VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD uit hoofde van Beschikking 93/389/EEG van de Raad als gewijzigd bij Beschikking 99/296/EG inzake een bewakingssysteem voor de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen (BKG) in de Gemeenschap

INHOUDSOPGAVE

1. Samenvatting

2. Conclusies

2.1. Naleving van het overeengekomene op het stuk van de rapportage

2.2. Werkelijke vorderingen van de EU

2.3. Geraamde vorderingen van de EU

3. EU-bewakingssysteem en doel van dit verslag

3.1. Het bewakingssysteem van de EU

3.2. Doel van dit verslag

4. Naleving van de rapportagevereisten door de lidstaten

4.1. Inachtneming van de tijdslimieten voor de rapportage

4.2. Naleving van de rapportagevereisten met betrekking tot werkelijk gemaakte vorderingen

4.2.1. Inventarissen van broeikasgasemissies

4.2.2. Ontbrekende gegevens over CO2, CH4 en N2O

4.2.3. Ontbrekende gegevens over gefluoreerde gassen

4.2.4. Ontbrekende gegevens over veranderingen in grondgebruik en bosbouw

4.3. Naleving van de rapportagevereisten inzake geraamde vorderingen

4.3.1. Inventarissen van broeikasgasemissies

4.3.2. Beleids- en andere maatregelen

4.3.3. Prognoses

5. Beoordeling van de werkelijk gemaakte vorderingen

5.1. Inleiding

5.2. Vorderingen in de Europese Unie

5.2.1. Vorderingen op het niveau van de Europese Unie

5.2.2. Vorderingen in de afzonderlijke lidstaten

6. Beoordeling van de geraamde vorderingen

6.1. Vergelijking van de prognoses van de lidstaten met de EU-lastenverdelingsovereenkomst

6.2. Overzicht van de aanvullende beleidsmaatregelen van de lidstaten

6.3. Prognoses voor de Gemeenschap als geheel

6.4. Aanvullende maatregelen uit de studie voor de Gemeenschap als geheel

6.5. Centrale veronderstellingen in modellen

6.6. Beleidsmaatregelen op EU-niveau

6.6.1. Van Cardiff en Gothenburg naar Barcelona

6.6.2. Strategie voor duurzame ontwikkeling en het Zesde Milieuactieprogramma

6.6.3. Europees Programma inzake Klimaatverandering (EPK)

6.6.4. De weg voorwaarts

Woordenlijst, afkortingen en eenheden

1. Samenvatting

Dit is het tweede voortgangsverslag uit hoofde van Beschikking 93/389/EEG van de Raad als gewijzigd bij Beschikking 99/296/EG inzake een bewakingssysteem voor de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen in de Gemeenschap. In dit verslag worden de feitelijke en geraamde vorderingen van lidstaten en van de Gemeenschap beoordeeld bij de vervulling van hun verplichtingen met betrekking tot de emissies van broeikasgassen, zoals deze voortvloeien uit het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering (UNFCCC) en het Protocol van Kyoto. Deze overeenkomst heeft tot doel de CO2-emissies op het niveau van 1990 te stabiliseren, terwijl het Protocol van Kyoto de EU voor 2008-2012 voor zes broeikasgassen een doelstelling oplegt van -8 % ten opzichte van het niveau van 1990.

Het verslag is gebaseerd op gegevens over feitelijke broeikasgasemissies vanaf 1990 tot en met 1999 en emissieprognoses tot het jaar 2010, d.w.z. halverwege de eerste verplichtingenperiode van het Protocol van Kyoto.

Belangrijkste bevindingen:

* De emissies van broeikasgassen (veranderingen in grondgebruik en bosbouw niet inbegrepen) in de EU zijn in 1999 in vergelijking met 1990 met 4% afgenomen, en de EU als geheel is goed op weg om de streefcijfers voor 2000 en 2008-2012 te halen. Deze gunstige tendens is hoofdzakelijk te danken aan verminderingen in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. De meeste lidstaten liggen echter ruim boven hun streefcijfers. Bij de huidige ontwikkelingen, stevent meer dan de helft af op een aanzienlijke overschrijding van hun overeengekomen aandeel in EU-emissies in 2010.

* Prognoses van de lidstaten geven aan dat bestaande beleidsmaatregelen niet vol doende zijn om door te kunnen gaan met de vermindering van de totale uitstoot van broeikasgassen in de gehele EU (veranderingen in grondgebruik en bosbouw niet inbegrepen). Het is namelijk zo dat de tot dusverre gemaakte vorderingen door verdere stijgingen teniet zullen worden gedaan. Met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk liggen bij alle lidstaten de emissieprognoses (voor 2010) boven hun streefcijfer in het kader van de lastenverdeling. Prognoses voor de Gemeenschap als geheel geven vergelijkbare resultaten aan.

* Dit betekent dat in het gunstigste geval in 2010 de emissies zich op het niveau van 1990 zullen stabiliseren. De doelstelling van Kyoto van -8% geldt nog steeds, en om deze te halen zullen er in de lidstaten flinke inspanningen nodig zijn.

* De emissietrends in de sector vervoer zijn bijzonder zorgwekkend. Deze sector is verantwoordelijk voor de grootste toename van broeikasgasemissies, met name wat CO2 en N2O betreft. Voorts kan er op grond van ramingen van BKG-emissies in het vervoer tegen 2010 een toename van meer dan 30% worden verwacht.

* De lidstaten hebben aanvullende beleidsmaatregelen aangewezen die dit gat met ongeveer 210 Mt CO2 eq., ofwel -5% van de emissies van 1990 zouden kunnen helpen dichten. De ontbrekende 3%, circa 110 Mt CO2 eq., moet komen van verdere maatregelen, zowel op lidstaat- als op EU-niveau. De verminderingen van circa 190 Mt CO2 eq. die door Duitsland en het Verenigd Koninkrijk tot stand zijn gebracht, zouden moeten worden beschouwd als een 'extra prestatie' die door de rest van de Gemeenschap niet als vanzelfsprekend mag worden beschouwd als een manier om de doelstelling van Kyoto te helpen halen.

* Het Europees Programma inzake Klimaatverandering (EPK) heeft beleids- en andere maatregelen in de gehele EU vastgesteld die een aanvulling vormen op de maatregelen van lidstaten. Maatregelen die zich reeds in een gevorderd stadium van voorbereiding bevinden (bv. Richtlijnen inzake emissierechtenhandel, biobrandstoffen, bevordering van hernieuwbare energiebronnen of de energie-efficiëntie van gebouwen), zullen naar schatting een kosteneffectief reductiepotentieel hebben van 240 Mt CO2 eq. In welke mate dit technisch potentieel kan worden verwezenlijkt, hangt af van een aantal factoren, zoals van de nauw keurigheid van gegevens, de politieke haalbaarheid en het tijdskader waarin zij worden uitgevoerd. Het Europees Programma inzake Klimaat verandering heeft ook aan vullende verminderingen vastgesteld, maar deze zullen waarschijnlijk pas over langere tijd kunnen worden verwezenlijkt. [1]

[1] In het verslag van juni over het EPK bevatten 'categorie 2' (11) en 'categorie 3' (22) voorstellen voor verdere maat regelen. Deze maatregelen moeten nog nader worden uitgewerkt, alvorens een politiek besluit over de verwezenlijking ervan kan worden genomen. In het EPK is een algeheel kosteneffectief technisch potentieel (<20 EUR/t CO2 eq.) van tussen 664 en 765 Mt CO2 eq. vastgesteld.

* Vergeleken met het eerste voortgangsverslag is de rapportage over de werkelijke vorderingen door de lidstaten verbeterd. De rapportage over geraamde vorderingen is niet wezenlijk verbeterd. Omdat de toegepaste methoden niet gede tailleerd genoeg zijn en met het oog op het tijdschema voor de uitvoering van beleidsmaatregelen en de onzekerheden die inherent zijn aan het voorspellen van toekomstig gedrag, moeten alle prognoses met voorzichtigheid worden behandeld.

* In een komend voorstel voor een evaluatie van het bewakingssysteem uit hoofde van Beschikking 99/296/EG van de Raad, als gepland in COM(2001)580 def., zal moeten worden voorzien in uitgebreide rapportagevereisten overeenkomstig het Protocol van Kyoto, in een binnenkort in te voeren EU-emissierechtenhandelsregeling, alsmede in meer gestroomlijnde bepalingen betreffende de rapportage van nationale beleids- en andere maatregelen.

2. Conclusies

In dit tweede voortgangsverslag uit hoofde van Beschikking 93/389/EEG van de Raad, als gewijzigd bij Beschikking 99/296/EG, is via het EG-bewakingssysteem geconstateerd dat de rapportage van de lidstaten over de emissie-inventa rissen vooruit blijft gaan. Ten aanzien van de rapportage over nationale beleidsmaatregelen en prognoses zijn de vorde ringen ten opzichte van het eerste voortgangsverslag beperkt - slechts negen lidstaten hebben hun aanvullende maatregelen gekwantificeerd.

De evaluatie van de werkelijk gemaakte vorderingen is verricht op basis van de belangrijkste emissiegegevens die voor alle lidstaten beschikbaar zijn. Er ontbraken aanzienlijk minder gegevens over gefluoreerde gassen dan vorig jaar. Er zijn nog geen gegevens over het landgebruik opgenomen, aangezien het verslag nog voor de Overeenkomst van Bonn is opgesteld. De beoordeling van de geplande vooruitgang was moeilijker, omdat er ten aanzien van de kwantificering van beleidsmaatregelen, de gebruikte methodieken en de onderliggende veronderstellingen, aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten bestaan.

De prognoses van de lidstaten werden in het algemeen ondersteund door de prognoses over de toekomstige vooruitgang voor de gehele Gemeenschap. Alle prognoses dienen echter met voorzichtigheid te worden behandeld, omdat sommige onderliggende veronderstellingen aanmerkelijke onzekerheden bevatten en er geen vergelijkbare methoden zijn. Deze onzekerheden leiden ertoe dat er een 'veilig heids marge' zou moeten worden ingebouwd bij het bepalen van overige EU-verplichtingen ter vermindering van emissies om de doelstelling van het Protocol van Kyoto te halen. Om de nakoming van haar Kyoto-verplichtingen te garanderen zou de EU naar verdere reducties moeten streven, waarvoor aanvullend beleid moet worden ontwikkeld.

In de volgende hoofdstukken worden meer specifieke conclusies geformuleerd.

2.1. Naleving van het overeengekomene op het stuk van de rapportage

* In de meeste landen die het gemeenschappelijk rapportageformaat hanteren, is de rapportage over werkelijke vorderingen (inventarissen van broeikasgassen) de afgelopen jaren verbeterd; dit rapportagemodel is een gestandaardiseerd hulp middel dat in het kader van het Raam verdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering (UNFCCC) is ont wikkeld. De Commissie heeft echter grote moeite om de infor ma tie van de lidstaten op tijd binnen te krijgen.

* Het aantal ontbrekende gegevens over gefluoreerde broeikasgassen (HFK's, PFK's, SF6) is aanzienlijk kleiner dan vorig jaar. Slechts twee lidstaten hebben in het geheel geen gegevens verstrekt en een andere lidstaat heeft een onvolledige tijdreeks ingediend.

* Vergeleken met het eerste voortgangsverslag is de rapportage van de meeste lidstaten over beleids maatregelen en prognoses niet significant verbeterd. Het is dringend noodzakelijk dat veel lidstaten de kwantitatieve beoordeling van de maatregelen verbeteren en de informatie op tijd verstrekken.

* De informatie over gebruikte methodieken en de veronderstellingen waarop de prognoses zijn gebaseerd, is nog steeds onvolledig, en de duidelijk heid van de documenten zou moeten worden verbeterd, bijvoorbeeld door een uniforme opmaak van tabellen voor centrale informatie aan te nemen.

* De richtsnoeren voor het bewakingssysteem worden onvoldoende nageleefd, en er moet meer worden gedaan om deze volledig toe te passen.

2.2. Werkelijke vorderingen van de EU

* De uitstoot van broeikasgassen in de Europese Unie is sinds 1990 met 4 % omlaag gegaan. De uitstoot van CO2 lag in 1999 iets onder het niveau van 1990 (-1,6 %), terwijl die van CH4 en N2O met 17 % resp. 14 % is afgenomen. Deze cijfers lijken erop te wijzen dat de Europese Unie zich in 1999 als geheel goed aan haar streeftraject voor 2000 en 2008-2012 [2] wist te houden. Dit positieve beeld is evenwel hoofdzakelijk te danken aan grote eenmalige emissiereducties in Duits land en het Verenigd Koninkrijk. Samen met Luxemburg waren dit de enige lidstaten die in 1999 duidelijk onder hun streefpad zaten. Frankrijk, Finland en Zweden zaten ongeveer op hun streefpad maar alle andere lidstaten zaten er een stuk boven. De vooruitgang in de gehele EU moet daarom met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.

[2] In de analyse worden op een lineair streeftraject de werkelijke emissies in 1999 vergeleken met hypothetische waarden in 1999 vanaf het referentiejaar tot aan 2000 resp. 2008-2012.

* De CO2-emissies per capita voor de EU15 zijn tussen 1990 en 1999 licht gedaald, ook weer hoofdzakelijk ten gevolge van de reducties in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.

* Alle lidstaten lieten in de vervoersector sterk toegenomen emissies zien.

2.3. Geraamde vorderingen van de EU

Vooruitgang op basis van de prognoses van de lidstaten

* Bij de huidige beleidsmaatregelen wijzen de prognoses van de lidstaten erop dat de totale uitstoot van broeikasgassen uit de EU (veranderingen in grondgebruik en bosbouw niet inbegrepen) in 2010 op het niveau van 1990 zullen liggen. Ten opzichte van de gegevens van 1999 betekent dit dat de emissies als geheel zullen toenemen. De prognose voor CO2 is een stijging met 3,1 % (hoofdzakelijk door stijgingen in de vervoersector) en voor gefluoreerde gassen een stijging met 66 %. Voor het tijdvak 1990-2010 wordt voor CH4 en N2O een daling van 31 % resp. 17 % voorspeld. Een stabilisering van de totale uitstoot van broeikas gassen in 2010 op het niveau van 1990 betekent dat het streefcijfer voor emissievermin dering nog steeds circa -7,5 % bedraagt. Vergeleken met de prognoses van het afgelopen jaar betekent dit dat het verschil tussen de aangegane verbintenissen en de werkelijke inspanningen met 0,9 % wordt vergroot. Gegeven de aanhoudende onzeker heid op het gebied van de beleidsuitvoering en gebruikte methoden, moeten er echter bij de nauwkeurigheid van dit cijfer vraagtekens worden geplaatst.

* Aanvullende, door de lidstaten vastgestelde beleids- en andere maatregelen zijn erop bere kend om dit verschil met circa 210 Mt CO2 eq. of 5% te verminderen (ervan uit gaande dat Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hun streefcijfer in het kader van de lastenverdeling halen, maar niet overschrijden). Ook hier komt men lager uit dan de prognoses voor het afgelopen jaar, welke 270 Mt CO2 eq. per jaar beliepen. Zes lidstaten hebben echter nog niet op behoorlijke wijze aanvullende beleids maat regelen vastgesteld of geëvalueerd. Bovendien is het effect van deze beleids maatregelen nog zeer onzeker vanwege de aard ervan (het betreft doorgaans beleid in de prille ontwikkelingsfase) en de gebruikte methoden.

* Indien Duitsland en het Verenigd Koninkrijk de als aanvullende maatregelen aangemerkte verminderingen in hun nationale strategie realiseren, zou de EU als geheel de Kyoto-verplichtingen ruimschoots halen (waarbij -10 % van het niveau van 1990 wordt bereikt). 'Extra prestaties' van sommige lidstaten mogen door de overige lidstaten echter niet als vanzelfsprekend worden beschouwd als een manier om de doelstelling van Kyoto te helpen halen. Bovendien moet de EU zich voorbereiden op nog ingrijpender emissiereducties in het kader van de 2de verplichtingenperiode, waarvoor grote en langdurige inspanningen van alle lidstaten zullen worden gevergd.

Vergelijking tussen prognoses voor de lidstaten en voor de gehele Gemeenschap

* Doordat de lidstaten enige stijging in het emissieniveau hadden verwacht, zijn zij dichter in de buurt gekomen van de prognoses voor de gehele Gemeenschap, die ervan uit gaan dat de uitstoot van broeikasgassen met circa 1 % zal toenemen (ten opzichte van de uitstoot in 1990). Het nu door de lidstaten en de Europese Commissie vastgestelde verschil ligt tussen -8 % en -9 % ten opzichte van de uitstoot van 1990.

* Voor CO2 voorspellen de in de gehele Gemeenschap uitgevoerde studies een stijging van 4 %, vergeleken met 3 % bij de lidstaten. Voor methaan is er een groter verschil, te weten -18 % in de prognose van de Gemeenschap als geheel en -31 % in de prognoses van de lidstaten. Bij distikstofoxide is een vergelijkbaar patroon tussen de twee reeksen prognoses zichtbaar.

Gemeenschappelijke en gecoördineerde beleidsmaatregelen

* Gezien de moeite die de meeste lidstaten hebben om hun aandeel in de lasten vermindering te leveren, zullen gemeenschappelijke en gecoördineerde beleids- en andere maatregelen een belangrijk aanvullend instrument vormen om de nationale strate gie ten aanzien van de klimaat verandering te onder steunen en te intensiveren.

* In het kader van het EuropeesProgramma inzake Klimaatverandering (EPK) zijn aan vullende gemeenschappelijke en gecoördineerde maatregelen aangegeven, waarbij die, welke zich in een gevorderd stadium van voorbereiding bevinden, een geraamd kosteneffectief emissiereductiepotentieel van circa 240 Mt CO2 eq. bezitten. Wanneer het potentieel van deze gevorderde maatregelen voor het jaar 2010 zou kunnen worden gehaald, zou hiermee circa 5 van de 8 % emissie reductiedoelstelling van Kyoto worden bijgedragen, waarbij beleids- en andere maatregelen van de lidstaten effectief worden ondersteund. Met het Europees Programma inzake Klimaatverandering (EPK) zouden kosteneffectieve opties tot een totaal van 664 - 765 Mt CO2 eq. kunnen worden aangewezen die minder kosten dan 20 EUR/t CO2 eq. Of dit technisch potentieel kan worden verwezenlijkt, is afhanke lijk van een aantal factoren, zoals de nauw keurigheid van de gegevens, over lappingen met beleidsmaatregelen van de lidstaten, het tijdskader waarin de maat regelen worden uitgevoerd en de acceptatie door de bevolking. Om voor de 1ste verplichtingenperiode van het Protocol van Kyoto een betere indicatie te geven van het potentieel van kosteneffectieve maatregelen op EU-niveau, maakt het verslag onderscheid tussen die welke in 'een gevorderd stadium van voorbereiding' verkeren en die 'welke nog meer werk vereisen'.

3. EU-bewakingssysteem en doel van dit verslag

3.1. Het bewakingssysteem van de EU

In juni 1993 werd met de vaststelling van Beschikking 93/389/EEG door de Raad van milieuministers de basis gelegd voor het bewakingssysteem voor antropogene emissies van CO2 en andere broeikasgassen. De beschikking werd herzien in april 1999 (Beschikking 99/296/EG van de Raad), om het bewakingsproces in overeenstemming te brengen met de inventariseringsvereisten die in het Protocol van Kyoto (PK) waren opgenomen.

Het bewakingssysteem is een instrument voor een nauwkeurige en regelmatige beoordeling van de vorderingen die worden gemaakt bij de nakoming van de verbintenissen van de Gemeenschap in het kader van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) en het Protocol van Kyoto. De vorderingen worden in overleg met de lidstaten beoordeeld door de Commissie, op basis van nationale programma's en de door de lidstaten medegedeelde bijstellingen als omschreven in artikel 5, lid 1, en artikel 2, lid 2, van Beschikking 1999/296/EG van de Raad en andere relevante gegevens. In de nationale programma's moeten (a) gegevens over de werkelijke vorderingen en (b) gegevens over de geraamde vorderingen worden opgenomen.

De lidstaten moeten vóór 31 december van elk jaar inventarisgegevens over de voorgaande twee jaar [3] indienen, alsmede eventuele bijstellingen van gegevens van eerdere jaren (met inbegrip van het referentiejaar 1990 [4]) en hun meest recente emissieprognoses voor de jaren 2005, 2010, 2015 en 2020 [5]. Bijstellingen van de nationale programma's, zoals nieuwe beleidsmaatregelen, moeten eveneens vóór 31 december aan de Commissie worden meegedeeld. Als er geen veranderingen zijn opgetreden, moet dat officieel aan de Commissie worden gemeld.

[3] De lidstaten moeten hun inventaris voor het betreffende jaar ieder jaar vóór 31 december aan de Commissie overleggen: antropogene CO2-emissies en verwijderingen van CO2 d.m.v. putten voor jaar n-1; emissies per bron en verwijdering d.m.v. putten van andere broeikasgassen; uiteindelijke gegevens voor jaar n-2 en voorlopige gegevens voor jaar n-1.

[4] Als referentiejaar is 1990 gekozen, behalve voor HFK's, PFK's, SF6, voor welke gassen door de partij 1990 of 1995 als referentiejaar kan worden gekozen.

[5] Beschikking 99/296/EG bepaalt dat verslag wordt gedaan van geraamde emissies en verwijderingen voor het tijdvak 2008-2012 en, indien mogelijk, voor 2005. Bovendien moet er op grond van de "Guidelines for the methodology of the evaluation of progress towards the KP targets and for reporting of national programmes" van het bewakingssysteem ook verslag worden uitgebracht over de prognoses betreffende de emissies en verwijderingen voor de jaren 2015 en 2020.

Om het verzamelen, rapporteren en de beoordelen van gegevens te vergemakkelijken en te harmoniseren, heeft het toezichthoudend comité van Beschikking 1999/296/EG van de Raad twee werkgroepen ingesteld. Deze werkgroepen hebben een reeks richtsnoeren [6] voor het verzamelen en beoordelen van de emissie-inventarissen en nationale programma's opgesteld. Het toezichthoudend comité heeft deze richtsnoeren op 1 september 2000 aangenomen. De lidstaten hebben bij dit verslag reeds met veel punten van de richtsnoeren rekening gehouden, zij het vaak in beperkte mate.

[6] Richtsnoeren: deel 1: Richtsnoeren voor jaarinventarissen van lidstaten en de EG; deel 2: Methodiek voor de evaluatie van vorderingen en voor de inhoud van nationale programma's, Brussel, 1 september 2000.

3.2. Doel van dit verslag

In dit verslag worden de resultaten gepresenteerd van de beoordeling in het kader van het EU-bewakingssysteem en wordt een beoordeling gegeven van de werkelijke en geraamde vorderingen van de lidstaten bij de nakoming van de verbintenissen van de Gemeenschap in het kader van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) en het Protocol van Kyoto.

Ingvolge artikel 4 van het in juni 1992 te Rio de Janeiro goedgekeurde UNFCCC heeft de Europese Gemeenschap toegezegd beleidsmaatregelen te zullen nemen om de antropogene CO2- en andere broeikasgasemissies uiterlijk in het jaar 2000 afzonderlijk of tezamen terug te brengen tot de niveaus van 1990.

Op de derde conferentie van de partijen (COP-3) bij het UNFCCC, die in december 1997 in Kyoto is gehouden, hebben de partijen hun goedkeuring gehecht aan het Protocol van Kyoto bij het UNFCCC, waarin voor een aantal partijen, waaronder de Europese Gemeenschap, verschillende bindende emissiestreefcijfers zijn vastgelegd. In het kader van deze overeenkomst heeft de EG toegezegd de broeikasgasemissies in de periode 2008-2012 terug te brengen tot 8 % onder het niveau van 1990. De uitvoeringsvoorschriften voor het Protocol van Kyoto zijn op de zesde conferentie van de partijen te Bonn in juli 2001 ("Overeenkomst van Bonn") aangenomen, en de EU en de lidstaten bereiden zich nu voor op de ratificatie. Deze algemene doelstelling is vervolgens verdeeld over de lidstaten in het kader van een EU-lastenverdelingsmechanisme dat in juni 1998 door de Raad van Ministers is goedgekeurd. De streefcijfers zijn opgenomen in tabel 3.2.1.

Tabel 3.2.1 Verplichtingen van de lidstaten volgens artikel 4 van het Protocol van Kyoto, goedgekeurd door de Raad van Ministers (EU-lastenverdeling, juni 1998)

Lidstaat // Verplichting (procentuele verandering in de uitstoot van de zes broeikasgassen in de periode 2008-2012 ten opzichte van het niveau van referentiejaar 1990)

Oostenrijk // -13

België // -7,5

Denemarken [7] // -21

[7] In samenhang met de overeenkomst heeft Denemarken verklaard dat het met binnenlandse beleidsmaatregelen en de huidige door de Gemeenschap aangenomen maatregelen in staat is zijn uitstoot in de eerste verplichtingen periode met 17 % te verminderen ten opzichte van het niveau van 1990 van circa 80 miljoen ton gecorrigeerde CO2 eq. Wat de vervulling van zijn wettelijke verbintenis tot een vermindering met 21 % betreft, zoals in de overeenkomst wordt aangegeven, gaat Denemarken ervan uit dat eerst gemeen schappelijke en gecoördineerde beleids- en andere maatregelen (CCPMS) nader worden uitgewerkt en aanvaard alvorens het Protocol van Kyoto wordt geratificeerd.

Finland // 0

Frankrijk // 0

Duitsland // -21

Griekenland // +25

Ierland // +13

Italië // -6,5

Luxemburg // -28

Nederland // -6

Portugal // +27

Spanje // +15

Zweden // +4

Verenigd Koninkrijk // -12,5

De beoordeling van de vorderingen bij de verwezenlijking van deze doelstellingen betreft twee hoofdpunten:

* Beoordeling van de werkelijk gemaakte vorderingen

De beoordeling van de werkelijke vorderingen is gebaseerd op emissie-inventarissen van lidstaten en van de Gemeenschap en omvat een vergelijking van inventarissen voor het referentie jaar met de meest recente beschikbare inventarissen, aan de hand waarvan de feitelijke ontwik kelingen in de emissies kunnen worden vastgesteld en een vergelijking kan worden gemaakt met emissiedoelstellingen op nationaal en op communautair niveau. [8]

[8] Informatie op basis van het EMA-rapport 'EC and Member States Greenhouse Gas Emission Trends 1990-1999' (EMA, 2001). In de gegevens zijn de emissies en verwijderingen door veranderingen in grondgebruik en bosbouw niet opgenomen.

* Beoordeling van de geraamde vorderingen

Geraamde vorderingen worden beoordeeld door informatie over genomen en voorgenomen (geplande of in behandeling zijnde) beleidsmaatregelen op nationaal en op communautair niveau te verzamelen en te beoordelen. Deze beoordeling is gebaseerd op de emissieprognoses van de lidstaten en de Gemeenschap. Zij omvat tevens een evaluatie van de consistentie en de betrouwbaarheid van de prognoses en van de belangrijkste hypotheses en parameters in de context van de nationale programma's.

De beoordeling is in belangrijke mate gebaseerd op door de lidstaten verstrekte documenten. Hiertoe behoren documenten die speciaal zijn opgesteld om te worden ingediend in het kader van het bewakingssysteem, naast andere documenten zoals nationale strategieën inzake klimaat veran dering en nationale mededelingen aan het UNFCCC. Bij de beoordeling van de geraamde vorderingen is ook rekening gehouden met de resultaten van de prognoses inzake broeikas gasemissies voor de gehele Gemeenschap.

In de volgende hoofdstukken wordt de naleving van de rapportagevereisten beoordeeld. Dit gebeurt door de meest recente gegevens die de lidstaten hebben verstrekt, te vergelijken met de eisen in het kader van het bewakingssysteem en de richtsnoeren inzake rapportage die het toezichthoudend comité op 1 september 2000 heeft aangenomen (hoofdstuk 4). Het verslag geeft vervolgens een samenvatting van de resultaten van de beoordeling van de werkelijke vorderingen - op basis van de werkzaamheden van het EMA (hoofdstuk 5) - en de beoordeling van de geraamde vorderingen - op basis van de bovenomschreven gegevens, zoals deze per juli 2001 beschikbaar waren (hoofdstuk 6).

4. Naleving van de rapportagevereisten door de lidstaten

4.1. Inachtneming van de tijdslimieten voor de rapportage

De meeste lidstaten zijn er nog niet in geslaagd de rapportagetermijnen (31 december van elk jaar) van het bewakingssysteem aan te houden. Dit geldt met name voor de rapportage over geraamde vorderingen. De meeste lidstaten hadden hun inventaris over 1999 pas in april 2001 ingediend, en hun gegevens over nationale beleidsmaatregelen zelfs nog later.

4.2. Naleving van de rapportagevereisten met betrekking tot werkelijk gemaakte vorderingen [9]

[9] De informatie in dit hoofdstuk is ontleend aan "Annual European Community Greenhouse Gas Inventory 1990-1999, mei 2001", opgesteld door het Europees Milieu-Agentschap (EMA) en zijn Europees Thematisch Centrum inzake lucht en klimaatverandering en het EMA-rapport "European Community en Member States greenhouse gas emission trends" (EMA, 2001).

4.2.1. Inventarissen van broeikasgasemissies

De beoordeling van de werkelijk gemaakte vorderingen hangt af van de beschikbaarheid van de desbetreffende nationale inventarissen waaruit voor alle 15 lidstaten een volledig overzicht voor de gehele EG wordt samengesteld. Per 1 april 2001 hadden bijna alle lidstaten (behalve België en Luxemburg) hun gegevens over 1999 ingeleverd. Met behulp van een procedure ter aanvulling van de ontbrekende gegevens voor België en Luxemburg is het de Europese Commissie gelukt een volledige inventaris van de uitstoot van CO2, CH4 en N2O voor het gehele tijdvak 1990-1999 op te maken. De gegevens werden verstrekt overeenkomstig de van 1996 daterende richtsnoeren van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) en, voor de meeste lidstaten, aan de hand van het onlangs ingevoerde gemeenschappelijke rapportageformaat (CRF) dat in 1999 door de vijfde conferentie van de partijen (COP-5) is aangenomen. Voorkomen dient te worden dat er gegevens ontbreken, zodat het tot volstrekt consistente inventarissen komt; om dit te bereiken, moet er nog meer gebeuren.

4.2.2. Ontbrekende gegevens over CO2, CH4 en N2O

Voor CO2, CH4 en N2O is er voor Luxemburg (1991-1993, 1999) en voor België (1999) een procedure ter aanvulling van ontbrekende gegevens toegepast [10].

[10] Bij deze procedure zijn de emissies die voor het meest recente voorgaande jaar waren gemeld, als eerste raming genomen. Voor CO2-emissies door verbranding van fossiele brandstoffen zijn evenwel de laatste door de lidstaten gegeven ramingen gebruikt, in combinatie met gegevens over de ontwikkeling voor recentere jaren uit de laatste Eurostat-berekeningen aan CO2-emissies uit fossiele brandstoffen. België heeft in juni 2001 gege vens voor 1998 en 1999 ingediend waaruit bleek dat de Belgische uitstoot van broeikasgassen in 1998 en 1999, zoals gecompileerd in de EU-inventaris, enigszins te laag was geschat. Luxemburg heeft zijn gegevens voor 1999 na de sluitingsdatum van 1 april ingediend, maar de gegevens voor 1991-1993 ontbreken nog. Uit de door Luxemburg ingediende gegevens blijkt dat de uitstoot van broeikasgassen in Luxemburg in 1999, zoals gecompileerd in de EU-inventaris, enigszins te hoog was geschat. In overeenstemming met de richt snoeren voor het bewakingssysteem (overeengekomen in september 2000) worden de laatste gegevens van België en Luxemburg opgenomen in de volgende EU-jaarinventaris van broeikasgassen, die op 15 april 2002 wordt afgesloten.

4.2.3. Ontbrekende gegevens over gefluoreerde gassen

Wat de gefluoreerde broeikasgassen (HFK's, PFK's, SF6) betreft, ontbraken er per 1 april 2001 aanzienlijk minder door de lidstaten ingeleverde gegevens dan in voorgaande jaren. Alleen van Ierland en Luxemburg waren in april 2001 nog geen gegevens ont vangen. Voor België moest voor de ontbrekende jaren een procedure ter aanvulling van ont brekende gegevens worden gevolgd.

4.2.4. Ontbrekende gegevens over veranderingen in grondgebruik en bosbouw

In de voor dit verslag gebruikte gegevens over CO2-, CH4- en N2O-emissies zijn emissies en verwijderingen als gevolg van veranderingen in grondgebruik en bosbouw buiten beschouwing gelaten. Pas zeer onlangs (politieke overeenstemming op de hervatte COP-6 te Bonn in juli 2001, officieel te bevestigen op de COP-7 te Marrakech) zijn uitstekende methodologische besluiten over CO2-putten in het kader van het Protocol van Kyoto overeengekomen. Momenteel ontwikkelt de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering rapportagevereisten inzake putten, die echter pas later ter beschikking zullen komen. Daardoor waren er voor dit verslag nog geen gegevens over koolstofputten beschikbaar.

4.3. Naleving van de rapportagevereisten inzake geraamde vorderingen

4.3.1. Inventarissen van broeikasgasemissies

Voor de beoordeling van de geraamde vorderingen is informatie nodig over alle onderzochte beleidsmaatregelen en over de emissieprognoses voor de lidstaten. Bij de onderzochte beleidsmaatregelen gaat het om de bestaande maatregelen (die reeds worden uitgevoerd) en aanvullende maatregelen (om in de toekomst te worden uitgevoerd). De prognoses omvatten ramingen van de emissiereducerende effecten van de bestaande maatregelen (een 'business-as-usual'-scenario) en prognoses over het effect van aanvullende maatregelen. Voor de meeste lidstaten geldt dat er in de loop van 2001 zeer weinig aanvullende gegevens zijn aangeleverd, en ten opzichte van het eerste voortgangsverslag is de kwaliteit van de rapportage niet significant verbeterd. Van enkele lidstaten waren de in de loop van 2001 verstrekte gegevens reeds betrekkelijk uitvoerig (bijvoorbeeld van lidstaten met een klimaat veranderingsstrategie). Om die reden kan het ontbreken van aanvullende informatie waarschijnlijk worden verklaard vanuit het feit dat er niets significant nieuws te melden is.

Om de situatie te verbeteren en de uitwisseling van informatie en het vergelijken tussen prognoses te vergemakkelijken, is een vragenlijst aan de lidstaten gestuurd. Het doel van de vragenlijst was, informatie te verzamelen over de methodieken die voor de prognoses worden gebruikt. Bij de meeste lidstaten was de verkregen aanvullende informatie beperkt. Tien lidstaten hebben met enige aan vullende informatie geantwoord, vijf lidstaten (Spanje, Griekenland, Ierland, Luxemburg en Oostenrijk [11]) hebben de vragenlijst niet teruggestuurd.

[11] Oostenrijk ontwikkelt momenteel nieuwe prognoses voor zijn derde nationale mededeling en heeft enige informatie over die prognoses aan het bewakingssysteem doen toekomen.

4.3.2. Beleids- en andere maatregelen

* Sinds het eerste voortgangsverslag hebben Finland en Ierland een nationale klimaatveranderingsstrategie opgesteld en is hun rapportage over beleids maatregelen verbeterd.

* Sinds het eerste voortgangsverslag hebben Spanje, Griekenland, Zweden en Italië aanvullende informatie verstrekt. De aanvullende informatie van Spanje en Griekenland is beperkt en leidt niet tot een betere kwaliteit van hun rapportage ten opzichte van 2000.

* De meeste landen geven voldoende gedetailleerd de doelstellingen van hun beleids- en andere maatregelen en de stand van uitvoering aan.

* Voor de meeste lidstaten is de kwantificering (uitgedrukt in reducties van broeikasgasemissies in miljoen ton) van beleidsmaatregelen (met inbegrip van bestaande maatregelen en aanvullende maatregelen) zeer beperkt. Dit geldt ook voor gegevens over de hiermee samenhangende nalevingskosten.

4.3.3. Prognoses

* De voor de prognoses gebruikte informatiebronnen lopen sterk uiteen: nationale klimaatveranderingsprogramma's vormen de meest uitvoerige gegevensreeksen die zijn ontvangen; deze zijn beschikbaar voor negen lidstaten (Oostenrijk, Dene marken, Finland, Frankrijk, Duitsland, Ierland, Luxemburg, Nederland en het Verenigd Koninkrijk). Voor november 2001 moeten alle lidstaten krachtens het UNFCCC een derde nationale mededeling opstellen die alleen kan worden opgenomen in het voortgangsverslag van volgend jaar; naar verwachting zullen veel lidstaten in die mededeling nieuwe prognoses doen.

* In vergelijking met het eerste voortgangsverslag kwantificeren nog twee lidstaten (Finland en Ierland) aanvullende maatregelen.

* Enkele lidstaten hebben bij de beantwoording van de vragenlijst aanvullende gegevens over de voor de prognose en bij de modellering gebruikte parameters en hypothesen verstrekt. Er zijn echter significante inspanningen nodig om zodanig gedetail leerde gegevens te verkrijgen dat verschillende prognoses met elkaar te kunnen worden vergeleken.

* Volgens de richtsnoeren voor de rapportage (FCCC/CP/1999/L.3/Add.1, par. 35) moeten de partijen hun prognoses steeds per gas presenteren. Enkele landen splitsen hun prognoses op per gas en per sector, maar in tegenstelling tot de inventarissen is er geen gedetailleerd gemeenschappelijk rapportageformaat of een gemeenschappelijke definitie van sectoren. Ook dat bemoeilijkt de onderlinge vergelijkbaarheid van de prognoses.

De prognoses zijn wat het effect van afzonderlijke beleidsmaatregelen betreft, vaak onvoldoende kwantitatief onderbouwd, zoals reeds naar voren is gebracht. Dit vormt met name een probleem bij de beoordeling van de geraamde vorderingen.

