ilr * COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 03.04.1997 
COM(97) 137 def. 
GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK 
JAARVERSLAG 1996 
(door de Commissie ingediend) 

VOORWOORD 
Ieder jaar presenteert de Commissie een jaarverslag van het Gemeenschappelijk Centrum voor 
Onderzoek (GCO), waarin het volledige spectrum van activiteiten van het GCO gedurende dat 
jaar wordt beschreven en informatie wordt gegeven over het personeel en de financiële 
middelen die voor de uitvoering van de werkzaamheden beschikbaar waren. 
Het jaarverslag van het GCO wordt, tezamen met de opmerkingen van de Raad van beheer van 
het GCO, door de Commissie toegezonden aan de Raad, het Europees Parlement en het 
Economisch en Sociaal Comité. 
Het voorliggende verslag bestrijkt activiteiten in 1996 en wordt uitgegeven om te voldoen aan 
de eisen van verslaggeving die zijn vastgelegd in de beschikkingen van de Raad inzake de 
specifieke programma's van het GCO voor de periode 1995-1998, ten behoeve van 
respectievelijk de EG (Europese Gemeenschap)1 en de EGA (Europese Gemeenschap voor 
Atoomenergie)2, en het aanvullende programma voor de hoge-fluxreactor voor de periode 
1996-1999 ten behoeve van de EGA3 . 
Daarnaast vormt het jaarverslag 1996 een bijdrage aan de verslaggeving over communautaire 
activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) uit hoofde van 
artikel 130P van het EG-Verdrag. 
1 PB nr. L 361 van 31.12.1994, blz. 114. 
2 PB nr. L 361 van 31.12.1994, blz. 132. 
3 PB nr. L 172 van 11.7.1996, blz. 23. 
3 
GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK 
JAARVERSLAG 1996 
Verslag van de Commissie 
4 
GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK 
Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek is er om de Europese Unie te dienen. Het 
moet de Europese Unie een wetenschappelijk en technisch orgaan bieden dat rechtstreeks onder 
de Commissie ressorteert en bijdraagt aan het uitstippelen en uitvoeren van het beleid van de 
Unie. Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek is het door de Europese Commissie 
opgerichte gemeenschappelijke onderzoeklaboratorium van de Europese Unie met 
hoofdkwartier in Brussel. De vijf vestigingen in België, Duitsland, Italië, Nederland en Spanje 
bieden onderdak aan zeven verschillende instituten die elk op hun eigen gebied gespecialiseerd 
zijn. 
Deze instituten zijn: 
IRMM Instituut referentiematerialen en -metingen GEEL (B) 
ITU Transuraneninstituut KARLSRUHE (D) 
IAM Instituut geavanceerde materialen PETTEN (NL) en ISPRA (I) 
ISIS Instituut systeemengineering, informatica 
en beveiliging ISPRA (I) 
EI Instituut milieuzaken ISPRA (I) 
SAI Instituut ruimtevaarttoepassingen ISPRA (I) 
IPTS Instituut technologische prognose SEVILLA (E) 
Via deze instituten zorgt het GCO voor het bevorderen en uitvoeren van door de opdrachtgever 
gestuurd onderzoek vari de hoogste kwaliteit en integriteit ter ondersteuning van communautair 
beleid. 
Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek, dat onlosmakelijk is verbonden met het 
communautaire stelsel voor onderzoek en technologische ontwikkeling, vormt in toenemende 
mate een stuwende kracht in Europees OTO ten behoeve van bedrijfsleven en consument. In de 
loop der jaren heeft het GCO bijzondere bekwaamheden, unieke hulpmiddelen en een 
betrouwbare, neutrale wetenschappelijke deskundigheid ontwikkeld die op zijn drieledige 
doelstelling zijn afgestemd: de tenuitvoerlegging van de specifieke communautaire 
onderzoekprogramma's die door de Raad worden vastgesteld en uit de begroting van de 
Europese Unie worden gefinancierd, het verrichten van door de opdrachtgever gestuurd 
onderzoek ter wetenschappelijke en technische ondersteuning van ander communautair beleid 
dat bijvoorbeeld ligt op het gebied van milieu, landbouw of nucleaire veiligheid, en het zich met 
steeds groter succes bezighouden met concurrerende werkzaamheden, d.w.z. dat het centrum op 
gelijke basis als de industrie, enderzoekorganisaties en universiteiten in de Lid-Staten en 
geassocieerde landen deelneemt aan communautaire programma's, waaronder werkzaamheden 
voor gezamenlijke rekening in het kader van de kaderprogramma's, en dienstverlening tegen 
betaling aan particuliere opdrachtgevers en overheid. 
£-
Eind 1996 telde het GCO 1746 statutaire personeelsleden, die worden gevormd door 
ambtenaren en tijdelijk personeel. Bij dit aantal moeten nog 186 wetenschappers worden 
opgeteld die in het centrum werkzaam waren en die door het GCO betaald werden in het kader 
van diverse regelingen voor gastwetenschappers. Daarnaast werkten er nog eens 200 
wetenschappers en stagiairs onder andere regelingen. 
De globale financiële toewijzigingen aan het GCO bedroegen in 1996 ongeveer 273 miljoen 
ecu. 
In dit jaarverslag wordt een algemeen overzicht gegeven van de activiteiten van het GCO in 
1996. 
Voor meer bijzonderheden wordt verwezen naar de jaarverslagen van de zeven instituten. Het 
GCO publiceert ook tal van wetenschappelijke rapporten in wetenschappelijke tijdschriften, 
presenteert papers op conferenties en in tijdschriften, en organiseert workshops, symposia en 
conferenties om grotere bekendheid te geven aan de behaalde wetenschappelijke resultaten. 
£ 
INHOUD 
OPMERKINGEN VAN DE RAAD VAN BEHEER OVER HET 
JAARVERSLAG 1996 VAN HET GCO 7 
BELANGRIJKE GEBEURTENISSEN IN 1996 10 
1. HET GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR 
ONDERZOEK IN 1996 15 
1.1 BIJDRAGEN AAN DE VOORUITGANG VAN WETENSCHAP 
EN TECHNOLOGIE, DE EUROPESE INDUSTRIE EN HET 
WELZIJN VAN DE EUROPESE BURGERS 15 
1.2 CONCURRERENDE ACTIVITEITEN 23 
1.3 INFORMATIEDAGEN, PUBLIKATIES EN CONFERENTIES 
VAN HET GCO 25 
1.4 PERSONEEL 27 
1.5 FINANCIËN 29 
2. ACTIVITEITEN VAN DE GCO-INSTITUTEN IN 1996 31 
2.1 HET INSTITUUT REFERENTIEMATERIALEN 
EN-METINGEN 31 
2.2 HET TRANSURANENINSTITUUT 34 
2.3 HET INSTITUUT GEAVANCEERDE MATERIALEN 38 
2.4 HET INSTITUUT SYSTEEMENGINEERING, 
INFORMATICA EN BEVEILIGING 41 
2.5 HET INSTITUUT MILIEUZAKEN 47 
2.6 HET INSTITUUT RUIMTEVAARTTOEPASSINGEN 51 
2.7 HET INSTITUUT TECHNOLOGISCHE PROGNOSE 54 
Bijlage 58 
OPMERKINGEN VAN DE RAAD VAN BEHEER OVER HET 
JAARVERSLAG 1996 VAN HET GCO 
1996 - Een jaar waarin het GCO de uitdagingen met succes tegemoet trad 
1. 1996 is een jaar geweest waarin het GCO de uitdagingen met succes tegemoet trad 
dankzij zijn inspanningen om enerzijds gehoor te geven aan de roep om meer 
klantgestuurd onderzoek en een concurrerender opstelling en anderzijds zijn 
communautaire karakter te behouden. De instellingen van de Gemeenschap hadden het 
Centrum deze taak opgelegd in 1994, terwijl met de uitvoering ervan in 1995 moest 
worden begonnen. Op verzoek van de Raad heeft de Commissie in 1996 een eerste 
voortgangsverslag gepubliceerd over de eerste anderhalf jaar van de nieuwe 
programmaperiode. De Raad van beheer heeft het GCO geassisteerd bij het opstellen 
van het verslag en er advies over uitgebracht. In dit advies werd uitdrukking gegeven 
aan de tevredenheid over de vorderingen die waren gemaakt met de implementatie van 
de ondernomen initiatieven, maar werd ook opgemerkt dat er ruimte was voor verdere 
verbetering. De Raad van beheer heeft met voldoening kennis genomen van de steun die 
dit verslag heeft gekregen van de Raad en het Europees Parlement. 
2. In het jaarverslag over 1996 zijn de resultaten van deze niet-aflatende ontwikkelingen 
terug te vinden. Uit het grote pakket lopende projecten van het GCO zijn er een aantal 
naar voren gebracht die duidelijk illustreren op welke wijze het Centrum bijdraagt aan 
de doelstellingen van de Unie, waaronder duurzame groei in de Lid-Staten en zijn 
dienstbaarheid aan de Europese burger. De talrijke netwerkregelingen moeten zorgen 
voor interactie tussen de activiteiten van het GCO en die van de industrie, nationale 
onderzoekslaboratoria en universiteiten. 
3. Het volledige spectrum van concurrerende activiteiten dat in 1995 voor het GCO 
toegankelijk werd, was een nieuwe uitdaging die een heroriëntering van de werkwijzen 
van het Centrum impliceerde. De resultaten van het eerste jaar waren bemoedigend. Het 
jaarverslag over 1996 beschrijft de gemaakte vorderingen en laat zien dat alle zeven 
instituten van het GCO elk facet van de nieuwe mogelijkheden die voor het Centrum zijn 
ontstaan, hebben aangegrepen. De uitdaging voor het GCO is, evenals voor alle 
kennisontwikkelaars in de Gemeenschap, de vraag hoe het tempo waarin deze kennis ten 
behoeve van de Europese industrie en burgers wordt geëxploiteerd, kan worden versneld 
en hoe hun economische positie en welzijn kan worden verbeterd. Het verslag laat zien 
dat het GCO positief op deze uitdaging heeft gereageerd. Als een van de belangrijkste 
Europese actoren op het gebied van wetenschap en technologie erkent het de 
verantwoordelijkheid die het draagt en zal het het vertrouwen dat de Lid-Staten in de 
conclusies van de Raad van 1994 in het Centrum hebben gesteld, blijven waarmaken. 
Evaluaties van het GCO 
4. In 1996 zijn de activiteiten van het GCO opnieuw door externe deskundigen geëvalueerd 
in overeenstemming met de beschikkingen van de Raad inzake de specifieke GCO-
programma's. Hierbij is ook de Raad van beheer geraadpleegd. Voor elk van de GCO-
instituten zijn visitatiecommissies aangewezen en prof. J.M. Rojo, voormalig 
staatssecretaris voor onderzoek in Spanje, heeft een globale evaluatie en analyse van de 
verslagen van de visitatiecommissies samengesteld die in december 1996 met de Raad 
van beheer is besproken. 
5. In deze verslagen wordt geconcludeerd dat sinds de vorige evaluaties, in 1993-1994, de 
verdere ontwikkeling van het GCO in grote lijnen bevredigend is geweest. De vele 
gedetailleerde aanbevelingen zullen een stimulans voor de weg voorwaarts betekenen. 
Wat de meer kritische opmerkingen betreft, is de Raad van beheer het ermee eens dat de 
exploitatie van het Centrum nog verder kan worden verbeterd, met name op het vlak van 
de randvoorwaarden die zijn activiteiten bepalen en beperken. 
Evolutie van de status van het GCO 
6. Zoals gepland heeft de Commissie in 1996 besloten het GCO om te vormen tot 
zelfstandig directoraat-generaal, een welkome ontwikkeling, die, zoals de Raad van 
beheer meermalen heeft verklaard, moet worden gevolgd door verdere stappen om het 
GCO in staat te stellen zijn werkmethodes volledig aan te passen overeenkomstig de 
conclusies van de Raad van april 1994 en om zijn taken volledig te vervullen. Om dit te 
vergemakkelijken is overwogen het GCO rechtspersoonlijkheid te verlenen. 
Commercialisering van het GCO, verspreiding van informatie 
7. In 1996 moesten nieuwe initiatieven worden genomen met het oog op de 
commercialisering van de GCO-activiteiten en onderzoekresultaten. Zoals uit het 
jaarverslag over 1996 blijkt is met gunstig gevolg meer aandacht geschonken aan 
doelstellingen en prestatie-indicatoren, waardoor men zich binnen de GCO-instituten 
meer rekenschap is gaan geven van deze essentiële vraagstukken. De Raad van beheer 
juicht het toe dat er nieuwe, originele initiatieven zijn ondernomen zoals pooling van 
commerciële contracten en meer aandacht voor intellectuele eigendom. In dit verband 
heeft de Raad van beheer ermee ingestemd dat begin 1997 een haalbaarheidsstudie wordt 
gestart naar het opzetten van een technologiepark bij de GCO-vestiging te Ispra. 
8. Intussen heeft het GCO de verspreiding van informatie over zijn activiteiten op nationaal 
niveau uitgebreid. In dit verband hebben leden van de Raad van beheer samen met het 
GCO weer een reeks presentaties van het GCO in de Lid-Staten georganiseerd, waar 
vertegenwoordigers van de industrie, nationale onderzoeksinstellingen en universiteiten 
in contact zijn gebracht met vertegenwoordigers van het GCO om samenwerking met het 
Centrum te bevorderen. 
Hogefhixreactor 
9. In 1996 heeft de Raad een nieuwe beschikking vastgesteld inzake een aanvullend 
programma voor de hogefhixreactor (HFR) te Petten (NL) voor de periode 1996-1999. 
Deze beschikking impliceerde een volledige wijziging van het management van de 
faciliteit en een krachtiger aanzet tot een directer commercieel gebruik van een groot 
deel van de capaciteit met de daaraan verbonden verbetering van de efficiëntie en 
financiële aspecten, zoals reeds gepland in 1995. De eerste resultaten geven aanleiding 
tot optimisme. 
Naar het vijfde kaderprogramma 
10. De Raad van beheer heeft met grote belangstelling kennis genomen van de 
beleidsdocumenten die de Commissie in 1996 heeft gepubliceerd over het vijfde 
kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling dat in 1999 van start 
moet gaan, en van de standpunten van het GCO die in deze documenten zijn 
opgenomen. De Raad van beheer heeft tevens kennis genomen van de discussies over 
deze documenten die reeds hebben plaatsgevonden. Deze discussies zullen ongetwijfeld 
begin 1997 worden voortgezet. Het GCO zal zich wellicht voor nieuwe uitdagingen 
geplaatst zien, maar de Raad van beheer is ervan overtuigci dat ten volle zal worden 
geprofiteerd van de bijdrage van het GCO aan de hoofddoelstellingen van de Europese 
Unie. Hierbij moet niet alleen worden gedacht aan het vermogen van het GCO om op te 
treden als Europese pool die het mogelijk maakt inspanningen qua infrastructuur tot de 
gewenste schaalgrootte te bundelen, maar ook aan het vermogen om op Europees niveau 
neutrale en onafhankelijke deskundigheid te verbeteren. 
Personeel 
11. Uit de evaluatieverslagen komt duidelijk naar voren dat de huidige procedures voor 
personeelsbeheer, met name de aanwerving, moeten worden veranderd. De Raad van 
beheer is het hiermee volledig eens. Dit probleem zal des te dringender worden in de 
nabije toekomst, aangezien de leeftijdsopbouw van het GCO-personeel zal leiden tot een 
groot aantal lege plaatsen die met het oog op de toekomst van het GCO tijdig moeten 
worden ingevuld. Voortbouwende op de evaluatieverslagen is de Raad van beheer van 
plan om zich opnieuw te buigen over het personeelsbeleid en de uitvoering daarvan aan 
het GCO. 
12. Wat de leiding van het GCO betreft, heeft de Raad van beheer met voldoening kennis 
genomen van de benoeming van de heer Hugh Richardson op de nieuwe post van 
adjunct-directeur-generaal in 1996 en van de vorderingen die de vier nieuwe directeuren 
die in 1995 waren benoemd, hebben gemaakt. De Raad van beheer heeft de Commissie 
tevens van advies gediend bij de benoeming van prof. Grasserbauer, die begin 1997 
directeur van het IRMM wordt. De Commissie heeft de heer H. Allgeier, de eerste 
directeur van het IPTS in Sevilla aan het eind van het jaar overgeplaatst naar een andere 
functie binnen de Commissie. De heer Allgeier wordt bedankt voor de wijze waarop hij 
dit Instituut op gang heeft gebracht. 
De gelukwensen van de Raad van beheer gaan naar de heer Hans Jorgen Helms, 
voormalig directeur programma's, die in 1996 met pensioen is gegaan en uit 
erkentelijkheid voor zijn toewijding aan en zijn voortdurende inzet voor het 
Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek is benoemd tot honorair 
directeur-generaal. 
Woord van dank 
13. De Raad van beheer is zeer erkentelijk voor de niet-aflatende belangstelling van 
Commissaris Cresson voor het GCO, die uit de verslagen van haar bezoeken aan de 
vestigingen van het GCO in het voorbije jaar blijkt. De Raad van beheer spreekt 
andermaal zijn grote waardering uit voor de grote inzet en toewijding waarmee de 
10 
directeur-generaal, zijn naaste medewerkers en het voltallige GCO-personeel de 
uitdagingen tegemoet treden. 
BELANGRIJKE GEBEURTENISSEN IN 1996 
De wetenschappelijke en technische werkzaamheden van het GCO, die een groot aantal 
projecten omvatten, zijn voor een groot deel interdisciplinair. 
Hieronder worden enkele voorbeelden gegeven van verschillende werkterreinen en 
verschillende regelingen voor de financiering van GCO-werkzaamheden in 1996. 
Eet MAR&projeet (Monitoring Agrimfatre with Remote Sensing), dat wordt uitgevoerd door 
het Instituut Ruimtevaarttoêpassingen (SÀI) levert yoortdurend actuele meteorologische 
gegevens voor de landbouw die het mogelijk maken de oniwikkelaig van oogsten in Europa en 
daarbuiten nauwkeurig te volgen en te extrapoleren* Hierbij wordt uitgegaan van een 
agrometeorologisen model waarin meteorologische gegevens (regen* temperatuur * verdamping 
onder invloed van straling* •*>) en agronomist!© gegevens (groeitoestand^ water gehalte, 
geproduceerde biomassa, korrelgewieht* <<*) worden gecombineerd. Het voordeel van dit 
systeem is dat het real time homogene informatie verschaft voor een groot geografisch gebied. 
Het is ook nuttig als een systeem voor vroegtijdige waarschuwing (bijvoorbeeld signalering van 
afwijkingen ia het ontwikkelingspatroon van gewassen), 
In september 1996 heeft de Raad van de E\J de richtlijn inzake geïntegreerde preventie en 
bestrijding van verontreiniging (ÏPCC - Integrated Pollution Prevention and Control) 
aangenomen, waarmee een nieuw tijdperk in de. milieuwetgeving is ingeluid. Terwijl de 
tiaditiouele benadering erin bestond algemeen toer&sbare emissienormen vast te stellen, worden 
in de IPPC-richtlijn de velschillende vervuilde mllieucomi^rtrmeöteH (bijvoorbeeld lucht, 
water of bodem) in aanmerking genomen en wordt rekening gehouden met de gevoeligheid van 
het plaatselijk milieu en met de technologische vooruitgang. De richtlijn is van toepassing op 
grote installaties in de industriële sectoren die de meeste vervuiling veroorzaken, bijvoorbeeld 
de chemische, metaal- en energiesector. De beste beschikbare technieken (BAT - Best 
Available Techniques) in deze sectoren zuilen worden vastgesteld door het "lPPC~bureau" in 
samenwerking met vertegenwoordigers van de 15 Lid-Staten van de Unie en de betrokken 
industriële en milieuorganisaties. Deze BÀT-dôcumenten zullen de belangrijkste referentie 
vormen bij het verlenen van lokale vergunningen; Het ÏPPC-buréau is ondergebracht bij het 
GCO (Instituut technologische prognose (IPTS)) dat de technologische ontwikkelingen op 
Europees niveau moet volgen. Het ÏPTS, dat al grote ervaring heeft met BAT-studies (onlangs 
is een analyse van de sectoren ammoniak en salpeterzuur voltooid), heeft het contract voor het 
management van het IPPC-bureau verworven. Het IPTS zal de uitwisseling van informatie 
bevorderen en zórg dragen voor een neutrale Opstelling bij het zoeken naar een consensus 
tussen alle betrokkenen. 
