1.Inleiding

Antidumping-, antisubsidie- en vrijwaringsmaatregelen zijn de drie handelsbeschermingsinstrumenten (HBI). Antidumping- en antisubsidiemaatregelen (respectievelijk AD- en AS-maatregelen) zijn gericht op het tegengaan van de negatieve gevolgen van oneerlijke handelspraktijken zoals invoer met dumping/subsidiëring, terwijl vrijwaringsmaatregelen bedrijfstakken tijdelijk moeten beschermen voor de negatieve gevolgen van een onvoorziene en aanzienlijke toename van de invoer. Vrijwaringsmaatregelen verschillen ook van de twee andere instrumenten doordat zij voor de invoer uit alle landen gelden, terwijl AD- en AS-maatregelen landspecifiek (en zelfs bedrijfsspecifiek) zijn.

Bij de toepassing van de HBI moeten de WTO-regels strikt in acht worden genomen. De onjuiste toepassing van de HBI kan leiden tot onrechtmatige en ongerechtvaardigde maatregelen met negatieve gevolgen voor de vrije en eerlijke handel. Dit is met name het geval voor het vrijwaringsinstrument, dat het meest handelsbeperkende instrument is en waarvoor de regels nog strikter zijn dan voor AD- en AS-maatregelen.

Samenhangend met de wereldwijde economische crisis is er een toename opgemerkt in het gebruik van handelsbeschermingsmaatregelen in de afgelopen jaren. In tijden van economische crisis, wanneer het binnenlands verbruik in bepaalde sectoren daalt, zoeken bedrijfstakken automatisch naar andere afzetmogelijkheden voor hun productie en richten zij zich op uitvoermarkten. Daarom is het van cruciaal belang dat deze uitvoermogelijkheden niet worden belemmerd door ongerechtvaardigde handelsbeschermingsmaatregelen die de markttoegang onterecht beperken.

De WTO-leden hebben het recht gebruik te maken van de HBI. De EU maakt zelf regelmatig gebruik van deze instrumenten (met uitzondering van vrijwaringsmaatregelen) maar hanteert een evenwichtige en gematigde aanpak en past strikte normen toe die zelfs verdergaan dan haar WTO-verplichtingen. De EU verwacht van haar handelspartners dat zij bij het gebruik van de instrumenten de afgesproken WTO-normen volgen. In dit verband is de Commissie inspanningen blijven leveren om bij haar handelspartners beste praktijken inzake het gebruik van de HBI te bevorderen en is het toezicht verder verscherpt.

De Commissie treedt wanneer nodig op om systemische problemen bij het gebruik en de toepassing van handelsbescherming door derde landen aan te pakken en de verenigbaarheid met de WTO-regels te verzekeren. De Commissie dient systematisch schriftelijke opmerkingen in en neemt ook steeds meer deel aan openbare hoorzittingen in het kader van HBI-procedures van derde landen, vooral wanneer de rechten en belangen van EU-exporteurs op ongerechtvaardigde wijze worden aangetast.

Voorts biedt de Commissie ambtenaren van de onderzoekende autoriteiten van derde landen uitvoerige HBI-gerelateerde opleiding om haar eigen hoge normen voor HBI-onderzoeken te verspreiden en zodoende de kwaliteit van door derde landen verrichte onderzoeken te verbeteren. Dergelijke opleiding wordt doorgaans een keer per jaar georganiseerd in de vorm van een weekseminarie dat openstaat voor maximaal 25 deelnemers uit ongeveer vijf derde landen. Vanwege de grote belangstelling is er in 2014 een tweede dergelijk seminarie georganiseerd. Aan deze twee in 2014 georganiseerde opleidingen hebben ambtenaren uit Israël, Kosovo, Pakistan, Panama, Tadzjikistan, Oekraïne, Vietnam, de Dominicaanse Republiek en Turkije deelgenomen. Voorts hebben HBI-deskundigen van de Commissie Marokkaanse ambtenaren een opleiding geboden via een seminarie in Rabat. De HBI-deskundigen van de Commissie hebben in 2014 ook verzoeken van Egypte en Tunesië ontvangen om hun ambtenaren ter plekke op te leiden.

In dit verslag worden de algemene tendensen in de handelsbeschermingsactiviteiten van derde landen beschreven die negatieve gevolgen hebben of kunnen hebben voor de uitvoer uit de EU (AD- en AS-maatregelen van derde landen kunnen de EU in haar geheel of individuele lidstaten treffen). Er wordt ook een overzicht geboden van wat het toezicht op derde landen concreet betekent, met een gedetailleerde analyse per land en gedetailleerde cijfers in bijlage.

2.Algemene tendensen

Net als in 2013 zijn de handelsbeschermingsactiviteiten van derde landen in 2014 intensief gebleven.

Hoewel het aantal geldende maatregelen is gedaald van 152 in 2013 tot 140 in 2014, vooral door het vervallen van bepaalde maatregelen, zijn 34 nieuwe maatregelen ingesteld in 2014 (tegenover 27 in 2013) en 41 nieuwe onderzoeken geopend (tegenover 43 in 2013). Verwacht wordt dus dat deze activiteiten ook in 2015 intensief zullen blijven.

Totaal aantal geldende maatregelen

Bron: WTO- en EU-statistieken

Wat de soorten instrumenten betreft, zijn van de 140 geldende maatregelen 104 antidumpingmaatregelen, 4 antisubsidiemaatregelen en 32 vrijwaringsmaatregelen (er zij aan herinnerd dat niet alle vrijwaringsmaatregelen de EU-uitvoer treffen). Van de 34 in 2014 ingestelde nieuwe maatregelen zijn er 19 antidumpingmaatregelen, 1 antisubsidiemaatregel en 14 vrijwaringsmaatregelen. Wat de in 2014 geopende nieuwe onderzoeken betreft, zijn er 23 vrijwaringsonderzoeken, 17 antidumpingonderzoeken en 1 antisubsidieonderzoek geopend. Het aantal in 2013 geopende nieuwe vrijwaringsonderzoeken leek te wijzen op een dalende tendens, met name in vergelijking met het aantal antidumpingonderzoeken. Deze tendens heeft zich niet voortgezet in 2014. Het aantal in 2014 geopende vrijwaringsonderzoeken (23) is in feite even hoog als in 2012 en lag enkel in 2009 hoger toen 31 nieuwe vrijwaringsonderzoeken zijn geopend.

Het lijkt erop dat in 2014 bepaalde sectoren in het bijzonder zijn geraakt. De staalsector, vooral in het Middellandse Zeegebied maar ook in Latijns-Amerika, wordt immers vaak getroffen door handelsbeschermingsmaatregelen. 12 van de in 2014 geopende nieuwe onderzoeken betroffen staalproducten. De chemische sector volgt meteen met 11 in 2014 geopende nieuwe onderzoeken. De papierindustrie werd in het bijzonder geraakt, met 5 nieuwe geopende onderzoeken in 2014 en 1 begin 2015.

In 2014 geopende nieuwe onderzoeken per sector