Tacis jaarverslag 1994 
van de Europese Commissie 
Brussel 18.7.1995 Com (95) 349 def. 
Wat is Tacis? 
Het Tacis-Programma is een initiatief van de Europese 
Gemeenschap voor de Nieuwe Onafhankelijke Staten en 
Mongolië, om de ontwikkeling van harmonieuze en 
hechte economische en politieke banden tussen de 
Europese Unie en deze partnerlanden te bevorderen. Het 
streeft ernaar de initiatieven van de partnerlanden te 
basis van politieke vrijheden en economische welvaart. 
Tacis realiseert dit door het verlenen van subsidies voor 
know-how om het overgangsproces naar een markt­
economie en een democratische samenleving te 
ondersteunen. 
In zijn eerste vier werkingsjaren (1991-1994) heeft Tacis 
1.757 miljoen ECU ter beschikking gesteld om meer dan 
2.000 projecten op te starten. Tacis bevordert het begrip van en de waardering voor de 
democratie en een marktgeoriënteerd sociaal en econo­
misch systeem door het ontwikkelen van banden en 
blijvende relaties tussen organisaties in de partnerlanden 
De belangrijkste prioriteiten die in aanmerking komen 
voor Tacis-fondsen zijn: hervorming van openbare 
besturen, herstructurering van staatsbedrijven en 
ontwikkeling van de privé-sector, ontwikkeling van 
energie-, transport- en telecommunicatie-infrastructuur, 
nucleaire veiligheid en milieu, opbouw van een efficiënt 
systeem voor voedselproduktie, -verwerking en -
distributie, ontwikkeling van sociale voorzieningen en 
onderwijs. Elk land kiest zo afhankelijk van zijn behoeften 
zijn eigen prioritaire sectoren. 
Tacis werkt nauw samen met de partnerlanden om te 
bepalen hoe de fondsen moeten worden aangewend. Zo 
worden de Tacis-fondsen, aangepast aan het 
hervormingsbeleid en de eigen prioriteiten van ieder land. 
Tacis maakt deel uit van een breder internationaal initiatief 
en werkt nauw samen met andere donateurs en 
internationale organisaties. 
Tacis verschaft know-how via een groot aantal openbare 
en privé-organisaties, waardoor Westerse ervaring met 
markteconomie en democratie kan worden 
gecombineerd met plaatselijke kennis en capaciteiten. 
Deze know-how wordt overgebracht door het uitbrengen 
van beleidsadviezen, het ter beschikking stellen van 
adviesgroepen, het verzorgen van studies en opleidingen, 
het ontwikkelen en hervormen van wettelijke en 
regulatieve structuren, instellingen en organisaties en het 
opzetten van partnerships, netwerken, jumelages en 
proefprojecten. Tacis fungeert ook als katalysator en 
maakt kredieten vrij van grote donateurs door het maken 
van voorinvestenngs- en haalbaarheidsstudies. 
Inhoud 
Verklaring van de Commissaris 2 
Een jaar vol veranderingen voor Tacis 3 
De economische en politieke uitdagingen 3 
Tacis en het beleid van de Europese Unie 4 
Het financieel overzicht van Tacis 6 
Operationeel beheer van het Tacis-Programma 9 
Ontwikkelingen in de technieken en onderwerpen 
van het Programma 11 
Tacis en de instellingen van de Europese Unie 13 
Bilaterale en internationale samenwerking 14 
Armenië 15 
Azerbeidzjan 18 
Wit-Rusland 20 
Georgië 22 
Kazakhstan 24 
Kyrgyzstan 26 
Moldavië 28 
Mongolië 30 
Russische Federatie 32 
Tajikistan 38 
Turkmenistan 39 
Oekraïne 41 
Oezbekistan 45 
Meer-landenprogramma's 47 
Toekomstperspectieven 51 
Bijlagen 
Per sector toegewezen Tacis-fondsen 52 
Financiële prestatie van Tacis 57 
Lijst van de belangrijkste contracten 
ondertekend in 1994 60 
Verklaring van de Commissaris 
Het Tacis-Programma van de Europese Unie is uniek wat 
reikwijdte, het aantal betrokkene landen en het soort hulp 
betreft. Het Programma is gericht op de overdracht van 
know-how met het oog op de economische overgang en 
het democratiseringsproces. 
Het wordt ten uitvoer gelegd in een geest van 
samenwerking tussen de Nieuwe Onafhankelijke Staten en 
de Europese Unie. Tacis is een vraag-afhankelijk 
programma. Dat betekent dat zijn welslagen afhankelijk is 
van het vermogen om doeltreffende werkverhoudingen 
tussen de partners tot stand te brengen. Wat dat betreft is 
1994 een belangrijk jaar geweest. Tacis heeft een aantal 
maatregelen genomen die een grotere toenadering tot zijn 
partners mogelijk heeft gemaakt en gezorgd heeft voor een 
grotere betrokkenheid van de Coördinatie-eenheden van 
de regeringen van de Nieuwe Onafhankelijke Staten, en van 
de organisaties waaraan de Tacis-projecten ten goede 
komen. 
1994 was ook een belangrijk jaar omdat Tacis zich meer 
toespitste op die sectoren en regio's waar zijn steun het 
meeste effect kan sorteren. Dat het Programma hiertoe in 
staat was, kwam doordat 1994 het eerste jaar was waarin 
een aanzienlijk aantal projecten uitgevoerd of afgerond 
werd, waardoor er een begin kon worden gemaakt met het 
controleren en evalueren van het succes van de projecten. 
Ook het werktempo van het Programma werd aanzienlijk 
opgevoerd. Zo heeft Tacis in 1994 voor bijna evenveel 
fondsen contracten afgesloten als in de drie voorgaande 
jaren tezamen en heeft het Programma 41% meer 
uitbetaald dan het totale bedrag uitgekeerd van 1991 tot en 
met 1993. Het is aan de inzet en betrokkenheid van alle 
belanghebbenden te danken dat het Programma dit heeft 
weten te bereiken, te meer als men bedenkt dat er 
gemeten naar zijn begroting veel minder mensen voor het 
Tacis-Programma werken dan voor andere grote 
internationale programma's. De Tacis-managers zijn 
allemaal bijzonder zwaar belast en als het personeels­
bestand niet wordt aangevuld, zal het dan ook niet lang 
meer duren eer de werkdruk ondragelijk wordt. 
Ik wil met name Sir Leon Brittan, de Commissaris die tot 
december 1994 voor het Tacis-Programma verantwoorde­
lijk was, bedanken voor zijn bijdrage. Zijn persoonlijke 
betrokkenheid heeft een belangrijke rol gespeeld in de 
verbetering van de prestaties en de doeltreffendheid van 
het Programma. 
In het jaar 1994 zijn initiatieven ontplooid die een stevige 
basis voor Tacis hebben gelegd. Ik hoop dat het nut 
hiervan in de nabije toekomst tot uitdrukking zal komen in 
de resultaten van het Programma. 
Hans van den Broek 
Lid van de Europese Commissie 
Een jaar vol veranderingen voor Tacis 
1994 was een belangrijk jaar voor Tacis. In dat jaar werd 
zijn politieke structuur versterkt door de partnerschaps- en 
samenwerkingsovereenkomsten die met de Russische 
Federatie, Oekraïne en Moldavië zijn gesloten en met 
Kazakhstan, Kyrgyzstan en Wit-Rusland zijn ondertekend. 
Deze overeenkomsten verenigen alle elementen van de 
steun van de Europese Unie aan de landen van de 
voormalige Sovjet-Unie, en leveren het kader voor de 
economische en politieke samenwerking waarbinnen Tacis 
zijn activiteiten ontplooit. 
Wat het beheer betreft, heeft Tacis zijn financiële prestaties 
aanmerkelijk verbeterd en belangrijke initiatieven genomen 
om zijn activiteiten efficiënter te maken. Dit is met name 
bereikt door op bepaalde gebieden voor een meer gedecentraliseerde aanpak te kiezen en door een 
uitgebreid systeem voor controle en evaluatie op te zetten. 
Wat betreft zijn betrekkingen met het Europees Parlement, 
andere instellingen en doelgroepen, zijn belangrijke 
maatregelen genomen om de communicatie en informatie­
voorziening te verbeteren. 
Ook is het Programma zich meer gaan richten op een 
aantal intersectorale kwesties, zoals de bevordering van de 
democratie, de rol van de vrouw en milieubescherming. 
Deze onderwerpen worden in de volgende hoofdstukken 
nader uitgewerkt. 
De economische en politieke uitdagingen 
De resultaten van Tacis moeten gezien worden tegen de 
achtergrond van een politieke en economische situatie die 
aan enorme veranderingen onderhevig is. De regeringen 
van de meeste Nieuwe Onafhankelijke Staten hebben nog 
steeds problemen met het optellen van de mechanismen 
van een democratische regering en met het installeren van 
een nieuw systeem van openbare administarie en lokaal 
bestuur. Zoals te verwachten was, blijkt het niet eenvoudig 
te zijn om een democratische regeringsvorm te 
onderhoudenin en de middelen te ontwikkelen die nodig 
zijn om een goed functionerende democratie te leiden. 
Ofschoon deze situatie zich stabiliseert, moeten de 
gevolgen ervan voor Tacis niet onderschat worden. Het is 
immers een overwegend vraag-afhankelijk programma voor 
de overdracht van know-how, dat in hoge mate leunt op de 
samenwerking met regeringen en hun betrokkenheid bij de 
economische en politieke hervormingen. 
Ondanks de omvang van en de onderlinge verschillen 
tussen de economieën van de republieken van de 
voormalige Sovjet-Unie, kunnen de problemen die Tacis 
moet overwinnen toch op een aantal gelijke kenmerken 
worden teruggevoerd, te weten: 
. onderlinge afhankelijkheid op industrieel terrein 
. industriële "monocultuur" 
. planeconomie 
• centraal geleide produktie 
. handel gebaseerd op overheidsopdrachten 
• dienstensectoren die nog in de kinderschoenen staan Er is bij deze kwesties weliswaar enige vooruitgang 
geboekt, maar toch kost het tijd de economische 
hervormingen te doorgronden en te aanvaarden, en 70 jaar 
van planeconomie ongedaan te maken. De landen kunnen 
niet sneller gaan dan de economische, sociale en politieke 
omstandigheden toelaten, en in een dergelijke situatie kan 
Tacis slechts steun en advies geven; het kan de partners 
niet dwingen hun beleid om te gooien of hervormingen 
sneller door te voeren dan zij zelf willen. 
Naast de uitdagingen die de economische en politieke 
overgang met zich meebrengt, moeten de Tacis-
partnerlanden zich ook zien te schikken in de economische 
gevolgen van de ineenstorting van de voormalige Sovjet-
Unie. 
Sommige landen hebben hieronder zwaar geleden en 
kampen als gevolg daarvan met immense 
herstructureringsproblemen. Doordat de handel tussen de 
voormalige republieken verstoord is, heeft ook het 
produktiepeil en de economische activiteit in het algemeen 
averij opgelopen. Daar komt nog eens bij dat er ook op het 
gebied van het transport en de communicatie acute 
problemen ontstonden en de noodzakelijke betalings­
systemen tussen de staten wegvielen. 
Bovendien zijn sommige landen in politieke geschillen 
verwikkeld geraakt, hetgeen in sommige gevallen tot een 
gewapend conflict heeft geleid. Dat heeft het 
hervormingsproces in die landen schade berokkend en 
problemen voor het Tacis Programma opgeworpen. In 
bepaalde gevallen heeft Tacis zijn activiteiten zelfs helemaal 
moeten stopzetten. 
De ondergang van de voormalige Sovjet-Unie betekende 
ook dat Tacis van start ging op een tijdstip waarop de 
meeste partnerlanden de mechanismen voor een 
onafhankelijke regering aan het oprichten waren. Daardoor 
heeft het enige tijd gekost alvorens er een operationele 
basisstructuur was opgezet, hetgeen van invloed is 
geweest op het tempo waarin het Programma ten uitvoer is 
gelegd, met name in de eerste twee jaar van zijn bestaan 
(1991 en 1992). Deze werkzaamheden zijn inmiddels allemaal verricht. 
De verbeteringen die het Programma de afgelopen 
18 maanden heeft ondergaan, zijn grotendeels te danken 
aan het feit dat de operationele structuur in Brussel zowel 
als in de partnerlanden nu een solide basis heeft en 
vruchten begint af te werpen. Dat neemt echter niet weg 
dat het consolidatieproces nog steeds moet worden 
voortgezet en als dat lukt, zullen de verbeteringen in de 
kwalitatieve en kwantitatieve prestaties waarschijnlijk ook in 
de toekomst blijven plaatsvinden. 
Tacis en het beleid van de Europese Unie 
In 1994 vond een belangrijke gebeurtenis plaats die leidde 
tot een allesomvattend kader voor de toekomstige 
betrekkingen tussen de Europese Unie en haar partners. 
Dit waren de onderhandelingen over Partnerschaps- en 
Samenwerkingsovereenkomsten gebaseerd op de 
beginselen van gelijkheid en partnerschap. Deze 
overeenkomsten hebben een breed toepassingsgebied dat 
de toekomstige politieke, commerciële, economische en 
culturele samenwerking tussen de Europese Unie, Lid­
staten en de nieuwe onafhankelijke staten bestrijkt. 
Het doel van de Overeenkomsten is de weg te plaveien 
voor de integratie van de voormalige Sovjet-staten in een 
bredere Europese economie en voor hun geleidelijke 
integratie in het mondiale economische systeem. Als ze 
eenmaal in werking zijn getreden, zullen ze handelaars en 
investeerders uit de Europese Unie meer zekerheid kunnen 
bieden en als stimulans kunnen dienen voor de 
rechtstreekse investeringen die de economieën van de 
Nieuwe Onafhankelijke Staten nodig hebben. De Partnerschaps- en Samenwerkingovereenkomsten 
bestrijken de volgende vier hoofdgebieden: 
• politieke dialoog 
. handelsbetrekkingen 
. investeringen en het bedrijfsleven 
• samenwerking op sterk uiteenlopende gebieden: econo­
mie, wetgeving, wetenschap, cultuur en vele andere. 
Op grond van de partnerschapsovereenkomsten met de 
Nieuwe Onafhankelijke Staten worden handelsbetrekkingen 
aangeknoopt die gebaseerd zijn op het principe van meest 
begunstigde natie. Dit betekent dat partijen overeenkomen 
elkaar wat tarieven betreft niet te zullen discrimineren. In het 
geval van de Russische Federatie valt onder deze status 
niet alleen de goederenhandel, maar ook een uitgebreide 
lijst van diensten. De Overeenkomsten bevestigen dat 
kwantitatieve beperkingen op de meeste soorten invoer­
artikelen van de Nieuwe Onafhankelijke Staten naar de 
Europese Unie zijn opgeheven. 
De Overeenkomsten met de Russische Federatie en 
Oekraïne werden in juni ondertekend, die met Moldavië in 
november, terwijl de overeenkomsten met Kazakhstan, 
Kyrgyzstan en Wit-Rusland werden geparafeerd. Verder 
werden in 1994 met Georgië verkennende besprekingen 
gevoerd. 
De Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst 
fungeert als paraplu voor de activiteiten van Tacis. De 
overeenkomst stelt met name die gebieden van 
economische samenwerking vast waarvoor Tacis de 
financieringsbron is. De Overeenkomsten kunnen worden opgeschort als de 
centrale aspecten waarop zij gegrondvest zijn -
inachtneming van de democratie, de mensenrechten en de 
beginselen van de markteconomie - met voeten worden 
getreden. 
De Overeenkomsten leiden in deze fase niet tot de 
oprichting van een vrijhandelszone. In de overeenkomsten 
met de Russische Federatie, Oekraïne, Wit-Rusland en 
Moldavië is echter vastgelegd dat de situatie in 1998 
gezamenlijk zal worden geëvalueerd, om te beoordelen of 
er onderhandelingen over een vrijhandelszone kunnen 
worden geopend. 
Wat de Russische Federatie, Oekraïne, Kazakhstan en 
Kyrgyzstan betreft, is in de overeenkomsten bepaald dat 
onderhandelingen over overeenkomsten inzake de handel 
in kernmateriaal zullen worden geopend. Voorts zullen er 
met de Russische Federatie, Oekraïne en Kazakhstan 
sectorale overeenkomsten inzake de staalindustrie worden 
gesloten. 
Andere belangrijke aandachtsgebieden van de 
Overeenkomsten zijn: 
• maatregelen om de economische samenwerking te 
bevorderen 
. stappen om de kapitaalstroom te liberaliseren 
. maatregelen ter verbetering van de voorwaarden voor 
investeringen en voor de oprichting van bedrijven, met 
inbegrip van banken en andere financiële dienst­
verlenende instellingen in de Europese Unie. De Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomsten 
moeten goedgekeurd worden door zowel de parlementen 
van alle Lid-Staten en die van de partnerlanden, als het 
Europees Parlement. Omdat dit enige tijd kan duren, 
probeert de Commissie waar mogelijk interim-akkoorden te 
sluiten, zodat de handelsaspecten en aanverwante 
onderdelen van de partnerschaps- en Samenwerkings­
overeenkomsten sneller in werking kunnen treden. 
Binnen de structuur die de Partnerschaps- en 
Samenwerkingsovereenkomsten bieden, zal het Tacis-
Programma een nieuw klimaat scheppen voor 
economische groei en politieke stabiliteit en voor de 
ontwikkeling van de handel en investeringen, die van 
cruciaal belang zijn voor de economische herstructurering 
en de modernisering. 
Het financieel overzicht van Tacis 
In 1994 heeft het Tacis Programma in totaal 470 miljoen 
ECU voor zijn partnerlanden toegekend, waaronder 
10 miljoen ECU voor het Tacis Programma. Dat brengt het 
totaal van de toekenningen gedurende de gehele looptijd 
van het Programma op 1.757 miljoen ECU. 
Tacis heeft in 1994, voor 514,7 miljoen ECU projecten 
opgestart en contracten afgesloten; dat is een stijging van 
48% ten opzichte van het voorgaande jaar. Daarmee werd 
de doelstelling voor dat jaar met 11 % overschreden en dit 
bedrag is ook groter als de dat jaar toegewezen begroting. 
Vergeleken met de van 1991 tot en met 1993 contractueel 
vastgelegde fondsen voor een bedrag van in totaal 
557,2 miljoen ECU betekent dit derhalve dat Tacis in 1994 
bijna net zoveel contracten heeft afgesloten als in de drie 
voorgaande jaren samen. 
Toekenning van fondsen 1991-1994 1 
1756,84 miljoen ECU Op die manier zijn de in het verleden opgelopen 
achterstand in contracten en het tijdsverloop tussen 
toezeggingen en contractuele vastleggingen aanzienlijk 
teruggebracht. 
Het Programma heeft 300,3 miljoen ECU uitbetaald; dat is 
een stijging van 66% ten opzichte van het voorgaande jaar 
en een stijging van 41 % ten opzichte van het bedrag dat 
over de voorgaande drie jaar tezamen werd uitgekeerd. 
Dit betekent dat van de totale Tacis-toekenningen 61% 
inmiddels contractueel is vastgelegd, en dat van het 
contractueel vastgelegde bedrag 48% uitbetaald is. 
Het tijdsverloop tussen toezegging en uitbetaling is normaal 
voor dit soort programma's. Na vier jaar heeft Tacis 
67,8% van zijn oorspronkelijke begroting 1991 uitbetaald. 
Vergeleken met andere grootschalige hulpprogramma's ligt 
dit percentage iets boven het gemiddelde. 
472,09 469,682 
396,50 418,57 
1991 1992 1993 1994 
1 De cijfers voor 1993 omvatten 22 miljoen ECU voor humanitaire hulp 
aan Armenië, Azerbeidjan en Georgië (beheerd door Tacis); cijfers voor 
1994 zijn exclusief humanitaire hulp beheerd door ECHO. 
2 In de begroting voor 1994 is 10 miljoen ECU voor het Tacis-
Democratieprogramma inbegrepen (beheerd door Tacis via een andere 
begroting) 
Toegekende fondsen voor de periode 1991-1994 per land (in miljoen ECU) 
Armenië 1,50 
17,00 
Azerbeidjan 
Wit-Rusland 1991 
1992 
1993 
1994 
1991 
1992 
1993 
1994 12,50 
8,00 
8,00 
9,44 
14,63 
19,00 
7,00 
Georgië 1991 5,23 
1992 ..... 9.00 
Kasakstan 
Kyrgyzstan 1991 
1992 
1993 
1994 7, 
20,60 
14,00 
14,00 
0,70 1991 
1992 9,23 
1993 '•' 10,00 
1994 0 
Moldavië 1991 1,20 
1992 9,00 
1993 0 
1994 10,00 
Mongolië 
Russische 
Federatie 1991 0 
1992 0 
1993 0 
1991 
1992 
1993 
1994 209,14 
111,00 
160,75 
Tajikistan 
Turkmenistan 
Oekraïne 
Oezbekistan 
Meer-landen­
programma's 1991 
1992 
1993 
1994 
1991 
1992 
1993 
1994 
1991 
1992 
1993 
1994 
1991 
1992 
1993 
1994 
1991 
1992 
1993 
1994 4,00 
J,00 
8,00 
1,49 28,90 
18,78 
115,00 
108,90 
192,98 
166,19 
Toegewezen fondsen voor de periode 1991-1994 per sector (in miljoen ECU) 
Nucleaire veiligheid 
en milieu 1991 
1992 
1993 
1994 53,00 
// 
88,00 100,00 
Herstructurering 1991 
van overheidsbedrijven 1992 
en ontwikkeling 1993 
van de privé-sector 1994 
Hervorming van 1991 
openbare diensten, 1992 
sociale diensten 1993 
en onderwijs 1994 37,50 
Landbouw 1991 
1992 
1993 - ; --' ' 
1994 ^n 42,28 
32,19 
•Bil41'58 78,02 
71,91 
63,55 94,46 
103,00 
79,95 
60,48 
Energie 1991 
1992 
1993 
1994 38,96 
! 38,00 
43,70 65,00 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 1991 
1992 
1993 
1994 
1991 
1992 
1993 
1994 
1991 
1992 
1993 
1994 49,80 
6,76 
5,65 
4,10 
Andere sectoren 1991 
1992 
1993 
1994 8,25 
i 39,40 
86,21 
Operationeel beheer van het 
Tacis-Programma 
Het operationeel beheer van Tacis heeft zich in 1994 op 
een aantal prioritaire gebieden gericht, zoals financiële 
prestaties en het efficiënter maken van interne activiteiten 
en procedures. Verder zijn initiatieven genomen om de 
Programma-activiteiten meer te decentraliseren en is een 
systeem opgezet voor controle en evaluatie. Daarnaast is er 
een initiatief op het gebied van communicatie ontplooid en 
is aandacht besteed aan belangrijke intersectorale 
kwesties, zoals democratie, de rol van de vrouw en 
milieubescherming. 
Centraal in deze ontwikkelingen stonden de inspanningen 
om het Programma klantgericht te maken, teneinde een 
grotere betrokkenheid van de organisaties in de 
partnerlanden te bewerkstelligen en de rol van de 
Coördinatie-eenheden verder uit te bouwen. Daarbij moest 
onder andere gebruik worden gemaakt van onderzoek om 
vast te stellen in hoeverre de doelgroepen behoefte hadden 
aan voorlichting over de Programma-activiteiten, en om aan 
deze behoefte te voldoen. Tevens moest de dialoog met 
andere donateurs, organisaties in de Europese Unie en 
partnerlanden worden versterkt. 
Volgend wordt nader op deze beheerskwesties ingegaan. 
De prestaties verbeteren 
In 1994 is Tacis erin geslaagd zijn jaarlijkse begroting veel 
sneller toe te wijzen dan in voorgaande jaren. In maart was 
23% van de begroting 1994 goedgekeurd, in juli 71%, en 
eind september 93%. Dit betekende een aanzienlijke 
verbetering ten opzichte van het voorgaande jaar, toen het 
leeuwedeel van de begroting pas in de laatste drie 
maanden van het jaar werd goedgekeurd. 
Tacis heeft deze verbetering tot stand weten te brengen 
dank zij initiatieven die in 1993 zijn genomen om een 
meerjarenprogrammering op te zetten. De reden hiervoor 
was dat de in 1993 vastgestelde Indicatieve Programma's 
de periode tot 1996 bestrijken; in 1994 behoefden er 
derhalve geen Indicatieve Programma's te worden 
vastgesteld voordat de jaarlijkse Actieprogramma's waren 
vastgesteld. Daardoor kon Tacis zich al heel vroeg in het 
jaar richten op de vaststelling van de Actieprogramma's. 
Voor een aantal kleinere landen werden de toewijzingen 
over 1993 en 1994 samengevoegd; sommige daarvan 
werden uit hoofde van de begroting 1993 gefinancierd, 
andere uit hoofde van de begroting 1994. Daardoor hoefde 
er niet voor elk jaar een apart Actieprogramma te worden 
vastgesteld. Tegelijkertijd werd ook de uitvoering van de projecten 
aanmerkelijk versneld, zoals blijkt uit de stijging van het 
aantal afgesloten contracten. In totaal werden er in 1994 
ongeveer 1.300 contracten afgesloten, waarmee een 
bedrag van bijna 515 miljoen ECU gemoeid was. Dit is een 
stijging ten opzichte van het jaar 1993, toen voor ongeveer 
350 mijoen ECU werd gecontracteerd. Dit betekent dat 
Tacis in 1994 meer projecten heeft opgestart en 
uitgevoerd, en meer experts in de arm heeft genomen dan 
ooit tevoren. Ook werd het tijdsverloop tussen de 
goedkeuring van de Actieprogramma's en de uitvoering 
van de projecten korter. 
De Commissie is van plan in de toekomst op deze weg 
voort te gaan en stelt voor dat Tacis gebruik maakt van 
financiële meerjarenplanningen. Tacis zou daardoor veel 
efficiënter kunnen opereren, omdat de toekenning van 
begrotingsfondsen dan op lange termijn kan worden 
gepland. De zekerheid dat de begrotingsfondsen in latere 
jaren beschikbaar zullen zijn, zal ervoor zorgen dat er geen 
toewijzingen per land op grond van elke jaarlijkse begroting 
meer behoeven te worden vastgesteld, en derhalve zouden 
er ook geen jaarlijkse Actieprogramma's voor elk land meer 
te hoeven worden opgesteld. Door Actieprogramma's voor 
twee of drie jaar vast te stellen, kan tijd worden bespaard 
en kan het personeel van Tacis zich meer concentreren op 
de programmering en de uitvoering van de projecten. 
De efficiëntie vergroten 
In 1994 zijn maatregelen genomen om de coördinatie van 
het interne beheer van Tacis te verbeteren en de 
procedures te verduidelijken en te vereenvoudigen. 
Ook heeft Tacis de richtlijnen voor contracten inzake 
diensten herzien en vereenvoudigd, waardoor de 
aanbestedings- en contractprocedures gemakkelijker zijn 
toe te passen. 
Bovendien hebben de Tacis-diensten in 1994 een systeem 
opgezet om alle experts die aan Tacis-projecten 
meewerken een professionele en brede voorbereiding op 
hun taak te geven. 
Het evalueren van de resultaten van de 
activiteiten 
In 1994 werd een belangrijk nieuw initiatief op het gebied 
van controle en evaluatie geïntroduceerd. Controleteams 
bestaande uit onafhankelijke experts van zowel de 
Europese Unie als de betrokken partnerlanden hebben de 
opzet en de resultaten van de projecten geëvalueerd en 
onderzocht in hoeverre deze projecten aan de behoeften 
van de partnerlanden beantwoordden. Contrôle-experts 
bezoeken de projecten om de voortgang te bespreken. Zij 
kunnen projectleiders in een vroeg stadium waarschuwen 
voor mogelijke problemen en oplossingen voorstellen. Aan 
het eind van het project worden de resultaten geëvalueerd 
teneinde de kwaliteit van de toekomstige programmering te 
verbeteren. 
Eind 1994 was de helft van de lopende projecten door 
deze groepen doorgelicht. Nucleaire veiligheid valt 
hierbuiten; controle op dit terrein neemt meer tijd in beslag 
vanwege de complexe technische aard van de projecten. 
