EUROPESE COMMISSIE 
Brussel, 15.12.2011  
SEC(2011) 1488 final 
  
VERSLAG VAN DE COMMISSIE  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
Niet-discriminerende systemen van successiebelasting: beginselen uit de EU-
jurisprudentie 
{C(2011) 8819 final} 
{SEC(2011) 1489 final} {SEC(2011) 1490 final} 
 
 
NL  NL Dit document is een werkdocument van de dien sten van de Europese  Commissie en dient 
slechts ter informatie. Het doet geen uitspraak over het huidige noch het toekomstige officiële Commissiestandpunt met betrekking tot het onderwerp in kwestie. 
1. I
NLEIDING EN ACHTERGROND  
 
Achttien EU-lidstaten heffen een belasting bi j het overlijden van een persoon; de overige 
negen (Oostenrijk, Cyprus, Es tland, Letland, Malta, Portugal, Roemenië, Slowakije en 
Zweden) heffen een boedel- noch een verkrijg ingsbelasting, zij het dat sommige onder hen 
nalatenschappen wel op een andere  wijze in de heffing betrekken. 
 Sommige lidstaten heffen een successiebelastin g bij de erfgenamen waarbij de heffing is 
gericht op de draagkrachtvermeerdering van de ve rkrijger, terwijl andere de boedel belasten 
en dus de overgang van eigendom als aa nknopingspunt hanteren. Met de uitdrukking 
successiebelasting wordt in dit document verw ezen zowel naar boedelbelastingen als naar 
verkrijgingsbelastingen die na ar aanleiding van het overlijden van een persoon worden 
geheven.   Eenvoudigheidshalve wordt de ui tdrukking successiebel asting in dit document ook gebruikt 
om te verwijzen naar schenkingsbelastingen. Schenkingen worden vaak verricht vooruitlopend op latere erfenissen en dergelijke schenkingen worden in vele lidstaten volgens 
dezelfde regels als erfenissen belast. Ook in de  rechtspraak van het Hof van Justitie van de 
Europese Unie (het Hof) worden successie- en  schenkingsbelastingen aan  dezelfde criteria 
getoetst.  Uit de door de Commissie verrichte effectbe oordeling betreffende oplossingen voor grens-
overschrijdende succe ssiebelastingproblemen
1 blijkt dat steeds meer  EU-burgers in de loop 
van hun leven naar een andere EU-lidstaat ve rhuizen om er te wonen, te werken of op 
pensioen te gaan, en dat zij in een ander land dan hun land van herkomst een eigendom kopen 
of in vermogensbestanddelen beleggen.  Uit de effectbeoordeling van de Commissie komt ook naar voren dat burgers en bedrijven in 
een grensoverschrijdende situatie met twee soorten problemen op het gebied van 
successiebelasting te maken kunnen krijgen, namelijk de discriminerende toepassing van de successiebelastingregels van een lidstaat en he t feit dat er geen voorkoming wordt verleend 
voor dubbele of zelfs meervoudige belasting over dezelfde nala tenschap. Dit kan EU-burgers 
belemmeren om ten volle profijt te trekken van hun recht om zich vrij te verplaatsen en 
activiteiten te ontplooien binnen de grenzen van de Unie, en het kan ook de overdracht van 
kleine ondernemingen bij het overlijden van een eigenaar bemoeilijken. 
 In dit document wordt het probleem van disc riminatie bestudeerd. Het probleem van dubbele 
belasting is aan de orde gest eld in een aanbeveling die de Commissie heeft aangenomen op 
dezelfde dag als die waarop dit document
2 is gepubliceerd. 
 
                                                 
1  Effectbeoordeling betreffende oplossingen voor grensoverschrijdende succe ssiebelastingproblemen -
[verwijzing wordt later toegevoegd] . 
2  Zie aanbeveling van de Commissie betreffende voorkoming voor dubbele belasting van 
nalatenschappen - [verwijzing wordt later toegevoegd] .  
 
 
NL  NL Bij de huidige stand van het EU-recht hebben de  lidstaten en hun staatkundige onderdelen een 
grote vrijheid in het opzetten van hun belasti ngstelsels en het verdelen van de heffings-
bevoegdheden onder elkaar.  Zij moeten deze bevoegdheid echter uitoefenen  in overeenstemming met het EU-recht. Dat 
betekent dat de belastingstelsel s van de lidstaten de fundament ele vrijheden in acht moeten 
nemen, met name de regels betreffende het vr ije verkeer van personen, werknemers, diensten 
en kapitaal en de vrijheid va n vestiging (respectievelijk de artikelen 21, 45, 56, 63 en 49 van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie – VWEU ) alsook het algemene 
beginsel van non-discriminatie op grond van nationaliteit (artikel 18 VWEU)
3. 
 Overeenkomstig artikel 21 VWEU heeft iedere burger van de Unie het recht vrij op het 
grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven. In  ruime zin staat deze vrijheid 
burgers van een lidstaat toe (ongeacht of zij ec onomisch actief zijn of niet) om naar een 
andere lidstaat te reizen en daar tijdelijk of permanent te verblijven. Artikel 18 VWEU garandeert dat burgers die het recht van vrij verkeer uito efenen, niet kunnen worden 
gediscrimineerd op de enkele  grond van hun nationaliteit. 
 Het beginsel van de vrijheid van vestiging vi ndt zijn grondslag in de artikelen 49-55 VWEU. 
Deze bepalingen maken het voor een marktdeelne mer (die zowel een persoon als een bedrijf 
kan zijn) mogelijk om in een of meer lidst aten op duurzame wijze een  economische activiteit 
te verrichten. Deze bepalingen spelen ook een rol wanneer een aandeelhouder in het bezit is 
van een aanzienlijke hoeveelheid aandelen die hem zeggenschap verleent over de activiteiten 
van de onderneming.  Het vrije verkeer van kapitaal, zoals neerge legd in artikel 63 VWEU, is de belangrijkste 
vrijheid op het gebied van succes siebelasting, aangezien de desb etreffende arresten van het 
Hof voornamelijk op deze vrijheid zijn gebaseerd. Het Hof heeft bij herhaling bevestigd dat 
erfenissen waarbij een of meer personen de nalatenschap van een overledene verkrijgen, 
kapitaalverkeer vormen in de zin van artikel 63 VWEU, tenzij alle constituerende elementen binnen één lidstaat gelegen zijn.  Het is van zeer groot belang in de interne markt dat lidstaten geen obstakels opwerpen voor de uitoefening van de fundamentel e vrijheden door nalatenscha ppen in grensoverschrijdende 
situaties te benadelen ten opzic hte van die in binne nlandse situaties. Het beginsel van non-
discriminatie speelt een sleutelrol bij de Ve rdragsvrijheden. Volgens vaste rechtspraak kan 
discriminatie zich voordoen wanneer vergelijkbare  situaties verschillend worden behandeld of 
verschillende situaties gelijk worden behandeld . Een nationale regeling die voorziet in een 
verschillende behandeling, kan sl echts verenigbaar zijn met de  Verdragsvrijheden als zij 
betrekking heeft op situaties die niet objec tief vergelijkbaar zijn of als zij wordt 
gerechtvaardigd door een dwingende reden van algemeen belang. Voorts mag deze nationale 
regeling in geen geval restrictie ver zijn dan noodzakel ijk is om het beoogde  doel te bereiken; 
zij moet met andere woorden evenredig zijn.  De afgelopen jaren zijn de problemen va n fiscale discriminatie in verband met 
nalatenschappen in grensoversch rijdende situaties st eeds sterker op de voorgrond getreden; zij 
vormden de aanleiding voor de Commissie om, op basis van klachten die zij had ontvangen 
                                                
 
3  Wanneer een selectief voordeel wordt verleend in de vorm van een gedifferentieerde fiscale 
behandeling voor bedrijfsvermogen dat deel uitmaakt van een nalatenschap, moet dit ook in 
overeenstemming zijn met de EU-mededingingsregels. 
 
NL  NL dan wel van onderzoek dat ze op ei gen initiatief had verricht, in breukprocedures in te leiden 
tegen verschillende lidstaten in verb and met aspecten van hun wetgeving. 
 Sinds 2003 heeft ook het Hof zich over successi ebelastingregels van de  lidstaten gebogen, in 
tien zaken die door de nationale rechters ware n voorgelegd. In acht van deze tien zaken heeft 
het Hof geoordeeld dat de nationale successie- en schenkingsbelastingregels van de lidstaten 
in kwestie een inbreuk vormden op de EU-regels  van het vrije verkeer van kapitaal en/of de 
vrijheid van vestiging.  Het Hof heeft zich ook gebogen over de successi ebelastingregels in een  andere zaak, die 
betrekking had op hogere successierechten voor legaten aan algemeen nut beogende 
instellingen in andere lidstaten.  Deze arresten van het Hof hebben tot op zekere hoogte duidelijkheid en zekerheid gecreëerd. 
In vele gevallen kan er evenwel nog twijfel be staan over de gevolgen van een uitspraak over 
de wetgeving van een bepaalde lidstaat voor de wetgeving van andere lidstaten. Bovendien 
kunnen de lidstaten, zelfs als zij nieuwe bela stingregels invoeren naar aanleiding van een 
uitspraak, dit op zeer ui teenlopende wijze doen. 
 Tot slot maken arresten van het Hof in indivi duele gevallen de EU-burgers misschien niet 
altijd duidelijk welke beginselen de lidst aten in acht moeten nemen wanneer zij 
nalatenschappen in een grensovers chrijdende situatie belasten. 
 Daarom lijkt het passend de beginselen va n non-discriminatie die uit de rechtspraak 
voortvloeien en als uitg angspunt zouden moeten dienen voor  de inrichting van een systeem 
van successiebelasting, uiteen te  zetten. Dit kan de werking van de fundamentele vrijheden 
verbeteren doordat de EU-burgers een beter inzicht krijgen in de regels die de lidstaten in acht 
moeten nemen wanneer zij grensoverschrijdende nalatenschappen belaste n. Tevens zou het de 
lidstaten kunnen helpen om hun successiebelastingbepalingen in  overeenstemming te brengen 
met het EU-recht.  In de volgende hoofdstukken wo rdt een overzicht gegeven van de belangrijkste relevante 
arresten voor successie- en schenkingsbelasti ngen en de uit deze rech tspraak voortvloeiende 
beginselen.  Preliminair kan erop worden gewezen dat, in te genstelling tot de directe belastingen, waar 
inwoners en niet-inwoners in de regel ve rschillend mogen worden belast wanneer dit 
gerechtvaardigd wordt door een vers chil in omstandigheden, het Hof in zijn meeste arresten in 
successiebelastingzaken tot het oordeel is geko men dat inwoners en niet-inwoners gelijk 
moeten worden behandeld.  
 
2. A
LGEMENE ANALYSE VAN DE RELEVANTE RECHTSPRAAK  
 
2.1  Zaken waarin het Hof oordeelde dat de successie- en 
schenkingsbelastingwetgeving van de lidstaten onverenigbaar was met het EU-
recht  
 
 
2.1.1. De zaak-Barbier (C-364/01) 
 
NL  NL  
Het Hof oordeelde in deze zaak dat een lidstaat  geen successiebelastingregels mag toepassen 
die voor belastingdoeleinden een aftrek op de w aarde van een nalatensch ap toestaan als de 
overledene op de datum van zijn  overlijden in die lidstaat woonde, maar die deze aftrek 
weigeren als de overledene voor zijn overl ijden in een andere lidstaat woonde. 
 
In deze zaak oordeelde het Ho f dat "successies" binnen de we rkingssfeer van de bepalingen 
betreffende het vrije verkeer van kapitaal vallen zodra de constituerende elementen grensoverschrijdend zijn. Er zi j opgemerkt dat het voor de toepa sselijkheid van de bepalingen 
betreffende het vrije verkeer va n kapitaal op nalatenschappe n niet van belang is of de 
personen in kwestie zelf een grensoverschrijden de economische activiteit uitoefenen of niet. 
 In deze zaak oordeelde het Hof dat het niet in overeenstemming met het EU-recht was om bij 
de bepaling van de waarde van een in de betrokken lidstaat gelegen onroerend goed een 
verschillende fiscale behandeling toe te passen naargelang de overledene al dan niet inwoner 
van die lidstaat was op de datum van zijn overlijden. Volgens he t Hof moet in een dergelijk 
geval de waarde van een met het onroerend goed verbonden verplichting voor belasting-
doeleinden in aanmerking worden genomen, ongeacht de lidstaat waar de overledene 
woonachtig was.  Daarnaast stelde het Hof een basisregel vast om  te toetsen of nationale bepalingen het vrije 
verkeer van kapitaal op het gebi ed van successiebelasting beperk en. In dit verband is het een 
lidstaat verboden een maatregel toe te passen die de waarde van een nalatenschap van een 
inwoner van een andere lidstaat in sterkere mate  verlaagt dan de waarde  van een nalatenschap 
van een inwoner van eerstgenoemde lidstaat. Het Ho f heeft deze redenering ook in alle latere 
arresten op het gebied van successi e- en schenkingsbelasting gevolgd. 
 
Voorts heeft het Hof verduidelijkt dat het, wanneer binnenlandse successiebelastingwetgeving 
op haar verenigbaarheid met het EU-recht wordt getoetst, van geen  belang is of er eenzijdig 
een belastingvoordeel word t toegekend door een lidstaat die niet de woonstaat is. In de 
daaropvolgende arresten is deze redenering ook gevolgd.  Het Hof heeft de zaak niet speci fiek bestudeerd in he t licht van het in het Verdrag neergelegde 
recht van vrij verkeer van personen. Het heef t evenwel opgemerkt dat successiebelastingen 
een van de aspecten zijn die een onderdaan van een lidstaat redelijkerwijs in overweging 
neemt bij zijn beslissing om wel of niet gebruik te maken van het door het Verdrag geboden 
vrije verkeer.   
2.1.2. De zaak-Maria Geurts (C-464/05) 
 
 
In deze zaak oordeelde het Hof dat er sprake is van discriminatie wanneer de eigenaar van een 
familiebedrijf en, na diens overlijden, zijn erfgenamen verschillend worden behandeld 
naargelang het bedrijf werknemers in dienst had in de lidstaat in kwestie of in een andere 
lidstaat. 
 
Volgens de binnenlandse wetgeving in kwestie  werd een vrijstelli ng van successiebelasting 
verleend voor aandelen in familiebedrijven die in handen waren van naaste familieleden, op voorwaarde dat het bedrijf een minimumaantal werknemers in dienst had in die lidstaat. 
 
NL  NL  
In deze zaak onderzocht het Hof de relevante wetgeving alleen vanuit het oogpunt van het 
beginsel van de vrijheid van vestiging. De we tgeving was immers alleen van toepassing 
wanneer ten minste 50 % van het aandelenkapitaal  in de betrokken vennootschap in de drie 
jaar voorafgaand aan het overlijden  toebehoorde aan de erflater , eventueel samen met naaste 
familieleden. Het Hof was van oordeel dat een dergelijke deelneming deze personen invloed op de besluitvorming van de betrokken vennootschap gaf en hen in staat st elde de activiteiten 
ervan te bepalen. Het Hof was ook van oordeel da t, indien de bestrede n wetgeving het vrije 
verkeer van kapitaal zou beperken, deze bepe rking slechts een onvermijdelijk gevolg was van 
het effect dat die wetgeving had op grensoverschrijdende vestiging. 
 Het Hof oordeelde dat een lidstaat geen vrijste lling van successiebel asting kon weig eren in 
het geval van een familiebedrijf dat ten minste vijf werknemers in dienst had in een andere 
lidstaat, wanneer hij een dergelijke vrijstelling wel zou verlenen indien de vijf werknemers in 
het binnenland werkzaam waren. 
 
 2.1.3.  De zaak-Jäger (C-256/06)  
 
 
Het Hof oordeelde in deze zaak dat in het buitenland gelegen goederen niet minder gunstig 
mogen worden gewaardeerd dan in het binnenland gelegen goederen. 
 
In het geding in de zaak-Jäg er was een minder gunstige fiscal e behandeling door de woonstaat 
van in een andere lidstaat gelegen goederen.  
Het Hof oordeelde dat de bepalingen betreffende het vrije verkeer van ka pitaal zich verzetten 
tegen nationale wetgeving uit hoofde waarva n voor in die lidstaat gelegen goederen een 
bijzonder gunstig waarde ringssysteem wordt gehanteerd en  een gedeeltelijke vrijstelling 
wordt toegepast, terwijl in andere lidstate n gelegen goederen worden  gewaardeerd op basis 
van de gewone marktwaarde. Aangezien de be lasting rechtstreeks wordt berekend op basis 
van de waarde van de tot de nalatenschap behorende goederen, bestaat  er volgens het Hof 
objectief gezien geen verschillende situatie die een verschillende fiscale behandeling kan 
rechtvaardigen.   
 
2.1.4. De zaak-Eckelkamp  (C-11/07)  en de zaak-Arens-Sikken  (C-43/07) 
 
 
In deze gevallen oordeelde het Hof dat de toep assing van verschillende belastingregels voor 
de berekening van de verschuldigde succes siebelasting en rechten van overgang voor 
goederen naargelang de overledene op het tijdstip van zijn overl ijden al dan niet inwoner van 
de lidstaat was, onverenigbaar is met het EU-recht. 
 
In Eckelkamp was het Hof van oordeel dat het onwettig is als een lidstaat niet toestaat dat 
hypothecaire lasten in mindering worden gebr acht op de waarde van een onroerend goed om 
de enkele reden dat de erflater , op het tijdstip van zijn over lijden, inwoner van een andere 
lidstaat was.  
 
 
NL  NL In Arens-Sikken oordeelde het Hof dat het in strijd is met het EU-recht als een erfgenaam 
schulden die zijn verbonden aan een nagelate n onroerend goed, alleen in mindering mag 
brengen wanneer de erflater, op het tijdstip van zijn overlijden, inwoner was van de lidstaat 
waar dat onroerend goed is gelegen. 
 
In beide zaken ging het om de berekenings wijze van de successierechten; zij hadden 
betrekking op situaties die vergelijkbaar zijn met die in de zaak-Barbier.  In Eckelkamp oordeelde het Hof dat het weigeren van af trek voor schulden in strijd is met de 
bepalingen betreffende het vrije verkeer van ka pitaal. De betrokken lidstaat weigerde op een 
nalatenschap rustende schulden in aanmerk ing te nemen bij de berekening van de 
verschuldigde successiebelasting wanneer de erflat er ten tijde van zijn overlijden niet in die 
lidstaat woonde. Had de erflater zijn woonplaats wel in die lidst aat gehad ten tijde van zijn 
overlijden, dan werd er voor de ze schulden toch aftrek toeges taan. Aangezien de berekening 
van de successierechten en van de rechte n van overgang overeenko mstig de bestreden 
wetgeving rechtstreeks gebaseerd was op de waarde van het onroerend goed, bestond er 
volgens het Hof geen verschil in situatie  dat een verschillende fiscale behandeling kon 
rechtvaardigen met betrekking tot een in de  betrokken lidstaat gelegen onroerend goed, 
afhankelijk van de woonplaats van de er flater ten tijde van zijn overlijden. 
 In Arens-Sikken werd een onroerend goed nagelaten aan  de overlevende echtgenote, die 
evenwel ingevolge een testamentaire ouderlij ke boedelverdeling ertoe was gehouden elk van 
haar kinderen de waarde van hun erfdeel  in contanten uit te betalen. Met deze 
overbedelingsschulden van de overlevende ec htgenote jegens haar kinderen was geen 
rekening gehouden bij de vaststelling van de d oor haar verschuldigd e rechten van overgang. 
Had de erflater ten tijde van z ijn overlijden zijn woonplaats in  de betrokken lidstaat gehad, 
dan hadden deze schulden wel in mindering kunne n worden gebracht. Het Hof oordeelde dat 
een dergelijk verschil in behandeling onvereni gbaar is met het vrije verkeer van kapitaal. 
  
2.1.5. De zaak-Mattner (C-510/08)  
 
 Het Hof oordeelde dat een bepaling in de sche nkings- (en de successie)belastingwetgeving uit 
hoofde waarvan de belastingvrije  som voor kinderen van de sc henker, wanneer alle betrokken 
partijen niet-inwoners zijn, lager is dan wanneer een van deze partijen inwoner is, 
onverenigbaar is met het vrije verkeer van kapitaal.  In deze zaak verklaarde het Hof de rechts praak die het had ontwikkeld op het gebied van 
successiebelasting, ook van toepassing op nationale wetgeving betreffende schenkingsbelasting.  In het geding was de schenking van een perceel grond dat in de heffende lidstaat was gelegen. 
Zowel de schenker als de begift igde, dochter van de schenker , was inwoner van een andere 
lidstaat.  In de bestreden nationale wetgeving werd een  onderscheid gemaakt tussen gevallen waarbij 
de belastingplichtige werd geacht beperkt belastingplichtig te zijn, dat wil zeggen wanneer de 
schenker en de begiftigde beid en in een andere lidstaat woonden ten tijde van de schenking, 
en gevallen waarbij de be lastingplichtig e werd geacht onbeperkt belastingplichtig te zijn, dat 
 
NL  NL wil zeggen wanneer ten minste een van de betr okkenen zijn woonplaats in  de heffende lidstaat 
had. In het tweede geval voorzag de wetgeving in een relatief hoge belastingvrije som voor 
schenkingen tussen ouders en kinderen, terwijl di e som in het eerste geval veel lager was.  
 Volgens het Hof bestond er geen objectief verschil tussen beide situaties dat het verschil in behandeling kon rechtvaardigen. Voorts be sprak het Hof een aantal voorgelegde 
rechtvaardigingsgronden, namelijk de noodzaak om te voorkomen dat eenzelfde belastingplichtige dezelfde fis cale voordelen tweemaal geniet, de noodzaak om te voorkomen 
dat de beperkingen worden omzeild door m eerdere schenkingen, en  de noodzaak om de 
samenhang van het nationale belastingstelsel te garanderen. Geen van deze rechtvaardigings-
gronden werd evenwel door het Hof aanvaard.   
2.1.6. De zaak-Halley (C-132/10) 
 
 
In deze zaak oordeelde het Hof dat het discriminerend was om voor successiebelasting-
doeleinden verschillende verjaringstermijnen vast  te stellen voor de wa ardering van aandelen 
op naam naargelang de plaats van werkelijk e leiding van de uitgevende vennootschap, 
waarvan de erflater aandeelhouder was, zich in de heffende lidstaat of in een andere staat 
bevindt. 
 
Deze zaak had betrekking op een nalatensch ap waartoe aandelen op naam in een 
vennootschap behoorden waarvan de plaats van werkelijke leidi ng in een andere  lidstaat was 
gelegen dan de heffende lidstaat en waarbij de aandelen krachtens erfrec ht waren overgegaan 
op een erfgenaam in de heffende lidstaat.  Krachtens de nationale wetgev ing van de heffende lidstaat  kon zijn belastingautoriteit 
verlangen dat bepaalde in die lidstaten gelegen goederen getaxeerd werden om na te gaan of 
zij niet te laag waren gewaardeerd in de aangifte van de successiebelasting. De 
verjaringstermijn waarbinnen de belastingautor iteit een dergelijke ta xatie kon verlangen en 
het bedrag van de verschuldigde successieb elasting bijgevolg naar boven kon worden 
gecorrigeerd, beliep twee jaar vanaf de da tum waarop de aangifte va n de successiebelasting 
was ingediend.  In het geval van aandelen in een vennootschap waarvan de plaats va n werkelijke leiding 
buiten het grondgebied van de heffende lidstaa t was gelegen, was een taxatie evenwel niet 
mogelijk en was de termijn waarbinnen de belastingautor iteiten een vordering konden 
opleggen wegens onderwaardering met die novereenkomstig een verhoging van de 
successiebelasting, tezamen met interesten en boeten, veel langer, namelijk tot tien jaar. 
 Volgens het Hof was dergelijke wetgeving in st rijd met de bepalingen betreffende het vrije 
verkeer van kapitaal omdat de toepassing va n een langere verjarings termijn op erfgenamen 
met aandelen in een vennootschap waarvan de pl aats van werkelijke leiding in het buitenland 
is gelegen, inwoners van de heffende lidstaa t ervan kan weerhouden om  te investeren of 
investeringen aan te houden in bu iten deze lidstaat gelegen act iva. De erfgenamen van deze 
inwoners zullen immers langere tijd in onzek erheid verkeren over een mogelijke fiscale 
navordering.  
 
NL  NL Het Hof zag geen rechtvaardigingsgrond voor deze beperking van het vrije verkeer van 
kapitaal, met name omdat de termijn van tien ja ar niet gebaseerd was op de tijd die nodig was 
om een beroep te kunnen doen op de regeli ngen voor wederzijdse bijstand tussen de 
belastingdiensten of alternatieven die het m ogelijk maken om een onderzoek naar de waarde 
van deze aandelen in te stellen.   
2.2  Zaken waarin het Hof oordeelde dat de successiebelastingwetgeving van de 
lidstaten verenigbaar was met het EU-recht  
 
 
2.2.1. De zaak-van Hilten-van der Heijden  (C-513/03 ) 
 
 
Het Hof oordeelde in deze zaak dat de bepalingen betreffende he t vrije verkeer van kapitaal 
zich niet verzetten tegen een regeling waarb ij de nalatenschap van een onderdaan van een 
lidstaat die overlijdt binnen tien jaar nadat hij die lidstaat heef t verlaten, in de heffing wordt 
betrokken alsof die onderdaan in die lidstaat wa s blijven wonen. Doorslaggevend hierbij was 
dat deze regeling geen onderscheid maakte  tussen inwoners en niet-inwoners. 
 
In overeenstemming met het dubbe lbelastingverdrag tussen de tw ee betrokken staten diende 
de nalatenschap van een onderdaan van een lidstaat  die overleed binnen de  tien jaar nadat hij 
die lidstaat metterwoon had verlat en, te worden belast alsof di e onderdaan in die lidstaat was 
blijven wonen. Krachtens het dubbelbelastingverdr ag moest voorts de heffende staat de aldus 
verschuldigde belasting vermindere n met de belasting die in de andere staat uit hoofde van de 
woonplaats verschuldigd was. 
 
De bestreden bepalingen werden niet als discriminerend aangemerkt, omdat zij – in tegenstelling tot Barbier  – geen onderscheid maakten tussen belastingplichtigen volgens hun 
woonplaats. In tegendeel, zij voorzagen in een identieke behandeling van de nalatenschappen 
van onderdanen die in het buitenland waren g aan wonen en onderdanen die in de betrokken 
lidstaat waren blijven wonen.  Volgens het Hof kan dergelijke wetgevin g een onderdaan die zijn woonplaats heeft 
overgebracht naar het buitenland, er niet doen van afzien om in de heffende lidstaat te 
investeren noch een onderdaan die in de heffe nde lidstaat is blijven wonen, doen afzien van 
investeringen in een andere lidstaat. Dergelijke  wetgeving vermindert evenmin de waarde van 
een nalatenschap van een onderdaan die z ijn woonplaats naar het buitenland heeft 
overgebracht. Zoals het Hof erop wees, zijn de lidstaten – zolang er geen sprake van 
harmonisatie is op dit gebied – vrij om de criteria voor de verdeling van hun 
heffingsbevoegdheid vast te stellen. In dit ve rband kunnen zij ook, als antimisbruikmaatregel, 
een ruime invulling geven aan het begrip woonpl aats, zoals in voorliggend geval is gebeurd. 
 
 
 
NL  NL 2.2.2. De zaak-Block (C-67/08)  
 
 
In deze zaak oordeelde het Hof dat een lidstaat niet verplicht is dubbe le belasting van een 
nalatenschap, die het gevolg is van de paralle lle uitoefening door lidstaten van hun fiscale 
bevoegdheden, te vermijden, bijvoorbeeld door ve rrekening van in het buitenland betaalde 
successiebelasting met zijn eigen successiebelasting. 
 
In Block moest het Hof zich uitspreken over de vraag  of nationale wetgeving die niet voorzag 
in verrekening van in een andere lidsta at betaalde successiebelasting met de 
successiebelasting die was verschuldigd door een erfgenaam in diens woonstaat, verenigbaar 
was met de bepalingen betreffende het vrije verkeer van kapitaal. 
 Het verschil tussen deze zaak en de reeds bespro ken zaken bestaat erin dat het hier niet gaat 
om het successiebelastingstelsel van één lidst aat maar om het gevolg van de parallelle 
uitoefening door twee lidstat en van hun heffingsbevoegdheden. 
 Zowel de erfgenaam als de erflater woonde in dezelfde lidstaat, maar roerende goederen van 
de nalatenschap bevonden zich in een andere lids taat en werden, behalve in de woonstaat van 
de erfgenaam, ook daar belast.  Het Hof oordeelde dat het gebruik van vers chillende aanknopingspunten  voor de heffing van 
successiebelasting op banktegoeden niet in strijd is met het EU-recht, omdat er, bij de huidige 
stand van het EU-recht, geen algemene criteria  op EU-niveau bestaan voor de verdeling van 
de bevoegdheden tussen de lidstaten ter zake va n de afschaffing van dubbele belasting binnen 
de Europese Unie.  
De lidstaten kunnen dus hun regels  op het gebied van directe be lastingen naar eigen inzicht 
vaststellen, inclusief de aanknopi ngspunten om een persoon of  inkomsten op hun grondgebied 
in de heffing te betrekken.  Voorts zijn zij niet verplich t om hun belastingstels el aan te passen aan de verschillende 
belastingstelsels van de andere lidstaten om du bbele belasting als gevolg van de parallelle 
uitoefening door deze staten van hun fiscale bevoegdheden ongedaan te maken. Zij zijn met 
name niet verplicht in het buitenland betaalde  successiebelasting te verrekenen met hun eigen 
successiebelasting.   
2.3.  Andere relevante zaken – fiscale behandeling van buitenlandse algemeen nut 
beogende instellingen  
 
 
In Missionswerk Werner Heukelbach (C-25/10) oordeelde het Hof dat een lidstaat die 
bepaalde voordelen op het gebied van successiebelasting toekent aan binnenlandse 
instellingen, dezelfde fiscale behandeling moet verlenen aan buitenlandse instellingen indien 
deze voldoen aan de voorwaarden die die lidstaa t heeft vastgesteld voor de toekenning van de 
fiscale voordelen. 
 
Het Hof had zich eerder al gebogen over de fi scale behandeling die de lidstaten geven aan 
algemeen nut beogende instellinge n die in een andere lidstaat z ijn gevestigd, alsook over de 
 
NL  NL behandeling van schenkingen aan dergelijke instellingen. De zaak-Stauffer (C-386/04) had 
betrekking op de eerste situatie  en de zaak-Persche (C-318/ 07) op de tweede. In beide 
gevallen oordeelde het Hof dat binnenlandse belastingbepalingen die buitenlandse algemeen 
nut beogende instellingen discrimineren, onvereni gbaar zijn met de bepalingen betreffende 
het vrije verkeer van kapitaal.  In Missionswerk Werner Heukelbach  verklaarde het Hof de non-discriminatiebeginselen die 
het in deze eerdere arresten had vastgesteld, ook van toepassing op de  successiebelasting-
wetgeving van de lidstaten. Deze zaak had betrekking op de toepasselijkheid van een verlaagd tarief van het successierecht op een legaat  aan een vereniging zonder winstoogmerk. 
Krachtens de bestreden wetgeving was het verlaa gde tarief alleen van toepassing als de zetel 
van werkzaamheden van de vereniging zich bevond in de heffende lidstaat of in de lidstaat 
waar de erflater ten tijde van zijn overlijden daadwerkelijk verbleef of zijn arbeidsplaats had, 
of waar hij voordien daadwerkelijk had ve rbleven of zijn arbeidsplaats had gehad. 
 Het Hof oordeelde dat artikel 63 zich verz et tegen dergelijke wetgeving wanneer een 
vereniging zonder winstoogmerk die als zodani g is erkend door haar lidstaat van vestiging, 
ook voldoet aan de voorwaarden die de heffe nde lidstaat oplegt aan vergelijkbare 
verenigingen. Het feit dat de zetel van werkzaamheden van een  buitenlandse in stelling zich 
niet in die lidstaat bevindt of in de lidstaat waar de erflater gewerk t of gewoond heeft, werd 
niet relevant geacht. 
3. U
IT DE RECHTSPRAAK VOORTVLOEIENDE BEGINSELEN  
 
De beginselen die uit de re levante rechtspraak naar vore n komen, kunnen als volgt worden 
gegroepeerd:  
Geografische banden met de goederen die deel  uitmaken van een grensoverschrijdende 
nalatenschap  
 
1. De successiebelastingbepalingen van de lidsta ten zijn in strijd met de bepalingen 
betreffende het vrije verkeer van kapitaal als zij voorzien in een verschillende fiscale 
behandeling van goederen in de nalatenschap naargelang deze een bepaalde band hebben met het nationale grondgebied, met name of ze aldaar zijn gelegen. Dit 
betekent onder meer dat: 
 
a. waarderingsmethoden niet minder gunstig mogen zijn voor in het buitenland 
gelegen goederen; 
 
b. er geen beperkingen mogen zijn van de aftrekbaarheid van schulden/lasten die 
op in het buitenland gelegen goederen  rusten, als er geen dergelijke 
beperkingen zijn voor binnenlandse goederen; 
 c. de successiebelastingbepalingen van de lidstaten niet mogen voorzien in een 
hoger belastingtarief voor in het bu itenland gelegen goederen in een 
nalatenschap; 
 d. de lidstaten geen verschillende verjar ingstermijnen mogen vaststellen voor de 
herwaardering van aandelen op naam  voor successiebelastingdoeleinden 
naargelang de plaats van werkelijke leiding van de uitgevende vennootschap. 
 
NL  NL  
2. De onderliggende beginselen kunnen zich  evenzeer onder meer verzetten tegen een 
fiscale behandeling op het gebied van successiebelasting die:  a. minder gunstig is voor de erfrechteli jke verkrijging van aandelen die zijn 
genoteerd aan een buitenlandse beurs of worden gehouden in een in het 
buitenland gelegen vennootschap, dan van aandelen die zijn genoteerd aan een 
binnenlandse beurs of worden gehoude n in een binnenlandse vennootschap; 
 b. betalingen van binnenlandse pensioe nverzekeringen als onderdeel van de 
nalatenschap bevoordeelt ten opzichte va n betalingen in dezelfde situatie door 
buitenlandse verzekeringen; 
 
c. minder gunstig is voor overheidsschuldbewijzen ui tgegeven door andere 
lidstaten dan voor vergelij kbare schuldbewijzen uitgegeven door de heffende 
lidstaat. 
  
Woonplaats van de personen die betrokken zijn bij een nalatenschap in een 
grensoverschrijdende situatie  
 
 
2. De successiebelastingregels van de lidstaten zi jn in strijd met het EU-recht als zij voor 
schenkingen of nalatenschappen voorzien  in hogere belastingvrije sommen voor 
inwoners dan voor niet-inwoners, wanneer de ze zich in een vergelijkbare situatie 
bevinden.   
 
Naargelang het geval kan dit onder meer  betekenen dat lidstaten geen lagere 
tegemoetkoming voor successiebelasting mogen verlenen om de enkele reden dat de overledene en de erfgenaam geen inwone r waren/zijn van de lidstaat die de 
tegemoetkoming verleent. 
 
3. Wat de bepaling van de waarde van goederen in een nalatenschap betreft, is het in 
strijd met het EU-recht om alleen aftrek toe te staan als de overledene een inwoner 
was van de heffende lidstaat. 
 
Dit kan onder meer ook betekenen dat de succes siebelastingregels van lidstaten niet in 
overeenstemming zijn met het EU-recht al s zij de aftrekbaarheid beperken van 
schulden en lasten op goederen die door een  niet-inwoner worden geërfd, maar geen 
dergelijke beperkingen opleggen voor goedere n die door een inwoner worden geërfd.  
 
4. Meer in het algemeen en bij ontstentenis  van objectieve rech tvaardigingsgronden zijn 
de bepalingen van de lidstaten onverenigbaar  met het vrije verkeer van kapitaal als 
niet-ingezeten erfgenamen of erflater s voor de successiebelasting minder gunstig 
worden behandeld. 
 
 
Behandeling van bedrijven, zoals midden- en kleinbedrijven, voor de successiebelasting
 
 
 
NL  NL 5. De lidstaten mogen geen fiscale voorke ursbehandeling geven voor de erfopvolging 
van een bedrijf onder de voorwaar de dat de leiding/ uitoefening van he t bedrijf in het 
binnenland wordt voortgezet. 
 6. De lidstaten mogen geen minder gunstige fi scale behandeling verlenen aan een door 
erfopvolging verkregen bedrijf uitsluitend omdat de werknemers ervan zich in het 
buitenland bevinden. 
 7. Voorkoming voor successiebelasting ten behoeve  van bedrijven, zoals vrijstellingen of 
bijzondere tegemoetkomingen voor de overdrach t van familiebedrijven of bedrijven in 
handen van naaste familieleden bij overlijd en, moet op gelijke wijze worden verleend 
aan erfgenamen die geen inwoner zijn van de lidstaat die voorkoming verleent, als aan 
erfgenamen die wel inwoner zijn. 
 
 
Behandeling van algemeen nut beogende instellingen voor de successiebelasting
 
 
8. De successiebelastingbepalingen van de lidstaten mogen geen minder gunstige 
behandeling voor de successiebelasting geven aan legaten aan een algemeen nut beogende instelling om de enkele reden dat di e instelling in een ande re lidstaat dan de 
heffende lidstaat is gevestigd. 
  
4. C
ONCLUSIES  
In de rechtspraak zijn al vele beginsel en inzake non-discriminatie op het gebied van 
successiebelasting vastgesteld. Het is niet ondenkb aar dat het Hof in de toekomst zal worden 
gevraagd zich uit te spreken over andere situaties die tot dusver  nog niet zijn behandeld en 
waarin de toepasselijke wetgeving een ondersch eid maakt tussen zuiver interne situaties en 
situaties met een grensoverschrijdend element.  Het is evenwel al duidelijk dat het niet 
verenigbaar is met het EU-recht om een onders cheid te maken tussen zuiver interne en 
grensoverschrijdende situaties als er geen objectie f relevant verschil is tussen deze situaties of 
er geen rechtvaardigheidsgrond bestaat op ba sis van dwingende redenen van algemeen 
belang.  EU-burgers hebben het recht om verhaal te  halen wanneer zij vaststellen dat de 
successiebelastingregels van een lidstaat  onverenigbaar zijn met het EU-recht. 
 De Commissie heeft harerzijds, als hoedster van de EU-verdragen, het recht om passende 
maatregelen te nemen wanneer zij inbreuken op  het EU-recht vaststelt op het gebied van de 
successie- en de schenkingsbelasting.