EUROPESE COMMISSIE Brussel, 20.9.2021 COM(2021) 578 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 32e jaarverslag over de bescherming van de financiële belangen van de Europese Unie — Fraudebestrijding — 2020 {SWD(2021) 257 final} - {SWD(2021) 258 final} - {SWD(2021) 259 final} - {SWD(2021) 262 final} - {SWD(2021) 263 final} - {SWD(2021) 264 final}



VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 32e jaarverslag over de bescherming van de financiële belangen van de Europese Unie — Fraudebestrijding — 2020 Inhoud LIJST VAN AFKORTINGEN SAMENVATTING 1.Inleiding 2.De financiële belangen van de EU in 2020 3.De actoren die de financiële belangen van de EU beschermen en de belangrijkste ontwikkelingen in 2020 3.1.Het EU-rechtskader 3.2.Het controlekader voor de financiële belangen van de EU 3.2.1.Het EU-niveau 3.2.2.Het niveau van de lidstaten 4.Samenwerking bij fraudebestrijding 4.1.Interinstitutionele samenwerking op EU-niveau 4.1.1.Samenwerking tussen de Commissie (OLAF), het Europees Parlement en de Raad 4.1.2.Samenwerking tussen OLAF en de Europese Rekenkamer 4.1.3.Werkafspraken tussen OLAF en het EOM. 4.1.4.Samenwerking tussen OLAF en Europol 4.2.Samenwerking tussen de autoriteiten van de EU en de lidstaten

4.2.1.Activiteiten van het Raadgevend Comité coördinatie fraudebestrijding (COCOLAF) 4.2.2.Douanesamenwerking 4.2.3.Gezamenlijke douaneoperaties 4.3.Samenwerking tussen EU-lidstaten 4.4.Samenwerking met niet-EU-landen 5.Focus op in 2020 vastgestelde, uitgevoerde of lopende initiatieven 5.1.De fraudebestrijdingsstrategie van de Commissie 5.2.Hercules-programma: steun aan de fraudebestrijdingsactiviteiten van de EU-lidstaten 5.3.Ontvangsten: EU-niveau 5.3.1.Het btw-pakket e-commerce 5.3.2.Bestrijding van fraude op het gebied van douanerechten 5.3.3.Bestrijding van de illegale handel in tabaksproducten 5.4.Ontvangsten: EU-lidstaatniveau 5.5.Uitgaven: EU-niveau 5.5.1.Rechtsstaat — conditionaliteit 5.5.2.De EU-begroting voor 2021-2027 5.5.3.De Europese faciliteit voor herstel en veerkracht 5.5.4.Technische ondersteuning via het steunprogramma voor structurele hervormingen 5.6.Uitgaven: EU-lidstaatniveau 6.Onregelmatigheden, fraude en risico’s

6.1.Van opsporing tot risico 6.1.1.Btw-fraude — “Study and Reports on the VAT Gap in the EU28 Member States” (Studie en verslagen over de btw-kloof in de lidstaten van de EU, gepubliceerd in 2020) 6.1.2.Onregelmatigheden en fraude in ontvangsten 6.1.3.Onregelmatigheden en fraude in uitgaven 6.2.Aanvullende risico’s van onregelmatigheden en fraude voor 2021 en daarna 6.2.1.COVID-19-risico’s in ontvangsten 6.2.2.COVID-gerelateerde risico’s in uitgaven 6.2.3.Risico’s in verband met de faciliteit voor herstel en veerkracht 7.Instrumenten ter versterking van de fraudebestrijding 7.1.Arachne 7.2.Systeem voor vroegtijdige opsporing en uitsluiting (EDES) 7.3.GetI-project 7.4.Nationale IT-instrumenten ter bescherming van de financiële belangen van de EU 8.Conclusies en aanbevelingen



LIJST VAN AFKORTINGEN



AFCOS Fraudebestrijdingscoördinatiedienst (Anti-Fraud Coordination Service) Btw Belasting over de toegevoegde waarde CAFS Fraudebestrijdingsstrategie van de Commissie (Commission Anti-Fraud Strategy) EDES Systeem voor vroegtijdige opsporing en uitsluiting (Early Detection and Exclusion System) EFRO Europees Fonds voor regionale ontwikkeling Elfpo Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling EOM Europees Openbaar Ministerie ERK Europese Rekenkamer ESF Europees Sociaal Fonds ESIF Europese structuur- en investeringsfondsen EU Europese Unie IMS Beheerssysteem voor onregelmatigheden (Irregularity Management System) MFK Meerjarig financieel kader NGEU NextGenerationEU OLAF Europees Bureau voor fraudebestrijding PIF Bescherming van financiële belangen (Protection of financial interests) RRF Faciliteit voor herstel en veerkracht (Recovery and Resilience Facility) TEM Traditionele eigen middelen VWEU Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie



SAMENVATTING

De verantwoordelijkheid voor de bescherming van de financiële belangen van de EU wordt gedeeld door de EU en haar lidstaten. Om de door de COVID-19-pandemie veroorzaakte crisis te boven te komen en de overgang naar een moderner en duurzamer Europa te ondersteunen, hebben de EU-lidstaten een financieel pakket goedgekeurd, dat bestaat uit het meerjarig financieel kader 2021-2027 (“EU-begroting”) van 1 074 biljoen EUR en een tijdelijk herstelinstrument, NextGenerationEU, van 750 miljard EUR, dat zal worden geïnvesteerd in een groen, digitaal en veerkrachtig Europa met nieuwe bronnen van EU-ontvangsten. In totaal bedraagt dit pakket meer dan 1,8 biljoen EUR. De afgelopen jaren is een nieuwe EU-fraudebestrijdingsstructuur opgezet om het geld van de Europese belastingbetalers te beschermen op basis van een hervormd Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF), de onderzoeks- en vervolgingsbevoegdheden van het Europees Openbaar Ministerie (EOM), de coördinerende rol van Eurojust, de analysecapaciteit van Europol, en een nauwe samenwerking met en tussen nationale autoriteiten. In de loop van 2020 is deze samenwerking verder ontwikkeld door werkafspraken vast te stellen, gezamenlijke initiatieven en operaties op te zetten en goede praktijken en opleidingen uit te wisselen. In 2020 en de eerste helft van 2021 hebben verschillende belangrijke evenementen en maatregelen de EU en de nationale autoriteiten verder geholpen om de financiële belangen van de EU beter te beschermen. Enkele voorbeelden hiervan zijn: ·De werkzaamheden van het EOM gingen van start. ·Dankzij een herziene regeling was OLAF klaar voor de samenwerking met het EOM en werden de onderzoeksbevoegdheden ervan versterkt. ·Ter bescherming van de EU-begroting werd een algemeen “conditionaliteitsregime” ingevoerd tegen schendingen van de beginselen van de rechtsstaat die een effect hebben op de bescherming van de financiële belangen van de EU. ·Er is goede vooruitgang geboekt bij de uitvoering van de fraudebestrijdingsstrategie van de Commissie: twee derde van de geplande acties werd uitgevoerd en het resterende derde deel is nog lopende. Het door de bevoegde EU- en nationale autoriteiten aantal gemelde fraudegevallen en onregelmatigheden is in 2020 gedaald vergeleken met voorafgaande jaren. Hoewel de daling in frauduleuze onregelmatigheden door bepaalde cyclische effecten kan worden verklaard, is de daling in het opsporings- en meldingspercentage van niet-frauduleuze onregelmatigheden op bepaalde uitgavengebieden minder goed verklaarbaar en vormt daarom een punt van zorg. Naast de bekende risico’s duiken er nieuwe uitdagingen op, die verband houden met nieuwe manieren om EU-middelen te beheren en uit te geven, gekoppeld aan prestaties en het behalen van specifieke doelstellingen, en gebieden waarop de uitgaven worden opgevoerd, bijvoorbeeld in verband met de groene en digitale transitie en de gezondheidssector. Om deze risico’s doeltreffend aan te pakken zijn nieuwe benaderingen en instrumenten nodig, evenals een vernieuwde en gezamenlijke Europese visie op de bestrijding van fraude, corruptie en andere illegale activiteiten die de financiële belangen van de EU schaden. Deze visie moet voortbouwen op de resultaten van de afgelopen jaren en een efficiëntere verzameling en efficiënter gebruik van gegevens omvatten, evenals een verbeterde transparantie, beter gecoördineerde en samenhangende fraudebestrijding door de lidstaten op grond van nationale fraudebestrijdingsstrategieën en een versterkte samenwerking binnen de nationale autoriteiten, tussen EU-lidstaten en met de EU.

1.Inleiding De EU en haar lidstaten hebben een gedeelde verantwoordelijkheid voor de bescherming van de financiële belangen van de EU en de bestrijding van fraude. De autoriteiten van de EU-lidstaten beheren het grootste aandeel van de EU-uitgaven en innen de traditionele eigen middelen (TEM). De Commissie houdt toezicht op deze beide gebieden, stelt normen vast en controleert de naleving ervan. Overeenkomstig artikel 325, lid 5, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) brengt de Commissie in samenwerking met de EU-lidstaten jaarlijks aan het Europees Parlement en de Raad verslag uit over de maatregelen die zijn genomen in de strijd tegen fraude en alle andere onwettige activiteiten waardoor de financiële belangen van de EU worden geschaad (het “PIF-verslag”). Met dit verslag en de bijbehorende documenten voor 2020 wordt aan deze verplichting voldaan. Het jaar 2020 werd gekenmerkt door de COVID-19-pandemie en de gevolgen daarvan. De EU-instellingen hebben gereageerd met niet eerder geziene financiële en economische beleidsbeslissingen. Zij hebben de onderhandelingen afgerond en de

EU-begroting voor 2021-2027 goedgekeurd, evenals die voor NextGenerationEU (NGEU) en zijn vlaggenschipprogramma, de faciliteit voor herstel en veerkracht (RRF). De begroting van 1,8 biljoen EUR zal Europa helpen herstellen en het groener, digitaler en veerkrachtiger maken om beter afgestemd te zijn op de huidige en toekomstige uitdagingen. De bescherming van de financiële belangen van de EU zal cruciaal zijn voor de verwezenlijking van de ambitieuze doelstellingen van deze historische begrotingsovereenkomst. In het PIF-verslag van 2020 komen de volgende punten aan de orde: I)een overzicht van de financiële belangen van de EU volgens de in 2020 genomen strategische besluiten; II)de belangrijkste actoren, op EU- en nationaal niveau; III)de samenwerking tussen deze actoren; IV)de belangrijkste genomen initiatieven; V)de risico’s waaraan de financiële belangen van de EU zijn en zullen zijn blootgesteld, op grond van de door de EU-organen en nationale autoriteiten geconstateerde onregelmatigheden en fraude; VI)de instrumenten die zijn ontwikkeld om fraude te bestrijden.

2.De financiële belangen van de EU in 2020 De financiële belangen van de EU omvatten ontvangsten, uitgaven en activa, vallende onder de EU-begroting, respectievelijk onder de begrotingen van de EU-instellingen,

-organen en -instanties of onder de begrotingen die zij beheren en controleren. De ontvangstenzijde van de begroting bestaat uit douanerechten, belasting over de toegevoegde waarde en een deel van het bruto nationaal inkomen van de EU-lidstaten. Figuur 1 geeft de voor de EU beschikbare middelen in 2020 weer.



De EU financiert haar beleid met deze middelen (zie figuur 2 ). De begroting volgt een jaarlijkse uitvoering, maar maakt deel uit van de langetermijnbegroting van de EU, het meerjarig financieel kader (MFK), dat het uitgavenplafond voor zeven jaar vaststelt. Hoewel 2020 het laatste jaar was van het MFK 2014-2020, was het ook het jaar waarin het rechtskader voor de volgende langetermijnbegroting werd vastgesteld. De EU-begroting wordt beheerd via drie verschillende beheersvormen (zie figuur 3 ). Om de door de COVID-19-pandemie veroorzaakte crisis te boven te komen en de overgang naar een moderner en duurzamer Europa te ondersteunen, hebben de

EU-lidstaten hun goedkeuring gehecht aan de langetermijnbegroting 2021-2027 van de EU, van 1 074 biljoen EUR, en aan een tijdelijk herstelinstrument, NextGenerationEU van 750 miljard EUR. In totaal bedraagt dit pakket meer dan 1,8 biljoen EUR (zie figuur 4 ). De faciliteit voor herstel en veerkracht (RRF) vormt de kern van NGEU met een beschikbaarheid van 672,5 miljard EUR aan leningen en niet-terugvorderbare financiële steun tussen 2021 en 2026. 3.De actoren die de financiële belangen van de EU beschermen en de belangrijkste ontwikkelingen in 2020 Veel actoren houden zich bezig met de financiële belangen van de EU en werken onafgebroken om de bescherming ervan te verbeteren, zowel door vorm te geven aan het vereiste rechtskader als door het uitvoeren van het onderliggende beleid.

3.1.Het EU-rechtskader De Commissie stelt antifraudewetgeving voor, waarover vervolgens een besluit wordt genomen door het Europees Parlement en de Raad (de “medewetgevers”). Tabel 1 toont de belangrijkste wetgevingshandelingen die in 2020 en begin 2021 zijn vastgesteld. Titel Beschrijving van het beschermingsmechanisme van de financiële belangen van de EU Verordening (EU, Euratom) 2020/2093 van de Raad van 17 december 2020 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2021-2027. De “MFK-verordening”. Geharmoniseerde fraudebestrijdingsbepalingen zijn overeengekomen voor alle sectorale rechtshandelingen inzake het MFK. Verordening (EU, Euratom) 2020/2092 van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2020 betreffende een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting. De “conditionaliteitsverordening”. Het conditionaliteitsmechanisme heeft tot doel de EU-begroting te beschermen tegen schendingen van de beginselen van de rechtsstaat door EU-lidstaten die het goed financieel beheer van de begroting of de financiële belangen van de EU op voldoende directe wijze aantasten of ernstig dreigen aan te tasten. Verordening (EU, Euratom) 2020/2223 van het Europees Parlement en de Raad van 23 december 2020 tot wijziging van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 wat betreft samenwerking met het Europees Openbaar Ministerie en de doeltreffendheid van de door het Europees Bureau voor fraudebestrijding uitgevoerde onderzoeken. De “OLAF-verordening”. De gewijzigde verordening definieert de betrekkingen van OLAF met het Europees Openbaar Ministerie (EOM) om te zorgen voor volledige complementariteit tussen beide organen en versterkt de onderzoekscapaciteit van OLAF. Verordening (EU) 2021/241 van het Europees Parlement en de Raad van 12 februari 2021 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit. De “RRF-verordening”. Artikel 22 van die verordening bevat bepalingen over de bescherming van de financiële belangen van de EU. Het Hof van Justitie van de Europese Unie (“het Hof”) zorgt voor een uniforme toepassing en uitlegging van het EU-recht. In 2020 heeft het Hof drie arresten gewezen op het gebied van de bescherming van de financiële belangen van de EU. Zaaknummer en beschrijving C-603/19, Úrad špeciálnej prokuratúry. In deze zaak heeft het Hof bevestigd dat artikel 325 VWEU niet uitsluit dat het nationale recht de staat verbiedt om in een strafprocedure vergoeding te vorderen van schade die hem is berokkend door frauduleus gedrag van de beklaagde dat heeft geleid tot verduistering van middelen uit de begroting van de Unie, en op grond waarvan de staat in het kader van die procedure niet beschikt over enig ander rechtsmiddel waarmee hij zijn recht jegens de beschuldigde kan doen gelden. Het Hof verduidelijkte dat artikel 325 VWEU de EU-lidstaten weliswaar verplicht doeltreffende maatregelen te nemen om ten onrechte aan de begunstigde van een EU-subsidie betaalde bedragen terug te vorderen, maar dat het geen beperkingen oplegt aan de terugvorderingsprocedure. De nationale rechter hoeft alleen rekening te houden met de vraag of er in het bestuursrecht, het burgerlijk recht of het strafrecht een doeltreffende voorziening in rechte bestaat tegen handelingen waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad. C-743/18, Elme Messer Metalurgs. In casu heeft het Hof de gelegenheid gehad om uitlegging te geven aan artikel 2, lid 7, van Verordening (EG) nr. 1083/2006 houdende algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Cohesiefonds, waarin het begrip “onregelmatigheid” wordt gedefinieerd. Het Hof heeft de bepaling aldus uitgelegd dat daaronder ook de situatie valt waarin de begunstigde van financiering uit het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling in de betrokken periode niet het verwachte omzetniveau bereikt in het kader van het project dat voor financiering in aanmerking komt omdat de activiteiten van zijn enige zakenpartner zijn opgeschort of omdat die partner insolvent is geworden. In zijn arrest onderstreepte het Hof dat niet hoeft te worden aangetoond dat er sprake is van een specifieke financiële impact op de EU-begroting en dat het volstaat dat de mogelijkheid van een dergelijke impact niet is uitgesloten. C-496/18 en C-497/18, HUNGEOD en anderen. De EU-richtlijnen inzake overheidsopdrachten staan de EU-lidstaten toe nationale wetgeving vast te stellen die een toezichthoudende autoriteit de mogelijkheid biedt om uit hoofde van de bescherming van de financiële belangen van de EU ambtshalve een beroepsprocedure in te leiden om inbreuken op de regels inzake overheidsopdrachten te monitoren. In dit verband heeft het Hof verduidelijkt dat wanneer in een dergelijke procedure is voorzien, deze binnen de werkingssfeer van het EU-recht valt, aangezien de overheidsopdrachten waarop een dergelijke procedure betrekking heeft, binnen de materiële werkingssfeer van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten vallen. Het Hof heeft dan ook geoordeeld dat deze beroepsprocedures in overeenstemming moeten zijn met de algemene beginselen van het EU-recht en met name met het algemene rechtszekerheidsbeginsel. 3.2.Het controlekader voor de financiële belangen van de EU Figuur 6 toont de complexiteit van het controlekader van de EU met een verscheidenheid van actoren op Europees en nationaal niveau. 3.2.1.Het EU-niveau De EU-instellingen en -organen behandelen zowel de ontvangsten als de uitgaven van de EU. De Commissie definieert de strategieën en vertaalt de algemene politieke doelstellingen die gezamenlijk door de EU-instellingen zijn ontwikkeld in beleid en initiatieven. De diensten van de Commissie beheren specifieke beleidsterreinen en de bijbehorende uitgavenprogramma’s ter ondersteuning daarvan. Het beheer van de financiële middelen kan elk van de in figuur 3 beschreven vormen hebben. De Commissie is verantwoordelijk voor de uitvoering van de EU-begroting. Het Europees Parlement oefent democratisch toezicht uit om ervoor te zorgen dat de Commissie en de andere instellingen naar behoren omgaan met EU-middelen. Het Europees Parlement besluit op aanbeveling van de Raad of kwijting, d.w.z. de definitieve goedkeuring van de begroting voor een bepaald jaar, wordt verleend. Het Europees Parlement neemt een besluit nadat zijn Commissie begrotingscontrole (CONT) de financiële rekeningen van de Commissie nauwkeurig heeft bestudeerd.

De resolutie van het Europees Parlement over het PIF-verslag van 2018 is in de plenaire vergadering van 10 juli 2020 vastgesteld, nadat dit op 7 mei 2020 was goedgekeurd door de Commissie begrotingscontrole. De resolutie van het Europees Parlement is een belangrijk politiek document waarin verschillende kwesties in verband met de bescherming van de financiële belangen van de EU aan bod komen en gebieden voor verbetering worden belicht. Zo heeft het Europees Parlement de Commissie en de EU-lidstaten aangemoedigd om nieuwe technologieën bij het beheer van de middelen beter in te zetten, hun analysecapaciteit te versterken om de beoordeling en het beheer van frauderisico’s te verbeteren, de rapportage van vergelijkbare gegevens en het gebruik van analytische IT-instrumenten te verbeteren, en een wetgevingsvoorstel in te dienen voor wederzijdse administratieve bijstand bij EU-uitgaven. De Europese Rekenkamer beoordeelt de zuinigheid, doeltreffendheid, doelmatigheid, wettigheid en regelmatigheid van EU-maatregelen ter verbetering van de verantwoordingsplicht, transparantie en het financieel beheer. Elk jaar controleert de ERK de ontvangsten en uitgaven van de EU-begroting en geeft zij haar oordeel over de betrouwbaarheid van de jaarrekening en over de mate waarin ontvangsten- en uitgavenverrichtingen voldoen aan de toepasselijke voorschriften en regelgeving. Het jaarverslag over het begrotingsjaar 2019 is op 10 november 2020 gepubliceerd. De Europese Rekenkamer concludeerde dat de rekeningen geen materiële afwijkingen vertoonden. Wat de regelmatigheid van de verrichtingen betreft, concludeerde zij dat de ontvangsten geen fouten van materieel belang bevatten. Wat de uitgaven betreft, vertoonden de controleresultaten een hoger geschat foutenpercentage dan in 2018. Uitgaven met een hoog risico (voornamelijk gebaseerd op vergoedingen), waarvoor vaak complexe regels gelden, vertoonden een materieel foutenpercentage. Het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) voert onafhankelijk onderzoek uit naar fraude en corruptie met EU-middelen en ontwikkelt het fraudebestrijdingsbeleid van de EU om fraude, corruptie en andere illegale activiteiten die de financiële belangen van de EU schaden, tegen te gaan. Momentopname 4 — Wat is er nieuw voor OLAF in 2020? Zowel OLAF als het Europees Openbaar Ministerie (EOM) beschermen de EU-begroting. Hoewel zij dit doen binnen hun respectieve mandaten, zorgen de OLAF- en de EOM-verordeningen voor nauwe samenwerking tussen beide organen. Deze samenwerking berust op drie elementen: i) het EOM kan vertrouwen op de steun en deskundigheid van OLAF; ii) OLAF kan onderzoeken instellen die complementair zijn aan die van het EOM, op verzoek van of in overleg met het EOM, om terugvordering te vergemakkelijken of administratieve voorzorgsmaatregelen te nemen; iii) de bureaus wisselen informatie uit vóór en tijdens onderzoeken, via mechanismen voor wederzijdse verslaglegging. De herziene Olaf-verordening geeft OLAF ook scherpere instrumenten om fraude ten nadele van de EU-begroting te onderzoeken. Zo gelden bijvoorbeeld voor de uitvoering van verificaties ter plaatse door OLAF duidelijkere regels en is er een betere tweerichtingssamenwerking met de nationale autoriteiten. Ook zal OLAF toegang hebben tot bankrekeninginformatie onder dezelfde voorwaarden als die welke gelden voor de nationale bevoegde autoriteiten. Deze instrumenten bestaan nu naast sterkere procedurewaarborgen voor personen op wie de OLAF-onderzoeken betrekking hebben, en controlemechanismen voor de handhaving ervan, zoals de toezichthouder voor procedurewaarborgen. De operationele resultaten van OLAF voor 2020 zijn beschreven in zijn jaarverslag. OLAF is in juni 2020 gereorganiseerd om zijn onderzoekscapaciteit, interne controles en financieel beheer te versterken en het potentieel van het brede scala aan vaardigheden en ervaring van zijn personeel te maximaliseren. Het Europees Openbaar Ministerie (EOM) is bevoegd om strafbare feiten die de financiële belangen van de EU schaden in de 22 deelnemende EU-lidstaten te onderzoeken en te vervolgen. Het is op 1 juni 2021 operationeel geworden. Momentopname 5 — Wat is er nieuw voor het EOM in 2020? Het EOM werd opgericht bij Verordening (EU) 2017/1939 van de Raad, die op 20 november 2017 in werking is getreden. Na de benoeming van de Europees hoofdaanklager, mevrouw Laura Codruța Kövesi in 2019 werd in september 2020 het college van Europese aanklagers opgericht. Dit heeft een reeks interne regels vastgesteld die nodig zijn om doeltreffend te kunnen functioneren, waaronder: het reglement van orde, de arbeidsvoorwaarden van de gedelegeerde Europese aanklagers en de regels inzake gegevensbescherming en permanente kamers. Op decentraal niveau, dat bestaat uit de gedelegeerde Europese aanklagers in de EU-lidstaten die aan het EOM deelnemen, hebben de voordrachten van de lidstaten vooruitgang geboekt en zijn de formele benoemingen door het college aan de gang. Het centrale kantoor van het EOM is begin 2021 naar zijn vestiging in Luxemburg verhuisd. Het casemanagementsysteem, dat een belangrijk instrument voor de werking van het EOM is, is uitgerold. Tijdens het oprichtingsproces zijn de deelnemende EU-lidstaten geraadpleegd over cruciale kwesties, zoals de wijzigingen die nodig zijn om het EOM in de nationale systemen te integreren. Kroatië, Tsjechië en Frankrijk hebben aangegeven dat in 2020 organisatorische maatregelen en wetswijzigingen zijn aangenomen om de nationale voorbereidingen af te ronden, zodat de werkzaamheden van het EOM van start kunnen gaan. Zweden heeft een onderzoekscommissie aangesteld om de noodzakelijke wetswijzigingen en andere maatregelen die nodig zijn om Zweden aan het EOM te laten deelnemen, te analyseren en voor te stellen.

Eurojust, het Agentschap van de Europese Unie voor justitiële samenwerking in strafzaken, coördineert het werk van nationale autoriteiten — zowel uit de EU-lidstaten als uit derde landen — bij het onderzoeken en vervolgen van grensoverschrijdende criminaliteit. Europol, het Agentschap van de Europese Unie voor samenwerking op het gebied van rechtshandhaving fungeert als ondersteuningscentrum voor rechtshandhavingsoperaties, als informatiecentrum inzake criminele activiteiten en als expertisecentrum op het gebied van rechtshandhaving. 3.2.2.Het niveau van de lidstaten Wat de ontvangsten betreft, zijn de EU-lidstaten verantwoordelijk voor de uitvoering van de douanewetgeving, de uitvoering van douanecontroles en de inning van de verschuldigde douanerechten, accijnzen en btw bij invoer. De douaneautoriteiten van de lidstaten streven verschillende andere doelstellingen na, zoals de toepassing van niet-fiscale maatregelen voor de verbetering van de interne veiligheid in de EU, de bescherming van de EU tegen oneerlijke en illegale handel en de bescherming van het milieu. De douaneautoriteiten van de lidstaten spelen een belangrijke rol bij het in evenwicht brengen van de noodzaak om de handel te vergemakkelijken door middel van snellere en naadloze invoerprocedures, en de noodzaak om douanecontroles toe te passen, met de steun van de EU. De Commissie heeft snel op de COVID-19-crisis gereageerd door wetgeving vast te stellen, richtsnoeren uit te vaardigen en actief steun te verlenen aan EU-lidstaten en bedrijven om te zorgen voor flexibiliteit met betrekking tot verplichtingen inzake douaneschuld, om de snelle en soepele inklaring van medische uitrustingen en beschermingsmiddelen te bevorderen en om te voorkomen dat nagemaakte of onveilige apparatuur de EU binnenkomt. Ook de lidstaten hebben in 2020 een aanzienlijke bijdrage geleverd aan de reactie van de EU op de pandemie: de douaneautoriteiten hebben hun douanecontrolestrategieën aangepast en fraudebestrijdingsdiensten in verschillende EU-lidstaten hebben fraude in de context van de COVID-19-crisis doeltreffend bestreden. Hierdoor kon de algemene bescherming van de financiële belangen van de EU in 2020 op een vergelijkbaar niveau worden gehandhaafd als in voorgaande jaren, terwijl tegelijkertijd soepele en vlotte handelsstromen voor de EU-burgers en -bedrijven werden gewaarborgd. De EU-lidstaten beheren ook ongeveer driekwart van de uitgaven van de EU-begroting via een aantal instanties (beheersautoriteiten, betaalorganen, auditautoriteiten, certificeringsinstanties), waarvan het aantal kan variëren afhankelijk van de grootte van het land, het te beheren bedrag aan EU-middelen en de mate van decentralisatie ervan. Hoge controle-instanties spelen een belangrijke rol bij het toezicht op de wettigheid en regelmatigheid van de activiteiten van nationale overheidsinstanties. Aangezien fraude en corruptie strafbare feiten zijn, spelen nationale rechtshandhavings-, vervolgings- en gerechtelijke diensten een fundamentele rol bij de bescherming van de financiële belangen van de EU, naast gespecialiseerde instanties zoals fraudebestrijdings- of corruptiebestrijdingsinstanties. Dit complexe systeem voorziet in verschillende controlelagen (zie figuur 7 ). Coördinatiediensten voor fraudebestrijding (AFCOS): De coördinatiediensten voor fraudebestrijding, opgericht op basis van Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 (“OLAF-verordening”), bevorderen de doeltreffende samenwerking en informatie-uitwisseling, met inbegrip van informatie van operationele aard, met OLAF. In verschillende EU-lidstaten spelen zij een doeltreffende coördinerende en sturende rol bij de bestrijding van fraude die de financiële belangen van de EU schaadt.

Frankrijk en Griekenland hebben hun coördinatiediensten voor fraudebestrijding gereorganiseerd. Gezien de complexiteit van het nationale kader ter bescherming van de financiële belangen van de EU heeft de Commissie de afgelopen jaren de vrijwillige vaststelling door de lidstaten van nationale fraudebestrijdingsstrategieën gestimuleerd. Eind 2020 meldden 14 lidstaten dat zij dergelijke strategieën hadden vastgesteld. Deze strategieën verschillen echter vaak qua reikwijdte en diepgang en sommige moeten worden geactualiseerd. Van de EU-lidstaten die hebben geantwoord dat zij niet over een nationale fraudebestrijdingsstrategie beschikten, gaven vijf aan een procedure te hebben opgestart om er een vast te stellen (zie figuur 8 ). De situatie is verbeterd ten opzichte van 2019, toen 10 EU-lidstaten aangaven een strategie te hebben vastgesteld. De uitvoering van de nationale plannen voor herstel en veerkracht zou alle andere EU-lidstaten de gelegenheid bieden om fraudebestrijdingsstrategieën te volgen en vast te stellen op basis van de richtsnoeren van de Commissie, die in samenwerking met deskundigen van de EU-lidstaten zijn opgesteld. Voor de EU-lidstaten die al over een dergelijke strategie beschikken, zou de actualisering hiervan een stap voorwaarts betekenen, rekening houdend met de risico’s die verbonden zijn aan de uitvoering van de faciliteit voor herstel en veerkracht en de COVID-19-crisis. Als maatregelen die in 2020 zijn genomen om de financiële belangen van de EU te beschermen, noemden Griekenland, Italië en Roemenië de nationale wetgevingshandelingen die de PIF-richtlijn in nationaal recht omzetten. Ierland heeft dit in 2021 gedaan. Roemenië verklaarde dat verscheidene andere EU-richtlijnen ook in nationaal recht waren omgezet. In het PIF-verslag van 2019 over de bescherming van de financiële belangen van de Europese Unie deed de Commissie een reeks aanbevelingen aan de EU-lidstaten over nooduitgaven en de melding van onregelmatigheden. Met betrekking tot nooduitgaven deed zij de volgende aanbevelingen: •Handhaving van de controles en toezichtmaatregelen op een hoog niveau: 22 lidstaten antwoordden dat zij dit punt volledig hebben uitgevoerd. Malta en Slowakije meldden gedeeltelijke uitvoering, terwijl Oostenrijk en Denemarken van mening waren dat hun systemen al conform waren. •Zorgvuldige beoordeling van het gebruik van overheidsopdrachten in noodsituaties: 23 lidstaten meldden de volledige uitvoering. Slowakije maakte melding van gedeeltelijke uitvoering, en Oostenrijk en Denemarken waren van mening dat hun systemen al conform waren. •Voltooiing van de overgang naar elektronische aanbestedingsprocessen: 18 lidstaten meldden de volledige uitvoering van de overgang naar elektronische aanbestedingsprocessen. 6 lidstaten maakten melding van een gedeeltelijke uitvoering. Oostenrijk heeft de overgang niet uitgevoerd en Ierland heeft deze vraag niet beantwoord. •Met betrekking tot het verder versterken van de transparantie bij het gebruik van

EU-middelen, met name voor overheidsopdrachten in noodsituaties, hebben 17 lidstaten geantwoord dat zij dat hadden gedaan en 8 hebben gemeld dat zij dat niet hadden gedaan. Denemarken verklaarde dat dit punt niet relevant voor het land was. Wat betreft de aanbeveling om onregelmatigheden te melden en hier nauwlettend op toe te zien, rapporteerden 22 lidstaten volledige uitvoering en 4 lidstaten een gedeeltelijke uitvoering. 4.Samenwerking bij fraudebestrijding De bestaande complexe fraudebestrijdingsstructuur vereist nauwe samenwerking tussen de verschillende actoren. 4.1.Interinstitutionele samenwerking op EU-niveau 4.1.1.Samenwerking tussen de Commissie (OLAF), het Europees Parlement en de Raad In 2020 waren verschillende vergaderingen van de Commissie begrotingscontrole van het Europees Parlement gewijd aan de activiteiten van OLAF en kon het bureau zijn resultaten presenteren. OLAF vertegenwoordigde de Commissie in verschillende werkgroepen van de Raad, met name in de Groep fraudebestrijding.

Op 1 december 2020 heeft OLAF met de Commissie, het Europees Parlement, de Raad, de Europees hoofdaanklager en het Comité van toezicht van het Europees Bureau voor fraudebestrijding deelgenomen aan de interinstitutionele gedachtewisseling over OLAF en de nieuwe EU-fraudebestrijdingsstructuur besproken, met inbegrip van de reorganisatie van OLAF en de samenwerking met het EOM. Dit was een bijeenkomst op hoog niveau met gerichte en positieve discussies, die het pad hebben geëffend voor een betere samenwerking tussen OLAF, het EOM, Eurojust en Europol. 4.1.2.Samenwerking tussen OLAF en de Europese Rekenkamer Hoewel de Europese Rekenkamer (ERK) en OLAF verschillende mandaten hebben, hebben zij een gezamenlijke missie om de financiële belangen van de EU te beschermen en een goed financieel beheer van de EU-begroting te waarborgen. De ERK stelt OLAF in kennis van elk vermoeden van fraude en andere onwettige activiteiten die zij bij haar controlewerkzaamheden ontdekt of dat haar wordt gemeld. In 2020 ontving OLAF zes van dit soort kennisgevingen van de ERK, die allemaal leidden tot de opening van onderzoeken. Na de in mei 2019 gesloten administratieve regeling hebben OLAF en de ERK hun samenwerking verbeterd door een gezamenlijke jaarlijkse workshop te organiseren en hun opleidingsprogramma’s, knowhow en risicoanalyse te delen. De jaarlijkse workshop voor 2020 moest worden uitgesteld tot 2021 vanwege de COVID-19-pandemie. 4.1.3.Werkafspraken tussen OLAF en het EOM. Het rechtskader voor het EOM en OLAF voorziet in werkafspraken tussen de twee organen om de praktische aspecten van hun betrekkingen vast te leggen. De werkafspraken zijn in november 2020 overeengekomen en op 5 juli 2021 ondertekend. In het algemeen bevatten de afspraken de nodige mechanismen om te zorgen voor efficiënte verslaglegging, het voorkomen van dubbel werk en complementariteit van de onderzoeksactiviteiten van beide bureaus. Zij voorzien in een nauwe samenwerking door praktische manieren vast te stellen voor de uitwisseling van informatie en de technische aspecten voor wederzijdse indirecte toegang tot hun casemanagementsystemen. 4.1.4.Samenwerking tussen OLAF en Europol OLAF en Europol ondertekenden in het najaar van 2020 werkafspraken, die leidden tot de oprichting van een beveiligd communicatiekanaal (SIENA) en tot de benoeming van een OLAF-verbindingsofficier bij Europol. 4.2.Samenwerking tussen de autoriteiten van de EU en de lidstaten 4.2.1.Activiteiten van het Raadgevend Comité coördinatie fraudebestrijding (COCOLAF) Het Raadgevend Comité coördinatie fraudebestrijding (COCOLAF) brengt deskundigen van de Commissie (vertegenwoordigd door OLAF) en de lidstaten bijeen. Het biedt een forum voor de bespreking van de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van fraudebestrijding en de voorbereiding van dit verslag. De werkzaamheden zijn gestructureerd rond vier werkgroepen en een plenaire zitting. In 2020 werden vergaderingen op afstand gehouden over de volgende onderwerpen: •OLAF-onderzoeken in de EU-lidstaten; •frauderisico’s en mitigerende maatregelen in de context van de COVID-19-crisis; •mogelijke toepassingen van het systeem voor vroegtijdige opsporing en uitsluiting (EDES) om de financiële belangen van de EU bij gedeeld beheer te beschermen; •acties voor capaciteitsopbouw om fraude en corruptie in de Europese structuur- en investeringsfondsen op te sporen en te voorkomen; •de belangrijkste trends en patronen van fraude en onregelmatigheden; •de nieuwe fraudebestrijdingsdriehoek: AFCOS, OLAF en het EOM. 4.2.2.Douanesamenwerking Gezien het grensoverschrijdende karakter van douanefraude is het van essentieel belang dat de douaneautoriteiten van de EU-lidstaten samenwerken om inbreuken op de douane- en landbouwwetgeving te voorkomen, te onderzoeken en te vervolgen. Uitwisseling van informatie kan plaatsvinden op EU-niveau tussen EU-lidstaten onderling of tussen de EU-lidstaten en de Commissie, of op internationaal niveau met niet-EU-landen. De informatie-uitwisseling op EU-niveau vindt plaats in het kader van de verordening wederzijdse bijstand of het douanerisicobeheersysteem voor risicogerelateerde informatie, terwijl de informatie-uitwisseling met niet-EU-landen gebaseerd is op specifieke overeenkomsten (zie punt 4.4).

In 2019 is een evaluatie van Verordening (EG) 515/97 van start gegaan, die nu bijna is afgerond. De betrokken belanghebbenden in de EU-lidstaten, de diensten en agentschappen van de Commissie en andere organisaties hebben hun standpunten gegeven inzake de uitvoering van de verordening en de relevantie ervan voor de bestrijding van douane- en landbouwfraude. Belanghebbenden, met name de

EU-lidstaten, zijn over het algemeen tevreden over de huidige versie van de verordening en zijn van mening dat de verordening haar doelstellingen verwezenlijkt en een goed instrument blijft om de nieuwe uitdagingen op het gebied van fraudebestrijding aan te pakken. Douaneautoriteiten kunnen ook met elkaar samenwerken en informatie en beste praktijken uitwisselen door middel van gezamenlijke acties, seminars, opleidingscursussen, projectgroepen, werkbezoeken en grensoverschrijdende operaties die door de EU-actieprogramma’s worden gefinancierd: Douane 2020 en Hercules III. 4.2.3.Gezamenlijke douaneoperaties Gezamenlijke douaneoperaties (GDO’s) zijn gerichte acties van beperkte duur voor de bestrijding van fraude en de smokkel van gevoelige goederen in bepaalde risicogebieden en/of op bekende handelsroutes. Naast het onderzoeken van gevallen van fraude op het gebied van ontvangsten en namaak van producten, coördineert OLAF grootschalige GDO’s waarbij de EU en internationale operationele partners betrokken zijn. De steun van OLAF is op elke GDO toegesneden en kan bestaan uit het gebruik van permanente technische infrastructuur, IT- en communicatie-instrumenten, met name de virtuele operationele coördinatie-eenheid (Virtual Operations Coordination Unit — VOCU) voor de veilige informatie-uitwisseling, alsook specifieke strategische analyse en administratieve en financiële ondersteuning. Tabel 2 geeft de GDO’s weer waarbij OLAF in 2020 was betrokken. Operatie Beschrijving SILVER AXE V Gecoördineerd door Europol en gericht op de illegale invoer van verboden pesticiden, een van de meest winstgevende activiteiten voor internationale fraudeurs (naar schatting goed voor 13,8 % van alle pesticiden die in de EU worden verkocht). De operatie Silver Axe loopt nu voor het vijfde jaar en heeft tot dusver geleid tot inbeslagnames van 2 568 ton illegale pesticiden. OPSON IX Wereldwijde operatie onder leiding van Europol en Interpol, gericht op nagemaakte/ondermaatse voedingsmiddelen en dranken, voedselfraude en economisch gemotiveerde vervalsing. OLAF leidde een actie die specifiek gericht was op de handel in nagemaakte wijn en alcoholhoudende dranken. 1 158 199 liter in beslag genomen wijn, voornamelijk champagne, en 109 267 liter verschillende alcoholhoudende dranken, vanwege inbreuk op intellectuele-eigendomsrechten. SHIELD Georganiseerd door Europol en gericht op namaak- en ondermaatse oncologische geneesmiddelen en hormonale stoffen, met inbegrip van een gerichte actie tegen nagemaakte/illegale/verkeerd gebruikte geneesmiddelen, dopingmiddelen, voedingssupplementen en alle medische voorzieningen die worden gebruikt in de strijd tegen COVID-19. Gecoördineerd door OLAF met de deelname van

13 EU-lidstaten. Opsporing van 58 gevallen van diverse onregelmatigheden met illegale en ondermaatse oncologische geneesmiddelen, hormonale stoffen en voedingssupplementen. DEMETER VI Wereldwijde operatie (73 deelnemende landen) om illegale grensoverschrijdende overbrengingen van afval en illegale handel in de ozonlaag afbrekende stoffen (ODS) en koelgassen (HFK’s) te monitoren en te controleren; Gecoördineerd door de Werelddouaneorganisatie (WDO). OLAF heeft met informatie en inlichtingen over risico’s bijgedragen aan de identificatie en monitoring van verdachte zendingen die bestemd zijn voor de EU. 98 682,95 ton ODS en 41,97 ton HFK’s werden opgespoord en onderschept. STOP Gecoördineerd door de WDO, heeft deze actie 99 douaneadministraties over de hele wereld met steun van OLAF gemobiliseerd. Zij was gericht op de handel in illegale producten in verband met de COVID-19-pandemie. 307 215 524 eenheden illegale geneesmiddelen en 47 891 628 eenheden medische voorzieningen (mondkapjes, handschoenen, testkits, thermometers) en 2 762 386 liter ontsmettende gel werden in beslag genomen. ARKTOS Gecoördineerd door Frontex, samen met de Finse en de Letse nationale autoriteiten, ter bestrijding van accijnsfraude, met name tabakssmokkel, documentfraude en illegale immigratie aan bepaalde grensdoorlaatposten aan de oostelijke landgrenzen van de EU. OLAF, Interpol, Eurojust, Europol, Polen, Estland, Litouwen en Slowakije namen hieraan deel. 37 miljoen illegale sigaretten en meer dan 1,8 ton tabak werden in beslag genomen. LUDUS Gecoördineerd door OLAF in het kader van de gezamenlijke douane- en politieoperatie onder leiding van Europol en de Spaanse Guardia Civil, nationale politie en douane. De actie was gericht op namaakspeelgoed en/of gevaarlijk speelgoed voor de Europese markt. De evaluatie van de resultaten is nog gaande. 4.3.Samenwerking tussen EU-lidstaten De lidstaten werken samen bij fraudebestrijding, soms met financiering van het Hercules-programma (zie punt 5.2). Enkele van deze projecten worden kort beschreven in tabel 3 . Organiserend land Naam van het project Andere deelnemende landen Referentie Bulgarije Versterking van de samenwerking en de controlemodellen ter voorkoming van fraude, gekoppeld aan douaneregelingen 4200 en 4000, die gevolgen hebben voor het stelsel van eigen middelen van de EU. Roemenië, Griekenland, Turkije blz. 14 Slowakije Opleiding van douanebeambten op het gebied van interpretatie van röntgenscans en douanecontroleprocessen. Bulgarije, Kroatië, Estland, Finland, Griekenland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen en Roemenië blz. 15 Letland Geavanceerde opleiding voor het interpreteren van röntgenbeelden. Estland, Letland blz. 23 4.4.Samenwerking met niet-EU-landen De samenwerking met niet-EU-landen voor het voorkomen, opsporen en bestrijden van overtredingen van douanewetgeving is gebaseerd op overeenkomsten inzake wederzijdse administratieve bijstand. Momenteel zijn overeenkomsten van kracht met meer dan tachtig landen, waaronder belangrijke handelspartners van de EU, zoals de Verenigde Staten, China en Japan. In 2020 zijn de onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk en Oezbekistan afgerond, en deze onderhandelingen liepen nog met Australië, Indonesië en oostelijk en zuidelijk Afrika (OZA5). Vrijhandelsovereenkomsten bevatten gewoonlijk een fraudebestrijdingsclausule die voorziet in de mogelijkheid om bij ernstige douanefraude en een aanhoudend gebrek aan toereikende samenwerking bij de bestrijding daarvan, de tariefpreferenties voor een product tijdelijk in te trekken. In 2020 zijn de onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk afgerond en waren zij aan de gang met Australië, Chili, Nieuw-Zeeland en Indonesië. 5.Focus op in 2020 vastgestelde, uitgevoerde of lopende initiatieven 5.1.De fraudebestrijdingsstrategie van de Commissie De fraudebestrijdingsstrategie van de Commissie (CAFS), die in april 2019 is vastgesteld en een actieplan heeft dat 63 acties omvat, speelt een belangrijke rol bij het voorkomen van mogelijk misbruik van EU-middelen. In 2020 is goede vooruitgang geboekt bij de uitvoering van de acties. In juni 2021 was twee derde van de acties uitgevoerd, terwijl de uitvoering voor het resterende derde gaande was. De strategie heeft twee hoofddoelstellingen: i) het verbeteren van de gegevensverzameling en -analyse en ii) het verbeteren van de coördinatie, samenwerking en processen. Overeenkomstig de eerste doelstelling heeft OLAF zijn analysewerkzaamheden opgevoerd, bijvoorbeeld met betrekking tot een COVID-19-gerelateerde frauderisicobeoordeling (zie punt 6.2.2), die wordt gedeeld met de diensten van de Commissie, en met betrekking tot onregelmatigheden en fraude bij de EU-financiering van gezondheidszorginfrastructuur (zie momentopname 13 ).

Wat de tweede doelstelling van de CAFS betreft, is goede vooruitgang geboekt met een aantal acties om de coördinatie en samenwerking tussen de diensten van de Commissie te verbeteren en de Commissie uit te rusten met een doeltreffender systeem voor toezicht op fraudebestrijding. Zo zijn de contacten en de samenwerking met andere diensten van de Commissie geïntensiveerd, met name door de oprichting van groepen bestaande uit vertegenwoordigers van de Commissie binnen het netwerk voor fraudepreventie en -opsporing (FPDNet), dat onder leiding van OLAF staat. Deze groepen worden opgericht per beheersvorm of per thema, zoals de groep inzake interne zaken en de groep inzake het beheer van frauderisico’s, die beide in het voorjaar van 2021 zijn opgezet. In de CAFS heeft de Commissie zich er ook toe verbonden beter toezicht te houden op de follow-up van de aanbevelingen van OLAF, die van essentieel belang zijn om het geld terug te brengen naar de EU-begroting en fraudeurs strafrechtelijk te vervolgen. Daarom hebben de Commissie en OLAF in 2020 aanzienlijke inspanningen geleverd om dit toezicht zo efficiënt mogelijk te maken, waarbij zij een inventarisatie hebben gemaakt van ongeveer 1 400 financiële aanbevelingen die tussen januari 2012 en juni 2019 zijn gedaan. In totaal komt de som van de aanbevolen bedragen voor terugvorderingen voor de periode 2012-2020 overeen met meer dan 6 miljard EUR, waarvan meer dan de helft verband houdt met douanezaken. 5.2.Hercules-programma: steun aan de fraudebestrijdingsactiviteiten van de EU-lidstaten Het Hercules-III programma 2014-2020 bevorderde activiteiten tegen fraude, corruptie en andere onwettige activiteiten waardoor de financiële belangen van de EU worden geschaad. In 2020, het laatste jaar van de uitvoering, beschikte het programma over een budget van 16,44 miljoen EUR voor: ·acties voor de versterking van de operationele en technische capaciteit van nationale en regionale autoriteiten in de lidstaten en voor IT-ondersteuning (74 % van de begroting van het programma); ·opleidingsactiviteiten, conferenties, seminars en uitwisselingen van personeel voor met name personeelsleden die in dienst zijn van rechtshandhavingsinstanties van de EU-lidstaten en partnerlanden, evenals vergelijkend onderzoek en wetenschappelijke publicaties (26 % van de begroting). De COVID-19-pandemie heeft grote gevolgen gehad voor de algemene uitvoering van het programma. De meeste voor 2020 geplande opleidingsactiviteiten werden ofwel uitgesteld tot 2021, ofwel waar mogelijk op afstand uitgevoerd. De meeste subsidieovereenkomsten werden verlengd in de tijd, waardoor de begunstigden hun projecten konden blijven uitvoeren. Begunstigden van de in 2017-2019 toegekende Hercules III-subsidies maakten melding van wezenlijke resultaten die zij met behulp van door het programma gefinancierde apparatuur en opleiding hebben behaald. 5.3.Ontvangsten: EU-niveau 5.3.1.Het btw-pakket e-commerce Als gevolg van de COVID-19-crisis hadden de lidstaten en bedrijven moeite om de

IT-ontwikkelingen voort te zetten die nodig zijn om de btw-regels inzake e-commerce vóór 1 januari 2021 uit te voeren. Daarom werd de inwerkingtreding van het btw-pakket e-commerce met zes maanden uitgesteld. De douanevoorschriften die van toepassing zijn op e-commerce werden ook aangepast om een soepele toepassing van de btw-regels voor e-commerce mogelijk te maken. De Commissie heeft in september 2020 ook het douaneactieplan aangenomen, waarin maatregelen worden voorgesteld om de uitdagingen van e-commerce aan te pakken en de strijd tegen btw- en douanefraude, zoals de onderwaardering van goederen, foute omschrijvingen en valse oorsprongsverklaringen, op te voeren. Op 18 februari 2020 heeft de Raad een wetgevingspakket aangenomen om betalingsdienstaanbieders te verzoeken informatie te verstrekken over grensoverschrijdende betalingen uit EU-lidstaten en over de ontvanger (“de begunstigde”) van deze grensoverschrijdende betalingen. In het kader van dit pakket zullen betalingsdienstaanbieders die betalingsdiensten aanbieden in de EU toezicht moeten houden op de begunstigden van grensoverschrijdende betalingen en informatie moeten sturen aan de autoriteiten van de EU-lidstaten over degenen die meer dan 25 grensoverschrijdende betalingen per kwartaal ontvangen. Deze informatie zal vervolgens worden gecentraliseerd in een Europese databank, het centraal elektronisch betalingsinlichtingensysteem (Central Electronic System of Payment Information — CESOP), en vervolgens via het Eurofisc-netwerk ter beschikking worden gesteld van fraudebestrijdingsdeskundigen in de EU-lidstaten. Het doel van deze nieuwe maatregel is de belastingautoriteiten van de EU-lidstaten de juiste instrumenten te geven om mogelijke btw-fraude in e-commerce door verkopers die in een andere lidstaat of in een niet-EU-land zijn gevestigd, op te sporen. De toezending van de gegevens moet beginnen op 1 januari 2024. 5.3.2.Bestrijding van fraude op het gebied van douanerechten De COVID-19-pandemie heeft grote gevolgen gehad voor de douane, die ondanks de moeilijke situatie haar kerntaken moest vervullen. Begin februari 2020 heeft de Commissie een crisiswaarschuwing geopend in het douanerisicobeheersysteem om de uitwisseling van risicogerelateerde informatie in verband met COVID-19 te stroomlijnen en te centraliseren. De EU-lidstaten hebben zeer goed gereageerd en de informatie-uitwisseling heeft een uitzonderlijk hoog niveau bereikt. In mei 2020 heeft de Commissie richtsnoeren vastgesteld voor het prioriteren van risico’s voor douanecontroles, die voorzien in tijdelijke maatregelen ter ondersteuning van de EU-lidstaten. Hierin worden de belangrijkste risico’s beschreven die als prioriteit moeten worden aangepakt, afhankelijk van de gevolgen van de crisis voor die landen. De Commissie voert ter plaatse of op afstand monitoring- en controlebezoeken uit om ervoor te zorgen dat de douanewetgeving en de wetgeving inzake traditionele eigen middelen (TEM) correct worden toegepast. Wanneer de samenwerking en de geboekte vooruitgang bij het aanpakken van openstaande kwesties ontoereikend worden geacht, worden corrigerende maatregelen toegepast. Zoals vermeld in het PIF-verslag van 2019 heeft de Commissie dergelijke corrigerende maatregelen reeds ten aanzien van het Verenigd Koninkrijk toegepast met betrekking tot ondergewaardeerd textiel en schoeisel uit China (zie momentopname 1 ). De Commissie heeft in 2020 verdere stappen ondernomen om vergelijkbare TEM-verliezen in alle

EU-lidstaten te kwantificeren en heeft hen een voorlopige berekening toegezonden van potentiële TEM-verliezen in verband met de invoer van mogelijk ondergewaardeerd textiel en schoeisel uit China die op hun grondgebied plaatsvond. Daarnaast heeft de Commissie de potentiële TEM-verliezen met betrekking tot de ontduiking van antidumpingrechten voor zonnepanelen gekwantificeerd en de betrokken EU-lidstaten daarvan in kennis gesteld.

