Aanbeveling voor een

AANBEVELING VAN DE RAAD

over het economisch beleid van de eurozone

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 136, in samenhang met artikel 121, lid 2,

Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid, en met name artikel 5, lid 2,

Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische onevenwichtigheden, en met name artikel 6, lid 1,

Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie,

Gezien de conclusies van de Europese Raad,

Gezien het advies van het Economisch en Financieel Comité,

Gezien het advies van het Comité voor de economische politiek,

Overwegende hetgeen volgt:

(1)Het economisch herstel in de eurozone houdt aan, maar blijft kwetsbaar. Er is de afgelopen jaren aanzienlijke vooruitgang geboekt: sinds 2015 heeft het bbp van de eurozone in reële termen opnieuw het niveau van vóór de crisis bereikt en is de werkloosheid gedaald tot het laagste niveau sinds 2010-11. De geaggregeerde vraag is evenwel zwak, de inflatie ligt ruim onder de doelstelling, ondanks een zeer accommoderend monetair beleid van de Europese Centrale Bank, en de groei wordt belemmerd door de nasleep van de crisis, zoals aanhoudende macro-economische onevenwichtigheden en een hoge schuldenlast in alle sectoren van de economie, hetgeen noopt tot schuldafbouw en ook de middelen beperkt die beschikbaar zijn voor consumptie en investeringen. Daar komt bij dat de langdurige neerwaartse trend van het groeipotentieel van de economie in de eurozone nog is versterkt door de crisis. Ondanks tekenen van verbetering dreigen de aanhoudende investeringskloof en de hoge werkloosheid de groeivooruitzichten nog meer te temperen. De herbalancering in de economie van de eurozone bleef assymetrisch van aard, waarbij enkel de netto debiteurlanden hun onevenwichtigheden corrigeerden, hetgeen resulteert in een toenemend overschot op de lopende rekening. Als onderdeel van een mondiale overeenkomst binnen de G20 wordt de lidstaten van de eurozone verzocht – individueel en gezamenlijk – gebruik te maken van alle instrumenten voor monetair, structureel en begrotingsbeleid om sterke, duurzame, evenwichtige en inclusieve groei tot stand te brengen.

(2)Ambitieuze structurele hervormingen moeten een vlotte en efficiënte herverdeling van menselijke en financiële middelen faciliteren en helpen beter om te gaan met de uitdagingen van de voortdurende technologische en structurele veranderingen. Er is behoefte aan hervormingen die een gunstig ondernemingsklimaat scheppen, de interne markt voltooien en belemmeringen voor investeringen wegnemen. Zulke inspanningen zijn van cruciaal belang om de productiviteit en de werkgelegenheid te vergroten, de convergentie te versterken en het groeipotentieel en aanpassingsvermogen van de economie in de eurozone te verbeteren. De uitvoering van structurele hervormingen, door het creëren van efficiënte markten met flexibele prijsmechanismen, zou het monetaire beleid ondersteunen door de doorgifte naar de reële economie te vergemakkelijken. Hervormingen die knelpunten voor investeringen wegnemen en investeringen ondersteunen kunnen een dubbel voordeel opleveren door het ondersteunen van economische activiteit op korte termijn en het creëren van capaciteit voor groei op lange termijn. Hervormingen die de productiviteit verbeteren, zijn bijzonder belangrijk voor lidstaten die hoge externe schulden moeten afbouwen, aangezien snellere groei de schuld als percentage van het bbp helpt te verlagen. Het stimuleren van het prijs- en het niet-prijsconcurrentievermogen zou externe onevenwichtigheden in die landen verder helpen corrigeren. Lidstaten met grote overschotten op de lopende rekening kunnen bijdragen tot herbalancering in de eurozone door middel van maatregelen, zoals structurele hervormingen, die de spaaroverschotten naar de binnenlandse vraag helpen te kanaliseren, met name door het stimuleren van investeringen. Het huidige klimaat van lage rentetarieven biedt ook extra mogelijkheden in dit verband, met name in landen met aanzienlijke budgettaire ruimte.

