COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 16.05.1995 
COM(95) 190 dcf. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
VOORUITZICHTEN VOOR SAMENWERKING OP HET GEBIED 
VAN WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE MET DE NIEUWE 
ONAFHANKELIJKE STATEN (NOS) 

Vooruitzichten voor samenwerking op het gebied van 
wetenschap en technologie met de nieuwe onafhankelijke staten (NOS) 
INHOUD 
SAMENVATTING 
1. Inleiding 
2. Doelstellingen van de EU-samenwerking met de NOS 
3. Stimulering van nieuwe OTO-cultuurkernen 
3.1. Een betere ondersteuning van het kleiner aantal projecten 
3.2. Een geïntegreerde INTAS 
3.3. Samenwerking met TACIS en coördinatie met de Lid-Staten 
3.4. Een flexibele projectstructuur voor het opbouwen van infrastructuren 
3.5. Regionale diversifiëring 
3.6. Prioritaire thema's 
4. Verbeterde projectkwaliteit en toepassing 
4.1. Een beter aanbod van projecten 
4.2 Toepassing als één van de selectiecriteria 
4.3. Omschakeling en internationale technologiesamenwerking 
5. Een meer vruchtbare W&T-omgeving 
5.1. Betere informatie 
5.2. Partnerzoekinitiatieven 
5.3. Een controlenetwerk 
5.4. De wetgeving in de NOS 
5.5. Overmakingen 
6. Voorwaarden voor rechtstreekse buitenlandse investeringen 
7. Praktische conclusies: stappen en instrumenten 
BIJLAGE I HUIDIGE SAMENWERKING EN W&T-SITUATIE BV DE NOS 
BIJLAGE II EEN GEÏNTEGREERDE INTAS 
i 
VOORUITZICHTEN VOOR SAMENWERKING OP HET GEBIED VAN 
WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE MET DE NIEUWE 
ONAFHANKELIJKE STATEN (NOS) 
SAMENVATTING 
De EU is voornemens haar internationale W&T met de NOS op te voeren, hetgeen tot 
wederzijds voordeel moet strekken; de doelstellingen die haar hierbij voor ogen staan, zijn 
die van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten. 
Na zes jaar economische achteruitgang in de NOS moet de OTO-sector, als wegbereider 
voor de economische en sociale ontwikkeling op langere termijn, gestimuleerd worden 
om te bereiken dat deze sneller en doeltreffender gestructureerd dan met het huidige, 
algemene omschakelingsproces tot op heden mogelijk is geweest, weer naar voren treedt. 
W&T-samenwerking met de NOS krijgt daarom tot doel: 
- wetenschappelijke onderzoekers zich weer op echte openbare en particuliere behoeften 
te laten concentreren; 
achterhaalde structuren de rug toe te keien en een rationalisatieproces te bevorderen; 
- industriële mogelijkheden te benutten en technologische ontwikkelingen te exploiteren; 
samenwerkingspartners voor de nieuwe opkomende markten te vinden en; 
- een geleidelijke "demilitarisering" van de wetenschap te steunen. 
Doel van de in de eerste fase genomen onmiddellijke maatregelen was de financiële 
ondersteuning van een groot aantal onderzoekers op verschillende gebieden bij de 
uitvoering van betrekkelijk kleinschalige projecten. In het algemeen ging het hierbij om 
academisch georiënteerde maatregelen. De in het vierde kaderprogramma (KP) voor 
samenwerking met de Oosteuropese landen gereserveerde middelen zijn met de helft 
verminderd. De overblijvende middelen zullen daarom doelgerichter moeten worden 
aangewend. Hierbij zal prioriteit worden gegeven aan onderzoekprojecten die resultaten 
opleveren in de industriesector of die het in de toekomst gemakkelijker zullen maken 
bepaalde problemen op te lossen. Ten einde het niveau van de aanvragen en de kwaliteit 
van de projecten te verhogen, zal voor een kleiner aantal, meer relevante projecten steun 
worden verleend, met als doel een aantal kernen van vernieuwde OTO-cultuur te creëren. 
Hiertoe zal de INTAS-proeffase aan de nieuwe benadering worden aangepast. Ondanks 
het feit dat er nu minder geld is, zal de Europese Unie een deel van haar middelen aan 
kwalitatief hoogstaand fundamenteel onderzoek besteden. 
Ten einde de kwaliteit van de projecten te verbeteren, wordt een verscheidenheid van 
steunmaatregelen overwogen, waarvoor in de toekomst meer geld moet worden 
uitgetrokken: 
- de algemene voorlichting en het partnerzoeksysteem worden verbeterd; 
- de voorbereidende projectfase krijgt meer nadruk; 
- de criteria voor de selectie van projecten worden nauwkeuriger vastgesteld en 
er worden maatregelen getroffen om de wettelijke, economische en politieke 
voorwaarden voor OTO te helpen stabiliseren. 
' I CL. 
Voor toekomstige activiteiten en de vaststelling van prioriteiten zal worden uitgegaan van 
een dialoog met de NOS, alsmede van een netwerk voor technologie-evaluatie en 
controle. 
Verder zal naar samenhang met en actieve medewerking van TACIS en de Lid-Staten 
worden gestreefd. 
•i %• 
VOORUITZICHTEN VOOR SAMENWERKING OP HET GEBIED 
VAN WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE MET DE NIEUWE 
ONAFHANKELIJKE STATEN (NOS) 
I. Inleiding 
De internationale samenwerking op W&T-gebied met de NOS verloopt lang niet 
gemakkelijk daar de omschakeling van de wetenschapssector tegen de achtergrond van 
het algehele politieke-hervormingsproces moet plaatsvinden. Economische hervorming en 
democratisering zijn niet zonder slag of stoot verlopen en hoe het verder zal gaan valt 
niet met zekerheid te zeggen. Er hebben zich immense sociale problemen voorgedaan, 
terwijl het onlangs ook nog tot een militair conflict is gekomen. 
Door de inwerking van de vrije-marktmechanismen op de voorheen beschermde economie 
hebben zwak concurrerende bedrijven in het zand moeten bijten en is het BBP zes jaren 
achtereen steeds verder ingekrompen. Gezien de onzekerheid omtrent de huidige 
wettelijke situatie en de politieke toekomst blijven westerse bedrijven huiverig staan 
tegenover verdere investeringen (zie paragraaf 6). Momenteel zijn er in de verschillende 
sectoren maar weinig tekenen die op herstel wijzen, terwijl het met grote delen van de 
samenleving in sociaal-economisch opzicht bergafwaarts gaat. In deze omstandigheden 
moet de OTO-sector zich kunnen waarmaken als nieuwe wegbereider voor economische 
en sociale ontwikkeling. 
Na de eerste ervaringen met O&O-samenwerking met de NOS moeten doelstellingen en 
initiatieven bijgesteld worden en moet naar een betere coördinatie van de beschikbare 
middelen worden gestreefd. Met de mededeling wordt beoogd, in het bijzonder met de 
Raad en het Europees Parlement, een discussie over deze doelstellingen op gang te 
brengen. 
2. Doelstellingen van de EU-samenwerking met de NOS 
De NOS-regeringen hebben elk tot taak het complexe omschakelingsproces in goede 
banen te leiden. Door middel van internationale samenwerking kan de EU echter een 
belangrijke bijdrage tot dit proces leveren. Ingevolge de partnerschaps- en 
samenwerkingsovereenkomsten (zie bijlage 1,1) moeten samenwerkingsactiviteiten in 
deze regio bijdragen tot stabiliteit en, na zoveel jaren van isolement, een vreedzame 
integratie in de wereldeconomie bevorderen. Alle bevorderingsmaatregelen zullen in het 
belang van zowel de EU als de NOS moeten zijn. De door de EU vóór W&T-
samenwerkingsprojecten verschafte steun mag evenwel geen effecten hebben die niet met 
de geldende mededingingsregels te verenigen zijn. 
De OTO-sector is nog steeds ernstig gehandicapt door de structuren van het verleden en 
de grote bezuinigingen op W&T-middelen (zie bijlage I voor een analyse van de huidige 
situatie). De precaire economische situatie vereist een veel hoger hervormingstempo dan 
het algemene omschakelingsproces tot op heden mogelijk heeft gemaakt. OTO moet 
flexibeler en efficiënter gestructureerd worden, zodat de NOS het met hun eigen middelen 
kunnen bekostigen. De EU beoogt met haar internationale samenwerking op W&T-gebied 
daarom: 
4 C 
- wetenschappelijke onderzoekers zich weer op met openbare en particuliere behoeften 
samenhangende onderwerpen te laten toeleggen; 
achterhaalde structuren te vervangen en rationalisatie te bevorderen; 
- industriële mogelijkheden te benutten en voor een duurzame ontwikkeling te zorgen; 
samenwerkingspartners op de nieuwe, opkomende markten te vinden en 
een "demilitarisering" van de wetenschap te steunen. 
Het voornaamste instrument dat de EU voor het steunen en aanmoedigen van het 
hervormingsproces ten dienste staat, is het programma voor technische bijstand ten 
behoeve van het GOS (TACIS) met een jaarlijkse begroting van ongeveer 500 min. ecu. 
Verder is er op W&T-gebied een grote verscheidenheid van acties en programma's om 
dit proces te steunen. Met name zij gewezen op de bepalingen inzake 
samenwerkingsactiviteiten van het internationale samenwerkings-programma van het 
vierde OTO-KP. In dit internationale-samenwerkingsprogramma (INCO) worden de 
volgende gebieden genoemd: milieubescherming en behoud van het natuurlijk evenwicht, 
volksgezondheid, geavanceerde communicatie en telematica, informatietechnologie, 
materialenkennis en produktietechnologie, biotechnologie en vervoer. Voorts bestaat de 
mogelijkheid van een projectgewijze deelname aan andere specifieke programma's (zie 
bijlage 1,1 en II voor verdere bijzonderheden over de verschillende EU-acties en doe. 
COM(94) 420 def. voor een meer gedetailleerd overzicht van de bereikte resultaten). 
De uit hoofde van het vierde OTO-KP beschikbare middelen voor samenwerking met de 
landen van Midden- en Oost-Europa en de uit de Sovjet-Unie voortgekomen nieuwe 
onafhankelijke staten (in totaal 248,5 min. ecu voor de periode 1995-1998) zijn ten 
opzichte van de in 1994 voor één jaar toegewezen 120,1 min. ecu gehalveerd. 