In 1995 wordt gestart met de controle op het gebied van 
de nucleaire veiligheid. Ofschoon het controle- en 
evaluatieprogramma nog maar in het eerste jaar van zijn 
bestaan verkeert, heeft het reeds aangetoond dat de 
meeste projecten goed lopen en hun algemene 
doelstellingen waarmaken. 
Tijdens de controle en de evaluatie zijn ook gebieden 
gelokaliseerd die veranderingen behoeven. Daarmee werd 
bevestigd dat kwalitatieve veranderingen noodzakelijk zijn, 
zoals: 
decentralisatie 
een regionale aanpak 
de invoering van nieuwe technieken 
verbeterde samenwerking met andere donateurs 
de experts vertrouwd maken met de nieuwe omgeving 
waarin zij gaan werken 
• nauwere samenwerking in een vroeg stadium met de 
Nieuwe Onafhankelijke Staten 
De decentralisatie vergroten 
Eén van de fundamentele doelstellingen van Tacis is altijd 
geweest de partnerlanden zoveel mogelijk bij de activiteiten 
van het Programma te betrekken. Sinds kort echter zijn in 
elk land de beheersstructuren opgezet die een voorwaarde 
zijn om wezenlijke ontwikkelingen op dit gebied te kunnen 
doormaken. 
Het is duidelijk dat decentralisatie voordelen met zich mee 
kan brengen. Door een hechtere samenwerking met 
partnerorganisaties en -regeringen kan het Programma 
beter op hun behoeften inspelen. Bovendien wordt de 
uitvoering van projecten versneld doordat de obstakels die 
nu nog aanwezig zijn vanwege de afstandscoördinatie 
vanuit Brussel, dan uit de weg zijn geruimd. Versnelling 
treedt eveneens op door erop toe te zien dat de voor 
financiering geselecteerde projecten kwalitatief 
hoogwaardig zijn en met zo min mogelijk onderbrekingen 
kunnen worden uitgevoerd. 
Deze voordelen kunnen echter alleen maar worden 
verwezenlijkt als grotere decentralisatie voorzichtig wordt uitgevoerd en de nodige structuren worden opgezet om 
ervoor te zorgen dat de programma's nog steeds 
doelmatig kunnen worden beheerd. 
Twee factoren zijn hierbij absolute voorwaarden: versterking 
van de Coördinatie-Eenheden die de partnerregering 
vertegenwoordigen en het verzorgen van een Tacis-
aanwezigheid ter plaatse. 
De belangrijkste maatregel met het oog op de Tacis-
aanwezigheid was de vestiging van een delegatie in 
Moskou in 1991. Deze werd in 1994 gevolgd door een 
delegatie in Kiev. De Moskouse delegatie leidt zelf al 
bepaalde programma's, zoals het Bistro-programma en 
heeft in de eerste helft van 1994 nog meer taken gekregen. 
Zo neemt zij bijvoorbeeld de taakomschrijving van een 
aantal projecten in elke sector voor haar rekening en 
begeleidt ze de experts die verantwoordelijk zijn voor de 
uitvoering van de programma's in de regio's. 
Onlangs zijn ook Delegaties in Kazakhstan en Georgië 
gevestigd. 
Verder heeft de Commissie het plan opgevat technische 
bureaus in sommige partnerlanden te openen, om de 
voorbereiding en uitvoering van de Tacis-programma's te 
ondersteunen. Deze technische bureaus zijn bedoeld als 
onafhankelijke organen die nauwe betrekkingen 
onderhouden met een Coördinatie-Eenheid of een 
regionale instantie. Zij zullen het werk van de Coördinatie-
Eenheden ondersteunen en rechtstreeks aan Brussel 
rapporteren. 
Technische bureaus zullen in die regio's van de Russische 
Federatie worden gevestigd waar Tacis afzonderlijke 
regionale programma's heeft opgezet. 
De Coördinatie-Eenheden in de partnerlanden spelen een 
sleutelrol in de voorbereiding en uitvoering van de nationale 
programma's van Tacis. Zij zijn uitgegroeid tot volwassen 
partners en nuttige tegenhangers voor Tacis, en vormen 
een doeltreffende en betrouwbare verbinding met de 
regeringsinstanties. Ze raken steeds meer betrokken bij het 
opstellen van nationale en sectorale beleidsstukken en bij 
de selectie van projectvoorstellen, waarbij ze voortdurend 
samenspraak houden met de Tacis-diensten. 
Sinds half 1994 hebben de lokale organisatie in de 
partnerlanden stemrecht gekregen in de evaluatie van 
voorstellen, en daarmee hebben ze meer invloed gekregen 
in de aanbestedingsprocedures voor de selectie van 
experts voor de Tacis-projecten. De partnerorganisaties 
ontvangen nu ook alle voortgangs- en eindrapporten van 
10 
de contractanten, terwijl ze van de controleteams de 
projectrapporten krijgen. 
Elk jaar wordt een deel van de financiële middelen die aan 
de Russische Federatie, Oekraïne en Kazakhstan zijn 
toegewezen, voor regionale programma's gereserveerd. 
Over de activiteiten die uit hoofde van deze regionale 
programma's worden gefinancierd, is echter tot dusver 
zowel met de nationale als met de lokale instanties 
onderhandeld. Met het oog op de decentralisatie van Tacis 
zullen er extra inspanningen worden geleverd om de 
samenwerkingsprogramma's rechtstreeks via de regio's en 
de gemeenten uit te voeren, om zodoende de hervorming 
en de duurzame ontwikkeling op lokaal of regionaal niveau 
te versterken. 
De communicatie versterken 
De instellingen en adviesorganen van de Europese Unie, de 
IJdstaten en de partnerlanden hebben zeer veel belangstelling 
voor het Tacis-Programma aan de dag gelegd. In 1993 werd 
besloten dat meer middelen moesten worden besteed aan 
het ontwikkelen en uitvoeren van een communicatie­
programma ten behoeve van de communicatie. Eind 1993 werd opdracht gegeven tot een onderzoeks­
programma ten behoeve van de communicatie, om de 
behoeften in kaart te brengen van de belangrijkste 
besluitvormers en van hen die met het Programma werken. 
Na uitvoerige raadplegingen leidde dit tot een communicatie­
strategie die begin 1994 werd aangenomen en halverwege 
dat jaar werd ingevoerd. 
De volgende onderwerpen kwamen aan de orde: een 
ingrijpende herziening van de huisstijl van het Programma 
en van de toepassing ervan door een groot aantal 
betrokkenen; een doortimmerd publikatieprogramma, in 
het kader waarvan onder andere tijdig informatie wordt 
verstrekt over contracten en vertalingen naar het Russisch 
worden verricht; het opzetten, in samenwerking met 
het Phare-Programma, van een gegevensbank op 
communicatiegebied met meer dan 20.000 namen van 
privé-personen en organisaties die betrokken zijn bij Tacis 
en een specifiek landprogramma voor de Russische 
Federatie, dat in het tweede kwartaal van 1995 volledig 
operationeel zal zijn. Andere landen zullen volgen, te 
beginnen met Oekraïne. 
Ontwikkelingen in de technieken en 
onderwerpen van het Programma 
Nieuwe technieken ontwikkelen 
Tacis heeft in 1994 een aantal nieuwe technieken 
ontwikkeld die voortborduren op de tot dusver opgedane 
ervaring en beogen een hoger peil van partnerschap en 
samenwerking tussen de Europese Unie en haar 
partnerlanden te bereiken. 
Jumelage 
Tacis maakt steeds meer gebruik van jumelage om 
hervormingen te bevorderen. Jumelage leidt tot 
partnerships tussen gelijksoortige groepen in verschillende 
landen, hetgeen de onderlinge samenwerking en de 
opleidingen ten goede komt. 
In 1994 heeft Tacis een tweejarig jumelageprogramma 
vastgesteld dat bedoeld is om betrekkingen tussen lokale 
overheidsbesturen van steden in de Europese Unie en 
hun tegenhangers in de partnerlanden tot stand te 
brengen. Er is nu een zestigtal jumelageprojecten gepland en er staat een nieuw programma op stapel voor 
betrekkingen tussen ziekenhuizen in de Russische 
Federatie en West-Europa. 
Naast de directe voordelen die de uitwisseling van know­
how met zich meebrengt, zal jumelage naar verwachting 
ook de basis leggen voor langdurige betrekkingen tussen 
oosterse en westerse partners. 
Partnerships 
Tacis helpt partnerships opzetten tussen instellingen en 
organisaties met gemeenschappelijke belangen. Het 
partnerschapsprogramma ten behoeve van de 
beroepsopleiding is zo'n programma dat onlangs met het 
oog hierop is vastgesteld. Met behulp van dit programma 
worden betrekkingen in het leven geroepen tussen 
beroepsorganisaties in de partnerlanden en in de Europese 
Unie. Het eerste programma stelt middelen ter beschikking 
voor de betrekkingen op bouwkundig terrein tussen de 
Russische Federatie en Ierland. Het doel van deze 
11 
betrekkingen is Russische architecten kennis te laten 
maken met de bouwkunde zoals die in een markteconomie 
wordt beoefend. 
Een ander programma dat het afgelopen jaar is gesteund, 
verleent bijstand aan de opleiding van managers in de 
textielindustrie. In het kader van de eerste doelstelling heeft Tacis bijstand 
verleend aan de parlementsverkiezingen in Rusland en 
Oekraïne. Voorts werd met behulp van Tacis toezicht 
uitgeoefend op de media tijdens verkiezingscampagnes in 
de Russische Federatie, Oekraïne, Moldavië en Wit-
Rusland, en werd een opleidingsprogramma voor 
Oekraïense parlementariërs gesteund. 
Netwerken 
Het opzetten van samenwerkingsnetwerken tussen 
organisaties in de partnerlanden en hun tegenhangers in de 
Europese Unie wordt een steeds belangrijker onderdeel 
van de activiteiten van Tacis. 
Tot de belangrijkste netwerkprogramma's die Tacis 
ontwikkelt behoort het Tempus-Programma (Transeuropees 
mobiliteitsprogramma voor universiteitsstudies), dat de 
betrekkingen tussen hoger onderwijsinstellingen in de 
Europese Unie en de Tacis-partnerlanden bevordert; voorts 
het netwerk van bedrijfscommunicatiecentra, die in veel 
Nieuwe Onafhankelijke Staten worden opgericht ter 
ondersteuning van het midden- en kleinbedrijf, en ten slotte 
het ACE-Programma (Communautaire actie voor 
samenwerking op economisch gebied), dat 
wetenschappelijk onderzoek en beleidsanalyses op 
economisch gebied wil bevorderen. 
Belangrijke intersectorale kwesties 
Er zijn kwesties die dwars door alle activiteiten van Tacis 
heenlopen en derhalve niet als op zichzelf staande sectoren 
kunnen worden ontwikkeld. Tacis heeft in 1994 een aantal 
belangrijke initiatieven ten aanzien van deze kwesties 
ontplooid, die hieronder nader worden toegelicht. 
Democratie 
Het Tacis Democratie-Programmaten, dat gebaseerd is op 
een initiatief van het Europees Parlement, is in 1994 in de 
Nieuwe Onafhankelijke Staten operationeel geworden. Het 
wil een bijdrage leveren aan de versterking van een 
mensenrechtenethos en is het vervolg op het succesvolle 
Democratie-Programma dat in het kader van het Phare-
Programma voor de landen van Midden- en Oost-Europa 
in het leven is geroepen. 
Het programma heeft een tweeledig doel. Ten eerste moet 
het de Commissie een handvat bieden voor haar 
buitenlandse betrekkingen met het oog op het 
ondersteunen van een pluralistischer samenleving in de 
Nieuwe Onafhankelijke Staten. Ten tweede moet het 
beantwoorden aan de behoeften van een groot aantal 
belangengroepen, verenigingen en niet-gouvernementele 
organisaties (NGO's), die bijdragen aan de ontwikkeling van 
een pluralistischer samenleving. In het kader van de tweede doelstelling werden in 1994 in 
samenwerking met het Phare democratie-Programma voor 
de democratie twee uitnodigingen tot het indienen van 
voorstellen door de genoemde organisaties gedaan. Hieruit 
werden 88 voorstellen van Tacis-partnerlanden gekozen, 
waarvoor fondsen ten belope van 7,3 miljoen ECU werden 
toegekend. 
Leefmilieu 
De zorg voor het Leefmilieu speelt een vooraanstaande rol 
in het Tacis-Programma. Aandacht voor het Leefmilieu is 
een absolute voorwaarde voor het bereiken van een 
duurzame economische ontwikkeling. 
Voor Tacis betekent dit dat het Leefmilieu een onderdeel 
van de afzonderlijke projecten moet gaan vormen en dat er 
institutionele systemen moeten worden opgezet die 
milieutechnisch gezien een duurzame ontwikkeling 
integreren in het bredere kader van de economische 
hervorming en groei. 
Daarom heeft de Commissie besloten dat het gehele 
programma doordrongen moet zijn van de zorg voor het 
Leefmilieu, om zodoende duurzame hervormingen te 
waarborgen. Tegelijkertijd worden echter de milieuprojecten 
die van cruciaal belang zijn voor het proces van 
economische hervormingen door een meer­
landenprogramma ten behoeve van het Leefmilieu 
gefinancierd. 
Een belangrijk onderdeel van dit in 1994 vastgestelde 
meer-landenprogramma was de steunvoorziening ten 
behoeve van het milieu. Hiermee wordt financiële steun 
verleend aan kortlopende, nauwkeurig omschreven, 
herhaalbare en rendabele milieuprojecten die de beginselen 
onderschrijven zoals uiteengezet in het Milieuactieplan voor 
Centraal- en Oost-Europa. 
Om ervoor te zorgen dat Tacis-projecten ook de 
broodnodige milieu-investeringen bevorderen, wordt in het 
kader van de overeenkomst van Bangkok nauw 
samengewerkt met de EBWO. Om de potentiële 
investeerder door het doolhof van verordeningen en wetten 
te loodsen, wordt momenteel voor alle Nieuwe 
Onafhankelijke Staten een "Investeerdersgids voor het 
12 
Milieu, Gezondheid en Veiligheid" samengesteld. Aan de 
hand van deze gids leren de investeerders de risico's beter 
inschatten, hetgeen de investeringen bevordert. 
De meeste sectoren bevatten milieuprojecten, bijvoorbeeld 
de energiesector, waarin de aandacht uitgaat naar 
besparing en efficiëntie en de landbouwsector, waarin de 
lokale bevolking opgeleid is in het beheer van bijprodukten 
en afvalstoffen van de voedselverwerkingsindustrie. Verder 
helpt Tacis de Centraal-Aziatische landen bij het oplossen 
van de problemen die zijn ontstaan door het verkeerd 
beheren van de watervoorraden. Als gevolg hiervan is het 
Aralmeer enorm gekrompen, is de landbouw vernietigd en 
zijn zeer bedreigende situaties voor de menselijke 
gezondheid ontstaan. Waardevolle milieuprojecten die zich 
niet in een van de sectoren laten inpassen, kunnen uit 
hoofde van het meer-landenprogramma voor het Leefmilieu 
worden gefinancierd; in het kader van dit programma 
worden reeds besprekingen gevoerd over gezamenlijke 
projecten met het Wereld Natuurfonds voor het Baikalmeer, 
dit naar aanleiding van een resolutie van het Europees 
Parlement. 
Gelijkstelling van vrouwen en mannen 
Veel van de problemen die vrouwen ondervinden zijn 
grotendeels terug te voeren op de algemene daling in de 
kwaliteit van het leven en op de terugloop van economisch 
duurzame werkgelegenheid. Het is frappant dat vrouwen 
dikwijls als eersten moeten afvloeien en dat het juist de 
economische sectoren met overwegend vrouwelijke werknemers zijn - gezondheidszorg en onderwijs -, die het 
zwaarst door de bezuinigingen worden getroffen. 
Algemeen heerst de opvatting dat dit probleem het beste 
kan worden aangepakt door ervoor te zorgen dat vrouwen 
gelijke toegang krijgen tot alle Tacis-projecten, en erop toe 
te zien dat alle Tacis-projecten zich ervoor inspannen de 
situatie voor vrouwen positief te beïnvloeden. Zo zou 
bijvoorbeeld het aantal mannelijke en vrouwelijke 
deelnemers aan seminaries en cursussen met elkaar in 
evenwicht moeten zijn. 
Naast de werkzaamheden van Tacis gericht op het 
bevorderen van economische welvaart, die op zichzelf al de 
positie van vrouwen zal verbeteren, bestrijken de activiteiten 
van Tacis ook bepaalde gebieden die bijzondere gevolgen 
voor vrouwen zullen hebben. Zo kunnen acties gericht op 
het verbeteren van de sociale voorzieningen een 
tegenwicht bieden tegen de druk die op vrouwen gelegd 
wordt om terug huisvrouw te worden. Het Tacis 
Demokratie-Programma biedt een extra kader voor steun 
aan bepaalde, op specifieke doelen gerichte voorstellen, 
net zoals het Tacis LIEN-Programma, dat projecten van 
niet-gouvernementele organisaties medefinanciert. 
Tenslotte heeft Tacis financiële steun verleend aan een in 
december 1994 te Moskou gehouden conferentie inzake 
de verbetering van de mogelijkheden voor vrouwelijk 
ondernemerschap in de Russische Federatie. 
Tacis en de instellingen van de 
Europese Unie 
Tacis heeft in 1994 verwoede pogingen gedaan om zijn 
betrekkingen met de instellingen van de Europese Unie, in 
het bijzonder met het Europees Parlement en de 
Rekenkamer, te verbeteren. Dit als antwoord op een aantal 
vragen die in 1994 waren gerezen. 
Zo kwam van het Parlement het verzoek om een 
tweejaarlijks verslag over de activiteiten uit te brengen, de 
acties meer gedecentraliseerd aan te pakken en een 
voorkeursbehandeling te geven aan projecten die met 
onderaanbesteding aan bedrijven in de partnerlanden 
werken. Tacis is op deze verzoeken ingegaan door de reikwijdte te 
vergroten van de gedecentraliseerde activiteiten die vanuit 
de Moskouse Delegatie worden beheerd. Daarnaast heeft 
het de aanbestedingsformulieren herzien om duidelijk te 
maken dat voorstellen waarin wordt uitgegaan van 
onderaanbesteding aan plaatselijke bedrijven een 
voorkeursbehandeling zullen genieten. Deze veranderingen, 
alsmede de activiteiten van Tacis in het algemeen, zijn, 
gesteund door de uitwisseling van uitgebreide informatie, 
ter sprake gebracht in een aantal vergaderingen op hoog 
niveau tussen het Parlement en de Commissie. 
13 
Een andere belangrijke ontwikkeling in de betrekkingen 
tussen Tacis en het Parlement was het verslag dat het 
Parlement heeft opgesteld over de evaluatie van de 
westerse hulp aan het Gemenebest van Onafhankelijke 
Staten (het verslag-Randzio-Plath). 
In dit verslag kwam een aantal kwesties met betrekking tot 
Tacis aan de orde, zoals de afhankelijkheid van korte-
termijnexperts , het gebrek aan doorzichtigheid, logge 
procedures, aandacht aan specifieke kwesties zoals 
democratie, vrouwen, milieu en nucleaire veiligheid, en het 
aangaan van partnerships met organisaties in de Europese 
Unie. 
Tacis heeft actie ondernomen om deze belangrijke 
kwesties aan te pakken. De afhankelijkheid korte-
termijnexperts is teruggebracht en de procedures zijn 
gestroomlijnd. Voorts heeft Tacis in september een tweede verslag over 
zijn activiteiten aan het Parlement voorgelegd. Het 
Parlement zal nu regelmatig op de hoogte worden 
gehouden van de activiteiten en de financiële prestaties van 
Tacis. 
Ook de betrekkingen met de Rekenkamer zijn in 1994 
herzien. De Commissie heeft met betrekking tot de 
uitvoering van Tacis regelmatige contacten met de 
Rekenkamer aangeknoopt. Ambtenaren van de Commissie 
vergezellen de Kamer nu op haar missies. 
In 1994 heeft de Commissie bij het beheer van Tacis 
tevens een groot deel van de kwesties aangepakt die de 
Kamer in haar laatste rapport aan de orde had gesteld, met 
name verbeteringen in het tempo van uitvoering en 
stroomlijning van procedures. 
Bilaterale en internationale samenwerking 
De Commissie speelt een belangrijke rol bij de coördinatie 
van de hulp aan de Nieuwe Onafhankelijke Staten. Er is 
gestreefd naar samenwerking op zowel strategisch als 
operationeel niveau met internationale financiële instellingen 
en donorlanden, met name de Verenigde Staten, om te 
zorgen voor uitwisseling en analyse van informatie over 
donorprogramma's. Hierdoor wordt dubbel werk 
vermeden, worden leemten aangevuld en kunnen 
aanvullende activiteiten worden ontplooid. 
Partnerschaps- en 
Samenwerkingsprogramma 
In 1994 is het Partnerschaps- en Pamenwerkings-
programma van start gegaan, het tot dusver belangrijkste 
initiatief van Tacis om de samenwerking met de Lid-staten 
van de Europese Unie en hun bilaterale programma's te 
bevorderen. 
Het algemene doel van het programma is een bijdrage te 
leveren aan het proces van economische herstructurering 
in de Nieuwe Onafhankelijke Staten, door de coördinatie 
van hulpprogramma's te verbeteren en daarmee ook hun 
doelmatigheid en efficiëntie te versterken. Door passende 
financiering te verstrekken moedigt het programma 
organisaties uit de Lid-Staten aan hun activiteiten met Tacis 
en met elkaar op een actieve en systematische wijze te coördineren, waardoor samenwerking ontstaat en dubbel 
werk wordt vermeden. 
Het programma werd eind 1993 goedgekeurd met een 
oorspronkelijke begroting van 5 miljoen ECU; de bedoeling 
was dat er projecten met de Lid-staten op voor Tacis 
prioritaire gebieden zouden worden medegefinancierd. Het 
is een bottom-up-programma dat als zodanig openbare en 
particuliere organisaties van de Lid-staten in de 
gelegenheid stelt samen met instellingen in de 
partnerlanden voorstellen in te dienen. Daartoe 
aangewezen instanties in de Lid-staten maken een 
voorselectie van de projecten met het oog op de 
coördinatie met hun eigen bilaterale financierings­
programma's. De definitieve selectie door de Commissie 
zorgt ervoor dat de projecten lopende of geplande 
activiteiten van Tacis en zo mogelijk van andere 
internationale donateurs aanvullen. 
In de eerste ronde werden in totaal 72 projecten ingediend, 
waarvan uiteindelijk 21 kwaliteitsprojecten werden uit­
verkoren. Een tweede programmaronde met een begroting 
van 5 miljoen ECU werd in oktober 1994 goedgekeurd en 
ging in november 1994 van start. 
14 
Samenwerking met de Wereldbank 
De samenwerking met de Wereldbank is in 1994 
voortgegaan op de weg die in 1993 was ingeslagen. De 
samenwerking behelst raadpleging over de algehele 
strategie, uitwisseling van informatie over projecten en 
voorlopige taakomschrijvingen, gezamenlijke deelname aan 
voorlichtingsmissies en het aanwenden van Tacis-fondsen 
ter ondersteuning van de leenactiviteiten van de 
Wereldbank. 
De Commissie en de Wereldbank hebben een brief 
getekend waarmee ze elkaar wederzijds inzage en uitleg 
geven, zodat de programmering en de procedures 
gemakkelijker op elkaar kunnen worden afgestemd. De 
Commissie heeft in 1994 ook deelgenomen aan 
adviesgroepen voor Armenië, Georgië en Kyrgyzstan, en 
aan de informele vergaderingen van de Wereldbank voor 
Oekraïne. 
Samenwerking met de Europese Bank voor 
Wederopbouw en Ontwikkeling 
Tacis en de Europese Bank voor Wederopbouw en 
Ontwikkeling (EBWO) werken via een hele reeks van 
instrumenten samen. In 1994 kon dankzij de 
Overeenkomst van Bangkok 20 miljoen ECU aan Tacis-
fondsen aangewend worden voor het leveren van de 
nodige know-how ter ondersteuning van aandelen- en 
leningsprojecten van de EBWO. Tacis steunt de EBWO 
ook buiten deze overeenkomst om, waardoor de bank in 
staat wordt gesteld investeringen en leningen aan de Tacis-
partnerlanden te verstrekken. Samenwerking met het Internationaal 
Monetair Fonds 
Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) is samen met 
andere donateurs nauw betrokken bij het Tacis-
opleidingsprogramma voor de centrale banken in de 
meeste Nieuwe Onafhankelijke Staten en werkt met Tacis 
samen aan de totstandkoming van de Inter-Staten Bank. 
Ook coördineert het IMF de internationale stuurgroep voor 
het betalings- en verrekeningsstelsel binnen de 
partnerlanden, en speelt het een belangrijke rol bij de 
coördinatie van de statistieken voor de Nieuwe 
Onafhankelijke Staten. 
Samenwerking met de Verenigde Staten 
Eind 1993 werd overeenstemming bereikt over een 
informele structuur voor samenwerking met de Verenigde 
Staten inzake hulp aan Centraal- en Oost-Europa en de 
Nieuwe Onafhankelijke Staten; deze structuur werd in 1994 
ingevoerd. Hiermee wordt zowel op strategisch niveau als 
op het niveau van de afzonderlijke projecten coördinatie 
mogelijk. Daarnaast vindt er een uitgebreide uitwisseling 
van informatie plaats, die vooral wordt verstrekt tijdens de 
tussenstops die de Amerikanen op de terugweg van de 
missies naar de partnerlanden in Brussel maken. In 1994 
werden respectievelijk in Washington en Brussel twee 
coördinatievergaderingen op hoog niveau gehouden, waar 
uitvoerige beraadslagingen op beleidsmatig en operationeel 
vlak werden gehouden, waarmee bewezen is dat dit forum 
een zeer doeltreffend kader voor de samenwerking tussen 
de Europese Unie en de Verenigde Staten biedt. 
15 
Armenië 
Het conflict met Azerbeidzjan over Nagorno-Karabach 
werpt een grote schaduw over de politieke en 
economische situatie in Armenië. Ofschoon Armenië qua 
ligging veel baat zou kunnen hebben bij de toekomstige 
uitbreiding van de handel in de regio, is het land als gevolg 
van de burgeroorlog in Georgië en de Azeri-Turkse 
economische blokkade in een isolement terecht gekomen 
en zijn de handelsbetrekkingen stopgezet. De export, 
waaraan het land zijn harde valuta dankt, is volledig 
ingeklapt en doordat het land voor zijn energievoorziening 
bijna volledig afhankelijk is van import, is de economie 
ernstig verzwakt. Daarom is energie in het Tacis-
Programma een uitermate belangrijk onderwerp. Toch zijn 
de vooruitzichten voor Armenië op de langere termijn goed 
te noemen. Er zijn belangrijke maatregelen genomen om 
een juridische en institutionele structuur te creëren ter 
ondersteuning van een concurrerende markteconomie. 
Armenië was zelfs één van de eerste Nieuwe 
Onafhankelijke Staten die met de hervormingen begonnen, 
en nog steeds krijgt het hulp van Tacis bij de 
herstructurering van het bedrijfsleven. De regering heeft een 
ambitieus hervormingsprogramma ontworpen en tevens 
een beleid van prijsliberalisering en institutionele 
hervormingen gelanceerd. Tacis heeft hier een belangrijke 
rol bij gespeeld doordat het de acties van de regering met 
een aantal maatregelen heeft gesteund, waaronder 
ingrijpende programma's voor de ontwikkeling van het 
menselijk potentieel. 
De hulp die Tacis Armenië biedt, richt zich op: 
• energie 
• herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
• ontwikkeling van het menselijk potentieel. 
De acties van Tacis ten behoeve van Armenië zijn in 1994 
uit de jaarlijkse begrotingen van de jaren 1991 tot en met 
1993 gefinancierd. 
De energie-uitdaging aangaan 
Het Tacis-Programma richt zich op de eerste plaats op 
energiekwesties, met name op de uitvoering van een 
efficiënt energiebeleid dat tegemoet komt aan de dringende 
behoeften van de bevolking en de industrie. Een van de 
belangrijkste redenen waarom de economische groei van 
Armenië stagneert is de beperkte beschikbaarheid van 
inheemse energiebronnen. Veel takken van industrie in 
Armenië zijn energie-intensief en bovendien is men er bij de 
woningbouw vanuit gegaan dat stadsverwarming in 
voldoende mate aanwezig zou zijn. De structuren voor de brandstoftoevoer moeten met behulp van politieke en 
handelsovereenkomsten worden versterkt; investeringen 
zijn vereist om de flexibiliteit en de operationele efficiëntie in 
de energiesector te verhogen; ten slotte moet een 
doeltreffender gebruik van de beschikbare brandstof­
voorraden bereikt worden. De Tacis-projecten op 
energiegebied hebben zich in 1994 op de rationalisatie en 
diversificatie van de energietoevoer geconcentreerd. Dit 
bracht het volgende met zich mee: een gedetailleerde 
schatting van de koolwaterstofvoorraden van Armenië, de 
wederopbouw van kleine waterkrachtcentrales, een 
haalbaarheidsstudie om te beoordelen of het gasnet van 
het land gekoppeld kan worden aan Iraanse 
voorraadbronnen, en richtsnoeren voor de regering inzake 
passende maatregelen op het gebied van energie­
besparing en -efficiëntie, alsmede optimalisering van 
ondergrondse gasopslaginstallaties. 
Een bedrijfscultuur bevorderen 
Privatisering blijft een prioriteit in het beleid van de 
Armeense regering, ofschoon sommige genationaliseerde 
ondernemingen onder staatstoezicht zullen moeten blijven 
staan. Tacis ondersteunt het privatiseringsproces in 
Armenië en legt daarbij speciaal de nadruk op de 
ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf en de 
ontwikkeling van de commerciële banksector als 
voorwaarde voor het algehele welslagen van de 
privatiseringsstrategie. Sinds april 1994 is Tacis betrokken 
bij een project van ongeveer 1 miljoen ECU waarmee de 
regering adviezen worden verstrekt inzake de vaststelling 
en uitvoering van haar privatiseringsprogramma, dat in het 
laatste kwartaal van 1994 een opmerkelijk snelle 
ontwikkeling heeft doorgemaakt. Een ander Tacis-project 
ten belope van 1,4 miljoen ECU ging in september 1994 
van start. Vanuit de zogeheten Management Advies- en -
Dienstenfaciliteit (MADF) levert dit programma de know­
how om managers bij te staan in het ontwikkelen, 
presenteren en uitvoeren van een ondernemingsplan. Dit is 
bedoeld voor bedrijven die niet geschikt zijn voor 
grootschalige privatisering. Onderdeel van de hulp die Tacis 
in 1994 aan particuliere ondernemingen bood, was de 
oprichting van een Bedrijfscommunicatiecentrum (BCC) en 
van een ontwikkelingsbureau voor het midden- en 
kleinbedrijf, dat momenteel in Jerevan wordt opgezet. Met 
behulp van andere Tacis-initiatieven wordt een investerings­
fonds ontwikkeld dat als voorbeeld fungeert en bedoeld is 
om kapitaal voor de economie aan te trekken, met name 
van Armeniërs die in het buitenland wonen. 
16 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993 1994* Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 0,3 
0,7 
0 
0 
0,5 
0 
0 
0 0 
3,54 
1,5 
1,66 
0 
0 
2,85 
0 0 
2,3 
1,8 
0 
4,1 
0 
0 
0 
8 
0,8 0,3 
6,54 
3,3 
1,66 
4,6 
0 
2,85 
0 
8 
0,8 
Totaal 
Noot: Armenië heeft uit de begroting 1994 geen fondsen ontvangen 1,5 9,55 17 28,05 
Het menselijk potentieel ontwikkelen 
Het menselijk potentieel zal voorbereid moeten worden op 
de nieuwe uitdagingen waarvoor de ontwikkeling van de 
markteconomie Armenië plaatst. De steun die Tacis op dit 
gebied levert, behelst onder andere hervorming van het 
onderwijssysteem en het sociale zekerheidsstelsel, 
alsmede versterking van de sociale diensten, met name 
door de samenwerking tussen Armenië en de Europese 
Unie te bevorderen. 
Tacis steunt de regering met 1,9 miljoen ECU; daarmee 
wordt een werkgroep gevormd die een actieplan voor de 
hervorming van het sociale zekerheidsstelsel moet 
opstellen. Daarnaast richt de groep zich op de herziening 
van de sociale diensten van het ministerie van Arbeid en 
Sociale Zekerheid, teneinde hun procedures te verbeteren 
en hun systeem van gegevensverzameling te versterken. Ook worden er opleidingen en studiereizen voor de 
managers van de sociale diensten georganiseerd. Op het 
stuk van het openbaar bestuur tracht Tacis de prestaties 
van de ambtenarij te verbeteren en de Armeense 
vakbonden te herstructureren (1,5 miljoen ECU). Dit project 
bestaat uit drie delen. Onder auspiciën van de regering is 
een academie voor het openbaar bestuur opgericht. Deze 
academie verzorgt opleidingen voor de overheidssector op 
nationaal en lokaal niveau, en in het kader daarvan 
ontwerpt zij cursussen, leidt zij docenten op en ontwikkelt 
zij cursusmateriaal. Bovendien wordt er een commissie 
voor de hervorming van het openbaar bestuur in het leven 
geroepen om de nieuwe wettelijke en institutionele 
structuur vast te stellen. Voorts levert het project know-how 
op het gebied van opleidingen en beleid voor 
vakbondsleiders. 
17 
Azerbeidzjan 
Het conflict in Nagorno Karabach en de daaruit 
voortvloeiende verplaatsing van 15% van 's lands 
bevolking, hebben de opeenvolgende regeringen zozeer in 
beslag genomen, dat zij weinig aandacht meer hadden 
voor de omschakeling naar een markteconomie. 
Desondanks zijn onlangs ten aanzien van het 
hervormingsproces belangrijke maatregelen genomen, 
waaronder een aantal in juni 1994 goedgekeurde anti-
inflatoire maatregelen en uitgebreide plannen om de prijzen 
begin 1995 te liberaliseren. 
De energiesector van het land had de drijvende kracht 
achter een algehele economische vooruitgang kunnen zijn, 
ware het niet dat de sector kampt met een gebrek aan 
investeringen en met achterstallig onderhoud aan het 
pijpleidingennetwerk. Gezien deze situatie is energie 
aangewezen als prioritair gebied voor steunverlening door 
Tacis. Een andere prioriteit voor Tacis is de versnelling van 
het pas gestarte privatiseringsprogramma en de vorming 
van een banksector die de ontwikkeling van het 
bedrijfsleven zal ondersteunen. 
Daarnaast is de hulp erop gericht het onderwijssysteem 
van het land te hervormen, zodat het beter op de 
veranderende economische behoeften van Azerbeidzjan 
kan inspelen. Om het Programma zo doeltreffend mogelijk 
te maken, richt Tacis zich op drie gebieden: 
• energie 
• herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
. ontwikkeling van het menselijk potentieel. 
Van de Tacis-begroting 1994 is 8 miljoen ECU toegewezen 
aan het nationaal programma voor Azerbeidzjan. 
De economische dimensie van energie 
Er zijn positieve stappen gezet in de energiesector, 
ondanks de problemen die verband houden met de daling 
in de binnenlandse olie- en gasproduktie. Tacis blijft erop 
hameren dat de regering een samenhangend beleid moet 
uitstippelen om het duurzame gebruik van de 
energiebronnen te bevorderen. Dit betekent ook dat er een 
rationeel prijsbeleid moet worden uitgestippeld en dat zorg 
moet worden gedragen voor de instandhouding van de 
energiebronnen. In 1994 werd een omvangrijk Tacis-
project in gang gezet, waarmee de kennis van experts over 
een groot aantal aspecten van het energiebeleid aan de 
regering en de nationale oliemaatschappij ter beschikking 
werd gesteld. Zo werden onder andere adviezen verstrekt 
over juridische kwesties met betrekking tot de oliereserves 
van het land, waarbij de aandacht speciaal uitging naar de 
voorbereidingen op de ondertekening door Azerbeidzjan 
van het Europees Energiehandvest. Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
8 miljoen ECU 
Andere sectoren 0,7 
Energie 3,6 Herstructurering 
van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling 
van de privé-sector 1,9 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 1,8 
Verder heeft Tacis een project opgestart ten bedrage van 
1,5 miljoen ECU om adviezen te geven aan het 
gasdistributiebedrijf Azerigaz en het elektriciteitsproduktie-
en -distributiebedrijf Azerenerzji. Dit project richt zich op 
kwesties inzake klantenservice en op de bevordering van 
metingen en zal bijdragen aan de totstandbrenging van 
contacten en joint-ventures met organisaties in de 
Europese Unie. Tenslotte heeft Tacis een project van 
2 miljoen ECU gestart, waarmee adviezen aan 
Azneftkhimmash geleverd worden, een staatsonderneming 
die installaties voor olievelden vervaardigt. Doel van dit 
project is: 
. het in stand houden en bestendigen van de vroegere 
know-how van de onderneming inzake produkten die 
overeenkomstig Russische normen worden ontwikkeld 
• het bevorderen van de diversificatie van het huidige 
produktassortiment, zodat hiertoe ook gaan behoren 
de installaties voor olievelden die overeenkomstig de 
normen van het Amerikaans Aardolie-instituut (AAI) 
worden ontwikkeld, en nieuwe produkten 
. het verwerven van technische erkenning en een 
toegang tot de markt voor nieuwe AAI-produkten in de 
Nieuwe Onafhankelijke Staten en over de gehele 
wereld. 
Het stimuleren van het bedrijfsleven 
Bij gebrek aan een door het parlement goedgekeurd 
privatiseringsplan is de officiële privatisering nog niet goed 
van de grond gekomen, ofschoon er een aantal wetten is 
aangenomen om het privatiseringsproces te bevorderen. In 
april 1994 is een Tacis-project van start gegaan om het 
comité voor staatseigendom van advies te dienen over alle 
privatiseringsvraagstukken, en daarnaast draagt Tacis bij 
aan het opstellen van een uitgebreid privatiserings­
programma. 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991' 1992 1993 1994 Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 0 
2,6 
3 
2,5 
0 
0 
4,4 
0 
0 
0 0 
1,9 
1,8 
0 
3,6 
0 
0 
0 
0 
0,7 0 
4,5 
4,8 
2,5 
3,6 
0 
4,4 
0 
8 
0,7 
Totaal 
* Noot: Azerbeidjan heeft uit de begroting 1991 geen fondsen ontvangen 
Een nieuwe particuliere sector is aan het opkomen, 
voornamelijk op het niveau van kleine ondernemingen. In 
het kader van het Tacis-Programma voor 1994 is inmiddels 
een ontwikkelingsbureau voor het midden- en kleinbedrijf 
opgericht, dat adviezen verstrekt en opleidingen verzorgt in 
vakken die te maken hebben met het leiden van een klein 
bedrijf. Een tweede taak van het bureau is het kanaliseren 
van de adviezen aan de regering; deze adviezen zijn erop 
gericht een gunstig klimaat te scheppen voor de groei van 
kleine ondernemingen. Een ander project - waarover in 
1994 overeenstemming is bereikt en dat volgens plan 
begin 1995 zal starten - verzorgt management-opleidingen 
voor zakenlieden in pas opgerichte kleine bedrijven. 
Het verwerven van nieuwe capaciteiten 
Tacis steunt de regering actief op het gebied van de sociale 
voorzieningen. Er is een klein project opgezet om het hoger 
en middenkader van de diensten voor arbeidsbemiddeling 12,5 8 28,5 
informatie te verstrekken over institutionele regelingen en 
bestuurspraktijken in landen van de Europese Unie. De 
bedoeling is dat men zich bewust wordt van 
werkloosheidsvraagstukken en dat er een nieuwe aanpak 
wordt ingevoerd voor het bevorderen van de werk­
gelegenheid en voor herintredingsdiensten en opleidingen. 
Voorts is onlangs een omvangrijk project ten belope van 
3 miljoen ECU van start gegaan om de hervorming van het 
openbaar bestuur te schragen. Dit project verleent steun 
aan het te Bakoe gevestigde Instituut voor het Beheer van 
de Nationale Economie. Het wil openbare besturen op 
zowel nationaal als lokaal niveau bestuursvaardigheden 
aanleren en onderzoeks- en adviesdiensten leveren. Het 
Instituut zal in staat worden gesteld een eenjarig 
programma te verzorgen ( Master of Public Administration ) 
alsmede kortlopende cursussen om het reeds aanwezige 
overheidspersoneel om te scholen en personeel van 
staatsondernemingen op te leiden. 
19 
Wit-Rusland 
De regering van Wit-Rusland heeft bevestigd de 
wederopbouw van de industrie te zullen steunen en heeft 
stappen ondernomen om het met behulp van 
waardepapieren uitgevoerde privatiseringsprogramma te 
versnellen. De herstructurering van de ondernemingen is 
een prioriteit voor de steun van Tacis. De maatregelen die 
de regering heeft genomen om de vorming van kleine 
ondernemingen te bespoedigen zijn in dit verband een 
waardevol initiatief. Bijzonder bemoedigend is de belofte 
van de regering om een macro-stabilisatieplan op te zetten. 
Met behulp van dit plan zullen de huidige problemen op het 
gebied van inflatie, dalende produktie en werkloosheid 
worden aangepakt, en zal de wetgevende en structurele 
basis voor verdere economische hervormingen gelegd 
worden. Ook richt de regering zich op de landbouw en het 
voedselvoorzieningsnet, gebieden die door Tacis krachtig 
gesteund worden. Verder kan ook de modernisering van 's 
lands transportsystemen rekenen op aanzienlijke steun van 
Tacis. Het besluit dat de regering onlangs heeft genomen 
om één gezamenlijk bureau op te richten voor de 
coördinatie van financiering vanuit het buitenland en voor 
de internationale samenwerking, wordt als een positieve 
maatregel beschouwd. Deze instantie zal als kanaal 
fungeren voor de vlotte uitbetaling van Tacis-fondsen. 
De steun die Tacis in 1994 aan Wit-Rusland heeft verleend 
betrof voornamelijk de volgende gebieden: 
. steun aan het bedrijfsleven 
. voedselproduktie, -verwerking en -distributie 
• transport Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
7 miljoen ECU 
Andere sectoren 0,7 
Transport 1 
Herstructurering 
van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling 
van de privé-sector 5 
privatiseringsprogramma en over de tenuitvoerlegging 
ervan. Het programma is een essentieel onderdeel van de 
hervormingsstrategie van de regering van Wit-Rusland. Een 
ander project, dat in septemberl 994 van start is gegaan 
met een begroting van 450.000 ECU, steunt de activiteiten 
van het instituut voor privatisering en beheer, dat onlangs in 
Minsk is opgericht. Het instituut heeft in de eerste plaats 
een educatieve doelstelling; het moet hoge regerings­
ambtenaren, andere overheidsinstanties en wellicht ook 
universiteiten wegwijs maken in privatiseringsvraagstukken 
en het bedrijfsbeheer na de privatisering. Ook zal er 
aanvullende bijstand in de vorm van materiaal en 
opleidingen voor Witrussen in binnen- en buitenland 
worden geleverd. 
Van de Tacis-begroting 1994 is 7 miljoen ECU toegewezen 
aan de nationale programma's voor Wit-Rusland. 
De hervorming van het bedrijfsleven 
bespoedigen 
Tacis heeft in 1994 industriële partnerships in gang gezet 
om zodoende de herstructurering van bedrijven te 
ondersteunen, waarbij de nadruk speciaal kwam te liggen 
op de elektronika-industrie en de vervaardiging van 
installaties voor de landbouw- en voedselverwerkings­
sectoren. Dit programma heeft tastbare resultaten 
opgeleverd, zoals handelsovereenkomsten voor de lokale 
fabricage van in Europa ontworpen installaties voor de 
voedselverwerkende industrie. 
Op het stuk van de privatisering is Tacis in 1994 begonnen 
het Ministerie van Staatseigendom adviezen te geven over 
het met behulp van waardepapieren uitgevoerde In de eerste helft van 1994 is een project van start gegaan 
om de financieringscapaciteiten op de lange termijn van 
pas opgerichte banken te verbeteren en de haalbaarheid 
van een investeringsfonds te onderzoeken (900.000 ECU). 
In 1994 leverde Tacis voorts breed opgezette steun aan de 
hervorming van het bedrijfsleven in Wit-Rusland. Daartoe 
behoorden ook richtlijnen voor strategische beleidsvormen 
gericht op de ontwikkeling van kleine en middelgrote 
ondernemingen. Tevens werd in 1994 een tweeledig, 
omvangrijk project (1,9 miljoen ECU) vastgesteld, om een 
strategie uit te stippelen voor de ontwikkeling van de privé-
sector. Het eerste deel van het project streeft ernaar 
adviezen en praktische hulp bieden aan het ministerie 
belast met de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf, 
met als doel zeven regionale bedrijfshulpcentra op poten te 
zetten en het personeel daarvan op te leiden. De tweede 
doelstelling is adviesdiensten voor het midden-kleinbedrijf in 
heel Wit-Rusland in het leven te roepen. 
20 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 0 
0,3 
0,7 
1,7 
4,5 
2,24 
0 
0 
0 
0 0 
7,52 
1 
2,51 
1,9 
1 
0,7 
0 
0 
0 0 
5 
0 
0 
0 
1,3 
0 
0 
0 
0,7 0 
16,82 
1,7 
6,21 
6,4 
6,54 
0,7 
0 
0 
1,7 
Totaal 9,44 14,63 40,07 
Hulp aan de landbouw in Wit-Rusland 
In de landbouwsector wordt een project van 2,5 miljoen 
ECU uitgevoerd, waarmee steun wordt verleend aan de 
ontwikkeling van de landbouwproduktie, de voedsel­
verwerking en -verpakking. Ook kunnen met behulp van dit 
project de groot- en kleinhandel en de distributiesystemen 
worden verbeterd. Daarnaast werden in 1994 twee andere 
belangrijke projecten opgestart, elk ter waarde van 
1 miljoen ECU. Het doel van deze projecten is de toename 
van de landbouwproduktie te steunen door marktinformatie 
te verstrekken en twee proefprojecten op poten te zetten 
waarmee de uitbreiding van de vlasproduktie moet worden 
bevorderd. De transportinfrastructuur versterken 
Er zijn vier nieuwe projecten voor de transportsector van 
Wit-Rusland op touw gezet, waarmee de structuur van 
transportsystemen wordt ontwikkeld en de modernisatie 
ervan gesteund. Het grootste contract heeft betrekking op 
het doorvoeren van technische en institutionele 
hervormingen in de wegenbouwindustrie (1,3 miljoen ECU). 
Dit project houdt zich bezig met de technische aspecten 
van de aanleg en het onderhoud van wegen; deze 
technieken kan Wit-Rusland toepassen bij de aanleg van 
wegen die aan Europese normen voldoen. 
21 
Georgië 
Als gevolg van zowel externe als interne spanningen maakt 
de Georgische economie momenteel een chaotische 
periode door. De industriële produktie neemt sterk af. De 
privatisering van grote industrie-ondernemingen wordt 
zowel qua reikwijdte als qua omvang aan banden gelegd, 
waaruit blijkt dat er weinig vertrouwen in de economie is. 
De vooruitzichten voor groei in de handel zijn beperkt 
omdat een doeltreffend bankverrekeningstelsel ontbreekt. 
De uitgebreide Tacis-steun richt zich voornamelijk op de 
toestand van 's lands bedrijfsleven. Inmiddels is ongeveer 
tweederde van de landbouwgrond in Georgië 
geprivatiseerd en het aandeel van de landbouw in het BBP 
is gestegen. Deze stijging is echter eerder het gevolg van 
een gevoelige daling in de industriële produktie dan van een 
uitgesproken verbeterde prestatie in de landbouwsector. 
Daarom is de Tacis-samenwerking gericht op het 
ondersteunen van de ontwikkelingen in de landbouw en het 
voedselvoorzieningsnet. 
Eind 1994 heeft de regering een economiebeleid voor 
Georgië gepresenteerd waarin structurele beleidsvormen 
en financieringsbehoeften zijn opgenomen. Dit beleid legt 
het accent op recente wetten die de privatiserings­
inspanningen moeten versnellen en de nadruk op de 
hervorming van de regering en de ontwikkeling van de 
particuliere sector extra kracht moeten bijzetten. De 
hervorming van het openbaar bestuur en het uitstippelen 
van een doelmatig sociaal beleid zijn van cruciaal belang 
voor de totstandbrenging van vruchtbare economische 
veranderingen. Een uitgebreid onderwijs- en opleidings­
programma wordt van essentieel belang geacht voor dit 
proces en daarvoor draagt het Tacis-Programma zorg. 
De Europese Commissie heeft in 1994 een Delegatie in 
Tbilisi geopend. Daardoor zal het Tacis-Programma beter 
kunnen samenwerken met de regering en zal Tacis zijn 
activiteiten precies op de Georgische hervormings­
prioriteiten kunnen afstemmen. 
Het Tacis-Programma concentreert zich op een aantal 
prioritaire sectoren en projecten om te vermijden dat de 
fondsen over teveel activiteiten worden versnipperd die 
weinig effect sorteren en een laag uitvoeringspercentage 
kennen. Dit zijn sectoren die ofwel van bijzonder belang zijn 
voor het overgangsproces, ofwel de mogelijkheden bieden 
dit proces te versnellen. Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
8 miljoen ECU 
Andere sectoren 0,8 
Herstructurering 
van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling 
van de privé-sector 3,6 
Hervorming ~-s~ V" 
van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 1 8 
De voornaamste sectoren voor actie door Tacis zijn: 
• herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
. voedselproduktie, -verwerking en -distributie 
. ontwikkeling van het menselijk potentieel 
Van de Tacis-begroting 1994 is 8 miljoen ECU aan het 
nationaal programma van Georgië toegewezen. 
Een ondernemingseconomie ontwikkelen 
De Georgische regering maakt haast met het 
privatiseringsproces en Tacis steunt dit door erop toe te 
zien dat het werk op cruciale gebieden ononderbroken 
doorgaat. Dit betekent met name dat er een klimaat moet 
worden geschapen waarin particuliere bedrijven kunnen 
gedijen en een bron kunnen blijven vormen van 
belastinginkomsten en harde valuta. In 1994 werd een 
Tacis-programma ten belope van 1,8 miljoen ECU op touw 
gezet om de activiteiten van het midden- en kleinbedrijf in 
Georgië te ondersteunen. Deze middelen zullen worden 
aangewend ter verruiming van de steun die wordt verleend 
door het ontwikkelingsbureau voor het midden- en 
kleinbedrijf en het bedrijfscommunicatiecentrum, instanties 
die met hulp van het Tacis-Programma in Tbilisi tot stand 
zijn gekomen. De opening van een extra hulpinstantie in 
Koetaisi vormt een wezenlijk bestanddeel van dit plan. 
Verder is in april een project ten belope van 1,2 miljoen 
ECU van start gegaan, om samenwerking met het 
22 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 0 
0 
1,2 
2,8 
0,5 
0,73 
0 
0 
0 
0 0 
3,5 
1,25 
1,5 
0 
0 
2,75 
0 
0 
0 0 
3,6 
1,8 
1,8 
0 
0 
0 
0 
0 
0,8 0 
7,1 
4,25 
6,1 
0,5 
0,73 
2,75 
0 
6 
0,8 
Totaal 5,23 9 8 28,23 
ministerie van Beheer van Staatseigendommen aan te 
moedigen bij het oplossen van een aantal juridische, 
bestuurlijke en procedurele kwesties. Ook heeft dit project 
kleinschalige privatiseringsprogramma's gesteund en 
onontbeerlijke opleidingen verzorgd voor functionarissen 
van het Ministerie ten einde de lancering van het met 
behulp van waardepapieren uitgevoerde privatiserings­
programma voor te bereiden. 
De landbouw nieuwe perspectieven bieden 
Een hoge prioriteit is toegekend aan het uitstippelen van 
een uitgebreid beleid voor de voedsel- en landbouwsector, 
met inbegrip van een rechtsgrondslag en een institutionele 
overheidsstructuur. Een strategisch programma ten belope 
van 3,3 miljoen ECU is in 1994 vastgesteld om een bijdrage 
te leveren aan de modernisering van 's lands agrarische 
sector. Dit project levert deskundige hulp aan het Ministerie 
van Landbouw en Voedselindustrie, dat overgaat van een 
geleide naar een steunverlenende economie. Door deze 
institutionele basis een nieuwe vorm te geven, moet een 
doeltreffend, geïntegreerd landbouwbeleid kunnen worden 
ontwikkeld en "beste agrarische bestuurspraktijken" 
worden bevorderd. Een tweede project, dat in 1994 werd 
uitgevoerd en begroot is op 2,2 miljoen ECU, behelst een 
gedetailleerde analyse en evaluatie van de zuivel-, vlees-, 
levensmiddelen-, graan- en groente- en fruitsector van Georgië. Naar aanleiding van deze werkzaamheden zijn bij 
het Ministerie van Landbouw en Voedselindustrie 
praktische voorstellen ter ondersteuning van deze sectoren 
ingediend, die overwogen en uitgevoerd kunnen worden. 
De capaciteiten in Georgië uitbreiden 
Door het menselijk potentieel in prioritaire gebieden van het 
politieke en economische systeem in Georgië te 
ontwikkelen, wordt een basis voor bestendige groei gelegd. 
Tacis verleent steun aan de institutionele hervorming van 
het openbaar bestuur. In 1994 werden diverse belangrijke 
Tacis-projecten uitgevoerd die zich op deze doelstelling 
concentreerden. Onderdeel van die projecten was een 
door de Economische Hogeschool van Tbilisi verzorgd 
opleidingsprogramma voor management en economie ten 
bedrage van 943.000 ECU en een aantal zeer succesvolle 
seminaries voor opleidingen in de banksector (890.000 
ECU). Weldra zal er een project ten belope van 1,8 miljoen 
ECU worden gestart, dat gericht is op de opleiding van 
ambtenaren op het gebied van de hervorming van het 
openbaar bestuur. Een andere belangrijke actie op het 
gebied van het menselijk potentieel heeft betrekking op een 
project ten bedrage van 1,4 miljoen ECU, waarmee het 
stelsel van sociale voorzieningen versterkt wordt. Dit project 
is in 1994 volgens plan verlopen. 
23 
Kazakhstan 
In 1994 heeft Kazakhstan in Brussel een ambassade 
geopend, hetgeen de betrekkingen tussen de Europese 
Unie en Kazakhstan heeft versterkt. Met de vestiging van 
een Delegatie van de Europese Commissie in Alma Ata zijn 
de verhoudingen nog beter geworden. Inmiddels heeft 
Tacis een degelijk hulpprogramma voor Kazakhstan, dat 
bedoeld is ter ondersteuning van de inspanningen van de 
regeringen gericht op een snelle overgang naar een op 
democratische instellingen gebaseerde markteconomie. 
In juli 1994 heeft de Regering een plan voor economische 
groei goedgekeurd, in een poging de produktie te 
bevorderen en buitenlandse investeringen aan te trekken. 
Deze laatste zijn van cruciaal belang om de aanzienlijke 
olievoorraden van het land te kunnen winnen. Ook werkt 
Kazakhstan samen met Oezbekistan en Kyrgyzstan aan de 
oprichting van een gemeenschappelijke economische zone. 
Werkloosheid en consumptie zijn beide beïnvloed door de 
dalende produktie en daardoor zijn er voor de sociale 
beleidsvormen, met name onderwijs, slechts geringe 
financiële middelen beschikbaar. Tacis probeert deze 
onevenwichtigheid te verhelpen door middel van gerichte 
programma's voor de ontwikkeling van het menselijk 
potentieel. De agrarische sector van het land is nog steeds 
niet tot wasdom gekomen en vormt één van de 
belangrijkste aandachtsgebieden voor Tacis. De 
ontwikkeling van de particuliere sector is tot dusver traag 
verlopen, maar in juni 1994 heeft de regering van 
Kazachstan een versneld grootschalig privatiserings­
programma in gang gezet - een actie die ten volle 
geruggesteund wordt door een aantal Tacis-projecten. 
In tegenstelling tot vorige jaren, toen Tacis op veel meer 
terreinen steun verleende, heeft de hulp zich in 1994 op 
drie prioritaire gebieden geconcentreerd, te weten: 
• herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
. voedselproduktie, -verwerking en -distributie 
. ontwikkeling van het menselijk potentieel 
Uit hoofde van de begroting 1994 heeft Tacis 14 miljoen 
ECU aan het nationaal programma voor Kazakhstan 
toegewezen. 
