VERSLAG

over de jaarrekening van de Europese gemeenschappelijke onderneming voor ITER en de ontwikkeling van fusie-energie betreffende het begrotingsjaar 2016, vergezeld van het antwoord van de gemeenschappelijke onderneming

(2017/C 426/05)

INHOUD

INLEIDING

Oprichting van de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy

De Europese gemeenschappelijke onderneming voor ITER en de ontwikkeling van fusie-energie (1) (Gemeenschappelijke Onderneming F4E) werd in maart 2007 (2) opgericht voor een periode van 35 jaar. Hoewel de belangrijkste fusiefaciliteiten in Cadarache in Frankrijk ontwikkeld zouden worden, is de gemeenschappelijke onderneming gevestigd te Barcelona.

Bestuursstructuur

De bestuursstructuur van de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy omvat de raad van bestuur, de directeur en andere organen. De raad van bestuur is verantwoordelijk voor het toezicht op de gemeenschappelijke onderneming bij de verwezenlijking van haar doelstellingen. De directeur is belast met het dagelijks beheer van de gemeenschappelijke onderneming.

Doelstellingen

Middelen

In 2016 bedroeg de betalingsbegroting van de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy 720 miljoen euro (2015: 586 miljoen euro) en de begroting voor vastleggingen bedroeg 459 miljoen euro (2015: 467,9 miljoen euro) (3) . Op 31 december 2016 had de gemeenschappelijke onderneming 415 personeelsleden in dienst (2015: 383) (4) .

Ten aanzien van de uitgaven onderzoeken wij betalingsverrichtingen wanneer de uitgaven zijn gedaan, geboekt en goedgekeurd. Dit onderzoek betreft alle soorten betalingen (inclusief die voor de verwerving van activa) behalve voorschotten op het moment dat deze worden gedaan. Voorschotbetalingen worden onderzocht wanneer de ontvanger van de middelen het passende gebruik ervan aantoont en de gemeenschappelijke onderneming dit bewijs accepteert door het afwikkelen van de voorschotbetaling in hetzelfde jaar of later.

Een controle houdt in dat procedures worden uitgevoerd om controle-informatie te verkrijgen over de bedragen en mededelingen in de rekeningen en over de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. De selectie van de procedures is afhankelijk van het oordeel van de controleur, dat een inschatting omvat van de risico’s op afwijkingen van materieel belang in de rekeningen en op niet-conformiteit van materieel belang van de onderliggende verrichtingen met vereisten uit de wet- en regelgeving van de Europese Unie, hetzij door fraude, hetzij door fouten. Bij deze risico-inschatting wordt gekeken naar de internebeheersingsmaatregelen met betrekking tot de opstelling en getrouwe weergave van de rekeningen en naar de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen, om controleprocedures op te zetten die onder de gegeven omstandigheden adequaat zijn, maar niet om een oordeel uit te spreken over de doeltreffendheid van de internebeheersingsmaatregelen. Een controle houdt tevens een beoordeling in van de geschiktheid van de gehanteerde grondslagen voor de financiële verslaglegging en van de redelijkheid van de door de leiding gemaakte boekhoudkundige schattingen, evenals een beoordeling van de algehele presentatie van de rekeningen.

Onze doelstellingen bestaan erin, redelijke zekerheid te verkrijgen over de vraag of de rekeningen van de Gemeenschappelijke Onderneming geen afwijkingen van materieel belang vertonen en of de onderliggende verrichtingen wettig en regelmatig zijn, alsmede op basis van onze controle het Europees Parlement en de Raad of andere betrokken kwijtingsautoriteiten een betrouwbaarheidsverklaring te verschaffen over de betrouwbaarheid van de rekeningen en de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. Redelijke zekerheid is een hoge mate van zekerheid, maar geen garantie dat bij een controle een bestaande materiële afwijking of niet-conformiteit altijd zal worden opgespoord. Deze kan voortkomen uit fraude of fouten en wordt van materieel belang geacht indien hiervan, afzonderlijk of geaggregeerd, redelijkerwijs zou kunnen worden verwacht dat deze een invloed heeft op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze rekeningen nemen.

Bij het voorbereiden van de rekeningen is de leiding verantwoordelijk voor het beoordelen van het vermogen van de Gemeenschappelijke Onderneming om haar activiteiten voort te zetten, voor het in voorkomend geval melden van kwesties die verband houden met de bedrijfscontinuïteit en voor het hanteren van het continuïteitsbeginsel.

Overeenkomstig de artikelen 310-325 van het VWEU en het financieel reglement van de Gemeenschappelijke Onderneming is de leiding verantwoordelijk voor het opstellen en weergeven van de rekeningen op basis van de internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de overheidssector, alsmede voor de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. Deze verantwoordelijkheid omvat het ontwerpen, invoeren en in stand houden van internebeheersingsmaatregelen die relevant zijn voor het opmaken en getrouw weergeven van financiële staten die geen afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten bevatten. De leiding dient er ook voor te zorgen dat de in de financiële staten weergegeven activiteiten, financiële verrichtingen en informatie in overeenstemming zijn met de voorschriften waar ze onder vallen. De leiding van de Gemeenschappelijke Onderneming draagt uiteindelijk de verantwoordelijkheid voor de wettigheid en regelmatigheid van de verrichtingen die ten grondslag liggen aan de rekeningen.

Op 29 maart 2017 heeft het Verenigd Koninkrijk de Europese Raad in kennis gesteld van zijn besluit om zich terug te trekken uit de EU en Euratom. Er zal worden onderhandeld over een akkoord over de voorwaarden voor zijn terugtrekking. Dit kan een aanzienlijk effect hebben op de toekomstige activiteiten van de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy en het ITER-project.

Hoewel in het nieuwe basisscenario geen rekening wordt gehouden met onvoorziene omstandigheden, heeft de Commissie in haar mededeling voorgesteld dat een speelruimte van maximaal 24 maanden wat betreft het tijdschema en van 10-20 % wat betreft het budget passend zou zijn (16) . Daarnaast omvatten de maatregelen die zijn genomen om onder het begrotingsmaximum van 6,6 miljard te blijven de uitstel van de aanschaf en de installatie van alle onderdelen die niet essentieel zijn voor Eerste Plasma. Hoewel er positieve stappen zijn genomen om het beheer en de controle van de bouwfase van het ITER-project te verbeteren, blijft er een risico bestaan van nieuwe kostenverhogingen en vertragingen bij de uitvoering van het project ten opzichte van het nieuwe voorgestelde basisscenario.

In juni 2017 publiceerde de Commissie een mededeling over de bijdrage van de EU aan het hervormde ITER-project (14) waarin zij namens Euratom het Europees Parlement om steun vraagt en de Raad van de EU verzoekt haar een mandaat te geven voor de goedkeuring van het nieuwe basisscenario (15) .

Uit de resultaten, die in december 2016 aan de raad van bestuur van de gemeenschappelijke onderneming werden gepresenteerd, bleek een verwachte financieringsbehoefte van 5,4 miljard euro voor de constructiefase na 2020 (een toename van 82 % in vergelijking met de goedgekeurde begroting van 6,6 miljard euro). Het bedrag van 6,6 miljard euro dat in 2010 door de Europese Raad werd vastgesteld, geldt nu als plafond voor de uitgaven van de gemeenschappelijke onderneming tot 2020.

In het nieuwe schema dat is goedgekeurd door de ITER-raad staat een vierfasenaanpak beschreven waarin december 2025 de eindtermijn is voor het bereiken van de eerste strategische mijlpaal van de projectconstructiefase („Eerste Plasma”) en december 2035 de geschatte voltooiingsdatum is voor de gehele constructiefase; dit is een vertraging van 15 jaar vergeleken met het oorspronkelijke basisscenario. Het doel van de nieuwe gefaseerde aanpak is om de projectuitvoering beter af te stemmen op de prioriteiten en de beperkingen van alle ITER IO-leden.

In november 2016 nam de ITER-raad (9) een nieuw ITER-basisscenario aan (reikwijdte, schema en kosten). Het gehele projectschema (10) werd door alle ITER-leden (11) aangenomen en de totale projectkosten werden ad referendum aangenomen, wat betekent dat elk lid toestemming nodig had voor de projectkosten via hun eigen rijksbegrotingsproces.

Zonder iets af te doen aan de eerdergenoemde oordelen, willen wij de aandacht vestigen op het volgende. In de op 7 juli 2010 aangenomen conclusies van de Europese Raad (7) werd een bedrag van 6,6 miljard euro goedgekeurd (waarde van 2008) voor de bijdrage van de gemeenschappelijke onderneming aan de ITER-bouwfase van het project, die volgens de oorspronkelijke planning in 2020 zou zijn afgerond. In dit bedrag was niet de door de Europese Commissie in 2010 voorgestelde 663 miljoen euro voor eventuele onvoorziene omstandigheden inbegrepen (8) .

Naar ons oordeel geven de rekeningen van de gemeenschappelijke onderneming over het op 31 december 2016 afgesloten jaar op alle materiële punten een getrouw beeld van de financiële situatie van de gemeenschappelijke onderneming per 31 december 2016, van de resultaten van haar verrichtingen en kasstromen en van de veranderingen van de nettoactiva in het op die datum afgesloten jaar, overeenkomstig haar financieel reglement en de door de rekenplichtige van de Commissie vastgestelde boekhoudregels. Deze zijn gebaseerd op internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de overheidssector.

de jaarrekening van de gemeenschappelijke onderneming, die bestaat uit de financiële staten (5) en de verslagen over de uitvoering van de begroting (6) betreffende het per 31 december 2016 afgesloten begrotingsjaar, en

BUDGETTAIR EN FINANCIEEL BEHEER

Uitvoering van de begroting 2016

INTERNEBEHEERSINGSMAATREGELEN

Monitoring van operationele aanbestedingsovereenkomsten en subsidies

In september 2016 voltooide de dienst Interne Audit (DIA) van de Commissie een controle van de toepassing van aanbestedingsregelingen. In reactie op de daaruit voortvloeiende aanbevelingen voert de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy momenteel een actieplan uit. De DIA heeft ook follow-up gegeven aan zijn controle van het contractbeheer en heeft geconcludeerd dat de gemeenschappelijke onderneming alle betreffende aanbevelingen op de juiste wijze heeft uitgevoerd.

In 2016 gaf de Interne auditcapaciteit (IAC) van de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy follow-up aan haar controle van de aanbesteding op het gebied van gebouwen van ITER. De IAC erkende het belangrijke werk dat de gemeenschappelijke onderneming heeft verricht op het gebied van het formaliseren en ontwerpen van het proces, de richtsnoeren, regels en instrumenten met betrekking tot aanbestedingsactiviteiten. De IAC heeft ook zes verdere aanbevelingen voor verbeteringen in de procedures gedaan.

Een restfoutenpercentage voor subsidiebetalingen is niet berekend, omdat deze betalingen een klein deel uitmaken van het budget van de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy (21) en vanwege het kleine aantal controles achteraf dat is uitgevoerd (22) . In 2016 startte het Uitvoerend Agentschap onderzoek een controle achteraf bij een begunstigde namens de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy. De gemeenschappelijke onderneming heeft de nodige maatregelen getroffen om fouten te verbeteren die in controles in voorgaande jaren zijn geïdentificeerd.

Fraudebestrijdingsstrategie

In juni 2015 heeft de raad van bestuur van de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy een fraudebestrijdingsstrategie en een bijbehorend actieplan vastgesteld. De meeste acties werden in 2016 uitgevoerd. De gemeenschappelijke onderneming heeft echter nog geen specifiek instrument waarmee gemakkelijker toezicht gehouden kan worden op haar acties in verband met aanbestedingsprocedures, in het bijzonder die op het gebied van risicobeoordeling en de evaluatie-, onderhandelings- en toekenningsfases van de procedures.

(1) Internationale thermonucleaire experimentele reactor.

(2) Beschikking 2007/198/Euratom van de Raad van 27 maart 2007 tot oprichting van de Europese gemeenschappelijke onderneming voor ITER en de ontwikkeling van fusie-energie en tot toekenning van gunsten daaraan (PB L 90 van 30.3.2007, blz. 58) gewijzigd bij Besluit 2013/791/Euratom van de Raad van 13 december 2013 (PB L 349 van 21.12.2013, blz. 100) en Besluit (Euratom) 2015/224 van de Raad van 10 februari 2015 (PB L 37 van 13.2.2015, blz. 8).

(3) Tweede wijziging van de begroting die is aangenomen door de raad van bestuur in december 2016.

(4) Meer informatie over de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy en haar activiteiten is te vinden op haar website: http://www.fusionforenergy.europa.eu

(5) De financiële staten omvatten de balans en de staat van de financiële resultaten, het kasstroomoverzicht en het mutatieoverzicht van de nettoactiva, alsook een overzicht van de belangrijkste grondslagen voor financiële verslaglegging en andere toelichtingen.

(6) De verslagen over de uitvoering van de begroting omvatten de verslagen die een samenvatting zijn van alle begrotingsverrichtingen en de bijbehorende toelichtingen.

(7) Conclusie van de Raad van 7 juli 2010 (ref. 11902/10) over de status van ITER.

(8) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad van 4 mei 2010„ITER: stand van zaken en mogelijke verdere maatregelen” (COM(2010) 226 definitief).

(9) 19e ITER-raad op 16-17 november 2016. De ITER-raad is het bestuursorgaan van ITER IO.

(10) De ITER-raad evalueerde het volledige, bijgewerkte constructieschema van het project naar Eerste Plasma (2025) en tot de operatie Deuterium Tritium (2035), zoals voorgesteld door ITER IO.

(11) De Volksrepubliek China, de Republiek India, Japan, de Republiek Korea, de Russische Federatie, de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Unie.

(12) Verwacht wordt dat de operationele fase van het ITER-project tot 2037 duurt.

(13) Zoals aangegeven in de vijfde jaarlijkse beoordeling door een onafhankelijke beoordelingsgroep (31 oktober 2016) en in het verslag van het hoofd projectmanagement van de Gemeenschappelijke Onderneming Fusion for Energy van december 2016.

(14) COM(2017)319 final van 14.6.2017 (vergezeld van het werkdocument van de diensten van de Commissie SWD(2017) 232 final van 14.6.2017).

(15) De Euratom-bijdrage doet geen afbreuk aan de voorstellen van de Commissie, het resultaat van de onderhandelingen over de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit Euratom en het meerjarig financieel kader na 2020.

(16) COM(2017)319 final van 14.6.2017 (vergezeld van het werkdocument van de diensten van de Commissie SWD(2017) 232 final van 14.6.2017), hoofdstuk 5, „ITER: de weg vooruit”.

(17) Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 298 van 26.10.2012, blz. 1).

(18) De veranderingen ten opzichte van de goedgekeurde definitieve begroting 2016 houden vooral verband met 15 miljoen euro in toegewezen ontvangsten uit het reservefonds van ITER, 13,5 miljoen euro voor overgedragen vastleggingen uit voorgaande jaren en 0,5 miljoen euro voor terugvorderingen van te hoge betalingen voor operationele contracten.

(19) De veranderingen ten opzichte van de goedgekeurde definitieve begroting 2016 houden vooral verband met betalingen uit het reservefonds van ITER ter hoogte van 4 miljoen euro.

(20) De controles omvatten verschillende uitvoeringsaspecten, waaronder het kwaliteitsplan, eventuele gevallen van niet-conformiteit met een bepaald vereiste, de controle van aankopen en het beheer van de onderaanneming, het beheer van documenten en gegevens, het beheer van wijzigingen en afwijkingen, het kwaliteitscontroleplan voor civiele werken, het gedetailleerde projectschema, het contractrisicobeheer en het kwaliteitscontroleplan voor technische werkzaamheden. In de 29 controles in 2016 werden 47 situaties van niet-naleving van de kwaliteitsborgingsvoorschriften en 202 terreinen waar verbetering mogelijk is, geïdentificeerd.

(21) Sinds de oprichting tot eind 2016 heeft de gemeenschappelijke onderneming 150 subsidies met een totaalwaarde van 81 miljoen euro verstrekt. De gemeenschappelijke onderneming verstrekte zes subsidies voor een totaalbedrag van 5 miljoen euro in 2016.

(22) Zes gecontroleerde begunstigden en een gecontroleerd totaalbedrag van 6 miljoen euro, wat neerkomt op 8 % van het totaalaantal begunstigden en 7 % van het totaalaantal ondertekende subsidieovereenkomsten sinds de oprichting van GO Fusion for Energy.

Naar aanleiding van contacten tussen de GO Fusion for Energy en de Spaanse overheid werd op 10 maart 2015 een formeel aanbod gedaan aan de gemeenschappelijke onderneming. In december 2015 informeerde het gastland de raad van bestuur van de GO Fusion for Energy dat de besprekingen op ministerieel niveau over formalisering van het aanbod van 10 maart 2015 nog steeds niet waren afgerond en bood het in plaats daarvan aan onderhandelingen te starten met de eigenaar van het gebouw waar de GO Fusion for Energy momenteel is gevestigd om dit het permanent hoofdkwartier van de gemeenschappelijke onderneming te maken. Ten tijde van de controle (april 2016) werd dit nieuwe voorstel nog door de gemeenschappelijke onderneming onderzocht.

Volgens de gastheerschapsovereenkomst die op 28 juni 2007 werd ondertekend met het Koninkrijk Spanje had de permanente kantoorruimte in juni 2010 beschikbaar moeten zijn gesteld aan de gemeenschappelijke onderneming.

Ten tijde van de controle (april 2016) had de GO Fusion for Energy de meeste bepalingen in het besluit van de raad van bestuur van 27 juni 2013 uitgevoerd, hoewel er vijf nog niet volledig waren uitgevoerd en er drie nog hangende waren.

Op 2 december 2015 wijzigde de raad van bestuur van de GO Fusion for Energy ten slotte haar financieel reglement en de uitvoeringsvoorschriften om deze af te stemmen op het nieuwe financieel kader van de EU. In februari 2016 gaf de Europese Commissie een positief oordeel af over de wijzigingen die de GO Fusion for Energy in haar financieel reglement had opgenomen, maar vroeg zij de gemeenschappelijke onderneming enkele bepalingen verder te ontwikkelen in haar uitvoeringsvoorschriften met betrekking tot specifieke afwijkingen van het Financieel Reglement van de EU en de financiële kaderregeling die van toepassing is op de in artikel 208 bedoelde organen.

45 % van de 84 in 2015 uitgeschreven operationele aanbestedingsprocedures bestond uit procedures van gunning via onderhandelingen (58 % in 2014). Hoewel de gemeenschappelijke onderneming het percentage procedures van gunning via onderhandelingen in 2015 had verlaagd, moeten er inspanningen geleverd worden om het concurrerend karakter van haar operationele aanbestedingsprocedures te versterken. Gemiddeld werd er voor subsidies slechts 1,4 aanvraag per oproep ontvangen.

Er wordt overleg gevoerd met ITER IO over het systeem dat informatie moet verschaffen over de mate waarin activiteiten worden uitgevoerd (Earned Value Management) om de verdeling van kredietmijlpalen gedurende de looptijd van een aankoopovereenkomst te verbeteren.

De GO Fusion for Energy werkt verder aan de ontwikkeling van een centraal en uniform systeem waarin alle operationele, financiële en budgettaire gegevens kunnen worden geïntegreerd en waarmee regelmatig toezicht op en controle van ramingen, kosten en afwijkingen mogelijk is. Op zijn vergadering van 8-9 juni 2015 keurde de raad van bestuur van de GO Fusion for Energy een voorstel van de directeur goed om binnen twee jaar een systeem voor enterprise resources planning (ERP) in te voeren.

In de toelichting bij de financiële staten, de tabel en de informatie onder rubriek 4.3.1.1. „Aanbestedingsregelingen voor ITER (ITER IO)” worden de tot nu toe gesloten aankoopovereenkomsten (kolom 3) weergegeven, alsmede de tot nu toe gecrediteerde overheidsopdrachten (kolom 4). De feitelijke voortgang van de lopende werkzaamheden wordt echter niet weergegeven in de tabel. In de jaarrekening van 2015 heeft de GO Fusion for Energy deze informatie aangevuld met een schatting van de voortgang van de lopende werkzaamheden waarbij rekening werd gehouden met het totale bedrag van de uitgaven van contracten die verband houden met aankoopovereenkomsten, en een grafiek die de bereikte mijlpalen bevat voor elke met ITER IO gesloten aankoopovereenkomst. Ondanks de schatting die in de rekeningen van 2015 is gepresenteerd, zijn verdere werkzaamheden nodig om nauwkeuriger informatie over de stand van zaken en de waarde van de tot nu toe door de gemeenschappelijke onderneming uitgevoerde activiteiten weer te geven.

ANTWOORD VAN DE GEMEENSCHAPPELIJKE ONDERNEMING

33. Sinds juli 2017 zijn vijf van de zes nieuwe IAC-aanbevelingen uitgevoerd. De lopende aanbeveling betreft het herdefiniëren van de rol van het panel voor interne toetsing. Naar verwachting zal dat in oktober 2017 zijn voltooid, aangezien deze actie deel uitmaakt van een breder project voor optimalisatie van de openbareaanbestedingsprocedures.

35. Op dit moment definieert de GO de vereisten voor parametrisering van het instrument waarmee zij systematisch informatie kan verzamelen in verband met fraudebestrijdingsindicatoren voor aanbestedingsprocedures. Dat instrument biedt haar personeel tevens de mogelijkheid extra informatie toe te voegen met rode vlaggen voor een aanbestedingsprocedure.

Follow-up van de opmerkingen van voorgaande jaren

2015 — Presentatie van de rekeningen

De EU gebruikt het ITER-krediet als systeem dat informatie verschaft over de mate waarin activiteiten worden uitgevoerd (Earned Value Management). De waarde van het bereikte krediet versus de geplande waarde is een maat voor de voortgang die de GO maakt met de voltooiing van het EU-aandeel van de aanbestedingen. Het kredietprofiel is bedoeld om de waarde weer te geven van het werk dat feitelijk is verricht in de diverse projectfasen (d.w.z. ontwerp, fabricage, levering, installatie).

De GO Fusion for Energy en ITER IO zijn overeengekomen dit profiel per aankoopovereenkomst (PA) opnieuw aan te passen om te waarborgen dat het toegekende kredietgewicht gedurende de looptijd van de PA steeds juist is en de realiteit zo dicht mogelijk benadert. Die veranderingen zijn al aangebracht voor enkele bestaande PA’s en zijn naar verwachting eind oktober 2017 afgerond.

2015 — Opmerkingen over essentiële controles van de toezicht- en controlesystemen van de gemeenschappelijke onderneming

Eerste paragraaf: In maart 2016 gaf de nieuwe directeur van de GO opdracht voor een onafhankelijk onderzoek naar de ontwikkeling van een concept voor een geïntegreerd functieoverschrijdend systeem voor commerciële en financiële controle. Het rapport van dit onderzoek verscheen half juni 2016 en de aanbevelingen in dit rapport zijn besproken en overgenomen.

DE GO werkt aan de invoering van een systeem voor projectcontrole, omdat daarmee op een minder ingewikkelde en voordeliger manier een grotere mate van integratie van de financiële gegevens van de GO mogelijk zou moeten zijn.

De GO heeft gekozen voor het Ecosys-systeem en de onderhandelingen met de leverancier bevinden zich in de afrondingsfase. Daarna start de GO een proeffase met het eerste kwartaal van 2018 als streefdatum voor volledige invoering.

Tweede paragraaf: De EU gebruikt het ITER-krediet als systeem dat informatie verschaft over de mate waarin activiteiten worden uitgevoerd (Earned Value Management). De waarde van het bereikte krediet versus de geplande waarde is een maat voor de voortgang die de GO maakt met de voltooiing van het EU-aandeel van de aanbestedingen. Het kredietprofiel is bedoeld om de waarde weer te geven van het werk dat feitelijk is verricht in de diverse projectfasen (d.w.z. ontwerp, fabricage, levering, installatie).

De GO Fusion for Energy en ITER IO zijn overeengekomen dit profiel per aankoopovereenkomst (PA) opnieuw aan te passen om te waarborgen dat het toegekende kredietgewicht gedurende de looptijd van de PA steeds juist is en de realiteit zo dicht mogelijk benadert. Die veranderingen zijn al aangebracht voor enkele bestaande PA’s en zijn naar verwachting eind oktober 2017 afgerond.

2015 — Operationele aanbesteding en subsidies

Ondanks hernieuwde communicatie- en verspreidingsinspanningen, met name in het kader van de integratie van het nieuwe financieel reglement, waren de cijfers voor procedures van gunning via onderhandelingen in 2016 vergelijkbaar met die in voorgaande jaren (49 % van het totaal, tegen 45 % in 2015 en 58 % in 2014). Hierbij zij opgemerkt dat het in de meeste gevallen ging om procedures van gunning via onderhandelingen met geringe waarde die onder de openbaarmakingsdrempel van de richtlijn en geheel in overeenstemming met het financieel reglement van de GO werden uitgevoerd.

Procedures van gunning via onderhandelingen met geringe waarde vertegenwoordigen ongeveer 40 % van het jaarlijkse aantal overeenkomsten van de GO (2016: 41 % van het aantal en 0,8 % van de waarde; 2015: 43 % van het aantal en 0,3 % van de waarde) maar slechts circa 1 % van de jaarlijkse begroting.

Door in deze gevallen voor procedures van gunning via onderhandelingen te kiezen (binnen de grenzen gesteld in het financieel reglement van de GO Fusion for Energy), wordt tegemoetgekomen aan de behoefte aan goed financieel beheer, omdat de GO interne middelen zo doeltreffender kan inzetten voor dure aankopen. Gelet hierop, is de GO van oordeel dat er geen actie nodig is om procedures van gunning via onderhandelingen van geringe waarde verder te beperken, omdat wordt voldaan aan de beginselen en bepalingen van het financieel reglement.

De overige procedures van gunning via onderhandelingen, doorgaans overeenkomsten met een hogere waarde, (gemiddeld 5 % van het totale aantal procedures) zijn illustratief voor de complexe, innovatieve context waarin de GO Fusion for Energy zich beweegt. De markt voor fusietechnologie wordt, vanwege haar aard, in veel gevallen gekenmerkt door zeer beperkte mededinging. Dit resulteert vaak in weinig concurrentie of (in extreme gevallen) een monopolie of zelfs geen deelname aan aanbestedingen.

Sinds 2012 heeft de GO Fusion for Energy haar verspreidingsinspanningen weliswaar opgevoerd maar de deelname is aldoor beperkt gebleven. De fundamentele oorzaak daarvan is naar haar mening niet een gebrek aan zichtbaarheid maar het sporadische karakter van haar aanbestedingen. De GO Fusion for Energy is tot de conclusie gekomen dat de aard van de activiteiten in verband met de reikwijdte van grote wetenschappelijke en technologische projecten zodanig is dat beperkte concurrentie helaas een gegeven is waarop één aanbestedende dienst slechts een bescheiden invloed kan hebben.

Die vaststelling heeft de GO er in 2016 toe gebracht de handen ineen te slaan met andere aanbestedende diensten die vergelijkbare projecten in Europa beheren en te maken hebben met hetzelfde gebrek aan mededinging, om samen op zoek te gaan naar mogelijke oplossingen. Om het effect van initiatieven voor meer mededinging en betrokkenheid in de sector te vergroten, heeft de GO het initiatief genomen voor een forum van vergelijkbare, innovatieve hightechprojecten in Europa (CERN, ESA, ESS, ESRF, ESO, …). Het forum biedt organisaties met soortgelijke projecten de mogelijkheid om via samenwerking op meer gecoördineerde, doeltreffende wijze naar oplossingen te zoeken. Het doel is de bevordering van een interne markt voor omvangrijke wetenschappelijke projecten, die immers stabieler en groter is, en daarmee beter in staat belangstelling te wekken onder bedrijven.

In februari 2018 krijgen de forumdeelnemers tijdens een door Denemarken te organiseren evenement voor het eerst de kans hun nieuwe samenwerking in praktijk te brengen.

2015 — Rechtskader

In overleg met de Europese Commissie (DG BUDG en DG ENER) heeft de gemeenschappelijke onderneming de gevraagde specifieke bepalingen opgesteld voor toevoeging aan de uitvoeringsvoorschriften bij haar financieel reglement in verband met vier afwijkingen van het Algemeen Financieel Reglement van de EU en de financiële kaderregeling die van toepassing is op de in artikel 208 bedoelde organen.

De wijziging van de uitvoeringsvoorschriften is op 4 juli 2017 aangenomen door de raad van bestuur van de gemeenschappelijke onderneming en is momenteel onderworpen aan het positief formeel advies van de Europese Commissie. Nadat dit positief advies is gegeven, treden de vier uitvoeringsvoorschriften op 1 augustus 2017 in werking.

2015 — Intellectuele-eigendomsrechten en industrieel beleid

Met betrekking tot de effectbeoordeling van het industrieel beleid is de GO voornemens gebruik te maken van de resultaten van de door de Europese Commissie in 2017 en 2018 uit te voeren beoordeling van de activiteiten van de GO Fusion for Energy (en het ITER-project als geheel).