Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "Richtsnoeren voor geïntegreerde acties ten behoeve van de eilandregio's van de EU na het Verdrag van Amsterdam (art. 158)"

(2000/C 268/09)

Op 22 september 1999 heeft het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig art. 23, lid 3, van zijn reglement van orde besloten een advies op te stellen over voornoemde richtsnoeren.

De afdeling "Economische en monetaire unie - economische en sociale samenhang", die met de voorbereidende werkzaamheden terzake was belast, heeft haar advies op 6 juni 2000 goedgekeurd. Rapporteur was de Heer Vassilaras.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft zijn advies tijdens zijn 374e zitting (vergadering van 12 juli 2000) met 53 stemmen vóór, bij 5 onthoudingen, goedgekeurd.

Tijdens de voorbereiding van dit advies hebben leden van de afdeling verschillende eilanden van de Europese Unie bezocht. Een kort verslag van deze bezoeken is in de bijlage opgenomen.

1. Inleiding

1.1. Ruim 25 jaar na de totstandkoming van het Europese regionale beleid heeft het merendeel van de bevolking van de eilandregio's(1) in de Europese Unie nog steeds een BBP per hoofd dat lager ligt dan 75 % van het EU-gemiddelde. Een en ander doet de vraag rijzen naar de doeltreffendheid van de maatregelen die al die jaren door de Europese Unie en de lidstaten ten aanzien van eilanden zijn getroffen.

1.2. In art. 158 van het Verdrag van Amsterdam, dat thans de rechtsgrondslag voor het EU-beleid inzake economische en sociale samenhang vormt, is niet alleen bepaald dat de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van de regio's moeten worden verkleind om een harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap te bevorderen, maar wordt tevens de aandacht gevestigd op de noodzaak de achterstand van de minst begunstigde regio's of eilanden, met inbegrip van plattelandsgebieden, weg te werken.

1.3. Het Economisch en Sociaal Comité is van mening dat dit nieuwe artikel, samen met Verklaring nr. 30 betreffende insulaire regio's(2), tot de conclusie leidt dat men er met de tot dusver getroffen EU-maatregelen nog niet voldoende in geslaagd is de structurele problemen ten gevolge van de blijvende geografische handicap van deze regio's doeltreffend aan te pakken. Een en ander wijst er ook op dat specifieke maatregelen thans dringend noodzakelijk zijn om te verzekeren dat eilandregio's op voet van gelijkheid met andere regio's kunnen concurreren.

1.4. Tevens zij opgemerkt dat het Verdrag van Amsterdam er o.m. ook toe heeft geleid dat duurzame ontwikkeling thans als één van de belangrijkste EU-doelstellingen in het kader van de economische en sociale samenhang wordt beschouwd.

1.5. Op 16 mei 1997 heeft het Europees Parlement een resolutie goedgekeurd over een geïntegreerd beleid dat is aangepast aan het specifieke karakter van de eilandgebieden van de Europese Unie(3). In de zin van art. 158 van het EG-Verdrag werd de duurzame, harmonische, gelijkgerichte en evenwichtige sociaal-economische ontwikkeling van deze gebieden daarbij als een prioritaire doelstelling en noodzaak erkend en werden Raad en Commissie opgeroepen hun inspanningen voort te zetten om de ongelijkheden en achterstand van deze minder begunstigde eilandregio's in de Gemeenschap weg te werken en het hoge niveau van de steunverlening door de structuurfondsen te behouden. Tevens werd er bij hen op aangedrongen werk te maken van maatregelen die alle Europese eilandregio's ten goede komen.

1.6. Het Europees Parlement is van mening dat deze maatregelen in de toekomst ook deel moet gaan uitmaken van de communautaire wetgeving en beleidslijnen; alleen zo zullen de nagenoeg 14 miljoen inwoners van eilandregio's in staat zijn op voet van gelijkheid met andere regio's te concurreren en zullen zij dezelfde ontwikkelingskansen krijgen als die welke door de EU aan vasteland- en afgelegen regio's worden geboden.

1.7. In december 1997 verklaarde de Ecofin-Raad de economische ontwikkeling van eilanden te zullen beschermen en ondersteunen.

