Speciaal verslag EU-uitgaven voor externe 
migratie in de buurlanden 
in het oosten en in het 
zuidelijke Middellandse 
Zeegebied tot 2014NL 2016  nr. 09
EUROPESE
REKENKAME R

EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxemburg  
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-1
Inlichtingen: eca.europa.eu/nl/Pages/ContactForm.aspx  
Website:  eca.europa.eu  
Twitter: @EUAuditorsECA
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver (http://europa.eu).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2016
Print ISBN 978-92-872-4780-3 ISSN2 1831-0915 doi:10.2865/332415 QJ-AB-16-010-NL-C
PDF ISBN 978-92-872-4743-8 ISSN2 1977-575X doi:10.2865/371869 QJ-AB-16-010-NL-N
EPUB ISBN 978-92-872-4752-0 ISSN2 1977-575X doi:10.2865/954025 QJ-AB-16-010-NL-E
© Europese Unie, 2016
Overneming met bronvermelding toegestaan.
EU-uitgaven voor externe 
migratie in de buurlanden 
in het oosten en in het 
zuidelijke Middellandse 
Zeegebied tot 2014
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2016  nr. 09
02
 Inhoud
Paragraaf
 Afkortingen en acroniemen
 Woordenlijst
I – V Samenvatting
1 – 20 Inleiding
2 – 20 Het externe migratiebeleid van de EU
2 – 5 Beleidskader
6 – 8 Een totaalaanpak van externe migratie
9 Prioriteit gaat uit naar buurlanden
10 – 11 Verschillende institutionele en financieringsinstrumenten
12 – 16 Verschillende bronnen van de EU-uitgaven voor externe migratie
17 – 20 Financierings- en beheersregelingen
21 – 26 Reikwijdte en aanpak van de controle
27 – 65 Samenhang van de doelstellingen, identificatie van de behoeften van de 
partnerlanden en monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
27 – 31 Een breed scala aan beleidsdoelen waartussen niet altijd een verband bestaat
32 – 37 Identificatie van de behoeften van partnerlanden vereist meer aandacht
38 – 51 Monitoring- en evaluatie-instrumenten moeten worden verbeterd
52 – 60 Geografische en thematische prioriteiten waren moeilijk te verifiëren
61 – 65 Interventie verspreid over een groot geografisch gebied
03 Inhoud 
66 – 89 Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid van de EU-uitgaven voor 
externe migratie (TPMA en ENPI) in de landen in het zuidelijke Middellandse 
Zeegebied en de landen van het Oostelijk Partnerschap
67 – 69 Tekortkomingen in operationele doelstellingen en resultaatindicatoren maakten het moeilijk om 
de doeltreffendheid van de projecten te beoordelen
70 – 73 Factoren die de doeltreffendheid belemmeren
Tekstvak 8 Een voorbeeld van goede praktijken
74 Problemen met de doeltreffendheid op drie belangrijke gebieden
75 – 81 Het verband tussen migratie en ontwikkeling
82 – 86 Steunmaatregelen voor terugkeer en overname: beperkte impact en wisselende steun van niet-EU-landen
87 – 89 Bescherming van de mensenrechten: onderdeel van gecontroleerde projecten, maar niet altijd met succes 
uitgevoerd
90 – 103 Een moeilijke coördinatie tussen verschillende partners op verschillende niveaus
91 – 100 Bestuur was complex
101 – 102 Mobiliteitspartnerschappen: de noodzaak om coördinatie te verduidelijken
103 Toekomstverwachtingen
 Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I  —  Ondertekende mobiliteitspartnerschappen tussen de EU, de EU-lidstaten en 
niet-EU-landen
 Bijlage II —  Vastgelegde, gecontracteerde en betaalde bedragen in de externe dimensie van 
het migratiebeleid gedurende de periode 2007-2013 (miljoen euro)
 Bijlage III —  Uitgaven voor het externe migratiebeleid: allerlei EU-uitgaveninstrumenten, elk 
met eigen doelstellingen en strategieën
 Bijlage IV  — Samenvatting van gecontroleerde projecten
 Bijlage V — Uitvoeringsmechanismen voor financiële steun van de EU (externe dimensie M&A)
 Antwoorden van de Commissie
04
 Afkortingen  
en acroniemen
DCI : Instrument voor ontwikkelingssamenwerking (Development Cooperation Instrument)
DG: Directoraat-generaal
DG ECHO : Directoraat-generaal Humanitaire hulp en Civiele Bescherming
EDEO : Europese Dienst voor extern optreden
EIDHR : Europees instrument voor democratie en mensenrechten (European Instrument for Democracy and Human 
Rights)
ENPI : Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument (European Neighbourhood and Partnership Instrument)
EOF : Europees Ontwikkelingsfonds
Frontex : Europees Agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de buitengrenzen van de 
lidstaten van de Europese Unie
IfS: Stabiliteitsinstrument
IOM : Internationale Organisatie voor Migratie
IPA: Instrument voor pretoetredingssteun (Instrument for Pre-accession Assistance)
ISF: Fonds voor interne veiligheid (Internal Security Fund)
JMDI : Gezamenlijk migratie- en ontwikkelingsinitiatief (Joint Migration and Development Initiative)
TAMM : Totaalaanpak van migratie en mobiliteit
TPMA : Thematisch programma voor migratie en asiel
UNDP : Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (United Nations Development Programme)
UNHCR : Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor Vluchtelingen (United Nations High Commissioner for 
Refugees)
05
 Woordenlijst1
Asielzoeker : Migranten krijgen de status van asielzoeker toegekend wanneer zij een verzoek om ofwel de 
vluchtelingenstatus of de subsidiaire beschermingsstatus hebben ingediend en dit verzoek nog in behandeling is.
Capaciteitsopbouw : Verhoging van de autonome capaciteit van regeringen en het maatschappelijk middenveld 
door versterking van hun kennis, vaardigheden en attitudes. Capaciteitsopbouw kan plaatsvinden in de vorm van 
een project dat samen met een partnerregering werd uitgevoerd, of een bilaterale of multilaterale dialoog.
Grensbeheer : Facilitering van toegelaten stromen van zakenlieden, toeristen, migranten en vluchtelingen en 
het opsporen en voorkomen van irreguliere binnenkomst van vreemdelingen in een land. Maatregelen voor het 
beheer van grenzen omvatten een door de lidstaten opgelegde visumplicht, sancties tegen vervoersbedrijven die 
irreguliere vreemdelingen naar het grondgebied brengen, en verboden op zee.
Irreguliere migratie : Er is geen duidelijke en algemeen aanvaarde definitie van irreguliere migratie, die betrekking 
heeft op het verkeer van personen buiten de regelgevingsstructuur van de zendende, de transit- en de ontvangende 
landen. Vanuit het perspectief van de landen van bestemming betekent dit irreguliere binnenkomst of irregulier 
verblijf of werk in een land. Vanuit het oogpunt van het zendende land ontstaat de irreguliere situatie in gevallen 
waarin een persoon bijvoorbeeld een internationale grens overschrijdt zonder geldig paspoort of reisdocument. 
Irreguliere migranten zijn personen die het soevereine grondgebied van een staat binnenkomen zonder geldig 
toegangsdocument, alsmede diegenen die, na binnenkomst met een geldig document, hun vergunning niet 
verlengen (overschrijding van de toegestane verblijfsduur) maar wel in het land van ontvangst blijven.
Migratie : De verplaatsing van een persoon of een groep van personen, hetzij over een internationale grens 
of binnen een staat. De duur, de samenstelling en de oorzaken van migratie kunnen variëren; migratie omvat 
de verplaatsing van vluchtelingen, ontheemden, economische migranten en anderen, zoals personen die zich 
verplaatsen om zich weer bij hun familie te voegen.
Mobiliteit2: Een breder concept dan migratie, aangezien het van toepassing is op allerlei personen, zoals bezoekers 
die komen voor een kort verblijf, toeristen, studenten, onderzoekers, zakenlieden en mensen die een familiebezoek 
afleggen.
Overnameovereenkomst : Een overeenkomst die betrekking heeft op procedures voor een staat om 
vreemdelingen of staatlozen in een irreguliere situatie terug te sturen naar hun land van herkomst of een derde 
land dat zij hebben aangedaan op hun reis naar het terugsturende land.
Projectresultaten : Om de resultaten van een project te meten, moeten de volgende aspecten worden 
gedefinieerd:
a) duidelijke operationele doelstellingen (bijvoorbeeld toegang tot elektriciteit voor alle huishoudens in een dorp);
b) input- en outputindicatoren voor het evalueren van de hoeveelheid, de kwaliteit en de duur van het 
aanbod van diensten, goederen of werkzaamheden van het project (zoals de aankoop en installatie van 
200 elektriciteitspalen en 4 000 meter aan kabels);
c) uitgangs- en streefwaarden (bijvoorbeeld wanneer er reeds 500 palen zijn en 10 000 meter kabel, is de 
doelstelling om een hoeveelheid te behalen van 700 palen en 14 000 meter kabel);
d) resultaatindicatoren voor het meten van de gevolgen van de projectuitvoering en een beschrijving van 
de verwezenlijking van een doelstelling (bijvoorbeeld wanneer alle 200 huishoudens toegang hebben tot 
elektriciteit). Ook in dit geval kunnen uitgangs- en streefwaarden worden gespecificeerd (bijvoorbeeld een 
toename van de aansluiting van 150 tot 200 huishoudens).
1 Alle definities zijn gebaseerd op de woordenlijst inzake migratie (Glossary on Migration)  van de IOM, tenzij anders aangegeven.
2 COM(2011) 743 definitief van 18 november 2011 „De totaalaanpak van migratie en mobiliteit”.
06 Woordenlijst 
Re-integratie : Heropname of herintegratie van een persoon in een groep, bijvoorbeeld het proces van een migrant 
die teruggaat naar de samenleving in zijn/ haar land van herkomst.
Terugkeer : Verwijst over het algemeen naar de handeling of het proces van terugkeer, ofwel binnen de territoriale 
grenzen van een land of, zodra alle juridische mogelijkheden voor een verblijf in een EU-lidstaat zijn uitgeput, 
van een gastland naar het land van herkomst of doorreis, zoals in het geval van vluchtelingen, asielzoekers en 
gekwalificeerde onderdanen.
Vluchteling : Vluchtelingen zijn personen die zich, uit gegronde vrees voor vervolging wegens hun ras, godsdienst, 
nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of hun politieke overtuiging, bevinden buiten het 
land waarvan zij de nationaliteit bezitten, en die de bescherming van dat land niet kunnen of, uit hoofde van 
bovenbedoelde vrees, niet willen inroepen.
07
 Samenvatting
I
De externe dimensie van het gemeenschappelijk migratiebeleid van de EU is gericht op het bevorderen van doel -
treffend beheer van de migratiestromen in samenwerking met de landen van herkomst en doorreis. Dit verslag 
heeft betrekking op de twee belangrijkste financieringsinstrumenten in zes van de elf landen in het zuidelijke Mid -
dellandse Zeegebied en van het Oostelijk Partnerschap, het thematisch programma voor migratie en asiel (TPMA), 
en het Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument (ENPI), beide ingesteld voor de periode 2007-2013. De 
controle heeft geen betrekking op de ontwikkelingen op het gebied van migratie na 2014 of de reactie van de EU 
op de huidige vluchtelingencrisis.
II
De EU-uitgaven voor externe migratie werden ingegeven door een breed scala aan algemene doelstellingen. Het 
totale bedrag van de uitgaven ten laste van de EU-begroting kon tijdens de controle niet worden vastgesteld en het 
was ook niet duidelijk of de uitgaven waren gedaan in overeenstemming met de beoogde geografische en themati -
sche prioriteiten.
III
Op basis van een onderzoek van geselecteerde projecten concluderen wij dat de doeltreffendheid van de EU-uitga -
ven voor externe migratie (TPMA en ENPI) in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied en de landen van 
het Oostelijk Partnerschap kan worden verbeterd. Het was vaak moeilijk om de door EU-uitgaven behaalde resulta -
ten te meten doordat de doelstellingen een zeer breed thematisch en geografisch gebied bestreken en vanwege 
het gebrek aan kwantitatieve en resultaatgerichte indicatoren. De bijdrage van migratie tot ontwikkeling, een van 
de prioriteiten van de totaalaanpak van migratie en mobiliteit, was moeilijk te beoordelen. Tot slot kan uit de onder -
zochte projecten worden opgemaakt dat de bijdrage die wordt geleverd door migranten die terugkeren naar hun 
eigen land beperkt was.
Samenvatting 08
IV
De EU-uitgaven voor externe migratie werden uitgevoerd door allerlei belanghebbenden. Hiervoor was coördinatie 
nodig tussen de verschillende diensten van de Commissie, met name de directoraten-generaal, de Europese Dienst 
voor extern optreden, de EU-delegaties in niet-EU-landen en een aantal EU-agentschappen, in partnerschap met 
lidstaten, buurlanden en derde landen. Deze complexe bestuursstructuur vereiste een betere coördinatie, op alle 
niveaus, en een grotere betrokkenheid van de EU-delegaties op het gebied van migratievraagstukken.
V
Wij sluiten ons verslag af met de aanbeveling aan de Commissie om duidelijke en meetbare doelstellingen te 
ontwikkelen die worden uitgevoerd via een samenhangende reeks EU-financieringsinstrumenten, ondersteund 
door doeltreffende monitoring en evaluatie, en door een passend informatiesysteem. Bestuursregelingen moeten 
eenvoudiger en beter gecoördineerd worden.
09
 Inleiding
01 
Het externe migratiebeleid van de EU bestrijkt een breed scala aan kwesties, 
zoals mobiliteit en legale migratie, irreguliere migratie, migratie en ontwikkeling, 
en internationale bescherming. Deze controle is gebaseerd op de werkzaamhe -
den die zijn verricht tot eind 2014, waarbij de EU-uitgaven voor externe migratie 
zijn onderzocht in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied en de lan -
den van het Oostelijk Partnerschap (zie ook de paragrafen 21-26). Het betrof geen 
controle van de bijstand binnen de EU, noch van bijstand aan de EU-lidstaten. Zij 
had evenmin rechtstreeks betrekking op maatregelen die expliciet waren opge -
zet voor het behandelen van asielaanvragen of gegevens over irreguliere migra -
tie. Bij de controle werd gekeken naar de twee belangrijkste EU-financieringsin -
strumenten en de uitgaven ervan tijdens de periode 2007-2013 in zes landen3 van 
het oostelijk en zuidelijk nabuurschap. De door de Rekenkamer gecontroleerde 
uitgaven voor externe migratie hielden geen verband met de uitgaven voor de 
Syrische vluchtelingencrisis. Dit verslag heeft dus geen betrekking op gebeurte -
nissen en EU-acties of gegevens uit 2015. Wij publiceren de resultaten van deze 
controle nu, aangezien wij van mening zijn dat de bevindingen en aanbevelingen 
van deze controle relevant zijn nu de EU tot passende beleidsmaatregelen en een 
gepaste budgettaire reactie op het externe migratiebeleid probeert te komen.
Het externe migratiebeleid van de EU
Beleidskader
02 
Artikel 67 van het Verdrag schrijft voor dat de EU een gemeenschappelijk beleid 
bepaalt op het gebied van asiel, immigratie en controle aan de buitengren -
zen op basis van solidariteit tussen de lidstaten. De Europese Raad heeft de 
overeenkomstige strategische richtsnoeren vastgesteld (artikel 68) die waren 
opgenomen in het programma van Stockholm (2009-2014)4, dat voorzag in een 
routekaart voor de EU op het gebied van justitie, vrijheid en veiligheid. In juni 
2014 werden door de Raad nieuwe strategische richtsnoeren voor de periode 
2014-2019 goedgekeurd.
03 
Het voornaamste doel van het gemeenschappelijk immigratiebeleid (artikel 79 
van het Verdrag) is te zorgen voor een doeltreffend beheer van de migratiestro -
men, een billijke behandeling van niet-EU-onderdanen die legaal in de lidstaten 
verblijven, en de preventie en intensievere bestrijding van irreguliere immigratie 
en mensenhandel.3 Algerije, Georgië, Libië, 
Moldavië, Marokko en 
Oekraïne.
4 PB C 115 van 4.5.2010, blz. 1.
10 Inleiding 
04 
De EU hecht ook bijzonder belang aan beheersing van de migratiestromen in 
samenwerking met de landen van herkomst of doorreis van migranten, en aan 
het versterken van de koppeling tussen migratie en ontwikkeling.
05 
Het gemeenschappelijk migratiebeleid van de EU heeft derhalve zowel een inter -
ne als een externe dimensie. Dit verslag gaat over de externe dimensie, die in het 
volgende punt wordt beschreven.
Een totaalaanpak van externe migratie
06 
In 2005 stelde de Raad de totaalaanpak van migratie in Afrika en het Middelland -
se Zeegebied vast. In 2011 was dit uitgegroeid tot de totaalaanpak van migra -
tie en mobiliteit (TAMM)5. De TAMM, die werd vastgesteld door de Raad6 maar 
juridisch niet-bindend is, vormt het overkoepelende beleidskader van de EU voor 
politieke dialoog en samenwerking op het gebied van extern migratiebeleid.
07 
De TAMM bepaalt vier algemene thematische prioriteiten die „gelijkwaardig” 
worden genoemd:
a) een betere organisatie van legale migratie en bevordering van een goed 
beheerde mobiliteit;
b) voorkomen en bestrijden van irreguliere migratie en uitroeien van 
mensenhandel;
c) het zo groot mogelijk maken van het ontwikkelingseffect van migratie en 
mobiliteit;
d) bevorderen van internationale bescherming en versterken van de externe 
dimensie van asiel.
08 
De eerbiediging van de mensenrechten is binnen dit beleidskader een horizonta -
le prioriteit.5 COM(2011) 743 definitief; 
document nr. 9417/12 van 
3.5.2012 van de Raad 
„Conclusies van de Raad over 
de totaalaanpak van migratie 
en mobiliteit”.
6 Vastgesteld door middel van 
conclusies van de Raad in 
mei 2012 (document 
nr. 9417/12 van de Raad) en 
nogmaals in april 2014 
(document nr. 8443/14 van de 
Raad).
11 Inleiding 
Prioriteit gaat uit naar nabuurschapslanden
09 
Hoewel de TAMM (mededeling van de Commissie uit 2011) een wereldwijde wer -
kingssfeer had, kregen de Europese buurlanden (zie figuur 1 ) de eerste prioriteit7: 
met name de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied (Algerije, Egypte, 
Libië, Marokko en Tunesië) en de landen van het Oostelijk Partnerschap (Armenië, 
Azerbeidzjan, Belarus, Georgië, Moldavië en Oekraïne). Het doel in deze nabuur -
schapsregio was te streven „naar het aangaan van sterke en nauwe partnerschap -
pen die gebaseerd zijn op wederzijds vertrouwen en gedeelde belangen, om de 
weg te banen naar verdere regionale integratie”8. De landen van het Europees 
nabuurschapsbeleid zijn belangrijke landen van herkomst en doorreis naar de EU 
en zijn zelf ook land van bestemming.
Verschillende institutionele en financieringsinstrumenten
10 
De TAMM werd ten uitvoer gelegd door middel van een breed scala aan instru -
menten; zie voor meer details tekstvak 1 .Tekstvak 1Voor de tenuitvoerlegging van de TAMM gebruikte instrumenten
 οPolitieke instrumenten, zoals regionale beleidsdialoog en mobiliteitspartnerschappen;
 οjuridische instrumenten, zoals visumversoepelings- en overnameovereenkomsten met niet-EU-landen 
(17 van deze overeenkomsten in 2015);
 οoperationele ondersteuning door EU-agentschappen zoals Frontex;
 οeen scala van financiële bijdragen van de EU aan nationale overheden en andere belanghebbenden buiten 
de EU (zoals internationale organisaties). Deze omvat onder andere programma’s of projecten die wor -
den gefinancierd uit de verschillende begrotingsbronnen en een specifiek thematisch programma dat is 
gericht op capaciteitsopbouw en samenwerking op het gebied van migratie en asiel, waar de meeste niet-
EU-landen onder vallen, waaronder de Europese nabuurschapslanden.7 De totaalaanpak van migratie 
(TAM) van 2005 gaf prioriteit 
aan Afrika (inclusief Noord-
Afrika), waarop de 
voornaamste geografische 
focus lag. De TAM werd in 
2007 uitgebreid met oostelijke 
en zuidoostelijke landen 
(COM(2007) 247 definitief van 
16 mei 2007, „Toepassing van 
de algehele aanpak van 
migratie op de grensregio’s 
ten oosten en zuidoosten van 
de Europese Unie”). De 
prioriteit van het Europese 
nabuurschapsbeleid werd 
herhaald in de TAMM 
(COM(2011) 743 definitief) en 
het eerste uitvoeringsverslag 
daarbij (COM(2014) 96 final 
van 21 februari 2014 „Verslag 
over de uitvoering van de 
totaalaanpak van migratie en 
mobiliteit 2012-2013”). Deze 
prioriteiten zijn herhaald in 
talrijke conclusies van de Raad.
8 COM(2011) 743 definitief, blz. 8.
12 Inleiding Figuur 1
"
""
"""
""""
"
"
""
""
""
"
"
"""
"
""
"""
"""
""""
""
""
""
""
""
"
"""
"""
""
"
"LichtensteinBakuKyïvRigaOslo
Bern
RomeMinsk
VaduzParis
AmmanSofia
CairoTunis
RabatMoskow
Warsaw Berlin
ZagrebViennaPrague
BeirutAthensAnkara
TiranaSkopje
Madrid
LisbonLondonDublin
TbilisiTallinn
Vilnius
BaghdadYerevan
Nicosia
TripoliAlgiersHelsinki
Chisinau
BudapestBrussels
DamascusBelgrade
Sarajevo
VallettaReykjavík
LjubljanaStockholm
Amsterdam
Bucharest
PodgoricaBratislavaCopenhagen
LuxembourgRUSSIAN FEDERATION
SAUDI ARABIATURKEY
IRAQSPAINFRANCESWEDEN
ITALYFINLAND
POLAND
GERMANYNORWAY
ROMANIA
WESTERN SAHARA 'ICELAND
HUNGARYUNITED KINGDOM
BULGARIA
GREECEAUSTRIALATVIA
PORTUGALIRELANDLITHUANIA
CROATIASLOVAKIAESTONIA
CZECH REPUBLIC
SERBIABELGIUM
ALBANIASWITZERLANDNETHERLANDSDENMARK
SLOVENIA
BOSNIA AND
HERZEGOVINA
CYPRUSTHE FORMER YUGOSLAV
REPUBLIC OF MACEDONIA MONTENEGROLUXEMBOURG
MALTAANDORRAMONACO
ALGERIAEGYPT
LIBYAMOROCCO
TUNISIAJORDANSYRIA
ISRAELLEBANON
ALGERIAUKRAINEBELARUS
GEORGIA
AZERBAIJAN
ARMENIAMOLDOVA
Cartography: Eurostat — GISCO , 05/2015Administrative boundaries: © EuroGeographics © UN-FA O © Turkstat
0 200 400 600 800 km
Administratieve grenzen: ©EuroGeographics ©UN-FAO ©Turkstat
Cartografie: Eurostat – GISCO, 05/2015De Europese buurlanden
Legenda :
Blauw = Europese Unie;
Groen = landen die onder het Europees nabuurschapsbeleid vallen.
Bron:  Eurostat.