3. Stimulering van nieuwe OTO-cultuurkernen 
Ondanks de vele individuele en spontane inspanningen van verschillende nationale en 
internationale instanties1 blijft de algemene vaststelling van prioriteiten voor de 
omschakeling van W&T in de NOS nog een controversiële kwestie. In de eerste fase 
achtte de Europese Gemeenschap het belangrijk dat de internationale samenwerking ertoe 
bijdraagt het enthousiasme voor wetenschap en technologie levend te houden en de 
onderzoekers ertoe te bewegen zich met een concurrentieel gerichte werkwijze vertrouwd 
te maken. Als gevolg hiervan werden de beschikbare middelen over een groot aantal 
kleinere projecten verdeeld. Bij de internationale steunverlening werd vaak aan bestaande 
structuren voorbijgegaan. De begunstigden waren afzonderlijke wetenschappers binnen 
informele samenwerkingsstructuren. De opzet van de EU was onderzoekinstellingen 
ongemoeid te laten, maar enthousiaste en competente wetenschappers ruime 
aanpassingsmogelijkheden te bieden. Aldus werd een eerste, breed opgezette selectie van 
internationaal gefinancierde projecten in gang gezet. Gedurende deze fase bleef de W&T-
samenwerking echter van wezenlijk academische aard en kwam de industrie er dus 
nauwelijks aan te pas. 
Uitgaande van de opgedane ervaringen en het nog steeds spoedeisende karakter van de 
economische situatie zouden in de volgende fase de omschakelingsinspanningen verder 
moeten worden opgevoerd en zou de structurele opbouw een meer doelgericht karakter 
moeten krijgen. In beginsel streven de NOS-regeringen ook wel naar een dergelijk 
omschakelingsproces, maar sociale problemen staan een politieke implementatie vaak in 
de weg. Bij de internationale steunverlening zouden daarom middelen moeten worden 
gebruikt om nieuwe trends aan te moedigen en voorbeelden te tonen van veelbelovende 
wetenschappelijke prestaties. De EU heeft als belangrijkste handelspartner, een stuk 
gedeelde verantwoordelijkheid met haar NOS-buren. Op de volgende bladzijden komt de 
Commissie met een aantal ideeën over de wijze waarop de tweede fase van de 
internationale W&T-sam en werking met de NOS in haar werk kan gaan. 
3.1. Een betere ondersteuning van een kleiner aantal projecten 
Met de nieuwe strategie zou bevorderd moeten worden dat er kernen van een nieuwe, 
weer vitale OTO-cultuur gecreëerd worden. De middelen zouden op een kleiner aantal, 
meer relevante projecten moeten worden geconcentreerd. Niet alleen uit de geselecteerde 
projecten zelf, maar ook vanuit de omgeving waaruit zij voortkomen, zou moeten blijken 
dat men in het algemeen voor het omschakelingsproces openstaat. Om te bereiken dat de 
projecten beter worden uitgevoerd zal actieve steun nodig zijn. Wat dit betreft wordt een 
aantal uiteenlopende steunmaatregelen overwogen: 
- de algemene voorlichting en het partnerzoeksysteem worden verbeterd; 
- de voorbereidende projectfase krijgt meer nadruk; 
- de criteria voor de selectie van projecten worden nauwkeuriger vastgesteld en 
er worden maatregelen getroffen om de wettelijke, economische en politieke 
voorwaarden voor OTO te helpen stabiliseren. 
3.2. Een geïntegreerde INTAS (samenvatting van bijlage II) 
De INTAS is voor een proefperiode in het leven geroepen als soepel en doeltreffend 
functionerend instrument, waarmee naast de bijdragen van de Gemeenschap, aanvullende 
middelen kunnen worden aangetrokken en de Lid-Staten formeel bij een buiten het KP 
om plaatsvindende actie betrokken kunnen worden. De proeffase van deze onder het 
Belgische recht vallende particuliere vereniging is t/m 31 december 1995 verlengd. De 
huidige leden van de INTAS zijn de Lid-Staten van de Europese Unie, de Unie als 
zodanig, Noorwegen en Zwitserland. 
In haar huidige vorm is de INTAS er niet in geslaagd alle bij haar oprichting nagestreefde 
doelstellingen te verwezenlijken. Onafhankelijke audits hebben aan het licht gebracht dat 
de vereiste tijdsduur voor het opstellen van de contracten bijzonder lang is, dat de kosten 
van deze structuur hoog liggen en dat de beoordeling van de aan de INTAS voorgelegde 
projecten niet altijd doorzichtig is. Bovendien zijn toekomstige ontwikkelingen in Europa 
zo moeilijk voorspelbaar dat men dit soort maatregelen niet in het derde KP heeft kunnen 
onderbrengen; met het vierde KP worden deze moeilijkheden verholpen. 
Gezien de bovenstaande opmerkingen meent de Commissie dat de 
samenwerkingsactiviteiten met de NOS op het gebied van wetenschap en technologie 
moeten worden voortgezet, maar dat deze dan wel meer op de echt prioritaire sectoren 
moeten worden toegespitst. Bij de voorbereidende actie buiten het KP om is gebleken dat 
aan de voorwaarden voor het creëren van een afzonderlijke structuur (art. 130 N van het 
EG-Verdrag) niet voldaan is. Om deze maatregelen doeltreffender te maken, zullen deze 
daarom voortaan binnen het normale, voor de tenuitvoerlegging van de 
onderzoekprogramma's voorziene bestuursrechtelijke kader worden voortgezet, waarbij de 
specifieke kenmerken van de INTAS behouden blijven; dit wordt in bijlage II 
gedetailleerd uitgelegd. 
3.3 Samenwerking met TACIS en coördinatie met de Lid-Staten 
Om zo goed mogelijk gebruik te maken van de nu veel schaarsere middelen zou bij de 
0& O-activiteiten naar een samenhang en actieve samenwerking met TACIS moeten 
worden gestreefd. Algemene steunactiviteiten, zoals het opzetten van informatiesystemen, 
steunverlening in de voorbereidende projectfase en meer systematisch gestructureerde 
adviezen op het gebied van wetgeving en management, zouden in nauw overleg met de 
door TACIS ontplooide activiteiten moeten worden uitgevoerd. Anderzij ds zou de 
samenwerking op W&T-gebied als respons op en ter ondersteuning van de TACIS-
projecten moeten worden geïmplementeerd. 
Er is niet genoeg informatie voorhanden over de verschillende activiteiten die de 
Lid-Staten afzonderlijk bij de W&T-samenwerking met de NOS ontplooien. Om, met het 
oog op een verbetering van synergie en samenwerking, de wederzijdse kennis te 
vergroten, heeft de Commissie reeds een begin gemaakt met een aantal studies over de 
door de afzonderlijke Lid-Staten genomen maatregelen2. Dit soort studies zal voortgezet 
en uitgebreid worden, waarbij gebruik wordt gemaakt van het overvloedige materiaal 
waarover ook andere organisaties als de OESO, de Wereldbank, UNCTAD, de GATT en 
de Wereldhandelsorganisatie beschikken. 
3.4 Een flexibeler projectstructuur voor het opbouwen van infrastructuren 
Uit de fondsen voor W&T-samenwerking zal geen rechtstreekse institutionele steun 
worden verleend. Het is aan de regeringen van de NOS het probleem van de ontbrekende 
infrastructuren op te lossen en duurzame structuren op te bouwen ofte vernieuwen. Door 
het financieren van projecten zal de internationale samenwerking op W&T-gebied deze 
inspanningen ondersteunen. TACIS zou, als programma voor technische bijstand, ook de 
helpende hand kunnen reiken door institutionale steun te geven. In beginsel gaat in de 
huidige politieke en wettelijke situatie de voorkeur naar projectfinanciering uit. Verder 
moet het nodige worden gedaan om betere en duurzamere wettelijke oplossingen voor de 
investeringen in wetenschappelijke infrastructuren te vinden. 
3.5. Regionale diversifiëring 
De OTO-capaciteit moet verder gedecentraliseerd en geregionaliseerd worden. In het 
algemeen hebben regio's met een hoge W&T-dichtheid betere kansen om hun 
wetenschapsstructuren op eigen kracht te renoveren. Perifere onderzoekcentra zonder 
verdere connecties lopen meer gevaar af te vallen, maar zijn voor de plaatselijke 
Europese Commissie, Weienschap, Onderzoek en ontwikkeling: Samenwerking op het gebied van 
wetenschap en onderzoek met Midden- en Oost-lsuropa, Brussel 1994. 
ontwikkeling wel van cruciaal belang. Hoewel een goede kwaliteit altijd voorop dient te 
komen, zou toch bijzondere aandacht moeten worden geschonken aan de vraag hoe 
relevant een project voor een bepaalde regio is. 
Een groot probleem vormen de vroegere geïsoleerde "wetenschapssteden", voorheen door 
de centrale regering, voornamelijk het ministerie van defensie, gesteunde monolithische 
stadsstructuren. Men mag niet vergeten dat het onderzoek voor militaire doeleinden in tal 
van deze steden gewoon wordt voortgezet en dat de regeringen in kwestie zich niet 
expliciet tot doel stellen deze steden tot normale steden om te vormen. Het ICTW houdt 
zich, wat de omschakeling betreft, actief bezig met steunverlening aan civiele projecten 
binnen deze vroegere wetenschapssteden. Het idee om deze, thans opengestelde, geheime 
steden tot "technopolen" om te vormen wordt met een zekere scepsis beschouwd. 
Mogelijk zijn de marktstructuren in de NOS te zwak om hiertoe een "zelfdragende" 
fundering te verschaffen. Een algemene diversifiëring van de werkgelegenheidsstructuur 
zou misschien een geschiktere methode zijn om te bereiken dat deze steden weer 
"normaal" worden. Door goed op de regionale marktbehoeften te reageren zouden betere 
kansen kunnen worden gecreëerd dan door een van bovenaf opgelegde technologische 
transformatie. 
3.6. Prioritaire thema's 
In het verleden zijn algemene prioriteiten voor OTO-samenwerking aangegeven. In het 
bijzonder zijn onderzoekprojecten op milieugebied van belang, b.v. voor gebieden als de 
Zwarte Zee, het Aralmeer, het Baikalmeer, enz. De samenwerking in Tsjernobyl en in 
andere gebieden met betrekking tot de gevolgen van nucleaire besmetting gaat gewoon 
door. De NOS kunnen misschien ook in belangrijke mate bijdragen aan het onderzoek 
naar wereldwijde klimaatsveranderingen, omdat zij toegang hebben tot de arctische 
klimaatzone, over de nodige ruimtetechnologie beschikken en zo'n uitgestrekt grondgebied 
hebben. 
In het werkprogramma van het specifieke programma voor samenwerking met derde 
landen en internationale organisaties wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste 
gebieden voor OTO-samenwerking met de NOS. Dat voor deze gebieden belangstelling 
bestaat, is te danken aan de bijzondere aandacht van de EU voor samenwerking op een 
aantal terreinen, en wel die waarop de NOS hun infrastructuren moeten opbouwen, hun 
industrieën moeten moderniseren, hun lage levensstandaard moeten verbeteren en hun 
andere grote maatschappelijke problemen moeten oplossen. Samenwerking strekt hier tot 
wederzijds voordeel, terwijl de ontwikkelingsmogelijkheden veelbelovend zijn. Voor een 
deel gaat het hierbij om andere beleidssectoren en in het bijzonder om de 
totstandbrenging van de wereldwijde informatiemaatschappij, vervoer, 
industrietechnologie, energieproduktie, -verwerking en -transport. 
Nucleaire technologie en ruimtetechnologie behoorden in het verleden tot de meest 
geavanceerde en prestigieuze takken van technologie. Beide hadden een militaire dimensie 
en beide bieden vreedzame-toepassingsmogelijkheden. Welke plaats zij echter in de 
toekomstige samenleving zullen innemen, waarbij het vooral om de economische 
grondslag en ecologische duurzaamheid van deze takken van technologie gaat, zal 
zorgvuldig moeten worden bekeken. In het verleden zijn op dit gebied enorme bedragen 
geïnvesteerd, maar de installaties gaan nu snel achteruit. Zonder lange-termijnplanning 
voor toekomstige toepassingsmogelijkheden en financiële ondersteuning gaan deze 
technologieën een problematische toekomst tegemoet, hetgeen een verlies voor de 
internationale OTO-gemeenschap in het algemeen zou zijn en voor de 
ruimtevaarttechnologie in het bijzonder. Voor de nucleaire sector zou dit tot een onveilige 
ontwikkeling kunnen leiden. 
Economie, financiële studies, sociale wetenschappen, marktgericht wettelijk onderzoek, 
handel en administratie zijn alle onderwerpen waaraan vroeger weinig of geen aandacht 
is besteed. Terwijl economische en financiële studies, alsmede de nodige opleidingen door 
TACIS/ACE, de Wereldbank en tal van particuliere universiteiten worden verzorgd, 
komen de sociale wetenschappen er nog steeds bekaaid vanaf. Vooral bestaat hier 
behoefte aan de nodige capaciteit om toezicht op het ontwikkelingsproces te houden en 
hieraan, met behulp van een realistische feedback, richting te geven 
(technologie-evaluatie). Met het hiertoe op te zetten controlenetwerk (5.3.) zou het 
gemakkelijker worden in deze behoeften te voorzien. 
4. Verbeterde projectkwaliteit en toepassing 
In de huidige omstandigheden moeten projecten die tot een industriële toepassing leiden 
of in realistische mogelijkheden resulteren om in de nabije toekomst problemen op te 
kunnen lossen, als relevant worden beschouwd. 
Gebleken is dat het EÜ-bedrijfsleven het moeilijk vindt technologisch hoogstaande 
produkten met marktpotentieel te vinden, terwijl het nog moeilijker is westerse 
produktiesystemen hierop toe te passen3. Met een betere voorbereiding van industriële 
OTO-projecten zal men daarom verder komen dan met een uitgebreide financiering van 
minder relevante projecten. Daarom is het nodig, met het oog op toekomstige industriële 
toepassingen, tot een betere selectie en voorbereiding van de projecten te komen. 
Ook zou de toepassing van onderzoekresultaten beschouwd moeten worden wanneer het 
om de selectie van voorstellen voor openbare onderzoekprojecten gaat. Gezien de huidige 
situatie, die dringend maatregelen vereist en het feit dat er minder middelen beschikbaar 
zijn, zal men bij de selectie van voorstellen voor financiering door de EU ook kijken naar 
het nut dat deze projecten voor een verbetering van de situatie zullen hebben. 
4.1. Een beter aanbod van projecten 
Openbare oproepen tot het indienen van voorstellen, zoals deze bij de specifieke 
OTO-programma's worden gehanteerd, zijn misschien niet altijd de meest geschikte 
manier om aan goede voorstellen te komen. Evenals de ronde-tafelontmoetingen inzake 
industriële samenwerking, zou een verdergaande dialoog met de autoriteiten van de NOS 
en met deskundigen uit de NOS en de Lid-Staten tot een nuttig instrument kunnen 
worden ontwikkeld. Deze dialoog met de NOS-autoriteiten zou tot doel moeten hebben 
relevante mogelijkheden, voor industrieprojecten of projecten van algemeen nut op het 
spoor te komen en hierover te onderhandelen. 
In het algemeen moet de voorbereidingsfase van de projecten verbeterd worden. Er zou 
op bepaalde gebieden gebruik moeten worden gemaakt van gezamenlijke workshops om 
Advies van het IRDAC over wetenschappelijke en technologische samenwerking met Midden- en Oost-Europa. 
6 
netwerken te creëren, wanneer de overwogen projecten nog steeds te academisch 
georiënteerd lijken te zijn. Voor een betere samenwerking in netwerkverband zouden de 
COST-projecten voor de NOS open moeten worden gesteld. Uit deze netwerken kunnen 
dan toekomstige projecten voortkomen. Bij toekomstige initiatieven zal een deel van het 
budget worden bestemd voor workshops en netwerken die in het bijzonder voor de 
voorbereiding van toegepaste projecten van nut zijn. 
4.2. Toepassing als één van de selectiecriteria 
Om projecten voor industrieel onderzoek te selecteren die een reële kans maken 
daadwerkelijk toepassing te vinden zouden, naast de gebruikelijke kwaliteitscriteria, ook 
meer doelgerichte selectiecriteria aangelegd moeten worden. 
In de huidige situatie zou aan projecten die dicht bij het industriële-produktiestadium 
staan de voorkeur moeten worden gegeven. De projectpartners zouden daarom moeten 
aantonen dat het voorgestelde project relevant is en dat er in het consortium ook een 
industriële partner aanwezig is. 
Bovendien zal in het geval van voorstellen voor gezamenlijk uit te voeren 
onderzoekprojecten in het algemeen ook in een haalbaarheidsevaluatie moeten worden 
voorzien. Deze zou, als eerste voorwaarde om een voorstel te mogen indienen, door de 
voorstellers van het project moeten worden uitgevoerd. Hierbij zal de geplande toepassing 
worden beschreven, terwijl één van de samenwerkingspartners de verplichting op zich 
neemt de projectresultaten te gebruiken. De uitvoeringspartner voor projecten van 
openbaar belang kan bij voorbeeld een agentschap zijn, een milieu-organisatie of een 
regionale- overheidsinstantie. In het geval van industrieprodukten zouden dit pas 
opgerichte kleine en middelgrote ondernemingen in de NOS kunnen zijn, of een 
belangstellende EU-firma. 
4.3. Omschakeling en internationale technologiesamenwerking 
Geavanceerde technologieën van het voormalige industrieel-militaire complex zullen met 
het oog op nieuwe produktietoepassingen naar de civiele sfeer moeten worden 
overgeheveld. De markten van de NOS blijken echter nog niet klaar te zijn voor in deze 
landen te fabriceren kwaliteitsprodukten. De voorwaarde dat een industriepartner ter 
exploitatie van de onderzoekresultaten moet worden gevonden, zou, gezien de huidige 
situatie in de NOS, wel eens moeilijk te vervullen kunnen blijken te zijn. In deze 
omstandigheden wordt omschakeling een uiterst moeilijke zaak. 
Het ICTW geeft wetenschappers de kans aan dergelijke projecten mee te werken. 
ICTW-projecten worden door de Verenigde Staten, de EU (via TACIS)4 en Japan 
gefinancierd. Wetenschapsbeoefenaren, ingenieurs en technici krijgen steun om mee te 
werken aan projecten op het gebied van veilige kernreactoren, beheer van radioactief 
afval, lucht- en ruimtevaart, de ontwikkeling van nieuwe materialen, vaccins en andere 
medische technologieën en van instrumenten waarmee een verscheidenheid van 
milieuproblemen moet worden aangepakt. Bij de in het eerste jaar van het ICTW 
gelanceerde projecten worden meer dan 8.200 wetenschappers, ingenieurs en technici 
Finland en Zweden hebben individueel bijgedragen. 
gesponsord, die zich voorheen met de bouw van massale-vernietigingswapens en raketten 
bezighielden. De vraag is nu hoe men kan bereiken dat delen van deze projecten 
resultaten opleveren met praktische toepassingen in de industrie en voor het algemeen nut. 
Voor de omschakeling van sommige militaire hoog-technologische onderzoekcapaciteiten 
valt er wellicht meer te verwachten van een samenwerking met EU-bedrijven bij de 
ontwikkeling van technische apparatuur voor westerse produktie en de EU-markten, dan 
van het opstarten van een civiele produktie voor de Russische markt. Het algemene 
concept van gezamenlijk op te zetten joint ventures voor OTO, met gebruikmaking van 
in de NOS aanwezige onderzoekfaciliteiten om produkten voor de EU-markten te 
ontwerpen, dient zorgvuldig op zijn merites te worden onderzocht. In de huidige situatie 
kan dit type samenwerking voor beide partijen de meeste voordelen opleveren. 
Gekwalificeerde laboratoria en instellingen hebben de mogelijkheid zich aan O&O onder 
marktcondities te wijden. Militaire onderzoekcentra staan in het algemeen behoedzaam 
tegenover een dergelijke samenwerking voor niet-militaire doeleinden met westerse 
bedrijven (bij voorbeeld lasertechnologie voor medische apparatuur) en deze weerstanden 
zouden moeten worden overwonnen. Verder moeten de wettelijke implicaties worden 
bekeken en moeten de intellectuele-eigendomsrechten gevrijwaard worden. 
Er valt misschien nog een lange weg af te leggen alvorens de omschakeling naar westerse 
normen en een industriële produktie op basis hiervan een feit zijn. Niettemin zou door een 
open samenwerking met de EU-partners een belangrijke bijdrage tot dit proces kunnen 
worden geleverd. Voor deze moeilijke taak zou de weg moeten worden geëffend door de 
dialoog met de autoriteiten van de NOS, en de door voorbereidende workshops en 
netwerken om een gemeenschappelijke strategie uit te werken en de nodige 
haalbaarheidsevaluaties te verrichten. 
5. Een meer vruchtbare W&T-omgeving 
Niet alleen de projecten zelf moeten beter worden voorbereid. Constructieve bijstand is 
nodig voor de gehele omgeving waaruit nuttige en stabiele projecten zouden kunnen 
voortkomen. Via TACIS of met bepaalde begeleidende maatregelen in het kader van de 
internationale samenwerking op W&T-gebied (INCO) kan hier ook incidenteel toe worden 
bijgedragen. Het gebrek aan algemene infrastructuren moet door de nationale autoriteiten 
worden aangepakt. 
5.1. Betere informatie 
Het is bijzonder moeilijk aan genoeg informatie over wetenschap en de meest 
geavanceerde technologische ontwikkelingen te komen. Dit geldt zowel voor informatie 
over het algemene systeem van toezicht op wetenschappelijk en technologische 
ontwikkelingen, als voor praktische partnerzoeksystemen. Afgezien van economische 
statistieken en indicatoren, is er gewoon geen geschikt systeem om de vereiste gegevens 
te verkrijgen en wat men wel aan informatie heeft, is nog niet echt bruikbaar te noemen. 
De informatiestroom over de situatie in het land is dermate ongelijkmatig dat hierdoor 
grote problemen ontstaan. Wel is er bij de samenwerking van de afgelopen jaren meer 
informatie beschikbaar gekomen over grote steden als Moskou en Sint-Petersburg en ook 
weet men nu reeds over regio's als Novosibirsk, Jekaterinaburg, Rostov en over 
modelontwikkelingen als Nizjni Novgorod. Over andere Russische regio's en de overige 
NOS is de informatie vrij oppervlakking. 
Door verschillende organisaties en consultants zijn tal van pogingen tot evaluatie en 
beoordeling van de bestaande capaciteiten gedaan. Een bruikbaar overzicht van de situatie 
of een register of databank van bestaande instellingen en hun huidige capaciteit en 
potentieel zijn momenteel niet beschikbaar en zouden dan ook ontwikkeld moeten 
worden. Ook zou, voor een beter informatiesysteem, het opzetten van wetenschappelijke 
communicatienetwerken moeten worden gestimuleerd. 
5.2. Partnerzoekinitiatieven 
Een betere toegang tot informatie is van vitaal belang voor onderzoekcentra, die thans, 
als gevolg van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, minder contacten en connecties 
hebben. In een meer doorzichtige situatie is het al moeilijk genoeg partners voor 
gezamenlijke onderzoekprojecten te vinden. Wanneer de partners echter tegen de 
achtergrond van een onderontwikkeld informatiesysteem moeten worden gevonden, wordt 
de algemene kans op een succesvolle samenwerking nog kleiner. Er is extra steun nodig 
om potentiële partners in de NOS, in de Lid-Staten, in de geassocieerde landen en de 
LMOE te helpen aan geschikte samenwerkingspartners te komen. Het gaan niet om de 
hoeveelheid, maar om de kwaliteit van het onderzoekwerk. Modelinstrumenten ter 
verbetering van de OTO-samenwerking bestaan al in de EU: de (vroegere Value) Relay 
Centres. Soortgelijke instrumenten zullen, in combinatie met een netwerk voor 
technologie-evaluatie en toezicht voor de NOS, de kwaliteit van de projecten verhogen 
en tot de bouw van duurzame infrastructuren bijdragen. 
Bovendien zouden, gecoördineerd met TACIS en de activiteiten van de Lid-Staten, 
"bemiddelingsdagen" kunnen worden georganiseerd met deelneming van belangstellende 
bedrijven en andere organisaties; 
5.3. Een controlenetwerk 
De verdere uitwerking van prioriteiten voor het vereiste type maatregelen en de hieraan 
te geven richting zullen door een dialoog met de NOS-autoriteiten worden begeleid. 
Plaatselijk aanwezige informatie zal meer toegankelijk gemaakt, gecoördineerd en benut 
worden. Informatie dient aan evaluatie- en controlestudies gekoppeld te worden. Op 
langere termijn zou in en tussen de verschillende NOS een regionaal georiënteerd 
controlenetwerk moeten worden opgezet. Hoofddoel van dit netwerk is een voortdurend 
streven naar info rmati everbetering (databases), evaluatie van de zich voltrekkende 
veranderingen en toezicht op de OTO-samenwerkingsprojecten en hun plaatselijke 
effecten. Tevens kan hiermee een betere verspreiding van informatie en coördinatie tussen 
de regio's en de NOS worden bewerkstelligd. 
5.4. De wetgeving in de NOS 
De wettelijke situatie in de NOS vormt een belangrijk knelpunt. Industriële-
eigendomsrechten - zowel fysieke als intellectuele-eigendomsrechten (octrooien) -
veroorzaken problemen bij de samenwerking. De Russische federatie heeft een, aan de 
Europese Octrooiorganisatie ontleende, nieuwe octrooiwet ingevoerd. Indien deze wet 
echter niet doelbewust ten uitvoer wordt gelegd en zolang er geen passende 
controlemechanismen zijn. zal de deelneming vanuit de privésfeer aan gezamenlijke 
onderzoekprojectenbeperktblijven.Internationale-samenwerkingspartnershebbenbehoefte 
aan algemene zekerheden wanneer zij bepaalde verplichtingen aangaan en risico's lopen. 
Initiatiefnemers willen, juridisch gezien, vaste grond onder de voeten hebben wanneer er 
geschillen rijzen. Wat dit betreft zijn er in de NOS nog veel onzekerheidsfactoren. Een 
gezamenlijke task force of werkgroep zou kunnen helpen in deze situatie verbetering te 
brengen. 
5.5. Overmakingen 
Ook bestaat er onzekerheid ten aanzien van de op overmakingen geheven belasting. Het 
ICWT heeft belastingvrijstelling kunnen bedingen. Geprobeerd wordt voor de INTAS 
hetzelfde te bereiken. Wanneer het om instellingen gaat, schijnt er meer belasting te 
moeten worden afgedragen. Dit heeft tot gevolg dat men tracht officiële instellingen te 
omzeilen en de onderzoekmiddelen rechtstreeks aan de betrokken wetenschapsbeoefenaren 
te doen toekomen. Ook over de mogelijkheden van het banksysteem moet men zich 
beraden. Er zou overleg moeten worden gepleegd en er zou een werkgroep met 
vertegenwoordigers van andere gouvernementele of niet-gouvernementele organisaties 
gevormd moeten worden om deze financiële problemen aan te pakken. 
6. Voorwaarden voor rechtstreekse buitenlandse investeringen 
Het algemene gebrek aan rechtszekerheid vormt nog steeds de voornaamste hinderpaal 
voor verdere investeringen vanuit het westen. Onderzoek en industriële ontwikkeling 
hangen nauw met elkaar samen. De vereiste structurele veranderingen op 
wetenschapsgebied hangen samen met het belang van particuliere investeerders om met 
de industrieën in de NOS en hun onderzoekcentra en ontwerpbureaus samen te werken. 
De industrie van de NOS dient zich nog beter op de marktbehoeften in te stellen. Door 
samenwerkingsprogramma's op het vlak van wetenschap en technologie kan alleen maar 
de fundering worden gelegd. Wetenschap en technologie kunnen stimulerend werken, 
maar zonder buitenlandse investeringen zal het niet mogelijk zijn een duurzaam 
innovatieproces met toekomstmogelijkheden op gang te brengen en een blijvend 
economisch effect te sorteren. 
Echte economische veranderingen vallen te verwachten wanneer vanuit het buitenland 
meer in deze landen geïnvesteerd wordt. In de EU gevestigde bedrijven zijn in beginsel 
wel geïnteresseerd en meer investeringen zouden mogelijk zijn. Maar met een 
onduidelijke wettelijke situatie en vraagtekens rond de algemene politieke toekomst wordt 
er, ondanks de zo aantrekkelijke technologische know how, een enorme markt en lage 
lonen, nog relatief weinig geïnvesteerd. 
7. Praktische conclusies: stappen en instrumenten 
Aan de internationale samenwerkingsactiviteiten met de NOS zou als volgt een nieuwe 
richting moeten worden gegeven: 
1. Een kleiner aantal, meer relevante projecten die dichter bij de markt staan. 
10 
2. Een geïntegreerde INTAS 
3. Voorbereiding van acties, projecten en het zoeken naar mogelijke partners via een 
dialoog met de autoriteiten van de NOS en voorbereiding van projecten door 
financiering van netwerken. 
4. Nieuwe vereisten voor indieners van voorstellen: haalbaarheidsevaluatie en 
samenwerking met een partner die bereid is de projectresultaten in toepassing te 
brengen. 
5. Samenwerking en samenhang met TACIS en andere EU-programma's: coördinatie met 
de activiteiten van de Lid-Staten, met de EBRD en de Wereldbank. 
6. In het algemeen: meer middelen ter ondersteuning van maatregelen voor 
kwaliteitsverbetering en een praktische toepassing van de projecten: 
* Database voor de opslag van relevante onderzoekinstellingen, hun 
wetenschappelijk profiel, evaluatieresultaten, lopende projecten, enz. 
* Maatregelen ter bevordering van een gedecentraliseerd 
NOS-controlenetwerk 
* Partnerzoekevenementen, voorlichtingsdagen, enz. met belangstellende 
industrieën 
* Maatregelen ter verbetering van de wettelijke en economische voorwaarden 
voor OTO. 
11 
BIJLAGE I 
HUIDIGE SAMENWERKING EN W&T-SITUATIE IN DE NOS 
INHOUD 
1. Kader van de EU-samenwerking met de NOS 
2. Verloop van de W&T-samenwerking met de NOS 
3. Van Sovjet-Unie tot NOS: de huidige situatie van W&T 
3.1. Erfenis van het verleden 
3.2. Omvang van de wetenschapssector 
3.3. Het hoe en waarom van de brain drain . 
3.4. W&T in de USSR en in de NOS: een veranderde geografische situatie . 
3.5. Een meer gediversifieerde regionale samenwerking 
1. Kader van de EU-samenwerking met de NOS 
Gezien de behoefte aan stabiliteit en de aanzienlijke economische mogelijkheden in de 
toekomst, is het in het belang van de EU in de gehele regio binnen een geschikt wettelijk 
kader handels- en investeringsbetrekkingen aan te knopen. De Commissie heeft onlangs 
samenwerkings- en partnershipakkoorden gesloten met de Russische federatie, Oekraïne, 
Kazakhstan en Kirgistan. Met alle andere landen, behalve Tadzjikistan wordt over 
dergelijke akkoorden onderhandeld of worden verkennende besprekingen gevoerd. 
Deze ruim geformuleerde akkoorden bevatten een specifiek artikel betreffende 
samenwerking op OTO-gebied. De drie voornaamste samenwerkingsterreinen zijn: 
uitwisseling van wetenschappelijke en technische informatie, gezamenlijke 
OTO-initiatieven, opleidingsactiviteiten en mobiliteit. Doel hierbij is, in wederzijds 
belang, speciale aandacht te besteden aan een herinschakeling van wetenschappers en 
technici die zich voorheen met massale-vernietigingswapens bezighielden. Er worden 
onderhandelingen gepland over afspraken met betrekking tot 
intellectuele-eigendomsrechten. 
Het vierde KP voor OTO voorziet in W&T-samenwerking met de NOS ("samenwerking 
met derde landen en internationale organisaties", "samenwerking met de landen van 
Midden- en Oost-Europa en met de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige 
Sovjet-Unie"). Bovendien voorzien zowel het vierde OTO-KP als het EURATOM-KP in 
een projectgewijze deelneming van de NOS-partners aan andere specifieke programma's. 
Wat dit betreft, dient een onderscheid tussen partners uit twee groepen NOS te worden 
gemaakt: 
1Z 
* partners uit Europese NOS die, krachtens artikel 130 J van het 
EG-Verdrag, aan alle specifieke programma's van het KP mogen 
deelnemen en 
* partners uit niet-Europese NOS die deelnemen aan specifieke programma's 
welke op grond van een ad hoe-bepaling (artikel 8) van het specifieke-
programmabesluit voor hen open staan. 
TACIS, het in 1991 met een jaarlijkse begroting van 500 miljoen ecu gelanceerde 
technische-bijstandsprogramma voor NOS, verschaft know-how en technische apparatuur 
voor een groot aantal uiteenlopende openbare en particuliere organisaties. TACIS heeft 
20 miljoen ecu toegewezen aan het Internationale Centrum voor wetenschap en 
technologie (ICTW) te Moskou, dat te zamen met Rusland, de VS en Japan als 
internationale organisatie is opgezet. Hierbij gaat het erom militair georiënteerde 
onderzoekers aan civiele projecten te laten werken. TACIS financiert ook ACE, de 
samenwerkingsactie op het gebied van economie en geeft steun voor een 
markteconomische toepassing, van wetenschap en technologie, alsmede voor de 
omscholing van wetenschappers, voor onderwijs en stages in het bedrijfsleven. 
2. Verloop van de W&T-samenwerking met de NOS 
In de eerste fase, na het uiteenvallen van de voormalige Sovjet-Unie, had de EU een grote 
verscheidenheid van samenwerkingsacties op W&T-gebied vastgesteld ter ondersteuning 
van het omschakelingsproces5. Met de samenwerking op het vlak van nucleaire veiligheid 
(Tsjernobyl) en met ITER, het beheerste-kernfusieproject, was al eerder een begin 
gemaakt. De COPERNICUS-acrie was voor Midden-Europa bedoeld en in 1994 werden 
hierbij onderzoekers uit de NOS betrokken. Uit hoofde van vijf specifieke programma's 
van het derde KP werd steun verleend voor de deelname aan gezamenlijke projecten. De 
als particuliere vereniging opgerichte INTAS was speciaal bedoeld om het algemene 
OTO-potentieel in de NOS door middel van gezamenlijke projecten te ondersteunen. Met 
THERMIE kwam er een samenwerking in de energiesector tot stand en met TEMPUS bij 
het hoger onderwijs. Met de participatie van de NOS in een aantal COST-acties kwam 
het tot een uitbreiding van de gezamenlijke Europese wetenschappelijke netwerken. 
EUREKA accepteerde de Russische federatie als lid voor industriële samenwerking. 
Europese onderzoekorganisaties, zoals CERN, ESO en ESA, kwamen de reeds bestaande 
betrekkingen op hun specifieke wetenschappelijke terreinen verstevigen. Bovendien 
hebben afzonderlijke Lid-Staten, andere landen, internationale organisaties en 
niet-gouvemementele organisaties op verschillende gebieden, zonder veel coördinatie, 
geholpen om de wetenschappelijke samenwerking te verbeteren. 
3. Van Sovjet-Unie tot NOS: de huidige situatie van W&T 
De wetenschap stond in de voormalige Sovjet-Unie in hoog aanzien en het onwankelbare 
geloof in "wetenschappelijk-technologische vooruitgang" maakte deel uit van de 
5 Zie in het bijzonder COM(94)420 eet": "Samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie tussen 
de Europese Unie enerzijds en éz landen van Midden- en Oost-Europa, alsmede de nieuwe, uit de 
voormalige Sovjet-Unie voortgekomen onafhankelijke staten anderzijds" en de Europese Commissie­
brochure over wetenschappelijke e- technologische samenwerking met Oost-Europa, Brusscl-Luxcmburg 
1994. 
Ai 
communistische ideologie. Er werd veel - en ongetwijfeld - kwalitatief hoogstaand 
OTO-werk verricht, maar dat neemt niet weg dat er ook enige duidelijke tekortkomingen 
waren. Met het wetenschappelijk werk werden andere doelstellingen nagestreefd dan 
normaliter in een markteconomie en een democratie het geval is. De wetenschap in de 
voormalige Sovjet-Unie was overwegend toegespitst op het cultiveren van bepaalde 
takken van technologie waarmee de Sovjet-Unie militaire superioriteit kon bereiken en 
de almachtigheid van het communisme kon worden aangetoond. In het begin is een en 
ander voor de Sovjet-Unie zeer goed verlopen. Het hoogtepunt was het lanceren van de 
spoetnik. 
In de jaren tachtig kon de voormalige Sovjet-Unie geen aansluiting krijgen bij de 
dynamische ontwikkeling van de informatie- en communicatietechnologie en de zo 
uiteenlopende maatschappelijke toepassingen hiervan. In het westen ontwikkelde 
"informatie" zich tot een van de voornaamste technologische-ontwikkelingsfactoren (de 
"informatiemaatschappij"). In niet op democratische leest geschoeide samenlevingen kon 
een dergelijke ongecontroleerde communicatie tussen individuen niet worden toegestaan. 
Aldus bleek de maatschappelijke structuur één van de voornaamste obstakels voor een 
exploitatie van deze nieuwe technologische vorderingen te zijn. Bij vooruitgang in 
hedendaagse samenlevingen draait alles niet alleen maar om de gemaakte 
wetenschappelijke vorderingen, maar is het ook nodig dat een en ander op een hiertoe 
passende wijze in de maatschappij geïmplementeerd en toegepast kan worden. 
Verwaarlozing van dit aspect heeft ongetwijfeld tot de uiteindelijke ineenstorting van het 
economisch bestel bijgedragen. 
3.1. Erfenis van het verleden 
De bijzondere omstandigheden waarin het wetenschappelijk onderzoek zich in de 
voormalige Sovjet-Unie voltrok, hadden ook het voordeel dat er op sommige terreinen een 
aantal zeer verschillende en originele oplossingen werd gevonden, waarover de 
internationale wetenschappelijke gemeenschap niets te horen kreeg. Er is echter nog een 
aantal uit het vroegere Sovjet-systeem stammende tekortkomingen, welke als volgt kunnen 
worden samengevat: 
* een overwegend militaire gerichtheid van W&T en van de relevante 
industrieproduktie, met een voorkeur voor specifieke onderwerpen als 
kernfysica, ruimte- en lasertechnologie, alsmede wiskunde; 
* doordat de meeste wetenschapsbeoefenaren van de wereldgemeenschap 
afgesneden waren en veelal in het geheim - vaak in "geheime steden" -
moesten werken, is de kennis van de door de internationale 
wetenschappelijke gemeenschap gebruikte talen gering en wordt slechts op 
beperkte schaal aan internationale debatten en netwerken deelgenomen; 
* geen particuliere eigendom, geen industriële-eigendomsrechten en geen 
individuele octrooien; 
* overdreven nadruk op centralisering, met nadelige gevolgen voor de 
regio's: gebrek aan regionaal evenwicht, geen voeling met plaatselijke 
problemen, grote afstanden voor innoverende processen tussen industriële 
produktie-eenheden en onderzoekcentra; 
* geen doeltreffende interface tussen onderwijs (universiteiten) en onderzoek 
(Academie van wetenschappen of onderzoekcentra); 
* een logge bureaucratie, met een van bovenaf opgelegde 
organisatiestructuur, die mede verantwoordelijk was voor de sluipende 
aftakeling van het O&O-systeem in de jaren tachtig, terwijl er in deze 
sector ook niet efficiënt of kostenbewust gewerkt wordt; 
* weinig markt- of consumentengerichtheid en geen vermogen om problemen 
op te lossen, zeer zware nadruk op de aanbodzijde van een centraal 
geplande economie; 
* een gebrek aan informatie- en communicatietechnologie voor toepassingen 
bij industrieprodukten en consumptiegoederen; 
* geen oog voor milieuproblemen en een gebrek aan energiebesparende 
technologieën; 
* geen onafhankelijke en zich kritisch opstellende economische wetenschap, 
of deelgebieden hiervan als financiële zaken, bedrijfseconomie, 
management, enz.; 
* geen empirisch sociaal-wetenschappelijk onderzoek om de zich in de 
maatschappij voltrekkende processen in het oog te houden, maar het 
"wetenschappelijk marxisme-leninisme" als ideologisch uitgangspunt; 
De weliswaar sterke, goed ontwikkelde en maatschappelijk dominerende 
wetenschappelijke sector staat nu op het punt een aantal ingrijpende wijzigingen te 
ondergaan. Samenwerking met de EU kan helpen om de belangrijke structurele 
veranderingen teweeg te brengen die nodig zijn om een aanpassing aan de nieuwe situatie 
mogelijk te maken. 
3.2. Omvang van de wetenschapssector 
In vergelijking met andere industrielanden was de wetenschapssector in termen van 
mankracht duidelijk topzwaar: na een sterke teruggang bedroeg het aantal onderzoekers 
en ingenieurs in 1991 nog 10,1 per duizend personeelsleden (dit was 12,9 in 1989 en 
11,4 in 1990); vergelijk dit met b.v. een gemiddelde van 4,2 per duizend in de EU in 
1991. 
De regeringen bezuinigden drastisch op hun uitgaven voor wetenschappelijk onderzoek, 
omdat de geërfde wetenschapssector op korte termijn niet tot een verbetering van de 
economische en sociale situatie kon bijdragen. Tegen het einde van de jaren tachtig werd 
nog zo'n 3,5% van het BBP aan O&O uitgegeven, maar in 1990 was dit aandeel4 al tot 
2,1% teruggelopen. Vandaag de dag wordt er in de Russische federatie mogelijk minder 
dan 0,5% aan wetenschap besteed, in aanmerking genomen dat het BBP zelf met 
4Gccorrigcerd op basis van de berekening van de OESO. Zie OECD, Science Technology and Innovation 
Policies, Federation of Russia, Volume I, Parijs 159-1. 
<T 
circa 50% is ingekrompen. Ter vergelijking zij vermeld dat er in de EU gemiddeld 2% 
van het BBP aan W&T wordt uitgegeven. 
Deze drastische vermindering van de beschikbare financiële middelen is niet behoorlijk 
gepland. Ondertussen heeft het Russische ministerie van wetenschaps- en 
technologiebeleid een prioriteitenplan voorgesteld. Gezien de ernstige sociale gevolgen, 
valt nog te bezien of dit plan afgeslankte en meer doelmatige OTO-structuren zal 
opleveren. Instellingen en organisaties met 5.000 of meer personeelsleden zijn minder 
creatief, daar bij dergelijke grote bedrijven de arbeidsomstandigheden zich niet 
gemakkelijk door hervormingsinspanningen laten beïnvloeden. 
In de huidige omstandigheden is de wetenschapssector niet produktief genoeg. Het 
lopende budget wordt voor een groot deel aan basisbehoeften als verwarming en 
elektriciteit besteed. Bovendien zijn de lonen en salarissen laag, hetgeen de motivatie niet 
ten goede komt en vaak gebeurt het dat instituten dagen of weken lang dicht zijn om 
energie te besparen of dat men een gebouw verhuurt om aan extra geld te komen. 
3.3. Het hoe en waarom van de brain drain 
Het personeelsbestand van de topzware structuren moet verder verminderd worden. De 
vraag is nu hoe men enerzijds de beste wetenschappers kan behouden en hoe anderzijds 
vertrekkende onderzoekers betere kansen kunnen krijgen om hun wetenschappelijke 
kennis voor de modernisering van de industrie aan te wenden. Zo gezien is een brain 
drain noodzakelijk. De angst voor deze brain drain was het voornaamste argument voor 
de beurzenprogramma's. Beurzen kunnen echter ook ter voorbereiding van emigratie 
worden gebruikt. 
In het kader van het programma van de EU voor samenwerking met de NOS zijn geen 
beurzen toegekend. In plaats daarvan denkt de EU aan projecten voor gezamenlijk 
onderzoek - bijvoorbeeld voor kleine en middelgrote ondernemingen die met de 
ontwikkeling van technologische produkten een aanvang moeten maken - om beter 
richting te geven aan de "interne brain drain* vanuit minder interessante posities naar 
functies in de industriële-innovatiesfeer waarvoor een hoge mate van technische 
competentie vereist is. Toch komt er slechts heel langzaam verandering in de afkeurende 
houding die men tegenover deze interne brain drain aanneemt. Een en ander is terug te 
voeren op het vroegere prestige van de wetenschapsbeoefenaar: een onaanzienlijke 
commerciële, maar beter gesalarieerde baan was iets dat vroeger onaanvaardbaar was. 
Maar nu er zoveel druk wordt uitgeoefend om het aantal onderzoekers te verkleinen, moet 
deze overstap naar het particuliere bedrijfsleven worden gezin als een zelfregulerend 
proces, waardoor getalenteerde mensen zich aan nieuwe en noodzakelijke activiteiten 
kunnen gaan wijden. 
De oorspronkelijk gekoesterde vrees ten spijt, neemt de "externe brain drain" nog steeds 
bescheiden vormen aan. Na een eerste massale golf van academische opzeggingen in 
1990/1991 (Joodse en Duitse migratie) is het aantal wetenschappers dat vertrekt tot meer 
bescheiden proporties teruggebracht. Tijdelijke contracten van wetenschappers met 
buitenlandse instituten of bedrijven worden nu gewoner. Hiermee wordt een 
overgangsoplossing geboden voor mensen die hun kennis willen uitbreiden en hun 
verworven kwalificaties in nieuwe omgevingen willen uitproberen. Na de aanvankelijke 
paniekreactie, worden de positieve aspecten van brain drain thans meer geapprecieerd. 
IS 
Dank zij een open politiek systeem met nieuwe uitwisselingskanalen - heel anders dan 
in het verleden - krijgen de vertrokken wetenschappers de mogelijkheid te blijven 
communiceren met hun vroegere instellingen, hetgeen veelal in wederzijds belang is. Uit 
deze betrekkingen zou een informele jumelage van instellingen kunnen voortkomen. 
Er zijn geen algemeen toegankelijke gegevens over de brain drain vanuit het 
militair-industriële complex naar bepaalde landen met belangstelling voor geheime 
wapentechnologieën. Vaak kwam het voor dat Russische wetenschappers, niet name in 
de Oostzeelanden, elders hun heil zochten, maar een aantal hunner was ook uit 
Kazakhstan en andere niet-Russische republieken afkomstig. De verleiding om 
aanbiedingen uit derde landen te aanvaarden is bijzonder groot in deze groep van 
wetenschapsbeoefenaren die in militaire researchcentra buiten Rusland gewerkt hebben 
en nu zonder werk zijn en geen enkele betrekking met Rusland, Russische 
onderzoekinstituten of met het land waar zij momenteel verblijven, hebben. Vooral het 
ICTW is erop uit de bij het militair georiënteerde onderzoek verkregen kennis op civiele 
projecten toe te passen. Hiermee zou ook tot een beperking van de 
militair-wetenschappelijke brain drain moeten worden bijgedragen. 
3.4. W&T in de USSR en in de NOS: een veranderde geografische situatie 
Als gevolg van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie vormt de W&T-sector geen 
samenhangend geheel meer. Belangrijke instituten en produktiecentra waren vroeger als 
de schakels van een ketting met elkaar verbonden, maar bevinden zich tegenwoordig in 
verschillende landen. Onderbroken en onvolledige innovatie- en toepassingsprocessen zijn 
daarom een veel voorkomend probleem. 
Ongeveer 70% van de onderzoekcapaciteit is op het grondgebied van de Russische 
federatie gebleven, maar ook hier zien wij weer een onregelmatige regionale verdeling. 
Oekraïne is na Rusland het belangrijkste gebied voor militaire en civiele W&T. Sommige 
NOS hebben op hun grondgebied nog steeds een hoge concentratie van (militaire) 
onderzoekcentra en vinden het moeilijk deze centra met hun nationale behoeften te 
rijmen, terwijl andere landen weer in het geheel geen technisch geavanceerde 
onderzoekinstellingen hebben waarvan zij bij hun toekomstige ontwikkeling gebruik 
kunnen maken. Beide situaties stellen de nieuwe nationale bijstandsstructuren voor grote 
problemen. 
Pogingen om de verschillende losse elementen weer tot één geheel aaneen te smelten 
zullen niet altijd de beste oplossingen opleveren, daar de produktievoorwaarden en 
marktvooruitzichten veranderd zijn. Samenwerkingsvoorstellen van vroegere partners zijn 
welkom indien hierbij wordt aangetoond dat industriële innovatie bij de nieuwe 
samenwerking haalbaar is. 
3-5. Een meer gediversifieerde regionale samenwerking 
Voor een regionale samenwerking tussen de NOS kunnen alleen maar voorwaardelijke 
strategieën worden uitgewerkt, aangezien de politieke betrekkingen tussen de afzonderlijke 
landen nog geen stabiele ontwikkeling te zien geven. De onderhandelingen over de 
betrekkingen tussen de NAVO, de OESO en de afzonderlijke NOS zijn op detacheringen 
in deze regio van invloed. De Russische federatie vormt met haar enorme sociale en 
militaire potentieel de grootste uitdaging voor de EU. Van de overige NOS hebben de 
ir 
meest westelijk gelegen landen (Oekraïne, Wit-Rusland en Moldavië) behoefte aan 
goedkope energie. De Centraalaziatische republieken vormen te zamen een belangrijk 
economisch potentieel, vooral in de energiesector, maar kunnen niet zonder massale 
investeringen om dit potentieel behoorlijk te kunnen exploiteren. De trans-Kaukasische 
republieken hebben nog meer steun nodig, wanneer men in het bijzonder de voor deze 
regio kenmerkende instabiliteit in aanmerking neemt. Toegang tot de Europese handel, 
investeringen en technologie is daarom voor alle partners een prioriteit. Veel zal echter 
afhangen van de Russische federatie, omdat het reilen en zeilen van dit land de grootste 
invloed op de ontwikkelingsopties van alle andere NOS zal hebben. 
Het oorspronkelijke onderscheid tussen LMOE en NOS zou met een verder 
voortschrijdende ontwikkeling kunnen vervagen. Regionale samenwerkingsverdragen 
tussen buurlanden dragen tot de vorming van nieuwe regionale samenwerkingspatronen 
bij. Aldus ontstaan LMOE/NOS-zones met verschillende behoeften aan 
W&T-samenwerking: de westelijke zone, geassocieerd met de EU, de westelijk gelegen 
NOS-zone tussen Rusland en de EU, een trans-Kaukasische zone, de Centraalaziatische 
republieken en de Russische federatie zelf. Met studies en een permanente dialoog zullen 
hun veranderende opties en behoeften aan een onderzoek moeten worden onderworpen. 
i$ 
GEBRUIKTE AFKORTINGEN 
ACE Communautaire actie voor samenwerking op economisch gebied 
LMOE Landen van Midden- en Oost-Europa 
COST Europese samenwerking op het gebied van wetenschappelijk en technisch 
onderzoek 
CERN Europees Centrum voor Kernonderzoek 
CRAFT Cooperative Research Action for Technology 
DG Directoraat-generaal 
ESA Europees Ruimte-Agentschap 
ESO Europese Organisatie voor astronomisch onderzoek op het zuidelijk halfrond 
EU Europese Unie 
EUREKA Europees netwerk voor samenwerking op het gebied van industrieel 
onderzoek 
ISWT Internationale samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie 
(programma van DG XII) 
INTAS Internationale vereniging ter bevordering van samenwerking met 
wetenschapsbeoefenaren in de uit de voormalige Sovjet-Unie voortgekomen 
nieuwe onafhankelijke staten 
ICTW Internationaal Centrum voor wetenschap en technologie 
IRDAC Raadgevend Comité voor onderzoek en ontwikkeling in de industrie 
NAVO Noordatlantische verdragsorganisatie 
NOS Nieuwe onafhankelijk staten 
OESO Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling 
O&O Onderzoek en ontwikkeling 
OTO Onderzoek en technologie-ontwikkeling 
TACIS Programma voor technische bijstand aan de nieuwe onafhankelijke staten die 
in de plaats zijn gekomen van de voormalige Sovjet-Unie 
TEMPUS Transeuropees mobiliteitsprogramma voor universiteitsstudies 
THERMIE Europese technologie ter beheersing van energie 
UNCTAD Conferentie van de Verenigde Naties voor Handel en Ontwikkeling 
GATT Algemene Overeenkomst betreffende Handel en Tarieven 
ITER Internationale thermonucleaire experimentele reactor 
GOS Gemenebest van Onafhankelijke Staten 
KP Kaderprogramma 
EBRD Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling 
EER Europese Economische Ruimte 
USSR Unie van Socialistische Soyjet-republieken 
in 
BIJLAGE H 
EEN GEÏNTEGREERDE INTAS 
1. Voorgeschiedenis 
Na het uiteenvallen van de USSR hebben de gebeurtenissen elkaar snel opgevolgd en is 
het uiteindelijk tot een ontmanteling van het economisch bestel gekomen, waardoor 
wetenschap en technologie in de nieuwe onafhankelijke staten (NOS » ernstig in de knel 
zijn gekomen. 
Ingevolge verscheidene resoluties van het Europees Parlement en gezien de kritieke 
situatie van wetenschap en technologie in Oost-Europa, welke ren tijde van de 
goedkeuring van het derde KP niet te voorzien was, zijn buiten het KP om middelen voor 
W&T-samenwerking met de Oosteuropese landen gereserveerd. 
De Raad van onderzoekministers heeft in april 1992 besloten zich ach:er het initiatief van 
de Commissie te scharen om wetenschap en technologie in de NOS :e ondersteunen en 
heeft derhalve de Commissie gevraagd de mogelijkheid van een n:euw op te richten 
internationale stichting te bestuderen. 
Aldus is voor beperkte tijd de onder het Belgisch privaatrecht vallende vereniging ter 
bevordering van de samenwerking met wetenschapsbeoefenaren in de NOS (INTAS) 
opgericht. De statuten van deze vereniging zijn op 17 december 1992 door de Commissie 
goedgekeurd; het betrof hier een proeffase die op 31 december 1994 moest aflopen. 
De INTAS stelde zich tot doel: 
- door een flexibel en doeltreffend optreden snel effectieve steun ;e verlenen om het 
wetenschappelijk potentieel van de NOS in stand te houden; 
- de nodige extra middelen en partners (naast die van de Europese Unie) aan te trekken; 
- voor een formele deelname van de Lid-Staten aan een buiten het KP om gaande actie 
te zorgen. 
De oprichting van een permanente, niet onder de algemene communautaire OTO-
programma's vallende structuur was mogelijk op grond van artikel 150 O, in combinatie 
met artikel 130 Q, lid 1, van het Verdrag (Europese Akte). Hiertoe is wel unanimiteit van 
de Raad vereist. In eerste instantie moest door middel van een proefperiode dus verzekerd 
worden dat bovengenoemde doelstellingen op bevredigende wijze door de INTAS 
verwezenlijkt konden worden. 
Door de goedkeuring van een specifiek programma voor onderzoek en technologische 
ontwikkeling, met inbegrip van demonstratie in het kader van de samenwerking met derde 
landen en internationale organisaties (1994-1998) op 23 november 1994 heeft de Raad 
bevestigd dat de Gemeenschap kon deelnemen aan een t/m mei 31 december 1995 
lopende proeffase. In bijlage 1 van dit specifiek programma heeft de Raad ingestemd met 
de deelneming van de Gemeenschap aan de INTAS als voorbereidende maatregel die op 
31 december 1995 zal aflopen. Voor een eventuele verlenging van deze periode is een 
besluit van de Raad vereist. 
Het voor onderzoek verantwoordelijke Commissielid heeft op 27 december 1994 een 
schrijven tot de Lid-Staten van de Unie gericht, waarin gesteld werd dat de Commissie 
de Raad een mededeling over de toekomst van de INTAS zou voorleggen. 
Tijdens de Raad van 10 maart 1995 heeft de Commissie de Raad in kennis gesteld van 
haar besluit de INTAS in 1995 voor een bedrag van 5 miljoen ecu te financieren. De 
Raad heeft de Commissie gevraagd of het mogelijk is dit bedrag naar boven toe bij te 
stellen. De Commissie heeft daarop aangekondigd dat de Raad tijdens zijn vergadering 
van 9 juni 1995 een document over de toekomst van de communautaire participatie in de 
INTAS tegemoet kan zien. 
2. Praktische ervaringen met de INTAS 
Nog voor de officiële oprichting van de INTAS is een besloten oproep tot het indienen 
van voorstellen gepubliceerd. Na deze eerste actie heeft de INTAS besloten oproepen tot 
het indienen van voorstellen op alle deelterreinen van de natuur- en menswetenschappen 
te laten uitgaan, met als doel een zo groot mogelijk aantal wetenschapsbeoefenaren uit 
de NOS aan te trekken. 
Een evaluatie van de INTAS is uitgevoerd door Coopers & Lybrant en de Commissie 
heeft Ernst & Young gevraagd deze vereniging aan een financiële controle te 
onderwerpen. 
In de studie van Coopers en Lybrant (september 1994) wordt opgemerkt dat de evaluatie 
van de aan de INTAS voorgelegde projecten niet altijd als doorzichtig is beschouwd, dat 
de lange wachttijden bij deze oproepen, gezien de beschikbare middelen, niet nodig waren 
en dat er over het imago van de INTAS enige onzekerheid bestaat. 
Volgens de audit van Ernst & Young beschikt de vereniging momenteel niet over een 
boekhouding waarmee activa en passiva op systematische wijze kunnen worden 
bijgehouden. 
3. Relatie tussen het met de INTAS beoogde doel en de bereikte resultaten 
3.1. Snelheid en doeltreffendheid van de maatregelen 
De samenwerking met de NOS verloopt niet altijd even vlot. Dit neemt niet weg dat het 
bij intergouvernementeel akkoord (Japan, VS, Russische federatie, EU) in het leven 
geroepen Internationaal Centrum voor wetenschap en technologie (ICTW), met het doel 
de omschakeling van militair gerichte wetenschappelijke activiteiten naar meer vreedzame 
activiteiten, in april 1994 met zijn werkzaamheden een aanvang heeft gemaakt en dat 
tien maanden na dato al meer dan 3.000 wetenschappers van de door dit organisme 
toegewezen middelen profijt hebben kunnen trekken. 
Ook het COPERNICUS-programma (voor de LMOE en de NOS), dat door DG III, XII 
en XIII wordt beheerd, heeft in 1994 een uitnodiging tot het indienen van voorstellen 
laten uitgaan. Deze oproep is op 2 mei 1994 gesloten en voor elk van de 
220 geselecteerde voorstellen zijn de contracten, gedurende de acht maanden na de 
sluitingsdatum, ondertekend terwijl in het geval van de INTAS-oproep van 1994, meer 
dan een jaar na de sluitingsdatum, nog geen enkel contract ondertekend is 
Geconstateerd moet worden dat zelfs in het geval van de oproep van 1993 een groot 
aantal contracten niet getekend is. 
De indruk bestaat dus dat de procedures door de oprichting van een niet onder de 
Commissie ressorterende instantie juist niet vlotter verlopen. 
Bovendien liggen de kosten van de INTAS, per vastgelegde miljoen ecu, vijfmaal hoger 
dan die van de diensten van de Commissie voor een vergelijkbare actie als 
COPERNICUS, hetgeen hoofdzakelijk kan worden verklaard door het aantal personen dat 
aan iedere actie meewerkt. De audit van Ernst & Young wijst uit dat de 
administratiekosten 13,5% van het voor 1994 begrote bedrag van ongeveer 
22,7 miljoen ecu uitmaken. Mocht de INTAS op een lager financieringsniveau verder 
functioneren dan nu het geval is, dan zou dit percentage nog oplopen. 
De INTAS wil al haar acties gesteund zien door een zo groot mogelijk aantal 
wetenschapsbeoefenaren in de NOS op alle terreinen van de natuur- en 
menswetenschappen. De INTAS rechtvaardigt haar beleid door te wijzen op de urgente 
problemen die het gevolg zijn geweest van het uiteenvallen van de Sovjet-Ünie en dit 
beleid heeft dan ook ten grondslag gelegen aan een serie maatregelen van dit type van 
de door de heer Soros opgerichte internationale stichting voor wetenschap. Deze 
spoedeisende situatie heeft zich thans ontwikkeld tot een structureel verschijnsel dat een 
andere aanpak vergt. De afmetingen die dit verschijnsel aanneemt gaan de 
steunmogelijkheden van het KP ruimschoots te boven en, zoals bij de OESO-evaluatie 
van het wetenschappelijk systeem werd aangetoond, heeft dit land te veel 
wetenschappelijke onderzoekers. De Europese Unie moet zich, in overeenstemming met 
de richtlijnen van de tweede actie van het KP, wel concentreren op de wederzijdse 
belangen van de Lid-Staten en de begunstigde landen en op een selectieve ondersteuning 
van die teams welke het beste voor de dag komen. Het beleid van de INTAS stemt, wat 
de internationale samenwerking betreft, niet met de doelstellingen van het vierde KP 
overeen en strookt al evenmin met de belangen van de NOS, aangezien hier met beperkte 
middelen geprobeerd wordt op alle wetenschappelijke en technologische terreinen een 
onderzoekpotentieel in stand te houden dat niet door de economische realiteit gewettigd 
wordt. 
Bestudering van de lijst met geselecteerde projecten wijst uit dat sommige projecten heel 
ver afstaan van de problemen waarmee deze landen momenteel geconfronteerd worden 
en weinig uitstaande hebben met het in de statuten van de INTAS neergelegde criterium 
van bevordering van het wetenschappelijk onderzoek als wezenlijk onderdeel van de 
sociale en economische vooruitgang en consolidatie van de democratie. 
3.2. Extra financiering (in aanvulling op die van de Europese Unie) 
De bij de INTAS aangesloten Lid-Staten van de Europese Unie hebben, in aanvulling op 
de door de Unie verstrekte middelen, nog een extra begrotingsbijdrage van 0,33 miljoen 
ecu (ofte wel 0,6%) geleverd. 
De Europese Unie heeft 95% van de financiering voor haar rekening genomen en uit 
Oostenrijk, Finland, Noorwegen, Zweden en Zwitserland is 2,41 miljoen ecu 
binnengekomen. Bovendien hebben de INTAS-leden nog 8 nationale deskundigen 
afgevaardigd, terwijl de Commissie twee ambtenaren bij de INTAS gedetacheerd heeft. 
In het vierde KP zal de Europese Unie, als gevolg van de toetreding van de nieuwe 
Lid-Staten en de deelneming van Noorwegen en Zweden aan het vierde KP, op basis van 
respectievelijk de EER-overeenkomst en een bilateraal associatie-akkoord, bijna 100% 
bijdragen. 
In deze omstandigheden is er geen reden meer om met een afzonderlijke strucruur te 
werken en bij de voorbereidende actie is gebleken dat er geen aanleiding bestaat ;ot het 
creëren van een autonome structuur (het huidige artikel 130 M, in combinatie met 
artikel 130 O, lid 1, van het Verdrag). 
* 
Bovendien wordt er voor het vierde KP jaarlijks gemiddeld tweemaal zo weinig 
uitgetrokken als er in 1994 aan middelen beschikbaar was. Wil de Commisse de 
doelstellingen van de tweede actie van het KP verwezenlijken en de steun aan de LMOE 
niet te zeer verminderen, dan betekent dit dat het bedrag dat de Commissie in de 
toekomst voor de INTAS-taken kan uittrekken tot 10 miljoen ecu beperkt moet blijven. 
Bij dit bedrag komen dan nog, evenals bij de rest van de internationale samenwerking het 
geval is, de bijdragen vanuit de begunstigde landen. Hieruit volgt dat dit bedrag niet 
toereikend is om een structuur als de INTAS te financieren die (met inbegrip van de 
gedetacheerde nationale deskundigen) zulke hoge uitgaven vergt om te kunnen blijven 
functioneren (meer dan 2,5 miljoen ecu per jaar). 
3.3. Discussie- en coördinatieforum 
Dank zij de INTAS hebben de Lid-Staten kunnen meewerken aan de steunverlening ten 
behoeve van wetenschapsbeoefenaren in de NOS, gedurende een periode waarin er geen 
programmacomité was. Nu dit programmacomité voor internationale samenwerking uit 
hoofde van het vierde KP er wel is, wordt de INTAS een bestaansreden ontnomen. Het 
is zelfs zo dat er door de overeenkomsten in de werkwijze van het programmacomité voor 
internationale samenwerking (type III A) en van de Algemene Vergadering van de INTAS 
verwarring omtrent de verantwoordelijkheden van beide instanties ontstaat. 
4. Conclusie 
Het vierde KP coördineert de samenwerking met de NOS en het programmacomire voor 
internationale samenwerking staat de Commissie bij de uitvoering var. deze 
samenwerkingsacties bij. Daar de spoedeisende situatie in de begunstigde landen :ot een 
structureel probleem geworden is, dienen voor de proefactie nu maatregelen in de plaats 
te komen die op een in het communautaire KP geïntegreerde reglementaire grondslag 
gebaseerd zijn. Bovendien zijn de jaarlijks voor wetenschappelijke samenwerking met de 
landen van Oost-Europa beschikbare middelen ten opzichte van de in 1994 beschikbare 
e$ 
middelen gehalveerd en deze vermindering pleit ook voor een grotere concentratie van 
de acties binnen het KP. 
Wat de INTAS naast de EU-subsidies nog aan middelen heeft ontvangen, mag geen naam 
hebben. Bij de met INTAS opgedane ervaringen is juist niet gebleken dat hier sneller en 
doeltreffender gewerkt wordt dan door de diensten van de Commissie. Niettemin blijft het 
voor Europa belangrijk en nodig het wetenschappelijk en technologisch potentieel in de 
NOS te steunen. Men zal verder moeten bouwen op hetgeen door INTAS tot stand 
gebracht is en de door deze vereniging aangevangen acties zouden tôt een goed einde 
moeten worden gebracht. Derhalve komt de Commissie tot de volgende conclusies 
1. De Commissie legt de Raad geen ontwerp-besluit voor om de participatie van de 
Gemeenschap in de INTAS na 31 december 1995 te continueren. Anderzijds zal 
de Commissie, als vertegenwoordiger van de Gemeenschap bij de Algemene 
Vergadering van de INTAS, niet instemmen met een verlenging van het bestaan 
van deze vereniging (overeenkomstig artikel 1, lid 4, van de statuten van de 
INTAS) na deze datum. 
2. De samenwerkingsacties ter ondersteuning van wetenschap en technologie in de 
NOS moeten voortgezet worden. Wel moeten deze doelgerichter worden, zodat de 
middelen op de echt prioritaire sectoren worden geconcentreerd; de behoeften zijn 
namelijk zo immens in vergelijking met de beschikbare middelen dat alleen door 
een versnippering van deze middelen alle wetenschappelijke disciplines aan bod 
zouden kunnen komen. De bijstand zou vooral moeten worden geconcentreerd op 
gebieden: 
waarop de wetenschappelijke competentie van de voormalige 
USSR bijzonder groot is (ruimtevaart, wiskunde, theoretische 
natuurkunde...); 
waarop nuttig gebruik kan worden gemaakt van de reeds aanwezige 
apparatuur en verzamelingen van essentiële gegevens;. 
waarop onderzoek van wezenlijk belang is om bepaalde grote voor 
deze landen specifieke problemen te kunnen oplossen. 
3. Het corresponderende gedeelte van het programma voor internationale 
wetenschappelijke samenwerking zal binnen het normale, voor de 
tenuitvoerlegging van de onderzoekprogramma's bedoelde reglementaire kader 
worden uitgevoerd. Waar nodig, zouden nationale deskundigen van de Lid-Staten 
bij de communautaire actie betrokken kunnen worden. 
4. De Commissie zal worden bijgestaan door het programmacomité voor 
internationale samenwerking, een en ander volgens de geldende "comitologische" 
regels. Het programmacomité neemt de rol over van de Algemene Vergadering 
van de INTAS. 
5. De taken van de Wetenschappelijke Raad van de INTAS zullen door een hiertoe 
te creëren comité worden waargenomen. 
6. Omwille van de reeds bereikte resultaten en als blijk van politieke bereidheid om 
de samenwerking met de NOS voort te zetten, zou de INTAS in naam kunnen 
voortbestaan en zullen de in de NOS gelegde contacten behouden blijven 
In het kader van de in het specifieke programma voor samenwerking met de NOS 
voorziene financiële steun zal gedurende het tijdvak 1996-1998 jaarlijks een 
bedrag van zo'n 10 miljoen ecu voor deze activiteit gereserveerd worden. Bij dit 
bedrag komen dan nog, evenals bij de rest van de internationale samenwerking het 
geval is, de bijdragen vanuit de begunstigde landen. 
U 
FINANCIEEL MEMORANDUM 
1. TITEL VAN DE MAATREGEL 
Hertoewijzing van de activiteiten van de Internationale Vereniging ter bevordering van 
de samenwerking met wetenschapsbeoefenaren in de nieuwe onafhankelijke staten van 
de voormalige USSR (INTAS) aan de diensten van de Commissie en samenwerkingsactie 
met de wetenschapsbeoefenaren in deze staten. 
2. BEGROTINGSLIJN EN TITEL 
B6-7211 
Internationale wetenschappelijke samenwerking 
3. JURIDISCHE GRONDSLAG 
Beschikking van de Raad van 23 november 1994 (94/807/EG) 
4. OMSCHRIJVING VAN DE MAATREGEL 
4.1. Algemeen doel van de maatregel 
Hertoewijzing van de activiteiten van de INTAS aan de diensten van de Commissie, ten 
einde de wetenschappelijke en technologische samenwerking met de uit de voormalige 
Sovjet-Unie voortgekomen nieuwe onafhankelijke staten te bevorderen, in het bijzonder 
in het kader van de stabilisatie van het OTO-potentieel, waarbij de 
wetenschapsbeoefenaren in deze landen de nodige steun dienen te krijgen. 
4.2. Werkingssfeer van de maatregel 
Voor personeel en lokaties noodzakelijke maatregelen om, met name ter stabilisering van 
het OTO-potentieel, zoals gepland in het werkprogramma voor internationale 
samenwerking, een actie voor wetenschappelijke en technologische samenwerking te 
voeren. 
4.3. Duur van de maatregel 
1996 en volgende jaren. 
5. INDELING VAN DE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN 
Niet-verplichte uitgaven. 
6 AARD VAN DE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN 
Het gaat hier om een uitgave voor de Commissie die in de plaats komt van een subsidie 
ter financiering van de INTAS. Het betreft een overdracht van de middelen ter uitvoering 
van de projecten voor wetenschappelijke en technologische samenwerking tussen de 
Lid-Staten en de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie. 
7. FINANCIËLE GEVOLGEN 
7.1 Nodig geachte middelen (1995-1998) 
Voor het programma toegewezen middelen 578,000 min. ecu' 
In 1995 beschikbare middelen 56,450 min. ecu 
Voorontwerp van aanvullende en gewijzigde begroting 3,467 min. ecu 
Bijdrage EVA/EER 0,940 min. ecu 
Totaal 1995: 60,857 min. ecu 
Voor maatregelen beschikbare middelen in 1995 42,621 min. ecu 
Voorontwerp van aanvullende en gewijzigde begroting 3,467 min. ecu 
Bijdrage EVA/EER 0,723 min. ecu 
Totale middelen voorin 1995 genomen maatregelen: 46,811 min. ecu 
Kosten van de maatregel (artikel 53) 5,000 min. ecu 
SALDO: 41,811 min. ecu 
TIJDSCHEMA VOOR HET PROGRAMMA 
min. ecu 
Vastleggings­
kredieten 
Betalings­
kredieten 1995 
59,917 
38,636 1996 
145,000 
106,000 1997 
176,000 
86,000 1998 
197,083 
146,000 1999+ 
— 
201,364 TOTAAL* 
578,000 
578,000 
7.2 Wijze van berekening van de totale kosten van de maatregel 
1992 : 4 min. ecu 
1993 : 22 min. ecu 
1994:20 min. ecu 
1995 : 5 min. ecu 
1996 : 10,6 min. ecu (waarom gevraagd is) Subsidie voor de INTAS 
7.3 Specificatie van de uitgaven in verband met de maatregel 
Het betreft hier de kosten in verband met de nieuwe oproepen tot het indienen van 
voorstellen. 
Herintegratie van 8 gedetacheerde nationale deskundigen: 300.000 ecu 
De Commissie zal het Parlement en de Raad een voorstel voorleggen om de voor het vierde KP (1994-1998) 
uil te trekken middelen, in verband met de nieuwe toetredingen, met 7% uil te breiden. 
Intern personeel (5 personen): 
Huurkosten 
Nieuwe oproep: 250.000 ecu 
50.000 ecu 
10.000.000 ecu 
7.4 Indicatief tijdschema voor de kredieten (x min. ecu) 
Jaar 
Vastieggingskredieten 
Betalingskredieten 1996 
10,6 
0,6 1997 
10,6 
10,6 1998 
10,6 
10,6 
8. GEGEVENS VOOR DE KOSTEN-B ATEN ANALYSE 
8.1 Specifieke doelstellingen, doelgroep 
Door de taken van de INTAS weer aan de Commissie over te dragen streeft men naar 
een betere samenwerking met de nieuwe, uit de voormalige Sovjet-Unie voortgekomen 
onafhankelijke staten op het gebied van wetenschap en technologische ontwikkeling; in 
het bijzonder moet hiertoe het OTO-potentieel in de betrokken landen gestabiliseerd 
worden. 
8.2. Motivering van de maatregel 
De proeffase loopt maar tot eind 1995 en de maatregel vindt plaats in het kader van de 
internationale samenwerking op onderzoekgebied (artikel 130 I van het Verdrag) om, 
zoals in het werkprogramma wordt gepland, het OTO-potentieel van de betrokken landen 
te kunnen behouden. 
8.3. Het volgen en evalueren van de maatregel 
De projecten zullen uit hoofde van het vierde KP gevolgd en geëvalueerd worden. 
9. BEPALINGEN OM BEDROG TEGEN TE GAAN 
Voor alle stadia van sluiting en uitvoering van de onderzoekcontracten is in een groot 
aantal administratieve en financiële controles voorzien. Hiervan kunnen met name de 
volgende genoemd worden: 
Voorafgaand aan de sluiting van het contract: 
Eerste selectie van de voorstellen op basis van de wetenschappelijke waarde van 
het project en de vraag hoe reëel de kostenopgave is in verhouding tot aard, duur 
en potentiële effecten van het onderzoek. 
Analyse van de door de voorstellers van het project op het 
onderhandelingsformulier verschafte financiële gegevens. 
Na ondertekening van het contract: 
Onderzoek van de uitgavenstaten vóór betaling plaatsvindt, op verscheidene 
niveaus (de voor de financiële en wetenschappelijke kant van het project bevoegde 
personen) 
Controle ter plaatse om, door onderzoek van de bewijsstukken, eventuele 
vergissingen of andere onregelmatigheden op het spoor te komen. Om deze 
controle doeltreffender te maken hebben de diensten van de Commissie een 
auditeenheid ingesteld waardoor alle controles gecentraliseerd worden. Deze 
controles worden door leden van deze auditeenheid uitgevoerd, dan wel - onder 
toezicht van het personeel van de auditeenheid - door accountantsbedrijven 
waarmee de Commissie kadercontracten heeft gesloten. 
e^ 

ISSN 0254-1513 
COM(95) 190 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 11 
Catalogusnummer : CB-CO-95-223-NL-C 
ISBN 92-77-89080-0 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
*o