22. 4. 86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 94/3 
II 
(Voorbereidende besluiten) 
COMMISSIE 
Voorstel voor een resolutie van de Raad betreffende communautaire beleidslijnen voor de ont­
wikkeling van nieuwe en hernieuwbare energiebronnen 
COM(86) 12 def. 
(Door de Commissie bij de Raad ingediend op 29 januari 1986) 
(86/C 94/03) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Na kennis te hebben genomen van de mededeling van de 
Commissie van . . . „Beleidslijnen van de Gemeenschap 
voor de ontwikkeling van nieuwe en hernieuwbare ener­
giebronnen", 
Na kennis te hebben genomen van het advies van het 
Europese Parlement, 
Na kennis te hebben genomen van het advies van het 
Economisch en Sociaal Comité, 
Gelet op de resolutie van de Raad van 9 juni 1980 be­
treffende de doelstellingen inzake energiebeleid van de 
Gemeenschap voor 1980 en convergentie van het beleid 
van de Lid-Staten (*), alsook de mededeling van de 
Commissie aan de Raad betreffende de nieuwe doelstel­
lingen inzake het energiebeleid van de Gemeenschap 
voor 1995 (2), 
Overwegende dat in de resolutie van de Raad van 25 juli 
1983 (3) inzake kaderprogramma's voor communautaire 
activiteiten op het gebied van onderzoek, ontwikkeling 
en demonstratie en in het eerste kaderprogramma 1984-
1987 de ontwikkeling van nieuwe en hernieuwbare ener­
giebronnen wordt beschouwd als één van de O, O & D-
doelstellingen om het communautaire doel van de verbe­
tering van het beheer van de energiebronnen te realise­
ren; 
Overwegende dat voor de ontwikkeling van een energie­
beleid van de Gemeenschap in toenemende mate gebruik 
moet worden gemaakt van nieuwe en hernieuwbare 
energiebronnen en dat de ontwikkeling van de exploita­
tie van deze bronnen ertoe bijdraagt om deze doelstellin­
gen te bereiken; 
Overwegende dat de Gemeenschap in het kader van 
Verordening (EEG) nr. 1972/83 (4) een Gemeenschaps­
programma heeft gestart tot verlening van financiële 
steun aan demonstratieprojecten op het gebied van de 
O PB nr. C 149 van 18. 6. 1980, blz. 1. 
O Doe. COM(85) 245 van 22. 5. 1985. 
0) PB nr. C 208 van 4. 8. 1983, blz. 1. 
(4) PB nr. L 195 van 19. 7. 1983, blz. 6. exploitatie van alternatieve energiebronnen en dat de 
Commissie aan de Raad heeft voorgesteld dit pro­
gramma in de periode 1986-1989 voort te zetten; 
Overwegende dat de bij de Besluiten 75/510/EEG (5) en 
79/785/EEG (6) van de Raad vastgestelde onderzoek- en 
ontwikkelingsprogramma's op het gebied van energie po­
sitieve resultaten hebben opgeleverd en veelbelovende 
perspectieven hebben geopend met betrekking tot de na­
gestreefde doelstellingen; dat de Raad op 12 maart 1985 
een nieuw programma voor de periode 1985-1988 heeft 
vastgesteld; 
Overwegende dat de maatregelen die thans worden ge­
nomen met het oog op een verdere ontwikkeling van het 
gebruik van nieuwe en hernieuwbare energiebronnen, op 
lange termijn een grotere veiligstelling van de energie­
voorziening in de Gemeenschap garanderen; 
Overwegende dat de programma's voor onderzoek, ont­
wikkeling en demonstratie van de Gemeenschap en van 
de Lid-Staten erop gericht zijn de beschikbaarheid van 
passende technieken voor de exploitatie van nieuwe en 
hernieuwbare energiebronnen geleidelijk te verbeteren; 
Overwegende dat het naast deze programma's met in­
achtneming van de omstandigheid dat deze bronnen 
vaak gebonden zijn aan lokale omstandigheden en dat de 
belangstelling voor de exploitatie ervan niet overal in de 
Gemeenschap even groot is, toch noodzakelijk is een ze­
ker evenwicht te bereiken in de ontwikkeling van deze 
nieuwe en hernieuwbare energiebronnen door versnippe­
ring of divergentie tegen te gaan; 
Overwegende dat het derhalve wenselijk is gemeenschap­
pelijke beleidslijnen voor de ontwikkeling van nieuwe en 
hernieuwbare energiebronnen vast te stellen door ener­
zijds de instrumenten voor overleg en, indien noodzake­
lijk, voor coördinatie van de nationale activiteiten in te 
stellen ten einde een betere coherentie tot stand te bren­
gen, en door anderzijds te voorzien in eventuele maatre­
gelen van communautaire aard, 
(5) PB nr. L 231 van 2. 9. 1975, blz. 1. 
(') PB nr. L 231 van 16. 9. 1979, blz. 30. 
Nr. C 94/4 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 22.4.86 
1. neemt akte van de door de Commissie voorgestelde 
communautaire beleidslijnen voor de ontwikkeling 
van nieuwe en hernieuwbare energiebronnen en met 
name van de daartoe door de Commissie voorgestelde 
acties en middelen; 
2. verzoekt de Lid-Staten de Commissie steun te verlenen 
bij de tenuitvoerlegging van deze beleidslijnen; 
3. neemt akte van het voornemen van de Commissie tot 
instelling van een groep van deskundigen voor de ont­
wikkeling van nieuwe en hernieuwbare energiebron­
nen bestaande uit vooraanstaande personen uit de we­
tenschappelijke en industriële kringen. Deze groep zal 
als taak hebben de Commissie bij te staan bij het vast­
stellen en uitvoeren van de uit deze beleidslijnen 
voortvloeiende acties en de impuls door te geven aan 
de Lid-Staten, evenals informatie uit te wisselen met 
het oog op de ontwikkeling van de toepassing van 
nieuwe en hernieuwbare energiebronnen; 
4. erkent dat de Lid-Staten meer gegevens zouden moe­
ten uitwisselen over de ontwikkeling van de exploita­
tie van nieuwe en hernieuwbare energiebronnen door 
onderling overleg te plegen en, in voorkomend geval, 
dienen te zorgen voor coherentie op communautair 
niveau; verzoekt de Commissie daarover een voorstel 
in te dienen; 5. verzoekt de Lid-Staten na te gaan of het wenselijk is 
organismen op te richten voor de toepassing van 
nieuwe en hernieuwbare energiebronnen die, met 
name op plaatselijk niveau, de publiekrechtelijke op­
drachtgevers, de lagere overheden en het midden- en 
kleinbedrijf zouden kunnen bijstaan bij de uitwerking 
van uitvoerbaarheidsstudies en de technische en finan­
ciële opzet van projecten tot exploitatie van deze 
bronnen; 
6. erkent de noodzaak om een systeem voor het verzame­
len en verspreiden van gegevens betreffende de exploi­
tatie van nieuwe en hernieuwbare energiebronnen in 
de Gemeenschap uit te werken en verzoekt de Com­
missie de in het kader van het demonstratiepro­
gramma ondernomen werkzaamheden voort te zetten 
en uit te breiden en de mogelijkheid om een voor 
deze bronnen passend statistisch enquêtesysteem in te 
voeren, te onderzoeken; 
7. verzoekt de Commissie regelmatig verslag uit te bren­
gen over de stand van de ontwikkeling van de exploi­
tatie van nieuwe en hernieuwbare energiebronnen in 
de Lid-Staten en over de tenuitvoerlegging van de be­
leidslijnen; 
8. neemt er akte van dat de Commissie de nodige voor­
stellen bij de Raad zal indienen. 
BIJLAGE 
NIEUWE EN HERNIEUWBARE ENERGIEBRONNEN 
Toepassingsgebied, stand van de wetenschap en innovatie, economische aspecten, belemmeringen 
Op de volgende bladzijden zijn, in de vorm van steekkaarten, voor elk der genoemde toepassingen, de 
gegevens vermeld inzake: 
a) het toepassingsgebied; 
b) de stand van de techniek, de bereikte technologische doorbraak, alsmede de verwachte en in studie 
zijnde innovaties; 
c) de economische aspecten, met vermelding van aanwijzingen inzake de produktiekosten, het concurren­
tievermogen en de financiering; 
d) de eventuele hinderpalen op het gebied van de wetgeving, de financiering, de techniek, het omgevings­
milieu, die de ontwikkeling in de weg staan. 
ZONNE-ENERGIE (SE): THERMISCH 
a) Toepassingen: — Ruimtelijke verwarming en koeling 
— verwarming van water (huishoudelijk, industrieel, landbouw). 
b) Stand van de techniek 
— Actief: De meest gebruikelijke toepassing van thermische zonne-energie is de verwarming van water, 
waarmede gemiddeld 30 % van de invallende energie bij 30 tot 60 °C in praktische energie wordt 
omgezet. De omzetting kan ook plaatsvinden bij temperaturen van 80 tot 120 °C, waarvan dan 
gebruik wordt gemaakt voor het laten functioneren van koelsystemen, de produktie van industriële 
proceswarmte of ruimtelijke verwarming. 
22.4.86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 94/5 
Ruimteverwarmingssystemen zijn complexer dan systemen voor verwarming van water. Lucht in 
plaats van water kan gebruikt worden als thermisch medium in collectorsystemen; oppervlakken van 
30 tot 60 m2 kunnen tot 10 tot 25 MWh voor de behoeften van huisverwarming dekken en zelfs 
meer bij zonneabsorptiesystemen in combinatie met warmtepompen; warmteopslagcapaciteiten varië­
ren van enkele uren tot één of twee dagen. Dergelijke systemen kunnen vrij kostbaar zijn en zijn 
zelden economisch gebleken in vergelijking met conventionele systemen; voorts is de betrouwbaar­
heid en de lange levensduur in alle landen nog niet aangetoond. 
— Passief: Uit de werkzaamheden in de praktijk is gebleken dat bij de configuratie van nieuwe gebou­
wen of bij de uitrusting achteraf van bestaande gebouwen de waarborg moet worden verkregen dat 
de zonnestraling zo goed mogelijk kan worden benut. Effectieve passieve ontwerpen zijn gericht op 
het opvangen van zo veel mogelijk zonne-energie en het behouden daarvan. 
c) Economische aspecten 
— Thermisch: Globaal genomen varieert de prijs van geïnstalleerde waterverwarmingssystemen van 260 
tot 580 Ecu/m2; deze prijsniveaus liggen duidelijk op de grens van het economisch haalbare in 
Noord-Europa en zijn reeds interessant voor Zuid-Europa. 
— Passief: Intelligente passieve constructies in combinatie met opslag, goede isolatie en ook met klei­
nere actieve systemen houden beloften in. Totale energiebesparingen van meer dan 60 % kunnen 
worden bereikt in vergelijking met conventionele toepassingen bij redelijke afschrijvingstermijnen. 
d) Belemmeringen 
— Economisch: Zonnecollectoren vertegenwoordigen een aanzienlijke investering welke in veel gevallen 
resulteert in lange terugbetaaltermijnen; met name in de noordelijke landen moeten de kosten dalen. 
— Technisch: Het op elkaar afstemmen van energiebehoeften en de beschikbaarheid van zonnestraling 
vormt een cruciaal probleem waarvoor een oplossing gevonden kan worden in opslagsystemen voor 
thermische energie. Aan de ontwikkeling hiervan wordt echter nog steeds gewerkt en zij zijn tot 
dusverre doelmatig noch economisch. 
— Opvattingen: De verwachtingen van consumenten en nutsbedrijven vervullen een belangrijke rol; 
eerstgenoemden eisen betere omstandigheden alvorens in zonne-energiesystemen te investeren, ter­
wijl de invloed van de nutsbedrijven op de markt afhankelijk is van de inspanningen op O & O-ge­
bied en van het fiscale klimaat. 
ZONNE-ENERGIE (SE): FOTO-VOLTAISCH 
a) Toepassingen: Produktie van stroom voor afgelegen dorpen, verlichting, pompen, communicatie, 
kathodische bescherming, geïsoleerde woningen. 
b) Stand van de techniek 
Foto-voltaïsche omzetting van zonne-energie in elektrische stroom is nog steeds kostbaarder dan door 
middel van conventionele hulpmiddelen. De kosten dalen echter en het gemak van een eenvoudige, 
betrouwbare en betrekkelijk gemakkelijk te onderhouden installatie die energie produceert zonder 
vervuiling, vormt een essentiële factor bij talrijke toepassingen. 
Opslagbatterijen (accu's) of andere soortgelijke subsystemen zijn in het algemeen vereist door het feit 
dat FV-systemen (zoals alle andere zonne-energiesystemen) slechts 20 tot 30 % van de totale tijd kun­
nen functioneren. Bij aansluiting op het net zijn andere regelsystemen noodzakelijk. 
Momenteel is de FV-technologie een min of meer beproefde techniek voor wat betreft de produktie van 
materialen, hoofdzakelijk silicium (mono- of polykristallijn of amorf). 
c) Economische aspecten 
Tot 1988 zal de wereldmarkt voor FV toenemen van 55 miljoen Ecu tot ongeveer 300 miljoen Ecu en 
de vrije internationale markt zal een gemiddelde groei bereiken van ongeveer 50 %. Tijdens deze pe­
riode zullen de kosten dalen indien er een belangrijke technologische ontwikkeling plaatsvindt bij de 
invoering van nieuwe materialen, een ontwikkeling in de fabricage en een expansie van de markt. 
Nr. C 94/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 22.4.86 
d) Belemmeringen 
— Economisch: Met uitzondering van specifieke toepassingen op afgelegen plaatsen, zijn de kosten van 
FV lang niet economisch aanvaardbaar ondanks het feit dat in het komende decennium een aanzien­
lijke kostenverlaging wordt verwacht. Deze verlaging zal in grote mate afhangen van onderzoek en 
ontwikkeling. 
— Technisch: De problemen zijn van soortgelijke aard als bij de thermische toepassingen waar het op 
elkaar afstemmen van de energiebehoeften en de beschikbaarheid van zonnestraling een essentieel 
probleem vormen. 
— Opvattingen: Zoals bij „thermisch" spelen de verwachtingen van consumenten en nutsbedrijven een, 
belangrijke rol. 
BIOMASSA EN VALORISATIE VAN ENERGIE UIT AFVALSTOFFEN (BM) 
a) Toepassingen: — Oogst van de biomassa 
— energiecultures 
— verwerking van afvalstoffen 
— produktie en gebruik van biogas 
— produktie en gebruik van brandstof afgeleid van afvalstoffen (RDF) 
— produktie van warmte en energie door directe verbranding 
— produktie van gas, olie en steenkool door vergassing en pyrolyse 
— produktie van compost 
— produktie van brandstoffen en chemische produkten 
— produktie van proteïnen. 
b) Stand van de techniek 
De technologieën hebben een uiteenlopende mate van volgroeidheid bereikt, welke afhankelijk is van de 
aard van de in aanmerking genomen toepassingen. 
Zo hebben b.v. de directe verbranding van landbouw- en bosbouwafvalprodukten en de produktie van 
biogas uit gecontroleerde lozingen of industrieel afvalwater van de agrarische en levensmiddelenindu­
strie een technologisch geavanceerd stadium bereikt. Andere technieken, zoals de vergassing of pyro­
lyse, vertonen niet in alle gevallen een bevredigende technische betrouwbaarheid. Ten slotte moet een 
aantal technologieën zoals de energiecultures nog volledig worden gedemonstreerd. 
Ten slotte zouden in het kader van de problematiek inzake de eliminatie van lood uit benzine en de 
mogelijkheid tot gedeeltelijke vervanging ervan door zuurstofhoudende verbindingen, ontwikkelings- en 
demonstratiewerkzaamheden ter hand moeten worden genomen op het vlak van de omzetting van land­
bouwgrondstoffen ten einde een grotere en economisch rendabele produktietechnologie te bewerkstelli­
gen. 
c) Economische aspecten 
De uiteenlopende technologische volgroeidheid, die afhankelijk is van de gevarieerdheid der toepassin­
gen, gaat gepaard met verschillen in de rendementsperspectieven. 
De beide eerder genoemde technologieën, die op technisch gebied het meest gerijpt zijn, zijn tevens die 
welke de beste vooruitzichten qua rendement bieden. Bij andere moet het economische relfïdement nog 
aanzienlijk worden verbeterd, b.v. door middel van een verlaging van de uitrustingskosten. 
Er dient met name nog te worden gewezen op het feit dat afvalstoffen gekenmerkt worden door een in 
principe lage prijs, in sommige gevallen zelfs negatief. Deze prijs kan echter snel stijgen indien de vraag 
sterk toeneemt. Bij de projecten op dit gebied dient bij rentabiliteitsberekening met deze prijsonzeker-
heidsfactor rekening te worden gehouden. 
d) Belemmeringen 
— Wetgeving: Transport- en verkoopaspecten van gas/elektriciteit, nieuwe wetgevingen inzake milieu­
bescherming. 
— Financieel: Investerings- en exploitatiekosten, welke soms zeer aanzienlijke bedragen vergen, kun­
nen problemen opleveren voor een toepassing op grotere schaal indien rekening wordt gehouden 
met de grote risico's bij projecten met nieuwe technieken of nieuwe afzetmogelijkheden. 
22.4.86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C94/7 
— Technisch: Voor een aantal van de genoemde toepassingen moeten de prestaties van de techniek en 
het economische rendement nog worden aangetoond. Afvalstoffen leveren ook problemen op zoals 
inzameling, opslag en transport. Een optimale benutting van de geproduceerde energie, b.v. van 
biogas op de boerderij, kan moeilijk te verwezenlijken blijken. 
— Overige: Wat betreft de in afgeleide brandstoffen omgezette afvalstoffen, compost of andere pro-
dukten, kan de exploitatie op commerciële schaal problemen opleveren in verband met de uiteenlo­
pende karakteristieken van de verkregen produkten. Het is van essentieel belang dat de zekerheid 
wordt verkregen dat de produkten op regelmatige wijze en op lange termijn kunnen worden afgezet 
op een concurrerende en variabele markt. 
GEOTHERMISCHE ENERGIE (GE) 
a) Toepassingen: — Produktie van elektriciteit 
. — gecombineerde produktie elektriciteit/warmte 
— ruimteverwarming en warm water voor huishoudelijk gebruik 
— verwarming van broeikassen, viskwekerijen en aquicultuur 
— warmte voor industriële processen. 
b) Stand van de techniek 
— Ondergrond: De boringen worden verricht met behulp van technieken die analoog zijn aan die van 
het aardolie-onderzoek. Dit geldt eveneens voor de voorafgaande prospectiefase die onontbeerlijk is 
voor een optimaal ontwerp en uitvoering van de boring en de bepaling van geothermische vindplaat­
sen en in het bijzonder voor de voorziening en voor het in exploitatie brengen van de putten (vol­
tooiing) en voor de opvoermiddelen. Deze technieken die thans conventioneel zijn voor de aardolie­
industrie, kunnen moeilijk worden aangepast aan de exploitatie van geothermische bronnen waarbij 
het debiet groter is en corrosieve en kalkvormende fluïda voorkomen en die veelal in bebouwde 
zones zijn gesitueerd. 
Onlangs werden vorderingen gemaakt, mede dank zij de O & O- en demonstratieprogramma's; de 
inspanningen moeten echter worden voortgezet om een geconsolideerde industrie ad hoc op geo­
thermisch gebied van de grond te krijgen. 
Bepaalde veelbelovende technieken, zoals b.v. horizontaal boren en het gebruik van turbopompen, 
zouden op korte termijn de exploitatievoorwaarden voor geothermische bekkens aanzienlijk moeten 
verbeteren. Hierbij dient bijzondere aandacht te worden besteed aan de vraagstukken van herinjec­
tie. Op langere termijn vergt de winning van warmte uit warme droge rotsgesteenten de ontwikke­
ling van economisch aanvaardbare technieken. Op dit valk dienen de inspanningen in verhouding te 
staan tot de mate van voordeel die deze kunnen opleveren. 
— Oppervlakte: De huidige technieken voor de exploitatie van zout- en gasarm geothermaal water zijn 
van bevredigende aard. Er moet nog het nodige worden gedaan om de uitrusting voor de exploitatie 
van fluïda met een hoog zoutgehalte (wisselaars, pompen, afscheiders) betrouwbaarder te maken, 
vooral bij hogere temperaturen. Men zou in het bijzonder aandacht moeten besteden aan een opti­
malisatie van de uitrusting (warmtepompen, verwarmingsapparatuur) die gebruikt wordt voor de 
exploitatie van water met lage en zeer lage temperaturen, waardoor de geothermische reserves van 
de Gemeenschap aanzienlijk kunnen worden uitgebouwd en de boringsrisico's worden verminderd. 
c) Economische aspecten 
De geothermie wordt gekenmerkt door hoge investerings- en lage exploitatiekosten waaruit, in tegen­
stelling tot concurrerende energievormen, een betere beheersing resulteert van de ontwikkeling van de 
kostprijs in het tijdsverloop. Voorts is een overgroot gedeelte van de investeringen, nl. voor boringen — 
die meer dan 50 °/o van de totale kosten kunnen belopen — risicodragend. Indien het gevonden fluïdum 
kan worden geëxploiteerd, ligt de kostprijs van de geothermie op niveaus die vergelijkbaar zijn met die 
van vervangende energiesoorten. 
De financiële criteria (financieringsvoorwaarden, garanties enz.) spelen bij het besluit tot het onderne­
men van een geothermisch project een belangrijke rol, enerzijds op grond van het geologische risico en 
anderzijds in verband met het vrijmaken van een aanzienlijk startkapitaal. Afhankelijk van het type 
project, varieert de tijd waarin dit kapitaal wordt terugverdiend, in de meeste gevallen tussen 5 en 15 
jaar. 
d) Belemmeringen 
— Wetgeving: De landelijke wetgevingen op mijngebied zijn momenteel veelal niet gunstig voor het 
stimuleren van onderzoek en exploitatie van geothermische vindplaatsen. 
— Financieel: De dekking van het initiële mijnbouwrisico vergt financiële structuren ad hoc die nog 
niet zijn ontwikkeld. 
Nr. C 94/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 4. 86 
— Technisch: De voor boringen en exploitatie te gebruiken uitrustingen zijn nog niet berekend op de 
verwerking van fluï'da, vooral die met hoog energetisch gehalte, die bijzondere chemische eigen­
schappen bezitten. Men heeft nog geen volledige oplossing voor de vraagstukken van herinjectie in 
bepaalde bekkens. 
— Administratief: Het opzetten van een geothermisch project blijft een complexe verrichting waarbij 
zeer uiteenlopende bevoegdheden moeten worden ingeschakeld. Men kan niet altijd beschikken over 
de noodzakelijke structuren die de opdrachtgevers en de plaatselijke instellingen juridisch, technisch, 
administratief en financieel steun kunnen verlenen. 
WINDENERGIE (WE) 
a) Toepassingen: — Levering van stroom voor afgelegen plaatsen 
— stroomproduktie op grote schaal 
— verwarming en koeling 
— oppompen van water; ontzilting; maritiem transport. 
b) Stand van de techniek en economische aspecten 
— Stroomlevering voor afgelegen plaatsen: In voor windkracht gunstige gebieden (eilanden, kuststrekken 
en bergen) is de elektriciteitsproduktie reeds concurrerend met dieselaggregaten. Het gebruik van 
energieopslag is voor het waarborgen van de voorziening echter noodzakelijk. Bij de huidige stand 
van de techniek kunnen windmolens de dieselaggregaten niet vervangen maar wel belangrijke brand­
stofbesparingen mogelijk maken. 
— Stroomproduktie op grote schaal: Met de in de laatste jaren bereikte technische vooruitgang zou het 
op korte termijn mogelijk moeten zijn de economische haalbaarheid van windenergie te verzekeren. 
Op middellange termijn zou deze energie een belangrijk aandeel kunnen hebben in de elektriciteits­
voorziening van een groot aantal landen. In de periode tot het jaar 2000 kan windenergie een 
belangrijk deel van de energiebehoeften op eilanden en in kustgebieden dekken. Windmolens van 
groot kaliber met een vermogen tot 7 MW zouden op het elektriciteitsnet worden aangesloten, 
terwijl de continuïteit van de energievoorziening in perioden met geringe wind door thermische 
centrales zou worden gewaarborgd. 
— Verwarming en koeling: Door middel van een mechanische, hydraulische of elektrische convertor 
kan windenergie gemakkelijk worden omgezet in thermische energie. Dergelijke systemen zijn van 
betekenis voor landelijke en in het bijzonder koude gebieden waar een correlatie bestaat tussen wind 
en verwarmingsbehoeften. Dit geldt eveneens voor de warmwaterproduktie en het drogen van land-
bouwprodukten. Windkracht kan ook worden gebruikt voor koelingsdoeleinden, hetzij door omzet­
ting in elektriciteit of door directe koppeling aan een warmtepomp of compressor. 
— Oppompen van water: De klassieke windmolen met een groot aantal wieken werd in het verleden op 
grote schaal gebruikt. Nieuwe, lichtere typen, van eenvoudiger constructie en met een hoger rende­
ment behoren tot de recentere constructies. Laatstgenoemde zijn beter aangepast, vooral voor ge­
bruik op het platteland, met name in de ontwikkelingslanden. Zijn kunnen plaatselijk worden ge­
bouwd en maken aanzienlijke besparingen mogelijk. Zij worden nog niet op grote schaal gebruikt 
door het ontbreken van uitgebreide proefnemingen ter plaatse. 
— Ontzilting: Ontzilting kan plaatsvinden door omgekeerde osmose met gebruik van hogedrukpompen 
die op windenergie werken. Het aldus verkregen water kan tweemaal zo goedkoop zijn als het in 
dezelfde droge streek met zonnedestillatie verkregen water. 
— Maritiem transport: De toepassing van nieuwe technieken, nieuwe materialen en automatisering 
maakt het mogelijk om het gebruik van windenergie te overwegen in combinatie met de meer klas­
sieke voortstuwingsmethoden. 
c) Belemmeringen 
— Wetgeving: Opheffing van juridische belemmeringen die tegengesteld zijn aan of vertekening of 
discrepanties veroorzaken in de ontwikkeling van de markt voor windenergie. 
— Technisch: Op het vlak van de goedkeuring van windmolens dient de samenwerking tussen landelijke 
beproevingscentra voor windmolens te worden versterkt. 
— Administratief: Op het terrein van de informatie en de opleiding van specialisten dient de technische 
bijstand, in het bijzonder aan ontwikkelingslanden, gewaarborgd te worden. 
22. 4. 86 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 94/9 
HYDRO-ELEKTRISCHE ENERGIE VAN GERING VERMOGEN (HY) 
a) Toepassingen: Stroomproduktie met hydraulische middelen van gering vermogen en met geringe 
valhoogte. 
b) Stand van de techniek 
De technologische ontwikkeling van hydro-elektrische voorzieningen is reeds volledig ontplooid en er 
worden geen belangrijke variaties verwacht voor wat betreft het technische concept en de kosten. De 
hydro-elektriciteit van gering vermogen moet echter niet beschouwd worden als een kopie op kleine 
schaal van de grotere installaties. Juist voor het kleine hydro-elektrische vermogen draagt de eis van 
innovatie een meer uitgesproken karakter, zulks met het oog op een beperking van de kosten in combi­
natie met de waarborg van betrouwbaarheid en functionele eenvoud: 
— elektromecbanische apparatuur: De innovatie moet betrekking hebben op de normalisatie, met name 
voor wat betreft het ontwerp van de hydraulische apparatuur (de elektrische uitrusting is reeds 
genormaliseerd); 
— bouwkunde: De mogelijkheid moet worden aangetoond van de produktie van in de fabriek geas­
sembleerde compacte centrales waarvoor een minimum aan bouwkundige werkzaamheden ter 
plaatse vereist is; 
— bedrijfstechnieken: De elektronische regelapparatuur wordt uitsluitend voor kleine aggregaten ont­
wikkeld (100 kW); dergelijke apparatuur zou voor grotere centrales beschikbaar moeten zijn. 
Daarnaast zouden de reeds voor microcentrales gebruikte inrichtingen voor automatische regeling 
tevens voor grotere centrales moeten worden ontwikkeld ter beperking van de personeelskosten die 
het zwaarst op de begroting drukken. 
Voor de combinatie met andere energiesoorten dient voorts nog onderzoek en experimenteel werk 
te worden verricht voor een optimalisatie van de exploitatie van multi-energiesystemen. 
c) Economische aspecten 
De specifieke bouwkosten voor een kleine centrale variëren tussen de 1 500 en 3 000 Ecu/kW, afhanke­
lijk van het type en de noodzakelijke bouwkundige voorzieningen. Deze bedragen liggen duidelijk ho­
ger dan de specifieke kosten van grote kern- en kolencentrales en het is dus van belang deze te vermin­
deren (zie „stand van de techniek"). De exploitatiekosten behelzen nagenoeg uitsluitend personeelsuit­
gaven en de mogelijkheden om deze kleine hydro-elektrische centrales automatisch te bedienen zijn 
derhalve belangrijk. Bovendien dient men niet voorbij te gaan aan het feit dat zelfs al blijkt het project 
economisch aanvaardbaar te zijn, de flexibiliteit en de stabiliteit van de verbinding met het nationale 
elektriciteitsnet belangrijke primaire voorwaarden zijn. 
d) Belemmeringen 
— Wetgeving: Opheffing van de belemmeringen voor de ontwikkeling van de hydro-elektriciteit van 
gering vermogen (vereenvoudiging en versnelling van de vergunningsprocedures bij gelijktijdige 
bescherming van het omgevingsmilieu; harmonisatie of aanpassing van de concessiedrempels). 
— Financieel: De reeds in het stadium van de uitvoerbaarheidsstudies hoge investeringskosten vergen 
bijzondere financieringsstructuren, in het bijzonder voor plaatselijke instanties en kleine en middel­
grote bedrijven. 
— Technisch: Het aantonen van de mogelijkheden van het economisch aanvaardbaar installeren en 
exploiteren van modulaire eenheden; ontwikkeling van ten aanzien van spanning en frequentie 
betrouwbare regelsystemen; optimalisatie van gecombineerde multi-energiesystemen (windkracht, 
dieselaggregaten, enz.). 
— Overige: Er moeten stabiele relaties bestaan tussen de exploitanten van kleine hydraulische centra­
les en de nationale elektriciteitsbedrijven-(verkoop en aankoop van energie, regeling enz.). 
ZEE-ENERGIE 
(THERMISCH, GOLFSLAG, GETIJDEN) 
a) Toepassingen: — Stroomproduktie 
— zoetwaterproduktie 
— energiegrage industriecomplexen. 
b) Stand van de techniek 
Thermisch: Al is de technische uitvoerbaarheid van de thermische energiewinning uit de zee ten aanzien 
van prototypen met een vermogen van 100 kW te land voor de Japanners en van 1 MW voor de 
Amerikanen reeds aangetoond, er moet nog een eerste demonstratietype met een vermogen van 5 tot 10 
MWe worden uitgevoerd dat is afgestemd op de toekomstige markt van elektrische centrales die met 
dieselaggregaten kunnen concurreren. Met de uitvoering hiervan zouden de technische opties kunnen 
worden bevestigd die zijn gekozen met betrekking tot de wisselaars met groot oppervlak, de stoomtur­
bines van grote afmetingen en de koudwater-aanvoerpijp met grote doorsnede. 
Nr. C 94/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 22. 4. 86 
Golfslag: Hoewel een groot aantal concepten bruikbaar is, werd nog geen enkele installatie van middel­
grote omvang, zelfs niet in de vorm van prototype, beproefd. De nog met enkele systemen gepaard 
gaande onzekerheden waarbij dan gebruik is gemaakt van een conventionele technologie, zouden kun­
nen worden opgeheven door de bouw van demonstratie-installaties, zulks echter met de wetenschap dat 
het optimale systeem voor energieomzetting nog niet ontwikkeld is en dat nog onderzoek- en ontwikke-
lingswerkzaamheden noodzakelijk zijn. 
Getijden: In de Gemeenschap bestaan alleen in Groot-Brittannië projecten voor getij denkrachtcentrales, 
nl. aan de mondingen van de Severn en de Mersey. Deze technieken zijn momenteel bruikbaar, zowel 
met betrekking tot de afsluiting van de monding als tot de turbogeneratorgroepen. 
c) Economische aspecten 
Thermisch: Evenals andere bronnen van hernieuwbare energie is de technologie van de thermische ener­
giewinning uit zee duur in kapitaalkosten. Voor middelgrote centrales (10 tot 50 MWe) is de schaalfac-
tor belangrijk. Tevens kan worden opgemerkt dat de post voor wisselaars en voor de koudwaterleiding 
hoog is. Bij centrales van grote omvang (meer dan 100 MWe) zou de geproduceerde energie concurre­
rend kunnen zijn met andere elektriciteitsbronnen die produceren op basis van kernenergie en steen­
kool. Bij kleine afmetingen begint het concurrentievermogen ten opzichte van dieselaggregaten boven 
de 10 MWe. 
Golfslag: De economische ramingen zijn bemoedigend en hebben aangetoond dat de eerste middelgrote 
installaties die concurrerend kunnen zijn, gelden voor afgelegen gebieden waar de energiekosten hoog 
zijn. 
Getijden: Al liggen de kosten van het geproduceerde kWh tussen die van de steenkoolcentrales en die 
van kerncentrales, toch lijkt de investering voor getijdencentrales interessant op lange termijn, omdat 
hierdoor besparing van fossiele brandstof en diversificatie van de energieproduktiebronnen mogelijk 
wordt. 
d) Belemmeringen 
— Technisch: Uitrustingen van industriële omvang hebben hun levensvatbaarheid nog niet bewezen en er 
dient nog onderzoek en ontwikkeling plaats te vinden inzake de componenten, behalve waar het 
getijdenenergie betreft. 
—Financieel: Yoor de belangrijke kapitaalbehoeften is de samenwerking noodzakelijk tussen handels­
banken en internationale agentschappen ten einde cofinanciering te stimuleren. 
—Administratief: Er moeten begeleidende activiteiten worden ontwikkeld op het vlak van promotie, 
opleiding en verspreiding van informatie, in het bijzonder gericht op internationale financiële instel­
lingen.