C 80/120 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Globale richtsnoeren voor het
economisch beleid 2003-2005”
(2004/C 80/30)
Op 15 mei 2003 heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 29, lid 2, van
zijn reglement van orde besloten een advies op te stellen over de: „Globale richtsnoeren voor heteconomisch beleid 2003-2005”.
De gespecialiseerde afdeling „Economische en Monetaire Unie — economische en sociale samenhang”,
die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op
26 november 2003 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Delapina.
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 404e zitting van 10 en 11 december 2003
(vergadering van 11 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 50 stemmen vóór, 5 tegen, bij2 onthoudingen werd goedgekeurd.
1. Samenvatting
1.1. Dit advies vormt een aanvulling op de werkzaamheden
tot heden en is met name gebaseerd op het advies van 26 maart2003 over de „Globale richtsnoeren voor het economisch
beleid 2003” dat het Comité uitbracht over de „Mededeling
van de Commissie over de tenuitvoerlegging van de globalerichtsnoeren voor het economisch beleid 2002”.
1.1.1. Het Comité maakte in dat advies een onderscheid
tussen drie probleemgebieden: (1) de algemene doelstelling,
(2) de tenuitvoerlegging en (3) de inkadering in andere
beleidsterreinen van de GREB’s.
1.1.2. Gegeven de toenmalige prioriteitenstelling werd veel
aandacht besteed aan de tenuitvoerlegging en daarom wordt
dat onderwerp in onderhavig advies niet opnieuw uitgediept.
1.1.3. Verder werd in het laatste advies de algemene macro-
economische beleidsmix als ontoereikend gekwalificeerd. Erwerd onder meer het volgende opgemerkt: „Anders dan in
andere delen van de wereld ontbreekt in de EU een macro-
economisch beleid dat krachtig genoeg is om het groeipoten-tieel van de Unie te vergroten. Was dit wel het geval dan zou
de EU meer mogelijkheden hebben gehad om wat te doen aan
de zich verslechterende conjuncturele situatie, het vertrouwenweer te laten toenemen en de binnenlandse vraag te stimu-
leren”.
1.1.4. Onderhavig advies moet daarom vooral worden
gericht op de opmerkingen en voorstellen die het Comité totop heden in verband met de algemene oriëntatie van de
macro-economische beleidsmix naar voren heeft gebracht. Dit
betekent overigens geenszins dat minder waarde wordt gehechtaan structuurpolitieke maatregelen of tenuitvoerlegging door
de lidstaten.
1.2. De afgelopen drie jaar was de groei van de Europese
economie zorgwekkend laag en is, bij een haperende internevraag, het uitzicht op een snel, krachtig en duurzaam herstel
slecht. Met name de lage investeringsactiviteit stemt tot zorgen.
De in Lissabon voor 2010 geformuleerde doelstellingen lijkendan ook onhaalbaar.1.3. Ondanks het feit dat de „globale richtsnoeren voor het
economisch beleid” (hierna de „GREB’s”) weinig opleverden,zijn zij qua strekking sinds jaren ongewijzigd: zij bestaan uiteen combinatie van op stabiliteit gericht macro-economisch
beleid en kostenbesparende flexibiliseringsmaatregelen aan de
aanbodzijde. De stelling dat een op stabiliteit gericht beleid opzich voldoende is en dus automatisch groei genereert, bleek
niet op te gaan. Meer flexibiliteit en lagere kosten kunnen de
tekortschietende vraag niet aanzwengelen. De eenzijdig opverbetering van de voorwaarden aan de aanbodzijde gerichte
stabiliseringsmaatregelen werken restrictief. Er zijn nog steeds
geen signalen dat in de EU via het macro-economisch beleidwordt geprobeerd de groei nieuw leven in te blazen.
1.4. In tegenstelling tot Raad en Commissie is het Comité
van mening dat de interne belemmeringen voor een duurzaam
en conjunctureel herstel over de gehele linie slechts kunnen
worden geëlimineerd door een fundamenteel nieuwe oriëntatievan het (vooral macro-) economische beleid. De Unie moet
van haar eigen sterke punten uitgaan om de Europese econo-
mie weer in de richting van groei en volledige werkgelegenheidte duwen. Daarvoor is een actief, op expansie gericht en
gecoördineerd economisch beleid geboden, waarin oog bestaat
voor de macro-economische kringloopverbanden.Tot een der-gelijk uitgebalanceerd en op volledige werkgelegenheid gericht
macro-economisch beleid behoren naast kostenbesparende
maatregelen aan de aanbodzijde vooral een versterking van deeffectieve vraag.
1.5. Een geloofwaardig economisch beleid is nodig voor de
momenteel uiterst welkome toename van het vertrouwen
onder investeerders en consumenten. Aan die geloofwaardig-heid wordt echter afbreuk gedaan wanneer men in een situatie
als die van de laatste drie jaar niet actief optreedt, maar blijft
stilzitten. Voor een macro-economische beleidsmix waarmeenaar groei en volledige werkgelegenheid wordt gestreefd
middels het wegwerken van duurzame zwakheden aan de
vraagkant en waarmee het vertrouwen van de economischeactoren kan worden hersteld, is het volgende nodig:
1.5.1. een stabiliteitsconforme maar op groei gerichte her-
interpretatie van het Groei- en stabiliteitspact waardoor debudgettaire speelruimte van de lidstaten wordt vergroot omgroei en werkgelegenheid actief te bevorderen;
30.3.2004 NL C 80/121 Publicatieblad van de Europese Unie
1.5.2. een pragmatisch, op de toekomst gericht monetair
beleid waarmee vooral in tijden waarin geen gevaar voor
inflatie bestaat de macro-economische ontwikkeling in de
juiste richting kan worden gestuwd;
1.5.3. een passend, op de productiviteitsontwikkeling geo-
riënteerd loonniveau en een hoge mate aan (sociale) zekerheid
om te zorgen voor evenwicht tussen competitiviteit, vraag ensociale cohesie;
1.5.4. de juiste coördinatie in dit verband in het kader van
een constructieve en open dialoog.
