NL Publicatieblad van de Europese Unie C 229/7

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Financiële en belastingparadijzen: een bedreiging voor de interne markt van de EU” (initiatiefadvies)

2012/C 229/02

Rapporteur: IOZIA

Corapporteur: HERNÁNDEZ BATALLER

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 14 juli 2011 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over het thema:

Financiële en belastingparadijzen: een bedreiging voor de interne markt van de EU.

De afdeling Interne Markt, Productie en Consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 8 mei 2012 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 23 en 24 mei 2012 gehouden 481e zitting (vergadering van 24 mei) onderstaand advies uitgebracht, dat met 144 stemmen vóór en 30 tegen, bij 13 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Samenvatting en aanbevelingen

1.1 De EU moet met alle mogelijke middelen haar inspanningen in het kader van de G20, de OESO en de FATF (financiële-actiegroep) opvoeren om op korte termijn een eind te maken aan onduidelijke belastingwetgeving en de lidstaten te dwingen de criminaliteit die vaak daarop gebaseerd is, aan te pakken.

1.2 De vooruitgang die inzake fiscale governance op internationale vergaderingen van o.a. de OESO en de G20 is geboekt, mag de EU niet beletten nog stringentere normen te hanteren teneinde kapitaal makkelijker terug te halen dat illegaal naar het buitenland is versluisd, ten nadele van de interne markt.

1.3 Het EESC verzoekt de EU-instellingen maatregelen te nemen ter voorkoming van misbruik van het „vestigingslandbeginsel” door middel van kunstmatige vestigings- en eigendomsregelingen die het voor houdstermaatschappijen zonder enige activiteit of brievenbusmaatschappijen mogelijk maken dat de economische begunstigden in hun land van vestiging geen belasting moeten betalen. Het is ingenomen met het besluit van de Commissie om tegen het eind van het jaar een nieuw voorstel m.b.t. financiële en belastingparadijzen voor te leggen en hoopt dat de weerstand van sommige lidstaten t.o.v. een doeltreffende en doortastende aanpak van activiteiten die erop gericht zijn nationale belastingen te ontduiken of te ontwijken, zal worden gebroken.

1.4 De Commissie stelt in COM(2012) 85 final een voorstel voor een richtlijn voor, waarin voor het eerst regelgeving is uitgewerkt voor het bevriezen en in beslag nemen van opbrengsten van misdrijven in de Europese Unie. Het EESC zou graag zien dat misdrijven van fiscale aard, die verband houden met misbruik van belastingparadijzen, ook onder de bepalingen van deze richtlijn komen te vallen. Het voorstel, dat gebaseerd is op artikel 82, lid 2, en artikel 83, lid 1, VWEU, maakt deel uit van een ruimer beleidsinitiatief dat erop gericht is de legale economie te beschermen tegen criminele infiltratie.

1.5 Zoals bekend, gaat het bij belastingparadijzen om een groot aantal gebieden (44 in totaal) die qua jurisdictie gebonden zijn aan een soevereine staat of die zelf een soevereine staat zijn. Ook als het niet om soevereine staten gaat, genieten deze gebieden ruime administratieve autonomie, passen zij uitzonderingsregelingen of belastingvermindering toe, waarbij de informatie over de houders en de herkomst van het kapitaal, alsook over de werking van de op hun grondgebied gevestigde financiële instellingen en handelsvennootschappen ondoorzichtig is.

1.6 Bijzonder betreurenswaardig en zwaarwegend zijn de praktijken van belasting- en juridisch adviseurs en van bepaalde adviesbureaus die, ook via reclame, voorstellen juridische entiteiten op te richten om financiële en belastingparadijzen te gebruiken als middel om te ontkomen aan de verplichtingen van bedrijven die in de Unie actief zijn, met name hun fiscale verplichtingen inzake betaling van vennootschapsbelasting, transparantie van bedrijfsactiviteiten en financiering.

