Advies van het Europees Comité van de Regio’s over lokale en regionale overheden als drijvende kracht achter de tenuitvoerlegging van het EU-initiatief inzake bestuivers

(2022/C 270/03)

Rapporteur: Frida NILSSON (SE/RE), lid van een lokale vergadering: gemeente Lidköping Referentiedocument: Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Vooruitgang in de uitvoering van het EU-initiatief inzake bestuivers COM(2021) 261 final

BELEIDSAANBEVELINGEN

HET EUROPEES COMITÉ VAN DE REGIO’S

1. onderstreept het belang van bestuivers voor duurzame samenlevingen en een leefbare natuur. Bestuivers spelen een belangrijke rol voor zowel voedselsystemen als voor de instandhouding van biodiversiteit en natuurlijke omgevingen. Daarom moeten niet alleen gedomesticeerde bestuivers worden ondersteund; er moet ook worden gezorgd voor leefbare habitats voor wilde bestuivers, aangezien zij bijdragen tot de biodiversiteit. Gedomesticeerde bestuivers moeten worden gezien als een aanvulling op wilde bestuivers, en niet andersom.

2. Het CvdR is bezorgd over het gebrek aan bewustzijn over wat bestuivers zijn, de cruciale rol die zij vervullen voor gezonde ecosystemen en wat hun achteruitgang en uitsterven voor gevolgen kan hebben voor het menselijk bestaan.

3. Biodiversiteit en klimaatverandering zijn nauw met elkaar verbonden, en staan in onderlinge wisselwerking. Veranderende temperaturen en meteorologische omstandigheden, aantasting van habitats, en andere factoren die terug te voeren zijn op een veranderend klimaat, dragen rechtstreeks bij tot het dalende aantal bestuivers. De bescherming en het herstel van de biodiversiteit zijn dan weer belangrijk voor de aanpassing aan de klimaatverandering.

4. Het CvdR waardeert de kans om bij te dragen aan het EU-kader voor de ondersteuning en instandhouding van levensvatbare en diverse populaties bestuivers en is dan ook ingenomen met de evaluatie door de Europese Commissie van het EU-initiatief inzake bestuivers, alsook met de resolutie van het Europees Parlement en de conclusies van de Raad in dit verband ( 1 )

5. Het CvdR is ingenomen met de positieve richting die het EU-initiatief inzake bestuivers is ingeslagen bij de uitvoering ervan in 2018. Het is echter zorgwekkend dat de trend van een afnemend aantal bestuivers zich sindsdien heeft voortgezet. Positief is de conclusie in het “Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services” dat het, ondanks een tekortschietend optreden, nog niet te laat is voor het klimaat en de biodiversiteit, hoewel nu op alle niveaus alle zeilen moeten worden bijgezet.

6. Het Comité steunt daarom de conclusies van in het Speciaal verslag nr. 15/2020 van de Europese Rekenkamer ( 2 ) , en heeft hoge verwachtingen ten aanzien van de herziening van het EU-initiatief inzake bestuivers.

7. Het is positief dat doelstellingen inzake biodiversiteit en bestuivers hun weg hebben gevonden naar verschillende EU-strategieën en -beleidsmaatregelen, zoals het nieuwe GLB, de EU-biodiversiteitsstrategie en de “van boer tot bord”-strategie.

8. Het CvdR dringt aan op juridisch bindende doelstellingen voor bestuivers als onderdeel van het komende initiatief van de Commissie inzake doelstellingen voor natuurherstel in het kader van de EU-biodiversiteitsstrategie, en biedt in dit verband zijn steun aan voor de uitvoering van een nieuw EU-initiatief inzake bestuivers, met name wat implementering en monitoring betreft.

9. De doelstellingen ter ondersteuning van bestuivers moeten de Europese Unie ook helpen de doelstellingen van de Agenda 2030 en de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties ( 3 ) te verwezenlijken, met name die welke gericht zijn op de instandhouding van biodiversiteit en habitats die belangrijk zijn voor wilde bestuivers.

10. Het CvdR is ervan overtuigd dat er voor het tegengaan van de afname in het aantal bestuivers behoefte is aan coördinatie en geïntegreerde strategieën waarbij alle sectoren en politieke regionen betrokken worden. Belangrijk is dat alle relevante actoren worden ingeschakeld en dat de efficiëntie van de huidige versnipperde aanpak wordt verbeterd. Het huidige initiatief inzake bestuivers heeft de basis gelegd, maar moet nu verder worden verbeterd.

11. Het is zaak om bij het waarborgen van duurzame populaties wilde bestuivers alle drie de dimensies van duurzaamheid in aanmerking te nemen. In de uitvoeringsmaatregelen moet met andere woorden voldoende aandacht worden besteed aan sociale, economische en biologische duurzaamheid.

