Advies over de mededeling van de Commissie inzake het sociaal actieprogramma voor de middellange termijn 1995-1997 (96/C 100/19)

Het Comité van de Regio's heeft op 19 april 1995 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap een advies op te stellen over de voornoemde mededeling.

Commissie 8 "Economische en sociale samenhang - Sociaal beleid - Volksgezondheid" was met de desbetreffende werkzaamheden van het Comité belast. Rapporteur was de heer S. Andersen.

Het Comité van de Regio's heeft tijdens zijn op 20 en 21 september 1995 gehouden 9e zitting (vergadering van 20 september 1995) het volgende advies uitgebracht.

Inleiding

Met het sociaal actieprogramma voor de middellange termijn zet de Commissie het werk voort dat zij in 1989 begon met het Sociaal Handvest en vervolgde met het Groenboek over de toekomst van het Europees sociaal beleid en het Witboek over het Europees sociaal beleid. Bij de beoordeling van dit actieprogramma dient dan ook van deze context te worden uitgegaan. Dit ontwerp-advies moet worden gezien als een natuurlijk vervolg op en verdere uitwerking van het advies inzake het Witboek over het Europees sociaal beleid, dat het Comité van de Regio's op 16 november 1994 tijdens zijn vijfde zitting heeft goedgekeurd.

Het belang van lokale en regionale overheden voor het sociaal beleid

1. Het Comité van de Regio's is teleurgesteld dat het Verdrag de communautaire instellingen er niet toe verplicht, het Comité te raadplegen bij vraagstukken op het gebied van het sociaal beleid, die voor de lokale en regionale overheden toch uiterst belangrijk zijn. Het is er dan ook over verheugd dat de Commissie het vanzelfsprekend en zinvol vindt, het Comité over haar sociaal actieprogramma voor de middellange termijn te raadplegen en hiertoe op eigen initiatief - zonder dat het Verdrag haar hiertoe verplicht - is overgegaan.

2. Het Comité van de Regio's:

- stelt vast dat het arbeidsmarktbeleid in verschillende lid-staten de afgelopen jaren is gedecentraliseerd, zodat lokale en regionale overheden nu actief deelnemen aan het ontwerpen van maatregelen ten behoeve van werklozen en het vaststellen van de prioriteiten daarbij. Deze decentralisatie is tot stand gebracht toen werd ingezien dat de werkloosheidsproblematiek niet overal in de Unie dezelfde kenmerken heeft en dat de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid dus moet worden afgestemd op de omstandigheden en mogelijkheden ter plaatse;

- constateert dat de lokale en regionale overheden in Europa een sleutelrol op de arbeidsmarkt spelen in hun functie als werkgever voor ambtenaren met de daaruit voortvloeiende verplichtingen op het vlak van arbeidsvoorwaarden, werkklimaat, gelijke behandeling, opleiding en gezondheid op het werk;

- stelt vast dat de lokale en regionale overheden in Europa op het vlak van sociale aangelegenheden en gezondheidszorg belangrijke taken vervullen en dat de problemen op deze gebieden het beste zo dicht mogelijk bij de burgers worden aangepakt, waarbij nauw samengewerkt dient te worden met de lokale gemeenschappen en de wensen, behoeften en prioriteiten ter plaatse in acht moeten worden genomen;

- is van mening dat de doelstellingen van het sociaal actieprogramma alleen dan gehaald kunnen worden, indien de lokale en regionale overheden een belangrijkere rol toebedeeld krijgen en actief worden betrokken bij de uitwerking van het communautair sociaal beleid;

- vindt dat de positieve ervaringen met de gedeeltelijke decentralisatie van het Structuurfondsenbeheer aanleiding vormen om het beheer van alle Structuurfondsenprogramma's en communautaire initiatieven in handen van de regio's te geven.

I. NIEUWE PRIORITEITEN VAN HET ARBEIDSMARKTBELEID

3. Het Comité is het volledig met de Commissie en de Europese Raad eens dat bestrijding van de werkloosheid de belangrijkste opgave van de Europese Unie en de lid-staten is. Het onderschrijft tevens de conclusies die de Europese Raad van Essen in december 1993 naar aanleiding van het Witboek van de Commissie over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid heeft aangenomen.

4. Het Comité vindt het een goede zaak dat de communautaire instellingen betere mogelijkheden krijgen om de vorderingen van de lid-staten met het in praktijk brengen van de conclusies van Essen in het oog te houden. Verder acht het Comité het van essentieel belang dat zowel de Commissie, de Raad als het Comité van de Regio's en andere instellingen van de Unie de beschikking krijgen over correcte en actuele gegevens over de feitelijke ontwikkeling van de arbeidsmarkt in de verschillende delen van de Unie.

