Nr. C 298/40 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 11. 89 
kunnen hulpbehoevende bejaarden in hun eigen omge­
ving blijven wonen. Hetzelfde geldt voor gehan­
dicapten. de middelen momenteel volstrekt onvoldoende. De be­
zuinigingen in de marktsector zouden ten goede van het 
landbouwstructuurbeleid moeten komen. 
3.9. Hervorming van het structuurfonds en financiële 
steun ten behoeve van het platteland 
3.9.1. De Raad heeft op 11 en 12 februari 1988 
besloten, de vastleggingskredieten voor het 
structuurfonds in de periode tot 1993 te verdubbelen. 
Het Comité juicht dit besluit toe. In grote gebieden van 
de Gemeenschap zal de landbouw echter van deze steun 
verstoken blijven omdat zij niet aan de criteria kan 
voldoen. Het Comité verzoekt de Raad en de Commis­
sie daarom, voor de steun aan de landbouw en het 
platteland overeenkomstig de doelstellingen 1 en 5 b) 
voldoende middelen ter beschikking te stellen. Vooral 
voor de steun aan de landbouw in de 5 b-regio's zijn 4. Conclusies 
4.1. In dit advies worden enkele van de maatregelen 
genoemd die onontbeerlijk zijn voor de toekomst van 
het platteland. Het Comité erkent dat vele van deze 
maatregelen de belastingbetaler een hoop geld zullen 
kosten en dat zij daarom niet allemaal tegelijkertijd 
kunnen worden uitgevoerd. 
Het Comité verzoekt de Commissie derhalve een 
prioriteitenlijst op te stellen aan de hand van een kosten-
batenanalyse waarin ook rekening wordt gehouden met 
de infrastructuurkosten en de sociale kosten die op 
lange termijn ontstaan. 
Gedaan te Brussel, 27 september 1989. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
Advies over milieu en landbouw 
(89/C 298/11) 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 13 december 1988 besloten, overeenkomstig 
artikel 20, vierde lid, en artikel 17 van het Reglement van Orde een advies op te stellen over 
landbouw en milieu. 
Het Sub-comité „Platteland/milieu en landbouw", dat met de voorbereiding van de werk­
zaamheden was belast, heeft zijn ontwerp-advies op 26 juli 1989 opgesteld. Rapporteur was 
de heer Burnel. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 269e zitting (vergadering van 
27 september 1989) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goed­
gekeurd. 
De mededelingen van de Commissie over resp. „De 
toekomst van het platteland" en „Milieu en landbouw" 
houden duidelijk verband met elkaar. Het Economisch 
en Sociaal Comité heeft rekening gehouden met dit 
logische verband: het brengt wel twee afzonderlijke 
adviezen uit, maar deze zijn gelijktijdig door één Sub­
comité voorbereid. 
Het Comité heeft met belangstelling en voldoening ken­
nis genomen van de werkzaamheden in het kader van 
de door de Raad van Europa in 1987 en 1988 georgani­
seerde Europese campagne voor het platteland, waar­
van de resultaten in velerlei opzicht aansluiten bij de in 
het onderhavige advies ingenomen standpunten van het 
Comité. 1. Inleiding 
1.1. Het milieu wordt soms ernstig aangetast door 
natuurrampen. Het is daarom noodzakelijk, dergelijke 
rampen te voorkomen, onder controle te houden en de 
gevolgen ervan te verzachten. 
Door zijn zorgeloosheid en onverstandige houding en 
activiteiten verstoort de mens de harmonie in de natuur 
en brengt hij daardoor zelf zijn eigen levenskwaliteit 
schade toe. 
Hierbij gaat het in de eerste plaats om: 
— alle menselijke activiteiten: produktie, consumptie, 
enz., 
27. 11. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 298/41 
— sommige wettelijke, bestuursrechtelijke en bud­
gettaire beslissingen, 
— bepaalde keuzes op het gebied van industrie, land­
bouw, urbanisme en ruimtelijke ordening, 
— in een aantal gevallen de levenswijze, waarbij niet 
systematisch rekening wordt gehouden met de uiter­
mate belangrijke positie en verantwoordelijkheid 
van de mens in de economie en het dagelijkse leven. 
