Advies van het Comité van de Regio's over "De Mededeling: ontwikkeling van de kustvaart in Europa: vooruitzichten en uitdagingen"

(96/C 129/06)

Het Bureau van het Comité van de Regio's heeft op 18 juli 1995 besloten een advies op te stellen over de voornoemde mededeling.

Commissie 3 werd met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden belast. Rapporteur was de heer Bourges.

Tijdens de op 10 oktober 1995 gehouden vergadering van commissie 3 "Vervoer en communicatienetwerken" heeft de rapporteur een voorontwerp van advies voorgelegd. Doel hiervan was, over het onderwerp in kwestie van gedachten te wisselen en personen die beroepsmatig aan het zeevervoer verbonden zijn via commissie 3 bij de desbetreffende discussie van het Comité van de Regio's te betrekken.

Op 8 november jl. is in het gebouw van het Comité te Brussel een werkgroep bijeengekomen. De rapporteur van het Europees Parlement, vertegenwoordigers van de Europese Commissie en zeevervoerders hebben bij deze gelegenheid hun visie op het zeevervoer over korte afstand kunnen geven.

Tijdens haar vergadering van 14 december 1995 heeft commissie 3 de laatste hand aan dit advies gelegd.

Het Comité van de Regio's heeft tijdens zijn elfde zitting van 17 en 18 januari 1996 (vergadering van 18 januari 1996) het volgende advies uitgebracht.

INLEIDING

Het zeevervoer is sinds het begin van deze eeuw jaarlijks met gemiddeld zo'n 3 % gegroeid. Deze tak van vervoer bestrijkt 30 % van de intracommunautaire handel en staat daarmee in Europa op de tweede plaats na het wegvervoer (37 %).

De bedrijvigheid is erg cyclisch, omdat vraag en aanbod door economische (mondialisering van de handel en toename van de mededinging), politieke (organisatie van de handel en veranderende transportwijzen) en klimaatschommelingen worden bepaald.

Sinds enige jaren komt het zeevervoer steeds meer in handen van een aantal grote transportbedrijven; de kleine richten zich intussen op "niche-markten".

Tegelijkertijd leidde o.m. de verhoging van tarieven en exploitatiekosten tot een onmiskenbare daling van de economische en financiële resultaten. Om aan dit probleem het hoofd te bieden, heeft een aantal lid-staten investeringspremies, fiscale prikkels en/of afwijkingsmogelijkheden op sociaal terrein ingevoerd. Zodoende konden bijvoorbeeld meer buitenlanders tegen lagere lonen dan die van nationale ingezetenen als bemanningslid worden gecontracteerd en was het mogelijk binnen de Unie bepaalde vloten of bemanningen naar fiscaal voordeliger landen over te hevelen.

Vervoerders worden vandaag de dag ook steeds "multimodaler": zij maken intensiever gebruik van verschillende aanvullende takken van transport en breiden hun netwerk uit door het overnemen van vervoersondernemingen of het sluiten van allianties (verticale concentratie).

In het kader van de WTO (voormalige GATT) is m.b.t. het zeevervoer momenteel nog geen enkel definitief akkoord gesloten; verlaging van tariefbarrières kan echter de wereldhandel in het algemeen en het zeevervoer in het bijzonder stimuleren.

Het ontwerpen en uitvoeren van een strategie voor de ontwikkeling van het zeevervoer, met name de kustvaart, lijkt hierdoor zowel in de Unie als in de afzonderlijke lid-staten geboden.

MOTIVERING

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en met name op artikel 3, waarin een gemeenschappelijk beleid op het gebied van vervoer wordt voorgesteld;

Gelet op het in juni 1993 door de Raad goedgekeurde Witboek van 6 april 1992 over de toekomstige ontwikkeling van het gemeenschappelijk vervoerbeleid [COM(92) 96 def.];

Gelet op de Mededeling van de Commissie over het gemeenschappelijk vervoerbeleid: Actieprogramma 1995-2000 [COM(95) 302 def.],

1. Volgens het Comité van de Regio's geeft de Commissie in de Mededeling terecht de aanzet tot een discussie over de toekomstige ontwikkeling van het gemeenschappelijk vervoerbeleid. Zij streeft ernaar om de positie van de kustvaart te verstevigen bij de totstandbrenging van één Europese vervoersmarkt, waarin een eerlijke concurrentie plaatsvindt tussen de diverse vervoerswijzen en de transportcapaciteit optimaal wordt gebruikt. Zij streeft in dit verband de volgende drie concrete doelen na: verbetering van kwaliteit en efficiëntie van kustvaartdiensten, ontwikkeling van de infrastructuur en verbetering van de efficiëntie van de havens, en de voorbereiding van de kustvaart op een groter Europa. In overeenstemming met het Witboek moeten alle vervoerswijzen en alle havens gebruik maken van hun eigen sterke kanten en dient voor eerlijke concurrentie te worden gezorgd. De noodzakelijke harmonisatie in deze sector betreft delicate en ingewikkelde kwesties die de Commissie in de onderhavige Mededeling wil behandelen.

2. Het Comité van de Regio's wijst op de positieve rol die de kustvaart kan spelen bij het streven om ten behoeve van de intracommunautaire handel voor een evenwichtigere ontwikkeling van de diverse vervoerswijzen te zorgen, temeer ook omdat de verkeersroutes over land steeds verder dichtslibben en de aanleg van weg- en railinfrastructuur zeer duur uitvalt.

Bovendien valt op grond van de gestaag toenemende intracommunautaire handel te voorspellen dat veel goederen die nu nog over land worden vervoerd, op den duur per schip zullen worden getransporteerd.

Europa heeft immers een gigantisch netwerk van binnen- en zeevaartwegen, dat momenteel echter niet ten volle wordt benut. Zou het groeipotentieel van het EG-zeevervoer worden gebruikt, dan zou de economische situatie in de perifere regio's, maar ook in de industriecentra van Europa, daar direct baat bij hebben.

Ten slotte zullen in de Unie dankzij het zeevervoer over korte afstand banen behouden blijven of worden geschapen; het vormt tevens een belangrijke bouwsteen van een Europees ruimtelijke-ordeningsbeleid.

3. Het Comité van de Regio's stemt dus in met de voorstellen van de Commissie; sommige zijn reeds aangenomen en uitgevoerd door de EU, andere moeten eerst nog beter uitgewerkt worden, en weer andere dienen nog aangevuld, verduidelijkt of zelfs inhoudelijk verbeterd te worden.

Zeevervoer over korte afstand dient breed te worden benaderd. Het moet deel uitmaken van het zeevervoerbeleid, zodat infrastructuurproblemen van havens enerzijds en huidige regelingen anderzijds alsmede andere terreinen van het vervoerbeleid geïntegreerd kunnen worden behandeld met het oog op de aanleg van verschillende soorten transeuropese netwerken en het ontlasten van drukke routes over land. Wil het zeevervoer over korte afstand niet achter het net vissen bij de verspreiding van het handelsverkeer over de verschillende vervoerswijzen, dan moeten de hoge kosten ervan zo snel mogelijk omlaag. Doel van een en ander is een rationeel gebruik van de communicatie-infrastructuur en een evenwichtige ruimtelijke ordening.

De Europese Unie en de lid-staten moeten deze doelstellingen daarom met een actief beleid en de nodige middelen helpen verwezenlijken.

Ook voor de regionale en lokale overheden is een belangrijke rol weggelegd bij het uitvoeren van maatregelen om het zeevervoer over korte afstand te bevorderen.

OPMERKINGEN

Het Comité van de Regio's brengt de volgende opmerkingen onder de aandacht van Commissie en Raad:

4. Zeevervoer over korte afstand heeft bepaalde voordelen (minder energieverbruik, milieuvriendelijk, en ook blijken investeringen in zeevaart en -havens rendabeler dan die in het wegvervoer), maar de ontwikkeling hiervan wordt nog altijd gestremd door distorsies van structurele, institutionele, juridische en operationele aard.

5. Wat het zeevervoer betreft, wordt het verwezenlijken van een gemeenschappelijk zeevervoerbeleid belemmerd door een breed scala aan nationale (uitzonderings)regelingen. Een interne markt voor dit vervoer (met name over korte afstand) is sterk afhankelijk van de goedkeuring van regels die de concurrentie tussen bevrachters en tussen reders bevorderen.

6. Door het gelijktrekken van de uiteenlopende nationale mededingingsvoorwaarden voor het grensoverschrijdend zeevervoer over korte afstand en het vervoer over land kan het zeevervoer in de Unie dus weer concurrererend worden.

In het Commissiedocument wordt een dergelijk streven echter niet nadrukkelijk als prioriteit aangemerkt, maar slechts als een doelstelling op de middellange of zelfs de lange termijn.

Het Comité doet daarom de volgende suggesties:

a) Alle koopvaardijschepen moeten ingeschreven worden in het EUROS-register van de Unie. Door uiteenlopende nationaliteitsvoorwaarden voor een schip en fiscale verschillen naar gelang van de vestigingsplaats van rederijen kunnen scheefgetrokken concurrentieverhoudingen blijven voortbestaan. De verhuizing van rederijen naar derde landen met lagere arbeidskosten heeft nadelige gevolgen voor de werkgelegenheid van zeelui in de Unie. Het is dan ook wenselijk dat de definitie van "reder uit de Gemeenschap" wordt uitgebreid en de invoering van een "Europese" vlag wordt overwogen.

b) Wetgevingen en regelingen betreffende de arbeidsvoorwaarden en de rechtspositie van Europese zeelui in de koopvaardij moeten worden geharmoniseerd (bijvoorbeeld door ze, zoals nu al in de noordelijke lid-staten het geval is, de status van "uitgezonden werknemers" te geven); de juridische vaagheid ter zake leidt nu nog tot onduldbare sociale-dumpingpraktijken in Europa.

c) De verschillen in de manier waarop in de havens van de verschillende lid-staten de handel over zee wordt geëxploiteerd moeten kleiner worden, in de eerste plaats op industrieel vlak door het harmoniseren van de mededingings- en vervoersvoorwaarden. Niet zozeer de in de havens geldende rechtsvoorschriften, maar de arbeidsgewoonten en andere gebruiken moeten gelijkgeschakeld worden.

d) In haar Groenboek over de beginselen m.b.t. de toerekening van externe kosten voor het gebruik van vervoersinfrastructuur moet de Commissie ook aandacht besteden aan een eerlijkere verdeling van de externe vervoerskosten ten bate van het zeevervoer.

e) De Commissie dient fiscale prikkels voor te stellen ter vergemakkelijking van de financiering van zeeschepen (coasters, carriers, containerschepen); op die manier kunnen hevige schommelingen in de activiteiten van Europese scheepswerven worden voorkomen en kan de cabotagevloot, die gemiddeld meer dan twintig jaar oud is, worden vernieuwd.

f) Misbruik van het monopolie inzake havenactiviteiten moet worden vermeden, zodat de concurrentieverhoudingen steeds meer gelijk kunnen worden getrokken.

7. Het Comité legt er vooral de nadruk op dat de administratieve procedures, die de ontwikkeling van het zeevervoer op korte afstand in de weg kunnen staan, vereenvoudigd moeten worden.

8. In het Commissiedocument wordt onder de term zeevervoer over korte afstand ook de kustvaart verstaan en daarmee tevens het gecombineerde vervoer over zee en de binnenwateren; het aantal beleidsterreinen met hun respectieve mogelijkheden neemt daardoor toe. Hierbij bestaat echter het permanente gevaar dat de problematiek van de grote Middeneuropese binnenvaartkanalen te stelselmatig op de voorgrond komt te staan, hetgeen de aandacht van andere vaarwegen afleidt. Wellicht kunnen specifieke kwesties i.v.m. de kustvaart gedetailleerder worden behandeld en kunnen ter zake voorstellen worden gedaan.

9. Ervan uitgaande dat de bedrijvigheid in kleine en middelgrote havens duidelijk baat kan hebben bij een toename van het zeevervoer over korte afstand, zou het Comité van de Regio's graag zien dat de Commissie met concrete voorstellen komt voor het benutten van het groeipotentieel van deze havens.

De ontwikkeling van omslaghavens kan bijvoorbeeld resulteren in toename van de bedrijvigheid in kleine en middelgrote havens, terwijl de investeringen in haveninfrastructuur laag kunnen worden gehouden. Samenwerking tussen havens is in dit verband mogelijk en wenselijk en moet op Europees niveau worden bevorderd.

Verder zouden voor een aantal test- of proefmarkten fondsen kunnen worden vrijgemaakt. Mochten deze effectief blijken, dan kunnen zij voor de havens in kwestie als referentie dienen voor de bevordering van het zeevervoer over korte afstand.

10. De Commissie heeft de conclusies van de werkzaamheden van de Atlantische kustregio's over het zeevervoer over korte afstand niet in onderhavig document verwerkt; zij zou dit alsnog moeten doen.

Deze conclusies moeten samengevoegd worden met die betreffende de Noord-, Oost- en Middellandse Zee, zodat alle Europese kustregio's in de Mededeling aan bod komen. De studies over de acht toegangsroutes bevatten elementen die interessant zijn voor het zeevervoer over korte afstand, maar kunnen niet als het enige referentiekader voor toekomstige voorstellen voor concrete maatregelen dienen. Ook andere toegangsroutes kunnen namelijk in ogenschouw worden genomen.

11. Het programma Maris, een elektronische "snelweg voor de zeevaart", biedt interessante perspectieven en kan als zodanig alleen maar een positieve weerslag op de ontwikkeling en efficiency van het Europese zeevervoer over korte afstand hebben.

Zeevervoer over korte afstand moet het imago krijgen van een hoogtechnologische en gemakkelijk toegankelijke vervoerswijze. Het Comité wijst de Commissie op de mogelijkheid proefprojecten uit te voeren in een of twee regio's die over goede voorzieningen voor het werken met speerpunttechnologie beschikken.

12. Tenslotte is het gewenst dat Commissie en Raad duidelijk aangeven hoe EG-financiering kan worden verkregen voor havenprojecten van gemeenschappelijk belang. Havens komen niet voor in de blauwdrukken voor transeuropese netwerken. Toch zouden ze voor communautaire ondersteuning en financiering in aanmerking moeten komen, omdat ze belangrijk zijn voor het evenwicht in Europa; ze hebben een gunstige invloed op de algehele economische ontwikkeling, en in het bijzonder op de ontwikkeling van het achterland van havengebieden. Het Comité dringt erop aan dat havens in ieder geval worden opgenomen in de begroting voor transeuropese vervoersnetwerken, waarover in 1999 opnieuw onderhandeld zal worden.

CONCLUSIES

13. De voorstellen zijn interessant, maar onvolledig. Het is wenselijk dat de Commissie voor het zeevervoer over korte afstand passende maatregelen uitwerkt, zodat deze transporttak zijn rechtmatige plaats krijgt in het Europese vervoerbeleid.

14. Het Comité wil graag meedenken met de Commissie over dit belangrijke onderwerp. Het is een goede zaak dat de Commissie gewag maakt van het subsidiariteitsbeginsel; het Comité zou graag zien dat dit beginsel wordt toegepast op alle terreinen die tot de bevoegdheid van regionale en lokale overheden behoren.

15. Het beleid inzake het zeevervoer over korte afstand kan en moet ook van grote invloed zijn op de ruimtelijke ordening. Lokale en regionale overheden moeten geraadpleegd worden en een actieve rol krijgen toebedeeld bij het nemen van besluiten over alle onderwerpen die hen aangaan, met name de haveninfrastructuur, het verkeersmanagement en het milieu.

Brussel, 18 januari 1996.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

J. BLANC