de tijd dat dit rapport werd opgesteld, hadden alle lidstaten de omzettingsmaatregelen aan de Commissie meegedeeld (één lidstaat verklaarde de regels gedeeltelijk te hebben omgezet). De Commissie heeft voor 17 lidstaten een prima facie-beoordeling van deze meegedeelde maatregelen voltooid; momenteel wordt een volledige omzettingscontrole van alle lidstaten uitgevoerd.

Dit verslag staat in het teken van één kwestie die bij de omzettingscontrole in de hele EU herhaaldelijk naar voren kwam, en van een punt waarop de effectiviteit van de handhaving in verschillende rechtsgebieden tekortkomingen vertoonde.