COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 11.09.1996 
COM(96) 443 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
DE DIENSTEN VAN ALGEMEEN BELANG IN EUROPA 

DE DIENSTEN VAN ALGEMEEN BELANG IN EUROPA 
INHOUD 
INLEIDING 
I. DE DIENSTEN VAN ALGEMEEN BELANG : 
ESSENTIEEL ELEMENT VAN HET EUROPESE MAATSCHAPPIJMODEL 
A. TEN DIENSTE VAN DE BURGERS 
1. Gemeenschappelijke waarden 
2. Verscheidenheid van organisatievormen 
3. Veranderingen waarvan gebruik moet worden gemaakt 
B. ALGEMEEN BELANG EN GROTE EUROPESE MARKT : EEN POSITIEVE WISSELWERKING 
1. Zich baseren op de verscheidenheid 
2. Het evenwicht tot stand brengen : het doel van de Gemeenschap 
3. Het Europese algemeen belang bevorderen 
II. DE INBRENG VAN DE GEMEENSCHAP : DYNAMIEK, FLEXIBILITEIT, SAMENHORIGHEID 
A. EEN GEDIFFERENTIEERDE BENADERING 
•*" Telecommunicatie 
*** Posterijen 
•*" Vervoer 
**• Elektriciteit 
*5* Radio en televisie 
B. DE BIJDRAGE VAN HET GEMEENSCHAPSBELEID OP DE ANDERE GEBIEDEN 
III. DOELSTELLINGEN VOOR DE TOEKOMST 
A. EEN EUROPEES PERSPECTIEF 
1. Opwaardering van de maatregelen voor het Europees concurrentievermogen 
2. Versterking van de Europese samenhorigheid en coördinatie 
3. Mobilisering van de communautaire instrumenten 
B. EEN VERWIJZING IN HET VERDRAG 
A** 
INLEIDING 
1. Samenhorigheid en gelijke behandeling in de context van een open en dynamische markteconomie zijn 
fundamentele doelstellingen van de Europese Gemeenschap. De diensten van algemeen belang dragen bij tot de 
verwezenlijking van deze doelstellingen. De Europeanen verwachten diensten van goede kwaliteit tegen betaalbare 
prijzen. Door velen worden deze diensten van algemeen belang zelfs beschouwd als echte sociale rechten die een 
belangrijke bijdrage leveren aan de economische en sociale samenhang. Om deze redenen zijn de diensten van 
algemeen belang nauw verbonden met het Europese maatschappijmodel, zoals de Commissie in haar recente advies 
over de hervorming van de Europese verdragen1 heeft onderstreept. 
2. Op het belang van de taken van algemeen belang is gewezen door de staatshoofden en regeringsleiders2, die 
daarmede hebben bevestigd dat deze deel uitmaken van een geheel van waarden die al onze Staten 
gemeenschappelijk hebben en het oorspronkelijke karakter van Europa uitmaken. 
3. De opzet, verbreiding en organisatievormen van de diensten van algemeen belang variëren evenwel van Lid-Staat 
tot Lid-Staat en van sector tot sector, met name als gevolg van verschillende tradities of technieken. In de laatste tijd 
maken de technologische veranderingen, de globalisering van de economie en de veranderde verwachtingen van 
de gebruikers aanpassingen noodzakelijk. 
4. Dergelijke ontwikkelingen leiden tot ongerustheid ten aanzien van de toekomst van deze diensten, mede in 
verband met de zorgwekkende toestand ten aanzien van de werkgelegenheid en de economische en sociale 
samenhang. De economische betekenis van deze diensten is aanzienlijk. Zo vertegenwoordigen de 
overheidsbedrijven alleen, die slechts een deel van deze diensten verstrekken, reeds ongeveer 9 % van de 
werkgelegenheid, 11 % van de niet agrarische bedrijvigheid en 16 % van de investeringen van de Gemeenschap. 
De modernisering en de ontwikkeling van de diensten van algemeen belang zijn dus uiterst belangrijk aangezien de 
activiteit van deze diensten bijdraagt tot het concurrentievermogen van Europa, tot de sociale samenhorigheid en tot 
de kwaliteit van het bestaan van de burgers. De Commissie heeft dan ook gemeend te moeten herinneren aan de 
grondslagen van haar beleid en doelstellingen voor de toekomst te moeten formuleren. 
Versterking van de politieke unie en voorbereiding van de uitbreiding - Advies van de Commissie met het oog 
op de lntergouvernementeleConferentie,COM(96)90def., 28 februari 1996 : 
"Het Europese project, dat gebaseerd is op een geheel van gemeenschappelijkewaarden die in alle Europese 
samenlevingengelden, heeft tegelijk de kenmerken van de democratie- mensenrechten.rechtsstaat- en die van 
een open economie, gebaseerdop de dynamiek van de markt, saamhorigheiden samenhang. Tot deze waarden 
behoort dat de burgers toegang hebben tot universele diensten of diensten van algemeen belang, die bijdragen 
tot de doelen van saamhorigheiden gelijkheid van behandeling". 
Europese Raad van Cannes, 26 en 27 juni 1995- Conclusies van het Voorzitterschap- SN 211/95, punt A.1.1.7. 
H 
WAAROVER SPREKEN WIJ ? 
Diensten van algemeen belang 
Hiermee worden - al dan niet verhandelbare - dienstverlenende activiteiten bedoeld welke door de overheid 
als van algemeen belang worden beschouwd en waarvoor derhalve specifieke verplichtingen inzake 
openbare dienstverlening gelden. 
Diensten van algemeen economisch belang 
Met deze term, die in artikel 90 van het Verdrag wordt genoemd, worden verhandelbare dienstverlenende 
activiteiten aangeduid waarmee functies van algemeen belang worden vervuld en waarop daarom door de 
Lid-Staten specifieke openbare dienstverplichtingen van toepassing worden gemaakt. Hiertoe behoren met 
name diensten in het kader van verkeers-, energie- en communicatienetten. 
Openbare dienst 
Deze uitdrukking heeft een dubbele betekenis : soms wordt ermee het orgaan aangeduid dat de dienst 
produceert, en soms wordt ermee de functie van algemeen belang bedoeld waarmee dit orgaan is belast. 
Ten einde de vervulling van de functie van algemeen belang te stimuleren of mogelijk te maken kunnen door 
de overheid aan het orgaan dat de dienst produceert specifieke openbare dienstverplichtingen worden 
opgelegd, bij voorbeeld op het gebied van het vervoer over land, het lucht- of spoorwegvervoer of de 
energie. Deze verplichtingen kunnen op nationaal of regionaal niveau gelden. Opgemerkt zij dat men vaak 
openbare dienst verwart met openbare sector (met inbegrip van het ambtenarenapparaat), dat wil zeggen 
functie en rechtspositie, ontvanger en eigenaar. 
Universele dienst 
Dit evolutieve begrip, dat door de Instellingen van de Gemeenschap is ontwikkeld, behelst een geheel van 
eisen van algemeen belang waaraan de activiteiten van de telecommunicatie of de post bij voorbeeld in de 
gehele Gemeenschap dienen te voldoen. De verplichtingen die eruit voortvloeien hebben ten doel overal en 
voor iedereen de toegang tot bepaalde wezenlijke prestaties van goede kwaliteit en tegen betaalbare prijzen 
mogelijk te maken. 
I. DE DIENSTEN VAN ALGEMEEN BELANG : 
ESSENTIEEL ELEMENT VAN HET EUROPESE MAATSCHAPPIJMODEL 
5. Het optreden van de Gemeenschap vindt plaats in het kader van een open economisch model dat gebaseerd is 
op samenhorigheid en sociale samenhang en op het marktmechanisme. 