5. Het Comité wijst erop dat op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau werkgelegenheidsstimulerende maatregelen moeten worden genomen. Dergelijke maatregelen dienen elkaar aan te vullen en door de Unie met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel geëvalueerd en - voor zover nodig - gecoördineerd te worden. Moeten alle lid-staten bij hun arbeidsmarkt- en werkgelegenheidsbeleid dezelfde, starre doelstellingen nastreven, dan zullen zij onmogelijk snel en flexibel kunnen inspelen op de regionale arbeidsmarkten, die zich vanwege de specifieke regionale omstandigheden vaak verschillend ontwikkelen. Het Comité is zich ervan bewust dat een flexibele benadering van het werkgelegenheids- en arbeidsmarktbeleid de vorderingen op het gebied van de instandhouding en verbetering van de "bestaansvoorwaarden" van werknemers niet in de weg mag staan.

6. Het Comité verheugt zich erover dat de Commissie speciale aandacht schenkt aan de sociale dialoog op het gebied van collectieve overeenkomsten en akkoorden die verband houden met het scheppen van arbeidsplaatsen. Het beschouwt deze dialoog als een belangrijk instrument bij de inspanningen om iets aan de werkloosheidsproblemen in de Europese Unie te doen.

7. Het Comité deelt de mening van de Commissie dat de rol van het Permanent Comité voor arbeidsmarktvraagstukken meer aandacht moet krijgen en verder ontwikkeld moet worden, omdat dit comité een centraal forum is voor overleg tussen de lid-staten en de sociale partners over initiatieven op het gebied van de werkgelegenheid.

8. Het Comité van de Regio's:

- stelt vast dat een permanente toename van de werkgelegenheid zal uitblijven wanneer overheden niet veel meer doen dan het uitbetalen van uitkeringen. Op korte termijn kan de werkgelegenheid in Europa zowel in de overheids- als in de particuliere sector toenemen, maar op langere termijn moeten arbeidsplaatsen vooral in de particuliere sector gecreëerd worden. Waar de invloed van de particuliere sector op de economie beperkt is, zoals in de meest perifere gebieden in de EU, moet de invloed van de overheidssector op de werkgelegenheid op actieve wijze worden versterkt. De Gemeenschap dient met behulp van haar wetgeving naar volledige werkgelegenheid te streven;

- is van mening dat een blijvende groei van de werkgelegenheid in Europa alleen mogelijk is wanneer particuliere kleine en middelgrote bedrijven in staat zijn om te concurreren en zich te ontwikkelen. Het Comité is er dan ook mee ingenomen dat de aandacht van de Commissie thans uitgaat naar de bestaansvoorwaarden voor het MKB, maar vindt dat in het actieprogramma nog meer nadruk op het belang van deze ondernemingen voor de werkgelegenheid moet worden gelegd;

- dringt bij de Commissie aan op intensivering van de communautaire inspanningen met betrekking tot startprogramma's, gemeenschappelijke ontwikkelingsprojecten en de opbouw van netwerken ten behoeve van het MKB. Het Comité is van mening dat er meer middelen voor deze inspanningen moeten worden uitgetrokken en dat de maatregelen op de diverse terreinen beter gecoördineerd moeten worden;

- constateert dat regulering van overheidswege over het algemeen meer problemen voor kleine dan voor grote bedrijven oplevert;

- stelt vast dat verschillende lid-staten procedures hebben ingesteld voor het volgen en voorzien van "flessehalsproblemen" (situaties waarin gebrek aan gekwalificeerde arbeidskrachten bestaat). Voor dergelijke initiatieven zijn inspanningen nodig waarbij het regionale arbeidsmarkt-, het onderwijs- en het industriebeleid worden gecoördineerd en de mobiliteit op zowel de nationale als de Europese arbeidsmarkt wordt gestimuleerd. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, het effect van dergelijke programma's op de werkgelegenheidssituatie in de diverse lid-staten te onderzoeken en te evalueren en de resultaten hiervan ter beschikking van de belanghebbende partijen te stellen;

- constateert dat in het kader van de nieuwe doelstelling 4 van het Sociaal Fonds steun wordt gegeven aan projecten die kunnen bijdragen tot het voorkomen van flessehalsproblemen. Door het arbeidsmarkt-, het onderwijs- en het industriebeleid op regionaal niveau te coördineren, kunnen deze projecten op doelmatige wijze gerealiseerd worden. Het Comité beveelt dan ook aan dat de lid-staten zorgen voor een regionaal beheer van doelstelling 4 van het Sociaal Fonds;

- adviseert de lid-staten en de EU de verschillende doelstellingen van de Structuurfondsen te coördineren, zodat kan worden gezorgd voor een georganiseerde en evenwichtige toepassing van de Fondsen, waarbij de doelstellingen 1 tot en met 5b elkaar aanvullen.

II. ONDERWIJS EN OPLEIDING: DE SLEUTEL TOT SOCIALE STABILITEIT IN DE GEMEENSCHAP

9. Het Comité is het met de Commissie eens dat meer investeren in de ontwikkeling van menselijk kapitaal centraal moet staan in de strategie van de Unie om de groei op middellange termijn te versterken. Onderwijs en opleiding vormen een weg naar nieuwe groei, meer solidariteit, meer werkgelegenheid en verbetering van het concurrentievermogen. Het Comité constateert dat inhoud van het onderwijs en de opzet en financiering van het onderwijsstelsel een zaak van de lid-staten is. De steunmaatregelen van de Unie zouden voornamelijk genomen moeten worden in het kader van de pas kortgeleden aangenomen programma's Leonardo en Socrates, die het omvangrijke toepassingsgebied van communautaire maatregelen ter verbetering van de kwaliteit van het algemene en beroepsonderwijs in de EU behelzen.

10. Het Comité stelt evenwel met verbazing vast dat de rol van lokale en regionale overheden in deze strategie niet ter sprake wordt gebracht. Het moet toch duidelijk zijn dat juist deze autoriteiten in staat zijn - zij het op uiteenlopende wijze - om voor de noodzakelijke koppeling tussen bedrijfsleven, arbeidsmarkt en opleidingsinstellingen te zorgen, waardoor de opleidingen in zowel kwalitatief als kwantitatief opzicht voortdurend op de behoeften van de bedrijven, arbeidsmarkt en bevolking kunnen worden afgestemd.

11. Het Comité is ingenomen met het communautaire initiatief inzake een beleid ter bevordering van "levenslang leren" en zou graag zien dat dit aspect nog meer aandacht krijgt. Ook lokale en regionale overheden kunnen daarbij een belangrijke rol spelen, omdat juist zij nauw kunnen samenwerken met bedrijven en burgers en hun optreden kunnen afstemmen op de arbeidsmarktsituatie. Lokale en regionale overheden kunnen tevens bijdragen tot het vervullen van de opleidingsbehoeften van het MKB. Bovendien realiseren deze overheden in samenwerking met de particuliere sector in een groot aantal lid-staten van oudsher initiatieven op het gebied van scholing.

12. Het Comité neemt er kennis van dat in het sociaal actieprogramma wordt benadrukt dat het basis- en het voortgezet onderwijs beroepsgerichter moeten worden. Het Comité wijst er in dit verband op dat ook verbetering van algemene en niet-specifieke technische vaardigheden nodig is, daar de toekomstige behoeften op het vlak van beroepskwalificaties buitengewoon moeilijk exact te voorspellen zijn. Goede persoonlijke en algemene vaardigheden, zoals kennis van andere Gemeenschapstalen, zijn altijd fundamentele voorwaarden voor verdere studie. Lokale en regionale overheden spelen in vele lid-staten een doorslaggevende rol bij het ontwikkelen van dergelijke algemene elementaire vaardigheden, omdat zij dicht bij de burgers optreden. Het Comité zou graag zien dat dit perspectief beter wordt belicht in het actieprogramma.

13. Het Comité van de Regio's:

- is van mening dat in de voorstellen voor een effectievere arbeidsinpassing van jongeren rekening moet worden gehouden met het grote aantal jongeren uit derde landen voor wie de toegang tot het onderwijsstelsel grote problemen oplevert. Lokale en regionale overheden zullen bij uitstek in staat zijn om risicogroepen onder jongeren te steunen;

- is zeer geïnteresseerd in het aangekondigde Witboek "Onderwijs en opleiding: de sleutels tot het jaar 2000" en vindt dat dit er zo snel mogelijk moet komen. Een overzicht van de vele initiatieven op het vlak van onderwijs en opleiding zal zeker zinvol zijn. In het Witboek zou ook moeten worden ingegaan op het feit dat juist lokale en regionale overheden kunnen bijdragen tot verankering van onderwijs en opleiding op regionaal en lokaal niveau;

- ziet het aangekondigde Commissievoorstel ter uitbreiding van het algemene stelsel voor de erkenning van diploma's met tevredenheid tegemoet. Het Comité is van mening dat de werkingssfeer en omvang van de huidige regeling het beste kunnen worden uitgebreid door middel van wederzijdse erkenning via de bestaande onderwijsstelsels. Te starre communautaire regels voor het leerlingwezen kunnen een belemmering vormen voor de afstemming van het arbeidsmarktbeleid op de lokale en regionale omstandigheden en voor de sectorale autonomie, die in meerdere lid-staten een traditie is.

III. NAAR EEN EUROPESE ARBEIDSMARKT

14. Het Comité stelt vast dat het vrij verkeer van werknemers een grondbeginsel bij de opbouw van een Europese arbeidsmarkt is dat niet mag worden geschonden.

15. Het Comité heeft nota genomen van de vrees van de Commissie dat vooral de overdracht van pensioenrechten een belemmering kan vormen voor werknemers die gebruik willen maken van hun fundamentele recht van vrij verkeer. Het dringt er bij de Commissie op aan, af te zien van haar voornemen om op dit gebied regels vast te stellen, aangezien dergelijke regels onder meer voor lokale en regionale overheden in hun functie als werkgever grote problemen kunnen opleveren. In een groot aantal landen hebben de sociale partners collectieve overeenkomsten afgesloten waarin onder meer de voorwaarden op het gebied van wachttijd voor opname in de verschillende pensioenregelingen zijn vastgelegd. Het Comité vreest dat een wetgevingsinitiatief van de Unie op dit vlak ertoe zal leiden dat de partners hun recht om vrij te onderhandelen niet meer kunnen uitoefenen.

16. Met betrekking tot de sociale zekerheid van migrerende werknemers constateert het Comité dat er nauwelijks regels ter bescherming van kinderen van migrerende werknemers bestaan. Het dringt er dan ook bij de Commissie op aan, passende maatregelen op dit gebied te nemen.

IV. ARBEIDSVOORWAARDEN EN -OMSTANDIGHEDEN VAN HOOG NIVEAU ALS ONDERDEEL VAN EEN CONCURREREND EUROPA

17. Het Comité stelt vast dat lokale en regionale overheden als werkgevers een doorslaggevende rol in de Europese Unie spelen. Het is voor deze overheden van essentieel belang dat de collectieve overeenkomsten en akkoorden waarbij de arbeidsmarkten gereguleerd worden, goede arbeidsvoorwaarden en werkgelegenheidsstimulerende maatregelen bevatten.

18. Het Comité constateert dat lokale en regionale overheden in vele landen een duidelijk omschreven functie als sociale partner op nationaal niveau hebben. Het is er dan ook mee ingenomen dat de Commissie de rol van de sociale partners bij de toekomstige uitwerking van het arbeidsmarktbeleid in haar actieprogramma heeft verduidelijkt. Bij een groot aantal van de genoemde initiatieven wordt gewezen op de sociale dialoog en op overleg met de sociale partners als belangrijke instrumenten om langzaam maar zeker vooruitgang te boeken bij de convergentie op de Europese arbeidsmarkt.

19. Het Comité stelt vast dat vertegenwoordigers van lokale en regionale overheden op Europees niveau via het CEEP en het CCRE-werkgeversplatform aan de sociale dialoog zijn gaan deelnemen. Het is zeer verheugd over deze ontwikkeling. Het Comité staat dan ook achter de tendens tot verbreding van de sociale dialoog die duidelijk in het actieprogramma naar voren komt. Het vindt het verder een goede zaak dat de Commissie aangeeft in hoeverre de sociale partners bij het beleid betrokken zullen worden; dit zal de geloofwaardigheid rond de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel, zoals vastgelegd in het Verdrag, aanmerkelijk ten goede komen.

20. Het Comité heeft er eerder in zijn advies inzake het Witboek van de Commissie over het Europees sociaal beleid voor gepleit dat minimumnormen door convergentie van het beleid van de lid-staten tot stand komen en dat daarbij rekening wordt gehouden met de verschillende nationale akkoorden en stelsels op het gebied van collectieve onderhandelingen.

21. Het Comité van de Regio's:

- bevestigt zijn positieve houding ten aanzien van het vaststellen van een kader voor het toekomstige beleid op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk. Het benadrukt dat de toekomstige regelgeving op dit vlak ruimte moet bieden aan tripartiete samenwerking op nationaal niveau en dus bijvoorbeeld de vorm van kaderrichtlijnen moet aannemen. Onder tripartiete samenwerking wordt hier samenwerking tussen nationale overheden, werkgevers en werknemers verstaan;

- heeft kennis genomen van de huidige samenstelling van het bestuur van het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk, en stelt vast dat er sprake is van een tripartiete samenwerking tussen nationale overheden, werkgevers en werknemers;

- is tegen het vaststellen van regels die de loonvorming op lokaal niveau beïnvloeden. Het Comité verzoekt de Commissie daarom, bij haar onderzoek inzake het recht op doorbetaling van loon tijdens feestdagen en ziekte het beginsel in acht te nemen dat loonvoorwaarden voor werknemers in de Europese Unie niet binnen de in het Verdrag vastgelegde bevoegdheden en doelstellingen van de Unie vallen;

- is tevreden over het initiatief van de Commissie om met de sociale partners besprekingen te beginnen over deeltijdarbeid, arbeid voor bepaalde tijd en tijdelijke arbeid. Het neemt nota van de aankondiging van de Commissie dat zij het huidige richtlijnvoorstel zal intrekken. Het Comité stelt vast dat de sociale partners op Europees niveau op dit vlak via onderhandelingen tot een oplossing willen komen en zich daarvoor zullen inzetten;

- heeft met grote belangstelling kennis genomen van de wens van de Commissie om met de sociale partners besprekingen over individueel ontslag te beginnen. Niettemin vraagt het zich in deze inleidende fase af of er wel behoefte is aan communautaire wetgeving op dit vlak.

22. Het Comité steunt de initiatieven voor de tenuitvoerlegging van reeds goedgekeurde wetgevingsvoorstellen. Het verheugt zich erover dat thans is aanvaard dat de besluiten via nationale collectieve overeenkomsten of akkoorden uitgevoerd kunnen worden. Het Comité benadrukt dat de sociale partners actief bij de tenuitvoerlegging op nationaal niveau betrokken dienen te worden.

23. Het Comité stelt vast dat de sociale partners bereid zijn, deel uit te maken van een comité dat moet nagaan of het nodig is om het toepassingsgebied van de richtlijn inzake de organisatie van de arbeidstijd uit te breiden tot artsen in opleiding. Voor de behandeling van deze zaak heeft de Commissie thans een werkgroep opgericht, die uit jonge Europese artsen bestaat. Het Comité is van mening dat de sociale partners vertegenwoordigd moeten zijn bij het adviseren van de Commissie en dat ook de nationale overheden daarbij betrokken moeten worden.

V. GELIJKE KANSEN VOOR VROUWEN EN MANNEN

24. Het Comité constateert dat het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen reeds in het Verdrag van Rome was vastgelegd. Ook het Comité erkent dat de Europese samenwerking aanzienlijk heeft bijgedragen tot de bevordering van gelijke behandeling van mannen en vrouwen in de lid-staten.

25. Als werkgever hebben lokale en regionale overheden een zeer groot aantal, vooral vrouwelijke werknemers in dienst. Op langere termijn kunnen zij dan ook met hun eigen projecten en initiatieven ter bevordering van de gelijke behandeling van mannen en vrouwen in lokale gemeenschappen een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van Europa.

26. Het Comité heeft eveneens nota genomen van de rechtscheppende functie van het Hof van Justitie, dat de inhoud en het toepassingsgebied van de richtlijnen inzake gelijke behandeling de afgelopen jaren heeft geïnterpreteerd en verduidelijkt. Het maakt zich evenwel zorgen over de toekomstige ontwikkelingen op dit gebied, omdat de toename van het aantal zaken dat het Hof wordt voorgelegd erop duidt dat de huidige regels niet in alle lid-staten of in alle segmenten van de arbeidsmarkten in de Europese Unie voldoende verankerd zijn.

27. Steeds meer vrouwen treden tot de arbeidsmarkt toe en in een groot aantal lid-staten is de arbeidsparticipatie van vrouwen zeer hoog. Lokale en regionale overheden beschouwen de arbeidsparticipatie van vrouwen als een belangrijke parameter bij de toekomstige ontwikkeling van de Europese Unie. Het Comité is dan ook van oordeel dat de Unie steun moet geven aan initiatieven ter verbetering van de mogelijkheden voor kinderopvang, zodat ouders aan het arbeidsproces kunnen blijven deelnemen.

28. Het Comité staat dan ook achter het initiatief van de Commissie om de sociale partners over de combinatie werk-gezin te raadplegen. Het is ervan overtuigd dat de sociale partners dankzij hun gevoel van betrokkenheid, hun belangstelling en - niet in de laatste plaats - hun ervaring met nationale collectieve overeenkomsten en akkoorden tot een oplossing kunnen komen binnen de grenzen van de bevoegdheden die hun in het aan het Verdrag van Maastricht gehechte protocol betreffende de sociale politiek worden toegekend.

29. Het Comité zal de lopende besprekingen tussen de Commissie en de sociale partners over de bewijslast met belangstelling volgen. Het vindt in principe dat arbeidsmarktregulerende afspraken tussen de sociale partners gestimuleerd moeten worden. Er moet daarom voorkeur worden gegeven aan het voeren van dergelijke onderhandelingen boven het opstellen van rechtstreekse wetgeving in de vorm van richtlijnen.

30. Het Comité stelt met tevredenheid vast dat de Commissie in het vierde actieprogramma inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen gehoor geeft aan de eerdere aanbeveling van het Comité en op de belangrijke rol van lokale en regionale overheden wijst.

VI. SOCIAAL BELEID EN SOCIALE BESCHERMING - EEN ACTIEVE SAMENLEVING VOOR IEDEREEN

31. Zoals reeds opgemerkt in het advies over het Witboek van de Commissie, vindt het Comité dat de Europese Unie zich bij haar sociaal beleid niet mag beperken tot de werkloosheidsproblematiek, maar dient te streven naar sociale en economische integratie van alle burgers.

32. Het Comité is van mening dat elk op economische en monetaire convergentie gericht beleid regelmatig moet worden onderworpen aan observatie en evaluatie van de sociale gevolgen ervan. Verder is het voorstander van een samenwerkingsvorm die tot meer convergentie tussen de lidstaten leidt, waarbij gestreefd wordt naar een passende hoge gemeenschappelijke noemer. Het optreden van de Unie op het gebied van de sociale rechten van de burgers moet van dusdanig algemene aard zijn dat het kan worden afgestemd op de uiteenlopende culturele, economische en organisatorische situaties in Europa. Verder pleit het Comité ervoor, eerst de huidige richtlijnvoorstellen te consolideren en uit te voeren alvorens nieuwe voorstellen uit te werken en voor te leggen.

33. Het Comité stelt vast dat de Unie thans voor enorme uitdagingen staat gezien de sociale gevolgen die de opbouw van een Europese arbeidsmarkt met zich zal brengen. Het meent dat een reëel gevaar bestaat dat samenlevingen worden opgesplitst in een werkende elite en een uitgesloten groep werklozen. Gezien de steeds grotere maatschappelijke tweedeling die zich vooral tussen werkenden en niet-werkenden aftekent, richt het Comité van de Regio's tot Raad en Commissie het verzoek om tijdens de IGC van 1996 het recht op werk voor iedere EU-burger in het Verdrag op te nemen.

34. Het Comité stelt vast dat het heel goed mogelijk is dat de opkomst van de informatiemaatschappij de tendens tot een tweedeling van de samenleving zal versterken. Het neemt nota van het voornemen van de Commissie, een groenboek over de sociale en maatschappelijke gevolgen van de informatiemaatschappij uit te werken en dringt er in dit verband bij de Commissie op aan, speciale aandacht te wijden aan het risico voor een tweedeling van de maatschappij. Het Comité maakt zich tevens zorgen over de gebrekkige huisvestingssituatie in plattelandsgebieden en de daaruit voortvloeiende migratie naar stedelijke gebieden, waardoor achterblijvende plattelandsgebieden ontstaan. Er is behoefte aan politieke initiatieven om dit groeiende probleem in de EU het hoofd te bieden.

35. Het Comité steunt de toezegging van de Commissie om de samenwerking op het gebied van huisvesting, sociale ontwikkeling in stedelijke gebieden en dakloosheid (inclusief veiligheidsaspecten), te bevorderen. Het spreekt in het bijzonder zijn bezorgdheid uit over de toename van de woningnood en het aantal daklozen in de Gemeenschap. Het Comité verbaast zich erover dat in het actieprogramma niet meer aandacht aan het huisvestingsbeleid wordt geschonken en verzoekt de Commissie dan ook, hier iets aan te doen. Het is van mening dat de Unie meer voorrang moet geven aan de bestrijding van het huisvestingstekort en de gettovorming in stedelijke gebieden en verwijst voorts in dit verband naar zijn initiatiefadvies over stedelijke ontwikkeling en de Europese Unie.

Het Comité stelt vast dat het huisvestingsbeleid onder de bevoegdheid van de lokale, regionale en nationale overheden valt en dat de inspanningen van de Gemeenschap op dit vlak daarom in de eerste plaats op uitbreiding van de bestaande steun- en onderzoeksprogramma's gericht moeten zijn.

36. Het Comité staat achter de in hoofdstuk 6 opgesomde initiatieven op het vlak van het sociaal beleid en verwijst naar zijn advies over het Witboek, waarin nader wordt ingegaan op de initiatieven die het Comité het belangrijkst vindt.

37. Het Comité vindt dat er speciale aandacht dient uit te gaan naar groepen met specifieke sociale problemen, zoals gehandicapten, kinderen, ouderen en mensen die zijn uitgesloten van de arbeidsmarkt. Vooral nu de economie weer aantrekt, bestaat een reëel gevaar dat deze groepen in het streven naar efficiëntie en flexibiliteit over het hoofd worden gezien. De behoefte aan speciale maatregelen voor deze zwakke groepen is - net als op het gebied van het arbeidsmarktbeleid - mede afhankelijk van de lokale en regionale omstandigheden. Bij het steunen van de strijd tegen sociale uitsluiting dient door de Europese Unie gebruik gemaakt te worden van lokale strategieën die in samenwerking met alle betrokkenen door de lokale en regionale autoriteiten ontwikkeld zijn.

VII. VOLKSGEZONDHEID

38. Volgens het Comité is het noodzakelijk dat de discussie over de verzorging van hulpbehoevende mensen vanuit diverse invalshoeken wordt gevoerd. Daarbij zou aandacht moeten worden besteed aan een groot aantal op lokaal, regionaal en nationaal niveau in gang gezette pogingen om de problemen in kwestie aan te pakken. De in 1995 geplande gedachtenwisseling met deskundigen is in dit verband zeer welkom. Om duidelijk te maken dat het om een brede discussie gaat, zou de Commissie er goed aan doen deze te voeren onder het thema "zorggarantie" i.p.v. "zorgverzekering".

39. Het Comité stelt vast dat lokale en regionale overheden in de EU de primaire en meest essentiële taken op het gebied van de volksgezondheid en ziekten vervullen. De Unie dient er bij haar inspanningen op dit vlak rekening mee te houden dat de problemen en dus ook de prioriteiten per lid-staat, regio en lokale gemeenschap verschillen. Het Comité is van mening dat in de organisatie van de gezondheidszorg en de benadering van de problemen ruimte voor deze verscheidenheid moet worden gelaten.

40. Ook het Comité vindt dat de Unie de inspanningen van de lid-staten op het gebied van de volksgezondheid moet ondersteunen en een belangrijke rol kan spelen bij de uitwisseling van ervaringen en de coördinatie van gemeenschappelijke initiatieven. Daaraan is vooral behoefte op het gebied van met milieuverontreiniging verband houdende of besmettelijke ziekten, waarbij de problemen de landsgrenzen overschrijden. Verder is het duidelijk van belang, onderzoek en bestrijding van zeldzame ziekten te ondersteunen; de ervaringen van de afzonderlijke lid-staten kunnen daarvoor een te smalle basis vormen en het zou ook een logische stap zijn om de middelen bijeen te voegen en de inspanningen te coördineren.

41. Het Comité is van oordeel dat de Unie zich op het vlak van ziekten die verband houden met milieuverontreiniging speciaal moet richten op allergische ziekten en de aanwezigheid van giftige stoffen en medicijnresiduen in voedingsmiddelen. Het Comité dringt er daarom bij de Commissie op aan, een programma voor toezicht op en verzameling van informatie over deze bedreigingen van de volksgezondheid op te zetten.

42. Het Comité constateert dat er behoefte is aan een overzicht van de gezondheidsproblemen en -situatie per lid-staat. Het verheugt zich er dan ook over dat de Commissie met een voorstel zal komen om de Unie de beschikking te geven over uitgebreide vergelijkbare gegevens op het gebied van de volksgezondheid, aan de hand waarvan in de lid-staten gerichte maatregelen kunnen worden getroffen. Een dergelijk overzicht is nodig omdat de gezondheidssituatie van lid-staat tot lid-staat verschilt. Verder dringt het Comité er bij de Commissie op aan, een dergelijk overzicht aan te vullen met evaluaties en suggesties ter verbetering van de inspanningen in de verschillende lid-staten.

43. Het Comité is ingenomen met de voorstellen van de Commissie voor besluiten van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van actieprogramma's inzake kanker, gezondheidsbevordering, preventie van drugsverslaving en aids en bepaalde andere overdraagbare aandoeningen. Het gaat ervan uit dat deze in 1995 worden goedgekeurd.

44. Het Comité verzoekt de Commissie, zich te bezinnen op verdere mogelijkheden voor het opzetten en steunen van lokale en regionale programma's waarmee de basis voor specifieke maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid verbeterd kan worden.

VIII. ONTWIKKELING VAN DE INTERNATIONALE DIMENSIE

45. Het Comité herinnert zich de conclusies van de Sociale Top in Kopenhagen in maart 1995 en is het met de Commissie eens dat het sociaal beleid een steeds belangrijkere rol in de buitenlandse betrekkingen van de Unie speelt.

46. Het Comité acht het noodzakelijk dat in het actieprogramma wordt benadrukt dat de Unie in haar contacten met derde landen een belangrijke plaats toekent aan haar fundamentele doelstellingen zoals duurzame ontwikkeling en democratisch bestuur, waaronder democratische lokale autonomie en lokale inspraak bij het uitstippelen van strategieën ten behoeve van een duurzame ontwikkeling. Verder moet in het actieprogramma worden vermeld dat goed leiderschap een essentiële voorwaarde voor de ontwikkeling van duurzame maatschappijvormen is.

47. Het Comité dringt er nogmaals op aan, dat de Unie zich meer inzet om ervoor te zorgen dat er sociale minimumnormen in de internationale handelsovereenkomsten worden opgenomen, waardoor produkten die op sociaal onaanvaardbare wijze worden vervaardigd - bijvoorbeeld produkten waarvoor gebruik wordt gemaakt van kinderarbeid - worden benadeeld. Het vaststellen en toepassen van dergelijke normen mag evenwel niet uitsluitend aan de nieuwe Wereldhandelsorganisatie, het orgaan voor vrije wereldhandel, worden overgelaten; deze dient daarbij samen te werken met de Internationale Arbeidsorganisatie.

IX. NAAR EEN ACTIEVERE SAMENLEVING

48. Het Comité is het ermee eens dat de Unie wordt geconfronteerd met grote en snelle structurele veranderingen die de samenleving op alle niveaus raken en beïnvloeden.

49. Het Comité neemt nota van de uitspraak van de Commissie dat er een nieuw evenwicht tussen wetgeving en collectieve onderhandelingen moet worden gevonden. Het onderschrijft dit standpunt, maar benadrukt daarbij dat de deelname van de sociale partners aan de ontwikkeling van het Europees sociaal beleid geïntensiveerd en uitgebreid moet worden.

50. Het Comité betuigt dan ook zijn steun aan de in het actieprogramma opgenomen maatregelen ter bevordering van de sociale dialoog.

51. Het Comité heeft met voldoening kennis genomen van de oprichting van een Europees Opleidingscentrum Arbeidsverhoudingen en ziet de resultaten van de werkzaamheden van dit instituut vol verwachting tegemoet.

X. ANALYSE EN ONDERZOEK VAN HET SOCIAAL BELEID OP MIDDELLANGE TERMIJN

52. Het Comité onderschrijft het standpunt van de Commissie dat er voortdurend behoefte is aan analyse en onderzoek van het sociaal beleid.

53. Het Comité is van mening dat analyse en onderzoek ertoe kunnen bijdragen, nieuwe ontwikkelingstendensen, behoeften en mogelijkheden te beschrijven. Mede aan de hand van de resultaten van deze initiatieven kan een overzicht worden gemaakt van de problemen die zich naar verwachting zullen voordoen en kunnen er maatregelen worden getroffen om gevallen van economisch dysfunctioneren in de Europese Unie te voorkomen.

54. Het Comité gaat ervan uit dat ook de onderzoeks- en analyseresultaten van de lid-staten via de gegevensbestanden van de Unie beschikbaar zullen zijn.

XI. NAAR EEN EFFICIËNTERE TOEPASSING VAN DE EUROPESE WETGEVING

55. Het Comité wijst erop dat arbeidsvoorwaarden door de lid-staten zelf via wetgeving en collectieve overeenkomsten en akkoorden worden geregeld. Het acht het evenwel van het grootste belang dat reeds goedgekeurde communautaire besluiten in de gehele Unie worden omgezet en in acht worden genomen.

56. Het Comité heeft er het volste vertrouwen in dat de sociale partners in de lid-staten steeds meer bij de nationale uitvoeringsprocedures betrokken zullen worden, zodat zij ook op dit gebied verantwoordelijkheid voor de verdere ontwikkeling van het sociaal beleid op zich zullen nemen. Het Comité heeft in dit verband kennis genomen van de eerdere mededelingen van de Raad over de tenuitvoerlegging van communautaire wetgeving en van de voorgenomen initiatieven van de Commissie.

Brussel, 20 september 1995.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

J. BLANC