1.7 Belastingparadijzen veroorzaken verstoringen van de interne markt. Een kordaat communautair optreden is dan ook geboden, zodat fiscale rechtvaardigheid kan worden gewaarborgd en een eind wordt gemaakt aan destabiliserende ondoorzichtigheid, belastingontduiking en corruptie via belastingparadijzen. In dit verband mag niet worden uitgesloten dat daarbij strafbare feiten worden vastgesteld.

1.8 Alle obstakels voor automatische uitwisseling van bankgegevens moeten worden weggenomen zodat makkelijk kan worden vastgesteld door wie transacties worden uitgevoerd en wie de houders van bankrekeningen zijn. Het is zaak dat jaarrekeningen van multinationale ondernemingen worden opgesteld, opgesplitst per land, met specificering van de inhoud van de activiteiten, de werknemers en de opbrengsten in elk land.

1.9 Hiervan moet verder werk wordt gemaakt, los van de vorderingen die eventueel worden gemaakt n.a.v. internationale initiatieven binnen multilaterale internationale organisaties zoals met name de VN en de OESO. Een en ander moet in een sfeer van vertrouwen kunnen plaatsvinden, waarbij wordt gestreefd naar gelijkwaardigheid van wetgevingen en naar nieuwe en hogere standaarden voor internationale samenwerking op het gebied van belastingparadijzen.

1.10 Het EESC kijkt uit naar een gecoördineerde strategie met de belangrijkste betrokken landen, met name de VS, zodat voor de regelgeving ter zake zo mogelijk een wereldwijde aanpak kan worden gehanteerd. Tegelijkertijd wijst het EESC er evenwel op dat de problemen bij het streven naar een internationaal overeengekomen actieplan het optreden van de Europese Unie in dit verband in geen geval mogen belemmeren of vertragen. De Europese normen zijn wereldwijd het hoogst, getuige hiervan bv. de Europese spaargeldrichtlijn. De Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA) is een belangrijke stap in het kader van de inspanningen van de VS om de belastingwetgeving beter te doen naleven door Amerikaanse burgers die buitenlandse financiële instrumenten of rekeningen bezitten. De Amerikaanse belastingdiensten vragen buitenlandse financiële instellingen „automatisch” de namen door te spelen van burgers met activiteiten in het buitenland.

1.11 Onder de Europese landen beschikt België over zeer geavanceerde wetgeving waarbij een afweging wordt gemaakt tussen vertrouwelijkheid van gegevens en bestrijding van criminaliteit. Vertrouwelijkheid van bankgegevens zorgt immers voor een alibi om de fiscale agenda en de ontwikkeling van beleid tegen belastingontduiking minder aandacht te schenken.

1.12 Er moeten geïntegreerde maatregelen worden uitgestippeld en de verschillende actiegebieden moeten onderling met elkaar worden verbonden. De internationale boekhoudnormen zijn bedacht om de belangen van investeerders en van de markt veilig te stellen; thans is het zaak ook de belangen van de burgers te behartigen. De rol van de particuliere IASB moet worden herbekeken. Hetzelfde geldt voor zijn taak om boekhoudregels op te stellen, die veel eenvoudiger en toegankelijker zouden moeten zijn en een duidelijke en transparante lezing mogelijk moeten maken.

1.13 Het EESC wijst erop dat juridische en economische actoren alsook politiediensten helaas moeten erkennen dat het merendeel van de gevallen van corruptie met openbare middelen, van strafbare feiten ten koste van de openbare financiën door gebruik te maken van belastingparadijzen, van verzwijging van buitenlandse tegoeden dankzij de inschakeling van stromannen, van witwassen van geld, en van omkoping van openbare ambtenaren niet zouden kunnen worden vastgesteld als de netwerken die ervoor verantwoordelijk zijn, niet konden rekenen op een juridisch-technische structuur die criminelen de hand boven het hoofd houdt in ruil voor aanzienlijke voordelen, en in sommige gevallen zelfs een leidinggevende rol binnen deze netwerken speelt. Deze situatie maakt een optreden van de Unie noodzakelijk.

