1.Inleiding

De Europese economie is aan het aansterken in een veranderende beleidscontext. De groei neemt toe, en overtreft de verwachtingen, de werkloosheid daalt, de investeringen herstellen zich en de overheidsfinanciën worden gezonder. De economie is de voorbije 18 kwartalen zowel in de EU als in de eurozone gestaag gegroeid; die groei maakt deel uit van een herstel dat zich nu in alle lidstaten doorzet. De werkgelegenheid stijgt, met een recordaantal van 235,4 miljoen mensen dat aan de slag was in het tweede kwartaal van 2017. Er zijn in de EU 8 miljoen extra banen gecreëerd – 5,5 miljoen daarvan in de eurozone – sinds het aantreden van de huidige Commissie. De werkloosheid bedraagt 7,5 % in de EU en 8,9 % in de eurozone, het laagste niveau sinds respectievelijk negen en acht jaar. Ook de langdurige werkloosheid en de jeugdwerkloosheid dalen. De overheidsfinanciën zijn aanzienlijk gezonder geworden en de investeringen herstellen zich. Structureel beleid heeft, in combinatie met een ondersteunend macro-economisch beleid, aan deze positieve ontwikkelingen bijgedragen.

Dit is voor de EU een uitgelezen kans om de duurzame economische en sociale convergentie nieuw leven in te blazen. Hoewel alle lidstaten een positieve groei laten optekenen, bevinden zij zich op uiteenlopende punten in hun economische cyclus en op verschillende niveaus ten opzichte van de output en de werkgelegenheid van vóór de crisis. Er zijn nog altijd 18,9 miljoen werklozen, de investeringen blijven nog steeds te laag, de loongroei is zwak, de arbeidsmarkt blijft slap en de kerninflatie zal volgens de voorspellingen laag blijven. In sommige lidstaten blijft het hoge schuldniveau een rem op de groei. Er is ruimte om het verdere herstel te ondersteunen, met name door structurele hervormingen die de voorwaarden scheppen om investeringen te bevorderen en reële loongroei te creëren ter ondersteuning van de binnenlandse vraag, en voor ondersteuning van de interne en externe herbalancering van de eurozone.

De inspanningen om de aan de gang zijnde hervormingen uit te voeren, moeten worden voortgezet. Tegelijkertijd zijn verdere structurele hervormingen nodig om de Europese economie stabieler, inclusiever, productiever en weerbaarder te maken. De Europese economieën en maatschappijen moeten minder kwetsbaar en schokbestendiger worden en ze moeten beter gewapend zijn om zich aan te passen aan en te profiteren van structurele veranderingen op lange termijn. Om dat te bereiken, moet het economische, financiële en budgettaire beleid macro-economische stabiliteit garanderen en de blootstelling aan externe of in het binnenland ontstane schokken tot een minimum beperken. Efficiënte en flexibele product-, arbeids- en kapitaalmarkten zijn een middel om ervoor te zorgen dat de middelen op de meest productieve wijze worden gebruikt. Een grotere productiviteit hangt samen met investeringen, innovatie, onderwijs en gekwalificeerde werknemers. Mensen moeten gestimuleerd worden om hun hele loopbaan kansen te benutten en moeten kunnen vertrouwen op goede sociale vangnetten wanneer ze die nodig hebben. Uiterlijk medio 2018 moeten de lidstaten passende maatregelen hebben genomen om de aanbeveling van de Raad met als titel "Bijscholingstrajecten: nieuwe mogelijkheden voor volwassenen" uit te voeren, in overeenstemming met de verbintenissen die zij bij de goedkeuring ervan in december 2016 zijn aangegaan.

In het begrotingsbeleid moet een passend evenwicht worden betracht tussen het verzekeren van houdbare overheidsfinanciën, met name het verminderen van de schuldquote wanneer die te hoog is, en het ondersteunen van het economisch herstel. Lage financieringskosten kunnen overheden stimuleren om kwalitatieve investeringsprogramma's vooruit te financieren. Het terugdringen van de hoge schuldenlast en het herstellen van begrotingsbuffers moet een prioriteit blijven. Overheden moeten de houdbaarheid van hun openbare financiën verbeteren, in het bijzonder als hun schuldquote hoog is. Het sluiten van fiscale achterpoortjes of beter gerichte uitgaven kunnen hiertoe bijdragen. Het blijft van cruciaal belang om de kwaliteit van de samenstelling van de overheidsfinanciën te verbeteren.

De economische crisis heeft aangetoond dat het belangrijk is de architectuur van de Economische en Monetaire Unie in het belang van de hele EU te verbeteren en te voltooien. Tijdens de crisis is heel wat gedaan, zoals het instellen van het Europees Begrotingscomité en het oprichten van nationale comités voor de productiviteit. Er blijven echter lacunes bestaan, zoals beschreven in de discussienota van de Commissie over de verdieping van de economische en monetaire Unie. De Commissie zal in december 2017 een breed pakket maatregelen voorstellen dat is ontworpen om de EMU veerkrachtiger, democratischer en efficiënter te maken.

In deze jaarlijkse groeianalyse worden de economische en sociale prioriteiten voor de Europese Unie en haar lidstaten voor het komende jaar bepaald. De "heilzame driehoek" van het bevorderen van investeringen, het voortzetten van structurele hervormingen en het voeren van een verantwoord begrotingsbeleid levert resultaten op. Deze aanpak moet worden voortgezet, rekening houdend met de verschillende fasen van de economische cyclus waarin de lidstaten zich bevinden. Structurele hervormingen die tot doel hebben de arbeidsmarkt en het sociale beleid te verbeteren, moeten ervoor zorgen dat werknemers de nodige vaardigheden kunnen verwerven en moeten gelijke kansen op de arbeidsmarkt, eerlijke arbeidsomstandigheden, een hogere arbeidsproductiviteit ter ondersteuning van de loongroei, evenals houdbare en toereikende socialezekerheidsstelsels bevorderen. De Europese pijler van sociale rechten, die onlangs tijdens de sociale top van Göteborg werd goedgekeurd met een gezamenlijke afkondiging van de EU-instellingen, moet als kompas worden gebruikt. Doelgerichte en eerlijke belasting- en uitkeringsstelsels en efficiënte moderne overheidsdiensten, waar mogelijk ondersteund door e-overheidsstructuren, spelen een centrale rol bij het creëren van een evenwichtige en alomvattende beleidsmix en moeten prioriteit krijgen.

Het beleidsadvies in deze jaarlijkse groeianalyse is gebaseerd op een breed scala aan bijdragen. Het is opgesteld in nauw overleg met overheidsinstanties en sociale partners. Het bouwt voort op de toespraak van 2017 van voorzitter Juncker over de Staat van de Unie, de Europese pijler van sociale rechten, het witboek over de toekomst van Europa en de vijf daaropvolgende discussienota's. Er is rekening gehouden met besprekingen met het Europees Parlement, de Raad, andere EU-instellingen, nationale parlementen en sociale partners. De jaarlijkse groeianalyse gaat vergezeld van een aanbeveling voor een aanbeveling van de Raad over het economisch beleid van de eurozone , het waarschuwingsmechanismeverslag, een mededeling over de door de lidstaten van de eurozone ingediende ontwerpbegrotingsplannen, een voorstel voor de wijziging van de werkgelegenheidsrichtsnoeren om de consistentie met de Europese pijler van sociale rechten te waarborgen en het ontwerp van het gezamenlijk verslag over de werkgelegenheid .

De Europese pijler van sociale rechten Op 17 november 2017 hebben het Europees Parlement, de Raad en de Commissie de Europese pijler van sociale rechten goedgekeurd in een afkondiging die tijdens de sociale top voor eerlijke banen en groei werd ondertekend. De pijler bevat twintig grondbeginselen en belangrijke rechten inzake gelijke kansen en toegang tot de arbeidsmarkt, eerlijke arbeidsvoorwaarden en sociale bescherming en inclusie. De Europese pijler van sociale rechten vormt de uitdrukking van de beginselen en rechten die essentieel zijn voor billijke en goed functionerende arbeidsmarkten en socialezekerheidsstelsels in het Europa van de 21e eeuw. De pijler is ontworpen als een kompas voor hernieuwde convergentie dat tot doel heeft tot betere levensomstandigheden en arbeidsvoorwaarden te komen. Hij put daarvoor rechtstreeks inspiratie uit de overvloed aan goede praktijken die in Europa beschikbaar is, en bouwt voort op een sterk rechtscorpus op het niveau van de EU en op internationaal niveau. De beginselen en doelstellingen van de Europese pijler van sociale rechten zullen dienen als referentiepunt voor de verdere uitvoering van het Europees semester voor beleidscoördinatie. Deze zijn al opgenomen in het ontwerp van het gezamenlijke verslag over de werkgelegenheid en het voorstel voor nieuwe werkgelegenheidsrichtsnoeren die bij deze jaarlijkse groeianalyse zijn gevoegd. De Commissie wil hier werk van maken in de analyse die in de komende landverslagen zal worden opgenomen en bij de voorbereiding van de landspecifieke aanbevelingen in de cyclus van het Europees semester 2018.

2.Bevorderen van investeringen om het herstel te ondersteunen en de groei op lange termijn te verhogen

De binnenlandse vraag profiteert van de opleving van de investeringen en de betere consumptieomstandigheden. Het toegenomen economische optimisme bij burgers en ondernemingen wijst erop dat het herstel een stevigere basis heeft. Samen met de daling van de werkloosheid ondersteunt de betere financiële situatie van de huishoudens de groei van de consumptie. Er zijn echter bijkomende maatregelen nodig om investeringen mogelijk te maken en de toekomstige economische output te verhogen, in het bijzonder door de nadruk te leggen op duurzame projecten met economische voordelen op de langere termijn.