Bestuivers en de kloof tussen stad en platteland

12. Het CvdR benadrukt dat verder dan het landbouwbeleid moet worden gekeken wanneer het erop aankomt de achteruitgang van bestuivers een halt toe te roepen, aangezien de landbouwsector en zijn rol in de slinkende populaties wilde bestuivers reeds op tal van manieren door EU-beleid wordt gereguleerd en bestreken.

13. Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar conventionele landbouwers en hun inspanningen om hun impact op bestuivers te verkleinen, aangezien de biologische landbouw en agro-ecologische praktijken bestuivers reeds op velerlei wijze beschermen en voeden. Onderzoek, innovatie en een flexibel uitvoeringssysteem zijn essentieel om de uitdagingen aan te gaan, maar ook om een diverse landbouwsector mogelijk te maken.

14. Benadrukt zij dat het milieu niet alleen wordt aangetast door bestrijdingsmiddelen, maar ook door bijvoorbeeld lichtverontreiniging, waarvan is aangetoond dat bestuivers er grote gevolgen van ondervinden. Ook deze bronnen moeten grondig worden onderzocht, en aangepakt, wat tot dusver niet gebeurt.

15. Stedelijke gebieden kunnen de biodiversiteit in een positieve richting sturen, dankzij botanische tuinen, volkstuinen, particuliere tuinen en braakliggende terreinen in de stad, die een rechtstreekse impact kunnen hebben op de populaties wilde bijensoorten ( 4 )

16. Het CvdR waarschuwt dat, in een wereld van steeds groter wordende steden, de instandhouding van biodiversiteit en ecosysteemdiensten in stadsplanning en ander stedelijk beleid moet worden geïntegreerd om bestuivers te beschermen, bij te dragen tot diverse populaties en nieuwe habitats te creëren.

17. Het dringt er bij de bevoegde autoriteiten op aan effectbeoordelingen uit te voeren waarin rekening wordt gehouden met een ontwikkeling die eigendomsrechten beperkt en in andere zin invloed heeft op de mogelijkheid van duurzame bestaansmiddelen. Bij deze effectbeoordelingen moet niet alleen worden gekeken naar de winst voor de biodiversiteit, maar ook naar de mogelijke negatieve gevolgen voor het levensonderhoud en het leven van bewoners.

Actie op EU-niveau

18. Het CvdR dringt er bij de Europese Commissie, het Europees Parlement en de EU-lidstaten op aan ervoor te zorgen dat herstelbeleid, -programma’s en -plannen voor de periode na COVID-19 bijdragen tot een duurzaam beheer van de biodiversiteit, met inbegrip van het tot staan brengen van de zorgwekkende achteruitgang van de populaties wilde en gedomesticeerde bestuivers.

19. Het CvdR dringt erop aan dat op lokaal en regionaal niveau steun wordt verleend aan een ecoregeling voor bestuivers die voorziet in: de teelt, op ten minste 10 % van het landbouwareaal, van eenjarige gewassen die bestuivers aantrekken; naast de bloeiperiode van blijvende gewassen, de aanplant tussen de rijen geteelde gewassoorten van ten minste twee andere plantensoorten die bestuivers aantrekken en op verschillende tijdstippen van het jaar bloeien, zodat bestuivers zo veel mogelijk hulpbronnen ter beschikking hebben; opleiding over nuttige insecten en geïntegreerde gewasbescherming voor landbouwers; en maatregelen ten gunste van landbouwbedrijven die zorgen voor de aanwezigheid van bestuivers in gebieden met een geringe biodiversiteit.

20. Milieuoverwegingen dienen op alle niveaus van de openbare besluitvorming en op alle beleidsterreinen in aanmerking te worden genomen, aangezien de meeste interacties tussen mens en natuur tot op zekere hoogte gevolgen hebben voor ecosystemen. Bij de ontwikkeling van stedelijke gebieden en infrastructuur en bij andere veranderingen in landgebruik moet bijzondere aandacht worden besteed aan bestuivers.

21. Het CvdR wijst erop dat, hoewel regionale en lokale de directe link met de Europese burger zijn, de verantwoordelijkheid voor de vaststelling en uitvoering van doelstellingen inzake bestuivers niet alleen bij hen ligt. De nationale regeringen en de EU moeten hieraan bijdragen door oplossingen die eenvoudig op lokaal en regionaal niveau toe te passen zijn, te steunen, te stimuleren en te coördineren.

22. De Europese Commissie zou via bestaande en nieuwe kanalen actief steun moeten verlenen aan bewustmakingscampagnes op nationaal, regionaal en lokaal niveau, in industriesectoren en onder het publiek.

23. Het CvdR betreurt dat platforms die in het kader van het EU-initiatief inzake bestuivers zijn opgezet met het oog op kennisopbouw en het delen van beste praktijken, zoals de “EU Pollinator Information Hive”, er niet in zijn geslaagd om alle actoren te bereiken en nog steeds onvoldoende bekendheid genieten. Het dringt daarom aan op financiering, kennis- en capaciteitsopbouw en het delen van beste praktijken in het kader van de komende initiatieven van de Commissie, die op transparante wijze moeten worden opgezet en gecommuniceerd, zodat burgers niet alleen worden geïnspireerd, maar ook weten hoe zij kunnen bijdragen aan duurzame habitats voor bestuivers.

24. In het herziene initiatief inzake bestuivers zou moeten worden onderzocht hoe bestaande netwerken en organisaties kunnen worden gebruikt om kennis en beste praktijken uit te wisselen met lokale en regionale overheden binnen en buiten de EU.

25. Het CvdR biedt de Europese Commissie dan ook zijn medewerking aan om het initiatief inzake bestuivers te integreren in bestaande EU-initiatieven zoals het EU-platform voor stedelijke vergroening en het Green City Accord.

26. Het Comité benadrukt dat monitoring van en rapportage over de evolutie van de populaties bestuivers een belangrijke rol speelt bij het nagaan in hoeverre de uitgevoerde maatregelen doeltreffend zijn, en zou daarom graag zien dat de Europese Commissie voorziet in een monitoring- en rapportagekader dat door subnationale autoriteiten voor dit doel kan worden gebruikt. Om op lokaal en regionaal niveau een eenvoudige uitvoering en ondersteuning bij het opzetten van gestandaardiseerde programma’s voor toezicht op bestuivers te waarborgen, moeten bestaande goede praktijken worden gevolgd.

27. Aangezien er een nauw verband is tussen inheemse bloemensoorten en inheemse soorten of variaties van bestuivers, pleit het CvdR voor investeringen in kennis, instandhouding en aanplanten van deze bloemensoorten als middel om bestuivers te ondersteunen.

28. Het CvdR verzoekt de Europese Commissie daarom te evalueren hoe de toezegging om tegen 2030 ten minste drie miljard extra bomen in stedelijke gebieden in de EU aan te planten, kan worden uitgebreid en gekoppeld aan de aanplant van meer inheemse bloemensoorten.

29. Het zou graag zien dat inspanningen om te zorgen voor gezonde populaties wilde bestuivers en efficiënte biobeveiligingsmaatregelen voor bestuivers, alsook aanmoediging van het gebruik van lokale plantensoorten, als doelstelling worden opgenomen in de in 2022 goed te keuren nationale strategische GLB-plannen, om verdere actie aan te moedigen. Met het oog op een eenvoudige en correcte uitvoering dient deze verantwoordelijkheid bij de lidstaten te liggen.

Actie op lokaal en regionaal niveau en participatie van het CvdR

30. Het CvdR wijst op de mogelijkheden en verantwoordelijkheden van lokale en regionale overheden om de uitvoering van het initiatief inzake bestuivers in een stroomversnelling te brengen, nu en nog meer in de toekomst.

31. Bij de vaststelling en uitvoering van milieumaatregelen is er behoefte aan samenwerking tussen lokale en regionale overheden, zowel nationaal als grensoverschrijdend. Essentieel voor bestuivers, om de duurzaamheid en veerkracht van populaties te ondersteunen, zijn ecologische corridors. Bij dit soort taken is van nature een rol weggelegd voor lokale en regionale overheden, die door middel van samenwerking eenvoudig maatregelen kunnen nemen ter bevordering van duurzame populaties bestuivers.

32. Naast de lokale en regionale overheden moeten ook het maatschappelijk middenveld, kennisinstellingen, lokale boeren en de particuliere sector worden betrokken. Om deze actoren, hun werkzaamheden en de innovatie in hun sectoren ten volle te kunnen benutten, moet het nieuwe initiatief inzake bestuivers een efficiënt kader creëren voor vrijwillige initiatieven, kennis, gemeenschappelijke doelstellingen en rapportage. Dit zou deze actoren niet alleen helpen om de doelstellingen van het initiatief te verwezenlijken, maar ook om nog meer te doen.

33. Het CvdR verbindt zich ertoe om bij zijn werkzaamheden inzake milieukwesties, met name op het gebied van biodiversiteit, het bewustzijn te vergroten over en het belang te onderstrepen van doelstellingen ter ondersteuning van bestuivers, duidelijke rollen te definiëren voor nationale, regionale en lokale overheden bij het tegengaan van het verlies van bestuivers en de ontwikkeling van nationale en lokale actieplannen voor bestuivers te ondersteunen, onder meer in het kader van zijn “Green Deal Going Local”-campagne.

34. Ook de sociaal-economische voordelen van bestuiversprogramma’s moeten worden erkend. Een nadruk op deze programma’s biedt economische kansen en mogelijkheden voor sociale integratie.

35. Het CvdR spreekt zijn voornemen uit om zijn nauwe samenwerking met de Europese Commissie, met name voor de herziening en uitvoering van biodiversiteitsdoelstellingen inzake bestuivers, voort te zetten.

36. Voorgesteld wordt om een met name op stedelijke centra gericht bestuiversnetwerk op te zetten als proefproject, waarbij lokale overheden kennis en beste praktijken met elkaar kunnen delen.

37. Het CvdR roept de lokale en regionale overheden op om toezicht te houden op en te rapporten over de omstandigheden voor bestuivers, aangezien kennis van inheemse soorten en lokale flora en fauna essentieel is om inzicht te krijgen in de lokale omstandigheden van zowel wilde als gedomesticeerde bestuivers, en lokale en regionale overheden reeds vertrouwd zijn met hun lokale en regionale omstandigheden.

38. De CvdR-leden zouden het goede voorbeeld moeten geven en dialogen en publieke bijeenkomsten op lokaal en regionaal niveau moeten organiseren, met participatie van het maatschappelijk middenveld en ngo’s, aangezien het opsporen en dichten van kennishiaten een van de belangrijkste aspecten van het initiatief inzake bestuivers is.

39. Vertegenwoordigers van lokale en regionale gemeenschappen zouden moeten nagaan in hoeverre zij de opwaardering van hun industriële en historische sites gepaard kunnen laten gaan met op de natuur gebaseerde oplossingen ter bevordering van bestuiverspopulaties.

40. Het is de stellige overtuiging van het CvdR dat de jongere generaties bij het debat en bij de zoektocht naar oplossingen moeten worden betrokken, aangezien de verwezenlijking van milieudoelstellingen, en de versterking van populaties wilde bestuivers in het bijzonder, een taak voor meerdere generaties zal zijn. Het Comité juicht in dit verband bestaande voorbeelden toe, zoals de betrokkenheid van jongeren bij het STING-project ( 5 ) , maar roept de CvdR-leden en de bredere gemeenschap van lokale en regionale overheden op dit voorbeeld te volgen en activiteiten voor burgerparticipatie voor te stellen in hun steden en regio’s, met name gericht op kinderen en jongeren. Het vergroten van het bewustzijn over bestuivers zou deel kunnen uitmaken van de activiteiten van het Europees Jaar van de jeugd 2022.

EU-inzet in de rest van de wereld

41. Het CvdR is ingenomen met het positieve signaal en de toezegging van de 15e Conferentie van de Partijen bij het Verdrag inzake biologische diversiteit van de VN (UN CBD COP15) om het verlies aan dier- en plantensoorten vóór 2030 om te keren.

42. Het benadrukt het cruciale belang van de Verklaring van Edinburgh voor subnationale overheden, steden en lokale autoriteiten over het mondiale beleidskader voor biodiversiteit voor de periode na 2020 ( 6 ) , en verbindt zich er tevens toe deze verklaring te promoten in het kader van de discussie over bestuivers op Europees en internationaal niveau.

43. Het Comité roept de Commissie op om de achteruitgang van bestuivers internationaal aan de orde te stellen en te pleiten voor doortastende maatregelen ter bescherming van bestuivers en hun habitats tijdens het tweede deel van de CBD COP15, die van 25 april tot en met 8 mei 2022 in Kunming, China, zal worden gehouden.

44. Het Comité is bereid om deel uit te maken van de EU-delegatie bij de CBD COP15 van de VN en toekomstige VN-biodiversiteitsconferenties, om de standpunten van lokale en regionale overheden in de EU en de maatregelen die zij reeds hebben genomen onder de aandacht te brengen en te helpen voortbouwen op het succes van de Verklaring van Edinburgh op het gebied van de bescherming van bestuivers en hun habitats.

Brussel, 26 januari 2022. De voorzitter van het Europees Comité van de Regio's Apostolos TZITZIKOSTAS

(1) 2019/2803(RSP) en Conclusies van de Raad, goedgekeurd tijdens zijn op 17 december 2020 gehouden 3782e vergadering (14168/20).

(2) https://op.europa.eu/webpub/eca/special-reports/pollinators-15-2020/nl/

(3) VN-Agenda 2030: https://sdgs.un.org/2030agenda

(4) Baldock, K. C. R. et al. Where is the UK’s pollinator biodiversity? The importance of urban areas for flower-visiting insects. Proc. R. Soc. B Biol. Sci. 282, 20142849 (2015), Theodorou, P. et al. The structure of flower visitor networks in relation to pollination across an agricultural to urban gradient. Funct. Ecol. 31, 838-847 (2017).

(5) STING (Science and Technology for Pollinating Insects — Wetenschap en technologie voor bestuivende insecten) is een project van de Europese Commissie.

(6) https://www.gov.scot/publications/edinburgh-declaration-on-post-2020-biodiversity-framework/