1.14 Het EESC dringt erop aan werk te maken van een gecoördineerde strategie voor een betere bestrijding van fiscale fraude en misbruikpraktijken, en voor een beperking van het vestigingsrecht in het geval van louter om belastingsredenen opgezette artificiële constructies.

2. Inleiding

2.1 Belastingparadijzen zijn plaatsen waar toplui van de belangrijkste financiële instellingen en bedrijven wereldwijd, figuren uit de artistieke of sociale jetset en multimiljonairs die zaken met ontspanning combineren, omgaan met min of meer obscure personages die zich van dezelfde financiële middelen bedienen. Op die manier kunnen ze geld gebruiken en witwassen dat illegaal is verworven, via economische delicten en criminele feiten gaande van, in het ergste geval, moord tot andere misdrijven als afpersing, drugs- en wapenhandel, vervalsing, fraude, oplichting, mensenhandel en kansspelen. Deze plaatsen hebben een aantal gemeenschappelijke kenmerken zoals ondoorzichtige bedrijvigheid en een laag belastingtarief voor niet-inwoners die overigens op die plek geen enkele activiteit uitoefenen. Op deze manier ontstaat schadelijke concurrentie, op basis van een verborgen structuur met een juridische status die allesbehalve transparant is.

2.2 Bij de analyse van de problematiek van belastingparadijzen moet worden gekeken naar drie belangrijke aspecten: de fiscale regelgeving en de daaruit voortvloeiende mogelijkheden tot belastingontduiking, de organisatie van achterpoortjes in de financiële regelgeving en de daarmee samenhangende bedreiging voor de financiële stabiliteit, en de ondoorzichtige informatie ter zake, waarbij deze paradijzen mogelijk steunen op criminele activiteiten. Deze drie aspecten, waarover wordt gewaakt door respectievelijk de OESO, de FSB en de FATF, hebben als gemeenschappelijke noemer hun geheimzinnige karakter en de slechte toegankelijkheid van de betreffende informatie. Door deze ondoorzichtigheid van de informatie te verhelpen of te beperken zouden de problemen en dreigingen die van belastingparadijzen uitgaan, al aanzienlijk worden verminderd. De discussie die thans over de OESO-normen wordt gevoerd, zou moeten worden voortgezet, met als doel de lasten voor de fiscale en rechterlijke autoriteiten te beperken. Het gevaar is reëel dat de normen die zullen worden overeengekomen te laag en te ingewikkeld zullen zijn, louter om de publieke opinie te sussen. De eenvoudigste oplossing om deze problemen aan te pakken is automatische uitwisseling van gegevens in te voeren.

2.3 Het fenomeen van financiële en belastingparadijzen is verbonden met de geschiedenis van het kapitalisme; vanaf de late middeleeuwen bestaan hiervan voorbeelden. De Franse en industriële revolutie waren mijlpalen voor het ontstaan en de consolidering van belastingparadijzen.

2.4 Het fenomeen heeft enorme proporties aangenomen na de tweede wereldoorlog en kende een verspreiding in alle delen van de wereld, de Stille Zuidzee, het Caribische gebied, op eilanden in de Atlantische Oceaan maar ook in kleine en ministaatjes in Europa. Alleen al in de zogenoemde belasting-, financiële en ondernemingsparadijzen op het Europese grondgebied zijn volgens berekeningen 1 000 000 vennootschappen en dubbel zo veel trusts opgericht. Volgens Raymond Baker, directeur van Global Finance Integrity, zijn op de Britse Virgin-eilanden alleen al 619 916 vennootschappen geregistreerd, d.i. 20 per inwoner.

2.5 Het huidige economische kader wordt gekenmerkt door de globalisering van het verkeer van goederen en diensten, het vrije verkeer van kapitaal en het massale gebruik van nieuwe technologieën, die ook op internationale financiële transacties en op de handel toegepast worden. Hoewel er bij de meeste financiële instellingen een afdeling „compliance” bestaat, zijn de transacties die dagelijks in groten getale worden verricht, onvoldoende gereguleerd.

