VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Activiteiten van de Europese Unie op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling en het toezicht op Horizon 2020 in 2018

1. Achtergrond

Dit jaarverslag over de activiteiten van de Europese Unie op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling en de verspreiding van de resultaten is opgesteld ingevolge artikel 190 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 7 van het Euratom-Verdrag. Het verslag bevat een beknopt, niet-uitputtend overzicht van de belangrijkste maatregelen die in 2018 zijn genomen.

2. Politieke achtergrond

In de mededeling inzake Een vernieuwde Europese agenda voor onderzoek en innovatie — de kans om de toekomst van Europa vorm te geven, die door de Commissie is opgesteld voor het informele debat van de staatshoofden en regeringsleiders van 16 mei 2018 in Sofia, werden onderzoek en innovatie (O&I) centraal gesteld in de agenda voor banen, groei, billijkheid en democratische verandering, en in de voorbereidingen op de toekomst van de EU. Tegen deze achtergrond heeft de Commissie wetgevingsvoorstellen vastgesteld voor uitgavenprogramma's in het kader van de EU-begroting voor de periode 20212027, die momenteel onderwerp zijn van interinstitutionele onderhandelingen.

In 2018 groeide de Europese economie voor het vijfde jaar op rij, maar aan de horizon tekenen zich wereldwijde onzekerheden af. Macro-economische indicatoren zoals werkgelegenheid en investeringen zijn weer op het niveau van vóór de financiële crisis, maar trage productiviteitsverbeteringen belemmeren nog steeds de groei. Per november waren er door het Europees Fonds voor strategische investeringen projecten in alle lidstaten ondersteund met investeringen ter waarde van in totaal 360 miljard EUR, waarvan twee derde uit particuliere bronnen afkomstig is. Horizon 2020 heeft rechtstreeks bijgedragen aan deze positieve ontwikkelingen, en heeft 592 000 nieuwe banen opgeleverd tussen 2014 en 2018.

Bij de EU blijven kwesties betreffende de digitale eengemaakte markt hoog op de agenda staan. Naast het waarborgen van de bescherming van persoonsgegevens wordt met de nieuwe algemene verordening gegevensbescherming (die van kracht werd op 25 mei 2018) ook O&I ondersteund. De Commissie ondersteunde de onderlinge verdeling van nationale inspanningen op het gebied van kunstmatige intelligentie. Ook hierbij heeft Horizon 2020 een belangrijke rol gespeeld, vooral door ondersteuning van de creatie van een nieuw gemeenschappelijke onderneming op het gebied van high-performance computing dat de strategische autonomie van Europa op dit gebied moet veiligstellen.

Energie en klimaat bleven zowel wereldwijd als in Europa bovenaan de agenda staan. In een speciaal verslag van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) aan beleidsmakers werd grote nadruk gelegd op de urgente noodzaak om de klimaatverandering aan te pakken. De Commissie blijft uitvoering geven aan de verbintenissen van de EU op energie- en klimaatgebied, in overeenstemming met de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering uit 2015 en de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG's) van de Verenigde Naties. Daarom heeft de Commissie de benodigde wetgeving ingevoerd voor het realiseren van de nationaal vastgestelde bijdrage van de EU aan de beperking van de uitstoot van broeikasgassen met 40 % tegen 2030 (ten opzichte van 1990). Voorts heeft de Commissie in november 2018 haar visie op het tegen 2050 tot nul terugbrengen van de uitstoot van broeikasgassen gepresenteerd. De langetermijnstrategie bevat de technologische, economische en maatschappelijke doelstellingen die vereist zijn om klimaatneutraal te worden en een maatschappelijk verantwoorde transitie te waarborgen. Deze mate van betrokkenheid onderstreept nog eens het mondiale leiderschap van de EU op dit gebied, en is consistent met de invloedrijke rol die voorzitter Juncker heeft bepleit in zijn toespraak over de staat van de Unie van 2018.

3. Beleidskader

Horizon Europa

Op 7 juni heeft de Commissie haar voorstellen voor Horizon Europa aangenomen. Dit is het O&I-beleidskader voor de periode 20212027 (de periode van het volgende meerjarig financieel kader). Het pakket wetgevingsmaatregelen bestaat uit voorstellen voor:

·een verordening tot vaststelling van Horizon Europa en tot vaststelling van de regels voor deelname;

·een besluit betreffende een specifiek programma voor de uitvoering van Horizon Europa; en

·een verordening tot vaststelling van het programma voor onderzoek en opleiding van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) voor de periode 20212025.

Het pakket is bedoeld om de regels verder te vereenvoudigen en tegelijkertijd de continuïteit te waarborgen. De basisbeginselen van de O&I-kaderprogramma's van de EU (excellentie, effect en openheid) blijven bijvoorbeeld van toepassing. Het pakket wetgevingsmaatregelen is opgesteld op basis van uitgebreide raadpleging van belanghebbenden en prominenten, alsook andere belangrijke input zoals LAB FAB APP – Investing in the European future we want , het verslag van de onafhankelijke groep op hoog niveau betreffende het maximaliseren van het effect van Europese O&I-programma's (onder voorzitterschap van Pascal Lamy).

Eind 2018 had de Raad Concurrentievermogen overeenstemming bereikt over een partiële algemene oriëntatie inzake de belangrijkste verordening en had het Europees Parlement in de plenaire vergadering een verslag over het pakket van zijn Commissie industrie, onderzoek en energie (ITRE) goedgekeurd.

De voorstellen van de Commissie zijn opgebouwd rond drie pijlers:

·open wetenschap;