5.3.3.Bestrijding van de illegale handel in tabaksproducten De bestrijding van de illegale tabakshandel is een belangrijk onderdeel van het EU-beleid ter bescherming van de financiële belangen van de EU. In 2020 heeft de Commissie de uitvoering van het tweede actieplan ter bestrijding van de illegale tabakshandel voortgezet. De meeste kernacties waren aan het eind van het jaar gaande of afgerond. Binnen de EU heeft de Commissie de lidstaten bijgestaan tijdens de invoering van het nieuwe traceringssysteem voor tabaksproducten dat in 2019 is gelanceerd. Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt op het gebied van analyse en inlichtingen. Zo heeft het onafhankelijke tabakslaboratorium in 2020 meer dan honderdvijftig verzoeken behandeld. Een studie om een methodologie vast te stellen voor het meten van de illegale tabaksmarkt werd in 2020 afgerond en begin 2021 gepubliceerd. Sinds de inwerkingtreding van het FCTC-protocol betreffende de uitbanning van illegale handel in tabaksproducten in 2018, speelt OLAF, in nauwe samenwerking met de diensten van de Commissie en de EU-lidstaten, een actieve rol op multilateraal niveau. De internationale samenwerking was gericht op het beveiligen van de toeleveringsketen van tabaksproducten. Met het oog op de tweede vergadering van de partijen, die gepland is voor november 2021, treedt OLAF op als “sleutelfacilitator” voor de werkgroep inzake volg- en traceersystemen. OLAF biedt ook zijn expertise als actief lid van de werkgroep inzake bijstand en samenwerking. 5.4.Ontvangsten: EU-lidstaatniveau Om de ontvangsten van de EU beter te beschermen, hebben sommige EU-lidstaten specifieke maatregelen genomen, zoals blijkt uit tabel 4 . Lidstaat Beschrijving Ontvangstenzijde België Nationaal operationeel plan 2020 Douane- en belastingfraude Estland Bestrijding van brandstoffraude Douane Griekenland Maatregelen om smokkel tegen te gaan Douane- en belastingfraude Hongarije Plan voor controles na vrijgave 2021 Douane- en belastingfraude Italië Uitvoering van controleregelingen ter uitvoering van Besluit 491/2020 Douane Kroatië Verscherpte controles in de haven van Rijeka Douane Uitvoering van het systeem voor algemene auditondersteuning (General Audit Support — GAS) bij de Kroatische belastingdienst Belastingfraude Letland Registratie van websites of mobiele applicaties in commercieel personenvervoer Belastingfraude Controle loterij Belastingfraude Onderverdeling van belastingplichtigen Douane- en belastingfraude Litouwen Gezamenlijke operatie JAD HANSA Douane- en belastingfraude Nederland Preventie door de douane van fraude inzake Covid-2019 Douane Portugal Toepassing van gemeenschappelijke financiële risicocriteria en -normen Douane Koppeling tussen het Automatisch selectiesysteem en het Invoersysteem van goederen van lage waarde (e-commerce) Douane Slovenië Actualisering van de Sloveense risicoanalyse Douane- en belastingfraude Tsjechië Versnelling van het proces van vaststelling van een douaneschuld Douane 5.5.Uitgaven: EU-niveau De goedkeuring van het uitgavenpakket voor de EU-begroting 2021-2027 en NGEU gaat vergezeld van de nodige bepalingen om ervoor te zorgen dat de financiële belangen van de EU voldoende worden beschermd. 5.5.1.Rechtsstaat — conditionaliteit Verordening (EU, Euratom) 2020/2092 van het Europees Parlement en de Raad betreffende een algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de Uniebegroting. Het regime heeft tot doel de EU-begroting te beschermen tegen schendingen van de beginselen van de rechtsstaat die het goed financieel beheer van de financiële belangen van de EU op voldoende directe wijze aantasten of ernstig dreigen aan te tasten. Het is daarom gekoppeld aan de EU-begroting. Op basis van deze verordening kan de Commissie de Raad passende maatregelen voorstellen om de EU-begroting of de financiële belangen van de EU te beschermen, zoals opschorting en beëindiging van betalingen, alsook een verbod op nieuwe juridische verbintenissen en financiële correcties. De verordening is een aanvulling op andere procedures die in de

EU-wetgeving zijn vastgesteld om de EU-begroting te beschermen, met inbegrip van onderzoeken van OLAF en het EOM. De Commissie zal alle beschikbare instrumenten blijven gebruiken om de EU-begroting doeltreffend te beschermen, waaronder het systeem voor vroegtijdige opsporing en uitsluiting, controles en audits of financiële correcties. De Commissie zal het conditionaliteitsmechanisme vanaf 2021 toepassen wanneer zij van mening is dat andere instrumenten niet doeltreffender zijn om de

EU-begroting te beschermen. In juli 2021 publiceerde de Commissie het tweede jaarverslag over de rechtsstaat, waarin een samenvatting wordt gegeven van de situatie op het gebied van de rechtsstaat in de EU en een beoordeling van de situatie in elke EU-lidstaat. In het verslag over de rechtsstaat worden belangrijke, zowel positieve als negatieve, ontwikkelingen met betrekking tot de rechtsstaat in de EU-lidstaten gevolgd. Het verslag heeft betrekking op vier pijlers: i) het rechtsstelsel, ii) het kader voor corruptie, iii) het pluralisme van de media en iv) vrijheid van de media, en andere institutionele kwesties in verband met controles en waarborgen. Het is een instrument dat losstaat van de verordening betreffende een algemeen conditionaliteitsregime voor de bescherming van de

EU-begroting en vormt een belangrijke bron van informatie voor de Commissie. 5.5.2.De EU-begroting voor 2021-2027 Het rechtskader dat momenteel wordt ontwikkeld met betrekking tot de EU-begroting 2021-2027 zal een aantal belangrijke veranderingen en vereenvoudiging met zich meebrengen in het beheer van de EU-middelen, met name de ESI-fondsen, waarbij een toename wordt waargenomen in: ·het aandeel van middelen op basis van prestaties in plaats van kosten; ·gebruik van vereenvoudigde kostenopties en vaste bedragen. De goedkeuring van de EU-begroting 2021-2027 vereist ook de vaststelling van specifieke voorschriften voor elk uitgavenprogramma. Er zijn specifieke bepalingen inzake fraudebestrijding overeengekomen om ervoor te zorgen dat de bevoegde ordonnateur, OLAF en de Rekenkamer de nodige rechten en toegang krijgen om hun respectieve bevoegdheden ten volle uit te oefenen en te waarborgen dat derden die betrokken zijn bij de uitvoering van EU-middelen gelijkwaardige rechten verlenen. In het geval van OLAF moeten dergelijke rechten het recht omvatten om onderzoeken, met inbegrip van controles en verificaties ter plaatse, uit te voeren, zoals bepaald in Verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013. Deze bepalingen zouden ook van toepassing zijn op niet-EU-landen die aan

EU-programma’s deelnemen.

5.5.3.De Europese faciliteit voor herstel en veerkracht Naar aanleiding van het voorstel van mei 2020 van de Commissie voor een verordening tot instelling van de Europese faciliteit voor herstel en veerkracht, publiceerde de Commissie in september 2020 richtsnoeren voor de EU-lidstaten voor het opstellen van de nationale plannen voor herstel en veerkracht, die werden geactualiseerd naar aanleiding van het politieke akkoord tussen het Parlement en de Raad van december 2020. De Europese Raad onderstreepte in juli en december 2020 het belang van goed financieel beheer en de bescherming van de financiële belangen van de EU voor dit nieuwe instrument. In overeenstemming met de RRF-verordening controleert de Commissie bij de beoordeling van de nationale plannen voor herstel en veerkracht of de EU-lidstaten internecontrolesystemen hebben opgezet om de faciliteit te beheren en ervoor te zorgen dat de ontvangen middelen worden gebruikt in overeenstemming met het EU- en het nationale recht, en dat zij met name belangenconflicten, fraude, corruptie en dubbele financiering kunnen voorkomen, opsporen en corrigeren. Tijdens de uitvoering van de faciliteit voor herstel en veerkracht moeten de EU-lidstaten zorgen voor een goed financieel beheer van deze middelen en ten onrechte betaalde bedragen terugvorderen. De EU-lidstaten moeten met name gegevens in gestandaardiseerde categorieën verzamelen met betrekking tot eindontvangers van middelen, contractanten, subcontractanten en uiteindelijke begunstigden voor audits en controles en zorgen voor toegang tot deze gegevens voor de Commissie, OLAF, de ERK en het EOM (indien van toepassing). De Commissie zal een informatie- en monitoringsysteem beschikbaar stellen voor de

EU-lidstaten, met inbegrip van één instrument voor datamining en risicoscores, die zo toegang krijgen tot de relevante gegevens en deze analyseren. Bij de betalingsverzoeken in het kader van de faciliteit voor herstel en veerkracht moeten de EU-lidstaten een beheersverklaring met een samenvatting van de uitgevoerde audits opnemen, met inbegrip van vastgestelde zwakke punten en eventuele corrigerende maatregelen. Na betaling zal de Commissie op risico gebaseerde controles uitvoeren. Al met al is een uitgebreide reeks maatregelen opgenomen om de bescherming van de financiële belangen van de EU te versterken en in de eerste maanden van 2021 hebben de EU-lidstaten nauw samengewerkt met de Commissie om dit tot uiting te brengen in hun plannen voor herstel en veerkracht, die zij in het tweede kwartaal van 2021 hebben ingediend. De Commissie zal nauwlettend toezicht houden op de uitvoering van deze plannen. 5.5.4.Technische ondersteuning via het steunprogramma voor structurele hervormingen In 2020 werd technische ondersteuning verleend via het steunprogramma voor structurele hervormingen voor een aantal acties in de strijd tegen corruptie en fraude. Er zijn projecten gestart met autoriteiten uit een aantal EU-lidstaten om: ·de bewustmaking en normen te verhogen bij de bestrijding van omkoping bij internationale zakelijke transacties; ·een kader voor risicobeoordeling en gedragswetenschappelijke inzichten te ontwikkelen voor een beter beheer van risico’s op corruptie; ·de coördinatie op het gebied van preventie en opsporing van corruptie te versterken; ·de opsporing van frauderisico’s in verband met subsidies te verbeteren, en ·de doeltreffendheid van de uitvoering van en het toezicht op corruptiebestrijdingsmaatregelen te vergroten. 5.6.Uitgaven: EU-lidstaatniveau In 2020 hebben verschillende EU-lidstaten maatregelen genomen om de middelen die afkomstig zijn van de EU-begroting en die onder gedeeld beheer worden uitgegeven, beter te beschermen. Deze omvatten een breed scala aan initiatieven, zoals sectorale strategieën, het versterken van de samenwerking tussen de betrokken organen, het versterken van de strijd tegen corruptie of het voorkomen van belangenconflicten. Een selectie van deze initiatieven wordt getoond in tabel 5 , terwijl verdere maatregelen inzake IT-fraudebestrijdingsinstrumenten worden beschreven in punt 6.5.





Lidstaat Maatregel Begrotingssector België Maatregelen om controles te versterken Cohesiebeleid Maatregelen om de integriteit en de bestrijding van belangenconflicten te versterken Landbouw, visserij- en cohesiebeleid Bulgarije Besluit inzake vaststelling van onregelmatigheden die het opleggen van financiële correcties en het overeenkomstige percentage van correcties op grond van de wetgeving inzake het beheer van de middelen uit de ESIF rechtvaardigen. Alle uitgavengebieden Denemarken Actieplan voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) Landbouw Fraudebestrijdingsstrategie van het Deense visserijagentschap Visserij Duitsland Fraudebestrijdingsmaatregelen (EFRO-programma Noordrijn-Westfalen) Cohesiebeleid Finland Samenwerking op het gebied van fraudebestrijding tussen nationale autoriteiten in het kader van de ESIF Alle uitgavengebieden Hongarije Corruptiebestrijdingspakket Alle uitgaven Kroatië Uitvoering van het fraudebestrijdingsbeleid voor operationele programma’s Cohesiebeleid Luxemburg Administratieve maatregel ter bestrijding van fraude Cohesiebeleid Oostenrijk Auditstrategie Landbouw, visserij en cohesiebeleid en Fonds voor Europese Hulp aan de meest behoeftigen Onregelmatigheden voorkomen door een hoge controledichtheid Cohesiebeleid Polen Versterking van de controlemechanismen en de middelen voor toezicht op met EU-middelen gefinancierde overheidsopdrachten door wijziging van de regels inzake de controle op overheidsopdrachten Alle uitgavengebieden Anticorruptiebeleid bij het Bureau voor de herstructurering en de modernisering van de landbouw Landbouw Portugal Audit van door operationele programma’s vastgestelde fraudebestrijdingsmaatregelen voor de programmeringsperiode 2014-2020 Cohesiebeleid Slovenië Samenwerking in procedures voor nationale rechterlijke instanties Cohesiebeleid Maatregelen van het Bureau voor landbouwmarkten en plattelandsontwikkeling Landbouw Slowakije Oprichting van een afdeling corruptiebestrijding op het niveau van het ministerie van Landbouw en Plattelandsontwikkeling Landbouw ISO 37001-certificaat — Beheersysteem voor corruptiebestrijding en gedragscode Cohesiebeleid Spanje Samenwerkingsovereenkomst tussen de Spaanse coördinatiediensten voor fraudebestrijding en de Guardia Civil Alle uitgavengebieden Tsjechië Actualisering van de procedures voor het controleren van eigendomsstructuren en belangenconflicten Cohesiebeleid 6.Onregelmatigheden, fraude en risico’s 6.1.Van opsporing tot risico De financiële belangen van de EU kunnen negatieve gevolgen ondergaan door: ·een vermindering van de middelen van de EU-begroting, met negatieve gevolgen voor de mogelijkheid om haar beleid te financieren; ·een verhoging van de kosten in verband met een uitgavenpost; ·een verspilling van de middelen door financiering van projecten van lage kwaliteit of projecten die niet de verwachte resultaten opleveren; ·een verkeerd gebruik van deze middelen voor andere doeleinden dan die waarvoor zij oorspronkelijk bestemd waren (begunstigde of project heeft geen recht op financiële steun). Wanneer de negatieve gevolgen voor de EU-begroting het gevolg zijn van een inbreuk op de regels, wordt deze gedefinieerd als “onregelmatigheid”. In het geval van opzettelijke gedragingen, zoals handelingen of nalatigheden die verband houden met het gebruik of de overlegging van valse, onjuiste of onvolledige verklaringen of documenten of met het niet openbaar maken van informatie in strijd met een specifieke verplichting, vormt een dergelijke gedraging “fraude”. Derhalve kan een onregelmatigheid het gevolg zijn van een onjuiste interpretatie van een regel, terwijl fraude het gevolg is van een opzettelijke schending van een regel. Ander illegaal gedrag kan de financiële belangen van de EU schaden, zoals actieve of passieve corruptie en de verduistering van EU-middelen of activa door een overheidsfunctionaris die direct of indirect met het beheer ervan is belast. Fraude ten nadele van de EU-begroting kan ook worden gepleegd voor het plegen van andere misdrijven in het kader van aan witwassen voorafgaande strafbare feiten. Hoewel het niet rechtstreeks verband houdt met de bescherming van de EU-begroting, speelt het rechtskader van de EU inzake de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering een belangrijke rol op dit gebied. Georganiseerde criminaliteit vormt een aanzienlijke bedreiging voor de Europese burgers, bedrijven en overheidsinstellingen, alsook voor de economie als geheel. Georganiseerde criminele groepen zijn in alle EU-lidstaten aanwezig en gebruiken hun grote illegale winsten om de legale economie en overheidsinstellingen te infiltreren, onder meer door corruptie, waardoor de rechtsstaat en de grondrechten worden uitgehold en het recht van mensen op veiligheid en hun vertrouwen in de overheid worden ondermijnd. Fraude wordt steeds aantrekkelijker voor de georganiseerde criminaliteit. Corruptie is een centraal onderdeel van de modus operandi van georganiseerde criminele groepen. Op grond van de huidige anticorruptieregels van de EU zijn de EU-lidstaten verplicht zowel actieve als passieve corruptie van overheidsfunctionarissen strafbaar te stellen, passende sancties vast te stellen en ervoor te zorgen dat corrupte ambtenaren strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld. In 2019 heeft de EU nieuwe wetgeving ingevoerd om klokkenluiders te beschermen en ervoor te zorgen dat er veilige kanalen worden gecreëerd voor het melden van corrupte praktijken. In het jaarverslag over de rechtsstaat wordt de situatie van de EU-lidstaten ook met betrekking tot het corruptiebestrijdingsbeleid onderzocht. Het op Europees en nationaal niveau ingestelde controlekader (zie punt 3.2) heeft tot doel deze risico’s te voorkomen, op te sporen en te corrigeren. De lidstaten dragen de voornaamste verantwoordelijkheid voor het beheer van 80 % van de uitgavenbegroting en voor de inning van vrijwel alle ontvangsten. De EU-lidstaten moeten de Commissie in kennis stellen van door hen ontdekte onregelmatigheden (met inbegrip van mogelijke fraudegevallen). Op basis van deze meldingen (“gemelde fraude” of “gemelde onregelmatigheden”) kan de Commissie de meest terugkerende frauderisico’s en

-patronen identificeren. In de volgende punten wordt kort ingegaan op de belangrijkste trends in het verleden in de opsporing van onregelmatigheden en fraude, zoals gerapporteerd door de EU-lidstaten. Deze trends wijzen op risico’s die relevant kunnen zijn voor toekomstige maatregelen. Eerdere opsporingen kunnen worden gezien als indicatoren van inherente risico’s en kwetsbaarheden in de beheerssystemen waarvan fraudeurs misbruik hebben gemaakt. Zonder significante verbeteringen op het gebied van preventie bestaat het risico dat vergelijkbare onregelmatigheden en fraude ook in de toekomst zullen plaatsvinden. Momentopname 13 — Opsporen van fraude Het opsporen van fraude is veel moeilijker dan het opsporen van een “eenvoudige” onregelmatigheid, waarbij geen sprake is van een opzettelijke poging tot fraude. Een eenvoudige onregelmatigheid kan het gevolg zijn van een zwak punt op het eerste controleniveau. Daarentegen is een frauduleuze onregelmatigheid, zelfs wanneer bestaande zwakke punten worden uitgebuit, het gevolg van een specifieke actie van personen en/of organisaties, met kwaadwillige opzet waarbij de eenvoudigste tot de meest complexe constructies worden gebruikt. De opsporing en melding van fraude bewijst dat het algemene controlesysteem op nationaal en EU-niveau functioneert.

6.1.1.Btw-fraude — “Study and Reports on the VAT Gap in the EU28 Member States” (Studie en verslagen over de btw-kloof in de lidstaten van de EU, gepubliceerd in 2020) De EU-lidstaten verliezen miljarden euro’s aan btw-inkomsten als gevolg van belastingfraude en ontoereikende belastinginning. De “btw-kloof” (het verschil tussen de verwachte btw-ontvangsten en de daadwerkelijk geïnde btw) heeft gevolgen voor de financiële belangen van de EU. De totale btw-kloof in de EU-lidstaten bedroeg in 2018 ongeveer 140 miljard EUR. Op basis van de prognoses van de Commissie is de btw-kloof in 2019 waarschijnlijk afgenomen en zou deze kunnen dalen tot minder dan 130 miljard EUR oftewel 10 % van de totale btw-schuld. De individuele prestaties van de EU-lidstaten variëren nog sterk ten opzichte van het gemiddelde van 9,2 % in 2018. De btw-kloof is afgenomen voor 21 lidstaten: de afname was het sterkst in Hongarije (–5,1 %), Letland (–4,4 %) en Polen (–4,3 %). De grootste stijging werd waargenomen in Luxemburg (+2,5 %), gevolgd door marginale stijgingen in Litouwen (+0,8 %) en Oostenrijk (+0,5 %). 6.1.2.Onregelmatigheden en fraude in ontvangsten Het aantal gemelde gevallen ten opzichte van het vijfjaarsgemiddelde is gedaald voor zowel frauduleuze als niet-frauduleuze onregelmatigheden met betrekking tot

EU-ontvangsten. Het betreffende bedrag steeg voor frauduleuze onregelmatigheden, maar daalde voor niet-frauduleuze onregelmatigheden. Begrotingssector Frauduleuze onregelmatigheden Niet-frauduleuze onregelmatigheden FDR IDR Aantal Miljoen EUR Aantal Miljoen EUR % % Traditionele eigen middelen 451 108 4 003 382 0,43 % 1,54 % De algemene situatie lijkt minder te zijn beïnvloed door de COVID-19-pandemie dan men zou kunnen verwachten. De variatie van het aantal als frauduleus of niet-frauduleus gemelde gevallen en van de daarmee samenhangende bedragen valt eerder binnen de gebruikelijke jaarlijkse schommelingen (zie het kader rechts). Sommige EU-lidstaten zijn echter harder getroffen dan andere (zie punt 5.3.1). Inspecties door fraudebestrijdingsdiensten waren in 2020 de meest succesvolle methode om frauduleuze gevallen en de daarmee samenhangende bedragen op te sporen. Controles na vrijgave en controles bij vrijgave waren bijna even belangrijk bij het opsporen van georganiseerde belastingontduiking en nieuwe fraudepatronen. Niet-frauduleuze onregelmatigheden werden hoofdzakelijk opgespoord door middel van controles na vrijgave. In geld werd ongeveer 43 % van de totale geraamde en vastgestelde bedragen ontdekt tijdens een controle na vrijgave en hield 29 % verband met een belastingcontrole, waarbij deze laatste in 2020 als opsporingsmethode aan belang won. De meeste in 2020 als frauduleuze of niet-frauduleuze gemelde gevallen in verband met EU-ontvangsten hebben betrekking op onderwaardering, onjuiste classificatie/onjuiste beschrijving van goederen of smokkel. Schoeisel, textiel, voertuigen, elektrische machines en apparatuur waren de soorten goederen die het meest waren getroffen door fraude en onregelmatigheden, zowel qua aantal gevallen als qua geldbedragen. 6.1.3.Onregelmatigheden en fraude in uitgaven In de afgelopen vijf jaar is het aantal gemelde (frauduleuze en niet-frauduleuze) onregelmatigheden met betrekking tot EU-uitgaven voor de programmeringsperiode 2007-2013 afgenomen, terwijl het aantal gemelde onregelmatigheden in verband met de EU-begroting 2014-2020 is toegenomen, in overeenstemming met de uitvoeringscycli. De gemelde onregelmatigheden met betrekking tot de jaarlijkse uitgaven (rechtstreekse steun aan landbouwers en marktondersteuningsmaatregelen) bleven stabiel. Begrotingssector Frauduleuze onregelmatigheden Niet-frauduleuze onregelmatigheden FDR IDR Aantal Miljoen EUR Aantal Miljoen EUR % % Landbouw 255 28,4 3 016 162,4 0,02 % 0,11 % Plattelandsontwikkeling 127 19,2 2 086 96,9 0,14 % 0,70 % Steun aan landbouw 117 6,5 903 62,1 0,02 % 0,15 % Beide/onduidelijk 11 2,7 27 3,4 - - ESI-fondsen 281 225,1 2 297 490,2 0,40 % 0,88 % Cohesie en regionaal 221 213,7 1 685 432,1 0,52 % 1,05 % Sociaal beleid 56 8,7 554 51,8 0,07 % 0,40 % Visserij 4 2,7 54 6,2 0,36 % 0,82 % Andere 0 0 4 0,2 0,00 % 0,02 % Pretoetreding 28 3,4 98 4,8 0,18 % 0,25 % IPA I 17 2,9 49 3,7 n.v.t. n.v.t. IPA II 11 0,5 49 1,1 0,03 % 0,06 % Directe uitgaven 41 9,1 1 285 53,2 0,03 % 0,28 % TOTAAL 605 266,0 6 696 710,6 0,19 % 0,51 % Landbouw — In de afgelopen vijf jaar (zie kader hieronder) is de melding van frauduleuze onregelmatigheden in verband met de plattelandsontwikkeling voor de periode 2014-2020 langzaam van start gegaan — wat zou kunnen wijzen op onvoldoende opsporingsinspanningen in de EU-lidstaten — en is de melding voor de programmeringsperiode 2007-2013, zoals verwacht, afgenomen. De melding van fraude was vrij stabiel voor steun aan de landbouw (met inbegrip van rechtstreekse steun aan landbouwers en marktmaatregelen). In verhouding tot de betalingen die de EU-lidstaten ontvangen, lijkt plattelandsontwikkeling meer te worden getroffen door fraude dan rechtstreekse steun aan landbouwers. Deze laatste is gebaseerd op rechten en er bestaan systemen ter ondersteuning van preventie. Marktmaatregelen nemen minder financiële middelen op, maar het aantal gemelde fraudegevallen in verhouding tot de betalingen is zelfs hoger dan voor plattelandsontwikkeling (zie figuur 14 ). De gemelde fraude heeft met name betrekking op nationale steunprogramma’s voor de wijnsector (investeringsmaatregelen, afzetbevordering, met name op niet-EU-markten, herstructurering en omschakeling van wijngaarden), de sector groenten en fruit (steun voor de voorlopige erkenning van producentengroeperingen, met name investeringsmaatregelen). Ook in de “promotie”-sector lijkt vaker fraude te worden gepleegd, zowel op markten binnen als buiten de EU.

Wat de landbouwuitgaven betreft, bestaat er net als op vele andere uitgavengebieden een risico op vervalsing van documenten. Voor plattelandsontwikkeling kan vervalsing bijvoorbeeld betrekking hebben op facturen, verklaringen inzake uitrustingen die als nieuw worden aangeduid terwijl ze gebruikt zijn, offertes in het kader van aanbestedingen, informatie over de naleving van de voorwaarden voor het ontvangen van de steun. Voor de andere vormen van steun aan de landbouw kan vervalsing bijvoorbeeld betrekking hebben op facturen of pachtovereenkomsten, of op steunaanvragen, die valse informatie kunnen bevatten over het betrokken subsidiabele areaal, de naleving van andere voorwaarden voor steunverlening enz. Er bestaat ook het risico dat kunstmatige voorwaarden worden gecreëerd. Zo kunnen begunstigden de landbouwbedrijven kunstmatig splitsen en via verschillende verbonden ondernemingen steun aanvragen om degressieve steunpercentages of -beperkingen in termen van areaal of dieren te voorkomen. Wat plattelandsontwikkeling betreft, heeft een aanzienlijk aantal frauduleuze onregelmatigheden betrekking op de onvolledige uitvoering van de actie, wat wijst op aanzienlijke risico’s in deze sector. Op het gebied van marktmaatregelen werden hoge bedragen geregistreerd in verschillende gevallen van belangenconflicten in combinatie met andere inbreuken in verband met afzetbevordering, die door OLAF zijn onderzocht. Cohesie- en visserijbeleid — In de afgelopen vijf jaar is het aantal opgespoorde en gemelde frauduleuze en niet-frauduleuze onregelmatigheden met betrekking tot de programmeringsperiode 2007-2013 voor de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF; d.w.z. het Cohesiefonds, het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en het Visserijfonds) in lijn met de uitvoeringscyclus gedaald (zie het kader rechts). Het aantal gemelde onregelmatigheden voor 2014-2020 is gestegen. Voor niet-frauduleuze onregelmatigheden was deze stijging echter beperkt, wat wijst op een uitzonderlijke daling van het aantal opgespoorde onregelmatigheden (en de daarmee gemoeide bedragen) in vergelijking met de vorige programmeringsperiode. De kloof is aanzienlijk voor alle fondsen, maar vooral voor het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling. ESIF-projecten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, innovatie en ondernemerschap worden het vaakst getroffen door zowel frauduleuze als niet-frauduleuze onregelmatigheden. De EU-lidstaten maken melding van een toenemend aantal frauduleuze onregelmatigheden in verband met maatregelen ter bevordering van de inzetbaarheid. Ook frauduleuze onregelmatigheden met betrekking tot infrastructuur die bedoeld is om basisdiensten te verlenen aan Europeanen (zoals energie, milieu, vervoer en ICT) en sociale, gezondheids- en onderwijsinfrastructuur worden steeds vaker gemeld. De hoogste met niet-frauduleuze onregelmatigheden gemoeide bedragen houden verband met infrastructuurprojecten, met name autosnelwegen en wegen

(TEN-T) (kernnetwerk). In verhouding tot de betalingen lijkt het visserijbeleid een gebied te zijn dat sterk te lijden heeft onder fraude en onregelmatigheden. Maatregelen voor productieve investeringen in aquacultuur en investeringen in verwerking en afzet behoren tot de meest risicovolle acties. Ook technische bijstand en de ontwikkeling van nieuwe markten en promotiecampagnes lijken kwetsbaar. Figuur 15 toont de vaakst opgespoorde onregelmatigheden in verband met frauduleuze onregelmatigheden voor projecten die in het kader van de programmeringsperiode 2014-2020 zijn gefinancierd. Dit waren: onjuiste, ontbrekende, valse of vervalste bewijsstukken, schending van contractbepalingen, subsidiabiliteit en schending van de regels inzake overheidsopdrachten. In respectievelijk 5 % en 1 % van de opgespoorde gevallen deden zich inbreuken voor op het gebied van ethiek en integriteit en dubbele financiering. Door het toenemende gebruik van vereenvoudigde kostenopties verplaatsen de risico’s zich naar de feitelijke en correcte uitvoering van de actie. Hiermee moet rekening worden gehouden in de controlestrategieën. Met betrekking tot niet-frauduleuze onregelmatigheden vormen inbreuken op de regels inzake overheidsopdrachten het belangrijkste aandeel (zie momentopname 18 voor risico’s in verband met overheidsopdrachten). Directe uitgaven — Opgespoorde frauduleuze onregelmatigheden in verband met directe uitgaven door de Commissie zijn sinds 2016 gedaald en zijn de afgelopen drie jaar tamelijk stabiel gebleven. Met betrekking tot niet-frauduleuze onregelmatigheden was 2020 het jaar waarin het laagste cijfer werd geregistreerd voor zowel het aantal gevallen als de betrokken bedragen. De meest voorkomende soorten onregelmatigheden hebben betrekking op de subsidiabiliteit van uitgaven en ondermaatse prestaties/niet-verrichte prestaties. Specifiek met betrekking tot frauduleuze onregelmatigheden zijn kwesties in verband met de bewijsstukken het op één na meest voorkomende type na “subsidiabiliteit”. In 2020 waren de beleidsterreinen die het meest betrokken waren bij de onregelmatigheden onderzoek en innovatie, communicatienetwerken, inhoud en technologie en internationale samenwerking en ontwikkeling. 6.2.Aanvullende risico’s van onregelmatigheden en fraude voor 2021 en daarna In de recente geschiedenis was het jaar 2020 ongekend als gevolg van de COVID-19-pandemie. In dit verband verandert de faciliteit voor herstel en veerkracht ook de situatie wat risico’s betreft. Vanwege nieuwe doelstellingen en ingrijpende veranderingen in het milieu moeten de EU-lidstaten en de Commissie snel maatregelen nemen om aanvullende risico’s op onregelmatigheden en fraude vast te stellen en te beoordelen. 6.2.1.COVID-19-risico’s in ontvangsten Het jaar 2020 werd gekenmerkt door de COVID-19-pandemie en de scherpe daling van de invoerstromen. De handel binnen de EU-27 werd hard geraakt. Ten opzichte van 2019 werd een aanzienlijke daling van de invoer waargenomen (–11,6 %). De daling van het invoervolume en de aanzienlijke verschuiving naar e-commerce als gevolg van de COVID-19-pandemie hebben niet alleen geleid tot veranderingen in het aantal douaneaangiften dat moet worden afgehandeld, maar ook tot een verschuiving in de werklast en werkpatronen van de douane. De reactie van de nationale autoriteiten op deze uitdagingen en de snelheid waarmee de douaneautoriteiten zich aan nieuwe omstandigheden hebben kunnen aanpassen, zijn slechts ten dele vergelijkbaar, aangezien de veranderende regels voor lockdowns in de loop van het jaar sterk zijn veranderd tussen de EU-lidstaten en binnen specifieke regio’s in bepaalde EU-lidstaten.

Op grond van de algemene cijfers lijkt de variatie van het totale aantal gemelde onregelmatigheden (frauduleus en niet-frauduleus) en van de daarmee gemoeide bedragen eerder binnen de gebruikelijke marge van de jaarlijkse schommeling te liggen en dus waarschijnlijk minder door de COVID-19-pandemie te zijn beïnvloed. Tijdens de COVID-19-pandemie lijkt douanefraude de lidstaten van de EU echter in verschillende mate te hebben getroffen. Terwijl de opsporingspercentages van België, Bulgarije, Duitsland, Kroatië, Hongarije, Polen, Slovenië en Zweden in 2020 het hoogst waren in vergelijking met de vijf voorgaande jaren, waren de opsporingspercentages in Italië, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Slowakije het laagst . Voor met COVID-19 verband houdende goederen werd in 2020 een lichte stijging vastgesteld van de als onregelmatig aangemerkte bedragen, met name voor goederen zoals beschermende kleding. Uit onderzoek blijkt echter dat de impact van onregelmatigheden met betrekking tot COVID-19-gerelateerde goederen in 2020 relatief laag lijkt te zijn gebleven (6 % van het totale aantal gemelde onregelmatigheden in 2020 en 3 % van de desbetreffende bedragen). 6.2.2.COVID-gerelateerde risico’s in uitgaven De COVID-19-pandemie heeft de EU-instellingen en de EU-lidstaten ertoe aangezet de EU-begroting in te zetten om de reactie op de crisis te ondersteunen, door de nodige middelen en flexibiliteit toe te voegen. De EU hanteert strenge regels om haar begroting tegen fraude te beschermen. Fraudeurs kunnen hun activiteiten echter snel aanpassen. Een aantal belangrijke potentiële risico’s in verband met de COVID-19-uitbraak kan hen nieuwe kansen bieden. Ten eerste zijn er risico’s verbonden aan het beheer van de noodsituatie, waarvoor vereenvoudigde procedures nodig zijn. Misbruik van vereenvoudigde procedures kan leiden tot minder concurrerende overheidsopdrachten en onderhandse gunning, waardoor het risico op belangenconflicten en corruptie toeneemt en controles moeilijker worden. Noodprocedures kunnen leiden tot een lagere kwaliteit van het bestek, waardoor het voor fraudeurs gemakkelijker wordt om de kosten te verhogen of de kwaliteit tijdens de uitvoering te verlagen. Spoedmaatregelen kunnen EU-financiering ontvangen nadat zij buiten het beheers- en controlekader voor EU-middelen zijn voltooid (financiering met terugwerkende kracht). De diensten van adviesbureaus kunnen zeer nuttig zijn, maar een toenemende afhankelijkheid ervan kan frauderisico’s met zich meebrengen. Een grotere vraag en verstoring van de toeleveringsketens tijdens noodsituaties kunnen leiden tot contractuele betrekkingen met onbetrouwbare tegenpartijen. Andere risico’s worden veroorzaakt door de druk op de autoriteiten die belast zijn met het beheer van EU-middelen. Vertragingen in de huidige operationele programma’s als gevolg van de COVID-19-pandemie, nieuwe behoeften in verband met nooduitgaven en het begin van de volgende programmeringsperiode kunnen stressfactoren zijn waarvan wordt geprofiteerd door fraudeurs die netwerken van (lege) bedrijven gebruiken die dezelfde diensten aanbieden in meerdere projecten in verschillende operationele programma’s (risico’s van belangenconflicten, dubbele financiering enz.), of die door neptransacties de kosten binnen het netwerk opdrijven. Deze druk kan de beoordeling van de verklaringen van de aanvragers bemoeilijken, waardoor het risico op hogere kosten en financiering voor bedrijven zonder financiële en operationele capaciteit toeneemt. Ook kan dit leiden tot een verminderd gebruik van garanties of tot een afname van de kwantiteit of kwaliteit van de controles, die ook worden belemmerd door reisbeperkingen. Een ander risico kan verband houden met het feit dat begunstigden ten onrechte “overmacht” aanvoeren om niet-naleving van contractuele verplichtingen bij de uitvoering van programma’s te rechtvaardigen. Dit kan zelfs frauduleuze faillissementen vergemakkelijken, waarbij ten onrechte de crisis als oorzaak wordt aangevoerd. Deze risico’s kunnen van toepassing zijn op 2020, waarvoor de controlestrategieën moesten worden aangepast in verband met de activiteiten die tijdens de piek van de sanitaire noodsituatie zijn uitgevoerd, en voor 2021 en daarna, waarvoor preventie nodig is door middel van specifieke risicobeperkende maatregelen en gerichte actie om toekomstige onregelmatigheden en fraude op te sporen. 6.2.3.Risico’s in verband met de faciliteit voor herstel en veerkracht Met betrekking tot de faciliteit voor herstel en veerkracht worden in Verordening (EU) 2021/241 met name vier specifieke risico’s genoemd waartegen de EU-lidstaten passende maatregelen moeten nemen: i) fraude, ii) corruptie, iii) belangenconflicten en iv) dubbele financiering. Deze risico’s worden in de verordening omschreven als “ernstige onregelmatigheden”. De herstel- en veerkrachtfaciliteit zal een groot bedrag opleveren voor sommige

EU-lidstaten die reeds een zwakke opnamecapaciteit van de Europese structuur- en investeringsfondsen hebben. Hierdoor zal het beheers- en controlesysteem meer onder druk komen te staan. De meeste EU-lidstaten moeten nieuwe IT-instrumenten ontwikkelen om de informatie voor de uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit te verzamelen en te beheren. Interoperabiliteit tussen verschillende nationale systemen is mogelijk niet gewaarborgd. Bij de uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit moeten de EU-lidstaten zorgen voor een doeltreffend en efficiënt internecontrolesysteem en een betrouwbare IT-infrastructuur ontwikkelen voor het verzamelen van: a) informatie over het bereiken van mijlpalen en streefdoelen; en b) gestandaardiseerde categorieën gegevens (over eindontvangers, contractanten, subcontractanten en uiteindelijke begunstigden). De Commissie zal een informatie- en monitoringsysteem beschikbaar stellen, met inbegrip van één instrument voor datamining en risicoscores, om toegang te krijgen tot deze gegevens en informatie en deze te analyseren, met het oog op een algemene toepassing door de EU-lidstaten. De Commissie, OLAF, de Rekenkamer en, in voorkomend geval, het EOM kunnen het informatie- en monitoringsysteem gebruiken binnen de grenzen van hun mandaat. Momentopname 18 — Focus op de gezondheidszorg Na de uitbraak van COVID-19 is de EU-financiering voor de versterking van de nationale gezondheidszorgstelsels verhoogd en zal zij in de volgende programmeringsperiode verder worden verhoogd, met inbegrip van nationale plannen in verband met de faciliteit voor herstel en veerkracht. Daarom is het effect van risico’s groter, moeten kwetsbaarheden worden geïdentificeerd en risico’s worden beperkt.

Projecten ter verbetering van de gezondheidszorginfrastructuur zijn complex en vereisen de aanschaf van diensten, werken en de levering van medische en gewone uitrustingen. In het algemeen houden de risico’s van onregelmatigheden en fraude verband met i) beperkingen van de mededinging (door de informatie te beperken, potentiële inschrijvers uit te sluiten of te ontmoedigen, ondoorzichtige selectie of evaluatie, collusie); ii) wijzigingen van de opdrachten na gunning; iii) tekortkomingen bij de uitvoering; iv) inflatie van de kosten. Wat de beperking van de mededinging betreft, kan de openheid van de procedure worden ondermijnd door onregelmatigheden in verband met de wijze, het voorwerp of tijdstip van bekendmaking van de aankondiging van de opdracht, die bedoeld is om alle potentiële inschrijvers te informeren. Dit kan het gevolg zijn van een onderwaardering van de geraamde waarde van de opdracht of de kunstmatige splitsing van opdrachten. Het aantal potentiële inschrijvers kan onterecht worden verminderd door buitensporige of discriminerende eisen ten aanzien van de inschrijver. Ook kunnen aanbestedende diensten onterecht in dezelfde opdracht werken, leveringen of diensten opnemen die gewoonlijk door verschillende marktdeelnemers worden aangeboden (kunstmatige groepering). Andere mogelijke wanpraktijken betreffen technische specificaties, die te eng zijn of zelfs verwijzen naar een specifiek merk. Onduidelijke of veranderende voorwaarden kunnen de deelname bemoeilijken. Ontoereikende documentatie inzake het evaluatieproces en vage of onregelmatige toekenningscriteria kunnen de evaluatie ondoorzichtig maken. Opdrachten kunnen worden gegund aan marktdeelnemers die niet aan de criteria voldoen. Anderzijds kan de uitsluiting van bepaalde marktdeelnemers ongerechtvaardigd zijn. De mededinging kan worden ondermijnd door collusie, met inbegrip van samenwerking tussen inschrijvers of tussen inschrijvers en de aanbestedende dienst. Opdrachten kunnen na de gunning worden gewijzigd. De opdracht kan al bij de eerste ondertekening verschillen van het bestek of kan tijdens de uitvoering worden gewijzigd. Wanneer dergelijke wijzigingen reeds in het bestek waren opgenomen, hadden andere marktdeelnemers betere aanbiedingen kunnen doen en zo de opdracht kunnen winnen. Bovendien kunnen deze wijzigingen voor de marktdeelnemer extra winst opleveren vanwege goedkopere/minder materialen of minder werken, tegen dezelfde prijs of, wegens bijkomende leveringen of werken, tegen een hogere prijs. Bestaande opdrachten kunnen worden gewijzigd of aanvullende opdrachten kunnen ten onrechte aan de huidige contractant worden gegund, hetzij rechtstreeks, hetzij na een onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking. Tekortkomingen in de uitvoering kunnen verschillende vormen aannemen. Dit kan ernstige gevolgen hebben in de gezondheidszorg. Zij kunnen vergezeld gaan van documenten die niet overeenstemmen met de daadwerkelijke uitvoering ter plaatse. Onregelmatigheden kunnen ook het gevolg zijn van uitgaven die niet leiden tot de verwachte verbeteringen in de verlening van gezondheidsdiensten. Zo kan het voorkomen dat de begunstigde de door het project gefinancierde medische uitrusting niet of slechts zelden gebruikt, de uitrusting wordt gebruikt voor commerciële doeleinden, in strijd met de doelstellingen van de financiering enz. Voor medische uitrustingen kunnen buitensporige prijzen worden betaald. Verzoeken om terugbetaling kunnen kosten omvatten voor niet-subsidiabele leveringen of activiteiten. Het project kan betrekking hebben op uitsluitend nieuwe medische uitrustingen, terwijl de feitelijke uitgaven betrekking kunnen hebben op niet-subsidiabele tweedehandsuitrustingen (met een hoge prijs, alsof zij nieuw waren). Een ander mogelijk risico is dubbele financiering. 7.Instrumenten ter versterking van de fraudebestrijding De Commissie zal voortbouwen op haar bestaande instrumenten en zal nieuwe instrumenten ontwikkelen om de uitdagingen aan te pakken die tijdens de COVID-19-pandemie zijn ontstaan, alsook nieuwe manieren voor het beheren van de

EU-financiering. 7.1.Arachne De Commissie moedigt het gebruik aan van Arachne, een geïntegreerd IT-instrument voor datamining en dataverrijking. De Commissie heeft het instrument ontwikkeld om de beheersautoriteiten te ondersteunen bij hun administratieve controles en beheerscontroles in de structuurfondsen (Europees Sociaal Fonds en Europees Fonds voor regionale ontwikkeling). Het is ook uitgebreid tot de projecten van het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) en zal na de hervorming van het GLB worden gebruikt voor alle landbouwfondsen. Arachne zet een uitgebreide databank op van EU-projecten die worden uitgevoerd in het kader van de door de beheersautoriteiten en de betaalorganen verstrekte structuurfondsen, en verrijkt deze gegevens met openbaar beschikbare informatie om op basis van een reeks risico-indicatoren vast te stellen welke projecten, begunstigden, overeenkomsten en contractanten mogelijk vatbaar zijn voor fraude, belangenconflicten en onregelmatigheden. Het instrument geeft zeer waardevolle waarschuwingen om beheersverificaties te verrijken, maar levert geen bewijs van fouten, onregelmatigheden of fraude. Arachne kan de selectie van projecten en beheerscontroles efficiënter maken en de identificatie, preventie en opsporing van fraude verder versterken. Met het oog op de in deel 6 belichte risico’s zou een algemeen en systematisch gebruik van instrumenten zoals Arachne de bestrijding van fraude, onregelmatigheden, belangenconflicten en dubbele financiering kunnen verscherpen. 7.2.Systeem voor vroegtijdige opsporing en uitsluiting (EDES) De Europese Commissie beheert het systeem voor vroegtijdige opsporing en uitsluiting (EDES). De artikelen 135 tot en met 145 van het Financieel Reglement van toepassing op de EU-begroting hebben betrekking op EDES. Dit is een instrument om de financiële belangen van de EU beter te beschermen tegen onbetrouwbare entiteiten en personen, door dergelijke marktdeelnemers uit te sluiten van deelname aan procedures voor de toekenning van EU-middelen in direct en indirect beheer. Verboden praktijken omvatten een uitgebreide reeks gedragingen die de beroepsintegriteit aantasten (bv. fraude, corruptie en ernstige beroepsfouten) en slechte prestaties (zoals aanzienlijke tekortkomingen bij de uitvoering van overeenkomsten). Met name maakt EDES het volgende mogelijk: ·de vroegtijdige opsporing van entiteiten of personen die een risico vormen voor de financiële belangen van de EU; ·de uitsluiting van dergelijke marktdeelnemers van het verkrijgen van EU-middelen in direct en indirect beheer en/of het opleggen van een financiële sanctie; ·de registratie van bovenstaande informatie in de EDES-databank, die toegankelijk is voor de gemeenschap van financiële actoren die belast zijn met de uitvoering van de EU-fondsen; ·in de ernstigste gevallen van uitsluiting, de bekendmaking van de namen van de betrokken entiteiten of personen op de internetsite van de Commissie. EDES maakt een gecentraliseerde beoordeling van uitsluitingssituaties mogelijk, waarbij de fundamentele rechten van de betrokken personen en entiteiten, met name hun recht om te worden gehoord, worden beschermd.

De unieke en sterke positie van het EDES-systeem ligt in de bevoegdheid van de EU-instellingen en -organen om op te treden “bij ontstentenis van een definitieve nationale rechterlijke beslissing of, in voorkomend geval, een definitief administratief besluit”. De oplegging van sancties kan worden gebaseerd op vastgestelde “feiten en bevindingen” die voortvloeien uit audits, verificaties of controles die onder de verantwoordelijkheid van de bevoegde ordonnateur worden uitgevoerd, onderzoeken door OLAF of niet-definitieve administratieve besluiten van nationale autoriteiten of internationale organisaties. Het besluit om een sanctie op te leggen aan onbetrouwbare marktdeelnemers kan door de betrokken ordonnateur pas worden genomen na eerst een formele aanbeveling van de gecentraliseerde interinstitutionele instantie te hebben ontvangen. 7.3.GetI-project Het GetI-project heeft tot doel de analysecapaciteit van OLAF-personeel dat zowel operationele als strategische taken uitvoert te vergroten door de toegankelijkheid en weergave van informatie, en de snelheid en de flexibiliteit bij het doorzoeken van gegevens te verbeteren. De diversiteit van dataformaten en de hoeveelheid ongestructureerde gegevens hebben de laatste jaren geleid tot de behoefte aan een omgeving, instrumenten en functies die de analytische werkzaamheden vergemakkelijken. Door middel van een verzameling opensource- en commerciële software wordt met GetI beoogd veel tijdrovende taken te automatiseren en moderne technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, in te zetten. 7.4.Nationale IT-instrumenten ter bescherming van de financiële belangen van de EU In 2020 hebben de EU-lidstaten de ontwikkeling van verschillende IT-instrumenten aangekondigd (zie tabel 8 ) om de bescherming van de financiële belangen van de EU te versterken, wat van bijzonder belang zal zijn voor het aanpakken van de uitdagingen die zijn ontstaan door de COVID-19-pandemie en voor het beheren van nieuwe manieren van EU-financiering. Lidstaat Hulpmiddel Begrotingssector Bulgarije Gebruik van een gecentraliseerd elektronisch platform bij overheidsopdrachten Alle uitgaven Denemarken Samenvoeging van gegevens voor het opsporen van gevallen van dubbele financiering Cohesiebeleid Duitsland Zelfbeoordeling van frauderisico’s voor de federale ESF- en EFRO-programma’s Cohesiebeleid Estland Lancering van een website voor informatie over en melding van cybercriminaliteit Horizontaal Verbetering van het register voor overheidsopdrachten Alle uitgaven Hongarije Gebruik van ARACHNE en EDES Cohesiebeleid en Fonds voor de meest behoeftigen Litouwen Aanschaf van analytische software en hardware voor de uitvoering van maatregelen ter bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering Horizontaal IT-instrumenten en regelgevende maatregelen Landbouw Nederland Verbeterde digitale subsidieaanvraag Landbouw Risicoscore-instrument: selecteren van fraudegevoelige percelen Landbouw Roemenië Gedigitaliseerde controles van ESIF-bevoegde instanties om de controles op het gebied van overheidsopdrachten efficiënter te maken Cohesiebeleid Spanje Rechtstreekse toegang van AFCOS tot de databanken van de Spaanse sociale zekerheid Alle uitgaven Tsjechië Actualisering van de procedures voor het controleren van eigendomsstructuren en belangenconflicten Cohesiebeleid Zweden Verbeterde statistieken op het gebied van aanbestedingen Alle uitgaven 8.Conclusies en aanbevelingen De door COVID-19 veroorzaakte gezondheidscrisis heeft grote economische en sociale gevolgen gehad en zal ons leven ook in de toekomst beïnvloeden. De reactie van de EU, via de middelen voor de volgende EU-begroting en NextGenerationEU, vormt het grootste herstelplan in Europa sinds het Marshallplan. Er bestaat een nieuwe EU-fraudebestrijdingsstructuur om het geld van de Europese belastingbetalers te beschermen op basis van: ·de onderzoeks- en vervolgingsbevoegdheden van het EOM; ·de coördinerende rol van Eurojust; ·de analysecapaciteit van Europol, en ·een hervormd OLAF dat over de instrumenten beschikt om met het EOM samen te werken en nog doeltreffender onderzoeken uit te voeren. Er is een nauwe en doeltreffende samenwerking met de nationale autoriteiten nodig omdat zij zich moeten aanpassen aan en omgaan met nieuwe risico’s en nieuwe manieren om EU-middelen te beheren. Het beheer van de faciliteit voor herstel en veerkracht en een aanzienlijk deel van de uitgavenprogramma’s voor 2021-2027 zullen prestatiegericht zijn en de EU-lidstaten zullen een groter deel van de verantwoordelijkheid dragen. Deze uitzond