VERSLAG VAN DE COMMISSIE - VEERTIENDE JAARLIJKSE VERSLAG DE UITVOERING VAN DE STRUCTUURFONDSEN

Algemene samenvatting

Het belangrijkste feit in 2002 was de afronding van de programmering van vooral doelstelling 2, maar ook van de communautaire initiatieven. Over het algemeen is de programma-uitvoering in een bevredigend tempo verlopen en zijn de bestedingen nu vergelijkbaar met de voorgaande programmaperiode.

Eind 2002 is een eerste begin gemaakt met de beoordeling halverwege de looptijd, zodat de evaluatieresultaten in de tweede helft van 2003 beschikbaar kunnen zijn.

Op 7 oktober 2002 heeft de Commissie een ministersvergadering georganiseerd waar de lidstaten zich konden buigen over de concrete voorstellen van de Commissie om het beheer van de Structuurfondsen te verbeteren. Deze voorstellen waren enerzijds bedoeld als antwoord op het herhaalde verzoek van de lidstaten om verdere vereenvoudiging van het beheer van de Structuurfondsen, anderzijds om de nationale en communautaire procedures minder zwaar te maken, omdat de zeer trage start van de programma's voornamelijk het gevolg is van deze procedures.

Voor de programmaperiode 1994-1999 is 31 maart 2003 de uiterste datum waarop betaling van het saldo kon worden aangevraagd. Eind 2002 was het aantal afgesloten maatregelen echter nog gering. Ook is de termijn van juni 2002 voor de indiening van de afsluitingsdocumenten van de maatregelen slechts in heel weinig gevallen gehaald.

EFRO

Voor doelstelling 1 is de uitvoering bevredigend verlopen en was het niet nodig krachtens de regel n+2 [1] ambtshalve betalingsverplichtingen te annuleren. De verschillen in het tempo van uitvoering blijken echter van regio tot regio en zelfs binnen een programma zeer groot.

[1] Krachtens artikel 32, lid 2 van Verordening (EG) nr. 1260/1999 van de Raad houdende algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen annuleert de Commissie ambtshalve het gedeelte van een betalingsverplichting dat op het einde van het tweede jaar na het jaar waarin de betalingsverplichting is aangegaan niet is besteed.

Uit de programmacomplementen blijkt dat eenderde van de EFRO-steun naar projecten op het gebied van de productieomgeving gaat en tweederde naar projecten voor basisinfrastructuur.

Het uitvoeringsniveau van doelstelling 2 is lager dan dat van doelstelling 1, omdat de programmering van doelstelling 2 pas in 2002 is afgesloten met de goedkeuring van de laatste programma's en de indiening van de programmacomplementen bij de Commissie. Dat de programmering langer heeft geduurd is voornamelijk te wijten aan het proces van afbakening van de in aanmerking komende gebieden. Naar aanleiding van de overstromingen hebben Duitsland en Oostenrijk hun programma's gedeeltelijk moeten herzien.

Het is interessant te constateren dat de verdeling van de steun tussen productieomgeving (tweederde van de bijstand) en basisinfrastructuur (eenderde van de bijstand) precies omgekeerd is aan die van doelstelling 1.

EOGFL

De doelstelling 1-programma's van het EOGFL worden over het geheel genomen op bevredigende wijze uitgevoerd (19,1%), ook al ligt het percentage beneden het gemiddelde van de Structuurfondsen. Bij vier programma's (in NL, VK, IRL) bestaat echter het risico dat vastleggingen ambtshalve worden geannuleerd krachtens de n+2-regel omdat er onvoldoende betalingen zijn gedaan.

De doelstelling 1-steun uit het EOGFL [2] is als volgt verdeeld: 45,5% voor het verbeteren van de structuur van de landbouwsector (voornamelijk investeringen in boerenbedrijven, verwerking en afzet van landbouwproducten), 41% voor milieu en natuurbeheer en 13% voor de ontwikkeling en diversificatie van de plattelandseconomie.

[2] Zowel EOGFL-Orientatie als Garantie. De flankerende maatregelen (vervroegde uittreding, achtergebleven gebieden, agrarische milieumaatregelen, herbebossing) van doelstelling 1 worden gefinancierd uit het EOGFL-Garantie.

ESF

Bij het ESF staat de steun voor de Europese werkgelegenheidsstrategie in het kader van doelstelling 3 centraal. De maatregelen zijn verspreid over alle vijf actiegebieden die in de ESF-verordening worden genoemd. De omvangrijkste maatregelen hebben echter betrekking op bevordering van de reïntegratie op de arbeidsmarkt van werkzoekenden en inactieven.

Het tempo waarin de maatregelen worden uitgevoerd is in het algemeen bevredigend en was voldoende om de oorspronkelijke achterstand bij de goedkeuring van de programma's in te halen. Op twee uitzonderingen na hoeven geen ambtshalve annuleringen te worden genomen.

Tijdens de jaarlijkse bijeenkomsten heeft een groot aantal lidstaten uitgebreid gesproken over de koppeling tussen de programma's van het Europees Sociaal Fonds, de Europese werkgelegenheidsstrategie en de nationale actieplannen voor sociale integratie.

FIOV

Opvallend feit in 2002 was de hervorming van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB), die op 20 december 2002 door de Raad is bekrachtigd. De GVB-doelstellingen zijn herzien en zijn nu meer toegesneden op duurzame exploitatie van de visbestanden, uitgaande van zowel gefundeerd wetenschappelijk advies als het voorzorgbeginsel in het visbeheer enerzijds en duurzame aquacultuur anderzijds. Met het nieuwe beheer is er op lange termijn meer kans op een levensvatbare visserij door duurzame exploitatie van de visbestanden.

De nieuwe maatregelen zijn op 1 januari 2003 van kracht geworden ter vervanging van de oorspronkelijke regels die sinds 1993 op het GVB van toepassing zijn. Zij vormen een substantiële wijziging van de verordening betreffende de structurele acties in de visserijsector als bepaald in het Financieringsinstrument voor de Oriëntatie van de Visserij (FIOV) [3].

[3] Verordening (EG) 2369/2002 van 20 december 2002 houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 2792/1999.

Tot de belangrijkste punten die zijn herzien behoren de steun voor vernieuwing van vissersvaartuigen en de permanente eigendomsoverdracht van communautaire vaartuigen naar derde landen, die vanaf 2005 niet meer kan worden verleend. Hulp voor modernisering van vissersvaartuigen is alleen bestemd voor schepen die minder dan vijf jaar oud zijn en is bedoeld om veiligheid en kwaliteit van de producten of de arbeidsomstandigheden te verbeteren, betere vangsttechnieken te bevorderen of de vaartuigen met een scheepsgeleidingsysteem uit te rusten. De steun mag niet leiden tot vergroting van de vangstcapaciteit van het vaartuig.

Met deze herziening worden eveneens de voorwaarden aangepast waarop de lidstaten steun mogen verlenen aan vissers en reders die hun visserijactiviteiten tijdelijk moeten stilleggen. De steun voor de omschakeling van vissers wordt uitgebreid met een diversificatie naar andere activiteiten, waarbij de mogelijkheid wordt geboden om in deeltijd te blijven vissen.

Communautaire initiatieven

Vijftien van de achttien nog goed te keuren programma's (op een totaal van 72 INTERREG-programma's) zijn in 2002 goedgekeurd. Dankzij deze goedkeuringen is de interregionale samenwerking daadwerkelijk van start gegaan met een eerste oproep tot het indienen van voorstellen op Europees niveau. Verder is het INTERACT-programma goedgekeurd, waarmee de uitvoering van het INTERREG-initiatief doelmatiger moet worden.

In 2002 zijn ook alle programma's van het communautaire initiatief Leader+ goedgekeurd en heeft in november de eerste vergadering van de stuurgroep plaatsgevonden.

In verband met URBAN dient de goedkeuring van het URBACT-programma te worden vermeld. Het is bedoeld ter vereenvoudiging van de uitwisseling van ervaringen en optimale werkmethoden tussen de steden die aan eerdere versies van URBAN hebben deelgenomen.

Veertiende jaarlijkse verslag over de uitvoering van de Structuurfondsen in 2002

1. Overzicht

1.1. Doelstelling 1

EFRO

In 2002 is de zogenaamde n+2-regel voor het eerst toegepast. Volgens deze regel moet de Commissie ambtshalve het gedeelte van een betalingsverplichting annuleren dat op het einde van het tweede jaar na het jaar waarin de betalingsverplichting is aangegaan niet is besteed. Over het geheel was het tempo van uitvoering bevredigend en kon ambtshalve annulering worden voorkomen. Eind 2002 bedroeg het percentage betalingen gemiddeld 21,5% van de totale bijstandsverlening. Per lidstaat lopen de percentages uiteen van 7% in Nederland tot 36% in Ierland, maar voor de helft van de lidstaten ligt het percentage tussen 22 en 27%.

Toch blijken de verschillen in het tempo van uitvoering per regio, per programma en zelfs binnen een programma zeer groot. De infrastructurele maatregelen vorderen over het algemeen goed, terwijl voor maatregelen waarvoor samenwerking met de particuliere sector vereist is het tempo lager ligt. Een gedeeltelijke verklaring hiervoor kan de economische situatie in 2002 zijn.

Uit de ontvangen jaarverslagen blijkt dat het uitvoeringstempo (toewijzing van middelen voor projecten en betaling van projecten) sterk varieert. Bepaalde regio's hebben al tweederde van de beschikbare middelen aan projecten toegedeeld (België, Finland, Zweden) en ook de betalingen volgen dit gestage tempo.

Er zijn betrekkelijk weinig wijzigingen in de EPD's aangebracht. De aanpassingen waren vooral het gevolg van de goedkeuring door de Raad op 28 juni 2001 van de wijziging van Verordeningen (EG) nr. 1260/99 (algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen), (EG) nr. 1257/99 (plattelandsontwikkeling) en (EG) nr. 2792/99 (visserij) waardoor in de ultraperifere regio's grotere bijstandspakketten kunnen worden toegekend.

Een analyse van de programmacomplementen wijst uit dat eenderde van de EFRO-steun naar de productieomgeving gaat en tweederde naar basisinfrastructuur. Daarbij komt de categorie vervoersinfrastructuur met 31% van de totale steun op de eerste plaats. Hierna volgen de steun aan het MKB en de ambachten met 16% en milieu (onder meer water en afval) met 13%. Aan OTO, telecommunicatie en de informatiemaatschappij, een omvangrijk gebied, wordt 12% van de EFRO-steun [4] besteed, terwijl voor sociale infrastructuur en volksgezondheid 6% wordt toegekend.

[4] Deze steun behoort tot het eerste deel van de Lissabon-strategie (bevorderen van de overgang naar een kenniseconomie door met name investeringen in informatie- en communicatietechnologie en OTO). Bij een beoordeling van het aandeel van de EFRO-steun op deze terreinen moet in aanmerking worden genomen dat de meeste programmacomplementen zijn opgesteld voordat de Lissabon-strategie was bepaald (maart 2000).

In alle lidstaten is met de eerste werkzaamheden voor de evaluatie halverwege de looptijd begonnen. In de verst gevorderde regio's zijn al overeenkomsten met de beoordelaars gesloten.

EOGFL

Het tempo van uitvoering is over het geheel genomen bevredigend, ook al ligt het percentage beneden het gemiddelde van de Structuurfondsen. Het gemiddelde van de totale betalingen ten opzichte van de totale bijstandsverlening bedraagt eind 2002 19,1%, terwijl dit voor alle Structuurfondsen 21,8% is. De uitvoering per lidstaat varieert van 7,8% (Nederland) tot 29,2% (Oostenrijk).

De programma's in Duitsland lijken geen hinder te hebben ondervonden van de overstromingen, want het uitvoeringspercentage behoort met 25% tot de hoogste van de lidstaten.

Vier programma's, te weten Flevoland (Nederland), Highlands and Islands (Verenigd Koninkrijk), Border, Midland and Western Region (Ierland), Southern and Eastern Region (Ierland), hebben niet kunnen aantonen voldoende betalingen te hebben verricht en lopen het risico dat krachtens de n+2-regel het betreffende deel van de vastleggingen wordt geannuleerd. Voor de twee laatstgenoemde programma's hebben de Ierse overheden een ontheffingsverzoek ingediend wegens overmacht als gevolg van de mond- en klauwzeerproblematiek. De Commissie heeft dit verzoek in behandeling genomen.

Uit de programmacomplementen blijkt dat de EOGFL-steun [5] als volgt verdeeld is: 45,5% voor structuurverbetering in de landbouw (investeringen in boerenbedrijven, verwerking en afzet van landbouwproducten), 41% voor milieu en natuurbeheer en 13% voor de ontwikkeling en diversificatie van de plattelandseconomie.

[5] Met inbegrip van het EOGFL-Orientatie en Garantie. De flankerende maatregelen (vervroegde uittreding, achtergebleven gebieden, milieumaatregelen voor de landbouw, herbebossing) uit hoofde van doelstelling 1 worden gefinancierd door het EOGFL-Garantie.

De werkzaamheden met het oog op de evaluatie halverwege de looptijd zijn van start gegaan en het resultaat ervan wordt binnen de gestelde termijnen verwacht.

