COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 26.07.1995 
COM(95) 365 def. 
VIERDE OVERZICHT VAN DE COMMISSIE 
inzake de steunmaatregelen van de Lid-Staten voor de 
nijverheid en bepaalde andere sectoren in de Europese Unie 

INHOUD 
INLEIDING 
Achtergrond 1 c\_ 
Opmerkingen 3 
Steunmaatregelen van Duitsland ten behoeve van de voormalige Duitse 
Democratische Republiek 5 
DEEL I - STEUN AAN DE VERWERKENDE INDUSTRIE 
Steunmaatregelen ten behoeve van de verwerkende sector : volume en 
tendensen 7 
Totale steunbedragen in de Gemeenschap 7 
Vergelijkingen tussen Lid-Staten 9 
Steunmaatregelen ten behoeve van de scheepsbouw 14 
Vormen van steunverlening 17 
Doelstellingen van de steun 21 
DEEL II - TOTAAL VOLUME VAN DE STEUNMAATREGELEN VAN DE LID­
STATEN 
Steun aan andere sectoren dan de industrie 30 
Steunmaatregelen ten behoeve van de landbouw 30 
Steunmaatregelen ten behoeve van de visserij 34 
Steunmaatregelen ten behoeve van de vervoerssector (vervoer per 
spoor en over de binnenwateren) 36 
Steunmaatregelen ten behoeve van de steenkoolsector 38 
Omvang van de totale steunverlening in de Gemeenschap 40 
Consequenties van de steunverlening voor de nationale 
begrotingen 44 
CONCLUSIES 47 
BIJLAGEN 
Bijlage I : Technische bijlage 49 
Bijlage II : Statistische bijlage 64 
Bijlage III : Communautaire fondsen 81 
A 

INLEIDING 
Achtergrond 
In de loop van 1985, het jaar waarin het Witboek van de Commissie inzake de 
interne markt werd gepubliceerd, werd het duidelijk dat met het oog op het 
mededingingsbeleid een doeltreffende methode nodig was om de omvang van de 
steunmaatregelen van de Lid-Staten systematisch te meten. Reeds eind 1985 gaf 
de Commissie haar diensten de opdracht een op feiten gebaseerd analytisch 
overzicht van de steunmaatregelen in de verschillende Lid-Staten van de 
Gemeenschap op te stellen en te publiceren. 
Met het oog op dit overzicht werd een systeem opgezet om de steunmaatregelen 
voor de industriesector en bepaalde andere sectoren te registreren en een 
kwantitatieve analyse van de omvang, tendenzen, vormen en doelstellingen van 
deze steun uit te voeren en de resultaten te publiceren, Dit laatste gebeurde in 
1989 met de publikatie van het Eerste Overzicht (1981-86). 
Daar in het Eerste Overzicht werd geconcludeerd dat de doorzichtigheid op het 
gebied van de staatssteun moest worden vergroot, werd besloten dat de gegevens 
bijgewerkt dienden te worden. Dit gebeurde in het Tweede en Derde Overzicht, 
die de periodes 1987-88 en 1989-90 bestreken. 
Dit Vierde Overzicht volgt de krachtlijnen van de vorige overzichten en vult deze 
aan met cijfermateriaal voor 1991 en 1992. Die jaren werden gekenmerkt door 
gebeurtenissen die van bijzondere betekenis waren voor de informatieplicht van 
de Commissie tegenover het publiek, zoals blijkt uit dit overzicht. 
De eerste gebeurtenis was de naderende voltooiing van de interne markt en 
de daarmee onlosmakelijk verbonden strukturele wijzigingen, vooral in de 
industrieën die daardoor aan de volle concurrentiestorm werden blootgesteld. 
Door deze wijzigingen waren de regeringen nog meer geneigd hun toevlucht 
te zoeken in steunmaatregelen, vooral in het licht van de ongunstige 
economische situatie op dat moment. 
1 o-
Uit het Vierde Overzicht blijkt echter dat de steun niet is toegenomen, dank 
zij de waakzamere en strengere aanpak van de Commissie. 
Ten tweede werden de nieuwe Duitse deelstaten in de Gemeenschap 
opgenomen. Deze belangrijke ontwikkeling, die de Duitse economie 
aanzienlijk heeft ontwricht, maakte niet alleen meer steunmaatregelen van 
Duitsland noodzakelijk, maar ook een fundamentele heroriëntatie van de 
steunverlening binnen het land, waarbij van de bestaande deelstaten een 
aanzienlijke solidariteitsinspanning werd verlangd. 
Ten derde heeft de Gemeenschap de eerste Europa-overeenkomsten met 
de Landen van Midden- en Oost-Europa gesloten. Al deze overeenkomsten 
bevatten strenge regels voor het toezicht op de steunmaatregelen; om deze 
toe te passen is dan ook meer doorzichtigheid vereist. De overzichten van 
de steunmaatregelen vormen een van de belangrijkste middelen om deze 
doorzichtigheid te garanderen. 
De context waarin de Europese Gemeenschap haar prioriteiten voor het 
mededingingsbeleid moet vastleggen, wordt steeds complexer en maakt dat 
almaar meer informatie nodig is om toezicht uit te oefenen op de staatssteun. 
Daarom zal de Commissie haar inspanningen om de doorzichtigheid te verbeteren 
verdubbelen, overtuigd als zij is dat dit de ontwikkeling van een Europese markt 
zal bevorderen, welke markt de samenhang van haar Lid-Staten zal versterken en 
terzelfdertijd open zal blijven staan voor de handel met de rest van de wereld. 
Opmerkingen 
5. Dit Vierde Overzicht van de steunmaatregelen van de Lid-Staten bestrijkt de 
periode 1990-1992. Het bevat gegevens voor de jaren 1991 en 1992 en 
vormt daarmee een actualisering van het in 1992 gepubliceerde Derde 
Overzicht. In het overzicht zijn gegevens opgenomen betreffende de 
steunmaatregelen van de twaalf Lid-Staten ten behoeve van de sectoren 
verwerkende industrie, landbouw, visserij, steenkool en vervoer (welke het 
ven/oer per spoor en over de binnenwateren omvat). In de technische bijlage 
(bijlage I) worden de redenen voor dit beperkte aantal sectoren alsmede 
algemene methodologische aspecten toegelicht. De statistische bijlage 
(bijlage II) omvat basisstatistieken over steunmaatregelen voor ie 
verwerkende industrie en de totale omvang van de steun. In bijlage UI wordt 
een overzicht van de communautaire fondsen gegeven. 
6. Om de verschillende Lid-Staten met elkaar te vergelijken werd een analyse 
gemaakt van het cijfermateriaal betreffende de steunmaatregelen, waarbij 
vooral de jaargemiddelden over de periode 1990-1992 in aanmerking werd 
genomen. Waar nodig, zijn ter vergelijking de cijfers over de periode 
1988-1990 vermeld. 
Evenals in vorige overzichten overlappen de vergeleken periodes elkaar met 
één jaar. Om vergelijkingen tussen de Lid-Staten te maken, is het gebruik 
van glijdende gemiddelden over een periode van drie jaar de enige manier 
om tot resultaten te komen die berusten op statistisch voldoende 
betrouwbare cijfers. Dit komt omdat de omvang van bepaalde 
steunmaatregelen momenteel alleen bekend is over periodes van meer dan 
één jaar. Voor die gevallen moeten de jaarlijkse bedragen op willekeurige 
wijze aan afzonderlijke jaren worden toegerekend. Bovendien zijn de cijfers 
van het laatste verslagjaar (1992) voor een niet te verwaarlozen deel 
voorlopige gegevens en zullen ze - zoals dat reeds het geval was voor het 
laatste jaar van de periode die werd herzien in het vorige overzicht (1990) -
beslist door de Lid-Staten worden gewijzigd tijdens de eerstkomende controle 
van de gegevens voor de volgende jaren. De daaruit voortvloeiende geringe 
betrouwbaarheid van de jaarlijkse cijfers - vooral indien ze per Lid-Staat 
worden uitgesplitst - wordt statistisch gecorrigeerd door drie elkaar 
overlappende jaargemiddelden als statistisch gegeven te hanteren. 
Om de gemiddelden van de vorige periode te kunnen vergelijken met de 
gemiddelden over 1990-1992, werden de nominale cijfers voor 1988-1990 
omgerekend in prijzen van 1991(1). Daarom zijn de cijfergegevens in het 
gehele overzicht naar volume uitgedrukt(2). 
Het cijfermateriaal over 1991 en 1992 is door de Commissiediensten 
samengesteld in samenwerking met de betrokken Lid-Staten. Het werd te 
zamen met de bestaande cijfers voor 1988-1990 door de Lid-Staten 
geverifieerd en waar nodig gewijzigd. Door deze procedure hebben de 
gegevens een relatief hoge mate van betrouwbaarheid. 
Wat de cijfers voor Griekenland betreft heeft de Commissie zich voor het 
verzamelen van de cijfers voor de vorige overzichten gerefereerd aan een 
studie over Griekse steunmaatregelen en uitgaven welke door een consultant 
werd uitgevoerd. Deze studie werd gebruikt als basis voor de ramingen en 
extrapolaties van de Commissiediensten. Het merendeel van de cijfers is nu 
door de Griekse autoriteiten geverifieerd. Daar deze cijfers nog steeds 
hoofdzakelijk ramingen zijn, moeten de resultaten voor Griekenland dan ook 
nog met omzichtigheid worden behandeld. 
(1) Daarom, en omdat de Lid-Staten de bovengenoemde cijfers van 1990 - in bepaalde gevallen 
aanzienlijk - hebben gewijzigd, zijn de cijfers van 1988-1990 niet identiek aan de in het Derde 
Overzicht gepubliceerde cijfers. 
(2) De statistische bijlage (bijlage II) bevat de voornaamste cijfers betreffende de 
steunmaatregelen voor de verwerkende industrie tegen de lopende wisselkoersen. 
Steunmaatregelen van Duitsland ten behoeve van de voormalige Duitse 
Democratische Republiek 
8. De eenmaking van Duitsland was van bijzonder belang voor het steunbeleid 
van de Gemeenschap. Twee Duitse Staten met totaal verschillende 
economische systemen werden samen gevoegd: enerzijds een hoofdzakelijk 
op particulier initiatief gebaseerde gedecentraliseerde markteconome, 
anderzijds een centrale planeconomie onder staatscontrole. 
De integratie van de centraal geplande Oostduitse economie in de interne 
markt werd vergemakkelijkt door bepaalde steunmaatregelen, die in tabel A3 
van bijlage II zijn weergegeven. Van 1990 tot 1992 beliep de gemiddelde 
jaarlijkse steun voor de verwerkende sector in de nieuwe deelstaten bijna 
4.850 miljoen ecu, of 40,5% van de totale steun voor de verwerkende 
industrie in Duitsland. De steunverlening aan de nieuwe deelstaten werd voor 
een deel gecompenseerd door een scherpe daling van de steun aan de 
voormalige Bondsrepubliek, die van 8.500 miljoen ecu in de periode 1988-
1990 tot minder dan 7.200 miljoen ecu in de periode 1990-1992 is 
afgenomen. 
In het kader van de privatisering van de vroegere staatsondernemingen 
wordt ook steun verleend via de Treuhandanstalt (THA), de 
holdingmaatschappij van de Staat die is opgericht om 
overheidsondernemingen van het voormalige Oost-Duitsland te beheren, aan 
te passen en te privatiseren. Zoals bepaald in de besluiten van de 
Commissie van 1991 en 1992 inzake de steunmaatregelen van de THA, 
kunnen sommige van deze maatregelen de vorm van steun aannemen. Dit 
is meestal het geval wanneer de THA garanties geeft voor leningen die de 
banksector tegen marktrente verstrekt aan haar ondernemingen die over het 
algemeen een geringe kredietwaardigheid hebben. De THA neemt overigens 
zelf eveneens leningen tegen marktrente op en verstrekt dan leningen tegen 
dezelfde rente aan haar ondernemingen. 
Door de methode die voor de beoordeling van steunelementen in garanties 
is gebruikt (zie bijlage I), duikt het steunbestanddeel van garanties pas in het 
overzicht op wanneer de garanties gehonoreerd moeten worden. Evenzo 
wordt steun in de vorm van leningen tegen marktrente slechts zichtbaar 
wanneer deze leningen worden kwijtgescholden en derhalve worden omgezet 
in subsidies. De Commissie is dan ook van mening dat deze methode een 
te lage schatting geeft van het steunelement in de door de THA toegekende 
garanties en leningen voor de periode die in het Vierde Overzicht wordt 
bestudeerd. Het risico dat de koper van ondernemingen in eigendom van de 
THA niet alle door He THA verstrekte leningen en garanties overneemt, is 
zeer reëel en neemt nog toe met de jaren. Indien de koper, in het kader van 
een openbare en onvoorwaardelijke aanbesteding, het hoogste bod heeft 
gedaan, kan niet worden gezegd dat de prijs - inclusief kwijtgescholden 
leningen - steun omvat. Bijgevolg zouden eventuele steunelementen in 
garanties en leningen die vóór de privatisering door de THA zijn verstrekt, 
nooit in het rapport tot uiting komen. Daarom moet in het geval van de THA 
een uitzondering worden gemaakt op de bovenvermelde methode. Dit wordt 
ook gerechtvaardigd door het feit dat de verkoop aan een ander persoon dan 
de hoogste bieder steun inhoudt, waarvan de omvang echter slechts kan 
worden vastgesteld na een diepgaande analyse van elk verkoopcontract. 
Gezien het totaal van 11.043 verkochte ondernemingen op 31.12.1992, 
beschikt de Commissie niet over voldoende middelen om een dergelijke 
analyse uit te voeren. Alleen voor ondernemingen die boven de door de 
Commissie in december 1992 vastgestelde kennisgevingsdrempels uitkomen, 
werd een analyse gemaakt; voor deze gevallen is het steunelement in de 
verkoop bekend en zal deze in het Vijfde Overzicht worden opgenomen. 
In de periode die in dit overzicht wordt beschreven, verstrekte de THA in 
totaal voor 12.931 miljoen ecu garanties en voor 7.131 miljoen ecu leningen. 
Op basis van haar ervaring met THA-gevallen meent de Commissie dat 20% 
van deze bedragen als steun kan worden beschouwd, welke is opgenomen 
in het overzicht. Dit bedrag moet bovendien worden aangevuld met subsidies 
ten belope van 3.370 miljoen ecu voor de financiering van sociale plannen. 
6 
DEEL I - STEUN AAN DE VERWERKENDE SECTOR 
Steunmaatregelen ten behoeve van de verwerkende sector : volume en tendensen 
9. In de Gemeenschap gaat het merendeel van de in dit overzicht behandelde 
steun naar de verwerkende sector; voor de periode 1990-1992 was dat, om 
precies te zijn, 40 % van de totale verleende steun. De analyse van de 
steunmaatregelen in deze sector van de economie neemt derhalve in dit 
overzicht een centrale plaats in. 
Totale steunbedragen in de Gemeenschap 
10. In tabel 1 zijn de jaarlijkse steunbedragen opgenomen die van 1988 tot 1992 
aan de industrie in de Gemeenschap zijn verleend. 
Tabel 1 
Staatssteun voor de verwerkende sector in de Gemeenschap voor 1988-1992. 
Jaarlijkse bedragen in constante prijzen (1991). 
in min ecu 
EUR 12 1988 
43955 1989 
33583 1990 
44181 1991 
35734 1992 
34140 
Hoewel men heel voorzichtig moet zijn met de interpretatie van de cijfers(3), 
kan men de conclusie trekken dat het volume van de verleende steun in de 
Gemeenschap een dalende tendens vertoont voor de onderzochte laatste 
twee jaar. 
(3) De enigszins grillige lijn in de jaarlijkse cijfers - die blijft bestaan zelfs nadat enkele in 1990 
verleende atypische steunbedragen buiten beschouwing worden gelaten - wijst duidelijk op 
een zekere willekeurigheid bij de toekenning van steun voor de verschillende jaren. 
7 
Behalve in 1990, toen de steunverlening een zekere piek vertoonde die kan 
worden toegeschreven aan enige atypische steun die in twee Lid-Staten(4) 
werd verleend, daalt het werkelijke volume van de steunverlening gestaag. 
11. Absolute waarden, zelfs wanneer deze worden samengevoegd voor de hele 
Gemeenschap, zijn slechts van beperkt nut om de tendenzen van het 
nationale steunbeleid in de loop der tijd weer te geven. Derhalve wordt in 
tabel 2 de steun aan de industrie uitgedrukt in procenten van de 
toegevoegde waarde, in ecu per werknemer in deze sector en in procenten 
van de intracommunautaire export van industrieprodukten(5). 
Tabel 2 
Staatssteun voor de verwerkende sector in de Gemeenschap 
Jaarlijkse waarden voor 1988-1992 
EUR 12 
in procenten van de 
toegevoegde waarde 
In ecu* per 
werknemer 
in procenten van de 
intracommunautaire 
export** 1988 
4.1 
1497 
22.8 1989 
3.2 
1133 
15.9 1990 
4.2 
1475 
20.9 1991 
3.5 
1215 
17.3 1992 
3.4 
1210 
16.9 
tegen constante prijzen van 1991 
intracommunautaire export van industrieprodukten 
(4) In Italië en Spanje vonden omvangrijke sectorale herstructureringen plaats. 
(5) Aangezien een klein maar niet precies te bepalen gedeelte van de steun voor rekening komt van 
de dienstensector (handel, herstelwerkzaamheden, adviesverlening), kunnen deze cijfers iets te 
hoog zijn geschat. 
Uitgedrukt in procenten van de toegevoegde waarde vertoont de steun -
1990 uitgezonderd - een dalende tendens in de onderzochte periode. Dit is 
het duidelijkst waarneembaar in 1991 en 1992. 
Het bedrag aan steun per werknemer in de industrie is in vijfjaar in reële 
cijfers gedaald van 1.497 ecu tot 1.210 ecu. De over het algemeen dalende 
tendens wordt tijdelijk onderbroken in 1990, dat een zekere uitschieter te zien 
geeft. Uitgedrukt in procenten van de waarde van de intracommunautaire 
export van verwerkte produkten - deze grootheid is een goede indicator voor 
mogelijke concurrentievervalsing in de Gemeenschap - geeft de 
steunverlening op de langere termijn eveneens een neerwaartse tendens te 
zien. 
12. Uit de tabellen 1 en 2 kan worden afgeleid dat de steunbedragen in absolute 
cijfers en de drie indicatoren die zijn gebruikt om de trend van de 
steunverlening aan de industrie in de hele Gemeenschap weer te 
geven - steun gerelateerd aan de toegevoegde waarde, per werknemer en 
gerelateerd aan de export - allemaal overeenstemmen : de hoogte van de 
steun aan de industrie neemt af. Bijgevolg wordt de in het laatste overzicht 
uitgedrukte bezorgdheid betreffende een mogelijke omkering van deze 
tendens vanaf 1990 niet bevestigd. 
Vergelijkingen tussen Lid-Staten 
13. Tabel 3 geeft een vergelijking van de gemiddelde hoogte van de steun aan 
de industrie voor de verschillende Lid-Staten(6), die voor de periode 1990-
1992(7) onderverdeeld zijn in nieuwe en oude deelstaten, uitgedrukt in 
procenten van de bruto toegevoegde waarde en in steunbedragen per 
werknemer in deze sector. Bovendien worden ter informatie de absolute 
steunbedragen in reële cijfers gegeven. 
(7) (6) Duitsland werd uitgesplitst in oude en nieuwe deelstaten, om het verschil in ontwikkeling 
van beide Duitse gebieden duidelijk aan te tonen. 
Zoals uiteengezet in punt 6, kan er alleen een betrouwbare vergelijking worden gemaakt 
tussen gedetailleerde uitsplitsingen per Lid-Staat indien gemiddelden over glijdende 
perioden van drie jaar worden gebruikt. 
9 
Tabel 3 
Staatssteun aan de verwerkende sector 
Jaarlijkse gemiddelden over 1990-1992 en 1988-1990 
België 
Denemarken 
voormal. 
Duitsland** 
nieuwe deelstaten 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk 
EUR 12 in procenten van de 
toegevoegde waarde 
1988-1990 
5.0 
2.3 
2.6 
16.9 
3.7 
3.7 
3.9 
7.8 
3.4 
3.2 
7.3 
1.9 
3.8 1990-1992 
4.3 
2.0 
2.1 
n.a. 
12.3 
1.7 
3.0 
2.9 
8.9 
4.1 
2.6 
5.2 
1.5 
3.7 in ecu per werknemer 
1988-1990 
1744 
6858 
1099 
2420 
1080 
1449 
1821 
2425 
1369 
1266 
911 
756 
1372 1990-1992 
1527 
638 
979 
4385 
1579 
493 
1138 
1411 
2611 
1573 
978 
625 
525 
1293 in min ecu* 
1988-1990 
1280 
365 
8488 
1764 
2902 
6424 
3894 
12162 
51 
1177 
736 
4067 
40704 1990-1992 
1119 
336 
7134 
4848 
1032 
1349 
5044 
307 
12526 
58 
929 
479 
2661 
37822 
gemiddelden voor 1988-1990 uitgedrukt in prijzen van 1991 
binnen de grenzen van vóór October 1990 
10 
De hoogte van de steun verschilt aanzienlijk per Lid-Staat. 
Figuur I geeft een beeld van de situatie waarbij de hoogte van de steun aan de 
industrie is uitgedrukt in procenten van de toegevoegde waarde. 
Figuur I 
Staatssteun aan de verwerkende sector 
uitgedrukt in procenten van de toegevoegde waarde ( gemiddelden over 1988-1990 en 
1990-1992 ) 
20 
15 
c: 
CD 
o 10 o o 
B D (voorm.) E 
DK GR IRL L P 
NL UK EUR 12 
• 1988-1990 n 1990-1992 
Griekenland geeft nog steeds veruit het hoogste peil van alle Lid-Staten te 
zien. Zoals hierboven vermeld, kan hierover echter, gezien het voorlopige 
karakter van de Griekse cijfers, niet veel meer worden gezegd. 
11 
Afgezien van Griekenland is het steunpeil het hoogst in Italië en Portugal. 
Deze landen liggen ver boven het gemiddelde van de Gemeenschap, waarbij 
het steunniveau in Italië zelfs nog stijgt in vergelijking met de voorgaande 
periode, terwijl het in Portugal aanzienlijk daalt. 
België en Luxemburg liggen enigszins boven het gemiddelde voor de 
Gemeenschap, Frankrijk, Ierland en Nederland net eronder. 
In West-Duitsland, Denemarken, Spanje en het Verenigd Koninkrijk werd, in 
afnemende volgorde, de minste steun aan de industrie vprleend. In deze 
landen ligt de verleende steun ver beneden het gemiddelde van de 
Gemeenschap, in vergelijking met de voorgaande periode. De scherpe daling 
in de steunverlening in Spanje is het gevolg van het feit dat er veel minder 
steun aan de staalindustrie en de scheepsbouw wordt verleend. Door het 
gebrek aan statistieken kon de steun uitgedrukt in procenten van de 
toegevoegde waarde voor het herenigde Duitsland en voor de nieuwe 
deelstaten niet worden berekend. 
14. De situatie zoals deze tot uitdrukking komt wanneer de steun wordt 
gerelateerd aan de toegevoegde waarde, wordt min of meer bevestigd 
wanneer gekeken wordt naar de verleende steun per werknemer. Hier steken 
de nieuwe Duitse deelstaten als afzonderlijke groep ver uit boven alle andere 
Lid-Staten, gevolgd door Italië. Griekenland, Luxemburg, België en Ierland 
situeren zich boven het gemiddelde van de Gemeenschap. Het uitzonderlijk 
hoge cijfer van de nieuwe Duitse deelstaten is enerzijds te wijten aan 
aanzienlijke steun die via de Treuhand werd verleend, en anderzijds aan een 
gevoelige personeelsinkrimping. Frankrijk, het voormalige West-Duitsland en 
Nederland zijn landen die beduidend onder het gemiddelde van de 
Gemeenschap liggen en de groep van landen met een laag steunniveau 
omvat momenteel, in dalende volgorde, Denemarken, Portugal, het Verenigd 
Koninkrijk en Spanje. 
15. Als algemene conclusie met betrekking tot de uiteenlopende tendensen in de 
steunverlening in de Lid-Staten kan worden gesteld dat, ondanks een 
12 
algehele daling van de steun aan de industrie in de Gemeenschap - zowel 
in absolute cijfers als gerelateerd aan de toegevoegde waarde of gerekend 
per werknemer -, als gevolg van verlagingen in het merendeel van de Lid-
Staten, er nog steeds aanzienlijke verschillen blijven bestaan tussen de 
afzonderlijke landen. 
Uit een vergelijking van de vier grote economieën (exclusief de nieuwe 
Duitse deelstaten, waarvoor geen steun in procenten van de toegevoegde 
waarde kon worden berekend) blijkt dat in Italië de steun in procenten van 
de toegevoegde waarde bijna zes keer zo hoog is als in het Verenigd 
Koninkrijk, meer dan vier keer zo hoog als in het voormalige West-Duitsland 
en bijna drie keer zo hoog als in Frankrijk. Wanneer de steun wordt 
uitgedrukt in ecu per werknemer, komen de nieuwe Duitse deelstaten op de 
eerste plaats, gevolg door Italië. 
Wanneer deze vier landen rechtstreeks worden vergeleken met de vier 
landen die bezig zijn de andere in te halen - Griekenland, Spanje, Ierland en 
Portugal - blijkt dat de steun aan de industrie verhoudingsgewijs toeneemt 
in de meer centraal gelegen Lid-Staten. In de vier grote economieën 
(exclusief de nieuwe Duitse deelstaten) is de steun uitgedrukt in procenten 
van de toegevoegde waarde in feite slechts van 4,0 % naar 3,3 % gedaald 
gedurende de twee onderzochte perioden, terwijl deze zelfde indicator in de 
perifere economieën veel scherper gedaald is, van 6,0 % naar 2,9 %. 
Uit de absolute cijfers in tabel 3 blijkt bovendien dat het volume van de door 
deze vier landen verleende steun is gedaald van 15% naar 8% van de totale 
uitgaven voor steun in de Gemeenschap, terwijl de uitgaven van Italië, het 
voormalige West-Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, die 82 % 
uitmaakten van het jaarlijkse gemiddelde van de in de hele Gemeenschap 
verleende steun aan de industrie over de periode 1988-1990, slechts tot 
72,3 % zijn gedaald over de periode 1990-1992. 
De slechts geringe daling van de steun aan de industrie in de vier grootste 
Lid-Staten is onvoldoende om de economische convergentie in de 
13 
(8) Gemeenschap te verbeteren. Een dergelijke conclusie zou echter slechts 
gedeeltelijk gerechtvaardigd zijn, daar de industrie niet alleen wordt 
ondersteund via nationale steunmaatregelen, maar ook via het Regionaal en 
Sociaal Fonds van de Gemeenschap (zie bijlage II, tabel A4). 
Steunmaatregelen ten behoeve van de scheepsbouw 
16. Steunmaatregelen ten behoeve van de scheepsbouw, die een tak is van de 
industrie, vielen tijdens de onderzochte twee perioden onder de Zesde en 
Zevende Scheepsbouwrichtlijn(8). In dit verband zij erop gewezen dat de 
andere tak van de industrie waarvoor een stringente steunregeling geldt, de 
staalindustrie, niet langer afzonderlijk wordt bekeken, zoals in het Eerste 
Overzicht nog het geval was, aangezien er sedert 1988 nagenoeg geen 
steun meer wordt verleend. Na dat jaar kon de staalsector alleen steun 
krijgen voor O & O en milieubeschermende maatregelen alsmede steun ter 
dekking van de sociale kosten van sluitingen. Alleen voor de nieuwe 
Lid-Staten Spanje en Portugal is een overgangsperiode toegestaan tot 
eind 1988 respectievelijk 1990. 
PB L 69 van 12.3.1987 en PB L 380 van 31.12.1990. 
14 
Tabel 4 
Steun aan de scheepsbouw voor 1990-1992 en 1988-1990 in procenten van de toegevoegde 
waarde in deze sector* 
in procenten 
1988-1990 1990-1992 
België 16 11 
Denemarken 33 31 
Duitsland 26 18 
Griekenland 12 1 
Spanje 35 19 
Frankrijk 52 11 
Ierland 
Italië 72 17 
Luxemburg 
Nederland 23 - 10 
Portugal 98 69 
Verenigd Koninkrijk 16 4 
EUR 12 34 15 
Aangezien er voor de afgelopen jaren niet altijd cijfers betreffende de toegevoegde waarde 
beschikbaar waren, moesten er schattingen worden gemaakt. De opgenomen cijfers moeten 
derhalve alleen als zo nauwkeurig mogelijke schattingen worden beschouwd. 
In tabel 4 wordt de steun aan de scheepsbouwsector weergegeven in 
procenten van de bruto toegevoegde waarde. Er moet worden benadrukt dat 
de cijfers in deze tabel niet overeenkomen met de steunintensiteit waarvoor 
de Commissie plafonds vaststelt in het kader van de tenuitvoerlegging van 
de scheepsbouwrichtlijn. Deze steunintensiteit is veel lager daar zij 
gekoppeld wordt aan de contractwaarde van schepen en niet aan de 
toegevoegde waarde in de sector. 
15 
Het steunniveau ligt over het algemeen hoog, en dit vooral in Portugal waar 
het meer dan vier keer het communautaire gemiddelde bedraagt. In Spanje, 
West-Duitsland en Italië ligt het peil vrij dicht bij het gemiddelde, terwijl 
België, Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk beschouwd kunnen 
worden als de landen die verhoudingsgewijs weinig steun geven aan deze 
sector, uitgedrukt in percenten van de toegevoegde waarde. 
De gemiddelde steun voor de scheepsbouw in de Gemeenschap nam 
gevoelig af, van 33,8% van de toegevoegde waarde in 1988-1990 tot 14,6% 
in 1990-1992. De steunintensiteit is zonder uitzondering in alle Lid-Staten 
gedaald. Dit was het sterkst te merken in Frankrijk, Italië, het Verenigd 
Koninkrijk en Portugal, hoewel de steun in dit laatste land nog steeds relatief 
hoog blijft. 
16 
Vormen van steunverlening 
17. In tabel 5 wordt een overzicht gegeven van de verschillende vormen van 
steun die in de Lid-Staten worden verleend. 
Tabel 5 
Staatssteun aan de verwerkende sector voor 1990-1992 
Specificatie per vorm van steunverlening 
in procenten 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk 
EUR 12 VORM VAN STEUNVERLENING 
Groep A 
subsidies 
50 
83 
46 
55 
79 
31 
67 
48 
82 
80 
75 
89 
51 Belasting­
vermin­
deringen 
30 
4 
37 
19 
0 
28 
24 
44 
5 
15 
9 
6 
33 Groep B 
Kapitaaldeel 
-nemingen 
1 
0 
0 
0 
2 
5 
5 
5 
0 
0 
0 
0 
3 Groep C 
Zachte 
leningen 
9 
4 
8 
1.3 
16 
9 
0 
3 
13 
1 
6 
1 
6 Belasting-
uitstel 
0 
0 
1 
0 
0 
3 
0 
0 
0 
0 
0 
3 
1 Groep D 
Garanties 
9 
8 
8 
13 
3 
25 
3 
0 
0 
5 
10 
1 
7 TOT. • 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
Subsidies en definitieve belastingverminderingen, die in dit overzicht in 
groep Azijn ingedeeld, zijn veruit de meest gebruikte vorm van steunverlening 
in de Gemeenschap. Binnen deze groep wordt vaker gebruik gemaakt van 
rechtstreekse subsidies dan van belastingverminderingen. Dit kan verklaard 
17 
worden door het feit dat de eerstgenoemde vorm van steunverlening flexibeler 
is dan de tweede. Aangezien de toekenning van subsidies over het algemeen 
minder "omslachtig" is met betrekking tot de parlementaire procedures dan de 
invoering van wijzigingen op de belastingwetgeving, hebben de regeringen een 
voorkeur voor deze eerste vorm van steunverlening. 
18. Steun in de vorm van een deelneming in het aandelenkapitaal door de 
overheid, welke in groep B is ingedeeld, vertegenwoordigt slechts 3% van de 
in de Europese Unie verleende totale steun voor de verwerkende industrie. Dit 
cijfer is betrekkelijk laag omdat in de periode 1990-1992 zeer weinig financiële 
overdrachten waarin een steunelement was vervat naar 
overheidsondernemingen hebben plaats gevonden. 
19. De vormen van steunverlening die in groep C zijn opgenomen, te weten 
leningen tegen verlaagde rentetarieven en belastinguitstel, nemen in Spanje, 
Griekenland en Luxemburg een belangrijke plaats in. De Lid-Staten mijden 
over het algemeen deze vorm van steunverlening omdat deze een zware last 
vormt voor de begroting. De cijfers voor zachte leningen geven alleen het 
steunelement van deze vorm van steunverlening aan; de bruto 
begrotingsmiddelen die voor deze steunmaatregelen nodig zijn, liggen veel 
hoger. Dit verklaart waarom deze vorm van steunverlening een gering aandeel 
heeft in de steun aan de industrie in de Gemeenschap. De Lid-Staten 
verkiezen de kosten van leningen te verminderen door rentesubsidies toe te 
kennen. 
Belastinguitstel, hoofdzakelijk in de vorm van vervroegde afschrijving en de 
vorming van belastingvrije reserves, is de minst gebruikte steunvorm in de 
Gemeenschap. In feite nemen alleen het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en 
Duitsland hun toevlucht tot deze vorm van steunverlening. 
20. Garanties, groep D. worden nog steeds hoofdzakelijk gebruikt om de export 
te ondersteunen met kredieten op middellange en lange termijn, en ten 
behoeve van reddings- en herstructureringsoperaties en de ontwikkeling van 
kleine en middelgrote ondernemingen. Hoewel deze categorie gemiddeld het 
18 
derde kleinste aandeel in de steunverlening aan de industrie heeft, maakt 
deze een belangrijk bestanddeel uit van de steunverlening in Frankrijk, 
Griekenland en Portugal. Het is bijzonder moeilijk het steunbestanddeel van 
garanties te berekenen en deze zijn derhalve, te zamen met de 
kapitaaldeelnemingen, een zeer ondoorzichtige vorm van overheidssteun. 
Zoals in de vorige overzichten werd in dit verslag geen poging gedaan om het 
steunbestanddeel ex ante te berekenen, maar werden daarentegen de 
lopende uitgaven voor aflossingen van vroegere garanties becijferd. Zoals 
reeds werd vermeld, werd voor Treuhand-transacties van deze handelswijze 
afgeweken. 
19 
Figuur II 
Staatssteun aan de verwerkende sector 
Uitsplitsing in belastingfaciliteiten en begrotingsuitgaven voor 1990-1992 
B D E IRL 
DK GR F EUR12 
Begrotingsuitgaven • Belastingsfacilit. 
21. In figuur II wordt de steun aan de industrie uitgesplitst overeenkomstig de 
wijze van financiering. Begrotingsuitgaven, die subsidies, zachte leningen, 
deelnemingen in het aandelenkapitaal en garanties omvatten, genieten de 
voorkeur bij de financiering van steun in de Gemeenschap. Dit geldt in het 
bijzonder voor Spanje, waar alle steun uit de begroting wordt gefinancierd, 
Denemarken, Portugal, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk. 
Belastingfaciliteiten, te weten belastingverlagingen en belastinguitstel, 
daarentegen worden in Duitsland en Italië veelvuldig aangewend. 
20 
O) 
(10) Doelstellingen van de steun 
22. De steun aan de industrie is eveneens ingedeeld overeenkomstig de 
(algemene) doelen waarvoor deze wordt verleend en de sector waarvoor zij 
is bestemd: 
- Horizontale doelstellingen(9) : 
- onderzoek en ontwikkeling, 
- milieubehoud, 
- midden- en kleinbedrijf, 
- handel/export, 
- energiebesparingen, 
- andere doelstellingen. 
- Bijzondere sectoren(10) : 
- scheepsbouw, 
- andere sectoren. 
- Regionale doelstellingen : 
- regio's die onder artikel 92, lid 3, sub c), vallen; 
- regio's die onder artikel 92, lid 3, sub a), vallen; 
- (alleen voor Duitsland) Berlijn en steunmaatregelen voor het 
Zonenrandgebied. 
De indeling van de steunmaatregelen gebeurde in vele gevallen enigszins 
willekeurig, aangezien bepaald moest worden welke van de door een 
Lid-Staat opgegeven doelstellingen als het hoofddoel moest worden 
beschouwd. In sommige Lid-Staten wordt steun voor onderzoek en 
Maatregelen met betrekking tot scholing en de schepping van werkgelegenheid zijn hier niet 
opgenomen. Zie bijlage I, punt 14. 
Deze categorie omvat specifieke regelingen voor de industrie en individuele gevallen van 
steunverlening die door de Commissie zijn onderzocht. 
21 
ontwikkeling in het kader van sectorale programma's verleend, in andere 
landen wordt in bepaalde sectoren alleen steun verleend aan het midden-
en kleinbedrijf, enz. Bovendien kan aan de hand van de hoofddoelen geen 
waarachtig beeld worden gegeven van de uiteindelijke ontvangers van de 
steun : een zeer omvangrijk gedeelte van de regionale steun wordt in feite 
aan het midden- en kleinbedrijf uitbetaald, innovatiesteun gaat naar 
bepaalde sectoren, enz. 
Derhalve kunnen alleen met de grootste omzichtigheid conclusies worden 
getrokken ten aanzien van verschuivingen die in de loop der tijd tussen de 
verschillende doelstellingen zijn opgetreden, en met name ten aanzien van 
de verschillen in doelstellingen tussen de Lid-Staten. De hierna volgende 
tabel 6 bevat derhalve een uitgebreide onderverdeling naar doelstelling van 
de steun aan de industrie voor de periode 1990-1992, terwijl in tabel 7 
wordt aangegeven welke wijzigingen zich in de loop der tijd hebben 
voorgedaan voor de drie hoofddoelen die door de Lid-Staten worden 
nagestreefd. 
23. De percentages van tabel 6 laten zien dat 50% van de steun aan de 
industrie voor regionale doelstellingen wordt aangewend. Van deze steun 
gaat meer dan acht van elke tien ecu naar gebieden waar de 
levensstandaard bijzonder laag is, de zogeheten regio's van artikel 92, lid 3, 
sub a)(11). Onder deze steuncategorie valt echter ook de omvangrijke steun 
die in Duitsland aan Berlijn en het Zonenrandgebied wordt verleend. Indien 
deze bijzondere categorie wordt uitgezonderd, bedraagt de steun aan 
regio's van artikel 92, lid 3, sub a), slechts 66% van de regionale steun, 
ofwel 33% van de totale steun aan de industrie. 
24. De steun voor horizontale doelstellingen komt op de tweede plaats. Daarbij 
wordt voorrang gegeven aan onderzoek en ontwikkeling(12), handel/export 
en midden- en kleinbedrijf. Hoewel niet valt te ontkennen dat steun voor 
(11) 
(12) Een lijst van deze regio's is in bijlage I, punt 9.2 opgenomen. 
Om redenen die in bijlage I, punt 11.1, uiteen zijn gezet, zijn de cijfers voor O & O in tabel 6 zeer 
waarschijnlijk te laag geschat. 
22 
dergelijke horizontale doelstellingen in de meeste gevallen in het belang 
van de Gemeenschap is, kleeft hieraan niettemin het bezwaar dat dikwijls 
moeilijk te bepalen valt hoe dit van invloed is op de mededinging, 
aangezien er niets of heel weinig bekend is over de sectorale en regionale 
effecten ervan. Met name in hun extreme vorm van algemene 
investeringsregeling, die nog steeds 2% van de steun aan de industrie in 
de Gemeenschap uitmaakt, zijn de doelstellingen zo vaag dat er geen 
algemeen oordeel kan worden gevormd en de Commissie verplicht is alle 
belangrijke toepassingsgevallen te onderzoeken. Met het oog op de 
voltooiing van de interne markt valt het bestaan van dergelijke algemene 
regelingen derhalve steeds moeilijker te rechtvaardigen. 
25. Een achtste van de steun aan de industrie in de Gemeenschap wordt voor 
bijzondere sectoren aangewend. Hoewel de steun aan de staalsector 
bijzonder hoog was in de periode 1981 tot 1986, is hieraan thans nagenoeg 
een einde gekomen op grond van de huidige steuncode voor de 
staalindustrie. Alleen bij bedrijfssluitingen in Italië en in Portugal, waar de 
staalindustrie tot 1990 mocht worden gesteund, gaat er nog steeds steun 
naar deze sector. 
26. Hieronder wordt per Lid-Staat bezien hoe de steun aan de verwerkende 
sector kan worden onderverdeeld : 
- In België gaat het overgrote deel van de uitgaven naar horizontale 
steunmaatregelen (82% van het totaal), hetgeen ver boven het 
gemiddelde in de Gemeenschap ligt. De steun is hoofdzakelijk bestemd 
voor het midden- en kleinbedrijf, handel/export, O & O en algemene 
investeringen. Bij sommige van de uitgaven voor "andere doelstellingen" 
gaat het om kapitaalinbreng door regionale investeringsmaatschappijen. 
Er moet nader worden bekeken hoe deze uitgaven in een duidelijker 
omschreven categorie kunnen worden ondergebracht. Steun aan 
bijzondere sectoren is heel laag (2%) terwijl regionale steun vrij hoog is 
(16%) voor een geografisch compacte Lid-Staat zonder regio's in de zin 
van artikel 92, lid 3, sub a). 
23 
- In Denemarken wordt het grootste deel van de steun aangewend voor 
horizontale doelstellingen (68%); het betreft hoofdzakelijk steun voor 
O & O, milieubescherming en energiebesparing. De steun voor 
bijzondere sectoren (30%) gaat bijna uitsluitend naar de scheepsbouw. 
Steun voor regionaal beleid (2% van een heel laag totaal) is 
onbetekenend. 
- In Duitsland maken horizontale steunmaatregelen 21 % uit, hetgeen laag 
is in vergelijking met het gemiddelde voor de Europese Unie. Twee 
derde van deze steun is bestemd voor onderzoek en het midden- en 
kleinbedrijf. De steun voor bijzondere sectoren (8%) is eveneens laag. 
De belangrijkste uitgavenpost is de regionale steun (72%), waarvan het 
overgrote deel bestemd is voor maatregelen uit hoofde van artikel 92, 
lid 3, sub a), ten gunste van de nieuwe deelstaten (met inbegrip van via 
de Treuhandanstalt verleende steun). 
- Griekenland - de cijfers worden te onbetrouwbaar geacht om er verder 
op in te gaan. 
- In Spanje is 50% van de steun bestemd voor horizontale doelstellingen, 
voornamelijk voor onderzoek en ontwikkeling en voor het midden- en 
kleinbedrijf. De steun aan bijzondere sectoren beloopt 34% van de totale 
steun aan de verwerkende sector. De regionale steun (16%) is zeer 
gering. 
- 'n Frankrijk is 71% van de steun aan de industrie bestemd voor 
horizontale doelstellingen. Belangrijke uitgavenposten zijn handel/export, 
O & O en midden- en kleinbedrijf. Een aanzienlijk gedeelte van de steun 
is bestemd voor bijzondere sectoren (18%), in sommige gevallen 
weliswaar voor O & O in bijzondere sectoren of in de vorm van 
parafiscale heffingen03). Steun in het kader van het regionaal beleid 
(11%) is niet erg omvangrijk. 
(13) Parafiscale heffingen zijn heffingen die specifiek voor een sector gelden en waarvan de inkomsten 
worden aangewend om bepaalde projecten in die sector te financieren. 
24 
In Ierland gaat het overgrote deel van de steun naar twee 
bestemmingen : regionale steunmaatregelen (69%) en exportsteun 
(20%). 
In Italië gaat de horizontale steun (30%) hoofdzakelijk naar het midden-
en kleinbedrijf en de handel en export. De belangrijkste steuncategorie 
is regionale steun (62%). Bijna alle regionale steun gaat naar regio's in 
de zin van artikel 92, lid 3, sub a), van de Mezzogiorno. Aangezien het 
totale volume van de steun in Italië relatief groot is, wordt hier voor deze 
doelstelling in absolute cijfers meer uitgegeven dan elders in de 
Gemeenschap. Sectorale steun (8%) is van minder belang in Italië. 
In Luxemburg gaat de meeste steun naar regionale doelstellingen (66%), 
gevolgd door steun voor het midden- en kleinbedrijf (16%) en O & O 
(12%). 
25 
Tabel 6 
Staatssteun voor de verwerkende sector 1990-1992 
Onderverdeling van de steun naar sector en functie 
in procenten 
SECTOREN/FUNCTIE 
Horizontaledoelstellingen 
Onderzoeken ontwikkeling 
Milieu 
MKB 
Handel/Export 
Energiebesparingen 
Algemene investeringen 
Andere doelstellingen 
Bijzondere sectoren 
Scheepsbouw 
Andere sectoren 
Regionaledoelstellingen 
Regio's ex art. 92(3)c 
Regio's ex art. 92(3)a 
Berlijn/Zonenrand 
TOTAAL B 
82 
13 
0 
26 
16 
7 
12 
7 
2 
1 
1 
16 
16 
0 
100 DK 
68 
31 
15 
1 
8 
11 
0 
2 
30 
24 
6 
2 
2 
0 
100 D 
21 
9 
1 
4 
1 
2 
0 
4 
8 
2 
6 
72 
5 
36 
31 
100 GR 
64 
1 
0 
12 
15 
0 
3 
32 
6 
0 
6 
30 
0 
30 
100 E 
50 
17 
3 
10 
1 
2 
6 
10 
34 
12 
22 
16 
3 
14 
100 F 
71 
27 
0 
11 
30 
1 
1 
0 
18 
1 
' 16 
11 
7 
5 
100 IRL 
31 
4 
0 
7 
20 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
69 
0 
69 
100 I 
30 
3 
0 
9 
9 
3 
2 
5 
8 
1 
7 
62 
4 
58 
100 L 
34 
12 
0 
16 
0 
0 
5 
0 
0 
0 
0 
66 
66 
0 
100' NL 
72 
26 
5 
20 
2 
14 
3 
2 
10 
4 
6 
18 
18 
0 
100 P 
34 
3 
0 
1 
0 
1 
18 
10 
55 
37 
19 
11 
0 
11 
100 UK 
45 
7 
1 
15 
15 
0 
6 
0 
25 
2 
23 
30 
20 
10 
100 EUR 12 
38 
10 
1 
9 
9 
2 
2 
4 
12 
2 
9 
50 
6 
43 
too 
26 
Tabel 7 
Staatssteun aan de verwerkende sector 1990-1992 
en 1998-1990 
Onderverdeeld naar hoofddoelstelling 
Horizontale 
doelstellingen Bijzondere sectoren Regionale 
doelstellingen 
1988-1990 1990-1992 1988-1990 1990-1992 1988-1990 1990-1992 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd Koninkrijk 77 
61 
26 
71 
26 
66 
49 
30 
39 
76 
14 
42 82 
68 
21 
64 
50 
71 
31 
30 
34 
72 
34 
45 36 
10 
69 
25 
15 
11 
81 
28 30 
34 
18 
10 
55 
25 21 
64 
25 
51 
55 
60 
14 
30 16 
72 
30 
16 
11 
69 
62 
66 
18 
11 
30 
EUR 12 40 38 21 12 39 50 
27 
In Nederland vormt de horizontale steun (72%) veruit de grootste 
categorie en deze is aanzienlijk groter dan het gemiddelde voor de 
Gemeenschap. De horizontale steun gaat bijna in zijn geheel naar 
O & O, het midden- en kleinbedrijf en energiebesparingen. Steun 
voor bijzondere sectoren vormt 10% van de totale steun voor de 
verwerkende industrie. Voor een geografisch compacte Lid-Staat 
zonder regio's als bedoeld in artikel 92, lid 3, sub a), wordt er vrij 
veel regionale steun verleend (18%). 
In Portugal gaat de meeste steun naar bijzondere sectoren (55%). 
Het aandeel hiervan in de steunverlening aan de industrie is meer 
dan vier keer zo hoog als het gemiddelde in de Unie. De steun gaat 
voornamelijk naar de scheepsbouw en aan toerisme verwante 
activiteiten. De steun voor horizontale doelstellingen (34%) wordt 
bijna uitsluitend aangewend voor algemene investeringen en "andere 
doelstellingen". Deze steun wordt veelal medegefinancierd door de 
Commissie en is meer verwant met de regionale steun die aan de 
regio's van artikel 92, lid 3, sub a), wordt verleend, aangezien het 
hele grondgebied van Portugal, net als bij Ierland en Griekenland, 
door de Commissie beschouwd wordt als een regio in de zin van 
artikel 92, lid 3, sub a). 
In het Verenigd Koninkrijk vormen horizontale steunmaatregelen 
(45 %) de grootste categorie waarbij steun aan handel/export en het 
midden- en kleinbedrijf de belangrijkste uitgavenposten zijn. De 
sectorale steun maakt 25% uit van de totale steunverlening aan de 
verwerkende industrie. De regionale steun (30%) wordt grotendeels 
aangewend voor regio's in de zin van artikel 92, lid 3, sub c). Dit is 
in feite de grootste uitgavenpost van de steunverlening aan de 
industrie in het Verenigd Koninkrijk. De rest van de regionale steun 
gaat naar Noord-lerland, dat een regio is in de zin van artikel 92, 
lid 3, sub a). 
28 
27. Uit tabel 7 betreffende de hoofdcategorieën van de steunverlening aan de 
industrie kan worden afgeleid dat in de Europese Unie in de loop der tijd 
de steun voor horizontale doelstellingen licht is gedaald en dat de regionale 
steun beduidend is toegenomen ten koste van de steunverlening aan 
bijzondere sectoren. 
De toename van de regionale steun komt doordat meer steun uit hoofde 
van artikel 92, lid 3, sub a), wordt verleend. De verschuiving van steun voor 
bijzondere sectoren naar horizontale doelstellingen moet vanuit het oogpunt 
van de mededinging eveneens positief worden bezien. Uiteraard kunnen 
steunregelingen in beide categorieën worden aangewend voor min of meer 
verborgen en ongewenste doeleinden van industrieel beleid (steun aan 
afzonderlijke ondernemingen die als nationale boegbeelden gelden of 
bescherming van hele bedrijfstakken die van vitaal belang zouden zijn voor 
het land) en kunnen in dergelijke gevallen bijzonder rampzalige gevolgen 
voor de mededinging hebben. Horizontale steun die aan alle sectoren van 
de economie wordt verleend, leent zich, met uitzondering van de 
voornoemde algemene investeringssteun, minder voor de 
concurrentievervalsende bescherming van bedrijfstakken dan steun aan 
bijzondere sectoren. 
29 
DEEL II - TOTAAL VOLUME VAN DE STEUNMAATREGELEN VAN DE 
LID-STATEN 
Steun aan andere sectoren dan de industrie 
28. Hierna volgt een overzicht van de staatssteun die aan andere sectoren dan 
de verwerkende sector is verleend, te weten landbouw, visserij, vervoer, 
scheepsbouw en steenkoolindustrie. Het totaal van de in deze vijf sectoren 
verleende steun vormt, uitgaande van de beschikbare gegevens, het totale 
volume van de nationale steun aan de onderhavige sectoren van de 
economieën van de Lid-Staten. 
Steunmaatregelen ten behoeve van de landbouw 
29. In sectoren waarvoor in vergaande mate een communautair beleid is 
ontwikkeld, zoals bij voorbeeld de landbouwsector, worden de grenzen voor 
de verlening van staatssteun grotendeels bepaald door dit 
gemeenschappelijk beleid. Want hoewel de artikelen 92-94 van het 
EEG-Verdrag in principe zowel op de landbouw als op andere sectoren van 
de economie van toepassing zijn, wordt in artikel 42 uitdrukkelijk verklaard 
dat de Raad bepaalt in hoeverre deze artikelen van toepassing zijn op de 
landbouw. De Raad heeft derhalve de vrijheid van de Lid-Staten om 
overheidssteun te verlenen op bepaalde beleidsterreinen ingeperkt : 
(i) Ondersteuning van de markt voor de meeste landbouwprodukten 
(verordeningen van de Raad inzake de gemeenschappelijke 
marktordeningen). 
Steun kan uitsluitend worden verleend met gebruikmaking van de 
middelen van de Gemeenschap (d.w.z. het EOGFL) en alleen op 
grond van de voorschriften van de Raad die onder andere voorzien 
in een gemeenschappelijk stelsel voor interventie-aankopen en 
exportrestituties alsmede, naar aanleiding van de 
30 
hervormingsbesluiten van mei 1992, steun in de verschillende 
sectoren als compensatie voor prijsverlagingen in combinatie met 
verplichte braaklegging. 
(ii) Steun voor bepaalde sociaal-structurele maatregelen ten gunste van 
individuele landbouwbedrijven (Verordening (EEG) van de Raad 
nr. 797/85, thans gecodificeerd als Verordening (EEG) van de Raad 
nr. 2328/91). 
Steun die mede wordt gefinancierd door de Gemeenschap kan 
uitsluitend worden uitgekeerd op grond van de voorschriften van de 
Raad wanneer het gaat om steun voor bepaalde gebieden van het 
sociaal-structurele beleid, inclusief voor produktieve investeringen 
in het bedrijf. 
In tabel 8 wordt de totale staatssteun (met inbegrip van de nationale 
bijdrage aan de hierboven onder (ii) genoemde sociaal-structurele 
maatregelen) voor de in bijlage II van het EEG-Verdrag opgesomde 
produkten -voortbrengselen van landbouw en veeteelt en 
basisbewerkingen - gerelateerd aan de bruto toegevoegde waarde van de 
produktie van landbouwbedrijven. Er zij op gewezen dat de nationale steun 
die in deze tabel in aanmerking is genomen betrekking heeft op een breder 
scala van activiteiten dan die welke in aanmerking zijn genomen voor de 
bruto toegevoegde waarde. 
31 
Tabel 8 
Nationale steun voorde in bijlage II van het EEG-Verdrag opgesomde produkten, uitgedrukt 
in procenten van de bruto toegevoegde waarde van de landbouwproduktie in 1990-1992 en 
1988-1990. 
in procenten 
België 
Denemarken 
Frankrijk 
Duitsland* 
Griekenland 
Spanje 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd Koninkrijk 1988-1990 
EUR 12 9.3 
7.6 
16.2 
21.8 
1.0 
1.3 
4.5 
13.4 
15.5 
4.7 
14.3 
8.0 1990-1992 
9.2 
5.8 
16.2 
26.5 
0.0 
1.5 
4.9 
14.1 
18.5 
4.3 
13.4 
7.5 
11.3 11.8 
De cijfers voor de steun aan de Duitse landbouw omvatten steun in de vorm van 
BTW-voordelen (BTW plus steun per hectare) die werden gedaan ter compensatie van 
de prijsverlagingen als gevolg van agromonetaire wijzigingen. Van het totaal dat staat 
aangegeven, maakte deze vorm van steunverlening zo'n 10 procentpunten uit van de 
bruto toegevoegde waarde, waarmee de cijfers voor Duitsland in deze tabel heel dicht bij 
het gemiddelde van de Gemeenschap komen. 
Deze tabel dient te worden gelezen in samenhang met punt 29 van dit verslag en punt 
III. 10.2 van de technische bijlage. 
32 
Er zij op gewezen dat het begrip totale nationale steun individuele 
steuncategorieën omvat die van meer of minder belang kunnen zijn vanuit 
het oogpunt van het mededingingsbeleid. Zo kan worden gesteld dat steun 
voor onder andere produktieve investeringen'en publiciteit waarschijnlijk 
meer van invloed is op het handelsverkeer dan steun die eenvoudig 
bedoeld is om ondernemers voor verrichte diensten te compenseren, bij 
voorbeeld het toegankelijk maken van het platteland, en steun ter 
compensatie van de financiële lasten van natuurrampen. Een grotendeels 
vergelijkbare redenering zou kunnen opgaan voor steun die uit bepaalde 
parafiscale heffingen wordt gefinancierd, hoewel deze uit juridisch oogpunt 
als staatssteun wordt beschouwd, voor zover de economische last 
uitsluitend op de ontvangers van de steun drukt. 
Voorts zij erop gewezen dat de gegevens in tabel 8 geen enkele aanwijzing 
verschaffen omtrent de totale omvang van de steun aan de landbouw in de 
Gemeenschap of in een bepaalde Lid-Staat. De gegevens in de tabel 
hebben slechts betrekking op een beperkt gedeelte van dit totaal. Het 
jaarlijkse verslag van de Commissie over "De toestand van de landbouw in 
de Gemeenschap" bevat onder andere gegevens over de communautaire 
steun aan de landbouw. 
Er mag derhalve worden geconcludeerd dat voorzichtigheid geboden is bij 
het trekken van conclusies ten aanzien van de mogelijke gevolgen voor het 
handelsverkeer uitgaande van de gegevens in tabel 8, of sterker nog 
uitgaande van alle gegevens betreffende het totale volume van de 
steunverlening aan de landbouw, vooral wanneer het noodzakelijk blijkt, 
33 
zoals in dit geval, veelvuldig de toevlucht te nemen tot extrapolaties (zie 
bijlage I, deel III voor nadere bijzonderheden). 
Steunmaatregelen ten behoeve van de visserij 
30. In de visserijsector sluiten de steunmaatregelen van de staten nauw aan bij 
de ontwikkeling van het gemeenschappelijk visserijbeleid en de hierbij 
opgelegde beperkingen en deze dragen aldus bij tot de verwezenlijking van 
de gemeenschappelijke doelstellingen. Bij het interpreteren van de 
cijfergegevens inzake de verleende nationale steun moet bijgevolg niet 
alleen het effect van de steun op de concurrentiesituatie worden bezien, 
maar ook de bijdrage die daarmee wordt geleverd aan het bereiken van het 
gemeenschappelijk doel. 
De onderstaande tabellen 9 en 10 geven cijfers voor de steun aan de 
visserij en hebben betrekking op het merendeel van de communautaire en 
nationale steunmaatregelen ten gunste van de visserijvloot van de 
Gemeenschap, alsmede de afzet en de eerste verwerking van 
visserijprodukten. 
34 
Tabel 9 
Steunmaatregelen ten behoeve van de visserij in procenten van de bruto gevoegde waarde* 
in deze sector, berekend op basis van aanvoer tegen gemiddelde prijzen voor 1990-1992 en 
1988-1990 . 
procenten 
1988-1990 1990-1992 
België 1.7 1.5 
Denemarken 3.2 2.9 
Frankrijk 3.8 4.3 
Duitsland 11.7 10.8 
Griekenland 0.6 0.3 
Spanje 3.3 3.3 
Ierland 10.9 11.1 
Italië 7.5 8.6 
Luxemburg 
Nederland 0.6 - 0.6 
Portugal 1.2 1.7 
Verenigd Koninkrijk 3.6 2.9 
EUR 12 5.5 5.5 
Exclusief steun voor de be- en verwerkende industrie en produktie aan de wal 
35 
Tabel 10 
Steunmaatregelen van de Gemeenschap ten behoeve van de visserijsector in het kader van 
de gemeenschappelijke marktordening en het structuurbeleid over de periode 1988-1992 
min ecu 
Guarantie 
Oriëntatie 1988 
46.9 
100.4 1989 
24.0 
169.9 1990 
23.6 
65.9 1991 
26.2 
125.5 1992 
32.1 
178.8 
Steunmaatregelen ten behoeve van de vervoersector (vervoer per spoor en over 
de binnenwateren) 
31. In tabel 11 is de steun voor de spoorwegen en de binnenscheepvaart 
uitgedrukt in procenten van de toegevoegde waarde in deze sectoren. Het 
betreft veelal steun ter compensatie van opgelegde sociale verplichtingen 
of overgeërfde lasten van het spoorwegvervoer (Verordeningen (EEG) nr. 
1191/69 en (EEG) nr. 1192/69), maar uitgedrukt in procenten van de 
toegevoegde waarde is de steun nog steeds uitermate hoog, ondanks het 
feit dat de steunpercentages over het geheel genomen verder zijn gedaald. 
De steun is bijzonder hoog in Luxemburg en België, terwijl er betrekkelijk 
weinig steun wordt verleend in Griekenland, Portugal en Nederland. Deze 
gegevens dienen echter met de nodige voorzichtigheid te worden 
geïnterpreteerd, daar niet altijd cijfers betreffende de toegevoegde waarde 
voorhanden waren. In het lopende werkprogramma van de Commissie voor 
de komende jaren wordt momenteel onderzocht hoe de cijfers op een meer 
doorzichtige manier kunnen worden berekend. 
36 
Tabel 11 
Steunmaatregelen ten behoeve van het vervoer (per spoor en over de binnenwateren) in 
procenten van de bruto toegevoegde waarde van het spoorwegvervoer** voor 1990-1992 en 
1988-1990. 
in procenten 
België 
Denemarken 
Frankrijk 
Duitsland 
Griekenland 
Ierland* 
Italië 
Luxemburg*** 
Nederland* 
Portugal 
Spanje 
Verenigd 
Koninkrijk 
EUR 12 1988-1990 
Totalesteun 
54.9 
14.8 
25.9 
28.7 
6.3 
14.8 
39.5 
160.0 
5.7 
8.4 
25.7 
10.3 
24.1 Verord. 1191/2-
69 
40.9 
10.2 
15.6 
17.9 
0.2 
8.1 
13.2 
103.4 
5.3 
6.1 
3.8 
6.6 
12.2 1990-1992 
Totale steun 
50.4 
15.9 
25.7 
22.3 
3.8 
13.5 
34.6 
167.4 
5.7 
5.9 
23.5 
9.7 
21.4 Verord. 1191/2-
69 
38.9 
10.2 
15.6 
16.3 
0.1 
7.3 
11.3 
111.1 
5.3 
4.3 
3.6 
6.9 
11.4 
Steun in procenten van de toegevoegde waarde in de gehele vervoerssector aangezien 
geen aparte cijfers beschikbaar zijn voor het spoorwegvervoer. 
Er waren geen cijfers over de bruto toegevoegde waarde beschikbaar voor alle jaren. 
De ontbrekende gegevens werden geschat. 
Een zeer aanzienlijk gedeelte van de uitgaven uit hoofde van Verordening nr. 1192/69 
in deze Lid-Staat is bestemd voor een pensioenregeling. 
37 
Steunmaatregelen ten behoeve van de steenkoolsector 
32. In tabel 12 is de steun aan de steenkoolsector opgenomen, verdeeld in 
steun die niet en steun die wel voor de lopende produktie is bestemd. Deze 
laatste is uitgedrukt in ecu per werknemer in de mijnbouw en in procenten 
van de totale steun aan de sector. Hoewel de steun per werknemer, in 
vergelijking met de voorgaande periode, in alle steenkolenproducerende 
Lid-Staten een algemene stijgende tendens vertoont, heeft het Verenigd 
Koninkrijk de steun voor de lopende produktie in de periode 1990-1992 
stopgezet en is het niveau van de steun voor de lopende produktie in 
België gedaald sinds de laatste koolmijn in de zomer van 1992 werd 
gesloten. Van de overige Lid-Staten bleef het steunniveau bijzonder hoog 
in Duitsland en Spanje. 
Tabel 12 
Steun voor de steenkoolindustrie 
in ecu 
België 
Duitsland 
Spanje 
Frankrijk 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk*** Jaarlijkse gemiddelde 
steun niet bestemd 
voor de lopende 
produktie** 
88-90* 
981665 
4152525 
751203 
2685675 
0 
1308396 90-92 
791100 
451499 
939033 
2880266 
0 
43429 Jaarlijkse gemiddelde steun 
bestemd voor de lopende produktie 
88-90* 
per 
werknemer 
32440 
34767 
13061 
8261 
5095 
30103 in % van 
totaal 
14 
54 
42 
7 
100 
67 90-92 
per 
werknemer 
26571 
36883 
14721 
8646 
6535 
0 in % van 
totaal 
7 
50 
37 
6 
100 
0 
in prijzen van 1991 
in 1000 ecu 
het cijfer voor 1988-1990 omvat een financiële steunmaatregel van 5089,5 miljoen ecu, 
ingevolge de daling van de onderliggende waarde van de duurzame bedrijfsmiddelen 
van British Coal, steun ter compensatie van gehoorverlies en levering van 
deputaatkolen aan mijnwerkers. Zonder deze financiële maatregel zou de steun per 
werknemer 8035 ecu bedragen. 
38 
Er is een sterke daling merkbaar van het gedeelte van de steun dat voor 
de lopende produktie is bestemd, van 46% van de totale steun in de 
periode 1988-1990 naar 37% in de periode 1990-1992. Dit is een logisch 
gevolg van het aan de gang zijnde programma voor herstructurering en 
rationalisatie van de steenkoolindustrie in de Gemeenschap, een proces dat 
zal doorgaan in de nabije toekomst. 
Van de steun die niet naar de lopende produktie gaat, wordt het merendeel 
aangewend voor de dekking van de kosten van sociale of 
afvloeiingsmaatregelen ingevolge de inkrimping van de steenkoolindustrie. 
In 1992 waren gemiddeld 215.356 werknemers werkzaam in de sector, 
tegenover 270.068 in 1990, waarbij de grootste afvloeiingen in België', 
Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk plaatsvonden. 
Duitsland en Spanje passen een referentieprijzensysteem toe waardoor de 
binnenlandse steenkoolprijzen zonder subsidies aanzienlijk boven die van 
de wereldmarkt liggen. Hoewel een dergelijke maatregel een soortgelijke 
werking heeft als een steunmaatregel, kan deze niet worden weergegeven 
met de gebruikelijke indicatoren die in tabel 12 zijn opgenomen. Deze 
cijfers moeten derhalve eerder als een algemene graadmeter worden 
gezien en niet als een nauwkeurige bepaling van de mate van 
bescherming die door de steunmaatregelen wordt geboden. 
33. De vermelde steunbedragen voor zowel het spoorwegvervoer als de 
steenkolensector zijn hoog. Ook al is er misschien maar weinig concurrentie 
tussen de verschillende steenkoolbedrijven, toch mag het effect van deze 
steunmaatregelen op de verruimde vervoers- en energiemarkten niet over 
het hoofd worden gezien. Wanneer deze markten met de voltooiing van de 
gemeenschappelijke markt geïntegreerd raken, zal de concurrentie aan 
betekenis winnen. Vanwege de uitgesproken wil van de Gemeenschap om 
de vervoers- en de energiemarkten open te stellen wordt het steeds 
belangrijker dat de Commissie een strikte controle uitoefent op de 
steunverlening in deze sectoren. In de toekomst zullen in het overzicht 
39 
gegevens moeten worden opgenomen over andere takken van vervoer dan 
de spoorwegen en de binnenscheepvaart en voor andere energiesectoren 
dan steenkool ten einde een basis te hebben voor een volledige evaluatie 
van het effect van steunmaatregelen voor deze sectoren. Wat energie 
betreft zal bij een dergelijke evaluatie rekening worden gehouden met de 
informatie in het document van de Commissie over de voltooiing van de 
interne markt voor energie; in de vervoerssector evenwel wordt een 
beoordeling van mogelijke concurrentievervalsing tussen de verschillende 
takken van vervoer bemoeilijkt door de vraag hoe de kosten van 
infrastructuur, milieubescherming en beleidsontwikkeling moeten worden 
verdisconteerd. 
Omvang van de totale steunverlening in de Gemeenschap 
34. De omvang van de staatssteun die in de Gemeenschap is verleend aan de 
in dit verslag behandelde sectoren bedraagt gemiddeld bijna 93.800 miljoen 
ecu voor de periode 1990-1992. 
Zoals uit tabel 13 blijkt betekent dit een daling van de steunuitgaven in 
vergelijking met de voorgaande periode. 
Tabel 13 
Totaal van nationale steunuitgaven over 1990-1992 en 1988-1990. 
min ecu 
1988-1990 1990-1992 
Totale nationale 102471 93802 
steunuitgaven 
Voor een zinvolle vergelijking tussen de Lid-Staten zijn de totale 
steunuitgaven in de hierna volgende tabel 14 uitgedrukt in procenten van 
40 
het bruto nationaal produkt, in ecu per werknemer en in procenten van de 
totale overheidsuitgaven. 
35. Wanneer de steun wordt gerelateerd aan het BNP geven Luxemburg, Italië, 
België, Duitsland en Griekenland de hoogste steunpercentages te zien. 
Wanneer Griekenland buiten beschouwing wordt gelaten omdat de cijfers 
voor de steunverlening in dat land onbetrouwbaar zijn en wanneer in 
aanmerking wordt genomen dat de hoge steunbedragen in Luxemburg toe 
te schrijven zijn aan de buitengewoon hoge financiële steun voor de 
spoorwegen in die Lid-Staat, blijkt uit de cijfers dat het steunniveau het 
hoogst is in Italië, België en Duitsland. Deze landen liggen allemaal boven 
het gemiddelde van de Gemeenschap. Het feit dat Duitsland, dat tot de 
Lid-Staten behoort waar weinig steun aan de industrie wordt verleend, hier 
een zoveel hogere plaats inneemt, is te wijten aan de omvangrijke steun 
die aan de Duitse steenkolensector wordt verleend. Om precies te zijn, van 
de totale steun die in dit land wordt verleend gaat bijna een op de drie ecu 
naar de mijnbouw. 
Behalve in Italië en Luxemburg is in al deze landen het niveau van de 
steun gedaald in vergelijking tot de voorgaande periode. 
De steunverlening is eveneens gedaald in Ierland, Frankrijk en Spanje, een 
groep van Lid-Staten waar het niveau van de steun onder, maar niettemin 
vrij dicht bij het gemiddelde van de Gemeenschap ligt. De minste steun 
wordt verleend, in afnemende volgorde, in Denemarken, Nederland en 
tenslotte het Verenigd Koninkrijk, waar de totale steunverlening minder dan 
een derde van het gemiddelde van de Gemeenschap bedraagt. 
36. Wanneer naar de steun per werknemer wordt gekeken, wijzigt zich 
enigszins het geschetste beeld. Bij de groep van Lid-Staten met duidelijk 
hoge steunpercentages, waartoe onveranderlijk Luxemburg, België, Italië 
en Duitsland behoren, komt nu ook Frankrijk. De minste steun wordt 
verleend in Denemarken, Nederland, Griekenland, het Verenigd Koninkrijk 
en, helemaal onderaan, Portugal. 
41 
37. Wanneer de hoogte van de steunverlening wordt weergegeven in 
verhouding tot de overheidsuitgaven, zien we min of meer weer dezelfde 
situatie in de verschillende Lid-Staten als tot dusverre beschreven. In 
landen zoals Luxemburg, Italië, Duitsland, België en Griekenland, waarde 
steun gerelateerd aan het BNP hoog is, drukken de steunuitgaven vrij 
zwaar op de begroting en in landen met een laag steunniveau zoals 
Nederland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk wordt slechts een klein 
gedeelte van de overheidsuitgaven aan steunmaatregelen besteed. 
42 
Tabel 14 
Totale staatssteun in de Lid-Staten over 1990-1992 en 1988-1990 in procenten van het BNP, 
in ecu per werknemer en gerelateerd aan de overheidsuitgaven 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk 
EUR 12 in procenten van het BNP 
1988-1990 
2.8 
1.1 
2.5 
3.1 
1.8 
2.1 
1.9 
2.8 
3.9 
1.1 
2.0 
1.2 
2.1 1990-1992 
2.3 
1.0 
2.4 
2.2 
1.3 
1.8 
1.5 
2.8 
3.9 
0.9 
1.4 
0.6 
1.9 in ecu per werknemer 
1988-1990 
1107 
414 
1031 
551 
544 
870 
593 
1177 
1456 
391 
255 
398 
777 1990-1992 
966 
399 
1090 
335 
420 
801 
502 
1165 
1513 
338 
178 
189 
704 in procenten van de totale 
overheidsuitgaven 
1988-1990 
5.4 
1.9 
5.0 
6.2 
4.3 
4.1 
4.4 
5.5 
7.7 
2.0 
4.5 
3.2 
4.4 1990-1992 
4.5 
1.7 
4.8 
4.2 
2.9 
3.6 
3.6 
5.1 
7.8 
1.7 
3.0 
1.5 
3.8 
De gemiddelden voor 1988-1990 zijn weergegeven in prijzen van 1991 
43 
Consequenties van de steunverlening voor de nationale begrotingen 
38. Het is voorts interessant op te merken dat in de landen waar het niveau 
van de steunverlening over het geheel genomen hoog is zoals in Italië en 
België(14), de steun niet alleen zwaar drukt op de overheidsuitgaven maar 
ook de begrotingstekorten het hoogst blijken te zijn. Dit wordt nog verergerd 
door het feit dat deze landen ook met grote overheidsschulden te kampen 
hebben. 
Het zeer hoge begrotingstekort in Italië dat bijna 10% van het BNP over de 
periode 1990-1992 bedraagt, valt voor 28 % toe te schrijven aan dé 
financiering van staatssteun. Vergeleken met de voorgaande periode is het 
begrotingstekort nauwelijks gedaald en het gedeelte van het tekort dat te 
wijten is aan de financiering van steun is ongewijzigd gebleven. In België, 
waar het begrotingstekort 7% naderde in 1990-1992, is nog steeds bijna 
een derde van het tekort te wijten aan de financiering van de totale 
steunuitgaven. 
(14) Luxemburg en Griekenland zijn om reeds eerder genoemde redenen buiten 
beschouwing gelaten. 
44 
Tabel 15 
Totale staatssteun die in de Lid-Staten in 1990-92 and 1988-90 is verleend, verdeeld over 
de belangrijkste sectoren 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Netherlands 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk 
EUR 12 Landbouwen visserij 
1988-1990 
6 
25 
11 
4 
4 
23 
20 
16 
7 
16 
26 
8 
14 1990-1992 
7 
19 
11 
0 
5 
24 
23 
16 
7 
16 
30 
14 
15 Verwerkende sector 
1988-1990 
31 
33 
41 
83 
43 
34 
60 
48 
19 
49 
62 
39 
42 1990-1992 
31 
32 
39 
86 
25 
29 
54 
50 
20 
43 
57 
54 
41 Vervoer 
1988-1990 
35 
42 
17 
13 
34 
28 
20 
36 
74 
35 
. 11 
16 
26 1990-1992 
38 
49 
20 
14 
42 
31 
22 
34 
74 
41 
12 
31 
29 Steenkoolwinning 
1988-1990 
28 
0 
31 
0 
19 
15 
0 
0 
0 
0 
0 
38 
18 1990-1992 
24 
0 
29 
0. 
28 
17 
0 
0 
0 
0 
1 
1 
15 TOTAAL 
1988/90/92 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
100 
39. In tabel 15 en grafiek III wordt een overzicht gegeven van de steunuitgaven 
in de vier belangrijkste sectoren - landbouw en visserij, verwerkende sector, 
vervoer en steenkoolwinning. 
Uit de cijfers blijkt het hoge steunniveau in de vervoerssector in Luxemburg 
en de hoge steunbedragen die worden verleend voor de mijnbouw in 
Duitsland, Spanje en België. 
45 
Terwijl de steun aan de verwerkende sector relatief is gestegen in het 
Verenigd Koninkrijk, Griekenland, Italië en Luxemburg, kan een 
tegengestelde tendens worden gesignaleerd in de gehele Gemeenschap en 
in de andere Lid-Staten, met uitzondering van België, waar de steun aan 
de verwerkende sector relatief constant bleef. 
Grafiek III 
Totale staatssteun die in de Lid-Staten is verleend, verdeeld over de belangrijkste 
sectoren 
Gemiddelden voor 1988-1990 en 1990-1992 
100 
90 
80 
70 
§ 60 
<D 50 o 
o 
1— 
CL 40 
30 
20 
10 
0 
EU 
m Fabrieksnijverheid • Landbouw/visserij 
• Vervoer • Steenkoolsector 
46 
CONCLUSIES 
Met dit Vierde Overzicht, dat met de cijfers voor de jaren 1991 en 1992 een 
tweejaarlijkse actualisering vormt van de informatie over de nationale 
steunmaatregelen in de Unie, heeft de Commissie zich opnieuw van haar 
informatieplicht tegenover het publiek gekweten. Het overzicht heeft dezelfde vorm 
als de voorgaande overzichten (analyse van omvang en tendenzen van de 
nationale steunmaatregelen, uitgesplitst naar de verschillende vormen en 
doeleinden van de steun), waardoor een, weliswaar beperkte, vergelijking in de tijd 
mogelijk wordt. Door deze aanpak wordt het streven van de Commissie naar een 
maximale doorzichtigheid van haar werkzaamheden nogmaals bevestigd. Zij doet 
dit niet in de laatste plaats voor haar eigen doeleinden, omdat zij daarmee een 
statistisch referentiekader tot stand brengt om haar steunbeleid te controleren, 
teneinde staatsteun in de Europese Unie die concurrentievervalsend werkt of die 
indruist tegen de handelsregelingen tussen de landen van de Europese 
Economische Ruimte of de GATT, te verhinderen. 
Globaal gezien heeft de Commissie redenen tot tevredenheid over de resultaten 
van het Vierde Overzicht, omdat deze aantonen dat, ondanks een voor de 
ondernemingen moeilijke economische situatie, de staatssteun voor 
ondernemingen licht is gedaald. Volgens de informatie waarover de Commissie 
beschikt, is de steun voor de industrie sinds 1990 gedaald. Het staat echter buiten 
kijf dat de Lid-Staten hun industrieën nog steeds te sterk ondersteunen om tot 
verwezenlijking van de doelstellingen van de Commissie te kunnen komen. 
Gedurende geheel 1991 en 1992 is de Commissie haar mededingingsbeleid strikt 
blijven toepassen, waarbij zij gebruik maakte van een waaier van steeds 
ingewikkelder rechtsinstrumenten om vooral op te treden tegen staatssteun die 
bijzonder nadelig is voor het vrije handelsverkeer tussen landen, maar ook tegen 
steun die de ongelijkheid tussen centrale regio's en verder afgelegen, minder 
voortvarende regio's kan versterken. 
47 
Wat betreft de doelstelling inzake de afschaffing van bijzonder schadelijke steun, 
dient te worden opgemerkt dat de sectorale steun beduidend is gedaald, terwijl de 
regionale steun is gestegen. Tussen 1990 en 1992 beliep het voor regionale steun 
uitgetrokken bedrag de helft van het steunbedrag voor de verwerkende sector. 
In verband met de vermindering van de ongelijkheden tussen de centrale en meer 
afgelegen regio's moet er worden op gewezen dat, hoewel de steun in beide 
categorieën van regio's is gedaald, deze daling meer uitgesproken was in de 
laatste dan in de eerste regio's, wat in strijd is met de cohesiedoelstelling. Deze 
ongelijkheden werden niettemin gedeeltelijk ongedaan gemaakt door 
steunverlening in het kader van de structuurfondsen. Desondanks moet de 
Commissie haar algemeen strikt steunbeleid in stand houden en zich blijven 
concentreren op een grotere vermindering van de steun in de centrale regio's. 
De totale omvang van de nationale steunmaatregelen voor de economie in de 
periode 1990-1992 was iets kleiner dan die in de periode 1988-1990. 
De globale resultaten van dit Vierde Overzicht werden natuurlijk in grote mate 
beïnvloed door het economisch klimaat van de laatste jaren. Desondanks is de 
Commissie erin geslaagd haar controlebeleid te versterken en de uitsplitsing per 
steuncategorie kwalitatief te verbeteren. Zij moet nu onverwijld doorgaan met haar 
inspanningen om de omvang van de steun te beperken, wat alleen mogelijk is 
door veranderingen in de economische structuren van de Lid-Staten. Dit zal op de 
langere termijn leiden tot een toename van het handelsverkeer binnen de 
Europese Unie, maar ook van de handel met derde landen, en bijgevolg tot een 
algemene stijging van de economische welvaart van alle Lid-Staten van de Unie. 
48 
BIJLAGE 
TECHNISCHE BIJLAGE 
In deze bijlage wordt een overzicht gegeven van de methoden en bronnen waarvan 
is uitgegaan voor de totstandbrenging van dit verslag over de steunmaatregelen, met 
name wat betreft : 
I. De maatregelen waarop het verslag betrekking heeft 
II. Categorieën steunmaatregelen, steunvormen en doelstellingen van 
steunverlening 
lil. Aard en herkomst van de gegevens en methoden voor het bepalen van het 
steunelement 
IV. Specifieke problemen : 
- Onderzoek en Ontwikkeling (O&O) 
- De Luxemburgse vervoersector 
- Toerisme en agrolevensmiddelenindustrie 
- Opleiding en werkloosheid 
49 
Maatregelen waarop het verslag betrekkina heeft 
1. In deze technische bijlage is aangegeven van welke methoden en statistische 
technieken gebruik is gemaakt. Deze bijlage is een bijwerking van de voor het 
vorige overzicht gehanteerde technische bijlage. 
In het overzicht is de aandacht vooral uitgegaan naar steunmaatregelen van de 
Staten met betrekking tot ondernemingen als bedoeld in de artikelen 92 en 93 
van het EEG-Verdrag. Over algemene steunmaatregelen (ten aanzien waarvan, 
indien zij concurrentievervalsend werken, artikel 101 van het EEG-Verdrag van 
toepassing is) zijn dan ook geen cijfergegevens opgenomen. 
2. De volgende types steunmaatregelen zijn buiten beschouwing gelaten : 
2.1. Steun die niet rechtstreeks aan ondernemingen wordt uitgekeerd 
Steun voor huishoudens 
Steun voor gehandicapten 
Steun voor infrastructuur (havens, luchthavens, wegen, enz.) 
Steun voor universitaire instellingen 
Steun voor openbare instellingen voor beroepsopleiding 
Steun voor ontwikkelingslanden05 
2.2. Algemene en andere maatregelen 
Verschillen tussen de verschillende belastingsystemen en algemene 
systemen van sociale zekerheid in de Lid-Staten (afschrijving, tekorten 
sociale zekerheid, enz.) 
Quota, overheidsopdrachten, afzetrestricties, technische normen 
Specifieke belastingregelingen (coöperaties, eigenaar/exploitanten, 
zelfstandigen, enz.)(2) 
Algemene BTW-verlag ing (bijvoorbeeld voor levensmiddelen in het 
Verenigd Koninkrijk en voor bepaalde produkten in de Franse Overzeese 
Departementen)(3). 
(1) 
(2) 
(3) In dit verslag zijn wel gegevens verwerkt over de steunregelingen voor de uitvoer naar derde landen, 
aangezien de op grond van artikel 112 verplichte harmonisatie van de bedoelde regelingen geen 
beletsel vormt voor de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EEG-Verdrag. 
De toepassing van een verlaagd vennootschapsbelastingstarief voor kleine bedrijven is evenwel een 
vorm van steun en wordt in dit verslag dan ook in aanmerking genomen (b.v. Duitsland). 
Met specifieke reducties, bijvoorbeeld vermindering van de BTW voor alle in Berlijn vervaardigde 
produkten is wel rekening gehouden. Alle in de Overzeese Departementen verkochte goederen 
worden, ongeacht hun herkomst, met een lagere BTW belast. Deze vorm van steun is hier buiten 
beschouwing gelaten. 
50 
2.3. Door supranationale en multinationale organisaties toegekende steun 
Steun van de Gemeenschap (EFRO, EOGFL, ...) 
Steun ten behoeve van het Europese Ruimte-Agentschap 
2.4. Aparte steunregelingen 
Steun voor defensie (zie punt 11.2 van deze bijlage) 
Steunmaatregelen met betrekking tot energiebronnen, met uitzondering van 
steenkool (zie punten 10.2 en 11) en steun voor energiebesparing en 
alternatieve (hernieuwbare) energie 
Steunmaatregelen met betrekking tot de vervoersector, met uitzondering 
van steun voor het spoorwegvervoer en de binnenscheepvaart (zie punt 
10.2) 
Maatregelen met betrekking tot opleiding en werkloosheid (zie punt 14) 
Steun voor pers en media 
Steun voor banken en kredietinstellingen (bijvoorbeeld reserves, regelingen 
voor hypotheekmaatschappijen) 
Steun voor gebouwen en openbare werken 
Steun vooropenbare nutsvoorzieningen (gas, water, elektriciteit), posterijen, 
telecommunicatie : (tariefstructuur en financiering) 
Steun voor culturele en recreatieve activiteiten. 
51 
II. Categorieën steunmaatregelen, vormen en doelstellingen 
van steunverlening 
3. Categorieën maatregelen 
ledere steunmaatregel brengt een uitgave of een verlies aan inkomsten voor de 
overheid mee en levert financieel voordeel op aan de begunstigde. Hoe groot 
het "steunelement" is, met andere woorden, hoeveel financieel voordeel de 
begunstigde effectief uit het overgedragen nominaal bedrag haalt, hangt in ruime 
mate af van de vorm waarin de steun wordt toegekend. Steunmaatregelen 
moeten daarom worden ingedeeld naar de wijze waarop de steun wordt 
verleend. Hiervoor wordt met vier categorieën steunmaatregelen gewerkt, 
ledere categorie wordt aangeduid met een letter (A, B, C of D), gevolgd door het 
cijfer 1 of 2, naar gelang de steun uit begrotingsmiddelen (namelijk uit de 
begroting van de overheid), respectievelijk, via belastingfaciliteiten (namelijk in 
het kader van het belastingstelsel) wordt gefinancierd, en door de letter A indien 
het steunelement bekend is. In C1A bijvoorbeeld, verwijst A naar het 
steunelement van een zachte lening (C1). 
4. Groep A (A1 + A2) 
4.1. De eerste categorie (A) betreft steunmaatregelen waarvan de steun volledig aan 
de begunstigde wordt overgedragen. Met andere woorden, het steunelement is 
gelijk aan de nominale waarde van de steun. De steunmaatregelen in deze 
eerste categorie zijn verder onderverdeeld in twee groepen, naargelang de steun 
wordt gefinancierd uit begrotingsmiddelen (groep A1) of via het belasting- of het 
sociale zekerheidsstelsel (groep A2). 
4.2. Overzicht van de steunmaatregelen van categorieën A1 en A2 
Subsidies 
Rentesubsidies die rechtstreeks aan de begunstigde ten goede komen 
Algemene steunregelingen voor onderzoek en ontwikkeling (zie punt 11) 
Belastingkredieten en andere belastingmaatregelen, waarbij het voordeel 
niet afhankelijk is van de verschuldigde belasting (in gevallen waarin het 
belastingkrediet hoger is dan de verschuldigde belastingsom, wordt het 
verschil uitgekeerd) 
Belastingfaciliteiten, vrijstellingen en tariefverlagingen, waarbij het voordeel 
afhankelijk is van het feit of er belasting verschuldigd is 
Verlaging premies sociale zekerheid 
5. Groep B1 
5.1. Uitgemaakt moet worden of overdracht van financiële middelen door de overheid 
in de vorm van deelneming in het bedrijfskapitaal een vorm van steun voor de 
begunstigde is, dan wel een commerciële handeling van de overheid die in deze 
op dezelfde wijze optreedt als een particuliere investeerder onder normale 
marktomstandigheden. Daarom zijn de uiteenlopende vormen van 
kapitaalparticipaties niet in de eerste categorie opgenomen, maar ondergebracht 
in een afzonderlijke categorie, namelijk B1. Voor een raming van het 
steunelement in dergelijke kapitaaldeelnemingen wordt verwezen naar B1A. 
52 
5.2. Overzicht van de steunmaatregelen van categorie B1 
Deelneming in het bedrijfskapitaal, ongeacht in welke vorm (inclusief 
omzetting van schuld). 
6. Groep C (C1 + C2) 
6.1. De steunmaatregelen van de derde categorie (categorie C) bestaan uit 
overdrachten van financiële middelen, waarin het steunelement overeenkomt met 
de bedragen aan rente die de begunstigde bespaart gedurende de periode 
waarin hij over het overgedragen kapitaal beschikt. De overdracht van financiële 
middelen kan de vorm aannemen van een zachte lening (C1) of uitstel van 
belastingen (C2). Het steunelement ligt hier veel lager dan de nominale waarde 
van de steun. 
6.2. Overzicht van de steunmaatregelen van de categorieën C1 en C2 
Zachte leningen (verstrekte nieuwe leningen) uit zowel openbare als 
particuliere middelen. (Rentesubsidies zijn opgenomen onder A1) 
Participatieleningen uit openbare of particuliere middelen 
Voorschotten, die teruggevorderd kunnen worden indien de onderneming 
succes oplevert 
Uitstel van betaling van belastingen (reserves, normale of versnelde fiscale 
afschrijving enz.) 
7. Groep D1 
7.1. In de laatste categorie (categorie D1) zijn de steunmaatregelen opgenomen die 
worden verleend in de vorm van in nominale bedragen uitgedrukte garanties. 
Het steunelement is gewoonlijk aanzienlijk lager dan de nominale bedragen. Dit 
komt overeen met het voordeel dat de ontvanger geniet doordat aan de garantie 
voor hem geen of lagere dan de normale kosten verbonden zijn (bijvoorbeeld 
doordat de garantiegever geen risicopremie in rekening brengt). Indien de 
garantiegever echter in het kader van de garantieregeling verliezen lijdt, valt het 
totale verlies, afgezien van de betaalde premies, onder D1A, daar dit verlies kan 
worden beschouwd als een definitieve kapitaaloverdracht aan de ontvanger. De 
nominale bedragen van deze garanties zijn opgenomen onder D1 om een 
indicatie te geven van de omvang van de bedragen die eventueel voor rekening 
van de garantiegever komen. 
7.2. Overzicht van de steunmaatregelen van categorie D1 
Gegarandeerde bedragen (D1) 
Verliezen in verband met garantieregelingen, minus de betaalde premies 
(D1A) 
8. Hoe het steunelement voor de verschillende typen steunmaatregelen wordt 
berekend, is nader aangegeven in punt 10.6. 
53 
Doelstellingen 
1. Uitgaande van de sector waarop de verschillende steunregelingen betrekking 
hebben, of hun functie, kan de volgende indeling worden aangehouden : 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2. Industrie/Diensten 
2.1. (Horizontale doelstellingen) 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieu 
2.1.3. Ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf 
2.1.4. Bevordering van handel/uitvoer 
2.1.5. Energiebesparing 
2.1.6. Bevordering van algemene investeringen 
2.1.7. Bestrijding werkloosheid )zie punt 14 van deze bijlage 
2.1.8. Bevordering van opleiding ) 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2. Industrie/Diensten 
2.2. (Specifieke sectoren) 
2.2.1. IJzer en staal 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
2.2.4.1. Steenkool (lopende produktie) 
2.2.4.2. Steenkool (andere steunregelingen) 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Steunmaatregelen als bedoeld in artikel 92, lid 3, onder a) 
3.2. Overige vormen van regionale bijstand 
Onder "Andere sectoren" vallen alle vormen van steun in het kader van 
reddingsoperaties en afzonderlijke gevallen van een zekere omvang. Punt 3.1. 
"Regionale ontwikkeling bij steunmaatregelen als bedoeld in artikel 92, lid 3, 
onder a)" omvat voor Duitsland "steunmaatregelen als bedoeld in artikel 92, lid 2, 
onder c)" en regionale steun voor de nieuwe deelstaten. 
In de sector steenkool wordt een onderscheid gemaakt tussen wel en niet aan 
de lopende produktie gerelateerde steun (dit verband wordt door de Commissie 
gelegd in de jaarlijkse mededeling aan de Raad inzake de financiële steun in 
deze sector). 
54 
9.2. Liist van regio's in de zin van artikel 92. lid 3. a) (4) 
Lid-Staat 
Griekenland 
Ierland 
Portugal 
Frankrijk 
Italië 
Spanje 
Verenigd Koninkrijk 
Duitsland Regio 
) 
)gehele Lid-Staat 
) 
Overzeese departementen 
Mezzogiorno 
Extremadura 
Andalusië 
Castilië-Mancha 
Galicië 
Castilië en León 
Murcia 
Canarische Eilanden 
Teruel 
Ceuta en Melilla 
Noord-lerland 
Nieuwe deelstaten 
(4) PB C 212 van 12.8.1988, blzn. 2 t/m 10 en daaropvolgende wijzigingen 
55 
III. Aard en herkomst van de gegevens en methoden voor het 
bepalen van het steunelement 
10. Over het algemeen is uitgegaan van de effectieve uitgaven (of, indien het om 
steun in de vorm van belastingfaciliteiten ging, de effectieve 
inkomstenderving)(5>. Waar dit niet kon, is in overleg met de betrokken Lid-
Staten gebruik gemaakt van gegevens over de desbetreffende op de begroting 
uitgetrokken middelen en in programma's aangegeven bedragen. Indien 
zodanige gegevens niet beschikbaar waren hebben de Commissiediensten, aan 
de hand van de door de Lid-Staten verstrekte gegevens, binnen de grenzen 
van het redelijke een schatting gemaakt. Wanneer geen cijfers beschikbaar 
waren, hebben de diensten van de Commissie de vorige cijfers geëxtrapoleerd. 
10.1. Alle verzamelde gegevens waren uitgedrukt in nationale valuta en zijn 
omgerekend in ecu aan de hand van het jaargemiddelde van de wisselkoers 
als vastgesteld door het Bureau voor de Statistiek van de Europese 
Gemeenschappen. 
Wat de gehanteerde indicatoren betreft zijn de cijfers over het BNP ontleend 
aan Eurostat en tegen marktprijzen en lopende wisselkoersen vastgesteld. De 
cijfers over bruto toegevoegde waarde die in de verschillende verhoudingen zijn 
gebruikt zijn ontleend aan Eurostat en berekend tegen lopende marktprijzen en 
lopende wisselkoersen per bedrijfstak (land- en bosbouw, visserijprodukten, 
industriële produkten). Ook de cijfers welke betrekking hebben op de uitvoer 
van industriële produkten tussen Lid-Staten zijn ontleend aan Eurostat. Hierbij 
is de indeling van de TCIH, (Type Classificatie voor de Internationale Handel), 
derde herziene uitgave (rubrieken nrs. 6 en 8) gevoegd. Het begrip 
niet-militaire werkgelegenheid wordt gehanteerd om de verschillende 
indicatoren per werknemer te kunnen berekenen. Bepaalde belastingfaciliteiten 
blijven niet te berekenen. Indien de Lid-Staat geen gegevens verstrekte op 
grond waarvan het steunbestanddeel kon worden berekend, werd een derde 
deel van het bruto-steunbedrag aangehouden als steunbestanddeel. Deze 
benaderende aannamen werden in slechts enkele gevallen gebruikt en zijn 
nauwelijks van invloed op de uitkomst. 
10.2. De herkomst van de cijfergegevens die de diensten van de Commissie ieder 
voor hun sector hebben verstrekt, wordt nader toegelicht in het onderstaande. 
Niet alle cijfers zijn door de Lid-Staten geverifieerd en ook de diensten van de 
Commissie hebben ze niet aan de nationale begrotingen getoetst. 
Voor landbouw en visserij zijn de gegevens verstrekt door de Lid-Staten 
overeenkomstig de procedure die is ingesteld bij de resolutie van de 
Vertegenwoordigers van de Regeringen van de Lid-Staten, in het kader van de 
306de zitting van de Raad op 20 oktober 1974 bijeen. Dit geldt evenwel niet 
voor Spanje, Italië en Luxemburg, waarvoor de cijfers minstens gedeeltelijk zijn 
Er zij op gewezen dat de jaarlijkse uitgaven niet identiek gelijk zijn aan de jaarbegroting van 
een steunregeling; slechts de som van de begroting en de som van de uitgaven over de gehele 
looptijd van een bepaalde maatregel zijn identiek. 
56 
gebaseerd op extrapolaties op de lange termijn. Dit komt doordat deze Lid-
Staten respectievelijk slechts voor de periodes tot 1986,1987 en 1986 volledige 
gegevens hebben ingediend. 
Bovendien ontbraken voor Ierland de cijfers vanaf 1987 en is voor dat land met 
ramingen gewerkt, die zijn gebaseerd op uit gegevens over 1986 
geëxtrapoleerde cijfers. Voor Frankrijk en Denemarken, tenslotte, dienden de 
cijfers van 1992 te worden geëxtrapoleerd. 
In de visserijsector zijn de Franse, Ierse, Italiaanse en Nederlandse cijfers voor 
1989 en de volgende jaren, extrapolaties. Voor Duitsland en Spanje waren de 
reële cijfers slechts vanaf 1989 beschikbaar, en werden aan de hand daarvan 
extrapolaties voor 1990 gemaakt. Voor België, Denemarken, Griekenland, 
Portugal en het Verenigd Koninkrijk zijn de gegevens voor 1991 en 1992 het 
resultaat van extrapolaties. 
Voor de landbouw zijn, behalve voor bovengenoemde landen, alle cijfers 
overgenomen uit het door de Lid-Staten ingediende overzicht van 
steunmaatregelen. Daarbij zijn de volgende steunmaatregelen buiten 
beschouwing gelaten en de desbetreffende begrotingsuitgaven van de Lid-
Staten niet meegerekend : steun voor onderzoek, steun voor grondverbetering 
en landinrichting (ontwatering), maatregelen met betrekking tot de sociale 
zekerheid en van toepassing op de gehele sector, faciliteiten op het gebied van 
inkomstenbelasting, selectieve financiële steun volgens regio. 
De betrokken cijfers hebben onder meer betrekking op : subsidies, 
belastingfaciliteiten, uit parafiscale heffingen gefinancierde steun, rentesubsidies 
en een aantal door de Lid-Staten "in natura" verleende voordelen (bijvoorbeeld 
opleidingscursussen). 
De in de visserijsector verleende steun in de vorm van leningen en garanties, 
waarvan het steunelement niet kwantificeerbaar is, zijn buiten beschouwing 
gelaten. 
Voor steenkool is uitgegaan van de cijfers die door de Lid-Staten zijn 
meegedeeld op grond van Beschikking nr. 528/76/EGKS van de Commissie en 
Beschikking nr. 2064/86/EGKS waarvan een overzicht is opgenomen in de 
jaarlijkse mededeling van de Commissie aan de Raad inzake steun in deze 
sector(6). Inbreng van nieuw kapitaal, die als een steunmaatregel kan worden 
beschouwd, is niet in aanmerking genomen. Ook door openbare bedrijven 
gesloten contracten voor de aankoop van steenkool (bijvoorbeeld voor de 
elektriciteitsproduktie), die tot op zekere hoogte als een vorm van steun zouden 
kunnen worden beschouwd, wanneer namelijk de geboden prijs hoger ligt dan 
de wereldmarktprijs, zijn niet meegerekend. Cijfers betreffende steun voor 
andere energiebronnen dan steenkool, behalve steun voor energiebesparing en 
(6) Hier wordt met twee reeksen cijfers gewerkt, namelijk cijfers inzake de steunmaatregelen met 
betrekking tot de lopende produktie en niet voor de lopende produktie bestemde steun 
(bijvoorbeeld bijzondere maatregelen op het gebied van sociale zekerheid voor mijnwerkers en 
cijfers betreffende steun in verband met lasten uit het verleden). 
57 
alternatieve (hernieuwbare) energie, vallen buiten dit kader(7) . Momenteel is 
tegen de algemene achtergrond van de situatie op de interne energiemarkt een 
onderzoek gaande betreffende steunmaatregelen inzake andere 
energiebronnen dan steenkool, met name elektriciteit. 
Voor de vervoersector is gewerkt met de gegevens die door de Lid-Staten 
worden verstrekt overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 1107/70 en waarvan 
jaarlijks een overzicht wordt opgenomen in de mededeling die de Commissie 
richt tot het Raadgevend Comité voor steunmaatregelen op het gebied van 
vervoer. Een en ander geldt vooral voor de steunmaatregelen met betrekking 
tot het vervoer per spoor en over de binnenwateren. Daarnaast wordt ook steun 
- waarvoor de gegevens apart worden behandeld - verleend voor 
spoorwegondernemingen in het kader van de Verordening (EEG) nr. 1191/69 
en 1192/69 voor respectievelijk het nakomen van met het begrip openbare 
dienst verbonden verplichtingen en de normalisatie van de rekeningstelsels van 
de spoorwegondernemingen in verband met de speciale op die ondernemingen 
drukkende lasten. 
De gegevens over de steunmaatregelen voor de andere vormen van vervoer 
zijn, bij gebrek aan informatie, onvolledig en fragmentarisch, en zijn dan ook 
niet opgenomen. Met name over de steunmaatregelen ten behoeve van het 
plaatselijk vervoer ontbreken cijfergegevens. Gegevens over de luchtvaart 
zullen worden verstrekt zodra de gekwantificeerde resultaten van het onderzoek 
van de Commissie in deze sector beschikbaar zijn. Steunmaatregelen ten 
behoeve van havens, ten aanzien waarvan de procedure van artikel 93 van het 
EEG-Verdrag werd ingeleid (en later beëindigd), zijn in aanmerking genomen. 
10.3. Industrie 
De cijfers over de steunmaatregelen voor de industrie en de dienstensector zijn 
over het algemeen overgenomen uit de kennisgevingen van de Lid-Staten in 
het kader van artikel 93. Tevens is gebruik gemaakt van aan de Commissie 
uitgebrachte verslagen inzake de toepassing van steunregelingen, nationale 
verslagen over de toekenning van steun, nationale rekeningen inzake uitgaven, 
ontwerp-begrotingen, inventarissen en andere beschikbare overzichten. 
10.4. IJzer en staal 
De voor dit verslag gebruikte gegevens zijn gebaseerd op door de Lid-Staten 
verstrekte informatie. De cijfers hebben betrekking op de voor ondernemingen 
betaalde steunbedragen. 
(7> Steunmaatregelen ter bevordering van het gebruik van alternatieve energiebronnen worden vaak 
ingedeeld bij de steunmaatregelen voor energiebesparing. Voor kernenergie, zie punt 11.4. van deze 
bijlage. 
58 
10.5. Belastingfaciliteiten 
Wat de belastingfaciliteiten betreft, is uitgegaan van de door de OESO 
aangehouden opvatting ter zake, die inhoudt dat onder belastingfaciliteiten 
doorgaans moeten worden verstaan afwijkingen van de algemeen aanvaarde 
belastingstructuur of de referentiebelastingstructuur, op grond waarvan aan 
bepaalde categorieën van bedrijvigheid of groepen belastingplichtigen een 
gunstige behandeling ten deel valt. 
Onder het begrip belastingfaciliteiten valt bijvoorbeeld de belastingverlaging in 
bepaalde ontwikkelingskernen (dus slechts in een deel van het 
belastinggebied), terwijl de tariefstructuur in het kader van de 
inkomstenbelasting wordt beschouwd als een integrerend deel van het 
referentiebelastingstelsel. 
In sommige gevallen situeren dergelijke afwijkingen van het 
referentiebelastingstelsel zich evenwel op de scheidingslijn tussen wat als 
steunmaatregelen in de zin van artikel 92, lid 1, van het EEG-Verdrag wordt 
aangemerkt en algemene maatregelen. Nader onderzoek is nodig om hierin 
klaarheid te scheppen. De gehanteerde cijfers zijn overgenomen uit diverse 
verslagen die in bepaalde Lid-Staten (Duitsland, Frankrijk, België en het 
Verenigd Koninkrijk) zijn gepubliceerd. Gelet op het eerder aangehaalde 
probleem, is het niet uitgesloten dat in dit verslag niet alle in de vorm van 
belastingfaciliteiten toegepaste steunmaatregelen zijn verwerkt, mede omdat 
niet in alle landen verslagen over dit onderwerp worden gepubliceerd. 
10.6. Methoden voor het bepalen van het steunelement 
10.6.1. Analyse van de verschillende steunmaatregelen is alleen mogelijk, indien 
zij onderling volstrekt vergelijkbaar zijn. Daarom moeten zij eerst onder een 
gemeenschappelijke noemer worden gebracht; het subsidie-element. In dit 
verband is gebruik gemaakt van de methoden die de Commissie 
momenteel hanteert bij de controle op de steunmaatregelen van de 
Lid-Staten. Dit zijn stuk voor stuk methoden die officieel zijn vastgesteld in 
het kader van het beleid van de Commissie en op technisch niveau met de 
Lid-Staten zijn besproken. De meeste van deze methoden zijn officieel 
bekendgemaakt en er wordt dan ook telkens naar de betrokken publikaties 
verwezen. 
10.6.2. Om het steunelement te bepalen kan normaliter het beste worden 
uitgegaan van de methode die doorgaans wordt gehanteerd om het 
netto-subsidie-equivalent van de steunmaatregelen van de Lid-Staten te 
berekenen (zie de bijlage bij de mededeling van de Commissie inzake 
regionale steunregelingen, réf. PB C 31 van 3.2.1979 voor de recentste 
bijwerking; zie ook PB C 111 van 4.11.1971 : Resolutie van de Raad van 
20.10.1971). 
Het is duidelijk dat het ontvangen van steun veranderingen kan teweeg 
brengen in de fiscale situatie van bepaalde begunstigden. Aangezien 
evenwel verschillende uitgavenposten fiscaal aftrekbaar zijn en ook diverse 
59 
verlagingen van de belasting op winsten kunnen worden verkregen, en 
gelet op de verliezen die bepaalde ondernemingen lijden, ligt het effectieve 
belastingtarief voor ondernemingen over het algemeen veel lager dan het 
theoretische maximum. Aangenomen wordt dan ook dat realistischer 
uitkomsten worden verkregen indien met bedragen vóór belasting wordt 
gewerkt in plaats van met tegen het theoretische maximumtarief .belaste 
bedragen. Daarom wordt hier het subsidie-equivalent en niet het 
netto-subsidie-equivalent gehanteerd. Er zij op gewezen dat het buiten 
beschouwing laten van de belasting geen gevolgen heeft voor de rangorde 
van de Lid-Staten (bijvoorbeeld naar het percentage van het BBP dat aan 
steunmaatregelen wordt gespendeerd). 
Op de verschillende vormen van steunverlening toegepaste methode 
10.6.3. Groep A - subsidies, verlaging sociale lasten enz. 
Het is niet nodig het steunelement te berekenen, aangezien in deze groep 
alle steunmaatregelen zijn opgenomen die als subsidies . of 
subsidie-equivalenten kunnen worden aangemerkt. 
10.6.4. Groep B - bed rijfsparticipaties (inclusief schuldomzetting) 
Overeenkomstig het ter zake geldende beleid van de Commissie wordt een 
dergelijke steunmaatregel alleen als zodanig beschouwd als een particuliere 
investeerder zich onder normale marktomstandigheden niet aan een 
dergelijke investering zou wagen. Zie : Mededeling van de Commissie -
Toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EEG-Verdrag en van 
artikel 5 van Richtlijn 80/723/EEG op openbare bedrijven in de 
industriesector, PB C 273 van 18 oktober 1991, blz. 2(8). In het kader van 
deze methode wordt het financieel voordeel voor de begunstigde berekend. 
Wat de deelneming van overheidsinstanties in het kapitaal van 
ondernemingen betreft zijn de totale resultaten van iedere onderneming 
onderzocht en zijn als steunelement aangemerkt, de bedragen die nodig 
waren om geleden verliezen te dekken. 
10.6.5. Groep C - zachte leningen en uitstel van belastingbetaling 
In overeenstemming met de gemeenschappelijke waarderingsmethode 
worden de voordelen die gedurende een bepaalde periode aan een 
onderneming zijn toegekend in de vorm van zachte leningen of uitstel van 
belastingbetaling omgerekend naar hun huidige waarde. Het 
disconteringspercentage dat daarvoor wordt gehanteerd is het 
"referentiepercentage" waarin het onder normale marktomstandigheden 
geldende rentetarief voor ondernemingen tot uitdrukking komt. Welk 
rentetarief in iedere Lid-Staat als referentiepercentage moet worden 
gebruikt is vastgesteld door de Commissie (zie punt 14 van de 
gemeenschappelijke waarderingsmethode). Het steunelement van een 
<8) Zie ook : "Toepassing van de artikelen 92 en 93 op de deelneming van overheidsinstanties in het 
kapitaal van ondernemingen" Buil. EG 9-1984 en "The Measurement of the Aid Element of State 
Acquisitions of Company Capital" - doc. IV/45/87 - Evolution of Concentration and Competition 
Series : Collection : Working Papers 87. 
60 
zachte lening komt derhalve steeds overeen met het verschil tussen het 
referentiepercentage en het door de Staat voor de betrokken lening 
toegepaste rentetarief, vermenigvuldigd met de waarde van de lening. 
Voor participatieleningen en terugvorderbare voorschotten zijn, vanwege het 
overmatig grote aantal individuele gevallen, de effectieve netto kosten voor 
rekening van de Staat als uitgangspunt genomen voor een raming van het 
steunelement. Voor het bepalen van de bedoelde netto kosten is het 
verschil berekend tussen het effectief door de Staat ontvangen rentetarief 
voor deze participatieleningen en het referentiepercentage. 
10.6.6. Groep D - Garantieregelingen 
Het steunelement van leningen die zijn toegekend in het kader van 
regelingen waarbij de wisselkoers wordt gegarandeerd wordt berekend als 
betrof het zachte leningen in de valuta waarvoor een garantie tegen 
koersschommelingen geldt. Het steunelement komt dan overeen met het 
verschil tussen het referentiepercentage voor de valuta waarvoor.de 
garantie is verleend en het voor de lening geldende rentetarief, verminderd 
met eventuele kosten in verband met de garantie. In het kader van deze 
methode wordt dus het financiële voordeel berekend dat voor de 
begunstigde aan de regeling verbonden is(9). Voor gewone krediet-
/exportgarantieregelingen is het doorgaans, vanwege het grote aantal 
gevallen, niet praktisch om stuk voor stuk alle garanties onder de loep te 
nemen en uit te maken hoeveel de begunstigde normaliter had moeten 
betalen voor een dergelijke garantie. Daarom zijn de totale nettokosten die 
dergelijke regelingen meebrengen voor de overheid (namelijk het verschil 
tussen de kosten van de door de Staat gehonoreerde garanties en de 
eventuele inkomsten uit zekerheden) als uitgangspunt genomen, behalve 
in omvangrijke individuele gevallen of voor bepaalde sectoren, waarvoorde 
waarde van de garantie kan worden berekend op basis van de waarde voor 
de begunstigde(10). 
10.7 Voor zover door openbare kredietinstellingen verstrekte leningen en garanties 
als steunmaatregelen konden worden aangemerkt, zijn ook daarover 
cijfergegevens in dit verslag verwerkt. Het identificeren en kwantificeren van 
dergelijke steun levert evenwel meer problemen op dan het geval is voor 
andere vormen van steun, omdat de bedoelde steunmaatregelen door hun aard 
zelve minder doorzichtig zijn. Wil men in de toekomst onverantwoorde 
discriminatie bij de behandeling van uit die bron afkomstige steun vermijden, 
dan moet aanvullend werk worden verricht op het stuk van identificatie en 
kwantificering. 
(9) Als deze gegevens niet beschikbaar zijn, wordt het steunelement bij benadering berekend uitgaande 
van de totale verliezen voor de overheid. 
(10) Dit beleid heeft de Commissie steeds toegepast ten aanzien van garanties in de ijzer- en staalsector 
en in de scheepsbouw, en ook in individuele gevallen van steunverlening voor reddingsoperaties. 
61 
IV. Specifieke problemen 
11. Onderzoek en ontwikkeling (O&O) 
11.1. Steun ten behoeve van O&O 
Alleen cijfers betreffende expliciete overheidsuitgaven voor door 
genationaliseerde of particuliere ondernemingen opgezette O&O-programma's 
zijn in dit verslag verwerkt ("expliciete steun"). De desbetreffende cijfers zijn 
opgenomen onder A1A(11). Omdat van globale gegevens moest worden 
uitgegaan, is het niet altijd mogelijk geweest bepaalde elementen van 
overheidsopdrachten (bijvoorbeeld O&O-contracten) geheel uitte sluiten. Alleen 
directe financiering van O&O is in aanmerking genomen, en aangenomen wordt 
dat de feitelijke cijfers betreffende steun voor O&O hoger liggen (O&O-
contracten en onderzoek voor rekening van de overheid (zie 11.2 en 11.3) zijn 
buiten beschouwing gelaten omdat het steunelement van dergelijke regelingen 
niet kwantificeerbaar is). 
11.2. O&O-contracten 
In het verslag zijn geen gegevens over onderzoek- en ontwikkelingscontracten 
verwerkt, omdat het steunelement in deze fase vaak niet te kwantificeren is. 
Bovendien zijn de gebruikte informatiebronnen van zodanige aard dat specifiek 
voor militaire doeleinden gesloten O&O-contracten niet van andere kunnen 
worden onderscheiden, en dat ook de invloed van dergelijke contracten op de 
markt niet kan worden geëvalueerd(12). 
11.3. Onderzoek voor rekening van de overheid 
Er zijn geen cijfers opgenomen betreffende het steunelement van de uitgaven 
van de. overheid voor onderzoekwerk van overheidsinstellingen of openbare 
onderzoekinstellingen of van instellingen voor hoger onderwijs. Het feit dat de 
bedoelde informatie ontbreekt kan belangrijk zijn, vooral wanneer het gaat om 
informatie betreffende sectoren waarvoor door overheidsinstellingen of semi-
overheidsinstanties grootschalig O&O-werk wordt verricht, waaraan 
commerciële consequenties kunnen vastzitten(13). 
(11> Versnelde fiscale afschrijving van O&O-apparatuur is niet als een vorm van steun aangemerkt. 
(12) Zie "Staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling : een communautair kader" PB C 83 van 11.4.1986, 
punt 9.2. 
5) Zie "Staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling : een communautair kader" op. cit., punt 9.1. 
62 
11.4. Kernenergie 
De Lid-Staten steunen de sector kernenergie via hun overheidsbedrijven of via 
financiering van de steunregelingen ten behoeve van O&O (voornamelijk via 
O&O-contracten en openbaar onderzoek). Slechts een deel van deze-directe 
bijstand kon in de gegevens over O&O worden verwerkt (2.1.1.)..De cijfers 
betreffende kernenergie moeten in werkelijkheid hoger liggen, aangezien bij de 
verwerking van de cijfers over O&O, de O&O-contracten en het onderzoek voor 
rekening van de overheid buiten beschouwing zijn gelaten, omdat het 
steunelement moeilijk te kwantificeren is. 
12. De Luxemburgse vervoersector 
De cijfers over steun voor de vervoersector liggen hoger in Luxemburg dan in 
de andere Lid-Staten. Dit zou vooral zijn toe te schrijven aan de hoge 
pensioenen voor voormalige spoorwegarbeiders. Er zijn geen nadere gegevens 
beschikbaar. 
13. Toerisme en agrolevensmiddelenindustrie 
Gezien het gebrek aan informatie over deze twee sectoren, zijn de in dit 
verslag verwerkte gegevens waarschijnlijk onvolledig. 
14. Opleiding en werkloosheid 
Het is niet steeds duidelijk of bepaalde belastingmaatregelen of maatregelen 
op het gebied van sociale zekerheid een vorm van steunverlening zijn, dan wel 
integrerend deel uitmaken van het belasting- of sociale-zekerheid-stelsel. 
Bovendien bestaan er in verscheidene Lid-Staten algemene 
stimuleringsregelingen om de opleiding of de opneming in het arbeidsproces 
van bepaalde sociaal achtergebleven categorieën van werknemers te 
bevorderen ofte vergemakkelijken. Indien dergelijke regelingen niet uitsluitend 
voor bepaalde maar voor alle bedrijfstakken gelden en werkelijk deel uitmaken 
van een algemeen systeem van werkgelegenheidsstimulerende maatregelen, 
moeten zij niet als steunmaatregelen worden beschouwd. Hoewel de 
Commissie een aantal opleidingsregelingen en werkgelegenheidsstimulerende 
maatregelen als steunmaatregelen heeft behandeld, zijn niet al deze 
maatregelen van de Lid-Staten tot in bijzonderheden onderzocht. Om alleen 
tussen de Lid-Staten vergelijkbare cijfergegevens op te nemen zijn, om 
bovengenoemde redenen, in afwachting van de voltooiing van dit diepgaander 
onderzoek in dit verslag geen opleidingsregeling en 
werkgelegenheidsstimulerende maatregelen in aanmerking genomen. 
63 
BIJLAGE II 
STATISTISCHE BIJLAGE 
Voor nadere bijzonderheden omtrent de voor de volgende tabellen gehanteerde 
methode : zie technische bijlage. 
Tabel A1 Steunmaatregelen ten behoeve van de verwerkende sector. Per 
jaar over de periode 1988-1992 aan steun (steunbestanddeel) 
bestede bedragen, in lopende prijzen en nationale munt. 
Tabet A2 Steunmaatregelen ten behoeve van de verwerkende sector. Per 
jaar over de periode 1988-1992 aan steun (steunbestanddeel) 
bestede bedragen, in lopende prijzen en ecu. 
Tabel A3 
Tabel A4 Staatssteun voor de nieuwe Duitse deelstaten. 
Jaargemiddelden over de periode 1990-1992 in ecu. 
Staatssteun voor de verwerkende sector en communautaire 
fondsen. 
Jaargemiddelden over de periode 1990-1992 per werknemer in 
ecu. 
Tabellen 
A5/1-12 Totale staatssteun in elk van de Lid-Staten 
Jaargemiddelde steunbestanddelen 1990-1992 in ecu. 
64 
Tabel A1 
Steunmaatregelen ten behoeve van de verwerkende sector in lopende prijzen 1988-1992 
in min nationale munt 
1988 1989 1990 1991 1992 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk 52024.45 
2874.12 
16268.65 
260499.93 
579726.74 
52026.48 
293.90 
14466.68 
1673.36 
2627.48 
31043.45 
2621.45 49097.40 
2895.14 
16680.26 
183218.43 
197682.64 
39112.85 
271.72 
10750.78 
2295.17 
2375.09 
146882.86 
2162.24 51748.83 
2521.35 
22384.67 
221903.74 
254435.55 
35304.92 
282.81 
23947.68 
2192.45 
2715.24 
132123.51 
2410.20 49104.19 
2716.67 
26269.86 
213410.97 
148014.82 
29046.19 
200.38 
17072.75 
2443.30 
1773.64 
51761.55 
1851.80 40560.70 
2673.34 
24708.73 
258585.02 
122946.98 
40131.89 
222.84 
17082.39 
2648.30 
1920.48 
73058.63 
1448.45 
EUR 12 (ECU) 37690.51 30253.57 42059.47 35734.15 35672.55 
65 
Tabel A2 
Steunmaatregelen ten behoeve van de verwerkende sector in lopende prijzen 1988-1992 
in min ecu 
1988 1989 1990 1991 1992 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd 
Koninkrijk 1243.99 
361.46 
7842.58 
1554.52 
4213.10 
7393.87 
378.90 
9410.26 
38.53 
1125.37 
182.55 
3945.38 1131.78 
359.68 
8057.51 
1024.48 
1515.90 
5568.56 
349.78 
7117.51 
52.91 
1017.05 
847.01 
3211.39 1219.77 
320.93 
10908.13 
1101.74 
1967.55 
5106.18 
368.35 
15734.97 
51.68 
1174.34 
729.53 
3376.32 1162.97 
343.51 
12809.82 
947.58 
1152.14 
4165.32 
260.97 
11135.08 
57.87 
767.49 
289.80 
2641.61 975.14 
342.31 
12229.75 
1046.98 
927.81 
5859.69 
292.93 
10708.02 
63.67 
844.20 
418.20 
1963.85 
EUR 12 (ECU) 37690.51 30253.57 42059.47 35734.15 35672.55 
66 
Tabel A3 
Duitse steunmaatregelen ten behoeve van de nieuwe deelstaten -jaargemiddelden 1990-1992 
Subsidies 
Belastingvermindering 
Kapitaaldeelneming 
Zachte lening 
Belastinguitstel 
Garanties 
TOTAAL in min ecu 
2875.52 
391.80 
0.00 
714.97 
0.00 
866.37 
4848.66 in procenten 
59.31 
8.08 
0.00 
14.75 
0.00 
17.87 
100.00 in procenten van 
de totale steun 
24.00 
3.27 
0.00 
5.97 
0.00 
7.23 
40.46 
In de periode 1990 tot 1992 werd in totaal gemiddeld 4,849 miljard ecu per jaar 
bijstand verstrekt aan de nieuwe deelstaten. Dit is 40,5% van alle Duitse steun aan 
de industriesector. De stijging van de totale omvang van de Duitse 
steunmaatregelen, ingevolge de aan de nieuwe deelstaten verstrekte hulp, werd 
gedeeltelijk te niet gedaan doordat minder bijstand naar Berlijn en het Zonenrand-
gebied ging. 
Het merendeel van de steunmaatregelen ten gunste van de nieuwe deelstaten 
bestond uit subsidies (59,3%), gevolgd door garanties (17,5%), rentesubsidies 
(14,75%) en belastinguitstel (8,1%). 
67 
Tabel A4 
Steun voor de verwerkende sector en communautaire fondsen 
Gemiddelden 1990-1992 per werknemer 
4000 
3000 
Z> O LU 
o o o 2000 
1000 
0 -
GR IRL B D 
EP DK F L 
m Steun aan de ind. zonder reg. steun • Regionale steun 
a Regionaal Fonds • Sociaal Fonds EUR12 
De communautaire fondsen zijn van vitaal belang voor de totstandbrenging van de 
cohesiedoelstelling. In de vier armere Lid-Staten beloopt de bijdrage van het Regionaal 
en Sociaal Fonds tot de totale subsidies per werknemer, uitgedrukt als de som van de 
nationale steun aan de verwerkende sector en de overdracht van het Regionaal en 
Sociaal Fonds, tussen 32% (Griekenland) en 61% (Ierland), terwijl het communautaire 
gemiddelde van deze bijdrage slechts 14% is. 
68 
BELGIE 
Tabel A5/1 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
(D SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden- en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
! 2.1.5. Energibesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
253.527 
1.233 
373.307 
63.407 
0.000 
173.174 
14.379 
0.000 
122.348 
0.000 
2248.565 
0.000 
14.267 
1374.129 
1059.532 
60.900 
791.100 
8.170 
166.984 
166.984 
0.000 
0.000 
3043.617 A2A 
0.000 
0.000 
340.187 
78.015 
0.000 
115.600 
0.000 
77.372 
3.960 
65.241 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.590 
0.590 
0.000 
0.000 
340.777 B1A 
0.000 
0.000 
12.507 
0.000 
0.000 
0.220 
0.000 
0.000 
0.000 
12.286 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
12.507 . .. 
C1A 
0.000 
0.000 
102.803 
3.285 
0.000 
4.792 
94.726 
0.000 
0.000 
0.000 
1.322 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
1.322 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
104.. 125 C2A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 D1A 
0.000 
0.000 
85.657 
0.000 
0.000 
0.000 
74.007 
0.000 
11.651 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
13.497 
13.497 
0.000 
0.000 
99.154 TOTAL 
253.527 
1.233 
914.462 
144.706 
0.000 
293.786 
183.112 
77.372 
137.958 
77.527 
2249.887 
0.000 
14.267 
1374.129 
1059.532 
60.900 
791.100 
9.492 
181.071 
181.071 
0.000 
0.000 
3600.180 
DENEMARKEN 
Tabel A5/2 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden-en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
2.1.5. Energibesparing 
i 2.1.6. Algemene investeringen 
! 2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
188.336 
12.967 
173.584 
88.349 
25.687 
0.000 
18.389 
34.757 
0.000 
6.402 
615.740 
0.000 
79.567 
515.923 
331.047 
0.000 
0.000 
20.250 
5.948 
5.948 
0.000 
0.000 
996.575 A2A 
0.000 
0.000 
14.647 
14.647 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
. 0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
14.647 B1A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 C1A 
0.000 
0.000 
13.584 
0.000 
0.000 
4.584 
5.818 
3.181 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 C2A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
13.584! 0.000 D1A 
0.000 
0.000 
27.748 
0.000 
25.687 
0.000 
2.061 
0.000 
0.000 
0.000 
0.256 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.256 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
28.004 TOTAL 
188.336 
12.967 
229.563 
102.996 
51.373 
4.584 
26.269 
37.938 
0.000 
6.402 
615.996 
0.000 
79.567 
515.923 
331.047 
0.000 
0.000 
20.506 
5.948 
5.948 
0.000 
0.000 
1052.810 
DUITSLAND 
Tabel A5/3 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
-4J SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden- en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
2.1.5. Energibesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
3460.504 
16.632 
1364.391 
956.188 
85.880 
145.472 
5.283 
110.008 
30.308 
31.251 
16151.678 
0.000 
204.689 
6357.271 
4652.837 
4525.633 
4514.399 
549.686 
3232.820 
484.579 
2697.485 
50.756 
24226.025 A2A 
0.000 
0.000 
727.851 
105.602 
0.000 
94.805 
97.816 
110.930 
0.000 
318.698 
140.733 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
140.733 
3680.456 
145.903 
73.106 
3461.446 
4549.040 B1A 
0.000 
0.000 
1.081 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
1.081 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
1.081 C1A 
0.000 
0.000 
332.925 
12.899 
29.417 
187.417 
0.000 
1.682 
0.000 
101.511 
12.445 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
12.445 
640.191 
15.624 
621.865 
2.702 
985.561 C2A 
0.000 
0.000 
24.439 
0.000 
0.000 
24.439 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
148.477 
0.000 
0.000 
148.477 
172.916 D1A 
0.000 
0.000 
56.161 
0.000 
0.000 
14.725 
0.000 
0.000 
0.000 
41.436 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
866.219 
0.000 
866.219 
0.000 
922.380 TOTAL 
3460.504 
16.632 
2506.848 
1074.689 
115.297 
466.858 
103.099 
222.620 
30.308 
493.977 
16304.856 
0.000 
204.689 
6357.271 
4652.837 
4525.633 
4514.399 
702.864 
8568.162 
646.106 
4258.675 
3663.381 
30857.002 
GRIEKENLAND 
Tabel A5/4 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden- en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
2.1.5. Energibesparing 
: 2.1.6. Algemene investeringen 
I 2.1.9. Andere doelstellingen 
| 2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
| 2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
I 2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
2.660 
1.567 
285.994 
13.482 
0.108 
0.000 
38.545 
1.069 
0.000 
232.790 
218.622 
0.263 
3.267 
170.599 
4.247 
0.000 
0.000 
44.494 
231.178 
0.000 
231.178 
0.000 
740.021 A2A 
0.000 
0.000 
114.705 
0.000 
0.000 
8.059 
73.016 
0.000 
33.629 
0.000 
16.555 
2.239 
0.000 
. 0.000 
1.811 
0.000 
0.000 
14.316 
65.951 
0.000 
65.951 
0.000 
197.211 B1A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 C1A 
0.000 
0.000 
118.345 
0.107 
0.518 
117.218 
0.488 
0.014 
0.000 
0.000 
0.029 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.029 
14.544 
0.000 
14.544 
0.000 
132.919 C2A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
. 0.000 D1A 
0.000 
0.000 
136.778 
0.000 
0.000 
0.000 
43.357 
0.000 
0.000 
93.422 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000. 
0.000 
136.778 TOTAL 
2.660 
1.567 
655.822 
13.589 
0.626 
125.277 
155.406 
1.083 
33.629 
326.212 
235.207 
2.502 
3.267 
170.599 
6.058 
0.000 
0.000 
58.840 
311.673 
0.000 
311.673 
0.000 
1206.929 
SPANJE 
i 
i Tabel A5/5 
SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden- en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
2.1.5. Energibesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan.V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
A1A 
217.933 
73.700 
423.115 
101.996 
41.911 
83.752 
0.000 
32.868 
44.498 
118.090 
4163.445 
6.367 
160.800 
2257.367 
346.443 
543.300 
939.033 
256.578 
3. Regionale ontwikkeling I 212.266 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) ! 34.267 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) j 177.999 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 0.000 
TOTAL (1+2 + 3) ! 5090.460 A2A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
2.306 
0.000 
2.306 
0.000 
2.306 B1A 
0.000 
0.000 
7.753 
0.000 
0.000 
4.230 
0.000 
0.213 
2.346 
0.965 
19.838 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
19.838 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
27.591 C1A 
0.000 
0.000 
200.619 
131.640 
0.191 
48.750 
10.799 
0.000 
0.000 
9.240 
17.686 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
17.686 C2A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
2.356! 0.000 
0.000! 0.000 
2.356! 0.000 
0.000! 0.000 
! 
220,6621 0.000 
! I i i D1A 
0.000 
0.000 
34.452 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
34.452 
0.000 
5.031 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
5.031 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
39.483 TOTAL 
217.933 
73.700 
665.939 
233.636 
42.101 
136.732 
10.799 
33.081 
81.296 
128.294 
4206.001 
6.367 
160.800 
2257.367 
346.443 
543.300 
939.033 
299.134 
216.929 
34.267 
182.662 
0.000 
5380.502 
FRANKRIJK 
Tabel A5/6 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
i 
i 1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden-en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
2.1.5. Energibesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
4151.476 
38.700 
809.667 
615.186 
22.168 
117.354 
4.542 
33.401 
16.582 
0.434 
9002.725 
0.000 
62.833 
5407.266 
3281.309 
172.800 
2880.266 
479.561 
194.454 
188.877 
5.577 
0.000 
14197.023 A2A 
0.000 
0.000 
1001.675 
611.852 
0.000 
389.822 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
14.943 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
14.943 
378.923 
145.603 
233.320 
0.000 
1395.540 B1A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
253.835 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
253.835 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
253.835 C1A 
0.000 
0.000 
431.897 
147.392 
0.000 
50.138 
224.972 
0.000 
9.395 
0.000 
25.277 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
25.277 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
45.7.174 C2A 
0.000 
0.000 
79.376 
0.434 
0.000 
9.158 
69.784 
0.000 
0.000 
0.000 
55.002 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
55.002 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
134.378 D1A 
0.000 
0.000 
1256.285 
0.000 
0.000 
2.714 
1223.572 
0.000 
29.999 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
1256.285 TOTAL 
4151.476 
38.700 
3578.901 
1374.864 
22.168 
569.187 
1522.869 
33.401 
55.976 
0.434 
9351.782 
0.000 
62.833 
5407.266 
3281.309 
172.800 
2880.266 
828.617 
573.377 
334.480 
238.897 
0.000 
17694.236 
IERLAND 
Tabel A5/7 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
u. SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden-en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
2.1.5. Energibesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
i 2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
120.199 
10.802 
41.779 
12.106 
0.000 
17.684 
11.987 
0.001 
0.000 
0.000 
126.347 
0.000 
0.000 
126.347 
68.336 
0.000 
0.000 
0.000 
165.519 
0.000 
165.519 
0.000 
464.645 A2A 
0.000 
0.000 
43.416 
0.000 
0.000 
0.000 
43.416 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
. 0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
31.266 
0.000 
31.266 
0.000 
74.682 
i B1A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
15.866 
0.000 
15.866 
0.000 
15.866 C1A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 C2A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 D1A 
0.000 
0.000 
9.014 
0.000 
0.000 
2.649 
6.365 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.557 
0.000 
0.557 
0.000 
9.571 TOTAL 
120.199 
10.802 
94.208 
12.106 
0.000 
20.333 
61.768 
0.001 
0.000 
0.000 
126.347 
0.000 
0.000 
126.347 
68.336 
0.000 
0.000 
0.000 
213.208 
0.000 
213.208 
0.000 
564.764 
ITALIE 
Tabel A5/8 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
| SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
! 
1.1. Landbouw 
| 1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden- en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
2.1.5. Energibesparing 
2.1.6". Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
3929.43 
109.37 
2755.09 
283.25 
6.45 
955.44 
438.35 
299.52 
210.60 
561.48 
9907.13 
633.33 
118.50 
8469.07 
2775.10 
0.00 
0.00 
686.22 
1858.19 
363.46 
1494.74 
0.00 
18559.22 A2A 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
5451.17 
97.53 
5353.64 
0.00 
5451.17 B1A 
0.00 
0.00 
542.71 
0.00 
0.00 
0.00 
542.71 
0.00 
0.00 
0.00 
136.50 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
136.50 
3.13 
3.13 
0.00 
0.00 
682.35 C1A 
0.00 
0.00 
265.11 
108.90 
0.00 
80.44 
61.23 
0.00 
6.95 
7.59 
19.01 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
19.01 
56.19 
6.00 
50.18 
0.00 
340.31 C2A 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 D1A 
0.00 
0.00 
0.15 
0.00 
0.00 
0.15 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.00 
0.70 
0.70 
0.00 
0.00 
0.85 TOTAL 
3929.43 
109.37 
3563.07 
392.15 
6.45 
1036.04 
1042.29 
299.52 
217.56 
569.07 
10062.64 
633.33 
118.50 
8469.07 
2775.10 
0.00 
0.00 
841.74 
7369.38 
470.82 
6898.56 
0.00 
25033.89 
LUXEMBURG 
Tabel A5/9 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden-en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
2.1.5. Energibesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzeren staal 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
19.250 
0.000 
8.930 
4.297 
0.157 
4.375 
0.101 
0.000 
0.000 
0.000 
217.780 
0.000 
0.000 
217.685 
144.476 
0.000 
0.000 
0.095 
38.244 
38.244 
0.000 
0.000 
284.203 A2A 
0.000 
0.000 
2.983 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
2.983 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
2.983 B1A 
0.000 
0.000 
0.168 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.168 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.168 C1A 
0.000 
0.000 
7.273 
2.364 
0.000 
4.769 
0.128 
0.000 
0.012 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
7.273 C2A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 D1A 
0.000 
0.000 
0.046 
0.000 
0.000 
0.000 
0.046 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.046 TOTAL 
19.250 
0.000 
19.399 
6.661 
0.157 
9.144 
0.275 
0.000 
3.162 
0.000 
217.780 
0.000 
0.000 
217.685 
144.476 
0.000 
0.000 
0.095 
38.244 
38.244 
0.000 
0.000 
294.673 
NEDERLAND 
TabelA5/10 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 - 1992 
in min ecu 
JLJ SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
i 2.1.3. Midden-en kleinbedrijf 
I 2.1.4. Handel/uitvoer 
| 2.1.5. Energibesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
355.069 
2.200 
475.719 
235.008 
46.402 
30.687 
21.441 
117.063 
14.210 
10.907 
993.401 
0.000 
40.933 
896.499 
838.910 
0.000 
0.000 
55.969 
165.741 
165.741 
0.000 
0.000 
1992.130 A2A 
0.000 
0.000 
135.681 
0.000 
0.000 
124.105 
0.000 
11.576 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
, 0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
135.681 B1A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 C1A 
0.000 
0.000 
6.291 
6.291 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.0001 6.291 C2A 
0.000 
0.000 
0.088 
0.000 
0.088 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.088 D1A 
0.000 
0.000 
48.256 
0.000 
0.000 
32.934 
0.000 
0.000 
11.961 
3.361 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
48.256 TOTAL 
355.069 
2.200 
666.034 
241.298 
46.490 
187.726 
21.441 
128.639 
26.171 
14.268 
993.401 
0.000 
40.933 
896.499 
838.910 
0.000 
0.000 
55.969 
165.741 
165.741 
0.000 
0.000 
2182.445 
PORTUGAL 
Tabel A5/11 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
N0 SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden-en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
2.1.5. Energibesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzeren staal 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
248.122 
3.733 
69.650 
13.365 
0.000 
5.042 
0.942 
6.952 
0.102 
43.247 
344.477 
10.379 
172.833 
100.036 
72.771 
4.967 
0.000 
56.261 
48.081 
0.000 
48.081 
0.000 
714.063 A2A 
0.000 
0.000 
40.251 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
37.245 
3.006 
1.709 
0.000 
0.000 
. 0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
1.709 
1.412 
0.000 
1.412 
0.000 
43.372 B1A 
0.000 
0.000 
0.294 
0.294 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.641 
0.633 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.007 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.934 C1A 
0.000 
0.000 
0.564 
0.109 
0.000 
0.045 
0.133 
0.000 
0.277 
0.000 
28.674 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
28.674 
0.102 
0.000 
0.102 
0.000 
29.340 C2A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 D1A 
0.000 
0.000 
48.323 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
48.323 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
48.323 TOTAL 
248.122 
3.733 
159.082 
13.767 
0.000 
5.087 
1.076 
6.952 
85.948 
46.253 
375.500 
11.013 
172.833 
100.036 
72.771 
4.967 
0.000 
86.652 
49.595 
0.000 
49.595 
0.000 
836.032 
VERENIGD KONIJNRIJK 
TabelA5/12 Totale met steunmaatregelen gemoeide bedragen -jaargemiddelde 1990 -1992 
in min ecu 
CXJ 
0 i SECTOR/PRIMAIRE DOELSTELLING 
1.1. Landbouw 
1.2. Visserij 
2.1. Ind./Diensten: horiz. doelst. 
2.1.1. O&O 
2.1.2. Milieuhygiëne 
2.1.3. Midden-en kleinbedrijf 
2.1.4. Handel/uitvoer 
2.1.5. Energibesparing 
2.1.6. Algemene investeringen 
2.1.9. Andere doelstellingen 
2.2. Ind./Diensten: specifieke sectoren 
2.2.1. Ijzerenstaai 
2.2.2. Scheepsbouw 
2.2.3. Vervoer 
warvan:V.(EEG) 1191/69 en 1192/69 
2.2.4.1. Steenkoolsector (lopende productie) 
2.2.4.2. Steenkoolsector: andere 
2.2.5. Andere sectoren 
3. Regionale ontwikkeling 
3.1. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, c) 
3.2. Regio's in de zin van art. 92, lid 3, a) 
3.3. Duitsland: Zonenrandgebiete/Berlin 
TOTAL (1+2 + 3) A1A 
664.083 
19.829 
1020.377 
198.209 
33.371 
363.793 
407.885 
4.410 
5.899 
6.810 
2227.696 
0.000 
61.033 
1517.077 
1080.354 
0.000 
43.429 
606.157 
677.885 
477.352 
.200.532 
0.000 
4609.870 A2A 
0.000 
0.000 
82.252 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
82.252 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
67.514 
0.000 
67.514 
0.000 
149.766 B1A 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.654 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.654 
2.872 
0.000 
2.872 
0.000 
3.526 C1A 
0.000 
0.000 
0.044 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.044 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
38.533 
37.595 
0.939 
0.000 
38.577 C2A 
0.000 
0.000 
74.583 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
74.583 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
74.583 D1A 
0.000 
0.000 
7.270 
0.000 
0.000 
29.006 
-21.736 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
0.000 
21.418 
21.418 
0.00.0 
0.00,0 
28.688 TOTAL 
664.083 
19.829 
1184.526 
198.209 
33.371 
392.799 
386.149 
4.410 
162.733 
6.854 
2228.350 
0.000 
61.033 
1517.077 
1080.354 
0.000 
43.429 
606.810 
808.222 
536.365 
271.857 
0.000 
4905.009 
BIJLAGE III 
COMMUNAUTAIRE FONDSEN 
81 
I. Communautaire fondsen 
De communautaire fondsen omvatten: 
Het EOGFL - Afdeling Garantie 
Het gemeenschappelijk landbouwbeleid is een algemeen systeem voor de 
ondersteuning van de landbouwmarkt via de bescherming van de uitvoer 
en interne interventies. Als zodanig is het vergelijkbaar met 
invoercontigenten en douanetarieven, welke systemen een overdracht van 
middelen tussen sectoren tot stand brengen zonder een beroep te doen op 
directe steun. Een groot deel van de uitgaven van het EOGFL-Garantie is 
bestemd voor een dergelijk ondersteuningssysteem en kan bijgevolg niet 
worden beschouwd als bijstand. Bovendien heeft de uitsplitsing per Lid-
Staat weinig zin in dit geval, daar de uiteindelijke begunstigde zich niet 
noodzakelijk in de Lid-Staat bevindt waar de uitgaven zijn verricht. 
Ongeveer 35%van de uitgaven dienen voor prijscompensaties voor 
producenten of verwerkingsbedrijven. 
Het EOGFL - Afdeling Oriëntatie 
De activiteiten van het EOGFL-Afdeling Oriëntatie zijn opgesplitst in directe 
en indirecte maatregelen. De directe maatregelen kunnen worden 
beschouwd als steun voor openbare en particuliere investeerders met het 
oog op investeringsprojecten of -programma's. De laatste jaren werd 
ongeveer de helft van de begroting van de afdeling Oriëntatie besteed aan 
directe maatregelen. Indirecte maatregelen daarentegen worden uitgevoerd 
door de Lid-Staten, op initiatief van en met financiële hulp van de 
Gemeenschap. Daardoor zullen de uitgaven in de meeste gevallen onder 
het hoofdstuk nationale steunmaatregelen vallen. Het gaat over het 
algemeen om sociaal-structurele maatregelen (b.v. regeling voor 
vervroegde uittreding van landbouwers), correctieve maatregelen voor de 
minder ontwikkelde regio's of investeringssteun voor landbouwbedrijven. 
Sociaal fonds 
Doelstelling van het Sociaal Fonds is de verbetering van de 
werkgelegenheid voor jongeren (onder de 25 jaar) en voor andere 
kansarme groepen (langdurig werklozen, gehandicapten, migranten en 
andere sociaal benadeelde groepen). Met het oog daarop levert het Fonds 
een financiële bijdrage aan particuliere of overheidsactiviteiten op de 
volgende gebieden: 
beroepsopleiding 
loonsubsidies 
technisch advies inzake het scheppen van arbeidsplaatsen. 
Alle steunaanvragen worden via de Lid-Staten ingediend. 
82 
De steun van het Sociaal Fonds wordt op een horizontale, en niet op een 
sectorale basis verleend, waardoor een extrapolatie volgens het 
steunconcept in de zin van artikel 92 van het Verdrag niet mogelijk is. Daar 
de uitgaven van het Sociaal Fonds echter niet volledig overeenstemmen 
met het bovenvermeld steunconcept, is het steunelement waarschijnlijk te 
hoog geraamd. 
Regionaal Fonds 
Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) heeft ten doel 
onevenwichtigheden binnen de Gemeenschap te verminderen door 
financiële steun te verstrekken aan: 
- regio's met een ontwikkelingsachterstand (doelstelling 1) 
- regio's met afnemende industriële activiteit (doelstelling 2); 
- probleemgebieden op het platteland (doelstelling 5b). 
Deze bijstand is vooral gericht op produktieve investeringen, infrastructuur 
en ontwikkeling van het MKB. 
Daar de steun van het EFRO over het algemeen op een horizontale, en 
niet op een sectorale basis wordt verleend, is het niet altijd mogelijk vast 
te stellen of de uitgaven staatssteun vormen in de zin van artikel 92 van het 
Verdrag. In plaats daarvan werd uitgegaan van de omvang van de 
vastleggingen voor de volgende actiegebieden: 
- "Industrie, diensten en ambachten" voor 1988 
- "Verbetering van de concurrentiepositie van ondernemingen" en 
"plattelandsontwikkeling en het MKB" voor 1989-92. 
De gegevens die via deze aanpak werden verkregen geven niet meer dan 
een indruk van de omvang van de verstrekte EFRO-steun. 
Onderzoek en ontwikkeling in de Gemeenschap 
De onderzoekactiviteiten van de Gemeenschap situeren zich voornamelijk 
op drie niveaus: 
(i) in het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek 
(ii) via onderzoekcontracten die een financiële bijdrage van de contractant 
vergen 
(iii) door de coördinatie van onderzoekactiviteiten in de lid-Staten 
De in dit overzicht opgenomen cijfers hebben betrekking op punt (ii). De 
financiering van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek valt 
buiten het bestek van dit overzicht, daar de rol van de Commissie beperkt 
blijft tot het uitwisselen van informatie. De Commissie financiert geen van 
deze programma's. 
In categorie (ii), uitgaven, is alleen rekening gehouden met het deel dat 
bestemd is voor grote ondernemingen of het MKB, waardoor bedragen 
83 
buiten beschouwing zijn gebleven die hoe dan ook buiten het bereik van dit 
overzicht vallen. 
De meeste projecten en programma's van de Gemeenschap worden 
beheerd door DG XII (Wetenschappen, onderzoek en ontwikkeling) en 
DG XIII (Telecommunicatie, informatiemarkt en ontwikkeling van de 
onderzoekresultaten). Overeenkomstig het Vierde kaderprogramma voor 
O&O van de Gemeenschap zal gedurende de periode 1994-1998 ongeveer 
12 miljard ecu van de EU-begroting aan steun voor onderzoek worden 
besteed. Het merendeel van de middelen gaat naar universiteiten, 
onderzoekcentra en de industrie. Een kleiner deel dient voor de 
ondersteuning van het Europees Gemeenschappelijk Centrum voor 
Onderzoek en het onderzoek op het gebied van de kernenergie. De 
maximale steun bedraagt in de regel 50% van de projectkosten. 
Voorbereidende, begeleidende en ondersteunende maatregelen kunnen tot 
100% worden gefinancierd. 
Financiële verrichtingen van de EGKS 
Via de EGKS wordt financiële bijstand verleend in de vorm van leningen en 
subsidies. Er zij drie hoofdcategorieën van leningen: 
industriële leningen 
omschakelingsleningen 
leningen voor voorzieningen voor mijnwerkers 
De leningen worden verstrekt tegen marktrente aangezien de financiële 
instellingen die de leningen toekennen niet winstgericht zijn, wat voordelig 
kan zijn voor de ontvanger van de lening; dit voordeel wordt echter niet 
beschouwd als steun in de zin van het Verdrag. Inzake de subsidies is de 
situatie verschillend. Terwijl rentesubsidies (op leningen) normaal als steun 
worden beschouwd, is dit minder waarschijnlijk voor andere maatregelen 
zoals sociale uitkeringen aan voormalige werknemers uit de kolen- en 
staalsector. Om dergelijke maatregelen consequent te beoordelen zal 
diepgaander onderzoek vereist zijn. 
Nieuw communautair instrument voor het opnemen en verstrekken van 
leningen (NCI) 
Het doel van de NCI-leningeh is de financiering van projecten die bijdragen 
tot een grotere samenhang en integratie van het economisch beleid van de 
Lid-Staten. Een groot deel van de middelen (ongeveer 60%) is gebruikt om 
projecten te financieren op het gebied van energie, infrastructuur en 
ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf. Er zijn ook leningen toegekend 
voor de wederopbouw van de infrastructuur in door aardbevingen getroffen 
gebieden van de Gemeenschap. De leningen worden namens de Europese 
Unie verstrekt door de Europese Investeringsbank. De rentevoeten zijn 
gelijk aan de marktrente plus een marge om de vaste kosten voor elke 
valuta te dekken. Het enig meetbaar economisch voordeel voor de 
begunstigde zou kunnen liggen in het niet-winstgerichte karakter van de 
bank. Dit voordeel zou echter onbetekend zijn in de huidige context. 
84 
II. Statistische gegevens 
1. In tabel A wordt de globale financiële steun van de Europese Unie voor de 
periode van 1988 tot 1992 weergegeven. 
2. Tabel B geeft een overzicht van de andere communautaire instrumenten in 
de vorm van leningen die werden verstrekt voor de periode van 1988 tot 
1992. 
3. De tabellen C1 en C2 geven, respectievelijk voor de periodes 1988-90 en 
1990-92, de gemiddelde jaarlijkse omvang van de communautaire bijstand 
uit hoofde van het Structuurfonds weer, tezamen met de steun die via 
DG XII, DG XIII en de EGKS is verleend. De bedragen zijn uitgesplitst per 
Lid-Staat, behalve in het geval van steunmaatregsien door DG XIII en de 
EGKS, waarvoor geen uitsplitsing beschikbaar was. 
4. Er zij op gewezen dat een rechtstreekse vergelijking tussen de omvang van 
de communautaire steun in deze tabellen en de nationale steunmaatregelen 
zoals eerder in dit document beschreven (dat wil zeggen de via de 
nationale begroting gefinancierde steun) misleidend is, omdat het in vele 
gevallen moeilijk of zelfs onmogelijk is het exacte steunbestanddeel vast te 
stellen van communautaire steun die niet, zoals staatssteun, rechtstreeks 
aan ondernemingen wordt betaald. 
Onderzoekcontracten met een uitsluitend nationaal karakter, alsook 
contracten van de Gemeenschap zijn niet opgenomen in dit overzicht. 
Inzake de landbouwsector zou het maken van vergelijkingen tot verkeerde 
conclusies kunnen leiden, daar de begunstigden van de communautaire 
steunmaatregelen meestal geen ondernemingen zijn. Wat betreft de 
vergelijking tussen de verschillende Lid-Staten onderling, profiteren alle 
marktdeelnemers van de Europese Unie van de steun van de 
Gemeenschap, ongeacht waar de uitgaven (d.w.z. exportsubstituties of 
interventie-aankopen) zijn verricht. Bij de vergelijking tussen communautaire 
en nationale uitgaven echter worden de door de Europese Unie verrichte 
uitgaven sterk beïnvloed door de verschillen tussen de schommelende 
wereldprijzen en de EG-prijzen voor landbouwprodukten, wat niet het geval 
is voor de meeste nationale uitgaven. 
5. In de technische bijlage zijn meer bijzonderheden over de communautaire 
fondsen opgenomen. 
85 
Tabel A 
JAARLIJKSE UITGAVEN VAN DE GEMEENSCHAP 
In min ecu 
EOGFL-Garantie 
EOGFL-Oriëntatie(l) 
SOCIAAL FONDS (2) 
REGIONAAL FONDS (2) (3) 
O&O (DG XII) (2) (4) 
O&O (DG XIII) (2) 
EGKS-subsidies 
Herplaatsing Art. 56.2(b) 
Staal - sociale maatregelen Art. 56.2(b) 
Kolen - sociale maatregelen Art. 56.2(b) 
Onderzoek Art. 55 
Rentesubsidies Art. 54/56 
TOTAAL 1988 
25648.0 
1142.5 
2870.6 
291.7 
86.0 
420.2 
360.5 
34.0 
0.0 
73.5 
62.3 
30989.3 1989 
25705.5 
1349.3 
3523.9 
861.9 
61.3 
708.6 
183.9 
75.0 
9.2 
78.6 
60.7 
32617.9 1990 
26503.3 
1825.3 
3504.9 
962.0 
145.2 
657.2 
184.0 
45.2 
40.0 
93.9 
82.2 
34043.2 1991 
31824.8 
2051.0 
4788.8 
1263.1 
133.9 
539.4 
166.1 
20.0 
35.7 
128.1 
104.5 
40516.0 1992 
32005.4 
2774.4 
5894.1 
1485.0 
243.9 
911.7 
154.8 
46.2 
50.0 
120.2 
106.0 
42880.0 
(1) betalingen 
(2) vastleggingen 
(3) gedeelte dat ongeveer overeen komt met het steunconcept in de zin van artikel 92 van het Verdrag 
(4) gedeelte dat bestemd is voor grote ondernemingen en het MKB 
ou Tabel B 
OVERIGE COMMUNAUTAIRE INSTRUMENTEN (verstrekte leningen) 
BRONNEN : Jaarverslag van de Rekenkamer, jaarverslagen van de EGKS in min ecu 
NCI-leningen (nieuwe verstrekte leningen) 
EGKS-leningen 1988 
357.0 
907.8 1989 
78.0 
700.1 1990 
24.0 
993.8 1991 
39.0 
1382.2 1992 
0.0 
1486.2 
o* 
00 Tabel C1 
UITGAVEN VAN DE GEMEENSCHAP PER LID-STAAT (1988-1990) 
in min ecu 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd Koninkrijk 
TOTAAL EOGFL 
Garantie 
766.6 
1114.5 
4498.2 
1652.8 
1967.0 
5150.9 
1299.0 
4250.2 
3.1 
3145.5 
166.8 
1943.3 
25957.9 EOGFL 
Oriëntatie 
23.6 
16.5 
144.5 
194.0 
181.4 
277.2 
104.4 
239.3 
4.0 
14.3 
153.8 
85.0 
1438.0 SOCIAAL 
FONDS 
51.8 
34.3 
187.8 
288.1 
592.3 
392.2 
239.9 
543.0 
2.1 
78.7 
310.5 
578.6 
3299.6 REGIONAAL 
FONDS 
19.3 
6.6 
73.9 
36.5 
126.7 
55.2 
77.8 
153.9 
0.5 
4.3 
75.1 
75.5 
705.2 O&O 
DG XII 
3.8 
3.7 
24.0 
1.9 
6.0 
21.9 
1.4 
10.7 
0.4 
5.0 
1.3 
17.3 
97.4 O&O 
DGXIIf 
595.3 
595.3 EGKS 
SUBSIDIE 
S 
461.0 
461.0 TOTAAL 
865.2 
1175.6 
4928.4 
2173.4 
2873.4 
5897.5 
1722.6 
5197.1 
10.1 
3247.8 
707.4 
2699.7 
595.3 
461.0 
32554.4 
(*) een spec 
Tabel C2 
UITGAVEN VAN DE GEMEENSCHAP PER LID-STAAT (1990-1992) 
in min ecu 
C*J België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Portugal 
Verenigd Koninkrijk 
TOTAAL EOGFL 
Garantie 
1227.0 
1161.2 
4811.4 
2119.8 
2990.4 
6130.0 
1604.5 
4839.3 
3.0 
2628.9 
317.5 
2277.7 
30110.7 EOGFL 
Oriëntatie 
23.5 
18.5 
202.1 
281.3 
450.4 
418.7 
160.9. 
277.1 
6.0 
16.0 
265.5 
96.9 
2216.9 SOCIAL 
FONDS 
129.8 
42.9 
537.1 
395.7 
867.8 
590.3 
347.7 
522.4 
2.9 
109.7 
448.1 
733.4 
4727.8 REGIONAL 
FONDS 
36.7 
12.5 
101.0 
82.5 
216.8 
123.6 
128.8 
262.5 
3.9 
12.1 
193.4 
62.9 
1236.8 O&O 
DG XII 
6.0 
9.1 
43.0 
3.6 
10.5 
36.8 
3.0 
22.2 
0.5 
8.6 
2.8 
28.2 
174.3 O&O 
DG XIII' 
702.8 
702.8 EGKS 
SUBSIDIE 
S* 
459.0 
459.0 TOTAAL 
1422.9 
1244.2 
5694.6 
2883.0 
4535.9 
7299.4 
2244.9 
5923.5 
16.3 
2775.3 
1227.3 
3199.1 
702.8 
459.0 
39628.2 
*) eer 


ISSN 0254-1513 
COM(95) 365 def. 
DOCUMENTEN 
NL 10 
Catalogusnummer : CB-CO-95-388-NL-C 
ISBN 92-77-91912-4 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg