[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 3.12.2009

COM(2009)667 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE VIJFDE VERSLAG (‘NATIONALE MEDEDELING’) VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP IN HET KADER VAN HET RAAMVERDRAG VAN DE VERENIGDE NATIES INZAKE KLIMAATVERANDERING (UNFCCC)

( verslag vereist uit hoofde van artikel 12 van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering)

{SEC(2009)1652}

INHOUDSOPGAVE

1. Samenvatting 3

1.1. Nationale omstandigheden 4

1.2. Broeikasgasinventaris 5

1.3. Beleidslijnen en maatregelen 6

1.4. Prognoses 6

1.5. Klimaateffecten, kwetsbaarheid en aanpassing 9

1.6. Financiële middelen en technologieoverdracht 10

1.7. Onderzoek en systematische observatie 11

1.8. Onderwijs, opleiding en publieksvoorlichting 12

1. SAMENVATTING

Deze vijfde ‘nationale mededeling’ van de Europese Gemeenschap (hierna ‘NM-verslag’ genoemd) is opgesteld uit hoofde van artikel 12 van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC).

De EG en haar 27 lidstaten ondernemen al vele jaren zowel gezamenlijk als individueel actie tegen de klimaatverandering. Die actie is in 2008 fors opgevoerd met de aanneming door de EG van een geïntegreerd en ambitieus beleids- en maatregelenpakket om de klimaatverandering het hoofd te bieden. Dat pakket omvat voorstellen inzake hernieuwbare energie, de EU-regeling voor de emissierechtenhandel (EU-ETS), gezamenlijke actie van de lidstaten ter vermindering van de emissies van niet onder de EU-ETS vallende sectoren en de geologische opslag van kooldioxide; het bevat in dat verband specifieke, tegen 2020 te realiseren streefcijfers. Het pakket behelst eveneens de juridisch verbindende afspraak om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2020 met 20 % te verlagen ten opzichte van het niveau van 1990. Tegelijk met de aanneming van het energie- en klimaatpakket werd een verordening inzake emissienormen voor nieuwe personenwagens vastgesteld en werd overeenkomst bereikt over de verplichting voor leveranciers van fossiele brandstoffen om de broeikasgasemissies van de hele brandstofproductieketen te verlagen. Andere belangrijke recente ontwikkelingen zijn de opneming van luchtvaartactiviteiten in de EU-ETS en een nieuwe richtlijn ter bevordering van schone en energie-efficiënte wegvoertuigen.

De EG legt dit beleid doortastend ten uitvoer en ontwikkelt voortdurend nieuw beleid om in te spelen op de zich wijzigende omstandigheden. Die beleidsontwikkelingen ondersteunt zij door onderzoek aan het klimaatsysteem, de verwerving van dieper inzicht in de effecten van klimaatverandering en de inventarisatie van beheersings- en aanpassingsmogelijkheden. Een reeks projecten is toegespitst op technieken en strategieën om de broeikasgasemissies van specifieke economische sectoren, zoals energie en vervoer, te verminderen.

De reeds ten uitvoer gelegde beleidsoriëntaties sorteren nu reeds effect: sedert 2003 is bijvoorbeeld het energieverbruik per inwoner in de EU-27 van lieverlee gedaald. In de periode 1990-2007 zijn ook de broeikasgasemissies afgenomen. De primaire-energie-intensiteit blijft sedert 1996 in dalende lijn gaan. Het gebruik van duurzame energie is ook fors toegenomen.

De EU-15 zal naar verwachting met bestaande maatregelen en het gebruik van de Kyoto-mechanismen haar Kyoto-streefcijfer halen. Tegen de horizon van 2020 zullen de voorspelde emissies van de EU-15 (met bestaande maatregelen, en zonder rekening te houden met de LULUCF[1]) zich stabiliseren rond het niveau van 2010, terwijl de emissies van de EU-27 als geheel naar verwachting lichtjes zullen dalen alvorens tegen 2020 weer het niveau van 2005 te bereiken. Worden evenwel extra maatregelen ten uitvoer gelegd, dan zullen de emissies van de EU-27 vermoedelijk tot 2020 gestaag blijven afnemen tot 15 % onder het niveau van 1990 (zelfs zonder rekening te houden met het feit dat de effecten van de nieuwste klimaatbeleidsvoorstellen nog niet volledig in de prognoses van vele lidstaten zijn meegenomen).

Wat de LULUCF betreft, blijkt uit de voor twintig lidstaten beschikbare gegevens dat de netto koolstofvastlegging in de periode 1990-2007 over het algemeen is toegenomen. Verwacht wordt evenwel dat de netto-opname van koolstof via LULUCF tot 2020 snel weer zal afnemen tot het niveau van 1990. De netto broeikasgasuitstoot door LULUCF kan bijgevolg toenemen tot in 2020.

Hoewel een beperking van de broeikasgasemissies van het allergrootste belang is om een gevaarlijk niveau van klimaatverandering te voorkomen, erkent de EG ook dat sommige effecten als gevolg van historische emissies onafwendbaar zijn. Daarom heeft de EG onderzoek geïnitieerd en actie ondernomen om die effecten beter te begrijpen, aanpassingsstrategieën te ontwikkelen en de capaciteit van ontwikkelingslanden om het hoofd te bieden aan klimaatverandering te helpen versterken. Eén aspect van deze actie is een meer gecoördineerde aanpak van de beleidsontwikkeling via een Witboek waarin de beleidsoriëntaties van de EG voor de komende jaren worden omschreven.

De EG maakt niet alleen intern werk van maatregelen ter bestrijding van de klimaatverandering, zij zet zich ook kordaat in om de ontwikkelingslanden te helpen in hun strijd tegen armoede en voor het bereiken van de VN-millenniumontwikkelingsdoelstellingen. De bestrijding van de klimaatverandering is een integrerend onderdeel van deze agenda. De jongste jaren is de specifieke samenwerking op het gebied van klimaatverandering via allerlei beleidskaders en structuren aanzienlijk versterkt. De financiële bijdragen van de EG in verband met klimaatverandering zijn de voorbije jaren gestaag toegenomen.

De EG erkent het belang van publieksbewustmaking, opleiding en educatie met betrekking tot klimaatverandering. Als onderdeel van de voorbereiding van deze mededeling is gedurende zes weken een raadpleging gehouden, waarbij reacties zijn verzameld van Europese organisaties die betrokken zijn bij de klimaatveranderingsproblematiek. Van deze feedback is gebruik gemaakt om de presentatie van bepaalde gegevens in deze mededeling te optimaliseren. Voorts hebben de respondenten hun onderscheiden opinies over de recente vooruitgang van het klimaatbeleid van de EU kenbaar gemaakt. Die waren overwegend positief, vooral met betrekking tot het onlangs vastgesteld energie- en klimaatpakket, maar vermeldden ook punten van zorg en gebieden waarop volgens belanghebbenden extra actie noodzakelijk is.

Voor de periode na 2012 heeft de EG zich voorgenomen de gemiddelde wereldwijde temperatuurstijging te beperken tot minder dan 2oC ten opzichte van het pre-industriële niveau. Indien de huidige emissietrends aanhouden, dreigt deze drempelwaarde reeds in 2050 te worden overschreden. Zelfs als wij erin slagen de gemiddelde wereldwijde temperatuurstijging tot minder dan 2oC te beperken, zullen grote inspanningen op het stuk van aanpassing noodzakelijk zijn.

De EG is van mening dat we op dat punt voor drie grote uitdagingen staan: streefcijfers en maatregelen, financiering, en de totstandbrenging van een goed functionerende wereldmarkt voor emissierechten. De internationale overeenkomst voor de periode na 2012 moet veelomvattend en voldoende ambitieus zijn, vergelijkbare emissiereducties opleggen aan alle ontwikkelde landen en voorzien in passende actie van de ontwikkelingslanden om hun emissies te beperken. De EG heeft zich vast verbonden om, indien een dergelijke overeenkomst tot stand komt, haar reductiestreefcijfer te verhogen van 20 % (de nu reeds verbindende waarde) tot 30 %.

Nationale omstandigheden

Bevolking

- De EU omvat, na de toetreding van Bulgarije en Roemenië op 1 januari 2007, thans 27 lidstaten. De bevolking van de EU-27 is met circa 0,3 % per jaar blijven toenemen. Die trend is sedert het vierde NM-verslag niet noemenswaardig veranderd.

