NL Publicatieblad van de Europese Unie C 128/74

457E PLENAIRE ZITTING OP4 en 5 november2009

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften”

(COM(2008) 868 definitief)

(2010/C 128/13)

Rapporteur: mevrouw DRBALOVÁ

De Commissie heeft op 16 december 2008 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen - Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften

COM(2008) 868 final.

De gespecialiseerde afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 oktober 2009 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 4 en 5 november 2009 gehouden 457e zitting (vergadering van 4 november 2009) het volgende advies uitgebracht, dat met 141 stemmen vóór en 2 stemmen tegen, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Volgens het EESC komt de Mededeling „Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen” op het juiste moment. Het is het ermee eens dat er capaciteit moet worden opgebouwd en dat een mechanisme moet worden ontwikkeld om te anticiperen op de vaardigheidsbehoeften van de arbeidsmarkt op nationaal en EU-niveau. Verhoging van de vaardigheden op alle niveaus is een basisvoorwaarde voor economisch herstel op de korte termijn, voor de ontwikkeling op de lange termijn, voor verbetering van de productiviteit, voor het concurrentievermogen en de werkgelegenheid en voor het waarborgen van gelijke kansen en de sociale samenhang. De toekomstige arbeidsmarktbehoeften kunnen slechts tot op bepaalde hoogte worden voorspeld, zodat het absoluut zaak is om de mechanismen en instrumenten voortdurend te verbeteren.

1.2. Het EESC is ingenomen met de andere verbeteringen die door Cedefop zijn voorgesteld, bedoeld om op Europees niveau regelmatig te anticiperen op de vaardigheidsbehoeften, zoals een verbetering van methodes en databanken, gepaard aan het regelmatig actualiseren van de prognoses op het gebied van vraag en aanbod, zodat kan worden nagegaan waar deze uiteenlopen. Het EESC beveelt tevens aan dat nader wordt gekeken naar de definitie van „vaardigheden”, gezien de uiteenlopende praktijken in de lidstaten.

1.3. Wel moet erop worden gewezen dat de instrumenten ontbreken om met zekerheid de toekomstige behoeften te kunnen vaststellen, en dat in het kader van de mondialisering, de wereldwijde arbeidsverdeling op middellange termijn niet stabiel is, terwijl de opleidingen waarschijnlijk wel van „middellange duur” zijn.

1.4. Het EESC is het ermee eens dat de vaardigheden moeten worden verbeterd en beter moeten worden afgestemd op de huidige en toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt, maar pleit er wel voor dat het bestaande arbeidsmarktpotentieel volledig wordt benut, dat het aanpassingsvermogen van werknemers wordt versterkt, dat de kwaliteit van bestaande banen wordt verhoogd, dat nieuwe productieve arbeidsplaatsen worden gecreëerd en dat het potentieel van de nieuwe „groene” markt wordt ontwikkeld.

1.5. Het EESC is een groot voorstander van de partnerschapsgedachte en van samenwerking tussen alle belanghebbende partijen. Het erkent met name de bijdrage van de sociale partners als belangrijkste actoren op de arbeidsmarkt en die van het maatschappelijk middenveld. Verder steunt het een grotere samenwerking en coördinatie van activiteiten op internationaal niveau, met name in het kader van de IAO en de OESO.

1.6. Het EESC benadrukt met name het belang van een nauwe en doeltreffende samenwerking tussen onderwijsinstellingen en ondernemingen, wat zou moeten leiden tot constructieve veranderingen in de onderwijsstelsels, minder vroegtijdige schoolverlaters, een grotere aantrekkingskracht van technische studierichtingen, een hogere kwaliteit van het leerlingwezen, anticipatie op de trends inzake de op de nationale arbeidsmarkten gevraagde kwalificaties en de daarmee samenhangende vaardigheidsbehoeften ten einde de algemene arbeidsparticipatie in de Unie te verhogen, en een betere afstemming van die vaardigheden op de dagelijkse praktijk in het bedrijfsleven. Het EESC hamert tevens op het belang van de kwaliteit van het basisonderwijs en de lerarenopleidingen, evenals de verbetering van de systemen voor loopbaanadvisering. Er zou met name rekening moeten worden gehouden met de specifieke behoeften van het MKB.

1.7. In dat verband wijst het EESC op de aanbevelingen die zijn goedgekeurd tijdens de buitengewone werkgelegenheidstop van mei 2009 te Praag. Deze hebben betrekking op verbetering van de vaardigheden, investeringen in onderwijs, ondersteuning van de mobiliteit binnen de EU, anticipatie op de vraag naar arbeidsvaardigheden en betere aansluiting van deze vaardigheden op de vraag van de arbeidsmarkt. Ook wordt gevraagd om meer mogelijkheden om de kwaliteit van het leerlingwezen en stages te verhogen.

1.8. Het EESC staat tevens positief tegenover de toezeggingen van de lidstaten tijdens de Raad van onderwijsministers in mei jl., namelijk om een versterkt Europees kader voor een intensievere samenwerking op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding tot stand te brengen, en om vier strategische doelstellingen te formuleren, die erop gericht zijn de inzetbaarheid en het ondernemend vermogen van alle personen die een (beroeps)opleiding hebben gevolgd, te vergroten. In dat verband is het Europees kwalificatiekader (EQF (1)) van bijzonder belang.

1.9. Het EESC is ingenomen met het besluit van het Zweedse EU-voorzitterschap om op 22/23 oktober 2009 een conferentie over Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen te organiseren, die in het teken zal staan van de toekomstige behoeften van de arbeidsmarkt en de rol van de arbeidsbemiddelingsbureaus.

2. Inleiding

2.1. Als gevolg van de wereldwijde financiële crisis verkeert de economie van de EU in een recessie, met aanzienlijke gevolgen voor de Europese arbeidsmarkt en de werkgelegenheid. Volgens de huidige schattingen zal de werkloosheid in 2009 stijgen met 9,4 % en in 2010 zelfs met 10,9 %.

2.2. In reactie op deze situatie heeft de Europese Commissie Een Europees economisch herstelplan (2) uitgebracht, waarin zij de nadruk legt op een gecoördineerde aanpak, strategische doelstellingen formuleert en een reeks maatregelen voorstelt op de vier prioritaire gebieden van de Lissabonstrategie.

2.3. Een van de gebieden waarop de herstelacties van de EU zijn gericht, is bescherming van de werkgelegenheid en de menselijke hulpbronnen, naast bevordering van het ondernemerschap. De Europese Commissie heeft opgeroepen tot de lancering van een breed opgezet Europees initiatief ter ondersteuning van de werkgelegenheid. Verder heeft ze aanbevolen beter toe te zien op de ontwikkeling en verbetering van vaardigheden en deze beter op de bestaande en te verwachten vacatures af te stemmen.

2.4. De belangrijkste factor van groei en ontwikkeling is het vermogen van een land om kwalitatief hoogstaande arbeidsplaatsen te scheppen. Een beleid dat erop is gericht arbeidskansen te creëren en groei te bevorderen, berust op verschillende pijlers. Een moderne, inclusieve, flexibele en concurrerende arbeidsmarkt omvat een breed scala aan typen werk en banen. Daarnaast is het vrije verkeer van werknemers een van de hoofdpijlers van de EU. De doelstelling is niet alleen dat burgers gemakkelijker in een andere lidstaat kunnen gaan werken en dat het banenaanbod wordt verbeterd, maar ook dat ondernemingen de beschikking krijgen over een ruimer en flexibeler arbeidsaanbod, en dat vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter op elkaar worden afgestemd.

2.5. In de conclusies van de Europese Voorjaarstop van 2009 wordt duidelijk benadrukt dat de inspanningen gericht moeten zijn op het versterken van het vermogen van de EU om de vaardigheden op alle niveaus te vergroten, het voorspellen van de arbeidsmarktbehoeften en het inspelen hierop. De deelnemers aan de Top hebben tevens een dringende oproep tot de lidstaten gericht om geïntegreerd richtsnoer nr. 24 volledig toe te passen en hun onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels aan te passen aan de gevraagde nieuwe vaardigheden.

2.6. Op de buitengewone EU-werkgelegenheidstop van 7 mei 2009 in Praag zijn tien concrete maatregelen goedgekeurd. Deze zijn gericht op uitdagingen op de lange en de korte termijn, en zouden op nationaal en Europees niveau moeten worden uitgevoerd, in samenwerking met de sociale partners. Vier van deze maatregelen hebben betrekking op onderwijs, beroepsopleiding, levenslang leren, het leerlingwezen, ondersteuning van de mobiliteit, beter anticiperen op vaardigheden en een betere aansluiting van die vaardigheden op de behoeften van de arbeidsmarkt.

3. Algemene opmerkingen

3.1. De Commissie heeft in 2008 een mededeling goedgekeurd, getiteld „Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen - Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften” (3), waarin zij, in het licht van de huidige crisis, de nadruk legt op de noodzaak om het menselijk kapitaal en de inzetbaarheid te versterken door het vaardigheidspeil te verhogen. Doel van het Commissievoorstel is om de Unie meer bevoegdheden te geven op het stuk van de evaluatie van en anticipatie op de vaardigheidsbehoeften en ervoor te zorgen dat deze vaardigheden beter aansluiten op de nieuwe arbeidsplaatsen.

3.2. De Commissie maakt niet alleen een eerste evaluatie van de vaardigheden in relatie tot de arbeidsmarktbehoeften tussen nu en 2020, maar stelt ook een stelselmatig proces voor ten behoeve van de follow-up, evaluatie en tijdige vaststelling van de toekomstige arbeidsmarktbehoeften. Door middel van het PROGRES-programma en het programma voor levenslang leren wil zij zich tevens richten op nieuwe methoden om vaardigheden te meten.

3.3. De Commissie zet de bestaande instrumenten in voor een doeltreffende verwezenlijking van dit proces, en creëert tegelijkertijd nieuwe instrumenten die het proces moeten versterken of vereenvoudigen. Zij legt het accent op het flexizekerheidsbeleid en activeringsmaatregelen voor het vergroten van de vaardigheden. Tot de nieuwe voorgestelde instrumenten behoort de Europese arbeidsmarktmonitor , een standaardwoordenboek van beroepen en vaardigheden, en het zogenaamde Match and Map , een instrument om het gebruik van het EURES-systeem te vergemakkelijken. Het Europees Sociaal Fonds (ESF) en het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) spelen eveneens een sleutelrol. De toekomstige arbeidsmarktbehoeften kunnen slechts tot op zekere hoogte worden voorspeld, zodat het absoluut zaak is om de mechanismen en instrumenten voortdurend te ontwikkelen en te verbeteren, waarbij ook de absorptiecapaciteit van de afzonderlijke lidstaten in het oog wordt gehouden.

3.4. De Commissie legt geheel terecht de nadruk op het groeiende belang van transversale vaardigheden en zogenaamde „soft skills”, zoals teamwork, talenkennis en communicatievaardigheden. Reeds vanaf zeer jonge leeftijd dient speciale aandacht uit te gaan naar een verhoging van de eisen en prestaties op het gebied van de basisvaardigheden lezen, schrijven en rekenen (numeracy).

3.5. Het laat zich aanzien dat de oprichting van sectorale raden voor vaardigheden (SSC = Sector Skills Council) op grond van overeenkomsten tussen werkgevers, onderwijsinstellingen en andere belanghebbende partijen per sector, een goed initiatief is. De activiteiten van deze raden kunnen worden gecoördineerd met de sectorale sociale dialoog, aangezien de rol van de sociale partners in dit verband van groot belang is (4).

3.6. Tijdens de Raad van onderwijsministers van 12 mei 2009 hebben de lidstaten toegezegd intensiever te zullen samenwerken op het gebied van onderwijs en beroepsopleidingen. De goedgekeurde prioriteiten bevestigen de belangrijke rol die onderwijs en beroepsopleidingen dienen te spelen in de bredere discussie over het sociaal-economische beleid. De gemeenschappelijke uitdagingen zijn: 1) ervoor zorgen dat de beroepsbevolking over de juiste vaardigheden beschikt voor de banen van morgen; 2) inspelen op de behoeften van de verouderende samenleving; 3) het hoofd bieden aan de sterker wordende mondiale concurrentie.

3.7. Daarnaast heeft de Raad conclusies goedgekeurd over de versterking van het partnerschap tussen onderwijsinstellingen en sociale partners. Een van de belangrijkste taken van onderwijs en beroepsopleidingen op het gebied van de sociale samenhang bestaat erin om mensen kennis, vaardigheden en bevoegdheden bij te brengen waarmee zij gemakkelijker kunnen toetreden tot de arbeidsmarkt en hun positie aldaar kunnen behouden. Dit is waarom de sociale partners als belangrijkste actoren op de arbeidsmarkt zo'n belangrijke rol spelen.

4. Feiten en cijfers

4.1. De Raad van de EU van juni 2008 heeft in zijn conclusies (Inspelen op en onderling afstemmen van arbeidsmarktbehoeften, met speciale aandacht voor jongeren) nogmaals aangedrongen op een uitvoerige evaluatie van de vaardigheidsbehoeften in Europa tot 2020 (5).

4.2. Op grond daarvan heeft Cedefop een analyse uitgevoerd van de vaardigheidsbehoeften voor de periode 2006-2020 (6) in de EU-25 plus Noorwegen en Zwitserland. Voorspeld wordt dat er in 2020 20,3 miljoen bijkomende arbeidsplaatsen zullen worden gecreëerd. Nog eens 85 miljoen arbeidsplaatsen zullen worden gecreëerd dankzij „replacements” (arbeidsplaatsen die vrijkomen omdat mensen met pensioen gaan of de arbeidsmarkt verlaten), wat echter niet als netto nieuwe werkgelegenheid kan worden beschouwd. Verwacht wordt dat in 2020 driekwart van alle arbeidsplaatsen zich in de dienstensector zal situeren.

4.3. Momenteel is bijna 40 % van de mensen werkzaam in functies waarvoor vaardigheden van een bepaald niveau worden vereist, zoals managementfuncties, gespecialiseerde werkzaamheden (professional work) en technische banen. Verwacht wordt dat de toename van arbeidsplaatsen waarvoor vaardigheden op hoog of middelhoog niveau vereist zijn, zich het komende decennium zal voortzetten. Daarnaast wordt een groei verwacht van bepaalde soorten werk waarvoor geen enkele of slechts een lagere opleiding vereist is.

4.4. Als deze trend doorzet, zullen de veranderingen tot een polarisatie in de groei van arbeidsplaatsen leiden. Deze polarisatie leidt ertoe dat er minder aanbod zal zijn van banen waarvoor middelhoge kwalificaties nodig zijn (bestaande uit eenvoudige routinetaken), hoewel er voor alle arbeidsplaatsen die vrijkomen doordat een groot aantal werknemers met pensioen gaat, adequaat opgeleide nieuwe werknemers zullen worden gevraagd.

4.5. Tegelijkertijd stijgt het gevraagde kwalificatieniveau in alle categorieën, dus ook in de laagstgekwalificeerde banen. Deze „upskilling”-trend is een gevolg van het aanbod van vaardigheden. In het algemeen is het onderwijsniveau van de bevolking de laatste tien jaar gestegen omdat in veel lidstaten de mensen ervoor hebben gekozen hoger onderwijs te volgen, en omdat de oudere generaties – met gemiddeld lagere kwalificaties – met pensioen zijn gegaan.

4.6. Uit de conclusies van Cedefop komt echter duidelijk naar voren dat er in het algemeen en op lange termijn steeds hogere kwalificaties worden gevraagd voor veel of de meeste banen. Op basis van zijn voorspellingen zal voor 91 % van de vacatures in de periode 2006-2020 een diploma van hoger of middelbaar onderwijs worden gevraagd. De huidige vaardighedenstructuur van de arbeidskrachten zal het komende decennium moeten veranderen, aangezien steeds meer vacatures (tot wel 55 miljoen) een kwalificatie van middelbaar niveau (waaronder ook beroepsopleidingen vallen) zullen vereisen. Minder dan 10 miljoen banen zullen overblijven voor werkzoekenden met geen of slechts een lagere opleiding.

4.7. De statistieken van Eurostat laten zien dat de EU er sinds 2000 in is geslaagd arbeidsplaatsen van hoge kwaliteit te creëren. Er bestaat tevens een positief verband tussen het percentage werkenden met een universitair diploma en de groei van de werkgelegenheid. In de meeste EU-lidstaten is de participatiegraad van hooggeschoolde personen sterker gestegen dan de totale werkgelegenheid. Zo is op Malta de participatiegraad van universitair gediplomeerden sinds 2000 meer dan verdubbeld, terwijl de totale werkgelegenheid met slechts 12 % is gestegen. De tegenovergestelde tendens wordt eveneens waargenomen, namelijk een toename van onzekere dienstverbanden.

4.8. Uit het Cedefop-onderzoek kunnen een aantal conclusies worden getrokken:

— de algehele vraag naar vaardigheden zal blijven stijgen;

— het beleid moet erop gericht zijn dat de arbeidskrachten voldoende aanpassingsvermogen hebben om aan deze vraag te voldoen. Bekend zou moeten zijn of een tekort op de arbeidsmarkt slechts van tijdelijke of van voorbijgaande aard is, of dat het gaat om een langetermijnverschijnsel dat doelgerichte maatregelen vereist;

— permanente bijscholing en levenslang leren moeten ertoe bijdragen dat de vaardigheden van individuen de structurele veranderingen op de arbeidsmarkt op de voet volgen;

— het aantal jongeren dat het komende decennium tot de arbeidsmarkt toetreedt, kan niet voldoen aan alle vereisten van de arbeidsmarkt. Dat zal gevolgen hebben voor de onderwijs- en opleidingsstelsels. Levenslang leren is van fundamenteel belang;

— hoe belangrijk onderwijs en opleiding ook zijn om beter te kunnen inspelen op de vereisten van de arbeidsmarkt, zij kunnen het probleem van over- of onderkwalificatie niet verhelpen;

— het is zaak om vaardigheden goed te beoordelen, verlies aan vaardigheden te voorkomen en optimaal gebruik te maken van bestaande vaardigheden.

5. Bijzondere opmerkingen

5.1. De Commissie streeft ernaar het aanbod van vaardigheden af te stemmen op de behoeften van de arbeidsmarkt. Ook het verwijderen van de bestaande (administratieve) belemmeringen voor het vrije verkeer van werknemers in de EU, alsmede transparantere informatie over arbeidsmarkttrends en vaardigheidsvereisten zouden bijdragen tot de bevordering van beroeps-, sectorale en geografische mobiliteit (7) en tot een betere afstemming van de vaardigheden op de tewerkstellingsmogelijkheden. Verder is het van belang dat de zgn. transition mobility wordt versterkt, zodat in geval van werkloosheid gemakkelijker kan worden overgestapt op een nieuwe baan van goede kwaliteit met een gewaarborgde zekerheid (concept van flexizekerheid).

5.2. In het begeleidende werkdocument (8) bij haar mededeling stelt de Commissie definities van een aantal begrippen voor, zoals „vaardigheden”, „kennis”, „bekwaamheden” en „competenties”. De praktijk laat echter zien dat de benaderingen in de lidstaten zeer sterk variëren. De Commissie zou in haar mededeling duidelijker moeten aangeven wat zij onder vaardigheden verstaat.

5.3. Het probleem met vaardigheden in Europa bestond al voor de huidige crisis. Meer dan tien jaar geleden waarschuwden de Europese instellingen en managers van ondernemingen er al voor dat Europa niet genoeg wetenschappers, ingenieurs en IT-specialisten voortbrengt, aantrekt en weet vast te houden. De situatie is acuut geworden en de cijfers tonen aan dat jongeren zich nog altijd onvoldoende interesseren voor wetenschap. Het gebrek aan vaardigheden in verhouding tot de arbeidsmarktbehoeften in Europa neemt toe en legt een tijdbom onder het concurrentievermogen van de Europese industrie. Een adequaat vaardigheidsniveau, een betere toegang tot informatie en een structuurverbetering zouden een positieve impact hebben, met name op het MKB.

5.4. Immigranten uit derde landen kunnen eveneens bijdragen tot de ontwikkeling van de Unie, zeker gezien het dalende arbeidsaanbod in veel lidstaten. De nieuwe EU-benadering ten aanzien van economische migratie uit derde landen en de toestroom van getalenteerde mensen uit andere delen van de wereld kan slechts een tijdelijke oplossing zijn. De ervaring zal aantonen of de zogenaamde Blauwe kaart Europa helpt om talent aan te trekken. Momenteel is slechts 2 % van de hoogopgeleide werknemers in Europa afkomstig uit derde landen.

5.5. Nu Europa een nieuwe onrustige periode doormaakt, vraagt het probleem van onvoldoende vaardigheden om meer aandacht en zichtbaarheid. Hoewel Europa op middellange en lange termijn over nog meer potentieel voor het scheppen van arbeidsplaatsen lijkt te beschikken – zowel nieuwe banen als vrijkomende banen – laat de nettogroei van de werkgelegenheid een polarisatie zien, met een sterke groei van banen waarvoor een hoger vaardigheidsniveau vereist is.

5.6. Terugdringing van het aantal werknemers in tijden van verminderde vraag is een zeer kortzichtige oplossing. Het opbouwen van vaardigheden is een lange-termijnproces dat veel investeringen vergt, of het nu gaat om formele opleidingen (lager, middelbaar en hoger onderwijs) of opleidingen binnen de onderneming (ondernemingscultuur, bedrijfsorganisatie, betrekkingen met klanten). Economisch herstel zou niet mogelijk zijn als ondernemingen worden geconfronteerd met een gebrek aan voldoende gekwalificeerde arbeidskrachten.

5.7. Een anticiperend en toekomstgericht scenario vraagt om gezamenlijke acties van de regeringen en de particuliere sector:

— een heroriëntering van de financiering van het ESF op beroepsopleiding en omscholing in de periode 2007-2013;

— lancering van gezamenlijke acties en partnerschappen tussen de particuliere en openbare sector;

— uitvoering van een gezamenlijk beleid dat erop is gericht het aantal vroegtijdige schoolverlaters terug te dringen en de belangstelling van jongeren voor wiskunde en natuurwetenschappen en een carrière in engineering, informatica, communicatietechnologie en milieubescherming aan te wakkeren;

— versterking en ontwikkeling van partnerschappen op hoog niveau tussen scholen en universiteiten, en wel via stages waarmee studenten vooral tijdens de laatste maanden van hun studie in rechtstreeks contact kunnen treden met de arbeidswereld en praktische kant van hun studie;

— bevordering van de mobiliteit van vaardigheden binnen Europa;

— versterking van een innovatieve benadering ten aanzien van onderwijs, met inbegrip van eLearning en afstandsonderwijs

— benutting van het potentieel van uitgesloten categorieën (als gevolg van armoede, werkloosheid, handicap, discriminatie), die nog steeds opleidingen kunnen volgen en voor wiens herintegratie reeds aanzienlijke bedragen zijn gereserveerd;

— het beheer van de opleidingen van migranten.

5.8. Europa moet overgaan tot verbetering van haar vaardighedenpiramide (9) – lezen & schrijven plus andere algemene vaardigheden, beroepskennis en zogenaamde GKE-talenten (talenten die verband houden met de Global Knowledge Economy, de mondiale kenniseconomie). In veel Europese landen is de vaardighedenpiramide nog lang niet voldoende ontwikkeld om de ambities van de EU te verwezenlijken.

5.9. Als Europa het benodigde vaardigheidsniveau wenst te bereiken, te waarborgen en in stand te houden zal het een reeks maatregelen moeten treffen die zowel op de aanbodzijde als op de vraagzijde betrekking hebben. De vraagzijde wordt duidelijk beïnvloed door de behoeften van de groeisectoren en de zich snel ontwikkelende langetermijnprioriteiten op zowel mondiaal als lokaal niveau alsmede door ontwikkelingen die verband houden met de hulpbronnen in de wereld en demografische processen. Wat de aanbodzijde betreft wordt de Europese arbeidspool hoofdzakelijk beïnvloed door demografische tendensen, de geringe mobiliteit en Europa's vermogen om de vaardigheden te scheppen het nodig heeft.

5.10. Het EESC wil nogmaals wijzen op het belang van de kwaliteit van de lerarenopleiding (10). Opleiding en bijscholing van leraren moeten aansluiten op de belangrijkste beleidsonderdelen op het gebied van innovatie, onderzoek en ondernemerschap. De opleiding van leraren moet onderdelen bevatten die hen in staat stellen zich beter aan te passen aan veranderingen op de arbeidsmarkt en de benodigde vaardigheden te ontwikkelen, op alle onderwijsniveaus.

5.11. De sociale partners spelen in dit verband een cruciale rol. De samenwerking tussen ondernemingen en onderwijsinstellingen moet concrete resultaten opleveren, waarbij met name moet worden gedacht aan het opstellen van leerprogramma's en het tot stand brengen van nationale stelsels voor de erkenning van beroepskwalificaties. Deze moeten beantwoorden aan de wensen van de werkgevers wat betreft de uitvoering van concrete taken binnen de onderneming. Het is van belang dat leerlingen goed worden opgeleid, dat jonge werknemers stageplaatsen krijgen aangeboden en dat noodlijdende beroepsgroepen aantrekkelijker worden gemaakt. De Commissie zou om te beginnen moeten kijken naar de taken die op ondernemingsniveau moeten worden vervuld, en vervolgens naar de vaardigheden. Er moet een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen de behoeften van kleine en van grote ondernemingen.

5.12. Europa zal ook rekening moeten houden met de gevolgen van de aanpassing aan de klimaatverandering voor de werkgelegenheid. De opwarming van de aarde zal gevolgen hebben voor de productiefactoren en -processen. De Europese Commissie is nu al bezig analyses uit te werken over het nieuwe concept van de koolstofarme economie en de daarmee samenhangende nieuw te creëren green jobs en eco-industries. De eerste resultaten spreken van onvoldoende beschikbare gegevens, onnauwkeurigheden en grote verschillen wat betreft de te verwachten gevolgen van de klimaatverandering voor de arbeidsmarkt. De overgang naar een koolstofarme economie moet worden beschouwd als een langetermijnproces, waarbij de arbeidsmarkten zich geleidelijk zullen aanpassen.

5.13. De mededeling van de Europese Commissie is in de eerste plaats gericht op het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen en het verbeteren van de vaardigheden die nodig zijn voor deze nieuwe arbeidsplaatsen. Ook moet de EU doeltreffend gebruik maken van het bestaande arbeidsmarktpotentieel en zich inzetten voor een verbetering van de kwalificaties en het aanpassingsvermogen van werknemers die hun baan hebben verloren of dreigen te verliezen. Bovendien moet aandacht worden besteed aan herscholing, bijkomende beroepsopleidingen en levenslang leren. Ten slotte moet de EU de juiste voorwaarden kunnen garanderen voor het scheppen van productieve, kwalitatief hoogstaande en goed betaalde arbeidsplaatsen.

5.14. Initiatieven ter verbetering van de vaardigheden moeten ook recht doen aan de ambities en behoeften van individuen. Onderwijs is van fundamenteel belang voor de keuzevrijheid en zelfontplooiingsmogelijkheden van de burgers. Voor de arbeidsmarkt is dit tevens van belang: via het onderwijs krijgen individuele burgers kennis en vaardigheden doorgespeeld, die beslist nodig zijn om aan de steeds veranderende eisen te voldoen en een hoog werkgelegenheidsniveau te garanderen.

5.15. Beleid dat is gericht op een verbetering van de vaardigheden en het aanpassingsvermogen van arbeidskrachten, moet zijn gebaseerd op het gelijkheids- en nondiscriminatiebeginsel. Dat betekent dat alle bestaande obstakels in de onderwijs- en beroepsopleidingsstelsels – van formele aard of binnen ondernemingen – moeten worden weggenomen. Deze obstakels zijn vooral van invloed op bijzonder kwetsbare groepen, zoals oudere werknemers en personen met een handicap.

5.16. In de conclusies van de Raad van onderwijsministers van 12 mei 2009 wordt ook de belangrijke rol van de sociale partners benadrukt. In het kader van de Europese sociale dialoog besteden de sociale partners in Europa aandacht aan onderwijs en beroepsopleiding in relatie tot de behoeften van de arbeidsmarkt. In 2002 hebben zij gezamenlijk het Actiekader voor de levenslange ontwikkeling van vaardigheden en kwalificaties uitgewerkt, en in 2006 een Analyse van de sleutelelementen van de arbeidsmarkt, op basis waarvan gemeenschappelijke activiteiten zullen worden ontplooid in het kader van hun derde Werkprogramma 2009-2010 - Autonome overeenkomst ter bevordering van de integratie op de arbeidsmarkt en verslag over de werkgelegenheid.

5.17. In zijn conclusies roept de Raad tevens op tot een versterking van het partnerschap met het maatschappelijk middenveld en tot samenwerking tussen alle betrokken partijen: ondernemingen, onderwijsinstellingen, arbeidsbemiddelingsbureaus, enz. De samenwerking met relevante ngo's en sociale initiatieven kunnen een waardevolle aanvulling zijn op de traditionele sociale dialoog.

5.18. Een van de belangrijkste bijdragen van de open coördinatiemethode (OCM) op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding op Europese schaal is het Europees kwalificatiekader (EQF – European qualifications framework). Dit kader zou moeten helpen de kwalificaties transparanter en begrijpelijker te maken, om zo de mobiliteit in Europa te vergroten.

5.19. Het Europees Sociaal Fonds (ESF) is een nuttig instrument gebleken ter vervulling van de Europese behoeften op het gebied van beroepsopleiding. Het afschaffen van bepaalde bureaucratische procedures en het wegwerken van overlappingen met initiatieven in het kader van de structuurfondsen kunnen, naast een grotere betrokkenheid van de sociale partners, in de toekomst tot verbetering van de situatie leiden.

5.20. De zogenaamde referentieniveaus van Europese gemiddelde prestaties (Europese referentieniveaus) zullen in de toekomst hét instrument zijn om de vooruitgang te meten. De lidstaten zijn overeengekomen dat in 2020:

— ten minste 15 % van de volwassenen aan programma's voor levenslang leren moet deelnemen;

— het percentage 15-jarigen die moeite hebben met lezen, wiskunde en natuurwetenschappen, onder de 15 % moet komen te liggen;

— ten minste 40 % van de personen in de leeftijdscategorie 30-40 jaar een diploma van het hoger onderwijs moet hebben;

— het percentage vroegtijdige schoolverlaters in het kader van onderwijs en beroepsopleiding onder de 10 % moet komen te liggen;

— ten minste 95 % van de kinderen tussen de 4 jaar en de leerplichtige leeftijd naar school moet gaan.

Brussel, 4 november 2009 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) Aanbeveling van het Europees Parlement en van de Raad tot vaststelling van een Europees kwalificatiekader voor een leven lang leren (2008/C 111/01).

(2) Een Europees economisch herstelplan, COM(2008) 800 final van 26 november 2008.

(3) Mededeling van de Commissie „Nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen - Anticipatie op en onderlinge afstemming van de arbeidsmarkt- en vaardigheidsbehoeften”, COM(2008) 868 final van 16 december 2008.

(4) PB C 277 van 17.11.2009, blz. 15

(5) CEDEFOP, PANORAMA Serie 160, Skill needs in Europe (2008).

(6) Er dient rekening te worden gehouden met het feit dat deze analyse is uitgevoerd voordat de economische en financiële crisis losbarstte. De gevolgen daarvan zijn dus nog niet in de analyse meegenomen.

(7) PB C 228 van 22.9.2009, blz. 14.

(8) SEC(2008) 3058, „Begeleidend werkdocument van de Commissiediensten bij de Mededeling COM(2008) 868 final”.

(9) Achtergronddocument voor de European Business Summit 2009, voorbereid door INSEAD (The Business school for the world) in samenwerking met Microsoft en het VBO (Verbond van Belgische Ondernemingen).

(10) PB C 151 van 17.6.2008, blz. 41.