EUROPESE COMMISSIE Brussel, 3.5.2022 COM(2022) 185 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD over de geboekte vooruitgang bij de uitvoering van Richtlijn 2014/89/EU tot vaststelling van een kader voor maritieme ruimtelijke planning



Inhoudsopgave 1.Inleiding 2.MRP-richtlijn 3.Omzetting en aanwijzing van bevoegde instanties 3.1.Omzetting in nationale wetgeving 3.2.Bevoegde instanties 4.Uitvoering 4.1.Uitvoeringsondersteuning van de zijde van de Commissie 4.2.Vaststelling van maritieme ruimtelijke plannen: voortgangsoverzicht 4.3.Toepassing van de voorschriften die de richtlijn stelt aan maritieme ruimtelijke plannen 4.3.1.Ecosysteemgerichte benadering 4.3.2.Aandacht voor ecologische, economische en sociale aspecten en veiligheidsaspecten 4.3.3.Samenhang bevorderen 4.3.4.Wisselwerkingen tussen land en zee 4.3.5.Identificatie van de ruimtelijke en temporele verdeling van activiteiten en gebruiksfuncties 4.3.6.Betrokkenheid van belanghebbenden en participatie van het publiek 4.3.7.Gebruik van de best beschikbare gegevens en gegevensuitwisseling 4.3.8.Samenwerking tussen de lidstaten en op zeebekkenniveau 4.3.9.Samenwerking met niet-EU-landen

4.4.Uitdagingen bij de uitvoering 5.Conclusies 5.1.Maritieme ruimtelijke planning als katalysator van de Europese Green Deal 5.2.Vervolgstappen

1.Inleiding Er is sprake van een groeiende vraag naar maritieme ruimte voor allerlei doeleinden, zoals behoud van ecosystemen en biodiversiteit, opwekking van hernieuwbare energie, zeevervoer, visserij, aquacultuur en toerisme. Dit noopt tot een geïntegreerde benadering van planning en beheer. Onder maritieme ruimtelijke planning wordt over het algemeen een openbaar proces verstaan waarbij de verspreiding in ruimte en tijd van menselijke activiteiten in zeegebieden wordt geanalyseerd en gepland met het oog op de verwezenlijking van economische, ecologische en maatschappelijke doelstellingen. In 2014 heeft de EU Richtlijn 2014/89/EU betreffende maritieme ruimtelijke planning (MRP) vastgesteld (hierna “de richtlijn” of “de MRP-richtlijn”) ten behoeve van een efficiënter beheer van mariene activiteiten en een duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen van zeeën en kusten, op basis van een ecosysteemgerichte benadering. De MRP-richtlijn schept een kader voor samenhangende, transparante, duurzame en empirisch onderbouwde beslissingen. De richtlijn bevat een aantal verplichtingen, zoals de verplichting voor lidstaten om uiterlijk op 31 maart 2021 één of meer maritieme ruimtelijke plannen vast te stellen en die plannen ten minste elke tien jaar te herzien. Volgens artikel 14, lid 2, van de MRP-richtlijn moet de Commissie uiterlijk 31 maart 2022 en elke vier jaar daarna bij het Europees Parlement en de Raad een voortgangsverslag indienen waarin de bij de uitvoering van de richtlijn geboekte vooruitgang wordt geschetst. Zoals de richtlijn verlangt, staat in dit verslag een overzicht van die voortgang en wordt de omzetting en overeenstemming beoordeeld. Daarnaast wordt in dit verslag ook stilgestaan bij ontwikkelingen die van invloed zijn geweest op de uitvoering van de richtlijn sinds deze in 2014 werd vastgesteld, in het bijzonder de Europese Green Deal. Dit verslag is in hoofdzaak gebaseerd op omzettingsmaatregelen, maritieme ruimtelijke plannen en andere door de lidstaten ingediende informatie, op informatie op het Europese MRP-platform en op andere openbaar beschikbare bronnen. De analyse in dit verslag heeft betrekking op de periode vanaf de vaststelling van de MRP-richtlijn op 23 juli 2014 tot en met 15 februari 2022. Hoewel de richtlijn op 17 september 2014 in werking is getreden en de omzettingstermijn op 18 september 2016 verstreek, hadden de lidstaten tot 31 maart 2021 de tijd om maritieme ruimtelijke plannen op te stellen. 2.MRP-richtlijn De MRP-richtlijn voorziet in het rechtskader voor de ontwikkeling van maritieme ruimtelijke planning in de EU. De richtlijn verplicht de 22 kustlidstaten in het bijzonder om maritieme ruimtelijke plannen op te stellen voor de onder hun jurisdictie vallende mariene wateren. Het streven van de richtlijn is om maritieme ruimtelijke planning te laten fungeren als een breed inzetbaar beleidsinstrument dat overheden en belanghebbenden in staat stelt een gecoördineerde, geïntegreerde en grensoverschrijdende benadering te hanteren. Door toepassing van een ecosysteemgerichte benadering wil de richtlijn de duurzame ontwikkeling van maritieme en kusteconomieën en de duurzame exploitatie van de natuurlijke hulpbronnen van zeeën en kusten bevorderen. De richtlijn maakt deel uit van het geïntegreerde maritieme beleid van de EU, dat is bedoeld om te komen tot een gecoördineerde, coherente en transparante besluitvorming met betrekking tot het sectorale beleid van de Unie dat gevolgen heeft voor de oceanen, zeeën, eilanden, kustgebieden en ultraperifere gebieden en voor de maritieme sectoren. In de richtlijn is de verplichting vastgelegd om een maritiem planningsproces op te stellen waarin rekening moet worden gehouden met de wisselwerkingen tussen land en zee en dat de samenwerking tussen de lidstaten moet bevorderen. In de richtlijn wordt ingegaan op de vereisten inzake openbare raadplegingen, het gebruik van de best beschikbare gegevens en grensoverschrijdende samenwerking met landen buiten de EU. In de richtlijn staan processen centraal; de inhoud wordt, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, grotendeels aan de lidstaten overgelaten. Nog altijd berust bij de lidstaten de verantwoordelijkheid en de bevoegdheid om de vorm en inhoud te ontwerpen en te bepalen van de maritieme ruimtelijke plannen waarin dat proces uitmondt, met inbegrip van de toewijzing van maritieme ruimte aan diverse activiteiten en gebruiksfuncties. 