Herstructurering van bedrijven 
Het accent van de door Tacis geboden steun op dit terrein 
ligt op de ontwikkeling van een modern systeem voor 
financiële dienstverlening en op de bevordering van kleine 
ondernemingen op lokaal niveau. Daarnaast wordt de 
regering geholpen het privatiseringsproces en de 
herstructurering van de ondernemingen efficiënter te leiden. Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
14 miljoen ECU 
Andere sectoren 1,12 
Beleidsadvies 
1,63 
Herstructurering 
van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling 
van de privé-sector 6,3 
Hervorming 
van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 1,8 
Tacis werkt samen met het Kazakhstaanse Staatscomité 
voor Staatseigendom (GKI) ter ondersteuning van het 
grootscheepse privatiseringsprogramma. Dit project is in 
1994 van start gegaan en heeft tot doel het 
privatiseringsprogramma te decentraliseren en het aandeel 
daarin van lokale experts te vergroten. Tevens verleent 
Tacis theoretische en organisatorische hulp aan het 
Staatsprivatiseringsfonds (GPF) bij het uitstippelen en 
uitvoeren van zijn beleid. Voorts werd in 1994 een 
adviesdienst gecreëerd binnen het bedrijfscommunicatie­
centrum - een hulpinstantie die uit hoofde van het Tacis-
Programma in Alma Ata is opgericht. De werkzaamheden 
van het Kazakhstaanse bedrijfssteunfonds zullen in het 
kader van dit project worden uitgebouwd. Ook heeft het 
programma adviezen verstrekt aangaande handels­
betrekkingen met westerse bedrijven. Steun aan 
ondernemingen is verleend door middel van een groot 
aantal instrumenten, waaronder samenwerking in 
privatiseringsprogramma's en een met Tacis-fondsen 
opgerichte adviesdienst voor het bankwezen. Dit project 
biedt hulp aan commerciële banken op terreinen die van 
cruciaal belang worden geacht voor de snelle verbetering 
en herstructurering van bankoperaties in het nieuwe 
concurrentieklimaat. 
Financiële hulp voor de landbouw in 
Kazakhstan 
De landbouwsector kampte in 1994 met tekorten aan 
kunstmest, maar desondanks was het grootste probleem 
toch de levering van machines, reserve-onderdelen en 
brandstof. De strategie van Tacis ten aanzien van 
Kazakhstan is erop gericht de landbouweconomie nieuw 
leven in te blazen en inkomsten uit export te genereren. In 
1994 is in Akmola een proefproject gestart met particuliere 
landbouwbedrijven, en voor de voedselverwerking 
24 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 0 
0 
4,9 
2,2 
0,7 
0 
0 
0 
0 
0 0 
6,55 
1,4 
3,05 
3,2 
0 
6,4 
0 
0 
0 0 
6,3 
3,15 
3,15 
0 
0 
0 
0 
0 
1,4 0 
6,3 
1,8 
3,15 
0 
0 
1,63 
0 
0 
1,12 0 
19,15 
11,25 
11,55 
3,9 
0 
8,03 
0 
0 
2,52 
Totaal 7,8 20,6 14 14 56,4 
(2 miljoen ECU), met als doel het landbouwbedrijf efficiënter 
te runnen en de produktie te verhogen. Met een tweede 
project ten belope van 1,2 miljoen ECU wordt getracht een 
grote agrarisch-industriële onderneming te reorganiseren. 
Bovendien ondersteunt Tacis de coöperatieve 
consumentenvereniging van Kazakhstan bij het verbeteren 
van de voorraadbronnen en het ontwikkelen van een 
efficiënt groot- en kleinhandelssysteem. 
Voorts helpt Tacis het Ministerie van Landbouw bij de 
beleidsvorming en de statistieken en ondersteunt het 
tevens particuliere landbouwers door de institutionele 
structuur voor agrarische producentenorganisaties te 
versterken. 
Onderwijs en opleiding met het oog op de 
veranderingen 
Wat het menselijk potentieel betreft, heeft Tacis zich op de 
hervorming van het openbaar bestuur gericht, door 
mensen op te leiden en de regering beleidsadviezen te 
verstrekken. Daarnaast zijn er mede dankzij Tacis 
opleidingen in economie en management van de grond 
gekomen. De openbare dienstverlening is in 1994 aan een 
grondig onderzoek onderworpen, waarbij de 
overheidsstructuren en de banden tussen centrale en 
lokale overheid zijn geanalyseerd. Er is een project vastgesteld om bijstand te verlenen in de toekomstige 
ontwikkelingen van deze kwesties, waarbij ook aan 
wetgevende, structurele en opleidingsbehoeften wordt 
voldaan. 
Met fondsen van Tacis zijn de activiteiten van het 
Kazakhstaanse Instituut voor Management en Economie 
ondersteund, dat inmiddels het paradepaardje van de 
hervorming is geworden. Er is in 1994 een project gestart 
om het Ministerie van Onderwijs in Kazakhstan een modern 
systeem voor hoger onderwijs te helpen oprichten, dat aan 
de toekomstige behoeften op het vlak van het menselijk 
potentieel in Kazakhstan kan voldoen. De steun die 
Tacis aan dit programma verleent, bedraagt in totaal 
700.000 ECU. Verder is er op onderwijsgebied nog eens 
2,33 miljoen ECU toegekend aan een plan om de 
opleidingscapaciteit van de Kazakhstaanse Staats-
academie voor Management uit te breiden en drie 
provinciale opleidingscentra op te zetten. Het doel van dit 
project is toekomstige generaties economiedocenten en -
specialisten op te leiden, hetgeen versterking van het 
openbaar bestuur van het land tot gevolg moet hebben, 
niet zozeer in het verzorgingsgebied van de hoofdstad, 
maar in de regio's Karaganda, Dzjamboel en Attaral. 
25 
Kyrgyzstan 
Het bereiken van een solide macro-economische basis 
heeft in Kyrgyzstan de hoogste prioriteit gekregen. Het 
land heeft weinig last gehad van de maatschappelijke 
onrust die sommige andere Nieuwe Onafhankelijke Staten 
heeft geteisterd. Toch was het één van de armste 
republieken van de voormalige Sovjet-Unie, die bovendien 
sinds de in 1991 verworven onafhankelijkheid de handel 
met de buurstaten in hoog tempo zag verslechteren. 
De agrarische sector van het land heeft wat de 
economische groei betreft de meeste mogelijkheden, maar 
deze worden niet volledig benut. In de strategie die Tacis 
ten aanzien van Kyrgyzstan voert, wordt hier nu met 
voorrang aandacht aan besteed. Ook moet de ambtenarij 
van het land dringend hervormd worden en moet de 
beleidsvorming verbeterd worden. Daarom verleent Tacis 
aanzienlijke hulp aan initiatieven ter ontwikkeling van het 
menselijk potentieel. Terwijl de prijzen voor de import van 
energie stegen, daalde de levensstandaard drastisch; 
momenteel leeft minstens 70% van de bevolking onder de 
regering vastgestelde armoedegrens. Energie is derhalve 
een van de belangrijkste onderdelen van het Tacis-
programma voor dit land. Tot eind 1993 verliep de 
structurele hervorming voorspoedig, maar daarna 
stagneerde zij. Om de ontwikkelingen een grotere impuls 
te geven is in 1994 een driejarig hervormingsprogramma in 
gang gezet, waarmee de privatiseringsstrategie wordt 
herzien en de staatsinmenging met de economie wordt 
teruggedrongen. 
Vanwege het relatief hoge tempo waarin de veranderingen 
in Kyrgyzstan zich voltrekken - hetgeen met name te 
danken is aan het feit dat andere donateurs forse 
hulpprogramma's hebben opgestart -, heeft Tacis besloten 
zijn middelen te besteden aan een beperkt aantal terreinen, 
en zich waar mogelijk op bepaalde geografische gebieden 
te richten. 
De door Tacis verleende steun aan Kyrgyzstan is in 1994 
goed op gang gekomen en heeft zich geconcentreerd op: 
. voedselproduktie, -verwerking en -distributie 
. energie 
. ontwikkeling van het menselijk potentieel 
Investeringen in de landbouw 
Ofschoon de privatisering in bepaalde economische 
sectoren flink is gevorderd, is daar in de landbouw tot 
dusver nog maar weinig van te merken. De Regering heeft 
zich er echter toe verbonden de agrarisch-industriële sector 
een positieve bijdrage te laten leveren aan het algehele overgangsproces en inderdaad is er in 1994 behoorlijke 
vooruitgang op dit gebied geboekt; een eerste ontwerp 
voor een sectorstrategie is inmiddels gereed gekomen. 
Een omvangrijk project ten belope van 2,7 miljoen ECU is in 
1994 van start gegaan, met daarin voor de landbouwsector 
twee hoofddoelstellingen. Ten eerste moet de 
landbouwproduktie worden opgevoerd en de voedsel­
verwerking en -distributie worden verbeterd. Hiertoe moet 
een uitgebreide en gecoördineerde structuur opgezet 
worden voor de ontwikkeling van particuliere landbouw­
bedrijven, verwerkings- en distributiebedrijven. Het tweede 
doel is de levensstandaard van producenten en 
consumenten te verhogen en bij te dragen tot de 
evenwichtige ontwikkeling van de Kyrgyzstaanse economie. 
Het project loopt nu acht maanden en het heeft flinke 
vooruitgang geboekt. De landbouw- en voedselsector is 
aan een gedegen onderzoek onderworpen, waarbij de 
zwakke en sterke punten op een rij zijn gezet en 
toekomstige ontwikkelingsmogelijkheden zijn aangegeven. 
Ook zijn goede vorderingen gemaakt met een aantal 
proefprojecten, waaronder de oprichting van een 
landbouw-organisatie en het opzetten van een agrarische 
opleidings- en adviesdienst, beide als proef bedoeld en van 
een systeem van gemeenschappelijk gebruik van 
landbouwmachines. Bovendien heeft Tacis projecten 
opgezet om de particuliere veehouderijsector te verbeteren 
(2 miljoen ECU) en om particuliere landbouw agrarische 
grondstoffen en diensten te leveren (1,7 miljoen ECU). 
De energiebalans helpen oplossen 
Tacis heeft steun ter waarde van 1,4 miljoen ECU 
toegezegd voor de vorming van een nationale 
energiestrategie. Deze strategie zal zich richten op de 
behoefte aan organisatorische herstructurering en op de 
vorming van een deugdelijke juridische en regulerende 
structuur. 
Met een ander project, dat in 1994 met een begroting van 
660.000 ECU van start is gegaan, wordt getracht de 
energie-efficiëntie van gebouwen in Kyrgyzstan te 
verbeteren. Dit project heeft de volgende doelstellingen: het 
algehele energieverbruik terugdringen, rendabele 
energiebesparingsmaatregelen doorvoeren (waarbij het 
comfort op een passend niveau moet worden gehouden) 
en de consumenten doordringen van de noodzaak van 
energie-efficiëntie. Inmiddels staat er een ander groot 
26 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993 1994* Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 0 
0 
0 
0 
0,7 
0 
0 
0 
0 
0 0 
0,82 
0 
2,71 
0 
0 
5,7 
0 
0 
0 0 
0 
2,6 
4 
2,4 
0 
0 
0 
0 
1 0 
0,82 
2,6 
6,71 
3,1 
0 
5,7 
0 
0 
1 
Totaal 0,7 
Noot: Kyrgyzstan heeft uit de begroting 1994 geen fondsen ontvangen 9,23 10 19,93 
project (1,1 miljoen ECU) op stapel, dat betrekking heeft op 
het inrichten van opleidingsprogramma's binnen de 
openbare energiestructuren. Hiermee speelt het project in 
op een specifieke behoefte aan een nieuw soort managers; 
deze moeten voldoende uitgerust zijn om het hoofd te 
kunnen bieden aan de eisen van zich omschakelende 
energiebedrijven. Met behulp van het project zullen 
managers en regeringsambtenaren hun vaardigheden 
kunnen verbeteren op gebieden als bedrijfsadministratie, 
beheer van het menselijk potentieel, innovatie en techno­
logie en zakelijk en technisch Engels. 
Het sociale zekerheidsstelsel verbeteren 
Door projecten te financieren die het menselijk potentieel in 
Kyrgyzstan ontwikkelen, levert Tacis een bijdrage aan de aanpassing van de openbare sector aan zijn fundamentele 
nieuwe rol in een markteconomie. 
In de tweede helft van 1994 is een groot project 
(3,8 miljoen ECU) van start gegaan om de sociale 
voorzieningen in Kyrgyzstan te moderniseren en te 
rationaliseren. Het Sociaal Fonds en het Ministerie van 
Arbeid en Sociale Zekerheid zullen steun ontvangen om 
een uitkerings- en heffingssysteem op te zetten voor 
arbeidsongeschiktheids- en werkloosheidsuitkeringen en 
ouderdomspensioenen. Daarnaast werkt Tacis samen met 
de Kyrgyzstaanse regering aan de ontwikkeling van de 
ambtenarij op gebieden als wetgeving, structurele 
hervorming en personeelsopleidingen. 
27 
Moldavie 
Het door de Regering opgestelde programma voor 
structurele hervorming maakt goede vorderingen en ook de 
rol van de staat verandert geleidelijk aan: was er voorheen 
sprake van directe inmenging in de economie, 
tegenwoordig helpt en ondersteunt de staat de 
produktiesectoren en daarmee het land in zijn overgang 
van een geleide economie naar een markteconomie. 
Over de periode 1990-1993 is de economische situatie 
aanzienlijk verslechterd, maar sinds begin 1994 tekent zich 
een voorzichtige verbetering af. Als gevolg van een 
stringent monetair beleid is de inflatie teruggedrongen en 
dankzij de invoering van een nieuwe munt is de wisselkoers 
in 1994 stabiel gebleven. Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
10 miljoen ECU 
Andere sectoren 0,75 
Transport 0,6 
Energie 0,6 Herstructurering 
van overheidsbedrijven en 
ontwikkeling van de privé-sector 1,45 
Hervorming 
van openbare diensten, 
sociale diensten 
en onderwijs 1,9 
Landbouw 4,7 
De belangrijkste economische hervormingen van 1994 
hebben betrekking op privatisering en de landbouw­
hervorming. 
Het in april 1994 opgerichte Ministerie van Privatisering is 
voornemens het programma voor staatsontmanteling op te 
voeren. Tacis steunt dit initiatief door hulp te bieden voor de 
herstructurering van het bedrijfsleven en de ontwikkeling van 
het menselijk potentieel. De privatisering van de landbouw 
verloopt trager. In 1993/4 zijn de subsidies op de belangrijkste 
levensmiddelen opgeheven als onderdeel van het door de 
regering opgestelde programma voor prijsderegulering. Om 
de economische groei te kunnen voeden moet de 
Moldavische regering haar energienetwerk uitbouwen en haar 
transportinfrastructuur aanmerkelijk verbeteren. Deze 
gebieden komen in aanmerking voor extra steun van Tacis. 
In het Indicatieve Programma 1993-1995 worden vier 
prioritaire sectoren aangeduid, met speciale nadruk op 
hervormingen op voedselgebied. Dit zijn de volgende 
sectoren: 
. voedselproduktie, -verwerking en -distributie 
• ontwikkeling van het menselijk potentieel 
. energie en vervoer 
. herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
Om de uitvoering van de projecten te versnellen werd 
besloten de Actieprogramma's 1993 en 1994 samen te 
voegen. Uit hoofde van deze begroting heeft Tacis 
10 miljoen ECU voor het nationale programma voor 
Moldavië ter beschikking gesteld. Met het oog op een zo 
groot mogelijk impact, heeft Tacis zijn steun aan Moldavië 
in 1994 geconcentreerd op een beperkt aantal 
subsectoren, die hieronder nader worden toegelicht. 
Steun aan de landbouw 
Begin 1994 is er een project ten belope van 1,4 miljoen 
ECU van start gegaan om de produktie, verwerking en 
28 distributie van varkensvlees in Moldavië te verbeteren, en 
op die manier een samenwerkingsmodel voor producenten 
en consumenten te bieden. Een ander project, dat begroot 
is op 0,9 miljoen ECU, houdt zich bezig met de wijn- en 
tabakssector van het land en met de beoordeling en 
bevordering van mogelijke exportmarkten voor deze 
produkten. Tot de projecten die momenteel ter 
ondersteuning van de Moldavische landbouw ontwikkeld 
worden, behoort een plan ten belope van 2,4 miljoen ECU, 
waarmee een proefproject wordt gefinancierd dat de 
privatisering van landbouwbedrijven moet bespoedigen. 
Ook zijn er vergevorderde plannen om een project ten 
belope van 0,6 miljoen ECU op te zetten, dat investeringen 
in de agrarisch-industriële sector moet bevorderen en 
aantrekken. Voor het opzetten van een bond van 
particuliere landbouw-organisaties is een bedrag van 
1,4 miljoen ECU goedgekeurd. 
Kennis en vaardigheden verstrekken 
Wat de ontwikkeling van het menselijk potentieel betreft zijn 
er in 1994 twee belangrijke projecten van start gegaan. 
Inmiddels is de eerste fase afgesloten van een programma 
ter waarde van 1 miljoen ECU, dat samen met het 
ministerie van Beroepsbevolking en Sociale Zekerheid de 
werkgelegenheid wil bevorderen. Deze eerste fase is 
uitgemond in een gedetailleerde analyse van de 
arbeidsmarkt. Daarnaast is er een project ten belope van 
1,25 miljoen ECU in gang gezet om de actieradius en de 
kwaliteit van managementopleidingen uit te bouwen. 
Energie: een cruciale factor in de Moldavische 
economie 
De energiesector is voor Moldavië van strategisch belang, 
aangezien het land voor zijn energievoorzienig volledig is 
aangewezen op import (de import van energie neemt de 
helft van het totale importbedrag voor zijn rekening). 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993* 1994 Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 0 
0 
0,2 
1 
0 
0 
0 
0 
0 
0 0 
1,73 
2 
2,27 
2 
0 
1 
0 
0 
0 0 
1,45 
1,9 
4,7 
0,6 
0,6 
0 
0 
0 
0,75 0 
3,18 
4,1 
7,97 
2,6 
0,6 
1 
0 
0 
0,75 
Totaal 
* Noot: Moldavië heeft uit de begroting 1993 geen fondsen ontvangen 
In juni 1994 werd een groot project ten bedrage van 
2 miljoen ECU gelanceerd. Het bestrijkt een aantal zeer 
belangrijke actiegebieden: het verstrekken van deskundig 
advies aan de regering inzake de herstructurering van de 
energiesector; een project voor de demonstratie van een 
krachtcentrale; de commercialisering van Moldenergo en 
Moldova gas en de oprichting van een nationaal energie-
efficiëntiebureau. Daarnaast is er nog een ander project 
ontworpen om doeltreffende energiebesparingsmaatregelen 
voor de industriesector te ontwerpen. Dit project zal in 
samenwerking met het departement van Energie worden 
uitgevoerd en door Tacis met een bedrag van 0,6 miljoen 
ECU gesteund worden. 
De handelsbetrekkingen van Moldavië 
verbeteren 
Tacis steunt eveneens de ontwikkeling van de 
transportmiddelen van Moldavië. In oktober 1994 is een 
project ten belope van 0,45 miljoen ECU van start gegaan, 
waarmee onderzocht wordt in hoeverre ontwikkeling van 
de haven van Dzjoerzoelesti haalbaar is. Tevens wordt er 
een haalbaarheidsstudie verricht naar de voorgenomen 
aanleg van olieopslagtanks binnen de havengrenzen. Een 
ander Tacis-project dat in samenwerking met Air Moldova 1,2 9 10 20,2 
wordt uitgevoerd, is erop gericht de basis te leggen voor de 
herstructurering en commercialisering van de luchtvaart­
maatschappij. 
Hulp aan het bedrijfsleven in Moldavië 
Na een moeizame start heeft de hervorming van het 
bedrijfsleven in Moldavië in 1994 bemoedigende resultaten 
opgeleverd. Momenteel wordt een aantal belangrijke 
projecten uitgevoerd om de ontwikkelingen in deze sector 
te ondersteunen. In maart 1994 is een project van 1 miljoen 
ECU van start gegaan, dat bedoeld is om de activiteiten 
van het Ministerie van Privatisering en Staatseigendom te 
ondersteunen. Een ander project met een begroting van 
1 miljoen ECU verleent steun aan het bedrijfs­
communicatiecentrum, dat particuliere bedrijven 
begeleiding en adviezen biedt aangaande zakelijke 
kwesties. Daarnaast werkt Tacis op het gebied van de 
omschakeling met diverse Moldavische ondernemingen 
samen. 
29 
Mongolie 
Mongolië, voorheen de Volksrepubliek Mongolië, een staat 
met een éénpartijstelsel, heeft in 1990 oppositiepartijen tot 
zijn politieke systeem toegelaten. Het land is meer dan twee 
keer zo groot als Oekraïne, maar telt slechts 2,5 miljoen 
inwoners. Net zoals andere landen die door het Tacis-
Programma gesteund worden, was de economie in hoge 
mate afhankelijk van de handelsbetrekkingen met de 
voormalige Sovjet-Unie. Als antwoord op het wegvallen van 
de handel met de buurlanden heeft de Mongoolse regering 
onlangs economische hervormingsmaatregelen getroffen, 
zoals een versneld privatiseringsprogramma dat beoogt 
80% van het economisch draagvlak van het land over te 
hevelen naar de particuliere sector. 
Met de officiële toetreding van Mongolië tot het Tacis-
Programma zijn de betrekkingen tussen de Europese Unie 
en Mongolië in 1994 aangehaald. Kenmerkend voor dat 
jaar was het opzetten van de noodzakelijke operationele 
structuur ter ondersteuning van de geplande Tacis-
activiteiten. Het accent ligt daarbij vooral op de noodzaak 
het volledige menselijke potentieel te ontwikkelen, want dat 
is van cruciaal belang voor de totstandkoming van een 
doeltreffende markteconomie in Mongolië. Ook de 
herstructurering van het bedrijfsleven is een gebied waarin 
toekomstige samenwerking de mogelijkheid biedt het 
aandeel van het midden- en kleinbedrijf in de economie te 
vergroten, met name van het midden- en kleinbedrijf in de 
agrarisch-industriële sector. Momenteel wordt een aantal 
Tacis-programma's voor deze beide sectoren uitgevoerd. 
De levensstandaard in Mongolië, met name in de stedelijke 
gebieden, is gedaald. De zorg voor de aanwezigheid van 
energie plaatst de economische ambities van Mongolië 
voor een voortdurende uitdaging. De door Tacis verleende 
steun richt zich op de stabilisatie van de aanvoer en op de 
bevordering van energie-efficiëntieprogramma's. Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
8 miljoen ECU 
Andere sectoren 0,64 
Energie 1 
Herstructurering 
van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling 
van de privé-sector 2,56 
Hervorming * ClöïS» 
van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 3,8 
Het menselijk potentieel van Mongolië op een 
hoger plan brengen 
Tacis verleent via het Ministerie van Onderwijs en 
Wetenschappen en het Economisch Instituut steun aan de 
inspanningen die de regering levert om het 
onderwijssysteem van het land te verbeteren, met name 
het economie-onderwijs. Doel is het hoger onderwijs af te 
stemmen op de behoeften van de markteconomie; hiervoor 
moeten de onderwijsprogramma's worden verbeterd, de 
docenten worden omgeschoold en de organisatie van het 
Economisch Instituut worden herzien. Tacis-fondsen zullen 
het Ministerie van Arbeid- en Bevolkingsbeleid 
ondersteunen bij het versterken van de diensten voor 
arbeidsbemiddeling. Bovendien zal Tacis het Mongoolse 
Centrum voor Wetenschappelijke en Technologische 
Informatie financiële middelen ter beschikking stellen om 
een onderwijsgericht informatiesysteem te verbeteren. 
Het indicatieve Tacis-Programma 1994-1995 
Mongolië richt zich op de volgende activiteiten: voor 
• ontwikkeling van het menselijk potentieel 
• herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
. energie 
Van de Tacis-begroting 1994 is 8 miljoen ECU aan het 
nationaal programma voor Mongolië toegekend. 
30 
De bedrijven aan het werk zetten 
De activiteiten die Tacis op het gebied van de 
herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
ontplooit, zijn erop gericht de regering bij te staan in het 
uitstippelen van het juiste beleid, en een gunstig klimaat te 
scheppen voor de snelle groei van het midden- en 
kleinbedrijf Daartoe is in de herfst van 1994 een grote 
aanbesteding ter waarde van 2,4 miljoen ECU uitgegaan. 
Het project bestaat uit twee grote onderdelen: in het kader 
van het eerste onderdeel .zullen er beleidsadviezen worden 
gegeven aan de Nationale Ontwikkelingsraad, die belast is 
met de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf. 
In het kader van het tweede onderdeel zal er samen met 
het Mongoolse bedrijfsontwikkelingscentrum een ontwik­
kelingsbureau voor het midden- en kleinbedrijfworden 
opgericht. In dit bureau zal een adviescentrum voor de 
landbouwverwerkende industrie worden opgenomen, om 
investeringen door het midden-en kleinbedrijf in deze 
industrieën aan te moedigen. De energie-efficiëntie verhogen 
De betrokkenheid van Tacis bij de energiesector van 
Mongolië richt zich op praktische maatregelen om de 
betrouwbaarheid en efficiëntie van de stroom- en 
warmtetoevoer in twee provinciesteden te verbeteren. In 
Darchan zal Tacis methoden vaststellen om de efficiëntie 
en de capaciteit van de stadsverwarmingsinstallatie te 
verbeteren. In Tsjojbalsan zal gekeken worden naar de 
mogelijkheden om de krachtcentrale te renoveren. Deze 
twee projecten zijn onlangs van start gegaan. In beide 
gevallen zal Tacis financiële steun verlenen voor 
haalbaarheidsstudies, kostenramingen en voorbereidende 
ontwikkelwerkzaamheden; tevens zullen de kansen op 
energiebesparingen worden nagegaan en opleidingen 
verzorgd worden. 
31 
Russische Federatie 
De economische achtergrond 
Ook in 1994 was het nog steeds niet duidelijk welke kant 
de Russische economie op zou gaan. Aan de ene kant is 
de economie achteruitgegaan en is de inflatie na de val van 
de roebel in oktober flink gestegen en zijn de 
kapitaalinvesteringen in 1994 met 26% gedaald. Aan de 
andere kant echter wijzen voorlopige cijfers voor 1994 erop 
dat aan de daling in de produktie een eind is gekomen. Het 
reële BBP en de industriële produktie zijn in de herfst van 
1994 voor het eerst sinds verscheidene magere jaren 
beginnen te stijgen: in het laatste kwartaal lag de industriële 
produktie 5% hoger dan in het laatste kwartaal van 1993. 
Het vooruitzicht op macro-economische stabilisatie werd 
steeds vager. De afgelopen drie jaar heeft het land zonder 
twijfel flinke vooruitgang geboekt in de verwezenlijking van 
een markteconomie, zowel wat de liberalisering als wat de 
structurele hervormingen aangaat. Maar de totstandkoming 
van een deugdelijke wetgevende en institutionele structuur 
is onlangs gestagneerd en op dit moment lijkt niets te 
wijzen op een daadwerkelijke herstructurering van het 
bedrijfsleven. 
Officieel bedroeg de werkloosheid onder de 
beroepsbevolking aan het eind van het jaar 7,1%, hetgeen 
een stijging van 1,6% in een jaar tijd betekent. Bovendien is 
6,4% van de beroepsbevolking met onvrijwillig verlof of 
werkt part-time. 
De financiële positie van de Russische Federatie is in 1994 
verslechterd. Het geconsolideerde begrotingstekort 
bedroeg in 1994 9,9% van het BBP. De betalingsbalans 
vertoonde weer een tekort (2,8 miljard dollar), de totale 
buitenlandse schuld bleef stijgen (120 miljard dollar) en de 
reserves werden flink aangesproken, zodat ze aan het eind 
van het jaar teruggelopen waren tot 1,9 miljard dollar, na in 
juni een record van 8 miljard dollar te hebben bereikt. 
Het ruime overschot op de Russische handelsbalans bleef 
echter in 1994 nagenoeg onaangetast; tegenover een 
stijging in de export van handelswaar stond een stijging in 
de import. De export naar landen buiten het Gemenebest 
van Onafhankelijke Staten steeg met bijna 28% in reële 
waarde, terwijl het volume van de handel met de landen 
van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten afnam. 
De structurele hervorming ging met tegenstrijdige acties 
gepaard. Er werd een decreet uitgevaardigd om het olie­
exportstelsel te liberaliseren, maar het parlement verzuimde 
wetgeving in te voeren betreffende contracten en 
eigendomsrechten van olie en gas, en een ondubbelzinnig 
standpunt inzake het grondbezit in te nemen. Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
150 miljoen ECU 
Andere sectoren 15 
Telecom 
municatie 4, 
Herstructurering 
van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling 
van de privé-sector 43,4 
Hervorming 
van openbare diensten, 
sociale diensten 
en onderwijs 18,85 
Energie 19,5 Landbouw 16,3 
In april keurde het Internationaal Monetair Fonds evenwel 
voor een periode van 12 maanden een standby-
kredietvoorziening ten bedrage van 6,8 miljard dollar goed. 
Uitgangspunt hiervoor was een goed doortimmerde 
begroting van de federale regering waarin men is uitgegaan 
van een beperkt tekort (minder dan 6% van het BBP). 
Hiermee verbindt de regering zich ertoe een stringent 
monetair beleid te voeren en de buitenlandse handel verder 
te liberaliseren. 
Partnerschaps- en 
samenwerkingsovereenkomst 
In juni 1994 ondertekenden de Europese Unie, haar Lid-
Staten en de Russische Federatie een Partnerschaps- en 
Samenwerkingsovereenkomst, teneinde een structuur te 
creëren voor toekomstige politieke, economische en 
culturele samenwerking. 
Het doel van de Overeenkomst is de politieke, commerciële 
en economische banden te versterken, de weg te plaveien 
voor verdere economische integratie tussen de Russische 
Federatie en de Europese Unie, en een agenda op te 
stellen voor de toekomstige onderhandelingen over een 
vrijhandelszone. De overeenkomst biedt een forum voor 
een officiële politieke dialoog op hoog niveau en benadrukt 
het belang van de mensenrechten en democratische 
beginselen. 
Een Interim akkoord zou de uitvoering van de commerciële 
bepalingen mogelijk kunnen maken zonder te hoeven 
wachten op de goedkeuring van de volledige 
overeenkomst door het Europees Parlement, de 
parlementen van de Lid-Staten en de Russische Federatie. 
32 
Tacis steunt het hervormingsproces 
De Europese Unie levert via het Tacis-Programma steun 
aan de belangrijkste gebieden van de in de overeenkomst 
omschreven technische en economische samenwerking. 
Daarmee erkent de overeenkomst dat Tacis een praktische 
rol in het hervormingsproces blijft spelen. 
In het Indicatieve Programma 1993-1995 wordt bepaald 
dat Tacis zijn steun op twee verschillende niveaus ter 
beschikking moet stellen: op federaal niveau en op het 
niveau van geselecteerde geografische regio's. Activiteiten 
die op federaal niveau worden uitgevoerd moeten de 
centrale TAR overheidsinstanties bijstaan in het uitstippelen 
en beheren van de algemene hervormingsstrategie en in 
het formuleren van praktische oplossingen met een 
nationale reikwijdte. De regionale programma's vullen deze 
aanpak aan door zich te richten op regio's die een sleutelrol 
spelen in het hervormingsproces en in de ontwikkeling van 
de economie. 
Uit hoofde van de begroting 1994 heeft Tacis in totaal 
150 miljoen ECU toegewezen aan federale en regionale 
projecten in het kader van het nationale programma voor 
de Russische Federatie. 
Tacis in de regio's 
Elk jaar worden er twee aandachtsgebieden uitgekozen, en 
in het kader van de begroting 1994 zijn Zuidwest-Rusland 
en Kaliningrad aan het Programma toegevoegd. 
Zuidwest-Rusland omvat de disturten Rostov, Krasnodar 
en Stavropol, waarin een flink aantal grote ondernemingen 
zijn gevestigd en die een sleutelrol spelen in de produktie 
en distributie van voedsel binnen de Russische Federatie. 
Kaliningrad, dat in het uiterste westen van het land ligt, 
heeft de mogelijkheid een grote rol te spelen als 
handelsloket tussen Rusland en het westen. Daarom steunt 
Tacis de ontwikkeling van de regio tot een vrijhandelszone. 
De projecten in de overige geselecteerde Tacis-regio's van 
Moskou, St. Petersburg, Tyumen, Samara, West-Siberië en 
de Oeral worden voortgezet. Begin 1995 zullen nog twee 
regio's worden uitgekozen. 
Prioritaire sectoren 
De volgende sectoren komen in het Indicatieve Programma 
voor de Russische Federatie bij voorrang voor 
samenwerking in aanmerking: 
• herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
. ontwikkeling van het menselijk potentieel • voedselproduktie, -verwerking en -distributie 
. energie 
• transport en telecommunicatie 
Het bedrijfsleven nieuw leven inblazen 
Op het gebied van de privatisering, de herstructurering en 
ontwikkeling van het bedrijfsleven valt nog heel wat te 
doen. Centraal in de algemene economische vooruitgang 
staat bovendien de ontwikkeling van de particuliere privé-
sector in Rusland. 
In juni 1994 heeft de Russische regering de eerste fase van 
de privatisering afgerond; deze bestond grotendeels uit de 
grootschalige veiling van waardepapieren. Aan het eind van 
de eerste fase was ongeveer 10% van de op veilingen 
verkochte aandelen en inschrijvingen op investeringen door 
buitenlandse investeerders gekocht. Vanaf het begin van 
het privatiseringsproces in december 1992 tot aan het eind 
van de eerste fase zijn meer dan 15.000 middelgrote en 
grote ondernemingen geprivatiseerd. 
In juli 1994 werd een decreet uitgevaardigd waarin de 
tweede fase van de privatisering werd uiteengezet. Dit 
decreet had tot doel de eigendomsstructuur van Russische 
ondernemingen te veranderen door investeerders in staat 
te stellen een aanzienlijk belang in bedrijven te verwerven 
en tegelijkertijd nieuw kapitaal in bedrijven te injecteren om 
er zodoende voor te zorgen dat ze in een vrije markt 
kunnen overleven. Daarnaast bepaalde het decreet dat het 
ondernemingen mogelijk moet worden gemaakt voor de 
eerste keer land te bezitten of te verkopen. 
In december adviseerde de Staatsdoema echter het 
decreet op te schorten en daardoor is de privatisering 
gestagneerd. Aan het eind van het jaar hebben weliswaar 
enkele verkopingen plaatsgevonden om kasmiddelen en 
inschrijvingen op investeringen te verwerven, maar de 
privatisering van land is nog niet op grote schaal 
doorgevoerd. 
Indicatoren laten echter zien dat ondernemingen 
gedwongen zullen moeten herstructureren omdat in de 
staatssubsidies fors is gesnoeid en de regering actiever 
gebruik maakt van de faillissementswetgeving. Maar 
aangezien topmanagers inmiddels als gevolg van de 
privatisering stevige belangen in de vorm van aandelen 
hebben, zijn zij eerder gericht op overleven dan op het 
behalen van maximale winst, hetgeen kan leiden tot een 
daling in de produktie, investeringen en innovatie. 
In 1994 is in samenwerking met het Russische 
Privatiseringsbureau een project ten belope van 10 miljoen 
ECU van start gegaan om op nationale schaal de 
33 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 12,5 
27,2 
45,8 
49,7 
41,3 
32,64 
0 
0 
0 
0 0 
28,1 
24,57 
21,47 
16 
15,93 
0 
4,93 
0 
0 0 
54,5 
36 
12,5 
21,1 
13,55 
8 
5,1 
0 
10 0 
43,4 
18,85 
16,3 
19,5 
13,9 
18,95 
4,1 
0 
15 12,5 
153,2 
125,22 
99,97 
97,9 
76,02 
26,95 
14,13 
0 
25 
Totaal 209,14 111 160,75 150 630,89 
privatisering te ondersteunen en het bedrijfsleven te 
herstructureren. Dit project, dat voor Tacis het eerste in zijn 
soort is, zorgt ervoor dat hoge adviseurs gedetacheerd 
worden bij het Russische Privatiseringsbureau. Zij zijn 
verantwoordelijk voor het opzetten van een netwerk van 
technische hulpdiensten in belangrijke steden en regio's en 
voor de herstructurering van twaalf pas geprivatiseerde 
bedrijven. De meest veelbelovende bedrijven werden via 
een aanbestedingsprocedure geselecteerd en vertegen­
woordigen zeer uiteenlopende sectoren, zoals verpakking, 
kleding, de fabricage van tractors en van meubels. 
Inmiddels is het herstructureringsproces in gang gezet en 
twee bedrijven hebben reeds toezeggingen voor 
investeringen van buitenlandse bedrijven gekregen. 
Daarnaast zijn dankzij de steun van Tacis-projecten kleine 
en middelgrote ondernemingen tot ontwikkeling gekomen, 
en is een aantal bedrijfscommunicatiecentra en 
Ontwikkelingsbureaus voor het middel- en kleinbedrijven 
opgezet, die een adviserende rol kunnen spelen. In de 
gehele Russische Federatie worden 26 van dat soort 
centra en bureaus opgezet. Voorts heeft Tacis in 1994 de steun aan de ontwikkeling 
van de financiële dienstensector voortgezet via projecten 
voor opleidingen in de banksector en voor de 
verzekeringssector. Ofschoon de aanwezigheid van 
buitenlandse banken tot dusver slechts in beperkte mate 
toegestaan is, maakt de banksector toch een snelle groei 
door. Aanvankelijk richtte de door Tacis verleende steun 
voor deze sector zich op de herstructurering van 
afzonderlijke instellingen. Nu ligt het accent meer op het 
beschikbaar stellen van know-how door adviescentra. 
Tevens heeft Tacis bijgedragen aan initiatieven die in 
samenwerking met andere donateurs worden uitgevoerd; 
zo heeft het Programma een bijdrage van 5,5 miljoen ECU 
geleverd aan een ontwikkelingsproject ten behoeve van de 
financiële instellingen, waartoe op de in Tokio gehouden 
Top van de G-7 werd besloten. 
Het menselijk potentieel opwaarderen 
De activiteiten die Tacis in deze sector ontplooit richtten 
zich aanvankelijk op opleidingen in handel, economie en 
management. Het aandachtsgebied is inmiddels uitgebreid 
en omvat nu ook openbaar bestuur, sociale zekerheid en 
hervorming van de gezondheidszorg. 
34 
In de regio's van St.Petersburg, Samara, Sverdlovsk en 
Koesbass voert Tacis een project ten belope van 
4,5 miljoen ECU uit voor de hervorming van de 
gezondheidszorg. Verder ondersteunt Tacis in de Oeral en 
West-Siberië initiatieven om de diensten voor 
arbeidsbemiddeling te hervormen, de sociale gevolgen van 
de economische herstructurering aan te pakken en het 
lokale openbaar bestuur te versterken. 
In oktober is een project ten belope van 5,1 miljoen ECU 
gestart, waarmee een haalbaar proefsysteem voor modern 
economisch en administratief onderricht wordt opgezet 
voor zowel studenten als docenten aan universiteiten en 
middelbare scholen. De belangrijkste onderdelen van dit 
project zijn beleidsadviezen aan de regering en een 
opleidingsprogramma voor docenten. Door onderwijs-
kringen vertrouwd te maken met de moderne economie 
hoopt men meer inzicht in de vrije markteconomie te 
kweken. 
In 1994 werd een omscholingsprogramma voor officieren 
ten belope van 14 miljoen ECU voortgezet, waarmee 
ontslagen legerofficieren geholpen worden bij hun 
aanpassing aan het burgerleven. Meer dan 400 docenten 
uit 15 regio's werden opgeleid in algemeen management 
en marketing, de beginselen van de markteconomie en 
moderne onderwijsmethoden. Zij dragen hun kennis nu 
over aan 16.000 legerofficieren. Tacis-hulp is er in 1994 allereerst op gericht geweest de 
primaire voedselproduktie te verbeteren. Tacis heeft zijn 
activiteiten op de belangrijkste voedselproducerende regio's 
geconcentreerd, met name die in Zuidwest-Rusland. Dit 
doel kan bereikt worden door projecten uit te voeren die de 
belangrijkste beperkingen in het voor- en nastadium van het 
produktieproces uit de weg kunnen ruimen. 
Het grootste project van 1994 vond in Tyumen plaats. 
Tacis ondersteunt de groei van de landbouw- en 
voedselsectoren van de regio door een aantal 
proefprojecten te financieren op het gebied van 
voedseldistributie, zuivelproduktie en -verwerking, 
groothandelsmarketing en ontwikkeling van de 
detailhandel. Met het project is een bedrag van in totaal 
2,8 miljoen ECU gemoeid. 
Ook het eerste bosbeheerproject van Tacis is in Tyumen 
uitgevoerd. Een bedrag van 500.000 ECU is uitgetrokken 
voor een project ter verbetering van het bosbeheer in de 
regio. 
In Samara is een programma ten belope van 5,4 miljoen 
ECU gestart. De vier projecten die onder dit programma 
vallen zijn erop gericht de naoogstverliezen te beperken, 
marketingmethoden voor de groothandel te ondersteunen 
evenals het vervoer van voedsel en grondstoffen en de 
agrarische onderzoeksinstituten te herstructureren. 
In het voorjaar van 1994 heeft Tacis een proefprogramma 
op het gebied van afstandsonderwijs gelanceerd. Daarmee 
worden methoden zoals zelfstudie, video's, elektronische 
post en radio uitgetest onder een aantal doelgroepen, 
waaronder zakenvrouwen. 
Met behulp van Tacis-fondsen is voorts in 1994 een 
Woordenboek van Economische en Bestuursterminologie 
gepubliceerd; dit is momenteel het enige woordenboek dat 
termen uit het Engels naar het Russisch, Duits en Frans 
vertaalt. 
De ontwikkeling van de landbouw 
De ontwikkeling van de particuliere sector verloopt in de 
landbouw- en voedselproduktiesector veel trager dan in de 
industrie en de handel, terwij de subsidies zwaar op de 
federale begroting drukken. In 1994 daalde de bruto 
landbouwproduktie in Rusland met 9% ten opzichte van 
het voorgaande jaar. Het tempo waarin particuliere of 
familieboerderijen worden opgezet is teruggebracht, en ook 
de herstructurering van collectieve boerenbedrijven verloopt 
nog steeds traag. De voedselverwerkende industrie heeft 
echter wel vorderingen gemaakt en geprofiteerd van de 
algemene vooruitgang in de privatisering. Veel van de projecten in St. Petersburg die de ontwikkeling 
van de voedseldistributie door de detailhandel en de 
herstructurering van de landbouwbedrijven steunen, 
hebben in 1994 vruchten afgeworpen. Bij wijze van 
experiment zijn er afdelingen opgezet voor de verwerking 
van melk en de verpakking van voedsel en groenten, en in 
St. Petersburg zijn er proefwinkels geopend waar brood en 
melk wordt verkocht. Deze winkels zijn met open armen 
door de plaatselijke consumenten ontvangen. 
Energie besparen 
De prestaties in de energiesector blijven nog steeds achter 
bij de mogelijkheden. Afgezien van aardgas vertoont de 
produktie op alle terreinen nog steeds een dalende lijn; er 
zijn schulden opgebouwd, terwijl energie in reële waarde 
10% goedkoper is geworden. De activiteiten van Tacis zijn 
er dan ook op gericht geweest de milieutechnisch gezien 
duurzame herstructurering van de sector te ondersteunen 
door de energie-efficiëntie te verbeteren en energie­
besparing aan te moedigen. 
Tacis-projecten ten belope van 2 miljoen ECU zijn in gang 
gezet om het olietransport te verbeteren; 2,3 miljoen ECU is 
uitgetrokken om de fabricage van energie-efficiënte en 
35 
betrouwbare materialen in de elektriciteits-, gas- en 
bouwsector te bevorderen. Ook is een project ten belope 
van 950.000 ECU gestart om het federale ministerie te 
ondersteunen bij het opzetten van een juridische structuur 
voor de olie- en gasindustrie. 
Met behulp van financiële middelen ter waarde van 
2,5 miljoen ECU is in Jekatarinaburg een energiecentrum 
opgezet dat ondernemingen in de energiesector praktische 
steun en adviezen biedt, en dankzij steun ter waarde van 
2,1 miljoen ECU kon er in Novosibirsk een soortgelijk 
centrum worden geopend. 
Voorts is een aantal andere energieprojecten op gang 
gebracht, waaronder een project van 1 miljoen ECU 
bedoeld om het energieverlies bij installaties in het district 
Tyumen terug te dringen. Een ander project probeert vast 
te stellen hoe de olie- en gasproduktie in de oblast het 
beste kan worden geoptimaliseerd. Dit project van 
3 miljoen ECU zal ook proberen de verliezen te beperken 
en de gezondheids-, veiligheids- en milieunormen voor het 
overbrengen van koolwaterstoffen te verbeteren. 
Het transport helpen functioneren 
De initiatieven die Tacis in 1994 voor de transportsector 
ontplooide, waren voornamelijk op het luchtvervoer gericht. 
In totaal werden 14 projecten ontworpen om bij te dragen 
aan de verbetering en ontwikkeling van de sector. Steun 
aan de luchtverkeersleiding bleek dringend noodzakelijk te 
zijn, en daarom zullen er vanuit de projecten opleidingen 
verzorgd worden voor personeel en instructeurs en 
adviezen inzake de modernisering van systemen verstrekt 
worden. Bovendien heeft Rusland 4 miljoen ECU uit een 
meer-landen project ten belope van 10 miljoen ECU 
ontvangen om luchtverkeersleiders op te leiden. Het eerste 
deel hiervan is in 1994 met succes uitgevoerd en de 
werkzaamheden zullen in 1995 worden voortgezet. 
Eén van de prioritaire sectoren die als eerste in aanmerking 
komt voor steun, is het maritiem transport. In Kaliningrad 
zal Tacis de vervoersaspecten van de vrijhandelszone in de 
regio helpen ontwikkelen en in Zuidwest-Rusland zullen de 
havenautoriteiten gesteund worden in hun reorganisatie­
programma voor de havens aan de Zwarte Zee. 
Een project ten belope van 6 miljoen ECU, het grootste dat 
in 1994 werd uitgevoerd, was erop gericht de haven van 
St. Petersburg voor te bereiden op een forse toename van 
de handel. De projectgroep heeft geholpen bij de invoering 
van gemoderniseerde administratieve systemen en 
projecten en aan het eind van het jaar was de produktiviteit 
van de haven al met 30% gestegen sinds de start van het 
project in maart 1993. Kaderprogramma's 
De steun aan prioritaire sectoren en regio's in Rusland 
werd eveneens geleverd door middel van de Tacis-
kaderprogramma's, waarin kleinschaliger of gelijksoortige 
projecten worden samengevoegd. Zo wordt de 
ontwikkeling en samenwerking op het gebied van het hoger 
onderwijs nog steeds bevorderd door middel van het door 
Tacis vastgestelde Tempus-programma. Het Tacis 
Democratie-Programma werd in 1994 operationeel en 
steunt de oprichting van democratische instellingen en 
procedures op regeringsniveau en ook daarbuiten. 
Er zijn in 1994 drie grote Tacis-kaderprogramma's geweest 
die zich hoofdzakelijk, of uitsluitend, in Rusland hebben 
afgespeeld: het door Tacis vastgestelde Bistro-programma, 
het Initiatief ten behoeve van de Produktiviteit en het 
Internationaal Wetenschaps- en Technologiecentrum. 
Kleine projecten, grote gevolgen 
Het door Tacis vastgestelde Bistro-programma is een 
kaderprogramma dat ernaar streeft binnen een maand na 
indiening projectvoorstellen goed te keuren mits de 
gevraagde financiering de 100.000 ECU niet te boven gaat 
en de activiteit binnen negen maanden kan worden 
afgerond. Dit programma stelt Tacis in staat onmiddellijk in 
te spelen op nieuwe behoeften in Rusland, waarbij de 
centrale doelstellingen in het Indicatieve Programma, die als 
leidraad voor het gehele Programma dienen, worden 
aangehouden. 
Het Bistro-programma wordt beheerd door de Tacis-
afdeling van de in Moskou gevestigde Delegatie van de 
Europese Commissie. Onder de meest algemene 
activiteiten die door Bistro worden gefinancierd vallen 
conferenties, seminaries en workshops, opleidingen en 
sectorgebonden studies. 
In 1994 werden 450 projectvoorstellen ingediend en 
59 contracten ondertekend; daarmee was de beschikbare 
begroting van 3 miljoen ECU volledig benut. Het Bistro­
programma heeft uit de begroting 1994 4 miljoen ECU 
toegewezen gekregen en financiert daarmee ook in 1995 
projecten. 
De produktiviteit sturen 
Het Initiatief ten behoeve van de Produktiviteit is erop 
gericht kaderleden van het middel-kader in zowel de 
openbare als de privé-sector op te leiden in de 
bestuurstechnieken die nodig zijn om in een markt­
economie te kunnen opereren. 
36 
In 1994 is bij wijze van experiment een eerste groep van 
ongeveer 40 kaderleden drie maanden lang in 
Westeuropese bedrijven gestationeerd geweest om 
proefondervindelijk ervaring op te doen met de zakelijke 
vaardigheden en gewoonten zoals die in een 
markteconomie gelden. Elk kaderlid had eerst een intensief 
seminarie gevolgd en een ondernemingsplan opgesteld, 
dat zij bij terugkomst uit Europa in hun eigen organisatie 
gingen toepassen. Zodra hun plannen zijn uitgevoerd zullen 
de kaderleden bij elkaar komen om ervaringen uit te 
wisselen en samen te voegen. 
Het experiment was een succes; er zijn hechte banden tot 
stand gekomen tussen de Westeuropese gastbedrijven en 
hun Russische tegenhangers en er is een kweekvijver van 
kaderleden aangelegd. De volgende groepen kaderleden 
zullen in 1995 naar West-Europa worden gezonden. 
Het internationaal wetenschaps- en 
technologiecentrum 
Dit centrum is naar aanleiding van een internationale 
overeenkomst tussen de Verenigde Staten, Japan, de 
Europese Unie en de Russische Federatie opgericht en in 
maart 1994 operationeel geworden. Zijn belangrijkste doel 
is civiele onderzoeksprojecten te financieren en op die 
manier bewapeningswetenschappers en -ingenieurs te 
helpen zich op vreedzame activiteiten te richten. De activiteiten van het centrum worden door het Tacis-
Programma van de Europese Unie, de Verenigde Staten en 
Japan gefinancierd. Nog voor hun toetreding tot de 
Europese Unie hebben ook Zweden en Finland aan de 
financiering deelgenomen. In totaal is een bedrag van 
56 miljoen ECU aan middelen ter beschikking gesteld. Aan 
het eind van het jaar was 47 miljoen ECU toegewezen 
aan meer dan 90 projecten, waarbij meer dan 
5.000 wetenschappers en ingenieurs betrokken zijn. 
Ook andere landen kunnen deelnemen aan de 
overeenkomst op grond waarvan het centrum is geopend 
en naast de Russische Federatie zijn diverse andere 
Nieuwe Onafhankelijke Staten inmiddels lid geworden, te 
weten Armenië, Georgië, Kazakhstan en Wit-Rusland. 
De projecten behelzen fundamenteel en toegepast 
onderzoek en technologische ontwikkelingen op terreinen 
zoals milieubescherming, energieproduktie, nucleaire 
veiligheid en de ontwikkeling van geneesmiddelen en 
farmaceutica. Het centrum helpt de wetenschappers 
tevens contacten te leggen en samen te werken met 
buitenlandse collega's, om op die manier hun integratie in 
de internationale wetenschappelijke wereld te bevorderen. 
37 
Tajikistan 
Tajikistan is in 1991 een onafhankelijke staat geworden. 
Burgerlijke onlusten en politieke instabiliteit hebben tot 
dusver echter elke werkelijke hervorming tegengehouden. 
Nu een burgerlijke grondwet is ingevoerd en een nieuwe 
regering aan de macht is, zou de politieke continuïteit beter 
gewaarborgd moeten zijn. De regering heeft evenwel een 
zware economische last geërfd. De buitenlandse schuld is 
voortdurend gestegen, waardoor de invoer van belangrijke 
produkten, met name energie, ernstig beperkt wordt. De 
landbouwproduktie loopt fors terug en ook de industriële 
activiteit is ingekrompen, ondanks ononderbroken 
overheidssubsidies. In reactie daarop heeft de regering zich 
ertoe verbonden voorzichtige economische hervormingen 
door te voeren. De stedelijke woningbouw is grotendeels 
geprivatiseerd en de midden- en kleinbedrijfsector, 
ofschoon nog in de kinderschoenen, maakt een 
groeiproces door. De prijsbeheersing is grotendeels 
losgelaten en de regering heeft maatregelen goedgekeurd 
om verordeningen vast te stellen voor de Nationale Centrale 
Bank en voor de commerciële banken, waarvan de meeste 
voorheen staatseigendom waren. De privatisering van 
staats- en collectieve boerderijen of van oorspronkelijke 
landbouwgrond is nog niet goed van de grond gekomen. 
Ook met de privatisering van de belangrijkste industrieën 
van Tajikistan is nog geen vordering van betekenis 
gemaakt. Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
4 miljoen ECU 1 
Andere sectoren 0,32 
Transport 1 Hervorming 
van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 1 
Landbouw 1,68 
Vanwege recente conflicten in Tajikistan is de steun van 
Tacis - met uitzondering van de humanitaire hulp - tijdelijk 
opgeschort geweest. Toen de situatie zich weer enigszins 
hersteld had, is het Tacis-Programma in 1994 opnieuw van 
start gegaan. Naar aanleiding van een programmabezoek 
dat begin mei plaatsvond, zijn een Indicatief Programma en 
een Actieprogramma opgesteld en goedgekeurd. Het 
desbetreffende financieel memorandum werd in december 
1994 ondertekend. 
Van de Tacis-begroting 1994 is 4 miljoen ECU aan het 
nationaal programma voor Tajikistan toegekent. Na 
uitvoerige besprekingen met de regering zijn de volgende 
prioritaire gebieden aangewezen die in aanmerking komen 
voor steun door Tacis: voedselproduktie, -verwerking en -
distributie, met inbegrip van steun voor geprivatiseerde 
landbouwbedrijven; ontwikkeling van het menselijk 
potentieel, met name op het gebied van management en 
economie; en hulp aan de regering bij het uitstippelen van 
een strategie voor de energiesector, waartoe ook een 
opleidingsprogramma voor beleidsvormers op energie­
gebied behoort. 
1 Noot: Tajikistan heeft uit de begrotingen 1991, 1992 en 1993 geen 
fondsen ontvangen 
38 
Turkmenistan 
De President van Turkmenistan heeft onlangs verklaard dat 
het land voorzichtig de weg van het democratiserings­
proces zal inslaan. Ook is duidelijk dat de overgang naar 
een markteconomie gefaseerd zal worden aangepakt. Er is 
een groot aantal wetten aangenomen om de fundamenten 
voor een vrije markt te verstevigen. De economie drijft 
voornamelijk op katoen en aardgas, en de belangrijkste 
handelspartners van Turkmenistan waren tot voor kort de 
andere leden van het Gemenebest van Onafhankelijke 
Staten. Vanwege de energieschulden die deze landen bij 
Turkmenistan hebben gemaakt zijn er nu betrekkingen 
aangeknoopt met Turkije, Pakistan en Iran. Er zijn plannen 
om alle niet-strategische staatsondernemingen te 
privatiseren. Het Turkmenistaanse "Nationale Programma 
voor Denationalisatie en Privatisering" voorziet in de 
privatisering binnen vijf jaar van alle kleine en middelgrote 
ondernemingen, alsmede in de aanzet tot privatisering van 
grote ondernemingen. 
Dit beleid kan pas echt effectief zijn als het bedrijfsleven, en 
met name de kleine en middelgrote ondernemingen, 
drastisch worden geherstructureerd. Het Tacis-Programma 
is actief op dit terrein; het bevordert de omschakeling van 
de bedrijven zodat zij aan de voorwaarden van de 
markteconomie kunnen voldoen. De privatisering van de 
landbouw verloopt langzaam; de staat controleert het 
vaststellen van de voedselprijzen en de voedseldistributie, 
maar momenteel worden wel de mogelijkheden van een 
beperkte privatisering van de detailhandelssector 
onderzocht. Ook de staats- en collectieve boerderijen zullen 
waarschijnlijk worden geprivatiseerd om zodoende 
zelfvoorziening op voedselgebied te bereiken. De agrarische 
economie van het land hangt zwaar af van katoen, de 
belangrijkste bron van harde valuta voor Turkmenistan, 
maar aangezien er praktisch geen verwerkingscapaciteit 
aanwezig is, kan dit gewas geen toegevoegde waarde 
verwerven. Landbouw zou zonder meer een grote bijdrage 
aan de export kunnen leveren en een drijvende kracht 
achter de nationale economie kunnen zijn, maar dan moet 
de sector onverwijld de verbouwde gewassen diversifiëren. 
Dankzij hulp van Tacis wordt dit doel langzamerhand 
bereikt. De regering heeft hoge prioriteit toegekend aan de 
hervorming van het openbaar bestuur en aan het 
onderwijsbeleid, waarbij zij probeert de opleidingen nauwer 
op de economische ontwikkelingsbehoeften te laten 
aansluiten. Deze strategie wordt krachtig gesteund in het 
door Tacis vastgestelde Indicatieve Programma voor 
Turkmenistan. Om de werkzaamheden van het Tacis-
Programma in Turkemnistan te maximaliseren, richt het 
Programma zich op de drie volgende hoofdgebieden: 
• voedselproduktie, -verwerking en -distributie 
. herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
. ontwikkeling van het menselijk potentieel Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
8 miljoen ECU 
Andere sectoren 0 Herstructurering 
van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling 
van de privé-sector 1,8 
•rming 
oenbare diensten, 
e diensten 
derwijs 1,8 
Uit hoofde van de begroting 1994 heeft Tacis 8 miljoen 
ECU aan het nationaal programma voor Turkmenistan 
toegekend. 
Herstructurering van de landbouwsector 
De steun die Tacis in deze sector verleent, richt zich op de 
overdracht van know-how in de vorm van beleidsadviezen 
aan de regering, opleiding en onderwijs en steun voor de 
verbetering van de graanproduktie. Momenteel wordt een 
aantal Tacis-projecten uitgevoerd die alle tezamen een 
bijdrage moeten leveren aan het stroomlijnen en 
moderniseren van de agrarische economie van het land. 
Een van deze projecten beoogt een landbouwadviesdienst 
op te zetten; Tacis verleent hier steun aan ter waarde van 
1,9 miljoen ECU. Deze adviesdienst moet zowel voor de 
regering als voor de producenten een opleidings­
programma betreffende de landbouwproduktie op poten 
zetten, en kennis overdragen inzake de methoden waarop 
de voedselverwerkende industrie kan worden uitgebreid. 
Daarnaast zal het project de noodzakelijke opleidingen 
verzorgen aangaande de "beste bestuurspraktijken" in de 
voedseldistributiesector. Verder is een bedrag van 
1,7 miljoen ECU toegewezen waarmee financiële steun 
wordt verleend aan een onderzoek door experts naar 
landbouwtechnieken die bij de produktie van 
graangewassen toegepast worden. Geadviseerd zal 
worden hoe deze efficiënter kunnen worden toegepast en 
hoe de opbrengst kan worden vermeerderd. Daarnaast 
wordt momenteel een project ten belope van 3,7 miljoen 
ECU uitgevoerd, dat bedoeld is ter ondersteuning van de 
inspanningen van de regering om gunstige voorwaarden te 
scheppen voor een produktieve landbouwsector en dat 
tevens de privatisering van landbouwbedrijven steunt. 
39 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993* 1994 Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 0 
0,6 
1,05 
3,65 
1 
0 
2,5 
0 
0 
0 0 
1,8 
1,8 
3,6 
0 
0 
0 
0 
0 
0,8 0 
2,4 
2,85 
8,25 
1 
0 
2,5 
0 
0 
0,8 
Totaal 1 
Noot: Turkmenistan heeft uit de begroting 1993 geen fondsen ontvangen 8,8 8 17,8 
Het bedrijfsleven in Turkmenistan activeren 
Om ervoor te zorgen dat het bedrijfsleven een stuwende 
kracht achter het economisch herstelprogramma van het 
land kan worden, moeten de bedrijven absoluut 
geherstructureerd en geprivatiseerd worden. De regering is 
in dit proces bijgestaan door experts van Tacis, die sinds 
april 1994 samenwerken met het Ministerie van 
Economische Zaken en Financiën. In december 1994 is 
een plan ingevoerd om die ondernemingen te 
reorganiseren die niet geschikt zijn voor grootscheepse 
privatisering. Dit zijn organisaties die een ingrijpende 
herstructurering behoeven, alsmede nieuwe investeringen, 
nieuwe technologieën, een ander produktscala en grotere 
exportmarkten. De Tacis-hulp omvat ook het verstrekken 
van deskundige adviezen voor het opzetten en uitvoeren 
van ondernemingsplannen. Er is een bedrag van 
2,2 miljoen ECU beschikbaar gesteld om dit plan (dat ook 
Azerbeidzjan bestrijkt) te ondersteunen; het wordt beheerd 
door een Management Advies- en Dienstenfaciliteit. Hulp 
aan het midden- en kleinbedrijf is voor de economie een absoluut strategische noodzaak. Deze hulp zal verstrekt 
worden door het Ontwikkelingsbureau voor het , dat in 
Asjchabad is opgericht om de managers van het in allerlei 
zakelijke kwesties van advies te dienen. 
Het menselijk potentieel optimaliseren 
De ontwikkeling van de economie en van de 
ononderbroken hervorming leunt zwaar op de verbetering 
van de menselijke capaciteiten. De steun die het Tacis-
Programma biedt is voornamelijk gericht op het invoeren 
van moderne beheersstructuren en -praktijken in de 
ambtenarij. Een van de Tacis-maatregelen die in 1994 ten 
uitvoer werden gelegd was een project ten belope van 
1,8 miljoen ECU, waarmee overheidsinstellingen 
geadviseerd worden omtrent de manieren waarop het 
onderwijssysteem kan worden hervormd teneinde de 
opleidingscapaciteit op economisch terrein te vergroten. 
Tevens heeft Tacis ambtenaren en docenten bestuurs-, 
automatiserings- en taalvaardigheden bijgebracht. 
40 
Oekraïne 
Tot voor kort werd het Tacis-Programma voor Oekraïne 
vanuit Brussel beheerd. In 1994 werd de Delegatie van de 
Europese Commissie in Kiev volledig operationeel; door in 
het land aanwezig te zijn is de samenwerking met de 
Oekraïense autoriteiten verbeterd en is Tacis in staat 
gesteld zijn steun nauwkeuriger op de behoeften van het 
land af te stemmen. 
Verwacht wordt dat het programma verder verbeterd zal 
worden naar aanleiding van een in 1994 uitgevoerde 
evaluatie van de programma's over de voorgaande drie 
jaar. Dankzij deze evaluatie is een aantal gebieden 
aangewezen waarop verbeteringen in de voorbereiding en 
uitvoering van de projecten kunnen worden aangebracht; 
deze verbeteringen zullen in het programma voor 1995 
worden doorgevoerd. 
De zware industrie in Oekraïne, die tot voor kort in hoge 
mate afhankelijk was van de defensiesector, is log en 
oneconomisch en vereist een drastische herstructurering. 
In het algemeen slokken de staatsondernemingen nog 
steeds forse subsidies op. Op de middellange en lange 
termijn kan dit probleem worden opgelost door het 
privatiseringsproces te bespoedigen en een bloeiend 
bedrijfsleven tot stand te brengen. Dit zijn doelstellingen 
waaraan in het Tacis-Programma een hoge prioriteit is 
toegekend. De betalingsbalans van het land vertoont nog 
steeds een uitgesproken negatief beeld; alle 
bureaucratische en fiscale beperkingen die Oekraïne aan 
de export en de omvangrijke energie-import oplegt, komen 
daarin tot uitdrukking. Energiekwesties zijn van cruciaal 
belang voor de economische vooruitzichten van Oekraïne 
en er worden derhalve aanzienlijke Tacis-fondsen aan 
projecten in deze sector toegewezen. In dit verband speelt 
de bijdrage van Tacis aan het door de G-7 en de Europese 
Unie opgestelde Actieplan, dat streeft naar een spoedige 
sluiting van Tsjemobyl, een cruciale rol in de hervorming 
van de energiesector. 
De Oekraïense regering heeft in 1994 positieve 
hervormingsmaatregelen getroffen; zij heeft het 
democratiseringsproces versterkt en een nieuwe president 
en een nieuw parlement gekozen. Ofschoon er nog enige 
grondwettelijke vraagstukken moeten worden opgelost, is 
de regering - in samenwerking met het Internationaal 
Monetair Fonds - begonnen aan een economisch 
programma dat grootschalige structurele hervormingen 
omvat. Dit betekent onder meer dat er veranderingen in de 
landbouw- en voedseldistributiesector moeten worden 
doorgevoerd. Deze opdracht geniet de volle steun van 
Tacis. Om het proces van algehele economische 
omschakeling te ondersteunen heeft Tacis als prioritair 
gebied voor zijn hulp de ontwikkeling van het menselijk 
potentieel van het land aangewezen. Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
50,5 miljoen ECU 
Andere sectoren 1,7 
Energie 15 Nucleaire veiligheid 
en milieu 20,5 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 4 Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 4,3 
De prioriteiten in het Tacis-Programma zijn hieronder 
samengevat: 
herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
landbouw 
energie 
nucleaire veiligheid en milieu 
transport en telecommunicatie 
ontwikkeling van het menselijk potentieel 
De Tacis-begroting voor de nationale programma's voor 
Oekraïne bedroeg in 1994 in totaal 50,5 miljoen ECU. 
De groei van de particuliere sector stimuleren 
Aangezien een groot deel van de officiële economie nog 
steeds door de regering gecontroleerd wordt, heeft 
herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven een 
hoge prioriteit. Om het programma ten behoeve van de 
privatisering en de industriële hervorming te ondersteunen, 
is in 1994 een aantal acties goedgekeurd of in gang gezet. 
Een belangrijk initiatief ter waarde van 3 miljoen ECU, 
waarmee steun verleend wordt aan het grootscheepse 
privatiseringsprogramma van Oekraïne, is van start gegaan. 
Dit project geeft de Stichting voor Staatseigendommen 
adviezen inzake de privatisering van ongeveer 
200 Oekraïense ondernemingen. Het bereidt de 
ondernemingen voor op omschakeling naar naamloze 
vennootschappen en privatisering; het bevordert de 
oprichting van aandelen- en geldmarkten, en steunt de 
opkomende sector van beleggingsmaatschappijen. Al deze 
aspecten zullen ervoor zorgen dat buitenlandse 
investeerders actief worden in de Oekraïne. 
Een project ten belope van 1,8 miljoen ECU is in gang 
gezet om de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf in 
41 
Oekraïne te ondersteunen. De steun die dit programma aan 
zorgvuldig geselecteerde innovatieve ondernemingen biedt, 
wordt via het ontwikkelingsbureau voor het midden- en 
kleinbedrijf, dat al eerder met hulp van Tacis is opgericht, 
naar de ondernemingen gesluisd. Ter versterking van deze 
activiteiten zal in Zaporozjje een extra bedrijfsbureau 
worden geopend. Op deze Oekraïense regio concentreert 
zich ook een project ter ondersteuning van de 
privatiserings- en herstructureringsplannen. Met de 
financiële bijstand die Tacis via deze actie levert, worden 
lokale investeringsfondsen gevormd en wordt de 
reorganisatie van regionale ondernemingen gesteund. 
Voor een ander belangrijk initiatief dat op stapel staat is een 
toewijzing van 2,8 miljoen ECU nodig. Doel van dit project 
is zes topondernemingen - die zich voorheen voornamelijk 
bezig hielden met de fabricage van wapens - assistentie te 
verlenen bij de omschakeling van hun produktie, zodat zij 
produkten kunnen gaan vervaardigen die Oekraïne hard 
nodig heeft, zoals systemen voor energiebeheersing, 
medische apparatuur, huishoudapparaten enz. De 
terreinen waar deze actie zich op richt, variëren van het 
verstrekken van deskundige adviezen aan alle betrokken 
ondernemingen tot het opzetten van een controleteam in 
Kiev. Dit team moet de betrekkingen met het Oekraïense 
Ministerie van Omschakeling onderhouden, de vooruitgang 
bewaken en de resultaten van dit initiatief evalueren. 
Tacis heeft een bedrag van 1,6 miljoen uitgetrokken voor 
hulp aan de oprichting van een Europese 
bankadviesdienst, die de overdracht van know-how aan 
commerciële banken in Kiev moet begeleiden. Deze dienst 
en zijn westerse experts geven Oekraïense banken 
adviezen op het gebied van deviezen, betalingssystemen, 
kredietanalyse en risicobeheer, alsmede vaardigheden op 
het vlak van de privatisering en het algemene beheer. Een 
ander project dat Tacis ten behoeve van de financiële 
sector heeft opgezet, betreft de Oekraïense Hogeschool 
voor de Financiële en bankensector (2,7 miljoen ECU). 
Tacis heeft in 1994 steun verleend aan de oprichting van 
deze Hogeschool, om kwaliteitsopleidingen te kunnen 
verzorgen voor personeel dat met de nieuwe procedures te 
maken krijgt. Hulp aan de landbouw 
Tacis heeft aanzienlijke financiële steun ter beschikking 
gesteld voor de Oekraïense landbouw- en 
voedseldistributiesector, die nog altijd prioriteit heeft. De 
steun is hoofdzakelijk verleend aan centrale en regionale 
besturen, om deze te begeleiden bij de institutionele en 
wetgevende hervorming en bij de herstructurering van de 
sector. In dit kader is een aantal belangrijke projecten in 
voorbereiding. In 1994 werd 5,7 miljoen ECU besteed aan 
een programma dat beoogt de nationale regering te 
assisteren bij het uitstippelen van een nieuw 
landbouwbeleid en bij het opzetten van hulpdiensten. 
Het bewaren van graanvoorraden is voor de Oekraïense 
graanboeren sinds jaar en dag een probleem vanwege de 
gebrekkige opslagvoorzieningen en -gewoonten. Tacis 
heeft een subsidie van 1 miljoen ECU toegekend om in 
deze behoefte te voorzien en de graanopslagcapaciteit van 
het land te vergroten. Tevens heeft Tacis in 1994 een 
initiatief gelanceerd om de landbouwers in de regio van 
Zaporozjje te steunen. Dit project, waarmee een bedrag 
van 1,9 miljoen ECU is gemoeid, is bedoeld ter 
ondersteuning van het privatiseringsproces in de 
zonnebloemteelt, een belangrijke sector in de regio. Een 
ander in 1994 opgestart project heeft betrekking op een 
programma van 1,8 miljoen ECU voor de steden Donetsk 
en Dnjepropetrovsk. Tacis steunt hiermee een programma 
dat door de autoriteiten van beide steden wordt uitgevoerd 
en tot doel heeft de groothandel en distributie van 
levensmiddelen te privatiseren. Het uiteindelijke doel is 
zowel de kwantiteit als de kwaliteit van het voedsel dat bij 
de stadsbevolking terecht komt, te verhogen. 
Een van de andere landbouwprojecten die in 1994 in 
Oekraïne werden uitgevoerd, is een proefproject ten belope 
van 2,9 miljoen ECU voor de herstructurering van de 
landbouwsector in de regio van Lviv. Ook is een 
programma van 2,7 miljoen ECU in vijf Oekraïense regio's 
ten uitvoer gelegd. Dit programma streeft ernaar een 
functioneel voedseldistributienet op te zetten, zodat vers 
voedsel sneller naar de consumenten kan worden 
vervoerd. Het welslagen van deze activiteiten kan er 
rechtstreeks toe leiden dat efficiënte, geprivatiseerde 
42 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 3,6 
1,7 
4,7 
7,6 
6,4 
4,9 
0 
0 
0 
0 0 
16,8 
3 
12,31 
8,08 
7,26 
• 0 
0,83 
0 
0 0 
12,36 
7,36 
10,54 
5,4 
3,22 
0 
0,55 
0 
3,82 20,5 
4,3 
4 
5 
15 
0 
0 
0 
0 
1,7 24,1 
35,16 
19,06 
35,45 
34,88 
15,38 
0 
1,38 
0 
5,52 
Totaal 28,9 48,28 43,25 50,5 170,93 
voedselverwerkende ondernemingen worden bevorderd en 
dat bederfelijke waar praktisch niet meer verloren gaat, 
zoals in het huidige bevoorradingssysteem wel het geval is. 
Daarnaast is er een extra subsidie verstrekt om het 
binnenlandse en internationale voedseltransport efficiënter 
te maken. Onder de overige belangrijke Tacis-programma's 
voor de landbouwsector van Oekraïne valt een project ten 
belope van 3,2 miljoen ECU, waarmee in de regio van Bila-
Tserkva middelen voor de verwerking van groente en vlees 
beschikbaar worden gesteld. 
Energie: een schaarse en kostbare hulpbron 
De economische vooruitzichten van Oekraïne hangen af van 
zijn energiesector; inmiddels is men ervan doordrongen dat 
de hervorming van deze sector een van de meest 
spoedeisende en moeilijke onderdelen van de economische 
hervorming is. In 1994 is uitgebreid overleg gevoerd met 
ambtenaren van het Oekraïense Ministerie van Energie en 
Elektrificatie. Onderwerp van gesprek waren de door de 
Wereldbank ingediende voorstellen inzake thermische 
energie, alsmede de investeringen die ten behoeve van 
nieuwe opwekkingscapaciteit moeten worden gedaan en 
de voorwaarden voor het laten afvloeien van momenteel 
verouderde capaciteit. Bovendien onderzocht de missie de 
vraag- en aanbodsituatie ten aanzien van elektriciteit. In het afgelopen jaar is een aantal projecten in gang gezet 
om de chronische energieproblemen van Oekraïne te 
helpen oplossen. Een bedrag van 500.000 ECU werd 
toegewezen om de regering te assisteren bij het 
uitstippelen van een deugdelijk energieprijsbeleid. Tevens 
krijgen overheidsinstanties steun voor de ontwikkeling van 
een uitgebreid pakket energiebesparingsmaatregelen. 
Twee grote energie-afnemers moeten met hulp van Tacis 
uitvoerige energie-audits ondergaan. Er is een contract ter 
waarde van 500.000 ECU gesloten voor de financiering van 
een uitvoerige energie-evaluatie van het ijzer- en 
staalproduktiecomplex van Krivoj Rog, en tevens is er een 
project van 440.000 ECU goedgekeurd om een soortgelijke 
audit in de suikerraffinaderij van Radechov-L'vov uit te 
voeren. In deze analyses zal een inventarisatie worden 
gemaakt van de behoeften op het gebied van warmte, gas 
en elektriciteit in de twee fabrieken, en zullen tevens de 
gebieden worden aangegeven waarop zichtbare 
energiebesparingen kunnen worden bereikt. 
Verder is op energiegebied een contract van 650.000 ECU 
gegund om de basis te leggen voor de herstructurering en 
omschakeling van de Oekraïense steenkoolindustrie in het 
kader van een opkomende markteconomie. 
43 
Oekraïne steunen bij de sluiting van Tsjernobyl 
Met een totale begroting van 25 miljoen ECU, geput uit de 
toewijzingen over 1994 aan de nucleaire veiligheids- en 
energiesector van Oekraïne, levert Tacis ook een grote 
bijdrage aan het door de G-7 en de Europese Unie 
opgestelde actieplan voor Oekraïne. Het plan streeft ernaar 
Tsjernobyl op korte termijn definitief te sluiten. Het verleent 
steun voor de totstandbrenging en verbetering van 
efficiëntere veiligheidsnormen voor drie in aanbouw zijnde 
WER 1000-reactoren. Bovendien steunt het actieplan de 
Oekraïense veiligheidsautoriteiten door basisinstallaties te 
leveren, en bevordert het de structurele hervormingen in de 
energiesector van Oekraïne met behulp van energie­
besparingsmaatregelen en een realistisch prijsstelsel. 
Vervoer en telecommunicatie 
Op het gebied van transport en telecommunicatie heeft 
Tacis zich op de herstructurering van de havens van de 
Zwarte Zee geconcentreerd. Daarnaast heeft het de 
vorming van een levensvatbare nationale en internationale 
luchtvaartsector gesteund, samenwerking met de 
Oekraïense spoorwegen gestimuleerd en een onderzoek 
gesteund naar het opzetten van een internationale 
vezeloptischetelecommunicatieverbinding. 
De steun voor de aanleg van twee vezeloptische 
kabelverbindingen (550.000 ECU) omvat een technisch 
onderzoek dat de basis zal leggen voor de aanleg van een 
omvangrijke vezeloptische verbinding; deze zal Kiev in 
westelijke richting met de Poolse grens verbinden en in 
oostelijke richting met Loegansk. De aanleg van de 
transmissielijn wordt gefinancierd via een investeringslening van de Wereldbank. Tacis heeft tevens een onderzoek 
ten behoeve van nationale netwerken gelanceerd 
(600.000 ECU), om prioriteiten in de uitgaven voor de 
wegensector aan te geven en een strategie voor de 
ontwikkeling van netwerken uit te stippelen. Daarnaast 
heeft Tacis de oprichting in gang gezet van een 
opleidingscentrum voor vervoer en logistiek (350.000 ECU), 
dat de ontwikkeling van nieuwe, doelmatiger vervoers­
ondernemingen bevordert, en tevens opleidingen verzorgt. 
Het menselijk potentieel 
Tacis richt zich in deze sector op de hervorming van het 
openbaar bestuur, de verbetering van opleidingen voor 
managers, de hervorming van de diensten voor 
arbeidsbemiddeling en de omscholing van legerofficieren. 
In het kader van het actieprogramma 1994 is een project 
gefinancierd (4 miljoen ECU), dat zich bezighoudt met de 
sociale gevolgen van de herstructurering van particuliere 
ondernemingen. 
Met een begroting van meer dan 7 miljoen ECU is de 
omscholing van voormalige legerofficieren in Oekraïne één 
van de grootste door Tacis ondernomen programma's. Het 
gaat hierbij om een nationaal omscholings- en 
herintegratieprogramma voor voormalige officieren van het 
Oekraïense leger. Experts uit de Europese Unie zijn 
aangetrokken om een geautomatiseerd informatiesysteem 
op te zetten, dat gedetailleerde gegevens met betrekking 
tot werkgelegenheid koppelt aan gegevens omtrent de 
ontwikkeling van capaciteiten. Ter aanvulling van de 
opleiding van docenten en managers is een systeem van 
zelfstudie met behulp van een multimediaal computer­
systeem ontworpen en ontwikkeld. 
44 
Oezbekistan 
Oezbekistan heeft gekozen voor een geleidelijke aanpak van 
de economische en maatschappelijke hervorming. Dit 
weerspiegelt de overtuiging van de regering dat 
economische en sociale stabiliteit niet door drastische 
veranderingen in gevaar moet worden gebracht. Het Tacis-
Programma heeft tot doel de regering voldoende 
vertrouwen te geven om het hervormingsproces uit te 
bouwen. De vooruitzichten op groei zijn goed en de 
economische en politieke hervorming heeft in 1994 aan 
stootkracht gewonnen. Een in januari uitgevaardigd 
presidentieel decreet betreffende de economische 
hervorming kondigde aan dat het tempo van de privatisering 
en de prijsliberalisering zou worden opgevoerd. Nog in 
dezelfde maand sloot Oezbekistan zich bij Kazakhstan en 
Kyrgyzstan aan in een interne economische ruimte, die tot 
een gemeenschappelijke markt en een verbeterde 
onderlinge afstemming van de economische beleidstakken 
moet leiden. Ook heeft Oezbekistan een economische 
samenwerkingsovereenkomst met de Russische Federatie 
gesloten. Sindsdien heeft het land duidelijk gemaakt dat het 
enerzijds aanstuurt op nauwere samenwerking met zijn 
zuidelijke buurlanden, maar anderzijds in beginsel de 
mechanismen voor uitwisseling tussen de landen van het 
Gemenebest van Onafhankelijke Staten wil versterken. 
Van oudsher is Oezbekistan een leverancier van 
grondstoffen, voornamelijk katoen. Om ervoor te zorgen dat 
de landbouwsector niet langer afhankelijk is van een enkel 
produkt, is de steun van Tacis er met name op gericht de 
basis voor de landbouweconomie van Oezbekistan te 
verbreden. De diversificatie, herstructurering en 
omschakeling van 's lands bedrijfsleven staan centraal in het 
economisch herstel; ook hier is Tacis zeer nauw bij 
betrokken. De bevolking van Oezbekistan, economisch 
gezien, goed door de regering nog steeds niet voldoende 
ingezet bij de pogingen tot volle groei te komen. Daarom legt 
Tacis er in de samenwerking met Oezbekistan de nadruk op 
dat ter zake doende capaciteiten moeten worden verworven 
en de openbare sector moet worden versterkt, met name op 
het gebied van hoger onderwijs en werkgelegenheid. 
Tacis onderneemt de volgende activiteiten: 
. ontwikkeling van het menselijk potentieel 
. herstructurering en ontwikkeling van het bedrijfsleven 
. voedselproduktie, -verwerking en -distributie. 
Van de Tacis-begroting 1994 is 15 miljoen ECU aan het 
nationaal programma voor Oezbekistan toegekent. 
Het menselijk potentieel meer deskundigheid 
bijbrengen 
Op het gebied van het menselijk potentieel richt Tacis zich 
op onderwijs en opleidingen op het gebied van het beheer Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
15 miljoen ECU 
Andere sectoren 1,5 
Herstructurering 
van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling 
van de privé-sector 3,35 
orming van openbare diensten, 
ile diensten en onderwijs 6,8 
van een markteconomie. Een andere prioriteit is de 
ontwikkeling van de vaardigheden van ambtenaren en de 
ontwikkeling van de diensten voor arbeidsbemiddeling. 
In 1994 is een groot project van start gegaan, waarmee 
steun wordt geboden aan een bureau voor de ontwikkeling 
van Marktvaardigheden (3,6 miljoen ECU). Er zullen 
opleidingsprogramma's worden samengesteld die gebruikt 
zullen worden door toekomstige docenten. Zij zullen aan de 
hand daarvan korte, praktische cursussen over bestuurlijke 
en zakelijke onderwerpen verzorgen, die voor het beheer 
van een marktgeoriënteerde economie van belang zijn. Met 
een ander, eveneens in 1994 gestart, belangrijk project -
begroot op 2,3 miljoen ECU - wordt beoogd het 
toepassingsgebied van managementopleidingen uit te 
breiden met behulp van "doceer de docenf-programma's 
en de samenstelling van lesmodules voor universiteiten. 
Het bedrijfsleven een nieuw gezicht geven 
De prioriteit bij de door Tacis geleverde steun aan het 
bedrijfsleven ligt in de ontwikkeling van het midden- en 
kleinbedrijf, de herstructurering en privatisering van 
staatsondernemingen en de ontwikkeling van financiële 
instellingen. 
In 1994 hebben verscheidene belangrijke, door Tacis 
gefinancierde projecten een aanvang genomen. In januari is 
het nieuwe Bedrijfscommunicatiecentrum opgericht. Dit 
centrum helpt het Oezbekistaanse midden- en kleinbedrijf, 
buitenlandse markten en exportpartners te vinden, 
eventuele joint-ventures aan te gaan en buitenlandse 
investeringsbronnen aan te boren. Tacis levert hieraan een 
financiële bijdrage van 1,5 miljoen ECU. Later in het jaar is 
een begin gemaakt met een project ten belope van 
1,8 miljoen ECU voor de oprichting van een 
ontwikkelingsbureau voor het midden- en kleinbedrijf. De 
45 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993* 1994 Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 0 
0 
0 
0,8 
0,4 
0,29 
0 
0 
0 
0 0 
2,26 
3,51 
3,05 
5,28 
1,68 
3 
0 
0 
0 0 
3,35 
6,8 
3,35 
0 
0 
0 
0 
0 
1,5 0 
5,61 
10,31 
7,2 
5,68 
1,97 
3 
0 
0 
1,5 
Totaal 1,49 
Noot: Oezbekistan heeft uit de begroting 1993 geen fondsen ontvangen 18,78 15 35,27 
bedoeling is dat dit bureau startende bedrijven ondersteunt 
en in aantal uitbreidt, en de bestaande kleine en 
middelgrote ondernemingen helpt hun zakelijke prestaties 
te verbeteren. 
Voorts heeft Tacis het Oezbekistaanse Privatiseringscomite 
gesteund in het langdurige privatiserings- en herstructure­
ringsproces en heeft het samengewerkt met een aantal 
sleutelondernemingen die als proefproject op dit terrein 
fungeren. Bovendien heeft Tacis 1,5 miljoen ECU uitgetrok­
ken voor de medefinanciering van het Regionale Bank-
opleidingscentrum in Tasjkent, dat in 1994 operationeel is 
geworden. 
Financiële steun voor de landbouwhervorming 
In de landbouwsector zijn de volgende prioriteiten gesteld: 
meer landbouwprodukten gaan verbouwen dan alleen 
maar katoen, de capaciteit op het gebied van 
voedselverwerking en -verpakking uitbreiden en de export 
vergroten. In 1994 is een aantal acties voltooid of in gang gezet. Zo is 
in maart 1994 een initiatief gestart (3 miljoen ECU) dat erop 
gericht is landbouwers in de districten Gulistan en Fergana 
ondersteunende diensten te verlenen bij de overgang naar 
privé-landbouwondememingen. Ook is een project 
gelanceerd (1,8 miljoen ECU) om verbeteringen te helpen 
doorvoeren en belemmeringen te helpen opruimen die de 
produktie, opslag, verpakking, marketing en distributie van 
voedsel in het district Bulungur in de weg stonden. Met 
behulp van dit geïntegreerde ontwikkelingsprogramma 
worden zowel privé als staatsbedrijven voorbereid op de 
komst van de vrije markteconomie. Andere regio's en 
districten zullen hun voordeel kunnen doen met de bij dit 
project opgedane ervaringen. In het kader van andere 
projecten wordt onder andere een plan ten belope van 4,5 
miljoen ECU uitgevoerd, gericht op het beheer van de 
watervoorraad in het Aralmeer-bekken. Voorts wordt een 
adviesdienst opgezet die de Oezbekistaanse regering moet 
ondersteunen bij het uitstippelen van een voedsel- en 
landbouwbeleid (1,6 miljoen ECU). 
46 
Meer-landenprogramma's 
Samenwerking is nodig om een oplossing te kunnen vinden 
voor een groot deel van de problemen waarmee de Nieuwe 
Onafhankelijke Staten kampen. Tacis fungeert als 
katalysator wat betreft een grotere samenwerking tussen 
de partnerlanden en heeft met het oog daarop een aantal 
meer-landenprogramma's opgesteld. Deze programma's 
hebben gemeen dat ofwel de oplossing van de problemen 
voor elk land dezelfde is, ofwel dat groepen landen moeten 
samenwerken om wezenlijke resultaten te kunnen bereiken. 
In november 1994 heeft de Commissie het meer­
landenprogramma 1994 goedgekeurd; Tacis heeft 
daarvoor financiële middelen ten belope van 47 miljoen 
ECU ter beschikking gesteld. Dit programma richt zich op 
de volgende gebieden: regeringsadviezen (20,5 miljoen 
ECU), transport (7 miljoen ECU) en herstructurering van het 
bedrijfsleven (5 miljoen ECU). In 1995 zal het door Tacis 
vastgestelde meer-landenprogramma bijzondere nadruk 
leggen op netwerken (transport, energie en 
telecommunicatie) en milieu. 
Voorts werd 67,5 miljoen ECU toegekend aan het 
programma voor de nucleaire veiligheid en 17 miljoen ECU 
voor het Tacis Tempus-programma. 
De belangrijkste meer-landenprogramma's worden 
hieronder beschreven. 
Het programma voor nucleaire veiligheid 
Het programma voor nucleaire veiligheid is het grootste op 
zichzelf staande Tacis-programma. Het is geheel in 
overeenstemming met het Actieprogramma van de G-7 dat 
in 1992 op de top van de G-7 in München werd 
aangenomen. 
Het programma heeft de volgende doelstellingen: de 
veiligheid vergroten van de in werking zijnde kerncentrales 
en van andere niet-militaire activiteiten inzake het beheer 
van splijtstoffen en afvalstoffen; de voorschriften 
aanscherpen en aansturen op regionale samenwerking 
inzake nucleaire veiligheid tussen landen waar 
kerncentrales van Sovjetmakelij worden gebruikt. 
De Commissie heeft in 1994 67,5 miljoen ECU aan het 
programma toegekend. Tacis levert een forse bijdrage 
(25 miljoen ECU in 1994) aan het door de G-7 en de 
Europese Unie opgestelde actieplan voor Oekraïne. Een 
extra programma ten belope van 6 miljoen ECU streeft 
ernaar het economisch herstel van de door het Tsjernobyl-
ongeval besmette gebieden te bevorderen, en Oekraïne, de 
Russische Federatie en Wit-Rusland te helpen de sociale 
en gezondheidskundige problemen als gevolg van het 
ongeval te lijf te gaan. Voor sectoren vastgestelde fondsen over 1994 
166,19 miljoen ECU 
Andere sectoren 
41,19 
Transport 
Energie 3 
Landbouw 2 Nucleaire veiligheid 
en milieu 67,5 
Herstructurering 
van overheidsbedrijven en 
ontwikkeling van de privé-sector 5 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 20 
Het ontwerpen van veiligheidsonderzoeken 
Dit programma omvat een groot aantal algemene 
veiligheidsonderzoeken met betrekking tot specifieke 
reactortypen. Er worden onderzoeken in gang gezet naar 
WER-213- en 1000-reactoren, RBMK-reactoren en snelle 
kweekreactoren, alsmede naar de splijtstofkringloop en het 
afvalbeheer. Sommige activiteiten inzake de verschaffing 
van know-how zijn aan Russische onderzoekscentra, 
industriëlen en instellingen onderaanbesteed. Vanwege 
aansprakelijkheidskwesties en de daaruit voortvloeiende 
vertragingen zijn de meeste projecten pas eind 1993 van 
start gegaan en zijn de resultaten pas in 1994 bekend 
geworden. 
In 1994 heeft een consortium van organisaties uit de 
Europese Unie de RBMK-veiligheidsevaluatie uitgebracht. 
Bovendien werd de haalbaarheidsstudie naar het 
detectiesysteem voltooid en werden contracten voor de 
levering van installaties aanbesteed en ondertekend. Ook is 
er een contract gesloten voor een groot multifunctioneel 
simulatorproject voor de WER 230/213-reactoren. In 1994 
zijn in Tsjernobyl grote projecten van start gegaan om de 
onveilige betonnen "sarcofaag" waarin momenteel de 
radioactieve resten van unit 4 zijn gestort, op een veilige 
manier af te sluiten. Ook zijn voorbereidingen getroffen voor 
de ontmanteling van de kerncentrale in Tsjernobyl. 
Tot de activiteiten die Tacis ontplooit om de nucleaire 
veiligheid in Oekraïne te vergroten, behoort ook een 
ontsmettingsproject om meer dan 800 nucleaire 
stortplaatsen in een straal van 30 km rond Tsjernobyl op te 
ruimen. Voorts heeft Tacis een project gefinancierd om het 
personeel van Tsjernobyl op te leiden in brandpreventie en 
ontsmetting. 
47 
Jaarlijkse per sector vastgestelde fondsen 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Herstructurering van overheidsbedrijven 
en ontwikkeling van de privé-sector 
Hervorming van openbare diensten, 
sociale diensten en onderwijs 
Landbouw 
Energie 
Transport 
Beleidsadvies 
Telecommunicatie 
Humanitaire Hulp 
Andere sectoren 36,6 
7,6 
45,5 
7,2 
7 
5 
0 
0 
0 
0 80 
4 
0 
3,8 
1,5 
9 
8,5 
1 
0 
15,37 100 
15 
21 
0 
5 
15 
8 
0 
0 
28,98 67,5 
5 
20 
2 
3 
7 
20,5 
0 
0 
41,19 284,1 
31,6 
86,5 
13 
16,5 
36 
37 
1 
0 
85,54 
Totaal 108,9 123,17 192,98 166,19 591,24 
Hulp ter plaatse 
Het programma voor nucleaire veiligheid richt zich 
grotendeels op hulp ter plaatse. Operationele steun is 
verleend voor de werking en technische verbetering van 
negen centrales: Smolensk, Sosnovoborsk, Kola, Kalinin, 
Balakovo, Belojarsk (Rusland), Rovno, Zuid-Oekraïne en 
Zaporozjje (Oekraïne). Experts van Tacis zijn sinds juni 1993 
in alle negen centrales werkzaam; zij geven adviezen 
omtrent de operationale veiligheid en de algemene 
veiligheid en leveren veiligheidsinsallaties waarmee tot 50% 
van de begrotingsmiddelen gemoeid is. 
In 1994 zijn voor alle locaties via aanbestendigen op grote 
schaal installaties ingekocht. Een aantal belangrijke 
leveranties aan de verschillende plaatsen in de Russische 
Federatie en Oekraïne hebben plaatsgevonden, waarbij 
reserve-onderdelen ter waarde van 4,5 miljoen ECU aan de 
Oekraïense plaatsen werden geleverd. 
Steun aan veiligheidsautoriteiten 
Experts van veiligheidsautoriteiten in de Europese Unie 
werken samen met de Russische en Oekraïense 
autoriteiten aan twee grote projecten die sinds december 
1993 in uitvoering zijn. Er is een uitvoerig programma 
opgesteld waarmee voor de nationale wetgevers een solide juridische en technische basis wordt gelegd op gebieden 
zoals het verlenen van vergunningen, opleidingen en 
inspectie. Daarnaast hebben de veiligheidsautoriteiten 
computers geïnstalleerd gekregen, en is communicatie­
verbinding tot stand gebracht tussen het hoofdkantoor en 
de regionale kantoren. 
Programma voor beleids- en juridische 
adviezen 
Het programma voor beleids- en juridische adviezen 
verstrekt kortlopende adviezen inzake macro-economisch, 
economisch en sociaal beleid, herstructurering, het 
opzetten van instellingen en het ontwerpen van wetgeving. 
Via het programma worden kortlopende projecten 
opgestart waar hoge besluitvormingsorganen in de Nieuwe 
Onafhankelijke Staten bij betrokken zijn. De uitvoering van 
het programma wordt beheerd door de Europese Advies 
Dienst (EAD). 
In 1994 zijn in alle Nieuwe Onafhankelijke Staten, met 
uitzondering van Tadzjikistan, meer dan 50 projecten 
uitgevoerd. Al deze projecten zijn nog in datzelfde jaar 
geëvalueerd door een permanente stuurgroep bestaande 
uit ambtenaren van de Europese Commissie. 
In de Russische Federatie is steun geleverd aan het 
arbeidscentrum voor economische hervormingen, de 
denktank van het Ministerie van Economische Zaken en de 
regering van de Russische Federatie, alsmede aan de 
uitgave "Economische Tendensen in Rusland", aan het 
Ministerie van Financiën via een Russisch-Europese groep 
van experts, en aan de Centrale Bank. In 1994 werden ook 
de onderhandelingen met de Russische regering afgerond 
over de oprichting van het Russische Centrum voor 
Beleidsanalyses (RCBA) te Moskou. Dit centrum zal zich 
inzetten voor de bevordering van synergie en 
samenwerking tussen de verschillende projecten, om op 
die manier het programma in Rusland zo doeltreffend 
mogelijk te maken. 
Voor Oekraïne leidde de steun onder andere tot de uitgave 
"Tendensen in de Oekraïense economie"; verder werden 
adviezen verstrekt over demonopolisering en werd de 
concurrentie en de ontwikkeling van het midden- en 
kleinbedrijf bevorderd. In Kazakhstan richtten de projecten 
zich op het industriebeleid en de herstructurering, de 
vorming van een uniforme belastingwetgeving, de verdeling 
van bevoegdheden onder de centrale en de lokale overheid 
en het opzetten van een ondernemingsplan voor de regio 
van Aktjoebinsk. 
Ook heeft Tacis een seminarieprogramma gelanceerd. 
Vertegenwoordigers van alle of enkele partnerlanden 
komen in het kader daarvan bijeen om hun ervaringen met 
kwesties van gemeenschappelijk belang uit te wisselen en 
te bespreken. Zo is ook een aantal aspecten van de 
partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten 
behandeld, zoals handels- en belastingkwesties, alsmede 
de beleidssectoren en het functioneren van de Europese 
Unie. 
Steun aan het Gemenebest van 
Onafhankelijke Staten (GOS) 
Tacis steunt de institutionele structuren van het GOS via 
een programma ten belope van 8 miljoen ECU, dat steun 
verleent aan de instellingen voor economische 
samenwerking in de regio. Hieronder vallen het Interstaten 
Economisch Comité te Moskou, het uitvoerend secretariaat 
van het GOS te Minsk en het Secretariaat voor de 
gemeenschappelijke markt in Centraal-Azië, dat in Alma 
Ata wordt gevestigd. De programma-activiteiten voor deze 
instellingen richten zich op opleiding en het versterken van 
de instellingen en op een aantal cruciale kwesties van 
samenwerking tussen de staten, zoals handel, transport, 
energie en betalingsmechanismen. Kaderprogramma's van Tacis 
Het Tempus-programma van Tacis 
Dit is een samenwerkingsprogramma dat beoogt de hoger 
onderwijsinstellingen in de Nieuwe Onafhankelijke Staten te 
ontwikkelen en te herstructureren. In totaal is voor het 
Tempus-programma 24 miljoen ECU uitgetrokken 
(17 miljoen ECU uit de begroting 1994 en nog eens 
7 miljoen ECU van de balans van de begroting 1993). 
Uitgangspunt van dit programma is dat universiteiten van 
de Europese Unie en van de Nieuwe Onafhankelijke Staten 
een netwerk vormen. In 1994 hebben Kazakhstan, 
Kyrgyzstan, Moldavië, Oekraïne, Oezbekistan, Rusland en 
Wit-Rusland aan het Tempus-programma van Tacis 
deelgenomen. 
Gezamenlijke Europese projecten vormen de belangrijkste 
instrumenten van het programma. In deze projecten 
werken hoger onderwijsinstellingen uit twee of drie 
verschillende landen van de Europese Unie samen met een 
universiteit of lerarenopleiding uit de Nieuwe Onafhankelijke 
Staten. Deze samenwerking moet de laatste in de 
gelegenheid stellen lesmateriaal, onderwijsmethoden en 
graden af te stemmen op de uitdagingen van de 
democratie en de markteconomie. De financiële middelen 
worden besteed aan communicatiemateriaal, 
studieboeken, benoemingen van docenten en mobiliteit. In 
1994 zijn 27 volledige en 76 voorbereidende projecten 
gefinancierd. 
De belangrijkste gebieden van samenwerking zijn: 
economie, politieke wetenschappen, onderwijs in de 
Europese talen, sociale studies, Europese studies, 
geschiedenis en universiteitsbeheer. 
Het Phare en Tacis Demokratie-Programma 
Het Democratie-Programma werd in 1992 door de 
Commissie gelanceerd en maakt oorspronkelijk deel uit van 
het door de Europese Commissie ontwikkelde Phare-
Programma voor Centraal- en Oost-Europa. In 1993 
gingen echter ook de Tacis-partnerlanden aan dit 
programma deelnemen. Het beoogt een bijdrage te leveren 
aan de versterking van de pluralistische democratische 
procedures en gewoonten en van rechtsregels, met het 
oog op de ondersteuning van het algemene economische 
en politieke hervormingsproces. 
49 
Het Democratie-Programma streeft er met name naar de 
activiteiten en inspanningen van niet-gouvernementele 
organisaties te ondersteunen. 
Het Democratie-Programma ontving in 1994 zowel van 
Phare als van Tacis middelen ten belope van 10 miljoen 
ECU en wordt door Phare en Tacis gemeenschappelijk 
beheerd. Elke twee jaar wordt een uitnodiging tot het 
indienen van voorstellen gedaan, om activiteiten vast te 
stellen die door het programma kunnen worden gesteund. 
Verdere gegevens over het Demokratie-Programma zijn in 
dit verslag opgenomen onder het hoofdstuk 
"Ontwikkelingen in Programmatechnieken en -kwesties". Het LIEN-Programma van Phare en Tacis 
Dit programma ondersteunt niet-gouvernementele 
organisaties die werkzaam zijn in de sociale sector en 
bevordert hun activiteiten ter ondersteuning van 
achtergestelde bevolkingsgroepen, zodat de bevolking van 
de armste gebieden zelf de verantwoordelijkheid op zich 
leert nemen voor het reilen en zeilen van hun 
gemeenschap. Het programma wordt gemeenschappelijk 
door Phare en Tacis beheerd. De financiële steun voor dit 
programma bedroeg in 1994 in totaal 4 miljoen ECU. 
Naar aanleiding van dit programma zijn in 1994 
12 projecten opgestart. Met deze projecten werd onder 
andere een revalidatiecentrum voor lichamelijk en geestelijk 
gehandicapte kinderen opgericht, de biologisch-
dynamische landbouw bevorderd en een preventie- en 
onderwijsprogramma betreffende Aids opgezet. 
50 
Toekomstperspectieven 
Het overgangsproces in de landen van de voormalige 
Sovjet-Unie vordert gestaag. Aangezien het een dynamisch 
proces is, moet Tacis zich flexibel opstellen en erop toezien 
dat de steun die het biedt ook daadwerkelijk beantwoordt 
aan de behoeften van de partnerlanden. 
Daarom heeft het bestuur van Tacis in 1994 een aantal 
gebieden aangegeven waarop veranderingen kunnen 
worden aangebracht. Op die manier kan Tacis op de 
veranderende behoeften van zijn partners inspelen en kan 
de ervaring worden aangewend die de afgelopen vier jaar 
met de uitvoering van het Programma is opgedaan. 
Een van die gebieden behelst het opstellen van een 
financieel meerjarenplan. Eerder in dit verslag is reeds 
aandacht besteed aan de problemen die de jaarlijkse 
budgettaire toewijzingen momenteel met zich meebrengen. 
Door een zekere mate van continuïteit in de financiering te 
waarborgen, kan de huidige meerjarenprogrammering 
doelmatiger verlopen en Tacis zijn efficiëntie globaal 
verbeteren. 
Verder is het noodzakelijk steun te verlenen aan de 
ontwikkeling van kleine ondernemingen, die een belangrijke 
sector vormen. In 1994 heeft Tacis voor de Russische 
Federatie een joint-ventureprogramma opgezet, dat 
gebaseerd is op het door het Phare-Programma in 
Centraal- en Oost-Europa met succes uitgevoerde JOPP-
programma (Joint Venture Opportunities Phare 
Programma). In tegenstelling tot Phare bood het Tacis-
initiatief echter niet de mogelijkheid van financiering door 
middel van aandelen. Mocht het Tacis-initiatief evenwel 
succesvol blijken, dan is het verstrekken van 
aandelenkapitaal voor joint-ventures een mogelijkheid die 
overwogen kan worden. Evenzo is het een optie beperkte investeringssteun aan 
grensoverschrijdende plannen te verstrekken door 
bepaalde kleine infrastructuurprojecten te financieren. 
Dergelijke bijstand wordt alleen gegeven als de follow-
upactiviteiten ten behoeve van Tacis-projecten 
ondersteund worden. 
Daarnaast heeft het bestuur van Tacis onderzocht op welke 
grondslag de Programma-middelen per sector worden 
toegewezen. Daaruit is naar voren gekomen dat deze 
specificatie naar sector nog wel zinvol is, maar dat 
sommige kwesties - te weten milieu en het bevorderen van 
de deelname van vrouwen aan het economisch en sociaal 
leven - in relatie tot alle sectoren moeten worden bekeken, 
terwijl nucleaire veiligheid juist meer aandacht moet krijgen. 
Tot de veranderingen die in het Programma in overweging 
kunnen genomen worden behoort ook de verhoogde steun 
aan economische en politieke samenwerking tussen meer 
landen. Dit is met name van belang gezien het feit dat de 
Tacis-partnerlanden hebben besloten hun economische 
betrekkingen met het oog op de duurzame ontwikkeling 
opnieuw aan te halen. 
Verder is het van belang te benadrukken dat men, om in 
aanmerking te komen voor steun van Tacis de 
democratische beginselen, de mensenrechten en de 
economische hervormingen dient te eerbiedigen. 
51 
Per sector toegewezen Tacis-fondsen 
In deze paragraaf wordt gespecificeerd hoe de per sector 
toegewezen Tacis-fondsen aan de verschillende landen zijn 
toegekend. 
Voor elke sector wordt de volgende informatie verstrekt: 
. een overzicht van de totale fondsen die per jaar zijn 
toegewezen 
• een overzicht van de totale toegewezen fondsen die 
aan de verschillende landen zijn toegekend. 
Nucleaire veiligheid en milieu 
Jaarlijks toegekende fondsen per land 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Armenië 0,3 0 0 0 0,3 
Azerbeidjan 0 0 0 0 0 
Baltische Staten 0 0 0 0 0 
Wit-Rusland 0 0 0 0 0 
Georgië 0 0 0 0 0 
Kazakstan 0 0 0 0 0 
Kyrgyzstan 0 0 0 0 0 
Moldavië 0 0 0 0 0 
Mongolië 0 0 0 0 0 
Russische Federatie 12,5 0 0 0 12,5 
Tajikistan 0 0 0 0 0 
Turkmenistan 0 0 0 0 0 
Oekraïne 3,6 0 0 20,5 24,1 
Oezbekistan 0 0 0 0 0 
Meer-landenprogramma's 36,6 80 100 67,5 284,1 
Andere 0 0 0 0 0 
Totaal 53 80 100 88 321 
52 
Herstructurering van staatsondernemingen en ontwikkeling van 
de privé-sector 
Jaarlijks toegekende fondsen per land 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Armenië 0,7 3,54 2,3 0 6,54 
Azerbeidjan 0 2,6 0 1,9 4,5 
Baltische Staten 0 0 0 0 0 
Wit-Rusland 0,3 7,52 4 5 16,82 
Georgië 0 3,5 0 3,6 7,1 
Kazakstan 0 6,55 6,3 6,3 19,15 
Kyrgyzstan 0 0,82 0 0 0,82 
Moldavië 0 1,73 0 1,45 3,18 
Mongolië 0 0 0 2,56 2,56 
Russische Federatie 27,2 28,1 54,5 43,4 153,2 
Tajikistan 0 0 0 0 0 
Turkmenistan 0 0,6 0 1,8 2,4 
Oekraïne 1,7 16,8 12,36 4,3 35,16 
Oezbekistan 0 2,26 0 3,35 5,61 
Meer-landenprogramma's 7,6 4 15 5 31,6 
Andere 0 0 0 0 0 
Totaal 37,5 78,02 94,46 78,66 288,64 
Hervorming van openbaar bestuur, sociale voorzieningen en 
onderwijs 
Jaarlijks toegekende fondsen per land 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Armenië 0 1,5 1,8 0 3,3 
Azerbeidjan 0 3 0 1,8 4,8 
Baltische Staten 0 0 0 0 0 
Wit-Rusland 0,7 1 0 0 1,7 
Georgië 1,2 1,25 0 1,8 4,25 
Kazakstan 4,9 1,4 3,15 1,8 11,25 
Kyrgyzstan 0 0 2,6 0 2,6 
Moldavië 0,2 2 0 1,9 4,1 
Mongolië 0 0 0 3,8 3,8 
Russische Federatie 45,8 24,57 36 18,85 125,22 
Tajikistan 0 0 0 11 
Turkmenistan 0 1,05 0 1,8 2,85 
Oekraïne 4,7 3 7,36 4 19,06 
Oezbekistan 0 3,51 0 6,8 10,31 
Meer-landenprogramma's 45,5 0 21 20 86,5 
Andere 0 0 0 0 0 
Totaal 103 42,28 71,91 63,55 280,74 
53 
Landbouw 
Jaarlijks toegekende fondsen per land 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Armenië 0 1,66 0 0 1,66 
Azerbeidjan 0 2,5 0 0 2,5 
Baltische Staten 5,95 - - - 5,95 
Wit-Rusland 1,7 2,51 2 0 6,21 
Georgië 2,8 1,5 0 1,8 6,1 
Kazakstan 2,2 3,05 3,15 3,15 11,55 
Kyrgyzstan 0 2,71 4 0 6,71 
Moldavië 1 2,27 0 4,7 7,97 
Mongolië - - - 0 0 
Russische Federatie 49,7 21,47 12,5 16,3 99,97 
Tajikistan 0 0 0 1,68 1,68 
Turkmenistan 1 3,65 0 3,6 8,25 
Oekraïne 7,6 12,31 10,54 5 35,45 
Oezbekistan 0,8 3,05 0 3,35 7,2 
Meer-landenprogramma's 7,2 3,8 0 2 13 
Andere 0 0 0 0 0 
Totaal 79,95 60,48 32,19 41,58 214,2 
Energie 
Jaarlijks toegekende fondsen per land 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Armenië 0,5 0 4,1 0 4,6 
Azerbeidjan 0 0 0 3,6 3,6 
Baltische Staten 3 0 0 0 3 
Wit-Rusland 4,5 1,9 0 0 6,4 
Georgië 0,5 0 0 0 0,5 
Kazakstan 0,7 3,2 0 0 3,9 
Kyrgyzstan 0,7 0 2,4 0 3,1 
Moldavië 0 2 0 0,6 2,6 
Mongolië 0 0 0 11 
Russische Federatie 41,3 16 21,1 19,5 97,9 
Tajikistan 0 0 0 11 
Turkmenistan 0 10 0 1 
Oekraïne 6,4 8,08 5,4 15 34,88 
Oezbekistan 0,4 5,28 0 0 5,68 
Meer-landenprogramma's 7 1,5 5 3 16,5 
Andere 0 0 0 0 0 
Totaal 65 38,96 38 43,7 185,66 
54 
Transport 
Jaarlijks toegekende fondsen per land 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Armenië 0 0 0 0 0 
Azerbeidjan 0 0 0 0 0 
Baltische Staten 4 0 0 0 4 
Wit-Rusland 2,24 1 2 1,3 6,54 
Georgië 0,73 0 0 0 0,73 
Kazakstan 0 0 0 0 0 
Kyrgyzstan 0 0 0 0 0 
Moldavië 0 0 0 0,6 0,6 
Mongolië 0 0 0 0 0 
Russische Federatie 32,64 15,93 13,55 13,9 76,02 
Tajikistan 0 0 0 0 0 
Turkmenistan 0 0 0 0 0 
Oekraïne 4,9 7,26 3,22 0 15,38 
Oezbekistan 0,29 1,68 0 0 1,97 
Meer-landenprogramma's 5 9 15 7 36 
Andere 0 0 0 0 0 
Totaal 49,8 34,87 33,77 22,8 141,24 
Beleidsadviezen 
Jaarlijks toegekende fondsen per land 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Armenië 
Azerbeidjan 
Baltische Staten 
Wit-Rusland 
Georgië 
Kazakstan 
Kyrgyzstan 
Moldavië 
Mongolië 
Russische Federatie 
Tajikistan 
Turkmenistan 
Oekraïne 
Oezbekistan 
Meer-landenprogramma's 
Andere 
Totaal 2,85 
4,4 
0 
0,7 
2,75 
6,4 
5,7 
1 
0 
0 
0 
2,5 
0 
3 
8,5 
0 
37,8 16 0 
0 
0 
o 
o 
1,63 
0 
0 
0 
18,95 
0 
0 
0 
0 
20,5 
0 
41,08 2,85 
4,4 
0 
0,7 
2,75 
8,03 
5,7 
1 
0 
26,95 
0 
2,5 
0 
3 
37 
0 
94,88 
55 
Telecommunicatie 
Jaarlijks toegekende fondsen per land 1991 1992 1993 1994 Totaal 
Armenië 
Azerbeidjan 
Baltische Staten 
Wit-Rusland 
Georgië 
Kazakstan 
Kyrgyzstan 
Moldavië 
Mongolië 
Russische Federatie 
Tajikistan 
Turkmenistan 
Oekraïne 
Oezbekistan 
Meer-landenprogramma's 
Andere 0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
4,93 
0 
0 
0,83 
0 
1 
0 0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
5,1 
0 
0 
0,55 
0 
0 
0 0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
4,1 
0 
0 
0 
0 
0 
0 0 
0 
0 
0 
o 
o 
o 
o 
o 
14,13 
0 
0 
1,38 
0 
1 
0 
Totaal 6,76 5,65 4,1 16,51 
Overige sectoren 
Jaarlijks toegekende fondsen per land 1991 1992 1993 1994 
Totaal 8,25 39,4 80,11 86,21 
* Met inbegrip van Multidisciplinaire en Humanitaire Hulp 
56 Totaal 
Armenië 2,05 0 8,8 0 10,85 
Azerbeidjan 0 0 8 0,7 8,7 
Baltische Staten 0 0 0 0 0 
Wit-Rusland 0 0 1 0,7 1,7 
Georgië 0 0 6 0,8 6,8 
Kazakstan 0 0 1,4 1,12 2,52 
Kyrgyzstan 0 0 10 1 
Moldavië 0 0 0 0,75 0,75 
Mongolië 0 0 0 0,64 0,64 
Russische Federatie 0 0 10 15 25 
Tajikistan 0 0 0 0,32 0,32 
Turkmenistan 0 0 0 0,8 0,8 
Oekraïne 0 0 3,82 1,7 5,52 
Oezbekistan 0 0 0 1,5 1,5 
Meer-landenprogramma's 6,2 39,4 40,09 62,18 147,87 
Andere 0 0 0 0 0 
213,97 
De financiële prestaties van Tacis 
Als maatstaf voor de financiële prestaties van het Tacis-
Programma kunnen de volgende indicatoren worden 
aangehouden: 
• het aantal toewijzingen in verhouding tot de begroting 
. het contractueel vastgelegde bedrag 
. het aantal uitbetalingen in verhouding tot de begroting 
voor uitbetalingen zoals die aan het begin van het jaar is 
vastgesteld 
. het uitbetaalde bedrag 
. cumulatieve contracten als percentage van cumulatieve 
toewijzingen, en cumulatieve uitbetalingen als percent­
age van cumulatieve contracten. 
Toewijzingen uit de Tacis-begroting 
Het Tacis-Programma is er van meet af aan in geslaagd 
een zeer hoog percentage van zijn jaarlijkse begroting toe 
te wijzen. Gemiddeld is 99,8% van de begroting tijdens zijn 
vierjarig bestaan toegewezen. Fig.1 - Toegekende, contractueel vastgelegde en 
uitbetaalde fondsen voor de periode 1991- 1994 
(in miljoen ECU) 
1991 1992 1993 
Toekenningen Contracten Betalingen 1994 
Het contractueel vastgelegde bedrag 
Het aantal contractueel vastgelegde Tacis-fondsen is in 
1994 spectaculair gestegen. In dat jaar werden bijna 
evenveel fondsen contractueel vastgelegd als in de vorige 
drie jaar tezamen. In 1994 werd 514,7 miljoen ECU 
contractueel vastgelegd, terwijl van 1991 tot en met 1993 
in totaal 557,2 miljoen ECU werd vastgelegd (zie fig. 1 -2). Fig 2 - Toegekende, contractueel vastgelegde en 
uitbetaalde cumulatieve fondsen voor de periode 
1991-1994 (in miljoen ECU) 
O) 
co I 
1991 1991-1992 1991-1993 1991-1994 
I Toekenningen • Contracten Betalingen 
57 
Tacis heeft in de loop van 1994 ongeveer 1300 contracten 
gesloten. In de regel worden contracten inzake diensten 
van meer dan 300.000 ECU via vertrouwelijke 
aanbestedingsprocedures gegund. De aanbestede 
contracten vertegenwoordigen gemiddeld een waarde van 
1,3 miljoen ECU. In figuur 3 is aangegeven op welk 
begrotingsjaar de in 1994 afgesloten contracten betrekking 
hebben. 
Uitbetalingen in verhouding tot de begroting 
Aan het begin van elk jaar stelt het Tacis-Programma de 
begroting vast voor de uitbetalingen die gedurende dat jaar 
zullen worden verricht. Over 1994 heeft Tacis 100% 
uitbetaald van het oorspronkelijk begrote bedrag van 
300,3 miljoen ECU. Fig 3 - Per kalenderjaar afgesloten contracten 
(in miljoen ECU) 
472,1 469,7 
70,2 
Begroting1991 Begroting1992 Begroting1993 Begroting1994 
99,6% 86,9% 51,5% 14,9% 
per 31.12.94 gecontracteerd in % 
gecontracteerd 1991 
gecontracteerd 1992 
• gecontracteerd 1993 
• gecontracteerd 1994 
• Nog niet contractueel vastgelegd 
Financieringsprocedure 
De Tacis-programmering kent drie stappen die de 
jaarlijkse begroting, goedgekeurd door het Europese 
Parlement het startsein voor de uitvoering van de 
projecten en de uitbetaling van de fondsen. 
Tacis heeft een procedure voor het financieel beheer 
ontworpen, die deze stappen doorloopt vanaf het 
moment waarop uitvoerige programma's (Actie­
programma's) worden opgezet tot de eventuele 
uitbetaling van fondsen voor de uitvoering van een 
afzonderlijk project. 
Toekenning - De toekenning van fondsen geschiedt op 
grond van financieringsvoorstellen voor actie­
programma's. Zodra een financieringsvoorstel een 
positief advies van het Tacis-Comité krijgt, worden de 
desbetreffende fondsen door de Commissie 
toegewezen. Tacis moet zijn volledige jaarlijkse 
begroting toegekend in het kalenderjaar waarop de 
begroting van toepassing is. Geld dat niet is toetgekend, 
wordt ingetrokken. Contracten afsluiten - De feitelijke uitvoering van de 
projecten wordt gestart na afsluiting van de contracten 
voor de uitvoering van de goedgekeurde projecten die in 
de Tacis-Actieprogramma's zijn opgenomen. Zodra de 
aanbestedings- of onderhandelingsprocedures met 
succes zijn afgerond en het contract is afgesloten, 
worden de desbetreffende fondsen beschouwd als 
zijnde contractueel vastgelegd. 
Tacis heeft in 1994 ongeveer 1.300 contracten 
afgesloten. In de regel worden contracten inzake 
diensten van meer dan 300.000 ECU via vertrouwelijke 
aanbestedingsprocedures gegund. Gemiddeld is met 
een contract een bedrag van ongeveer 400.000 ECU 
gemoeid. 
Uitbetaling - Dit is de laatste stap in de financierings­
procedure. Uitbetaling vindt plaats gedurende de gehele 
looptijd van het project, wat meer dan drie jaar in beslag 
kan nemen. 
Tacis heeft in 1994 ongeveer 2.700 uitbetalingen verricht. 
58 
Uitbetaald bedrag 
Het Tacis-Programma heeft zijn uitbetalingen in 1994 flink 
opgevoerd. Er werd in totaal 300,3 miljoen ECU uitbetaald, 
41% meer dan hetgeen over de drie voorgaande jaren 
tezamen werd uitbetaald (in de jaren 1991 tot en met 1993 
bedroegen de uitbetalingen in totaal 212,8 miljoen ECU). In 
figuur 4 is aangegeven op welk begrotingsjaar de 
uitbetalingen over 1994 betrekking hebben. Fig 4- Betalingen in elk begrotingsjaar 
(in miljoen ECU) 
472,1 469,7 
418,6 
396,5 
58 
15.6 9,4 
Begroting1991 Begroting1992 Begroting1993 Begroting1994 
67,8% 38,5% 15,6% 2% 
per 31.12.94 betaald in % 
betaald in 1991 betaald in 1992 • betaald in 1993 
• betaald in 1994 D Nog niet uitbetaald 
Cumulatieve contracten als percentage van 
cumulatieve toewijzingen en cumulatieve 
uitbetalingen als percentage van cumulatieve 
contracten 
Gedurende de tenuitvoerlegging van het Programma zijn 
beide getalsverhoudingen aanzienlijk verbeterd (zie fig.5). In 
1991 werd slechts 1,3% van de toegewezen fondsen 
contractueel vastgelegd en werd 7,5% van de contractueel 
vastgelegde fondsen uitbetaald. Eind 1994 lagen deze 
percentages op respectievelijk 61 en 47,9. Fig 5 - Cumulatieve contracten en betalingen 
1991-1994 
1991 1992 1993 1994 
Cumulatieve contracten 
als percentage van 1,3% 
cumulatieve toekenningen 
Cumulatieve betalingen 
als percentage van 
cumulatieve contracten 7,5% 25,6% 
15,6% 43,3% 
38,2% 61,0% 
47,9% 
59 
Lijst van de in 1994 belangrijkste 
afgesloten contracten1 
Armenië 
Regeringsadviezen ECU 
Privatiseringsstrategie ECU 
Voorlichting over irrigatie en 
dienstverlening aan landbouwers 
Energiebesparingsstrategie 
Bestu ursadviezen 
Overdracht van know-how voor 
beleggingsmaatschappijen en 
investeringsfondsen ECU 
Hervorming van het sociale 
zekerheidsstelsel 
Beleidsadviezen 
Azerbeidzjan 
Privatiseringsstrategie ECU 
Versterking van het openbaar bestuur ECU 
Bijstand aan commerciële en 
familieboerderijen ECU 
Privatisering van de 
voedseldistributiesector ECU 
Ontwikkeling van de Kaspische 
scheepvaartmaatschappij ECU 
Institutionele ondersteuning ECU 
Energie-adviesgroep ECU 
Opvangcentrum voor vluchtelingen ECU 
Adviezen en dienstverlening 
aan managers ECU 
Georgië 
Hervorming en opleiding van de ambtenarij ECU 
Privatiseringsstrategie ECU 
Managementopleidingen ECU 
Parlementair onderzoekscentrum ECU 
Uitstippelen van het energiebeleid ECU 
Energievoorziening door aardolie ECU 
Kazakhstan 500.000 
950.000 
ECU 1.659.000 
ECU 1.100.000 
ECU 1.245.000 
900.000 
ECU 1.799.000 
ECU 500.000 
Adviezen aan de regering inzake 
de energiesector 
Technische bijstand aan het 
Ministerie van Onderwijs 
Oprichting van een energiecentrum 
Centrum voor managementopleidingen 
in de energiesector 
Bijstand aan het staatscomité voor 
het beheer van staatseigendommen 
en beleggingsfondsen ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 1.400.000 
2.977.000 
653.000 
1.391.000 
618.000 
600.000 
1.500.000 
7.604.000 
1.200.000 
1.800.000 
1.200.000 
843.000 
935.000 
500.000 
5.580.000 
1.400.000 
677.000 
1.234.000 
885.000 
1.493.000 Bankadviesdiensten ECU 1.800.000 
Beleidsvorming en landbouwstatistieken ECU 800.000 
Begeleiding van kleine en middelgrote 
ondernemingen ECU 1.665.000 
Verbetering en reorganisatie van 
de produktie en het onderhoud van 
landbouw- en landbouwindustrie­
machines en -installaties ECU 1.080.000 
Particuliere landbouwers in Akmola ECU 2.070.000 
Kyrgzstan 
Onderricht in het Engels en Duits ECU 813.000 
Hervorming en opleiding van de ambtenarij ECU 998.000 
Energieadviesgroep ECU 1.405.000 
Hervorming van de sociale voorzieningen ECU 2.600.000 
Steun voor agrarische grondstoffen 
en diensten ECU 1.716.000 
Hulp aan de verbetering van de 
privé-veehouderijsector ECU 1.999.000 
Verbeteren van de energie-efficiëntie 
in gebouwen ECU 660.000 
Managementopleidingen in 
de energiesector ECU 995.000 
Hervorming van de sociale voorzieningen ECU 1.200.000 
Beleidsadviezen voor de regering ECU 750.000 
Institutionele ondersteuning ECU 672.000 
Moldavië 
Nationale Bank van Moldavië ECU 500.000 
Management opleiding ECU 958.000 
Uitvoering van de privatisering, fase 1 ECU 540.000 
Hulp aan kleine en middelgrote 
ondernemingen ECU 685.000 
Steun aan de ontwikkeling van 
de energiesector ECU 2.000.000 
Moldavische diensten voor 
arbeidsbemiddeling ECU 1.042.000 
Omschakeling van 6 bedrijven in 
radio-elektronica te Kisjinev ECU 1.043.000 
Oekraïne 
Verbetering van termijnbewaking ECU 990.000 
Terugdringen van de verliezen in 
het voedseldistributienet ECU 2.799.000 
Coördinatie-Eenheid Kiev ECU 1.147.000 
Analyse van de telecommunicatiesector ECU 830.000 
Algemene energiebesparingsstrategie ECU 1.015.000 
Overgang van de steenkoolindustrie 
naar een markteconomie ECU 660.000 
Energieprijzen en -tarieven ECU 503.000 
1 Contracten van minder dan 500.000 ECU worden hier niet vermeld. 
Een project kan uit verschillende contracten bestaan, en een contract 
ook meer dan één project behelzen. 
60 
Leveren van reserve-onderdelen voor 
de kerncentrales in Oekraïne 
Hulp ter plaatse aan Zuid-Oekraïne, 
fase 1 - nucleaire veiligheid 
Technische bijstand ter plaatse 
voor Rovno 
Stabilisatie van bestaande "sarcofaag" -
Tsjernobyl unit 4 
Overdracht van westerse methoden 
en gebruiken aan Oekraïense nucleaire 
veiligheidsautoriteiten 
Agentschap voor het waarborgen van 
de nucleaire veiligheid - Smolensk 
Uitvoering van grootscheepse 
privatisering 
Privatisering en herstructurering in 
de regio van Zaporozjje 
Opleidingen voor de Oshadnj-bank 
Herstructurering van de Bank 
van Oekraïne 
Beleidsvorming en -opleiding 
Verbeteren van de steun aan 
landbouwbedrijven in Zaporozjje 
Project ter verbetering van de 
graanopslag 
Demonstratieproject voor de 
groenten- en fruitsector 
Aanleg van twee vezeloptische kabels 
Bijstand ter plaatse voor de 
kerncentrales van Zaporozjje 
Agentschap voor het waarborgen van 
de nucleaire veiligheid - Oekraïne 
en Zaporozjje 
Experimenteel agrarisch-industrieel 
voedselnet in de regio van L'vov -
Oekraïne 
Verwerking van groente en vlees 
Adviezen inzake de arbeidsmarkt 
Verbetering van het transport in 
het Zwarte Zeegebied 
Bankadviesdienst van de EG 
Opleidingen in belastingadministratie 
Bewaken van voedselprojecten 
Beheer van radioactieve afvalstoffen -
Tsjernobyl 
Oekraïne en Kazakhstan 
Hulp aan kleine en middelgrote 
ondernemingen 
Oezbekistan 
Ontwikkeling van het midden-
en kleinbedrijf ECU 1.649.000 
ECU 2.123.000 
ECU 1.820.000 
ECU 2.992.000 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 2.010.000 
22.000.000 
2.998.000 
900.000 
944.000 
660.000 
5.400.000 
1.789.000 
916.000 
1.665.000 
549.000 
553.000 
ECU 7.447.000 
ECU 3.148.000 
ECU 3.203.000 
ECU 1.385.000 
ECU 1.484.000 
ECU 1.600.000 
ECU 1.006.000 
ECU 912.000 
995.000 
ECU 1.197.000 
ECU 1.700.000 Beleidsadviezen aan de regering 
Opleidingen voor projectbeheer 
Diensten voor arbeidsbemiddeling 
Ondersteunende diensten voor 
particuliere landbouwers 
Adviezen aan de regering inzake 
de olie-industrie 
Steun voor het bureau voor de 
ontwikkeling van marktvaàrdigheden 
Adviezen aan de regering inzake de 
olie-industrie ECU 2.000.000 
ECU 2.358.000 
ECU 1.152.000 
ECU 2.781.000 
ECU 1.000.000 
ECU 3.599.000 
ECU 943.000 
Oezbekistan, Turkmenistan en Kyrgyzstan 
Technische bijstand voor de privatisering ECU 740.000 
Russische Federatie 
Ondernemingen na de 
privatisering - regio Oeral 
Certificatie van olie-installaties in 
Jekatarinaburg - regio Oeral 
Hulp aan diensten voor 
arbeidsbemiddeling - regio Oeral 
Voorbeelden voor het beheren van 
pas geprivatiseerde 
landbouwbedrijven - regio Oeral 
Adviezen aan de Russische Federatie 
op het gebied van olie en gas 
Bistro-programma 
Programma voor bedrijfsopleidingen -
Voronezj 
Informatiesysteem voor de voedsel-
en landbouwsector- Samara 
Beperken van naoogstverliezen -
Samara 
Ontwikkeling van het menselijk 
potentieel - oblast Samara 
Hulp aan het voedselvoorzieningsnet -
Moskou 
Didactisch materiaal voor het regionale 
opleidingscentrum - Moskou 
Hulp aan de ontwikkeling van 
het privé-transport - Moskou 
Herstructurering van banken te 
Moskou en Samara 
Opleiden van managers in de 
Russische textielindustrie 
Omschakeling en ontwikkeling 
van het bedrijfsleven - Voronezj 
Privatisering van de houtverwerkende 
industrie - Moskou 
Hulp aan Russische ondernemingen 
en managers bij hun onderhandelingen 
met buitenlandse partners ECU 9.000.000 
ECU 2.500.000 
ECU 2.498.000 
ECU 2.799.000 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 907.000 
3.000.000 
1.350.000 
2.175.000 
1.610.000 
1.330.000 
2.282.000 
1.400.000 
950.000 
700.000 
523.000 
750.000 
1.860.000 
ECU 1.100.000 
61 
Adviezen aan de industrie in 
de regio van Moskou ECU 
Adviezen aan de regionale 
autoriteiten te Moskou ECU 
Hulp aan de modernisering van 
raffinaderijen en krachtcentrales in 
Kirisji - Rusland 
Steun aan het comité in St. Petersburg 
belast met staatshotels ECU 
Geïntegreerd landbouwproject - Tyumen ECU 
Opleidingen in bedrijfsbeheer - Tyumen ECU 
Energiebesparingen voor Tyumenergo ECU 
Nucleaire veiligheid ter plaatse, 
Kola - fase II 
Analyse van Russische documentatie 
over WER-kerncentrales met het oog 
op de verbetering van de veiligheid ECU 
Hulp ter plaatse, fase 2 Beloyarsk ECU 
Hulp ter plaatse, fase 2 kerncentrale 
van Balakova ECU 
Hulp ter plaatse, fase 2 kerncentrale 
van Smolensk ECU 
Hulp ter plaatse voor projectbeheer 
in de kerncentrale te St. Petersburg ECU 
Agentschap voor het waarborgen van 
de nucleaire veiligheid, Rusland ECU 
Reserve-onderdelen voor 
energiebeheersing ECU 
Overdracht van westerse methoden 
en gewoonten naar Russische nucleaire 
veiligheidsautoriteiten ECU 
Vakbonden in een markteconomie -
Moskou ECU 
Beleidsadviezen aan Rusland over 
de Algemene Overeenkomst inzake 
Tarieven en Handel ECU 
Hulp aan het privatiseringscentrum -
Russische Federatie ECU 
Hulp aan het privatiseringscentrum -
Russische Federatie ECU 
Comité voor het beheer van 
staatseigendommen -
Russische Federatie ECU 
Evaluatie van en hulp aan de 
Russische staalindustrie -
Russische Federatie ECU 
Interne opleiding voor de Centrale 
Bank - Russische Federatie ECU 
Hulp aan het Russische 
investeringsprogramma -
Russische Federatie ECU 
Technische bijstand voor de ontwikkeling 
van een netwerk van kleine en middelgrote 
ondernemingen - Russische Federatie ECU 2.299.000 
799.000 
ECU 1.346.000 
746.000 
2.842.000 
2.888.000 
992.000 
ECU 2.398.000 
771.000 
571.000 
946.000 
2.354.000 
945.000 
638.000 
617.000 
3.092.000 
500.000 
926.000 
4.116.000 
1.597.000 
4.200.000 
1.956.000 
1.500.000 
729.000 
3.440.000 ECU 5.100.000 
ECU 
ECU 
ECU 4.184.100 
762.000 
1.970.000 
ECU 2.760.000 Opbouw van instanties en capaciteiten 
voor de kleine en middelgrote 
ondernemingen - Russische Federatie ECU 886.000 
Herstructurering van het bedrijf Sojoez -
Russische Federatie ECU 920.000 
Opzetten van een particulier 
pensioenfonds - Russische Federatie ECU 1.500.000 
Opleiden in economie en handel 
aan middelbare scholen en technische 
en algemene universiteiten in Rusland 
Beheer van wetenschap en technologie 
in de Russische markteconomie -
Russische Federatie 
Kadaster - Russische Federatie 
Uitbreiding van de capaciteit van 
olie-installaties - Russische Federatie 
Ontwikkeling van het groot- en 
detailhandelsnet op voedselgebied -
West-Siberië 
Ontwikkeling van agrarische 
afzetgroepen - West-Siberië ECU 2.652.000 
Coördinatie-Eenheid - Moskou ECU 799.000 
Groenten- en fruitpakhuis - Samara ECU 1.709.000 
Agrarisch-industrieel 
levensmiddelencomplex - Moskou ECU 779.000 
Landbouwbank - St. Petersburg ECU 1.492.000 
Bijdrage aan de herstructurering 
van een groot- en detailhandelsnetwerk 
voor de voedseldistributie -
St. Petersburg ECU 501.000 
Omschakelen van de ondernemingen 
Lomo en Svetlana (St. Petersburg) op 
de produktie van optische installaties 
voor niet-militaire doeleinden ECU 673.000 
Opleidingen en steun in de 
banksector - St. Petersburg ECU 3.086.000 
Valorisatie van olie- en gasstromen en 
doelmatige olie- en gasproduktie -
Tyumen ECU 2.987.000 
Versterking van de regionale 
werkgelegenheid - West-Siberië ECU 2.183.000 
Joint-ventureprogramma ECU 3.000.000 
Hulp aan het openbaar bestuur -
West-Siberië ECU 2.418.000 
Russische Federatie en Oekraïne 
Kantooruitrusting en automatisering 
van het staatscomité voor het toezicht 
op straling en nucleaire veiligheid 
in Rusland (GAN) en Oekraïne (SCRNS) ECU 1.348.000 
62 
Turkmenistan 
Energieadviesgroep ECU 
Technische bijstand voor opleidingen 
op landbouw- en voedselgebied ECU 
Beleidsadviezen aan de regering ECU 
Opleiding van ambtenaren ECU 
Adviezen aan het ministerie van Landbouw ECU 
Verbetering van de tarweproduktie ECU 
Adviezen en diensten op 
bestuurlijk gebied ECU 
Bijstandsteam voor kleine en 
middelgrote ondernemingen ECU 
Wit-Rusland 
Versterken van de werkgelegenheid -
Wit-Rusland ECU 
Geïntegreerd programma voor 
voedselproduktie en -distributie ECU 
Algemene energiestrategie ECU 
Opleidingen voor ondernemers ECU 
Adviesgroep voor ondernemingen ECU 
Steun voor een langdurige 
financieringscapaciteit ECU 
Steun voor produkt-, marktinformatie 
en landbouw ECU 
Ontwikkeling van experimentele 
voorlichtingsdiensten ECU 
Steun voor het met waardepapieren 
uitgevoerde privatiseringsprogramma ECU 
Versterken van de werkgelegenheid ECU 
Omschakeling naar telecommunicatie ECU 
Controle en evaluatie van 
energieprojecten ECU 
Wit-Rusland en Oekraïne 
Opzetten van het detectiesysteem 3 
Meer-landen 
Levering van douane-installaties 
Controle en evaluatie van het 
programma 1991 ECU 
Beheer van de gas- en oliepijpleiding ECU 
EBTRA (EU-Bureau voor Bankopleidingen) ECU 
Seminarieprogramma ECU 
Technische bijstand ter plaatse 
aan Rovno, fase 2 ECU 
Levering van installaties - nucleaire 
veiligheid ECU 
Bijstand ter plaatse aan Kalinin, 
fase 2 - nucleaire veiligheid ECU 1.000.000 
1.847.000 
1.500.000 
942.000 
3.680.000 
1.494.000 
900.000 
900.000 
600.000 
2.505.000 
828.000 
577.000 
706.000 
898.000 
952.000 
830.000 
614.000 
775.000 
1.259.000 
1.599.000 
ECU 2.174.000 
ECU 2.300.000 
604.000 
1.500.000 
2.750.000 
1.000.000 
2.400.000 
12.052.000 
1.626.000 Voorbereiding op de ontmanteling van 
units 1 en 3 van de kerncentrale van 
Tsjernobyl 
Opleidingen op het gebied van 
telecommunicatie 
Projecten van het Internationale 
Wetenschaps- en Technologie 
Centrum voor de eerste helft van 1994 
Multifunctionele simulator -
nucleaire veiligheid 
Regionaal risicodragend fonds, 
projectmanager - Smolensk (EBWO) 
Herstructurering van Incar in verband 
met privatisering 
Juridische adviezen 
Beleidsadviezen 
Bijstand ter plaatse aan Rovno, fase 2 
Europese Opleidingsstichting (Tempus) 
Tempus - Programma 
Tempus - Programma 
Beleids- en juridische adviezen 
Detectiesysteem - nucleaire veiligheid 
Lokaal computernetwerk -
nucleaire veiligheid 
Insluiting - nucleaire veiligheid 
Controle van de voedselhulp 
Meer-landen beleidsadviezen, 
behalve voor Oezbekistan, Kyrgyzstan, 
Armenië, Moldavië en Turkmenistan 
Fonds voor kleine en middelgrote 
ondernemingen deel 1 (EBWO) 
Rovno-installatie - nucleaire veiligheid 
Controle en evaluatie 
Technische bijstand voor de financiële 
dienstensector 
Managementdiensten voor 
samenwerking op economisch 
gebied (ACE) 
Managementdiensten voor 
samenwerking op economisch 
gebied (ACE) 
Europees netwerk voor dienstverlening 
door leidinggevenden 
(360 missies naar GOS-landen) 
Bezoeken in het kader van het 
Programma aan de Kamers van 
Koophandel 
Herstructurering van Perm Motors 
en Incar (EBWO) 
Kadercontracten voor financiële 
instellingen van Tacis 
Investeringsadvies voor het regionale 
risicodragende fonds van de Oeral ECU 1.431.000 
ECU 986.000 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 
ECU 978.000 
ECU 774.000 
ECU 600.000 
614.000 
1.000.000 
4.000.000 
1.600.000 
14.865.000 
6.200.000 
834.000 
6.500.000 
1.637.000 
ECU 547.000 
ECU 2.000.000 
ECU 1.700.000 
ECU 1.000.000 
ECU 825.000 
ECU 2.000.000 
ECU 711.000 
835.000 
ECU 1.080.000 
920.000 
ECU 4.000.000 
ECU 500.000 
ECU 891.000 
ECU 950.000 
ECU 1.000.000 
63 
Kredietlijn van Wit-Rusland - technische Overige 
samenwerking met deelnemende banken ECU 997.000 
Beheer van de Coördinatie-Eenheden 
in Azerbeidzjan, Armenië, Georgië 
en Moldavië ECU 1.875.000 
Beheer van de Coördinatie-Eenheden 
in Centraal-Azië ECU 1.999.000 Programma voor voedselhulp aan 
de Kaukasische Republieken ECU 650.000 
Milieueffectrapport voor de Zwarte Zee ECU 734.000 
Ontwikkeling van WER 440-
kerncentrale; levering van 
multifunctionele simulators ECU 3.998.000 
Detacheringsprogramma ECU 1.900.000 
Taakgroep financiële structuur ECU 3.249.000 
Milieuhulpdienst van Tacis ECU 1.054.000 
64 

ISSN 0254-1513 • Com (95) 349 def. • DOCUMENTEN . NL • Catalogusnummer: CB-CO-95-376-NL-C 
ISBN 92-77-91782-2 • Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen L-2985 Luxemburg 
Europese Commissie • Tacis informatiebureau • Directoraat-generaal voor Buitenlandse betrekkingen: 
Europa en de Nieuwe Onafhankelijke Staten, Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, Externe dienst (DG IA) 
Adres bureau Aartenstraat 88 1/06 Rue d'Arlon B-1040 Bruasel Tel (+32-2) 295 25 85 / 296 60 66 / 296 10 70 Dutch