Het Economisch en Sociaal Comité wil er dan ook 
meteen aan het begin van dit advies — waarin wordt 
ingegaan op de relatie tussen milieu en landbouw — 
op wijzen dat milieubescherming vanuit een zo breed 
mogelijke invalshoek moet worden behandeld. De land­
bouwers mogen niet a priori als de eersten noch als de 
enigen worden beschouwd die verantwoordelijk zijn 
voor de ontwrichting en de achteruitgang van het na­
tuurlijke milieu. 
Collectieve verantwoordelijkheid en solidariteit en ook 
de individuele verantwoordelijkheid staan centraal bij 
een zo belangrijke zaak als de bescherming van het 
milieu. 
1.2. In de inleiding bij de mededeling over „Milieu 
en landbouw" spreekt de Commissie al meteen over de 
„ontwikkeling van de landbouw en (de) hervorming 
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB)". 
1.2.1. De Commissie wijst er terecht op dat „de 
landbouwers over het algemeen in harmonie met (de) 
natuur (hebben) geleefd en gewerkt. Zonder vruchtbare 
grond, schoon water en een stabiel ecologisch evenwicht 
konden zij niet overleven". De mensen „waren op de 
natuur aangewezen" voor hun levensonderhoud. 
Hieraan verbindt de Commissie de conclusie dat de 
landbouwers een essentieel aandeel gehad hebben in de 
instandhouding van de bodemkwaliteit en de bescher­
ming van de natuur. 
1.2.2. De Commissie erkent dat dit' ook vandaag 
nog het geval is. Zij wijst erop dat „ontvolking en 
plattelandsvlucht in milieudegradatie dreigen te resulte­
ren, en dat de landbouw op dat vlak vaak ernstige 
schade kan voorkomen". 
1.2.3. De Commissie voegt hieraan toe dat de land­
bouw een grote technologische ontwikkeling door­
maakt en daarbij, evenals alle andere activiteiten, aan 
de door economie gestelde eisen moet voldoen. Het zou 
dus irreëel en zinloos zijn, de landbouw los van andere 
economische activiteiten te zien. Dit geldt overigens 
ook omgekeerd. 
1.2.4. Aangezien er een oplossing moet worden ge­
vonden voor de produktie-overschotten, ziet de Ge­
meenschap zich genoodzaakt na te denken over de rol 
van de landbouw in de economie en in de maatschappij. 
Met het oog op een efficiënte en objectieve analyse is 
zij tegelijk van vier soorten gegevens uitgegaan: — de economische situatie: landbouwprijzen, land­
bouwinkomens, enz, 
— de sociale situatie: sociale en gezondheids­
bescherming, opleiding, werkgelegenheid, enz, 
— sociologische, culturele, psychologische en indi­
viduele omstandigheden: demografie, leefwijze en 
leefomstandigheden van personen en gezinnen, leef­
omgeving, communicatiemiddelen, behoud van de 
traditionele waarden, enz., 
— de situatie van het milieu: bescherming van natuur­
gebieden en van het milieu in verhouding tot de 
kwaliteit van het bestaan en de bescherming van de 
gezondheid van de mens. 
1.2.5. De Commissie vat haar standpunt als volgt 
samen: „De maatregelen die nu met het oog op produk-
tiebeheersing moeten worden genomen, (moeten) zo 
worden geconcipieerd dat verdere ontwikkeling van de 
landbouw alleen nog wordt geduld voor zover rekening 
wordt gehouden met de eisen van het milieu, en afdoen­
de garanties worden geboden t.a.v. het herstel van het 
ecologisch evenwicht." 
1.2.5.1. Zij besluit met de optimistische gedachte dat 
de context „om tot integratie van het milieu-aspect te 
komen, gelet op de noodzaak om het produktiepoten-
tieel af te stemmen op de marktbehoeften, bij de huidige 
stand van zaken gunstiger (is) dan ooit". 
1.2.5.2. Het Economisch en Sociaal Comité schaart 
zich achter deze zienswijze, omdat zij hecht doortim­
merd en toekomstgericht is. Wel betreurt het ten zeerste 
dat de Commissie tot nu toe te veel ad ^oc-maatregelen 
heeft voorgesteld. De wezenlijke aspecten worden aan 
de lid-staten overgelaten. 
1.2.6. Daarom moeten onverwijld en op door­
tastende wijze alle noodzakelijke maatregelen worden 
genomen. Het Comité heeft zich te dien aanzien her­
haaldelijk uitgesproken, waarbij het vaak heeft gewezen 
op de halfhartigheid van sommige maatregelen dan wel 
op de ontoereikendheid van de voor de tenuitvoerleg­
ging ervan uitgetrokken middelen. Een en ander geldt 
zowel voor de Commissie als voor de lid-staten. 
Gezien de belangen die op het spel staan, is op dit 
gebied — evenals op andere terreinen — meer politieke 
wil nodig dan tot nu toe aan de dag wordt gelegd. 
1.2.6.1. Het is nodig: 
— na te gaan of de onderhavige voorstellen van de 
Commissie nauwkeurig aansluiten bij haar algeme­
ne zienswijze, en 
— te beoordelen in hoeverre deze maatregelen geschikt 
zijn om de vraagstukken waarmee zowel de land­
bouwers als de niet-landbouwers worden gecon­
fronteerd, aan te pakken. Het gaat om de levens­
kwaliteit en de gezondheidstoestand van de bevol­
king, en bijgevolg om toekomst en welzijn van de 
samenleving. 
1.2.6.2. Aangezien het vraagstuk alle aspecten van 
de maatschappij raakt, zijn individuele en collectieve 
verantwoordelijkheid, respect voor anderen, rechtvaar­
digheid en solidariteit de sleutelwoorden. 
Nr. C 298/42 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 11. 89 
1.3. Het is nuttig, in het kort te herinneren aan de 
meest markante standpunten van het Comité ter zake. 
1.3.1. Het Comité heeft in zijn adviezen permanent 
rekening gehouden met het milieu-aspect. De discussie 
in het Comité over de nieuwe koers van het gemeen­
schappelijk landbouwbeleid heeft geleid tot debatten 
over de relatie tussen landbouw en milieu. 
1.3.2. Het Comité heeft in verschillende adviezen een 
groot aantal opmerkingen en standpunten naar voren 
gebracht: advies over de vooruitzichten van het gemeen­
schappelijk landbouwbeleid (1985), advies over de wij­
zigingen van de verordening betreffende de landbouw­
structuren (1986), initiatiefadvies over de verschillende 
landbouwvoorstellen met het oog op de tenuitvoerleg­
ging van de Europese Akte (1987), advies over het 
voorstel van de Raad inzake de preventie van milieu­
aantasting door acties op het gebied van onderwijs en 
opleiding (1988), advies over het voorstel voor een 
richtlijn inzake de doelbewuste introductie van gene­
tisch gemodificeerde organismen in het milieu (1988). 
1.3.3. Ter herinnering aan de standpunten van het 
Comité kan erop worden gewezen: 
1.3.3.1. Dat het Comité zeer veel waarde hecht aan 
een offensief milieubeleid. Het is dus voorstander van 
constructieve en vrijwillige maatregelen ter verbetering 
van het milieu. 
1.3.3.2. Dat het een goede zaak acht, bij de nieuwe 
koers van het gemeenschappelijk landbouwbeleid een 
plaats in te ruimen voor een milieubeleid: 
— dat het een grote betekenis toekent aan de rol van 
de landbouw bij het behoud van het plattelands-
milieu, en 
— het noodzakelijk acht, landbouwmethodes te beper­
ken, die het plattelandsmilieu schade toebrengen. 
1.3.3.3. Het Comité hecht het grootste belang aan 
een beleid dat meer is gericht op kwaliteitsproduktie 
dan op produktie van grotere hoeveelheden: 
„Een hogere produktiviteit kan nu niet meer via 
produktie van grotere hoeveelheden worden be­
werkstelligd, maar moet bereikt worden door een 
efficiënter gebruik van produktiefactoren. Bo­
vendien moeten kwaliteitsprodukten worden voort­
gebracht, dienen de arbeidsvoorwaarden te worden 
verbeterd en moeten milieuvriendelijkere ak­
kerbouw- en veeteelttechnieken worden ontwik­
keld." 
In dit verband heeft het Comité zich uitgesproken voor 
stimulering van alternatieve produktiemethodes in de 
landbouw. 1.3.3.4. Het Comité heeft de wens geuit dat er meer 
wordt gedaan aan landbouwonderzoek en aan voorlich­
ting en scholing: 
„Door landbouw veroorzaakte schade aan het mi­
lieu kan via gerichte voorlichting en opleiding van 
producenten van milieubelastende stoffen worden 
voorkomen." 
1.3.3.5. Het Comité heeft er zich voor uitgesproken 
dat wordt overwogen, de milieu-activiteiten van de 
landbouwers extra te belonen en dat het van belang is 
het milieu te beschermen door „de ontvolking in vele 
van de landschappelijk waardevolste gebieden van Eu­
ropa (te) verhinderen". 
1.3.3.6. Ten slotte erkent het Comité „dat op dit vlak 
gemeenschappelijke regels (moeten) worden vastgesteld 
(aanpassing van de rechtsvoorschriften inzake het ge­
bruik van plantenbehandelingsmiddelen, meststoffen, 
hormonen, enz.), en dat geïmporteerde produkten aan 
dezelfde voorschriften (moeten) worden onderworpen 
als produkten uit de Gemeenschap". 
1.4. De bescherming van het milieu is de logische 
consequentie van het respect voor de mens en is een 
bepalende factor voor de kwaliteit van het bestaan. 
1.4.1. De mens gaat vaak ondoordacht om met het 
milieu en brengt het schade toe, terwijl juist een ver­
standige en positieve aanpak nodig is. Het is de mens 
die de natuurlijke hulpbronnen en de omgeving aantast 
of beschermt. Op deze wijze dient of schaadt hij de 
gemeenschap. 
1.4.2. Terwijl de problemen in bepaalde gebieden 
door overbevolking nog groter worden, heeft de drasti­
sche ontvolking, met name het vertrek van de land-
bevolking, grote gevolgen voor het onderhoud van de 
natuur. Hieruit blijkt dat de mens enerzijds bijdraagt 
tot milieuvervuiling en -bederf, maar anderzijds als 
enige in staat is, het milieu te onderhouden en te be­
schermen (zie paragraaf 1.3.3.5). 
1.4.3. Bij de bescherming van het milieu op het 
platteland en in stedelijke gebieden zijn scholing en 
voorlichting van doorslaggevende betekenis. 
Het Comité heeft hier al eerder de aandacht op ge­
vestigd, omdat het ervan uitgaat dat scholing in sa­
menhang met voorlichting — naast de uitermate be­
langrijke technische inhoud — ook aspecten als ethiek 
en burgerzin moet omvatten. 
1.4.4. Waar het om de onderlinge relatie tussen mi­
lieu en landbouw gaat, kunnen de volgende vijf opmer­
kingen worden gemaakt: 
— De landbouw is een dynamisch onderdeel van de 
economische bedrijvigheid en van het maatschappe­
lijk leven, en valt dus onder de wetten van de 
markteconomie. 
27. 11. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 298/43 
— De landbouwers hebben — evenals alle werkenden 
— het recht om samen met hun gezin van de op­
brengst van hun werk — in economische en maat­
schappelijke zin — te leven. 
— Hun bijdrage tot het behoud van het milieu vloeit 
voort uit hun activiteit en hun beroepsverantwoor-
delijkheid. Waar de landbouwactiviteit verdwijnt of 
sterk terugloopt, moet naar geschikte mogelijkhe­
den worden gezocht om de natuur in stand te hou­
den en de fauna te beschermen. 
— Het gebruik van bepaalde produkten voor beroeps­
doeleinden kan ontegenzeggelijk schadelijk zijn 
voor de mens. De eerste slachtoffers zijn vaak de­
genen die dergelijke middelen gebruiken. Daarom 
moeten voorlichting en scholing worden bevorderd 
en moeten adequate voorschriften worden uit­
gewerkt waarbij telkens de doeltreffendheid cen­
traal moet staan. 
Hetzelfde geldt voor consumenten en voor bewoners 
van gebieden waar bepaalde gevaren dreigen, met name 
t.a.v. opleiding en voorlichting, die objectief en voor 
iedereen toegankelijk moeten zijn. 
1.5. De problemen die zich voordoen wanneer het 
tegelijk om „milieu en landbouw" gaat, moeten niet 
alleen met behulp van specifieke maatregelen maar ook 
d.m.v. een algemene politieke aanpak worden opgelost: 
bij bepaalde vormen van door de ene of andere land­
bouwactiviteit veroorzaakt milieubederf moet de oor­
zaak in een voorafgaand stadium worden gezocht (b.v. 
keuze van technologieën en produktiemiddelen, pro-
duktiedoelstellingen, enz.). 
Bij de bestudering van de problematiek inzake milieu­
bescherming dringen zich drie vragen op die betrekking 
hebben op: 
1.5.1. Het doel van de economie, met name m.b.t. 
de plaats van de mens als producent en consument (rol, 
mate van autonomie, daadwerkelijke verantwoordelijk­
heid, ...). 
1.5.2. De waarde die aan het leven wordt gehecht 
(aan het leven van anderen en aan het eigen leven), en 
bijgevolg de prijs die men bereid is te betalen om dit 
leven te beschermen en het met gezamenlijke inspannin­
gen levenswaardiger te maken (d.m.v. financiële steun 
en door aanvaarding van regels die soms streng zijn, 
maar onontbeerlijk blijken wanneer het algemeen wel­
zijn in het geding is). 
1.5.3. De betekenis van de vrijheid, die wordt inge­
perkt door de rechter van de anderen en door de ver­
plichting voor degenen die schade veroorzaken, deze te 
herstellen. 
2. Bijzondere opmerkingen 
2.1. De landbouwactiviteit kan, al naar gelang, de 
oorzaak vormen van milieubederf of juist tot milieu­
bescherming bijdragen. 
De voorgestelde maatregelen dienen dus telkens aan de 
specifieke situatie te zijn aangepast. 2.2. Toezicht op de effecten van de landbouwbedrijvig-
heid 
2.2.1. Het Comité schaart zich achter de voorstellen 
en de richtsnoeren tot wijziging of beperking van pro-
duktietechnieken die gevaren opleveren voor het milieu, 
en voor de bevolking. 
2.2.2. Sommige bestaande en andere door de Com­
missie voorgestelde maatregelen zijn interessant genoeg 
om, mits zij worden aangevuld, te kunnen leiden tot 
een werkelijk samenhangend beleid. In dit verband 
wordt tevens gewezen op de gevolgen van een te hoog 
waterverbruik door landbouwbedrijven en alle andere 
gebruikers, dat naar gelang van de plaatselijke omstan­
digheden een risicio voor de waterhuishouding kan 
opleveren. 
2.3. Evaluatie van de invloed van ruimtelijke ordening 
op het milieu 
2.3.1. De door de Commissie voorgestelde maatrege­
len m.b.t. het gebruik van de grond zijn positief. 
2.3.2. Deze voorstellen zijn van het allergrootste be­
lang voor alle activiteiten met het oog op bodemverbete­
ring: ruilverkaveling, drainage, irrigatie, ontbossing. 
Toepassing van dergelijke maatregelen zou de schadelij­
ke of negatieve invloed van deze activiteiten moeten 
beperken. 
2.4. Beperking van de ongewenste effecten van het 
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen 
2.4.1. De Commissie denkt aan: 
— de herziening van de vergunning betreffende het 
gebruik van bepaalde produkten of stoffen, 
— het opstellen van strengere normen inzake werking, 
produktie en commercialisering, 
— de controle op de etikettering. 
2.4.2. Dit zijn positieve maatregelen. Het Comité 
wenst nl. een betere voorlichting van de landbouwers. 
Voor de gebruikers van een produkt is er een nieuwe 
band tussen voorlichting en verantwoordelijkheid. 
Ook vindt het Comité het positief dat de Commissie 
zal nagaan of gevaarlijker soorten bestrijdingsmiddelen 
voortaan nog wel gedistribueerd en gebruikt mogen 
worden door mensen die niet over adequate beroeps­
kwalificaties, uitrusting en installaties beschikken. 
2.4.3. De volgende drie maatregelen vormen hierop 
een nuttige aanvulling: 
— meer onderzoek dat leidt tot echte milieu­
bescherming: onderzoek naar nieuwe actieve stof­
fen, gezamenlijke bestrijdingsprogramma's, enz., 
Nr. C 298/44 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 27. 11. 89 
— het uitwerken van uitgebreide, door de landbouwers 
ondersteunde voorlichtingscampagnes, waarbij de 
landbouwers vrijwillig en gezamenlijk besluiten het 
overmatige gebruik van gewasbeschermings­
middelen te beperken en met de bescherming van 
het milieu rekening te houden, 
— betere scholing van de landbouwers. 
2.5. Vermindering van het overmatige gebruik van mi­
nerale meststoffen 
2.5.1. In bepaalde kwetsbare gebieden vloeit de door 
vervuiling met nitraten veroorzaakte milieuschade uit 
de landbouwactiviteit voort. Dit soort vervuiling is, uit 
welke bron zij ook afkomstig is, altijd schadelijk voor 
milieu en mens. 
2.5.2. Er is grote nauwlettendheid bij de stikstofgift 
door de landbouwers nodig en de meest voorkomende 
fouten zouden moeten worden rechtgetrokken. De land­
bouwers moeten dus nauwkeurig worden voorgelicht 
over de stikstofemissie van atmosferische oorsprong. 
2.5.3. Het Comité schaart zich achter het. voorstel 
van de Commissie waarin wordt aanbevolen, uit te 
gaan van een actieve en vrijwillige participatie van de 
landbouwers bij het streven naar een vermindering van 
de uitworp van nitraten. Er wordt gewezen op de voor­
stellen van het Comité m.b.t. het gebruik van „economi­
sche hulpmiddelen in het milieubeleid", die in het advies 
over het vierde actieprogramma voor het milieu van de 
Europese Gemeenschap zijn opgenomen. Er zou met 
name meer onderzoek moeten worden verricht naar de 
strooimethodes, de strooifrequentie en het effect van de 
stikstofcyclus. 
2.6. Toezicht op de concentratie van intensieve vee­
houderijen 
2.6.1. Concentratie van grootschalige intensieve vee­
houderijbedrijven kan een bron van vervuiling opleve­
ren, met name voor het grondwater, en kan daarnaast 
ook andere ongemakken met zich meebrengen (b.v. 
geurhinder). 
2.6.2. Als er geen evenwicht is tussen de grootte van 
deze bedrijven en de maximale mogelijkheden om de 
mest op de eigen gronden te verspreiden, zal het noodza­
kelijk zijn de mest te verwerken en/of deze te vervoeren 
naar en uit te strooien in andere bedrijven. 
2.6.3. Het Comité acht de volgende door de Commis­
sie voorgestelde maatregelen dan ook wenselijk: 
— Voor de oprichting van nieuwe produktie-eenheden 
of aanzienlijke uitbreiding van bestaande eenheden 
is een milieu-effectrapportage vereist en moet tevo­
ren een vergunning zijn afgegeven. 
— De drijfmestgift moet beperkt blijven tot de opna­
mecapaciteit van de gewassen. — Er moet een bewijs worden geleverd dat bij 
mestoverschotten de mest is verwerkt en/of ver­
voerd naar en uitgestrooid in andere bedrijven dan 
wel dat de veestapel is verminderd. 
2.6.4. Deze maatregelen moeten, evenals de maatre­
gelen betreffende gewasbeschermingsmiddelen en mest­
stoffen, gepaard gaan met maatregelen op het gebied 
van onderzoek, ontwikkeling en scholing. Bovendien 
zou bij milieuschade het principe „de vervuiler betaalt" 
moeten worden toegepast. 
2.6.5. Het Comité erkent dat de huidige verhouding 
tussen de hoeveelheid dierlijke mest en het in de zones 
van intensieve veehouderij beschikbare landbouwareaal 
een cruciaal probleem vormt. Deze ongelijke verhou­
ding is het gevolg van het voedersysteem op basis van 
geconcentreerde voedermiddelen waarvan de bestand­
delen voor het grootste deel zijn ingevoerd. Het Comité 
dringt er dan ook bij de Commissie op aan, afdoende 
maatregelen te nemen om het massale gebruik van 
dit soort voeders te beperken en te controleren (zie 
paragraaf 1.3.3.6). 
2.7. Bestrijding van de woestijnvorming: stimulering 
van adequate economische activiteiten in bena­
deelde plattelandsgebieden 
2.7M. De instandhouding van de agrarische bedrij­
vigheid is noodzakelijk voor het milieu-evenwicht in 
vele benadeelde gebieden; o.m. de toename van branden 
en de landschapsvervlakking als gevolg van bosbouw-
monocultuur of door steeds meer braaklegging vormen 
niet denkbeeldige risico's (zie paragraaf 1.4.2). 
2.7.2. Behoud van de agrarische bedrijvigheid is ge­
baseerd op: 
2.7.2.1. Een globaal beleid voor extensivering van de 
landbouwproduktie: daartoe moeten de — met name 
fiscale en bestuursrechtelijke — hinderpalen die de ex­
tensivering belemmeren, uit de weg worden geruimd. 
In haar Mededeling verwijst de Commissie naar een 
dergelijk beleid. Het Comité zou graag zien dat de 
Commissie concretere voorstellen doet. Dit beleid dient 
ook maatregelen te omvatten, die de natuurlijke tendens 
tot het opgeven van de landbouwactiviteit in probleem­
gebieden een halt toeroept. 
2.7.2.2. Stimulering van diversifiëring en van com­
plementariteit tussen de'landbouwbedrijvigheid en an­
dere economische activiteiten (met name toerisme en 
bosbouw) in probleemgebieden. 
2.7.2.3. Stimulering van kwaliteitsproduktie via de 
invoering van kwaliteitslabels en een herkomstaan­
duiding. De landbouwers hebben in probleemgebieden 
vaak een traditie van kwaliteitsprodukten samen met 
een respectvolle omgang met het milieu kunnen hand-
27. 11. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 298/45 
haven. Als in deze gebieden kwaliteitslabels en her­
komstaanduidingen worden vastgesteld — en nauw­
keurige voorschriften ter zake worden uitgewerkt — 
zou deze traditie te gelde worden gemaakt en ertoe 
bijdragen dat activiteiten met een grote toegevoegde 
waarde blijven bestaan. 
Het Comité acht de ontwikkeling van een dergelijk 
kwaliteitsbeleid ter opwaardering van produkten uit 
achtergebleven plattelandsgebieden wenselijk. 
2.7.2.4. Het Comité is het ermee eens dat de zgn. 
„biologische" landbouw wordt gestimuleerd. Het ver­
zoekt de Commissie dan ook een geschikte regeling 
voor te stellen waarbij de kenmerken van dit soort 
landbouw worden omschreven, de maximale belasting 
van het milieu wordt vastgelegd, de kwaliteit van de 
produkten wordt gegarandeerd, en de consument tegen 
fraude wordt beschermd. 
2.7.2.5. Om de landbouwbedrijvigheid in probleem­
gebieden te behouden, is het nodig, rekening te houden 
met natuurlijke, menselijke en sociologische factoren 
die de produktiekosten kunnen doen toenemen. 
2.8. Inschakeling van de landbouwers bij het milieu-
beschermingsbeleid 
2.8.1. Aangezien de landbouwer een sleutelrol moet 
spelen bij het behoud van het plattelandsmilieu, dient 
een beleid ten uitvoer worden gelegd voor de beloning 
van de diensten die hij met het oog daarop in het 
algemeen belang verricht (zie paragraaf 1.3.3.5). 
2.9. Bescherming van ecologisch kwetsbare gebieden 
2.9.1. De Commissie wijst op het gevaar van achter­
uitgang van bepaalde habitats en van verdwijning van 
Gedaan te Brussel, 27 september 1989. soorten in kwetsbare, met name vochtige gebieden. Er 
zijn communautaire maatregelen genomen om een aan 
de oppervlakte gebonden steunregeling in te voeren 
voor landbouwers die er zich toe verbinden ecologisch 
verantwoorde methoden toe te passen. 
Helaas hebben deze maatregelen slechts een zeer be­
perkte actieradius. De wijze van uitvoering dient te 
worden herzien zodat schaalvergroting mogelijk is. 
2.9.2. Evenals in vroegere adviezen (zie paragrafen 
1.3.3.5 en 1.4.4.3) wijst het Comité erop hoe belangrijk 
het is, in kwetsbare gebieden een vergoeding toe te 
kennen aan landbouwers die het milieu, in het belang 
van allen, beschermen en verbeteren, bijvoorbeeld door 
te voorkomen dat de lucht wordt vervuild, door het 
landschap in stand te houden, en door hun bedrijf voor 
het publiek gemakkelijker toegankelijk te maken. 
2.10. Uitbreiding van het stelsel van beheersovereen­
komsten tussen landbouwer en overheid voor het 
onderhoud van gebieden 
2.10.1. In dergelijke beheersovereenkomsten tussen 
de landbouwers en de diverse overheden zouden aan 
het recht tot produceren bepalingen betreffende kwali­
teitseisen en natuurbehoud moeten worden verbonden. 
2.10.2. Deze op plaatselijk, regionaal of nationaal 
niveau gesloten overeenkomsten zouden bijvoorbeeld 
betrekking kunnen hebben op onderhoud van wegen, 
heggen, skipistes, e.d., op de bescherming van inheemse, 
met uitsterving bedreigde soorten, de exploitatie van 
het onderhout, de verwijdering van kreupelhout, enz. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE