Advies van het Comité van de Regio's over:

- de "Mededeling van de Commissie - Uitdagingen voor het ondernemingenbeleid in de kenniseconomie", en

- het "Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap (2001-2005)"

(2001/C 22/04)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de "Mededeling van de Commissie - Uitdagingen voor het ondernemingenbeleid in de kenniseconomie" en het "Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap (2001-2005)" (COM(2000) 256 def.) - 2000/0107 (CNS),

gezien het besluit van de Raad van 31 mei 2000 om het Comité van de Regio's overeenkomstig artikel 265, eerste alinea, van het EG-Verdrag over dit onderwerp te raadplegen,

gezien het besluit van zijn bureau van 2 juni 1999 om een advies over dit onderwerp op te stellen en commissie 6 "Werkgelegenheid, economische beleid, interne markt, industrie, MKB" met de voorbereiding hiervan te belasten,

gezien het door commissie 6 op 30 juni 2000 met algemene stemmen goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 185/2000 rev. 1) (rapporteur: de heer Jensen, DK/PSE),

heeft tijdens zijn 35e zitting van 20 en 21 september 2000 (vergadering van 21 september) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Opmerkingen

1.1. Het Comité van de Regio's vindt over het geheel genomen dat de mededeling van de Commissie inzake de uitdagingen voor het ondernemingsbeleid in de kenniseconomie en het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap (2001-2005) van visie getuigen en een constructieve bijdrage tot vernieuwing en heroriëntering van het EU-ondernemingsbeleid leveren.

1.2. Het Comité kan zich vinden in de analyse van de uitdagingen die de globalisering en de nieuwe kenniseconomie voor de EU inhouden. Het meent dat maatregelen waarbij de lidstaten samenwerken - en ook een rol voor de lokale en regionale overheden is weggelegd - meer effect zullen sorteren dan op zichzelf staande nationale initiatieven.

1.3. Het kan in dit verband noodzakelijk zijn de regionale aspecten en de consequenties van de kenniseconomie voor de regio's en regionale overheden nader te onderzoeken. Dergelijk onderzoek is reeds in vele lidstaten uitgevoerd en heeft uitgewezen dat de kenniseconomie de regionale en lokale sociaal-economische situatie in verschillende opzichten beïnvloedt.

1.4. De Commissie stelt terecht dat heroriëntering van het beleid en de programma's van de EU ten aanzien van ondernemingen noodzakelijk is, willen de ambitieuze nieuwe strategische doelstellingen van de EU gerealiseerd kunnen worden. Deze doelstellingen zijn door de staatshoofden en regeringsleiders tijdens de Europese Raad van Lissabon vastgesteld: de EU moet de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie in de wereld worden, een economie die een duurzame groei met meer en betere banen en een grotere sociale samenhang kan creëren en het toekomstbeeld van Commissievoorzitter Prodi over een "Onderneming Europa" kan verwezenlijken.

1.5. Het Comité gaat ervan uit dat deze duurzame groei ook een duurzame ontwikkeling voor en in de regio's zal omvatten en wijst in dit verband op de bijzondere betrekkingen die de regionale en lokale overheden met het bedrijfsleven en de sociale partners onderhouden.

1.6. Het Comité verwelkomt en onderschrijft de conclusies die de Europese Raad van Lissabon met betrekking tot de interdependentie van de kenniseconomie en de welvaartsmaatschappij heeft getrokken, maar vindt dat hiervan maar weinig is terug te vinden in de mededeling en het voorgestelde meerjarenprogramma. De socialezekerheidsstelsels moeten zodanig worden afgestemd op de kenniseconomie dat enerzijds (zelfstandig) ondernemerschap wordt aangemoedigd en anderzijds de belangen van werknemers niet uit het oog worden verloren.

1.7. De Commissie heeft evenmin veel aandacht geschonken aan de rol van de lokale en regionale overheden in de kenniseconomie en dus bij het aangaan van de uitdagingen die de globalisering en de kenniseconomie voor de EU inhouden. Het is welbekend dat de decentrale overheden in vele lidstaten een doorslaggevende rol spelen bij het vervullen van de taken van de welvaartsstaat. Zij verwachten dan ook een sleutelrol bij de overgang naar de kenniseconomie te kunnen vervullen. Daarbij komt nog dat de lokale en regionale overheden in de lidstaten - vaak vrijwillig - een ondernemingsbeleid voeren om optimale randvoorwaarden voor ondernemers en bedrijven te scheppen en zo de plaatselijke groei en werkgelegenheid te stimuleren. Deze overheden zouden dan ook een formele plaats in het ondernemingsbeleid en het meerjarenprogramma van de EU moeten krijgen, zodat in breder verband kan worden geprofiteerd van de ervaringen die op dit niveau worden opgedaan.

