1.Inleiding

In dit verslag wordt aandacht besteed aan de belangrijkste bevindingen van de ex-postevaluatie van het Europees programma voor monitoring van de aarde (GMES) en zijn initiële operationele diensten (GIO), 2011-2013. Deze eindevaluatie werd uitgevoerd in opdracht van de Commissie, die daarmee voldeed aan haar verplichting krachtens artikel 14, lid 2, van de GIO-verordening, die luidt als volgt: "de Commissie dient bij het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's uiterlijk op 31 december 2012 een tussentijds evaluatieverslag in, en uiterlijk op 31 december 2015 een verslag van de evaluatie achteraf".

Dit verslag gaat vergezeld van een werkdocument van de diensten van de Commissie waarin meer details worden verstrekt. Het eindverslag van de contractant, waarop de evaluatie is gebaseerd, is verkrijgbaar bij het PB (nr. ET-01-16-321-EN-N).

2.Achtergrond

Het Europees programma voor monitoring van de aarde GMES GIO (in 2014 omgedoopt tot Copernicus) is een vlaggenschipprogramma betreffende de ruimteactiviteiten van de Europese Unie overeenkomstig artikel 189 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, dat de EU in staat stelt ruimtegerelateerde activiteiten uit te voeren. Het GMES GIO was ook een van de programma's die moesten worden uitgevoerd in het kader van de Europa 2020-strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei, en het werd ook opgenomen in het industriebeleidsinitiatief gezien de voordelen ervan voor het beleid van de EU op tal van gebieden.

Om de groeiende uitdagingen op wereldvlak het hoofd te bieden, heeft Europa zijn eigen goed gecoördineerde en betrouwbare systeem voor aardobservatie nodig. Het GMES GIO was dat systeem.

Het GMES GIO was een langetermijnprogramma op basis van partnerschappen tussen de Unie, de lidstaten, het Europees Ruimteagentschap (ESA) en andere relevante Europese belanghebbenden. Het was ook een programma waarbij de EU op het internationale toneel een effectievere rol kon spelen dan de individuele lidstaten door bilaterale samenwerking met andere ruimtevaartlanden of door medewerking aan wereldwijde inspanningen op het gebied van aardobservatie (bv. de Groep voor aardobservatie).

Het GMES GIO verschafte een beter inzicht in de wijze waarop onze planeet kan veranderen en hoe dit ons dagelijks leven kan beïnvloeden. Het zorgde ervoor dat besluitvormers in de EU en de lidstaten de beschikking kregen over een ononderbroken aanbod aan nauwkeurige en betrouwbare gegevens en informatie over milieuproblematiek, klimaatverandering en veiligheidskwesties. Overheidsinstanties in de lidstaten en regio's die verantwoordelijk zijn voor beleidsontwikkeling en -uitvoering, hebben deze informatie nodig. Ook de Commissie heeft deze informatie nodig voor empirisch onderbouwde beleidsvorming en monitoring. Het GMES GIO droeg tevens bij tot economische stabiliteit en groei in die zin dat het commerciële toepassingen in veel verschillende sectoren stimuleerde door volledige en open toegang te bieden tot gegevens- en informatiediensten met betrekking tot aardobservatie.

Sinds 1998 en tot 2013 hebben de EU en het ESA het GMES gefinancierd, hoofdzakelijk voor ontwikkelingsactiviteiten in het kader van onderzoeksprojecten. De GIO-verordening betekende een belangrijke stap voor het programma doordat zij voor het eerst voorzag in operationele financiering voor de overgang naar initiële operationele diensten in de periode 2011-2013.

In de bovengenoemde GIO-verordening (artikel 2) wordt uitgelegd dat het programma voortbouwt op activiteiten die zijn gefinancierd uit hoofde van het 7e kaderprogramma voor onderzoek (KP7) en het GMES-ruimtecomponentprogramma van het ESA. Deze drie elementen zijn complementair en onderling van elkaar afhankelijk. Voorts wordt in de verordening het toepassingsgebied van het GMES GIO-programma omschreven; het "omvat:

a)een dienstencomponent die toegang tot informatie verzekert ter ondersteuning van de volgende sectoren:

–luchtmonitoring;

–monitoring van de klimaatverandering ter ondersteuning van beleidsmaatregelen met het oog op de aanpassing hieraan of de verzachting van de effecten hiervan;

–rampenbeheer;

–landmonitoring;

–monitoring van het mariene milieu;

–veiligheid;

b)een ruimtecomponent die voor duurzame satellietobservatie voor de onder a) genoemde dienstensectoren zorgt;