EUROPESE COMMISSIE Brussel, 10.3.2017 COM(2017) 205 final NOTE

The language version reflects the corrections done to the original EN version transmitted under COM(2017) 205 final of 2.3.2017 and retransmitted (with corrections) under COM(2017) 205 final/2 of 10.3.2017.

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE EUROPESE RAAD EN DE RAAD



Derde voortgangsverslag over het partnerschapskader met derde landen in het kader van de Europese migratieagenda











1. Inleiding Het partnerschapskader bevat de EU-aanpak van irreguliere migratie en de diepere oorzaken ervan als onderdeel van de bredere samenwerking met derde landen. De Europese Raad heeft de vooruitgang bijgehouden en riep in zijn recentste vergadering van december 2016 de lidstaten op hun inspanningen vol te houden en op te voeren om de vorderingen met "het indammen van de migrantenstromen en het verbeteren van de terugkeercijfers" nauwlettend te volgen. In dit derde voortgangsverslag wordt uiteengezet welke vooruitgang sinds december werd geboekt. De betrokkenheid bij de vijf landen die in de mededeling van juni als prioritaire landen werden aangemerkt, is blijven toenemen. In overeenstemming met de conclusies van de Europese Raad van december wordt ook gekeken naar andere dan de vijf prioritaire landen. In het verslag komt tot uiting dat op dit moment de aandacht wordt toegespitst op de centrale Middellandse Zeeroute, als reactie op het nog steeds grote aantal overstekende migranten op deze route, en op de onaanvaardbare dodentol in de Middellandse Zee. In een specifiek deel van het verslag wordt besproken welke stappen al zijn gezet voor de uitvoering van de maatregelen die de staatshoofden en regeringsleiders hebben vastgelegd in de op de informele top van 3 februari overeengekomen verklaring van Malta, met name inzake levensreddend optreden, betere bestrijding van mensenhandel en mensensmokkel, bescherming van migranten en beter migratie- en grensbeheer, in nauwe samenwerking met Noord-Afrikaanse landen, en Libië in het bijzonder. Gezien de nauwe samenhang tussen het partnerschapskader en de inspanningen inzake de uitvoering van de verklaring en het gezamenlijke actieplan van Valletta, wordt in het verslag rekening gehouden met de resultaten van de bijeenkomst van hoge ambtenaren in februari. Het partnerschapskader maakt deel uit van een algehele reactie op de migratieproblematiek die in de Europese migratieagenda aan bod komt, waarbij alle acties onderling samenhangen. In dit opzicht houdt het verslag ook verband met het hernieuwde actieplan voor een doeltreffender terugkeerbeleid en de aanbeveling voor de uitvoering van de terugkeerrichtlijn, die parallel door de Commissie zijn goedgekeurd. Aanzienlijke vooruitgang op het vlak van terugkeer hangt ook af van het vereenvoudigen en doeltreffender maken van de gerechtelijke of administratieve procedures binnen de EU, en van de samenwerking met derde landen van herkomst, met inachtneming van het humanitaire beleid van de EU en de mensenrechten. Nu het partnerschapskader er is en de concrete doelstellingen en acties zijn geïdentificeerd en worden uitgevoerd, moeten nu concrete resultaten worden geboekt op alle samenwerkingsgebieden. Met de komende zomer in het vooruitzicht moet vooruitgang worden geboekt met het verminderen van de stromen en het verhogen van het aantal terugkeerders. Er moet intensiever worden gewerkt aan wederzijds begrip tussen de EU en de partnerlanden over de betrokken kwesties en de aanpak ervan, om te komen tot concrete resultaten en de goede samenwerking tussen de EU en de lidstaten nog te versterken. In haar verslag van juni, een jaar na de lancering van het partnerschapskader, zal de Commissie, in nauwe samenwerking met de Europese Dienst voor extern optreden, de stand van zaken opmaken over de aanpak en de resultaten die worden geboekt met het verminderen van irreguliere migratiestromen, de aanpak van de diepere oorzaken en de verbetering van de terugkeercijfers. 2. Vooruitgang/resultaten met de prioritaire landen Niger De samenwerking met Niger als belangrijk doorreisland blijft efficiënt verlopen. Tijdens het bezoek van president Issoufou van Niger aan Brussel in december 2016 kon het belang worden benadrukt van de betrekkingen tussen de EU en Niger en de wederzijdse belangen bij de bestrijding van smokkel en het zorgen voor een beter migratiebeheer in de Sahelregio. In januari bracht de Deense minister voor Ontwikkelingssamenwerking een bezoek aan het land, tegelijk met een technische EU-missie. Tijdens een volgende technische missie in februari werden gegevens verzameld over alternatieve routes en opties duidelijk gemaakt voor mogelijke nieuwe projecten. Eind maart staat een missie van hoge ambtenaren van de EU en de lidstaten naar Niger gepland. Het aantal migranten dat van Agadez naar Europa vertrekt, daalt duidelijk (van de piek in mei met 70 000 vertrekkende migranten naar 6 524 in januari 2017). Het aantal migranten dat wordt verwezen naar de Internationale Organisatie voor Migratie om te worden gerepatrieerd, is gestegen, net als het aantal personen dat vrijwillig terugkeert. In 2016 is het aantal migranten dat steun krijgt in de centra van de Internationale Organisatie voor Migratie verdubbeld ten opzichte van het voorgaande jaar, tot meer dan 15 000 . Onder meer 4 788 migranten uit derde landen en 301 Nigerezen kregen hulp bij hun vrijwillige terugkeer naar hun oorspronkelijke gemeenschappen tijdens de eerste elf maanden van 2016 (ruim drie keer zoveel als in 2015). De transitcentra bieden zowel migranten als de lokale bevolking opleidingen aan om inkomstenbronnen te ontwikkelen, zoals bakstenen of juwelen maken. Eind 2016 hadden ruim 600 personen een dergelijke opleiding gekregen. De Nigerese rechtshandhavingsinstanties zijn zich blijven inspannen om irreguliere doorreizen en migrantensmokkel aan te pakken; er werden meer voertuigen in beslag genomen en chauffeurs gearresteerd. Met EU-middelen wordt de handhaving van wetgeving ter bestrijding van migrantensmokkel ondersteund. Om - vaak grensoverschrijdend werkende - smokkelnetwerken daadwerkelijk te ontmantelen, zijn verdere inspanningen noodzakelijk. De werkzaamheden zullen gericht zijn op het versterken van de EU-steun voor de uitvoering van het Nigerese noodactieplan tegen migrantensmokkel in de regio rond Agadez, dat in november werd goedgekeurd. De versterking van de aanwezigheid ter plaatse van de EU en de lidstaten is hiervoor cruciaal. Optreden tegen smokkelnetwerken wordt ook versterkt dankzij de ondersteuning van een gezamenlijk onderzoeksteam. Op 1 februari werd een EU-migratieverbindingsfunctionaris gestationeerd in de EU-delegatie in Niamey. Ook ander EU-personeel, onder wie een verbindingsfunctionaris voor het Europese Grens- en kustwachtagentschap, zal in de delegatie worden gestationeerd. Via het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex krijgen de nationale autoriteiten van de partnerlanden langs de migratieroute ondersteuning om risicoanalyses en beoordelingen van de stromen uit te werken. Begin maart vindt in Niger een vergadering van het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex plaats, en later in 2017 wordt een cel voor risicoanalyse gelanceerd. Bovenop het noodactieplan wordt een actieplan voor de middellange termijn opgesteld door de Nigerese autoriteiten om lacunes in de huidige aanpak op te lossen. Beide plannen maken deel uit van de nieuwe nationale migratiestrategie waaraan de Nigerese autoriteiten momenteel de laatste hand leggen. Via EU-optreden worden ook de algemene inspanningen inzake ontwikkeling van Niger ondersteund, net als de aanpak van de diepere oorzaken van migratie en gedwongen verplaatsing. Bovenop een begrotingsondersteuningsprogramma worden nu in Niger negen projecten ondersteund in het kader van het EU-trustfonds voor Afrika. Eind januari 2017 gingen in Agadez drie nieuwe projecten van start. Daarnaast werden in december nog projecten goedgekeurd, die naar verwachting bijstand inhouden voor 30 000 migranten, de terugkeer van 12 000 mensen en de voorlichting van 40 000 migranten. De projecten zijn ook gericht op het verschaffen van een stukje grond, huisvesting en toegang tot drinkbaar water voor 28 000 mensen. Daarnaast zullen 42 000 mensen toegang hebben tot huisvesting en drinkbaar water, en zullen 2 000 banen in de bouwsector worden gecreëerd. De Commissie heeft ook een contract ondertekend met de Hoge Autoriteit voor vredesopbouw, waarmee op korte termijn werkgelegenheid wordt gecreëerd voor jongeren en wordt bijgedragen aan alternatieve inkomstenbronnen voor 65 000 mensen. Andere projecten in ontwikkeling zijn onder meer de beoordeling van de haalbaarheid van een project voor een hybride energiecentrale in Agadez, waarmee zowel de werkgelegenheid als de energiezekerheid zouden worden gestimuleerd. Een project in het kader van het EU-trustfonds voor Afrika werd al goedgekeurd in de regio Diffa, die bijzonder onder druk staat door de opstand van Boko Haram. Veiligheidskwesties vormen een belemmering voor een efficiënte hulpverlening. De stromen via Agadez zijn de jongste maanden afgenomen en de Nigerese autoriteiten hebben de controles opgevoerd op de voornaamste bekende routes; nu is ook controle nodig op mogelijke alternatieve routes, zowel binnen Niger als via de buurlanden (zoals Mali, Tsjaad of Algerije). Gezien de geografie, de gebrekkige infrastructuur en de aanwezigheid van gewapende groepen, zijn deze alternatieve routes waarschijnlijk gevaarlijker voor migranten. In januari 2017 werden twee EU-missies ter plaatse uitgevoerd om de opkomende alternatieve routes te beoordelen en mee projecten met snelle effecten te selecteren die economische alternatieven kunnen bieden voor lokale gemeenschappen die voor hun inkomsten afhangen van smokkel. Effectief toezicht op en analyse van alternatieve routes vergt samenwerking met de Internationale Organisatie voor Migratie en verbindingsfunctionarissen van de EU en de lidstaten. Bovendien moeten synergieën worden ontwikkeld met projecten op gebieden als politiesamenwerking en bestaande regionale samenwerking, en versterking van de samenwerking op andere beleidsvlakken zoals klimaatverandering (bodemherstel, irrigatie, herbebossing) en onderwijsmobiliteit.

Om de ontwikkelingen op de route aan te pakken moet de betrokkenheid van de regio toenemen, met name met de Sahel G5. De EU biedt al ondersteuning, voornamelijk via haar missies in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid en het EU-trustfonds voor Afrika. De EU zal haar steun aan de Sahel G5 blijven verhogen. Bovendien kunnen nieuwe activiteiten worden overwogen om de capaciteit van Libiës zuiderburen te vergroten op gebieden als grensbeheer en inlichtingen. Volgende stappen: Spoedige ondertekening van de contracten voor alle afgesproken acties in het kader van het EU-trustfonds zodat zij concreet kunnen worden uitgevoerd en voor inkomsten kunnen zorgen als alternatief voor de smokkeleconomie. Intensievere maatregelen ter bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel, onder meer met steun voor een gezamenlijk onderzoeksteam. Intensiever toezicht op mogelijke alternatieve routes en voorbereiding van passende maatregelen als antwoord, op basis van de aanpak in de regio rond Agadez. Feedback geven voor een door Niger uitgewerkt actieplan voor de middellange termijn, dat eind maart wordt verwacht en toegespitst is op de bestaande lacunes. Uitwerken van een werkafspraak tussen het Europese Grens- en kustwachtagentschap en de autoriteiten van Niger, en stationering van een verbindingsfunctionaris in de EU-delegatie. Volledig operationeel maken van de EU-antenne in Agadez, ook voor opleiding. Follow-up van de vergadering van het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex en voorbereiding van de start van de cel voor risicoanalyse. Nigeria Nigeria is het dichtstbevolkte land van Afrika en Nigerianen vormen de grootste groep irreguliere migranten naar de EU, met 37 811 vastgestelde grensoverschrijdingen in 2016. De economische en veiligheidssituatie vormt een belangrijke drijfveer voor migratiebewegingen, zowel binnen de regio als naar de EU. In het licht van de doelstelling om de beleidsdomeinen waarin wordt samengewerkt met Nigeria uit te breiden, bracht vicevoorzitter van de Commissie Ansip op 2 en 3 februari een bezoek aan het land. Hij ontmoette vicepresident (en op dat moment waarnemend president) Osinbajo om domeinen voor samenwerking te bespreken die ook relevant zijn voor migratiebeheer. Meerdere proefprojecten werden onderzocht, net als samenwerking op gebieden als e-government, cyberveiligheid, corruptiebestrijding, stimulering van investeringen en handel, en migratiebeheer. Recent waren er ook contacten op hoog niveau met Nederland en Spanje, en Nigeria en Italië bespreken technische bijstand, om eventueel ontwikkelingen over biometrische databanken op te nemen. Nigeria blijft het voornaamste land van herkomst voor slachtoffers van mensenhandel in de EU die niet uit de EU afkomstig zijn. Mensenhandelaars in de EU uit niet-EU-landen zijn het vaakst Nigeriaanse mensenhandelaars. Nigeria neemt daarom actief deel aan het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex. Het recent opgerichte EU-samenwerkingsplatform over migrantensmokkel, waaraan EU-agentschappen en lidstaten deelnemen, zal ook bijdragen aan betere samenwerking en coördinatie bij de bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel. Het kader voor de samenwerking tussen de EU en Nigeria op het gebied van migratie is gestructureerd in de in 2015 ondertekende gemeenschappelijke agenda inzake migratie en mobiliteit. Nigeria werkt met een aantal lidstaten samen inzake terugkeer en overname, maar niet steeds in dezelfde mate. In 2015 leidde 28 % van de beslissingen over terugkeer daadwerkelijk tot een terugkeer. Op basis van de tot dusver beschikbare gegevens lijkt dat percentage in 2016 te zijn verbeterd. De mate van samenwerking inzake overname varieert binnen de EU. In 2016 was Nigeria de belangrijkste bestemming voor gezamenlijke terugkeeroperaties van het Europese Grens- en kustwachtagentschap en de samenwerking verloopt vrij positief; Nigeria antwoordde positief op ongeveer 60 % van de aanvragen voor reisdocumenten. De Nigeriaanse identificatiemissies naar drie Europese landen in november 2016 hadden echter niet het verhoopte resultaat: drie maanden later zijn de dringende reisdocumenten voor de geïdentificeerde migranten nog steeds niet uitgereikt door het ministerie van Buitenlandse zaken. Vooruitgang met de onderhandelingen over de overnameovereenkomst tussen de EU en Nigeria is uitermate belangrijk: de eerste ronde vond plaats in oktober 2016, maar Nigeria heeft een tweede besprekingsronde al meermaals uitgesteld. De doelstelling van de EU is om de overnameovereenkomst op tijd voor de geplande ministeriële vergadering tussen de EU en Nigeria te sluiten. Sinds 1 februari is er een Europese verbindingsfunctionaris voor migratie gestationeerd. Het EU-trustfonds voor Afrika is een belangrijk instrument voor projecten in Nigeria die sterk gericht zijn op het thema migratie, met name in het zuiden van het land. Het vormt een aanvulling op de aanzienlijke nationale bijdrage aan het aanpakken van de diepere oorzaken van irreguliere migratie en gedwongen verplaatsing binnen de nationale enveloppe die door het Europees Ontwikkelingsfonds wordt gefinancierd. Projecten die in december 2016 met de Internationale Organisatie voor Migratie in het kader van het EU-trustfonds voor Afrika zijn goedgekeurd, zullen leiden tot de re-integratie van meer dan 3 800 migranten die terugkeren uit EU- en doorreislanden. Bovendien zullen ruim 5 miljoen leerlingen boeken en alfabetiseringslessen krijgen, en zullen meer dan 75 000 kinderen toegang krijgen tot geestelijke gezondheidszorg. Andere nog te verkennen domeinen zijn onder meer buitenlandse directe investeringen (ook via het voorgestelde plan voor externe investeringen - zie deel 4) en de digitale economie, domeinen waarop Nigeria rechtstreeks kan wegen op de diepere oorzaken van migratie. De Commissie blijft ook voldoen aan de fundamentele humanitaire behoeften van de slachtoffers van de crisis in Nigeria. Tijdens de zeven jaren dat het conflict in het noordoosten van Nigeria aansleept, werden ruim 20 000 mensen gedood en waren er 1,77 miljoen intern ontheemden. De hulp wordt voornamelijk geboden in de vorm van voedsel, bescherming, water, sanitaire en hygiënische voorzieningen, onderdak, non-foodartikelen en gezondheid.

Volgende stappen: Afronden van de onderhandelingen over de overnameovereenkomst tegen juni 2017. Actief blijven samenwerken aan bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel via het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex en het recent opgerichte EU-samenwerkingsplatform over migrantensmokkel. Nagaan welke projecten in het kader van het EU-trustfonds voor Afrika sterk gericht zijn op migratie. Senegal Senegal is een cruciale politieke partner voor de EU in de regio en daarbuiten. Het is een van de centrale actoren in het proces van Rabat en de follow-up van de top van Valletta, maar de samenwerking heeft ook betrekking op domeinen als het Internationaal Strafhof en de strijd tegen radicalisering en terrorisme. De prioriteiten van Senegal zijn legale migratie, de strijd tegen migrantensmokkel en de aanpak van de diepere oorzaken van irreguliere migratie. Bij de samenwerking met Senegal over het beheer van migratie moet rekening worden gehouden met de politieke context: de Senegalese diaspora zal voor de eerste keer rechtstreeks leden van de nationale vergadering kunnen verkiezen bij de parlementsverkiezingen die gepland zijn voor juli 2017. Op deze manier krijgen de belangen van de Senegalezen die langere tijd in het buitenland verblijven, bijzonder politiek gewicht. Meer in het algemeen is het ook een afspiegeling van de economische, culturele en sociale betekenis van migratie in Senegal: een ondersteuningsfonds voor investeringen die door de Senegalese diaspora worden gefinancierd, is een tastbaar voorbeeld van hoe de diaspora kan helpen banen te scheppen in Senegal en zo jongeren perspectieven in eigen land kan helpen bieden. Rekening houdend met deze gevoeligheden is de dialoog met Senegal op politiek niveau voortgezet, met onder meer een ontmoeting tussen hoge vertegenwoordiger/vice-voorzitter Mogherini en president Sall in Dakar in december 2016, en een bezoek van president Sall aan Frankrijk. De meeste lidstaten die te maken hebben met de terugkeer naar Senegal, blijven echter moeilijkheden ondervinden wanneer zij willen samenwerken bij de identificatie en documentatie van irreguliere migranten van wie wordt vermoed dat zij Senegalese onderdanen zijn, en een aantal geplande identificatiemissies is mislukt. Zelfs in gevallen waar migranten werden geïdentificeerd voor terugkeer, is het niet eenvoudig gebleken om van de Senegalese autoriteiten de juiste reisdocumenten te verkrijgen. In 2016 keerden slechts 563 Senegalezen die irregulier in Europa verbleven, terug naar Senegal. Dat cijfer contrasteert met de ruim 10 000 Senegalese onderdanen die in 2016 op irreguliere wijze langs de centrale Middellandse Zeeroute aankwamen. Enige vooruitgang is geboekt met bilaterale werkzaamheden die gericht zijn op de terugkeer van irreguliere migranten die recent zijn aangekomen via de centrale Middellandse Zeeroute. Als deze eerste stappen in de samenwerking de komende weken tastbare resultaten opleveren, zullen zij verder worden geconsolideerd door uitwisselingen van ambtenaren en opleidingen die op bilaterale basis zullen worden georganiseerd binnen het EU-kader, ook via ondersteuning aan re-integratieprojecten. Verwacht wordt dat in 2017 nog missies naar andere lidstaten worden uitgevoerd. Op deze basis zullen verschillende samenwerkingsmogelijkheden, onder meer over legale migratie en mobiliteit, worden bestudeerd, te beginnen met Erasmus+. Op 1 februari 2017 werd een Europese migratieverbindingsfunctionaris gestationeerd in de EU-delegatie in Dakar. Senegal heeft ook contactpunten voor identificatie opgericht in de betrokken ministeries. Onderhandelingen tussen het Europese Grens- en kustwachtagentschap en de Senegalese autoriteiten over betere werkregelingen voor nauwere samenwerking zijn ook opgestart. Ter ondersteuning van inspanningen om de diepere oorzaken van irreguliere migratie aan te pakken krijgt Senegal negen projecten met steun van het EU-trustfonds voor Afrika; vier daarvan werden in december 2016 goedgekeurd. Met deze nieuwe projecten wordt steun verleend aan re-integratie, het scheppen van banen en een biometrisch nationaal registratiesysteem. Deze nieuwe projecten zouden moeten leiden tot de re-integratie van 3 000 personen en de voorlichting van 200 gemeenschappen en 30 000 migranten. Verwacht wordt dat ook 6 500 nieuwe banen zullen worden gecreëerd. Senegal maakt ook gebruik van het regionale project ter ondersteuning van de binnenlandse veiligheidsdiensten van zes Sahellanden. Dit kan worden opgevoerd op basis van de huidige samenwerking via gerichte samenwerking op domeinen als visserij, klimaatverandering, hernieuwbare energie, landbouw en onderwijsmobiliteit. Volgende stappen: Follow-up van uitgevoerde missies om te zorgen voor de daadwerkelijke terugkeer van geïdentificeerde irreguliere migranten. Verbeteren van de samenwerking op dagelijkse basis inzake identificatie en afgifte van reisdocumenten. Voltooien en ondertekenen van samenwerkingsafspraken tussen Senegal en het Europese Grens- en kustwachtagentschap tegen midden 2017. Op basis van de al geboekte resultaten intensiever samenwerken op andere gebieden, waaronder grensbeheer.

Mali Mali blijft een belangrijk land van herkomst en doorreis voor migranten. In 2016 kwamen 10 268 Malinezen op irreguliere wijze naar Italië via de centrale Middellandse Zeeroute. De dialoog en samenwerking met Mali over terugkeer kende een terugval na de onjuiste verslaggeving in de media in december 2016 over de ondertekening met de EU van een formele overeenkomst over terugkeer die nooit heeft plaatsgevonden, en Mali ondertekende de operationele procedures voor overname niet. Het aantal beslissingen over terugkeer dat in 2016 ten aanzien van Malinese onderdanen werd uitgevaardigd (3 302) bleef op nagenoeg hetzelfde niveau als in 2015 (3 505). Slechts een klein deel van deze mensen keerde ook daadwerkelijk terug (6,5 % in 2016). Er blijven problemen met het bevestigen van de nationaliteit en de afgifte van consulaire reisdocumenten door Malinese consulaten aan personen die werden geïdentificeerd als Malinese onderdanen. Dit aspect moet nog verder worden besproken tijdens de contacten met de Malinese autoriteiten om een gemeenschappelijke basis en werkbare oplossingen te vinden. De diaspora in Europa kan een grotere rol krijgen en helpen op het vlak van vrijwillige terugkeer en re-integratie van Malinese irreguliere migranten naar of in hun plaatselijke gemeenschappen. Positief is dat de samenwerking bij de bestrijding van migrantensmokkel wordt voortgezet, net als de dialoog op hoog niveau. Mali blijft ook een constructieve rol spelen bij de follow-up van de top van Valletta van 2015 en als voorzitter van het proces van Rabat; tijdens een recente ontmoeting van hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter Mogherini met minister Silla, bevoegd voor Malinezen in het buitenland, werden gezamenlijke prioriteiten bepaald voor verdere samenwerking op het vlak van migratiebeheer. Aan de strijd tegen migrantensmokkel en mensenhandel, en de versterking van het grensbeheer van Mali, moet op korte termijn prioriteit worden gegeven. Inzake grensbeheer wordt al samengewerkt met de Malinese autoriteiten. De afgelopen maanden werd voornamelijk aandacht besteed aan samenwerking met Malinese actoren en internationale partners ter ondersteuning van een nationale grensstrategie en een bijbehorend actieplan. Dat zou spoedig moeten worden goedgekeurd. De komende maanden zal ook de capaciteit worden opgebouwd van politiediensten die belast zijn met grensbeheer in Mali, in coördinatie met andere regionale initiatieven over grensbeheer en georganiseerde misdaad. Een missie in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid is al operationeel in Mali, en de komende maanden zal migratie daarin meer aandacht krijgen. Mali is een van de voornaamste begunstigden van fondsen via het EU-trustfonds voor Afrika, met tot nog toe negen goedgekeurde projecten. De in december 2016 goedgekeurde projecten bevinden zich nu in de contractsluitingsfase. De projecten omvatten onder meer de verbetering van het biometrische bevolkingsregister, de re-integratie van terugkeerders en werkgelegenheid voor jongeren. Verwacht wordt onder meer dat 10 000 rechtstreekse banen en 35 000 onrechtstreekse banen zullen worden gecreëerd. 16 000 migranten zullen bijstand krijgen, 4 000 zullen terugkeren en 1 900 zullen worden gere-integreerd. Bovendien zullen 17 000 migranten worden voorgelicht. De zes andere projecten die eerder in 2016 werden goedgekeurd, worden momenteel uitgevoerd; zij omvatten onder meer een steunprogramma voor grensbeheer en voor het opnieuw stationeren van Malinese veiligheidstroepen in gevoelige gebieden. Dit komt bovenop de steun in het kader van het Europees Ontwikkelingsfonds en mogelijke verdere samenwerking inzake bijvoorbeeld landbouw, klimaataanpassing en onderwijsmobiliteit. De situatie op het vlak van bescherming baart zorgen, met ruim 35 000 intern ontheemde personen in Mali en ongeveer 136 000 Malinese vluchtelingen in de buurlanden. Ondanks de verslechterende veiligheidssituatie in het centrum en het noorden van Mali, blijft de Commissie samenwerken met humanitaire actoren om steun te verlenen aan Malinese gemeenschappen in die gebieden en in buurlanden die migranten opvangen. Volgende stappen Stationeren van een missie op technisch niveau om mogelijkheden voor samenwerking te onderzoeken en versterken van de capaciteit inzake grensbeheer en de bestrijding van mensensmokkel. De samenwerking met Mali intensiveren inzake het doorreisaspect, met specifieke aandacht voor de vrijwillige terugkeer van migranten op doorreis. Samenwerking versterken inzake de daadwerkelijke terugkeer van irreguliere migranten en van Malinezen die trachten op irreguliere wijze de zuidelijke Libische grens over te steken. De intensieve dialoog met Mali als voorzitter van het proces van Rabat behouden. Ethiopië Het aantal Ethiopische onderdanen op de centrale Middellandse Zeeroute bedroeg in 2016 3 657; ongeveer 30 000 Ethiopiërs wonen legaal in Europa en elk jaar worden tot 5 000 nieuwe verblijfsvergunningen verstrekt. Ethiopië is ook een belangrijk doorreisland voor migranten en vluchtelingen uit de Hoorn van Afrika, waaronder Eritrese vluchtelingen en asielzoekers, ook al dalen die aantallen, met in 2016 21 000 Eritreërs die de Europese kust bereikten via de centrale Middellandse Zeeroute. Het belang van Ethiopië voor stabiliteit in de regio wordt alom erkend, maar de interne politieke toestand blijft moeilijk. Door de huidige noodtoestand is het geweld afgenomen, en de regering heeft toenadering gezocht tot de oppositiepartijen. Of dit zal volstaan om de druk het hoofd te bieden die afgelopen oktober leidde tot gewelduitbarstingen, valt nog af te wachten. De EU blijft samenwerken met alle belanghebbenden om nieuw geweld te voorkomen, steun te verlenen aan noodzakelijke politieke hervormingen en een inclusieve dialoog te vergemakkelijken. Sinds juni 2016 passen de betrekkingen van de EU met Ethiopië in het kader van de strategische samenwerking tussen de EU en Ethiopië, waarin onder meer een sectorale dialoog over migratie vervat zit. Ethiopië heeft een actieve en constructieve rol opgenomen bij het regionaal migratiebeheer na de top van Valletta van 2015, met name als voorzitter van het proces van Khartoem sinds december 2016. De samenwerking op hoog niveau wordt voortgezet, met een ontmoeting tussen commissaris voor Internationale Samenwerking en Ontwikkeling Mimica en premier Desalegn in januari, een ontmoeting tussen hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter Mogherini en de Ethiopische minister van Buitenlandse Zaken Gabeyehu in de marge van de Veiligheidsconferentie in München in februari 2017, en een bezoek van minister Gabeyehu aan Brussel, eveneens in februari. Hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter Mogherini zal naar verwachting in maart naar Ethiopië reizen.

Ethiopië kan al gebruik maken van een regionaal programma om migratie beter te beheren, dat in december 2015 werd goedgekeurd in het kader van het EU-trustfonds voor Afrika. Het kan ook gebruik maken van andere regionale programma's in het kader van het in december 2016 goedgekeurde trustfonds. Daartoe behoren onder meer een regionaal operationeel centrum voor het proces van Khartoem en een faciliteit om terugkeer te ondersteunen en hulp te bieden aan gestrande migranten en hun duurzame re-integratie in gemeenschappen. Ethiopië blijft een van de landen die de meeste vluchtelingen opvangen in Afrika, met meer dan 790 000 vluchtelingen uit de regio, en blijft EU-steun ontvangen voor deze vluchtelingen en hun gastgemeenschappen via humanitaire financiering en het regionaal ontwikkelings- en beschermingsprogramma. Er staan nog programma's op stapel die zullen bijdragen aan het aanpakken van de diepere oorzaken van irreguliere en gedwongen migratie, waarbij de aandacht zal worden toegespitst op het scheppen van banen. Met name zal steun worden verleend aan de verbintenis van Ethiopië om de bestaansmogelijkheden van vluchtelingen in het land te verbeteren, onder meer door 30 % van 100 000 banen in twee geplande industrieterreinen voor te behouden voor vluchtelingen. Het Europese Ontwikkelingsfonds heeft ook bijgedragen aan de inspanningen van Ethiopië om migratie beter te beheren, met name door ondersteuning van een nieuw gedecentraliseerd migratiebeheersysteem. In 2016 namen de contacten op technisch en politiek niveau toe en werd een veelbelovende dialoog over terugkeer en overname gestart in het kader van de gemeenschappelijke agenda inzake migratie en mobiliteit van 2015; er wordt echter slechts traag concrete vooruitgang geboekt. In 2016 werden slechts 122 illegaal in EU-landen verblijvende Ethiopiërs terug naar Ethiopië gebracht. In februari 2016 werd een klein aantal goed gedocumenteerde terugkeergevallen bezorgd aan de Ethiopische autoriteiten, als een proefproject voor samenwerking over migratie. Op dit moment zijn de reisdocumenten nog niet verstrekt en wordt de terugkeer geblokkeerd. Bij de behandeling van deze zaken bleek dat er negatieve gevolgen verbonden zijn aan het feit dat in verschillende EU-lidstaten verschillende re-integratiepakketten worden gehanteerd voor terugkeer naar eenzelfde land. Datums voor een voorgestelde workshop over re-integratie moeten nog worden bevestigd. In maart 2017 wordt een Europese migratieverbindingsfunctionaris gestationeerd in Ethiopië. Volgende stappen Maatregelen voltooien in verband met de proefprojecten voor terugkeer en deze gebruiken als blauwdruk voor snellere terugkeer in de toekomst. Ethiopië blijven ondersteunen als land van doorreis en bestemming van migranten en vluchtelingen, ook via door het EU-trustfonds voor Afrika gefinancierde acties. Binnen de strategische samenwerking een sectorale dialoog over migratie opzetten (streefdatum april 2017). De intensieve dialoog met Ethiopië als voorzitter van het proces van Khartoem behouden.



3. Resultaten en volgende stappen met andere landen Centrale Middellandse Zeeroute Figuur: Belangrijkste landen van herkomst van irreguliere migranten uit Afrika en Azië in 2016 (Bron: Europees Grens- en kustwachtagentschap) De centrale Middellandse Zeeroute is de drukste route geworden waarlangs migranten en vluchtelingen Europa proberen te bereiken. Bijna 90 % van de 180 000 mensen die in 2016 werden aangetroffen op deze route zijn vanuit Libië vertrokken, waarbij smokkelaars gebruikmaken van de onstabiele politieke en economische situatie. Het blijft een belangrijke prioriteit voor de Europese Unie en haar lidstaten en internationale partners om een duurzame oplossing te vinden voor de uitdagingen in Libië op het gebied van bestuur en veiligheid. De in januari goedgekeurde gezamenlijke mededeling "Migratie langs de centrale Middellandse Zeeroute – Migrantenstromen beheersen, levens redden", bevat een reeks concrete operationele maatregelen om de situatie te helpen aanpakken. Het succes van deze maatregelen vereist nauwe samenwerking met de relevante partners in Noord-Afrika en gezamenlijke inspanningen van de EU-instellingen en de lidstaten. Ook moet er worden samengewerkt met belangrijke partners, zoals de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor vluchtelingen en de Internationale Organisatie voor Migratie. De voorgestelde maatregelen omvatten: het aantal oversteken verminderen en levens redden op zee, de strijd tegen mensensmokkelaars en -handelaars opvoeren, migranten beschermen, hervestiging en begeleide vrijwillige terugkeer stimuleren, de migrantenstromen over de zuidgrens van Libië beheersen en nauwer samenwerken met Egypte, Tunesië en Algerije, onder meer door middel van regionale initiatieven zoals het Seahorse Mediterranean Network. Een aantal van de voorgestelde maatregelen kan alleen met succes worden uitgevoerd wanneer de veiligheidssituatie verbetert. Tijdens de top in Malta hebben de staatshoofden en regeringsleiders de verklaring van Malta goedgekeurd, met daarin een aantal concrete maatregelen die moeten worden genomen op de route, in samenhang met de voorstellen in de mededeling. Het Maltese voorzitterschap maakt hier actief werk van via een uitvoeringsplan, in nauwe samenwerking met de Commissie, de hoge vertegenwoordiger en de lidstaten. Libië De ondersteuning van het beheer van de migratiestromen in de Noord-Afrikaanse landen langs de centrale Middellandse Zeeroute is een duidelijke prioriteit. Er zal 200 miljoen euro worden vrijgemaakt voor projecten in 2017, waarbij prioriteit wordt gegeven aan projecten op het gebied van migratie die Libië betreffen. Reeds in 2016 werden projecten toegespitst op Libië, om bescherming te bieden aan de meest kwetsbare migranten en op lokaal niveau sociaal-economische kansen te creëren. Met een missie begin maart zal gevolg worden gegeven aan de gezamenlijke mededeling en het uitvoeringsplan voor de verklaring van Malta. Dit volgt op het bezoek van premier Serraj aan de EU in februari. Er worden besprekingen gevoerd om ondersteuning toe te spitsen op bescherming op ontschepingspunten, en op humanitaire bijstand aan migranten in opvang- of detentiecentra, waarbij meer steun wordt verleend aan alternatieven voor detentie. De bijdrage aan de sociaal-economische stabilisering in Libië wordt nog steeds aangepakt, met name via activiteiten op lokaal niveau. Dit komt bovenop de werkzaamheden om reddingsoperaties op zee te verbeteren, met inbegrip van de opleiding van de Libische kustwacht. Via Operatie Sophia en het Seahorse Mediterranean Network zijn al leden van de Libische kustwacht opgeleid. Operatie Sophia heeft een eerste pakket activiteiten voltooid en daarbij 93 personeelsleden opgeleid, en is van start gegaan met het tweede pakket gespecialiseerde opleiding in Malta. De inspanningen worden nu opgevoerd. Alle lopende opleidingsactiviteiten werden in kaart gebracht om een alomvattend opleidingsplan voor de Libische kustwacht overeen te komen. Er zijn specifieke coördinatiemechanismen ingesteld. De onmiddellijke actie van de Commissie houdt onder meer in dat de Seahorse-opleiding voor de Libische kustwacht wordt uitgebreid: voor de periode februari-juli 2017 zijn vijftien nieuwe cursussen gepland. Als aanvulling hierop wordt ook ondersteuning verleend aan migratiebeheer in het kader van het regionale ontwikkelings- en beschermingsprogramma. Om ideeën over mogelijke samenwerking te bespreken, wordt er ook meer gecoördineerd met verschillende VN-organisaties, zoals de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor vluchtelingen, de Internationale Organisatie voor Migratie, de Wereldgezondheidsorganisatie, het Wereldvoedselprogramma, het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties en het Kinderfonds van de Verenigde Naties. Als onderdeel van het project dat wordt ondersteund in het kader van het EU-trustfonds voor Afrika, is de Internationale Organisatie voor Migratie belast met de vrijwillige terugkeer en re-integratie van 5 000 migranten (initieel streefcijfer) in Libië. Het blijft belangrijk dit project snel uit te voeren en naar een verdere uitbreiding ervan te streven, onder meer door duurzame steun voor re-integratie te verlenen aan meer migranten, in aansluiting op de maatregelen van de lidstaten. Mensen die terugkeren naar de regio die onder het trustfonds valt, zullen hulp krijgen bij hun re-integratie. In december 2016 hebben de Commissie en de Internationale Organisatie voor Migratie reeds een gezamenlijk initiatief (ter waarde van 100 miljoen euro) ondertekend voor de bescherming en re-integratie van migranten in Afrika langs de migratieroutes door het centrale Middellandse Zeegebied. De EU zal de werkzaamheden van de Internationale Organisatie voor Migratie blijven bevorderen, onder meer door de samenwerking met Afrikaanse partners te stimuleren om de begeleide vrijwillige terugkeer van in Libië gestrande migranten te versnellen. In Libië worden steeds meer migranten begeleid op deze manier. In 2015 zijn 1 113 migranten, voornamelijk uit landen ten zuiden van de Sahara, vrijwillig teruggekeerd naar hun thuisland. In 2016 ging het om 2 777 personen, en in 2017 hebben tot dusver 744 gestrande migranten bijstand bij terugkeer gekregen, waarbij Nigeria en Senegal de belangrijkste landen van herkomst zijn. De meest kwetsbare terugkeerders hebben aanvullende re-integratieondersteuning gekregen, die wordt gebruikt om bijvoorbeeld kleine ondernemingen op te richten, onderwijskansen te benutten of gezondheidsproblemen te laten behandelen.

Er zal worden gestreefd naar nauwe coördinatie ter plaatse met de lidstaten, in het bijzonder met Italië, dat zijn voornemen heeft aangekondigd om een fonds voor Afrika ter waarde van 200 miljoen euro op te richten, waarvan een deel zal worden gebruikt om het memorandum van overeenstemming tussen Italië en Libië te helpen uitvoeren. Egypte Hoewel het aantal migranten dat vanuit Egypte de Middellandse Zee oversteekt naar Europa in de afgelopen maanden sterk is gedaald, blijft Egypte een belangrijke strategische partner op het gebied van migratie. Het land is een belangrijk geografisch kruispunt en de Egyptische autoriteiten hebben inspanningen geleverd om irreguliere grensoverschrijdingen naar Libië te voorkomen en ervoor te zorgen dat zijn eigen onderdanen die via de centrale Middellandse Zeeroute aankomen in de EU, snel terugkeren. Het is van essentieel belang de dialoog met Egypte voort te zetten en te intensiveren. Op basis van de toekomstige prioriteiten van het partnerschap zal worden gestreefd naar concrete en nauwere samenwerking op het gebied van migratiebeheer, met name om de uitvoering van de nationale strategieën voor de aanpak van de diepere oorzaken van irreguliere migratie te ondersteunen. De dialoog zal worden voortgezet wanneer de Egyptische minister van Buitenlandse Zaken de Raad Buitenlandse Zaken zal toespreken in maart. Voorts wordt er gewerkt aan een concrete follow-up van een bezoek van hoge ambtenaren in januari. Momenteel wordt het mandaat voor een formele migratiedialoog tussen de EU en Egypte vastgesteld, en een eerste vergadering zou moeten plaatsvinden in maart/april 2017. Voorts worden er besprekingen gevoerd over projecten in het kader van het EU-trustfonds voor Afrika. Nauwere samenwerking kan onder meer inhouden dat de samenwerking met de autoriteiten wordt ondersteund om de nationale strategieën uit te voeren, de diepere oorzaken van irreguliere migratie worden aangepakt door lokale economische ontwikkeling te ondersteunen en toegang te bieden tot werk voor migranten en gastgemeenschappen, en er meer bescherming wordt geboden aan de meest kwetsbare mensen. Tot de andere werkzaamheden behoren onder meer een bezoek aan het Europees Grens- en kustwachtagentschap in Warschau in maart, de oprichting van een Egyptisch contactpunt voor Operatie Sophia, en onderzoek naar mogelijkheden om informatie uit te wisselen in het kader van het Seahorse Mediterranean-project. Het is belangrijk de autoriteiten van de Noord-Afrikaanse landen beter in staat te stellen irreguliere migratie en mensenhandel aan te pakken door hun grensbewakingssystemen te versterken. In dit verband is het van cruciaal belang dat Egypte wordt betrokken bij het Seahorse Mediterranean-project. Ten slotte heeft Egypte algemene belangstelling getoond in capaciteitsopbouw op het gebied van migratiebeheer, met name om een nieuwe in oktober 2016 vastgestelde antismokkelwet te helpen uitvoeren. West-Afrika In februari 2017 heeft de Commissie het geografische toepassingsgebied van het EU-trustfonds voor Afrika uitgebreid tot Ivoorkust, Ghana en Guinee. Momenteel worden technische missies naar deze landen gepland om hun behoeften in kaart te brengen met het oog op mogelijke steun. Commissaris Mimica heeft Gambia in februari bezocht om de onlangs verkozen president Barrow te ontmoeten als een bemoedigend signaal voor de vreedzame en democratische verandering. De besprekingen over migratie worden binnenkort opgevolgd. Azië Azië is een van de belangrijkste regio’s van herkomst voor migratie naar de EU. Door veiligheidsdreigingen, politieke instabiliteit en armoede zal dit waarschijnlijk zo blijven. In het kader van het proces van Boedapest voorziet het zijderoutepartnerschap voor migratie in een gestructureerde dialoog met de EU, en met een in december 2016 goedgekeurd actieplan werd beoogd het ontwikkelingspotentieel van migratie en mobiliteit in de regio te optimaliseren en een regionale respons te bieden. Afghanistan is een zeer belangrijk land van herkomst. In 2016 zijn 50 000 Afghanen op irreguliere wijze aangekomen in Europa, en hoewel dit een aanzienlijke daling is ten opzichte van 2015, blijft het aantal Afghanen hoog. Afghanen zijn nu de op een na grootste groep verzoekers om internationale bescherming in de EU (meer dan 175 000 in 2016), hoewel het aantal Afghanen dat in aanmerking komt voor internationale bescherming, is gedaald. Het aantal gevallen van begeleide vrijwillige terugkeer is aanzienlijk gestegen, naar bijna 6 000 in 2016. De terugkeer vanuit de lidstaten en derde landen moet worden bevorderd om het aantal nog steeds gestrande Afghanen in landen op de Westelijke Balkanroute te verminderen. De Commissie werkt samen met de betrokken landen en de Afghaanse autoriteiten om vooruitgang te boeken op dit gebied. De samenwerking met Afghanistan inzake terugkeer is voortgezet in het kader van de in oktober 2016 ondertekende gezamenlijke koersbepaling en de bilaterale overeenkomsten met de lidstaten. Sinds december 2016 zijn vier terugkeervluchten georganiseerd, waarbij in totaal 75 personen zijn teruggekeerd. De Commissie ziet nauwlettend toe op de uitvoering van de gezamenlijke koersbepaling, en eind maart houdt de werkgroep voor de uitvoering ervan een tweede bijeenkomst. De samenwerking op het gebied van irreguliere migratie gaat gepaard met ondersteuning van de re-integratie van teruggekeerde migranten op lange termijn. Afghanistan zal de voornaamste begunstigde zijn van een regionaal programma ter ondersteuning van re-integratie. De EU zal ondersteuning bieden aan de duurzame re-integratie van de Afghaanse burgers die van Pakistan en Iran zijn teruggekeerd naar Afghanistan, en tevens zal zij de toegang tot ondersteuningsdiensten voor levensonderhoud en de sociale cohesie in gastgemeenschappen bevorderen. Hierbij wordt een regionale aanpak gevolgd om de bescherming en duurzame re-integratie van Afghaanse burgers die ontheemd zijn geraakt in hun regio te ondersteunen. Migratie staat centraal in de algemene betrekkingen van de EU met Pakistan, en de doeltreffende uitvoering van de overnameovereenkomst tussen de EU en Pakistan wordt aan de orde gesteld tijdens de regelmatige bijeenkomsten van de gemengde comités overname. Tijdens de meest recente bijeenkomst van 28 februari werd een balans opgemaakt van de moeilijkheden waarmee de lidstaten worden geconfronteerd op het gebied van overname. Daarnaast werd overeengekomen een elektronisch platform op te zetten, dat van start zal gaan na goedkeuring van de Pakistaanse autoriteiten, met als doel de problemen bij de verwerking van overnameverzoeken te verhelpen. In maart zal een Europese migratieverbindingsfunctionaris worden gestationeerd in de EU-delegatie in Islamabad. Er worden stappen gezet met het oog op nauwere operationele samenwerking met de Pakistaanse regering op het gebied van de bestrijding van migrantensmokkel. Dit houdt onder meer een bezoek aan de EU-agentschappen in, om de uitwisseling van informatie en inlichtingen te versterken, operationele onderzoeken beter te ondersteunen en regionale risico’s en dreigingen beter te begrijpen. In 2016 werden onmiddellijk extra middelen vrijgemaakt als reactie op de plotse stijging van terugkeerders vanuit Pakistan, en er worden nieuwe maatregelen voorbereid ter waarborging van duurzame re-integratie en toegang tot ondersteuningsdiensten voor levensonderhoud en sociale cohesie in de gastgemeenschappen in de regio. In februari eindigde een oproep tot het indienen van voorstellen voor projecten op de zijderoute die gericht zijn op de verbetering van het vermogen en de capaciteit om het recht te handhaven in Afghanistan en Pakistan. Het geselecteerde project zal ervoor zorgen dat netwerken voor georganiseerde misdaad en migrantensmokkel beter kunnen worden onderzocht, vervolgd en ontmanteld.

Wat Bangladesh betreft, heeft de politieke inzet van de EU en de overeengekomen follow-up van de migratiedialoog van april 2016 nog geen vooruitgang opgeleverd op het gebied van terugkeer. De Bengalese autoriteiten blijken nog niet klaar te zijn om operationele standaardprocedures te bespreken. Er worden besprekingen gevoerd, ook met de lidstaten, over een nieuwe aanpak en de noodzaak om de samenwerking inzake migratie te verankeren als onderdeel van de bredere samenwerking op het vlak van andere beleidsterreinen zoals veiligheid, onderwijs, ontwikkelingssteun en handel. Recent diplomatiek overleg zal worden gevolgd door een voor maart geplande gezamenlijke missie van de EU en de lidstaten, met name om terugkeer en re-integratie te bespreken. Begin 2017 is een bewustmakingscampagne over de gevaren van irreguliere migratie gestart, en er worden ook re-integratieprojecten ontwikkeld. Een technische missie van de EU in februari was het beginpunt van een brede migratiedialoog met Iran als een essentieel element van de algemene betrekkingen tussen de EU en Iran, zoals werd overeengekomen in de gezamenlijke verklaring van april 2016 tussen hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter Mogherini en de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Zarif, die de aanzet vormt voor een brede migratiedialoog op politiek niveau. De EU en Iran zijn begonnen met het in kaart brengen van gebieden van gemeenschappelijk belang op het vlak van migratiebeheer met de bedoeling deze thema’s jaarlijks te bespreken. De belangrijkste gebieden omvatten onder meer het juridische en institutionele kader, de kennisbasis, legale migratiekanalen, grensbeheer, de preventie van irreguliere migratie, bescherming, en de regionale dimensie. Daarnaast zal de EU ondersteuning blijven bieden aan de langdurige inspanningen van Iran om Afghaanse vluchtelingen te integreren. In Iran verblijft nog steeds een groep ontheemden van ongeveer drie miljoen migranten. De steun van de EU aan de humanitaire partners vormt een aanvulling op de inspanningen van de Iraanse regering zelf om kwetsbare vluchtelingen bij te staan en hen toegang tot basisdiensten te verschaffen. 4. Belangrijkste hulpmiddelen en instrumenten Terugkeerbeleid De doorbraak die nodig is in de doeltreffendheid van de terugkeer binnen de EU, moet worden afgestemd op het werk met derde landen als partners. Uit de door de EU-lidstaten verstrekte gegevens blijkt dat de terugkeerpercentages voor de vijf prioritaire landen tot dusver niet of slechts in beperkte mate zijn verhoogd. In het vernieuwde actieplan inzake terugkeer zijn een aantal concrete maatregelen vastgesteld om ervoor te zorgen dat personen die geen recht hebben op internationale bescherming, worden geïdentificeerd en klaar zijn om snel teruggestuurd te worden en dat de procedures doeltreffend zijn, zodat de mazen in het systeem worden gedicht. Het actieplan bevat concrete maatregelen om de terugkeerpercentages aanzienlijk te verhogen, ook op korte termijn. Sommige van deze maatregelen kunnen worden genomen door de lidstaten (bijvoorbeeld beter informeren over de mogelijkheid van begeleide vrijwillige terugkeer en re-integratie), voor andere is nauwe samenwerking op EU-niveau nodig (bijvoorbeeld de onderlinge afstemming van het niveau van ondersteuning voor terugkeerders om zich makkelijker te integreren; betere operationele samenwerking tussen de lidstaten, onder meer door elektronische instrumenten; en meer financiering). Naar verwachting zal het Europees Grens- en kustwachtagentschap hierin een steeds belangrijkere rol spelen. Blijven samenwerken met derde landen in de context van het partnerschapskader, met inzet van alle beschikbare beleidslijnen en instrumenten, zal leiden tot betere samenwerking om hun staatsburgers te identificeren, hen opnieuw papieren te verschaffen en over te nemen. Over het algemeen moet aan de hand van specifiek afgestemde benaderingen worden vastgesteld welke belangen, prikkels en pressiemiddelen op het spel staan met betrekking tot een partnerland om doelstellingen en verbintenissen te verwezenlijken en specifieke steunmaatregelen van de EU en belanghebbende lidstaten voor te stellen aan het betrokken partnerland. Dit zal leiden tot een beter migratiebeheer en in dat verband een nauwere samenwerking inzake terugkeer en overname. De EU en de lidstaten zullen op een gecoördineerde en doeltreffende wijze collectief druk moeten uitoefenen om dit resultaat te bereiken. Andere beleidsinstrumenten heroriënteren Er zijn ook andere beleidsinstrumenten ingezet ten behoeve van het partnerschapskader. Om de voor Jordanië overeengekomen preferentiële handelsregelingen te benutten, werd in januari 2017 een selectie gemaakt van de eerste ondernemingen waarvoor vereenvoudigde vereisten gelden inzake de oorsprongsregels voor Jordaanse uitvoer naar de EU, waardoor kansen op een baan niet alleen aan Jordaniërs, maar ook aan Syrische vluchtelingen worden geboden. Wat studenten en onderzoekers betreft, werden de Erasmus+- en Marie Sklodowska Curie-programma’s tegen eind 2016 uitgebreid tot 8 000 mobiliteitsacties voor studenten en 560 voor onderzoekers. Dit werd ook aangevuld met beurzen van de lidstaten. De mobiliteitsmogelijkheden zullen aan bod komen tijdens de dialogen in de context van het partnerschapskader. Onderzoek en innovatie kan ook concrete mogelijkheden en acties opleveren ter ondersteuning van het partnerschapskader, zoals het Partnerschap voor Onderzoek en Ontwikkeling in het Middellandse Zeegebied (PRIMA), waarmee de diepere oorzaken van migratie worden aangepakt door innovatieve oplossingen te ontwikkelen voor duurzame landbouw en duurzaam waterbeheer. De volgende stap houdt in dat legale migratie volledig wordt geïntegreerd in het partnerschapskader, waarbij de impact van instrumenten voor legale migratie wordt vergroot en de toevlucht tot irreguliere kanalen wordt ingeperkt. Op dit gebied zullen maatregelen worden genomen, met name eventuele voorstellen van de hele EU aan belangrijke derde landen op het gebied van legale migratie en visa. Dit zal worden uitgevoerd op basis van nauwe en constructieve samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie. Operationele instrumenten Versterkte inzet van EU-agentschappen