Advies van het Comité van de Regio's over:

- het "Witboek - Een energiebeleid voor de Europese Unie", en - het "Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot invoering van rationele planningtechnieken in de elektriciteits- en de gasdistributiesector"

(96/C 337/07)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

Gezien het "Witboek - Een energiebeleid voor de Europese Unie" (COM(95) 682 def.);

Gezien het "Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot invoering van rationele planningtechnieken in de elektriciteits- en de gasdistributiesector" (COM(95) 369 def.) ();

Gelet op het besluit van de Raad van 18 januari 1996 om overeenkomstig artikel 198 C, eerste alinea, van het Verdrag tot instelling van de Europese Gemeenschap het Comité van de Regio's over deze onderwerpen te raadplegen;

Gelet op zijn besluit van 8 maart 1996 om commissie 5 (ruimtelijke ordening, milieu, energie) met de voorbereiding van dit globale advies te belasten;

Gelet op het ontwerp-advies (CdR 2/96 rev.) dat commissie 5 op 16 april 1996 heeft goedgekeurd (rapporteur Penttilä);

heeft tijdens zijn 13e Zitting van 12 en 13 juni 1996 (vergadering van 13 juni) het volgende advies met algemene stemmen goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Witboek over een energiebeleid voor de Europese Unie geeft een beeld van de doelstellingen die de Commissie met haar energiebeleid voor ogen staat, en van de te nemen maatregelen in de energiesector. Evenals alle andere maatregelen van de Gemeenschap zou ook het energiebeleid de centrale doelstellingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie - integratie van de markten, duurzame economische groei, werkgelegenheid en welvaart voor de burgers - dienen te bevorderen. Op basis van deze uitgangspunten zijn de belangrijkste doelstellingen op energiegebied volgens het Witboek:

- het verbeteren van het concurrentievermogen van de EU;

- het garanderen van de continuïteit van de energievoorziening;

- milieubescherming.

1.2. Het Witboek over een energiebeleid voor de Europese Unie bevat een indicatief werkprogramma met betrekking tot het energiebeleid van de Commissie, waarin rekening wordt gehouden met de politieke (subsidiariteit) en budgettaire grenzen aan het optreden van de Gemeenschap. In het document worden geen maatregelen voorgesteld die de bevoegdheden van de Europese Unie, zoals geformuleerd in de huidige Verdragsteksten van de Europese Unie, overschrijden. De voorgestelde maatregelen blijven eveneens binnen de financiële vooruitzichten voor de komende jaren. Het document bevat dan ook geen voorstellen voor een wijziging van de Verdragsteksten van de Europese Unie of voor het vrijmaken van extra financiële middelen.

1.3. Het programma zal worden verwezenlijkt via de huidige besluitvormingsprocedure van de Gemeenschap. Om actuele veranderingen in het programma te kunnen verdisconteren, wordt het echter om de twee jaar als onderdeel van een rapportage over het energiebeleid t.a.v. de EU-instellingen in zijn geheel geëvalueerd.

1.4. Het Witboek over een energiebeleid voor de Europese Unie blijft binnen de grenzen, zoals opgelegd door de huidige Verdragsteksten. In het document worden overigens wel enkele punten gesignaleerd die de EU in haar huidige bevoegdheden beperken. Op de kwestie van de toekomstige bevoegdheden van de EU op energiegebied zal de Commissie in een apart rapport nader ingaan.

1.5. Het Comité van de Regio's heeft tijdens zijn zitting van 21 juli 1995 advies uitgebracht over het "Groenboek voor een energiebeleid van de Europese Unie" (COM(94)659 def.). In dit advies heeft het Comité van de Regio's zich achter het standpunt van de Commissie inzake de geïntegreerde aanpak van de energieproblematiek opgesteld, evenwel met het voorbehoud dat het optreden op energiegebied zich op verschillende niveaus dient af te spelen, en wel:

- het Europese niveau, waar o.m. vraagstukken in verband met de transeuropese energietransportnetwerken, toezicht op monopolies, consumentenbescherming, gemeenschappelijke eisen t.a.v. minimumnormen voor milieubescherming, alsook de milieuheffing worden behandeld,

- het niveau van de lid-staten, en

- het plaatselijke en regionale niveau, dat belast is met de in het advies van het Comité van de Regio's voorgestelde taken.

1.6. Het Comité van de Regio's heeft onder verwijzing naar het subsidiariteitsbeginsel voorgesteld, de plaatselijke en regionale overheden daadwerkelijk de mogelijkheid te geven om gemeenschappelijke doelstellingen te verwezenlijken. Daarbij dient er speciaal op te worden gelet dat:

- voor de produktie van energie stadsverwarmingstechnologie op basis van warmte-krachtkoppeling wordt bevorderd,

- centrales worden ontwikkeld die gebruik maken van plaatselijke, duurzame energiebronnen,

- plaatselijke en regionale energieproducenten gegarandeerd toegang krijgen tot elektriciteitsnetwerken,

- de belangrijke rol van de plaatselijke en regionale overheden bij het plannen van de samenlevingsstructuur en hun grote verantwoordelijkheid voor het energieverbruik worden erkend,

- mogelijkheden voor een gemengde stedelijke structuur en praktische toepassingen van de informatiemaatschappij worden gecreëerd ten einde het verkeersaanbod te verminderen,

- milieuheffingen op verkeer aangewend worden om het milieu te beschermen,

- het openbaar vervoer concurrerender wordt.

1.7. Het Comité van de Regio's heeft eveneens voorgesteld dat bij het EU-energiebeleid ook rekening wordt gehouden met de standpunten van de consument en de burger. Het energiebeleid zou het voor de consumenten mogelijk moeten maken om via eigen individuele beslissingen tot energiebesparing en milieuvriendelijk gebruik van energie te komen. Consumenten willen niet zozeer energie kopen, zij willen vooral de dienst kopen waarmee zij voorzien worden van warmte, licht en elektriciteit. Daarom moet met het energiebeleid niet getracht worden de kosten van energie zelf, maar de kosten van deze energiediensten te verlagen.

1.8. Het door de Commissie ingediende voorstel voor een richtlijn van de Raad tot invoering van rationele planningtechnieken in de elektriciteits- en de gasdistributiesector (COM(95) 369 def.) streeft ernaar om de groei van het energieverbruik en daardoor ook de uitstoot van kooldioxide terug te dringen.

1.9. Het in de richtlijn voorgestelde geïntegreerde hulpbronnenbeheer komt neer op een planning, waarbij van alle kanten wordt bekeken hoe het beste voldaan kan worden aan de vraag naar energie bij de consumenten. Bij een op vraagbeheersing gerichte planning horen de ontwikkeling van energiebesparende technologie en consumenteneducatie ten einde het energiegebruik terug te dringen. De plaatselijke en regionale overheden zouden de gas- en elektriciteitsdistributanten dienen te assisteren bij de ontwikkeling van rationele planningstechnieken.

1.10. De voorgestelde richtlijn is in wezen een kaderrichtlijn, die de lid-staten veel speelruimte laat bij de praktische uitvoering ervan. De richtlijn vergt geen afzonderlijke maatregelen van de lid-staten, maar vraagt om de verwezenlijking van een bepaald programma.

2. Algemene opmerkingen over het Witboek energiebeleid

2.1. Het door de Commissie samengestelde Witboek over een energiebeleid voor de Europese Unie sluit op verschillende punten aan bij het advies dat het Comité van de Regio's heeft uitgebracht over het "Groenboek voor een energiebeleid van de Europese Unie". Het Comité van de Regio's stelt met zeer veel voldoening vast dat de standpunten, zoals neergelegd in dit advies, door de Commissie in haar eigen voorstel verdisconteerd zijn. Dit is een ontwikkeling die de samenwerking tussen de verschillende EU-instellingen en de behoefte aan een regionaal gezichtspunt binnen deze instellingen uitstekend illustreert.

2.2. In het Witboek over een energiebeleid wordt niet ingegaan op de vraag of het Verdrag betreffende de Europese Unie gewijzigd moet worden. Over deze kwestie zal de Commissie later een apart rapport uitbrengen ten behoeve van de Intergouvernementele Conferentie in 1996. Daarom zal het Comité van de Regio's in dit advies evenmin ingaan op de kwestie van het energiebeleid in het EU-Verdrag. Het Comité is uiteraard wel graag bereid om te zijner tijd een advies uit te brengen inzake het rapport van de Commissie over de vraag of het Verdrag op het punt van het energiebeleid aanpassing behoeft.

2.3. In het advies van het Comité van de Regio's over het "Groenboek voor een energiebeleid van de Europese Unie" werd veel nadruk gelegd op de belangrijke rol van de regionale en plaatselijke overheden bij de planning van de ruimtelijke ordening, het verkeer en de structuur van de samenleving. Hieruit volgt ook dat zij veel invloed hebben op de structurele energiebehoeften van de consumenten. De Commissie heeft over deze onderwerpen enkele interessante documenten gepubliceerd: "Het Citizens' Network" (COM(95) 601 def.) en het "Actieprogramma voor een geïntegreerd vervoersbeleid 1995-2000" (COM(95) 302). Daarom zal het Comité in dit advies verder niet ingaan op het vervoersbeleid of op het energieverbruik van het verkeer, maar zal het zijn standpunten dienaangaande in aparte adviezen over de genoemde documenten neerleggen.

2.4. Het Comité van de Regio's heeft de Commissie in zijn advies opgeroepen om duidelijkheid te verschaffen over de werkverdeling tussen het EU-, het nationale en het regionale/lokale niveau op het gebied van energiebeleid. De door het Comité van de Regio's voorgestelde werkverdeling is op verschillende punten inderdaad in het Witboek terug te vinden.

2.5. In het door de Commissie samengestelde Witboek over een energiebeleid voor de EU wordt speciale aandacht besteed aan de rol van de regio's, de stedelijke gebieden en de plattelandsgebieden. Het Comité van de Regio's wenst het grote belang van dit onderdeel van het energiebeleid en de behoefte aan verdieping hiervan te onderstrepen. Voor het programma SAVE is bij de uitwisseling van ervaringen op regionaal niveau een eigen, belangrijke rol weggelegd ter verwezenlijking van de doelstellingen van een geïntegreerd energiebeleid. Het Comité van de Regio's is van zijn kant bereid tot samenwerking met de Commissie ter versterking van de regionale en lokale dimensie.

2.6. In het Witboek wordt het voorstel gedaan om een speciaal Raadgevend comité voor de energiesector op te richten, dat tot taak zou hebben te bestuderen hoe de gemeenschappelijke doelstellingen het beste verwezenlijkt kunnen worden en hoe er een dialoog tussen de verschillende betrokken partijen op gang kan worden gebracht. Bij de samenstelling van dit comité mag ook het Comité van de Regio's niet ontbreken.

2.7. De Commissie stelt in haar werkprogramma voor om een strategie uit te stippelen ter bevordering van warmte-krachtkoppeling. Dit voorstel verdient de grootst mogelijke lof. Een van de prioriteiten van deze strategie zal moeten zijn dat de korte-termijnkosten, voortvloeiend uit de enorme investeringen die gemoeid zijn met het installeren van de nieuwe WKK-technologie, teruggedrongen worden via een systeem van open concurrentie. Met de bevordering van warmte-krachtkoppeling zal dan ook rekening moeten worden gehouden bij de vaststelling van de belasting op energie en bij andere economische beleidsmaatregelen op het gebied van energie.

2.8. De Commissie stelt voor om een aparte discussie te organiseren over energiebeleid op plaatselijk en regionaal niveau en op eilanden. Het Comité van de Regio's is bereid tot samenwerking met de Commissie om dit doel te verwezenlijken, o.m. op de studiebijeenkomsten die georganiseerd worden in het kader van Europa 2000+.

2.9. De Commissie benadrukt in haar Witboek over een energiebeleid de noodzaak om op ruime schaal van duurzame energie gebruik te maken. Dit houdt onder meer het gebruik van hydraulische energie in, welke niet in het Witboek genoemd wordt. De noodzaak van een intensievere benutting van duurzame energiebronnen dient meer nadruk te krijgen bij de invulling van het energiebeleid. Ook op dit punt van het energiebeleid is praktische verwezenlijking mogelijk via goede samenwerking met het regionale en plaatselijke niveau.

2.10. In de voorstellen van de Commissie ontbreekt een ondubbelzinnige aanbeveling over de wijze waarop de Unie plaatselijke en regionale energieproducenten de toegang tot nationale en Europese transportnetwerken voor elektriciteit en gas kan garanderen. Het Comité van de Regio's wil wijzen op deze eis, die het al eerder gesteld heeft: zulks komt de efficiency van de energievoorziening en het milieu ten goede.

2.11. De maatregelen van de Europese Unie om te komen tot een doelmatiger gebruik en besparing van energie, kunnen een lichtend voorbeeld zijn voor de landen in Midden- en Oost-Europa en de landen van het Middellandse-Zeegebied, waar het energieverbruik snel toeneemt. Deze gebieden zijn bovendien belangrijke producenten en "doorgevers" van energie. Uit een oogpunt van versterking van de Europese samenwerking is het buitengewoon belangrijk om de opbouw van energienetwerken en een doelmatig gebruik van energie in de aan de EU grenzende gebieden te bevorderen.

2.12. Het Comité van de Regio's steunt de voorstellen van de Commissie om, overeenkomstig de besluiten van de Europese Raad in Essen, de Europese samenwerking op het gebied van energie uit te breiden tot de landen die willen toetreden tot de EU. Bij de grootschalige investeringswerkzaamheden die aan de toetreding van deze landen voorafgaan, zou in het algemeen het functioneren van de regionale en plaatselijke overheden in deze vroeger zo strak centraal geleide landen versterkt moeten worden. In het bijzonder zouden deze lagere overheden gestimuleerd moeten worden om de verschillende alternatieven voor de produktie, de distributie en het gebruik van energie op de lange termijn beter af te wegen.

3. Algemene opmerkingen over het voorstel voor een richtlijn

3.1. De doelstellingen van het voorstel van de Commissie voor een nieuwe richtlijn tot invoering van rationele planningtechnieken in de elektriciteits- en de gasdistributiesector komen in hoge mate tegemoet aan het advies dat het Comité van de Regio's over het "Groenboek voor een energiebeleid" heeft uitgebracht. Via uitvoering van de richtlijn wordt ernaar gestreefd, de groei van het energieverbruik en daardoor ook de uitstoot van kooldioxide terug te dringen.

3.2. De richtlijn concentreert zich op de werkzaamheden van bedrijven die elektriciteit en gas distribueren. In een open marktsituatie hoeft het niet per se zo te zijn dat deze distributiebedrijven de door hen gedistribueerde energie ook zelf produceren. Tegelijk hebben de consumenten dan de mogelijkheid om dank zij de concurrentie hun eigen energieproducent te kiezen. Het voorstel voor een richtlijn zou dusdanig gewijzigd moeten worden dat deze toepasbaar is in een open marktsituatie.

3.3. Verwezenlijking van de richtlijn wordt in het bijzonder bemoeilijkt door punt c van artikel 2, waarin mechanismen worden gecreëerd waarmee de elektriciteits- en de gasdistributiebedrijven de kosten van de aan de verbruikers geboden energie-efficiëntieprogramma's kunnen terugverdienen. In de ontwerp-richtlijn wordt voorgesteld een vergoeding te geven aan distributiebedrijven, als die er netto geld bij inschieten. Om voor een dergelijke vergoeding, zoals voorgesteld in de richtlijn, in aanmerking te komen, zouden duidelijke restricties moeten gelden: zij zou alleen toegekend mogen worden als het gaat om onkosten die rechtstreeks uit deze activiteiten voortvloeien.

3.4. Het Comité van de Regio's stelt voor dat in een eventuele richtlijn van de lid-staten verlangd wordt dat ze op energiegebied overgaan tot invoering van rationele planningtechnieken. Hiertoe dienen alle betrokken partijen op energiegebied, dus niet alleen de distributiebedrijven voor elektriciteit en gas, verplicht te worden. Bij de invoering van planningtechnieken dient rekening gehouden te worden met de verschillen per regio en land, die het onmogelijk maken om in de hele Unie een en dezelfde methode toe te passen. Dienovereenkomstig zou eveneens rekening moeten worden gehouden met de jarenlange ervaring die regionale en plaatselijke overheden in diverse lid-staten hebben bij de bevordering van een doelmatig energiegebruik en bij het opkomen voor consumentenbelangen. Dit houdt in dat de energieproducerende maatschappijen van de overheidsinstanties op regionaal en plaatselijk niveau belast zouden moeten zijn met de levering van planningsmodellen, algemene advisering en voorlichting.

4. Conclusies t.a.v. het Witboek over een energiebeleid

4.1. Het Comité van de Regio's constateert dat de Commissie op voorbeeldige wijze profijt heeft getrokken van het advies dat het heeft uitgebracht over het "Groenboek voor een energiebeleid". De werkwijze van de Commissie is een positief voorbeeld van de samenwerking tussen verschillende EU-instellingen en van de behoefte aan een regionale dimensie in het beleid van de EU.

4.2. Het Witboek over een energiebeleid heeft de grote betekenis van de regionale en plaatselijke overheden bij de verwezenlijking van gemeenschappelijke doelstellingen van het energiebeleid juist ingeschat. Het Comité van de Regio's roept de Commissie op om te komen tot een verdere verdieping van dit standpunt over de rol van deze overheden bij de verwezenlijking van maatregelen op het gebied van energiebeheer. Het Comité van de Regio's is bereid deel te nemen aan de voorbereiding van het in het Werkprogramma van de EU genoemde discussiedocument over de taak van regionale en plaatselijke overheden bij het bepalen van het energiebeleid.

4.3. Het door de Commissie voorgestelde Raadgevend comité voor de energiesector kan een oplossing zijn om de dialoog tussen de verschillende betrokken partijen op het gebied van energiebeheer voort te zetten. Het Comité van de Regio's is van zijn kant bereid om deel te nemen aan de werkzaamheden van dit Comité. Volgens het Comité van de Regio's dienen ook de regionale en plaatselijke overheden in dit Raadgevend comité adequaat vertegenwoordigd te zijn.

4.4. Volgens het Comité van de Regio's dient spoed te worden betracht met het uitstippelen van de in het werkprogramma van de Commissie vermelde strategie voor het bevorderen van warmtekrachtkoppeling. In het bijzonder dienen maatregelen overwogen te worden ter verlaging van de kosten die voortvloeien uit de enorme investeringen, gemoeid met de invoering van deze techniek.

4.5. Het Comité van de Regio's doet een dringend beroep op de Commissie om over te gaan tot erkenning van het recht van regionale en plaatselijke energieproducenten om toegang te krijgen tot de nationale en Europese transportnetwerken voor elektriciteit en gas. Deze maatregel, die in overeenstemming is met de principes van de interne markt, zal leiden tot een doelmatiger energiegebruik en de capaciteit van de energieproduktie veelzijdiger maken.

4.6. Voor de ontwikkeling van de toekomstige lid-staten van de EU zijn de maatregelen op het gebied van energiebeheer van bijzonder groot belang. In deze landen zullen de regionale en plaatselijke overheden voorbereid moeten worden op hun besluitvormende taak bij de bepaling van het energiebeleid.

4.7. Het Comité van de Regio's acht het zaak dat de Commissie zich concentreert op aanbieding van betaalbare energiediensten en niet op die van goedkope elektriciteit, alsmede op terugdringing van de energievraag en niet op opvoering van het aanbod. De Commissie zou bij de uitvoering van dergelijke maatregelen nauw moeten samenwerken met de plaatselijke en regionale overheden.

5. Conclusies t.a.v. de ontwerp-richtlijn

5.1. Het voorstel van de Commissie voor een richtlijn inzake rationele planningtechnieken in de elektriciteits- en de gasdistributiesector is qua doelstellingen lovenswaardig.

5.2. De richtlijn beperkt zich ten onrechte tot de sector van de elektriciteits- en gasdistributie. Bij de toepassing van de beginselen van rationele planning zou men zich in de gehele besluitvorming rond het energiebeleid moeten laten leiden door de plaatselijke omstandigheden. Dit betekent dat letter a van artikel 2 van de ontwerp-richtlijn te mechanisch en te beperkt geformuleerd is.

5.3. Het Comité van de Regio's betwijfelt of de richtlijn toegepast kan worden in een situatie van vrije mededinging die een open energiemarkt met zich brengt. Letter c van artikel 2 van de richtlijn is in principieel en praktisch opzicht dubieus en zou geschrapt dienen te worden.

5.4. Het Comité van de Regio's stelt de Commissie voor om de rol van de regionale en plaatselijke overheden bij de verwezenlijking van de doelstellingen van de ontwerp-richtlijn te bestuderen. De taak van deze overheden zou kunnen bestaan uit het opstellen van planningsmodellen, advisering en algemene voorlichting. Op die wijze zouden de belangen van de consument en het milieu het best en op de meest betrouwbare wijze behartigd kunnen worden.

5.5. Bevordering van warmte-krachtkoppeling (wkk) moet specifiek worden genoemd als maatregel in het kader van een geïntegreerd hulpbronnenplan, waarbij rekening moet worden gehouden met de totale energiebalans en het aandeel van de duurzame energiebronnen daarin.

Brussel, 13 juni 1996.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB nr. C 1 van 4. 1. 1996, blz. 6.