Economie

- Het BBP van de EU-27 is, voornamelijk onder impuls van de sterk groeiende dienstensector, gestaag toegenomen (met circa 2,3 % in de periode 1995-2007).

Energie

- Het totale primaire en finale energieverbruik is in de periode 1990-2007 toegenomen (met circa 0,5 % per jaar), al valt de jongste jaren een stabilisering vast te stellen.

- De in het vierde NM-verslag gerapporteerde tendens van een verschuiving van de primaire-brandstofmix van steenkool naar gas zet zich door. De toename van hernieuwbare energiebronnen (vooral wind en biomassa) verloopt sedert 2002 wel in een sneller tempo.

- De afhankelijkheid van de EU van ingevoerde fossiele brandstoffen is in de periode sedert de bekendmaking van het vierde NM-verslag nog sneller toegenomen, waardoor bezorgdheid is ontstaan over onze energiebevoorradingszekerheid.

Vervoer

- De toename van het finale energieverbruik is in belangrijke mate het gevolg van de alsmaar groeiende vraag naar energie in de sector vervoer.

- Zowel het vracht- als het passagiersvervoer is sedert 1990 fors blijven groeien. Wat de toename van het passagiersvervoer betreft, wordt een zekere mate van ontkoppeling van de economische groei vastgesteld.

Landgebruik, landbouw en bosbouw

- In de meeste lidstaten is het relatieve aandeel van het landbouwareaal ten opzichte van hun totale grondgebied tussen 1990 en 2005 met ongeveer 10 % gedaald. Het bosareaal (niet als “bos” aangemerkte gebieden met een boomvegetatie buiten beschouwing gelaten) is gedurende dezelfde periode met circa 8 % toegenomen.

Broeikasgasinventaris

- De totale broeikasgasemissies in de EU-27 (zonder LULUCF) zijn tussen 1990 en 2007 met 9,3 % afgenomen. In de EU-15 zijn de totale broeikasgasemissies in dezelfde periode met 4,3 % gedaald. Zowel voor de EU-27 als voor de EU-15 wordt de grootste relatieve bijdrage geleverd door de sector afvalstoffen, waar de CH4–emissies van gecontroleerde stortplaatsen voor vast afval fors zijn gedaald.

- De gemiddelde EU-15-emissies over de jongste vijf jaar (zonder LULUCF) lagen 3,1 % onder het niveau van het referentiejaar.

- Ten opzichte van 2006 zijn de totale broeikasgasemissies in 2007 in de EU-27 met 1,2 % en in de EU-15 met 1,6 % gedaald. Dat is hoofdzakelijk toe te schrijven aan een vermindering van de CO2–uitstoot van gezinnen en van de dienstensector, die het gevolg was van het feit dat 2007 warmer was dan het voorgaande jaar en van een verschuiving in de mix van aangekochte brandstoffen (2006-2008), veroorzaakt door schommelingen in de brandstofprijzen.

Beleidslijnen en maatregelen

- Diverse bestaande beleidslijnen en maatregelen op EG-niveau worden aangescherpt om de doelstellingen van het geïntegreerde energie- en klimaatpakket te realiseren.

- De EG is de verbintenis aangegaan om haar broeikasgasemissies tegen 2020 met ten minste 20 % te verlagen ten opzichte van 1990, en heeft zich er vast toe verbonden dit streefcijfer op te trekken tot 30 % als een bevredigende internationale klimaatovereenkomst wordt bereikt.

- De EG heeft zich ertoe verbonden om tegen 2020 in 20 % van haar totale bruto finale energieverbruik (met inbegrip van elektriciteit, verwarming en vervoer) te voorzien door middel van hernieuwbare bronnen. Bovendien heeft zij zich ten doel gesteld om tegen 2020 ten minste 10 % van het finale energieverbruik in de sector vervoer te dekken uit hernieuwbare energiebronnen.

- De EG heeft zich ertoe verbonden haar totale primaire energieverbruik tegen 2020 met 20 % te verminderen in vergelijking met een ‘business as usual’-referentiescenario.

- De EU-regeling voor de handel in emissierechten (EU-ETS) bevindt zich thans in de tweede fase (2008-2012). Voor de consolidatie en verbetering ervan is gebruik gemaakt van de tijdens de eerste fase (2005-2007) opgedane ervaring. Voor fase III is een verdere versterking en uitbreiding gepland, inclusief de opneming van de luchtvaartsector in de regeling (reeds vanaf 2012).

- Recente ontwikkelingen omvatten nieuwe wetgeving inzake de vermindering van de broeikasgasemissies van niet onder de EU-ETS vallende sectoren, koolstofafvang en -opslag, emissienormen voor nieuwe personenvoertuigen, de productie van brandstoffen voor de vervoersector en energie-efficiënte wegvoertuigen.

- Voor de EC is het van groot belang dat de internationale klimaatconferentie die in december 2009 in Kopenhagen plaatsvindt, een succes wordt.

Prognoses

- Krachtens het Protocol van Kyoto hebben de EU-15-lidstaten zich ten doel gesteld hun emissies tussen 2008 en 2012 gemiddeld met 8 % te verlagen ten opzichte van hun emissies in het referentiejaar. De broeikasgasuitstoot in de EU-15 zal in 2010 naar verwachting 7,5 % onder de referentie-uitstoot liggen (bestaande maatregelen zullen de emissies met 320 Mt doen afnemen; de emissies in het referentiejaar bedroegen 4266 Mt). Door de tenuitvoerlegging van aanvullende maatregelen zullen de EU-15-emissies in 2010 naar verwachting tot 9,2 % beneden het referentieniveau worden teruggebracht (aanvullende maatregelen zijn goed voor een extra emissiereductie van 73 Mt). De EU-15-emissies zullen bijgevolg, rekening houdend met de verwachte effecten van binnenlands beleid en binnenlandse maatregelen, in 2010 waarschijnlijk 1,2 procentpunten onder het Kyoto-streefcijfer liggen.

- Het voorgenomen gebruik van flexibiliteitsmechanismen door de EU-lidstaten zal de toekomstige hoeveelheid emissierechten van de EU-15 tijdens de verbintenisperiode naar verwachting nog eens met 2,2 % (93 Mt) doen toenemen tot 94,2 %, terwijl het gebruik van koolstofputten daarbovenop een verhoging van de emissierechten met 1,0 % (42 Mt) zal opleveren tot 95,2 %. Bovendien zal de verwerving van emissiecredits uit de toepassing van flexibiliteitsmechanismen door aan de EU-ETS deelnemende exploitanten de verwachte hoeveelheid emissierechten in de verbintenisperiode naar verwachting nog eens met 1,4 % (61,2 Mt) verhogen tot 96,6 % (ten opzichte van de emissies in het referentiejaar).

Figuur - 1 Broeikasgasemissies van en prognoses voor de EU-15 (zonder LULUCF) in de scenario’s ‘met bestaande maatregelen’ en ‘met aanvullende maatregelen’, 1990 – 2020.

[pic]

Figuur – 2 Broeikasgasemissies van en prognoses voor de EU-27 (zonder LULUCF) in de scenario’s ‘met bestaande maatregelen’ en ‘met aanvullende maatregelen’, 1990 – 2020.

[pic]

Opmerking: Voor de EU-15 is de index op de verticale as berekend ten opzichte van het referentiejaar. Dat is 1990 voor de emissies van CO2, CH4 en N2O en 1995 voor de emissies van gefluoreerde gassen (met uitzondering van Frankrijk, Italië en Oostenrijk, die voor gefluoreerde gassen 1990 als referentiejaar gebruiken). Daardoor komt het dat de EU-15-waarde in 1990 niet exact 100 bedraagt. Aangezien er voor de EU-27 geen gezamenlijk Kyoto-streefcijfer is vastgesteld en er bijgevolg ook geen gezamenlijk referentiejaar is, is de index op de verticale as berekend ten opzichte van de EU-27-emissies in 1990.

- Rekening houdend met het voorgenomen gebruik van Kyoto-mechanismen en koolstofputten door de lidstaten en het effect van de EU-ETS, waarvan het resultaat moet worden gevoegd bij het effect van de binnenlandse maatregelen, zal de EU-15 in 2010 haar streefcijfer naar verwachting met 5,8 procentpunten overtreffen. (De emissies worden geraamd op 3677 Mt).

- De broeikasgasemissies van de EU-27 zullen in 2010 naar verwachting tot 9,7 % onder het niveau van 1990 zijn gedaald als alleen rekening wordt gehouden met reeds geïmplementeerde maatregelen, en tot 11,4 % onder dat niveau als ook geplande maatregelen worden meegenomen.

- Momenteel wordt verwacht dat de EU-27-emissies in 2020 6,4 % onder het niveau van 1990 zullen liggen in het scenario ‘met bestaande maatregelen’ en 14,3 % onder dat niveau in het scenario ‘met aanvullende maatregelen’. Een en ander moet worden gezien in het perspectief van het EU-streefcijfer van – 20 % ten opzichte van 1990. De meeste lidstaten (16) hebben bij hun prognoses voor 2020 evenwel nog geen rekening gehouden met het klimaat- en energiepakket van de EU.

- Twintig lidstaten hebben in hun jongste prognoses geen rekening gehouden met de gevolgen van de financiële crisis.

Klimaateffecten, kwetsbaarheid en aanpassing

- Sedert de publicatie van het vierde NM-verslag is veel vooruitgang geboekt wat betreft de beoordeling van de gevolgen van klimaatverandering en de ontwikkeling van een aanpassingsbeleid in Europa.

- Het vierde beoordelingsverslag (4BV) van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC), dat in 2007 is verschenen, leverde het onweerlegbare bewijs dat de klimaatverandering wordt veroorzaakt door antropogene broeikasgasemissies en gaf een nieuwe impuls aan klimaatveranderingsonderzoek en beleidsontwikkeling in Europa. Europese wetenschappers hebben door ondersteunend onderzoek en de toelevering van gegevens waarvan gebruik is gemaakt bij het opstellen van de beoordeling, een aanzienlijke bijdrage geleverd aan deze gezamenlijke inspanning.

- Sedert de publicatie van het 4BV van de IPCC is vastgesteld dat de klimaatverandering zich in versneld tempo voltrekt. Verslagen van het Europees Milieuagentschap (EMA), het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de EG (Instituut voor Milieu en Duurzaamheid van het GCO) en door de EG gefinancierde projecten van het kaderprogramma voor onderzoek hebben nieuwe gegevens aan het licht gebracht waaruit blijkt dat de klimaatverandering in heel Europa en daarbuiten ernstige gevolgen zal hebben. Er wordt een reeks nieuwe onderzoekprogramma’s gefinancierd om onze kennis van aanpassingsmechanismen te vergroten.

- De EG hanteert nu een meer gecoördineerde aanpak van de beleidsontwikkeling en zij heeft een Witboek over aanpassing aan de klimaatverandering aangenomen waarin de beleidsoriëntaties van de EG voor de komende jaren worden omschreven. Zij tekent momenteel een aanpassingskader uit om de kwetsbaarheid van de EU voor de effecten van klimaatverandering te verminderen. Dit kader zal de door de EU-lidstaten ondernomen actie aanvullen en versterken. Het Witboek over aanpassing aan de klimaatverandering is in april 2009 gepubliceerd.

- De EG heeft een aantal initiatieven ontplooid om de ontwikkelingslanden te helpen bij hun inspanningen om zich aan te passen aan de klimaatverandering. Zo vormt het Wereldwijde Bondgenootschap tegen Klimaatverandering, dat in 2007 in het leven is geroepen om de samenwerking tussen de EG en de ontwikkelingslanden te versterken, een bevestiging van de wil van de EG om klimaatverandering een vaste plaats te geven in de ontwikkelingssamenwerking en verstrekt het technische en financiële ondersteuning voor aanpassingsmaatregelen in de minst ontwikkelde landen (LDC’s) en ontwikkelingslanden die kleine eilandstaten zijn (SIDS).

- De Europese Commissie werkt aan het opzetten van een Europees knooppunt voor de uitwisseling van de meest actuele en geavanceerde informatie - een IT-instrument en databank inzake klimaatveranderingseffecten, kwetsbaarheid en beste praktijken op het gebied van aanpassing.

- De aanpassing aan klimaatverandering wordt bemoeilijkt doordat aan voorspellingen van de toekomstige klimaatomstandigheden – neerslag, zonneschijn, temperatuur – op plaatselijk niveau een grote onzekerheidsmarge is verbonden. Een duurzaam systeem voor aardobservatie op lange termijn is onontbeerlijk om deze onzekerheid te verkleinen. De EG zet momenteel een dergelijk systeem op in het kader van het GMES-initiatief (wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid)[2] en het Europees marien observatie- en datanetwerk[3].

Financiële middelen en technologieoverdracht

- Sedert de publicatie van het vierde NM-verslag wordt een nauwkeurigere en meer gedetailleerde classificatie van klimaatveranderingsgerelateerde projecten gebruikt. Dat levert een duidelijker beeld op van de omvang van de financiële steun die voor diverse activiteiten in verband met klimaatverandering wordt uitgetrokken. Voorts wordt steeds meer gebruik gemaakt van de Rio-indicatoren ter nadere bepaling van het klimaatveranderingselement van projecten.

- De financiële bijdrage van de EG[4] aan met klimaatverandering samenhangende ontwikkelingsprojecten die in het kader van het programma voor externe samenwerking in ontwikkelingslanden worden uitgevoerd, is gestaag toegenomen van 160 miljoen euro in 2004 tot 318 miljoen euro in 2007[5]. Het gaat niet om projecten in het kader van het Mechanisme voor schone ontwikkeling (CDM).

- Het belang van actie ter aanpassing aan de klimaatverandering is alsmaar groter geworden, zoals blijkt uit de toename van de financiële middelen[6] die voor dat doel worden uitgetrokken.

- De op 10 september 2009 aangenomen mededeling “Meer internationale middelen om de strijd tegen klimaatverandering te financieren: Een Europese blauwdruk voor de overeenkomst van Kopenhagen” bevat een blauwdruk voor de intensivering van de internationale financiering om ontwikkelingslanden te helpen in hun strijd tegen klimaatverandering. Daarin wordt erkend dat de kwestie van de financiering cruciaal is voor het bereiken van een ambitieuze klimaatovereenkomst in Kopenhagen.

- Deze verscherpte focus op klimaatverandering wordt ondersteund door een reeks nieuwe financieringsmechanismen en -initiatieven, zoals het Wereldfonds voor energie-efficiency en hernieuwbare energie (GEEREF), het Wereldwijd Bondgenootschap tegen klimaatverandering (GGCA) en de EU-ACS-energiefaciliteit. Laatstgenoemd instrument heeft een ander primair oogmerk maar draagt ook in belangrijke mate bij aan de strijd tegen klimaatverandering.

- Klimaatverandering blijft een belangrijk thema in het (zevende) Europees kaderprogramma voor onderzoek, dat een aantal initiatieven en projecten omvat die er specifiek op gericht zijn ontwikkelingslanden te helpen bij de aanpak van klimaatgerelateerde problemen. Aan instellingen in niet-bijlage-I-landen is door de EG sedert 2004 een bedrag van 19,3 miljoen euro verstrekt voor de financiering van onderzoekactiviteiten.

Onderzoek en systematische observatie

- Sedert de publicatie van het vierde NM-verslag hebben zich op EG-niveau belangrijke ontwikkelingen voorgedaan inzake klimaatveranderingsonderzoek, met name in het zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (KP7), dat in 2007 van start is gegaan:

- Het totale budget van het KP7 beloopt 50,52 miljard euro voor de periode 2007-2013 – een gemiddelde toename van het jaarlijkse bedrag met 65 % in vergelijking met het KP6. De structuur van het KP7 is ruimer en meer geïntegreerd, met vier grote onderdelen: ‘Samenwerking’, ‘Mensen’, ‘Ideeën’ en ‘Capaciteiten’. (Een vijfde onderdeel, ‘Euratom’, met een budget van 2,75 miljard euro, is gewijd aan kernonderzoek.) Duurzame ontwikkeling vormt nu een vaste component en dito doelstelling van alle EG-onderzoek.

- Het onderdeel ‘Samenwerking’ (goed voor 64 % van het KP7-budget) omvat tien thema’s. Een daarvan is ‘Milieu (met inbegrip van klimaatverandering)’[7], waarvoor in de periode 2007-2013 1,89 miljard euro wordt uitgetrokken. Van dat bedrag is sedert 2007 14 % gebruikt voor de financiering van klimaatgerelateerd onderzoek: over het klimaatsysteem, de effecten van klimaatverandering en de omschrijving van aanpassingstechnieken en mogelijkheden om de effecten van klimaatverandering te temperen.

- Via het onderdeel ‘Samenwerking’ van het KP7 gefinancierde onderzoekprojecten over thema’s zoals ruimteonderzoek en wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid (GMES), energie, vervoer, landbouw en visserij leveren eveneens een bijdrage aan het onderzoek over het klimaatsysteem, de effecten van klimaatverandering en de omschrijving van aanpassingstechnieken en mogelijkheden om de effecten van klimaatverandering te temperen. Andere voor het klimaat relevante onderzoekprojecten worden gesteund via de onderdelen ‘Mensen’, ‘Ideeën’ en ‘Capaciteiten’ van het KP7. De uitgaven voor klimaatgerelateerd onderzoek in het raam van het EG-kaderprogramma sedert 2003 worden op bijna 570 miljoen euro geraamd.

- Door de financiering van onderzoekprojecten op gebieden als GMES (1,43 miljard euro in het KP7), energie (2,35 miljard euro), vervoer (4,16 miljard euro), landbouw en visserij (1,93 miljard euro) wordt onderzoek gesteund dat relevant is voor de implementatie van beheersings- en aanpassingsmaatregelen, met inbegrip van de ontwikkeling van de daarvoor vereiste technologieën. Een groot deel van het onderzoek op die gebieden betreft de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen.

- De Europese Unie heeft een strategisch plan aangenomen voor de versnelde ontwikkeling en ontplooiing van kosteneffectieve koolstofluwe technologieën door middel van gezamenlijke strategische planning en een doeltreffender tenuitvoerlegging van programma’s.

- In het strategisch plan voor energietechnologie (SET-plan) dat in 2007 is aangenomen, wordt onderzoek aan koolstofluwe technologieën toegespitst op de technologieën die in het perspectief van 2020 de grootste bijdrage kunnen leveren aan de ’20-20-20’-doelstellingen van de EU (20 % meer energie-efficiëntie, 20 % meer hernieuwbare energiebronnen, 20 % minder broeikasgasemissies). Voor het SET-plan wordt hoofdzakelijk gebruik gemaakt van KP7-middelen (onderdeel ‘Energie’). Afgezien van de normale bijdragen uit het KP7 kwamen in 2009 extra middelen beschikbaar via het Europees economisch herstelplan (onderzoek aan windenergie: 565 miljoen euro; onderzoek aan koolstofafvang en -opslag: 1050 miljoen euro), die tegen eind 2010 moeten zijn opgebruikt. Thans worden voorstellen voorbereid om in aanvullende financiering van het SET-plan te voorzien.

- Met het KP7 is een nieuw instrument – de zogenaamde gezamenlijke technologie-initiatieven (JTI’s)[8] – in het leven geroepen waarbij private investeringen worden gecombineerd met nationale en Europese openbare financiering. De JTI’s ‘Clean Sky’ (schoner luchtvervoer) en ‘Hydrogen and Fuel Cell’ (brandstofcellen) hebben als uitdrukkelijke doelstelling de broeikasgasuitstoot van het lucht- en grondverkeer en van stationaire toepassingen te verminderen.

- Internationale samenwerking vormt een vast element van het KP7; de uitnodigingen tot deelname aan KP7-programma’s staan open voor wetenschappers en instellingen uit derde landen. Bovendien zijn er, in het raam van het samenwerkingsprogramma, projecten die specifiek op internationale samenwerking zijn gericht. Momenteel is ongeveer 6 % van de deelnemers afkomstig uit derde landen, waaronder ontwikkelingslanden.

- Het klimaatonderzoek dat plaatsvindt in het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de EG (totaal budget uit het KP7: 1,75 miljard euro) ondersteunt het klimaatveranderingsbeleid van de EG en draagt bij tot een beter wetenschappelijk inzicht in de klimaatverandering.

- De Europese Onderzoeksraad (ERC) is ingesteld met als uitdrukkelijk doel het aanmoedigen van grensverleggend onderzoek dat door prominente wetenschappers zelf wordt voorgesteld. De ERC, die op EG-niveau een vergelijkbare rol zal spelen als de raden voor wetenschappelijk onderzoek in de lidstaten, wordt ook verantwoordelijk voor de uitvoering van de projecten.

Onderwijs, opleiding en publieksvoorlichting

Belangrijke activiteiten die sedert de publicatie van het vierde NM-verslag hebben plaatsgevonden, zijn onder meer:

- Publieksbewustmakingscampagnes inzake klimaatverandering:

- Campagne ‘Klimaatverandering’ (2006-2009)

- Campagne ‘Duurzame energie voor Europa’ (2005-2011)

- Campagne ‘Actie voor het klimaat’ (2007-2009)

- Convenant van burgemeesters inzake energie en klimaat (2008 – heden)

- Nieuw programma ‘Een leven lang leren’ (2007-2012) met een toenemend aantal educatieve en opleidingsprojecten in verband met klimaatverandering

- Eurobarometer-enquêtes over de attitude van de Europese burger ten aanzien van klimaatverandering (2008 en 2009)

- ‘Eco-agenten’-website voor kinderen (sinds 2008)

- Ontwikkeling van een breed scala van online-informatiebronnen en -hulpmiddelen voor de bewustmaking en educatie van het publiek inzake klimaatverandering

- In 2009 is het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT) opgezet om nieuwe vormen van innovatie en innovatiebevordering in Europa te ondersteunen. Duurzame energie en beheersing van en aanpassing aan klimaatverandering behoren tot de prioriteiten van het EIT.

De volledige tekst van het vijfde NM-verslag van de EG is opgenomen in een werkdocument van de diensten van de Commissie, dat vier delen (1, 2a, 2b en 3) beslaat.

[1] Landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw.

[2] Wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid (GMES): voor een veiliger planeet. COM(2008) 748 definitief, 12.11.2008.

[3] Building a European marine knowledge infrastructure: Roadmap for a European Marine Observation and Data Network, SEC(2009) 499 definitief, 4.4.2009.

[4] Financiering door de Europese Commissie – projectendatabank van DG AIDCO.

[5] Deze cijfers omvatten financiering bestemd voor drie landen van bijlage I van het UNFCCC (Rusland, Oekraïne en Turkije). Sommige EU-instrumenten worden namelijk zowel ten behoeve van bijlage-I-landen als ten behoeve van niet-bijlage-I-landen ingezet. Voor 2004 gaat het om een bedrag van 3,95 miljoen euro, voor 2005 om 2,8 miljoen euro, voor 2006 om 4,3 miljoen euro en voor 2007 om 22 miljoen euro.

[6] Deze cijfers hebben uitsluitend betrekking op specifiek aanpassingsgerichte projecten en niet op projecten die erop gericht zijn de effecten van klimaatverandering te temperen maar die ook een aanpassingsaspect omvatten. Derhalve is het reële totaalbedrag voor aanpassingsactiviteiten wellicht nog hoger.

[7] In het KP6 werd onderzoek in verband met de klimaatverandering hoofdzakelijk gefinancierd via het prioritaire subthema ‘duurzame ontwikkeling, veranderingen in het aardsysteem en ecosystemen’. Specifieke maatregelen ter ondersteuning van ‘internationale samenwerking’ liggen mede ten grondslag aan een groot aantal internationale samenwerkingsprojecten op het gebied van ecologische duurzaamheid, duurzaamheid van ecosystemen en voedselzekerheid die direct relevant zijn voor de klimaatveranderingsproblematiek in ontwikkelingslanden.

[8] De structuren die speciaal voor de tenuitvoerlegging van de JTI’s worden opgezet, zijn zelfstandige juridische entiteiten met eigen middelen en eigen personeel. De Europese Commissie is stichtend lid van elke JTI en beschikt m.b.t. een aantal van tevoren vastgestelde punten over een vetorecht.