ù * COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 29.03.1995 
COM(95) 110 dcf. 
95/ 0078 (COD) 
DE ACTIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
TEN BEHOEVE VAN DE CULTUUR 
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement 
en de Raad van de Europese Unie 
Voorstel voor een 
BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 
tot vaststelling van een communautair actieprogramma op 
het gebied van het cultureel erfgoed 
RAPHAEL 
(door de Commissie ingediend) 
NL/l 0/95/05560000.P00 
TOELICHTING 
BIJLAGE : Overlegvergaderingen in het kader van de indiening van een communautair 
actieprogramma op het gebied van het culturele erfgoed N 
VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN 
DE RAAD TOT VASTSTELLING VAN EEN COMMUNAUTAIR 
ACTIEPROGRAMMA OP HET GEBIED VAN HET CULTUREEL ERFGOED -
RAPHAEL 
BIJLAGE : Beschrijving van het Raphaël-Programma 
FINANCIEEL MEMORANDUM 
A*-
NL/10/95/05560000.P00 
Met de inwerkingtreding van het Verdrag betreffende de Europese Unie heeft de Gemeenschap 
bevoegdheid gekregen op het gebied van het culturele erfgoed. Het erfgoed geeft uitdrukking 
aan de verscheidenheid van de culturen en vormt tevens een getuigenis van de onderlinge 
beïnvloeding daarvan; een communautair actieprogramma op dit gebied zal dus een bijzondere 
bijdrage leveren aan de "totstandbrenging van een steeds hechter verbond tussen de volkeren 
van Europa1 en aan de "ontplooiing van de culturen van de Lid-Staten onder eerbiediging van 
de nationale en regionale verscheidenheid van die culturen, maar tegelijk ook de nadruk 
leggend op het gemeenschappelijk cultureel erfgoed"2. 
De instandhouding van de rijkdom en de verscheidenheid van het cultureel erfgoed in Europa 
beantwoordt tevens aan een aantal andere in het Verdrag genoemde doelstellingen. Het wordt 
namelijk algemeen erkend dat het cultureel erfgoed, gezien zijn buitengewone rijkdom en zijn 
verscheidenheid enerzijds en zijn economische en sociale dimensie anderzijds, van bijzonder 
groot belang kan zijn, met name voor de informatie- en communicatietechnologie, waarbij 
Europa een belangrijke rol wil spelen3, en voor het scheppen van werkgelegenheid4 en de 
regionale ontwikkeling. 
Dit voorstel wordt gedaan in het kader van de mededeling "Actie van de Europese 
Gemeenschap ten behoeve van de cultuur'6 die op 27 juli 1994 door de Commissie werd 
goedgekeurd. Aangezien het roerende en het onroerende culturele erfgoed daarin wordt 
genoemd als een van de gebieden waarop het optreden van de Gemeenschap moet worden 
gericht, beoogt dit voorstel een specifiek actieprogramma op dit gebied op te zetten. Het is 
gebaseerd op de ervaring die met eerder opgezette acties is opgedaan en op de resultaten van 
een een aantal overlegvergaderingen met de instanties van de Lid-Staten, de beroepskringen en 
andere betrokken instanties alsmede op diverse werkzaamheden van het Europees Parlement en 
van de Raad met betrekking tot deze sector. 
In bijlage is het voorstel opgenomen voor een besluit van het Europees parlement en de Raad 
tot vaststelling van een communautair actieprogramma op het gebied van het cultureel erfgoed -
RAPHAEL-Programma. 
1 Verdrag betreffende de Europese Unie, artikel A 
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, artikel 128, lid 1 
3 Cf. Witboek : Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid, blz. 107, blz. 110-118 
4 CF. Witboek : Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid, blz. 22, blz. 108 
5 COM(94)356 def. 
I 
NL/l 0/95/05560000.P00 
6 
7 
8 
9 
10 TOELICHTING 
Het onderhavige voorstel wordt gedaan in het kader van de "Actie van de Europese 
Gemeenschap ten behoeve van de cultuur",6 die op 27 juli 1994 door de Commissie werd 
goedgekeurd naar aanleiding van de invoeging in het EG-Verdrag van een artikel over 
cultuur7. Daarin wordt het roerende en het onroerende culturele erfgoed genoemd als een 
van de gebieden waarop het optreden van de Gemeenschap moet worden gericht; met dit 
voorstel wordt dan ook beoogd een specifiek actieprogramma op dit gebied op te zetten. 
Dit actieprogramma moet een nieuw elan geven aan het beleid vàn de Gemeenschap op het 
gebied van het erfgoed; reeds bestaande acties moeten worden uitgebreid en moeten een 
nieuwe richting krijgen en er moet een grotere samenhang worden gebracht in het optreden 
en het beleid van de Gemeenschap op gebieden die het culturele erfgoed raken. 
De specifieke maatregelen die in dit programma worden voorgesteld beantwoorden aan 
verschillende van de doelstellingen die in het verdrag worden genoemd. Het erfgoed geeft 
uitdrukking aan de verscheidenheid van de culturen en vormt tevens een getuigenis van de 
onderlinge beïnvloeding daarvan; een communautair actieprogramma op dit gebied zal dus 
een bijzondere bijdrage leveren aan de "totstandbrenging van een steeds hechter verbond 
tussen de volkeren van Europa'* en aan de "ontplooiing van de culturen van de Lid-Staten 
onder eerbiediging van de nationale en regionale verscheidenheid van die culturen, maar 
tegelijk ook de nadruk leggend op het gemeenschappelijk cultureel erfgoed"9. 
Dat erfgoed heeft mettertijd gestalte gekregen door uitwisselingen en onderlinge 
beïnvloedingen en vertoont gemeenschappelijke kenmerken die de nationale of regionale 
bijzonderheden overstijgen. Dank zij dit samenspel van verschillen en constante waarden 
wordt de burger zich beter bewust van zijn regionale, zijn nationale en zijn Europese 
identiteit. Het communautaire optreden op het gebied van het culturele erfgoed kan derhalve 
bijdragen tot de bevestiging van het Europese burgerschap, gebaseerd op een betere kennis 
van de eigen cultuur en van die van de andere landen van de Unie. 
Het voorgestelde actieprogramma beoogt de samenwerking tussen de Lid-Staten aan te 
moedigen en hun activiteiten te ondersteunen en aan te vullen10. De behoeften van deze 
sector wat betreft know-how en menselijke en financiële middelen zijn namelijk groot en 
de beschikbare middelen zijn beperkt; er zullen dus keuzes moeten worden gemaakt. Met 
een communautaire actie kunnen de opgedane ervaringen worden gebundeld, zodat deze 
keuzes met kennis van zaken kunnen worden gemaakt, dubbel werk en dure fouten worden 
voorkomen en de kwaliteit wordt verhoogd en de kosten gedrukt. 
COM(94)356 def. 
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, artikel 128 
Verdrag betreffende de Europese Unie, artikel A 
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, artikel 128, lid 1 
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, artikel 128, lid 2 
1 
/ 
NL/10/95/05560000.POO 
De problemen in verband met de instandhouding en het beheer van het erfgoed zijn 
grensoverschrijdend : alle Lid-Staten worden met dezelfde problemen geconfronteerd en 
sommige daarvan - zoals bijvoorbeeld de conservering van papier - zijn zo ingewikkeld of 
zo omvangrijk dat de Lid-Staten alleen daarvoor geen oplossing kunnen vinden. In die 
gevallen biedt een gezamenlijk optreden een toegevoegde waarde : het zal veel meer 
resultaat opleveren dan de individuele maatregelen van de Lid-Staten te zamen. 
Behalve de intrinsieke culturele waarde vloeien uit de instandhouding van het cultureel 
erfgoed nog andere activiteiten voort die een aanzienlijke sociale en economische weerslag 
kunnen hebben en die verband houden met andere in het Verdrag genoemde doelstellingen. 
Er zij op gewezen dat deze sector veel personeel nodig heeft, dat vaak hooggekwalificeerd 
moet zijn, zowel wat "conceptie" en "beheer" (architecten, archivarissen, kunsthistorici, 
conservatoren, enz....) als wat de "uitvoering" betreft (conservatoren-restaurateurs, 
ambachtslieden, museumpersoneel enz.); dat personeel - dat in de meeste gevallen deel 
uitmaakt van KMO's - maakt zowel gebruik van traditionele know-how als van onderzoek 
en spitstechnologie. 
De bevordering van de samenwerking tussen opleidingsinstituten voor bijscholing en/of 
onderzoek vormt dus een zeer belangrijk aspect van het beleid van de Gemeenschap op het 
gebied van het erfgoed; bij de voorgestelde maatregelen moet derhalve rekening worden 
gehouden met de ervaring die is opgedaan met de communautaire programma's inzake 
opleiding en onderwijs, onderzoek en technologische ontwikkeling. Het culturele erfgoed 
kan tevens een aanzienlijke bijdrage leveren aan de dynamiek 
onderzoek/groei/werkgelegenheid omdat voor de sector een optimale exploitatie van de 
onderzoekresultaten nodig is, met name in de vorm van praktische toepassingen die 
bruikbaar zijn voor de vakmensen in deze sector. 
De instandhouding van het erfgoed vormt tevens een bron van werkgelegenheid" ingevolge 
het gecombineerde effect van de groeiende belangstelling voor het erfgoed in al zijn vormen 
en de toeneming van de vrije tijd. De nieuwe arbeidsplaatsen hebben enerzijds betrekking 
op werkzaamheden in de sector zelf (bijvoorbeeld restauratie en herinrichting van musea en 
hun verzamelingen, exploitatie van het erfgoed, tentoonstellingen, nieuwe diensten voor het 
publiek in de musea, enz.) en anderzijds op werkzaamheden die samenhangen met het 
bestaan en de opwaardering van het erfgoed, zoals de ontwikkeling van het toerisme. 
Daarom worden de projecten betreffende de opwaardering van het erfgoed steeds meer 
geïntegreerd in het regionale ontwikkelingsbeleid, met name wat betreft de wederopleving 
van de stadscentra of de bestrijding vari de ontvolking van bepaalde gebieden. Uiteraard 
hangt de instandhouding van het erfgoed nauw samen met het beleid inzake ruimtelijke 
ordening, milieu en energie. 
11 Witboek : Groei, concurrentievermogen, werkgelegenheid, blz. 22, blz. 111-112 
2 
17 NL/10/95/05560000.P00 
Ten slotte is het cultured erfgoed een uitgelezen gebied voor de ontwikkeling van 
toepassingen en normen op het gebied van de geavanceerde technologieën en diensten 
inzake informatie en communicatie; het werd overigens als een van de belangrijkste 
werkgebieden aangemerkt in de mededeling "Europa op weg naar de 
informatiemaatschappij : een actieplan"12 die naar aanleiding van het verslag van de "Groep 
Bangemann" werd ingediend13. De resultaten daarvan zullen niet alleen voelbaar zijn op het 
gebied van de groei, het concurrentievermogen of de werkgelegenheid : voor zover rekening 
wordt gehouden met de culturele dimensie zullen beroepskringen en burgers over een 
gamma van nieuwe en efficiënte culturele produkten en diensten kunnen beschikken. 
De Gemeenschap heeft in het kader van de doelstellingen die zij had vooropgesteld reeds 
een aantal acties op het gebied van het culturele erfgoed opgezet. Het gaat hier om drie 
soorten acties : acties met een hoofdzakelijk cultureel doel, acties die aan andere in het 
Verdrag genoemde doelstellingen beantwoorden en rechtstreeks verband houden met het 
erfgoed en ten slotte acties die aan andere doelstellingen beantwoorden en niet rechtstreeks 
verband houden met het erfgoed maar die in de Lid-Satten direct of indirect van invloed zijn 
op de instandhouding daarvan, zoals bijvoorbeeld het landbouwbeleid, dat van groot belang 
is voor de instandhouding van het archeologisch erfgoed en de historische landschappen. 
Omdat de Commissie zich ervan bewust is dat ingevolge de in artikel 128 bedoelde 
besluitvormingsprocedure overeenstemming moet worden bereikt en dat daaraan uitgebreide 
raadplegingen moeten voorafgaan, heeft zij met het oog op het opstellen van dit voorstel 
voor een besluit van het Parlement en van de Raad een aantal vergaderingen over het 
roerende en onroerende erfgoed belegd met de instanties van de Lid-Staten, de 
beroepskringen en andere betrokken instanties. Tevens heeft een groep deskundigen die naar 
aanleiding van een resolutie van de Raad14 werd samengesteld, zich over het specifieke 
gebied van de archieven gebogen. Een overzicht van de overlegvergaderingen is als bijlage 
opgenomen (blz. 6-7). 
Dit voorstel is gebaseerd op de ervaring die met eerder opgezette acties is opgedaan en op 
de resultaten van de raadplegingen. Het past in het referentiekader van de culturele actie van 
de Gemeenschap15 en er is rekening gehouden met de ter zake door het Europees 
Parlement16 en de Raad17 vastgestelde resoluties en conclusies. 
COM(94)347 def. 
Europa en de wereldwijde informatiemaatschappij : aanbevelingen aan de Europese Raad 
Resolutie van de Raad en de Ministers van Cultuur, in het kader van de Raad bijeen, van 
14 november 1991 inzake regelingen betreffende archieven, PB C 314 van 5.12.1991, blz. 2 
COM(94)356 def. 
Resolutie van het Europees Parlement over de mededeling van de Commissie over de nieuwe 
vooruitzichten voor de actie van de Gemeenschap op cultureel gebied, A3-0396, PB C 42 van 
15.2.1993, blz. 173-181 
Resolutie van het Europees Parlement over het behoud van het architectonisch en cultureel erfgoed, 
A3-0036/93, PB C 72 van 15.3.1993, blz. 160-166. 
Resolutie van het Europees Parlement over het cultuurbeleid van de Gemeenschap, A3-03 86/93, PB C 
44 van 14.2.1994, blz. 184-188. 
Conclusies van de Ministers van Cultuur, in het kader van de Raad bijeen, van 12 november 1992 
betreffende de richtsnoeren voor de culturele actie van de Gemeenschap, PB C 336 van 19.12.1992, blz. 
1-2. 
Conclusies van de Raad van 17 juni 1994 betreffende de opstelling van een communautair actieplan op 
het gebied van het culturele erfgoed, PB C 235 van 23.8.1994, blz. 1. 
Conclusies van de Raad van 17 juni 1994 betreffende grotere samenwerking op archiefgebied, PB C 
235 van 23.8.1994, blz. 3. 
NL/10/95/05560000.POO 
ACTIEPROGRAMMA OP HET GEBIED VAN HET CULTUREEL ERFGOED - PROGRAMMA "RAPHAËL" 
I. Opwaardering en vergroting van 
de uitstraling van het cultureel 
erfgoed 
De ontwikkeling en bundeling van 
de beste werkwijzen aanmoedigen 
en een omgeving scheppen die 
gunstig is voor de instandhouding 
van het cultureel erfgoed II. Netwerken en partnerschappen 
Bijdragen tot de versterking van de 
supranationale samenwerking, tot de 
uitwisseling en bundeling van 
ervaring, en sterker de nadruk 
leggen op de Europese dimensie van 
het erfgoed III. Toegang tot het erfgoed 
Bewustmakingsprojecten met een 
Europese dimensie aanmoedigen en 
het gebruik van geavanceerde 
informatie-en 
communicatietechnologieën en 
-diensten stimuleren. IV. Innovatie, bijscholing en 
uitwisseling van vakmensen 
De uitwisseling van ervaringen 
stimuleren en de uitwisseling en 
bijscholing van vakmensen op het 
gebied van het erfgoed 
aanmoedigen. V. Samenwerking met derde landen 
en internationale organisaties 
Projecten opzetten met derde landen 
en synergieCn stimuleren met de 
activiteiten van andere 
internationale organisaties, met 
name van de Raad van Europa 
Conclusies van de Raad van 10 november 1994 betreffende de mededeling van de Commissie over de 
culturele actie van de Europese Gemeenschap, PB C 348 van 9.12.1994, blz. 1-2. 
NL/10/95/05560000.P00 
1. Ondersteuning van projecten voor 
de instandhouding van het roerend 
of onroerend erfgoed, die "Europese 
laboratoria voor het erfgoed" 
kunnen worden genoemd 
2. Ondersteuning van "Europese 
modelprojecten in verband met het 
erfgoed" die betrekking hebben op 
gemeenschappelijke thema's die 
verband houden met de 
instandhouding van het roerend en 
onroerend erfgoed 
3. Steun voor de ontwikkeling van 
betere Europese gebruiken en 
"normen" op het gebied van het 
beheer en de instandhouding van het 
erfgoed 
4. Aanmoediging van de aankoop 
en het gezamenlijke beheer van 
belangrijke kunstwerken 
5. Uitwerking van projecten en 
studies met een hoofdzakelijk 
cultureel karakter die de andere 
communautaire activiteiten 
aanvullen 1. Steun voor de koppeling in een 
net, per behandeld thema, van de 
"Europese modelprojecten in 
verband met het erfgoed". 
2. Ontwikkeling en verspreiding van 
informatiehulpmiddelen ten behoeve 
van de netwerken en de vakmensen, 
bij voorbeeld vergelijkende studies 
over de methoden en systemen in de 
Lid-Staten, de vaststelling van 
Europese cultuurstatistieken en 
-indicatoren, praktische 
handleidingen, handboeken, 
repertoria, overzichten van 
innoverende projecten, informatie 
over de communautaire activiteiten 
die het culturele erfgoed betreffen. 
3. Steun voor supranationale 
samenwerkingsprojecten tussen 
musea en/of m.b.L monumenten die 
ten doel hebben de nadruk te leggen 
op de Europese dimensie van het 
erfgoed. 
4. Steun voor 
samenwerkingsprojecten tussen 
opleidingsinstituten, 
bijscholingsinstituten, 
onderzoekscentra, bij voorbeeld 
inventarissen, evaluatiemethoden, 
gemeenschappelijk overleg, beurzen, 
uitwisselingen, verspreiding van 
informatie, enz. 1. Opneming van maatregelen ter 
bewustmaking van de burger in de 
projecten waaraan in het kader van 
het programma "Raphael" 
communautaire steun wordt 
verleend. 
2. Ondersteuning van 
bewustmakingsinitiatieven op 
Europees niveau, bij voorbeeld de 
Europese dagen van het erfgoed, 
evenementen in het kader van 
9 mei-Dag van Europa, de Europese 
architectuurprijs Mies van der Rohe, 
Europan 
3. Steun voor de verwezenlijking 
van projecten op het gebied van de 
meertaligheid in musea en met 
betrekking tot monumenten of 
plaatsen. 
4. Steun voor toepassingen van 
geavanceerde informatie- en 
communicatietechnologieën en 
-diensten die vakmensen en het 
publiek toegang verlenen tot het 
erfgoed, bij voorbeeld proefprojecten 
, studies of seminars in verband met 
bijzondere problemen in de sector 
van het erfgoed. 1. Steun voor het vaststellen van de 
behoeften op onderzoekgebied, voor 
de verspreiding van de 
onderzoeksresultaten onder de 
vakmensen en voor de ontwikkeling 
van concrete toepassingen ten 
behoeve van vakmensen die op het 
terrein werkzaam zijn 
2. Steun voor de organisatie van 
conferenties en colloquia met een 
Europese dimensie 
3. Samenwerkingsprojecten voor het 
opzetten van 
uitwisselingsprogramma's voor 
erfgoed-specialisten 
4. Steun voor de opleiding en de 
bijscholing van erfgoed-specialisten 
in het gebruik van geavanceerde 
informatie- en 
communicatietechnologieën en 
-diensten 1. Ondersteuning van projecten 
voor de instandhouding van het 
roerend en onroerende erfgoed, die 
met name betrekking hebben op de 
monumenten en plaatsen die op de 
World Heritage List zijn 
opgenomen 
2. Deelneming aan projecten in 
verband met netwerken en 
partnerschappen of verwezenlijking 
van aanvullende projecten, bij 
voorbeeld uitbreiding van 
vergelijkende studies tot derde 
landen. 
3. Deelneming aan projecten in 
verband met de toegang van de 
burger tot het erfgoed, bij voorbeeld 
de Europese dagen van het erfgoed 
4. Aanmoediging van erfgoed-
specialisten om deel te nemen aan 
acties op het gebied van onderzoek, 
bijscholing en uitwisseling van 
vakmensen 
NL/10/95/05560000.POO 
De communautaire actie op het gebied van het cultureel erfgoed moet op de onderstaande 
doelstellingen zijn gericht : 
- Bijdragen tot de opwaardering en de vergroting van de uitstraling van het culturele erfgoed. 
- Bevorderen van de samenwerking en de bundeling op Europees niveau van kennis, know-how 
en ervaringen op het gebied van de instandhouding van het erfgoed. 
- Vergemakkelijken van de toegang tot en uitbreiden van de voorlichting over het erfgoed voor 
alle burgers en aldus bijdragen tot de bevestiging van het Europees burgerschap, gebaseerd op 
een ruimere kennis van het erfgoed. 
- Ondersteunen van de verruiming van kennis en ervaringen en herwaardering van het Europese 
potentieel. 
- Bevorderen van de samenwerking met derde landen en andere ter zake bevoegde internationale 
organisaties, met name met de Raad van Europa. 
In dit verband stelt de Commissie voor een specifiek communautair actieprogramma op het gebied 
van het cultureel erfgoed op te zetten, hierna genoemd het Raphaël-programma, dat vijf 
stimuleringsmaatregelen omvat : 
I. Opwaardering en vergroting van de uitstraling van het cultureel erfgoed. 
II. Netwerken en partnerschappen. 
III. Toegang tot het erfgoed. 
IV. Innovatie, bijscholing en uitwisseling van vakmensen. 
V. Samenwerking met derde landen en internationale organisaties. 
Het is de bedoeling met het programma een strategisch kader op te zetten voor de verschillende 
maatregelen die geleidelijk ten uitvoer worden gelegd. Volgens de Commissie zal dank zij 
coherente aanpak van het Raphaël-programma beter kunnen worden bijgedragen tot de 
opwaardering en de vergroting van de uitstraling van het cultureel erfgoed en tot de ontplooiing 
van de culturen in Europa. Bovendien zal de Gemeenschap haar optreden dank zij dit programma 
een specifieke en culturele dimensie kunnen geven en waar nodig beter rekening kunnen houden 
met de culturele aspecten van haar andere beleidsmaatregelen, zoals voorgeschreven in artikel 128, 
lid 4, van het Verdrag. 
Tot slot stelt de Commissie voor : 
- dit voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad overeenkomstig de in 
artikel 128 van het Verdrag bedoelde procedure te behandelen. 
NL/10/95/05560000.P00 
BIJLAGE 
OVERLEGVERGADERINGEN IN HET KADER VAN DE INDIENING VAN 
EEN COMMUNAUTAIR ACTIEPROGRAMMA OP HET GEBIED VAN HET 
CULTURELE ERFGOED 
Algemeen overleg betreffende het roerend en onroerend erfgoed 
- De Commissie en het Europees Parlement hebben op 1 en 2 juli 1993 in Venetië een eerste 
vergadering met de voor het roerend en onroerend erfgoed verantwoordelijke instanties van de 
Lid-Staten gehouden met als thema "de belangrijkste factoren voor de instandhouding van het 
cultureel erfgoed in de Europese Gemeenschap". Deze vergadering had ten doel de werkgebieden 
vast te leggen voor een communautaire actie op het gebied van het erfgoed en de onderwerpen vast 
te stellen voor de eerste vier vergaderingen van deskundigen. 
- In samenwerking met het Belgische en het Griekse voorzitterschap werden vier vergaderingen van 
deskundigen georganiseerd. Deze hadden betrekking op de onderstaande thema's : 
Erfgoed en beheer : Erfgoed, economie en werkgelegenheid en Erfgoed, toerisme en milieu, 
Bergen, 27-30 oktober 1993 
- Erfgoed, onderzoek en nieuwe technologieën, Brussel, 17-19 november 1993 
- Erfgoed en opleiding, Antwerpen, 1-3 december 1993 
Voorlichting, bewustmaking en mobilisering van het publiek en van de vakwereld met 
betrekking tot het erfgoed!8, Athene, 23-25 februari 1994. 
Voorts organiseerde het Griekse voorzitterschap, dat in zijn werkprogramma bijzondere aandacht 
aan het erfgoed besteedde, met de steun van de Commissie nog twee extra vergaderingen van 
deskundigen : 
- Erfgoed en milieu, Athene, 26-29 maart 1994 
- Subaquatisch erfgoed, Athene, 7-9 april 1994 
Aan deze beperkte overlegvergaderingen werd deelgenomen door deskundigen uit de Lid-Staten, 
vertegenwoordigers van het Europees Parlement, de Raad van Europa en intergouvernementele en 
niet-gouvernementele organisaties en afgevaardigden van de diverse betrokken diensten van de 
Commissie. 
18 Op deze vergadering werden de resultaten aangevuld van de eerste vergadering van deskundigen "Musea 
en hun publiek" die van 25 tot 29 november 1992 in Glasgow werd georganiseerd in samenwerking met 
het Britse voorzitterschap. 
19 
20 NL/10/95/05560000.P00 
De resultaten van de deskundigenvergaderingen werden toegelicht op de tweede vergadering van 
de voor het roerend en onroerend erfgoed verantwoordelijke instanties van de Lid-Staten in 
Lissabon op 27-29 april 1994, met als thema "Europa en zijn erfgoed". Op deze vergadering kon 
aan de hand van een werkdocument van de diensten van.de Commissie een eerste balans van de 
werkzaamheden worden gemaakt en kon een aantal denkpistes worden aangegeven voor het 
opstellen van het toekomstige actieprogramma. 
Specifiek overleg voor de archieven 
In 1991 keurde de Raad een resolutie goed, waarin hij de Commissie verzocht een groep van door 
de Lid-Staten aangewezen deskundigen samen te stellen, die moet nagaan in hoeverre het gewenst 
is het archiefbeleid en de archiefpraktijk binnen de Gemeenschap beter te coördineren™. De groep 
van deskundigen, waarbij ook vertegenwoordigers van de archieven van de communautaire 
instellingen, van de universitaire instelling in Florence en van de diverse betrokken diensten van 
de Commissie werden betrokken, kwam in Brussel bijeen op 31 maart, 17 juni en 
24 september 1992 en op 9 maart, 23 april en 22 oktober 1993; over hun werkzaamheden werd 
een verslag20 opgesteld waarin suggesties worden gedaan voor een communautair actieprogramma 
op dit specifieke gebied. 
* 
De conferentie 
De informatie die tijdens voorafgaande vergaderingen werd verzameld, werd voor een ruimer 
publiek toegelicht tijdens een conferentie "De burger en het cultureel erfgoed" die in 
samenwerking met het Europese Parlement werd georganiseerd op 4 en 5 oktober 1994 in Brussel. 
Het doel van deze conferentie bestond erin de eerder technische informatie aan te vullen met een 
dialoog tussen de diverse betrokken partijen, met name eigenaarsverenigingen, 
vrijwilligersorganisaties en stichtingen die alle bijdragen tot een grotere band tussen de burger en 
zijn erfgoed. Deze conferentie bood tevens de gelegenheid om de vertegenwoordigers van de 
nieuwe Lid-Staten en van de derde landen te leren kennen. 
Resolutie van de Raad en de Ministers van Cultuur, in het kader van de Raad bijeen, van 
14 november 1991 inzake regelingen betreffende archieven, PB C 314 van 5.12.1991, blz. 2. 
De archieven in de Europese Unie. Verslag van de groep van deskundigen over de problemen inzake 
de coördinatieop archiefgebied,SEC(94)900, 21 maart 1994. 
8 
NL/10/95/05560000.P00 
VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE 
RAAD TOT VASTSTELLING VAN EEN COMMUNAUTAIR ACTIEPROGRAMMA 
OP HET GEBIED VAN HET CULTUREEL ERFGOED 
RAPHAEL 
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 128, 
Gezien het voorstel van de Commissie1, 
Gezien het advies van het Comité van de Regio's2, 
Besluitende overeenkomstig de procedure van artikel 189 B van het Verdrag, 
Overwegende dat in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (hierna te noemen 
het Verdrag), als gewijzigd bij het Verdrag betreffende de Europese Unie, een titel IX is 
ingevoegd die specifiek betrekking heeft op cultuur en waarin is bepaald dat de Gemeenschap 
bijdraagt tot de ontplooiing van de culturen van de Lid-Staten, onder eerbiediging van de 
nationale en regionale verscheidenheid van die culturen, maar tegelijkertijd ook de nadruk 
leggend op het gemeenschappelijk cultureel erfgoed; 
Overwegende dat in artikel 128 van het Verdrag het cultureel erfgoed wordt genoemd als een 
van de gebieden waarop het optreden van de Gemeenschap moet worden gericht, dat het 
cultureel erfgoed uitdrukking geeft aan de nationale en de regionale identiteit en aan het verbond 
tussen de volkeren en dat het van belang is dat erfgoed in stand te houden en gemakkelijker 
toegankelijk te maken voor de burgers (ook voor degenen die daarbij met specifieke problemen 
worden geconfronteerd) ten einde de wederzijdse kennis en het onderlinge respect te bevorderen; 
Overwegende dat een communautaire actie, door de uitwisseling van ervaringen en know how 
aan te moedigen en door synergie en partnerschap te stimuleren, de instandhouding van het 
erfgoed ten goede kan komen; 
Overwegende dat de sociaal-economische aspecten van de instandhouding van het cultureel 
erfgoed aan een maatschappijmodel beantwoorden en in aanzienlijke mate kunnen bijdragen tot 
het scheppen van werkgelegenheid, tot de regionale ontwikkeling en tot de verbetering van de 
levenskwaliteit en het dagelijks bestaan van de burgers; 
Overwegende dat in de mededeling van de Commissie "Europa op weg naar de 
informatiemaatschappij : een actieplan"3 cultuur als een van de belangrijkste werkgebieden wordt 
aangemerkt in het vooruitzicht van de informatiemaatschappij; 
PB 
PB .... 
COM(94)347 
NL/10/95/05560000.P00 
Overwegende dat op het gebied van de instandhouding van het cultureel erfgoed onderzoek op 
communautair niveau moet worden verricht en dat de communautaire maatregelen inzake 
onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie ten uitvoer worden gelegd volgens de 
bepalingen van het OTO-kaderprogramma4, hetgeen dit programma ten goede kan komen; 
Overwegende dat de Commissie op dit gebied reeds ervaringen heeft opgedaan, met name wat 
betreft het architectonisch erfgoed; 
Overwegende dat het Europees Parlement veel belang hecht aan de communautaire actie ten 
gunste van het erfgoed en met name aan de opleiding, het onderzoek, de bewustmaking van 
jongeren en adolescenten, de samenwerking met derde landen en met de Raad van Europa 
alsmede aan het verband met de andere communautaire beleidsgebieden, met name wat betreft 
opleiding en regionale ontwikkeling5; 
Overwegende dat het Europees Parlement zich in diverse resoluties heeft uitgesproken over de 
bijdrage van de Gemeenschap aan de werkzaamheden met betrekking tot de restauratie van het 
architectonisch erfgoed van uitzonderlijk belang6; 
Overwegende dat de Raad blijk heeft gegeven van zijn belangstelling voor êen uitbreiding van 
de samenwerking op het gebied van het architectonisch erfgoed, kunstwerken en kunstvoorwerpen 
en archieven, met name wat betreft de uitwisseling van kennis, documentatie en opleiding en dat 
de netwerken van culturele organisaties een belangrijke rol spelen bij de samenwerking op 
cultuurgebied in Europa7; 
Besluit nr. 1110/94/EEG van het Europees Parlement en de Raad van 26 april 1994 betreffende het 
vierde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap van communautaire werkzaamheden op het 
gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (1994-1998), PB L 126 van 
18.05.1994, blz. 1-33 
Resolutie van het Europees Parlement over de instandhouding van het Europees cultureel erfgoed, 
PB C 62 van 30.5.1974, blz. 5-7 
Resolutie van het Europees Parlement inzake de bescherming van het architectonisch en archeologisch 
erfgoed, PB C 267 van 11.10.1982, blz. 25-29 
Resolutie van het Europees Parlement over de instandhouding van het architectonisch en archeologisch 
erfgoed van de Gemeenschap, PB C 309 van 5.12.1988, blz. 423-427 
Resolutie van het Europees Parlement over het behoud van het architectonisch en cultureel 
erfgoed, PB 72 van 15.03.1993, blz. 160-166 
Resolutie van het Europees Parlement betreffende economische steun voor de Athos-berg, PB C 
144 van 15.06.1982, blz. 92 
Resolutie van het Europees Parlement betreffende steun voor de wederopbouw van de wijk Chiado 
te l^issabon, PB C 262 van 10.10.1982, blz. 110 
Resolutie van het Europees Parlement betreffende de instandhouding van het architectonisch en 
archeologisch erfgoed van de Gemeenschap, PB C 309 van 5.12.1988, blz. 424 
Resolutie van het Europees Parlement over de brand in het Gran Teatro de Liceo te Barcelona, PB 
C61 van 28.2.1994, blz. 184 
Resolutie van de ministers van Cultuur in het kader van de Raad bijeen op 13 november 1986 
betreffende het behoud van het architectonisch erfgoed van Europa, PB C 320 van 13.12.1986, blz. 1 
Resolutie van de ministers van Cultuur in het kader van de Raad bijeen van 13 november 1986 
betreffende het behoud van kunstwerken en kunstvoorwerpen, PB C 320 van 13.12.1986, blz. 3 
Resolutie van de Raad en van de ministers van Cultuur in het kader van de Raad bijeen van 
14 november 1991 inzake regelingen betreffende archieven, PB C 314 van 5.12.1994, blz. 2 
Conclusies van de Raad van 17 juni 1994 betreffende een grotere samenwerking op archiefgebied, PB 
C 235 van 23.8.1994, blz. 3 
Resolutie van de Raad en van de ministers van Cultuur in het kader van de Raad bijeen van 
14 november 1991 betreffende de Europese culturele netwerken, PB C 314 van 5.12.1991, blz. 1 
10 
NL/10/95/05560000.P00 
Overwegende dat de Commissie in haar mededeling betreffende de "Nieuwe vooruitzichten voor 
de actie van de Gemeenschap op cultureel gebied8 heeft aangegeven dat de communautaire actie 
tot het roerend erfgoed moet worden uitgebreid en dat de dialoog en de samenwerking tussen alle 
betrokken partijen moeten worden aangemoedigd en de verspreiding van ervaringen en 
gespecialiseerde informatie moet worden bevorderd; dat het Europees Parlement en de Raad deze 
benaderingswijze hebben aangemoedigd9; 
Overwegende dat de Europese Instellingen hebben gewezen op het belang van de integratie in 
een coherente communautaire actie van de diverse aspecten van het cultureel erfgoed10, waarbij 
rekening wordt gehouden met de rijkdom en de verscheidenheid van het roerend en het onroerend 
erfgoed en waarbij wordt uitgegaan van de werkzaamheden van de diverse betrokken partijen. 
Overwegende dat de Gemeenschap in haar optreden rekening moet houden met het evolutieve 
karakter van het begrip erfgoed en dat zij alle vormen van het erfgoed in aanmerking moet 
nemen, en daartoe multidisciplinaire benaderingswijzen moet aanmoedigen; 
Overwegende dat de Commissie bij de voorbereiding van een actieprogramma op het gebied van 
het cultureel erfgoed overlegvergaderingen heeft georganiseerd met alle betrokken partijen, met 
name overheidsdiensten van de Lid-Staten, beroepskringen, niet-gouvernementele organisaties, 
stichtingen en verenigingen; 
Overwegende dat het culturele erfgoed in Europa veel raakpunten heeft met landen buiten de 
Gemeenschap en dat het derhalve een uitgelezen gebied vormt om samenwerkingsvormen met 
derde landen en met ter zake bevoegde internationale organisaties te ontwikkelen, overeenkomstig 
de bepalingen van het Verdrag en de bovengenoemde conclusies en resoluties; 
Overwegende dat de Europese Raad van Kopenhagen van 21 tot 23 juni 1993 in zijn conclusies 
aanbeveelt de communautaire programma's open te stellen voor de landen van Midden- en Oost-
Europa waarmee associatie-overeenkomsten zijn gesloten en dat de Gemeenschap met bepaalde 
derde landen samenwerkingsakkoorden heeft gesloten waarin ook de 4culturele aspecten zijn 
opgenomen; 
Overwegende dat in dit besluit een financiële toewijzing voor de gehele duur van het programma 
wordt vastgesteld, die voor de begrotingsautoriteit in het kader van de jaarlijkse 
begrotingsprocedure als referentie dient in de zin van punt 1 van de verklaring van het Europees 
Parlement, de Raad en de Commissie van 6 maart 1995; 
COM(92)149 definitief 
10 Resolutie van het Europees Parlement betreffende de mededeling van de Commissie over de nieuwe 
vooruitzichten voor de actie van de Gemeenschap op cultureel gebied, PB C 42 van 15.2.1993, 
blz. 173-181 
Resolutie van het Europees Parlement over het cultuurbeleid van de Gemeenschap, PB C 44. van 
14.2.1994, blz. 184-188 
Conclusies van de Raad en de ministers van Cultuur in het kader van de Raad bijeen van 
12 november 1992 betreffende de richtsnoeren voor de culturele actie van de Gemeenschap, PB 
C 336 van 19.12.1992, blz. 1-2 
Resolutie van het Europees Parlement over het behoud van het architectonisch en cultureel erfgoed, PB 
C 72 van 15.3.1994, blz. 160-166 
Conclusies van de Raad van 17 juni 1994 betreffende de opstelling van een communautair 
actieprogramma op het gebied van het cultureel erfgoed, PB C 235 van 23.8.1994, blz. 1 
11 
NL/10/95/05560000.P00 
Overwegende dat de tenuitvoerlegging van dit programma gebaseerd moet zijn op een nauwe 
samenwerking mét de nationale instanties, teneinde te verzekeren dat de activiteiten van de 
Lid-Staten door de communautaire actie worden ondersteund en aangevuld, met inachtneming van 
het subsidiariteitsbeginsel; 
Overwegende dat de Commissie bij de uitvoering van haar taak wordt bijgestaan door een 
Raadgevend Comité bestaande uit vertegenwoordigers van de Lid-Staten; 
BESLUITEN: 
Artikel 1 
Met onderhavig besluit wordt een communautair actieprogramma opgezet op het gebied van het 
cultureel erfgoed, hierna te noemen het "Raphaël-Programma". Het Raphaël-Programma wordt 
vastgesteld voor de periode van 1 januari 1996 tot en met 31 december 2000. 
Artikel 2 
Het Raphaël-Programma is op de onderstaande specifieke doelstellingen gericht : 
- bijdragen tot de opwaardering en de vergroting van de uitstraling van het cultureel erfgoed; 
- bevorderen van de samenwerking en de bundeling op Europees niveau van kennis, know how 
en ervaringen op het gebied van de instandhouding van het erfgoed; 
- vergemakkelijken van de toegang tot en uitbreiden van de voorlichting over het erfgoed voor 
alle burgers en aldus bijdragen tot de bevestiging van het Europees burgerschap, gebaseerd 
op een ruimere kennis van het erfgoed; 
- ondersteunen van de verruiming van de kennis, de uitwisseling van ervaringen en de 
herwaardering van het Europese potentieel; 
- bevorderen van de samenwerking met derde landen en andere ter zake bevoegde internationale 
organisaties, met name met de Raad van Europa. 
12 
NL/10/95/05560000.P00 
! 
Artikel 3 
Het Raphaël-Programma heeft betrekking op het onroerende en het roerende erfgoed en omvat 
vijf actiegebieden : 
I. Opwaardering en vergroting van de uitstraling van het cultureel erfgoed 
II. Netwerken en partnerschappen 
III. Toegang tot het erfgoed 
IV. Innovatie, bijscholing en uitwisseling van vakmensen 
V. Samenwerking met derde landen en internationale organisaties 
Voor de tenuitvoerlegging van het gehele programma wordt over de periode 1996-2000 een 
bedrag van 67 miljoen ecu toegewezen. 
De beschikbare kredieten worden ieder begrotingsjaar door de Begrotingsautoriteit vastgesteld, 
volgens de beginselen van een goed financieel beheer als bedoeld in artikel 2 van het Financieel 
Reglement van toepassing op de algemene begroting der Europese Gemeenschappen. 
Ter verwezenlijking van de in artikel 2 bedoelde doelstellingen worden de in de bijlage 
beschreven maatregelen ten uitvoer gelegd overeenkomstig de prioriteiten die ieder jaar worden 
vastgesteld volgens de in artikel 6 bedoelde procedure. 
Het programma heeft een looptijd van 5 jaar. Het vangt aan op 1 januari 1996. 
Artikel 4 
Om de bovengenoemde doelstellingen te kunnen bereiken dienen de in het kader van het Raphaël-
Programma opgezette projecten 
- een Europese dimensie te hebben en een reële waarde toe te voegen aan de in de Lid-Staten 
opgezette acties; 
- bij te dragen aan de vergroting van de uitstraling van het cultureel erfgoed; 
13 
NL/10/95/05560000.P00 
bij te dragen aan de verbetering van de methoden en aan de uitbreiding van de kennis en de 
know how op het gebied van de instandhouding; 
door hun exemplarisch of vernieuwend en informatief karakter van bijzonder belang te zijn 
op communautair niveau of een multiplier-effect te hebben op het gebied van cultuur en 
onderwijs en op sociaal-economisch gebied. 
ArtikelS 
De Commissie wordt bijgestaan door het Raadgevend Comité als bedoeld in artikel 4 van de 
beschikking van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een programma voor 
steun aan artistieke en culturele activiteiten met een Europese dimensie (Kaleidoscoop 2000); in 
dit Comité heeft één vertegenwoordiger per Lid-Staat zitting en het wordt voorgezeten door de 
vertegenwoordiger van de Commissie. 
Het Comité kan ieder vraagstuk betreffende de tenuitvoerlegging van het programma 
onderzoeken. De Commissie kan het Comité raadplegen over algemene aangelegenheden en over 
ieder vraagstuk dat niet in artikel 6 is genoemd. 
Artikel 6 
De vertegenwoordiger van de Commissie legt het comité een ontwerp voor van de te nemen 
maatregelen, alsmede het jaarlijks werkprogramma voor de acties I,, II2, III3 en IV4. Het Comité 
brengt, binnen een termijn die de voorzitter kan vaststellen naargelang van de urgentie van de 
materie, advies over dit ontwerp uit, zo nodig door middel van een stemming. 
Het advies van Comité wordt in de notulen opgenomen; voorts heeft iedere Lid-Staat het recht 
te verzoeken zijn standpunt in de notulen op te nemen. 
De Commissie houdt zoveel mogelijk rekening met het advies van het Comité. Zij brengt het 
Comité op de hoogte van de wijze waarop zij met dit advies rekening heeft gehouden. 
14 
' NL/10/95/05560000.P00 
Artikel 7 
De Commissie ziet erop toe dat het Raphaël-Programma in samenhang is met en een aanvulling 
vormt op de andere programma's en beleidsmaatregelen van de Gemeenschap die het cultureel 
erfgoed raken. 
Artikel 8 | 
Nadat de eerste drie jaar van de looptijd van het Raphaël-Programma zijn verstreken en vóór 
30 september 1999 dient de Commissie bij het Europees Parlement, de Raad en het Comité van 
de Regio's een evaluatieverslag over de bereikte resultaten in, eventueel vergezeld van passende 
voorstellen tot aanpassing van het programma naargelang van de tijdens de uitvoering ervan 
ontstane behoeften. 
Zodra de looptijd van het Raphaël-Programma is verstreken en vóór 30 september 2001 legt de 
Commissie het Europees Parlement, de Raad en het Comité van de Regio's een verslag voor over 
de uitvoering en de resultaten van het programma. 
Artikel 9 
Dit besluit wordt van kracht op de twintigste dag volgende op die van zijn bekendmaking in het 
Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen. 
Gedaan te Brussel op 
Voor het Europees Parlement Voor de Raad 
De voorzitter De voorzitter 
15 
NL/10/95/05560000.P00 
BIJLAGE 
COMMUNAUTAIR ACTIEPROGRAMMA 
OP HET GEBIED VAN HET CULTUREEL ERFGOED 
PROGRAMMA "RAPHAËL" 
Het programma "Raphaël" heeft ten doel acties op Europees niveau yoor de verschillende soorten j 
erfgoed te ondersteunen : onroerend erfgoed, archeologisch erfgoed, subaquatisch erfgoed, roerend 
erfgoed, musea en collecties, archieven, enz. 
Actie I - Opwaardering en vergroting van de uitstraling van het cultureel erfgoed 
Deze actie heeft ten doel bij te dragen tot de opwaardering en de vergroting van de uitstraling 
van het cultureel erfgoed en de ontwikkeling en bundeling van de beste werkwijzen aan te 
moedigen door een omgeving te scheppen die gunstig is voor de instandhouding van het 
cultureel erfgoed. 
Deze actie omvat de volgende maatregelen : 
1. Ondersteuning van prpjecten voor de instandhouding van het roerend of onroerend 
erfgoed, die "Europese laboratoria voor het erfgoed" kunnen worden genoemd wegens het 
belang en de voorbeeldfunctie van de overwogen werkzaamheden. Deze moeten 
betrekking hebben op werken, monumenten of plaatsen met een buitengewone historische 
waarde die door Europa niet mogen worden vergeten. De projecten, die zich over 
verscheidene jaren zullen uitstrekken, hebben ten doel de beste deskundigen bijeen te 
brengen, met name door een Europees en multidisciplinair team bij de werkzaamheden 
te betrekken ten einde bijzonder moeilijke problemen in verband met de instandhouding 
van het erfgoed onder de loep te nemen en passende benaderingswijzen, methoden en/of 
technieken uit te werken. Er zal bijzondere aandacht worden besteed aan de verspreiding 
van de bij de werkzaamheden opgedane ervaring. 
2. Ondersteuning van "Europese modelprojecten in verband met het erfgoed" die betrekking 
hebben op een gemeenschappelijk thema dat verband houdt met de instandhouding van het 
16 
NL/10/95/05560000.P00 
roerend en/of onroerend erfgoed'. De projecten moeten zich onderscheiden door hun 
voorbeeldwaarde en een multiplier-effect hebben. Zij kunnen zich uitstrekken over verscheidene 
opeenvolgende jaren. Er zal onder de vakmensen een ruime verspreiding worden gegeven aan 
de ervaring die is opgedaan naar aanleiding van de problemen op het gebied van het beheer of 
de instandhouding van het erfgoed die zijn behandeld. Dé thema's zullen worden gekozen 
afhankelijk van hetgeen dé vakmensen voor de verschillende soorten erfgoed bezighoudt. 
3. Steun voor de ontwikkeling van Europese "normen" en/of aanbevelingen die ten doel hebben 
de goede gebruiken en methoden op het gebied van het beheer en de instandhouding van het 
erfgoed te verbeteren en, zo nodig, de uitwisselingen te vergemakkelijken. Het gaat daarbij om 
de uitwerking op Europees niveau van "normen" en/of aanbevelingen die bijvoorbeeld 
betrekking hebben op de documentatie betreffende cultuurgoederen, op de voorwaarden voor 
het lenen van werken voor tentoonstellingen, op de passieve instandhouding van werken, op 
de beveiliging tegen brand van voorwerpen, werken en monumenten, enz. De communautaire 
steun zal kunnen worden gebruikt voor de onderzoeken, werkvergaderingen, studies, enz., in 
het kader van deze werkzaamheden. 
4. Aanmoediging, bij wijze van proef, van het gezamenlijk beheer door verscheidene Europese 
partners van belangrijke kunstwerken, ten einde deze werken in stand te houden en het publiek 
in Europa er kennis mee te laten maken. 
5. Ontwikkeling van projecten en studies met een hoofdzakelijk cultureel karakter die de andere 
communautaire activiteiten aanvullen. Er kan financiële steun worden verleend voor projecten 
die de communautaire actie die wordt gevoerd uit hoofde van andere bepalingen van het 
Verdrag ondersteunen of aanvullen en die van bijzonder belang zijn voor de sector van het 
erfgoed, voor ronde-tafelbijeenkomsten en vergelijkende studies die ten doel hebben feitelijke 
gegevens bijeen te brengen over de situatie in de Lid-Staten, alsmede voor effectbeoordelingen 
in het kader van de uitwerking van nieuwe communautaire maatregelen. 
17 
NL/10/95/05560000.P00 
Actie II - Netwerken en partnerschappen 
Deze actie heeft ten doel de ontwikkeling van netwerken en de vorming van partnerschappen aan 
te moedigen ten einde bij te dragen tot de versterking van de supranationale samenwerking en tot 
de uitwisseling en bundeling van ervaring, en ten einde sterker de nadruk te leggen op de Europese ; 
dimensie van het erfgoed. f 
- Deze actie omvat de volgende maatregelen : '.'i 
1. Steun voor de koppeling in een netwerk van de "Europese modelprojecten in verband met het 
erfgoed". De netwerken zullen worden opgezet per behandeld thema en zullen de projectleiders 
en, zo nodig, openbare en particuliere instellingen, onderzoekcentra en ondernemingen die 
bijzonder bij dit probleem betrokken zijn, bijeenbrengen. De netwerken hebben ten doel de 
uitwisseling van ervaringen tussen de projectleiders enerzijds en tussen dezen en de andere 
betrokkenen anderzijds te bevorderen. De communautaire steun kan met name worden gebruikt 
voor het opzetten van de netwerken, voor de organisatie van seminars over de in het kader van 
de modelprojecten ondervonden problemen, voor de werkzaamheden die in dat kader worden 
overwogen alsmede voor de verspreiding onder de betrokkenen van de aldus opgedane ervaring, 
2. Het bijeenbrengen en verspreiden van gespecialiseerde, voor de sector van het erfgoed bestemde 
informatie, met gebruikmaking van de passende informatiekanalen of -centra (bevoegde 
overheidsdiensten, beroepsorganisaties enniet-gouvernementele organisaties, verenigingen, enz.) 
en informatiedragers (papier, CD-ROM, CD-I, on-line, enz. ...). De informatie zal betrekking 
hebben op de uitwerking van vergelijkende studies over de methoden en systemen van 
gemeenschappelijk belang in de Lid-Staten, van Europese cultuurstatistieken en -indicatoren, 
van praktische handleidingen, handboeken, repertoria en overzichten van innoverende projecten 
alsmede op de communautaire activiteiten die het cultureel erfgoed betreffen. 
3. Steun voor supranationale samenwerkingsprojecten tussen musea en/of met betrekking tot 
monumenten, waarbij een beroep wordt gedaan op multimedia-toepassingen of andere vormen 
van communicatie ten einde de nadruk te leggen op de Europese dimensie van het erfgoed en 
de bezoekers van een museum, monument of plaats, kennis te laten maken met werken, 
monumenten en plaatsen uit andere Europese landen. 
18 
NL/10/95/05560000.P00 
4. Steun voor samenwerkingsprojecten tussen opleidingsinstituten, bijscholingsinstituten en/of 
onderzoekcentra die werkzaam zijn op het gebied van het erfgoed. Deze maatregel heeft ten 
doel de instrumenten te ontwikkelen die nodig zijn voor het opzetten van netwerken en/of het 
tot stand brengen van partnerschappen, voor de versterking van de onderlinge samenwerking 
en de bundeling van ervaringen. De financiële steun die wordt verleend in het kader van de 
samenwerkingsprojecten kan met name worden gebruikt voor : 
- het opmaken van inventarissen (per discipline) van de bijscholingsopleidingen, 
- de ontwikkeling van methodes voor de evaluatiç van de opleidingen en van 
gemeenschappelijk overleg, 
- de verwezenlijking van vergelijkende studies over de diploma's/kwalificaties op het gebied 
van het cultureel patrimonium en, over de toegang tot de beroepen in verband met het 
erfgoed in de Lid-Staten, 
- het opzetten van netwerken en de informatie van de leden daarvan, 
- beurzen en uitwisselingen van professoren, studenten en/of onderzoekers, 
- de verspreiding, met name onder vakmensen op het gebied van het erfgoed, van informatie 
over de lopende of reeds uitgevoerde onderzoeken, 
- het verstrekken van de informatie over en/of de toegang tot de nieuwe technologieën en het 
gebruik daarvan in verband met het cultureel erfgoed, enz. 
De cumulatieve effecten met de andere communautaire programma's, met name op het gebied 
van onderwijs en opleiding, van onderzoek en technologische ontwikkeling, moeten duidelijk 
worden aangegeven. 
19 
NL/10/95/05560000.P00 
Actie III - Toegang tot het erfgoed 
Deze actie heeft de verbetering ten doel van de toegang van de burger tot het gemeenschappelijk 
erfgoed door het aanmoedigen van bewustmakingsprojecten met een Europese dimensie en het 
stimuleren van het gebruik van geavanceerde informatie- en communicatietechnologieën en 
-diensten. 
De actie omvat de volgende maatregelen : 
1. Opneming van maatregelen ter bewustmaking van de burger in de projecten waaraan in het 
kader van het programma "Raphaël" communautaire steun wordt verleend. Degenen die het 
initiatief tot de projecten nemen zullen worden verzocht de reeds verrichte of nog in uitvoering 
zijnde werkzaamheden aan het publiek voor te stellen. De Commissie zal de op dit gebied 
genomen initiatieven voortzetten, onder meer die m.b.t de reizende tentoonstelling en de 
audiovisuele produkten die met name zullen worden gebruikt voor de "Europese laboratoria 
voor het erfgoed" en voor de "Europese modelprojecten in verband met het erfgoed". 
2. Ondersteuning van bewustmakingsinitiatieven op Europees niveau, zoals bijvoorbeeld de 
Europese dagen van het erfgoed, de evenementen in het kader van 9 mei - Dag van Europa, 
de Europese architectuurprijs Mies van der Rohe, Europan, enz. 
3. Steun voor de verwezenlijking van projecten op het gebied van de meertaligheid in musea en 
met betrekking tot monumenten en plaatsen ten behoeve van de onderdanen van andere 
Lid-Staten. Deze projecten kunnen betrekking hebben op inleidende teksten, brochures, panelen, 
systemen van elektronische gidsen, audiovisuele of multimedia-produkten, enz. 
4. Steun voor toepassingen van geavanceerde informatie- en communicatietechnologieën en 
-diensten die vakmensen en het publiek toegang verlenen tot het erfgoed. De projecten moeten 
van Europees belang zijn en een demonstratiefunctie hebben.De communautaire steun kan 
worden gebruikt voor studies of workshops over bijzondere problemen in verband met het 
gebruik van deze technologieën en diensten in de sector van het erfgoed of voor proefprojecten 
die ten doel hebben concrete toepassingen te onderzoeken en in praktijk te brengen. 
20 
NL/10/95/05560000.P00 :* 
Actie IV - Innovatie, bijscholing en uitwisseling van vakmensen 
Deze actie heeft ten doel de uitwisseling van ervaringen te stimuleren en de samenwerking, de 
uitwisseling en de bijscholing van vakmensen op het gebied van het cultureel erfgoed aan te f 
moedigen. 
De actie omvat de volgende maatregelen : 
1. Steun voor het vaststellen van de behoeften op het gebied yan het - op communautair niveau 
te ontwikkelen - onderzoek in de sector van het erfgoed, voor de verspreiding van de resultaten 
van de onderzoekwerkzaamheden onder de in deze sector werkzame vakmensen en voor de 
ontwikkeling van concrete toepassingen ten behoeve van vakmensen die op het terrein 
werkzaam zijn. Bij deze maatregelen moet worden gestreefd naar een synergie met het 
kaderprogramma op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie; 
iedere eventuele actie op dit gebied moet worden ondernomen binnen het bestek van het 
kaderprogramma inzake OTO en overeenkomstig de bepalingen daarvan. 
2. Steun voor de organisatie van conferenties en colloquia of andere soortgelijke 
bijscholingsactiviteiten met een Europese dimensie. 
3. Steun voor projecten die ten doel hebben een Europees programma voor de uitwisseling van 
vakmensen voor de verschillende soorten erfgoed op te zetten, waardoor personen die reeds een 
degelijke beroepservaring hebben de mogelijkheid krijgen verscheidene maanden in een 
. vergelijkbare beroepsomgeving in een ander Europees land te werken. De communautaire steun 
is bestemd voor de organisatie van de uitwisselingen en voor de vergoeding van extra kosten, 
zoals reis- en verblijfkosten. 
4. Steun voor de opleiding en de bijscholing van erfgoed-specialisten in het gebruik van 
geavanceerde informatie- en communicatietechnologieën en -diensten. 
Actie V -Samenwerking met derde landen en internationale organisaties 
Deze actie is erop gericht projecten met derde landen op te zetten en synergieën te stimuleren met 
de activiteiten van andere internationale organisaties, in het bijzonder de Raad van Europa. 
21 
NL/10/95/05560000.P00 
De actie omvat de volgende maatregelen : 
1. Ondersteuning van projecten voor de instandhouding van het roerend en onroerend erfgoed, die 
met name betrekking hebben op monumenten en plaatsen die op de World Heritage List zijn 
opgenomen; 
2. Deelneming aan projecten in verband met netwerken en partnerschappen of uitbreiding van 
bepaalde projecten, bij voorbeeld vergelijkende studies tot derde landen; 
3. Deelneming aan projecten in verband met de toegang van de burger tot het erfgoed, bij 
voorbeeld de Europese dagen van het erfgoed; 
4. Aanmoediging van de erfgoed-specialisten om deel te nemen aan acties op het gebied van 
onderzoek, bijscholing en uitwisseling. 
De communautaire steun die is gericht op culturele samenwerkingsprojecten met derde landen 
wordt op grond van de op deze landen toe te passen overeenkomsten op vergelijkbare wijze 
georganiseerd als die met betrekking tot de landen van de Europese Unie. Er zal worden gestreefd 
naar een synergie tussen de actie en de inzake erfgoed bevoegde internationale organisaties, met 
name de Raad van Europa, met inachtneming van de eigen identiteit en de handelingsautonomie 
van elke instelling of organisatie. 
22 
EUROPESE COMMSSIEDIRECTORAAT-GENERAALX 
FINANCIEEL MEMORANDUM 
RAPHAEL - 5 JAAR 
1. TITEL VAN DE ACTIE 
Communautair actieprogramma op het gebied van het cultureel erfgoed - Programma 
"RAPHAEL". 
2. BETROKKEN BEGROTINGSPLAATS 
B3-2000 : "Instandhouding en herwaardering van het Europees cultureel erfgoed". 
3. RECHTSGRONDSLAG 
Artikel 128 van het Verdrag 
Besluit van het Parlement en van de Raad van .... tot vaststelling van een communautair 
actieprogramma op het gebied van het cultureel erfgoed - Programma "RAPHAEL" 
4. OMSCHRIJVING VAN DE ACTIE 
4.1. Algemeen doel van de actie 
Het algemeen doel van de culturele actie van de Unie is bij te dragen tot de 
"totstandbrenging van een steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa"11 en tot 
de "ontplooiing van de culturen van de Lid-Staten onder eerbiediging van de nationale en 
regionale verscheidenheid van die culturen, maar tegelijk ook de nadruk leggend op het 
gemeenschappelijk cultureel erfgoed"12. 
11 Verdrag betreffende de Unie, artikel A 
12 Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, artikel 128, lid 1 
23 
NL/10/95/05560000.P02 
De culturele actie beoogt aldus de nadruk te leggen op het gemeenschappelijk erfgoed van 
onze volkeren en elkeen erop te wijzen dat hij tot twee culturen behoort, namelijk de 
nationale en de Europese. 
In die context is het erfgoed bijzonder belangrijk, aangezien het het resultaat is van de 
historische ontwikkeling van de culturen van onze volkeren op Europees, nationaal, regionaal 
en plaatselijk niveau. Het wordt gekenmerkt door een buitengewone verscheidenheid en een 
uitzonderlijke rijkdom, die de enorme diversiteit van onze culturen tot uitdrukking brengen en 
tegelijk getuigen van de sterke wederzijdse intellectuele en artistieke invloeden. 
Het culturele erfgoed is het produkt van onze verscheidenheid en onze gelijkheid. Dit krijgt 
concreet vorm in het roerend en onroerend erfgoed. 
De culturele actie op het gebied van het erfgoed hééft als voornaamste doelstellingen de 
activiteiten van de Lid-Staten op de volgende gebieden te ondersteunen en aan te vullen : 
- verspreiding van de kennis van het roerend en onroerend erfgoed op Europees niveau. 
- instandhouding en bescherming van het cultureel erfgoed van Europees belang. 
- tenuitvoerlegging van samenwerkingsvormen en -acties met derde landen en met ter zake 
bevoegde internationale organisaties. 
Bij de tenuitvoerlegging van deze algemene doelstellingen staan vijf aspecten centraal : 
1. Opwaardering en vergroting van de uitstraling van het cultureel erfgoed in Europa 
2. Netwerken en partnerschappen 
3. Toegang tot het erfgoed 
4. Innovatie, nieuwe technologieën, bijscholing en uitwisseling van vakmensen 
5. Samenwerking met derde landen en internationale organisaties 
4.1.1. Opwaardering en vergroting van de uitstraling van het cultureel erfgoed in Europa 
Het doel is de ontwikkeling van instandhoudingstechnieken aan te moedigen via concrete 
projecten voor de verschillende soorten erfgoed (onroerend, roerend, archeologisch, 
subaquatisch erfgoed, musea en collecties, archieven, enz.). 
Onder instandhoudingstechnieken wordt verstaan het hele spectrum van activiteiten vanaf de 
identificatie en de inventarisatie tot het bekendheid geven aan en het benadrukken van de 
waarde ervan, via bescherming en restauratie, documentatie, beheer, enz. 
Er zal tevens bijzondere aandacht worden besteed aan de verspreiding van de resultaten van 
de projecten, die in vijf grote categorieën zullen worden ingedeeld : 
Maatregelen met betrekking tot "belangrijk", "uitzonderliik" erfgoed, voor het opzetten van 
Europese "laboratoria" voor het erfgoed, waardoor Europese experts worden bijeengebracht in 
multidisciplinaire en internationale teams ten einde de problemen met betrekking tot de 
instandhouding van het erfgoed en de technieken welke aangewezen zijn voor uitzonderlijke 
plaatsen met een symbolisch karakter op Europees en zelfs mondiaal niveau te onderzoeken. 
De daaruit voortvloeiende synergieën, en de aldus opgedane ervaringen en verkregen resultaten 
zullen kunnen worden gebruikt voor bescheidener en couranter toepassingen. 
ondersteuning van Europese modelprojecten in verband met het erfgoed die betrekking hebben 
op gemeenschappelijke thema's, opgezet op regionaal, plaatselijk of nationaal niveau, ten einde 
24 
NL/10/95/05560000.P02 
de uitwisseling van ervaringen te bevorderen en een hele sector te laten profiteren van 
gemeenschappelijke resultaten, door het opzetten van* deze "Europese modelprojecten in 
verband met het erfgoed" die het karakter van proef- en demonstratieprojecten hebben. 
vaststelling van "Europese" "normen" met betrekking tot de door de internationale 
beroepsorganisaties ontwikkelde instandhoudingsmethoden (b.v. : documentatie over de 
cultuurgoederen, het uitlenen van werken, instandhouding). 
aanmoediging, bij wijze van proef, van de aankoop en het gezamenlijk beheer van belangrijke 
kunstwerken. Deze actie zou erin bestaan het verwerven van kunstwerken door verscheidene 
Europese partners te bevorderen ten einde deze in stand te houden en het publiek overal in 
Europa er kennis te laten mee maken. 
projecten en studies met een hoofdzakelijk cultureel karakter die andere communautaire 
activiteiten aanvullen. 
4.1.2. Netwerken en partnerschappen 
Het doel is de versterking van de supranationale samenwerking mogelijk te maken, de 
uitwisseling en de bundeling van ervaringen té bevorderen en een grotere bekendheid te geven 
aan de Europese dimensie van het erfgoed. De voornaamste acties kunnen in vier categorieën 
worden ingedeeld : 
- steun voor de koppeling in een netwerk van Europese modelprojecten in verband met het 
erfgoed : deze actie dient om het samengaan en de koppeling in een netwerk van 
modelprojecten die betrekking hebben op eenzelfde thema aan te moedigen. 
- ontwikkeling en verspreiding van informatiehulpmiddelen ten behoeve van de netwerken 
en de vakwereld : het gaat er met name om de uitwerking van handleidingen, handboeken, 
repertoria, inventarissen over de communautaire activiteiten met betrekking tot het cultureel 
erfgoed ten behoeve van de vakmensen van de verschillende betrokken sectoren en 
netwerken aan te moedigen. Het gebruik van moderne dragers van het type CD ROM, 
telematicaverbindingen, enz., voor de verspreiding van de informatie zal zoveel mogelijk 
worden gestimuleerd. 
- ondersteuning van supranationale samenwerkingsprojecten tussen musea : deze actie heeft 
ten doel een grotere bekendheid te geven aan de Europese dimensie van het cultureel 
erfgoed dank zij de samenwerking tussen verscheidene musea of dank zij de 
tenuitvoerlegging van projecten die betrekking hebben op verschillende monumenten. 
- ondersteuning van samenwerkingsprojecten tussen instituten : het gaat er met name om door 
verscheidene opleidings-, bijscholings- of onderzoeksinstituten gezamenlijk uitgevoerde 
projecten, zoals bijvoorbeeld onderzoeken, inventarissen, evaluatiemethoden, beurzen, enz., 
aan te moedigen. 
25 
NL/10/95/05560000.P02 
4.1.3. Toegang van de burger tot het erfgoed : 
Het doel is de burger attent te maken op het gemeenschappelijk Europees erfgoed en projecten 
met een exemplarisch karakter op dit gebied aan te moedigen. In dit kader worden vier soorten 
acties overwogen : 
- opneming in de door de Gemeenschap gefinancierde projecten van 
bewustmakingsmaatregelen waardoor bij het grote publiek, met name door dé organisatie 
van reizende tentoonstellingen of door de ontwikkeling van audiovisuele produkten, 
bekendheid wordt gegeven aan de lopende werkzaamheden. 
- ondersteuning van belangrijke evenementen met een Europees karakter die tot een grotere 
bewustmaking bijdragen : het gaat met name om de organisatie van Europese dagen van 
het erfgoed, de organisatie en de ondersteuning van de Europese architectuurprijs Mies Van 
der Rohe, de organisatie van evenementen in verband met het Europese erfgoed ter 
gelegenheid van 9 mei - de dag van Europa; en om de ondersteuning van projecten met 
een exemplarisch karakter. 
- ondersteuning van projecten op het gebied van de meertaligheid : het gaat erom in de 
verschillende musea en met betrekking tot de verschillende monumenten of plaatsen in de 
Lid-Staten de meertalige informatieverstrekking aan te moedigen, zodat burgers uit andere 
landen gemakkelijker toegang hebben tot het Europees erfgoed. 
- ondersteuning van projecten die beogen de toegang van het grote publiek en van de 
vakmensen tot het erfgoed te verruimen dank zij het gebruik van moderne informatie- en 
communicatietechnologieën : het gaat met name om projecten voor de koppeling van 
gegevensbanken, de ontwikkeling van multimediaprodukten, studies of seminars betreffende 
bijzondere aspecten van de sector. 
4.1.4. Innovatie, bijscholing en uitwisseling van vakmensen 
Er bestaat een nauw verband tussen de instandhouding van het Europees cultureel erfgoed en 
de beschikbaarheid van een voldoende aantal hooggekwalificeerde specialisten in de talrijke 
complexe en uiteenlopende disciplines, waarvan de gezamenlijke bijdrage absoluut noodzakelijk 
is om de projecten tot een goed einde te brengen. 
Het doel in dit kader is, strevend naar een nauwe synergie met de acties die worden gevoerd 
door de andere diensten van de Commissie, met name DG XII en de Task Force Menselijke 
Hulpmiddelen, ten einde de complementariteit van de reeds opgezette en nog op te zetten 
programma's te garanderen, de uitwisselingen, de samenwerking, de mobiliteit en de 
bijscholing van erfgoed-specialisten aan te moedigen door het opzetten van de volgende drie 
categorieën acties : 
- steun voor het opsporen van problemen op onderzoekgebied en voor de verspreiding van 
de resultaten : deze actie heeft ten doel bij te dragen tot de vaststelling van de sectoren 
waarin en de onderwerpen ten aanzien waarvan onderzoek op communautair niveau nodig 
is, de verspreiding van de in hele sector bereikte resultaten te bevorderen en de 
ontwikkeling van concrete toepassingen te stimuleren. 
- aanmoediging van de organisatie van conferenties, colloquia, seminars op Europees en 
internationaal niveau, waardoor Europese experts worden bijeengebracht en hen de 
mogelijkheid wordt geboden ervaringen en innovaties in de verschillende themasectoren uit 
te wisselen. 
26 
NL/10/95/05560000.P02 
- het opzetten, in professioneel verband, van een programma voor de uitwisseling van know­
how, waardoor specialisten de mogelijkheid wordt geboden verscheidene maanden in een 
vergelijkbare technische omgeving in een andere Lid-Staat te verblijven. 
4.1.5. Samenwerking met derde landen en internationale organisaties 
Het doel is projecten met derde landen op te zetten, met name in het kader van de openstelling 
van het programma voor de landen van Midden- en Oost-Europa die samenwerkingsakkoorden 
met Europa hebben ondertekend, en met bepaalde landen van Latijns-Amerika en van het GOS 
aan bepaalde projecten samen te werken. 
Wat de samenwerking met de internationale organisaties betreft, gaat het erom synergieën, met 
name met de acties van de UNESCO en van de Raad van Europa, te stimuleren en aanvullende 
acties'en partnerschappen te ontwikkelen. 
De Commissie wil geregeld overleg met de internationale organisaties over thema's en acties 
van gemeenschappelijk belang aanmoedigen en eventueel deelnemen aan het opzetten van een 
samenwerkingsproject tussen de UNESCO, de Raad van Europa en de Unie betreffende 
monumenten en plaatsen die op de World Heritage List zijn opgenomen. 
Er zijn vier belangrijke categorieën acties gepland : 
- ondersteuning van instandhoudingsprojecten : deze acties zullen zowel het roerend als het 
onroerend erfgoed, en met name de monumenten en plaatsen die deel uitmaken van het 
erfgoed van de wereld, betreffen. 
- deelneming aan projecten in verband met netwerken en partnerschappen. 
- deelneming aan projecten die betrekking hebben op de toegang van de burger tot het 
erfgoed 
- deelneming aan acties met betrekking tot de innovatie, de bijscholing en de uitwisseling van 
vakmensen 
4.2. Looptijd van de actie en voorschriften voor de vernieuwing of de verlenging ervan 
- Vijfjaar (1996-2000) 
Eventuele vernieuwing naar gelang van het resultaat van de evaluaties 
In geval van vernieuwing is een nieuw besluit van de Raad vereist. 
5. INDELING VAN DE UITGAVEN 
5.1. Niet-verplichte uitgaven 
5.2. Gesplitste kredieten 
27 
x NL/10/95/05560000.P02 
6. AARD VAN DE UITGAVEN OF ONTVANGSTEN v-
De geplande financiële steun dekt slechts gedeeltelijk de kostprijs van de acties en bedraagt 
maximaal 50 % daarvan. 
De enige uitzonderingen waarbij het finaneieringspèrcentage hoger ligt dan 50 % en soms 
100 % kan bereiken, betreffen : 
- het verrichten van studjewerkzaamheden en de uitvoering van projecten door derden op 
rechtstreeks verzoek van de Commissie. 
de organisatie van bijeenkomsten en conferenties die op initiatief van de Commissie worden 
gehouden. 
beurzen die tijdens een opleiding of in het kader van uitwisselingsacties aan jonge onderzoekers 
en vakmensen worden toegekend. 
7. FINANCIËLE GEVOLGEN 
7.1. Wijze van berekening van de totale kostprijs van de actie : 
7.1.1. Opwaardering en vergroting van de uitstraling van het cultureel erfgoed in Europa 
1.1. "Europese laboratoria voor het erfgoed" : het betreft financiële steun voor projecten die 
verband houden met plaatsen die niet mogen worden vergeten. Voor deze acties is een 
totaal bedrag van 10,4 miljoen ecu over een periode van vijfjaar gepland. 
10.000.000 ecur 
1.2. Steun voor "Europese modelprojecten in verband met het erfgoed" die betrekking hebben 
op gemeenschappelijke thema's in verband met de instandhouding van het roerend en/of 
onroerend erfgoed. Verwacht wordt dat over een periode van vijfjaar steun zal worden 
verleend aan 200 à 250 modelprojecten. 
19.200.000 ecu 
\ 
1.3. Steun voor de vaststelling van Europese "normen" waarmee wordt beoogd de werkmethoden 
te verbeteren en, zo nodig, de uitwisselingen te vergemakkelijken : steun voor de 
verwezenlijking van studies betreffende de "normen" en/of aanbevelingen in verband met 
documentatie over cultuurgoederen, de voorwaarden voor uitleningen voor tentoonstellingen, 
de passieve instandhouding van werken en eventueel de beveiliging tegen brand van 
voorwerpen, werken en monumenten. Over een periode van vijfjaar nodig geacht bedrag: 
1.000.000 ecu 
1.4. Aanmoediging, bij wijze van proef, van de aankoop en net gezamenlijk beheer van 
belangrijke kunstwerken door verscheidene Europese partners ten einde deze werken in 
stand te houden en er bij het publiek in Europa een grotere bekendheid aan te geven. Over 
een periode van vijfjaar nodig geacht bedrag : 
1.400.000 ecu 
28 
NL/10/95/05560000.P02 
1.5. Uitwerking van projecten en studies met een hoofdzakelijk cultureel karakter ter aanvulling 
van de andere communautaire maatregelen : (met name DG VI, VIII, XI, XII, XIII, XVI, 
XXII, XXIII): 
2.100.000 ecu 
Subtotaal Actie I : 33.700.000 ecu 
7.1.2. Netwerken en partnerschappen 
2.1. Steun voor het koppelen in een netwerk van de "Europese modelprojecten in verband met 
het erfgoed" : opzetten van netwerken en organisatie van seminars over de problemen die 
op het terrein worden ondervonden wat de verspreiding van de opgedane ervaring onder de 
betrokken vakmensen aangaat. Over een periode van vijfjaar nodig geacht bedrag : 
1.500.000 'ecu 
2.2. Verzameling en verspreiding van voor de sector van het erfgoed bestemde gespecialiseerde 
informatie via informatiekanalen of - centra en de passende dragers (papier, CD-I, 
CD-ROM, on line ...) : uitwerking van een dertigtal vergelijkende studies over vijfjaar 
betreffende de praktijk en de systemen van gemeenschappelijk belang in de Lid-Staten, van 
Europese cultuurstatistieken en -indicatoren, van praktische handleidingen, handboeken, 
repertoria en overzichten van innoverende projecten, alsmede betreffende de communautaire 
maatregelen die verband houden met het cultureel erfgoed. Over een periode van vijfjaar 
nodig geacht bedrag : 
1.500.000 ecu 
2.3. Steun over een periode van vijf jaar voor maximaal circa 15 à 20 supranationale 
samenwerkingsprojecten tussen musea en/of in verband met monumenten, waarvoor een 
beroep wordt gedaan op multimediatoepassingen of andere vormen van communicatie. Het 
bedrag dat voor een periode van vijfjaar nodig wordt geacht, wordt geraamd op : 
2.800.000 ecu 
2.4. Steun voor samenwerkingsprojecten tussen instituten (opleiding, onderzoek, enz. ...) voor 
een totaal bedrag over vijfjaar van : 
3.100.000 ecu 
Subtotaal van Actie II : 8.900.000 ecu 
7.1.3. Toegang tot het erfgoed 
3.1. Bekendheid geven aan de projecten die door de Gemeenschap worden gesteund (reizende 
tentoonstellingen, audiovisuele produkten) voor een totaalbedrag over vijfjaar van : 
3.400.000 ecu 
29 
NL/10/95/05560000.P02 
3.2. Ondersteuning bewustmakingsinitiatieven (Europese dagen van het erfgoed, enz.), voor een 
totaalbedrag over vijf jaar van : •'*..'•" 
3.600.000 ecu 
3.3. Steun voor meertaligheid in een veertigtal musea, monumenten en plaatsen, voor een 
totaalbedrag over vijf jaar van : 
1.700.000 ecu 
3.4. Steun voor toepassingen van de moderne informatie- en* communicatietechnologie ter 
bevordering van de toegang tot het erfgoed voor vakmensen en het grote publiek : steun 
voor het opzetten van 20 tot 35 proefprojecten over vijfjaar ten einde concrete toepassingen 
in musea en/of op archeologische plaatsen te bestuderen en in praktijk te brengen. Daarvoor 
wordt over een periode van vijfjaar een bedrag nodig geacht van : 
3.400.000 ecu 
Subtotaal Actie 3 : 12.100.000 ecu 
7.1.4. Innovatie, bijscholing en uitwisseling van vakmensen 
4.1. Steun voor het vaststellen van de behoeften (onderzoek, verspreiding van 
onderzoeksresultaten onder de vakmensen, enz.), voor de verspreiding van methoden 
waarbij gebruik wordt gemaakt van de nieuwe technologieën en voor de ontwikkeling van' 
een twaalftal concrete toepassingen die worden gebruikt door vakmensen die op het terrein 
werkzaam zijn. Daardoor wordt over een periode van 5 jaar een bedrag noodzakelijk geacht 
van : 
1.100.000 ecu 
4.2. Steun voor de organisaties van conferenties, studiebijeenkomsten en andere 
bijscholingsactiviteiten met een Europese dimensie. Daardoor wordt over vijfjaar een 
bedrag nodig geacht van : 
2.300.000 ecu 
4.3. Steun voor projecten in verband met de Europese programma's voor de uitwisseling van 
vakmensen voor de verschillende soorten erfgoed. Daarmee is over vijf jaar een totaal 
bedrag gemoeid van : 
3.200.000 ecu 
Subtotaal Actie 4 6.600.000 ecu 
7.1.5. Samenwerking met derde landen en internationale organisaties 
30 
NL/10/95/05560000.P02 
7.1.5.1. Projecten voor de instandhouding van het roerend en onroerend erfgoed die met name 
. met betrekking hebben op monumenten en plaatsen die op de World heritage List zijn 
opgenomen, voor een totaalbedrag over vijf jaar : 
.'(''•'•'' • . • ' . . 
3.100.000 ecu 
7.1.5.2. Deelneming aan projecten in verband met netwerken en partnerschappen of opzetten van 
aanvullende projecten, voor een bedrag over vijf jaar van : 
900.000 ecu 
7.1.5.3. Deelneming aan projecten in verband met de toegang yan de burger tot het erfgoed, 
voor een totaal bedrag over vijfjaar van : , 
800.000 ecu 
7.1.5.4. Deelneming aan acties met betrekking tot innovatie, bijscholing en uitwisseling van 
1 vakmensen op het gebied van het erfgoed, voor een totaalbedrag over vijfjaar van : 
900.000 ecu 
Subtotaal Actie 5 : 5.700.000 ecu 
7.2. Verdeling van de kosten van de actie 
In de hierna volgende tabel is de verdeling weergegeven van de kosten voor de diverse onderdelen 
van de actie (punten 7.1.1. tot en met .7.1.5). 
31 
NL/10/95/05560000.P02 
in miljoen ecu 
Verdeling • 
Opwaardering en vergroting 
van de uitstraling van het 
erfgoed 7.1.1. 
Netwerken en 
partnerschappen 7.1.2 
Toegang tot het erfgoed 
7.1.3 
Innovatie, bijscholing en 
uitwisseling 7.1.4 / 
Samenwerking met derde 
landen en internationale 
organisaties 7.1.5 
TOTAAL Begroting 
19% 
5.4 
1.2 
2.0 
0.8 
0.6 
10 1997 
6.0 
1.2 
2.0 
1.0 
0.8 
11 &98 
6.6 
1.8 . 
2.4 
1.2 
1.0 
13 1999 
7.1 
2.1 . 
2.8 
1.6 
1.4 
15 2000 
8.6 
2.6 
2.9 
2.0 
1.9 
18 TOTAAL 
33.7 
8.9 
12.1 
6.6 
5.7 
67 
7.3. Indicatief tijdschema van de kredieten 
7.3.1. Tijdschema ingeval een nieuwe actie wordt voorgesteld 
1996 1997 1998 1999 2000 TOTAAL 
Vasleggingskredieten 
Bedragen 10 11 13 15 18 67 
Betalingskredieten 1996 
Betalingskredieten 1997 11 
Betalingskredieten 1998 10 12 
Betalingskredieten 1999 12 15 
Betalingskredieten 2000 16 19 
Betalingskredieten 2001 
TOTAAL 10 11 13 15 18 67 
N.B. Uitgaven voor studies, technische bijstand, vergaderingenen publikaties zijn verdeeld over de verschi 
en ramingen van deze tabel (in totaal + 6 miljoen ecu over vijfjaar). lende rubrieken 
32 
NL/10/95/05560000.P02 
7.3.2 Tijdschema bestemd voor de voorbereiding van het VOB voor de meeriarenacties 
Looptijd van het Raphaël-Programma 1996 - 2000 
in miljoen ecu 1996 
VOB 
Î996 
10 INDICATIEVE PLANMNÖ 
1997 
11 1998 
13 1999 
15 2000 
18 TOTAAL 
67 
8. BEPALINGEN INZAKE FRAUDEBESTRIJDING (EN RESULTATEN VAN DE 
TOEPASSING DAARVAN! 
De betalingen geschieden op grond van gedetailleerde bewijsstukken en financiële en 
boekhoudkundige staten die vooraf worden overgelegd. 
Bij de emdafrekening moet voor ieder project een activiteitenverslag worden ingediend. 
Bovendien voeren de diverse controle-organen (Rekenkamer, Financiële Controle en 
Ordonnateur) geregeld controles uit bij de organen die de acties beheren en bij de 
begunstigden. 
9. KOSTEN-EFFECTIVITEITSANALYSE : 
9.1. Specifieke doelstellingen, beoogde doelgroep 
9.1.1. Specifieke doelstellingen 
De specifieke doelstellingen van het RAPHAËL-Programma bestaan erin : 
- bij te dragen tot de opwaardering en de verhoging van de uitstraling van het culturele 
erfgoed in Europa door deel te nemen aan de restauratie en de opwaardering van een 
groot aantal monumenten en plaatsen tijdens de looptijd van het programma (zie 7.1.1); 
- een synergie tussen de vakmensen tot stand te brengen voor de bundeling van kennis, 
know-how en technieken op het gebied van de instandhouding en de restauratie van het 
erfgoed op Europees niveau. Met name wordt een groot aantal modelprojecten op het 
gebied van het roerend en het onroerend erfgoed gesteund ten einde de vakmensen aan 
te moedigen (er wordt naar gestreefd over een periode van vijf jaar 200 tot 250 
modelprojecten te steunen); 
- de toegang van de burgers tot het erfgoed te vergemakkelijken door gezamenlijke 
investeringen en het gezamenlijk beheer van belangrijke kunstwerken ten einde in de 
verschillende Lid-Staten een geheel van kunstwerken te kunnen laten zien, die zonder het 
programma verspreid, onbekend en ontoegankelijk zouden zijn gebleven; 
- bij te dragen tot het verzamelen, verspreiden en toelichten van gegevens betreffende het 
erfgoed door gebruik te maken van de moderne communicatietechnologieën. Het is de 
bedoeling een reeks vergelijkende studies te maken over de in de Lid-Staten toegepaste 
33 
NL/10/95/05560000.P02 
methoden (een twintigtal studies over vijfjaar) en de resultaten daarvan ter beschikking 
van de vakwereld te stellen; 
- het opzetten van netwerken van organisaties en vakmensen op het gebied van het 
erfgoed te bevorderen : er zouden ten minste 15 tot 20 grensoverschrijdende projecten 
worden gesteund over een periode van vijfjaar waarbij gebruik wordt gemaakt van de 
verschillende media en de moderne communicatiemiddelen. | 
• • • . ••••••$ 
9.1.2. Beoogde doelgroep | 
• '..'•.'' "J î 
Bij dit programma zijn in de eerste plaats vakmensen betrokken uit de diverse sectoren 
die het erfgoed raken alsmede organisaties en netwerken (musea, verzamelingen, enz.). *t 
Voorts is het gericht op onderzoekinstituten en instellingen voor initiële en voortdurende 
opleiding die zich met de diverse gebieden van het erfgoed bezighouden. 
Dank zij het programma krijgen de Europese burgers en. het grote publiek een beter 
inzicht in de omvang en de betekenis van het Europese erfgoed en worden zij zich ook 
beter bewust van de rijkdom van dit gemeenschappelijk erfgoed. 
9.2. Motivering van de maatregel 
De bovengenoemde doelstellingen moeten worden bereikt door middel van de vijf acties 
die eerder zijn beschreven. Het programma betreft zowel het onroerende als het roerende 
culturele erfgoed. 
De projecten moeten een Europese dimensie hebben en moeten een reële waarde 
toevoegen aan de in de Lid-Staten opgezette acties. Zo zou bijvoorbeeld het opnemen van 
de musea in een Europees netwerk ontegensprekelijk een waardevermeerdering op 
communautair niveau met zich brengen. 
Zij moeten door hun exemplarisch, innoverend of informatief karakter van belang zijn op 
het niveau van de Gemeenschap en moeten bijdragen tot de uitstraling van het erfgoed in 
Europa. 
Bij de financieringsbesluiten zal in het bijzonder rekening worden gehouden met het 
multiplier-effect van de projecten. 
Het subsidiariteitsbeginsel is Van essentieel belang. Alleen die projecten worden aanvaard 
waaraan het optreden van de Gemeenschap een extra dimensie verleent dié noodzakelijk 
is voor de uitvoering van de acties, en waarbij met name ondernemers uit verschillende 
Lid-Staten zijn betrokken. 
Bij de selectie van de dossiers zal de jury nagaan of de projecten in aanmerking kunnen 
komen voor steun op nationaal of regionaal niveau. Indien dit het geval is, zal het 
complementaire karakter van die steun zorgvuldig worden gecontroleerd, ten einde iedere 
van overlapping te vermijden. 
Bij de selectie van de projecten waarvoor steun wordt verleend zal derhalve rekening 
worden gehouden met de toegevoegde waarde op communautair niveau, het vernieuwende, 
exemplarische en informatieve karakter, het multiplier-effect en de communautaire 
dimensie. 
34 
NL/10/95/05560000.P02 
9.3. Follow-up en evaluatie van de maatregel 
9.3.1. Reridementsindicatoren 
In het begin zullen de volgende rendementsindicatoren worden gebruikt : 
- het aantal kunstwerken in gezamenlijk beheer (output) 
- het aantal netwerken die worden ondersteund of dank zij het programma zijn opgezet 
(output) 
- het aantal grensoverschrijdende projecten waarbij moderne technieken worden gebruikt 
(output) 
- het aantal bezoekers van de reizende tentoonstellingen (output) 
- het aantal bewustmakingsinitiatieven waarvoor steun wordt verleend (output) 
- het aantal op het grote publiek gerichte modelprojecten met betrekking tot de toegang 
tot het erfgoed (output) 
- het aantal uitwisselingsprojecten waarvoor steun wordt verleend (output). 
In een later stadium zal naast deze outputindicatoren een reeks impactindicatoren worden 
opgezet. Te dien einde zal in samenwerking met het Bureau voor de Statistiek een studie 
worden verricht naar de bruikbaarheid van deze indicatoren. Enkele voorbeelden van 
impactindicatoren : 
- analyse van de weerslag van het programma in de media wat betreft de symbolische 
actie via de gewone pers en de gespecialiseerde vaktijdschriften. Het komt erop aan de 
weerslag te meten van de steun die wordt verleend voor de restauratie van prestigeuze 
kunstwerken die van Europees of van wereldbelang zijn (kwalitatieve impactindicator) 
- de verspreiding op Europees niveau van normen, procédés voor passieve instandhouding 
en documentatiesystemen die door het programma worden ondersteund (output- en 
impactindicatoren) 
- de onderlinge uitwisseling in Europa van kunstwerken in gezamenlijk beheer (impact) 
- het aandeel van de netwerken die door het programma worden ondersteund in het totaal aantal 
Europese netwerken (impact) 
- aandeel van de ondersteunde bewustmakingsinitiatieven in het totaal aantal initiatieven met een 
Europees karakter (impact) 
- aandeel van de ondersteunde grensoverschrijdende projecten in het totaal aantal projecten van deze 
categorie die op Europees niveau zijn opgezet (impact) 
- aandeel van de ondersteunde proefprojecten in het totaal aantal Europese proefprojecten (impact) 
35 
NL/10/95/05560000.P02 
- aandeel van de ondersteunde uitwisselingsprojecten in het totaal aantal uitwisselingsprojecten op 
Europees niveau (impact) 
Evaluatie 
Wijze van evaluatie 
Het Raphaël-Programma komt in 1996 in de plaats van de modelactie betreffende het erfgoed die eind 
1995 afloopt. De resultaten van deze modelactie worden thans door een groep externe deskundigen 
geëvalueerd. Het onderzoek naar de kosteneffectiviteit zal eind mei 1995 zijn voltooid. Daarvan zal 
worden uitgegaan om de mechanismen voor steunverlening en selectie en de systemen voor het beheer 
en de evaluatie van het Raphaël-Programma nauwkeurig vast te stellen. 
De hoofdlijnen voor de steunverlening in het kader van het Raphaël-Programma werden vastgesteld na 
raadpleging van de beroepskringen en na verschillende besprekingen en gedachtenwisselingen met de 
deskundigen op het gebied van het erfgoed. Deze raadplegingen, studiebijeenkomsten en besprekingen 
hebben plaatsgevonden in 1993 en 1994. 
Jaarlijks zal een oproep worden bekendgemaakt tot het indienen van voorstellen zodat 
projectontwikkelaars en vakmensen op doorzichtige wijze steun uit het Raphaël-Programma kunnen 
aanvragen. 
De projecten en dossiers waarvoor steun wordt verleend zullen worden geselecteerd door de diensten 
van de Commissie, bijgestaan door een jury van onafhankelijke deskundigen, die een vergelijkende 
studie van de projecten maakt en de voordelen en het communautaire belang daarvan vooraf beoordeelt. 
Het RAPHAËL-Programma zal worden gevolgd door het Raadgevend comité dat is samengesteld uit 
door iedere Lid-Staat aangewezen vertegenwoordigers. Dit comité brengt advies uit over de onderwerpen 
en de inhoud van de acties die de Commissie wenst te ondersteunen. 
Ieder jaar wordt aan dit comité een evaluatieverslag voorgelegd dat tevens bij het Europees Parlement 
en bij het Comité van de Regio's wordt ingediend en dat wordt opgesteld aan de hand van de 
werkzaamheden van de jury's, de besluiten en de controles van de Commissie en een samenvatting van 
de verslagen die bij het afsluiten van iedere steunmaatregel worden ingediend. 
Bovendien zal de Commissie halverwege de looptijd van het programma bij het Parlement, de Raad en 
het Comité van de Regio's een globaal evaluatierapport indienen dat wordt opgesteld door een groep 
onafhankelijke auditeurs en indien nodig vergezeld gaat van voorstellen tot wijziging of 
verbetering. 
Zodra het programma is afgelopen wordt in een definitief evaluatierapport de balans gemaakt 
van de resultaten van het Raphaël-programma. Dat verslag wordt vóór 30 september van het 
jaar dat volgt op de datum waarop het programma afloopt, ingediend bij het Europees 
Parlement, bij de Raad en bij het Comité van de Regio's. 
36 
NL/10/95/05560000.P02 
9.3.2.2. Frequentie van de evaluatie 
* 
De permanente evaluaties vinden jaarlijks plaats. 
Halverwege de looptijd van het programma en aan het einde van het programma worden 
uitgebreide externe evaluaties gemaakt van het programma in zijn geheel en wordt de 
doeltreffendheid ervan beoordeeld. 
9.3.3. Beoordeling van de resultaten 
Naargelang van de resultaten die ieder jaar op de in punt 9.3.2. beschreven wijze worden 
geëvalueerd, brengen de diensten van de Commissie de nodige wijzigingen aan in de 
prioriteiten, de steunmechanismen, de technische aspecten of de wijze van beheer van het 
programma. De Commissie zorgt jaarlijks voor het feedback-proces. 
De jaarlijkse resultaten en de jaarlijkse of periodieke evaluaties worden aan de Raad, het 
Parlement en het Comité van de Regio's voorgelegd, eventueel vergezeld van voorstellen 
voor wezenlijke aanpassingen indien zulks noodzakelijk blijkt. 
37 
ISSN 0254-1513 
COM(95) 110 def. 
DOCUMENTEN 
NL 16 
Catalogusnummer : CB-CO-95-129-NL-C 
ISBN 92-77-87242-X 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg