MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT Visserij en armoedebestrijding

1. Visserij valt onder het ontwikkelingsbeleid van de Europese Unie

2. Handel in visbestanden is belangrijk en heeft een mondiaal karakter...

3. De duurzaamheid van de globale visbestanden is reden voor internationale bezorgdheid...

4. Richtsnoeren bij het vaststellen van communautaire maatregelen

4.1. 2.2. Zorgen voor samenhang en coördinatie

1.1. Versterking van de rol van de civiele samenleving

1.2. Verbetering van het bestuur bij het duurzame beheer van hulpbronnen ten behoeve van armoedebestrijding

Steun voor de tenuitvoerlegging van nationale programma's voor de visserijsector

1.3. Steun voor subregionale en regionale samenwerking ter bevordering van het behoud en beheer van de rijkdommen

INLEIDING

De Commissie heeft het belang van de visserijsector voor de samenlevingen in ontwikkelingslanden geanalyseerd. Deze analyse vormt een waardevolle leidraad bij de opstelling van ontwikkelingsprogramma's. Verder wordt in deze analyse gewezen op de noodzaak sectorale programma's te ontwikkelen in prioritaire landen. Bepaalde aanvullende richtlijnen zijn noodzakelijk voor maatregelen in landen waarmee de Gemeenschap visserijovereenkomsten heeft gesloten. Deze mededeling bevat specifieke voorstellen betreffende de richtlijnen voor de vaststelling van communautaire maatregelen.

Een en ander heeft aanzienlijke implicaties voor de overige beleidsvormen van de Gemeenschap, met name het gemeenschappelijk visserijbeleid. Naar verluidt worden de implicaties voor het gemeenschappelijk visserijbeleid concreter toegelicht in een apart hoofdstuk van het groenboek over het gemeenschappelijk visserijbeleid (dat begin 2001 wordt verwacht), in de aanloop naar de herziening van het gemeenschappelijk visserijbeleid in 2002. Met deze mededeling wil de Commissie tevens de aandacht van de Raad en het Europees Parlement vestigen op die aspecten van de hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid die direct verband houden met armoedebestrijding in de ontwikkelingslanden.

1. Visserij valt onder het ontwikkelingsbeleid van de Europese Unie(

Vis en visserij zijn belangrijk voor de ontwikkelingslanden. Vis wordt gekweekt, gevangen, verkocht, verwerkt en verbruikt; elke fase van dit proces vertegenwoordigt voor de ontwikkelingslanden een economische en sociale toegevoegde waarde. De visserij aanpakken in het kader van het ontwikkelingsbeleid biedt aanzienlijke mogelijkheden voor de bestrijding van armoede. Het is derhalve, vanuit een ontwikkelingsperspectief, van belang op welke wijze ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden in deze sector met elkaar samenwerken.

Het belang van de visserijsector voor de samenlevingen in ontwikkelingslanden is goed gedocumenteerd. Meer dan 150 miljoen arme mensen in de wereld zijn afhankelijk van de visserijsector. De visserijsector schept werkgelegenheid in de visserij, bij het lossen, de verwerking en de distributie, de bouw en het onderhoud van schepen. In talloze landen zijn de visvangsten een deel van de fundamentele voedselzekerheid. In de ontwikkelingslanden bedraagt het aandeel van vis in de eiwitconsumptie gemiddeld 19%. In een groot aantal landen bedraagt dit percentage meer dan 25% en is de bijdrage aan de voedselzekerheid en de gezondheid derhalve cruciaal [1]. Volgens gegevens van het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP) zijn de vangsten op zee de afgelopen vijftig jaar verviervoudigd en "lopen meer dan een miljard mensen in veertig ontwikkelingslanden het risico hun voornaamste bron van eiwitten te verliezen door overbevissing en een toename van de exportvraag naar dierlijke voedingsmiddelen en oliën ten nadele van de binnenlandse consumptie".

[1] Zie bijlage 1.

Tenslotte zijn de visbestanden, door handel of visserijovereenkomsten, een belangrijke bron van deviezen voor talloze ontwikkelingslanden.

In het kader van het ontwikkelingsbeleid van de Gemeenschap dienen deze vraagstukken voortvarend te worden aangepakt. Armoedebestrijding is een van de centrale doelstellingen geworden van de activiteiten van de Gemeenschap [2]. Vijf van de zes prioritaire activiteiten die zijn geselecteerd om deze doelstelling te helpen bereiken (handel en ontwikkeling, regionale samenwerking, vervoer, voedselzekerheid en institutionele capaciteitsopbouw) zijn van direct belang voor de visserijsector. Het is derhalve passend en noodzakelijk het beleid van de Gemeenschap op dit gebied uit te stippelen.

[2] Het ontwikkelingsbeleid van de Europese Gemeenschap, COM(2000)212 definitief, 26 april 2000

...maar het ontwikkelingsbeleid heeft de steun nodig van de overige beleidsvormen van de Gemeenschap

De Commissie heeft verklaard dat zij wil streven naar meer samenhang tussen het ontwikkelingsbeleid en ander beleid dat gevolgen kan hebben voor de ontwikkelingslanden. Deze verplichting vloeit voort uit artikel 3, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 178 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. In haar mededeling over het ontwikkelingsbeleid verbond de Commissie zich ertoe "al het nodige te doen om ervoor te zorgen dat het beginsel van samenhang steeds meer wordt toegepast in haar voorstellen. Tegelijkertijd dienen conflicterende verzoeken te worden voorkomen of niet te worden ingewilligd, of wanneer ze even legitiem zijn, dient het conflict naar voren te worden gebracht en opgelost" [3]. De hierna opgenomen voorstellen dienen te worden gezien als een eerste bijdrage om deze verbintenis na te komen.

[3] COM(2000)212 definitief, punt 2.2.2., blz. 14 (zie bijlage 2).

...en er dient te worden gestreefd naar complementariteit met de activiteiten van de lidstaten

Overeenkomstig artikel 180 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap coördineren de Gemeenschap en de lidstaten hun ontwikkelingssamenwerkingsbeleid en plegen zij overleg over hun hulpprogramma's. De overheidsadministraties en ontwikkelingsbureaus van de lidstaten beschikken over ruime ervaring en kennis inzake samenwerking op het gebied van de visserij en de aquacultuur.

Er worden talloze projecten uitgevoerd die betrekking hebben op geografische zones of specifieke onderwerpen. Hierdoor heeft elke lidstaat specifieke kennis en belangstellingssferen ontwikkeld: steun voor plaatselijke gemeenschappen, evaluatie van de hulpbronnen, systemen voor de uitoefening van toezicht op de visserij, geïntegreerde ontwikkeling van kustgebieden, bescherming van koraalriffen, moderniseren van de industriesectoren, juridische en institutionele bijstand.... Rekening houdende met de complexiteit van de samenwerkingsterreinen en het vrij beperkte aantal deskundigen dat de verschillende aspecten beheerst, is synergie tussen deze projecten en vaardigheden van groot belang.

Bijgevolg zal de samenwerkingsstrategie van de Gemeenschap gegevens omvatten over de activiteiten van de lidstaten en andere belangrijke donoren. Deze informatie dient als uitgangspunt voor de versterking van de complementariteit met de activiteiten van de lidstaten en die van andere multilaterale donoren.

2. Handel in visbestanden is belangrijk en heeft een mondiaal karakter...

50 à 60% van de wereldvisvangst is afkomstig uit wateren onder de jurisdictie van een ontwikkelingsland. In de wateren van de ACS-staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan wordt meer dan 50% van de vis gevangen door buitenlandse schepen. Meer dan 40% van de wereldproductie wordt door de internationale handel op de markt gebracht: deze vorm van voedselproductie is daarmee het sterkst geïnternationaliseerd. Dankzij deze handel hadden de ontwikkelingslanden in 1996 een nettohandelsoverschot van 16,6 miljard USD. De uitvoer bestaat voor het grootste deel uit producten met een hoge handelswaarde, zoals bevroren roze garnalen, tonijn en diepvriesfilets. Deze uitvoer is grotendeels bestemd voor de ontwikkelde landen, die bijna 80% van de op de internationale markt verhandelde producten opkopen. De internationale handel in vis wordt gekenmerkt door sterke groeipercentages.

...en de EU is een grote netto-invoerder, consument en producent

Europa neemt in de internationale handel in vis een belangrijke plaats in als consument, netto-invoerder en producent. Van 1976 tot 1996 is de invoer in Europa vernegenvoudigd, onder meer door de aanzienlijke stijging van de visconsumptie. De EU exporteert jaarlijks ongeveer 1,6 miljoen ton vis; verder importeert zij 4,3 miljoen ton vis om in haar eigen consumptiebehoeften te voorzien. 58% van de Europese consumptie wordt dus geïmporteerd. In 1999 bedroeg de waarde van de visexport van de ontwikkelingslanden naar de Europese Unie circa 4 miljard euro, waarvan 1,4 miljard uit Latijns-Amerika, 1,4 miljard uit de ACS-landen en 1,2 miljard uit Azië. Naar schatting ging de afgelopen jaren 63% van de export van de ACS-landen naar de Europese Unie, 27% naar Japan en 10% naar de Verenigde Staten.

...toegang verwerven tot visbestanden door middel van visserijovereenkomsten in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid

De Gemeenschap heeft visserijovereenkomsten gesloten met 26 landen; 17 daarvan zijn ontwikkelingslanden. De gemiddelde jaarlijkse kosten (1998-2000) voor de Gemeenschapsbegroting bedragen EUR 270 miljoen. Dit is aanzienlijk meer dan het bedrag dat de Gemeenschap (EOF en begroting) jaarlijks uittrekt voor de visserijsector in alle ontwikkelingslanden. Het is derhalve interessant na te gaan op welke wijze het gebruik van deze middelen bijdraagt tot de bevordering van de ontwikkelingsdoelstellingen.

Visserijovereenkomsten zijn gebaseerd op de beginselen van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee. Dit impliceert dat kuststaten de toegestane vangst van de levende rijkdommen in hun exclusieve economische zones moeten vaststellen (artikel 61). Indien de capaciteit van de nationale vloot van de kuststaat onder het volume van de toegestane vangst ligt, kan derde landen toegang worden verleend tot het overschot in dergelijke zones (artikel 62). Deze benadering presumeert dat betrouwbare wetenschappelijke gegevens beschikbaar zijn over de visbestanden en de vlootcapaciteit.

Genoemd Verdrag, dat in 1982 werd ondertekend, berust op het begrip 'overschotbestanden', oftewel bestanden die niet door de plaatselijke sector worden gevangen. Derhalve voorzagen overeenkomsten van de eerste generatie in 'betaal voor vis'-financiering voor regeringen van ontwikkelingslanden. Deze betalingen hebben echter niet geleid tot de ontwikkeling van een lokale visindustrie die in verhouding staat tot de uitbetaalde middelen, en de toegang die in ruil daarvoor aan buitenlandse schepen is verleend wordt nu door bepaalde plaatselijke gemeenschappen gezien als een reële bedreiging voor de traditionele plaatselijke visserij. De Gemeenschap erkent dat de hervorming van het gemeenschappelijk visserijbeleid op dit gebied noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de gecombineerde beleidsdoelstellingen van de Gemeenschap, waaronder die van het ontwikkelingsbeleid van de EU.

...daarbij de Europese visserijgemeenschappen economisch en sociaal steunend

Oorspronkelijk hadden de visserijovereenkomsten voornamelijk een economisch en sociaal doel, dat van vitaal belang geacht werd voor de vloten binnen de Europese Unie. Volgens deze overeenkomsten hadden circa 2 800 communautaire vaartuigen het recht om in de wateren van derde landen te vissen. Ongeveer 22 000 vissers zijn, gesteund door bedrijven aan het begin van of achteraan de productieketen, van deze overeenkomsten afhankelijk; bijna 6 000 van deze vissers zijn onderdanen van derde landen die kuststaten zijn.

3. De duurzaamheid van de globale visbestanden is reden voor internationale bezorgdheid...

De duurzaamheid van de aquatische rijkdommen is reden voor internationale bezorgdheid. Het risico van uitputting van deze hulpbron is reëel. De ontwikkelingslanden beheren het overgrote deel van de visbestanden van onze planeet; deze zijn echter beperkt en kwetsbaar, want de risico's van ongeregelde en illegale exploitatie zijn groot. In 1998 meldde de FAO dat de wereldproductie van aquatische producten de afgelopen twintig jaar was toegenomen tot bijna 120 miljoen ton [4]. De groei van de productie neemt echter af en de productiviteit van de visserijsector loopt wereldwijd terug. Er is een neerwaartse tendens in de wereldwijde productie van edele demersale vissoorten en een toename van de productie van kleinere pelagische soorten met een geringere handelswaarde. De zeegebieden die in principe een zeker potentieel tot verhoging van de vangsten bieden, zijn het oostelijke en het westelijke gedeelte van de Indische Oceaan en het noordwesten van de Stille Oceaan. Het grootste gedeelte van de mariene rijkdommen bevindt zich op een smal continentaal plat dat ecologisch onder druk staat door de sterke bevolkingsgroei in de kustgebieden. In dit verband moet erop worden gewezen dat 50% van de wereldbevolking op minder dan 60 km van een kust leeft. Dit percentage zal naar verwachting oplopen tot 70% in 2020 [5].

[4] Zie bijlage 3.

[5] FAO, 1998, The state of world fisheries and aquaculture

De ernst van dit probleem is op verschillende internationale conferenties erkend, zodat internationaal consensus bestaat over de toe te passen beginselen (zie bijlage 4).

...en dus moet het Europese beleidsantwoord een globale benadering inhouden van duurzaamheid en armoedebestrijding

De Europese Unie heeft het duurzaamheidsvraagstuk in haar eigen wateren aangepakt door goedkeuring van het gemeenschappelijk visserijbeleid. Gezien het grote aantal vaartuigen in Europa en elders, is efficiënte monitoring, controle en toezicht vereist met het oog op de handhaving van de regeling die is goedgekeurd voor het beheer en de exploitatie van de visbestanden [6].

[6] Als gedemonstreerd op de "International Conference on fisheries monitoring, control and surveillance", Brussel, 24-27 oktober 2000.

Vis is een schaarse en uitputbare hulpbron voor ontwikkelingslanden. In de huidige omstandigheden heeft de overheid in de meeste ontwikkelingslanden bijstand nodig bij het garanderen van voldoende duurzame toegang van hun arme bevolkingsgroepen tot de aquatische rijkdommen. Meer globaal bestuur is derhalve noodzakelijk; dit moet verantwoord worden ten overstaan van de arme bevolkingsgroepen, die voor hun overleven afhankelijk zijn van de visvoorraad.

De EU is een van de grootste vismogendheden in de wereld en moet dus hoge normen hanteren en bereid zijn de door haar beoogde maatregelen aan te passen en te verbeteren ter versterking van onderzoek, evaluatie van de bestanden, controle, opleiding, infrastructuur, sanitaire installaties enz. De EU streeft naar een verantwoordelijke benadering van het beheer van de visserij op globaal niveau.

Doel is de duurzaamheid van de bestanden in de Europese en niet-Europese wateren gelijkelijk te beschermen.

...rekening houdende met de belangen van consument en handel

De vraag van de Europese consument naar vis en visserijproducten is reëel en aanzienlijk. De beschikbaarheid van de invoer blijft een bron van zorg. De bescherming van de consument is een ander probleem, dat gezien de zwakke sanitaire en veterinaire normen, een belemmering kan vormen voor de handel in vis en visserijproducten. Hierop dient een antwoord te worden geformuleerd in het kader van het ontwikkelingsbeleid. Ook dient met interne Europese sociaal-economische overwegingen rekening te worden gehouden, al moet een bepaald evenwicht tot stand worden gebracht tussen de kosten van een visserijovereenkomst voor de Gemeenschapsbegroting en de omvang van de plaatselijke gemeenschap in Europa die voordeel ondervindt van de overeenkomst.

In ieder geval moet de Gemeenschap een langetermijnbeleid ontwikkelen, dat gebaseerd is op overwegingen als duurzaamheid en gelijkheid. Bijgevolg moet de Gemeenschap alle relevante beleidsvormen die tot haar beschikking staan (ontwikkeling, visserij, handel, onderzoek, milieu en consumentenbescherming) gebruiken om een evenwicht tot stand te brengen tussen de volgende doelstellingen:

*solidariteit met ontwikkelingslanden waarvan de bevolking sterk afhankelijk is van de visbestanden, hetzij voor consumptie of als economische activiteit,

*commerciële belang van het continueren van de import van grote hoeveelheden vis uit ontwikkelingslanden om te kunnen voorzien in de vraag van de consumenten en van de voedingsindustrie,

*economische en sociale belang van ondersteuning van bepaalde traditionele Europese visserijgemeenschappen, gericht op de voortzetting van de verre visserij,

*milieubelangen, waarbij zeeën en oceanen als een "globale hulpbron" worden gezien, die in toenemende mate wordt beschouwd als gemeenschappelijk erfgoed van de mensheid.

4. Richtsnoeren bij het vaststellen van communautaire maatregelen

Bij de verwezenlijking van deze doelstellingen en de behartiging van deze belangen moet de Gemeenschap haar maatregelen vaststellen op basis van de volgende richtsnoeren:

In landen waar visserij een prioriteit is in de ontwikkelingsstrategie...

*In samenwerking met de bevoegde regionale en nationale instanties moeten criteria worden vastgesteld voor het identificeren van landen en regio's waar de visserij en de aquacultuur prioriteit moeten krijgen in het kader van de ontwikkelingssamenwerking van de Gemeenschap [7].

[7] Bijvoorbeeld: aantal gemeenschappen dat afhankelijk is van de aquatische rijkdommen, omvang van deze gemeenschappen, bijdrage aan de voedselzekerheid, relatieve belang van de aquatische rijkdommen, aandeel van de visserijsector in BBP en werkgelegenheid, belang van de handel in vis enz.

*De EU moet in landen en/of regio's waar visserij en/of aquacultuur een duidelijke ontwikkelingsprioriteit vormen, steun verlenen bij de formulering en tenuitvoerlegging van sectoraal beleid en sectorale programma's. Dit bevordert de versterking van het partnerschap en de verbetering van de beleidsdialoog met het betrokken land en stimuleert de totstandkoming van meer coördinatie tussen donoren. Grondslagen voor dergelijke maatregelen zijn in de bijlage opgenomen (bijlage 5).

*De documenten over de nationale strategieën bevatten informatie over de rol van de lidstaten en andere donoren, alsmede voorstellen voor een hoofddonor waar het gaat om de formulering en tenuitvoerlegging van de sectorale strategie.

*Regionale maatregelen zijn voor de Gemeenschap van prioritair belang, met name gezien het, bij herhaling vastgestelde, regionale karakter van visserijproblemen en het relatieve voordeel van de Gemeenschap op dit gebied.

In landen waarmee de Gemeenschap visserijovereenkomsten heeft gesloten

In ontwikkelingslanden waar Europese vaartuigen op basis van visserijovereenkomsten toegang krijgen tot de visbestanden in de exclusieve economische zones, steunt de ontwikkelingssamenwerking van de Gemeenschap de gemeenschappen die afhankelijk zijn van de visserij met een sectoraal programma, dit vanwege de bijdrage van de visserij aan de voedselzekerheid en de gevolgen van de visserijactiviteiten voor de ontwikkeling van het land.

De Europese Gemeenschap zal haar inspanningen concentreren op de versterking van de noodzakelijke samenhang tussen het ontwikkelingsbeleid en de externe aspecten van het gemeenschappelijk visserijbeleid. Daartoe krijgen de volgende punten meer nadruk in de betrekkingen van de Gemeenschap met de partnerlanden:

*De Gemeenschap en de partnerlanden moeten erop toezien dat de artikelen 61 en 62 van het VN-Zeerechtverdrag effectief worden toegepast.

*Het beginsel van duurzaam beheer van de natuurlijke rijkdommen moet worden versterkt bij de toepassing van dit Verdrag. Met name wordt een steeds groter deel van de begroting voor Europese visserijakkoorden gericht op de opbouw van de nodige administratieve capaciteit voor toezicht en controle, de instandhouding van de levende rijkdommen en de terbeschikkingstelling van de nodige, betrouwbare wetenschappelijke gegevens over de hulpbronnen en de vlootcapaciteit.

*Het beginsel van een goed, verantwoord en transparant beheer van de overheidsfinanciën zal worden versterkt in de visserijakkoorden. Om redenen van transparantie meent de Commissie dat de financiële bijdragen in het kader van de visserijakkoorden rechtstreeks naar de nationale begrotingen van de betrokken landen moeten worden overgemaakt. De bijdragen voor de maatregelen worden dan geboekt op en betaald via een overheidsrekening, met inachtneming van de op wederzijdse rechten en plichten gebaseerde procedures. De Commissie dient te bevorderen dat traditionele visserijgemeenschappen in ontwikkelingslanden worden geraadpleegd, zodat zij daadwerkelijk invloed kunnen uitoefenen op de besteding van de middelen.

*De Gemeenschap identificeert en evalueert de maatregelen die worden uitgevoerd in het kader van de ontwikkelingssamenwerking en die welke worden uitgevoerd in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid. De middelen die voor elk pakket van maatregelen worden toegewezen, dienen duidelijk te worden geïdentificeerd om dubbel werk te voorkomen. De keuze van bepaalde maatregelen voor een land of regio dient af te hangen van een evaluatie ex ante. De Gemeenschap moet erop letten dat haar maatregelen een intern samenhangend geheel vormen en bijdragen tot de algemene doelstelling van armoedebestrijding. Dit impliceert dat de nodige aandacht wordt besteed aan de ondersteuning van de ontwikkeling van de plaatselijke visindustrie, onder andere aan de verwerkings- en distributienetwerken voor plaatselijke consumptie.

*De Commissie stimuleert de betrokkenheid van de civiele samenleving en vissersorganisaties in de zuidelijke landen bij de voorbereiding en tenuitvoerlegging van visserijakkoorden.

BIJLAGE 1 Aandeel van vis in de eiwitconsumptie [8] in ontwikkelingslanden

[8] De genoemde landen zijn: landen vallende onder het Europese beleid voor voedselzekerheid, ontwikkelingslanden waar de visconsumptie per capita 20 kg of meer bedraagt en/of ontwikkelingslanden waar het aandeel der viseiwitten meer dan 20% bedraagt van de totale consumptie van dierlijke eiwitten.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

BIJLAGE 2 Het ontwikkelingsbeleid van de Europese Gemeenschap (COM(2000)212 def.), deel 2.2: Zorgen voor samenhang en coördinatie

2.2. Zorgen voor samenhang en coördinatie

In artikel 3, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie wordt geëist dat de samenhang van het externe optreden van de Gemeenschap dient te worden verzekerd. In artikel 178 van het EG-Verdrag wordt de Gemeenschap bovendien verzocht rekening te houden met haar doelstellingen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking als en wanneer zij beleid uitvoert dat gevolgen kan hebben voor de ontwikkelingslanden. In een resolutie van de Raad Ontwikkeling van mei 1997 is de Commissie gevraagd voorstellen te formuleren ter verbetering van samenhang, met inbegrip van praktische procedures en regelmatige verslaglegging.

2.2.1. Samenhang van buitenlands beleid

Samenhang kent verschillende dimensies. Eén ervan is de algehele samenhang van ons buitenlands beleid. Voor de geleidelijke en harmonieuze integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie (artikel 177, lid 1) is enerzijds een ingrijpende verbetering van het binnenlands beleid van deze landen noodzakelijk en anderzijds meer internationale steun met een grotere samenhang voor dit beleid. De EU is de belangrijkste donor en de belangrijkste handelspartner van de ontwikkelingslanden. Met de invoering van de euro is haar internationaal gewicht toegenomen, hetgeen ook geldt voor haar rol in internationale onderhandelingen over milieu en consumentenbescherming. Als zodanig dient zij optimaal gebruik te maken van haar vermogen om op te treden binnen de verschillende pijlers van het internationaal economisch stelsel, teneinde te zorgen voor samenhang tussen handelsliberalisatie (WTO), bijstand en financiële samenwerking (instellingen van Bretton Woods) en normalisatie met als doel duurzame ontwikkeling (milieu, ILO, Codex Alimentarius, enz.). De Commissie zal binnenkort een actieplan overleggen voor het gebruik van haar buitenlands beleid voor de verbetering van de samenhang en het internationaal economisch bestuur en voor de verdere bevordering van de geleidelijke en harmonieuze integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie.

2.2.2. Het voorkomen van onbedoelde incoherentie

Artikel 178 van het EG-Verdrag en het gezond verstand zeggen dat de EU dient na te gaan of met de doelstellingen van haar ontwikkelingsbeleid rekening wordt gehouden bij de uitvoering van beleid dat gevolgen kan hebben voor ontwikkelingslanden. Deze controle op samenhang is relevant voor veel gebieden van het Gemeenschapsbeleid, waaronder bijvoorbeeld handel, landbouw, milieu, energie, onderzoek en technologische ontwikkeling, visserij, immigratie, asiel, preventie van conflicten, gezondheid, concurrentie, consumentenbescherming en humanitaire hulp. Ontwikkelingsdoelstellingen dienen ook terug te komen in de algemene beleidsrichtsnoeren op gebieden als investering, beheer van schulden, vervoer en telecommunicatienetwerken, onderwijs en opleiding.

Bij de uitvoering van dit beleid kan de EU inderdaad in positieve of negatieve zin invloed uitoefenen op ontwikkelingslanden. Op zijn minst kan worden verwacht dat degenen die besluiten nemen zich volledig bewust zijn van deze indirecte beleidseffecten. Een diepgaand onderzoek en kwantificering van deze effecten zal dan ook worden bevorderd.

Ook is het mogelijk dat de EU de politieke keuze maakt een beleid voort te zetten ondanks de potentieel negatieve, indirecte en onbedoelde effecten van dit beleid op ontwikkelingslanden. In zo'n geval is het belangrijk ervoor te zorgen dat een dergelijk besluit wordt genomen in de wetenschap welke de indirecte gevolgen ervan zijn. Wanneer er verschillende keuzemogelijkheden zijn, dient een dergelijk beleid te worden uitgevoerd op een manier die het minst schadelijk is voor ontwikkelingslanden. Zo nodig en zo mogelijk kunnen maatregelen of programma's worden ontworpen om ontwikkelingslanden in staat te stellen de negatieve, onvermijdelijke effecten van EU-beleid teniet te doen of te weerstaan.

Dit streven naar betere samenhang is de verantwoordelijkheid van alle instellingen, te beginnen met het Parlement, de Commissie en de Raad. De Commissie zal van haar kant al het nodige doen om ervoor te zorgen dat het beginsel van samenhang steeds meer wordt toegepast in haar eigen voorstellen. Tegelijkertijd dienen conflicterende verzoeken te worden voorkomen of niet te worden ingewilligd, of wanneer ze even legitiem zijn, dient het conflict naar voren te worden gebracht en opgelost. Met name zal gekeken worden naar onsamenhangende besluiten en beleidslijnen. De coördinatiemechanismen van iedere instelling dienen zoveel mogelijk te worden gebruikt.

2.2.3. Coördinatie en complementariteit

Het is de taak van de EG om coördinatie te bevorderen en te zorgen voor complementariteit tussen de Gemeenschap en lidstaten binnen een breder internationaal kader. Een van de meest cruciale aspecten van coördinatie binnen de EU is om het vermogen van de EU te vergroten om gemeenschappelijke standpunten in internationale organen naar voren te brengen en zodoende de invloed van Europa te vergroten. Om tot coördinatie te komen dienen eveneens meer inspanningen te worden geleverd op het niveau van landenstrategieën en sectorale beleidsrichtsnoeren alsmede op operationeel niveau in de partnerlanden. Dit is belangrijk voor ontwikkelingslanden die slechts beschikken over beperkt menselijk potentieel en te maken hebben met vele donors.

Voortbouwend op de ervaring die in het verleden met coördinatie is opgedaan dient de Gemeenschap verder te gaan en tot een werkverdeling te komen om gemeenschappelijk vastgestelde doelen te bereiken. Van essentieel belang zijn het boeken van voortgang met het vaststellen van Europese beleidsrichtsnoeren en de integratie van beleid van de lidstaten en tegelijkertijd streven naar coördinatie in de verschillende bestaande forums. Het is zonder meer noodzakelijk de rol van de Gemeenschap niet te beperken tot een zestiende actor bij de uitvoering van ontwikkelingssamenwerking, maar haar te zien als initiatiefnemer en steunverlener op zoek naar nieuwe vormen van Europees bestuur.

BIJLAGE 3 Frappante punten betreffende de staat van de visbestanden volgens het FAO-rapport "The state of world fisheries and aquaculture 1998"

Volgens het rapport zou 44% van de visbestanden in extenso geoogst zijn en het rendement hiervan een maximaal of vrijwel maximaal niveau hebben bereikt, zonder enige verdere groeimarge; 16% van de bestanden zou overbevist zijn (met het risico dat de productiecyclus wordt onderbroken, indien geen beperkende maatregelen worden genomen), 6% zou zijn uitgeput en 3% zou zich langzamerhand aan het herstellen zijn. Dit betekent dus dat in 70% van het mondiale visbestand geen verhoging van de vangst mogelijk is. De betrokken gebieden zijn de Atlantische Oceaan, het centraal-oostelijke en noordoostelijke deel van de Stille Oceaan, de Zwarte Zee en de Middellandse Zee.

Het rapport meldt verder een neerwaartse tendens in de wereldwijde productie van edele demersale vissoorten en een toename van de productie van kleine pelagische soorten met een geringere handelswaarde.

In principe zou in het oostelijke en het westelijke gedeelte van de Indische Oceaan en het noordwesten van de Stille Oceaan (de gematigde en tropische zones in de Stille Oceaan bevatten grote hoeveelheden tonijn) een zeker potentieel voor de verhoging van de vangsten moeten bestaan. Het grootste gedeelte van de mariene rijkdommen bevindt zich op een smal continentaal plat dat blootstaat aan ecologische druk als gevolg van de sterke bevolkingsgroei in de kustgebieden (50% van de wereldbevolking leeft op minder dan 60 km van een kust en dit aandeel zal in 2020 zijn opgelopen tot 70%).

De teruggooi van vis met een geringe handelswaarde vertegenwoordigt 25% van de bekende jaarlijkse visvangst, aldus nog het rapport. Naast deze verspilling van biomassa is er ook nog het verlies van een onbepaald, maar vermoedelijk groot aantal zoogdieren, vogels en zeereptielen dat per ongeluk in de vissersnetten terecht komt.

BIJLAGE 4 Internationaal aanvaarde beginselen voor ontwikkeling die op de exploitatie van aquatische hulpbronnen steunt

In een aantal internationale verklaringen is de nadruk gelegd op enkele belangrijke beginselen die als leidraad fungeren voor de activiteiten op het gebied van ontwikkelings samenwerking met betrekking tot de ontwikkeling die op de exploitatie van aquatische hulpbronnen steunt. Met de aanvaarding van deze beginselen is een internationale consensus gegroeid over de toepassing ervan. De Europese Gemeenschap heeft meermalen aangegeven dat zij deze beginselen zal toepassen. Negen van deze beginselen worden hierna opgesomd in de chronologische volgorde van de fora waarop zij zijn aangenomen:

Montego Bay, 1982

De derde Conferentie van de Verenigde Naties over het zeerecht leidde tot de ondertekening van een verdrag. Dit VN-verdrag is op 16 november 1994 in werking getreden en beoogt het vreedzame gebruik van de zeeën en oceanen, het rechtvaardige en doelmatige gebruik van de rijkdommen ervan en de instandhouding van de levende rijkdommen ervan alsmede de studie, de bescherming en het behoud van het mariene milieu.

*Beginsel 1

Kuststaten dienen te streven naar optimaal gebruik van de levende rijkdommen in hun exclusieve economische zone. Daarbij streven zij ernaar de populaties van geoogste soorten in stand te houden of weer te brengen op het peil dat een gedurig maximale opbrengst oplevert. Daarbij worden milieufactoren in acht genomen, evenals de economische behoeften van de kustgemeenschappen die van de visvangst leven, en de bijzondere behoeften van ontwikkelingslanden.

*Beginsel 2

De kuststaten stellen hun vermogen vast de levende rijkdommen van hun exclusieve economische zone te oogsten. Wanneer kuststaten niet over het vermogen beschikken om de gehele toelaatbare vangst te oogsten, verlenen zij door middel van overeenkomsten of andere regelingen andere staten toegang tot het overschot van de toelaatbare vangst.

Rio de Janeiro, juni 1992

Op de VN-Conferentie over Milieu en Ontwikkeling werden een verklaring en een agenda voor actie (Agenda 21) aangenomen, die een aantal aanbevelingen en beginselen voor het beheer van de aquatische rijkdommen omvatten.

*Beginsel 3

De zorg voor het milieu dient in elk proces van ontwikkeling te worden geïntegreerd: "Teneinde duurzame ontwikkeling te bereiken, dient milieubescherming een integrerend bestanddeel van het ontwikkelingsproces te vormen en niet afzonderlijk daarvan te worden beschouwd."

*Beginsel 4

Het voorzorgsbeginsel dient te worden toegepast: "Teneinde het milieu te beschermen, zullen staten naar hun vermogen op grote schaal de voorzorgsbenadering moeten toepassen. Daar waar ernstige of onomkeerbare schade dreigt, dient het ontbreken van volledige wetenschappelijke zekerheid niet als argument te worden gebruikt voor het uitstellen van kosteneffectieve maatregelen om milieuaantasting te voorkomen."

*Beginsel 5

Plaatselijke gemeenschappen moeten verantwoordelijkheid krijgen: "Inheemse volken en hun gemeenschappen en andere plaatselijke gemeenschappen spelen een cruciale rol in milieubeheer en ontwikkeling door hun kennis en hun traditionele gebruiken."

Rome, oktober 1995

Tijdens de 28e conferentie van de FAO werd de Gedragscode voor een verantwoorde visserij [9] bij consensus goedgekeurd. Deze facultatieve gedragscode is door de FAO uitgewerkt naar aanleiding van de impuls die de top van Rio gaf aan duurzame ontwikkeling. Doel is de tenuitvoerlegging van de beginselen van duurzaam beheer van de visbestanden. De code legt het voorzorgsbeginsel vast en definieert dit zoals het wordt toegepast op de ontwikkeling van de visserij. De volgende beginselen versterken de reeds genoemde principes, of vullen deze aan:

[9] De gedragscode is ondertekend door de Europese Gemeenschap en vrijwel alle ontwikkelingslanden waarmee zij visserijovereenkomsten heeft ondertekend.

*Beginsel 6

Het recht om te vissen houdt in dat dit op verantwoorde wijze dient te geschieden: de visserij-inspanning dient evenredig te zijn met de productiecapaciteit van de visbestanden.

*Beginsel 7

Staten dienen op subregionaal, regionaal en mondiaal niveau samen te werken ter bevordering van het behoud en het beheer van de rijkdommen. De toegenomen druk op de visserij en betere kennis van de visbestanden maken gezamenlijk beheer van gemeenschappelijke bestanden tot een prioriteit.

*Beginsel 8

Het belang van de bijdrage van de ambachtelijke visserij tot de werkgelegenheid en de voedselzekerheid dient te worden erkend en de rechten van vissers en van werknemers in de visserijsector dienen te worden beschermd. Prioriteit moet worden toegekend aan de voedselbehoeften van de plaatselijke gemeenschappen. Gezien de recente tendensen zullen directe betrokkenheid van de actoren in de visserijsector, toekenning van "gebruikersrechten", decentralisatie van de toekenningsbevoegdheid zonder dat de overheid haar bestuurlijke rol opgeeft, en zelffinanciering door de sector een grotere rol gaan spelen bij het beheer van de visserij.

Kyoto, december 1995

Op de Internationale Conferentie van Kyoto inzake de duurzame bijdrage van de visserij tot de voedselzekerheid hebben 95 staten en de Europese Gemeenschap opnieuw bevestigd dat zij zich ervan bewust zijn dat "indien niet zeer snel gepaste maatregelen worden genomen, de bevolkingstoename en de economische groei tezamen op wereldwijde schaal, in combinatie met de voortdurende overbevissing, de overexploitatie en de achteruitgang van het aquatische milieu, enorme beperkingen zullen opleggen aan het vermogen van de aquatische sector om duurzaam zijn onmisbare bijdrage te blijven leveren aan de voedselzekerheid."

*Beginsel 9

De internationale handel in vis mag geen negatieve gevolgen hebben voor het milieu en de voedselzekerheid van de plaatselijke bevolking. Er moet op worden "toegezien dat de handel in vis en visserijproducten de betrouwbaarheid van de voedselvoorziening bevordert, niet tot afbraak van het milieu leidt en geen afbreuk doet aan de rechten en de voedselbehoeften van bevolkingsgroepen die voor hun gezondheid en hun welbevinden afhankelijk zijn van vis en visserijproducten."

***

De aanhoudende en toenemende druk op de aquatische rijkdommen en de moeilijkheden die de minst ontwikkelde landen ondervinden om een sectoraal beleid te voeren dat aan de werkelijke behoeften van hun bevolking tegemoet komt, hebben een grote kloof doen ontstaan tussen de bovengenoemde beginselen en de dagelijkse realiteit.

BIJLAGE 5 Maatregelen op het gebied van ontwikkelingsbeleid

1.1. Versterking van de rol van de civiele samenleving

*Steun voor de oprichting en ontwikkeling van beroepsorganisaties van economische actoren in de visserijsector. Hulp aan plaatselijke, van de visserij afhankelijke gemeenschappen om zich te organiseren. Steun voor plaatselijke autoriteiten zodat deze zich actief kunnen inzetten voor de duurzame ontwikkeling van de kustgebieden.

*Steun voor de oprichting en bevordering van netwerken en structuren ter vergemakkelijking van de uitwisseling van ervaring en kennis tussen van de visserij afhankelijke gemeenschappen. Ondersteuning voor activiteiten die door dergelijke netwerken en structuren worden opgezet, waaronder hulp bij productieve investeringen.

*Steun voor de deelname van vrouwen in de organisaties, met name die voor de verwerking en verhandeling van visserijproducten.

*Steun voor de ontwikkeling en invoering van financiële instrumenten en diensten die op de behoeften van de sector zijn toegespitst, met name voor ambachtelijke vissers en vrouwen die in de sector werkzaam zijn.

1.2. Verbetering van het bestuur bij het duurzame beheer van hulpbronnen ten behoeve van armoedebestrijding

*Steun voor de tenuitvoerlegging van de doelstellingen en beginselen van de FAO-gedragscode voor een verantwoorde visserij. Uitbreiding van de kennis van de toestand van de rijkdommen en verhoging van de bescherming van de aquatische ecosystemen. Verbetering van het beheer van toegangsrechten, de arbitrage inzake vismethoden en de mogelijke verlaging van de druk die de visserij uitoefent. Verbetering van de selectiviteit van de vangst en/of oplegging van tijdelijke of ruimtelijke beperkingen op visserijactiviteiten. Totstandbrenging van een geïntegreerd beheer van kustgebieden.

*Steun voor een goed bestuur bij de verwezenlijking van passende juridische en institutionele structuren. Steun voor mechanismen voor participatieve planning en evaluatie.

Steun voor de tenuitvoerlegging van nationale programma's voor de visserijsector

Wetenschappelijke kennis

*Verbetering van de wetenschappelijke kennis van aquatische ecosystemen en visbestanden, waarbij in het bijzonder wordt voortgebouwd op een versterkte wetenschappelijke samenwerking tussen onderzoekinstellingen in de EU en de ontwikkelingslanden. Steun voor de verspreiding van deze kennis en voor opleiding.

*Verbetering van de kennis op alle gebieden die rechtstreeks betrekking hebben op de levensomstandigheden van gemeenschappen die van de aquatische rijkdommen afhankelijk zijn.

*Steun voor het verrichten van studies naar mogelijke sociale gevolgen en milieueffecten van maatregelen, vóórdat deze ook daadwerkelijk worden uitgevoerd.

Beheer van visserijactiviteiten

*Organisatie en implementatie van systemen voor de follow-up van en de controle en het toezicht op visserijactiviteiten. Bestrijding van illegale visserij waarvoor toezicht en registratie ontbreken (illegale ongereglementeerde niet-aangemelde visserij).

*Steun voor een visbestandsbeheer dat een duurzaam gebruik, met name door ambachtelijke actoren (vissers en/of kleinschalige viskwekers), garandeert en ten uitvoer wordt gelegd in samenwerking met de belangrijkste actoren: wetenschappers, overheid, andere gebruikers, vissers, viskwekers enz. Empowerment van plaatselijke autoriteiten.

Bescherming en benutting van aquatische ecosystemen

*Vaststelling van programma's tot herstel en/of verhoging van de biologische productiviteit van aquatische ecosystemen.

*Bescherming en optimalisering van gebieden die van essentieel belang zijn voor de duurzaamheid van het visbestand; geïntegreerd kustbeheer, bescherming van mangroven en koraalgebieden, paaigebieden enz.

Verbetering van productie, verhandeling en bijdrage tot de voedselzekerheid

*Steun aan vissers en viskwekerijen, verwerkings- en verpakkingsinrichtingen om hen te helpen betere producten te ontwikkelen.

*Stimulering van de ontwikkeling van kwaliteitsproducten met een hoge toegevoegde waarde voor de lokale en regionale markten.

*Verbetering van de sanitaire omstandigheden zodat producten kunnen worden geëxporteerd, promotie van producten, etikettering enz.

*Stimulering van particuliere partnerschappen op het gebied van visvangst, verwerking, verpakking en verhandeling.

*Terugdringing van verspilling in de gehele keten, vanaf de vangst (vermindering van de teruggooi) tot aan de verwerking (betere conservering) en verhandeling (kanalen die een betere ontwikkeling garanderen).

*Garanderen van voedselzekerheid op basis van de productie- en verhandelings processen van visserijproducten.

1.3. Steun voor subregionale en regionale samenwerking ter bevordering van het behoud en beheer van de rijkdommen

Activiteiten op subregionaal of regionaal niveau kunnen in velerlei opzicht voordelen bieden, bijvoorbeeld bij de harmonisatie van nationale wetgeving of bij andere maatregelen die beter op dit niveau kunnen worden ondernomen vanwege de schaalvoordelen of de voldoende kritische massa die ze genereren. Deze activiteiten omvatten onder andere:

*Steun voor de oprichting en consolidatie van subregionale en regionale organisaties of netwerken die zich bezighouden met onderzoek, kennis en beheer van de rijkdommen, controle en toezicht op visserijactiviteiten, bescherming of herstel van ecosystemen.

*Bevordering van de oprichting en ontwikkeling van regionale visserijorganisaties.

*Ontwikkeling van regionale sectorale programma's voor de aanpassing van de sanitaire normen en de organisatie van de markten.

*Harmonisatie van nationale wetgeving voor een beter gezamenlijk beheer van de aquatische rijkdommen.

*Steun voor de oprichting en coördinatie van regionale netwerken ter vergemakkelijking van het samenbrengen van ervaring en kennis.

*Steun voor internationale onderzoeksprogramma's die bijdragen tot de doelstellingen van het ontwikkelingsbeleid op dit gebied.

*Facilitering van de deelname van ontwikkelingslanden aan internationale besprekingen over handel in visserijproducten, beheer van aquatische rijkdommen, biodiversiteit en aan internationale fora voor de uitwisseling van wetenschappelijke kennis en andere onderwerpen die betrekking hebben op de FAO-gedragscode.