NL Publicatieblad van de Europese Unie C 299/39

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de rol van het maatschappelijk middenveld in de meerpartijenovereenkomst tussen de EU, Colombia en Peru

2012/C 299/08

Rapporteur: de heer IULIANO

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 19 januari 2012 besloten om overeenkomstig art. 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over

"De rol van het maatschappelijk middenveld in de meerpartijenovereenkomst tussen de EU, Colombia en Peru".

De afdeling Externe Betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 28 juni 2012 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 11 en 12 juli 2012 gehouden 482e zitting (vergadering van 11 juli 2012) onderstaand advies uitgebracht, dat met 139 stemmen vóór en 4 tegen, bij 8 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Aangezien het onmogelijk is gebleken de onderhandelingen voor een associatieovereenkomst met alle landen van het Andesgebied tot een goed einde te brengen, heeft de EU op verzoek van Colombia en Peru ervoor gekozen nieuwe handelsbetrekkingen met deze twee landen op te bouwen. Nadat de onderhandelingen in mei 2010 waren beëindigd is de meerpartijenhandelsovereenkomst op 24 maart 2011 door de drie partijen geparafeerd en op 13 april 2011 officieel ondertekend. Momenteel ligt de bal bij het Europees Parlement, dat moet beslissen over de goedkeuring of verwerping van de overeenkomst, zonder dat het wijzigingsvoorstellen kan indienen. In deze fase geeft ook het EESC zijn mening en formuleert het een reeks richtsnoeren voor alle betrokken actoren, om rekening mee te houden indien de overeenkomst wordt goedgekeurd en geratificeerd (1).

1.2 Het Europees Economisch en Sociaal Comité is van mening dat een meerpartijenhandelsovereenkomst van de EU met Colombia en Peru een positief instrument kan zijn voor zowel Europa als de betrokken Andeslanden. Ook Ecuador en Bolivia zijn eventueel bereid de onderhandelingen weer op te pakken. De meerpartijenhandelsovereenkomst kan bijdragen tot groei, concurrentievermogen en fatsoenlijke banen, aangezien de handel een belangrijk instrument is om de ontwikkeling en armoedebestrijding te steunen. Wel zullen de economische, sociale en milieueffecten ervan in het belang van alle partijen op een nauwkeurige, transparante en alomvattende wijze moeten worden beoordeeld. Het maatschappelijk middenveld kan en moet hierbij een cruciale rol spelen.

1.3 Tijdens de onderhandelingen over de meerpartijenhandelsovereenkomst was er nauwelijks een dialoog met het maatschappelijk middenveld van de partijen. Om deze lacune a posteriori op te vullen en de dialoog met het maatschappelijk middenveld te institutionaliseren, en naar aanleiding van een recent bezoek aan Peru en Colombia waar EESC-vertegenwoordigers hebben gesproken met institutionele partners en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld van beide landen, stelt het EESC voor een gemengd raadgevend comité (GRC) op te richten, bestaande uit vertegenwoordigers van het Europese, Colombiaanse en Peruaanse maatschappelijk middenveld, dat raadgevende taken krijgt op het gebied van mensenrechten, duurzame ontwikkeling en de beoordeling van de sectorale impact van de meerpartijenhandelsovereenkomst. Het GRC zal een reeks te volgen thema's vaststellen (2), zal door de ondertekenende partijen kunnen worden geraadpleegd en zal op eigen initiatief adviezen, aanbevelingen en studies kunnen uitbrengen. Het GRC zal één maal per jaar vergaderen met het orgaan dat de partijen bij de overeenkomst vertegenwoordigt, tenzij in onderlinge overeenstemming anders wordt beslist. Het GRC zal compatibel zijn met de openbare vergadering met het maatschappelijk middenveld en de burgers die in artikel 282 van de overeenkomst is voorzien. Het GRC zal met de partijen kunnen onderhandelen over de eventuele vaststelling van indicatoren voor de impact die de tenuitvoerlegging van de overeenkomst heeft op de verschillende sectoren.

De mechanismen die in eerdere handelsovereenkomsten van de EU met andere landen en regio's van de wereld zijn goedgekeurd, kunnen als voorbeeld dienen voor de tenuitvoerlegging van een dergelijk raadgevend comité.

1.4 Het EESC hecht belang aan een versterkte samenwerking tussen het Europees Parlement en de parlementen van Colombia en Peru, en is dan ook ingenomen met de resolutie van het Europees Parlement die kan uitmonden in de inwerkingstelling van parlementaire mechanismen voor een simultane follow-up van de gemaakte afspraken. Dit geldt met name voor de afspraken op het gebied van de mensenrechten, de agenda betreffende fatsoenlijk werk van de IAO over arbeidsomstandigheden en vakbondssituatie, de gelijkheid van mannen en vrouwen, legale immigratie met gewaarborgde rechten, de overeenkomsten over milieubescherming en de mogelijke oprichting van een geschillencommissie.

1.5 Volgens het EESC kan een dergelijk raadgevend orgaan de participatie van het maatschappelijk middenveld aan de meerpartijenhandelsovereenkomst bevorderen, de raadpleging institutionaliseren, de ontwikkeling ervan beïnvloeden, de uitdagingen aangaan die zo'n overeenkomst met zich meebrengt, zorgen voor een soepele en rechtstreekse communicatie met degenen die verantwoordelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van de overeenkomst en specifieke aanbevelingen formuleren inzake de positieve of negatieve gevolgen van de toepassing van de overeenkomst.

1.6 In mei 2012 heeft een delegatie van het EESC een bezoek gebracht aan Colombia en Peru. De balans van het bezoek was positief, vanwege het aantal en het niveau van de ondervraagde partijen en het belang van de vergaarde informatie, zodat het standpunt van het maatschappelijk middenveld van beide landen in het onderhavige advies kan worden verwerkt en een voorstel wordt gedaan voor de oprichting van een gemengd raadgevend comité met het maatschappelijk middenveld voor de follow up van de meerpartijenhandelsovereenkomst. In dit advies worden de belangrijkste problemen van Colombia en Peru geanalyseerd, die door de organisaties van het maatschappelijk middenveld moeten worden gemonitord.

2. Algemene opmerkingen

2.1 De economische en handelsbetrekkingen tussen de Europese Unie en het Andesgebied, met name Colombia en Peru, vertonen een stijgende lijn. Tegenwoordig is de EU de tweede handelspartner van de Andeslanden, na de Verenigde Staten. De handel tussen de EU en de Andeslanden is de afgelopen tien jaar significant gegroeid: de bilaterale handelsstromen zijn van 9 100 miljoen euro in 2000 gestegen naar 15 800 miljoen euro in 2007, met een jaarlijkse groei van gemiddeld 8,25 % (3). In 2010 bedroeg de bilaterale handel in goederen tussen de EU, Colombia en Peru circa 16 000 miljoen euro.

2.2 De bij de handelsovereenkomst betrokken partijen hebben banden gesmeed die verder gaan dan de economie, bijvoorbeeld op het gebied van de politieke dialoog, cultuur, onderwijs en wetenschap. De EU heeft de democratische overgangsprocessen begeleid en heeft bijgedragen aan de bescherming van de grondrechten, door solidariteitstoezeggingen te doen die het EESC prijst en onderschrijft.

2.3 Voorlopers van deze meerpartijenhandelsovereenkomst zijn de "Overeenkomst inzake politieke dialoog en samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Andesgemeenschap en haar lidstaten, anderzijds" van 2003, en de rechten en plichten die de partijen op zich hebben genomen als leden van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) (4).

2.4 De meerpartijenhandelsovereenkomst zal het mogelijk maken goederen en producten tegen aanzienlijk lagere douanetarieven op elkaars nationale markten te brengen. Veel industriële producten uit Colombia en Peru zullen gemakkelijker op de markt kunnen worden gebracht dan onder het SAP+ (5). Er is onder meer onderhandeld over wijzigingen in douanetarieven voor petrochemische producten, plastic, textiel en kleding, visserijproducten, bananen, suiker en koffie. Ook moet worden gekeken naar de gevolgen van de meerpartijenhandelsovereenkomst voor de landbouwsectoren van de partijen, op het stuk van oorsprongsbenamingen, vrijwaringsclausules en sectorale stabilisatiemechanismen, die onderwerp moeten zijn van follow up en evaluatie. Het Comité is ingenomen met de verwijzingen naar het belang van de handel voor een duurzame ontwikkeling en de bevordering van een eerlijke en billijke handel (6).

2.5 Zowel in Peru als Colombia heeft de informele economie een hoge vlucht genomen, met een hoog percentage informele arbeid als een van de ernstigste gevolgen, waardoor het Comité zich zorgen maakt over de arbeidsnormen in die landen. De situatie van jongeren en vrouwen is bijzonder moeilijk, omdat de werkloosheid en de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden voor hen ongunstiger zijn. De effectbeoordelingen moeten rekening houden met het genderaspect en aandacht besteden aan de arbeidsomstandigheden van jongeren, aangezien vrouwen en jongeren met specifieke uitdagingen worden geconfronteerd (7). Bovendien hamert het EESC erop dat concrete en doeltreffende acties moeten worden vastgesteld en in gang moeten worden gezet voor de geleidelijke uitbanning van kinderarbeid, een zorgwekkend fenomeen dat in beide landen aanwezig is.

2.6 De situatie op het vlak van de mensenrechten – met inbegrip van arbeids- en vakbondsrechten – in Colombia en Peru geeft reden tot grote bezorgdheid onder het Europees maatschappelijk middenveld over de Colombiaanse en Peruaanse bevolking. Het EESC juicht het toe dat in art. 1 van de meerpartijenhandelsovereenkomst duidelijk staat dat schendingen van de democratische beginselen en de grondrechten kunnen leiden tot een tijdelijke of definitieve schorsing van de overeenkomst. Ook is het EESC ingenomen met de verplichtingen die de partijen in art. 269, lid 3, van het document (8) aangaan ten aanzien van de fundamentele verdragen van de IAO, en pleit het ervoor dat deze tijdens de tenuitvoerlegging van de overeenkomst volledig worden nageleefd en nagekomen.

2.7 Het EESC heeft in verschillende adviezen uiteengezet hoe het aankijkt tegen onderhandelingen over handelsovereenkomsten. Naar zijn mening moeten de bilaterale overeenkomsten verenigbaar zijn met het multilateralisme (9). De bilaterale onderhandelingen mogen er niet toe leiden dat de Unie haar eisen op sociaal, arbeids- en milieugebied afzwakt. Met deze aspecten dient terdege rekening te worden gehouden, alsook met de economische dimensie, en er moeten mechanismen worden gezocht om een en ander te harmoniseren tijdens de tenuitvoerlegging van de overeenkomsten.

2.8 Aan de andere kant is het EESC van mening dat de ervaringen onomstotelijk lijken aan te tonen dat een actieve rol van het maatschappelijk middenveld tijdens de tenuitvoerlegging van de overeenkomsten kan helpen belangrijke potentiële partners in de betrokken landen aan te wijzen, betrekkingen tot stand te brengen waarbij alle partijen gebaat zijn en de oplossing van eventuele geschillen te vergemakkelijken. De oproep om overeenkomsten waarover al is of nog wordt onderhandeld door de EU een sociale dimensie te geven, is een vast standpunt van het EESC dat het al in veel eerdere adviezen heeft verwoord (10).

2.9 Het EESC heeft zich in eerdere adviezen positief uitgesproken over het besluit van de EU om Duurzaamheidseffectbeoordelingen (DEB) uit te voeren, aan de hand waarvan voorstellen kunnen worden gedaan en corrigerende maatregelen kunnen worden genomen, ten einde de positieve effecten van handelsovereenkomsten te maximaliseren en de negatieve effecten zo klein mogelijk te houden. Het EESC vraagt nogmaals dat de DEB worden uitgevoerd met de volledige participatie van het maatschappelijk middenveld, om ervoor te zorgen dat de verbintenissen worden nagekomen, de risico's zo klein mogelijk worden gehouden en de mogelijkheden voor openstelling van de markten worden vergroot (11).

2.10 Het EESC wil er toch op wijzen dat de onderhandelingen over een overeenkomst met Colombia en Peru onderwerp van kritiek en vragen zijn geweest van de kant van maatschappelijke organisaties en vakbondsorganisaties (12). Het EESC deelt met name de bezorgdheid over het feit dat tijdens het onderhandelingsproces nauwelijks overleg is gepleegd met het maatschappelijk middenveld. Het is dan ook ingenomen met de goedkeuring van een resolutie door het Europees Parlement waarin erop wordt gehamerd dat er tijdens de tenuitvoerlegging van de meerpartijenhandelsovereenkomst duidelijke monitoring- en follow-upmechanismen moeten komen waaraan wordt deelgenomen door vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld (13).

2.11 Vanuit het oogpunt van het maatschappelijk middenveld is het EESC van oordeel dat de handelsovereenkomsten veranderingen in gang moeten helpen zetten die onder meer de ontwikkeling van maatschappelijk verantwoord ondernemen bevorderen, Europese ondernemingen ertoe dwingen zich in deze landen aan dezelfde arbeidspraktijken te houden als in eigen land, kwalitatief hoogwaardige en gewaarborgde banen genereren, collectieve onderhandelingen vergemakkelijken, ervoor zorgen dat de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen van nabij kan worden gevolgd, en helpen om de informele economie en zwartwerk terug te dringen. Bovendien helpen zij schendingen van de mensenrechten een halt toe te roepen, helpen zij de armoede en sociale ongelijkheid te bestrijden en maken zij een verbetering van de kwaliteit van het bestaan mogelijk, met name voor de minst begunstigde bevolkingsgroepen.

2.12 Volgens het EESC bevat de meerpartijenhandelsovereenkomst bepalingen – zoals artikel 1 met betrekking tot de mensenrechten, artikel 282 met betrekking tot de deelname van maatschappelijke organisaties en artikel 286 over effectbeoordelingen – waarmee kan worden gezorgd voor een geïnstitutionaliseerde, representatieve en autonome participatie van maatschappelijke organisaties (in beperkte samenstelling) van beide partijen (14), middels de oprichting van een gemengd raadgevend comité, als forum dat openstaat voor het gehele maatschappelijk middenveld van Peru, Colombia en de EU.

2.13 Het hoopt dat deze meerpartijenhandelsovereenkomst de deelnemende partijen helpt om de meest dringende sociaaleconomische problemen op te lossen, zoals armoede, sociale ongelijkheid en geweld, en helpt om de levensomstandigheden van de burgers te verbeteren, met name de minst begunstigde bevolkingsgroepen. Daarvoor is het absoluut zaak dat het maatschappelijk middenveld van de drie partijen actief kan deelnemen aan de uitvoering en de effectbeoordeling van de overeenkomst.

2.14 In mei 2012 heeft een delegatie van het EESC een bezoek gebracht aan Colombia en Peru. De balans van het bezoek was positief, vanwege het aantal en het niveau van de ondervraagde partijen en het belang van de vergaarde informatie, zodat het standpunt van het maatschappelijk middenveld van beide landen ten aanzien van de meerpartijenhandelsovereenkomst in het onderhavige advies kan worden verwerkt en een voorstel wordt gedaan voor de oprichting van een gemengd raadgevend comité met het maatschappelijk middenveld voor de follow up van de overeenkomst. Tijdens het bezoek kon worden vastgesteld welke sociale, arbeids- en economische problemen er zoal zijn in beide landen, en dat de maatschappelijke organisaties (met uitzondering van de werkgeversorganisaties, die de overeenkomst in beide landen steunen) maar weinig vertrouwen hebben in het vermogen van hun eigen regeringen en het vermogen van de overeenkomst om deze problemen te helpen oplossen. Het bezoek liet duidelijk zien dat er een grote kloof gaapt tussen het standpunt van de regeringen, die bevestigen dat zij uitgebreide raadplegingen en voorlichtingsactiviteiten hebben georganiseerd, en de perceptie van de maatschappelijke organisaties (15).

2.15 In dit advies worden de belangrijkste problemen gesignaleerd van de twee landen waarmee de overeenkomst wordt gesloten, die door de maatschappelijke organisaties van de betrokken partijen moeten worden gemonitord. In Colombia zijn er de kwestie van de mensenrechten, met zowel positieve als negatieve aspecten, de schending van de vakbondrechten, de uitvoering van de Wet inzake Slachtoffers en Teruggave van Land en het probleem van de straffeloosheid. In Peru wordt de sociale en arbeidssituatie onder de loep genomen, vooral in de mijnbouw, de kinderarbeid, de emigratie naar Europa en de rechten van de inheemse bevolking.

2.16 Het EESC roept de betrokken partijen op om, in overleg met het maatschappelijk middenveld en idealiter via het GRC, in aanvulling op de meerpartijenhandelsovereenkomst een transparant en bindend actieplan op te stellen voor mensenrechten, milieurechten en arbeidsrechten. Dit actieplan zou duidelijke, tijdsgebonden en resultaatgerichte doelstellingen moeten bevatten op elk van de bovengenoemde terreinen. In dit verband schaart het EESC zich achter de verzoeken in punt 15 van de resolutie van het Europees Parlement van 13 juni 2012.

3. Colombia

3.1 Mensenrechten: lichtpuntjes en schaduwzijden

3.1.1 Sinds augustus 2010 is een nieuwe regering aan de macht. Deze wordt voorgezeten door president Santos, die een nieuwe koers heeft ingezet als het gaat om thema's die verband houden met de mensenrechten. Vicepresident is A. Garzón, de voormalig secretaris-generaal van de Algemene Vakcentrale (CUT, Central Unitaria de Trabajadores) en voormalig Minister van Arbeid, die zijn ervaringen in de vakbondswereld gebruikt om een versterking van de nationale sociale dialoog na te streven. Het standpunt van president Santos ten aanzien van de mensenrechten wijkt af van dat van zijn voorganger, A. Uribe. In plaats van de harde retoriek waardoor mensenrechtenactivisten reëel gevaar liepen, gebruikt de huidige regering een mildere toon en wil zij de dialoog bevorderen. Zij heeft voor het eerst het bestaan van een intern gewapend conflict erkend en lijkt een definitieve oplossing te willen vinden voor dit conflict.

3.1.2 Colombia lijdt onder de gevolgen van een ernstig binnenlands conflict dat het land al meer dan 60 jaar in zijn greep houdt. Het is een gewapend conflict waarbij verschillende spelers zowel oorzaak als hoofdrolspelers van het geweld zijn. Amnesty International erkent dat de regering inspanningen heeft gedaan, maar wijst erop dat de situatie zeer complex blijft (16).

3.1.3 In Colombia is de oudste guerrillabeweging van het continent, de Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia (FARC), nog altijd actief. Zowel de FARC als het Nationaal Bevrijdingsleger (ELN), die worden gefinancierd met drugsgeld, blijven jongens en meisjes ronselen om te worden ingezet in het gewapend conflict, en hebben in veel gebieden antipersoonsmijnen geplaatst. Colombia is na de Democratische Republiek Congo het land met de meeste kindsoldaten (17).

3.1.4 Tussen de 1,5 en 3 miljoen mensen hebben hun woon- en werkplaats moeten verlaten. De FARC heeft in februari 2012 aangekondigd te stoppen met ontvoeringen en heeft 10 militaire gijzelaars vrijgelaten. Toch blijft een onbekend aantal burgers nog steeds gegijzeld (18).

3.1.5 Sinds de jaren '70 zijn er duizenden slachtoffers gevallen onder boeren, arbeiders, vakbondsleden, leraren, mensenrechtenactivisten, leidinggevenden van maatschappelijke organisaties op wijk-, gemeente- en plattelandsniveau, enz. Volgens de Escuela Nacional Sindical (nationale vakbondsschool), een ngo die zich inzet voor mensen- en vakbondsrechten, zijn sinds 1986 meer dan 2 900 vakbondsleden vermoord. De drugshandel blijft een veelvoorkomende illegale activiteit, met netwerken in het hele land en vele internationale vertakkingen. Pogingen om het fenomeen gewapenderhand uit te roeien hebben niet zelden geleid tot een toenemende geweldsspiraal. Veel leden van de strijdkrachten en de veiligheidsdiensten zijn er door nationale en internationale mensenrechtenorganisaties van beschuldigd zogenaamde guerrillastrijders te hebben vermoord, wat ook wel de kwestie van de "valse positieven" wordt genoemd (19).

3.1.6 In de huidige Colombiaanse samenleving hebben vrouwen nog altijd te maken met ongelijke behandeling en discriminatie. De ongelijkheid tussen vrouwen en mannen doet zich voor in het gezinsleven, waar veel sprake is van huiselijk geweld; in de economische sfeer, die wordt gekenmerkt door een hoge werkloosheid, een groeiend percentage vrouwen in de informele sector (57 %) en het voortbestaan van de loonkloof tussen vrouwen en mannen; en in de politieke sfeer, met een ondervertegenwoordiging van vrouwen op de hoogste besluitvormingsniveaus.

3.1.7 Volgens rapporten van de Colombiaanse vakbondscentrales (CUT, CTC en CGT) heeft de sociale dialoog, die tijdens vorige regeringen onder zware druk stond, nog niet voldoende veranderingen in gang gezet om van een positieve tendens te kunnen spreken. De vakbondscentrales zijn van mening dat het gebrek aan dialoog heeft bijgedragen tot een daling van de syndicalisatiegraad van 14 % naar 4 %. Er wordt aan herinnerd dat de situatie van de vakbondsrechten in Colombia de laatste jaren onder streng toezicht van de IAO (20) heeft gestaan. Deze organisatie heeft vele onderzoeksmissies uitgevoerd en beschikt over een permanente eenheid in het land, om schendingen van de mensen-, arbeids- en vakbondsrechten op te volgen. In 2011 zijn 29 vakbondsleiders vermoord. Vaak waren gedemobiliseerde paramilitairen hiervoor verantwoordelijk. Nog eens tien vakbondsmensen ontsnapten ternauwernood aan de dood. D. Aguirre, secretaris-generaal van SINALCORTEROS (de nationale vakbond van rietsuikersnijders) werd op 27 april 2012 vermoord, wat het aantal vermoorde vakbondsleiders op 7 brengt.

3.1.8 Positief is daarentegen de toename van het aantal opsporingsambtenaren van het Colombiaanse Openbaar Ministerie (FGN), dat onderzoek doet naar deze misdrijven en delicten. En dat, op initiatief van het FGN, het Nationaal Congres heeft ingestemd met een hervorming van artikel 200 van het Wetboek van Strafrecht, waarmee hogere gevangenisstraffen en boetes kunnen worden opgelegd aan personen die een vergadering of de eerbiediging van de arbeidsrechten tegenhouden of verstoren, of personen die represailles nemen tegen legitieme stakingen, vergaderingen of verenigingen (21). In januari 2012 hebben het FGN en de nationale vakbondsschool een overeenkomst gesloten voor de uitwisseling van informatie en de ontwikkeling van een gezamenlijke methode voor het vaststellen, opsporen en documenteren van misdaden tegen leden van vakbondsorganisaties.

3.1.9 Maar hoewel het geweld in het land is afgenomen, vinden er nog altijd terroristische daden plaats: de dag waarop de vrijhandelsovereenkomst met de VS in werking trad (15 mei 2012) werd een aanslag gepleegd tegen de voormalige minister Hoyos die het leven kostte aan twee van zijn lijfwachten en waarbij 49 mensen gewond raakten.

3.1.10 De Wet inzake Slachtoffers en Teruggave van Land. Deze wet, die in 2011 is goedgekeurd, erkent het bestaan van een gewapend conflict en de rechten van de slachtoffers. De wet voorziet in een schadevergoeding voor slachtoffers van schendingen van de mensenrechten, ook die welke zijn gepleegd door staatsfunctionarissen. Hoewel de wet tot nu toe onregelmatig en onvolledig wordt toegepast betekent zij een belangrijke vooruitgang voor de slachtoffers, wier rechten tot nu toe op geen enkele wijze werden erkend. Tijdens het studiebezoek van het EESC maakten maatschappelijke organisaties melding van bedreigingen aan het adres van personen en gemeenschappen aan wie land is teruggegeven. De EESC-delegatie is door het Ministerie van Landbouw op de hoogte gebracht van de opleiding van rechters voor de teruggave van onrechtmatig afgenomen land. Daarbij werd het wettelijk eigendom toegekend aan degenen die de grond voor een spotprijs verwierven en werden de oorspronkelijke eigenaren gedwongen om naar elders te trekken, waarna het land in veel gevallen werd gebruikt voor de teelt van illegale drugs. Ook wordt bescherming geboden aan gezinnen die weer op de geconfisqueerde gronden zijn gaan wonen onder druk van de guerrillabeweging, die zo probeerde de gebieden onder controle te krijgen.

3.1.11 De straffeloosheid, een hardnekkig probleem in Colombia. Er is enige vooruitgang geboekt met belangrijk onderzoek naar de mensenrechten en het onderzoek naar het schandaal van de "parapolitiek", dat illegale banden tussen bestuurders en paramilitaire groepen aan het licht heeft gebracht. Meer dan 120 voormalige parlementsleden zijn ondervraagd en circa 40 zijn schuldig bevonden (22). Maar in februari 2012 werd de verkiezing van de hoofdofficier van justitie (23) ongeldig verklaard, die verantwoordelijk was voor het aanpakken van de belangrijkste corruptiezaken en de berechting van paramilitairen, drugshandelaren en guerrillaleiders, en vastberaden was een einde aan de straffeloosheid te maken. Onderzoek toonde aan dat er banden waren tussen de Colombiaanse veiligheidsdienst en de paramilitairen, en dat de veiligheidsdienst rechtstreeks verantwoordelijk was voor het bedreigen en vermoorden van vele mensenrechtenactivisten, magistraten, journalisten, vakbondsleden en advocaten (24). In oktober 2011 kondigde de regering de ontbinding van de veiligheidsdienst en de oprichting van een nieuwe Centrale Inlichtingendienst aan.

3.1.12 De regering heeft een controversiële hervorming van artikel 221 van de grondwet voorgesteld, waarmee militaire rechtbanken de initiële controle krijgen over onderzoek naar mogelijke schendingen van de mensenrechten door leden van de veiligheidsdienst. Met de hervorming zou het beginsel worden ingevoerd dat alle delicten die worden gepleegd door leden van het openbaar gezag tijdens operaties en/of procedures een "band met de dienst" hebben en als zodanig onder de militaire rechtspraak vallen, ten minste in eerste instantie. De Inter-Amerikaanse Commissie voor de rechten van de mens (IACHR) en de Verenigde Naties hebben meerdere malen gewezen op het gebrek aan onpartijdigheid en onafhankelijkheid van de militaire rechtspraak, wat de geloofwaardigheid van diens gezag ondermijnt (25). De Colombiaanse strijdkrachten en veiligheidsdiensten zijn meermalen beschuldigd van buitengerechtelijke executies, en volgens schattingen van het bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de mensenrechten (UNHCHR) in Colombia zijn tussen 2004 en 2008 meer dan 3 000 mensen vermoord door de politie. Na die tijd is er een aanzienlijke daling geweest, maar deze praktijken zijn nog niet volledig uitgeroeid (26). Diverse nationale en internationale organisaties hebben president Santos verzocht de voorgestelde grondwetswijziging in te trekken (27).

3.1.13 Uit gesprekken met het bedrijfsleven blijkt dat deze sector, in tegenstelling tot de hierboven beschreven standpunten, van mening is dat de overeenkomst bevorderlijk zal zijn voor de legale economie, het formaliseren van arbeidscontracten, de mensenrechten en het milieu, en dat zij zal helpen het geweld terug te dringen.

4. Peru

4.1 Het afgelopen decennium is de armoede afgenomen, maar volgens gegevens van de Wereldbank (28) moet nog altijd 15 % van de bevolking rondkomen van minder dan twee dollar per dag. De verschillen tussen stad en platteland blijven enorm. De groei heeft zich vooralsnog vertaald in een zeer ongelijke inkomensverdeling. Het gemiddelde inkomen (en daarmee ook de particuliere consumptie) is gestegen maar niet voldoende, en lag in 2010 op 404 dollar.

4.2 Situatie arbeidsmarkt/vakbonden. In 2009 had bijna 73 % van de werknemers geen arbeidscontract, had 7 % een vast contract en 20 % een tijdelijk contract (29). De IAO signaleerde in 2011 een toename van de informele sector en latente werkloosheid, een daling van het reële minimumloon en een zeer hoog percentage kinderarbeid (42 %). De export van landbouwproducten is explosief gegroeid in Peru, maar dit heeft nog geen voordelen opgeleverd voor de werknemers van de sector. In 2008, voor het losbarsten van de internationale crisis, telde de sector iets meer dan 200 000 werknemers. Het eerste halfjaar van 2011 gaf een consolidatie van het economisch herstel te zien: nooit eerder in de geschiedenis telde het land zo veel werknemers in loondienst. Maar in deze sector kunnen de werkdagen zeer lang zijn, zijn de salarissen lager dan het gewone minimumloon (30), wordt minder betaald voor overuren en domineren de tijdelijke contracten (31).

4.3 Het EESC staat positief tegenover de verplichtingen die zijn aangegaan inzake de naleving van de fundamentele verdragen van de IAO en de agenda voor fatsoenlijk werk, maar herhaalt dat de organisaties van het Peruaanse en Europese maatschappelijk middenveld moeten kunnen deelnemen aan het toezicht op de uitvoering. Een absolute voorwaarde voor fatsoenlijk werk is de sociale dialoog: dat wil zeggen de participatie van werkgeversorganisaties en vakbonden in aan de collectieve onderhandelingen. Dit laatste is van groot belang als aanvulling op de wetgeving voor de verbetering van de arbeidsomstandigheden van werknemers. Uitwisseling van ervaringen met de sociale dialoog is een andere taak die volgens het EESC formeel moet worden vastgelegd.

4.4 De kinderarbeid in Peru baart het Peruaanse maatschappelijk middenveld sinds jaar en dag veel zorgen. Het komt met name voor in de mijnbouwsector, waar zelfs meisjes werken. Er zijn geen exacte cijfers omdat de officiële statistieken geen volledig beeld geven van de omvang van het fenomeen, maar volgens gegevens van de IPEC-IAO (32) werken in twee van de drie mijnwerkersgezinnen kinderen onder de 18 jaar in de winning, verwerking of vervoer van materiaal. Hoewel meisjes meestal niet diep onder de grond werken, worden zij steeds vaker ingezet bij werkzaamheden in de mijn en houden zij zich bezig met de communicatie tussen de mijn en de buitenwereld. De IAO onderstreept dat de afschaffing van kinderarbeid in de mijnbouw een impuls geeft aan technologische veranderingen, een verbetering van de sociale bescherming en meer onderwijsmogelijkheden voor de betrokken minderjarigen. In dit stapsgewijze proces is de participatie van het maatschappelijk middenveld van cruciaal belang. De EU is concrete verbintenissen aangegaan in de strijd tegen kinderarbeid met haar handelspartners en met ondernemingen uit de EU die op andere continenten actief zijn. De maatschappelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen en de arbeids- en mensenrechten houden niet op bij de Europese grenzen. Tijdens de uitvoering van de meerpartijenhandelsovereenkomst moeten deze verbintenissen worden hernieuwd en zal de impact hiervan op de kinderarbeid moeten worden geëvalueerd.

4.5 Immigratie naar de EU. Het Peruaans nationaal instituut voor statistiek en informatica (33) heeft berekend dat in de periode 1990-2009 2 038 107 Peruanen in het buitenland verbleven. Na Spanje (met circa 200 000 Peruaanse ingezetenen) is Italië een van de landen dat de laatste jaren het grootste aantal Peruanen heeft opgevangen (34). Volgens het EESC is legale immigratie een positief en verrijkend element. Het follow up-mechanisme dat met de meerpartijenhandelsovereenkomst in het leven wordt geroepen en waaraan wordt deelgenomen door het maatschappelijk middenveld, moet worden ingezet voor de waarneming en bewaking van de mensenrechtensituatie van immigranten en de preventie van mensenhandel.

4.6 Rechten van de inheemse bevolking. Het EESC neemt nota van de inwerkingtreding van de in 2011 goedgekeurde Wet over de inspraak van de inheemse bevolking (35). De wet betekent een erkenning van de rechten van de inheemse bevolking, kan bijdragen aan de sociale integratie en kan ervoor zorgen dat de voordelen van de democratie eindelijk door de oorspronkelijke bevolking kunnen worden gedeeld. De wet is het resultaat van de inspanningen van veel sociale actoren maar met name van de inheemse bevolking zelf, die volhardend heeft aangedrongen op een wetgeving die ervoor zorgt dat het recht op raadpleging effectief wordt toegepast. De volledige uitvoering van de wet zal het bewijs zijn dat Peru zijn verplichtingen in het kader van IAO-verdrag nr. 169 nakomt.

4.7 De regering van Ollanta Humala is in 2011 aangetreden en staat voor grote uitdagingen. De verwachtingen zijn dan ook hooggespannen. De ondertekening van een meerpartijenhandelsovereenkomst kan helpen deze uitdagingen tot een goed einde te brengen en de verwachtingen om te zetten in de zekerheid dat een positieve verandering op komst is, op voorwaarde dat men zich realiseert dat de ondertekening alleen niet volstaat om de gewenste veranderingen in gang te zetten. Het EESC hoopt via dit advies de betrekkingen tussen de EU en Peru in de toekomst te helpen verbeteren, door het Peruaanse maatschappelijk middenveld te betrekken bij de mechanismen voor follow up en effectbeoordeling. Het EESC herhaalt nogmaals dat de structuren voor participatie van het maatschappelijk middenveld representatief moeten zijn en onafhankelijk van de uitvoerende macht moeten opereren.

Brussel, 11 juli 2012 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) De overeenkomst moet worden geratificeerd door de 27 parlementen van de EU-lidstaten en de parlementen van Colombia en Peru.

(2) Zoals bijvoorbeeld is vastgesteld in het actieplan inzake de arbeidsrechten dat is opgenomen in de overeenkomst tussen Colombia en de VS en in het APS+.

(3) Duurzaamheidseffectbeoordeling van de handel, opgesteld op verzoek van DG Handel (Europese Commissie) door Development Solutions, het Centre for Economic Policy Research en de Universiteit van Manchester, 2009.

(4) Evenals de doelstelllingen van het Protocol over mensenrechten tussen de EU en Colombia (2009) dat is geratificeerd tijdens de 6e gewone vergadering in het kader van de Dialoog over de mensenrechten (Bogota, 30 januari 2012).

(5) Het Stelsel van Algemene Preferenties Plus

(6) Artt. 271 en 324 van de meerpartijenhandelsovereenkomst.

(7) EESC-advies "De onderhandelingen over nieuwe handelsovereenkomsten: standpunt van het EESC", rapporteur: de heer Peel, corapporteur: mevrouw Pichenot (PB C 211 van 19.08.2008, blz. 82).

(8) Iedere partij verbindt zich ertoe de internationaal erkende fundamentele arbeidsnormen, zoals deze zijn opgenomen in de fundamentele verdragen van de IAO, op het hele grondgebied in zijn wetgeving en praktijk te bevorderen en daadwerkelijk toe te passen (artikel 269, lid 3 van de meerpartijenhandelsovereenkomst).

(9) PB C 211 van 19.08.2008, blz. 82.

(10) "Het EESC is van mening dat een associatieovereenkomst die verder reikt dan handelsaspecten en gericht is op sociale cohesie, absoluut een sociale dimensie moet hebben (…)", rapporteur: de heer Zufiaur (PB C 248 van 25.08.2011, blz. 55).

(11) EESC-advies "Duurzaamheidseffectbeoordelingen en handelsbeleid van de Europese Unie", rapporteur: mevrouw Pichenot (PB C 218 van 23.07.2011, blz. 14).

(12) Boodschap aan het Europees Parlement van het Europees Verbond van Vakverenigingen, de Internationale Vakbondsconfederatie, de Trade Union Confederation of the Americas en de Council of Global Unions van februari 2012. Standpunt ten aanzien van de handelsovereenkomst EU-Colombia van de Colombiaanse vakbond CGT, februari 2012.

(13) Resolutie van het Europees Parlement over de meerpartijenhandelsovereenkomst tussen de EU, Colombia en Peru, goedgekeurd op 13 juni 2012.

(14) Voor Europa is dat het EESC.

(15) Zie Bijlage B voor het verslag en programma van het bezoek.

(16) Verklaring van Amnesty International aan de 19de zitting van de Hoge Raad voor de Mensenrechten van de VN, 2012, Genève.

(17) Zie het verslag over 2012 van het Internationaal Tribunaal voor kinderen die door oorlog en armoede worden getroffen, http://www.tribunalinternacionalinfancia.org

(18) Op 28 april 2012 werd, in tegenspraak met de beloftes, de Franse journalist R. Laglois ontvoerd, die pas weken later werd vrijgelaten.

(19) Volgens Colombiaans recht gaat het hierbij om moord op beschermde personen.

(20) Bron: de verslagen van het IAO-comité inzake de toepassing van de normen, de internationale arbeidsconferenties en de IAO.

(21) Verslag van de Ambassade van Colombia in Brussel over de handelingen van het Colombiaanse Openbaar Ministerie, maart 2012.

(22) In februari 2011 werd ex-senator Mario Uribe, voormalig voorzitter van het congres en neef van president Álvaro Uribe, schuldig bevonden aan betrekkingen met de paramilitairen.

(23) De verkiezing van Viviane Morales werd ongeldig verklaard wegens vermeende vormfouten bij haar benoeming.

(24) In september 2011 werd Jorge Noguera Cotes, die van 2002 tot 2005 aan het hoofd van de veiligheidsdienst stond, schuldig bevonden aan het onderhouden van banden met paramilitaire groeperingen en voor de moord in 2004 op een universiteitsprofessor.

(25) Verslag over Colombia, Inter-Amerikaanse Commissie voor de rechten van de mens (IACHR).

(26) Mensenrechtenverslag 2012 van de Human Rights Watch.

(27) Brief aan president Santos, Human Rights Watch, 9-2-2012.

(28) World Development Indicators, Wereldbank 2011.

(29) Gegevens van het Peruaanse Ministerie van Arbeid.

(30) Het dagloon ligt tussen de 8,84 en 10 USD, het minumum leefloon ligt op 259,61 USD per maand.

(31) Een duidelijk voorbeeld van een inadequaat gebruik van tijdelijke contracten is de palmoliesector.

(32) Programma van de IAO voor het uitbannen van kinderarbeid www.ilo.org

(33) Perú: Estadísticas de la Emigración Internacional de Peruanos e Inmigración de Extranjeros, 1990 – 2009 (Peru: Statistieken over de internationale emigratie van Peruanen en de immigratie van buitenlanders, 1990-2009), Lima, 2010.

(34) Sinds 2011 financiert de EU het project "Perú Migrante".

(35) Wet nr. 29785, Wet op het recht op inspraak van de inheemse bevolking, erkend in IAO-verdrag nr. 169.