2.6 De Europese interne markt streeft naar een goede werking van de financiële en commerciële markten en een ordelijke ontwikkeling van de economie conform gemeenschappelijk overeengekomen regels ter bescherming van het algemeen belang, maar wordt geconfronteerd met enorme hoeveelheden geld dat geparkeerd is in inschikkelijke gebieden en landen waar machtige belangengroepen hun de hand boven het hoofd houden en zo veel invloed hebben dat zij gehele administraties kunnen omkopen en voor hun eigen doeleinden kunnen doen buigen.

2.7 Belastingparadijzen zorgen voor verstoringen op zowel macro-economisch als micro-economisch niveau. Op macro-economisch niveau kunnen ze, zoals reeds werd uiteengezet, een bedreiging vormen voor de stabiliteit van de financiële stelsels. Als belastingen op reële en/of financiële investeringen kunnen worden ontweken of ontdoken, vermindert bovendien de opbrengst voor de staat, die het verlies onvermijdelijk zal moeten goedmaken via belasting op arbeid. Belastingparadijzen zorgen dus voor een verstoring van het evenwicht tussen belasting op kapitaal en belasting op arbeid. Op micro-economisch niveau wordt een verstoring waargenomen tussen grote, kleine en micro-ondernemingen. Naarmate ze kleiner zijn hebben ondernemingen immers minder mogelijkheden om gebruik te maken van belastingontwijking of althans van agressieve tax planning, die door belastingparadijzen wordt aangeboden.

2.8 Tijdens het eerste decennium van de 21e eeuw zijn ten gevolge van de twee rampen waardoor de VS werden getroffen – de terreuraanslagen van 11 september 2011 in New York en Washington en de financiële crisis die door het faillissement van Lehman Brothers in september 2008 is ontstaan - door de internationale gemeenschap gezamenlijke stappen ondernomen om de werking van zogenaamde „financiële en belastingparadijzen” te reguleren.

3. Financiële en belastingparadijzen

3.1 De ongewenste resultaten van financiële en belastingparadijzen hebben vaak geleid tot strafzaken vanwege de financiering van internationaal terrorisme en de georganiseerde misdaad, belastingontduiking en witwaspraktijken, met alle gevolgen van dien, zoals systeemrisico's op de financiële markten en afbreuk aan de grondbeginselen van de vrije concurrentie.

3.2 Daarom is de afgelopen jaren wereldwijd actie ondernomen (zie ook hierboven) en is besloten om gemeenschappelijke structuren op te zetten en regelingen te treffen om het hoofd te bieden aan de bedreigingen voor de veiligheid van landen en het welzijn van hun burgers.

Wellicht vormen de diverse besluiten die op internationaal niveau zijn genomen, een inhoudelijke breuk met de aanpak die werd gevolgd vóór de overeenkomst van de G20 tijdens de Top van Londen op 2 april 2009.

3.3 Het EESC is voorstander van maatregelen tegen fraude en andere illegale activiteiten die de financiële belangen van de EU en de lidstaten schaden. Ook pleit het ervoor om voor bestuurlijke samenwerking middels de uitwisseling van fiscale informatie te zorgen en om de EU onderhandelingen over een overeenkomst tussen de EU en Zwitserland te laten openen. Door die overeenkomst moet de strijd worden aangebonden tegen rechtstreekse belastingfraude en belastingontduiking en moet worden gezorgd voor bestuurlijke samenwerking middels de uitwisseling van fiscale informatie.

3.4 Na die overeenkomst van de G20 wordt afgestapt van de methode die erin bestaat om analyses te verrichten en aanbevelingen te doen, ofwel de methode die daarvóór gangbaar was bij de organisaties en fora die zich met deze problematiek bezighouden. Er wordt aangedrongen op een veroordeling van de zogenoemde „rechtsgebieden die niet willen meewerken” (daaronder vallen financiële en belastingparadijzen), op voorstellen voor unilaterale, bilaterale en multilaterale sancties, op de geleidelijke afschaffing van het bankgeheim en op een periodieke openbaarmaking van lijsten van gebieden die zich niet aan de regels houden.

