Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende voorlichtings- en afzetbevorderingsacties voor landbouwproducten op de binnenmarkt"

(2001/C 116/11)

De Commissie heeft op 26 september 2000 besloten het Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig de bepalingen van art. 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling en milieu", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 november 2000 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Espuny Moyano.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 377e zitting van 29 en 30 november 2000 (vergadering van 29 november) het volgende advies uitgebracht, dat met 110 stemmen voor, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. De Commissie streeft ernaar om de verschillende EG-regelingen die er voor de bevordering van de afzet van landbouwproducten binnen de interne markt bestaan, te harmoniseren en te vereenvoudigen. Daartoe stelt zij één flexibel, horizontaal afzetbevorderingsinstrument voor.

1.2. Naar het oordeel van de Commissie zou dit instrument - naar analogie van de regeling voor het bevorderen van de afzet van landbouwproducten in derde landen - toegespitst moeten zijn op voorlichting en generieke en collectieve verkoopbevordering, waarbij moet worden uitgegaan van de intrinsieke eigenschappen van de Europese producten. Zo moet het imago van deze producten bij de consument worden verbeterd.

1.3. De Commissie vindt in dit verband dat het optreden van de Gemeenschap de in de lidstaten door bedrijven en nationale of regionale overheden getroffen maatregelen moet aanvullen en voor een meerwaarde ten opzichte van de traditionele marketing- en reclameactiviteiten voor bepaalde merken moet zorgen.

1.4. Voorgesteld wordt dat de Commissie op gezette tijden volgens de procedure van het "comité van beheer" de thema's en sectoren uitkiest die voor voorlichtings- en afzetbevorderingsacties in aanmerking komen.

1.4.1. Ook de richtsnoeren per sector en de te hanteren selectiecriteria zouden door het comité van beheer moeten worden vastgesteld.

1.5. Aan de hand van door de lidstaten georganiseerde inschrijvingsprocedures dienen de beroeps- en brancheorganisaties programma's voor te stellen. De lidstaten leggen deze vervolgens voor aan de Commissie, die nagaat of de maatregelen in overeenstemming zijn met de desbetreffende Gemeenschapsvoorschriften en met de aanvullende voorwaarden. De definitieve selectie is ten slotte een zaak van de lidstaten.

1.6. Op grond van het Commissievoorstel worden de programma's "indirect" beheerd en zijn de lidstaten bevoegd voor de controle en betalingen met betrekking tot de in aanmerking genomen maatregelen.

1.7. Om ervoor te zorgen dat de verschillende betrokkenen zich voldoende verantwoordelijk voelen, wordt voorgesteld om Gemeenschap, lidstaten en beroeps- en brancheorganisaties ieder een deel van de maatregelen te laten financieren.

1.7.1. De financiële bijdrage van de Gemeenschap zou niet meer dan 50 % van de reële kosten van de maatregelen mogen bedragen. Een uitzondering wordt gemaakt voor studies om de resultaten van de voorlichtings- en afzetbevorderingsmaatregelen te evalueren; deze worden volledig door de Gemeenschap bekostigd.

1.7.2. De lidstaten zullen over het algemeen zo'n 20 % van de werkelijke kosten van de maatregelen bijdragen. Het resterende gedeelte komt voor rekening van de beroeps- en brancheorganisaties.

1.7.3. Voorlichtingsacties met betrekking tot de communautaire regelingen inzake beschermde oorsprongsbenamingen (BOB), beschermde geografische aanduidingen (BGA), gegarandeerde traditionele specialiteiten (GTS), biologisch geteelde producten en etikettering, zouden volgens de Commissie echter het beste alleen door de lidstaten en de Gemeenschap kunnen worden gefinancierd.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité stemt in grote lijnen in met dit afzetbevorderingsplan, dat de in 1999 ingestelde regeling voor de bevordering van de afzet van landbouwproducten in derde landen(1) aanvult. Met dit plan wordt bijgedragen tot de verwezenlijking van de doelstelling om het Europese landbouw- en levensmiddelenproductiemodel, dat op diversiteit, kwaliteit en veiligheid gestoeld is, zowel binnen als buiten de EU te promoten. Wel plaatst het Comité kanttekeningen bij de door de Commissie voorgestelde procedures.

2.1.1. Het Comité betreurt dat genoemde doelstelling in het voorstel onvoldoende uit de verf komt. Afzetbevordering in de interne markt zou immers in de eerste plaats ten doel moeten hebben, het op multifunctionaliteit en bovengenoemde beginselen gebaseerde Europese landbouw- en levensmiddelenproductiemodel te verbreiden en het vertrouwen van de consument in de agro-alimentaire productie te versterken.

2.1.2. Om dit te bewerkstelligen dient het imago dat de consument in de Europese Unie van de Europese producten heeft, opgevijzeld te worden en moet deze bewust gemaakt worden van de moeite die wordt gedaan om zo'n gevarieerd en/of typisch aanbod te kunnen garanderen van producten die aan strenge normen inzake kwaliteit, voedselveiligheid en dierenwelzijn voldoen.

2.1.3. Daarom is het Comité het ermee eens dat er op communautair niveau meer informatie moet worden verstrekt over de intrinsieke kenmerken van landbouwproducten en levensmiddelen, zoals kwaliteit, hygiëne, voedingsaspecten, voedselveiligheid, etikettering, traceerbaarheid, biologische of geïntegreerde teelttechnieken, communautaire systemen inzake BOB/BGA/GTS, in bepaalde gebieden voortgebrachte kwaliteitswijnen (VQPRD), tafelwijnen en gedistilleerde dranken met geografische aanduiding.

2.1.4. Het Comité is er tevens voorstander van dat de Gemeenschap ook voor andere landbouwproducten en levensmiddelen maatregelen treft om de afzet ervan op de interne markt te bevorderen.

2.2. De communautaire maatregelen voor een betere afzet van Europese producten op de interne markt zijn alleen dan echt zinvol als het optreden van de Europese Unie naadloos aansluit op de door bedrijven, organisaties en nationale overheden in hun respectieve lidstaten genomen initiatieven.

2.2.1. Naar analogie van de afzetbevordering in derde landen, moet de Gemeenschap zich bij de bevordering van de afzet van landbouwproducten en levensmiddelen op de interne markt laten leiden door het subsidiariteits- en complementariteitsbeginsel.

2.2.2. Het Comité is dan ook verheugd dat de Commissie met haar alomvattende en coherente aanpak de verschillende communautaire regelingen voor afzetbevordering op de interne markt heeft geharmoniseerd, en deze door één enkel pakket maatregelen, financierings- en beheersbepalingen heeft vervangen.

2.3. Net als de Commissie vindt het Comité het systeem van cofinanciering geschikt voor de afzetbevorderende maatregelen. Op die manier worden middelen uit verschillende bronnen verzameld; alle partijen worden daarenboven bij het werk betrokken en gesensibiliseerd om de afzetbevorderende maatregelen zo doeltreffend mogelijk te maken en het geld optimaal te benutten. Het Comité dringt er evenwel op aan dat de cofinanciering door de lidstaten 20 % dient te zijn. In bepaalde gevallen zou het cofinancieringspercentage echter wel soepel moeten kunnen worden gehanteerd.

2.4. Vanuit het oogpunt van subsidiariteit, complementariteit en cofinanciering is het absoluut noodzakelijk dat beroepsorganisaties en nationale overheden de Commissie actief en gecoördineerd bijstaan bij uitwerking, selectie, beheer en evaluatie van de communautaire maatregelen ter bevordering van de afzet op de interne markt.

2.4.1. Zoals eerder ten aanzien van de bevordering van de afzet in derde landen, betreurt het Comité dat de Commissie bij het beheer van de afzetbevorderende maatregelen de implicaties en voordelen van de subsidiariteits-, complementariteits- en cofinancieringsbeginselen onvoldoende in acht heeft genomen.

2.4.2. Het Comité vindt het met name jammer dat de voorgestelde procedure zo extreem gecompliceerd is en dat de marktdeelnemers er onvoldoende bij worden betrokken.

2.5. Ten slotte vindt het Comité dat voor het communautair instrument ter bevordering van de afzet op de interne markt voldoende middelen moeten worden uitgetrokken; enkel dan zal het ambitieuze doel - verbetering van het imago van de Europese producten bij de consument ten einde het Europese landbouw- en levensmiddelenmodel in de Europese Unie te verdedigen - worden bereikt.

2.5.1. De vraag of er voldoende middelen beschikbaar zijn, wordt nog nijpender nu de beleidsmaatregelen de afzet in en buiten de Unie moeten bevorderen, en het gamma producten die voor ondersteuning in aanmerking komen is uitgebreid.

2.5.2. Het Comité

- stelt met spijt vast dat de door de Commissie voorgestelde begroting duidelijk onvoldoende is;

- is bang dat indien, zoals verwacht, meer geld wordt vrijgemaakt voor afzetbevordering in derde landen, de begroting voor maatregelen ter bevordering van de afzet in de Gemeenschap daaronder zal lijden;

- vreest ten slotte dat de krapte van de begroting tot spanningen tussen sectoren en producten zal leiden.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Voorlichtings- en afzetbevorderingsacties mogen niet op handelsmerken worden afgestemd (artikel 1, lid 2). Dit mag evenwel niet betekenen dat de geldkraan automatisch wordt dichtgedraaid voor in het kader van nationale of particuliere initiatieven opgezette acties die zich niet uitsluitend op handelsmerken richten maar deze wel omvatten. Als deze premisse niet in acht wordt genomen, zullen de acties hun doel voorbijschieten en kunnen communautaire en nationale of particuliere initiatieven niet op elkaar aansluiten.

3.2. In de onder punt a) van artikel 2 vermelde acties die voor communautaire steun in aanmerking komen, gaat het onder meer om acties op het gebied van public relations, afzetbevordering en reclame die de aandacht vestigen op de voordelen van de communautaire producten uit het oogpunt van dierenwelzijn. In dit licht dient in punt a) van artikel 3 dierenwelzijn expliciet als criterium voor de selectie van sectoren of producten te worden vermeld.

3.3. Met het oog op een efficiënte toepassing van het door de Commissie voorgestelde cofinancieringsmechanisme, is de ervaring en actieve betrokkenheid van privé-organisaties onmisbaar bij de vaststelling van de lijst thema's en producten (artikel 4) en bij de opstelling van de richtsnoeren voor de afzetbevorderings- en voorlichtingsprogramma's (artikel 5). Het Comité heeft in dit verband volgende suggesties:

3.3.1. verplichte in plaats van facultatieve raadpleging van de Permanente Groep "Afzetbevordering landbouwproducten" van het Raadgevend Comité voor de kwaliteit en de gezondheid van de landbouwproducten alvorens de lijst thema's en producten wordt opgesteld (artikel 4, lid 2);

3.3.2. verplichte raadpleging van deze Permanente Groep alvorens de richtsnoeren voor de afzetbevorderings- en voorlichtingsprogramma's worden vastgesteld (artikel 5, lid l).

3.4. Het Comité is van mening dat de in artikel 6, lid 2 vermelde voorwaarde - verplichte samenwerking tussen beroepsorganisaties en uitvoeringsorganen - de reeds complexe selectieprocedure onnodig verzwaart. Als de beroepsorganisaties aantonen dat ze over voldoende ervaring beschikken en dat ze de programma's met de juiste middelen correct kunnen uitvoeren, mag hun de mogelijkheid niet worden ontnomen de programma's zelf ten uitvoer te leggen.

3.5. Ten slotte stelt het ESC vast dat de uitgaven ten laste van de EG-begroting veel lager liggen dan het huidige niveau. Het Comité is van mening dat deze begroting bij lange na niet voldoende is om de doelstellingen op het vlak van afzetbevordering in de interne markt te halen, en zeker niet als het gamma in aanmerking komende producten de neiging heeft zich uit te breiden. De krappe begroting verklaart misschien waarom de doelstellingen van deze communautaire maatregelen in de toelichting zo vaag zijn verwoord.

3.5.1. Om interferentie met afzetbevorderingsacties in derde landen, en conflicten tussen sectoren en producten te vermijden, vraagt het Comité aan Commissie, Europees Parlement en Raad het nodige te doen om voldoende middelen voor dit instrument uit te trekken.

4. Aanbevelingen

4.1. Met de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid in het kader van Agenda 2000 kregen een aantal prioriteiten hun beslag: o.m. de verdediging van het Europese landbouwmodel en de versterking van het vertrouwen van de consument in de communautaire landbouwproducten en levensmiddelen. In diezelfde lijn moet onderhavig initiatief tot doel hebben het imago van de Europese producten bij de consument op te vijzelen via communautaire voorlichtingsacties en maatregelen ter bevordering van de afzet op de interne markt.

4.2. Om de voordelen van afzetbevordering op communautair niveau te maximaliseren, moeten alle betrokken partijen - beroeps- en bedrijfskolomorganisaties, Commissie en lidstaten - hun werkzaamheden coördineren en elkaar aanvullen. In dat verband zijn de deelname en de ervaring van de particuliere sector essentieel. Zij moeten actief bij de uitwerking, opstelling en uitvoering van de programma's worden betrokken, met name om administratieve rompslomp te vermijden.

4.3. De begroting voor de bevordering van de afzet op de interne markt moet in overeenstemming zijn met de ambities. Als er onvoldoende middelen worden ingezet, zal dat niet enkel de doeltreffendheid van dit instrument in de weg staan, maar ook onnodige spanningen tussen sectoren en producten veroorzaken.

Brussel, 29 november 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) PB C 169 van 16 juni 1999.