3.Omzetting en aanwijzing van bevoegde instanties Artikel 15, lid 1, van de MRP-richtlijn verlangt van de lidstaten dat zij deze richtlijn uiterlijk op 18 september 2016 omzetten in nationaal recht. Volgens artikel 15, lid 2, moeten de lidstaten de bevoegde instanties voor de uitvoering van de richtlijn uiterlijk op dezelfde datum aanwijzen. 3.1.Omzetting in nationale wetgeving Op dit moment hebben alle 22 kustlidstaten de richtlijn omgezet in nationale wetgeving en de bevoegde instanties aangewezen. In november 2016 heeft de Commissie een inbreukprocedure ingeleid tegen acht lidstaten (Bulgarije, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Kroatië, Cyprus, Litouwen en Finland). Deze procedures zijn in juli 2018 stopgezet nadat alle betrokken lidstaten de volledige omzettingsmaatregelen bij de Commissie hadden aangemeld en haar daarvan op de hoogte had gesteld. De lidstaten hebben de omzetting van de MRP-richtlijn op uiteenlopende wijzen uitgevoerd. Sommige lidstaten beschikten reeds over MRP-wetgeving of over wetgeving op het gebied van ruimtelijke planning die ook voor het maritieme domein geldt (zoals België, Duitsland en Nederland). Diverse lidstaten hebben hun wetgeving inzake ruimtelijke planning of milieubescherming aangepast (zoals Frankrijk en Kroatië). Andere lidstaten hebben nieuwe, speciale MRP-wetgeving vastgesteld (zoals Denemarken, Griekenland, Ierland, Italië, Portugal, Roemenië en Spanje). Weer een andere groep lidstaten heeft wetgevingswijzigingen gecombineerd met nieuwe, specifieke MRP-wetgeving (zoals Finland, Malta en Zweden).

In de wetgeving van sommige lidstaten (zoals Frankrijk, Letland en Spanje) wordt verwezen naar wetgeving tot omzetting van andere richtlijnen en meer bepaald naar Richtlijn 2008/56/EG (de kaderrichtlijn mariene strategie of “KRMS”). Een aantal lidstaten met een federaal of gedecentraliseerd bestel heeft ter omzetting van de richtlijn wetgeving op nationaal en subnationaal niveau vastgesteld. In een aantal gevallen hebben subnationale entiteiten via een afzonderlijke procedure subnationale wetgeving vastgesteld (zoals de Ålandseilanden (Finland)). De Commissie is in 2016 begonnen met de conformiteitscontrole van de omzettingsmaatregelen en heeft deze controle in het tweede kwartaal van 2020 afgerond. De Commissie heeft de omzetting door de lidstaten van de richtlijn in nationaal recht onderzocht en geconstateerd dat de omzetting volledig is. Wat de juistheid van de omzetting betreft, bleek uit het onderzoek dat de omzetting in nationaal recht grotendeels aan de vereisten van de richtlijn voldoet. 3.2.Bevoegde instanties Op grond van artikel 13 van de MRP-richtlijn moeten de lidstaten bevoegde instanties aanwijzen. De lidstaten hebben ervoor gekozen om ministeries dan wel overheidsinstanties aan te wijzen. In de gevallen waarin een ministerie is aangewezen, was dat ministerie verantwoordelijk voor verscheidene beleidsterreinen (zoals milieu, planning of regionale ontwikkeling) dan wel voor bepaald sectorbeleid (zoals vervoer en infrastructuur of maritieme economie). In sommige gevallen gingen de ministeries over beleidsterreinen als binnenlandse zaken of financiën en twee lidstaten hebben hun ministerie van Maritieme Zaken aangewezen als bevoegde instantie. In de gevallen waarin er een overheidsinstantie werd aangewezen, liep het werkterrein van deze organen uiteen van planning en de regeling van maritieme activiteiten tot gespecialiseerde activiteiten op het gebied van milieubeheer (bv. water en zee). Deze bevoegde instanties hebben voornamelijk tot taak om de richtlijn uit te voeren en te zorgen voor doeltreffende grensoverschrijdende samenwerking tussen lidstaten en met buurlanden die geen lid zijn van de EU. In het kader van grensoverschrijdende samenwerkingsactiviteiten heeft een aantal bevoegde instanties grensoverschrijdende en transnationale raadplegingen georganiseerd of als coördinerende entiteit deelgenomen aan door de EU gefinancierde projecten ter bevordering van grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van maritieme ruimtelijke planning. Medewerkers van deze bevoegde instanties vertegenwoordigen de lidstaten in de deskundigengroep van de lidstaten inzake maritieme ruimtelijke planning. 4.Uitvoering 4.1.Uitvoeringsondersteuning van de zijde van de Commissie Sinds de vaststelling van de MRP-richtlijn in 2014 heeft de Commissie actie ondernomen en een aantal initiatieven opgezet ter ondersteuning van maritieme ruimtelijke planning in de EU, met name een deskundigengroep van de lidstaten, technische bijstand en grensoverschrijdende projecten. Hierdoor hebben de lidstaten forse voortgang kunnen boeken op terreinen zoals grensoverschrijdend overleg en grensoverschrijdende samenwerking, uitwisseling van informatie en gegevens ten behoeve van en met betrekking tot maritieme ruimtelijke plannen, en grotere coherentie op zeebekkenniveau. Deze terreinen zullen in het kader van het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur 2021-2027 verder worden ondersteund. ·Deskundigengroep van de lidstaten inzake maritieme ruimtelijke planning De Commissie heeft een deskundigengroep van de lidstaten opgezet met het oog op het creëren van een essentieel platform voor het uitwisselen van ervaringen en het opbouwen van de MRP-gemeenschap van de EU. De deskundigengroep biedt de bevoegde instanties, planners en waarnemers van de lidstaten een forum waarin zij regelmatig de voortgang bij de uitvoering van de richtlijn kunnen bespreken, alsook eventuele uitdagingen die zich voordoen. De deskundigengroep komt sinds 2012 ongeveer tweemaal per jaar bijeen en speelt een belangrijke rol bij het overdragen van kennis en ervaring tussen de lidstaten. De deskundigengroep is niet bedoeld als formeel forum voor besluitvorming. Niettemin hebben lidstaten en waarnemers, waaronder niet-gouvernementele organisaties (ngo’s), brancheorganisaties en regionale instanties zich daardoor kunnen laten informeren over de ontwikkeling van maritieme ruimtelijke planning in de EU en ervaringen kunnen uitwisselen over beleidsmatige en praktische kwesties die met de uitvoering van de richtlijn gepaard gaan. ·Europees MRP-platform In 2016 heeft de Commissie het Europese MRP-platform opgericht, als hulpmiddel bij maritieme ruimtelijke planning. Het platform helpt lidstaten bij de uitvoering van de richtlijn door een speciaal onlineplatform en een team van deskundigen ter beschikking te stellen. Het biedt gericht advies, richtsnoeren en opleidingen om de MRP-werkzaamheden van de lidstaten te vergemakkelijken. Daarnaast voorziet het platform de Commissie van administratieve en technische ondersteuning bij activiteiten zoals het organiseren van vergaderingen met de lidstaten, conferenties, en onderzoeks- en studiewerkzaamheden op het gebied van maritieme ruimtelijke planning. ·Projectfinanciering Ook voordat de richtlijn werd vastgesteld, verleende de EU al steun aan MRP-projecten in alle zeebekkens van de EU, ook in ultraperifere gebieden. De aard van deze gefinancierde projecten loopt uiteen van onderzoek en innovatie (bv. Horizon 2020), hoger onderwijs (Erasmus+) en regionale samenwerking (bv. Interreg) tot capaciteitsontwikkeling en grensoverschrijdende samenwerking (Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij (EFMZV)). Eind 2021 waren er vanuit het EFMZV 15 projecten in direct beheer gefinancierd, voor een totaalbedrag van ongeveer 25 miljoen EUR. Deze regionale en grensoverschrijdende projecten werden gecoördineerd door de instanties voor ruimtelijke planning van de lidstaten en hebben de lidstaten, toen die hun maritieme ruimtelijke plannen opstelden, geholpen om samen te werken bij kwesties van gezamenlijk belang (zoals milieubescherming en de opwekking van hernieuwbare energie). Deze projecten hebben ook bijdragen tot de capaciteitsopbouw voor maritieme ruimtelijke planning door ervaringen en beste praktijken mee te nemen uit andere lidstaten en door instrumenten ter ondersteuning van MRP-activiteiten te ontwikkelen. Ten slotte hebben zij grensoverschrijdende uitwisselingen met belanghebbenden en grensoverschrijdend overleg bevorderd. Deze projecten hebben voorts de EU-dimensie van maritieme ruimtelijke planning versterkt, met name in het kader van samenwerking op zeebekkenniveau. 4.2.Vaststelling van maritieme ruimtelijke plannen: voortgangsoverzicht Volgens artikel 15, lid 3, van de MRP-richtlijn moeten de lidstaten zo snel mogelijk, maar uiterlijk op 31 maart 2021, maritieme ruimtelijke plannen vaststellen. Krachtens artikel 14, lid 1, van de richtlijn zijn de lidstaten voorts verplicht de Commissie en andere betrokken lidstaten binnen drie maanden na vaststelling van die plannen daarvan in kennis te stellen.

Dit verslag heeft betrekking op de periode vanaf de vaststelling van de MRP-richtlijn in 2014 tot en met 15 februari 2022. Globaal gezien kunnen er vier groepen lidstaten worden onderscheiden: Ten eerste konden diverse lidstaten voortbouwen op een MRP-traditie die teruggaat tot vóór de richtlijn of die dateert van kort na de inwerkingtreding van de richtlijn. Daarom slaagden België, Nederland en Duitsland er gemakkelijk in om de termijn van 31 maart 2021 te halen. Duitsland en Nederland werken momenteel al aan de tweede herziening van hun maritieme ruimtelijke plannen of zijn bezig met de uitvoering daarvan. Malta heeft in 2015 een uitgebreid “Strategisch plan voor milieu en ontwikkeling” vastgesteld dat ruimtelijke ordening op het vasteland en maritieme kwesties bestrijkt en dat Malta tevens als zijn maritiem ruimtelijk plan ziet. Ook Litouwen beschikt sinds 2015 over een uitgebreid plan; het heeft dat plan in 2021 herzien en overeenkomstig de richtlijn de maritieme aspecten daarvan versterkt. Ten tweede is er een omvangrijke groep lidstaten die erin geslaagd zijn om ofwel de in de richtlijn vastgelegde uiterste datum te halen, ofwel hun maritieme plannen binnen één jaar na de uiterste datum te formuleren en vast te stellen. Deze lidstaten beschikken thans over uitgebreide maritieme ruimtelijke plannen, meestal voor het eerst, en richten zich nu op de uitdaging om die plannen in de praktijk te brengen. Voor Finland, Letland, Polen, Denemarken, Frankrijk, Ierland, Slovenië en Zweden is de richtlijn cruciaal gebleken als kader voor het opzetten van hun MRP-processen. Ook Portugal heeft voor het grootste deel van zijn mariene wateren plannen vastgesteld, met uitzondering van de Azoren. Ten derde heeft de Commissie eind 2021 de voorlopige conclusie getrokken dat vijf lidstaten bij het vaststellen en/of aanmelden van de