TOELICHTING

1. ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

· Algemene context

Artikel 20 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) kent aan de onderdanen van alle lidstaten automatisch het burgerschap van de Unie toe en verleent hun een aantal aanvullende rechten, waaronder het recht zich vrij te verplaatsen en vrij te verblijven op het grondgebied van de andere lidstaten dan die waarvan zij onderdanen zijn.

Het recht om vrij te reizen en te verblijven op het grondgebied van de lidstaten, dat is vastgelegd in artikel 21 van het VWEU en in artikel 45 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, is een van de meest gewaardeerde individuele rechten die door het EU-recht worden verleend. Het vrije verkeer van personen is vrijwel synoniem met het burgerschap van de Unie[1], en vormt de meest tastbare uitdrukking van de voordelen die zijn verbonden aan het burgerschap van de Unie.

Breder beschouwd draagt de uitoefening van het recht op vrij verkeer ertoe bij om concrete invulling te geven aan het burgerschap van de Unie in het dagelijks leven van burgers: burgers die zich op bepaalde levensterreinen buiten de eigen landsgrens begeven door naar andere lidstaten te reizen of zich daar te vestigen, worden zich automatisch bewust van en profiteren van het brede scala aan rechten dat krachtens het EU-recht wordt verleend in situaties waarin sprake is van grensoverschrijding: hun rechten als consumenten in andere lidstaten, hun rechten op toegang tot onderwijs, op erkenning van hun beroepskwalificaties, op toegang tot gezondheidszorg en op het verkrijgen of behouden van socialezekerheidsrechten.

De rechten die aan burgers van de Unie worden toegekend om te stemmen en zich kandidaat te stellen voor verkiezingen van het Europees Parlement en bij gemeenteraadsverkiezingen in de lidstaat waar zij verblijven, zijn in dit verband van primair belang, aangezien zij burgers van de Unie de middelen verschaffen om deel te nemen aan het democratische leven van de Unie en tegelijkertijd bijdragen aan hun integratie in de samenleving van de lidstaat waar zij verblijven.

Daarnaast is, in een bredere context, het burgerschap van de Unie nauw verbonden met de democratische beginselen van de Europese Unie[2], die het kader vormen voor de deelname van burgers aan het democratische leven in de Unie.

· Motivering en doel van het voorstel

In 2009 woonden naar schatting 11,9 miljoen EU-burgers in een andere dan hun eigen lidstaat, terwijl veel meer burgers op een bepaald ogenblik in hun leven misschien van dit recht gebruik zullen maken: uit een in 2009 gehouden Eurobarometer-enquête[3] bleek dat meer dan een derde (35%) van de Europese burgers overweegt om in een andere lidstaat te gaan werken. Uit dezelfde enquête bleek echter dat bijna een op de vijf Europeanen te veel belemmeringen ziet om in een andere lidstaat te gaan werken. Uit een ander onderzoek uit 2009[4] bleek dat gebrek aan informatie (samen met taalproblemen) de belangrijkste barrière was voor grensarbeid, wat – naast migratie naar een ander land – de belangrijkste vorm van geografische arbeidsmobiliteit binnen de EU vormt.

Deze uitkomsten zijn bevestigd in een enquête uit 2010, waarin onderzoek werd gedaan naar de ervaringen van Europese burgers die daadwerkelijk gebruik hebben gemaakt van hun recht op vrij verkeer[5]. Gevraagd naar mogelijkheden om de mobiliteit binnen de EU eenvoudiger te maken, benadrukten respondenten de behoefte van burgers van de Unie aan praktische, landspecifieke informatie over hun rechten wanneer zij verblijven in andere lidstaten dan hun eigen land. Uit dit onderzoek bleek ook dat de informatie die burgers nodig hebben om hun recht op vrij verkeer uit te oefenen niet uitsluitend beperkt is tot de voorwaarden voor het gebruikmaken van dit recht als zodanig: onder de administratieve kwesties waarnaar mensen hadden gekeken voordat zij naar een andere lidstaat verhuisden, waren de twee punten die het vaakst werden genoemd de sociale zekerheid/bijstand en de erkenning van academische diploma's.

Het is duidelijk dat burgers die in een andere lidstaat willen studeren, werken, wonen of hun oude dag doorbrengen, naar behoren moeten worden voorgelicht over de verschillende rechten die zij in grensoverschrijdende situaties hebben en in staat moeten worden gesteld om in de praktijk effectief van die rechten te profiteren. Zonder deze kennis kunnen burgers geen geïnformeerde beslissingen nemen over het in de praktijk brengen van hun recht op vrij verkeer en verblijf.

In ruimere zin is bewustzijn bij de burgers van hun rechten op vrij verkeer en – meer in het algemeen – van hun rechten als burgers van de Unie cruciaal om individuen, bedrijven en de maatschappij als geheel in staat te stellen te profiteren van het volledige scala aan kansen dat de eengemaakte markt biedt.

Dat er bij burgers grote hiaten in het bewustzijn van hun rechten zijn, bleek in 2010 uit een Eurobarometer-enquête[6], die liet zien dat Europeanen zich weliswaar in het algemeen bewust zijn van hun status als burgers van de Unie (79% zegt enigszins bekend te zijn met de term 'burger van de Europese Unie'), maar geen concrete kennis hebben van de precieze betekenis van rechten die met deze status samenhangen. Meer specifiek: slechts 43% wist wat de term 'burger van de Europese Unie' betekende en bijna de helft van de Europese burgers (48%) gaf aan dat zij 'niet goed geïnformeerd' waren over hun rechten.

In het Verslag over het burgerschap van de EU 2010 "Het wegnemen van de belemmeringen voor de rechten van EU-burgers"[7] heeft de Commissie de belangrijkste belemmeringen vastgesteld die burgers nog steeds in hun dagelijks leven tegenkomen wanneer zij hun rechten als EU-burgers proberen uit te oefenen en 25 concrete maatregelen uiteengezet om deze belemmeringen weg te halen. In dit kader is de Commissie tot de conclusie gekomen dat burgers van de Unie niet optimaal van hun rechten kunnen profiteren omdat zij zich er niet voldoende bewust van zijn, en heeft zij het voornemen aangekondigd om de verspreiding van informatie aan EU-burgers over hun rechten als zodanig te stimuleren, in het bijzonder over hun rechten op vrij verkeer. Het uitroepen van 2013 tot het Europees Jaar van de burger, met de bedoeling om gedurende dit jaar doelgerichte evenementen te organiseren rond het EU-burgerschap en het EU-beleid inzake burgers, wordt in het Verslag over het burgerschap van de EU 2010 dan ook genoemd als een van de te nemen maatregelen om iets te doen aan dit gebrek aan bewustzijn.

Het algemene doel van het voorgestelde Europees Jaar van de burger is ervoor te zorgen dat alle EU-burgers zich bewust zijn van de rechten die zij hebben in de context van grensoverschrijding op grond van hun status als burger van de Unie, zodat zij geïnformeerde beslissingen kunnen nemen over de vraag of zij gebruik zullen maken van hun recht op vrij verkeer, en om de daadwerkelijke uitoefening van dit recht te vergemakkelijken. Meer bepaald zal het Europees Jaar zich richten op:

– EU-burgers bewuster maken van hun recht om zich vrij te verplaatsen en te vestigen binnen de Europese Unie en meer in het algemeen van de rechten die EU-burgers hebben in grensoverschrijdende situaties, waaronder hun recht om deel te nemen aan het democratische leven van de Unie;

– EU-burgers duidelijker maken hoe zij tastbaar kunnen profiteren van EU-rechten en -beleid terwijl zij in een andere lidstaat wonen, en actieve deelname aan burgerfora over Europese beleidsterreinen en aangelegenheden stimuleren;

– het stimuleren van een debat over het effect en de mogelijkheden van het recht op vrij verkeer als een onvervreemdbaar aspect van het EU-burgerschap, in het bijzonder om de maatschappelijke samenhang en het wederzijds begrip tussen EU-burgers en de band tussen burgers en de Unie te versterken.

· Samenhang met andere beleidsgebieden en doelstellingen van de Unie

Het voorgestelde Europees Jaar van de burger bouwt voort op de bestaande, sterke band en positieve associatie bij de burgers tussen het recht van vrij verkeer en het EU-burgerschap, en streeft ernaar een concrete invulling te geven aan het EU-burgerschap. Zo wordt ingespeeld op het politieke doel van de Commissie om burgers centraal te stellen in de beleidsagenda van de EU en om te bevorderen dat het EU-burgerschap een tastbare realiteit wordt in hun dagelijks leven.

Het voorgestelde Europees Jaar strookt met de toezegging die door voorzitter José Manuel Barroso op 3 september 2009 is gedaan in zijn politieke richtsnoeren voor de nieuwe Commissie, om het EU-burgerschap te versterken door de banden tussen de burgers en de EU nauwer aan te halen en de rechten van de burger daadwerkelijk invulling te geven.

Het strookt ook met de oproep in de resolutie van het Europees Parlement van 15 december 2010 over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie (2009) – effectieve tenuitvoerlegging na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. In deze resolutie vraagt het Europees Parlement aan de Commissie om 2013 uit te roepen tot Europees Jaar van het burgerschap, met als doel het debat over het Europees burgerschap aan te wakkeren en de Europese burgers in te lichten over hun rechten, met name de nieuwe rechten die voortvloeien uit de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.

Dientengevolge is het plan voor het Europees Jaar van de burger 2013 op 18 januari 2011 gepresenteerd aan de Interinstitutionele Groep voor voorlichting.

Het voorgestelde Europees Jaar sluit ook goed aan bij het programma van Stockholm[8], dat de burger centraal stelt bij het Europese beleid op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht, en zijn acties concentreert op het "opbouwen van het Europa van de burger", onder andere door ervoor te zorgen dat burgers volledig kunnen profiteren van hun recht op vrij verkeer.

De doelstelling van het voorgestelde Europees Jaar is verder in overeenstemming met de doelen van de Europa 2020-strategie, in die zin dat het vereenvoudigen van vrij verkeer en de mobiliteit van werknemers in de kerninitiatieven "Jeugd in beweging" en de "Agenda voor nieuwe vaardigheden en banen"[9] en in "2006 – Europees Jaar van de mobiliteit van werknemers" en het daarop volgende "Europees actieplan voor arbeidsmobiliteit"[10] is erkend als een manier om de gevolgen van de demografische veranderingen op de arbeidsmarkt aan te pakken en de inzetbaarheid van mensen en het concurrentievermogen van Europese economieën te vergroten.

Meer in het algemeen maakt vrij verkeer – als noodzakelijke voorwaarde – het grensoverschrijdend uitoefenen door burgers van een breed scala aan EU-rechten mogelijk, of stimuleert het deze uitoefening. Daarbij valt te denken aan hun socialezekerheidsrechten, hun recht om op zoek te gaan naar een baan en werk, hun rechten als passagiers of toeristen, en hun rechten als consumenten op toegang tot goederen en diensten in andere lidstaten. Vereenvoudiging van vrij verkeer kan zo onder andere bijdragen aan de verwezenlijking van de doelstellingen als geformuleerd in het onlangs door de Commissie gelanceerde initiatief om nieuw elan te geven aan de eengemaakte markt[11], aangezien het burgers kan stimuleren om volledig gebruik te maken van de kansen die de eengemaakte markt biedt. Daarnaast zou het Europees Jaar ook een direct positief effect hebben op het bewustzijn inzake deze kansen en rechten als zodanig, omdat burgers zouden worden geïnformeerd over alle relevante rechten die zij hebben in grensoverschrijdende situaties.

Ook zou het voorgestelde Europees Jaar voortbouwen op het Verslag over het burgerschap van de EU 2010 en een aanzienlijke bijdrage leveren aan de verwezenlijking van de in dit verslag nagestreefde doelstellingen, namelijk het wegnemen van hardnekkige belemmeringen voor EU-burgers om daadwerkelijk te genieten van de rechten die zij hebben.

Op grond van bewijzen van de belangrijkste problemen waarmee burgers worden geconfronteerd wanneer zij hun rechten als EU-burgers trachten uit te oefenen, in het bijzonder in grensoverschrijdende situaties, zijn in dit verslag niet alleen de belemmeringen vastgesteld die nog steeds voortduren met betrekking tot het vrije verkeer zelf, maar ook een aantal punten die rechtsreeks van belang zijn voor burgers die overwegen hun recht op vrij verkeer uit te oefen en waarbij de EU zich, binnen de grenzen van haar bevoegdheden, sterker dient in te spannen om informatie te verschaffen en resterende belemmeringen weg te nemen. Deze punten omvatten onder ander vermogensrechtelijke rechten van internationale paren, de grensoverschrijdende erkenning van documenten van de burgerlijke stand, de bescherming van verdachten en aangeklaagden in strafzaken, belastingproblemen in grensoverschrijdende situaties, kwesties in verband met grensoverschrijdende gezondheidszorg en e‑gezondheidstechnologie, rechten van passagiers en toeristen, consumentenrechten, de erkenning van academische diploma’s en beroepskwalificaties, socialezekerheidskwesties, de uitoefening van kiesrechten en bewustzijn van de betekenis van het EU-burgerschap.

Het Europees Jaar van de burger kan derhalve uitgebreid gebruik maken van de bevindingen van het Verslag over het burgerschap van de EU 2010, zodat de nadruk nog duidelijker komt te liggen op de meest relevante punten met betrekking tot het vereenvoudigen van het vrije verkeer van EU-burgers.

Tegelijkertijd kan het Europees Jaar steun bieden aan het proces dat door de Commissie is gestart voor de nadere vaststelling van belemmeringen en oplossingen daarvoor binnen de grenzen van de bevoegdheden van de Europese Unie, en het kader bieden voor de publicatie in 2013 van een actieplan voor het voltooien van de wegneming van aanhoudende belemmeringen die burgers verhinderen om te genieten van hun rechten als EU-burgers, zoals aangekondigd in het Verslag over het burgerschap van de EU 2010. Door een bijdrage te leveren aan deze inspanning, die erop gericht is om te zorgen dat EU-burgers daadwerkelijk gebruik kunnen maken van de rechten die zij volgens het EU-recht hebben, kan het Europees Jaar van de burger helpen bij de verwezenlijking van de doelstelling van artikel 20, lid 2, van het VWEU, volgens welke burgers van de Unie de rechten "genieten" die bij de Verdragen zijn bepaald, onder andere hun recht op vrij verkeer.

Een Europees Jaar van de burger in 2013 zal ook een uitgelezen kans bieden om het EU-burgerschap en de concrete voordelen daarvan voor individuen zichtbaar te maken, aangezien het dat jaar 20 jaar geleden is dat het burgerschap van de Unie werd ingesteld bij het Verdrag van Maastricht. Door daarnaast te laten zien wat het concrete effect van EU-beleid op de levens van burgers is, zal het Europees Jaar het belang onderstrepen van de bijdrage die burgers kunnen leveren aan het effectief gebruik maken van hun rechten en, meer in het algemeen, aan het vormgeven van het Europese project. In combinatie met het versterken van het bewustzijn van de kiesrechten van burgers in de lidstaat van verblijf, zal dit ook van groot belang zijn gezien de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2014. Het effect van dergelijke bewustzijnsverhogende acties zou nog verder worden versterkt door middel van nauwe samenwerking en synergieën met relevante acties door andere EU-instellingen, met name het Europees Parlement, en door lidstaten in de aanloop naar deze verkiezingen.

2. RESULTATEN VAN DE RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDE PARTIJEN EN EFFECTBEOORDELING

· Raadpleging van belanghebbende partijen

In het kader van de door de Commissie georganiseerde publieke raadpleging "EU citizens' rights – the way forward", die op 15 juni 2010 is afgesloten, en de conferentie die over dit thema heeft plaatsgevonden op 1 en 2 juli 2010, hebben organisaties uit het maatschappelijk middenveld hun krachtige steun uitgesproken voor het idee om bij het beleid van de EU de nadruk te leggen op de betekenis van het EU-burgerschap en de daarmee samenhangende rechten, en op manieren om het EU-burgerschap echte betekenis te geven in de levens van mensen. Belangrijke actoren uit het maatschappelijk middenveld hebben zich verder krachtig uitgesproken voor acties ter versterking van het bewustzijn, gericht op het overbruggen van de kloof tussen juridische regels die vrij verkeer van EU-burgers garanderen en de belemmeringen waarmee burgers in de praktijk worden geconfronteerd.

De Commissie heeft op 15 december 2010 ook het plan voor een Europees Jaar van de burger gepresenteerd in het kader van haar geregeld overleg met het maatschappelijk middenveld. Zij heeft naar aanleiding hiervan positieve reacties ontvangen met betrekking tot specifieke acties gericht op bepaalde aspecten van de uitoefening van rechten die zijn gekoppeld aan het EU-burgerschap, zoals het stimuleren van maatschappelijk engagement bij de burgers en actieve betrokkenheid bij het concreet maken van participatieve democratie.

· Bijeenbrengen en benutten van deskundigheid

Er zijn relevante gegevens verzameld via een aantal onlangs gehouden Eurobarometer-enquêtes en studies (zie hierboven in de paragraaf "Motivering en doel van het voorstel").

· Effectbeoordeling

Er is een evaluatie vooraf uitgevoerd[12].

3. JURIDISCHE ELEMENTEN VAN HET VOORSTEL

· Samenvatting van de voorgestelde maatregel(en)

Het Europees Jaar is bedoeld ter versterking van het bewustzijn bij multiplicatoren en het algemene publiek van de rechten van burgers van de Unie, teneinde het uitoefenen van het recht op vrij verkeer en verblijf te vergemakkelijken.

Hiertoe zal het Europees Jaar de burgers van de Unie bewuster maken van hun recht op vrij verkeer, en meer in het algemeen van de rechten die zij hebben in grensoverschrijdende situaties, waaronder hun recht om deel te nemen aan het democratische leven.

Daarnaast zal het de burgers van de Unie duidelijker maken hoe zij kunnen profiteren van de rechten en het beleid van de Unie wanneer zij zich buiten de eigen landsgrens begeven, onder andere door hun deelname aan burgerfora over Europese beleidsterreinen en aangelegenheden te stimuleren.

Daarnaast is het Europees Jaar bedoeld om een discussie te starten over het effect en het potentieel van het recht op vrij verkeer als een onvervreemdbaar aspect van het EU-burgerschap, in het bijzonder om de maatschappelijke samenhang en het wederzijds begrip tussen EU-burgers en de band tussen burgers en de Unie te versterken.

· Rechtsgrondslag

Artikel 20, lid 2, VWEU bepaalt dat burgers van de Unie de rechten genieten en de plichten hebben die bij de Verdragen zijn bepaald en dat zij (onder andere) het recht hebben om zich vrij op het grondgebied van de lidstaten te verplaatsen en er vrij te verblijven.

Het recht van burgers van de Unie om vrij te reizen en te verblijven is verder vastgelegd in artikel 21, lid 1, van het Verdrag, dat als volgt luidt:

"Iedere burger van de Unie heeft het recht vrij op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven, onder voorbehoud van de beperkingen en voorwaarden die bij dit Verdrag en de bepalingen ter uitvoering daarvan zijn vastgesteld".

Het belangrijkste doel van het voorstel voor een besluit over het Europees Jaar van de burger is ervoor te zorgen dat burgers van de Unie gemakkelijker gebruik kunnen maken van hun recht om vrij te reizen en te verblijven op het grondgebied van de lidstaten door hun bewustzijn van hun rechten als burgers van de Unie te vergroten. De doelstelling valt daarmee binnen het kader van artikel 21, lid 1, van het Verdrag. Tegelijkertijd kan het voorstel helpen bij het verwezenlijken van het doel van artikel 20, lid 2, VWEU, volgens welke burgers van de Unie de rechten "genieten" die bij de Verdragen zijn bepaald, onder andere hun recht op vrij verkeer.

Dit voorstel vindt dus zijn rechtsgrondslag in artikel 21, lid 2, VWEU, dat bepaalt dat, indien een optreden van de Unie noodzakelijk blijkt om deze doelstelling te verwezenlijken en de Verdragen niet in de daartoe vereiste bevoegdheden voorzien, het Europees Parlement en de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure bepalingen kunnen vaststellen die de uitoefening van de in lid 1 bedoelde rechten vergemakkelijken.

· Subsidiariteitsbeginsel

Het belangrijkste punt dat het voorgestelde Europees Jaar wil aanpakken is het gebrek bij de burgers van de Unie aan voldoende bewustzijn en concrete kennis over hun recht op vrij verkeer en verblijf, evenals andere rechten die zij als burgers van de Unie hebben, in het bijzonder in grensoverschrijdende situaties. Het gebrek aan zichtbaarheid van het burgerschap van de Unie en de concrete voordelen daarvan voor individuen, wat het centrale probleem vormt, speelt in de gehele Unie. Hoewel lidstaten de primaire verantwoordelijkheid houden voor het versterken van het bewustzijn bij burgers van hun rechten als burgers van de Unie, vereisen adequate acties om dit probleem aan te pakken multilaterale partnerschappen, transnationale uitwisseling van informatie en ervaringen, en een versterking van het bewustzijn en verspreiding van goede praktijken in de gehele Unie. Daarom kunnen de doelstellingen van het voorgestelde Europees Jaar beter worden gerealiseerd op het niveau van de Unie.

· Evenredigheidsbeginsel

Zoals is aangegeven in de voorafgaande evaluatie bij dit voorstel[13], gaan de acties die in het voorgestelde Europees Jaar ten uitvoer worden gelegd niet verder dan nodig is om de doelstellingen te verwezenlijken. Het voorstel respecteert dan ook het evenredigheidsbeginsel, zoals uiteengezet in artikel 5 VEU.

· Gevolgen voor de grondrechten

Het recht van burgers van de Unie op vrij verkeer en verblijf is vastgelegd in artikel 45 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Aangezien het voorgestelde Europees Jaar beoogt de uitoefening van dit recht te vergemakkelijken, zal het een aanzienlijk positief effect hebben op de effectieve tenuitvoerlegging van het Handvest.

4. GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

Voor het Europees Jaar zijn geen aanvullende middelen nodig. De flexibiliteit voor de jaarlijkse vaststelling van prioriteiten op basis van de begrotingsregels en de programma’s van het Directoraat-generaal voorlichting biedt voldoende financiële ruimte voor de uitvoering van het Jaar voor een bedrag van 1 miljoen euro.

2011/0217 (COD)

Voorstel voor een

BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

over het Europees Jaar van de burger (2013)

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 21, lid 2,

Gezien het voorstel van de Europese Commissie,

Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen,

Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité[14],

Gezien het advies van het Comité van de Regio’s[15],

Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) Artikel 20, lid 1, van het Verdrag stelt een burgerschap van de Unie in als aanvulling op het nationale burgerschap van de respectieve lidstaten en bepaalt dat iedereen die onderdaan is van een lidstaat ook een burger van de Unie is. Artikel 20, lid 2, bepaalt dat burgers van de Unie de rechten genieten en de plichten hebben die bij de Verdragen zijn bepaald en dat zij (onder andere) het recht hebben om zich vrij op het grondgebied van de lidstaten te verplaatsen en er vrij te verblijven. Het recht van burgers van de Unie om vrij te reizen en te verblijven is verder vastgelegd in artikel 21 van het Verdrag.

(2) De inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon heeft de status van het burgerschap van de Unie versterkt en de daarmee verbonden rechten aangevuld, onder andere door als nieuw recht het burgerinitiatief in te voeren, volgens hetwelk een miljoen burgers, afkomstig uit een aanzienlijk aantal lidstaten, de Commissie kunnen vragen een voorstel te presenteren op een van de bevoegdheidsgebieden van de EU.

(3) De rechten die verband houden met het burgerschap van de Unie zijn opgenomen in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Volgens de preambule van het Handvest stelt de Unie "de mens centraal in haar optreden door het burgerschap van de Unie in te stellen en een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht tot stand te brengen". Titel V van het Handvest stelt de "rechten van burgers" vast, waaronder (in artikel 45) het recht van iedere burger van de Unie zich vrij op het grondgebied van de lidstaten te verplaatsen en er vrij te verblijven.

(4) Dienovereenkomstig stelt het programma van Stockholm[16] de burger centraal waar het gaat om vrijheid, veiligheid en recht. De acties zijn gericht op het "bouwen van een Europa van de burger", onder andere door te garanderen dat burgers hun recht op vrij verkeer volledig kunnen uitoefenen.

