Advies van het Comité van de Regio's over:

- de "Mededeling van de Commissie over geweldpleging tegen kinderen, jongeren en vrouwen", en

- het "Gewijzigd voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma (het programma Daphne) (2000-2004) voor maatregelen ter voorkoming van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen"

(1999/C 198/12)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de Mededeling van de Commissie over geweldpleging kinderen, jongeren en vrouwen en het Gewijzigd voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma (het programma Daphne) (2000-2004) voor maatregelen ter voorkoming van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen [COM(1998) 335 def.- 98/0192 (CNS) en COM(1999) 82 def.- 98/0192 (COD)](1);

gezien het door de Europese Commissie op 18 februari 1999 genomen besluit om, overeenkomstig artikel 129 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Comité van de Regio's over dit onderwerp te raadplegen;

gezien het op 16 september jl. door zijn Bureau genomen besluit om commissie 7 "Onderwijs, beroepsopleiding, cultuur, jeugd, sport, rechten van de burger" met de voorbereidende werkzaamheden terzake te belasten;

gezien het op 10 maart 1999 door commissie 7 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 300/98 rev. 1; rapporteurs mevrouw Onkelinx en mevrouw van den Brink);

gezien de aanbevelingen aan lokale en regionale overheden in de EU voor activiteiten ter bestrijding van kindermisbruik, welke voortgekomen zijn uit het door het Daphne-initiatief gesteunde seminar over lokale en regionale samenwerking ter bescherming van kinderen tegen misbruik, dat op 4 december 1998 te Brussel werd georganiseerd door commissie 7 in samenwerking met de National Society for the Prevention of Cruelty to Children (VK) en de Irish Society for Prevention of Cruelty to Children,

heeft tijdens zijn 28e zitting van 10 en 11 maart 1999 (vergadering van 11 maart) volgend advies met algemene stemmen goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Geweld tegen kinderen en jongeren

1.1.1. Geweld tegen kinderen en jongeren is bij uitstek een probleem van de samenleving, dat helaas in alle sociale klassen, ongeacht hun sociaal-economische en culturele status, wordt aangetroffen.

1.1.2. Onder kindermishandeling wordt verstaan ieder doen of nalaten tot handelen door individuele personen, instellingen of de samenleving in haar geheel, alsmede alle gevolgen hiervan, waardoor kinderen hun vrijheid wordt ontnomen of waardoor zij hun daarmee samenhangende rechten niet kunnen doen gelden en/of waardoor hun optimale ontwikkeling wordt bemoeilijkt.

1.1.3. Daarbij worden het risico van geweld en dus de kwetsbaarheid van kinderen door bepaalde factoren sterk vergroot, nl. minder goede sociaal-economische omstandigheden, lage sociale status, onvolledige gezinnen, geringe integratie in de maatschappij en problemen als gevolg van verslavingsziekten. Onder geweld moet fysieke, seksuele en psychische mishandeling worden verstaan, maar geweld kan ook een bepaalde vorm van uitbuiting van minderjarigen aannemen of tot uiting komen doordat minderjarigen en zuigelingen worden verlaten. Deze problematiek komt in de hele wereld, dus ook in Europa voor. Daarom is het bevorderen van onderzoek naar de gevolgen van drugsgebruik en alcoholmisbruik voor het gezin van grote betekenis.

1.1.4. Wanneer over geweld tegen kinderen wordt gesproken, kan niet stilzwijgend worden voorbijgegaan aan het ernstige probleem van kinderpornonetwerken op Internet. Het is duidelijk dat Internet zich als gevolg van zijn decentrale en wereldomspannende structuur voor totstandbrenging en uitbreiding van dergelijke netwerken leent.

1.1.5. Aan de andere kant maakt het open karakter van Internet het ook eenvoudiger, aan dergelijke netwerken deelnemende personen op te sporen en te arresteren, zoals onlangs is gebleken tijdens de uitgebreide internationale operatie die tot de ontmanteling van het "wonderland"-netwerk heeft geleid. Hoewel niet mag worden afgedaan aan de ernst van de feiten in verband met pedofiele netwerken op Internet, mag men zich toch niet te veel op dit probleem alleen blindstaren: het is immers slechts een van de vele uitingsvormen van geweld tegen kinderen en ongeoorloofd gedrag op netwerken vormt slechts een fractie van het totale informatieverkeer op Internet.

1.1.6. Ook al gaat de aandacht van de bevolking vooral uit naar seksueel misbruik van kinderen, alsook naar geweld in steden en met name op scholen, worden verreweg de meeste gevallen van geweld, verwaarlozing en mishandeling in het gezin waargenomen. Bepaalde lokale overheden kunnen binnen het kader van hun bevoegdheden specifieke maatregelen treffen ter bescherming van kinderen: plaatsing in pleeggezinnen of gespecialiseerde instellingen, begeleiding van probleemgezinnen, financiële steun, enz.

1.1.7. Hieraan moet nog worden toegevoegd dat misbruikte en mishandelde kinderen het risico lopen later zelf tot soortgelijk gedrag over te gaan.

1.1.8. Elke daad van geweld heeft niet alleen gevolgen voor het slachtoffer, maar ook voor het gezin waarin het leeft, en de samenleving in haar geheel. Onder geweld tegen kinderen, geweld dat zij in familiekring hebben meegemaakt of geweld dat door de media wordt vertoond, gaan kinderen altijd zwaar gebukt; bijgevolg hebben zij medische, psychologische en sociale begeleiding nodig.

1.1.9. Aan al deze factoren dient bijzondere aandacht te worden besteed; wellicht dient de Europese Unie haar activiteiten en maatregelen bijgevolg te herijken.

1.1.10. Het is onmogelijk de reële kosten van de gevolgen van geweld voor de samenleving te evalueren. Toch geven de lidstaten van de EU heel wat geld uit voor de medische, psychologische en sociale begeleiding van slachtoffers en voor de berechting en bestraffing van daders.

1.1.11. Hoewel deze kosten niet te onderschatten zijn, moet het menselijke aspect de meeste aandacht houden. Daarom verdienen alle pogingen om risico's terug te dringen en om geweld tegen en verlating en mishandeling van kinderen te voorkomen, de steun van het Comité. Hierbij zij gewezen op de belangrijke rol die bepaalde lokale instanties spelen op het gebied van welzijn van moeder en kind en jeugdzorg. Deze instanties zijn immers met name verantwoordelijk voor medisch-sociale bescherming, in het bijzonder in geval van mishandeling van kinderen.

1.1.12. In dit verband wijst het CvdR ook op het belang op school en tijdens buitenschoolse activiteiten educatieve campagnes ter bevordering van de veiligheid van kinderen te lanceren.

1.2. De internationale en Europese context

1.2.1. De noodzaak van een gezamenlijk optreden op wereldschaal om voor de rechten van de mens op te komen en een halt toe te roepen aan geweld, wordt al geruime tijd op verschillende niveaus en op uiteenlopende wijze onderkend.

1.2.2. In wereldverband worden mijlpalen gevormd door de in 1948 aangenomen Universele Verklaring van de rechten van de mens, het in 1989 uitgevaardigde VN-Verdrag over de rechten van het kind (art. 19: recht van jongeren onder 18 jaar op bescherming tegen elke vorm van mishandeling of exploitatie, incl. seksueel geweld), de Wereldtop van het kind in 1990, de Verklaring van Stockholm van 1996 en het door het eerste Wereldcongres tegen seksuele exploitatie van kinderen voor commerciële doeleinden vastgestelde actieprogramma. Op basis hiervan worden thans op nationaal en internationaal niveau activiteiten op dit gebied ontplooid.

1.2.3. In Europees verband wordt in het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden bepaald dat niemand, dus evenmin vrouwen en kinderen, "mag worden onderworpen aan onmenselijke of vernederende behandelingen".

1.2.4. Voorts werden de lidstaten tijdens de in 1998 te Riga gehouden Top van Oostzeelanden aangemoedigd om deel te nemen aan de EU-activiteiten ter bestrijding van de handel in mensen en van uitbuiting - op welke manier dan ook - van kinderen.

1.3. Reacties van de Europese Unie

1.3.1. In de strijd tegen geweld hebben de Europese Unie, de lidstaten en hun instellingen elk een uiterst belangrijke rol te spelen.

1.3.2. De activiteit van de EU op dit terrein dient beslist te worden versterkt en uitgebouwd, maar het subsidiariteits- en het complementariteitsbeginsel dienen hierbij wel in acht te worden genomen.

1.3.3. Op verzoek van het Europees Parlement hebben Raad en Commissie met name op het gebied van onderwijs, media en nieuwe technologieën al een aantal maatregelen getroffen. Zo heeft de Raad eind mei 1998 een aanbeveling inzake bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid m.b.t. audiovisuele en informatiediensten vastgesteld en wordt gewerkt aan een actieplan ter bevordering van een veilig gebruik van Internet.

1.4. Geweld tegen vrouwen

1.4.1. Aan de vooravond van het jaar 2000 is geweld tegen vrouwen nog steeds een wereldwijd verschijnsel. Een op de twee vrouwen heeft minstens eenmaal in haar leven te maken met seksespecifiek geweld. Zoals we hieronder nog zullen aangeven, kent seksespecifiek geweld vele gedaanten. Het is teleurstellend dat programma's tegen seksespecifiek geweld nodig blijven ondanks alle aandacht en activiteit die aan dit verschijnsel gegeven is. Het belang van dergelijke programma's is onomstreden.

1.4.2. Onder geweld tegen vrouwen verstaan we alle op basis van sekseverschillen aan vrouwen toegebracht geweld.

1.4.3. Hieronder valt seksueel geweld. De definitie van seksueel geweld luidt(2): iedere interactie waarin iemand onder dwang ertoe gebracht wordt seksuele toenadering te dulden, of seksuele handelingen uit te voeren of te ondergaan. Hieronder valt ook gedwongen prostitutie en vrouwenhandel met seksuele exploitatie als doel.

1.4.4. Onder seksespecifiek geweld valt ook thuisgeweld. De definitie van thuisgeweld is: dreiging met en feitelijk gebruik van fysiek en psychisch geweld binnenshuis door de mannelijke tegen de vrouwelijke (ex)-partner(3).

1.4.5. Wij onderschrijven de visie dat van de categorie vrouwen kwetsbare groepen als gehandicapten, minderheden, migranten en gedetineerden een groter geweldsrisico lopen.

1.4.6. Seksespecifiek geweld tegen vrouwen leidt tot persoonlijk leed en letsel. Daarnaast brengt geweld tegen vrouwen voor de samenleving aanzienlijke kosten mee. Volgens een Nederlands onderzoek bedragen de kosten van ernstig tot zeer ernstig thuisgeweld bij ca. 50000 vrouwen 332,6 miljoen gulden per jaar. Hieronder vallen kosten van justitie en politie, medische kosten, psychosociale hulp en kosten ten behoeve van bijstandsverstrekking(4). Preventie en signalisering van geweld tegen vrouwen zijn in een vroeg stadium geboden en mogelijk. Een belangrijke voorwaarde daarvoor is het instellen van een laagdrempelig meldpunt. De toegankelijkheid van dit meldpunt dient voor álle vrouwen gegarandeerd te zijn, ongeacht de etnische afkomst, culturele achtergrond of nationaliteit van de betrokkenen en ongeacht of deze uit een EU-lidstaat dan wel een derde land afkomstig zijn.

1.4.7. Een andere voorwaarde is dat ambtenaren die veel met inwoners te maken hebben, bijvoorbeeld ambtenaren werkzaam op het terrein van de sociale basisdiensten, deskundig zijn in het tijdig onderkennen van signalen met betrekking tot geweld in en om de thuissituatie.

1.4.8. In de afgelopen periode is onder andere in Engeland en Nederland onderzoek gedaan naar vorm en kwantiteit waarin geweld tegen vrouwen voorkomt. Een van de gevolgtrekkingen van het onderzoek is dat verborgen geweldpleging een groot aandeel in het totale percentage heeft(5). Geweld tegen vrouwen vindt merendeels thuis plaats en onttrekt zich daardoor aan de waarneming. Plegers zijn vaak bekenden van het slachtoffers. Dat heeft invloed op de aangiftebereidheid van het slachtoffer. Uit onderzoek bij slachtoffers blijkt dat geweld tegen vrouwen en kinderen verhoudingsgewijs de meest voorkomende misdaad is. Deze delicten zijn niet terug te vinden in de criminaliteitsstatistieken.

1.5. Internationale en Europese achtergrond

1.5.1. Naast de genoemde verklaringen en verdragen die genoemd worden als achtergrond bij het Daphne-programma, dient de aandacht te worden gevestigd op twee internationale verdragen die expliciet ingaan op gelijkheid van mannen en vrouwen. Het Internationaal (VN) Verdrag tegen de discriminatie van vrouwen gaat uitgebreid in op seksespecifiek geweld. In het verdrag staan aanbevelingen voor adequate wetgevende maatregelen, beleid en het tegengaan van gewoonten die geweld tegen vrouwen in stand houden. Ook moeten er voorzieningen voor slachtoffers zijn. De maatregelen moeten niet alleen op de overheid gericht zijn, maar ook betrekking hebben op individuen, organisaties en bedrijven(6).

1.5.2. In het Verdrag van Amsterdam is de bepaling opgenomen dat "de Gemeenschap ernaar streeft de gelijkheid van mannen en vrouwen te bevorderen." (artt. 2 en 3.2)(7).

1.5.3. Daarmee spreekt het Verdrag zich impliciet uit tegen gevolgen van discriminatie zoals geweld tegen vrouwen als gevolg van sekseverschillen. Uitwerking van het Verdrag, zo is het voornemen, vindt behalve in wetgeving ook in actieprogramma's plaats. Het Daphne-programma is een uitwerking van een actieprogramma inzake geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen. Het programma sluit inhoudelijk aan bij de bepalingen uit het VN-Verdrag en het uitgangspunt uit het Verdrag van Amsterdam, met betrekking tot gelijkheid van mannen en vrouwen.

1.6. Het standpunt van de Europese Unie

1.6.1. In het verleden heeft het Europees Parlement herhaaldelijk stelling genomen ten aanzien van thema's die betrekking hebben op seksueel geweld. Waar het gaat om het beïnvloeden van nationale wetgeving en de te stellen prioriteiten in het justitieel opsporingsbeleid, meent het Comité van de Regio's dat de Raad en de Commissie een actief en zichtbaar beleid kunnen voeren waarbij het uitbannen van seksespecifiek geweld gepaard gaat met de zorg voor het vergroten van de veiligheid van vrouwen. Als uitvloeisel hiervan is het initiatief tot het Daphne-programma een werkzaam instrument voor de bestrijding van seksespecifiek geweld. Ten aanzien van de ondersteuning van regionaal en lokaal beleid met betrekking tot geweld tegen vrouwen dienen de opmerkingen van het CvdR bij de doelstelling en de uitwerking van het programma betrokken te worden.

2. Bijzondere opmerkingen

Totstandkoming van het Daphne-programma

2.1. Doelstellingen van het programma

2.1.1. Het Daphne-initiatief staat op de EP-begroting van 1997. Hieruit dienen maatregelen ter bestrijding van geweld tegen o.m. kinderen, opgroeiende jongeren en vrouwen te worden gefinancierd.

2.1.2. Volgens het Comité van de Regio's dient de bestrijding van dit geweld vooral vanuit de nabijheid ter hand te worden genomen en dienen de maatregelen te worden toegesneden op de sociaal-culturele verscheidenheid die in de EU-lidstaten wordt aangetroffen. Daar de lokale overheden met de plaatselijke toestand vertrouwd zijn, kunnen zij zowel in plattelands- als in stedelijke gebieden hiertoe actief bijdragen.

2.1.3. Daarom dienen deze activiteiten van lokale en regionale bestuurslagen uit te gaan. De EU kan waarde toevoegen door te zorgen voor coördinatie, samenwerking en uitwisseling van informatie tussen de verschillende activiteiten. Zo kunnen veldwerkers en overheden van de her en der opgedane ervaringen gebruik maken zonder het gemeenschappelijke doel van het programma uit het oog te verliezen. De regionale en lokale overheden, die dagelijks met de problematiek van kinderbescherming geconfronteerd worden, moeten worden betrokken bij de activiteiten die in het kader van het programma Daphne ten uitvoer zullen worden gelegd.

2.1.4. Verder wijst het Comité erop dat de activiteiten van het programma Daphne in samenwerking met de regionale en lokale instanties en overheden moeten worden gelanceerd en uitgevoerd, omdat deze nu eenmaal het dichtst bij de burgers staan en al ruimschoots actie ondernemen, resp. diensten leveren om te voorkomen dat zwakkere gezinnen en personen in de samenleving nog verder terugvallen.

2.1.5. Het programma sluit bij deze zienswijze aan. Als doel staat immers voorop dat bij de bestrijding van geweld betrokken NGO's en vrijwilligersorganisaties dienen te worden geflankeerd en gestimuleerd. Volgens het CvdR zijn deze organisaties op grond van de ervaring die zij op dit terrein hebben opgedaan, uiterst belangrijke, onmisbare schakels.

2.1.6. Het Comité vindt het daarom een goede zaak dat het de bedoeling is met het programma de totstandkoming van netwerken, de uitwisseling van informatie, coördinatie en samenwerking in EU-verband te bevorderen. Zo hebben bepaalde overheden 24-uurstelefoondiensten georganiseerd waardoor sneller hulp kan worden geboden aan slachtoffers van mishandeling. Daar elk afzonderlijk geval een specifieke aanpak vergt, kan de totstandbrenging van een netwerk voor de uitwisseling van de in de verschillende lidstaten opgedane ervaringen volgens het Comité van de Regio's een nuttige bijdrage leveren tot de dagelijkse werkzaamheden van de betrokken actoren.

2.1.7. Organisaties van professionals en vrijwilligers die een rol spelen op gebied van preventie en bestrijding van geweld tegen vrouwen werken vaak op lokaal en regionaal niveau. In veel gevallen hebben deze organisaties samenwerking gezocht met de lokale en regionale overheid. Dit kan goede resultaten opleveren. Het Comité dringt er daarom op aan, dergelijke samenwerkingsprojecten te bevorderen en te ondersteunen. Die samenwerking kan beleidsmatig en/of financieel van aard zijn. Bovendien worden deze organisaties dikwijls belast met de uitvoering van de op dit gebied door de lokale overheden ondernomen activiteiten of met het beheer van de door hen opgezette diensten. In dit verband is het van essentieel belang dat iedere gemeente over een permanente dienst voor vrouwen- en jongerenaangelegenheden - een soort dienst voor sociale basisvoorzieningen - beschikt.

2.1.8. De doelstelling van het Daphne programma om de uitwisseling en samenwerking, alsook bewustmaking en uitwisseling van voorbeelden van een succesvolle aanpak te stimuleren, ondersteunen wij. Zaak is dat de directe aanpak van de geweldsproblematiek dichtbij huis plaatsvindt.

2.1.9. Het lokale en regionale niveau leent zich, zo blijkt uit de ervaring, voor een preventieve, signalerende aanpak van geweld tegen vrouwen. Ook de opvang van slachtoffers wordt steeds vaker in lokaal en regionaal verband gerealiseerd. Informatieuitwisseling dient dan ook te worden toegespitst op lokale en regionale samenwerkingsverbanden en lokaal en regionaal uit te voeren activiteiten.

2.1.10. In het Daphne-programma dient volgens het CvdR de nadruk vooral te liggen op de uitwisseling van succesvolle projecten en activiteiten ter bestrijding van geweld tegen vrouwen en het initiëren en ondersteunen van netwerken van betrokkenen.

2.1.11. Actuele informatie naar aanleiding van onderzoek naar vorm, vóórkomen en gevolgen van seksespecifiek geweld is van belang voor een effectieve aanpak van de problematiek. Maar een te grote nadruk op onderzoek zou afbreuk kunnen doen aan de ondersteuning van een concrete doelgerichte aanpak van seksespecifiek geweld.

2.1.12. Publiekscampagnes passen wat schaal betreft het best bij het nationale en Europese niveau. Dergelijke campagnes hebben vooral een functie voor wat betreft agendering van een onderwerp. Grote verwachtingen met betrekking tot voorlichting en bewustmaking mogen, gezien eerdere ervaringen met een publiekscampagne over seksueel geweld, bij een dergelijk middel niet gekoesterd worden.

2.1.13. Wij vinden het van belang dat het programma ook aandacht besteedt aan deskundigheidsbevordering van tussenpersonen en consulenten, bijvoorbeeld werkzaam bij woningbouwverenigingen en sociale diensten, en artsen en politieagenten, op het gebied van geweld tegen vrouwen. De aanwezigheid van deskundigheid op dit gebied kan een tijdige signalering bevorderen.

2.1.14. Geweld tegen vrouwen is onder andere een gevolg van de ongelijke machtspositie tussen vrouwen en mannen. Het is daarom van belang om preventieve en curatieve programma's te ontwikkelen die aandacht besteden aan de drijfveren van (potentiële) plegers van geweld tegen vrouwen.

2.2. Budget van het programma (art. 3)

2.2.1. Het Comité dringt erop aan dat nauwkeuriger wordt aangegeven hoeveel geld voor dit programma ter beschikking staat. Ook dient het budget te worden uitgesplitst, zodat er meer zicht op is hoeveel voor de afzonderlijke activiteiten wordt uitgetrokken.

2.2.2. Bij het lezen van de Mededeling is het het CvdR opgevallen dat dit programma tegemoetkomt aan de hooggespannen verwachtingen bij NGO's die bij de bestrijding van geweld en mishandeling betrokken zijn. Zo zijn in 1997 428 subsidieverzoeken voor projecten ten belope van in totaal 35 mln ecu binnengekomen.

2.2.3. Het Comité betreurt daarom dat voor het vijfjarenprogramma een bedrag van slechts 25 mln ecu wordt toegekend, te meer daar het naast de 15 lidstaten ook nog 11 kandidaat-lidstaten bestrijkt.

Opzet van het programma

2.3. Tenuitvoerlegging (art. 2)

2.3.1. Het Comité van de Regio's stelt met instemming vast dat de Commissie in nauwe samenwerking met de lidstaten voor de tenuitvoerlegging van de geplande maatregelen zal zorgen en daarbij ook met op dit gebied werkzame instellingen en organisaties zal samenwerken. Dit sluit overigens inhoudelijk naadloos aan bij de achtergrond van de in artikel 1 beschreven maatregelen.

2.3.2. Het Comité wijst er in dit verband op dat de lokale en regionale overheden op dit terrein een belangrijke rol kunnen spelen, omdat zij voor een aantal van die maatregelen zelf ook bevoegd zijn en tevens meer voeling houden met de plaatselijke realiteit via hun activiteiten die tot doel hebben om problemen bij minderjarigen en risico-gezinnen te voorkomen of om deze te helpen of bij te staan. De regio's kunnen een belangrijke rol spelen door in de verschillende stadia van de tenuitvoerlegging van het programma via het in paragraaf 2.5 van dit advies vermelde raadgevend comité met de Commissie samen te werken bij:

- de aanvragen, bv. door voorrang te verlenen aan aanvragen afkomstig van overheden die een goede reputatie hebben op het gebied van de mensenrechten van minderjarigen en vrouwen;

- de beoordeling van de aanvragen, door informatie te verstrekken over programma's die het best aansluiten bij de sociale omstandigheden op de plek van tenuitvoerlegging;

- het toezicht op de tenuitvoerlegging van de goedgekeurde projecten;

- de evaluatie van de uitgevoerde projecten.

2.3.3. Het Comité is ingenomen met het feit dat in de negende overweging van het op 17 februari 1999 door de Europese Commissie gewijzigde voorstel wordt gesproken van de noodzaak tot bevordering van samenwerking op dit gebied tussen NGO's en plaatselijke en regionale autoriteiten, zoals het EP in zijn ontwerpverslag hierover had gesuggereerd. Te betreuren is evenwel dat dit idee niet in artikel 2 van het ontwerpbesluit wordt herhaald.

2.4. Samenhang en complementariteit (art. 4)

2.4.1. Het Comité wijst erop dat de Commissie aangeeft zorg te willen dragen voor coördinatie en complementariteit tussen de uit hoofde van het programma uit te voeren EU-maatregelen en uit hoofde van andere EU-programma's en activiteiten uitgevoerde maatregelen op dit gebied. Daarbij valt met name te denken aan de activiteiten die kunnen worden uitgevoerd in het kader van het actieplan ter bevordering van een veilig gebruik van Internet, en dan in het bijzonder aan het creëren van een Europees netwerk van "hot-lines".

2.5. Raadgevend comité (artt. 5 en 6)

2.5.1. Het CvdR is van mening dat de inspraak van de lidstaten bij de procedures voor de selectie en de financiering van de projecten, en bij het toezicht op en de beoordeling van het programma logisch bij de bedoeling van artikel 2.1 aansluit.

2.5.2. Hoewel er andere methoden denkbaar zijn om de lidstaten intensiever bij de uitvoering van het programma te betrekken, kan het Comité toch wel instemmen met deze formule van een comité van louter raadgevende aard, omdat met het programma vooral wordt beoogd reeds op verschillende niveaus in de lidstaten verrichte activiteiten te flankeren.

2.6. Internationale samenwerking (art. 7)

2.6.1. Het CvdR kan zich vinden in het voornemen van de Commissie om de samenwerking met derde landen en met op het terrein van de volksgezondheid werkzame internationale organisaties te intensiveren. Ook is het een goede zaak dat aan het programma ook kan worden deelgenomen door de geassocieerde LMOE, Cyprus en de EVA-landen. De vraag blijft echter (zie par. 2.2) uit welke middelen de realisering van dit voornemen zal worden bekostigd.

2.6.2. Het CvdR beklemtoont in het bijzonder dat bij vrouwenhandel voor een internationale aanpak moet worden gezorgd.

2.7. Toezicht en beoordeling (art. 8)

2.7.1. Een gedegen controle op en evaluatie van het programma zijn van groot belang. Daarom wijst het CvdR op de noodzaak alle belanghebbenden, incl. lokale en regionale instanties die via hun bevoegde diensten bij de uitvoering van de activiteiten worden betrokken, aan de evaluatie te laten deelnemen.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Specifieke maatregelen om kinderen beter tegen geweld te beschermen

3.1.1. Het CvdR staat volledig achter het voorstel om Eurostat te belasten met het verzamelen en analyseren van alle in de lidstaten en de 11 kandidaat-lidstaten (voor wie het Daphne-programma ook bedoeld is) beschikbare niet-vertrouwelijke statistieken over seksueel misbruik en verlating van en geweld tegen kinderen, en met het voorstel om de lidstaten bij het opsporen van vermiste kinderen en bij gerechtelijke acties tegen daders of netwerken van daders optimaal van de Europol-voorzieningen gebruik te laten maken.

3.1.2. Bij deze voorstellen gaat het om betere samenwerking tussen gerechtelijke en politiediensten, die in de "derde pijler" moet worden gesitueerd.

3.1.3. Deze maatregelen hebben vooral betrekking op vermiste of seksueel geëxploiteerde kinderen. Daarbij mag echter niet uit het oog worden verloren dat mishandeling in onze samenlevingen in de meeste gevallen in het gezin zelf voorkomt.

3.1.4. Hieraan wordt evenwel in de media veel minder aandacht besteed.

3.1.5. Toch kan sinds kort worden vastgesteld dat dit gegeven beter tot de civiele samenleving en de politiek begint door te dringen.

3.1.6. Volgens het CvdR zou het goed zijn als ook steun wordt gegeven aan concrete preventie van mishandeling in gezinnen en daarbij wordt uitgegaan van de ervaringen die tal van vrijwilligersorganisaties die al heel wat jaren in de luwte aan dit probleem werken, inmiddels hebben opgedaan.

3.2. Specifieke maatregelen voor vrouwen

Aanbevelingen

3.2.1. Gezien de aard van geweld tegen vrouwen (vaak in thuissituaties en door bekenden) zijn signalering, preventie en opvang op wijk- en gemeentelijk niveau geboden. De politie zou in haar opsporingsbeleid meer prioriteit moeten geven aan plegers van geweld tegen vrouwen en kinderen. Het openbaar ministerie dient voor dit vervolgingsbeleid aanwijzingen te geven. Ook moeten er aparte hulpverleningsprojecten voor plegers van gewelddelicten tegen vrouwen opgezet worden.

Vandaar de volgende aanbevelingen van het CvdR:

1. onderzoek naar effectiviteit van maatregelen moet vooral worden toegespitst op de lokale en regionale aanpak;

2. er dient te worden gezocht naar mogelijkheden in beleidsterreinen en bestaande instellingen die de problematiek van geweld tegen vrouwen het best kunnen behandelen, zoals o.m. voorlichting over de problematiek via de massamedia;

3. in het programma dient de nadruk minder bij onderzoek en meer bij innovatieve en succesvolle projecten te worden gelegd;

4. naast aandacht voor slachtoffers dient ook aandacht te worden besteed aan plegers van geweld tegen vrouwen. In dit verband zij gewezen op het verslag van de commissie vrouwenrechten van het Europees Parlement, waarin staat dat het zaak is om in de gehele EU een campagne op te zetten inzake "nultolerantie" van geweld tegen vrouwen. Het is ook belangrijk dat de Commissie voorstelt om voor kinderen voorlichtingscampagnes en onderwijs- en scholingsprogramma's over de gevolgen van geweld uit te werken;

5. er dient inzicht te worden verkregen in de kosten die gepaard gaan met het geweld tegen vrouwen in de diverse Europese landen.

3.2.2. Enkele voorbeelden(8) van regionale en lokale initiatieven ter illustratie van de aanbevelingen:

Lokaal veiligheidsbeleid biedt een aanknopingspunt om preventief en signalerend op te treden bij seksespecifiek geweld. Geweld tegen vrouwen is niet alleen een hulpverleningsvraagstuk. In een bepaalde plaats startte de gemeentelijke overheid met een projectgroep "Geweld in het gezin". Deelnemers zijn onder andere het gemeentelijk bureau veiligheid, een stichting voor vrouwenopvang en het openbaar ministerie. De werkgroep heeft inmiddels een uitvoeringsplan opgesteld waarin vier doelstellingen staan: verbeteren van de registratie, verbeteren van de hulpverlening, van de signalering en van het strafrechtelijk optreden. Op dit moment worden de plannen uitgevoerd.

3.2.3. In een regio hebben acht gemeenten besloten tot het opzetten van lokale netwerken rond het thema geweld tegen vrouwen. Deze netwerken fungeren als multidisciplinaire teams. Snel en professioneel kan bij seksespecifiek geweld tegen vrouwen actie ondernomen worden.

3.2.4. In een plaatselijk politiekorps hebben medewerkers op eigen initiatief met betrokkenen een netwerk gevormd bij thuisgeweld. Zowel agenten als maatschappelijk werkers zijn daarbij aangesloten. Doel van het netwerk is het uitwisselen van ervaringen, het vergroten van de deskundigheid op dit gebied en het verbeteren van de praktische politiezorg.

4. Conclusies

4.1. Het Comité van de Regio's is ingenomen met de politieke reactie die wordt gegeven in de Mededeling van de Commissie en het ontwerpbesluit van de Raad om een actieprogramma van de Gemeenschap inzake geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen op touw te zetten. Het gaat hier immers om een belangrijk, wijdverbreid verschijnsel dat een grove schending van de mensenrechten vormt.

4.2. De bestrijding van geweld tegen deze groepen in de samenleving vereist voor alles vanuit de nabijheid ondernomen activiteiten en een lokaal en regionaal optreden. Het programma voegt zijns inziens evenwel Europese waarde toe, doordat samenwerking bij, coördinatie tussen en uitwisseling van informatie over de verschillende praktische experimenten tot stand worden gebracht en versterkt.

4.3. Het Comité heeft vastgesteld dat het programma tegemoetkomt aan hooggespannen verwachtingen bij NGO's die op het terrein van mishandeling actief zijn. Daarom is het te betreuren dat voor dit vijfjarenprogramma een bedrag van slechts 25 mln ecu ter beschikking staat.

4.4. Het is een goede zaak dat de Commissie het programma in nauwe samenwerking met de lidstaten en de kandidaat-lidstaten, alsook de op dit gebied actieve instanties en organisaties wil gaan uitvoeren. De institutionele rol die de lokale en regionale overheden in dit verband kunnen spelen, dient te worden onderstreept.

4.5. Het Comité staat achter het voorstel om Eurostat te belasten met het verzamelen en analyseren van alle in de lidstaten beschikbare niet-vertrouwelijke statistieken over seksueel misbruik van en geweld tegen kinderen, en met het voorstel om de lidstaten optimaal van de Europol-voorzieningen gebruik te laten maken.

4.6. Tot slot mag niet uit het oog worden verloren dat mishandeling in het eigen gezin ten koste van het welzijn van kinderen veel te lang in de taboesfeer is blijven hangen. Daarom dient ook steun te worden gegeven aan alle hulp- en preventieactiviteiten om kindermishandeling in de gezinssfeer tegen te gaan.

4.7. Het Comité neemt kennis van het recent door de Europese Commissie genomen besluit om de rechtsgrondslag van het ontwerpbesluit inzake het programma Daphne te wijzigen van artikel 235 in artikel 129 (volksgezondheid). Het dringt er in dit verband bij de Europese Commissie op aan, in de preambule van het ontwerpbesluit expliciet aan te geven dat volksgezondheid in het licht van de nieuwe bepalingen van het Verdrag van Amsterdam ruim wordt uitgelegd. Aldus zouden hieronder maatregelen komen te vallen ter voorkoming van alle vormen van geweld tegen vrouwen, jongeren en kinderen waardoor hun fysieke en mentale gezondheid wordt bedreigd.

4.8. Volgens het Comité dient daarom duidelijk te worden aangegeven dat er met het programma Daphne naar wordt gestreefd geweld, incl. fysiek, seksueel en psychisch geweld, te voorkomen en dat maatregelen ter voorkoming van seksuele intimidatie, seksuele exploitatie, handel in vrouwen en verwaarlozing van kinderen in elk geval deel van het programma uitmaken.

Brussel, 11 maart 1999.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Manfred DAMMEYER

(1) PB C 259 van 18.8.1998, blz. 2PB C 89 van 30.4.1998, blz. 42.

(2) Vergelijk Bolan, 1988.

(3) J. Korf e.a., Economische kosten van thuisgeweld tegen vrouwen, Stichting Vrouwenopvang, Utrecht, 1997.

(4) J. Korf e.a., op. cit., blz. 71 e.v.

(5) T. van Dijk e.a., Huiselijk Geweld, aard, omvang en hulpverlening, Ministerie van Justitie, 1997.

(6) Het Vrouwenverdrag in Nederland anno 1997, Verslag van de commissie Groenman, VUGA, Den Haag, 1997, blz. 125.

(7) R. Keith, EU equality policies post-Amsterdam, European information Service Issue 191, July 1998.

(8) Door de tijdsdruk beschikken we op dit moment alleen over Nederlandse voorbeelden.