Nr. C 190/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 7. 89 
II 
(Voorbereidende besluiten) 
COMMISSIE 
Gewijzigd voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende pakketreizen, met inbegrip van 
vakantie- en rondreispakketten (') 
COM(89) 348 def. — SYN 122 
(Door de Commissie krachtens artikel 149, lid 3, van het EEG-Verdrag ingediend op 11 juli 1989) 
(89/C 190/08) 
(') PB nr. C 96 van 12. 4. 1988, blz. 5. 
OORSPRONKELIJK YOORSTLL 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, (,LWI|/I(,[) VOORST] I. 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 
100 A, Ongewijzigd 
Gezien het voorstel van de Commissie, Ongewijzigd 
In samenwerking met het Europese Parlement, Ongewijzigd 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Co- Ongewijzigd 
mité, 
Overwegende dat een van de belangrijkste doelstellingen 
van de Gemeenschap erin bestaat de interne markt, 
waarvan de toeristische sector een belangrijk deel vormt, 
uiterlijk tegen 1992 volledig te verwezenlijken; Ongewijzigd 
Overwegende dat in punt 36, onder b), van de bijlage 
van de resolutie van de Raad van 19 mei 1981 over een 
tweede programma van de Europese Economische Ge­
meenschap voor een beleid inzake bescherming en voor­
lichting van de consument de Commissie wordt verzocht 
met name het toerisme te bestuderen en eventueel pas­
sende voorstellen in te dienen, gezien het belang van 
dergelijke maatregelen voor de consumentenbescherming 
en de gevolgen van de uiteenlopende wetgevingen van de 
Lid-Staten voor de goede werking van de gemeenschap­
pelijke markt; Ongewijzigd 
27. 7. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 190/11 
OORSPRONKELIJK VOORSTHI GEWIJZIGD VOORSTEL 
Overwegende dat de Raad op 10 april 1984 zijn goed- Ongewijzigd 
keuring heeft gehecht aan een resolutie betreffende een 
communautair beleid voor het toerisme, waarin hij, na 
zijn waardering te hebben uitgedrukt voor het initiatief 
van de Commissie om de aandacht op het belang van het 
toerisme te vestigen, en na nota te hebben genomen van 
de door de Commissie opgestelde eerste aanzet voor een 
communautair beleid voor het toerisme, de Commissie 
verzoekt voorstellen op het gebied van het toerisme in te 
dienen; 
Overwegende dat de mededeling van de Commissie aan Ongewijzigd 
de Raad betreffende het beleid inzake consumentenbe­
scherming, waaraan de titel „Een nieuwe impuls voor het 
beleid inzake consumentenbescherming" werd gegeven 
en die bij resolutie van de Raad op 6 mei 1986 werd 
goedgekeurd, in punt 37 bij de door de Commissie voor­
gestelde maatregelen de harmonisatie van de wetgevin­
gen inzake geheel verzorgde reizen en in punt 12 van de 
bijlage betreffende het tijdschema voor de overwogen 
maatregelen de goedkeuring door de Raad van een richt­
lijn inzake georganiseerde reizen in 1987 vermeldt; 
Overwegende dat de nationale wetgevingen van de Lid- Ongewijzigd 
Staten inzake georganiseerde reizen in aanzienlijke mate 
uiteenlopen en de nationale praktijken op dit gebied aan­
zienlijk verschillen met als gevolg dat de nationale mark­
ten op uiteenlopende wijze functioneren en er distorsies 
ontstaan in de mededinging tussen in verschillende Lid-
Staten gevestigde exploitanten; 
Overwegende dat bepaalde gemeenschappelijke regels in- Ongewijzigd 
zake georganiseerde reizen zullen bijdragen tot de ver­
wezenlijking van een gemeenschappelijke markt op het 
gebied van de dienstverlening en aldus de in één Lid-
Staat gevestigde exploitanten in staat zullen stellen dien­
sten te verlenen in een andere Lid-Staat en het de consu­
menten mogelijk zullen maken in alle Lid-Staten reispak­
ketten te kopen tegen dezelfde voorwaarden; 
Overwegende dat bij het afsluiten van een overeenkomst Ongewijzigd 
voor een pakketreis de prestaties waarvoor de overeen­
komst door de consument wordt gesloten dikwijls een 
internationaal karakter dragen, zoals bij voorbeeld 
grensoverschrijdend vervoer, logies en daarmee verband 
houdende diensten, voor de betaling waarvan grote geld­
bedragen tussen Lid-Staten worden getransfereerd; 
Overwegende dat het toerisme in de economieën van de Ongewijzigd 
Lid-Staten een steeds belangrijker wordende rol speelt; 
dat een aanzienlijk gedeelte van het toerisme betrekking 
heeft op pakketreizen; dat de groei en de produktiviteit 
van de pakketreizensector in de Lid-Staten zouden wor­
den gestimuleerd, indien althans de voor het tot stand 
komen van een communautaire structuur vereiste ge­
meenschappelijke regels worden goedgekeurd; dat deze 
structuur niet alleen voordeel zou opleveren aan de in­
woners van de Gemeenschap die op grond van die regels 
pakketreizen ondernemen maar ook een attractieve in­
vloed zouden hebben op de toeristen van buiten de Ge­
meenschap die aan gegarandeerde normen in de betref­
fende sector de voorkeur geven; 
Nr. C 190/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 7. 89 
OORSPRONKELIJK VOORSTEL GEWIJZIGD VOORSTEL 
Overwegende dat er blijkens de ervaring ten aanzien van 
pakketreizen, waarvoor vóór de datum van vertrek door­
gaans het volledige bedrag wordt betaald, ontevreden­
heid bestaat en dat de mate van ontevredenheid dusdanig 
is dat communautaire maatregelen in de vorm van een 
richtlijn van de Raad gerechtvaardigd zijn; Ongewijzigd 
Overwegende dat de organisator en doorverkoper van de 
reizen erop moeten toezien dat het beschrijvende mate­
riaal en vooral de brochures welke op de door hen geor­
ganiseerde, respectievelijk verkochte reizen betrekking 
hebben, informatie verstrekken welke juist en voor de 
consument duidelijk leesbaar en begrijpelijk is; Ongewijzigd 
Overwegende dat de consument over een afschrift van 
de voorwaarden van de op het reispakket betrekking 
hebbende overeenkomst moet beschikken; dat het der­
halve wenselijk is dat die voorwaarden in een schrifte­
lijke of in een andere, in enig document vervatte, voor 
de consument begrijpelijke en toegankelijke vorm wor­
den vastgelegd en dat hem daarvan een afschrift wordt 
gegeven; Ongewijzigd 
Overwegende dat het de consument in bepaalde omstan­
digheden vrij moet staan zijn boeking voor een pakket­
reis over te dragen aan een daartoe bereid bevonden 
derde; Ongewijzigd 
Overwegende dat de consument moet worden beschermd 
tegen iedere ongerechtvaardigde verhoging van de prijs 
van het reispakket; Ongewijzigd 
Overwegende dat de consument in sommige omstandig­
heden gerechtigd moet zijn de met hem gesloten reis­
overeenkomst vóór het vertrek te ontbinden; Ongewijzigd 
Overwegende dat de rechten van de consument in geval 
van annulering door de organisator van het pakket vóór 
de overeengekomen vertrekdatum, duidelijk moeten 
worden omschreven; Ongewijzigd 
Overwegende dat, indien de overeengekomen dienstver­
lening, nadat de consument aan zijn pakketreis is begon­
nen, belangrijke tekortkomingen vertoont (door onge­
acht welke, niet aan de consument te wijten oorzaak) of 
de organisator bemerkt dat hij niet in staat zal zijn een 
aanzienlijk gedeelte van de overeengekomen diensten te 
verrichten, de organisator ten aanzien van de consument 
bepaalde verplichtingen moet hebben; Ongewijzigd 
Overwegende dat de ontevredenheid van de consument 
aanzienlijk zou kunnen worden verminderd, indien op 
de organisator of de verkoper van het pakket de ver­
plichting zou rusten ervoor te zorgen dat alle diensten 
waarvoor de reiziger een overeenkomst aangaat, tijdig 
en efficiënt worden verleend; Ongewijzigd 
27. 7. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 190/13 
OORSPRONKELIJK VOORSTEL GEWIJZIGD VOORSTEL 
Overwegende dat de consument schriftelijk in kennis 
dient te worden gesteld van de naam van de op de 
plaats(en) van bestemming van de pakketreis eventueel 
aanwezige vertegenwoordiger van de organisator en van 
de middelen om in contact te komen met die vertegen­
woordiger, die alles in het werk dient te stellen om in de 
klachten van de consument te voorzien; dat de plaatse­
lijke instanties voor toerisme de door consumenten bij 
hen ingediende klachten moeten onderzoeken, oplossin­
gen moeten voorstellen en moeten proberen tot een min­
nelijke schikking voor de klachten te komen alsook bij­
stand moeten verlenen met betrekking tot het registreren 
van het bewijsmateriaal voor belangrijke klachten waarin 
niet is voorzien; dat zowel de consument als de pakket-
reizensector zouden ondervinden dat in de klachten van 
de consumenten op dit gebied vlotter dan thans het geval 
is, zou worden voorzien, indien er in iedere Lid-Staat 
een snelle, doeltreffende en goedkope procedure hetzij 
geboden door overheids-, hetzij door particuliere licha­
men, zou bestaan voor geschillen waarvoor geen minne­
lijke schikking kan worden bereikt; 
Overwegende dat het zowel voor de consument als voor 
de pakketreizensector voordelig zou zijn dat de organi­
satoren de verplichting wordt opgelegd de verzekerbare 
gedeelten van hun aansprakelijkheid uit hoofde van deze 
richtlijn door middel van een verzekering te dekken; dat 
eveneens iedere Lid-Staat ervoor zou moeten zorgen dat 
op zijn grondgebied voor de betaling van schadevergoe­
ding waarop op grond van deze richtlijn aanspraak kan 
worden gemaakt en waarin niet uit andere bronnen 
wordt voorzien, een garantiefonds kan instaan; 
Overwegende dat de consument de in deze richtlijn be­
doelde bescherming moet krijgen, ongeacht de vraag of 
hij rechtstreeks partij is bij de overeenkomst, de overeen­
komst op hem wordt overgedragen dan wel lid is van een 
groep namens welke een ander een overeenkomst voor 
een pakketreis heeft gesloten; 
Overwegende dat het de Lid-Staten vrij moet staan om 
met het oog op de bescherming van de consument ten 
aanzien van pakketreizen strengere voorschriften uit te 
vaardigen of te handhaven, Overwegende dat de consument schriftelijk in kennis 
dient te worden gesteld van de naam van de op de 
plaats(en) van bestemming van de pakketreis eventueel 
aanwezige vertegenwoordiger van de organisator en van 
de middelen om in contact te komen met die vertegen­
woordiger, die alles in het werk dient te stellen om in de 
klachten van de consument te voorzien; dat de plaatse­
lijke instanties voor toerisme de door consumenten bij 
hen ingediende klachten moeten onderzoeken, oplossin­
gen moeten voorstellen en moeten proberen tot een min­
nelijke schikking voor de klachten te komen alsook bij­
stand moeten verlenen met betrekking tot het registreren 
van het bewijsmateriaal voor belangrijke klachten waarin 
niet is voorzien; dat zowel de consument als de pakket­
reizensector zouden ondervinden dat in de klachten van 
de consumenten op dit gebied vlotter dan thans het geval 
is, zou worden voorzien, indien er in iedere Lid-Staat 
een snelle, doeltreffende, goedkope en zelfstandige pro­
cedure hetzij geboden door overheids-, hetzij door parti­
culiere lichamen, zou bestaan voor geschillen waarvoor 
geen minnelijke schikking kan worden bereikt; 
Overwegende dat lichamelijk letsel en het overlijden van 
reizigers het gevolg kunnen zijn van ondeugdelijke of 
gebrekkige accommodatie maar dat de grensoverschrij­
dende aard van het reizen het vaak moeilijk maakt voor 
de gelardeerde of degenen die van hem afhankelijk zijn, 
om via rechterlijke instanties buiten zijn eigen Lid-Staat 
schadevergoeding te vorderen en dat het daarom zeker 
nodig is te voorzien in verhaalsmogelijkheden voor die 
risico's; 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Overwegende dat de Lid-Staten hun bepalingen op dit 
gebied tot bescherming van de consument zouden moeten 
aanpassen in overeenstemming met deze richtlijn, 
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
Artikel 1 
Doel van deze richtlijn is de onderlinge aanpassing van 
de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de 
Lid-Staten inzake pakketreizen, met inbegrip van vakan­
tie- en rondreispakketten. HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
Artikel 1 
Ongewijzigd 
Nr. C 190/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 7. 89 
OORSPRONKELIJK VOORSTEL GEWIJZIGD VOORSTEL 
Deze richtlijn is niet van toepassing op pakketreizen die 
occasioneel en niet bedrijfsmatig worden georganiseerd 
door een in een Lid-Staat bestaande bonafide groep zon­
der winstoogmerk of bonafide charitatieve instelling, 
welke door de instanties van die Lid-Staat is erkend. 
Artikel 2 
In deze richtlijn wordt verstaan onder: 
— pakket: de van tevoren georganiseerde combinatie 
van niet minder dan twee van de volgende diensten 
welke tegen een gezamenlijke prijs worden aangebo­
den: 
1. vervoer, 
2. logies, 
3. andere, niet met vervoer of logies verband hou­
dende diensten; Artikel 2 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
de termen „vakantiepakketten", „rondreispakketten" 
en „pakketreis" dienen overeenkomstig te worden 
uitgelegd; 
— organisator: de persoon die, in de uitoefening van 
zijn bedrijf, het pakket samenstelt en het door middel 
van brochures of andere vormen van publiciteit aan 
het publiek aanbiedt; 
— doorverkoper: de persoon die het pakket voor reke­
ning van de organisator verkoopt; 
— consument: de persoon die het pakket boekt of zich 
daartoe verbindt; 
— de overeenkomst: de regeling waarbij de consument 
het pakket boekt en de organisator zich ertoe ver­
bindt het te verstrekken. — organisator: de persoon die, in de uitoefening van 
zijn bedrijf, het pakket samenstelt; (woorden doorge­
haald) 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Artikel 3 
Met betrekking tot de presentatie en de verkoop van het 
pakket zien de Lid-Staten erop toe dat alle door de or­
ganisator of de doorverkoper gepubliceerde of verstrekte 
beschrijvende voorlichting betreffende het pakket, de 
prijs en alle andere elementen van de overeenkomst lees­
baar, begrijpelijk en correct zijn en dat de brochures be­
treffende het pakket in voorkomend geval voldoende ge­
gevens bevatten over: Artikel 3 
Met betrekking tot de presentatie en de verkoop van het 
pakket zien de Lid-Staten erop toe dat alle door de or­
ganisator of de doorverkoper gepubliceerde of verstrekte 
beschrijvende voorlichting betreffende het pakket, de 
prijs en alle andere elementen van de overeenkomst lees­
baar, begrijpelijk en correct is en een onderdeel van de 
overeenkomst vormt. De brochures betreffende het pak­
ket bevatten in voorkomend geval voldoende gegevens 
a) het (de) te gebruiken vervoermiddel(en); Ongewijzigd 
b) voor hotels of andere accommodatie (eventueel) de 
categorie, het adres en de belangrijkste kenmerken; Ongewijzigd 
27. 7. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 190/15 
OORSPRONKELIJK VOORSTEL GEWIJZIGD VOORSTEL 
c) de inbegrepen maaltijden; 
d) de bezoeken, excursies of andere in het pakket begre­
pen dan wel facultatief tegen betaling van een toeslag 
beschikbare diensten; 
en dat de brochures de volgende gegevens bevatten: 
e) het als voorschot te betalen bedrag of percentage van 
de prijs; 
f) het tijdschema voor het vereffenen van het saldo. 
Artikel 4 
De Lid-Staten zien erop toe dat met betrekking tot de 
overeenkomst de volgende beginselen gelden: 
1. dat het contract alle essentiële gegevens bevat; de bij­
lage behelst, bij wijze van voorbeeld, een lijst van de 
gegevens welke, naar gelang van de omstandigheid, 
als essentieel moeten worden beschouwd; 
2. dat alle voorwaarden van de overeenkomst (met inbe­
grip van de in de bijlage omschreven gegevens welke 
in de overeenkomst dienen te worden opgenomen) in 
schriftelijke of in een andere, in enig document ver­
vatte, voor de consument begrijpelijke en toeganke­
lijke vorm worden vermeld; dat de consument een af­
schrift van de voorwaarden krijgt; 
3. dat indien de consument om ernstige redenen (zoals 
ziekte of een sterfgeval) waarvan hij de organisator of 
doorverkoper niet minder dan één week vóór de ver­
trekdatum naar behoren kennis geeft, wordt belet de 
reis te ondernemen, het hem vrij staat zijn boeking 
over te dragen op een persoon die tot overname be­
reid is en eventueel aan het pakket verbonden voor­
waarden en de eventueel aan de deelneming verbon­
den wettelijke en administratieve bepalingen voldoet; 
deze persoon moet dan eveneens het nog niet be­
taalde gedeelte van de prijs vereffenen; 
4. dat de consument op de volgende wijze tegen onge­
rechtvaardigde prijsverhogingen wordt beschermd: 
a) geen prijswijziging, tenzij de overeenkomst daarin 
uitdrukkelijk voorziet; indien de overeenkomst in 
prijswijzigingen voorziet, kan de organisator, on­
verminderd het onder c) bepaalde, de prijs slechts 
wijzigen om rekening te houden met wijzigingen 
in: Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
en de brochures dienen de volgende gegevens te bevat­
ten: 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Essentiële gegevens die in de brochure of het reclamema­
teriaal moeten zijn vermeld, worden op een in het oog 
vallende manier gepresenteerd. Een specimen van de be­
langrijkste voorwaarden van de overeenkomst wordt in 
de brochure opgenomen. 
Artikel 4 
De Lid-Staten zien erop toe dat met betrekking tot de 
overeenkomst de volgende beginselen gelden: 
1. dat het contract alle essentiële gegevens bevat, zoals 
die in de bijlage gedetailleerd zijn aangegeven, tenzij 
de reisorganisator of de doorverkoper de consument 
ervan in kennis heeft gesteld dat zij niet van toepassing 
zijn; 
Ongewijzigd 
3. dat indien de consument om ernstige redenen (zoals 
ziekte of een sterfgeval) waarvan hij de organisator of 
doorverkoper niet minder dan één week vóór de ver­
trekdatum naar behoren kennis geeft, wordt belet de 
reis te ondernemen, het hem vrij staat zijn boeking 
over te dragen op een persoon die tot overname be­
reid is en aan de eventueel aan het pakket verbonden 
voorwaarden en de eventueel aan de deelneming ver­
bonden wettelijke en administratieve bepalingen vol­
doet; deze persoon is dan samen met de oorspronke­
lijke consument aansprakelijk voor de vereffening van 
het nog niet betaalde gedeelte van de prijs. De organi­
sator mag van de consument betaling verlangen van de 
extra kosten die zijn gemaakt als gevolg van de deel­
neming van die derde; 
4. dat de consument op de volgende wijze tegen onge­
rechtvaardigde prijsverhogingen wordt beschermd: 
a) geen prijswijziging nadat de consument de volle­
dige koopprijs heeft betaald. Zolang dit niet het ge­
val is, wordt de prijs niet gewijzigd tenzij de over­
eenkomst daarin uitdrukkelijk voorziet; indien 
zulks het geval is, kan de organisator (woorden 
doorgehaald) de prijs slechts wijzigen om rekening 
te houden met wijzigingen in: 
Nr. C 190/16 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 7. 89 
OORSPRONKELIJK VOORSTEL 
— de vervoerkosten met inbegrip van de brand­
stofkosten; 
— de voor bepaalde diensten verschuldigde bedra­
gen, heffingen of tarieven, zoals luchthavenbe-
lastingen en ontschepingsgeld; 
— wisselkoersen, 
mits de daaruit voortvloeiende totale afwijking 
groter is dan 2 % van de overeengekomen prijs; 
b) onverwijlde en schriftelijke mededeling aan de 
consument, van het bedrag en de reden voor de 
prijswijziging; 
c) een van de volgende garanties voor de consument 
na diens betaling van de volledige, bij de overeen­
komst vastgestelde prijs: 
i) geen prijsverhoging vanaf de dertigste dag 
voorafgaande aan de overeengekomen vertrek­
datum, of 
ii) geen prijsverhoging gedurende een tijdvak van 
drie maanden volgende op de afsluiting van de 
overeenkomst; 
5. dat de consument, vóór het vertrek, de overeenkomst 
kan opzeggen, indien de bij de overeenkomst vastge­
legde voorwaarden in aanzienlijke mate worden ge­
wijzigd, met name indien: 
a) de prijs met 10 % of meer wordt verhoogd, of 
b) het reispakket in aanzienlijke mate wordt gewij­
zigd, of 
c) het vertrek door ongeacht welke, niet aan de con­
sument te wijten oorzaak onredelijk lang wordt 
uitgesteld; 
6. dat, indien de consument op grond van punt 5 van de 
overeenkomst opzegt of indien door ongeacht welke, 
niet aan de consument te wijten oorzaak, de organisa­
tor voor de overeengekomen vertrekdatum de pakket­
reis annuleert, de consument het recht heeft: 
a) een gelijkwaardige alternatieve pakketreis te ko­
pen, zonder bijkomende betaling zijnerzijds, of 
b) de door hem op grond van de overeenkomst be­
taalde bedragen terugbetaald te krijgen en, waar 
passend, schadeloosstelling te ontvangen, hetzij 
van de organisator, hetzij van de doorverkoper, 
overeenkomstig het voor het niet nakomen van de 
overeenkomst geldende recht van de betreffende 
Lid-Staat, tenzij: GEWIJZIGD VOORSTEL 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
mits de daaruit voortvloeiende afwijking groter is 
dan 4 % van de overeengekomen prijs; 
Ongewijzigd 
c) indien een overeenkomst voorziet in prijswijzigin­
gen is de consument ook gerechtigd tot het ontvan­
gen van een terugbetaling die op dezelfde manier 
wordt berekend als een verhoging ingevolge artikel 
4, punt 4, onder a), indien de gewijzigde factoren 
leiden tot een voordeel van meer dan 4 % van de 
overeengekomen prijs voor de organisator of de 
doorverkoper; 
5. dat de consument, vóór het vertrek, de overeenkomst, 
zonder boete, kan opzeggen, indien de bij de overeen­
komst vastgelegde voorwaarden in aanzienlijke mate 
worden gewijzigd, met name indien: 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
b) de door hem op grond van de overeenkomst be­
taalde bedragen terugbetaald te krijgen. In dat ge­
val heeft hij tevens het recht om, waar passend, 
schadeloosstelling te ontvangen, hetzij van de or­
ganisator, hetzij van de doorverkoper, overeen­
komstig het voor het niet nakomen van de over­
eenkomst geldende recht van de betreffende Lid-
Staat, tenzij: 
27. 7. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 190/17 
OORSPRONKELIJK VOORSTEL 
i) de reis wordt geannuleerd omdat het aantal in­
schrijvers kleiner is dan het door de organisator 
in de brochure of elders vermelde minimum­
aantal en de consument niet minder dan 21 da­
gen vóór de bekendgemaakte of later overeen­
gekomen vertrekdatum van de annulering op de 
hoogte wordt gebracht, of 
ii) de annulering het gevolg is van overmacht 
waaronder overreservering evenwel niet is be­
grepen; 
7. dat, indien na het vertrek een belangrijk gedeelte van 
de diensten waarop de overeenkomst betrekking 
heeft, niet wordt verleend of de organisator bemerkt 
dat hij niet in staat zal zijn in een aanzienlijk gedeelte 
van de diensten te voorzien (in beide gevallen onge­
acht welke, niet aan de consument te wijten oorzaak), 
de organisator ervoor zorgt dat: 
a) passende, voor de consument kosteloze, alterna­
tieve regelingen worden getroffen met het oog op 
de verdere uitvoering van de overeenkomst (en, in­
dien het gaat om een vakantiepakket op een plaats 
waar de consument reeds is aangekomen, de 
voortzetting daarvan op die plaats), indien derge­
lijke regelingen kunnen worden getroffen, of, in­
dien zulke regelingen niet kunnen worden getrof­
fen of indien de consument niet daarin toestemt, 
b) de consument gratis passend vervoer naar de plaats 
van vertrek of een andere overeengekomen plaats 
van terugkeer wordt aangeboden, en 
c) waar passend, de consument overeenkomstig het 
recht van de betreffende Lid-Staat schadeloosstel­
ling ontvangt 
i) voor het door hem geleden ongerief, en 
ii) voor zover de overeengekomen diensten niet 
werden verleend, proportioneel voor de niet-
nakoming van de overeenkomst. GEWIJZIGD VOORSTEL 
i) de reis wordt geannuleerd omdat het aantal in­
schrijvers kleiner is dan het door de organisator 
in de brochure of elders vermelde minimum­
aantal en de consument niet minder dan 30 da­
gen vóór de bekendgemaakte of later overeen­
gekomen vertrekdatum schriftelijk van de an­
nulering op de hoogte wordt gebracht. Pakket­
reizen voor de uitvoerbaarheid waarvan een spe­
cifiek aantal personen nodig is, worden specifiek 
in de brochure vermeld, of 
ii) Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
c) waar passend, de consument overeenkomstig het 
recht van de betreffende Lid-Staat schadeloosstel­
ling ontvangt: 
i) voor de gemaakte kosten of hem aangedaan 
aanzienlijk leed of ongerief, en 
ii) voor zover de overeengekomen diensten niet 
werden verleend, proportioneel voor het niet 
verleende deel. Indien het niet verlenen van die 
diensten inhoudt dat de overeenkomst niet is 
uitgevoerd, dient volledige schadeloosstelling te 
worden betaald. 
Nr. C 190/18 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 7. 89 
OORSPRONKELIJK VOORSTEL GEWIJZIGD VOORSTEL 
Artikel 5 
De Lid-Staten nemen met betrekking tot de uitvoering 
van de overeenkomst de nodige maatregelen om te ga­
randeren dat: 
1. de diensten, waarin op grond van de overeenkomst 
door de organisator of door een derde voor de consu­
ment moet worden voorzien, stipt en efficiënt worden 
verleend; 
2. ten aanzien van de consument, de organisator of 
(voor de Lid-Staten welke daaraan de voorkeur ge­
ven) de doorverkoper, aansprakelijk wordt gesteld 
voor alle tekortkomingen in het verlenen van die 
diensten. Artikel 5 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
2. ten aanzien van de consument, de organisator of 
(voor de Lid-Staten welke daaraan de voorkeur ge­
ven) de doorverkoper, aansprakelijk wordt gesteld 
voor alle tekortkomingen in het verlenen van die 
diensten. Elke bepaling van de overeenkomst die 
strekt tot beperking of uitsluiting van de aansprake­
lijkheid van de organisator, de doorverkoper of een 
derde die in verband met de pakketreis goederen le­
vert of diensten verleent aan de consument, is nietig. 
Artikel 6 
Ten aanzien van klachten zien de Lid-Staten erop toe 
dat: Artikel 6 
Ongewijzigd 
1. de consument niet later dan op het ogenblik van af­
gifte van de reisbiljetten of andere reisdocumenten 
schriftelijk in kennis wordt gesteld van de naam van, 
en de wijze van in contact treden met de eventuele 
plaatselijke vertegenwoordiger van de organisator op 
de betrokken plaats(en) van bestemming, en dat deze 
vertegenwoordiger alles in het werk stelt om de 
klachten van de consument, vooral indien deze be­
langrijk zijn, te verhelpen; 
2. in de mate van het mogelijke, de plaatselijke, voor 
toerisme bevoegde openbare of particuliere instanties 
de door de consumenten bij hen ingediende klachten 
onderzoeken, oplossingen voorstellen, een minnelijke 
schikking tot stand trachten te brengen en bijstand 
verlenen voor het verzamelen van bewijsmateriaal 
voor belangrijke klachten waarvoor geen oplossing 
werd gevonden; 
3. op hun grondgebied door de consument gebruik kan 
worden gemaakt van een, hetzij door overheids-, het­
zij door particuliere lichamen geboden snelle, doel­
treffende en goedkope procedure voor het behandelen 
van zijn klachten betreffende een reispakket waarvoor 
hij een overeenkomst heeft gesloten, indien die klach­
ten niet langs de weg van een minnelijke schikking 
worden verholpen. Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
op hun grondgebied door de consument gebruik kan 
worden gemaakt van een, hetzij door overheids-, het­
zij door particuliere lichamen geboden snelle, doel­
treffende, goedkope en zelfstandige procedure voor 
het behandelen van zijn klachten betreffende een reis­
pakket waarvoor hij een overeenkomst heeft gesloten, 
indien die klachten niet langs de weg van een minne­
lijke schikking worden verholpen. 
Artikel 7 
De Lid-Staten zien erop toe dat: 
a) de organisatoren het verzekerbare gedeelte van hun 
aansprakelijkheid uit hoofde van deze richtlijn door 
verzekering dekken, en Artikel 7 
De Lid-Staten zien erop toe dat: 
a) de organisatoren en de doorverkopers het verzeker­
bare gedeelte van hun aansprakelijkheid uit hoofde 
van deze richtlijn door verzekering dekken, en 
27. 7. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 190/19 
OORSPRONKELIJK VOORSTEL 
b) op hun grondgebied een garantiefonds beschikbaar is 
voor betaling van schadevergoeding welke op grond 
van deze richtlijn kan worden geëist maar waarin an­
dere bronnen niet voorzien. 
Artikel 8 
De consument voor wie de in deze richtlijn bedoelde be­
schermende maatregelen bestemd zijn, is: 
a) degene met wie de organisator of de doorverkoper 
een overeenkomst heeft gesloten, of in geval van 
overdracht, degene die de overeenkomst heeft over­
genomen; 
b) degene ten behoeve van wie de organisator of de 
doorverkoper de overeenkomst heeft gesloten met een 
ander, zoals een van de ouders, een voogd of de ver­
tegenwoordiger van een groep. 
Artikel 9 
De Lid-Staten kunnen ter zake strengere bepalingen ter 
bescherming van de consument vaststellen of handhaven. 
Artikel 10 
1. De Lid-Staten treffen de nodige maatregelen om 
uiterlijk op 31 december 1990 aan deze richtlijn te vol­
doen. Zij stellen de Commissie hiervan onmiddellijk in 
kennis. 
2. De Lid-Staten doen de Commissie de teksten toe­
komen van de belangrijkste wettelijke bepalingen welke 
zij op het door deze richtlijn bestreken gebied vaststel­
len. 
Artikel 11 GEWIJZIGD VOORSTEL 
Ongewijzigd 
Artikel 8 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
Artikel 9 
De Lid-Staten zullen hun bepalingen op dit gebied tot be­
scherming van de consument in overeenstemming met 
deze richtlijn aanpassen. 
Artikel 10 
Ongewijzigd 
Ongewijzigd 
3. In de ingevolge lid 1 vastgestelde bepalingen wordt 
uitdrukkelijk naar deze richtlijn verwezen. 
Artikel 11 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. Ongewijzigd 
Nr. C 190/20 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 
OORSPRONKELIJK VOORSTEL GEWIJZIGD VOORSTEL 
BIJLAGE BIJLAGE 
In de overeenkomst te vermelden gegevens indien relevant voor 
het betreffende reispakket 
a) plaats(en) van bestemming van de reis en, indien deze perio­
des van verblijf omvat, de verblijfsduur met data; 
b) te gebruiken transportmiddel (en), datum en tijdstip van ver­
trek en terugkeer en aansluitingstijden voor het vervoer; bij­
zonderheden betreffende de door de reiziger in te nemen 
plaats, bij voorbeeld hut/slaapplaats op schip, couchettecom-
partiment in trein; 
c) plaats van vertrek en terugkeer; 
d) indien het reispakket hotelaccommodatie omvat, de naam, 
het adres en de (eventuele) categorie, de maaltijden (indien 
inbegrepen) en de vermelding of de accommodatie een 
aparte badkamer of stortbad omvat; indien het reispakket 
een andere soort accommodatie zoals een villa, chalet, ap­
partement, flat, kamer of caravan omvat, een omschrijving 
van de belangrijkste kenmerken ervan; 
f) het tijdschema voor het betalen van de prijs; 
g) andere, eventueel in de prijs inbegrepen, diensten (zoals bij 
voorbeeld excursies); 
h) alle door de reiziger bij het boeken van de reis aan de orga­
nisator of doorverkoper medegedeelde en door hem aan­
vaarde bijzondere voorwaarden; 
i) de naam en het adres van de organisator en, indien toepasse­
lijk, van de doorverkoper. In de overeenkomst te vermelden gegevens indien relevant voor 
het betreffende reispakket 
e) de prijs van het pakket en de vermelding dat de prijs niet 
wordt gewijzigd, tenzij de organisator zelf wordt genoopt 
tot het aanvaarden van door hem niet te vermijden of te re­
duceren wijzigingen ten aanzien van de transportkosten (met 
inbegrip van brandstofkosten), bepaalde bedragen, heffingen 
of tarieven verschuldigd voor diensten (zoals lucht- of zee-
havenbelastingen, ontschepings- of inschepingsgeld) en wis­
selkoersen; Ongewijzigd