MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT overeenkomstig artikel 251, lid 2, tweede alinea van het EG-verdrag over het Gemeenschappelijk standpunt van de Raad over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende bestrijding van betalingsachterstanden bij handelstransacties

(Voor de EER relevante tekst)

1. Achtergrond

Indiening van het voorstel bij het Europees Parlement en de Raad: 23 april 1998.

Advies van het Economisch en Sociaal Comité: 10 september 1998.

Advies van het Europees Parlement, eerste lezing: 17 september 1998.

Indiening van het gewijzigde voorstel: 30 oktober 1998.

Vaststelling van het gemeenschappelijk standpunt: 29 juli 1999.

2. Inhoud van het voorstel van de Commissie

De Commissie deed het voorstel voor deze richtlijn nadat haar was gebleken [1] dat de meeste lidstaten geen gevolg hadden gegeven aan haar aanbeveling van 1995 [2]. Zo was het aantal betalingsachterstanden niet afgenomen en de rechtspositie van crediteuren tegenover hun debiteuren niet verbeterd. Daarom zag de Commissie zich genoodzaakt een voorstel voor een richtlijn te doen teneinde de situatie wezenlijk en duurzaam te veranderen. Het Europees Parlement verleende zijn steun aan dit voorstel en versterkte een aantal bepalingen, wat in het gewijzigde voorstel van de Commissie van oktober 1998 tot uiting kwam. [3]

[1] Zie de Medeling van de Commissie - Verslag over betalingsachterstanden bij handelstransacties, PB C 216 van 17.7.1997, blz. 10.

[2] Aanbeveling van de Commissie van 12 mei 1995 over de betalingstermijnen bij handelstransacties, PB L 127 van 10.6.1995, blz. 19, zie ook de Mededeling betreffende de aanbeveling van de Commissie van 12 mei 1995 over de betalingstermijnen bij handelstransacties, PB C 144 van 10.6.1995, blz. 3.

[3] COM(1998) 615 def. van 29.10.1998, PB C 374 van 3.12.1998, blz. 4.

De economische motivering van het voorstel van de Commissie bestaat in het feit dat een op de vier gevallen van insolventie aan betalingsachterstanden te wijten is. Per jaar gaan hierdoor 450 000 banen verloren, waarmee de toch al hoge werkloosheid wordt verergerd. Bovendien gaat er per jaar 23,6 miljard euro aan vorderingen verloren door gevallen van insolventie die door betalingsachterstanden veroorzaakt worden. Hierdoor zag de Gemeenschap zich genoodzaakt maatregelen te nemen om de Europese economie voortaan van dergelijke verliezen te vrijwaren.

3. Opmerkingen over het gemeenschappelijk standpunt

3.1. Algemene opmerkingen

Van de 27 amendementen van het Europees Parlement waren er 20 door de Commissie in haar gewijzigd voorstel opgenomen en/of geherformuleerd. De Commissie was het er met name mee eens dat het nuttig zou zijn bepalingen in te voeren op het gebied van lange contractuele betalingstermijnen (artikel 3, lid 1, onder d) en e), van het gewijzigde voorstel) en overheidsopdrachten (artikelen 7 en 8 van het gewijzigde voorstel) of bestaande bepalingen in dezen te versterken. Ook had de Commissie de wijzigingen van het Parlement met betrekking tot het voorbehoud van eigendomsrecht (artikel 4 van het gewijzigde voorstel) grotendeels overgenomen.

De Raad kwam tot overeenstemming over een aantal basisbepalingen van de richtlijn, met name over de termijn waarna rente verschuldigd is, het niveau van deze rente en de invorderingsprocedure voor onbetwiste schulden. Tevens vond de Raad een gedeeltelijke oplossing voor het probleem van lange contractuele betalingstermijnen (artikel 3, leden 2 en 3 [4]), maar niet voor de specifieke problemen op het gebied van overheidsopdrachten. Ook het voorstel inzake het voorbehoud van eigendomsrecht werd door de Raad niet aanvaard.

[4] Verwijzingen naar artikelen betreffen het gemeenschappelijk standpunt, tenzij anders vermeld.

3.2. Het lot van de amendementen van het Parlement

3.2.1. Door de Commissie aangenomen en in het gemeenschappelijk standpunt opgenomen amendementen

In overweging (6) van het gemeenschappelijk standpunt handhaafde de Raad de wens van het Parlement te benadrukken dat ondernemingen uit het MKB evenveel te lijden hebben van buitensporige betalingstermijnen als van betalingsachterstand.

De definities van het Parlement voor 'handelstransacties' en 'ondernemingen' werden grotendeels aangenomen (artikel 2, lid 1). De Raad voegde daar echter aan toe dat de onderneming moet handelen 'in het kader van haar zelfstandige economische of beroepsmatige activiteit', waarmee ondernemers die goederen of diensten voor privé-doeleinden verwerven en daardoor met consumenten te vergelijken zijn, worden uitgesloten. De Commissie ging hiermee akkoord, aangezien zij in haar oorspronkelijke voorstel [5] eveneens, met een iets andere formulering, consumenten van het toepassingsgebied van de richtlijn had willen uitsluiten.

[5] COM(1998) 126 def. van 25.3.1998, PB C 168 van 3.6.1998, blz. 13.

De bepaling dat de Commissie verslag moet uitbrengen over de praktische werking van de wetgeving, die oorspronkelijk in artikel 3, lid 3, van het gewijzigde voorstel stond, werd door de Raad aangenomen en in artikel 5, lid 5, van zijn gemeenschappelijk standpunt ondergebracht. Tevens ging de Raad akkoord met het amendement dat de lidstaten bepalingen mogen handhaven of in werking doen treden die 'gunstiger zijn voor de schuldeiser' (nu in artikel 5, lid 2).

De amendementen 1, 9, 15 en 31 werden derhalve geheel of gedeeltelijk aangenomen.

3.2.2. Door de Commissie aangenomen maar niet in het gemeenschappelijk standpunt opgenomen amendementen

3.2.2.1. Rente bij betalingsachterstand

In artikel 3, lid 1, onder a), legde de Raad het beginsel vast dat bij betalingsachterstand rente verschuldigd is, maar vermeed daarbij iedere verwijzing naar het begrip 'betalingstermijn'. De Raad stemde in met het amendement van het Parlement om in plaats van de datum van de factuur zelf de datum van 'ontvangst' van de factuur te hanteren. Anderzijds was er geen meerderheid voor het amendement om de factuur uiterlijk na een bepaald aantal kalenderdagen als zijnde ontvangen aan te merken (artikel 3, lid 1, onder b), van het gewijzigde voorstel).

De Raad stelde het moment waarop rente verschuldigd is, vast op 30 in plaats van 21 dagen na ontvangst door de debiteur van de factuur (artikel 3, lid 1, onder b), punt i)). De Commissie stemde hiermee in omdat een periode van 30 dagen hoe dan ook een aanzienlijke verbetering vormt ten opzichte van het huidige communautair gemiddelde van 39 dagen voor contractuele betalingstermijnen. In acht lidstaten bedraagt de gemiddelde betalingstermijn meer dan dertig dagen, terwijl het in sommige lidstaten zelfs 65, 68 of 75 dagen bedraagt [6].

[6] Zie tabel 1 op blz. 13 van de Mededeling van de Commissie, PB C 216 van 17.7.1997, blz. 10.

Overeenkomstig het verzoek van het Europees Parlement maakte de Raad duidelijk dat de crediteur alleen recht heeft op rente voor betalingsachterstand voorzover hij aan zijn contractuele en wettelijke verplichtingen heeft voldaan (artikel 3, lid 1, onder c), punt i)).

Wat het niveau van de rente voor betalingsachterstand betreft, bracht de Raad de marge terug van 8 tot 6 procentpunten (artikel 3, lid 1, onder d)). Aangezien het tarief van de Europese Centrale Bank voor herfinancieringstransacties op dit moment 2,5% is, zal de rente voor betalingsachterstand 8,5% gaan bedragen. Tevens werd de beoordelingsprocedure tot wijziging van de marge waarbij een comité de Commissie zou adviseren (artikel 3, lid 2, van het gewijzigde voorstel), door de Raad geschrapt.

De Commissie betreurde beide besluiten, daar het niveau van de rente nu lager zal uitvallen dan wat noodzakelijk is voor een toereikende schadeloosstelling van de crediteur voor het liquiditeitsverlies dat hij lijdt door de betalingsachterstand van de debiteur. Anderzijds kwam de Commissie in het licht van de aanzienlijk lagere rentetarieven die in de meeste lidstaten van kracht zijn, tot de slotsom dat het standpunt van de Raad duidelijk een verbetering is en indiening bij het Parlement voor tweede lezing verdient.

3.2.2.2. Schadeloosstelling voor geleden schade

De bepaling op grond waarvan de crediteur het recht zou hebben gehad om van de debiteur volledige schadeloosstelling voor de geleden schade te vorderen (artikel 3, lid 1, onder j), van het gewijzigde voorstel), werd door de Raad geschrapt. De Raad deed dit ondanks het feit dat de Commissie hem erop had geattendeerd dat amendement 14 van het Parlement met name dit aspect benadrukte. De Commissie deed, bijgestaan door een aantal lidstaten, haar uiterste best de Raad ervan te overtuigen dat de crediteur op zijn minst recht zou moeten hebben op vergoeding van de invorderingskosten. De Commissie wees de Raad er in dit verband op dat het achterwege laten van een dergelijke bepaling kleine crediteuren zou benadelen, aangezien de rente voor kleine schulden (bijv. 1000 euro met 1 maand betalingsachterstand) veel te laag is (7,08 euro). Een dergelijk bedrag heeft nauwelijks invloed op het betalingsgedrag van de debiteur en is geenszins toereikend om de invorderingskosten van de crediteur (100 à 300 euro) te dekken. De richtlijn zou voor ondernemingen uit het MKB bij de inning van hun schuldvorderingen dan ook veel doeltreffender zijn indien er een dergelijke bepaling in zou worden opgenomen.

Hoewel een aanzienlijk aantal lidstaten bereid was een dergelijke bepaling aan te nemen, besloot de Raad uiteindelijk toch deze te schrappen. De Commissie betreurde deze beslissing en hoopt dat er een gelegenheid zal zijn deze te heroverwegen.

3.2.2.3. Lange contractuele betalingstermijnen

De amendementen van het Parlement om het overeenkomen van lange contractuele betalingstermijnen door contractpartijen te ontmoedigen (opgenomen in artikel 3, lid 1, onder d) en e), van het gewijzigde voorstel), werden door de Raad niet aangenomen. Daarentegen kwam de Raad wel tot overeenstemming over artikel 3, leden 2 en 3, waarmee een soortgelijk resultaat kan worden bereikt. Onder bepaalde voorwaarden kunnen de lidstaten uit hoofde van artikel 3, lid 2, contractpartijen ervan weerhouden de termijn van 60 dagen waarna rente verschuldigd is, te overschrijden. De lidstaten kunnen voor deze mogelijkheid kiezen voor bepaalde categorieën overeenkomsten waarbij met name ondernemingen uit het MKB zeer vaak te maken hebben met betalingstermijnen die veel langer zijn dan 60 dagen, zoals contracten die worden gesloten door de overheid, door hoofdaannemers met onderaannemers en door grote supermarktketens met hun leveranciers. Uit de klachten die op deze gebieden bij de Commissie zijn ingediend, blijkt dat ondernemingen uit het MKB vaak te maken hebben met betalingstermijnen van wel 90 tot 150 dagen. In een aantal gevallen was zelfs sprake van betalingstermijnen van 200 tot 500 dagen.

Op grond van artikel 3, lid 3, kan de nationale rechter optreden tegen lange contractuele betalingstermijnen en lage contractuele rentetarieven indien deze als 'kennelijk onbillijk' voor de crediteur worden aangemerkt. In tegenstelling tot artikel 3, lid 2, is deze bepaling niet vrijblijvend, maar van toepassing op alle lidstaten en op alle categorieën overeenkomsten. De Commissie is zich bewust van het risico dat gerechtelijke stappen om toepassing van deze bepaling in individuele gevallen af te dwingen, met zich meebrengen. Zij had om die reden een nauwkeuriger formulering gewild en had ook voorstellen daartoe gedaan. Voor een verdergaande bepaling bleek echter geen meerderheid te vinden.

Tezamen vormen de leden 2 en 3 van artikel 3 een redelijk goed middel om lange contractuele betalingstermijnen en lage contractuele rentetarieven tegen te gaan. De Commissie ging er daarom mee akkoord dat de voorgestelde amendementen door deze bepalingen werden vervangen.

3.2.2.4. Voorbehoud van eigendomsrecht

Naar aanleiding van de amendementen 18, 19 en 21 van het Parlement had de Commissie een aanzienlijk verbeterde tekst over het voorbehoud van eigendomsrecht voorgesteld, die door de Raad echter niet werd gehandhaafd.

De Commissie betreurde dit, omdat een in de hele Gemeenschap geldige onderlinge erkenning van bedingen waarbij een eigendomsvoorbehoud wordt gemaakt, onontbeerlijk is om debiteuren op tijd te doen betalen. Dit is al helemaal het geval voor grensoverschrijdende transacties, waarbij debiteuren meer geneigd zijn tot ontwijkend betalingsgedrag dan bij transacties binnen de landsgrenzen. De verhoging van de rente alleen zal vaak niet voldoende zijn om de debiteur op tijd te doen betalen. Daarentegen zal het risico dat zij de goederen aan de crediteur moeten terugbezorgen, de meeste debiteuren wél tot prompte betaling aanzetten.

Het feit dat contractuele bedingen waarbij een eigendomsvoorbehoud wordt gemaakt, op dit moment door de lidstaten niet onderling worden erkend, vormt een ernstige tekortkoming van de werking van de interne markt die niet langer getolereerd zou mogen worden. Aangezien het voorstel van de Commissie niet streeft naar harmonisatie van alle aspecten van eigendomsvoorbehoud, maar zich beperkt tot de onderlinge erkenning van dergelijke bedingen, zouden er geen grote aanpassingen van nationale wetgeving voor nodig zijn geweest.

De Commissie hoopt daarom dat er een gelegenheid zal komen om deze kwestie te heroverwegen.

3.2.2.5. Invorderingsprocedures

Artikel 4 van het gemeenschappelijk standpunt bevat een bepaling over invorderingsprocedures voor onbetwiste schulden. Dit artikel is gewijzigd om rekening te houden met opmerkingen van de Juridische dienst van de Raad betreffende de tenuitvoerlegging van dit artikel "overeenkomstig de wetgeving van de lidstaten". Overweging (18) gaat nader in op de doelstelling van deze bepaling.

Anderzijds werd artikel 6 van het gewijzigde voorstel door de Raad geschrapt, omdat een aantal lidstaten hun nationale bepalingen met betrekking tot de organisatie van de rechtbanken niet wilde wijzigen. Ook vreesden zij dat dit voorstel ongewenste gevolgen zou hebben gehad wat betreft de noodzaak voor een eiser om zich door een advocaat te laten vertegenwoordigen.

De Commissie stemde met deze wijzigingen in daar de essentie van haar voorstel grotendeels in het huidige artikel 4 is terug te vinden.

3.2.2.6. Overheidsopdrachten

Met de schrapping door de Raad van de artikelen 7 en 8 van het gewijzigde voorstel vervielen tevens alle regels die specifiek op overheidsopdrachten betrekking hadden. Anderzijds maakte de Raad duidelijk dat de richtlijn van toepassing is op transacties tussen particuliere ondernemingen en overheidsinstanties (zie artikel 2, lid 1). Voor overheidsinstanties zullen derhalve dezelfde regels gelden als voor particuliere ondernemingen. De Raad verwierp het argument dat overheidsinstanties later betalen dan particuliere ondernemingen. De Raad was namelijk van mening dat grote particuliere ondernemingen evenzeer misbruik van hun marktpositie kunnen maken door hun leveranciers buitensporig laat te betalen.

Om dergelijk misbruik tegen te gaan riep de Raad met artikel 3, lid 3, een 'anti-misbruikbeding' in het leven, dat hierboven onder punt 3.2.2.3 is toegelicht. Bovendien kunnen de lidstaten op grond van artikel 3, lid 2, lange contractuele betalingstermijnen tegengaan door er een maximum van 60 dagen voor vast te stellen dat contractpartijen niet mogen overschrijden.

De Commissie aanvaardde deze bepalingen, aangezien deze een redelijke oplossing bieden voor het probleem van misbruik door marktdeelnemers van hun betere marktpositie, ongeacht of het om particuliere ondernemingen dan wel overheidsinstanties gaat. De Commissie betreurde echter dat de amendementen 24, 33/26 en 28 betreffende de bescherming van onderaannemers door deze wijzigingen niet werden opgenomen.

3.3. Door de Raad ingevoerde nieuwe bepalingen

Artikel 2, lid 3, werd ingevoerd ter definiëring van het begrip 'executoriale titel', dat in artikel 4 wordt gebruikt. De essentie van het voorstel bleef hierdoor ongemoeid.

Artikel 3, lid 1, onder b), punt iv, voegt de procedure voor aanvaarding of verificatie toe als een mogelijke datum waarop de periode van 30 dagen waarna rente verschuldigd is, ingaat. De Commissie vindt dit een nuttige aanvulling op haar voorstel, aangezien het de in de bouwnijverheid gebruikelijke procedures weerspiegelt.

Artikel 3, leden 2 en 3, werd ingevoerd om lange contractuele betalingstermijnen tegen te gaan (zie punt 3.2.2.3. hierboven). De Commissie stemde daarmee in omdat de Raad hiermee de schrapping van de specifieke regels met betrekking tot overheidsopdrachten compenseerde (zie punt 3.2.2.6 hierboven).

3.4. Problemen ten aanzien van de beoordelingsprocedure en de rechtsgrond ervoor

3.4.1. De beoordelingsprocedure

De procedure ter beoordeling van de werking van de richtlijn door een comité (artikel 9 van het gewijzigde voorstel) werd door de Raad geschrapt, omdat een aantal lidstaten vreesde dat deze procedure zou kunnen worden gebruikt voor al te rigoureuze wijzigingen van het rentetarief. De Commissie drong niet aan op handhaving van de procedure, hoewel zij betreurde dat de wetgeving zonder de mogelijkheid om snel te reageren op veranderende omstandigheden, mettertijd minder werkzaam en doeltreffend zou kunnen worden.

3.4.2. De rechtsgrond

De Juridische dienst van de Raad trok de rechtsgeldigheid van artikel 95 als rechtsgrond voor het gewijzigde voorstel van de Commissie, en met name voor de artikelen 4, 5 en 6 ervan, in twijfel. De Juridische dienst van de Commissie bevestigde echter de rechtsgeldigheid van deze benadering.

Omdat de tekst van het gemeenschappelijk standpunt aanzienlijke wijzigingen onderging, bevestigde de Juridische dienst van de Raad ten slotte dat het resultaat nu stevig op artikel 95 gegrondvest is.

4. Conclusies

De Commissie is van mening dat het gemeenschappelijk standpunt een aanmerkelijke vooruitgang betekent voor het vraagstuk van de bestrijding van betalingsachterstand. Op een aantal gebieden zou zij de voorkeur hebben gegeven aan verdergaande maatregelen. Voorts betreurde zij de schrapping van de verplichting voor de debiteur tot volledige schadeloosstelling (zie punt 3.2.2.2.) en van de onderlinge erkenning van voorbehoud van eigendomsrecht (zie punt 3.2.2.4.).

De Commissie aanvaardde echter dit gemeenschappelijk standpunt omdat er zonder een nieuwe impuls van het Europees Parlement geen kans op verbetering leek te zijn.