A. TEN DIENSTE VAN DE BURGERS 
1. Gemeenschappelijke waarden 
6. De Europese samenlevingen hechten waarde aan de diensten van algemeen belang die zij in het leven hebben 
geroepen. Deze diensten beantwoorden namelijk aan fundamentele behoeften. De functie van bindmiddel voor de 
maatschappij die deze diensten vervullen geldt niet alleen voor de materiële aspecten. Er is ook een symbolische 
dimensie aan verbonden : de diensten van algemeen belang bieden bakens aan de samenleving en maken deel uit 
van de band tussen de burgers en de samenleving. Zij vormen daardoor een element van culturele identiteit voor 
alle Europese landen, dat ook in het dagelijks leven doorwerkt. 
7. De functies die aan de diensten van algemeen belang worden toegewezen en de bijzondere rechten die er hel 
gevolg van kunnen zijn vloeien voort uit overwegingen van algemeen belang, zoals met name zekerheid van 
bevoorrading, milieubescherming, economische en sociale samenhorigheid, ruimtelijke ordening en de behartiging 
van de belangen van de consumenten. Consumenten verwachten met name diensten van goede kwaliteit tegen 
betaalbare prijzen. Ook de specifiek economische aspecten van de betrokken activiteiten moeten in aanmerking 
worden genomen. Deze activiteiten hebben daarenboven belangrijke indirecte gevolgen voor de gehele economie 
of samenleving, en er zijn soms schaarse hulpbronnen of omvangrijke investeringen op lange termijn voor nodig. Er 
vloeien enkele basisbeginselen voor de praktijk uit voort : continuïteit, gelijke toegang, universaliteit, transparantie. 
8. In het middelpunt van al deze overwegingen staat het belang van de burger, dat in onze samenlevingen de 
garantie vereist van toegang tot als wezenlijk beschouwde diensten en dat verlangt dat er prioritaire doelstellingen 
worden nagestreefd. De diensten van algemeen belang staan dus open voor de gehele samenleving en bijgevolg 
voor alle burgers. Hetzelfde geldt in de Gemeenschap voor de universele dienstverlening. 
2. Verscheidenheid van organisatievormen 
9. Deze gemeenschap van waarden leidt van land tot land en zelfs van regio tot regio en naar gelang van de 
sectoren tot uiteenlopende organisatievormen van de diensten van algemeen belang. Gelijksoortige functies worden 
namelijk vervuld naar gelang van verschillende situaties : geografische of technische factoren, politieke en 
administratieve organisatie, geschiedenis, tradities. 
10. Deze diensten kunnen dus - in het kader van monopolies of van de concurrentie - dan weer door particuliere 
ondernemingen, dan weer door openbare lichamen of door partnerschappen tussen overheid en particuliere sector 
worden vervuld. De activiteiten van deze dienstverrichters - soms aangeduid als exploitanten - worden gecontroleerd 
door autoriteiten die soms plaatselijk of regionaal zijn en soms nationaal en die uiteenlopende rechten en 
rechtsposities hebben. De verhouding tussen controlerende instantie en dienstverrichter kan op haar beurt zeer 
uiteenlopende vormen aannemen. 
11. Deze verscheidenheid kan leiden tot verwarring in de terminologie. Zo kunnen ten onrechte overheidssector en 
openbare diensten worden gelijkgesteld en aldus rechtspositie en functie, eigenaar en ontvanger worden verward3. 
Het Europees beleid is echter gericht op het algemeen belang, en dus op de functies van deze diensten en de 
voorwaarden waaronder zij worden vervuld en niet op rechtsposities. 
12. In ieder geval betekent een dergelijke verscheidenheid aan situaties een uitdaging voor de economische 
integratie van Europa. Zij vormt echter geenszins een hindernis op deze weg maar een reservoir waaruit de 
organisatiemethoden kunnen worden geput die het geschiktst zijn om het algemeen belang te dienen in een 
veranderende economische context en die het doeltreffendst zijn bij het nastreven van de Europese integratie. 
3. Veranderingen waarvan gebruik moet worden gemaakt 
13. De context waarin de diensten van algemeen belang worden verricht is in de afgelopen periode sterk 
geëvolueerd en verschilt thans aanzienlijk van die welke tijdens de invoering van de diensten gold. De voornaamste 
parameters van deze ontwikkeling zijn de volgende : 
de consumenten vertonen de neiging om hun rechten en eisen als gebruikers van diensten van algemeen 
belang sterker te doen gelden, ook op Europees niveau, en zijn veeleisender op het gebied van 
keuzemogelijkheden, kwaliteit en prijs; 
de wereldconcurrentie zet de ondernemingen die gebruik maken van deze diensten ertoe aan de gunstigste 
tarieven te zoeken, die vergelijkbaar zijn met die welke hun concurrenten genieten; 
in tegenstelling tot de toestand in de jaren na de tweede wereldoorlog schijnt particuliere financiering 
tegenwoordig minder moeilijk te verkrijgen te zijn dan middelen van de overheid voor het onderhoud en de 
ontwikkeling van infrastructuurnetwerken; 
de nieuwe technologieën wijzigen de voorwaarden van de traditionele economieën, die gekenmerkt werden 
door het bestaan van monopolies, met nanie in de telecommunicatiesector, de televisie en het vervoer, en 
maken de toegang tot nieuwe diensten mogelijk. 
in sommige landen en sectoren heeft de modernisering vertraging opgelopen. Aanpassingen zijn daardoor 
des te moeilijker. 
14. Door de totstandbrenging van de interne markt en de groei van een sterkere concurrentie kunnen de diensten 
van algemeen belang het hoofd bieden aan deze veranderingen en er profijt van trekken, en tegelijkertijd het aanbod 
verruimen, de kwaliteit verhogen en de prijzen verlagen. Deze ontwikkeling gaat gepaard met de tenuitvoerlegging 
van het beleid van de economische en sociale samenhang. De Gemeenschap draagt zo bij tot de modernisering van 
de diensten van algemeen belang ten einde de fundamentele functies ervan in stand te houden en de prestaties 
ervan te verhogen. Een dergelijke dynamiek is onontbeerlijk voor de ontplooiing van het Europese 
maatschappijmodel, dat de opkomst van het Europese burgerschap moet begeleiden. 
Zie de definities op biz. 2. 
B. ALGEMEEN BELANG EN GROTE EUROPESE MARKT : EEN POSITIEVE WISSELWERKING 
15. De krachten van de markt maken een betere toewijzing van middelen en een grotere doelmatigheid bij het 
verstrekken van diensten mogelijk, waarvan met name de consument voordeel heeft, die er een betere kwantiteit 
tegen gunstiger prijzen aan overhoudt. Deze mechanismen vertonen echter soms hun beperkingen en houden het 
gevaar in dat een deel van de bevolking wordt uitgesloten van de voordelen die eraan verbonden zijn, zodat de 
totstandbrenging van de sociale en territoriale samenhang wordt verhinderd. De overheid moet er dan op toezien 
dat er rekening wordt gehouden met het algemeen belang. In dit verband handelt de Commissie aan de hand van 
de volgende gedragslijnen. 
1. Zich baseren OP de verscheidenheid 
16. Bij het optreden van de Gemeenschap ten behoeve van het Europees maatschappijmodel wordt uitgegaan van 
de verscheidenheid van de situaties in verband met de diensten van algemeen belang in Europa. Deze 
verscheidenheid wordt gewaarborgd door twee fundamentele beginselen : 
neutraliteit ten opzichte van de publiek- of privaatrechtelijke positie van de ondernemingen en hun personeel, 
ingevolge artikel 222 van het Verdrag. De Gemeenschap raakt in geen enkel opzicht aan de publiek- of 
privaatrechtelijke positie van de met taken van algemeen belang belaste ondernemingen, en schrijft dus 
geen enkele privatisering voor. Bijgevolg is de Gemeenschap even waakzaam ten aanzien van alle 
concurrentiebeperkende gedragingen, of het nu gaat om openbare of particuliere ondernemingen. 
vrijheid van de Lid-Staten om de functies van algemeen belang te definiëren, om de met deze functies 
belaste ondernemingen de bijzondere of uitsluitende rechten te verlenen die nodig zijn om deze functies te 
vervullen, en om het beheer ervan de regelen en eventueel toe te zien op de financiering ervan, 
overeenkomstig artikel 90 van het Verdrag. 
17. Deze eerbiediging van de nationale keuzevrijheid inzake economische en sociale organisatie is slechts een 
manifestatie van het subsidiariteitsbeginsel. Het is dus aan de Lid-Staten om de grote maatschappelijke keuzen 
te treffen, terwijl de Gemeenschap zich beperkt tot een onderzoek van de verenigbaarheid van de gebruikte middelen 
met de Europese verbintenissen. 
18. Voorts dient eraan te worden herinnerd dat de voorwaarden van artikel 90 van het Verdrag niet van toepassing 
zijn op niet-economische activiteiten (zoals de stelsels van verplicht onderwijs of van sociale bescherming) en 
evenmin op de zogeheten "regale" functies, die onder de uitoefening van het openbaar gezag vallen (met name op 
het gebied van veiligheid, justitie, diplomatie, burgerlijke staat). De bijdrage van deze diensten tot het 
Gemeenschapsbeleid op verschillende gebieden is van wezenlijk belang, daarom is de ontwikkeling van 
samenwerkingsvormen en partnerschappen op Europese schaal noodzakelijk. Het is echter duidelijk dat de diensten 
van algemeen belang, wanneer zij een niet-economisch of regaal karakter hebben, niet op dezelfde wijze kunnen 
worden behandeld als de diensten van algemeen economisch belang. Het optreden van de Gemeenschap ten 
opzichte ervan kan, zoals het Verdrag bepaalt, slechts complementair zijn. 
2. Het evenwicht tot stand brengen : het doel van de Gemeenschap 
19. Wat er werkelijk op het spel staat houdt verband met de voorwaarden waaronder de wisselwerking tussen de 
eisen van vrij verkeer, het economische rendement en de dynamiek die door de grote Europese markt worden 
beoogd en de vrije mededinging enerzijds, en de verdiscontering van doelstellingen van algemeen belang anderzijds 
plaatsvindt. Deze wisselwerking moet ten gunste zijn van de burger en de samenleving. De moeilijkheid van dit 
evenwicht houdt verband met het dynamische karakter ervan : de interne markt wordt verdiept, terwijl ook de functies 
op het gebied van openbare dienst niet vastliggen en moeten beantwoorden aan nieuwe eisen. 
20. De aanpak van de Gemeenschap is dus uiteraard progressief, en hst evenwicht waar zij naar streeft is 
dynamisch. Voor de diensten van algemeen belang die een economisch karakter hebben gelden in beginsel de 
regels die de Gemeenschap zich heeft gesteld om een grote interne markt tot stand te brengen, inclusief de 
monopolies die afbreuk kunnen doen aan de goede werking van de markt, me? name door de compartimentering 
die zij veroorzaken. De toepassing van deze regels betekent dus een positieve prikkel tot aanpassing van de 
diensten, maar moet verenigbaar blijven met de functies van algemeen beiang. 
21. De verstrekkers van diensten van algemeen belang genieten vrijstelling van de regels van het Verdrag voor 
zover de toepassing van deze bepalingen de vervulling van de taken van algemeen belang waarmee ze zijn belast 
belemmeren. Het bestaan van functies van algemeen belang, of deze nu zijn toevertrouwd aan overheids- of aan 
particuliere bedrijven, laat echter de vraag van de middelen die worden gebruikt om deze te vervullen in eerste 
instantie onbeantwoord. Daarom geldt voorde vrijstelling de voorwaarde van proportionaliteit. Dit beginsel, dat ten 
grondslag ligt aan artikel 90 van het Verdrag, maakt het tegelijk mogelijk dat verplichtingen en taken van algemeen 
belang zo goed mogelijk met elkaar in overeenstemming worden gebracht en dat de gebruikte middelen en de 
beoogde doelen in een juiste verhouding tot elkaar worden gebracht. Door zijn inhoud en algemene formulering 
maakt dit beginsel het mogelijk te zorgen voor een dynamisch en progressief evenwicht, en rekening te houden met 
de verscheidenheid van situaties en doelstellingen van de Staten en met de van sector tot sector uiteenlopende 
technische en budgettaire restricties. Het maakt daarenboven een optimale synergie mogelijk tussen, doelmatigheid 
van de markt en eisen van algemeen belang door ervoor te zorgen dat de middelen die worden gebruikt om aan 
deze vereisten te voldoen de goede werking van de Europese markt niet al te zeer verstoren en dat zij het 
handelsverkeer niet nadelig beïnvloeden in een mate die strijdig is met het belang van de Gemeenschap. 
22. De balans van deze wisselwerking is tot nu toe in grote lijnen positief, zowel ten aanzien van de doelmatigheid 
van de diensten van algemeen belang als met het oog op de toepassing van de regels. 
23. Vanuit het oogpunt van economie en kwaliteit kunnen de prestaties van de diensten van algemeen belang in 
de Gemeenschap in vele gevallen de vergelijking met die in andere delen van de wereld doorstaan. Zo zijn 
bijvoorbeeld de Europese prestaties op het gebied van de betrouwbaarheid van de energiedistributie, de veiligheid 
van het luchtvervoer en de kwaliteit van radio en televisie vaak zeer goed. Deze resultaten zijn althans ten dele toe 
te schrijven aan het Europese kader, dat ongerechtvaardigde voorrechten beperkt, aanspoort tot doorzichtigheid in 
het beheer en dwingt tot een duidelijke en nauwkeurige omschrijving van de voorwaarden waaraan de diensten van 
algemeen belang moeten voldoen. De grotere doelmatigheid die het gevolg is van de mededinging biedt namelijk 
een zeer goede gelegenheid om de prijs van de diensten te verlagen en deze in vele gevallen bereikbaar te maken 
voor een groter aantal burgers. Hieruit vloeit tevens een groter concurrentievermogen van de ondernemingen, en 
met name van de KMO's, voort. De situatie is evenwel op vele gebieden nog voor verbetering vatbaar. Het streven 
naar een hogere kwaliteit en een grotere kosteneffectiviteit van de diensten van algemeen belang kan in vele 
gevallen nieuwe benaderingen vereisen en een ernstige inspanning ter vergroting van de doelmatigheid ervan nodig 
maken. 
24. De regels zijn door de Gemeenschap op onpartijdige wijze toegepast, met inachtneming van de desiderata van 
de deelnemers aan het maatschappelijk, economisch en politiek leven. De Raad van Ministers en het Parlement 
hebben het wetgevingskader tot stand gebracht. Alle teksten met betrekking tot het luchtvervoer, het 
spoorwegvervoer en de elektriciteit zijn door de Raad met eenparigheid van stemmen van de Lid-Staten 
goedgekeurd. Op het gebied van de telecommunicates en de post is de omschrijving van universele dienstverlening 
eveneens door de Raad en het Europees Parlement goedgekeurd. De Commissie heeft gemeend diverse ad hoc-
maatregelen op basis van artikel 90 te moeten nemen4. Alvorens echter elk van deze maatregelen definitief vast te 
stellen verzuimt de Commissie niet het Europees Parlement en de Raad, de Staten en de betrokken deelnemers 
aan het maatschappelijk, economisch en politiek leven grondig te raadplegen, om een zo ruim mogelijke consensus 
tot stand te brengen. Zo hebben met name de twee belangrijkste richtlijnen die op basis van artikel 90 zijn 
aangenomen, d.w.z. die betreffende de telecommunicatieterminals en de telecommunicatiediensten, alsmede de 
wijzigingen daarop, de steun genoten van de Staten binnen de Raad. 
25. Als beroepsinstantie en uitlegger van het recht heeft het Hof van Justitie deze besluiten bevestigd en 
bijgedragen tot het zoeken van dit evenwicht. Het heeft met name erkend dat overwegingen van economische aard, 
zoals de algemene financiële rentabiliteit van de dienst van algemeen belang, of andere overwegingen, zoals de 
milieubescherming, legitieme rechtvaardigingen kunnen vormen5. 
26. Bij haar benadering heeft de Commissie zich, evenals het Europees Parlement, de Raad en het Hof van Justitie, 
overigens laten leiden door de eerbiediging van de nationale definities van algemeen belang, zoals deze voortvloeien 
uit hun socio-culturele eigenheden of hun maatschappelijke keuzen. 
Sedert 1958 zijn er slechts 8 richtlijnen en de wijzigingen daarop, en 7 beschikkingen/besluitenop dit artikel gebaseerd. 
Arresten Corbeau van 19.5.1993, Zaak C-320/91, Verzameling I blz. 2565; Almelo van 27.4.1994, Zaak C-393/92, 
verzameling I, blz. 1508; en Arrest van het Gerecht van Eerste Aanleg van de Europese Gemeenschap, 
Ladbroke/Commissie van 27.10.1994,Zaak T-32/93, verzameling II blz. 1015. 
3. Het Europese algemeen belang bevorderen 
27. De economische integratie van Europa op grondslag van de interne markt en het cohesiebeleid, die een bron is 
van dynamiek en economisch rendement, heeft ertoe geleid dat het algemeen belang op Europees niveau in de vorm 
van universele dienstverlening of andere openbare dienstverplichtingen wordt behartigd. Het begrip universele 
dienstverlening, dat door de Commissie is geconcipieerd, is ontwikkeld in resoluties van het Europees Parlement en 
de Raad, en is per sector in de wetgeving6 toegepast. 
28. Het begrip universele dienstverlening houdt het streven in om overal te zorgen voor diensten van goede kwaliteit 
tegen voor allen betaalbare prijzen. De criteria voor de universele dienstverlening berusten op de volgende 
beginselen : gelijkheid, universaliteit, continuïteit en aanpassing, en op degelijke gedragslijnen : transparantie van het 
beheer, de tarifering en de financiering, controle door instanties die los staan van het bedrijfsleven. Aangezien deze 
criteria in hun geheel op nationaal niveau niet steeds voorhanden zijn heeft de invoering ervan via de Europese 
universele dienstverlening geleid tot ontwikkeling van de diensten van algemeen belang7. 
29. Het begrip universele dienstverlening is evenwel flexibel in zoverre de inhoud ervan geleidelijk wordt 
uitgekristalliseerd naargelang van de structurele en technische kenmerken en de specifieke behoeften van elke sector. 
Dit begrip is in ieder geval dynamisch : het moet zich aanpassen aan de technologische veranderingen, aan de nieuwe 
vereisten in verband met het algemeen belang en aan de behoeften van de gebruikers. 
30. Niets belet de Lid-Staten om bijkomende taken van algemeen belang vast te stellen, die verder gaan dan de 
universele dienstverplichtingen, mits de gebruikte middelen in overeenstemming zijn met het Gemeenschapsrecht. Voor 
bepaalde diensten beperken de bepalingen inzake universele dienstverlening zich er zelfs toe de Lid-Staten de 
mogelijkheid te laten verplichtingen inzake algemeen belang al of niet voor te schrijven en compensaties vast te 
stellen. Bij de ontwikkeling op Europees niveau van de universele dienstverlening wordt dus de verscheidenheid 
geëerbiedigd door voortdurend rekening te houden met de nationale opvattingen betreffende het algemeen belang, 
dat door elke Staat naar gelang van zijn eigen tradities en behoeften wordt gedefinieerd. 
31. Voorts kunnen openbare dienstverplichtingen onder bepaalde voorwaarden eveneens worden voorgeschreven 
om redenen van algemeen belang, zoals ruimtelijke ordening, zekerheid van bevoorrading en milieu. 
32. De verwezenlijking van de interne markt levert voor de consumenten beter functionerende diensten op en biedt 
het Europese bedrijfsleven de mogelijkheid zich beter te wapenen tegen de mondiale concurrentie. De universele 
dienstverlening en de andere openbare dienstverplichtingen dragen bij tot de nagestreefde samenhorigheid en 
gelijkheid van behandeling. Zij waarborgen de burgers en de Europese samenleving dat het algemeen belang wordt 
behartigd. In de universele dienstverlening komen aldus in Europa de vereisten en de specifieke kenmerken van het 
Europese maatschappijmodel tot uiting, in het kader van een beleid dat dynamiek van de markt, samenhang en 
samenhorigheid in zich verenigt. 
Resoluties van het Europees Parlement var 22 januari 1993, PB nr. C 42 van 15.2.1993, blz. 240; van 6 mei 1994, PB nr. 
C 205 van 25.7.1994, blz. 551 ; van 25 juni 1995, PB nr. C 166 van 3.7.1995, bis. 109; van 14 juli 1995, PB nr. C 249 van 
25.9.1995, blz. 212. 
Resoluties van de Raad van 22 juli 1993, PB nr. C 213 van 6.8.1993, blz. 1; van 7 februari 1994, PB nr. C 48 van 
16.2.1994, blz. 1; van 22 december 1994, PB nr. C 379 van 31.12.1994, blz. 4; van 18 september 1995, PB nr. C 258 van 
2.10.1995, blz. 1. 
Zie het voorbeeld van de telecommunicatie* in punt 35. 
IL DE INBRENG VAN DE GEMEENSCHAP: DYNAMIEK, FLEXIBILITEIT, SAMENHORIGHEID 
A. EEN GEDIFFERENTIEERDE BENADERING 
33. De beginselen en de benadering die in het voorafgaande zijn gedefinieerd, combineren de dynamische inbreng 
die de openstelling van de markten teweegbrengt, met de Europese en nationale vereisten inzake het algemeen 
belang. Met het oog hierop heeft de Commissie initiatieven genomen op gebieden zoals telecommunicatie, posterijen, 
vervoer en energie. In deze sectoren wordt op overtuigende wijze zichtbaar dat de inbreng van de Gemeenschap van 
essentieel belang is voor de waarborging en de verbetering van de diensten van algemeen belang die op basis van 
universele of openbare dienstverplichtingen aan de consumenten worden aangeboden. De door de Gemeenschap 
gevolgde benadering was altijd flexibel, en er werd rekening gehouden met de specifieke kenmerken van elke sector, 
het subsidiariteitsbeginsel en de diverse manifestaties van samenhorigheid. Voorts was de benadering altijd 
vooruitstrevend, terwijl de Gemeenschap open stond voor de standpunten van de betrokken partijen. 
