Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake het hergebruik en de commerciële exploitatie van overheidsdocumenten"

(COM(2002) 207 def. - 2002/0123 (COD))

(2003/C 85/06)

Op 24 juli 2002 heeft de Raad van de Europese Unie besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité, overeenkomstig artikel 95 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De gespecialiseerde afdeling "Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 31 oktober 2002 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Levaux.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 11 en 12 december 2002 gehouden 395e zitting (vergadering van 11 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 98 stemmen vóór, bij 4 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In dit voorstel voor een richtlijn wordt een minimumpakket voorschriften vastgesteld voor de commerciële en niet-commerciële exploitatie van algemeen toegankelijke documenten die in het bezit zijn van openbare lichamen van de lidstaten.

1.2. Het voorstel maakt deel uit van het eEurope-Actieplan 2002 - "Een informatiemaatschappij voor iedereen" en houdt rekening met de reacties op het Groenboek getiteld "Overheidsinformatie: een essentiële hulpbron voor Europa - Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij", dat op 20 januari 1999 werd goedgekeurd.

1.3. Het Comité heeft over deze twee documenten advies uitgebracht op respectievelijk 24 januari 2001(1) en 28 april 1999(2). Het is wellicht nuttig deze adviezen, waarin de aanpak van de Commissie werd toegejuicht, er nog eens op na te slaan; de daarin door het Comité geopperde ideeën zijn immers nog steeds actueel.

2. Algemene en bijzondere opmerkingen

2.1. De Commissie wijst op het belang van overheidsinformatie als wezenlijke "grondstof" voor digitale informatieproducten en -diensten en voor de ontwikkeling van de desbetreffende sectoren, die al een flinke omzet boeken. Een betere toegankelijkheid van deze informatie is noodzakelijk om de economische groei, de bedrijvigheid en de werkgelegenheid een nieuwe impuls te geven en de internationale concurrentie voor te blijven.

2.2. In zijn advies van 28 april 1999 over "Overheidsinformatie: een essentiële hulpbron voor Europa - Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij" heeft het Comité het volgende opgemerkt:

2.2.1. onder de toegang tot informatie wordt "niet louter en alleen het passief ter beschikking stellen van informatie begrepen, maar ook de plicht om het op soepeler en rationeler wijze verstrekken van duidelijke informatie aan de burger actief te bevorderen"(3).

Het Comité moet helaas constateren dat de gedachte van "actieve bevordering" niet terug te vinden is in het voorstel van de Commissie; daarom blijft het Comité bij zijn suggesties en voorstellen, die de doelstellingen van de richtlijn moeten helpen verwezenlijken, nl.:

- rationele verstrekking van duidelijke informatie, waarvan de continuïteit wordt gewaarborgd;

- gelijke toegang voor iedereen tot de bronnen van overheidsinformatie;

- de plicht van de overheid om de algemene toegankelijkheid te beschermen;

2.2.2. Overheidslichamen: "(...) in ieder geval moet onder 'overheid' worden verstaan: elke organisatie die, ongeacht haar rechtsvorm, in opdracht van het openbaar gezag en onder toeziend oog daarvan een openbare-dienstverleningstaak verricht (...). Het gaat hier derhalve zowel om overheidsbedrijven die privaatrechtelijke rechtspersonen zijn als om particuliere ondernemingen waaraan middels delegatie van bestuur of volmacht een overheidstaak is opgedragen, althans voor zover zulks geen commerciële doeleinden betreft"(4).

Door het begrip "openbare lichamen" zo strak te omlijnen beperkt de Commissie het effect en de doelmatigheid van de richtlijn.

2.2.3. Recht op informatie: het Comité "hecht veel belang aan een nauwgezette regeling van het recht op informatie en de uitzonderingen daarop"(5), waarbij de genoemde principes in acht moeten worden genomen.

Het Comité is van mening dat de uitzonderingsgevallen die in lid 2 en 3 van het eerste artikel van de richtlijn worden omschreven, te veel beperkingen opleggen aan het soort documenten dat algemeen toegankelijk is en de kwaliteit ervan.

Het Comité beklemtoont dat zulks met name geldt voor de documenten die deel uitmaken van het "gemeenschappelijk Europees cultureel erfgoed" en die veelal in handen zijn van openbare musea en universiteits- en openbare bibliotheken.

De richtlijn zou, vanaf het moment van inwerkingtreding of binnen een redelijke termijn, ook van toepassing moeten zijn op deze documenten, die door hun grotere toegankelijkheid de bekendheid van het Europees cultureel patrimonium - bron van eenheid, trots en toenemend "Europagevoel" - helpen vergroten.

Deze grotere bekendheid zal niet alleen een positief effect hebben op de wisselwerking tussen de Europese culturen, de kunstzinnige en vormingsactiviteiten, maar ook spin-off-effecten met zich meebrengen voor het plaatselijke toerisme.

3. Bijzondere opmerkingen m.b.t. de ontwerprichtlijn

3.1. Artikel 1: Voorwerp en toepassingsgebied

Het Comité stelt voor lid. 2, sub f) te wijzigen en als volgt te formuleren:

- [Deze richtlijn is niet van toepassing op] "documenten die in het bezit zijn van (niet-gesubsidieerde) culturele instellingen, met name archieven, orkesten, operahuizen, balletgezelschappen en theaters, met uitzondering van openbare musea en openbare en universiteitsbibliotheken die onder deze richtlijn vallen".

3.2. Artikel 4: Beschikbaarheid

Het Comité denkt dat de gebruikers nieuwe diensten zullen ontwikkelen indien zij bij de overheidsorganen informatie aantreffen die is afgestemd op de conjuncturele ontwikkelingen en die op duurzame wijze is gepubliceerd.

Daarom verzoekt het Comité:

- de laatste zin van lid 1 van artikel 4 ("Dit houdt geen verplichting voor openbare lichamen in, documenten te doen ontstaan of aan te passen teneinde aan een verzoek te voldoen") te schrappen.

Het Comité stelt voor de openbare lichamen er juist wél toe aan te moedigen een verzoek tot vervaardiging of aanpassing van documenten in overweging te nemen en in te willigen indien een dergelijk verzoek wordt gerechtvaardigd door een legitiem belang (openbaar, economisch, sociaal, cultureel of opvoedkundig belang, dan wel oogmerk van wetenschappelijk of universitair).

- lid 2 van artikel 4 te wijzigen en als volgt te doen luiden: "Openbare lichamen moeten erop toezien dat de productie van bepaalde soorten documenten niet in gevaar komt wanneer deze vaak en regelmatig door andere particuliere of openbare instanties worden gebruikt of, indien zulks onvermijdelijk is, dat er vervangende middelen worden voorgesteld."

3.3. Artikel 5: Termijn en eisen in geval van een afwijzende beslissing

3.3.1. In lid 3 van artikel 5 wordt bepaald dat openbare lichamen, in geval van afwijzing van een verzoek om hergebruik van overheidsdocumenten, in hun beslissing dienen te verwijzen naar de persoon bij wie de rechten berusten of naar de licentiegever.

Op die manier is het duidelijk tot wie het verzoek om hergebruik moet worden gericht.

Het Comité keurt deze verplichting goed, die de toegang tot en het gebruik van overheidsinformatie bevordert.

3.3.2. Desalniettemin is het Comité van mening dat de huidige formulering van de laatste zin van lid 3 ("Het betrokken openbare lichaam kan niet aansprakelijk worden gesteld ingeval een dergelijke verwijzing onjuist blijkt.") de doeltreffendheid van deze maatregel allerminst ten goede komt.

Het Comité is dan ook voorstander van een wijziging van het derde lid en stelt de volgende formulering voor: "(...) Ingeval een afwijzende beslissing slechts gebaseerd is op artikel 1, lid 2, onder b), dient het openbare lichaam in zijn beslissing te verwijzen naar de natuurlijke of rechtspersoon bij wie of welke de rechten berusten of naar de licentiegever bij wie het openbaar lichaam het relevante materiaal heeft betrokken. Het betrokken openbare lichaam kan niet aansprakelijk worden gesteld mocht een dergelijke verwijzing onjuist blijken te zijn, behalve indien blijkt dat te kwader trouw werd gehandeld door het achterhouden van documenten".

3.4. Artikel 6: Tariefbeginselen

3.4.1. In punt 4 van de toelichting stelt de Commissie twee uitzonderingen voor:

- Het "lagetarievenmodel", waarbij de kosten van hergebruik de marginale kosten van vermenigvuldiging en verspreiding niet overschrijden;

- het "terugverdienmodel".

De Commissie stelt dat "het economisch effect en de 'welvaartseffecten' verreweg het hoogst zijn wanneer enkel de marginale kosten van de reproductie en verspreiding in rekening worden gebracht".

Logischerwijs geeft zij dus de voorkeur aan het lagetarievenmodel, hetgeen door het Comité wordt gesteund.

3.4.2. Toch stelt de Commissie dat "ofschoon de lidstaten aangemoedigd worden om openbare lichamen te stimuleren waar mogelijk te kiezen voor een model waarbij enkel de marginale kosten van reproductie en verspreiding in rekening worden gebracht, het aan de lidstaten en de openbare lichamen wordt overgelaten om hun eigen tariferingsbeleid vast te stellen".

Het Comité constateert dat artikel 6 van de richtlijn deze gedachte niet weergeeft, integendeel, aangezien hier voor het "terugverdienmodel" wordt gepleit.

3.4.3. Het Comité verzoekt de Commissie derhalve in haar toelichting duidelijk te maken wat nu precies haar standpunt is en verwijst naar zijn advies over het Groenboek waarin het aangaf dat "in ieder geval onderscheid moet worden gemaakt tussen, enerzijds, essentiële informatie voor de burger, m.n. informatie die voor de uitoefening van de democratische rechten van de burgers noodzakelijk is en die gratis of tegen een kleine vergoeding wordt aangeboden, en, anderzijds, informatie voor commerciële doeleinden, die tegen de werkelijke kostprijs (van het printen, bijwerken, verzamelen en doorgeven van de gegevens) of tegen een redelijke marktprijs wordt aangeboden"(6).

3.4.4. Onder "essentiële informatie" dient volgens het Comité met name te worden verstaan:

- grondwetten, wetboeken, wetten en regels, verdragen en jurisprudentie afkomstig van de EU-autoriteiten;

- statistische gegevens, rapporten, studies van algemeen belang;

- informatie van juridische en reglementaire en politieke aard, zoals verslagen van werkzaamheden van vergaderingen met beslissingsbevoegdheid of van adviesorganen.

"Essentiële informatie" is in eerste instantie de informatie die door de overheidsinstellingen van de lidstaten wordt verstrekt. Vervolgens wordt de lidstaten, na een redelijke termijn, verzocht soortgelijke documenten afkomstig van hun openbare lichamen onder dezelfde voorwaarden ter beschikking te stellen.

Het Comité wijst er overigens op dat bepaalde lidstaten al de eerste stappen in deze richting hebben gezet. Eén van de meest recente initiatieven werd in Frankrijk genomen, nl. Decreet nr. 2002-1064 van 7 augustus 2002 betreffende de verspreiding van het geldend recht via het internet als vorm van openbare dienstverlening, dat op 9 augustus 2002 in het Franse Staatsblad werd gepubliceerd en op 15 september 2002 in werking trad; hierin wordt bepaald dat een reeks van documenten die "essentiële informatie" bevatten, gratis ter beschikking moeten worden gesteld.

4. Conclusies

4.1. Het Comité steunt de initiatieven die de ontwikkeling van een "informatiemaatschappij voor iedereen" - doel van het eEurope-plan - bevorderen. Het Comité onderschrijft derhalve het voorstel voor een richtlijn.

4.2. Toch wenst het Comité te beklemtonen dat het voorstel, althans in zijn huidige versie, niet ver genoeg gaat en niet leidt tot snelle verwezenlijking van zijn doel, nl. dat "de digitale, op kennis gebaseerde economie een krachtige motor is voor groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid, en tezelfdertijd bijdraagt tot de kwaliteit van het bestaan van de burger".

4.3. Het Comité verzoekt de Commissie om meer rekening te houden met de voorstellen en suggesties die het in zijn advies van 28 april 1999(7) en in het onderhavige advies heeft gedaan, ten einde de in de richtlijn genoemde doelstellingen te verwezenlijken; deze voorstellen betreffen o.m.:

- wijziging van het aantal uitzonderingen, met dien verstande dat de richtlijn van toepassing dient te zijn op documenten die in handen zijn van openbare musea en universiteits- en openbare bibliotheken, d.w.z. het "gemeenschappelijk Europees cultureel erfgoed";

- alle openbare lichamen of instellingen zijn aansprakelijk indien zij opzettelijk foute of te beperkte informatie leveren;

- volgens het tariefbeginsel dient voorkeur te worden gegeven aan het lagetarievenmodel;

- "essentiële informatie" die in handen is van overheidsinstanties van lidstaten moet gratis ter beschikking worden gesteld, wat op termijn voor alle instellingen moet gelden;

4.4. Tot slot wenst het Comité te worden betrokken bij de in artikel 12 genoemde herziening van de richtlijn, die tevens een goede gelegenheid biedt om de beantwoordingstermijnen te evalueren en de richtlijn aan te vullen, zodat de praktijken en tarieven, die momenteel uiteenlopen, meer met elkaar in overeenstemming worden gebracht.

Brussel, 11 december 2002.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) Zie advies ESC over "eEurope-Actieplan 2002 - Een informatiemaatschappij voor iedereen", PB C 123 van 24.4.2001.

(2) Zie advies ESC over "Overheidsinformatie: een essentiële hulpbron voor Europa - Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij", PB C 169 van 16.6.1999.

(3) Zie advies ESC over "Overheidsinformatie: een essentiële hulpbron voor Europa - Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij", PB C 169 van 16.6.1999, par. 3.1.2.

(4) Zie advies ESC over "Overheidsinformatie: een essentiële hulpbron voor Europa - Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij", PB C 169 van 16.6.1999, par. 3.2.1 en 3.2.2.

(5) Zie advies ESC over "Overheidsinformatie: een essentiële hulpbron voor Europa - Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij", PB C 169 van 16.6.1999, par. 3.3.3.

(6) Zie advies ESC over "Overheidsinformatie: een essentiële hulpbron voor Europa - Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij", PB C 169 van 16.6.1999, par. 5.2.

(7) Zie advies ESC over "Overheidsinformatie: een essentiële hulpbron voor Europa - Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij", PB C 169 van 16.6.1999.