Jaarverslag over de activiteiten van de Europese Unie op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling en het toezicht op Horizon 2020 in 2021

Met de inwerkingtreding van de Europese klimaatwet (juni 2021) zijn de doelstellingen om tegen 2050 broeikasgasneutraliteit te bereiken en de emissies tegen 2030 met ten minste 55 % te verminderen ten opzichte van het niveau van 1990, juridisch bindend geworden in de EU. In juli 2021 heeft de Commissie het “Fit for 55”-pakket goedgekeurd om het EU-beleid op het gebied van klimaat, energie, landgebruik, vervoer en belastingen klaar te maken voor de verwezenlijking van de doelstellingen, met inbegrip van de doelstelling om 35 % van de financiering voor onderzoek en innovatie in het kader van Horizon Europa te gebruiken voor groene investeringen. In verband met energie waren de belangrijkste doelstellingen van het “Fit for 55”-pakket:

·Op 17 december 2021 is een “research to policy action”-dialoog over COVID‑19 georganiseerd om onderzoek naar de omikronvariant te vergemakkelijken.

De Commissie is blijven investeren in O&I voor vaccins en behandelingen, met name met het oog op de opkomst van nieuwe varianten. Aan het einde van het vorige O&I-programma Horizon 2020 was er 872,18 miljoen EUR vrijgemaakt voor de financiering van onderzoek in verband met het coronavirus, met inbegrip van diagnostiek, behandelingen, vaccins, epidemiologie, paraatheid voor en reactie op uitbraken, sociaaleconomische wetenschappen, geestelijke gezondheid, productie en digitale technologieën, alsmede de infrastructuur en gegevensbronnen die dit onderzoek mogelijk maken. Deze inspanningen kwamen tot uiting in verschillende activiteiten die hieronder worden opgesomd.

In 2021 werd Horizon Europa – het vlaggenschipprogramma van de EU voor O&I in het huidige meerjarig financieel kader 2021‑2027 – gelanceerd met een begroting van 95,5 miljard EUR en nog eens 5,4 miljard EUR uit de herstel- en veerkrachtfaciliteit.

De O&I-activiteiten van de EU waren in 2021 opnieuw gericht op het bestrijden van de COVID‑19-pandemie en het beperken van de gevolgen ervan voor de Europese samenleving en economie. Om het herstel na de pandemie in de EU te stimuleren, is de herstel- en veerkrachtfaciliteit opgezet (waardoor 800 miljard EUR aan leningen en subsidies beschikbaar wordt gesteld).

Dit verslag, dat is opgesteld in overeenstemming met artikel 190 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 7 van het Euratom-Verdrag, in samenhang met artikel 50 van het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie Horizon Europa en artikel 12 van Verordening (EU) 2021/765 van de Raad tot vaststelling van het programma voor onderzoek en opleiding van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie , biedt een niet-uitputtend overzicht van de belangrijkste activiteiten op het gebied van onderzoek en innovatie (O&I) van de EU in 2021 en het toezicht op Horizon Europa, Horizon 2020 en het Euratom-programma.

De Commissie heeft een werkdocument van de diensten van de Commissie gepubliceerd getiteld “ Meer veiligheid dankzij onderzoek en innovatie ”, waarin voorbeelden worden gegeven van hoe rechtshandhavingsinstanties en grenswachten profiteren van EU-veiligheidsonderzoek. In het document wordt beschreven hoe onderzoeksresultaten kunnen worden opgenomen in operationele instrumenten, waaronder de nieuwe gemeenschap voor onderzoek en innovatie in Europa op het gebied van veiligheid , die alle belanghebbenden samenbrengt.

In 2021 werd een geïntegreerd EU-ruimtevaartprogramma gelanceerd. Dit bundelt operationele activiteiten voor satellietnavigatie, aardobservatie en de nieuwe onderdelen EU-satellietcommunicatie voor de overheid en omgevingsbewustzijn in de ruimte, met inbegrip van ruimtebewaking en ‑monitoring van satellieten en ruimteschroot.

In de geactualiseerde industriestrategie (mei 2021) wordt bevestigd dat O&I een drijvende kracht is om de Europese industrie vooruit te helpen in de groene en de digitale transitie. Een nieuwe visie voor een groene, veerkrachtige en mensgerichte industrie is ontwikkeld in het concept “ Industrie 5.0 ” (januari 2021). De Commissie heeft de transitieprestatie-index 2020 gepubliceerd, waarmee de overgang naar een circulaire en regeneratieve EU-industrie wordt gevolgd, en het EU-scorebord voor industriële O&O-investeringen van 2021 met de lijst van de 2 500 grootste particuliere investeerders in O&O.

In de mededeling over een duurzame blauwe economie in de EU (mei 2021) ligt de nadruk op een groen herstel van de blauwe economie van de EU – “De blauwe economie van de EU transformeren voor een duurzame toekomst” – en wordt de rol van O&I bij het aansturen van deze transformatie onderstreept.

Het akkoord over de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid werd goedgekeurd (december 2021), evenals een actieplan voor biologische landbouw , waarin aan O&I een belangrijke rol wordt toebedeeld. O&I zal ook belangrijk zijn voor de ontwikkeling van koolstoflandbouw ingevolge de mededeling over duurzame koolstofcycli .

De milieudimensie van de Europese Green Deal werd in 2021 ook ondersteund door de goedkeuring van een reeks initiatieven in het kader van de biodiversiteitsstrategie (zoals de bosstrategie en de bodemstrategie), het actieplan Verontreiniging naar nul en het actieplan voor de circulaire economie . Het onderzoek dat in 2021 in het kader van de thema’s van Horizon Europa werd voorgesteld, ondersteunde deze beleidsinitiatieven.

In 2021 investeert de EU, voor het eerst sinds de lancering van het Innovatiefonds van het EU-emissiehandelssysteem , meer dan 1,1 miljard EUR in zeven innovatieve projecten, met als doel om baanbrekende technologieën op de markt te brengen voor i) energie-intensieve industrieën, ii) waterstof, iii) koolstofafvang, ‑gebruik en ‑opslag en iv) hernieuwbare energie.

Het zesde verslag over de stand van de energie-unie ging vergezeld van een verslag over het concurrentievermogen van schone energietechnologieën, waaruit blijkt dat de EU een voorloper blijft op het gebied van onderzoek naar schone energie.

Begin 2021 werden de rechtshandelingen van het nieuwe impactgestuurde kaderprogramma Horizon Europa en het bijbehorende strategisch plan 2021‑2024 vastgesteld. De Commissie keurde het hoofdgedeelte van het werkprogramma 2021‑2022 (gewijd aan COVID‑19) begin 2021 goed en de volledige versie in juni. Vervolgens zijn er verdere wijzigingen aangebracht in oktober (artikel 22, lid 5) en in december (wijziging inzake missies). De respectieve samenstellingen van het programmacomité werden vastgesteld en de eerste oproepen werden gelanceerd. Ter voorbereiding van het hoofdwerkprogramma 2023‑2024 zijn samen met alle betrokken diensten ontwerp-oriëntatiedocumenten opgesteld.

Zoals benadrukt in de evaluatie van het handelsbeleid van 2021, is innovatie van cruciaal belang voor het concurrentievermogen van de EU op lange termijn en haar open strategische autonomie, waardoor de regelgevende impact van de EU en haar positie in belangrijke sectoren, waaronder de digitale handel, wordt versterkt.

Er is een nieuwe agenda voor O&I-samenwerking met het Middellandse Zeegebied ontwikkeld. Voorts is verder gewerkt aan een gezamenlijke routekaart EU‑China voor toekomstige samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie. O&I nam ook bij de top EU‑VS in Brussel op 5 juni 2021 een prominente plaats in. De Raad vermeldde de succesvolle O&I-samenwerking met Latijns-Amerika en het Caribisch gebied bij de goedkeuring van de strategische routekaart EU-Celac (Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caribische staten) .

In 2021 zijn in de herziene opzet van het Oostelijk Partnerschap zes prioriteiten voor O&I voor de periode na 2020 opgenomen om de innovatiecapaciteit van de oostelijke partners te versterken.

In de mededeling over de totaalaanpak voor onderzoek en innovatie wordt opnieuw de toezegging van de EU bevestigd om de openheid bij de internationale samenwerking op het gebied van O&I in stand te houden en tegelijkertijd een op fundamentele waarden gebaseerde wederkerigheid te bevorderen, met de nadruk op de bescherming van de open strategische autonomie van de EU.

Met de verklaring van Ljubljana over gendergelijkheid in O&I hebben de Commissie, 25 lidstaten en 12 geassocieerde landen hun inspanningen voor eerlijke, open, inclusieve en gendergelijke onderzoekssystemen opgevoerd.

Kennisvalorisatie is van cruciaal belang voor de toepassing van O&I-resultaten in de samenleving en de economie. De Commissie heeft de ontwerpaanbeveling van de Raad over de Europese leidende beginselen voor kennisvalorisatie opgesteld en de eerste EU-kennisvalorisatieweek georganiseerd (april 2021).

In 2021 is er aanzienlijke vooruitgang geboekt wat betreft de vernieuwde Europese Onderzoeksruimte (EOR) met de aanbeveling van de Raad over een pact voor onderzoek en innovatie en de EOR-beleidsagenda . Deze bevat twintig maatregelen voor de periode 2022‑2024, waaronder het delen van open kennis en het bevorderen van aantrekkelijke wetenschappelijke loopbanen.

In 2021 heeft de Commissie Horizon Europa gepromoot door middel van voorlichtingsactiviteiten voor burgers en belanghebbenden. Er werden bijvoorbeeld specifieke webinars georganiseerd tijdens de Europese O&I-dagen 2021 (met 21 000 deelnemers) en er werden 14 informatiesessies gehouden om de financieringsinstrumenten toe te lichten (235 000 views).

Nieuwe O&I-instrumenten in Horizon Europa zijn de Europese Innovatieraad , de volgende generatie van Europese partnerschappen en missies . De vijf missies zijn in september 2021 van start gegaan als een innovatieve aanpak om tegen 2030 ambitieuze en meetbare doelen te bereiken. De Commissie heeft de missies bevorderd door middel van communicatieactiviteiten, zoals een video met acht leden van de Commissie (41 000 views), factsheets en socialemediacampagnes.

In 2021 werd in het kader van het eerste werkprogramma van de Europese Innovatieraad (EIC) meer dan 1,5 miljard EUR beschikbaar gesteld via financieringsmogelijkheden, waaronder de hieronder beschreven onderdelen:

·de EIC-accelerator (circa 1 miljard EUR) steunt starters en kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) bij de ontwikkeling en opschaling van innovaties met een grote impact die nieuwe markten kunnen creëren of bestaande markten kunnen verstoren;

·de EIC-pathfinder (300 miljoen EUR) is gericht op visionair onderzoek dat kan leiden tot technologische doorbraken;

· EIC Transition (ongeveer 100 miljoen EUR) is bedoeld om onderzoeksresultaten om te zetten in innovatiekansen.

De eerste twee werkprogramma’s van de Europese Onderzoeksraad werden goedgekeurd, waardoor respectievelijk 1,9 miljard EUR en 2,4 miljard EUR beschikbaar werd gesteld om toponderzoekers te helpen grensverleggend onderzoek te doen.

Tijdens de conferentie over klimaatverandering in Glasgow is het EU-Catalyst-partnerschap officieel van start gegaan. In het kader van dit partnerschap zal tot 820 miljoen EUR worden gemobiliseerd (2022‑2026; 200 miljoen EUR uit Horizon Europa). Er wordt geïnvesteerd in veelbelovende projecten in de EU op het gebied van groene waterstof, duurzame vliegtuigbrandstoffen, directe luchtafvang en langdurige energieopslag.

In het EU-ruimtevaartprogramma wordt het deel van Horizon Europa dat betrekking heeft op ruimte-O&I belangrijker voor het toekomstbestendig maken van de strategische investeringen van de EU in de ruimtevaart. Het gaat hierbij onder meer om de ontwikkeling van de onderdelen van het ruimtevaartprogramma, strategische autonomie op het gebied van satelliettechnologieën, toegang tot de ruimte en de marktacceptatie van diensten en toepassingen op basis van ruimtevaart.

In het kader van Horizon Europa werd in de Marie Skłodowska-Curie-acties meer nadruk gelegd op samenwerking tussen sectoren, doeltreffend toezicht en loopbaanbegeleiding. Het programma bleef een beste praktijk voor de ondersteuning van vrouwelijke onderzoekers (die 41,6 % van alle wetenschappelijk onderzoekers uitmaken). Het programma bestond in 2021 25 jaar en heeft sinds 1996 steun verleend aan meer dan 145 000 onderzoekers.

De rechtsgrondslag van het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT) werd geconsolideerd. De nieuwe strategische innovatieagenda van het EIT voor 2021‑2027 bevat de doelstellingen, kernactiviteiten, de werkwijze, de verwachte resultaten en impact. In 2021:

·sloot het EIT subsidieovereenkomsten met acht bestaande kennis- en innovatiegemeenschappen (KIG’s) ter waarde van 357,5 miljoen EUR;

·zijn 1 006 mensen afgestudeerd aan master- en doctoraatsprogramma’s met een EIT-label;

·hebben studenten in het kader van EIT-programma’s 32 startende ondernemingen opgericht en waren 101 startende ondernemingen het resultaat van innovatieprojecten van het EIT;

·kregen 1 378 startende ondernemingen steun van KIG’s;

·is het initiatief voor de opbouw van de innovatiecapaciteit van het hoger onderwijs van start gegaan.

Het werkprogramma 2021‑2022 omvat 210 onderwerpen die specifiek gericht zijn op internationale samenwerking (ongeveer 20 % van alle onderwerpen). Hiertoe behoort onder meer het ambitieuze Afrika-initiatief van 350 miljoen EUR met oproepen tot gezamenlijk onderzoek op het gebied van volksgezondheid, de groene transitie en innovatie en technologie.

Eind 2021 waren er met 18 niet-EU-landen onderhandelingen over associatie gevoerd, waarvan er negen reeds waren afgerond en rechtsgevolgen hadden. De beoordeling van geassocieerde kandidaat-lidstaten om deel te nemen aan oproepen in het kader van artikel 22, lid 5 , van de Horizon Europa-verordening is in 2021 uitgevoerd. Deze werkzaamheden verschaffen informatie ten aanzien van het gebruik van beperkingen in de werkprogramma’s van Horizon Europa in de komende jaren.

Open wetenschap is de manier van werken van Horizon Europa geworden. Met de lancering van de eerste oproepen wordt bij de beoordeling van projectvoorstellen nu rekening gehouden met openwetenschapspraktijken (als onderdeel van de criteria “excellentie” en “kwaliteit en efficiëntie van de uitvoering”).