11 
BIOMEmSCMEREFERENTIEMATERMLEN —_—^=^ 
Biomedische referentiermterMen, die nodig zija voor de ontwikkeling en verificatie van de 
rtauwkeurjgheid en juistheid van diagnostische tesöcitó bijvoorbeeld voor zwangerschap, 
hepatitis, diabetes en behaalde vormen van kanker) worden thans gecertificeerd door het GCO 
(Instituut referentiematerialen en «metingen (3DRMM>}+ In oktober 1996 heeft commissaris Edith 
CRESSON een overeenkomst ondertekend met de International Federation of CIMcaï 
Chemistry (J0FCÇ) om op basis van door de BFCC voorgestelde projecten geproduceerde 
referentiematerialen te laten testen en certificeren door het instituut De inkomsten uit de 
verkoop van de geproduceerde materialen worden gedeeld door de IFCC en het msttat 
De Burocodes zijn door de Europese bouwsector aanvaarde ontwerpnormen. Eurocode 8 
specificeert normen waaraan gebouwen moeten voldoen om bestand te zijn tegen trillingen 
veroorzaakt door weg- of spoorverkeer of zelfs door aardbevingen. De normen worden 
gecontroleerd door een consortium van Europese laboratoria met behulp van uiteenlopende 
methodes zoals computerberekeningen en triitafeis. Het GCO (mstituut systeemengbieering, 
informatie en beveiliging (ISIS)) maakt deel uit van dit consortium. De belangrijkste 
GCO-bijdrage is de ontwikkeling en exploitatie van de reactiemuur (uniek in Europa) 
(European laboratory for Structural Assessment MISA) waarin de pseudodyriarmsche 
testmethode wordt toegepast om constructies op ware grootte te testen. De geldigheid van 
Eurocode S is bevestigd voor gewapend betonnen skeletconstructies door in de installatie 
betonnen skeletconstrncties van dm verdiepingen te testen, Bovendien is de code gewijzigd om 
rekening te houden met het opvullen van de bouwskeietten met andere materialen, 
ELSA wordt ook gebruikt om memodes te controleren om In bestaande gebouwen, met name 
gebouwen van groot historisch belang, voorzieningen aan te brengen ter bescherming tegen 
schade als gevolg van trillingen. 
Het GCO (Instituut geavanceerde materialen (IAM)) houdt zich bezig met onderzoek in 
samenwerkingsverband op commerciële basis.op het gebied van materialen voor verbetering 
van het ontwerp en de werking van hogetemperatuurcomponenten voor elektriciteitscentrales. 
In een evaluatie van de werkzaamheden heeft professor Regis van ENEL (het Italiaanse 
elektriciteitsbedrijf « de klant) onlangs geschreven: 
"In alle afzonderlijke subprojecten is uitstekend experimenteel onderzoek verricht in 
overeenstemming met de stand van de techniek en in een aantal gevallen al aangekondigd in 
bepaalde publikaties. De resultaten zijn over het algemeen in goede overeenstemming met de 
meest geavanceerde conclusies van grote fabrikanten of met de praktijken die door andere 
nutsbedrijven worden onderzocht Deze resultaten zijn zeer waardevol aangezien zij het 
mogelijk maken om op ruime schaal wetenschappelijke kennis en knowhow uit te wisselen met 
andere internationale laboratoria en eindgebruikers, Original Equipments Manufacturers (OEM) 
en hun dochterondernemingen die zich bezighouden met materiaalbewerking en coating." 
12 
Het Baropees bweau voor 4e geneesintà^eienrjeoordeling (BAMP) dat in 1995 aan de Canary 
Wharf, London Is opgezet, ó*oet voor de goedfeeurrng en registratie van geneesmiddelen een 
beroep op de deskundigheid van het OCÖ, Het Europees technische Bureau voor 
geneesmiddelen (ETÛMBP) (onderdeel van het <3CÖ instituut milieuzaken), dat personeel 
heeft in de vestiging van het EAMP» houdt mh bezig met de ontwikkeling en ondersteuning 
van de tecMsche systemen, voor de vetgurmmgsprocedures voor het op de markt brengen. Het 
EAMP en de Lid-Staten hebben grote waardering voor de assistentie en ondersteuning van het 
GCO< 
RONDZWERVENDE SPLtJTSTOEEEN 
Op verzoek van de Lidstaten is het OCÖ (Transuraneninstituut (ITU)} in samenwerking met 
het directoraat Veiligheidscontrole van de Commissie doorgegaan met het analyseren van in 
beslag genomen splijtstoffen. 
De verscheidenheid en de hoge nauwkeurigheid van de analyses maken het mogelijk een 
Vingerafdruk* van het in beslag genomen materiaal te maken. Dit verschaft inzicht in de 
voorgeschiedenis van het materiaal, zodat met behulp van een database aanwijzingen voor de 
oorsprong ervan kunnen worden verkregen, 
De rol van het OCÖ op dit gebied, die reeds werd erkend op de top van Essen, heeft 
geresulteerd in verschillende projecten in het kader van TACÏS (technische bijstand aan de 
GOS-landen) en PHARE (het EU»programma voor bijstand aan Polen, Hongarije, Armenië, 
Bulgarije, Slovenië, Albanië, Estland, Letland en Litouwen). Ook verschijnt ÎTU*personeel 
regelmatig als getoigedesknndige voor rechtbanken of parlementaire enquêtecommissies van de 
Lid-Staten als het gaat om zwervend nucleair materiaal. Het instituut is actief betrokken bij de 
werkzaamheden van de P«8 internationale technische werkgroep voor illegale handel in nucleair 
materiaal. 
13 
CONCURRERENDE ACTIVITEITEN, MARKETING 
m 1996 neef* ,fcet GCO een aantal belangrijke opdracl|teft weten te verwerven, zoals de 
belangrijke opdracht van PHARE betreffende landbouwkundige intbrmatiesystemen, waaronder 
teledeteoties^stemen met gebruîkaiakmg van satellieten voooes. landen van PH ARE* 
Weri&aamheden voor externe opdrachtgevers hebben ska verder ontwikkeld en er zijn nieuwe 
opdrachtgevers gevonden die jgebruik maken van de wetenschappelijke bekwaamheid en 
experimentele iristaïlaties van het GCO waarvan een aantal binnen. Europa uniek is, 
* 
Op Mtiatief van Cormtaissaris Edith Cresson is gestart met een nieuwe mipzk voor marketing, 
valorisatie en een meer commercieel gerichte bedrtjüvoeriög van het QCO, ia gang gezet. De 
Commissie àeeâ besloten een î^albaaràeldssnîdie.te laten vetrichteri van het opzetten van een 
Europees technologiepark op de grootste vestiging van het GCO (fspra, m Noord-ItafiS), De 
belangrijkste doelstellingen van dit project zijn: een potere benutting van de bekwaamheid en 
de Installaties van-fcet GCO* totstandbrenging van samenwerking tussen het GCO, bedrijfsleven 
en andere oMetzoekeentra, bevordering van de totstandkoming van innovatieve bedrijven, met 
name middelgrote en kleine bedrijven; m stimulering van innovatie in bestaande 
ondernemingen» 
Een van de bijzondere maatregelen is een verhoogde aandacht voor kwaliteitszorg» Op dit punt 
is tijdens het jaar de eerste certificatie van de uitvoering van kwaliteitsnormen verkregen van 
een externe erkende organisatie* Daarnaast is een duidelijke definitie van nrestatie-indicatoren 
g^gt^n die door de leiding op alle niveaus moeten worden gebruikt* en zijn nieuwe stappen 
ondernomen om de betrokkenheid van de Industrie en andere gebruikers te vergroten door 
middel van uit gebruikers bestaande adviesgroepen voor de mstituten van het GCO. De 
insparaungen op het gebied van marketing zijn toegespitst aan de hand ^mx duidelijk 
gedefinieerde marketingplannen voor het GCO ais zodanig en voor de afzonderlijke institutes 
ORGANISATORISCHE MAATREGELEN EN PERSONEELSBELEID 
De richtsnoeren van 1995~199& voor htt GCO vragen om een flexibel en dynamisch 
functioneren van het centrum en onderstrepen de noodzaak van een geleidelijke overgang en 
een aanpassing van bestaande regels en voorschriften. De Commissie heeft het besluit genomen 
het GCÖ in januari 1996 op te zetten als zelfstandig directoraat-generaal, en heeft de vestiging 
te ïspra gereorganiseerd door twee van haar instituten, 1ST en ÎSEÏ, te doen fuseren tot het 
Instituut systeemengineering, informatica en beveiliging (ISIS) om zo het GCÖ^onderzoek over 
kwesties van technologische risicobeoordeling en veiligheid te versterken. 
In Î996 is het beleid van de Commissie ten uitvoer gebracht voor aüe onderzoekmedewerkers 
van de Commissie. Het beginsel dat 25% van het personeelsbestand uit medewerkers met een 
arbeidsovereenkomst van korte duur moet bestaan heeft ai geleid tot meer flexibiliteit en de 
voortdurende vernieuwing van wetenschappelijke bekwaamheid mogelijk gemaakt. 
14 
DE HOGEFLUXRMACTOR TE PETTEN 
In juni 1996 heelt de Raad een aieuw aanvallend EURAIOM^rogramma voor de 
hogefteeactor (HFR) te Petten (NL) goedgekeurd dat geldt voor de periode i99$4999* Het 
nieuwe programma, waaraan Mi$aad> Ft^krijk en Hederlaad deelnemen,- m gepaard gegaan 
met eer* volledige vernieuwing van de leSd&g van'de tólteit en een intensief streven naar 
meer direct <^mmercieel gebrul van een belangrijk deel van haar capaciteit, onder meer wat 
betreft de productie van. radioisotopen voor medisch gebruik- ïn 199& zijn naar schatting 
7miljoen patiënten behandeld of onderzocht met behulp van-ia Fetten geproduceerde 
radioisotope»-
15 
l.HET GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK IN 1996 
1.1 BIJDRAGEN AAN DE VOORUITGANG VAN WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE, 
DE EUROPESE INDUSTRIE EN HET WELZIJN VAN DE EUROPESE BURGERS 
De onderzoekactiviteiten van het GCO dragen bij aan verschillende onderdelen van de 
kaderprogramma's van de Gemeenschap via de specifieke programma's voor het GCO voor 
1995-1998: 
• Het programma Industrie- en materiaaltechnologie wordt uitgevoerd door het Instituut 
geavanceerde materialen (IAM). De activiteiten omvatten onderzoekprojecten op het gebied 
van geavanceerde materialen, oppervlaktetechnologie, nieuwe milieuvriendelijke materialen 
en niet-destructieve beproevingstechnieken voor de inspectie van onderdelen van industriële 
constructies. 
• Het programma Metingen en proeven omvat onderzoekprojecten betreffende 
referentiemetingen en -materialen, die zijn uitgevoerd door het Instituut referentiematerialen 
en -metingen (IRMM), en onderzoekprojecten betreffende de beoordeling van de 
betrouwbaarheid van constructies, die zijn uitgevoerd door het Instituut systeemengineering, 
informatica en beveiliging (ISIS). 
• Het programma Milieu en klimaat bestaat uit: onderzoekprojecten betreffende lucht-, bodem­
en watervervuiling en vervuiling door afval, die zijn uitgevoerd door het Instituut 
milieuzaken (EI); het opzetten van het Centrum voor aardobservatie (CEO), een 
gedecentraliseerd Europees gegevensbeheer- en informatiesysteem; toepassingen van 
teledetectietechnieken, die zijn uitgevoerd door het Instituut ruimtevaarttoepassingen (SAI); 
en studies over industriële risico's die zijn uitgevoerd door het Instituut systeemengineering, 
informatica en beveiliging (ISIS). 
• Het programma Niet-nucleaire energie bestaat uit onderzoekprojecten betreffende materialen 
voor schone technologie en projecten betreffende de normalisatie van fotovoltaïsche 
systemen, die zijn uitgevoerd door het Instituut geavanceerde materialen (IAM). 
• Het programma Gericht sociaal-economisch onderzoek omvat de functie van 
waarnemingspost voor wetenschap en technologie en verkennende werkzaamheden, die 
worden uitgevoerd door het Instituut technologische prognose (IPTS). De rol van het 
instituut is in de eerste plaats het bijeenbrengen van de beschikbare bijdragen afkomstig van 
deskundigen, consultants, onderzoekorganisaties en instituten in de Lid-Staten en indien 
mogelijk in derde landen, ten einde deze neutraal en grondig te analyseren, te verwerken en 
te integreren met als hoofddoel duidelijke tendensen of gewenste acties naar voren te 
brengen in een vorm die voor de besluitvormers bruikbaar is. 
• Het programma Veiligheid van kernsplijting omvat een aantal onderzoekactiviteiten die 
variëren van reactorveiligheid, onderzocht door het Instituut systeemengineering, 
informatica en beveiliging (ISIS) en het Instituut geavanceerde materialen (IAM), tot 
onderzoekactiviteiten op het gebied van nucleaire veiligheidscontrole en splijtstofbeheer, 
uitgevoerd door het Instituut systeemengineering, informatica en beveiliging (ISIS) en het 
Transuraneninstituut (ITU). Het ITU heeft onderzoek verricht over de veiligheid van 
splijtstoffen en actiniden. 
• Het programma Beheerste thermonucleaire fusie (Technologie en veiligheid) is uitgevoerd 
door het Instituut systeemengineering, informatica en beveiliging (ISIS) en het Instituut 
geavanceerde materialen (IAM). 
Dit onderzoek, goed voor 68% van de activiteiten in het GCO-programma, vindt plaats in 
zeven GCO-instituten (zie tabel 1). 
16 
Tabel 1: Onderzoekactiviteiten van het GCO 
ONDERDELEN VAN HET KADERPROGRAMMA 
Industrie- en materiaaltechnologie 
Geavanceerde materialen en normen voor industriële innovatie 
Oppervlakte-engineering voor verbeterde eigenschappen en voor 
nieuwe industriële toepassingen 
Recyclage en milieutechnologie van materialen 
Niet-destructieve evaluatie, beproeving en inspectie van 
industriële constructieonderdelen 
Metingen en proeven 
Prenormatief onderzoek ter ondersteuning van bouwnormen en 
-standaarden, waaronder seismische ontwerpcodes (Eurocodes) 
Veiligheid van auto's 
Referentiematerialen 
Referentiemetingen 
Milieu en klimaat 
• Global change 
Centrum voor Aardobservatie (CEO) 
Atmosferische processen boven Europese gebieden 
Teledetectie voor de terrestrische biosfeer (bodemerosie in het 
Middellandse-Zeegebied, monitoren van de bossen) 
Teledetectie voor de mariene biosfeer (noordelijk deel van de 
Atlantische Oceaan, Middellandse Zee) 
Geavanceerde aardobservatietechnieken (monitoren van milieu 
en wegcondities, en detectie van landmijnen) 
• Milieukwaliteit 
Technieken en apparatuur voor het monitoren van 
milieukwaliteit 
• Innovatieve milieutechnologie 
Industriële betrouwbaarheid (experimentele activiteiten) 
Hoogwaardige informatietechnologie voor milieubescherming 
Natuurrampen: aardbevingsonderzoek 
Natuurlampen: overstromingen en droogteperioden 
Niet-nucleaire energie 
Fotovoltaïsche energie en opslag van elektriciteit. 
Materialen voor schone technologieën 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 
Waarnemingspost Technologie/Technologie-werkgelegenheid-
concurrentievermogen 
Nucleaire veiligheid en veiligheidscontrole 
• Reactorveiligheid 
Europese netwerken voor veroudering van onderdelen, 
inspectietechnieken en integriteit van onstructies 
Ernstige ongevallen, waaronder probabilistisch onderzoek 
• Veiligheid van de splijtstofckringloop 
Fundamenteel actinidenonderzoek 
Veiligheid van nucleaire splijtstoffen 
Vermindering van langlevende actiniden en splijtingsproducten 
Karakterisering van verbruikte splijtstof met het oog op lange-
termijnopslag 
• Veiligheidscontrole en splijtstofbeheer 
O&O van veiligheidscontrole 
Beheerste thermonucleaire fusie 
Vloeistofscheiding en analyse van constructies 
Fusiematerialen 
Behandeling op afstand 
Interactie tussen tritium en materialen DRMM 
X 
X ITU 
X 
X 
X 
X 
X IAM 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X ISIS 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X EI 
X 
X SAI 
X 
X 
X 
X 
X D?TS 
X 
17 
Nadere bijzonderheden over deze onderzoekactiviteiten in 1996 per instituut worden gegeven in 
deel twee van dit document. Een aantal belangrijke resultaten wordt echter in het voorliggende 
hoofdstuk onder de aandacht gebracht om duidelijk te maken hoe het onderzoek het GCO in 
staaMieeft gesteld een bijdrage te leveren aan de vooruitgang van wetenschap en technologie ten 
behoeve van de Europese industrie en het welzijn van de Europese bevolking. 
Commissaris Edith Cresson heeft een nieuwe overeenkomst tot samenwerking getekend tussen 
het Instituut referentiematerialen en -metingen (IRRM) en de International Federation of 
Clinical Chemistry (IFCC), het IRMM in staat stelt zijn werkzaamheden toe te spitsen op 
hoogwaardige gezondheidszorg door de ontwikkeling van gecertificeerde biomedische 
referentiematerialen. Deze vormen een steeds belangrijker hulpmiddel voor de bevordering van 
de menselijke gezondheid door vergroting van de betrouwbaarheid en nauwkeurigheid van 
diagnoses in het laboratorium, wat het risico van diagnostische fouten belangrijk vermindert, en 
door kwaliteitsverbetering van de medische behandeling. 
Uit hoofde van deze overeenkomst zullen laboratoria en wetenschappers over de gehele wereld 
worden betrokken bij de levering van door de industrie en klinische laboratoria benodigde 
referentiematerialen. 
Op het IRRM worden ook ten behoeve van de kwaliteitscontrole op levensmiddelen 
gecertificeerde referentiematerialen voor levensmiddelen vervaardigd ter ondersteuning van het 
toezicht op de naleving van de Europese wetgeving inzake levensmiddelen. 
Het Transuraneninstituut (ITU) spant zich in om de radiotoxiciteit in hoogactief afval verder 
te verminderen, en werkt hierbij samen met vooraanstaande nationale laboratoria aan het 
terugdringen van het gehalte aan langlevende actiniden en splijtingsproducten. 
Een andere belangrijke taak van het ITU is de vervaardiging en karakterisering geweest van 
splijtstofmonsters voor bestralingsexperimenten en nabestralingsonderzoek om de resultaten te 
kunnen vergelijken met de theoretische voorspellingen. Nieuwe extractieprocessen voor de 
doeltreffende afscheiding van langlevende actiniden zijn tevens beproefd onder realistische 
omstandigheden. 
De bijdrage van het ITU aan de studie van medische toepassingen van het actinidenonderzoek 
(behandeling van verschillende vormen van kanker) is uitgebreid. Het ITU heeft volgens nieuwe 
225 • 213 
procédés verscheidene partijen Actinium- Bismut geproduceerd, die zijn geleverd aan het 
Memorial Sloan Kettering Cancer Centre in New York voor experimentele behandeling van 
patiënten. 
Het Instituut geavanceerde materialen (IAM) heeft in 1996 drie nieuwe activiteiten 
ontwikkeld die belangrijk kunnen zijn voor de Europese industrie: 
• Het concept van een nieuw drukvat voor aardolieraffinaderijen waarbij aantasting van de 
wanden van het vat door waterstof wordt voorkomen en een langere levensduur van het 
vat, grotere veiligheid voor de werknemers en geringere wanddikte wordt verkregen. 
• Een transportsysteem voor het trekken van vezels waarbij eindloze vezels continu van een 
coating kunnen worden voorzien. 
• Een proces van chemische dampafzetting voor microstructurele coatings met een 
driedimensionale vorm. 
18 
Voor het welzijn van de consument kan gebruik worden gemaakt van een nieuwe, aan het 
cyclotron van Ispra ontwikkelde methode om het vrijkomen van metalen in de 
levensmiddelenindustrie te bewaken. Deze methode zal met name toepassing kunnen vinden in 
de babyvoeding- en geneesmiddelenindustrie. 
Een resultaat afkomstig van de cyclotron-activiteiten maakt de ontwikkeling mogelijk van 
nieuwe diagnostische en therapeutische technieken met behulp van Positron Emissie Tomografie 
(PET). In Ispra is een nieuw project op het gebied van Positron Emissie Tomografie opgestart 
ten behoeve van een Europees netwerk waar medische onderzoekers uit geheel Europa worden 
ontvangen die deze technieken naderhand zullen overdragen aan hun eigen instituten. 
Aan het Instituut systeemengineering. informatica en beveiligingstechnologie (ISIS) is een 
aantal activiteiten gericht op veiligheid voor industrie en bevolking, met name op veiligheid van 
kernsplijting en veiligheidscontrole op nucleaire materialen, veiligheid in de industrie en bij het 
vervoer, beveiliging tegen aardschokken van gebouwen en civiel technische constructies, en 
instandhouding van cultureel erfgoed en architectuur. 
Met betrekking tot nucleaire veiligheid zijn in de faciliteiten FARO en KROTOS te Ispra 
experimenten uitgevoerd die een inzicht geven in het verloop van ernstige ongelukken en leiden 
tot een verbetering van de codes die worden gebruikt voor de analyse over hoe de gevolgen het 
beste kunnen worden verminderd. 
Vooruitgang op het gebied van de veiligheid van auto's is bevorderd door ontwerp en 
ontwikkeling van een nieuwe precisiemethode van schokbeproeving. Met behulp van een 
nieuwe transducer voor spanningsgolven in de Large Dynamic Testing Facility (LDTF) kunnen 
belasting, verplaatsing en energiestroom in ieder deel van de voertuigcarosserie worden 
gemeten, zodat numerieke voertuigmodellen gekalibreerd en gevalideerd kunnen worden. 
De faciliteiten van het ELSA (European Laboratory for Structural Assessment) zijn nog steeds 
een unieke beproevingsomgeving voor de toepassing van de pseudodynamische 
beproevingsmethode ten behoeve van de controle van de aardbevingsbestendigheid van 
constructies, met van name bruggen met een onregelmatige structuur. De methode heeft 
bevestigd dat bruggen die afgaande op eerdere beproevingen ernstige schade op zouden lopen 
vrijwel onbeschadigd blijven. Verwacht wordt dat seismische isolering een meer algemeen 
begrip zal worden, zowel voor de bouw van nieuwe bruggen als voor de aanpassing van 
bestaande constructies. 
Het Instituut milieuzaken (EI) draagt met zijn specifieke onderzoek op het terrein van klimaat 
en milieu direct bij tot betere levensomstandigheden. Studies over wereldwijde veranderingen 
houden zich bezig met biogene emissies in het Middellandse-Zeegebied (het BEMA-project) en 
de rol van aërosolen bij de regulering van het klimaat. 
Het BEMA-project dat speciaal gericht is op troposferisch ozon beoogt de rol van de 
mediterrane plantengroei bij atmosferische scheikundige processen en ozonvorming te 
doorgronden. 
Het EI houdt zich op verzoek van de Commissie en de Lid-Staten ook sterk bezig met het 
onderzoek betreffende natuurlijke risico's, met name in watersystemen: de studie over 
explosieve toxische algenbloei in de Middellandse Zee "red tides" (het MITO-project) en 
diverse projecten op het gebied van waterkwaliteit en -terugwinning (b.v. AMAL, AQUACON 
en SALMON). In 1996 is op initiatief van de Commissie een task force 'milieu-water' 
opgericht, die moet bijdragen tot een Europese strategie voor een duurzaam beheer en rationeel 
gebruik van water; doel daarvan is het Europees bedrijfsleven op dit gebied een betere 
concurrentiepositie te verschaffen en de wetenschappelijke en technologische samenwerking te 
heroriënteren op projecten die voorrang moeten hebben. 
19 
De menselijke gezondheid was ook het werkterrein van de groep 'verontreiniging binnenshuis', 
die haar unieke faciliteit voor het monitoren van de luchtkwaliteit binnenshuis 
(INDOORTRON) gebruikt voor onderzoek met betrekking tot de blootstelling aan bepaalde 
stoffen, voor meting van de emissies van verontreinigende stoffen afkomstig van materialen en 
apparatuur en voor beproeving van luchtzuiveringsapparaten. 
Het Instituut ruimtevaarttoepassingen (SAI) heeft zijn aandacht gericht op toepassingen van 
teleobservatie, -meting en -detectie van de aarde. In het institutionele onderzoek van het SAI 
over milieu en klimaat zijn de biosferen van land en zee, de lithosfeer en de atmosfeer 
opgeromen, waardoor een veelomvattende aanpak van de gebruiksmogelijkheden van 
aardobservatie tot stand is gekomen. 
Het onderzoek inzake primaire productie in de oceanen kan nuttig gebruik maken van van 
satellieten afkomstige kleurgegevens voor de vaststelling van verspreidingsgebieden van 
chemische verbindingen van biologische en geologische oorsprong. Er worden thans op basis 
van de gegevens van nieuwe oceaankleursensoren toepassingen ontwikkeld voor het onderzoek 
over het Middellandse-Zeebekken. 
Onder de andere activiteiten bevindt zich een nieuw project op het gebied van natuurrampen, 
dat is gericht op verbetering van de bestaande praktijken van rampenbeheer, in het bijzonder bij 
bosbranden, overstromingen en droogteperioden. De bijdrage aan een project voor de 
teledetectie van landmijnen wordt voortgezet. De meting van de opgeslagen hoeveelheid 
oppervlaktewater in kanalenstelsels voor afwatering is in ontwikkeling. 
Het SAI en het ISIS hebben hun gezamenlijke steun voortgezet aan het CEO-project (Centrum 
voor Aardobservatie), dat als doelstelling de bevordering van het gebruik van met satellieten 
verkregen aardobservatiegegevens heeft. 
De bijdrage aan het CEO-project is voornamelijk gericht op de ontwerp- en implementatiefase, 
waarin werkzaamheden zijn verricht voor alle vier CEO-onderdelen: ondersteuning van 
gebruikers en toepassingen, sleuteldiensten voor gebruikers, monitoring en coördinatie. 
Het Instituut technologische prognose (IPTS) heeft zijn observatie voortgezet van alle 
belangrijke wetenschappelijke en technologische gebeurtenissen en ontwikkelingen in Europa, 
en heeft technologische veranderingen gevolgd teneinde tot een beter begrip te komen van de 
schakels tussen technologie, economie en samenleving. 
In 1996 is de Europese waarnemmgspost voor wetenschap en technologie (ESTO) officieel 
opgericht, die als taakopdracht het verzamelen en verwerken van informatie heeft 
meegekregen. De verantwoordelijkheid bij deze activiteiten van "technologiebewaking" wordt 
gedeeld met partners op nationaal niveau. De belangrijkste thema's zijn: beoordeling van 
technologieën die verband houden met C02; technologieoverdracht en geavanceerde materialen; 
onderzoek van het menselijk genoom, genetisch screenen en gentherapie; en de multimediale 
informatiemaatschappij. 
Met betrekking tot het drieluik "technologie-concurrentievermogen-werkgelegenheid" wordt 
studie verricht over economische en sociale duurzaamheid, waarbij speciale aandacht wordt 
gegeven aan concurrentievermogen, werkgelegenheid en de rol van innovatie bij regionale 
ontwikkeling en hulpbronnenbeheer. 
Ondersteuning van communautair beleid 
Deze activiteiten, die deel uitmaken van de communautaire kaderprogramma's en noodzakelijk 
zijn voor de formulering en uitvoering van communautair beleid, hebben in 1996 32% van de 
20 
institutionele activiteiten van het GCO gevormd. Zij waren ingepast in de specifieke 
programma's van het GCO voor 1995-1998 en hielden verband met de volgende onderdelen van 
het kaderprogramma: Informatietechnologie, Milieu en klimaat, Landbouw en visserij, Gericht 
sociaal-economisch onderzoek en Nucleaire veiligheid en veiligheidscontrole. 
Deze ondersteunende activiteiten worden door de opdrachtgever gestuurd en dienen om te 
voldoen aan onpartijdige en neutrale wetenschappelijke en technische vereisten die voortvloeien 
uit EU-Richtlijnen, besluiten van de Commissie en de Raad, en verplichtingen uit hoofde van 
het Euratom-Verdrag en de werkzaamheden van de GCO-instituten zelf (zie tabel 2). 
Tabel 2: Ondersteunende activiteiten van het GCO 
Onderdelen kaderprogramma 
Informatietechnologie 
Veiligheid en betrouwbaarheid van systemen 
Programmatuursystemen 
Krachtige computers en netwerken 
Milieu en klimaat 
Europees referentielaboratorium voor luchtvervuiling (ERLAP) 
Europees Bureau voor chemische stoffen (ECB) 
Europees centrum voor de validatie van alternatieve methoden 
(ECVAM) 
Ondersteuning van het Europees milieuagentschap (EEA) 
Kwaliteitscontrole van consumptiegoederen 
(Consumentenbeleid) 
Alpine observatorium 
Industriële betrouwbaarheid: 
Grote ongevallen 
Veiligheid van biotechnologie 
Analyse van levensmiddelen ter ondersteuning van het 
industriebeleid 
Europees Technisch Bureau voor Geneesmiddelen (ETOMEP) 
Methoden voor UCLAF 
Landbouw en visserij 
Teledetectie voor de landbouw 
Identificatie van dieren 
Europees bureau voor wijn, alcohol en gedistilleerd (BEVABS) 
Referentiemetingen en -materialen voor de kwaliteitscontrole 
van levensmiddelen 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 
Technologische prognoses 
Veiligheid van kernsplijting 
Europese netwerken inzake veroudering van onderdelen en 
inspectietechnieken 
Ondersteuning van de veiligheidscontrole Euratom: Algemeen 
Ondersteuning van de veiligheidscontrole Euratom: 
Laboratoria ter plaatse en ECSAM 
Ondersteuning van de veiligheidscontrole IAEA IRMM 
X 
X 
X 
X ITU 
X 
X IAM 
X ISIS 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X EI 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X 
X SAI 
X 
X IPTS 
X 
De drie belangrijkste ondersteunende activiteiten van het GCO in 1996 zijn: 
1. GCO-steun voor het milieubeleid, die 43% van de begroting voor wetenschappelijke en 
technische ondersteuning vertegenwoordigt, biedt DG XI wetenschappelijke en technische 
bijstand voor de uitvoering van de wetgeving inzake chemische vervuilende stoffen, 
luchtverontreiniging, waterkwaliteit, chemisch afval, industriële risico's en nucleaire 
veiligheid. Deze werkzaamheden maken deel uit van het vijfde milieuactieprogramma van 
de EG en omvatten: 
21 
• Het Europees Referentielaboratorium voor Luchtvervuiling (ERLAP - European Reference 
Laboratory for Air Pollution) dat bijzonder actief is geweest bij de voorbereiding en 
tenuitvoerlegging van EG-richtlijnen inzake luchtvervuiling, waarbij de nadruk heeft 
gelegen op de stedelijke omgeving en industriële emissies, en de harmonisatie van metingen 
in de Europese netwerken voor het monitoren van de luchtvervuiling. 
• Het Europees Bureau voor Chemische Stoffen (ECB), dat thans alle technische en 
wetenschappelijke taken verricht in verband met de indeling en etikettering van gevaarlijke 
stoffen, de tenuitvoerlegging van het meldingssysteem voor nieuwe stoffen, en het toezicht 
op testmethoden voor chemische stoffen en op de in- en uitvoer van gevaarlijke stoffen. 
• Het Europees Centrum voor de Validatie van Alternatieve Methoden (ECVAM) dat in 1991 
tot stand is gebracht om wetenschappelijke en technologische ondersteuning te geven aan de 
regelgeving van de Commissie met betrekking tot diverse chemische stoffen en producten. 
Met name coördineert dit centrum de inspanningen om op geordende wijze de aanvaarding 
van alternatieve methoden door wetenschap en in regelgeving te bevorderen zodat het 
gebruik van proefdieren in laboratoriumprocedures verminderd, verfijnd of vervangen kan 
worden. Zijn activiteiten omvatten prevalidering van testprotocollen, beproeving van de 
werkzaamheid en de veiligheid van vaccins, en geïntegreerde alternatieve benaderingen van 
toxiciteitsonderzoeken, alles zonder gebruik van proefdieren. 
• Het Europees Technisch Bureau voor Geneesmiddelen (ETOMEP), dat deel uitmaakt van 
een eenheid binnen het EI, is zowel gevestigd te Londen in het Europees Bureau voor de 
Geneesmiddelenbeoordeling, als te Ispra in het Instituut Milieuzaken. Het legt zich toe op 
de ontwikkeling van technische systemen die nodig zijn voor de tenuitvoerlegging van de 
geneesmiddelenwetgeving van de Europese Unie. Zijn werkzaamheden zijn van rechtstreeks 
en onmiddellijk nut voor het Europees Bureau voor de Geneesmiddelenbeoordeling, de Lid-
Staten en de regelgevende instanties op het gebied van geneesmiddelen. 
• Ondersteuning voor het uitwerken van methoden voor het antifraudebeleid van de EU 
(UCLAF) door middel van de doeltreffende ontwikkeling, invoering en gebruik van nieuwe 
informatietechnologieën en methoden voor de analyse van gegevens en risico's. 
• Ondersteunende diensten voor het Alpine-observatorium (Alpine-verdrag) met het oogmerk 
gegevens, indicatoren en informatie die het milieu en de sociaal-economische status van het 
Alpine-gebied kenmerken, te produceren en/of te verzamelen. Deze gegevens zullen van 
dienst zijn voor de nationale communicatiecentra voor de verspreiding op nationaal niveau. 
• Het Bureau voor de risico's van grote ongevallen, dat de "Seveso"-richtlijn inzake 
industriële gevaren ondersteunt met een systeem voor de rapportage over grote ongevallen 
(MARS - Major Accident Reporting System) en het communautair documentatiecentrum 
inzake industriële risico's. Tot de eindgebruikers hiervan behoren alle partijen in het proces 
van wet- en regelgeving die betrokken zijn bij de veiligheid van installaties, zoals nationale 
en plaatselijke instanties, de industrie en veiligheidsfunctionarissen. 
• Het GCO verzorgt ook institutionele ondersteuning aan het Europees Milieuagentschap 
(EEA) (Verordening van de Raad 1210/90). 
2. GCO-ondersteuning voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid (DG VI), dat 17% van 
de begroting voor wetenschappelijke en technologische ondersteuning vertegenwoordigt. De 
werkzaamheden spelen zich voornamelijk af op de volgende onderzoekgebieden: 
• Onderzoek en ontwikkeling van nieuwe verificatiemethoden en -instrumenten voor 
verbeterde identificatie van dieren ter voorkoming van fraude. Een identificatiesysteem is in 
voorbereiding, met elektronische identificatoren, leesapparaten, systemen voor 
gegevensverwerving, beheerstrategie, gegevensbank en technieken voor 
gegevensoverbrenging met evaluatie op het hoofdkwartier. 
22 
De technische kenmerken van een grootschalig proefproject, IDEA, voor het elektronisch 
merken van dieren met passieve transponders zijn voorbereid. Het merken van een miljoen 
dieren in diverse landen van de EU wordt overwogen. 
Kwaliteitscontrole van levensmiddelen door de levering van gecertificeerde 
referentiematerialen en het voorzien in geschikte analyseprocedures, en organisatie en/of 
coördinatie van rondzendproeven tussen laboratoria om bestaande methoden te evalueren en 
te verbeteren en nieuwe analysemethoden te ontwikkelen. 
• Toepassing van teledetectie op landbouwstatistieken met het oogmerk methoden te 
ontwikkelen en te demonstreren waarmee teledetectiegegevens kunnen worden opgenomen 
in de verzameling statistische gegevens ter bewaking van het landbouwareaal en de 
agrarische productie in de EG. 
• Monitoring en controle in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid: onderzoek 
en ontwikkeling van nieuwe teledetectietechnieken voor een betere monitoring en controle in 
het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. 
• Tenuitvoerlegging van de communautaire wetgeving voor de wijnsector via het "Europees 
bureau voor wijn, alcohol en gedistilleerd" (BEVABS). De werkzaamheden zijn gericht op 
het nagaan van vervalsing en van de oorsprong van wijnen met behulp van technieken als 
kernspinresonantie (NMR) en massaspectometrie (MS), met als oogmerk het opzetten van 
een wijngegevensbank van de Europese Unie. Er zijn ongeveer 4000 NMR-gegevens van 
wijn gevalideerd voor opname in de desbetreffende gegevensbank. 
3. GCO-ondersteuning voor nucleaire veiligheidscontrole (Veiligheidscontrole van Euratom 
- DG XVII, IAEA Veiligheidscontrole, ondersteunend programma DG I) die 32% van de 
begroting voor wetenschappelijke en technologische ondersteuning vertegenwoordigt. 
De meeste werkzaamheden hebben betrekking op de volgende taken: 
• Opleiding van inspecteurs, harmonisatie van inspectiemethoden voor nucleaire 
veiligheidscontrole bij installaties in bedrijf, levering van de modernste uitrusting en 
referentieanalyses van monsters van nucleaire materialen. 
• Ontwerp van laboratoria die ter plaatse analyses voor de veiligheidscontrole uitvoeren op 
het terrein van opwerkingsfabrieken, zoals Sellafield en Cap la Hague; routineanalyse van 
monsters van nucleaire materialen; studie in verband met de aanschaf en beproeving van 
belangrijke apparatuur, waaronder de bouw van twee analysekasten, en de opleiding van 
analisten. 
• Werkzaamheden in verband met niet-destructieve technieken voor gehaltebepaling, 
verzegeling en identificatie, bewakingstechnieken, beproeving van apparatuur voor 
veiligheidscontroles, gegevensverwerking, stralingsbescherming en opleiding. 
Andere institutionele wetenschappelijke en technische ondersteunende activiteiten hebben 
betrekking op: 
• Veiligheid en betrouwbaarheid van informaticasysternen, voor DG III. 
• Analyse van levensmiddelen ter ondersteuning van het industriebeleid, voor DG III. 
• Kwaliteitscontrole van consumptiegoederen (consumentenbeleid), voor DG XXIV. 
• Technieken voor de inspectie van verouderende nucleaire onderdelen ter ondersteuning van 
DG XI en DG XVII. 
23 
1.2 CONCURRERENDE ACTIVITEITEN 
In het verleden heeft het GCO werkzaamheden op concurrerende contractuele basis uitgevoerd 
voor externe opdrachtgevers, de zgn. "werkzaamheden voor derden". In de voorbereidende 
besprekingen in de Raad en het Europees Parlement voor besluiten inzake het vierde 
communautaire kaderprogramma en het kaderprogramma van EURATOM is de noodzaak 
benadrukt dat het GCO zijn ingeslagen weg naar een concurrerende aanpak, d.w.z. op basis van 
een werkelijke verhouding van opdrachtgever en contractant, grondig dient te versterken, zoals 
is neergelegd in de conclusies van de Raad van april 1994 betreffende de rol van het GCO. 
Het volledig spectrum van concurrerende activiteiten, neergelegd in de richtsnoeren van de 
conclusies van de Raad, bestaat voor 1996 uit: 
In de kaderprogramma's: 
• Deelneming van het GCO aan werkzaamheden voor gezamenlijke rekening1: 
Het GCO heeft in samenwerking met partners in de Lid-Staten voorstellen ingediend in het 
kader van door de Commissie gepubliceerde oproepen tot het indienen van voorstellen. 
• Concurrerende ondersteunende activiteiten: 
Wetenschappelijke en technische ondersteunende activiteiten die zich lenen voor een 
concurrerende aanpak, waarbij het GCO gehoor heeft gegeven aan verzoeken van Directoraten-
generaal van de Commissie. Deze activiteiten zijn toegewezen op een concurrerende basis in het 
kader van uitnodigingen tot inschrijving. 
Buiten de kaderprogramma 's 
• Activiteiten voor derden: 
Het verrichten van onderzoek en het leveren van contractuele diensten voor derden, inclusief 
overeenkomsten gesloten in het kader van OTO-programma's van Lid-Staten. 
• Andere communautaire activiteiten: 
Deelname van het GCO aan acties van de Gemeenschap (bijvoorbeeld PHARE, TACIS, 
ontwikkelingslanden, enz.) met communautaire financiering die in het kader van een 
concurrerende aanpak is verkregen. 
De conclusies van de Raad bepaalden dat voor de periode 1995-1998 de verschuiving naar 
concurrerende activiteiten gemiddeld 22% moest bedragen voor het EG-kaderprogramma en 
10% voor het EURATOM-programma, en dat deze verschuiving over deze periode van vier 
jaar geleidelijk en progressief moest plaatsvinden. Om dit mogelijk te maken heeft de Raad in 
zijn conclusies de Commissie verzocht de interne regels van het GCO waar nodig te wijzigen en 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening betreffen specifieke programma's in de 
kaderprogramma's waarin geselecteerde projecten gedeeltelijk via het programma en gedeeltelijk 
door de indieners worden gefinancierd. 
24 
de Raad zo spoedig mogelijk alle nodige besluiten voor te stellen. De Commissie heeft in de 
loop van 1996 aan de Raad en het Europees Parlement verslag over de voortgang uitgebracht2. 
Een volgend verslag wordt eind 1997 verwacht. 
De deelname aan acties voor gezamenlijke rekening is in 1996 voortgezet. In antwoord op 
verdere uitnodigingen tot het indienen van voorstellen hebben het GCO en zijn partners 210 
voorstellen ingediend. In zijn overzicht van 1996 heeft het GCO opgemerkt dat er in dit jaar 
minder uitnodigingen zijn verschenen dan in 1995 of aan het eind van 1994. 
Opmerkenswaardig is dat het GCO in associatie met partners voor activiteiten voor 
gezamenlijke rekening aanvragen heeft ingediend en aanvragen aanvaard heeft gekregen zowel 
voor thema's van het kaderprogramma die overeenkomen met de institutionele activiteiten van 
het GCO als voor andere thema's, b.v. telematica, geavanceerde communicatietechnologieën en 
-diensten, en mariene wetenschappen en technologieën. 
Hieruit blijkt dat het GCO als multidisciplinair onderzoekcentrum ook buiten de thema's van 
het kaderprogramma waarvoor het institutionele activiteiten moet ontplooien, wetenschappelijke 
disciplines ter hand kan nemen en in de concurrerende sector succesvol kan zijn. 
De concurrerende activiteiten ter ondersteuning van de diensten van de Commissie zijn 
voortgezet, waarbij een deel van de door het GCO in 1995 verkregen opdrachten eerst in 1996 
zijn getekend en de werkzaamheden pas later in het jaar zijn begonnen. Nieuwe in 1996 
verkregen opdrachten hebben een omvang van 10,6 miljoen ecu, al zal net als het jaar daarvoor 
de ondertekening van een groot aantal van deze opdrachten eerst in 1997 plaatsvinden. 
Voorbeelden van ondersteunende activiteiten op het gebied van wetenschap en technologie 
waarmee het GCO succesvol is geweest bij zijn inschrijving in antwoord op de uitnodigingen 
van de Commissiediensten tot inschrijving kunnen worden aangetroffen op de volgende 
gebieden: 
• systemen voor informatiebeheer en algemene ondersteunende werkzaamheden op het gebied 
van de informatietechnologie; 
• ondersteunende systemen in verband met milieuproblemen en niet-nucleaire energie; 
• teledetectietoepassingen ter ondersteuning van het gemeenschappelijk landbouwbeleid; 
• ondersteuning van de overdracht van technologie die voortkomt uit communautair 
onderzoek. 
Buiten de kaderprogramma's heeft het GCO contracten binnengehaald voor andere door de 
Gemeenschap opgezette acties, namelijk voor de programma's PHARE en TACIS. Deze 
bedragen in totaal ongeveer 4,2 miljoen ecu en betreffen: 
• Een groot PHARE-project voor landbouwinformatiesystemen met teledetectietoepassingen 
voor zes PHARE-landen. Het ligt in de bedoeling dit project uit te breiden met nog eens vijf 
PHARE-landen en het wellicht in de komende jaren voort te zetten. 
Naast deze nieuwe soorten activiteiten heeft het GCO ook de werkzaamheden voor derden 
voortgezet. Nieuwe contracten in 1996 beliepen bij elkaar 13,6 miljoen ecu. Recente opdrachten 
in uitvoering zijn: 
• voortzetting van werkzaamheden voor de US Nuclear Regulatory Commission aan een grote 
experimentele installatie te Ispra; 
COM(96) 436 def. van 6.9.1996. 
25 
het in een Lid-Staat opzetten van een centrum voor de preventie van vervuiling en risico's in 
verband met het hanteren en het vervoer van gifitige stoffen; 
ontwikkeling van nucleaire instrumenten voor een grote nucleaire industriële onderneming 
in een Lid-Staat; 
ontwikkeling van numerieke methoden voor de simulatie van het gedrag van 
betonconstructies voor een nationaal elektriciteitsbedrijf; 
ontwikkeling van ultrasone systemen voor het bewaken van vloeistofcircuits voor een 
industrieel bedrijf in een Lid-Staat. 
Tabel 3: Publikaties van het GCO in 1996 (müjoen ecu) 
Op balans Op balans 
1995 geboekt 1996 geboekt 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 3,9 9,8 
Concurrerende ondersteuning 4,8 10,6 
Concurrerende activiteiten buiten het KP 1I3 4^2 
Werkzaamheden voor derden 18,5 13,6 
TOTAAL 1 28,5 | 38,2 
Deze cijfers staan los van de activiteiten die betrekking hebben op de HFR te Petten 
(Nederland). In 1995 is een uitzonderlijk grote opdracht verkregen voor werkzaamheden voor 
derden in een van de regio's van een Lid-Staat; deze werkzaamheden zullen zich over een aantal 
jaren uitstrekken. 
Aanvullend programma voor de HFR 
De hogefluxreactor (HFR) te Petten wordt door de Commissie geëxploiteerd ingevolge de 
overeenkomst tussen Euratom en Nederland van 25 juli 1961. Op 27 juni 1996 heeft de Raad 
een vierjarig aanvullend onderzoekprogramma voor de exploitaite van de hogefluxreactor te 
Petten vastgesteld dat door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek ten behoeve van 
de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie over de periode 1996-1999 dient te worden 
uitgevoerd. In het kader van de voorgaande aanvullende programma's zijn de activiteiten van de 
HFR eigenlijk het resultaat geweest van de samenwerking tussen twee partners, t.w. Duitsland 
en Nederland. Het nieuwe aanvullende programma heeft twee belangrijk veranderingen 
teweeggebracht. Enerzijds is Frankrijk, dat heeft besloten tot steun aan de HFR, bij de 
samenwerking betrokken. Anderzijds is besloten dat naast de traditionele werkzaamheden voor 
nucleair O&O en industrie een groot deel van de activiteiten van de HFR gewijd zal worden aan 
medische toepassingen. De reactor zal, op basis van contractuele betrekkingen, een belangrijke 
bijdrage leveren aan de productie van radio-isotopen voor medische doeleinden om daarmee te 
voldoen aan de behoeften van de Europese radiofarmaceutische industrie. Daarnaast bestaat het 
voornemen de unieke faciliteiten van de HFR in te zetten voor de behandeling van glioma, een 
zeer kwaadaardige hersentumor. 
1.3 INFORMATIEDAGEN, PUBLIKATIES EN CONFERENTIES VAN HET GCO 
De nieuwe aanpak van GCO-activiteiten vraagt om een nauwere samenwerking tussen het GCO 
en de industrie, onderzoekcentra en universiteiten in de Lid-Staten. Om een grotere bekendheid 
van het GCO te bevorderen zijn op initiatief van leden van de Raad van beheer GCO-
informatiedagen georganiseerd in Dublin (Ierland) en Espoo (Finland). Soortgelijke 
26 
informatiedagen zijn in voorgaande jaren gehouden in andere Lid-Staten. Medewerkers van het 
GCO hebben een presentatie over het centrum verzorgd en in parallel gehouden workshops over 
de instituten mogelijkheden gevonden voor nieuwe samenwerking met de deelnemers. Een meer 
op nucleaire toepassingen gerichte informatiedag heeft plaatsgevonden in Stockholm (Zweden), 
en een tweede, over activiteiten met betrekking tot het milieu en teledetectie, in Reykjavik 
(IJsland). Na een dag van presentaties en discussies bij elk van de bovenstaande evenementen 
hebben de GCO-deelnemers bijeenkomsten en cantacten gehad met de industrie, 
onderzoekcentra en universiteiten. Deze informatiedagen vormden zodoende een aanvulling op 
de talrijke presentaties van het GCO aan bezoekers van de vestigingen, bezoeken aan nationale 
laboratoria, vertegenwoordigingen van het GCO op vakbeurzen en tentoonstellingen, en 
verspreiding van GCO-literatuur. 
Het GCO verzorgt een grote verscheidenheid aan publikaties over wetenschappelijke 
aangelegenheden in de vorm van artikelen in wetenschappelijke tijdschriften, artikelen voor 
conferenties, EUR-rapporten, reviews en op INTERNET geplaatste informatie over het GCO. 
In 1996 zijn door het GCO ongeveer 1180 artikelen gepubliceerd. Tabel 4 geeft een overzicht 
van deze publikaties over de instituten. 
Een gedetailleerde lijst van GCO-publikaties wordt ieder jaar opgenomen in het "Publications 
Bulletin". Het laatste nummer, nr. 16 van maart 1996, vermeldt de publikaties van 1995. 
Tabel 4: GCO-publikaties 1996 
Instituut 
Algemeen beheer 
Instituut referentiematerialen en 
-metingen 
Transuraneninstituut 
Instituut geavanceerde materialen 
Instituut systeemengineering, 
informatica en beveiliging 
Instituut milieuzaken 
Instituut ruimtevaarttoepassingen 
Instituut technologische prognose 
TOTAAL EUR-
rapporten 
2 
2 
2 
15 
36 
36 
21 
33 
147 Conf. 
papers 
87 
89 
121 
177 
200 
85 
6 
765 Artikelen 
19 
42 
6 
34 
60 
29 
_ 
190 Speciale 
publikaties 
8 
-
11 
22 
15 
20 
9 
85 Totaal 
10 
108 
133 
153 
269 
311 
155 
48 
1187 
De meeste van deze publikaties kunnen worden aangevraagd bij de Public Relations Unit te 
Ispra. 
Behalve publikaties vermeldt het bovengenoemde Publications Bulletin alle door het GCO 
27 
verkregen octrooien. In 1996 zijn 9 octrooien verleend. 
Het GCO organiseert ieder jaar een aantal conferenties, workshops en seminars in zijn vijf 
vestigingen in Europa. In 1996 zijn 9 conferenties, 138 internationale workshops en 
bijeenkomsten en 130 bezoeken aan de verschillende vestigingen georganiseerd. Uit het totaal 
van 11000 bezoekers blijkt de niet-aflatende belangstelling van de wetenschappelijke wereld 
voor de bijdragen die het GCO op het gebied van onderzoek en ontwikkeling levert. 
1.4 PERSONEEL 
Het statutair personeel van het GCO, zowel wetenschappelijk/technisch als administratief, 
wordt gevormd door ambtenaren en tijdelijke functionarissen. 
Eind december 1996 telde het statutair personeel 1.746 personeelsleden tegen 1.786 in 
december 1995. Tabel 5 geeft een overzicht van de verdeling van het statutair personeel in 
1996. Naast het normale verloop ging eer. aantal personeelsleden in 1996 met pensioen in 
verband met het bereiken van de pensioenleeftijd. Aan het eind van het jaar was men bezig met 
de werving van vervangend personeel. 
Tabel 5: Verdeling van het statutair personeel (situatie per december 1996) 
Instituut Personeel 
Directoraat-generaal 34 
Directoraat programma's 8 
Coördinatie van de middelen - W/T ondersteuning Ispra 428 
Instituut referentiematerialen en -metingen * 181 
Transuraneninstituut 186 
Instituur geavanceerde materialen 267 
Instituut systeemengineering, informatica en beveiliging 276 
Instituut milieuzaken 222 
Instituut ruimtevaarttoepassingen 100 
Instituut technologische prognose 35 
Bij nationale instellingen gedetacheerd GCO-personeel 9 
TOTAAL 1.746 
28 
Naast het statutair personeel zijn bij het GCO 186 wetenschappers werkzaam in het kader van 
diverse regelingen: 
• vooraanstaande wetenschappers als gastwetenschappers; 
• nationale deskundigen die door Lid-Staten bij het GCO zijn gedetacheerd om deel te nemen 
aan geselecteerde wetenschappelijke werkzaamheden; 
• gepromoveerde wetenschappers en promovendi die een opleiding krijgen in het kader van 
een fellowship-programma. 
Tabel 6 laat zien waar deze personen in de verschillende GCO-instituten eind december 1996 
werkzaam waren. 
Verder komen jaarlijks ongeveer 21 wetenschappers uit derde landen op een beurs in het kader 
van een overeenkomst tussen de Commissie en de betrokken landen of de Internationale 
Organisatie voor Atoomenergie (IAEA). 
Behalve deze wetenschappers werken diverse vooraanstaande wetenschappers en ongeveer 
183 stagiairs bij de instituten van het GCO zonder kosten voor de EG-begroting. Over het 
algemeen gaat het hier om korte periodes. 
Tabel 6: Gastwetenschappers, gedetacheerde deskundigen en houders van een beurs 
(situatie per december 1996) 
Instituut 
Coördinatie van 
hulpmiddelen 
Instituut 
referentiematerialen en 
-metingen 
Transuraneninstituut 
Instituut geavanceerde 
materialen 
Instituut systeem­
engineering, informatica 
en beveiliging 
Instituut milieuzaken 
Instituut 
ruimtevaarttoepassingen 
Instituut technologische 
prognose 
TOTAAL Gastweten­
schappers 
-
1 
-
2 
4 
3 
2 
3 
15 Gedetacheerde 
deskundigen 
-
1 
-
-
2 
1 
5 
-
9 Gepromo­
veerden 
-
10 
7 
12 
11 
8 
9 
6 
63 Promo­
vendi 
-
20 
6 
14 
11 
26 
15 
7 
99 Totaal 
-
32 
13 
28 
28 
38 
31 
16 
186 
29 
1.5 FINANCIEN 
De in 1996 door het GCO uitgevoerde begroting (in de vorm van vastleggingskredieten) wordt 
weergegeven in tabel 7. 
Tabel 7: Uitvoering van de begroting in 1996 in miljoen ecu (vastleggingskredieten) 
Institutionele activiteiten 
Informatie- en communicatietechnologie 2,946 
Industrie- en materiaaltechnologie 21,534 
Metingen en proeven _ 26,722 
Milieu en klimaat 74,451 
Landbouw en visserij 10,849 
Niet-nucleaire energie 3,838 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 7,728 
Subtotaal specifieke programma's EG 148,068 
Nucleaire veiligheid en veiligheidscontrole 63,229 
Beheerste thermonucleaire fusie 10,310 
Subtotaal van specifieke programma's EGA 73,539 
EG-programma's voor gezamenlijke rekening 3,013 
EGA-programma's voor gezamenlijke rekening 0,411 
Subtotaal van programma's voor gezamenlijke rekening 225,031 
Concurrerende activiteiten 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 4,011 
Concurrerende wetenschappelijke en technische 10,191 
ondersteunende activiteiten 
Communautaire activiteiten buiten het kaderprogramma 1,879 
Werkzaamheden voor derden 16,561 
Subtotaal] 32,642 
HFR-reactor ~ 8,088 
HFR - voltooiing van voorgaande programma's 6,262 
Subtotaal 14,350 
TOTAAL I 272,023 
Aan deze vastleggingskredieten moet nog 0,800 miljoen ecu aan kredieten worden toegevoegd 
die zijn overgeheveld van de begroting van 1995. 
De totale vastgelegde financiële middelen van het GCO bedroegen 273 miljoen ecu: 
• voor de uitvoering van de specifieke programma's van het GCO (onderzoek en institutionele 
ondersteunende activiteiten voor de diensten van de Commissie); 
• voor de uitvoering van concurrerende activiteiten van het GCO binnen het kader van de EU-
begroting (deelname aan acties voor gezamenlijke rekening, concurrerende ondersteunende 
30 
activititen voor de diensten van de Commissie, deelname van het GCO aan andere 
communautaire activiteiten, bijdragen van de Nederlandse en Duitse overheid voor de 
bedrijfsvoering van de hoge-fluxreactor en van opdrachtgevers van het GCO voor de op hun 
verzoek verrichte werkzaamheden. 
De financiële middelen voor de specifieke programma's zijn afkomstig uit het GCO-onderdeel 
van de Algemene Begroting voor de Europese Unie voor 1996 en de bijdragen van de 
EER(Europese Economische Ruimte)-landen: IJsland, Liechtenstein en Noorwegen, voor de 
EG-programma's. Bovendien levert Israël vanaf 1996 een bijdrage aan de EG-programma's. 
31 
2. ACTIVITEITEN VAN DE GCO-INSTITUTEN IN 1996 
2.1 HET INSTITUUT REFERENTIEMATERIALEN EN-METINGEN (IRMM) 
Het IRMM houdt zich bezig met de bevordering en harmonisatie van Europese normen, 
referentiematerialen en -methoden op Europees niveau. In 1996 heeft het Instituut zijn 
specifieke programma Metingen en proeven uitgevoerd en bijgedragen aan het programma 
Industrie- en materiaaltechnologie van het kaderprogramma. Het IRMM versterkte zijn 
verantwoordelijkheid voor het beheer van de referentiematerialen van het communautair 
referentiebureau (BCR). 
Het IRMM is ook betrokken bij ondersteunende activiteiten voor communautair beleid op het 
gebied van nucleaire veiligheidscontrole, de veiligheids- en kwaliteitscontrole van 
consumptiegoederen en referentiemetingen en -materialen voor de kwaliteitscontrole van 
levensmiddelen. Voorts levert het diensten en referentiematerialen aan diverse klanten in de 
Lid-Staten. 
A. Institutionele activiteiten 
Institutionele onderzoekactiviteiten 
Zoals in de voorgaande jaren zijn de meetdeskundigheid en de verfijnde analysetechnieken van 
het Instituut aangewend voor de vervaardiging, karakterisering en certificatie van zeer 
hoogwaardige referentiematerialen voor zowel nucleaire als niet-nucleaire toepassingen teneinde 
op Europees niveau een gecoördineerd systeem voor analytische metingen op te zetten. In dit 
verband is het IRMM thans verantwoordelijk voor de bewaring, stabiliteitscontrole, distributie, 
verkoopadministratie en hercertificatie van door het BCR gecertificeerde referentiematerialen. 
GECERTIFICEERDE BIOMEDISCHE REFERENTIEMATERIALEN 
Door een nieuwe samenwerkingsovereenkomst tussen het IRMM en de International Federation 
of Clinical Chemistry (IFCC) voor de productie van gecertificeerde referentiematerialen van 
biomedisch belang is een belangrijke opening gemaakt op het gebied van referentiematerialen. 
Dankzij deze door mevrouw Cressonr de Europese commissaris voor wetenschap, onderzoek en 
onwikkeling* ondertekende overeenkomst zal de rol van de Commissie bij de ontwikkeling van 
gecertificeerde biomedische referentiematerialen aanmerkelijk groter worden. Deze materialen 
zijn van cruciaal belang voor de snelle en betrouwbare uitvoering van nauwkeurige diagnoses 
in laboratoria, wat een essentiële voorwaarde is voor een goede gezondheidszorg. Door de 
kansen op diagnostische fouten belangrijk te verkleinen dragen gecertificeerde 
referentiematerialen bij tot de kwaliteit van de patiëntenbehandeüng en helpen zij ook de kosten 
van de gezondheidszorg binnen de perken te honden. 
Krachtens de overeenkomst zullen laboratoria en wetenschappers over de hete wereld betrokken 
worden pij de levering van door de industrie en klinische laboratoria benodigde 
referentiematerialen. Deze zuilen worden vervaardigd op basis van door de IFCC voorgestelde 
projecten, waarbij hun geldigheid door het IRMM zat worden gecertificeerd. 
In het kader van biologische materialen en materialen voor milieutechnische toepassingen zijn 
chloroplasten geïsoleerd en gestabiliseerd die geschikt zijn voor de biologische bepaling van het 
32 
gehalte aan sporen van pesticiden voor de controle van drinkwater. 
Getracht is de mogelijkheden voor de vervaardiging van referentiematerialen (i.e. 
vloeistofmonsters uit poeder) belangrijk te vergroten, primair met het oogmerk van 
vervaardiging van gecertificeerde oplossingen van dioxinen en furanen. Op het gebied van 
analyses is onderzoek verricht naar de karakterisering van metallothionine met behulp van 
elektrochemie en vloeistofchromatografie, en naar sporen van zware metalen van ecologisch of 
biomedisch belang teneinde nieuwe referentiematerialen te vervaardigen. 
De in samenwerking met het SCK/CEN te Mol (België) opgezette faciliteit voor 
neutronenactiveringsanalyse is thans operationeel voor kwaliteitscontrole gedurende de 
vervaardiging en certificatie van referentiematerialen. 
Het IRMM heeft het gebruik van de twee sterke neutronenbronnen van het Instituut (de LINAC 
en de van de Graaff-versneller) na de aanbevelingen van het OESO-NEA Nuclear Science 
Committee (met name van zijn Working Party on International Evaluation Co-operation) 
voortgezet voor het meten van neutronengegevens voor praktische toepassingen. 
Werkzaamheden op nucleair gebied hadden onder andere betrekking op de levering van 
trermonsters voor meting van neutronendoor sneden, onderzoek van splijtingsfragmenten en 
andere toepassingen; de vernieuwing van technieken voor de elektrodepositie van actiniden en 
de ontwikkeling van methoden voor de hoog-renderende reductie van oxiden ten behoeve van 
de vervaardiging van trermonsters van stabiele metaalisotopen. De meting van de totale 
99 237 
neutronendoorsnede en de neutronenvangstdoorsnede van Tc en Np in het resonantiegebied, 
nodig voor werkzaamheden inzake de transmutatie van afval, wordt bestudeerd in nauwe 
samenwerking met het CEA (Commissariat à l'Energie Atomique) te Saclay (Frankrijk), en de 
Doppler-verbreding van neutronenresonanties, een veiligheidsparameter die van belang is voor 
de berekening van de temperatuurcoëfficiënt van de reactorreactiviteit, wordt onderzocht in 
samenwerking met de laboratoria van het CEA te Cadarache (Frankrijk) en het ILL (Instituut 
Laue-Langevin, Frankrijk). 
In antwoord op een reeds lang lopend verzoek van het JEF-project (Joint European File) zijn de 
inelastische verstrooiingsdoorsneden aan kortlevende niveaus van molybdeenisotopen gemeten. 
Andere belangrijke, nauwkeurige metingen zijn uitgevoerd ter verbetering van de reeks 
meetstandaarden voor nucleaire gegevens. De totale neutronendoorsnede van 10B, en de 
verdeling van de massaopbrengst van splijtingsfragmenten en het spectrum van 
252 
splijtingsneutronen van Cf zijn onderzocht. Verbeterde methoden voor de meting van de 
verhouding tussen de doorsneden van U(n,f) en H(n,n) zijn in ontwikkeling. Ook wordt als 
uitbreiding van de LINAC een nieuw laboratorium voltooid om niet-nucleaire toepassingen op 
het gebied van de stralingsfysica te ontwikkelen. 
Institutionele ondersteunende activiteiten 
De ondersteunende activiteiten van het IRMM hebben voornamelijk betrekking gehad op 
nucleaire veiligheidscontrole, op verzoek van DG I (Buitenlandse betrekkingen), voor de 
Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) en DG XVII (Energie, Directoraat 
Veiligheidscontrole van Euratom). Bovendien werden voor andere DG's tal van niet-nucleaire 
gecertificeerde referentiematerialen vervaardigd. De volgende activiteiten geven een goed beeld 
van de werkzaamheden die als institutionele ondersteuning voor andere Directoraten-generaal 
zijn uitgevoerd: 
33 
• Om de veiligheid van grote opwerkingsfabrieken te verbeteren zijn de werkzaamheden aan 
gedroogd nitraat en metallisch speciaal verrijkt materiaal ('spikes') voortgezet. Op 
verzoek van DG I zijn voor de IAEA referentiematerialen met uraan- en 
" plutoniumisotopen vervaardigd. In verband met de lage concentraties moest in het 
ultraschone scheikundig laboratorium van het IRMM chemisch precisiewerk worden 
geleverd. 
• Het IRMM heeft voor DG XVII (Energie) oplossingen geleverd voor de ijking van 
detectoren voor de niet-destructieve gehaltebepaling van uraan en plutonium. 
• Voor DG III (Industrie) en DG VI (Landbouw) zijn gecertificeerde referentiematerialen 
van levensmiddelen vervaardigd ten behoeve van de kwaliteitscontrole ter ondersteuning 
van de uitvoering van Europese wetgeving. Voor DG VI zijn nieuwe activiteiten gestart 
inzake seleenspeciatie. Voor DG XXIV (Consumentenbeleid) is verder gewerkt aan de 
ontwikkeling van cosmetica-analyses en een gegevensbank over productveiligheid. 
B. Concurrerende activiteiten 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening betreffen: 
• vervaardiging en certificatie van een reeks organische en anorganische 
referentiematerialen voor de meting van zeldzame aarden; 
• vervaardiging en certificatie van een referentiemateriaal van slib voor de meting van 
verontreiniging met polychloordibenzo-p-dioxinen (PCDD) en polychloordibenzofuranen 
(PCDF); 
• vervaardiging en karakterisering van katalytische converters met betrekking tot platina, 
renium, zirkonium en cerium; 
• vervaardiging van referentiematerialen van brons voor corrosieonderzoek aan bronzen 
antiquiteiten. 
Concurrerende ondersteunende werkzaamheden 
Via DG XIII (Telecommunicatie, informatiemarkt en exploitatie van de onderzoekresultaten) is 
een contract afgesloten met een onderneming uit het midden- en kleinbedrijf dat is gericht op de 
validering van een methode voor het meten met behulp van het isotoop C die kan worden 
toegepast voor de diagnose van maagziekten met behulp van een niet-indringende goedkope 
techniek waarbij de isotopen van uitgeademde lucht worden gemeten. 
Werkzaamheden voor derden 
De diensten en referentiematerialen van het IRMM zijn ook beschikbaar op commerciële basis. 
Aangezien het IRMM thans de referentiematerialen van het BCR beheert, worden ook deze op 
commerciële basis beschikbaar gesteld voor niet-nucleaire toepassingen. 
34 
NASFEÜRBAARHEID EN ACCREDITATIE 
Het IRMM heeft samenwerkingsovereenkomsten afgesloten met verscheidene Europese 
ijklaboratorkt om te waarborgen dat de in deze nationale meetinstituten verrichte scheikundige 
metingen herleidbaar zijn op het systeem van internationale eenheden (Si-systeem) (met 
betrekking tot de metingen van de constante van Avogadro aan het IRMM)* 
In dit verband heeft de EAL (European Cooperatkmfor AccreStation of Laboratories) het GCO 
verzocht om referentiemetmgen te leveren middels het internationale programma voor de 
evaluatie van metingen (IMEP) van het IRMM, Dit geeft een indruk van de werkelijke 
meetcapaciteiten van geïnteresseerde laboratoria door vergelifldng van hun resultaten voor 
blinde monsters met waarden die herleidbaar zijn op het $I~systeem * (het internationaal 
overeengekomen systeem van grootheden en eenheden in het kader van de conventie van de 
meter.) De EAL beschouwt de genoegzame uitvoering van het IRRM^programma als een positief 
punt bij de accreditatie van meetkécfratoria, 
Steeds meer laboratoria tonen zich geïnteresseerd in het internationale programma voor de 
evaluatie van metingen (ÏMEF)< De meest recente IMEP-ronde betreffende spoorekmenten in 
wener is afgestoten. Voor meer dan SOU laboratoria over de gehele wereld zijn vergelijkende 
onderzoeken naar hun prestaties geëvalueerd. 
Het REIMEP (Regular European Interlaboratory Measurement Evaluation Programme), een 
extern project van kwaliteitscontrole, bracht onlangs 20 laboratoria over de gehele wereld 
bijeen voor interlaboratoriummetingen aan uraanoxidepoeder en twee uranylnitraatoplossingen. 
De levering van nucleaire monsters aan externe klanten, met name voor de dosimetric van 
reactor neutronen, is voortgezet. Er is een met uraan gedoteerd glazen referentiemateriaal 
vervaardigd voor de datering van geologische monsters met behulp van sporen van 
splijtingsproducten. 
2.2 HET TRANSURANENINSTITUUT (ITU) 
De veiligheid van actiniden in de splijtstofkringloop is de belangrijkste bijdrage gebleven van 
het ITU aan het programma Veiligheid van kernsplijting van het kaderprogramma. De 
belangrijkste gebieden van onderzoek zijn fundamenteel actinidenonderzoek, veiligheid van 
splijtstoffen, terugdringing van het gehalte aan langlevende actiniden en karakterisering van 
afgewerkte splijtstoffen geweest. 
Tevens heeft het ITU wetenschappelijke en technische ondersteuning voor communautair beleid 
geleverd op het gebied van nucleaire veiligheid en veiligheidscontrole, overwegend met 
betrekking tot de totstandbrenging van laboratoria op het terrein van de opwerkingsfabrieken te 
Sellafield en Cap la Hague, maar ook met betrekking tot nucleaire veiligheid in de landen van 
Oost-Europa en de Russische Federatie. Daarnaast heeft het ITU de uitvoering van contractuele 
werkzaamheden op verzoek van diverse opdrachtgevers voortgezet. 
A. Institutionele activiteiten 
Institutionele onderzoekactiviteiten 
Er is fundamenteel actinidenonderzoek nodig om meer inzicht te krijgen in de 
elektronenstructuur van actiniden en om hun belang voor de scheikunde en vaste-stoffysica aan 
35 
te geven. Er zijn belangwekkende resultaten verkregen die hebben geleid tot meer inzicht in 
zware-fermionsupergeleiders op basis van met neptunium en plutonium gedoteerd uraan. 
Andere thema's betreffen het gebruik van druk voor het onderzoek van trends bij 
structuurovergangen en weerstandsveranderingen bij lage temperatuur, de theorie van de 
wisselwerkingen tussen licht en vaste stoffen, en het gebruik van neutronen- en 
synchrotronexperimenten ter aanvulling van de metingen van eigenschappen van buikmateriaal. 
Op het gebied van de veiligheid van splijtstoffen zijn de verdeling van porositeit en de 
mechanische eigenschappen van splijtstof met zeer grote versplijtingsgraad gemeten en 
geëvL ueerd. De structuureigenschappen van splijtstoffen met een gesimuleerde 
versplijtingsgraad tot 200 GWd/t zijn onderzocht en vergeleken met echte splijtstoffen met hoge 
versplijtingsgraad om een beter inzicht te verkrijgen in de vormingsprocessen van het rim-
effect. Er zijn met behulp van SIMFUEL metingen verricht van de oxidatie en kruip, en 
onderzoek van de bestralingsschade aan U02 heeft voor het eerst direct zichtbaar bewijs 
opgeleverd van sporen van splijtingsfragmenten in dit materiaal. 
De TRANSURANUS-code voor de prestaties van splijtstoffen is verder verbeterd met gegevens 
van splijtstof met hoge versplijting. Een nieuwe installatie voor sol-gel ten behoeve van de 
productie van splijtstoffen die actiniden bevatten bevindt zich in de laatste fase van 
inbedrijfstelling. 
Deze activiteiten dragen bij tot grotere nucleaire veiligheid, met name ten aanzien van 
verschijnselen die plaatsvinden aan splijtstofstaven van lichtwaterreactoren bij verlengde 
bedrijfsduur. Er wordt ook gewerkt aan verbetering van de technologieën voor de fabricage van 
splijtstoffen. Deze werkzaamheden zijn bestemd voor exploitanten van kernreactoren en 
splijtstoffabrieken, alsmede voor nationale en internationale instanties die belast zijn met de 
afgifte van vergunningen en met de regelgeving. 
Op het gebied van de karakterisering van verbruikte splijtstof heeft het onderzoek van de 
kinetica van oxidatie en corrosie-effecten van bestraalde U02- en MOX-splijtstof de aandacht 
getrokken. Er zijn uitloogproeven op U02 en op splijtstofstaafsegmenten met vooraf 
aangebrachte defecten uitgevoerd. De chemische wisselwerking tussen splijtstof en bekleding is 
verder onderzocht. Er zijn uitgebreide werkzaamheden uitgevoerd voor het onderzoek van de 
uitloging van gesimuleerde splijtstof met hcge versplijtingsgraad, die hebben geleid tot een 
verklaring voor het buffergedrag van molybdeen met betrekking tot de oxidatie van verbruikte 
splijtstof. In de hete cellen zijn niet-destructieve metingen aan afgewerkte splijtstof uitgevoerd 
met CdTe-detectoren. Deze werkzaamheden zijn gericht op de karakterisering van onverwerkte 
verbruikte splijtstof en zijn gedrag bij langdurige opslag, bepaling van zijn radiotoxiciteit en 
onderzoek van de uitloging van dit soort afval onder diverse realistische omstandigheden. Deze 
activiteiten zijn voornamelijk van belang voor kernreactorexploitanten, de 
splijtstofkringloopindustrie en vergunningverlenende instanties. 
Samenwerking met vooraanstaande nationale laboratoria vindt voornamelijk plaats op het gebied 
van vermindering van langlevende actiniden en splijtingsproducten, waarbij bijzondere nadruk 
ligt op de verdere terugdringing van de radiotoxiciteit van hoog-actief afval. 
Een andere belangrijke taak van het ITU bestaat uit de fabricage en karakterisering van 
splijtstof-trefmonsters voor bestralingsexperimenten en nabestralingsonderzoek, waarbij de 
resultaten worden vergeleken met theoretische voorspellingen. Nieuwe extractieprocessen voor 
de doeltreffende afscheiding van langlevende actiniden worden beproefd onder realistische 
36 
omstandigheden. 
EEN NIEUWE MICRORÖNTÜEN-DIFFRACTIETECHNIEK VOOR DE 
KARAKTERISERING VAN BESTRAALDE SPLIJTSTOFFEN 
Er bestaat behoefte aan nieuwe methoden voor de materiaâlkaraktéri&ering van bestraalde 
splijtstoffen ten behoeve van het onderzoek van de nûcrôstructurele veranderingen Me in de 
splijtstof plaatsvinden bij zeer hoge versplijtingsgraad. In samenwerking met de nucleaire 
industrie is een onderzoek van microscopische scheurtjes met betrekking tot de mechanische 
eigenschappen van splijtstof met hoge versplijtingsgraad uitgevoerd teneinde aan te tonen dat de 
breukvastheid van het materiaal aan de buitenzijde (dm) belangrijk toeneemt naarmate de 
versplijtingsgraad toeneemt, voornaméUjk tengevolge van de verkleining vandekorrelgrootte die 
in dit gebied plaatsvindt. Er is een hieuw programma voor de karakterisering van de variaties 
in de roosterstructuur van materkdm met een hoge versplijtingsgraad opgestart^ en er is een 
nieuwe op microröntgen-diffractiesysteem voor poederÉjfractometrie ontwikkeld waarbij de 
coltimatie van de invallende straal omlaag is gebracht tot een 'afmeting van S K OfQl mm, 
waardoor diffractiespectra van bestraalde splijtstofmonsters kunnen worden bereikt met zeer 
kleine intervallen (tot 20-30 micrometer in radiale richting}* Met behulp van dit systeem zal ook 
de structuurkarakterisering van verschillende nucleaire en niet-nucleaire dunne 
grensvtakmaterialen mogetijk zijnt zoals Se bijvoorbeeld bij ernstige ongelukken in 
lichtwaterreactoren optreden. 
In 1996 is binnen het bestralingsprogramma EFFTRA (Experimental Feasibility of Targets for 
Transmutation) een nieuwe fabricageprocedure op basis van de infiltratie van radioactieve 
materialen (INRAM) ontwikkeld, beproefd en met succes toegepast bij de fabricage van 
trermonsters die Americium bevatten, voor verbrandingsproeven. 
De oorspronkelijke indeling van het laboratorium voor mindere actiniden is gewijzigd en met de 
aankoop van belangrijke onderdelen is een begin gemaakt. Actiniden zijn uit bestraalde 
splijtstof teruggewonnen op een schaal van 100 g, met inbegrip van een laatste afscheidingsstap 
voor lanthaniden. Aan verschillende inerte matrices is onderzoek verricht naar 
bestralingsschade en fundamentele fysische eigenschappen. 
Op het gebied van O&O voor veiligheidscontrole is de massaspectrometer voor secundaire 
ionen (SIMS) voor de meting van van veegmonsters afkomstige deeltjes in bedrijf genomen en 
zijn de eerste milieumonsters ontvangen en geanalyseerd. 
Institutionele ondersteunende activiteiten 
Ter ondersteuning van het communautair beleid op het gebied van Nucleaire veiligheidscontrole 
en Beheer van splijtstoffen voor DG XVII is belangrijke vooruitgang geboekt op weg naar de 
verwezenlijking van het laboratorium op het terrein van Sellafield. De analyseprocedures en 
werkprocedures in overeenstemming met ISO 9001 zijn voltooid. De verificatiemetingen aan te 
Cap la Hague en Sellafield genomen monsters zijn voortgezet. 
De routineanalyses van naar het Instituut verzonden monsters in het kader van ECSAM 
(European Commission's Safeguards Analytical Measurements) zijn gecontinueerd. Het ITU is 
ook inbeslaggenomen nucleaire materialen blijven ontvangen en analyseren. In samenwerking 
met het Bochvar Instituut in Moskou is een gegevensbank voor nucleaire materialen opgezet. 
37 
Op verzoek van het IAEA en DG XVII zijn proefmonsters met uitzonderlijk lage concentraties 
radionucliden en van milieumonitoring afkomstige monsters van veldexperimenten gemeten. 
B. Concurrerende activiteiten 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
Eén van de twee op de tweede uitnodiging tot inschrijving voor het programma Veiligheid van 
kernsplijting ingediende voorstellen is aanvaard, t.w. het voorstel tot onderzoek van corium-
interacties en thermochemie. De totaaldoelstelling van het project is de verkrijging van nieuwe 
gegevens over sleuteleigenschappen en -kenmerken van "prototype-corium", dat bij ernstige 
reactorongevallen binnen of buiten de kern kan worden gevormd. 
PIONIERSWERK OP HET GEBIED VAN IMMUNOTHERAPIE MET BEHULP VAN 
ALFASTRALING 
Wanneer atfastralers worden verenigd met monoclonale antistoffen. Se gezwellen opzoeken kan 
het resultaat een krachtig instrument tegen kanker zijn Aan het ITU zijn pionierswerkzaamheden 
verricht op het gebied van immunothérapie met behulp van atfastraling voor de behandeling van 
uitgezaaide gezwellen. Er zijn drie projecten m uitvoering: 
» Productie van nsAc door middel van bestraling van n6Ra in een cyclotron met gebruikmaking 
van eenprotomnbunael 
• Het gebruik van 2ï3Bi en 22SAc voor het doden van meervoudige myelome kankercellen in 
mensetijk beenmerg, in samenwerking met de nEcole des Mines" en het INSERM (Institut 
National de la Santé et de la Récherche Medical) in Nantes. 
• Klinische tests op patiënten met acute myeloide leukemie in het Memorial Sloan Kettering 
Cancer Center in New York, waarbij gebruik wordt gemaakt van mBi4mmunaiherapie. De 
resultaten van de eerste behandeling van twee patiënten bevestigen dat het medicijn zich in 
het mensetijk lichaam gedraagt zoals op grond van de preklinische gegevens is voorspeld. 
Contractonderzoek 
Evenals in vorige jaren hebben de werkzaamheden voor diverse opdrachtgevers bestaan uit 
nabestralingsonderzoek van bestraalde splijtstof, de fabricage en karakterisering van 
splijtstoffen ten behoeve van transmutatie en het onderzoek vanuit oxide- of 
gemengdoxidesplijtstoffen met een hoge versplijtingsgraad. 
Andere concurrerende activiteiten 
De volgende voorstellen zijn ingediend bij de TACIS/PHARE-programma's: 
• Hulpverlening aan Hongarije, Tsjechië en Bulgarije ter bestrijding van onwettige handel in 
nucleair materiaal. 
• Samenwerking met MINATOM en Gosatomnadzor bij het opzetten van analysefaciliteiten in 
de Russische Federatie ten behoeve van de administratie en controle van nucleair materiaal. 
• Samenwerking met de kerncentrale van Leningrad ter verhoging van de veiligheid van 
splijtstof. 
38 
Samenwerking met Tsjechië op het gebied van de modellering van splijtstof ter verhoging 
van de veiligheid van het reactorbedrij f. 
2.3 HET INSTITUUT GEAVANCEERDE MATERIALEN (IAM) 
Het IAM verricht onderzoek inzake geavanceerde materialen. Er zijn onderzoekactiviteiten 
uitgevoerd binnen de volgende vier programma's van het kaderprogramma: Industrie- en 
materiaaltechnologie, Niet-nucleaire energie, Veiligheid van kernsplijting en Beheerste 
thermonucleaire fusie. 
Het IAM heeft in 1996 een aantal waardevolle bijdragen aan wetenschap en technologie 
ontwikkeld, t.w. het concept van een nieuw drukvat voor aardolieraffmaderijen, een 
transportsysteem voor het trekken van vezels ten behoeve van ononderbroken coating van 
eindloze vezels, en een proces van chemisch opdampen, alle van waarde voor de Europese 
industrie. Het IAM heeft ook nieuwe activiteiten gestart met betrekking tot de ontwikkeling van 
nieuwe productietechnieken voor radio-isotopen voor medische toepassingen, die zullen 
bijdragen tot een betere gezondheidszorg voor de Europese consument. 
1996 is ook het eerste jaar geweest van het nieuwe aanvullende programma voor de periode 
1996-1999 van de hoge-fluxreactor (HFR) ten behoeve van de Europese Gemeenschap voor 
Atoomenergie. Naast traditionele werkzaamheden voor nucleair O&O en de nucleaire industrie 
is een groot deel van de activiteiten van de HFR gewijd aan medische toepassingen, door 
middel van onderzoek over materialen onder bestraling en over de boor-
neutronenvangsttherapie, een nieuwe therapie voor hersentumoren. De commerciële productie 
van radio-isotopen voor medische toepassingen zal worden voortgezet en uitgebreid. 
A. Institutionele activiteiten 
Institutionele onderzoekactiviteiten 
Het in het IAM uitgevoerde programma Industrie- en materiaaltechnologie bestrijkt vier 
thema's: geavanceerde materialen en normen voor industriële innovatie, oppervlakte-
engineering voor de verkrijging van betere eigenschappen en voor nieuwe industriële 
toepassingen, recyclage en technologie van milieuvriendelijke materialen, en niet-destructieve 
beoordeling, beproeving en inspectie van industriële constructieonderdelen. 
Het programma Niet-nucleaire energie bestaat uit twee hoofdthema's van onderzoek: 
fotovoltaïsche energie en materialen voor schone technologie. Het eerste onderzoek houdt zich 
voornamelijk bezig met de normalisatie van fotovoltaïsche installaties, terwijl het tweede is 
gericht op nieuwe katalytische uitlaatsystemen voor auto's. 
Het programma Veiligheid van kernsplijting omvat een bijdrage van het IAM in de vorm van de 
Europese netwerken inzake de veroudering van onderdelen, inspectietechnieken en integriteit 
van constructies. Deze netwerken zijn met name gericht op de veroudering van materialen in 
kernreactoren. 
39 
Het programma Beheerste thermonucleaire fusie in het IAM houdt zich voornamelijk bezig met 
drie onderwerpen: vloeistofscheiding en analyse van constructies, fusiematerialen, en de 
interactie tussen tritium en materialen. 
TRANSMUTATIESTUDIES 
Het éérste bestralingsexpêriment in de HFR betreffende de transmutatie van technetium is 
succesvol afgesloten met een transmutatiegraad vanmgeveer6>5%> Het bestratingsexperiment is 
uitgevoerd in de hete cellen van het ECN (Energieonderzoek Centrum Nederland) te Petten. Van 
het bestraalde materiaal is een nieuw monster vervaardigd voor voortgezette bestrating in een 
tweede fase. De bestraling van St tweede monster is in uitvoering, en zal worden voortgezet tot 
em transmutatiegraad van 2Ù%, 
In de loop van het derde kwartaal van 1996 Is in de ht>g0uxreactar een geslaagd begin gemaakt 
met een ander bestralingsexperiment betreffende, de transmutatie van ameridum in een inerte 
matrix. De proef is afkomstig van hm programma Veiligheid van kernspUjtmg van de Europese 
Commissie en wordt uitgevoerd door de laboratoria m instituten van de EFTRA-graep 
(Experimental Feasibility of Targets and TrammutaU&n), Het treftnonster bevat U>9 
gewichtsprocenten aan Am02 in een inerte matrix* en is vervaarSgd doôr het 
Transuraneninstituut (ITU) met behulp van een nieuwe techniek waarop octrooi rust. De 
bestraling zat ongeveer 400 dagen met vol vermogen duren en meer dan 35% van de actiniden 
versplijten* ^_^_^^__^__t__^__J_^_i_^ 
Het belang van de onderzoekactiviteiten van het IAM voor de industrie kan worden 
geïllustreerd door de volgende voorbeelden, waarvoor octrooi is aangevraagd: 
• Ten eerste het concept van een nieuw drukvat voor raffinaderijen, dat ontworpen is om 
aantasting van de wand van het vat door waterstof te voorkomen. Dit concept heeft thans het 
stadium van demonstratieproject bereikt [gefinancierd door DG XIII (Telecommunicatie, 
informatiemarkt en exploitatie van de onderzoekresultaten) in het kader van het 
valorisatieprogramma] en zal in vergelijking met de huidige ontwerpen een langere 
levensduur van het vat, grotere veiligheid voor de werknemers en geringere wanddikte 
bieden. 
• Het tweede voorbeeld wordt gevormd door een transportsysteem voor het trekken van vezels 
waarmee eindloze vezels continu van een coating kunnen worden voorzien. Dit innovatieve 
transportsysteem voor het trekken van vezels is een geweldige vereenvoudiging van de 
stappen van vezelverwerking bij de fabricage van keramiekmatrixcomposieten door in één 
enkele fase cycling- en recyclingbewerkingen voor opeenvolgende vezelbehandeling uit te 
voeren. 
• Het derde voorbeeld is een proces van chemisch opdampen voor het aanbrengen van 
microstructurele coatings op een driedimensionale vorm voor functionele toepassingen, zodat 
slijtagebestendigheid en zelfsmering worden gecombineerd. Deze twee eigenschappen zijn 
gewoonlijk niet verenigbaar. 
Institutionele ondersteunende activiteiten 
Het IAM heeft ondersteuning geboden aan DG XI (Milieuzaken, nucleaire veiligheid en civiele 
bescherming) door middel van de Europese netwerken AMES (Ageing Materials Evaluation and 
Studies), ENIQ (European Network for Inspection Validation) en NESC (Network for 
Evaluation of Steel Components), en aan DG XVII (Energie) in het kader van Nucleaire 
40 
veiligheid en veiligheidscontrole. Ten behoeve van DG XI is krachtige ondersteuning gegeven 
aan de werkgroep voor codes en normen en aan actiegroepen voor inspectie en fabricage, 
breukmechanica en materialen. Ten behoeve van DG XVII is deelgenomen en steun verleend 
aan het forum ENDEF (European Non-Destructive Evaluation Forum) en zijn contacten met 
Russische en Tjechische deskundigen. 
ELEKTROCHEMISCHE TESTFACILITEIT VOORDUNNELAAGACTIVERING 
Met behulp vaneen nieuwe experimentele faciliteit in het IAM waarbij gebruik wordt gemaald 
van de innovatieve methode van dunne-laagàctivering zal het mogelijk worden om 
desintegratieprocessen van metaaloppervlakken, zùtâs corrosie en slijtage, ie onderzoeken door 
middel van radiomerkstoffen. Dit geldt met name voor het vrijkomen van zware metalen 
tengevolge van corrosie* b*v> in de de voedings- en geneesmiâMenîndustrie, en voor 
toepassingen van biamaterialen in biowetenschappetijk onderzoek. Dankzij een-jaciUieit voor 
gammaspectometrie kunnen op deze[Wijze\zeer lageconcentrées mrden gemeten. 
In 1996 is in het IAM ook gestart met een nieuw project dat zich bezighoudt met Positron 
Emissie Tomografie en waarvoor een Europees netwerk dient te worden opgericht; dit Europees 
netwerk zal medische onderzoekers uit geheel Europa te Ispra ontvangen waar nieuwe 
diagnostische en therapeutische technieken zullen worden ontwikkeld die zij naderhand kunnen 
overdragen aan hun eigen instituten. 
B. Concurrerende activiteiten 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
Het IAM heeft in 1996 deelgenomen aan voorstellen voor werkzaamheden voor gezamenlijke 
rekening. Het totale aantal voorstellen is vergelijkbaar met dat van het jaar daarvoor, waarbij 
echter wel een betere verdeling aanwezig is tussen de verschillende programma's voor 
gezamenlijke rekening. Dit vormt een afspiegeling van de nieuwe structuur van het Instituut, 
met- name van de nieuwe eenheden voor constructiematerialen en tritiumtechnologie, en 
beproeving van energiesystemen. 
Condurrerende ondersteuning van communautair beleid 
Acht voorstellen voor het Valorisatieprogramma van DG XIII zijn succesvol geweest; zij 
betreffen de volgende thema's: 
• biowetenschappen, met een project over programmatuur voor de verwerking van medisch 
beeldmateriaal; 
• materiaalwetenschappen, met een project over detectie van scheurtjes met behulp van 
camera's; 
• de integriteit van constructies, met een project over de verbetering van de corrosieweerstand 
van opslagtanks tegen aantasting door waterstof ; 
• programmatuurontwikkeling voor het beheer van corrosietests; 
• tritiumtechnologie, met een project over de verwijdering van tritium uit water; 
41 
• technologie voor composietverwerking, met een project over remschijven. 
Contractonderzoek 
Nieuwe in 1996 ondertekende contracten hebben betrekking op pc-programmatuur voor 
gegevensbanken voor hoge-temperatuurmaterialen, niet-destructieve beoordelingstechnieken, 
coatingtechnologie en corrosieonderzoek aan materialen voor elektriciteitsopwekking. 
Andere concurrerende activiteiten 
Het IAM is betrokken gebleven bij projecten in verband met de TACIS- en PHARE-
activiteiten, op een niveau dat vergelijkbaar is met het voorgaande jaar. Hieronder bevindt zich 
een opdracht van een grote nucleaire onderneming voor werkzaamheden over inspectie tijdens 
bedrijf van onderdelen van het primaire circuit. 
2.4 HET INSTITUUT SYSTEEMENGINEERING, INFORMATICA EN 
BEVEILIGING (ISIS) 
Het ISIS is het deskundigheidscentrum van het GCO op het gebied van wetenschap en 
technologie van veiligheidsbeheer, multidisciplinaire analyse van industriële, sociaal-technische 
en ecologische systemen, en innovatieve toepassing van informatietechnologie. 
In 1996 heeft het Instituut bijgedragen tot de programma's van het kaderprogramma Milieu en 
klimaat, Niet-nucleaire energie, Veiligheid van kernsplijting, Beheerste thermonucleaire fusie, 
en Metingen en proeven. De werkzaamheden in het ISIS hebben betrekking gehad op 
verscheidene gebieden, waaronder nucleaire veiligheid en veiligheidscontrole van nucleaire 
materialen, veiligheid in de industrie en bij het vervoer, seismische bescherming van gebouwen 
en civieltechnische werken, beheer van natuurlijke hulpbronnen en milieu, ondersteuning voor 
maatregelen tegen fraude, en tenslotte (maar zeker niet minder belangrijk) het behoud van 
cultureel erfgoed en architectuur. 
Daarnaast heeft het ISIS wetenschappelijke en technische ondersteuning geboden voor 
communautair beleid op de volgende gebieden: veiligheidscontrole, voor DG I (Buitenlandse 
betrekkingen) en DGXVII (Energie); kwesties van veiligheid en vergunningverlening in de 
nucleaire, chemische en biotechnologische industrie, voor DG XI (Milieuzaken, nucleaire 
veiligheid en civiele bescherming); informatietechnologie, voor DG III (Industrie); en 
fraudecontrole, voor DG VI (Landbouw) (met name het merken ter identificatie van dieren) en 
de antifraudedienst van de Commissie (UCLAF). 
A. Institutionele activiteiten 
Institutionele onderzoekactiviteiten 
Voor de onderzoekwerkzaamheden van het ISIS inzake veiligheidscontrole zijn voorbereidingen 
getroffen om aan de toekomstige eisen van inspectoraten en van exploitanten van installaties te 
voldoen: 
42 
• Op het gebied van niet-destructieve technieken is een algoritme voor de analytische correctie 
van dode tijd ontwikkeld ten behoeve van passieve neutronendetectie, en is een zeer 
efficiënte passieve neutronenteller met een betrekkelijk kleine dode tijd gebouwd. 
• De TAME-faciliteit (TAnkMEting) is thans bedrij fsgereed, en er zijn verscheidene 
ijkwerkzaamheden aan opslagtanks uitgevoerd. 
• De ultrasone identificatie van zegels is in onderzoek, speciaal voor de verzegeling van 
containers met bestraalde en niet-bestraalde splijtstofpakketten of poeders in opslagruimten. 
• Het TEMPEST-laboratorium is gemoderniseerd om aan de toegenomen- vraag naar 
instrumentenbeproeving te voldoen. 
• In het kader van de technologie van surveillancesystemen en mobiele robotica worden studies 
verricht over het gebruik van laser-afstandzoekers voor de lokalisatie van een mobiele robot 
in echte tijd. 
Op het gebied van nucleaire veiligheid zijn experimenten verricht om beter inzicht in het 
verloop van ernstige ongelukken te krijgen en de codes voor de analyse van de beste manier om 
de gevolgen te verminderen en te verbeteren. 
De faciliteiten FARO (Fuel melting And Release Oven) en KROTOS te Ispra zijn gebruikt voor 
experimenten waarbij gesmolten mengsels van uraandioxide en zirkoniumdioxide in water zijn 
gestort teneinde waarnemingen te verrichten aan verschijnselen als menging, straalverspreiding, 
afschrikking en explosierisico met representatieve materialen. 
Het ELSA (European Laboratory for Structural Assessment) is nog steeds een unieke 
beproevingsfaciliteit voor de toepassing van pseudodynamische beproevingsmethoden waarmee 
de aardbevingsbestendigheid van constructies kan worden gecontroleerd, in het bijzonder van 
bruggen. 
TRANSPORTVERSCHIJNSELEN VAN AEROSOLS 
Op dit moment is STORM (Simplified Tests on Resuspension Mechanisms) de meest 
representatieve faciliteit in Europa voor het onderzoek over transportverschijnselen van aerosols 
in koetsystemen van reactoren* In 1996 zijn acht proeven over de afzetting en het opnieuw in 
suspensie brengen van vaste deeltjes tindioxide met succes uitgevoerd. Doel hiervan is het 
simuleren van het transport van aërosoldeeltjes door het pijpenstelsel van een nucleaire reactor 
onder reactommstandigheden. 
Een onverwacht resultaat is het belang van het mechanisme van thermoforese tijdens de 
afzetting. 
De internationale belangstelling is gebleken door de brede deelname aan de twee bijeenkomsten 
van het Wetenschappelijk Comité en door de overeenkomst van vijf partners (ENEL, Italië; CSN> 
Spanje; CIEMAT, Spanje; Riso> Denemarken en PSl Zwitserland) om personeel voor de 
voorbereiding en analyse van proeven beschikbaar te stellen* 
Ter verbetering van de veiligheid van auto's is een nieuwe precisiemethode van 
schokbeproeving ontworpen en ontwikkeld: met behulp van een nieuwe transducer voor 
spanningsgolven in de LDTF (Large Dynamic Testing Facility) kunnen belasting, verplaatsing 
en energiestroom in ieder deel van de voertuigcarosserie worden gemeten, zodat numerieke 
voertuigmodellen gekalibreerd en gevalideerd kunnen worden. 
43 
Het ISIS heeft de ondersteuning voortgezet voor projecten van het Centrum voor 
Aardobservatie (CEO) om het gebruik van met satellieten verkregen aardobservatiegegevens te 
stimuleren. Er zijn twee systemen ontworpen en gerealiseerd, t.w. EWSE (European Wide 
Service Exchange) en G7-ENRM (Environmental and Natural Resources Monitoring). Dankzij 
deze systemen zijn organisaties in staat hun aardobservaties op het Internet te publiceren zonder 
te beschikken over hun eigen Web-server. 
Institutionele ondersteunende activiteiten 
Het ISIS heeft technische ondersteuning geboden aan het inspectoraat voor Veiligheidscontrole 
van Euratom en de technische middelen geleverd waarmee DG I (Buitenlandse betrekkingen) 
het IAEA (International Atomic Energy Agency) in Wenen heeft ondersteund. Verder is 
wetenschappelijke en technologische ondersteuning verleend aan het Directoraat 
Veiligheidscontrole van DG XVII (Energie) voor de uitvoering van nucleaire 
veiligheidscontroles die zijn voorgeschreven uit hoofde van het EURATOM-verdrag. 
De belangrijkste activiteiten zijn geweest: 
• Een verbinding voor monitoring op afstand tussen Ispra en Luxemburg via een ISDN-
verbinding (Integrated Services Digital Network) met gebruikmaking van commercieel 
verkrijgbare apparatuur. 
235 
• Een onbemand meetstation voor de bepaling van U in splijtstofelementen van 
lichtwaterreactoren (LWR). 
• De levering van verzegelingsbouten voor aanbrenging in een opslagbassin voor verbruikte 
splijtstof. 
• Een belangrijke toename van de milieubeproeving van apparatuur voor veiligheidscontroles. 
• Uitgebreide beproeving in het veld van een nieuw surveillancesysteem voor een opslagplaats 
voor Pu op basis van warmtestroommeters. 
• Opleidingscursussen voor EURATOM-inspecteurs over niet-destructieve technieken van 
gehaltebepaling en massa- en volumemetingen van vloeistoffen in grote tanks. 
Aan het IAEA is wetenschappelijke en technologische ondersteuning geboden voor zijn 
technische activiteiten in het kader van het niet-proliferatieverdrag en de bijbehorende 
veiligheidscontroleovereenkomsten met de Lid-Staten. De acitiviteiten zijn voornamelijk gericht 
op de ontwikkeling, beproeving en aanpassing van apparatuur en op de opleiding van 
inspecteurs: 
• Milieubeproeving van apparatuur voor veiligheidscontroles onder thermische, mechanische 
en elektromagnetische belasting. 
• Verscheidene demonstraties over verzegelingsapparatuur van transportcontainers voor Pu02, 
verzegelingsbouten voor multi-elementflessen voor verbruikte splijtstoffen, en speciale vaten 
voor transport en opslag. 
• Instrumenten en programmatuur voor procesbewaking ten behoeve van de massa- en 
volumebepaling in grote tanks van faciliteiten voor buikverwerking, door het IAEA beproefd 
in geselecteerde faciliteiten. 
• Een monitor voor gebruikte splijtstof, die thans wordt onderzocht met het oog op de snelle 
verificatie van U of Pu in containers. 
44 
Opleidingscursussen voor inspecteurs van het IAEA over de bepaling van massa en volume 
van vloeistoffen in grote tanks en de meting van gebruikte splijtstof met behulp van een door 
het GCO ontwikkeld onderwatermeetsysteem voor gammastraling. 
mENTIFICATIE VAN DIEREN 
Hét antifraudebeleid van DG VI (Landbouw) berust in ioemmene maté op de technische 
verificatie door nationale en communautaire inspecteurs van de door boeren en organisaties 
ingediende verklaringen over de aanwezigheid en bewegingen van hun vee en hun 
voedingsproducten. Op dit gebied worden nieuwe communautaire verordeningen opgesteld, met 
name voor de elektronische identificatie mn runderen en schapen* 
Het GCO is bé&g met de uitvoering van het eerste proefproject voor de elektronische identificatie 
van énkele duizenden dieren* in samenwerMng met acht Europese laboratoria en organisaties. 
Het ISIS houdt zich bezig met de antwMeling van technische verificatiesystemen voor de 
beproeving van de goede werking van apparatuur en. voor het gebruik en de evaluatie van in het 
veld verkregen meetresultaten. De elektronische identificatoren (leesapparatuur zowel voor 
bandgebruik als voor vaste opstelling van verscheidene commerciële bedrijven) zijn uitvoerig in 
het TEMPEST-laboratorium beproefd volgens eert goédgedefiméerd protocol op basis van 
internationale normen. 
Daarnaast is een grootschalig project (IDEA) aan de instanties van de IM-Staten voorgelegd* 
dat gaat over de elektronische identificatie in verschillende EU-landen van een miljoen dieren 
(schapen* geiten en runderen) door middel vort oormerken* injecteerbare transponders of bolus-
transponders. Het project IDEA zal naatVérwachtin$in januari199?[van start gaan. 
Er zijn methoden en instrumenten ontwikkeld voor de verificatie in het veld van volume en 
dichtheid van spijsoliën. In Zuid-Italië zijn veldtests uitgevoerd om de goede werking van de 
'dompelbuistechniek' vast te stellen en om de gevoeligheid van deze techniek voor fraude te 
beoordelen. 
De ondersteuning van het ISIS aan de eenheid voor de veiligheid van nucleaire installaties van 
DG XI (Milieuzaken, nucleaire veiligheid en civiele bescherming) heeft betrekking gehad op de 
beoordeling van technische documenten die aan de Nuclear Regulators' Working Group en de 
Reactor Safety Group zijn voorgelegd. Aardbevingscatalogi van gebieden in de voormalige 
Sovjet-Unie en Oostbloklanden zijn aan de Europese seismische catalogus toegevoegd. 
Het Bureau risico's van grote ongevallen is werkzaam voor DG XI voor de tenuitvoerlegging 
van de "Sevesor -richtlijn inzake industriële risico's en beheert in dit verband een systeem voor 
de rapportage over grote ongevallen (MARS - Major Accident Reporting System) en het 
communautair documentatiecentrum voor industriële risico's. 
B. Concurrerende activiteiten 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
Het ISIS heeft 40 opdrachten voor projecten voor gezamenlijke rekening verworven en 
uitgevoerd, waaronder 19 aanvullende voorstellen die in 1996 zijn geaccepteerd, binnen de 
programma's Veiligheid van kernsplijting, Milieu en klimaat, BRITE, ESPRIT, Copernicus, 
JOULE en INNOVATION. Voorbeelden zijn: 
45 
• In het project RESOLV is een prototype van een milieusensor voor teleaanwezigheid 
vervaardigd; ook zijn algoritmen voor driedimensionale reconstructie ontwikkeld. 
• In het onderzoeksproject Kerndegradatie, werd het zwellen van uitgestraalde brandstof 
gemodelleerd. 
• De LDTF-faciliteit wordt gebruikt om te bepalen hoe een reactordrukvat snelle schokken na 
een interne explosie kan weerstaan. 
• Het gebruik van legeringen met vormgeheugen als versterking tegen aardschokken wordt 
onderzocht in het ELSA-laboratorium en in het fotonicalaboratorium. 
• De deskundigheid op het gebied van het menselijke gedrag wordt toegepast op 
vliegtuigonderhoud en -vrijgave. 
• In samenwerking met industriële partners wordt gewerkt aan verdere ontwikkeling van 
rekenhulpmiddelen op het gebied va de stromingsleer. 
Concurrerende ondersteuning voor communautair beleid: deelname aan andere 
communautaire programma 's 
Werkzaamheden inzake fraudebestrijding hebben betrekking gehad op studies ten behoeve van 
de fraudebestrijdingsorganisatie van de Commissie (UCLAF). Er is een rapport opgesteld 
waarin de correlatie wordt aangegeven tussen de mate van voorkomen van bepaalde fraude, 
landenprofielen en monetaire effecten. Ook is een haalbaarheidsstudie over een 
informatiesysteem voor UCLAF voltooid. 
Het ELS A heeft een opdracht van DG III (Industrie) verkregen om Eurocode 8, de nieuwe 
Europese ontwerpcode voor aardbevingbestendige constructies, te verbeteren. Hiervoor zijn 
proeven nodig geweest op een drie verdiepingen hoge constructie van composietmateriaal (staal 
en beton) en op een drie verdiepingen hoog skelet van gewapend beton met onregelmatige 
invulling van metselwerk. Ook is een project aanvaard over de toepassing van virtuele 
werkelijkheid op meer dan één lokatie. 
De Europese Commissie helpt via het TACIS-programma de Russische Federatie bij haar 
inspanningen om haar administratie en controle van nucleaire materialen te verbeteren. Een 
belangrijk project is de oprichting van het centrum voor methoden en opleidingen op het gebied 
van de veiligheidscontrole aan het Institute of Physics and Power Engineering (IPPE) te 
Obninsk om te helpen bij de uitvoering van nieuwe beheerprincipes voor nucleaire materialen. 
Het GCO heeft de taak gekregen om het ontwerp en de implementatie van het nieuwe centrum 
te verzorgen, in samenwerking met het IPPE. 
Het centrum zal bedieningspersoneel van centrales en "binnenlandse" inspecteurs opleiden in de 
gemoderniseerde wijze van aanpak van de administratie en veiligheidscontrole van splijtstoffen. 
Het zal ook een heel belangrijk forum en ontmoetingspunt vormen voor bedieningspersoneel en 
inspecteurs. Het bestaande complex dat reeds vergunning heeft voor het gebruik van nucleaire 
materialen (U, Pu) wordt thans voorzien van instrumentatie voor praktische training. De eerste 
Russische GCO-cursus is in juli 1996 in het IPPE gehouden, en te Ispra zijn twee seminars 
georganiseerd voor de opleiding van toekomstige instructeurs. 
Het ISIS heeft een overeenkomst met DG XI getekend voor de controle van berekeningen van 
het door een aantal organisaties voorgelegde verloop van gebeurtenissen bij reactorongelukken. 
Voor DG XI zijn werkzaamheden over milieudruk en milieueffect verricht (studies over het 
effect van installaties voor de behandeling en verwijdering van toxisch en gevaarlijk afval in de 
46 
Europese Unie), alsook voor het Europees Milieuagentschap (EEA) (over indicatormodellen 
voor milieudruk). 
De overdracht van te Ispra ontwikkelde technologie naar de industrie vormt een belangrijk deel 
van de taak van het ISIS. Hiervoor dingt het instituut naar financiering door DG XIII 
(Telecommunicatie, informatiemarkt en exploitatie van de onderzoekresultaten). In 1996 zijn de 
volgende tien 'spin-off-projecten ondersteund: 
Vergelijkende beproeving van een opto-thermisch toestel. 
Differentiële thermische detectiesystemen voor het bewaken van temperatuur en druk. 
Exploitatie van het simulatiepakket RELIEF voor afblaasleidingen van chemische 
batchreactoren. 
Industrialisatie van geavanceerde adaptieve compressietechnieken voor wavelets en fractals. 
Apparatuur voor elektronische speckle pattern-interferometrie (ESPI) ten behoeve van meting 
van vervorming en mechanische karakterisering van bouwmaterialen. 
Interferometrische optische-vezelsensor voor de bewaking van spanningen en detectie van 
beschadigingen in constructies in echte tijd. 
Exploitatie van het programmatuurpakket STARS voor industriële betrouwbaarheid. 
Implementatie van een commercieel besturingssysteem van veralgemeniseerde 
programmatuur voor industriële robots. 
Een interactief mobiel surveillancesysteem. 
Een grafische gebruikersinterface voor de code REACFLOW voor de verspreiding en 
verbranding van gassen. 
Contractonderzoek 
Drie instituten van het GCO (ISIS, SAI en EI) nemen samen met 79 afdelingen van de 
universiteiten van Catania, Messina en Palermo deel aan een groot regionaal 
ontwikkelingsproject voor Sicilië. Belangrijke resultaten omvatten het gebruik van optische 
inspectiemethoden, drie-dimensionale analyses van constructies, en proeven in het ELS A om 
inzicht te krijgen in de beste manier om het Geraci Palace in Palermo te beschermen tegen 
aardbevingen. 
Er zijn nieuwe projecten gestart ten behoeve van het Basilicata-gebied en het Italiaanse 
Ministerie van Milieuzaken. De werkzaamheden van het ISIS zijn voornamelijk gericht geweest 
op watervoorraden, cultureel erfgoed, en management van noodsituaties na het vrijkomen van 
gevaarlijke chemische stoffen. 
Daarnaast heeft het ISIS de volgende commerciële opdrachten verkregen: 
• Een reeks proeven in het ELSA voor de Italiaanse organisatie van fabrikanten van 
geprefabriceerde betonconstructies. 
• Seismische proeven in het ELSA op een model van het klooster Sao Vicente de Fora in 
Portugal. 
• Een opdracht van de IAEA voor 500 verzegelingsbouten is afgewerkt. 
• Voor PNC (Japan) is een onderzoek verricht over een verzegelingssysteem voor een 
transportcontainer voor plutoniumoxide. 
• Aan ANTECH (VK) is een licentie verleend voor een bewakingstechniek voor 
plutoniumvaten, alsook aan British Nuclear Fuels Ltd. voor een SuperPhonid uraanmonitor. 
• Onderzoek over de opleiding van vliegtuigbemanningen en over stress op het werk voor 
luchtverkeerleiders. 
47 
• De meting in de LDTF van de schokeigenschappen van geavanceerde staal- en 
aluminiumlegeringen voor toepassing in de automobielindustrie, in opdracht van de Europese 
leveranciers. 
• Er is een licentie van de code DYLAM-3, die door het ISIS is ontwikkeld ten behoeve van 
de analyse van dynamische betrouwbaarheid, verkocht voor gebruik door het Ship Research 
Instituut van het Japanse Ministerie van Transport. 
C. Verkennend onderzoek 
Een vast percentage (6%) van de begroting van het instituut wordt aangewend voor de 
financiering van verkennend onderzoek. Er is voorrang gegeven aan 12 projecten die een groot 
scala van onderwerpen bestrijken, waaronder analyse van niet-lineaire tijdreeksen, door de 
hersenen geactiveerde besturingssystemen voor gehandicapten, omzetting van spraak in tekst, 
interactieve multimedia voor het onderwijs, symbolische modellering van voertuigen, 
kwetsbaarheid van regionale gebieden voor overstromingen, telemeting van waterhoogten in 
milieugevoelige gebieden, innovatieve door versnellers gestuurde nucleaire reactoren, 
modellering van deeltjes bevattende gasstromen, intelligente materialen, seismische monitoring, 
en spanningsgolfontlating tengevolge van verbrijzeling van rotsen. 
2.5 HET INSTITUUT MILIEUZAKEN (EI) 
Het Instituut Milieuzaken heeft bijgedragen aan de programma's Milieu en klimaat, en 
Biowetenschappen en -technologie, van het kaderprogramma en heeft deze bijdrage aangevuld 
met verscheidene concurrerende activiteiten voor andere programma's, zoals Veiligheid van 
kernsplijting en Metingen en proeven. 
Een belangrijk deel van de werkzaamheden van het EI heeft bestaan uit de directe ondersteuning 
van het sectorale beleid van de Europese Unie op zeer uiteenlopende gebieden, zoals milieu, 
stralingsbescherming en landbouw, waarbij bijzondere nadruk is gelegd op de 
consumentenbescherming op het gebied van levensmiddelen en medicijnen. 
De directeur van het Instituut is hoofd van de task force milieu-water, die is opgericht op 
initiatief van de Commissie met de bedoeling om een bijdrage te leveren aan een Europese 
strategie voor het duurzame beheer en rationele gebruik van water. 
A. Institutionele activiteiten 
Dankzij een evenwichtige verdeling tussen onderzoek en directe ondersteuningsactiviteiten 
(respectievelijk 30% en 70%) is het Instituut in staat doeltreffende ondersteuning te bieden en 
tegelijkertijd zijn wetenschappelijke deskundigheid te onderhouden, zoals aangetoond wordt 
door zijn deelname aan diverse internationale onderzoekprogramma's zoals: 
EUREKA/EUROTRAC, dat onderzoek verricht naar het effect van menselijke activiteiten op de 
scheikundige processen in de troposfeer; IGBP/IGAC (International Geosphere-Biosphere 
Programme/International Global Atmospheric Chemistry); en WMO/GAW (World 
Meteorological Organisation/Global Atmospheric Watch). 
Internationale onderzoekactiviteiten 
Het onderzoek naar wereldwijde veranderingen ('Global change') heeft betrekking op de 
samenstelling van de atmosfeer, waarbij de aandacht vooral gericht is op ozon in de troposfeer 
en op de rol van aerosols bij de klimaatregulering. 
48 
AEROSOUSENKHMAÀT 
Aangenomen wordt dm aérosols in de atmosfeer een belangrijke invloed hebben op het 
stralingsevenwtcht van de aarde, Het project Aérosols en Minutât b gericht op het verkrijgen van 
een beter inzicht in de chemische en fysische sleutetprocessen die de vorming van atmosferische 
aerosols bepalen, en de rol van antropogene voorlopers in deze processen, zodat de 
schaalgrootte van de stralingseffèttm beter kan worden beoordeeld. De projectwerkzaamheden 
bestaan uit een combinatie van^ veM^erkmamhetkn, labotatoriumstuMes m modelvorming, en 
worden uitgevoerd in samenwerking met Europese m Internationale onderzaekteams: 
De belangrijkste poot van het project Aerosols en klimaat wordt gevormd door het onderzoek 
naar de dynamica van sutfimtaërosate en de ontwikkeling van modellen Se het verloop van de 
grootteverdeling van deze aerosols op wereldwijde schaal simuleren. 
Er zijn een geavanceerd weretwijd transportmodel (IM2) en een vereenvoudigd model voor de 
dynamica van aerosols (MS) ontwikkeld, waarbij MS is geïmplementeerd in TM2. Tevens is een 
belangrijke eerste stap gezet op weg naar de beoordeling van het effect van antropogene aerosols 
op de stralingseigenschappen van wolken op wereldwijde schaal Daarnaast zijn werkzaamheden 
gestart voor de beschrijving in TMZ van de menging van sulfaat-, roet-, woestijnzand- en 
zeezoutaërosols, 
Het BEMA-project, dat zich bezighoudt met biogene emissies in het Middellandse-Zeegebied en 
gedeeltelijk wordt gefinancierd door het communautaire programma Milieu en klimaat voor de 
periode 1994-1998, is ontwikkeld door het EI in samenwerking met 17 Europese laboratoria. 
Het belangrijkste doel van dit project is de analyse van het soort en de hoeveelheid emissies 
afkomstig van de plantengroei van het Middellandse-Zeegebied en de verkrijging van inzicht 
van de rol daarvan in de atmosferische scheikundige processen en de vorming van ozon. Ter 
voorbereiding van de tweede fase (1996-1997), die als doelstelling de schaalvergroting van 
biogene emissies tot regionaal niveau en beoordeling van het ozonvormend vermogen kent, 
heeft het EI zijn werkzaamheden op drie niveau's ingedeeld: de parametrering van plantengroei-
emissies, de op het GIS gebaseerde opschaling van experimentele gegevens, en de chemische 
modellering van de capaciteit tot ozonvorming van biogene emissies. 
Het project ACE-2 (Aerosol Characterisation Experiment) van het IGAC, dat een grote 
campagne van gegevensverwerving door landstations, schepen en vliegtuigen behelst, staat op 
stapel voor 1997. 
Het EI speelt een internationale coördinerende rol in zowel het BEMA- als het ACE-2-project. 
Tijdens de campagnes van 1993-1996 in Italië, Frankrijk en Spanje zijn als nieuwe aspecten van 
het emissieproces op blad- en bladerdekniveau vastgesteld: de veranderlijkheid van biogene 
emissies (overdag, tussen jaargetijden, intraspecifiek, interspecifiek) en de daaruit 
voortvloeiende beperkingen voor thans in gebruik zijnde algoritmen voor schaalvergroting; en 
de reactiviteit van de uitgestoten verbindingen, daarmee gepaard gaande 
bemonsteringsproblemen, en de bepaling van emissiestromen. 
49 
EUROPEES ONDERZOEK 'AUTOSOME* 
In 1996 is de het eerste Europese 'Auto-Olie'-anderzoek voltooid in het kader van een 
samenwerkingsprogramma tussen de Europese Commissie Ç>G III DG XI), de Europese 
automobiel- en otie-industtie en het Instituut milieuzaken. Dit onderzoek is opgezet om de beste 
vanaf het jaar 2000 in te voeren maatregelen vast te stellen, m om te bepalen wat de meest 
rendabele maatregelen zijn om de döelsteUingm van luchtkwaliteit in het jaar 2010 te bereken. 
Er zijn op basis van bestaande doelstellingen van luchtkwaliteit en van de nieuwe richtsnoeren 
voor luchtkwaliteit voor Europa van de Wereldge&nfàeidsorganisatie verschillende 
voorspellende modellen gebruikt voor de raming van de emissievermindering voor stedelijke 
vervuilende stoffen in zeven representatieve steden {Athene^ Keulen* Den Haag, Londen, Lyon, 
Madrid en Milaan}. Naar verwachting zullen in alle steden de emissies belangrijk verminderen 
tengevolge van reeds overeengekomen maatregelen. De concentraties benzeen m koolmonoxide 
zullen waarschijnlijk lager uimUeit dan ée streefwaarden. Voor stikstofdioxide kan de strengere 
streefwaarde nog steeds worden overschreden, Voor ozon kt een regionaal model gebruikt om het 
effect van mogetijk beleid op concentraties binnen Europa te beoordelen. Voorspeld wordt dat 
nationale emissies van voorlopers van ozon in de loop van de periode van 1990 tot 2010 met 35 
tot 40procent zulten worden[verminderd, 
Op het gebied van watersystemen is het Instituut met name actief geweest bij het onderzoek van 
explosieve toxische algenbloei "red tides" in de Middellandse Zee (het MITO-project -
Microphyte Toxins) en in een scala van projecten voor waterbeheer, waterkwaliteit en 
waterterugwinning, zoals AM AL (Advanced Mobile Analytical Laboratory), AQUACON 
(Analytical Quality Control) en SALMON (Satellite Remote Sensing for Lake Monitoring). 
Binnen het programma Biowetenschappen en -technologie is onderzoek verricht over 
spoormetalen in menselijke weefsels (de projecten TERVIHT - Trace-Element Reference Values 
in Human Tissues, TRACY - een gegevensbank voor toxische metalen in menselijke weefsels 
en lichaamsvloeistoffen, en METOX - Metal Toxity in humans). 
Institutionele ondersteunende activiteiten 
Het Instituut milieuzaken is betrokken geweest bij verzoeken van DG XI (Milieuzaken, 
nucleaire veiligheid en civiele bescherming) voor het opstellen en implementeren van richtlijnen 
inzake atmosferische verontreiniging, en van DG III (Industrie), DG VI (Landbouw), DG XXI 
(Douane en indirecte belastingen) en DG XXIV (Consumentenbeleid). Deze activiteiten hadden 
betrekking op consumentenbescherming op het gebied van levens- en geneesmiddelen, 
fraudebestrijding, en de harmonisatie van chemische en microbiologische analysemethoden met 
betrekking tot levensmiddelen, dierenvoer, cosmetica en chemische stoffen. 
Het Europees bureau voor wijn, alcohol en gedistilleerd (BEVABS) en een telematica- en 
informaticacentrum op het gebied van geneesmiddelen (ETOMEP - Europees technisch bureau 
voor geneesmiddelen) zijn bijzonder actief geweest bij ondersteunende activiteiten voor het 
Europees bureau voor geneesmiddelenbeoordeling (EMEA). 
Het EI heeft werkzaamheden verricht voor REM (Radioactivity Environment Monitoring), die 
tot stand is gekomen na het ongeluk van Tsjernobyl. REM, ERLAP (Europees 
referentielaboratorium voor luchtvervuiling) en het snelle waarschuwingssysteem ECURIE 
(European Community Urgent Radiological Information Exchange) zijn werkzaam ter 
ondersteuning van DG XI. ERLAP heeft in oktober 1996 een workshop georganiseerd over 
50 
kwaliteitsborging en accreditatie op het gebied van de luchtkwaliteit, waaraan laboratoria voor 
luchtvervuiling in de Lid-Staten hebben deelgenomen. 
De beginselen en de basisregels voor het functioneren van het Alpineobservatorium zijn 
goedgekeurd door de Conferentie van de Ministers van Milieuzaken voor het Alpineverdrag. 
Het GCO functioneert als de coördinerende organisatie voor het Alpineobservatorium. In 1996 
is het EI betrokken geweest bij een reeks proefprojecten, zoals een informatiesysteem voor 
alpineonderzoek en het opstellen van een aantal sociaal-demografische indicatoren. 
Op het gebied van institutionele ondersteuning voor communautair beleid zijn de grootste 
inspanningen verricht op het gebied van chemische stoffen voor DG XI. Het Europees bureau 
voor chemische stoffen (ECB) kent vijf werkgroepen die zich bezighouden met verschillende 
aspecten van kwaliteitscontrole, risicobeoordeling en beproevingsmethoden teneinde EG-
richtlijnen inzake gevaarlijke stoffen, in- en uitvoer, en bestaande chemische stoffen te 
implementeren. 
Het Europees centrum voor de validatie van alternatieve methoden (ECVAM) houdt zich bezig 
met een belangrijke activiteit op het gebied van de biowetenschappen, die er naar streeft het 
gebruik van dieren in laboratoriumonderzoek te vervangen of te verminderen. Het centrum 
stimuleert ook een dialoog tussen wetgevers, industrieën, biomedische wetenschappers, 
consumentenorganisaties en dierenbeschermingsorganisaties met het oog op de ontwikkeling, 
validering en internationale erkenning van alternatieve testmethoden. In 1996 is een groot 
valideringsproject van start gegaan dat gaat over alternatieve methoden voor het testen van 
huidaantasting; dit project zou medio 1997 afgerond moeten zijn. 
B. Concurrerende activiteiten 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening en andere concurrerende activiteiten 
De eenheid voor consumentenbescherming op het gebied van levens- en geneesmiddelen heeft 
zich beziggehouden met de volgende werkzaamheden voor gezamenlijke rekening: 
• Gebruik van isotopentechnieken voor de analyse van levensmiddelen [een netwerk binnen het 
programma Metingen en proeven (NMP)]. 
• Referentiematerialen voor bewijs van autenticiteit van levensmiddelen en dranken. 
• Biomerkeranalyse (het FAIR-programma van DG XII). 
• Valider ing van analysemethoden ter bepaling van het gehalte aan aflatoxine, ochratoxine en 
patuline in voedselproducten van plantaardige oorsprong. 
• Ontwikkeling en onderlinge vergelijking van verbeterde methoden voor de bepaling van in 
vetten oplosbare vitaminen in levensmiddelen, waarbij gevaarlijke organische oplosmiddelen 
zijn vervangen door superkritisch koud kooldioxide. 
Ook is concurrerende ondersteuning verleend aan DG III (Industrie) met betrekking tot de 
evaluatie van analysemethoden die worden gebruikt om te onderzoeken of de 
levensmiddelenwetgeving inzake chocola, honing, kindervoeding en kunstmatige zoetstoffen 
wordt nageleefd, en aan DG XXI voor de detectie van andere graansoorten in uit mais 
verkregen glucose. 
Andere in 1996 binnen het programma Milieu en klimaat toegekende werkzaamheden voor 
gezamenlijke rekening zijn: 
51 
• Het SALMON-project (Satellite Remote Sensing for Lake Monitoring). 
• Het project EROS 21 inzake de interacties tussen de rivieren de Donau, Dnestr en Djepr en 
het noordwestelijk deel van de Zwarte Zee. 
• Het OMEX-project, een geïntegreerd onderzoek naar de fysica, chemie en biologie van het 
continentale plat, en het Koe-Long-project in de Mekong-delta. 
• De FAME-actie (modellering van de uiteindelijke bestemming en activiteit van 
milieuvervuilende stoffen met behulp van verbanden tussen structuur en activiteit). 
Andere belangrijke inkomstenbronnen zijn de concurrerende deelname van het EI aan projecten 
van de communautaire structuurfondsen en de concurrerende ondersteuning aan EMEA en de 
geneesmiddelenindustrie. Op het gebied van consumentenbescherming heeft het EI 
concurrerende ondersteuning geboden op het terrein van levens- en geneesmiddelenanalyse. 
Het EI heeft ook contractonderzoek verricht voor de geneesmiddelenindustrie en voor regionale 
instanties. Het Italiaanse Ministerie van Landbouw heeft een belangrijke opdracht verleend over 
de achteruitgang van de bossen. 
2.6 HET INSTITUUT RUIMTEVAARTTOEPASSINGEN (SAI) 
Het Instituut ruimtevaarttoepassingen (SAI) legt zich toe op onderzoek en ontwikkeling van 
toepassingen met behulp van ruimtevaartsystemen. Het SAI, dat voorheen de naam Instituut 
teledetectietoepassingen voerde, heeft zijn werkterrein van aardobservatie uitgebreid tot 
telecommunicatie- en navigatiesystemen via satellietverbindingen in een synergie met 
teledetectiesystemen. 
De ontwikkeling van toepassingen is gericht gebleven op het programma Milieu en klimaat van 
het kaderprogramma, met werkzaamheden zoals het Centrum voor aardobservatie (CEO), 
monitoring van natuurlijke hulpbronnen en geavanceerde technieken voor aardobservatie. 
Het Instituut heeft de belangrijke wetenschappelijke ondersteuning van het opdrachtgevende DG 
voor de verzameling van statistische landbouwgegevens voortgezet, en heeft deze 
werkzaamheden uitgebreid naar nabuurlanden in Oost-Europa, waar tevens nauwgezet 
milieueffecten zijn onderzocht. 
A. Institutionele activiteiten 
Institutionele onderzoekactiviteiten 
De exploitatie van aardobservatiegegevens voor het in kaart brengen van bodembegroeiing en 
bodemachteruitgang in Europa en de wereld is een van de belangrijkste O&O-gebieden van het 
SAI gebleven. 
Het SAI heeft zijn ondersteuning voor het Centrum voor aardobservatie (CEO) voortgezet, met 
als hoofddoelstellingen de ontwikkeling van de exploitatie van aardobservatiegegevens 
afkomstig uit de ruimte ter ondersteuning van klanten, en de stimulering van aanbieders van 
aardobservatiediensten om klanten gegevens en aan gegevens ontleende informatie te leveren 
waar zij behoefte aan hebben. Ook zijn aanzienlijke inspanningen verricht voor verscheidene 
proefprojecten, zoals landbouwproductie, Europese bosbouw, bewaking van Europese 
kustgebieden en vervaardiging van een atlas van belangrijke Europese stedelijke gebieden, die 
het mogelijk gebruik van aan aardobservatiegegevens ontleende informatie demonstreren. 
52 
Andere initiatieven van het CEO zijn gericht geweest op onderwijs en opleiding, en op de 
vaststelling van de informatiebehoeften van mogelijke afnemers op gebieden zoals toerisme, 
civiele techniek, verzekeringen, plaatselijke overheid en milieubescherming. 
De Europese Goniometer is gebruikt voor onderzoek naar de angulaire reflectie van begroeiing: 
er zijn verscheidene hypothesen getoetst, speciaal in een reeks experimenten die de typische 
condities van subarctische landschappen simuleren. Dit zal de ontwikkeling van een nieuw 
algoritme en nieuwe toepassingen ondersteunen. De Geophysiche Processor heeft verdere 
verbeteringen ondergaan. De belangrijkste toepassingen zijn meting van woudhoogten, 
verbeterde waarneming van gebieden met verschillend landgebruik, en monitoren van gebieden 
waar het risico van landverschuivingen bestaat. 
In het Instituut zijn thans toepassingen in ontwikkeling die berusten op gegevens afkomstig van 
nieuwe sensoren voor oceaankleuren. Ter bevordering van het gebruik van nieuwe sensoren is 
een Europees initiatief voor Europese wateren ontwikkeld. De werkzaamheden met betrekking 
tot ijking en validering van sensoren worden voortgezet, in volledige samenwerking met 
internationale en nationale ruimtevaartinstanties. 
Er is belangrijke vooruitgang geboekt bij de analyse van bodemachteruitgang in het 
Middellandse-Zeegebied door middel van geavanceerde spectraalanalyse. Kartering is ook een 
thema geweest voor het FIRS-project (Forest Information from Remote Sensing); dit is een 
nieuw initiatief waarbij geavanceerde methoden voor de analyse van gegevens en beelden zijn 
toegepast op het onderzoek van stedelijke gebieden. In Centraal-Afrika zijn draagbare stations 
voor de ontvangst van satellietgegevens gebruikt als bijdrage aan programma's van atmosferisch 
onderzoek over wereldwijde veranderingen ('global change'). Voor het gehele Centraal-
Afrikaanse tropisch bos, waar eeuwige wolken de inkaartbrenging met behulp van optische 
satellietgegevens bijna onmogelijk maken, is een eerste kamerbrede kaart met hoge resolutie 
vervaardigd met behulp van ERS-1-gegevens (European Remote Sensing). De werkzaamheden 
binnen het onderzoekprogramma Milieu en klimaat hebben zich ook beziggehouden met 
bosbranden, zowel vanuit de invalshoek van wereldwijde veranderingen als van natuurrampen. 
Een doorslaggevende belangstelling voor de kwaliteit van het menselijk bestaan (de stuwende 
kracht achter de betrokkenheid van het SAI in rampenstudies) is ook een belangrijke factor 
geweest achter de succesvolle nieuwe werkzaamheden met betrekking tot de teledetectie van 
landmijnen. 
Er is een Europees O&O-programma voorbereid ter ondersteuning van de ontwikkeling van 
systemen voor het combineren van informatie- en gegevens ten behoeve van humanitaire 
ontmijning. 
DRIEDIMENSIONAAL RADARBEELD VAN EEN SPAR 
Met behulp van driedimensionale radarbeelden is in 1996 een nieuwe methode voor de 
identificatie op afstand van diverse soorten coniferen ontwikkeld, in een gezamenlijk project van 
het Europees laboratoriwn voor microgolfsignatuur (EMSL) in het SAI en het Canadian Center 
for Remote Sensing (CCRS). Deze methode behelst een enorm aantal metingen in het EMSL en 
een complexe computérmodéüering om daarmee een uiteindelijk beeld te vervaardigen. Deze 
werkzaamheden zullen een bijdrage leveren aan het geharmoniseerd Europees informatiesysteem 
voor bossen door de wetenschappers een gereedschap in handen te geven waarmee zij modellen 
van bossen kritisch kunnen beoordelen, 
53 
Industriële toepassingen in het Europees laboratorium voor microgolfsignatuur hebben 
werkzaamheden met de Europese automobielindustrie omvat. Proeven op drie verschillende 
realistische geasfalteerde wegspecimens onder droge, natte en bevroren omstandigheden hebben 
veelbelovende mogelijkheden laten zien voor de ontwikkeling van boordradarsystemen voor de 
auto van de toekomst. 
Institutionele ondersteunende activiteiten 
De activiteit MARS-STAT (Monitoring of Agriculture with Remote Sensing) heeft 
ondersteuning geboden aan DG VI (Landbouw), EUROSTAT en de Lid-Staten bij de uitvoering 
van de inventarisatie van het regionaal landbouwareaal, die thans volledig operationeel is en 
overgedragen is aan de Lid-Staten. Ook is ondersteuning gegeven aan DG VI in de vorm van 
snelle ramingen van het totale landbouwareaal van 1996. De activiteiten van MARS-STAT 
omvatten thans productieverwachtingen van belangrijke gewassen in de EU voor alle Lid-
Staten, met inbegrip van de laatste drie landen die tot de Europese Unie zijn toegetreden. Ook 
is begonnen met een prototype van een monitoringsysteem voor de landbouwproductie in 
Midden- en Oost-Europa en het Maghreb-gebied. Tenslotte is onderzoek verricht naar het 
gebruik van synthetische, bij open ruimtevenster verkregen radarbeelden voor een snelle raming 
van de landbouwproductie. Deze methode zou vele voordelen bieden vanwege de eigenschap 
van radar om bij alle weersomstandigheden te kunnen functioneren. 
De activiteit MARS-CAP heeft de teledetectiecontrole van de aangiften van het grondgebruik 
door de landbouwers in het kader van subsidieaanvragen voortgezet. Er is een onderzoek naar 
de rentabiliteit van deze teledetectiecontroles uitgevoerd, in combinatie met een 
kwaliteitscontrole van de door nationale overheidsinstanties aan particuliere bedrijven uitbestede 
werkzaamheden. Het Instituut heeft technische ondersteuning en advies verleend voor de 
implementatie en mogelijke verbeteringen van het geïntegreerde landbouwcontrolesysteem in de 
Lid-Staten. Deze werkzaamheden zijn uitgevoerd in vrijwel directe interactie met de 
overheidsinstanties van de Lid-Staten. 
Het SAI is betrokken geweest bij experimenten over het gebruik van het GPS (Global 
Positioning System) voor de controle van perceelgroottes. Er is ondersteuning gegeven aan de 
Commissie en de Lid-Staten voor de oprichting, bijwerking en mogelijke herdefiniëring van 
registers van wijn- en olijfgaarden, in samenwerking met de nieuwe OCM (Organisation 
Commune du Marché). 
De ondersteuning aan het Europees Milieuagentschap is gericht geweest op de ontwikkeling van 
werkzaamheden voor het Land Cover Topic Centre, in samenwerking met diverse Europese 
organisaties. 
B. Concurrerende activiteiten 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
Het Instituut ruimtevaarttoepassingen heeft 19 voorstellen ingediend op een scala van 
thematische gebieden, waaronder Landbouw, Telematica, en Milieu en klimaat, en is met 10 
bekostigde projecten buitengewoon succesvol geweest. 8 van deze 10 projecten zijn op het 
mariene milieu gericht. De projecten betreffen visstanden, biologische processen, vervuiling en 
studies over kustgebieden; het geografisch bereik loopt uiteen van de Canarische Eilanden tot 
de Middellandse, Baltische en Zwarte Zee. 
54 
Concurrerende ondersteuning voor communautair beleid 
Het SAI heeft gereageerd op open uitnodigingen tot inschrijving van DG's. Van hen heeft DG 
XIII (Telecommunicatie, informatiemarkt en de exploitatie van onderzoekresultaten) een 
opdracht verleend om gegevens van het Europees laboratorium voor microgolfsignatuur van het 
SAI grotere bekendheid te geven bij de Europese onderzoekgemeenschap. DG XI (Milieuzaken, 
nucleaire veiligheid en civiele bescherming) heeft een opdracht toegekend voor de tweede fase 
van het in 1995 begonnen operationele project voor het monitoren van tropische bossen. Deze 
werkzaamheden zullen na hun voltooiing een op aardobservatie berustend systeem bieden voor 
het in kaart brengen van tropische bossen, voor het beheer van uiteenlopende 
gegevensverzamelingen voor tropische bossen en voor de levering van een 'alarmsysteem' dat 
gebieden aangeeft waar de ontbossing buitengewone proporties aanneemt. 
Contractonderzoek 
In 1996 zijn negen opdrachten uitgevoerd voor industrie-, overheids- en onderzoekorganisaties. 
Dit zijn alle kleine proefprojecten geweest die in direct verband stonden met het 
onderzoekprogramma van het Instituut. Voorbeelden omvatten het gebruik van het EMSL door 
de automobielindustrie en een uitbreiding van het project voor de teledetectiecontrole van de 
landbouw naar niet-Europese landen. 
Andere concurrerende activiteiten 
Het MERA-project (MARS and Environmental Related Applications), dat zich uitstrekt tot de 
12 PHARE-landen en volledig door DG Ia (Buitenlandse betrekkingen) wordt gefinancieerd, is 
in volle gang. De voor teledetectiecontrole van de landbouwproductie in de EU ontwikkelde 
technieken zijn overgedragen naar naburige Oost-Europese landen. Ook hebben bosbeheer en 
milieu-effectonderzoek in deze landen zeer nadrukkelijke aandacht gekregen. De rol van het 
SAI op het gebied van technisch beheer heeft zich ook uitgestrekt tot projecten voor het gebruik 
van teledetectiecontrole voor de rijstproductie in Indonesië en voor het beheer van kustgebieden 
in Thailand. In beide gevallen heeft het SAI aan DG Ib specificieke technische kennis verschaft 
die het onderzoek- en ontwikkelingsprogramma van het opdrachtgevende DG direct 
ondersteunt. 
2.7 HET INSTITUUT TECHNOLOGISCHE PROGNOSE 
Het Instituut technologische prognose is in het leven geroepen om alle belangrijke, waardevolle 
en opmerkelijke wetenschappelijke en technologische gebeurtenissen en tendensen te 
observeren, en om technologische veranderingen te volgen teneinde een beter inzicht te 
verkrijgen in de koppelingen tussen technologie, economie en maatschappij. Zijn activiteiten 
hebben bijgedragen aan het programma Gericht sociaal-economisch onderzoek van het 
kaderprogramma. 
Het Instituut is in 1994 van Ispra naar Sevilla verhuisd en zijn operationeel werkplan is in 1995 
goedgekeurd. Het Instituut is geherstructureerd tot twee operationele eenheden: 
55 
• Waarnemingspost voor technologie (TW): doel van de TW-eenheid is in een vroeg stadium 
wetenschappelijke doorbraken, gebeurtenissen en tendensen te detecteren die zouden kunnen 
leiden tot technologische innovatie, en om besluitvormers in de EU attent te maken op de 
gevolgen en het belang daarvan, speciaal in het geval dat actie op Europees niveau nodig is. 
Deze eenheid verzorgt de coördinatie van het ESTO-netwerk. 
• Technologie, werkgelegenheid en concurrentievermogen (TEC): deze eenheid houdt zich 
bezig met economische duurzaamheid in relatie tot de bedrij fspraktijken van ondernemingen 
(gerichtheid op concurrentievermogen); kwesties van economische en sociale duurzaamheid 
in relatie tot de verdeling van werk en rijkdom (gerichtheid op werkgelegenheid); en de rol 
van innovatie bij regionale ontwikkeling en het beheer van hulpbronnen (regionale 
gerichtheid). 
A. Institutionele activiteiten 
Institutionele onderzoekactiviteiten 
HET EUROPESE OBSERVATORIUM VOOR WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE 
Het Europese observatorium voor wetenschap en technologie (ESTO) is een netwerk van 15 
Europese multidisciplinaire organisaties; hun belangrijkste taak is vergroting van de kennisbasis 
waarop de werkzaamheden van de Waarnemingspost voor technologie berusten. Het dagelijks 
bestuur van ESTO wordt voorgezeten door het IPTS en houdt toezicht op de bezieling en het 
beheer van het netwerk 
Het Instituut geeft ook de noodzakelijke richting aan bij de diverse procedurele fasen, waardoor 
resultaten met een Europese dimensie worden verkregen; helpt bij de vaststelling van de 
voornaamste tendensen die een rol spelen bij ontwikkelingen en gebeurtenissen op het gebied van 
wetenschap en technologie; en draagt er zorg voor dat alle bevindingen vervolgens worden 
vertaald in strategische termen en opties die in de meest geschikte vorm aan de Europese 
besluitvormers worden gepresenteerd. 
De taak van het ESTO bestaat uit de verzameling en verwerking van informatie op Europees 
niveau om de besluitvorming te ondersteunen, en wordt aangevuld met specifieke diepgaande 
prospectieve analyses die klaarheid moeten brengen in de samenhang tussen enerzijds 
wetenschappelijke en technische aspecten en anderzijds de economie en samenleving, 
De belangrijkste projecten, reeds voltooid of in uitvoering, betreffen de volgende gebieden: 
• technologieoverdracht en geavanceerde materialen; 
• nanotechnologie: innovatiemogel ij kneden en maatschappelijke aspecten; 
• analyse van het menselijk genoom, genetisch screenen en genentherapie; 
• monitoren en evalueren van geselecteerde watertechnologieën (b.v. ontziltingstechnolgie); 
• werkgelegenheid (b.v. industriële clusters, en netwerken en districten ten behoeve van de 
werkgelegenheid) ; 
• beoordeling van C02-technologieën. 
Het Instituut heeft wetenschappelijke en technologische achtergrondinformatie verschaft aan het 
Europese comité voor het monitoren van het Middellandse-Zeegebied (voorgesteld door de 
Raad en opgericht in het kader van de conferentie te Barcelona in november 1995), waardoor de 
wetenschappelijke en technologische samenwerking in het Middellandse-Zeegebied wordt 
gestimuleerd. 
56 
Deze werkzaamheden zijn in nauwe samenspraak ondernomen met de Commissiediensten die 
verantwoordelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van de desbetreffende O&O-programma's (b.v. 
IMT, JOULE en BIOMED). 
Op het gebied van regionale ontwikkeling heeft het Instituut voor verscheidene regio's een 
vergelijkende studie (de mogelijkheden van wetenschap en technologie: innovatie voor regionale 
ontwikkeling) verricht. 
Institutionele ondersteunende activiteiten 
Een nieuwe overeenkomst tussen het IPTS en de groep voor prospectief onderzoek (FSU) van 
de Commissie omvat nu een verscheidenheid van onderwerpen, die betrekking hebben op het 
ondernemingsklimaat, de omschrijving van duurzaamheid, het probleem van verrekening en de 
discussie over de opwarming van de aarde ('global warming'). 
In het kader van voor DG XVI (Regionaal beleid en cohesie) verrichte werkzaamheden is in het 
project Waterbeheer in het Middellandse-Zeegebied niet alleen het technologische gezichtspunt 
onderzocht, maar zijn ook de diverse sociaal-economische, culturele, ecologische en politieke 
factoren belicht die in de landen van het Middellandse-Zeebekken de behoefte aan water en de 
geschiktheid van bepaalde middelen voor waterbeheer bepalen. 
Het IPTS heeft ondersteuning verleend voor het Europese industriebeleid onder DG III 
(Industrie). De deskundigheid van het Instituut inzake het volgen van de technologische 
toekomstontwikkelingen heeft bijgedragen tot de vaststelling van belangrijke technologische 
tendensen en de analyse van het effect op industriële vernieuwing op de volgende gebieden: 
• ondersteuning aan IRDAC (Industrial Research and Devolopement Advisory Committee); 
• concurrentievermogen en de organisatorische praktijken van ondernemingen (b.v. 'Agile 
enterprises'); 
• innovatiesystemen en economische webben (b.v. technologie voor warmte-krachtkoppeling, 
intellectuele-eigendomsrechten) ; 
• voorspelling van industriële technologieën; 
• werkgelegenheid en technologie: concurreren in Europa. 
In het kader van de voorbereidende fase van de tenuitvoerlegging van de Richtlijn inzake de 
geïntegreerde preventie en controle van vervuiling (IPPC) had het Instituut het eerste 
proefproject over de best beschikbare technologieën volgens de regels van IPPC uitgevoerd. In 
ditzelfde kader heeft het IPTS aan DG XI (Milieuzaken, nucleaire veiligheid en civiele 
bescherming) aangeboden een Bureau voor Europese geïntegreerde preventie en controle van 
vervuiling op te richten, dat de tenuitvoerlegging van de Richtlijn van de Raad over deze 
kwestie zal ondersteunen. 
Er zijn drie toekomststudies ontwikkeld voor het STOA-programma (Scientific and 
Technological Options Assessment) die gaan over algemene belangstellingsgebieden, zoals: De 
informatiemaatschappij: concurrentievermogen en werkgelegenheid; De toekomst van de auto: 
individuele mobiliteit; en Ontwikkelingen in de geneesmiddelensector. 
Voorts zijn in 1996 twee studies voor de Milieucommissie verricht, t.w. over 
Klimaatverandering en Recyclage. 
57 
Het Instituut heeft ook een hoorzitting georganiseerd voor het Europees Parlement over 
onderzoek en duurzame ontwikkeling, en een symposium over Europees onderzoek vanuit het 
perspectief van de 21e eeuw, met het oogmerk van stimulering van de discussie over de voor 
het vijfde kaderprogamma te volgen richtingen. 
B. Concurrerende activiteiten 
Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening 
Het IPTS heeft op het ogenblik acht projecten voor gezamenlijke rekening in uitvoering, 
waarvan er vier betrekking hebben op de energiesector en drie op diverse milieukwesties, 
terwijl er een binnen het kader van regionale ontwikkeling valt. 
Alle vier energieprojecten zijn in het kader van het JOULE-programma goedgekeurd en 
betreffen: 
• totstandbrenging van een centraal punt voor gegevens over de externe kosten van energie; 
• duurzame energie vanuit regionaal gezichtspunt; 
• energie, economie, beleid en C02-emissiebronnen op wereldwijd niveau: een kwantitatieve 
analyse met betrekking tot het drieluik energie-economie-milieu; 
• biomassa-studies. 
Twee van de drie milieuprojecten liggen op het gebied van duurzaamheid: 
• groene boekhouding: instrumenten voor de beoordeling van de voortgang op weg naar 
duurzame ontwikkeling; 
• de rol van de technologie bij duurzame ontwikkeling. 
Het derde milieuproject betreft: 
• analyse en beoordeling van instrumenten van milieubeleid voor de verwezenlijking van 
doelmatige strategieën voor ozonvermindering in een Europees kader. 
Contractwerkzaamh eden 
In het kader van de ontwikkeling van de Europese strategie voor afvalbeheer heeft het IPTS een 
overzicht opgesteld van diverse opties voor de recyclage van plastic verpakkingsafval, in 
opdracht van de organisatie van plasticfabrikanten in Europa (APME). 
Het Instituut heeft ook een project afgerond met betrekking tot een technisch-juridisch forum 
voor duurzame energie, dat een opdracht was van het Andalusische energieagentschap 
(SODEAN). Het project heeft zich beziggehouden met de organisatie van een conferentie over 
de technische en juridische belemmeringen die duurzame energie ondervindt bij het doordringen 
op de energiemarkt. 
58 
Bijlage 
BRITE 
CIEMAT 
ENEL 
ESPRIT LIJST VAN LETTERWOORDEN EN AFKORTINGEN 
Fundamenteel onderzoek van industriële technologieën in Europa 
Centro de Investigaciones Energeticas Medio-Ambientajes y 
Technologicas, Madrid (E) 
Ente Nazionale per l'Energia Elettrica 
Europees strategisch programma voor onderzoek en ontwikkeling op het 
gebied van de informatietechnologie 
GOZATOMNADZOR 
(GAN) 
IMT 
JOULE 
KROTOS 
MINATOM 
OESO-NEA 
PHARE 
PNC 
RESOLV 
SCK/CEN 
STARS 
TACIS 
TEMPEST De Russische instantie voor nucleaire veiligheid 
Industriële materialen en technologie 
Onderzoek en ontwikkeling op het gebied van niet-nucleaire energie en 
rationeel energiegebruik 
Faciliteit voor kleinschalige stoomexplosies 
Ministerie van atoomenergie 
Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling - Bureau 
voor kernenergie 
Actieplan voor gecoördineerde hulp aan Polen en Hongarije 
Power Reactor and Nuclear Fuel Development Corporation 
Reconstructie met behulp van gescande laser en video 
Studiecentrum voor kernenergie/Centre d'Etudes Nucléaires, Mol (B) 
Programmatuurhulpmiddelen voor de analyse van betrouwbaarheid en 
veiligheid 
Technische bijstand aan het Gemenebest van Onafhankelijke Staten 
Beproeving van apparatuur met thermische, elektromagnetische en 
fysieke belasting 
•^ 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 137 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 17 01 
Catalogusnummer : CB-C0-97-127-NL-C 
ISBN 92-78-17596-X 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg