TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

De COVID-19-pandemie heeft een grote economische schok teweeggebracht, die in de hele Europese Unie en wereldwijd aanzienlijke negatieve gevolgen heeft. De ernst van de impact zal afhangen van zowel de duur als de geografische verspreiding van de pandemie. COVID-19 heeft een ongeëvenaarde impact op het vervoer in het algemeen en op de spoorwegsector in het bijzonder. De pandemie kan in de spoorwegsector talrijke faillissementen en liquiditeitstekorten veroorzaken. Zij treft alle schakels van de toeleveringsketen en heeft een impact op zowel spoorwegondernemingen, verladers als logistieke ondernemingen. Ook infrastructuurbeheerder en exploitanten van dienstvoorzieningen zullen lijden onder de financiële gevolgen. Indien er geen maatregelen worden genomen, zal de pandemie een zware impact hebben op het internationale verkeer, de omvang van het goederenvervoer en het aantal passagiers, het digitaliseringsproces, de openstelling van de markt en de marktstructuren, en zal de weerslag daarvan lange tijd voelbaar zijn.

De spoorwegsector is van strategisch belang voor de Europese Unie. Het spoor levert een essentiële bijdrage aan de algemene economie en werkgelegenheid van de EU. De sector telt zelf 1 miljoen werknemers: 600 000 bij de spoorwegondernemingen en 440 000 bij de infrastructuurbeheerders (cijfers voor eind 2016).

Spoorvervoer is van cruciaal belang voor de EU-strategie voor een duurzamere vervoerssector, voor economische en sociale cohesie en voor de contacten tussen Europese burgers binnen en tussen de lidstaten. Het spoor levert met schone mobiliteit en een grote efficiëntie een belangrijke bijdrage aan de Europese vervoersmix. Daarom is het spoorvervoer, als meest duurzame en milieuvriendelijke vervoerswijze, van cruciaal belang voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de green deal.

De Europese spoorwegen vervoeren jaarlijks ongeveer 1,6 miljard ton goederen en 9 miljard passagiers. In 2016 werden in de Unie in totaal 450 miljard passagierskilometers met de trein afgelegd, ten opzichte van in totaal ongeveer 6 biljoen passagierskilometers voor alle vervoer over land. Het merendeel van het passagiersvervoer per spoor is binnenlands verkeer; in 2016 was slechts 6 % internationaal verkeer.

In 2016 vertegenwoordigde het goederenvervoer per spoor een volume van 419 miljard tonkilometers op een totaal van ongeveer 2,5 biljoen voor alle vervoer over land. Ongeveer de helft van alle goederenvervoer per spoor is internationaal vervoer. Hierdoor heeft het goederenvervoer per spoor een sterke Europese dimensie en ondervindt het nog sterker de impact van het gebrek aan interoperabiliteit en samenwerking tussen de nationale spoorwegnetten, wat zijn concurrentiepositie kan aantasten.

Na de uitbraak van COVID-19 zijn het passagiers- en goederenvervoer per spoor sterk gedaald door de ingevoerde beperkingen en de geringere vraag naar vervoer. Tijdelijke reisbeperkingen tussen de EU-lidstaten hebben aanzienlijke sporen nagelaten: de meeste internationale passagierstreinen rijden niet meer, het binnenlands spoorvervoer is tot 90 % gedaald ten opzichte van de cijfers van vorig jaar. Veel nieuwkomers moesten hun activiteiten staken en alle spoorwegexploitanten zagen hun vervoer sterk teruglopen.

Goederenvervoerders bieden binnenlands en internationaal goederenvervoer per spoor aan maar melden ook een terugval van de vervoersvolumes. Eén van de belangrijkste redenen was het wegvallen van de vraag vanuit bepaalde sectoren nadat de lockdownmaatregelen die de meeste lidstaten hadden genomen de productie hadden doen stilvallen. Nu, in de maanden na de lockdown, trekt de vraag langzaam weer aan maar het is nog onduidelijk hoe de vraag naar spoorvervoer verder zal evolueren.

Over het hele jaar 2020 zal de vraag naar passagiersvervoer naar verwachting ver onder het niveau van 2019 liggen en ook de vraag naar goederenvervoer zal aanzienlijk onder de cijfers van vorig jaar blijven.

Om de impact van de pandemie te beperken, worden op talrijke gebieden ambitieuze herstelmaatregelen voorbereid. In dit verband heeft de huidige verordening tot doel het bestaande kader voor het spoorvervoer aan te vullen om de nationale autoriteiten en de belanghebbenden in de spoorwegsector meer mogelijkheden te bieden om de negatieve gevolgen van de COVID-19-pandemie op te vangen en in te spelen op de dringende behoeften van de spoorwegsector zolang deze gevolgen van die crisis aanhouden. De maatregelen behelzen met name de kwijtschelding, de verlaging of uitstel van de heffingen voor de toegang tot en het gebruik van spoorweginfrastructuur en de schrapping van reserveringskosten. Zij bestrijken een referentieperiode van 1 maart 2020 tot en met 31 december 2020, tijdens dewelke de heffingen kunnen worden aangepast. Hiermee wordt afgeweken van artikel 27 van Richtlijn 2012/34/EU, waarin bepaald is dat de netverklaring (die een overzicht bevat van alle geldende heffingen) ten minste vier maanden vóór het verstrijken van de termijn voor de indiening van aanvragen voor infrastructuurcapaciteit wordt bekendgemaakt.