31. 12. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 332/81 
Advies over de mededeling van de Commissie aan de Raad: „De ondernemingen van de 
sociale economie en de verwezenlijking van de Europese markt zonder grenzen" 
(90/C 332/25) 
De Commissie heeft op 26 januari 1990 besloten, overeenkomstig de bepalingen van ar­
tikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het 
Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen over de volgende zaken: 
— de heterogeniteit van de rechtsvormen in de sector „sociale economie" van de Gemeen­
schap, 
— de rol die het Europees Economisch Samenwerkingsverband (EESV) in deze situatie 
kan spelen om de samenwerking tussen ondernemingen van de „sociale economie" te 
stimuleren, 
— de haalbaarheid van een Europees statuut van de personenvennootschap, de regeling van 
fusies en de oprichting van holdings of van gemeenschappelijke dochters van onderne­
mingen uit deze sector en het eventuele karakter van een dergelijk statuut (kader-statuut 
met een gering aantal varianten die afgestemd zijn op de specifieke hoedanigheden van 
elke tak of sector van de „sociale economie"), 
— de vraag of een statuut van de Europese vereniging waardoor de rechtstreekse oprichting 
van verenigingen zonder economische activiteit kan worden geregeld, „werkbaar" is. 
De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de 
desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 5 september 1990 goed­
gekeurd. Rapporteur was de heer Ramaekers. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 279e zitting (vergadering van 
19 september 1990) het volgende advies uitgebracht, dat zonder stemmen tegen, bij drie 
onthoudingen, is goedgekeurd. 
1. Inleiding 
1.1. In de eerste plaats is het Comité ingenomen met 
de mededeling van 18 december 1989 van de Commissie 
aan de Raad, waarin zij de mogelijke rol en plaats 
van ondernemingen van de „sociale economie" bij de 
verwezenlijking van de markt zonder grenzen erkent. 
1.2. In het Witboek dat zij in 1985 tijdens de topcon­
ferentie van Milaan heeft voorgelegd, stelt de Commis­
sie zich tot doel, eind 1992 een interne markt zonder 
grenzen voor goederen, diensten, kapitaal en personen 
tot stand te brengen, alsmede parallel daaraan het So­
ciaal Europa te verwezenlijken. 
1.2.1. In dit stadium moet een raamwerk tot stand 
worden gebracht dat elke onderneming, ongeacht haar 
omvang, bedrijfstak, plaats of rechtsvorm, de mogelijk­
heid biedt om de door de gemeenschappelijke markt 
geboden uitdaging aan te gaan. 
1.2.2. Het is dan ook een goede zaak dat de Commis­
sie de specifieke plaats van de sector coöperaties, onder­
linge waarborgmaatschappijen en andere verenigingen 
(die in een aantal Europese landen worden aangeduid 
met de naam „sociale economie") onderkent. De onder­
nemingen in deze sector hebben recht op behoud van 
hun identiteit bij de totstandbrenging van een juridisch 
raamwerk waarmee wordt beoogd de samenwerking 
over de grenzen heen te verbeteren en de economische 
integratie van de Gemeenschap te bevorderen. 1.3. Vooral sinds de 19e eeuw zijn coöperaties, 
onderlinge waarborgmaatschappijen en andere ver­
enigingen in de economische en sociale geschiedenis 
van Europa verankerd. In de twaalf landen van de 
Gemeenschap organiseren tientallen miljoenen perso­
nen zich op eigen initiatief om gezamenlijke verant­
woordelijkheid te dragen en vanuit een solidariteitsprin­
cipe te opereren. 
1.3.1. Niet alleen in sociaal en maatschappelijk op­
zicht leggen deze ondernemingen gewicht in de schaal, 
ook in economisch opzicht spelen zij een uiterst belang­
rijke rol in de Gemeenschap. De coöperaties met hun 
63 miljoen leden zetten immers meer dan 370 miljard 
Ecu om, de onderlinge sociale-verzekeringsfondsen met 
hun 47 miljoen aangeslotenen een bedrag van 22 mil­
jard; 25 miljoen gezinnen zorgen voor een omzet van 
40 miljard bij coöperaties en onderlinge verzekerings­
fondsen en 10 miljoen personen zijn aangesloten bij 
onderlinge verzekeringsmaatschappijen met een paritair 
samengesteld bestuur die een omzet van 2,5 miljard 
hebben; ten slotte zijn er 40 miljoen leden en 3 miljoen 
werknemers van verenigingen die samen het draagvlak 
van het verenigingswezen vormen. 
