[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 14.10.2005

COM(2005) 493 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

Evaluatieverslag over het IDA II-programma

1. INLEIDING

Het IDA-programma (Interchange of Data across Administrations) ging in 1995 van start ingevolge een communautair besluit ter bevordering van het opzetten van IT-infrastructuur, de vaststelling van gemeenschappelijke formaten en de integratie van bedrijfsprocessen in de hele EU. In 1999 luidden twee met elkaar verbonden communautaire besluiten het begin van de tweede fase van het IDA-programma in (IDA II). Het door het directoraat-generaal Ondernemingen beheerde programma had tot doel een bijdrage te leveren aan de snelle elektronische uitwisseling van informatie tussen overheidsdiensten van de lidstaten. Het moest daartoe de totstandkoming van trans-Europese telematicanetten tussen overheidsdiensten in de deelnemende landen coördineren.

IDA II beschikte over een jaarbudget van ongeveer 24 miljoen euro en richtte zich op de bevordering van het gebruik van informatietechnologie op sectorale beleidsterreinen en van de interoperabiliteit van nationale infrastructuur. Aanvankelijk lag de nadruk op “back-office”-aspecten, maar tegen het einde van de looptijd in 2004 ging het programma zich meer concentreren op de ontwikkeling van diensten voor burgers en bedrijven.

De eindevaluatie van het programma, die krachtens zijn rechtsgrondslag moest worden uitgevoerd, heeft over het algemeen een positief beeld van de relevantie en efficiëntie van het programma opgeleverd. Er kwamen echter ook een aantal tekortkomingen aan het licht, en aanbevolen werd daarmee rekening te houden bij de uitvoering van het IDABC-programma, dat op 1 januari 2005 IDA II opvolgde.

Dit document is bedoeld als verslag over de bevindingen van de eindevaluatie van het IDA II-programma aan het Europees Parlement en de Raad, waarin tevens wordt aangegeven op welke wijze het IDABC-programma met die bevindingen rekening houdt.

2. ACHTERGROND

De tweede fase van het IDA-programma (IDA II) ging in nadat het Europees Parlement en de Raad op 12 juli 1999 Besluit nr. 1719/1999/EG[1] en Besluit nr. 1720/1999/EG[2] hadden goedgekeurd (hierna: “het richtsnoerenbesluit” en “het interoperabiliteitsbesluit”).

Omdat erkend werd dat de Europese overheidsdiensten optimaal moesten profiteren van de nieuwe technologische mogelijkheden, werd bij IDA II meer belang gehecht aan interoperabiliteit. IDA II was er niet alleen op gericht de gegevensuitwisseling zo flexibel mogelijk te maken en de kosten van gegevensuitwisseling zo laag mogelijk te houden, maar beoogde ook een efficiëntere on-linedienstverlening door overheidsdiensten aan burgers en bedrijven, in het bijzonder op pan-Europees niveau.

Halverwege de looptijd van het programma zijn de IDA II-besluiten gewijzigd bij respectievelijk Beschikking nr. 2046/2002/EG[3] en Besluit nr. 2045/2002/EG[4] van het Europees Parlement en de Raad teneinde rekening te houden met de aanbevelingen uit de tussentijdse evaluatie van het programma. De wijzigingen omvatten verwijzingen naar de conclusies en aanbevelingen van twee bijeenkomsten op hoog niveau die in 2001 plaatsvonden, namelijk de ministeriële conferentie over e-overheid die gezamenlijk door de Commissie en het Belgische voorzitterschap van de Raad werd georganiseerd, en de IDA-conferentie “E-overheid ten dienste van Europese burgers en bedrijven” onder het Zweedse voorzitterschap in Sandhamn (Zweden). Ook werd verwezen naar de identificatie en invoering van pan-Europese elektronische overheidsdiensten voor burgers en bedrijven.

De eindevaluatie van het IDA II-programma moest worden uitgevoerd op grond van artikel 9, respectievelijk artikel 13, van de twee besluiten waarbij het programma is ingesteld. In die artikelen is tevens bepaald dat de Europese Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een evaluatieverslag moet indienen. De Commissie heeft de eindevaluatie van IDA II tussen december 2003 en november 2004 uitgevoerd.

De evaluatie werd uitgevoerd door de Commissie, met hulp van een team van onafhankelijke deskundigen van een adviesbureau. Aan de vergaderingen van het team dat leiding gaf aan het evaluatieproject werd deelgenomen door vertegenwoordigers van diverse groepen van IDA-belanghebbenden, die een bijdrage hebben geleverd aan de opzet en de conclusies.

Het volledige verslag van deze werkzaamheden is te vinden op: http://europa.eu.int/idabc/en/document/3536/5588.

3. BEOORDELING VAN DE RESULTATEN

3.1. Uitvoering van projecten

In de periode 1999-2004 is de Europese beleidsagenda aanzienlijk verbreed, wat ook gevolgen had voor de ontwikkeling van het IDA II-programma. Voorbeelden van algemene politieke ontwikkelingen met consequenties voor door IDA gefinancierde activiteiten zijn de maatregelen die aan het begin van de BSE-crisis zijn genomen om de veterinaire controle en gezondheid met behulp van informatiesystemen te verbeteren en de maatregelen die na natuurrampen en door de mens veroorzaakte catastrofes (zoals het zinken van de tankers Prestige en Erica in 1999 en 2002) zijn genomen om de het zeemilieu en de burgers te beschermen. Deze ontwikkelingen laten de traditionele Europese beleidsgebieden, zoals werkgelegenheid, sociale zekerheid en vervoer, onverlet. Recente zorgen over de openbare veiligheid hebben een nieuwe impuls gegeven aan informatiesystemen op dit terrein. Deze zijn weliswaar niet door IDA gefinancierd, maar konden veelal wel profiteren van de horizontale maatregelen van het programma.

In totaal heeft IDA II op negentien verschillende beleidsterreinen projecten van gemeenschappelijk belang gefinancierd. Op de IDA II-website (http://europa.eu.int/idabc/en/chapter/550) is gedetailleerde informatie over veel van deze projecten te vinden. De bekendste informatiesystemen die IDA II-steun ontvingen, zijn de EURES-banenwebsite, de PLOTEUS-portaalsite over studiemogelijkheden, het LISFLOOD-waarschuwingssysteem voor overstromingen, het EUPHIN-informatienetwerk voor de volksgezondheid, het SOLVIT-systeem voor probleemoplossing in de interne markt, het DSIS-telematicasysteem voor de verzameling van statistieken, het SAFESEANET-informatienetwerk voor maritieme veiligheid en de CARE-verkeersongevallendatabank. Hoewel de uitbreiding van de EU met tien nieuwe lidstaten in 2004 niet tot de ontwikkeling van nieuwe informatiesystemen heeft geleid, zijn wel grote inspanningen geleverd om de bestaande projecten tot deze landen uit te breiden.

Bij de projecten die gericht waren op de technische vereisten voor gegevensuitwisseling, de zogeheten horizontale acties en maatregelen, leverde IDA II vooral een bijdrage aan de totstandkoming van basisinfrastructuur voor gegevensuitwisseling, waarbij de veiligheid van de communicatiesystemen een steeds belangrijkere plaats innam. Het TESTA-netwerk voor veilige gegevensuitwisseling tussen Europese overheidsdiensten, dat steeds vaker voor bi- en multilaterale uitwisselingen binnen de EU wordt gebruikt, speelde bij deze initiatieven een centrale rol. Aan het einde van de looptijd van IDA II waren alle lidstaten op TESTA aangesloten en stond het netwerk op het punt veiligheidsaccreditatie te krijgen. Andere activiteiten gericht op de ontwikkeling van een Europese infrastructuur voor grensoverschrijdende uitwisselingen hadden betrekking op transmissiehulpprogramma’s, hosting van applicaties, middleware voor berichten en elektronische certificaten, maar ook op aspecten die te maken hebben met de inhoud, zoals de bevordering van het gebruik van geautomatiseerde vertalingen.

Een tweede groep horizontale acties en maatregelen betrof applicaties gericht op specifieke behoeften van de overheidssector, zoals CIRCA, een groupwareprogramma dat is toegesneden op de meertalige werking van de comités en deskundigengroepen die nodig zijn voor de uitvoering van Europees beleid, IPM, een hulpmiddel voor interactieve beleidsvorming, en de Portal toolkit, een hulpmiddel dat met name geschikt is voor het opzetten van portaalsites waarop informatie in meer talen wordt gepubliceerd. Tegen het einde van de looptijd van het programma was het mobiliteitsportaal, dat later is omgedoopt in Uw Europa, uitgegroeid tot een stabiel platform waar informatie wordt gegeven in verband met de mobiliteit van burgers en bedrijven.

De derde groep algemene acties in het kader van IDA II betrof de opstelling van richtsnoeren en aanbevelingen waarin werd aangegeven dat nationale IT-infrastructuren en -strategieën in toenemende mate interoperabel moeten zijn met soortgelijke infrastructuren en strategieën in andere lidstaten of open moeten staan en toegankelijk moeten zijn voor burgers en bedrijven. Het Europese interoperabiliteitskader en de architectuurrichtsnoeren, waarin aanbevelingen werden gedaan voor doelmatigere en doeltreffendere communicatie tussen overheidsdiensten, stonden hierbij centraal. Bovendien was IDA II al vroeg geïnteresseerd in openbronsoftware en het programma heeft dan ook de toepassing van deze software in de overheidssector, waar nuttig, gestimuleerd. Andere richtsnoeren, zoals standaardeisen voor het beheer van elektronische bestanden (MoReq) en voor het beheer van informatiebronnen voor e-overheidsdiensten (MIReg) of de aanbevelingen betreffende open documentformaten, waren gericht op de interactie tussen de overheidssector en de samenleving in het algemeen. Ook de belangrijke IDA II-activiteiten die gericht waren op een samenhangende Europese aanpak voor elektronische aanbestedingen, mag niet onvermeld blijven. Informatie over deze en andere horizontale acties en maatregelen is te vinden op http://europa.eu.int/idabc/en/chapter/556.

3.2. Coördinatie van het IT-beleid van de Europese overheidssector

IDA II was in de eerste plaats gericht op de uitvoering van projecten, maar de coördinatie tussen de Gemeenschap en de nationale belanghebbenden kreeg vanzelfsprekend eveneens een belangrijke plaats. Bij de coördinatie was een belangrijke rol weggelegd voor het beheerscomité en de technische werkgroep daarvan, alsmede voor diverse groepen van deskundigen op uiteenlopende terreinen, zoals videoconferenties, gegevensnetwerken, gegevensbeveiliging, interoperabiliteit van IT-systemen, openbronsoftware, middleware- en gidsdienstentechnologie, metadataovereenkomsten, elektronische aanbestedingen, inhoud van portaalsites en vele andere. Alleen al in 2004 werden 30 vergaderingen van deskundigen gehouden, die hebben bijgedragen tot het ontstaan van een gemeenschappelijke visie op de wijze waarop IT-systemen voor e-overheidsdiensten moeten worden geïmplementeerd.

3.3. Statistische gegevens

Tijdens de looptijd van het programma ontvingen in totaal 107 projecten financiële steun van IDA II. In 62 gevallen betrof het projecten van gemeenschappelijk belang, dat wil zeggen projecten gericht op wettelijke vereisten voor specifieke beleidsterreinen.

De meeste projecten van gemeenschappelijk belang (PGB’s) werden uitgevoerd op de beleidsterreinen gezondheid en landbouw. Naar landbouwprojecten gingen echter relatief weinig middelen: de grootste ontvangers waren de beleidsterreinen gezondheid en milieu en projecten van de Europese agentschappen.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de financiële middelen per beleidsterrein:

Beleidsterrein | % van PCI-financiering van IDA | Aantal projecten |

Landbouw | 4,9% | 9 |

Concurrentie | 0,2% | 1 |

Onderwijs | 1,7% | 2 |

Werkgelegenheid | 1,3% | 2 |

Ondernemingen | 3,1% | 1 |

Milieu | 13,7% | 5 |

Interne markt | 1,3% | 5 |

Visserij | 2,3% | 1 |

Gezondheid | 21,9% | 11 |

Humanitaire hulp | 0,5% | 2 |

Justitie en binnenlandse zaken | 0,9% | 3 |

Regionaal beleid | 0,9% | 1 |

Statistieken | 10,9% | 5 |

Vertaaldiensten | 2,2% | 1 |

Vervoer en energie | 1,5% | 5 |

Europese agentschappen | 20,0% | 4 |

Interinstitutionele zaken | 12,2% | 1 |

Technische voorschriften | 0,5% | 1 |

Handel | 0,0% | 1 |

IT-systemen die geen directe financiële steun ontvingen maar wel van IDA II profiteerden door gebruik te maken van de infrastructuren en oplossingen die het programma heeft opgeleverd, zijn niet in deze tabel opgenomen. Voorbeelden hiervan zijn het Eurodac-beheersysteem voor asielaanvragen, het Prociv-Net-systeem voor civiele bescherming en het FIU-Net-systeem ter bestrijding van financiële fraude.

Voor de horizontale acties en maatregelen (HAM’s) gebruikte het programma een classificatiesysteem waarbij onderscheid gemaakt werd tussen technologische oplossingen, organisatorische en bedrijfsoplossingen, verspreiding van goede praktijken en programmabeheer. Het omvangrijkste gebied wordt bestreken door technologische oplossingen en deze categorie telde dan ook de meeste projecten en verbruikte de meeste middelen.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de financiële middelen per categorie:

HAM-categorie | % van HAM-financiering van IDA | Aantal projecten |

Technologische oplossingen | 69,91% | 25 |

Organisatorische en bedrijfsoplossingen | 18,28% | 9 |

Verspreiding van goede praktijken | 7,73% | 4 |

Programmabeheer | 4,38% | 7 |

3.4. Begrotingsgegevens

De begrotingskredieten (in miljoenen euro’s) voor de looptijd van het programma bedroegen:

1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 |

23,44 | 24,36 | 24,00 | 24,00 | 24,92 | 26,50 |

De feitelijke vastleggingen (afgerond, in miljoenen euro’s) voor deze jaren waren:

1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 |

21,31 | 20,15 | 19,85 | 19,68 | 17,33 | 22,55 |

Van bovenstaande vastleggingen ging ongeveer 52% naar projecten van gemeenschappelijk belang en 48% naar horizontale acties en maatregelen.

4. BEOORDELING VAN DE EFFECTEN EN PRESTATIES

De evaluatie was, overeenkomstig de mededeling over normen en goede praktijken voor evaluatie[5], toegespitst op de volgende vijf hoofdpunten:

1. Relevantie

In hoeverre was het IDA II-programma relevant voor de behoeften, problemen en knelpunten van de doelgroepen van het programma?

2. Doeltreffendheid

Hoe doeltreffend was het IDA II-programma bij het bewerkstelligen van effecten die overeenstemmen met de in het richtsnoerenbesluit en het interoperabiliteitsbesluit vermelde doelstellingen?

3. Doelmatigheid

Hoe doelmatig zijn de middelen en de input van het IDA II-programma gebruikt om de beoogde effecten te bewerkstelligen?

4. Nut

Welk nut hebben de effecten van het IDA II-programma voor de doelgroepen opgeleverd?

5. Duurzaamheid

Hoe duurzaam zijn de positieve veranderingen als gevolg van het IDA II-programma?

4.1. Relevantie

In de behoeften van de EU op het gebied van gegevensuitwisseling kan niet op doeltreffende wijze worden voorzien met ongecoördineerde acties van individuele lidstaten. Er was dan ook een algehele coördinatie nodig om de overheidssystemen in de hele EU onderling te integreren.

Hoewel het IDA II-programma in de eerste plaats gericht was op het werkprogramma en de daarbij behorende projecten, waren de discussies ter voorbereiding van de goedkeuring van het werkprogramma en in verband met de uitvoering van de specifieke acties een even belangrijk aspect van het programma als de activiteiten zelf. In het kader van het programma zijn jaarlijks bijna veertig vergaderingen van deskundigen gehouden over onderwerpen die uiteenliepen van netwerkbeleid tot elektronische aanbestedingen en van open documentformaten tot gegevensbeveiliging. Deze forums speelden een belangrijke rol bij de coördinatie van nationaal IT-beleid en bij het overeenkomen van een gezamenlijke aanpak, met deelname en bijdragen van de lidstaten (voorzover mogelijk).

IDA II stelde niet alleen nationale deskundigen op het gebied van e-overheidsdiensten in staat elkaar te ontmoeten, met elkaar te overleggen en beleidsbeslissingen te nemen, maar bood ook waardevol inzicht in de praktijk van e-overheidsdiensten binnen en buiten de EU door middel van de verspreidingsactiviteiten in het kader van het programma, met name de waarnemingspost e-overheid.

Gedurende de looptijd van IDA II zijn de activiteiten uitgebreid naar nieuwe werkterreinen om te voorzien in en te anticiperen op de opkomende behoeften en eisen van de doelgroepen van het programma. Zo werd de elektronische dienstverlening aan bedrijven en burgers steeds belangrijker. Bij deze koerswijziging werd echter nagelaten ondersteunende strategische doelstellingen vast te stellen, waardoor de potentiële relevantie voor de doelgroep werd beperkt. Bij de evaluatie vroeg men zich ook af of grote nationale participatie kon worden verwacht wanneer een rechtsgrondslag voor activiteiten op bepaalde terreinen betreffende burgers en bedrijven ontbrak.

4.2. Doelmatigheid

Uit de evaluatie blijkt dat de werkmethoden en de resultaten van het IDA II-programma aanzienlijk beter zijn dan die van het voorgaande IDA-programma. Bij de evaluatie werd opgemerkt dat het programma ondanks het vrij geringe budget vele concrete voordelen heeft opgeleverd.

Niettemin kan de doelmatigheid van sommige delen van het programma nog worden vergroot. Zo werd erop gewezen dat over het algemeen onvoldoende informatie beschikbaar was om het beheerscomité van het programma in staat te stellen de projecten goed te volgen.

Ook werd opgemerkt dat de middelen directer aan het bereiken van de prioriteiten van het programma gekoppeld hadden kunnen zijn. In het IDA II-programma is nauwelijks geprobeerd preferentiële financiering te verlenen aan projecten die nauw in verband stonden met de strategische doelstellingen van het programma.

Ten slotte zou een nauwere betrokkenheid van het bedrijfsleven bij de technologische keuzes die moesten worden gemaakt, het programma ten goede zijn gekomen. Gezien de snelle technologische ontwikkelingen op het gebied van e-overheid bestond volgens de evaluatie het risico dat bij IDA II onjuiste technologische beslissingen werden genomen. Zorgen over de transparantie en non-discriminatie van een dergelijk overleg hadden echter de overhand.

4.3. Doeltreffendheid

De doeltreffendheid van een programma wordt afgemeten aan de impact op de doelgroepen. De doelstellingen van het richtsnoerenbesluit en het interoperabiliteitsbesluit waren echter zeer ruim geformuleerd. Een voorbeeld hiervan is de doelstelling om interoperabiliteit tussen administratieve sectoren te bewerkstelligen. Dergelijke doelstellingen zijn moeilijk meetbaar en traceerbaar binnen het programma en bij de evaluatie werd opgemerkt dat zij met de beschikbare middelen waarschijnlijk niet konden worden verwezenlijkt. Interoperabiliteit is echter ook een kwestie van betrokkenheid op alle overheidsniveaus.

Hierdoor leverde de evaluatie zeer uiteenlopende meningen op over het mogelijke effect van het programma, variërend van zeer positief tot vrij kritisch. Daarom concentreerde de evaluatie zich op een indirecte meting, namelijk de toepassing van de horizontale acties en maatregelen (HAM’s). Dit leverde een gemengd beeld op, aangezien slechts weinig HAM’s op grote schaal werden toegepast in de projecten van gemeenschappelijk belang (PCI’s), laat staan in de rest van de EU.

Een positief punt bij de evaluatie was dat het IDA II-programma maximale aandacht had gekregen in de lidstaten die bij de uitbreiding in 2004 tot de EU toetraden. In deze landen bestond veelal geen zelf ontwikkeld alternatief voor IDA II, maar zij hadden wel de politieke wil om zich in te zetten en in de EU te integreren. De nieuwe lidstaten hadden dan ook tal van mogelijkheden om de efficiëntie te vergroten.

4.4. Nut

Bij de evaluatie bleek dat de gegevensuitwisseling in Europa tijdens de looptijd van de programma’s IDA en IDA II aanzienlijk is verbeterd. In vele sectoren zijn er netwerken voor gemeenschappelijk gegevensgebruik, een van de doelstellingen van de IDA-programma’s. Niet alle vorderingen kunnen aan IDA II worden toegeschreven, maar het zou ook onmogelijk zijn geweest alle in de IDA II-besluiten uit 1999 vermelde doelstellingen door IDA alleen te laten verwezenlijken. IDA heeft het initiatief genomen en de voorwaarden gecreëerd voor de totstandkoming van een infrastructuur die zeer nuttig is voor de doelgroepen in de EU.

Volgens de evaluatie zijn de grootste vorderingen gemaakt bij de doelstelling om economisch efficiënte gegevensuitwisseling in de hele EU tot stand te brengen, terwijl de verlening van e-overheidsdiensten aan burgers en bedrijven het minst ver is gevorderd. Dit is niet verbazingwekkend, want burgers en bedrijven worden pas sinds de wijzigingen van 2002 vermeld als begunstigden van het IDA II-programma.

De evaluatie heeft ook uitgewezen dat de algemene diensten van IDA zelfs in de door IDA gefinancierde projecten niet op grote schaal worden toegepast. Hierdoor wordt het nut dat het programma zou kunnen opleveren, beperkt. Van bepaalde oplossingen, zoals de Portal toolkit en CIRCA, is de broncode aan andere overheidsdiensten ter beschikking is gesteld, maar in de meeste gevallen waren de oplossingen die in het kader van de projecten zijn ontwikkeld, niet voor hergebruik of op basis van open bronnen voor andere projecten beschikbaar.

4.5. Duurzaamheid

Bij het IDA II-programma moesten niet alleen de individuele projecten duurzaam zijn, maar moest ook worden gezorgd voor een duurzame impact op de doelgroepen. Daarom moest worden bijgehouden in hoeverre de projecten aan hun beoogde doelstellingen voldeden en moest bovendien worden gewaarborgd dat de doelstellingen gelijke tred hielden met de veranderende behoeften van de doelgroepen.

Uit ervaring blijkt dat duurzame financiering gemakkelijker beschikbaar komt als de doelen zonder problemen worden bereikt. Daarom was het belangrijk dat het IDA-programma als geheel erop gericht was te voorzien in de behoeften van de doelgroepen. Relevantie en duurzaamheid zijn nauw verwant.

In de eerste fase van het IDA II-programma werd weinig aandacht aan duurzaamheid besteed. In de laatste twee jaar is daarentegen veel werk gemaakt van het waarborgen van de duurzaamheid van de projecten in het kader van IDA II, al kon uiteindelijk geen algemene oplossing worden gevonden.

5. AANBEVELINGEN

De evaluatie van het IDA II-programma leverde een aantal aanbevelingen op. Veel aspecten die niet in het IDA II-programma aan de orde zijn gekomen, zijn gedeeltelijk verwerkt in de rechtsgrondslag voor IDABC, dat in april 2004 is goedgekeurd[6] als vervolgprogramma voor IDA II. Ook worden deze aanbevelingen als richtsnoeren voor de uitvoering van het IDABC-programma gebruikt.

5.1. Noodzaak van een strategisch kader

Misschien wel de belangrijkste aanbeveling die bij de evaluatie werd gedaan, was dat de activiteiten van het programma moeten worden ontwikkeld binnen een strategisch kader dat:

- uitgaat van een probleemanalyse van de interoperabiliteit en gegevensuitwisseling in heel Europa, waarbij de Lissabonagenda en de eisen van het actieplan eEurope 2005 niet uit het oog worden verloren;

- is gebaseerd op een analyse van de belanghebbenden , waarin de betrokken partijen worden geïdentificeerd en hun motivering en belangstelling om deel te nemen, worden onderzocht;

- een strategische definitie omvat van de doelstellingen gericht op het oplossen van het probleem;

- een effectbeoordeling van de diverse toepassingsmogelijkheden omvat;

- prioriteit verleent aan de activiteiten die de grootste bijdrage leveren aan het verwezenlijken van de doelstellingen van het programma; en

- een uitvoeringsplan vaststelt waarin de strategische doelstellingen worden vertaald in specifieke PGB- en HAM-activiteiten.

Deze aanbevelingen kwamen te laat om in het IDA II-programma te worden verwerkt, maar in het kader van het IDABC-programma worden de grondslagen voor een strategisch kader gelegd:

- de Commissie heeft in de voorbereidingsfase van IDABC een uitgebreide enquête onder belanghebbenden gehouden om te bepalen welke grensoverschrijdende e-overheidsdiensten voor burgers en bedrijven de hoogste prioriteit hebben. Ook heeft zij een openbare oproep tot het indienen van artikels gedaan en uitnodigingen verzonden voor een conferentie begin 2005 om de discussie over de gewenste richting van het IDABC-programma voort te zetten. Deze activiteiten hebben geleid tot de vaststelling van zeven prioriteitsgebieden voor grensoverschrijdende diensten;

- het Europese interoperabiliteitskader dat eind 2004 voor het eerst volledig beschikbaar kwam, heeft het conceptuele kader vastgesteld voor de toekomstige IDABC-activiteiten ter bevordering van betere elektronische communicatie door de Europese overheidssector. De hierin gedefinieerde begrippen technische, semantische en organisatorische interoperabiliteit hebben sindsdien alom ingang gevonden en hebben bijgedragen tot het aanwijzen van de werkterreinen waarop de lidstaten en de Commissie zich moeten richten. Begin 2005 werd dit document aangevuld met een blauwdruk van de technische architectuur voor het verlenen van grensoverschrijdende e-overheidsdiensten.

5.2. Zorgen voor duurzaamheid

Het vraagstuk van de financieringsbronnen na uitvoering van het project is door IDA II niet opgelost en blijft voor IDABC openstaan. De werkzaamheden van projecten van gemeenschappelijk belang zijn uitgesloten van financiering door de respectieve programma’s en in het IDABC-programma is de financiering over het algemeen beperkt tot vier jaar.

Voor PGB’s is bij de evaluatie opgemerkt dat IDA geen financiering zou moeten verlenen wanneer het betrokken DG of agentschap geen passende financiële waarborg biedt voor de financiering van het project in de post-implementatiefase. Voor HAM’s werd aanbevolen vooraf doelstellingen, richtpunten en prestatie-indicatoren voor het project af te spreken die binnen een bepaalde termijn moeten worden bereikt. Doorlopende financiering moet aan het bereiken van die mijlpalen worden gekoppeld. Projecten die de afgesproken prestaties niet leveren, zouden geen doorlopende financiering moeten ontvangen.

Het is echter niet waarschijnlijk dat uitvoering van deze aanbevelingen ertoe zal leiden dat het duurzaamheidsprobleem wordt opgelost, aangezien het praktisch onmogelijk is waarborgen voor toekomstige financiering te bieden, en het succes van een project niet leidt tot het beschikbaar komen van financieringsbronnen die los staan van het budget van het IDABC-programma. De Commissie zal daarom de mogelijkheden voor de langetermijnfinanciering en het beheer van delen van strategische infrastructuur onderzoeken en voorstellen doen om dit probleem op te lossen.

5.3. Hergebruik van technische oplossingen

Bij de evaluatie werd aanbevolen het hergebruik van technische oplossingen hoog op de agenda voor IT-efficiëntie van de Europese Commissie te zetten. Er zou duidelijk moeten worden vastgesteld welke algemene hulpmiddelen en diensten hiervoor nodig zijn en hoe de buy-in door de relevante belanghebbenden kan worden geregeld. In PGB’s ontwikkelde oplossingen zouden in voorkomend geval ook op basis van algemene open bronnen ter beschikking moeten worden gesteld.

Hoewel hergebruik van algemene componenten in het IDA II-programma centraal stond, was hergebruik van in PGB’s ontwikkelde oplossingen in het verleden geen doelstelling. Naar aanleiding van de aanbeveling om efficiënter gebruik te maken van de door IDABC gefinancierde IT-oplossingen zal de Commissie de coördinatie tussen PGB’s verbeteren en bij die projecten wijzen op de reeds beschikbare oplossingen (zowel horizontale maatregelen als door andere sectorale projecten ontwikkelde oplossingen). Ook de definitie van een algemeen strategisch kader zal ertoe bijdragen dat de projecten op de IDABC-doelstellingen worden afgestemd.

6. CONCLUSIES

De eindevaluatie van IDA II is over het algemeen positief over de resultaten die het programma tijdens de vijfjarige looptijd heeft opgeleverd, al wordt ook gewezen op een aantal tekortkomingen. De voorgestelde verbeteringen zijn grotendeels verwerkt in het IDABC-programma, dat sinds 1 januari 2005 als vervolg op IDA II loopt, of worden daar thans in aangebracht. Het belangrijkste aspect van de evaluatie is wellicht dat zij bijdraagt tot een programmabeheercultuur waarbij getracht wordt meetbare doelstellingen vast te stellen waaraan de individuele activiteiten worden gekoppeld.

[1] Besluit nr. 1719/1999/EG van het Europees Parlement en De Raad van 12 juli 1999 betreffende een reeks richtsnoeren, met inbegrip van de vaststelling van projecten van gemeenschappelijk belang, voor trans-Europese netten voor elektronische gegevensuitwisseling tussen overheidsdiensten (IDA), PB L 203 van 3.8.1999, blz. 1.

[2] Besluit nr. 1720/1999/EG van het Europees Parlement en De Raad van 12 juli 1999 tot vaststelling van een reeks acties en maatregelen ter verzekering van de interoperabiliteit van en de toegang tot trans-Europese netten voor elektronische gegevensuitwisseling tussen overheidsdiensten (IDA), PB L 203 van 3.8.1999, blz. 9.

[3] Besluit nr. 2046/2002/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2002 tot wijziging van Besluit nr. 1719/1999/EG, PB L 316 van 20.11.2002, blz. 4.

[4] Besluit nr. 2045/2002/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2002 tot wijziging van Besluit nr. 1720/1999/EG, PB L 316 van 20.11.2002, blz. 1.

[5] C(2002) 5267 - 23.12.2002.

[6] Besluit 2004/387/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende de interoperabele levering van pan-Europese e-overheidsdiensten aan overheidsdiensten, ondernemingen en burgers (IDABC), PB L 181 van 18.5.2004, blz. 25.