Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor de regelingen inzake rechtstreekse steunverlening in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid" () (98/C 407/34)

De Raad heeft op 4 juni 1998 besloten, overeenkomstig de artikelen 43 en 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor landbouw en visserij, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 9 juli 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Liverani.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 9 en 10 september 1998 gehouden 357e Zitting (vergadering van 9 september) het volgende advies uitgebracht, dat met 66 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Onderhavig voorstel maakt deel uit van een pakket verordeningvoorstellen dat door de Commissie is ingediend om de richtsnoeren voor de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid die zijn aangegeven in de Commissiemededeling "Agenda 2000" in wetsteksten om te zetten. Het Comité heeft over genoemde Mededeling onlangs een door de bank genomen positief advies uitgebracht, waarin het onder meer de aandacht vestigde op de aanzienlijke impact van het GLB op de sociale, milieu- en werkgelegenheidssituatie in Europa, alsmede op het belang van de GLB-doelstellingen om de productiviteit en het concurrentievermogen van de landbouw te verbeteren, de werkgelegenheid in de landbouw veilig te stellen en de plattelandsbevolking in de EU op peil te houden ().

1.2. Het uitermate innovatieve voorstel van de Commissie betreft:

- invoering van plafonds voor het totaalbedrag aan betalingen waarvoor landbouwers in het kader van de steunregelingen in aanmerking komen ();

- differentiëring van het totale steunbedrag door de lid-staten naar gelang van de arbeidsbezetting op de bedrijven ();

- bijkomende voorwaarden waaraan voldaan moet worden op het gebied van milieu ().

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het voorstel om de steun te differentiëren naar gelang van de arbeidsbezetting moet gezien worden in het licht van de doelstelling de werkgelegenheid in de landbouw te stabiliseren en zo mogelijk uit te breiden. De invoering van gedifferentieerde plafonds is volgens de Commissie nodig om rekening te houden met schaalvoordelen die in bepaalde bedrijven mogelijk zijn.

2.1.1. Overeenkomstig hetgeen in bovengenoemd advies is opgemerkt, staat het Comité volledig achter de doelstelling de werkgelegenheid in de landbouw op het huidige peil te houden. Het is immers zaak paal en perk te stellen aan de ontvolking van rurale gebieden en in het bijzonder aan de leegloop van bergstreken en probleemgebieden, waar menselijke aanwezigheid juist vereist is voor milieubescherming, landschapsbehoud en instandhouding van inkomensgenererende landbouwactiviteiten.

2.2. Zoals de zaken er nu voorstaan, is toename van de werkgelegenheid haalbaar mits er een doeltreffend beleid wordt ontwikkeld om met name de teelt van niet voor voeding bestemde gewassen te stimuleren en de kwaliteit te verbeteren, en mits er een plattelandsontwikkelingsbeleid wordt uitgewerkt dat mede op instandhouding van de bodem, bebossing en hydrogeologische bescherming is gericht.

2.3. Wat werkgelegenheid betreft, wijst het Comité er met nadruk op dat de in het Commissievoorstel aangegeven uitvoeringsbepalingen tot problemen kunnen leiden, omdat de toepassing van de regeling en de vaststelling van de minimum arbeidsbezetting per landbouwbedrijf aan de discretie van de afzonderlijke lid-staten wordt overgelaten (). Hierbovenop komen dan nog de problemen die voortvloeien uit het feit dat de nationale systemen voor controle op de arbeidsmarkt van elkaar verschillen.

2.4. Volgens het Comité is het gevaar van een aldus omschreven bepaling dat er tussen de lid-staten zeer uiteenlopende situaties ontstaan, en dat er zich ook binnen elke afzonderlijke lid-staat problemen voordoen bij het bepalen van de minimum arbeidsbezetting naar gelang van de verschillende soorten bedrijven en hun geografische situatie. Verder kunnen ook de verschillen in werkgelegenheidssituatie op bedrijven in met de landbouw verwante sectoren en op bedrijven die zich bezighouden met afzet, verwerking, enz., moeilijk te beoordelen zijn. Bovendien zouden er op communautair niveau verschillen in behandeling kunnen ontstaan tussen landbouwbedrijven in lid-staten die besluiten de regeling toe te passen en bedrijven in lid-staten die besluiten dit niet te doen. Dit brengt ontegenzeglijk het gevaar van concurrentiedistorsies en problemen op het gebied van communautaire controle met zich.

2.5. De door de Commissie voorgestelde invoering van gedifferentieerde plafonds kan ertoe bijdragen dat de communautaire steun tussen de verschillende actoren (en sectoren) in de landbouw billijker wordt verdeeld - zoals ook door het Comité gewenst wordt -, maar zou ook het tegengestelde effect kunnen hebben. Zo zouden bedrijven op papier of in de praktijk opgedeeld kunnen worden om ervoor te zorgen dat zij de drempels niet overschrijden. Dit zou een belemmerend effect kunnen hebben op de ruilverkaveling en de structuurverbeteringen die nodig zijn in het vooruitzicht van de verdere liberalisering van het internationale handelsverkeer in landbouwproducten en de toegenomen concurrentiedruk in de wereld.

2.6. Het Comité stemt in met het voorstel van de Commissie om de communautaire steun afhankelijk te stellen van inachtneming van de EU-milieuvoorschriften. De nieuwe koers van het GLB moet immers gericht zijn op instandhouding van het natuurlijk milieu, alsmede op de productie van voedingsmiddelen die voor de gezondheid van de consument zo veilig mogelijk zijn.

2.6.1. Het Comité acht het een vergissing om de vaststelling van sancties in geval van niet-inachtneming van de milieuvoorschriften aan de lid-staten over te laten, omdat hierdoor verschillen in behandeling - landbouwers worden in de ene lid-staat mogelijk zwaarder gestraft dan in de andere - en bijgevolg concurrentiedistorsies kunnen ontstaan.

2.7. Ook van belang is het voorstel om de middelen die door beperking van de steun vrijkomen, voor de tenuitvoerlegging van milieumaatregelen te bestemmen.

2.7.1. De hele milieuproblematiek verdient vanzelfsprekend bijzondere aandacht. Stimulerende en ontmoedigende maatregelen of specifieke verplichtingen kunnen en moeten de landbouwers ertoe aanzetten de milieubeschermingsdoelstellingen te halen. Voorts spreekt het voor zich dat er met een dergelijke regeling tevens voor gezorgd moet worden dat ook derde landen bepaalde minimumvoorschriften op het gebied van milieu en gezondheid in acht nemen; zoniet kan het concurrentievermogen van de Europese landbouw in gevaar komen.

2.7.2. Dit probleem dient derhalve ook in breder verband te worden aangepakt, nl. in het kader van de WTO-onderhandelingen die in het jaar 2000 zullen beginnen.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Met betrekking tot artikel 3 (Combinatie met milieubepalingen) merkt het Comité op dat voor samenhang tussen het communautaire steunbeleid en de uit de communautaire, nationale en regionale regelgeving voortvloeiende milieuvoorschriften moet worden gezorgd.

3.2. Met betrekking tot artikel 4 (Differentiatie) vindt het Comité dat de Commissie alle lid-staten zou moeten verplichten per bedrijfssoort en per regio mede te delen welke criteria zij, uitgaande van de bestaande situatie, willen hanteren om het werkgelegenheidsniveau in het land daadwerkelijk te stabiliseren. Hiertoe zouden duidelijke en eenvoudig toe te passen regels moeten worden uitgewerkt, teneinde dure en ingewikkelde administratieve rompslomp voor de landbouwers te vermijden.

3.3. Met betrekking tot artikel 5 (Gemeenschappelijke bepalingen) is het Comité het in beginsel eens met het voorstel om voor elke afzonderlijke lid-staat het totale bedrag dat momenteel in het kader van de GLB-regelingen voor rechtstreekse steun wordt toegekend, op hetzelfde peil te houden. Het acht het echter wenselijk dat de extra communautaire steun die uit de tenuitvoerlegging van de artikelen 3 en 4 voortvloeit voor landbouwmilieu- en plattelandsontwikkelingsmaatregelen, bestemd wordt voor maatregelen die voor zoveel mogelijk extra werkgelegenheid zorgen.

3.4. Het Comité plaatst vraagtekens bij de doeltreffendheid van de invoering van plafonds (artikel 6). Het vindt dat de Commissie de lid-staten zou moeten verplichten specifieke regels en controleprocedures uit te werken waarmee kan worden tegengegaan dat bedrijven op papier worden opgedeeld om de plafonds te omzeilen.

3.5. Met betrekking tot artikel 8 (Beperking van de betalingen) steunt het Comité alle inspanningen die geleverd worden om misbruik te voorkomen. Het vindt echter dat te veel aan het oordeel van de lid-staten wordt overgelaten en dat onduidelijk is welke actoren geen recht hebben op steun als ze zich bezighouden met activiteiten die niet hoofdzakelijk met de landbouw verband houden.

4. Conclusies

4.1. Zoals reeds in een vorig advies () is opgemerkt, onderschrijft het Comité de grote lijnen van de algehele GLB-hervorming zoals die in de Mededeling "Agenda 2000" zijn aangegeven. Het is het met de Commissie eens dat er via een verordening gemeenschappelijke voorschriften voor de regelingen inzake rechtstreekse steun aan landbouwers moeten worden vastgesteld.

4.2. Het Comité kan niet anders dan met bezorgdheid constateren dat bepaalde aspecten van het door de Commissie ingediende voorstel voor een verordening ongewenst de kant opgaan van hernationalisering van het communautaire landbouwbeleid. Zo dreigen de wezenlijke doelstellingen betreffende inkomensbescherming en uitwerking van milieumaatregelen op het vlak van landschapsbehoud en bescherming van plattelandsgebieden, op de helling te komen. Hierdoor kan er op de markt van de Unie onrust ontstaan die zowel landbouwers als consumenten benadeelt en kan bovendien het beleid tot behoud van de werkgelegenheid in gevaar komen.

4.3. Daarom dringt het Comité er bij Commissie en Raad op aan om, mede aan de hand van de in dit advies naar voren gebrachte bijzondere opmerkingen, nog eens goed na te gaan wat de gevolgen zullen zijn als onderhavig voorstel voor een verordening ten uitvoer wordt gelegd.

Brussel, 9 september 1998.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB C 170 van 4.6.1998, blz. 93.

() ESC-advies over "De landbouwaspecten van 'Agenda 2000' (Mededeling van de Commissie)", PB C 73 van 9.3.1998, blz. 71.

() Artikel 6 van het verordeningsvoorstel.

() Artikel 4 van het verordeningsvoorstel.

() Artikel 3 van het verordeningsvoorstel.

() In artikel 4, lid 1, van het verordeningsvoorstel is bepaald dat de arbeidsbezetting wordt uitgedrukt in "arbeidsjaareenheden".