Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende grensoverschrijdende betalingen in euro"

(2002/C 48/29)

De Raad heeft op 25 september 2001 besloten, overeenkomstig art. 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De afdeling "Economische en Monetaire Unie - Economische en sociale samenhang", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 12 november 2001 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Burani.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 386e zitting op 28 en 29 november 2001 (vergadering van 29 november) het volgende advies uitgebracht, dat met 38 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 2 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Doel van het voorstel voor een verordening is "de bankkosten van grensoverschrijdende betalingen in euro te verlagen tot een peil dat overeenkomt met de kosten op nationaal vlak. Vooral belangrijk is dat de Europese consument nu eindelijk een actieve deelnemer aan de interne markt wordt, waar hij kan profiteren van een grotere prijsdoorzichtigheid en keuze."

1.2. Het initiatief van de Commissie vormt de afsluiting van een dialoog tussen de Commissie, de banken en de consumenten, die meer dan tien jaar heeft geduurd. De Commissie en de consumenten waren van oordeel dat de kosten van grensoverschrijdende overmakingen te hoog waren - en nog altijd zijn. De banken hebben hier economische, technische en organisatorische argumenten tegenin gebracht om de prijsverschillen tussen binnenlandse en internationale betalingen te rechtvaardigen. Hoewel het bankwezen verscheidene maatregelen heeft genomen (zie par. 2.9 t/m 2.14), is het er niet in geslaagd volledig tegemoet te komen aan de verwachtingen: vandaar dat de Commissie met dit voorstel voor een verordening komt, om de kwestie definitief op te lossen.

1.3. Het Comité stemt in met de doelstelling van de verordening: de kosten van overboekingen in euro binnen de landen van de Europese Unie terug te brengen tot een niveau dat verenigbaar is met het concept van een interne markt zonder binnengrenzen.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Betalingssystemen vormen een belangrijk onderdeel van het economische leven; hiermee kunnen commerciële, financiële of persoonlijke transacties van bedrijven en burgers worden verricht. Ongeacht hun vorm hebben zij een aantal basisvereisten gemeen: veiligheid, snelheid en lage kosten voor de consument.

2.1.1. De Commissie werkt al jaren aan de verwezenlijking van deze doelstellingen, enerzijds door richtlijnen, aanbevelingen en mededelingen uit te brengen om een zo hoog mogelijk niveau van veiligheid en controle te bereiken, en anderzijds met een reeks maatregelen om de concurrentie tussen dienstverleners te bevorderen en de consumenten te beschermen, en om de kosten van overboekingen binnen Europa - die momenteel te hoog zijn en onverenigbaar met de eurozone, waar geen grenzen zouden mogen bestaan - terug te dringen.

2.2. Uit de statistieken (uit verschillende bronnen en met verschillende meetmethoden, maar die allemaal overeenstemmen qua uitkomst) blijkt dat aantal en volume van grensoverschrijdende betalingen maar een fractie is van aantal en volume van de "binnenlandse" betalingen. De redenen voor dit verschijnsel liggen voor de hand: binnenlandse transacties (vooral van de consumenten) zijn in ieder land vele malen belangrijker dan transacties met het buitenland.

2.3. Deze vaststelling laat het enorme verschil tussen "binnenlandse" en grensoverschrijdende betalingssystemen zien, en de uiteenlopende schaalvoordelen die worden gerealiseerd. Voorts kan worden gewezen op het nog zeer grote belang van de nationale markten t.o.v. de internationale markten: een verschil dat geleidelijk zal worden gelijkgetrokken door de interne markt en vooral ook door het gebruik van de euro.

2.4. Gesteld kan worden dat de banken tot nu toe hebben geprofiteerd van een bijna monopoliepositie, enerzijds omdat zij als enige aan de door de nationale centrale banken beheerde of gecontroleerde verrekeningsoperaties mogen deelnemen, en anderzijds omdat de omvangrijke investeringen die nodig zijn minder krachtige concurrenten van de markt hebben geweerd.

2.5. Deze situatie is snel aan het veranderen(1); er zijn twee concurrerende groepen op de markt gekomen die opereren op Internet en vooral actief zijn in de VS, maar ook in Europa zijn doorgedrongen:

- in de eerste plaats de verleners van on line-diensten, die de markt van microbetalingen beheersen;

- in de tweede plaats de fabrikanten van apparatuur waarmee toegang kan worden verkregen tot netwerken en de beheerders van deze netwerken, die beginnen te profiteren van hun brede cliëntèle en hun fijnmazige aanwezigheid op de markt, waardoor zij alternatieve betalingswijzen kunnen bieden.

2.6. De banken moeten dus rekenen op een geleidelijke relatieve inkrimping van hun marktaandeel - gecompenseerd door een toename van het aantal transacties - en een daling van de marges op verrichtingen. Dit is een gevolg van de concurrentie, waar de markt positief op reageert en die bovendien innovatie en het vinden van rationelere en goedkopere oplossingen stimuleert.

2.7. De zich voltrekkende veranderingen hebben grote gevolgen voor bedrijven en consumenten. Klanten hebben nu voor het eerst de beschikking over nieuwe alternatieven voor de traditionele retail-betalingsmechanismen van de banken: er is een heel scala aan nieuwe diensten en opties, die vaak tegen interessante prijzen worden aangeboden. Belangrijker nog is het feit dat in de handel op Internet steeds vaker de klant de wijze van betaling kiest die hem het beste uitkomt (kredietkaart, betaalkaart, elektronisch geld, enz.).

2.8. Toch wordt de elektronische handel nog overschaduwd door enkele problemen. Zo kijken uitgevers van kredietkaarten nog met enig wantrouwen naar de nieuwe commerciële websites en weigeren zij hen vaak het lidmaatschap. Volgens het Comité is dit niet geheel ten onrechte, aangezien Visa zelf heeft bekendgemaakt dat in 1999 in 22 % van de Visa-betalingen op Internet - 1 % van alle transacties - sprake was van fraude, en dat 50 % van de betalingen weer werd teruggeboekt ("chargebacks").

2.8.1. Om de weigering door uitgevers van kredietkaarten te omzeilen kan gebruik worden gemaakt van oplossingen die worden geboden door niet-bancaire operatoren, die echter hoge kosten in rekening brengen en niet de veiligheidsgaranties bieden die de "officiële" kaartsystemen wél bieden (SET - Secure Electronic Transactions, en SSL - Secure Socket Layer). De consumenten zijn zich wel degelijk bewust van de onveiligheid van systemen die niet op SET en SSL zijn gebaseerd, en schrikken ervoor terug hun kaartgegevens in te voeren op Internet.

2.9. Met betrekking tot de "traditionele" overboekingssystemen kan worden opgemerkt dat de jarenlange inspanningen van de Commissie tot resultaat hebben gehad dat de Europese banken weer aandacht hebben voor de noodzaak om de gebruikers veilige, efficiënte en goedkope oplossingen te bieden. Autonome instellingen en groepen van banken hebben maar liefst 22 verschillende systemen ontwikkeld, evenals nieuwe technische middelen (zoals rechtstreekse creditering en debitering). Deze systemen zouden moeten voldoen aan bovengenoemde vereisten, maar het is nog niet zo ver dat grensoverschrijdende overboekingen tegen dezelfde kosten als binnenlandse overboekingen kunnen worden aangeboden.

2.9.1. Voor een volledig overzicht van de bestaande systemen - zowel voor grote bedragen als retail-betalingen - wordt verwezen naar het "Blue Book" van de ECB van juni 2001 (blz. 15-54), waarin staat dat grensoverschrijdende retail-betalingen nog niet hetzelfde kwaliteitsniveau van dienstverlening hebben bereikt als binnenlandse betalingen, ondanks het feit dat deze voornamelijk door belangrijke banken of groepen van banken worden verricht.

2.10. De redenen die de bankorganisaties(2) hiervoor opgeven zijn, naast de uiteenlopende schaalvoordelen (zie par. 1.2), de volgende hinderpalen (de opsomming is niet volledig):

- gebrek aan een gemeenschappelijke en centrale structuur (behalve de EBA - European Banking Association) voor verwerking en compensatie van iedere transactie;

- gebrek aan een gemeenschappelijke standaard voor alle soorten transacties;

- gebrek aan fiscale harmonisatie, met name op het gebied van de bronbelasting op dividendbetalingen;

- uiteenlopende meldingsverplichtingen t.a.v. de nationale monetaire autoriteiten;

- aanzienlijke verschillen in regelgeving op het stuk van "zwarte lijsten";

- verschillen in nationale wetgeving t.a.v. witwaspraktijken;

- de grote omvang van investeringen in het nieuwe systeem, dat in de nationale systemen moet worden geïntegreerd, gezien het relatief geringe volume van grensoverschrijdende betalingen (dat door de banken wordt geschat op 1/300 van de binnenlandse betalingen in de eurozone).

2.11. De Commissie stemt althans gedeeltelijk in met deze analyse (zie de Toelichting, de opmerkingen m.b.t. artikel 5, eerste en laatste alinea, en de opmerkingen m.b.t. artikel 6, eerste en tweede alinea): het gebrek aan automatisering en standaardisering en de verschillende nationale wetgevingen verplichten het bankwezen tot "dure" manuele verrichtingen en uiteenlopende procedures. De Commissie en de banken lijken het er dus over eens te zijn dat de oorzaken van de verschillen op technisch en regelgevingsgebied moeten worden gezocht. Verder signaleren de banken moeilijkheden van economische aard, die te wijten zijn aan de hoge investeringen, die niet in verhouding staan tot het huidige en toekomstige transactievolume.

2.12. Ondanks de door het bankwezen genoemde problemen hebben de inspanningen van de Commissie - naast de in par. 2.9 opgesomde initiatieven - tot positieve resultaten geleid: de Europese bankenorganisaties hebben een voorstel voor een Europese MIF-overeenkomst(3) inzake een nieuw geautomatiseerd systeem voor grensoverschrijdende retail-betalingen in euro voorgelegd aan DG "Concurrentie". Bij deze overeenkomst zullen circa 9000 banken zijn aangesloten, en wordt een interbancaire provisie van 3 EUR per transactie ingesteld. Binnen de grenzen van de mededingingsregels zou iedere bank vervolgens vrij zijn de aan de klant in rekening te brengen kosten vast te stellen. Het standpunt van de Commissie t.a.v. dit voorstel is vooralsnog niet bekend. De MIF-overeenkomst maakt het mogelijk dat de bank van de opdrachtgever op voorhand weet welke vergoeding moet worden betaald aan de bank van de ontvanger (juist omdat er één standaard-provisie is).

2.13. Voor de goedkeuring van de MIF-overeenkomst - als deze wordt goedgekeurd - is het van fundamenteel belang dat de ISO-normen (IBAN, het internationale bankrekeningnummer en BIC, de bankidentificatiecode) algemeen worden toegepast. Hiermee kan het bankrekeningnummer van iedere klant bij iedere bank in de hele Europese Unie worden geïdentificeerd. De toepassing van de BIC en het IBAN wordt overigens verplicht gesteld in de ontwerpverordening, en terecht.

2.14. De Commissie streeft er met haar voorstel voor een verordening naar om, voor grensoverschrijdende elektronische betalingstransacties vanaf 1 januari 2002 en voor grensoverschrijdende overmakingen vanaf 1 januari 2003, gelijke kosten in rekening te brengen voor binnenlandse en grensoverschrijdende betalingen in de Europese Unie. De banken verzetten zich hiertegen; de ECB is het in principe eens met de doelstellingen van de Commissie, maar wijst erop dat de hoogte van de tarieven door marktwerking tot stand moeten komen: "Hoewel de ECB de doelstelling van de ontwerpverordening deelt, zou ze echter haar voorbehoud willen benadrukken ten aanzien van een verordening die invloed uitoefent op prijzen van diensten hetgeen de werking van de markteconomie kan verstoren(4)". Tegelijkertijd onderstreept de ECB dat de kosten voor de consument in 2002 hoe dan ook aanzienlijk moeten dalen.

2.14.1. De volgende opmerking van de ECB(5) is een belangrijk element bij de beoordeling: de gemiddelde prijs voor de verrichting van een overboeking van middelen tussen banken bedraagt momenteel 50-80 eurocent, wat erg veel is in vergelijking met de prijs voor een binnenlandse overboeking, die in sommige gevallen minder dan een eurocent kost. Het ESC wijst erop dat de ECB er zelf niet in slaagt de afwikkeling van een grensoverschrijdende transactie gelijk te trekken met die van een binnenlandse transactie: de officiële TARGET-tarieven variëren van 0,80 EUR tot 1,75 EUR (plus BTW) per transactie, terwijl de nationale binnenlandse tarieven in bijvoorbeeld België gemiddeld rond de 0,17 EUR liggen: de grensoverschrijdende tarieven liggen dus 5 tot 10 maal hoger.

2.15. Bij de aanvang van de werkzaamheden die tot de opstelling van onderhavig advies hebben geleid, wilde het ESC aan de hand van de cijfers kijken of de voorgestelde verordening op realistische wijze en zonder nadeel voor de consumenten, kan voorschrijven dat de kosten voor binnenlandse en grensoverschrijdende betalingen "dezelfde" moeten zijn, zoals in art. 3 staat, of dat de kosten van grensoverschrijdende betalingstransacties moeten worden "verlaagd tot een peil dat overeenkomt met de kosten op nationaal vlak", zoals in de Toelichting (derde alinea) staat.

2.16. Ondertussen is er een indirect antwoord gekomen van de Europese bankfederatie: in plaats van de Verordening zal het bankwezen, althans een groot deel daarvan, zich ervoor inspannen een systeem op te zetten waarmee een geleidelijke terugdringing van prijsverschillen tussen nationale en internationale transacties in euro - overmakingen en opnames van contant geld - wordt bewerkstelligd, zodat de prijzen op 31 december 2005 uiteindelijk zullen zijn gelijkgetrokken.

2.17. Er is nu duidelijkheid, zij het te laat (en het Comité behoudt zich het recht voor hier later op terug te komen, wanneer preciezere gegevens bekend zijn): met de juiste maatregelen en de nodige investeringen kan pariteit worden bereikt, hoewel dit een geleidelijk proces zal zijn en de technische aanpassingen van systemen en structuren enige tijd vergt. Commissie, Raad en Parlement zullen beoordelen of de door het bankwezen voorgestelde zelfregulering voordelen biedt ten opzichte van de Verordening.

3. Specifieke opmerkingen

3.1. Verwijzing naar het Verdrag - Rechtsgrondslag. De ontwerpverordening is gebaseerd op art. 95 van het Verdrag (maatregelen voor de verwezenlijking van de interne markt). Binnen de Raad zijn bij sommige leden twijfels gerezen rond de rechtsgrondslag van het Commissievoorstel. Ook is opgemerkt dat de verplichting om dezelfde prijs toe te passen op producten waarvan de kosten verschillen (zie par. 2.15.2) gelijkstaat aan het opleggen van prijzen en een beperking van de vrijheid van ondernemerschap, die door art. 15, 16 en 17 van het Handvest van Nice zijn gewaarborgd.

3.1.1. Andere twijfels hebben betrekking op de verenigbaarheid van de verordening met art. 4, lid 1, van het Verdrag, waarin het beginsel van vrije mededinging wordt neergelegd. Met de verordening zouden namelijk distorsies op de tarievenmarkt in de hand worden gewerkt, waardoor de minst efficiënte kredietinstellingen zouden worden beloond. Het Comité wil hier niet in detail treden, maar hoopt dat dit probleem tot op de bodem wordt uitgezocht en vóór de uiteindelijke goedkeuring van de verordening definitief wordt opgelost.

3.2. Artikel 1 - Voorwerp en werkingssfeer. In dit artikel wordt het doel van de verordening vastgelegd, namelijk ervoor te zorgen dat de kosten van binnenlandse betalingen in euro dezelfde zijn als die van grensoverschrijdende betalingen in euro. De verordening is van toepassing op betalingen tot een bedrag van 50000 EUR. Het Comité wijst erop dat dit maximumbedrag te hoog ligt: voor betalingen van deze omvang - en zelfs bij kleinere bedragen - bestaat het TARGET-systeem al, dat is bedoeld voor overboekingen van grote bedragen en waarvoor een gunstiger regelgeving en tarifering wordt gehanteerd, tot volle tevredenheid van de gebruikers. Het Europees Parlement heeft zich uitgesproken voor een grens van 12500 EUR, omdat dat tevens de door de ECB vastgestelde grens is waarboven melding voor statistische doeleinden voor banken verplicht is. Het Comité stemt hiermee in.

3.2.1. Met betrekking tot het toepassingsgebied (de verordening is van toepassing op "grensoverschrijdende betalingen in euro binnen de Gemeenschap") lijkt het duidelijk dat hiermee ook betalingen in euro tussen lidstaten van buiten de eurozone naar een andere lidstaat buiten of binnen de eurozone worden bedoeld. De verordening is dus van toepassing op betalingen in euro in de hele interne markt. Voor landen buiten de eurozone staat een overboeking in euro gelijk aan een overboeking in een buitenlandse valuta, waaraan wisselkosten en koersrisico's zijn verbonden (aangezien het gaat om een overboeking ten laste van een rekening in euro). Wisselkosten en koersrisico's doen zich dus niet voor. Er is hier sprake van personen of bedrijven die ervoor kiezen hun transactie in een andere muntsoort dan de nationale uit te voeren (nl. de euro).

3.3. Artikel 2 - Definities. Het Comité stemt in met de gekozen definities, maar dringt erop aan de terminologie in de verschillende talen te verifiëren. Zo wordt in de Italiaanse versie onder c) gesproken van "carte di addebito diretto" (NL: bankkaarten) en onder d) van "strumento di pagamento ricaricabile" (NL: oplaadbaar betaalinstrument), terwijl in de Franse versie in beide gevallen de term "rechargeable" wordt gebruikt.

3.4. Artikel 3 - Kosten van grensoverschrijdende betalingen. In het eerste lid wordt 1 januari 2002 genoemd als datum waarop de kosten voor grensoverschrijdende elektronische betalingstransacties dezelfde moeten zijn als de kosten voor dergelijke betalingen binnen de lidstaat. Volgens de definitie in art. 2, letter a) sub ii) gaat het hierbij om overmaking van geld d.m.v. een elektronisch betaalinstrument of opneming van contanten bij een geldautomaat of een automatisch loket.

3.4.1. Op dezelfde datum (1 januari 2002) zal de Eurocheque-overeenkomst - die sinds 1968 haar waarde heeft bewezen - worden beëindigd. Deze overeenkomst voorzag in de opname van contanten in het buitenland (maar niet in het land van uitgifte) tegen voor de klant aanvaardbare kosten (circa 2 %). De door de internationale kaarten (Visa en Eurocard-Mastercard) in het leven geroepen systemen blijven bestaan. Deze brengen gewoonlijk hogere kosten in rekening (circa 4 % of meer), die variëren naar gelang van de bank die het bedrag voorschiet: technisch gezien wordt de hogere provisie gerechtvaardigd door het feit dat het hierbij niet om een opname van eigen rekening gaat maar om een uitbetaling van een voorschot aan de kaarthouder. Voor de consument blijft de conclusie dat het met het beëindigen van de Eurocheque-overeenkomst duurder wordt om geld op te nemen.

3.4.2. Gezien de tijd die nodig is voor de goedkeuring van de Verordening - op z'n vroegst eind 2001 - valt moeilijk te voorspellen of er voldoende tijd zal zijn om de vaak uiteenlopende contracten met duizenden banken te herzien. Er moet een realistische keuze worden gemaakt tussen een verlenging van de termijnen of een situatie van onzekerheid, die zou kunnen resulteren in een opschorting van de dienstverlening.

3.4.3. Bovenstaande overwegingen zijn van toepassing op alle betaalsystemen: tot nu toe kwamen de provisies voor binnenlandse transacties geheel ten goede aan het nationale netwerk; de noodzaak om binnenlandse en internationale overmakingskosten gelijk te trekken betekent dat een deel van de provisies voor grensoverschrijdende overmakingen moet worden gebruikt om de dienstverlening door de buitenlandse banken te vergoeden. De onderhandelingen die in dat geval nodig zijn en die de instemming van de mededingingsautoriteiten moeten krijgen, kunnen veel tijd in beslag nemen of moeilijk verenigbaar zijn met de in de verordening genoemde termijnen.

3.4.4. Een bijkomend probleem betreft de vaststelling van de hoogte van de nationale provisies; in de meeste lidstaten passen de banken forfaitaire voorwaarden toe voor het aanhouden van een rekening. Hieronder valt meestal de mogelijkheid om geld op te nemen, op elektronische wijze geld over te maken binnen de grenzen en te betalen met een nationale betaalkaart, zonder dat hiervoor specifieke kosten worden aangerekend. Een mogelijke oplossing zou kunnen zijn om verschillende forfaitaire voorwaarden toe te passen al naar gelang uitsluitend nationale verrichtingen worden gedaan of zowel nationale als internationale verrichtingen.

3.5. In het tweede lid van art. 3 wordt 1 januari 2003 genoemd als datum waarop de kosten voor grensoverschrijdende overmakingen en cheques dezelfde moeten zijn als de kosten voor overmakingen en cheques binnen de lidstaat. Voor overmakingen gelden de in paragraaf 2.8 e.v. gemaakte opmerkingen; voor cheques dient een andere afweging te worden gemaakt.

3.5.1. De statistieken van de Commissie en onafhankelijke onderzoekers bevestigen een alom bekende vaststelling: cheques zijn een verouderd en duur betaalinstrument geworden, dat botst met de tendens om papieren documenten zoveel mogelijk te vervangen door elektronische systemen. De enige uitzondering wordt gevormd door Frankrijk, waar cheques en de afhandeling van cheques bij de wet gratis zijn: vandaar dat de Franse consument nog altijd massaal voor dit betaalmiddel kiest (meer dan 40 % van het totaal aantal betalingen). Niet bekend is of de kosten voor verwerking van cheques via andere diensten worden terugverdiend op de klanten ("cross subsidization"), maar het zou vreemd zijn als dit niet zo was.

3.5.2. Op nationaal niveau levert de automatische verwerking van cheques geen problemen op, behalve dan de hoge kosten, maar in internationaal verband is het totale gebrek aan harmonisatie een onoverkomelijke hindernis: de cheques zijn verschillend qua formaat, papier en magnetische codering (CMC7 of E13B), evenals de plaats en grootte van de magnetische strips. Harmonisatie is te duur en dus uitgesloten; er zit niks anders op dan buitenlandse cheques handmatig te verwerken, hetgeen eveneens zeer duur is.

3.5.3. Een andere kwestie is het risico: met de verdwijning van de Eurocheque-overeenkomst zullen alle cheques die in het binnen- en buitenland in omloop zijn, niet gewaarborgd zijn, met als gevolg dat zij in het buitenland moeilijk of alleen ter incasso kunnen worden aangeboden; hiervoor moet een veel ingewikkeldere en duurdere procedure worden gevolgd.

3.5.4. Vanuit tarifair oogpunt is er nog het probleem dat in paragraaf 3.3.4 werd genoemd: de kosten voor verwerking van cheques worden maar zelden per afzonderlijke verrichting in rekening gebracht. Meestal wordt een forfaitair bedrag ingehouden voor het houden van een rekening. Het is dus moeilijk de op nationaal niveau aangerekende kosten op één peil te brengen, laat staan het Franse systeem, waar de verwerking van cheques gratis is, hierin te integreren.

3.5.5. Gezien de omstandigheden en het feit dat het kennelijk onmogelijk is om de nationale en internationale tarieven gelijk te trekken, en met het oog op de risico's en het feit dat het internationale gebruik van een verouderd en te kostbaar systeem moet worden ontmoedigd, stelt het Comité voor dat cheques van het toepassingsgebied van de Verordening worden uitgesloten. Deze mening wordt gedeeld door de ECB, in haar eerder genoemde advies.

3.6. Artikel 4 - Doorzichtigheid van de kosten. Het Comité kan niet anders dan volledig instemmen met dit artikel, vooral ook omdat het op algemene en specifieke beginselen is gebaseerd die de Commissie sinds jaar en dag aanhangt.

3.7. Artikel 5 - Maatregelen ter vergemakkelijking van grensoverschrijdende betalingen. Het toekennen van codes voor de bank en de cliënt is een onmisbare voorwaarde voor de automatisering van bankdiensten; dit artikel schrijft dan ook voor dat de bank verplicht is haar cliënten deze codes mee te delen, en dat de opdrachtgever van een overboeking de codes van de begunstigde verstrekt.

3.7.1. Twee gevallen zijn in de ontwerpverordening niet voorzien: in de eerste plaats wanneer de opdrachtgever niet in staat is de codes van de begunstigde mee te delen, en in de tweede plaats wanneer de begunstigde geen code heeft (een klassiek voorbeeld zijn overboekingen aan personen die vanwege studie of vakantie tijdelijk in het buitenland verblijven, of van emigranten aan familieleden die geen bankrekening hebben). In deze gevallen zullen overboekingen nog steeds handmatig moeten worden verwerkt, maar de verordening laat in het midden of ook hiervoor dezelfde tarieven moeten gelden.

3.8. Artikel 6 - Verplichtingen van de lidstaten Om de automatisering en stroomlijning van bankdiensten te bevorderen wordt in dit artikel voorgeschreven dat de lidstaten alle meldingsverplichtingen voor statistische doeleinden afschaffen: voor betalingen tot een bedrag van 12500 EUR vanaf 1 januari 2001 en voor betalingen tot 50000 EUR vanaf 1 januari 2004. Verder moeten alle nationale bepalingen inzake verstrekking van gegevens van de begunstigde die automatisering van de betalingsuitvoering belemmeren, worden afgeschaft.

3.8.1. Het Comité is het hiermee in principe eens. Het is de taak van de lidstaten te beoordelen of deze verplichtingen botsen met de maatregelen om witwaspraktijken en belastingfraude tegen te gaan. Hoewel statistieken niet de meest geschikte manier zijn om illegale gedragingen op te sporen, begrijpt het Comité niet waarom bij de meldingen nog andere gegevens moeten worden verstrekt dan de numerieke gegevens en het motief van de overmaking. Blijkbaar dienen de meldingen nog andere dan louter statistische doeleinden.

4. Conclusies

4.1. Zoals gezegd steunt het Comité de doelstellingen van de Verordening. Wel vraagt het zich af hoe een eventuele stijging van de tarieven voor binnenlandse overboekingen, die sommige banken willen rechtvaardigen met de hogere kosten voor internationale verrichtingen, kan worden voorkómen. In een stelsel van vrije prijsvorming mag deze eventualiteit niet worden uitgesloten of onderschat.

4.2. Ook moet worden voorkómen dat de kwaliteit van de dienstverlening achteruitgaat of dat banken bepaalde diensten die zij niet meer rendabel achten, schrappen. Consumenten, Commissie en ECB moeten dit aspect nauwlettend in de gaten houden.

4.3. Het Comité plaatst vraagtekens bij de laatste alinea van de bij de verordening gevoegde "effectbeoordeling", waarin staat dat de leden van de FSPG (Financial Services Policy Group) "het volledig eens (zijn) met het idee van een gemeenschappelijke betalingsruimte, maar (dat) de meesten ... van oordeel (zijn) dat de verordening voorbarig is". Doorzichtigheid van de procedures vereist dat de conclusies van de FSPG openbaar worden gemaakt, of in ieder geval worden meegedeeld aan degenen die verplicht zijn tot samenwerking met volledige kennis van zaken.

4.4. Bovendien heeft het Comité twijfels over de uitvoeringstermijn van de verordening. De tijd die verstrijkt tussen goedkeuring en inwerkingtreding lijkt kort, en de tijd die technisch nodig is voor de uitvoering van de verschillende maatregelen moet zorgvuldig worden beoordeeld om te voorkomen dat storende elementen worden ingebouwd in het betaalsysteem, gelijk met de invoering van de euro. Het wordt aan de beoordeling van Commissie en Raad overgelaten om - rekening houdend met het advies van de ECB, die dezelfde twijfels naar voren heeft gebracht als het Comité - te verifiëren of de uitvoeringstermijnen stroken met de noodzaak van een goed geplande verandering, zonder negatieve gevolgen voor de consumenten.

4.5. Met het oog hierop, en rekening houdend met het in par. 4.3 genoemde advies van de FSPG, wijst het Comité op het initiatief van het bankwezen waarover in par. 2.17 werd gesproken: aangezien het resultaat van de Verordening en van de zelfregulering uiteindelijk op hetzelfde neerkomt - behalve de uitvoeringstermijnen - gaat het om een zuiver politiek besluit, dat als zodanig moet worden overgelaten aan de besluitvormers.

4.6. Om te voorkomen dat een eenmaal goedgekeurde verordening vervolgens - terecht of onterecht - bij het Hof van Justitie wordt aangevochten, dringt het Comité er met klem op aan dat de rechtsgrondslag van de verordening zorgvuldig wordt geverifieerd. De geloofwaardigheid van de communautaire wetgeving moet onaanvechtbaar zijn.

Brussel, 29 november 2001.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) Deze opmerking komt uit de studie "Global Payments 2000/1" van de Boston Consulting Group, 2000.

(2) De Europese bankfederatie, Europese spaarbankenvereniging en de Europese vereniging van coöperatieve banken.

(3) MIF: multilateral default interbank fee.

(4) Advies van de ECB van 26 oktober 2001 (COM(2001) 34).

(5) Ronde-tafelconferentie van de EP-commissie voor economische en monetaire zaken, 12 juli 2001.