3.5 Van dit alles is echter bitter weinig terechtgekomen. De verklaringen daarvoor zijn velerlei.

3.6 Veel gebieden zijn ontsnapt aan de beoordeling „rechtsgebieden die niet willen meewerken” doordat zij onderling eenvoudigweg minstens twaalf bilaterale belastingovereenkomsten hebben gesloten (zoals de overeenkomst tussen Liechtenstein en Monaco).

3.7 Kort gezegd volstaat het te garanderen dat informatie wordt uitgewisseld op verzoek van de overheid die over de relevante (fiscale, strafrechtelijke enz.) maatregelen gaat, zonder dat de overheid van het grondgebied waarover die informatie wordt gevraagd, zich daartegen kan verzetten door zich bijvoorbeeld het nationaal belang of het bankgeheim in te roepen.

3.8 In deze gevallen schiet het model van de bilaterale overeenkomst duidelijk tekort. Er moet dus worden ingezet op de verbetering van het wereldwijde (multilaterale) optreden en van instanties die supranationaal opereren.

Die conclusie wordt bevestigd in het verslag dat het Tax Justice Network op 4 oktober 2011 heeft uitgebracht. Daarin worden nagenoeg alle bilaterale overeenkomsten die sinds 2009 zijn gesloten, nutteloos genoemd. Daarom heeft het Tax Justice Network een ranglijst opgesteld van fiscale ondoorzichtigheid. Voor die lijst zijn twee criteria gehanteerd: de belemmeringen die worden opgeworpen als bevoegde overheden van andere landen om informatie vragen en de betekenis die van ondoorzichtigheid verdachte rechtsgebieden op de internationale markt hebben.

3.9 Ondertussen blijven de illegale kapitaalbewegingen – blijkens diverse andere verslagen van gespecialiseerde instellingen, zoals „Global Financial Integrity” – jaarlijks met meer dan 10 % toenemen. De gevolgen daarvan zijn rampzalig, al was het maar omdat daardoor de schuldencrisis waarin veel landen ter wereld, maar vooral sommige lidstaten van de EU, verwikkeld zijn, wordt aangescherpt.

3.10 Helaas is alleen de EU erin geslaagd om een geloofwaardig beleidskader voor acties op dit gebied uit te werken, dat echter onvoldoende in praktijk wordt gebracht.

3.11 Een in het oog springend voorbeeld daarvan is de toepassing van Richtlijn 2003/48 betreffende belastingheffing op inkomsten uit spaargelden van niet-ingezetenen (natuurlijke personen) in de vorm van rentebetaling.

3.12 Dit in weerwil van het feit dat er sinds de inwerkingtreding van deze richtlijn systemen voor de automatische uitwisseling van fiscale informatie tussen alle lidstaten van de EU zijn opgezet en dat overeenkomsten zijn gesloten met vier Europese landen die tot dusverre als financiële of belastingparadijzen werden beschouwd: Andorra, Liechtenstein, Monaco en San Marino.

3.13 De werkelijkheid is echter dat deze landen, zoals Zwitserland, elk weer andere banden met de EU onderhouden, waardoor de toepassing van deze overeenkomsten erg ingewikkeld wordt. Zo is Liechtenstein toegetreden tot de overeenkomst inzake de Europese Economische Ruimte, maar is op civiel- en handelsrechtelijk gebied niet gehouden samen te werken met de respectieve bestuurlijke overheden, omdat Liechtenstein het Lugano II-Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de erkenning van besluiten in burgerlijke en handelszaken van 30 oktober 2007 niet heeft ondertekend.

3.14 Hopelijk zal deze wijziging van rechtspositie nu gauw de verwachte veranderingen gaan opleveren, te meer daar het inmiddels in werking getreden Verdrag van Lissabon de grondslag biedt voor structurele banden met kleine buurlanden (artikel 8, lid 2, van het VEU en de daarover goedgekeurde Verklaring nr. 3).

3.15 Uiteraard is het beste middel om deze kwestie te regelen, een multilateraal partnerschap dat wordt aangegaan om deze „rechtsgebieden die niet willen meewerken” in de natuurlijke geopolitieke en handelsrechtelijke ruimte in één enkel model onder te brengen.

3.16 Zo zijn ook vier lidstaten door de Commissie voor het gerecht gedaagd vanwege niet-omzetting van Richtlijn 2005/60 betreffende de bevriezing van fondsen.

3.17 Om een actie te helpen promoten waarvan de impact echt supranationaal is, moet het EESC zich scharen achter het felle standpunt dat het Europees Parlement in zijn resolutie van april 2011 (1) inneemt. Daarin spreekt het zich o.m. uit voor een betere bestrijding van de ondoorzichtigheid van informatie over transnationale financiële transacties. Ook zou er een aangifte-instrument in het leven kunnen worden geroepen (vergelijkbaar met de clementie voor degenen die melding maken van gedragingen die indruisen tegen het beginsel van vrije concurrentie) waarbij de aangever worden beloond met strafvermindering.

3.18 Ook moet, ter aanvulling van voorgaande maatregel, worden gewezen op de noodzaak van in overleg tot stand gekomen regelingen in het kader van de G20 waarmee een einde wordt gemaakt aan de lacunes in de regelgeving voor offshorebedrijven waardoor de belastingwetgeving van de grootste financiële centra ter wereld kan worden omzeild.

3.19 Het is sowieso hoog tijd om in het strakke keurslijf van EU-bevoegdheden bindende ad hocregels van afgeleid recht op te nemen, waaronder bijvoorbeeld voorschriften waardoor natuurlijke of rechtspersonen die geld in financiële of belastingparadijzen hebben ondergebracht of daar zakelijke postadressen hebben, niet langer aanspraak mogen maken op overheidsgelden.

3.20 Het totale vermogen dat in financiële of belastingparadijzen is ondergebracht, werd in 2009 door de OESO geraamd op 1 700 à 11 000 miljard dollar. Bij die gelegenheid is een lijst opgesteld waarvan de G20 gebruik maakt om landen die alle internationale verdragen inzake bank- en belastingtransparantie aan hun laars lappen of daar maar enkele van naleven, met harde cijfers te kunnen confronteren.

3.21 Dit OESO-rapport stuitte op heftig protest van de kant van landen als Zwitserland, Luxemburg en - natuurlijk ook - Uruguay. Het geval van de Verenigde Staten, en in feite dus de zaak „Delaware”, leidde tot felle discussies.

3.22 Dat Delaware een soort belastingparadijs is, weet iedere Amerikaan. Bijna alle beursgenoteerde bedrijven van Wall Street of van de Nasdaq hebben hun hoofdzetel in de staat van vicepresident Joe Biden, omdat lokale belastingen daar laag en winsten daar niet belastbaar zijn. Minder bekend is dat dit kleine staatje ten zuiden van Pennsylvania enorme voordelen biedt aan offshorebedrijven, waarin het niet onderdoet voor de Kaaimaneilanden of de Bermuda Eilanden. Wie in de sector werkzaam is, is hier al lang van op de hoogte. De winsten van in Delaware gevestigde bedrijven worden voor alle duidelijkheid op naam van de eigenaar ervan gezet. Als die eigenaar geen Amerikaans staatsburger is en het betrokken bedrijf werkzaam is buiten de VS, dan wordt op die winsten in de VS geen belasting geheven.

3.23 Witwaspraktijken, belastingontduiking, voorraden die worden aangelegd voor omkopingen of om geld aan de eigen bedrijven te onttrekken, zijn meestal de drijvende krachten achter belastingparadijzen. Van daaruit worden aanvallen gelanceerd op landen die gebukt gaan onder de staatsschuldcrisis, alsook grootscheepse campagnes voor de bescherming van de ongebreidelde vrijheid van kapitaalbewegingen waar media, politieke partijen en vertegenwoordigers van instellingen bij betrokken zijn.

3.24 Tekortschietende fiscale governance leidt tot nog meer fraude en belastingontduiking en heeft ernstige consequenties voor de nationale begrotingen en het stelsel van eigen middelen van de EU.

3.25 Aan veel multinationals is een structuur gegeven waardoor voordeel kan worden getrokken van de verscheidenheid aan rechtsgebieden waar het bedrijf werkzaam is, om belasting te ontduiken. Belastingregels verschillen van gebied tot gebied: die variatie is gunstiger voor grote, internationale of erg solide bedrijven dan voor kleine, nationale of startende ondernemingen. Dergelijke strategieën voor belastingontduiking staan haaks op de beginselen van eerlijke concurrentie en verantwoord ondernemen. Bovendien verworden deze gebieden tot werkterrein voor organisaties en ondernemingen die zonder adequate oorsprongscertificaten en zonder de door de EU vereiste garanties goederen op de eengemaakte markt brengen, waardoor de belangen van de consument ernstig worden geschaad en soms zelfs de volksgezondheid in gevaar wordt gebracht. Een systeem dat met het oog hierop wordt gebruikt, is misbruik van transfer pricing (interne facturering). Bij transfer pricing hangt de prijsvorming niet gewoon af van de marktwerking, maar worden de prijzen voor transacties binnen de groep bepaald op grond van beoordelingscriteria die verband houden met de belastingplichtigheid van de groep.

3.26 Vast staat dat multinationals over de middelen beschikken om, zonder al te veel administratieve rompslomp, per land publiekelijk verslag uit te brengen van verkopen, operationele winsten, transacties binnen de groep, winst vóór belasting en belastingen. Als die informatie openbaar zou worden gemaakt, zou veel duidelijker worden wie misbruik maakt van transfer pricing of een agressief belastingontwijkingsbeleid voert.

3.27 Er zijn juridische of administratieve omstandigheden, zoals het ontbreken van fiscale controles, lakse regels voor de prudentiële controle of de ondoorzichtigheid van de informatie die nodig is om natuurlijke of rechtspersonen te kunnen opsporen, waardoor ondernemingen die vanuit hun grondgebied werkzaam zijn, nagenoeg volledige straffeloosheid en onaanvaardbare concurrentievoordelen genieten en zich kunnen indekken tegen optreden van juridische of bestuursrechtelijke overheden van derde landen.

3.28 Het EESC spreekt uitdrukkelijk zijn afkeuring uit van belastingparadijzen die belastingontwijking en –ontduiking, evenals kapitaalvlucht in de hand werken en daartoe de mogelijkheid bieden. De EU moet de strijd die tegen dergelijke fenomenen is aangebonden, opvoeren en concrete maatregelen goedkeuren om sancties te kunnen opleggen.

3.29 De internationale gemeenschap – die zich bewust is van de ernstige schade die belastingparadijzen aan de wereldhandel, de schatkisten van landen, de veiligheid en de openbare orde, en (zoals is gebleken uit de crisis in 2008) het evenwicht tussen financiële stelsels berokkenen - heeft aarzelend een paar stappen ondernomen om belastingparadijzen in kaart te brengen en geleidelijk aan hun opheffing na te streven.

3.30 Noch de gezamenlijke inspanningen van de G20 en de VN, noch de initiatieven van de OESO hebben bevredigende resultaten opgeleverd voor de bestrijding van belastingparadijzen en offshore-financiële centra. Hieraan moet een vervolg worden gegeven in de vorm van vastberaden, doeltreffende en samenhangende acties.

3.31 De acties van o.m. de G20, de FATF en de OESO hebben tot dusverre niet méér gedaan dan de zware last van de schade die door financiële en belastingparadijzen wordt aangericht, te verlichten.