1.8. Opvallend genoeg onderkent de Commissie het belang van de lokale en regionale dimensie in het werkgelegenheids- en ondernemingsbeleid wèl in haar mededeling "Lokale werkgelegenheidsinitiatieven - Een lokale dimensie voor de Europese werkgelegenheidsstrategie"(1), maar niet in het onderhavige document.

1.9. Het valt te betreuren dat de lokale en regionale overheden geen formele plaats binnen de nieuwe open coördinatiemethode, de zgn. BEST-procedure, is toegekend. Dit is opmerkelijk omdat juist uit de conclusies van de Europese Raad van Lissabon blijkt dat deze procedure alle niveaus dient te omvatten. Als toegangspoort van het bedrijfsleven tot de overheidssector zouden de lokale en regionale overheden bij zowel de ontwikkeling als de uitvoering van de benchmarkingmethode betrokken moeten worden. In het kader van deze benchmarking zou nader kunnen worden bekeken hoe de taakverdeling op het gebied van het bedrijfsleven tussen openbare en particuliere instanties en taakverdeling tussen de verschillende autoriteiten, waaronder de regionale overheden, van invloed zijn op het effect van het ondernemingsbeleid.

1.10. Het Comité kijkt verwachtingsvol uit naar het witboek over bestuur (White Paper on governance) dat de Commissie vóór de zomer van 2001 zal uitbrengen, waarin onder meer zal worden beschreven hoe de lokale en regionale overheden meer bij de uitvoering van het EU-beleid kunnen worden betrokken. De Commissie zou dit nu al in praktijk kunnen brengen in de mededeling en het meerjarenprogramma, zodat de lokale en regionale overheden een formele rol in het EU-ondernemingsbeleid krijgen.

1.11. Het ziet er veelbelovend uit dat thans een nieuw ondernemingsbeleid wordt uitgestippeld dat op alle bedrijven - ongeacht grootte, sector of ligging - is gericht. Samen met het nieuwe DG Ondernemingen zal deze koers een nieuw en beter politiek-organisatorisch kader voor het ondernemingsbeleid opleveren.

1.12. Wat het streven van de Commissie naar een dynamisch en innovatief ondernemersklimaat betreft, vindt het Comité dat binnen het algemene onderwijs teveel gewicht wordt toegekend aan onderzoek. De ervaring leert dat bedrijven in de kenniseconomie de neiging hebben geografische clusters te vormen, met name rond universiteitssteden. Exclusieve aandacht voor de onderzoeksdimensie kan daarom rechtstreeks gevolgen voor de regionale economie hebben.

1.13. Het Comité vindt het moeilijk om zich uit te spreken over het meerjarenprogramma, omdat het in zulke algemene bewoordingen is geformuleerd. Zo worden alle bedrijven - ongeacht type of grootte - over één kam geschoren; zij worden geacht alle op dezelfde manier in de nieuwe kennismaatschappij te functioneren.

1.14. Het Comité beseft dat de voorwaarden voor het bevorderen van ondernemingen en ondernemerschap in Europa mettertijd veranderen, maar vindt dat in ieder geval voor het eerste jaar een gedetailleerder programma van de initiatieven opgesteld zou moeten worden. Het gaat ermee akkoord dat het meerjarenprogramma zich op beleidsontwikkeling en hoofdmaatregelen concentreert, ook al is dat in zekere zin in strijd met de stelling van de Commissie dat "eerst aan de kleintjes" gedacht moet worden ("think small first").

1.15. Om een "Onderneming Europa" tot stand te brengen, dient te worden gekeken naar de manier waarop de kenniseconomie functioneert. Gebleken is dat innovatie en productie steeds meer plaatsvinden binnen regionale clusters of onderzoekkernen, waar bedrijven in verregaande mate samenwerken, terwijl zij tegelijkertijd concurreren om bijv. hoogopgeleide arbeidskrachten. Deze combinatie van samenwerking en concurrentie creëert dynamische en concurrerende regio's, die ondernemers en gevestigde bedrijven als magneten aantrekken. Deze ontwikkeling heeft duidelijke gevolgen voor de regionale economie en geeft het ondernemingsbeleid een duidelijke regionale dimensie.

1.16. Het EU-ondernemingsbeleid dient meer oog te hebben voor het feit dat bedrijven alleen succesvol kunnen zijn indien zij in staat zijn samen te werken (ook met bedrijven uit andere sectoren), fysieke of virtuele netwerken met ondernemers en bedrijven uit andere regio's op te zetten en gebruik te maken van de nieuwe technologische mogelijkheden. Dergelijke netwerken zullen vaak een duidelijke regionale dimensie hebben vanwege de samenwerkingsverbanden tussen de regio's, waardoor de regionale kennisbasis op bepaalde gebieden kan worden aangevuld en wordt ondersteund. Het idee dat bedrijven in Europa door één uitvinder, ambachtsman of ingenieur worden opgericht, zal in de toekomst nauwelijks meer kloppen. De ondernemers en bedrijven van de toekomst zullen steeds vaker fysieke of virtuele netwerken vormen, waarbinnen het vermogen tot regionale samenwerking en organisatie de sleutel tot succes is.

1.17. In het kader van de ontwikkeling van het ondernemingsbeleid acht het Comité het noodzakelijk dat de kenniseconomie nader wordt geanalyseerd, met name om de regionale aspecten en consequenties van de kenniseconomie in Europa te belichten.

2. Aanbevelingen

2.1. Het Comité adviseert de Commissie in haar mededeling en meerjarenprogramma meer oog te hebben voor de interdependentie van de kenniseconomie en de welvaartsmaatschappij, en in dit verband ook voor de positie en de rol van de lokale en regionale overheden in de welvaartsmaatschappij.

2.2. Het Comité adviseert de Commissie een algemeen en multidisciplinair beleid ter bevordering van de plaatselijke ontwikkeling uit te stippelen.

Conform het subsidiariteitsbeginsel zou de Commissie aandacht moeten besteden aan de rol van de lokale en regionale overheden in de kenniseconomie en dus die overheden moeten betrekken bij het aangaan van de uitdagingen die de globalisering en de kenniseconomie voor de EU inhouden. Daarbij zou zij zich moeten bezinnen op hun rol bij zowel de ontwikkeling van het ondernemingsbeleid, waaronder de uitwerking van methoden en maatregelen, als de uitvoering van de concrete acties van het meerjarenprogramma. Een en ander zou zijn beslag kunnen krijgen door middel van nieuwe vormen van partnerschaps en "samenwerking" tussen de verschillende bestuurslagen in Europa.

2.3. De Commissie zou tevens moeten kijken naar de structuur van en de bevoegdheidsverdeling binnen het ondernemingsbeleid in de lidstaten en naar de verantwoordelijkheden van de lokale en regionale overheden op dit vlak. Zij zou een mededeling over de rol en taken van de lokale en regionale overheden binnen het ondernemingsbeleid en daarmee over het belang van de lokale en regionale dimensie ervan moeten uitbrengen. Daarbij kan van de ervaringen op werkgelegenheidsgebied worden geprofiteerd.

2.4. Het huidige zeer abstracte meerjarenprogramma zou moeten worden omgevormd tot concrete werkprogramma's. De politiek-bestuursrechtelijke structuur van de lidstaten dient bij de specifieke maatregelen in acht te worden genomen.

2.5. In het kader van de ontwikkeling van het ondernemingsbeleid zou de Commissie de regionale aspecten en consequenties in de kenniseconomie aan een nadere analyse moeten onderwerpen. Aangezien er bepaalde duidelijke regionale aspecten waar te nemen zijn, zou de Commissie binnen het ondernemingsbeleid voorrang moeten geven aan het uitwerken van maatregelen met een duidelijke regionale en lokale dimensie, d.w.z. maatregelen waarbij rekening wordt gehouden met het feit dat bedrijven in de kenniseconomie neigen tot regionale clustervorming. Er kan bijvoorbeeld op EU-niveau behoefte bestaan om regionale kenniscentra of virtuele opleidingsmogelijkheden meer te steunen om een tegenwicht te bieden aan de regionale concentratie. Daarom moeten maatregelen worden getroffen om clustervorming aan te moedigen en het achtergebleven regio's gemakkelijker te maken om hieraan deel te nemen.

2.6. De lokale en regionale overheden zouden moeten worden betrokken bij de uitwerking en uitvoering van de BEST-procedure. Concreet zou de Commissie in het kader van het benchmarkingsproces moeten nagaan hoe de taakverdeling tussen de marktsector en de overheid en die tussen de verschillende overheidsinstanties van invloed is op het effect van het ondernemingsbeleid. Zo kan worden bepaald welke taken van het ondernemingsbeleid het best kunnen worden vervuld door de markt respectievelijk door de overheidssector, waaronder de regionale overheden.

2.7. Tot slot dringt het Comité erop aan dat het wordt geraadpleegd over relevante onderdelen van de jaarlijkse werkprogramma's alsmede over de tussentijdse beoordeling in 2003 en het uiteindelijke evaluatieverslag.

Brussel, 21 september 2000.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jos Chabert

(1) COM(2000) 196 def.