[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 2.2.2005

SEC(2005) 145 definitief

Aanbeveling voor een

ADVIES VAN DE RAAD overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Duitsland voor de periode 2004-2008

(door de Commissie ingediend)

TOELICHTING

In Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid[1] is bepaald dat deelnemende lidstaten, dat wil zeggen de lidstaten die de eenheidsmunt hebben aangenomen, vóór 1 maart 1999 bij de Raad en de Commissie een stabiliteitsprogramma moesten indienen. Overeenkomstig artikel 5 van deze verordening diende de Raad elk stabiliteitsprogramma te onderzoeken op basis van evaluaties door de Commissie en het bij artikel 114 van het Verdrag ingestelde comité (het Economisch en Financieel Comité). Op basis van een aanbeveling van de Commissie en na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité bracht de Raad vervolgens advies uit na zelf het programma te hebben onderzocht. Ingevolge de verordening moeten de lidstaten jaarlijks een geactualiseerd stabiliteitsprogramma indienen, dat eveneens volgens deze zelfde procedure door de Raad kan worden onderzocht.

Op 19 november 2002 heeft de Commissie de buitensporigtekortprocedure ten aanzien van Duitsland ingeleid. Op 21 januari 2003 besloot de Raad dat er in Duitsland een buitensporig tekort bestond, en werd het land aanbevolen dit tekort uiterlijk in 2004 te corrigeren. In aansluiting op de conclusies van de Raad van 25 november 2003 en op het arrest van het Europees Hof van Justitie van 13 juli 2004 concludeerde de Commissie in haar mededeling aan de Raad van 14 december 2004[2] dat zou moeten worden uitgegaan van het jaar 2005 als uiterste termijn voor de correctie van het buitensporige tekort. Voorts concludeerde de Commissie dat de door Duitsland genomen maatregelen grotendeels leken te sporen met het streven om het buitensporige tekort in 2005 te corrigeren, en dat geen verdere stappen in het kader van de buitensporigtekortprocedure behoefden te worden ondernomen. Wel tekende de Commissie daarbij aan dat als later mocht blijken dat de voorgenomen correctiemaatregelen niet ten uitvoer waren gelegd, zij zich verplicht zou zien de Raad aan te bevelen het begrotingstoezicht aan te scherpen en de nodige actie te ondernemen overeenkomstig het bepaalde in het Verdrag en het stabiliteits- en groeipact. In de conclusies van het voorzitterschap van de Raad (Ecofin) van 18 januari 2005 is dit standpunt overgenomen. Duitsland deed opnieuw de toezegging dat het alle nodige maatregelen zou treffen om het tekort in 2005 onder de 3% van het BBP te brengen en het in 2006 onder de 3% van het BBP te houden.

Het eerste stabiliteitsprogramma van Duitsland voor de periode 1998-2002 werd op 4 januari 1999 ingediend en op 15 maart 1999 door de Raad beoordeeld[3]. Daarna is er jaarlijks een geactualiseerd programma gepresenteerd. Op 1 december 2004 heeft Duitsland zijn meest recente actualisering van het stabiliteitsprogramma ingediend. De diensten van de Commissie hebben een technische analyse van dit geactualiseerde programma verricht en daarbij rekening gehouden met de economische najaarsprognoses 2004 van de diensten van de Commissie, de gedragscode[4], de algemeen aanvaarde methode voor de schatting van de potentiële productie en de conjunctuurgezuiverde saldi, de aanbevelingen in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor de periode 2003-2005 en de beginselen die zijn vervat in de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement van 27 november 2002 betreffende de verbetering van de coördinatie van het begrotingsbeleid[5]. Op grond hiervan zijn zij tot de volgende evaluatie gekomen:

- Op 1 december 2004 heeft het Duitse kabinet zijn goedkeuring gehecht aan het geactualiseerde stabiliteitsprogramma. Het programma, dat de periode 2004-2008 bestrijkt, is grotendeels in overeenstemming met de gegevensvereisten van de gedragscode voor de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma’s. De tekortkomingen hebben betrekking op: (i) de informatie over bepaalde externe uitgangspunten; (ii) het feit dat onverenigbare gegevens door elkaar worden gebruikt (beleidseffecten worden nu eens vergeleken met een basisscenario dat de lezer niet kent, en dan weer met 2004 als referentiejaar); (iii) het feit dat bepaalde belangrijke gegevens worden afgerond. Wel zijn er detailverbeteringen te constateren. Zo wordt het ESR 1995 in het macro-economische scenario en bij de budgettaire prognoses nu consequent als statistisch kader gebruikt.

- Het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, gaat voor 2005 uit van een reële BBP-groei van 1,7%, die daarmee praktisch ongewijzigd blijft in vergelijking met de groei van 1,8% die voor 2004 wordt verwacht. Als de cijfers worden gecorrigeerd voor kalendereffecten (die bepaald aanzienlijk zijn), is er voor 2005 sprake van een groeiversnelling met 0,75 procentpunt. Voor de laatste drie jaar van het programma wordt een stabiele groei van 2% per jaar verwacht. Volgens berekeningen van de diensten van de Commissie waarbij de algemeen aanvaarde methode is toegepast op de in het programma voorkomende cijfers, valt de reële BBP-groei iets hoger uit dan de potentiële BBP-groei, die voor de periode 2004-2008 wordt geraamd op gemiddeld 1,5%. Wel blijft de output gap tot 2008 negatief. Voor het jaar 2005 vallen de najaarsprognoses van de diensten van de Commissie iets minder gunstig uit dan die in het programma. Sinds de najaarsprognoses zijn de neerwaartse risico´s evenwel toegenomen. Aan de in de actualisering opgenomen prognoses voor de reële BBP-groei brengen voor 2005 is nog enig neerwaarts risico verbonden, maar voor de resterende jaren lijken ze plausibel. Wel lijkt de BBP-deflator die aan de voorspellingen ten grondslag ligt, iets aan de hoge kant. Daardoor zijn de belastingontvangsten tegen het eind van de programmaperiode mogelijkerwijs te hoog ingeschat.

- Evenals in vorige actualiseringen is de budgettaire middellangetermijnstrategie gericht op de uitvoering van een evenwichtig programma waarin structurele hervormingen, consolidatie van de begroting en stabilisatie van de conjunctuur centraal staan. Het programma mikt op een terugdringing van het overheidstekort tot onder de 3% van het BBP in 2005 en op een verdere daling in de jaren daarna. Volgens de prognoses loopt het tekort terug van 3,7% van het BBP in 2004 tot 2,9% van het BBP in 2005, en daalt het daarna gestaag verder, en wel met 0,5 procentpunt van het BBP per jaar tot 1,5% van het BBP in 2008. In vergelijking met het vorige programma volgt de actualisering bijna hetzelfde aanpassingstraject, dat echter vanwege een iets ongunstiger groeiscenario een jaar opschuift. Het primaire saldo zal volgens de ramingen omslaan van een tekort van 0,5% van het BBP in 2004 in een overschot van 2% van het BBP in 2008. Volgens berekeningen van de diensten van de Commissie aan de hand van de prognoses in het programma en van de algemeen aanvaarde methode verbetert ook het conjunctuurgezuiverde saldo, en wel met 0,6 procentpunt in 2005, maar slechts met 0,3 procentpunt in 2007 en in 2008 om uit te komen op -1,3% van het BBP in 2008. In het laatste jaar van het programma is er dus nog steeds geen sprake van een begroting die vrijwel in evenwicht is.

- Voorzover kan worden beoordeeld op basis van de thans beschikbare informatie, zouden de maatregelen die de Duitse autoriteiten in november 2004 hebben aangekondigd, moeten volstaan om het tekort in 2005 terug te dringen tot 2,9% van het BBP. In de najaarsprognoses van oktober 2004 gingen de diensten van de Commissie nog uit van een tekort van 3,4% van het BBP. De beoogde terugdringing kan evenwel door twee belangrijke factoren in gevaar komen: ten eerste kan de groei tegenvallen en ten tweede kunnen de sociale overdrachten om andere redenen dan een tegenvallende groei hoger uitvallen. Ook moet Eurostat nog een oordeel vellen over de belangrijkste eenmalige maatregel om het tekort terug te dringen. In de jaren na 2005 blijft de begroting kwetsbaar, maar zal het begrotingstekort waarschijnlijk onder de 3% van het BBP blijven. Met de in de actualisering geschetste begrotingskoers lijkt niet voldoende gewaarborgd dat de in het stabiliteits- en groeipact vastgelegde middellangetermijndoelstelling van een begroting die vrijwel in evenwicht is of een overschot vertoont, wordt bereikt. Ondanks de ingrijpende structurele hervormingen, die naar alle waarschijnlijkheid op middellange termijn zullen leiden tot lagere uitgaven, wordt er in de actualisering van uitgegaan dat het conjunctuurgezuiverde saldo tegen het eind van de programmaperiode slechts in zeer geringe mate verbetert, namelijk met minder dan een half procentpunt. Bovendien lijkt het traject van budgettaire aanpassingen in de laatste jaren van het programma aan de optimistische kant, met name wat de verwachte overschotten in het sociale-zekerheidsstelsel betreft. Ook lijken de belastinginkomsten vanaf 2006 iets te hoog ingeschat. Verder leiden de in november 2004 getroffen eenmalige maatregelen om het tekort in 2005 terug te dringen tot onder de 3% van het BBP, tot een zekere verzwakking van de begrotingspositie aan het eind van de programmaperiode en daarna. Gezien deze risicobeoordeling en de in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie lijkt de veiligheidsmarge vóór 2008 niet groot genoeg om te voorkomen dat de tekortdrempel van 3% bij de gebruikelijke macro-economische schommelingen wordt overschreden.

- Volgens de prognoses blijft de schuldquote in de hele programmaperiode boven de 60% van het BBP. Na een stijging met 6 procentpunt tussen 2001 en 2004 tot 65,5% zal de quote volgens de ramingen dalen tot 65% in 2008. Voor het verwachte schuldtraject gelden dezelfde risico´s als voor de tekortquote: de daling van de schuldquote zal vanaf 2007 trager verlopen dan is voorzien als de tekorten uit de hand lopen.

- In de actualisering wordt stilgestaan bij de ingrijpende structurele hervormingen die zijn doorgevoerd op de arbeidsmarkt (in het kader van het programma "Agenda 2010") en in het publieke pensioenstelsel en de gezondheidszorg. Deze hervormingen vormen de belangrijkste verklaring voor de daling van de overdrachten in geld met 2% van het BBP en van de consumptieve bestedingen van de overheid met 1,5 procentpunt tussen 2004 en 2008. In 2005 wordt een nieuw stelsel van sociale uitkeringen ingevoerd dat werklozen meer prikkelt op zoek te gaan naar werk. De werkloosheidsval bij laagbetaald werk wordt evenwel nog niet geheel uit het belasting- en uitkeringsstelsel geëlimineerd. De koppeling van pensioenen en pensioenpremies aan demografische ontwikkelingen is de houdbaarheid van het publieke pensioenstelsel ten goede gekomen. Het is aantrekkelijker gemaakt om later met pensioen te gaan. De overdraagbaarheid van aanvullende pensioenrechten is verbeterd. De druk op de uitgaven voor de gezondheidszorg is dankzij de hervormingen in deze sector sterk verminderd, hoewel deze hervormingen op zich niet volstaan om de uitgaven ook in de toekomst in de hand te houden.

- Duitsland lijkt in een vrij gunstige uitgangspositie te verkeren wat de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn betreft. De verwachte budgettaire lasten van de vergrijzing spelen daarbij een belangrijke rol. Met het oog op de houdbaarheid op lange termijn is het evenwel van essentieel belang dat de beoogde consolidatie van de begroting op middellange termijn ook daadwerkelijk tot stand wordt gebracht. Dankzij de al wettelijk vastgestelde structurele hervormingen en met name de hervorming van het pensioenstelsel zullen de budgettaire gevolgen van de vergrijzing waarschijnlijk worden beperkt. Het is echter nog allerminst zeker of de lopende hervormingen de begroting eveneens zullen ontlasten. In de actualisering wordt ook toegegeven dat verdere maatregelen nodig zijn om de uitgaven voor de gezondheidszorg in de hand te houden.

- Algemeen genomen is het in het geactualiseerde programma 2004 geschetste economische beleid slechts gedeeltelijk in overeenstemming met de landenspecifieke globale richtsnoeren voor het economisch beleid op het gebied van de openbare financiën. Met name heeft in 2004 geen reductie van het conjunctuurgezuiverde tekort plaatsgevonden. De beoogde aanpassing van dit tekort vanaf 2007 bedraagt minder dan 0,5 procentpunt van het BBP en kan bovendien nog in gevaar komen. Daardoor zal er in de programmaperiode geen sprake zijn van een begrotingssituatie die vrijwel in evenwicht is, ook al heeft Duitsland ingrijpende structurele hervormingen doorgevoerd, met name op de arbeidsmarkt en in de pensioenstelsels. Door deze hervormingen verkeert het land nu in een betere uitgangspositie om de gevolgen van de vergrijzing op te vangen. Het blijft evenwel van essentieel belang dat Duitsland erin slaagt een weg in te slaan die betere resultaten te zien geeft wat de reële en potentiële groei betreft. Daartoe moet de nog niet benutte arbeidsreserve worden ingeschakeld.

- Gezien deze beoordeling verdient het aanbeveling dat Duitsland (i) het nodige doet om het buitensporige tekort in 2005 te corrigeren; (ii) in de jaren na 2005 budgettaire aanpassingen doorvoert zodat aan het eind van de programmaperiode een begrotingssituatie tot stand kan worden gebracht die vrijwel in evenwicht is; (iii) doorgaat met structurele hervormingen, met name in de gezondheidszorg, om de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn nog verder te verbeteren.

Op grond van deze evaluatie heeft de Commissie de aangehechte aanbeveling voor een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma van Duitsland vastgesteld. Zij zal deze aanbeveling doen toekomen aan de Raad.

Aanbeveling voor een

ADVIES VAN DE RAAD overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997

over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Duitsland voor de periode 2004-200 8

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid[6], en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

1. Op [17 februari 2005] heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Duitsland voor de periode 2004-2008 behandeld. Het programma voldoet in grote lijnen aan de gegevensvereisten van de herziene gedragscode voor de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma’s. Daar wordt evenwel bij aangetekend dat meestal afgeronde cijfers worden gehanteerd, onverenigbare gegevens door elkaar worden gebruikt en onvoldoende gegevens worden verstrekt over bepaalde exogene uitgangspunten. Duitsland wordt dan ook verzocht de gegevensvereisten voortaan volledig in acht te nemen.

2. Het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt, gaat voor 2005 uit van een reële BBP-groei van 1,7%, die daarmee praktisch ongewijzigd blijft in vergelijking met de groei van 1,8% die voor 2004 wordt verwacht. Als de cijfers worden gecorrigeerd voor kalendereffecten (die bepaald aanzienlijk zijn), is er voor 2005 sprake van een groeiversnelling met 0,75 procentpunt. Voor de laatste drie jaar van het programma wordt een stabiele groei van 2% per jaar verwacht. Vanuit huidig perspectief lijkt dit scenario aannemelijk, met uitzondering van de groeiraming voor 2005, die aan de hoge kant lijkt. De prognoses voor de inflatie worden vrij hoog geacht.

3. Op 21 januari 2003 besloot de Raad dat er in Duitsland een buitensporig tekort bestond, en werd het land aanbevolen dit tekort uiterlijk in 2004 te corrigeren. In de op 14 december 2004[7] vastgestelde mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement met als titel: "Stand van zaken in Duitsland en Frankrijk wat hun verplichtingen onder de buitensporigtekortprocedure betreft na het arrest van het Hof van Justitie", concludeerde de Commissie echter dat aan de conclusies van de Raad van november 2003 tot de nietigverklaring ervan door het Hof rechtsgevolgen verbonden waren en daarom zou moeten worden uitgegaan van het jaar 2005 als uiterste termijn voor de correctie van het buitensporige tekort. Conform deze mededeling is de begrotingsstrategie in het programma in de eerste plaats erop gericht het overheidstekort in 2005 onder de 3% van het BBP te brengen. Ook wordt gemikt op een verdere daling van dit tekort in de jaren daarna: er wordt van uitgegaan dat het vanaf 2005 met een half procentpunt per jaar terugloopt tot afgerond 1,5% van het BBP in 2008. Volgens berekeningen van de Commissie aan de hand van de prognoses in het programma en van de algemeen aanvaarde methode daalt het conjunctuurgezuiverde tekort vanaf 2005 met iets minder dan 0,5 procentpunt van het BBP om in 2008 uit te komen op zo´n 1% van het BBP. Evenals in vorige actualiseringen is de budgettaire middellangetermijnstrategie gericht op de uitvoering van een evenwichtig programma waarin structurele hervormingen, consolidatie van de begroting en stabilisatie van de conjunctuur centraal staan.

4. Afgaande op de thans beschikbare informatie zouden de maatregelen die de Duitse autoriteiten in november 2004 hebben aangekondigd, moeten volstaan om het tekort in 2005 terug te dringen tot 2,9% van het BBP. In de najaarsprognoses van oktober 2004 gingen de diensten van de Commissie nog uit van een tekort van 3,4% van het BBP. De begroting blijft evenwel kwetsbaar. Om het buitensporige tekort te corrigeren, moeten alle voorgenomen maatregelen onverkort ten uitvoer worden gelegd en moeten aanvullende maatregelen worden getroffen bij ongunstige ontwikkelingen die de voor 2005 beoogde terugdringing van het tekort tot onder de 3% van het BBP in gevaar kunnen brengen. In de jaren na 2005 kan het budgettaire resultaat ongunstiger uitvallen dan in het programma wordt verwacht. Wel zal het overheidstekort waarschijnlijk onder de 3% van het BBP blijven. Ondanks de ingrijpende structurele hervormingen, die naar alle waarschijnlijkheid op middellange termijn zullen leiden tot lagere uitgaven, wordt er in de actualisering van uitgegaan dat het conjunctuurgezuiverde saldo tegen het eind van de programmaperiode slechts in zeer geringe mate verbetert, namelijk met minder dan een half procentpunt. Bovendien lijkt het traject van budgettaire aanpassingen in de laatste jaren van het programma aan de optimistische kant. Ook leiden de in november 2004 aangekondigde eenmalige maatregelen om het tekort in 2005 terug te dringen tot onder de 3% van het BBP, tot een zekere verzwakking van de begrotingspositie aan het eind van de programmaperiode en daarna.

5. Gezien deze risicobeoordeling en de in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie lijkt de veiligheidsmarge vóór 2008 niet groot genoeg om te voorkomen dat de tekortdrempel van 3% bij de gebruikelijke macro-economische schommelingen wordt overschreden. Evenmin is met deze koers voldoende gewaarborgd dat de in het stabiliteits- en groeipact vastgelegde middellangetermijndoelstelling van een begroting die vrijwel in evenwicht is, binnen de programmaperiode wordt bereikt.

6. De schuldquote zal in 2004 uitkomen op naar schatting 65,5% van het BBP en ligt daarmee boven de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 60%. In het programma wordt ervan uitgegaan dat de quote in 2005 oploopt tot 66%, in 2006 op dit niveau blijft en vanaf 2007 weer daalt om uit te komen op 65% in 2008. Gezien de risico´s voor de bovengenoemde begrotingsdoelstellingen zal de ontwikkeling van de quote waarschijnlijk echter een ongunstiger beeld te zien geven.

7. Duitsland lijkt in een vrij gunstige uitgangspositie te verkeren om de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te waarborgen, ook al brengt de vergrijzing naar verwachting hoge kosten mee voor de begroting. Met het oog op de houdbaarheid op lange termijn is het evenwel van essentieel belang dat de beoogde consolidatie van de begroting op middellange termijn ook daadwerkelijk tot stand wordt gebracht. Dankzij de al wettelijk vastgestelde structurele hervormingen in het kader van "Agenda 2010" en met name dankzij de hervorming van het pensioenstelsel zullen de budgettaire gevolgen van de vergrijzing waarschijnlijk worden beperkt. Het is echter nog allerminst zeker of de lopende hervormingen, met name die in de gezondheidszorg, eveneens zullen leiden tot lagere uitgaven.

8. Algemeen genomen is het in het geactualiseerde programma 2004 geschetste economische beleid slechts gedeeltelijk in overeenstemming met de landenspecifieke globale richtsnoeren voor het economisch beleid op het gebied van de openbare financiën. Met name heeft in 2004 geen reductie van het conjunctuurgezuiverde tekort plaatsgevonden. Bovendien bedraagt de beoogde aanpassing van dit tekort vanaf 2007 minder dan 0,5 procentpunt van het BBP en kan deze ook nog in gevaar komen. Daardoor zal er in de programmaperiode geen sprake zijn van een begrotingssituatie die vrijwel in evenwicht is, ook al heeft Duitsland ingrijpende structurele hervormingen doorgevoerd, met name op de arbeidsmarkt en in de pensioenstelsels. Door deze hervormingen verkeert het land nu in een betere uitgangspositie om de gevolgen van de vergrijzing op te vangen. Het blijft evenwel van essentieel belang dat Duitsland erin slaagt een weg in te slaan die betere resultaten te zien geeft wat de reële en potentiële groei betreft. Daartoe moet de nog niet benutte arbeidsreserve worden ingeschakeld.

* * *

Gezien deze beoordeling acht de Raad het wenselijk dat Duitsland:

(i) het nodige doet om het buitensporige tekort in 2005 te corrigeren;

(ii) in de jaren na 2005 budgettaire aanpassingen doorvoert zodat aan het eind van de programmaperiode een begrotingssituatie tot stand kan worden gebracht die vrijwel in evenwicht is;

(iii) doorgaat met structurele hervormingen, met name in de gezondheidszorg, om de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn nog verder te verbeteren.

Tabel: Vergelijking tussen de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses.

2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |

Reëel BBP (Verandering in %) | SP dec. 2004 | 1,8 | 1,7 | 1,75 | 2 | 2 |

COM okt. 2004 | 1,9 | 1,5 | 1,7 | -- | -- |

SP jan. 2004 | 1,7 | 2,25 | 2,25 | 2,25 | -- |

HICP-inflatie (%) | SP dec. 2004 | -- | -- | -- | -- | -- |

COM okt. 2004 | 1,7 | 1,3 | 1,1 | -- | -- |

SP jan. 2004 | -- | -- | -- | -- | -- |

Overheidssaldo (% van het BBP) | SP dec. 2004 | -3,75 | -2,9 | -2,5 | -2 | -1,5 |

COM okt. 2004 | -3,9 | -2,9 | -2,6 | -- | -- |

SP jan. 2004 | -3,25 | -2,5 | -2 | -1,5 | -- |

Primair saldo (% van het BBP) | SP dec. 2004 | -0,5 | 0 | 0,5 | 1,5 | 2 |

COM okt. 2004 | -0,8 | 0,2 | 0,5 | -- | -- |

SP jan. 2004 | -0,25 | 0,5 | 1,0 | 1,5 | -- |

Conjunctuurgezuiverd saldo (% van het BBP | SP dec. 20041 | -3,0 | -2,4 | -1,9 | -1,6 | -1,3 |

COM okt. 2004 | -3,4 | -2,4 | -2,1 | -- | -- |

SP jan. 20041 | -2,5 | -2,1 | -1,6 | -1,4 | -- |

Bruto overheidsschuld (% van het BBP) | SP dec. 2004 | 65,5 | 66 | 66 | 65,5 | 65 |

COM okt. 2004 | 65,9 | 66,7 | 67,1 | -- | -- |

SP jan. 2004 | 65 | 65,5 | 65,5 | 65 | -- |

Noot: 1Berekeningen van de diensten van de Commissie op basis van de in het programma voorkomende informatie. Bronnen: Stabiliteitsprogramma (SP); najaarsprognoses 2004 van de diensten van de Commissie (COM), aangepast op basis van het in november ingediende aanvullende bezuinigingspakket, zie de op 14 december 2004 vastgestelde mededeling van de Commissie aan de Raad met als titel: "Stand van zaken in Duitsland en Frankrijk wat hun verplichtingen onder de buitensporigtekortprocedure betreft na het arrest van het Hof van Justitie", COM(2004) 813; berekeningen van de diensten van de Commissie. |

[1] PB L 209 van 2.8.1997. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op de volgende website: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.

[2] COM(2004) 813 van 14.12.2004.

[3] PB C 124 van 5.5.1999.

[4] Herzien advies van het Economisch en Financieel Comité over de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's, door de Raad (Ecofin) op 10.7.2001 bekrachtigd.

[5] COM(2002) 668 van 27.11.2002.

[6] PB L 209 van 2.8.1997. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen, zijn te vinden op de volgende website: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.

[7] COM(2004) 813 van 14.12.2004.