3.32 De „rechtsgebieden die niet willen meewerken” moeten in kaart worden gebracht, de naleving van de regels moet worden geëvalueerd en er zijn afschrikwekkende maatregelen nodig om die naleving af te dwingen. De OESO biedt volgens de EESC niet het meest aangewezen kader om de strijd tegen belastingparadijzen aan te binden, en er moet verbetering worden gebracht in de indicator voor rechtsgebieden die wél meewerken, in die zin dat daaraan een positief waardeoordeel moet worden verbonden. Verder zou de OESO het ook niet goed moeten vinden dat regeringen uit haar zwarte lijst worden geschrapt, eenvoudigweg omdat ze beloofd hebben dat zij de beginselen voor de uitwisseling van informatie zullen gaan toepassen, zonder maatregelen te nemen om dat ook echt te gaan doen.

3.33 Er zijn voldoende aanwijzingen om te bevestigen dat de financiële crisis tenminste voor een deel is veroorzaakt door complexe en weinig transparante transacties door financiële actoren met een postadres in rechtsgebieden waar het fiscaal geheim van toepassing is, met alle ernstige schade van dien voor beleggers en degenen die deze financiële producten verwerven. Belastingparadijzen zijn een toevluchtsoord voor buitenbalans transacties van financiële instellingen en complexe financiële producten die niet hebben bijgedragen aan de innovatie van de financiële sector en die tot financiële instabiliteit leiden. Er zijn voldoende bewijzen om te stellen dat veel rechtstreekse buitenlandse investeringen, vooral in ontwikkelingslanden, voortkomen uit belastingparadijzen.

3.34 De EU is hiervan op de hoogte en laat om de zoveel tijd weten dat dergelijke regelingen worden afgekeurd door diverse institutionele overheden. Helaas is het de EU niet gelukt om een supranationaal en bestuursrechtelijk regelgevingskader in het leven te roepen waardoor de straffeloosheid aan banden wordt gelegd.

3.35 De EU heeft haar inspanningen toegespitst op de opheffing van een honderdtal schadelijke fiscale regelingen in rechtsgebieden van EU-lidstaten waar weinig fiscale controle wordt uitgeoefend of in rechtsgebieden van landen buiten de EU. De Commissie heeft met het oog daarop twee Mededelingen (resp. in 2009 en in 2010) en een gedragscode voor goede fiscale governance uitgebracht. Verder zijn er drie Richtlijnen van kracht over resp. de baten van uit belastingontduiking teruggewonnen middelen, samenwerking tussen bestuurlijke overheden en de belasting op spaargeld (die laatste richtlijn wordt momenteel herzien). Bovendien worden in associatie-, handels- en samenwerkingsovereenkomsten tussen de EU en niet-EU-landen vaak clausules opgenomen waarin de naleving wordt geëist van goede praktijken op belastinggebied of goede fiscalegovernance.

3.36 Toch wordt maar weinig bereikt, omdat de bevoegdheid voor onderzoek en bestraffing bij de lidstaten ligt.

3.37 Volgens de banken heeft de genoemde Amerikaanse regelgeving duidelijk gemaakt dat de eenzijdige goedkeuring van dit soort maatregelen problemen kan veroorzaken voor de financiële instellingen, omdat de door de FATCA opgelegde verplichtingen inzake de verstrekking van gegevens en het beslag op en de opheffing van rekeningen niet verenigbaar zijn met de Europese en/of nationale regelgeving van het land waarin de financiële instelling is gevestigd.

3.38 Op 4 maart 2009 heeft de toenmalige Britse premier een belangrijke toespraak gehouden voor het Amerikaanse Congres. In die toespraak werd de Amerikaanse bondgenoot ertoe opgeroepen om zich gezamenlijk in te zetten voor een gereguleerd globaal economisch systeem waarin gebruik van de financiële stelsels louter en alleen voor persoonlijke verrijking zou zijn uitgebannen.

Brussel, 24 mei 2012 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) Resolutie van het Europees Parlement van 6 april 2011 over de behartiging van de financiële belangen van de Europese Unie – Fraudebestrijding – Jaarverslag 2009 (2010/2247(INI))