FIOV

Het uitvoeringspercentage is het gemiddelde van alle fondsen en is daarmee voldoende. Een analyse van de cijfers per land wijst uit dat er zeker wel verschillen zijn. Het in totaliteit bevredigende tempo is te danken aan de snelle uitvoering van het FIOV-programma in Spanje (voor 26% van de bijstandsbeschikkingen zijn betalingen verricht); alleen dit programma is al goed voor 60% van de goedgekeurde maatregelen. In acht lidstaten is de uitvoering matig, variërend van 7 tot 10%.

Uit de programmacomplementen blijkt dat 22% van de FIOV-steun is gegaan naar vernieuwing van de vissersvloot, modernisering en nieuwbouw, 10% naar visteelt en 15% naar verwerking en verkoopbevordering van visserijproducten.

ESF

Het niveau van programma-uitvoering is in het algemeen bevredigend, met betalingen tot 24% van de totale bijstandsverlening, wat boven het gemiddelde van de fondsen ligt. In sommige gevallen is echter sprake van achterstand, vooral in Nederland (betalingspercentage: 7%).

Bepaalde vertragingen kunnen in ieder geval ten dele worden verklaard uit de invoering van nieuwe bijstandsgebieden voor het ESF (bijvoorbeeld levenslang leren, aanpassingsvermogen), omdat voor deze gebieden een langere voorbereiding nodig is dan voor de gebieden waarop het ESF gewoonlijk maatregelen financiert. Ook wordt zichtbaar dat de maatregelen voor gelijke kansen een lager uitvoeringsniveau hebben dan gemiddeld.

Uit de programmacomplementen blijkt dat de ESF-steun betrekkelijk evenwichtig is verdeeld over arbeidsmarktbeleid (29%), opleiding (26%) en aanpassingsvermogen van werknemers (21%).

1.2. Doelstelling 2

Het uitvoeringsniveau van de doelstelling 2-programma's is lager dan dat van de doelstelling 1-programma's, omdat de programmering langer in beslag heeft genomen, voornamelijk door het proces van afbakening van de in aanmerking komende gebieden. In een aantal gevallen zijn de programma's pas eind 2001 of begin 2002 goedgekeurd, terwijl de programmacomplementen pas in de loop van 2002 gereed gekomen zijn. Hiermee wordt duidelijk waarom het volume betalingen ten opzichte van de verleende bijstand op iets minder dan 14% is blijven steken. De lidstaten waarvoor de programmabeschikking eind 2000 is genomen, hebben uiteraard een gunstiger uitvoeringsniveau (Zweden en Finland: 22%; Denemarken: 17%). Spanje heeft echter de beste uitvoering met 26 procent; de uitvoering in Duitsland ligt op hetzelfde niveau als in Denemarken, hoewel de programma's van Duitsland later zijn goedgekeurd.

EFRO

De lidstaten die hun programmering in 2001 afgerond hadden, hebben een bevredigend uitvoeringstempo: reeds 60% van de begrotingen is inmiddels aan projecten toegekend. In de andere landen vordert de uitvoering gestaag, waarmee de oorspronkelijke achterstand geleidelijk kan worden ingelopen.

Sommige landen kampen met bijzondere problemen. Duitsland en Oostenrijk moesten hun programmering ten dele herzien in verband met de overstromingen in de zomer (preventieve maatregelen tegen overstromingen opnemen). De Italiaanse programma's zijn heel laat van start gegaan, omdat het proces van afbakening van in aanmerking komende gebieden met veel problemen gepaard is gegaan.

In sommige gevallen bleken maatregelen waarvoor particuliere cofinanciering was gepland moeilijker uitvoerbaar door het slechte economische klimaat.

Uit de programmacomplementen kan de verdeling van de steun over de bijstandsgebieden worden vastgesteld. Het is interessant te zien dat tweederde is gegaan naar de productieomgeving en eenderde naar basisinfrastructuur, precies omgekeerd aan de verdeling van doelstelling 1. Maatregelen voor het MKB en de ambachten worden gesteund met 36% van de EFRO-middelen, terwijl aan OTO, telecommunicatie en de informatiemaatschappij 15% wordt besteed. De twee andere gebieden die in belangrijke mate profiteren van de EFRO-steun zijn toerisme (9,5%) en milieu (6,4%).

Eind 2002 was in alle lidstaten begonnen met de voorbereiding van de evaluatie halverwege de looptijd.

ESF

Het tempo waarin de maatregelen worden uitgevoerd ligt over het algemeen iets beneden dat van het EFRO.

De ESF-steun is voornamelijk bestemd voor maatregelen met betrekking tot het aanpassingsvermogen van werknemers (33% van de bijstand) en opleiding (27% van de bijstand).

Voor de ESF-programma's zijn eveneens de laatste werkzaamheden in verband met de evaluatie halverwege de looptijd van start gegaan.

EOGFL

De maatregelen voor plattelandsontwikkeling buiten doelstelling 1 worden gecofinancierd door het EOGFL-Garantie en hebben betrekking op de 20 EPD's in het kader van doelstelling 2 in Frankrijk.

1.3. Doelstelling 3

Het belangrijkste kenmerk van doelstelling 3-programma's is dat de meeste maatregelen gericht zijn op ondersteuning van de Europese werkgelegenheidsstrategie, hoewel de lidstaten daarbij ieder hun eigen prioriteiten hebben gesteld, afhankelijk van hun behoeften. Wel hebben de maatregelen betrekking op de vijf beleidsterreinen van de ESF-verordening.

Tot de voornaamste maatregelen behoren maatregelen ter bevordering van de reïntegratie op de arbeidsmarkt van werkzoekenden en inactieven. Over het algemeen wordt getracht dit doel te bereiken door maatregelen op het gebied van her- en bijscholing, maar deze maatregelen zijn niet uitsluitend gericht op reïntegratie. In de meeste lidstaten zijn activiteiten ondernomen op het gebied van scholing van bepaalde groepen, levenslang leren en modernisering van de overheidsdiensten voor arbeidsvoorziening. Andere maatregelen waaraan in bepaalde lidstaten extra aandacht wordt besteed zijn maatregelen op het gebied van manvrouwverhoudingen, sociale uitsluiting en gezondheidszorg.

De uitvoering van deze maatregelen verloopt over het algemeen volgens schema terwijl de in de afgelopen twee jaar opgelopen achterstand bij de eerste goedkeuring van de programma's door veel lidstaten gestaag wordt ingelopen.

Ten aanzien van het tempo en de problemen bij de uitvoering bestaan er grote verschillen tussen de lidstaten. Zo bleek het in Italië bijvoorbeeld moeilijk om de scholingsmaatregelen uit te voeren en in Nederland wordt niet voldoende besteed aan de reïntegratiemaatregelen. In Oostenrijk blijft alleen het programma voor levenslang leren achter. Maatregelen op het gebied van manvrouwverhoudingen blijken in de meeste lidstaten waar deze maatregelen bestaan moeilijker uitvoerbaar. Kennelijk zijn de programma's met de meeste achterstand in de uitvoering de programma's waarvoor een intensievere voorbereiding nodig is of programma's die zich richten op specifieke doelen, zoals het gezondheidszorgprogramma in Griekenland of de regeling voor functieroulering in Zweden.

De mate van voortgang blijkt ook uit de constatering dat in het merendeel van de lidstaten geen annulering krachtens de n+2-regel noodzakelijk is. Een uitzondering hierop vormen Denemarken waarvoor een kleine annulering van toepassing is en Nederland. De programma's in Nederland hebben een grote achterstand opgelopen door de problemen in verband met onregelmatigheden in voorgaande jaren. 2002 was het eerste volledige uitvoeringsjaar, waardoor de bestedingen aanmerkelijk lager zijn dan gepland. Het is daarom aannemelijk dat er nog meer annuleringen krachtens de n+2-regel zullen volgen. In andere lidstaten hebben overdrachten tussen programma's plaatsgevonden om de verschillen in de bestedingen op te vangen.

De meeste lidstaten hebben de jaarlijkse vergaderingen in 2002 aangegrepen om een aantal onderwerpen aan de orde te stellen. In veel lidstaten is gesproken over de koppeling tussen de programma's van het Europees Sociaal Fonds, de Europese werkgelegenheidsstrategie en de nationale actieplannen voor sociale integratie. Verder is bij die gelegenheid vastgesteld wat de problemen en zwakke punten bij de uitvoering van de programma's zijn en is vervolgens gekeken welke maatregelen en oplossingen mogelijk zijn. In sommige gevallen leidde dit tot overdracht van middelen tussen programma's, wijzigingen in de programmacomplementen of voorstellen voor wijziging van de enkelvoudige programmeringsdocumenten.

Toch vormt de afsluiting van de programma's van de periode 1994-1999 in alle lidstaten een bron van grote zorg. Aan het eind van het jaar hadden twaalf van de vijftien lidstaten nog geen afsluitingsverzoek of einddocumenten ingediend, hoewel de einddatum voor indiening 31 maart 2003 is. Van de overige drie lidstaten was alleen Griekenland een heel eind op weg, met nog maar twee van de vierentwintig programma's die aan het eind van het jaar afgesloten moesten worden. Van Duitsland en Spanje is een klein aantal verzoeken ontvangen.

1.4. FIOV buiten doelstelling 1

De Commissie heeft de derde tranche van de kredieten voor de elf programma's buiten doelstelling 1 ten bedrage van 168,9 miljoen EUR vastgelegd. De eerste tranche ten bedrage van 4,6 miljoen EUR voor het Nederlandse programma is eveneens vastgelegd op basis van uit 2001 overgedragen kredieten.

Uit de programmacomplementen blijkt dat aan de vernieuwing van de vissersvloot, modernisering en nieuwbouw 24% van de hulp uit het FIOV is besteed, terwijl voor visteelt 7% en voor verwerking en verkoopbevordering van visserijproducten 23% beschikbaar was.

1.5. Communautaire initiatieven

1.5.1. INTERREG

Nadat op 28 april 2000 [6] de richtsnoeren voor INTERREG III voor de periode 2000-2006 waren goedgekeurd (4,875 miljard EUR volgens het prijspeil van 1999) is de lidstaten verzocht binnen zes maanden na de publicatiedatum van de definitieve mededeling in het Publicatieblad [7] gedetailleerde voorstellen in te dienen.

[6] PB C 143 van 23 mei 2000, blz. 6.

[7] PB C 143 van 23 mei 2000, blz. 6.

De meeste van de 72 oorspronkelijk geplande programma's zijn reeds in 2000 en 2001 goedgekeurd. In 2002 volgden nog zeven programma's van onderdeel A (Ierland/Verenigd Koninkrijk, Griekenland/Albanië, Griekenland/Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Griekenland/Cyprus, Marokko/Gibraltar-VK, Italië/Albanië en Italië/Adriatische kust voor de samenwerking van de Italiaanse regio's aan de Adriatische kust met de regio's van de landen van voormalig Joegoslavië). Verder zijn vier programma's van onderdeel B goedgekeurd, namelijk de Atlantische ruimte, Noordwest-Europa, het Caribisch gebied en het programma voor Réunion/Indische oceaan. De laatste twee programma's van onderdeel C voor interregionale samenwerking, namelijk 'Zuid' en 'West', zijn eveneens goedgekeurd. Tenslotte zijn de twee programma's uit hoofde van artikel 53 van de INTERREG-richtsnoeren (netwerken) goedgekeurd, namelijk het programma ESPON/ORATE (Waarnemingspost voor de ruimtelijke ordening van het Europees grondgebied) alsmede het programma INTERACT. Er wachten nog slechts drie programma's op goedkeuring in 2003: het programma 'Archimed' voor transnationale samenwerking tussen Griekenland en Italië en de twee programma's voor grensoverschrijdende samenwerking tussen Griekenland en Italië en Griekenland en Turkije.

De belangrijkste gebeurtenis in 2002 was zeker de goedkeuring van het programma INTERACT. De Commissie en de lidstaten hebben overeenstemming bereikt over de uitvoering van dit programma, dat bedoeld is om een kader te scheppen voor ondersteunende maatregelen bij de doelmatige uitvoering van INTERREG III. Met de goedkeuring van Commissaris Barnier op 16 december 2002 beschikt de Europese Unie hiermee over een nieuw instrument ter bevordering van de doelmatigheid en de kwaliteit van de INTERREG III-programma's. Gezien de enorme problemen bij de uitvoering van dit communautaire initiatief kan INTERACT eveneens een belangrijk instrument zijn voor verdere vereenvoudiging van de procedures voor de INTERREG III-programma's vooral met het oog op de programmaperiode na 2006.

Het INTERACT-programma is namens alle lidstaten door de coördinerende lidstaat Oostenrijk gepresenteerd. De Oostenrijkse bondsregering is derhalve aangewezen als beheers- en betaalautoriteit voor INTERACT. De totale kosten van dit programma bedragen 35,1 miljoen EUR, waarvan 25 miljard EUR ten laste van het EFRO komt.

Een ander belangrijk feit was de start van de interregionale samenwerking nu alle programma's eindelijk zijn goedgekeurd. De eerste oproep voor het indienen van Europese projecten is op 10 oktober 2002 gedaan. De vier programma's hebben samen meer dan 300 miljoen EUR uit het EFRO beschikbaar voor interregionale samenwerking (zie http:// www.interreg3c.net).

Tenslotte kan als belangrijk feit de goedkeuring van ESPON/ORATE worden vermeld. Dit programma is bedoeld om met medewerking van de buurlanden, waaronder Zwitserland en Noorwegen, en de kandidaat-lidstaten te komen tot een toekomstbeeld en kwantificering van de ruimtelijke ontwikkelingen in Europa. Luxemburg is aangewezen als beheers- en betaalautoriteit van dit programma en het gemeenschappelijke secretariaat is ook in Luxemburg gevestigd. De totale kosten van het programma bedragen 12 miljoen EUR en de bijdrage uit het EFRO beloopt 6 miljoen EUR.

De concrete uitvoering van de goedgekeurde programma's is voortgezet en krijgt steeds duidelijker vorm in de praktijk. De Commissie heeft volgens de regels aan verschillende vergaderingen van toezicht- en stuurgroepen deelgenomen.

1.5.2. Leader+

Leader+ beoogt geïntegreerde territoriale strategieën voor plattelandsontwikkeling van experimentele aard aan te moedigen en te ondersteunen. Eind 2002 waren de 73 programma's in het kader van Leader+ goedgekeurd. Negen lidstaten hebben gekozen voor een nationaal programma. De zes overige lidstaten hebben 61 regionale programma's ingediend en drie van deze lidstaten hebben een nationaal programma voor een nationaal netwerk ingediend.

In sommige lidstaten was de selectieprocedure van de plaatselijke actiegroepen in 2002 nog in de afrondingsfase. Van de 938 geplande Leader-groepen zijn er reeds 692 geselecteerd.

Op 26 november 2002 heeft de eerste vergadering van de stuurgroep Leader+ plaatsgevonden. Bij deze stuurgroepvergadering, onder voorzitterschap van de Commissie, waren vertegenwoordigers van de overheidsdiensten en de nationale netwerken aanwezig. Men heeft de voortgang besproken van de uitvoering van het communautaire initiatief.

De prioritaire thema's die de Commissie in haar mededeling over Leader+ heeft aangegeven, zijn door de plaatselijke actiegroepen als volgt overgenomen: zo goed mogelijk gebruik maken van de natuurlijke en culturele hulpbronnen, onder meer door de waarde te vergroten van natuurterreinen (33% van de plaatselijke actiegroepen), verbeteren van de kwaliteit van het bestaan in plattelandsgebieden (24%), plaatselijke producten een meerwaarde geven (21%) en gebruik maken van nieuwe knowhow en technologieën om de producten en diensten van plattelandsgebieden concurrerender te maken (10%). De totale communautaire steun voor Leader+ over de periode 2000-2006 bedraagt 2,1 miljard EUR, te financieren uit het EOGFL-Oriëntatie.

Voor 2002 is een bedrag van 356,80 miljoen EUR vastgelegd en zijn betalingen gedaan voor een bedrag van in totaal 74,89 miljoen EUR.

1.5.3. EQUAL

Voor het communautaire initiatief EQUAL was het jaar 2002 essentieel, omdat de ontwikkelingspartnerschappen een concrete start hebben gemaakt en het initiatief aan belang wint.

De selectiefase eindigde op 15 november 2001 en de ontwikkelingspartnerschappen hebben zich tot half mei 2002 bezighouden met actie 1. In deze periode konden de ontwikkelingspartnerschappen hun projecten voor nationale programma's afronden en met tenminste één ontwikkelingspartnerschap in een andere lidstaat transnationale samenwerking tot stand brengen.

Iets meer dan 1500 EQUAL-ontwikkelingspartnerschappen in heel Europa zijn begonnen met de uitvoering van hun tijdens actie 1 opgestelde werkprogramma's. Het betreft ongeveer 13.000 partners, waarbij gezegd moet worden dat doorgaans overheidsinstanties, opleidingsinstellingen of organisaties gespecialiseerd in het werken met kansarme groepen een overheersende rol spelen. Toch kan ook worden vermeld dat in meer dan 8% van de gevallen ondernemingen de leiding hebben.

Er is geen sprake van een evenredige verdeling over de thema's; eenderde van de projecten heeft het eerste thema 'Inzetbaarheid' als onderwerp. De geografische gebondenheid van de ontwikkelingspartnerschappen is minder hoog dan verwacht. Volgens de eerste schattingen is de verhouding tussen geografische en sectorale ontwikkelingspartnerschappen 80% - 20%. Ontwikkelingspartnerschappen waarin specifieke problemen met discriminatie centraal staan, vormen bijna tweederde van de sectorale ontwikkelingspartnerschappen. Dit geeft ongetwijfeld aan dat het hier gaat om een voortzetting van de bijstandsgebieden van ADAPT en EMPLOI.

Er zijn ongeveer 450 transnationale samenwerkingsovereenkomsten gesloten met per overeenkomst gemiddeld drie ontwikkelingspartnerschappen. Het maximale aantal ontwikkelingspartnerschappen per overeenkomst bedraagt tot op heden acht.

Volgens de doelstellingen en de opzet van het initiatief EQUAL ligt de nadruk in de eerste plaats op het voortbouwen op en verspreiden van nieuwe methoden. Hieraan wordt op projectniveau via transnationale ontwikkelingspartnerschappen uitvoering gegeven; op regionaal en/of nationaal niveau via thematische nationale netwerken en op Europees niveau via Europese themagroepen, met als doel het verzamelen, bespreken en beoordelen van de meestbelovende werkmethoden en bevindingen uit de praktijk om deze vervolgens te verspreiden en te integreren in het beleid.

Op Europees niveau is dit de taak die aan de zes Europese themagroepen is toegewezen (inzetbaarheid, ondernemerschap, aanpassingsvermogen, gelijke kansen, asielzoekers, partnerschap). De basis hiervoor is gelegd op de conferentie van Barcelona in mei 2002 (netwerken voor integratie) waar de bijna 400 deelnemers actief aan de discussie hebben deelgenomen.

Tenslotte kan ten aanzien van de uitbreiding van de Europese Unie worden vermeld dat Tsjechië en Hongarije aan deze projectronde met respectievelijk 16 en vijf ontwikkelingspartnerschappen deelnemen, maar dat ook actief gewerkt wordt aan deelname van de kandidaat-lidstaten bij de volgende oproep voor indiening van voorstellen in het kader van EQUAL. Om deze reden waren de 150 deelnemers aan de conferentie van Kopenhagen die in november 2002 is gehouden (EQUAL en de uitbreiding) vertegenwoordigers van de huidige en toekomstige lidstaten van de EU om het communautaire initiatief EQUAL in het uitgebreide Europa voor te bereiden.

1.5.4. URBAN

De Commissie heeft in de loop van 2002 haar goedkeuring gegeven aan het URBACT-programma dat bedoeld is voor de uitwisseling van ervaringen en optimale werkmethoden tussen de steden die hebben deelgenomen aan URBAN I, URBAN II of een stedelijk proefproject. URBACT is gezamenlijk door alle lidstaten (behalve Luxemburg) ingediend en betreft het laatste geplande programma voor de uitvoering van het communautaire initiatief URBAN II, waarvoor in 2001 al 70 programma's voor steden of probleemwijken waren goedgekeurd.

Al deze 70 programma's zijn in 2002 binnen de voorgeschreven termijnen gebleven; van allemaal zijn de programmacomplementen goedgekeurd en bij de Commissie ingediend en de toezichtcomité's gevormd. Voor 21 programma's is het jaarlijkse uitvoeringsverslag binnen de gestelde termijnen ingediend.

Alle programma's hebben in 2002 het voorschot ontvangen (7%) en 26 programma's hebben al tussentijdse betalingen ontvangen.

Van de goedgekeurde programma's is een eerste balans opgemaakt in de mededeling van de Commissie inzake de programmering van de bijstandsverlening uit de Structuurfondsen in de periode 2000-2006 (COM(2002)308 definitief): een eerste beoordeling van het initiatief URBAN. Over dit document heeft Commissaris Barnier uitgebreid gediscussieerd met 600 burgemeesters en vertegenwoordigers van lokale overheden tijdens de conferentie 'Steden en cohesie' die de Commissie op 8 en 9 juni 2002 in Londen had georganiseerd.

1.6. Innovatieve acties en technische hulp

EFRO

In 2002 hebben 50 regio's een regionaal programma voor vernieuwende acties ingediend, waarvan 45 programma's van voldoende hoge kwaliteit waren om in aanmerking te komen voor EFRO-cofinanciering. Naast de 81 in 2001 ingediende en goedgekeurde programma's betekent dit dat 126 van de 156 in aanmerking komende regio's eind 2002 al van de bijstand hadden geprofiteerd. Verder zijn drie specifieke netwerkprogramma's goedgekeurd om de samenwerking tussen de regio's te bevorderen; een programma voor elk van de drie strategische thema's, namelijk a) onderzoek en technologisch ontwikkeling; b) informatietechnologie ten dienste van de regionale ontwikkeling en c) regionale identiteit en duurzame ontwikkeling.

De uitvoering van de proefprojecten in het kader van Recite (47 projecten) en TERRA (15 projecten) is voortgezet en resulteerde in de afsluiting van drie TERRA-projecten. Eind 2002 was voor alle projecten het eindverslag en het verzoek om betaling van het eindsaldo ingediend. De afsluiting van de vier Recite-projecten vordert eveneens gestaag.

FIOV

Op 4 juni 2002 heeft DG Visserij uit hoofde van artikel 22 van Verordening van de Raad nr. 1260/1999 een oproep tot het indienen van voorstellen (02/C 132/11) gedaan voor transnationale projecten voor innovatieve acties in de visserijsector. Na analyse en onderzoek van de 46 ontvangen voorstellen heeft DG Visserij tien projecten gekozen en de dienovereenkomstige financiële en juridische vastleggingen voor een totaalbedrag van 1.114.858 EUR gedaan. De projecten hebben voornamelijk betrekking op maatregelen voor sociaal-economische diversificatie in de van visserij afhankelijke gebieden, opwaardering van de producten van visserij en visteelt, verbetering van het imago van de sector, beroepsopleiding en permanente educatie in alle beroepen van de sector. De eerste tussentijdse verslagen komen in de loop van 2003 beschikbaar en de eindverslagen worden in het eerste kwartaal van 2004 verwacht.

Het programma voor technische hulp is in 2002 volgens plan uitgevoerd voor een bedrag van 934.811 EUR (zie de tabel in bijlage 3).

ESF

Innovatieve acties en technische hulp uit hoofde van artikel 6 van de verordening betreffende het Europees Sociaal Fonds.

In het Publicatieblad van 31 oktober 2001 [8] is een oproep gedaan tot het indienen van voorstellen met als thema 'plaatselijke werkgelegenheidsstrategieën en innovatie'. Het doel van deze oproep is ondersteuning van innovatieve acties voor de ontwikkeling van plaatselijke werkgelegenheidsstrategieën ten behoeve van de uitvoering van de Europese werkgelegenheidsstrategie op lokaal niveau. De oproep tot het indienen van voorstellen bestrijkt onder meer de volgende gebieden.

[8] PB C 306 van 31.10.2001.

- Ontwikkeling van partnerschappen op lokaal niveau.

- Ontwikkeling en uitvoering van de plaatselijke werkgelegenheidsstrategieën.

- Toezicht, benchmarking en evaluatie.

- Uitwisseling van informatie, verspreiding en netwerken.

De aanvragen moeten zijn bedoeld om de prioriteiten van het nationale of regionale actieplan voor werkgelegenheid ter plaatse vorm te geven in een plaatselijke werkgelegenheidsstrategie. Twee typen voorstellen kunnen worden ingediend:

- voor de ontwikkeling en uitvoering van een enkelvoudige strategie in samenhang met het bestaande regionale of nationale actieplan;

- voor de ontwikkeling van een samenhangende reeks eigen strategieën van de lagere lokale overheden ter plaatse.

Alle voorstellen, of zij nu op de ontwikkeling en invoering van een enkelvoudige territoriale strategie op regionaal of provinciaal niveau (type 1) of een serie plaatselijke strategieën (type 2) zijn gericht, moeten een aantal elementen gemeen hebben, zodat er in de benadering van alle strategieën een bepaalde samenhang bestaat waarmee de vaststelling en vergelijking van optimale werkmethoden vergemakkelijk wordt en er lessen getrokken kunnen worden voor de reguliere ESF-activiteiten en de Europese werkgelegenheidsstrategie. Het gaat om de volgende gemeenschappelijke elementen.

- Een werkgelegenheidsstrategie wordt altijd ontwikkeld, verfijnd en uitgevoerd door een specifiek partnerschap, waaraan vertegenwoordigers van zoveel mogelijk relevante actoren deelnemen.

- Analyse van de uitgangssituatie van de plaatselijke werkgelegenheid: iedere plaatselijke werkgelegenheidsstrategie is gebaseerd op een analyse of diagnose van de plaatselijke arbeidsmarkt en de werkgelegenheidssituatie. Op basis van de uitgangssituatie kunnen vorderingen worden gemeten en geëvalueerd.

- In de te voeren strategie(ën) zijn alle vier de pijlers van de Europese werkgelegenheidsstrategie herkenbaar.

- Het aspect manvrouwverhoudingen/gelijke kansen maakt in alle stadia deel uit van de plaatselijke werkgelegenheidsstrategie met inbegrip van de analyse en diagnose van de uitgangssituatie in de betreffende regio.

- Samenhang met andere bronnen van communautaire en nationale financiering en de andere communautaire programma's: de plaatselijke werkgelegenheidsstrategie functioneert als een overkoepelend kader voor alle werkgelegenheidsactiviteiten in de betreffende regio.

In 2002 is een totaalbedrag van 34.06 miljoen EUR toegekend voor projecten die in het kader van de oproep worden gefinancierd. De Commissie cofinanciert per maatregel maximaal 75% van de totale in aanmerking komende kosten met een minimum van 300.000 EUR en een maximum van 3 miljoen EUR voor een periode van twee jaar.

In oktober 2002 zijn in het kader van de eerste indieningsronde 44 subsidieovereenkomsten getekend voor goedgekeurde projecten die tussen 1 november en 31 december 2002 van start moeten gaan.

De Commissie geeft in haar tweede jaarverslag over de uitvoering van de innovatieve acties uit hoofde van artikel 6 van de verordening betreffende het Europees Sociaal Fonds [9], de 'innovatieve benadering van verandermanagement' als overkoepelend thema aan het resterende deel van de lopende programmaperiode mee. In het kader van dit thema zijn twee meer specifieke richtsnoeren voor innovatieve acties benoemd:

[9] Aan het ESF-Comité voorgelegd op 17 december 2002; doorklikken naar: http://europa.eu.int/comm/ employment_social/esf2000/documents/report_2002_en.pdf. http://europa.eu.int/comm/ employment_social/esf2000/documents/report_2002_en.pdf

- omgaan met demografische veranderingen

- omgaan met herstructurering.

EOGFL

In 2002 is voor technische hulp in totaal een bedrag van 1,13 miljoen EUR vastgelegd.

1.7. Coördinatie met de andere financieringsinstrumenten

a) Cohesiefonds

De uit het Cohesiefonds toegekende steun dient voor de financiering van zowel vervoersinfrastructuurprojecten die bijdragen aan de uitbreiding van de trans-Europese netwerken, als milieuprojecten waarmee de landen in kwestie de doelstellingen van het milieubeleid van de Europese Unie naderbij kunnen brengen. Dankzij het Cohesiefonds kunnen de vier begunstigde lidstaten een hoog niveau van overheidsinvesteringen op die twee gebieden van algemeen belang handhaven en tegelijk blijven voldoen aan de doelstellingen inzake de verlaging van begrotingstekorten, zoals vastgelegd in de convergentieprogramma's die met het oog op de oprichting van Economische Monetaire Unie zijn opgesteld.

Het belangrijkste instrument om de bijstandsverlening van het Cohesiefonds en de Structuurfondsen te coördineren, is het strategisch referentiekader. Dat de lidstaten een strategisch referentiekader bij de Commissie indienen, is een logisch gevolg van de nieuwe wettelijke regeling van de activiteiten van het Cohesiefonds. Verordening 1685/99 bepaalt immers dat de lidstaten tevens de uitkomsten van de procedure voor de milieueffectbeoordeling verstrekken conform de Gemeenschapswetgeving en een beeld van de inpassing daarvan in een algemene strategie op milieu- of vervoersgebied op het niveau van een bestuurlijke eenheid of op sectoraal niveau.

Bovendien wordt in het Vademecum van het Cohesiefonds voor 2000-2006, dat de centrale overheden van de vier begunstigde lidstaten hebben ontvangen, bepaald dat deze strategie uitgestippeld en geformaliseerd dient te zijn in een oriëntatiedocument dat het referentiekader vormt voor de bijstandverlening van het Cohesiefonds. Dit referentiekader dient op het juiste beleidsniveau te worden vastgesteld en de volgende elementen te bevatten: langetermijndoelstellingen; afzonderlijke projecten; tussentijdse doelstellingen voor 2006; daarvoor te verwezenlijken projecten; en voor elk project een eerste indicatie van de investeringskosten en een indicatieve planning van de financieringsbronnen.

Eind 2000 hebben de vier lidstaten die steun van het Cohesiefonds krijgen hun strategische referentiekaders voor de sectoren milieu en vervoer ingediend. In bepaalde gevallen zijn die strategische referentiekaders opgenomen in de operationele programma's die zijn goedgekeurd in het kader van de programmering van de Structuurfondsen voor de periode 2000-2006, waardoor de coördinatie tussen de bijstandsverlening van het Cohesiefonds en de Structuurfondsen alleen maar hechter wordt.

Tenslotte zijn in 2002 twee informatieve vergaderingen met de lidstaten belegd, afgestemd op de vergaderingen van het Comité voor de ontwikkeling en omschakeling van de regio's (Comité van de Structuurfondsen), wat de samenhang tussen de verschillende financieringsinstrumenten verder zal verhogen.

b) Coördinatie met de Europese Investeringsbank (EIB) en het Europees Investeringsfonds (EIF)

Overeenkomstig het tussen de Commissie en de EIB in het kader van de structuurmaatregelen van de Gemeenschap in de periode 2000-2006 gesloten samenwerkingsakkoord is er geregeld contact tussen de diensten van de Commissie en de EIB. De regeling werkt naar behoren en heeft ook tot specifieke contacten voor de coördinatie van grote vervoersprojecten (Spanje en Griekenland) geleid. Deze twee landen hebben hun samenwerking met de EIB op het gebied van publiek-private samenwerkingsverbanden en de deelname van de EIB aan het toezicht op de TEN-projecten verder uitgebreid.

Naar aanleiding van de op 26 maart 2002 op hoog niveau gehouden bijeenkomst ligt het accent nu op verbetering en verfijning van de statistieken van de EIB over het regionale effect van projecten. Dankzij de voorgestelde werkwijze op basis van regionale indicatoren kunnen de gevolgen die de steunverlening door de EIB voor de regio's heeft beter worden bepaald.

In 2002 is de samenwerking tussen de EIB en de kandidaat-lidstaten hechter geworden. De aandacht ging in het bijzonder uit naar projecten, cofinanciering, evaluatie en samenwerking in publiek-private samenwerkingsverbanden.

Ter uitvoering van het raamakkoord tussen de Commissie (DG Regionaal Beleid) en de EIB voor de periode 2000-2006, op grond waarvan de EIB bepaalde omvangrijke projecten beoordeelt die de begunstigde lidstaten hebben voorgelegd om financiering uit de Structuurfondsen te verkrijgen, zijn in 2002 37 snelle beoordelingen (17 EFRO-projecten en 20 Cohesiefondsprojecten) en 2 ISPA-beoordelingen verricht alsmede twee uitgebreidere beoordelingen.

Bij de samenwerkingsprioriteiten gaat de aandacht vooral uit naar de grote vervoersprojecten, het initiatief 'Innovatie 2000' en innoverende financiële producten, namelijk risicokapitaal en algemene leningen in het kader van de hoogste prioriteit: doeltreffende steun voor regionale ontwikkeling.

Een nieuwe financieringsmethode is in gebruik genomen, namelijk EIB-cofinanciering van regionale operationele programma's. Deze vorm van cofinanciering is voornamelijk in Italië tot stand gekomen en was zeer succesvol.

De EIB-activiteit ten behoeve van projecten in de Unie beliep in 2002 een bedrag van 33,4 miljard EUR, tegenover 31,2 miljard EUR in 2001. In de kandidaat-lidstaten heeft de EIB investeringen met het oog op de toetredingsvoorbereidingen ten bedrage van 3,6 miljard EUR gefinancierd, tegenover 2,7 miljard EUR in 2001. De steun van de EIB aan de meest achtergestelde regio's in de vorm van afzonderlijke leningen bedroeg 12,5 miljard EUR tegen 14,5 miljard EUR in 2001. Het effect van de algemene leningen aan de meest achtergestelde regio's wordt geschat op ongeveer 60%.

De lidstaten die de omvangrijkste leningen van de EIB ontvingen, waren Duitsland, Italië, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk.

Binnen de EIB-groep houdt het EIF zich alleen nog bezig met garanties in de MKB-portefeuille en risicokapitaal (middelen van de Europese Gemeenschap en van EIB/EIF).

Op deze terreinen van bijstandsverlening heeft het EIF in 2002 voor een totaalbedrag van 471,5 miljoen EUR deelgenomen aan ongeveer 68 transacties, waarvan 36 met risicokapitaal. De bijstandsverlening beloopt in 2002 in totaal 1,707 miljard EUR.

Bijstand is verleend voor regionale ontwikkeling, voor onderzoek, en met name voor biotechnologie. Ook de kandidaat-lidstaten komen voor deze bijstand in aanmerking.

Naar aanleiding van de conclusies van de Europese Raad van Nice en die van Stockholm richt de aandacht zich meer in het bijzonder op de kennismaatschappij.

De Commissie let erop dat de bijstand voor de regionale ontwikkeling op de juiste wijze in de totale bijstandsverlening is ingebed.

Tenslotte is meer samenwerking tussen de Commissie en het EIF ten aanzien van de gesteunde regio's tot stand gekomen door een overeenkomst op basis waarvan het Europees Investeringsfonds bijstand en advies verleent aan de regio's die bijstand aanvragen.

c) Financiële steun voor de trans-Europese netwerken (TEN)

Een goede coördinatie tussen de begroting voor de trans-Europese netwerken voor vervoer en energie (TEN's) en de Structuurfondsen, en in het bijzonder de middelen van het EFRO, is van groot belang in gebieden die onder doelstelling 1 of 2 vallen en in Cohesielanden, omdat bij deze communautaire financieringsinstrumenten rekening wordt gehouden met de noodzaak de insulaire, niet aan zee grenzende en perifere regio's, evenals de regio's in de Gemeenschap die met een structurele achterstand kampen, met de centrale regio's van de Gemeenschap te verbinden.

TEN-projecten voor vervoer- en energienetwerken worden gefinancierd uit de TEN-begrotingslijn, terwijl de middelen uit het Cohesiefonds specifiek worden aangewend voor vervoersinfrastructuur en de middelen uit het EFRO zowel voor vervoer als energie. Artikel 2 van Verordening EG 1783/1999 van het Europees Fonds voor Regionaal Beleid bepaalt dat het fonds bij de verwezenlijking van zijn doelstelling 1 deelneemt aan de financiering van investeringen in infrastructuur die bijdragen aan de totstandkoming en ontwikkeling van trans-Europese netwerken. In dit verband moedigt de Unie publiek-private samenwerkingsverbanden aan door onder meer hogere bijstand te verlenen indien deze steun in een andere vorm dan contante subsidie wordt gegeven.

De TEN-verordening laat niet toe dat een bepaalde fase van een project tegelijk uit de TEN-begroting en andere communautaire bronnen wordt gefinancierd, maar in sommige gevallen kunnen uit de TEN-begroting gefinancierde haalbaarheidsstudies worden gevolgd door steun van het EFRO en de EIB om voornamelijk de aanlegcomponent van de feitelijke investering (mede) te financieren. Op het gebied van vervoer financiert het EFRO dikwijls werken die bedoeld zijn om 'toegang' tot het trans-Europese vervoernetwerk te verschaffen, terwijl de onderdelen daarvan dan weer uit de TEN-begrotingslijn en/of het Cohesiefonds worden gefinancierd.

De financiële TEN-Verordening (EG) 2236/95 is bij Verordening (EG) 1655/99 gewijzigd ten behoeve van de middellangetermijnplanning met behulp van indicatieve meerjarenprogramma's voor de communautaire financiering en ter stimulering van publiek-private partnerschapsverbanden. Daarbij wordt eveneens gebruik gemaakt van een klein bedrag uit de begrotingslijn (1-2%) om projecten met risicokapitaal te steunen.

Het meerjarig investeringsprogramma voor 2001-2006, dat in september 2001 door de Commissie is aangenomen, gaat uit van een totaalbedrag van circa 2,8 miljard EUR voor de elf voorrangsprojecten (Essen-projecten), het project wereldwijde satellietnavigatiesystemen (Galileo) en vier groepen projecten van algemeen belang.

In 2002 is in totaal 563,4 miljoen EUR vastgelegd voor TEN-vervoersprojecten in het kader van het meerjarig investeringsprogramma, het Galileo-project en de projecten van algemeen belang buiten het meerjarig investeringsprogramma. Bovendien is 7,0 miljoen EUR overgedragen aan de risicokapitaalfaciliteit als bijdrage aan TEN-vervoersprojecten in de vorm van publiek-private partnerschapsverbanden.

Uit de verdeling van de steun in 2002 over de verschillende vervoerssoorten blijkt dat het leeuwendeel van de vervoersuitgaven van de Unie in het kader van de TEN-vervoersbegroting bestemd is voor spoorwegprojecten (bijna 47%), gevolgd door Galileo (30%) op de tweede en wegen (4%) op de derde plaats.

1.8. Afsluiting van eerdere programmeringsperioden

Voor alle maatregelen van de programmaperiode 1994-1999 geldt als voorgeschreven afsluitingsdatum 31 maart 2003. In beginsel volgt dan annulering van de betaling van bedragen die betrekking hebben op maatregelen waarvan het afsluitingsdossier (eindverslag, aanvraag eindbetaling, controleverklaring volgens artikel 8) per die datum niet volgens de regels bij de Commissie is ingediend.

EFRO

Eind 2002 is een aantal maatregelen afgesloten. Voor enkele andere maatregelen zijn de afsluitingsdossiers in de loop van 2002 ingediend, maar dit was te laat om nog in hetzelfde jaar te worden behandeld. De dossiers zijn vaak niet volledig of roepen vragen op.

Van de in totaal 942 maatregelen waren er op 24 april 2003 194 afgesloten, 727 in behandeling en 21 afsluitingsdossiers moesten nog bij de Commissie worden ingediend of worden aangevuld om voor behandeling in aanmerking te komen.

EOGFL

Het aantal maatregelen dat op 31 december 2002 kon worden afgesloten is over het algemeen heel klein. De werkzaamheden voor afsluiting waren echter wel gevorderd, omdat voor de meeste maatregelen de noodzakelijke dossiers waren ingediend.

Voor de 402 programma's waren eind 2002 142 volledige verzoeken bij de Commissie ingediend en 27 programma's afgesloten (22 voor Italië). De documenten voor de 260 resterende af te sluiten programma's zijn op de einddatum van 31 maart 2003 ontvangen, waarmee automatische annulering wordt voorkomen.

FIOV

In 2002 zijn verschillende verzoeken tot afsluiting van programma's uit eerdere periodes ontvangen. Uitgebreid onderzoek naar deze aanvragen heeft niet geleid tot afsluiting ervan, omdat bepaalde informatie ontbrak.

Op 31 maart waren alle dossiers met betrekking tot de 54 maatregelen door de Commissie ontvangen.

ESF

Het lijkt erop dat de afsluiting van het merendeel van de maatregelen een grote achterstand heeft opgelopen, want er zijn maar heel weinig afsluitingsdossiers bij de Commissie ingediend.

Op 31 maart waren 16 van de in totaal 754 af te sluiten bijstandspakketten ook werkelijk afgesloten, 539 in behandeling, 53 dossiers nog niet bij de Commissie ingediend en moest voor 162 dossiers nog een aanvulling worden verstrekt.

2. Samenhang en complementariteit

2.1. De Structuurfondsen en het milieubeleid

Milieubescherming en verbetering van het milieu behoren tot de taken die de Structuurfondsen in Verordening 1260/99 (artikel 1) opgelegd hebben gekregen. Bij de in artikel 2 van deze verordening genoemde middelen, staat de integratie van de eisen inzake milieubescherming in de uitvoering van de fondsen expliciet vermeld.

Rechtstreekse investeringen in het milieu

De regionale en nationale overheden hebben gezamenlijk in de programmering 2000-2006 een reservering gepland van ongeveer 20 miljard euro voor rechtstreekse investeringen in het milieu, wat neerkomt op iets meer dan 10% van de totale begroting voor de Structuurfondsen. Dit geld is bestemd voor bijvoorbeeld de financiering van infrastructuur voor de aanvoer en behandeling van water, zuivering van afvalwater, verwijdering en hergebruik van afval, bodembescherming en natuurbehoud.

Deze investeringen worden voornamelijk gedaan in de doelstelling 1-regio's waar op deze gebieden enorme achterstanden bestaan vanwege de enorme bedragen die met de verwezenlijking van dergelijke infrastructuur zijn gemoeid.

Naleving van de milieuwetgeving

Maatregelen waarvoor cofinanciering uit de Structuurfondsen wordt verleend, moeten voldoen aan de geldende Gemeenschapswetgeving waaronder ook de milieuwetgeving. Om deze reden is de cofinanciering en de start van bepaalde maatregelen in een aantal lidstaten vertraagd of stopgezet wegens het ontbreken van een kader van milieuwetgeving in overeenstemming met het geldend recht.

Geconstateerd is dat, ofwel omdat nog geen omzetting in het nationale recht had plaatsgevonden, ofwel omdat de bepalingen van de Gemeenschapswetgeving niet werden nageleefd, voornamelijk op de volgende gebieden sprake was van niet-naleving van de wetgeving: afval (drie lidstaten zijn in 2002 door het Hof van Justitie veroordeeld omdat zij geen plannen voor afvalbeheer hadden opgesteld volgens de wetgeving inzake afval), watervervuiling door landbouwnitraten (verschillende veroordelingen door het Hof van Justitie), behandeling van stedelijk afvalwater, de waterkwaliteit en tenslotte het volgen van de voorgeschreven procedure inzake de milieueffectbeoordeling voor bepaalde openbare of particuliere projecten.

Natura 2000: In 2002 zijn de laatste problemen in verband met de onvoldoende toewijzing van gebieden door aanvullende kennisgevingen opgelost.

Integratie van het milieu in de verschillende maatregelen

Met het milieu wordt in de programma's van de Structuurfondsen rekening gehouden door milieuoverwegingen in toenemende mate op te nemen in zowel de omschrijving als de uitvoering van de programma's. Dit beginsel, dat steeds vaker toepassing begint te krijgen, neemt in de verschillende fasen van de programmering verschillende vormen aan. Zo is er niet alleen voor alle Structuurfondsprogramma's de milieueffectbeoordeling vooraf terwijl het programma wordt geschreven en de systematische milieueffectbeoordeling van projecten in het kader van Richtlijn 85/337/EEG, maar kan in het stadium van de oproep tot indiening van voorstellen ook een milieucriterium in de selectiecriteria van de projecten worden opgenomen.

In de industrie bijvoorbeeld wordt rekening gehouden met het milieu door te kiezen voor milieuvriendelijke productieprocessen of producten die een duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen bevorderen, de hoeveelheid geproduceerd afval beperken en hergebruik bevorderen of de uitstoot van gevaarlijke stoffen in de lucht verminderen. De steun uit de Structuurfondsen aan de productiesector stimuleert in dit verband investeringen die een preventieve benadering voorstaan en in sommige lidstaten is het bijstandspercentage voor dit soort investeringen hoger. Op het gebied van vervoer kon in sommige lidstaten dankzij de integratie van milieuaspecten in de programma's de noodzakelijke verbetering van de vervoersinfrastructuur worden verwezenlijkt zonder de kwaliteit van het milieu aan te tasten, dat wil zeggen door milieuvriendelijke vervoersmethoden te bevorderen (voorrang voor openbaar vervoer en spoorwegen of voor intermodaal vervoer).

Deelname van de nationale milieuautoriteiten

Sommige lidstaten, zoals Italië, Spanje en Portugal, hebben de technische hulp gebruikt om teams van milieudeskundigen in te stellen die naast de beheersautoriteit als milieuautoriteit fungeren. Zij nemen deel aan het beheer van de fondsen en zien er op toe dat milieuaspecten bij de uitvoering van de programma's op het juiste niveau in aanmerking worden genomen.

Evaluatie halverwege de looptijd

De evaluatie halverwege de looptijd van de doelmatigheid van de programma's is begin 2003 van start gegaan en zou kunnen leiden tot herzieningsvoorstellen voor de programma's. Dit kan de aanleiding zijn om in de maatregelen van de Structuurfondsen beter rekening te houden met de prioriteiten in het Zesde Milieuactieprogramma en de mededeling van de Commissie tot vaststelling van de strategie voor duurzame ontwikkeling van de Europese Gemeenschap.

Innovatieve acties

Duurzame ontwikkeling is een van de drie thema's waarmee in de regionale programma's voor innovatieve acties mag worden geëxperimenteerd. 49 van de 126 in aanmerking komende regio's hebben er tot nu toe voor gekozen om dit thema in hun programma's te onderzoeken. Het betreft verschillende maatregelen op milieugebied, maar onder meer ook op het gebied van vervoer, cultureel erfgoed en sociale dienstverlening. Hiermee is een bedrag van in totaal ongeveer 80 miljoen EUR gemoeid. Het is de bedoeling dat er lering wordt getrokken uit deze programma's en de ervaringen worden gebruikt in de reguliere Structuurfondsprogramma's.

2.2. De Structuurfondsen en het vervoers- en energiebeleid

Op 12 september 2001 heeft de Commissie een Witboek 'Vervoersbeleid' aangenomen waarin een verbetering van de vervoerssituatie als één van de belangrijkste prioriteiten van het vervoersbeleid wordt aangemerkt op basis van de volgende maatregelen:

- terugdringen van de congestie;

- aanleg van nieuwe infrastructuur, met name spoorwegverbindingen;

- prijsstelling als middel om een evenwichtige verdeling over de vervoersmethoden en de financiering van de infrastructuur te verkrijgen.

Voor de verwezenlijking van deze ambitieuze doelstellingen maakt de Commissie onder meer gebruik van de beschikbare middelen uit de TEN-vervoersbegroting, het Cohesiefonds, het EFRO en het pretoetredingsinstrument (ISPA) in de kandidaat-lidstaten.

2.3. De Structuurfondsen en het mededingingsbeleid

Volgens het bepaalde in artikel 87, lid 1 van het Verdrag is staatssteun normaliter niet verenigbaar met de gemeenschappelijke markt. Dit beginsel van onverenigbaarheid staat echter niet gelijk met een algeheel verbod en de Commissie besteedt in het bijzonder aandacht aan de mogelijk gunstige effecten van de bijstand op de economische ontwikkeling van achtergebleven regio's, voorzover de invloed ervan op de concurrentieverhoudingen en het handelsverkeer tussen lidstaten niet strijdig is met het algemeen belang. Daar een aanzienlijk deel van de maatregelen uit de Structuurfondsen rechtstreeks ten goede komt aan het bedrijfsleven is het van groot belang dat het regionale beleid van de Gemeenschap volledig in overeenstemming met de mededingingsregels wordt uitgevoerd.

Op dit punt bevat de algemene Structuurfondsverordening een aantal belangrijke bepalingen waarin meer in het bijzonder is vastgelegd dat elke door de Commissie goedgekeurde maatregel de elementen moet bevatten die nodig zijn om vooraf te kunnen beoordelen of de staatssteun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. Met het oog hierop (en als vervolg op het afgeronde onderzoek naar de activiteiten die zijn gepland volgens de enkelvoudige programmadocumenten voor maatregelen van de Structuurfondsen in de doelstelling 2-regio's voor de periode 2000-2006) heeft de Commissie zich in 2002 gericht op de beoordeling van een aantal grote projecten die voor subsidie uit hoofde van artikel 25 en 26 van bedoelde verordening in aanmerking komen. De beoordeling zou eenvoudiger moeten zijn nu de nieuwe multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun [10] is goedgekeurd.

[10] PB C 70 van 19.3.2002.

Deze nieuwe kaderregeling brengt een aantal verspreide regelingen (automobielindustrie, sector synthetische vezels en ijzer- en staalindustrie) samen en voorziet in een systeem om de steunintensiteit automatisch vast te stellen aan de hand van het investeringsbedrag, welk systeem als een progressieve heffing werkt; ook geldt een hogere drempel voor aanmelding van afzonderlijke gevallen dan voorheen. Daarnaast wordt in deze kaderregeling onderkend dat bepaalde grote investeringsprojecten doeltreffend bijdragen aan de regionale ontwikkeling, om welke reden met ingang van 2004 een soort premie op de cohesie mogelijk is die wordt toegekend voor via de Structuurfondsen gecofinancierde projecten met een investering van meer dan 100 miljoen EUR. Volgens dit nieuwe systeem wordt de toegevoegde waarde van deze grote projecten in aanmerking genomen dankzij een benadering waarmee recht wordt gedaan aan het doel staatssteun die ernstige verstoringen veroorzaakt te verminderen enerzijds, en het doel economische en sociale cohesie te bevorderen anderzijds.

Tenslotte is de Commissie voortgegaan met de herziening van de procedureregels voor steunmaatregelen waarbij minder kans bestaat op verstoring van de mededinging. In 2002 is derhalve een nieuwe verordening goedgekeurd met vrijstelling voor werkgelegenheidssteun [11]. Deze moet leiden tot een eenvoudigere procedure voor cofinanciering uit de Gemeenschap van bepaalde steunmaatregelen gedurende de huidige programmaperiode van de Structuurfondsen. Met deze verordening is een systeem voor vrijstelling van voorafgaande aanmelding tot stand gekomen dat van toepassing is op de steun voor het scheppen van arbeidsplaatsen en voor maatregelen die het in dienst nemen van kansarme personen en gehandicapten bevorderen. Deze verordening beoogt met name de steunintensiteit voor het scheppen van netto arbeidsplaatsen in de gesteunde regio's te verhogen.

[11] PB L 337 van 13.12.2002.