1.4. Het is van fundamenteel belang om coöperaties, 
onderlinge waarborgmaatschappijen en andere ver­
enigingen op dezelfde wijze te behandelen als de andere 
deelnemers van het Europese bedrijfsleven. Deze onder­
nemingen dienen het recht te krijgen van geschikte 
samenwerkings- en herstructureringsvormen gebruik te 
maken, alsook het recht van vrije toegang tot het hele 
Nr. C 332/82 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 90 
grondgebied en tot de economische sectoren van de 
Gemeenschap. 
Deze ondernemingen leveren een belangrijke bijdrage 
aan de opbouw van het Europa van de burgers, dat een 
essentiële voorwaarde vormt voor de sociale samenhang 
die weer essentieel is voor het welslagen van de interne 
markt zelf. 
1.5. Deze ondernemingen mogen uiteraard niet wor­
den bevoordeeld t.o.v. andersoortige ondernemingen. 
1.6. Daarenboven is het wenselijk dat deze onderne­
mingen gemeenschappelijke initiatieven met soortgelij­
ke ondernemingen buiten de EG ontwikkelen. 
2. De rechtsvormen: een heterogeen landschap 
2.1. Precies als andere ondernemingen, hebben 
coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen en 
andere verenigingen het recht om als zodanig erkend te 
worden en om op dezelfde wijze als de andere deel­
nemers van het Europese bedrijfsleven toegang tot de 
hele binnenmarkt te krijgen, alsmede om hun omvang 
op de eisen van de grote markt af te stemmen. Bo­
vendien spelen deze ondernemingen een nuttige rol in 
de totstandbrenging van de Europese markt door: 
— een stimulerende bijdrage tot een sociaal en regio­
naal evenwicht van de volkshuishouding te leveren, 
— de voor de consumptie bestemde diensten en pro-
dukten in kwalitatief opzicht te verbeteren, 
— hun leden persoonlijk bij de totstandbrenging van 
het Europa van de burgers te betrekken. 
2.2. Gegeven de omvang en het specifieke karakter 
van deze ondernemingen, behoeft de constatering dat 
de rechtsvormen van deze ondernemingen in de twaalf 
lid-staten sterk uiteenlopen, geen verbazing te wekken. 
Daaromtrent verwijst het Comité naar een in 1987 
door hem gepubliceerde vergelijkende studie, waarin de 
nationale (of zelfs regionale of sectorale) verschillen 
tussen deze drie soorten ondernemingen naar voren 
komen. 
2.2.1. Uit de diversiteit in rechtsvormen van deze 
ondernemingen spreekt een zekere levenskracht en een 
uitgesproken vermogen tot aanpassing aan bijzondere 
situaties. 
2.3. Niettegenstaande hun uiteenlopend karakter, 
hebben al deze ondernemingen evenwel een zelfde 
historische of althans ideologische achtergrond en zijn 
zij vandaag de dag gestoeld op gemeenschappelijke 
principes, die hen onderscheiden van kapitaalvennoot­
schappen of staatsondernemingen. 
2.4. Hoewel het onmogelijk is om de ondernemingen 
die onder het begrip „sociale economie" vallen, op 
juridisch één noemer te brengen, kan men wel stellen, 
dat deze beweging bestaat uit ondernemingen die het individu vooropstellen en op eigen initiatief vanuit de 
volgende beginselen werken: 
— vrijheid van vereniging, 
— democratische bestuursstructuur, 
— solidariteit, 
— ontplooiingsmogelijkheden voor de leden en/of na-
streving van het algemeen belang. 
3. Plaats van het EESV en de Europese naamloze ven­
nootschap (SAE) 
3.1. Tot dusverre is het EESV het enige communau­
taire rechtsinstrument dat betrekking op grensover­
schrijdende samenwerkingsvormen heeft. Deze uiter­
mate flexibele rechtsfiguur biedt de mogelijkheid aan de 
anonieme, coöperatieve, onderlinge op verenigingsleest 
geschoeide ondernemingen die een economische activi­
teit uitoefenen, om op bepaalde terreinen gezamenlijke 
activiteiten te ondernemen zonder daarbij hun juri­
dische en economische autonomie te verliezen. 
3.2. Desalniettemin zijn aan de formule van het 
EESV bepaalde, niet te onderschatten beperkingen ver­
bonden : 
— het hulpkarakter van het EESV m.b.t. de economi­
sche activiteit van zijn leden; dit betekent dat dit 
samenwerkingsverband niet in de plaats van zijn 
leden kan optreden, 
— de ongelimiteerde hoofdelijke aansprakelijkheid van 
zijn leden; dit impliceert dat de leden hoofdelijk en 
onbeperkt aansprakelijk zijn voor de schulden van 
het verband (of er nu kapitaal is ingebracht of niet), 
— het verbod om openlijk spaargelden aan te trekken; 
dit sluit emissie van effecten of obligaties in het 
openbaar uit, 
— rechtspersonen die hun hoofdzetel buiten de EG 
hebben, kunnen geen lid van een EESV worden, 
— het fiscale statuut dat van toepassing is op de activi­
teiten van het samenwerkingsverband, is in een 
groot aantal van de lid-staten onvoldoende gepreci­
seerd. 
3.2.1. Om deze beperkingen te ondervangen, heeft 
de Europese Commissie een ontwerp opgesteld voor 
een ander Europees rechtsinstrument, dat zich kenmerkt 
door een verdergaande integratie en een geringere au­
tonomie van de leden; het betreft een statuut van de 
SAE dat aan alle op de Gemeenschap georiënteerde 
bedrijven zal worden voorgesteld. 
3.3. Het Comité acht het echter niet acceptabel dat 
de coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen en 
andere verenigingen alleen over dit model voor Europe­
se integratie zouden beschikken. 
3.3.1. De enige vorm van SAE die toegankelijk is 
voor coöperaties , onderlinge waarborgmaatschappijen 
31. 12. 90 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 332/83 
en andere verenigingen, is de oprichting van een ge­
meenschappelijke dochtervennootschap. Hieruit volgt 
dat deze ondernemingen zich niet kunnen bedienen van 
een SAE voor oprichting van een holding, voor fusie of 
voor omvorming van een nationale onderneming. 
3.3.2. Wanneer deze ondernemingen van dit instru­
ment gebruik zouden maken, zouden ze hun specifieke 
karakter verliezen, in die zin dat de volgende beginselen 
zouden moeten worden opgegeven: 
— het primaat van personen boven kapitaal, 
— de vrijheid van vereniging, 
— de regel één man, één stem, 
— de solidariteit, 
— de onmogelijkheid om reserves uit te keren, 
— de overgang van activa bij de liquidatie. 
3.3.3. De SAE blijft ontoegankelijk voor natuurlijke 
personen, die aldus niet het recht hebben zich, met 
name in grensgebieden, in EG-verband te organiseren. 
3.4. Aangezien dus enerzijds het EESV een weliswaar 
zeer flexibel, maar tevens vrij beperkt instrument tot 
samenwerking biedt, en anderzijds bepaalde tot de so­
ciale economie behorende ondernemingen grote moeite 
zullen hebben met gebruikmaking van de SAE (zowel 
vanwege de ontoegankelijkheid als vanwege de onver­
enigbaarheid met hun specifieke karakter), stelt het 
Comité vast dat deze ondernemingen niet beschikken 
over een rechtsinstrument dat geschikt is om de inter­
nationale samenwerking en de economische integratie 
hiertussen in de Gemeenschap te bevorderen. 
3.4.1. Voor ondernemingen uit bedoelde sector dient 
dan ook een andere, facultatieve Europese rechtsfiguur 
te worden gecreëerd: deze ondernemingen vertonen 
immers specifieke kenmerken die dienen te worden 
beschermd. Het EESV en de SAE bieden hiervoor geen 
geschikt rechtskader. 
3.4.2. Het is dan ook van essentieel belang dat de 
coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen en 
andere verenigingen, zodra de eenwording van Europa 
een feit is, evenals kapitaalvennootschappen, toegang 
krijgen tot de gehele EG-markt, en tevens het recht 
moeten krijgen zelf een rechtsvorm te kiezen voor hun 
activiteiten op Europees niveau, waarbij hun identiteit 
kan worden behouden. 
3.4.3. In dit verband herinnert het Comité aan eerder 
door hem uitgebrachte adviezen m.b.t. het SAE-
statuut(1), waarin al werd aanbevolen om te voorzien 
in een speciaal statuut voor deze ondernemingen welke 
belangwekkende kenmerken vertonen die behoren te 
worden beschermd en waarvoor het SAE-statuut geen 
passend juridisch kader biedt. 
4. Haalbaarheid van een specifiek Europees statuut 
4.1. De noodzaak van een dergelijk facultatieve en 
subsidiaire rechtsvorm is des te evidenter nu deze onder-
(!) Advies van 24 november 1988 (PB nr. C 23 van 30. 1. 1989) 
en advies van 28 maart 1990 (PB nr. C 124 van 21. 5. 1990). nemingen op de EG-markt steeds meer met kapitaal­
vennootschappen moeten gaan concurreren, terwijl zij 
aan hun specifieke kenmerken willen vasthouden. De 
aandacht wordt er ook op gevestigd dat er naast een 
groot aantal overeenkomsten tussen coöperaties, onder­
linge waarborgmaatschappijen en andere verenigingen, 
ook structurele of functionele verschillen bestaan die 
niet over het hoofd mogen worden gezien, omdat zij 
dan opnieuw hun identiteit aan de ene of de andere 
component zouden moeten opofferen. 
4.1.1. De Commissie wordt dan ook verzocht re­
kening te houden met deze verschillen door aparte 
statuten uit te werken voor coöperatieven, onderlinge 
waarborgmaatschappijen en andere verenigingen. 
Eventueel kunnen deze statuten met elkaar worden 
verbonden in een gemeenschappelijke preambule of 
door een aantal gemeenschappelijke bepalingen. 
Deze ondernemingen vertonen namelijk duidelijke pun­
ten van overeenkomst: 
— alle ondernemingen die baat zouden kunnen hebben 
bij een ontwerp-statuut, ontplooien hun activiteiten 
binnen de interne markt. Zij zijn direct economisch 
werkzaam, waarbij zij rechtstreeks concurreren met 
kapitaalvennootschappen, 
— zij hechten doorgaans sterk aan hun specifieke ka­
rakter, nl.: 
— het primaat van personen boven kapitaal, 
— het nastreven van het belang van de leden en/of 
het algemeen belang, 
— solidariteit tussen de leden, 
— de nationale rechtsvormen van deze ondernemingen 
ontwikkelen zich in elk van de drie sectoren in een 
zelfde richting; zodoende passen zij zich steeds meer 
bij het marktmechanisme aan. 
Deze zaken in overweging nemend, zou de Commissie 
statuten moeten opstellen, waarbij gelet dient te worden 
op de volgende essentiële punten: 
— het doel van een Europese economische vennoot­
schap die is toegesneden op het specifieke karakter 
van de ondernemingen van de sociale economie, 
— de financiering (totstandkoming van een eigen ka­
pitaal — deelnemingsbewijzen of andere vormen), 
— bestuurs- en leidinggevende organen volgens het 
principe „één man, één stem", dat evenwel moet 
worden aangepast wanneer het rechtspersonen be­
treft, 
— de mogelijkheid van overgang van activa bij ontbin­
ding (niet naar de leden, maar naar een apart li­
chaam dat hetzelfde doel beoogt). 
In verband hiermee dient te worden opgemerkt dat door 
de coöperaties, onderlinge waarborgmaatschappijen en 
andere verenigingen zelf reeds initiatieven zijn ont­
plooid om voor elke sector een Europees ontwerp­
statuut op te stellen. 
4.2. Bovendien moet(en) de voor deze onderne­
mingen uit te werken communautaire rechtsvorm(en) 
Nr. C 332/84 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 31. 12. 90 
voor zowel rechtspersonen als natuurlijke personen 
openstaan. Deze rechtsvorm moet de mogelijkheid bie­
den om vennootschappen naar Europees recht op te 
richten ex nihilo dan wel door fusie, vorming van 
dochterondernemingen en omvorming van een natio­
nale onderneming. 
4.3. Tevens zou het Comité opnieuw door de Com­
missie geraadpleegd moeten worden wanneer deze een 
of meer rechtsvormen voor de betreffende onderne­
mingen heeft opgesteld. 
4.4. In elk geval dient dit statuut naar Europees recht 
subsidiair en facultatief te blijven en is er geen noodzaak 
van harmonisatie van de nationale rechtsvoorschriften 
t.a.v. de behandelde categorie ondernemingen. Deze 
harmonisatie mag echter evenmin worden uitgesloten. 
5. De problematiek van verenigingen (*) 
5.1. In de eerste plaats wordt er nota van genomen 
dat de Commissie de term „winststreven" uit artikel 58, 
tweede alinea, van het EEG-Verdrag ruim wil inter­
preteren, als deelneming aan de economie door rechts­
personen andere dan vennootschappen waarvan het 
hoofd- of bijkomend doel is om normaal gesproken 
tegen beloning een economische activiteit te verrichten. 
5.1.1. In dit verband kan worden vastgesteld dat 
alle verenigingen (in feite of in potentie) economische 
activiteiten ontplooien in de door de Commissie vastge­
stelde betekenis; om hun sociale doeleinden te realise­
ren, zijn zij alle aangewezen op economische (neven-) 
activiteiten. 
5.2. In het algemeen wensen al deze verenigingen 
(b.v. non-gouvernementele internationale organisaties) 
als zodanig te worden erkend en de mogelijkheid te 
krijgen, op het gehele grondgebied van de Gemeenschap 
actief te worden. 
53. In ieder geval beveelt het Comité de Commissie 
aan om geen kunstmatige scheidslijnen in het ver­
enigingswezen aan te brengen. Verenigingen moeten de 
mogelijkheid krijgen om op het niveau van de afzonder­
lijke eenheden hun plaats in de grote markt, in het 
Sociaal Europa en in het Europa van de burgers te 
vinden. 
5.3.1. Het zou dan ook wenselijk zijn slechts één 
enkele communautaire rechtsvorm te creëren voor alle 
Europese verenigingen (waarvan de activiteiten econo­
misch zijn of kunnen zijn, in de ruime betekenis van 
het woord). 
De Commissie of het Hof van Justitie kan dan altijd nog 
bepaalde verenigingsactiviteiten die niet beantwoorden 
aan het criterium van artikel 58, tweede alinea, van het 
Verdrag, van die mogelijkheid uitsluiten. 6. Problemen van andere dan juridische aard 
6.1. Gezien het algemene karakter van de mededeling 
aan de Raad van 18 december 1989 over de onderne­
mingen van de „sociale economie", wijst het Comité 
erop dat het juridisch raamwerk slechts één aspect 
vormt van de problemen waarmee coöperaties, onder­
linge waarborgmaatschappijen en andere verenigingen 
te maken hebben. 
6.1.1. De aandacht van de EG-instellingen wordt dan 
ook gevestigd op andere problemen die deze onderne­
mingen ondervinden doordat zij actief zijn op econo­
misch terrein en als zodanig niet gediscrimineerd mogen 
worden, en tevens een specifieke rol in de volkshuis­
houding spelen. 
6.2. Allereerst hebben de tot de sociale economie 
behorende ondernemingen door hun aard een specifieke 
en belangrijke taak bij het stimuleren van de sociale 
dialoog, en meer in het algemeen bij de totstandbren­
ging van het Sociaal Europa (2). 
63. Deze ondernemingen moeten ongeacht hun 
rechtsvorm of nationaliteit toegang krijgen tot alle sec­
toren van de economie in elke lid-staat, zodat de verwe­
zenlijking van de interne markt en grondbeginselen, 
zoals het vrije verkeer, de vrije vestiging en de vrijheid 
van dienstverlening door rechtspersonen, niet in het 
geding komen. Ook voor de vrijheid van vereniging van 
rechtspersonen is het een noodzakelijke voorwaarde dat 
in alle lid-staten iedere economische activiteit voor alle 
ondernemingsvormen toegankelijk is. Daarom zouden 
deze ondernemingen op zo kort mogelijke termijn al 
hun economische activiteiten onbelemmerd moeten 
kunnen verrichten op het grondgebied van alle lid­
staten. 
6.4. Voor talrijke coöperaties, onderlinge waarborg­
maatschappijen en andere verenigingen vormt de fi­
nanciering een reëel probleem, dat samenhangt met hun 
specifieke ondernemingsopzet en met de kwalitatieve 
en kwantitatieve toename van hun financiële behoeften 
ten gevolge van de internationale concurrentie. De door 
de leden zelf ingebrachte financiële middelen zijn im­
mers heel vaak niet toereikend, zodat deze onderne­
mingen worden gedwongen om naar externe financie­
ringsbronnen op zoek te gaan. 
Het zich wenden tot de kapitaalmarkt kan echter alleen 
dan een oplossing bieden wanneer het specifieke ka­
rakter van dit soort ondernemingen hierdoor niet verlo­
ren gaat, d.w.z. wanneer het grondbeginsel dat het 
individu vóór het kapitaal wordt gesteld, gehandhaafd 
blijft. Deze ondernemingen moeten zich dus richten op 
financieringsvormen die aan deze voorwaarde voldoen 
en tegelijkertijd aantrekkelijk zijn voor kapitaalbezitters 
(bijvoorbeeld: deelnemingsbewijzen, garantiefondsen, 
participatiefondsen, e.d.). 
6.4.1. Naast de wederzijdse erkenning van de natio­
nale financieringsinstrumenten zou dan ook moeten 
worden nagegaan of voor deze ondernemingen naar 
(J) Zie blz. 12 van Commissiedocument ESQ89) 2187 def. (2) Advies ESC van februari 1989 (PB nr. C 126 van 23. 5. 1989). 
óuEL^(] Pubhloatiebiad van de Europese Gemeenschappen l^rG^B^ 
Europees recht overal in de Gemeenschap verhang 
delbare bewijzen van deelneming kunnen worden ingeD 
voerd. 
^BÓD föaarnaast zou het wenselijk ^ijn dat het toepas 
singsgebied van de zevende vennootschapsrichtlijn t^ge^ 
consolideerde rekeningen^ wordt uitgebreid tot de be^ 
drijven van de sociale economie^ 
^.oê L^e bijzondere aard en de specifieke doelstelling 
genvan deze ondernemingenvereisenvoorts een ade^ 
quaat optreden en alertheid van de leden^ 
lOaarom dient bijzondere aandacht te worden besteed 
aan scholing en opleiding van zowel leden als leiding 
gevend personeel van coöperaties^ onderlinge waar 
borgmaatschappijen en andere verenigingen en de me 
dewerkers hiervan 
^.L In dat verband zou ervoor gezorgd moeten 
worden dat deze ondernemingen gedegen voorlichting 
ontvangen over en toegang krijgen tot ^al dan niet 
specifieker tbndsen die een bijdrage leveren tot een 
adequate opleiding van dit tvpe leden en hun medewer 
kers. 
oEè daarenboven is het beslist noodzakelijk dat bij 
de Commissie eenpermanentvertegenwoordigenden 
coördinerend orgaan wordt opgericht, foit contact^ 
orgaan ^ou een constructieve dialoog met de EGinsteL 
Cedaan te Brussels september 1^0. lingen kunnen aangaan over de tot de asociale econo 
mie" behorende bedrijven en met name op het gebied 
van opleiding specifieke actieprogramma^skunnen op 
zetten. 
^.D5 Eveneens zoude Commissie de oprichting van 
eenEuropeesopleidings enonderzoeksinstituut voor 
de sociale economie moeten stimuleren.C^pnationaal 
niveau bestaan reeds enkele van de^e instituten 
DB^D Ten slotte ^ouhet^ zoals reeds werd opgeworpen 
tijdens de door het Economisch en Sociaal Comité 
georganiseerde conterentie over de tot de sociale econoD 
mie behorende ondernemingen^ zeer wenselijk ^ijn om 
de^e ondernemingen t.o.v^derde landen een belangrij 
kere rol te laten spelen Als de ondernemingen van de 
sociale economie beter bij het bestaande sa 
menwerkingsinstrumentariumen beleid^ouden wor 
den betrokkene dan ^oudit kunnen worden vertaald 
UA 
— een bijdrageaandescholing van hoger personeel 
^stages^ uitwisselingen^ 
— een overdracht van kennis ^seminars^ intormatie 
verscha^ing^ 
— de oprichting van gezamenlijke ondernemingenen 
het realiseren van projecten door communautaire 
ondernemingenover debuitengrenzen vandeEC 
heen.