(3)Een betere coördinatie bij het uitvoeren van structurele hervormingen, waaronder die van de landspecifieke aanbevelingen en de hervormingen die nodig zijn voor de voltooiing van de Economische en Monetaire Unie (EMU), kan positieve overloopeffecten in de lidstaten creëren en het effect daarvan op korte termijn versterken. De thematische besprekingen van de Eurogroep hebben hun waarde bewezen voor het creëren van een gemeenschappelijk begrip van de hervormingsprioriteiten in de eurozone, het uitwisselen van goede praktijken, het bevorderen van de uitvoering van de hervormingen en structurele convergentie. De Eurogroep moet deze besprekingen voortzetten, waar mogelijk versterken, en daarbij doeltreffend gebruikmaken van overeengekomen gemeenschappelijke beginselen en criteria. De nationale comités voor de productiviteit, die moeten worden opgericht naar aanleiding van de aanbeveling van de Raad van 20 september 2016, kunnen ook bijdragen tot het debat op nationaal niveau en tot het uitwerken van de structurele hervormingen die nodig zijn voor de lidstaten in het kader van de economie in de eurozone.

(4)Een sterke coördinatie van het nationale begrotingsbeleid, op basis van gemeenschappelijke regels, is van wezenlijk belang voor een adequate geaggregeerde begrotingskoers en de goede werking van de Economische en Monetaire Unie. De gemeenschappelijke begrotingsregels zijn erop gericht de houdbaarheid van de schuld op nationaal niveau na te streven, waarbij ook ruimte wordt gecreëerd voor macro-economische stabilisatie. De nationale en geaggregeerde begrotingskoersen van de eurozone moeten daarom zorgen voor een juiste balans tussen twee doelstellingen: zij moeten zowel de houdbaarheid van de nationale overheidsfinanciën op lange termijn waarborgen als macro-economische stabilisatie op korte termijn verzekeren, op nationaal niveau en op het niveau van de eurozone. In de huidige situatie van grote onzekerheid over de kracht van het herstel en het niveau van reservecapaciteit in de economie, terwijl het monetaire beleid zeer accommoderend is geweest, is begrotingsbeleid op het niveau van de eurozone nodig ter aanvulling van monetair beleid om de vraag te stimuleren, meer bepaald investeringen, en om een eind te maken aan de lage inflatie. De doeltreffendheid van het begrotingsbeleid, ook van overloopeffecten tussen landen, wordt versterkt door de context van lage rentetarieven. Er valt dus een lans te breken voor een positievere begrotingskoers voor de hele eurozone. Voor 2017 is de Commissie van mening dat in de huidige omstandigheden een budgettaire expansie van maximaal 0,5 % van het bbp voor de eurozone als geheel wenselijk is. Dat is een voorzichtige en pragmatische doelstelling, binnen een bandbreedte van mogelijke doelstellingen van minimaal 0,3 % en maximaal 0,8 %, om een juiste balans te vinden tussen macro-economische stabilisatie en budgettaire houdbaarheid. Tegelijkertijd is de overheidsschuld nog steeds hoog en blijft het noodzakelijk om in een aantal lidstaten de openbare financiën op middellange termijn houdbaar te maken. Daarom moet worden gezorgd voor een passende differentiatie van de begrotingsinspanningen tussen de lidstaten, waarbij rekening wordt gehouden met de budgettaire ruimte en de overloopeffecten tussen de landen van de eurozone. Lidstaten die hun begrotingsdoelstellingen meer dan verwezenlijken, moeten hun budgettaire ruimte benutten om de binnenlandse vraag en kwaliteitsinvesteringen te ondersteunen, waaronder ook grensoverschrijdende investeringen in het kader van het investeringsplan voor Europa. Zo zijn garanties voor het Europees Fonds voor strategische investeringen voor lidstaten met budgettaire ruimte een bijzonder efficiënte manier om de reële economie en het herstel in de eurozone maximaal te bevorderen. Lidstaten die verdere begrotingsaanpassing nodig hebben, moeten in het kader van het preventieve deel van het pact in grote lijnen voldoen aan de eisen van het stabiliteits- en groeipact voor het komende jaar. In het kader van het corrigerende deel van het pact moeten de lidstaten zorgen voor een tijdige correctie van hun buitensporige tekorten, onder meer door het aanleggen van begrotingsbuffers voor onvoorziene omstandigheden. Structurele hervormingen, die met name gericht zijn op verhoging van de productiviteit, zouden de groei ondersteunen en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën verbeteren. Bovendien zou een duidelijke verbetering van de samenstelling en het beheer van de nationale begrotingen, zowel aan de inkomsten- als aan de uitgavenzijde, door middelen naar materiële en immateriële investeringen te leiden, het effect van begrotingen op de vraag op korte termijn en de productiviteit op de langere termijn versterken. Doeltreffende nationale begrotingskaders zijn noodzakelijk ter verbetering van de geloofwaardigheid van het beleid van de lidstaten en om een juist evenwicht te helpen vinden tussen macro-economische stabilisatie op korte termijn, de houdbaarheid van de schuld en groei op lange termijn.

(5)De arbeidsmarkten in de eurozone blijven zich geleidelijk herstellen en de werkloosheid daalt gestaag. De langdurige werkloosheid en de jeugdwerkloosheid blijven echter hoog, terwijl de armoede in verschillende lidstaten zich op een hoog niveau heeft gestabiliseerd. Ondanks enige vooruitgang met hervormingen ter verbetering van de veerkracht en het aanpassingsvermogen van de arbeidsmarkten bestaan er binnen de eurozone nog steeds aanzienlijke verschillen die de vlotte werking ervan doen haperen. Goed doordachte, eerlijke en inclusieve arbeidsmarkten, sociale bescherming alsook belasting- en uitkeringsstelsels zijn noodzakelijk voor een vlotte en permanente herschikking van arbeid naar meer productieve activiteiten ter ondersteuning van de (her)integratie van wie zich tussen twee banen bevindt of uitgesloten is van de arbeidsmarkt, om segmentatie te verminderen en sociale rechtvaardigheid te bevorderen, onder meer door de kansen op kwalitatief hoogwaardige banen te vergroten. Dit zal leiden tot een doeltreffender automatische stabilisatie en tot meer groei en werkgelegenheid, hetgeen belangrijk is voor het aanpakken van sociale problemen in de eurozone. Dergelijke noodzakelijke hervormingen omvatten: i) wijzigingen in de arbeidsbeschermingswetgeving, gericht op solide contractuele regelingen die werknemers en werkgevers flexibiliteit en zekerheid bieden, arbeidsmarktovergang bevorderen, tweedeling op de arbeidsmarkt voorkomen en, waar nodig, aanpassingen van de loonkosten mogelijk maken, een gebied waarop in recente jaren bijzonder intense hervormingsinspanningen zijn geleverd; ii) het vergroten van vaardigheden door het verbeteren van de prestaties en de efficiëntie van onderwijsstelsels en brede strategieën voor een leven lang leren, uitgaande van de behoeften van de arbeidsmarkt; iii) een doeltreffend actief arbeidsmarktbeleid, om werklozen – met inbegrip van langdurig werklozen – weer aan de arbeidsmarkt te laten deelnemen en iv) moderne en adequate socialebeschermingsstelsels die de behoeftigen, waaronder de werklozen en niet-werkenden, ondersteunen en in stimulansen voorzien om in de arbeidsmarkt te integreren. Bovendien kunnen een verlichting van de belastingdruk op arbeid, vooral voor mensen met een laag inkomen, en billijke belastingsstelsels leiden tot betere resultaten op de arbeidsmarkt. De lidstaten van de eurozone die zulke hervormingen hebben doorgevoerd, zijn nu veerkrachtiger en presteren beter op werkgelegenheids- en sociaal gebied.