Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 40/94 inzake het Gemeenschapsmerk"

(COM(2002) 767 def. - 2002/0308 (CNS))

(2003/C 208/02)

De Raad heeft op 17 januari 2003 besloten, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De gespecialiseerde afdeling "Interne markt, productie en consumptie", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 4 april 2003 goedgekeurd; rapporteur was mevrouw Sanchez Miguel.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 399e zitting van 14 en 15 mei 2003 (vergadering van 14 mei) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Het Gemeenschapsmerk betekent als uniform beschermingsinstrument op de interne markt in juridisch opzicht een grote stap vooruit ten opzichte van nationale merken. Niet alleen is het gemakkelijker geworden een exclusief merk op producten en diensten te verkrijgen, maar ook zijn de voordelen voor de markt, de consumenten en de gebruikers toegenomen.

1.2. Het Gemeenschapsmerk heeft de verwezenlijking van de interne markt een belangrijke impuls gegeven: het vrije verkeer van goederen werd vergemakkelijkt door identificatie van EG-producten en diensten. Ook kwam de naleving van de Europese veiligheidsvoorschriften consumenten en gebruikers, die vertrouwen in bepaalde merken hadden, ten goede, hoewel niet altijd in dezelfde mate. Desalniettemin bleken beide aspecten, het exclusieve recht van de merkhouder en de identificatie van producten en diensten, met het Gemeenschapsmerk goed te verwezenlijken.

1.3. De Commissie heeft samen met het Bureau voor harmonisatie binnen de interne markt (BHIM) onlangs een evaluatie uitgevoerd van de ontwikkeling en de impact van het Gemeenschapsmerk, ten einde bepaalde verbeteringen door te voeren en daarmee tot een optimale situatie te komen. Daarbij zijn de lidstaten en de betrokken organisaties geraadpleegd.

1.4. Resultaat is onderhavig voorstel tot wijziging van Verordening (EG) nr. 40/94(1). Daarmee wordt beoogd het functioneren van het BHIM te verbeteren en de regeling aan te passen aan de gevolgen van de uitbreiding met landen met verschillende rechtstelsels.

2. Inhoud van het voorstel

2.1. De voorgestelde wijzigingen zijn voornamelijk van procedurele aard. Het gaat erom een aantal onvolkomenheden weg te werken die aan het doeltreffend functioneren van de in Verordening (EG) nr. 40/94 bedoelde instanties in de weg staan en correcties aan te brengen in de vormvereisten aangaande de aanvraagprocedure. Een aantal wijzigingen hebben echter tevens gevolgen voor de erkenning en de bescherming van het Gemeenschapsmerk. Daarom moet over de gehele linie worden bezien tot welke resultaten het voorstel zou kunnen leiden.

2.2. De procedurele wijzigingen kunnen in drie clusters worden onderverdeeld:

2.2.1. De eerste heeft betrekking op het Gemeenschapsmerkregister en betreft met name de procedure voor de inschrijving van een merk als Gemeenschapsmerk. Daartoe behoren onder meer wijzigingen in verband met:

- absolute weigeringsgronden;

- relatieve weigeringsgronden;

- indienen van de aanvragen;

- herziening van beslissingen ex parte en inter partes;

- herroeping van een beslissing;

- verdeling van de kosten;

- voortzetting van de procedure;

- verzoek tot omzetting;

- reconventionele vordering.

2.2.1.1. Twee voorstellen hebben gevolgen die verder gaan dan de aanvraagprocedure op zich:

- gevolgen voor de insolventieprocedure betreffende de houder van een Gemeenschapsmerk, die wordt aangepast aan Verordening (EG) nr. 1346/2000(2);

- wat de afsplitsing van de aanvragen en de inschrijving betreft, wordt de afsplitsing van het merk door invoeging van twee nieuwe artikelen vereenvoudigd en vergemakkelijkt, zodat het op meerdere producten of diensten betrekking kan hebben.

2.2.2. De tweede strekt tot verbetering van het functioneren van de kamers van beroep en vooral tot procedurele verkorting. Daartoe behoren onder meer voorstellen betreffende:

- de benoeming van de leden van de kamers door de Raad van Bestuur van het BHIM;

- de mogelijkheid dat een voorzitter van een kamer van beroep ook de functie van voorzitter van een beroepsafdeling uitoefent;

- de mogelijkheid dat beslissingen in bepaalde gevallen slechts door één lid worden genomen;

- de mogelijkheid dat besluiten door een uitgebreide kamer worden genomen.

2.2.3. Verder is het de bedoeling dat bepaalde heffingen, die het Bureau geen reële inkomsten opleveren maar de procedure wel een stuk logger maken, worden afgeschaft.