13 Inleiding 
11 
De EU heeft bijgedragen tot diverse regionale9 en bilaterale dialogen over de 
uitvoering van de TAMM. Ten tijde van de controle hadden de zeven belangrijk -
ste regionale dialogen betrekking op essentiële regio’s ten zuiden en ten oosten 
van de EU, en deze bestonden uit regelmatige officiële vergaderingen en ver -
sterking van samenwerkingsinstrumenten. De mobiliteitspartnerschappen (MP’s) 
vormen het voornaamste bilaterale kader voor beleidsdialoog met betrekking tot 
asiel en migratie met nabuurschapslanden. Deze zijn gericht op de aanpak van 
relevante migratie- en mobiliteitsvraagstukken van wederzijds belang, waaron -
der in voorkomend geval mobiliteit op de korte en lange termijn. De deelname 
van de lidstaten is vrijwillig en juridisch niet-bindend. In de mobiliteitspartner -
schappen worden prioriteiten bepaald en wordt overeenstemming bereikt over 
specifieke initiatieven; lidstaten mogen vrijwillig deelnemen door financiering of 
deskundigheid te verstrekken. Bijlage I  geeft een overzicht van de acht mobili -
teitspartnerschappen die sinds 2008 zijn ondertekend en toont de deelname van 
de lidstaten.
Verschillende bronnen van de EU-uitgaven voor externe 
migratie
12 
In dit deel wordt ingegaan op de twee belangrijkste EU-uitgaveninstrumenten 
voor de ondersteuning van het externe migratiebeleid, en op andere program -
ma’s die een bijdrage hebben geleverd tot het externe migratiebeleid.
13 
Het thematisch programma voor migratie en asiel (TPMA) was het enige pro -
gramma dat specifiek was gericht op de aanpak van de uitdagingen op het ge -
bied van externe migratie en asiel in de periode 2007-2013. Het vond zijn rechts -
grondslag in artikel 16 van de DCI-verordening10. De algemene doelstelling ervan 
was de ondersteuning van niet-EU-landen om voor een „beter beheer van de 
migratiestromen in al hun dimensies” te zorgen. Te dien einde werd gepoogd om 
met het TPMA het accent te leggen op interventie in de oostelijke en zuidelijke 
migratieroutes, en om capaciteitsopbouw te versterken en samenwerkingsinitia -
tieven op het gebied van migratie en asiel te stimuleren. Het is „niet opgezet om 
de diepere oorzaken van migratie rechtstreeks aan te pakken”11,12.
14 
Het programma werd uitgevoerd onder de verantwoordelijkheid van het direc -
toraat-generaal Internationale Samenwerking en Ontwikkeling. Ongeveer twee 
derde van de gefinancierde maatregelen werd geselecteerd via oproepen tot het 
indienen van voorstellen en de rest via gerichte initiatieven van de Commissie.9 De belangrijkste regionale 
dialoogprocessen waren het 
proces van Boedapest, het 
proces van Praag en het panel 
van het Oostelijk Partnerschap 
betreffende migratie en asiel, 
het partnerschap EU-Afrika 
inzake migratie, mobiliteit en 
werkgelegenheid, het proces 
van Rabat, de dialoog ACS-EU 
over migratie en ontwikkeling 
en de gestructureerde en 
alomvattende migratiedialoog 
tussen de EU en de Celac.
10 Verordening (EG) 
nr. 1905/2006 van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 18 december 2006 
tot invoering van een 
financieringsinstrument voor 
ontwikkelingssamenwerking 
(PB L 378 van 27.12.2006, 
blz. 41).
11 Thematisch programma 
„Samenwerking met derde 
landen op het gebied van 
migratie en asiel”, meerjarig 
strategiedocument 2011-2013: 
http://ec.europa.eu/
europeaid/
thematic-programme-
cooperation-third-countries-
areas-migration-and-asylum-
2011-2013-multi-annual_en
12 Voor de periode 2014-2020 is 
het TPMA vervangen door de 
component migratie van het 
programma voor mondiale 
collectieve goederen en 
uitdagingen.
14 Inleiding 
15 
Het Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument  (ENPI)13 werd in 
2007 operationeel als instrument voor het Europese nabuurschapsbeleid14. In de 
ENPI-verordening werden geen doelstellingen bepaald; deze werden in plaats 
daarvan vastgelegd in overeenkomsten tussen de Commissie en niet-EU-landen. 
Het ENPI financierde acties die, onder andere, waren ontworpen ter ondersteu -
ning van hervormingen en ter versterking van de capaciteit op het gebied van 
justitie en binnenlandse zaken, met inbegrip van asiel en migratie (bijvoorbeeld 
een geïntegreerd grensbeheer, overname en de bestrijding en het voorkomen 
van mensenhandel), georganiseerde criminaliteit en terrorisme.
16 
Diverse andere programma’s kunnen ook bijdragen tot het externe migratie -
beleid, zoals het Instrument voor ontwikkelingssamenwerking, het Europees 
Instrument voor democratie en mensenrechten, en het Stabiliteitsinstrument. 
Het Instrument voor pretoetredingssteun en het Europees Ontwikkelingsfonds 
kunnen ook worden gebruikt, maar niet voor buurlanden.
Financierings- en beheersregelingen
17 
Wij raamden het totale EU-contractbedrag voor externe migratie gedurende 
de periode 2007-2013 op ongeveer 1,4 miljard euro (zie bijlage II ). Financiële 
gegevens waren echter alleen beschikbaar voor het TPMA, waarvoor in de -
zelfde periode betalingen zijn gedaan van in totaal 304,3 miljoen euro (zie de 
paragrafen 52-56).
18 
Naast de financiering door de Commissie zijn er in de periode 2007-2013 maatre -
gelen gecofinancierd door de lidstaten.
19 
De verantwoordelijkheid voor het programmeren van de EU-uitgaven in het 
kader van het externe migratiebeleid wordt gedeeld tussen de Europese Dienst 
voor extern optreden (EDEO) en een aantal directoraten-generaal van de Com -
missie. De verantwoordelijkheid voor het beheer van EU-middelen voor het 
externe migratiebeleid ligt bij de Commissie.13 Verordening (EG) 
nr. 1638/2006 van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 24 oktober 2006 
houdende algemene 
bepalingen tot invoering van 
een Europees nabuurschaps- 
en partnerschapsinstrument 
(PB L 310 van 9.11.2006, blz. 1).
14 Voor de periode 2014-2020 is 
het ENPI vervangen door het 
Europees 
nabuurschapsinstrument 
(ENI), dat niet binnen de 
reikwijdte van deze controle 
viel.
15 Inleiding 
20 
Vanwege de grote verscheidenheid aan EU-uitgaven die hierboven worden ge -
noemd, kunnen verschillende directoraten-generaal van de Commissie optreden 
op dit gebied: DG Internationale Samenwerking en Ontwikkeling is verant -
woordelijk voor het Instrument voor ontwikkelingssamenwerking (DCI), het 
Europees Ontwikkelingsfonds (EOF), het Europees instrument voor democratie 
en mensenrechten (EIDHR) en het Europees nabuurschaps- en partnerschapsin -
strument (ENPI), maar deze verantwoordelijkheid werd in 2015 overgenomen 
door DG Nabuurschapsbeleid en Uitbreidingsonderhandelingen, dat ook verant -
woordelijk is voor het IPA. DG ECHO (Humanitaire Hulp en Civiele Bescherming) 
beheert humanitaire hulp, ook voor vluchtelingen. Alleen met betrekking tot 
de thematische programma’s die worden gefinancierd in het kader van het DCI 
(zoals het TPMA) is uitsluitend DG Internationale Samenwerking en Ontwikkeling 
verantwoordelijk voor de programmering en uitvoering. De projecten die onder 
direct beheer werden uitgevoerd, werden ofwel rechtstreeks beheerd door de 
Commissie in Brussel, of door de EU-delegaties. Lidstaten kunnen in het kader 
van bepaalde instrumenten deelnemen en cofinanciering verstrekken (zie voor 
details bijlage III ).
16
 Reikwijdte en aanpak van 
de controle
21 
Wij hebben onderzocht of de EU-uitgaven voor migratie uit het TPMA en het 
ENPI, beide opgezet voor de periode 2007-2013, duidelijke doelstellingen hadden 
en of zij doeltreffend en goed gecoördineerd waren in zes van de elf landen in 
het zuidelijke Middellandse Zeegebied en van het Oostelijk Partnerschap. De 
controle heeft geen betrekking op de ontwikkelingen op het gebied van migratie 
na 2014 of de reactie van de EU op de huidige vluchtelingencrisis. Tijdens onze 
controle is met name gecontroleerd of uitgaven voor migratie:
a) een duidelijke en coherente verzameling doelstellingen nastreefden — ver -
gezeld van een doeltreffend toezichtsysteem — die beantwoordden aan 
duidelijk omschreven behoeften en prioriteiten in de buurlanden;
b) de doelstellingen in de buurlanden verwezenlijkten;
c) goed waren gecoördineerd tussen de EU-organen en met de lidstaten.
22 
De controle van de duidelijkheid van de bestedingsdoelstellingen en toe -
zichtsystemen was gericht op de verschillende uitgaveninstrumenten die worden 
gebruikt ter ondersteuning van het externe migratiebeleid van de EU (zie bijla -
ge III )15. De controle van de doeltreffendheid en de coördinatie was gericht op 
projecten die worden gefinancierd door het thematisch programma voor migra -
tie en asiel (TPMA) en het Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument 
(ENPI).
23 
De controle had betrekking op landen van het oostelijk en zuidelijk nabuurschap 
en met name Algerije, Georgië, Libië, Moldavië, Marokko en Oekraïne.
24 
De controle was gebaseerd op:
a) interviews en het verzamelen van informatie van de Commissie en drie 
landen (Algerije, Georgië en Marokko) met betrekking tot twaalf projecten, 
waarbij bezoeken werden afgelegd aan de EU-delegaties, de verantwoor -
delijke nationale en plaatselijke autoriteiten en, waar mogelijk, de eindbe -
gunstigden. Verder vonden er ook gesprekken plaats met andere belang -
hebbenden, zoals vertegenwoordigers van de lidstaten (zowel in Brussel als 
ter plaatse), internationale organisaties, het maatschappelijk middenveld en 
denktanks;
b) een administratieve controle van elf projecten in Libië, Moldavië en Oekraïne;
c) documentaire controles van stukken met betrekking tot beleid, programme -
ring en projecten, een vragenlijst die werd verstuurd naar elf overheden van 
lidstaten, alsmede een onderzoek van de betreffende literatuur en relevante 
evaluaties.15 In de landen in het zuidelijke 
Middellandse Zeegebied en 
de landen van het Oostelijk 
Partnerschap worden noch 
het EOF, noch het IPA gebruikt.
17 Reikwijdte en aanpak van de controle 
25 
De 23 projecten, waarvan er één een uitbreiding van een ander project in de 
steekproef bleek te zijn, vertegenwoordigen een totale contractwaarde van 
89 miljoen euro (zie bijlage IV ) van in totaal 742 miljoen euro aan contracten. 
Deze projecten waren geselecteerd op basis van i) het bedrag van de uitgaven; ii) 
een evenwichtige spreiding over de verschillende thematische prioriteiten van de 
TAMM; iii) de locatie; iv) de voortgang van het project (gesloten of lopend); en v) 
de vraag of de bijstand mobiliteitspartnerschappen ondersteunde (zie bijlage I ).
26 
Wij hebben onze controle verricht in het licht van de nieuwe verordeningen 
inzake uitgaven die zijn vastgesteld voor de periode 2020-2014. Bij de gedeeltelij -
ke interne reorganisatie sinds het aantreden van de nieuwe Commissie werd het 
Europees nabuurschapsbeleid (met inbegrip van migratiekwesties) verplaatst van 
directoraat-generaal Internationale Samenwerking en Ontwikkeling naar direc -
toraat-generaal Nabuurschapsbeleid en Uitbreidingsonderhandelingen. Bij de 
controle werd, voor zover relevant, rekening gehouden met deze wijzigingen.
18
 Samenhang van de doelstellingen, identificatie 
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
Een breed scala aan beleidsdoelen waartussen niet 
altijd een verband bestaat
27 
Wij hebben onderzocht of de twee uitgaveninstrumenten (TPMA en ENPI) ter 
ondersteuning van de tenuitvoerlegging van het externe migratiebeleid van de 
EU werden uitgevoerd aan de hand van duidelijke en samenhangende doelstel -
lingen. Ook hebben wij onderzocht of operationele doelstellingen de duidelijk 
omschreven behoeften van niet-EU-landen weerspiegelden en vergezeld gingen 
van een reeks indicatoren om de resultaten te meten. Tot slot gingen we na of de 
beschikbare financiële middelen waren toegewezen aan duidelijk omschreven 
prioriteiten om de impact van de interventie te maximaliseren.
28 
De algemene doelstelling van het thematische programma voor migratie en asiel 
(TPMA) was het verlenen van assistentie aan niet-EU-landen om te zorgen voor 
een „beter beheer van de migratiestromen in al hun dimensies”. Deze was opge -
splitst in vijf prioritaire acties16 die in de documenten van de Commissie werden 
gepresenteerd als programmadoelstellingen. Specifieke doelstellingen werden 
vastgesteld in de thematische strategiedocumenten.
29 
In het Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument (2007-2013) zelf, 
waarin migratie gedeeltelijk is opgenomen, zijn geen beleidsdoelstellingen vast -
gesteld. De toepasselijke verordening verwees naar de vaststelling van prioritaire 
doelstellingen in de strategiedocumenten — die moeten worden goedgekeurd 
door de Commissie — voor een land of regio. Ingeval er door de EU geen speci -
fieke doelstellingen waren overeengekomen met het betrokken land, moesten 
de EU-beleidsdoelstellingen worden nagestreefd (maar er is niet nader omschre -
ven welke).
30 
In het kader van de EU-uitgaven voor externe migratie werd ook een beroep 
gedaan op vijf andere instrumenten die elk eigen doelstellingen en kaderrege -
lingen hebben en dus niet zijn gericht op, of bepalingen bevatten over migratie. 
De wetgeving maakte niet duidelijk wat het verband was tussen de verschillende 
doelstellingen, of wat zij met betrekking tot externe migratie moesten bewerk -
stelligen op EU-niveau (zie bijlage III ).
31 
Hoewel door middel van deze EU-uitgaveninstrumenten situaties kunnen wor -
den aangepakt waarin migratie een vraagstuk is en kan worden bijgedragen tot 
de uitgaven voor migratie, boden zij juridisch en financieel geen duidelijke stra -
tegie of toezichtregelingen waarmee de omvang van die bijdrage kan worden 
vastgesteld.16 Verordening (EG) 
nr. 1905/2006, artikel 16, lid 2: 
a) versterking van de relatie 
tussen migratie en 
ontwikkeling; b) bevordering 
van een goed beheerde 
arbeidsmigratie; c) bestrijding 
van illegale migratie en het 
vergemakkelijken van de 
overname van niet-legale 
immigranten; d) bescherming 
van migranten (…) tegen 
uitbuiting en uitsluiting (…) en 
bestrijden van mensenhandel; 
en e) bevordering van asiel en 
internationale bescherming, 
onder meer met regionale 
beschermingsprogramma’s, 
met name door versterking 
van de institutionele 
capaciteiten (…) en de 
bescherming van [staatlozen].
19
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
Identificatie van de behoeften van partnerlanden 
vereist meer aandacht
32 
Wij hebben vastgesteld dat de behoefteanalyses in tien projecten goed waren 
gedocumenteerd, terwijl deze in negen andere projecten om verschillende re -
denen slechts ten dele waren gedocumenteerd (in een derde van deze projecten 
had dit bijvoorbeeld voornamelijk te maken met de moeilijke plaatselijke context 
en de politieke instabiliteit). Bij vier projecten konden we geen bewijsstukken 
vinden.
33 
Mobiliteitspartnerschappen (MP’s)17 die zijn ondertekend door de Commissie, 
de lidstaten en partnerlanden bieden een „politiek” kader voor een politieke 
dialoog over migratie die ook bijdraagt tot de vaststelling van behoeften (zie 
ook paragraaf 36). Ook lidstaten kunnen worden betrokken bij de MP’s, die zijn 
ondertekend door acht landen18 (zie bijlage I ): 24 hebben één of meer van de 
acht partnerschappen ondertekend. Hoewel mobiliteitspartnerschappen juri -
disch niet-bindend zijn, maakt een dialoogproces het gemakkelijker om behoef -
ten vast te stellen en om daar vollediger rekening mee te houden. Moldavië, 
waarmee een van de eerste mobiliteitspartnerschappen werd afgesloten, heeft 
bijvoorbeeld geprobeerd het accent bij de tenuitvoerlegging van het mobili -
teitspartnerschap te verleggen om te zorgen voor een beter evenwicht tussen 
alle vier de thematische prioriteiten van de TAMM. De Commissie herinnert de 
lidstaten er regelmatig aan dat de mobiliteitspartnerschappen op evenwichtige 
wijze moeten worden uitgevoerd, onder andere door meer nadruk te leggen op 
acties met betrekking tot legale migratie, mensenrechten en de bescherming van 
vluchtelingen.
34 
De rol van de EU-delegaties in de partnerlanden is van cruciaal belang bij het 
vaststellen en omschrijven van behoeften. Wij hebben geconstateerd dat er geen 
gespecialiseerde migratieambtenaren in de EU-delegaties werkten. Migratie 
werd beheerd door het personeel dat EU-uitgaven verwerkt en waarvan de ken -
nis en deskundigheid op het gebied van migratie varieerde. Directoraat-gene -
raal Migratie en Binnenlandse Zaken heeft een aantal deskundigen gedetacheerd 
bij delegaties voor de beleidslijnen met betrekking tot binnenlands beleid, maar 
geen van hen was ten tijde van de controle gevestigd in een van de buurlanden 
of in een partnerland met een mobiliteitspartnerschap.
35 
Een beter begrip van migratievraagstukken kan ertoe leiden dat er beter wordt 
ingespeeld op de behoeften van niet-EU-landen. DG Internationale Samenwer -
king en Ontwikkeling heeft een aantal opleidingsinstrumenten en workshops 
ontwikkeld met betrekking tot een reeks relevante onderwerpen.17 Hierin is een reeks politieke 
doelstellingen vastgesteld en 
wordt een aantal initiatieven 
geboden die zijn ontworpen 
om ervoor te zorgen dat 
verplaatsingen van personen 
zo doeltreffend mogelijk 
worden beheerd.
18 Armenië, Azerbeidzjan, 
Kaapverdië, Georgië, Jordanië, 
Moldavië, Marokko en Tunesië.
20
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
36 
De vaststelling van behoeften in een partnerland is ook afhankelijk van de door 
het land getoonde prioritering van en inzet voor migratiebeheer. Voor veel na -
buurschapslanden, met name in het zuiden, is dit echter geen prioriteit geweest. 
Onwil om op dit gebied constructieve betrekkingen te onderhouden met de EU 
belemmert de vaststelling van behoeften, vooral gezien het denkbeeld van som -
mige partnerlanden dat bepaalde acties in de eerste plaats waren bedoeld ten 
behoeve van de EU. Een voorbeeld hiervan was dat het niet is gelukt om meer 
Noord-Afrikaanse landen zich te laten aansluiten bij het mediterrane grensbewa -
kingsnetwerk „Seahorse”.
37 
In een vergelijkbaar geval hebben enkele partnerlanden kritiek geuit op het 
project betreffende een interactieve kaart van irreguliere migratieroutes en 
migratiestromen in Afrika, het Midden-Oosten en het Middellandse Zeegebied 
(i-map — 0,7 miljoen euro), dat is gericht op de ondersteuning van migratiedia -
logen en het vergemakkelijken van de uitwisseling van informatie, omdat zij van 
mening waren dat dit project meer voordelen had voor de EU en haar lidstaten 
dan voor niet-EU-landen. Volgens de gegevens die beschikbaar waren in juli 2014 
ging het bij slechts 6 % van de in totaal 668 gebruikers van het systeem om buur -
landen, terwijl EU-lidstaten de belangrijkste gebruikers waren (50 %), gevolgd 
door de Commissie en de EU-agentschappen (30 %).
Monitoring- en evaluatie-instrumenten moeten 
worden verbeterd
38 
Relevante, samenhangende en tijdige indicatoren zijn een essentieel instru -
ment voor het begeleiden en beoordelen van een beleid en de bijbehorende 
instrumenten. De Rekenkamer heeft weinig bewijs gevonden voor precieze en 
systematische indicatoren die zijn afgestemd op elk interventieniveau, en con -
stateerde een gebrek aan samenhang tussen de indicatoren op de verschillende 
beleidsniveaus: het strategisch kader, de begroting en de activiteitenverslagen 
van de Commissie, dat wil zeggen het operationele kader voor elke financiële 
interventie (zie figuur 2 ).
21
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterdFiguur 2Koppelingen tussen doelstellingen en indicatoren van beleid en 
uitvoeringsdocumenten voor het TPMA
Rechtsgrondslag Beleidskader
Strategie
Tenuitvoerlegging
Strategie
 Planningx
x
xxxx
√
Essentieel voor de consistentie en samenhang van indicatoren
x
√Totaalaanpak van migratie en mobiliteit (TAMM) – 2011
Vier pijlers
Geen indicatoren, streefdoelen of verwachte resultatenDCI-verordening
(TPMA) – 2006
5 activiteitenterreinen
Geen indicatoren, streefdoelen 
of verwachte resultaten
Uitvoerings-
richtsnoeren
Excel-tabel
5 activiteitenterreinen
Indicatoren;
gedeeltelijke resultatenProjecten
Doelstellingen; 
indicatoren; resultaten
DG Internationale
Samenwerking
en Ontwikkeling Jaarlijks 
activiteitenverslag
Jaar J+1
Vier speci/f_ieke doelstellingen
Indicatoren, streefdoelen, 
resultatenDG Internationale 
Samenwerking en 
Ontwikkeling
Jaarlijks beheersplan
Jaar J
4 speci/f_ieke doelstellingen
Indicatoren, streefdoelen, 
verwachte resultatenActiviteitenoverzicht 
ontwerpbegroting
Jaar J-1
4 speci/f_ieke doelstellingen
Indicatoren, streefdoelen, 
verwachte resultatenVerantwoording/
verslagleggingTPMA-
strategiedocumenten
2007-2010
2011-2013
5 activiteitenterreinen
Verwachte resultaten; 
indicatoren; geen uitgang-
swaarden of streefdoelenRichtsnoeren voor 
oproepen tot het 
indienen van voorstellen
Doelstellingen; 
prioriteiten; geen 
indicatoren
2007-2008: 5 groepen
(geogra/f_isch)
2009-2010: 6 groepen
(5 geogra/f_ische + 
mobiliteitspartner-
schappen)
2011-2012: 4 groepen
(3 geogra/f_isch +
1 wereldwijd)
Verwachte consistentie en samenhang
Gebrek aan consistentie en samenhangVastgestelde consistentie en samenhang
22
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
39 
Op strategisch niveau  waren de regelingen voor het toezicht op de totaalaan -
pak van migratie en mobiliteit zeer ruim omschreven. Het was de bedoeling dat 
richting gegeven zou worden aan de tenuitvoerlegging van het programma 
door middel van een vergelijkende evaluatiemethode waarmee in de loop van 
de tijd optredende veranderingen konden worden vastgesteld. Deze zeer vage 
omschrijving werd niet nader toegelicht en er werden ook geen indicatoren 
aan verbonden, noch referentiewaarden of streefdoelen voor de evaluatie van 
de verwezenlijking van de doelstellingen, die op zichzelf reeds zeer algemeen 
waren. De openbare raadpleging van 2011, waarbij 86 % van de respondenten 
aangaf voorstander te zijn van de invoering van beheersindicatoren, leidde bij 
de Commissie tot de conclusie, met instemming van de meeste lidstaten, dat 
de streefdoelen en indicatoren van het beleid „flexibel en meer kwalitatief dan 
kwantitatief” moesten zijn.
40 
De algemene doelstelling van het TPMA was onderverdeeld in vijf prioritaire ac -
ties (zie paragraaf 28). Specifieke doelstellingen, verwachte resultaten en presta -
tie-indicatoren moesten in een thematisch strategiedocument worden bepaald.
41 
Er volgden twee strategiedocumenten voor twee perioden van respectievelijk 
vier jaar (2007-2010) en drie jaar (2011-2013). Voor de periode 2011-2013 waren 
26 verwachte resultaten en 37 indicatoren vastgesteld. Er waren echter geen 
referentiewaarden of gekwantificeerde streefdoelen vastgesteld.
42 
De tekortkomingen van het proces van toezicht en verantwoording kunnen 
worden geïllustreerd aan de hand van het eerste activiteitenterrein van het 
programma (dat als doelstelling werd gepresenteerd in het strategiedocument), 
dat als algemene doelstelling de versterking van de relatie tussen migratie 
en ontwikkeling  had. Het was de bedoeling dat er gedurende de periode 2011-
2013 door middel van negen indicatoren toezicht zou worden gehouden op deze 
doelstelling (zie tekstvak 2 ).
23
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
43 
Met deze indicatoren was het echter niet mogelijk toezicht te houden en te 
evalueren hoe deze programmadoelstelling werd uitgevoerd. De meeste waren 
complex, waarmee soms verschillende parameters gemoeid zijn (bijvoorbeeld de 
transparantie, betrouwbaarheid en kosten van diensten die verantwoordelijk zijn 
voor financiële overdrachten), en hadden hoogstens betrekking op outputs in 
plaats van op resultaten. De gegevensbronnen, definities en verzamelmethoden 
waren niet gespecificeerd. Bepaalde begrippen, zoals deskundigen (in de analyse 
van gegevens of het beheer van migratiestromen) en de financiële basiskennis 
van migrantenhuishoudens, waren soms moeilijk te interpreteren.
44 
Dezelfde verwarring speelde een rol bij de programma-indicatoren die worden 
genoemd in begrotingen en in de beheersplannen en jaarlijkse activiteiten -
verslagen van DG Internationale Samenwerking en Ontwikkeling . Voor het 
toezicht op de programma-uitvoering hadden deze documenten ook indicatoren 
moeten omvatten waarmee de resultaten van de EU-interventie zouden kunnen 
worden beoordeeld met betrekking tot het gebruik van de middelen en de be -
haalde resultaten. De documenten waren gebaseerd op vier doelstellingen19 met 
indicatoren, streefdoelen en jaarlijks variërende resultaten. Tekstvak 2Indicatoren met betrekking tot de doelstelling om de koppelingen tussen migratie 
en ontwikkeling te versterken
 οAantal projecten waarbij de diasporagemeenschappen in de EU zijn betrokken die zijn gericht op de ont -
wikkeling van de landen van herkomst;
 οaantal productieve of ontwikkelingsactiviteiten waarbij migranten of remigranten waren betrokken of 
emigrantengemeenschappen;
 οtransparantie, betrouwbaarheid en kosten van diensten voor het overmaken van geld;
 οmate van financiële basiskennis van de huishoudens van migranten;
 οaantal deskundigen uit derde landen met kennis op het gebied van het beheer van de migratiestromen;
 οaantal wetgevingsdocumenten met betrekking tot migratie dat is ontworpen of vastgesteld in derde 
landen;
 οkaders voor dialoog en samenwerking op het terrein van migratie tussen derde landen en tussen derde 
landen en de Europese Unie;
 οaantal bewustmakingsactiviteiten of campagnes;
 οaantal deskundigen uit derde landen met kennis op het gebied van de verzameling en analyse van gege -
vens over migratie.
19 De specifieke doelstellingen 
hielden verband met migratie 
en ontwikkeling, legale en 
arbeidsmigratie, het 
terugdringen van irreguliere 
migratie en de bevordering 
van asiel en internationale 
bescherming. De bescherming 
van de rechten van migranten 
en maatregelen ter bestrijding 
van mensenhandel werden 
niet door een specifieke 
doelstelling bestreken. In het 
jaarlijkse beheersplan en het 
jaarlijks activiteitenverslag van 
2011 was een vijfde specifieke 
doelstelling opgenomen 
(maar niet daarna), die de 
„mainstreaming” van migratie 
in de politieke dialoog met 
niet-EU-landen betrof.
24
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
45 
Ook was er weinig samenhang tussen deze indicatoren en die in het strategisch 
kader van het TPMA. Zo waren de negen indicatoren voor de eerste doelstelling 
van het strategisch kader (de versterking van de koppeling tussen migratie en 
ontwikkeling) in de begroting 2011 teruggebracht tot twee, tot slechts één in de 
begroting 2012 en twee in de begroting 2013. Geen van deze indicatoren was alle 
drie de jaren aanwezig. De indicatoren die zijn geselecteerd voor de activiteiten -
verslagen van de Commissie (drie in 2011, vier in 2012 en drie in 2013) werden niet 
altijd gebruikt voor de begroting en sluiten daar slechts gedeeltelijk op aan.
46 
Voorbeelden in tekstvak 3  illustreren de het gebrek aan samenhangen en de 
noodzaak om de indicatoren voor de eerste programmadoelstellingen in de loop 
der tijd te veranderen. Tekstvak 3Versterking van de koppeling tussen migratie en ontwikkeling: onsamenhangende 
en instabiele indicatoren
 οDe in het jaarlijks activiteitenverslag 2011 van DG Internationale Samenwerking en Ontwikkeling vastge -
legde indicator van het aantal lokale ondernemingen die, in het kader van specifieke doelstelling 1 (het 
versterken van de koppeling tussen migratie en ontwikkeling), worden gesteund door middel van door 
de EU gefinancierde programma’s stemde niet overeen met de indicatoren in het strategische kader van 
het thematische programma voor migratie en asiel. In de jaarlijkse activiteitenverslagen over 2012 en 2013 
werd deze niet gebruikt.
 οIn de begroting 2012 was het aantal steun ontvangende lokale ondernemingen de enige indicator voor 
deze doelstelling. In het jaarlijkse activiteitenverslag voor datzelfde jaar waren er vier indicatoren voor 
deze doelstelling: de kosten die migrerende werknemers moesten maken voor geldovermakingen naar 
hun landen van herkomst, de mate waarin migrantenorganisaties deelnemen aan de ontwikkeling van 
migratieprojecten, het aantal niet-EU-landen dat is ondersteund bij de opzet en uitvoering van een migra -
tiestrategie en/ of de opname van migratievraagstukken in ontwikkelingsstrategieën, en de geografische 
dekking van migratieprofielen.
25
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
47 
De indicatoren die zijn geselecteerd voor de andere programmadoelstellingen 
waren nauwelijks samenhangender. Het doel van het bevorderen van juridische, 
werkgerelateerde migratie werd afgedekt door een samenhangende indicator in 
de begrotingen en de jaarlijkse activiteitenverslagen over de jaren 2010-2013, na -
melijk „het aantal overeenkomsten over de overdracht van vaardigheden en re -
gelingen voor circulaire migratie”. In het strategische kader van het TPMA wordt 
de indicator echter gedefinieerd als „het percentage teruggekeerde migranten 
die zijn opgenomen in een circulaire regeling”.
48 
Ten slotte, zoals hierboven vermeld, bevatten de strategiedocumenten van het 
TPMA geen streefdoelen. Zij werden vastgesteld in begrotingen (in 2013 hoofd -
stuk 19 02), maar waren vaak zeer specifiek voor bepaalde landen of een bepaal -
de regio of waren niet geactualiseerd. De kwantitatieve informatie voor deze 
streefdoelen was daarom slecht of gebrekkig, en de indicatoren hadden hun 
relevantie verloren waar zij waren bedoeld om een fenomeen te kwantificeren en 
om toezicht te houden op de voortgang daarvan gedurende de loop der tijd. Zo 
werden in 2009  en 2010 dezelfde resultaten opgegeven voor de indicator inzake 
het aantal irreguliere immigranten dat door niet-EU-landen was geïdentificeerd 
en overgenomen, waarvoor in de begrotingen voor 2012  en 2013 een identieke 
streefwaarde was geselecteerd. De Commissie heeft een nieuwe reeks indica -
toren vastgesteld voor de periode 2014-2020. Hoewel er sprake is van enkele 
verbeteringen, blijven bepaalde tekortkomingen bestaan, zoals het ontbreken 
van uitgangs- en streefwaarden.
49 
Met betrekking tot de projecten zelf hebben wij in de indicatoren die zijn vast -
gesteld in de strategiedocumenten en in de begrotingsdocumenten dezelfde 
tekortkomingen en inconsistenties aangetroffen. DG Internationale Samenwer -
king en Ontwikkeling spant zich in om toezicht te houden op de resultaten die 
zijn verkregen met behulp van indicatoren die zijn ontwikkeld voor de Excel-ta -
bel (zie paragraaf 54). Er bestonden echter inconsistenties tussen de indicatoren 
die zijn vastgesteld op projectniveau en indicatoren in de Excel-tabel, het jaarlijks 
activiteitenverslag of het strategisch kader van het TPMA. Bovendien waren de 
gepresenteerde resultaten vaak onvolledig. De resultaten van de 18 gecontro -
leerde projecten (uit de steekproef van 23) die waren opgenomen in de Excel-ta -
bel, waren in drie gevallen volledig opgenomen, in acht gevallen ten dele, en in 
de overige zeven gevallen helemaal niet. Deze factoren brachten de betrouw -
baarheid van de Excel-tabel en de doeltreffendheid ervan voor het meten van de 
resultaten en de geboekte vooruitgang in gevaar.
26
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
50 
Wij merkten op dat de gegevens uit het jaarlijks activiteitenverslag over de 
resultaten van het TPMA door functionarissen van de Commissie die verantwoor -
delijk zijn voor het project waren verzameld op basis van ad-hocvereisten en 
niet als onderdeel van een doorlopend en systematisch proces van informatie -
verzameling. Feit is dat er met de bestaande regelingen niet op systematische 
wijze werd geregistreerd welke maatregelen er waren genomen op basis van 
een reeks stabiele en samenhangende indicatoren (in het geval van het TPMA). 
Evenmin bestond er een matrix voor gecorreleerde doelstellingen en indicatoren 
op alle niveaus tussen de projecten en het jaarlijks activiteitenverslag. Ten slotte 
was het grootste deel van de middelen die zijn besteed aan het externe migra -
tiebeleid afkomstig uit andere EU-uitgaveninstrumenten dan het TPMA. In het 
geval van migratie had het jaarlijkse activiteitenverslag (van DG Internationale 
Samenwerking en Ontwikkeling) slechts betrekking op de uitvoering van het 
hoofdstuk van de begroting dat is gewijd aan het TPMA en gaf het geen informa -
tie over de hoofdstukken die betrekking hebben op de andere uitgaveninstru -
menten. Andere documenten gaven geen geconsolideerde resultaten voor alle 
uitgaveninstrumenten.
51 
De tenuitvoerlegging van het externe migratiebeleid van de EU werd eveneens 
in verschillende mate behandeld door vele andere verslagen20. Deze verslagen 
boden informatie over de gemaakte vorderingen op verschillende beleidster -
reinen en waren niet specifiek gericht op het overzicht van de resultaten die 
werden bereikt door de EU-uitgaven op dit gebied.
Geografische en thematische prioriteiten waren 
moeilijk te verifiëren
52 
In de totaalaanpak van migratie en mobiliteit worden de Europese nabuur -
schapslanden een geografische prioriteit genoemd. Voor het instrument voor 
ontwikkelingssamenwerking is 465  miljoen  euro gereserveerd (van een totaal 
van ongeveer 5,6  miljard  euro voor de periode 2007-2013) voor thematische pro -
gramma’s (met inbegrip van het TPMA) in de Europese buurlanden21.20 Bijvoorbeeld het verslag over 
de uitvoering van de TAMM, 
jaarlijkse voortgangsverslagen 
van ENB-landen, EU-verslagen 
over de coherentie van het 
ontwikkelingsbeleid, 
actualiseringen van de 
Taskforce Middellandse 
Zeegebied, 
voortgangsverslagen inzake 
het actieplan voor 
visumliberalisering, 
jaarverslagen over immigratie 
en asiel (met inbegrip van 
werkdocumenten), evaluatie 
van de EU-
overnameovereenkomsten, 
het EMN verslag „A Descriptive 
Analysis of the Impacts of the 
Stockholm Programme 2010-
2013” (een beschrijvende 
analyse van de impact van het 
programma van Stockholm 
2010-2013), de strategische 
evaluatie van EUBAM-Libië, 
alsmede tweejaarlijkse 
actualiseringen over het 
EU-optreden inzake de 
migratiedruk ten behoeve van 
het SCIFA, het Strategisch 
Comité immigratie, grenzen 
en asiel van de Raad.
21 Artikel 38, lid 4, van 
Verordening (EG) 
nr. 1905/2006.
27
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
53 
Gedurende de controle was het moeilijk om te beoordelen of de uitgaven strook -
ten met deze prioriteiten, aangezien het niet mogelijk was om te bepalen wat 
het totale bedrag is van de EU-uitgaven die ten laste komen van de EU-begroting 
voor de financiering van externe migratiemaatregelen in nabuurschapslanden. 
Bijlage II  geeft een overzicht van de contractueel vastgelegde bedragen voor 
migratie-uitgaven gedurende de periode 2007-2013, goed voor in totaal onge -
veer 1,4 miljard euro. Deze gegevens, die worden verstrekt door DG Internationa -
le Samenwerking en Ontwikkeling en DG Nabuurschapsbeleid en Uitbreidingson -
derhandelingen, bevatten geen details van de daadwerkelijk betaalde bedragen.
54 
Wij hebben deze informatie geanalyseerd op basis van een Excel-tabel22 die werd 
bijgehouden door DG Internationale Samenwerking en Ontwikkeling waarin alle 
uitgaven op dit gebied waren samengevoegd. De Excel-tabel omvatte alle uitga -
ven sinds 2001. Voor de periode 2007-2013 kwamen de geregistreerde bedragen 
uit zeven EU-uitgaveninstrumenten23. De cijfers waren echter niet compleet: 
gegevens over andere uitgaventerreinen dan het TPMA waren sinds 2012 niet 
regelmatig bijgewerkt. Van de 23 contracten in de gecontroleerde steekproef wa -
ren er vijf (totale waarde: 22,8 miljoen euro) niet opgenomen in de Excel-tabel.
55 
De gegevens in de Excel-tabel waren afkomstig uit het gemeenschappelijk 
Relex-informatiesysteem (het financiële informatiesysteem van de Commissie — 
CRIS) dat in 2002 door de Commissie werd geïntroduceerd ter vergemakkelij -
king van het beheer van extern optreden. CRIS is het belangrijkste systeem met 
referentie-informatie voor het beheer en de documentatie van extern optreden. 
In ons speciaal verslag uit 2012 over het CRIS24 hebben wij op bepaalde tekort -
komingen van het systeem gewezen, die voornamelijk het gevolg zijn van het 
feit dat de CRIS-datacodes niet adequaat waren omschreven. Daardoor was de 
consolidatie van gegevens in het CRIS bijzonder complex geworden en vatbaar 
voor fouten, waardoor het onmogelijk was om gemakkelijk uit het CRIS geaggre -
geerde gegevens te verzamelen over externe steun per begunstigd land, EU-be -
stedingsinstrument of beleidsterrein.22 Deze Excel-tabel was niet 
ontworpen om een realtime-
rapportage van de 
projectuitgaven mogelijk te 
maken.
23 Het TPMA, het niet-TPMA het 
deel van het DCI, het EOF, het 
ENPI, het EIDHR, het 
Stabiliteitsinstrument en het 
instrument voor 
pretoetredingssteun (IPA).
24 Speciaal verslag nr. 5/2012 
„Het gemeenschappelijk 
Relex-informatiesysteem 
(CRIS)” ( http://eca.europa.eu ).
28
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
56 
De Commissie gebruikt de door de OESO25 gedefinieerde codes om contracten 
per activiteitenterrein te categoriseren. Op het gebied van officiële ontwikke -
lingshulp bestaan er echter geen specifieke codes voor migratie. De toewijzing 
van codes voor afzonderlijke overeenkomsten wordt daardoor overgelaten aan 
de programmabeheerders, die een keuze maken uit bestaande codes. De ge -
bruikte codes komen dus wellicht niet overeen met de betreffende sectoren. Dit 
was het geval voor een aantal door de Rekenkamer gecontroleerde overeenkom -
sten (zie tekstvak 4 ). Deze verwerkingsmethode sloot elke relevante analyse van 
de verdeling van geografische of thematische uitgaven uit en belemmerde een 
volledig overzicht van het uitgavenniveau. Tekstvak 4Voorbeelden van onjuiste codering van uitgaven voor externe migratie
De levering van 54 terreinwagens voor de met de grenscontrole belaste dienst van Oekraïne werd geregis -
treerd onder code 15110 (overheidssector en administratief beheer) maar had ook kunnen worden geregis -
treerd onder code 15130 (steun voor instellingen ter ondersteuning van de hervorming van de veiligheidssys -
temen). Het project „Ondersteuning van het creëren van activiteiten en banen in de Maghreb — migratie ter 
ondersteuning van lokale ontwikkeling” werd opgevoerd onder code 15150 (democratische participatie en 
de maatschappij) in plaats van code 13010 (werkgelegenheid en administratief beheer). Geen van deze twee 
codes was echter geschikt voor migratieprojecten of identificeerde deze als zodanig.
Er bestaat geen code voor migratieprojecten die niet voldoen aan de OESO-criteria voor overheidsprojecten 
voor ontwikkelingshulp, een punt van zorg dat in 2011 werd geuit door het Europees Parlement26. Deson -
danks werd daar door de Commissie soms per abuis een code voor aangewezen, zoals in het geval van de 
mediterrane projecten SaharaMed en Seahorse27, die enkele belangrijke activiteiten omvatten die niet volde -
den aan de OESO-criteria.
26 Resolutie van het Europees Parlement van 8 juni 2011 over Verordening (EG) nr. 1905/2006 tot invoering van een financieringsinstrument voor 
ontwikkelingssamenwerking: geleerde lessen en toekomstperspectieven.
27 Dit werd opgemerkt in de tussentijdse evaluatie van het TPMA-programma in 2010 waarin onderzoek werd gedaan naar het Seahorse 
Atlantic-project en andere projecten en waarin werd vastgesteld dat een aantal projecten van het TPMA-programma geen code had.25 Organisatie voor economische 
samenwerking en 
ontwikkeling/Commissie voor 
ontwikkelingshulp.
29
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
57 
Wij zijn nagegaan in welke mate TPMA-uitgaven werden toegewezen aan het 
Europees nabuurschapsbeleid, de eerste prioriteit van de TAMM (zie paragraaf 9). 
In figuur 3  wordt de geografische verdeling van de bestedingen weergegeven. 
Dit is echter slechts een schatting, aangezien sommige contracten betrekking 
hadden op meer dan één land of regio (zo kunnen wereldwijde maatregelen ook 
betrekking hebben op buurlanden). Uit de analyse blijkt dat, hoewel een aan -
zienlijk deel daarvan bestemd was voor de Europese buurlanden, ongeveer de 
helft van de contracten was toegewezen aan andere regio’s. Tussen 2007 en 2013 
werden voor 42 % van de totale bedragen contracten afgesloten in de oostelijke 
en zuidelijke buurlanden (en 59 % in combinatie met wereldwijde maatregelen) 
die niet kunnen worden aangemerkt als hoge geografische prioriteit, wat zelfs 
kan worden beschouwd als een ontoereikende concentratie van beschikbare 
middelen voor de bestrijding van de groeiende instabiliteit op het gebied van 
migratie. Figuur 3Cumulatieve geografische verdeling van TPMA-contracten in de periode 2007-2013
Bron: Europese Rekenkamer, op basis van door de Commissie verstrekte gegevens.Oostelijke en zuidelijke
nabuurschapslandenWereldwijde acties, inclusiefnabuurschapslande De rest van de wereld, exclusiefnabuurschapslanden100 %38 %42 %41 %44 %47 %42 %
29 %23 %13 %14 %14 %17 %
33 %35 %46 %42 %39 %41 %
19,087,6107,8185,9213,5267,9375,0
2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013miljoen400
350
300
250
200
150
100
50
0
30
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
58 
Het was ook lastig te kwantificeren op welke wijze middelen over de verschillen -
de thematische gebieden werden verdeeld, aangezien bepaalde maatregelen 
onder meerdere thema’s vielen. In figuur 4  hieronder worden de totale uitgaven 
voor het TPMA voor de periode 2007-2013 weergegeven. Figuur 4Cumulatieve thematische verdeling van TPMA-contracten in de periode 2007-2013
Bron: Europese Rekenkamer, op basis van door de Commissie verstrekte gegevens.miljoen400
350
300
250
200150
100
50
0
2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
Preventie en opsporing van irreguliere migratie Bevordering van legale en arbeidsmigratieAsiel en internationale bescherming Het verband tussen migratie en ontwikkeling versterkenRechten van migranten en de strijd tegen mensenhandel Meerdere onderwerpen19,087,6107,8185,9213,5267,9375,0
21 %
5 % 7 % 79 % 8 %32 %18 %12 %25 %79 %
11 %
14 %
30 %
8 %6 %8 %22 %22 %11 %30 %28 %
11 %
22 %
22 %
8 %
9 %23 %
19 %
19 %
22 %
9 %
8 %10 %12 %20 %20 %18 %20 %
31
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
59 
Een soortgelijke analyse van contracten die werden ondertekend in het kader 
van het Europese nabuurschapsinstrument voor de periode 2008-2013 levert de 
resultaten op die zijn weergegeven in figuur 5 .Figuur 5Cumulatieve thematische verdeling van ENPI-contracten in de periode 2008-2013
Bron: Europese Rekenkamer, op basis van door de Commissie verstrekte gegevens.Preventie en opsporing van irreguliere migratie
Asiel en internationale bescherming
Rechten van migranten en de strijd tegen mensenhandelBevordering van legale en arbeidsmigratie
De samenhang tussen migratie en ontwikkeling versterken
Meerdere onderwerpen2008 2009 2010 2011 2012 2013400
350
300
250
200
150
100
50
0miljoen
1949171222232367
68 %7 %17 %7 %
32
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
60 
De combinatie van deze twee tabellen toont aan dat het grootste deel van de 
activiteiten van de twee belangrijkste Europese uitgaveninstrumenten op het 
gebied van externe migratie, namelijk het TPMA en het ENPI, waren geconcen -
treerd op de preventie of opsporing van irreguliere immigratie (met inbegrip 
van grenscontroles). Gezien het feit dat veiligheid en grensbewaking het belang -
rijkste element van de Europese uitgaven voor migratie vormden, zijn andere 
doelstellingen die worden benadrukt in de totaalaanpak hieraan ondergeschikt, 
zoals het uitbouwen van de koppeling tussen migratie en ontwikkeling en het 
benadrukken, in samenwerking met niet-EU-landen, van de organisatie van een 
doeltreffend migratiebeheer om aan te sluiten bij de economische behoeften 
van de gastlanden, de ontwikkelingsbehoeften van de landen van herkomst, en 
de rechten van migranten.
Interventie verspreid over een groot geografisch 
gebied
61 
De EU-uitgaven voor het externe migratiebeleid bestreken een breed spectrum 
aan doelstellingen, instrumenten en geografische gebieden. Hierdoor kan de 
doeltreffendheid daarvan worden beperkt.
62 
De middelen die werden toegewezen aan de bijstand aan niet-EU-landen bleven 
aanzienlijk achter bij de behoefte aan een snelle toename ten gevolge van de 
aanzienlijke stijging van irreguliere immigratie in het Middellandse Zeegebied, 
in het bijzonder sinds 2013. Doordat de projecten deel uitmaakten van een reeks 
thematische prioriteiten in vele landen, werd gegarandeerd dat er geen sprake 
was van een kritische massa aan financiële middelen die was geconcentreerd in 
één partnerland. Het TPMA bestreek dus een groot geografisch gebied en een 
breed scala aan interventies die qua aard en reikwijdte aanzienlijk verschillen. 
