Advies over :

- het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en van de Raad betreffende Gemeenschapsmodellen (), en - het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en van de Raad inzake de rechtsbescherming van modellen () (94/C 388/03)

De Raad heeft op 20 december 1993 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 100 A van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over voornoemde voorstellen.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 4 mei 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pardon.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 317e Zitting (vergadering van 6 juli 1994) het volgende advies uitgebracht, dat bij hoofdelijke stemming met 83 stemmen vóór en 52 stemmen tegen, bij 11 onthoudingen is goedgekeurd.

1. Procedure

Het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en van de Raad betreffende Gemeenschapsmodellen en het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en van de Raad inzake de rechtsbescherming van modellen vormen een omvangrijk en belangrijk onderwerp. Daarom acht het Comité het beter, zonder uitstel een eerste deeladvies uit te brengen, dat nochtans definitief is, en waarin alleen op belangrijke en omstreden kwesties wordt ingegaan. Zij is echter voornemens, later een vervolgadvies over alle andere door de voorstellen van de Commissie opgeworpen vragen op te stellen.

2. Algemene opmerkingen

2.1. In de internationale handel wordt een steeds belangrijkere plaats ingenomen door industriële en intellectuele eigendomsrechten betreffende merken, octrooien, oorsprongsbenamingen, industriële tekeningen en modellen, auteursrechten, topografieën van halfgeleiderprodukten, computerprogramma`s, databanken, biotechnologische uitvindingen en plantaardige voortbrengselen.

2.2. Het Economisch en Sociaal Comité is het eens met het in het Groenboek betreffende de juridische bescherming van modellen van nijverheid (III/F/5131/91) neergelegde standpunt dat rechtsbescherming van modellen steeds belangrijker wordt : de produkten waarop modellen betrekking hebben, nemen vandaag de dag een belangrijke plaats in de economie in.

2.3. De afgelopen tien jaar hebben industriële modellen sterk aan belang gewonnen als wezenlijke factor in de handel in consumptiegoederen. Terecht zijn de betrokkenen in de geïndustrialiseerde landen, met name in Europa, steeds meer aandacht aan de rechtsbescherming ervan gaan schenken.

2.4. In het belang van het Europese bedrijfsleven dient namaak bestreden te worden. Inbreukplegers kunnen immers op ongerechtvaardigde wijze profiteren van de door de vervaardiger van het oorspronkelijke produkt gedane intellectuele, artistieke, economische en commerciële investeringen ().

2.5. Het Economisch en Sociaal Comité onderschrijft de stelling uit het Witboek dat :

- het noodzakelijk is, investeringen in industriële vormgeving als onderdeel van industriebeleid te bevorderen;

- het noodzakelijk is, modellen te beschermen omdat zij een uiting van de creativiteit van de maker vormen;

- het noodzakelijk is, te vermijden dat de consument de oorsprong van produkten met een identiek of gelijksoortig uiterlijk verwart of slachtoffer van een veiligheidsgebrek in deze produkten is;

- met de positieve bijdrage van modellen tot de technische innovatie rekening moet worden gehouden;

- het van belang is, toe te zien op eerbiediging van het beginsel van eerlijke handelstransacties.

2.6. Een interne markt van industriële en intellectuele eigendomsrechten is een dringende noodzakelijkheid voor de Europese Unie; daartoe dient er een communautair rechtssysteem voor industriële modellen te komen. Derhalve hecht het Economisch en Sociaal Comité zijn goedkeuring aan het initiatief, een verordening ter zake voor te stellen.

2.7. De slotakte van de multilaterale onderhandelingen in het kader van de Uruguay-ronde bevat een akkoord over de facetten van de intellectuele-eigendomsrechten die de handel raken.

In artikel 7 van dat akkoord worden de met deze rechten nagestreefde doeleinden gedefinieerd :

"De bescherming en eerbiediging van de intellectuele-eigendomsrechten moet in beginsel bijdragen tot stimulering van technologische innovatie, uitbreiding van overdracht en verspreiding van technologie, wederzijds voordeel voor ontwikkelaars en van technische kennis, adequate welvaarts- en welzijnsverhoging en evenwicht tussen rechten en plichten."

2.8. Krachtens artikel 26, 2e alinea van het akkoord mogen de ondertekenaars slechts beperkte uitzonderingen op de bescherming van industriële modellen maken. Zulks op voorwaarde dat deze niet onrechtmatig afbreuk doen aan de normale exploitatie van het beschermde model en, rekening houdend met de legitieme belangen van derden, niet onrechtmatig schade berokkenen aan de legitieme belangen van de houder van dit model.

Op grond van artikel 26, 3e alinea, duurt de bescherming minstens 10 jaar.

2.8.1. Het akkoord over de TRIP`s laat de bevoegdheid van de ondertekenaars onverlet, de voorwaarden voor en omvang van de modellenbescherming vast te leggen.

2.9. Dit met name door de lid-staten van de Europese Unie en door de Europese Gemeenschappen ondertekende akkoord is overeenkomstig artikel 1 bindend. Partijen kunnen dan alleen nog maar een bredere bescherming dan in het akkoord is voorgeschreven in hun wetgeving opnemen, op voorwaarde dat deze bescherming niet in strijd met het akkoord is.

2.10. Het is van belang dat met de EG-verordening betreffende gemeenschapsmodellen de aangegane verplichtingen worden geëerbiedigd.

2.11. Deze rechten zijn ontworpen ter stimulering van innovatie en daarmee ten behoeve van economische vooruitgang en de positie van de consument.

2.12. Om die redenen wordt de maker gedurende een bepaalde periode een uitsluitend recht op de economische exploitatie van zijn innovatie toegekend.

2.13. De aldus gemaakte winst, waarvan het ontstaan en de hoogte van de markt afhangen, dient als compensatie voor de arbeid, het onderzoek en de investeringen van de maker.

2.14. Deze situatie brengt vervolgens anderen ertoe eveneens inspanningen te leveren om innovaties tot stand te brengen.

2.15. Bij gebrek aan bescherming door rechten van industriële en intellectuele eigendom zouden nieuwe voortbrengselen worden nagemaakt, met als mogelijk gevolg dat het rendement voor de maker teniet wordt gedaan en de innovatieprikkel wordt verminderd.

2.16. Daarom vormt de mogelijkheid namaak te verbieden het belangrijkste onderdeel van de aan de maker toegekende rechten.

2.17. Met de toekenning van industriële en intellectuele eigendomsrechten worden exclusieve rechten in het leven geroepen. Deze laatste vormen de sluitsteen van iedere efficiënte markteconomie.

3. Beschermingsvoorwaarden

3.1. Als eerste voorwaarde geldt dat het model nieuw moet zijn.

3.1.1. Krachtens artikel 5 van het voorstel voor een verordening moet de nieuwheid wereldwijd zijn.

3.1.2. Deze aldus geformuleerde bepaling lijkt moeilijk toe te passen op een groot aantal terreinen, en met name op de textielindustrie. Verkopers van nagemaakte produkten bemachtigen vaak verklaringen waaruit ten onrechte blijkt dat het bestreden model reeds eerder in een derde land was vervaardigd.

3.1.3. In deze omstandigheden lijkt het beter de openbaarmaking ten aanzien van betrokkenen vóór de referentiedatum tot de Europese Gemeenschap te beperken.

3.1.4. In het licht van het voorgaande kan artikel 5, lid 2, wellicht als volgt worden geformuleerd :

"Een model wordt geacht voor het publiek beschikbaar te zijn gesteld, indien het na inschrijving is gepubliceerd, dan wel tentoongesteld, in de handel gebruikt of op enigerlei andere wijze bekend is gemaakt. Dit geldt echter niet wanneer gespecialiseerde, in de Gemeenschap actieve kringen uit de betrokken sector hiervan redelijkerwijs niet vóór de referentiedatum op de hoogte konden zijn." (laatste volzin blijft ongewijzigd).

3.2. Eigenheid, de tweede beschermingsvoorwaarde, wordt in artikel 6 gedefiniëerd.

3.2.1. In de toelichting wordt op blz. 21 gesteld dat de uitdrukking "zaakkundig gebruiker" eveneens dient om aan te geven dat de overeenkomst niet op het niveau van "deskundigen inzake vormgeving" moet worden beoordeeld. Hiermee lijkt het bijvoeglijk naamwoord "zaakkundig" tweeslachtig en dient derhalve te worden geschrapt.

3.2.2. De bedoelde gebruiker is diegene die een professioneel of persoonlijk belang bij de verkrijging of reproduktie van het model heeft.

3.2.3. De uitdrukking "in belangrijke mate" moet worden geschrapt. Zij heeft namelijk tot gevolg dat talloze modellen, met name in de textiel, van de beoogde bescherming worden uitgesloten.

3.2.4. Men zou ervan moeten uitgaan dat een model eigenheid vertoont wanneer het zich door de algemene visuele indruk die het bij het betrokken publiek wekt, onderscheidt van ieder ander model dat in het kader van de normale beroepspraktijk binnen de in de Gemeenschap actieve kringen uit de betrokken sector bekend is.

3.2.5. De eigenheid van een model zou moeten voortvloeien uit een creatie die zich vóór de referentiedatum door een andere indruk bij de van een binnen de betrokken kringen in de Gemeenschap bekend uiterlijk onderscheidt.

3.3. Rekening houdend met de voorgestelde redactie van artikel 5, lid 1, zou artikel 11, lid 1, als volgt moeten luiden :

"De door het Gemeenschapsmodel geboden bescherming geldt voor ieder model dat, ongeacht verschillen, bij de gebruiker een gelijksoortige algemene indruk wekt."

3.4. Gegeven deze redactie lijkt lid 2 overbodig en kan eventueel worden geschrapt.

4. De reparatieclausule

4.1. Modellenbescherming leidt evenals alle andere industriële beschermingsrechten tot uitsluitende rechten (monopolierechten). Het aan de modelhouder toegekende monopolie heeft echter alleen betrekking op de uiterlijke vormgeving (het "model") van een produkt en niet op het produkt zelf.

4.2. Het modellenrecht biedt zodoende een vorm-, maar niet een produktmonopolie. "De bescherming van het model van een horloge belemmert de mededinging op de horlogemarkt niet" (punt 9.2 van de Toelichting uit het voorstel van de Commissie voor een verordening).

4.3. Bij reserveonderdelen die onder de reparatieclausule vallen (b.v. een spatbord of koplamp van een auto) ligt dit anders. De vorm, het "model", van deze onderdelen kan ten opzichte van het te vervangen oorspronkelijke produkt niet worden veranderd.

4.4. Modellenbescherming voor dergelijke onderdelen leidt derhalve tot produktmonopolies op de markten voor reserveonderdelen; door een modellenrecht voor een reserve-spatbord of een reserve-lamp wordt iedere mededinging in deze produktensector uitgesloten.

4.5. Dit is in strijd met de kern van de modellenbescherming; de wetgever is bevoegd de inhoud daarvan naar gelang van de omstandigheden vast te leggen (zie boven, par. 2.8.1).

4.6. De reparatieclausule is zo`n geval : de verkrijging en uitoefening van het modellenrecht wordt toegestaan, en de uitoefening van dit recht wordt slechts verboden wanneer zulks enkel onrechtmatig kan geschieden, zoals in de reparatiesector. Op deze manier wordt verhinderd dat monopolies ontstaan, concurrerende aanbieders uit de markt worden gedrukt en de consumenten aan prijsoplegging door de alsdan enige aanbieder worden overgeleverd.

4.7. Tegelijkertijd worden daarmee monopoliepremies voorkomen. Immers, de misbare voorwaarde voor een "modelpremie" is dat er een markt is en consumenten hun voorkeur kunnen laten spreken (zie boven 2.13). Dit valt weg wanneer modellenbescherming uitgebreid zou worden tot reserveonderdelen die onder de reparatieclausule vallen (zie boven 4.4).

4.8. De door de Commissie voorgestelde reparatieclausule heeft daarom de steun van het Economisch en Sociaal Comité.

4.9. De aandacht van het Comité is gevestigd op het gebrek aan duidelijkheid over het toepassingsgebied van artikel 23. Het Comité verzoekt de Commissie met name opheldering te geven over de vraag of het de bedoeling is dat dit artikel van toepassing is op onderdelen van een samengesteld produkt, wanneer, zoals bijvoorbeeld in het geval van voorruiten van auto`s, de ontwerper van dat produkt geen intellectuele-eigendomsrechten ten aanzien van de onderdelen ervan houdt.

Brussel, 6 juli 1994.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

Susanne TIEMANN

() PB nr. C 29 van 31. 1. 1994, blz. 20.

() PB nr. C 345 van 23. 12. 1993, blz. 14.

() PB nr. C 52 van 19. 2. 1994.