COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 29.05.1997 
COM(97) 256 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
BALANS VAN HET GEVOLG DAT AAN HET WITBOEK 
"ONDERWIJZEN EN LEREN: NAAR EEN COGNITIEVE SAMENLEVING" IS 
GEGEVEN 

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
BALANS VAN HET GEVOLG DAT AAN HET WITBOEK 
"ONDERWIJZEN EN LEREN: NAAR EEN COGNITIEVE SAMENLEVING" IS 
GEGEVEN 
Met haar oproep tot de communautaire instellingen, de lidstaten, de sociale partners, de 
werkgeversorganisaties, universiteiten, onderzoekinstituten en NGO's om het Witboek 
"Onderwijzen en leren: naar een cognitieve samenleving" te bespreken, heeft de 
Europese Commissie een ware maatschappelijke discussie op gang gebracht. 
De talrijke standpunten, adviezen en commentaar die zij aldus verzameld heeft, sluiten 
aan bij één van de opmerkelijkste conclusies van het Europees jaar voor onderwijs en 
levenslang leren: onze medeburgers zijn zich steeds meer bewust van de noodzaak om 
hun kennis en beroepsvaardigheden gedurende het hele leven te ontwikkelen. Zij 
beseffen duidelijk dat dit niet alleen van cruciaal belang is voor de toegang tot de 
werkgelegenheid, maar ook voor de integratie in het sociale leven en de uitoefening van 
het burgerschap. 
De politieke bijdrage van het Witboek, dat onderwijs en opleiding tot centrale elementen 
van een samenlevingsproject maakt, verdient bijzondere aandacht. Om aan dit perspectief 
gestalte te geven heeft de Commissie een zo breed mogelijk publiek bewust willen 
maken van de noodzaak van de opbouw van een kennismaatschappij voor een 
concurrerender Europa dat zich meer bewust is van zichzelf en zijn waarden. 
Deze mededeling geeft een samenvatting van de belangrijkste politieke boodschappen die 
uit de discussies van de laatste achttien maanden naar voren zijn gekomen. De 
Commissie maakt van de gelegenheid gebruik om de kwaliteit en de rijkdom ervan te 
onderstrepen: zij hebben haar huidige actie immers geïnspireerd en geheroriënteerd en 
bijgedragen tot de voorbereiding van de toekomst. De bijdragen van de communautaire 
instellingen, met name de conclusies van de Raad van 6 mei 1996 en die van het 
Europees Parlement, zijn bijzonder waardevol. Bovendien hebben zij geleid tot 
experimenten waarop in deze mededeling nader wordt ingegaan. Parallel hiermee hebben 
de werkzaamheden van de werkgroep onderwijs en opleiding de door het Witboek 
geopende perspectieven verder ontwikkeld. 
I. DE GRONDSLAGEN VAN DE UNIE VAN DE KENNIS 
Al deze discussies en standpunten hebben mede de grondslagen van de Unie van 
de kennis gelegd en de belangrijke thema's van deze tekst in grote mate 
bevestigd. 
• Economische grondslagen 
In een economisch klimaat dat wordt gekenmerkt door een mondialisering en 
nieuwe concurrentevormen wordt elke verbetering op het stuk van onderwijs en 
opleiding gezien als een middel tot versterking van de groei en het 
concurrentievermogen in Europa. Deze analyse, die ten grondslag ligt aan het 
Witboek "Groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid", wordt thans 
bevestigd. Het verband tussen onderwijs, opleiding en werkgelegenheid wordt 
algemeen erkend, met name door de werkgeversvertegenwoordigers. De 
vertegenwoordigers van het onderwijs waarschuwen evenwel tegen een te strikte 
aanpassing van de onderwijs- en opleidingsstelsels aan de huidige 
werkgelegenheidsstructuren. 
Ethische waarden 
In talrijke bijdragen wordt gewezen op de noodzaak, zoals het Witboek stelt, om 
zich niet te beperken tot de louter economische aspecten van de ontwikkeling, 
doch veeleer de persoonlijke ontwikkeling van het individu en de opleiding van 
de burger te beschouwen als één van de belangrijkste doelstellingen van 
onderwijs en opleiding. De Raad vindt dat de culturele en educatieve dimensie 
moet worden benadrukt, terwijl volgens het Parlement de sociale, affectieve, 
morele en spirituele aspecten in aanmerking moeten worden genomen. De term 
"cognitieve samenleving", die soms moeilijk te vatten blijkt, mag niet al te strikt 
worden geïnterpreteerd. Het idee is immers iedereen toegang tot kennis te 
verschaffen. 
Sociale grondslagen 
De analyses van het Witboek stoelen op een sociaal model dat een opsplitsing van 
de maatschappij in diegenen die weten en diegenen die niet weten en de 
uitsluiting van een deel van haar burgers wil vermijden. Daarom ijveren de Raad, 
het Europees Parlement, het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV) of 
de NGO's, die vrezen voor een verscherping van de sociale uitsluiting, voor een 
heftiger strijd voor gelijke kansen. Zonder de ernst van de situatie van de jongeren 
te onderschatten vinden het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal 
Comité en tal van andere instellingen dat ook bijzondere aandacht moet uitgaan 
naar de problemen van vrouwen, jonge kinderen, volwassen werknemers en alle 
kansarmen die om de één of andere reden met sociale uitsluiting worden bedreigd 
(gehandicapten, ouderen, langdurig werklozen, etnische minderheden). In vele 
bijdragen wordt opgeroepen tot een sociale dialoog met alle actoren, met name de 
sociale partners, en de wens geuit om lokale partnerschappen te ontwikkelen 
tussen de plaatselijke en regionale overheden, de NGO's en de bevolking. 
Het concept "onderwijs en opleiding gedurende het hele leven" 
Over het concept "onderwijs en opleiding gedurende het hele leven" is thans in 
grote mate overeenstemming bereikt. Het past duidelijk in het kader van de door 
de kennismaatschappij geopende perspectieven. Dit concept, dat het potentieel 
van de informatiemaatschappij zal mobiliseren, toont de relevantie aan van acties 
die de beide gebieden integreren. De noodzaak om de convergentie tussen het 
algemeen en het beroepsonderwijs te verbeteren en de beroepsopleiding in het 
algemeen op te waarderen, wordt algemeen erkend. Voorts ziet iedereen in dat wij 
het probleem van de veroudering van de Europese bevolking moeten opvangen, 
zoals ook het Europees Parlement benadrukt. 
-3-
De nieuwe technologieën 
De uitvoering van het concept "onderwijs en opleiding gedurende het hele leven" 
veronderstelt dat iedereen de informatietechnieken als communicatiemiddel en 
werkinstrument beheerst. Algemeen wordt aangenomen dat de opbouw van de 
informatiemaatschappij een dynamiek op gang zal brengen voor de uitwisseling 
tussen de partners, met name door gebruik te maken van interactieve netwerken 
van specifieke Internet-sites. Algemeen wordt aangenomen dat dank zij de 
bevordering van nieuwe instrumenten vooruitgang zal worden geboekt op het 
gebied van de evaluatie en de erkenning van vaardigheden. 
Politieke mobilisering van de lidstaten van de Europese Unie 
Aangezien de opbouw van de cognitieve samenleving geen mechanische 
ontwikkeling mag zijn, moet men zich beraden over de aard van de 
beleidsmaatregelen en de acties ter verwezenlijking van deze doelstelling. In 
vrijwel alle bijdragen wordt eraan herinnerd dat, conform het 
subsidiariteitsbeginsel, de lidstaten bevoegd zijn voor de inhoud en de organisatie 
van het onderwijs en de beroepsopleiding. In sommige bijdragen wordt echter 
betreurd dat de onderwijs- en opleidingsstelsels niet diepgaand geanalyseerd zijn, 
hoewel hun starheid een rem is voor de noodzakelijke modernisering ervan en 
voor innovaties die als basis voor de nodige ontwikkelingen zouden kunnen 
dienen. In zijn conclusies schrijft de Raad dat de uit te voeren analyse dus wel 
degelijk nieuwe wegen voor samenwerking op communautair niveau zou kunnen 
openen. Dit duidt op een moedgevende vooruitgang in de samenwerking op het 
gebied van onderwijs en opleiding en bevestigt het belang van de functie van de 
Commissie op dit gebied. 
Nieuwe houding 
De intrede van de kennismaatschappij veronderstelt een beraad over de houding 
van de actoren. Algemeen wordt aangenomen dat iedereen, gezien de 
ontwikkeling van de informatiemaatschappij, steeds meer toegang zal krijgen tot 
diverse educatieve middelen en dat dit een mentaliteitsverandering veronderstelt. 
Een gevoelig punt blijft evenwel hoe de aan de onderwijsstructuren en -
instellingen toegekende verantwoordelijkheden te verenigen zijn met de 
ontwikkeling van de leermethoden en de aan het indivu zelf toebedeelde rol. Het 
Europees Parlement is van mening dat de overheidssector, veeleer dan het 
individu, moet zorgen voor een universele toegang tot het onderwijs. Er is 
gewezen op het belang van de systemen voor informatie (gegevensbanken, 
indicatoren, enz.) en begeleiding, wil men de potentiële gebruiker niet aan zijn lot 
overlaten. De beslissende rol van de pedagogie, als brug tussen het individu en de 
kennis, is meermaals benadrukt. In vele standpunten wordt gewezen op de rol van 
het gezin en de onmiddellijke omgeving en in alle bijdragen wordt het essentieel 
belang van de opleiding van leraren en opleiders benadrukt. 
Vrij te maken middelen 
Het Europees Parlement is bezorgd over de relatieve vermindering van de 
overheidsuitgaven voor onderwijs en opleiding. Indien politieke prioriteit moet 
-4_ 
worden verleend aan de acties die beogen Europa tot een voor alle burgers 
toegankelijke educatieve ruimte te maken, moeten de eventuele budgettaire 
gevolgen worden besproken in het licht van de financiële vooruitzichten. Het 
Europees Parlement verzoekt de begrotingsautoriteit om de middelen van de 
programma's Leonardo da Vinci en Socrates te verhogen met het oog op de 
financiering van de nieuwe in het kader van de kennismaatschappij vastgestelde 
doelstellingen. 
II. LOPENDE EXPERIMENTEN 
Het Witboek bevat voorstellen voor de uitvoering van experimenten in het kader 
van de actieprogramma's met de daaraan toegekende financiële middelen. De 
Commissie heeft de nodige maatregelen genomen om ze te verwezenlijken, 
rekening houdend met de toelichtingen, standpunten en adviezen die tijdens de 
discussies naar voren zijn gebracht. Die hebben de Commissie ertoe gebracht de 
oorspronkelijk voor de tenuitvoerlegging van de doelstellingen van het Witboek 
bedoelde richtsnoeren te preciseren en te wijzigen. 
Doelstelling I: De erkenning van vaardigheden en het principe van de 
"persoonlijke bekwaamheidskaart" 
a) Eerste conclusies 
Het gaat erom experimenten uit te voeren op totaal nieuwe gebieden en volgens 
totaal nieuwe methoden. Algemeen wordt ingezien en aanvaard dat meer aandacht 
moet worden besteed aan de informele in de praktijk verworven kwalificaties van 
de werknemers, zoals het EVV het formuleert. Het principe zelf heeft vragen 
opgeroepen waarop de discussies een antwoord hebben gebracht. 
Het is geenszins de bedoeling dat de erkenning van vaardigheden in de plaats 
treedt van het traditionele diploma of de erkenning van de door het 
onderwijssysteem uitgereikte kwalificaties ontwaardt. Evenmin wordt beoogd een 
nieuwe bureaucratie op Europees niveau in te stellen. Hoewel het EVV zijn 
twijfels heeft over het begrip "bekwaamheid", toont het belangstelling voor het 
idee van een "persoonlijke bekwaamheidskaart". De meeste 
werkgeversorganisaties daarentegen stellen de vraag van de uitvoerbaarheid van 
dergelijke methoden aan de orde. 
Als antwoord hierop is tijdens de themaconferentie een eerste prototype van een 
software voor de evaluatie van vaardigheden in wiskunde gepresenteerd, die via 
Internet kan worden verspreid. 
b) Tenuitvoerlegging 
Dank zij informatie aan het publiek over de keuze van de geautomatiseerde 
validering met behulp van de informaticatechnieken en de multimedia konden 
misverstanden uit de weg worden geruimd en konden transnationale teams 
worden gevonden die belangstelling toonden om met deze aanpak te 
experimenteren. Uiteindelijk zijn 34 projecten geselecteerd die zeer uiteenlopende 
studieterreinen en beroepsgebieden bestrijken: i) de basisvaardigheden 
(wiskunde, natuurwetenschappen, schrijfvaardigheid, talen, aardrijkskunde, 
- 5-
milieu/water); ii) de technische en beroepsvaardigheden (het bankwezen, 
marketing, montage, kantoorinformatica, industriële procédés, klantenservice, 
rechten, chemie, biologie, statistiek; iii) de sleutelvaardigheden (of transversale 
vaardigheden). Het project "Dialang" beoogt de vervaardiging van materiaal 
waarmee elke burger zijn bekwaamheden in 15 Europese talen kan evalueren. 
Voor 1997 worden 35 aanvullende experimentele projecten op nieuwe 
beroepsgebieden overwogen. Voorts voert de Commissie een studie uit over de 
situatie in de Verenigde Staten en Europa met betrekking tot de geautomatiseerde 
evaluatie en persoonlijke bekwaamheidskaarten. 
Elk van de projecten beoogt de vaststelling van een referentiesysteem voor 
vaardigheden en bekwaamheden met het oog op de indeling daarvan in 
elementaire eenheden die als basis zullen dienen voor de invoering van 
geavanceerde en interactieve evaluatiesoftware, die via Internet kan worden 
verspreid en een validering mogelijk maakt van het door de kandidaat behaalde 
niveau. 
De positieve reacties van zowel de burgers als de ondernemingen en de 
beroepsorganisaties wijzen op een reële vraag, ondanks de controverse over de 
keuze van de automatisering. Het streven naar een democratisering van de 
toegang tot de erkenning van kennis en individuele bekwaamheden, evenals de 
mogelijkheid die het individu wordt gegeven om deze continu bij te werken, 
wordt positief onthaald. 
In een aantal reacties wordt aangevoerd dat een aanpak die minder op het 
automatische karakter van het proces berust, de impact van het experimenteel 
project voor de erkenning van vaardigheden zou versterken. Het succes van het 
"erkenningsproject" kan immers slechts worden gewaarborgd indien het deel 
uitmaakt van een reële economische dynamiek en inspeelt op een concrete 
behoefte van de betrokken beroepsgroepen die tot deelname bereid zijn. 
Vanuit dit oogpunt zou het project door zijn nieuwe positionering in een bredere 
context van de problematiek en de doorzichtigheid van vaardigheden en 
kwalificaties, zowel op het niveau van de lidstaten als op Europees niveau, 
moeten profiteren van de door het groenboek "De belemmeringen voor de 
transnationale mobiliteit" en het actieplan "Leren in de informatiemaatschappij" 
ingezette dynamiek. Met hel oog hierop worden werkzaamheden met het 
bedrijfsleven aangevat. 
De tenuitvoerlegging van deze doelstelling heeft ook geleid tot de lancering door 
de Task-force "educatieve multimedia"* van een gezamenlijke oproep tot het 
indienen van voorstellen, met het oog op de voorbereiding van nieuw 
pedagogisch materiaal waarmee de Europese bevolking beter kan worden 
Deze oproep tot het indienen van voorstellen bestiijkt de programma's telematicatoepassingen, Esprit, 
sociaal-economisch onderzoek, Socrates, Leonardo da Vinci en de activiteit Ten-telecom. De 
geselecteerde projecten (juni 1997) zullen betrekking hebben op innoverende instrumenten, diensten 
en curricula voor scholen, universiteiten, centra voor beroepsopleiding en ondernemingen, inclusief 
het MKB. 
opgeleid en de onderwijsinstellingen de uitdaging van de informatiemaatschappij 
kunnen aannemen. 
Doelstelling II: School en onderneming nader tot elkaar brengen en de 
ontwikkeling van het leerlingwezen 
a) Eerste conclusies 
Gezien de zorgwekkende werkloosheid vindt het principe om de school en de 
wereld van de arbeid nader tot elkaar te brengen brede steun. Zoals de Raad en het 
Parlement onderstrepen, gaat het er echter niet om de opleidingstrajecten aan te 
passen aan louter de behoeften van het arbeidsleven. Het idee van een 
Europeesleerlingenstatuut is eveneens positief onthaald als referentie op Europese 
schaal om de mobiliteit te vergemakkelijken en de kwaliteit van het leerproces te 
bevorderen. 
Naar aanleiding van de tijdens de discussies verzamelde opmerkingen heeft de 
Commissie gepreciseerd dat geen enkel leermodel als de enige weg naar de 
beroepsopleiding mag worden beschouwd, zoals het Europees syndicaal comité 
voor het onderwijzend personeel bij voorbeeld vreesde. Integendeel, het gaat 
erom de tendens tot diversificatie van het leerlingwezen en alternatieve wegen te 
bevorderen en leertrajecten op verschillende plaatsen in de Europese Unie te 
vergemakkelijken door de wederzijdse erkenning van de verworven kennis te 
vereenvoudigen. 
De Europese Unie van ambachten en het klein- en middenbedrijf (UEAPME) acht 
de invoering van een leerlingenstatuut dan ook wenselijk, voor zover het de 
belemmeringen voor de sociale bescherming alsook de administratieve 
belemmeringen opheft, terwijl UNICE de doelstelling van een ontwikkeling van 
het leerlingwezen met aandacht voor nationale specificiteiten volledig 
onderschrijft. 
De discussies hebben tot een aanzienlijke vooruitgang geleid bij de vaststelling 
van de voorwaarden voor het succes van het pedagogisch partnerschap waarop het 
leerlingwezen stoelt. 
b) Tenuitvoerlegging 
Bij de vaststelling van de jaarlijkse prioriteiten voor het programma Leonardo da 
Vinci is bijzondere aandacht besteed aan de ontwikkeling van de samenwerking 
tussen de opleidingscentra en de ondernemingen. De Commissie heeft derhalve de 
ontwikkeling van transnationale programma's voor stages en uitwisselingen op het 
gebied van de initiële opleiding gesteund - met name ten behoeve van jonge 
werknemers en jongeren die een opleiding afsluiten met het leerlingwezen of 
alternerend leren. De Commissie heeft eveneens de transnationale programma's 
voor stages in ondernemingen voor studenten versterkt en ziet erop toe dat de 
oorspronkelijke universiteit rekening houdt met deze opleiding. Het aantal jongeren 
dat een Europese mobiliteitsbeurs voor beroepsopleiding ontvangt, zal in 1998 100 
000 bedragen tegenover 20 000 in 1995. 
De twee beroepsopleidingstrajecten, namelijk de initiële opleiding in het 
institutionele onderwijssysteem en het leerlingwezen, die een uiting zijn van 
verschillende culturele tradities, kunnen pas echt tot ontwikkeling komen indien zij 
van hoog gehalte zijn en de betrokkenen niet opsluiten in als minder gekwalificeerd 
beschouwde banen. In die geest heeft de Commissie eveneens steun verleend aan de 
ontwikkeling van het leerlingwezen en het alternerend leren op het niveau van het 
hoger onderwijs. 
Momenteel worden twee grote werkterreinen bestudeerd. Hiertoe dienen zowel de 
juridische als de administratieve belemmeringen voor de transnationale mobiliteit 
van personen in opleiding te worden opgeheven. Enerzijds gaat het om de 
ontwikkeling van een "Erasmusprogramma voor het leerlingwezen", dat wordt 
beschreven in het Witboek, en anderzijds om de invoering van een "Europees 
leerlingenstatuut" dat, conform het subsidiariteitsbeginsel, de 
kwaliteitsvoorwaarden beoogt vast te stellen voor de ontwikkeling van Europese 
opleidingstrajecten via het leerlingwezen en het alternerend leren. Hier zij 
gewezen op de politieke waarde van de gevolgde aanpak die wil bijdragen tot de 
versterking van deze stelsels in de lidstaten met aandacht voor de Europese 
dimensie. 
Ten slotte heeft de Commissie een actie gesteund die het 500 leraren mogelijk 
heeft gemaakt een stage in een onderneming te volgen met het oog op een 
versterking van de banden tussen het algemeen onderwijs en het arbeidsleven. In 
die geest hebben vele in het kader van de communautaire programma's opgezette 
partnerschappen in hun educatief project het thema van de samenwerking tussen 
school en onderneming centraal gesteld. Dit heeft er eveneens toe geleid dat 
projecten zijn opgezet die opleidingsinstituten en ondernemingen hebben 
bijeengebracht om leraren vertrouwd te maken met de bedrijfscultuur. 
Doelstelling III: Uitsluiting bestrijden door onderwijs en opleiding 
a) Eerste conclusies 
Het fenomeen van de uitsluiting moet met alle middelen worden bestreden: ten 
aanzien van een steeds ongunstiger sociaal-economische context neemt het 
probleem nooit geziene proporties aan en dreigt nog het te verergeren. Om op 
deze situatie in te spelen ontwikkelt het Witboek in het kader van een 
experimenteel project het concept van de tweedekans-school. 
De bezorgdheden die tijdens de discussies over dit concept naar voren zijn 
gekomen, hebben bijgedragen tot een nauwkeurige vaststelling van de aanpak. 
Het gaat er niet om het vermogen van de gewone school om alle kinderen op te 
vangen in twijfel te trekken, noch om ghetto's te vormen zoals het IRDAC en het 
EVV het formuleren. De Raad is van mening dat eerst de kwaliteit van de initiële 
onderwijs- en opleidingsstelsels moet worden verbeterd om mislukkingen te 
voorkomen. De lidstaten, het Economisch en Sociaal Comité en bepaalde NGO's 
vinden echter dat jongeren die de school vroegtijdig en zonder kwalificaties 
hebben verlaten en daardoor worden uitgesloten, recht hebben op een tweede 
kans. 
In verschillende bijdragen, met name die van het Parlement, het Comité van de 
Regio's en een groot aantal verenigingen, kwam het idee naar voren dat alle 
burgers recht hebben op onderwijs en opleiding gedurende het hele leven. 
b) Tenuitvoerlegging 
Met het fiat van de betrokken regeringen steunt de Commissie proefprojecten 
voor de sociale en economische wederinpassing van probleemjongeren boven de 
leerplichtige leeftijd. Het concept van de "tweedekans-scholen" stoelt op: 
- een sterk en duurzaam partnerschap tussen plaatselijke gemeenschappen, 
sociale diensten, verenigingen en ondernemingen uit de overheids- en de 
particuliere sector die betrokken zijn bij de vaststelling van het 
opleidingstraject en de jongeren financiële steun en vooruitzichten op werk 
bieden; 
- een pedagogische aanpak, gericht op de behoeften en de verlangens van de 
jongere die diens bekwaamheden zal opwaarderen door hem te helpen zijn 
zelfrespect te herwinnen dat immers noodzakelijk is voor zijn sociale 
(re)integratie; 
- een centrale rol van het gebruik van de nieuwe technologieën die de jongere in 
een nieuwe en motiverende leeromgeving plaatsen. 
Het concept moet beantwoorden aan de grote diversiteit van de sociale, 
economische, culturele en institutionele structuren van de lidstaten, die de 
kenmerken van de verschillende projecten in grote mate zullen bepalen. Het gaat 
erom een experiment uit te voeren en geenszins een institutionalisering van een 
specifiek mechanisme op te leggen. 
Na de conferentie voor de oprichting van de tweedekans-school die in december 
1996 in Marseille is gehouden, zullen verdere proefprojecten worden opgezet in 
Bilbao (Spanje), Catanië (Italië), Hameenlinna (Finland), Setübal (Portugal) en 
Attiki (Griekenland). Aanvullende proefprojecten zullen door de nationale 
overheden tegen eind 1997 worden bevestigd. Bemoedigend is overigens dat het 
concept van de tweedekans-school in een aantal nationale programma's ten 
behoeve van de strijd tegen uitsluiting is overgenomen. 
Voorts zal, om de aanmerkelijke ervaringen en verworvenheden in de diverse 
lidstaten op te waarderen, een uitgebreid netwerk voor uitwisselingen tot stand 
worden gebracht ten einde synergieën te ontwikkelen en gebruik te maken van het 
hele scala van maatregelen ten behoeve van de sociale en economische 
wederinpassing van uitgesloten jongeren. Dit netwerk zal de relevantie van deze 
aanpak aantonen. 
Doelstelling IV: Beheersing van drie communautaire talen en 
toekenning van een Europees kwaliteitsmerk 
a) Eerste conclusies 
Het door de Commissie nagestreefde doel om elke Europese burger in de 
mogelijkheid te stellen om in twee communautaire talen naast zijn moedertaal te 
communiceren, wordt essentieel geacht voor de bevordering van het Europese 
burgerschap en de toegang tot de arbeidsmarkt. De discussie zal evenwel gewezen 
hebben op het bijzonder belang dat moet worden gehecht aan de beheersing van 
de moedertaal en de "passieve kennis" van één of een aantal vreemde talen, zoals 
het Parlement het formuleerde. 
9-
Alom werd gevreesd dat het project voor een Europees kwaliteitsmerk de 
verschillen in het onderwijsbeleid van de diverse landen in de verf zou zetten en 
men door het aanwijzen van de beste of de slechtste, in welk opzicht dan ook, de 
ongelijkheden veeleer dreigt te laten voortbestaan dan ze te uit de weg te ruimen. 
Daarom heeft de Commissie voorgesteld om een kwaliteitsmerk toe te kennen aan 
de innoverende initiatieven op het gebied van het taalonderricht, een voorstel dat 
door de Raad is overgenomen. 
Naast de bevordering van innovatie hebben de bijdragen op de volgende vereisten 
gewezen: 
- een diepgaander analyse van de rol van de leraar en de voorwaarden voor het 
taalonderricht voor volwassenen; 
- de centrale positie van de leerling in de pedagogie, die gericht is op een 
voortdurende vooruitgang met behulp van de nieuwe 
informatietechnologieën; 
- de bevordering van de mobiliteit van zowel leraren als jongeren en 
volwassenen. 
b) Tenuitvoerlegging 
Het Europees kwaliteitsmerk zal worden toegekend aan innoverende initiatieven 
die het taalonderricht aanmoedigen. De Commissie heeft een beroep gedaan op 
een werkgroep ad hoc, samengesteld uit vertegenwoordigers van de lidstaten, 
voor de vaststelling van de voorwaarden voor de toekenning van een 
kwaliteitsmerk. 
Taalonderricht op jonge leeftijd, waarvan de voordelen algemeen erkend 
worden, is het onderwerp van analyses en discussies die de voorwaarden voor de 
ontwikkeling ervan trachten vast te stellen. 
Op het gebied van tweetalig of meertalig onderwijs, waarbij in een vreemde taal 
wordt onderwezen, bestaan in Europa tal van experimenten: het zal worden 
aangemoedigd door een adequate opleiding van de leerkrachten en de bevordering 
van curricula en lesmateriaal. 
Het begrijpen van verschillende talen of een initiatie in passieve meertaligheid 
(het begrijpen van andere talen zonder ze daarom te spreken) is een bijzonder 
interessante aanpak gebleken gezien de mogelijkheden voor een betere 
communicatie tussen de Europese burgers, die verder zal worden ontwikkeld door 
de overeenkomsten tussen de talen van een zelfde familie te benutten. Uit 
bijeenkomsten rond dit thema zal moeten blijken op welke manier de aanpak het 
best kan worden bevorderd. 
De kwaliteit van het materiaal en de methoden moet kunnen worden 
beoordeeld. Om de ontwikkeling op Europees niveau te vergemakkelijken zal een 
gids worden opgesteld om over de voor leraren, opleiders, auteurs en uitgevers 
noodzakelijke kenmerken te beschikken. 
Voorts zal de uitwisseling van informatie en materiaal worden ontwikkeld door 
middel van een internationaal netwerk dat gebruik maakt van bestaande servers. 
-10 
Over de rol van de taaileraar zal een algemeen beraad op gang worden gebracht, 
gezien zijn belang, de constante evolutie van zijn omgeving en de noodzakelijke 
verhoging van het voor het volwassenenonderwijs vereiste bekwaamheidsniveau. 
Doelstelling V: Gelijke behandeling van materiële investeringen en 
investeringen in opleiding 
a) Eerste conclusies 
De doelstelling is goedgekeurd voor zover iedereen inziet dat de investeringen in 
opleiding moeten worden verhoogd en dat naar een ander beleid van investeren in 
kennis en vaardigheden moet worden gestreefd. 
De Commissie concludeert uit de discussies dat de uitgaven tussen de 
verschillende actoren moeten worden herverdeeld om een nieuwe verhouding 
tussen kapitaal en werk tot stand te brengen. Verder wijst zij op de noodzaak van 
ingrijpende veranderingen in de aanpak, de houding en zelfs de mentaliteit, met 
name van de ondernemingen en de beleidsmakers met betrekking tot de 
overheids- en particuliere investeringen met het oog op een nieuw evenwicht in 
de behandeling van de immateriële investering die een steeds centralere rol zal 
spelen in de moderne economie. Het Europees Parlement stelt in dit verband dat 
de overheidsinstanties tot taak hebben de best aangepaste (fiscale, wetgevende en 
sociale) omgeving te creëren. 
b) Tenuitvoerlegging 
De tenuitvoerlegging van deze doelstelling berust op drie belangrijke elementen: 
In de eerste plaats het probleem van de financiering van het onderwijs op 
Europees niveau: met het akkoord van alle lidstaten is een belangrijke stap gezet 
in de richting van een eerste publicatie die de financieringskwesties op 
verschillende onderwijsniveaus moet vergelijken. Vervolgens zal een politieke 
discussie op het hoogste niveau op gang worden gebracht. 
Vervolgens een weloverwogen vaststelling van in de lidstaten ten uitvoer gelegde 
fiscale en boekhoudkundige praktijken en bepalingen ter bevordering van de 
investering in opleiding: deze "studie naar de boekhoudkundige en fiscale 
middelen ter waarborging van een gelijke behandeling van materiële 
investeringen en investeringen in opleiding" stelt twee grote doelstellingen vast: 
in de eerste plaats het inventariseren van de belangrijkste boekhoudkundige en 
fiscale benaderingen voor de behandeling van de investering in opleiding die voor 
individuen en ondernemingen in de verschillende lidstaten worden gebruikt. 
Vervolgens is het de bedoeling een eerste balans op te maken van de 
kosteneffectiviteit van de stimuleringsmaatregelen ter bevordering van de 
investering in opleiding, gebruik makend van de ervaring op het gebied van de 
evaluatie van de diverse stimuleringsmaatregelen. Een dergelijke inventaris, die 
eind 1997 beschikbaar zal zijn, zal als basis dienen voor een vergadering van 
deskundigen met het oog op de vaststelling van de belangrijke discussiepunten en 
vooral van de "goede praktijken" die de ontwikkeling van initiatieven op dit 
gebied kunnen ondersteunen. 
-11 
Investeren in opleiding veronderstelt ten slotte een betere kennis van de 
kosten/batenverhouding van deze opleiding. De resultaten van deze studie worden 
eind maarl 1998 verwacht en moeten ons in de mogelijkheid stellen om een 
betrouwbare indicator vast te stellen voor het meten van de kwalificatietekorten in 
de verschillende landen en sectoren en een vergelijking in de tijd te maken. Deze 
kwalificatietekorten kunnen immers wijzen op tekorten op het stuk van opleiding 
en tot een verhoogde werkloosheid leiden. Ten slotte kan op basis van een 
dergelijke indicator de haalbaarheid van een onderzoekprogramma over het 
verband tussen kwalificatietekorten, werkgelegenheid en werkloosheid in Europa 
worden nagegaan. 
III. CONCLUSIES EN FOLLOW-UP -
De balans van de discussies over het Witboek en deze presentatie van de eerste 
resultaten van de lopende experimenten zullen worden aangevuld met een 
werkdocument met een presentatie van de tijdens de themaconferenties naar 
voren gebrachte standpunten. 
De bedoeling van de Commissie is het huidige proefstadium met de grootst 
mogelijke aandacht uit te voeren en te zorgen voor een nauwkeurige evaluatie die 
in 1998 zal worden gepresenteerd. De eerste resultaten zullen op grote schaal 
onder de overheids- en particuliere actoren worden verspreid. 
Voorts zal van start worden gegaan met voorbereidende werkzaamheden tot 
bestudering van de juridische instrumenten die een grotere politieke draagwijdte 
kunnen geven aan de doelstellingen van het Witboek en de resultaten van de 
experimenten. Voor het Europees leerlingenstatuut is dit proces reeds ingezet. 
De procedure voor de hervorming van de structuurfondsen voor de nieuwe 
programma's die in 2000 van start gaan, zal zich inspireren op de discussies over 
het Witboek. Het thans ingezette proces bevestigt de sleutelrol van de investering 
in menselijke hulpbronnen. 
Ten slotte zal de Commissie in het tweede halfjaar van 1997 algemene 
richtsnoeren presenteren die de discussie over de actieprogramma's op het gebied 
van onderwijs, opleiding en jeugd op gang moeten brengen. Dit richtinggevend 
document zal trachten duidelijk te maken hoe deze nieuwe generatie 
communautaire acties zal kunnen bijdragen aan de algemene doelstelling van 
onderwijs en opleiding gedurende het hele leven. 
Met het oog op de opbouw van een Unie van de kennis als Europese ruimte voor 
toegang tot kennis en vaardigheden is een ambitieuze inspanning op het gebied 
van onderwijs en opleiding vereist. Deze bewustwording, evenals de wil tot het 
leggen van de grondslagen ervan, waren het hoofddoel van het Witboek: 
"Onderwijzen en leren: naar een cognitieve samenleving". De rijkdom van de 
aansluitende discussies bevestigt dat dit initiatief tegemoet is gekomen aan de 
bezorgdheden en de verlangens van onze medeburgers. 
12 
Bijlage: de discussies over het Witboek en de cognitieve samenleving 
Verklaring van het Raadgevend Comité voor de beroepsopleiding vóór de goedkeuring 
van het Witboek: 16 en 17 oktober 1995 en 9 november 1995. 
Lijst van de belangrijkste bijdragen na de goedkeuring van het Witboek: 
1. De communautaire instellingen en instanties hebben de volgende discussies, 
conclusies en adviezen uitgebracht: 
- de door de Raad tijdens de zitting van de Raad "Onderwijs" van 6 mei 
goedgekeurde tekst. Gekozen citaat: punt 2, laatste punt: "Tot slot dient 
opnieuw te worden beklemtoond dat het een goede zaak is dat de bezinning op 
communautair niveau spoort met deze in de afzonderlijke Lid-Staten, dat zij 
verloopt volgens de vernieuwings- en hervormingstendensen die het nationale 
beleid bepalen en tevens aandacht besteedt aan vraagstukken waarmee dat 
beleid te kampen heeft. In dit verband dient te worden gewezen op de cruciale 
rol van de onderwijsgevenden in de vernieuwing van de onderwijs- en 
opleidingsstelsels en in de verbetering van de kwaliteit ervan. " 
Informatie van de Commissie over de vijf themaconferenties en verslag van 
de Commissie over de vier themaconferenties tijdens de zitting van de Raad 
"Onderwijs" van 21 november 1996; 
- het tijdens de plenaire vergadering op 12 maart 1997 door het Parlement 
goedgekeurd advies. Gekozen citaat: de punten 40, 41 en 42: "Het Europees 
Parlement": 
• verwacht dat de Raad en de Commissie bij de opstelling van de jaarlijkse 
begrotingen meer rekening houden met het feit dat de Europese Unie 
prioriteit geeft aan het algemene beroepsonderwijs als instrument voor de 
bevordering van werkgelegenheid; 
• wijst erop dat onderwijs- en culturele maatregelen van de EU via afdeling 
3 van de financiële vooruitzichten (huishoudelijke kredieten) worden 
gefinancierd maar dat 80% van de uitgaven voor onderzoek en netwerken 
worden gereserveerd en alle andere uitgaven kort worden gehouden; dat 
programma 's als SOCRATES en LEONARDO, die in het Witboek vaak als 
financieel kader voor de beoogde maatregelen worden genoemd, reeds 
ondergefinancierd zijn; 
• verzoekt derhalve de begrotingsautoriteit om voor de programma's 
LEONARDO en SOCRATES meer middelen beschikbaar te stellen, 
teneinde de nieuwe beleidsdoelstellingen te kunnen financieren die zijn 
vastgesteld met het oog op de invoering van een cognitieve samenleving"; 
- het door het Comité van de Regio's op 21 maart 1996 goedgekeurd verslag. 
Gekozen citaat: punt 2.5 : "Het Comité van de Regio's verheugt zich er ook 
over dat wordt gehamerd op de ontwikkeling van lokale en regionale 
netwerken, die door de Commissie in het Witboek worden bestempeld als een 
van de belangrijkste middelen om iedereen de kans te geven een opleiding te 
volgen en de cohesie binnen de EU te versterken. Het Comité wil echter dat 
wordt ingezien hoe belangrijk de bijdrage van lokale en regionale autoriteiten 
- 13-
aan het opzetten en coördineren van partnerschappen op lokaal en regionaal 
niveau is. Dank zij de mulüdimensionele aanpak van de lokale en regionale 
autoriteiten, waarbij alle plaatselijke economische en sociale partners -
onderwijsinstellingen, scholen, universiteiten, bedrijven, MKB, werknemers, 
onderwijskrachten, onderzoekers, studenten enz. - worden betrokken, kunnen 
de nieuwe problemen i.v.m. de werkloosheid en sociale uitsluiting worden 
aangepakt. Dat gebeurt niet alleen door lokale vernieuwing en creativiteit te 
stimuleren, maar ook door (plaatselijke) gemeenschappen hierbij te betrekken 
en te mobiliseren "; 
- het door het Economisch en Sociaal Comité op 10 juli 1996 goedgekeurd 
verslag. Gekozen citaat: punt 2.3 : "Het Economisch en Sociaal Comité denkt 
dat de doelstellingen als modernisering en opwaardering van de onderwijs-
en opleidingssystemen en - in nog sterkere mate - de opbouw van de 
cognitieve samenleving, niet haalbaar zijn indien de lidstaten zich beperken 
tot strategieën, onderzoek of keuzes op nationaal niveau, maar evenmin 
indien de EU alles van bovenaf oplegt. De informatiemaatschappij kan slechts 
tot stand komen indien door heel de samenleving een bewuste en 
systematische maatschappelijke inspanning wordt geleverd. Die inspanning 
moet worden gecoördineerd door een gemeenschappelijke en door alle 
partners aanvaarde instantie, aan de hand van idem dito procedures, ter 
overbrugging van de tegenstellingen, en waarbij wordt uitgegaan van 
algemeen aanvaarde en duidelijke doelstellingen voor de middellange 
termijn. Bovengenoemde coördinatie is een taak die alleen aan de EU en haar 
instellingen, en met name aan de Commissie, kan toekomen ". 
2. Discussies en standpunten van de lidstaten: Duitsland (verslag voorgelegd aan 
het Secretariaat van de Kultusministerkonferenz en verslag van het Comité voor 
Europese aangelegenheden van de Bundesrat van februari 1996), Oostenrijk 
(Minister van Arbeid en sociale zaken), Denemarken (de Directeur-generaal voor 
het beroepsonderwijs van het Ministerie van Onderwijs en onderzoek en de 
directeur voor internationale betrekkingen), Frankrijk (de Minister van Arbeid en 
sociale zaken), Italië (de Minister van universiteiten en wetenschappelijk en 
technologisch onderzoek), Nederland (de Minister van Onderwijs, cultuur en 
wetenschappen en de directeur voor onderzoek en wetenschapsbeleid) en Zweden 
(de Minister belast met de onderwijsinstellingen en de opleiding van 
volwassenen). 
3. Discussies van deskundigen in het kader van door de Commissie in overleg met 
de lidstaten georganiseerde themaconferenties: de Commissie heeft vijf 
themaconferenties georganiseerd, gebaseerd op elk van de doelstellingen van het 
Witboek, volgens de in Venetië tijdens de lancering van het Europees jaar voor 
levenslang leren op 2 en 3 februari 1996 aangekondigde procedure. Deze 
conferenties hebben naar gelang van het thema 60 tot 80 deskundigen 
bijeengebracht wier bekwaamheid op Europees niveau erkend wordt. Zij zijn 
uitgenodigd op basis van voorstellen van de lidstaten of de sociale partners, of op 
basis van hun eerdere werkzaamheden. Zij zijn opgetreden als onafhankelijke 
deskundigen. 
-14 
4. Discussies en lering uit het in 1996 georganiseerde Europees jaar voor 
levenslang Ieren. 
5. Discussies en standpunten van de sociale partners en de 
werkgeversorganisaties: de Resolutie van het Europees Verbond van 
Vakverenigingen (EVV) van 6 en 7 juni 1996, het standpunt van UNICE van 7 
april 1997, het advies van het Europees Centrum van gemeenschapsbedrijven 
(CEEP) van juli 1996, standpunt van het Europees syndicaal comité voor het 
onderwijzend personeel (CSEE) van 20 september 1996, de opmerkingen van de 
"Danish Teacher's Union" (DLF International) van 27 juni 1996, de aanbeveling 
van het Europees Verbond van onafhankelijke vakverenigingen van februari 1996 
en het standpunt van de Europese Unie van ambachten en het midden- en 
kleinbedrijf (UEAPME) van 12 maart 1996 en het advies van het IRDAC van 20 
januari 1997. 
6. Discussies en beschouwingen van universiteiten en onderzoekinstituten: het 
standpunt van de Duitse vereniging van volksuniversiteiten van 11 juni 1996, het 
antwoord van de "Universities association for continuing education" van 16 
september 1996, de brochure van het "National Science Centre" voor het 
Verenigd Koninkrijk, de bijdrage van het Nationaal Instituut voor pedagogisch 
onderzoek (INRP) van 3 april 1996. 
7. Bijdragen van de burgermaatschappij (discussies en standpunten van de NGO's): 
het antwoord van de Europese vereniging van ouders van leerlingen (EPA) van 20 
december 1996, de opmerkingen van de "European Association for International 
Education" (E AI E) van 21 mei 1996, de reacties van de Internationale beweging 
"ATD Quart Monde" van 20 september 1996, de verklaringen van 2 december 
1996 van "The Nordic organisations for adult education" die bestaan uit de 
Deense, Zweedse, Finse en Noorse verenigingen en talrijke rechtstreeks aan de 
Commissaris voor onderwijs en opleiding gerichte brieven waarin de openheid 
van de discussie wordt toegejuicht en de nadruk gelegd op fundamentele 
aangelegenheden zoals milieubescherming, de confrontatie van culturen en de 
ontwikkeling van een burgerschap met een Europese dimensie en op het belang 
van de informele onderwijs- en opleidingssystemen voor de opbouw van de 
cognitieve samenleving. 
15 

ISSN 0254-1513 
COM(97) 256 def. 
DOCUMENTEN 
NL 16 06 
Catalogusnummer : CB-CO-97-265-NL-C 
ISBN 92-78-20805-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg