Nr. C 54/4 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 3. 3. 89 
II 
(Voorbereidende besluiten) 
COMMISSIE 
Voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake de bescherming van zoet water, kustwater en 
zeewater tegen verontreiniging door van diffuse bronnen afkomstige nitraten 
COM(88) 708 def. 
(Door de Commissie ingediend op 5 januari 1989) 
(89/C 54/04) 
DE RAAD DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 
130 S, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Europese Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal 
Comité, 
Overwegende dat in het vierde milieu actieprogramma 
van de Europese Gemeenschappen (') werd vermeld dat 
de Commissie voornemens was een voorstel op te stellen 
voor een richtlijn inzake de beheersing en beperking van 
waterverontreiniging die het gevolg is van het opbrengen 
of lozen van dierlijke mest en een buitensporig gebruik 
van meststoffen; 
Overwegende dat in de resolutie van de Raad van 28 
juni 1988 (2) de Commissie is verzocht dit voorstel zo 
spoedig mogelijk in te dienen; 
Overwegende dat in het programma eveneens is bepaald 
dat de Commissie in het bijzonder aandacht moet beste­
den aan verontreiniging die meer dan een Lid-Staat tege­
lijk treft; 
Overwegende dat de communautaire landbouw behoefte 
heeft aan het gebruik van bepaalde stikstofhoudende 
meststoffen; 
Overwegende dat in de plannen voor hervorming van het 
gemeenschappelijk landbouwbeleid die zijn uiteengezet 
in het Groenboek van de Europese Commissie „Perspec­
tieven voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid" het 
buitensporige gebruik van meststoffen als een milieuri­
sico wordt aangemerkt, en wordt gewezen op de nood­
zaak van een gemeenschappelijk optreden om de proble­
men die worden veroorzaakt door de intensieve veehou­
derij het hoofd te bieden en op de behoefte aan een landbouwbeleid waarin meer rekening wordt gehouden 
met het milieubeleid; 
Overwegende dat bepaalde zones die afwateren naar 
wateren die gevoelig zijn voor verontreiniging door 
stikstofverbindingen speciale bescherming behoeven; 
Overwegende dat alle bepalingen met betrekking tot het 
opbrengen van stikstofverbindingen op het land in eerste 
instantie gericht moeten zijn op bescherming van de 
volksgezondheid en het milieu tegen schadelijke effecten 
van de opslag en het gebruik van stikstofmeststoffen en 
van bepaalde landbeheersmethoden; 
Overwegende dat het gebruik van dierlijke mest en soor­
telijke stoffen moet worden bevorderd, met inachtne­
ming van de eisen inzake de bescherming van zoet water 
in de Gemeenschap, ten einde de natuurlijke hulpbron­
nen in stand te houden; 
Overwegende dat in het tweede milieu-actieprogramma 
van de Europese Gemeenschappen (3) is bepaald dat de 
Commissie bij de Raad voorstellen moet indienen inzake 
de beperking van de door de intensieve veehouderij ver­
oorzaakte milieuhinder en de vaststelling van maxima 
voor het opbrengen van afval op cultuurgrond; 
Overwegende dat referentiemeetmethoden voor stikstof­
verbindingen moeten worden vastgesteld om een vol­
doende onderlinge vergelijkbaarheid van de metingen en 
resultaten te waarborgen; 
Overwegende dat wetenschappelijke en technische vor­
deringen een spoedige aanpassing van bepaalde techni­
sche voorschriften noodzakelijk kunnen maken; dat, om 
de invoering van de daarvoor vereiste maatregelen te 
vergemakkelijken, een procedure voor nauwe samenwer­
king tussen de Lid-Staten en de Commissie moet worden 
vastgesteld; 
Overwegende dat het dienstig is dat de Commissie regel­
matig verslag uitbrengt over de tenuitvoerlegging van 
deze richtlijn door de Lid-Staten, 
(') PB nr. C 328 van 7. 12. 1987, blz. 1. 
O PB nr. C 209 van 9. 8. 1988, blz. 3. (3) PB nr. C 139 van 13. 6. 1977, blz. 1. 
3. 3. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 54/5 
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD: 
Artikel 1 
Deze richtlijn is van toepassing op het opbrengen van 
stikstofverbindingen op het land, landbeheersmethoden 
en behandeling van stedelijk afvalwater, en beoogt de 
voorkoming van: 
a) zodanige nitraatconcentraties in zoet water, zowel 
oppervlaktewater- als grondwater, dat het reguliere 
gebruik van dit water er hinder van kan ondervinden; 
b) eutrofiëring van oppervlaktewater, estuaria, kustwater 
en zeewater. 
Artikel 2 
In deze richtlijn wordt verstaan onder: 
a) „grondwater", al het water dat zich onder het bodem­
oppervlak in de verzadigde zone bevindt en dat in 
direct contact met bodem of ondergrond staat; 
b) „zoet water", van nature voorkomend water met een 
laag gehalte aan zouten dat in veel gevallen geschikt 
is voor onttrekking en behandeling met het oog op de 
bereiding van drinkwater; 
c) „stikstofverbinding", elke stikstof bevattende stof, uit­
gezonderd gasvormige moleculaire stikstof; 
d) „vee", alle voor gebruiks- of winstdoeleinden gehou­
den dieren; 
e) „meststof', elke een of meer stikstofverbindingen 
bevattende stof die op het land wordt gebruikt ter be­
vordering van de gewasgroei; daartoe kunnen dier­
lijke mest (inclusief afval van visteeltbedrijven) en 
rioolslib worden gerekend; 
f) „kunstmest", elke speciaal vervaardigde meststof; 
g) „dierlijke mest", door vee uitgescheiden natuurlijke af­
valstoffen of een mengsel van strooisel en door vee 
uitgescheiden natuurlijke afvalstoffen, ongeacht of het 
vee wordt geweid of op intensieve veehouderijbedrij­
ven wordt gehouden, alsmede de natuurlijke afval­
stoffen van op visteeltbedrijven gekweekte vis; 
h) „opbrenging op het land", het toevoegen van stoffen 
aan het land door verspreiding op het landoppervlak, 
injectie in de bodem, onderwerken, vermenging met 
de oppervlaktelagen, dan wel lozing in sloten of wa­
terlopen op de lokatie; 
i) „eutrofiëring", verrijking van water door nutriënten, 
waarbij het stikstofgehalte de bepalende factor is, die 
leidt tot een versnelde groei van algen en hogere 
plantaardige levensvormen, met een ongewenste ver­
storing van het evenwicht tussen de verschillende or­
ganismen en van de waterkwaliteit tot gevolg; 
j) „kwetsbare zones", door een Lid-Staat overeenkomstig 
artikel 3, lid 1, aangewezen zones. Artikel 3 
1. De Lid-Staten wijzen binnen twee jaar na kennisge­
ving van deze richtlijn alle zones aan die kwetsbaar zijn 
voor waterverontreiniging door stikstofverbindingen. 
Deze kwetsbare zones moeten worden bepaald aan de 
hand van de criteria in bijlage I. 
2. Wanneer water kwetsbare zones van een Lid-Staat 
binnenstroomt vanuit een andere Lid-Staat, stelt de 
eerstgenoemde Lid-Staat de andere Lid-Staat en de 
Commissie binnen twee jaar na kennisgeving van de 
richtlijn in kennis van de feiten. 
3. In dergelijke gevallen onderneemt de Lid-Staat 
waarvan het water afkomstig is de nodige stappen voor 
de aanwijzing van de betrokken zone op zijn grondge­
bied als kwetsbare zone overeenkomstig het bepaalde in 
lid 1, en neemt hij maatregelen overeenkomstig artikel 4 
van deze richtlijn alsof het water op zijn grondgebied 
water is als bedoeld in bijlage I, onder i), ii) of iii), naar 
gelang van het geval. 
4. De Lid-Staten moeten de aanwijzingen wanneer dit 
dienstig is en ten minste om de drie jaar opnieuw bezien 
en indien nodig aanpassen om rekening te houden met 
bij de vorige aanwijzing nog onvoorziene wijzigingen en 
factoren, en moeten de Commissie in kennis stellen van 
de bijzonderheden van een eventuele aanpassing van de 
lijst van kwetsbare zones. 
Artikel 4 
1. Binnen vier jaar na kennisgeving van deze richtlijn 
of binnen één jaar na iedere verdere aanwijzing, dienen 
de Lid-Staten, met het oog op de verwezenlijking van de 
in artikel 1 genoemde doelstellingen, ten aanzien van de 
kwetsbare zones: 
a) de nodige maatregelen te nemen om te waarborgen 
dat voor elk akkerbouw- of veehouderijbedrijf de op 
de bodem opgebrachte hoeveelheid dierlijke mest niet 
meer bedraagt dan de hoeveelheid die wordt gepro­
duceerd door het in bijlage II vastgestelde aantal die­
ren. Voor kwetsbare zones waar vanwege uitzonder­
lijke omstandigheden meer tijd is vereist ter verwe­
zenlijking van deze beperkingen kan de Commissie 
toestemming geven voor een latere tijdslimiet dan be­
doeld in vorige alinea na ontvangst van een daartoe 
strekkend verzoek van de Lid-Staten, 
b) voorschriften vast te stellen inzake: 
i) de periodes waarin het opbrengen van dierlijke 
mest op het land verboden is, 
ii) het opbrengen van dierlijke mest op hellingen, 
iii) het opbrengen van dierlijke mest op drassig, over­
stroomd en bevroren of met sneeuw bedekt land, 
iv) de minimumafstand tussen waterlopen en land 
waarop mest wordt opgebracht, 
Nr. C 54/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 3. 3. 89 
v) de mestopslagcapaciteit; deze moet hoger zijn 
dan die welke vereist is voor de langste periode 
waarin het opbrengen van mest op het land in de 
betrokken kwetsbare zone verboden is, behalve 
wanneer ten genoege van de bevoegde instantie 
kan worden aangetoond dat elke hoeveelheid 
mest boven de werkelijke opslagcapaciteit op een 
voor het milieu onschadelijke wijze zal worden 
verwijderd, 
vi) de bouw van opslagsilo's, inclusief maatregelen 
tegen het weglekken van vloeistof in de bodem en 
het insijpelen van via gebouwen afgevoerd regen­
water en wegstromend oppervlaktewater in de op­
slagsilo's. 
2. In dezelfde zones en binnen dezelfde termijn en 
voor dezelfde doeleinden als bedoeld in lid 1, dienen de 
Lid-Staten: 
a) maxima voor het opbrengen van kunstmest op het 
land vast te stellen, gebaseerd op: 
i) de mate waarin stikstof door de teeltgewassen 
wordt opgenomen, 
ii) de hoeveelheid stikstof in de bodem, inclusief die 
welke afkomstig is van op het land opgebrachte 
mest; 
b) voorschriften vast te stellen inzake: 
i) de periodes waarin het opbrengen van kunstmest 
op het land verboden is, 
ii) het opbrengen van kunstmest op drassig, over­
stroomd en bevroren of met sneeuw bedekt land, 
iii) de minimumafstand tussen waterlopen en land 
waarop kunstmest wordt opgebracht. 
3. In dezelfde zones en binnen dezelfde termijn als 
bedoeld in lid 1 dienen de Lid-Staten verdere maatrege­
len te overwegen, inclusief die welke zijn aangegeven in 
bijlage III, om de in artikel 1 genoemde doelstellingen te 
bereiken. 
4. De Lid-Staten dienen erop toe te zien dat het huis­
houdelijk afvalwater van permanente bevolkingsgroepen 
van 5 000 of meer die direct of indirect lozen in zones 
die overeenkomstig artikel 3 en bijlage 1, onder iii), als 
kwetsbaar zijn aangemerkt, zodanig wordt behandeld 
dat het totale stikstofgehalte van het effluent tot 10 mg/l 
of minder wordt teruggebracht. 
5. De Lid-Staten dienen erop toe te zien dat de totale 
hoeveelheden stikstof uit kunstmest respectievelijk dier­
lijke mest die per jaar in de kwetsbare zones worden op­
gebracht, de totale oppervlakte van die zones in hectare, 
alsmede de omvang en de samenstelling van de veebezet­
ting per hectare in die zones worden geregistreerd. 6. Voor gebieden buiten de kwetsbare zones dienen 
de Lid-Staten te overwegen de in lid 1, onder b), en lid 
2, onder a) en b), bedoelde voorschriften, de in bijlage II 
vastgestelde maximale veebezettingen en de in bijlage III 
aangegeven maatregelen te verwerken in richtsnoeren 
voor goede landbouwpraktijken. 
Artikel 5 
1. De Lid-Staten oefenen controle uit op hun wateren 
overeenkomstig bijlage IV. 
2. Hierbij dient gebruik te worden gemaakt van de in 
bijlage IV bij deze richtlijn genoemde referentiemeet­
methoden. 