(5) In zijn resolutie van 15 december over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie (2009) – effectieve tenuitvoerlegging na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon[17] heeft het Europees Parlement de Commissie gevraagd om het Europees Jaar 2013 te wijden aan burgerschap, met als doel het debat over het Europese burgerschap aan te wakkeren en de Europese burgers in te lichten over hun rechten, met name de nieuwe rechten die voortvloeien uit de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.

(6) Sinds de introductie in het Verdrag van Rome van 1957 als een van de vier fundamentele vrijheden heeft het recht op vrij verkeer en verblijf zijn waarde aangetoond als een van de pijlers voor de oprichting van een eengemaakte markt ten behoeve van de economieën van de lidstaten én van individuele burgers.

(7) Met name het vrije verkeer van personen en de mobiliteit van werknemers helpen om de gevolgen van de demografische veranderingen op de arbeidsmarkt aan te pakken en de inzetbaarheid van mensen en het concurrentievermogen van Europese economieën te vergroten. Tegelijkertijd maakt vrij verkeer – als essentiële voorwaarde – het uitoefenen door burgers van een breed scala aan rechten mogelijk die zij volgens het EU-recht hebben, of stimuleert het deze uitoefening. Daarbij valt te denken aan hun rechten als consumenten op toegang tot goederen en diensten of hun rechten als passagiers en toeristen. Vergemakkelijking van het vrije verkeer kan daardoor de kansen van burgers vergroten om volledig te profiteren van de eengemaakte markt, maar vormt ook een belangrijke drijvende kracht achter groei.

(8) Het recht om zich vrij te verplaatsen en te verblijven op het grondgebied van de lidstaten wordt door burgers van de Unie in hoge mate gewaardeerd als een elementair individueel recht, dat is afgeleid van het burgerschap van de Unie. Als zodanig toont het en bevordert het een beter begrip van de waarde van Europese integratie, en stimuleert het de deelname van burgers bij het vormgeven van de Europese Unie. Wanneer burgers zich op bepaalde levensterreinen buiten de eigen landsgrens begeven door naar andere lidstaten te reizen of zich daar te vestigen, worden zij zich bewust van en profiteren zij van het brede scala aan rechten dat krachtens het EU-recht wordt verleend in situaties waarin sprake is van grensoverschrijding. Uitoefening van het recht op vrij verkeer en verblijf draagt er daardoor toe bij dat het burgerschap van de Unie een tastbare realiteit wordt in het dagelijks leven van burgers.

(9) Hoewel het recht op vrij verkeer en verblijf stevig is verankerd in het primaire recht van de Unie en substantieel is ontwikkeld in het secundaire recht, bestaat er nog steeds een kloof tussen de geldende wettelijke regels en de realiteit waarmee burgers worden geconfronteerd wanneer zij dit recht in de praktijk willen uitoefenen. Naast onzekerheid over de voordelen van mobiliteit ervaren burgers van de Unie te veel praktische belemmeringen met betrekking tot het wonen en werken in een andere lidstaat van de Unie.

(10) In het Verslag over het burgerschap van de EU 2010 "Het wegnemen van de belemmeringen voor de rechten van EU-burgers"[18], heeft de Commissie aandacht besteed aan de belangrijkste belemmeringen die burgers nog steeds tegenkomen in hun dagelijks leven wanneer zij hun rechten als burgers van de Unie willen uitoefenen, met name in grensoverschrijdende situaties, en heeft zij 25 concrete acties uiteengezet om deze belemmeringen weg te nemen. Een van de belemmeringen die in deze context werden vastgesteld, was het gebrek aan informatie. De Commissie is in het Verslag over het burgerschap van de EU 2010 tot de conclusie gekomen dat burgers niet volledig van hun rechten profiteren omdat zij zich er onvoldoende bewust van zijn, en heeft aangekondigd dat zij van plan was de voorlichting aan burgers van de Unie over hun rechten te intensiveren, vooral over hun recht op vrij verkeer.

(11) Gezien het feit dat het recht van vrij verkeer een aanzienlijke verbetering betekent van de levens van individuen, is het essentieel dat informatie over het bestaan van dit recht en de voorwaarden voor uitoefening ervan zo breed mogelijk beschikbaar is. Omdat alle burgers van de Unie in potentie van dit recht kunnen profiteren, moeten bewustmakingscampagnes in de gehele Unie worden gehouden.

(12) Om burgers van de Unie in staat te stellen geïnformeerde beslissingen te nemen over de vraag of zij hun recht op vrij verkeer willen uitoefenen, is het echter niet voldoende om alleen het bewustzijn van het recht op vrij verkeer zelf te vergroten; het is essentieel dat burgers van de Unie ook adequaat worden geïnformeerd over andere rechten die in de context van grensoverschrijding volgens het recht van de Unie tot hun beschikking staan. Deze informatie zal hen ook in staat stellen volledig van deze rechten te profiteren wanneer zij besluiten gebruik te maken van hun recht op vrij verkeer.

(13) Burgers van de Unie die overwegen gebruik te maken van hun recht op vrij verkeer moeten in het bijzonder worden geïnformeerd over hun rechten om socialezekerheidsrechten te verkrijgen of te behouden op grond van regels van de Unie over de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels; deze regels zorgen ervoor dat zij geen negatieve effecten ondervinden op het gebied van hun socialezekerheidsrechten wanneer zij ervoor kiezen ergens anders in Europa te gaan wonen. Verder moeten zij worden geïnformeerd over hun recht om erkenning van hun beroepskwalificaties te krijgen en over de sociale en burgerschapscompetenties die deel uitmaken van het Europese kader van "Sleutelcompetenties voor een leven lang leren"[19] en die hen in staat kunnen stellen om volledig deel te nemen aan het maatschappelijk leven en hun rechten krachtens het recht van de Unie uit te oefenen.

(14) In dit verband zouden burgers ook beter moeten worden geïnformeerd over hun rechten als passagiers in de verschillende vormen van vervoer in de Europese Unie en van hun rechten als consument in het buitenland. Als zij erop kunnen vertrouwen dat hun rechten als consumenten effectief worden beschermd, zullen zij meer bijdragen aan de ontwikkeling van de Europese markt voor goederen en diensten tot zijn volledige potentieel en beter kunnen profiteren van de voordelen van die markt. In het verlengde hiervan zouden burgers ook beter moeten worden geïnformeerd over de regels met betrekking tot algemene productveiligheid en markttoezicht, zodat zij zich ervan bewust worden hoe hun gezondheid en hun rechten overal in de EU worden beschermd, vooral als het gaat om bedreigingen of risico’s waartegen zij individueel niets kunnen doen. Het zou verder van belang zijn om burgers meer bewust te maken van hun rechten op grensoverschrijdende gezondheidszorg, zodat zij volledig kunnen profiteren van een veilige en hoogwaardige gezondheidszorg over Europese grenzen heen.

(15) Bewustzijn van de kiesrechten die aan burgers van de Unie zijn verleend, is in dit opzicht van primair belang. Burgers van de Unie zouden zich volledig bewust moeten zijn van hun recht om te stemmen en kandidaat te zijn bij de verkiezingen voor gemeenteraden en het Europees Parlement in de lidstaat waar zij verblijven. Tegelijkertijd kan politieke betrokkenheid bijdragen tot de integratie van burgers van de Unie in de maatschappij van de lidstaat die zij hebben gekozen om in te wonen.

(16) Een verbeterd bewustzijn bij de burgers van de voordelen die deze rechten voor hen als individu en voor de maatschappij met zich meebrengen kan ook bijdragen tot een sterker gevoel van betrokkenheid bij en solidariteit met de Unie.

(17) Een Europees Jaar van de burger 2013 zal ook een uitgelezen kans bieden om het bewustzijn bij het algemene publiek over de rechten die voortvloeien uit het burgerschap van de Unie te vergroten, en zo bij te dragen tot de doelstelling om de uitoefening van het recht op vrij verkeer te vergemakkelijken.

(18) In 2013 is het 20 jaar geleden dat het burgerschap van de Unie werd ingesteld in het Verdrag van Maastricht, dat op 1 november 1993 van kracht werd. Het Europees Jaar van de burger zal worden gemarkeerd door het vervolg op het Verslag over het burgerschap van de EU en een actieplan voor de voltooiing van het wegnemen van resterende belemmeringen voor burgers om gebruik te maken van hun rechten als burgers van de Unie. Dit Europees Jaar zal het burgerschap van de Unie en de concrete voordelen daarvan voor individuele personen zichtbaar maken, onder andere door te laten zien welke tastbare effecten het beleid van de Unie heeft op de levens van burgers, vooral als het gaat om het wegnemen van belemmeringen om gebruik te maken van hun rechten.

(19) Verhoging van het bewustzijn van de rechten van burgers, inclusief hun kiesrechten in de lidstaat waar zij verblijven, is ook van belang met het oog op de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2014. Het effect van dergelijke acties ter verhoging van het bewustzijn zou moeten worden verhoogd door nauwe samenwerking en elkaar wederzijds versterkende relevante acties van andere instellingen van de Unie, met name het Europees Parlement, en van de lidstaten in de aanloop naar deze verkiezingen.

(20) Met het oog op optimale efficiëntie en doeltreffendheid van de activiteiten die voor het jaar van uitvoering (2013) zijn voorzien, is het van belang om een aantal voorbereidende acties uit te voeren met volledige inachtneming van artikel 49, lid 6 van het Financieel Reglement[20].

(21) Dit Europees Jaar zou volledig gebruik moeten maken van bestaande participatie-instrumenten en de rechten die zijn vastgelegd in de artikelen 10 en 11 van het Verdrag van de Europese Unie om de burgers nader te betrekken bij het uitvoeringsproces van het actieplan 2013 voor het wegnemen van belemmeringen bij het uitoefenen van hun rechten en, meer in het algemeen, bij het vaststellen van EU-beleid dat concreet gestalte geeft aan hun rechten. Organisaties uit het Europees maatschappelijk middenveld zullen in dit opzicht een centrale rol vervullen.

(22) De primaire verantwoordelijkheid voor het verhogen van het bewustzijn bij burgers van hun rechten als burgers van de Unie ligt bij de lidstaten; maatregelen op het niveau van de Unie dienen ter aanvulling en vervollediging van nationale maatregelen op dit gebied, zoals nadrukkelijk is gesteld in de politieke verklaring "Communiceren over Europa in partnerschap", die op 22 oktober 2008 is ondertekend door het Europees Parlement, de Raad en de Commissie[21].

(23) Gezien de omvang van de voorgestelde maatregelen, met name als gevolg van de noodzaak van multilaterale partnerschappen, de transnationale uitwisseling van informatie en een versterking van het bewustzijn en van de verspreiding van goede praktijken in de gehele Unie, kunnen de doelstellingen van het voorgestelde Europees Jaar beter op EU-niveau worden gerealiseerd. De Unie kan derhalve overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde subsidiariteitsbeginsel maatregelen nemen. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel opgenomen evenredigheidsbeginsel gaat dit besluit niet verder dan wat nodig is om deze doelstellingen te verwezenlijken.

(24) Er moeten passende maatregelen worden genomen om onregelmatigheden en fraude tegen te gaan en de nodige stappen moeten worden gezet om verloren, ten onrechte betaalde of onjuist gebruikte middelen terug te vorderen in overeenstemming met Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad van 18 december 1995 betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen[22], Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 van de Raad van 11 november 1996 betreffende de controles en verificaties ter plaatse die door de Commissie worden uitgevoerd ter bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen tegen fraudes en andere onregelmatigheden[23] en Verordening (EG) nr. 1073/1999 van het Europees Parlement en de Raad van 25 mei 1999 betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF)[24].

(25) Financiering door de Europese Unie van andere activiteiten dan die welke worden gefinancierd vanuit de begroting van het Europees Jaar kan worden verstrekt via bestaande EU-programma’s of de structuurfondsen, met name het programma "Europa voor de burger" en het programma "Grondrechten en burgerschap",

HEBBEN HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Onderwerp

Het jaar 2013 wordt uitgeroepen tot het "Europees Jaar van de burger" (hierna "het Europees Jaar" genoemd).

Artikel 2

Doelstellingen

Het algemene doel van het Europees Jaar is het vergroten van het bewustzijn van de rechten die zijn verbonden met het burgerschap van de Unie, teneinde burgers te helpen volledig gebruik te maken van hun recht om zich vrij te verplaatsen en te verblijven op het grondgebied van de lidstaten. Tegen deze achtergrond zal het Europees Jaar zich, onder andere, richten op de kansen voor maatschappelijke participatie en toegang tot rechten voor burgers van de Unie die in een andere dan de eigen lidstaat verblijven, en voor studenten, werknemers, consumenten en aanbieders van goederen en diensten in de gehele Unie.

Hiervan uitgaand zijn de specifieke doelstellingen van het Europees Jaar:

– het versterken bij burgers van de Unie van het bewustzijn van hun recht om zich vrij te verplaatsen en te verblijven binnen de Europese Unie en, meer in het algemeen, van de rechten die aan burgers van de Unie zijn verleend in grensoverschrijdende situaties, inclusief hun recht om deel te nemen aan het democratische leven van de Unie;

– het versterken bij de burgers van de Unie van het bewustzijn hoe zij tastbaar kunnen profiteren van de rechten en het beleid van de Unie terwijl zij in een andere lidstaat wonen, en het stimuleren van hun actieve deelname aan burgerfora over Europese beleidsterreinen en aangelegenheden;

– het stimuleren van een debat over het effect en het potentieel van het recht op vrij verkeer als een onvervreemdbaar aspect van het EU-burgerschap, in het bijzonder om de maatschappelijke samenhang en het wederzijds begrip tussen EU-burgers en de band tussen burgers en de Unie te versterken.

Artikel 3

Desbetreffende initiatieven

1. De maatregelen die moeten worden genomen om de in artikel 2 gestelde doelen te verwezenlijken, kunnen de volgende op Europees, nationaal, regionaal of lokaal niveau georganiseerde initiatieven in verband met de doelstellingen van het Europees Jaar behelzen:

– informatie-, voorlichtings- en bewustmakingscampagnes gericht op het algemene publiek en meer specifieke doelgroepen;

– uitwisseling van informatie, ervaringen en goede praktijken door nationale, regionale en lokale bestuursorganen en andere organisaties;

– conferenties en evenementen om het debat te stimuleren en het bewustzijn te verhogen van het belang en de voordelen van het recht op vrij verkeer en verblijf, en meer in het algemeen de rechten van burgers van de Unie;

– gebruik van de bestaande, meertalige participatie-instrumenten om burgers te stimuleren een bijdrage te leveren aan het effectief uitoefenen van hun rechten en, meer in het algemeen, aan het verwezenlijken van de doelstellingen van het Europees Jaar;

– een versterking van de rol en de zichtbaarheid van het meertalige Europe Direct en het webportaal Uw Europa als essentiële elementen van een "one-stop-shop"-informatiesysteem over de rechten van burgers van de Unie;

– het versterken van de rol en de zichtbaarheid van instrumenten voor probleemoplossing, zoals Solvit, waardoor burgers van de Unie hun rechten beter kunnen uitoefenen en deze kunnen verdedigen.

2. Nadere bijzonderheden over de in lid 1 bedoelde initiatieven staan vermeld in de bijlage.

3. De Commissie en de lidstaten kunnen ook van andere activiteiten vaststellen dat die bijdragen tot de doelstellingen van het Europees Jaar, en toestaan dat de naam van het Europees Jaar gebruikt wordt bij het promoten van deze activiteiten, voor zover die bijdragen tot de verwezenlijking van de in artikel 2 aangegeven doelstellingen.

Artikel 4

Coördinatie op het niveau van de Unie en uitvoering

De Commissie werkt nauw samen met de lidstaten en met instellingen en verenigingen die lokale en regionale belangen vertegenwoordigen, in het bijzonder het Comité van de Regio’s.

Daarnaast werkt de Commissie nauw samen met het Europees Economisch en Sociaal Comité.

De Commissie belegt ook vergaderingen van vertegenwoordigers van Europese organisaties die actief zijn op het gebied van de verdediging van burgerrechten en van belanghebbenden om haar bij te staan bij de uitvoering van het Europees Jaar op het niveau van de Unie.

De Commissie voert dit besluit uit op het niveau van de Unie.

Artikel 5

Financiële bepalingen

1. Voor de in deel A van de bijlage bedoelde maatregelen die de hele Unie betreffen, wordt een aanbesteding uitgeschreven of een subsidie uit de algemene begroting van de EU verleend.

2. De in deel B van de bijlage bedoelde acties die de hele Unie betreffen, kunnen uit de algemene begroting van de Unie worden gefinancierd.

Artikel 6

Internationale samenwerking

In het kader van het Europees Jaar kan de Commissie samenwerken met relevante internationale organisaties.

Artikel 7

Bescherming van de financiële belangen van de Unie

1. De Commissie ziet erop toe dat de financiële belangen van de Unie tijdens de tenuitvoerlegging van de bij dit besluit gefinancierde activiteiten door de toezichtautoriteit worden beschermd door de toepassing van preventieve maatregelen ter bestrijding van fraude, corruptie en andere onwettige activiteiten, door de uitvoering van effectieve controles en door de terugvordering van ten onrechte uitbetaalde bedragen, alsook, bij gebleken onregelmatigheden, door doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties. De Commissie is bovendien gemachtigd overeenkomstig Verordening (Euratom, EG) nr. 2185/96 van de Raad van 11 november 1996 betreffende de controles en verificaties ter plaatse die door de Commissie worden uitgevoerd ter bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen tegen fraudes en andere onregelmatigheden, controles en onderzoeken ter plaatse uit te voeren uit hoofde van dit besluit. Indien nodig worden onderzoeken uitgevoerd door het Europees Bureau voor fraudebestrijding. Dit gebeurt op grond van Verordening (EG) nr. 1073/1999 van het Europees Parlement en de Raad van 25 mei 1999 betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF)[25].

2. Voor de uit hoofde van dit besluit gefinancierde acties van de Unie wordt onder "onregelmatigheid" in de zin van artikel 1, lid 2, van Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 verstaan elke inbreuk op het recht van de Unie of niet-nakoming van een contractuele verplichting als gevolg van een handeling of nalatigheid van een marktdeelnemer waardoor de algemene begroting van de Unie of de door de Unie beheerde begrotingen door een ongerechtvaardigde uitgave worden of zouden worden benadeeld.

3. De voor een actie verleende financiële steun wordt door de Commissie verminderd, opgeschort of teruggevorderd indien zij onregelmatigheden constateert, en in het bijzonder in geval van niet-naleving van dit besluit, het individuele besluit of het contract waarbij de financiële steun in kwestie werd toegekend, of indien blijkt dat een belangrijke wijziging in de actie is aangebracht die strijdig is met de aard of de uitvoeringsvoorwaarden ervan en waarvoor de Commissie niet om goedkeuring is verzocht.

4. Indien de termijnen niet in acht zijn genomen of indien de stand van uitvoering van een actie slechts een gedeelte van de toegekende steun rechtvaardigt, verzoekt de Commissie de begunstigde haar binnen een bepaalde termijn zijn opmerkingen mede te delen. Indien de begunstigde niet op bevredigende wijze reageert, kan de Commissie de rest van de financiële steun schrappen en de terugbetaling van de reeds betaalde bedragen eisen.

5. Onverschuldigd betaalde bedragen worden aan de Commissie terugbetaald. Over niet tijdig terugbetaalde bedragen kan rente worden aangerekend volgens de voorwaarden van het Financieel Reglement[26].

Artikel 8

Toezicht en evaluatie

De Commissie dient uiterlijk op 31 december 2014 een verslag in bij het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de uitvoering, de resultaten en de algehele beoordeling van de in dit besluit bedoelde initiatieven.

Artikel 9

Inwerkingtreding

Dit besluit treedt in werking op de dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.

Gedaan te Brussel,

Voor het Europees Parlement Voor de Raad

De voorzitter De voorzitter

BIJLAGE

IN ARTIKEL 3 BEDOELDE MAATREGELEN

Als leidend beginsel wordt de uitvoering van het Europees Jaar gebaseerd op een brede, in de gehele Unie gevoerde informatiecampagne, die kan worden aangevuld door maatregelen van de lidstaten. Zowel bij de acties op het niveau van de Unie als bij nationale acties kunnen het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbenden worden betrokken om de inbreng van alle belangrijke actoren te bevorderen. De uitvoering vindt plaats door middel van de volgende maatregelen:

A. RECHTSTREEKSE INITIATIEVEN VAN DE UNIE

De financiering geschiedt over het algemeen in de vorm van de directe aankoop van goederen en diensten in het kader van bestaande raamcontracten. Een deel van de financiering kan worden gewijd aan het aanbieden van linguïstische diensten (vertalen, tolken, meertalige informatie).

Informatie- en promotiecampagnes, omvattende:

· productie en verspreiding van audiovisueel en gedrukt materiaal waarin de boodschappen zoals uiteengezet in artikel 2 tot uiting komen;

· evenementen met hoge zichtbaarheid en fora voor de uitwisseling van ervaringen en goede praktijken;

· maatregelen om bekendheid te geven aan de resultaten en te zorgen voor een betere profilering van de programma’s, projecten en initiatieven van de Unie die bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het Europees Jaar;

· de inrichting van een informatieve website over Europa (http://europa.eu/index_nl.htm), gewijd aan de acties die worden uitgevoerd in het kader van het Europees Jaar.

B. MEDEFINANCIERING VAN INITIATIEVEN DOOR DE UNIE

Er wordt niet voorzien in medefinanciering van initiatieven.

C. INITIATIEVEN DIE GEEN FINANCIËLE STEUN VAN DE UNIE ONTVANGEN

De Unie verleent niet-financiële steun, waaronder de schriftelijke toestemming voor het gebruik van de naam en ander materiaal dat verband houdt met het Europees Jaar, aan initiatieven van particuliere of overheidsorganisaties, wanneer die organisaties de Commissie waarborgen dat de desbetreffende initiatieven tijdens het jaar 2013 worden ontplooid en naar verwacht een wezenlijke bijdrage zullen leveren aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het Europees Jaar.

_______________

[1] Kwalitatieve Eurobarometer-enquête "European citizenship – Cross-border mobility", augustus 2010.

[2] Titel II VEU, in het bijzonder de artikelen 9, 10 en 11.

[3] Flash Eurobarometer 263 "Internal Market: Awareness – Perceptions – Impacts", april 2009.

[4] Scientific Report on the Mobility of Cross-Border Workers within the EU-27/EEA/EFTA Countries, in opdracht van de Europese Commissie, januari 2009.

[5] Kwalitatieve Eurobarometer-enquête "European citizenship – Cross-border mobility", augustus 2010.

[6] Flash Eurobarometer 294 "EU-burgerschap", maart 2010.

[7] COM(2010) 603 definitief van 27.10.2010.

[8] PB C 115 van 4.5.2010, blz. 1 - Informatie van de instellingen, organen en agentschappen van de EU – Europese Raad - Het programma van Stockholm — Een open en veilig Europa ten dienste en ter bescherming van de burger.

[9] COM(2010) 477 definitief van 15.9.2010 en COM(2010) 682 definitief van 23.11.2010.

[10] COM(2007) 773 definitief van 6.12.2007.

[11] Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s - Naar een Single Market Act voor een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen: 50 voorstellen om beter samen te werken, te ondernemen en zaken te doen", COM (2010) 608 definitief van 27.10.2010.

[12] SEC(2011) xxx.

[13] SEC(2011) xxx.

[14] PB C […] van [...], blz. […].

[15] PB C […] van [...], blz. […].

[16] COM(2009) 262 definitief van 10.6.2009.

[17] http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=NL&reference=P7-TA-2010-0483

[18] COM(2010) 603 definitief.

[19] Aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad van 18 december 2006 inzake sleutelcompetenties voor een leven lang leren, PB L 394 van 30.12.2006, blz. 10.

[20] Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen (het Financieel Reglement) (PB L 248 van 16.9.2002, blz. 1) – Verordening gewijzigd bij Verordening (EG, Euratom) nr. 1995/2006 van 13 december 2006 (PB L 390 van 30.12.2006, blz. 1).

[21] PB C 13 van 20.1.2009, blz. 3.

[22] PB L 312 van 23.12.1995, blz. 1.

[23] PB L 292 van 15.11.1996, blz. 2.

[24] PB L 136 van 31.5.1999, blz. 1.

[25] PB L 136 van 31.5.1999, blz. 1.

[26] Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen (het Financieel Reglement) (PB L 248 van 16.9.2002, blz. 1) – Verordening gewijzigd bij Verordening (EG, Euratom) nr. 1995/2006 van 13 december 2006 (PB L 390 van 30.12.2006, blz. 1).