I. ACHTERGROND

De menselijke en maatschappelijke kosten van drugsverslaving zijn enorm. Drugs en drugsverslaving schaden de gezondheid en het welzijn van veel mensen, met name jongeren, veroorzaken veiligheidsproblemen en leiden tot voortijdig overlijden. Drugsverslaving brengt dus kosten met zich mee voor de volksgezondheid (drugspreventie, gezondheidszorg en behandeling), de openbare veiligheid, het milieu en de arbeidsproductiviteit. De markt voor illegale drugs is de meest dynamische criminele markt in de EU en weet zich snel aan te passen aan drugsbestrijdingsmaatregelen.

Het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD, hierna het "agentschap" genoemd) werd in 1993 opgericht als een van de gedecentraliseerde agentschappen van de EU. Overeenkomstig artikel 1 van Verordening (EG) nr. 1920/2006 (hierna "de oprichtingsverordening" genoemd) heeft het agentschap tot doel de EU en haar lidstaten te voorzien van feitelijke, objectieve, betrouwbare en op Europees niveau vergelijkbare informatie over het verschijnsel drugs en drugsverslaving en de gevolgen daarvan. De kerntaken van het agentschap bestaan in het verzamelen en analyseren van bestaande gegevens, de verbetering van de methoden voor gegevensvergelijking, de verspreiding van gegevens en de samenwerking met Europese en internationale instanties en organisaties alsmede met derde landen. Het agentschap fungeert als een excellentiecentrum voor de verspreiding – zowel binnen Europa als internationaal – van informatie over de drugsproblematiek.

Artikel 23 van de oprichtingsverordening vereist "een externe evaluatie van het Waarnemingscentrum die om de zes jaar moet worden verricht, zodat zij samenvalt met de voltooiing van twee driejarige werkprogramma's van het Waarnemingscentrum". De evaluatie moet ook betrekking hebben op het Reitox-systeem (het Europees Netwerk voor informatie over drugs en drugsverslaving). De vorige evaluatie werd verricht in 2011/2012. Daarom heeft de Commissie eind 2017 het startsein gegeven voor een evaluatie, die in 2018 is verricht. De evaluatie is uitgevoerd door een consortium onder leiding van ICF Consulting Ltd., in samenwerking met het Centre for the Study of Democracy (CSD) en Optimity Advisors, en vond plaats tussen maart en november 2018. Het eindverslag van de evaluatie zal online worden gepubliceerd.

Dit verslag zal worden voorgelegd aan het Europees Parlement en de Raad, alsmede aan de raad van bestuur van het agentschap. Het werkdocument van de diensten van de Commissie bij dit verslag van de Commissie bevat een gedetailleerde analyse van de resultaten van de externe evaluatie.

II. UITKOMSTEN VAN DE EVALUATIE

De evaluatie had de volgende reikwijdte:

-materiële reikwijdte: de evaluatie had betrekking op de twee pijlers van de werkzaamheden van het agentschap, namelijk volksgezondheid en veiligheid. Er is gekeken naar het bestuur en beheer, de organisatiestructuur, de activiteiten, de financiering en middelentoewijzing, het informatiebeheer en de werkzaamheden van Reitox, de samenwerking met andere desbetreffende EU-agentschappen (zoals de EU-agentschappen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken, het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC)) en internationale organisaties (zoals de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), het Bureau van de Verenigde Naties voor drugs- en misdaadbestrijding (UNODC) enz.), de partnerschappen met derde landen, en de communicatie en verspreiding van onderzoek;

-geografische reikwijdte: de evaluatie had betrekking op de landen die gegevens aan het agentschap rapporteren, namelijk de EU-lidstaten, alsmede Noorwegen en Turkije, en derde landen waarmee het agentschap nauwere betrekkingen onderhoudt in het kader van werkafspraken, samenwerkingsovereenkomsten en dergelijke;

-reikwijdte in de tijd: de evaluatie had betrekking op de activiteiten die zijn uitgevoerd van 1 januari 2013 tot en met 30 juni 2018 en valt samen met de voltooiing van twee opeenvolgende driejarige strategieën en werkprogramma's van het agentschap.

De evaluatie strekte tot beoordeling van het agentschap, waarbij is voortgebouwd op de bevindingen van de vorige evaluatie en is uitgegaan van de vijf standaard evaluatiecriteria: doeltreffendheid, efficiëntie, coherentie, relevantie en EU-meerwaarde. De evaluatievragen met betrekking tot de geleerde lessen werden volgens deze vijf criteria onderverdeeld. De conclusies van de evaluatie worden hieronder samengevat aan de hand van deze vijf criteria en nader toegelicht in het begeleidende werkdocument van de diensten van de Commissie.

De contractant zag zich bij de uitvoering van de externe evaluatie geconfronteerd met enkele beperkingen, die van invloed zijn op dit verslag. De belangrijkste beperking was dat er voor de meeste elementen een uitgangswaarde ontbrak, waardoor het moeilijk was om de vooruitgang te analyseren. Daarnaast wordt het gezag van de bevindingen mogelijk ook beperkt door onder meer de korte duur van de evaluatie, de geringe respons op sommige vragen of van bepaalde groepen belanghebbenden, de kwaliteit van de ontvangen gegevens, het gebruik van verschillende kernprestatie-indicatoren tijdens de evaluatieperiode en het ontbreken van een activiteitsgestuurde begroting.

A. Relevantie

Aan de hand van het relevantiecriterium is onderzocht of de output van het agentschap aansluit bij de behoeften van zijn vele belanghebbenden. Beoordeeld is in hoeverre het agentschap zich weet aan te passen aan veranderingen op wetenschappelijk, economisch, politiek, sociaal en technologisch vlak. Tot slot is in het kader van het relevantiecriterium onderzocht hoe de belanghebbenden staan tegenover een mogelijke verruiming van de waarnemingsfunctie en de vaststelling van beste praktijken met betrekking tot illegale en legale stoffen en verslavend gedrag waarbij geen stoffen betrokken zijn.

De resultaten van de activiteiten van het agentschap beantwoordden aan de behoeften van zijn vele belanghebbenden doordat relevante en tijdige informatie is verstrekt. Zoals uit alle raadplegingsactiviteiten is gebleken, heeft het agentschap zich grotendeels gericht op de behoeften van de beleidsmakers, met name op EU-niveau en in beperktere mate op nationaal niveau. Er is ruimte voor nauwere banden met de wetenschappelijke wereld en ook de zichtbaarheid onder de mensen in het veld en het grote publiek zou moeten worden vergroot.

Het agentschap heeft zich tijdens de evaluatieperiode goed aangepast aan diverse veranderingen. De vraag naar en het aanbod van drugs vormen samen een dynamisch en veranderend landschap, en het agentschap heeft hierop gereageerd door zich nadrukkelijker te richten op nieuwe bedreigingen en trends, door nieuwe methoden te ontwikkelen en door gebruik te maken van informatie uit open bronnen, zoals afvalwateranalyses of studies van trendspotters. Wat publicaties betreft, bedient het agentschap verschillende doelgroepen door deze publicaties af te stemmen op verschillende soorten belanghebbenden. In het algemeen is uit de interviews gebleken dat er behoefte bestaat aan meer toekomstgerichte producten die toekomstige trends en risico's in kaart brengen om de paraatheid en de respons van de EU in het voortdurend veranderende drugslandschap beter te ondersteunen, en aan directere communicatie met de nationale belanghebbenden.

Het agentschap heeft een interne reorganisatie doorgevoerd om zijn optreden beter af te stemmen op de politieke en strategische doelstellingen inzake drugsbeleid en heeft economische beperkingen aangepakt door prioriteit aan te brengen in zijn activiteiten en zijn middelen te herschikken.

In de evaluatie is ook de vraag aan de orde gekomen of het werkterrein van het agentschap in de toekomst kan worden uitgebreid. Het resultaat van de evaluatie heeft op dit punt geen duidelijkheid verschaft. Hoewel de meerderheid van de vertegenwoordigers van de lidstaten en het personeel van het agentschap voorstander waren van een uitbreiding tot andere legale en illegale stoffen, zoals alcohol, tabak of receptgeneesmiddelen, en – in mindere mate – verslavend gedrag, zoals gokken, hebben de belanghebbenden op EU-niveau en internationale organisaties uiteenlopende standpunten naar voren gebracht.