Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Witboek inzake jongerenbeleid"

(2001/C 116/19)

Op 13 juli 2000 heeft het Economisch en Sociaal Comité krachtens artikel 23, derde lid, van het reglement van orde besloten een advies op te stellen over het "Witboek inzake jongerenbeleid".

De Afdeling "Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap", die met de voorbereiding van dit advies was belast, heeft haar advies op 14 november 2000 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Hassett.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 377e zitting (vergadering van 29 november 2000) het volgende advies uitgebracht, dat met 113 stemmen voor, bij 1 onthouding is goedgekeurd:

1. Achtergrond

1.1. Tijdens de Raadsvergadering van 23 november 1999 heeft commissaris Reding aangekondigd dat de Europese Commissie van plan was een witboek over jongerenbeleid op te stellen. De Commissie is daarop van start gegaan met een breed overlegproces waarbij jongeren, jongerenorganisaties, nationale overheden, jeugdonderzoekers en andere in deze sector actieve partijen werden betrokken. Wegens het grote belang dat het Comité aan het jongerenbeleid en aan een sterkere profilering ervan op communautair niveau(1) hecht, vond het Comité het nodig een initiatiefadvies over het witboek inzake jongerenbeleid uit te werken en hiermee in een vroeg stadium een bijdrage aan de discussie te leveren.

1.2. Sinds eind jaren '80 is het communautaire optreden ten gunste van jongeren in een stroomversnelling terecht gekomen. Na de lancering van een nieuwe generatie ambitieuze jongeren- en onderwijsprogramma's lijkt het moment gekomen om over het Europese jongerenbeleid voor de langere termijn na te denken. De Europese Raden van Luxemburg en Lissabon hebben de deur opengezet voor nieuwe vormen van samenwerking tussen de lidstaten in voor jongeren belangrijke beleidssectoren als werkgelegenheid, onderwijs en opleiding. Naarmate het Europese integratieproces voortschrijdt, zal het in het Verdrag van Maastricht opgenomen "Europees burgerschap" geconcretiseerd moeten worden om de groeiende kloof tussen EU en jongeren te overbruggen. Om die reden juicht het Comité het initiatief van de Europese Commissie om een witboek over jongerenbeleid uit te werken, toe, omdat hierdoor de koers duidelijk wordt uitgezet en het draagvlak voor communautaire actie en samenwerking tussen de lidstaten vergroot.

1.3. De communautaire acties zijn vooral gericht op 15- tot 25-jarigen(2), m.a.w. de jeugd: jongeren die de puberteit reeds achter zich hebben gelaten, maar nog geen zelfstandige volwassenen zijn. Hoewel voor elke jongere, mede afhankelijk van de lidstaat waar hij/zij woont, deze fase anders verloopt, is het Comité ervan overtuigd dat deze brede leeftijdsgroep voor het jongerenbeleid de juiste doelgroep is(3).

2. Het jongerenbeleid in de Europese Unie

2.1. Met haar jongerenbeleid beoogt de Europese Unie "nauwer samen te werken op gebieden die voor jongeren van belang zijn om bij de jongeren het bewustzijn tot Europa te behoren te versterken en rekening te houden met hun wil een positieve rol te spelen bij de opbouw van de Europese Gemeenschap(4)". Artikelen 149 en 150 van het Verdrag zijn de rechtsgrondslag voor het communautair beleid inzake onderwijs, beroepsopleiding en jeugd(5). In het Verdrag wordt een restrictieve interpretatie van jongerenbeleid gehanteerd; krachtens artikel 149 dient dit erop gericht te zijn "de ontwikkeling van uitwisselingsprogramma's voor jongeren en jongerenwerkers te bevorderen(6)". De Gemeenschap heeft kunnen teruggrijpen op de door de Raad van Europa met jeugdwerk opgedane ervaring en heeft ervoor gezorgd dat de Europese dimensie zich definitief in het jeugdwerk verankerde. Het jongerenbeleid van de Europese Unie heeft concreet vorm gekregen in een aantal programma's ter bevordering van de mobiliteit van jongeren, het werk van jongerenorganisaties en de beroepsopleiding. Via instrumenten als het Jeugd voor Europa-programma en Europees vrijwilligerswerk voor jongeren bereikt de Gemeenschap een groot aantal jongeren en jongerenorganisaties. Het feit dat het communautair jongerenbeleid op decentrale leest is geschoeid, heeft de discussie over dit thema in Europa op een hoger plan gebracht.

2.2. In de tweede helft van de twintigste eeuw is de maatschappelijke positie van jongeren mede door nationale, op jongeren toegespitste beleidsmaatregelen verbeterd. Jongeren in de EU zijn onafhankelijker en hebben meer kansen dan de vorige generaties. Niettemin hebben zij de samenleving waarin ze een plaats moeten veroveren, niet zelf vorm kunnen geven; ze hebben hun leefomgeving geërfd van de vorige en in bruikleen van de volgende generaties. De jeugdperiode is een overgangsfase die met een aantal veranderingen gepaard gaat: de overgang van kindertijd naar volwassenheid, van de schoolbanken naar de werkplek, van afhankelijkheid naar autonomie en volwaardig burgerschap. Maatregelen om de talenten van jongeren tot bloei te laten komen, hen bij de maatschappij te betrekken en aan de samenleving te laten bijdragen, zijn een investering en moeten ook als zodanig worden beschouwd; ze helpen jongeren hun verantwoordelijkheid ten opzichte van de samenleving ten volle op zich te nemen.

2.3. Recent werd op het Europese politieke toneel het belang van jongerenbeleid nogmaals onderstreept. Tijdens de voorbereiding van de Europese Raad van Lissabon, heeft het Portugese voorzitterschap nadrukkelijk verklaard dat de EU zich voor jongeren zal blijven inzetten. De bevolking van Europa, en met name jongeren, moeten, aldus het voorzitterschap, toegang hebben tot basisvaardigheden; zo moeten ze in staat zijn te leren en problemen op te lossen, een wetenschappelijke cultuur en technische vaardigheden te ontwikkelen, gebruik te maken van de informatietechnologie, vreemde talen te spreken, initiatief en ondernemingsgeest aan de dag te leggen, en actieve, vrije en verantwoordelijke burgers te zijn. Deze doelstellingen kunnen enkel worden gehaald indien zo veel mogelijk jongeren op alle niveaus aan het geïntegreerd jongerenbeleid kunnen deelnemen - individueel dan wel via een instelling of een vereniging.

2.4. De architecten van het Europees jongerenbeleid moeten zich laten inspireren door hetgeen de Gemeenschap de jongeren de afgelopen jaren heeft toegezegd; ze dienen hen als een waardevolle groep in de samenleving te beschouwen en hun de kans te geven actieve, vrije en verantwoordelijke burgers te worden(7). Het jongerenbeleid is een geïntegreerd, intersectoraal beleid dat gericht is op jongeren, samenwerkt met jongeren en uitgaat van de behoeften van jongeren. Het doel ervan is hun levensomstandigheden en participatie op een hoger plan te brengen; hierbij dient aandacht te worden besteed aan alle sociale, culturele en politieke thema's die jongeren en andere groepen in de samenleving raken. Het jongerenbeleid is per definitie horizontaal; met een geïntegreerde aanpak worden coherente en gecoördineerde maatregelen getroffen die de verschillende bestuursniveaus en beleidssectoren overstijgen. Een jongerenbeleid impliceert dat op alle niveaus maatregelen in het belang van de jeugd worden gecoördineerd, en dat jongeren worden samengebracht om het sociale, economische, politieke en culturele leven vorm te geven. Jongeren vormen de kern van het jongerenbeleid, niet als klanten, maar als actoren met een eigen inbreng in dit dynamisch proces.

2.5. Om in de Europese Unie een jongerenbeleid tot stand te brengen, moet er een brug worden geslagen tussen het jongerenbeleid als dusdanig en het sectorbeleid; het volstaat niet de jeugdproblematiek in te bedden in o.m. het beleid ter bevordering van werkgelegenheid of sociale integratie. Er zijn specifieke, op jongeren toegesneden acties op Europees niveau nodig om erkenning te krijgen voor de waarde van jeugdwerk en -diensten, en met name voor het participerend karakter ervan; op die manier worden ze niet alleen een instrument van het sociaal beleid, maar ook een sleutel tot een succesvolle hernieuwing van de Europese democratische stelsels(8). Naast specifieke actieprogramma's voor jongeren en onderwijs beschikt de Gemeenschap over op jongeren gerichte structuurfondsprogramma's(9). Richtsnoeren voor een jongerenbeleid zouden niet alleen de Europese Commissie bij haar planning en evaluatie helpen, maar ook de lidstaten bij de uitwerking van coherente programma's tot leidraad dienen.

2.6. Net als andere groepen in de samenleving hebben jongeren rechten en plichten. Zij moeten dezelfde rechten als andere burgers hebben, en mogen derhalve, zoals in artikel 13 van het Verdrag is bepaald, niet worden gediscrimineerd. Een actief gelijkekansenbeleid moet integraal deel uitmaken van een jongerenbeleid. Om hun rechten ten volle uit te oefenen en hun plichten naar behoren te vervullen, dienen jongeren over een toereikend inkomen te kunnen beschikken en mee te kunnen beslissen over zaken die hun leven beïnvloeden. Verder moet hun toegang worden geboden tot informatie, de arbeidsmarkt, degelijke huisvesting, gezondheidszorg, goede scholing, een schone leefomgeving en vrijetijdsbesteding, en hebben ze het recht zich in de Unie vrij te bewegen. Het VN-verdrag over de rechten van het kind is het rechtskader bij uitstek om de rechten van kinderen en jongeren te bevorderen. Het Europees Sociaal Handvest gaat over rechten die van erg groot belang zijn voor jongeren en ook de discussie over het Handvest voor grondrechten van de EU zal een weerslag op hun situatie hebben.

2.7. In de Europese Unie leven op dit moment 46,9 miljoen 15- tot 24-jarigen(10); in de tien Midden- en Oost-Europese pre-toetredingslanden bedroeg het aantal jongeren in 1999 16,9 miljoen(11). Door het dalende geboortecijfer en de stijgende levensverwachting wordt de groep jongeren in de Europese Unie steeds kleiner. Het komende decennium zal deze demografische trend nog duidelijker worden, en zal het evenwicht tussen de generaties door het toenemend aantal 65-plussers verder uit balans geraken. Dit zal een belangrijke impact hebben op de toekomst van onze democratie en van onze samenleving. Naar schatting zal het aantal 15- tot 29-jarigen tegen 2015 met 13 miljoen zijn gedaald(12). Voor een hernieuwde en vernieuwde Europese samenleving en economie zal de betekenis van jongeren in het begin van de eenentwintigste eeuw nog belangrijker worden, en zal hun volwaardige en democratische participatie in de maatschappij cruciaal zijn. Daarenboven verschuift de leeftijd waarop jongeren op eigen benen staan steeds verder, met name omdat ze langer studeren, maar ook omdat de kosten voor levensonderhoud in veel landen hoog zijn, ze hun studie moeten bekostigen, onvoldoende sociale bescherming genieten en moeilijk toegang tot de arbeidsmarkt krijgen. Door het samenspel van al deze factoren zijn veel jongeren rond hun vijfentwintigste nog steeds niet financieel onafhankelijk. Dit heeft ook sociale en economische implicaties daar deze jongeren niet in staat zijn hun rechten ten volle uit te oefenen, hun plichten naar behoren te vervullen, of financieel op eigen benen te staan.

2.8. Het Comité is zich bewust van de talrijke uitdagingen voor jongeren in de hedendaagse samenleving en van de draagwijdte van het jongerenbeleid. De afgelopen tien jaar heeft het Comité het jongerenbeleid op communautair niveau van tijd tot tijd mee vormgegeven. Het heeft belangrijke discussies gelanceerd over cruciale thema's, als jeugdwerkloosheid, onderwijs- en jeugdprogramma's, NGO's (met inbegrip van jongerenorganisaties) en de civil society in Europa(13). In dit advies zal het Comité zich toespitsen op jeugdwerkgelegenheid en sociale integratie, onderwijs en mobiliteit, participatie en de civil society.

3. Jeugdwerkgelegenheid en sociale integratie

3.1. Hoewel de jeugdwerkloosheid de afgelopen twintig jaar is afgenomen, blijft het niveau hoog in vergelijking tot dat van andere leeftijdscategorieën. Op dit moment is het werkloosheidscijfer in de Europese Unie in de leeftijdscategorie van 15 tot 24 jaar bijna twee keer zo hoog als in de groep 25- tot 65-jarigen; dit betekent dat ongeveer vijf miljoen jongeren geen baan hebben. Er zijn weliswaar belangrijke verschillen tussen en binnen de lidstaten, en tussen jonge mannen en jonge vrouwen. Met name Spanje, Italië, Frankrijk, Griekenland en Finland hebben af te rekenen met een erg hoge jeugdwerkloosheid; werkloosheid onder jonge vrouwen is een ernstig probleem in Griekenland, Italië en Spanje. Er is ook aangetoond dat het werkloosheidscijfer bij etnische minderheden en gehandicapten hoger ligt dan het gemiddelde. Naar schatting wordt 45 % van de jongeren minstens één keer werkloos, en 20 % twee of drie keer(14).

3.2. Hoewel werkloosheid één van de belangrijkste oorzaken van sociale uitsluiting is, is het totaalbeeld vaak complexer. Factoren waardoor een individu effectief van deelname aan de maatschappij wordt uitgesloten, zijn onder meer een tekort aan vaardigheden en een laag opleidingsniveau, een laag inkomen, een beperkte toegang tot sociale verzekeringen, slechte huisvesting, een leefomgeving met veel criminaliteit, een slechte gezondheid, armoede tijdens de kindertijd, gebroken gezinnen, een gebrek aan toegang tot informatie, tot mobiliteit en tot justitie. De overgang van de kindertijd en het onderwijs naar volwassenheid en een baan is voor jongeren een erg moeilijke fase. De groep die de school voortijdig verlaat en er niet in slaagt een baan te vinden, heeft vaak een beperkte toegang tot sociale bescherming. Daarenboven maakt een baan niet automatisch een einde aan sociale uitsluiting; zo zien we dat jongeren door hun lage inkomen sterk vertegenwoordigd zijn in de groep werkende armen (working poor)(15).

3.3. Jeugdwerkgelegenheid

3.3.1. Tijdens de Europese Raad van Lissabon hebben het staatshoofd en de regeringsleiders van de Europese Unie beloofd om tegen 2010 van Europa 's werelds meest dynamische en concurrerende zone te maken, gebaseerd op innovatie en kennis en in staat tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een grotere sociale samenhang. Voor de verwezenlijking van deze belofte is er een belangrijke verbetering in de economische situatie en de werkgelegenheid nodig. Er zal een duurzame jaarlijkse groei van drie procent, gecombineerd met meer innovatie, kennis en uitbreiding van de dienstensector, nodig zijn om de participatiegraad tot 70 % voor mannen en 60 % voor vrouwen te verhogen. De nieuwe kenniseconomie is afhankelijk van de instroom van meer, beter opgeleide en hoger gekwalificeerde arbeidskrachten. De generatie jongeren die de komende tien jaar de overstap van het formele onderwijskader naar de arbeidsmarkt zal maken, is derhalve cruciaal voor een succesvolle overgang naar de kenniseconomie.

3.3.2. Ook met betrekking tot de door de Europese Unie gebruikte methodes, werden tijdens de Europese Raad van Lissabon de bakens verzet; wetgeving stricto sensu zal steeds vaker plaats ruimen voor "zachtere" vormen van wetgeving (soft law), zoals in het voorbeeld bij uitstek van deze ontwikkeling, de "open coördinatiemethode(16)". In de conclusies van Lissabon pleiten de lidstaten ervoor deze methode ook toe te passen in andere sectoren, zoals sociale uitsluiting, het eEurope-beleid, het MKB-beleid en Onderzoek en Innovatie. Toepassing van de open coördinatiemethode in deze sectoren moet ervoor zorgen dat de doelstellingen van de Top van Lissabon worden gehaald; het door de Commissie aan de voorjaarstop van de Europese Raad voor te leggen verslag over de voortgang in sleutelsectoren zal hier trouwens ook toe bijdragen. Bij het opstellen van het Witboek over het jongerenbeleid moeten deze ontwikkelingen als basis en sleutel worden gebruikt om een intersectoraal jongerenbeleid op Europees niveau te bevorderen en aldus het potentieel van jonge mensen voor economische ontwikkeling en innovatie ten volle te benutten.

3.3.3. Krachtens de werkgelegenheidsrichtsnoeren moeten de lidstaten er tegen 2002 voor zorgen dat "elke werkloze jongere een nieuwe start wordt geboden, in de vorm van een opleiding, omscholing, het opdoen van werkervaring, een baan of andere maatregelen ter bevordering van de inzetbaarheid met het oog op de effectieve integratie op de arbeidsmarkt(17)". Het is van fundamenteel belang dat de richtsnoeren in degelijke projecten worden vertaald waarin de problemen van jongeren aan bod komen en waarin hun genoeg armslag wordt gegeven om hun eigen koers in het arbeidsproces uit te zetten. Deze maatregelen dienen er niet alleen op gericht te zijn meer jongeren aan een baan te helpen, maar moeten hen definitief uit het werklozencircuit halen. Voorrang verdienen inzetbaarheidsmaatregelen die aansluiten op de kansen en de lacunes op de arbeidsmarkt. Sociale bescherming mag niet afhankelijk worden gemaakt van deelname aan dit soort maatregelen.

3.3.4. In elke opleiding voor jongeren, vooral in de traditionele sectoren, moeten vaardigheden worden aangeleerd die gelijke tred houden met de eisen van de groeiende kenniseconomie. Zo is het zeer belangrijk dat jongeren leren werken met informatie- en communicatietechnologie (ICT), daar ze zonder een gedegen ICT-kennis, in bepaalde sectoren niet in aanmerking komen voor een baan. Om te vermijden dat er een Europa met twee snelheden ontstaat, moeten leerlingen reeds tijdens de leerplichtperiode met deze technologie vertrouwd worden gemaakt; hun kennis kan dan in het kader van scholing of levenslang leren verder worden uitgebouwd.

3.3.5. Onder de tweede pijler van de werkgelegenheidsrichtsnoeren worden de lidstaten ertoe aangezet steun te verlenen aan ondernemers en midden- en kleinbedrijf (MKB). Wanneer de richtsnoeren in nationale maatregelen worden omgezet, moeten de lidstaten erop toezien dat niemand op basis van leeftijd wordt gediscrimineerd. Jonge ondernemers kunnen, door hun vernieuwende ideeën toe te passen en zelf personeel aan te werven, een waardevolle bijdrage aan de economie leveren. Ze zouden financieel en technisch beter ondersteund moeten worden en mogen in de startfase zo min mogelijk worden gehinderd door administratieve rompslomp(18).

3.3.6. Veel jongeren mét een baan worden om uiteenlopende redenen op de arbeidsmarkt en werkplek gediscrimineerd. Het principe "gelijke beloning voor gelijk werk" dient te allen tijde te worden nageleefd, en het hele acquis communautaire met betrekking tot arbeidsomstandigheden moet door de lidstaten naar behoren ten uitvoer worden gelegd.

3.3.7. De derde sector dient op lokaal, nationaal en communautair niveau meer bij de tenuitvoerlegging van de Europese werkgelegenheidsstrategie te worden betrokken(19). Door hun rechtstreekse contacten met groepen die moeilijk toegang krijgen tot de arbeidsmarkt, kunnen NGO's en jongerenorganisaties uitstekende, vernieuwende oplossingen aanbieden(20). Een grotere rol voor deze organisaties bij de uitwerking van het beleid, zou er borg voor staan dat de belangen van degenen voor wie de inzetbaarheidsmaatregelen bestemd zijn, worden behartigd.

3.4. Sociale integratie

3.4.1. Aan het einde van de twintigste eeuw merkten jonge mensen dat ze moeilijker toegang kregen tot sociale bescherming(21). In sommige landen krijgen jongeren enkel een werkloosheidsuitkering als ze voordien al gewerkt hebben, en vaak ontvangen ze pas een uitkering als ze een opleiding volgen of kunnen aantonen dat ze écht op zoek zijn naar een baan. Om al deze redenen, én ook omdat jongeren steeds langer onderwijs volgen, schuift de leeftijd waarop jongeren de ouderlijke woonst verlaten alsmaar op. Ze zijn ouder als ze voor het eerst op eigen benen staan, en dus ook als ze een eigen gezin stichten. Via sociale bescherming, financiële ondersteuning in het hoger onderwijs en toegang tot huisvesting zouden jongeren sneller in staat zijn op eigen benen te staan en hun rechten als volwassenen ten volle uit te oefenen - én hun plichten te vervullen.

3.4.2. Het sociaal vangnet voor jongeren volstaat niet om de met sociale uitsluiting samenhangende problemen, en de uiteenlopende risico's van onze hedendaagse samenleving op te vangen. In sommige lidstaten zou naar schatting tien procent van de jongeren zich in een soort niemandsland ("zero-status") bevinden: ze volgen geen onderwijs of opleiding, hebben geen baan of werkloosheidsuitkering(22). Voor de groep die de school voortijdig verlaat of dakloos is, is de ondersteuning ontoereikend(23). De sociale en economische kosten die ontstaan als deze problemen - net als delinquentie en drugsgebruik - niet in een heel vroege fase worden aangepakt, nemen toe naarmate de betrokkene ouder wordt; reden te meer om dergelijke problemen zo vroeg mogelijk op te lossen. In het beleid dient voorrang te worden gegeven aan de sociale reïntegratie van delinquente en van de samenleving vervreemde jongeren. Hun problemen kunnen echter enkel effectief worden verholpen indien overheid, particuliere sector en organisaties uit de derde sector de handen in elkaar slaan. Inertie en zelfgenoegzaamheid ten aanzien van sociaal uitgesloten jongeren kan niet langer worden getolereerd; alle betrokkenen horen hun verantwoordelijkheid op zich te nemen en maatregelen te treffen om deze situatie te verhelpen.

3.4.3. Ook jongeren krijgen op school en op hun werkplek vaak te maken met discriminatie "op basis van geslacht, ras, etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid"(24). Werkloosheidsstatistieken tonen aan dat jongeren op de arbeidsmarkt worden gediscrimineerd; dit wordt meestal toegeschreven aan hun leeftijd en gebrek aan ervaring(25). Jonge vrouwen, jongeren afkomstig uit een etnische minderheid, en jonge gehandicapten lopen een nog groter risico op de arbeidsmarkt te worden gediscrimineerd. Meer onderzoek naar jongeren en discriminatie zou het gemakkelijker maken beleidslijnen en programma's uit te stippelen om uitsluiting op jonge leeftijd een halt toe te roepen en te vermijden dat iemand zijn leven lang uitgesloten blijft. Voor hun werk ter bestrijding van racisme en discriminatie zouden jongeren en hun organisaties steun moeten krijgen. Jongeren kunnen namelijk hun stem laten horen in het pleidooi voor sociale integratie en een multiculturele samenleving. Door deze thema's op jonge leeftijd te berde te brengen, kan er een sfeer van tolerantie en openheid worden gecreëerd.

3.4.4. Het is duidelijk dat jonge mannen en vrouwen in de Europese Unie vaak ongelijk worden behandeld. In de meeste lidstaten hebben meer jonge mannen dan jonge vrouwen een baan. Doordat een uitkering steeds vaker gekoppeld wordt aan een werkverleden, zijn vrouwen die een uitkering nodig hebben benadeeld. Verticale en horizontale segregatie in het onderwijs en op de arbeidsmarkt moet bestreden worden om te vermijden dat vrouwen structureel worden gediscrimineerd en ontmoedigd worden in hun carrière bepaalde keuzes te maken. Daar een goed inzicht in de gender-factor de eerste stap is om te begrijpen hoe ver de discriminatie gaat, hoeft het geen betoog dat deze factor in alle op jongeren betrekking hebbende statistieken en indicatoren verrekend moet worden; hierdoor zal de gender-mainstreaming voor jongeren succesvoller verlopen.

4. Onderwijs en mobiliteit

4.1. Onderwijs neemt een belangrijke plaats in in het leven van jongeren; de afgelopen twintig jaar hebben ze steeds meer tijd aan hun opleiding besteed(26). Onderwijs en toegang tot onderwijs zijn onontbeerlijk voor het socialisatieproces van de jongere, en geven hem de mogelijkheid in persoonlijk en sociaal opzicht te groeien en zichzelf waar te maken(27). In de meeste landen is er een duidelijk verband tussen goede prestaties op school en succesvolle integratie op de arbeidsmarkt. De vooruitzichten op de arbeidsmarkt worden beter naarmate langer onderwijs wordt gevolgd(28). In 1997 was in de EU 14 % van de jongeren die enkel verplicht onderwijs hadden gevolgd, werkloos; voor jongeren met een diploma van hoger secundair onderwijs was dit 10 %, en van de afgestudeerden in het hoger onderwijs had slechts 6 % geen baan(29). Het opleidingsniveau kan alleen maar opgetrokken worden indien het onderwijs wordt verbeterd en meer aan de behoeften van de moderne arbeidsmarkt wordt aangepast.

4.2. Mobiliteit van jongeren, in groep of individueel, levert een vitale bijdrage tot intercultureel begrip. Terwijl algemeen wordt erkend dat mobiliteit leidt tot een verrijking van het individu, wordt het sociale potentieel van mobiliteit daarentegen nog niet ten volle benut: het aantal jongeren dat deelneemt aan uitwisselingsprogramma's, in het buitenland studeert of vrijwilligerswerk verricht, is nog steeds zeer klein. In de gemondialiseerde economie en de multiculturele samenleving van Europa wordt het alsmaar belangrijker om over interculturele vaardigheden te beschikken. Nu Europa één grote onderwijsruimte wordt, met burgers die met ingrijpende economische en maatschappelijke veranderingen te maken krijgen, dienen talenkennis en de capaciteit om met mensen van verschillende culturen te communiceren en samen te werken, in het brandpunt van het Europees onderwijsbeleid te staan. Door een tijd in een ander land, een andere cultuur en een ander opleidingssysteem door te brengen, gaan jongeren nadenken over hun culturele achtergrond, en de Europese verscheidenheid op haar waarde schatten en respecteren. Deze vaardigheden, die heden ten dage op de arbeidsmarkt al erg op prijs worden gesteld, stimuleren hun persoonlijke ontwikkeling en maken hen tolerant. De basis ervoor wordt het best zo vroeg mogelijk gelegd; hetzelfde geldt trouwens voor talenkennis. Een grotere mobiliteit in de Europese Unie zal bij de Europese burgers leiden tot grotere verdraagzaamheid en een dieper saamhorigheidsgevoel. Daarom zouden alle jongeren de kans moeten krijgen aan een uitwisselingsprogramma deel te nemen: leerlingen, studenten, jonge vrijwilligers, jongeren in opleiding, jongeren met een baan, maar vooral ook jongeren die geen opleiding of onderwijs volgen of werkloos zijn ("zero-status").

4.3. Onderwijs

4.3.1. Door de snelle en voortdurende structurele veranderingen op de Europese arbeidsmarkt beantwoordt het aanbod van vaardigheden niet meer aan de vraag, en ontstaat er een kloof tussen beide. Alhoewel de onderwijsprestaties door de bank genomen aanmerkelijk zijn verbeterd, zijn er nog steeds veel jongeren die het onderwijs voortijdig of vroeg verlaten. In sommige lidstaten is het met de lees-, schrijf- en rekenvaardigheid zo slecht gesteld dat werkgevers in bepaalde vacatures niet kunnen voorzien. In heel Europa is de informatie- en communicatietechnologie (ICT) zo snel gegroeid dat het steeds moeilijker wordt werknemers met het adequate onderwijs- en opleidingsprofiel te vinden(30). Door de mondialisering en het succes van de interne markt blijft de vraag naar mobiele werknemers en werknemers met talenkennis stijgen; om de snelle technologische ontwikkelingen in bepaalde sectoren bij te benen, moeten ze zich bovendien levenslang bijscholen. Op de Europese Raad van Lissabon werd afgesproken dat "het aantal 18- tot 24-jarigen dat alleen lager secundair onderwijs heeft gevolgd en geen verder onderwijs of opleiding krijgt tegen 2010 moet zijn gehalveerd", en dat de toegang tot internet en opleiding in de ICT-sector dient te worden verbeterd. Het hoeft echter geen betoog dat de lidstaten zelf ook maatregelen moeten treffen om de toekomstige generaties met de vereiste vaardigheden uit te rusten; zo dienen ze ervoor te zorgen dat meer jongeren een diploma van hoger secundair onderwijs halen, dat jongeren met de vereiste bagage hun intrede doen op de arbeidsmarkt, en dat levenslang leren een voorwaarde wordt voor actieve deelname aan het arbeidsproces en de samenleving.

4.3.2. Levenslang leren wordt omschreven als doelgericht, voortdurend leren, al dan niet in een formeel kader(31), om zichzelf te ontwikkelen, en zijn kennis, kunde en vaardigheden uit te breiden(32). Op dit moment zijn basisberoepsonderwijs en -opleiding de meest zinvolle vormen van levenslang leren voor jongeren, op voorwaarde dat de opgedane kennis en de verworven vaardigheden worden bijgespijkerd; de belangrijkste doelstelling is immers de intrede van jongeren op de arbeidsmarkt bevorderen. Al te vaak wordt 'levenslang leren' verengd tot een concept dat enkel in de beroepsopleiding past, en wordt uit het oog verloren dat het een proces is waarmee al in de vroege kinderjaren een begin wordt gemaakt. In het niet-formele onderwijs in het kader van jeugd- of gemeenschapswerk wordt het kind reeds op zeer jonge leeftijd vertrouwd gemaakt met de patronen van levenslang leren. Deze onderwijsvorm wordt echter zelden officieel erkend, en de vaardigheden, het zelfvertrouwen en de kennis die iemand opdoet in jeugdwerk of in een jongerenorganisatie worden ondergewaardeerd(33). In de strategieën voor levenslang leren gaat onvoldoende aandacht uit naar beroepenvoorlichting en -oriëntering van kinderen; het is van vitaal belang dat zij reeds op zeer jonge leeftijd over studie- en beroepsmogelijkheden worden begeleid daar ze met dergelijke informatie in de hand beter toegerust zijn om de zich later aandienende kansen te grijpen. Aangezien de basis voor deze kansen op steeds jongere leeftijd wordt gelegd, moeten jongeren, alvorens ze de school verlaten en de arbeidsmarkt betreden, hierop worden voorbereid.

4.3.3. De mogelijkheden om - ook in het niet-formele onderwijs - levenslang te leren, dienen te worden uitgebreid zodat jongeren er al op jonge leeftijd toegang toe krijgen; zo kunnen ze hun kennis en vaardigheden voortdurend bijspijkeren, en zich aanpassen aan de snelle veranderingen op de arbeidsmarkt. De interactie tussen en wederzijdse erkenning van diverse vormen van niet-formeel onderwijs in uiteenlopende leeromgevingen zijn nog onvoldoende ontwikkeld. Niet-formeel onderwijs en opleiding op de werkplek dienen meer erkenning te krijgen. In de Europese Unie is het nog steeds eerder uitzondering dan regel dat een brug kan worden geslagen of een overstap kan worden gemaakt van de ene vorm van onderwijs naar de andere.

4.4. Mobiliteit

4.4.1. Het vrij verkeer van personen is verankerd in artikel 18 van het Verdrag(34). Gemeenschap en lidstaten moeten de burgers gelijke kansen bieden om van dit recht gebruik te maken. Om uiteenlopende redenen is dit recht voor de meeste jongeren nog steeds zuiver theoretisch: gebrek aan kansen en middelen, gebrek aan erkenning van de waarde van mobiliteit en de vaardigheden die je mee naar huis neemt, ongelijke verdeling van kansen, sociale en culturele weerstand tegen mobiliteit, wettelijke en bestuuursrechtelijke obstakels. De aandacht zou vooral moeten uitgaan naar de administratieve obstakels in de lidstaten op het vlak van sociale zekerheid (met name de werkloosheidsverzekering), belastingheffing, verblijfsrecht en de erkenning van in formeel, niet-formeel of informeel verband geleerde vaardigheden(35)

4.4.2. In de communautaire programma's komen vooral universiteitsstudenten in aanmerking voor langetermijnmobiliteit (zes maanden of langer). Hoewel dit niet in de cijfers tot uiting komt, is het Erasmus-programma een groot succes. Het is evenwel beperkt tot studenten die hoger onderwijs volgen. Middellange- en langetermijnmobiliteit op jonge leeftijd (onder 21) zou door de Gemeenschap gestimuleerd, en door de lidstaten gesteund moeten worden. Er zijn te weinig jonge mensen die na het secundair onderwijs lange tijd in een ander Europees land verblijven, en als ze dat al doen, lopen ze een groot risico dat deze scholingsperiode door hun land van herkomst niet als een integraal en waardevol onderdeel van hun secundaire opleiding wordt erkend. De populariteit van de mobiliteitsprogramma's heeft aangetoond dat er voor de mobiliteit van jongeren op alle onderwijsniveaus nog niet voldoende geld wordt uitgetrokken. Aangezien de middelen van de overheid om de mobiliteit te stimuleren beperkt zijn, is het wellicht betreurenswaardig dat er niet vaker is gedacht aan partnerschappen tussen overheid en particuliere sector.

4.4.3. Europese Unie en lidstaten zouden bij jongeren, besluitvormers en multiplicatoren (werkgevers, onderwijsinstellingen, publieksmedia,...) interesse voor mobiliteit moeten wekken door de individuele, sociale en economische waarde ervan te onderstrepen. Veel jongeren hebben moeite met het vinden van informatie, omdat ze niet bij één loket terecht kunnen voor de verschillende soorten mobiliteit (stages in het buitenland, partnerschappen tussen steden, grensoverschrijdend vrijwilligerswerk, uitwisselingsprogramma's, mobiliteit in secundair, hoger en beroepsonderwijs, enz.)(36). Er is behoefte aan originele ideeën voor nieuwe, in de hele Unie erkende kwalificatieprofielen, zoals het paspoort voor vaardigheden en het Europass-getuigschrift. Dit zou voor jongeren een extra stimulans zijn om deel te nemen aan onderwijs- opleidings- en mobiliteitsprojecten.

4.4.4. De mobiliteit van jongeren zal trouwens naar alle waarschijnlijkheid toenemen als hun docenten uit het reguliere onderwijs en de beroepsopleiding zelf in een andere lidstaat werk- of leservaring hebben opgedaan. Hoewel de situatie op dit vlak de afgelopen tien jaar verbeterd is, blijft hun aantal miniem. In dit verband verdient het initiatief van het Franse voorzitterschap van de Raad om een actieplan voor mobiliteit uit te werken dan ook alle lof. Het lijkt zinvol voor de tenuitvoerlegging van dit plan de open coördinatiemethode te gebruiken, waaronder ook evaluatie door vakgenoten wordt verstaan. De over jeugd en onderwijs gaande sociale partners en niet-gouvernementele organisaties dienen nauw bij de verwezenlijking van dit plan te worden betrokken.

5. Participatie en maatschappelijk middenveld

5.1. Elk op jongeren gericht beleid moet ervoor zorgen dat jongeren daadwerkelijk in het beleid kunnen participeren; dit principe is zowel op Europees als op internationaal niveau herhaaldelijk beklemtoond(37). De in de lidstaten van de Europese Unie bestaande praktijk is hét bewijs dat, wanneer jongerenparticipatie wordt gestimuleerd, aangemoedigd en gesteund, dit vruchten afwerpt. Door participatie komen pijnpunten en de vaak talrijke problemen van jongeren aan het licht; deze kunnen dan proactief door de jongeren zelf, maar ook door besluitvormers en overheden, worden aangepakt. Hoewel traditioneel weinig jongeren in de Gemeenschap naar de stembus gaan - en hun aantal bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in 1999 zelfs een dieptepunt bereikte - hebben jongeren uitgesproken standpunten over bepaalde thema's. Met hun eigen, unieke kijk op specifieke problemen in hun leven kunnen ze bijdragen tot oplossingen op alle niveaus - lokaal, regionaal, nationaal, Europees en mondiaal(38). Een jongerenbeleid zou jongeren bij alle fases van het besluitvormingsproces moeten betrekken om direct te putten uit de door henzelf opgedane ervaringen, en hen te motiveren om actieve en verantwoordelijke burgers te worden. Alhoewel participatie in principe niet aan grenzen gebonden is, zijn de mechanismen om in het formeel onderwijs en op de werkplek in het besluitvormingsproces te participeren, onvoldoende op de behoeften van jongeren afgestemd.

5.2. Verder zal in de komende tien jaar de Europese Unie door toetreding van een aantal Zuid-, Midden- en Oost-Europese landen worden uitgebreid. Door het acquis communautaire over te nemen, zullen deze landen over een groot aantal, op jongeren betrekking hebbende thema's wetgeving invoeren. Het is van fundamenteel belang dat de jongeren uit deze landen, alsmede hun organisaties, zich volledig bewust zijn van de implicaties van de toetreding van hun land, en precies beseffen welke impact het lidmaatschap zal hebben op cruciale beleidssectoren die hen aangaan. De participatie van middenveldorganisaties dient te worden aangemoedigd, en er moeten middelen komen om hun deelname aan het besluitvormingsproces mogelijk te maken.

5.3. Hoewel in de communautaire maatregelen voor jongeren en onderwijs steeds meer plaats wordt ingeruimd voor jongeren uit kandidaat-landen en landen in de pre-toetredingsfase, houdt hun deelname geen gelijke tred met die van de lidstaten. Het is belangrijk dat de ervaring van die landen ook wordt meegenomen in het Europees jongerenbeleid; hierdoor verwerft de Gemeenschap proactief een diepgaand inzicht in de behoeften en verwachtingen van haar toekomstige medeburgers. De afgelopen jaren is de Europese Unie ook steeds meer gaan samenwerken met regio's net of ver buiten haar grenzen(39). Om een authentiek gevoel van Europees burgerschap en mondiale verantwoordelijkheid tot stand te brengen, en deze samenwerkingsinitiatieven door contacten tussen individuen en organisaties van het maatschappelijk middenveld te activeren, dient de Gemeenschap in alle regionale overeenkomsten extra aandacht te besteden aan jongerensamenwerking. Op dit moment komen de jongerenbelangen niet echt uit de verf in de regionale-samenwerkingsinitiatieven van de Unie. Er dient een opening naar jongeren gecreëerd te worden om deze jonge burgers het gevoel te geven dat ze zelf het heft in handen hebben. Door een actieve samenwerking op mondiaal en regionaal vlak zullen de burgers zich beter bewust worden van de nauwe banden tussen de Unie en de rest van de wereld, en zich toleranter en begrijpender opstellen tegenover immigratie uit derde landen.

5.4. Niet-gouvernementele organisaties en hun activiteiten zijn de basis van een stabiele democratie. Met hun wijdvertakte netwerken en democratische besluitvormingsprocedures staan ze borg voor democratie, solidariteit en mensenrechten. Ze effenen tevens het terrein voor maatschappelijke vernieuwing. In jongerenorganisaties en dergelijke leert de jongere voor het eerst verantwoordelijkheid voor de samenleving en voor anderen op zich te nemen en te delen. Zolang puur individualisme en consumptiedrang niet de enige drijfveren van een samenleving zijn, blijft er voor jongerenorganisaties een unieke taak weggelegd. NGO's voor jongeren dienen genoeg subsidie te ontvangen en de nodige erkenning en middelen te krijgen om op alle niveaus als échte actoren aan de besluitvorming en het maatschappelijk leven te kunnen deelnemen. Zodra jongeren merken dat ze invloed op de veranderingsprocessen kunnen uitoefenen, is dat voor hen een wezenlijke stimulans hieraan deel te nemen. Het is belangrijk dat jongeren de kans krijgen en aangemoedigd worden zich voor de meest uiteenlopende structuren, organisaties en problemen te engageren; dit is met name van belang op lokaal niveau omdat daar mechanismen voor participatie in het besluitvormingsproces dienen te worden uitgewerkt. Door bij een project te worden betrokken, bijvoorbeeld in de vorm van een partnerschap, worden mensen gestimuleerd om erin te participeren en verantwoordelijkheid hiervoor te dragen; dit gaat op voor jongerenorganisaties, Europese instellingen, de werkplek, scholen en universiteiten. Enkel reële invloed leidt tot een reëel verantwoordelijkheidsgevoel.

5.5. Naarmate er sinds de jaren '60 in de representatieve democratie meer plaats werd ingeruimd voor participatie, kwam er ook een nieuwe dynamiek in de manier waarop jongeren aan het democratisch proces deelnamen. Vooral jongeren hebben tot deze verandering bijgedragen doordat hun organisaties, via nieuwe vormen van participatie, zich steeds weer aan nieuwe situaties aanpassen, en nieuwe netwerken en organisaties opzetten(40). Dankzij hun interne democratie, solidaire aanpak en contacten met de basis en de lokale gemeenschap, blijven jongerenorganisaties op alle niveaus cruciale actoren in de uitwerking van een jongerenbeleid. Via open jongerenwerk in informele groepen, jongerenverenigingen, -raden en -parlementen, hebben jongeren nieuwe wegen gevonden om te participeren en zelf invloed uit te oefenen; deze benadering heeft niet alleen nuttige ervaring, maar ook tastbare resultaten opgeleverd in de sociale integratie van jongeren, met name jongeren in een achterstandssituatie. De praktijk leert echter dat deze initiatieven op termijn enkel levensvatbaar zijn als jongerenstructuren en -organisaties meewerken en over voldoende middelen beschikken om informatie door te spelen, navolging verdienende benaderingen uit te wisselen, netwerken te vormen en de behoeften en belangen van jongeren doeltreffend te behartigen.

5.6. Europese instellingen en nationale overheden moeten hun voorlichtingsbeleid voor jongeren verbeteren om hun zo accuraat mogelijke informatie over voor hen relevante thema's en over participatiemogelijkheden te verstrekken. Overheden en instellingen moeten in een "tweerichtingsdemocratie" investeren door, bij elke beslissing, jongeren te raadplegen en mee te laten werken. Omdat gecentraliseerde informatie over op jongeren gerichte maatregelen in de Gemeenschap moeilijk te vinden is, worden deze maatregelen soms niet coherent toegepast en de toch al schaarse middelen niet optimaal gebruikt.

6. Rurale/perifere gebieden

6.1. Vaak bevinden jongeren zich in een nadelige positie omdat ze op een bepaalde plek wonen. In veel rurale en arme stedelijke gebieden hebben ze geen toegang tot degelijk onderwijs, een goede opleiding, mobiliteit, gezondheidsdiensten en recreatievoorzieningen, en ontbreken de kansen om een baan te vinden of deel te nemen aan het maatschappelijk leven. Er zouden maatregelen moeten worden genomen om te garanderen dat ook jongeren uit die gebieden alle kansen krijgen om hun eigen keuzes te kunnen maken. Veel plattelandsgebieden zijn zo afgelegen dat het voor jongeren moeilijk is toegang tot informatie te krijgen, met name over kansen. Veel plattelandsstreken ontvolken omdat de jongeren moeten verhuizen om hun opleiding af te maken, een baan te vinden, of toegang te krijgen tot meer kansen of betere gezondheids- en ontspanningsvoorzieningen. Er moet meer steun komen zodat ze op het platteland kunnen blijven zonder aan de rand van de samenleving te belanden of hun dromen, verwachtingen of ambities te moeten opgeven. De specifieke problematiek van jongeren in plattelandsgebieden moet in cruciale beleidsterreinen als werkgelegenheid, onderwijs, opleiding en welzijnszorg worden meegenomen, en er dienen oplossingen te worden bedacht om te waarborgen dat zij net als anderen, in de samenleving kunnen participeren. Daarenboven moeten investeringen en strategieën ter bevordering van een duurzame economie in verafgelegen en plattelandsgebieden ook de jongeren in plattelandsgebieden ten goede komen.

7. Aanbevelingen

7.1. Algemene aanbevelingen

7.1.1. Het Comité is van mening dat jongeren en hun organisaties bij het uitstippelen van en de besluitvorming over jongerenbeleid op lokaal, regionaal, nationaal en communautair niveau moeten worden betrokken. Daarenboven moeten de overheden het jongerenbeleid een steuntje in de rug geven door zowel in de lidstaten als in de communautaire instellingen op alle niveaus en in alle relevante sectoren afdelingen voor jeugdzaken op te richten.

7.1.2. Conform de richtsnoeren van de Europese Raad van Helsinki over een efficiënte Raad voor een grotere Unie, is het belangrijk dat in de nieuwe formatie van de Raad voor onderwijs en jeugdzaken de kruisbestuiving tussen jongeren- en onderwijsbeleid ten volle wordt benut(41). Om te vermijden dat het jongerenbeleid minder aandacht krijgt dan onderwijs, moeten de Raden onderling naadloos op elkaar aansluiten. Het Comité is van mening dat de ministers voor onderwijs en die voor jeugdzaken een aparte agenda moeten krijgen, en dat de laatstgenoemden regelmatig de balans van de vorderingen in het jongerenbeleid dienen op te maken.

7.1.3. Het Comité is van mening dat de Commissie vergaderingen moet beleggen met nationale deskundigen en hoge ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor de uitwerking van het jongerenbeleid in sleutelsectoren als werkgelegenheid, sociale integratie, onderwijs, mobiliteit en participatie. De Europese Commissie dient dit werk te ondersteunen en te coördineren, en in het voorjaar een jaarlijks voortgangsverslag aan de Europese Raad voor te leggen.

7.1.4. Het Comité steunt initiatieven om beleidsdeskundigen, jeugdwerkers en jongerenvertegenwoordigers samen te brengen. Zij kunnen informatie over de situatie van jongeren in de Europese Unie verzamelen en analyseren en voorstellen doen om het jongerenbeleid en de samenwerking tussen lidstaten verder uit te werken; hierbij dient het door de Europese Raad en de Raad voor onderwijs en jeugdzaken vastgestelde kader te worden gerespecteerd.

7.2. Jeugdwerkgelegenheid en sociale integratie

7.2.1. Het Comité meent dat de lidstaten, met steun van de Gemeenschap, streefcijfers voor de terugdringing van het aantal werkloze jongeren moeten voorstellen. Zo moeten er nieuwe maatregelen worden getroffen om in lidstaten met een groot aantal werkloze jongeren meer banen te creëren, en om categorieën die op de arbeidsmarkt worden gediscrimineerd aan het werk te helpen.

7.2.2. Het Comité is van mening dat de nodige maatregelen moeten worden getroffen om onderwijs en opleiding af te stemmen op de behoeften van de moderne arbeidsmarkt en de groeiende kenniseconomie; met name ICT-kennis en ondernemingsgeest moeten worden bevorderd. Jongeren dienen in een vroeg stadium wegwijs te worden gemaakt in de opleidingstrajecten en de werking van de arbeidsmarkt, en in de mogelijkheden en voorwaarden om zelfstandig ondernemer te worden of een MKB op te richten. Daarenboven moeten jongeren de kans krijgen om, in een formeel en niet-formeel kader, communicatievaardigheden te verwerven en in een team te leren werken.

7.2.3. Het Comité vindt dat de lidstaten zich sterk moeten maken voor een toereikende sociale bescherming voor jongeren.

7.2.4. Volgens het Comité moet alles in het werk worden gesteld om maatregelen ter bevordering van de sociale integratie van jongeren te lanceren; vooral jongeren die geen onderwijs of opleiding volgen, geen baan hebben of als werkloos zijn geregistreerd, moeten worden geviseerd.

7.2.5. Niet-gouvernementele organisaties, in het bijzonder jongerenorganisaties, moeten op Europees, nationaal en lokaal niveau nauwer bij de Europese werkgelegenheidsstrategie worden betrokken.

7.3. Onderwijs en mobiliteit

7.3.1. Het Comité is van oordeel dat er meer en betere mogelijkheden voor levenslang leren moeten worden aangeboden, ook aan zeer jonge geïnteresseerden. Er moet erkenning komen voor de waarde van niet-formeel onderwijs als een belangrijk onderdeel van het levenslange leerproces. Daarenboven dienen leerprogramma's te worden uitgewerkt om van jongeren actieve Europese burgers te maken.

7.3.2. Het Comité meent dat overheden, het bedrijfsleven en derde sector samen methodes moeten uitwerken om de waarde van niet-formeel onderwijs en het belang ervan in de persoonlijke ontwikkeling officieel te erkennen.

7.3.3. Het Comité is van mening dat de lidstaten zich ertoe moeten verbinden het onderwijspeil op te krikken en de conclusies van de Europese Raad van Lissabon toe te passen om het aantal leerlingen met een middelbareschooldiploma te verhogen,.

7.3.4. Tegen de achtergrond van zijn advies over het voorstel voor een aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad inzake de mobiliteit binnen de Gemeenschap van studenten, personen in opleiding, jonge vrijwilligers, leerkrachten en opleiders(42), betuigt het Comité zijn instemming met het door het Franse voorzitterschap voorgestelde actieplan voor mobiliteit, en vindt het dat elke maatregel die de mobiliteit van jongeren bevordert, ondersteuning verdient; zowel scholieren in het middelbaar onderwijs, als studenten, stagiaires, vrijwilligers en mensen met een baan dienen voor deze maatregelen in aanmerking te komen. Het systeem voor wederzijdse erkenning van diploma's dient te worden verbeterd ten einde de mobiliteit niet te belemmeren(43).

7.3.5. Het Comité is van oordeel dat de lidstaten zich moeten inzetten om discriminatie in het onderwijs te bestrijden, en het aantal schoolverlaters zonder diploma te verminderen.

7.4. Participatie en het maatschappelijk middenveld

7.4.1. Het uitgangspunt dat jongeren bij de uitwerking, toepassing en evaluatie van het jongerenbeleid betrokken dienen te worden, wordt door het Comité onderstreept. Participatie kent geen grenzen en dient op elk niveau gewaarborgd te zijn: van de leefwereld van jongeren (school, werkplek) tot internationale beleidscentra. In dit verband dient de Gemeenschap in het witboek de aanbevelingen van de resolutie over jongerenparticipatie van de Raad en de ministers voor jeugdzaken om te zetten. Ook het Europees handvest over participatie van jongeren in het gemeentelijk en regionaal leven biedt een goede basis om jongeren meer bij het plaatselijk bestuur te betrekken(44). De steun van de Gemeenschap zou in overeenstemming met de aanbevelingen en richtsnoeren van dit handvest moeten zijn.

7.4.2. Het Comité is ervan overtuigd dat representatieve jongerenstructuren en jongerenorganisaties niet alleen sleutelelementen zijn in een jongerenbeleid, maar ook onvervangbare instrumenten om jongerenparticipatie op alle niveaus te bevorderen(45). Zij vormen een fundamenteel segment van het maatschappelijk middenveld en verdienen daarom steun en erkenning. In de Gemeenschap heeft het Europees jeugdforum tot taak de jeugd te vertegenwoordigen. Het forum zou door alle instellingen van de Europese Unie formeel moeten worden erkend. Volgens het Comité is het werk van het Europees jeugdforum van fundamenteel belang voor de vertegenwoordiging en participatie van jongeren op communautair niveau(46). Lidstaten en Gemeenschap moeten, conform het subsidiariteitsbeginsel, de oprichting van representatieve nationale jongerenplatforms, zoals nationale jongerenraden, in de lidstaten zowel als in de kandidaat-landen steunen en deze ook erkennen. Ook de internationale, niet-gouvernementele jongerenorganisaties leveren een belangrijke bijdrage tot jeugdwerk en jongerenbeleid op alle niveaus; met meer subsidies zouden ze hun activiteiten nog verder kunnen uitbreiden(47). Ze hebben de belangrijke taak jongeren direct bij de opbouw van Europa te betrekken; ze fungeren als fora waar mensen elkaar ontmoeten en ervaringen uitwisselen, en bevorderen op die manier niet enkel in de Europese Unie, maar in heel Europa onderling begrip en bereidheid tot verzoening.

7.4.3. Het Comité vindt dat, wanneer er beleidslijnen en programma's met een impact op jongeren worden uitgewerkt - zoals het communautair actieprogramma "Jeugd"(48) en het Europees Sociaal Fonds -, de nationale en Europese jongerenstructuren hierover moeten worden geraadpleegd.

7.4.4. Het Comité is van mening dat lidstaten en Gemeenschap alles in het werk moeten stellen om het gelijkekansenbeleid te bevorderen, verdraagzaamheid te stimuleren, en, conform artikel 13 van het Verdrag, de verschillende vormen van discriminatie te bestrijden waarmee jongeren af te rekenen hebben.

7.4.5. Het Comité vindt dat het voorlichtingsbeleid voor jongeren op alle niveaus verder uitgewerkt dient te worden; vooral de lidstaten zouden jongeren proactief meer informatie over het voor hen relevante nationale en Europese beleid moeten verstrekken. De Europese Commissie zou alle communautaire of door de Gemeenschap ondersteunde maatregelen moeten inventariseren en deze voor de jongeren op een startpagina - zoals voor de CORDIS-gegevensbank wordt gebruikt(49) - ter beschikking moeten stellen.

7.4.6. Bij wijze van bijdrage aan het overlegproces inzake het witboek over jongerenbeleid, zal het Comité zijn initiatiefadvies aan de verschillende actoren in de sector toezenden, met name het Europees jeugdforum, de internationale niet-gouvernementele jongerenorganisaties, de nationale en Europese, in de jeugdsector actieve organisaties van het maatschappelijk middenveld en de deelnemers van de door de Europese Commissie en het Franse voorzitterschap van de Raad georganiseerde Europese jongerenvergadering (Parijs, 5-7 oktober 2000).

Brussel, 29 november 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) advies van het ESC over het communautair actieprogramma "Europees vrijwilligerswerk voor jongeren" van 19 maart 1997 (PB C 158 van 26.5.1997).

(2) Besluit 1031/2000/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 april 2000 inzake het communautair actieprogramma "Jeugd" (PB L 117 van 18.5.2000, blz. 1).

(3) In Griekenland, Italië en Spanje ligt het percentage werklozen met een diploma van hoger onderwijs in de leeftijdsgroepen van 20 tot 24, en van 25 tot 29 jaar hoger dan het percentage jongeren die enkel verplicht of hoger middelbaar onderwijs hebben genoten.

(4) Resolutie van de Raad en de Ministers, in het kader van de Raad bijeen, van 26 juni 1991 inzake prioritaire acties op het gebied van jongeren (PB C 208 uit 1991).

(5) Artikelen 149 en 150 van het geconsolideerde Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap

(6) Artikel 149 van het geconsolideerde Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.

(7) De door het Europees parlement aangenomen resolutie over een jongerenbeleid voor Europa (A4-0100/99) - (PB C 42 uit 1999); de resolutie van de Raad en de ministers voor jeugdzaken in het kader van de Raad bijeen van 8 februari 1999, PB C 42 van 17 februari 1999; de resolutie van de Raad en de ministers voor jeugdzaken in het kader van de Raad bijeen van 8 februari 1999, PB C 42 van 17 februari 1999; bijdrage aan het verslag van het voorzitterschap over het Europees werkgelegenheidspact - memorandum van het Duitse voorzitterschap "Youth and Europe - Our Future" (Jeugd en Europa - Onze toekomst); conclusies van het voorzitterschap naar aanleiding van de Europese Raad van Wenen van 11 december 1998, punt 46.

(8) In een vergelijkende studie van het stuurcomité van de Raad van Europa voor intergouvernementele samenwerking inzake jongeren, werden acht randvoorwaarden aangehaald waaraan moet zijn voldaan om te kunnen spreken van een volwaardig jongerenbeleid (CDEJ (96) rev. 2 - herziene tekst van 15 oktober 1998): (1) instanties die verantwoordelijk zijn voor de coördinatie van het overheidsbeleid in jeugdzaken, (2) overheidsbeleid in de jeugdsector, (3) parlementaire jeugdcommissies, (4) grondwettelijke en wetgevende bepalingen over jeugdzaken, (5) specifieke wetgeving voor jongeren, (6) verenigingsleven voor jongeren, (7) internationale samenwerking inzake jongeren, (8) criteria en regels voor de subsidiëring van jongerenorganisaties en -projecten.

(9) In de programmeringsperiode 2000-2006 zullen in het Sociaal Fonds, en met name het communautair initiatief EQUAL, maatregelen ter bevordering van opleiding en inzetbaarheid van jongeren worden opgenomen. De lidstaten zijn nu grotendeels verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van de structuurfondsen, met als gevolg dat, wanneer over de programma's wordt beslist, de nationale prioriteiten doorwegen.

(10) Europese sociale statistieken - Overzicht van de beroepsbevolking 1999, p. 34.

(11) Het MONEE-project EEG/GOS/Baltische staten, UNICEF 2000, p. 127.

(12) Mededeling van de Commissie "Een Europa voor alle leeftijden - Meer welvaart en solidariteit tussen de generaties" (COM (1999) 221 def., blz. 7).

(13) ESC-advies over de Europese dimensie in het onderwijs: aard, inhoud en vooruitzichten, informatief rapport; ESC-advies over jeugdwerkloosheid (PB C 18 van 22.1.1996); ESC-advies over communautaire actieprogramma's voor jongeren (PB C 140 van 30.12.1998).

(14) "Implementing the European Employment Strategy" (De tenuitvoerlegging van de Europese werkgelegenheidsstrategie), Europese Commissie 1999, pagina 19. Krachtens het eerste richtsnoer van de Europese werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2000 moeten de lidstaten er tegen 2002 voor zorgen dat "elke werkloze jongere een nieuwe start wordt geboden, in de vorm van een opleiding, omscholing, het opdoen van werkervaring, een baan of andere maatregelen ter bevordering van de inzetbaarheid met het oog op de effectieve integratie op de arbeidsmarkt".

(15) "Youth in the European Union - from Education to working life" (Jongeren in de Europese Unie - van onderwijs naar beroepsleven), Eurostat 1997, pagina 58.

(16) De open coördinatiemethode wordt gedefinieerd in punt 37 van de conclusies van het voorzitterschap van de Europese Raad van Lissabon van 24 maart 2000.

(17) Europese werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2000, eerste richtsnoer.

(18) In zijn advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten voor 2001 dringt het Economisch en Sociaal Comité erop aan dat "de belemmeringen voor het oprichten en uitbreiden van bedrijven uit de weg worden geruimd". PB C 14 van 16.1.2001.

(19) Advies van het ESC over de sociale economie en de interne markt, PB C 117 van 24.4.2000, blz. 52.

(20) Tijdens de jongerenconventie "Get In!" over sociale uitsluiting en werkgelegenheid, waarvoor het Economisch en Sociaal Comité als gastheer fungeerde, werd geïllustreerd hoe jongerenorganisaties kunnen bijdragen tot projecten voor sociaal uitgesloten en werkloze jongeren. Zie het door het Europees Jeugdforum in April 2000 gepubliceerde "Get In"-verslag

(21) Green, David: Taking Steps - Young People and Social Protection in the European Union (Stappen zetten - Jongeren en sociale bescherming in de Europese Unie), een door het Europees Jeugdforum in 1998 gepubliceerd verslag.

(22) Dit is het geval in België, Griekenland, Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk; zie "Education at a Glance" (Onderwijs in een oogopslag), OESO 2000, blz. 287.

(23) Deze problematiek wordt uitvoerig besproken in "Youth Homelessness in the European Union" (Jeugdwerkloosheid in de Europese Unie) uit 1998, van de Europese Federatie van nationale organisaties die met daklozen werken (FEANTSA).

(24) Artikel 13 van het geconsolideerde Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.

(25) Advies van het ESC over jeugdwerkloosheid (PB C 18 van 22.1.1996).

(26) In de OESO kon een vijftienjarige in 1998 verwachten nog 6 jaar op de schoolbanken door te brengen. In 1985 was dat anderhalf jaar minder. (zie "Education at a Glance" (Onderwijs in een oogopslag), OESO 2000)

(27) Advies van het ESC over Europese opleidingstrajecten in alternerende opleidingen, waaronder begrepen het leerlingwezen; PB C 241 van 10.7.1998

(28) Italië en Spanje zijn uitzonderingen met hun groot aantal werkloze afgestudeerden in de leeftijdscategorie van 25 tot 29 jaar (zie "Employment Outlook" (Werkgelegenheidsvooruitzichten), OESO 2000).

(29) "The Social Situation in the European Union 2000" (De sociale situatie in de Europese Unie in 2000), Eurostat, 2000, p. 14.

(30) Naar schatting waren er in deze sector in 1998 een half miljoen vacatures en worden er dat tegen 2002 1,6 miljoen. Zie de mededeling van de Europese Commissie over een strategie voor banen in de informatiemaatschappij, 2000, pagina 7.

(31) Niet-formeel onderwijs is georganiseerd onderwijs buiten het gevestigde formele systeem voor een identificeerbare doelgroep met identificeerbare onderwijsbehoeften; uit: "National Youth Policies" (Nationaal Jeugdbeleid), een werkdocument van de hoofden van de Wereldalliantie van christelijke verenigingen voor jonge mannen, de Christelijke Wereldvereniging voor jonge vrouwen, de Wereldorganisatie van de scoutsbeweging, de Wereldvereniging van padvindsters en meisjesgidsen, de Internationale Federatie van Rode-Kruis- en Rode-Halvemaanverenigingen, The International Award Association, Geneva/London 1998, pagina 6.

(32) Werkdocument van het directoraat-generaal voor onderwijs en cultuur van de Europese Commissie over levenslang leren voor een actief burgerschap in een door kennis bepaald Europa. Dit document werd in maart 2000 in Lissabon gepresenteerd tijdens de conferentie waarop de nieuwe generatie onderwijs- en jongerenprogramma's werd gelanceerd.

(33) Sahlberg, Pasi: "Building Bridges for Learning - the recognition and value of non-formal education in youth activity" (Bruggen bouwen om te leren - erkenning en waarde van niet-formeel onderwijs in jongerenactiviteiten). Deze studie werd in 1999 door het Europees Jeugdforum en de Finse dienst voor onderwijs gepubliceerd. Aanbeveling 1437 (2000) 1 van de parlementaire vergadering van de Raad van Europa over niet-formeel onderwijs.

(34) Artikel 18 van het geconsolideerde verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.

(35) Zoals gedefinieerd in de bijlage bij het informatief rapport over "De Europese dimensie in het onderwijs: aard, inhoud en vooruitzichten", ESC 1113/99 def. rev. Formeel onderwijs: hiërarchisch gestructureerd, chronologisch opgebouwd systeem gaande van basis- tot hoger onderwijs. Informeel onderwijs: proces waarin het individu in het dagelijkse leven houdingen, waarden, vaardigheden en kennis verwerft door contacten met familieleden, vrienden, collega's, media en andere factoren die zijn omgeving beïnvloeden. Niet-formeel onderwijs: georganiseerd onderwijs in informeel verband met als doel een specifiek groep vertrouwd te maken met een duidelijk omschreven leerinhoud.

(36) In de bijdrage aan het verslag van het voorzitterschap over het Europese werkgelegenheidspact - memorandum van het Duitse voorzitterschap "Youth and Europe - Our Future" (Jeugd en Europa - Onze toekomst) werd gesuggereerd dat de lidstaten hun steun voor bilaterale en multilaterale uitwisselingsprogramma's voor onderwijs en opleiding moesten opdrijven. Verder werd er aangedrongen op een vlottere erkenning van diploma's en op de bevordering van talenkennis.

(37) Verklaring van de Verenigde Naties over vrede, participatie en ontwikkeling, naar aanleiding van het internationale jaar van de jeugd in 1985; de Conventie van de Verenigde Naties over de rechten van het kind uit 1989; het Europees handvest over participatie van jongeren in het gemeentelijk en regionaal leven van het Congres voor lokale en regionale overheden in Europa uit 1992; Aanbeveling R (97) 3 van 4 februari 1997 van het Comité van Ministers van de Raad van Europa over jongeren en participatie en de toekomst van het maatschappelijk middenveld; de resolutie van de Raad en de ministers voor jeugdzaken, in het kader van de Raad van 8 februari 1999 bijeen (PB C 42 uit 1999, p. 1).

(38) Zie het door het Europees Jeugdforum in 2000 gepubliceerde verslag van de jeugdconventie "Get in!" over sociale uitsluiting en werkgelegenheid.

(39) Zie onder meer de samenwerkingsovereenkomsten met de Oostzeeregio, het Middellandse-Zeegebied, Zuid-Oost-Europa, de ACS-landen, de regio rond de Barentszee en de communautaire strategie voor de Russische Federatie en Oekraïne.

(40) Verslag van de rondetafelconferentie over nieuwe vormen van jongerenparticipatie in Bienne (Zwitserland), 4-6 mei 2000; stuurcomité van de Raad van Europa voor intergouvernementele samenwerking in de jeugdsector, RT-Part (2000) 3.

(41) Mededeling van de Raad - Follow-up van de conclusies van de Europese Raad van Helsinki van 10 en 11 december 1999 - Raadsformaties (PB C 174 uit 2000).

(42) Advies over mobiliteit van studenten, personen in opleiding, jonge vrijwilligers, leerkrachten en opleiders

(43) In de bijdrage aan het verslag van het voorzitterschap over het Europese werkgelegenheidspact - memorandum van het Duitse voorzitterschap "Youth and Europe - Our Future" (Jeugd en Europa - Onze toekomst) - werd gesuggereerd dat de lidstaten hun steun voor bilaterale en multilaterale uitwisselingsprogramma's voor onderwijs en opleiding moesten opdrijven. Verder werd er aangedrongen op een vlottere erkenning van diploma's en op de bevordering van talenkennis.

(44) Europees handvest over participatie van jongeren in het gemeentelijk en regionaal leven van het Congres van lokale en regionale overheden in Europa, 1992.

(45) Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de discussienota van de Commissie "De Commissie en niet-gouvernementele organisaties: bouwen aan een sterker partnerschap" (PB C 268/2000, p. 15, C 42).

(46) De Gemeenschap dient haar oor meer te luisteren te leggen bij sectorale organisaties als Europese studentenverenigingen en verbanden van jonge ondernemers; door hun betrokkenheid en representatieve rol kunnen zij een fundamentele insteek hebben bij de uitwerking van voor hen relevant beleid.

(47) De Europese Unie steunt het Jeugdforum onder begrotingslijn A3023, en de internationale niet-gouvernementele jongerenorganisaties onder lijn A3029 van de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen.

(48) Advies van het ESC over het besluit van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de invoering van het communautair actieprogramma "Jeugd".

(49) http://www.cordis.lu.