NL Publicatieblad van de Europese Unie C 144/2

Uitnodiging tot het indienen van opmerkingen inzake het ontwerp van verordening van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de minimis-steun

(Wijziging „vervoer en steenkoolindustrie”)

(2005/C 144/02)

De betrokken partijen kunnen hun opmerkingen binnen een termijn van één maand na de datum van publicatie van dit ontwerp van verordening indienen op het volgende adres:

Europese Commissie Directoraat-generaal Energie en Vervoer Eenheid A4 Bureau DM 28 06/109 B-1049 Brussel Fax (32-2) 296 41 04 E-mail: TREN STATE-AID@cec.eu.int

Ontwerp van verordening tot wijziging van Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 21 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de minimis-steun

(Wijziging „vervoer en steenkoolindustrie”)

TOELICHTING

1. INLEIDING

1.1. Algemeen de minimis-rechtskader

Verordening (EG) nr. 994/98 van de Raad machtigt de Commissie bij verordening een plafond vast te stellen waaronder steunmaatregelen geacht worden niet te voldoen aan alle criteria van artikel 87, lid 1, van het verdrag. Van de 4 in dit lid ontvouwde criteria wordt met name het criterium concurrentievervalsing en ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer geacht niet te zijn vervuld. Deze publieke financieringen dienen dus niet te worden onderworpen aan de notificatieprocedure bedoeld in artikel 88, lid 3.

Op basis van deze machtiging heeft de Commissie Verordening (EG) nr. 69/2001 van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de minimis-steun vastgesteld. Deze verordening voorziet in een plafond van 100 000 EUR steun op drie jaar per onderneming waaronder artikel 87, lid 1, geacht kan worden niet van toepassing te zijn. Er wordt eveneens in aangegeven dat de de minimis-steun de mogelijkheid onverlet laat dat ondernemingen voor hetzelfde project ook staatssteun ontvangen die door de Commissie is goedgekeurd of binnen het toepassingsgebied van een groepsvrijstellingsverordening valt, hetgeen eventuele tamelijk royale cumulaties van steun tot gevolg heeft.

1.2. Situatie van de vervoerssector

Tijdens de uitwerking van Verordening (EG) nr. 69/2001 van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de minimis-steun was overeengekomen de vervoerssector te blijven uitsluiten van de werkingssfeer ervan, zoals het geval was bij het vorige rechtskader (1) — samen met de sectoren visserij en landbouw. De belangrijkste reden voor dit speciale statuut was dat, gelet op de van toepassing zijnde specifieke regels en vanwege het economisch bijzondere karakter van deze sector, zelfs niet erg hoge steunbedragen de concurrentie tussen de vervoersondernemingen zouden kunnen vervalsen en derhalve konden voldoen aan de criteria van artikel 87, lid 1, van het verdrag.

1.3. Situatie van de steenkoolsector

Pas sinds 24 juli 2002 is de steenkoolsector onderworpen aan de werkingssfeer van het EG-Verdrag naar aanleiding van het verstrijken van het EGKS-Verdrag. Sinds die datum is deze sector onderworpen aan specifieke regels (2) die de toepassing van andere vrijstellingsregelingen in de weg staan (3).

2. MOTIVERING

2.1. Situatie van de vervoerssector

De in 2001 gekozen benadering wordt momenteel als verouderd beschouwd om de volgende redenen:

2.1.1. Economische context

In de eerste plaats konden, gezien de trapsgewijze en, vergeleken met andere economische sectoren, laattijdige liberalisering van de vervoerssectoren en de structurele problemen in bepaalde segmenten, in het begin enkel de specifieke regels worden toegepast. De Commissie constateert evenwel dat de economische context een ontwikkeling heeft doorgemaakt in die zin dat het risico van staatssteun die scherpe concurrentievervalsingen kan veroorzaken minder groot is. Het proces van openstelling van de vervoersmarkten is momenteel namelijk voltooid, en de structuur van de markten heeft zich gestabiliseerd en een duidelijke verbetering van de financiële gezondheid van de ondernemingen mogelijk gemaakt. Bijgevolg staan de autoriteiten momenteel niet meer onder zo sterke druk om ondernemingen in moeilijkheden te helpen of hen buitensporige voordelen toe te kennen.

De uitsluiting van de vervoerssector maakt evenwel geen vrijstelling van de notificatieprocedure mogelijk en derhalve is de staatssteunprocedure voor alle toegekende bedragen van toepassing. Bovendien maken de lidstaten steeds meer gebruik van horizontale staatssteunmaatregelen, inclusief de de minimis-verordening, wat duidelijk overeenstemt met een eis van het concurrentiebeleid om af te zien van de toekenning van ad hoc-steun of sectoriële steun. Geen van de op het gebied van staatssteun toepasselijke horizontale kaders, of het nu om mededelingen gaat (4) of andere vrijstellingsverordeningen dan de de minimis-verordening (5), omvatten vrijstellingsclausules voor het vervoer. Teneinde deze situatie te verbeteren en de rechtszekerheid te vergroten voor de lidstaten die horizontale regelingen willen toepassen, dient te worden nagedacht over manieren om de toepassing van de staatssteunregels in de vervoerssector te verzoenen met de vrijstelling die de andere sectoren van de economie genieten.

Bovendien zij opgemerkt dat steunmaatregelen betreffende een klein bedrag die tijdens de jongste jaren aan de Commissie genotificeerd zijn — inclusief goedkeuring van de onderdelen „vervoer” van de horizontale de minimis-regelingen (6) — grotendeels verenigbaar met de bepalingen van het verdrag zijn verklaard zonder grote moeilijkheden. Integendeel, de doelstellingen ervan lagen in het verlengde van het communautaire beleid: toepassing van plannen voor de modernisering van de uitrusting buiten de communautaire normen (7), aansporing tot het gebruik van modaliteiten van gecombineerd vervoer en tenuitvoerlegging van milieubepalingen (8) of de aanschaf van schone voertuigen (9). Andere soortgelijke gevallen zijn in onderzoek (10). Daarentegen heeft de Commissie de aanschaf van rollend materieel door bedrijven voor wegvervoer (11) zonder milieu- of veiligheidsdoelstelling altijd niet verenigbaar met het verdrag verklaard, in zoverre dergelijke steunmaatregelen een blijvend schadelijk effect op de concurrentiesituatie tussen ondernemingen zouden kunnen hebben.

2.1.2. Effecten van de huidige regeling

Tot de „RENOVE”-arresten was de Commissie van oordeel dat de vrijstelling betrekking had op alle vervoerssectoren. In de „RENOVE”-arresten van 26 september 2002 (C-351/98) (12) en van 13 februari 2003 (C-409/00) betreffende het wegvervoer (13) heeft het Hof van Justitie immers beschikt dat de vrijstelling van de de minimis-regel niet mocht worden toegepast op de niet-beroepsmatige vervoerders, dit in tegenstelling tot de benadering van de Commissie die erin bestond steun die werd toegekend voor de aanschaf van vrachtwagens verenigbaar te verklaren zonder een onderscheid te maken tussen de verschillende organisatievormen van de vervoersactiviteit. Er bestaat dus een verschil in behandeling tussen twee categorieën ondernemingen. Enerzijds kunnen ondernemingen die als hoofdactiviteit vervoer hebben slechts profiteren van steunregelingen met welbepaalde doelstellingen (regionale, op het gebied van milieu, KMO's enz.), en deze moeten door de Commissie worden goedgekeurd zelfs voor bedragen onder het plafond. Anderzijds profiteren de andere ondernemingen die stricto sensu niet tot deze sector behoren maar niettemin vervoersactiviteiten voor eigen rekening uitvoeren (14) zonder beperkingen en zonder voorafgaande goedkeuring van de Commissie van de de minimis-verordening.

2.1.3. De behandeling van de roerende activa

Voor wat betreft de behandeling van de roerende activa van bedrijven uit de vervoerssector (aankoop van voertuigen, schepen en vliegtuigen) is het opportuun de potentiële impact op de concurrentie te evalueren van steun van 100 000 EUR per onderneming om de drie jaar. Gezien de prijs van vliegtuigen en zee- en binnenschepen kan de impact op de structuur van deze sectoren als onbelangrijk worden beschouwd. Anderzijds kan een steunbedrag van 100 000 EUR op drie jaar in de sector van het wegvervoer als belangrijk worden beschouwd. Gezien de uitzonderlijke structuur van deze sector, het hoge aantal kleine vervoerders (meer bepaald in sommige lidstaten) (15), en de prijs van het rollend materieel (16) moet ervan uitgegaan worden dat dergelijke bedragen het handelsverkeer ongunstig kunnen beïnvloeden en de concurrentie tussen de lidstaten kunnen vervalsen. In zoverre de gesubsidieerde investeringen een belangrijke vermindering van de vervangingskosten van voertuigen tot gevolg zouden hebben, zouden dergelijke steunmaatregelen bedrijfssteun kunnen vormen. Door die steun zou ook het park van wegvoertuigen kunnen vergroten hetgeen, in een al sterk concurrerende markt, ertoe zou kunnen leiden dat de winstmarges nog verder verkleinen. Derhalve wordt het wenselijk geacht in de wegsector een uitzondering betreffende de aanschaf van rollend materieel (aankoop van een vrachtwagen) te behouden.

Er blijft nochtans een risico bestaan dat een dergelijke vrijstelling, vanwege de gedifferentieerde behandeling tussen vervoer voor rekening van derden en vervoer voor eigen rekening (17), nog meer de concurrentie kan vervalsen tussen deze twee segmenten van vervoersactiviteiten. De Commissie verbindt zich er toe deze ontwikkeling en het effect ervan op de markt van het wegvervoer te bestuderen.

2.1.4. Gebruik van de middelen van de Commissie

Tenslotte zij eraan herinnerd dat het, rekening houdend met de noodzakelijkerwijs beperkte personele middelen waarover de Commissie voor haar optreden betreffende staatssteunmaatregelen beschikt, nuttig zou zijn het communautaire optreden te concentreren op de steunmaatregelen die, gezien het bedrag en de werkingssfeer, het meest tot ernstige concurrentievervalsingen zouden kunnen leiden. Dit is des te meer zo daar de Commissie, geconfronteerd met een groei van de notificaties van gevallen van staatssteun en de uitbreiding van de Europese Unie tot 25 lidstaten, zich moet richten op de voor de concurrentie meest schadelijke gevallen.

2.1.5. Conclusie

Gezien de ervaring die de Commissie heeft opgedaan in tal van staatssteungevallen in de vervoerssector in de loop van de jaren waarin de de minimis-regel niet werd toegepast kan worden vastgesteld dat, met uitzondering van de aanschaf van rollend materieel door wegvervoerders, steun aan vervoersbedrijven die een plafond van 100 000 EUR op een periode van drie jaar niet overschrijdt het handelsverkeer tussen de lidstaten niet ongunstig beïnvloedt en de concurrentie niet vervalst of dreigt te vervalsen. De Commissie stelt dus voor de situatie recht te zetten door de opheffing van de uitsluiting van het vervoer van de de minimis-verordening, behalve in welbepaalde gevallen (zie punt 2.1.3.).

2.2. Situatie van de steenkoolsector

Pas sinds 24 juli 2002 is de steenkoolsector onderworpen aan het toepassingsgebied van het EG-Verdrag na het verstrijken van het EGKS-verdrag. Sedert die datum is deze sector onderworpen aan specifieke regels (18) die de toepassing van andere vrijstellingsregelingen in de weg staan (19). Deze bepalen evenzeer dat de Commissie haar goedkeuringsbevoegdheid moet uitoefenen op basis van een nauwkeurige en volledige kennis van de maatregelen die de regeringen voornemens zijn te nemen en dat … de lidstaten de Commissie in kennis moeten stellen van alle gebundelde gegevens met betrekking tot de directe of indirecte steunmaatregelen die zij ten behoeve van de kolenindustrie voornemens zijn te nemen …. Gelet op deze specificiteiten kunnen alle steunbedragen potentieel voldoen aan de criteria van artikel 87, lid 1. Toepassing van de de minimis-verordening lijkt evenwel niet aanvaardbaar.

(1) De Mededeling betreffende de minimis-steun (PB C 68/9 van 6.3.1996) en de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (PB C 213/4 van 23.7.1996) hebben eveneens de vervoerssector uitgesloten.

(2) Verordening (EG) nr. 1407/2002 betreffende staatssteun voor de kolenindustrie (PB L 205/1 van 2.8.2002).

(3) Artikel 3, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1407/2002.

(4) Bijvoorbeeld Richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (PB C 74/9 van 10.3.1998), Communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (PB C 37/3 van 3.2.2001).

(5) Verordening (EG) nr. 68/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op opleidingssteun (PB L 10/20 van 13.1.2001), Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (PB L 10/33 van 13.1.2001), Verordening (EG) nr. 2204/2002 van de Commissie van 12 december 2002 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op werkgelegenheidssteun (PB L 337/3 van 13.12.2002) en „Procedure”verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB 83/1 van 27.3.1999).

(6) Bijvoorbeeld Beschikking van 16 oktober 2002 betreffende geval N 600b/2001 – Spanje „werkgelegenheidssteun in de vervoerssector”, enz.

(7) Bijvoorbeeld Beschikking „Lorenz” van 9 juni 2001 betreffende geval N 409/2001 – Spanje „Programma ARTE/PYME”.

(8) Bijvoorbeeld Beschikking van 5 maart 2003 betreffende geval N 353/2001 — Frankrijk „Steunregeling van ADEME in de vervoerssector”.

(9) Bijvoorbeeld Beschikking van 22 mei 2002 betreffende geval N 100/2001 — Denemarken „steun aan de wegvervoerders”.

(10) Bijvoorbeeld geval N 202/2003 – Zweden „Vermindering van de sociale werkgeversbijdragen van KMO's”.

(11) De zogenaamde „RENOVE”-beschikkingen van de Commissie: Staatssteunbeschikking C20/1996 nr. 98/693/EG van 1 juli 1998 (regeling van 1994–1996) en Staatssteunbeschikking C 65/1998 nr. 2001/605/EG (verlenging van de regeling in 1997) ; de zogenaamde „Belastingkredietbeschikkingen” van de Commissie: Staatssteunbeschikking C 32/92 nr. 93/496/EEG van 9.6.1993 (regeling in 1992) en Staatssteunbeschikking C 45/95 nr. 96/3078 van 22.10.1996 (regeling in 1993-1994).

(12) Zaak C-351/98, Spanje tegen Commissie, arrest van 26 september 2002, Renove I, Jurisprudentie I -8031.

(13) Zaak C-409/00, Spanje tegen Commissie, arrest van 13 februari 2003, Renove II , Jurisprudentie I-1487.

(14) In deze zaken heeft het Hof bevestigd dat, hoewel de sector van vervoer voor eigen rekening geen deel uitmaakt van de vervoerssector als bedoeld in de verordening betreffende de minimis-steun, deze sector rechtstreeks concurreert met de sector van het beroepsvervoer voor wat betreft steun boven de de minimis-drempel. Het Hof heeft niettemin vastgesteld: „De Commissie kan dus niet weigeren de de-minimisregel toe te passen op steun die is verleend aan ondernemingen in sectoren waarvoor de toepassing van deze regel niet is uitgesloten door de verschillende toepasselijke regelingen.”.

(15) Met name belangrijke segmenten van het wegvervoer bestaan immers uit talrijke kleine bedrijven. Voor deze micro-ondernemingen kon steun voor een bedrag onder het vastgestelde plafond een proportioneel belangrijke bijdrage in hun activiteit vertegenwoordigen. In 2000 bedroeg het aantal ondernemingen voor goederenvervoer 130 141 in Spanje, 112 173 in Italië, 32 885 in Duitsland, 36 819 in het Verenigd Koninkrijk en 10 290 in Nederland (bron: Eurostat). Analyse van de gemiddelde omzet per onderneming in 2000 brengt een zeer laag gemiddelde aan het licht in Spanje en Italië, hetgeen wijst op een groot aantal kleine ondernemingen: 160 000 EUR in Spanje, 280 000 EUR in Italië, 1 350 000 EUR in Nederland, 710 000 EUR in Duitsland. Opgemerkt zij dat het om gemiddelden gaat (grote ondernemingen en KMO's door elkaar genomen). Een fijnere analyse van de sector zou voor de (zeer talrijke) familiebedrijven ongetwijfeld een omzet aan het licht brengen die duidelijk beneden de nationale gemiddelden ligt. Het aantal werknemers per onderneming zegt eveneens veel over de omvang van de vervoersbedrijven. Op het niveau van de EU tellen de ondernemingen gemiddeld 5-6 personen. Dit aantal zakt tot minder dan 3 personen in Italië en in Spanje. Daar het ook hier om gemiddelde waarden gaat wijst dit resultaat erop dat er een groot aantal eenmansbedrijven bestaat.

(16) Tussen 90 000 en 120 000 EUR voor een vrachtwagen van 40 ton.

(17) Bovendien leek het, aangezien de relaties tussen de ondernemingen uit deze sector zeer vluchtig zijn, waarschijnlijk dat de structuur van de markt op een dergelijke financiële inbreng prompt zou reageren op een wijze die indruist tegen het algemeen belang.

(18) Verordening (EG) nr. 1407/2002 van de Raad van 23 juli 2002 betreffende staatssteun voor de kolenindustrie (PB L 205/1 van 2.8.2002).

(19) Artikel 3, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1407/2002.