Brussel, 18.5.2010

COM(2010)235 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

betreffende toekomstige stappen op het gebied van bioafvalbeheer in de Europese Unie

SEC(2010)577

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

betreffende toekomstige stappen op het gebied van bioafvalbeheer in de Europese Unie

INLEIDING

Bioafval zoals in de herziene kaderrichtlijn afvalstoffen (KRA)[1] gedefinieerd, omvat tuin- en plantsoenafval, levensmiddelen- en keukenafval van huishoudens, restaurants, cateringfaciliteiten en winkels en vergelijkbare afvalstoffen van de levensmiddelenindustrie. Het omvat geen afval van bos- of landbouw en mag niet worden verward met het ruimere "biologisch afbreekbare afvalstoffen", waartoe ook andere biologisch afbreekbare materialen zoals hout, papier, karton en zuiveringsslib behoren.

In de EU wordt jaarlijks 118 à 138 miljoen ton bioafval geproduceerd, waarvan ongeveer 88 miljoen ton stedelijk afval. De hoeveelheid bioafval zal tegen 2020 naar schatting gemiddeld met 10% toenemen.

Momenteel zijn in de EU allerlei verwerkingsmethoden voor bioafval gangbaar[2]:

- sommige landen verbranden niet gestort bioafval vooral, waarbij een hoog percentage materialen wordt teruggewonnen en vaak geavanceerde strategieën ter bevordering van biologische afvalverwerking worden toegepast;

- sommige landen winnen een hoog percentage materialen terug, maar verbranden relatief weinig bioafval, en hebben van de hoogste composteringspercentages in de EU;

- sommige landen storten bioafval vooral en blijven het door het ontbreken van alternatieven moeilijk hebben om te voorkomen dat afval wordt gestort.

In de EU wordt gemiddeld 40% (in sommige lidstaten tot 100%) van het bioafval gestort. Storten houdt echter 1) belangrijke milieurisico's in zoals emissies van broeikasgassen en verontreiniging van de bodem en het grondwater en 2) leidt er eveneens toe dat kostbare hulpbronnen (compost, energie) onomkeerbaar aan economische en natuurlijke cycli worden onttrokken. Daarbij wordt leidende beginselen van het EU-beleid inzake afvalstoffen en duurzaam beheer van hulpbronnen geweld aangedaan, met name het beginsel van afvalhiërarchie, dat aan alle nationaal afvalstoffenbeleid ten grondslag moet liggen.

EU-WETGEVING IN VERBAND MET BIOAFVAL

Het beheer van bioafval valt onder verschillende EU-wetsbesluiten. Het KRA schrijft de lidstaten voor afvalbeheerbeleid te ontwikkelen dat erop gericht is de gezondheid van milieu en mens te beschermen en een duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen te waarborgen. De lidstaten zijn aldus wettelijk verplicht de verwerking van bioafval volgens hun specifieke omstandigheden te optimaliseren. Artikel 4 betreffende de "afvalhiërarchie" bepaalt dat preventie van afval de beste optie is, gevolgd door hergebruik, recycling en energieterugwinning. Verwijderen (storten, verbranden met lage energieterugwinning) geldt als de slechtste optie voor het milieu. Lidstaten mogen voor bepaalde afvalstromen van die hiërarchie afwijken voor zover dit op grond van het levenscyclusdenken met betrekking tot de algemene effecten van die afvalstoffen gerechtvaardigd is.

De KRA moedigt de lidstaten aan bioafval afzonderlijk in te zamelen en te recycleren en staat toe dit mee te rekenen bij het bepalen van het bindende recyclingstreefcijfer voor stedelijk afval. Voorts maakt de KRA het mogelijk EU-minimumeisen voor bioafvalbeheer en criteria voor de kwaliteit van compost van bioafval alsook eisen inzake de oorsprong van het afval en verwerkingsprocedés vast te stellen. Om die criteria is gevraagd teneinde meer vertrouwen te wekken bij de gebruiker en, ter ondersteuning van een materiaalefficiënte economie, de markt te versterken.