maritieme ruimtelijke plannen niet de voortgang hebben geboekt die de richtlijn verlangt. Daarom heeft de Commissie op 2 december 2021 aanmaningsbrieven gestuurd naar Kroatië, Cyprus, Griekenland, Italië en Roemenië wegens niet-naleving van artikel 8, lid 1, artikel 15, lid 3, en artikel 14, lid 1, van de MRP-richtlijn. Deze lidstaten bevinden zich in verschillende stadia van uitwerking van hun maritieme ruimtelijke plannen. De Commissie dringt er bij deze lidstaten op aan om de benodigde middelen vrij te maken voor het ontwikkelen, voltooien en aanmelden van maritieme ruimtelijke plannen die aan de richtlijn voldoen en die al hun mariene wateren bestrijken. Op 15 februari 2022 hadden de meeste van deze lidstaten de aanmaningsbrief van de Commissie beantwoord. De Commissie zal nauw met deze lidstaten blijven samenwerken om de inbreuk zo spoedig mogelijk te verhelpen. Tot slot zijn enkele lidstaten er niet in geslaagd te voldoen aan het voorschrift van de richtlijn om uiterlijk 31 maart 2021 maritieme ruimtelijke plannen vast te stellen, maar deze lidstaten verkeren bij het formuleren van hun ontwerpplannen wel in een vergevorderd stadium en gaan over tot de definitieve vaststelling daarvan. De Commissie verwacht daarom dat Estland, Spanje en Bulgarije de definitieve versie van hun plannen spoedig zullen vaststellen. De Commissie volgt de vorderingen nauwlettend en zal indien nodig maatregelen treffen. Dat geldt met betrekking tot de Azoren ook voor Portugal. 4.3.Toepassing van de voorschriften die de richtlijn stelt aan maritieme ruimtelijke plannen 4.3.1.Ecosysteemgerichte benadering Artikel 5, lid 1, van de MRP-richtlijn luidt: “[...] de lidstaten [houden] rekening met economische, sociale en ecologische aspecten teneinde duurzame ontwikkeling en groei in de maritieme sector te ondersteunen, waarbij zij een ecosysteemgerichte benadering hanteren, en de co-existentie van relevante activiteiten en gebruiksfuncties te bevorderen”. In de richtlijn wordt ook gewezen op de KRMS en op de goede milieutoestand van de Europese zeeën die daarmee wordt beoogd. Gelet op de centrale rol die de KRMS vervult bij het verbeteren van de milieutoestand van mariene ecosystemen, beschikken de lidstaten over mogelijkheden om de uitvoering van de KRMS te integreren in de MRP-richtlijn. Alle lidstaten die op het moment van schrijven van dit verslag een maritiem ruimtelijk plan hadden vastgesteld, maken gewag van een ecosysteemgerichte benadering. De analyse van deze benadering en het effect daarvan op het maritieme ruimtelijke plan verschilt echter per lidstaat. De verwijzing naar een ecosysteemgerichte benadering stond in het maritieme ruimtelijke plan zelf en/of in de strategische milieubeoordeling van het maritieme ruimtelijke plan. Niettemin behelzen de plannen van sommige lidstaten meer dan alleen een analyse van de kenmerken van het ecosysteem en van de effecten van sectorale ontwikkelingen. In deze plannen werd uitdrukkelijk onderzocht wat het verband is tussen een ecosysteemgerichte benadering en het daaruit voortvloeiende maritieme ruimtelijke plan. In het onderstaande kader staat een praktisch voorbeeld uit Finland. Voorbeeld van een goede praktijk: gebruik van scenarioplanning in het Finse plan Ten behoeve van hun maritieme ruimtelijke planning maakten de Finse instanties gebruik van toekomstscenario’s voor het maritieme gebied en beoordeelden zij de effecten van die scenario’s. In de scenario’s wordt gekeken naar de veranderingen in de operationele omgeving van het maritieme gebied tot 2050 en naar de behoeften en standpunten van belangengroepen voor wat betreft de toekomstige ontwikkeling van het Finse maritieme gebied. In de scenario’s wordt ook stilgestaan bij mogelijke risico’s en kansen. Met deze werkzaamheden wordt het MRP-proces ondersteund, op basis van een ecosysteemgerichte benadering. Bij het opstellen van het Finse plan is met steun van het EFMZV een specifiek project over de ecosysteemgerichte benadering van maritieme ruimtelijke planning uitgevoerd. De resultaten van dit project zijn te vinden op: https://www.merialuesuunnittelu.fi/wp-content/uploads/2020/10/Ecosystem-based-approach-in-Finnish-MSP.pdf . 4.3.2.Aandacht voor ecologische, economische en sociale aspecten en veiligheidsaspecten Artikel 6, lid 2, punt b), van de MRP-richtlijn schrijft voor dat de lidstaten rekening moeten houden met ecologische, economische en sociale aspecten, alsook met veiligheidsaspecten. Alle lidstaten die maritieme ruimtelijke plannen hebben vastgesteld, hebben rekening gehouden met ecologische, economische en sociale aspecten en veiligheidsaspecten. In de meeste gevallen zijn deze aspecten grondig geanalyseerd. In sommige plannen is zelfs een speciaal hoofdstuk, gedeelte of relaas aan deze aspecten gewijd. Voor het analyseren van deze aspecten hebben veel lidstaten ervoor gekozen de bestaande instrumenten te gebruiken, zoals bijvoorbeeld de strategische milieubeoordeling (SMB). Andere lidstaten hebben aanvullende beoordelingen van de sociaal-economische en ecologische effecten uitgevoerd. Het Belgische maritieme ruimtelijke plan laat een interessant en innovatief voorbeeld zien van een manier om rekening te houden met milieuaspecten: om opties voor toekomstige zeeweringen uit te proberen — als antwoord op de zeespiegelstijging — wordt gedacht aan de bouw van een proefeiland; bij de goedkeuring en evaluatie van de testzone spelen milieuaspecten een centrale rol.

4.3.3.Samenhang bevorderen Op grond van artikel 6, lid 2, punt c), van de MRP-richtlijn moeten de lidstaten “ernaar streven de samenhang tussen maritieme ruimtelijke planning en het daaruit voortvloeiende plan of de daaruit voortvloeiende plannen en andere processen, zoals geïntegreerd kustbeheer of gelijkwaardige formele of informele processen, te bevorderen”. Alle lidstaten die hun plannen hebben ingediend, hebben ernaar gestreefd om de samenhang tussen andere voor maritieme ruimtelijke planning relevante regelgeving, beleidslijnen en plannen te bevorderen. Daarnaast bevatten de maritieme ruimtelijke plannen van diverse lidstaten een uitvoerig overzicht van de betreffende regelgeving, beleidslijnen en plannen waarmee bij het opstellen van het maritieme ruimtelijke plan rekening is gehouden. Het gaat daarbij onder meer om regelgeving, beleidslijnen en plannen die op diverse niveaus zijn opgesteld door de EU, in het kader van regionale zeeverdragen en door nationale en lokale overheden. De keuze van enkele lidstaten (Litouwen en Malta) om maritieme en territoriale plannen te combineren tot één enkel plan is een van de voorbeelden van administratieve vereenvoudiging en waarborging van samenhang. Mogelijk hebben echter niet alle lidstaten deze keuze. Ierland is een ander voorbeeld van een land dat voor samenhang heeft gezorgd: elk hoofdstuk van zijn maritieme ruimtelijke plan bevat een uitgebreide lijst met verwijzingen naar Europees dan wel Iers onderzoek en beleid waarmee dit plan aansluiting heeft. Om de uitvoering te vergemakkelijken, alsook met het oog op kruisbestuiving, stemmen sommige lidstaten de maritieme ruimtelijke planning ook af op de cycli van ander uiterst relevant beleid (Frankrijk, bijvoorbeeld, stemt de MRP-cyclus en de KRMS-cyclus op elkaar af). 4.3.4.Wisselwerkingen tussen land en zee Artikel 4, lid 2, artikel 6, lid 2, punt a), en artikel 7 van de MRP-richtlijn verplichten de lidstaten ertoe om in hun plannen rekening te houden met de wisselwerkingen tussen land en zee. Het (formele of informele) proces voor geïntegreerd kustbeheer kan in dit verband helpen bij het opstellen van de plannen. De meeste lidstaten met plannen maakten melding van wisselwerkingen tussen land en zee. De meeste lidstaten wijdden een hoofdstuk of relaas aan de wisselwerkingen tussen land en zee en gaven een gedetailleerde, niet tot kustverdediging beperkte analyse van die wisselwerkingen. In het kader van de wisselwerking tussen land en zee keken sommige lidstaten ook naar de beleidssamenhang met de KRMS, de kaderrichtlijn water, de nitraatrichtlijn en andere relevante wetgeving. Voorbeeld van een goede praktijk: aandacht in Litouwen voor zee-, land- en luchtkaarten Litouwen is een voorbeeld van een lidstaat met een innovatieve aanpak om rekening te houden met de wisselwerkingen tussen land en zee. In het Litouwse plan wordt aandacht besteed aan kaarten met wederzijdse afhankelijkheden met de buurlanden op het gebied van vervoer over zee, over land en door de lucht die consequenties kunnen hebben voor de maritieme ruimtelijke planning (en voor lopende grensoverschrijdende infrastructuurprojecten). Deze praktijk laat zien hoe een traditionele werkwijze (afhankelijkheidsanalyse) op een innovatieve manier kan worden toegepast door de analyse van wederzijdse afhankelijkheden op zee, op land en in de lucht uit te breiden naar alle landen die het gebruik van de maritieme ruimte door de lidstaat kunnen beïnvloeden. 4.3.5.Identificatie van de ruimtelijke en temporele verdeling van activiteiten en gebruiksfuncties Bij artikel 8 van de richtlijn wordt de vierde dimensie (tijd) geïntroduceerd, door te verlangen dat in maritieme ruimtelijke plannen “de ruimtelijke en temporele verdeling van bestaande en toekomstige activiteiten en gebruiksfuncties in [...] mariene wateren worden geïdentificeerd”. Ten tijde van de beoordeling hadden alle lidstaten met maritieme ruimtelijke plannen de bestaande en toekomstige activiteiten en gebruiksfuncties geïdentificeerd en ingedeeld in zones, ook in temporele zin. In de meeste plannen werd aandacht geschonken aan de wisselwerking tussen deze activiteiten. In het kader van de identificatie door de lidstaten van de ruimtelijke en temporele verdeling van bestaande en toekomstige activiteiten en gebruiksfuncties in hun mariene wateren, moet een multisectorale aanpak worden bevorderd. In de maritieme ruimtelijke plannen wordt doorgaans uitvoeriger stilgestaan bij de wisselwerkingen tussen activiteiten, gebruikers, gedeeld gebruik en locatie. Het blijft een belangrijke opdracht om die onderlinge verbanden en de samenhang in operationeel opzicht en qua doelstellingen te verbeteren. De maritieme ruimtelijke plannen kenmerken zich door convergentie: de meeste plannen zijn in hoge mate vergelijkbaar omdat daarin een prescriptieve bestemmingsaanpak wordt gehanteerd. Dit betekent dat in Europese maritieme ruimtelijke plannen vaak wordt voorgeschreven waar wel en waar geen activiteiten zijn toegestaan. Voorbeeld van een goede praktijk: België — potentieel voor meervoudige gebruiksfuncties waardoor opwekking van hernieuwbare offshore-energie mogelijk wordt Een belangrijk aspect van het maritieme ruimtelijke plan bestaat uit het coördineren van activiteiten in het maritieme gebied. In België hadden de bevoegde instanties te maken met een klein gebied en met grote druk om de ruimtelijke hulpbronnen gedeeld te gebruiken. Ook de toenemende vraag naar hernieuwbare offshore-energie is een belangrijke factor. Daarnaast is het meervoudig gebruik van de maritieme ruimte één van de steunpilaren onder de visie van België op de Noordzee in 2050. België heeft een grondige analyse gemaakt van de mogelijkheden voor meervoudig gebruik van zijn maritieme ruimte en hanteert een wettelijk bindend governancekader. Dit betekent onder meer dat zowel de ruimtelijke als de temporele verdeling van bestaande en toekomstige activiteiten en gebruiksfuncties in de Noordzee wordt geïdentificeerd en dat de verenigbaarheid van meerdere activiteiten in hetzelfde gebied wordt geëvalueerd. Deze benadering is uiterst behulpzaam bij het integreren van gebieden voor hernieuwbare offshore-energie in de beperkte maritieme ruimte van België. 4.3.6.Betrokkenheid van belanghebbenden en participatie van het publiek Artikel 9 van de MRP-richtlijn verlangt van de lidstaten dat zij zorgen voor de participatie van relevante belanghebbenden en autoriteiten en van het grote publiek in een zo vroeg mogelijk stadium van MRP-initiatieven. De lidstaten moeten er ook op toezien dat de plannen, zodra die zijn afgerond, openbaar toegankelijk zijn. Het is cruciaal om de voornaamste belanghebbenden te betrekken bij de ontwikkeling van maritieme ruimtelijke planning, want met maritieme ruimtelijke planning worden meerdere doelstellingen (van maatschappelijke, economische en ecologische aard) nagestreefd. In de ontwikkeling van maritieme ruimtelijke planning moeten daarom zo veel mogelijk verwachtingen, kansen en ter zake doende meningsverschillen doorklinken. Raadpleging van belanghebbenden in MRP-procedures is vooral belangrijk om in te kunnen spelen op de uiteenlopende belangen van gevestigde sectoren (zoals de visserij of de scheepvaart) en om tegemoet te komen aan de stijgende vraag naar ruimte voor natuurgebieden en voor opkomende sectoren (zoals hernieuwbare offshore-energie).

Ten tijde van de beoordeling voldeden alle lidstaten met maritieme ruimtelijke plannen aan de voorschriften van artikel 9 van de richtlijn. Hoeveel belanghebbenden erbij werden betrokken en de mate van betrokkenheid verschilde van lidstaat tot lidstaat. De intensiteit van de betrokkenheid van belanghebbenden was vaak een afspiegeling van de reeds bestaande politieke en wettelijke participatievoorschriften van een bepaalde lidstaat. De uitvoering van artikel 9 werd goed gedocumenteerd. De procedure voor publieksparticipatie is goed omschreven en van het begin tot het einde van de procedure deden belanghebbenden mee die verschillende methoden hanteren; hun feedback is in verschillende mate in de maritieme ruimtelijke plannen verwerkt. Voorbeeld van een goede praktijk: Ierland — plaatselijke openbare raadpleging Ierland heeft over zijn MRP-situatierapport een drie maanden durende openbare raadpleging gehouden. Deze raadpleging maakte deel uit van een bredere raadplegingsprocedure, die uitmondde in het eerste maritieme ruimtelijke plan van Ierland. Het MRP-team heeft in bijna alle Ierse kustprovincies inspraakbijeenkomsten georganiseerd. Deze bijeenkomsten moesten zorgen voor meer kennis over: ·maritieme ruimtelijke planning als concept; ·het streven van de Ierse overheid om voor Ierland een maritiem plan te ontwikkelen; ·manieren waarop mensen kunnen participeren in de planvorming; ·de termijnen van de diverse stadia van deze procedure. Gedurende de raadplegingsperiode werden er in kustgemeenschappen vijf regionale inspraakbijeenkomsten gehouden. In totaal kwamen er 170 reacties op het situatierapport; deze reacties zijn van grote inhoudelijke invloed geweest op het ontwerp van het maritiem ruimtelijk plan. Deze raadgevingsprocedure werd in het kader van het Ierse ontwerpplan in uitgebreide vorm herhaald. Deze praktijk draait om een participatieve en transparante procedure die het publiek de kans geeft te participeren in het MRP-proces en zijn mening te geven op het situatierapport en het ontwerp van het maritiem ruimtelijk plan. 4.3.7.Gebruik van de best beschikbare gegevens en gegevensuitwisseling Artikel 10 van de MRP-richtlijn verlangt van de lidstaten dat zij het gebruik van de best beschikbare gegevens organiseren en beslissen hoe zij de uitwisseling van informatie die noodzakelijk is voor maritieme ruimtelijke plannen organiseren. De lidstaten moeten tevens gebruikmaken van de relevante instrumenten en hulpmiddelen, inclusief degene die al beschikbaar zijn in het kader van het geïntegreerde maritieme beleid van de EU en ander EU-beleid op dit vlak, zoals genoemd in de Inspire-richtlijn (Richtlijn 2007/2/EG) . Bij de uitvoering van deze bepalingen van de MRP-richtlijn waren de meeste lidstaten transparant en concreet over de gebruikte gegevensbronnen en verschaften zij in meer of mindere mate details over deze gegevensbronnen. De Inspire-richtlijn werd door de meeste lidstaten gebruikt. Sommige lidstaten hebben ervoor gekozen om het combineren van bestaande gegevensbronnen te centraliseren door gegevenscentra op te richten, zoals Nederland (Informatiehuis Marien), Frankrijk (SIMM) en Slovenië (Tools4MSP), en door andere systemen of instrumenten voor het uitwisselen van gegevens te creëren. Een ander goed voorbeeld van het gebruik van de best beschikbare gegevens is het gebruik van een participatief geografisch informatiesysteem (public participation geographic information system, PPGIS). Met behulp van PPGIS’s zijn methoden ontwikkeld voor het inwinnen van tijd- en plaatsafhankelijke informatie bij belanghebbenden, zodat lokale ervaringsgegevens kunnen worden samengesteld. Deze gegevens kunnen worden gebruikt om verbanden tussen activiteiten en gebieden in kaart te brengen en om de informatie van deskundigen te verifiëren en aan te vullen. Deze benadering werd gebruikt in een enquête die door Finland werd uitgevoerd in het kader van het Pan Baltic Scope-project, met de bedoeling om een inventarisatie te maken van locaties op de Ålandseilanden en in de regio Satakunta met een grote natuurlijke en culturele waarde. Voorbeeld van een goede praktijk: dankzij een interoperabel gegevensmodel kunnen in het portaal EMODnet Human Activities nationale maritieme ruimtelijke plannen worden getoond Het opstellen van maritieme ruimtelijke plannen vergt gegevens die qua domein, geografisch gebied, ruimtelijke en temporele schaal, kwaliteit, beschikbaarheid en herbruikbaarheid divers zijn. De MRP-richtlijn bevat geen uitdrukkelijke of dwingende voorschriften met betrekking tot harmonisatie, verslaglegging of gegevensuitwisseling. Niettemin zijn er in de loop der tijd diverse regionale geospatiale gegevensmodellen ontwikkeld ten behoeve van de grensoverschrijdende beschikbaarheid (en visualisering) van gegevens. Deze belangrijke werkzaamheden zijn opgepakt door datadeskundigen binnen nationale overheden of instanties, vaak in de context van door de EU gefinancierde grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten. In 2021 heeft een groep technische deskundigen met steun van de Commissie een gemeenschappelijk gegevensmodel voor het harmoniseren van de nomenclatuur en standaardisering van uitvoergegevens ontwikkeld. Het MSP EMODnet-model wordt aangereikt als pasklare oplossing, samen met de gegevensmodellen Basemaps en MSP Inspire. Hierdoor kunnen deze drie gegevensmodellen worden geïntegreerd in het Human Activities-gegevensportaal van het Europees marien observatie- en datanetwerk (EMODnet). Tot dusverre hebben vier lidstaten (België, Denemarken, Finland en Letland) hun maritieme ruimtelijke plannen geüpload naar het geoportaal, waarin een generalisatie van het geïntegreerde gegevensproduct plaatsvindt (namelijk om de maritieme ruimtelijke plannen op EU-niveau te tonen). 4.3.8.Samenwerking tussen de lidstaten en op zeebekkenniveau Artikel 6, lid 2, punt f), en artikel 11 van de MRP-richtlijn verplichten de lidstaten die aan mariene wateren grenzen om in het kader van een planning- en beheerproces samen te werken met als doel de coherentie en coördinatie van de maritieme ruimtelijke plannen te waarborgen. De richtlijn maakt expliciet melding van samenwerking binnen bestaande regionale institutionele samenwerkingsstructuren, netwerken of structuren van bevoegde instanties van de lidstaten of elke andere geschikte methode. Grensoverschrijdende en transnationale samenwerking is essentieel om in een vroeg stadium zicht te krijgen op eventuele problemen en om de mogelijkheden voor samenwerking en langdurig duurzaam beheer van de maritieme ruimte in kaart te brengen. Alle lidstaten die maritieme ruimtelijke plannen hebben vastgesteld of daarmee bezig zijn, hebben hun plannen met andere lidstaten gecoördineerd en daarbij regionale bestuursorganen betrokken. In de meeste plannen wordt — in uiteenlopende mate — rekening gehouden met grensoverschrijdende effecten en ontwikkelingen. In sommige plannen worden de betreffende processen uitvoeriger beschreven. De samenwerking tussen de lidstaten (en met landen buiten de EU) in hetzelfde zeebekken wordt gestimuleerd door: -door de EU gefinancierde projecten, zoals NorthSEE, Seanse, Baltic Lines, PanBalticScope, MSP-MED, Simwestmed, Muses, Marsplan, Simnorat, Simatlantic, Marsp, MSP-OR, eMSP en dergelijke ; -bilaterale of multilaterale contacten en informele bijeenkomsten van de bevoegde instanties van de lidstaten; projecten die uit nationale middelen worden gefinancierd, zoals Ritmare; -regionale zeeverdragen: Helcom-Vasab (MRP-werkgroep) voor het Oostzeebekken, het Verdrag van Barcelona inzake de Middellandse Zee, Ospar voor het noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan; -deelname aan de MRP-deskundigengroep, het initiatief MSPglobal, het MRP-platform en het Maritiem Forum van de EU; -formeel overleg in het kader van de uitvoering van de SMB-richtlijn .

Grensoverschrijdend overleg is verplicht bij het vaststellen van maritieme ruimtelijke plannen waarin geschikte locaties voor specifieke activiteiten of projecten worden aangewezen. Overleg in de context van de MRP-richtlijn kan grensoverschrijdend overleg over de effecten van specifieke projecten echter niet vervangen. Tegelijkertijd biedt grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van maritieme ruimtelijke planning tijdig de gelegenheid om te ontdekken welke veranderingen noodzakelijk zijn, zoals met betrekking tot gebieden of zones met druk scheepvaartverkeer dat mogelijk moet worden omgeleid. Voorbeeld van een goede praktijk: Helcom-Vasab — een intergouvernementele MRP-werkgroep Grensoverschrijdende samenwerking is cruciaal om de maritieme ruimte langdurig duurzaam te kunnen beheren. De EU-lidstaten en landen buiten de EU van het Oostzeebekken zijn in dat verband vertegenwoordigd in de Commissie ter bescherming van het mariene milieu van het Oostzeegebied (Helcom), een in 1974 opgericht platform voor milieubeleid. Denemarken, Estland, de EU, Finland, Duitsland, Letland, Litouwen, Polen, Rusland, Zweden en organisaties met de status van waarnemer (uit onder meer Belarus en Oekraïne, plus ngo’s) zijn lid van Helcom. De Helcom-Vasab-werkgroep is opgezet om te helpen bij het ontwikkelen van maritieme ruimtelijke plannen. Deze gezamenlijke MRP-werkgroep heeft aanbevelingen en beginselen geformuleerd die de leden kunnen toepassen bij het opstellen van maritieme ruimtelijke plannen. Daarbij heeft Helcom zich specifiek gericht op het ondersteunen van een ecosysteemgerichte benadering. Deze benadering wordt ook ondersteund met door de EU gefinancierde projecten, zoals het platform Capacity4MSP. Meer recentelijk, in oktober 2021, heeft Helcom een regionaal MRP-stappenplan voor de Oostzee voor de periode 2021-2030 vastgesteld. Al met al draagt deze praktijk bij tot de samenwerking tussen lidstaten onderling en met niet-EU-landen. Daarnaast bevordert deze praktijk de samenhang tussen de diverse maritieme ruimtelijke plannen voor het Oostzeebekken en de toepassing van een ecosysteemgerichte benadering. 4.3.9.Samenwerking met niet-EU-landen In artikel 6, lid 2, punt g), en artikel 12 van de richtlijn worden de lidstaten opgeroepen tot bevordering van de samenwerking met derde landen bij hun maatregelen met betrekking tot maritieme ruimtelijke planning in de desbetreffende mariene regio’s. De meeste lidstaten met buurlanden in de desbetreffende mariene regio’s die geen lid zijn van de EU streven naar samenwerking met die landen. In enkele maritieme ruimtelijke plannen wordt melding gemaakt van dit streven, met informatie over specifieke vormen van interactie. De samenwerking met landen buiten de EU bestond hoofdzakelijk uit informele bilaterale samenwerking, samenwerking in het kader van regionale zeeverdragen, macroregionale strategieën van de EU (EUSBSR en Eusair) en samenwerking bij door de EU gefinancierde projecten. Ook werd er, zij het in mindere mate, gebruikgemaakt van andere