Het toepassingsgebied van het optreden van het TPMA en de ambitie van de 
doelstellingen ervan hielden geen verband met de beperkte hoeveelheid aan 
beschikbare middelen, hetgeen betekent dat de projecten te veel versnipperd 
waren om voldoende kritische massa te hebben om significante resultaten te 
behalen in de betrokken landen. Deze situatie beperkte het vermogen van de EU 
om ervoor te zorgen dat de interventie in niet-EU-landen een echte stimulerende 
uitwerking had, of om met die landen een doeltreffende samenwerking te ont -
wikkelen op het gebied van migratiekwesties. In een tijd dat middelen schaars 
zijn, moeten zij worden toegewezen aan prioriteiten die in potentie de meeste 
toegevoegde waarde hebben.
33
Samenhang van de doelstellingen, identificatie  
van de behoeften van de partnerlanden en 
monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
63 
Dezelfde opmerking is gemaakt in het TPMA-strategiedocument voor de perio -
de 2011-2013, waarin wordt gesteld dat de grote geografische reikwijdte en het 
brede scala aan doelstellingen, in combinatie met de beperkte beschikbare mid -
delen, leiden tot een gebrek aan „kritische massa”, waardoor de impact ervan in 
de betrokken landen aanzienlijk wordt beperkt, waardoor de EU er niet in slaagt 
om dergelijke financiering te benutten als een echte stimulans bij de samenwer -
king met niet-EU-landen en dus de daadwerkelijke inzet van regeringen van deze 
landen bij de samenwerking op dit gebied.
64 
Dit werd ook geïllustreerd door middel van een door de Rekenkamer gecontro -
leerd project, namelijk het gezamenlijke migratie- en ontwikkelingsinitiatief van 
EU en VN, dat erop was gericht de positieve impact van migratie en ontwikkeling 
te helpen versterken door het ondersteunen en betrekken van kleinschalige 
actoren, alsmede de verspreiding van de beste praktijken. Hoewel wij ons ervan 
bewust zijn dat dit een pilotprogramma was, kwamen wij tot soortgelijke conclu -
sies als de Commissie in haar evaluatie van dit initiatief, waarin zij kritiek uit op 
het gebrek aan een thematische en geografische focus ervan: „gezien het vereis -
te van een wereldwijd programma en gezien het feit dat 50 % van de financiering 
is toegewezen aan landen die onder het Europees nabuurschaps- en partner -
schapsinstrument (ENPI) vallen en 50 % aan DCI-landen, was er in geen van de 
landen of regio’s sprake van een kritische massa aan projecten”.
65 
Gezien de beperkte middelen die beschikbaar zijn voor de aanpak van de toe -
nemende migratiedruk dreigt het EU-optreden wegens een gebrek aan duidelijk 
omschreven en gekwantificeerde prioriteiten te versnipperen.
34
 Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
66 
We hebben de doeltreffendheid van de EU-bestedingen onderzocht, waarbij wij 
met name hebben gekeken of het ontwerp van de projecten goed was, of de 
resultaten zijn gemeten, of de uitvoering plaatsvond binnen de vastgestelde ter -
mijnen en of de geplande resultaten werden verkregen. De controle omvatte een 
analyse van de door ons geselecteerde projecten en alle beschikbare toezicht- en 
evaluatiedocumenten. Hoewel wij een aantal zwakke punten hebben ontdekt, 
troffen wij ook een beperkt aantal goede praktijken aan.
Tekortkomingen in operationele doelstellingen en 
resultaatindicatoren maakten het moeilijk om de 
doeltreffendheid van de projecten te beoordelen
67 
De specificatie van operationele doelstellingen en de vaststelling van op uit -
gangs- en streefwaarden gebaseerde outputs en resultaten (zie de woordenlijst ) 
is noodzakelijk voor het meten van projectresultaten, het kwantificeren van de 
gemaakte vorderingen en om vast te stellen in hoeverre de resultaten voldoen 
aan de oorspronkelijke doelstellingen.
68 
Wij hebben vastgesteld dat de projectdoelstellingen veelal in algemene zin wa -
ren geformuleerd, waardoor het bijzonder moeilijk is om de resultaten in het licht 
van de genoemde doelstellingen te beoordelen (zie tekstvak 5 ). De realisatie 
van de doelstellingen kon vaak niet worden weergegeven door de resultaatin -
dicatoren die in feite de vorm hadden van outputindicatoren. Weinig gecon -
troleerde projecten hadden indicatoren met de belangrijke uitgangs- of streef -
waarden voor het meten van de dankzij de uitvoering van het project geboekte 
vooruitgang.
35
Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk PartnerschapTekstvak 5Voorbeeld van resultaten die lastig konden worden gemeten
Het project „Verbetering van de aan immigranten geboden bescherming en vergroting van de capaciteit voor 
het beheer van gemengde migratiestromen28 in Algerije” had drie specifieke doelstellingen:
1. consolidatie van juridische capaciteit en procedures op het gebied van migratie en asiel voor het beheer 
van gemengde migratiestromen en het zoeken naar duurzame oplossingen;
2. hulp bij het ontwikkelen van bescherming en humanitaire bijstand aan migranten en asielzoekers, met 
name die uit kwetsbare groepen;
3. bewustmaking en het informeren van het maatschappelijk middenveld over kwesties op het gebied van 
gemengde migratiestromen.
i) In de eerste plaats waren deze doelstellingen niet specifiek (volgens de definitie van „SMART” ge -
formuleerde doelstellingen), aangezien zij betrekking hebben op acties die te vaag en te algemeen 
waren om te kunnen worden gekwantificeerd. Daarnaast schreef de overeenkomst ook geen echte 
methode voor het meten van de verwezenlijking van de doelstellingen voor. Zo moesten de eerste 
en de derde doelstelling worden gemeten aan de hand van door organisaties gepubliceerde onder -
zoeken en krantenartikelen over vorderingen die zijn opgemerkt op het gebied van het project.
ii) In de tweede plaats waren er weinig indicatoren voor het meten van de prestaties en zelfs indien dit 
mogelijk was, werden deze niet gekwantificeerd en omvatten deze geen uitgangs- of streefwaar -
den. Een van de geplande activiteiten was bijvoorbeeld de vrijwillige terugkeer van vluchtelingen 
(bijvoorbeeld naar Nigeria) met de hulp van een Italiaanse vakbond. Er was geen raming van het 
verwachte aantal terugkerende vluchtelingen, en evenmin is er geanalyseerd of het land van oor -
sprong er klaar voor was om de terugkerende migranten te ontvangen. Ten slotte werden er geen 
details verstrekt over de relevante en betrouwbare informatie die moet worden verzameld om de 
resultaten te meten. Onder deze omstandigheden was het onmogelijk te beoordelen of een project 
had bijgedragen tot de verbetering van de bestaande situatie.
iii) De derde doelstelling vertoonde dezelfde gebreken. De uitvoering was gebaseerd op de organisatie 
van bewustmakingsactiviteiten voor het maatschappelijk middenveld en een interinstitutionele dia -
loog. De bijbehorende indicator werd als volgt gedefinieerd: de mate van bewustzijn bij het publiek 
van de specifieke behoeften van personen die internationale bescherming behoeven. Deze begrip -
pen waren te vaag om te worden beoordeeld.
28 De term „ gemengde migratie” heeft betrekking op complexe verplaatsingen van de bevolking waarbij mensen dezelfde routes volgen en 
dezelfde vervoerswijzen gebruiken, maar die mensen uiteenlopende profielen hebben en verschillende redenen voor migratie (IOM).
36
Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
69 
Het TPMA was ingesteld om een impuls te geven aan de capaciteit in de landen 
van oorsprong en doorreis (zie tekstvak 6 ). Het ondersteunde samenwerkingsini -
tiatieven en moedigde niet-EU-landen aan om hun ervaringen en werkmethoden 
uit te wisselen. TPMA-projecten financierden meestal onderzoek, consultants, 
studiebezoeken aan EU-lidstaten, bewustmakingscampagnes, enz. Daarom 
hadden TPMA-projecten vaak doelstellingen of activiteiten waarvan de gevolgen 
voor migratie moeilijk, of alleen op de lange termijn konden worden beoordeeld.
Factoren die de doeltreffendheid belemmeren
70 
Wij hebben vastgesteld dat met acht projecten de verwachte resultaten waren 
bereikt. In dertien andere gevallen waren de geplande resultaten deels gereali -
seerd. Deze hadden vaak betrekking op projectdoelstellingen die te breed waren 
en moeilijk konden worden gemeten. Eén project had de verwachte resultaten 
niet gerealiseerd, maar was nog gaande, en voor een ander project was het nog 
te vroeg om te beoordelen of er resultaten waren bereikt. In een klein aantal 
gevallen had politieke instabiliteit nadelige gevolgen voor de doeltreffendheid 
van de projecten. Ten slotte leek een aantal projecten meer te zijn gericht op de 
belangen van de lidstaten, waardoor de invloed ervan in de partnerlanden werd 
beperkt (zie tekstvak 7 ).Tekstvak 6Voorbeeld van capaciteitsopbouw die resultaten op de langere termijn oplevert
Projecten ter versterking van de arbeidsmigratie hebben Moldavië geholpen bij de onderhandelingen met 
een aantal EU-lidstaten en niet-EU-landen over bilaterale overeenkomsten inzake arbeid en sociale zekerheid, 
alsmede bij het starten van onderhandelingen over intergouvernementele overeenkomsten met betrekking 
tot de migratie van professionals in de gezondheidszorg.
37
Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
71 
Rekening houdend met de context en de complexiteit van migratievraagstukken 
hebben we enkele vertragingen geconstateerd in de projectuitvoering. Wij heb -
ben onderzocht in hoeverre de geselecteerde projecten tijdig waren uitgevoerd 
en binnen de vastgestelde termijn resultaten hadden opgeleverd. Negen pro -
jecten werden uitgevoerd binnen de gestelde termijnen, vijf projecten werden 
uitgevoerd met een vertraging van minder dan twaalf maanden en vijf projecten 
liepen een vertraging op van meer dan twaalf maanden. Vier projecten liepen 
nog op het moment van de controle. Tekstvak 7Voorbeeld van een gedeeltelijk doeltreffend project
Seahorse Mediterranean
Het doel van dit project was de capaciteit van de Noord-Afrikaanse regeringen te versterken door het ver -
beteren van de grensbewaking, waardoor irreguliere immigratie en illegale handel beter kunnen worden 
bestreden. Het doel was het opzetten van een mediterraan netwerk (Seahorse) voor de snelle en betrouwbare 
uitwisseling van informatie over irreguliere immigratie over zee met behulp van contactpunten in de betrok -
ken Afrikaanse landen. Het project „Seahorse Mediterranean” was van strategisch belang voor de EU vanwege 
de relevantie ervan voor de ontwikkeling van Eurosur, het Europees systeem voor grensbewaking en informa -
tie-uitwisseling29. Eén jaar na het begin van het project was er weinig bereikt. Hoewel er een aantal maatrege -
len was opgezet (opleiding, vergaderingen van technische werkgroepen en het eerste nationale contactpunt), 
was Libië het enige land dat lid was geworden van het netwerk en kwam de projectuitvoering aldaar ernstig 
in het gedrang door het heersende klimaat van onveiligheid en instabiliteit. De aanvaarding van Libië druiste 
in tegen de opvattingen van de Commissie, die er de voorkeur aan had gegeven politiek onstabiele staten 
te vermijden. De Algerijnse autoriteiten hebben bevestigd dat zij terughoudend waren om deel te nemen, 
omdat er weinig prikkels waren en de beveiligingseisen te belastend.
29 Zoals benadrukt door de Raad Buitenlandse Zaken op 18 november 2013 — Document nr. 16364/13 van de Raad van 18 en 19.11.2013.
38
Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
72 
In sommige gevallen was het beperkte succes te wijten aan politieke instabiliteit. 
Het SaharaMed-project ging in 2010 van start tegen de achtergrond van aan -
zienlijke migratiestromen naar Libië en over de Middellandse Zee naar Italië. De 
tenuitvoerlegging ving aan voor de revolutie in Libië van 2011 en werd vervolgens 
gewijzigd om rekening te houden met de nieuwe situatie na de revolutie. In grote 
lijnen waren de doelen van het project gericht op het verbeteren of samenvoegen 
van de middelen voor de bestrijding van irreguliere immigratie, het voorkomen 
en onderscheppen van irreguliere immigratie langs de kust van de Middellandse 
Zee, het onderzoeken en vervolgen van illegale handel, met name in mensen, en 
het doelmatige beheer van niet alleen de verwerking van aangehouden migranten 
in overeenstemming met de internationale regels, maar ook van opsporings- en 
reddingsacties. De politieke instabiliteit in het land en gebreken in het project -
beheer hebben geleid tot een schorsing van 12 maanden in 2011, gevolgd door 
een verlenging van 12 maanden, nog een schorsing van zeven maanden in 2014, 
alsmede het verlies van enkele investeringen. Volgens het financiële verslag dat 
beschikbaar was ten tijde van de controle werd van een totaalbedrag van 10 mil -
joen euro slechts 3 miljoen euro uitgegeven in het kader van het project, waarbij 
de Commissie een voorschot van 5,8 miljoen euro betaalde bij de aanvang van de 
tenuitvoerlegging. Op het moment van de controle waren sommige diensten ter 
ondersteuning van reddingsoperaties en ter bestrijding van mensenhandel op zee 
nog niet geleverd vanwege de moeilijke situatie, zoals de levering van ambulances 
of de reparatie van vaartuigen die waren beschadigd tijdens de oorlog.
73 
In de voorgaande paragrafen wordt een aantal tekortkomingen beschreven die 
van invloed zijn op de doeltreffendheid van de projecten. Wij hebben ook een 
beperkt aantal gevallen aangetroffen waarin deze tekortkomingen op passende 
wijze waren aangepakt, hetgeen een positieve uitwerking had op de doeltref -
fendheid van de projecten in kwestie. Tekstvak 8Een voorbeeld van goede praktijken
Een voorbeeld daarvan is het project „Bevordering van de eerbiediging van de rechten van migranten van 
bezuiden de Sahara in Marokko”. Dit lopende project, dat in januari 2013 van start ging (2 miljoen euro), was 
erop gericht een bijdrage te leveren tot de bevordering van de eerbiediging van de rechten van migranten 
van bezuiden de Sahara in de provincies rond Rabat, Tanger en Casablanca. Het project was goed ontworpen, 
beantwoordde aan de lokale behoeften en bevatte een beperkt aantal operationele doelstellingen (zoals 
„verbetering van de wijze waarop migranten worden ontvangen en vermindering van het risico van complete 
uitsluiting”), alsmede concrete te verwachten resultaten (zo zijn er ongeveer 4 500 uiterst kwetsbare migran -
ten gehuisvest in drie modelopvangcentra en werden de rechten van migranten erkend en geëerbiedigd 
door de institutionele partners) en er zijn kwantificeerbare indicatoren vastgesteld samen met de bronnen en 
kanalen voor de controle ervan.
Een gedetailleerde rapportage werd verstrekt op basis van controleerbare feiten waaruit duidelijk blijkt dat 
de doelstellingen op geleidelijke wijze waren bereikt (op het moment van de controle was het echter nog te 
vroeg voor een analyse van de algemene impact of de resultaten van het project). In het kader van het project 
wordt nauw samengewerkt met andere donorinitiatieven en er wordt op actieve wijze geprobeerd om zowel 
de regering als de lokale autoriteiten erbij te betrekken. De EU-delegatie wordt goed op de hoogte gehouden 
en biedt permanent toezicht.
39
Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
Problemen met de doeltreffendheid op drie 
belangrijke gebieden
74 
In de volgende secties wordt gekeken naar de doeltreffendheid op drie belangrij -
ke terreinen:
 ο de relatie tussen migratie en ontwikkeling (de positieve uitwerking van mi -
gratie op ontwikkeling), een van de prioriteiten van de EU;
 ο de steunmaatregelen voor terugkeer en overname;
 ο de bescherming van de rechten van de mens, een horizontale doelstelling 
die moet worden uitgevoerd in alle projecten.
Het verband tussen migratie en ontwikkeling
75 
De koppeling tussen migratie en ontwikkeling is een van de vier prioriteiten van 
de totaalaanpak van migratie en mobiliteit (TAMM) (zie paragraaf 7). Deze wordt 
ook, in zeer algemene termen, in de DCI-verordening genoemd: „maximaliseren 
van de effecten voor de ontwikkeling van de toegenomen regionale en wereld -
wijde mobiliteit van mensen, en met name van goed beheerde arbeidsmigratie, 
[…] verbeteren van een gemeenschappelijk standpunt over de verwevenheid van 
migratie en ontwikkeling […]”. Het is een van de belangrijkste maatregelen van 
de vierde pijler, „een nieuw beleid voor legale migratie”, van de Europese agenda 
voor migratie, die in mei 2015 werd uitgebracht door de Commissie.
76 
Het gezamenlijk migratie- en ontwikkelingsinitiatief (JMDI) was het vlaggen -
schipproject van het thematische programma op dit gebied; het had een begro -
ting van 15 miljoen euro en werd uitgevoerd door middel van het ontwikkelings -
programma van de Verenigde Naties. Het algemene doel van het initiatief was bij 
te dragen tot de versterking van de positieve gevolgen van migratie door middel 
van de betrokkenheid van kleinschalige actoren en de verspreiding van wereld -
wijde beste praktijken. Er werden drie specifieke doelstellingen vastgesteld:
a) versterken van de capaciteit van kleinschalige actoren om hen doeltreffender 
te maken bij het opzetten en uitvoeren van hun initiatieven op het gebied 
van migratie en ontwikkeling;
b) faciliteren van netwerkvorming en kennisdeling tussen mensen uit de migra -
tie-en ontwikkelingspraktijk;
c) formuleren van aanbevelingen aan mensen uit de praktijk en politieke be -
sluitvormers voor verspreiding op nationaal en internationaal niveau.
40
Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
77 
Dat deze doelstellingen te vaag waren om naar behoren te kunnen worden 
beoordeeld, werd reeds opgemerkt in een externe evaluatie in 201130, waarin 
werd benadrukt dat alle waargenomen resultaten conform de doelstellingen 
kunnen worden geacht. De conclusies van de evaluatie zijn niet besproken door 
de JMDI-stuurgroep.
78 
De totale JMDI-programmaprestaties en -resultaten dienden te worden gemeten 
aan de hand van indicatoren, zoals het aantal verzorgde opleidingscursussen 
op het gebied van capaciteitsopbouw, de frequentie van communicatie in of de 
mate van deelname aan onlinedebatten, het aantal downloads, gecreëerde en 
verspreide inhoud, het aantal bezoekers van een virtueel evenement, alsmede 
een handboek over beste praktijken op het gebied van migratie en ontwikkeling. 
Deze indicatoren toonden niet duidelijk aan op welke wijze de positieve uitwer -
king van migratie op ontwikkeling kon worden vergroot, of welke specifieke 
resultaten kunnen worden bereikt in kwalitatief en kwantitatief opzicht.
79 
De belangrijkste resultaten van het JMDI waren het ontwerpen en doen van een 
oproep tot het indienen van voorstellen voor 55 kleine projecten, uit te voeren 
in 16 landen, waarbij migrantenorganisaties in de 27 EU-lidstaten worden be -
trokken, en een handboek van beste praktijken gecodificeerd en vastgesteld op 
basis van de resultaten van het project. Het heeft ook netwerkvorming mogelijk 
gemaakt en kennisdeling tussen mensen uit de migratie-en ontwikkelingsprak -
tijk. Bovendien was het project ook zeer zichtbaar op internationale fora, zoals 
het jaarlijkse wereldforum voor migratie en ontwikkeling.
80 
Wij onderzochten een steekproef van projecten die waren gestart in het kader 
van het JMDI-pilotinitiatief naar aanleiding van een oproep tot het indienen 
van voorstellen. De resultaten waren gemengd: de doelstellingen waren vaak 
te ambitieus, of de relatie tussen migratie en ontwikkeling was onduidelijk en 
niet alle projecten waren duurzaam. Bij één project in Marokko hadden vrouwen 
uit een regio met veel emigratie coöperaties opgericht waarbij zij erin slaagden 
om duurzame, inkomstengenererende activiteiten te creëren (bijvoorbeeld de 
verkoop van specerijen en het beheer van een banketbakkerij) en om basale lees- 
en schrijfvaardigheden te ontwikkelen. De coöperaties hadden moeten worden 
opgericht met de nauwe en actieve betrokkenheid van de Marokkaanse diaspo -
ra in Italië. Hoewel de coöperaties werden opgericht, was er weinig sprake van 
betrokkenheid van de Marokkaanse diaspora in Italië.30 Evaluatie van het 
gezamenlijke migratie- en 
ontwikkelingsinitiatief van EU 
en VN, IBF International 
Consulting 2011.
41
Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
81 
De door ons gecontroleerde projecten hadden een beperkte impact en levens -
vatbaarheid en zagen meer op ontwikkeling dan op migratie. De bezochte 
projecten in Marokko, Georgië en Algerije waren gericht op deelnemers op een 
zeer lokaal niveau en hadden betrekking op een zeer beperkt aantal personen. 
Vanwege de algemene JMDI-doelstelling om beste praktijken vast te stellen, was 
de impact van grootschalige verspreiding beperkt.
Steunmaatregelen voor terugkeer en overname: beperkte 
impact en wisselende steun van niet-EU-landen
82 
Het EU-beleid inzake de overname van irreguliere migranten werd in 1999 
ingevoerd met het Verdrag van Amsterdam, dat bepaalt dat de Unie bevoegd is 
tot het onderhandelen over en het afsluiten van overnameovereenkomsten met 
derde landen. Deze hebben de vorm van samenwerkingsovereenkomsten die 
het voor het land van herkomst of het land van doorreis eenvoudiger maken om 
laissez-passer af te geven aan onderdanen van niet-EU-landen die niet over een 
paspoort beschikken en zich in de verwijderingsprocedure bevinden. Het beleid 
werd formeel bekrachtigd in de richtlijn inzake terugkeer van 200831.
83 
De EU heeft 17 overnameovereenkomsten afgesloten, waaronder vijf met na -
buurschapslanden. Daarnaast hebben verscheidene lidstaten bilaterale overeen -
komsten ondertekend met niet-EU-landen. Zo heeft Georgië een overnameover -
eenkomst met de EU en een aantal bilaterale overnameovereenkomsten met 
lidstaten.
84 
De EU-uitgavenprogramma’s voor terugkeer en overname boden diensten aan 
migranten die in een situatie van vrijwillige of gedwongen terugkeer verkeren. Er 
werd ondersteuning geboden bij de beroepsmatige integratie en beroepsoplei -
ding, het starten van een bedrijf en medische zorg. Via de programma’s werden 
ook overheidsdiensten bijgestaan bij de verwerking van teruggekeerde vluchte -
lingen en overgenomen migranten, en wel door middel van studies, uitwisselin -
gen en hulp bij de organisatie van bewustmakingscampagnes over de risico’s van 
irreguliere migratie en mensenhandel.31 Richtlijn 2008/115/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 16 december 2008 
over gemeenschappelijke 
normen en procedures in de 
lidstaten voor de terugkeer 
van onderdanen van derde 
landen die illegaal op hun 
grondgebied verblijven (PB 
L 348 van 24.12.2008, blz. 98).
42
Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
85 
Vijf van de 23 door de Rekenkamer onderzochte projecten hadden betrekking 
op overname en deze vertegenwoordigden in totaal 20,5 miljoen euro. Dit 
bedrag was verdeeld tussen het Europese nabuurschaps- en partnerschapsinstru -
ment (16,31 miljoen euro) en het thematisch programma voor migratie en asiel 
(4,19 miljoen euro). Projecten waren vaak vrij klein en beperkt in hun resultaten 
en doeltreffendheid (zie tekstvak 9 ).Tekstvak 9Terugkeerproject in Georgië
Steun voor Georgische terugkerende/gerepatrieerde migranten en uitvoering van de overnameover -
eenkomsten tussen de EU en Georgië
Het doel van dit project (waarde: 3 miljoen euro) was de versterking van de bestuurscapaciteit bij het beheer 
van terugkerende/gerepatrieerde migranten, hulp bij de economische en sociale re-integratie van Georgische 
onderdanen en de ontwikkeling van een voorlichtingscampagne.
Het project heeft bijgedragen tot de ontwikkeling van een nationale strategie en wetgeving inzake migratie. 
Er zijn twee centra opgezet voor loopbaanbegeleiding en werving om te helpen bij de re-integratie van repa -
trianten. Ten tijde van de controle was echter onzeker of deze centra operationeel zouden blijven na afloop 
van het project omdat verdere financiering door de EU moest worden verstrekt via de Internationale Organi -
satie voor Migratie (IOM), in plaats van door lokale bronnen.
Het was de bedoeling dat 700 mensen van de dienst voor arbeidsbemiddeling zouden profiteren, maar uitein -
delijk werden 423 mensen geholpen, waarvan er 119 werk vonden en 83 volgens de beoordeling nog aan het 
werk waren aan het einde van het project.
Een laatste maatregel moest voorzien in tijdelijk onderdak voor 180 personen. Slechts dertien mensen heb -
ben deze hulp genoten.
Hulp bij het opzetten van een doeltreffend systeem voor het beheer van de overnames in de drie 
Kaukasusstaten
Het doel van dit project (waarde: 1,5 miljoen euro) was het helpen opzetten van een doeltreffend systeem 
voor het beheer van de overnames in Armenië, Azerbeidzjan en Georgië. 20 % van de projectkosten werd 
gedragen door de EU-lidstaten. De projectactiviteiten omvatten een programma voor capaciteitsopbouw 
en studiebezoeken aan verschillende EU-lidstaten (aan deze bezoeken hebben negen ambtenaren deelge -
nomen), en daarnaast hebben 110 in Georgië verblijvende buitenlandse onderdanen begeleide vrijwillige te -
rugkeer genoten. In het kader van het project is op het internet een elektronisch dossierbeheersysteem voor 
overnames opgezet, waarmee de lidstaten overnameverzoeken kunnen registreren en verwerken. In 2014 
hebben verschillende lidstaten zich aangemeld voor het systeem; het was echter nog te vroeg om eventuele 
daaruit voortvloeiende efficiëntiewinst te kwantificeren.
43
Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
86 
Resultaten van de gecontroleerde projecten waren beperkt, omdat:
a) Het beleid inzake overnames is door sommige partnerlanden ten onrechte 
opgevat als een onderdeel van het EU-veiligheidsbeleid. Het wordt vaak ge -
zien als compromis in ruil voor de vergemakkelijking van de visumvoorschrif -
ten in de oostelijke staten of voor handelsovereenkomsten met de zuidelijke 
regeringen.
b) De lidstaten bereiden in de EU wonende migranten niet op doeltreffende 
wijze voor op hun terugkeer32.
c) Veel teruggekeerde migranten weten, ten slotte, niet dat zij hulp kunnen 
krijgen bij hun overname, en de reïntegratieproblemen waarmee zij mogelijk 
te maken krijgen, leiden tot een hoog remigratieniveau33.
Bescherming van de mensenrechten: onderdeel van 
gecontroleerde projecten, maar niet altijd met succes 
uitgevoerd
87 
In veel documenten is eerbiediging van de mensenrechten toegezegd, zoals 
in de mededeling van de Commissie naar aanleiding van de Arabische lente34. 
In haar eerste verslag over de totaalaanpak van migratie en mobiliteit heeft de 
Commissie opgemerkt dat de opbouw van mobiliteitspartnerschappen afhanke -
lijk was van een beter evenwicht tussen thematische prioriteiten; zo was er met 
name meer aandacht nodig voor legale migratie, mensenrechten en de bescher -
ming van vluchtelingen35. Bij de goedkeuring van het verslag heeft de Raad deze 
conclusies herhaald.
88 
Wij hebben vastgesteld dat er in de doelstellingen van het merendeel van de 
gecontroleerde projecten, direct of indirect, aandacht werd besteed aan de men -
senrechten. Voorbeelden waren de bevordering van de rechten van migranten 
in Marokko en Algerije, alsmede de bouw van opvangcentra voor migranten die 
voldeden aan internationale normen, in het kader van het Oekraïense overname -
programma. In de praktijk was er, in het geval van de Oekraïense opvangcentra, 
echter niet voorzien in opleiding om de autoriteiten die de centra exploiteerden 
te helpen om dit overeenkomstig de internationale mensenrechtennormen te 
doen. Internationale organisaties en het maatschappelijk middenveld hebben 
herhaaldelijk kritiek geuit op de behandeling van migranten, asielzoekers en 
vluchtelingen in Oekraïne.32 Picard, E en Greco Tonegutti, 
R, studie over de resultaten 
van de door de programma’s 
Aeneas en TPMA 
gefinancierde, concrete 
migratie- en 
ontwikkelingsprojecten, 
oktober 2014, http://
ec.europa.eu/europeaid/sites/
devco/files/
study-migration-and-
development-20141031_
en.pdf .
33 Volgens een studie die 
gepubliceerd is op de website 
van CARIM-east is vanwege de 
moeilijkheden bij de 
repatriëring 40 % van de 
repatrianten vastbesloten te 
remigreren. Mirian Tukhashvili, 
„The demographic and 
economic framework of 
circular migration in Georgia” 
(Het demografische en 
economische kader van 
circulaire migratie in Georgië), 
toelichtende nota 12/89 van 
CARIM-east.
34 COM(2011) 303 definitief van 
25 mei 2011 „Inspelen op de 
veranderingen in onze 
buurlanden”.
35 COM(2014) 96 final.
44
Gebreken gingen ten koste van de doeltreffendheid  
van de EU-uitgaven voor externe migratie (TPMA en ENPI) 
in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied  
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
89 
Het SaharaMed-project, dat 10 miljoen euro aan financiering ontving voor de 
verbetering van de capaciteit voor het bestrijden van irreguliere immigratie en 
het voorkomen en onderscheppen van irreguliere migranten in het Middellandse 
Zeegebied, omvatte geen voorzorgsmaatregelen ter waarborging van de eer -
biediging van de rechten van migranten, noch in de vorm van activiteiten, noch 
in de vorm van de aankoop van uitrusting. In de risicobeoordeling werd geen 
aandacht besteed aan een mechanisme voor het reageren op schendingen van 
de mensenrechten. Toen het Europees Parlement eind 2012 aandrong op de 
invoering van doeltreffende mechanismen voor toezicht op de bescherming van 
de mensenrechten36, reageerde de projectbeheerder door een Italiaanse ngo te 
vragen om de capaciteit van de Libische autoriteiten om bescherming te bieden, 
te ontwikkelen. In vele rapporten is gewag gemaakt van de talrijke schendingen 
van de mensenrechten in detentiecentra en de Libische autoriteiten hebben de 
hulp van de ngo’s geweigerd, ondanks het bestaan van een formele overeen -
komst37. De ngo zelf heeft voorgesteld om SaharaMed in 2013 te beëindigen en 
het project is dienovereenkomstig opgeschort. Het project werd in 2014 aange -
vuld met twee andere projecten die gericht zijn op de bescherming en eerbiedi -
ging van de mensenrechten van migranten in Libië38.36 Resolutie van het Europees 
Parlement van 22 november 
2012 over de situatie van 
migranten in Libië (2012/2879 
(RSP)).
37 http://www.amnesty.org/en/
news/libya-refugees-asylum-
seekers-and-migrants-held-
indefinitely-deplorable-
conditions-2013-06-20 ; http://
www.hrw.org/
news/2014/06/22/
libya-whipped-beaten-and-
hung-trees .
38 „Bescherming van kwetsbare 
bevolkingsgroepen in Libië” 
(5 miljoen euro) en „Op 
rechten gebaseerde steun 
voor het asielstelsel en 
migratiebeheer in Libië” 
(10 miljoen euro).
45
 Een moeilijke coördinatie tussen verschillende 
partners op verschillende niveaus
90 
Een groot aantal partners in de EU, de lidstaten en niet-EU-landen speelt een rol 
in het beheer van het migratiebeleid. Diverse directoraten en diensten van de 
Commissie zijn hierbij betrokken (met inbegrip van DG Internationale Samenwer -
king en Ontwikkeling, DG Migratie en Binnenlandse Zaken, DG Uitbreiding en, 
meer recentelijk, DG Nabuurschapsbeleid en Uitbreidingsonderhandelingen, als -
mede de EDEO), in samenwerking met de lidstaten en niet-EU-landen, die andere 
verwachtingen kunnen hebben.
Bestuur was complex
91 
Het organisatieschema voor de uitvoering van het migratiebeleid bij de Europese 
instellingen (zie bijlage V ) was complex. Er bestonden gebreken in de koppelin -
gen tussen de belangrijkste partners, zowel tussen de directoraten en diensten 
van de Commissie als tussen de Commissie in Brussel en haar delegaties.
92 
De Raad, de Commissie en een aantal werkgroepen hebben bij herhaling ge -
wezen op de noodzaak om de interne coördinatie tussen de belangrijkste 
diensten van de Commissie  te verbeteren, met name tussen DG Internationale 
Samenwerking en Ontwikkeling en DG Migratie en Binnenlandse Zaken, de twee 
belangrijkste partner-directoraten-generaal.
93 
Ondanks de inspanningen van de Commissie ten behoeve van het beheer van 
migratie op verschillende beleidsterreinen en diensten (ontwikkelingssamen -
werking, het beleid inzake nabuurschap, uitbreiding en buitenlandse en binnen -
landse zaken) bestond er geen werkbare strategie of een mechanisme om voor 
coördinatie tussen beleidsterreinen, fondsen of DG’s te zorgen.
94 
Financiering voor de TAMM is een belangrijk ingrediënt voor de succesvolle 
uitvoering ervan. De lidstaten kunnen rechtstreeks bijdragen tot de financiering 
ervan en derhalve is een doeltreffend coördinatiemechanisme belangrijk. Op het 
niveau van de TAMM bestond er echter geen financieringsoverzicht waarin, met 
name, was vastgelegd wie wat financiert, of op welke wijze middelen worden 
toegewezen.
46
Een moeilijke coördinatie tussen verschillende  
partners op verschillende niveaus
95 
De Rekenkamer neemt nota van de recente interne reorganisatie bij de Commis -
sie (bijvoorbeeld de instelling van colleges van Commissarissen ter verbetering 
van de coördinatie).
96 
De coördinatie tussen DG Internationale Samenwerking en Ontwikkeling en 
DG Migratie en Binnenlandse Zaken is intern versterkt, met name dankzij het feit 
dat DG Migratie en Binnenlandse Zaken over personeel met ervaring op het ge -
bied van ontwikkeling beschikt en DG Internationale Samenwerking en Ontwik -
keling over personeel met ervaring op het gebied van binnenlandse zaken. Er is 
nu een beter begrip van het gezamenlijke belang van het optreden van de EU op 
het gebied van migratie en ontwikkeling.
97 
Gedurende de gecontroleerde periode was de EDEO, die pas sinds 2010/2011 
operationeel is, niet in staat zijn rol ten volle te vervullen, ondanks de nadruk 
van de Raad op de noodzaak, zoals uitgedrukt in de TAMM, om de interne en de 
externe dimensies van het migratiebeleid van de EU dichter bij elkaar te brengen. 
Dit werd gedeeltelijk verklaard door het gebrek bij de EDEO aan toereikende 
thematische deskundigheid op gebieden die het migratie- en asielbeleid omvat -
ten- een gebrek dat door de Rekenkamer is vastgesteld in een speciaal verslag 
dat werd gepubliceerd in 201439.
98 
Een gebrekkige coördinatie tussen de Commissie in Brussel en de EU-delegaties 
in partnerlanden leidde tot ondoeltreffendheid. Het was schadelijk dat de dele -
gaties onvoldoende werden betrokken bij de planning, aangezien er is vastge -
steld dat er voor veel van de gecontroleerde projecten geen duidelijk beeld was 
van de verwachtingen en de specifieke situatie van het partnerland.
99 
Tot op zekere hoogte was de Commissie in Brussel verantwoordelijk voor deze 
gebreken, omdat zij de delegaties niet van de vereiste informatie heeft voorzien; 
dit geldt met name voor projecten waarbij meer dan één land betrokken is. Wij 
hebben vastgesteld dat de betrokken delegaties hierover niet altijd waren inge -
licht. De Commissie had ook nagelaten gevolg te geven aan de aanbevelingen 
van een externe beoordelaar met betrekking tot de algemene uitwisseling van 
goede praktijken die zijn vastgesteld bij de lokale uitvoering van projecten.39 Speciaal verslag nr. 11/2014 
„De totstandbrenging van de 
Europese Dienst voor extern 
optreden” ( http://eca.europa.
eu).
47
Een moeilijke coördinatie tussen verschillende  
partners op verschillende niveaus
100  
Onvoldoende coördinatie leidde dus tot het verlies van informatie en dubbel 
werk. Zo kwam de doeltreffendheid van de projecten in het gedrang toen reeds 
beschikbare studies onnodig werden herhaald.
Mobiliteitspartnerschappen: de noodzaak om 
coördinatie te verduidelijken
101  
De mobiliteitspartnerschappen zijn opgebouwd rond een standaardmodel dat 
varieert naargelang de respectieve behoeften, belangen en capaciteit van het 
partnerland en de EU. De onderhandelingen en de tenuitvoerlegging van mobi -
liteitspartnerschappen worden gemonitord (op strategisch/beleidsniveau) door 
de Groep op hoog niveau asiel- en migratievraagstukken. De meer technische en 
operationele aspecten van de uitvoering worden daarnaast gecontroleerd door 
een deskundigengroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten, de 
betrokken directoraten van de Commissie (DG Migratie en Binnenlandse Zaken, 
DG Internationale Samenwerking en Ontwikkeling en DG Nabuurschapsbeleid en 
Uitbreidingsonderhandelingen), de EDEO en de relevante EU-agentschappen.
102  
Coördinatie blijft noodzakelijk om er bijvoorbeeld voor te zorgen dat de lidstaten 
op regelmatige basis „scoreborden” van partnerschappen naar behoren actuali -
seren en delen, en om Frontex te informeren over bilaterale projecten, teneinde 
dubbel werk te voorkomen.
Toekomstverwachtingen
103  
Met het nieuwe meerjarig financieel kader (2014-2020) en het begin van de 
ambtstermijn van de nieuwe Commissie eind 2014 werden nieuwe mogelijkhe -
den geboden ter verbetering van de coördinatie van het externe migratiebeleid 
van de Unie. Migratie wordt erkend als een prioriteit voor de nieuwe Commis -
sie en er is een lid van de Commissie die speciaal verantwoordelijk is voor dit 
gebied. In de Europese agenda voor migratie, die de Commissie in mei 2015 
heeft uitgebracht, zijn de „vier pijlers voor beter migratiebeheer” vastgelegd en 
wordt erop aangedrongen dat er „meer coherentie nodig is tussen verschillende 
beleidssectoren zoals ontwikkelingssamenwerking, handel, werkgelegenheid en 
binnenlands en buitenlands beleid”. Betere samenwerking met de landen van 
herkomst en doorreis, ondersteund door de EU-delegaties met een actievere rol, 
zal bijdragen tot de verbetering van het toezicht op de overnames. De Commis -
sie pleit ook voor een steviger optreden om migratie en ontwikkelingsbeleid te 
koppelen door maximalisering van de ontwikkelingsvoordelen voor de landen 
van herkomst.
48
 Conclusies en 
aanbevelingen
Conclusie 1 — De externe EU-uitgaven voor migratie werden 
ingegeven door een breed scala aan beleidsdoelstellingen 
die niet voldoende waren uitgesplitst in door 
resultaatindicatoren ondersteunde operationele doelen. 
Monitoring en evaluatie moeten verder worden verbeterd.
a) Externe migratie werd ten uitvoer gelegd door middel van allerlei financie -
ringsinstrumenten, elk met eigen doelstellingen. De doelstellingen waren 
niet aan elkaar gekoppeld en de instrumenten boden geen duidelijke stra -
tegie waarmee de omvang van hun bijdrage kon worden vastgesteld. Het is 
derhalve onduidelijk wat daarmee diende te worden bereikt op EU-niveau 
(zie de paragrafen 27-31).
b) De zeer algemene doelstellingen van het thematische programma waren 
niet uitgewerkt tot operationele doelen die zijn toegesneden op de behoef -
ten van de partnerlanden. De indicatoren die zijn gebruikt voor de moni -
toring, bestreken slechts enkele van de doelstellingen en waren onderling 
tegenstrijdig; de indicatoren konden in de loop der tijd ook aan verandering 
onderhevig zijn en werden niet zorgvuldig gemonitord; numerieke gege -
vens waren schaars en over het algemeen onbetrouwbaar. Er was sprake van 
inconsistentie tussen de indicatoren die worden gebruikt op verschillende 
beleidsniveaus (strategisch kader, begroting en jaarlijks activiteitenverslag) 
en tussen deze indicatoren en die welke zijn vastgelegd op het niveau van de 
projecten (zie de paragrafen 32-47).
c) Evenmin bestond er een correlerende matrix voor doelstellingen en indicato -
ren op alle niveaus (van afzonderlijke projecten tot het jaarlijks activiteiten -
verslag) voor alle uitgaveninstrumenten. Derhalve was het niet mogelijk om 
toezicht te houden op, of op alomvattende en gecoördineerde wijze verslag 
te leggen over beleidsresultaten (zie de paragrafen 49-51).
d) Door tekortkomingen in de informatiesystemen van de Commissie kon niet 
worden vastgesteld in welke mate EU-middelen waren toegewezen (via het 
TPMA) aan de belangrijkste prioriteiten van de buurlanden. Bij gebrek aan 
een kwantitatieve beoordeling van de prioritaire behoeften was het niet 
mogelijk te beoordelen of de huidige steunniveaus in buurlanden adequaat 
waren (zie de paragrafen 52-56).
e) De uitgaven in de nabuurschapslanden voor externe migratie worden geken -
merkt door een grote thematische en geografische diversiteit. Dit beperkte 
de doeltreffendheid ervan, doordat het hierdoor onmogelijk is om tot een 
kritische massa aan financiering te komen die kan worden gericht op de feite -
lijke behoeften in prioritaire gebieden (zie de paragrafen 58-65).
49 Conclusies en aanbevelingen 
Aanbeveling 1 — Verduidelijk doelstellingen, ontwikkel 
het kader voor prestatiemeting, breid dit uit en verbeter 
het en richt beschikbare financiële middelen op duidelijk 
omschreven en gekwantificeerde nagestreefde prioriteiten
De Commissie dient duidelijke en specifieke beleidsdoelstellingen vast te stellen 
die worden uitgevoerd door middel van een samenhangende reeks EU-uitga -
veninstrumenten. Om de impact te maximaliseren, moet zij, in overeenstemming 
met duidelijk omschreven en gekwantificeerde prioriteiten, middelen toewijzen 
aan maatregelen en geografische gebieden. Begrotings- en projectbeheer moe -
ten voldoende flexibel zijn om te kunnen inspelen op snelle veranderingen. De 
Commissie dient ervoor te zorgen dat er op projectniveau resultaatindicatoren, 
meetbare streefdoelen en uitgangswaarden zijn vastgelegd op basis van de uit -
gevoerde activiteiten. Indicatoren moeten in de loop der tijd stabiel en vergelijk -
baar blijven en kwantitatieve gegevens moeten op systematische wijze worden 
verzameld. Er moet een correlatiematrix voor doelstellingen en indicatoren op 
alle niveaus en voor alle EU-bestedingsinstrumenten worden ontwikkeld, zodat 
de beleidsresultaten correct kunnen worden weergegeven en op een alomvat -
tende en gecoördineerde manier kunnen worden gerapporteerd.
Aanbeveling 2 —Ontwikkel een passende codering in de 
informatiesystemen van de Commissie
De Commissie dient de invoering van een adequaat coderingssysteem voor 
externe maatregelen met betrekking tot migratie na te streven of zij moet een 
passende methodologie ontwikkelen, waarmee het mogelijk is om een comple -
ter overzicht van migratie-uitgaven te krijgen, teneinde EU-uitgaven (per type en 
plaats) op dit gebied te kunnen vaststellen en monitoren en het OESO-DAC-code -
ringssysteem aan te vullen.
Conclusie 2 — Gebreken gingen ten koste van de 
doeltreffendheid van de EU-uitgaven voor migratie (TPMA en 
ENPI) in de landen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied 
en de landen van het Oostelijk Partnerschap
a) Vanwege ambitieuze of te algemeen geformuleerde doelstellingen konden 
resultaten van de projecten vaak niet worden gemeten. Resultaatindicatoren 
hadden vaak de vorm van outputindicatoren en daarom werd daarin niet 
vermeld of de doelstellingen waren bereikt (zie de paragrafen 67-72).
b) De doelstelling om het verband tussen migratie en ontwikkeling te verster -
ken, werd deels uitgevoerd. Uit de onderzochte projecten kan worden op -
gemaakt dat de bijdrage die wordt geleverd door migranten die terugkeren 
naar hun eigen land beperkt was (zie de paragrafen 75-81).
50 Conclusies en aanbevelingen 
c) De projecten ter vergemakkelijking van terugkeer en overname hadden 
beperkte resultaten, met name doordat het onderliggende beleid door som -
mige partnerlanden ten onrechte werd opgevat als een onderdeel van het 
EU-veiligheidsbeleid, waardoor zij dit moeilijk konden accepteren. Bovendien 
bereiden de lidstaten migranten niet op doeltreffende wijze voor op hun 
terugkeer naar huis (zie de paragrafen 82-86).
d) De doelstellingen van de meeste onderzochte projecten bevatten een — 
theoretische — verbintenis tot eerbiediging van de mensenrechten, maar wij 
hebben in diverse gevallen geconstateerd dat hier in de praktijk geen sprake 
van was (zie de paragrafen 87-89).
Aanbeveling 3 — Verbeter de voorbereiding en selectie van 
projecten
De Commissie dient de aanvankelijke planning van projecten te verbeteren door 
relevante, haalbare en meetbare doelstellingen te vereisen (en door te waarbor -
gen dat deze eisen duidelijk zijn ingebed in contractuele modellen en richtsnoe -
ren en ervoor te zorgen dat deze vervolgens ook worden toegepast). Projectindi -
catoren moeten resultaatindicatoren omvatten.
Aanbeveling 4 — Consolideer de koppeling tussen 
ontwikkeling en migratie verder
De Commissie moet verder verduidelijken welke aanpak zij hanteert om ervoor te 
zorgen dat migratie een positieve invloed heeft op ontwikkeling. Zij moet ervoor 
zorgen dat er in de programma’s en projecten meer nadruk wordt gelegd op mi -
gratie en proberen te bepalen welke beleidsmaatregelen nodig zijn om positieve 
effecten te sorteren.
Conclusie 3 — De coördinatie van de EU-uitgaven voor 
externe migratie (TPMA en ENPI) tussen actoren op 
verschillende niveaus was moeilijk.
De complexe bestuursregelingen verzwakken de coördinatie tussen EU-organen 
op alle niveaus, met name tussen DG’s en tussen de diensten van de Commissie 
in Brussel en de EU-delegaties in partnerlanden. Ondanks recente initiatieven op 
dit gebied is verdere rationalisering vereist. Op het niveau van de TAMM bestond 
er geen financieringsoverzicht waarin was vastgelegd wie — de Commissie en de 
lidstaten — wat financiert (zie de paragrafen 91-100).
51 Conclusies en aanbevelingen 
Aanbeveling 5 — Interne en externe dialoog ter verbetering 
van de coördinatie
De Commissie en de EDEO moeten de capaciteiten van EU-delegaties op het ge -
bied van migratievraagstukken versterken. De Commissie moet de ontwikkeling 
van een financieringsoverzicht nastreven, waarin is vastgelegd wat in het kader 
van de TAMM door wie wordt gefinancierd.
Dit verslag werd door de Rekenkamer te Luxemburg vastgesteld op haar 
vergadering van 25 februari 2016.
 Voor de Rekenkamer
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President

52
 Bijlagen
Ondertekende mobiliteitspartnerschappen tussen de EU, de EU-lidstaten en 
niet-EU-landen
Kaapverdië Moldavië Georgië Armenië MarokkoAzerbei ­
dzjanTunesië Jordanië
Datum 2008 2008 2009 2011 2013 2013 2013 2014
EU X X X X X X X X 8
Frankrijk X X X X X X X X 8
Duitsland X X X X X X 6
Italië X X X X X X 6
Polen X X X X X X 6
Zweden X X X X X X 6
België X X X X 4
Bulgarije X X X X 4
Tsjechische 
RepubliekX X X X 4
Nederland X X X X 4
Portugal X X X X 4
Roemenië X X X X 4
Spanje X X X X 4
Denemarken X X X 3
Griekenland X X X 3
Litouwen X X X 3
Verenigd 
KoninkrijkX X X 3
Cyprus X X 2
Hongarije X X 2
Slowakije X X 2
Slovenië X X 2
Estland X 1
Letland X 1
Luxemburg X 1
Oostenrijk 0
Kroatië 0
Finland 0
Ierland 0
Malta 0
Totaal lidstaten 4 15 16 10 9 8 10 11Bijlage I
53 Bijlagen 
Vastgelegde, gecontracteerde en betaalde bedragen in de externe dimensie van het 
migratiebeleid gedurende de periode 2007-2013 (miljoen euro)
Begrotingsvastleggingen Contracten naar waarde Aantal contracten Betalingen
TPMA 379,78 375 256 304,30
ENPI 376 64
DCI (exclusief TPMA) 190 64
EOF 156 27
EIDHR 7 43
IfS 5 4
IPA 309 76
Totaal 1 418 534 304,30
Geen gegevens beschikbaarBijlage II
54 Bijlagen 
Uitgaven voor het externe migratiebeleid: allerlei EU-uitgaveninstrumenten, elk met 
eigen doelstellingen en strategieën
 Instrument voor ontwikkelingssamenwerking (Development Cooperation Instrument) (1. DCI — 
TPMA, 2. DCI — overige) : De toepasselijke verordening bepaalt primaire en overkoepelende doelstellingen, 
verwijst naar doelstellingen voor geografische en thematische programma’s en streeft doelstellingen na 
uit andere beleids- of externe documenten (de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling en de doelstel -
lingen die zijn goedgekeurd door de Verenigde Naties en andere internationale organisaties). Het wordt 
uitgevoerd in alle niet-EU-landen, met uitzondering van landen die in aanmerking komen voor pretoetre -
dingssteun. In het geval van geografische programma’s worden noch landen die in aanmerking komen voor 
het Europees Ontwikkelingsfonds, het Europees nabuurschapsinstrument, of het Instrument voor pretoe -
tredingssteun bestreken, noch de landen die de ACS-EU-partnerschapsovereenkomst hebben ondertekend 
(met uitzondering van Zuid-Afrika).
3. Het Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument , waarin migratie gedeeltelijk was opgeno -
men, had zelf geen beleidsdoelstellingen vastgesteld. De toepasselijke verordening verwees naar de vast -
stelling van prioritaire doelstellingen in de strategiedocumenten - die moeten worden goedgekeurd door de 
Commissie - voor een land of een regio. Ingeval er door de EU geen specifieke doelstellingen waren overeen -
gekomen met het betrokken land, moesten de EU-beleidsdoelstellingen worden nagestreefd (maar er is niet 
nader omschreven welke).
4. Europees Ontwikkelingsfonds : De bepalingen van het EOF zijn vergelijkbaar met die van het Instrument 
voor ontwikkelingssamenwerking, maar het fonds wordt uitgevoerd in andere landen, en wel 78 landen in 
Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen). Het EOF is daarom niet als zodanig gebruikt in 
de buurlanden, maar kan bijvoorbeeld worden gebruikt ter ondersteuning van migranten die terugkeren uit 
buurlanden.
5. Het Stabiliteitsinstrument  is bedoeld voor de aanpak van grote risico’s en bedreigingen voor politieke 
veiligheid en ontwikkeling. In de verordening worden twee algemene doelstellingen omschreven. Specifieke 
doelstellingen zijn vastgelegd in op meer landen gerichte strategiedocumenten, thematische strategiedocu -
menten en indicatieve meerjarenprogramma’s.Bijlage III
55 Bijlagen 
6. Het Europees Instrument voor de democratie en mensenrechten  is gericht op de consolidatie van de 
democratie in niet-EU-landen en het verbeteren van de naleving van de mensenrechten. In de verordening 
worden drie algemene doelstellingen bepaald; specifieke doelstellingen moeten worden omschreven in de 
strategiedocumenten die de Commissie ook gebruikt bij het bepalen van de doelstellingen van de jaarlijkse 
actieprogramma’s.
7. Het Instrument voor pretoetredingssteun  verleent financiële en technische hulp aan acht „uitbreidings -
landen” gedurende het gehele toetredingsproces. In de verordening worden algemene doelstellingen 
vastgelegd (specifieke doelstellingen moeten worden omschreven in de meerjaren- en jaarlijkse program -
ma’s) alsmede andere doelstellingen met betrekking tot specifieke onderdelen, zoals grensoverschrijdende 
samenwerking. Het IPA wordt daarom niet als zodanig gebruikt in de landen in het zuidelijke Middellandse 
Zeegebied en die van het Oostelijk Partnerschap.Bijlage III
56 Bijlagen 
Samenvatting van gecontroleerde projecten
Financierings­
instrumentJaar 
overeenkomstLooptijd  
(maanden)NaamEU­financiering  
(euro)
Wereldwijd
TPMA 2007 55Gezamenlijke migratie- en ontwikkelingsinitiatief (Joint Migration 
and Development Initiative)15 000  000
Oostelijke nabuurschapslanden
ENPI 2008 45Geïntegreerd grensbeheer in de zuidelijke Kaukasus (SCIBM — Sou -
thern Caucasus Integrated Border Management)6 000  000
ENPI 2009 71Bijstand in verband met overname en begeleidende 
EUBAM-maatregelen1 4 864 050
ENPI 2009 42Ondersteuning van de tenuitvoerlegging van de component 
migratie en ontwikkeling van het mobiliteitspartnerschap tussen de 
EU en Moldavië1 999 734
TPMA 2010 36Doeltreffend bestuur van arbeidsmigratie en de daarmee verbonden 
vaardighedendimensie1 507  501
TPMA 2010 35Ondersteuning van de re-integratie van teruggekeerde Georgische 
migranten en de tenuitvoerlegging van de overnameovereenkomst 
tussen de EU en Georgië.3 000  000
ENPI 2011 22Bijstand in verband met overname en begeleidende 
EUBAM-maatregelen1 798 941
ENPI 2011 48Bijstand in verband met overname en begeleidende 
EUBAM-maatregelen9 532 400
TPMA 2011 35Beter beheer van de mobiliteit van professionals in de gezondheids -
zorg in de Republiek Moldavië2 000  000
TPMA 2011 23Ondersteuning van UNHCR-activiteiten in Oost-Europa in het kader 
van de regionale beschermingsprogramma’s van de EU — fase II1 500  000
TPMA 2012 24Ondersteuning bij het opzetten van een doeltreffend overnamebe -
heer in Armenië, Azerbeidzjan en Georgië1 193 965
TPMA 2013 36Versterking van het ontwikkelingspotentieel van het EU-mobili -
teitspartnerschap in Georgië door middel van gerichte circulaire 
migratie en mobilisatie van de diaspora878 000Bijlage IV
1 Dit bedrag omvat een projectwijziging ter hoogte van 864 810 euro die door de Rekenkamer moest worden onderzocht om inzicht te krijgen 
in het volledige project.
57 Bijlagen 
Financierings­
instrumentJaar 
overeenkomstLooptijd  
(maanden)NaamEU­financiering  
(euro)
Zuidelijke nabuurschapslanden
TPMA 2008 47Vergemakkelijken van het opzetten van bedrijven in Marokko 
dankzij de mobilisering van de Marokkaanse diaspora in Europa 
(FACE-Maroc)1 497 305
TPMA 2008 26Interactieve kaart van irreguliere migratieroutes en  -stromen in 
Afrika, het Midden-Oosten en het Middellandse Zeegebied (I-kaart)784 789
TPMA 2009 59SaharaMed: Preventie en beheer van irreguliere migratiestromen 
van de Saharawoestijn naar het Middellandse Zeegebied10 000  000
ENPI 2010 44 MEDSTAT  III 7 000  000
TPMA 2010 36Algerije: verbetering van de aan migranten geboden bescherming 
en vergroting van de capaciteit voor het beheer van gemengde 
migratiestromen1 915  916
TPMA 2011 23Ondersteuning van UNHCR-activiteiten in Noord-Afrika in het kader 
van het regionale beschermingsprogramma3 631 627
ENPI 2011 40 EUROMED MIGRATION III 4 998 800
TPMA 2012 35Bevordering van de eerbiediging van de rechten van migranten van 
bezuiden de Sahara in Marokko1 594 264
TPMA 2012 36Ondersteuning van het creëren van activiteiten en banen in de 
Maghreb - migratie ter ondersteuning van lokale ontwikkeling1 875 000
TPMA 2013 36 Seahorse-Mediterraan netwerk met lidstaat (SP) 4 500  000
TPMA 2013 13Ondersteuning van UNHCR-activiteiten in Noord-Afrika in het kader 
van het regionale beschermingsprogramma1 953 000
TOTAAL 89 025 292Bijlage IV
58 Bijlagen 
Uitvoeringsmechanismen voor financiële steun van de EU (externe dimensie M&A)Bijlage V
Bron: Europese Rekenkamer.Europese Raad
FRONTEX EUROPOLETF (Europese
Stichting
voor Opleiding)EASO (Europees
Ondersteuningsbureau
voor asielzaken)DG ECHO DG Migratie en Binnenlandse Zaken1DG DEVCO DG NEAR2HLWG M&A (Groep op
hoog niveau asiel- en
migratievraagstukken)
EU-agent-
schappenRaad van de Europese Unie
EDEO
Titel 234 AMIF EOF5 DCI ENPI/ENI IPA/IPA II ISF FinancieringsinstrumentenLEGENDA
(Strategisch
Comité immigratie,
grenzen en asiel)
GOS (Groep ontwikkelings-
samenwerking)
PI6IcSP7Valt formeel onder de RAZ
EUROPESE DIENST VOOR EXTERN OPTREDEN
Europese Commissie
1 Voorheen DG/uni00A0HOME. DG/uni00A0HOME was in de periode 2007-2013 verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van de fondsen 
van het SOLID-programma (Solidariteit en beheer van de migratiestromen). Deze bestonden uit het Buitengrenzenfonds 
(BGF), het Europees Terugkeerfonds (TF), het Europees Vluchtelingenfonds (EVF) en het Europees Fonds voor de integratie van onderdanen van derde landen (EIF). Geen van deze fondsen beschikte echter over een externe component voor uitgaven in derde landen, in tegenstelling tot de daaropvolgende fondsen voor de periode 2014-2020 (Fonds voor asiel, migratie en integratie - AMIF; Fonds voor interne veiligheid - ISF). 
2 DG/uni00A0Nabuurschapsbeleid en Uitbreidingsonderhandelingen (voorheen DG ELARG)3 Gemeenschappelijke agenda inzake migratie en mobiliteit4 Humanitaire Hulp en Civiele Bescherming5 Niet van toepassing op de nabuurschapslanden6 Partnerschapsinstrumenten7 Instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede (voorheen het Stabiliteitsinstrument - IfS)8 De component Migratie en asiel van het programma voor mondiale collectieve goederen en uitdagingen (2014-2020)2014+
BGF2007-2013
TF EVFRaad Buitenlandse 
ZakenRaad Justitie en 
Binnenlandse Zaken Raad Algemene 
ZakenPolitieke 
discussie
Voorbereidende instanties en werkgroepen 
van de Raad Stelt een geïntegreerde strategie vast voor 
de samenwerking tussen de EU en derde 
landen op het gebied van M&A
 Bereidt conclusies en aanbevelingen van 
de Raad voor inzake de oorzaken en 
gevolgen van migratie en asiel Staat het Coreper bij met betrekking tot juridische, 
horizontale en strategische vraagstukken op het 
gebied van M&A en grenzen
 Bereidt eens per twee jaar een verslag voor over 
„EU-optreden inzake de migratiedruk”Overige
(bijv. JAIEX, CATS, COSI)Geograﬁsche werkgroepenBeheer van /f_inancieringsinstrumenten
Heeft zitting in de raad van bestuurWoont vergaderingen bijRapportagelijnen
 Humanitaire hulp voor 
vluchtelingen en binnenlands 
ontheemden Hoofdopsteller van de mededelingen van de 
Commissie inzake migratiebeleid
 Hoofdvertegenwoordiger van de Commissie in de 
HLWG
 Onderhandelt over visumversoepeling, overname 
en mobiliteitspartnerschap, TAMM3.
 Leidt de bilaterale en regionale migratiedialoog
 Mede-evaluator van TPMA-oproepen tot het 
indienen van voorstellen Hoofdopsteller van de mededelingen van 
de Commissie inzake ontwikkelingsbeleid
 Programmeert ontwikkelingshulp voor 
niet-EU-landen, zowel op geografische als 
op thematische basis
 Beheert en houdt toezicht op de 
uitvoering van steun Verantwoordelijk voor het Europees 
nabuurschapsbeleid
 De directoraten Oost en Zuid van DG/uni00A0NEAR 
waren tot eind 2014 onderdeel van DG/uni00A0DEVCO
 Vanaf eind 2014 werd het beheer van het 
ENI door DG/uni00A0NEAR overgenomen van DG/uni00A0DEVCODIENST INSTRUMENTEN 
BUITENLANDS BELEID
(FPI)
 Faciliteert de uitwisseling van 
informatie over landen van herkomst 
tussen de lidstaten van de EU
 Ondersteunt de lidstaten van de EU 
die onder bijzondere druk staan door middel van het systeem voor snelle waarschuwingen
 Draagt bij tot de uitvoering van het 
gemeenschappelijk Europees asielstelsel Faciliteert en verbetert de 
toepassing van, en coördineert de acties van de EU-lidstaten bij de uitvoering van maatregelen op het gebied van het EU-grensbeheer
 Risicoanalysen Operationele bijstand aan de 
lidstaten van de EU en niet-EU-landen (17) Ondersteunt partnerlanden op het 
gebied van legale migratie en met name inzake werkgelegenheid en vaardigheden (DG/uni00A0EAC heeft ook zitting in de raad van bestuur; DG/uni00A0HOME heeft een waarnemerssta-tus). Dreigingsevaluatie van de 
georganiseerde criminaliteit (OCTA)
 Strategische overeenkomsten 
met niet-EU-landen
TPMA /  
programma voor 
mondiale 
collectieve 
goederen en 
uitdagingen8 Verantwoordelijk voor operationele 
uitgaven op het gebied van de externe 
maatregelen van de EU, met inbegrip van migratie en asiel Draagt bij tot de EU-beleidsvorming en concrete actie op het gebied van migratie in de 
externe dimensie 
 Draagt bij tot de coördinatie tussen de externe en de interne dimensie van het 
migratiebeleid van de EU
 Deelname aan de werkgroepen van de JBZ-Raad, met name de groep op hoog niveau 
(HLWG).
EIF (Europees 
Fonds voor de 
integratie van 
onderdanen 
van derde 
landen)
59 Bijlagen 
Europese Raad
FRONTEX EUROPOLETF (Europese
Stichting
voor Opleiding)EASO (Europees
Ondersteuningsbureau
voor asielzaken)DG ECHO DG Migratie en Binnenlandse Zaken1DG DEVCO DG NEAR2HLWG M&A (Groep op
hoog niveau asiel- en
migratievraagstukken)
EU-agent-
schappenRaad van de Europese Unie
EDEO
Titel 234 AMIF EOF5 DCI ENPI/ENI IPA/IPA II ISF FinancieringsinstrumentenLEGENDA
(Strategisch
Comité immigratie,
grenzen en asiel)
GOS (Groep ontwikkelings-
samenwerking)
PI6IcSP7Valt formeel onder de RAZ
EUROPESE DIENST VOOR EXTERN OPTREDEN
Europese Commissie
1 Voorheen DG/uni00A0HOME. DG/uni00A0HOME was in de periode 2007-2013 verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van de fondsen 
van het SOLID-programma (Solidariteit en beheer van de migratiestromen). Deze bestonden uit het Buitengrenzenfonds 
(BGF), het Europees Terugkeerfonds (TF), het Europees Vluchtelingenfonds (EVF) en het Europees Fonds voor de integratie van onderdanen van derde landen (EIF). Geen van deze fondsen beschikte echter over een externe component voor uitgaven in derde landen, in tegenstelling tot de daaropvolgende fondsen voor de periode 2014-2020 (Fonds voor asiel, migratie en integratie - AMIF; Fonds voor interne veiligheid - ISF). 
2 DG/uni00A0Nabuurschapsbeleid en Uitbreidingsonderhandelingen (voorheen DG ELARG)3 Gemeenschappelijke agenda inzake migratie en mobiliteit4 Humanitaire Hulp en Civiele Bescherming5 Niet van toepassing op de nabuurschapslanden6 Partnerschapsinstrumenten7 Instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede (voorheen het Stabiliteitsinstrument - IfS)8 De component Migratie en asiel van het programma voor mondiale collectieve goederen en uitdagingen (2014-2020)2014+
BGF2007-2013
TF EVFRaad Buitenlandse 
ZakenRaad Justitie en 
Binnenlandse Zaken Raad Algemene 
ZakenPolitieke 
discussie
Voorbereidende instanties en werkgroepen 
van de Raad Stelt een geïntegreerde strategie vast voor 
de samenwerking tussen de EU en derde 
landen op het gebied van M&A
 Bereidt conclusies en aanbevelingen van 
de Raad voor inzake de oorzaken en 
gevolgen van migratie en asiel Staat het Coreper bij met betrekking tot juridische, 
horizontale en strategische vraagstukken op het 
gebied van M&A en grenzen
 Bereidt eens per twee jaar een verslag voor over 
„EU-optreden inzake de migratiedruk”Overige
(bijv. JAIEX, CATS, COSI)Geograﬁsche werkgroepenBeheer van /f_inancieringsinstrumenten
Heeft zitting in de raad van bestuurWoont vergaderingen bijRapportagelijnen
 Humanitaire hulp voor 
vluchtelingen en binnenlands 
ontheemden Hoofdopsteller van de mededelingen van de 
Commissie inzake migratiebeleid
 Hoofdvertegenwoordiger van de Commissie in de 
HLWG
 Onderhandelt over visumversoepeling, overname 
en mobiliteitspartnerschap, TAMM3.
 Leidt de bilaterale en regionale migratiedialoog
 Mede-evaluator van TPMA-oproepen tot het 
indienen van voorstellen Hoofdopsteller van de mededelingen van 
de Commissie inzake ontwikkelingsbeleid
 Programmeert ontwikkelingshulp voor 
niet-EU-landen, zowel op geografische als 
op thematische basis
 Beheert en houdt toezicht op de 
uitvoering van steun Verantwoordelijk voor het Europees 
nabuurschapsbeleid
 De directoraten Oost en Zuid van DG/uni00A0NEAR 
waren tot eind 2014 onderdeel van DG/uni00A0DEVCO
 Vanaf eind 2014 werd het beheer van het 
ENI door DG/uni00A0NEAR overgenomen van DG/uni00A0DEVCODIENST INSTRUMENTEN 
BUITENLANDS BELEID
(FPI)
 Faciliteert de uitwisseling van 
informatie over landen van herkomst 
tussen de lidstaten van de EU
 Ondersteunt de lidstaten van de EU 
die onder bijzondere druk staan door middel van het systeem voor snelle waarschuwingen
 Draagt bij tot de uitvoering van het 
gemeenschappelijk Europees asielstelsel Faciliteert en verbetert de 
toepassing van, en coördineert de acties van de EU-lidstaten bij de uitvoering van maatregelen op het gebied van het EU-grensbeheer
 Risicoanalysen Operationele bijstand aan de 
lidstaten van de EU en niet-EU-landen (17) Ondersteunt partnerlanden op het 
gebied van legale migratie en met name inzake werkgelegenheid en vaardigheden (DG/uni00A0EAC heeft ook zitting in de raad van bestuur; DG/uni00A0HOME heeft een waarnemerssta-tus). Dreigingsevaluatie van de 
georganiseerde criminaliteit (OCTA)
 Strategische overeenkomsten 
met niet-EU-landen
TPMA /  
programma voor 
mondiale 
collectieve 
goederen en 
uitdagingen8 Verantwoordelijk voor operationele 
uitgaven op het gebied van de externe 
maatregelen van de EU, met inbegrip van migratie en asiel Draagt bij tot de EU-beleidsvorming en concrete actie op het gebied van migratie in de 
externe dimensie 
 Draagt bij tot de coördinatie tussen de externe en de interne dimensie van het 
migratiebeleid van de EU
 Deelname aan de werkgroepen van de JBZ-Raad, met name de groep op hoog niveau 
(HLWG).
EIF (Europees 
Fonds voor de 
integratie van 
onderdanen 
van derde 
landen)
60 Antwoorden  
van de Commissie
Samenvatting
I
De Commissie en de EDEO hebben de volgende opmerkingen met betrekking tot de context en de inhoud van dit 
verslag:
De Commissie en de EDEO zien zich genoodzaakt te handelen in een complexe en steeds veranderende omgeving. 
In het licht van de ongeziene migratie- en vluchtelingencrisis behelst het migratiebeleid in belangrijke mate het bij -
stellen van de prioriteiten en het aanbrengen van versterkingen op Europees niveau en het zich continu aanpassen 
aan de veranderende omstandigheden.
Dit verslag van de Rekenkamer werd opgesteld vóór deze belangrijke ontwikkelingen plaatsvonden.
Migratie- en asielbeleid is zowel op internationaal als EU-niveau een ingewikkeld en veelzijdig beleidsterrein dat 
voortdurend in beweging is en de Commissie is genoodzaakt te werken in die veranderende en veeleisende omge -
ving. Het is bijgevolg een terrein dat al even complexe en multidimensionale uitvoeringsstructuren vereist.
In het verslag van de Rekenkamer wordt onvoldoende rekening gehouden met deze politieke, wettelijke, operatio -
nele en budgettaire context.
II
De Commissie is het ermee eens dat het moeilijk is om op een eenvoudige manier vast te stellen wat het totale 
bedrag is van de uitgaven die ten laste komen van de begroting en of de uitgaven zijn gedaan in overeenstemming 
met de beoogde geografische en thematische prioriteiten. De Commissie zal het algemeen kader voor toezicht 
en evaluatie op dit complexe beleidsterrein verder verbeteren en er tegelijkertijd op blijven toezien dat de instru -
menten waarin is voorzien voldoende licht werpen op de beoogde geografische en thematische prioriteiten per 
aandachtsgebied.
III
In elk met EU-instrumenten gefinancierd project zijn indicatoren opgenomen die tijdens de gehele levenscyclus van 
het project worden gemonitord. Zie ook het antwoord van de Commissie op paragraaf 68.
IV
Migratie is een complex, politiek gevoelig, sectoroverschrijdend beleidsterrein waar een groot aantal partijen (bv. 
Europese agentschappen, de IOM, het UNHCR) bij betrokken is, zowel binnen de EU-instellingen als daarbuiten. Dit 
wordt uiteraard weerspiegeld in het beheer van het externe migratiebeleid en de samenwerking van de EU.
De voorbije jaren zijn er inspanningen geleverd om de coördinatie tussen de directoraten-generaal van de Commis -
sie, alsook met de Europese Dienst voor extern optreden en de EU-lidstaten te verbeteren en zijn hiertoe een aantal 
coördinatiemechanismen opgezet. In de recente Europese migratieagenda wordt benadrukt dat deze inspanningen 
verder moeten worden opgevoerd.
Antwoorden van de Commissie 61
Inleiding
01
De Commissie benadrukt dat bestedingen ten behoeve van vluchtelingen in partnerlanden, onder meer in de 
nabuurschapsregio, al vóór 2015 waren opgenomen in de samenwerking van de EU met derde landen inzake migra -
tie- en asielbeleid. Bij de meeste migratieprojecten wordt immers een alomvattende en inclusieve aanpak gevolgd, 
aangezien migratiestromen een heterogeen karakter hebben en bestaan uit een mix van economische migranten, 
kwetsbare migranten en personen die internationale bescherming behoeven.
02
Op 13 mei 2015 stelde de Commissie de Europese migratieagenda voor, op basis waarvan Raadsconclusies werden 
goedgekeurd in juni 2015.
11
Sinds de lancering in november 2014 van het zogenoemde Khartoum-proces (met landen langs de Oost-Afrikaanse 
migratieroute) ligt de prioriteit bij acht regionale dialogen.
De gezamenlijke agenda’s inzake migratie en mobiliteit worden ook beschouwd als een essentieel bilateraal kader 
naast de mobiliteitspartnerschappen.
13
De onderliggende oorzaken van irreguliere en gedwongen migratie variëren van armoede en een gebrek aan eco -
nomische kansen tot conflicten, onveiligheid en klimaatverandering en alles wat daartussenin ligt. Het thematische 
programma voor migratie en asiel, dat een jaarlijkse toewijzing van ongeveer 50 miljoen EUR heeft, was inderdaad 
nooit bedoeld om dit soort onderliggende oorzaken aan te pakken, maar was erop gericht landen te steunen om 
hun migratie- en asielbeheer te verbeteren.
15
De ENPI-verordening stelt algemene doelstellingen vast, terwijl overeenkomsten tussen de EU en de partnerlanden 
het beleidskader vormden voor de programmering van de bijstand. (Zie ENPI-verordening, artikel 3).
Toen het ENPI vervangen werd door het Europees Nabuurschapsinstrument (ENI), werden voor de periode 2014-
2020 evenwel specifieke doelstellingen vastgesteld. Overeenkomstig Verordening (EU) nr. 232/2014 is een van 
de zes specifieke doelstellingen van het ENI „ het scheppen van een klimaat voor het beter organiseren van reguliere 
migratie en het stimuleren van goed beheerde mobiliteit van mensen, voor het uitvoeren van bestaande of toekomstige 
overeenkomsten die zijn gesloten volgens de totaalaanpak van migratie en mobiliteit, en voor het bevorderen van contac -
ten tussen mensen, met name met betrekking tot activiteiten op het gebied van cultuur, onderwijs, werkgelegenheid en 
sport ”.
Antwoorden van de Commissie 62
Reikwijdte en aanpak van de controle
22
De Commissie merkt op, zoals de Rekenkamer ook aangeeft, dat hoewel het IPA en het EOF in bijlage III zijn opge -
nomen, geen van beide financiering aan de nabuurschapslanden verstrekken.
De samenhang van de doelstellingen, de bepaling van de behoeften van de partnerlanden en de monitoringinstrumenten moeten worden verbeterd
Antwoord op de titel boven paragraaf 27
De Commissie erkent de grote verscheidenheid aan beleidsregelingen, die vooral te wijten is aan de complexiteit 
van het migratiefenomeen.
Dankzij de voorstellen van de Commissie zijn de verschillende instrumenten voor externe samenwerking van de 
EU aanzienlijk gerationaliseerd en gestroomlijnd in de opeenvolgende meerjarige financiële kaders. De huidige 
mix van geografische en thematische instrumenten weerspiegelt globaal genomen een alomvattende en even -
wichtige aanpak waardoor de EU de verschillende uitdagingen kan aangaan met coherente en complementaire 
financieringsinstrumenten.
29
Voor de periode 2014-2020 werd het ENPI vervangen door het Europees Nabuurschapsinstrument (ENI). Overeen -
komstig Verordening (EU) nr. 232/2014 is een van de zes specifieke doelstellingen van het ENI „het scheppen van een 
klimaat voor het beter organiseren van reguliere migratie en het stimuleren van goed beheerde mobiliteit van mensen, 
voor het uitvoeren van bestaande of toekomstige overeenkomsten die zijn gesloten volgens de totaalaanpak van migra -
tie en mobiliteit, en voor het bevorderen van contacten tussen mensen, met name met betrekking tot activiteiten op het 
gebied van cultuur, onderwijs, werkgelegenheid en sport ’.
De ENI-verordening voorziet in de opname van een bijlage met programmeringsprioriteiten en globale financiële 
toewijzingen per programmatype (bilaterale, multilaterale en grensoverschrijdende samenwerking) die via een 
gedelegeerde handeling kan worden gewijzigd. Een nieuwe bijlage met de algemene prioriteiten voor de ENB-re -
gio als geheel kwam als een van de voornaamste elementen uit de onderhandelingen met het EP en de Raad in het 
kader van het ENI voort; deze prioriteiten scheppen een kader voor het latere programmeringsproces.
30
De financieringsinstrumenten voor externe samenwerking en ontwikkelingssamenwerking met derde landen zijn in 
het leven geroepen om problemen zoals armoede, onveiligheid, democratie en bestuur, gebrek aan economische 
kansen, mensenrechten enz. aan te pakken.
Overeenkomstig de respectieve rechtshandeling worden in meerjaren- en jaarprogramma’s de steunsectoren nauw -
keurig omschreven, waaronder basissectoren als onderwijs, gezondheid, milieu, naast veiligheid, binnenlandse 
zaken en migratie. Wat betreft de geografische instrumenten, wordt de keuze van de steunsectoren tijdens de 
programmeringsfase overeengekomen met de betrokken partnerlanden.
Antwoorden van de Commissie 63
Zoals steeds het geval is bij sectoraal EU-beleid, kan de uitvoering van het externe migratie- en asielbeleid onder -
steund worden met financiering uit de toepasselijke EU-instrumenten voor externe samenwerking, overeenkomstig 
de criteria en procedures die in de rechtsgrondslagen van het respectieve financieringsinstrument zijn vastgesteld.
Zie ook het antwoord op paragraaf 22.
31
Interventies in het kader van het extern beleid kunnen, met inachtneming van de doelstellingen van elk financie -
ringsinstrument, bijdragen aan de tenuitvoerlegging van het EU-beleid op verschillende thematische gebieden, 
zoals klimaatverandering, veiligheid, onderwijs, landbouw of migratie.
32
De Commissie is van mening dat de projecten globaal genomen goed waren gedocumenteerd. In de toekomst zal 
de Commissie er evenwel naar streven de behoefteanalyses van haar projecten systematischer te documenteren.
33
Alhoewel de mobiliteitspartnerschappen (MP) een uitstekend bilateraal kader zijn gebleken om migratie- en asiel -
vraagstukken zo aan te pakken dat de samenwerking voor beide partijen voordelig is, is de Commissie het ermee 
eens dat meer moet worden gedaan om een evenwichtige uitvoering ervan te bewerkstelligen, d.w.z. op een 
manier die alle vier de pijlers van de TAMM beter weerspiegelt, onder andere door middel van meer acties op het 
gebied van legale migratie, mensenrechten en bescherming van vluchtelingen.
De Commissie wijst de lidstaten regelmatig erop dat het belangrijk is ook het evenwicht tussen de vier thematische 
prioriteiten van de TAMM niet uit het oog te verliezen bij de uitvoering van het MP .
34
De meeste, zo niet alle delegaties hebben reeds een aantal jaren geleden contactpunten voor migratievraagstukken 
aangesteld. Bovendien konden personeelsleden van DG HOME enkel worden ingezet in een zeer beperkt aantal pri -
oritaire delegaties (VS, Rusland, Genève, Wenen, Turkije, China, India). In de meeste gevallen worden deze functies 
gedeeld met andere directoraten-generaal en omvatten ze ook andere aangelegenheden die onder de bevoegd -
heid van DG HOME vallen (en die dus niet noodzakelijk specifiek gericht zijn op migratie).
Zoals wordt erkend in de recente Europese migratieagenda, is er bij de EU-delegaties behoefte aan een versterking 
van de deskundigheid op het gebied van migratie. De Raad heeft daarom besloten de capaciteit van de EU-delega -
ties te versterken om het migratievraagstuk aan te pakken en met name Europese migratieverbindingsofficieren in 
te zetten in prioritaire delegaties, met bijzondere aandacht voor de nabuurschapsregio.
Antwoorden van de Commissie 64
35
Het opzetten van thematische eenheden in DG Internationale Samenwerking en Ontwikkeling enkele jaren gele -
den, waaronder een eenheid voor migratie, weerspiegelt het belang dat wordt gehecht aan de versterking van 
thematische deskundigheid in de hele organisatie, inclusief in de delegaties.
Een belangrijk deel van de opdracht van deze thematische eenheden bestaat erin thematische kwaliteitsondersteu -
ning te verlenen aan het personeel in het hoofdkantoor en in de delegaties. De voor migratie en asiel verantwoor -
delijke eenheid van DG DEVCO heeft een aantal instrumenten ontwikkeld die moeten waarborgen dat deze steun 
op een samenhangende en efficiënte manier wordt verstrekt. Hiertoe zijn oriëntatienota’s, richtsnoeren en themati -
sche opleidingsmodules ontwikkeld.
Vanwege de toegenomen aandacht voor migratie in het externe optreden van de EU, overweegt de Commissie een 
e-learningmodule uit te werken als aanvulling op de persoonlijke opleidingsinstrumenten.
36
De Commissie is het ermee eens dat migratie tot voor kort voor veel nabuurschapslanden niet tot de topprioriteiten 
behoorde, maar de situatie is de laatste tijd aanzienlijk veranderd, aangezien deze landen steeds meer het belang 
van migratie en de noodzaak om samen te werken met de EU inzien.
In het geval van het mediterrane project „Seahorse” erkent de Commissie dat het aantrekken van Noord-Afrikaanse 
landen als partner stroef loopt. De inspanningen worden voortgezet, met dien verstande dat de dialoog met deze 
landen op dit zeer gevoelige gebied door de instabiele situatie in de regio sinds het ontwerpen van het project 
wordt gehinderd.
37
Hoewel de Commissie erkent dat meer EU-lidstaten dan partnerlanden gebruikmaken van het eindproduct van de 
I-map, vindt ze dat rekening moet worden gehouden met een aantal aspecten.
De doelstelling van het project, gebaseerd op een behoefte waaraan uitdrukking werd gegeven in de mediterrane 
dialoog over doorgangsmigratie, was actuele informatie over migratiestromen te verstrekken om de beleidsvor -
ming te verbeteren.
De I-map was een op zichzelf staand, zeer gericht project dat samen met andere projecten heeft bijgedragen aan 
de doeltreffendheid van de migratiedialoog tussen de landen van het Midden-Oosten en Afrika (MENA) en de 
EU-lidstaten. De Commissie is van mening dat de informatie over migratie, die voorheen niet geconsolideerd was in 
één enkel systeem en nu op een heel praktische manier beschikbaar is gesteld, de dialoog heeft verbeterd.
38
De Commissie is het ermee eens dat het van cruciaal belang is ons samenwerkingskader op het vlak van migratie en 
internationale bescherming beter af te bakenen door operationele doelstellingen en duidelijke, meetbare resulta -
ten en outputs te bepalen waarbij er een rechtstreeks verband is tussen de activiteiten en de behaalde resultaten.
Antwoorden van de Commissie 65
39
Hoewel de Commissie erkent dat precieze doelstellingen, referentiewaarden en indicatoren voor het toezicht op de 
uitvoering van de TAMM op strategisch niveau tot dusver ontbreken, is zij van mening dat de doelstellingen vol -
doende ruim moeten worden gedefinieerd om flexibel te kunnen worden toegepast in verschillende contexten, op 
zeer uiteenlopende aspecten en op snel evoluerende uitdagingen en behoeften op het gebied van migratie.
De Commissie heeft in 2015 in de werkgroep op hoog niveau opnieuw een discussie met de lidstaten op gang 
gebracht over de bepaling van geschikte indicatoren voor het monitoren van de TAMM.
Gezamenlijk antwoord op de paragrafen 43 tot en met 50
De Commissie erkent dat relevante criteria en slimme indicatoren voor migratie vaststellen een uitdaging blijft, ook 
op het niveau van de internationale donoren en de VN, zoals werd aangetoond door de moeilijkheid om migra -
tie-indicatoren vast te stellen en overeen te komen in het ontwikkelingskader voor de periode na 2015.
Dit heeft te maken met de complexe en veelzijdige dimensies van migratie- en asielbeleid in het algemeen. De 
Commissie erkent dat er collectief behoefte is aan een ernstige inspanning op dit gebied.
De herziening van het resultatenkader, die gepland is na de goedkeuring van de indicatoren van de duurzame -
ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) in het voorjaar van 2016, is voor DEVCO een kans om ook wat het meten van 
resultaten op het vlak van migratie betreft, vooruitgang te boeken.
Antwoord op de titel boven paragraaf 52
De Commissie is van oordeel dat de geografische en thematische prioriteiten in het kader van de TAMM duidelijk 
werden vastgesteld, maar erkent dat de exacte kwantificering van de EU-uitgaven met betrekking tot deze prioritei -
ten tijdens deze audit moeilijk vast te stellen was.
53
Het gemeenschappelijk Relex-informatiesysteem (CRIS) is een instrument voor financieel beheer dat input geeft 
aan ABAC, het boekhoudsysteem van de Commissie, en real-time informatie verschaft over financiële transacties 
voor alle externe uitgaven van de EU. Het CRIS werd niet specifiek ontworpen voor rapportagedoeleinden. Het CRIS 
wordt momenteel in fasen afgebouwd en grotendeels vervangen door ABAC en aangevuld met het nieuwe systeem 
OPSYS.
Het systeem maakt gebruik van OESO-codes om overeenkomsten in te delen volgens activiteitensector. Er is 
momenteel geen code voor migratie; de Commissie is zich terdege bewust van de beperkingen die kleven aan het 
ontbreken van een specifieke DAC-code voor in het kader van migratie en asiel gefinancierde ontwikkelingsinter -
venties. Dit hangt samen met het veelzijdige en transversale karakter van de migratieproblematiek, die raakvlakken 
heeft met verschillende beleidsmaatregelen en sectoren. De Commissie zal snel een bespreking met de OESO (en 
andere relevante belanghebbenden) hebben om na te gaan hoe de migratie-uitgaven van diverse ontwikkelingsa -
gentschappen het best kunnen worden geregistreerd.
Antwoorden van de Commissie 66
54
De Commissie erkent dat de door DG DEVCO beheerde Excel-tabel een eenvoudig instrument is dat een aanvulling 
vormt op het gemeenschappelijk Relex-informatiesysteem (CRIS) van de Commissie. Wegens het ontbreken van een 
DAC-code voor migratie werd het beschouwd als een nuttig instrument voor rapportagedoeleinden.
55
Het financiële IT-systeem wordt momenteel in fasen afgebouwd en grotendeels vervangen door het boekhoudsys -
teem van de Commissie. Het is op korte termijn heel onwaarschijnlijk dat dergelijke geaggregeerde gegevens 
kunnen worden verstrekt.
56
Het financiële IT-systeem wordt momenteel in fasen afgebouwd en grotendeels vervangen door ABAC. Alle finan -
ciële gegevens zullen worden overgezet naar ABAC. In het licht van de recente ontwikkelingen zal de Commissie 
gesprekken aanknopen met de OESO.
De Commissie is zich terdege bewust van de beperkingen die voortvloeien uit het ontbreken van een specifieke 
DAC-code voor in het kader van migratie en asiel gefinancierde ontwikkelingsinterventies. Dit hangt samen met het 
veelzijdige en transversale karakter van de migratieproblematiek, die raakvlakken heeft met verschillende beleids -
maatregelen en sectoren.
Tekstvak 4 — Voorbeelden van ongepaste codering van uitgaven voor externe migratie
De Commissie erkent dat aan de twee genoemde projecten, Seahorse en Sahara Med, ten onrechte een DAC-code 
was toegekend, hoewel niet van 100 % van de activiteiten werd beschouwd dat ze aan de DAC-criteria van de OESO 
voldeden. Dit is inmiddels rechtgezet.
De Commissie merkt op dat de Verordening tot invoering van een financieringsinstrument voor ontwikkelingssa -
menwerking (DCI) het volgende bepaalt met betrekking tot de DAC-criteria van de OESO:
„...ten minste 90 % van de uit hoofde van thematische programma’s geplande uitgaven [heeft]  een zodanige opzet dat de 
door de OECD/DAC vastgestelde criteria voor ODA vervuld zijn. ”
57
Het thematische DCI-programma werd vastgesteld met een algemene werkingssfeer en was bedoeld ter aanvulling 
en niet ter vervanging van de geografische instrumenten en programma’s. In de periode 2007-2013 zijn twee strate -
giedocumenten goedgekeurd voor het TPMA, het eerste voor de periode 2007-2010 en het tweede voor de periode 
2011-2013. Daar waar het TPMA alle geografische regio’s bestrijkt, is in deze strategieën, met inachtneming van de 
TAMM en het programma van Stockholm, een duidelijke prioriteit uitgesproken voor uitgaven in het kader van het 
TPMA ten gunste van het zuidelijke Middellandse Zeegebied, Afrika en Oost-Europese regio’s. Deze prioritering cor -
respondeert met de migratieroutes, waaronder routes die hun oorsprong hebben buiten de nabuurschapslanden 
(Afrika ten zuiden van de Sahara) maar door die regio lopen.
Antwoorden van de Commissie 67
60
De Commissie is het slechts gedeeltelijk met deze opmerking eens, aangezien ook rekening dient te worden gehou -
den met het feit dat dit vaak ook is wat de partnerlanden vragen, met name in oostelijke nabuurschapslanden, en 
dat de uitgaven op het gebied van grensbeheer over het algemeen veel hoger kunnen oplopen dan die op andere 
gebieden, bv. voor sociaal-economische projecten voor de integratie van migranten.
De Commissie is van mening dat het overwicht van bestedingen met betrekking tot irreguliere migratie, waarnaar 
de Rekenkamer verwijst, een weergave van de prioriteiten van sommige partnerlanden is.
Het klopt dat de uitgaven op deze gebieden, in het bijzonder voor grensbeheer, hoog zijn vanwege de noodzake -
lijke investeringen in grensdoorlaatposten en communicatie- en IT-uitrusting.
Daarbij komt nog dat de EU slechts één van de donoren is en in partnerschapsverband werkt met de betrokken 
landen, de lidstaten en internationale organisaties.
62
De Commissie merkt op dat de rechtshandeling tot oprichting van het TPMA bepaalt dat het programma een 
aanvulling vormt op de geografische programma’s. De toewijzing van middelen aan prioritaire gebieden in het 
kader van de geografische programma’s hangt in de eerste plaats af van de partnerlanden en niet alleen van de 
Commissie.
64
Het gezamenlijke migratie- en ontwikkelingsinitiatief van de EU en de VN (JMDI) werd gelanceerd als eerste 
alomvattend migratieprogramma dat zich toespitste op de impact van migratie op de ontwikkeling van de 
partnerlanden.
Het werd gezien als een belangrijke bijdrage van de EU aan de migratie- en ontwikkelingsagenda, nadat deze 
dimensie in de totaalaanpak van migratie en mobiliteit was opgenomen.
Dit initiatief was immers bedoeld als proefprogramma om de wisselwerking tussen migratie en ontwikkeling 
te onderzoeken, wat ook de reden is waarom het zich over zoveel verschillende landen in verschillende regio’s 
uitstrekte.
De bevindingen en de lessen die uit dit programma werden getrokken, zijn meegenomen in het follow-uppro -
gramma, dat echter meer gericht is op specifieke prioritaire landen.
68
De Commissie benadrukt dat negen projecten duidelijk omschreven doelstellingen hadden. In 12 gevallen voldeden 
de doelstellingen slechts ten dele aan de definitie van duidelijk omschreven doelstellingen — ze waren vaak opge -
steld in algemene termen — en in één geval waren de doelstellingen niet duidelijk omschreven (zie tekstvak 5).
Tekstvak 5 — Voorbeeld van lastig meetbare resultaten
De Commissie is het deels eens met de opmerking dat de resultaten niet onmiddellijk tastbaar en meetbaar zijn. 
De Commissie is echter van mening dat het project in het algemeen een succes was, met name doordat het ruimte 
creëerde voor een dialoog met gesprekspartners die jaren van vastgelopen democratische hervormingen hadden 
gekend.
Antwoorden van de Commissie 68
69
De Commissie merkt op dat het TPMA, net als de meeste andere thematische en geografische externe financie -
ringsinstrumenten, gericht is op de capaciteitsopbouw van de overheden en het maatschappelijk middenveld in de 
partnerlanden. Projecten voorzien gewoonlijk in capaciteitsopbouw op het gebied van wetgeving, instellingen en 
operationele werking door middel van technische bijstand en opleidingen. De Commissie is het er echter mee eens 
dat het verbeteren van de capaciteiten en het hervormen van de juridische en institutionele kaders middellange- 
tot langetermijndoelstellingen zijn (en horen te zijn) en dat de resultaten niet meteen merkbaar zijn.
70
De Commissie erkent ten dele dat niet alle doelstellingen van de projecten uit de steekproef zijn bereikt.
Tegelijkertijd wenst ze te herhalen dat externe factoren een aanzienlijke impact hebben in een complex en voortdu -
rend veranderend beleidsterrein als migratie en dat dit niet alleen kan worden opgevangen met een exemplarische 
voorbereiding en planning van de projecten.
Hoe goed de uitvoering ook gepland is en verankerd in de partnerlanden, de uitkomst van de interventie zal tijdens 
elke fase van de uitvoering beïnvloed worden door de onvoorspelbaarheid van de migratie- en vluchtelingenstro -
men en de politieke uitdagingen. De ervaring in Libië heeft dit duidelijk aangetoond.
Tekstvak 7 — Voorbeeld van een gedeeltelijk doeltreffend project
Het doel van het project „Seahorse Mediterranean” is bij te dragen aan de ontwikkeling van een van de regionale 
netwerken die het Eurosur-systeem moeten flankeren.
Ten tijde van de ondertekening van het contract was de situatie in Tripoli relatief stabiel en de omvang van de daar -
opvolgende achteruitgang van de veiligheidssituatie in Libië kon niet worden voorzien.
Vertegenwoordigers van Algerije, Tunesië en Egypte werden regelmatig uitgenodigd en zij namen vaak actief deel 
aan de bijeenkomsten van de stuurgroep van het project. Geen van deze drie landen is tot dusver een formele ver -
plichting aangegaan.
De Guardia Civil, gesteund door vijf lidstaten die deel uitmaken van het consortium, staat regelmatig in contact met 
potentiële partners uit derde landen om hen ervan te overtuigen deel te nemen aan het initiatief.
De Rekenkamer merkt op dat [de] opname van Libië [indruiste] tegen de opvattingen van de Commissie. Vanwege 
de strategische ligging van het land werd in een later stadium echter erkend dat Libië de belangrijkste partner was 
voor dit initiatief en daarom werd besloten het land hierbij op te nemen.
72
Ondanks de huidige uitzonderlijke omstandigheden in Libië loopt het project nog steeds en worden er langzaam -
aan resultaten geboekt. De in de loop van de projectuitvoering ondervonden problemen zijn het gevolg van de 
onzekere en instabiele situatie in Libië en het project werd in augustus 2015 hervat en aangepast aan de nieuwe 
situatie na de crisis van 2014.
Het project loopt nu af in april 2016 en speelt in op de dringendste behoeften van in Libië gestrande migranten die 
vastzitten in de detentie-/opvangcentra, waar hen bijstand verleend wordt en ze geholpen worden met vrijwillige 
terugkeer met volledige eerbiediging van de mensenrechten.
Antwoorden van de Commissie 69
77
De Commissie neemt nota van de opmerking van de Rekenkamer en merkt op dat het evaluatieverslag verschil -
lende positieve elementen bevatte.
Bij diverse gelegenheden tijdens de regelmatige onderlinge projectbesprekingen werden de conclusies van de eva -
luatie uitgebreid besproken met het UNDP , en meer in het bijzonder in een vergadering op 10  oktober  2011. Voor 
het verslag is ook rekening gehouden met de opmerkingen van alle partneragentschappen.
80
Het gezamenlijke migratie- en ontwikkelingsinitiatief van de EU en de VN (JMDI) werd gelanceerd als eerste alom -
vattend migratieprogramma dat zich toespitste op het verbeteren van het effect van migratie op de ontwikkeling in 
de partnerlanden.
Als pilootproject op dit gebied werd het gezien als een belangrijke bijdrage van de EU aan de migratie- en ontwik -
kelingsagenda, nadat deze dimensie in de totaalaanpak van migratie en mobiliteit was opgenomen.
De bevindingen en de lessen die uit dit programma werden getrokken, zijn meegenomen in het follow-uppro -
gramma, dat echter meer gericht is op specifieke prioritaire landen.
81
De steun van de EU aan Georgië op het vlak van migratie heeft een brede waaier aan begunstigden en types steun 
op verschillende bestuursniveaus. De toegevoegde waarde van het JMDI-systeem was dat actoren op lokaal niveau 
betrokken werden; met dit type steun kan enkel een relatief klein aantal eindbegunstigden worden bereikt. De 
lessen die werden getrokken uit dit soort interventies kunnen evenwel elders nog gebruikt worden.
Ondanks de erg beperkte impact had het programma in het geval van Algerije de verdienste dat migratievraag -
stukken op de agenda werden geplaatst en dat een permanente interministeriële structuur onder leiding van het 
ministerie van Buitenlandse Zaken werd opgezet.
In het geval van Marokko was het nuttig om binnen de portefeuille van migratieprojecten een interventie te heb -
ben die zeer sterk op de basis was gericht. De verspreiding vond evenwel plaats op basis van wisselende resultaten 
en impact. Hieruit zijn lessen getrokken voor fase II van het JMDI en de verspreiding wordt momenteel gestructu -
reerder aangepakt.
Tekstvak 9 — Overnameproject in Georgië
Wat betreft de onzekerheid die op het moment van de controle heerste over het al dan niet openblijven van de cen -
tra voor loopbaanbegeleiding en werving, beklemtoont de Commissie dat de Georgische autoriteiten de duurzaam -
heid van de centra hebben verzekerd door middel van toewijzingen uit de overheidsbegroting (400 000 GEL in de 
begroting 2015, 600 000 GEL gepland in de ontwerpbegroting 2016).
Het aantal mensen dat van de dienst voor arbeidsbemiddeling zou profiteren, viel lager uit dan was verwacht 
omdat de zelfredzaamheid van teruggekeerde migranten werd onderschat.
Wat betreft het verstrekken van tijdelijke huisvesting, was de Commissie bereid om te voorzien in de behoeften 
van 180 personen, maar door de lokale traditie van hechte sociale en familiale banden was er minder vraag naar. De 
financiële bijdragen werden dienovereenkomstig verlaagd.
Wat betreft de vrijwillige repatriëring, is het cijfer inmiddels gestegen tot 167 in Georgië verblijvende buitenlandse 
onderdanen, in vergelijking met 110 personen ten tijde van de controle.
Antwoorden van de Commissie 70
86 a)
De Commissie is het eens met de opmerking van de Rekenkamer en voegt hieraan toe dat de overname van eigen 
onderdanen een verplichting naar internationaal gewoonterecht is, terwijl de overname van onderdanen van derde 
landen geen verplichting is. Het vormt een onderdeel van het migratie- en niet van het veiligheidsbeleid, zoals dat 
door sommige partnerlanden wordt gezien.
Een effectief beleid inzake terugkeer en overname is geen veiligheidskwestie, maar een fundamenteel element 
van en een absolute voorwaarde voor een goed migratiebeheer. De effectieve terugkeer van irreguliere migranten 
die niet of niet langer het recht hebben om in de EU te blijven, is ook essentieel als preventieve maatregel tegen 
nieuwe irreguliere migratie, zoals benadrukt wordt in het EU-actieplan inzake terugkeer (9 september 2015). Zowel 
terugkeer als overname vormt een integraal onderdeel van de TAMM en alle beleid dat daarop stoelt (bv. EU-mi -
gratieagenda). Het is juist dat visumversoepelingsovereenkomsten mogelijk zijn en dat ze parallel aan EU-overna -
meovereenkomsten worden overwogen, binnen de context van het „meer voor meer”-beginsel.
Antwoord op de titel boven paragraaf 87
De Commissie onderstreept dat succes inzake bescherming van de mensenrechten vaak wordt bepaald door een 
aantal externe factoren waarop zij geen vat heeft.
87
De mensenrechten zijn een horizontaal thema waaraan ernstig aandacht wordt besteed bij alle interventies in het 
kader van het extern beleid van de EU en zijn ook een prioriteit bij extern optreden inzake migratie.
Er wordt niet alleen op toegezien dat maatregelen inzake de mensenrechten deel uitmaken van alle interventies, 
maar tal van acties hebben de rechten van migranten als overkoepelende doelstelling. Voorbeelden hiervan zijn 
projecten voor bijstand aan en bescherming van slachtoffers van mensenhandel, rechten van migranten die als 
huispersoneel werken, bijstand en bescherming van vluchtelingen, enz.
88
Wat Oekraïne betreft, werd oorspronkelijk de mogelijkheid overwogen, en ook besproken met de regering, om een 
opleiding in mensenrechtennormen op te nemen in READMIT. Er werd in dat stadium echter overeengekomen om 
dit weg te laten uit het programma aangezien het zou overlappen met verscheidene andere projecten van interna -
tionale en maatschappelijke organisaties zoals i) de IOM (Referentie CRIS: 2011/282-850, projectnaam: Versterking 
van het migratiebeheer en samenwerking op het gebied van overname in Oost-Europa (MIGRECO)), ii) de UNHCR 
(Referentie CRIS: 2010/272-415, projectnaam: Ondersteuning van UNHCR-activiteiten in Oost-Europa in het kader 
van de regionale beschermingsprogramma’s van de EU (Regionaal beschermingsprogramma II) – fase II) of iii) de 
ngo The Right to Protection (Referentie CRIS: 2012/334-088, projectnaam: Advocacy and Government Capacity Buil -
ding in Migration ). Op een totaal van 34  sinds  2003 met EU-financiering ondersteunde projecten op het gebied van 
migratie en asiel, hadden 18 projecten op verschillende niveaus betrekking op mensenrechtenkwesties.
89
De Commissie heeft veel gedaan om de Libische autoriteiten ervan te overtuigen een memorandum van overeen -
stemming met het UNHCR te ondertekenen.
De Libische autoriteiten, in het bijzonder zij die het regime van Khadafi vertegenwoordigden, waren om politieke 
redenen uiterst terughoudend om het UNHCR te aanvaarden als belangrijkste partner van de actie.
De Commissie heeft echter steeds benadrukt dat eerbiediging van de mensenrechten een essentieel onderdeel van 
het project was.
Antwoorden van de Commissie 71
91
Intensievere coördinatie tussen de EU-instellingen, waaronder ook tussen de diensten van de Commissie onderling, 
staat onder de Commissie-Juncker inderdaad opnieuw hoger op de lijst van aandachtspunten. Er is een aantal ver -
beterde coördinatiemechanismen ingesteld en die lijken goed te werken, zoals uit de test van de recente migratie- 
en vluchtelingencrisis in Europa is gebleken.
92
De Commissie is van mening dat de interne coördinatie al aanzienlijk verbeterd is.
93
De Commissie erkent weliswaar dat er nog ruimte is voor verbetering, maar wenst te benadrukken dat er doeltref -
fende, volledig operationele coördinatiemechanismen zijn voor migratiegerelateerde beleidsaangelegenheden en 
programmering.
Zo verzorgt DG HOME de coördinatie bij de voorbereiding en de goedkeuring van nationale programma’s van 
lidstaten in het kader van het AMIF of het ISF, alsook voor de jaarlijkse werkprogramma’s onder gecentraliseerd 
beheer. DG DEVCO en DG NEAR passen dezelfde procedure toe. Bovendien worden de EDEO en de relevante direc -
toraten-generaal van de Commissie formeel geraadpleegd tijdens het overleg tussen de diensten van de Commissie 
voor de goedkeuring van alle financieringsprogramma’s.
De EDEO neemt, al dan niet samen met de Commissie, de leiding over de meerjarenprogrammering van de meeste 
externe financieringsinstrumenten en verzekert op die manier een hoge mate van coördinatie tussen de verschil -
lende beleidsterreinen en in de verschillende geografische gebieden. Ook verschillen in wat de begunstigde derde 
landen vragen, kunnen een verklaring vormen voor het gebrek aan onderlinge consistentie ( „één pasklare formule” 
bestaat niet).
94
De Commissie erkent dat het inderdaad nuttig zou zijn om de migratiegerelateerde financiering voor een bepaald 
land of bepaalde regio in kaart te brengen om de coördinatie te vergemakkelijken en de complementariteit van 
de EU-financiering en de financiering door andere donoren te garanderen. Overzichten van migratiegerelateerde 
uitgaven door de EU en de lidstaten („scoreborden”) bestaan met name voor alle mobiliteitspartnerschappen en 
gemeenschappelijke agenda’s inzake migratie en mobiliteit, alsook voor een aantal regionale processen. De dien -
sten van de Commissie stellen deze overzichten op in overleg met de betrokken coördinatiestructuren (lokale coör -
dinatieplatforms van de mobiliteitspartnerschappen, vergaderingen van TAMM-deskundigen, enz.). De overzichten 
zijn uiteraard slechts indicatief en houden geen verplichtingen in voor de diverse donoren en financieringsbronnen, 
aangezien dit niet haalbaar zou zijn binnen het huidige juridische kader van de EU en niet verenigbaar zou zijn met 
de procedures die zijn ingesteld onder de respectieve financieringsinstrumenten van de EU.
97
De EDEO is van oordeel dat hij heeft geholpen om via de specifieke subcomités JLS/Migratie en Sociale zaken het 
migratiethema op te nemen in de politieke dialogen met derde landen, in het bijzonder nabuurschapslanden. 
Gezien het duidelijk toegenomen belang van migratie in de betrekkingen van de EU met derde landen, is er bij de 
EDEO bovendien geleidelijk aan op dit gebied expertise opgedaan en zijn er extra personele middelen ingezet voor 
sectorale vraagstukken die van belang zijn op het gebied van de externe betrekkingen, zoals migratie. Sinds het 
aantreden van de nieuwe Commissie is er een duidelijker streven om de interne en externe dimensies van migratie 
verder met elkaar te verweven en de beleidswerkzaamheden van de EDEO en de betrokken directoraten-generaal 
van de Commissie onderling coherenter te maken.
Antwoorden van de Commissie 72
98
Hoewel de Commissie erkent dat de coördinatie met EU-delegaties kan en moet worden verbeterd en dat er in die 
zin maatregelen worden getroffen, vormt dit een uitdaging om een aantal redenen. Er is niet alleen een gebrek aan 
personele middelen in de EU-delegaties (en in het hoofdkantoor), maar ook een beperkte expertise inzake migratie, 
waardoor de capaciteiten om behoeften en prioriteiten met betrekking tot migratie in de partnerlanden te beoor -
delen navenant zijn.
99
De Commissie is het ermee eens dat de coördinatie met de EU-delegaties van cruciaal belang is en doet inspannin -
gen om dit bij het dagelijks beheer van projecten in praktijk te brengen.
Geconsolideerde en gevalideerde goede praktijken uit succesvolle projecten zijn beschikbaar in de desbetreffende 
controle- en evaluatieverslagen en er wordt gewerkt aan een systeem om deze informatie te consolideren en te 
verspreiden. In het bijzonder moet informatie over goede praktijken worden opgenomen in de richtsnoeren die 
DEVCO.B3 opstelt en, in gefinaliseerde vorm, via een specifieke thematische website over migratie toegankelijk 
worden gemaakt.
Bovendien bevatten de thematische opleidingen van DEVCO.B3 sessies over de ervaringslessen en beste praktijken.
Conclusies en aanbevelingen
Conclusie 1
De Commissie benadrukt dat het herziene Europees nabuurschapsbeleid bedoeld is om in nauwe samenwerking 
met onze buren voorstellen te doen om het samenwerkingskader voor kwesties van gemeenschappelijk belang, 
zoals migratie, coherenter en resultaatgerichter te maken.
Evenzo omvat het vervolgprogramma voor het TPMA gedetailleerde doelstellingen, resultaten en indicatoren.
a) De Commissie gelooft dat er ruimte is voor een betere omschrijving van de strategische oriëntaties voor mi -
gratiegerelateerde aangelegenheden in de nabuurschapslanden door duidelijke en meetbare doelstellingen en 
coherente, concrete resultaten te bepalen, die de kern zullen vormen van nieuwe kaders voor de samenwerking 
met nabuurschaps- en uitbreidingslanden.
b) De Commissie is het deels eens met deze conclusie wat betreft de samenhang tussen verschillende niveaus van 
de controle- en evaluatiemechanismen. Wat het ENI en het TPMA betreft, bevatten de meeste migratieprojecten 
uitvoerige controle- en evaluatieregelingen, alsook volwaardige logische kaders. De Commissie gelooft echter 
dat er ruimte is om ons samenwerkingskader inzake migratie in de nabuurschapslanden beter af te bakenen door 
operationele doelstellingen en duidelijke en meetbare resultaten en output te bepalen, waarbij de activiteiten 
rechtstreeks gekoppeld worden aan resultaten.
e) De Commissie is het deels eens met deze opmerking, in het bijzonder wat betreft de geografische diversiteit.
De samenwerking met onze buren, in het bijzonder inzake migratie en internationale bescherming, moet wor -
den afgestemd op het niveau van engagement en ontwikkeling van het beleid in de partnerlanden en rekening 
houden met de verschillende gevoeligheden, verwachtingen en beperkingen van de partners op dit gebied. In 
het licht van de aanslepende crisis in de nabuurschapslanden moet tevens worden voorzien in differentiatie- en 
flexibiliteitsmechanismen.
Antwoorden van de Commissie 73
Om optimaal gebruik te maken van de middelen van het ENI, was de Commissie evenwel voornemens om op basis 
van de in de programmering van het ENI omschreven criteria een onderscheid te maken tussen de partners en om 
de op stimulansen gebaseerde aanpak strikt toe te passen.
Zoals reeds vermeld, verschillen de behoeften van de partners van land tot land en van regio tot regio. Overeen -
komstig de aanbevelingen van de agenda voor verandering en de gedifferentieerde aanpak van het vernieuwde 
ENI, spitst de samenwerking van de EU met de nabuurschapslanden zich telkens op drie prioritaire sectoren toe. Die 
zijn bepaald door middel van uitgebreid overleg met regeringen, lokale autoriteiten, maatschappelijke organisaties, 
EU-lidstaten, internationale financiële instellingen en internationale organisaties.
Aanbeveling 1
De Commissie aanvaardt de aanbeveling ten dele, met name voor wat betreft de behoefte aan betere kaders voor 
prestatiemeting. De Commissie is het eens wat betreft het cruciale belang van een betere afbakening van haar 
strategisch samenwerkingskader voor migratie en internationale bescherming door operationele doelstellingen en 
duidelijke en meetbare resultaten en output te bepalen, waarbij de activiteiten rechtstreeks gekoppeld worden aan 
resultaten.
Aangezien de behoeften en dus de steun voor elk land echter verschillend zijn, benadrukt de Commissie dat het 
moeilijk is om een gemeenschappelijke reeks vergelijkbare, constant blijvende indicatoren te bepalen en dat er 
behoefte is aan meer flexibiliteit bij de bepaling van streefprioriteiten. Er worden controle- en evaluatie-instrumen -
ten op maat ontwikkeld om de verwezenlijkingen en de vooruitgang meetbaar te maken, hetgeen essentieel is om 
tot concretere en efficiëntere samenwerkingkaders inzake migratie te komen.
Het herziene Europees nabuurschapsbeleid (ENB) is specifiek bedoeld om in nauwe samenwerking met de buren 
voorstellen te doen om samenwerkingskaders met betrekking tot kwesties van gemeenschappelijk belang, zoals 
migratie, coherenter en resultaatgerichter te maken.
De huidige situatie is onstabiel en het is noodzakelijk een onderscheid te maken tussen dringende maatregelen en 
meer systemische programma’s. Het zal niet altijd mogelijk zijn om aan de hand van gekwantificeerde streefpriori -
teiten te werken.
In het herziene ENB zal de Commissie streven naar intensievere partnerschappen met een duidelijkere focus en een 
meer gerichte samenwerking. De ervaring leert dat het ENB de meeste vruchten afwerpt wanneer de EU en haar 
partners daadwerkelijk een gezamenlijke agenda hebben. Bijgevolg zal de evaluatie duidelijk maken wat de belan -
gen van de EU en van elke partner zijn, en op welke domeinen het gemeenschappelijk belang het grootst is (migra -
tie en mobiliteit inbegrepen). De herziening is een gelegenheid voor de EU en haar partners om een goed inzicht te 
verwerven in die domeinen waar een groot gezamenlijk belang aanwezig is, hetgeen de basis zal vormen voor een 
sterker partnerschap en gerichte financiële steun. Flexibiliteit zal bij de inzet van financiële middelen uit het ENI 
evenwel een basisprincipe blijven, om de EU beter in staat te stellen om door middel van financiële samenwerking 
flexibeler te reageren op snel veranderende ontwikkelingen en behoeften in de regio.
Aanbeveling 2
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Zoals terecht is opgemerkt, worden de DAC-codes gedefinieerd door de OESO. In het licht van de recente ontwikke -
lingen zal de Commissie gesprekken aanknopen met de OESO.
Bovendien zal de Commissie onderzoeken of het haalbaar is om het DAC-codesysteem van de OESO aan te vullen.
Antwoorden van de Commissie 74
Conclusie 2 
a) Zie antwoorden van de Commissie op paragraaf 68 en tekstvak 5.
b) Het gaat er bij migratie en ontwikkeling om de positieve wisselwerking tussen migratie en ontwikkeling optimaal 
te benutten, om het ontwikkelingspotentieel van migratie in te zetten ten bate van zowel de samenleving als de 
migranten en bij te dragen tot duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding. Hoewel de precieze aard van het 
verband tussen migratie en ontwikkeling in verschillende contexten nog verder wetenschappelijk kan worden 
onderbouwd, wordt migratie steeds meer erkend als een krachtig instrument om de ontwikkeling van zowel lan -
den van herkomst als landen van bestemming te stimuleren. Het feit dat migratie nu in de agenda voor duurzame 
ontwikkeling 2030 wordt beschouwd als een stimulerende factor voor ontwikkeling, bewijst dat er de voorbije 
jaren op dit gebied vooruitgang is geboekt.
c) De Commissie is het ermee eens dat de steun voor terugkeer en overname tot nu toe niet altijd de verwachte 
resultaten heeft opgeleverd. Effectieve terugkeer- en overnamebeleidsmaatregelen zijn evenwel een voorwaarde 
voor goed beheerde migratie en maken integraal deel uit van de TAMM.
 De Commissie is het eens met de opmerking van de Rekenkamer en voegt hieraan toe dat de overname van eigen 
onderdanen een verplichting naar internationaal gewoonterecht is. Het vormt een onderdeel van het migratie- en 
niet van het veiligheidsbeleid, zoals door sommige partnerlanden wordt gesteld.
d) De Commissie is het deels met deze conclusie eens.
 Wat de mensenrechten betreft, erkent de Commissie dat er ruimte is voor verbetering bij het bepalen van concre -
tere, risicobeperkende maatregelen, bijvoorbeeld door de humanitaire diplomatie en de nationale doorverwij -
zingsinstanties te versterken.
 In 2014 heeft de Commissie zich vastgelegd op de ontwikkeling van een instrumentarium dat ervoor moet zorgen 
dat in alle interventiefasen van de meeste nieuwe projecten een op rechten gebaseerde aanpak verankerd wordt.
 Een op rechten gebaseerde aanpak is gebaseerd op het universele en ondeelbare karakter van de mensenrechten 
en op de beginselen van insluiting en deelname aan het besluitvormingsproces, non-discriminatie, gelijkheid en 
billijkheid, transparantie en verantwoordingsplicht. Deze beginselen staan centraal in de ontwikkelingssamenwer -
king van de EU, waarbij ook aan de armste en meest kwetsbare mensen, in het bijzonder vrouwen en minderjarigen, 
rechten worden toegekend.
Aanbeveling 3
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling, die reeds als volgt wordt uitgevoerd:
De Commissie maakt al gebruik van een hele reeks instrumenten die deel uitmaken van de projectbeheerscyclus. 
Hoewel er ruimte is voor een verdere verbetering van onze prestaties bij het bepalen van de interventielogica van 
elke actie, bevatten de meeste projecten reeds volwaardige logische kaders, met inbegrip van resultaatindicatoren.
Antwoorden van de Commissie 75
Aanbeveling 4
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Steeds vaker blijkt dat migratie een positief effect heeft op de ontwikkeling (zowel van landen van herkomst en 
bestemming, als van de migranten zelf). Gezien de veranderende en stijgende migratietrend is het evenwel nood -
zakelijk om betrouwbare gegevens over migratie ter onderbouwing van de programma’s te blijven verzamelen. De 
Commissie investeert in de verdere consolidatie van deze gegevens, die als basis zullen dienen voor de uitwerking 
van toekomstige responsstrategieën en projecten.
Conclusie 3
De Commissie is van mening dat aanzienlijke inspanningen reeds hebben geleid tot doeltreffende coördinatie -
mechanismen op migratiegebied. Vanwege de complexiteit van de zaak, de verdeling van bevoegdheden en het 
aantal betrokken belanghebbenden zijn de mogelijkheden tot verdere rationalisering van de bestuursregelingen 
op migratiegebied zeer beperkt.
Aanbeveling 5
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele. De Commissie is van mening dat er, gezien de budgettaire 
beperkingen, reeds aanzienlijke inspanningen zijn geleverd om de capaciteit van de EU-delegaties te verbeteren 
(zie ook de antwoorden van de Commissie op de paragrafen 34, 98 en 99).
De Commissie heeft reeds overzichten van migratiegerelateerde donorsteun opgesteld ter ondersteuning van ver -
schillende bilaterale en regionale kaders (zoals de scoreborden voor mobiliteitspartnerschappen).
De Commissie is van mening dat het praktisch onuitvoerbaar zou zijn om één alomvattend overzicht van alle migra -
tiegerelateerde uitgaven te maken.

Gratis publicaties:
  één exemplaar:  
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
 via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).WAAR ZIJN EU/hyphen.capPUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Dit verslag betreft de twee belangrijkste 
financieringsinstrumenten (TPMA en ENPI) van de externe 
dimensie van het gemeenschappelijk migratiebeleid van 
de EU dat is gericht op een doeltreffend beheer van de 
migratiestromen, in samenwerking met de landen van 
herkomst en doorreis. In dit verslag wordt onderzocht of 
de uitgaven van de beide instrumenten duidelijke 
doelstellingen hadden en of deze doeltreffend en goed 
gecoördineerd waren. Wij hebben geconstateerd dat de 
instrumenten geen duidelijke strategie boden waarmee 
hun bijdrage tot de doelstellingen kan worden 
vastgesteld; het is derhalve onduidelijk wat daarmee dient 
te worden bereikt op EU-niveau. Het was vaak moeilijk om 
de met EU-uitgaven behaalde resultaten te meten en de 
bijdrage van migratie tot ontwikkeling was moeilijk te 
beoordelen. Het beleid wordt gekenmerkt door een 
complexe bestuursstructuur, ontoereikende coördinatie 
en het ontbreken van een financieringsoverzicht waarin 
wordt gespecificeerd wie — de Commissie of de 
lidstaten  — wat financiert.
EUROPESE
REKENKAME R