5. Beoordeling van de werkelijk gemaakte vorderingen

5.1. Inleiding

Het doel van dit hoofdstuk is, op basis van door het EMA verzamelde informatie, een bijdrage te leveren aan de beoordeling van de vorderingen van de Europese Gemeenschap en haar lidstaten bij de nakoming van hun verplichtingen inzake de vermindering van broeikasgasemissies in het kader van het UNFCCC en het Protocol van Kyoto. Getracht is een consistente en vergelijkbare beoordeling te geven van de bijdrage van elke lidstaat aan het bereiken van de streefcijfers voor broeikasgasvermindering van de EG als geheel. De analyse geeft geen oordeel over de mate waarin de lidstaten zich aan hun streefcijfers houden, maar beoordeelt alleen de bijdrage van de lidstaten aan de broeikasgasemissies van de EG in 1999. De vor deringen worden geëvalueerd door de gegevens inzake broeikasgasemissies van de EG en de lidstaten over het tijdvak 1990-1999 te vergelijken met twee (hypo thetische) lineaire streefpaden: (1) het UNFCCC-streefpad voor 2000 en (2) het Kyoto-streefpad voor 2008-2012. Door de afwijkingen van deze streefpaden voor 1999 te berekenen, wordt een maatstaf voor de werkelijke vorderingen van de EG en de lidstaten in 1999 vastgesteld.

5.2. Vorderingen in de Europese Unie

5.2.1. Vorderingen op het niveau van de Europese Unie

Tussen 1990 en 1999 zijn de totale broeikasgasemissies van de EG met 4 % afgenomen (figuur 5.2.1), maar voor de verschillende gassen liep de ontwikkeling nogal uiteen. Uitgaande van een lineair streefpad voor het tijdvak 1990-2000 (voor CO2) en het tijdvak 1990-2010 (halverwege de periode volgens het Protocol van Kyoto) voor alle gassen die onder het Protocol van Kyoto vallen, laat figuur 5.2.1 zien dat de EU in 1999 met beide streefpaden op schema lag (voor wat betreft de stabilisatie in 2000 en voor wat betreft een vermindering met 8 % in het tijdvak 2008-2012).

Figuur 5.2.1 Broeikasgasemissies in de EU15 vergeleken met streefcijfers voor 2000 en 2008-2012 (veranderingen in grondgebruik en bosbouw niet inbegrepen)

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Opmerking: Het lineaire streefpad is niet bedoeld om toekomstige emissietrends uit de EU te benaderen, maar wordt gebruikt ter beoordeling van broeikasgasemissies van de EU in 1999 ten opzichte van de EU-streefcijfers.

In 1999 bedroegen de totale broeikasgasemissies in de EU15 een hoeveelheid van 4 030 Mt CO2 eq., ofte wel 2 % beneden het niveau van 1998 en 4 % beneden dat van 1990. De belang rijkste oorzaak van de reducties in 1999 ten opzichte van het niveau van 1998 waren het omschakelingsproces van kolen naar gas bij de opwekking van elektriciteit, een betrekkelijk zachte winter en daarmee een kleinere warmtevraag, alsmede eenmalige maatregelen in de chemische industrie.

Voor de verschillende gassen liep de ontwikkeling nogal uiteen. Uit figuur 5.2.2 blijkt dat het aandeel van CO2 en gefluoreerde gassen in de totale uitstoot van broeikasgassen toenam, terwijl dat van CH4 en N2O afnam. Met 81 % van de totale uitstoot van broeikasgassen was CO2 in 1999 veruit het belangrijkste broeikasgas, maar in 1999 lagen de emissies wel iets beneden het niveau van 1990 (-1,6 %). Tegenover grote stijgingen van CO2-emissies in de sector vervoer stonden reducties in de energiesector en de fabrieksnijverheid doordat daar minder fossiele brandstoffen werden verstookt.

De CH4-emissies zijn verantwoordelijk voor 9 % van de totale uitstoot van broeikasgassen in de EU en zijn tussen 1990 en 1999 met 17 % afgenomen. De belangrijkste oorzaken van de lagere CH4-emissies waren dat er minder afval werd gestort, dat de steenkoolwinning terugloopt en dat het veebestand afneemt. De N2O-emissies liepen terug met 14 %, en zijn ver antwoordelijk voor 8 % van de totale uitstoot van broeikasgassen. De belangrijkste oorzaak van de lagere N2O-uitstoot bestond in op reductie gerichte maatregelen in de chemische industrie (productie van adipinezuur) in de afgelopen jaren.

Bij de emissies van gefluoreerde gassen zijn tegengestelde ontwikkelingen zichtbaar: terwijl de uit stoot van HFK's en SF6 tussen 1990 en 1999 sterk toenam (+66 % resp. +34 %), daalde die van PFK's met 38 %. Ondanks de sterke stijging van de emissie van gefluoreerde gassen sinds 1992 (+31 %), maken zij slechts 2 % van de totale broeikasgas emissies uit. De daling van de uitstoot van gefluoreerde gassen in 1999 ten opzichte van 1998 werd ver oor zaakt door grote emissiereducties van HFK's in het Verenigd Koninkrijk.

Figuur 5.2.2 Broeikasgasemissies per gas (veranderingen in grondgebruik en bosbouw niet inbegrepen)

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Tot de gefluoreerde gassen worden ook de emissies van HFK's, PFK's en SF6 gerekend.

Bron: EMA (2001)

De belangrijkste drijvende krachten: In 1999 is het BBP in de EU met 2,5 % gestegen en is het energieverbruik ten opzichte van 1998 met 0,9 % toegenomen (figuur 5.2.3). Dit is ver ge lijkbaar met een reductie van de broeikasgasemissies met 2 % en van de CO2-emissies met 1,4 %. Daarom zijn de broeikasgasemissies in 1999 losgekoppeld van de economische groei, en ook van het energieverbruik. Over het gehele tijdvak 1990-1999 resulteert deze loskoppeling van de absolute (totale) broeikasgasemissies in een verschil van 24 indexpunten met de groei van het BBP (zie figuur 5.2.3), en van 14 indexpunten met het energieverbruik. Aangezien de bevolking van de EU tussen 1990 en 1999 met 3,2 % is toegenomen, is de uitstoot van broeikasgassen in de EU per capita gedaald van 11,5 ton in 1990 tot 10,7 ton in 1999.

Figuur 5.2.3 EU-broeikasgasemissies en drijvende krachten (reëel BBP, verwarmings-graaddagen [12], bruto binnenlands energieverbruik, bevolking) en broeikasgasemissies per capita

[12] Temperatuurschommelingen kunnen worden gemeten met behulp van zogenaamde verwarmings-graaddagen. Deze geven de som aan van temperatuurverschillen tussen een bepaalde constante binnentemperatuur en de daggemiddelde buitentemperatuur. Daardoor leiden lagere gemiddelde buitentemperaturen tot hogere verwarmings-graaddagen.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: EMA (2001) en Eurostat

Analyse per sector: Om te analyseren hoe de uitstoot van broeikasgassen zich per sector ont wikkelt en de belangrijkste bronnen goed in het vizier te krijgen, worden indicatoren voor de belangrijkste bronnen op basis van de methode voor niveau 1 [13] van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) aangewezen. Dit wordt gedaan om bron categorieën te identificeren die 95 % van de broeikasgassen uitmaken en/of tussen 1990 en 1999 aanzienlijke wijzigingen in de emissies vertonen. In een eerste stap zijn er 14 belang rijke broncategorieën geïdentificeerd die verantwoordelijk zijn voor 95 % van de broeikas gas emissies in de EU. In een tweede stap zijn hier, vanwege hun opmerkelijke ontwik kelings gedrag, vier cate gorieën aan toegevoegd. Hiermee zijn in de analyse voor de EU als geheel 18 belang rijke broncategorieën geïdentificeerd die 96 % van de broeikasgasemissies in de gehele EU uitmaken.

[13] De IPCC-methode voor niveau 1 is een basismethode ter bepaling van de voornaamste categoriëen bronnen, d.i. bronnen die een groot aandeel hebben in de totale BKG-inventaris van een land, in termen van het absolute emissieniveau, de emissietrends, of beide. (Zie hoofdstuk 7 van IPCC (2000) Good Practice Guidance and Uncertainty Management in National Greenhouse Gas Inventories, Intergovernmental Panel on Climate Change).

De ontwikkeling van de emissies van de belangrijke broncategorieën loopt sterk uiteen. Figuur 5.2.4 geeft de broncategorieën in volgorde van belangrijkheid weer, en wel op grond van absolute veranderingen tussen 1990 en 1999.

Figuur 5.2.4: De ontwikkeling van absolute broeikasgasemissies 1990-1999, weergegeven voor de belangrijke broncategorieën (miljoen ton CO2 eq.)

Bron: EMA (2001)

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Sectoren met toenemende emissies: De op één na grootste bron van broeikasgasemissies in de EU zijn de CO2-emissies in de vervoersector, die in 1999 verantwoordelijk waren voor 20,5 % van alle broei kas gasemissies. De CO2-emissies in de vervoersector zijn snel gestegen: in de EU15 zijn de emissies tussen 1990 en 1999 met 18 % of 127 miljoen ton toegenomen (meestal van CO2, maar ook van N2O). Bij vervoer gaat het om emissies door ver branding van fossiele brandstoffen in het wegvervoer, de binnenlandse burgerluchtvaart, spoorwegen, scheepvaart en andere vormen van vervoer. De belangrijkste oorzaak van de sterke groei van de CO2-uitstoot in de vervoersector is de grotere omvang van het wegvervoer en - hieraan gekoppeld - het stijgende brandstofverbruik. Deze trend zien wij in bijna alle lidstaten, maar vooral in Ierland, Spanje, Portugal, Griekenland, Oostenrijk en Luxemburg. De N2O-emissiestijging in de vervoersector is voornamelijk het gevolg van het toe genomen gebruik van katalysatoren [14].

[14] Katalysatoren verminderen de luchtverontreiniging, maar veroorzaken als bijprodukt N2O-emissies (door de chemische interactie met zwavel in de benzine). Verbeterde katalysatoren en zwavelarme brandstoffen zullen naar verwachting deze N2O-emissies in de toekomst helpen verminderen.

De tweede belangrijke broncategorie met aanzienlijk stijgende emissies wordt gevormd door HFK-emissies bij industriële processen. Enkele HFK's worden gebruikt als vervangers voor chloorfluorkoolwaterstoffen (CFK's) die de ozonlaag aantasten, maar die in de loop van de jaren 1990 geleidelijk uit de productie zijn genomen.

Sectoren met afnemende emissies: De grootste reductie in absolute termen is gehaald in de energiesector (elektriciteits- en warmteproductie), en wel voornamelijk door de overschakeling van steenkolen op gas in enkele lidstaten en door verbeteringen in de efficiëntie (vooral in Duitsland).

Op de tweede plaats komen N2O-reducties in de chemische industrie in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk, met name door specifieke maatregelen bij de productie van adipinezuur in deze landen.

Op de derde plaats komen reducties van de CO2-emissie uit de verbranding van fossiele brandstoffen in de fabrieksnijverheid, hoofdzakelijk door een economische herstructurering en een verbetering van de efficiëntie in de Duitse fabrieksnijverheid na de Duitse vereniging.

Er zijn substantiële reducties van de CH4-emissies uit afvalstortplaatsen en vluchtige emissies uit vaste brandstoffen bereikt. Deze zijn voornamelijk een gevolg van de uitvoering van de Richtlijn inzake afvalstortplaatsen en de daarmee samenhangende wetgeving, alsook van de teruggang in de steenkoolsector.

In tabel 5.2.1 wordt kwantitatieve informatie gegeven over de stijging of daling van broeikasgasemissies in verschillende sectoren, zoals de energiesector.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Tabel 5.2.1 Schommelingen in de broeikasgasemissies in het tijdvak 1990-1999 voor de EU15 en de lidstaten, uitgedrukt in procenten

Opmerking (1):Onderstreping betekent dat de emissies in 1990 nul bedroegen of dat er geen gegevens waren.

Opmerking (2): Voor Denemarken en Nederland zijn gegevens i.v.m aanpassingen voor fluctuaties in de elektriciteitshandel, respectievelijk temperatuurschommelingen, tussen haakjes geplaatst.

5.2.2. Vorderingen in de afzonderlijke lidstaten

Tabel 5.2.2 geeft de ontwikkeling van broeikasgasemissies en de afstand-tot-doelindicator voor lidstaten weer (zie ook figuur 5.2.5). De afstand-tot-doel indicator (DTI) is een maat voor de afwijking van de werkelijke emissies in 1999 van een lineair streefpad naar de doelstelling (zoals in 5.1 besproken).

Negen lidstaten hebben hun emissies ten opzichte van 1998 teruggebracht, maar slechts vijf lidstaten waren in 1999 beneden het niveau van het referentiejaar.

De algehele ontwikkeling bij broeikasgasemissies in de EU wordt gedomineerd door de twee grootste "uitstoters", Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, die samen verant woordelijk zijn voor circa 40 % van de broeikasgasemissies in de EU. Deze twee lid staten hebben een totale reductie in broeikasgasemissies van 330 miljoen ton CO2 eq. (ten opzichte van 1990) verwezenlijkt.

De belangrijkste oorzaken voor de gunstige ontwikkeling in Duitsland zijn de verbeterde efficiëntie van de Duitse thermische elektriciteitsopwekking en de herstructurering van de eco nomie van de vijf nieuwe deelstaten na de Duitse vereniging. Hierdoor is de CO2-uitstoot uit de Duitse energiesector en fabrieks nijverheid tussen 1990 en 1999 met resp. 83 en 57 miljoen ton omlaag gegaan. De reductie van de broeikas gas emissies in het Verenigd Koninkrijk was primair het resultaat van de liberalisering van de energiemarkt en de daarop volgende overschakeling van olie en steenkolen op gas bij de elektriciteitsopwekking. Tussen 1990 en 1999 is de uitstoot van CO2 in de energiesector in het Verenigd Koninkrijk met 49 miljoen ton gedaald. Bovendien is er in de chemische industrie een substantiële reductie van de uitstoot van N2O gerealiseerd (-26 miljoen ton CO2 eq.).

In een recente studie [15] is nauwkeurig onderzocht wat de resultaten van beide landen (Duitsland en het Verenigd Koninkrijk) in termen van broeikasgasreducties zouden zijn geweest, indien deze eenmalige reducties in deze landen niet hadden plaatsgevonden. Een reeks gevarieerde milieubeleidsmaatregelen, die het afgelopen decen nium in beide landen geleidelijk is ingevoerd, heeft aanzienlijk effect gehad en is verantwoordelijk voor ten minste 50 % van de emissiereductie sinds 1990. De emissiereducties ten gevolge van de speciale omstandigheden in deze twee landen zijn verantwoordelijk voor circa 34 % [16] van de reducties die sinds 1990 in de EU hebben plaatsgevonden.

[15] 'Greenhouse gas reductions in Germany and the UK - Coincidence or policy induced- An analysis for international climate policy' (Fraunhofer Institut für Systemtechnik und Innovationsforschung (ISI), Science Policy and Technology Policy Research (SPRU), Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung (DIW), Karlsruhe, Brighton, Berlijn; juni 2001).

[16] Werkprognose gebaseerd op gegevens uit bovengenoemde studie.

De ontwikkelingen bij de op twee en op drie na grootste BKG-producenten, Frankrijk (14 %) en Italië (13 %), zijn precies tegenovergesteld. Terwijl Frankrijk zich in 1999 enigszins beneden het niveau van 1990 bevond, lag de uitstoot van broeikasgassen in Italië in 1999 boven die van 1990. In Frankrijk zijn bij de uitstoot van N2O uit de chemische industrie grote reducties bereikt, maar de CO2-emissies van de sector vervoer zijn flink toegenomen. Tussen 1990 en 1999 zijn de Italiaanse broeikasgasemissies primair toegenomen in de vervoersector en bij de elektriciteitsopwekking.

Spanje, als het op vier na grootste emissieland in de EU, is verantwoordelijk voor 9 % van alle broeikasgasemissies in de EG en heeft zijn emissies tussen 1990 en 1999 met meer dan 20 % zien stijgen. De belangrijkste bronnen die aan deze stijging bijdragen, zijn dezelfde als in Italië, namelijk vervoer en elektriciteitsopwekking.

In 1999 bleven Duitsland, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk ruimschoots onder hun Kyoto-streefpad, terwijl Frankrijk en Zweden bijna op hun lineaire streefpad zaten. Alle andere lidstaten zaten ruimschoots boven hun Kyoto-streefpad (Dene marken, Spanje, Ierland en Portugal met meer dan 10 indexpunten = %). [17]

[17] De Deense afstand-tot-doelindicator bedraagt 13,5 indexpunten (%) voor niet-aangepaste gegevens en 4,9 indexpunten (%), wanneer de Deense broeikasgasemissies, zoals door Denemarken gevraagd, in 1990 voor elektriciteitstransacties worden aangepast.

Tabel 5.2.2 Broeikasgasemissies in CO2 eq. (veranderingen in landgebruik en bosbouw niet meegerekend) en streefcijfers krachtens het Protocol van Kyoto voor 2008-2012

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1) Voor de gefluoreerde gassen hebben de meeste lidstaten een ander referentiejaar gekozen dan 1990 (namelijk 1995), zoals is toegestaan bij het Protocol van Kyoto. Omwille van de uniformiteit is bij de analyse van EU-emissietrends in dit verslag voor alle gassen uitgegaan van de emissiegegevens van 1990 als referentiejaar.

2) Voor Denemarken zijn de gegevens die aanpassingen voor elektriciteitstransacties in 1990 weergeven, tussen haakjes geplaatst. Deze gegevens zijn gebruikt om de vorderingen op weg naar de Deense nationale streefcijfers in het kader van de EU-lastenverdelings overeenkomst te kunnen volgen. Voor de EU als geheel zijn er niet-aangepaste Deense emissiegegevens gebruikt, in overeenstemming met de "UNFCCC-richtsnoeren voor rapportage en evaluatie ", die in 1999 tijdens COP-5 in besluit 3 ((FCCC/CP/1999/7) zijn aangenomen.

Bron: EMA (2001)

Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Luxemburg bleven ruim onder hun CO2-streefcijfers voor 2000 (tabel 5.2.3). Alle andere lidstaten zaten ruim boven hun CO2-streefpad voor 2000. Denemarken, Ierland, Spanje en Nederland lagen in 1999 10 indexpunten (%) of meer boven hun CO2-emissiestreefpad [18]. Vier lidstaten hebben geen CO2-streefcijfers voor 2000.

[18] Denemarken komt alleen vlakbij zijn CO2-emissiestreefpad voor 2000, na de nodige aanpassingen i.v.m. elektriciteitstransacties (op verzoek van Denemarken zelf).

In de meeste lidstaten nam de uitstoot van CO2 tussen 1998 en 1999 af, maar de algemene ontwikkeling is dat de emissies ten opzichte van 1990 een stijgende lijn vertonen.

Tabel 5.2.3 CO2-emissies in miljoen ton (veranderingen in landgebruik en bosbouw niet inbegrepen)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

1) Zie opmerking 2 onder tabel 5.2.1

2) Voor Nederland zijn de gegevens die de aanpassingen voor temperatuurschommelingen in 1990-1999 weer geven, tussen haakjes geplaatst. In de Nederlandse nationale streefcijfers wordt met deze aanpassingen rekening gehouden.

Bron: EMA (2001)

Tabel 5.2.4 laat zien in welke mate de meeste lidstaten tussen 1990 en 1999 hun CH4-emissies hebben teruggebracht (doordat, zoals aangegeven, minder op afvalstortplaatsen wordt gestort, de steenkoolwinning terugloopt en de veestapels worden ingekrompen). Alleen in de cohesielanden (Griekenland, Ierland en Spanje) en Italië is de uitstoot van CH4 omhooggegaan. Wederom is tussen 1990 en 1999 in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk het overgrote deel van de reducties in absolute termen gerealiseerd (-70 miljoen ton CO2 eq.). Relatief gezien zijn in Finland, Nederland en Oostenrijk substantiële dalingen in de CH4-uitstoot bereikt (naast die in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk) en dan hoofdzakelijk in de afvalsector (stortplaatsen).

Tabel 5.2.4 CH4- en N2O-emissies in miljoen ton CO2 eq.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: EMA (2001)

In Spanje zijn de CH4-emissies tussen 1990 en 1999 toegenomen met 30 % (+10 miljoen ton CO2 eq.); de uitstoot van CH4 uit afvalstortplaatsen steeg met meer dan het gemiddelde (+76 %). In Griekenland en Italië speelde de uitstoot van CH4 uit de afvalsector een dominante rol, terwijl de verhoogde uitstoot van CH4 in Ierland grotendeels uit darmgisting afkomstig was.

In de meeste lidstaten steeg tussen 1990 en 1999 de uitstoot van N2O hoofdzakelijk in de sectorvervoer. De belangrijkste oorzaak hiervan is het steeds toenemende gebruik van katalysatoren in auto's met benzinemotor. De grootste stijging van N2O-emissies in absolute zin werd gevonden in Nederland en Spanje (elk met +3 miljoen ton CO2 eq.). In Nederland zaten vooral de emissies in de chemische industrie en uit landbouwgrond in de lift, terwijl de uitstoot van N2O in Spanje hoofdzakelijk op vervoer en mestbeheer terug te voeren was.

De grootste daling in de N2O-emissies werd geregistreerd in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, hoofdzakelijk ten gevolge van emissiebeperkende maatregelen bij de productie van adipinezuur. Denemarken en Finland meldden een verlaging van de N2O-emissies, voornamelijk in de agrarische sector (landbouwgrond).

De emissies van gefluoreerde gassen namen in alle lidstaten toe, behalve in het Verenigd Koninkrijk (tabel 5.2.5). De belangrijkste oorzaak voor de snel stijgende emissies van gefluoreerde gassen in de EU is de geleidelijke terugdringing van stoffen die de ozonlaag aantasten, zoals chloorfluorkoolwaterstoffen (CFK's) ingevolge het Protocol van Montreal en de vervanging hiervan door fluorkoolwaterstoffen (HFK's) (hoofdzakelijk bij koeling, lucht behandeling, schuimproductie en gebruik als drijfgas). De uitstoot van PFK's vindt hoofdzakelijk plaats bij de primaire productie van aluminium en de productie van halfgeleiders, maar is in de meeste lidstaten tussen 1990 en 1999 afge nomen. De belangrijkste bronnen van SF6-emissies, die in de meeste lidstaten toenamen, zijn gietprocédé's en de productie van primair en secondair magnesium,alsmede de vervaardiging en het gebruik van met gas geïsoleerd schakelmaterieel in de electriciteitssector.

Tabel 5.2.5 HFK-, PFK- en SF6-emissies als per 1 april 2001 door de lidstaten opgegeven, in Gg (= duizend ton) CO2 eq.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Opmerking (1): Bij België zijn de cursief weergegeven waarden emissieprognoses die zijn ontleend aan het meest recente voorafgaande jaar.

Bron: EMA (2001)

Vijf lidstaten (Nederland, Duitsland, Spanje, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk) nemen meer dan 80 % van de uitstoot van gefluoreerde gassen in de EU voor hun rekening. In absolute termen was er een grote stijging in Spanje (+6 miljoen ton CO2 eq.) en Nederland (+4 miljoen ton CO2 eq.), terwijl in 1999 de grootste reducties werden bereikt in het Verenigd Koninkrijk (-6 miljoen ton CO2 eq.) dank zij emissieverminderende maatregelen bij de productie van HCFK's (hydrochloorfluorkoolwaterstoffen).

In figuur 5.2.5 zijn de resultaten weergegeven van een vergelijking tussen de broeikas gas emissies van de lidstaten en hun lineaire streefpad voor 2008-2012 [19].

[19] Enkele lidstaten hebben met nadruk gesteld dat tijdens de verplichtingenperiode ingevolge het Protocol van Kyoto niet alleen nationale beleids- en andere maatregelen maar ook het flexibiliteitsmechanismen mogen worden gebruikt om aan de verplichtingen te voldoen. In enkele lidstaten is reeds een begin gemaakt met activiteiten uit hoofde van de flexibiliteitsmechanismen, maar deze zullen niet in de inventaris van de lidstaten worden meegenomen.

Figuur 5.2.5 Afstand-tot-doelindicatoren (in indexpunten = %) voor het Protocol van Kyoto en de EU-lastenverdelingsstreefcijfers van de EU-lidstaten [20]

[20] Afstand-tot-streefpad in procenten: het streefpad is een rechte lijn vanaf het emissieniveau van het referentie jaar (1990) naar de streefniveaus voor 2010. De procentuele afstand-tot-doelwaarden (weergegeven door de staven) geven de afwijking aan tussen hetgeen zou moeten zijn gehaald en de waarde die werkelijk is gehaald, waarbij wordt aangenomen dat procentuele reducties vanaf het niveau van 1990 lineair verlopen.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

1) De Deense afstand-tot-doelindicator bedraagt 4,9 indexpunten (%), wanneer in 1990 de Deense broeikasgasemissies voor elektriciteitstransacties worden aangepast.

Bron: EMA (2001)

6. Beoordeling van de geraamde vorderingen

6.1. Vergelijking van de prognoses van de lidstaten met de EU-lasten verde lingsovereenkomst

In dit deel worden de meest recente prognoses 'met bestaande maatregelen' van de lidstaten voor het jaar 2010 vergeleken met de verplichtingen in het kader van de lastenverdeling in de EU. Deze vergelijking is nuttig omdat daaruit blijkt in hoeverre het verwachte resultaat van de huidige beleids- en andere maatregelen afwijkt van hetgeen waartoe de lidstaten en de EU zich in het kader van het Protocol van Kyoto hebben verbonden. Er moet echter op worden gewezen dat de scenario's 'met bestaande maatregelen' voor verschillende lidstaten niet steeds goed vergelijkbaar zijn, omdat de uiterste data voor het opnemen van beleids maat regelen uiteenlopen. In hoofdstuk 6.3 worden deze door de lidstaten opgestelde prognoses vergeleken met de resultaten van de meest recente emissie prognoseanalyse voor de gehele Gemeenschap.

In tabel 6.1.1 wordt de huidige situatie samengevat, waarbij de verplichtingen van de individuele lidstaten en de meest recente prognoses 'met bestaande maatregelen' voor 2010 naast elkaar worden gezet. Verder wordt het verschil getoond tus sen de prognoses 'met bestaande maatregelen' en de verbintenissen ingevolge de lastenverdelingsovereenkomst. De prognoses van lidstaten geven aan dat voor de EU als geheel de broeikasgassen met de momenteel uitgevoerde maatregelen tegen 2010 nagenoeg zullen zijn gestabiliseerd op het niveau van 1990 (-0,5%). Dit zou resul teren in een verschil van circa 8% (werkelijke waarde 7,5 %) tussen de effecten van de bestaande beleidsmaatregelen en de doelstelling van Kyoto (318 Mt CO2 eq. in 2010 in absolute cijfers). Dit is vergelijkbaar met de gebundelde prognoses in het eerste voortgangsverslag, die een emissiedaling van 1% te zien gaven en daarmee een kloof van circa 7 % (werkelijke waarde 6,6 %) ten opzichte van de doelstelling van Kyoto.

Uit een meer gedetailleerde analyse blijkt echter dat tussen de lidstaten de bijdrage van bestaande beleidsmaatregelen aan nationale streefcijfers aanzienlijk schommelt, waarmee wordt weergegeven dat het beleid van de landen zich in een verschillende fase van ontwikkeling bevindt. Het Verenigd Koninkrijk en Duitsland leveren een grote bijdrage aan de totale verminderingen [21] waarbij het Verenigd Koninkrijk, met maatregelen die na het Protocol van Kyoto (1997) zijn inge voerd, een verwachte extra prestatie laat zien, terwijl andere landen als Oosten rijk, Ierland, Spanje of Portugal zich nog grote inspanningen moeten getroosten om hun streefcijfers te halen.

[21] Zie voor een bespreking van deze verminderingen "Greenhouse gas emissions in Germany and the UK - Coincidence or policy induced- An analysis for international climate policy" (Fraunhofer Institut für Systemtechnik und Innovationsforschung (ISI), Science Policy en Technology Policy Research (SPRU) Deutsches Institut für

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Wirtschaftsforschung (DIW), Karlsruhe, Brighton, Berlijn; april 2001).

Bovendien zijn er bij de prognoses onzekere factoren in het spel, zowel wat betreft de hypothesen waarop de prognoses zijn gebaseerd, als de mate waarin de beleids- en andere maatregelen uiteindelijk tot de veronderstelde reducties zullen leiden. Enkele lidstaten zijn in hun nationale programma's/informatie nader op dit probleem ingegaan, maar van de meeste lidstaten is de informatie onvoldoende om de onzekerheid enigszins te kunnen kwantificeren. Al met al geven de ongelijke bijdragen van de lidstaten aan de vervulling van hun verplichtingen ingevolge de lasten verdelings overeenkomst, alsmede de mate van onzekerheid ten aanzien van de prognoses als zodanig reden tot bezorgdheid over de nauwkeurigheid van het gevonden verschillen van 8% tussen de geraamde emissies en de doelstelling van Kyoto.

Tabel 6.1.1 Vergelijking van de totale emissieprognoses van lidstaten 'met bestaande maatregelen' (veranderingen in grondgebruik en bosbouw niet inbegrepen) met de verbintenissen van Kyoto

Tabel 6.1.2 toont de resultaten van de prognose 'met bestaande maatregelen', opgesplitst per broeikasgas. Hieruit blijkt dat de CO2-emissies voor de gehele EU tussen 1990 en 2010 naar verwachting met 3,1 % zullen toenemen, terwijl de uitstoot van zowel methaan als distik stofoxide naar verwachting een aanzienlijke daling te zien zal geven (-31 %, resp. -17%). De gegevens voor gefluoreerde gassen zijn minder uitgebreid, waardoor er moeilijk duidelijke conclusies kunnen worden getrokken. Voor de landen die gegevens hebben verstrekt, wordt evenwel ten opzichte van het referentiejaar tot het jaar 2010 een toename van 37 Mt CO2 eq. ofwel 66 % voorzien [22].

[22] Prognoses voor de Gemeenschap als geheel voor gefluoreerde gassen worden in par. 6.3 besproken.

Tabel 6.1.2 Prognoses 'met bestaande maatregelen' van de lidstaten, uitgesplitst per broeikasgas

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

6.2. Overzicht van de aanvullende beleidsmaatregelen van de lidstaten

Volgens de vorige paragraaf zullen met de bestaande, door de lidstaten vastgestelde maatregelen de emissies op het peil van 1990 worden gestabiliseerd, waarmee nog een verschil overblijft van bijna 8 % met de EU-doelstellingen uit hoofde van het Protocol van Kyoto. De doelstelling van de huidige programma's inzake klimaat verandering van de lidstaten is, dit verschil weg te werken door middel van thans te ontwikkelen en later uit te voeren aanvullende beleidsmaatregelen.

In tabel 6.2.1 wordt de emissiereductie die nodig is om de doelstelling van Kyoto te halen, vergeleken met de reducties die van aanvullende beleidsmaatregelen (voor zover deze zijn gekwantificeerd) kunnen worden verwacht. Uit de tabel blijkt dat slechts negen lidstaten hun aanvullende maatregelen hebben gekwantificeerd. Zes lidstaten (België, Griekenland, Luxemburg, Portugal, Spanje en Zweden) hebben een dergelijke kwantificering achterwege gelaten.

In alle lidstaten tezamen zullen de besparingen door aanvullende maatregelen naar verwachting in totaal 402 miljoen ton CO2 eq. bedragen. Hiertoe behoort ook een op merkelijk grote bijdrage van Duitsland. Wanneer Duitsland en het Verenigd Konink rijk zich van hun verplichtingen zouden kwijten, zonder hierbij, als voorspeld, verder te gaan dan de EU-lastenverdelingsovereenkomst van hen verlangt, zouden de reducties ten gevolge van aanvullende maatregelen in totaal slechts 209 Mt CO2 [23]belopen. Dit resulteert dan in een verschil van 111 Mt CO2 eq. tussen de prognose 'met aanvullende maatre gelen' voor 2010 en de EU-verplichting ingevolge het Protocol van Kyoto, dat moet worden weggewerkt met verdere, nog niet gekwantificeerde, aanvullende maatregelen in de meeste lidstaten en/of de EU als geheel.

[23] Tot deze aanname komt men met behulp van een reductiewaarde die gelijk is aan het verschil dat door de aanvul len de maatregelen van Duitsland zou worden overbrugd en een waarde nul voor het Verenigd Koninkrijk, aangezien laatsgenoemde volgens de prognose méér zou presteren dan het land krachtens de lasten verdelingsovereenkomst op basis van alleen de bestaande maatregelen verplicht is.

In de landen die aanvullende verminderingen per broeikasgas hebben aangegeven, worden de meeste reducties verwacht van een verdere terugdringing van de CO2-uitstoot. In veel landen bevinden de aanvullende beleidsmaatregelen zich nog in een vroege fase van ontwikkeling en bestaat hierover dus grotere onzekerheid dan over de maatregelen die in het vorige hoofdstuk aan de orde kwamen (waarvoor geldt dat de besproken beleidsmaatregelen reeds zijn aangenomen en/of uitgevoerd).

Tabel 6.2.1. Vergelijking van het verschil tussen prognoses 'met bestaande maatregelen' van de lidstaten en hun Kyoto-verplichtingen en de aangegeven aanvullende maatre gelen [24]

[24] Alleen de negen in de tabel genoemde lidstaten hebben hun aanvullende maatregelen gekwantificeerd.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

6.3. Prognoses voor de Gemeenschap als geheel

Tot nu toe werd voor de analyses in dit verslag gebruik gemaakt van scenario's en emissieprognoses die de lidstaten hebben opgesteld en ingediend voor de beoordeling van de geraamde vorderingen van de lidstaten en de EU bij de nakoming van hun verplichtingen uit hoofde van het Protocol van Kyoto. Een alternatieve aanpak is, dat gebruik wordt gemaakt van prognoses voor de Gemeenschap als geheel, die dan voor alle landen een gemeenschappelijke basis kunnen vormen en de communautaire en internationale dimensies van energiesystemen en -markten kunnen omvatten.

In deze paragraaf worden de geraamde vorderingen op weg naar de realisering van de Kyoto-doelstellingen inzake emissiebeperking nader bekeken, waarbij gebruik wordt gemaakt van de meest recente prognoses inzake broeikasgasemissies voor de gehele Gemeenschap, zoals die zijn ontleend aan de studie Economic Evaluation of Sectoral Emission Reduction Objectives for Climate Change' [25]. CO2-emissies die met energie samenhangen, zijn geraamd met behulp van het model voor energie systemen PRIMES [26] erwijl andere emissies worden geraamd op basis van activiteits- en emissiefactoren.

[25] "Economic Evaluation of Sectoral Emission Reduction Objectives for Climate Change: Summary Report for Policy Makers", K Blok, D de Jager and Chris Hendriks, March 2001 http://europa.eu.int/comm/environment/enveco/climate_change/sectoral_objectives.htm.

[26] Toegepast voor de gezamenlijke analyse voor EU-energiescenario's voor 2020 (DG Energie en Vervoer, 1999) (http://www.shared-analysis.fhg.de), die is ontwikkeld en wordt onderhouden door de Nationale Technische Universiteit van Athene, Griekenland.

Onderstaande tabel 6.3.1 geeft de emissies in 1990/1995, de prognoses voor de gehele EU voor 2010 en de procentuele verandering.

Tabel 6.3.1 Emissies op basis van het referentiejaar en in 2010 voor prognoses voor de gehele EU

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

a Voor alle gassen gelden de emissies voor 1990 behalve voor de gefluoreerde gassen, waarvoor 1995 als referentie jaar is genomen. De gegeven cijfers zijn ontleend aan de studie en verschillen enigszins van de cijfers die in deze mededeling worden gegeven.

b Emissies van andere broeikasgassen dan CO2 uit winning, vervoer en distributie van fossiele brandstoffen.

c Gegevens over emissies van de internationale luchtvaart zijn in dit totaal opgenomen, aangezien er niet genoeg gegevens beschikbaar zijn om deze afzonderlijk op te nemen. Dergelijke emissies zijn niet opgenomen in de nationale inventaris en in de prognosegegevens elders in dit verslag, aangezien emissies uit het internationale vervoer niet onder de streefcijfers van het Protocol van Kyoto vallen.

Bron: Studie inzake sectoriële doelstellingen 2001

Volgens prognoses zal de totale uitstoot van broeikasgassen in de EU ten opzichte van het referentiejaar met 1 % stijgen. Dit is voornamelijk een gevolg van de toegenomen energievoorziening in verband met de groeiende vraag in de sectoren vervoer en dienstverlening. De emissies in de andere sectoren nemen af.

Volgens prognoses nemen de emissies van de sector vervoer tussen het referentiejaar en 2010 toe met 31 %, dit als gevolg van een sterke groei van het weg- en het luchtvervoer, ook wanneer rekening wordt gehouden met het convenant met de ACEA [27] Emissies uit de sector dienstverlening nemen ook toe door een sterke groei in het gebouwenbestand. De prognose voor de industrie is dat de emissies zullen afnemen met een totaal van 15 % ten gevolge van een daling van de CO2-uitstoot die voor een deel voortkomt uit veran deringen in door de industrie gebruikte brandstoffen, en van N2O-emissies uit processen (die sinds 1990 al sterk zijn gedaald). Bij de gefluoreerde gassen wordt een lichte stijging voorzien.

[27] De Vereniging van Europese Automobielfabrikanten (ACEA) en hun Japanse en Koreaanse tegenhangers, JAMA en KAMA, zijn met de EU overeengekomen om tegen 2008/2009 de gemiddelde emissie van CO2 van nieuwe auto's met 140 g/km te verminderen

De prognose is dat, ondanks enige groei in het gebouwenbestand, de emissies uit de sector huishoudens stabiel zullen blijven doordat de energie-efficiëntie wordt ver beterd. De prognoses voor landbouw en afval zijn allebei dat de emissies zullen afnemen als gevolg van bestaand beleid, zoals Agenda 2000 (voor wat betreft de landbouw) en de Richtlijn inzake afvalstortplaatsen (voor wat betreft het afval).

De prognose voor de EU als geheel ligt in de buurt van de resultaten van een bundeling van prognoses voor de lidstaten, hoewel een vergelijking op het niveau van individuele lidstaten toch wel enkele belangrijke verschillen te zien zou geven (figuur 6.3.1). De verschillen lopen van een hogere schatting (bijvoorbeeld Denemarken met +27 procentpunten) tot een lagere schatting (bijvoorbeeld Portugal met -16 procentpunten) in de Studie inzake sectoriële doelstellingen, wanneer de cijfers worden vergeleken met de prognoses van de lidstaten.

Figuur 6.3.1 Vergelijking van de lidstaatprognoses met per lidstaat uitgesplitste prognoses uit de studie inzake sectoriële doelstellingen voor de totale BKG-emissies voor 2010

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Een volledige vergelijking op sectorniveau met de prognoses van de lidstaten is niet mogelijk omdat niet alle lidstaten hun prognoses op sectorniveau situeren en de gebruikte definities van de verschillende sectoren uiteenlopen. In het kader van de werkzaamheden van het EMA wordt er een vergelijking gemaakt (door het Thematisch Centrum inzake lucht en klimaatverandering) [28] voor die sectoren waar de meeste gegevens van de lidstaten afkomstig zijn. De gebundelde prognoses van die lidstaten waarvan de gegevens beschikbaar zijn, geven een daling van 17 % in de energiesector aan (tegenover een stijging van 1 % volgens de prognose voor de EU als geheel), van 8 % in de landbouw (tegenover een daling van 5 % voor de EU als geheel), van 38% in de afvalsector (tegenover 17 % voor de EU als geheel) en een stijging van 25 % in de sector vervoer (tegenover 31 % voor de EU als geheel). De prognoses van de lidstaten zijn inclusief het effect van de eigen beleidsmaatregelen en bovendien zijn enkele van de gemeenschappelijke en gecoördineerde beleids-en andere maatregelen opgenomen in de studie inzake sectoriële doelstellingen.

[28] Analye en vergelijking van de BKG-emissieprognoses voor de lidstaten en de EU, EMA-rapport, juli 2001

Uit de lopende analyse van methodologische verschillen tussen de prognoses van de lidstaten en de prognoses van de Gemeenschap blijkt dat er meer moet worden gedaan om de voor de prognoses gebruikte methoden te 'stroomlijnen'.

In tabel 6.3.1 worden de prognoses voor de EU als geheel per gas uitgesplitst De prognose is dat CO2 en gefluoreerde gassen zullen toenemen, terwijl methaan en distikstofoxide zullen afnemen.

Tabel 6.3.2 EU-prognoses voor 2010 op basis van het referentiejaar, aangegeven per gas en met procen tuele veranderingen ten opzichte van de gebundelde prognoses van de lidstaten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

a Voor aan energie gerelateerde en overige CO2-emissies.

Bron: Studie inzake sectoriële doelstellingen 2001

Uit een vergelijking van de uitsplitsing tussen broeikasgassen (figuur 6.3.2) blijkt dat de voorlopige resultaten van de studie inzake sectoriële doelstellingen een toename van de CO2-emissies met 4,1% noemen [29], terwijl de lidstaten een iets kleinere toename, met 3% voorspellen. Voor CH4 voorspellen de lidstaten een emissiedaling met 31%, die groter is dan wordt geraamd op grond van de studie inzake sectoriële doelstellingen. Beide bronnen geven gelijke prognoses voor N2O-emissies.

[29] In dit cijfer opgenomen is het effect van het milieuconvenant met de automobielfabrikanten. Zonder dit convenant zou de CO2 -uitstoot in 2010 naar schatting 6,7 % hoger uitvallen dan in 1990.

Figuur 6.3.2 Vergelijking van BKG-emissies voor de EU15 voor 2010: bundeling van de prognoses van lidstaten en de prognoses in de studie inzake sectoriële doelstellingen

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

In beide reeksen prognoses wordt tevens verwacht dat de emissies van gefluoreerde gassen tussen 1990 en 2010 sterk zullen toenemen (met 73 % volgens de studie inzake sectoriële doelstellingen en met 66 % volgens de lidstaten), hoewel de door de lidstaten verstrekte gegevens voor deze gassen, zoals in 6.1 reeds werd opgemerkt, onvolledig zijn.

6.4. Aanvullende maatregelen uit de studie voor de Gemeenschap als geheel

De studie inzake sectoriële doelstellingen noemt voornamelijk technische maatregelen ter vermindering van broeikasgasemissies en hun potentieel (Mt CO2 eq.) en kosten (euro/ton verwijderd CO2 eq.). Met behulp van een kostenefficiënte methode is vervolgens een berekening gemaakt van het geheel aan maatregelen dat kan worden uitgevoerd om de doelstelling van Kyoto van -8% tegen de laagste kosten te halen. In de studie wordt geconcludeerd dat de doelstelling van Kyoto zou kunnen worden bereikt tegen marginale kosten van 20 euro/ton verwijderd CO2 eq., inclusief de toepassing van een stelsel voor de verhandeling van emissierechten in de gehele EU. Voor het tijdvak 2008-2012 zouden de nalevingskosten met gebruikmaking van een dergelijke kostenefficiënte benadering jaarlijks 3,7 miljard euro bedragen (0,06% van het BBP in de EU in 2010). Dit is een maximumprognose waarbij economische voordelen die voortvloeien uit de internationale toepassing van flexibiliteitsmechanismen (Protocol van Kyoto) of het effect van putten ingevolge de hervatte COP-6 van Bonn niet zijn meegenomen.

De uitvoering van deze technische maatregelen wordt deels gestimuleerd door de beleids maatregelen volgens het Europees Programma inzake Klimaatverandering (EPK) (sectie 6.6). Voor de in het EPK genoemde aanvullende maatregelen, waarvan de voorbereiding zich in een gevorderd stadium bevindt, is het technisch reductiepotentieel vergelijkbaar met het potentieel dat in de studie inzake sectoriële doel stellingen voor deze sectoren wordt aangegeven. De twee bena de ringen zijn hiermee consistent.

6.5. Centrale veronderstellingen in modellen

De verschillen tussen de prognoses van de lidstaten en die voor de gehele EU zijn deels een gevolg van verschillende aannames ten aanzien van de van kracht zijnde beleidsmaatregelen en deels van verschillende veronderstellingen omtrent parameters en van bij de modellering gebruikte methoden. In tabel 6.5.1 worden centrale parameters voor prog noses van de lidstaten weergegeven, en in tabel 6.5.2 worden het BBP en hypothesen voor de bevolkingsgroei volgens de lidstaten en volgens de prognoses voor de gehele EU naast elkaar gezet. De aannames voor de groei van het BBP liggen redelijk op één lijn; in enkele landen wordt een hogere groei verwacht, maar voor de meeste landen bedraagt deze circa 2 % per jaar. De situatie bij de bevolkingsgroei is hiermee vergelijkbaar, maar de hypothesen voor de olieprijs op de wereldmarkt lopen duidelijk uiteen. Dit zal mede te maken hebben met het tijdstip waarop de prognoses zijn opgesteld, aangezien de olieprijs de laatste tijd sterk schommelt.

Tabel 6.5.1 Centrale parameters voor de prognoses van enkele lidstaten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

a Van 1995 tot 2010

b Van 1990 tot 2010

c Van 1997 tot 2010

De verschillen moeten worden toegeschreven aan een aantal factoren, onder andere aan de keuze van scenario's voor de ontwikkeling van de wereldeconomie. Effecten van het BBP op prognoses zijn afhankelijk van de lidstaat en zouden verschillen in prognoses kunnen helpen verklaren, maar het is niet waarschijnlijk dat deze de enige oorzaak zijn.

Tabel 6.5.2 Vergelijking van centrale parameters in prognoses van de lidstaten en voor de gehele EU

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het is de bedoeling dat het in 2002 in het bewakingssysteem tot een meer gedetailleerde vergelijking van prognoses komt, waarbij gebruik zal worden gemaakt van in de derde nationale mededelingen vervatte prognoses voor de lidstaten.

6.6. Beleidsmaatregelen op EU-niveau

In de volgende paragrafen worden het beleidskader en de strategie van de Europese Unie voor duurzame ontwikkeling alsmede de uitwerking daarvan op de klimaat veran dering beschreven. Zij bevatten tevens een overzicht van concrete beleids-en andere maat regelen die in de aanloop naar de eerste verplichtingenperiode van 2008-2012 een aanvang moeten nemen. Op deze plaats wordt geen uitvoerige beschrijving gegeven, aangezien hiervoor kan worden verwezen naar de derde nationale mededeling van de Europese Gemeenschap overeenkomstig het Raam verdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering (UNFCCC) [30]

[30] De nationale mededelingen moeten in november 2001 door de partijen (incl. De EG) bij het UNFCCC-secretariaat worden ingediend en op internetadres http://www.unfccc.de/index.html ter inzage worden gelegd

6.6.1. Van Cardiff en Gothenburg naar Barcelona

In 1998 heeft de Europese Raad van Cardiff een begin gemaakt met een nieuw initiatief om het milieu en de duurzame ontwikkeling effectiever te integreren in sectoriële beleidsmaatregelen. Het basisidee was, de verantwoordelijkheid en de zeg-genschap te verplaatsen van milieu-instanties naar het beleid voor de verschillende sectoren waarin maatregelen worden voorbereid en uitgevoerd. Met streefcijfers, tijdslimieten en bewakings procedures aan de hand van indicatoren zou voor een betere toekenning van prioriteiten, voor transparantie, alsmede voor extra politieke dynamiek moeten wor den gezorgd.

Met dit initiatief tot integratie ("het Cardiff-proces") zijn grote vorderingen gemaakt. De Raad heeft op de gebieden energie, vervoer en landbouw reeds strategieën voor milieu-integratie goedgekeurd. En op de gebieden industrie, interne markt, ontwikke ling en financiën en economie heeft de Raad verslagen goedgekeurd. Bovendien worden er momenteel Raadsstrategieën met betrekking tot visserij en algemene zaken voorbereid.

De Raad van Gothenburg van juni 2001 heeft benadrukt dat het integratieproces moet worden voortgezet. Bovendien heeft de Raad de EU-strategie voor duurzame ontwik keling (SDS) goedgekeurd, waarmee het tot een onderlinge versterking van economische, sociale en milieubeleidsmaatregelen komt. Tijdens de Raad van Barcelona in het voorjaar van 2002 zal de gerealiseerde duurzame ontwikkeling worden geëvalueerd op basis van de vorderingen bij de totstandbrenging van de SDS. Deze zal ook een rol spelen bij de voorbereidingen van de EU voor de wereldtop van 2002 over duurzame ontwikkeling. Tijdens de topontmoeting in Gothenburg hebben staatshoofden en regeringen bevestigd dat het tegengaan van de klimaatverandering bij de EU-strategie voor duur zame ontwikkeling een eerste prioriteit is, en hebben zij bevestigd dat de EU vastbesloten is te voldoen aan haar verplichtingen ingevolge het Protocol van Kyoto.

6.6.2. Strategie voor duurzame ontwikkeling [31] en het Zesde Milieuactieprogramma

[31] http://europa.eu.int/comm/environment/eussd/index.htm

De EU-strategie voor duurzame ontwikkeling is gebaseerd op de mededeling van de Commissie "Een duurzaam Europa voor een betere wereld: een strategie van de Europese Unie voor duurzame ontwikkeling" (SDS). Deze is gericht op een beperkt aantal problemen die het welzijn van de Europese samenleving ernstig of onomkeer baar bedreigen. Klimaatverandering is één van de gebieden waarop dringend actie vereist is.

Het Zesde Milieuactieprogramma [32] (6de MAP) geeft milieudoelstellingen en -priori teiten voor de lange termijn als integrerend deel van de EU-strategie voor duurzame ontwikkeling. Het aanpakken van de klimaat veran dering wordt naar voren gehaald als één van de vier belangrijkste doelstellingen. Zowel het 6de MAP als de SDS benadrukken het belang van een snel ratificatieproces en een snelle inwerkingtreding van het Protocol van Kyoto tegen 2002 (Rio + 10). Ook bevestigen zij de noodzaak van maatregelen die verder gaan dan het Protocol van Kyoto, waarbij zij tegen 2020 een daling van 20-40 % van de broeikasgasemissies ten opzichte van het niveau van 1990 voorstellen.

[32] Het Zesde Milieuactieprogramma van de Europese Gemeenschap - "Milieu 2010: Onze toekomst, onze keuze", mededeling COM (2001) 31 def., 2001.

Beleidsmaatregelen op het niveau van de EU en van de lidstaten:

* Vaststellen van meer ambitieuze milieueisen voor energieheffingen, waarbij een volledige internalisering van de externe kosten wordt nagestreefd.

* Bevorderen van het gebruik van duurzame energiebronnen, inclusief het gebruik van stimuleringsmaatregelen, teneinde de indicatieve doelstelling van 12 % van het totale energieverbruik in 2010 te kunnen halen.

* Invoeren van maatregelen ter stimulering van de toepassing van warmte kracht koppeling en ter bevordering van maatregelen die zijn gericht op een verdubbeling van het totale aandeel van warmtekrachtkoppeling in de Gemeenschap als geheel, en wel tot een niveau van 18 % van de totale bruto- elektriciteitsproductie.

* Voorkomen en verminderen van de uitstoot van methaan uit de opwekking en distributie van energie.

* Inventariseren en nemen van gerichte maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen uit de luchtvaart te verminderen, wanneer dergelijke maatregelen tegen 2002 niet met de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie zouden zijn overeengekomen.

* Aanmoedigen van een omschakeling naar efficiëntere en schonere vormen van vervoer, inclusief een betere organisatie en een betere logistiek.

* Bevorderen van de ontwikkeling en het gebruik van alternatieve brandstoffen om het aandeel daarvan aanzienlijk en blijvend te vergroten, alsmede van de ontwikkeling en het gebruik van voertuigen met een laag brandstofverbruik.

* Bevorderen van maatregelen om de milieukosten volledig in de prijs van vervoer tot uitdrukking te laten komen.

* Bevorderen van de ontwikkeling van meer milieuvriendelijke en technisch haalbare op emissiereductie gerichte alternatieven, terwijl de productie van industriële gefluoreerde gassen HFK's (fluorkoolwaterstoffen), PFK's (per fluorkoolwaterstoffen) en SF6 (zwavelhexafluoride), indien van toepassing en haalbaar, geleidelijk wordt afgebouwd en het gebruik ervan wordt teruggedrongen.

* Opzetten van een communautaire kaderregeling voor de ontwikkeling van een effectief systeem voor de handel in CO2-emissierechten.

* Verbeteren van de bewaking van broeikasgassen en snellere vorderingen bij het nakomen van de verbintenissen die de lidstaten met de interne lasten verdelings overeenkomst zijn aangegaan.

* Zo spoedig mogelijk een inventaris opmaken van en een onderzoek instellen naar subsidies die een efficiënt en duurzaam gebruik van energie in de weg staan teneinde deze geleidelijk af te bouwen.

6.6.3. Europees Programma inzake Klimaatverandering (EPK)

Het Europees Programma inzake Klimaatverandering (EPK) is opgezet om de meest milieuvriendelijke en kosteneffectieve maatregelen te helpen vaststellen om de in EU-verband overeengekomen streefcijfers te kunnen verwezenlijken. Het EPK is geconcipieerd als een overlegproces tussen meerdere belanghebbenden, waarbij energie, vervoer, industrie, onderzoek en landbouw en de handel in emissierechten binnen de EU centraal staan. Een belangrijk deel van het EPK is nu afgerond (Verslag over het Europees Programma inzake Klimaatverandering, juni 2001) [33]. Het programma sluit precies aan op het 6de MAP en de EU-strategie voor duurzame ontwikkeling.

[33] http://europa.eu.int/comm/environment/climat/eccp.htm.

In het kader van het EPK zijn er in totaal ruim 40 maatregelen onderzocht aan de hand van selectiecriteria als kostenefficiëntie en het tijdschema voor de uitvoering ervan. De volgende acht maatregelen blijken zich in een gevorderd stadium van voorbereiding te bevinden:

* Kaderrichtlijn voor een communautair systeem voor de handel in broeikasgas emissierechten

* Richtlijn inzake biobrandstoffen

* Richtlijn inzake de bevordering van duurzame energiebronnen

* Richtlijn inzake de energie-efficiëntie van gebouwen

* Richtlijn inzake energie-efficiënte overheidsopdrachten

* Gewijzigde SAVE-Richtlijn 93/76/EEG

* Campagne om de bevolking bewust te maken van de noodzaak zuinig met energie om te gaan

* Kaderrichtlijn inzake gefluoreerde gassen.

Het kosteneffectieve emissie reductie potentieel van deze gezamenlijke maatregelen, die tegen 2010 zouden kunnen zijn verwezenlijkt, wordt geschat op circa 240 Mt CO2 eq. De verwezenlijking van het potentieel van het EPK hang af van een aantal factoren, o.a. van de politieke overeenstemming over de maatregel, het tijdskader waarin de maatregelen worden uitgevoerd, de acceptatie door de bevolking en overlappingen tussen deze maatregelen en het beleid van de lidstaten. Van enkele andere maatregelen, die nog minder ver zijn ontwikkeld, zal het grootste deel van het technische potentieel waarschijnlijk pas over enige tijd kunnen worden gerealiseerd. Wanneer het potentieel van de acht maatregelen voor 2010 is verwezenlijkt, zou dat bijdragen aan 5 % van de 8 %-doelstelling van Kyoto, waarbij binnenlandse beleids- en andere maatregelen van lidstaten worden ondersteund.

Deze lijst moet worden gezien tegen de achtergrond van de inspanningen die de Commissie momenteel doet om de milieudimensie ook in het overige beleid te integreren. Tot de recente initiatieven behoren: een richtlijn inzake de verdere liberalisering van de elektriciteitsmarkt en de aardgasmarkt in de EU [34], het Actieplan ter verbetering van de energie-efficiëntie in de Europese Gemeenschap [35], het Groenboek van de Commissie over de continuïteit van de energievoorziening [36], de herziening van de kaderregeling inzake staatssteun voor ten behoeve van het milieu [37] en het Witboek over een gemeen schappelijk vervoers beleid [38]. Het Groenboek van de Commissie over de continuïteit van de energievoorziening geeft een hoge mate van prioriteit aan de bestrijding van het wereldwijde opwarmingsproces. De Commissie noemt in haar groenboek paketten maatregelen om de energie-efficiëntie aan vraag- en aanbodzijde te vergroten en om nieuwe en hernieuwbare energiebronnen te ontwikkelen. In het Witboek over een gemeen schappelijk vervoers beleid wordt de noodzaak uiteengezet om het vervoer bij duurzame ontwikkeling te betrekken. Er worden paketten maatregelen genoemd om tot een modale verschuiving te komen, in het bijzonder van het weg- en luchtvervoer naar het meer milieuvriendelijke vervoer per spoor en per schip. Aldus zou het mogelijk moeten zijn de toename van de emissies van de belangrijkste BKG-producenten in de sector vervoer binnen de perken te houden. Een ouder maar nog steeds zeer relevant voorstel inzake de belasting op energieproducten is in de Raad opnieuw aan de orde gesteld, en de Commissie staat nog steeds vierkant achter de daarin beschreven aanpak.

[34] Mededeling van de Commissie over de voltooïng van de interne energiemarkt.

[35] Actieplan ter verbetering van de energie-efficiëntie in de Europese Gemeenschap, COM(2000)247 definitief.

[36] Groenboek van de Commissie: Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening, COM(2000)769 definitief

[37] Communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu, 2001/C37/03, PB C 37 van 3.2.2001, blz. 3.

[38] Het Europees Vervoersbeleid tot het jaar 2010 (COM(2001)370).

Bij het initiatief van de Commissie tot oprichting van de Europese Onderzoekruimte en bij het nieuwe kaderprogramma wordt aan onderzoek en technologische ontwikkeling op het vlak van de klimaatverandering een prominente plaats toegekend. Bovendien kan het GMES-initiatief (Wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid) behulpzaam zijn bij een correcte uitvoering van het klimaatbeleid in Europa.

6.6.4. De weg voorwaarts

De hervatte zesde zitting van de conferentie van partijen (COP-6) bij het Raam verdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering (UNFCCC) in juli 2001 was een groot succes, doordat over de nog openstaande kwesties betreffende de uitvoering van het Protocol van Kyoto politieke overeenstemming werd bereikt. Het is de bedoeling dat met de zevende conferentie in Marrakech in november 2001 de overgang van deze geslaagde overeenkomst naar wetgeving zal worden afgerond.

Bij het succesvolle resultaat van de hervatte COP-6 is de leidende rol van de EU een bepalende factor geweest. Het welslagen heeft de multilaterale aanpak van wereldwijde milieubedreigingen bevestigd. Het is van groot belang dat de vaart er nu in blijft en dat men, zoals de staatshoofden en regeringen in Gothenburg hebben aangegeven, de nodige vastberadenheid aan de dag legt.

De Commissie heeft onlangs een pakket maatregelen goedgekeurd dat bedoeld is om de vaart erin te houden en het leiderschap van Europa op dit gebied te continueren:

(1) Een voorstel voor een besluit van de Raad inzake de ratificatie, namens de Europese Gemeenschap, van het Protocol van Kyoto; COM(2001)579;

(2) Een voorstel voor een richtlijn inzake de handel in broeikasgasemissierechten binnen de EU; COM(2001)581;

(3) Een mededeling waarin in grote lijnen de concrete reeks uitvoerings maatre gelen staat weergegeven die de eerstvolgende 24 maanden moeten worden behandeld en die de basis vormen om de verplichtingen van de Gemeenschap uit hoofde van het Protocol van Kyoto te vervullen; COM(2001)580.

Een belangrijk element in deze reeks uitvoeringsmaatregelen is een voorstel voor een herziening van het bewakingssysteem uit hoofde van Beschikking 93/389/EEG van de Raad als gewijzigd bij Beschikking 99/296/EG. Hierbij moet aandacht worden geschonken aan vorderingen die bij de beoordeling van beleidsmaatregelen in het kader van het huidige systeem zijn gemaakt en aan enkele nieuwe elementen die in het kader van het Protocol van Kyoto worden overwogen en waarvoor momenteel de regels en procedures worden ontwikkeld. Aspecten waaraan bij een toekomstige herziening aandacht moet worden besteed, betreffen aanvullende bewakings- en rapportagevereisten, met name die voor een stelsel voor de handel in emissierechten binnen de EU. Deze kwesties worden thans in het comité voor het bewakingssysteem besproken.

Woordenlijst, afkortingen en eenheden

Werkelijk gemaakte vorderingen // De werkelijk gemaakte vorderingen zijn gebaseerd op emissie-inventarissen van de lidstaten en de Gemeenschap en omvatten een vergelijking van de inventarissen voor het referentiejaar met de meest recente inventarissen, op grond waarvan de feitelijke ontwikkeling van de emissies en een vergelijking met de emissiedoelstellingen op het niveau van de lidstaten en de Gemeenschap worden vastgesteld.

Geraamde vorderingen // Geraamde vorderingen worden beoordeeld aan de hand van genomen en voorgenomen (geplande of in behandeling zijnde) beleids- en andere maatregelen op nationaal en op communautair niveau. Deze beoordeling is gebaseerd op de emissieprognoses van de lidstaten en de Gemeenschap

EPK // Europees Programma inzake Klimaatverandering, bedoeld om alle noodzake lijke elementen te identificeren en te ontwikkelen van een EU-strategie om het Protocol van Kyoto te kunnen uitvoeren

Emissies // De uitstoot van broeikasgassen en/of precursoren daarvan in de atmosfeer over een bepaald gebied en in een bepaalde periode

EU-lastenverdeling // In het Protocol van Kyoto bij het UNFCCC worden verschillende bindende emissiedoel stellingen voor een aantal partijen, waaronder de Europese Gemeenschap (EG), vastgesteld. De EG heeft zich ertoe verbonden haar broeikasgasemissies in de periode 2008-2012 met 8 % te verminderen ten opzichte van de niveaus van 1990. Deze alge mene doelstelling is vervolgens verdeeld over de lidstaten in het kader van een EU-lasten verdelingsmechanisme, dat in juni 1998 door de Raad is goedgekeurd

Broeikasgassen // Gassen - zowel van natuur lijke als van antropogene oorsprong - in de atmos feer, die infraroodstraling absorberen en opnieuw afgeven

Industriële gefluoreerde gassen // HFK's, PFK's, SF6

IPCC-methode voor niveau 1 // De IPCC-methode voor niveau 1 is een basismethode ter bepaling van de voornaamste categoriëen bronnen, d.i. bronnen die een groot aandeel hebben in de totale BKG-inventaris van een land, in termen van het absolute emissieniveau, de emissietrends, of beide. (Zie hoofdstuk 7 van IPCC (2000) Good Practice Guidance and Uncertainty Management in National Greenhouse Gas Inventories, Intergovernmental Panel on Climate Change)

Protocol van Kyoto // Zie: EU-lastenverdeling

Bewakingssysteem // Het bewakingssysteem is een instrument voor een nauwkeurige en regelmatige beoordeling van de vorderingen die worden geboekt bij de nakoming van de verbintenissen van de Gemeenschap ingevolge het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) en het Protocol van Kyoto

Put // Elk proces en elke activiteit waarbij een broeikasgas, een aërosol of een precursor van een broeikasgas uit de atmosfeer wordt verwijderd

Bron // Elk proces en elke activiteit waarbij een broeikasgas, een aërosol of een precursor van een broeikasgas in de atmosfeer terechtkomt

CH4 // Methaan

CO2 // Kooldioxide

COP // Conferentie van de partijen

DTI // Afstand-tot-streefpad in procenten; het streefpad is een rechte lijn vanaf het emissieniveau van het referentiejaar (1990) naar de streefniveaus in 2010; de procentuele DTI-cijfers geven de afwijking aan tussen hetgeen zou moeten zijn gehaald en de waarde die werkelijk is gehaald, waarbij wordt aangenomen dat procentuele reduc ties vanaf de niveaus van 1990 lineair zouden verlopen.

EMA // Europees Milieuagentschap

BBP // Bruto binnenlands product

BKG // Broeikasgassen

HFK's // Fluorkoolwaterstoffen

IPCC // Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaat verandering

N2O // Distikstofoxide

PFK's // Perfluorkoolwaterstoffen

SF6 // Zwavelhexafluoride

UNFCCC // Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering

t 1 ton (metrisch) = 1 megagram (Mg) = 106 g

Mg 1 megagram = 106 g = 1 ton (t)

Mt 1 megaton (Mt) = 1012 g = 1 teragram