NL    NL NL 
NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 22.7.2009 
SEC(2009) 1041 definitief 
  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
 
Begeleidend document bij de  
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN H ET EUROPEES PARLEMENT EN DE 
RAAD  
 
over een Europees initiatief op het gebied  van de ziekte van Alzheimer en andere 
vormen van dementie 
  
Samenvatting van de effectbeoordeling  
{COM(2009) 380 definitief} 
{SEC(2009) 1040} 
NL 2   NL 1. O MSCHRIJVING VAN HET PROBLEEM  
Dementie is een verzameling van neurodegenera tieve ziekten met uiteenlopende etiologieën. 
De meest voorkomende vormen van dementie in  de Europese Unie zijn de ziekte van 
Alzheimer (ongeveer 70% van de gevallen) en vasculaire dementie (minder dan 30% van de 
gevallen)1. 
In de Europese Unie lijden momenteel m eer dan zes miljoen mensen aan dementie2 en in de 
volgende 20 jaar zal dat aantal volgens de voorspellingen verdubbelen3. In haar rapport 
"Global Burden of Disease - 2004 update" raamt de Wereldgezondheidsorganisatie de totale 
prevalentie van de ziekte van Alzheime r en dementie in Europa op 7,3 miljoen4. 
1.1. Geestelijk kapitaal en  welzijn, diagnose en vroegtijdig ingrijpen 
Hoewel is bewezen dat een gezonde levenssti jl de ziekte van Alzheimer en dementie kan 
helpen voorkomen5, is in de EU onvoldoende bekend dat preventie  en vroegtijdig ingrijpen 
mogelijk en van belang zijn  en wordt er op dat gebied dan ook onvoldoende ondernomen.  
De ziekte van Alzheimer wordt in de EU  nog steeds ondergediagno sticeerd. Hoewel een 
betere diagnose inhoudt dat meer mensen me t dementie gezondheids- en maatschappelijke 
zorg zullen genieten, kan er door vroegtijdige diagnose  voor worden gezorgd dat wordt 
ingegrepen wanneer dit het meest effectief is, zodat het beloop van de ziekte kan worden 
vertraagd en de totale kosten van de zorg voor individuele patiënten mogelijk tot een 
minimum kan worden beperkt. 
1.2. Onderzoek 
Doordat het onderzoek onvoldoende wordt gecoördineerd , worden de mogelijkheden voor 
maatregelen op Europees niveau be lemmerd. Er is met name ook een gebrek aan onderzoek 
naar gezondheids- en maatschappelijke zorg , waar leemten in de kennis moeten worden 
opgevuld wat de effectiviteit betreft van zorg modellen voor patiënten met Alzheimer of 
andere vormen van dementie en andere zwakke en oudere personen. 
Er is een gebrek aan bijgewerkte ep idemiologische informatie  over de prevalentie en 
incidentie van de ziekte van Alzheimer en ande re vormen van dementie als basis voor direct 
onderzoek en directe maatregelen en het pl annen van de toekomstige voorziening in 
gezondheids- en maatschappelijke zorg. Aangezien  de ziekte van Alzheimer in de EU wordt 
ondergediagnosticeerd en de prevalentiecijfers uitsluitend op gediagnosticeerde gevallen zijn 
gebaseerd, is de omvang van het probleem onduidelijk.  
1.3. Solidariteit, behandeling, zorg en financiering  
Hoewel er zich binnen de EU  goede praktijken beginnen te  ontwikkelen op het gebied van 
diagnose, behandeling, zorg en financiering  van deze aandoeningen, vindt er onvoldoende 
uitwisseling plaats.  
Het vroegtijdig verlenen van thuishulp kan het aantal opnamen in een instelling met 22% 
verminderen6, maar de beste praktijken  op het gebied van vroe gtijdige hulpverlening 
                                                 
1 Alzheimer’s disease: Scientific, medical and so cietal implications, Synthesis and recommendations. 
Collectief deskundigenrapport van INSERM (het Franse nationale instituut voor gezondheid en medisch 
onderzoek), 2007. 
2 Alzheimer Europe (2006) Dementia in Europe Yearbook 2006. 
3 Ferri et al.  (2005) The Lancet 366: 2112-2117. 
4 http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/GBD_report_2004update_full.pdf. 
5 Alzheimer Europe (2008) Dementia in Europe Yearbook. 
NL 3   NL worden niet uitgewisseld . Op dit gebied moet dus meer onderzoek worden gedaan, onder 
meer om de lidstaten in te lichten over de manier waarop financiële middelen via 
cohesiefondsen aan gezondheidszorginf rastructuur kunnen worden besteed. 
Voor een aantal aspecten, zoals de verwachte personeelstekorten  in de sector van de 
formele langdurige zorg en de financiering van de sociale bescherming van mensen met 
neurodegeneratieve aandoeningen en hun familiele den, moeten goede praktijken niet alleen 
worden verspreid en ontwikkeld, maar moet en ook op een macroniveau, zowel op nationaal 
als op Europees niveau, concepten en oplossingen worden gezocht.  
1.4. Rechten, autonomie en waardigheid  
De artikelen 25, 26 en 35 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie7 
(2000/C364/01) verwijzen naar de situatie va n patiënten die lijden aan de ziekte van 
Alzheimer of andere vormen van dementie. Voorts beschermt het Verdrag van de Verenigde 
Naties inzake de rechten van personen met een handicap8 de rechten op non-discriminatie 
en op respect voor de waardigheid en  autonomie van Alzheimerpatiënten. 
In Europa bestaat er geen consensus over ethische vraagstukken  in verband met kwetsbare 
volwassenen, en discriminatie heeft veel fa cetten: discriminatie op grond van leeftijd, 
uitsluiting, gebrek aan erkenning van he t mentale kapitaal van oudere mensen, het stigma dat 
aan dementie is verbonden,  en de ingewikkelde grensove rschrijdende kwestie van de 
wettelijke rechten van curatoren. 
2. A NALYSE VAN SUBSIDIARITEIT  
De Commissie neemt een initiatief op het gebi ed van de ziekte van Alzheimer en gaat 
daarmee in op het verzoek va n de lidstaten in de op 16 december 2008 onder het Franse 
voorzitterschap goedgekeurde conclusies van de Raad9 dat prioriteit moet worden verleend 
aan Europese maatregelen op di t gebied. Voorts wordt de Co mmissie, de Raad en de 
regeringen van de lidstaten in  de schriftelijke verklaring  van het Europees Parlement10 
(0080/2008) gevraagd een actieplan op te stelle n voor de bestrijding van de ziekte van 
Alzheimer. 
Indien de Europese instellingen het voortouw ne men, kunnen zij een belangrijke rol spelen bij 
de bewustmaking en kunnen zij de lidstaten ertoe aanzetten Alzhei mer als een politieke 
prioriteit te behandelen, in he t bijzonder gezien de vergrijzin g van de bevolking en de kosten 
die de ziekte in de toekomst zal veroorzaken. 
Gelijktijdig met de mededeling van de Commis sie moet een voorstel  van het DG RTD voor 
een aanbeveling van de Raad voor gezamenlijk e programmering van onderzoek op het gebied 
van neurodegeneratieve ziekten, met name de zi ekte van Alzheimer, worden goedgekeurd; die 
timing biedt ons een waardevolle kans om verd ere communautaire maatregelen op dit gebied 
te coördineren. 
Het EuroCoDe-project heeft nauw keurige kwalitatieve en kwanti tatieve gegevens en analysen 
opgeleverd over de last die de ziekte van Alzh eimer in de EU veroorzaakt; het project liep 
evenwel in juli 2009 af, en nu moet worden geëv alueerd wat de opties zijn om dit werk voort 
                                                                                                                                                         
6 Gaugler JE, Kane RL, Kane RA, Newcomer R (2005) The Gerontologist  45:177-185. 
7 http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUri Serv.do?uri=OJ:C:2000:364:0001:0022:NL:PDF. 
8 http://www.un.org/disabilities/docum ents/convention/c onvoptprot-e.pdf. 
9 http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/lsa/104778.pdf. 
10 http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.d o?pubRef=-//EP//NONSG ML+WDECL+P6-DCL-2008-
0080+0+DOC+PDF+V0//NL&language=NL. 
NL 4   NL te zetten. Indien verder niets wordt ondernomen, dreigt de vooruitgang di e met het project is 
gemaakt, verloren te gaan.  
3. D OELSTELLINGEN  
3.1. Vroegtijdig optreden om het welz ijn op hoge leeftijd te bevorderen  
– bevordering van een goede lichamelijke en geestelijke gezondheid; 
– inventarisering en bevordering van goed e praktijken inzake vroegtijdige diagnose;  
– betere preventie en vroegtijdige diagnose en interventie. 
3.2. Een beter begrip van de ziekte van  Alzheimer en van andere vormen van 
dementie dankzij een gezamenlijke Europese inspanning  
– steun voor doelgericht onderzoek naar essent iële problemen op Europees niveau; de 
ontwikkeling van Alzheimer als een proefp roject voor gezamenlijke programmering; 
– de verdere ontwikkeling van de huidige na uwkeurige vergelijkbare epidemiologische 
gegevens; 
– bevordering van de uitwisseling en bundeling van kennis en gegevens op EU-niveau; 
– bevordering van onderzoek naar modellen voor maatschappelijke zorg, zoals het 
uitwisselen van beste praktijk en in de opleiding van personen die zorg verlenen aan 
dementiepatiënten. 
3.3. Ondersteuning van nationale solidariteit inzake dementie  
– de bestaande en nieuwe goede praktijken inzake de behandeling en de zorg in kaart 
brengen en beter beschrijven, en  de verspreiding van derge lijke praktijken verbeteren; 
– kwaliteitskaders voor medische diensten en diensten voor maatschappelijke zorg voor 
dementiepatiënten ontwikkelen; 
– de rol van nationale en internationale Alzheimerverenigingen en desbetreffende 
patiëntenorganisaties versterken. 
3.4. Eerbiediging van de rechten van mensen met dementie  
– het mentale kapitaal van oudere n erkennen en het stigma van de ziekte van Alzheimer en 
andere vormen van dementie verminderen; 
– beste praktijken uitwisselen over het respect van de rechte n van kwetsbare volwassenen en 
patiëntenmishandeling bestrijden. 
4. B ELEIDSOPTIES  
4.1. Basisoptie – Geen nieuwe EU-maatregelen  
Volgens deze optie zouden alleen de huidige maatregelen op het gebi ed van de ziekte van 
Alzheimer en andere vormen van dementie worden voortgezet. Aangezien het EuroCoDe-project is afgelopen, zouden die werkzaamhe den niet worden voortgezet, behalve via 
oproepen tot het indienen van voorstellen in het kader van het huidige programma op het 
gebied van gezondheid
11. 
                                                 
11 http://ec.europa.eu/health/ph_programme/pgm2008_2013_en.htm. 
NL 5   NL Lopende projecten en voorstellen van het kaderprogramma voor onderzoek, maar ook 
maatregelen in de afzonderlijke lidstaten zo uden worden voortgezet. In lidstaten zonder 
politiek engagement of bewustzijn ten aanzien  van dementie zal evenwel weinig vooruitgang 
worden gemaakt. 
4.2. Rapport waarbij het werk van het EuroCoDe-project wordt voortgezet  
De Commissie zal het opstellen en de pub licatie van het door Alzheimer Europe 
gepubliceerde "Dementia in Europe Yearbook" blijven steunen. Een nieuw project of een 
nieuwe operationele subsidie in het kade r van het programma op het gebied van de 
gezondheid zou dit initiatief steunen door het we rk van het voltooide EuroCoDe-project voort 
te zetten. 
Beleidsacties in het kader van deze optie zouden be perkt zijn tot het verder verzamelen van op 
consensus berustende en vergelijkbare prevalen tiepercentages voor dementie in Europa, en de 
deelname aan internationale fora om de gegevens te verspreiden.  
4.3. Mededeling van de Commissie  
Een mededeling van de Commissi e zou een formele uitdrukking zijn van de steun van de 
Commissie aan de lidstaten op de gebieden volksgezondheid, sociale bescherming, onderzoek 
en wettelijke rechten met het oog op coherente brede maatregelen. De mededeling zou 
tegelijkertijd worden goedgekeurd met een voorst el van het directoraa t-generaal Onderzoek 
voor een aanbeveling van de Raad voor gezam enlijke programmering van onderzoek op het 
gebied van neurodegeneratieve zi ekten, met name de ziekte van Alzheimer en andere vormen 
van dementie.  
Verdere maatregelen zouden worden gesteund in  het kader van de momenteel beschikbare 
programma's en middelen, in het bijzonder in het kader van het huidige programma op het 
gebied van gezondheid en het kaderprogr amma voor onderzoek en technologische 
ontwikkeling. Gezamenlijke maatregelen van verschillende lidstaten kunnen worden gerealiseerd door vrijwillige de elname aan een in het kader va n het programma op het gebied 
van gezondheid gefinancierde gezamenlijke actie.  
4.4. Formeel programma en Europees actieplan  
De opstelling van een Europees actieplan zou worden ondersteund door een specifiek nieuw 
programma met extra financiering bovenop de hu idige toewijzingen. Volgens deze optie zou 
er één gedetailleerde en van financiering voorziene strategie voor  de ziekte van Alzheimer en 
andere vormen van dementie op communautai r niveau komen en z ouden er specifieke 
projecten op het gebied van de  ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie worden 
ontwikkeld volgens een methode die vergelijkbaar is met die van het vorige specifieke initiatief voor de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie tijdens de periode 
1996-1998. Met een formeel programma kunnen m eer financiële middelen beschikbaar 
worden gesteld om beter alle doelstellingen te halen. 
5. E
FFECTBEOORDELING  
Elk initiatief dat de situatie van Alzheimer- en dementiepatiënten verbetert, zal sociale 
voordelen met zich brengen zoals meer gelijkhe id bij de toegang tot zorgverstrekking, de 
bescherming van hun waardigheid en de best rijding van stigmatisering. Voorts zal elk 
initiatief dat de coördinatie bevordert en een doeltreffender gebruik van middelen ondersteunt 
ook economische voordelen inhouden. 
NL 6   NL De kwantitatieve informatie die hier wordt vermeld, is beperkt tot de huidige economische en 
sociale last van dementie, de kosten van de na tionale actieplannen, de verwachte ontwikkeling 
van dementie in de toekomst en tot slot resultaten van nationale beleidsmaatregelen. 
De gevolgen voor het milieu zijn verwaarloosb aar en worden niet verder onderzocht. 
5.1. Basisoptie – Geen nieuwe EU-maatregelen  
De sociaaleconomische last van de ziekte va n Alzheimer, de meest voorkomende vorm van 
dementie, stijgt snel in Europa doordat de me nsen steeds ouder worden en de verhouding 
beroepsbevolking/gepensioneerden steeds ongunstig er wordt. Zoals reeds eerder vermeld, 
bedroegen de totale directe kosten en de kosten voor inform ele zorg van patiënten met 
Alzheimer of een andere vorm van dementie in 2005 voor de EU27 130 miljard euro (21 000 euro per patiënt); de informele zorgverlening vertegenwoordigde 56%
12. 
Indien geen maatregelen worden genomen, be tekent dat geen onmiddellijke last voor de 
overheden op de verschillende beleidsnivea us, noch extra financieringsbehoeften op 
communautair niveau. Door de vergrijzing zu llen de kosten voor gezondheidszorg, en met 
name voor langdurige zorg, in de lidstaten op lange termijn evenwel stijgen, en zal geen 
voordeel kunnen worden getrokken van een gecoördi neerde uitwisseling va n ervaring en beste 
praktijken in de EU. 
5.2. Rapport waarbij het werk van het EuroCoDe-project wordt voortgezet 
Een rapport zou de relevante aspecten van de ziekte van Alzheimer op Europees niveau onder 
de aandacht brengen en grondige en actue le kennis verschaffen over de omvang, de 
prevalentie en de incidentie van de ziekte. Z onder de politieke steun van de Commissie is het 
niet waarschijnlijk dat de zi ekte van Alzheimer en andere  vormen van dementie als een 
prioriteit worden behandeld. 
De begrotingskosten van analyse en ra pportering zouden worden gedekt door 
EU-financiering, eventueel door een maatrege l die vergelijkbaar is met het voltooide 
EuroCoDe-project. Het vorige EuroCoDe-proje ct kostte 1 423 190 euro (daarvan heeft de 
Commissie 843 000 euro uit het programma op he t gebied van gezondheid gefinancierd). 
5.3. Mededeling 
Een mededeling zou de participatie van alle betrokkenen in het proces garanderen en de 
relevante aspecten van de ziekte van Alzheime r op Europees niveau in aanmerking nemen. Er 
zou grondige en actuele kennis worden verworven over de omvang, de prevalentie en de incidentie van de ziekte. Die zou een stevig e basis vormen voor het plannen van preventie, 
vroegtijdig ingrijpen en voorzien ing in gezondheids- en maatschappelijke zorg. Een dergelijke 
maatregel zou kunnen bijdragen tot een meer  gelijke toegang tot gezondheidszorg en  tot beste 
praktijken in primaire preventie. 
De technische werkzaamheden die hiermee verband houden en die met name door de 
desbetreffende onderdelen van het pact voo r geestelijke gezondheid zouden worden 
gecoördineerd, zouden door de EU worden gesubsidieerd  met middelen uit het huidige 
programma op het gebied van gezondheid en uit het kaderprogramma voor onderzoek en 
technologische ontwikkeling. Het bu ndelen van de inspanningen ve rhoogt de efficiëntie en 
beperkt de lasten voor de nationale stelsels voor gezondheidszorg en voor de 
overheidsinstanties.  
                                                
 
12 Alzheimer Europe (2008) Dementia in Europe Yearbook 2008. 
NL 7   NL De overheidsinstanties op ve rschillende beleidsniveaus kunnen op korte termijn wel 
geconfronteerd worden met bepaalde directe ko sten en administratieve lasten wanneer zij 
aanbevelingen toepassen die uit geassocieerde projecten van het initiatief voortvloeien of 
vrijwillig aan gezamenlijke acties deelnemen. 
Een mededeling zou onderzoek en ontwikkeling stimuleren.  
5.4. Formeel programma en Europees actieplan 
Een actieplan zou grotendeels dezelfde gevolge n hebben als een mededeling (zie hierboven). 
Er zijn evenwel ook extra gevolgen die moeten worden overwogen. 
Een losstaand initiatief met een Alzheimerpla n zou de communautaire aanpak ondermijnen 
die erin bestaat hoofdzakelijk  aandacht te besteden aan de oorzaken van een slechte 
gezondheid, veeleer dan aan zi ektespecifieke strategieën.  
Van de EU kunnen aanzienlijk meer middelen worden vereist in vergelijking met een status 
quo, en misschien moet een nieuw begr otingsonderdeel worden toegevoegd. 
6. V ERGELIJKING VAN DE OPTIES  
Optie EU-bijdrage en 
doeltreffendheid Toepassingsgebied
en 
doeltreffendheid Politieke 
acceptatie en 
coherentie Evenredigheid 
en inzet van de 
lidstaten 
Basisoptie Afgezien van de reeds lopende maatregelen zou 
de EU geen verdere bijdrage of coördinatie meer 
leveren op het gebied van de ziekte van 
Alzheimer en andere vormen van dementie. Er zou geen extra financiering nodig zijn, maar deze 
optie zou zeer ondoeltreffend zijn en zou 
bestaande ondoelmatigheden in stand houden.
 Deze optie beantwoordt 
helemaal niet aan 
de verwachtingen van de lidstaten 
zoals die via de 
Raad en het Parlement zijn 
bekendgemaakt.
 Van de lidstaten zou 
weliswaar geen extra 
inzet worden verlangd, 
maar deze optie zou ook niet bijdragen tot 
de oplossing van de 
problemen, noch tot de realisatie van de 
doelstellingen die in 
deze effectbeoordeling worden uiteengezet.
 
Rapport Een rapport zou actuele en vergelijkbare 
gegevens op EU-
niveau opleveren wat de prevalentie en de 
incidentie van de 
ziekte van Alzheimer en andere vormen van 
dementie betreft. Een 
maatregel van individuele lidstaten 
kan ook die informatie 
opleveren, maar dan is de vergelijkbaarheid 
niet gewaarborgd.
 Deze optie vereist de 
financiering van een ander project dat 
vergelijkbaar is met het 
succesvolle EuroCoDe-project. Financiering 
zou plaatsvinden via het 
huidige programma op het gebied van 
gezondheid. Andere 
maatregelen van het kaderprogramma en van 
de lidstaten zouden 
worden voortgezet.
 Deze optie zou niet beantwoorden aan 
de verwachtingen 
die werden geuit in de conclusies 
van de Raad en 
de schriftelijke verklaring van het 
Parlement, waarin 
wordt opgeroepen tot een brede 
aanpak van 
Alzheimer en andere vormen 
van dementie.
 Er zou geen formele 
inzet van de lidstaten worden verlangd 
aangezien deze optie 
volledig via het programma op het 
gebied van gezondheid 
zou worden gefinancierd. Deze 
optie voldoet evenwel 
niet aan het evenredigheidsbeginsel, 
aangezien het niet 
volstaat om de omschreven 
doelstellingen te 
realiseren.
 
NL 8   NL Mededeling Een mededeling zou 
gecoördineerde 
inspanningen in de 
hele EU ondersteunen op gebieden zoals het 
uitwisselen van beste 
praktijken en onderzoek. Dit zou de 
doeltreffendheid ten 
goede komen en de politieke steun 
verlenen voor een 
coherentere aanpak 
van Alzheimer.
 Deze optie omvat de 
gelijktijdige 
goedkeuring van een 
voorstel voor een aanbeveling van de 
Raad inzake de 
gezamenlijke programmering van 
onderzoek op het 
gebied van Alzheimer. Samenwerkingsmaatreg
elen in de lidstaten 
zouden kunnen worden 
ondersteund door 
middel van een door het programma op het 
gebied van gezondheid 
gefinancierde gezamenlijke actie.
 Met deze optie zouden in 
hoofdzaak de vier 
belangrijkste doelstellingen 
worden 
verwezenlijkt die in de conclusies 
van de Raad zijn 
vermeld, en zouden de ziekte 
van Alzheimer en 
andere vormen 
van dementie 
duidelijk een politieke prioriteit 
worden.
 De maatregelen zouden 
niet wettelijk bindend 
zijn en elke 
gezamenlijke programmering of 
gezamenlijke actie zou 
van de vrijwillige deelname van de 
lidstaten afhangen. 
Deze maatregel zou eveneens evenredig zijn 
aan de doelstellingen 
beschreven in optie 3.
 
Actieplan Met een actieplan zouden op EU-niveau dezelfde 
doelstellingen worden bereikt als met een 
mededeling en zou in één gedetailleerde en van financiering voorziene strategie worden voorzien.Aangezien 
bovenop de 
huidige toewijzingen 
extra financiering 
nodig zou zijn, is deze optie 
moeilijker te 
realiseren binnen de huidige 
financiële 
vooruitzichten en 
zou het langer 
duren om het actieplan uit te 
werken. Deze 
optie zou evenwel duidelijk 
beantwoorden aan 
de verwachtingen van het Parlement 
en de Raad.
 Aangezien gezondheidszorg en 
medische zorg in de EU op uiteenlopende 
manieren zijn 
georganiseerd en worden verstrekt, 
zouden bij deze optie 
subsidiariteitsproblemen rijzen. Aangezien de 
doelstellingen in optie 3 
ook substantieel zouden 
kunnen worden 
gerealiseerd door een minder formeel bindend 
initiatief, zou duidelijk 
moeten zijn dat de extra kosten en de 
harmonisatie die aan 
deze optie verbonden zijn, evenredig zijn met 
de extra voordelen.
 
 
Op grond van deze beoordeling gaat de voorkeur  uit naar het indienen van voorstellen voor 
een communautaire strategie voor de  ziekte van Alzheimer in een mededeling van de 
Commissie . Een mededeling van de Commissie zou ev enredig zijn aan de  doelstellingen en 
de subsidiariteitsbeginselen in acht nemen. 
7. M ONITORING EN EVALUATIE  
Voor dit initiatief hoeven geen nieuwe statistische gegevens te worden verzameld, aangezien 
veeleer het probleem van onverenigbare en onvo lledige gegevensbronnen wordt aangepakt en 
de ontwikkeling van een methodologie voor het c oherente gebruik van bestaande gegevens 
centraal staat. Op basis van de lopende werkzaamheden van het initiatief zal een 
gegevensreeks voor essentiële voortgangsindi catoren voor de belangr ijkste doelstellingen 
worden samengesteld.