Speciaal verslag EU-bijstand  
aan TunesiëNL 2017  nr. 03
1977 - 2 017
EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
L-1615 Luxemburg  
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-1
Inlichtingen: eca.europa.eu/nl/Pages/ContactForm.aspx
Website: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver (http://europa.eu).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2017
Print ISBN 978-92-872-6990-4 ISSN 1831-0915 doi:10.2865/46294 QJ-AB-17-002-NL-C
PDF  ISBN 978-92-872-6951-5  ISSN 1977-575X  doi:10.2865/748314  QJ-AB-17-002-NL-N
EPUB  ISBN 978-92-872-6950-8  ISSN 1977-575X  doi:10.2865/72021  QJ-AB-17-002-NL-E
© Europese Unie, 2017
Overneming met bronvermelding toegestaan.
EU-bijstand  
aan Tunesië
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2017  nr. 03
02
 Controleteam
In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar doelmatigheidscontroles en nalevingsgerichte controles van 
specifieke begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze controletaken zorgt de ERK 
ervoor dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor de doelmatigheid of de naleving, 
de omvang van de betrokken inkomsten of uitgaven, de verwachte ontwikkelingen en de politieke en publieke belangstelling.
Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door ERK-kamer III, die verantwoordelijk is voor de controle van de uitgaventerrei -
nen externe maatregelen, veiligheid en justitie.  De heer Karel Pinxten, de deken van deze kamer, is het rapporterende lid.  Bij 
de voorbereiding van dit verslag werd hij ondersteund door Gerard Madden, zijn kabinetschef; Alejandro Ballester Gallardo, 
hoofdmanager controle; Nikolaos Zompolas, taakleider; Thomas Haellstrom, Erika Soveges en Nicola Berloco, controleurs.
Van links naar rechts:  Karel Pinxten, Alejandro Ballester Gallardo, Nikolaos Zompolas, Gerard Madden,  
Erika Soveges, Nicola Berloco, Thomas Haellstrom.

03
 Inhoud
Paragraaf
 Acroniemen en afkortingen
I-VIII  Samenvatting
1-11  Inleiding
1-6 Achtergrond van het land
7-8 Kader voor samenwerking met de EU
9 -11  Financiering voor ontwikkeling
12-15  Reikwijdte en aanpak van de controle
16-61  Opmerkingen
16-28  De EDEO en de Commissie hebben het merendeel van de belangrijke uitdagingen aangepakt door 
in samenwerking met de belangrijkste donoren aanzienlijke extra middelen in te zetten, maar de 
steun was niet gericht genoeg
17-22  De middelen werden aanzienlijk verhoogd om tegemoet te komen aan dringende behoeften
23-25  De middelen waren over te veel terreinen versnipperd
26-28  De EU-maatregelen werden goed gecoördineerd met de belangrijkste donoren, maar een gezamenlijke 
programmering met de lidstaten kwam niet tot stand
29-61  De EU-maatregelen hebben Tunesië aanzienlijk geholpen, maar er waren tekortkomingen in de 
uitvoering van de programma’s door de Commissie
30-44  Algemene begrotingssteun werd snel uitbetaald maar de daaraan verbonden voorwaarden waren te 
flexibel
45-47  De lening voor macrofinanciële bijstand bood, ondanks vertragingen en een laag uitbetalingstempo, 
waardevolle toegang tot financiering
48-54  Sectorale programma’s voor begrotingssteun waren relevant, maar een geloofwaardige strategie ontbrak
55-61  Met projecten werden relevante kwesties aangepakt, maar de opzet ervan kende vertragingen en 
gebreken
04 Inhoud 
62-73  Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I  — Lijst van programma’s voor begrotingssteun en macrofinanciële bijstand
 Bijlage II — Lijst van projecten
 Antwoorden van de Commissie en van de EDEO
05
 Acroniemen en afkortingen
AFD : Agence Française de Développement
AfDB : Afrikaanse Ontwikkelingsbank (African Development Bank)
BSP : Programma’s voor begrotingssteun (Budget Support Programmes)
CRIS : gemeenschappelijk Relex-informatiesysteem (Common Relex Information System)
DAC : Commissie voor ontwikkelingsbijstand (van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling)
EBWO : Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling
EDEO : Europese Dienst voor extern optreden
EIB: Europese Investeringsbank
ENI : Europees nabuurschapsinstrument
ENPI : Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument
EUD : delegatie van de Europese Unie (European Union Delegation)
IMF : Internationaal Monetair Fonds
MFB : macrofinanciële bijstand
NIF: investeringsfaciliteit voor het nabuurschapsbeleid (Neighbourhood Investment Facility)
NIP : nationaal indicatief programma
PAR : programma ter ondersteuning van het herstel (programme d’appui à la relance)
PEFA : overheidsuitgaven en financiële verantwoordingsplicht (Public Expenditure and Financial Accountability)
SBC : overeenkomsten voor staatsopbouw (State Building Contracts)
SPRING : steun voor partnerschap, hervormingen en inclusieve groei (Support for Partnership, Reforms and Inclusive 
Growth)
SSF : integraal steunkader (Single Support Framework)
06
 Samenvatting
I
De Tunesische „Jasmijnrevolutie” van januari 2011 wordt beschouwd als de eerste in de reeks opstanden van de „Arabi -
sche lente”. Sindsdien heeft Tunesië substantiële vooruitgang geboekt met de politieke overgang naar democratie in een 
periode van onzekerheid die wordt gekenmerkt door politieke instabiliteit, sociale onrust en terroristische aanslagen. De 
EU heeft Tunesië aanzienlijke politieke en financiële steun geboden om het land te helpen de nieuwe uitdagingen het 
hoofd te bieden. In de periode 2011-2015 heeft de EU een bedrag van 1,3 miljard euro aan bilaterale bijstand toegewezen 
aan Tunesië.
II
Wij hebben beoordeeld of de EU-bijstand aan Tunesië na de revolutie van de Arabische lente van 2011 goed is besteed. 
Wij concluderen dat het geld over het algemeen goed werd besteed aangezien daarmee een aanzienlijke bijdrage is 
geleverd aan de democratische overgang en de economische stabiliteit van Tunesië na de revolutie. Het beheer van de 
bijstand door de Commissie vertoonde echter een aantal tekortkomingen.
III
De Europese dienst voor extern optreden (EDEO) en de Commissie hebben snel gereageerd door financiële steun te 
bieden voor de aanpak van twee van de belangrijkste uitdagingen: de economische crisis en de overgang naar de demo -
cratie. Wij hebben vastgesteld dat de Commissie heeft geprobeerd te veel gebieden aan te pakken, met als resultaat dat 
de potentiële impact van de steun verwaterde en het moeilijk was om de talrijke acties te beheren. De EU-maatregelen 
werden goed gecoördineerd met de belangrijkste donoren en binnen de EU-instellingen en -afdelingen, maar een geza -
menlijke programmering met de lidstaten is niet tot stand gekomen.
IV
De EU-financiering werd op verschillende wijzen verstrekt, zoals door middel van algemene en sectorale begrotings -
steun, een lening voor macrofinanciële bijstand (MFB), en zelfstandige projecten.
07 Samenvatting 
V
In het kader van vier grote programma’s voor begrotingssteun werd een aanzienlijke hoeveelheid middelen snel overge -
dragen en werden de Tunesische ambtgenoten geholpen bij het vormgeven van een hervormingsagenda. Desondanks 
waren de uitbetalingsvoorwaarden te flexibel en verminderden ze de stimulans voor de partner om de in de financie -
ringsovereenkomsten gespecificeerde maatregelen te nemen. De PEFA-beoordeling inzake overheidsuitgaven en finan -
ciële verantwoordingsplicht, waarmee de daadwerkelijke vorderingen op het gebied van de hervormingen in de sector 
overheidsfinanciën onbetwistbaar kunnen worden getoetst, is sinds 2010 niet verricht. De nieuwe PEFA-beoordeling 
wordt naar verwachting in maart 2017 afgerond.
VI
De trage uitvoering was een belangrijke tekortkoming voor zowel de MFB-lening als het overgrote deel van de secto -
rale begrotingssteun en projecten. De MFB-lening heeft Tunesië geholpen om toegang te krijgen tot financiering tegen 
gunstige voorwaarden. Aan drie sectoren werd sectorale begrotingssteun verleend, maar voor twee daarvan ontbraken 
geloofwaardige sectorale strategieën. Zowel bij sectorale begrotingssteun als bij projecten hebben wij gevallen aange -
troffen waarin de doelstellingen van de maatregelen specifiek noch meetbaar waren.
VII
De Tunesische autoriteiten hebben een aantal belangrijke hervormingen doorgevoerd, maar in een zeer traag tempo. 
Deze langzame uitvoering was voornamelijk te wijten aan de talrijke regeringswisselingen en de ingrijpende aard en het 
aanzienlijke aantal van de bestaande uitdagingen. De Commissie heeft zich ertoe verbonden om Tunesië zowel politieke 
als financiële steun te blijven verlenen om deze uitdagingen aan te pakken.
VIII
Het verslag bevat een aantal aanbevelingen om de planning van de bijstand en het beheer van de EU-maatregelen te 
verbeteren.
08
 Inleiding
Achtergrond van het land
01 
Tunesië is een lagermiddeninkomensland in Noord-Afrika. In 2015 had het land 
ongeveer 11 miljoen inwoners en een bruto nationaal inkomen per hoofd van de be -
volking van 3 970 Amerikaanse dollar1. Na 23 jaar aan de macht te zijn geweest, werd 
president Zine El Abidine Ben Ali in januari 2011 afgezet na de Tunesische revolutie, 
ook bekend als de „Jasmijnrevolutie”. Dit wordt beschouwd als de eerste van de op -
standen die nu bekend staan als de Arabische lente.
02 
Vergeleken met de andere landen waarin een revolutie heeft plaatsgevonden tijdens 
de Arabische lente is de politieke overgang in Tunesië het verst gevorderd. In de 
afgelopen vier jaar heeft het land een nieuwe grondwet aangenomen en vrije en eer -
lijke verkiezingen gehouden. De Nobelprijs voor de vrede van 2015 werd toegekend 
aan het kwartet voor nationale dialoog2 vanwege zijn doorslaggevende bijdrage 
tot de opbouw van een pluralistische democratie in Tunesië als uitvloeisel van de 
Jasmijnrevolutie van 2011.
03 
Na 2011, beleefde het land grote onzekerheid, sociale onrust en aanvallen op civie -
le doelen door gewapende rebellen. In deze periode had het grote moeite om de 
macro-economische stabiliteit voor de korte termijn te bewaren in het licht van de 
moeilijke internationale economische omstandigheden en de toegenomen regionale 
onrust.
04 
De versterking van de economische activiteit is een van de grootste uitdagingen 
voor Tunesië, aangezien dit een noodzakelijke voorwaarde is voor duurzame oplos -
singen voor de grootste sociaal-economische problemen van het land, namelijk een 
hoge werkloosheid en de regionale ongelijkheid. Tussen 2000 en 2010 bedroeg de 
gemiddelde economische groei van Tunesië 4,4 %, maar in 2011, het jaar van de revo -
lutie, kromp de economie met 1,9 %. De totale werkloosheid is hoog. Na een stijging 
tot 19 % in 2011 daalde dit cijfer tot 15 % in 2015. De werkloosheid is bijzonder hoog 
onder vrouwen (23 %), jonge afgestudeerden (67 %) en jongeren in het algemeen 
(35 %)3.
05 
Tunesië staat voor uitdagingen die verband houden met de zwakke institutionele 
capaciteit, de buitensporige centralisatie van de besluitvorming en met corruptie. In 
de corruptieperceptie-index van 174 landen van Transparency International4 stond 
Tunesië in 2015 op de 76e plaats. Op de World Justice Project Rule of Law Index van 
2015 staat Tunesië op de 43e plaats en schaart zich daarmee tussen de landen die het 
best presteren in de regio.1 De Wereldbank, DataBank, 
Development Indicators.
2 Het kwartet voor nationale 
dialoog werd in 2013 
opgericht en omvat vier 
organisaties uit het Tunesische 
maatschappelijk middenveld: 
Het Algemeen Tunesisch 
Arbeidsverbond, het 
Tunesisch Verbond van 
Industrie, Handel en Ambacht, 
de Tunesische Liga voor de 
Rechten van de Mens en de 
Tunesische Orde van 
Advocaten.
3 Internationaal Monetair 
Fonds, „Request for an 
extended arrangement under 
the extended Fund Facility”, 
mei 2016.
4 De transparantiescore van 
Tunesië is gedaald van 
41 in 2012 en 2013 tot 
40 in 2014 en 38 in 2015.
09 Inleiding 
06 
De veiligheidssituatie vormt een steeds grotere uitdaging. De confrontaties met sala -
fisten (2012) en politieke moorden (2013), alsmede de terroristische aanslagen op het 
Bardo-museum in Sousse en tegen de presidentiële garde in 2015 hebben zowel de 
economie5 van het land als de samenleving een zware slag toegebracht.
Kader voor samenwerking met de EU
07 
De associatieovereenkomst tussen de EU en Tunesië van juli 1995 vormt de basis 
voor de bilaterale betrekkingen. In november 2006 presenteerde de Commissie een 
landenstrategiedocument waarin het kader voor de samenwerking van de EU met 
Tunesië werd vastgelegd voor de periode 2007-2013. In november 2010 publiceerde 
de Commissie een tussentijdse evaluatie van de strategie en het nationale indicatieve 
programma (NIP) voor de periode 2011-20136, waarin deze strategie in praktijk wordt 
gebracht.
08 
De samenwerking met de EU is aanzienlijk veranderd na de revolutie van de Ara -
bische lente in 2011. In maart 2011 heeft de EU zich bereid verklaard om steun te 
verlenen aan al haar zuidelijke buren die „in staat en bereid waren om hervormingen 
door te voeren via een partnerschap voor democratie en gedeelde welvaart”7. In 
mei 2011 hebben de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) en de Commissie 
een nieuwe aanpak vastgesteld voor de 16 landen van het Europees nabuurschap8. 
Deze nieuwe aanpak was gericht op de versterking van het partnerschap tussen de 
EU en de landen en samenlevingen van het nabuurschap, het opbouwen en consoli -
deren van gezonde democratieën, het nastreven van duurzame economische groei 
en het tot stand brengen van verbindingen tussen de burgers en het maatschappelijk 
middenveld van de landen van de regio. Op basis van de nieuwe strategische aanpak 
in 2012 heeft de EU met Tunesië een politiek akkoord gesloten over een actieplan 
voor de periode 2013-2017 dat voorziet in de instelling van een geprivilegieerd part -
nerschap9. De belangrijkste onderdelen van dat partnerschap zijn:
a) verdieping van de politieke samenwerking, waaronder een politieke dialoog op 
hoog niveau, parlementaire samenwerking, samenwerking op het gebied van 
veiligheid en democratie en justitie;
b) uitbreiding van de economische en sociale integratie met de Europese Unie 
teneinde een gemeenschappelijke economische ruimte tot stand te brengen, 
alsmede de ontwikkeling van de diepe en brede vrijhandelsovereenkomst tussen de 
EU en Tunesië ;
c) een nauwer partnerschap tussen bevolkingsgroepen door de versterking van de 
individuele of organisatorische banden op het gebied van onderwijs, werkgele -
genheid, volksgezondheid, cultuur, immigratie en mobiliteit.5 In 2015 zijn de toeristische 
activiteiten 
(deviezenontvangsten) met 
54 % afgenomen.
6 EDEO/Europese Commissie, 
nationaal indicatief 
programma Tunesië 
2011-2013.
7 COM(2011) 200 definitief van 
8 maart 2011 „Een 
partnerschap voor democratie 
en gedeelde welvaart met het 
zuidelijke Middellandse 
Zeegebied”.
8 COM(2011) 303 definitief van 
25 mei 2011 „Inspelen op de 
veranderingen in onze 
buurlanden”.
9 EDEO, „Relations Tunisie-
Union Européenne: Un 
partenariat privilégié. Plan 
d’Action 2013-2017” https://
eeas.europa.eu/delegations/
tunisia/documents/
press_corner/
plan_action_tunisie_
ue_2013_2017_fr.pdf
10 Inleiding 
Financiering voor ontwikkeling
09 
De bilaterale bijstand voor samenwerking die aan Tunesië was toegewezen voor de 
periode 2011-2015 bedroeg 1,3 miljard euro. Deze financiering omvatte programma’s 
van het Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument (ENPI) en het Europees 
nabuurschapsinstrument (ENI), thematische instrumenten en programma’s10, humani -
taire hulp, de investeringsfaciliteit voor het nabuurschapsbeleid (NIF) en één in 2014 
ondertekende MFB-overeenkomst (zie grafiek 1 ).10 De thematische instrumenten 
zijn het Europees instrument 
voor democratie en 
mensenrechten, het 
instrument voor bijdrage aan 
stabiliteit en vrede, het 
programma voor 
grensoverschrijdende 
samenwerking (Italië-Tunesië) 
en het programma voor 
niet-statelijke actoren en 
lokale autoriteiten.Grafiek 1
Bron:  Delegatie van de Europese Unie (EU-delegatie) in Tunesië, verslag 2015, „Coopération de l’Union européenne en Tunisie”, mei 2016; en de 
databank van het gemeenschappelijk Relex-informatiesysteem (CRIS).Vastleggingen voor Tunesië door middel van een financieringsinstrument voor de 
periode 2011-2015
NIF (51,3 miljoen euro)
Thematische instrumenten (64,2 miljoen euro)Humanitaire hulp (80,5 miljoen euro)
MFB (300,0 miljoen euro) ENPI en ENI (800,8 miljoen euro)
11 Inleiding 
10 
In de periode 2011-2015 heeft de Commissie de, zowel algemene als sectorale, 
programma’s voor begrotingssteun (zie tekstvak 1 ), een MFB-lening en zelfstandige 
projecten gepland en uitgevoerd. De algemene programma’s voor begrotingssteun 
bestonden uit een cluster van vijf opeenvolgende programma’s11 die waren gericht 
op het herstel van de economie en die maatregelen omvatten voor structurele her -
vormingen op verschillende gebieden. De sectorale programma’s voor begrotings -
steun waren hoofdzakelijk opgezet vóór 2011, maar de uitbetalingen vonden meestal 
plaats na de revolutie. Zij hadden betrekking op diverse gebieden zoals onderwijs, 
water, milieu en de hervorming van de overheidsbegroting. Bovendien heeft de 
Commissie projecten gefinancierd die betrekking hebben op diensten, werken, het 
aanschaffen van uitrusting en twinningprogramma’s. De Commissie heeft contracten 
gesloten met verschillende typen uitvoerende organen, zoals VN-agentschappen, 
nationale agentschappen en organisaties uit het maatschappelijk middenveld.11 PAR1 is een multisectorale 
begrotingsoperatie en 
PAR2-PAR5 zijn verrichtingen 
in het kader van 
overeenkomsten voor 
staatsopbouw (SBC). Met SBC 
wordt begrotingssteun 
verleend in fragiele situaties 
en in overgangssituaties. Ze 
werden in 2012 door de 
Commissie ingevoerd en 
binnen de DAC-codering 
worden SBC aangemerkt als 
algemene begrotingssteun.
Begrotingssteun
Begrotingssteun omvat de overdracht van financiële middelen naar de nationale schatkist van een partnerland, 
nadat dit land aan de overeengekomen betalingsvoorwaarden heeft voldaan. Deze steun wordt niet aan elk land 
verstrekt. Vóór en tijdens het programma moet aan de subsidiabiliteitscriteria worden voldaan en moeten de voor -
waarden vervuld zijn voordat er betalingen worden verricht.
Begrotingssteun omvat dialoog, financiële overdrachten naar de rekening van de nationale schatkist van 
het partnerland, prestatie-evaluatie en capaciteitsontwikkeling, gebaseerd op partnerschap en wederzijdse 
verantwoordingsplicht.
Begrotingssteun wordt uitbetaald in vaste of variabele tranches. De vaste tranches hebben een vaste waarde die 
vooraf is vastgesteld in de financieringsovereenkomst. Zij worden volledig (als aan alle voorwaarden is voldaan) of 
helemaal niet uitbetaald (indien aan één of meer van de voorwaarden niet is voldaan). De variabele tranches heb -
ben een maximale waarde die vooraf is vastgesteld in de financieringsovereenkomst. Zij worden geheel of gedeel -
telijk uitbetaald, waarbij het uit te betalen bedrag wordt gebaseerd op de resultaten die zijn behaald met betrek -
king tot vooraf bepaalde streefdoelen of aangewezen prestatie-indicatoren (mits tegelijkertijd aan de algemene 
voorwaarden is voldaan).
Uittreksels uit de richtsnoeren voor begrotingssteun van de Europese Commissie, september 2012.Tekstvak 1
12 Inleiding 
11 
Frankrijk en Duitsland zijn de andere grote Europese bilaterale donoren12. De Euro -
pese Investeringsbank (EIB)13 en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwik -
keling (EBWO)14 zijn belangrijke geldschieters van Tunesië. Internationale financiële 
instellingen verstrekken ook aanzienlijke financiële middelen. Sinds 2012 heeft de 
Wereldbank in totaal 2,1 miljard Amerikaanse dollar toegekend. Het Internationaal 
Monetair Fonds (IMF) heeft ook een aanzienlijke mate van betrokkenheid bij Tunesië. 
In mei 2016 heeft het IMF een tweede nationaal programma goedgekeurd, bestaan -
de uit een uitgebreide overeenkomst van 48 maanden voor een bedrag van 2,9 mil -
jard Amerikaanse dollar15.12 Sinds 2011 hebben zij in de 
vorm van leningen en 
subsidies respectievelijk 776 
en 950 miljoen euro 
toegewezen aan Tunesië.
13 Sinds 2011 bedraagt de totale 
financiering voor Tunesië 
1,5 miljard euro (voor sectoren 
als de industrie, water, vervoer, 
energie en diensten).
14 Sinds 2013 heeft de EBWO 
25 projecten gefinancierd en 
een totaalbedrag van 
300 miljoen euro uitbetaald.
15 Dit is het tweede programma 
van het IMF in Tunesië. In de 
periode 2013-2015 is in het 
kader van het programma van 
een stand-by-overeenkomst 
1,6 miljard Amerikaanse dollar 
uitgekeerd aan Tunesië.
13
 Reikwijdte en aanpak  
van de controle
12 
Bij de controle werd beoordeeld of de EU-bijstand aan Tunesië na de revolutie van de 
Arabische lente van 2011 goed is besteed. Om deze beoordeling uit te voeren, zijn bij 
de controle van de doelmatigheid en de doeltreffendheid van de bijstand de volgen -
de subvragen beantwoord:
i) Hebben de EDEO en de Commissie de belangrijkste uitdagingen voor Tunesië 
aangepakt?
ii) Heeft de Commissie haar programma’s goed uitgevoerd?
13 
De controle had betrekking op de uitgaven in het kader van het ENPI en het ENI. De 
nadruk lag daarbij op de programma’s in antwoord op de economische crisis en de 
EU-maatregelen met betrekking tot de democratische overgang, governance, justitie, 
en economische groei. De controle had ook betrekking op MFB.
14 
De controlesteekproef bestreek 70 % van de in de periode 2011-201516 aan Tunesië 
toegewezen bilaterale samenwerkingssteun. Naast de MFB-lening hebben wij zeven 
programma’s voor begrotingssteun en veertien projecten gecontroleerd. De  bijla -
gen I  en II bevatten verdere informatie over de betreffende EU-maatregelen.
15 
De controlewerkzaamheden werden uitgevoerd tussen maart en juli 2016. Voor 
onze beoordeling hebben wij bewijs verzameld door middel van een onderzoek op 
stukken en vraaggesprekken met de EDEO, de Commissie, de EU-delegatie in Tunis, 
de Tunesische autoriteiten en maatschappelijke organisaties, alsmede met interna -
tionale financiële instellingen en andere donoren17. In mei 2016 hebben wij ook een 
bezoek van twee weken aan Tunesië gebracht.16 De totale bilaterale 
samenwerkingssteun voor de 
periode 201 1-2015 bedroeg 
1,3 miljard euro. Dit bedrag 
omvat programma’s in het 
kader van het ENPI, het ENI, de 
thematische instrumenten en 
de NIF, en de MFB-lening.
17 Het IMF, de Afrikaanse 
Ontwikkelingsbank, de 
Wereldbank, het Agence 
Française de Développement.
14
 Opmerkingen
De EDEO en de Commissie hebben het merendeel van 
de belangrijke uitdagingen aangepakt door in 
samenwerking met de belangrijkste donoren 
aanzienlijke extra middelen in te zetten, maar de 
steun was niet gericht genoeg
16 
In dit deel onderzoeken wij of de prioriteiten en de toewijzing van middelen na 2011 
naar behoren werden aangepast om de belangrijkste problemen van Tunesië aan te 
pakken. Daarnaast gaan wij na of de problemen snel werden aangepakt door middel 
van goed gecoördineerde acties.
De middelen werden aanzienlijk verhoogd om tegemoet te 
komen aan dringende behoeften
17 
In 2010, vóór de revolutie, kende de Commissie een programma voor ontwikkelings -
hulp18 ter waarde van 240 miljoen euro voor de periode 2011-2013. Daarin waren voor 
ontwikkelingshulp de volgende prioritaire gebieden vastgesteld: werkgelegenheid, 
economische hervormingen en steun voor de particuliere sector en justitie. Een hori -
zontale doelstelling was de uitbreiding van de reikwijdte van goed bestuur.
18 
In de nasleep van de revolutie werd de hoeveelheid toegewezen middelen aanzien -
lijk verhoogd en is de focus van de bilaterale samenwerking van de EU veranderd. 
Met 445 miljoen euro bedroegen de toewijzingen voor de periode 2011-2013 bijna 
het dubbele. De gemiddelde jaarlijkse toewijzingen uit het Europees nabuurschaps- 
en partnerschapsinstrument en het Europees nabuurschapsinstrument19 stegen van 
80 miljoen euro in de periode vóór de revolutie tot 170 miljoen euro in de periode 
2011-2015 (zie grafiek 2 ). De aanzienlijk toegenomen financiering werd met name 
toegekend door middel van een op stimulansen gebaseerd „meer voor meer”-me -
chanisme, waarmee extra bijstand werd verleend aan partnerlanden die zich aan -
toonbaar op duurzame wijze inzetten voor hervormingen en vorderingen maakten 
bij de uitvoering daarvan20.18 De meerjarige strategie voor 
ontwikkelingshulp voor de 
periode 2007-2013 was 
vastgelegd in het 
landenstrategiedocument. 
Het NIP voor de periode 
2011-2013 bevatte een 
gedetailleerdere beschrijving 
van de toegewezen middelen 
en de prioriteiten. In het NIP 
werd verwezen naar de 
middelen die waren 
toegewezen in het kader van 
het ENPI.
19 Vanaf 2014 heeft het ENI het 
ENPI vervangen als het 
belangrijkste instrument voor 
ontwikkelingssamenwerking 
met de buurlanden.
20 Het „meer voor meer”-
stimuleringsmechanisme (dat 
SPRING wordt genoemd in het 
kader van het ENPI (tot 2013) 
en „overkoepelende fondsen” 
in het kader van ENI (zie ook 
tabel 1 over de aanvullende 
bijdragen)).
15 Opmerkingen 
19 
Sinds 2011 was de ondersteuning van de democratie een van de gebieden waarop de 
bijstand werd gericht (zie grafiek 3 ). De verkiezingswaarnemingsmissies van de EU 
zijn uitgevoerd om erop toe te zien dat de verkiezingen ordentelijk verliepen. Verdere 
steun voor de democratische overgang werd verstrekt door middel van programma’s 
ter ondersteuning van het maatschappelijk middenveld, justitie en de activiteiten 
van het nieuwe parlement. Na 2011 heeft de Commissie programma’s opgesteld ter 
bestrijding van de regionale ongelijkheid die mede ten grondslag lag aan veiligheids -
problemen en sociale spanningen. Met deze programma’s werden gemarginaliseerde 
gebieden, het herstel van arme buurten en de gezondheidssector ondersteund. Grafiek 2
Bron:  CRIS-databank.Jaarlijkse ENPI- en ENI-vastleggingen voor Tunesië voor de periode 2007-2015
050100150200250miljoen euro170 miljoen
80 miljoen
2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
16 Opmerkingen Grafiek 3
Bron:  Europese Commissie, NIP’s en de stand van zaken, oktober 2015.ENPI- en ENI-vastleggingen voor Tunesië vóór en na 2011 per prioritair gebied 
(omvang in verhouding tot de toewijzingen per jaar)
356 miljoen euro445 miljoen 
euro240 
miljoen 
euro300 
miljoen 
euroEU-VASTLEGGINGEN
NA DE REVOLUTIEEU-VASTLEGGINGEN
VÓÓR DE REVOLUTIE
Sociaalecono-
mische hervorming voor inclusieve groei62 %Regionale en lokale 
ontwikkeling20 %Fundamentele democrati-
sche elementen
18 %2014-20152011-2013
Sociale sector en 
het milieu
20 %
Goed bestuur en 
democratie
7 %Economische 
hervormingen en wederopbouw73 %2011-2013
Steun voor de particuliere sector34 %Justitie
7 %
Economische hervormin-
gen en governance
36 %Werkgelegenheid
23 %Economische governance 
en concurrentievermogen
60 %Verbeterde inzetbaarheid 
van afgestudeerden22 %Duurzame ontwikkeling
18 %2007-2010
17 Opmerkingen 
20 
Dankzij de extra middelen die beschikbaar werden gesteld na de revolutie konden 
de EDEO en de Commissie substantiële steun verlenen aan het nationaal programma 
voor economisch herstel. In een wankele en verslechterende macro-economische 
situatie werd in het grote herstelprogramma „Programme d’appui à la relance” (PAR) 
een aanzienlijke hoeveelheid dringend benodigde middelen van verschillende 
donoren en financiële instellingen samengevoegd om in onmiddellijke economische 
behoeften te voorzien. De bijdrage van de Commissie aan het PAR-programma was 
haar grootste uitgave in het kader van de voor Tunesië vastgelegde middelen. Deze 
financiering bestond uit vijf programma’s voor algemene begrotingssteun waarvoor 
in vijf jaar 448 miljoen euro werd vastgelegd, ofwel meer dan de helft van de in het 
kader van het ENPI en ENI toegewezen middelen voor de periode 2011-2015. Dit 
bedrag werd aangevuld door „meer voor meer”-middelen in de vorm van een extra 
bedrag van 155 miljoen euro in de periode 2011-2015 (zie paragraaf 18 en tabel 1 ). 
Deze algemene begrotingssteun had een bijzondere betekenis voor de Tunesische 
autoriteiten, aangezien de meeste andere financiering door donoren werd verstrekt 
in de vorm van leningen, waaraan schuldendienstkosten en terugbetaalverplichtin -
gen waren verbonden. Tabel 1Bijdrage van „meer voor meer”-toewijzingen aan PAR-programma’s
(miljoen euro)
PAR-programma JaarIn totaal toegewezen 
bedragAan PAR-programma’s 
toegewezen „meer voor 
meer”-middelenTotale jaarlijks toe -
gewezen „meer voor 
meer”-middelen
PAR1 2011 100 10 20
PAR2 2012 68 0 80
PAR3 2013 110 45 55
PAR4 2014 100 47 50
PAR5 2015 70 53 71,8
Totaal 448 155 276,81
1  Het saldo van de „meer voor meer”-middelen ter waarde van 121,8 miljoen euro werd gebruikt voor projecten op een groot aantal terreinen, 
zoals justitie en de renovatie van infrastructuur in arme wijken.
Bron:  EDEO en CRIS-databank.
21 
De Commissie heeft de economische behoeften van het land hoofdzakelijk aange -
pakt via de PAR-programma’s, maar er werd aanvullende steun verstrekt door middel 
van een MFB-lening en specifieke projecten. Op verzoek van de Tunesische autori -
teiten werd in 2014 een lening van 300 miljoen euro verstrekt ter aanvulling van de 
lening van het IMF ter ondersteuning van het programma voor economische stabili -
satie en hervorming van de regering.
18 Opmerkingen 
22 
Hoewel de uitdagingen op het gebied van macro-economische en democratische 
hervormingen relatief snel konden worden aangepakt, gold dat niet voor de her -
vorming van de veiligheidssector. De Tunesische regering verzocht de EU reeds in 
oktober 2011 voor het eerst om ondersteuning voor deze hervorming. De Commissie 
reageerde onmiddellijk op dit verzoek, maar het duurde twee jaar voordat met de 
Tunesische overheid overeenstemming werd bereikt over de opdrachtomschrijving 
voor een collegiale toetsing van de veiligheidssector in Tunesië. In december 2013 
werd door twaalf veiligheidsdeskundigen uit de lidstaten van de EU een verslag van 
collegiale toetsing uitgebracht. Na goedkeuring door de Tunesische autoriteiten 
werd in januari 2015 een identificatie- en formuleringsmissie uitgevoerd. De terro -
ristische aanslagen in maart en juni 2015 hebben de politieke dialoog versneld en 
in november 2015 ging de Tunesische regering akkoord met het voorstel van de Com -
missie voor een programma voor de hervorming van de veiligheidssector, met een 
begroting van 23 miljoen euro. Dit was vier jaar na het oorspronkelijke verzoek. Na de 
goedkeuring van het programma werd in juni 2016 een contract ondertekend voor 
het herstel van de veiligheidsinfrastructuur en de levering van apparatuur.
De middelen waren over te veel terreinen versnipperd
23 
De Tunesische autoriteiten zijn er niet in geslaagd om een betrouwbaar en alomvat -
tend nationaal ontwikkelingsplan te ontwikkelen. Doordat een dergelijk plan ont -
brak, hadden de donoren geen overzicht van de prioriteiten van het land, de vereiste 
middelen en de vooruitgang ten aanzien van de kernindicatoren. Daarom werden 
de EU-maatregelen geënt op de voortdurende en intensieve politieke dialoog met 
de Tunesische autoriteiten, de verslagen die voortkwamen uit verschillende behoef -
tenanalysen en identificatiemissies die waren georganiseerd door de EDEO en de 
Commissie.
24 
De EU-maatregelen hadden betrekking op een breed scala aan activiteiten. Na de 
revolutie in 2011 was er veel vraag naar ondersteuning in een groot aantal verschil -
lende sectoren. In het actieplan voor 2013-2017 van het bevoorrechte partnerschap 
(zie paragraaf 8) werden dertien prioriteiten vastgesteld en aan elk daarvan waren 
meerdere acties toegewezen. Gezien de toename van de beschikbare middelen heeft 
de Commissie het toepassingsgebied van de samenwerking uitgebreid om zo aan 
deze vraag te proberen voldoen. In strategische documenten, zoals het NIP 2011-2013 
en het integraal steunkader (SSF) 2014-2015, werden zeer ruime prioritaire gebieden 
vastgelegd. Dit heeft ertoe geleid dat er besluiten werden genomen en projecten 
werden gepland die te veel gebieden bestreken. In het integraal steunkader voor de 
periode 2014-2015 omvatte een van de prioritaire sectoren (essentiële bouwstenen 
van de democratie) zes afzonderlijke onderdelen, die een breed scala van gebieden 
besloegen: justitie, gelijke kansen, migratie en grensbeheer, hervorming van de me -
dia, hervorming van de veiligheidssector en ondersteuning van de culturele sector21. 
In het jaarlijkse verslag van de EU-delegatie22 wordt verwezen naar acties die over 
meer dan twintig uitgavenrubrieken zijn verspreid (waaronder onderwijs, gezond -
heidszorg, landbouw, milieu, klimaatverandering, vervoer, onderzoek en thematische 
gebieden zoals grensoverschrijdende samenwerking).21 Directoraat-generaal 
Nabuurschapsbeleid en 
Uitbreiding van de Commissie, 
nota inzake de financiële 
bijstand aan Tunesië, stand 
van zaken: oktober 2015.
22 EU-delegatie, verslag 2015, 
„Coopération de l’Union 
européenne en Tunisie”.
19 Opmerkingen 
25 
De enorme verscheidenheid aan beleidsterreinen was in strijd met de doelstelling 
van de Commissie om de steun op een beperkt aantal gebieden te richten. In de 
erkende beste praktijken voor de toewijzing van ontwikkelingshulp, zoals vastgesteld 
in de Europese consensus inzake ontwikkeling23 en de verklaring van Parijs over de 
doeltreffendheid van ontwikkelingshulp24, wordt bepaald dat EU-donoren ernaar 
moeten streven hun actieve betrokkenheid in een bepaald land te richten op hooguit 
drie sectoren. Doordat de Commissie haar inspanningen onvoldoende heeft gecon -
centreerd, is de potentiële impact van de financiering verzwakt en werd het beheer 
ervan bemoeilijkt.
De EU-maatregelen werden goed gecoördineerd met 
de belangrijkste donoren, maar een gezamenlijke 
programmering met de lidstaten kwam niet tot stand
26 
De EU-maatregelen werden goed gecoördineerd met de belangrijkste internationale 
actoren op het gebied van ontwikkelingssamenwerking in Tunesië, zoals het IMF, 
de Wereldbank, de Afrikaanse Ontwikkelingsbank (AfDB) en het Agence Françai -
se de Développement (AFD). De EU heeft belangrijke programma’s, met name op 
het gebied van begrotingssteun en macrofinanciële bijstand, samen met andere 
donoren gepland en uitgevoerd. Bepaalde EU-projecten werden uitgevoerd door 
VN-agentschappen, nationale ontwikkelingsagentschappen of ontwikkelingsbanken. 
Met ingang van 2016 waren er ook negen lopende twinningprojecten, met een totale 
begroting van 12 miljoen euro, die door de EU werden gefinancierd en door de lidsta -
ten werden uitgevoerd25.
27 
De EU is de donor die het hoogste subsidiebedrag betaalt aan Tunesië en aanwezig 
is op tal van verschillende gebieden. De EU-delegatie speelt dus een belangrijke rol 
in de donorgemeenschap. Zij vergemakkelijkt op actieve wijze de coördinatie van de 
donoren, die ten minste maandelijks bijeenkomen om de planning van de program -
ma’s en eventuele problemen die zich voordoen tijdens de uitvoering van de pro -
gramma’s in detail te bespreken.
28 
De EDEO en de Commissie hebben door middel van regelmatig overleg en frequen -
te uitwisseling van relevante informatie in elke fase van de programmacyclus nauw 
samengewerkt met de lidstaten, met name in het kader van het ENI-comité. Deze 
samenwerking had echter geen betrekking op de gezamenlijke programmering met 
de lidstaten, die was aanbevolen door de ENI-verordening26. Met het oog op het ge -
leidelijk opstarten van een gezamenlijke programmering in Tunesië hebben de EDEO 
en de Commissie in de afgelopen vier jaar overleg gevoerd met de EU-lidstaten.23 De Raad, het Europees 
Parlement en de Commissie 
inzake de Europese Unie 
(2006/C 46/01), 
Gemeenschappelijke 
verklaring van de Raad en de 
vertegenwoordigers van de 
regeringen der lidstaten, in 
het kader van de Raad, het 
Europees Parlement en de 
Commissie betreffende het 
ontwikkelingsbeleid van de 
Europese Unie: „De Europese 
consensus”.
24 OESO, Paris Declaration on Aid 
Effectiveness, 2005 ( http://
www.oecd.org/dac/
effectiveness/34428351.pdf ).
25 Duitsland, Spanje, Frankrijk, 
Italië, Nederland en Oostenrijk.
26 Artikel 5 van Verordening (EU) 
nr. 232/2014 van het Europees 
Parlement en de Raad van 
11 maart 2014 tot vaststelling 
van het Instrument voor 
Europees nabuurschap (PB 
L 77 van 15.3.2014, blz. 27).
20 Opmerkingen 
De EU-maatregelen hebben Tunesië aanzienlijk 
geholpen, maar er waren tekortkomingen in de 
uitvoering van de programma’s door de Commissie
29 
In dit deel onderzoeken wij in hoeverre de Commissie haar bilaterale programma’s 
voor ontwikkelingshulp heeft uitgevoerd. Wij beoordelen vier programmatypen: 
a) vier programma’s voor algemene begrotingssteun, b) drie sectorale programma’s 
voor begrotingssteun, c) de MFB-lening, en d) 14 projecten. Wij beoordelen het ont -
werp, de uitvoering en de geleverde output daarvan.
Algemene begrotingssteun werd snel uitbetaald maar de 
daaraan verbonden voorwaarden waren te flexibel
30 
De PAR-programma’s (zie paragraaf 20) vertegenwoordigden ongeveer 56 % van de 
ENPI- en ENI-vastleggingen. Met deze programma’s kon een aanzienlijke hoeveelheid 
middelen relatief snel aan Tunesië worden overgemaakt. Over het algemeen duurde 
het vanaf de ontwerpfase één tot twee jaar voordat het grootste deel van het bedrag 
waarvoor contracten waren gesloten waren uitbetaald. Tegen het einde van 2015 
was in het kader van de PAR-programma’s dus 78 % van de voor de periode 2011-
2015 vastgelegde bedragen uitbetaald, terwijl deze percentages voor de MFB-lening 
en projecten respectievelijk 67 % en 22 % bedroegen. Aan het einde van 2015 was 
slechts 60 % van de beschikbare toewijzingen voor projecten contractueel vastge -
legd, terwijl voor 85 % en 100 % van de toewijzingen voor respectievelijk begrotings -
steun en de MFB-lening contracten waren gesloten (zie grafiek 4 ).Grafiek 4
Bron: CRIS-databank.Toegewezen bedragen waarvoor een contract is gesloten en die zijn betaald,  
per type bijstand (per 31.12.2015, periode 2011-2015)
0100200300400500miljoen euroBetaald  Gecontracteerd  Toegewezen  
Projecten MFB Begrotingssteun
21 Opmerkingen 
31 
Deze EU-bijstand was bedoeld om aanzienlijke bedragen te mobiliseren ter onder -
steuning van de kwetsbare economie, ter bevordering van de sociale cohesie, en om 
Tunesië aan te moedigen om „via een partnerschap voor democratie en gedeelde 
welvaart tot hervormingen te komen”27. De daarmee verband houdende uitgaven 
gedurende de periode 2011-2015 bedroegen ongeveer 350  miljoen  euro.
32 
Het eerste PAR-programma werd gezamenlijk gepland en uitgevoerd met de Wereld -
bank, de AfDB en het AFD28, terwijl het tweede programma werd uitgevoerd in sa -
menwerking met de Wereldbank en de AfDB. De totale begroting van PAR1 bedroeg 
1 miljard euro in de vorm van leningen en subsidies, waarvan 100 miljoen euro werd 
bijgedragen door de EU. De totale begroting van PAR2 bedroeg 720 miljoen euro in 
de vorm van leningen en subsidies, waarvan 68 miljoen euro werd bijgedragen door 
de EU. Dankzij de gezamenlijke planning en uitvoering van die programma’s kon de 
donor meer druk uitoefenen op het partnerland om hervormingen door te voeren. 
Daarmee werd er ook voor gezorgd dat er geen sprake was van een overlapping van 
inspanningen van de donoren. De daaropvolgende PAR3- en PAR4-programma’s 
werden alleen door de EU gefinancierd.
De uitbetalingsvoorwaarden waren te flexibel
33 
De EU droeg door middel van algemene begrotingssteun bij tot de PAR-program -
ma’s. Vanaf 2013 werd dit aangemerkt als „overeenkomsten voor staatsopbouw”. Dit 
is de meest flexibele vorm van begrotingssteun die is bestemd voor landen in een 
fragiele situatie of in een overgangssituatie. De uitbetalingsvoorwaarden die zijn 
verbonden aan deze vorm van begrotingssteun zijn flexibeler; zo geldt bijvoorbeeld 
de subsidiabiliteitsvoorwaarde dat het partnerland over een betrouwbaar en geloof -
waardig nationaal ontwikkelingsplan moet beschikken, niet zolang de regering zich 
tot de ontwikkeling van een dergelijk plan verbindt. Volgens de eigen richtsnoeren 
inzake begrotingssteun van de Commissie is het niet de bedoeling dat overeenkom -
sten voor staatsopbouw meer dan één of twee jaar bestaan. Tunesië ontvangt deze 
vorm van begrotingssteun al drie jaar (PAR3 en PAR4), maar toch zal deze opnieuw 
worden ingezet in het laatste PAR-programma (PAR5) voor de duur van nog eens drie 
jaar.27 COM(2011) 200 definitief.
28 De bijdrage van de drie 
codonoren werd verstrekt in 
de vorm van leningen.
22 Opmerkingen 
Uitvoering van PAR-programma’s
PAR-programma’s Snelheid van uitvoering
ProgrammaJaar van 
beslissingToegewezen Betaald Datum van 
onderteke -
ning van de 
financierings -
overeen -
komstDatum van 
betaling  
(1e tranche)Datum van 
betaling  
(2e tranche)Tijd tussen 
de financie -
ringsovereen -
komst en de 
1e betalingTijd tussen 
de financie -
ringsovereen -
komst en de 
2e betaling
PAR1 2011 100 000 000 99 424 813 28.9.11 2.12.11 17.12.12 64 439
PAR2 2012 68 000 000 65 415 314 4.12.12 17.12.12 N.v.t. 13 N.v.t.
PAR3 2013 110 000 000 110 000 000 6.12.13 20.12.13 4.12.14 14 358
PAR4 2014 100 000 000 75 000 000 8.7.15 8.12.15 Hangende 150 Hangende
Bron: CRIS-databank (oktober 2016).34 
De PAR-programma’s worden uitgevoerd door middel van de uitbetaling van één of 
twee tranches over een periode van maximaal twee jaar. In het kader van de beste 
praktijken inzake de programma’s voor begrotingssteun spreekt de Commissie eerst 
een hervormingsprogramma af met het partnerland. Op basis van dit programma be -
slist de Commissie vervolgens over de voorwaarden voor uitbetaling, ondertekent zij 
de financieringsovereenkomst, en geeft zij het partnerland een bepaalde termijn om 
deze hervormingen door te voeren en daarmee te voldoen aan de uitbetalingsvoor -
waarden. In het geval van de PAR-programma’s was echter al in de planningsfase aan 
de voorwaarden voldaan, dus ruimschoots voordat de financieringsovereenkomst 
werd gesloten. Deze werkwijze werd door de Commissie systematisch gehanteerd 
om de betaling van de eerste tranche van de PAR-programma’s te bespoedigen. Zo 
werd de eerste tranche van PAR1 twee maanden na de ondertekening van de finan -
cieringsovereenkomst uitbetaald en bij PAR2 en PAR3 gebeurde dit al twee weken 
daarna (zie tabel 2 ).Tabel 2
35 
In één geval (PAR1) waren de maatregelen voor de tweede tranche nog niet vastge -
steld op het moment waarop het contract werd ondertekend, maar gebeurde dit een 
jaar later. De maatregelen die nodig zijn om te voldoen aan de voorwaarden voor de 
betaling van alle tranches van de programma’s moeten worden overeengekomen 
bij de ondertekening van iedere financieringsovereenkomst, om het partnerland 
voldoende tijd te geven om de hervormingen door te voeren.
23 Opmerkingen 
36 
Aangezien de aanvullende „meer voor meer”-middelen bijna een derde van de 
begroting van de programma’s vertegenwoordigden, onderzochten wij of ze werden 
gebruikt om nieuwe voorwaarden te creëren en om de Tunesische autoriteiten nieu -
we maatregelen te laten nemen. Alleen in het geval van PAR3 werden door middel 
van een variabele tranche met drie specifieke voorwaarden voor de aanvullende 
middelen verdere voorwaarden toegevoegd. Deze middelen werden vastgesteld 
aan het einde van de planning van een programma (zie tekstvak 2 ) en hoewel dit 
zeker een complicerende factor was, stond dit de vaststelling van de voorwaarden en 
maatregelen niet in de weg.
De procedure voor de toekenning van de aanvullende „meer voor meer”-middelen
Stappen van de procedure:
 οIn december van het jaar n, stelt de EU-delegatie het eerste ontwerp van het voortgangsverslag op;
 οIn maart van het jaar n+1 brengen de EDEO en de Commissie een gezamenlijke nota over de vooruitgang in alle 
buurlanden uit;
 οIn juni van het jaar n+1 wordt een besluit genomen (dit wordt goedgekeurd door het ENI-comité). De middelen 
moeten voor het einde van het jaar n+1 worden vastgelegd voor specifieke programma’s.Tekstvak 2
37 
De PAR-uitbetalingen zijn afhankelijk van de vervulling van een groot aantal speci -
fieke maatregelen. Gemiddeld omvatte elk van de vier onderzochte programma’s 
27 specifieke maatregelen. Deze hadden betrekking op vele uiteenlopende gebie -
den, namelijk: a) transparantie, democratische participatie, justitie en de strijd tegen 
corruptie, b) overheidsfinanciën, c) regionale ongelijkheid, d) werkloosheid en sociale 
inclusie, e) micro-financiering en f) economische groei. Door het grote aantal aan -
dachtsgebieden is de beleidsdialoog met het partnerland minder gericht.
38 
De Commissie nam de betalingsbesluiten nadat zij de algehele vooruitgang en de 
inzet van de regering voor een nationaal ontwikkelingsplan had beoordeeld, en niet 
pas na de voltooiing van elk van de aan de Tunesische autoriteiten gevraagde maat -
regelen. In de praktijk betekende dit dat de Commissie de algemene vorderingen als 
bevredigend beoordeelde, hoewel sommige maatregelen nog niet waren genomen. 
Deze aanpak beperkte de prikkel voor de partner om de maatregelen te nemen die 
waren vastgelegd in de financieringsovereenkomst en verzwakte de pressie die de 
Commissie kon uitoefenen op de Tunesische autoriteiten om de hoognodige hervor -
mingen door te voeren.
24 Opmerkingen 
39 
Vanwege de politieke instabiliteit in het land richtte de Commissie haar aandacht 
niet op resultaten op de lange termijn maar op outputmaatregelen. De meeste 
maatregelen van de PAR-programma’s waren bedoeld om binnen een korte tijd te 
worden verwezenlijkt en werden vaak als volgt, of op vergelijkbare wijze, verwoord: 
„besluit X zal door de overheid worden vastgesteld”. Het kan echter voorkomen dat 
een besluit door de regering wordt goedgekeurd, maar snel en naar behoren door 
de overheidsdiensten wordt uitgevoerd. In feite blijft de tenuitvoerlegging van een 
aantal structurele hervormingen traag en onbevredigend, zelfs op gebieden waar de 
Tunesische regering enkele maatregelen heeft genomen.
De beoordeling van het beheer van de overheidsfinanciën is 
vertraagd
40 
Er is geen algemene evaluatie van de PAR-programma’s verricht. Gezien de omvang 
en de complexiteit van deze programma’s had een algemene evaluatie nuttige feed -
back kunnen opleveren over de vooruitgang die bij de hervormingen werd geboekt 
en gebreken in de aanpak kunnen aantonen.
41 
De Commissie maakte gebruik van diverse door verschillende internationale or -
ganisaties uitgevoerde evaluaties van specifieke aspecten van governance. Deze 
waren echter niet bedoeld ter vervanging van de PEFA, een alom gerespecteerde 
zeer grondige beoordeling van het beheer van de overheidsfinanciën. Hoewel de 
Commissie in haar richtsnoeren voor begrotingssteun heeft aanbevolen om de vier 
jaar een PEFA-beoordeling te maken, werd de laatste in 2010 opgesteld. In 2014 werd 
een nieuwe evaluatie toegezegd, die door de EU, de Wereldbank en de AfDB gecofi -
nancierd zou worden. Er waren echter aanzienlijke vertragingen bij de contractering 
van een deskundige en bij de bespreking van het ontwerpverslag met de Tunesische 
autoriteiten. De nieuwe PEFA-beoordeling wordt naar verwachting in maart 2017 
afgerond.
42 
De PEFA-evaluatie werd niet alleen vereist om zekerheid te verschaffen over alle 
aspecten van het beheer van de overheidsfinanciën, maar was ook nodig als een 
indicator van mogelijke tekortkomingen die wellicht dringend moeten worden aan -
gepakt. Om deze redenen, en gezien de zeer forse bedragen aan begrotingssteun die 
worden betaald aan de nationale schatkist, is het onbevredigend dat deze beoorde -
ling niet beschikbaar was binnen de termijn die is vastgesteld in de richtsnoeren.
25 Opmerkingen 
De hervormingen verlopen langzaam
43 
Over het algemeen is enige vooruitgang geboekt op de gebieden waarop de pro -
gramma’s betrekking hebben, maar het tempo van de hervormingen verloopt traag.
a) Met betrekking tot transparantie en participatie is er vooruitgang geboekt op 
het gebied van de toegang tot overheidsinformatie, het recht van vereniging, de 
transparantie van de begroting en de bekendmaking van de verslagen van de 
Tunesische rekenkamer. Het verkrijgen van toegang tot administratieve gege -
vens met betrekking tot de regering en overheidsorganisaties blijft echter een 
uitdaging.
b) Wat betreft de participatie van het maatschappelijk middenveld is het gemakke -
lijker geworden om een niet-gouvernementele organisatie (ngo) op te richten, 
maar dit is nog steeds een langdurig proces. Hoewel in het juridische kader is be -
paald dat een nieuwe ngo slechts in een paar weken kan worden opgezet, duurt 
dit in de praktijk zes maanden tot een jaar vanwege administratieve knelpunten.
c) Voor het beheer van de overheidsfinanciën zijn de goedkeuring van het natio -
naal ontwikkelingsplan en de organieke wet voor de begroting nodig om de uit -
voering van de begroting te verbeteren. De uitvoering van de hervormingen op 
het gebied van publiek-private partnerschappen en openbare aanbestedingen is 
een langzaam proces. Een nieuwe wet inzake overheidsopdrachten, die voldoet 
aan internationale normen, is goedgekeurd en een actieplan om de omslachtige 
procedures te vervangen, bevindt zich nog in de uitvoeringsfase. Een belangrijke 
uitdaging die blijft bestaan, is het vergroten van de transparantie, de verant -
woording en de doeltreffendheid van externe en interne controle.
d) Met betrekking tot de regionale ongelijkheid zijn de inkomsten van de gemeen -
ten dankzij de maatregelen die zijn genomen in het kader van de PAR-program -
ma’s verbeterd. Gelet op de structurele tekortkomingen in de vorm van minder 
economische activiteiten en het gebrek aan lokale belastingen, wordt het me -
rendeel van de gemeenten desondanks geconfronteerd met financiële proble -
men die alleen kunnen worden opgelost door een uitgebreide herstructurering 
van hun financiën, eventueel in het kader van het decentralisatieproces dat is 
gepland voor begin 2017.
e) Op het gebied van sociale integratie heeft de regering het sociale vangnet ver -
sterkt door de maandelijkse bedragen en het aantal begunstigden te verhogen. 
Dit betekent echter niet dat potentiële begunstigden nu beter bereikt kunnen 
worden; dit moet wachten totdat er een gemeenschappelijk register voor huis -
houdens is ontwikkeld29.29 Europese Commissie, 
informatieve nota aan het 
Europees Parlement en de 
Raad, MFA to the Republic of 
Tunisia, disbursement of the 
Second Tranche, 26.11.2015.
26 Opmerkingen 
f) Hoewel er een regelgevingskader op basis van internationale normen 
bestaat, is de toegang tot microfinanciering nog steeds beperkt. Dit gebied 
zou ook baat hebben bij een verbetering van het regelgevings- en toezichts -
kader, het verwijderen van de bestaande plafonds voor de rentetarieven 
voor leningen en de invoering van passende boekhoudkundige normen30. 
Het is belangrijk om op te merken dat de Commissie bij de uitvoering van 
een project de ontwikkeling van microfinanciering in de minder ontwikkelde 
gebieden van het land beoogt te ondersteunen.
g) In overeenstemming met de doelstelling van het beschermen van de markt -
toegang, het verminderen van investeringsbeperkingen en het rationaliseren 
van vrijstellingen, is, om de economische groei te stimuleren, een nieuwe 
investeringscode opgesteld, die echter nog niet door het Parlement is 
goedgekeurd.
44 
Het IMF heeft gewezen op vertragingen bij de uitvoering van de hervormingen 
die in het kader van zijn eigen programma voor de periode 2013-2015 zijn vereist. 
In zijn beoordeling31 stelt het IMF dat slechts ongeveer 60 % van de in het kader 
van het programma vastgestelde 46 structurele benchmarks is verwezenlijkt. 
Verder geeft het aan dat het van essentieel belang is dat de autoriteiten en een 
breed scala aan belanghebbenden zich aan de hervormingsagenda verbinden 
om terugdraaiingen in de uitvoering van het programma te vermijden.
De lening voor macrofinanciële bijstand bood, ondanks 
vertragingen en een laag uitbetalingstempo, waardevolle 
toegang tot financiering
45 
In augustus 2013 heeft de Tunesische regering de EU om een MFB-lening ver -
zocht. Tunesië had destijds een grote, dringende behoefte aan externe finan -
ciering. Tussen het eerste verzoek om deze steun, die dringend nodig was, en 
de eerste betaling zaten 21 maanden (zie tabel 3 ). Het Parlement en de Raad 
hebben verklaard dat de EU in staat moet zijn snel macrofinanciële bijstand be -
schikbaar te stellen wanneer de omstandigheden om een onmiddellijk optreden 
vragen32. Er kan echter ook worden gesteld dat een groot deel van de vertraging 
buiten de controle van de EU valt, zoals de tijd die het Tunesië kostte om het 
memorandum van overeenstemming inzake de MFB-verrichting te bekrachtigen. 
In het licht van een verzoek om dringende financiering heeft het desalniettemin 
veel tijd gekost om deze lening op EU-niveau te verwerken.30 IMF, „Tunisia, 2015 Article IV 
Consultation, Sixth review 
under the stand-by 
arrangement, and request for 
rephrasing”, oktober 2015.
31 IMF, Request for an extended 
arrangement under the 
Extended Fund Facility, 
Annex I. The 2013-15 
SBA-Context, Design, and 
Outcomes”, juni 2016.
32 Besluit nr. 778/2013/EU van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 12 augustus 2013 tot 
toekenning van verdere 
macrofinanciële bijstand aan 
Georgië (PB L 218 van 
14.8.2013, blz. 15).
27 Opmerkingen 
46 
De EU heeft overeenstemming bereikt over een lening van 300 miljoen euro, op -
gesplitst in drie tranches. De Commissie heeft de lening gefinancierd met leningen 
van financiële instellingen. De aflossings- en rentevoorwaarden voor Tunesië waren 
dezelfde als de voorwaarden die de Commissie met de financiële instellingen had 
afgesproken. Tot nu toe waren de rentetarieven laag, tussen 0,498 % en 1,125 %. Het 
terugbetalingsrisico van de MFB-lening werd gedekt door het Garantiefonds voor 
extern optreden, dat wordt gefinancierd uit de EU-begroting.
47 
In verband met de toegang tot financiering tegen lage rentetarieven voorzag de 
MFB-lening in specifieke hervormingen door middel van de uitbetalingsvoorwaar -
den die inde leningsovereenkomst waren vastgelegd. De lening was ontworpen in 
samenspraak met het IMF en de belangrijkste voorwaarde voor de uitbetaling was 
de bevredigende tenuitvoerlegging van het IMF-programma33. Daarnaast waren er 
negen voorwaarden aan verbonden (vergelijkbaar met die van de programma’s voor 
begrotingssteun): vier voorwaarden voor de tweede en vijf voor de derde uitbetaling. 
De Commissie heeft zich ervan verzekerd dat de lening goed werd gecoördineerd 
met de PAR-programma’s en de technische bijstand die door de EU en andere dono -
ren werd geboden. Het MFB-programma verstrekte broodnodige financiering tegen 
lage kosten. Door een beperkt aantal voorwaarden te stellen en de uitvoering ervan 
te monitoren, is zij erin geslaagd om de goedkeuring van aanvullende hervormingen 
aan te moedigen. De Commissie bereidt een aanvullende lening voor van 500 mil -
joen euro en heeft in dit verband het volgende vastgesteld: „globaal genomen blijft 
de vooruitgang van de hervormingen beperkt, hoewel de recente positieve dyna -
miek bemoedigend is en de regering zich blijft inzetten om op een positief hervor -
mingstraject te blijven”34.33 Het programma van de 
stand-by-overeenkomst 
(2013-2015).
34 COM(2016) 67 final van 
12 februari 2016 „Voorstel voor 
een besluit van het Europees 
Parlement en de Raad 
betreffende de verdere 
verstrekking van 
macrofinanciële bijstand aan 
Tunesië”.MFB-tijdslijn
Datum Concrete actieMaanden vanaf de aanvraag  
voor het programma
Augustus 2013 Verzoek van Tunesië Begin
December 2013 Voorstel van de Commissie 4
Mei 2014 Goedkeuring door de Raad en het Parlement 9
Juli 2014 MFB-comité 11
Augustus 2014Memorandum van overeenstemming medeon -
dertekend door Tunesië12
Maart 2015 Geratificeerd door het parlement van Tunesië 19
Mei 2015 1e tranche uitbetaald 21
December 2015 2e tranche uitbetaald 28
Oktober 2016 3e tranche hangende 38
Bron: Europese Commissie.Tabel 3
28 Opmerkingen 
Sectorale programma’s voor begrotingssteun waren 
relevant, maar een geloofwaardige strategie ontbrak
Gebrek aan geloofwaardige strategieën en degelijke voorwaarden
48 
De sectorale begrotingssteunprogramma’s waren van belang, omdat ze waren ge -
richt op een deel van de behoeften van het partnerland. Desondanks waren twee van 
de drie gecontroleerde programma’s met betrekking tot de watersector en onder -
steuning van gemeenten niet gebaseerd op een geloofwaardige strategie voor een 
van deze sectoren. Hoewel er enkele plannen en studies beschikbaar waren, ontbrak 
het aan een gedetailleerd algemeen plan waarin de prioriteiten werden aangegeven 
en de wijze waarop deze zouden moeten worden aangepakt.
49 
Tunesië, dat momenteel hoofdzakelijk van overeenkomsten voor staatsopbouw pro -
fiteert omdat het geen algemeen nationaal ontwikkelingsplan heeft dat de sectorale 
strategieën omvat, profiteert ook van middelen afkomstig van de sectorale program -
ma’s voor begrotingssteun. Deze praktijk wijkt af van de beste praktijken die zijn 
beschreven in de richtsnoeren van de Commissie.
50 
Er zijn problemen vastgesteld met betrekking tot het ontwerp van de voorwaarden. 
De belangrijkste zwakke punten worden weergegeven in tekstvak 3 :
a) de uitgangswaarden van de voorwaarden waren niet bekend op het moment van 
de ondertekening van het programma;
b) bepaalde voorwaarden waren niet passend;
c) aan bepaalde subsidiabiliteitscriteria was niet voldaan op het tijdstip van de 
ondertekening van de financieringsovereenkomst.
29 Opmerkingen Tekstvak 3Gevallen waarin tekortkomingen werden geconstateerd in de opzet van de 
sectorale programma’s voor begrotingssteun
a) In het geval van BS6 (water) waren in het programma een aantal indicatoren en de relevante prestatiecriteria 
gedefinieerd, zonder dat de uitgangswaarden voor deze indicatoren waren vastgesteld. Zo vereiste één beta -
lingsvoorwaarde voor de variabele tranche van 5 miljoen euro dat het aantal volumetrische tellers van diepe 
putten moest toenemen met 300 in het eerste, 700 in het tweede en 1 200 in het derde jaar. Ten tijde van de 
overeenkomst was het de Commissie desondanks niet duidelijk hoeveel putten waren uitgerust met volumetri -
sche tellers, waardoor de omvang van het probleem dat door de voorwaarde werd aangepakt dus niet bekend 
was. Aan een andere betalingsvoorwaarde voor de variabele tranche van de begrotingssteun, met betrekking 
tot de inning door de staat van vergoedingen voor het oppompen van grondwater, is nog niet voldaan.
b) In het geval van BS6 werden aan het programma gemakkelijk te vervullen voorwaarden gesteld. Zo vereiste 
één betalingsvoorwaarde voor de variabele tranche van 2,5 miljoen euro dat de hoeveelheid technisch perso -
neel op een relevante afdeling moest toenemen met v5 personen in het eerste, 10 in het tweede en 25 in het 
derde jaar. De afdeling rapporteerde echter een stijging van het technische personeel met 71 personen in het 
eerste jaar. In dit geval was de betalingsvoorwaarde niet gebaseerd op een adequate analyse van de perso -
neelsbehoeften. De omgekeerde situatie deed zich ook vaak voor in gevallen waarin het moeilijk was om aan 
overige voorwaarden te voldoen, waardoor de algemene uitvoering van de programma’s vertraging opliep.
c) In het geval van BS5 en BS6 was op het tijdstip van de ondertekening van de financieringsovereenkomst niet aan 
alle subsidiabiliteitscriteria voldaan. In de financieringsovereenkomst van BS5 was bepaald dat alleen de tweede 
en de derde tranche werden gedekt door de algemene betalingsvoorwaarden (subsidiabiliteitscriteria). De sub -
sidiabiliteitscriteria werden dus niet toegepast op de eerste tranche van 9 miljoen euro, die slechts op basis van 
ondertekening van het contract voor de begrotingssteun werd uitbetaald. Hoewel slechts ten dele was voldaan 
aan een van de subsidiabiliteitsvoorwaarden voor BS6 werd de financieringsovereenkomst alsnog ondertekend. 
Volgens de richtsnoeren inzake begrotingssteun is het uiteindelijke gebruik van sectorale begrotingssteun als 
vorm van steunverlening afhankelijk van de uitkomst van de beoordeling van de subsidiabiliteitscriteria.
51 
De Commissie bepaalde de subsidiabiliteit voor betaling in het kader van één pro -
gramma (BS7) op basis van haar beoordeling dat er over het  algemeen  „bevredigen -
de vooruitgang” was geboekt over de gehele linie van de matrix van betalingsvoor -
waarden. Deze praktijk vermindert de prikkel voor de partner om alle individuele 
maatregelen uit te voeren (zie paragraaf 38). In dit verband kan ook de vraag worden 
gesteld waarom bepaalde betalingsvoorwaarden werden vastgesteld als deze toch 
niet zouden worden toegepast.
Vertragingen bij de uitvoering van het plan
52 
Bij twee van de drie gecontroleerde programma’s deden zich aanzienlijke vertragingen 
voor bij de uitvoering van de programma’s. In één geval (BS5) is de uitvoeringstermijn 
verlengd met 70 % ten opzichte van het oorspronkelijk geplande tijdschema (van 60 
tot 102 maanden door middel van vier opeenvolgende wijzigingen) en in een ander ge -
val (BS6) met 33 % (24 maanden extra). De vertragingen waren te wijten aan de context 
van het programma (dat wil zeggen de politieke instabiliteit en institutionele weer -
stand tegen verandering) of aan tekortkomingen in het ontwerp (zie paragraaf 50).
30 Opmerkingen 
53 
Projecten voor technische bijstand werden parallel aan het belangrijkste sectorale 
programma voor begrotingssteun ontwikkeld ter ondersteuning van de uitvoering 
van het overeengekomen hervormingsprogramma. In twee gevallen (BS5 en BS6) 
was desondanks sprake van vertragingen bij de aanbesteding van de projecten voor 
technische bijstand en voor BS7 was er geen technische bijstand die rechtstreeks 
verband hield met de uitvoering van de programmamaatregelen.
54 
In verschillende gevallen werd de impact van de programma’s aanzienlijk beperkt 
door de trage vooruitgang bij de hervormingen. Zo was de hervorming van de jaar -
lijkse begroting een belangrijk beoogd resultaat van het programma voor BS5 (be -
sluit van 2007). De verwachting was dat er aanzienlijke vorderingen zouden worden 
gemaakt met deze hervorming nadat er een wet zou zijn opgesteld. De goedkeuring 
daarvan door het Parlement is echter nog steeds hangende en na de goedkeuring 
van deze wet duurt het nog vijf jaar om deze hervorming volledig uit te voeren.
Met projecten werden relevante kwesties aangepakt, maar 
de opzet ervan kende vertragingen en gebreken
De projectresultaten waren moeilijk te beoordelen door een 
aantal zwakke punten in het ontwerp
55 
Het ontwerp van de helft van de projecten in onze steekproef35 kende één of meer 
van de volgende gebreken (zie de voorbeelden in tekstvak 4 ):
a) een gebrek aan relevante, specifieke en meetbare projectdoelstellingen;
b) ontbrekende indicatoren waardoor het niet goed mogelijk was om de prestaties 
te meten, de activiteiten te monitoren, en tijdige corrigerende maatregelen te 
nemen;
c) een gebrek aan indicatoren voor de uitgangswaarden, waardoor de situatie vóór 
en na de actie slechts in beperkte mate vergeleken kon worden;35 Namelijk PJ 7, 8, 10, 11, 12, 13 
en 14.
31 Opmerkingen 
56 
In vier van de veertien onderzochte projecten36 was een aantal essentiële elementen 
niet in de contracten opgenomen (zie tekstvak 5 ) en de gedetailleerdheid van de 
begrotingen was niet toereikend om een deugdelijke inschatting van de redelijkheid 
van de kosten te maken, waardoor de doelmatigheid niet gemakkelijker kon worden 
beoordeeld.36 Namelijk PJ 6, 7, 8, en 10.Tekstvak 4 Tekstvak 5Gevallen van gebreken in de opzet van de geëvalueerde projecten
a) PJ12 betrof een project voor technische bijstand ter versterking van de institutionele capaciteit van het 
hoogste beroepsinstituut voor advocaten. Voor een specifieke doelstelling, waarvan de verwezenlijking in een 
latere fase moet worden beoordeeld, was deze formulering vaag. In het contract werden indicatoren gespeci -
ficeerd, zoals het aantal schendingen van mensenrechten en de gemiddelde duur van civiele en strafrechtelij -
ke zaken. Deze indicatoren hielden echter slechts zijdelings en indirect verband met het project en omvatten 
niet de meest geschikte benchmarks voor de beoordeling van de verwezenlijking van de doelstelling van het 
project.
b) Het PJ14-project was bedoeld om de democratische transitie in Tunesië te ondersteunen. Het was gericht op 
de totstandbrenging van goede praktijken, het versterken van de capaciteit van de leden van het parlement, 
en het verbeteren van de bestuurlijke capaciteit van het parlement. Hoewel het contract een beschrijving van 
de hoofdactiviteiten bevatte, waren er geen indicatoren vastgesteld om de prestaties te meten en de toege -
voegde waarde van het project te beoordelen.
c) PJ13 was gericht op de steun voor het maatschappelijk middenveld in Tunesië. Het doel en de indicatoren wa -
ren vaag en niet in specifieke indicatoren, maar in een aantal activiteiten vertaald. Doordat er bovendien geen 
indicatoren bestonden om weer te geven wat vóór en na de actie de situatie in het maatschappelijk midden -
veld was, werd de beoordeling van de toegevoegde waarde van het project belemmerd.
Voorbeeld van een project met ontoereikende contractuele bepalingen
In het geval van PJ10 werd de overeenkomst ondertekend op basis van een zeer algemene omschrijving en voorlo -
pige ramingen van de werkzaamheden. Een van de producten van het project betrof belangrijke werkzaamheden 
aan het hof van Nabeul. De procedures (voorbereidend onderzoek, ontwerp, technische studie, uitvoeringsdossier, 
specificaties en aanbestedingsdossier) hadden aanvankelijk betrekking op de renovatie van het volledige hof. 
Niettemin werd slechts een van de drie onderdelen van de aanbesteding door de begunstigde uitgevoerd, omdat 
de begroting van het project niet toereikend was om alle drie de onderdelen te financieren. De resterende twee 
onderdelen (ongeveer 30 % van het totale budget) moeten in een later stadium door de Tunesische autoriteiten 
worden uitgevoerd. Doordat in dit geval een gedetailleerde beschrijving van de reikwijdte van het contract ont -
brak, konden de doelmatigheid en de doeltreffendheid van het project niet goed beoordeeld worden.
32 Opmerkingen 
57 
Voor de twee projecten waarvoor contracten zijn gesloten met een tussenpersoon37 
heeft de Commissie zich ertoe verplicht deze tussenpersoon ongeveer 1,2 mil -
joen euro aan administratiekosten te betalen. De planningdocumenten omvatten 
geen analyse waaruit blijkt welke toegevoegde waarde de bemiddeling door een 
tussenpersoon oplevert in vergelijking met de situatie waarin overeenkomsten recht -
streeks met de eindbegunstigde worden afgesloten38.
Aanzienlijke vertragingen bij de uitvoering van de projecten
58 
Bij tien van de veertien projecten in de steekproef werd de uitvoeringsperiode van 
de projecten aanzienlijk verlengd (zie tabel 4 ). In zes gevallen39 werd de overeen -
gekomen uitvoeringsperiode met meer dan 50 % verlengd. De vertragingen bij de 
uitvoering waren grotendeels het gevolg van het feit dat de tijd die nodig was om 
bepaalde resultaten te bereiken aanvankelijk werd onderschat. In het merendeel 
van de gevallen resulteerden de verlengingen van de looptijd in een stijging van 
bepaalde kostencategorieën, zoals personeelskosten, die uit de vaste bijdrage van de 
Commissie moeten worden gefinancierd40. Vervolgens zullen er minder middelen be -
schikbaar zijn voor de financiering van de kernactiviteiten van het project. Aangezien 
deze overeenkomsten na 2011 werden ondertekend, was de Commissie zich bewust 
van de moeilijke situatie in het land, maar desondanks heeft zij de tijdschema’s en de 
schaal van de projecten niet dienovereenkomstig aangepast.37 De projecten PJ7 en PJ8 
hadden samen een begroting 
van in totaal 41 miljoen euro 
en waren erop gericht de 
sociale en regionale 
ongelijkheid in stedelijke en 
voorstedelijke gebieden te 
verminderen door middel van 
infrastructuurwerkzaamheden 
die de levenskwaliteit 
verbeterden, 
werkgelegenheid creëerden 
en de toegang tot 
microfinanciering 
vergemakkelijkten.
38 Zoals de EIB in het kader van 
dezelfde actie heeft gedaan.
39 Namelijk PJ 1, 2, 6, 8, 12 en 14.
40 Speciaal verslag nr. 3/2011 van 
de Europese Rekenkamer „De 
efficiëntie en doeltreffendheid 
van EU-bijdragen, verstrekt in 
door conflicten getroffen 
landen via organisaties van de 
Verenigde Naties” ( http://eca.
europa.eu ).
Verlenging van de uitvoeringsperiode voor projecten
(in maanden)
Project ContractjaarAanvankelijke 
looptijdLooptijdVerlenging van de looptijd1e wijziging 2e wijziging
PJ1 2011 23 46 52,5 29,5
PJ2 2011 23 46 23
PJ3 2012 8 0
PJ4 2012 8 0
PJ5 2015 60 Aanvankelijke contractperiode loopt nog
PJ6 2012 36 56 20
PJ7 2012 48 0
PJ8 2013 42 69 27
PJ9 2013 36 48 12
PJ10 2013 43 53 10
PJ11 2011 30 34 4
PJ12 2011 18 24,5 34,5 16.5
PJ13 2013 36 42 6
PJ14 2012 32 39 51 19
Bron:  CRIS-databank.Tabel 4
33 Opmerkingen 
59 
Bij drie van de onderzochte projecten41 hebben we geconstateerd dat de impact 
en de duurzaamheid van de resultaten die tot dusver zijn gerealiseerd niet waren 
gewaarborgd door een behoorlijke exitstrategie. In die gevallen hebben de projecten 
vooral tijdelijke banen gecreëerd, maar zijn verdere middelen en beleidsmaatregelen 
nodig om de continuïteit ervan te waarborgen. Aangezien het aan Tunesische zijde 
ontbrak aan voldoende middelen en capaciteit om de door de projecten gebouwde 
infrastructuur te onderhouden, zal de duurzaamheid ervan afhangen van de beschik -
baarheid van verdere steun van donoren.
60 
De impact van vier projecten42 werd aanzienlijk beperkt door de trage vooruitgang 
bij de vereiste hervormingen. Zo werd in 2012 ongeveer 2,5 miljoen euro besteed om 
Tunesische instellingen speciale apparatuur te leveren waarmee de conformiteit van 
elektronische producten met de EU-regels kan worden getest. Deze uitrusting heeft 
echter een beperkt nut gehad, omdat Tunesië de relevante EU-normen, die zijn vast -
gelegd in de overeenkomst betreffende conformiteitsbeoordeling en aanvaarding 
van industrieproducten, nog niet heeft goedgekeurd.
61 
Hoewel de projectbeoordeling door twee factoren werd belemmerd, namelijk de te -
kortkomingen in het projectontwerp en trage projectuitvoering, waren de projecten 
over het algemeen gericht op reële behoeften van het land en hebben ze daarmee 
bijgedragen tot enkele belangrijke vorderingen op relevante gebieden. De projecten 
ter ondersteuning van kleine en middelgrote sectoren hebben bijvoorbeeld nuttige 
steun geboden aan 700 ondernemingen. Twee andere projecten hebben aanzienlijk 
bijgedragen tot de renovatie van arme stedelijke gebieden en in het kader van een 
project voor het parlement zijn de infrastructuur ervan en de samenwerking met het 
Europees Parlement verbeterd.41 Namelijk PJ 6, 7 en 8.
42 Namelijk PJ 3, 4, 11, en 12.
34
 Conclusies en 
aanbevelingen
62 
De EU-financiering heeft een aanzienlijke bijdrage geleverd tot de democratische 
overgang en de economische stabiliteit in Tunesië. Wij concluderen dat de EU-mid -
delen in de periode na de revolutie in 2011 over het algemeen goed zijn besteed. Er 
werden extra middelen beschikbaar gesteld om de nieuwe uitdagingen het hoofd te 
bieden en de Commissie heeft nauw samengewerkt met andere donoren om de aan -
wending van middelen te organiseren. Toch zijn er ook een aantal tekortkomingen 
vastgesteld in het beheer van de bijstand door de EU.
63 
Hoewel er vooruitgang is geboekt, was deze traag, wat hoofdzakelijk het gevolg was 
van een aantal factoren, waaronder een groot aantal regeringswisselingen en het 
ontbreken van een algemeen nationaal ontwikkelingsplan. Doordat een dergelijk 
plan van de Tunesische autoriteiten ontbrak, was het aanzienlijk moeilijker om de 
bijstand van de Commissie doelgericht aan te wenden (zie paragraaf 23).
64 
Over het algemeen was de benadering van de Commissie zeer ambitieus, aange -
zien zij heeft geprobeerd te veel prioriteiten aan te pakken. Het brede scala aan 
vraagstukken en activiteiten die door middel van begrotingssteun, projecten en de 
MFB-lening werden aangepakt of uitgevoerd, is in strijd met het eigen beleid van de 
Commissie waarbij zij haar bijstand concentreert op een klein aantal cruciale beleid -
sterreinen en activiteiten (zie de paragrafen 24 en 25).
65 
Voor een breed spectrum van activiteiten was de coördinatie met andere donoren 
goed, hoewel een gezamenlijke programmering met de lidstaten niet tot stand 
kwam (zie paragrafen 26-28).
Aanbeveling 1 - Versterk de programmering en de focus van 
de bijstand van de EU
De EDEO en de Commissie moeten:
a) de politieke en beleidsdialoog gebruiken om ervoor te zorgen dat de Tunesische 
autoriteiten een omvattend nationaal ontwikkelingsplan vaststellen;
b) voor de volgende programmeringsperiode een beperkt aantal specifieke pri -
oriteiten ontwikkelen en het aantal acties verminderen om de aandacht en de 
potentiële impact van de EU-bijstand te vergroten;
c) ervoor zorgen dat er een gezamenlijke programmering met de lidstaten tot 
stand komt met het oog op een betere focus en coördinatie van de steun.
35 Conclusies en aanbevelingen 
66 
De steun werd verleend in de vorm van een aantal verschillende soorten hulpver -
lening, hoofdzakelijk bestaande uit algemene begrotingssteun (overeenkomsten 
voor staatsopbouw), sectorale begrotingssteun (overeenkomsten inzake sectorale 
hervormingen), een MFB-lening en projecten. Tunesië heeft eveneens profijt gehad 
van het „meer voor meer”-initiatief, dat leidde tot een aanzienlijke toename van de 
beschikbare fondsen voor algemene begrotingssteun (zie paragrafen 30-31).
67 
De algemene begrotingssteun werd verleend door middel van de programma’s die 
in de eerste jaren ook in aanzienlijke mate door de Wereldbank en IMF-leningen 
werden gefinancierd. Deze vorm van steun hielp de regering om de hervormings -
agenda vorm te geven en bood, in het kader van de indeling van overeenkomsten 
voor staatsopbouw, meer flexibiliteit dan traditionele begrotingssteun. Deze steun is 
echter niet bedoeld als langetermijnoplossing, maar als kortetermijnaanpak voor één 
tot twee jaar (zie de paragrafen 32-33).
68 
Bij de ondertekening van de financieringsovereenkomsten voor de programma’s 
voor begrotingssteun was aan enkele voorwaarden die daarin stonden al voldaan, 
of werd er kort daarna aan voldaan. Hierdoor werd het stimulerende element van de 
steun aanzienlijk verminderd. De uitvoering van de talrijke maatregelen die zijn voor -
geschreven door de financieringsovereenkomsten werd in haar geheel beoordeeld, 
waardoor er zelfs betalingen werden verricht wanneer sommige van de desbetref -
fende maatregelen niet waren uitgevoerd (zie de paragrafen 34-39).
69 
De toewijzing van „meer voor meer”-middelen werd in een zeer laat stadium be -
sloten, waardoor het moeilijker werd om de optimale inzet van deze bijstand te 
plannen. De beoogde extra impact die met de aanzienlijke overdracht van „meer 
voor meer”-middelen moest worden bereikt, was niet duidelijk waarneembaar (zie 
paragraaf 36).
70 
De PEFA-beoordeling biedt een internationaal erkende, alomvattende beoordeling 
van het beheer van de overheidsfinanciën van een land. Deze zou volgens de eigen 
richtsnoeren voor begrotingssteun van de Commissie om de vier jaar moeten worden 
verricht. Gezien de grote bedragen die zijn betaald in de vorm van begrotingssteun 
en het belang van de PEFA-beoordeling als monitoring- en planninginstrument, 
is het onbevredigend dat er sinds 2010 geen PEFA-beoordeling is uitgevoerd. De 
nieuwe PEFA-beoordeling wordt naar verwachting in maart 2017 afgerond (zie de 
paragrafen 40-42).
36 Conclusies en aanbevelingen 
Aanbeveling 2 - Versterk de uitvoering van de EU-
programma’s voor begrotingssteun
De Commissie moet:
a) voor toekomstige programma’s voor begrotingssteun het aantal maatregelen 
verminderen dat nodig is om aan de voorwaarden voor begrotingssteun te 
voldoen, en ervoor zorgen dat dit substantiële maatregelen zijn. De Commissie 
moet de uitbetalingen afhankelijk maken van de bevredigende verwezenlijking 
van individuele maatregelen en prestatie-indicatoren en niet van de algemene 
vooruitgang, zodat de Tunesische autoriteiten worden gestimuleerd om aanzien -
lijke vooruitgang te boeken bij hun hervormingen;
b) proberen ervoor te zorgen dat er ten minste om de vier jaar een PEFA-be -
oordeling wordt gemaakt, gezien het belang ervan als planning- en 
monitoringinstrument.
71 
Het duurde bijna twee jaar om de MFB-lening van 300 miljoen euro, die de Tunesi -
sche autoriteiten dringend nodig hadden, rond te krijgen. Hoewel de vertraging niet 
volledig op het niveau van de EU lag, duurde het meer dan 11 maanden om de lening 
op het niveau van de Europese instellingen te verwerken (zie paragrafen 45-47).
Aanbeveling 3 - Doe voorstellen om het MFB-
goedkeuringsproces te versnellen
De Commissie moet samen met haar medewetgevers de beschikbare opties onder -
zoeken voor het versnellen van de goedkeuringsprocedures van latere MFB-program -
ma’s, met name voor noodfinanciering.
72 
Sectorale begrotingssteun werd op veel kleinere schaal uitbetaald dan algemene 
begrotingssteun. Voor twee van de drie onderzochte programma’s bestond er geen 
duidelijke en geloofwaardige sectorale strategie. De impact van de programma’s 
werd belemmerd door vertragingen en de over het algemeen langzame vooruitgang 
bij de uitvoering van de vereiste hervormingen (zie de paragrafen 48-54).
37 Conclusies en aanbevelingen 
73 
Sommige belangrijke projecten werden uitgevoerd maar met veel vertragingen. 
Doordat duidelijke doelstellingen en indicatoren ontbraken, kon de vooruitgang bij 
een groot aantal ervan moeilijk worden beoordeeld. In veel gevallen waren de pro -
jecten te ambitieus en waren de tijdschema’s ervan te optimistisch. Dit leidde tot een 
stijging van de overheadkosten (zie de paragrafen 55-61).
Aanbeveling 4 - Verbeter de projectplanning
De Commissie moet bij de planning van toekomstige projecten in Tunesië duidelijke 
doelstellingen en indicatoren vaststellen die realistisch zijn in de specifieke omstan -
digheden van het betreffende project.
Dit verslag werd door kamer III onder leiding van de heer Karel PINXTEN, lid van de 
Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 14 februari 2017.
 Voor de Rekenkamer
 Klaus-Heiner LEHNE
 President
38
 Bijlagen
Lijst van programma’s voor begrotingssteun en macrofinanciële bijstand
(euro)
NummerNr. van 
beslissingJaar van 
beslissingModaliteit TitelToegewezen 
bedragContract-  
bedragBetaald 
bedrag
MFB N.v.t. 2013 MFB MFB 300 000 000 300 000 000 200 000 000
BS1 23143  en 23279 2011 BSPProgramme d’appui à la relance en 
Support for Partnership Reform and 
Inclusive Growth -SPRING (PAR1)100 000 000 99 424 813 99 424 813
BS2 24074 2012 BSP Programme d’appui à la relance (PAR2) 68 000 000 67 339 484 65 415 314
BS3 24469 2013 BSPTroisième Programme d’appui à la 
relance (PAR3)110 000 000 110 000 000 110 000 000 
BS4 37533 2014 BSP Programme d’appui à la relance (PAR4) 100 000 000 99 546 000 75 000 000 
BS5 19508 2007 BSPProgramme d’Appui à la Gestion Budgé -
taire par Objectifs30 000 000 29 267 989 29 267 989
BS6 21889 2010 BSPProgramme d’appui aux politiques 
publiques de gestion des ressources 
en eau pour le développement rural et 
agricole57 000 000 56 067 853 24 623 541
BS7 18438 (2013) BSPTunisie - PRAL - ex-Programme d’appui 
à la compétivité (PAC I)41 000 000 40 357 374 40 357 374Bijlage I
39 Bijlagen 
Lijst van projecten
(euro)
NummerNr. van 
beslissingContractjaar ProjectContract-  
bedragBetaald 
bedrag 
PJ1 20216 2011Mobilisation d'expertise court terme au profit des PME indus -
trielles et des institutions tunisennes - Coaching technique et 
non technique4 328 400 4 092 200
PJ2 20216 2011Mobilisation d'expertise court terme au profit des PME Indus -
trielles et des institutions d'appui - Qualité6 170 540 5 575 780
PJ3 20216 2012Acquisition et installation d'une chambre semi anechoîque 
pour essais de comptabilité electromagnétiques de dix metres 
avec cages annexes1 179 590 1 179 590
PJ4 20216 2012Acquisistion et mise en place d'un laboratoire pour des essais 
de compatbilité Electromagnétiques1 260 000 1 260 000
PJ5 22772 2015Programma voor de ondersteuning van kleine ondernemin -
gen in de dienstensector van Tunesië10 000 000 1 982 210
PJ6 23202 2012Projet de création d’emplois et accompagnement à la réinsertion 
en complétant les dispositifs de l’Etat en Tunisie6 476 777 5 850 000
PJ7 23202 2012 Financement de la mise à niveau de quartiers populaires 8 000 000 7 900 000
PJ8 24409 2013Financement de la mise à niveau de quartiers populaires en 
Tunisie32 900 000 22 000 000
PJ9 23556 2013Soutien à l'amélioration du système de justice des enfants en 
Tunisie1 800 000 1 710 000
PJ10 23557 2013Réhabilitation selon les standards internationaux de Tribu -
naux et établissements pénitentiaires avec une dotation de 
matériel informatique12 848 749 12 206 312
PJ11 19073 2011 Renforcement des capacités institutionnelles en Tunise 1 461 000 1 314 652
PJ12 19073 2011Assistance Technique pour le renforcement des capacités institu -
tionelles de l’Institut Supérieur de la Profession d’Avocats629 965 503 972
PJ13 23558 2013 Programe d’Appui à la Société Civile en Tunise 3 399 228 2 604 875
PJ14 23569 2012Appui au processus constitutionnel et parlementaire en 
Tunisie1 809 778 1 364 907Bijlage II
40 Antwoorden van de 
Commissie en van de EDEO
Samenvatting
III
De Commissie en de EDEO zijn het ermee eens dat zij snel gereageerd hebben, maar wijzen er wel op dat zij, gezien het 
grote aantal sociaal-economische noodgevallen waar de Tunesische regering zich na de revolutie mee geconfronteerd 
zag, op diverse fronten actief moesten zijn. Om deze noden te lenigen werd de EU gevraagd om bijstand te verlenen aan 
Tunesië, wat zowel een kwestie van politieke geloofwaardigheid als een operationele noodzaak was. De resultaten waren 
goed; de EU-bijstand droeg aanzienlijk bij aan de economische en politieke stabiliteit van het land na de revolutie, vooral 
doordat grootschalige sociaal-economische en politieke hervormingen een steun in de rug kregen.
Volgens de Commissie was de steun dan ook niet verwaterd, maar een antwoord op het grote aantal dringende hervor -
mingen die nodig waren in het Tunesië van na de revolutie.
Bovendien hadden alle sinds 2014 vastgestelde projecten betrekking op de drie kernsectoren van het integraal steunka -
der 2014-2016 (sociaal-economische hervormingen voor inclusieve groei, fundamentele elementen voor de democratie 
en duurzame regionale en lokale ontwikkeling).
Inderdaad ondervonden de Tunesische autoriteiten waarschijnlijk de nodige moeilijkheden bij het beheer van alle bij -
stand, door de situatie na de revolutie en de vele regeringswisselingen en veranderingen binnen het landsbestuur. De 
absorptiegraad van projecten van de EU is echter wel hoger dan die van projecten van anderen donoren.
Het gezamenlijke programmeringsproces is opgeschort doordat de regering niet op tijd een nieuw vijfjarig ontwikke -
lingsplan heeft kunnen opstellen en aannemen. De EU zal de programmering nu beter kunnen afstemmen op de priori -
teiten in het plan, wat de werkverdeling tussen de donoren, waaronder de lidstaten, ten goede zal komen.
In het kader van de programmering vond een gezamenlijke dienstreis plaats, naast de dienstreis van EDEO/DG NEAR van 
oktober 2016. Een consultant verzorgt momenteel de coördinatie met alle lidstaten en naar verwachting gaat de geza -
menlijke programmering in 2017 van start.
Met haar macrofinanciële bijstand (MFB) biedt de EU betalingsbalanssteun, zodat Tunesië aan zijn dringende externe 
financieringsbehoeften kan voldoen en het met het IMF overeengekomen programma voor financiële bijstand wordt 
ondersteund. Een en ander stelt Tunesië in staat om de noodzakelijke hervormingen minder hard en abrupt te maken en 
moet zijn economische duurzaamheid helpen herstellen. De MFB-voorwaarden betreffen dan ook een aantal prioriteiten 
op diverse onderling verbonden gebieden voor structurele hervormingen, bij wijze van brede aanpak ter ondersteuning 
van een economisch aanpassingsprogramma.
De Commissie is van mening dat haar bijstand aan Tunesië, met inbegrip van haar MFB, gericht was op een beperkt aantal 
sectoren. Voor diverse zaken die steun ontvingen (zoals statistiek, beheer van overheidsfinanciën en goed bestuur van de 
rekenkamer), bleek bovendien een sterke coördinatie met andere donoren en met verschillende diensten van de Commis -
sie van cruciaal belang om ervoor te zorgen dat belangrijke hervormingen dankzij het extra effect van de MFB volledig 
werden doorgevoerd.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 41
V
In een situatie van politieke instabiliteit was het belangrijk om met behulp van de instrumenten van het beleid van de 
Commissie inzake begrotingssteun het juiste evenwicht te vinden tussen snel werkende maatregelen en processen op de 
langere termijn. Overeenkomsten voor staatsopbouw zijn flexibelere instrumenten voor begrotingssteun die specifiek 
zijn bedoeld voor kwetsbare omstandigheden of voor de situatie na een crisis. Hoewel de Commissie in Tunesië gebruik 
maakte van deze flexibelere mogelijkheid, nam zij de uitbetalingsvoorwaarden voor elk van de vier programma’s voor 
begrotingssteun wel goed onder de loep. Overigens blijkt uit de gestabiliseerde situatie en de vooruitgang die Tunesië 
heeft geboekt, dat de maatregelen zoals zij ontwikkeld en uitgevoerd zijn, een succes mogen worden genoemd. Hieron -
der wordt vanaf paragraaf 30 dieper op dit punt ingegaan.
De PEFA-evaluatie die nu loopt is wel degelijk in 2014 van start gegaan, dus vier jaar na de vorige PEFA-evaluatie. Daarbij 
is vertraging ontstaan waar de Commissie geen invloed op had, en die voornamelijk te wijten is aan methodologische 
kwesties en de gevolgen daarvan. Er dient op gewezen te worden dat de nieuwe methodologie voor PEFA-evaluaties in 
2015 is herzien. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan het nieuwe PEFA-rapport voor Tunesië.
VI
Een hervormingsprogramma kan niet altijd worden samengeperst tot één alomvattend en samenhangend beleids- of 
strategisch document. In dergelijke gevallen wordt de analyse gebaseerd op de verschillende maatregelen van de rege -
ring en op het hervormingsproces dat zij volgt om het systeem te versterken.
Wat de genoemde sectorale begrotingssteun betreft, heeft de Commissie de sectorale beleidsmaatregelen als volledig, 
relevant en geloofwaardig beoordeeld. De maatregelen voor sectorale begrotingssteun waren al vóór de revolutie afge -
sproken; later zijn de programma’s aangepast aan de nieuwe situatie om de dankzij de maatregelen behaalde resultaten 
te bestendigen.
De late uitbetaling van MFB-leningen kwam niet door een trage uitvoering van de steun, maar door een combinatie van 
meerdere factoren. Het Parlement en de Raad deden er ruim vijf maanden over om het voorstel van de Commissie via de 
gewone wetgevingsprocedure goed te keuren. Bovendien kostte het de Tunesische autoriteiten meer dan zes maanden 
om het memorandum van overeenstemming EU-Tunesië, met de MFB-voorwaarden, te ratificeren. De tweede uitbetaling 
liet op zich wachten doordat de Tunesiërs niet op tijd aan alle voorwaarden hadden voldaan.
Inleiding
09
Toen de MFB-1-operatie van 300 miljoen euro in april 2014 werd vastgesteld, ging het om de omvangrijkste MFB die ooit 
was verleend aan een land van de Zuidelijke Nabuurschap. Sindsdien is – eveneens voor Tunesië – in juli 2016 een nieuwe 
MFB-operatie van 500 miljoen euro goedgekeurd die in februari 2016 door de Commissie was voorgesteld. Deze tweede 
MFB moet de economische transitie verder ondersteunen, zeker na de terroristische aanslagen van 2015, die de economi -
sche activiteit negatief hebben beïnvloed.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 42
Opmerkingen
20
De Commissie benadrukt dat PAR 1 een multisectorale begrotingsoperatie was, terwijl PAR 2 tot en met PAR 5 operaties 
zijn in het kader van overeenkomsten voor staatsopbouw.
22
De Commissie wijst erop dat zij in een lastige politieke en veiligheidssituatie altijd op tijd in actie is gekomen als er van 
haar kant maatregelen nodig waren. Ook tekent zij aan dat het actiedocument van het programma voor de hervorming 
van de veiligheidssector op 18 juni 2015 (vergadering van de groep voor kwaliteitsondersteuning), vóór de terroristische 
aanslag van juni 2015, op technisch niveau was afgerond. In deze periode – vóór of gelijktijdig met het opstellen van 
het programma voor de hervorming van de veiligheidssector – zagen ook diverse andere veiligheidsmaatregelen het 
licht (zoals regionale projecten, door het stabiliteitsinstrument gefinancierde projecten en het instrument voor vrede en 
stabiliteit).
23
In de eerste jaren na de revolutie geschiedde de coördinatie tussen de donoren op basis van een economisch herstelplan 
van de Tunesische autoriteiten en berichten van de regering over de stand van de ontwikkeling. Deze documenten leid -
den tot diverse pakketten van financiële steun van donoren in het kader van de zogenoemde „programmes d’appui à la 
relance” (PAR), bij sommige waarvan zelfs gebruik werd gemaakt van een gezamenlijke beleidsmatrix. Daarna werd de 
coördinatie tussen donoren, onder wie de EU met haar begrotingssteun en MFB, vergemakkelijkt door de overeenkomst 
tussen het IMF en de Tunesische autoriteiten over een uitgebreid programma voor macro-economische aanpassingen en 
structurele hervormingen.
24
De Commissie wil er graag op wijzen dat de financiële middelen niet over te veel gebieden werden gespreid en dat de 
steun genoeg focus had.
De EU-steun had inderdaad betrekking op een breed scala aan sectoren, maar in het begin kwam dat doordat Tunesië 
onmiddellijk na de revolutie met enorme problemen kampte en in tal van opzichten gebrek leed. Bovendien vroegen de 
Tunesische autoriteiten meermaals specifiek om steun, op een moment dat zij grote behoefte hadden aan internationale 
hulp. In de periode 2011-2013 werd dan ook besloten tot „noodmaatregelen” voor essentiële diensten die de economi -
sche transitie ten goede kwamen en de sociaal-economische hervormingen ondersteunden.
Toen de situatie eenmaal stabieler leek te worden (ongeveer vanaf 2014), probeerde de EU echter wel om haar steun 
gerichter in te zetten. Dit kreeg zijn beslag in het integraal steunkader 2014-2015, waarin drie sectoren werden aan -
gewezen (sociaal-economische hervormingen voor inclusieve groei, fundamentele elementen voor de democratie en 
duurzame regionale en lokale ontwikkeling) in een poging om onze steun te kanaliseren. Bij het opstellen van jaarlijkse 
actieprogramma’s voor Tunesië hebben deze drie sectoren systematisch aandacht gekregen.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 43
25
De Commissie en de EDEO benadrukken dat hun besluiten niet hebben geleid tot verwatering van de financiering of tot 
beheersproblemen. Vertragingen en beheersproblemen waren rechtstreeks en voornamelijk te wijten aan externe facto -
ren (namelijk politieke instabiliteit, problematische economische situatie in het land).
De MFB-voorwaarden hebben betrekking op een beperkt aantal prioriteiten op diverse onderling verbonden gebieden 
voor structurele hervormingen, bij wijze van brede aanpak ter ondersteuning van een economisch aanpassingspro -
gramma. De Commissie wijkt hiermee niet af van haar beleid om haar bijstand te concentreren op een beperkt aantal 
sectoren. Voor diverse zaken die steun ontvangen (zoals statistiek, beheer van overheidsfinanciën en goed bestuur van 
de rekenkamer), bleek bovendien een sterke coördinatie met andere donoren en met verschillende diensten van de Com -
missie van cruciaal belang om ervoor te zorgen dat belangrijke hervormingen volledig werden doorgevoerd.
26
De EU-maatregelen waren goed gecoördineerd met de lidstaten en de belangrijkste internationale donoren, maar door 
de late goedkeuring van het nationale ontwikkelingsplan kwam het niet tot een gezamenlijke programmering met de 
lidstaten. Er werd regelmatig en op constructieve wijze gecoördineerd en gecommuniceerd met de lidstaten.
28
De gezamenlijke programmering is tijdelijk stopgezet om de programmering af te stemmen op het vijfjarig ontwikke -
lingsplan, zodat een betere werkverdeling tussen de donoren, waaronder de lidstaten, kan worden bereikt.
In het kader van de programmering is een gezamenlijke dienstreis gemaakt, naast de dienstreis van EDEO/DG NEAR van 
oktober 2016. Een consultant verzorgt momenteel de coördinatie met alle lidstaten en naar verwachting gaat de geza -
menlijke programmering in 2017 van start.
29
De EU-maatregelen hebben Tunesië aanzienlijk geholpen, maar er waren wel een paar kleine tekortkomingen in de uit -
voering van de programma’s door de Commissie.
De Commissie wijst er nogmaals op dat het PAR 1-programma een multisectorale begrotingsoperatie was, terwijl PAR 2 
tot en met PAR 5 operaties zijn in het kader van overeenkomsten voor staatsopbouw. Dit verschil heeft consequenties 
voor de analyse van de programma’s.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 44
32
Hoewel PAR 3 en PAR 4 alleen door de EU zijn gefinancierd, zijn deze programma’s – en de daarin beschreven maatrege -
len – wel gecoördineerd met andere donoren.
33
Bij het „programme d’appui à la relance 1” (PAR 1) was er sprake van multisectorale begrotingssteun, terwijl er bij latere 
PAR’s gebruik werd gemaakt van overeenkomsten voor staatsopbouw, die speciaal bedoeld zijn voor EU-steun aan part -
nerlanden die in kwetsbare omstandigheden verkeren of net uit een crisis komen.
Hoewel overeenkomsten voor staatsopbouw conform het in 2011 vastgestelde beleid ruimte bieden voor enige flexibi -
liteit, hebben de diensten van de Commissie ze altijd zorgvuldig toegepast. De daarbij gebruikte prestatie-indicatoren 
waren de uitkomst van langdurig en breed overleg met de autoriteiten. Dankzij deze indicatoren was het in de onder -
zochte periode mogelijk om belangrijke hervormingen door te voeren. De urgentie van de situatie waar de EU mee te 
maken had, en het kortetermijnkarakter van de overeenkomsten voor staatsopbouw zouden niet de indruk mogen wek -
ken dat er wat de uitbetalingsvoorwaarden betreft „flexibel” te werk is gegaan.
Het is mogelijk, en staat ook in de richtsnoeren voor begrotingssteun, om overeenkomsten voor staatsopbouw te verlen -
gen, met name als de overschakeling op andere instrumenten voor begrotingssteun nog geen haalbare kaart is.
De richtsnoeren voor begrotingssteun die betrekking hebben op overeenkomsten voor staatsopbouw, waren nieuw 
(2012) en dit instrument was nog niet getest toen het voor het eerst werd gebruikt in een middeninkomensland dat een 
enorme politieke overgang doormaakt zoals Tunesië. Naar aanleiding van haar ervaringen met Tunesië, die werden ver -
sterkt door de toepassing van overeenkomsten voor staatsopbouw in andere landen, heeft de Commissie aanpassingen 
aangebracht in de richtsnoeren inzake de looptijd van deze overeenkomsten en de mogelijkheid om deze naast maatre -
gelen voor sectorale begrotingssteun te gebruiken. Bij de herziening van de richtsnoeren voor begrotingssteun zal hier 
lering uit worden getrokken.
34
In een klein aantal gevallen was al aan voorwaarden voldaan of waren maatregelen al uitgevoerd voordat financierings -
overeenkomsten waren gesloten. Maar hieruit blijkt eerder dat de lange administratieve procedure van de Commissie 
voor het nemen van financieringsbesluiten niet geschikt is voor het soort noodhulp dat zij en andere donoren (de 
Wereldbank en de Afrikaanse Ontwikkelingsbank) in Tunesië probeerden te verlenen, toen de politieke en sociaal-econo -
mische situatie daar verre van stabiel was.
Over die maatregelen was inderdaad al maanden vóór het sluiten van de financieringsovereenkomst formeel overeen -
stemming bereikt met de autoriteiten. Maar in de periode tussen deze overeenstemming en het tijdstip waarop de Com -
missie het financieringsbesluit nam, had de regering de maatregel inderdaad al genomen/uitgevoerd. Dit succes was ook 
te danken aan intensief beleidsoverleg met de autoriteiten en zou dus zonder de begrotingssteunmaatregelen minder 
groot zijn geweest of langer op zich hebben laten wachten.
35
In het aan de lidstaten voorgelegde financieringsbesluit en in de met de regering van Tunesië gesloten financieringsover -
eenkomst staat duidelijk dat de prestatie-indicatoren voor de tweede tranche tijdens het tweede jaar van het programma 
zouden worden bepaald. Een dergelijke regeling druist niet in tegen de richtlijnen en komt van pas in volatiele situaties, 
zoals Tunesië in 2011 (interim-regering, verkiezingen in aantocht), waarin het moeilijk is om voor meerdere jaren een 
volwaardig programma op te zetten.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 45
36
Hoewel de „meer voor meer”-middelen pas in mei of juni van jaar n+1 officieel werden aangekondigd, hadden de Com -
missie en de EDEO al een inschatting gemaakt van de situatie in de verschillende landen in de regio en hadden zij – vroeg 
in het jaar (doorgaans in januari/februari) –een goed beeld van de hoeveelheid „meer voor meer”-middelen die elk land 
zou ontvangen. Bij onderhandelingen over de programma’s en de matrix met indicatoren beschikte het team van de 
Commissie zodoende over enige flexibiliteit en ruimde het plaats in voor extra programma’s of, in een aantal gevallen, 
een hoger bedrag dan bij aanvang van de onderhandelingen officieel beschikbaar was.
37
Aan de EU-bijstand lagen verzoeken van de Tunesische autoriteiten ten grondslag, en datgene waar behoefte aan was, 
werd bilateraal besproken, vastgesteld en beoordeeld. Dat PAR 1-3 zoveel maatregelen omvatte kwam doordat gezamen -
lijke maatregelen voor begrotingssteun werden uitgevoerd door drie verschillende instanties, met financiële verplichtin -
gen die per maatregel ruim een miljard dollar bedroegen.
In aanmerking genomen dat er sprake was van meer dan één donororganisatie (met geavanceerde expertise) en er hoge 
bedragen gemoeid waren met de maatregelen, wijkt het aantal hiervan dan ook weinig af van wat gebruikelijk is bij dit 
soort operaties.
De PAR’s kregen aandacht op hoog niveau met regelmatige kabinetsvergaderingen, waar de uitvoering ervan werd 
beoordeeld (dit gebeurde niet voor kleinere programma’s). Het bleek dat de overgrote meerderheid van deze maatrege -
len tot een goed einde was gebracht.
38
Volgens de Commissie zijn alle voorwaarden van de matrices van PARI-IV even grondig beoordeeld.
Conform de mededeling van 2011 en de desbetreffende conclusies van de Raad van 2012 over de „toekomstige strategie 
inzake EU-begrotingssteun aan derde landen” zal voor de criteria om voor bijstand in aanmerking te komen worden vast -
gehouden aan een dynamische aanpak. De aanpak is met name aangepast omdat de politieke situatie destijds onstabiel 
was en er – voor het eerst in Tunesië – gebruik werd gemaakt van een overeenkomst voor staatsopbouw.
Die aanpak voldoet aan de bepalingen van de begrotingssteunrichtsnoeren voor de uitvoering van overeenkomsten 
voor staatsopbouw. Deze mogelijkheid maakt deel uit van de richtsnoeren voor begrotingssteun 2012 en is bedoeld voor 
de situatie tijdens en na afloop van crises en voor onstabiele situaties. Daarom is er sprake van een grotere flexibiliteit. 
Niettemin houdt de Commissie dossiers over de uitbetaling van begrotingssteun even grondig tegen het licht als andere 
vormen van begrotingssteun.
Bovendien zijn, op slechts een paar na (van nogal marginale aard), alle verhoopte resultaten uiteindelijk gehaald. Kortom, 
de flexibiliteit waarvan bij PAR III en IV gebruik kon worden gemaakt, lijkt niet te hebben geleid tot inferieure resultaten/
consequenties op de middellange termijn.
39
De tenuitvoerlegging van een aantal structurele hervormingen blijft traag en onbevredigend of moet verbeterd worden, 
terwijl hervormingen in het kader van de overgang naar een democratie een positiever beeld opleveren. Resultaatge -
richte maatregelen of indicatoren waren niet mogelijk geweest met één of twee jaar durende overeenkomsten voor 
staatsopbouw, zoals ook valt op te maken uit de richtsnoeren voor begrotingssteun: „ performance indicators … will mainly 
be process indicators”  (blz. 99).
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 46
Er werd gezorgd voor aanvullende maatregelen in de vorm van technische bijstand. Deze boden de autoriteiten steun bij 
het opstellen en vaststellen van wetgeving/regelgeving (of administratieve procedures) die nodig was om een bepaalde 
wet of een bepaald besluit operationeel te maken. Dankzij de beleidsmix leverde het merendeel van de door de EU vast -
gestelde maatregelen concrete resultaten op.
Net als in andere landen het geval is na een revolutie, zullen de ingrijpende politieke en institutionele veranderingen die 
zich momenteel in Tunesië voltrekken, pas over enige tijd daadwerkelijk vrucht afwerpen.
40
Gezien de razendsnel veranderende situatie, die werd gekenmerkt door overbelasting en verre van stabiele bestuurlijke 
en politieke omstandigheden (zes regeringen tussen 2011 en 2015), was het uitermate moeilijk om in die periode tot een 
hoogwaardige en objectieve evaluatie te komen. Daarbij komt dat het veel te vroeg was om een beeld te krijgen van de 
impact van de programma’s.
De laatste volwaardige evaluatie van begrotingssteunmaatregelen dateert van 2010. Dergelijke evaluaties vinden 
gewoonlijk om de tien jaar plaats. Om de situatie objectief te kunnen beoordelen is enige afstand noodzakelijk.
Dat gezegd zijnde werkt DG NEAR aan een evaluatie van programma’s voor economische governance, waarbij ook alle in 
Tunesië uitgevoerde programma’s voor begrotingssteun (behalve BS6) aan bod komen.
Verder heeft de Commissie de outputs en resultaten in deze periode nauwgezet gevolgd en volop gebruik gemaakt van 
instrumenten ter beoordeling van specifieke budgettaire steunmaatregelen. Ook heeft zij haar voordeel gedaan met 
diverse door verschillende internationale organisaties verrichte evaluaties.
41
Voor de nieuwe PEFA-beoordeling is gebruik gemaakt van de nieuwe door het PEFA-secretariaat vastgestelde methodo -
logie, die heeft geleid tot een aantal tegenstrijdige conclusies over de PEFA-beoordeling van 2010 en tot vertraging in de 
goedkeuring hiervan door de Tunesische autoriteiten, een vertraging die de Commissie, de Wereldbank of de Afrikaanse 
Ontwikkelingsbank niet kan worden verweten.
De PEFA-evaluatie die nu loopt, is echter in 2014 van start gegaan, dus vier jaar na de vorige PEFA-evaluatie, wat betekent 
dat de Commissie zich wel degelijk heeft gehouden aan haar eigen richtsnoeren voor begrotingssteun.
Naast de PEFA, en ter voorbereiding van het besluit om MFB te verlenen, heeft de Commissie in december 2013 ook een 
volledige operationele beoordeling uitgevoerd van de financiële en administratieve procedures van het ministerie van 
Financiën en de centrale bank van Tunesië.
42
PEFA heeft als instrument weliswaar zijn nut, maar is niet verplicht, en bovendien zijn er engagement en volledige mede -
werking van het land voor nodig.
Ondanks het ontbreken van een recente PEFA is het Tunesische systeem voor het beheer van de overheidsfinanciën na 
2011, in de onderzochte periode, een tiental keren op hoogwaardige wijze beoordeeld. Deze beoordelingen, door onaf -
hankelijke organisaties zoals het IMF, de OESO en Open Budget Survey, vonden plaats in het kader van de programma’s 
van de Commissie.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 47
Zij leverden gedetailleerde informatie op over de verschillende aspecten van het beheer van de overheidsfinanciën (zoals 
opstellen van begroting, uitvoering van begroting, accounting, interne en externe controles, beheer van staatseigendom, 
transparantie en agenda voor hervormingen).
Hoewel PEFA na enig oponthoud in 2014 van start ging, worden de resultaten ervan begin 2017 verwacht en zullen deze 
gebruikt worden om de vooruitgang in het beheer van de overheidsfinanciën in het land te beoordelen.
43
De Commissie benadrukt dat Tunesië, gelet op de grote problemen (op politiek, economisch, sociaal en veiligheidsge -
bied) waarmee het sinds 2011 te maken heeft, nog altijd model staat voor de regio. Het is een langdurige en moeizame 
transitie, waar nog extra – en grote – inspanningen van deze partner voor nodig zijn.
(a)
Hoewel er hier en daar nog problemen zijn, is er sinds 2011 onmiskenbaar gestaag vooruitgang geboekt. De Portail du 
Budget Ouvert van het ministerie van Financiën ( http://www.mizaniatouna.gov.tn ) is een goed voorbeeld van de enorme 
prestaties die in dit verband zijn verricht.
Volgens onafhankelijke onderzoeken naar budgettaire transparantie en verspreiding van statistische gegevens (inter -
nationaal begrotingsonderzoek 2011, 2015, website verspreiding statistische gegevens) loopt Tunesië wat dit betreft nu 
voorop in de regio en tussen landen van hetzelfde inkomensniveau.
Aangezien onlangs een organieke wet inzake vrijheid van informatie is afgekondigd, en een levendig maatschappe -
lijk middenveld deze nieuwe rechten graag te baat wil nemen, mag in de komende jaren verdere vooruitgang worden 
verwacht.
(b)
Mede dankzij het EU-steunprogramma voor het maatschappelijk middenveld konden problemen rond de oprichting 
van 180 ngo’s in het gouvernement Tozeur worden opgelost. Er werden afspraken gemaakt met de Tunesische over -
heidsdienst voor organisaties om organisaties van het maatschappelijk middenveld te helpen met het opstellen van een 
aanvraag voor registratie. Verder omvat het programma een onderdeel technische bijstand om de Tunesische autoriteiten 
een IT-systeem voor de ngo-afdeling te helpen opzetten met behulp waarvan zaken, waaronder de registratie van ngo’s, 
sneller afgehandeld kunnen worden.
(c)
De uitvoering van de hervormingen op het gebied van publiek-private partnerschappen en openbare aanbestedingen is 
weliswaar op felle weerstand van sommige onderdelen van het openbaar bestuur gestuit, maar alle gerelateerde uit -
voeringsverordeningen zijn aangenomen en de uitvoering van de wetten komt daadwerkelijk van de grond. De eerste 
positieve resultaten zijn al waar te nemen, met name op het gebied van openbare aanbestedingen, dankzij de voort -
schrijdende digitalisering van alle procedures.
Wat externe audits in Tunesië betreft, zal een ophanden zijnde organieke wet die de rekenkamer volledig onafhankelijk 
maakt (een PAR IV-maatregel) naar verwachting zorgen voor een keerpunt. Om ervoor te zorgen dat de rekenkamer deze 
nieuwe kansen te baat neemt, zal de Commissie haar technische bijstand blijven verlenen.
Wat interne audits betreft, moet de rationalisering van het institutionele kader nog worden voltooid. Daarin voorziet het 
PAR V-programma.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 48
(d)
De maatregelen van de PAR-programma’s waren bedoeld om de financiën van gemeenten, die gebukt gingen onder een 
onhoudbare financieringslast doordat de lokale inkomsten na de revolutie scherp waren gedaald, te stabiliseren. In het 
verlengde daarvan lag het programma Cap vers la Décentralisation et le Développement  des Territoires  (43 miljoen euro), 
een structurelere aanpak in het kader van de decentralisering. Maar dit programma had niet kunnen worden uitgevoerd 
als de eerdere programma’s geen succes waren geweest en als er nog geen politiek besluit tot decentralisering was 
geweest.
(e)
De mate waarin potentiële begunstigden worden bereikt, valt inderdaad nog altijd tegen, ook al dringen de EU, het IMF 
en de Wereldbank er onophoudelijk bij de autoriteiten op aan om hier werk van te maken. Dit komt doordat er politiek 
gezien diepgewortelde problemen zijn om de criteria om voor zulke programma’s in aanmerking te komen sterker te 
maken. Ondanks deze tegenslagen is het zaak om te blijven aandringen op deze hervormingen, aangezien zij onontbeer -
lijk zijn voor gezonde overheidsfinanciën. Dit gebeurt door het IMF, de Wereldbank en de EU (MFB). Naar verwachting 
zullen de programma’s echter beter hun doelgroepen bereiken dankzij de nieuwe databank voor persoonlijke identifica -
tienummers, de evaluatie van de lopende programma’s voor sociale bijstand en het voorgestelde puntensysteem.
(f)
Het feit dat er nu regelgeving is die de ontwikkeling van microfinanciering ten goede komt, is te danken aan de in PAR 
III (begrotingssteun) geformuleerde uitbetalingsvoorwaarden en het gecoördineerde beleidsoverleg van de donoren 
met het ministerie van Financiën. Op basis van deze regelgeving zijn er zeven microfinanciers opgericht die nog niet 
bediende, in ontwikkeling achtergebleven regio’s bedienen. Twee van deze instellingen (Microcred en Taysir) worden 
financieel ondersteund door de EU, het AFD, de EIB en de EBWO. Volgens de meest recente jaarverslagen van Microcred 
en Taysir hebben sinds 2015, toen een en ander van start ging, 7.684 micro-ondernemers – onder wie 4.205 vrouwen en 
3.338 jongeren – kunnen profiteren van financiële en TB-diensten.
(g)
In september 2016 heeft het Parlement, in de aanloop naar de Tunesië 2020-conferentie , een nieuwe investeringswet 
goedgekeurd. Samen met recente wetgeving over mededinging, faillissementen en publiek-private partnerschappen zou 
deze wet tot een veel beter investeringsklimaat moeten leiden.
45
Er is een hele reeks procedurele stappen nodig voordat het tot de eerste MFB-uitbetaling kan komen. De Commissie doet 
pas een voorstel voor een MFB-operatie als zij een operationele beoordeling heeft uitgevoerd van de financiële proce -
dures in het ontvangende land, iets wat minstens een maand duurt. Aangezien voorstellen van de Commissie voor MFB 
krachtens artikel 212 VWEU de gewone wetgevingsprocedure moeten doorlopen, dienen zij te worden vastgesteld door 
het Parlement en de Raad. Hierna moet een memorandum van overeenstemming met de MFB-voorwaarden worden 
goedgekeurd door een comité van vertegenwoordigers van de lidstaten en worden getekend door het ontvangende 
land. Daarnaast moest Tunesië het memorandum ratificeren.
Vervolgens moet de Commissie de middelen voor de uitbetaling lenen op de markten, wat doorgaans een maand 
in beslag neemt. In het geval van Tunesië ging bij de gewone wetgevingsprocedure een maand verloren doordat de 
goedkeuring door het Parlement op het laatste moment werd doorgeschoven naar de plenaire vergadering van april II, 
waardoor het vijf maanden duurde voordat het voorstel van de Commissie door de medewetgevers werd goedgekeurd. 
Daar komt nog bij dat de Tunesiërs er al ruim zeven maanden over hadden gedaan om het memorandum van overeen -
stemming te ondertekenen en te ratificeren.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 49
47
Het MFB-programma heeft volgens de Commissie een cruciale impuls gegeven aan broodnodige hervormingen in 
Tunesië, met name gezien het moeilijke klimaat voor een transitie, waarbij er sprake was van een zorgvuldige coördinatie 
met andere donoren en met de eigen hervormingsplannen van de regering, Met het nieuwe MFB-programma, dat borg 
staat voor de voortgang van de hervormingen en tegelijkertijd nieuwe maatregelen omvat om Tunesië te steunen bij 
zijn overschakeling op een duurzamer economisch model, bedraagt de totale MFB-bijstand voor Tunesië tot dusverre 
800 miljoen euro.
48
Aan de subsidiabiliteitscriteria, waaronder de uitvoering van een relevant en geloofwaardig beleid, was volgens de 
Commissie steeds voldaan op het moment dat elk van de programma’s werd goedgekeurd en voordat tot betaling werd 
overgegaan.
Wat het door de Rekenkamer genoemde geval van BS5 en BS6 betreft, wijst de Commissie op de richtsnoeren voor begro -
tingssteun: „Een hervormingsprogramma kan niet altijd worden samengeperst tot één alomvattend en samenhangend 
beleids- of strategisch document. In dergelijke gevallen wordt de analyse gebaseerd op de verschillende maatregelen van 
de regering en op het hervormingsproces dat zij volgt om het systeem te versterken.” In overeenstemming hiermee heeft 
de Commissie de sectorale beleidsmaatregelen als volledig, relevant en geloofwaardig beoordeeld.
49
Voor de duidelijkheid wijst de Commissie erop dat de drie programma’s voor sectorale begrotingssteun vóór de revolu -
tie zijn vastgesteld, met de destijds geldende subsidiabiliteitscriteria, terwijl de overeenkomsten voor staatsopbouw na 
de revolutie zijn gesloten in reactie op een volledig nieuwe situatie, waardoor een nieuwe aanpak nodig was en Tunesië 
in aanmerking kwam voor het instrument. Bovendien werkt de Commissie momenteel aan een herziening van de richt -
snoeren voor begrotingssteun om het mogelijk te maken dat overeenkomsten voor staatsopbouw en programma’s voor 
sectorale begrotingssteun tegelijkertijd worden vastgesteld.
50.
(a)
Zie antwoord op tekstvak 3 a)
(a)
Zie antwoord op tekstvak 3 b)
Tekstvak 3 – Tekortkomingen in de opzet van de sectorale programma’s voor 
begrotingssteun
(a)
De Commissie is het ten dele met de Rekenkamer eens. Toen het project werd opgezet, was het moeilijk om de uitgangs -
waarden voor alle indicatoren te meten. Daarom werden de doelen voor sommige indicatoren uitgedrukt als absolute 
aantallen, en niet in verhouding tot bepaalde uitgangswaarden.
Wat de doelstelling voor volumetrische tellers betreft: die kwam neer op een stijging van 10% ten opzichte van het aantal 
met een vergunning verrichte boringen, wat als significant werd beschouwd. Dat het prestatieniveau zo hoog uitvalt, 
komt doordat volumetrische tellers zijn meegeteld voor boringen waarvoor geen vergunning nodig is (oppervlaktewater 
of geringe diepte). Wat indicator D betreft: na 2011 is het aanwervingsbeleid van de overheid ingrijpend veranderd, iets 
wat niet te voorzien was toen het programma werd ontwikkeld. Na twee decennia van conservatief aanwervingsbeleid in 
de watersector kan meer personeel als een positieve ontwikkeling worden gezien.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 50
Toen het programma in 2011 werd ondertekend, viel moeilijk te voorzien dat de regering die in 2012 aantrad geen 
prioriteit zou geven aan het innen van vergoedingen voor het oppompen van grondwater, dat een doelstelling was 
van de voorgaande regering. Het gaat hier meer om een veranderde politieke wil dan om een eenheid die niet meer 
functioneert.
(b)
Wat indicator D van BS6 betreft: na 2011 is het aanwervingsbeleid van de overheid ingrijpend veranderd, iets wat niet te 
voorzien was toen het programma werd ontwikkeld. Na twee decennia van conservatief aanwervingsbeleid in de water -
sector kan meer personeel als een zeer positieve ontwikkeling worden gezien.
(c)
Wat het geval van BS6 betreft, wijst de Commissie op de richtsnoeren voor begrotingssteun: „Een hervormingspro -
gramma kan niet altijd worden samengeperst tot één alomvattend en samenhangend beleids- of strategisch document. 
In dergelijke gevallen wordt de analyse gebaseerd op de verschillende maatregelen van de regering en op het hervor -
mingsproces dat zij volgt om het systeem te versterken.” In overeenstemming hiermee heeft de Commissie de sectorale 
beleidsmaatregelen als volledig, relevant en geloofwaardig beoordeeld.
Met betrekking tot BS5 wijst de Commissie erop dat deze financieringsovereenkomst in 2008 is getekend, toen de 
omstandigheden anders waren en er anders te werk werd gegaan. Maar bij latere programma’s en uitbetalingen heeft de 
Commissie zich strikt gehouden aan de richtsnoeren voor begrotingssteun.
51
De genoemde matrix is ontwikkeld door de regering als een korte beschrijving van de door haar beoogde maatregelen 
om Tunesische gemeenten weer financieel sterk te maken.
Als onderdeel van de beoordeling van de strategie van de regering bood de matrix de best beschikbare beschrijving van 
haar gedetailleerde actieplan.
Men wist dan ook niet van tevoren dat bepaalde maatregelen niet uitgevoerd zouden worden, maar wel dat, zoals geldt 
voor alle strategieën, sommige maatregelen belangrijker kunnen zijn dan andere (in ieder geval uit het oogpunt van de 
Commissie). Bij het bepalen van de subsidiabiliteit van overheidsbeleid wordt echter het hele actieplan van de regering 
tegen het licht gehouden, en niet alleen de maatregelen die de Commissie cruciaal acht.
Naast de algemene matrix van maatregelen werden bovendien de drie hoofddoelstellingen van het programma – inkom -
sten drastisch verhogen, de grootste oorzaak van oplopende uitgaven (aanwervingen) bevriezen en meer investerings -
projecten voor lokale ontwikkeling uitvoeren – afgedekt door de prestatie-indicatoren in de tweede tranche van het 
programma.
Achteraf blijkt de voltooiingsgraad van deze maatregelen zeer hoog te zijn geweest, wat erop lijkt te wijzen dat de voor -
waarden zowel relevant als haalbaar waren.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 51
52
De Commissie is het hiermee eens, maar benadrukt wel dat de voorwaarden talrijk waren (BS5) en zeer lastig voor beide 
programma’s. Voor BS6 werd de uitvoeringstermijn verlengd van 72 naar 96 maanden, zodat de nieuwe regering, en dan 
vooral het ministerie van Landbouw, het hoofd kon bieden aan de problemen die de politieke gebeurtenissen van 2011 
met zich meebrachten. Deze verlenging moest er vooral voor zorgen dat de aanvullende maatregelen voor een soepele 
uitvoering van het programma konden worden uitgevoerd.
Het tempo waarin het programma werd uitgevoerd, werd zwaar beïnvloed door externe factoren die samenhingen met 
de na de revolutie ontstane situatie.
53
De Commissie is het hiermee eens en wijst erop dat de vertragingen bij de aanbesteding van de projecten voor techni -
sche bijstand van BS5 en BS6 heel wel te verklaren zijn door de complexiteit van de ondersteunde sectoren en doordat er 
diepgaande strategische en beleidsdiscussies nodig waren om op basis van gedegen evaluaties goed in kaart te brengen 
waar de ontvangers van steun behoefte aan hadden.
Voor de duidelijkheid wijst de Commissie erop dat BS7 geen technische bijstand omvatte; daarin voorzagen andere 
lopende programma’s. De volgens de financiële regels subsidiabele aanbestedingsperiode was verstreken toen het pro -
gramma werd herzien, waardoor de aanbesteding van aanvullende technische bijstand niet mogelijk was.
54
De Commissie is het ermee eens en erkent dat het wetgevingsproces sinds de revolutie nogal traag verloopt, aangezien 
prioriteiten van grondwettelijke en andere (zoals veiligheid en corruptie) aard voorrang hebben gekregen boven zaken 
als de begrotingswetgeving. De wet wordt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2017 aangenomen.
Maar zelfs voordat het zover is, is er wat begrotingsprocedures betreft al wel veel vooruitgang geboekt. Momenteel heb -
ben 22 van de 26 ministeries programmabegrotingen goedgekeurd en (naast begrotingsgegevens) prestatie-indicatoren 
voor hun beleidsdoelen opgenomen in hun begrotingsaanvragen aan het Parlement.
Ook uit de hogere score door de International Budget Survey blijkt dat er op dit gebied vorderingen zijn gemaakt.
In dit verband zal de afkondiging van de begrotingswet eerder de afronding dan het begin van deze op prestaties geba -
seerde hervorming markeren.
55
De helft van de projecten had geen zwakke punten in het ontwerp. Over de andere helft heeft de Commissie het vol -
gende te zeggen (zie hieronder):
(a)
De Commissie wijst erop dat de doelstellingen voor de betrokken projecten relevant, specifiek en meetbaar genoeg 
waren.
Wat PJ7 en PJ8 betreft is de doelstelling „ l’amélioration des conditions de vie des populations défavorisées ou fragilisées socia -
lement, par la réalisation d’infrastructures de base et d’équipements de proximité dans les zones urbaines defavorisées ” volgens 
de Commissie relevant en specifiek genoeg, die kan worden getoetst aan de hoeveelheid basisinfrastructuur en facilitei -
ten waarvan informele gebieden in het kader van het programma zijn voorzien.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 52
Wat PJ11 betreft is het doel van twinningprojecten ten behoeve van de Tunesische rekenkamer, „ diagnostic et préparation 
de la réforme institutionnelle ”, in combinatie met gedetailleerde verwachte resultaten en objectief verifieerbare indicato -
ren, specifiek en meetbaar.
Verder zijn de vier doelen van PJ14 – de totstandbrenging van een modern, capabel en goed functionerend Parlement 
tijdens de democratische transitie – volgens de Commissie uiterst relevant en specifiek. Gekoppeld aan de verwachte 
resultaten zijn zulke doelstellingen in voldoende mate meetbaar.
(c)
De opmerking van de Rekenkamer heeft betrekking op een specifiek geval (PJ13, waarover hieronder uitleg wordt ver -
schaft onder punt c).
Tekstvak 4 – Gevallen van gebreken in de opzet van de geëvalueerde projecten
(a)
De Rekenkamer noemt indicatoren die de algemene doelstellingen van het project moesten meten. Tijdens de uitvoering 
van het project zijn de indicatoren ietwat aangepast, zodat behaalde resultaten beter tot hun recht zouden komen.
(b)
Het standaardmodel voor bijdrageovereenkomsten vereist geen logisch kader. Een kader voor resultaten en middelen, 
het equivalent van een logisch kader, is aan de overeenkomst gehecht. De Commissie is daarom van mening dat er con -
form het model voor projecten onder gedelegeerd beheer indicatoren waren.
(c)
Steun voor het maatschappelijk middenveld in Tunesië was onmogelijk voor de revolutie. Financiering uit het buitenland 
was verboden en activiteiten van maatschappelijke organisaties waren aan grote beperkingen onderhevig en stonden 
onder streng toezicht van de overheid. Vóór 2011 waren er dan ook geen indicatoren voorhanden om een beeld te krijgen 
van deze sector.
De indicatoren zijn op basis van de destijds beschikbare informatie opgesteld om de voltooiingsgraad van de activiteiten 
te helpen meten.
Hoewel de indicatoren niet bijster gedetailleerd zijn, zijn er in het kader van het project in de 24 gouvernementen 435 
workshops voor overleg/raadpleging en 120 workshops met vertegenwoordigers van organisaties van het maatschappe -
lijk middenveld en overheidsactoren gehouden. Ook is er samengewerkt met 3.500 organisaties en zijn er 36 netwerken 
van organisaties opgericht. Bovendien heeft de EU-delegatie een grondige studie gemaakt van de situatie van het maat -
schappelijk middenveld in Tunesië.
In februari 2017 zal het programma definitief geëvalueerd worden, waardoor een goed beeld kan worden verkregen van 
de impact van dit ambitieuze programma.
De Commissie wijst er verder op dat dit project wordt beschouwd als een vlaggenschipproject en als een lichtend voor -
beeld in de hele regio van de Zuidelijke Nabuurschap.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 53
56
Alle projecten omvatten documenten en modellen en hadden de in dergelijke gevallen vereiste mate van 
gedetailleerdheid.
De verdeling van de begrotingsmiddelen voor de projecten PJ6, 7, 8 en 10 geeft genoeg informatie om de redelijkheid 
van de kosten te kunnen inschatten. De efficiëntie van het programma is beoordeeld aan de hand van een aantal voort -
gangsverslagen, zoals omschreven staat in het contract.
57
De Commissie wijst erop (met betrekking tot de toegevoegde waarde van het delegeren van het beheer van de middelen 
aan de tussenpersoon versus een indirect beheer door het Tunesische overheidsorgaan in kwestie) dat de tussenpersoon 
ten tijde van de vaststelling van de twee projecten dé donor was voor de verbetering van informele gebieden en de uit -
voering van het nationale verbeteringsprogramma van Tunesië al jarenlang had ondersteund. De administratiekosten die 
de tussenpersoon in rekening bracht (2,9% van de totale middelen voor beide projecten) zijn veel lager dan de uitgaven 
voor het functioneren van eenheden voor projectmanagement bij indirect beheer.
Bovendien zou indirect beheer veel meer tijd hebben gekost en aldus tot vertraging van de uitvoering hebben geleid, 
omdat de Tunesische begunstigde dan een leerperiode nodig zou hebben gehad om vertrouwd te raken met EU-regels 
en -procedures.
58
De verlenging van uitvoeringsperioden heeft niet tot hogere totale kosten geleid, aangezien het totale budget van pro -
gramma’s niet kan worden opgetrokken.
Bij een verlenging zonder verdere kosten is het wel mogelijk dat bepaalde posten te lijden hebben onder een herverde -
ling van de kosten, maar dat is een van de risico’s bij activiteiten in een dergelijke omgeving. Tijdens onderhandelingen 
over aanvragen voor een verlenging zonder verdere kosten doet de Commissie er echter alles aan om extra personeels -
kosten als gevolg van zo’n verlenging tot een minimum te beperken, zodat het welslagen van het project niet in gevaar 
komt. De democratische transitie van Tunesië meteen na de revolutie van 2011, toen de projecten in de steekproef wer -
den ondertekend, duurde langer dan verwacht.
59
Wat de impact en de duurzaamheid van de resultaten betreft, tekent de Commissie aan dat PJ6 conform de financie -
ringsovereenkomst specifiek bedoeld was om enerzijds tijdelijke banen te creëren en anderzijds de inzetbaarheid van 
laaggeschoolde werknemers door middel van beroepsopleidingen te verbeteren. Beide doelstellingen zijn volgens de 
Commissie verwezenlijkt. Verder is in 2016 met dezelfde uitvoeringspartner een tweede fase van het project vastgesteld 
(programma voor geïntegreerde lokale ontwikkeling). Deze partner zal zorgen voor een zo groot mogelijke impact en 
voor duurzame resultaten.
Wat PJ7 en PJ 8 betreft, zullen ook de financiële problemen om het onderhoud van in informele gebieden aangelegde 
openbare infrastructuur te waarborgen worden aangepakt binnen hetzelfde programma dat in de maak is; naar verwach -
ting zal dit programma onder meer leiden tot de ontwikkeling van een volwaardige nationale strategie voor het toezicht 
op en de ontwikkeling van informele gebieden, inclusief het onderhoud van openbare infrastructuur.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 54
60
Op de export gerichte kleine en middelgrote Tunesische bedrijven hebben al profijt gehad van de in het kader van PJ3 
en PJ4 geleverde apparatuur, aangezien ze daarmee de conformiteit van producten met de EU-regels veel goedkoper 
konden toetsen dan in het buitenland mogelijk was geweest. Hierdoor vielen hun productiekosten lager uit en kregen zij 
een betere concurrentiepositie tegenover andere producenten.
Dankzij de geleverde apparatuur hebben kleine en middelgrote Tunesische bedrijven nu al, hoewel er nog geen over -
eenkomst inzake conformiteitsbeoordeling en aanvaarding van industrieproducten (OCA) is, een betere toegang tot de 
interne markt van de EU.
Wat PJ11 betreft, waren nagenoeg alle geplande activiteiten bij het aflopen van het twinningprogramma uitgevoerd. In 
aanmerking genomen dat dit programma bedoeld was om de Tunesische rekenkamer te helpen om een ontwerpversie 
voor een organieke wet op te stellen en haar eigen structuur te herzien om de eenmaal aangenomen wet uit te voeren, 
had de vertraging maar weinig consequenties.
Wat PJ12 betreft: door veelvuldige regeringswisselingen en benoemingen van directeuren (4 in 3 jaar) kon de in het kader 
van het project opgestelde wetgeving pas aan het eind ervan worden uitgevoerd.
Conclusies en aanbevelingen
63
In de eerste jaren na de Tunesische revolutie vond de coördinatie tussen de donoren vooral plaats via de zogenoemde 
„programmes d’appui a la relance” (PAR), die ter ondersteuning dienden van het plan van de autoriteiten voor econo -
misch herstel, en later via het brede IMF-programma.
64
Door de sociaal-economische problemen waarmee Tunesië na de revolutie te maken had, moesten verschillende zaken 
worden aangepakt. De inmiddels behaalde resultaten zijn goed; de EU-bijstand heeft na de revolutie in belangrijke mate 
bijgedragen aan de sociaal-economische en politieke stabiliteit in het land. De Commissie benadrukt dat zij conform 
haar eigen beleid haar bijstand geconcentreerd heeft. In de onderzochte periode heeft zij weliswaar tal van activiteiten 
ontplooid, maar deze sloten aan op de in het integraal steunkader 2014-2016 genoemde hoofdsectoren.
Zoals ook in punt 43 wordt opgemerkt zou rekening moeten worden gehouden met de situatie in Tunesië sinds 2011 en 
met de belangrijke verzoeken om de transitie na de revolutie op allerlei gebieden te ondersteunen. De EU moest al haar 
beschikbare instrumenten aanspreken om Tunesië door dit complexe proces te loodsen, met als resultaat een nieuwe 
alom geprezen grondwet en eerlijke, vrije verkiezingen.
Met haar macrofinanciële bijstand biedt de EU betalingsbalanssteun, zodat Tunesië aan zijn dringende externe finan -
cieringsbehoeften kan voldoen en het met het IMF overeengekomen programma voor financiële bijstand wordt onder -
steund. Een en ander stelt Tunesië in staat om de noodzakelijke hervormingen minder hard en abrupt te maken en 
heeft als doel om zijn economische duurzaamheid te helpen herstellen – een voorwaarde voor een bestendige sociale 
ontwikkeling. De MFB-voorwaarden betreffen dan ook een aantal prioriteiten op diverse onderling verbonden gebieden 
voor structurele hervormingen, als een brede aanpak ter ondersteuning van een economisch aanpassingsprogramma. 
De Commissie wijkt hiermee niet af van haar beleid om haar bijstand te concentreren op een beperkt aantal sectoren. 
Voor diverse zaken die steun ontvangen (zoals statistiek, beheer van overheidsfinanciën en goed bestuur van de rekenka -
mer), bleek bovendien een sterke coördinatie met andere donoren en met verschillende diensten van de Commissie van 
cruciaal belang om ervoor te zorgen dat belangrijke hervormingen dankzij het extra effect van de MFB volledig werden 
doorgevoerd.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 55
65
De gezamenlijke programmering is opgeschort in afwachting van het eerste vijfjarige ontwikkelingsplan van de rege -
ring. Om voor een betere werkverdeling en coördinatie te zorgen willen de Commissie en de lidstaten de programmering 
namelijk afstemmen op het ontwikkelingsplan.
De gezamenlijke programmering zal in 2017 weer worden hervat.
Aanbeveling 1 – Versterking van de programmering en de focus van de bijstand van de 
EU
De Commissie en de EDEO gaan akkoord met de aanbeveling.
(a)
De Commissie en de EDEO zullen de politieke en beleidsdialoog blijven gebruiken om ervoor te zorgen dat de Tunesi -
sche autoriteiten een breed nationaal ontwikkelingsplan en specifieke strategieën voor hervormingen vaststellen. Een 
en ander kwam ook aan de orde bij de bezoeken van EU-commissaris Hahn en HV/VV Mogherini aan Tunesië en bij het 
bezoek van de Tunesische president aan Brussel in november en december 2016.
(b)
De Commissie en de EDEO zullen het strategisch kader voor 2017-2020 opstellen conform de EU-richtsnoeren, op grond 
waarvan zij de bijstand moeten concentreren op drie sectoren om de impact ervan zo groot mogelijk te maken.
(c)
De gezamenlijke programmering zal in 2017 weer worden hervat.
68
In een klein aantal gevallen was al aan voorwaarden voldaan of waren maatregelen al uitgevoerd voordat financierings -
overeenkomsten waren gesloten. Die maatregelen waren al maanden voor de ondertekening van de financieringsover -
eenkomst officieel goedgekeurd door de autoriteiten, en werden door de regering uitgevoerd toen de Commissie het 
financieringsbesluit nam. Dit zou beschouwd moeten worden als een succes dat te danken was aan intensief beleidsover -
leg met de autoriteiten en dus zonder de begrotingssteunmaatregelen minder groot zou zijn geweest of langer op zich 
zou hebben laten wachten.
69
De EDEO en de Commissie zijn het ermee eens dat er van de voorbereiding van „meer voor meer”-besluiten meer werk 
moeten worden gemaakt.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 56
70
PEFA heeft als instrument weliswaar zijn nut, maar is niet verplicht, en bovendien zijn er engagement en volledige mede -
werking van het land voor nodig. Na 2011 heeft Tunesië (en hebben zijn partners) een tiental keren meegemaakt dat het 
systeem voor het beheer van de overheidsfinanciën op hoogwaardige wijze is beoordeeld. Deze beoordelingen vonden 
plaats in het kader van programma’s van de Commissie en werden verricht door erkende organisaties zoals het IMF, de 
OESO en Open Budget Survey, Vóór het verlenen van MFB heeft de Commissie in december 2013 ook een volledige ope -
rationele beoordeling uitgevoerd van de financiële en administratieve procedures van het ministerie van Financiën en de 
centrale bank van Tunesië. Daarom is de Commissie van oordeel dat er volledige en relevante informatie voorhanden was 
en gebruikt is.
De Commissie bevestigt dat de huidige PEFA-evaluatie in 2014 van start is gegaan en in 2017 zal worden afgerond. Vertra -
gingen in de afronding komen door methodologische problemen en onttrekken zich aan de invloed van de Commissie.
Aanbeveling 2 – Versterk de uitvoering van de EU-programma’s voor begrotingssteun
De Commissie neemt de aanbeveling over.
(a)
Nu de politieke situatie in Tunesië een stabieler karakter heeft gekregen en er sprake is van een nauwe coördinatie met 
andere donoren, kunnen de prestatie-indicatoren inderdaad meer worden gericht op toekomstige maatregelen. Maar 
conform de richtsnoeren voor begrotingssteun zal wat de subsidiabiliteitscriteria betreft, worden vastgehouden aan een 
dynamische aanpak. In Tunesië werden individuele maatregelen gebruikt als maatstaf om de algehele vooruitgang van 
de regering met het doorvoeren van haar nationale hervormingsprogramma (een van de vier subsidiabiliteitscriteria) te 
beoordelen, iets wat zeer efficiënt bleek te werken.
Wat de laatste zin betreft – „De Commissie moet de uitbetalingen afhankelijk maken van de succesvolle voltooiing van 
individuele maatregelen en niet van de algemene vooruitgang” – wijst de Commissie erop dat deze dynamische aanpak 
dient te worden gevolgd conform de mededeling van 2011 en de desbetreffende conclusies van de Raad van 2012 over de 
„toekomstige strategie inzake EU-begrotingssteun aan derde landen”. Pas als aan alle subsidiabiliteitscriteria is voldaan, 
en dus gebleken is dat de uitvoering van het programma in het algemeen voorspoedig verloopt, koppelt de Commis -
sie uitbetalingen aan de prestatie-indicatoren die zij na onderhandelingen heeft afgesproken met de regering van het 
partnerland.
(b)
De Commissie onderkent het belang van PEFA als een planning- en monitoringinstrument, maar wijst er wel op dat een 
PEFA-evaluatie niet eenzijdig aan de regering van het partnerland kan worden opgelegd. Niettemin zal zij er samen met 
de regering van het partnerland naar blijven streven om binnen de juiste termijn een PEFA-evaluatie uit te voeren.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 57
71
De periode van 11 maanden tussen de Tunesische aanvraag voor een MFB-lening en de ondertekening van een memo -
randum van overeenstemming (MvO) tussen de EU en Tunesië, waarin de voorwaarden voor de bijstand waren opgeno -
men, laat zich als volgt verklaren:
Voordat zij tot een voorstel voor een MFB-maatregel kwam, voerde de Commissie conform de voorschriften van het 
Financieel Reglement van de EU in Tunesië een omvangrijke operationele evaluatie uit om na te gaan hoe solide de finan -
ciële procedures waren. Daarna moest haar voorstel via de gewone wetgevingsprocedure worden goedgekeurd door 
het Parlement en de Raad, overeenkomstig artikel 212, VWEU. Hoewel de medewetgevers erin slaagden om het Commis -
sievoorstel binnen 5 maanden zonder een trialoog goed te keuren, ging er één maand verloren doordat de goedkeuring 
door het Parlement op het laatste moment werd doorgeschoven naar de plenaire vergadering van april II. Nadat de 
MFB-operatie was goedgekeurd, moesten de onderhandelingen over het ontwerp van het memorandum van overeen -
stemming eerst worden afgerond voordat het memorandum door een comité van vertegenwoordigers van de lidstaten 
werd goedgekeurd en door de EU in juli 2014 (11 maanden na de Tunesische aanvraag) kon worden ondertekend. Daarna 
duurde het nog ruim zes maanden voordat de Tunesische autoriteiten het memorandum in maart 2015 ondertekenden. 
Vlak na de ratificatie in mei 2015 kon al worden overgegaan tot de eerste MFB-uitbetaling, maar doordat de Tunesische 
autoriteiten niet voldeden aan de MFB-voorwaarden, volgde de tweede uitbetaling pas in december 2015.
Aanbeveling 3 – Versnel het MFB-goedkeuringsproces
De Commissie neemt de aanbeveling over.
Hoewel de goedkeuring van MFB-besluiten door het Parlement en de Raad al veel sneller verloopt, is er nog ruimte voor 
verbetering. Zo zou het aantal vergaderingen van de Commissie internationale handel van het Europees Parlement (INTA) 
in de aanloop naar een stemming kunnen worden verminderd, zou de goedkeuring door het Parlement systematisch 
kunnen plaatsvinden tijdens de plenaire zitting (inclusief mini-zittingen) meteen na de stemming door INTA, zouden 
mini-zittingen kunnen worden gehouden voor de ondertekening door de voorzitters van het Parlement en van de Raad, 
en zou de Raad zo nodig ook gebruik kunnen maken van de schriftelijke procedure voor goedkeuringen.
Na eerdere aanbevelingen door de Rekenkamer en een resolutie over MFB van het Parlement in 2003 heeft de Commissie 
overigens in 2011 een voorstel gedaan voor een kaderverordening voor MFB die onder meer de besluitvorming moest 
versnellen door de wetgevingsbesluiten te vervangen door uitvoeringshandelingen. Aangezien de medewetgevers ech -
ter besloten om vast te houden aan de wetgevingshandelingen en aan de gewone wetgevingsprocedure, trok de Com -
missie haar voorstel in 2013 weer in.
73
De verlening van uitvoeringsperioden heeft niet tot verhoging van de totale kosten geleid. Er waren geen verlengingen 
zonder verdere kosten, aangezien het totale budget van programma’s niet kan worden opgetrokken.
Antwoorden van de Commissie en van de EDEO 58
Bij een verlenging zonder verdere kosten is het wel mogelijk dat bepaalde posten te lijden hebben onder een herverde -
ling van de kosten, maar dat is een van de risico’s bij activiteiten in een dergelijke omgeving. Tijdens onderhandelingen 
over aanvragen voor een verlenging zonder verdere kosten doet de Commissie er echter alles aan om extra personeels -
kosten als gevolg van zo’n verlenging tot een minimum te beperken, zodat het welslagen van het project niet in gevaar 
komt. De democratische transitie van Tunesië meteen na de revolutie van 2011, toen de projecten in de steekproef wer -
den ondertekend, duurde langer dan verwacht.
Aanbeveling 4 – Verbeter de projectplanning
De Commissie neemt de aanbeveling over.
Gebeurtenis Datum
Vaststelling controleplan („APM”)/begin van de controle 1.3.2016
Ontwerpverslag officieel verzonden aan de Commissie (of andere gecontroleerde) 1.12.2016
Vaststelling van het definitieve verslag na de contradictoire procedure 14.2.2017
Officiële antwoorden in alle talen ontvangen van de Commissie (of andere 
gecontroleerde)2.3.2017Gratis publicaties:
  één exemplaar:  
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
 via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).WAAR ZIJN EU/hyphen.capPUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Wij hebben beoordeeld of de EU-bijstand aan Tunesië na 
de revolutie van de Arabische lente van 2011 goed is 
besteed. Wij hebben geconcludeerd dat het geld over het 
algemeen goed werd besteed nu daarmee een 
aanzienlijke bijdrage is geleverd aan de democratische 
overgang en de economische stabiliteit van Tunesië na de 
revolutie.
Desondanks zijn er ook een aantal tekortkomingen 
vastgesteld in het beheer van de bijstand door de EU. Om 
deze tekortkomingen aan te pakken, doet de Rekenkamer 
de Europese Dienst voor extern optreden en de Commissie 
een aantal aanbevelingen met betrekking tot de 
concentratie van de steun op een klein aantal sectoren, de 
versterking van de uitvoering van de programma’s voor 
begrotingssteun en, ten slotte, het verbeteren van de 
planning van de programma’s en de versnelling van de 
uitvoering ervan.
1977 - 2 017