COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 15.11.1996 
COM(96) 557 def. 
1 
STRATEGIENOTA INZAKE HET VERMINDEREN VAN 
DE 
UITSTOOT VAN METHAAN 
(MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN AAN HET EUROPEES 
PARLEMENT) 

Inhoudsopgave 
1. SAMENVATTING p 0 
2. METHAANUITSTOOT EN DE GEVOLGEN DAARVAN p 6 
2.1 Methaan p. 6 
2.2 Natuurlijke bronnen p. 6 
2.3 Atmosferische methaanconcentraties p. 6 
2.4 Methaan en klimaatverandering op aarde p. 7 
2.5 Stabilisering en reductie van de methaanuitstoot p. 7 
2.6 Eliminatie van methaanuitstoot: verbranding met/zonder terugwinning van energie. 
Aan het gekozen proces verbonden economische factoren p. 8 
2.7 Methaanuitstoot in een EU-context p. 8 
3. METHAANBRONNEN EN HUIDIGE INVENTARISATIES IN DE EU p 9 
3.1 Landbouw p. 9 
3.2 Afval p. 9 
3.3 Energie p. 9 
4. MOGELIJKE MAATREGELEN TER VERMINDERING VAN DE 
METHAANUITSTOOT. BESCHRIJVING VAN ENKELE MAATREGELEN 
VAN LID-STATEN EN DERDE LANDEN. p 10 
4.1 LANDBOUW p. 10 
4.1.1 Darmfermentatie p. 10 
4.1.2 Dierlijke mest p. 12 
4.1.3 Beschrijving van enkele maatregelen van Lid-Staten en derde landen p. 13 
4.2 AFVALVERWERKING EN -VERWIJDERING p. 14 
4.2.1 Stortingsterreinen p. 14 
4.2.2 Beschrijving van enkele maatregelen van Lid-Staten en derde landen p. 16 
4.3 ENERGIE p. 17 
4.3.1 Winning en distributie van fossiele brandstoffen p. 17 
4.3.1.1 Steenkool p. 17 
4.3.1.2 Aardgas p. 18 
4.3.2 Verbranding p. 19 
4.3.3 Beschrijving van enkele maatregelen van Lid-Staten en derde landen p. 19 
5. TE OVERWEGEN COMMUNAUTAIRE BELEIDSMAATREGELEN p 
5.1 LANDBOUW p 
5.1.1 Darmfermentati e p 
5.1.2 Dierlijke mest p 
5.2 AFVALVERWERKING EN -VERWIJDERING p 
5.3 ENERGIE p 
5.3.1 Winning en distributie van fossiele brandstoffen p 
5.3.1.1 Steenkool p 
5.3.1.2 Aardgas p 
5.3.2 Verbranding p 
5.4 CONCLUSIE p 20 
20 
20 
21 
22 
24 
24 
24 
24 
25 
25 
L SAMENVATTING 
Methaan, een mondiaal probleem? 
Sinds het begin van de industriële revolutie nemen de concentraties van methaan (CH4) in de 
atmosfeer vooral onder invloed van menselijke activiteiten voortdurend toe. Methaan is een 
actief broeikasgas, dat warmte (van infraroodstraling) vasthoudt en de afgifte ervan aan de 
ruimte belemmert. Dit gas draagt bij tot de stijging van de temperatuur van de atmosfeer en 
van het aardoppervlak en derhalve tot het broeikaseffect. Op het ogenblik is methaan na 
kooldioxide (C02) de belangrijkste factor die tot de opwarming van de aarde bijdraagt. De 
toenemende methaanconcentraties in de atmosfeer dragen voor 18% bij aan het broeikaseffect, 
terwijl het aandeel van kooldioxide daarin ongeveer 66% is (zie Fig. 2). 
Doel van de Mededeling 
Het doel van dit document is problemen en vraagstukken met betrekking tot de uitstoot van 
methaan in de atmosfeer aan de orde te stellen, de belangrijkste bronnen en verzamelplaatsen 
van uitstoot te beschrijven, een aantal rendabele middelen ter vermindering van deze uitstoot 
te presenteren en een reeks maatregelen voor te stellen die mogelijkerwijs voor opname in een 
strategie van de Gemeenschap ten aanzien van de reductie van methaanuitstoot in aanmerking 
komen. In deze mededeling komt een aantal maatregelen aan de orde die expliciet op de 
belangrijkste betrokken sectoren, te weten landbouw, afval en energie, zijn gericht. 
Zowel in Gemeenschaps- als internationaal verband wordt ingezien dat een beleid voor het 
reduceren van de methaanuitstoot een belangrijk onderdeel moet zijn van een algemene 
strategie met betrekking tot het probleem van de klimaatverandering, speciaal omdat de 
tenuitvoerlegging van een strategie voor methaanreductie een meer onmiddellijk effect kan 
hebben dan maatregelen ter beperking van de C02-uitstoot. Deze mededeling wil het antwoord 
op deze uitdaging zijn; hierin wordt voor de EU een geloofwaardige strategie ontwikkeld voor 
de reductie van de methaanuitstoot, met haalbare beleidsoplossingen en maatregelen. Een en 
ander kan de hoeksteen vormen van het beleid inzake klimaatverandering, dat momenteel voor 
de EU wordt uitgewerkt. 
In dit beleidskader moeten er nog een aantal vraagstukken worden opgelost in verband met 
de richting die bij de beperking van de methaanuitstoot moet worden ingeslagen. Een 
belangrijke vraag hierbij is of we binnen een bepaald tijdsbestek een bepaald doel op het 
gebied van de reductie moeten behalen (zoals in het vijfde actieprogramma inzake het milieu 
wordt voorgesteld) of dat we beleidsmaatregelen moeten kiezen uit een lijst van 
mogelijkheden waarvan de verhouding kosten-effectiviteit tot een bepaalde grens (cut-off 
point) het meest gunstig is. In principe kan zo'n cut-off point worden bepaald door de 
maatschappelijke kosten verbonden aan methaanuitstoot in geld uit te drukken of door andere 
daarvoor geschikte methoden te gebruiken. 
Ten slotte kan voor het beoordelen van de kosteneffectiviteit van de voorgestelde strategie een 
nadere analyse nodig zijn, alvorens concrete beleidsacties op EU-niveau worden ondernomen. 
Belangrijkste kenmerken van methaan 
Van de belangrijkste kenmerken van methaan die een schadelijke invloed hebben op de 
atmosfeer dienen de volgende beslist te worden genoemd. 
Ten eerste is de methaanconcentratie (1,72 ppm) in de atmosfeer sinds het begin van deze 
eeuw bijna verdubbeld, een toename die grotendeels op het conto van menselijke activiteiten 
is te schrijven. 
Ten tweede wordt het vermogen van een broeikasgas om tot de opwarming van de aarde bij 
te dragen, gewoonlijk uitgedrukt in zijn GWP (Global Warming Potential of aardopwarmend 
vermogen). Dit GWP geeft aan in hoeverre een stof meer vermogen heeft dan de norm. De 
norm is C02 en deze stof heeft per definitie een GWP dat gelijk is aan één. Het GWP van 
methaan is 62 maal hoger dan dat van C02, wat het belang van het verminderen van de 
uitstoot van deze stoffen onderstreept. 
Ten derde zou voor de stabilisering van de methaanconcentratie in de atmosfeer een 
vermindering van de jaarlijkse antropogene uitstoot over de gehele wereld van slechts 10% 
nodig zijn. Dit is veel minder dan in het geval van C02, waarvan de uitstoot met bijna 60% 
dient te worden gereduceerd. Dit verschil heeft uiteraard gevolgen voor de reikwijdte van 
beleidsmaatregelen en de hoeveelheid middelen die moeten worden toegepast om specifieke 
doelen op het gebied van reductie te behalen. Kooldioxide blijft echter in de toekomst de 
belangrijkste oorzaak van de opwarming van de aarde. 
Een andere belangrijke parameter is de verblijftijd van methaan in de atmosfeer: 12 tot 17 jaar 
tegen 50 tot 200 jaar voor C02. Dit houdt in dat een strategie ter vermindering van 
methaanuitstoot al op vrij korte termijn gevolgen zou hebben voor het broeikaseffect. Bij C02 
zou dit effect pas op de middellange of lange termijn zijn waar te nemen. 
Ten slotte moet worden opgemerkt dat methaan door eenvoudige verbranding in C02 wordt 
omgezet en dat daardoor het opwarmingsvermogen van het gas met 95% afneemt. 
Overzicht van bronnen van methaanuitstoot in de EU 
Landbouw, afval en energie zijn de voornaamste drie antropogene bronnen van 
methaanuitstoot in de EU. De uit deze drie sectoren afkomstige gegevens zijn gekwantificeerd 
en worden in het overzicht hieronder weergegeven (gegevens: CORINAIR 90). 
Landbouw (45%) komt op de eerste plaats. In deze sector vloeit de produktie van methaan 
voort uit de anaërobe darmfermentatie (vertering) van dieren (30%) en uit het anaërobe beheer 
van afvalstoffen van dieren, ofwel mest (15%). Dan volgt afval (32%), waarbij methaan 
ontstaat door de anaërobe fermentatie van organische stoffen op stortingsterreinen. Ten slotte 
wordt methaan uitgestoten in de energiesector (23%), met name in de mijnbouw (12%) en bij 
de produktie, de distributie en het verbruik van aardgas (8%). 
Overzicht van de voornaamste antropogene bronnen van methaanuitstoot in de EU (jaar 1990) 
landbouw 44,7% 10,2 megaton 
afval darmfermentatie (vertering) van 
herkauwers (rundvee, schapen): 30% 
dierlijke mest: 14,7% 
stortingsterreinen: 30,8% 
afvalwaterbehandeling (slib) : 0,7% 
energie 31,5% 
23% 7,3 megaton 
5,3 megaton 
mijnbouw, transport en opslag: 11,4 % 
produktie en distributie van gas: 8,8 % 
verbranding: 2 % 
transport : 0,8% 
'ommunautaire strategie ter vermindering van methaanuitstoot 
In deze nota komen een aantal initiatieven ter vermindering van de CH4-uitstoot aan de orde alsmede 
beleidsmaatregelen die in sommige Lid-Staten of derde landen reeds zijn doorgevoerd. Er wordt 
melding gemaakt van effectieve initiatieven op veelbelovende gebieden voornamelijk landbouw, afval 
en energie, op communautair, nationaal, regionaal en lokaal niveau. Deze worden voorgesteld als 
mogelijke, in het kader van een communautaire strategie uit te voeren acties, waarvan hieronder een 
korte beschrijving volgt. 
In de landbouwsector is het meest interessante gebied dat voor vermindering van methaanuitstoot in 
aanmerking komt dat van het beheer van dierlijke mest. Anaërobe digereerovens of eenvoudigweg 
overdekte mestputten zijn effectieve middelen ter beperking en vermindering van methaanuitstoot. Om 
acceptatie daarvan te bewerkstelligen, moeten de boeren in de EU eerst bewust worden gemaakt van 
de mogelijkheden van deze technologieën door middel van demonstratieprogramma's en 
haalbaarheidsonderzoek op communautair, nationaal, regionaal en lokaal niveau. In een later stadium 
zou dan communautaire regelgeving tot stand moeten komen, die verplicht tot het installeren van een 
terugwinsysteem. Deze verplichting zou alleen van toepassing zijn op veehouderijen met een bepaalde 
omvang (met een nader vast te stellen aantal dieren). 
In de afvalsector dient onderscheid te worden gemaakt tussen specifieke maatregelen ten aanzien van 
nieuwe en bestaande stortingsterreinen en algemene maatregelen die de reductie van te storten 
organisch afval beogen. Voor een nieuw anaëroob stortingsterrein is communautaire actie nodig 
teneinde te bewerkstelligen dat een exploitatievergunning slechts wordt verleend, wanneer andere 
mogelijkheden van methaanreductie zijn onderzocht; ingeval deze niet haalbaar zijn, dient een zeer 
efficiënt systeem voor terugwinning en gebruik van al het geproduceerde methaan te worden 
geïnstalleerd. Voor bestaande stortingsterreinen dient het krachtens communautaire regelgeving vereist 
te zijn deze achteraf geschikt te maken voor het zoveel mogelijk verzamelen en gebruiken van 
methaan; waar dit niet haalbaar is, dient deze regelgeving het gebruik van affakkeling te stimuleren. 
De terugwinning van methaan en de toepassing en verdere ontwikkeling van geschikte technologieën 
dienen te worden aangemoedigd door middel van extra economische prikkels, zowel op nationaal als 
op communautair niveau. Tegelijkertijd zijn maatregelen op communautair, nationaal, regionaal en 
lokaal niveau nodig om de hoeveelheid organisch afval op alle stortingsterreinen te verminderen. Dit 
is bijvoorbeeld mogelijk door het ontstaan van afval tot een minimum te beperken, gescheiden 
inzameling, ontwikkeling van recycleerbare produkten, compostering, enzovoort. 
In de energiesector zullen de steenkolenproduktie en de door deze bron veroorzaakte methaanuitstoot 
in de toekomst steeds verder afnemen. Het maken van extra kosten voor het invoeren van technieken 
voor de terugwinning van methaan zou dan ook uiterst moeilijk te rechtvaardigen zijn. Een EU-
initiatief zou Lid-Staten slechts moeten stimuleren tot het opstellen van programma's ter bevordering 
van de toepassing van de beste technologieën die beschikbaar zijn voor steenkolenmijnen die na een 
bepaalde periode (bijvoorbeeld tien jaar) nog operationeel zijn. De zaak ligt eenvoudiger ten aanzien 
van de uitstoot van aardgas. Daarbij zou een minimum EU-norm voor lekken kunnen worden 
gedefinieerd teneinde de minder efficiënte delen van de transport- en distributienetten te vervangen. 
Voorts zou er een tweede initiatief op het niveau van de Lid-Staten moeten komen met het doel de 
methaanuitstoot uit leidingnetten te verminderen en aardgaslekken te voorkomen door de frequentie 
van de controles van de leidingen op te voeren. 
Het terugdringen van het broeikaseffect en met name van methaanuitstoot zijn mondiale 
milieuproblemen. Daarom is een internationale en communautaire aanpak daarvan beter dan een 
aanpak door middel van afzonderlijke acties van elk van de Lid-Staten. Aan de andere kant is niet uit 
te sluiten dat vanwege het subsidiariteitsbeginsel een aantal in het kader van de strategie voorgestelde 
initiatieven beter op nationaal, regionaal en lokaal niveau kan worden genomen. In ieder geval dienen 
deze initiatieven te zijn afgestemd op coördinatie-activiteiten op internationaal en communautair niveau 
teneinde toekomstige wereldomvattende verplichtingen ten aanzien van het milieu na te komen. 
In deze Mededeling komen scenario's van soortgelijke strategieën voor de reductie van methaan aan 
de orde (in het onderzoek van het Centre Interprofessionnel Technique d'Etudes de la Pollution 
Atmosphérique - CITEPA), waarvan de resultaten ondanks enkele onzekerheden nogal significant zijn. 
De conclusie van dit onderzoek luidt dat, als soortgelijke maatregelen in de EU worden genomen, de 
verwachte reductie van de methaanuitstoot in 2005 en 2010 respectievelijk 30% en 41 % zou kunnen 
bedragen in vergelijking met het uitstootniveau in 1990. De voorgestelde maatregelen worden in de 
volgende tabel weergegeven. 
OVERZICHT VAN TE OVERWEGEN COMMUNAUTAIRE 
BELEIDSMAATREGELEN TER REDUCTIE VAN METHAANUITSTOOT 
LANDBOUW 
* darmfermentatie 
- bevordering van onderzoek en stimulerende maatregelen (in EU-verband en op 
nationaal vlak) voor het ontwikkelen van haalbare beleidsoplossingen en 
maatregelen 
* dierlijke mest 
- anaërobe digereerovens of overdekte mestputten (bij voorkeur met 
energieverbruik; is dat niet haalbaar, dan met affakkeling) 
. Ie stadium: demonstratieprogramma's op communautair, nationaal, regionaal en 
lokaal niveau) 
. 2e stadium: verplichting, op communautair niveau, tot het installeren van een 
systeem voor terugwinning en gebruik voor veehouderijen met een bepaalde 
omvang (met een nader vast te stellen aantal dieren) 
AFVAL 
* algemene maatregelen 
- bevordering van maatregelen op communautair, nationaal, regionaal en lokaal 
niveau zoals: 
. beperking van het ontstaan van organisch afval, inclusief verpakkingen 
. stimulering van gescheiden inzameling van organisch afval 
. terugwinning van materiaal uit organisch afval (door bewerkingen zoals 
compostering) en bewerkingen voor het terugwinnen van energie. Indien 
dit op milieuvriendelijke manier kan geschieden, verdient 
materiaalterugwinning de voorkeur boven energieterugwinning. Wel zal 
steeds rekening moeten worden gehouden met het milieu-effect en de 
economische en wetenschappelijke aspecten van elke bewerking. De 
beoordeling daarvan kan er in bepaalde gevallen toe leiden dat de 
voorkeur wordt gegeven aan energieterugwinning 
- economische prikkels op communautair en nationaal niveau ter bevordering van 
het gebruik van recycleerbare produkten 
* nieuwe stortinzsterreinen 
- communautaire regelgeving krachtens welke, bij afwezigheid van andere 
mogelijkheden voor de reductie van methaan, nieuwe anaërobe stortingsterreinen 
van een systeem voor terugwinning en gebruik van methaan moeten worden 
voorzien 
* bestaande stortingsterreinen 
- communautaire regelgeving krachtens welke bestaande stortingsterreinen, indien 
mogelijk, achteraf moeten worden voorzien van systemen voor verzameling en 
gebruik van methaan; ondersteunen en stimuleren van methaanterugwinprocessen 
die energie opleveren door middel van economische prikkels op communautair en 
nationaal niveau; waar dit niet mogelijk is, het gebruik van affakkeling stimuleren 
ENERGIE 
* steenkool 
- EU-aanbeveling aan Lid-Staten inzake programma's ter reductie van de CH4-
uitstoot, die de toepassing van de beste terugwintechnieken die beschikbaar zijn in 
steenkolenmijnen bevorderen 
* aardzas 
- opstellen van een minimum EU-norm voor lekken 
- verhogen van de frequentie van controles van leidingnetten op nationaal niveau 
BIJLAGE BIJ DE SAMENVATTING 
Internationale en communautaire politieke context 
Het in december 1993 door de EG geratificeerde intergouvernementele Raamverdrag inzake 
klimaatverandering (Framework Convention on Climate Change, FCCC) bevat specifieke voornemens 
om actie te ondernemen ter vermindering van de uitstoot van broeikasgas en om mededeling te doen 
van de geschatte effecten van deze actie op de voorspelde uitstootniveaus. Het doel hiervan was de 
antropogene uitstoot van kooldioxide en andere broeikasgassen die niet krachtens het Protocol bij het 
verdrag van Montréal is geregeld, door middel van afzonderlijke of gezamenlijke actie tot het niveau 
van 1990 terug te brengen. Dit houdt in dat broeikasgassen zoals kooldioxide, methaan en 
distikstofoxide in aanmerking worden genomen, waarvan de natuurlijke concentratie in de atmosfeer 
wordt overschreden. 
Niettemin spitst de huidige internationale en communautaire discussie over het antwoord van de 
politiek op klimaatverandering zich toe op kooldioxide (C02) en koolwaterstoffen (CFK's). Tot nu toe 
is er minder aandacht besteed aan de andere broeikasgassen, zoals methaan en distikstofoxide. Dat 
komt deels door het gebrek aan kwantitatieve kennis van hun bronnen en verzamelplaatsen. De 
wetenschappelijke kennis over alle broeikasgassen is echter aanzienlijk toegenomen en er is steeds 
minder sprake van onzekerheid over de gevolgen voor het klimaat. 
Ontwikkeling van communautair beleid tot nu toe 
In februari 1993 heeft de EU zich gecommitteerd aan het nemen van maatregelen tot het 
bewerkstelligen van een duurzame ontwikkeling middels het vijfde actieprogramma inzake het milieu, 
dat dan ook de titel "Op weg naar duurzame ontwikkeling" meekreeg. In dit perspectief noemde de 
EU methaan (CH4) een van de belangrijkste veroorzakers van het broeikaseffect en definieerde zij in 
het FCCC (hoofdstuk 5) een reeks acties met betrekking tot broeikasgassen zoals C02, CH4, N20, 
CFK's, enzovoort, met het doel, in het specifieke geval van methaan, de uitstoot ervan mogelijk terug 
te dringen. Tegelijkertijd beoogt de EU via het onderzoekprogramma inzake Milieu en Klimaat de 
kennis van de bronnen en verzamelplaatsen van broeikasgassen te verbeteren. 
Het in januari 1996 verschenen voortgangsrapport aangaande de invoering van het vijfde 
actieprogramma inzake het milieu vermeldde als conclusie van de bespreking van het onderwerp 
"klimaatverandering" dat bij voorrang actie op communautair niveau dient te worden ondernomen om 
de effecten van andere broeikasgassen dan C02 op te sporen. Het rapport vermeldde ook dat de 
Commissie achterstand heeft opgelopen bij het inventariseren van de problemen en mogelijke 
maatregelen ter reductie van de uitstoot van methaan en distikstofoxide. 
In juni 1993 is krachtens de Beschikking 93/389/EEG van de Raad een bewakingssysteem ingesteld 
voor de uitstoot van C02 en andere broeikasgassen in de Gemeenschap. Artikel 7.2 daarvan 
specificeert ook dat voor andere broeikasgassen dan C02 nationale programma's voor de beperking 
van deze gassen moeten worden opgesteld als beleid inzake deze ontwikkelingen. 
In de conclusies van de Milieuraad van 15 en 16 december 1994 vroeg de Raad de Commissie zo 
spoedig mogelijk met een strategie voor te stellen ter reductie van andere broeikasgassen dan C02, in 
het bijzonder van methaan en distikstofoxide. 
Bovendien is de ad-hoc-groep van de Raad inzake het klimaat, die werkt aan de opstelling van een 
bijdrage van de Gemeenschap aan het onderhandelingsproces inzake het Protocol waarvoor de 
bijeenkomst van Verdragsluitende Partijen te Berlijn het mandaat heeft gegeven, op het ogenblik bezig 
met een bespreking van de positie van de Gemeenschap op drie hoofdgebieden, landbouw, afvalbeheer 
en industrie. Daarbij wordt nagegaan welke beleidsmaatregelen ter beperking en/of reductie van 
methaanuitstoot voor opname in het Protocol in aanmerking komen. 
2. METHAANUITSTOOT EN DE GEVOLGEN DAARVAN 
2.1. Methaan 
Methaan (CH4) is een radio- en chemisch actief sporegas met broeikaseffect. Vanwege zijn 
stralingsactiviteit houdt methaan infraroodstraling of warmte vast en werkt het mee aan de opwarming 
van de aarde. Op het ogenblik is methaan na kooldioxide (C02) de belangrijkste factor die tot de 
mogelijke toekomstige opwarming bijdraagt. Vanwege zijn chemische activiteit neemt methaan deel 
aan complexe chemische reacties in de atmosfeer. Gewoonlijk wordt de aanwezigheid van CH4 op 
natuurlijke wijze verwijderd door het radicaal hydroxyl (OH), waarvan de concentratie echter 
voortdurend minder wordt. Dat leidt niet alleen tot een toename van de abondantie van atmosferisch 
methaan, maar ook van de atmosferische concentraties van ozon1 en de stratosferische concentraties 
van waterdamp, wat beide broeikasgassen zijn. 
2.2. Natuurlijke bronnen 
Variaties in het atmosferisch niveau van methaan gedurende de laatste 150.000 jaar zijn grotendeels 
toe te schrijven aan veranderingen in de methaanuitstoot afkomstig van natuurlijke systemen en in het 
bijzonder moeraslanden. Dit houdt in dat, wanneer het klimaat in de toekomst verandert, er gevaar 
bestaat voor een toename van de methaanuitstoot afkomstig van natuurlijke bronnen. De uitstoot uit 
sommige van de natuurlijke bronnen, in het bijzonder wetlands, hydraten en permafrostgebieden, is 
sterk afhankelijk van milieuvariabelen zoals temperatuur en neerslag. Daarom kan een door de mens 
veroorzaakte klimaatverandering het vrijkomen van nog meer broeikasgassen uit natuurlijke systemen 
tot gevolg hebben, waardoor toekomstige klimaatveranderingen nog omvangrijker zullen zijn. 
Vanwege de zeer beperkte actie die op dit gebied kan worden ondernomen, gaat deze nota niet verder 
in op de natuurlijke bronnen en verzamelplaatsen van methaan en evenmin op de schadelijke effecten 
die menselijke activiteiten daarop kunnen hebben. Deze nota spitst zich toe op de antropogene uitstoot 
van CH4, omdat dit de voornaamste oorzaak van klimaatverandering is. 
2.3. Atmosferische methaanconcentraties 
De methaanconcentraties in de atmosfeer nemen toe. Dit is het gevolg van menselijke activiteiten, 
waardoor methaan vrijkomt. Voor een deel is ook de toename van de wereldbevolking hier debet aan. 
In 1990 lag het niveau van de methaanconcentratie rond 1,72 ppm2. Dat is bijna een verdubbeling van 
het niveau zoals dat aan het begin van deze eeuw is geschat. De Figuren 1, 2 en 3 geven een overzicht 
van uit onderzoek aan ijskernen en op grond van directe metingen verkregen gegevens, die een 
toename van de atmosferische methaanconcentraties aangeven. Uit een analyse van infrarode 
1 Methaan levert een belangrijke bijdrage aan de vorming van ozon in de troposfeer. 
2 1 ppm = 1 ppmv = 1 deeltje per miljoen volume-eenheden 
1 ppb = 1 ppbv = 1 deeltje per miljard volume-eenheden 
1 ppm = 1000 ppb. 
zonnespectra is gebleken dat de concentratie van methaan in de atmosfeer de laatste veertig jaar met 
ongeveer 30% is toegenomen. 
Op het ogenblik is de hoeveelheid methaan die in de atmosfeer aanwezig is ongeveer 4850 megaton3. 
Men denkt dat deze hoeveelheid met ongeveer 30 megaton per jaar toeneemt. Verwacht wordt dat de 
methaanconcentraties in de atmosfeer zullen blijven toenemen, hoewel mondiale meetprogramma's 
aantonen dat de toename de laatste jaren minder snel verloopt. De huidige jaarlijkse snelheid waarmee 
atmosferisch methaan toeneemt is ongeveer 0,0115 ppm. 
2.4. Methaan en klimaatverandering OP aarde 
Dat er steeds meer methaan in de atmosfeer terechtkomt, heeft grote gevolgen voor de 
klimaatverandering op aarde. Methaan neemt gemakkelijk infraroodstraling (IR) of warmte op die door 
het aardoppervlak wordt afgegeven. Door IR te absorberen en de afgifte ervan aan de ruimte te 
verhinderen, draagt de aanwezigheid van methaan bij tot de stijging van de temperatuur van de 
atmosfeer en van het aardoppervlak en derhalve tot het broeikaseffect. 
Het vermogen waarmee een broeikasgas tot de opwarming van de aarde bijdraagt, wordt gewoonlijk 
uitgedrukt in zijn GWP. Dit GWP geeft aan in hoeverre een stof meer vermogen heeft dan de norm. 
De norm is C02 en deze stof heeft per definitie een GWP dat gelijk is aan één. Het berekenen van het 
GWP van methaan in vergelijking met dat van C02 is niet eenvoudig. Dat komt voor een deel, omdat 
stoffen directe en indirecte effecten hebben. Zoals reeds is gezegd, draagt methaan indirect bij tot de 
opwarming van de aarde doordat dit gas van invloed is op de hoeveelheid ozon in de troposfeer en de 
stratosfeer, de hoeveelheid hydroxy 1 (OH) in de troposfeer en de hoeveelheid waterdamp in de 
stratosfeer. Het indirecte effect van methaan op de opwarming, die het gevolg is van deze chemische 
reacties, is in omvang te vergelijken met zijn directe effect, hoewel met aanzienlijke onzekerheid4 
rekening moet worden gehouden. 
Het IPCC5 heeft aanbevolen een GWP van 62 aan te houden, dat zowel het directe als het indirecte 
effect binnen een tijdhorizon van twintig jaar aangeeft. Dit houdt in dat de uitwerking op de 
opwarming van de aarde van 1 ton CH4 62 maal groter is dan die van 1 ton C02. Als we dezelfde 
effecten binnen een tijdhorizon van honderd jaar bekijken, zal het GWP rond 25 liggen. Geschat wordt 
dat in diezelfde periode het broeikaseffect voor ongeveer 18% het gevolg is van de toename van 
methaanconcentraties in de atmosfeer. De totale bijdrage van alle broeikasgassen aan de 
stralingsforcering (het versterken van het broeikaseffect) wordt in Fig. 2 weergegeven (situatie in 
1990). 
2.5; Stabilisering en reductie van de methaanuitstoot 
Aangezien de hoeveelheid atmosferisch methaan met een snelheid van ongeveer 30 megaton per jaar 
toeneemt, zou voor het stabiliseren van de methaanconcentraties op het huidige niveau een reductie 
van de methaanuitstoot met ongeveer dezelfde hoeveelheid nodig zijn. Zulk een reductie 
vertegenwoordigt minder dan 10% van de huidige antropogene uitstoot en ligt veel lager dan voor het 
stabiliseren van de andere belangrijke broeikasgassen nodig is: voor C02 is dat ongeveer 60%, voor 
distikstofoxide 70 tot 80% en voor chloorfluorkoolwaterstoffen 70 tot 85%. 
1 megaton = 106 ton = K)9 kg. 
De onzekerheid is normaal gesproken ± 35% in vergelijking met C02. 
International Panel on Climate Change. 
Omdat methaan vergeleken met de andere broeikasgassen een vrij korte atmosferische levensduur 
heeft, zal vermindering van de methaanuitstoot al vrij snel een positief gevolg hebben voor het 
broeikaseffect (van CH4 is de gemiddelde verblijftijd in de atmosfeer 12 tot 17 jaar en van C02 50 tot 
200 jaar). Daarom zijn strategieën ter vermindering van methaan een effectief middel om de 
opwarming van de aarde op korte termijn te vertragen. Aan de andere kant zal vanwege de relatief 
sterke toename van de jaarlijkse concentratie van methaan de voortzetting van de huidige trend op 
lange termijn van invloed zijn op de wereldtemperatuur. Deze invloed zou bijna net zo groot kunnen 
zijn als op grond van de voortdurende toename van C02-concentraties wordt verwacht. Dit alles 
betekent dat reductie van de CH4-uitstoot niet alleen op korte termijn een aanlokkelijke maatregel is, 
maar ook een noodzakelijke verplichting op de lange termijn. 
2.6. Eliminatie van methaanuitstoot: verbranding met/zonder terugwinning van energie. Aan 
het gekozen proces verbonden economische factoren 
Bij verbranding van methaan komt energie vrij en wordt C02 en waterdamp uitgestoten. Tijdens de 
verbranding wordt één ton CH4 in 2,75 ton C02 omgezet. Dit betekent dat, als we de GWP-waarden 
voor en na verbranding van beide stoffen op voet van gelijkheid met elkaar vergelijken, de GWP-
waarde van 62 voor methaan voor verbranding uiteindelijk een GWP-equivalent na verbranding van 
2,75 oplevert (2,75 x GWP6 van C02). Door de omzetting van CH4 in C02 wordt 95% van het 
broeikaseffect-probleem weggenomen, omdat het tijdens de verbranding voortgebrachte C02 slechts 
5% van het oorspronkelijke opwarmingsvermogen van methaan vertegenwoordigt. Voor zover 
methaanuitstoot kan worden voorkomen door verzameling van CH4 en vervolgens verbranding met 
energieverbruik, kan dubbele winst worden geboekt. Zeker is dat er in dit geval geen netto-uitstoot 
van broeikasgas zal zijn, omdat het door de verbranding ontstane C02 wordt gecompenseerd door de 
besparing aan brandstof die anders nodig was geweest om de energieproduktie te dekken. 
Dit betekent aan de ene kant dat het gebruik van affakkeling (eenvoudige verbranding zonder 
energieterugwinning) dient te worden aanbevolen om methaanuitstoot en de daarmee samenhangende 
schadelijke effecten voor de atmosfeer te voorkomen, maar aan de andere kant dat aan systemen voor 
energieterugwinning de voorkeur moet worden gegeven, wanneer deze economisch haalbaar zijn. 
Opgemerkt wordt echter dat het volledig wegvallen van de bijdrage van het teruggewonnen methaan 
aan de opwarming van de aarde voor 95 % voor rekening komt van de omzetting van CH4 in C02 en 
voor slechts 5 % te danken is aan de besparing van de vervanging van andere energie voor het gebruik 
van de energie-inhoud. Met andere woorden, wanneer we het klimaat als uitgangspunt nemen, ligt het 
belang van methaanterugwinning veeleer in de verwijdering van CH4-moleculen dan in het verbruik 
van de tijdens de verbranding vrijkomende energie. 
Dit kan aan de hand van het volgende voorbeeld worden geïllustreerd. Stel dat de voorgestelde 
10 dollar per vat voor de C02-energieheffing de internal isatie van de externe kosten van C02-uitstoot 
tot uiting brengt, dan zou datzelfde bedrag voor methaan rond 1500 dollar per ton CH4 liggen. Dat 
komt in de buurt van de brandstofwaarde van methaan voor de industrie die tussen de 240 en 
460 dollar per ton ligt. Derhalve moeten beslissingen over bijvoorbeeld het uit stortingsterreinen of 
dierlijke mest (biogas) terugwinnen van CH4 zijn gebaseerd op een veel hogere schaduwwaarde van 
het teruggewonnen methaan dan zijn waarde als brandstof. Met andere woorden, terugwinning van 
CH4 alleen voor affakkeling (verbranding zonder terugwinning van warmte) zal in veel gevallen nut 
hebben, als rekening wordt gehouden met de mogelijke afgifte van methaan in de atmosfeer wanneer 
het niet was teruggewonnen of afgefakkeld. 
Het GWP van C02 is per definitie 1. 
2.7. Methaanuitstoot in een EU-context 
Tabel 2 bevat een inventarisatie van antropogene bronnen van methaanuitstoot in het jaar 1990. Deze 
inventarisatie is een verzameling van nationale specifieke inventarisaties die per Lid-Staat van de EU 
zijn gemaakt en aan het Europees milieu-agentschap zijn verschaft. Voor het samenstellen van de 
inventarisatie is gebruik gemaakt van de gegevensbank CORINAIR 90 en de laatst bijgewerkte 
uiteindelijke en voorlopige gegevens zijn erin verwerkt (januari 1995). De resultaten worden 
doorgetrokken naar de nieuwe vergrote EU; gegevens van het voormalige West-Duitsland en de 
voormalige Duitse Democratische Republiek zijn samengevoegd tot één gegevensverzameling voor 
geheel Duitsland. Tabel 3 bevat een overzicht van de bronnen van methaanuitstoot per hoofdsector in 
de EU. 
De antropogene methaanuitstoot in de EU bedraagt ongeveer 23 megaton per jaar, wat een aandeel 
van ongeveer 6% vertegenwoordigt van de mondiale uitstoot die op 385 megaton per jaar wordt 
geschat. 
3. METHAANBRONNEN EN HUIDIGE INVENTARISATIES IN DE EU 
In het CORINAIR 90-overzicht in tabel 2 worden elf sectoren opgesomd (met inbegrip van natuurlijke 
bronnen) die als belangrijkste bronnen van methaanuitstoot zijn aan te merken. Bij elke sector is 
vermeld in hoeverre hij tot de methaanuitstoot in de EU bijdraagt. Voor de antropogene 
methaanuitstoot kunnen daaruit de volgende conclusies worden afgeleid (zie ook tabel 3). 
3.1. Landbouw 
Uitstoot uit de landbouw vertegenwoordigt de grootste bron van methaanuitstoot in de EU. Deze wordt 
geschat op 10,2 megaton in het jaar 1990 en bedraagt 44,7% van de totale uitstoot in Europa. Deze 
uitstoot is voornamelijk afkomstig van: 
darmfermentatie (vertering) 
van herkauwers (rundvee, schapen): 30% 
dierlijke mest: 14,7% 
3.2. Afval 
Uitstoot veroorzaakt door afvalverwerking en -verwijdering vertegenwoordigt de tweede bron van 
methaanuitstoot in de EU. Deze wordt geschat op 7,3 megaton in het jaar 1990 en bedraagt 32% van 
de totale uitstoot in Europa. Deze uitstoot is voornamelijk afkomstig van: 
stortingsterreinen: 30,8% 
afvalwaterbehandeling (slib): 0,7% 
Als de uitstoot uit onbeheerde en niet-officiële open stortplaatsen in aanmerking wordt genomen, kan 
afval wel eens de eerste veroorzaker van methaanuitstoot in de EU worden. 
3.3. Energie 
Uitstoot uit energie vertegenwoordigt de derde bron van methaanuitstoot in de EU. Deze wordt geschat 
op 5,3 megaton in het jaar 1990 en bedraagt 23,3% van de totale uitstoot in Europa. Deze uitstoot 
is voornamelijk afkomstig van: 
mijnbouw, transport en opslag: 11,4% 
produktie en distributie van gas: 8,8% 
verbranding: 2% 
transport: 0,8% 
4. MOGELIJKE MAATREGELEN TER VERMINDERING VAN DE 
METHAANUITSTOOT. BESCHRIJVING VAN ENKELE MAATREGELEN VAN LID­
STATEN EN DERDE LANDEN. 
De unieke kenmerken van methaanuitstoot, zoals die in hoofdstuk 1 zijn beschreven, tonen aan hoe 
belangrijk het is strategieën op te stellen ter reductie van de hoeveelheid methaan die in de atmosfeer 
wordt uitgestoten. Daarbij komt dat methaan behalve een broeikasgas een bron van energie is; het 
nemen van maatregelen ter bestrijding van de uitstoot zou dus extra economisch voordeel kunnen 
hebben (zie ook hoofdstuk 5). Bovendien zijn er vandaag de dag geavanceerde en genoegzaam 
beproefde technieken op de markt beschikbaar. 
Op de volgende pagina's komen mogelijke maatregelen ter vermindering van de methaanuitstoot uit 
de belangrijkste bronnen (landbouw, afvalverwerking en -verwijdering, energie) aan de orde. Hierbij 
behoort tabel 4, die een overzicht bevat van de technische en economische aspecten en de effectiviteit 
van deze maatregelen. 
In de kader van het FCCC7 zijn recente nationale mededelingen van de verdragsluitende partijen 
verzameld en samengevat (zie bijlage I van het FCCC). Daarin komen de huidige trends in de 
beleidsmaatregelen naar voren die de betrokken partijen hebben genomen ter afzwakking van de 
klimaatverandering. Zo'n 25 mededelingen werden geanalyseerd, waarvan er 12 afkomstig waren van 
Lid-Staten van de EU. In dit hoofdstuk wordt alleen ingegaan op de hoofdpunten van deze analyse, 
die alle betrokken sectoren bestrijkt. Daarnaast wordt ook melding gemaakt van maatregelen die door 
afzonderlijke Lid-Staten zijn genomen. 
Antropogene bronnen waarvan de methaanuitstoot minder dan 1 % van de uitstoot in de gehele EU 
uitmaakt (bijvoorbeeld van afvalwaterbehandeling of rijstbouw), worden in dit hoofdstuk niet in 
aanmerking genomen. 
4.1. LANDBOUW 
4.1.1. Darmfermentatie 
Methaan wordt geproduceerd als onderdeel van het normale verteringsproces van herkauwers 
(bijvoorbeeld rundvee, schapen en geiten), wanneer ze voedsel in hun voormaag of pens verteren. Een 
deel van dit methaan, dat door de dieren wordt uitgeademd of opgeboerd, is vanuit een oogpunt van 
energie bezien een zeer inefficiënte manier om voedingsstoffen om te zetten. In methaan omgezette 
energie uit voedsel kan door dieren niet worden gebruikt voor instandhouding, groei of de 
totstandbrenging van een produkt. 
Andere pseudo-herkauwers, zoals varkens en paarden, en mensen produceren ook methaan door 
middel van darmfermentatie, maar de totale uitstoot daarvan is gering in vergelijking met die van 
herkauwers. Daarom komen in dit hoofdstuk alleen maatregelen aan de orde ter vermindering van 
methaanuitstoot door vee en schapen. 
Framework Convention on Climate Change. 
10 
Hieronder worden drie mogelijke maatregelen tot vermindering van methaanuitstoot door herkauwers 
besproken. 
-Inkrimping van de veestapel 
Een zeer effectief middel ter reductie van de methaanuitstoot door dieren is uiteraard de vermindering 
van het aantal dieren. Maar op Europese schaal is de trend voor de komende jaren, ook al is die nog 
zeer aarzelend, reeds een lichte vermindering van het aantal herkauwers. Deze vermindering zal ook 
door indirecte effecten worden beïnvloed, die het gevolg zijn van de toepassing van andere in het 
kader van het landbouwbeleid genomen of te nemen maatregelen. 
Zo bestrijdt de EU de overproduktie in de landbouw door het opleggen van heffingen en het vaststellen 
van quota. Door bestaand beleid is de veestapel de laatste jaren reeds verminderd. Het invoeren van 
de melkquota bleek een zeer effectief middel te zijn ter vermindering van het melkoverschot en de 
hoeveelheid melkvee. Maatregelen in het kader van het landbouw- en milieubeleid, zoals economische 
prikkels ter bevordering, waar mogelijk, van het extensiveren van de veeteelt, dragen bij tot het 
verlagen van de dichtheid van de veestapel en kunnen uiteindelijk tot inkrimping van de veestapel 
leiden. In de toekomst kan de evolutie van het landbouwbeleid van invloed zijn op de populaties binnen 
de veestapel. Zo kunnen aan de ene kant de pogingen om het mestoverschot terug te dringen 
vermindering van het aantal dieren tot gevolg hebben, terwijl het aan de andere kant voor de 
instandhouding en conservering van het landschap juist nodig kan zijn in sommige gebieden de 
veestapel op peil te houden of zelfs te vergroten. 
Bovendien is reductie van de methaanuitstoot in de EU door het beperken van de aantallen dieren 
alleen mogelijk wanneer niet elders herkauwers worden gefokt ter compensatie van de verminderde 
melk- en vleesopbrengsten in de EU. Op wereldschaal gezien kan het overbrengen van de produktie 
naar technologisch minder geavanceerde landen zelfs averechts werken, als de mest daar op een 
minder milieuvriendelijke wijze wordt verwerkt. Vermindering van de consumptie van produkten 
afkomstig van herkauwers kan daarom een goed alternatief zijn voor een wereldwijde inkrimping van 
de veestapel. 
Hoewel het resultaat van de tot nu toe genomen beleidsmaatregelen een vermindering van het aantal 
dieren is, is het moeilijk op Europese schaal in te schatten wat de invloed van deze maatregelen in het 
jaar 2000 en daarna zal zijn en te voorzien in hoeverre en voor welke diersoorten inkrimping zou 
kunnen plaatsvinden. Maar in de periode tussen 1990 en 2000 zijn geen grote veranderingen te 
verwachten. 
-Vergrotinz van de efficiency van de omzettins van voedingsstoffen 
De efficiency waarmee dieren voedingsstoffen omzetten, kan worden vergroot door energieverliezen 
ten gevolge van het ontstaan van methaan terug te dringen. Mogelijke maatregelen zijn: de behandeling 
met alkali/ammonia van stro met lage verteerbaarheid, het toevoegen van melasse/ureum aan brokken 
met hoge voedingswaarde of het toedienen van mineralen of proteïne bevattende preparaten (waardoor 
minder gewasverbouw nodig is). Het effect van deze op de voeding gerichte maatregelen op de 
Europese veestapel zal echter gering zijn. Immers, de meeste dieren ontvangen al een zorgvuldig 
samengesteld voedselpakket, dat een hoge verteerbaarheid heeft en voldoende nutriënten bevat. Maar 
sommige maatregelen kunnen van toepassing zijn, zoals het verhogen van het niveau van de 
voedselopname, het vervangen van ruwvoeder door krachtvoeder en het veranderen van de 
samenstelling van krachtvoeder. 
11 
Door verhoging van het niveau van de voedselopname verandert de inhoud aan vluchtige vetzuren8 van 
de pens zodanig, dat minder acetaat en meer propionaat wordt gevormd. Het gevolg is een geringere 
methaanuitstoot. Bovendien zal hierdoor hetproduktieniveau van de dieren in het algemeen toenemen. 
Aangezien ruwvoeder veel structurele koolhydraten (vezels) bevat, zal vervanging van een deel van 
het ruwvoeder in het voedselpakket van de dieren door krachtvoeder in het algemeen leiden tot de 
vorming van propionaat en tot afname van de methaanproduktie. 
Als de samenstelling van het op het ogenblik toegevoegde krachtvoeder zodanig wordt veranderd dat 
het minder vezels bevat, is een methaanreductie mogelijk. Alternatieven zijn zetmeel en suikers. Door 
25 % van de structurele koolhydraten te vervangen door niet-structurele is een methaanreductie van 
bijna 20% mogelijk. 
-Verhoging van de produktiviteit per dier 
Hoewel dit een twijfelachtig punt is, wordt het voor de volledigheid toch in deze nota als een derde 
mogelijke maatregel besproken. 
Door produktieverbeterende middelen aan het dierenvoeder toe te voegen of door dieren met deze 
middelen te injecteren, kan de produktiviteit (melk, vlees) worden verhoogd en kan de methaanuitstoot 
per landbouwprodukt worden teruggebracht. Er is een uitstootreductie per eenheid aangetoond van 5 
tot 30%. Op het moment worden verscheidene antibiotica, ionoforen en halogeenverbindingen ter 
stimulering van de produktie gebruikt, waarvan sommige ook een direct effect op het ontstaan van 
methaan in de pens hebben. 
Ten slotte kan de produktie per dier behalve door het toevoegen van de genoemde middelen ook 
worden verhoogd door toepassing van transgene manipulatie of van tot de biotechnologie behorende 
voortplantingstechnieken. 
4.1.2. Dierlijke mest 
Als dierlijke mest onder anaërobe omstandigheden (afwezigheid van lucht) en bij temperaturen hoger 
dan ongeveer 15°C wordt bewaard, zal door bacteriën methaan worden geproduceerd. In dit stadium 
kan met gecontroleerde fermentatie van mest worden begonnen. Methaanuitstoot afkomstig van 
anaërobe vertering (fermentatie) vormt een energiebron die vervolgens kan worden teruggewonnen. 
Door middel van mestbeheer en terugwintechnieken is het verzamelen van methaan mogelijk. Dit 
teruggewonnen methaan (biogas) kan worden afgefakkeld (verbrand) of gebruikt voor het produceren 
van energie (warmte en/of elektriciteit) ten behoeve van de veehouderij zelf of voor de verkoop (zie 
hoofdstuk 5). Zoals in hoofdstuk 2 reeds is gezegd, neemt door affakkelen het voor de atmosfeer 
schadelijke effect van het teruggewonnen methaan met 95% af, in vergelijking met de situatie waarin 
dit gas werkelijk was uitgestoten. Terugwinning en gebruik van methaan doen dit schadelijke effect 
volledig teniet en dragen zelfs bij tot een grotere vermindering van het broeikaseffect, doordat de 
totaalu its toot van C02 erdoor afneemt. De uit de anaërobe vertering voortkomende gestabiliseerde 
eindprodukten kunnen als voedingssupplementen in de visteelt of als kunstmest in de landbouw worden 
gebruikt. 
Methaan producerende bacteriën worden geremd door ammonia en door het vluchtige vetzuur 
propionaat. Door het ammonianiveau op peil te houden en de samenstelling aan vetzuren in de pens 
zodanig te wijzigen, dat er meer propionaat en minder acetaat ontstaat, kan de methaanproduktie 
worden verminderd. 
12 
Als dierlijke mest onder aërobe omstandigheden (aanwezigheid van lucht) wordt bewaard (door de 
mest regelmatig te keren of door ventilatie door afzuiging), zal aërobe omzetting van het produkt 
plaatsvinden, waarbij CH4-uitstoot door C02-uitstoot wordt vervangen. Dit proces zal 
een gestabiliseerde compost opleveren, die vervolgens als kunstmest in de landbouw kan worden 
gebruikt. Bij dit proces gaan de energiebron en voordelen van het biogas (CH4) verloren, maar het 
belangrijkste voordeel blijft: de vervanging van een krachtig broeikasgas door een zwakker gas, wat 
tot een zeer aanzienlijke reductie, tot 95%, van de tot de opwarming van de aarde bijdragende 
restuitstoot leidt (zie hoofdstuk 2). 
In het algemeen zullen beleidsmaatregelen ter vermindering van de veestapel indirect gevolgen hebben 
voor de strategie ter vermindering van de dierlijke mest en van grote invloed zijn op de 
methaanuitstoot uit deze bron. 
Hieronder worden twee mogelijke maatregelen beschreven, die van anaërobe terugwintechnieken 
gebruik maken om de methaanuitstoot uit dierlijke mest te verminderen. 
-Overdekte mestputten 
Mestbeheer in mestputten is verbonden met de relatief grootschalige intensieve veehouderij. Vaste 
meststoffen worden met grote hoeveelheden water uit de stallen gespoeld en de zo ontstane gier vloeit 
weg naar mestputten. Onder invloed van anaërobe omstandigheden wordt de mest omgezet in grote 
hoeveelheden methaan, mits de temperatuur hoog genoeg blijft. Door een ondoorlaatbare drijvende 
deksel op de mestput te plaatsen en negatieve druk uit te oefenen, kan methaan worden 
teruggewonnen. Terugwinning van 80% van het methaan is mogelijk. 
-Digereerovens 
Digereerovens zijn speciale reactors waarin een efficiëntere anaërobe afbraak van organische stoffen 
mogelijk is, waardoor de produktie van methaan binnen de reactor wordt geoptimaliseerd met het oog 
op terugwinning. Een anaërobe digereeroven zal de mogelijke methaanuitstoot ruw geschat met 
tweederde of meer verminderen, waarbij het resterende derde deel van de verbindingen in de 
afvoervloeistof achterblijft. Ook uit deze afvoervloeistof kan methaan worden opgewekt. Daarom 
kunnen efficiënte digereerovens met gasterugwinsystemen de methaanuitstoot met 70% doen afnemen 
en op langere termijn kan de reductie zelfs nog groter zijn. 
Kleine digereerovens zijn vrij eenvoudig te bouwen en te bedienen. Als zodanig zijn ze een geschikte 
oplossing voor kleine afgelegen boerderijen en voor gebieden waar de technische, financiële en 
materiële middelen beperkt zijn. Het voordeel van de kunstmest van hoge kwaliteit die uit deze 
digereerovens wordt teruggewonnen, is misschien nog wel groter dan dat van de energie die uit biogas 
wordt geproduceerd. 
Grote digereerovens, die vaak technisch meer geavanceerd zijn, worden gewoonlijk verhit en vereisen 
een grotere kapitaalinvestering per eenheid. Door hun geavanceerde ontwerp kan de opbrengst van 
deze ovens sterk worden verhoogd en kunnen ze ook in koude streken worden aangewend. 
4.1.3. Beschrijving van enkele maatregelen van Lid-Staten en derde landen 
FCCC: Van alle vermelde beleidsmaatregelen inzake CH4 was ongeveer 10% gericht op de landbouw. 
Slechts negen van de verdragsluitende partijen noemden werkelijke maatregelen ter reductie van CH4 
afkomstig van darmfermentatie of dierlijke mest. Vaker werd melding gemaakt van 
beleidsinstrumenten zoals informatie- en voorlichtingsprogramma's bestemd voor de verhoging van 
de produktiviteit van het vee en mestbeheer. Maar er werden ook indirecte maatregelen genoemd, 
13 
zoals het inkrimpen van de veestapel, wat duidelijk van invloed is op de methaanuitstoot die van 
darmfermentatie en dierlijke mest afkomstig is. 
Nederland: Een van de belangrijkste instrumenten die in Nederland worden gehanteerd, is het 
mestbeleid. Dit staat niet toe dat er meer fosfaat op het land komt dan de gewassen kunnen opnemen. 
Dit beleid moet resulteren in een vermindering van de veestapel en de mest en moet indirect leiden 
tot een reductie van de CH4-uitstoot uit gewassen. 
Duitsland: Duitsland heeft een wet inzake de veehouderij uitgevaardigd, die tot reductie van de 
methaanuitstoot moet leiden door verbetering van de doeltreffendheid van het verteringsproces bij 
dieren. 
Frankrijk: Aangezien er te weinig bekend is over de niveaus en de omstandigheden met betrekking 
tot de uitstoot in de landbouwsector, heeft Frankrijk een onderzoekprogramma opgezet inzake met 
name de darmfermentatie en het mestbeheer. 
4.2. AFVALVERWERKING EN -VERWIJDERING 
4.2.1. Stortingsterreinen 
Methaan ontstaat in de onderlagen van stortingsterreinen als een direct resultaat van de natuurlijke 
afbraak van organisch vast afval onder anaërobe omstandigheden. De organische component van dit 
afval wordt afgebroken door bacteriën die methaan produceren. Dit gebeurt volgens een ingewikkeld 
biologisch proces, waarbij, op een soortgelijke wijze als bij het opslaan en digereren van mest, 
methaan, kooldioxide en andere gassen worden geproduceerd. 
Hieronder volgt een korte beschrijving van maatregelen ter vermindering van de methaanuitstoot uit 
stortingsterreinen. Sommige van deze maatregelen kunnen tot een vermindering met 90% leiden. 
-Anaëroob beheer (zonder lucht) van stortingsterreinen: termwinning en gebruik van methaan 
Wanneer de bovenste laag van een stortingsterrein ondoorlaatbaar is, ontstaan er binnen het terrein 
gunstige anaërobe omstandigheden, waardoor de vorming van methaangas wordt versneld. Uitstoot 
van methaan in de atmosfeer kan worden voorkomen door dit afvalgas te verwijderen, waartoe er 
binnen het stortingsterrein terug winputten worden geïnstalleerd. Door het aanleggen van een 
onderdrukspanning kan het methaangas worden verzameld. Het rendement van de terugwinning kan 
variëren van 50 tot 80% bij een methaanconcentratie van 30 tot 70%. 
Er zijn twee mogelijkheden voor het terugwinnen van gas van middelmatige kwaliteit: 
energieopwekking en affakkeling. Allereerst kan het uit stortingsterreinen teruggewonnen gas voor het 
opwekken van energie, elektriciteit en/of warmte worden gebruikt. Elektriciteit kan ter plaatse of in 
een nabijgelegen elektriciteitscentrale worden opgewekt met behulp van verbrandingsmotors of 
gasturbines. In stortingsterreinen geproduceerd gas kan ook rechtstreeks als brandstofbron dienen, 
zonder dat eerst omzetting in elektriciteit plaatsvindt. Het kan nagenoeg zonder voorafgaande 
bewerking worden verkocht als een gas van middelmatige kwaliteit voor lokale, industriële, stads- of 
commerciële verwarming en energiebehoeften. Ook kan het tot gas van hoge kwaliteit worden 
verwerkt en aan distributiebedrijven van aardgas worden verkocht. 
Op de tweede plaats kan het gas worden afgefakkeld (verbrand) wanneer er onvoldoende gas is om 
een energieproject te rechtvaardigen of als een eerste stap om het voor gebruik geschikt te maken. 
14 
Door deze maatregelen zou het mogelijk moeten zijn het probleem van het voor de atmosfeer 
schadelijke effect van de methaanuitstoot uit stortingsterreinen geheel (voor 100%) of bijna geheel 
(voor 95%) op te lossen. 
-Aëroob beheer (met lucht) van stortingsterreinen 
In een aëroob stortingsterrein wordt verhoudingsgewijs meer C02 dan CH4 geproduceerd, doordat de 
oxydatie in zo'n stortingsterrein beter is. Methaan producerende bacteriën worden in hun werking 
belemmerd en daardoor zijn aërobe bacteriën in staat organisch afval in kooldioxide en water om te 
zetten. In plaats van gefermenteerd wordt het afval gecomposteerd. 
Teneinde aërobe omstandigheden in een stortingsterrein te handhaven, zijn speciale ontwerpen nodig 
die hieronder worden beschreven. 
Bij semi-aëroob beheer van stortingsterreinen wordt lucht in het stortingsterrein toegelaten. De 
lucht wordt toegevoerd via buizen voor het opvangen van percolatiewater die aan de onderzijde van 
het stortingsterrein zijn ingebracht. De diameter van de buizen dient groot genoeg te zijn om het 
percolatiewater uit het stortingsterrein op te vangen en lucht naar het terrein toe te voeren. In 
vergelijking met anaërobe stortingsterreinen kan de methaanproduktie met de helft worden 
teruggebracht. 
Semi-aërobe stortingsterreinen met recirculatie zijn een verbeterde versie van het zojuist beschreven 
semi-aërobe systeem. Door het percolatiewater opnieuw door het stortingsterrein te laten circuleren, 
wordt gezorgd voor een betere afbraak en zuivering van het percolaat. Immers, doordat er meer 
zuurstof en nutriënten beschikbaar zijn, wordt de groei van aërobe bacteriën bevorderd. In vergelijking 
met anaërobe stortingsterreinen is een reductie van de methaanproduktie van 80% mogelijk. 
Het aërobe systeem maakt gebruik van een luchtblaasinrichting die lucht in de lagen van het 
stortingsterrein blaast. De lucht wordt in het stortingsterrein gepompt door afzonderlijke buizen onder 
in het terrein. Met dit systeem is een reductie van de methaanproduktie van 90% haalbaar. 
-Terusdrinsing van de stort van organisch afval 
Terugdringing van de stort van organisch afval is op de eerste plaats te bereiken door de hoeveelheid 
afval die wordt geproduceerd tot een minimum te beperken. Waar dit niet mogelijk is, dient 
terugwinning plaats te vinden, bijvoorbeeld compostering. 
In composteerinrichtingen wordt organisch afval onder aërobe omstandigheden omgezet in kooldioxide, 
water en hoofdzakelijk compost, dat als bodemverbeteraar kan worden toegepast. In extensieve 
systemen wordt het organisch afval alleen met regelmatige tussenpozen gekeerd. In intensieve systemen 
wordt geforceerde beluchting toegepast. 
Opgemerkt dient te worden dat er momenteel verscheidene terugwintechnieken worden ontwikkeld, 
die de methaanuitstoot ten gevolge van de verwerking van organisch afval kunnen terugdringen, zoals 
het gecontroleerd anaëroob digereren (dat wil zeggen biogasvorming) om methaan te produceren, of 
pyrolyse (dat wil zeggen thermische omzetting) om olie of gas te produceren. 
Organisch afval zoals papier kan aan zijn eigen recyclingproces worden onderworpen, waardoor het 
opnieuw in het papierproduktieproces kan worden gebracht. Richtlijn 94/62/EEG van de Raad 
betreffende verpakking en verpakkingsafval bevat reeds criteria voor de vermindering en recycling van 
verpakkingen en verpakkingsafval. 
15 
De efficiency van terugwinactiviteiten hangt vaak af van de beschikbaarheid van op de juiste wijze 
gesorteerd afval voor een bepaald terugwinproces. Gescheiden inzameling van organisch afval dient 
daarom te worden overwogen. 
Organisch afval kan ook in een energieterugwinproces worden gebracht. Hoewel gewoonlijk de 
voorkeur moet worden gegeven aan materiaalterugwinning, zoals compostering, kunnen het milieu­
effect, de economische gevolgen en de technologische beperkingen van dergelijke bewerkingen in 
bepaalde gevallen de schaal doen doorslaan ten gunste van de optie energieteruwinning. 
4.2.2. Beschrijving van enkele maatregelen van Lid-Staten en derde landen 
FCCC: De meeste landen maakten melding van maatregelen ter bevordering van recycling en het tot 
een minimum beperken van de hoeveelheid afval. Deze maatregelen werden doorgevoerd via 
regelgeving, richtsnoeren van beleid en technische normen. Verscheidene landen noemden richtsnoeren 
met betrekking tot veranderingen in produktieprocessen en bedrijfsculturen, het bevorderen van 
recycling en van beperking van het ontstaan van afval, technische normen ter regulering van 
verpakking en gemeentelijk afval, belastingen (storttarieven, afvalheffingen) als beleidsinstrumenten 
om de afvalberg te verkleinen en vrijwillige overeenkomsten om recycling in huishoudens, het 
kleinbedrijf en de industrie te stimuleren. 
Verscheidene verdragsluitende partijen noemden beleidsmaatregelen ter verbetering van de 
afvalwaterbehandeling en ter vermindering van de methaanuitstoot uit stortingsterreinen. Daarbij lag 
de nadruk op de verkleining van stortingsterreinen en op technische normen voor het terugdringen van 
hun CH4-uitstoot. In sommige gevallen werden financiële prikkels gegeven om de ontwikkeling van 
voorzieningen voor afvalwaterbehandeling te bevorderen en steun te verlenen aan projecten inzake het 
gebruik van biogas. 
Sommige landen werken met vrijwillige overeenkomsten om terugwinning en gebruik van energie uit 
afval te stimuleren. 
Verenigd Koninkrijk: Het beleid van de Britse regering heeft tot doel de hoeveelheid van 
stortingsterreinen afkomstig methaan te verminderen door: 
maatregelen te nemen ter beperking van de afvalberg en bevordering van recycling, met 
inbegrip van energieterugwinning; 
verdere maatregelen voor te stellen ter bevordering van het aanwenden van methaan uit 
stortingsterreinen als energiebron en het affakkelen van methaan (omzetten van CH4 in C02). 
De regering bevordert tevens het terugwinnen van energie uit afval door verordeningen uit te 
vaardigen, krachtens welke elektriciteitsbedrijven in Engeland en Wales wordt opgelegd meer 
elektriciteit uit vernieuwbare bronnen te winnen. Een economische maatregel die wordt overwogen, 
is het invoeren van een heffing op stortingsterreinen. Dit zou grote gevolgen kunnen hebben voor de 
hoeveelheden afval die worden gestort. 
Oostenrijk: Teneinde fossiele brandstoffen door vernieuwbare energiebronnen en in het bijzonder CH4 
uit stortingsterreinen te vervangen, heeft Oostenrijk verordeningen uitgevaardigd aangaande de levering 
van elektriciteit aan het openbare net via een ordonnantie inzake stortingsterreinen. 
Finland: Het ontwikkelingsprogramma voor afvalverwerking van de Finse regering voorziet in een 
rigoureuze vermindering van het aantal stortingsterreinen. Een doelstelling hiervan is te 
bewerkstelligen dat er in het jaar 2000 niet meer dan 200 stortingsterreinen zijn. Door dit aantal laag 
te houden, is het mogelijk meer aandacht en middelen te besteden aan het beheer van en toezicht op 
bestaande stortingsterreinen teneinde de schadelijke effecten daarvan op het milieu te verminderen. Een 
andere doelstelling is de hoeveelheid afval die op stortingsterreinen terechtkomt te verminderen door 
terugwinning en hergebruik van afval te stimuleren. 
16 
Frankrijk: Sinds juli 1992 is in Frankrijk een verordening van kracht, die tot doel heeft de huidige 
strategie inzake afvalverwerking totaal te wijzigen door de nadruk te leggen op recycling en nuttige 
toepassing van afval. In 2002 zouden dienovereenkomstig alleen nog niet verder te verwerken 
reststoffen mogen worden gestort en zou op nieuw aan te leggen stortingsterreinen voor organisch 
afval terugwinning en verbranding van methaan moeten plaatsvinden. 
4.3. ENERGIE 
4.3.1. Winning en distributie van fossiele brandstoffen 
4.3.1.1. Steenkool 
Methaan wordt geproduceerd tijdens het proces van de vorming van steenkool en blijft onder druk 
opgesloten zitten in de steenkolenlaag en de omringende gesteentelagen. Dit opgesloten methaan komt 
vrij wanneer in de steenkolenlaag een breuk ontstaat en zal uiteindelijk in de atmosfeer worden 
uitgestoten of in de mijngangen weglekken wanneer de steenkool wordt gewonnen. 
Omdat methaan zeer explosief is, wordt mijnlucht die methaan bevat uit de mijngangen verwijderd en 
in het algemeen rechtstreeks in de atmosfeer uitgestoten. Met enige aanpassing kan dezelfde techniek 
worden gebruikt om methaan terug te winnen. Een van de belangrijkste kenmerken van gewonnen 
steenkool is de steenkoolcategorie, die het gasgehalte per eenheid van massa bepaalt (bijvoorbeeld of 
het gaat om bruinkool of antraciet). 
Voor het verminderen van de CH4-uitstoot uit steenkolenmijnen zijn twee soorten technieken nodig, 
te weten terugwintechnieken en gebruikstechnieken (affakkelen van teruggewonnen gas is ook 
mogelijk). 
Hieronder volgt een korte beschrijving van drie terugwintechnieken en de bijbehorende 
gebruiksmogelijkheden. Door een combinatie van deze technieken te gebruiken, zal de methaanuitstoot 
en het gebruik van het gas het grootst zijn. 
-Verbetering van de terugwinning uit "oudemannen" 
Het breukvlak van steenkool en gesteente, dat ontstaat door instorting van het dak van een mijngang 
na verwijdering van de steenkool, wordt een "oudeman" genoemd. Daaruit kunnen grote hoeveelheden 
methaan in de mijn worden gestoten, dat vervolgens door het ventilatiesysteem wordt afgevoerd. Als 
dit gas wordt teruggewonnen voordat het de mijn binnengaat, wordt terugwinning efficiënter en kunnen 
de ventilatie-eisen worden verlaagd. 
De belangrijkste terugwintechnieken omvatten het slaan van verticale putten in de oudemannen vanaf 
de oppervlakte en het boren van gaten in de oudemangebieden vanuit mijngangen. Het rendement van 
de methaanterugwinning varieert van 20 tot 50%. 
Het teruggewonnen gas is middelmatig van kwaliteit en wordt voornamelijk gebruikt voor 
stroomopwekking ter plaatse door middel van gasturbines of verbrandingsmotors. De stroom wordt 
direct ter plaatse aangewend of aan elektriciteitsgebruikers of -bedrijven in de omgeving verkocht. 
-Ontgassing voorafsaand aan winning 
17 
Terugwinning van methaan voorafgaand aan de winning van de steenkool kan aantrekkelijk zijn, omdat 
daarbij het methaan wordt verwijderd voordat de lucht uit de mijngangen zich ermee kan vermengen. 
De hiertoe gebruikte technieken zijn voornamelijk het boren van horizontale gaten vanuit de 
mijngangen en het slaan van verticale putten vanaf de oppervlakte, voordat met de winning wordt 
begonnen. 
Vanwege de hoge calorische waarde kan het teruggewonnen gas in veel toepassingen worden 
aangewend, zoals opwekking van elektriciteit, gasdistributiesystemen en industriële verwarming. Het 
bestaat voor 95 % uit methaan en kan worden verkocht in leidingsystemen van hoge kwaliteit. Het 
rendement van de methaanterugwinning kan oplopen tot 70 %. 
-Gebruik van ventilatielucht 
Het meeste mijngas komt via het ventilatiesysteem in de atmosfeer terecht. Dit systeem wordt in 
ondergrondse steenkolenmijnen gebruikt uit veiligheidsoverwegingen. Om veiligheidsredenen dient het 
methaangehalte van de ventilatielucht lager te zijn dan 5% (meestal is het 0,5%). 
Ondanks de lage concentratie van ventilatielucht is deze lucht in sommige gevallen als 
verbrandingslucht in turbines of stookketels te gebruiken. Maar de technische en economische 
haalbaarheid ervan is nog niet aangetoond. Het rendement van de methaanterugwinning varieert van 
10 tot 90%. 
4.3.1.2. Aardgas 
Methaan is het voornaamste bestanddeel van aardgas. Grote hoeveelheden ervan kunnen vanuit 
onderdelen van het aardgasnet van een land en ten gevolge van werkzaamheden in verband met de 
exploitatie van het net in de atmosfeer worden uitgestoten. Uitstootbronnen omvatten in het algemeen 
gas- en olieputten, bewerkings- en opslagfaciliteiten en transport- en distributiesystemen. Ook kleine 
olieputten zijn uitstootbronnen van aardgas. Gewoonlijk is de uit een olieput opgepompte olie een 
tweefasemengsel (vloeistof en gas), dat aardgas uitstoot dat kan worden teruggewonnen. De uitstoot 
is voornamelijk het gevolg van de normale exploitatie van het aardgasnet en kan uit veel onderdelen 
van het net vrijkomen, bijvoorbeeld bij het wegleiden en onvolledig affakkelen (verbranden) van het 
gas bij olie- en gasputten, bij bewerkingen in compressorstations, gasverwerkingsinstallaties en op gas 
werkende besturingsinrichtingen en bij lekken (onbedoelde uitstoot). 
Twee strategieën ter reductie van de uitstoot worden hieronder in het kort besproken. 
-Verminderde uitstoot en effectieve affakkeling tijdens de produktie 
Bij de olieproduktie moet het gas van de olie worden gescheiden. Normaal gesproken wordt het 
teruggewonnen gas gebruikt als er vraag is naar aardgas als energiebron. Is die vraag er niet, dan 
wordt het gas onmiddellijk weggeleid (uitgestoten), verbrand (afgefakkeld) of opnieuw in het veld 
geïnjecteerd om de reservoirdruk op peil te houden of de tijdens de olieproduktie ontstane ongewenste 
gassen te verwijderen. Hoewel uitstoot en affakkeling van gas onder streng toezicht plaatsvinden en 
het opnieuw injecteren van gas steeds vaker voorkomt, kan de reductie van de methaanuitstoot op de 
winplaatsen nog verder worden verminderd door het affakkelen en opnieuw injecteren efficiënter te 
laten verlopen. 
Bij de gasproduktie ontstaat uitstoot tijdens de exploratie en ten gevolge van bij de winning optredende 
verliezen en van onvolkomenheden van het systeem. Voor het terugdringen van de uitstoot uit deze 
bronnen zijn marginale verbeteringen van bestaande werkwijzen nodig, die ook tot vermindering van 
18 
de veiligheidsrisico's door methaanlekken en tot minder produktieverlies zullen leiden. Op deze wijze 
kan het rendement van de methaanterugwinning oplopen tot 50%. 
-Verbetering van de lekdetectie en leiding reparatie 
Gasleidingen zijn onderhevig aan corrosie, waardoor chronische lekken kunnen ontstaan. Door het 
voorkomen van lekken en repareren van lekplaatsen zal de onbedoelde uitstoot verminderen, wat 
bovendien zal leiden tot een toename van de veiligheid van installaties, een verlaging van de 
economische kosten van gasverliezen en een vermindering van de schade aan het milieu. Deze 
resultaten kunnen worden bereikt door middel van een aantal activiteiten, waaronder betere lekdetectie 
en leidinginspectie, preventief onderhoud en tijdige vervanging en het gebruik van corrosiebestendig 
materiaal (bijvoorbeeld gegalvaniseerd staal, PVC en PE). Op deze wijze kan het rendement van de 
methaanterugwinning oplopen tot 80 %. 
4.3.2. Verbranding 
Methaanuitstoot uit vaste en mobiele verbrandingsbronnen van fossiele brandstoffen (zie tabel 2) kan 
worden teruggedrongen door de verbrandingsprocessen zodanig te wijzigen, dat de geproduceerde 
hoeveelheid gas afneemt, of door uitlaatregelingsmrichtingen zoals katalysators te gebruiken, die de 
uitstoot van sommige gassen na afloop van het verbrandingsproces verminderen. 
De haalbaarheid van sommige van deze maatregelen is nog niet aangetoond en in veel gevallen is het 
reductiepotentieel voor methaanuitstoot nog onvoldoende gekwantificeerd. Verbranding van fossiele 
brandstoffen kan als een minder belangrijke bron van methaanuitstoot worden beschouwd (minder dan 
3%). 
4.3.3. Beschrijving van enkele maatregelen van Lid-Staten en derde landen 
FCCC: Er werd melding gemaakt van maatregelen ter reductie van de onbedoelde uitstoot die het 
gevolg is van de produktie van fossiele brandstoffen zoals steenkolen- en aardgas. Deze maatregelen 
hadden de vorm van richtsnoeren voor geringe uitstoot en voorlichtingsprogramma's ter bevordering 
van vrijwillige actie. 
Nederland: Offshorevelden zijn verantwoordelijk voor 80% van de methaanuitstoot in Nederland. De 
regering en de gasproducerende bedrijven bespreken op het ogenblik maatregelen die in het bijzonder 
zijn gericht op het toenemende gasverbruik op offshorebooreilanden. 
Frankrijk: Voornamelijk uit veiligheidsoverwegingen heeft GDF9 van 1990 tot 1993 6000 km van het 
oude gasleidingnet vervangen. De bedoeling is om van 1993 tot 2000 een miljard francs per jaar uit 
te trekken voor de vervanging van het bestaande net (1000 km per jaar). Verwacht wordt dat deze 
maatregel ook indirecte effecten op de methaanuitstoot zal hebben. Frankrijk beweert dat de verliezen 
in de periode 1990 tot 2000 met 27 kiloton per jaar kunnen worden teruggebracht. 
Verenigd Koninkrijk: De Britse regering heeft als werkhypothese aanvaard dat de methaanuitstoot 
ten gevolge van de steenkolenwinning, die in 1990 0,8 megaton bedroeg, in 2000 ongeveer gehalveerd 
kan zijn. De regering stimuleert nutsbedrijven om meer uit mijnen afkomstig methaan te gebruiken 
en zal stappen ondernemen, waarbij nutsbedrijven worden verplicht periodiek informatie te verschaffen 
over de maatregelen die zij nemen om de methaanuitstoot te beperken. De overheid heeft onlangs 
Gaz de France (het Franse staatsgasbedrijf). 
19 
opdracht gegeven tot het verrichten van onderzoek naar het technisch potentieel, de kosten en de 
effectiviteit van mogelijke maatregelen ter beperking van de methaanuitstoot afkomstig van de 
ondergrondse steenkolenproduktie in dit land. 
5. TE OVERWEGEN COMMUNAUTAIRE BELEIDSMAATREGELEN 
Het doel van dit hoofdstuk is om per bron (landbouw, afval, energie) aan te geven welke 
beleidsmaatregelen het meest geschikt zijn om de CH4-uitstoot te verminderen. Deze maatregelen zijn 
gebaseerd op bestaand beleid of op onderzoek naar de kosteneffectiviteit van dergelijke maatregelen, 
waarbij erkend dient te worden dat er dienaangaande weinig literatuur voorhanden is. Door het 
ontbreken van gekwantificeerde gegevens en in het bijzonder van gegevens met betrekking tot 
maatregelen waarvan de kosten voor de samenleving gering zijn, kunnen vraagtekens worden gezet 
bij de geldigheid van de formulering van een methaanbeleid. Aanvullende activiteiten en nader 
onderzoek op communautair niveau en op dat van de Lid-Staten zouden welkom zijn. In dit verband 
dient te worden gewezen op een publikatie aangaande onderzoek door ECOFYS getiteld "Cost-
effectiveness of emission reducing measures for methane in the Netherlands". Figuur 5 geeft een 
overzicht van de bij dit onderzoek verkregen resultaten. 
5.1. LANDBOUW 
Bij het bespreken van in de landbouwsector te nemen beleidsmaatregelen, in het bijzonder waar deze 
de reductie van de methaanuitstoot afkomstig van veehouderijen betreffen, dient aandacht te worden 
besteed aan de noodzaak van een consistente aanpak van alle milieuproblemen die zich in deze sector 
voordoen en aan de relevante (bestaand of voorgestelde) wetgeving. 
5.1.1. Darmfermentatie 
-inkrimping, van de veestapel 
Er zijn nauwkeuriger gegevens nodig over de methaanuitstoot die het gevolg is van de huidige 
sectoroverschrijdende maatregelen op landbouwgebied om een duidelijk beeld te krijgen van het 
potentieel en de noodzaak van een inkrimping van de veestapel. Alleen dan is het mogelijk de 
formulering van toekomstig beleid op dit gebied te beïnvloeden. Bijgevolg lijkt de invoering op korte 
termijn van een maatregel ter reductie van de veestapel niet opportuun. 
-versrotins van de efficiency van de omzetting van voedingsstoffen 
Dit is een realiseerbare optie, maar de kosten ervan zijn onbekend en onbekend is ook in hoeverre 
deze optie in de EU kan worden doorgevoerd. Er zijn op het ogenblik immers geen betrouwbare 
gegevens over de reductie van de methaanuitstoot ten gevolge van deze optie en de daarmee verband 
houdende kosten beschikbaar. Een belangrijke maatregel die te overwegen valt, is de uitbreiding van 
de huidige kennis op communautair en nationaal niveau door onderzoek te bevorderen of een nieuw 
onderzoeksprogramma te starten met het doel beter zicht te krijgen op de door deze optie ontstane 
methaanuitstoot. 
-verhoging van de produktiviteit per dier 
In sommige EU-landen waaronder Nederland, Denemarken en Duitsland geldt momenteel een verbod 
op het gebruik van middelen ter verhoging van de produktiviteit van melkvee. Daarnaast bestaat er 
een sterke weerstand tegen het verdere gebruik van dergelijke middelen voor vee. Dit zal van invloed 
20 
zijn op de invoering van zulk een maatregel in de toekomst. Naar de meeste van de genoemde 
middelen evenals naar de genetische-manipulatietechnieken wordt op het ogenblik nog steeds onderzoek 
gedaan. Verwacht wordt dan ook dat ze niet voor 2000 zullen worden toegepast. 
Van de hierboven genoemde maatregelen is de kosteneffectiviteit moeilijk aan te geven, met 
uitzondering van die van middelen ter verhoging van de produktiviteit, waarvan de kosten vrij gering 
zijn vergeleken met de besparingen die op de dieren worden bereikt. 
Wat de darmfermentatie betreft, is er meer onderzoek op communautair en nationaal niveau nodig. 
Daarom zullen de genoemde maatregelen op het ogenblik nog niet als levensvatbaar worden 
beschouwd. 
Opgemerkt dient te worden dat het bevorderen van dit soort technologische maatregelen in de EU tot 
een vermindering van het aantal dieren zou leiden. Maar in het bijzonder kan het een versterking van 
het intensieve karakter van de veehouderij tot gevolg hebben, waarbij het houden van vee wordt 
losgekoppeld van het gebruik van het land. Een dergelijk beleid heeft verscheidene gevolgen voor het 
milieu: 
1 ) een grotere concentratie van dierlijk afval (mest) door overmatige verspreiding op het 
land kan schadelijke effecten hebben op de bodem en de wateren en kan in strijd zijn 
met de richtlijn inzake nitraten van de EU, als de grenswaarde voor het verspreiden 
van mest wordt overschreden; 
2) minder gras en minder ruwvoeder kan ook betekenen dat landschappelijke en 
natuurlijke kenmerken worden aangetast; beheerde en onderhouden natuurlijke ruimten 
kunnen geleidelijk aan verdwijnen en aan verwaarlozing ten prooi vallen (met alle 
gevolgen van dien, zoals erosie, branden, enzovoort); 
3) het fokken van nieuwe efficiënte soorten koeien ("turbokoeien") kan de biodiversiteit 
van deze dieren beïnvloeden. 
In reactie hierop financiert de EU in het kader van de agro-milieu-verordening (via premies voor 
boeren van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw) maatregelen die zijn gericht 
op het beschermen van de "minder produktieve" dieren en op het terugplaatsen van deze dieren in hun 
gebied en klimaat van herkomst. 
5.1.2. Dierlijke mest 
Of voorzieningen voor het omzetten van mest in energie succes zullen hebben, hangt af van een aantal 
belangrijke regionale factoren, zoals de omgevingstemperatuur en het klimaat, de economische, 
technische en materiële hulpbronnen, de uit plaatselijke verordeningen voortvloeiende eisen en de 
specifieke voordelen van het ontwikkelen van een energiebron en kunstmest van hoge kwaliteit. 
Uit een oogpunt van kosteneffectiviteit lijkt het installeren van kleine en middelgrote krachtcentrales 
voor het opwekken van warmte en/of elektriciteit een zeer veelbelovende technologie. Deze centrales 
zijn immers eenvoudig te bouwen, te exploiteren en te onderhouden. Ook is de energie gemakkelijk 
op de boerderij zelf (of op nabijgelegen boerderijen) voor gebruik aan te wenden. De 
investeringskosten van deze centrales zijn relatief laag en het dubbele voordeel (kunstmest en energie) 
dat ze opleveren, kan zeer groot zijn. Maar voor de toekomstige acceptatie en ontwikkeling van deze 
technologieën moet eerst het nut ervan nog worden aangetoond. Daarom moet er in een eerste stadium 
en op communautair, nationaal, regionaal en lokaal niveau flankerend beleid worden geformuleerd 
21 
gericht op demonstratieprogramma's, reclamecampagnes, financiële prikkels en lokaal 
haalbaarheidsonderzoek. In een tweede stadium dient invoering van de technologieën plaats te vinden 
via communautaire regelgeving die verplicht van toepassing is op veehouderijen met een bepaalde 
omvang (met een nader vast te stellen aantal dieren). In dit stadium zou de verplichte regelgeving 
echter moeten worden geïntegreerd met bestaande beleidsmaatregelen op landbouw- en milieugebied 
zoals de genoemde richtlijn inzake nitraten en de extensieve methoden van veehouderij. 
Grotere krachtcentrales voor het opwekken van gas en/of elektriciteit dat/die hoofdzakelijk voor de 
verkoop is bestemd, worden als niet rendabel bestempeld. Boerderijen in de EU liggen vaak ver 
verspreid, zodat er een omvangrijk transportsysteem moet worden opgezet om de grote hoeveelheden 
mest die moeten worden verwerkt (voornamelijk slib en vloeibare mest) in te zamelen en vervolgens 
na de digerering de grote hoeveelheden gestabiliseerde afvoervloeistoffen terug te halen en als 
kunstmest op het land en de gewassen te verspreiden of voor andere toepassingen te gebruiken. 
De te overwegen beleidsmaatregelen dienen daarom in twee stadia te worden uitgevoerd die inhouden: 
* stadium 1: het met overheidssubsidie opstellen van demonstratieprogramma's die de 
betrouwbaarheid van de betrokken technologieën moeten aantonen; overdekte 
mestputten of anaërobe digereerovens moeten acceptatie verkrijgen onder de 
veehouders door het bewijs te leveren van hun economische levensvatbaarheid 
en technische betrouwbaarheid; 
* stadium 2: de communautaire verplichting tot het invoeren van de genoemde 
technologieën voor veehouderijen met een bepaalde omvang (met een nader 
vast te stellen aantal dieren). 
5.2 AFVALVERWERKING EN -VERWIJDERING 
Communautaire maatregelen op dit gebied kunnen het best in drie categorieën worden onderverdeeld: 
algemene maatregelen ter reductie van de hoeveelheid te storten organisch afval, maatregelen 
aangaande nieuwe stortingsterreinen en maatregelen aangaande bestaande stortingsterreinen. 
Algemene maatregelen 
Een veelbelovende maatregel ter reductie van de methaanuitstoot is het verminderen van de 
hoeveelheid organisch afval die op stortingsterreinen terechtkomt. Deze rendabele maatregel dient als 
onderdeel van een totaalplan voor afvalverwijdering te worden beschouwd, waarbij het voorkomen van 
het ontstaan van afval voorop staat. Waar toch afval ontstaat, dient een betere verwerking van het 
organische deel ervan te worden bevorderd. Hiervoor zijn mogelijk aanvullende maatregelen nodig, 
zoals het opstellen van geschikte normen en criteria voor compostering alsmede het stimuleren van de 
gescheiden inzameling van organisch afval ter verbetering van het aan de verschillende 
terugwinprocessen toegevoerde afvalmateriaal. Compostering heeft het bijzondere voordeel dat het een 
rendabele maatregel is, die weinig investeringen vergt, waarvan de bedrijfskosten laag zijn en die een 
vrij hoge opbrengst kan hebben als het eindprodukt van voldoende kwaliteit is om als 
bodemverbeteraar te worden verkocht. Hoewel in het algemeen de voorkeur moet worden gegeven aan 
materiaalterugwinning, tenzij er milieukundige, economische en technologische argumenten zijn die 
hiertegen pleiten, kan energieterugwinning uit organisch afval ook nog een optie zijn. 
Communautaire maatregelen kunnen ertoe bijdragen dit proces in samenwerking met regio's of 
gemeenten door te voeren via gerichte voorlichtingsprogramma's met betrekking tot met name 
22 
projecten voor het tot een minimum beperken van het ontstaan van organisch afval en projecten voor 
gescheiden inzameling. 
Allereerst op communautair niveau dienen maatregelen te worden genomen om het ontstaan van 
verpakkingsafval te voorkomen en om dit soort afval te hergebruiken, te recyclen of anderszins terug 
te winnen. Verder dient hergebruik van gerecycled materiaal in de verpakking zelf te worden 
gestimuleerd. Problemen ten gevolge van de concurrerende prijzen van gerecyclede produkten zijn te 
ondervangen door het invoeren van economische prikkels om hun gebruik te bevorderen. 
Als de hierboven beschreven beleidsmaatregelen daadwerkelijk worden doorgevoerd, zouden ze in de 
toekomst tot een substantiële vermindering van de te storten hoeveelheden organisch afval moeten 
leiden. 
Maatregelen aangaande nieuwe stortingsterreinen 
Wanneer andere mogelijkheden voor de reductie van methaan zijn onderzocht en deze niet haalbaar 
zijn gebleken, moeten er technologieën voor terugwinning en gebruik van het uitgestoten methaan bij 
nieuwe stortingsterreinen worden geïnstalleerd. In verband daarmee zal communautaire regelgeving 
worden voorgesteld inhoudende dat voor nieuwe stortingsterreinen pas een vergunning wordt 
afgegeven, wanneer ervoor is gezorgd dat er systemen voor terugwinning en verwerking van al het 
geproduceerde methaan zijn geïnstalleerd, voordat met exploitatie wordt begonnen. Met name dient 
het krachtens de regelgeving vereist te zijn passende maatregelen te nemen om de ophoping en 
migratie van gassen op stortingsterreinen tegen te gaan; de gassen dienen op zodanige wijze te worden 
verzameld, verwerkt en gebruikt, dat schade aan of aantasting van het milieu en gevaar voor de 
volksgezondheid tot een minimum beperkt blijven, zulks in overeenstemming met strenge normen. 
Maatregelen aangaande bestaande stortingsterreinen 
De hierboven genoemde maatregelen zullen relatief weinig invloed hebben op reeds gestort afval, dat 
de grootste bijdrage aan de CH4-uitstoot levert. Daarom is hiervoor speciale regelgeving nodig. Er 
dient rekening te worden gehouden met het feit dat de bestaande stortingsterreinen niet zijn ontworpen 
om als inrichtingen voor methaanproduktie te dienen. Bijgevolg is het achteraf geschikt maken van 
deze terreinen voor dit doel niet eenvoudig. 
Maar er zijn technologieën voorhanden en reeds op een beperkt aantal plaatsen in gebruik. Het nemen 
van maatregelen die de toepassing van deze technologieën op anaërobe stortingsterreinen verplicht 
stellen, dient te worden gestimuleerd. Krachtens communautaire regelgeving dienen bestaande 
stortingsterreinen waar mogelijk achteraf te worden voorzien van systemen voor het verzamelen en 
gebruiken van mediaan. Het teruggewonnen gas kan worden verkocht, ter plaatse worden gebruikt of 
in elektriciteit worden omgezet; ingeval geen van deze opties haalbaar is, dient het te worden 
afgefakkeld. Krachtens communautaire ontwerp-regelgeving zal het verplicht zijn plannen voor 
bestaande stortingsterreinen op te stellen, waarin deze opties worden beoordeeld. In de toekomst zullen 
zowel op nationaal als op communautair niveau wellicht extra economische prikkels nodig zijn om een 
grotere terugwinning van methaan te bereiken en de toepassing en verdere ontwikkeling van geschikte 
technologieën te stimuleren. De EU dient gelden beschikbaar te stellen voor onderzoek naar 
mogelijkheden om de technieken van het achteraf geschikt maken van stortingsterreinen te verbeteren. 
De toepassing van systemen voor methaanterugwinning op anaërobe stortingsterreinen die op het 
ogenblik in bedrijf zijn, levert een aantal problemen op, die verband houden met het gebruik van het 
methaan. Zo kent de produktie van dit gas een grote veranderlijkheid (in kwaliteit, druk en stroming) 
en is het niet eenvoudig deze technieken in een gasdistributienet op te nemen. Daarom wordt het 
23 
teruggewonnen gas in het algemeen ter plaatse gebruikt of afgefakkeld, waardoor het door het 
uitgestoten methaangas veroorzaakte probleem van het broeikaseffect voor ten minste 95% wordt 
ondervangen (zie hoofdstuk 2). Ondanks de hoge investerings- en bedrijfskosten die aan terugwinning 
en gebruik van dit gas zijn verbonden, zijn deze maatregelen toch rendabel, omdat ze het 
broeikaseffect in aanzienlijke mate kunnen terugdringen (zie hoofdstuk 2.6). 
5.3. ENERGIE 
5.3.1. Winning en distributie van fossiele brandstoffen 
5.3.1.1. Steenkool 
De terugwinmethoden bepalen grotendeels de kwaliteit en de kwantiteit van het teruggewonnen gas, 
die op hun beurt de gebruiksmogelijkheden van het gas bepalen. Uitstootreductie is alleen haalbaar als 
gebruiksmogelijkheden voor het teruggewonnen methaan worden gevonden. De verkoop en/of het 
gebruik van methaan kan de kosten van terugwinning in sommige gevallen compenseren. Behalve tot 
reductie van de methaanuitstoot in de atmosfeer kunnen verbeterde technieken voor 
methaanterugwinning ook resulteren in veiliger en produktievere mijnen en lagere ventilatiekosten. 
De steenkolenproduktie in de EU, en daarmee ook de CH4-uitstoot, zal tussen 1990 en 2005/2010 
afnemen. Bovendien zou bestaand beleid in landen met een grote steenkolenproduktie het mogelijk 
moeten maken de CH4-uitstoot in 2010 ten opzichte van het niveau van 1990 met 40% terug te 
dringen. 
Technologieën voor het terugwinnen van CH4 zijn technisch reeds beschikbaar. Door ze een meer 
algemene toepassing te geven, is een nog grotere uitstootreductie mogelijk. Daarom dienen de beste 
technologieën die volgens de huidige stand van de techniek in mijnen beschikbaar zijn te worden 
gedefinieerd en zo spoedig mogelijk toegepast. 
Maar hun toepassing in steenkolenmijnen in de EU is afhankelijk van het specifieke karakter van de 
mijnbouw in elke betrokken Lid-Staat. De steenkolenproduktie in de EU zal de komende jaren blijven 
afnemen en er zullen steeds meer mijnen moeten sluiten. In het algemeen vormt de steenkolensector 
voor Lid-Staten die de mijnindustrie subsidiëren een financiële last. Extra uitgaven in verband met het 
invoeren van technieken voor CH4-terugwinning zouden dan ook uiterst moeilijk te rechtvaardigen zijn. 
Bijgevolg dient een communautair initiatief zich te beperken tot het stimuleren van betrokken 
Lid-Staten om programma's of tijdschema's voor de reductie van de CH4-uitstoot op te stellen. Daarbij 
dient de toepassing van de beste terugwintechnieken die beschikbaar zijn te worden bevorderd voor 
steenkolenmijnen die na een bepaalde periode (bijvoorbeeld tien jaar) nog operationeel zijn. Een ander 
initiatief dat overweging verdient, is de versterking van het financiële instrument dat uit het budget 
van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) voortkomt, waarvan het doel is projecten 
te financieren die het gebruik van de beste voorhanden zijnde technieken voor de reductie van 
methaanuitstoot bevorderen. 
5.3.1.2. Aardgas 
Voor de invoering van de bestaande technieken ter reductie van lekken zijn financiering en 
stimulerende maatregelen nodig. Daarom zou een eerste maatregel het opstellen van een minimum EU-
norm voor lekken kunnen zijn, die is gericht op de vervanging van de minder efficiënte delen van de 
transport- en distributienetten door geschikt ander materiaal. Deze maatregel zou in elke betrokken 
Lid-Staat volgens een speciaal tijdschema moeten worden doorgevoerd. Een voorstel voor de 
24 
minimumnorm voor lekken zou 350 m3 per kilometer per jaar kunnen zijn. Volgens schattingen van 
Frankrijk en met name GDF (Gaz de France) belopen de gasverliezen in moderne leidingnetten, 
waarvoor materialen als geweld koolstofstaai, gegalvaniseerd staal of polyethyleen zijn gebruikt, 
350 m3 per kilometer per jaar, terwijl dit cijfer voor bestaande netten van grauw gietijzer wordt 
geschat op 3500 m3 per kilometer per jaar. Zoals in paragraaf 4.3.3 is opgemerkt, is Frankrijk 
momenteel bezig met het vervangen van een deel van het oude gasleidingnet. Een tweede maatregel 
zou kunnen bestaan uit het opvoeren van de frequentie van de controles van de leidingen. Onderzoek 
door het CITEPA (zie paragraaf 5.4) wijst uit dat verdubbeling van deze frequentie in Europa, waarbij 
jaarlijks ongeveer 800 km wordt geïnspecteerd (momenteel is het gemiddelde 400 km per jaar per 
man) het lekverlies met de helft kan doen afnemen. 
Terwijl het steenkolenverbruik alleen maar daalt, wordt verwacht dat het gasverbruik in 2010 ten 
opzichte van dat in 1990 met 60% zal zijn gestegen. 
5.3.2. Verbranding 
Gezien de zeer geringe bijdrage van verbranding (minder dan 3%) aan het probleem van de 
methaanuitstoot, is er geen directe noodzaak om beleidsmaatregelen te nemen die op deze uitstootbron 
zijn gericht. Bovendien wordt verwacht dat de popularisatie van katalysators in de transportsector de 
uitstoot voor een deel zal terugdringen. 
5.4. CONCLUSIE 
De hierna volgende tabel geeft de ideeën van de Commissie weer aangaande een actieprogramma voor 
het verminderen van de methaanuitstoot in de EU. De tabel vormt de samenvatting en de weerslag van 
de beleidsmaatregelen die in de voorgaande paragrafen voor de drie belangrijkste sectoren zijn 
voorgesteld. 
25 
OVERZICHT VAN TE OVERWEGEN COMMUNAUTAIRE 
BELEIDSMAATREGELEN TER REDUCTIE VAN METHAANUITSTOOT 
LANDBOUW 
* darmfermentatie 
- geen uitvoerbare maatregelen voorhanden; onderzoek en stimulering zijn nog 
steeds nodig (op communautair en nationaal niveau) 
* dierlijke mest 
- anaërobe digereerovens of overdekte mestputten (bij voorkeur met 
energieverbruik; is dat niet haalbaar, dan met affakkeling) 
. Ie stadium: demonstratieprogramma's op communautair, nationaal, regionaal 
en lokaal niveau) 
. 2e stadium: verplichting, op communautair niveau, tot het installeren van een 
systeem voor terugwinning en gebruik voor veehouderijen met een bepaalde 
omvang (met een nader vast te stellen aantal dieren) 
AFVAL 
* algemene maatregelen 
- bevordering van maatregelen op communautair, nationaal, regionaal en lokaal 
niveau zoals: 
. beperking van het ontstaan van organisch afval, inclusief verpakkingen 
. stimulering van gescheiden inzameling van organisch afval 
. terugwinning van materiaal uit organisch afval (door bewerkingen zoals 
compostering) en bewerkingen voor het terugwinnen van energie. Indien 
dit op milieuvriendelijke manier kan geschieden, verdient 
materiaalterugwinning de voorkeur boven energieterugwinning. Wel zal 
steeds rekening moeten worden gehouden met het milieu-effect en de 
economische en wetenschappelijke aspecten van elke bewerking. De 
beoordeling daarvan kan er in bepaalde gevallen toe leiden dat de 
voorkeur wordt gegeven aan energieterugwinning 
- economische prikkels op communautair en nationaal niveau ter bevordering 
van het gebruik van recycleerbare produkten 
* nieuwe stortingsterreinen 
- communautaire regelgeving krachtens welke, bij afwezigheid van andere 
mogelijkheden voor de reductie van methaan, nieuwe anaërobe stortingsterreinen 
van een systeem voor terugwinning en gebruik van methaan moeten worden 
voorzien 
* bestaande stortingsterreinen 
- communautaire regelgeving krachtens welke bestaande stortingsterreinen, 
indien mogelijk, achteraf moeten worden voorzien van systemen voor 
verzameling en gebruik van methaan; ondersteunen en stimuleren van 
methaanterugwinprocessen die energie opleveren door middel van economische 
prikkels op communautair en nationaal niveau; waar dit niet mogelijk is, het 
gebruik van affakkeling stimuleren 
ENERGIE 
* steenkool 
- EU-aanbeveling aan Lid-Staten inzake programma's ter reductie van de CH4-
uitstoot, die de toepassing van de beste terugwintechnieken die beschikbaar zijn 
in steenkolenmijnen bevorderen 
* aardgas 
- opstellen van een minimum EU-norm voor lekken 
- verhogen van de frequentie van controles van leidingnetten op nationaal niveau 
26 
Met betrekking tot de hierboven voorgestelde strategie kan worden verwezen naar een onderzoek van 
het CITEPA, dat door de EU is gefinancierd en in november 1993 werd afgerond. In het verslag van 
dit onderzoek werden toekomstige trends voor de methaanuitstoot in de EU - van vóór de uitbreiding 
(EU-12) - vastgesteld voor de jaren 2005 en 2010, waarbij de volgende twee reductiescenario's als 
uitgangspunt dienden: 
een eerste scenario, "bestaand beleid "-scenario genoemd, dat op het in 1993 in de 
verschillende Lid-Staten (EU-12) van kracht zijnde nationale beleid is gebaseerd, leidt 
tot een eerste raming van de reductie van de methaanuitstoot (zie de tabel hieronder); 
een tweede, ambitieuzer scenario, met de naam "aanbevolen communautair 
programma"-scenario, dat op het eerste scenario is gebaseerd waaraan een aantal 
aanvullende beleidsmaatregelen zijn toegevoegd, is nagenoeg gelijk aan de 
voorgestelde strategie en leidt tot een tweede raming, die een veel grotere reductie 
van de methaanuitstoot laat zien (zie opnieuw de tabel hieronder). 
Noot: De in dit onderzoek voorgestelde communautaire maatregelen en de resultaten van de 
uitstootprognoses zijn gemakkelijk om te zetten en te extrapoleren naar een configuratie waarin de EU 
vijftien in plaats van twaalf Lid-Staten telt, zonder dat de uit de twee scenario's voortvloeiende 
conclusies daardoor in ongunstige zin worden gewijzigd. 
Opgemerkt dient te worden dat binnen elke sector (landbouw, afval, energie) een aantal van de in 
sommige Lid-Staten genomen maatregelen indirecte neveneffecten heeft gehad of zal hebben op de 
voorgestelde strategie ter reductie van de CH4-uitstoot. Daarbij kan het gaan om maatregelen die niet 
speciaal op de uitstootreductie waren of zijn gericht. Het betreft hier met name de landbouw- en de 
energiesector, waar reductie van de methaanuitstoot wordt verwacht vanwege enerzijds de inkrimping 
van de veestapel ten gevolge van het gemeenschappelijke landbouwbeleid en anderzijds de 
vermindering van de steenkolenproduktie in de EU na het jaar 2000. Met deze effecten is bij de 
ramingen van de uitstootprognoses in het CITEPA-onderzoek rekening gehouden. 
De resultaten van het CITEPA-onderzoek worden in de volgende overzichtstabel weergegeven. Ze 
betreffen de prognoses van de reductie van CH4-uitstoot in 2005/2010 ten opzichte van het niveau van 
1990 gebaseerd op de twee reductiescenario's: 
a) bestaand beleid, 
b) te overwegen aanvullende communautaire beleidsmaatregelen. 
LANDBOUW 
AFVAL 
ENERGIE 
TOTAAL 2005 
bestaand 
beleid 
- 7,00 % 
- 11,1 % 
- 18,5 % 
- 10,6 % 2005 
aanbevolen 
beleid 
-24 % 
-45 % 
-24 % 
-30 % 2010 
bestaand 
beleid 
- 9,70 % 
- 14,5 % 
- 25,3 % 
-14,3 % 2010 
aanbevolen 
beleid 
-34 % 
-60 % 
-34 % 
-41 % 
(Bron: CITEPA, nov.1993, EU-12) 
27 
Zoals uit deze tabel blijkt, is in 2005 en 2010 een uitstootreductie van respectievelijk 30 en 41 % te 
verwachten ten opzichte van het niveau van 1990, wanneer het tweede scenario wordt uitgevoerd. De 
tabel laat ook zien dat volgens dit scenario de verwachte reductie van de methaanuitstoot drie maal zo 
hoog kan zijn dan bij uitvoering van het eerste scenario. Maar om een onjuiste interpretatie van de 
resultaten van het CITEPA-onderzoek te voorkomen, dient de lezer zich bewust te zijn van het nog 
steeds bestaande gebrek aan kennis van een aantal parameters inzake methaan, zoals de uitstootfactoren 
waarvoor de huidige beschikbare gegevens in hoge mate onzeker zijn. Die onzekerheid komt dan ook 
in de resultaten van het onderzoek tot uiting. 
28 
BIJLAGE 
- Figuren 
- Tabellen 
- Bibliografie 
29 
Metingen van de mondiale methaanconcentraties 
CH4-
concentraties 
(ppbv) 1800H 
1300-1 
800-J 
300-. Hedendaagse meting 
* Sipic-ijskern 
* Byrd-ijskern 
* Dye-ijskern 
Wostok-ijskern 
o • • A 
10» 108 104 10s 10* 101 10° 
Periode vóór 1990 
Jaarlijkse atmosferische CH4-concentraties gedurende de laatste 160.000 jaar (afgeleid uit 
onderzoek aan ijskernen en het flask sampling network van NOAA/CMDL) 
Bron: Oak Ridge (1990) 
Fig. 
ppbv = ppb = deeltjes per miljard (volume-eenlieden) 
30 
Totaalbijdrage van gas aan de geïntegreerde stralingsforcering (versterking van het 
broeikaseffect) (situatie 1990)1 
Caroor D i ox i de 66% 
N i trous 
Ox ide : 5% 
CFCs: 11% 
Methane : 1896 
Geschat op basis van een kooldioxide-equivalent en met behulp van in IPCC (1990a) 
gedefinieerde GWP's binnen een tijdhorizon van ÏOO jaar. Betreft alleen antropogene 
uitstoot. 
xDeze grafiek geeft inzicht in de bijdrage van methaan aan de toekomstige aardopwarming 
op basis van de in IPCC (1990a) gedefinieerde GWP's. Deze GWP's zijn echter continu aan 
herziening onderhevig vanwege een groot aantal wetenschappelijke en methodologische 
factoren. Waarschijnlijk zal bij nader onderzoek blijken dat de bijdrage van CFK's afneemt 
en dat die van andere gassen ongeveer gelijk blijft of toeneemt. 
Fig. 2 
31 
Deeltjes 
per 
miljoen 1.7 
1.6 
1.5 Laatste twee eeuwen 
1.6-
Deeltjes -14-
per 
miljoen 1.2 H 
1.0 
0.8 H 
0.6 Atmosferische gegevens 
Ijskerngegevens 
1 1 1 1— 
1750 1800 1850 1900 1950 Vergroot aanzicht van de laatste tien jaar 
i11 » 
.$** 
1 ^Atmosferische niveaus van methaan nemen toe 
met een snelheid van 1 % per jaar 
1 1 1 
1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 
Laatste tien jaar 
Bronnen: Stauffer et al, 1985; Blake & Rowland, 1988 
Fig 3 
Q. 
o. (a) 1650 
1550 
1450 
1350 
1250 
1150 h 
1050 
950 
850 
750 
650 
900 1 - DE08 
° SiteJ 
= Mizuho 
* Summit (Bern) 
• Summit (Grenoble) 
— Cape Grim \ 
r 
' Q 
w-0.40 
0.35 <£ 
0.30 $ 
0.25 ? 
u 
-|0.20 £ 
0.15 .2 
(U 
0.10 "o 
ra 
- 0.05 cc 
- 0 000 1100 1200 1300 1400 1500 1600 1700 1800 1900 2000 
Jaar 
(a) CH4-concentratie afgeleid uit onderzoek aan antarctische ijskernen gedurende de laatste 1000 jaar. 
Directe waarnemingen van CH4-concentratie in Cape Grim, Tasmanië, zijn opgenomen om de soepele 
overgang van metingen aan ijskernen naar atmosferische metingen aan te tonen. De stralingsforcering 
die resulteert uit de toename van CH4 sinds het begin van de industriële revolutie is op de rechteras 
aangegeven. Het effect van overlapping met N20 wordt nader uitgelegd in IPCC (1990). (b) Het totaal 
van de gemiddelde CH4-concentratie in de periode 1983 tot 1993, dat een daling van de 
toenamesnelheid in 1992 en 1993 te zien geeft. 
Fig. 4 
ppbv = ppb = deeltjes per miljard (volume-eenheden) 
REEKS MAATREGELEN 
< 
Gasproduktie 
1 Toename gasverbruik 
2 Verdere toename gasverbruik 
3 Offshore-affakkeling 
Gasdistributie 
4 Vervanging net van grauw gietijzer 
5 Verdubbeling frequentie lekcontroles 
Dierlijke mest 
6 Aanpassing stal/opslag 
7 Digerering op grote schaal 
8 Digerering op de boerderij (mesofiel) 
9 Digerering op de boerderij (psychrofiel) 
Stortingsterreinen; terugwinning 
afvalgas 
10 Elektriciteitsopwekking 
11 Aanpassing 
12 Affakkeling 
Stortingsterreinen; verminderd storten 
13 Compostering 
14 Fermentering 
15 Verbranding 
Totaal Reductie 
CH4-uitstoot 
kiloton CH4 
per jaar 
11 (1%) 
22 (2%) 
6(1%) 
52 (5%) 
9(1%) 
18(2%) 
4 (0%) 
6(1%) 
12 (1%) 
72 (7%) 
31 (3%) 
51 (5%) 
5 (1%) 
1 (0%) 
6(1%) 
307(31%) Reductie COr 
uitstoot 
kiloton C02 
per jaar 
0 
0 
-14 
0 
0 
0 
16 
16 
27 
158 
39 
0 
-2 
1 
96 
336 Specifieke 
-- kosten 
NLG/toaCÜ, 
-160 
-18 
1000 
4500 
3000 
0 
-120 
960 
1100 
-95 
-70 
16 
600 
1300 
15700 
Tabel : Maatregelen ter reductie van de methaanuitstoot in het jaar 2000, zoals beschreven in dit 
onderzoek. 
15 Sp»cUtc cort« (1000 Oflfton CH4) 
r 15 
•p^ 
8 3 JS 
I7 10 11 2 6 l'^A-V4 
300 400 SOO 
Avoided CH4 (Mon CH4) 
Figure Supply curve of methane mitigating measures for the year 2000 in the 
Netherlands: extra/avoided C02-emissions excluded. Numbers refer to Table A. 
fig 
Geschatte huidige verzamelplaatsen en bronnen van methaan 
(Lelieveld & Crutzen, 1993) 
Geschatte verzamelplaatsen en bronnen van methaan megaton j"1 
Bronnen 
Natuurlijke bronnen 
Natuurlijke wetlands (moerassen, broeklanden, toendra's, enzovoort) 125 + 70 
Termieten 30 ± 30 
Oceanen 10 ± 5 
Zoetwateroppervlakken 5 ± 5 
Destabilisering CH4-hydraat 5 ± 5 
Subtotaal natuurlijke bronnen 175 
Antropogene bronnen 
Rijstvelden 70 ± 50 
Darmfermentatie (voornamelijk herkauwers) 80 ± 20 
Stortingsterreinen 40 ± 25 
Verbranding biomassa 30 ± 15 
Dierlijk afval 25 ± 10 
Huishoudelijk afvalwater 25 ± 10 
Steenkolenwinning 35 ± 10 
Gas- en olieboringen, gasventilatie, gastransport 80 ± 45 
Subtotaal antropogene bronnen 385 
Totaal bronnen 560 ± 90 
Verzamel plaatsen 
Reactie met OH in de troposfeer 455 ± 50 
Afvoer door bodem 30 ± 25 
Reacties met OH, Cl and O OD) in de stratosfeer 45 ± 10 
Totaal verzamelplaatsen 530 ± 85 
Atmosferische toename10 30 ± 5 
Tabel 1 
10 Gebaseerd op verhogingen van metingen van CH4- concentraties. 
35 
Overzicht CORINAIR 1990 (antropogene bronnen) 
K^tljin tonnen 
Openbare 
stroomvoorzien ing, 
stroomopwekking uit 
afvalwarmte en 
afstandsverwarming 
Verbranding in 
bedrijven, instellingen en 
woningen 
Industriële verbranding 
Produktieprocessen 
Winning en distributie 
van fossiele brandstoffen 
Gebruik van 
oplosmiddelen 
Wegtransport 
Andere mobiele 
bronnen/machines 
Afvalverwerking en -
verwijdering 
Landbouw 
Carinav 1990 
Totaal per Lid-Staat A 
100 
7800 
1200 
NE 
91600 
0 
2700 
IE 
311000 
202600 
617000 B 
137 
3958 
2718 
14118 
42437 
0 
9161 
0 
4620 
262564 
339703 DK 
866 
6106 
710 
40 
11938 
0 
1811 
1056 
121600 
263123 
407250 D 
6000 
112000 
10000 
6000 
1547000 
-
70000 
2000 
2249000 
2052000 
6054000 F 
1100 
149900 
6600 
5900 
310100 
0 
22300 
600 
739500 
1611200 
2847200 FL 
1100 
6500 
2100 
AZ 
100 
NE 
1880 
7550 
67100 
163000 
249330 GR 
963 
21 
25 
1413 
363756 
0 
3733 
876 
202467 
362674 
935928 I 
3803 
16733 
9527 
7614 
347460 
0 
25229 
8154 
1302802 
1764207 
3485529 IRL 
0 
3580 
200 
0 
10180 
0 
1160 
40 
138340 
642610 
796110 L 
3 
426 
37 
0 
1628 
0 
172 
14 
3838 
17650 
23768 NL 
550 
1900 
1600 
8100 
940 
20 
6400 
160 
378000 
520000 
917670 ES 
8912 
44174 
7300 
3880 
683662 
0 
11446 
1629 
506711 
874158 
2141872 P 
356 
6913 
2904 
1547 
1978 
0 
1391 
169 
35180 
203662 
254100 S 
938 
9608 
4173 
14 
0 
NE 
12718 
3498 
179755 
205078 
415782 UK 
200 
500 
0 
0 
1210500 
0 
10500 
300 
1088000 
1076100 
3386100 
Tabel 2 
36 
Overzicht CORINAIR 1990 
(antropogene bronnen) 
CH4 in kiloton (1000 ton) Totaal voor EU Totaal voor EU 
per sector per sector ( %) 
Openbare stroomvoorziening, 25 0,11 
stroomopwekking uit afvalwarmte 
en stadsverwarming 
Verbranding in bedrijven, 370 1,62 
instellingen en woningen 
Industriële verbranding 49 0,22 
Produktieprocessen 49 0,21 
Winning en distributie van fossiele 4623 20,21 
brandstoffen 
Gebruik van oplosmiddelen 0.02 O 
Wegtransport 181 0,79 
Andere mobiele bronnen/machines 26 0,11 
Afvalverwerking en -verwijdering 7328 32,04 
Landbouw 10221 44,69 
Corinair 1990 
Totaal voor EU 22872 100 
Tabel 3 
37 
TECHNISCHE MAATREGELEN TER REDUCTIE VAN DE METHAANUITSTOOT 
TECHNISCHE MAATREGELEN 
LANDBOUW 
Darmfermentatie 
Inkrimping veestapel 
Verhoging efficiency 
voedselomzetting 
Verhoging produktiviteit per 
dier 
Dierlijke mest 
Overdekte mestputten 
Digereerovens 
AFVALVERWERKING EN -
VERWIJDERING 
Stortingsterreinen 
Anaëroob beheer: terugwinning 
en gebruik van methaan 
Aëroob beheer 
Semi-aëroob beheer 
Beperking stort van afval 
ENERGIE 
Steenkolenwinning 
Verbeterde terugwinning in 
oudemansputten 
Ontgassing voorafgaand aan winning 
Gebruik van ventilatielucht 
Aardgas 
Verminderde ventilatie & affakkeling 
Betere lekdetectie & leidingreparatie CH4 
REDUCTIE 
max % 
10 - 20% ? 
5 - 30% 
tot 80% 
tot 70% 
30 - 70% 
meer dan 80% 
tot 50% 
tot 100% 
20 - 50% 
tot 70% 
10 - 90% 
tot 50% 
tot 80% BESCHIKBAAR­
HEID 
beschikbaar 
beschikbaar 
beschikbaar 
beschikbaar 
beschikbaar 
O&O 
beschikbaar 
beschikbaar 
beschikbaar 
beschikbaar 
O&O 
beschikbaar 
beschikbaar KOSTEN 
? 
laag 
laag/gemiddeld 
laag/gemiddeld 
gemiddeld 
hoog 
gemiddeld 
laag/gemiddeld 
laag 
gemiddeld/hoog 
laag/gemiddeld 
laag 
laag/gemiddeld 
Tabel 4 
38 
BIBLIOGRAFIE 
1. US EPA-Global Change Division. Anthropogenic methane emissions in the United States Estimates 
for 1990. Report to congress. April 1993 
2. Steele, L.P., E.J. Dlugokencky, P.M. Lang, P.P. Tan, R.C. Margin, and K.A. Massarie 1992. 
"Slowing down of the global accumulation of atmospheric methane during the 1980" Nature. 
Volume 358. July 23, 1992. 
3. National Laboratory/The Carbon Dioxide information Analysis Center. 1992. 
Trends'91. U.S. Department of Energy, Atmospheric and Climate Research Division. 
4. IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). 1990. Climate Change: The IPCC Scientific 
Assessment. Report Preparated for Intergovernmental Panel on Climate Change by Working Group 
1. 
5. IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change). 1992. Climate Change 1992: The 
supplementary Report to the IPCC Scientific Assessment. Report prepared for Intergovernmental 
Panel on Climate Change by Working Group 1. 
6. Hogan, K.B., J.S. Hoffman, and A.M. Thompson "Methane on the Greenhouse Agenda" Nature 
Vol. 354. November 21, 1991. 
7. BOUSCAREN R., HOULLIER Ch., CROZET B. 
"Possibilities of control of Greenhouse gases emissions other than C02 in the European 
Community" - Volume 1: methane-September 1992. 
8. US EPA-Global Change Division. Options for reducing Methane emissions Internationally. Vol. 1: 
Technological options for reducing methane emissions. Report to congress - July 1993. 
9. K.B. HOGAN 
Methane reductions are cost-effective approach for reducing emissions of greenhouse gases. 
International Workshop Methane and Nitrous oxide - Amersfoort - Netherlands - February 1993. 
10. C. EBERT - A. ROSLAND 
"Methane emissions from oil and natural gas systems" 
Paper for the International Workshop - Amersfoort -Netherlands - February 93. 
11. British gas Pic. 
"Methodology for determining emissions of methane from the onshore U.K. natural gas industry". 
Watt committee working party on methane emissions. January 1993. 
12. A.R. VAN AMSTEL, R.J. SWART, M.S. KROL, J.P. BECK, A.F. BOWMAN and K.W. VAN 
DER HOEK 
"Methane the other greenhouse gas - research and policy in the Netherlands" RIVM - April 1993. 
13. D. DE JAGER, K. BLOK 
"Cost-effectiveness of emission-reducing measures for methane in the Netherlands" ECOFYS -
May 1993. 
14. US/Japan Working Group on Methane 
"Technological options for reducing methane emissions. Background document of the response 
strategies working group". 
United States Environmental Protection Agency (US-EPA), Washington, 1992. 
39 
15. G. MAXWELL 
"Will gas-to-Energy Work at your Landfill?" Solid Waste and Power - June 1990. 
16. R.A. LENG 
"Improving ruminant production and reducing methane emissions from ruminants by strategic 
supplementation". US. EPA - Air and Radiation - June 1991. 
17. OECD 
"Preliminary IPCC National GHG inventories: in-dept review - Part III 
IPCC - Working Group I - Bracknell - UK - April 1993. 
18. J. FENGER, J. FENHANN, N. KILDE 
"Danish Budget for Greenhouse gases". Nordisk Ministerrad - 1990. 
19. D. GUSBIN - COHERENCE 
"Computation of energy related methane and nitrous oxide emissions with HECTOR model". CEC 
DG XVII - contract N° 4.1032/E/92 - 16 - May 1993 
20. DUITSE MINISTER VOOR MILIEUZAKEN 
"Report from the German Government to the Commission of the European Communities on the 
national programme to reduce energy-related emissions of C02 and other greenhouse gases by 
2005". réf.: XI/351/92-EN 
21. SELZER 
"Die Rolle des Methans in einer strategie zur Begrenzung des Klimaanderung" VDI-GET -
Tagung: Klimabeeinflussung durch den Menschen III. Düsseldorf 1992. 
22. This Common Inheritance. 
The second year report. 
Britain's environmental strategy. LONDON HM50 - October 1992 
23. EUROGAS 
Private Communication March 1993. 
24. BELGISCHE MINISTER VOOR MILIEUZAKEN - LAURETTE ONKELINX 
Letter to Mr Ripa di Meana concerning the Belgian national programme to limit emissions of C02 
and other greenhouse gases. Réf. XI/568/92 - EN 
25. DEENSE PERMANENTE VERTEGENWOORDIGING BIJ DE EUROPESE 
GEMEENSCHAPPEN 
"Report on the Danish national programmes to limit emissions of C02 and other greenhouse 
gases". April 1992 - ref N° 400.T.3-11. 
26. J. HEYER 
STUDIE C: Methan. Studiën Programm "Landwirtschaft" der Enquête - Kommission des 
Deutschen Bundestages "Schutz der Erdatmosphare". 
27. MINISTERIE VOOR MILIEUZAKEN - GRIEKENLAND 
"National programme for the reduction of C02 emissions" December 1992 - ref XI/6/93.EN. 
28. SPAANSE STAATSSECRETARIS VOOR MILIEU EN WATER, MINISTERIE VAN VERKEER 
EN OPENBARE WERKEN 
"National programme to limit C02 emissions". July 1992 - ref XI/566/92-EN 
29. FRANSE MINISTERIE VOOR MILIEUZAKEN 
"Premiers éléments pour un programme français de lutte contre l'effet de serre". March 1993. 
(. 
40 
30. F. MOISAN, D. SAVANNE, Ph. CHARTIER 
"Prévention des émissions de gas à effets de serre en France, à l'horizon 2010 la priorité ne réside 
pas seulement dans le domaine de l'énergie" World Energy Council - 15 th Congress - Division 1. 
TS/S.T.12. Madrid - Sept. 20-25, 1992. 
31. IRISH DEPARTMENT OF THE ENVIRONMENT 
"Ireland - Climate change - C02 abatement strategy". December 1992. 
32. NEDERLANDS MINISTERIE VAN VOLKHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN 
MILIEU (VROM) 
"Measures taken within the Netherlands National Programme on Climate Change". April 1992. 
33. IPCC 
Climate Change. The IPCC Response strategies. Island Press. UK. 1991 
34. IPCC 
Climate Change 1992 - The supplementary report to the IPCC Scientific assessment. Cambridge 
University Press. 1992 
35. EUROPESE COMMISSIE - DIRECTORAAT-GENERAAL VOOR ENERGIE 
Energy in Europe - A view to the future. Special issue - September 1992. 
36. ENERGY FOR A NEW CENTURY 
Working document n° 3.1. Conventional Wisdom (May 1990). 
37. OECD. 
Environmental data. Compendium 1991. 
38. Strategies for limiting methane - CITEPA 
Final report - Contract N° B92/4 - 3040/16177 Nov. 1993 Bénédicte Oudart 
39. IPCC Workshop Proceedings, Amersfoort Feb. 1993 
Methane and Nitrous oxide. Methods in national emissions inventories and options for control. 
40. International Symposium Proceedings. Maastricht - Dec. 1993 
Non-C02 Greenhouse Gases. Why and how to control? 
41. IEA/OECD Scoping Study - 1994-
Energy and Environmental technologies to respond to global Climate Change concerns 
42. IPCC Scientific Assessment Working Group 
Report 1994 - Radiative forcing of climate change. 
43. INC-FCCC Eleventh session New-York, 6-17 February 1995 
First review of information communicated by each party included in Annex I to the convention. 
44. COP First session Berlin 28 March - 7 April 1995 
First review of information communicated by each party included in Annex I to the convention. 
Additional communications. 
41 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 557 def. 
DOCUMENTEN 
NL 14 il 
Catalogusnummer : CB-C0-96-567-NL-C 
ISBN 92-78-11405-7 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
1.-2985 Luxemburg