««- Telecommunicatie 
34. De aanpak van de Commissie op het gebied van telecommunicatie beoogt de dienstverlening aan het 
publiek in de Gemeenschap te versterken door een uitbreiding van het aantal diensten dat aan de Europese 
burgers wordt aangeboden. Tegelijkertijd streeft de Commissie ernaar de kwaliteit van deze diensten te 
verbeteren, onder handhaving van een redelijk prijsniveau. De openstelling van de markten is geleidelijk 
verlopen, op basis van een gedetailleerd tijdschema. Dank zij de voorstellen uit 1987 heeft de consument het 
vaste of draagbare telefoontoestel, de fax of de modem van zijn voorkeur vrij kunnen kiezen. Vervolgens 
werden maatregelen getroffen waardoor de gebruiker kon kiezen uit ten minste twee exploitanten van 
draagbare telefoons of satellietdiensten. De infrastructuren en de markten voor spraaktelefonie zullen uiterlijk 
op 1 januari 1998 (en voor een aantal landen in 2003) worden opengesteld. Te dien einde zullen de 
regelgevende autoriteiten en de exploitanten van elkaar worden gescheiden en worden de publieke netwerken 
opengesteld voor andere exploitanten. 
35. Tegelijk met de openstelling van de markten en de infrastructuren zullen de universele dienstverplichtingen 
worden vastgesteld. In verband hiermee heeft de Gemeenschap de Lid-Staten verzocht hun exploitanten 
universele dienstverplichtingen op te leggen met het oog op de levering van een breed scala van 
basisdiensten. Overeenkomstig de mededeling van de Commissie van 1996 betreffende de universele 
dienstverlening houdt deze dienst in dat iedereen tegen een betaalbare prijs toegang krijgt tot een netwerk 
voor de overbrenging van spraak, gegevens en faxen, alsmede voor een spraaktelefoondienst. De regelgeving 
voorziet in een schema op grond waarvan de kosten van deze dienst door de markpartijen worden 
gefinancierd. De inhoud van de universele dienst zal in 1998 en vervolgens periodiek worden herzien. De 
gekozen dynamische aanpak beoogt de dienst namelijk aan de technologische ontwikkelingen, de behoeften 
van de consumenten en de eisen van algemeen belang aan te passen. De universele telecommunicatiedienst 
draagt er nu reeds toe bij dat de op nationaal niveau omschreven taken van de telecommunicatiediensten 
worden uitgebreid. Om een voorbeeld te noemen: de waarborg dat iedereen voor een betaalbare prijs toegang 
krijgt, inclusief personen die in sociaal, fysiek of economisch opzicht kwetsbaar zijn, is in een groot aantal 
Lid-Staten nog onbekend en wordt door de universele dienstverlening ingevoerd. 
36. In de Lid-Staten die op het voorziene tijdschema vooruitlopen, kon dank zij het aanbieden van de 
telefoondienst door nieuwe exploitanten, met name van een mobiele telefoondienst, de verspreiding van de 
telefoon en de nieuwe diensten worden vergroot. Door de openstelling kan het telefonie-aanbod beter aan de 
huidige technologische omwentelingen worden aangepast, kan beter aan de steeds sterker uiteenlopende 
verlangens van de consument worden voldaan en kunnen de prijzen worden verlaagd. 
«• Posterijen 
37. De maatregelen die de Commissie in juli 1995 heeft voorgesteld, worden thans in het Europees Parlement 
en de Raad besproken. De maatregelen beogen de invoering van gemeenschappelijke regels voor de 
ontwikkeling van de sector posterijen en een verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening, alsook de 
geleidelijke en gecontroleerde liberalisering van de markten vóór het jaar 2000. 
38. De waarborging op lange termijn van de universele postdienst staat centraal in de voorgestelde 
regelgeving. De universele dienstverlening houdt in dat op het gehele grondgebied een kwalitatief goede 
dienstveriening wordt geboden, met een minimumfrequentie en tegen een prijs die voor iedereen betaalbaar 
is. De dienst behelst het ophalen, het vervoer, de sortering en de verspreiding van post, alsook - binnen 
bepaalde grenzen met betrekking tot het gewicht en de prijs - van publikaties, catalogi en pakjes. 
Aangetekende stukken en zendingen met aangegeven waarde vallen tevens onder deze dienst, die zowel 
betrekking heeft op binnenlandse als op grensoverschrijdende zendingen. Bovendien beantwoordt de dienst 
aan eisen van duurzaamheid, vertrouwelijkheid, onpartijdigheid en gelijke behandeling en kan hij worden 
aangepast. 
39. Om de financiering van de universele dienstverlening te waarborgen, wordt beoogd een gereserveerde 
sector voor de exploitanten van deze universele dienst te handhaven. De omvang van de gereserveerde sector 
wordt door twee criteria bepaald: het gewicht en het tarief. Het vraagstuk inzake mailing en dat met betrekking 
tot de binnenkomende post uit het buitenland zijn het voorwerp van een onderzoek. De omvang van de 
gereserveerde dienst wordt in ieder geval in het jaar 2000 opnieuw onderzocht, met name aan de hand van 
technologische, economische en sociale criteria. 
40. Ten einde de financiering van de universele dienst te completeren, kunnen bovendien verplichtingen aan 
de commerciële exploitanten worden opgelegd, als tegenprestatie voor hun machtiging. Hierbij kan onder meer 
worden gedacht aan financiële bijdragen aan compensatiefondsen. Voorts wordt beoogd de regelgevende 
autoriteiten en de postondememingen van elkaar te scheiden. 
w Vervoer 
41. In de burgerluchtvaart hadden de nationale luchtvaartmaatschappijen in hun eigen land vaak een 
monopoliepositie, waardoor soms compensatie mogelijk was tussen de economisch rendabele activiteiten en 
de niet-rendabele activiteiten, die verband hielden met openbare dienstverplichtingen. Door de drie 
"luchtvaartpakketten" van 1987,1990 en 1993 zijn de markten geleidelijk opengesteld, terwijl de uitvoering van 
taken van algemeen belang werd gehandhaafd. 
42. Met betrekking tot verbindingen met perifere gebieden of voor regionale verbindingen met een geringe 
verkeersintensiteit, die van vitaal belang zijn voor de regionale ontwikkeling en die bij een volledige vrije 
werking van het marktmechanisme onvoldoende zouden zijn gewaarborgd, hebben de Lid-Staten op grond van 
de regelgeving het recht openbare dienstverplichtingen voor een bepaalde lijn op te leggen, op basis van een 
Europese aanbesteding een exclusieve vervoermaatschappij te selecteren en financiële compensaties te 
verstrekken voor de waarborging van deze verbindingen. Het overheidsingrijpen op de markt is dus tot het 
strikt noodzakelijke beperkt. 
43. Nu dit proces ten einde loopt, kan worden vastgesteld dat, ondanks de liberalisering van de Europese 
markten, nog steeds het gehele grondgebied van de Gemeenschap wordt bestreken, terwijl de 
betrouwbaarheid van de - sterk verbeterde - dienstverlening aan de gebruiker kon worden gehandhaafd. De 
concurrentie is groter geworden, zowel uit verkeersoogpunt als met betrekking tot de tarieven, waardoor het 
vliegtuig bereikbaar is geworden voor nieuwe categorieën burgers. 
44. In het kader van het zeevervoer wordt in de regelgeving op grond waarvan de diensten voor zeevervoer 
binnen de Lid-Staten (kustvaart) vrij mogen worden verricht, de Lid-Staten het recht toegekend om openbare 
dienstverplichtingen op te leggen als voorwaarde voor het verrichten van regelmatige diensten naar, tussen en 
vanaf eilanden. Daarbij dient wel het beginsel van een niet-discriminerende behandeling van alle reders in de 
Gemeenschap in acht te worden genomen. De Lid-Staten moeten zich beperken tot eisen met betrekking tot 
de havens die moeten worden aangedaan, de regelmaat, de continuïteit, de frequentie, het vermogen om de 
dienst ie leveren, de gehanteerde tarieven en de bemanning van het schip. Voorts heeft de Commissie in haar 
mededeling "Op weg naar een nieuwe maritieme strategie" de mogelijkheid van staatssteun voorgesteld ter 
ondersteuning van de diensten van algemeen belang. 
45. Voor het binnenlands vervoer (per spoor, over de weg en over de binnenwateren) wordt in artikel 77 van 
het Verdrag zelfverwezen naar bepaalde verplichtingen in verband met het begrip "openbare dienst". Enerzijds 
heeft de Raad in 1969 verordeningen aangenomen waarin dit artikel wordt geïnterpreteerd en waardoor de 
verstrekking van adequate vervoerdiensten die bijdragen tot duurzame ontwikkeling, sociale samenhang en 
regionaal evenwicht wordt gewaarborgd. Anderzijds zijn de werkzaamheden voor de openstelling van de 
markten voor binnenlands vervoer, waarbij terdege rekening wordt gehouden met de relevantie van de kwaliteit 
van de openbare diensten op dit terrein, reeds ver gevorderd. 
46. In haar Groenboek over het "citizen's network" heeft de Commissie deze aanpak bekrachtigd en 
tegelijkertijd gewezen op het feit dat de doeltreffendheid van deze gereglementeerde openbare diensten moet 
worden verbeterd. Voorts heeft zij met betrekking tot het vervoer per spoor in een recent witboek haar 
voorstellen uit 1995 voor de openstelling van de bevrachtingsmarkten en de internationale markten voor 
personenvervoer verdedigd, en een studie aangekondigd over de beste praktische middelen om het 
marktmechanisme in het binnenlandse passagiersvervoer te introduceren, waarbij rekening wordt gehouden 
met de vereisten van de openbare dienst. In 1996 werden twee andere voorstellen ingediend ten einde de 
interne markt van het personenvervoer over de weg te versterken. Deze voorstellen zijn volledig in 
overeenstemming met het proportionnaliteitsbeginsel en de regelgeving inzake de openbare dienst. 
w Elektriciteit 
47. De ontwerp-richtlijn die thans de goedkeuringsprocedure doorloopt beoogt de markten voor elektriciteit 
gedurende een periode van negen jaar geleidelijk voor nieuwe toetreders open te stellen. Teneinde de 
lange-termijninvesteringen die kenmerkend zijn voor deze sector te beschermen en rekening te houden met het 
heterogeen karakter van de nationale structuren worden de Lid-Staten twee keuzemogelijkheden geboden: 
derden toegang verschaffen tot de netwerken, of een systeem met één koper. De aanwijzing van de in 
aanmerking komende klanten valt onder bepaalde voorwaarden onder de verantwoordelijkheid van de 
Lid-Staten. 
48. Door de gekozen oplossing worden de voorwaarden voor mededinging geschapen, terwijl de Lid-Staten 
tegelijkertijd openbare dienstverplichtingen mogen opleggen. Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel 
worden deze door de Lid-Staten vastgesteld op basis van doelstellingen met betrekking tot het algemeen 
belang en onder bepaalde voorwaarden inzake transparantie, objectiviteit en gelijke behandeling. 
49. De Commissie is ervan overtuigd dat dit beleid tot een verlaging van de energiekosten voor de Europese 
industrie zal leiden en dus tot een versterking van haar concurrentievermogen op internationaal niveau. 
Bovendien zou de consument hier tevens de vruchten van moeten plukken, met name door een verlaging van 
de tarieven. 
50. Halverwege zal de Commissie een eerste evaluatie uitvoeren. Vervolgens zal de richtlijn negen jaar na 
haar inwerkingtreding worden herzien. 
10 
Radio en televisie 
51. In de meeste Lid-Staten worden radio en televisie beschouwd als diensten van algemeen belang, 
ongeacht de structurele of technologische veranderingen waaraan deze markten onderhevig zijn. De 
overwegingen van algemeen belang die in deze sector een rol spelen hebben grotendeels betrekking op de 
inhoud van de uitgezonden programma's en houden verband met morele en democratische waarden. Het gaat 
bijvoorbeeld om pluralisme, beroepsregels inzake voorlichting en om de bescherming van de persoon. De 
middelen die in verband met deze overwegingen van algemeen belang worden aangewend, en met name de 
wijze van financiering, lopen sterk uiteen tussen de verschillende Lid-Staten en regio's. 
52. De rechtstreekse gevolgen van de communautaire wetgeving in deze sector zijn grotendeels het gevolg 
van de richtlijn "Televisie zonder grenzen" van 1989. Deze richtlijn schept het juridisch kader om het vrije 
verkeer van televisie-uitzendingen te waarborgen door coördinatie van de nationale regels die een juridische 
belemmering konden vormen voor het vrije verkeer. De gecoördineerde terreinen zijn het recht dat van 
toepassing is op de bevordering van de distributie en produktie van televisieprogramma's, reclame en 
sponsoring, de bescherming van minderjarigen en het recht van weerwoord. De Lid-Staten dienen de vrijheid 
van ontvangst te waarborgen en mogen de doorgifte van programma's uit andere Lid-Staten niet belemmeren 
om redenen die binnen de door de richtlijn gecoördineerde gebieden vallen. De tekst van de richtlijn wordt 
thans door het Europees Parlement en de Raad herzien, ten einde de huidige regels te verduidelijken en aan 
te passen. 
53. Voorts maken de mededingingsregels het met name mogelijk misbruik van machtsposities, alsmede - door 
middel van toezicht op concentraties - de opzet van oligopolistische of monopolistische marktstructuren tegen 
te gaan. 
11 
B. DE BIJDRAGE VAN HET GEMEENSCHAPSBELEID OP DE ANDERE GEBIEDEN 
54. De bijdrage van de Gemeenschap aan de ontwikkeling van diensten van algemeen belang blijft niet beperkt tot 
de totstandbrenging van de interne markt. Zij wordt aangevuld door maatregelen die in het kader van de verschillende 
beleidsterreinen van de Gemeenschap worden genomen. Het gaat bij deze maatregelen met name om: 
de opstelling van normen om de interoperabiliteit en de interconnectie van netwerken te waarborgen; de 
ontwikkeling van certificatiesystemen; 
Europese richtplannen voor de grote transeuropese infrastructuurnetwerken op het gebied van vervoer en 
energie, alsmede voor de telecommunicatie, die de ruggegraat van de informatiemaatschappij vormt; een 
gecoördineerd beleid en financiële middelen voor de verwezenlijking van deze infrastructurele netwerken; 
steun voor investeringsprojecten, in het kader van het beleid voor economische en sociale samenhang, 
met name voor de infrastructuur van de minst begunstigde regio's van de Gemeenschap of van regio's die 
een industrieel-omschakelingsproces doormaken, alsook voor projecten die meer in het algemeen beogen 
diensten van algemeen belang te stimuleren, in partnerschap met de plaatselijke en regionale partijen; 
onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten in sectoren waarin diensten van algemeen belang zijn opgezet, 
zoals het spoorweg- of luchtvervoer, de audiovisuele sector, de informatietechnologieën, onderwijs en 
opleiding en de gezondheidszorg; 
uitwisseling van de beste praktijken en ervaringen tussen de wet- en regelgevers en de exploitanten, met 
name inzake de methoden voor financiering, tarifering en dienstverlening aan de burgers8. 
Bij al deze maatregelen houdt de Gemeenschap met name rekening met de eisen van een gezond en duurzaam milieu 
en met de belangen van de consumenten. Voor laatstgenoemden treft de Gemeenschap maatregelen om de keus te 
vergroten en om de kwaliteit, de transparantie, de toegang tot objectieve informatie en tot snelle en weinig kostbare 
rechtsmiddelen, alsook de deelneming te verbeteren. 
55. Het optreden van de Gemeenschap kan echter alleen doeltreffend zijn wanneer de diverse partijen ervoor zorgen 
dat tussen hen de nodige synergieën worden opgezet. Partnerschappen tussen de openbare en de privé-sector 
moeten een doorslaggevende rol spelen, met name voor investeringen en onderzoek. Daarnaast dienen echter 
partnerschappen op regionaal, nationaal en Europees niveau te worden opgezet. 
56. Met betrekking tot de diensten van niet-economische aard9 kunnen verschillende samenwerkingsacties op 
Europees niveau worden ondernomen ter ondersteuning van of ter aanvulling op de nationale beleidsmaatregelen, 
bijvoorbeeld op het gebied van werkgelegenheid, sociale bescherming, volksgezondheid, onderwijs en opleiding of 
cultuur. De Gemeenschap stimuleert de samenwerking tussen de Lid-Staten op het gebied van de kankerbestrijding. 
Voorts doet een groot aantal studenten of werkende jongeren een beroep op de uitwisselings- en 
samenwerkingsprogramma's op onderwijsgebied, Leonardo en Socrates. Ten slotte geeft de Gemeenschap steun voor 
acties voor het behoud of de bevordering van het Europees cultureel erfgoed. Dergelijke acties houden uiteraard geen 
enkele Europese harmonisatie in, maar vormen een aanvullende bijdrage van Europa ten behoeve van het algemeen 
belang en zijn van doorslaggevende betekenis voor de verwezenlijking van de cohesie- en solidariteitsdoelstellingen 
van de Gemeenschap. 
Een voorbeeld hiervan kan worden gevonden op het gebied van het openbaar vervoer, te weten in de recente 
mededeling van de Commissie over het "citizen's network", COM(95)601 def. van 23 januari 1996. 
Zie punt 18. 
12 
III. DOELSTELLINGEN VOOR DE TOEKOMST 
57. De Gemeenschap beoogt het concurrentievermogen van de Europese economie te ondersteunen in een wereld 
waarin de concurrentiestrijd steeds heviger wordt, en de consument meer keus, een betere kwaliteit en lagere prijzen 
te garanderen. Tegelijkertijd draagt de Gemeenschap door haar beleidsmaatregelen bij tot de versterking van de 
economische en sociale samenhang tussen de Lid-Staten en tot de verkleining van bepaalde verschillen. Om deze 
in het Verdrag neergelegde doelstelling te verwezenlijken zijn met name de structuurfondsen en de transeuropese 
netwerken opgezet. De diensten van algemeen belang spelen in dit verband een doorslaggevende rol en zijn zelf een 
factor van economische en sociale samenhang en van economische doeltreffendheid. De Gemeenschap legt de 
uitvoering van de taken waarmee de diensten van algemeen belang zijn belast niets in de weg en levert tegelijkertijd 
een bijdrage aan de doeltreffendheid van deze diensten. 
58. Het belang van dit evenwicht is onderstreept door de staatshoofden en regeringsleiders, tijdens hun bijeenkomst 
in Cannes in juni 199510: 
"De Europese Raad geeft nogmaals te kennen dat het creëren van meer concurrentie in talrijke sectoren ter verwezenlijking van de interne 
markt verenigbaar moet zijn met de dwingende taken van algemeen economisch belang in Europa, vooral op het gebied van een 
evenwichtige ruimtelijke ordening, een gelijke behandeling van alle burgers - inclusief gelijke rechten en gelijke kansen voor mannen en 
vrouwen- de kwaliteit en duurzaamheidvan aan de consumentgeleverde dienstenen het veiligstellen van strategische belangenop lange 
termijn." 
59. Zowel deze politieke boodschap als de veranderingen die thans gaande zijn betekenen dat de doelstellingen voor 
de toekomst moeten worden verduidelijkt. Met het oog hierop is de Commissie voornemens om op Europees niveau 
de opzet van diensten van algemeen belang volgens drie hoofdlijnen te stimuleren: opwaardering van de maatregelen 
die zijn getroffen met het oog op de interne markt en het Europees concurrentievermogen, versterking van de 
Europese samenhorigheid en coördinatie, en mobilisatie van de communautaire instrumenten. Een dergelijke aanpak 
zou - in het kader van de werkzaamheden van de intergouvernementele conferentie - in het Verdrag kunnen worden 
opgenomen. 
A. EEN EUROPEES PERSPECTIEF 
1. Opwaardering van de maatregelen voor het Europees concurrentievermogen 
60. De sectorgewijze openstelling van de markten voor economische diensten, en in het bijzonder van de 
netwerkdiensten, alsook de invoering van universele-dienstverleningseisen zijn initiatieven die verdienen te worden 
voortgezet, omdat zij een positieve uitwerking hebben op zowel de uitvoering van taken van algemeen belang als op 
het concurrentievermogen van de Europese economie op mondiaal niveau. Deze maatregelen leveren namelijk een 
doorslaggevende bijdrage aan de modernisering van de diensten, waardoor Europa zijn concurrentievoordelen in de 
betrokken sectoren beter kan benutten en waardoor de betrokken ondernemingen diensten van goede kwaliteit kunnen 
verkrijgen voor een lagere prijs. 
61. De Commissie zal in ieder geval haar rol van onpartijdig scheidsrechter blijven vervullen. Bovendien zal zij bij haar 
toekomstige initiatieven met betrekking tot de openstelling van de markten de volgende beginselen in acht nemen: 
invoering van instrumenten voor de beoordeling van de werking, de prestaties en het 
concurrentievermogen van de diensten van algemeen belang. Dergelijke evaluaties zouden sectorgewijs 
moeten worden uitgevoerd. Zij maken het mogelijk de beste praktijken te verspreiden en de taken van 
algemeen belang beter aan de technologische veranderingen, aan de nieuwe behoeften van de gebruikers 
en aan de nieuwe eisen inzake het algemeen belang aan te passen. De Commissie heeft reeds een studie 
opgezet om een overzicht te verkrijgen van de wijze waarop de "netwerkdiensten" in de Lid-Staten zijn 
gereguleerd en georganiseerd, en van de middelen die zijn vrijgemaakt om deze diensten te financieren; 
10 Europese Raad van Cannes, 26-27 juni 1995- Conclusies van het Voorzitterschap- SN 211/95, punt A.l. 1.7.101° 
13 
een stapsgewijze benadering, in overleg met de verschillende betrokken partijen, met inbegrip van de 
consumenten; 
een transparante benadering op basis van een mededeling betreffende de tenuitvoerlegging van de 
procedures van artikel 90. 
Door middel van deze benadering dient een optimale benutting van de getroffen maatregelen, in het bijzonder voor 
de Europese universele dienst, te worden gestimuleerd. 
62. Het is echter van belang dat spoedig maatregelen worden getroffen met betrekking tot de aanhangige initiatieven 
die de Commissie heeft ingediend. De Commissie gaat ervan uit dat spoedig de laatste hand wordt gelegd aan de 
richtlijn inzake de openstelling van de interne markt voor elektriciteit, die onlangs is gedeblokkeerd. Voorts verwacht 
zij van de Raad en het Europees Parlement dat zij hun goedkeuring hechten aan de voorstellen betreffende de 
openstelling van de internationale markten voor het personenvervoer per spoor, de definitieve openstelling van de 
markten voor goederenvervoer per spoor en de openstelling van de markten voor aardgas. Bij deze voorstellen is 
rekening gehouden met het algemeen belang. 
2. Versterking van de Europese samenhorigheid en coördinatie 
63. De doelstelling van Europese samenhorigheid zou ertoe kunnen leiden dat de criteria van algemeen belang door 
andere initiatieven worden aangevuld, in het licht van de reeds genoemde evaluaties. Een aantal sectoren vertoont 
namelijk een transnationale dimensie, gezien hun specifieke, met name technische eigenschappen. Voor deze sectoren 
geldt dat op nationaal niveau niet optimaal kan worden voldaan aan het vereiste inzake het algemeen belang. Andere 
sectoren houden verband met uitdagingen waarmee Europese belangen zijn gemoeid (zoals ruimtelijke ordening en 
milieubescherming). 
64. Ten einde in de behoeften van deze sectoren te voorzien en een optimale doeltreffendheid en dienstverlening 
te waarborgen, zal de Commissie zich wellicht genoodzaakt zien op basis van de bestaande bevoegdheden initiatieven 
te nemen waarvan de vorm nog moet worden vastgesteld en waarmee de coördinatie van de nationale organen van 
algemeen economisch belang kan worden vergemakkelijkt. Het kan hierbij onder meer gaan om de voorwaarden voor 
openbare financiering en de controlesystemen. De ontwikkeling van het begrip universele dienst of openbare 
dienstverplichtingen, in het bijzonder met betrekking tot de kwaliteit van de diensten en de rechten van de gebruikers, 
vormt een aspect dat nog nader moet worden onderzocht. 
65. De mate waarin bepaalde sectoren op Europees niveau zijn geïntegreerd, zou bovendien kunnen leiden tot een 
discussie over de middelen om de coördinatie op Europees niveau te intensiveren zodat de werkzaamheden van de 
regelgevende autoriteiten en de exploitanten in deze sectoren kunnen worden gecontroleerd. In enkele gevallen 
zouden verdergaande samenwerkingsvormen in overweging kunnen worden genomen, zoals de oprichting van een 
orgaan voor het beheer van het luchtverkeer, waarover thans besprekingen gaande zijn"11. 
3. Mobilisering van de communautaire instrumenten 
66. De economische en sociale samenhang, de harmonieuze ontwikkeling van het grondgebied en het behoud van 
het milieu zijn doelstellingen van gemeenschappelijk belang voor Europa. De diensten van algemeen belang en het 
Gemeenschapsbeleid op verschillende gebieden hebben dus gemeenschappelijke doelstellingen. 
67. Daarom gaat de Commissie krachtdadig voort met de tenuitvoerlegging van deze beleidsmaatregelen: de synergie 
tussen deze maatregelen en de diensten van algemeen belang moet worden benut. In verband hiermee zal de 
Commissie het Europees Parlement, de Raad en het Comité van de regio's volgend jaar een ontwerp-schema 
voorleggen voor de ontwikkeling van de communautaire ruimte, waarin rekening wordt gehouden met de 
aanbevelingen van het document "Europa 2000 plus" en waarin de diensten van algemeen belang de plaats krijgen 
die zij verdienen. 
68. Meer in het bijzonder met betrekking tot de transeuropese netwerken is de Commissie voornemens deze te 
ontwikkelen overeenkomstig de verplichtingen die de staatshoofden en regeringsleiders reeds zijn aangegaan. De 
Zie het Witboek van de Commissie "Luchtverkeerbeheer- Openstelling van het Europese luchtruim". COM(96)57 
def. 
14 
consequenties van deze verplichtingen moeten met spoed worden getrokken, met name op het financiële vlak. Deze 
netwerken bieden zoveel mogelijkheden dat de opzet ervan niet nog meer mag worden vertraagd. 
Met betrekking tot het onderzoek heeft de Commissie bij de indiening van haar eerste richtsnoeren voor het Vijfde 
kaderprogramma (1999-2003) onderstreept dat het onderzoek duidelijk ten behoeve van de Europese burger moet 
worden ingeschakeld. 
69. Voor de overige diensten van algemeen belang, zoals gezondheidszorg, sociale bescherming, onderwijs, 
watervoorziening of huisvesting, geldt dat de bevrediging van deze fundamentele behoeften op nationaal en regionaal 
niveau zal moeten worden gewaarborgd. De Gemeenschap beschikt echter over actiemiddelen - zoals samenwerking, 
financiële steun en coördinatie - die nog intensiever voor de waarborging van deze diensten moeten worden ingezet 
om gelijke kansen te bevorderen en uitsluiting te bestrijden. 
B. EEN VERWIJZING IN HET VERDRAG 
70. Op het moment waarop de Unie aan de hervorming van haar instellingen werkt en voornemens is tot een nieuwe 
politieke etappe over te gaan, wordt het debat geopend over de middelen om de betrokkenheid bij het Europese 
maatschappijmodel en bij de daaraan ten grondslag liggende waarden te consolideren en nader te omlijnen, zoals de 
Commissie in haar advies voor de Intergouvernementele Conferentie12 heeft verklaard. De diensten die tot taak hebben 
prestaties van algemeen belang te leveren staan centraal binnen deze waarden. 
71. Eén mogelijkheid zou zijn het Verdrag ongewijzigd te laten. Artikel 90 is een afdoende middel gebleken om de 
positieve wisselwerking tussen liberalisering en het algemeen belang volledig te waarborgen. Daarom mag dit artikel 
niet worden gewijzigd. Bovendien bevat het Verdrag reeds verschillende instrumenten waarmee diverse actiemiddelen 
ten behoeve van het Europees maatschappijmodel kunnen worden ingeschakeld, met name ter ondersteuning van 
taken van algemeen belang: transeuropese netwerken, communautair onderzoek, consumentenbeleid, economische 
en sociale samenhang. 
72. De Commissie is er evenwel van overtuigd dat de diensten van algemeen belang in het kader van het Europees 
eenwordingsproces een rol moet worden toebedeeld die in overeenstemming is met de plaats die zij innemen in de 
gemeenschappelijke waarden waarop de Europese samenlevingen zijn gebaseerd. Daarom zou een kader voor de 
ontwikkeling van diensten van algemeen belang in Europa moeten worden uitgestippeld. Voorts zouden met het oog 
hierop de reeds beschikbare actiemiddelen in een algemeen perspectief moeten worden opgenomen. 
73. Daarom beveelt de Commissie aan dat ter gelegenheid van de Intergouvernementele Conferentie een verwijzing 
in het Verdrag wordt opgenomen met betrekking tot dit onderwerp. Aldus zou artikel 3 van het Verdrag tot oprichting 
van de Europese Gemeenschap kunnen worden uitgebreid met een letter u), die als volgt zou luiden: 
"een bijdrage tot de bevordering van diensten van algemeen belang". 
74. Zodoende zou door het programmeringskarakter van artikel 3 worden bekrachtigd dat de diensten van algemeen 
belang reeds deel uitmaken van de actieterreinen van de Gemeenschap. Desondanks blijven de diensten van 
algemeen belang bij uitstek een actieterrein van de Lid-Staten. Een dergelijke wijziging zou weliswaar geen nieuwe 
rechtsgrondslag vormen, maar wel vastleggen dat de diensten van algemeen belang een dimensie vormen waarmee 
rekening moet worden gehouden bij de vaststelling van de acties van de Gemeenschap en bij de uitwerking van haar 
beleid. 
12 
Versterking van de politieke unie en voorbereiding van de uitbreiding - Advies van de Commissie 
voor de Intergouvernementele Conferentie, COM(96) 90 def, 28 februari 1996. 
15 

ISSN 0254-1513 
COM(96) 443 def. 
DOCUMENTEN 
NL 01 
Catalogusnummer : CB-CO-96-459-NL-C 
ISBN 92-78-08851-X 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg