De werkzaamheden van de externe beoordelaar (ADE; Analysis for Economic Decision) werden uitgevoerd van juni 2015 tot augustus 2016. De goedkeuring van het huidige uitvoeringsverslag van de Commissie houdt rekening met de resultaten van deze evaluatieoefening die in het kader van Refit uitgevoerd is en die formeel zal worden aangevuld met de opstelling van een werkdocument van de diensten van de Commissie.

Artikel 32, lid 3, van Verordening (EU) nr. 228/2013 bepaalt dat de Commissie uiterlijk op 30 juni 2015 bij het Europees Parlement en de Raad een verslag moet indienen waarin het effect van de op grond van deze verordening uitgevoerde acties wordt beschreven. In toepassing van artikel 35 , startte de Commissie met een openbare raadpleging in 2013, waarna beslist werd om een externe evaluatie van Posei 2006-2014 in het kader van het Refit-programma te lanceren, om zo bij te dragen aan het krachtens artikel 32, lid 2, vereiste uitvoeringsverslag en te bepalen of een mogelijke wijziging van het programma nodig is.

Deze verordening onderging verschillende malen wijzigingen om rekening te houden met de herziening van de GMO voor de suiker- en bananensector in 2006, de hervorming in het kader van de gezondheidscontrole in 2009 en ook andere overdrachten van directe steun in 2007 en 2008.

Posei is in 1989 in het leven geroepen voor de Franse overzeese departementen (Guadeloupe, Martinique, Frans-Guyana, Réunion en sinds 2014, Mayotte). In 1991 is het ingevoerd voor de Canarische Eilanden, de Azoren en Madeira.

De situatie van de ultraperifere gebieden is erkend in artikel 349 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Heel wat specifieke maatregelen in verschillende beleidsdomeinen zijn tot stand gekomen om de bestaande handicaps te verzachten, om economische en sociale ontwikkeling te steunen en om de toegang tot de voordelen van de eengemaakte markt te faciliteren. Binnen deze context zijn er specifieke maatregelen voor landbouw geïmplementeerd door middel van Posei (programma van speciaal op het afgelegen en insulair karakter van de ultraperifere gebieden afgestemde maatregelen).

De SVR is hoofdzakelijk gericht op landbouwgrondstoffen voor de plaatselijke verwerkende veevoederindustrie en voor de agro-voedingsmiddelensector (26,9 miljoen EUR in 2014, 10 % van de POSEI-toewijzing van het ELGF). Réunion is de belangrijkste begunstigde van de SVR, gevolgd door Guadeloupe en Martinique.

Uiterlijk op 30 september van elk jaar dienen de lidstaten bij de Commissie een jaarlijks verslag in over de uitvoering van hun programma in het voorafgaande jaar (artikel 39, lid 1).

In het POSEI-programma worden de maatregelen voor zowel de SVR als de OLP in detail beschreven in de individuele programma's. Daarom is elk nationaal programma vrij specifiek en is het gebaseerd op de prioriteiten die bepaald werden door de nationale instanties in nauwe samenwerking met belanghebbenden. Naar aanleiding van de kenbaar gemaakte behoeften kunnen deze prioriteiten jaarlijks aangepast worden door het programma te wijzigen (artikel 40 van Verordening (EU) nr. 180/2014).

Er is voorzien in twee soorten steun om de voorziening te garanderen van essentiële landbouwproducten voor menselijke consumptie, voor verwerking, en als productiemiddel in de landbouw, waarbij de extra kosten die opgelopen worden door hun specifieke handicaps verlicht worden:

Uit de jaarlijkse uitvoeringsverslagen die door de lidstaten verstrekt zijn, blijkt dat de totale uitvoering hoog is: voor Spanje steeg ze van 72 % in 2006 naar 99 % in 2014, voor Frankrijk van 86 % naar 98 % en voor Portugal van 96 % in 2007 naar 98 % in 2014.

In alle ultraperifere gebieden wordt OLP-steun voornamelijk gegeven aan de traditionele uitvoersectoren die 75 % van het gezamenlijke budget voor hun rekening nemen dat in de periode 2006-2014 aan OLP-maatregelen is besteed. Het grote aandeel van de toewijzing voor deze sectoren gedurende de gehele periode bevestigt de prioriteit die door de lidstaat aan de instandhouding ervan gegeven wordt. De meeste traditionele productie handhaaft haar toewijzing gedurende de periode, behalve voor wat melk in de Azoren betreft, waar de toewijzing met 10 % gestegen is. Het globale budget voor de "diversificatieproducten" is voor de meeste ultraperifere gebieden sinds 2014 met 34 % gestegen, maar bleef stabiel voor de Canarische Eilanden en nam af in Madeira.

De strategische keuzes van de lidstaten voor het SVR/OLP-aandeel zijn nogal verschillend, zoals in de bijlage in afbeelding 2 voor de SVR en in afbeelding 3 voor zowel de SVR en OLP wordt benadrukt.

OLP-Madeira is rond drie maatregelen opgebouwd: (i) basissteun voor landbouwers (6,5 miljoen EUR), steun voor (ii) waardeketens voor landbouwproductie en productie in de veehouderij (11 miljoen EUR), en (iii) afzetbevordering van lokale producten (1,6 miljoen EUR). 57 % van het Posei-budget voor OLP in het kader van het ELGF werd aan traditionele productie toegewezen (bananen en wijn).

In de Azoren richt de SVR zich op graangewassen en andere bijproducten voor de veevoederindustrie en veehouderijsector; de SVR in Madeira richt zich, weliswaar in mindere mate, ook op producten voor dierlijke productiemiddelen en omvat producten voor menselijke consumptie. De globale SVR-toewijzing voor 2014 bedraagt 16,32 miljoen EUR (15,5 % van de POSEI-toewijzing van het ELGF).

OLP omvat een reeks van maatregelen die verschillende onderdelen van de waardeketen ondersteunen: steun voor (i) bananen (129,1 miljoen EUR toegewezen in 2014), (ii) suiker/suikerriet/rum (74,86 miljoen EUR), (iii) gewasdiversificatieproducten (14 miljoen EUR), (iv) productie in de veehouderij (31,55 miljoen EUR) en (v) technische bijstand (2 miljoen EUR). 81,2 % van het Posei-budget voor OLP in het kader van het ELGF werd toegewezen aan traditionele productie (51,3 % voor bananen en 30 % voor suikerriet/suiker/rum).

Posei-programma's garandeerden de voorziening met specifieke door ultraperifere gebieden geselecteerde producten binnen de beperkingen van het SVR-budget en beperkten de extra kosten. Gedurende de beschouwde periode zijn de geraamde voorzieningsbalansen van SVR die opgesteld zijn door de lidstaten bijna volledig aangewend voor de voorziening met producten vanuit de Unie en niet vanuit derde landen, behalve op de Canarische Eilanden en in mindere mate Madeira. Uit een gevalstudie voor graangewassen en melkpoeder blijkt dat SVR-steun de extra kosten die te wijten zijn aan "ultraperifericiteit" met percentages tussen 45 % en 80 % doen dalen.

6.2.Samenhang tussen SVR en OLP

In het algemeen zijn SVR- en OLP-instrumenten op coherente wijze geïmplementeerd. In de meeste gevallen zijn de producten ondersteund door SVR verschillend van producten ondersteund door OLP. Er is dan ook geen concurrentie tussen de twee. In enkele gevallen waarin er potentiële concurrentie bestaat, zoals voor vlees op de Canarische Eilanden, wordt de voorkeur gegeven aan lokale producten ondersteund door OLP, die meer steun genieten dan producten ondersteund door SVR.

6.3.Instandhouding van landbouwactiviteiten

Posei-steun heeft de instandhouding van landbouwproductieactiviteiten in de hand gewerkt op het vlak van hoeveelheid, arealen en – in mindere mate – het aantal landbouwers in de meeste sectoren. Daarnaast werd ook de werkgelegenheid gegarandeerd van ongeveer 140 000 personen en 123 000 AJE's in de volledige waardeketen in alle ultraperifere gebieden. Ook werden de inkomens er sterk door ondersteund..

De programma's voorzagen doeltreffend in de meeste (indien mogelijk zelfs in alle) specifieke behoeften gedurende de hele periode, zelfs al zijn sommige van de maatregelen op grond van zowel de soort behoefte als het budgettaire gewicht van de productieactiviteiten beter geschikt voor bepaalde regio's dan voor andere. De verdeling van Posei-steun varieerde erg tussen begunstigden, wat kan verklaard worden door de sinds lang gevestigde traditionele landbouwstructuren.

De Posei-steun lijkt het concurrentievermogen slechts in beperkte mate te verbeteren, omdat de steun voornamelijk gericht is op het beperken van de operationele kosten beperken. Andere instrumenten ter ondersteuning, en dan vooral het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) ondersteunen echter initiatieven die het concurrentievermogen van de betrokken landbouwsectoren willen versterken.

6.3.1.Traditionele productie

In de bananensector heeft Posei bijgedragen tot de instandhouding van de productie in de vier ultraperifere gebieden. De arealen bleven stabiel in Martinique en Madeira, en namen toe met 3,2 % per jaar in Guadeloupe. De productiehoeveelheid bleef stabiel op de Canarische Eilanden en Madeira en nam toe in Martinique (4,3 % jaar) en Guadeloupe (8,6 %). De inspanningen richtten zich op lagere productiekosten en de bevordering van kwaliteitsnormen, afzetbevorderingsstrategieën en het gebruik van labels (bv. "Plátano de Canarias", "banane française"). Verder zijn er inspanningen geleverd om het gebruik van pesticiden te verminderen zoals in het "Plan voor duurzame bananen" in West-Indië. De sector is bezorgd over de huidige en toekomstige onderhandelingen met derde landen, en hoofdzakelijk met Latijns-Amerika, inzake toegang aan voorkeurtarief tot de markt van de Unie voor bananen die geproduceerd zijn in regio's waar arbeidskrachten goedkoper zijn.

In de suikersector heeft de Posei-steun bijgedragen tot de instandhouding van de productie en de landbouwgrond. Het aantal producenten is gedurende de periode afgenomen en tegelijk is de gemiddelde omvang van de landbouwbedrijven toegenomen. Posei steunt in hoofdzaak de prijzen van suikerriet die aan producenten betaald wordt, terwijl POP- en onderzoeksactiviteiten zich richten op vraagstukken rond concurrentievermogen (bv. herbeplanting, ontwikkeling van nieuwe variëteiten, en landbouwpraktijken). De sector benadrukt dat het, rekening houdend met de socio-economische impact van de suikerrietproductie, met name in Guadeloupe en Réunion, van essentieel belang is om deze productie te behouden, ook al hebben de betrokken landbouwbedrijven aanvullende activiteiten ontwikkeld. De sector is bezorgd over het einde van de quota voor suiker in 2017 en over de huidige onderhandelingen met derde landen inzake toegang tot de markt van de Unie voor speciale suikers die ook in de ultraperifere gebieden geproduceerd worden.

De landoppervlakte voor de productie van tomaten bestemd voor export is sterk afgenomen op de Canarische Eilanden, van 2 478 ha in 2006 tot 787 ha in 2014, ondanks een herstructureringsplan dat in 2009 van start is gegaan. De sector heeft zijn belangrijkste comparatieve voordeel verloren dat gestoeld was op de concentratie van uitvoer naar de Europese markten gedurende de wintermaanden door concurrentie van Marokko, het Spaanse vasteland en nieuwe Noord- en Centraal-Europese productie. Er is een duidelijk achteruitgang in marktaandeel. In 2016 werd er onlangs een nieuw plan gelanceerd om het huidige areaal en de huidige productie in stand te houden.

POSEI heeft bijgedragen aan de instandhouding van de melkproductie in de Azoren. Hoewel het totale aantal landbouwbedrijven dat gespecialiseerd is in melkproductie daalt (-3 %/jaar), is deze teruggang nog altijd lager dan in de EU (-5 %). Ondanks de afname van het aantal melkveehouderijen is de productie toegenomen. Dit komt hoofdzakelijk door de toename van het aantal koeien per landbouwbedrijf. De opwaardering van lokale verse melk is eerder gering en zou verbeterd kunnen worden door de kwaliteit van de melk of het imago van de regio te benutten. De sector is vooral bezorgd over de impact van het einde van de melkquotaregeling in 2015.

Posei heeft ook bijgedragen tot de instandhouding van de vleessector in de Azoren die traditioneel nauw met de melkproductie verbonden is. De productie is tijdens de laatste jaren van de periode toegenomen. De arealen die aan de rundvleesproductie zijn gewijd, zijn sinds 1999 meer dan verdubbeld en het aantal dieren in de rundvleessector is eveneens toegenomen.

De wijnproductie in Madeira hield gedurende de hele periode stand, zowel qua geproduceerde hoeveelheid als qua verbouwde arealen (-1,1 %).

6.3.2.Gediversifieerde productie

De productieniveaus van de ondersteunde dierlijke en plantaardige diversificatiesectoren hebben zich gedurende de periode (volgens hoeveelheden) gestabiliseerd, met enige uitzonderingen (gevogelte in Guadeloupe, groenten en fruit in Martinique, varken en rund in Madeira, en de wijnsector).

De lokale gediversifieerde productie dekte (maximaal) 20 tot 40 % van de behoeften aan vlees en zuivelproducten (maar 70-100 % wanneer enkel verse producten in beschouwing worden genomen), en rond de 40 % voor groenten en fruit (maar bijna 80 % in Réunion en meer dan 90 % in Guyana). In het algemeen is de gediversifieerde lokale productie voor de meeste producten gedurende de periode gehandhaafd.

De hele waardeketen werd aangepakt aan de hand van verschillende steunmaatregelen, vooral de verwerking en de afzetbevordering. In de Franse ultraperifere gebieden en Madeira is het aandeel van de maatregelen die de verwerking en lokale afzetbevordering ondersteunen veel groter dan de steun voor productie. Op de Canarische Eilanden en de Azoren richtte de steun zich meer op productie. Een deel van de lokale productie bleek druk te ondervinden van goedkope invoer. Dit gold vooral voor de productie in de veehouderij door de invoer van diepgevroren vlees of de productie van groenten en fruit in Martinique, Guadeloupe en op de Canarische Eilanden. In alle ultraperifere gebieden bestond de uitdaging erin om over levensvatbare producentenorganisaties en verwerkingsinstrumenten te beschikken, en om een afzetkanaal voor lokale productie te kunnen garanderen op de lokale markt in een omgeving waar er grote concurrentie heerst van goedkopere ingevoerde producten.

6.4.Bijdrage aan de GLB-doelstellingen

De POSEI-programma's droegen bij aan de globale GLB-doelstellingen. De POSEI-steun heeft de instandhouding van productieniveaus in de meeste sectoren gefaciliteerd, waarbij het inkomen van landbouwers, en bijgevolg een levensvatbare voedselproductie, in aanzienlijke mate werd ondersteund. In sommige ultraperifere gebieden wordt het duurzame beheer hoofdzakelijk aangepakt door middel van randvoorwaarden, wat resulteerde in duurzame landbouwmethoden. De POSEI-programma's steunen vooral productieactiviteiten die in meer afgelegen gebieden plaatsvinden, wat ertoe bijdraagt dat een evenwichtige territoriale ontwikkeling gewaarborgd wordt.