COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 30.07.1996 
COM(96) 406 def. 
96/0216 (CNS) 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
BETREFFENDE 
GELIJKE KANSEN VOOR GEHANDICAPTEN 
Een nieuwe strategie van de Europese Gemeenschap inzake gehandicapten 
ONTWERP 
RESOLUTIE VAN DE RAAD EN VAN DE 
VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE 
LID-STATEN, IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN, 
BETREFFENDE 
GELIJKE KANSEN VOOR GEHANDICAPTEN 
(door de Commissie ingediend) 

INHOUD 
I. MEDEDELING VAN DE COMMISSIE BETREFFENDE GELIJKE KANSEN 
VOOR GEHANDICAPTEN 
Een nieuwe strategie van de Europese Gemeenschap inzake gehandicapten 
Samenvattende toelichting en beleidsconclusies 3 
1. Achtergronden: de obstakels voor gelijke kansen 5 
2. De nieuwe gelijke kansen-benadering 7 
3. Een kader voor het streven naar gelijke kansen 9 
4. Een strategie van de Europese Gemeenschap inzake gelijke 
kansen voor gehandicapten 10 
i) Politieke dialoog met de Lid-Staten 10 
ii) Sociale dialoog tussen werkgevers en vakbonden 11 
iii) Dialoog met ni et-gouvernementele 
organisaties (NGO's) 11 
iv) Mainstream ing: het formuleren van beleid 12 
v) Mainstreaming: de werkgelegen heidsstrategie 
van Essen 13 
vi) Mainstreaming: de informatie- en 
communicatietechnologie 13 
vii) Mainstreaming: de Structuurfondsen 14 
Conclusie 15 
Bijlage 
De evolutie van het beleid op communautair en breder internationaal niveau 16 
II. ONTWERPRESOLUTIE VAN DE RAAD EN VAN DE 
VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE 
LID-STATEN, IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN, 
BETREFFENDE GELIJKE KANSEN VOOR GEHANDICAPTEN 19 
I. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
BETREFFENDE 
GELIJKE KANSEN VOOR GEHANDICAPTEN 
Een nieuwe strategie van de Europese Gemeenschap inzake gehandicapten 
Samenvattende toelichting en beleidsconclusies 
1. Handicaps, in de zin van deze Mededeling, kunnen vele vormen aannemen: fysiek, 
sensorisch, geestelijk en intellectueel. Het aantal personen in de Europese Gemeenschap 
dat onder een of andere vorm van handicap lijdt, wordt geschat op ongeveer een tiende 
van de totale bevolking, dus momenteel ongeveer 37 miljoen mensen, waarvan ongeveer 
de helft in de werkende leeftijd. 
2. Onze samenleving is in veel opzichten ingericht voor een "gemiddelde" burger zonder 
handicaps, hetgeen betekent dat een groot aantal burgers geen gebruik kan maken van 
bepaalde mogelijkheden en rechten. 
- onderwijs: sommige jonge mensen hebben nog steeds problemen om tot het 
gewone onderwijs (met inbegrip van passende opleidingen van goede kwaliteit) 
toegelaten te worden; 
- werk: gehandicapten hebben twee tot drie maal zoveel kans werkloos te zijn en 
langer werkloos te blijven dan anderen; 
- mobiliteit en toegankelijkheid: veel vervoerssystemen en openbare gebouwen zijn 
nog steeds niet of moeilijk toegankelijk; 
huisvesting: passende of aanpasbare huisvesting is vaak schaars of onbetaalbaar, 
- sociale zekerheid: de bestaande stelsels bieden in het algemeen een minimale 
ondersteuning die vaak onvoldoende aan de doelstelling van het bevorderen van 
integratie gekoppeld is. 
3. Het traditionele overheidsbeleid, dat erop gericht is mensen met hun handicaps te leren 
leven, is onvoldoende gebleken. Veel aspecten zijn opnieuw overdacht. De oude 
benadering maakt nu plaats voor een sterkere nadruk op het identificeren en verwijderen 
van de verschillende obstakels voor gelijke kansen en volledige deelname op alle 
terreinen van het leven. Een andere organisatie van de samenleving kan de obstakels 
waarmee gehandicapten geconfronteerd worden in belangrijke mate of zelfs geheel 
wegnemen, In plaats van de beperktere doelstelling van aanpassing wordt nu integratie 
beschouwd als de juiste weg naar een actieve deelname aan de samenleving. De 
Algemene Vergadering van deVerenigde Naties heeft in 1993 deze nieuwe benadering 
vastgelegd in de Standard Rules on the Equalisation of Opportunities for People with 
Disabilities (Standaardregels van de Verenigde Naties voor het bieden van gelijke kansen 
aan gehandicapten). 
4. De hoofdverantwoordelijkheid voor actie op dit terrein berust bij de Lid-Staten. De 
nieuwe benadering wordt in alle Lid-Staten in praktijk gebracht, maar op verschillende 
manieren, op verschillende terreinen en in een verschillend tempo. De Conv.nissie stelt 
voor dat de Raad de nieuwe benadering officieel onderschrijft in een Resoluiie 
betreffende gelijke kansen, als een plechtige politieke toezegging van de Lid-Staten -
zowel collectief als individueel - te zullen streven naar gelijke kansen voor en non-
discriminatie van gehandicapten. 
5. Deze resolutie zal moeten dienen als een referentiekader voor de gestructureerde 
uitwisseling van nuttige informatie tussen de Lid-Staten, als een platform voor het 
stimuleren van het verduidelijken van gemeenschappelijke doelstellingen en voor het 
identificeren van succesvolle methoden, en als een gids voor de ontwikkeling en 
beoordeling van passende maatregelen op de respectievelijke actieterreinen van de Lid-
Staten en de Gemeenschap zelf. 
6. De Europese Gemeenschap bevordert al sinds vele jaren actief betere levens- en 
arbeidsomstandigheden voor gehandicapten. De Commissie meent dat ook in de toekomst 
ondersteuning op communautair niveau een aanzienlijke toegevoegde waarde kan hebben 
voor het proces van bezinning en actie zowel in als tussen de Lid-Staten. De Commissie 
stelt daarom voor om op basis van de resolutie een strategie voor concrete acties te 
ontwikkelen, die o.a. de volgende initiatieven zou kunnen omvatten: 
• Mainstreaming. Om een optimale integratie van thema's met betrekking tot 
gehandicapten in het algemene communautaire beleid en communautaire acties te 
verzekeren, zal de Commissie haar interdienstengroep gehandicapten een 
belangrijkere rol toekennen. 
• Samenwerking, Een werkgroep op hoog niveau van vertegenwoordigers van de 
Lid-Staten zal worden opgericht om de ontwikkeling van het beleid in de Lid-
Staten te volgen en informatie en ervaringen te verzamelen. 
• Aanmoediging van de activiteiten van ni et-gouvernementele organisaties fNGO'sY 
De Commisie wil de in de afgelopen jaren in het kader van HELIOS II 
ontwikkelde samenwerking consolideren en verwelkomt de oprichting van het 
nieuwe onafhankelijke Europese Gehandicaptenforum; zij is voornemens de 
contacten met de NGO's te intensiveren en hun activiteiten te stimuleren. 
• Werkgelegenheid. Bij de voorbereiding van het verslag aan de Europese Raad te 
Dublin, de volgende stap in het te Essen besloten proces, zal de Commissie 
initiatieven nemen ter versterking van beleid ter preventie van langdurige 
werkloosheid en terintegratie van gehandicapten in het arbeidsproces. In dit 
verband dient men te bedenken dat het hoofddoel van de Structuurfondsen, en met 
name van het Europees Sociaal Fonds, de bevordering van de werkgelegenheid is. 
• Informatie- en communicatietechnologieën flCTY De Commissie acht het van 
groot belang dat de mogelijkheden die de informatiemaatschappij biedt worden 
benut om gelijke kansen te bevorderen, met name door middel van de 
ontwikkeling van ICT, en zal daartoe een interne ad hoe-groep oprichten. 
• De Structuurfondsen. Er is een bedrag van 5,5 miljard ecu gereserveerd voor de 
bestrijding van uitsluiting in de periode 1994-1999. In het kader van de 
aanstaande evaluatie halverwege van de Structuurfondsen, zal de Commissie 
trachten na te gaan wat het effect en de reikwijdte zijn van de acties ten behoeve 
van gehandicapten. Een nieuwe reeks projecten in het kader van de 
communautaire initiatieven, waaronder HORIZON, zal tegen het einde van 1996 
gestart worden.. 
7. Het doel van deze Mededeling is een nieuwe impuls te geven aan de op rechten 
gebaseerde gelijke kansen-benadering van gehandicapten, zowel in de Lid-Staten als op 
communautair niveau. Onze gemeenschappelijke opgave is het (her)waarderen van en 
ruimte creëren voor menselijke verscheidenheid. In een Europa van de burger dat behalve 
aan efficiëntie ook waarde hecht aan gelijke kansen en een faire behandeling, is dit iets 
dat iedereen aangaat. 
Î. ACHTERGRONDEN: OBSTAKELS VOOR GELIJKE KANSEN 
8. Een van de tien burgers van de Europese Gemeenschap heeft een handicap. Hoewel 
er in de laatste jaren aanzienlijke vooruitgang is geboekt, is er nog steeds een aantal 
problemen dat de volledige deelname van gehandicapten in onze samenleving belemmert. 
Het bestaan van deze problemen is aangetoond en uitgebreid gedocumenteerd. NGO's 
hebben ter gelegenheid van de Europese Gehandicaptendag in december 1995 een 
bijzonder veelomvattend rapport met de titel "Invisible Citizens" gepubliceerd. Het 
Europees Parlement heeft bij verschillende gelegenheden gewezen op de moeilijke situatie 
waarin gehandicapten verkeren en op de discriminatie (en soms het geweld) waarvan zij 
in de gehele Unie het slachtoffer kunnen worden. In resolutie 83-580/93 van april 1993 
vroeg het Parlement de Commissie onder andere een forum op te zetten om 
geweldpleging tegen gehandicapten te onderzoeken en jaarlijkse rapporten op te stellen 
over de situatie van gehandicapten in de Lid-Staten. Het eerste van deze rapporten is 
begin Î996 gepubliceerd. Ook het Economisch en Sociaal Comité heeft de moeilijke 
situatie van gehandicapten besproken, en het Comité van de Regio's heeft verwezen naar 
de uitsluiting en discriminatie die gehandicapten ervaren. 
9. De voornaamste nog bestaande problemen - die per Lid-Staat aanzienlijk in omvang 
verschillen - zijn: 
• Onderwijs. Nog steeds wordt veel kinderen de toegang tot het gewone onderwijs 
ontzegd op grond van beperkte mobiliteit, zintuiglijke handicaps of communicatie-
en leermoeilijkheden, en omdat de verantwoordelijke instanties en personen zich 
niet bewust zijn van de mogelijkheden van deze kinderen. Nog veel te vaak 
worden gehandicapte kinderen gedurende hun schooltijd (en zelfs daarna) naar 
instellingen verwezen waar zij weliswaar speciale zorg ontvangen, maar geïsoleerd 
zijn en weinig of geen mogelijkheden tot normale sociale contacten en activiteiten 
hebben. 
• Werk. Volgens verschillende officiële schattingen hebben gehandicapten ten 
minste twee tot drie maal meer kans werkloos te zijn, en blijven zij dat ook 
langer, dan de rest van de werkende bevolking. Bovendien worden zij ook relatief 
zwaarder getroffen bij economische achteruitgang, en dragen zij dus meer dan 
anderen de kosten van perioden van economische onzekerheid en ontwrichting. 
Aangezien economische onafhankelijkheid een voorwaarde is om vele andere 
vrijheden te kunnen uitoefenen, heeft deze vorm van discriminatie ernstige 
gevolgen voor de levenskwaliteit van gehandicapten. 
Werkloosheid hangt niet noodzakelijk samen met een gebrek aan bekwaamheid 
of verdienste. Werkgevers en potentiële werkgevers hebben de neiging meer naar 
de handicap dan naar de bekwaamheden van de persoon in kwestie te kijken, en 
daardoor de voordelen van indienstneming voor hun bedrijf te onderschatten. 
Onvoldoende aangepaste arbeidsplaatsen, weinig flexibele werktijden en 
discriminatie spelen alle een rol. Werkgevers zijn onvoldoende bereid na te 
denken over de vraag hoe de specifieke behoeften van gehandicapte werknemers 
op een positieve manier opgevangen kunnen worden. 
• Mobiliteit en toegankelijkheid. Hoewel er in onze zeer mobiele samenleving veel 
aandacht wordt besteed aan toegankelijkheid (in brede zin) zijn veel 
transportsystemen en openbare gebouwen nog steeds niet of moeilijk toegankelijk 
voor gehandicapten. Architecturale en infrastructuurobstakels verergeren dit nog. 
Hoewel op communicatiegebied aanzienlijke technische doorbraken zijn gedaan, 
zou meer gedaan kunnen worden om het bevrijdende effect van technologie te 
optimaliseren en om te verzekeren dat bij toekomstige ontwikkelingen volledig 
rekening wordt gehouden met de behoeften van gehandicapten. De uitgangspunten 
van "ontwerpen voor iedereen" en algemene toegankelijkheid brengen 
vanzelfsprekend ook sectoroverschrijdende voordelen voor veel andere groepen 
met zich. 
• Huisvesting. Er is een algemeen tekort aan woningen, en het aanbod van 
aangepaste of aanpasbare huisvesting voor gehandicapten is onvoldoende. 
Aanpassing achterafis vaak onbetaalbaar. Deze situatie is niet alleen nadelig voor 
gehandicapten, maar ook voor het groeiende aantal ouderen in de Europese 
bevolking. 
• Sociale zekerheidsstelsels. Wat de sociale zekerheid betreft, moet vastgesteld 
worden dat een groot aantal gehandicapten zich nog steeds dicht bij of zelfs onder 
de armoedegrens bevindt. De sociale zekerheidsstelsels bieden in het algemeen 
een minimale ondersteuning die onvoldoende gekoppeld is aan de doelstelling de 
actieve deelname aan de samenleving te bevorderen. Nog te vaak wordt niet of 
nauwelijks erkend dat gehandicapten extra kosten en voortdurende speciale 
behoeften hebben. De doelstelling van zelfstandig leven wordt in veel gevallen 
onvoldoende erkend en ondersteund. De complexiteit en het groeiende aantal van 
de regelingen op het gebied van de sociale zekerheid en dienstverlening, en de 
taakverdeling tussen ministeries en uitvoerende organen, kunnen op zichzelf 
verwarrend en vervreemdend zijn. De informatieverstrekking over beschikbare 
ondersteuning en dienstverlening is vaak onvoldoende en dit kan ertoe leiden dat 
geen gebruik wordt gemaakt van bestaande mogelijkheden. 
10. De onvolledige deelname van gehandicapten op alle terreinen van de samenleving 
verdient meer aandacht en actie op nationaal en communautair niveau, om verschillende 
redenen. 
11. Uitsluiting en discriminatie zijn in strijd met verschillende universele mensenrechten. 
Respect voor en bevordering van mensenrechten en menselijke verscheidenheid zijn sinds 
lang kenmerkend voor onze samenleving en een essentiel onderdeel van onze 
gemeenschapppelijke Europese waarden. Het centrale punt is gelijkberechtiging. De 
dimensie van de mensenrechten is van het grootste belang, zoals herhaaldelijk is 
benadrukt door het Europese Hof van Justitie, het Europees Parlement en de Raad. 
Eerbiediging van de mensenrechten wordt in Artikel F, lid 2, van het Verdrag betreffende 
de Europese Unie expliciet genoemd als een van de centrale doelstellingen van de Unie. 
Deze grondbeginselen van mensenrechten en non-discriminatie zijn door de Commissie 
opnieuw bevestigd in haar advies aan de Intergouvernementele Conferentie. 
12. In economische termen betekenen structurele uitsluiting en discriminatie op grond van 
handicaps dat de doelmatige werking van de arbeidsmarkt wordt aangetast. Een markt die 
systematisch een deel van het arbeidspotentieel uitsluit kan niet als efficiënt en al 
helemaal niet als fair beschouwd worden. De samenleving als geheel (ook de 
belastingbetaler) verliest erbij wanneer de gaven en bekwaamheden van bepaalde 
personen niet erkend worden en zij niet de kans krijgen zich te bewijzen in het 
arbeidsleven. 
13. Meer in het algemeen dient in het kader van het algemene bewustzijn in de Europese 
Gemeenschap dat het dringend noodzakelijk is de structurele werkloosheid terug te 
dringen, de bestaande werkgelegenheid te beschermen en nieuwe banen te creëren, ook 
aandacht besteed te worden aan het praktische probleem van de vele arbitraire obstakels 
die de toegang van gehandicapten tot de arbeidsmarkt belemmeren. De algemene trend 
bij het herstructureren van het arbeidsmarktbeleid is meer aandacht voor actieve 
maatregelen om werkzoekenden te helpen hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten, 
in plaats van alleen inkomensondersteuning, waardoor de werklozen in een passieve rol 
worden gedrongen. Deze trend zal niet zonder gevolgen blijven voor de herintegratie van 
gehandicapte werkenden in het arbeidsleven. 
14. Uitsluiting en discriminatie op grond van handicaps betekenen hoge kosten voor de 
verzorgingsstaat. Veel, waarschijnlijk de meeste, van de uitgebreide 
ondersteuningsprogramma's die de Lid-Staten in de loop van de jaren ontwikkeld hebben, 
waren vooral gericht op het zo goed mogelijk overleven van de betrokkenen, en niet op 
hun zo volledig mogelijke deelname aan het sociale en arbeidsleven. Een vermindering 
van de afhankelijkheid (en van de afhankelijkheidsmentaliteit) waardoor de betrokkene 
geïsoleerd en de staat financieel belast wordt, zou voor alle partijen goed zijn. 
2. DE NIEUWE GELIJKE KANSEN-BENADERINo 
15 De traditionele oplossing van de beleidmakers op het gehandicaptenprobleem bestond 
in hoofdzaak uit compensatie door liefdadigheid, speciale voorzieningen buiten de 
hoofdstroom van de samenleving, en de ontwikkeling van gespecialiseerde zorg Hoewel 
dit beleid op de beste bedoelingen was gebaseerd en ook in bepaalde dringende behoeften 
voorzag, kan men stellen dat het heeft bijgedragen tot het isolement en de onvoldoende 
participatie van gehandicapten. 
16. Een van de grootste uitdagingen waarmee onze samenleving wordt geconfronteerd, 
is het waarderen van en ruimte scheppen voor menselijke verscheidenheid De traditionele 
economische en sociale ontwikkelingen waren echter gebaseerd op bepaalde 
7 
vooronderstellingen betreffende "normale mensen" waarin gehandicapten geen rol 
speelden. Een klassiek voorbeeld is het ontwerp van transportsystemen en openbare 
gebouwen, waarbij men uitgaat van de "gemiddelde" persoon en geen rekening houdt met 
personen met beperkte mobiliteit. Daardoor kunnen de laatsten niet of slechts in zeer 
beperkte mate deelnmen aan het maatschappelijk leven. 
17. Juist door de afwezigheid of praktische onzichtbaarheid van gehandicapten in het 
maatschappelijk leven konden bepaalde stereotypen voortbestaan, die er weer toe 
bijdroegen dat de cyclus van uitsluiting werd voortgezet. Het blijkt dat er een onderling 
versterkende wisselwerking is tussen vooroordelen, het ontbreken van gelijke kansen en 
discriminatie. 
18. Men erkent steeds meer dat deze situatie niet mag blijven duren. De bijlage geeft een 
kort overzicht van de ontwikkeling van het denken over handicaps op Europees en 
internationaal niveau. Deze ontwikkeling wordt gestimuleerd door een groeiend besef dat 
de menselijke verscheidenheid het meest gediend is met sociale en economische processen 
die met iedereen rekening houden. De centrale waarde van gelijkwaardigheid - hier in de 
vorm van gelijkheid van kansen - wordt nu beschouwd als de toetssteen voor de 
beoordeling van economische en sociale structuren. Dit is de kern van de op rechten 
gebaseerde benadering van handicaps. Het ideaal van gelijke kansen omvat overigens 
natuurlijk meer dan alleen het beginsel van non-discriminatie. 
19. De algemene opgave kan het best worden samengevat in de term "mainstreaming". 
Dit omvat het formuleren van beleid ter vergemakkelijking van van de volledige 
deelname en betrokkenheid van gehandicapten bij economische, sociale en andere 
processen, met respect voor individuele keuzes. Het betekent ook dat de thema's in 
verband met gehandicapten duidelijk zichtbaar in het kader van de algemene 
beleidsvorming behandeld dienen te worden, en niet meer in de marge. Dit uitgangspunt 
is van toepassing op en van voordeel voor alle gehandicapten, ongeacht de aard of de 
ernst van de betreffende handicap. 
20. In alle Lid-Staten van de Europese Unie vindt dezelfde ontwikkeling in de richting 
van een gelijke kansen-model voor het gehandicaptenbeleid plaats. Langzaam maar zeker 
wordt het beleid in alle Lid-Staten meer gericht op het verzekeren van werkelijk gelijke 
rechten, niet meer alleen op maatregelen om functionele beperkingen te helpen 
overwinnen. Vanzelfsprekend vindt deze verschuiving op verschillende manieren, op 
verschillende terreinen en in een verschillend tempo plaats. 
21. Een opmerkelijke trend in alle Lid-Staten is het afstand nemen van de traditionele 
benadering van het creëren van aparte structuren om aan de specifieke behoeften van 
gehandicapten te beantwoorden, met name op de terreinen onderwijs en werkgelegenheid 
(speciale scholen, sociale werkplaatsen, enz.). Deze benadering maakt geleidelijk plaats 
voor initiatieven ter bevordering van integratie in het gewone onderwijs en in open en 
beschermde werkgelegenheid waar dat mogelijk is. Bij de opzet en uitvoering van 
bijstandsuitkeringen en andere ondersteuning in alle sectoren wordt in toenemende mate 
uitgegaan van de persoon; deze benadering benadrukt zelfstandigheid en erkent de 
natuurlijke wens en het recht van de betrokkenen invloed te kunnen uitoefenen op 
dergelijke programma's en in de eigen omgeving te kunnen blij ven wonen. 
8 
22. Sommige Lid-Staten hebben algemene beginselen van gelijkheid en non-discriminaie 
in hun grondwetten opgenomen. Sommige hebben bestaande anti-discriminatiewetgeving 
aangepast of nieuwe wetgeving met betrekking tot gehandicapten ingevoerd. Andere 
overwegen dergelijke maatregelen in te voeren. 
23. In deze context dient erop gewezen te worden dat de sociale partners al enige 
vooruitgang hebben geboekt wat betreft de erkenning van en het vinden van oplossingen 
voor het probleem van uitsluiting. Veel bedrijven hebben al hun eigen programma's ter 
bevordering van gelijke kansen voor gehandicapten ingevoerd. Een bijzonder positieve 
ontwikkeling is de "Verklaring van het Europese bedrijfsleven tegen uitsluiting" uit 1995, 
die mede betrekking heeft op de situatie van gehandicapten. 
3. EEN KADER VOOR HET STREVEN NAAR GELIJKE KANSEN 
24. De Commissie meent dat het van groot belang is dat de Europese Gemeenschap haar 
algemene strategie ten aanzien van gehandicapten verduidelijkt en bekrachtigt; de kern 
hiervan dient een gezamenlijk engagement van alle Lid-Staten te zijn ten aanzien van het 
bevorderen van gelijke kansen, het beëindigen van discriminatie en het erkennen van de 
rechten van gehandicapten. 
25. Reflectie op de rol van de Europese Gemeenschap op dit terrein dient uit te gaan van 
de vaststelling dat onze samenlevingen, en de regeringen van de Lid-Staten die deze 
samenlevingen vertegenwoordigen, de hoofdverantwoordelijkheid dragen voor acties ter 
beëindiging van uitsluiting en discriminatie op grond van handicaps. Aangezien het beleid 
ten behoeve van gehandicapten in iedere Lid-Staat een eigen culturele en sociale context 
heeft, zal de verwezenlijking van de doelstelling van gelijke kansen mede bepaald worden 
door de nationale, regionale of plaatselijke situatie. 
26. De Commissie stelt daarom voor dat de Raad en de vertegenwoordigers van de 
regeringen van de Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, een Resolutie betreffende 
gelijke kansen goedkeuren. Bij deze Mededeling is een ontwerptekst voor een dergelijke 
resolutie gevoegd. De ontwerpresolutie is expliciet gebaseerd op erkenning van de 
verscheidenheid van de stelsels binnen de Europese Unie en op het idee dat 
gemeenschappelijke richtsnoeren betreffende een gemeenschappelijke kern van 
beleidsdoelstellingen een toegevoegde waarde zullen opleveren. De resolutie is bedoeld 
als een plechtige politieke verplichting van de kant van de Lid-Staten - zowel individueel 
als collectief binnnen de Raad en op communautair niveau - te zullen streven naar gelijke 
kansen voor en non-discriminatie van gehandicapten. 
27. De resolutie onderschrijft de gezaghebbende Standaardregels van de VN maar citeert 
deze niet letterlijk. Ook is zij niet alleen maar een herhaling van de toezeggingen die de 
Lid-Staten al eerder hebben gedaan in het kader van de Verenigde Naties. 
28. De Standard Rules zijn weliswaar niet bindend in strikt juridische zin, maar 
impliceren dat op regeringen een sterke morele en politieke verplichting rust om actie te 
ondernemen. Daarnaast nodigen zij landen uit om samen te werken bij de ontwikkeling 
van beleid ter bevordering van gelijke kansen voor gehandicapten. 
9 
29. De resolutie dient dus beschouwd en gebruikt te worden als een referentiekader voor 
de gestructureerde uitwisseling van nuttige informatie tussen de Lid-Staten, als een 
platform voor het stimuleren van het verduidelijken van gemeenschappelijke 
doelstellingen en voor het identificeren van succesvolle methoden, en als een gids voor 
de ontwikkeling en beoordeling van passende maatregelen op de respectievelijke 
actieterreinen van de Lid-Staten en de Gemeenschap zelf. 
30. De Commissie meent dat actie op communautair niveau een aanzienlijke toegevoegde 
waarde kan opleveren voor het noodzakelijke proces van bezinning en 
gedachtenuitwisseling zowel binnen als tussen de Lid-Staten. Verder meent zij dat er 
centrale communautaire beginselen en doelstellingen in het geding zijn, wat haar 
betrokkenheid op dit terrein nog meer rechtvaardigt. Dit zijn met name het garanderen 
van het vrije verkeer van werknemers, het bevorderen van de mobiliteit van studenten, 
het verzekeren van de ontwikkeling en voltooiing van de interne markt, en het garanderen 
van de uitoefening van de aan het Europese burgerschap verbonden rechten. Dit betekent 
niet alleen dat op het niveau van de Lid-Staten de normen geleidelijk verhoogd dienen 
te worden tot de in de praktijk meest geslaagd gebleken aanpak, maar ook dat op 
communautair niveau alle krachten gemobiliseerd dienen te worden. 
4. EEN STRATEGIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP INZAKE GELIJKE KANSEN VOOR 
GEHANDICAPTEN. 
31. De geleidelijke ontwikkeling van nieuwe ideeën vormde de achtergrond waartegen 
de Commissie zich heeft bezonnen op een nieuwe strategie ten behoeve van 
gehandicapten. 
32. Aangezien de hoofdverantwoordelijkheid voor actie bij de Lid-Staten ligt, is het de 
taak van de Gemeenschap zoveel mogelijk toegevoegde waarde in te brengen in het 
proces van reflectie en verandering. De Commissie meent dat dit langs de volgende lijnen 
bereikt kan worden. 
i) Politieke dialoog met de Lid-Staten 
33. De Commissie zal de nuttige samenwerking met en tussen de Lid-Staten in het kader 
van HELIOS II consolideren. Daartoe zal de Commissie, vor zover de middelen dat 
toelaten, een werkgroep op hoog niveau van vertegenwoordigers van de Lid-Staten inzake 
gehandicapten oprichten. De taak van deze groep zal zijn de ontwikkeling van het beleid 
en de prioriteiten van de regeringen ten aanzien van gehandicapten te volgen, informatie 
en ervaringen te verzamelen en advies uit te brengen over methoden om in de toekomst 
te kunnen rapporteren over de situatie van gehandicapten in de gehele EU. 
34. De Commissie is verder voornemens een Waarnemingspost of een netwerk 
betreffende het nationale beleid inzake gehandicapten op te richten, met gebruikmaking 
van onafhankelijke deskundigen in de Lid-Staten. De doelstellingen zullen zijn: het 
verduidelijken van fundamentele concepten en terminologie; het streven naar 
overeenstemming, met name op het gebied van statistiek; het verstrekken van actuele en 
betrouwbare informatie over het huidige beleid, het opstellen van objectieve 
10 
beoordelingen van de geboekte vooruitgang; en het verrichten van ander nuttig en 
doelgericht onderzoek met een communautaire toegevoegde waarde. Samenwerking met 
andere Waarnemingsposten zal mogelijk tot synergieën in het kennisbestand leiden. Het 
werk van de Waarnemingspost of het netwerk zal naar verwachting van groot nut zijn 
voor de bovenbedoelde werkgroep van hoge ambtenaren en beide zullen tot wederzijds 
voordeel kunnen samenwerken. De Commissie zal het onderzoek van de Waarneminspost 
eventueel waar nodig kunnen aanvullen met resultaten van haar eigen 
onderzoekprogramma's, zoals TIDE en Biomed. In dit verband zij gewezen op een 
geplande Mededeling van de Commissie over "Comunautaire onderzoeks- en 
ontwikkelingsactiviteiten met betrekking tot ouder worden en handicaps". 
35. Om de dialoog te bevorderen, stelt de Commissie voor tenminste eenmaal per jaar een 
gezamenlijke vergadering van de werkgroep van hoge ambtenaren en het Europees 
Gehandicaptenforum (zie punt 41 hieronder) te organiseren. 
ii) Sociale dialoog tussen werkgevers en vakbonden 
36. In de laatste jaren had de sociale dialoog meer en meer betrekking op de 
werkgelegenheidsproblematiek, en de sociale partners ondersteunen de 
werkgelegenheidsstrategie van Essen en de inspanningen om mensen in de arbeidsmarkt 
en het arbeidsleven te integreren. 
37. Het Comité voor de sociale dialoog en het Permanent Comité voor werkgelegenheid 
kunnen belangrijke bijdragen leveren bij de ontwikkeling van nieuwe initiatieven ten 
behoeve van gehandicapten. De Commissie nodigt de sociale partners uit om een 
speciaal kader voor samenwerking met betrekking tot de in deze Medeling aan de orde 
gestelde punten te ontwikkelen. 
iii) Dialoog met niet-gouvernementele organisaties (NGO's) 
38. De Commissie is sterk gestimuleerd door de actieve belangstelling en deelname van 
allerlei organisaties van en voor gehandicapten bij het samenwerkingsproces op Europese 
schaal, en door de algemene erkenning van de "toegevoegde waarde" van de 
communautaire ondersteuning. Met name de actieve deelname van NGO's van 
gehandicapten aan het Sociale Forum van 1996 was buitengewoon bemoedigend. 
39. Via een aantal EU-netwerken die gezamenlijk actief zijn op het gebied van handicaps 
zijn ervaringen en informatie over succesvolle benaderingen in de gehele EU verzameld. 
Meer dan 800 partners en 80 Europese NGO's hebben in dit verband samengewerkt, 
zowel op sectoriële basis als collectief. Hierdoor konden basisconcepten besproken en 
verduidelijkt worden en kon bekendheid worden gegeven aan succesvolle benaderingen. 
Bovendien zijn door deze activiteiten de NGO's op dit terrein beter toegerust om effectief 
aan het democratische besluitvormingsproces deel te nemen, en is hun zelfvertrouwen en 
bewustzijn van ontwikkelingen in heel Europa toegenomen. Het huidige HELIOS II-
programma loopt eind 1996 af. Het definitieve onafhankelijke evaluatieverslag wordt 
halverwege 1997 verwacht. Een van de praktische resultaten zullen de "Praktijkgidsen" 
zijn, o'a. betreffende economische, sociale en onderwij sintegratie, die de Commissie later 
dit jaar zal publiceren. 
11 
40. Voor zover het communautaire budget dat toelaat, wil de Commissie de ondersteuning 
van op het gebied van handicaps werkzame organisaties voortzetten, om de Europese 
samenwerking te bevorderen. Het voornaamste criterium zal zijn of er op Europees niveau 
een bijdrage wordt geleverd aan het bevorderen van gelijke kansen. 
41. De Commissie verheugt zich over de recente oprichting van het nieuwe, 
onafhankelijke Europese Gehandicaptenforum, waarin organisaties van gehandicapten uit 
alle Lid-Staten, die tezamen de overgrote meerderheid van de gehandicaptenbelangen in 
de EU vertegenwoordigen, zitting hebben. De statuten van het Forum zijn geratificeerd 
door de Europese NGO's en de nationale raden die bij HELIOS II betrokken zijn. Het 
nieuwe Forum zal nauw met de Europese Instellingen kunnen samenwerken op proactieve 
basis. De Commissie van haar kant verplicht zich nauw samen te werken en regelematig 
overleg te plegen met het Europees Gehandicaptenforum, teneinde de samenwerking met 
allerlei NGO's die in de laatste jaren is opgebouwd te consolideren. 
42. Algemene bewustmaking van de ontwikkelingen in alle Lid-Staten en op 
communautair niveau blijft een van de prioriteiten van de Commissie. Daartoe zullen ook 
in de toekomst in alle Lid-Staten "nationale voorlichtingsdagen" worden gehouden en 
zullen publikaties als "Helioscope" (in elf talen) en "Helioflash" (in drie talen), dat een 
doelgroep van ongeveer veertigduizend lezers bereikt, blijven verschijnen. Een kenmerk 
van Helioscope is dat gewoonlijk veel van de artikelen door gehandicapten zijn 
geschreven. Helioscope is een gewaardeerd en veel gevraagd tijdschrift voor en van 
gehandicapten geworden, dat in een duidelijke behoefte voorziet en verdient te blijven 
bestaan. 
43. De jaarlijkse "Europese dag van de gehandicapten" heeft een belangrijke bijdrage 
geleverd wat betreft de bewustmaking en het verlenen van en Europese dimensie aan de 
samenwerking op dit terrein. De Commissie is voornemens - opnieuw, voor zover het 
budget dat toelaat - de ondersteuning van deze jaarlijkse Europese dag voort te zetten, in 
samenwerking met het Europees Parlement en de andere communautaire Instellingen. 
44. De Commissie is zich bewust van een belangrijke nieuwe trend, namelijk dat veel 
plaatselijke en regionale overheden partnerschappen aangaan met NGO's en de sociale 
partners om gezamenlijk te werken aan het creëren van een gehandicaptenvriendelijke 
omgeving. Netwerken van gemeenten beginnen te onstaan, bijvoorbeeld in het kader van 
de Verklaring van Barcelona (1995). Het Economisch en Sociaal Comité, het Comité 
van de Regio's, en andere betrokken organen waaronder NGO's zullen geraadpleegd 
worden over het potentieel van dergelijke ontwikkelingen in zowel stedelijke als 
plattelandsgebieden en over de mogelijke rol van de Commissie bij het creëren van een 
Europese toegevoegde waarde. 
iv) Mainstreaming: het formuleren van beleid 
45. De Commissie heeft stappen genomen om haar eigen interne mechanismen te 
versterken; alle relevante directoraten-generaal zullen deelnemen aan een 
interdienstengroep "gehandicapten", teneinde de bewustwording van de problematiek te 
stimuleren en de intersectoriële samenwerking op dit terrein binnen de Commissie aan 
te moedigen. Op die manier zal gestreefd worden naar de sectoroverschrijdende 
12 
"mainstreaming" van het thema handicaps. Binnen dit kader zal de Commissie de 
verschillende alternatieven in verschillende beleidssectoren bestuderen, met name wat 
betreft onderzoek, onderwijs en vervoer. De Commissie zal ook de NGO's raadplegen 
over initiatieven en voorstellen van de Commissie die gevolgen kunnen hebben voor 
gehandicapten. 
46. Uit het voorafgaande valt een belangrijk principe af te leiden, namelijk dat bij alle 
strategische overwegingen over veranderingen in de samenleving en tijdige aanpassingen 
van het beleid rekening gehouden moet worden met de ervaringen van gehandicapten. 
Twee zulke strategische thema's zijn momenteel van bijzonder belang voor gehandicapten, 
namelijk werkgelegenheid en de informatiemaatschappij. 
v) Mainstreaming: de werkgelegenheidsstrategie van Essen 
47. Het Sociale Actieprogramma (1995-97) van de Commissie omvat al een toezegging 
dat in 1997 een samenhangende werkgelegenheidsstrategie voor gehandicapten zal worden 
voorgelegd, in de vorm van een Mededeling. Enkele basiselementen van deze strategie 
zijn al voorhanden. In het ... verslag van 1995 en het tussentijdse verslag van 1996 
hebben de Commissie en de Raad structurele doelstellingen van de 
werkgelegenheidsstrategie vastgelegd. Een van die doelstellingen is de preventie van 
langdurige werkloosheid. Wanneer deze toezegging in praktijk wordt nagekomen, zal dit 
van groot belang zijn voor gehandicapten, aangezien die een relatief groot risico lopen 
langdurig werkloos te blijven. Bij de voorbereiding van het ... Verslag aan de Europese 
Raad te Dublin zal de Commissie het initiatief nemen tot versterking van het beleid ter 
preventie van langdurige werkloosheid en ter integratie van gehandicapten in het 
arbeidsleven. 
48. De Commissie zal de sociale partners uitnodigen eengemeenschappelijk standpunt ten 
aanzien van succesvolle benaderingen (good practice) op dit terrein op te stellen. Het 
Werkgelegenheidsverslag van 1997 van de Commissie zal voor de eerste maal een 
speciaal hoofdstuk over gehandicapten bevatten. De Commissie is momenteel actief bezig 
haar eigen interne beleid met betrekking tot indienstneming en loopbaanontwikkeling van 
gehandicapten in haar diensten te evalueren. Deze evaluatie zal voor het einde van 1996 
afgerond worden. 
vi) Mainstreaming: Informatie- en communicatietechnologieën (ICT) 
49. De Commissie is levendig geïnteresseerd in de mogelijkheden die de 
informatiemaatschappij biedt om gelijke kansen te voor gehandicapten te bevorderen en 
hun levens- en werkomstandigheden te verbeteren. Deze punten v/orden besproken in het 
Groenboek van de Commissie over leven en werken in de informatiemaatschappij: "De 
mens op de eerste plaats" (People first). De Commissie zal een interne ad hoe-groep 
creëren om hieraan te werken, met. de opdracht de mogelijkheid van een speciaal initiatief 
op Europees niveau te onderzoeken, op basis van relevante ervaringen tot nu toe, 
bijvoorbeeld in het kader van TIDE. Een en ander zal worden gebaseerd op een evaluatie 
van geslaagde toepassingen van ICT ten behoeve van gehandicapten, en verdere 
mogelijkheden voor het verwezenlijken van schaalvoordelen door de ICT algemener 
toegankelijk en nuttiger voor gehandicapten te maken. 
13 
50. Het Europees Gehandicaptenforum zal uitgenodigd worden om ideeën betreffende dit 
onderwerp bij te dragen in de loop van de raadpleging over het Groenboek gedurende de 
rest van 1996. Het Forum is al om advies gevraagd met betrekking tot de prioritaire 
behoeften inzake werkgelegenheid. 
51. In het kader van HELIOS II is een gespecialiseerde databank genaamd Handynet 
opgezet, die vijftigduizend items informatie over technische hulpmiddelen biedt, ten 
behoeve van gehandicapten en werkers op het gebied van revalidatie. Handynet kan in 
bepaalde centra in de Lid-Staten geraadpleegd worden op CD-ROM en in twaalf talen. 
De Commissie is van mening dat een eventuele uitbreiding van de toegankelijkheid van 
dit systeem of van de reikwijdte ervan (mogelijk via het Internet) zorgvuldig overwogen 
dient te worden. 
vii) Mainstreaming: de Structuurfondsen 
52. Sinds 1989, toen de Structuurfondsen van de Europese Gemeenschap werden omgezet 
in een belangrijk instrument voor planning en ontwikkeling, hebben zij een tweeledig 
doel: de economische en de sociale samenhang in alle regio's van de Gemeenschap. De 
bevordering van de werkgelegenheid wordt als een bijzondere prioriteit beschouwd. 
53. In de lopende programmeerperiode, 1994-1999, zijn de Structuurfondsen, en met 
name het Europees Sociaal Fonds (ESF), het belangrijkste financieringsinstrument op 
communautair niveau voor het verbeteren van de situatie van gehandicapten. 
54. In de periode 1994-1999 wordt de steun van het ESF ten behoeve van gehandicapten 
hoofdzakelijk verleend in de context van acties ter bestrijding van de uitsluiting van de 
arbeidsmarkt. Dank zij de steun van het ESF worden uitgebreide pakketten maatregelen 
vastgesteld die gericht zijn op de integratie/reïntegratie in de arbeidsmarkt van de sociaal 
uitgestotenen, onder wie gehandicapten. De pakketten met geïntegreerde maatregelen 
omvatten beroepskeuzevoorlichting, ondersteuning voor vestiging als zelfstandige, 
loonsubsidies, programma's voor werkervaring enz. Deze acties worden voornamelijk 
ondernomen in het raam van regio's van doelstelling 1 (minst ontwikkelde regio's), 2 
(regio's waar de economische ontwikkeling achterblijft) en 3 (horizontale maatregelen). 
Een bedrag van in totaal 5,5 miljard ecu is specifiek toegewezen voor de bestrijding van 
uitsluiting in de periode 1994-1999. De programmeringsdocumenten van de Lid-Staten 
laten zien dat gehandicapten een van de voornaamste doelgroepen vormen voor acties ter 
bestrijding van de uitsluiting van de arbeidsmarkt 
55. Naast deze activiteiten in het raam van de "normale" structurele programma's is 
binnen het communautair initiatief EMPLOYMENT een afzonderlijk onderdeel -
HORIZON - opgezet om specifiek de integratie van gehandicapten in de arbeidswereld 
te integreren en mee te werken aan de tenuitvoerlegging van transnationale vernieuwende 
initiatieven ten behoeve van gehandicapten. Voor 1994-1999 is aan EMPLOYMENT-
HORIZON een bedrag van 513 miljoen ecu toegewezen. Tegen het einde van het jaar zal 
in de Lid-Staten een nieuwe ronde projecten voor de periode 1997-1999 worden 
gelanceerd. Tegen deze achtergrond verheugt de Commissie zich over het feit dat een 
groot aantal netwerken waartoe in het raam van HELIOS het initiatiefis genomen, thans 
actieve partners zijn geworden in EMPLOYMENT-HORIZON. 
14 
56. De Commissie neemt momenteel maatregelen om ervoor te zorgen dat deze 
aanzienlijke financiële middelen zo effectief mogelijk worden gebruikt en beschouwd 
worden als een integrerend deel van de strategie van de Europese Gemeenschap ten 
aanzien van gehandicapten. Op voorlichtingsgebied wordt een bijzondere inspanning 
gedaan om het initiatief HORIZON beter uit de verf te laten komen. De Commissie zal 
in 1997 een speciale Europese conferentie beleggen om veelbelovende initiatieven te 
inventariseren en manieren te onderzoeken voor de "mainstreaming" van goede 
beleidsmaatregelen en praktijken in de komende periode. 
57. Ook het communautaire initiatief URBAN kan een bijdrage leveren aan de 
verbetering van de situatie van gehandicapten. Dit initiatief, waarvoor 850 miljoen ecu 
is gereserveerd, is gericht op stadsvernieuwing in probleemgebieden; dit kan acties ter 
ondersteuning van kansarme groepen, waaronder gehandicapten, omvatten. 
58. Als onderdeel van haar tussentijdse evaluatie van de Structuurfondsen zal de 
Commissie trachten de omvang en het effect van de acties ten behoeve van gehandicapten 
te beoordelen. Bovendien zal de Commissie de aandacht van de Lid-Staten vestigen op 
de noodzaak groepen gehandicapten actiever bij de uitvoering en follow-up van acties van 
de Structuurfondsen te betrekken. 
CONCLUSIE 
59. Deze Mededeling geeft de richting aan naar een op rechten gebaseerde benadering 
van gelijke kansen voor gehandicapten, zowel in de Lid-Staten als op communautair 
niveau. De verschillende redenen waarom deze verschuiving plaatsvindt zijn genoemd, 
alsmede de argumenten waarom dit niet alleen praktisch gezien maar ook uit principieel 
oogpunt een goede zaak is. Onze gemeenschappelijke opgave is de menselijke 
verscheidenheid te waarderen en er ruimte voor te creëren. In een Europa van de burger 
waar naast efficiëntie ook fairness hoog wordt gewaardeerd, is dit een zaak die iedereen 
aangaat. 
15 
BIJLAGE 
DE EVOLUTIE VAN HET BELEID OP COMMUNAUTAIR EN BREDER INTERNATIONAAL NIVEAU 
De laatste twintig jaar ziet men dat op internationaal niveau algemeen een verschuiving 
plaatsvindt in de richting van een op rechten gebaseerde benadering van handicaps. 
Binnen de Verenigde Naties, hun verschillende gespecialiseerde organisaties en andere 
internationale organisaties krijgt het bieden van gelijke kansen voor gehandicapten al heel 
lang veel aandacht. Van groot belang is dat de Verenigde Naties in 1975 in een 
belangrijke resolutie, met daarin een Universele Verklaring betreffende de rechten van 
gehandicapten, hebben benadrukt dat gehandicapten precies dezelfde mensenrechten (en 
verantwoordelijkheden) hebben als alle anderen. 
De aanwijzing door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties van het jaar 1981 
als Internationaal jaar van de gehandicapten luidde het Decennium van de gehandicapten 
(1983-1992) in. Het belangrijkste resultaat van het Internationaal jaar van de 
gehandicapten was het Wereldactieprogramma inzake gehandicapten, dat in 1982 door de 
Algemene Vergadering is goedgekeurd. Naast de afkondiging van belangrijke principes 
op het gebied van preventie en revalidatie werd de nadruk gelegd op het recht van 
gehandicapten op dezelfde kansen als andere burgers en op een gelijk aandeel in de 
verbetering van de levensomstandigheden als gevolg van de economische en sociale 
ontwikkeling. 
Recenter, in 1993, heeft de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties deze nieuwe 
denkbeelden vastgelegd in de Standard Rules voor het bieden van gelijke kansen voor 
gehandicapten. Deze regels zijn opgesteld aan de hand van de ervaring die tijdens het 
Decennium van de gehandicapten van de VN (1983-1992) is opgedaan. Deze regels en 
de waarden die zij vertegenwoordigen, zijn nog eens bevestigd in achtereenvolgende 
verklaringen van de VN, zoals de Verklaring en het actieprogramma inzake 
mensenrechten van Wenen (1993), de Wereldtop voor sociale ontwikkeling en het 
desbetreffende actieplan dat te Kopenhagen is goedgekeurd (1995) en het Actieplatform 
dat op de Wereldvrouwenconferentie te Beijing (1995) is goedgekeurd. 
De Standard Rules zijn weliswaar niet bindend in strikt juridische zin, maar impliceren 
dat op regeringen een zware morele en politieke verplichting rust om actie te 
ondernemen. Daarnaast nodigen zij landen uit om samen te werken bij de ontwikkeling 
van beleid ter bevordering van gelijke kansen voor gehandicapten. 
Het internationale jaar 1981 en het Wereldactieprogramma dat daarvan het resultaat was, 
vormden een stimulans voor meer interesse en betrokkenheid van de Gemeenschap. De 
Raad heeft in de loop van de jaren 80 en 90 een aantal gezaghebbende verklaringen en 
resoluties goedgekeurd. Een belangrijke resolutie van de Raad en de vertegenwoordigers 
van de Regeringen van de Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, inzake de sociale 
integratie van gehandicapten op communautair niveau werd op 21 december 1981 
goedgekeurd. 
Een Aanbeveling van de Raad van 24 juli 1986 betreffende de werkgelegenheid voor 
gehandicapten in de Gemeenschap drong er bij de Lid-Staten op aan om "... alle gepaste 
16 
maatregelen te nemen ter waarborging van billijke kansen voor gehandicapten inzake 
werkgelegenheid en beroepsopleiding" en een beleid te voeren dat gericht was op de 
beëindiging van de discriminatie waarmee gehandicapte werknemers worden 
geconfronteerd. De Aanbeveling bevatte tevens een kader van richtsnoeren voor positieve 
actie. Een andere Aanbeveling van de Raad (Onderwijs) van 31 mei 1990 betrof de 
integratie van gehandicapte kinderen en jongeren in het gewone onderwijs. 
De programma's HELIOS (1988-1992) en HELIOS II (1993-1996) waren bedoeld om een 
platform te bieden voor samenwerking tussen de Lid-Staten, met name uitwisseling van 
informatie betreffende de bevordering van economische en sociale integratie, gelijke 
kansen en zelfstandig wonen door middel van verschillende algemene en specifieke 
maatregelen. 
De communautaire Structuurfondsen, en met name het Europees Sociaal Fonds, speelden 
en spelen een belangrijke rol bij de inspanningen van Europa ter bevordering van gelijke 
kansen voor gehandicapten. De voornaamste Communautaire Bestekken (CB's) en Enige 
Programmeringsdocumenten (EPD's) voor 1994-1999 omvatten maatregelen die ofwel 
specifiek gehandicapten betreffen ofwel ook door gehandicapten benut kunnen worden 
Het communautair initiatief Employment omvat een specifiek onderdeel - HORIZON -
dat speciaal gewijd is aan de integratie van gehandicapten in de arbeidsmarkt. 
Andere belangrijke initiatieven en programma's zijn Socrates (partnerschappen en 
uitwisselingen tussen scholen en universiteiten), Leonardo da Vinci (beroepsonderwijs en 
-opleiding), TIDE (telematica voor de integratie van gehandicapten en ouderen) en OTO 
(onderzoek en technologische ontwikkeling). Zoals de HEART-studie in het kader van 
TIDE heeft aangetoond dienen de dienstverleningsmodellen weliswaar aangepast te 
worden aan de specifieke situatie in de verschillende Lid-Staten, maar dient toch gestreefd 
te worden naar een minimum van convergentie van de normen, om gehandicapten in 
verschillende Lid-Staten een vergelijkbaar niveau van mogelijkheden te kunnen bieden 
en om de concurrentiepositie van Europese fabrikanten te verbeteren. ESPRIT, het 
programma voor informatietechnologie, draagt bij tot het scheppen van nieuwe 
mogelijkheden, bijvoorbeeld door de projecten INTER (de ontwikkeling van 
kunst!edematen die samenwerken met het menselijke zenuwstelsel) en SCATIS (virtueel 
gehoor; de resultaten kunnen nuttig zijn voor mensen met gehoorproblemen). 
Een binnenkort te verwachten Mededeling van Directoraat-generaal XIII zal een 
omvattende benadering van onderzoek en ontwikkeling met betrekking tot de behoeften 
van ouderen en gehandicapten. Deze Mededeling zal een onderzoekagenda omvatten die 
gericht is op het genereren van kennis die beleidmakers kan helpen bij het beantwoorden 
van de sociale, economische en andere uitdagingen als gevolg van het feit dat de 
Europese bevolking vergrijst en steeds meer mensen met handicaps telt, 
Het SPORTS-programma omvat ook specifieke acties ten behoeve van gehandicapten die 
een sport beoefenen. Het Communautaire Actieplan ter ondersteuning van het toerisme, 
dat in 1992 is opgesteld, beschouwt gehandicapten als een categorie toeristen die 
specifieke aandacht verdient, aangezien toerisme en vrijetijdsbesteding helpen de sociale 
integratie van gehandicapten tot stand te brengen. 
17 
Op een breder regionaal niveau heeft de Raad van Europa, in zijn eigen cruciale resolutie 
van 1992 getiteld "Een samenhangend beleid voor de integratie van gehandicapten" ook 
een interessant model voor zijn Lid-Staten ontwikkeld om gehandicapten gelijke kansen 
te bieden. 
18 
II 
ONTWERP 
RESOLUTIE VAN DE RAAD EN VAN DE 
VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE 
LID-STATEN, IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN, 
BETREFFENDE 
GELIJKE KANSEN VOOR GEHANDICAPTEN 
19 
96/0216 (CNS) 
ONTWERP 
RESOLUTIE VAN DE RAAD EN VAN DE 
VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE 
LID-STATEN, IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN, 
BETREFFENDE 
GELIJKE KANSEN VOOR GEHANDICAPTEN 
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE EN DE 
VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LID-STATEN, 
IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, 
Gezien het advies van het Europees Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité, 
Gezien het advies van het Comité van de Regio's, 
1. NEMEN NOTA VAN de Mededeling van de Europese Commissie getiteld 
"Gelijke kansen voor gehandicapten - Een nieuwe strategie van de Europese 
Gemeenschap inzake gehandicapten"; 
2. MERKEN OP dat gehandicapten een aanzienlijk deel van de bevolking van de 
Gemeenschap uitmaken en dat zij, als groep, geconfronteerd worden met een grote 
verscheidenheid aan hindernissen die hen verhinderen gelijke kansen, 
onafhankelijkheid en volledige economische en sociale integratie te bereiken; 
3. MERKEN OP dat eerbiediging van de mensenrechten een fundamentele waarde 
is van de Lid-Staten en merken op dat hierop met name wordt gedoeld in artikel 
F, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie; 
4. MERKEN VERDER OP dat het principe van gelijke kansen voor allen en dus ook 
voor gehandicapten, een fundamentele waarde vertegenwoordigt, die alle Lid-
Staten gemeen hebben; 
20 
5. BRENGEN IN HERINNERING dat in de Aanbeveling van de Raad van 24 juli 
1986 betreffende de werkgelegenheid voor gehandicapten in de Gemeenschap1 de 
Lid-Staten wordt aanbevolen: 
"alle gepaste maatregelen te nemen ter waarborging van billijke kansen 
voor gehandicapten inzake werkgelegenheid en beroepsopleiding, met 
inbegrip van zowel de eerste opleiding en tewerkstelling als revalidatie en 
herplaatsing", 
6. BENADRUKKEN dat het vrije verkeer van personen, het recht van vestiging, de 
voltooiing en uitbreiding van de interne markt, alsmede de bevordering van de 
rechten van de consumenten moeten worden gewaarborgd ten behoeve van alle 
burgers van de Europese Unie, met inbegrip van de gehandicapten; 
7. OVERWEGEN dat de toeneming van de sociale cohesie binnen de Europese 
Gemeenschap de bevordering met zich meebrengt van de gelijke kansen voor en 
de beëindiging van de discriminatie tegen gehandicapten; en BENADRUKKEN 
bovendien dat togang tot het gewone onderwijs en opleiding een noodzakelijke 
voorwaarde is voor integratie in het economische en sociale leven; 
8. BRENGEN IN HERINNERING dat het algemene doel van de United Nations 
Standard Rules on the Equalisation of Opportunities for People with Disabilities 
(standaardregels van de Verenigde Naties voor het bieden van gelijke kansen aan 
gehandicapten), die door de Algemene Vergadering van de VN op 27 december 
19932 zijn goedgekeurd is ervoor te zorgen dat alle gehandicapten dezelfde 
rechten en verplichtingen kunnen hebben als anderen; 
9. BRENGEN IN HERINNERING dat deze regels actie verlangen op alle niveaus, 
zowel binnen de Lid-Staten als door middel van internationale samenwerking ter 
bevordering van het beginsel van gelijke kansen voor gehandicapten; 
10. BRENGEN IN HERINNERING dat in het Witboek "Europees Sociaal Beleid -
Toekomstige Acties voor de Gemeenschap", dat door de Commissie op 27 juli 
19943 is aanvaard, staat vermeld dat de Commissie voornemens was een passend 
instrument voor te bereiden om zich te conformeren aan de standaardregels van 
de Verenigde Naties voor het bieden van gelijke kansen aan gehandicapten, 
11. BENADRUKKEN dat, hoewel de verantwoordelijkheid op dit gebied in de eerste 
plaats bij de Lid-Staten berust, de Europese Gemeenschap een bijdrage moet 
leveren door de samenwerking tussen de Lid-Staten op dit terrein te bevorderen 
en de ontwikkeling en uitwisseling van de beste praktijken in de Gemeenschap te 
stimuleren; 
PB nr. L 225/43, 12.8.1986 
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, Resolutie 48/46 van 20 december 
1993 
COM(94) 333 van 27 juli 1994 
21 
12. BENADRUKKEN dat de doeleinden die in deze resolutie betreffende gelijke 
kansen voor gehandicapten en de beëindiging van de discriminatie worden 
uiteengezet, geen afbreuk doen aan het recht van iedere Lid-Staat zijn eigen regels 
en bepalingen ter verwezenlijking van deze doeleinden vast te leggen en aldus ten 
volle met het subsidiariteitsbeginsel rekening houden; 
AANVAARDEN hierbij deze resolutie, waarbij de Lid-Staten: 
NOGMAALS de principes en waarden BEVESTIGEN die aan de standaardregels 
van de Verenigde Naties voor het bieden van gelijke kansen aan gehandicapten 
ten grondslag liggen. Dit brengt met zich mee: 
- de handhaving van het principe van gelijke kansen bij de ontwikkeling van 
allesomvattende beleidsmaatregelen op het gebied van handicaps en 
de voorkoming of beëindiging van alle vormen van discriminatie op grond 
van handicaps. 
Voor de toepassing van deze resolutie, 
- wordt onder "gehandicapte" verstaan, iedere persoon die door een stoornis 
van lichamelijke, zintuiglijke, geestelijke of intellectuele aard gehinderd 
wordt op gelijke en even effectieve voorwaarden als alle anderen deel te 
nemen aan alle aspecten van de samenleving. 
wordt met "het bieden van gelijke kansen" het proces bedoeld waardoor 
de verschillende systemen van de maatschappij en de omgeving, zoals 
diensten, activiteiten, informatie en documentatie, voor allen op een gelijke 
en even effectieve basis beschikbaar worden gesteld. 
Het principe van gelijke effectieve rechten brengt met zich mee dat de behoeften 
van ieder individu even belangrijk zijn, dat de eerbiediging van de menselijke 
verscheidenheid de basis moet zijn voor de planning van de maatschappij en dat 
alle beschikbare middelen op zodanige wijze moeten worden aangewend, dat ieder 
individu gelijke kansen op participatie heeft. 
ZICH VERPLICHTEN relevante nationale beleidsmaatregelen goed te keuren, 
waar dat noodzakelijk of nuttig is, gelet op de in de bijlage van deze resolutie 
opgenomen richtsnoeren. 
ZICH VERPLICHTEN tot wederzijdse samenwerking en tot samenwerking met 
de Commissie bij het genereren en verzamelen van basisgegevens over 
gehandicapten. 
ZICH VERPLICHTEN ervoor te zullen zorgen dat vertegenwoordigers van de 
gehandicapten actiever worden betrokken bij de uitvoering en follow-up van 
relevante communautaire beleidsmaatregelen en actie te hunnen behoeve. 
22 
Derhalve VERZOEKEN de Lid-Staten de Commissie: 
a) Met behulp van passende mechanismen - in samenwerking met de Lid-Staten en 
met niet-gouvernementele organisaties van en voor gehandicapten - de 
stelselmatige uitwisseling van informatie en ervaring, met name betreffende 
innoverende beleidsmaatregelen en goede praktijken, te bevorderen. 
b) Ervoor te zorgen dat met de principes die uiteengezet zijn in deze resolutie en in 
de richtsnoeren die in de bijlage van deze resolutie zijn opgenomen, ook rekening 
wordt gehouden in het interne beleid van de Commissie en in alle voorstellen die 
zij voorlegt over communautair beleid, programma's en initiatieven. 
c) Periodieke verslagen in te dienen bij het Europees Parlement, de Raad, het 
Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's aan de hand van 
door de Lid-Staten verstrekte gegevens en met daarin een beschrijving van de 
gemaakte vorderingen en van de hindernissen die bij de implementatie van deze 
resolutie zijn ondervonden. 
en VERZOEKEN zij de andere communautaire instellingen en organen te 
overwegen hoe zij de bovengenoemde beginselen beter in hun eigen interne beleid 
en activiteiten zouden kunnen integreren. 
23 
RICHTSNOEREN 
Richtsnoeren voor de verwezenlijking van het principe 
van gelijke kansen voor gehandicapten 
Hieronder wordt een aantal gebieden genoemd die de Lid-Staten actief in hun 
overwegingen moeten betrekken, wanneer zij trachten gelijke kansen voor gehandicapten 
te verwezenlijken. 
1. Gehandicapten in staat stellen tot participatie in het maatschappelijk leven 
a. Het eerbiedigen van autonomie en zelfstandigheid: Dit kan worden verwezenlijkt 
door de gehandicapten te erkennen als capabele, verantwoordelijke mensen met hun eigen 
even gerechtvaardigde levenskeuzen. Dit betekent onder andere meer ondersteuning voor 
het idee van onafhankelijk wonen en de financiële middelen die daarvoor noodzakelijk 
zijn. Bij het verwezenlijken van integratie en participatie, en bij de daarbij toegepaste 
methoden, dienen te allen tijde de waardigheid, de onafhankelijkheid en de privacy van 
de gehandicapte gerespecteerd te worden. 
b. Aanpassing van de stelsels voor onderwijs en opleiding om participatie ie 
vergemakkelijken: Dit kan worden verwezenlijkt door de gehandicapten naar hun eigen 
vermogen optimaal voor te bereiden, zodat zij op gelijke voorwaarden kunnen toetreden 
tot de maatschappij en daarin participeren, en de arbeidsmarkt kunnen betreden op een 
peil dat met hun capaciteiten in overeenstemming is. Dit moet onder meer worden bereikt 
door het versnellen van de trend om gehandicapte kinderen op gewone scholen te 
plaatsen, met handhaving van het keuzeprincipe, en door te zorgen voor een voor beide 
zijden voordelig en alomvattend continuüm tussen het 'gewone' en het 'speciale' 
onderwijs. Er dienen meer actieve arbeidsmarktmaatregelen te komen ter bevordering van 
de toegang tot normale en gesubsidieerde arbeid voor gehandicapten. Het experimenteren 
met vernieuwende trends (telewerken, werkzaamheden anders dan in loondienst, 
opneming in lokale werkgelegenheidsinitiatieven en projecten voor het scheppen van 
banen in de nieuwe sectoren met werkgelegenheidsintensieve groei enz.) kan nieuwe 
methoden opleveren om werkgelegenheid te bieden. Gebleken is dat de toepassing van 
informatie- en communicatiesystemen de efficiëntie en doeltreffendheid van de bijdrage 
van gehandicapten tot de arbeidsmarkt verhoogt. Een noodzakelijk onderdeel van een 
dergelijke strategie is dat de opleidingsplannen nog eens moeten worden bestudeerd om 
er zeker van te zijn dat zij relevant zijn. 
c. Aanpassing van de bijstand en andere ondersteunende maatregelen om de 
participatie te vergemakkelijken: Dit kan worden verwezenlijkt door de herstructurering 
van dergelijke ondersteunende maatregelen om ervoor te zorgen dat zij het isolement van 
het individu niet vergroten, maar integendeel actief de participatie vergemakkelijken. In 
het bijzonder dient de taak, te voorzien in de permanente behoeften van gehandicapten, 
als een essentiële ondersteuning voor de voortdurende participatie te worden beschouwd. 
Algemene strategieën voor de gezondheid, de herscholing en de preventie dienen bij het 
streven naar gelijke kansen, waar nodig, nauwer aan elkaar te worden gekoppeld. De 
positieve trend in de richting van rehabilitatie op gemeenschapsbasis dient actief te 
worden bevorderd en ondersteund. 
24 
d Verschuiving bij het plannen/implementeren van ondersteunende diensten naar een 
benadering waarbij de persoon centraal staat: Dit kan worden bereikt door het plannen 
en verlenen van de diensten te verbeteren. Een belangrijk aspect van dergelijke 
veranderingen dient te zijn het perspectief van de gehandicapten centraal te stellen bij de 
oorspronkelijke planning en de daarop volgende evaluatie van de ondersteunende stelsels, 
alsmede bij de concrete uitvoering ervan. 
e. "Mainstreaming": Dit kan worden bereikt door prioriteit te verlenen aan het 
verlenen van diensten en bijstand binnen de normale structuren en ervoor te zorgen dat 
gehandicapten in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen en een normaal leven 
kunnen leiden, met de nodige doelmatige ondersteuning, met een redelijke kosten-
batenverhouding. 
f. Zorgen voor een consequente dienstverlening: Dit kan worden bereikt door 
maatregelen te treffen om te zorgen voor de coördinatie van het plannen en verlenen van 
diensten, door te zorgen voor een proces voor de verduidelijking van de 
rechtsbevoegdheden en de taakverdeling, door ervoor te zorgen dat de dienstverlening 
spoort met de levenscyclus van de gehandicapte en er geen hiaten zijn en door het 
ontwikkelen van samenhangende, toegankelijke informatiestrategieën. Bijzondere aandacht 
moet worden besteed aan de oprichting van interdepartementale coördinatiegroepen. 
g. Het beginsel van participatie waarborgen: Dit kan worden bereikt door het 
stimuleren en vergemakkelijken van de groei van het aantal direct vertegenwoordigende 
ni et-gouvernementele organisaties (NGO's) van gehandicapten en de ontwikkeling van een 
dialoog op alle niveaus bij het formuleren en evalueren van alle relevante wetgevende 
maatregelen en het verlenen van diensten. Hiertoe dienen ook alle beleidsterreinen te 
behoren die voor de toepassing van het principe van gelijke kansen voor gehandicapten 
gevolgen kunnen hebben. Een dergelijke participatie dient als eerste vereiste voor een 
effectieve beleidsontwikkeling te worden beschouwd. Bijzondere aandacht dient te worden 
beschouwd aan de steun voor nationale netwerken van dergelijke NGO's, onder andere 
door het gebruik van informatietechnologie. Met name dient te worden overwogen 
dergelijke NGO's, als volwaardige partners van lokale overheden, zakelijke en 
commerciële organisaties en vakbonden, te betrekken bij de ontwikkeling van lokale 
strategieën ten behoeve van gelijke kansen en non-discriminatie. 
2, Verwijdering van hindernissen voor de participatie: 
Bestuderen van toegangsproblemen in het licht van het principe van gelijke kansen en het 
recht op participatie: Dit kan worden bereikt door geleidelijk de bestaande hindernissen 
in gebouwen, de communicatie en het vervoer te verwijderen en door uitgebreide, 
uitvoerbare richtsnoeren voor de toegankelijkheid te ontwikkelen. Het kan ook worden 
bereikt door te zorgen voor een milieu zonder hindernissen bij het ontwerp en de bouw 
van nieuwe voorzieningen en bij de ontwikkeling van nieuwe communicatietechnologieën. 
Er moet speciaal aandacht worden geschonken aan de noodzaak gebruik te maken van de 
positieve ontwikkelingen op het gebied van informatie- en communicatietechnologieën. 
25 
S. Toegankelijk maken van verschillende terreinen van de maatschappij 
a. Door het ondersteunen van de burgerrechten van de gehandicapten: Dit kan 
worden bereikt door de gehandicapten gelijke en even effectieve rechten te geven om alle 
terreinen van de samenleving (het sociale en economische leven, onderwijs, sport, 
toeristisme en politiek) te betreden en eraan deel te nemen. Dit kan onder meer het nemen 
van anti-discriminatiemaatregelen omvatten. Al dergelijke anti-discriminatiemaatregelen 
dienen ten aanzien van de situatie van gehandicapten het principe van 'redelijke 
huisvesting' te bevatten. Even grote zorg moet worden besteed aan belangrijke kwesties 
betreffende gestadige en werkelijke verbeteringen van de levenskwaliteit. 
b. Door het bevorderen van de werkgelegenheid voor gehandicapten als middel tot 
integratie: Dit kan worden bereikt door het te dien einde implementeren van gezamenlijke 
strategieën op verschillende niveaus: in het onderwijs, de opleiding, de werkgelegenheid, 
de non-discriminatie, sociaal werk, huisvesting, gezondheid enz. Ook hier kan anti­
discriminatiewetgeving noodzakelijk zijn. Een dergelijke wetgeving dient de eis te 
bevatten van 'redelijke huisvesting' voor de gehandicapte. Bijzondere aandacht dient ook 
te worden besteed aan het actief ontwikkelen en vergemakkelijken van de trend in de 
richting van 'gesubsidieerde arbeid'. 
4. Ontvankelijk maken van de openbare mening voor strategieën ter bevordering 
van gelijke kansen voor gehandicapten 
Ontwikkelen van het bewustzijn en onderwijs: Dit kan worden bereikt door strategieën te 
ontwikkelen die op de beïnvloeding door bewustmaking en informatie van sociale 
attitudes ten opzichte van gehandicapten gericht zijn. Dergelijke strategieën dienen de 
aandacht van het publiek te richten op de mens voor en achter de handicap. Zij dienen 
het publiek bewust te maken van de positieve capaciteiten van gehandicapten alsmede van 
hun wens en gelijke rechten als mens om te participeren en ook de plichten die die 
participatie met zich brengt te dragen. 
26 

ISSN 0254-1513 
COM(96) 406 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 04 
Catalogusnummer : CB-CO-96-422-NL-C 
ISBN 92-78-07945-6 
Bureau voor officiële publikatics der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
^