Advies over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en van de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma in verband met de preventie van aids en van bepaalde andere besmettelijke ziekten als onderdeel van het actiekader op het gebied van de volksgezondheid

(95/C 133/08)

De Raad heeft op 28 november 1994 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 129 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 maart 1995 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Colombo.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 324e Zitting (vergadering van 30 maart 1995) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding en algemene opmerkingen

1.1. Het voorstel is onderdeel van het actiekader op gebied van de volksgezondheid (mededeling van de Commissie, COM(93) 559 def.), waarover het Comité zich al heeft uitgesproken (); het wordt voorafgegaan door een uitvoerige mededeling, waarin nieuwe actieterreinen worden aangegeven teneinde de in de artikelen 3(o) en 129 van het EG-Verdrag vastgelegde doelstellingen inzake gezondheidsbescherming te verwezenlijken.

1.2. Het Comité kan zich vinden in het voorstel, dat volledig aansluit bij wat in het advies inzake de verlenging tot in 1994 van het programma "Europa tegen AIDS" () nadrukkelijk was gesteld in paragraaf 1.5, namelijk dat het uitwerken van een algemeen actieprogramma voor de volksgezondheid, bestaande specifieke programma's ten goede zou komen.

1.3. Het Comité is van oordeel dat de communautaire activiteiten aan doelmatigheid en samenhang zullen winnen wanneer het actieterrein wordt uitgebreid tot de preventie van andere besmettelijke ziekten, waarvoor de in het kader van de bestrijding van aids opgedane ervaring evenals de cooerdinatie op communautair niveau, met name gezien het toenemende vrije verkeer van personen, immers van belang kunnen zijn. Deze uitbreiding veronderstelt echter wel dat voor het programma voldoende financiële middelen worden uitgetrokken.

1.4. Het Comité dringt erop aan onderscheid te blijven maken met het beleid ter bestrijding van aids, dat al langere tijd in Europees verband wordt gevoerd en als dusdanig dient voortgezet. Bovendien vereist aids een geheel eigen aanpak, gezien het ontbreken van vaccins en het vertrouwelijke karakter van screeningtests. Voor de andere besmettelijke ziekten zijn binnen Europa al wel cooerdinatie-initiatieven gelanceerd, die met dit programma verder kunnen worden uitgebouwd en waarbij nagegaan kan worden of er vooraanstaande onderzoekscentra zijn die een zelfde rol kunnen vervullen als het epidemiologisch centrum in Parijs dat doet voor aids.

1.4.1. Tijdens een eerste fase is het volgens het Comité zaak dat de inspanningen met name op de aidsgerelateerde besmettelijke ziekten gericht worden, zoals de sexueel en via het bloed overdraagbare ziekten, evenals tuberculose (ontwikkeling van multiresistente micro-organismen bij aids-patiënten); daarnaast dient duidelijker te worden aangegeven welke maatregelen worden voorgesteld voor (in ziekenhuizen en klinieken opgelopen) ziekenhuisinfecties en voor het inentingsbeleid, waarbij de uitwisseling van gegevens voorop moet staan.

1.5. In de mededeling wordt ruime aandacht besteed aan cooerdinatie met andere communautaire instrumenten (zoals voltooiing van de interne markt, sociaal beleid, consumentenbescherming, onderzoek, enz.), evenals aan samenwerking met internationale organisaties en derde landen; het Comité is verheugd dat zijn aanbevelingen in die zin uit zowel de voorgaande adviezen over dit specifieke programma als uit zijn advies over de mededeling van de Commissie betreffende het actiekader op het gebied van de volksgezondheid (), zijn overgenomen.

1.6. Ook de in de mededeling voorgestelde procedures voor raadpleging en participatie worden met instemming begroet, met name omdat de Commissie de rol van bij de bestrijding van aids en andere besmettelijke ziekten betrokken experts en NGO's tot zijn recht doet komen, waarop het Comité steeds heeft aangedrongen.

1.7. Het Comité neemt kennis van de toezegging van de Commissie in punt 158 om de banden met de NGO's, die "op voortreffelijke wijze bijgedragen hebben aan de uitvoering van communautaire acties", te handhaven en te versterken.

1.8. Het feit dat de sociale partners wederom buiten spel zijn gezet, en dat het belang van activiteiten op de werkplek niet wordt ingezien, is echter reden tot teleurstelling. Initiatieven zoals het onder beschermheerschap van voorzitter Jacques Delors gestelde congres van april 1990 over aids op de werkplek hebben niet geleid tot de gevraagde concrete maatregelen.

1.9. Wat de bescherming van de gezondheid op de werkplek betreft, bestaat natuurlijk de Richtlijn betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico's van blootstelling aan biologische agentia op het werk (), maar het zijn juist aspecten als voorlichting, preventie en educatie die extra aandacht verdienen in het programma. Het Comité verzoekt de Commissie derhalve specifiek met voorlichting, preventie en discriminatiebestrijding op de werkplek samenhangende activiteiten in het programma op te nemen.

2. Evaluatie van het voorgaande programma

2.1. Het Comité heeft met belangstelling kennis genomen van het verslag van de Commissie over de uitvoering van het actieprogramma in 1993 () en van de inspanningen van het raadgevend comité, dat over elk aan de Commissie ter ondersteuning voorgelegd project een advies heeft uitgebracht.

2.1.1. Wel verzoekt het de Commissie de evaluatieverslagen over de opzet en de herziening van de programma's eerder te publiceren, zodat bij het bepalen van nieuwe keuzes daadwerkelijk lering kan worden getrokken uit het verleden.

2.2. Aangezien de voor dit programma uitgetrokken middelen beperkt zijn, acht het Comité het - zoals reeds gezegd - inderdaad zinvol het geld in de eerste plaats aan enkele grootschalige projecten te besteden.

2.3. Het Comité plaatst wel enige vraagtekens bij de verdeling van de middelen over de lid-staten, niet zozeer omdat deze niet helemaal evenredig is, als wel omdat de door de Gemeenschap gefinancierde initiatieven tot nog toe niet vooral gericht zijn geweest op de landen waar de morbiditeit het hoogste is (Spanje, Italië en Frankrijk).

2.4. Het is zaak de programma's te selecteren op kwaliteit en doelmatigheid, maar er dient evenzeer rekening te worden gehouden met de door de epidemiologische gegevens aan het licht gebrachte realiteit. De verdeling van de middelen zou niet zuiver aan de hand van bureaucratische maatstaven moeten gebeuren, maar afhankelijk moeten zijn van de doeltreffendheid op Europees niveau evenals van de werkelijke behoeften.

2.4.1. Het Comité vraagt zich af of de informatie over de communautaire activiteiten overal in de lid-staten wel op de juiste wijze verspreid wordt en of deze gegevens met name voor NGO's wel voldoende toegankelijk zijn. De nationale overheid is natuurlijk als eerste verantwoordelijk voor de informatieverstrekking, maar het is duidelijk dat bepaalde door de Gemeenschap ondersteunde activiteiten om bestaande initiatieven in kaart te brengen, bijzonder zinvol kunnen zijn. Een goed voorbeeld daarvan is het overzicht van de door de NGO's georganiseerde activiteiten in de EU met het oog op preventie en hulpverlening op het gebied van aids ().

2.4.2. Het Comité verzoekt de Commissie derhalve op korte termijn in alle talen van de EU en in de belangrijkste talen van etnische minderheden een informatieve gids samen te stellen en te verspreiden, teneinde alle belangstellende organisaties en verenigingen een betere toegang tot de communautaire initiatieven te bieden. Daarnaast zou een brochure uitgegeven kunnen worden waarin op systematische wijze de lopende activiteiten zijn weergegeven, eveneens ter bevordering van de doorzichtigheid en de verspreiding van ervaringen.

2.5. Niet alleen gezamenlijk door de lid-staten op touw gezette projecten, maar ook nationale initiatieven kunnen een communautaire "toegevoegde waarde" hebben indien deze als model fungeren of blijk geven van een nieuwe benadering van bepaalde vraagstukken.

2.6. In 1993 zijn ook, bezien in het licht van de adviezen van het Comité, de volgende activiteiten bijzonder nuttig gebleken :

- voorlichting, bewustmaking en bijstand aan verschillende immigrantengemeenschappen door speciale voorlichtingscentra voor deze doelgroepen in Europa;

- grensoverschrijdende activiteiten ter verbetering van de kennis onder immigrantengemeenschappen in de EU inzake preventie van de overdracht van HIV, waarbij getracht wordt de moeilijkheid van interculturele communicatie te ondervangen met speciaal op deze groepen afgestemde bewustmakings- en educatiecampagnes;

- haalbaarheidsstudies naar voorlichtings- en preventiecampagnes voor reizigers binnen de EU, waarbij het zwaartepunt is verlegd naar campagnes ter bevordering van het condoomgebruik onder in de EU migrerende jongeren;

- het Europese netwerk ter preventie van de overdracht van HIV in de wereld van de prostitutie (EUROPAP);

- het Europees netwerk voor bijstandsverlening aan door het virus getroffen gezinnen en aan kinderen;

- vergelijkend onderzoek van de Europese aidswetgevingen wat de opsporing, geheimhouding en melding van de ziekte betreft, evenals het recht van patiënten op behandeling, de verenigbaarheid van de ziekte met gevangenisstraf en de beperkingen voor vrij verkeer en immigratie.

2.7. Laatstgenoemd onderzoek zou nuttig materiaal kunnen opleveren bij het uitstippelen van communautaire maatregelen en activiteiten op het gebied van burger- en sociale rechten, teneinde gelijke bescherming van alle Europese burgers te waarborgen en tevens bij te dragen aan de bestrijding van discriminatie van aidspatiënten, hetgeen een uitdaging op wereldschaal vormt.

2.8. Verder is het ESC meer in het algemeen verheugd dat de Commissie zijn aanbevelingen en die van het raadgevend comité heeft opgevolgd, om versnippering van de kredieten tegen te gaan door minder geld uit te trekken voor conferenties en congressen en meer voor gerichte vergelijkende onderzoeken, voorlichtings- en preventiecampagnes.

3. Bijzondere opmerkingen over het nieuwe actieprogramma

3.1. Het Comité is van oordeel dat met het voorgestelde actieprogramma de in de mededeling geformuleerde ambities niet waargemaakt kunnen worden. Het programma is zeer beknopt en schematisch opgezet en doet daardoor afbreuk aan de genuanceerde gedachtengang in de mededeling. De voorgestelde maatregelen dienen dus - aan hand van de mededeling - nauwkeuriger geformuleerd en beter verantwoord te worden. Bovendien wil het Comité nogmaals aandringen op het organiseren van bijzondere activiteiten op de werkplek (zie ook par. 1.9).

3.2. Het Comité is tevreden met de tweedeling van het programma (aids - andere besmettelijke ziekten), maar moet helaas evenals in voorgaande adviezen constateren dat het toegekende bedrag gering blijft, terwijl van de communautaire steun juist een multiplicatoreffect moet uitgaan.

3.2.1. Het Comité benadrukt verder de noodzaak van voldoende geschoold personeel dat opgewassen is tegen de zwaarder en veelzijdiger geworden taken die de uitvoering van het programma met zich meebrengt.

3.3. Wat de activiteiten inzake HIV/aids betreft, verwijst het Comité naar de in zijn advies CES 228/94 () geformuleerde aanbevelingen en onderstreept het belang van gegevensverzameling. Dit onderdeel is met recht het eerste programmapunt, maar de hiervoor uitgetrokken middelen blijven zeer bescheiden.

3.3.1. Wat de maatregelen voor kinderen en jongeren betreft, onderschrijft het Comité het uitgangspunt, dat bij het verstrekken van informatie rekening wordt gehouden met bijv. culturele en religieuze achtergronden, tenzij dit gezien de omvang van de problematiek redelijkerwijs niet kan worden verlangd.

3.3.2. Terwille van een betere benutting van de middelen dringt het Comité aan op nauwe samenwerking met het Biomed-programma : bij de gegevensverzameling voor het actieprogramma kan immers heel goed vertrokken worden vanuit reeds verkregen basisgegevens, zodat de onderzoekers zich kunnen concentreren op het verder uitwerken van die gegevens.

3.4. Het onderdeel "veiligheid van bloedprodukten" (zie punten 109 en 110 van de mededeling) is door het Comité al in zijn advies CES 228/94 (par. 3.3.3 en 3.3.10) () behandeld. Het Comité herhaalt hier dat zelfvoorziening met bloed niet per se synoniem is met veiligheid. Het Comité is verheugd dat dit onderwerp in een aparte mededeling van de Commissie () wordt behandeld. Aan de hand van de conclusies van desbetreffende mededeling dienen gerichte activiteiten gepland te worden en opgenomen in het huidige programma; het Comité wenst ook in dit verband geraadpleegd te worden.

3.4.1. Het Comité is echter wel van mening dat de Commissie spoed dient te betrachten bij het bepalen van de noodzakelijke regelingen om bloed en bloedprodukten op hun veiligheid voor gebruik te controleren.

Absoluut uitgesloten moet worden dat hemofiliepatiënten en anderen bij wie getracht wordt via bloedtransfusie de gezondheidssituatie te verbeteren, buiten hun schuld om slachtoffer worden van het HIV of andere virussen.

3.5. Wat de andere aan het programma toegevoegde besmettelijke ziekten betreft (hepatitis, tuberculose, ziekenhuisinfecties) acht het Comité het van groot belang dat de kennis en het begrip van deze ziekten en hun gevolgen, bij het grote publiek worden verbeterd. Dit om overdracht te voorkomen en het effect van preventieve acties te versterken.

3.5.1. Bovendien zij opgemerkt dat de NGO's op dit gebied minder actief zijn en dat de communautaire steun met name gericht moet worden op een grotere doelmatigheid en een betere cooerdinatie van de instanties voor gezondheidszorg.

3.6. De voorgestelde maatregelen betreffen inentingsprogramma's voor de gehele bevolking, verbetering van de toezichtssystemen in de lid-staten, bevordering van de uitwisseling van ervaringen in de gezondheidszorg en steun voor het vroegtijdig opsporen en systematisch controleren van besmettelijke ziekten.

3.7. Aangezien hiermee een nieuw actieterrein wordt voorgesteld, is het zaak dubbel werk te voorkomen en goed gebruik te maken van al op Europees niveau bestaande netwerken. Het is zaak hieraan een officiële status te geven, waarbij bekeken dient te worden welke gespecialiseerde centra het eerst in aanmerking komen voor proefprojecten.

3.8. Bijzondere aandacht zou moeten uitgaan naar het vraagstuk van opkomende infectieziekten en naar het instellen van ad-hoc epidemiologisch onderzoek, gegeven het grensoverschrijdende karakter van veel al bestaande, maar ook van mogelijke toekomstige infecties.

3.9. Tot op heden wordt er in geval van het uitbreken van een epidemie gebruik gemaakt van een informeel netwerk tussen de lid-staten (vgl. de longpestepidemie in India in september 1994, en de cholera-epidemie in Puglia in oktober 1994) : het zou een goede zaak zijn een Europees crisiscentrum op te richten ter ondersteuning van dit programma, om in dergelijke situaties doelmatig te kunnen optreden.

3.10. Wat de criteria voor selectie van projecten door het raadgevend comité betreft, begroet het Comité met instemming de in punt 9.2 (b) van het financieel memorandum geformuleerde mogelijkheid "met behulp van nationale cooerdinatiecomités die op verzoek van de lid-staten worden opgericht en waarbij alle actoren op het gebied van preventie van HIV/aids en andere besmettelijke ziekten betrokken worden" te werk te gaan.

3.11. Via een dergelijke benadering kan tegemoet worden gekomen aan de momenteel in de lid-staten heersende bezorgdheid over de gebrekkige informatie over, en toegang tot communautaire programma's, waarbij het subsidiariteitsbeginsel ook een impuls voor nationale initiatieven kan betekenen.

3.12. Tot slot dringt het Comité erop aan, in het aan hem voor te leggen tussentijds verslag over de genomen maatregelen, nauwkeurig na te gaan wat het effect is van het samenbrengen van HIV/aids en andere besmettelijke ziekten in één programma. Als inderdaad in de beginfase blijkt dat voor activiteiten voor andere besmettelijke ziekten zeer goed teruggevallen kan worden op een al bestaande infrastructuur, is het wellicht zinvol in een tweede fase in een programma een duidelijker onderscheid te maken tussen de ziekten, gezien de verschillen tussen de patiëntenpopulaties en in de opzet van de voorgestelde projecten.

Brussel, 30 maart 1995.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() PB nr. C 388 van 31. 12. 1994.

() PB nr. C 133 van 16. 5. 1994.

() PB nr. C 388 van 31. 12. 1994.

() Richtl+n 93/88/EEG, PB nr. L 268 van 29. 10. 1993, blz. 71.

() COM(94) 525 def.

() European Union AIDS Directory, NAM Publications Ltd, Londen, 1994.

() PB nr. C 133 van 16. 5. 1994.

() COM(94) 652 def.