BIJLAGE BIJ DE RESOLUTIE:

AANBEVELINGEN AAN DE COMMISSIE BETREFFENDE DE INHOUD VAN HET VERLANGDE VOORSTEL INZAKE DE BESTRIJDING VAN GENDERGERELATEERD GEWELD: CYBERGEWELD

Aanbeveling 1 inzake het doel van het wetgevingsvoorstel

De nieuwe richtlijn betreffende de bestrijding van alle vormen van gendergerelateerd geweld moet minimumvoorschriften omvatten, als een geharmoniseerde beleidsrespons, betreffende de definitie van het strafbare feit gendergerelateerd cybergeweld en de bijbehorende sancties in de komende richtlijn ter voorkoming en bestrijding van alle vormen van gendergerelateerd geweld. Eveneens wordt beoogd maatregelen vast te stellen ter bevordering en ondersteuning van de acties van de lidstaten om dergelijke strafbare feiten te voorkomen, en maatregelen met het oog op de bescherming, ondersteuning en schadeloosstelling van slachtoffers.

Bovendien wordt overeenkomstig de strategie voor gelijkheid van lhbtiq’ers 2020-2025 beoogd om in het nieuwe voorstel een definitie op te nemen van online haatmisdrijven en haatzaaiende uitlatingen ten aanzien van lhbtiq’ers.

Dit voorstel mag geen afbreuk doen aan de inspanningen om alle vormen van gendergerelateerd geweld aan te merken als een nieuwe vorm van bijzonder zware criminaliteit.

Aanbeveling 2 inzake het toepassingsgebied en de definities

De definitie van gendergerelateerd cybergeweld moet de reikwijdte, de omvang, en de gendergerelateerde en intersectionele aard van cybergeweld omvatten, en benadrukken dat gendergerelateerd cybergeweld een onderdeel is van het continuüm van gendergerelateerd geweld.

Het voorstel moet een definitie bevatten die gebaseerd is op de definities in bestaande instrumenten, zoals het Verdrag van de Raad van Europa inzake cybercriminaliteit of het Verdrag van Istanbul, de definities die zijn opgesteld door het Comité van het Verdrag inzake cybercriminaliteit, het Raadgevend Comité voor gelijke kansen voor vrouwen en mannen van de Commissie en de speciale rapporteur van de Verenigde Naties voor geweld tegen vrouwen, de oorzaken en gevolgen daarvan, en de definities die zijn opgesteld in de context van cybercriminaliteit of cybergeweld tegen kinderen, of geweld tegen vrouwen.

Op basis van de bestaande instrumenten zou dit een mogelijke definitie kunnen zijn: “Gendergerelateerd cybergeweld is een vorm van gendergerelateerd geweld en omvat elke daad van gendergerelateerd geweld die ten dele of volledig wordt gepleegd, ondersteund of verergerd door het gebruik van ICT, zoals mobiele telefoons en smartphones, internet, socialemediaplatforms of e-mail, die gericht is tegen een vrouw omdat zij een vrouw is of die vrouwen onevenredig treft, of die gericht is tegen lhbtiq’ers vanwege hun genderidentiteit, genderexpressie of geslachtskenmerken, en die resulteert in of waarschijnlijk zal leiden tot fysieke, seksuele, psychologische of economische schade, met inbegrip van bedreigingen om deze daden te verrichten, dwang uit te oefenen of willekeurig de vrijheid te benemen, in het openbaar of in de particuliere levenssfeer”.

— welke strafbare feiten?

De term “computercriminaliteit” in artikel 83, lid 1, VWEU kan eveneens betrekking hebben op strafbare feiten die gericht zijn tegen of waarvoor gebruik wordt gemaakt van elektronische communicatienetwerken of informatiesystemen, en zware vormen van online gendergerelateerd geweld met een grensoverschrijdende dimensie kunnen vallen onder het toepassingsgebied van “computercriminaliteit” in de zin van artikel 83, lid 1, VWEU.

Bovendien kunnen maatregelen die bedoeld zijn om gendergerelateerd cybergeweld te voorkomen en slachtoffers bij te staan, worden genomen op grond van artikel 83, lid 1, VWEU, omdat ze een aanvulling vormen op het hoofddoel van het wetgevingsvoorstel.

Het wetgevingsvoorstel moet elke vorm van gendergerelateerd geweld omvatten die deels of volledig door het gebruik van ICT, zoals mobiele telefoons en smartphones, het internet, socialemediaplatforms of e-mail, wordt gepleegd, mogelijk gemaakt of verergerd, en die gericht is tegen een vrouw omdat zij een vrouw is of die vrouwen onevenredig hard treft, of die gericht is tegen lhbtiq’ers op grond van genderidentiteit, genderexpressie of geslachtskenmerken.

Omdat gendergerelateerd cybergeweld voortdurend evolueert en er steeds nieuwe vormen opduiken, is het niet mogelijk een typologie op te stellen die alle vormen van gendergerelateerd cybergeweld omvat. Desalniettemin moeten de onderstaande typen worden vermeld en gedefinieerd:

— cyberintimidatie, met inbegrip van cyberpesten, online seksuele intimidatie, ongevraagd ontvangen van expliciet seksueel materiaal, pesterijen, het gebruik van deadnames;

— cyberstalking;

— ICT-gerelateerde schendingen van de privacy, met inbegrip van het raadplegen, opnemen, delen, creëren en manipuleren van privégegevens of -beelden, waaronder met name op beeldmateriaal gebaseerd seksueel misbruik, het creëren en/of het vrijgeven zonder toestemming van seksuele beelden in de privésfeer, doxing en identiteitsdiefstal;

— opnames maken en delen van beelden van verkrachtingen of andere vormen van seksueel geweld;

— controle of bewaking op afstand, onder meer door middel van spionageapps op mobiele toestellen;

— bedreigingen, met inbegrip van rechtstreekse bedreigingen en bedreigingen met of oproepen tot geweld, zoals bedreiging met verkrachting, afpersing, seksuele afpersing of chantage, gericht tegen slachtoffers, hun kinderen of familieleden of andere personen die het slachtoffer ondersteunen en indirect worden getroffen;

— seksistische haatzaaiende uitlatingen, met inbegrip van het posten en delen van inhoud, het aanzetten tot geweld of haat tegen vrouwen of lhbtiq’ers op grond van hun genderidentiteit, genderexpressie of geslachtskenmerken;

— het aanzetten van personen tot geweld jegens zichzelf, zoals het aanzetten tot zelfmoord of anorexia en psychische verwondingen;

— computerbeschadiging, meer bepaald van bestanden, programma’s, toestellen, aanvallen op websites en andere digitale communicatiekanalen;

— onrechtmatige toegang tot mobiele telefoons, e-mail, instant messaging-berichten of accounts voor sociale media;

— schending van communicatiebeperkingen die bij rechterlijk bevel zijn opgelegd;

— het gebruik van technologische middelen voor mensenhandel, onder meer voor seksuele uitbuiting van vrouwen en meisjes.

— welke slachtoffers?

Het voorstel moet van toepassing zijn op alle slachtoffers van gendergerelateerd cybergeweld, waarbij intersectionele vormen van discriminatie specifieke erkenning moeten krijgen, evenals slachtoffers die deelnemen aan het openbare leven. Dit omvat:

— vrouwen en meisjes in al hun diversiteit alsmede

— lhbtiq’ers op grond van genderidentiteit, genderexpressie of geslachtskenmerken.

Aanbeveling 3 inzake preventieve maatregelen

De lidstaten moeten een reeks maatregelen nemen om gendergerelateerd cybergeweld te voorkomen; al deze maatregelen moeten hertraumatisering en stigmatisering van slachtoffers van gendergerelateerd cybergeweld voorkomen, het slachtoffer centraal stellen en een intersectionele aanpak hanteren. Deze maatregelen moeten onder meer bestaan uit:

— bewustmakings- en onderwijsprogramma’s, met inbegrip van programma’s gericht op jongens en mannen, alsook campagnes waarbij alle relevante actoren en belanghebbenden worden betrokken, om de onderliggende oorzaken van gendergerelateerd cybergeweld aan te pakken binnen de algemene context van gendergerelateerd geweld, teneinde zo veranderingen teweeg te brengen in sociale en culturele attitudes, en gendernormen en -stereotypen uit te bannen, en tegelijkertijd de eerbiediging van fundamentele rechten in onlineomgevingen te stimuleren, met bijzondere nadruk op socialemediaplatforms en het vergroten van de kennis over veilig internetgebruik;

— onderzoek naar gendergerelateerd cybergeweld (onder meer met betrekking tot oorzaken, prevalentie, gevolgen; slachtoffers, daders, uitingen, kanalen en behoefte aan ondersteunende diensten); dergelijk onderzoek omvat studies en de aanpassing van criminaliteitsstatistieken over gendergerelateerd cybergeweld om de wetgevings- en niet-wetgevingsbehoeften in kaart te brengen; dergelijk onderzoek moet worden ondersteund door het verzamelen van uitgesplitste, intersectionele en uitgebreide gegevens;

— de mainstreaming van digitaal onderwijs en digitale geletterdheid en vaardigheden, zoals cyberhygiëne en nettiquette, onder meer als onderdeel van de onderwijsprogramma’s, teneinde een beter begrip van digitale technologieën te bevorderen, in het bijzonder om misbruik van sociale media te voorkomen, communicatievaardigheden en empowerment van gebruikers te bewerkstelligen, digitale inclusie te verbeteren, de eerbiediging van de grondrechten te waarborgen, een einde te maken aan genderongelijkheid en vooroordelen bij de toegang tot technologie en genderdiversiteit in de technologiesector te garanderen, met name bij de ontwikkeling van nieuwe technologieën, met inbegrip van opleiding van leerkrachten;

— het faciliteren van de toegang van vrouwen tot onderwijs en de academische wereld op het gebied van digitale technologie, teneinde de genderkloof, met inbegrip van de digitale genderkloof, te dichten en te zorgen voor genderdiversiteit in technologiesectoren, zoals ICT en STEM, met name bij de ontwikkeling van nieuwe technologieën, waaronder KI, en in het bijzonder in besluitvormingsposities;

— de bevordering en uitwisseling van beste praktijken op het gebied van toegang tot de rechter, vonnissen en rechtsmiddelen die blijk geven van een genderbewuste aanpak;

— de bevordering van geïntegreerde en alomvattende onderwijs- en behandelingsprogramma’s die gericht zijn op het voorkomen van recidive en het aanpakken van gewelddadig gedrag en een gewelddadige mentaliteit, in samenwerking met de relevante instellingen en maatschappelijke organisaties, rekening houdend met op de gemeenschap gebaseerde praktijken en transformatieve benaderingen van justitie, die van cruciaal belang zijn om de vicieuze cirkel van geweld een halt toe te roepen;

— de totstandbrenging van samenwerking tussen de lidstaten om informatie, expertise en beste praktijken uit te wisselen, in het bijzonder via het Europees netwerk inzake criminaliteitspreventie, in coördinatie met het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit van Europol en andere verwante instellingen, organen en agentschappen zoals Eurojust, in overeenstemming met de grondrechten;

— voor onlineplatforms die in de eerste plaats worden gebruikt voor de verspreiding van door gebruikers gegenereerde pornografische inhoud, ervoor zorgen dat de platforms de nodige technische en organisatorische maatregelen nemen om te garanderen dat voor gebruikers die inhoud willen verspreiden een verificatie vereist is door middel van een dubbele opt-inregistratie via e-mail en mobiele telefoon;

— erkenning en ondersteuning van, en informatieverstrekking over maatschappelijke organisaties die actief zijn op het gebied van gendergerelateerd geweld en preventie, onder meer door ervoor te zorgen dat zij financiële steun krijgen;

— de bevordering van gerichte en permanente opleidingen voor beroepsbeoefenaars en andere professionals, onder meer in sociale diensten en rechtshandhavingsinstanties, justitieel personeel en andere relevante actoren, om ervoor te zorgen dat de oorzaken en gevolgen van gendergerelateerd cybergeweld worden begrepen en slachtoffers op passende wijze worden behandeld, en ervoor te zorgen dat de opleiding voor alle beroepsbeoefenaars genderresponsief is;

— in overweging nemen de softwareontwikkeling van monitoringsapplicaties te reguleren, teneinde te anticiperen op mogelijk foutief gebruik of misbruik van dergelijke toepassingen en te voorzien in passende waarborgen ter bescherming van de grondrechten en ter waarborging van de naleving van de toepasselijke wetgeving inzake gegevensbescherming; een verbod van de Commissie op het in de handel brengen van monitoringsoftware die toezicht kan uitoefenen zonder toestemming van de gebruiker en zonder dat duidelijk wordt aangegeven dat de software actief is;

— in overweging nemen een praktijkcode voor onlineplatforms in te voeren, rekening houdend met de mogelijke gevolgen of rol ervan in de context van gendergerelateerd cybergeweld, en ervoor zorgen dat maatschappelijke organisaties kunnen deelnemen aan de evaluatie en herziening van de gedragscode inzake illegale haatuitingen op internet; de vaststelling van maatregelen om IT-bedrijven te verplichten de feedback te verbeteren die zij via kennisgevingen aan gebruikers verstrekken, zodat zij snel en doeltreffend kunnen reageren op als illegaal aangemerkte inhoud;

— erkenning van de digitale dimensie van gendergerelateerd geweld in nationale strategieën, programma’s en actieplannen, als onderdeel van een holistische respons op alle vormen van gendergerelateerd geweld;

— bevordering van de samenwerking tussen de lidstaten, internettussenpersonen en ngo’s die zich met dit onderwerp bezighouden, bijvoorbeeld door middel van symposia van beroepsbeoefenaren en openbare conferenties;

— multidisciplinaire samenwerking en samenwerking met belanghebbenden, onder meer met technologiebedrijven, aanbieders van hostingdiensten en bevoegde autoriteiten, om te komen tot beste praktijken om gendergerelateerd geweld aan te pakken, met eerbiediging van de grondrechten.

Aanbeveling 4 inzake de bescherming, ondersteuning en schadeloosstelling van slachtoffers

De Commissie en de lidstaten moeten de volgende maatregelen treffen en moeten daarbij steeds het slachtoffer centraal stellen en een intersectionele benadering volgen:

— bevordering van verplichte gerichte en permanente opleidingen voor beroepsbeoefenaren en professionals die in contact komen met slachtoffers van gendergerelateerd cybergeweld, onder meer rechtshandhavingsinstanties, maatschappelijk werkers, personen die werken in de kinderopvang of gezondheidszorg, actoren in de strafrechtketen, en leden van de rechterlijke macht; Uniebrede opleidingsprogramma’s kunnen worden uitgevoerd in het kader van het programma Justitie en het programma Burgers, gelijkheid, rechten en waarden, en samen met het Agentschap van de Europese Unie voor opleiding op het gebied van rechtshandhaving (Cepol) en het Europees netwerk voor justitiële opleiding; daarbij moet in het bijzonder aandacht worden besteed aan secundaire victimisatie en hoe die kan worden vermeden, de duale dimensie van gendergerelateerd geweld (online/offline) en intersectionele discriminatie, alsook de bijstand aan slachtoffers met bijzondere behoeften;

— ervoor zorgen dat alle opleidingen voor beroepsbeoefenaars genderresponsief zijn en dat het programma maatregelen omvat die waarborgen dat het slachtoffer niet nogmaals slachtoffer wordt tijdens de strafprocedure (revictimisatie en stigmatisering);

— voor onlineplatforms die in de eerste plaats worden gebruikt voor de verspreiding van door gebruikers gegenereerde pornografische inhoud, ervoor zorgen dat de platforms de nodige technische en organisatorische maatregelen nemen om de toegankelijkheid te waarborgen van een gekwalificeerde kennisgevingsprocedure die zodanig is ingericht dat personen het platform in kennis kunnen stellen van de claim dat beeldmateriaal dat hen (vermoedelijk) weergeeft, zonder hun toestemming wordt verspreid, en zij voorlopig bewijs van hun fysieke identiteit kunnen leveren, en dat de via deze procedure meegedeelde inhoud binnen 48 uur moet worden opgeschort;

— wat onlineplatforms betreft die in de eerste plaats worden gebruikt voor de verspreiding van door gebruikers gegenereerde pornografische inhoud, ervoor zorgen dat de platforms de nodige technische en organisatorische maatregelen nemen die een professionele, door de mens aangestuurde moderatie van inhoud garandeert, waarbij inhoud die waarschijnlijk onrechtmatig is, zoals beeldinhoud van voyeuristische aard of met verkrachtingsscènes, wordt gecontroleerd;

— nationale contactpunten opzetten in sociale diensten en rechtshandhavingsinstanties, met speciaal personeel dat is opgeleid op het gebied van gendergerelateerd cybergeweld, waar slachtoffers gendergerelateerd cybergeweld kunnen melden in een veilige omgeving; de contactpunten moeten worden gecoördineerd binnen een netwerk; deze maatregelen zullen bijdragen tot het aanpakken van onderrapportage, revictimisatie en een veiliger omgeving voor slachtoffers van gendergerelateerd cybergeweld;

— het faciliteren van toegang tot informatie in een voor slachtoffers heldere, toegankelijke en begrijpelijke taal, met name over juridische bijstand en juridische stappen, alsook over ondersteunende diensten, en de ontwikkeling van specifieke diensten voor slachtoffers van cybergeweld (hulplijnen, toevluchtsoorden, juridische en psychologische bijstand); het faciliteren van aangiften door slachtoffers, zodat zij een beschermingsbevel kunnen verkrijgen, en de ontwikkeling van verhaalmechanismen met maatregelen voor adequate schadeloosstelling;

— nationale telefonische hulplijnen voorzien van de nodige middelen en deskundigheid om te reageren op de digitale dimensie van gendergerelateerd geweld;

— in de hele Unie een telefonische hulplijn opzetten als contactpunt voor slachtoffers en ervoor zorgen dat slachtoffers deze gemakkelijk en vrij kunnen gebruiken; een lijst van ondersteunende diensten ontwikkelen, met inbegrip van hulplijnen en meldingsmechanismen die beschikbaar zijn in individuele gevallen van cybergeweld;

— ervoor zorgen dat slachtoffers van gendergerelateerd cybergeweld in de lidstaten toegang hebben tot gespecialiseerde ondersteunende diensten en tot de rechter, rechtsmiddelen en veilige en toegankelijke meldingsprocedures en -mechanismen, onafhankelijk van de indiening van een klacht; het wegnemen van alle belemmeringen voor slachtoffers die besluiten een klacht in te dienen, en de opzet van klachtenmechanismen die gemakkelijk en onmiddellijk toegankelijk zijn voor slachtoffers, onder meer op digitale wijze;

— de ontwikkeling van samenwerkingsmechanismen tussen de lidstaten, internettussenpersonen en ngo’s die zich met deze kwestie bezighouden, alsook tussen relevante actoren, zoals de rechterlijke macht, openbare aanklagers, rechtshandhavingsinstanties, lokale en regionale autoriteiten en maatschappelijke organisaties;

— ondersteuning van maatschappelijke organisaties, met name organisaties die slachtofferhulp bieden, onder meer door het verstrekken van financiële steun;

— bevordering van de ethische ontwikkeling en het gebruik van technologische oplossingen ter ondersteuning van slachtoffers en ter identificatie van daders, in overeenstemming met de grondrechten.

De Commissie moet richtsnoeren ontwikkelen voor rechtshandhavingsambtenaren bij de omgang met slachtoffers die gendergerelateerd cybergeweld melden, zodat zij over de nodige zachte vaardigheden beschikken om zorgvuldig te luisteren naar alle slachtoffers van gendergerelateerd cybergeweld en begrip en respect voor hen te tonen; de leidende beginselen moeten uitgaan van een genderresponsieve aanpak.

De lidstaten moeten beschermings- en ondersteuningsdiensten ontwikkelen die kosteloos toegankelijk zijn voor alle slachtoffers, met inbegrip van noodhulp en langdurige ondersteuning, zoals psychologische, medische, juridische, praktische en sociaaleconomische ondersteuning, rekening houdend met de specifieke behoeften van de slachtoffers, en met name aandacht besteden aan slachtoffers die behoren tot groepen die in het bijzonder blootgesteld worden of er in het bijzonder behoefte aan hebben. De Commissie moet de lidstaten in dit verband ondersteunen.

Aanbeveling 5 inzake vervolging en strafbaarstelling van gendergerelateerd cybergeweld

Op basis van de definitie in aanbeveling 2 en gezien het feit dat de strafbaarstelling van gendergerelateerd cybergeweld een afschrikkend effect kan hebben op daders, moet bij de strafbaarstelling van gendergerelateerd cybergeweld rekening worden gehouden met de volgende criteria:

— de vormen van gendergerelateerd cybergeweld die de lidstaten strafbaar moeten stellen (met inbegrip van vroegere fasen van cybercriminaliteit — aanzetten tot, medeplichtigheid aan en poging tot);

— minimum- en maximumstraffen (gevangenisstraf en boetes);

— grensoverschrijdend onderzoek en grensoverschrijdende vervolging;

— specifieke bepalingen met betrekking tot de richtsnoeren voor onderzoek en vervolging die voornamelijk gericht zijn op rechtshandhaving en openbare aanklagers, die ook specifieke aanwijzingen voor rechtshandhaving moeten bevatten met betrekking tot het verzamelen van bewijsmateriaal;

— doeltreffende samenwerking tussen rechtshandhavingsinstanties en technologiebedrijven en dienstverleners, met name wat betreft de identificatie van daders en het verzamelen van bewijsmateriaal, waarbij de grondrechten en fundamentele vrijheden en de regels inzake gegevensbescherming volledig in acht moeten worden genomen;

— bewijsmateriaal moet zodanig worden verzameld dat het niet leidt tot secundaire victimisatie of hertraumatisering van het slachtoffer;

— verzwarende omstandigheden, afhankelijk van het profiel van de vrouwen, meisjes en lhbtiq’ers die het slachtoffer zijn, bijvoorbeeld uitbuiting van specifieke eigenschappen, kwetsbaarheden van vrouwen, meisjes en lhbtiq’ers online;

— risicobeoordelingen moeten gedragspatronen en genderaspecten van het incident omvatten en in aanmerking nemen, zoals stereotypen, discriminatie, geseksualiseerde bedreigingen en intimidatie; deze informatie moet worden gebruikt om vervolgacties vast te stellen en de verzameling van gegevens over de verschillende uitingen van gendergerelateerd cybergeweld te verbeteren;

— het verstrekken van bewijsmateriaal mag geen last vormen voor slachtoffers, of bijdragen tot verdere victimisatie.

Alle maatregelen moeten gericht zijn op slachtoffers en een intersectionele aanpak hebben.

Aanbeveling 6 inzake gegevensverzameling en rapportage

De Commissie en de lidstaten moeten stelselmatig alomvattende, uitgesplitste en vergelijkbare gegevens over de verschillende vormen van gendergerelateerd cybergeweld verzamelen en publiceren, niet alleen op basis van verslagen inzake rechtshandhaving of maatschappelijke organisaties, maar ook op basis van de ervaringen van slachtoffers. Deze gegevens kunnen worden gevolgd door uitgebreide studies. De gegevens van de lidstaten over gendergerelateerd cybergeweld moeten worden verzameld en beschikbaar worden gesteld via de statistische databanken van het EIGE, het FRA en Eurostat, en de lidstaten moeten optimaal gebruikmaken van de capaciteit en middelen van het EIGE. Het FRA moet nieuw uitgebreid onderzoek doen naar alle vormen van gendergerelateerd cybergeweld op basis van de meest recente EU-gegevens om een accuraat antwoord te bieden.

De Commissie moet op regelmatige basis een verslag voorleggen aan het Europees Parlement en de Raad waarin wordt beoordeeld in welke mate de lidstaten maatregelen hebben getroffen in overeenstemming met deze aanbeveling. De Commissie moet ook de naar gender uitgesplitste gegevens over de prevalentie en schade van gendergerelateerd cybergeweld op niveau van de Unie verbeteren.

De Commissie en de lidstaten moeten indicatoren ontwikkelen om de doeltreffendheid te meten van hun interventies in het kader van de bestrijding van gendergerelateerd cybergeweld.

Aanvullende aanbevelingen kunnen betrekking hebben op:

— de productie van statistieken over de prevalentie en vormen van cybergeweld, waarbij tegelijkertijd de uniformiteit en vergelijkbaarheid van de door de lidstaten verzamelde gegevens worden bevorderd;

— een gegevensverzamelingsprogramma voor de hele Unie;

— het stelselmatig verzamelen van gegevens voor kennis om gelijke tred te houden met de voortdurende ontwikkeling van instrumenten en technologieën die kunnen worden gebruikt om cybergeweld te plegen;