samenwerkingskanalen, zoals samenwerking in het kader van de SMB-richtlijn, het Espoo-verdrag en het Europese MRP-platform. Voorbeelden van samenwerking niet-EU-landen ·Spanje heeft samen met Marokko en Algerije een grensoverschrijdend portaal opgezet met het oog op grotere transparantie over en een beter beheer van maritieme ruimtelijke planning in de Zee van Alborán. ·Met het Interreg-project Portodimare werd meerlagige en grensoverschrijdende samenwerking ondersteund voor de aanpak van gemeenschappelijke uitdagingen op het gebied van het geïntegreerd beheer van kustgebieden (Integrated Coastal Zone Management, ICZM) en maritieme ruimtelijke planning in de Adriatisch-Ionische regio. Het belangrijkste resultaat daarvan is het geoportaal met gegevens over de Adriatisch-Ionische regio. Dat is een open en interoperabel platform dat is ontwikkeld op basis van transnationale samenwerking tussen Italië, Slovenië, Kroatië, Griekenland, Montenegro en Bosnië en Herzegovina. ·Bij het WestMED-initiatief komen tien landen in het westelijke Middellandse Zeegebied bijeen die een 5+5-dialoog voeren: vijf EU-lidstaten (Frankrijk, Italië, Portugal, Spanje en Malta) en vijf zuidelijke partnerlanden (Algerije, Libië, Mauritanië, Marokko en Tunesië). Terreinen van gemeenschappelijk belang zijn onder meer maritieme ruimtelijke planning en het geïntegreerd beheer van kustgebieden. Door het proefproject in het westelijke Middellandse Zeegebied dat in het kader van het MSPglobal-project werd uitgevoerd, was het mogelijk om de samenwerking te intensiveren, om regionale aanbevelingen op te stellen die aansluiten bij het WestMED-initiatief en om in Algerije, Frankrijk, Italië, Malta, Marokko, Spanje en Tunesië de institutionele capaciteit voor ruimtelijke planning te versterken. Aan de opleidingsactiviteiten konden ook andere in het westelijke Middellandse Zeegebied gelegen lidstaten van de Unie voor het Middellandse Zeegebied deelnemen. 4.4.Uitdagingen bij de uitvoering Bij het opstellen van hun maritieme ruimtelijke plannen werden de lidstaten met een aantal uitdagingen geconfronteerd. Voor de meeste lidstaten gold dat zij zich voor het eerst bezighielden met een dergelijk vergaande, multisectorale en meerdere doelen dienende strategische ordening van hun maritieme ruimte. Het gaat hierbij om een complex en adaptief proces dat een brede en intensieve samenwerking en coördinatie vergt tussen nationale ministeries, agentschappen, kustregio’s, alsook met belanghebbenden en buurlanden. Andere procesmatige uitdagingen die zich voordeden, hadden te maken met het verzamelen en samenstellen van gegevens (bv. het gebrek aan volledige gegevens over mariene gebieden, de sectoroverschrijdende dimensie van gegevens of problemen met het opvragen van gegevens bij nationale autoriteiten) en bovenal met de samenhang tussen de plannen van aan elkaar grenzende landen (d.w.z. uitdagingen met betrekking tot grensoverschrijdende aspecten van de plannen). In diverse lidstaten was het vanwege het horizontale karakter van maritieme ruimtelijke planning en het ontbreken van duidelijke streefdoelen voor diverse maritieme sectoren moeilijk om prioriteit aan te brengen in de maatregelen en sectoren (bv. nationale veiligheid versus economische activiteiten). Grensoverschrijdende uitdagingen wogen des te zwaarder in gevallen waarin er geen traditie bestond van samenwerking inzake de maritieme ruimte op zeebekkenniveau of waarin de maritieme zones niet duidelijk waren vastgelegd of afgebakend tussen naburige lidstaten of landen buiten de EU. De COVID-19-pandemie en de daarmee gepaard gaande gezondheidsmaatregelen vielen samen met de laatste uitvoeringsfase van veel nationale maritieme ruimtelijke plannen. Daardoor liep niet alleen het werk van de nationale overheden en de samenwerking tussen de lidstaten vertraging op, maar werden ook de deelname en raadpleging van belanghebbenden nadelig beïnvloed. Inhoudelijk bestonden de grootste uitdagingen uit het toepassen van de ecosysteemgerichte benadering, het toekennen van prioriteiten aan de gebruiksfuncties van maritieme ruimten, het bieden van ruimte op zee aan diverse vormen van economische bedrijvigheid en het realiseren van uiteenlopende beleidsdoelstellingen waarbij tegelijkertijd het milieu wordt beschermd en er ruimte overblijft voor toekomstige gebruiksfuncties. 5.Conclusies 5.1.Maritieme ruimtelijke planning als katalysator van de Europese Green Deal Dankzij het MRP-kader dat bij de MRP-richtlijn is opgezet, hebben alle kustlidstaten van de EU voor het eerst tegelijkertijd nationale maritieme ruimtelijke plannen opgesteld en gezorgd voor grensoverschrijdende samenwerking. Dat de eerste generatie plannen is vastgesteld, betekent niet dat er een einde komt aan maritieme ruimtelijke planning in de EU. Integendeel, in de komende jaren zal zich een kentering voordoen wat betreft de rol van maritieme ruimtelijke planning in de duurzame ontwikkeling van de zeeën, een kentering die waarschijnlijk bespoedigd wordt door de uitvoering van de Europese Green Deal en aanverwante wetgeving en strategieën. Maritieme ruimtelijke planning zoals geconcipieerd in de richtlijn kan dankzij haar adaptieve en strategische dimensie fungeren als krachtige katalysator van de Europese Green Deal. De cruciale rol van maritieme ruimtelijke planning in dit verband werd ook onderstreept in de mededeling van de Commissie over een nieuwe aanpak voor een duurzame blauwe economie in de EU.