29.

Alle maatregelen die in het kader van deze alomvattende visie worden genomen moeten gericht zijn op groei en concurrentievermogen en betrekking hebben op prioritaire beleidsterreinen die niet alleen de uitwisseling van ervaringen en informatie omvatten, maar ook zaken als gezamenlijke projecten en maatregelen, uitwisseling van personeel en begunstigden tussen projecten, en ontwikkeling van EU-netwerken en -instellingen. Het CvdR stelt daarom het volgende voor: 1. EEN GEMEENSCHAPPELIJK STRATEGISCH KADER VOOR CLUSTERS Er is een gemeenschappelijk strategisch kader nodig dat de zienswijzen van de verschillende betrokken partijen — overheden, universiteiten, onderzoekscentra en bedrijven — omvat en dat het mogelijk maakt om de drie hierboven beschreven doelstellingen op een gecoördineerde manier te verwezenlijken: — het mogelijk te maken de voorwaarden voor clustervorming te scheppen en clustervorming te bevorderen; — de uitvoering van de door de clusters voorgestelde initiatieven vergemakkelijken; — ervoor zorgen dat clusters in zowel nationaal als internationaal verband netwerken gaan vormen die de samenwerking en de uitwisseling van ervaringen ten goede komen. Als eerste stap op weg naar dit strategische kader zou een op hoog niveau staande groep van deskundigen moeten worden opgericht die een en ander bestudeert en de Raad en de Commissie adviseert over de integratie en harmonisatie van de criteria. Deze groep zou een grote onafhankelijkheid moeten bezitten en als voorzitter een vooraanstaande Europeaan moeten hebben die op dit gebied zijn of haar sporen verdiend heeft. De overige leden zouden alle betrokken partijen moeten vertegenwoordigen: politiek, (met name regionale) overheden, bedrijven met ervaring in het beheer van clusters, universiteiten, centra voor onderzoek en technologie, en financiële instellingen en andere mogelijke geldschieters (zoals business angels en risicokapitaalfondsen). Dit strategische kader zal voortbouwen op al bestaande initiatieven met betrekking tot specifieke clusters en hierop een integrale visie bieden, waarbij structuur wordt aangebracht in de beleidslijnen die de in een cluster plaatsvindende processen verder helpen ontwikkelen. INCUBATIEFASE — Scheppen van de noodzakelijke randvoorwaarden. — Financiële ondersteuning om de netwerkvorming van kleine en grote bedrijven in een bepaald gebied te vergemakkelijken en eventuele synergieën te benutten. — Rol voor bedrijven die andere bedrijven op sleeptouw kunnen nemen. — Betrekkingen met onderzoekscentra uit de sector. OPSTARTFASE — Vertrouwensbanden smeden. — Koppeling van bedrijven die tot verschillende clusters behoren om transnationale metaclusters te vormen. — Eigen organisatiestructuur en imago creëren. — Strategische samenwerkingsagenda opstellen. GROEIFASE — Eigen projecten opzetten en uitvoeren. — De clusters in Europese technologieplatforms opnemen. — Allianties van clusters, samenwerkingsplatform van regio's. — De resultaten van de samenwerking tussen clusters verspreiden, zodat ook andere regio's hiervan kennis kunnen nemen. — Nieuwe producten als resultaat van samenwerkingsinitiatieven. FASE VAN VOLWASSENHEID — Eigen innovaties en patenten — Opkomst van commerciële subclusters — Strategische samenwerkingsverbanden ten behoeve van de economische ontwikkeling — Aantrekken van nieuwe investeringen in de regio. 2. MAATREGELEN VOOR HET TOT STAND BRENGEN VAN EEN STRATEGISCH KADER DAT HET PROCES GELOOFWAARDIG MAAKT De samenwerking tussen bedrijven moet onder meer op de volgende manieren worden gestimuleerd, waarbij de aandacht moet uitgaan naar de oprichting van een netwerk van eersteklas-clusternetwerken met behulp waarvan ze op Europese en op wereldschaal diensten en best practices kunnen delen: — Ontwikkeling en gebruik van samenwerkingsinstrumenten om de in regionale clusters verworven kennis te delen — Het houden van evenementen/bijeenkomsten/match-days met de verschillende actoren — met name de bedrijven — uit de clusters — Jaarlijks een gezamenlijk verslag opstellen van de activiteiten die alle Europese clusters hebben uitgevoerd. — Ontwikkeling van gedeelde diensten op onder meer het gebied van onderwijs en opleiding. Overheden dienen op de volgende manier voor een vroege vraag te zorgen: — Via een Europees systeem voor toezicht op industriële onderzoeks- en innovatieactiviteiten en betere informatie over het intellectuele kapitaal, waardoor men ontwikkelingen aan de vraagzijde en veelbelovende technologieën een stap voor kan zijn, moeten in de verschillende regio's waarnemingsposten en organen die toezicht houden op de technologische ontwikkeling met elkaar in contact worden gebracht — Samenwerking met de Europese technologische platforms moet worden bevorderd — Er moeten publieke projecten worden opgezet waaraan diverse regio's meedoen (gemeenschappelijke specificaties en aanschafprocedures) — In diverse regio's moeten gemeenschappelijke regels worden opgesteld waarmee de ontwikkeling van innovatieve technologie kan worden gestimuleerd of waarmee hierop vooruit kan worden gelopen. Het is van groot belang om de bestaande informatie te bundelen in een informatief Europees clusterforum (Infocluster) en hier ook functies in op te nemen die nuttig zijn voor bedrijven en momenteel slechts gedeeltelijk worden bestreken. De Europese waarnemingspost voor clusters is bij uitstek geschikt om zo'n clusterforum van de grond te krijgen: — Een territoriaal informatiesysteem ter structurering van de huidige onderzoeksinfrastructuur en -centra, O&O&I-bedrijven, universiteiten en andere centra, gesubsidieerde onderzoeksterreinen, essentiële technische en politieke contacten enzovoort. Met dit instrument zullen de verschillende kenniscentra en de clusters zelf gemakkelijker onderlinge betrekkingen kunnen aangaan. Het systeem zou kunnen worden beheerd door de Commissie en het CvdR, dat het contact met de regio's en met regionale clusters kan verzorgen. — Een dynamische concurrentiebarometer aan de hand waarvan clusters zichzelf met soortgelijke clusters kunnen vergelijken en te weten kunnen komen waar ze staan ten opzichte van hun concurrenten. — Een kaart met daarop de verschillende maatregelen voor clusters — alle soorten nationale en regionale maatregelen en programma's (zoals subsidies voor O&O&I, instrumenten voor financiële ondersteuning, en opleidings- en uitwisselingsprogramma's) voor het uitwisselen van informatie. — Diverse rapporten over de best practices van bedrijven of clusters in het kader van de uitwisseling van informatie. Er moet worden gezorgd voor samenwerking tussen de financiële innovatie-instrumenten (kapitaal/schulden/rechtstreekse steunverlening) van de regio's of lidstaten om investeringen te vergemakkelijken in grote projecten waarbij regio's uit verschillende landen via de clusters zijn betrokken, die gebaat zouden zijn bij meer financiële steun uit fondsen als de EIB en het EIF. Clusters kunnen middelen en diensten delen, zodat zij gezamenlijk gebruik kunnen maken van hoogwaardige diensten: — Platform voor gespecialiseerd werk en uitwisselings- en opleidingsprogramma's voor onderzoekers in het bedrijfsleven. — Mobiliteit van bedrijven die faciliteiten en diensten van incubators delen. — Uitwisseling van technische vaardigheden, onderzoeksinfrastructuur en productiefaciliteiten om schaalvoordelen te behalen. — Europees systeem voor toezicht op onderzoek, industriële innovatie en betere informatie over het intellectuele kapitaal. 3. EVALUATIE VAN MAATREGELEN VOOR, TIJDENS EN NA DE UITVOERING, DIE ALS RICHTSNOER MOET DIENEN VOOR TOEKOMSTIGE MAATREGELEN Evaluatie is een soort onderzoek waarbij speciale technieken worden gebruikt en waarbij wordt nagegaan of in de behoeften van een cluster is voorzien, of een adequaat beleid is uitgewerkt, of dit goed is uitgevoerd, of het waarschijnlijk is dat het gewenste resultaat wordt behaald, of het mogelijk is de niet bereikte doelstellingen alsnog te verwezenlijken, en of het beleid effectiever kan worden uitgevoerd. Evaluatie is een instrument dat in de hele uitvoeringsfase moet worden gebruikt en dat onder meer de geloofwaardigheid van clusters moet vergroten.