1.6. De coördinatie van het economisch beleid in de EU
bleek tijdens de huidige economische crisis niet succesvol. Een
aantal regels bleken te star te zijn en te weinig op praktischeuitdagingen gericht. Verder laat de samenwerking tussen
de instellingen te wensen over. Er staan nu verregaande
hervormingen op de agenda. Het is de bedoeling dat daarmeevooral wordt gezorgd voor ruimte voor flexibelere, op dehuidige economische uitdagingen georiënteerde maatregelen
op het gebied van economisch beleid. Uitsluitend op die
manier kan Europa de huidige groei- en werkgelegenheidscrisisoverwinnen. Gegeven de kracht waarvan Europa in het verle-
den blijk heeft gegeven, te weten het verbinden van sociale
stabiliteit en innovatie, denkt het Comité dat de noodzakelijkehervormingen met succes ten uitvoer kunnen worden gelegd.
1.7. Met name maar niet alleen op het gebied van coördina-
tie had er reeds in de GREB’s 2003-2005 veel aandacht moetenworden geschonken aan de uitbreiding, omdat die ook voor
de toetredingslanden danig gewijzigde randvoorwaarden mee-
brengt. Voor het Comité is het onbegrijpelijk waarom dit nietis gebeurd, terwijl de GREB’s toch voor drie jaar zijn opgesteld.
1.8. Alleen al vanwege dit verzuim zal een beperkte bijstel-
ling in de vorm van een actualisering in het voorjaar van 2004ontoereikend blijken. De richtsnoeren zullen vergaand moeten
worden bewerkt om het economisch beleid van een fundamen-
teel nieuwe oriëntatie te voorzien.
1.9. Het Comité levert met dit advies een constructieve
bijdrage in de zin van punt 27 van de GREB’s waarin wordt
opgeroepen tot een nadere analyse van de economischeontwikkelingen en beleidsvereisten.
2. Belangrijkste punten van het Raadsdocument
2.1. Voor het eerst werden de GREB’s in het zogenaamde
„richtsnoerenpakket” samen met de richtsnoeren voor het
werkgelegenheidsbeleid opgesteld. Het EESC heeft die werk-wijze in zijn advies over de „Globale richtsnoeren voor het
economisch beleid 2003” (
1) uitvoerig belicht.
(1) PB C 133 van 6.6.2003.2.2. De GREB’s vormen het centrale document voor de
beleidscoördinatie die de economische governance in de EU
en de lidstaten kenmerkt.
2.3. Het belangrijkste onderdeel vormt de mogelijke bijdra-
ge die het economisch beleid in de volgende drie jaar kan
leveren aan de verwezenlijking van de doelstellingen vanLissabon. In het eerste deel worden daarbij algemene richtsnoe-
ren geformuleerd die voor alle lidstaten in gelijke mate gelden.
Een bijzonder hoofdstuk heeft betrekking op de specialeuitdagingen voor de eurozone. Het tweede deel bevat specifiekerichtsnoeren per lidstaat.
2.3.1. Het EESC richt zich in dit advies op het eerste deel,
dat alle lidstaten en de landen van de eurozone betreft. De
richtsnoeren stoelen op drie pijlers: een op groei en stabiliteitgericht macro-economisch beleid, economische hervormingenom het groeipotentieel te verhogen en versterking van de
duurzaamheid.
2.3.2. Pijler 1 (een op groei en stabiliteit gericht macro-
economische beleid): de EU beklemtoont het belang vanhogere en solidere groeipercentages, waarvoor gezonde macro-economische voorwaarden en een krachtig macro-economisch
beleid onontbeerlijk zijn.
2.3.3. Pijler 2 (economische hervormingen om het groei-
potentieel te verhogen): beter functionerende en competitievearbeids-, product- en kapitaalmarkten zijn onontbeerlijk om
tot een flexibelere economie te komen en het groeipotentieel
te verhogen.
2.3.4. Pijler 3 (versterking van de duurzaamheid): aspecten
van economisch, sociaal en ecologisch draagvermogen dienenop passende wijze in aanmerking te worden genomen om
ervoor te zorgen dat de geleverde inspanningen op langere
termijn de verwachte resultaten opleveren.
3. Algemene opmerkingen
3.1. Het Comité is ingenomen met een aantal verbeteringen,
zowel wat de totstandkoming van de GREB’s als de inhoudbetreft.
3.1.1. Positief is dat de vaak gevraagde synchronisatie met
de werkgelegenheidsrichtsnoeren tot stand is gebracht. Eensuccesrijk werkgelegenheidsbeleid vergt immers naast op dearbeidsmarkt afgestemde maatregelen vooral een op groei en
werkgelegenheid gericht macro-economisch beleid.
3.1.2. Voorts is de nu ook officieel bevestigde geldigheid
van drie jaar een goede zaak omdat een oriëntatie van het
economisch beleid op middellange termijn voor stabiele
randvoorwaarden kan zorgen. Het vermogen om op kortetermijn te handelen op het gebied van het economisch beleid,mag daardoor echter niet worden ondermijnd.
C 80/122 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
3.1.3. Ook het feit dat aan de eurozone een bijzonder
hoofdstuk gewijd is, waarin op de voor die zone specifieke
uitdagingen wordt ingegaan, draagt bij aan de kwaliteit van de
GREB’s.
3.1.4. Bovendien is het ook goed dat een onderdeel aan het
thema duurzaamheid is gewijd. Daarin komen niet alleenproblemen in verband met de financiering van de pensioenen
en de duurzaamheid van het milieu aan de orde, maar ook
wordt het belang van de economische en sociale samenhangonderstreept.
3.1.5. In hoofdstuk 4 van dit advies worden veel bijzondere
punten vermeld waarop het EESC het met de formulering van
de „GREB’s” eens is.
3.2. Het Comité zal in het navolgende echter opnieuw
aangeven dat de algemene oriëntatie van het macro-econo-
misch beleid die aan de basis van de richtsnoeren ligt,
ontoereikend is om de grote uitdagingen aan te gaan en voormeer groei en werkgelegenheid te zorgen (
1). De praktische
kant van de zaak, te weten de problemen met de tenuitvoerleg-
ging van de GREB’s, heeft het Comité in een specifiek adviesuitvoerig behandeld (
2).
3.2.1. Volgens de laatste herfstprognose van de Commissie
zal de Europese economie in 2003 voor het derde opeenvol-
gende jaar een zeer lage, duidelijk onder de potentiële mogelijk-
heden liggende groei kennen. Als gevolg van dit onbevredigen-de niveau zal de werkgelegenheid in de eurozone dit jaar dalen:
de werkloosheid zal in 2003 daar 8,9 % en volgend jaar zelfs
9,1 % bedragen, een stijging met 1,1 procentpunt tegenover2001.
3.2.2. De geprononceerde conjunctuurverslapping van
2002 was in hoge mate te wijten aan een sterke interne
vraagverslapping. De consumptieve uitgaven daalden signifi-cant en vooral liepen de bedrijfsinvesteringen vanwege ongun-stige afzetvooruitzichten merkbaar terug. Het vertrouwen
van gezinshuishoudingen en ondernemingen is inmiddels
weliswaar enigszins toegenomen, maar voor 2004 mag nietop een zichzelf voedend herstelproces worden gerekend.
De nog immer haperende interne vraag zal tot een lichte
exportstijging leiden, maar terugkeer naar een groeitempo datovereenkomt met de potentiële groei zit er nog niet in. Die,
alsook een daling van de werkloosheid, verwacht de Commissie
pas, overigens met alle voorbehoud, voor 2005.
(1) Zie bijv: PB C 139 van 11.5.2001 „Globale richtsnoeren voor het
economisch beleid 2000”, PB C 48 van 21.2.2002 „Nieuwerandvoorwaarden voor de mondiale economie: nieuwe uitdagin-gen voor het economisch beleid van de Europese Unie”, PB C 85van 8.4.2003 „Economische governance in de EU”, PB C 133 van6.6.2003 „Globale richtsnoeren voor het economisch beleid2003”, „Resolutie voor de Europese Conventie”.
(
2) PB C 133 van 6.6.2003 „Globale richtsnoeren voor het econo-
misch beleid 2003”.3.2.3. Een zo zwakke economische groei in drie opeenvol-
gende jaren impliceert welvaartsverliezen die ongeveer even
groot zijn als tijdens de recessies van 1975, 1981 en 1993. In
tegenstelling tot de toenmalige „echte” recessies wordt dehuidige crisis onvoldoende erkend omdat ze „sluipend” is. Dehuidige conjunctuurcrisis werkt zeer schadelijk uit op de
arbeidsmarkt en de overheidsbegrotingen. Meer werkloosheid
een geringer aanbod van arbeidsrechten en stijging vanbegrotingstekorten zijn echter niet uitsluitend korte-termijna-
angelegenheden, maar hebben ook op de lange termijn negatie-
ve gevolgen.
3.2.4. Daarmee komt de doelstelling om van Europa tegen
2010 de meest concurrerende en dynamische op kennis
gebaseerde economische ruimte ter wereld te maken — een
economische ruimte met duurzame economische groei, meeren betere arbeidsplaatsen en meer sociale samenhang — nogverder in het gedrang. Aangezien die doelstelling groeipercen-
tages van 3 % tot 2010 vergt, is zij na de huidige, ten minste
driejarige zwakke periode, en zonder een actief economischbeleid niet meer haalbaar. De tot op heden bereikte groeiper-
centages zijn lang niet voldoende om de dringende problemen
in de EU (voortdurend hoge werkloosheid, inkomens- enregionale verschillen, armoede en uitsluiting en risico’s op de
arbeidsmarkt) op te lossen.
3.2.5. Dit is toch een gelegenheid om de algemene econo-
mische strategie van de EU, met andere woorden de globalerichtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en
de Gemeenschap, opnieuw te bekijken en het beleid op
de verschillende deelgebieden op expansie te richten. Diegelegenheid wordt echter niet aangegrepen. In plaats daarvan
wordt vastgehouden aan de basisoriëntaties die de
stagnatietendensen versterken. De macro-economische be-leidsmix om de centrale uitdagingen van de Unie aan te gaan
blijft, hoewel in de loop van de jaren bleek dat ze niets
oplevert, vrijwel onveranderd.
3.2.6. De Commissie (
3) en de Raad (Aanbeveling betreffen-
de de richtsnoeren — 26 juni 2003) wijzen weliswaar terecht
op het belang van het macro-economisch beleid voor de
bevordering van groei en werkgelegenheid, maar leveren geenkritiek op het feit dat dat beleid de facto niet wordt gevoerd.
Zij blijven rekenen op een louter op de aanbodzijde gericht
model, waarin met maatregelen om de kosten te drukken enmeer flexibiliteit te creëren, vooral wordt gestreefd naar meer
economische groei. Het macro-economisch beleid, met zijn
drie pijlers, monetair, fiscaal en loonbeleid, blijft daarmeerestrictief georiënteerd. Deze algemene teneur van de aanbeve-
lingen voor het economisch beleid belooft weinig goeds voor
de toekomst, en is onevenwichtig en ontoereikend. Ze richtzich vooral op de aanbodzijde en houdt geen rekening met hetfeit dat de factoren aan de zijde van zowel aanbod als vraag
zich in de economische kringloop evenwichtig jegens elkaar
moeten ontwikkelen om het groeipotentieel te kunnen be-nutten.
(3) COM(2003) 170 def. — Aanbeveling betreffende de richtsnoeren
— 8 april 2003.
30.3.2004 NL C 80/123 Publicatieblad van de Europese Unie
3.2.7. Dat Commissie en Raad niet inzien dat naast geopo-
litieke en externe factoren ook dit concept van economisch
beleid een van de redenen voor de huidige zwakke groei vormt,
blijkt uit de beschrijving van de oorzaken daarvan (zie ook„The EU Economy 2002 Review” en „Spring 2003 EconomicForecast”): de Commissie noemt terecht geopolitieke spannin-
gen, onzekerheid door exogene factoren (effectenmarkten,
olieprijs) en structurele rigiditeit. De Commissie beseft echterniet dat de zwakke groei in Europa ook het gevolg is van het
feit dat Europa als enige regio in de wereld geen expansief en
duidelijk op groei gericht macro-economisch beleid voert enpassief afwacht tot het van het economisch herstel in andere
regio’s van de wereld kan profiteren. De door Commissie en
Raad sinds vele jaren voorgestelde beleidsmix bleek ontoerei-kend om een binnenlandse vraag te genereren, die toch
onontbeerlijk is om de investeringsbereidheid te bevorderen.
Alle aanbevolen maatregelen met het oog op structureleverbeteringen aan de aanbodzijde blijven immers zonder
gevolg als de vraag en de afzetverwachtingen niet in de nodige
mate toenemen.
3.2.8. Opmerkelijk is in dit verband dat de OESO de
uiteenlopende ontwikkeling van de vraag in de verschillenderegio’s in de wereld als reactie lijkt te beschouwen op de
verschillen in de oriëntatie van het macro-economisch beleid,
dat in sommige regio’s de vraag krachtig heeft gestimuleerd(zie OECD Economic Outlook Nr. 73, executive summary).
3.3. Daarom pleit het Comité voor een beleidsmix waarmee
evenwicht wordt gevonden tussen factoren aan de vraag-
en aan de aanbodzijde, alsook tussen micro- en macro-economische factoren. In de volgende paragrafen 4.1-4.3beschrijft het Comité de door hem voorgestane koers van het
macro-economisch beleid. Een initiatief voor meer groei in de
vorm van een gemeenschappelijk Europees investeringspro-gramma zou in dit verband een nuttige ondersteuning vormen.
Verder moeten de aanbevelingen adequaat door de lidstaten
ten uitvoer worden gelegd. Op microniveau is het vooral vanbelang dat het bedrijfsleven zich efficiënt aanpast op het gebied
van technologie en concurrentievermogen. Dan kunnen de
beschikbare productiemiddelen beter worden benut en zal dusde productiviteit stijgen.
4. Bijzondere opmerkingen
4.1. Monetair beleid
4.1.1. De verwijzingen naar het monetair beleid in de
GREB’s zijn, zoals gebruikelijk, zeer schaars en beperken zich
tot de standaardformulering dat het monetair beleid voorprijsstabiliteit zorgt en — als de prijsstabiliteit niet in gevaar is
— het algemene economisch beleid ondersteunt. Duidelijker
aanbevelingen worden kennelijk vermeden om te voorkomendat de ECB zich in haar onafhankelijkheid bedreigd zou voelen.
4.1.2. Het monetair beleid moet erop gericht zijn om
evenwicht tussen prijsstabiliteit, economische groei en werkge-
legenheid tot stand te brengen. In de door de Raad aanbevolenbeleidsmix ontbreekt echter een duidelijk verzoek aan de ECBom ook haar verantwoordelijkheid buiten de monetaire sfeer
(groei en werkgelegenheid) op zich te nemen. Daarom zou het
zinvol zijn de ECB een „bredere” stabiliteitsdoelstelling op te
leggen die niet alleen betrekking heeft op de stabiliteit van demunt, maar ook op stabiele groei, volledige werkgelegenheiden de sociale samenhang. Het Comité heeft er al herhaaldelijk
op gewezen dat het monetair beleid aan de verwezenlijking
van de doelstelling van groei en volledige werkgelegenheidmoet bijdragen (bijvoorbeeld in zijn resolutie voor de Europese
Conventie van 19 september 2002).
4.1.3. Om het vertrouwen van investeerders en consumen-
ten te winnen, moet middels een verantwoord en pragmatisch
monetair beleid, waarin oog bestaat voor de ontwikkelingen
van de reële economie, op geloofwaardige wijze duidelijkworden gemaakt dat, zodra verzwakking dreigt, vastberaden
zal worden bijgestuurd. Bij internationale vergelijkingen moet
uiteraard rekening worden gehouden met verschillen in derandvoorwaarden, maar toch kan worden geconstateerd dat
een dergelijke oriëntatie van het monetair beleid in de jaren
’90 een wezenlijke bijdrage heeft geleverd tot de langdurigeboom van de VS-economie. De ECB heeft hier sinds de zomervan 2001 kansen laten liggen. Al vóór de aanslagen van
11 september stagneerde de economie in alle drie de grote
regio’s van de wereld. Terwijl de monetaire autoriteiten buitenEuropa doortastend reageerden, was de ECB te laat en niet
slagvaardig genoeg. Pas een half jaar na het begin van een
verzwakking de rente verlagen, haalt het weinig uit wanneerhet vertrouwen van de investeerders moet worden herwonnen.
4.1.4. Als gevolg het lage consumptie- en investeringsni-
veau en de sterke euro dreigt in Europa op dit ogenblik geenalgemeen inflatiegevaar. Ook in die context lijkt in 2003 het
rentebeleid van de ECB opnieuw te aarzelend (zie ook: OECD
Economic Outlook nr. 73). Omdat het hoge renteniveau inEuropa in vergelijking met de rest van de wereld door de
toestroom van kapitaal ook tot de dure euro bijdraagt, wordt
de prijsstijging gedempt, maar worden tevens de Europeseexportmogelijkheden kleiner.
4.1.5. Het Comité beveelt ook aan de inflatiedoelstelling
van de ECB opnieuw te bekijken. De vaststelling van een
streefmarge naar Brits of Zweeds voorbeeld zou flexibelereaanpassingen mogelijk maken. Als de inflatiepercentages in de
onderscheidenlijke landen grote verschillen vertonen, kan dat
in de landen met een zeer lage inflatie het gevaar voor deflatiedoen ontstaan. Dat moet in elk geval worden vermeden omdat
anders de effectiviteit van de monetaire beleidsinstrumenten
verloren gaat.
4.1.6. De in de GREB’s geadviseerde betere en efficiëntere
coördinatie van het macrobeleid moet correctheidshalve dusook inhouden dat het monetaire beleid op andere beleidsvor-
men wordt afgestemd. Een echte deelname van de ECB aan een
open en permanente dialoog over de beoordeling van deeconomische situatie en de mogelijkheden van het economischbeleid is mogelijk zonder de onafhankelijkheid van de ECB
aan te tasten. De onafhankelijkheid van de verschillende
deelnemers aan dat coördinatieproces moet in elk gevalbehouden blijven.
C 80/124 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
4.2. Begrotingsbeleid
4.2.1. In een monetaire unie heeft coördinatie van het
begrotingsbeleid van de lidstaten zin wanneer wordt gestreefdnaar een stabiele economische ontwikkeling en meer werkgele-
genheid. De recente economische crisis heeft echter geleerd
dat de huidige coördinatie in het kader van het Groei- enStabiliteitspact ontoereikend was.
4.2.2. Het voortdurend discussiëren over en kritiseren van
dergelijke coördinatiemechanismen is zeer schadelijk voor de
economische ontwikkeling. Daarom moeten vragen betreffen-
de formulering en uitleg van het pact zo snel mogelijk wordenbeantwoord.
4.2.3. Met betrekking tot het begrotingsbeleid wordt in de
GREB’s opnieuw beklemtoond dat het belangrijk is dat de in
het Groei- en Stabiliteitspact voor de middellange termijn
vastgelegde percentages in acht worden genomen. Het strevenom de overheidsbegrotingen in een fase van economische
stagnatie in evenwicht te brengen, zou wel eens een verder
obstakel kunnen zijn voor economische groei en de werkloos-heid slechts aanwakkeren. Bij dat streven wordt geen rekeninggehouden met de hoge en nog altijd stijgende werkloosheidscij-
fers in de EU. Verlaging van de werkloosheid vormt evenwel
een belangrijke bijdrage tot de duurzaamheid van de over-heidsbegrotingen.
4.2.4. Ook het begrotingsbeleid moet duidelijk gericht zijn
op de doelstellingen groei en werkgelegenheid. Dit beleid
werkte echter, niet in de laatste plaats wegens zelf opgelegde
beperkingen, eerder procyclisch omdat in periodes van ver-zwakking sterk werd bezuinigd.
4.2.5. Het Comité is ingenomen met de door de Commissie
gedurende de jongste maanden voorgestelde en door de Raad
— onder andere in de GREB’s — overgenomen stappen
naar flexibilisering van de toepassing van het Groei- enStabiliteitspact. Positief daarbij is vooral de bereidheid om de
automatische stabilisatoren hun volle effect te laten sorteren,
het vermijden van procyclisch gedrag en nadruk op debestaande schulden tegenover nieuwe schulden.
4.2.6. Het fundamentele probleem van het pact (een lage
groei van het BBP leidt tot hogere tekorten; de daaropvolgende
bezuinigingen op de uitgaven drukken de vraag en daardoorook de groei) blijft echter onopgelost. In het verleden werd
verzuimd om in tijden van sterke groei de overheidstekorten
terug te dringen en nu wordt als overgangsmaatregel voorde eurolanden in de GREB’s gepleit voor een gefaseerde
vermindering van het structurele tekort met 0,5 procentpunt
per jaar. Ook dat werkt tijdens een recessie contraproductiefomdat procyclisch een toename van de vraag wordt verhinderden daardoor de conjunctuur wordt afgeremd. Daarom dringt
het Comité aan op een verdere herinterpretatie van het Pact,
zodat het begrotingsbeleid op de verschillende economischesituaties kan worden afgestemd.4.2.7. Vaak wordt geargumenteerd dat de geloofwaardig-
heid van het begrotingsbeleid bij de dringend noodzakelijke
versterking van het vertrouwen van investeerders en consu-
menten een sleutelrol speelt en dat die geloofwaardigheid ingevaar komt als niet fors in de uitgaven wordt gesnoeid. HetComité meent echter dat de geloofwaardigheid alleen maar
groter kan worden als in het economisch beleid bij een
duidelijke verzwakking van de vraag blijk wordt gegevenvan een actieve bereidheid om op te treden om groei en
werkgelegenheid te bevorderen. Het EESC acht het verder
onwaarschijnlijk dat het op de internationale financiële mark-ten als positief wordt aangemerkt dat tijdens een crisis
procyclisch wordt bezuinigd en als negatief wordt aangemerkt
dat voor een op groei gerichte koers wordt gekozen.
4.2.8. De ongenuanceerde benadering van tekorten dient te
worden vervangen door een visie waarin meer met structureleen kwalitatieve aspecten van de overheidsbegrotingen rekening
wordt gehouden. Daarbij dienen de inkomsten en uitgaven
structureel meer op groei en werkgelegenheid te wordengericht. In principe is het niet meer dan rechtvaardig dat
overheidsuitgaven voor grote investeringen die meerdere gene-
raties ten goede komen ook over meerdere generaties wordenuitgesmeerd. In dit verband spelen er echter talrijke, nogonopgeloste praktische problemen. Deze zijn deels van techni-
sche (bijv. definities en afbakeningen) en deels van politieke
aard. Daarom stelt het Comité momenteel een initiatiefadviesop over het onderwerp „Begrotingsbeleid en de juiste investe-
ringen”.
4.3. Loonbeleid
4.3.1. Door de totstandbrenging van de Monetaire Unie is
het belang van het loonbeleid voor de macro-economischeontwikkeling zeker groter geworden. Een verkeerd loonbeleid
dat niet met de algemene economische context in overeenstem-
ming was, kon vroeger door middel van wisselkoersaanpassin-gen worden gecompenseerd. Die correctiemogelijkheid bestaat
nu niet meer.
4.3.2. Doordat het monetaire en het begrotingsbeleid in de
GREB’s onvoldoende kritisch worden bekeken, wordt in derichtsnoeren aan het loon- en inkomensbeleid te veel betekenis
voor de macro-economische ontwikkeling toegekend. Het
belang van het loonbeleid in de beleidsmix wordt echterkleiner als ook het monetaire beleid en het begrotingsbeleid
op passende wijze tot de gehele mix zouden bijdragen.
4.3.3. Het Comité is het in beginsel eens met de in de
GREB’s voorgestane consistentie tussen de nominale loonont-
wikkeling, de productiviteitsstijging en de inflatie op middel-
lange termijn. Als de vaak geëiste gematigde, bescheiden,beheerste of terughoudende loonakkoorden zouden betekenendat de lonen minder sterk stijgen dan de productiviteit, kan
het Comité het met die eis niet eens zijn. Het evenwicht tussen
factoren aan de vraag- en aanbodzijde zou dan immersverloren gaan.
30.3.2004 NL C 80/125 Publicatieblad van de Europese Unie
4.3.4. Zuiver vanuit de aanbodzijde geredeneerd wordt de
factor arbeid relatief goedkoper door een gematigde loon-
stijging, maar er moet voor ogen worden gehouden dat de
lonen niet alleen een kostenfactor aan de aanbodzijde vormen,maar dat ze aan de vraagzijde ook de belangrijkste bepalendefactor voor de interne vraag zijn. Loonmatiging heeft dus een
verzwakkend effect op de vraag en daarmee op groei en
werkgelegenheid. Macro-economisch gezien garandeert op demiddellange termijn een afstemming van de loonstijging op de
nationale productiviteitstijging dus evenwicht tussen voldoen-
de ontwikkeling van de vraag en het concurrentievermogen intermen van prijzen. Het loonbeleid moet derhalve verantwoord
zijn voor zowel de vraag- als de aanbodzijde en daarmee
voor groei en prijsstabiliteit. Dit vergt uiteraard de juisteinstitutionele randvoorwaarden.
4.3.5. De sociale partners zijn als belangrijke deelnemer
aan de macro-economische dialoog ook bij de coördinatie van
het economisch beleid betrokken (zie hieronder, par. 4.6.4)Analoog aan de opmerkingen over de onafhankelijkheid van
de ECB die in par. 4.1.6 zijn gemaakt, onderstreept het Comité
dat bij loononderhandelingen in elk geval de onafhankelijkheidvan de onderhandelende partijen in acht dient te worden
genomen. Het hierboven beschreven loonbeleid kan als voor-
beeld dienen voor de wijze waarop met eerbiediging vanvolstrekte autonomie van de onderhandelende partijen toch
een zekere eensgezindheid over fundamentele verbanden en
dus ook een betere coördinatie van het macrobeleid mogelijkis.
4.4. Economische hervormingen
4.4.1. A r b e i d s m a r k t e n
4.4.1.1. Het Comité is het ermee eens dat de menselijke
hulpbronnen beter moeten worden benut en dat meer mensenmoeten werken. In de GREB’s worden een aantal mogelijke
maatregelen genoemd die daaraan kunnen bijdragen. Daartoe
behoren in het bijzonder verbetering van de kwaliteit vanopleiding en bijscholing, maar ook modernisering van de
arbeidsmarkten en de arbeidsorganisatie, verhoging van de
mobiliteit, onderzoek naar de stimulerende effecten van heffin-gen en uitkeringen en de uitbouw van een sociale infrastructuur
waardoor het bijv. voor werkende ouders gemakkelijker wordt
om beroep en gezin te combineren.
4.4.1.2. Het EESC benadrukt dat de sociale partners volledig
bij zulke moderniseringsmaatregelen moeten worden betrok-
ken. Daarbij moet het sociale evenwicht in acht wordengenomen, dienen de fundamentele belangen van de werk-
nemers in aanmerking te worden genomen en moet een hoge
graad van sociale zekerheid worden gegarandeerd. Uiteindelijkis de sociale samenhang immers één van de uitdrukkelijke
doelstellingen van het beleid van de Unie.
4.4.1.3. De principes van het loonbeleid werden door het
EESC al in par. 4.3 van dit advies belicht.4.4.2. G o e d e r e n - , d i e n s t e n - e n k a p i t a a l -
markten
4.4.2.1. De verhoging van het groeipotentieel van de Unie
vergt een verdere stimulering van de productiviteit en de
dynamiek van de ondernemingen. Een consequenter gebruik
van de voordelen van de interne markt is daarvoor eenessentiële voorwaarde, bijv. door verhoging van het aantal
omgezette internemarktrichtlijnen.
4.4.2.2. Investeringen zijn de sleutel tot verhoging van
de productiviteit. Daartoe behoren naast groeibevorderendeinvesteringen in goederen ook steeds meer investeringen inkennis en kwalificaties, met andere woorden in menselijk
kapitaal. Ook de toegang tot en het bredere gebruik van
nieuwe technologieën dienen te worden ondersteund. Op hetgebied van de Europese infrastructuurinvesteringen draagt het
EU-niveau een grote verantwoordelijkheid voor de uitvoering
van sleutelprojecten (bijv. de trans-Europese netwerken).
4.4.2.3. Op het gebied van de diensten wordt in de GREB’s
terecht een zorgvuldig onderzoek naar de mogelijke effecten
van een volledige openstelling van de markten gevraagd. In
termen van toegevoegde waarde en werkgelegenheid weegt dedienstensector in de VS beduidend zwaarder dan in de EU.Hier worden veel diensten, die in de VS via de markt worden
verhandeld, door de staat gefinancierd. Toch verschilt ook
binnen de Unie het aandeel van de dienstensector substantieelvan lidstaat tot lidstaat. In de Scandinavische landen worden
veel diensten op sociaal vlak door de openbare sector verzorgd.
Een nadere analyse van de mogelijkheden om de Europesedienstensector uit te breiden, moet niet alleen op efficiëntiek-
westies zijn gericht, maar vooral ook op aangelegenheden
betreffende algemene beschikbaarheid (universaliteit) en kwali-teit van de diensten van algemeen belang. Tevens dient nader
onderzoek te worden gedaan naar de effecten van de relatief
ongelijke belasting van de factoren arbeid en kapitaal.
4.4.2.4. Voorts zijn stimulerende randvoorwaarden voor de
ondernemingszin en de oprichting van nieuwe ondernemingennodig. Daartoe behoren een duidelijke en zo eenvoudig
mogelijke regelgeving, een transparant en zo eenvoudig moge-
lijk belastingstelsel en betere toegang tot financiering, watvooral voor het MKB belangrijk is.
4.4.2.5. Een „economisch gunstig of bedrijfsvriendelijk
klimaat” wordt meestal geïdentificeerd met beter functioneren-
de markten, deregulering, liberalisering en meer concurrentie.
Benadrukt moet worden dat de regelgeving efficiënter gemaaktmoet worden. Een algemene en ongenuanceerde roep om
minder overheidsoptreden kan door het Comité echter niet
worden ondersteund. Het beklemtoont daarentegen de belang-rijke rol van de overheid op terreinen als onderzoek en
ontwikkeling, structuurbeleid, ondersteuning van de regio’s en
milieubeleid. De voortschrijdende liberalisering verhoogt debehoefte aan onafhankelijke en goed functionerende mededin-
gings- en reguleringsinstanties die een ordentelijke overgang en
een doeltreffende, op democratisch geformuleerde, algemenemaatschappelijke principes gebaseerde controle van de geli-beraliseerde terreinen mogelijk maken.
C 80/126 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
4.5. Duurzaamheid
4.5.1. P e n s i o e n s t e l s e l s
4.5.1.1. De eerste prioriteit van de in Stockholm goed-
gekeurde driesporenstrategie om de uitdagingen van de vergrij-zing aan te pakken is de verhoging van de arbeidsparticipatie.
Het Comité onderstreept het dringende karakter daarvan,
omdat elke verhoging van het aantal premiebetalers de nood-zaak om de pensioenuitkeringen te herzien verkleint. In dit
verband verwijst het naar het reeds in par. 4.4.1.1 vermelde
belang van de sociale infrastructuur en maatregelen tenbehoeve van bijscholing. De in de GREB’s voorgestane beoor-
deling van de gevolgen van de immigratie wordt door het
Comité als positief beoordeeld. Daarbij moeten naast economi-sche aspecten in het bijzonder de gevolgen voor de sociale
samenhang, zowel in het land van herkomst als in het land
van vestiging, worden geanalyseerd. Ook de vraag wanneer deleerplicht eindigt is van belang voor de ontwikkeling van dearbeidsparticipatie.
4.5.1.2. De tweede prioriteit van de strategie van Stockholm
is de betekenis van de overheidsschuld. In dat verband verwijst
het Comité naar zijn opmerking in punt 4.2.3 dat bestaande
schulden belangrijker zijn dan nieuwe.
4.5.1.3. De derde prioriteit in verband met de pensioenen
is de hervorming van de pensioenstelsels. Evenals de Raad
beschouwt het Comité een verhoging van de effectieve pen-sioenleeftijd in beginsel een zinvolle doelstelling voor zover
een en ander op basis van vrijwilligheid geschiedt en het de
individuele werknemer voordelen biedt. In de uitvoeringsvoor-stellen moet namelijk rekening worden gehouden met het feit
dat er voor vele ouderen die graag willen werken, geen
passende banen bestaan. Een gebrek aan banen betekent voortsmeer werkloosheid onder ouderen en lagere pensioenen.Hetzelfde geldt voor de roep om flexibelere stelsels. Ten
behoeve van de duurzaamheid van de pensioenstelsels dienen
er maatregelen te komen om de overstap van „grijze” arbeid ofzwartwerk naar een reguliere arbeidsverhouding te onder-
steunen.
4.5.1.4. Uit lange-termijnoogpunt is het dringende nood-
zaak dat de mensen pas op latere leeftijd stoppen. Daarbij
moeten er specifieke maatregelen komen om nadelen voor
oudere arbeidskrachten te voorkomen. Daartoe behoren ondermeer verbetering van het vervolgopleidingssysteem, meer
flexibiliteit in de werktijden en betere medische begeleiding.
Het Comité wijst in dit verband op een aantal van zijn adviezenwaarin aandacht aan de problematiek van oudere werknemers
werd besteed. (
1)
(1) PB C 14 van 16.1.2001 „Oudere werknemers”, PB C 48 van
21.2.2002 „Economische groei, fiscaliteit en betaalbaarheid vande pensioenregelingen in de EU”, PB C 48 van 21.2.2003„Ondersteuning van nationale strategieën ten behoeve van veilige
en betaalbare pensioenen”.4.5.2. E c o n o m i s c h e e n s o c i a l e s a m e n h a n g
4.5.2.1. Het Comité is het volkomen eens met de in de
GREB’s verdedigde stelling dat arbeid de beste bescherming
tegen armoede en uitsluiting is. Ook om redenen van sociale
en regionale samenhang dient daarom de hoogste prioriteit teworden verleend aan een op groei en werkgelegenheid gerichtalgemeen economisch beleid.
4.5.2.2. Als flankering van het macro-economisch beleid
zijn voor het inhaalproces vooral een betere opleidings- en
bijscholingsstructuur nodig, alsook investeringen in infrastruc-tuur en in onderzoek en ontwikkeling. Wat de in de GREB’s
bepleite hervormingen van de sociale beschermingssystemen
en de arbeidsmarkten betreft, verwijst het Comité naar zijnopmerkingen in par. 4.4.1.2.
4.5.3. D u u r z a a m h e i d v a n h e t m i l i e u
4.5.3.1. Het Comité onderstreept de noodzaak van en pleit
daarom voor inspanningen om de economische en ecologischedoelstellingen te bundelen. Onder verwijzing naar het Kyoto-
Protocol zijn verdere inspanningen voor een efficiënter gebruik
van energie en grondstoffen, en voor meer gebruik vanduurzame energie, inderdaad geboden. Het Comité bevestigt
dat milieudoelstellingen in de regel niet zonder sturing van de
overheid kunnen worden bereikt omdat natuurlijke hulpbron-nen en milieu „openbare goederen” zijn.
4.5.3.2. Het ondersteunt ook het streven om het veroorza-
kersbeginsel consequent toe te passen en de externe kosten te
internaliseren, met andere woorden om de maatschappelijkekosten van exploitatie en gebruik van natuurlijke hulpbronnenen de verwijdering ervan (inclusief definitieve opslag) in de
prijzen te verrekenen.
4.5.3.3. Voorts kan het Comité zich erin vinden dat met
name in de vervoersector meer met de reële kosten rekening
wordt gehouden. Ook op dit terrein moeten door de internali-
sering van de externe milieukosten distorsies aan de vraagzijdetussen de verschillende vervoersmodi worden verminderd.
4.6. Coördinatie van het economisch beleid
4.6.1. Europa heeft behoefte aan een samenhangend econo-
misch beleid op alle niveaus om de vele uitdagingen aan te
kunnen gaan in de mondiale concurrentie van stelsels envestigingsplaatsen. Het Verdrag dient daartoe een passende
basis te bieden waarop een gecoördineerd economisch beleid
op Europees niveau kan worden uitgewerkt en waarmee kanworden ingespeeld op de behoeften van de Economische en
Monetaire Unie. In zijn advies over de tenuitvoerlegging van
de GREB’s 2003 (
2) is het Comité uitvoerig ingegaan op de even
belangrijke rol en de verantwoordelijkheid van de nationale
politiek.
(2) PB C 133 van 6.6.2003.
30.3.2004 NL C 80/127 Publicatieblad van de Europese Unie
4.6.2. Het Comité heeft al meermaals beklemtoond dat de
economie van de EU lijdt onder het feit dat voor twaalf landen
wel met succes een monetaire unie tot stand werd gebracht,
maar dat daarin geen efficiënt gecoördineerd of zelfs gemeen-schappelijk Europees economisch beleid wordt gevoerd. In ditadvies geeft het EESC zijn mening over de GREB’s. Aspecten
van de coördinatie of uniformering van economisch beleid
gaan het kader van dit advies te buiten en worden daarom nietbesproken. Het gaat onder meer om problemen als de
economische organisatie en de institutionele hervormingen in
de Unie, die door de huidige IGC op basis van het door deConventie voorgelegde ontwerpgrondwet dienen te worden
opgelost. Het Comité verwijst in dit verband, en ook met
betrekking tot het herstel van het initiatiefrecht van deCommissie, naar talrijke eerdere adviezen (
1).
4.6.3. Het door het Italiaanse voorzitterschap voorgestelde
en door Commissie en Raad overgenomen investeringspro-
gramma voor infrastructuurprojecten moet zorgvuldig wordenbesproken en onderzocht want met de nodige aanpassingen
kan het een belangrijke stap in de richting van versterking van
het gemeenschappelijk economisch beleid vormen.
4.6.4. Het EESC vindt het uiterst positief dat in de GREB’s
naar een betere coördinatie van het economisch beleid tussende verschillende actoren wordt gestreefd. Zowel in samenhang
met het loonbeleid als in het hoofdstuk over de eurozone
wordt terecht gewezen op het belang van de macro-economi-sche dialoog (proces van Keulen) voor een evenwichtigere
economische ontwikkeling. Het Comité roept de nationale
regeringen, de ECB en de sociale partners ertoe op, al hunverantwoordelijkheid jegens de Europese economie op zich te
nemen en gebruik te maken van hun handelingsvrijheid,
uiteraard zonder dat daardoor de onafhankelijkheid van be-trokken wordt aangetast.
(1) PB C 125 van 27.5.2002 „Bijdrage van het Economisch en Sociaal
Comité tot de globale richtsnoeren voor het economisch beleid in2002”, PB C 221 van 17.9.2002 „Coördinatie van de economischepolitiek op lange termijn”, PB C 85 van 8.4.2003 „Economischegovernance in de EU”.
Brussel, 11 december 2003.
De voorzitter
van het Europees Economisch en Sociaal Comité
R. BRIESCH4.6.5. Positief is voorts dat in de GREB’s vooral de rol van de
sociale partners in dat coördinatieproces wordt onderstreept.
Volgens het EESC moet bovendien de drieledige sociale top ter
voorbereiding van zittingen van de Raad een echt overlegforumvoor groei en werkgelegenheid worden.
4.6.6. Het Comité wijst er nadrukkelijk op dat een betere
coördinatie van het economisch beleid niet alleen in de
eurozone onontbeerlijk is, maar voor de gehele Europese Unievan het grootste belang is.
4.6.7. In dat verband wekt het verbazing dat in de op drie
jaar afgestemde richtsnoeren slechts in één enkele zin wordt
vermeld dat de Unie over enkele maanden tien nieuwe lidstaten
zal tellen. Er wordt alleen vastgesteld dat die landen ertoeworden uitgenodigd, zich op de GREB’s te richten en dat bij de
bijstelling van de richtsnoeren in 2004 vooral op de nieuwe
lidstaten zal worden ingegaan. Het EESC beschouwt dat nietals zeer vooruitziend omdat de uitbreiding ook voor de huidige
lidstaten sterk gewijzigde randvoorwaarden zal meebrengen.
4.6.8. Vooral de nu al gebrekkige coördinatie van het
economisch beleid zal door de uitbreiding nog verder wordenbemoeilijkt. Na de uitbreiding ontstaat immers in twee opzich-
ten een nieuwe behoefte aan coördinatie: in de eerste plaats
binnen de verschillende beleidsterreinen (bijv. de internecoördinatie van het loonbeleid), en in de tweede plaats tussende drie grote terreinen van het macrobeleid, waar de verschillen
door de uitbreiding duidelijk groter zullen worden.
4.6.9. Met betrekking tot een instrument van de coördinatie
van het economisch beleid, namelijk het Groei- enStabiliteitspact, waarschuwt het Comité vooral de nieuwe
lidstaten voor een te rigide interpretatie. Het valt namelijk niet
uit te sluiten dat deze groep lidstaten zal trachten om zo snelmogelijk aan de criteria voor toetreding tot de EMU te voldoen
en zich daarbij zoveel mogelijk aan de voorschriften van het
pact zal proberen te houden. Dit kan een belemmeringvormen voor de investeringen die nodig zijn om verouderde
infrastructuur en achtergebleven sociale systemen te moder-
niseren.