Artikel 6 
De technische voorschriften in de bijlagen bij deze richt­
lijn kunnen door de Commissie volgens de procedure 
van artikel 8 worden aangepast aan de wetenschappelijke 
en technische vooruitgang. 
Artikel 7 
a) Er wordt een reglementeringscomité opgericht voor 
de totstandbrenging van de in artikel 6 bedoelde aan­
passingen, hierna „het Comité" te noemen, dat is sa­
mengesteld uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten 
en onder voorzitterschap staat van een vertegenwoor­
diger van de Commissie. 
b) Het Comité assisteert de Commissie eveneens met be­
trekking tot enige andere aangelegenheid die door de 
Commissie bij het Comité aan de orde wordt gesteld. 
In dergelijke gevallen heeft het Comité alleen een ad­
viserende functie en wordt er niet gestemd. 
c) Het Comité stelt zijn reglement van orde vast. 
Artikel 8 
1. Indien de in dit artikel omschreven procedure 
wordt toegepast, wordt deze bij het Comité ingeleid 
door de voorzitter, hetzij op diens initiatief, hetzij op 
verzoek van een vertegenwoordiger van een Lid-Staat. 
2. De vertegenwoordiger van de Commissie legt het 
Comité een ontwerp van de te nemen maatregelen voor. 
Het Comité brengt over dit ontwerp advies uit binnen 
een termijn die de voorzitter kan vaststellen naar gelang 
van de urgentie van het betrokken vraagstuk. Het Co­
mité spreekt zich uit met de meerderheid van stemmen 
waarin is voorzien bij artikel 148, lid 2, van het Verdrag 
voor besluiten die door de Raad op voorstel van de 
Commissie moeten worden vastgesteld. 
De stemmen van de vertegenwoordigers van de Lid-Sta­
ten bij het Comité worden gewogen overeenkomstig van 
bepaalde in genoemd artikel. De voorzitter neemt geen 
deel aan de stemming. 
3. a) Het comité stelt de beoogde maatregelen vast 
wanneer zij in overeenstemming zijn met het ad­
vies van het Comité. 
3. 3. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 54/7 
b) Wanneer de beoogde maatregelen niet in overeen­
stemming zijn met het advies van het Comité of 
indien geen advies is uitgebracht, legt de Commis­
sie de Raad onverwijld een voorstel met betrekking 
tot de te nemen maatregelen voor. De Raad besluit 
met gekwalificeerde meerderheid van stemmen. 
c) Indien de Raad drie maanden na de indiening van 
het voorstel geen besluit heeft genomen, worden 
de voorgestelde maatregelen door de commissie 
vastgesteld. 
Artikel 9 
Binnen vier jaar na kennisgeving van deze richtlijn en 
vervolgens om de vier jaar dienen de Lid-Staten bij de 
Commissie een verslag in met de in bijlage 5 bedoelde 
informatie en alle andere vereiste informatie waar de 
Commissie ten minste zes maanden vóór de rapportage­
datum om heeft verzocht. Artikel 10 
Aan de hand van de krachtens artikel 9 ontvangen infor­
matie publiceert de Commissie om de vier jaar een perio­
diek verslag. Indien zij dit dienstig acht, dient de Com­
missie op basis van deze verslagen voorstellen in bij de 
Raad. 
Artikel 11 
Binnen twee jaar na kennisgeving van deze richtlijn doen 
de Lid-Staten de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke 
bepalingen in werking treden om aan deze richtlijn te 
voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld in 
kennis. 
Artikel 12 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten. 
BIJLAGE I 
Kwetsbare zones zijn gebieden die direct of indirect afwateren in een of meer van de volgende wateren: 
i) zoet oppervlaktewater voor drinkwaterwinning waarvan het nitraatgehalte meer dan 50 mg/l kan be­
dragen indien geen beschermende maatregelen worden genomen, 
ii) grondwater voor drinkwaterwinning waarvan het nitraatgehalte meer dan 50 mg/l bedraagt of kan 
bedragen indien geen beschermende maatregelen worden genomen, 
iii) natuurlijke zoetwatermeren, andere natuurlijke zoetwatervoorkomens, estuaria, kustwateren en zeeën 
die eutroof blijken te zijn of op korte termijn eutroof kunnen worden indien geen beschermende maat­
regelen worden genomen. 
BIJLAGE II 
Maximaal aantal mest producerende dieren per hectare voor mestopbrenging beschikbare grond 
Categorie dieren 
Melkkoeien 
Jong vee of mestvee 
Mestvarkens 
Zeugen met biggen 
Kalkoenen en eenden 
Leghennen 
Jonge hennen van 0 tot 16 weken Maximale bezetting per hectare (') 
2 
4 
16 
5 
100 
133 
285 
(') Deze aantallen zijn niet cumulatief. 
Nr. C 54/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 3. 3. 89 
BIJLAGE III 
Bij de opstelling van actieprogramma's te overwegen maatregelen bedoeld in artikel 4, lid 3 
1. Beperking van of verbod op het onderploegen van groenten. 
2. Voorkoming van waterdoorstroming tot onder het wortelstelsel van het gewas in irrigatiesystemen. 
3. Toepassing van vruchtwisseling en verbouw van tussengewassen. 
4. Bedekking van de grond met een gewas of andere vegetatie gedurende een zo lang mogelijke periode. 
5. Braaklegging of herbebossing van cultuurgrond. 
6. Diversifiëring van de landbouw. 
7. Permanente opleiding en voorlichting van landbouwers en producenten. 
8. Wetenschappelijk en met name landbouwkundig onderzoek naar het gedrag van stikstof in de bodem en 
het effect daarvan op gewassen. 
BIJLAGE IV 
Controlefrequentie 
1. Met het oog op de aanwijzing van kwetsbare zones en de herziening daarvan dienen de Lid-Staten: 
a) binnen twee jaar na kennisgeving van de richtjijn de nitraatconcentratie in zoet water gedurende één 
jaar te controleren 
i) door ten minste maandelijks en vaker tijdens de hoge waterstanden in het voorjaar oppervlakte­
watermonsters te nemen op meetstations die representatief zijn voor de waterwingebieden van de 
Lid-Staten, 
ii) door ten minste maandelijks grondwatermonsters te nemen op meetstations die representatief zijn 
voor de grondwaterlagen in de Lid-Staten; 
b) het in punt 1, onder a), aangegeven controleprogramma ten minste om de vier jaar te herhalen, 
behalve voor de meetstations waar de nitraatconcentratie in alle eerder genomen monsters minder 
dan 25 mg/l bedroeg en waar inmiddels geen nieuwe factor is opgetreden die het nitraatgehalte kan 
doen stijgen; het controleprogramma moet dan slechts om de zes jaar worden herhaald; 
c) om de drie jaar de staat van eutrofiëring van hun oppervlaktewater, estuaria en kustwater na te gaan. 
2. Voor als kwetsbaar aangemerkte zones dienen de Lid-Staten aangepaste controleprogramma's op te 
stellen om de doeltreffendheid van de in artikel 4 bedoelde maatregelen te toetsen. 
3. Referentiemeetmethoden 
a) Meststoffen (behalve dierlijke mest) 
Meetmethoden voor stikstofverbindingen moeten in overeenstemming zijn met Richtlijn 
77/535/EEG betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten inzake de 
bemonsterings- en analysemethoden voor meststoffen ('). 
b) Zoet water 
De nitraatconcentratie in zoet water moet worden gemeten overeenkomstig artikel 4, lid 3, van Be­
schikking 77/795/EEG van de Raad (2). 
(') PB nr. L 213 van 22. 8. 1977, blz. 1. 
(2) PB nr. L 334 van 24. 12. 1977, blz. 29. 
3. 3. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 54/9 
BIJLAGE V 
Het verslag aan de Commissie moet de volgende elementen bevatten: 
a) een kaart waarop de als kwetsbaar aangemerkte zones zijn aangegeven, waarbij onderscheid moet wor­
den gemaakt tussen bestaande en nieuwe zones en voor elke zone het punt in bijlage 1 moet worden 
vermeld in het kader waarvan deze is aangewezen; 
b) een kaart waarop alle meetpunten zijn aangegeven; 
c) de resultaten van de krachtens artikel 5 en overeenkomstig bijlage IV uitgevoerde controles; 
d) de in artikel 4, lid 1, onder b), bedoelde voorschriften; 
e) de in artikel 4, lid 2, onder a), bedoelde maxima voor het opbrengen en de in artikel 4, lid 2, onder b), 
bedoelde voorschriften; 
f) de overeenkomstig artikel 4, lid 5, geregistreerde gegevens.