i' COMVIISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(93) 409 def. 
Brussel, 01 september 1993 
VERSLAG VAN DE COMMISSI F 
AAN DE RAAD. HET EUROPEES PARLEMENTTEN HET ECQNOM|SCH EN SOCIAAL COMITE 
HET COMETT-PROGRAMMA 
ACTIVITEITENVERSLAG 1992 
INHOUDSOPGAVE 
OVERZICHT VAN DE UITVOERING 1 
INLEIDING 3 
1.1 Wat is COMETT ? 3 
1.2 De doelstellingen van COMETT 3 
HET COMETT-PROGRAMMA -
KENMERKEN, ONTWIKKELING EN RESULTATEN IN 1992 5 
2.1 De wijze van uitvoering 5 
2.2 Europees netwerk van samenwerkingsverbanden 
op opleidingsgebied tussen universiteiten en ondernemingen 5 
2.3 Transnationale uitwisselingen 6 
2.4 Gezamenlijke projecten voor permanente opleiding S 
2.5 Toegevoegde waarde van COMETT M 
2.6 Het budget 10 
III. PROGRAMMABEHEER 10 
3.1 Selectieprocedure 1992 10 
3.2 Het COMETT-Comité en de Gezamenlijke EG/EVA-Comités 11 
3.3 COMETT Informatiecentra 11 
3.4 COMETT-deskundigen en -adviseurs 12 
3.5 Technische ondersteuning 12 
3.6 Samenwerking met andere communautaire programma's 12 
IV. CONTROLE EN EVALUATIE 13 
4.1 Interne controle 13 
4.2 Externe evaluatie 15 
4.3 Positieve acties 16 
4.4 Conferenties 17 
4.5 De met het COMETT-programma opgedane ervaring 18 
Conclusie 19 
V. BIJLAGEN 
1. Statistisch overzicht 21 
2. COMETT-demonstratieprojecten 27 
3. COMETT-publikaties 1992 33 
4. Leden van het COMETT-Comité/leden van de gezamelijke 
COMETT/ EVA-Comité 37 
5. COMETT Informatiecentra 45 
I JUS-
OVERZICHT VAN DE UITVOERING 
COMETT I, het Actieprogramma van de Gemeenschap voor Onderwijs en Opleiding inzake 
Technologie, werd goedgekeurd bij Besluit 86/365/EEG van de Raad van 24 juli 1986. Na een 
voorbereidend jaar in 1986 volgde een operationele fase van drie jaar (1987-1989). 
De tweede fase van het programma - COMETT II - voor de periode 1990-1994, werd in december 1988 
door de Raad goedgekeurd (Besluit 89/27/EEG) en ging van start op 1 januari 1990. COMETT II is 
gericht op de bevordering van het onderwijs in de technologieën (met name de geavanceerde 
technologieën), de ontwikkeling van hooggeschoold personeel en de vergroting van het 
concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven. COMETT II is niet alleen een verlenging, maar 
ook een verdieping en verbreding van COMETT I. Het Besluit beklemtoont nogmaals de rol van 
COMETT als communautair programma voor geavanceerde technologische en toegepaste opleiding, 
maar legt een grotere nadruk op de veranderende kwalificatievereisten en op regionale behoeften. 
Met het van start gaan van deze tweede fase en in overeenstemming met het Besluit van de Raad van 
22 mei 1989, kunnen nu ook de universiteiten en ondernemingen in de Lid-Staten van de EVA 
(Europese Vrijhandelsassociatie) aan het COMETT-programma deelnemen. 
Het budget voor COMETT II voor de periode 1990-1994 is begroot op 2(X) miljoen ecu (de bijdrage van 
de EVA-landen bedraagt 30 miljoen ecu). 
In het jaar 1992 was het COMETT-II-programma halverwege zijn looptijd. Gedurende dit jaar waren 
de aanvraagronden voor alle categorieën open (met uitzondering van Categorie Bb). Dit was het 
tweede en laatste jaar voor een volledige aanvraagronde. 
Van de ingediende projecten werden er 555 aanvaard (dat wil zeggen twee van de drie ontvangen 
voorstellen). Op basis hiervan werden nieuwe samenwerkingsverbanden op opleidingsgebied tussen 
universiteiten en ondernemingen (SOUO's) gecreëerd, waardoor het totaal op 125 regionale SOUO'S 
(beperkt tot een bepaald geografisch gebied) en 80 sectoriële SOUO's (met betrekking tot een specifieke 
technologische of bedrijfssector) werd gebracht. Tegen 1992 bestond het COMETT-netwerk van 
universiteiten en ondernemingen uit 205 structuren. De 172 aanvaarde projecten voor 
studentenuitwisselingen verstrekten financiering voor meer dan 6.000 studentenstages. Tevens werden 
in dit jaar 124 transnationale detacheringen van personeel van universiteiten en ondernemingen 
georganiseerd. Wat cursussen betreft werden 154 korte intensieve opleidingsprojecten met een totaal 
aantal van 1300 opleidingsbijeenkomsten aanvaard. Uiteindelijk werden 113 gezamenlijke 
opleidingsprojecten voor steun geselecteerd. Tijdens het verslagjaar verleende COMETT financiële 
steun voor meer dan 1.000 cursussen, waarbij meer dan 20.000 personen een opleiding op het gebied 
van geavanceerde technologie ontvingen. In 1992 werd aan de ontwikkeling van meer dan 2.000 
leermiddelen gewerkt. 
Bij de in 1992 geselecteerde projecten zijn meer dan 5.000 Europese ondernemingen, ongeveer 1.700 
instellingen voor hoger onderwijs en circa 2.000 andere organisaties betrokken. 80% van de projecten 
in 1992 omvatten ten minste één onderneming uit het midden- en kleinbedrijf. Het aandeel van de 
EVA-landen werd meer dan tweemaal zo groot (18% van alle projecten in 1992, tegen 7'7, in 1990). 
Aangezien in 1992 de helft van de looptijd van het COMETT-II- programma was verstreken, werd 
door de Commissie een interne evaluatie over de periode 1990-1992 uitgevoerd. Dit tussentijdse 
evaluatieverslag met de titel Transnational training for technology ni Europe: the COMETT 
expmewciKTransnationale opleiding op het gebied van technologie in Europa: de ervaring met 
COMETT) vermeldt bemoedigende resultaten, zowel wat de jaarlijkse aanvraagronde als wat de 
nieuwe voor steun geselecteerde projecten betreft. In dit tussentijds verslag wordt geraamd dat 
COMETT in de loop van het volledige programma circa 30.000 studentenuitwisselingen, alsmede 
ongeveer 7.000 opleidingsbijeenkomsten zal financieren. Tegen 1994 zullen bijna 3.000 leermiddelen 
financiële steun van het programma hebben ontvangen Dit houdt in dat aan het eind van de tweede 
- 2 -
fase van COMETT II niet minder dan een half miljoen mensen in geheel Europa rechtstreeks van het 
programma zullen hebben geprofiteerd. 
Tijdens dit verslagjaar nam COMETT voor het eerst deel aan de beurs van Hannover die van 1 tot en 
met 8 april 1992 plaatsvond. Acht COMETT-projecten in de sectoren energie en milieu exposeerden 
hun resultaten in de COMETT-stand. De tentoonstelling weerspiegelde het transeuropese karakter van 
het COMETT-programma doordat de deelnemers uit acht Europese landen afkomstig waren. 
Van de diverse COMETT-evenementen die gedurende 1992 plaatsvonden, dient vooral de op 26 en 
27 november 1992 in Glasgow gehouden conferentie ten behoeve van de 28 demonstratieprojecten van 
COMETT te worden genoemd. De conferentie betrof kwesties die voor de ontwikkeling van deze 
grootschalige transeuropese COMETT-projecten van essentieel belang zijn. In Glasgow werd de steeds 
belangrijkere rol van COMETT bij de totstandbrenging van talrijke vormen van dialoog en 
samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen in de gehele Gemeenschap bevestigd. 
De derde externe evaluatie van het COMETT-programma werd in mei 1992 door de Commissie 
gestart. In aansluiting op de aanbestedingsprocedure werd aan een onafhankelijk consultancybureau 
de opdracht gegeven om de evaluatie tussen oktober 1992 en april 1993 uit te voeren. Deze evaluatie 
vormt slechts de eerste stap van een drieledige aanpak voor de evaluatie van het COMETT-
programma. Alle aan COMETT deelnemende landen zijn inderdaad met evaluaties begonnen. 
Daarnaast zullen de conclusies van de externe evaluatie worden bestudeerd door een panel van door 
de Commissie aangestelde onafhankelijke deskundigen. Dit panel zal aan de evaluatie deelnemen ten 
einde aanbevelingen in de vorm van scenario's voor toekomstige acties van de Gemeenschap op de 
momenteel door COMETT bestreken gebieden te kunnen formuleren. 
De externe evaluaties van het programma bevestigen dat COMETT op dit ogenblik door middel van 
een goed ontwikkeld netwerk van opleidingsconsortia een bijdrage aan de overdracht van technische 
kennis van de universiteiten naar het bedrijfsleven levert. Als zodanig biedt het fundamentele 
ondersteuning ten behoeve van vele communautaire doelstellingen als modernisering van het 
bedrijfsleven, regionale ontwikkeling en innovatie in het midden- en kleinbedrijf. 
- 3 -
INLEIDING 
1.1 Wat is COMETT? 
COMETT is een communautair programma voor samenwerking tussen universiteiten en 
ondernemingen. Het is beslist niet het enige bestaande programma, maar wellicht wél het enige dat 
deze kwestie op transnationale wijze aanpakt. Om de relaties tussen het hoger onderwijs en het 
bedrijfsleven te versterken, ondersteunt COMETT talrijke vormen van dialoog en samenwerking russen 
universiteiten en ondernemingen, die alle in verband staan met technologische verandering. Deze 
verschillende samenwerkingsactiviteiten vullen elkaar in hoge mate aan en vormen zo een algemeen 
patroon voor institutionele samenwerking ten behoeve van technologische ontwikkeling. Een van de 
belangrijkste doelstellingen van COMETT is het bieden van mogelijkheden voor snellere en effectievere 
technologieoverdracht. 
'COMETT' is het acroniem van COMmunity programme for Education and Training in Technology 
(Actieprogramma van de Europese Gemeenschap voor onderwijs en opleiding inzake technologie). De 
transnationale COMETT-projecten voldoen aan de volgende criteria: zij hebben alle betrekking op 
technologie (vooral geavanceerde technologie) en /ij omvatten ten minste één universiteit en één 
onderneming uit twee verschillende Lid-Staten ol HVA-landen. 
De eerste fase van het programma werd goedgekeurd bij Besluit 86/365/EEG van de Raad van 24 juli 
1986. Na een voorbereidend jaar in 1986 volgde de operationele fase van COMETT I die drie jaar 
duurde, van 1987-89. De tweede fase van COMETT, voor de periode 1990-94, werd door de Raad in 
december 1988 goedgekeurd (Besluit 89/27/EEG). COMETT II ging op 1 januari 1990 van start. 
Met het van start gaan van deze tweede fase en in overeenstemming met het Besluit van de Raad van 
22 mei 1989, kunnen nu ook universiteiten en ondernemingen in de Lid-Staten van de EVA (Europese 
Vrijhandelsassociatie: Oostenrijk, Finland, IJsland,Noorwegen, Zweden, Zwitserland en Liechtenstein) 
aan COMETT deelnemen. 
In 1992 was COMETT II halverwege de looptijd van zijn tweede fase en de meeste projecten hadden 
nu een stadium bereikt waarin zij goede resultaten konden melden. 
COMETT en subsidiariteit 
Door de discussies over het Verdrag van Maastricht betreffende de Europese Unie is onze 
aandacht gevestigd op drie met elkaar verband houdende kwesties op het gebied van meer 
democratische controle: het subsidiariteitsbeginsel en meer doorzichtigheid en openheid in de 
communautaire wetgeving. COMETT is zich bewust van het belang van deze met elkaar 
verweven vraagstukken en heeft hen vanaf het begin tot onderdeel van zijn strategie gemaakt. 
Dit komt allereerst tot uiting in het Europese netwerk van SOUO's dat via regionale en sectoriële 
activiteiten de samenwerking op transeuropees niveau bevordert. De samenwerkingsverbanden 
tussen universiteiten en ondernemingen bevinden zich door hun gedecentraliseerde en 
plaatselijke dienstverlening in 19 landen van de Gemeenschap in een bijzonder goede positie om 
te voldoen aan de beginselen van subsidiariteit en doorzichtigheid. Daarnaast bestaat er het 
'pool'-systeem dat een gedecentraliseerde en plaatselijke dienstverlening ten behoeve van de 
tenuitvoerlegging van COMETT-uitwisselingen en opleidingsactiviteiten biedt. 
1.2 De doelstellingen van COMETT 
COMETT is gericht op de bevordering van de opleiding op het gebied van de technologie (met name 
de geavanceerde technologie), de ontwikkeling van hooggekwalificeerd menselijk potentieel en de 
-4 -
vergroting van het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven. In die hoedanigheid vormt 
COMETT een belangrijk onderdeel van het totale programma van de Commissie op het gebied van 
onderwijs en opleiding. Door de ontwikkeling van transnationale banden tussen universiteiten en 
ondernemingen te steunen, draagt COMETT bij tot het uitwerken van systemen en mechanismen die 
de behoeften van het bedrijfsleven aan hooggekwalificeerd personeel op het gebied van technologie 
moeten opsporen en opvangen. Aldus draagt COMETT eveneens bij tot de ontwikkeling van de sociale 
en economische samenhang in de gehele Gemeenschap. Dit doel, de algemene evenwichtige 
ontwikkeling van de Gemeenschap, wordt versterkt door de steun van COMETT bij de 
technologieoverdracht naar minder ontwikkelde gebieden. 
COMETT in 1992 
Gedurende dit jaar werden 555 projecten voor financiering door COMETT geselecteerd. Op 
basis hiervan werden 23 nieuwe regionale SOUO's (dat wil zeggen partnerschappen die 
zich tot een bepaalde geografische gebied beperken) en 19 sectoriële SOUO's (dit zijn 
partnerschappen die op een specifieke technologische of bedrijfssector zijn gericht) 
gecreëerd,, waardoor het totaal op 205 SOUO's werd gebracht 
Bij de in 1992 aanvaarde projecten zijn meer dan 5.000 bedrijven, circa 1.700 instellingen 
voor hoger onderwijs en ongeveer 2.000 andere organisaties betrokken. 80% van de in 1992 
geselecteerde projecten omvat ten minste één kleine of middelgrote onderneming.* 
In 1992 werden meer dan 6.900 studentenstages door COMETT gefinancierd (38% meer dan 
in 1991). Gedurende dit jaar werden door COMETT 67 Bc-projecten aanvaard door middel 
waarvan 124 personeelsuitwisselingen werden georganiseerd. De 154 intensieve 
opleidingsprojecten omvatten 1300 opleidingsbijeenkomsten. 
In dit verslagjaar werd het aandeel van de EV A-landen meer dan tweemaal zo groot (18% 
van alle projecten in 1992 tegen 7% in 1990). 
In dit document worden onder kleine en middelgrote ondernemingen (midden- en kleinbedrijf) ondernemingen 
met minder 500 dan werknemers verstaan. 
De specifieke doelstellingen van COMETT zoals zij beschreven staan in artikel 3 van het Besluit van 
de Raad van 16 december 1988 zijn: 
De bijdrage van technologische opleidingen tot de economische en sociale ontwikkeling 
'het verbeteren van de bijdrage tot opleiding op het gebied van met name de geavanceerde technologieën op 
de verschillende betrokken niveaus en daardoor van de bijdrage tot de economische en sociale ontwikkeling 
van de Gemeenschap'; 
Gezamenlijke opleidingsprojecten van universiteit en onderneming 
'het bevorderen van de gezamenlijke ontwikkeling van opleidingsprogramma's en de uitwisseling van 
ervaring, alsmede het optimaal gebruik van de middelen inzake opleiding o}i communautair niveau, met 
name door de totstandbrenging van transnationale sectoriële en regionale netwerken voor projecten inzake 
opleiding op het gebied van met name de geavanceerde technologieën'; 
Scholingsbehoeften van kleine en middelgrote ondernemingen 
'het inspelen op de specifieke scholingsbehoeften van kleine en middelgrote ondernemingen, rekening houdend 
met bepaalde prioritaire maatregelen 
Gelijke opleidingskansen voor mannen en vrouwen 
'het bevordereri van gelijke kansen voor mannen en vrouwen inzake initiële en permanente opleiding o\i het 
gebied van met name de geavanceerde technologieën'; 
-5-
Bevordering van de Europese dimensie 
'het geven van een Europese dimensie aan de samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen inzake 
initiële en permanente opleiding op het gebied van de technologieën, met inbegrip van de toepassing en 
overdracht ervan'. 
II. HET COMETT-PROGRAMMA -
KENMERKEN, ONTWIKKELING EN RESULTATEN IN 1992 
2.1 De wijze van uitvoering 
Om de algemene doelstellingen te bereiken richt COMETT zich op vier hoofdactiegebieden, die elk 
een Categorie van het totale programma vormen. Deze acties hebben als gemeenschappelijk kenmerk 
dat zij in transeuropees verband beogen de opleiding op het gebied van de technologie op 
geavanceerd niveau te bevorderen. Het andere gemeenschappelijke kenmerk is dat zij altijd tenminste 
één universiteit en één onderneming omvatten. 
Het COMETT-programma concentreert zich op de volgende typen activiteiten: 
• Europees netwerk van samenwerkingsverbanden op opleidingsgebied tussen universiteiten 
en ondernemingen (Categorie A) 
Transnationale studentenstages (Categorie Ba) 
Transnationale geavanceerde opleidingsstages (Categorie Bb) 
Transnationale personeelsuitwisselingen (Categorie Bc) 
Korte intensieve cursussen (Categorie Ca) 
Gezamenlijke opleidingsprojecten (Categorie Cb) 
Demonstratieprojecten (Categorie Cc) 
2.2 Europees netwerk van samenwerkingsverbanden op opleidingsgebied tussen universiteiten en 
ondernemingen (Categorie A) 
De kern van het COMETT-programma is de ontwikkeling en versterking van op regionale en/of 
sectoriële basis functionerende samenwerkingsverbanden op opleidingsgebied tussen universiteiten 
en ondernemingen (SOUO's), ten einde transnationale samenwerking te stimuleren. De SOUO's 
vormen de infrastructuur voor de tenuitvoerlegging van het COMETT-programma. Aan het begin 
van COMETT II waren er 158 SOUO's, waarvan 99 regionaal in de zin dat zij zich beperkten tot 
een bepaald geografisch gebied, 49 sectorieel omdat zij zich op transnationale basis bezighielden 
met een specifieke technologische of bedrijfssector, en 10 gemengd (regionale/sectoriële 
samenwerkingsverbanden). 
Ontwikkeling en resultaten in 1992 
2.2 A In 1992 was de aanvraagronde voor alle Categorieën open (met uitzondering van 
Categorie Bb). Dit was het tweede en laatste jaar voor een volledige aanvraagronde. 
In 1992 werden enkele nieuwe maatregelen ontwikkeld en uitgevoerd die het bestaande 
netwerk van samenwerkingsverbanden tussen universiteiten en ondernemingen verder 
versterkten. Op regionaal vlak werd voorrang verleend aan de nieuwe Duitse Lander, 
Zwitserland en Noorwegen (waar geen regionale SOUO's bestonden), alsook aan Zuid-
Italië en Zuid-Spanje en aan bepaalde andere regio's die nog niet in voldoende mate 
worden bestreken. Op sectorieel vlak werd prioriteit toegekend aan 
programmatuurtechnologie, chemische procestechniek, telecommunicatie, toegepaste 
elektronica en elektriciteitstechnologie. 
2.2.2. In totaal werden in dit jaar 114 voorstellen voor nieuwe SOUO's ingediend, namelijk 40 
regionale en 74 sectoriële SOUO's. Het is veelbetekenend dat een groot aantal voorstellen 
voor SOUO's afkomstig waren uit Spanje (8), Italië (16), Zwitserland (13) en Noorwegen 
(6) - dit was ongetwijfeld het resultaat van de in deze landen gevoerde Positieve Acties. 
Tevens dient te worden gewezen op het feit dat 151 van de 863 aanvragen uit EVA-landen 
kwamen (zie § 4.3). In vergelijking met 1990 is het aandeel van de EVA-landen meer dan 
verdubbeld, namelijk 18%. van alle projecten in 1992 tegen 77, in 1990. 
Van de ingediende projecten werden er 555 aanvaard (dat wil zeggen bijna tweederde van 
de ontvangen voorstellen). Op basis hiervan werden nieuwe SOUO's opgericht, waardoor 
het totaal op 125 regionale en 80 sectoriële SOUO's werd gebracht. Met andere woorden: 
tegen het eind van 1992 bestond het COMETT-netwerk van universiteiten en 
ondernemingen uit 205 structuren. 
Door de selectie van 1992 werd de Europese dimensie van het COMETT-netwerk verder 
versterkt: elke aanvraag voor de Categorieën A en Cb betrof gemiddeld 18 organisaties 
uit vijf verschillende landen. 
• SOUO's onder COMETT II 
'' COMETT Intormatiecentra 
VU::> 
Las Palmas o-7^ 'vk-. 
Afbeelding 1 De geografische spreiding van de SOUO's van COMETT in 1991. 
2.3 Transnationale uitwisselingen (Categorie B) 
2.3.1 De steun voor transnationale uitwisselingen valt in de volgende categorieën uiteen: 
»• Studentenstages: beurzen voor studenten die als integraal onderdeel van hun opleiding 
een opleidingsperiode (3-12 maanden) in een onderneming in een andere Lid-Staat of een 
EVA-land doorbrengen. (Categorie Ba) 
- 7 -
' Personeelsuitwisselingen: deze beurzen maken detacheringen mogelijk (2-12 maanden) van 
personeel van universiteiten naar bedrijfsleven of vice versa in een andere Lid-Staat, opdat dit 
personeel zijn vaardigheden aan de gastorganisatie overbrengt. (Categorie Bc) 
'Transnationale uitwisselingen van studenten en personeel vormen een belangrijke activiteit van 
de SOUO's. De studentenstages en personeelsdetacheringen zijn een efficiente manier gebleken 
om de technologieoverdracht te verbeteren en het netwerk van universiteiten en ondernemingen 
te versterken. Vergelijkingen zijn altijd verhelderend en het is in dat verband interessant dat 
COMETT I ongeveer 4.115 studentenstages en circa 2(X) transnationale detacheringen van personeel 
van universiteiten en ondernemingen ondersteunde. Sedert COMETT I is de omvang van deze 
activiteit aanzienlijk toegenomen, en wat dit betreft vormden de eerste twee jaren van COMETT II 
precies een verdubbeling van de activiteit van COMETT I in zijn geheel. 
Transnationale studenterstromen 
In 1992 te aanvaarden projecten 
12001000800 600 400 200 0 200 400 600 80010001200 
Aantal studenten 
Uitgezonden LJ Ontvangen 
COMETT One» • April 1M2 - bafc1«S2 
Afbeelding 2 - Transnationale studentenstromen in 1992 
Ontwikkelingen en resultaten in 1992 
2.3.2 Voor Categorie Ba, Studentenstages, werd de aanvraagronde beperkt tot de SOUO's; 70% 
daarvan diende voor deze Categorie aanvragen in, die een totaal aantal van circa 26.000 
studentenstages omvatten. 
In het verslagjaar werden door COMETT 172 studentenstageprogramma's gefinancierd die 
beurzen voor 6.900 transnationale studentenstages verstrekten - dit betekent een toename 
van 38% ten opzichte van 1991. 
2.3.3 Wat de Geavanceerde Opleidingsstages betreft (Categorie Bb) was er ten gevolge van het 
geringe succes in het voorafgaande jaar (in 1990 werden er van 99 ingediende projecten 
13 aanvaard) in 1992 geen aanvraagronde voor deze categorie. In het verslagjaar richtte 
men zich op de twee andere Categorieën, dat wil zeggen Categorie Ba en Bc. 
2.3.4 Categorie Bc, Uitwisselingen van personeel van universiteiten en ondernemingen: in 
deze Categorie werden door COMETT 67 projecten aanvaard door middel waarvan 124 
personeeluitwisselingen werden georganiseerd. 
- 8 -
2.3.5 In 1989 werden de zeer succesvolle 'pooT-procedures met de CÖMETT-consortia gestart. 
In het kader van deze procedures ontvangen de SOUO's van COMETT van de Commissie 
een gemeenschappelijk fonds ('pool') voor beurzen voor studentenstages, die tijdens het 
daaraanvolgende academische jaar op flexibele wijze kunnen worden toegekend aan 
studenten die een stageperiode in een onderneming in een andere Lid-Staat doorbrengen. 
Ofschoon het aanvankelijk uitsluitend voor studentenuitwisselingen was opgezet, werd 
het 'pool'-systeem in 1991 tot de organisatie van cursussen uitgebreid. 
Door middel van de 'pool'-procedure kan en moet het SOUO blijkgeven van zijn capaciteiten 
op het gebied van het vaststellen van kwalificatietekorten of de opleidingsbehoeften van het 
bedrijfsleven, het verlenen van steun en advies aan zijn partners en het overdragen van 
kennis, know-how en mensen. 
Het grote succes van de 'pool'-procedures wordt weerspiegeld door het feit dat de meeste 
SOUO's van COMETT actief hieraan deelnemen. De belangstelling hiervoor neemt gestaag toe 
en in 1992 werden door middel van de 'pool-'procedure 6.900 studentenstages en 1.300 
opleidingsbijeenkomsten georganiseerd. 
2.4 Gezamenlijke projecten voor de permanente opleiding op het gebied van de technologie en voor 
de multimediale opleiding op afstand (Categorie O. 
2.4.1 De aanvraagronde van 1992 richtte zich op de volgende acties: 
- Korte intensieve cursussen met een Europese dimensie op het gebied van met name de 
geavanceerde technologieën, die zijn opgezet voor de snelle verspreiding - door en in de 
universiteiten en door en in het bedrijfsleven - van de resultaten van onderzoek en 
ontwikkeling op het gebied van nieuwe technologieën en hun toepassingen, alsmede voor 
de bevordering van de overdracht, met name naar de kleine en middelgrote 
ondernemingen, van de technologische innovatie in sectoren waar deze innovatie nog 
geen toepassing had gevonden.(Gitegorie Ca) 
r Het ontwerpen en het ontwikkelen van, en het experimenteren met, gezamenlijke 
projecten op Europees niveau voor (met name geavanceerde) technologische opleidingen, 
die gezamenlijk door verschillende ondernemingen in samenwerking met de betrokken 
universiteiten in tenminste twee verschillende Lid-Staten op gang zijn gebracht op het 
gebied van de nieuwe technologieën en hun toepassingen. Vele van deze projecten houden 
zich bezig met de ontwikkeling van leermiddelen waarbij gebruik wordt gemaakt van 
nieuwe technologieën zoals opleiding met behulp van computers, simulatietechnieken, 
CD-ROM, interactieve video's, enz. (Categorie Cb) 
Ontwikkelingen en resultaten in 1992 
2.4.2 De korte intensieve cursussen van COMETT zijn opgezet voor de snelle verspreiding van 
de resultaten van onderzoek en ontwikkeling op het gebied van nieuwe technologieën. Zij 
zijn vooral gericht op technologieoverdracht waarbij het MKB betrokken is. In het kader 
van de aanvraagronde 1992 werden door 65'7r. van de SOUO's aanvragen voor Categorie 
Ca ingediend. De 154 in het kader van deze Categorie aanvaarde projecten stelden de 
SOUO's in staat om bijna 1.300 opleidingsbijeenkomsten te organiseren. 
2.4.3 Uiteindelijk werden 113 nieuwe gezamenlijke opleidingsprojecten aanvaard. 
2.4.4 In het beginstadium van COMETT II waren 28 demonstratieprojecten geselecteerd 
vanwege hun voorbeeldfunctie en hun potentiële invloed op de opleiding op het gebied 
van de technologie in Europa. Deze breed opgezette projecten voldoen aan één of meer 
van de volgende vier kenmerken: zij pakken vaardigheids- en kwalificatiebehoeften in 
- 9 -
specifieke technologische sectoren op Europese schaal aan; zij zijn gericht op het 
ontwikkelen van nauwe en duurzame samenwerking tussen bedrijfsleven en 
universiteiten; zij concentreren zich op geëigende bedrijfsopleidingsprogramma's voor het 
M KB; en tenslotte zijn zij echte 'overdrachtprojecten', dat wil zeggen dat zij zich op de 
overdracht van kwalificaties, vaardigheden en methoden concentreren. De 
demonstratieprojecten worden gedurende een periode van vier jaar ieder met een bedrag 
van 500.000 ecu door de Gemeenschap ondersteund (waarbij minimaal hetzelfde bedrag 
door de partners wordt bijgedragen). De lijst van demonstratieprojecten bevindt zich in 
Bijlage 2. 
Op 26 en 27 november 1992 werd in Glasgow een speciale conferentie voor de 28 
demonstratieprojecten van COMETT gehouden (zie § 4.4 voor nadere bijzonderheden). 
Opgemerkt zij tevens dat de Cb- en Cc-projecten die in 1990 werden aanvaard (respectievelijk 
182 en 30) zich nu in hun tweede operationele jaar bevonden en zich actief met de 
ontwikkeling van leermiddelen en cursussen bezighielden. Hoewel de precieze cijfers pas 
beschikbaar zullen zijn wanneer de eindverslagen na de voltooiing van deze projecten zijn 
opgesteld, werden in 1992 naar schatting meer dan 1 .(MX) cursussen ondersteund, waarbij meer 
dan 2(.).(X)0 personen een opleiding op het gebied van geavanceerde technolgie ontvingen. 
Tevens werden in 1992 meer dan 2.000 leermiddelen ontwikkeld. 
2.5 Toegevoegde waarde van COMETT 
Door het COMETT-programma is een evenwichtig netwerk voor de samenwerking tussen 
universiteiten en bedrijfsleven ontwikkeld dat in geheel Europa essentiële banden tot stand heeft 
gebracht. Vele nieuwe samenwerkingsverbanden dragen nu actief bij tot het economisch en 
maatschappelijk welzijn in de Gemeenschap bij. Er zijn talrijke uitwisselingen georganiseerd tussen 
landen die daarvóór nooit studenten of personeel hadden uitgewisseld. Zonder de steun van COMETT 
en de totstandkoming van het SOUO-netwerk van COMETT zouden deze uitwisselingen nooit hebben 
plaatsgevonden. Door te streven naar een beter inzicht in de nationale omstandigheden op het gebied 
van studentenstages en permanente opleiding, heeft COMETT tot een verdere integratie van de 
Europese Gemeenschap bijgedragen. 
In sommige landen en/of regio's heeft COMETT als katalysator bij de totstandkoming van een markt 
op het gebied van permanente opleiding gefungeerd, terwijl het in andere landen tot de verrijking 
ervan, de doorzichtigheid en de kwaliteitsverbetering van met name de cursussen in geavanceerde 
technologie heeft bijgedragen. Zonder de steun van COMETT zouden vele universiteiten niet in staat 
zijn geweest om in de programma's voor permanente opleiding te investeren. 
De COMETT-projecten bieden feedback voor de oorspronkelijke plaatselijke onderwijsprogramma's 
en leiden daardoor tot verbetering van de bestaande leerplannen. Voor vele universiteiten vormde 
COMETT de eerste kennismaking met een Europees programma. Daarnaast heeft COMETT tot 
bezinning en inzicht ten aanzien van structurele en beheerskwesties binnen deze instellingen 
bijgedragen. 
COMETT heeft speciale aandacht aan de regionale ontwikkeling geschonken door middel van de 
vorming van een zeer actief netwerk van samenwerkingsverbanden tussen universiteiten en 
ondernemingen in de Gemeenschap en meer recentelijk in de EVA-landen. Het COMETT-programma 
omvat een groot aantal 'overdracht'-projecten die speciaal voor de overdracht van kennis en 
vaardigheden van meer naar minder ontwikkelde regio's zijn ontworpen. Hoewel dergelijke projecten 
in alle Categorieën en in vele sectoren voorkomen, zijn zij van bijzonder belang voor de technologische 
en industriële sectoren van de minder ontwikkelde regio's. 
- 10 -
2.6 Budget 
In totaal bedraagt het budget voor COMETT II voor de periode 1990-1994 200 miljoen ecu, de bijdrage 
van de EVA-landen (30 miljoen ecu) niet meegerekend. Dit bedrag wordt geacht alle acties te omvatten 
ilie in het kader van de vier Categorieën van het programma worden ondersteund. 
Vermeldenswaard is het feit dat het totale in de aanvragen verlangde bedrag ieder jaar circa tien keer 
zo hoog is als het beschikbare budget, hetgeen een duidelijk bewijs voor de belangstelling van het 
bedrijfsleven voor opleidingsactiviteiten vormt. 
In 1992 werd aan de aanvaarde projecten een totaalbedrag van 36 miljoen ecu toegekend. Daarnaast 
werd 19,1 miljoen ecu verstrekt aan in 1991 goedgekeurde SOUO's, gezamenlijke opleidingsprojecten 
en demonstratieprojecten. 
III. PROGRAMMABEHEER 
3.1 Selectieprocedure 1992 
In 1992 werden duidelijke prioriteiten op geografisch en sectorieel vlak gesteld (zie § 2.1.1 hierboven). 
De feitelijke selectieprocedure kwam nauw overeen met die van de voorgaande jaren: 
• Ten eerste werden de aanvragen beoordeeld door de diensten van de Commissie, met steun 
van het COMETT Technical Assistance Office. 'Tijdens deze procedure werden alle niet in 
aanmerking komende aanvragen in een eerste stadium verwijderd (bijv. vanwege de niet-
transnationale aard van het project, het ontbreken van een samenwerkingsverband universiteit­
onderneming), en werd de basis gelegd voor de volgende stadia van de selectieprocedure. 
• De projecten werden geselecteerd aan de hand van de criteria die vermeld staan in het 
Vademecum en het Aanvraagpakket. Overeenkomstig de fundamentele doelstellingen van 
COMETT moeten de projecten om in aanmerking te komen betrekking hebben op 
samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen met betrekking tot post-secundaire 
opleiding inzake technologie en de toepassing ervan, of terreinen die worden beïnvloed door 
technologische veranderingen. 
• Vervolgens ging de aandacht uit naar de interne samenhang met andere communautaire 
programma's - zowel projecten in verband met het Kaderprogramma voor Onderzoek en 
Ontwikkeling als projecten gericht op specifieke sectoren, zoals het strategische programma 
ten gunste van de kleine en middelgrote ondernemingen. De communautaire programma's 
waarmee COMETT nauwe banden heeft zijn DELTA', Erasmus2, Force3, Eurotecnet4, 
Lingua5 en Tempus". 
DELTA-Peveloping European Learning through Technological Advance. Besluit van de Kaad 88/417/EEC PB nr. L 
206, 30.7.1988, p. 20. 
ERASMUS - European Community Action Scheme tor the Mobility of University Students, Besluit van de Kaad 
87/327/EEC, I'M nr. L 166, 25.6.1W, p.20-24. 
F( >KCE - Community Action Programme for the Development of Conruing Vocational Training in the European 
Community, W/267/EEC, PB nr. L 156/1. 21.6.1W0. 
EUROTECNET - Community wide network of démonstration projects in the field of New Information Technologies 
and Vocational Training. COM (85) 167 Final. 
LINCUA - Community Action Programme to promote Foreign Language Competence in the European Community. 
Besluit van de Kaad 8tV489/EEO, PB nr. L239/24, 28 juli 1484 
• Hierna werden de projecten beoordeeld door de COMETT-Deskundigengroep, een groep van 
onafhankelijke deskundigen van universiteiten en uit het bedrijfsleven. Hiertoe kwam de 
groep bijeen op 5 en 6 maart 1992 en van 8 tot en met 11 april 1992 (in Portugal ter 
gelegenheid van de COMETT-conferentie). 
• De voorgestelde ontwerp-lijst van aanvaarde projecten werd aldus opgemaakt en 19 mei 1992 
aan het COMETT-Comité en de Gezamenlijke COMETT/EVA-Comités voorgelegd. Hierbij 
werden, overeenkomstig de bepalingen van het COMETT-Besluit, specifieke voorzieningen 
getroffen om het Comité in staat te stellen projecten te bespreken waarvoor een 
communautaire bijdrage van meer dan 100.000 ecu werd voorgesteld. 
• Tenslotte nam de Commissie, rekening houdend met de standpunten van het COMETT-
Comité en de Gezamenlijke COMETT/EVA-Comité, een beslissing over de definitieve lijst van 
projecten die voor communautaire steun in aanmerking kwamen. 
3.2 COMETT-Comité en Gezamenlijke EG/EVA-Comités 
3.2.1 De ontwikkeling van COMETT is vanaf het begin tot stand gekomen in nauwe 
samenwerking met het COMETT-Comité. Dit Comité heeft tot taak de Commissie bij te 
staan bij de tenuitvoerlegging van het COMETT-programma. Het Comité bestaat uit twee 
vertegenwoordigers van elke Lid-Staat op basis van voordrachten door de Lid-Staten. 
Tevens omvat het Comité twee vertegenwoordigers van de sociale partners als 
waarnemers. De Commissie is voorzitter van het Comité en verzorgt het secretariaat. 
3.2.2 De Commissie kan het Comité raadplegen over elke aangelegenheid met betrekking tot 
de tenuitvoerlegging van het COMETT-programma. Het Comité geeft zijn mening, in het 
bijzonder over de hoofdlijnen voor het COMETT-programma, de algemene richtsnoeren 
voor de financiële ondersteuning door de Gemeenschap, de procedure voor de selectie van 
de verschillende soorten projecten en alle maatregelen waarvoor een bijdrage van de 
Gemeenschap van meer dan 100.000 ecu nodig is. 
3.2.3 Sinds het van start gaan van COMETT II nemen de EVA-landen eveneens aan het 
COMETT-programma deel en werden er Gezamenlijke EG/EVA-Comités in het leven 
geroepen. 
3.2.4 Het COMETT-Comité kwam viermaal formeel bijeen (9 januari 1992, 9 april 1992, 19 mei 
1992 en 21 oktober 1992). De Gezamenlijke EG/EVA-Comités kwamen op 9 januari 1992 
en op 20 mei 1992 bijeen. In Bijlage 3 is een lijst opgenomen van de leden van het 
COMETT-Comité en van de Gezamenlijke EG/EVA-Comités. 
3.3 COMETT Informatiecentra 
3.3.1 Om de verspreiding van informatie over COMETT te vergemakkelijken en te bevorderen, 
werden in alle Lid-Staten, en sinds het van start gaan van COMETT II ook in de EVA-
landen, nationale Informatiecentra opgezet. De exacte organisatorische positie van elk 
Informatiecentrum varieert per deelnemend land afhankelijk van de afzonderlijke 
behoeften en omstandigheden. De voornaamste taken van de Informatiecentra zijn het 
beantwoorden van verzoeken om informatie over het COMETT-programma, met name 
over projecten die worden geleid door organisaties in hun land, en het produceren van 
voorlichtingsmateriaal (brochures, bulletins, projectdossiers, enz.). In het verslagjaar werd 
door de Informatiecentra bijzondere nadruk gelegd op het verstrekken van voorlichting 
TEMPUS - Transeuropean mobility scheme for university studies. Besluit van de Kaad 4()/233/EE( ;, PB nr. L 131/21, 
7 mei 144(1. 
- 12 -
aan bedrijven. Tevens organiseren zij voorlichtingsdagen, workshops en persconferenties 
ter ondersteuning van de voorbereiding van nieuwe aanvragen en voor de verspreiding 
van de in COMETT-projecten ontwikkelde resultaten. Tenslotte verlenen de 
Informatiecentra in samenwerking met de SOUO's bijstand aan de initiatiefnemers van 
COMETT-projecten in hun land, onder andere door het zoeken van nieuwe projectpartners 
en het verspreiden van relevant materiaal dat in projecten in andere landen is ontwikkeld. 
3.3.2 De Commissie draagt bij in de kosten van de activiteiten die worden ondernomen door 
de Informatiecentra. Daarnaast levert de Commissie uiteenlopende documentatie, diensten 
en promotiemateriaal ten behoeve van de Informatiecentra. In Bijlage 5 is een lijst van de 
COMETT Informatiecentra opgenomen. 
3.4 COMETT-deskundigen 
3.4.1 Naar aanleiding van het Besluit van de Raad heeft de Commissie de COMETT-
Deskundigengroep ingesteld als een extra bron van gespecialiseerd technisch advies en 
technische deskundigheid. De leden van de groep worden door de Commissie benoemd 
op basis van hun persoonlijke kennis van een bepaald technisch terrein of technische 
sector die verband houdt met het werk van COMETT. De benoemingen werden zodanig 
verdeeld dat er voor elk deelnemend land tenminste één deskundige is, zodat er kennis 
kan worden genomen van het toepassingsniveau van technologie in al deze landen. De 
deskundigen kwamen bijeen op 5 en 6 maart 1992 en ter gelegenheid van de COMETT -
conferentie die van 8 tot en met 11 april in Porto (Portugal) werd gehouden. Het 
belangrijkste doel hiervan was het bestuderen van de bij de Commissie ingediende 
projecten in antwoord op de aanvraagronde van 1992. Hun groeiende inbreng bij de 
controle van projecten en hun technisch advies heeft de Commissie mede in staat gesteld 
de voor de verwezenlijking van de COMETT-doelstellingen meest aangewezen reeks 
projecten te kiezen. 
3.4.2 Projectadviseurs 
Op grond van de voorbeeldfunctie en de grote omvang van de demonstratieprojecten (die 
in 1990 waren aanvaard) werd een nieuwe benadering gekozen waarbij aan ieder 
demonstratieproject voor de looptijd ervan een projectadviseur werd toegewezen. Er 
wordt een driezijdige relatie opgezet tussen de projectcoördinator, de projectambtenaar 
van COMETT en de projectadviseur. Deze procedure is zeer nuttig gebleken omdat 
daardoor de goede ontwikkeling van de demonstratieprojecten wordt verzekerd. De 
projectadviseurs kwamen bijeen ter gelegenheid van de COMETT-conferentie die op 26 
en 27 november 1992 in Glasgow werd gehouden. 
3.5 Technische ondersteuning 
3.5.1 De Commissie wordt bij de praktische uitvoering van het COMETT-programma bijgestaan 
door het COMETT Technical Assistance Office, een non-profit organisatie waarmee 
gepaste contractuele regelingen werden afgesloten. 
3.6 Banden met andere communautaire programma's 
3(i.l Len belangrijk aspect van COMETT is het potentieel dat dit programma biedt voor 
synergieén met andere communautaire programma's. COMETT vormt een aanvulling op 
de strategische benadering van de Gemeenschap op het gebied van O & O en innovatie 
door bij te dragen tot de ontwikkeling van hooggekwalificeerd personeel dat nodig is voor 
de ontwikkeling, de overdracht en het gebruik van nieuwe technologieën. Er wordt nauw 
- 13 -
overleg gevoerd over zowel de selectie van de projecten als de voortdurende controle en 
verdere uitwerking van het COMETT-programma. De COMETT-projecten hebben ook 
banden tot stand gebracht met organisaties die actief zijn in een reeks O & O-programma's 
van de Commissie. Er werden in het bijzonder nauwe banden gesmeed tussen COMETT 
en DELTA met het oog op de complementaire doelstellingen van de twee programma's 
op het gebied van de technologische ondersteuning voor onderwijs en opleiding. 
In 1992 hielden deze banden, concreet gezien, het volgende in: 
• Gezamenlijke COMETT/DELTA presentaties bij belangrijke conferenties en bij 
voorbereidende vergaderingen van DELTA. 
• Deelname aan de selectieprocedure voor de lopende fase van DELTA die in de tweede 
helft van 1991 van start ging. 
• Samenwerking tussen de twee programma's wat betreft COMETT-demonstratieprojecten 
met nauwe banden met lopende DELTA-projecten, zoals COSTEL (COMETT) en COSYS 
(DELTA), DEDICATED (beiden DELTA en COMETT) MTS (DELTA) met ECOAUDIT 
(COMETT), OSCAR (DELTA) met AERONAUTICS (COMETT) en JANUS (DELTA) met 
EMBA (COMETT). 
3.6.2 Op het gebied van onderwijs en opleiding vormt COMETT een aanvulling op de 
activiteiten van het ERASMUS-programma ter bevordering van de mobiliteit van 
universitaire studenten, FORCE, het programma voor de ontwikkeling van de 
voortdurende scholing, en het EUROTECNET-programma voor initiële beroepsopleiding 
in de nieuwe informatietechnologieën. Ook bestaan er banden met de programma's 
LINGUA en TEMPUS. 
3.6.3 Het ERASMUS-programma werd in juni 1987 door de Raad goedgekeurd en heeft tot doel 
de interuniversitaire samenwerking te bevorderen, in het bijzonder de toename van het 
aantal universitaire studenten dat een geïntegreerde studieperiode in een andere Lid-Staat 
doorbrengt. Hoewel er van een aantal belangrijke verschillen tussen de specifieke 
doelstellingen en acties van de twee programma's sprake is, hebben COMETT en 
ERASMUS het gemeenschappelijke beleidsdoel studenten aan te moedigen een erkende 
studieperiode in een andere Lid-Staat door te brengen. Het TEMPUS-programma, dat 
specifiek gericht is op de bevordering van de ontwikkeling van de stelsels voor hoger 
onderwijs en de transeuropese mobiliteit in de landen van Midden- en Oost-Europa, werd 
op 7 mei 1990 door de Raad van Ministers goedgekeurd. Er werden nauwe banden tot 
stand gebracht om te zorgen voor een goede coördinatie van de totale tenuitvoerlegging 
en controle van de drie programma's. 
IV. CONTROLE EN EVALUATIE 
4.1 Interne controle 
4.1.1 De interne controle en evaluatie vormen belangrijke aspecten van de tenuitvoerlegging 
van het COMETT-programma. Er worden uiteenlopende formele en informele methodes 
toegepast om informatie te verzamelen en te analyseren op de volgende niveaus: 
projectniveau, Categorie-niveau, sectorniveau en programmaniveau. 
4.1.2 Op projectniveau begint de procedure met een analyse van de projectaanvragen, waarbij 
de projecten worden getoetst aan een aantal specifieke criteria om te garanderen dat zij 
doeltreffend zijn opgezet. Voor geselecteerde projecten bestaat de officiële procedure uit 
tussentijdse en jaarlijkse voortgangsrapporten. Op deze wijze wordt elk project 
voortdurend gecontroleerd ten einde te zorgen voor een bevredigende vooruitgang en 
voorts om specifieke aangelegenheden op te sporen die van meer algemeen belang kunnen 
Il 
bezoeken aan Brussel, hun aanwezigheid op conferenties en andere soortgelijke 
activiteiten. Op Categorie-niveau werden een aantal categorie-specifieke analyses 
uitgevoerd. De uitgevoerde analyses zullen als basis dienen voor de ontwikkeling van 
sectoriële netwerken. 
4.1.3 Op programmaniveau werd de ontwikkeling van het programma nauwlettend gevolgd 
zowel wat de interne structuur en de interne tenuitvoerlegging betreft als wat de bredere 
bijdrage aan de doelstellingen van de Gemeenschap betreft. De bijdragen van het 
COMETT-Comité, de COMETT-Deskundigengroep en de COMETT Informatiecentra 
waren van bijzonder belang, met name bij de verstrekking van informatie over de 
ontwikkeling van COMETT in elke Lid-Staat en elk EVA-land. 
4.1.4 Aangezien in 1992 de helft van de looptijd van COMETT II verstreken was, werd door de 
Commissie een extra interne evaluatie over de periode 1990-1992 verricht. In het 
tussentijds evaluatieverslag met de titel Transnational training for techtwlogy in Europe: the 
COMETT experience (Transnationale opleiding op het gebied van technologie in Europa: 
de ervaring met COMETT) wordt de ontwikkeling van het programma als onderdeel van 
de van recente dynamische ontwikkelingen en metamorfoses in de Gemeenschap gezien. 
Deze metamorfoses lopen uiteen van de verwezenlijking van de grootste interne markt 
in de wereld in de jaren '90 via de historische ontwikkelingen in Midden- en Oost-Europa 
en de hereniging van Duitsland, lot het steeds hogere tempo van de technologische 
veranderingen. Ook al zijn deze veranderingen zeer verschillend van aard, toch komen 
zij overeen wat betreft de soortgelijke vragen die zij oproepen en de inspanningen die zij 
vereisen. Een daarvan is de behoefte aan samenwerking tussen universiteiten en 
bedrijfsleven. Een andere belangrijke kwestie is de ontwikkeling van menselijke 
hulpbronnen, en onderwijs, opleiding en omscholing die belangrijke prioriteiten zijn 
geworden. COMETT is een programma voor de samenwerking tussen universiteiten en 
bedrijfsleven waarin deze vraagstukken op transnationale wijze worden aangepakt. Het 
richt zich op de oplossing op korte en langere termijn van de meest nijpende problemen 
voor de sectoren onderwijs/opleiding en bedrijfsleven. 
Uit het tussentijds evaluatieverslag blijkt dat de resultaten wat betreft de respons naar 
aanleiding van de jaarlijkse aanvraagronde en de nieuwe voor steun geselecteerde 
projecten zeer bemoedigend zijn geweest, en dat deze beide punten een bevestiging 
vormen van het feit dat COMETT zijn doelstellingen heeft bereikt. Niet alleen is het aantal 
projecten enorm toegenomen, maar er kan tevens een verbetering van de kwaliteit van de 
aanvragen en een uitbreiding van het netwerk worden geconstateerd. 
Om het toenemende tekort aan vaardigheden te bestrijden en ten einde het 
concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven op peil te houden, heeft COMETT 
zijn activiteiten op het gebied van studenten- en personeelsuitwisselingen, de organisatie 
van cursussen en de ontwikkeling van leermiddelen uitgebreid. Als steeds gold zijn 
belangrijkste zorg het op Europees niveau stimuleren van samenwerkingsverbanden 
tussen universiteiten en ondernemingen ter bevordering van initiële en permanente 
opleiding op het gebied van technologie en de toepassing en overdracht van 
technologische innovatie. 
COMETT heeft, samenvattend, in de periode 1990-1992 de volgende resultaten opgeleverd: 
• Gedurende de eerste helft van COMETT II werden 2.0(H) leermiddelen ontwikkeld. 
Naar schatting hebben tot nu toe meer dan 2(K).(X)0 mensen door COMETT 
ondersteunde leermiddelen gebruikt of in gebruik. 
• In deze periode werden door COMETT 4.0(H) cursusbijeenkomsten gefinancierd 
waardoor circa 100.000 mensen in de gelegenheid werden gesteld een opleiding op 
het gebied van moderne technologieën te volgen. In 1990-1992 profiteerden in totaal 
- 15 -
300.000 personen rechtstreeks van het COMETT-programma. 
• Tijdens de eerste drie jaar van COMETT II zijn door het programma meer dan 15.000 
studentenuitwisselingen en meer dan 300 personeelsuitwisselingen gesteund. Er 
bestaat een enorme belangstelling voor deze activiteiten, hetgeen blijkt uit het feit dat 
in de eerste jaren van COMETT II viermaal zoveel uitwisselingen werden gesteund 
als gedurende de gehele COMETT I-fase. 
• Het aantal hieraan deelnemende kleine en middelgrote ondernemingen is sinds het 
begin van het programma toegenomen van 64% in COMETT I tot 73% in 1992. In 1992 
was bij 80% van de ingediende projecten ten minste één kleine of middelgrote 
onderneming betrokken. 
• In de verslagperiode omvatte het programma 9.300 ondernemingen, 2.400 
universiteiten en 4.100 andere organisaties. 
• Tot nu toe hebben 10.000 bedrijven, 2.400 universiteiten en instellingen voor hoger 
onderwijs en 4.100 andere organisaties uit de EEG en de EVA-landen aan COMETT 
deelgenomen. Geschat wordt dat tegen 1994 circa 20.000 Europese instellingen bij het 
COMETT-programma betrokken zullen zijn geweest. 
• Sedert het begin van COMETT II is het aantal deelnemende bedrijvan aanmerkelijk 
toegenomen. Bovendien spelen de ondernemingen een steeds actievere rol in de 
projecten. Dit blijkt uit het feit dat in de periode 1990-1992 de financiële bijdrage aan 
de projecten door het bedrijfsleven voortdurend is gestegen. 
Wat de toekomstvooruitzichten betreft wordt in het tussentijds evaluatieverslag geraamd dat 
COMETT gedurende het gehele programma bijna 30.000 studentenuitwisselingen, alsmede circa 
7.000 cursussen zal financieren. Tegen 1994 zullen bijna 3.000 leermiddelen door het programma 
zijn ondersteund. Dit betekent dat tegen het einde van de tweede fase van COMETT II niet minder 
dan een half miljoen mensen in geheel Europa rechtstreeks van het programma zullen hebben 
geprofiteerd. 
4.2 Externe evaluatie 
De derde externe evaluatie van het COMETT-programma werd in mei 1992 door de Commissie 
gestart. 
De twee eerdere externe evaluaties resulteerden in het "Coopers & Lybrand-verslag" (1989) en het 
"Ecotec-verslag" (1991). In deze derde evaluatie, die de eerste drie operationele jaren van 
COMETT II bestrijkt, zal met de bevindingen van de eerdere evaluaties rekening worden 
gehouden. 
De originaliteit van de derde evaluatie is gelegen in het feit dat deze gebaseerd is op een 
'drieledige' aanpak van de beoordeling van het COMETT-programma: 
• In aansluiting op de aanbestedingsprocedure die door de Commissie in mei 1992 op gang 
werd gebracht, is een onafhankelijk consultancybureau, CMV Conseil S.A. in Boulogne, 
Frankrijk, aangesteld om de derde externe evaluatie van het COMETT-programma uit te 
voeren. Deze firma zal te werk gaan via een consortium waarbij acht andere organisaties zijn 
betrokken. Het voornaamste doel van de derde evaluatie is een nauwkeurige analyse van het 
resultaat van COMETT II tegen de achtergrond van de doelstellingen zoals bepaald in het 
Besluit van de Raad, ten einde de Commissie te helpen bij het formuleren van voorstellen voor 
verdere acties na COMETT II. Deze evaluatie zal tussen oktober 1992 en april 1993 
plaatsvinden. De belangrijkste doelstelling van de door CMV Conseil S.A. verrichte evaluatie 
- 16 -
is het onderzoek van alle in het kader van COME IT ondersteunde activiteiten en de door 
COMETT-partnors in het veld bereikte resultaten. 
• Een door de nationale autoriteiten uit te voeren analyse van de resultaten van COMETT in 
iedere Lid-Staat. Deze omvat een evaluatie van het concrete profijt van COMETT i iedere Lid-
Staat, het algemeen effect van COMETT en de banden tussen COMETT en de desbetreffende 
nationale en regionale beleidslijnen. De landen hebben zelf besloten volgens welke procedure 
deze studies zijn verricht. In sommige landen is de opzet zodanig dat een specifieke 
organisatie (bijv. het Informatiecentrum) het onderzoek regelt en uitvoert. De Commissie heeft 
echter benadrukt dat de belangrijkste deelnemers aan COMETT op nationaal niveau, met 
name functionarissen bij de verantwoordelijke ministeries, COMETt-deskundigen, COMETT-
Informatiecentra en enkele COMETT-projectcoördinatoren bij de onderzoeken dienen te 
worden betrokken. 
• Een strategische analyse van het programma en de ontwikkeling van een mogelijke nieuwe 
institutionele context door een panel van acht door de Commissie aangestelde deskundigen. 
In de samenstelling van het panel zijn het bedrijfsleven, het hoger onderwijs en de diverse 
regio's van de Gemeenschap op evenwichtige wijze vertegenwoordigd. Alle deskundigen 
beschikken over ruime ervaring op het gebied van de samenwerking tussen universiteiten en 
ondernemingen. Het panel zal de conclusies van de door GMV Conseil verrichte evaluatie 
bestuderen en aan de evaluatie deelnemen ten einde aanbevelingen in de vorm van 'scenario's' 
voor toekomstige communautaire acties op de momenteel door COMETT bestreken terreinen 
op te stellen. 
Op basis van deze drieledige externe evaluatie zal de Commissie een voorstel aan de Raad en het 
Parlement voor verdere actie van de Gemeenschap op het gebied van de samenwerking tussen 
universiteiten en ondernemingen kunnen formuleren. Het voorstel van de Commissie wordt in 
de zomer van 1993 verwacht. 
4.3 Positieve Acties 
In 1991 startte de Commissie een reeks acties, Positieve Acties, die tot doel hadden de 
ontwikkeling van COMETT in economisch kansarme landen en regio's van de Gemeenschap te 
verbeteren. 
De Positieve Acties kunnen als volgt worden ingedeeld: 
• Nationale onderzoeken en promotiemaatregelen 
• SOUO's (netwerkvorming en opleiding van SOUO-beheerders) 
• Studentenstages 
• Acties ter bevordering van de deelname van het bedrijfsleven 
• Sectoriële activiteiten 
4.3.1 Als rechtstreekse reactie op de Positieve Acties die onder deze verschillende titels werden 
uitgevoerd, kon door COMETT in 1992 een bijzonder groot aantal voorstellen voor 
SOUO's uit Spanje (8), Italië (16), Zwitserland (13) en Noorwegen (6) worden 
geregistreerd. 
4.3.2 Sectoriële onderzoeken 
Binnen het kader van de Positieve Acties werd in 1991 een programma voor Sectoriële 
Strategie gestart. Er werden tien zorgvuldig geselecteerde sectoriële SOUO's gecontracteerd 
om de vorderingen te bestuderen in de volgende tien sectoren: geavanceerde fabricage, 
levensmiddelentechnologie, biomedische techniek en medische technologie, biotechnologie, 
milieu, materialen, werktuigbouw, micro-elektronika, programmatuurtechnologie, technische 
17 
bedrijfskunde en innovatiebeheer. 
Deze tien studies werden in 1991/1992 voltooid en zijn nu beschikbaar. Zij vormen de basis 
voor een synthese die later zal bijdragen aan het denkproces ten behoeve van de ontwikkeling 
van het programma voor Sectoriële Strategie. 
4.4 Conferenties 
In het verslagjaar nam COMETT voor het eerst deel aan de grootste jaarlijkse bedrijfsbeurs ter 
wereld, de beurs van Hannover, die van 1 tot en met 8 april 1992 plaatsvond. Dit evenement werd 
gefinancierd door de Commissie van de Gemeenschappen, Task Force Menselijke hulpbronnen, 
onderwijs, opleiding en jeugdzaken, in het kader van de Positieve Acties. De bijdrage van 
COMETT als zodanig werd georganiseerd door het SOUO OST, het bij het centrum voor 
technologieoverdracht van de universiteit van Hannover gevestigde regionale SOUO. Acht 
COMETT-projecten in de sectoren energie en milieu exposeerden hun resultaten in de stand van 
COMETT. De tentoonstelling weerspiegelde het transeuropese karakter van het COMETT-
programma doordat de deelnemers uit Finland, Griekenland, het Verenigd Koninkrijk, België, 
Frankrijk, Ierland, Zweden en Duitsland afkomstig waren. Wat de publiciteitsactiviteiten betreft, 
werd in de COMETT-stand een persbriefing gehouden die door vertegenwoordigers van de 
nationale en internationale pers werd bijgewoond. Het COMETT Technical Assistance Office 
leverde tevens een bijdrage aan een symposium over beroepsvooruitzichten en de gevolgen van 
internationale mobiliteit. Op basis van de met de beurs van Hannover opgedane ervaring werd 
later door het SOUO OST een beursgids uitgegeven. Deze gids bevat gedetailleerde informatie 
over alle fasen van deelname aan een beurs, zoals voorbereiding, coördinatie en follow-up. 
Het seminar in Wenen, dat op 11 en 12 juni 1992 plaatsvond, concentreerde zich op de marketing 
van de produkten van COMETT. Als voornaamste produkten van het COMETT-programma werden 
gedefinieerd "Europese mobiliteit", "cursussen voor permanente opleiding" en "SOUO-
dienstverlening". Een van de duidelijke conclusies van het seminar was dat de SOUO's zich 
minder met kant-en-klare verkoopbare leermiddelen en meer met de ontwikkeling van interactieve 
processen en produkten moeten gaan bezighouden. Tegen de achtergrond van dit inzicht spraken 
de afgevaardigden over de in hun diverse landen met de markering van studentenstages, 
cursussen en SOUO-dienstverlening opgedane ervaring. 
COMETT organiseerde een aantal workshops met de titel "Marketing- en beheersinstrumenten ter 
verbetering van het rendement van studentenstages". Deze workshops waren speciaal bedoeld 
voor degenen die voor het organiseren van en toezien op studentenstages verantwoordelijk zijn; 
zij werden gehouden in Athene (van 31 augustus tot en met 4 september 1992) en in La Rochelle 
in Frankrijk (van 10 tot en met 14 september 1992). De 70 deelnemers hieraan vertegenwoordigden 
bijna de helft van het totaal aantal SOUO's. Uit het feit dat deze opleidingsprogramma's werden 
georganiseerd alsook uit de grote deelname blijkt dat de studentenstages bij ondernemingen in 
geheel Europa steeds meer succes hebben. 
Op 26 en 27 november 1992 werd in Glasgow een conferentie voor de 28 demonstratieprojecten 
van COMETT gehouden. Deze conferentie, die door de Commissie van de Europese 
Gemeenschappen (Task Force Menselijke hulpbronnen, onderwijs, opleiding en jeugdzaken) in 
samenwerking met het Britse voorzitterschap van de EG werd georganiseerd, draaide om kwesties 
die voor de ontwikkeling van de demonstratieprojecten van COMETT van essentieel belang zijn. 
Het voornaamste doel was een forum te bieden voor het opsporen en bespreken van specifieke 
problemen die COMETT-projecten van dit type gemeen hebben, zoals degene op het gebied van 
kwalificatie, publiciteits- en marketingstrategieën, auteursrecht en intellectuele eigendom, alsook 
de algemene aan het beheer van transnationale projecten verbonden problemen. Een direct 
resultaat van de conferentie van demonstratieprojecten is de belofte van de Commissie om 
werkgroepen op te richten en handboeken op te stellen ten einde deze problemen te helpen 
oplossen. In Glasgow bleek eens te meer het toenemende belang van COMETT voor het tot stand 
- 18 -
brengen van talrijke vormen van dialoog en samenwerking tussen universiteiten en 
ondernemingen in de gehele Gemeenschap. 
4.5 De met het COMETT-programma opgedane ervaring 
In het verslagjaar werd door de Commissie (Task Force Menselijke hulpbronnen) een Mededeling 
betreffende de Europese samenwerking tussen hoger ondenuijs en bedrijfsleven: geavanceerde opleiding voor 
een groter concurrentievermogen gepubliceerd. 
De Mededeling vormt het vervolg op drie in 1991 gepubliceerde Memoranda over hoger onderwijs 
in de Gemeenschap, open afstandsonderwijs in de EG en beroepsopleiding in de Europese 
Gemeenschap in de jaren negentig. 
De Mededeling is bedoeld voor degenen die zich met het beleid en de totstandbrenging van 
samenwerkingsverbanden tussen hoger onderwijs en bedrijfsleven bezighouden. Er wordt een 
overzicht in gegeven van de verschillende nationale situaties op het gebied van de samenwerking 
tussen hoger onderwijs en bedrijfsleven, en tevens gebruik gemaakt van de bijzondere kennis van 
COMETT wat betreft het opzetten en verwezenlijken van samenwerkingsverbanden tussen 
universiteiten en bedrijfsleven. Met deze Mededeling, waarin dit brede scala van informatie wordt 
geanalyseerd, wordt beoogd tot de ontwikkeling van een specifieke strategie voor toekomstige 
samenwerking bij te dragen. 
Een belangrijk gegeven dat uit dit onderzoek naar voren komt, is het feit dat 
samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen geen doel op zichzelf is. De meest succesvolle 
samenwerkingsvoorbeeldeyi zijn te vinden waar geopteerd wordt voor samenwerking als middel om 
specifieke doelstellingen te bereikm. In die zin wordt echte samenwerking het best bereikt wanneer alle 
betrokkenen het ermee eens zijn dat samenwerking residtaten oplevert die duidelijk beter zijn dan de 
resultaten die geboekt zouden ivorden door universiteiten of ondernemingen die niet onderling 
samenwerken. 
Uit dit document blijkt dat Europa zich van het belang van dit type samenwerking bewust is 
geworden. De opgezette mechanismen dienen hun invloed desondanks te vergroten zodat de 
Gemeenschap al het potentiële profijt hiervan kan trekken. Dit profijt kan als volgt worden 
samengevat: 
• snellere toepassing van fundamentele onderzoeksresultaten in het bedrijfsleven 
• verbetering van de beschikbaarheid van technische vaardigheden 
• meer technologieoverdracht tussen sectoren en regio's 
Daarnaast wordt in het verslag benadrukt dat, aangezien de samenwerkingsstructuren tussen 
universiteiten en bedrijfsleven het mogelijk maken om acties op een georganiseerde en duurzame 
wijze gestalte te geven, "zij tot duidelijkheid, communicatie en een goed financieel beheer 
bijdragen". Deze consortia kunnen een rol van belang spelen omdat zij zich op het punt bevinden 
waar de aanbodzijde (het hoger onderwijs) en de vraagzijde (het bedrijfsleven elkaar raken. Een 
van de kerngedachten is dat 
samenwerking bij onderwijs- en opleidingsprojecten de meest efficiënte manier is om vraag en aanbod 
op elkaar af te stemmen. Projecten zijn een middel om echte bedrijfsproblemen - op korte en lange 
tirmijn - aan te pakken. Bij een goede organisatie verschaffen zij eveneens meetbare en renderende 
kaders voor de opbouw van een blijvend en langdurig partnerschap. Dergelijke projecten leiden 
bovendien vaak tot nevenresultaten o}) een ander vlak, bijvoorbeeld op het vlak van onderzoek en 
ontwikkeling. 
Het doel van het document is advies en goede praktijkvoorbeelden te geven aan personen en 
- 19 - -lO-
organisaties die dergelijke samenwerkingsprojecten wensen op te zetten. Het biedt daartoe diverse 
basisuitgangspunten: 
• om doeltreffend te zijn dient de samenwerking te zijn gebaseerd op een duidelijk 
inzicht in en eerbiediging van de eigen rol van het hoger onderwijs en het 
bedrijfsleven 
• instellingen voor hoger onderwijs en bedrijven dienen in hun beleid en 
bedrijfsplannen een strategie voor de samenwerking tussen universiteit en 
onderneming in te bouwen 
• de samenwerkingsverbanden tussen universiteiten en ondernemingen, zoals degene 
die door COMETT tot stand zijn gebracht, vormen echte 'tussenpersonen' die een 
kader voor dialoog bieden en ideaal gesproken een aanvulling op de door 
universiteiten en bedrijven genomen maatregelen vormen. 
Een van de belangrijkste lessen voor de toekomst is dat Europa zich weliswaar bewust is 
geworden van het belang van de samenwerking tussen universiteit en bedrijfsleven, maar dat het 
effect van de activiteiten moet worden vergroot zodat de Gemeenschap de resultaten ten volle kan 
benutten. Ofschoon in het overheidsbeleid de 'onontbeerlijke complementariteit' van hoger 
onderwijs en bedrijfsleven reeds wordt ondersteund, moeten deze netwerken op de prioritaire 
gebieden van de Europese sociaal-economische ontwikkeling worden afgestemd. 
Conclusie 
In het jaar 1992 was de looptijd van het COMETT II-programma voor de helft verstreken. Vele tijdens 
de eerste fase van COMETT 11 gestarte activiteiten waren nu stevig verankerd en begonnen echte 
resultaten en profijt op te leveren, zoals bijvoorbeeld het geval was bij de in 1990 in het kader van 
Categorie Cb (gezamenlijke opleidingsprojecten) en Categorie Cc (demonstratieprojecten) aanvaarde 
projecten en de in 1991 krachtens de Positieve Acties uitgevoerde maatregelen. Het meest opmerkelijke 
feit was dit jaar echter wellicht het grote aantal voorstellen voor nieuwe SOUO's. Op basis van de 
aanvaarde projecten werden 23 nieuwe regionale SOUO's en 19 sectoriële SOUO's opgericht, waardoor 
het totaal aantal op 205 SOUO's werd gebracht. COMETT heeft zijn doelstellingen bereikt. Het lijdt 
geen twijfel dat de Gemeenschap zich bewust wordt van het feit dat samenwerking tussen het 
bedrijfsleven en instellingen voor onderwijs, opleiding en onderzoek van vitaal belang is. COMETT 
heeft bij de vergroting van het bewustzijn ten aanzien van dit vraagstuk in de gehele Gemeenschap 
de rol van katalysator gespeeld. Wij staan nu op de drempel van de tweede fase van COMETT II en 
de tot nu toe opgedane ervaring draagt ertoe bij de uitermate belangrijke dialoog en samenwerking 
tussen universiteit en bedrijfsleven verder te versterken en te verdiepen. 
-21- -n-
BIJLAGE 1 
Statistisch overzicht 
- 23 
Transnationale personeelsstromen 
In 1992 aanvaarde projecten 
(Uitgezonden personen O Ontvangen personen 3*9 
16 14 12 10 8 6 4 2 0 5 10 15 20 25 30 
COMETT Ofllc» - March 1W2 - bcfcfa«2 
Transationale studentestromen 
In 1992 aanvaarde projecten 
1 4001 2001 000 800 600 400 200 0 200 400 600 800 1 000 1 200 
I Uitgezonden studenten D Ontvangen studenten 
COMETT Office - April 1992 - bafcfa92 
24 
In 1992 aanvaarde projecten 
Spreiding per contracterend land 
100 
B D DK E F GR I IRL L NL P UK A CH IS FL N S SF 
Categorie A fü Categorie Ba O Categorie Bc •Categorie Ca LJ Categorie Cb 
COMETT Office - Juna 1002 - prccfa92 
In 1992 ingediende projecten 
Spreiding per contracterend land 
B D DK E F GR I IRL L NL P UK A CH IS FL N S SF 
Categorie A üi Categorie Ba H Categorie Bc O Categorie Ca D Categorie Cb 
COMETT Of tic* - March 1992 - prccfs92 
-25 -
Aantal deelnemende organisaties 
per type organisatie 
In 1992 aanvaarde projecten 
SOUO's 
Universiteiten 174 
1502 Andere organisaties 
1731 
Ondernemingen 
4572 
EG-landen Universiteiten ii S Andere organisaties 
235 JlL^ 285 
Ondernemingen 
596 
EVA-landen 
COMETT Offica • April 1992 - poucfa92 
Uitsplitsing van de in 1992 
toegekende begroting 
per technologische sector 
Mechanisch ontwerp | 
Milieu! 
Civiele techniek! 
Materialen | 
Automatiseringl 
OpJeidingstechnologief 
Informatical 
Telecommunicatie! 
Programmatuurtechn. 
Agro-voedingssector[ 2 227 
500 1 000 1 500 
duizend ecu 2 000 
lA ÜBa HBc DCa DCb ; 2 500 
COMETT Offica - April 1992 - t«ccaa92 
- 26 
Uitsplitsing van de in 1992 
aan projecten toegekende begroting 
per contracterend land 
miljoen ecu 
B D DK E F GR I IRL L NL P UK A CH IS FL N S SF 
COMETT Offica - April 1992 - allcfa92 
'- 27 - - as -
BIJLAGE 2 
COMETT-demonstratieprojecten 
- 24 -
COMETT-demonstratieprojecten 
EUROFORM - Centre Europeen de didactique du secteur microélectronique et des technologies 
associées (Europees centrum voor onderwijs op het gebied van micro-elektronica en aanverwante 
technologieën.(F) 
Het doel van dit project is de instelling van een Europees centrum voor onderwijs in micro-
elektronica en aanverwante technologieën, dat een resource centre, een ondervvijscentrum ten 
behoeve van opleiding en een gegevensbank over in geheel Europa bestaande cursussen omvat. 
AMADIS - Ontwikkeling van geavanceerde opleidingsactiviteiten en onderwijsprogrammatuur op 
het gebied van informatietechnologie.(E) 
Dit project beoogt de ni veau verbetering van onderwijs aan en opleiding van Europese ingenieurs, 
studenten en academisch personeel, in de theorie en de toepassing van computermeehanica voor 
het oplossen van problemen in de techniek. 
ATLANTICA.(F) 
Dit project is hoofdzakelijk gericht op de ontwikkeling van opleidingsmethoden voor de Europese 
Atlantische regio's op basis van transnationale samenwerking op het gebied van aangepaste 
technologische opleiding, produktiviteit en verspreidingsmechanismen. 
BIT - Biotechnology in Training (biotechnologie in opleiding).(VK) 
Met dit project wordt gestreefd naar de ontwikkeling en harmonisering van onderwijs en 
opleiding op het gebied van biotechnologie, door middel van korte cursussen in laboratoria en 
aanvullend multimediaal afstandsonderwijs. 
IN#TEL#EC - INtegrated TELecommunications training for the European Community (geïntegreerde 
telecommunicatie-opleiding voor de EG).(P) 
Het doel van dit project is door middel van multimediale opleidingsmodules in de kwalificatie-
en vaardigheidsbehoeften van telecommunicatietechnici te voorzien, en een Europese syllabus ten 
behoeve van de formulering van gemeenschappelijke normen voor opleiding op te stellen en te 
publiceren. 
RISQUES TECHNOLOGIQUES - Maîtrise des risques technologiques (beheersing van 
technologische risisco's).(F) 
Dit project is gericht op de ontwikkeling van een van modulaire en gekapitaliseerde cursussen 
gebruik makend multidisciplinair opleidingsprogramma op het gebied van de beheersing van 
technologische risico's, waarin economische, technologische en organisatorische aspecten zijn 
geïntegreerd. 
APECE - Geavanceerde permanente opleiding op het gebied van produktietechniek.(N) 
Het doel is het ontwikkelen en verspreiden van een permanent opleidingsprogramma voor 
afstandsonderwijs in produktietechniek ten behoeve van de mechanische en elektrotechnische 
industrie, met gebruikmaking van modulaire cursussen. 
ESDEP - Europees opleidingsprogramma op het gebied van staalontwerp. (VK) 
Dit project zal resulteren in een volledig, flexibel en rendabel programma met leermateriaal voor 
de opleiding van studenten en de bijscholing van reeds op het gebied van staalontwerp en -bouw 
werkzame ingenieurs. 
QAMT - Qualitatssicherung Medizintechnik (kwaliteitsgarantie medische techniek) (D) 
Ten einde aan de behoeften aan kwaliteitsgarantie op het gebied van medische techniek te voldoen 
en in de kwaliteitstekorten te voorzien, zullen tijdens dit project cursussen en leermaterialen 
worden ontwikkeld. Naar gehoopt wordt zal een uitgebreid netwerk voor samenwerking tussen 
universiteiten en bedrijfsleven tot stand komen. 
- 30 -
ESAVS - Europese school voor post-academische en permanente opleiding op het gebied van de 
diergeneeskunde.(CH) 
Het voornaamste doel van dit project is het opzetten van post- academische cursussen, met 
inbegrip van afstandsonderwijssystemen, die tot in geheel Europa erkende diploma's op alle 
vakgebieden van de geavanceerde diergeneeskunde leiden 
EMBA - Technologiebeheer in een Europese omgeving.(NL) 
Dit project heeft tot doel een Europees netwerk tot stand te brengen voor de produktie, distributie 
en verspreiding van modules voor afstandsonderwijs die op het beheer van technologie in een 
Europese omgeving betrekking hebben. 
BIOMERIT - Meer innovatie en industriële ontwikkeling in de Europese levensmiddelensector door 
middel van biotechnische exploitatie.(lRL) 
Hierdoor zal opleiding in levensmiddelenbiotechnologie op de gebieden biomoleculaire techniek 
en bioproceskunde worden geboden. Er worden methoden voor de opsporing van bederf 
veroorzakende micro-organismen in levensmiddelensystemen ontwikkeld. 
EUROPIC (NL) 
Dit project betreft de Europese ontwikkeling van de postsecundaire opleiding van studenten en 
opleiders op het gebied van de technieken voor de vervaardiging van geïntegreerde schakelingen. 
Het ontwikkelde materiaal zal door de opleidingsinstituten en het bedrijfsleven worden gebruikt. 
EUROHOT - Ontwerp, ontwikkeling, evaluatie en verspreiding van een open flexibel 
afstandsonderwijssysteem voor geavanceerde technische opleiding ten behoeve van de Europese 
autosnelwegenaanleg- en -onderhoudsbedrijven. (IRL) 
In dit project wordt gestreefd naar het door middel van een doorgeefsysteem goedkoop 
verspreiden van een open flexibel multimediaprogramma voor geavanceerde technische opleiding 
ten behoeve van de Europese autosnelwegenaanleg- en -onderhoudssector. 
TRITON (GR) 
In dit project worden opleidingsmateriaal en cursussen inzake de technologie voor 
milieubescherming bij het waterbeheer ontwikkeld. 
EMOT - Europees mastersprogramma op het gebied van technologiebeheer.(UK) 
Dit project heeft betrekking op de ontwikkeling, marketing en verspreiding van postdoctorale 
modules voor afstandsonderwijs op het gebied van technologie. De modules maken deel uit van 
een mastersprogramma voor studenten, managers en bevoegde opleiders. 
AMES - Educatieve dienstverlening op het gebied van geavanceerde micro-elektronica.(B) 
Met dit project zal een structuur worden opgezet waarin gebruik wordt gemaakt van cursussen, 
programmatuur en satellietuitzendingen ten behoeve van de opleiding van ontwerpers van digitale 
micro-elektronische schakelingen en -systemen voor specifieke gespecialiseerde toepassingen 
(ASIC). -
AGRO-BIOTECH - Biotechnologische toepassingen in landbouw en levensmiddelenindustrie.(GR) 
Het doel hiervan is het opzetten van een opleidingsinfrastructuur om managers, technici en 
afgestudeerden te helpen praktijkkennis inzake de toepassingen van biotechnologie in de 
landbouw en de levensmiddelenindustrieën op te doen. 
JESSI - JTTT-JESSI Transnationale technologie-opleiding. (D) 
Het voornaamste doel van dit project is het uitbreiden van het werkterrein van het IESSI-SM1-
onderstcuningsproject tot andere landen en het op peil houden van het Europose 
concurrentievermogen op het gebied van micro-elektronica. 
-.H- *yjL-
TALAT - Opleiding voor aluminiumtoepassingstechnologieën.(D) 
Dit project is gericht op het ontwerpen, ontwikkelen en beproeven van leermateriaal op het gebied 
van geavanceerde technologieën voor de toepassing van aluminium en op het bieden van 
kwalificaties voor Europese deskundigen op dit terrein. 
COSTEL - COurse System for Telecommunicationed training and innovation management 
(cursussysteem voor opleiding en innovatiebeheer met behulp van telecommunicatie).(DK) 
Hierbij wordt gestreefd naar de ontwikkeling en marketing van een cursussysteem voor de 
opleiding van opleiders en samenwerking via de computer met on-line ondersteuning, ten behoeve 
van het gebruik van oplossingen op basis van computers en telecommunicatie bij de opleiding. 
E.T. - Onderwijs in de vervoerssector E.T.-project.(DK) 
Het project heeft tot doel de kwalificaties in de vervoerssector te verbeteren door de ontwikkeling 
en verspreiding van cursussen op het gebied van informatica en telematica die voor personeel in 
de vervoerssector relevant zijn. 
EUROMOTOR - opleidingsmodules - innovatie op het gebied van ontwerp en fabricage van 
auto's.(UK) 
Ter verbetering van de kennisbasis van de Europese automobielindustrie zullen in dit project 
hoogwaardige gezamenlijke opleidingsprogramma's op het gebied van ontwerp en fabricage van 
auto's worden ontwikkeld, waarin van modules en multimediatechnieken gebruik wordt gemaakt. 
TQC - volledige kwaliteitscontrole in de produktie-industrie.(D) 
Het doel van dit project is het vervaardigen en distribueren van leermodules op het gebied van 
volledige kwaliteitscontrole met rechtstreekse toepassing op bedrijfsbeheer en produktie (vooral 
voor het M KB). 
EUROCHEMOMETRICS - chemometrie en kwalimetrie voor de chemische, farmaceutische en 
levensmiddelenindustrie.(B) 
Dit project heeft betrekking op bedrijfsgerichte opleiding en overdracht van kennis inzake 
chemometrische en kwalimetrische technieken, met gebruikmaking van introductie- en 
bijscholingscursussen en afstands- en multimediatechnieken. 
ECATA - Europees consortium voor geavanceerde opleiding op het gebied van aeronautiek.(F) 
Met dit project wordt beoogd een structuur voor de geavanceerde opleiding van ingenieurs te 
creëren, ter verbetering van de samenwerking en de opleidings- en vormingsvaardigheden op 
beheersniveau en van de technische integratie bij luchtvaartprogramma's. 
PALIO - Europese standaardkwalificatie op het gebied van ontwerp, verspreiding, marketing en 
evaluatie van multimediaal open afstandsonderwijs.(l) 
Met gebruikmaking van open-onderwijstechnieken zullen in het kader van het PALlO-project 
opleidingsacties worden uitgevoerd voor vakmensen die bij ontwerp, beheer en evaluatie van 
systemen voor open en afstandsonderwijs en ondersteunende systemen zijn betrokken. 
TOPICE - CEEC geavanceerde opleidingen cyclus 1991-1995. (F) 
Door het ontworpen en uitvoeren van geavanceerde cursussen ten behoeve van de ontwikkeling 
en overdracht van technische en managementvaardigheden van civiele ingenieurs verbetert dit 
project de efficiency van bedrijven in de sector weg- en waterbouwkunde en van 
bouwondernemingen. 
33- -TH-
BIJLAGE 3 
COMETT-publikaties 1992 
-35- -%>-
COMETT-publikaties 1992 
- Development of COMETT I (voorjaar 1992) 
Dit document bevat een intern controleverslag over COMETT 1 en bestrijkt de periode 19S7-89 toen 
ieder jaar COMETT-projecten van start gingen. Bij de conlcusies in dit verslag wordt rekening 
gehouden met de inhoud en de resultaten van ieder project dat in het kader van het COMETT-
programma werd gesteund. 
• COMETT Activiteitenverslag 1991 - juli 1992 
Dit document is het jaarverslag zoals vereist in artikel 5 van het Besluit van de Raad tot 
vaststelling van het COMETT-programma. Doel is een formele registratie van de vorderingen die 
in 1991 bij de tenuitvoerlegging van het COMETT-programma werden gemaakt. 
• COMETT Interim Evaluation Report 1990-1992: "Transnational training for technology in Europe 
- the COMETT experience" 
Dit is een intern controleverslag over de eerste helft van COMETT II. Het verslag bestrijkt de 
periode 1990-1992 en beschrijft de bemoedigende resultaten wat betreft de respons naar 
aanleidinmg van de jaarlijkse aanvraagronde en de nieuwe voor steun aanvaarde projecten. In de 
evaluatie wordt bevestigd dat de kwaliteit van de aanvragen is verbeterd en dat het netwerk van 
universiteiten en ondernemingen is uitgebreid. 
• COMETT Catalogue of Outputs 
Hierin wordt een bondig overzicht gegeven van alle in het kader van COMETT 11 bereikte 
resultaten. 
» COMETT Bulletin 
Nr 13 maart 1992 
Nr 14 juli 1992 
Nr 15 december 1992 
Het COMETT Bulletin verschijnt drie maal per jaar en bevat uiteenlopende artikelen over 
COMETT. Het verschaft belangrijke informatie over COMETT-projecten en is gericht op alle 
organisaties die zich voor het programma interesseren. 
Application Package 1993 (najaar 1992) 
Het Aanvraagpakket is bestemd voor hen die een subsidieaanvraag wensen in te dienen bij het 
COMETT-programma. Het bevat de gedetailleerde richtsnoeren voor het indienen van aanvragen 
evenals aanvraagformulieren voor het indienen van projecten tijdens do lopende Aanvraagronde. 
COMETT Courses Register (Nrs 1 - 4) 
Aan de hand van een indeling naar technologische sectoren, verstrekt dit document nadere 
informatie over door COMETT ondersteunde lopende cursussen in de Lid-Staten en de EVA-
landen. 
37 - - "SA-
BIJLAGE 4 
Leden van het COMETT-Comité 
Leden van de Gezamenlijke COMETT/EVA-Comités 
- 39 -
COMETT-COMITÉ 
Leden 
maart 1993 
BELGIE/BELGIQUE 
Mr André PI 1IUPPART Dr. ir. Cyriel APPELS 
Ministère de l'Education, de la Recherche KVIV 
et de la Formation Ingenieurshuis 
204 rue Royale, Arcades D, 6ème étage Desguinlei 214 
B - 1010 BRUXELLES B - 2018 ANTWERPEN 
DANMARK 
Ms Birgit LUND Prof. Mogens KÜMMEL 
Vicedirektor Inst, for Kemiteknik 
HAFNIA Holding Danmarks Tekniske Hnjskole 
Brogaarvej 33 Bygning 229 
DK - 2820 GENTOFTE DK - 2800 LYNGBY 
FRANCE 
Mr Michel BLACHERE Mr Pierre LE DOUARON 
Ministère de l'Education Nationale, Chargé de Mission à la Délégation de la 
Direction des Enseignements Supérieurs Formation Professionnelle 
61-65 rue Du tot Mercure l 
31, Quai de Grenelle 
F - 75015 PARIS 
F - 75015 PARIS 
BUNDESREPUBLIK PEUTSCHLAND 
Dr. Dieter FICHTNER Frau Andrea MORLOCK 
Leiter der Unterabteilung Ministerium für Wissenschaft und Kunst 
"Rahmenplanung, Wissenschaftsförderung" Baden-Württemberg 
Bundesministerium für Bildung und Königstr 46 
Wissenschaft 
Heinemannstrasse 2 D - 7000 STUTTGART 1 
D - 5300 BONN 2 
EAAAAA 
Prof. Nicos POLYDORIDES Mr P. CHRYSANTHACOPOULOS 
University of Patras Ministère de l'Industrie, de l'Energie et 
Urban and Regional Spatial Analysis de la Technologie 
Network for Education and Training 14 Messogion Str. 
18, Pythagora Street 
GR - 15562 HOARGOS -ATHINA GR - ATHINA 11510 
40 -
IRELAND 
Mr Brendan FINUCANE 
EOLAS 
The Irish Science and Technology Agency 
Glasnevin 
IRL - DUBLIN 9 Prof. Denis I. F. LUCEY 
Deputy Chairman 
Higher Education Authority 
University College 
IRL - CORK 
ITALIA 
Dott.ssa. Maria Amata GARITO 
Ministero dell'Uni versità e délia 
scientifica e tecnologica 
Centro Informazioni COMETT 
Lungotevere Thaon de Revel,76 
I - 00196 ROM A Dr. Michèle LENER 
Ricerca Ministero dell'Università 
scientifica e tecnologica 
L. Tevere T. de Revel, 76 
1 - 00196 ROMA e délia Ricerca 
LUXEMBOURG 
Mr Paul LENERT 
Conseiller du Gouvernement 
Ministère de l'Education Nationale et de la 
Jeunesse 
29, Rue Aldringen 
L - 2926 LUXEMBOURG Mr Gilles SCH LESSER 
Attaché 
LUXINNOVATION 
7, Rue Alcide de Gasperi 
L - 1615 LUXEMBOURG 
NEDERLAND 
Prof. Gerrit VOSSERS 
Hertogenlaan 9 
NL - 5663 EE GELDROP Prof. ir. H.P.S. van LOHUIZEN 
Royal Insitute of Engineers (K1VI) 
Prinsessegracht 23 
NL - 2500 GK DEN HAAG 
PORTUGAL 
Dr. Altamiro Barbosa MACHADO 
Universidade do Minho 
Projecto Minerva 
Largo do Paco 
P - 4719 BRAG A Codex Eng° joào Pedro SA LD AN HA 
VERSCHNEIDER CONÇALVES 
LNETl - Laboratório Nacional de Engenharia e 
Tecnologia Industrial 
Ministério da Industria e Energia 
Azinhaga dos Lameiros à Estrada do Paço do 
Luminar 
P - 1200 LISBOA CODEX 
41 -
ESP ANA 
Da Maria CRUZ DE ANDRES GARCIA 
Directora del Centro de Informacion COMETT 
(7 Rosario Pino, 14-16 planta 6a 
E - 28020 MADRID D. Juan BONET 
Escuela de Organización Industrial 
c/ Gregorio del Amu, 6 
E - 28040 MADRID 
UNITED KINGDOM 
Ms Margaret d'ARMENIA 
Dept. of Education and Science - FHE 2 
Sanctuary Buildings 
Great Smith Street 
UK - LONDON SW1 3BT Mr M.J. BRIMMER 
Dept. Employment 
Caxton House - Tothill Street 
UK - LONDON SWIH 9NF 
-42 -
GEZAMENLIJKE COMETT/EVA-COMITES 
Leden 
november 1992 
ÖSTERREICH 
Dipl. Ing. Dr. H. BILDSTE1N 
Vorstandsdirektor 
Metallwerke Plansee Gmbh 
A - 6600 REUTTE Dr. Lutz MUSNER 
Österreichischer COMETT-Koordinator 
Bureau for European Educational Cooperation 
Reichsratstr. 17/5.Stk 
A - 1010 WIEN 
Dipl. Ing. M. HORVAT 
Leiter des Aupeninstituts der TU Wien 
Guphausstr 28 
A - 1040 WIEN 
SUOMI 
Mr. Pekka SÀILA 
Deputy Director General for External Economic 
Relations 
Ministry for Foreign Affairs 
Merikasarminkatu, 5 
P.O.Box 176 
SF- 00161 HELSINKI Ms. Monica MELEN-PAASO 
Secretary for Higher Educational Affairs 
Ministry of Education 
P.O.Box 293 
Meritullinkatu, ID 
SF-00170 HELSINKI 
Mr. llkka LARJOMAA 
Unit Manager 
Helsinki University of Technology 
COMETT Centre 
TKK/TÀK/INNOPOLI 
SF - 02100 ESPOO Mr. Heikki HIRVINEN 
Assistant Director 
Finnish Employers' Confederation 
Etelaranta 10 
SF - 00130 HELSINKI 
ISLAND 
Mr. Thorstein HELGASON 
Professor of Engineering 
University of Iceland 
Hjardarhaga 2-6 
IS - 107 REYKIAV1K 
- 43 - tm 
LIECHTENSTEIN 
Mr. Franz BECK 
Obergap 56 
9494 SCHAAN 
Princ. LIECHTENSTEIN 
NORGE 
Mr. Fredrik THORESEN 
Vice President of the Confederation 
of Norwegian Business and Industry 
P.O. Box 60 0kern 
N - 0508 OSLO 5 Mr. Asbj0rn ROLSTADÀS 
Professor 
University of Trondheim, NTH 
N - 7034 TRONDHEIM 
SVERIGE 
Ms Camilla MODEER 
Head of Department 
National Board of Universities and Colleges 
Box 45503 
S - 104 30 STOCKHOLM Dr. Costa HELLGREN 
Professor - Dept. of Applied Electronics 
Stockholm Institute of Technology 
S- 100 44 STOCKHOLM 
Ms Margareta VON AF WINKLERFELT 
Assistant Manager 
Swedish Employers' Confederation 
S - 103 30 STOCKHOLM 
SCHWEIZ/SUISSE/SVIZZERA 
Mme Danielle MÜLLER-KIPFER 
Hundesamt für Bildung und Wissenschaft 
Wildhainweg 9 
CH - 3001 BERN Dr. Christian SIMM 
SwissCOMETT, National Information Centre 
c/o CAST/EPFL 
CH - 1015 LAUSANNE 
- 45 - - H-k 
BIJLAGE 5 
COMETT Informatiecentra 
47 
BELGIE/BELGIQUE INFORMATIECENTRA (EG) 
maart 1993 
EAAAA 
Mr. W. GOVAERT 
Ministerie van Onderwijs 
Rijksadministratief Centrum 
Arcadengebouw - 3 de verdieping - bureel 
3.079 
B - 1010 BRUSSEL 
Mr André PHILIPPART 
Mr Marc-Henri JANNE 
Directeur Général 
Ministère de l'Education, de la Recherche 
et de la Formation 
204 rue Royale, Arcades D, 6ème étage 
B - 1010 BRUXELLES 
BUNDESREPUBLIK DEUTSCHLAND 
Mr'Bernd Wachter 
Frau M. Steinmann 
Deutscher Akademischer Austauschdientst 
DAAD 
Kennedy Allee, 50 
D - 5300 BONN 2 M. Paul CHRYSANTHACOPOULOS, 
Ministry of Industry, Energy & Technology, 14, 
Messogion Str. 
GR - 11510 ATHINA 
IRELAND 
Mrs. Grainne NI UID 
EOLAS 
The Irish Science and Technology Agency 
IRL - Glasnevin DUBLIN 9 
ITALIA 
Professoressa M.A. GARITO 
Ministero dell'Università e della 
Ricerca Scientifica e Tecnologica 
Ufficio Relazioni Internazionali 
Lungotevere Thaon di Revel 76 
I - 00196 ROM A 
Mr. Thomas KLEIN 
Arbeitsgemeinschaft Industrieller 
Forschungsvereinigungen e.V., A.I.F. 
Bayenthalgürtel 23 
D - 5000 KÖLN 51 
DANMARK 
Mr Jens THUESEN 
Fuldmaegtig 
COMETT-Kontoret 
Direktoratet For De Videregaende Uddannelser 
Frederiksholms Kanal 26 
DK - 1220 COPENHAGEN 
ESPANA LUXEMBOURG 
M. Serge POMMERELL 
LUXINNOVATION 
7, rue Alcide de Gasperi 
L - 1013 LUXEMBOURG 
NEDERLAND 
Mr. Harry WICHMANN 
NUFFIC 
Badhuisweg 251 
NL - 2509 LS DEN HAAG 
Mrs. M. CRUZ DE ANDRES 
COMETT Information Centre 
Secretaria General del Plan National de l + D 
Comision Interministerial de Ciencia y 
Tecnologia 
Rosario Pino 14-16 
E - 28020 MADRID 
FRANCE 
Mme B. LE BONIEC 
ACFCI 
45 Ave d'Iéna 
F - 75016 PARIS PORTUGAL 
Prof F. CARVALHC) GUERRA 
Conselho de Cooperaçào 
Ensino Superior-Empresa 
c/o Gabinete do Sécrétario de 
Estado de Ensino Superior 
Ministério da Educaçâo 
Rua Pinheiro Chagas 17-5°. 
P - 1000 LISBOA 
-48 
UNITED KINGDOM 
Miss J.M.NICHOL 
COMETT Liaison Office 
Sanctuary Buildings 
Great Smith Street 
UK - LONDON SWIP 3BT 
INFORMATIECENTRA (EVA) 
OSTERREICH NORGE 
Herr Dr. L. MUSNER 
COMETT Information Centre 
Büro für Europaische Bildungskooperation 
Reichsratstr. 17/5.Stk. 
1010 WIEN Mr. B. BJ0RNSEN 
Royal Norwegian Council for Scientific and 
Industrial Research 
Sognsveien 70 
N - 0801 OSLO 8 
SUOMI 
Mr M. NUPPONEN 
COMETT Info Centre Finland 
Helsinki University of Technology 
TKK/TAK/lnnopoli 
S F 02150 ESPOO SVERIGE 
Mr. Torsten KÀLVEMARK 
National Agency for Higher Education 
Box 45503 
S-104 30 STOCKHOLM 
SCHWEIZ/SUISSL7SV1ZZERA-
LIECHTENSTEIN 
ISLAND 
Ms. H. THORSTEINSDOTTIR 
International Office 
The University of Iceland 
IS-101 REYKJAVIK Dr C SIMM 
SwissCOMETT 
c/o CAST - EPFL 
CH - 1015 LAUSANNE 
ISSN 0254-1513 
COM (93) 409 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 
Catalogusnummer : CB-CO-93-449-NL-C 
ISBN 92-77-59006-8 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg