Zogenaamde onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststoffen zijn traditionele kunststoffen die additieven bevatten om de fragmentatie van het materiaal in uiterst kleine deeltjes te versnellen, onder invloed van uv-straling of blootstelling aan warmte. Door deze additieven vormen de kunststoffragmenten na verloop van tijd kunststofdeeltjes en uiteindelijk microplastics, met eigenschappen die vergelijkbaar zijn met deze van microplastics die afkomstig zijn uit de fragmentatie van traditionele kunststof.

Biodegradatie van materialen die resulteren uit artificiële synthese, zoals traditioneel plastic, is theoretisch alleen mogelijk wanneer het materiaal wordt afgebroken in kleine deeltjes en de moleculaire massa van het materiaal voldoende verminderd wordt om biodegradatie mogelijk te maken. Factoren zoals licht, vocht, zuurstof en temperatuur bepalen de afbreeksnelheid. In de vrije natuur kan het tot honderden jaren duren voor traditioneel plastic volledig is afgebroken. Als "biologisch afbreekbaar" gekwalificeerde plastics worden slechts onder specifieke omgevingsomstandigheden afgebroken. Biodegradatie hangt niet af van de grondstofbasis van het materiaal: biologisch afbreekbaar plastic (als traditioneel plastic) kan gebaseerd zijn op fossiele materialen of op biologische materialen.

In theorie kunnen bijna alle materialen uiteindelijk biologisch worden afgebroken, zelfs in het gewone leefmilieu, maar voor sommige kan dat honderden jaren of langer duren. Biodegradatie van plastic beschouwen als middel om verontreiniging te voorkomen heeft dan ook enkel zin wanneer dat wordt gekoppeld aan een "redelijk" tijdsbestek. Bij de beoordeling ervan moet ook rekening worden gehouden met specifieke condities en/of milieus, zoals het mariene milieu, waar biodegradatie bijzonder moeilijk is.

"Compostering" is een versterkte biodegradatie onder gecontroleerde omstandigheden, hoofdzakelijk gekenmerkt door een geforceerde beluchting en natuurlijke warmteproductie ten gevolge van de biologische activiteit die plaatsvindt binnen in het materiaal. Het resulterende eindmateriaal, compost, bevat waardevolle voedingsstoffen en kan dienstdoen als bodemverbeteraar.

"Biodegradatie" is een proces waarbij materiaal desintegreert en door micro-organismen wordt ontbonden in elementen die voorkomen in de natuur, zoals CO2, water en biomassa. Biodegradatie kan plaatsvinden in een zuurstofrijk milieu (aerobe biodegradatie) of in een zuurstofarm milieu (anaerobe biodegradatie).

Binnen deze domeinen werden een aantal verschillende hypothesen geformuleerd die betrekking hebben op beweringen en aannamen van de sector van onder invloed van zuurstof afbreekbare producten over het materiaal. Op basis van bewijzen die werden verzameld met betrekking tot de hypothesen, werd nagegaan of deze kunnen worden ondersteund of moeten worden weerlegd.

Het huidige verslag heeft als doel het Europees Parlement en de Raad in te lichten over de naleving van het mandaat door de Commissie.

Artikel 20 bis, lid 2, van de Verpakkingsrichtlijn legt de Commissie de taak op aan het Europees Parlement en de Raad een verslag in te dienen waarin de gevolgen van het gebruik van onder invloed van zuurstof afbreekbare plastic draagtassen voor het milieu worden bestudeerd en desgevallend een wetgevingsvoorstel in te dienen.

De belangrijkste doelstelling van deze richtlijn is het verbruik van lichte plastic draagtassen te verminderen en daardoor ook zwerfafval in de vorm van deze tassen en de opstapeling ervan in het milieu, waar zij het wijdverspreide probleem van kunststofafval in het milieu en meer specifiek de verontreiniging van de zee nog verergeren.

Deze versnelde fragmentatie zou ook de biodegradatie versnellen. Sommige belanghebbenden schuiven "oxo-biodegradaFtie" naar voren als de oplossing voor de milieueffecten van kunststof in de vrije natuur. Zij beweren dat onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof, zelfs in de vorm van zwerfvuil, in de vrije natuur fragmenteert en biologisch afgebroken wordt zonder dat er toxische resten of plasticfragmenten achterblijven.

De vraag is echter of de kunststoffragmenten in ongecontroleerde omstandigheden in de vrije natuur, op stortplaatsen of in het mariene milieu een volledige biodegradatie zullen ondergaan binnen een redelijke termijn. Indien dat niet het geval is, zal onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof bijdragen aan de aanwezigheid van microplastics in het (mariene) milieu en consumenten misleiden. Zoals blijkt uit recent onderzoek komen in het mariene milieu geloosde microplastics in de voedselketen terecht en worden geconsumeerd door de mens.

Er is ook de vraag in hoeverre de beweerde biologische afbreekbaarheid van onder invloed van zuurstof afbreekbaar plastic een impact kan hebben op de verspreiding van zwerfafval door consumenten.

Verder worden er ook vragen gesteld met betrekking tot het recyclingproces, aangezien de inherente en zelfs geprogrammeerde fragmentatie door middel van oxiderende stoffen in het kunststofafval een negatieve impact kan hebben op de kunststofrecycling.

3.Problemen met betrekking tot de biologische afbreekbaarheid van onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof, inclusief plastic draagtassen

3.1Fragmentatie en biodegradatie in de vrije natuur

Een aanzienlijk aantal studies heeft uitgewezen dat onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof in de vrije natuur, wanneer deze lange tijd wordt blootgesteld aan warmte en/of uv-licht, inderdaad in die mate oxideert dat de kunststof broos wordt en in stukken uiteenvalt.

Deze eerste fase van de afbraak bereidt de onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof voor op de biodegradatie door het moleculaire gewicht van de kunststof te verminderen tot het kan worden verteerd door biologische organismen.

Hoewel oxiderende additieven in de vrije natuur de fragmentatie van traditionele polymeren versnellen, varieert de fragmentatiesnelheid aanzienlijk afhankelijk van de omstandigheden, zoals bepaald door de temperatuur, de lichtintensiteit en het vochtgehalte. Het is duidelijk dat onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof niet wordt afgebroken als deze niet eerst wordt blootgesteld aan uv-straling en, in bepaalde mate, aan warmte. Aangezien deze omstandigheden van dag tot dag variëren en afhankelijk zijn van de lokale situatie, is het heel moeilijk of zelfs onmogelijk om een tijdschema te bepalen waarin bv. een onder invloed van zuurstof afbreekbare plastic draagtas zal fragmenteren in de vrije natuur. Bijgevolg zijn er geen afdoende bewijzen voor een mate van fragmentatie die leidt tot een voldoende laag moleculair gewicht van de kunststof om een eventuele biodegradatie mogelijk te maken.

Een groot probleem voor onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof is de afweging tussen de geplande levensduur en de tijd die nodig zou kunnen zijn voor de afbraak in de vrije natuur. Zelfs indien biodegradatie kan worden bevorderd door de samenstelling van de chemische verpakking nauwkeurig te bepalen, zijn er geen bewijzen om definitief te concluderen dat dit ook zal gebeuren in reële situaties. Als de omstandigheden om fragmentatie mogelijk te maken afwezig of ontoereikend zijn, zal er geen biodegradatie plaatsvinden.

3.2Compostering

Bij compostering moet het materiaal niet alleen biologisch worden afgebroken, maar moet het ook bruikbaar deel uit gaan maken van het compost en voedingsstoffen toevoegen aan de grond. Uit onderzoek blijkt dat onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof niet geschikt is voor om het even welke vorm van compostering of anaerobe vergisting en niet voldoet aan de huidige normen in de EU voor verpakking die kan worden teruggewonnen via compostering. Achterblijvende kunststoffragmenten en potentieel gegenereerde microplastics kunnen mogelijk een negatieve impact hebben op de kwaliteit van de compost.

3.3Fragmentatie en biodegradatie op stortplaatsen

Voor de fragmentatie van onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof is zuurstof nodig. Op de meeste stortplaatsen is maar weinig zuurstof aanwezig, vooral in de diepere lagen. Uit het tot nu toe gedane onderzoek blijkt dat er in de diepere lagen van stortterreinen (waar het materiaal niet in contact komt met voldoende lucht en waar enkel anaerobe afbraak mogelijk is) weinig of geen biodegradatie plaatsvindt van onder invloed van zuurstof afbreekbaar plastic. In de bovenste lagen van een stortterrein, waar het materiaal in contact komt met lucht, is aerobe afbraak mogelijk.

Het voornaamste onderscheid vanuit milieubeschermingsoogpunt is dat aerobe afbraak CO2 produceert, terwijl anaerobe afbraak methaan produceert, een broeikasgas dat 25 keer schadelijker is (over een termijn van 100 jaar) dan CO2.

Dus voor zover er al sprake is van biodegradatie in de diepere lagen van een stortplaats, zou onder invloed van zuurstof afbreekbaar plastic marginaal schadelijker zijn dan traditioneel plastic vanuit broeikasgasoogpunt, omdat traditioneel plastic niet wordt afgebroken onder dergelijke omstandigheden.

3.4Fragmentatie en biodegradatie in het mariene milieu

Momenteel zijn er onvoldoende bewijzen om te garanderen dat onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof, inclusief plastic draagtassen, binnen een redelijke termijn biologisch afbreekt in het mariene milieu.

Er werden maar weinig tests uitgevoerd en op dit ogenblik bestaan er geen erkende normen die kunnen dienen als referentie en die een certificatie mogelijk maken.

Zelfs indien men ervan uitgaat dat onder invloed van zuurstof afbreekbare kunststof in het mariene milieu zou fragmenteren tot een niveau waarbij biodegradatie mogelijk zou zijn, zou elke biodegradatie in het mariene milieu naar verwachting veel trager verlopen dan in de vrije natuur op het land, vanwege de lagere concentraties aan zuurstof en bacteriën die aanwezig zijn in het mariene milieu. Bovendien kan de aan het mariene ecosysteem en de mariene fauna (bv. schildpadden, zeevogels of walvissen) berokkende schade al aanzienlijk zijn nog vóór een plastic draagtas begint te fragmenteren.