2.3. De overige wijzigingen hebben betrekking op twee belangrijke aangelegenheden:

2.3.1. Onderdanen van derde landen die niet zijn aangesloten bij het Verdrag van Parijs en/of de Wereldhandelsorganisatie (WTO) kunnen uitsluitend houder van een Gemeenschapsmerk worden wanneer deze landen aan de onderdanen van de lidstaten dezelfde bescherming verlenen als aan hun eigen onderdanen.

2.3.2. De Commissie wil het recherchesysteem afschaffen, omdat dit geen werkelijke waarde aan de regeling toevoegt.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité staat positief tegenover de voorgestelde wijzigingen van Verordening (EG) nr. 40/94 en constateert dat het oogmerk ervan veel verder gaat dan alleen een procedurele verandering, bedoeld om de inschrijvingsprocedure voor het Gemeenschapsmerk aan te passen aan de nieuwe omstandigheden van na de uitbreiding. Het Comité wil zich in het onderstaande daarom uitspreken over de overige onderwerpen die, zijns inziens, samenhangen met de voorgestelde wijzigingen.

3.2. Houders van Gemeenschapsmerken

3.2.1. Meer flexibiliteit

De Commissie stelt ten behoeve van meer flexibiliteit voor het wederkerigheidsvereiste af te schaffen ten aanzien van merkhouders uit derde landen die houder van een Gemeenschapsmerk willen worden. Het voorstel biedt de houders van merken en hun vertegenwoordigers over het algemeen de mogelijkheid de anciënniteit van een ouder merk dan een Gemeenschapsmerk in te roepen, beslissingen op grond van materiële fouten aan te vechten, om voortzetting van de procedure te verzoeken of om opheldering over de kosten te vragen.

3.2.2. Eventuele moeilijkheden

Deze flexibiliteit gaat evenwel niet altijd op voor de handelingsvrijheid van een merkhouder. Het probleem kan zich namelijk voordoen dat de houder van een merk dat een beschermde geografische aanduiding of oorsprongsbenaming bevat, dit als Gemeenschapsmerk wil laten registreren. In dat geval gelden namelijk de absolute weigeringsgronden van artikel 7 en verhinderen, veelal nationale, criteria dat de houders recht hebben op het Gemeenschapsmerk, terwijl dit toch hun producten of diensten daadwerkelijk individualiseert.

3.3. De zinsnede "van meer dan alleen plaatselijke betekenis" in artikel 8, lid 4, van de Verordening blijkt voor meerdere uitleg vatbaar te zijn en heeft al tot verschillende gerechtelijke uitspraken geleid. In de nieuwe tekst zou daarom precies moeten komen te staan wat men in dit verband onder plaatselijke verstaat.

3.4. Erkende gemachtigden

3.4.1. De Commissie heeft in haar verslag het functioneren van het vertegenwoordigingssysteem onderzocht en daarbij de aandacht gevestigd op de momenteel bestaande belemmeringen voor het vrije verkeer van diensten. In het licht van de desbetreffende verkeersvrijheden dient de toegang tot de gehele interne markt voor vertegenwoordigers bij het BHIM te worden vergemakkelijkt. Gemachtigden kunnen worden ingeschreven op een lijst waardoor zij niet verplicht zijn een werkadres aan te houden in de lidstaat waar zij belangen in verband met merken vertegenwoordigen. Zijn zij in één lidstaat als vertegenwoordigers bevoegd, dan zijn zij dat ook in alle andere.

3.4.2. De voorschriften inzake vertegenwoordiging worden weliswaar vereenvoudigd, maar de definitieve voorwaarden moeten nog door de Commissie worden vastgesteld in haar uitvoeringsbepalingen bij de verordening. Het Comité kan zich over dit onderdeel van het voorstel dan ook moeilijk uitspreken, omdat het de criteria niet kent aan de hand waarvan men als gemachtigde zal worden erkend.

3.4.3. Wel vindt het dat de Commissie de momenteel in een aantal lidstaten bestaande opties moet analyseren. Daartoe behoren: afleggen van een examen, toestemming van de overheid op basis van een speciale opleiding, opname op een door de lidstaten vastgestelde lijst. Momenteel is deze materie niet geharmoniseerd en daarom is het wenselijk dat de Commissie een standpunt inneemt.

3.4.3.1. Wellicht kunnen in het kader van de uitvoeringsverordening gedragscodes worden opgesteld, zoals door de Commissie wordt voorgesteld. De gemachtigden zouden zich daarbij vrijwillig kunnen aansluiten zonder dat zulks met bijkomende kosten of administratieve rompslomp gepaard gaat. Op die manier zou de materie op eenvoudige wijze in de gehele Unie kunnen worden geharmoniseerd.

3.5. Voor het Comité vormt het belangrijkste element van het voorstel de afschaffing van het recherchesysteem "aangezien (dit) geen werkelijke waarde aan de communautaire regeling toevoegt, maar wel bijzondere hoge kosten, een vertraging van de procedure en andere bezwaren meebrengt" (inleidende overweging 4).

3.5.1. De tussen de lidstaten bestaande verschillen in de werkwijze en het feit dat sommige lidstaten (Duitsland, Frankrijk en Italië) niet deelnemen aan het recherchesysteem zouden eveneens redenen voor de afschaffing ervan kunnen vormen. De contacten tussen het BHIM en de nationale bureaus zijn beperkt en leiden niet altijd tot positieve resultaten omdat de recherche inhoudelijk niet is geharmoniseerd.

3.5.2. Voorts zullen volgens het BHIM de kosten van het onderzoek na de uitbreiding meer dan verdubbelen: van 270 tot 592 EUR per aanvraag.

3.5.3. Desalniettemin verzoekt het Comité de Commissie om over de volgende twee belangrijke kwesties na te denken:

1) de eventuele impact van de opheffing van het recherchesysteem op het MKB, dat daardoor namelijk beperkt wordt in zijn mogelijkheden een merk te beschermen en alleen nog maar verweer kan voeren;

2) de gevolgen voor de consument, waarbij gedacht moet worden aan coëxistentie van het Gemeenschapsmerk en nationale merken.

3.5.4. Het Comité denkt aan een minder vergaande oplossing dan afschaffing van het recherchesysteem, zoals de mogelijkheid van vrijwillig onderzoek op basis van een verzoek waarbij de verzoeker de kosten op zich neemt. Het denkt namelijk dat het MKB wordt gediscrimineerd ten opzichte van het grootbedrijf dat zich particuliere recherche kan veroorloven.

3.6. Ook de zinsnede "en voor zover het niet in het openbaar belang is om van correctie af te zien" in artikel 77 bis van de Verordening leidt alleen maar tot onnodige interpretatieverschillen en zou daarom geschrapt moeten worden.

3.7. In de artikelen 127, lid 2, 129, lid 2, en 130, lid 2, van de Verordening moet steeds als er sprake is van "een enkel lid" duidelijk worden gemaakt dat de persoon in kwestie "jurist dient te zijn". Het is namelijk niet erg logisch om als terechte eis te stellen dat van de leden van een samengesteld orgaan minstens één lid een jurist dient te zijn, maar deze eis niet te stellen als besluiten slechts door één lid worden genomen, met name in kamers van beroep (artikel 130, lid 2).

3.8. In het voorstel wordt niet ingegaan op de relatie tussen de wijziging van Verordening (EG) nr. 40/94 en internationale verdragen, zoals met name het Verdrag van Madrid, waaraan de Unie dezelfde rechten zou kunnen ontlenen als de aangesloten staten. Momenteel wordt de in 1996 voorgestelde toetreding van de Gemeenschap tot dit Verdrag nog altijd door de Raad geblokkeerd. Resultaat daarvan is dat het Gemeenschapsmerk internationale bescherming ontbeert tegen de concurrentie uit derde landen, hetgeen afbreuk doet aan de kracht van het Gemeenschapsmerk op internationale markten. Bovendien moet de verordening na eventuele toetreding andermaal worden herzien.

3.9. De belangrijkste uitdagingen waarmee het Gemeenschapsmerk zal worden geconfronteerd, zijn in de eerste plaats de uitbreiding van de interne markt tot 25 lidstaten, hetgeen betekent dat het BHIM over meer personeel en meer materiële middelen moet beschikken, en verder het gebruik van nieuwe technologie die op alle registers in de Gemeenschap kan worden toegepast. Weliswaar wordt de toegang tot de in deze registers vervatte informatie daardoor vergemakkelijkt, maar voorkomen moet worden dat afbreuk wordt gedaan aan de rechtsbescherming van het opgeslagen materiaal.

4. Ten slotte dient erop te worden gewezen dat de met het voorstel nagestreefde flexibiliteit geen afbreuk mag doen aan de rechtszekerheid die het Gemeenschapsmerk, met name het MKB, biedt. Daarom mag artikel 39 niet uitsluitend op economische gronden worden geschrapt. Bovendien voegt het Gemeenschapsmerk waarde toe: het bevestigt dat een productiesysteem beantwoordt aan de EG-regelingen en -normen die voor de Europese consumenten een garantie vormen voor de kwaliteit van producten en diensten.

Brussel, 14 mei 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) PB L 349 van 31.12.1994.

(2) PB L 160 van 30.6.2000.