2.4. De Structuurfondsen en het beleid inzake overheidsopdrachten

Artikel 12 van Verordening (EG) 1260/1999 houdende algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen bepaalt dat de uit Gemeenschapsmiddelen gefinancierde verrichtingen "in overeenstemming [moeten] zijn met het Verdrag en de op grond van het Verdrag vastgestelde besluiten, alsmede met het communautair beleid, met inbegrip van het beleid inzake [...] de plaatsing van overheidsopdrachten." Het beheer van de Structuurfondsen is nu meer gedecentraliseerd, waarbij de lidstaten en met name de beheersinstanties meer bevoegdheden hebben bij de plaatsing van door de communautaire fondsen gefinancierde opdrachten. Teneinde te garanderen dat deze procedures overeenstemmen met de communautaire normen stimuleert de Commissie de nationale overheden tot het treffen van preventieve maatregelen, waarbij valt te denken aan passende scholing voor het personeel dat bij het plaatsen van die opdrachten betrokken is en de publicatie van handleidingen voor de plaatsing van opdrachten. De Commissie ziet erop toe dat de plaatsingsprocedures voor overheidsopdrachten in overeenstemming zijn met het Gemeenschapsrecht door te controleren of de relevante communautaire richtlijnen correct zijn omgezet en in te grijpen ingeval het Gemeenschapsrecht wordt overtreden. Uit dien hoofde heeft de Commissie in 2002 meer dan 400 gevallen van mogelijk incorrecte omzetting of onjuiste toepassing van de betreffende communautaire richtlijnen onderzocht.

2.5. De Structuurfondsen en de informatiemaatschappij

Om volledig te kunnen profiteren van de sociale, economische, culturele en politieke voordelen die de ontwikkeling van de informatiemaatschappij brengt, is deze revolutie op het gebied van communicatie en informatie een onlosmakelijk deel van het beleid van de Structuurfondsen voor de periode 2000-2006. Op de top van Lissabon is het ambitieuze doel geformuleerd om van de Europese Unie tegen 2010 de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld te maken in termen van duurzame economische groei, betere banen, meer werkgelegenheid en een grotere maatschappelijke samenhang. Tijdens de conferentie van Lyon is deze uitdaging opgepakt met de boodschap dat de informatiemaatschappij een middel bij uitstek is om het doel 'verhoging van het concurrentievermogen van de regio's in combinatie met het scheppen en het behouden van duurzame werkgelegenheid', te bereiken. Essentieel hierbij is dat de regio's een geïntegreerde en enkelvoudige strategie voor de informatiemaatschappij opzetten en uitvoeren.

Uit een recente studie [12] is gebleken dat de rechtstreekse communautaire bijdrage van de Structuurfondsen aan de informatiemaatschappij naar schatting voor de programmaperiode 2000-2006 zo'n 10 miljard EUR bedraagt, dat wil zeggen 4,5% van de totale uitgaven voor doelstelling 1 en 2. De prioriteiten vallen grotendeels samen met het actieplan eEurope 2002 (dat een hogere aansluitdichtheid op het internet ten doel heeft) en zijn gericht op modernisering van de toegangsinfrastructuur, de deelname van allen aan de kenniseconomie, ondersteuning van het gebruik van e-handel in het MKB, opzetten van nieuwe vormen van scholing en arbeidsorganisatie en tenslotte e-overheid. Ook kan worden vastgesteld dat de helft van de onderzochte regio's een strategische en planmatige benadering hebben van de informatiemaatschappij.

[12] Thematic Evaluation of the Information Society, Technopolis, oktober 2002.

Het actieplan eEurope 2005 is een vervolg op eEurope 2002 en is tijdens de top van Sevilla in juni 2002 goedgekeurd. Het is gericht op het doelmatig gebruik van het internet en beoogt de ontwikkeling van diensten, toepassingen en inhoud te stimuleren met gebruikmaking van een veilige breedbandinfrastructuur die voor zoveel mogelijk mensen beschikbaar is. De nieuwe prioriteiten stellen de gebruiker en het gebruik centraal en hebben nog meer rechtstreeks betrekking op de regio's. In de huidige bijzonder moeilijke situatie van de economie en het bedrijfsleven is het risico van een digitale tweedeling opnieuw aanwezig. Dit heeft ertoe geleid dat de activiteiten zich in 2002 op de volgende gebieden richten.

- Ontwikkeling van infrastructuur voor de breedbandtoegang in de dunbevolkte regio's waar de markt niet in staat is het nodige te doen. Voor de overheidssteun voor investeringen in dit soort infrastructuur en de voorwaarden waarop aanvulling uit de Structuurfondsen mogelijk is, moeten nieuwe richtsnoeren worden opgesteld. Hieraan is in 2002 begonnen en de richtsnoeren moeten uiterlijk in het eerste halfjaar van 2003 worden afgerond.

- Inpassing in de maatschappij van de instrumenten van de informatiemaatschappij. Verschillende maatregelen om de toegang tot de informatiemaatschappij te bevorderen die regionaal in 2002 zijn genomen moeten worden voortgezet om het risico van een maatschappelijke tweedeling in de toegang tot de informatiemaatschappij in de toekomst te vermijden.

- Het vermogen van de regio's om een geïntegreerde strategie inzake de informatiemaatschappij op te zetten en uit te voeren waarbij wordt ingespeeld op de behoefte van de gebruikers op basis van een brede interregionale samenwerking. Hoewel de helft van de regio's in 2002 werkelijke resultaten heeft geboekt, geeft de andere helft geen voorrang aan de ontwikkeling van de informatiemaatschappij en loopt het risico uitgesloten te raken van de samenwerkingsnetwerken die op internationaal niveau ontstaan.

- Uit de nationale ontwikkelingsplannen (en de operationele programma's) die de kandidaat-lidstaten inzake de informatiemaatschappij hebben ingediend, komen de bovengenoemde risico's meer specifiek naar voren en blijkt bovendien dat er weinig samenhang bestaat met de beleidslijnen die in het kader van eEurope+ zijn vastgesteld. Door de versnippering in de maatregelen voor de informatiemaatschappij in de verschillende economische sectoren is in eerste instantie, ook voor het regionaal niveau, een adequaat coördinatiemechanisme noodzakelijk en is in een later stadium een strategische en gestructureerde benadering vereist waarbij de regio's analyse en beheer zelf moeten kunnen uitvoeren.

Het is tenslotte noodzakelijk dat er een samenhangend referentiekader komt voor een regionaal beleid inzake de informatiemaatschappij en dat, wanneer de indicatoren en gegevensverzameling worden opgezet, dit met meer oog voor de regionale prioriteiten gebeurt.

Innovatieve acties

De informatiemaatschappij is een van de drie thema's waarmee in de regionale programma's voor innovatieve acties mag worden geëxperimenteerd. 92 van de 126 in aanmerking komende regio's hebben er tot nu toe voor gekozen om dit thema in hun programma's te onderzoeken. Het betreft verschillende maatregelen op het gebied van de informatietechnologie met het oog op de regionale ontwikkeling. Hiermee is een bedrag van in totaal ongeveer 240 miljoen EUR gemoeid. Het is de bedoeling dat er lering wordt getrokken uit deze programma's en de ervaringen worden gebruikt in de reguliere Structuurfondsprogramma's .

3. Evaluatie en financiële controle

3.1. Evaluaties

a) EFRO

In 2002 aangevangen evaluaties

In 2002 heeft DG Regionaal Beleid vijf onderzoeken gestart over verschillende onderwerpen met betrekking tot het regionaal beleid en de Structuurfondsen, waarvan er twee ook in 2002 zijn afgerond. Het betreft de volgende onderzoeken.

- Evaluatie achteraf van doelstelling 6 over de periode 1994-1999 bedoeld om na te gaan in hoeverre de doelstellingen, strategieën en de systemen voor uitvoering van de beide doelstelling 6-programma's in Finland en Zweden succesvol zijn geweest.

Uit deze evaluatie is gebleken dat de voor deze twee programma's toegekende middelen zeker een positieve invloed op deze regio's hebben gehad, maar dat ze toch te beperkt waren om de tendens van ontvolking in het doelstelling 6-gebied te keren.

Met de uitkomst van deze evaluatie wordt rekening gehouden bij de aanpassing in 2003 van de twee doelstelling 1-programma's voor 2000-2006 in de betrokken regio's.

- Tussentijdse thematische evaluatie van de duurzame ontwikkeling.

Het doel van dit onderzoek was vast te stellen welke instrumenten de lidstaatregio's kunnen helpen bij de evaluatie van hun plannen voor duurzame ontwikkeling. De uitkomsten van de evaluatie worden gebruikt om duurzame ontwikkeling meer tot haar recht te laten komen in de programma's van de Structuurfondsen 2000-2006, vooral in verband met de evaluatie halverwege de looptijd.

Uit de evaluatie is gebleken dat de Structuurfondsen over het algemeen een positieve bijdrage leveren aan de duurzame ontwikkeling van de regio's, maar dat verbeteringen nog mogelijk zijn.

Van de overige drie in 2002 aangevangen onderzoeken worden de uitkomsten in de loop van 2003 verwacht. Het betreft de volgende onderzoeken.

- Evaluatie achteraf van het communautaire initiatief INTERREG II, 1994-1999 bedoeld om van zowel deelinitiatief A (grensoverschrijdende samenwerking) als deelinitiatief B (voltooiing van de energienetwerken) te bepalen in hoeverre deze effectief hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de grensoverschrijdende samenwerking, de grensgebieden van de Europese Unie geholpen hebben om de specifieke problemen die verband houden met hun betrekkelijk geïsoleerde ligging in de nationale economieën en de gehele Europese Unie aan te pakken en de ontbrekende schakels in de trans-Europese energiedistributienetwerken aan te vullen.

Voor deelinitiatief B van INTERREG II moet de evaluatie aantonen in hoeverre is bijgedragen aan het in gang zetten van de dynamiek en/of het beter bepalen van strategieën voor een evenwichtigere verdeling en ruimtelijke ordening in de Europese Unie.

Uit de resultaten van deze evaluatie moet lering worden getrokken voor de toekomst van het communautaire initiatief INTERREG na 2006.

- Evaluatie ex-post van het initiatief URBAN 1994-1999 met drie doelstellingen:

* nagaan wat het effect van het communautaire initiatief is op de verbetering van de sociaal-economische omstandigheden in de bijstandsgebieden en of het programma een katalysatoreffect heeft gehad;

* vaststellen wat de toegevoegde waarde voor de Gemeenschap is van de investeringen van de Structuurfondsen;

* uit de ervaringen lering trekken voor de programmaperiode 2000-2006 en voor de planning van de Structuurfondsen na 2006 met het oog op de uitbreiding.

- Tenslotte is DG Regionaal Beleid een onderzoek begonnen naar de doelmatigheid van de uitvoeringsmethoden van de Structuurfondsen voor doelstelling 1, 2, 3 en de communautaire initiatieven.

Deze evaluatie moet de Commissie in het kader van de herziening van de fondsen helpen bij het opstellen van de voorstellen voor uitvoeringsprocedures na 2006.

Lering trekken uit de in 2001 aangevangen en in 2002 beëindigde evaluaties.

Twee in 2001 aangevangen evaluaties zijn in 2002 beëindigd; de resultaten ervan kunnen als volgt worden samengevat.

- Thematische evaluatie over de informatiemaatschappij.

Op basis van de 70 regionale programma's (en de drie nationale programma's voor de informatiemaatschappij) kan worden gesteld dat de Structuurfondsen een belangrijke bijdrage hebben geleverd, zowel op financieel als op strategisch gebied.

Horizontale maatregelen, zoals bijvoorbeeld die voor de informatiemaatschappij, konden echter in slechts enkele programma's worden uitgevoerd vooral als gevolg van de grote verschillen in capaciteit en programmering van de regio's.

- Een input-outputonderzoek naar het economische effect van doelstelling 1-maatregelen over de periode 2000-2006.

Dit onderzoek heeft aangetoond dat het effect van de Structuurfondsen op het BBP van de voor doelstelling 1 in aanmerking komende lidstaten en de weerslag hiervan op de meest ontwikkelde gebieden in de Unie aanzienlijk is (gemiddeld 24%), dankzij de invoer van apparatuur en diensten door de minder ontwikkelde gebieden.

Verder worden twee belangrijke onderzoeken begin 2003 afgerond. Het betreft een evaluatie achteraf van de doelstelling 1-programma's in 1994-1999 en een evaluatie achteraf van de doelstelling 2-programma's, die beide eind 2001 van start zijn gegaan.

Overige activiteiten op het gebied van evaluaties.

- Kostenbatenanalyse

Artikel 26 van de verordening houdende algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen bepaalt dat de Commissie door de lidstaten in kennis wordt gesteld van grote projecten en dat informatie wordt verstrekt over de kostenbatenanalyse en het effect op de werkgelegenheid en het milieu.

In 2002 heeft DG Regionaal Beleid onderzoek gedaan en advies uitgebracht over 110 ingediende grote projecten, waarvan het merendeel betrekking had op milieu en vervoersinfrastructuur.

Daar in de verschillende begunstigde lidstaten op zeer uiteenlopende wijze uitvoering wordt gegeven aan de kostenbatenanalyse heeft DG Regionaal Beleid in 2002 met behulp van een extern bureau de handleiding voor kostenbatenanalyses geactualiseerd.

- Actualisering van de handleiding voor evaluatie van de methoden 'MEANS'.

In 2002 heeft DG Regionaal Beleid een aanbesteding gedaan met het oog op de actualisering van de handleiding 'MEANS', waarin de opgedane ervaringen en de technische ontwikkelingen van de laatste jaren zijn verwerkt.

- Vaststelling van de noodzakelijke indicatoren voor de toewijzing van de prestatiereserve.

In 2002 heeft DG Regionaal Beleid de toepassingscriteria voor de toewijzing van de prestatiereserve vastgesteld, zoals is bepaald in artikel 44 van Verordening (EG) nr. 1260/1999 en zoals is vereist met het oog op de vereenvoudiging waartoe de Commissie in overleg met de lidstaten heeft besloten.

- Evaluatie van de aanbestedingen voor de beoordeling vooraf van de door de kandidaat-lidstaten ingediende nationale ontwikkelingsprogramma's en operationele programma's.

In 2002 heeft DG Regionaal Beleid de taakomschrijving voor de beoordelingen vooraf van de door de kandidaat-lidstaten ingediende nationale ontwikkelingsprogramma's en operationele programma's onderzocht, wat soms geleid heeft tot een nieuwe omschrijving van zwakke punten.

Inachtneming van het additionaliteitsbeginsel 1994 - 1999

Een van de algemene beginselen voor de werking van de Structuurfondsen is het additionaliteitsbeginsel als vastgelegd in artikel 9 van Verordening (EEG) nr. 2082/93 met betrekking tot de coördinatie van de bijstandsverlening, dat bedoeld is om te voorkomen dat kredieten van de Structuurfondsen in de plaats treden van de overheidsuitgaven die op de voor de betrokken doelstelling in aanmerking komende gebieden ten laste van de lidstaat komen.

Volgens dit artikel moet de lidstaat voor het gehele betrokken grondgebied de structurele uitgaven van de overheid of daarmee gelijk te stellen structurele uitgaven ten minste op hetzelfde peil houden als tijdens de voorgaande programmaperiode, daarbij evenwel rekening houdend met de macro-economische context waarbinnen de betrokken financieringen plaatsvinden, alsmede met bepaalde specifieke economische situaties, te weten privatiseringen, uitzonderlijk hoge structurele uitgaven van de overheid in de vorige programmaperiode en de nationale conjunctuurontwikkeling.

De controle achteraf op de inachtneming van het additionaliteitsbeginsel kan pas plaatsvinden na afsluiting van de programmaperiode. De controle voor de periode 1994-1999 moet worden verricht op basis van de werkelijke in aanmerking komende uitgaven van de overheid of daarmee gelijk te stellen uitgaven die tussen 1994 en 1999 zijn verricht.

Eind 2001 heeft de Commissie de lidstaten verzocht de gegevens over deze werkelijk verrichte uitgaven in het kader van doelstelling 1 en 6 te verstrekken. Bij deze gegevens moest de informatiebron, de gebruikte inflatiecorrectie en de toegepaste schattingsmethode worden vermeld. De eventuele verschillen tussen de werkelijke gemiddelde uitgaven in de periode 1994-1999 en de uitgaven achteraf voor de voorgaande periode worden geschat.

Op dit moment, eind 2002, hebben negen lidstaten de controle op de inachtneming van het additionaliteitsbeginsel achteraf over de periode 1994-1999 voltooid. Zeven lidstaten voltooiden de controle in verband met doelstelling 1: Duitsland, Oostenrijk, België, Spanje, Griekenland, Nederland en Portugal en twee lidstaten de controle in verband met doelstelling 6: Finland en Zweden.

Vast is komen te staan dat in zeven lidstaten sprake is van een aanzienlijke groei van de werkelijke overheidsuitgaven voor de periode 1989-1993; variërend van 10 tot 30%.

In twee gevallen, namelijk Duitsland en Spanje, is een daling van de overheidsuitgaven met respectievelijk 20% en 2,4% ten opzichte van de periode 1989-1993 geconstateerd, maar hiermee wordt het additionaliteitsbeginsel niet aangetast omdat de structurele overheidsuitgaven in de vorige programmaperiode uitzonderlijk hoog waren.

Hoewel de Ierse autoriteiten de laatste gegevens nog moeten indienen, ziet het ernaar uit dat in Ierland het additionaliteitsbeginsel voor de periode 1994-1999 in acht genomen is.

Ook al zijn de laatste gegevens voor Italië nog niet volledig ontvangen, inzonderheid ten aanzien van de uiteindelijke bestedingen van de gemeenten, lijkt het erop dat het gemiddelde jaarlijkse niveau van de in aanmerking komende overheidsuitgaven in de doelstelling 1-regio's voor de periode 1994-1999 beneden het gemiddelde jaarlijkse niveau in de periode 1989-1993 ligt.

Op basis van de uit Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk ontvangen gegevens is het op dit moment nog niet mogelijk vast te stellen of het additionaliteitsbeginsel in acht genomen is.

b) FIOV

De diensten van DG Visserij hebben op Europees niveau een begin gemaakt met de evaluatie achteraf van de FIOV-programma's. De overeenkomst is in december 2002 getekend en het eindverslag wordt in oktober 2003 verwacht. Verschillende lidstaten zijn met hun eigen evaluaties begonnen en de desbetreffende eindverslagen moeten eveneens voor eind 2003 beschikbaar komen.

In 2002 is in verschillende lidstaten een begin gemaakt met de evaluatie halverwege de looptijd. Tijdens een werkbijeenkomst op 24 februari 2003 waren de onderzoeksleiders van de lidstaten voor de evaluatie halverwege de FIOV-programma's over de periode 2000-2006 bijeengekomen om de taakomschrijving en de gekozen methoden te bespreken. Ondanks de aanzienlijke vertraging van sommige programma's moeten de eindverslagen volgens de bepalingen van artikel 42 van Verordening 1260/1999 vóór 31 december 2003 beschikbaar zijn.

c) EOGFL-Oriëntatie

Evaluaties achteraf over de programmaperiode 1994-1999

De meeste evaluaties achteraf zijn door de lidstaten en de regio's bij de Commissie ingediend. De Commissie heeft in totaal 17 verslagen met betrekking tot de evaluatie achteraf in het kader van Verordening (EG) nr. 950/97 (verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur, doelstelling 5a), 12 verslagen in het kader van Verordening (EG) nr. 951/97 (verbetering van de verwerking en de afzet van landbouwproducten, doelstelling 5a), 52 verslagen inzake doelstelling 5b-maatregelen en 82 verslagen inzake het communautaire initiatief Leader II ontvangen. Een aantal verslagen moet nog in 2003 worden ingediend.

De Commissie heeft vier samenvattende evaluaties voor de gehele Unie opgestart; deze worden door externe beoordelaars verricht. Voor de uitvoering hiervan zijn vier overeenkomsten afgesloten voor de evaluaties achteraf van Verordening (EG) nr. 950/97, Verordening (EG) nr. 951/97, doelstelling 5b en Leader II. De eindverslagen van deze vier evaluaties komen in het derde kwartaal van 2003 beschikbaar.

Evaluaties halverwege de looptijd van de programmaperiode 2000-2006

In alle lidstaten is begonnen met de evaluaties halverwege de looptijd die vóór 31 december 2003 afgerond moeten zijn. De Commissie heeft richtsnoeren opgesteld en verspreid voor de evaluatie van de maatregelen voor plattelandsontwikkeling met als doel een samenhangende benadering van de evaluatie te bewerkstelligen op basis waarvan de evaluatieresultaten voor de gehele Unie kunnen worden samengevat. De programma's waarbij het EOGFL betrokken is geweest moeten deze richtsnoeren zoveel mogelijk toepassen. Ook voor de evaluatie halverwege de looptijd van het communautaire initiatief Leader+ zijn richtsnoeren opgesteld.

d) ESF

De evaluatie achteraf van de programmaperiode 1994-1999 voor doelstelling 1, 3 en 4 is volgens planning in september 2002 van start gegaan. De eindresultaten worden in september 2003 verwacht. Deze evaluatie achteraf is bedoeld om te meten wat het resultaat en de impact van de ESF-maatregelen in de betrokken gebieden is geweest. Meer in het bijzonder richt de aandacht zich hierbij op kwantificering en kwalificering van het effect dat de maatregelen hebben gesorteerd op de mensen (als eindbegunstigden van de maatregelen) en op de systemen (inclusief indirecte ontvangers). Verder wordt voorzover mogelijk vastgesteld wat de toegevoegde waarde van de bijstand voor de Gemeenschap is. Het is de bedoeling dat de evaluatieresultaten worden gebruikt bij 1. het opstellen van het volgende verslag over economische en sociale cohesie; 2. de tenuitvoerlegging van de periode 2000-2006 van het ESF; 3. het ontwikkelen van toekomstig beleid voor het ESF; 4. de onderhandelingen over de ESF-programma's met de nieuwe lidstaten na de uitbreiding; 5. het onderzoek naar de bijdrage die het ESF heeft geleverd aan de Europese werkgelegenheidsstrategie.

Gedurende 2002 heeft DG Werkgelegenheid zijn steun aan de voorbereiding van de evaluatie halverwege de looptijd van de ESF-programma's voor doelstelling 1, 2 en 3 in de programmaperiode 2000-2006 voortgezet. Deze evaluaties worden door de beheersautoriteiten in samenwerking met de Commissie georganiseerd. Eind 2002 waren de evaluaties halverwege de looptijd van de programma's in vrijwel alle lidstaten van start gegaan. De Commissie heeft zitting in de stuurgroepen die toezicht houden op deze evaluaties.

Deze stuurgroepen hebben zich voornamelijk beziggehouden met het opstellen van technische handleidingen om de evaluaties van programma's binnen hetzelfde CB te vereenvoudigen. Ook zijn de methodiekverslagen van de beoordelaars en de eerste evaluatieresultaten inzake specifieke en algemene aspecten besproken. In sommige landen hebben de verschillende betrokkenen bij doelstelling 3 actief meegewerkt aan de totstandkoming van de evaluatieverslagen over de eerste vijf uitvoeringsjaren van de Europese werkgelegenheidsstrategie.

Zelf heeft de Commissie periodieke ontmoetingen met de lidstaten en beoordelaars georganiseerd om de uitwisseling van informatie en ervaring te bevorderen. In 2002 was de aandacht vooral gericht op de methodiekbeschrijvingen ten aanzien van de bijdrage die de Structuurfondsen aan de Europese werkgelegenheidsstrategie leveren en de beoordelingscriteria voor de toezichtsystemen van doelstelling 3. Daarnaast zijn discussiestukken over de evaluatie van de algemene ESF-prioriteiten (gelijke kansen voor mannen en vrouwen, plaatselijke ontwikkeling en de informatiemaatschappij) opgesteld en besproken om uitwisseling tussen de lidstaten en de beoordelaars te bevorderen.

De kandidaat-lidstaten hebben specifieke bijstand ontvangen vergezeld van informatie over de beoordeling vooraf en de specifieke toezichtindicatoren voor de ESF-maatregelen.

De Commissie verwachtte met betrekking tot de evaluatie van het communautaire initiatief EQUAL dat alle beoordelaars begin 2002 benoemd zouden zijn. Hoewel de meeste benoemingen vertraging opliepen, was het merendeel van de nationale beoordelaars voor de programma's van dit communautaire initiatief inderdaad eind november 2002 aangewezen. In september 2002 heeft de Commissie de aanzet gegeven tot de evaluatie van EQUAL voor de hele Europese Unie, met als doel de nationale evaluatieresultaten te bundelen, te evalueren wat op Europees niveau is bereikt op het gebied van transnationaliteit, beleidsintegratie en netwerken en de coördinatie tussen de nationale beoordelaars te ondersteunen. De verslagen worden in februari en december 2003 verwacht en moeten ter onderbouwing van de herziening van de programma's dienen.

Ten aanzien van de evaluatie van de innovatieve acties uit hoofde van artikel 6 van de verordening betreffende het Europees Sociaal Fonds wordt opgemerkt dat de lopende evaluatie van de proefprojecten voor plaatselijk sociaal kapitaal uit 1998 eind 2002 was voltooid. De beoordelaars hebben de proef positief beoordeeld ten aanzien van het bereiken van achtergebleven groepen en de geboden hulp om ze richting werk te begeleiden. Om dit resultaat te bereiken is gebruik gemaakt van een gedecentraliseerd overdrachtsmodel: bemiddelende instanties gaven advies en verstrekten minisubsidies voor kleinschalige projecten. De deelnemers slaagden erin zeer goede resultaten te boeken en het initiatief zorgde voor positieve resultaten voor zowel de betrokken partnerschappen als de regio's. De beoordelaars gaven aan dat met deze benadering van de centra voor scholing en vaardigheden de problemen en beperkingen van conventionele programma's worden omzeild, omdat de steun en subsidiëring niet worden onderbroken en zijn gecombineerd met snelle betalingen en minder bureaucratische rompslomp voor zeer kleine projecten. De resultaten zijn van toepassing op verschillende gebieden: 1. Europese strategieën voor werkgelegenheid en sociale integratie; 2. Europees Sociaal Fonds en het gebruik van globale subsidies; 3. ontwikkelen en functioneren van projectpartnerschappen.

De evaluatie van de artikel 6-projecten voor de nieuwe economie in het kader van de sociale dialoog is in 2002 daadwerkelijk van start gegaan en wordt in 2004 voltooid.

De evaluatie van projecten voor plaatselijke ontwikkelingsstrategieën en innovatie 2002 is aanbesteed en de selectie van de beoordelaars vindt eind 2002 plaats.

3.2. Controles

a) Door OLAF verrichte controles

In 2002 heeft OLAF 12 controlebezoeken inzake de structuurmaatregelen in de lidstaten verricht.

Vier controlebezoeken hadden betrekking op het ESF voor in 2002 geopende zaken. Vier controlebezoeken hadden betrekking op het EOGFL-Oriëntatie voor in 1998 gestarte onderzoeken. Drie controlebezoeken hadden betrekking op het EFRO voor twee in 2002 geopende zaken en één in 2000 geopende zaak. Eén controlebezoek tenslotte uit hoofde van het FIOV had betrekking op een in 2001 geopende zaak.

Bovendien heeft OLAF tussen november 2002 en januari 2003 samen met de voor de Structuurfondsen verantwoordelijke directoraten-generaal een audit uitgevoerd over de uitvoering door de lidstaten van de bepalingen betreffende de systemen en procedures voor kennisgeving en toezicht op onregelmatigheden van Verordening (EG) Nr. 1681/94 van de Commissie en de toepassing van artikel 8 van Verordening (EG) nr. 438/2001. De conclusies van de audit worden medegedeeld aan de lidstaten, de Raad, het Europees Parlement en de Europese Rekenkamer.

Daarnaast hebben de lidstaten op grond van Verordening (EG) 1681/94 over 2002 bij de Commissie 4652 onregelmatigheden gemeld, waarmee in totaal 604.466.000 EUR is gemoeid.

Dit betekent dat het aantal gemelde onregelmatigheden en het betreffende bedrag ten opzichte van 2001 [13] meer dan verdrievoudigd zijn. Een verklaring hiervoor kan zijn dat 2002 het laatste jaar is waarin vóór afsluiting van de programma's van de periode 1994-1999 nog controlewerkzaamheden worden verricht.

[13] 2001: het aantal medegedeelde onregelmatigheden bedroeg 1190 met betrekking tot een totaalbedrag van 199.120.000 EUR.

Benadrukt wordt dat krachtens artikel 3 en 12 van Verordening (EG) 1618/94 de lidstaten verplicht zijn aan de Commissie alle gevallen te melden van onregelmatigheden die betrekking hebben op een bedrag gelijk aan of hoger dan 4000 EUR [14]. Opgemerkt wordt dat Verordening 1681/94 geen onderscheid maakt tussen fraude [15] en andere onregelmatigheden.

[14] Zie voor de definitie van het begrip onregelmatigheid artikel 1, lid 2 van Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95.

[15] Zie voor de definitie van het begrip fraude artikel 1, lid 1 van de Overeenkomst ter bescherming van de financiële belangen van de Europese gemeenschappen.

In dit verband wordt gewezen op de duidelijke vooruitgang in 2002 ten aanzien van de toepassing van artikel 5 van de bovengenoemde verordening krachtens welke de lidstaten verplicht zijn de Commissie per onregelmatigheid in kennis te stellen van de procedures die naar aanleiding van de medegedeelde onregelmatigheden zijn ingeleid, alsmede van de belangrijke wijzigingen die zich tijdens deze procedures hebben voorgedaan. Toch is de Commissie in een aantal gevallen niet in kennis gesteld van het gevolg dat gegeven is aan medegedeelde onregelmatigheden. Over een groot aantal medegedeelde onregelmatigheden is geen verdere kennisgeving gedaan. Overigens gaat dit vooral om programma's uit de eerste programmaperiode, waarvan de termijnen voor afsluiting van bepaalde programma's reeds zijn verstreken.

Overigens spannen zowel de lidstaten als de Commissie zich in om tijdens de lopende afsluitingswerkzaamheden van de programma's uit de periode 1994-1999 te zorgen dat het merendeel van de krachtens artikel 3 van Verordening (EG) nr. 1681/94 medegedeelde onregelmatigheden op het moment van afsluiting van het programma zijn afgehandeld. Voor onregelmatigheden waarvoor in de lidstaten nog gerechtelijke procedures lopen moet de eindbetaling van de bedragen waarop deze onregelmatigheden betrekking hebben worden opgeschort tot deze procedures zijn afgerond.

Opgemerkt wordt dat met de nieuwe Verordening (EG) 448/2001 de toegepaste financiële correctie gekoppeld is aan de uit hoofde van Verordening (EG) 1681/94 ingediende verslagen en dat de lidstaten verplicht zijn de Commissie eenmaal per jaar een overzicht te geven van de uitstaande vorderingen. Dat moet in de toekomst het financiële toezicht vergemakkelijken en de mogelijkheid bieden om bedragen die als gevolg van nalatigheid van de lidstaat verloren zijn gegaan ten laste van deze lidstaat te laten komen. Juiste toepassing van Verordening (EG) 1681/94 krijgt derhalve meer prioriteit bij de lidstaten.

b) Controles door de eenheden van de bij de Structuurfondsen betrokken directoraten-generaal

EFRO

Controle naleving Verordening 2064/97

Voor het EFRO (1994-1999) zijn de systemen in de lidstaten bekend als gevolg van audits in eerdere jaren, met name de in 2001 uitgevoerde systeemaudits op de toepassing van Verordening 2064/97. Bij de controlewerkzaamheden in 2002 zijn de voornaamste bevindingen nagelopen voorzover deze gevolgen hebben voor de mate waarin de lidstaten de programma's kunnen afsluiten. Negen vervolgcontroles zijn uitgevoerd om na te gaan of correctiemaatregelen zijn genomen. Daarnaast zijn drie INTERREG-programma's gecontroleerd, naar aanleiding waarvan met het oog op de toepassing van artikel 8 van Verordening 2064/97 op deze programma's een richtsnoernotitie is opgesteld ten behoeve van de lidstaten. Over het geheel genomen zijn bevredigende maatregelen genomen om de voornaamste onvolkomenheden weg te werken, maar in een aantal gevallen bestaan er nog problemen waarvoor geen afdoende oplossing is gevonden.

Aan de betreffende programma's zal bij afsluiting extra aandacht worden besteed en indien geen volledige waarborg verkregen kan worden, wordt de saldobetaling opgeschort. Vastgelegd is welke methodiek wordt gevolgd bij de afsluitingscontrole op basis waarvan moet worden nagegaan of de lidstaten een correcte en betrouwbare procedure hebben toegepast bij de afsluiting van hun programma's.

Audit van de afsluiting van programma's uit de periode 1994-1996

Als proef zijn zeven afsluitingsaudits van in 2001 afgesloten doelstelling 2-programma's uit de periode 1994-1996 uitgevoerd. Bij de onderzochte programma's in twee lidstaten (Spanje en Italië) zijn ernstige onregelmatigheden geconstateerd. Na afloop van de gerechtelijke procedure met de autoriteiten kunnen financiële correcties plaatsvinden en kan overwogen worden om de controlewerkzaamheden verder uit te breiden naar andere afgesloten programma's uit dezelfde periode. Dankzij de proefcontrole kon eveneens worden vastgesteld dat er verschillende soorten problemen zijn, waarmee rekening gehouden moet worden bij de in 2003 te verrichten controles op de afsluitingsprocedures.

Controle op de programma's 2000-2006

In de tweede helft van 2002 is een administratieve controle op de in het kader van artikel 8 ontvangen mededelingen verricht. Gebleken is dat in meer dan 50% van de gevallen de mededeling niet aanvaardbaar was; over het algemeen was de begeleidende informatie onvoldoende en moest de betaling om die reden worden opgeschort.

FIOV

In 2002 heeft DG Visserij elf controlebezoeken afgelegd in de volgende lidstaten: Spanje (4), Frankrijk (1), Portugal (1), Italië (1), Ierland (1), Duitsland (1), Griekenland (1) en Finland (1). Het ging om de volgende soorten controles:

- 3 controles van de systemen met betrekking tot de programmaperiode 1994-1999 inclusief de afsluitingsvoorbereiding (FR, GR, IRL);

- 5 controles met betrekking tot de beheers- en controlesystemen voor de programmaperiode 2000-2006 (ES, DE, PT);

- 1 controle van projecten op het gebied van visteelt, verwerking en de modernisering van de vissersvloot (FI);

- 2 controles op de naleving en de boekhouding (ES, IT).

ESF

In 2002 zijn in de lidstaten in totaal 30 controlebezoeken uitgevoerd. Het voornaamste doel was evaluatie van de in de lidstaten ingevoerde beheers- en controlesystemen voor de nieuwe periode 2000-2006 op basis van de tussen juni en december 2001 ontvangen beschrijvingen van deze systemen.

De aldus verrichte controles kunnen als volgt worden onderverdeeld.

12 preventieve controles met betrekking tot doelstelling 1.

15 preventieve controles met betrekking tot doelstelling 3.

3 preventieve controles met betrekking tot het communautaire initiatief EQUAL.

De doelstelling om in 2003 elk jaar bij elke lidstaat minstens één preventieve controle in het kader van het ESF te verrichten is gehaald (in zes lidstaten is eenmaal een controle verricht, negen lidstaten zijn twee à drie maal gecontroleerd).

Dankzij deze controles zijn de systeembeschrijvingen (artikel 5 van Verordening (EG) nr. 438/2001) ter plaatse en in de praktijk geëvalueerd. De voornaamste conclusies naar aanleiding van deze controles zijn met name gepresenteerd tijdens de coördinatiebijeenkomsten die reeds op 28 februari met twaalf van de vijftien lidstaten hebben plaatsgevonden, terwijl het controleverslag binnen een termijn van zeven tot acht weken aan de lidstaten is verstrekt, dat wil zeggen binnen de door de Commissie in het kader van de vereenvoudiging gestelde acceptabele termijn.

Vier vervolgcontroles op de in 2001 aangevangen controle op de toepassing van Verordening (EG) nr. 2064/97 waren bedoeld om de stand van zaken en de kwaliteit van de afsluitingsvoorbereidingen in de lidstaten te evalueren. Hierdoor is bijvoorbeeld tijdig alarm geslagen over de uitgavencertificering volgens artikel 8 in Groot-Brittannië (Noord-Ierland) en kon deze drastisch worden gewijzigd.

Verder hadden twee andere audits betrekking op de programmaperiode 1994-1999 (waarvan een begeleiding van de nationale controle-instanties in Frankrijk in verband met de afsluiting).

EOGFL-Oriëntatie

In de eerste zes maanden van 2002 was DG Landbouw nog bezig met het controleonderzoek van de programma's van de periode 1994-1999, waarmee in 2001 een aanvang was gemaakt. Dit betrof een evaluatie van de beheers- en controlesystemen die in de lidstaten worden toegepast voor de afsluiting, met speciale aandacht voor de toepassing van Verordening (EG) nr. 2064/97. In 2002 omvatte het onderzoek dertien controlebezoeken in twaalf lidstaten (DE, IT, ES, UK, FR, LUX, NL, AU, PT, DK, SW, FIN). Het onderzoek dat DG Landbouw in 2001/2002 heeft gedaan naar de programma's van de periode 1994-1999 vóór afsluiting omvatte in totaal 27 controlebezoeken in alle lidstaten.

Tijdens de controlebezoeken in 2002 kwamen dezelfde soort problemen aan het licht als in 2001. Het betrof onder meer verlate of onjuiste toepassing van Verordening (EG) nr. 2064/97; problemen met de aansluiting tussen de bij de Commissie ingediende uitgavendeclaraties en de desbetreffende uitgaven; niet voor vergoeding in aanmerking komende uitgavenposten of projecten. Met alle geconstateerde problemen wordt of is rekening gehouden bij de afsluiting van de programma's.

In de tweede helft van 2002 heeft DG Landbouw de nodige voorbereidingen getroffen voor de afsluiting van de programma's van de periode 1994-1999, waarbij ook een controle is uitgevoerd op ongeveer 100 van de in totaal ongeveer 380 afsluitingsverklaringen die de lidstaten krachtens artikel 8 van Verordening 2064/97 hebben ingediend. De eerste verklaringen waren niet voldoende van kwaliteit en om deze reden moest DG Landbouw de lidstaten om aanvullende informatie of een toelichting vragen. In de loop van het jaar werd de kwaliteit van de verklaringen geleidelijk beter.

Verder heeft DG Landbouw in 2002 een aanbesteding gedaan voor de benoeming van een externe controle-instantie die het DG moet steunen bij het onderzoek naar de beschrijvingen van de beheers- en controlesystemen van de programma's voor de periode 2000-2006 en bij de door het DG uit te voeren controlebezoeken. Begin 2003 was de selectieprocedure afgerond en de overeenkomst getekend.

4. Comités

4.1. Comité voor de ontwikkeling en omschakeling van de regio's

Dit Comité fungeert als beheerscomité als het gaat om de behandeling van de toepassingsregels van Verordening 1260/1999 houdende algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen en als raadgevend comité in andere kwesties. Daarnaast fungeert het Comité als een informatie- en discussieplatform voor alle specifieke zaken die betrekking hebben op de uitvoering van de Structuurfondsen en vooral het Europees Fonds voor de Regionale Ontwikkeling (EFRO). Tijdens de tien vergaderingen van dit Comité en de vijf vergaderingen van zijn werkgroep voor stedelijke en ruimtelijke ontwikkeling zijn zo'n 75 zaken aan de orde gekomen.

Kenmerkend voor 2002 waren de besprekingen van de Commissievoorstellen voor veree