De KRA stelt ook energie-efficiëntieniveaus vast waaronder de verbranding van stedelijk vast afval niet als nuttige toepassing mag worden beschouwd. Hierdoor kan de verbranding van bioafval met lage calorische waarde worden ontmoedigd.

De richtlijn storten van afvalstoffen[3] verplicht de lidstaten het storten van stedelijk biologisch afbreekbaar afval tegen 2016 (ten opzichte van 1995) geleidelijk met 35% te verminderen. Voor lidstaten die in 1995 veel afval gestort hebben, is de termijn met vier jaar verlengd[4]. Doel van deze maatregelen is de productie en emissie van broeikasgassen van stortplaatsen te verminderen.

De richtlijn storten van afvalstoffen schrijft echter geen specifieke verwerkingsopties voor het niet-gestorte afval voor. In de praktijk kiezen de lidstaten vaak voor de schijnbaar gemakkelijkste en goedkoopste optie zonder met de werkelijke baten en kosten voor het milieu rekening te houden. Dit heeft tot een langdurige discussie geleid of aanvullende regelgeving nodig kan zijn.

CONTEXT VAN DE MEDEDELING

In 2002 is in het zesde milieuactieprogramma[5] om EU-wetgeving betreffende biologisch afbreekbaar afval gevraagd. In 2005 is in het kader van de thematische strategie inzake afvalstoffen[6] voorgesteld om specifieke bioafvalwetgeving door een pakket op afzonderlijke bioafvalbeheerthema's gerichte acties te vervangen. Meer recent heeft de KRA de Commissie opgelegd het beheer van bioafval te beoordelen en in voorkomend geval een voorstel in te dienen. De door de Commissie opgestelde analyse vormt de basis voor deze mededeling.

In het kader van haar analyse heeft de Commissie een brede stakeholdersraadpleging uitgevoerd en een groenboek uitgebracht[7]. Een eerste raadplegingsronde over het groenboek is medio maart 2009 geëindigd. Stakeholders is naar hun mening over beleids- en technologieopties en verwachte toekomstige ontwikkelingen op het gebied van bioafvalbeheer gevraagd. Er zijn bijna 150 opmerkingen ontvangen en op een specifieke CIRCA-website openbaar gemaakt[8].

Op 9-10 juli 2009 heeft de Commissie samen met drie lidstaten een conferentie georganiseerd waar stakeholders gelegenheid hebben gekregen tot verdere inspraak. Er waren ongeveer 200 deelnemers[9]. Op 25 juni 2009 heeft de Raad Milieu zijn conclusies betreffende het groenboek van de Commissie vastgesteld[10]. De Raad, die bezorgdheid uitsprak over het toenemende bioafvalvolume en gerelateerde milieu-effecten en het erover eens was dat verbeterd bioafvalbeheer tot het bestrijden van de klimaatverandering kon bijdragen en kon helpen de bodemkwaliteit te verbeteren (compostering) en de streefcijfers voor hernieuwbare energie te bereiken (biogas), heeft de Commissie dringend verzocht bij de afweging van beleidsopties met lokale omstandigheden rekening te houden. De Raad heeft de Commissie uitgenodigd in voorkomend geval tegen 2010 met een EU-wetgevingsvoorstel over biologisch afbreekbaar afval te komen. Een ontwerpverslag van het Europees Parlement ingevolge het groenboek is in bespreking.

Tijdens extra stakeholdersraadplegingen in mei-juni en oktober 2009 hebben stakeholders de gelegenheid gekregen voor de Commissieanalyse ontwikkelde scenario's te onderzoeken en er opmerkingen over te maken. Daarbij is bevestigd dat er brede consensus bestaat over de economische en milieukansen die met een beter bioafvalbeheer verband houden, maar duidelijk geworden dat over de noodzaak van EU-wetgevingsinitiatieven de meningen sterk uiteenlopen.

BEREIK EN DOELSTELLINGEN

In de voorliggende mededeling worden de stappen uiteengezet die in dit stadium door de Commissie nodig worden geacht om het beheer van bioafval te optimaliseren. Met name worden in de mededeling:

- conclusies uit de Commissieanalyse getrokken;

- aanbevelingen gedaan voor verdere maatregelen om ten volle van de voordelen van behoorlijk bioafvalbeheer te profiteren;

- de voornaamste mogelijke gedragslijnen op EU-niveau en nationaal niveau en de manieren waarop deze het beste ten uitvoer kunnen worden gelegd, beschreven.

VERBETERD BIOAFVALBEHEER - EEN ONGEBRUIKT POTENTIEEL

De volgende voordelen zijn te behalen indien recycling en nuttige toepassing van bioafval maximaal worden benut:

- financiële besparingen voor de burgers (één derde van de door VK-huishoudens aangekochte voedingsmiddelen - benaderende waarde 19 miljard euro - bijvoorbeeld wordt afval). Tot 60% van dit afval is theoretisch te vermijden[11];

- vermijden van ongeveer 10 miljoen ton CO2-equivalente emissies, i.e. een bijdrage van 4% aan het EU-streefcijfer voor 2020 van 10% vermindering ten opzichte van de emissies van 2005 voor de niet onder de regeling voor de emissiehandel vallende sectoren; bij een ambitieus preventiebeleid is tot 44 miljoen ton CO2-equivalent te vermijden[12];

- ongeveer één derde van het EU-streefcijfer voor 2020 voor het gebruik van hernieuwbare energie in het vervoer[13] kan worden bereikt door het gebruik van uit bioafval geproduceerd biogas als voertuigbrandstof en ongeveer 2% van het totale streefcijfer voor hernieuwbare energie kan worden bereikt indien alle bioafval in energie wordt omgezet;

- met een factor 2,6 vergrote markt voor kwaliteitscompost: totale omvang ongeveer 28 miljoen ton[14];

- besparingen op hulpbronnen door 10% van de fosfaatmeststoffen, 9% van de kalimeststoffen en 8% van de kalkmeststoffen[15] door compost te vervangen;

- verbeteren van 3% à 7% van de uitgeputte landbouwbodems in de EU door middel van compost en aanpakken van het probleem van achteruitgaande bodemkwaliteit in Europa[16];

- deze ramingen kunnen niet worden opgeteld omdat zij voor een deel op alternatieve oplossingen betrekking hebben. Toch zijn er ook synergieën: zo kan anaerobe vergisting tot het bereiken van de CO2- en biobrandstofstreefcijfers en tot bodemverbetering bijdragen indien het digestaat op de bodem wordt toegepast. Uit de voordelen blijkt een aanzienlijk potentieel dat ertoe kan bijdragen de milieudoelstellingen te bereiken, met name in die omstandigheden waar deze de meest kosteneffectieve oplossing zijn.

VOORNAAMSTE BEVINDINGEN VAN DE COMMISSIEANALYSE

De in deze mededeling besproken beleidsopties hebben betrekking op een basisscenario, waarbij ervan wordt uitgegaan dat reeds van kracht zijnde wetgeving, met name de richtlijn storten van afvalstoffen, volledig ten uitvoer wordt gelegd, maar de volgende 20 jaar geen extra initiatieven worden genomen. De beleidsopties spitsen zich bijgevolg toe op de kosten en baten van extra maatregelen, waaronder een betere toepassing van de afvalhiërarchie van de KRA.

In de analyse is bevestigd dat hier belangrijke en kostenefficiënte kansen liggen Volgens de analyse zijn er op EU-niveau geen beleidstekorten die de lidstaten ervan kunnen weerhouden passende actie te ondernemen, maar zouden extra ondersteunende actie op EU-niveau en prikkels op nationaal niveau en een behoorlijke toepassing van de afvalhiërarchie waardevol zijn voor het creëren van belangrijke economische en milieuvoordelen voor geheel de EU.

De belangrijkste voordelen van verbeterd bioafvalbeheer zouden de vermeden emissies van broeikasgassen zijn, hetgeen zich bij alle extra kosten in belangrijke maatschappelijke baten zou vertalen. Tegelijkertijd zou de productie van compost en biogas van goede kwaliteit bevorderlijk zijn voor de bodemkwaliteit en de hulpbronnenefficiëntie alsmede voor een hoger niveau van energiezelfvoorziening.

Het beter afstemmen van het beheer van bioafval op de afvalhiërarchie en andere KRA-bepalingen kan in ecologische en financiële voordelen van 1,5 miljard euro (matige toename van recycling) à 7 miljard euro (ambitieus recycling- en preventiebeleid) resulteren[17]. Het combineren van een matig ambitieus recycling- en preventiebeleid zou tot besparingen van 5,5 miljard euro (waarvan 4,1 miljard euro door afvalpreventie) leiden. Ongeveer 34 miljoen ton CO2-equivalent kan worden bespaard (80-90% door preventie). Ook zouden er sterkere markten voor compost en biogas en directe financiële voordelen voor de EU-huishoudens door de preventie van voedingsmiddelenafval ontstaan[18].

PRIORITAIRE ACTIES OM HET BIOAFVALBEHEER IN DE EU TE OPTIMALISEREN WAT MOET ER NAAST DE TENUITVOERLEGGING VAN DE RICHTLIJN STORTEN VAN AFVALSTOFFEN GEDAAN WORDEN?

De in dit punt geschetste initiatieven beogen het bevorderen van het best mogelijke gebruik van de bestaande wetgeving, waarbij de lidstaten veel ruimte wordt gelaten om de beleidskoers te kiezen die het beste aan hun situatie is aangepast.

Initiatieven op EU-niveau

Hoewel er voor de lidstaten reeds veel mogelijkheden bestaan om het bioafvalbeheer te verbeteren, is het steunen van initiatieven op EU-niveau van cruciaal belang om de vooruitgang te versnellen en ervoor te zorgen dat in de Unie gelijke spelregels gelden. Dienovereenkomstig is de Commissie voornemens de volgende stappen te doen:

Preventie van bioafval

Volgens de KRA zijn de lidstaten verplicht nationale afvalbeheerplannen te ontwikkelen overeenkomstig de afvalhiërarchie. Bovendien moeten zij uiterlijk eind 2013 nationale afvalpreventieplannen alsmede benchmarks die de vooruitgang meetbaar maken, ontwikkelen Het opnemen van nationale streefcijfers voor bioafvalpreventie kan een krachtige extra maatregel zijn.

In verreweg de meeste lidstaten zijn geen duidelijke en meetbare stappen gedaan om de bioafvalpreventie te verhogen. Dit is deels toe te schrijven aan het ontbreken van duidelijke richtsnoeren, waaronder meetbare kwantitatieve streefcijfers, maar grotendeels toe te schrijven aan het gevoelig liggen van wat negatief als het beperken van de keuzes van de consument wordt gepercipieerd. Door onzekerheden in verband met nationale omstandigheden die verschillen, kunnen de effecten van bindende EU-preventiestreefcijfers nog niet worden ingeschat. Niettemin kunnen ingevolge de KRA volgens de comitéprocedure indicatoren voor preventiemaatregelen worden vastgesteld ter ondersteuning van maatregelen van de lidstaten.

Bovendien kan de Commissie verdere ondersteuning verlenen voor de zo grootschalig mogelijke toepassing van best practices. Zij overweegt volgens de comitéprocedure specifieke richtsnoeren inzake bioafvalpreventie voor nationale afvalpreventieplannen voor te stellen en verder te werken aan een voorstel voor een pakket indicatoren aan de hand waarvan kan worden nagegaan of het adequaat is in de toekomst afvalpreventiestreefcijfers op EU-niveau vast te stellen . Deze acties moeten de nodige prikkel verschaffen om met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel tot meer preventie te komen.

Verwerking van bioafval

Voor bioafval dat niet kan worden voorkomen, dienen de lidstaten met het oog op hun specifieke omstandigheden (bijvoorbeeld bevolkingsdichtheid, vraag naar compost of energie, enz.) de beste beheeropties te kiezen. Een aantal lidstaten heeft het storten van bioafval al spectaculair verminderd of zal naar verwachting het storten van bioafval spectaculair verminderen en de biologische verwerking ervan uitbreiden. Het is echter onwaarschijnlijk dat de minder vergevorderde lidstaten in de nabije toekomst belangrijke stappen in de richting van compostering en productie van biogas zullen doen. Waarschijnlijker is het dat zij verder de schijnbaar gemakkelijkste opties zullen kiezen zonder met de totale milieubaten en -kosten rekening te houden. Een en ander verklaart waarom sommige lidstaten en stakeholders de EU bleven vragen actie te ondernemen op dit gebied.

Uit de in de bijlage gespecificeerde kosten-batenanalyse blijkt dat de potentiële voordelen maatschappelijk en voor de EU in haar totaliteit belangrijk zijn. Doordat de omstandigheden in de lidstaten echter verschillen, zijn, met name vanuit het oogpunt van subsidiariteit, verdere werkzaamheden nodig alvorens een voorstel voor een EU-streefcijfer voor biologische verwerking in overweging wordt genomen. De Commissie zal haar analyse voortzetten om tot een besluit te komen betreffende de adequaatheid van het vaststellen van streefcijfers uiterlijk in 2014 in het kader van de KRA. Waarschijnlijk zal de vaststelling van een streefcijfer voor biologische verwerking gepaard moeten gaan met het uitbreiden van gescheiden inzameling om een goede kwaliteit van compost en digestaat te waarborgen.

Keuzes tussen gecentraliseerde of gedecentraliseerde compostering, energieproductie door vergisting en verschillende manieren om de geproduceerde energie toe te passen - vervoer, elektriciteit, warmteproductie - zullen van lokale omstandigheden (energiemix, mogelijke synergieën met ander beleid) afhangen en moeten aan de lidstaten worden overgelaten.

De voorgestelde richtlijn over industriële emissies[19] die beoogt de huidige IPPC-richtlijn[20] te vervangen, omvat de voornaamste beginselen betreffende de verlening van vergunningen voor en uitoefening van controle op grote installaties voor de verwerking van bioafval (met een capaciteit van meer dan 50 ton per dag). Regelgeving betreffende bioafval kan de gezondheidsvoorschriften voor de inzameling en verwerking van dierlijke bijproducten aanvullen, maar mag er geen afbreuk aan doen[21].

Bescherming van de EU-bodems

Compost en digestaat van bioafval worden als materiaal te weinig gebruikt. Hoewel zij uitstekend tot de hulpbronnenefficiëntie van de EU en de verbetering van de koolstofarme grond kunnen bijdragen, lijdt de vraag ernaar in veel lidstaten onder een gebrek aan vertrouwen van de eindgebruiker.

Om dit aandachtspunt aan te pakken, moet het gebruik van die materialen zo worden geregeld dat geen negatieve effecten op de bodems worden gegenereerd.

Er dienen normen voor compost en digestaat te worden ingesteld om het vrije verkeer ervan op de interne markt mogelijk te maken en het gebruik ervan toe te laten zonder verdere monitoring en controle van de bodems waarop zij worden toegepast. Deze normen kunnen mogelijk het efficiëntst door middel van de einde-afvalfase-procedure van de KRA worden ingesteld. De Commissie is werkzaamheden begonnen om de technische grondslag voor een eventueel voorstel te onderzoeken[22].

Naar verwachting zal niet alle biologisch verwerkt bioafval aan de "product"normen voldoen. Toch kan het gebruik van deze materialen op koolstofarme bodems nuttig zijn indien zij veilig worden toegepast. Volledige harmonisatie in geheel de EU met het oog hierop is niet haalbaar aangezien de lokale omstandigheden (bijvoorbeeld kwaliteit en eisen van de bodem) verschillen, maar er dienen als "veiligheidsnet" voor onveilig gebruik EU-minimumvoorschriften te worden vastgesteld.

De Commissie onderzoekt momenteel de mogelijkheid om deze minimumeisen in te voeren via de zuiveringsslibrichtlijn[23], die wordt herzien. In voorkomend geval zijn een effectbeoordeling voor eind 2010 en een voorstel voor 2011 gepland.

Onderzoek en innovatie

Uit onderzoek en innovatie kunnen nieuwe technologieën en toepassingen voor bioafval (geavanceerde bemestings- en bio-energietoepassingen, biochemische toepassingen, biomaterialen) voortkomen. Het Zevende Kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor onderzoek en technologische ontwikkeling (2007-2013) speelt in deze ontwikkelingen een grote rol. Verschillende thema's van het programma Samenwerking ervan ondersteunen activiteiten die gericht zijn op het voorkomen van bioafval en/of het maximaliseren van de economische waarde ervan.

Meer aandacht voor de volledige tenuitvoerlegging van het bestaande EU-acquis

Uit de in verschillende lidstaten geboekte vooruitgang blijkt dat de bestaande afvalwetgeving een uitstekende basis voor vooruitstrevend bioafvalbeheer is. Het is echter van het grootste belang dat de beschikbare instrumenten ten volle worden benut en behoorlijk worden gehandhaafd. Extra regelgeving kan slechte implementatie of lankmoedige handhaving van bestaande wetgeving niet compenseren. De Commissie zal dan ook – naast het bijstaan van lidstaten – veel meer aandacht besteden aan een betere tenuitvoerlegging van de wetgeving. Met dit doel stelt de Commissie momenteel richtsnoeren op betreffende de toepassing van levenscyclusdenken en -beoordelen in de afvalsector[24].

De effectieve handhaving van de streefcijfers voor niet-storten in de richtlijn storten van afvalstoffen is in dit verband een van de topprioriteiten. In voorkomend geval kan een aantal maatregelen worden genomen om de tenuitvoerlegging van deze richtlijn te versterken, waaronder nauwlettende monitoring dat de streefcijfers voor niet-storten worden bereikt, diepgaande analyse van de strategieën van de lidstaten voor het beheer van biologisch afbreekbaar afval , Europese financiële steun via regionaal beleid. Voorts is de Commissie bezig met de evaluatie van haar middelen voor betere monitoring en het waar nodig verstrekken van meer steun aan de lidstaten om vroegtijdige begeleiding, opleiding en geïntensiveerde samenwerking mogelijk te maken.

Bij de hierboven beschreven stappen zal optimaal van de bestaande wetgeving, overeengekomen comitéprocedures en toetsingsprocessen gebruik worden gemaakt. Door nationaal beleid de nodige ruimte te laten, kan in belangrijke mate worden bijdragen tot een goede tenuitvoerlegging van de afvalwetgeving ter ondersteuning van de EU-grondstoffenefficiëntie.

Door te lidstaten te nemen maatregelen

Afvalbeheerplanning overeenkomstig de "afvalhiërarchie"

Met inachtneming van specifieke lokale omstandigheden moeten de lidstaten eerst en vooral de bepalingen van de KRA ten uitvoer leggen en bij de nationale planning van het bioafvalbeheer naar behoren de "afvalhiërarchie" toepassen. Door behoorlijk gebruik van deze bepalingen, waaraan de lidstaten per 12 december 2010 wettelijk gebonden zijn, zal een belangrijke bijdrage worden geleverd aan geoptimaliseerd bioafvalbeheer en zullen de effecten van de richtlijn storten van afvalstoffen worden gecomplementeerd.

Preventie van bioafval

Overeenkomstig de "afvalhiërarchie" moet afvalpreventie worden uitgebreid, waarbij optimaal van de KRA-afvalpreventieprogramma's gebruik worden gemaakt. Hiertoe behoren passende nationale bioafvalpreventiedoelstellingen om economische groei van de milieu-effecten van het genereren van bioafval los te koppelen, nationale benchmarks voor bioafvalpreventiemaatregelen, monitoring, beoordeling en periodieke rapportage over voortgang bij de verwezenlijking ervan. De Commissie kan helpen door het raamwerk voor die activiteiten te creëren (zie 7.1.1.).

Bevorderen van gescheiden inzameling en biologische verwerking van bioafval

Voor niet te voorkomen bioafval bieden compostering en anaerobe vergisting de meest beloftevolle ecologische en economische opties. Een belangrijke basisvoorwaarde bij deze procedés is echter dat de toegevoerde materialen van goede kwaliteit zijn. In de meeste gevallen is dit het best te realiseren door middel van gescheiden inzameling.

De lidstaten moeten zich terdege voor de invoering van gescheiden inzameling inspannen om tot recycling en anaerobe vergisting van hoge kwaliteit te komen. In Oostenrijk, Duitsland, Luxemburg, Zweden, België, Nederland, Catalonië (Spanje) en bepaalde regio's in Italië bestaan reeds hoogefficiënte systemen op basis van scheiding bij de bron van verschillende bioafvalstromen[25]. Systemen voor gescheiden inzameling kunnen, afhankelijk van bijvoorbeeld de types ingezameld afval (voedingsmiddelenafval, tuinafval, enz.) en de beschikbaarheid van verwerkingsopties, sterk verschillen. De sleutel tot succes ligt in aanpassing aan lokale omstandigheden en gebruikersvriendelijk opzet.

De Commissie beveelt aan dat de lidstaten ten volle de mogelijkheden van de artikelen 11 en 22 van de KRA benutten om prioritair gescheiden inzamelingssystemen in te voeren overeenkomstig de concurrentieregels van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Informatieverstrekking betreffende de tenuitvoerlegging van die artikelen zal waarschijnlijk deel uitmaken van de rapportage-eisen ingevolge de KRA.

Bescherming van de EU-bodems

De Commissie overweegt minimumnormen voor het gebruik van compost en digestaat in de landbouw via de herziening van de zuiveringsslibrichtlijn voor te stellen (zie 7.1.3). Deze regels zouden waarschijnlijk even streng als of minder streng dan in sommige lidstaten reeds ingevoerde regels zijn en aldus minimale heraanpassingen en extrakosten vergen.

Compost - een product van de hoogste kwaliteit voor betere hulpbronnenefficiëntie

De lidstaten moeten de productie en het gebruik van compost van "schoon" (afzonderlijk ingezameld) bioafval bevorderen. Zij dienen proactief de toepassing op brede schaal van dit materiaal door de eindgebruikers te ondersteunen. Dit zou tot een verbetering van de hulpbronnenefficiëntie leiden door de gedeeltelijke vervanging van niet-hernieuwbare minerale meststoffen alsook door het in stand houden van de kwaliteit van de EU-bodems. De lidstaten moeten proactief aan de bepaling van kwaliteitscriteria deelnemen als beschreven in punt 7.1.3 en de toepassing ervan steunen om de marktgroei te versnellen.

Naar "nulstort"

Met betrekking tot het storten van afval moeten de nationale inspanningen zich toespitsen op de volledige tenuitvoerlegging van de streefcijfers voor niet-storten in de richtlijn storten van afvalstoffen en andere bepalingen van de richtlijn in verband met het veilig en gezond storten van gestabiliseerd bioafvalresidu.

"Nulstort" van onverwerkt afval en kwalitatief hoogstaande biologische verwerking is gerealiseerd door sommige lidstaten die reeds de nodige nationale initiatieven hebben genomen. De Commissie beveelt sterk aan dat alle lidstaten in een zo hoog mogelijk tempo "de nulstort" van onverwerkt bioafval nastreven , overeenkomstig de bepalingen van de KRA.

Bij het streven naar het zo weinig mogelijk storten van afval kunnen alle opties die in de afvalhiërarchie een hogere rang bekleden hun rol spelen. Ook energie-efficiënte verbranding kan tot verbeterd algemeen afvalbeheer bijdragen. Met dient echter met alle mogelijke middelen te vermijden dat te zwaar in verbrandingscapaciteit wordt geïnvesteerd waardoor latere opties voor uitgebreidere biologische verwerking of preventie zouden kunnen worden beperkt. In nationale afvalbeheerplannen moet deze kwestie expliciet op middellange en lange termijn worden bekeken.

Produceren van energie uit afvalstoffen

Het meer koolstofvrij maken van de energiesector is een van de voornaamste uitdagingen voor de EU. Bioafval kan tegen relatief lage kosten in elektriciteit, warmte of vervoerbrandstoffen worden omgezet waardoor het gebruik van fossiele brandstoffen wordt beperkt en de voorzieningszekerheid wordt vergroot. De lidstaten moeten deze kans bekijken bij het werken aan maatregelen om hun nationaal bindend streefcijfer voor hernieuwbare energie voor 2020 ingevolge de richtlijn hernieuwbare energie te bereiken[26]. In de richtlijn worden met name de voordelen van het gebruik van afval om vervoerbrandstoffen te produceren, erkend in zoverre deze dubbel tellen voor het streefcijfer van 10% hernieuwbare energie in het vervoer.

Betere tenuitvoerlegging

De behoorlijke tenuitvoerlegging van het EU-rechtsinstrumentarium voor het beheer van bioafval moet door de lidstaten tot een kernprioriteit worden gemaakt . Algemene afvalbeheereisen zoals bescherming van de gezondheid van milieu en mens tijdens de afvalverwerking, voorrang voor afvalpreventie en recycling zijn vastgelegd in de KRA, die tevens specifieke elementen in verband met bioafval (recyclingstreefcijfers voor huishoudelijk en soortgelijk afval dat bioafval kan bevatten, eisen inzake gescheiden inzameling) omvat. Samen met de richtlijn storten van afvalstoffen vormen zij een essentieel wetgevingskader inzake bioafval.

Overeenkomstig de in voorliggende mededeling gepresenteerde wetenschappelijke gegevens en het beginsel van betere regelgeving is het noodzakelijk dat de lidstaten alle kansen van de bestaande EU-wetgeving aangrijpen om hun bioafvalbeheer te optimaliseren.

CONCLUSIES

De analyse van de Commissie bevestigt dat verbeterd beheer van bioafval in de EU een ongebruikt potentieel voor belangrijke ecologische en economische voordelen inhoudt. De voorliggende mededeling schetst acties om dit potentieel te ontsluiten door het bestaande regelgevingskader optimaal te benutten, waarbij de lidstaten veel ruimte wordt gelaten om de voor hun situatie geschiktste opties te kiezen.

[1] 2008/98/EG.

[2] EMA-rapport (7/2009) - Diverting waste from landfill .

[3] 1999/31/EG.

[4] Bulgarije, Cyprus, Tsjechië, Estland, Griekenland, Ierland, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Portugal, Roemenië, Slowakije, VK.

[5] Besluit 1600/2002/EG.

[6] COM(2005) 666 definitief.

[7] COM(2008) 811 definitief.

[8] http://circa.europa.eu/Public/irc/env/biowaste_prop/home.

[9] http://ec.europa.eu/environment/waste/eventspast/biowaste.htm.

[10] 2953e Raad Milieu, document 11462/09.

[11] "The Food We Waste", verslag voor het WRAP (VK). April 2008.

[12] Grotendeels door vermeden emissie in verband met productie en vervoer van voedingsmiddelen.

[13] Zoals geschetst in artikel 3, lid 4, en artikel 21, lid 2, van Richtlijn 2009/28/EG ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen.

[14] ORBIT/ECN, “Compost production and use in the EU”, 2008.

[15] ibidem.

[16] Ongeveer 45% van de EU-bodems bevat te weinig humus.

[17] Totale voordelen voor EU-27 gedurende de periode 2013-2020 - gerekend naar acties buiten de tenuitvoerlegging van bestaande wetgeving.

[18] Zie bijlage (8.3).

[19] COM(2007) 843 definitief.

[20] 96/61/EG.

[21] (EG) nr. 1774/2002.

[22] Zie JRC-IPTS End of Waste Criteria - final report .

[23] 86/278/EEG.

[24] http://lct.jrc.ec.europa.eu/eplca/deliverables/international-reference-life-cycle-data-system-ilcd-handbook.

[25] ACR+: Managing biodegradable household waste: What prospects for European Local Authorities?

[26] 2009/28/EG.