1.8. De Commissie heeft zelf ook vaak de noodzaak onderstreept om de specifieke problemen van de meest afgelegen of geïsoleerde regio's, met inbegrip van de eilanden, aan te pakken. Zo heeft zij b.v. in het tiende jaarlijks verslag over de structuurfondsen in 1998(4) erkend dat bij de toekomstige ontwikkeling van het vervoer- en cohesiebeleid reeds in de ontwerpfase meer aandacht moet uitgaan naar coördinatie; in de komende programmeringsperiode zal de nadruk voorts worden gelegd op een betere toegang tot vervoersnetwerken en de totstandbrenging van duurzame en doeltreffende vervoerssystemen die evenwichtig gebruik maken van de verschillende vervoerswijzen. Het EFRO en het Cohesiefonds zullen de trans-Europese netwerken (TENs) verder blijven financieren.

1.9. Reeds in zijn advies over "Minder ontwikkelde eilandgebieden" van 2 juli 1987(5) heeft het ESC over deze eilandregio's zijn bezorgdheid geuit en een eerste reeks specifieke maatregelen voorgesteld. Met dit advies is naderhand in de conclusies van de Europese Raad van Rhodos(6) van december 1988 terdege rekening gehouden. Niettemin heeft de Europese Unie pas negen jaar later met het Verdrag van Amsterdam de weg vrijgemaakt voor nieuwe besluiten en maatregelen ten gunste van eilandregio's.

1.10. Het Comité heeft sindsdien herhaaldelijk gewezen op de noodzaak het regionaal beleid van de EU aan te passen zodat eilandregio's de facto onder doelstelling 1 komen te vallen. Aldus zouden maatregelen kunnen worden genomen om de ongelijkheden op sociaal-economisch gebied en de ecologische kwetsbaarheid ten gevolge van de structurele handicaps van eilanden aan te pakken. Recent nog heeft het Comité in zijn advies over de Hervorming van de Structuurfondsen(7) van 10 september 1998 gepleit voor de nodige flexibiliteit bij het vaststellen van de criteria waaraan deze regio's moeten voldoen om voor steun in aanmerking te komen.

1.11. Het Comité betreurt evenwel dat in de nieuwe verordeningen betreffende de structuurfondsen voor de periode 2000-2006 geen rekening is gehouden met de specifieke problemen waarmee deze eilandregio's te kampen hebben. Het merendeel van de steunverlening zal met name opnieuw op een louter statistische basis, d.w.z. het BNP per hoofd, worden toegekend, hetgeen weinig of geen ruimte laat voor flexibiliteit.

1.12. In zijn advies over het "Zesde Periodieke Verslag van de sociale en economische situatie en ontwikkeling van de regio's in de Europese Unie" van 22 september 1999(8) uitte het ESC zijn bezorgdheid over het feit dat de in het verslag voorgestelde statistische indeling van EU-regio's (aan de hand van de NUTS-nomenclatuur) ertoe kan leiden dat bepaalde minder begunstigde gebieden niet voor steun in aanmerking komen.

1.13. In het licht van het voorgaande stelt het Comité thans voor:

(i) te helpen bij de uitwerking van de nodige maatregelen uit te werken om ervoor te zorgen dat eilandregio's de ontwikkelingskansen krijgen die hen toekomen, zodat art. 158 van het Verdrag en de daarbij gevoegde Verklaring betreffende insulaire regio's ten uitvoer worden gelegd, alsmede:

(ii) een denkproces op gang te brengen met het oog op de volgende programmeringsperiode voor de structuurfondsen.

1.13.1. Dit advies moet ook in de context worden geplaatst van de voorbereiding van het volgende cohesieverslag, waarin bij art. 159 van het Verdrag is voorzien en dat de Commissie tegen het eind van het jaar zal voorleggen.

1.14. Het Comité geeft toe dat art. 158 van het Verdrag ook geldt voor vele andere minder begunstigde regio's met uiteenlopende status (b.v. sommige bergstreken), met inbegrip van rurale gebieden. Gezien hun geografische en natuurlijke verschillen moeten deze gebieden evenwel elk afzonderlijk worden behandeld.

1.14.1. Volgens het Comité moeten ook de problemen van deze gebieden worden aangepakt omdat ook zij, ten gevolge van het nieuwe Verdrag, de hervorming van de structuurfondsen en de komende uitbreiding, een onzekere toekomst tegemoet gaan.

1.15. In art. 299, lid 2, van het Verdrag wordt erkend dat de meest afgelegen of ultraperifere regio's van de Europese Unie met bijzondere moeilijkheden worden geconfronteerd. Daarbij wordt met name verwezen naar de Azoren, Madeira, de Canarische eilanden en de vier Franse Overzeese Departementen, waaronder drie eilanden en een vierde gebied dat eveneens zeer ver van het hart van de Europese Unie verwijderd ligt. De problemen in verband met de tenuitvoerlegging van art. 299, lid 2, worden in dit advies niet behandeld maar zullen aan de orde komen bij de voorbereiding van een afzonderlijk advies betreffende "Het verslag van de Commissie over de maatregelen ter uitvoering van artikel 299, lid 2: de ultraperifere regio's van de Europese Unie"(9).

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité merkt op dat de vertaling van art. 158, lid 2, waarin wordt verwezen naar "eilanden", in de verschillende officiële talen van de Europese Unie tot dubbelzinnige, zo niet tegenstrijdige interpretaties aanleiding geeft.

Naar gelang van de gehanteerde taalversie van het Verdrag worden eilanden beschouwd als op zichzelf staande gebieden met specifieke kenmerken, of wordt ervan uitgegaan dat het hierbij alleen om een geografische precisering met weinig praktische gevolgen gaat.

2.1.1. Het Comité merkt niettemin op dat een verwijzing naar eilanden in art. 158 van het Verdrag geen zin heeft tenzij deze gericht is op een erkenning van het specifieke karakter van de blijvende structurele handicaps van deze gebieden. Verklaring nr. 30, die tegelijkertijd met art. 158 te Amsterdam is goedgekeurd, laat hierover geen enkele twijfel bestaan.

2.1.2. De correcte interpretatie van art. 158 is volgens het Comité dan ook dat de eilandstatus een bron van blijvende structurele achterstand is. Als zodanig is deze status een bijzondere factor die in aanmerking dient te worden genomen naast andere factoren (zoals BNP per hoofd, of werkloosheidspercentages) die gewoonlijk worden aangevoerd ter staving van de sociaal-economische moeilijkheden van minder begunstigde regio's van de Europese Unie.

2.2. In het licht van het voorgaande stelt het Comité met bezorgdheid vast dat de Europese Unie nog steeds niet voorziet in een passende benadering van de problemen van eilandregio's. Er dienen dringend maatregelen te worden genomen daar de Europese Unie thans

1) een besluit heeft genomen over de hervorming van de structuurfondsen en nieuwe verordeningen voor de periode 2000- 2006 heeft goedgekeurd, waarbij er vanaf 2000 van wordt uitgegaan dat slechts zeer weinig eilandgebieden een ontwikkelingsachterstand vertonen waardoor ze voor bijzondere structurele steunverlening in aanmerking kunnen komen;

2) toetredingsonderhandelingen voert met een aantal landen, waarvan het merendeel een zeer laag BNP per hoofd laat zien. Bovendien zal de uitbreiding voor zowel de huidige als de toekomstige lidstaten extra geografische problemen meebrengen daar het zwaartepunt van de Europese Unie stilaan meer naar het oosten wordt verschoven.

2.3. De voortdurende ontwikkeling van de infrastructuur op het Europese continent die een steeds grotere toegevoegde waarde genereert, alsmede de algemene regeling van de interne markt die gebaseerd is op de sociaal-economische context op het vasteland, ondermijnen volgens het Comité de concurrentiepositie van de eilandregio's nog meer en leiden tot een steeds grotere achterstand.

2.4. Bij de hervorming van de structuurfondsen is geen rekening gehouden met de insulaire status van deze regio's of met de blijvende natuurlijke handicaps waaronder hun regionale ontwikkeling lijdt. Alleen macro-economische factoren worden onder de loep genomen om te bepalen of eilandregio's voor steun in aanmerking kunnen komen. Het gehanteerde criterium van 75 % van het communautaire BNP per hoofd in koopkrachtpariteiten is volgens het Comité veel te stringent en druist in tegen de geest van het Verdrag van Amsterdam, waarin is bepaald dat voor eilandregio's bijzondere maatregelen kunnen worden getroffen die aan hun ontwikkelingsniveau zijn aangepast, zodat aldus hun natuurlijke handicap kan worden gecompenseerd.

2.4.1. Deze situatie zal overigens ook gevolgen hebben voor de toekenning van regionale steun door de lidstaten, daar deze steunverlening krachtens art. 87, lid 3, ad a), strikt beperkt is tot regio's van het NUTS II-niveau met een BNP dat lager ligt dan 75 % van het communautaire gemiddelde. Nationale steunverlening zal dus het wegvallen van communautaire financiering niet kunnen compenseren. Werkingssteun waarin thans bij hetzelfde art. 87, lid 3, ad a), is voorzien, is ook uitgesloten tenzij de criteria worden gewijzigd. Een en ander zal zwaar wegen op tal van eilanden en zou het eerste gedeeltelijke positieve effect van de bestaande nationale of communautaire maatregelen weer kunnen tenietdoen.

2.5. Het EU-uitbreidingsbeleid zal als effect hebben dat het relatieve welvaartspeil van de eilanden, althans volgens de statistieken, spectaculair zal stijgen. Het veel lagere BNP per hoofd in de huidige kandidaat-lidstaten zal het EU-gemiddelde doen dalen, wat in de thans minst begunstigde regio's een relatieve stijging van de welvaart tot gevolg zal hebben.

2.5.1. Uit de statistieken blijkt dat in 2007 nog slechts 1 tot 10 % van de bevolking van de 15 lidstaten in een gebied zal wonen dat voor de status van doelstelling 1-regio in aanmerking komt. De eilandregio's die thans deze status genieten, zullen bijgevolg op enkele uitzonderingen na, niet langer voor steun in aanmerking komen daar zij volgens de cijfers de drempel van 75 % van het EU-gemiddelde zullen overschrijden.

2.5.2. Volgens het Comité moeten er daarom bij de toekenning van steun uit de structuurfondsen, naast sociaal-economische criteria, ook andere selectiecriteria worden gedefinieerd en in aanmerking worden genomen, zoals het criterium van de insulaire status en andere criteria die verband houden met de beperkingen die voortvloeien uit die status.

2.6. In zijn advies over het Europees ruimtelijk ontwikkelingsperspectief (EROP)(10) van 9 september 1998 wees het Comité erop dat de problemen van de perifere gebieden van de Unie (communicatie, vervoersinfrastructuur, toegang tot economische activiteiten en openbare dienstverlening, gezondheidszorg, onderwijs, enz.) door de uitbreiding nog zullen worden verscherpt; een en ander maakt het des te noodzakelijker om een nieuw territoriaal evenwicht te vinden waarbij rekening wordt gehouden met de geografische diversiteit van het Europese grondgebied en naast het beginsel van economische en sociale samenhang ook dat van ruimtelijke samenhang wordt gehanteerd.

2.6.1. In het licht van het voorgaande is het Comité dan ook van mening dat in het Europees ruimtelijk ontwikkelingsperspectief (EROP), dat tijdens de informele bijeenkomst van de Raad "Ruimtelijke ordening" in mei 1999 te Potsdam is goedgekeurd, te weinig aandacht wordt geschonken aan eilanden en aan de noodzaak om op zowel communautair als nationaal niveau een geïntegreerd beleid voor ruimtelijke ordening uit te stippelen waarbij terdege rekening wordt gehouden met de specifieke geografische karakteristieken en handicaps van eilandregio's.

2.6.2. Het Comité verheugt zich niettemin over het grote aantal initiatieven en projecten dat door politieke, economische en sociale actoren in eilandregio's is ontplooid. Deze stellen een beloftevolle toekomst in het vooruitzicht en vormen een grondslag voor concrete acties op Europees niveau (samenwerking, uitwisseling, benchmarking). Het Comité geeft met name zijn steun aan de initiatieven van de eilandcommissie van de Conferentie van de perifere en maritieme regio's van de Europese Unie (C.P.M.R.) en van het netwerk van Kamers van Koophandel van eilanden van de Europese Unie.

3. Algemene conclusies met het oog op het treffen van maatregelen

3.1. Het Comité is van mening dat de ca. 450 bewoonde eilanden in de Europese Unie dermate verschillen dat alle beschikbare evaluatiemethoden moeten worden gebruikt om de problemen en behoeften van zowel afzonderlijke eilanden als groepen eilanden van dezelfde grootte in kaart te brengen.

3.2. Vooraleer veralgemenende stellingen te pareren en op basis daarvan een beleid uit te stippelen moet ook worden gekeken naar:

a) de afstand tussen een eiland of groep eilanden en het dichtst bijgelegen belangencentrum ervan (zo is er b.v. geen vergelijking mogelijk tussen het eiland Salamina dat voor de haven van Piraeus ligt, en het eiland Réunion in de Indische Oceaan);

b) het klimaat (b.v. op de eilanden in het noorden van de EU);

c) de bevolking (Sardinië heeft b.v. 1600000 inwoners terwijl de 53 eilanden voor de Ierse kust samen slechts 4000 inwoners tellen).

3.3. Volgens het Comité is het noodzakelijk dat de Commissie:

- in overleg met de betrokken economische en sociale actoren een groenboek opstelt waarin een volledig ontwikkelingsplan voor de eilandregio's in de Gemeenschap wordt uiteengezet; daarbij moeten binnen de verschillende communautaire beleidslijnen (vervoer en telecommunicatie, energie en milieu, onderzoek en vernieuwing, voorlichting en opleiding, onderwijs en cultuur, informatiemaatschappij en de nieuwe economie, gezondheidsbeleid en de sectorale maatregelen op het gebied van landbouw, visserij, toerisme, enz.) regelingen worden getroffen voor gecoördineerde actie op basis van de verschillende programma's. Hiertoe zouden one-stop-shops voor EU-eilanden kunnen worden opgericht waarbij via een interactief internetplatform gerichte bijstand wordt geleverd aan afzonderlijke eilanden of groepen van eilanden, op basis van hun voornaamste kenmerken en behoeften, om ze aldus sneller dan het vasteland in de groeidynamiek op het gebied van technologie, innovatie en opleiding te integreren en geleidelijk aan de huidige ontwikkelingskloof te overbruggen;

- deze nieuwe benadering van de eilandproblematiek moet vervolgens worden bevestigd in een witboek en een actieplan, waarbij ook een specifiek tijdschema moet worden vastgesteld en moet worden voorzien in de nodige instrumenten om, samen met de relevante economische en sociale actoren op de eilanden en op communautair niveau, de doeltreffendheid van de maatregelen na te gaan;

- als officieel orgaan dat de economische en sociale actoren in het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigt, zou het Comité zich als tussenschakel verdienstelijk kunnen maken en op Europees niveau de praktische resultaten van dergelijke maatregelen kunnen nagaan aan de hand van een tweejaarlijks verslag dat de Commissie aan het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's zou moeten voorleggen;

- een op benchmarking en evaluatie gericht proefproject opzet en ten uitvoer legt om de problemen en behoeften van de EU-eilandregio's aan te pakken en een gemeenschappelijke strategie voor te bereiden waarin de verschillende relevante communautaire maatregelen zijn geïntegreerd. Dit proefproject moet, met volledige inachtneming van de diversiteit en specifieke kenmerken en problemen van eilanden, de communautaire actie bundelen; een en ander zou gebaseerd zijn op de volledige erkenning van het principe dat de insulaire status prioritaire aandacht verdient in het kader van de communautaire inspanningen om het mededingingsvermogen en de harmonieuze ontwikkeling van de Unie in haar geheel te bevorderen;

- voorlichtings-, opleidings- en promotienetwerken voor het innoverend MKB rationaliseert, versterkt en tot permanente acties bekrachtigt, waarbij op basis van het criterium van de eilandstatus vooral aandacht wordt geschonken aan op eilanden gerichte projecten en initiatieven die passen in het kader van communautaire programma's en financiële instrumenten zoals:

- het vijfde O& TO-kaderprogramma en de jaarlijkse werkprogramma's, met name het deelprogramma Craft;

- de SAVE-energiebesparingsprogramma's en het programma Altener voor alternatieve energiebronnen;

- het nieuwe Interreg-programma voor interregionale samenwerking en het Leader-programma;

- het MEDA-programma voor mediterrane samenwerking en het PHARE-programma;

- het LIFE-milieuprogramma; het komende meerjarenprogramma voor het MKB;

- de programma's Leonardo, Socrates en Rafaël voor onderwijs, opleiding en cultuur;

- de financieringsinstrumenten van de EIB en het EIF;

- alle huidige en toekomstige communautaire programma's en initiatieven voor elektronische handel, immateriële investeringen in de nieuwe economie en netwerken van "leergemeenschappen", samen met afspraken om universiteiten in afgelegen gebieden te verbinden met centra voor toponderzoek en kenniscentra en om nieuwe vormen van sociale uitsluiting ten gevolge van computeranalfabetisme tegen te gaan.

3.3.1. Het Comité onderstreept het dringende karakter van een dergelijk geïntegreerd strategisch actiekader dat niet alleen op het vasteland maar ook in eilandregio's economische en sociale samenhang moet verzekeren en ervoor moet zorgen dat deze regio's ook ten volle van de praktische voordelen van het Europese integratieproces kunnen genieten.

4. Voorstellen en aanbevelingen

Het Economisch en Sociaal Comité,

- gelet op de noodzaak dat de Europese Unie een geïntegreerd beleid voor eilandregio's ten uitvoer legt dat op doeltreffende wijze economische en sociale samenhang garandeert, verzekert dat eilandregio's onder gelijke voorwaarden kunnen concurreren met andere gebieden van de Europese Unie en er aldus voor zorgt dat de blijvende geografische, natuurlijke, economische, sociale en structurele handicaps van deze eilanden worden gecompenseerd;

- gelet op het belang van het nieuwe Verdrag van Amsterdam en met name de constitutionele betekenis van het in art. 158 genoemde principe van de status van eilandregio - dat aansluit bij het vaak herhaalde standpunt van het Europees Parlement - dat deel zou moeten gaan uitmaken van het beleid en de wetgeving van de Gemeenschap;

- is van mening dat benchmarking voor EU-eilanden van wezenlijk belang is als onderdeel van een vergelijkend onderzoek van de concurrentievoorwaarden die voor de verschillende eilanden gelden; aldus kan worden nagegaan op welk niveau het best maatregelen kunnen worden getroffen en op welke punten eilanden het meest coördinatie behoeven; beoogd wordt te verzekeren dat eilandregio's in de interne markt gelijke kansen krijgen zodat hun inherente handicaps worden gecompenseerd;

- onderstreept dat het beginsel van eilandstatus dat in het Verdrag is opgenomen, in alle communautaire maatregelen en instrumenten moet worden geïntegreerd, de prioriteit van acties mee moet helpen bepalen en als criterium voor de selectie van projecten moet worden gehanteerd;

- is van mening dat coördinatie van alle eiland-gerelateerde beleidsmaatregelen van cruciaal belang is, samen met opgevoerde inspanningen op het gebied van statistische-gegevensverzameling, follow-up van resultaten en evaluatie van het effect van communautaire maatregelen op de eilanden;

- dringt er bij de Commissie op aan:

1) onmiddellijk een op benchmarking en evaluatie gericht proefproject voor EU-eilandregio's op te zetten;

2) een groenboek op te stellen waarin een strategisch ontwikkelingsplan voor EU-eilandregio's wordt uiteengezet dat in het te Potsdam goedgekeurde Europees ruimtelijk ontwikkelingsperspectief (EROP) kan worden opgenomen;

3) hierbij aansluitend een witboek uit te brengen, waarin een actieplan is opgenomen op basis van een tijdschema voor geïntegreerde maatregelen voor eilandregio's; een en ander kan worden gecoördineerd door een horizontale taskforce van de Commissie, die ook kan zorgen voor het beheer van de one-stop-shop voor eilandregio's en het daarmee verbonden interactieve internetplatform;

4) het Economisch en Sociaal Comité te betrekken bij het ontwerpen van het geïntegreerde actieplan voor eilandregio's;

5) een tweejaarlijks verslag over de EU-eilandregio's op te stellen en voor te leggen aan het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité voor de Regio's.

Brussel, 12 juli 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

B. Rangoni Machiavelli

(1) In dit advies wordt de term "regio" gebruikt in geografische en niet in administratieve zin.

(2) In Verklaring nr. 30 staat: "De Conferentie erkent dat insulaire regio's lijden onder structurele handicaps die verband houden met hun insulaire status, welke door hun blijvend karakter de economische en sociale ontwikkeling van deze regio's nadelig beïnvloeden. De Conferentie erkent dan ook dat in de communautaire wetgeving rekening moet worden gehouden met deze handicaps en dat bijzondere maatregelen ten gunste van deze regio's kunnen worden genomen, indien dat gerechtvaardigd is, om hen beter en onder eerlijke voorwaarden in de interne markt te integreren."

(3) PB C 167 van 2.6.1997, blz. 249.

(4) COM(1999) 467 def., punt 1.2.5.

(5) PB C 232 van 31.8.1987.

(6) "De Europese Raad erkent dat zich op sommige eilanden van de Gemeenschap bijzondere sociaal-economische problemen voordoen. Hij verzoekt de Commissie bijgevolg deze problemen te onderzoeken en eventueel in het kader van de financiële mogelijkheden welke door de bestaande beleidsmaatregelen van de Gemeenschap worden geboden de door haar nodig geoordeelde voorstellen in te dienen."

(7) PB C 407 van 28.12.1998.

(8) PB C 329 van 17.11.1999, blz. 20.

(9) COM(2000) 147 def. van 14 maart 2000.

(10) PB C 407 van 28.12.1998, blz. 85.

BIJLAGE I

bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

Kenmerken van de blijvende structurele problemen van eilandregio's

1. Het grondgebied van de Europese Unie omvat ca. 450 bewoonde eilanden die 5 % van haar oppervlakte uitmaken en samen ruim 14 miljoen inwoners tellen. Sommige eilanden liggen dicht bij het vasteland, andere zijn verder verwijderd en liggen in zee versnipperd.

2. Eilandregio's zijn delen van lidstaten die volledig door zee omgeven zijn en geen vaste verbinding met het continent hebben. In deze regio's liggen ook geen hoofdsteden van lidstaten (Eurostat-definitie).

3. Op bestuursgebied zijn er verschillende regelingen naar gelang van de grootte en het bevolkingsaantal van de eilanden. Sommige eilanden beschikken over de drie bestuursniveaus. Andere eilanden vormen een groep rond een groter eiland; aldus is eveneens in alle lokale bestuursniveaus voorzien. Op sommige eilanden is het bestuur van het eerste niveau vergelijkbaar met dat van het tweede of derde niveau op het vasteland. Sommige eilanden zijn zo klein en hebben zo weinig inwoners dat ze niet over een eigen bestuur beschikken.

4. Kenmerkend voor eilanden zijn de blijvende handicaps waardoor ze zich duidelijk van vastelandregio's onderscheiden. Enkele van deze blijvende handicaps, die alle eilanden gemeenschappelijk hebben maar waaronder ze in uiteenlopende mate gebukt gaan, zijn:

- afzondering van het vasteland;

- hogere kosten van zee- en luchtvervoer, communicatie en infrastructuur ten gevolge van natuurlijke en klimatologische belemmeringen;

- beperkte oppervlakte bruikbare grond;

- beperkte visgronden;

- beperkte watervoorraad;

- beperkte energiebronnen;

- vervuiling van de zee en de kustgebieden;

- bijzondere moeilijkheden op het gebied van afvalbeheer;

- ontvolking, met name uitstroom van jongeren;

- kusterosie;

- gebrek aan gekwalificeerde arbeidskrachten;

- ontbreken van schaalvoordelen voor ondernemingen;

- moeilijke toegang tot onderwijs en gezondheidszorg.

5. Eilandeconomieën lijden voorts onder de beperkte omvang en het seizoengebonden karakter van lokale markten. Zij zijn vaak afhankelijk van slechts één economische sector (landbouw, visserij, toerisme) waardoor ze volledig aan marktschommelingen overgeleverd zijn. De meeste eilandregio's gaan met name zwaar gebukt onder de dalende werkgelegenheidsgraad in traditionele sectoren, die niet wordt gecompenseerd door werkaanbiedingen in andere sectoren. Dit heeft een verschuiving van de beroepsbevolking naar andere regio's tot gevolg. De gestage daling van de actieve bevolking leidt tot een vermindering van de vraag naar door lokale bedrijven geleverde goederen en diensten, waardoor de economische activiteit van zowel de openbare als particuliere sector wordt ondermijnd. Deze negatieve spiraal ondergraaft het economische en sociale draagvlak van eilandregio's, met ontvolking als resultaat.

6. Eilandregio's ondervinden dus veel meer moeilijkheden om een niveau van sociaal-economische ontwikkeling te bereiken dat vergelijkbaar is met het EU-gemiddelde. Ook wanneer zij een redelijk welvaartspeil hebben bereikt, dienen zij veel grotere inspanningen te leveren om hun niveau van ontwikkeling te behouden. Hoewel zij niet systematisch tot de armste regio's van de Gemeenschap worden gerekend, zijn zij niettemin veel kwetsbaarder dan andere regio's; hun blijvende natuurlijke handicaps komen immers nog bovenop de sociaal-economische problemen waarmee de hele EU thans geconfronteerd wordt, en dreigen deze nog te verzwaren.

7. Eilandbewoners gaan prat op hun afkomst en cultuur en zijn gastvrij voor vreemdelingen. Op tal van eilanden zijn historische monumenten en middeleeuwse steden bewaard gebleven en worden nog voortdurend archeologische vondsten gedaan. De overleveringen en tradities die hiermee verweven zijn, kunnen de Europese geschiedenis alleen maar luister bijzetten. De levensomstandigheden op eilanden zijn vaak moeilijk voor zowel bewoners als bezoekers. Hoewel eilandregio's onderling verschillen, hebben ze alle met het probleem van hun eilandstatus te kampen.

BIJLAGE II

bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité

1) Derde vergadering op woensdag 15, donderdag 16 en vrijdag 17 maart 2000 in de autonome regio van de Azoren (Portugal)

Tijdens de vergadering van de studiegroep op de Azoren heeft een gedachtewisseling tussen verschillende belangengroepen (werkgevers, werknemers, enz.) plaatsgevonden waaruit is gebleken dat perifere regio's de bepalingen van art. 299 een goede zaak vinden en het standpunt van het ESC betreffende art. 158 dan ook bijvallen. Zij dringen erop aan dat in overeenstemming met art. 158 extra instrumenten worden ingeschakeld om de ontwikkeling van eilandregio's te bevorderen.

Het is volgens hen zaak dat de Commissie en de Raad een algemeen plan uitstippelen en uiteindelijk ook een witboek opstellen om de eilandregio's gelijke rechten en kansen te geven en aldus hun structurele handicaps, die een blijvende belemmering voor hun economische en sociale ontwikkeling vormen (zoals in Verklaring nr. 30 bij het Verdrag van Amsterdam wordt erkend), te compenseren.

2) Vierde vergadering van woensdag 12, donderdag 13 en vrijdag 14 april 2000 in Oban (Schotland)

De studiegroep heeft ter voorbereiding van het initiatiefadvies o.m. ook twee eilanden voor de westkust van Schotland bezocht. Een en ander gebeurde op uitnodiging van de Argyll and Bute Council en de Argyll and the Islands Enterprise, die over het leven op de eilanden ook informatie verstrekten.

Het gebied van de Highlands and Islands dat onder doelstelling 1 valt, telt ca. 90 bewoonde eilanden met in totaal 103000 inwoners. Slechts drie eilanden tellen meer dan 15000 inwoners en 2/3 van de eilanden hebben minder dan 500 inwoners.

De studiegroep bracht een bezoek aan de eilanden Mull en Iona, verzamelde informatie van lokale gemeenschappen en organiseerde een hoorzitting in Oban waaraan ook vertegenwoordigers van andere eilanden hebben deelgenomen en een bijdrage hebben geleverd.

De belangrijkste pijnpunten die tijdens het bezoek aan de orde werden gesteld, zijn: toegang en vervoer, infrastructuur (wegen, telecommunicatie), onderwijs en beroepsopleiding, ontvolking, ontwikkeling en oprichting van bedrijven, toerisme, landbouw en visserij.

3) XXe bijeenkomst van de C.P.M.R. - eilandcommissie op 11 en 12 mei 2000 op Kos (Griekenland)

De rapporteur heeft op Kos de 20e vergadering van de eilandcommissie van de Conferentie van de perifere en maritieme regio's van de Europese Unie (C.P.M.R.) bijgewoond. Alle deelnemers hebben daarbij hun steun aan de werkzaamheden van het Comité ten aanzien van eilandregio's betuigd. In de eindverklaring wordt aangedrongen op een witboek en een algemeen EU-programma om de structurele problemen van eilanden via passende toekomstgerichte maatregelen en gelijke ontwikkelingskansen te verhelpen.