Nr. C 56/36 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 6. 3. 89 
Advies over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement met 
betrekking tot een programma voor strategisch onderzoek en technologie op het gebied van 
de luchtvaart — Proeffase (1989-1990) 
(89/C 56/14) 
De Raad heeft op 26 juli 1988 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 130 Q van 
het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap het Economisch en 
Sociaal Comité te raadplegen over de bovengenoemde mededeling van de Commissie. 
De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten werd met de voorbereiding van de 
werkzaamheden belast. In de loop van deze werkzaamheden heeft het Economisch en Sociaal 
Comité de heer Flum als algemeen rapporteur aangewezen. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 261e zitting (vergadering van 14 
december 1988) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen (1 onthouding) 
is goedgekeurd. 
Het Comité is het met deze mededeling van de Commis­
sie eens, maar tekent daarbij het volgende aan. 
1. Inleiding 
1.1. De Europese luchtvaartindustrie kan vandaag 
de dag al op opmerkelijke technische en marktsuccessen 
bogen. Ook in de toekomst zal deze industrietak één 
van de technologische en economische sleutelsectoren 
blijven en grote invloed uitoefenen op vele andere re­
levante industriële en maatschappelijke terreinen. 
Een groeiende markt leidt op middellange termijn ook 
tot economische resultaten. De luchtvaartindustrie 
vormt tevens de economische basis voor een zeer groot 
aantal toeleveringsbedrijven, met name in de sfeer van 
het midden- en kleinbedrijf (MKB). Tal van instituten 
en universiteiten in Europa hebben ertoe bijgedragen 
dat op het gebied van het wetenschappelijk luchtvaart-
onderzoek voortreffelijke resultaten zijn geboekt. Voor 
de toekomst staan hier nog verdere mogelijkheden open. 
1.2. In het onderhavige programma is voorlopig een 
twee jaar durende proeffase gepland, waarbij de nadruk 
op de volgende doelstellingen ligt: 
a) Kwalitatieve en kwantitatieve verbetering van de 
samenwerking op het gebied van onderzoek en tech­
nologie tussen alle relevante organisaties en in­
stanties voor de luchtvaart in Europa; 
b) Uitvoering van onderzoeks- en technologiewerk-
zaamheden op 7 sleutelgebieden binnen de lucht­
vaarttechniek; 
c) Opstelling van een luchtvaartprogramma van lan­
gere duur op basis van de opgedane ervaring en de 
bereikte resultaten. 
2. Algemene opmerkingen 
2.1. Het Comité verwelkomt het voorstel van de 
Commissie, aangezien hiermee een essentiële bijdrage 
wordt geleverd tot het behoud en de eventuele uit­
breiding van één van de belangrijkste industrietakken 
in Europa. a) Een marktaandeel van aanzienlijke omvang, zowel 
op de potentiële markten in Europa als in de rest van 
de wereld, kan alleen via een succesvolle Europese 
samenwerking worden verworven; 
b) Gezien de eerste successen op dit gebied (b.v. Air­
bus) is te verwachten dat er in deze sleutelsector 
ook een gemeenschappelijk concept betreffende 
onderzoek en ontwikkeling voor het grote aantal 
bestaande organisaties en instanties tot stand kan 
worden gebracht; 
c) Wanneer het onderhavige programma goede re­
sultaten oplevert, heeft dit niet alleen rechtstreeks 
invloed op de markt voor de luchtvaartindustrie, 
maar is het ook van belang voor: 
— de toeleveringsbedrijven (midden- en kleinbe­
drijf), 
— de technologie op een groot aantal andere ge­
bieden, 
— de ervaring met grensoverschrijdende samen­
werking tussen industrie en universiteiten in Eu­
ropa, 
— de politiek, 
— het opdoen van meer ervaring bij het beheer van 
dergelijke programma's. 
2.2. Het programma zal een sterke impuls geven 
aan de gemeenschappelijke Europese normalisatie van 
onderdelen, modules en sub-systemen, waardoor grote 
voordelen voor de praktische samenwerking in Europa 
te verwachten zijn. Daarom zou het programma — 
ongeacht eventuele moeilijkheden bij de tenuitvoerleg­
ging — als voorbeeld kunnen dienen voor andere ter­
reinen, waar men van een samenwerking tussen de lid­
staten nog verder verwijderd is. 
3. Bijzondere opmerkingen 
Hoewel het Comité over het algemeen positief tegen­
over het programma staat, wil het toch een aantal 
voorstellen doen om een en ander te beperken c.q. aan 
te vullen: 
3.1. Minder onderwerpen 
Het aantal technologische onderwerpen waaraan tij­
dens de proeffase aandacht moet worden besteed, is 
nog steeds te groot. Het programma dient te worden 
beperkt tot een klein aantal sleutelgebieden, zodat het 
mogelijk wordt om al meteen belangrijke resultaten 
te boeken en in de ter beschikking staande periode 
voldoende ervaring op te doen. 
6. 3. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 56/37 
3.2. Toppositie op deelgebieden 
Ter bevordering van het zelfvertrouwen van de deel­
nemers wordt het verder zinvol geacht, allereerst onder­
werpen te nemen waarvan gezien de in Europa aanwe­
zige capaciteiten te verwachten valt dat hiermee binnen 
het kader van het gehele programma een toppositie op 
wereldniveau kan worden bereikt. Alleen op deze wijze 
kunnen tijdens latere fasen werkelijke marktvoordelen 
worden behaald. 
3.3. Een visie voor de Europese luchtvaart 
Het lijkt vanzelfsprekend dat het op de «klassieke» 
terreinen van de luchtvaarttechnologie noodzakelijk is 
om de belangrijkste concurrenten bij te houden of in 
sommige gevallen de achterstand in te halen. De voorge­
stelde onderwerpen zouden daarom aan de hand van 
deze maatstaven moeten worden gerangschikt. Een ei­
gen Europese visie dient echter voorop te staan. Het 
programma dient evenwel aan de gehele Europese lucht­
vaartindustrie ten goede te komen en beperkt te blijven 
tot de aan het marktstadium voorafgaande fase, zodat 
het geen invloed uitoefent op de keuze van bepaalde 
nieuwe industriële toepassingen. 
3.4. „Intelligente technologieën" 
Het programma heeft tot doel, noodzakelijke 
structurele verbeteringen in Europa tot stand te 
brengen, bestaande werkgelegenheid te beschermen en 
nieuwe te creëren. In verband met de toenemende bete­
kenis van „intelligente technologieën" kan dit in het 
kader van het programma het best gebeuren via de 
daarin opgenomen onderwerpen computertechniek, 
boordsystemen en uitrusting. 
3.5. Milieubescherming — maatschappelijke ac­
ceptatie 
Niet alleen in maatschappelijk opzicht, maar ook als 
basis voor het succes op de markt wordt het belangrijk 
om milieu-aspecten en de mate van maatschappelijke 
acceptatie bij alle toekomstplannen mee te laten wegen. 
Gedaan te Brussel, 14 december 1988. Onderzoek en technologische onderwerpen, die te ma­
ken hebben met milieubeheer en de maatschappelijke 
aanvaarding van luchtvaartsystemen lenen zich bij uit­
stek voor samenwerking onder initiatief en met me­
dewerking van de EG. 
Bij de veronderstelde grote toename van het luchtver­
keer dient daarom rekening te worden gehouden met 
de volgende zeer belangrijke punten: 
— voorkoming van geluidsoverlast en beperking van 
uitlaatgassen, 
— gebruik van propfan ter vermindering van het 
brandstofverbruik, 
— vermindering van geluidsdruk buiten en binnen, 
— gebruik van waterstof als brandstof, 
— gebruik van katalysatoren voor uitlaatgassen. 
3.6. De tenuitvoerlegging van het programma kan 
volgens het Comité aanzienlijk worden vereenvoudigd 
door het uitwisselen van geschoold personeel. Hierbij 
zouden ook geschoolde arbeiders kunnen worden be­
trokken. 
4. Slotopmerkingen 
4.1. Projecten voor gezamenlijk onderzoek in de 
luchtvaartsector dienen nauw aan te sluiten bij aanver­
wante projecten op het gebied van andere speerpunt-
technologieën of — teneinde een zo groot mogelijk 
synergie-effect te bereiken — te worden gecoördineerd 
met andere onderzoeksprogramma's zoals BRITE/ 
EURAM. 
4.2. Het Comité hoopt ten slotte dat het onderhavige 
programma een stimulerende invloed zal uitoefenen op 
de samenwerking tussen de industriebedrijven in de 
Gemeenschap. 
Deze dienen namelijk een zodanige omvang te krijgen 
dat zij het hoofd kunnen bieden aan hun belangrijkste 
concurrenten buiten de EG, door in sterkere mate 
onderling concentraties aan te gaan, of — indien dit 
niet mogelijk is — door hun krachten te bundelen 
d.m.v. het uitwerken van nieuwe gemeenschappelijke 
programma's. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE