I.INLEIDING

Veiligheid is de grootste zorg van onze burgers. Europeanen verwachten terecht dat voor hun veiligheid wordt gezorgd. De Unie heeft een belangrijke rol te spelen wat betreft het verbeteren van de interne veiligheid en het wegnemen van de bezorgdheid van de burgers. Voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie onderstreepte in zijn toespraak over de staat van de Unie van 2018 dat alleen een sterk en verenigd Europa burgers kan beschermen tegen bedreigingen van binnenuit en van buitenaf, onder meer als gevolg van terrorisme. De afgelopen jaren is het Europese veiligheidslandschap gemoderniseerd: er is voor de Veiligheidsunie nieuwe wetgeving vastgesteld, er zijn beleidsinitiatieven genomen, de samenwerking tussen de lidstaten is versterkt en de agentschappen van de Unie, met name Europol en het Europees Grens- en kustwachtagentschap, hebben een grotere rol gekregen. Voorzitter Juncker heeft in de Staat van de Unie ook opgeroepen tot leiderschap ten aanzien van de voltooiing van de Veiligheidsunie, zodat wordt voldaan aan de verwachtingen van de burgers op het gebied van interne veiligheid.

Ter gelegenheid van de Staat van de Unie 2018 heeft de Commissie een aantal maatregelen gepresenteerd ter versterking van de veiligheid in de EU en van de bescherming van de buitengrenzen van de EU. De Commissie heeft nieuwe regels gepresenteerd om terroristische inhoud snel van het web te verwijderen. Duidelijke en gerichte regels om te voorkomen dat onlinediensten worden misbruikt voor het verspreiden van terroristische inhoud worden gecombineerd met krachtige waarborgen ter bescherming van de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van informatie in een open en democratische samenleving. De Commissie heeft maatregelen voorgesteld die ertoe moeten bijdragen dat de verkiezingen voor het Europees Parlement van volgend jaar op een vrije, eerlijke en veilige wijze worden georganiseerd. Deze maatregelen omvatten ook een aanbeveling over electorale samenwerkingsnetwerken, onlinetransparantie, bescherming tegen cyberaanvallen en bestrijding van desinformatiecampagnes. Om gelijke tred te houden met de steeds evoluerende dreiging van cybercriminaliteit heeft de Commissie een verordening voorgesteld om middelen en expertise op het gebied van digitale technologie te bundelen door een netwerk van kenniscentra voor cyberbeveiliging op te zetten. Als onderdeel van een alomvattende reactie op grensoverschrijdende terroristische dreigingen heeft de Commissie een initiatief voorgesteld om de bevoegdheden van het Europees Openbaar Ministerie (EOM) te zijner tijd uit te breiden tot terroristische misdrijven die meer dan één lidstaat treffen. Tot slot heeft de Commissie voorgesteld de bescherming van de buitengrenzen te versterken door de bevoegdheden van de Europese grens- en kustwacht uit te breiden en de capaciteit om op te treden, te versterken.

De Commissie heeft deze voorstellen ingediend als bijdrage aan de bijeenkomst van de leiders in Salzburg op 19-20 september 2018. Daar werd benadrukt dat de aandacht moet uitgaan naar Europese oplossingen ter versterking van de capaciteit van de lidstaten om het hoofd te bieden aan de constante en veranderende dreigingen. Nu de verkiezingen voor het Europees Parlement voor de deur staan, is het absoluut noodzakelijk resultaten te boeken wat betreft onze gezamenlijke doelstelling om de veiligheid van alle burgers in de EU te versterken. De besprekingen in Salzburg boden dus de gelegenheid om een klimaat te scheppen dat het mogelijk maakt prioritaire wetgevingsinitiatieven, zoals de recente initiatieven die de Commissie ter gelegenheid van de Staat van de Unie 2018 heeft ingediend, vóór de Europese verkiezingen van mei 2019 vast te stellen. De komende maanden zullen bepalend zijn voor de voortgang die kan worden gemaakt met de hangende wetgevingsvoorstellen, zodat de interinstitutionele onderhandelingen nog tijdens deze zittingsperiode van het Europees Parlement kunnen worden afgerond.

We moeten meer vaart maken met de initiatieven in het kader van de Veiligheidsunie om onze collectieve veiligheid en onze weerbaarheid tegen cyberbedreigingen voor de op regels gebaseerde internationale orde te versterken. Op 4 oktober 2018 werd bekendgemaakt dat de kantoren van de Organisatie voor het Verbod van Chemische Wapens in Den Haag in april 2018 het doelwit zijn geweest van een vijandige cyberoperatie, uitgevoerd door de Russische militaire inlichtingendienst. Deze operatie werd verstoord door de Nederlandse inlichtingendiensten in samenwerking met het Verenigd Koninkrijk. Voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk, voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker en hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter Federica Mogherini gaven gezamenlijk uiting aan hun ernstige bezorgdheid over deze poging om de integriteit van de Organisatie voor het verbod van chemische wapens te ondermijnen en betreurden dergelijke operaties. De EU moet zich des te krachtiger inzetten voor de verdere versterking van de digitale weerbaarheid van haar instellingen en die van de lidstaten, alsook haar internationale partners en organisaties. Des te duidelijker blijkt ook het belang van de maatregelen in het kader van de Veiligheidsunie, die de lidstaten ondersteunen bij de aanpak van cyberbedreigingen en cyberaanvallen, hybride bedreigingen en chemische, biologische, radiologische en nucleaire (CBRN) risico’s.

Dit zestiende voortgangsverslag over de Veiligheidsunie beschrijft de algehele stand van zaken en schenkt aandacht aan de meest recente initiatieven van de Commissie die ter gelegenheid van de Staat van de Unie 2018 zijn bekendgemaakt en de vooruitgang die sinds het vorige verslag van juni 2018 is geboekt, onder meer wat betreft de wetgevingsprioriteiten die de voorzitters van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie zijn overeengekomen in hun gemeenschappelijke verklaring van 14 december 2017 (zie ook de lijst van alle initiatieven in de veiligheidsunie in bijlage I).

II.VERWEZENLIJKING VAN DE WETGEVINGSPRIORITEITEN

De afgelopen maanden is er overeenstemming bereikt over een aantal wetgevingsprioriteiten in het kader van de Veiligheidsunie. De medewetgevers zijn het eens geworden over het voorstel om een Europees systeem voor reisinformatie en -autorisatie (ETIAS) op te zetten, waarmee personen die zonder visum naar de EU reizen kunnen worden gecontroleerd op het gebied van veiligheid en irreguliere migratie. Zij hebben afspraken gemaakt over versterking van het Schengeninformatiesysteem, het meest gebruikte informatie-uitwisselingssysteem voor grensbeheer en veiligheid in Europa. Zij zijn het eens geworden over het voorstel tot versterking van het mandaat van eu-LISA, het Europees Agentschap voor het operationeel beheer van grootschalige IT-systemen op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht. Er zijn afspraken gemaakt over strengere regels om witwassen strafbaar te stellen. Er zijn nieuwe maatregelen vastgesteld voor strengere EU-regels tegen witwassen en terrorismefinanciering in het kader van de vijfde antiwitwasrichtlijn. Sommige van deze maatregelen zijn nog niet goedgekeurd, maar die laatste stap zal snel moeten worden gezet.

Over een groot aantal voorstellen is er nog geen overeenstemming en er zijn dus verdere inspanningen vereist.

1.Krachtigere en slimmere informatiesystemen voor veiligheid en grens- en migratiebeheer

Omdat de rechtshandhavers en grenswachters van de lidstaten moeten kunnen beschikken over volledige, nauwkeurige en betrouwbare informatie op het tijdstip waarop en op de plaats waar ze die informatie nodig hebben, heeft de Commissie in december 2017 wetgevingsvoorstellen ingediend om de interoperabiliteit van de EU-informatiesystemen voor veiligheid, grens- en migratiebeheer te waarborgen. Deze voorstellen zijn in juni 2018 gewijzigd. De voorgestelde maatregelen stellen de nationale autoriteiten in staat meervoudige identiteiten op te sporen en identiteitsfraude te bestrijden. De Raad heeft op 14 juni 2018 een onderhandelingsmandaat gekregen, dat op 12 september 2018 is aangevuld met betrekking tot de latere wijzigingen. In de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken (LIBE) van het Europees Parlement zal naar verwachting de komende dagen worden gestemd over het onderhandelingsmandaat, en de stemming in de plenaire vergadering van het Europees Parlement ter bevestiging daarvan is gepland voor de week van 22 oktober 2018. De drie instellingen hebben in de gezamenlijke verklaring afgesproken ervoor te zullen zorgen dat de voorgestelde verordeningen betreffende interoperabiliteit vóór de verkiezingen voor het Europees Parlement van 2019 in werking treden. Om dat doel te bereiken, moet het ambitieuze tijdschema waarin de medewetgevers hebben voorzien, in acht worden genomen.

De onderhandelingen over het wetgevingsvoorstel om het Europees Strafregisterinformatiesysteem uit te breiden tot onderdanen van derde landen (een van de wetgevingsprioriteiten op het gebied van informatie-uitwisseling) verkeren in de eindfase. Het voorstel voorziet in een centrale gegevensbank waarmee snel kan worden nagegaan of een lidstaat informatie heeft over veroordelingen van een onderdaan van een niet-EU-land. Nu een definitief akkoord over het dossier binnen handbereik ligt, zouden de medewetgevers op de komende trialoog (gepland voor 17 oktober 2018), de besprekingen over dit prioritaire wetgevingsinitiatief in overeenstemming met de gezamenlijke verklaring moeten kunnen afronden.

Er is de afgelopen maanden geen vooruitgang geboekt bij de onderhandelingen over het voorstel van de Commissie om Eurodac te versterken door er niet alleen de gegevens van asielzoekers in op te nemen, maar ook die van illegaal verblijvende of irregulier in de EU binnengekomen onderdanen van derde landen, ondanks dat de medewetgevers in juni 2018 tot een voorlopig politiek akkoord waren gekomen. Het is dringend noodzakelijk dat de medewetgevers dit prioritaire wetgevingsinitiatief afronden, zoals zij in het kader van de gemeenschappelijke verklaring hebben afgesproken. Dat is noodzakelijk enerzijds om ervoor te zorgen dat gegevens over illegaal verblijvende onderdanen van derde landen en personen die de EU op irreguliere wijze zijn binnengekomen, onder de voorgestelde interoperabiliteit van de EU-informatiesystemen vallen en anderzijds omdat het past in het streven naar een snelle oplossing voor de hervorming van het asielstelsel. Het voorstel om Eurodac te versterken, is een van de vijf verst gevorderde dossiers in het kader van de hervorming van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel. De medewetgevers zouden dan ook, net als voor de andere gevorderde dossiers, vóór eind 2018 de onderhandelingen moeten afronden.

Daarnaast wordt in het Europees Parlement en de Raad gewerkt aan het wetgevingsvoorstel van mei 2018 ter versterking van het visuminformatiesysteem (VIS). Het voorstel voorziet in uitbreiding van het toepassingsgebied van de databank, die inhoudt dat daarin tevens gegevens zullen worden opgenomen over documenten voor langdurig verblijf en de houders daarvan. Verder zal worden voorzien in versterking van de controles in de databanken om potentiële migratie- en veiligheidsrisico’s op te sporen. Deze controles worden verricht voordat een visum wordt afgegeven en bij de afgifte van een document voor langdurig verblijf. Ook wordt voorzien in versterking van de capaciteit om criminaliteit te voorkomen, op te sporen en te onderzoeken. De Commissie verzoekt het Europees Parlement en de Raad om uiterlijk eind 2018 een onderhandelingsmandaat vast te stellen en uiterlijk begin 2019 trialoogbesprekingen aan te gaan, aangezien dit nodig zal zijn om de medewetgevers in staat te stellen nog tijdens de huidige zittingsperiode van het Europees Parlement tot een akkoord te komen over dit dossier.

Om krachtigere en slimmere informatiesystemen voor veiligheid, grensbeheer en migratiebeheer tot stand te brengen, verzoekt de Commissie het Europees Parlement en de Raad: Prioriteiten van de gezamenlijke verklaring: ·in oktober 2018 trialoogbesprekingen aan te gaan over de wetgevingsvoorstellen inzake interoperabiliteit, en vóór het einde van het jaar tot een akkoord te komen; ·in oktober 2018 tot overeenstemming te komen over het wetgevingsvoorstel om het Europees Strafregisterinformatiesysteem uit te breiden tot onderdanen van derde landen; ·de onderhandelingen over het wetgevingsvoorstel betreffende Eurodac uiterlijk eind 2018 af te ronden; Overige: ·uiterlijk eind 2018 het onderhandelingsmandaat vast te stellen met betrekking tot het wetgevingsvoorstel tot versterking van het Visuminformatiesysteem.

2.Meer veiligheid door beter beheer van de buitengrenzen

Voor de interne veiligheid is het noodzakelijk dat de bescherming van de buitengrenzen wordt verbeterd. Op 12 september 2018 heeft de Commissie, ter gelegenheid van de Staat van de Unie 2018, wetgevingsvoorstellen goedgekeurd ter versterking van het mandaat van de Europese grens- en kustwacht en dat van het Asielagentschap van de Europese Unieen ter bevordering van terugkeer. Samen zullen deze voorstellen voorzien in de nodige instrumenten om doeltreffend beheer van de migratie aan de buitengrenzen te waarborgen.

De Commissie heeft een aantal wijzigingen van het Europees Grens- en kustwachtagentschap voorgesteld, dat met name de beschikking moet krijgen over een eigen operationele tak: een uit 10 000 operationele personeelsleden bestaand permanent korps, met uitvoerende bevoegdheden voor al zijn activiteiten om de lidstaten op doeltreffende wijze betrouwbare en snel beschikbare ondersteuning te bieden, moet tegen 2020 een feit zijn. Er wordt voor gezorgd dat het Europees Grens- en kustwachtagentschap over de nodige capaciteit beschikt, inclusief eigen uitrusting, om de buitengrenzen van de EU te beschermen, secundaire bewegingen te voorkomen en irreguliere migranten daadwerkelijk te doen terugkeren.

Het voorstel zorgt ook voor versterking van de samenwerking met derde landen en verdere vergroting van de mogelijkheden voor de uitwisseling van informatie tussen het Agentschap en Europol, waaronder persoonsgegevens van verdachten van grensoverschrijdende criminaliteit. Dit voorstel is voor de Commissie een duidelijke prioriteit. Zij roept het Europees Parlement en de Raad op om de voorgestelde wetgeving nog tijdens de huidige zittingsperiode van het Europees Parlement vast te stellen. Om dit mogelijk te maken, zouden beide medewetgevers het onderhandelingsmandaat uiterlijk eind 2018 moeten vaststellen, zodat de trialoogbesprekingen begin 2019 van start kunnen gaan.