Het waarborgen van de naleving van de milieuwetgeving vermindert het risico dat enkele verantwoordelijke partijen niet aan hun verplichtingen voldoen en derhalve een negatieve invloed hebben op de toestand van het water, de lucht, de biodiversiteit, de gezondheid van de mens en de economie. Hierbij worden de oorzaken en gevolgen van niet-naleving beoordeeld en wordt een aangepaste combinatie van de drie categorieën van interventie gebruikt om het gedrag van verantwoordelijke partijen te beïnvloeden. In de loop der tijd is dit concept in uitwisselingen van deskundigen, bv. uit de lidstaten en in professionele netwerken, verder ontwikkeld.

Deze interventiemaatregelen worden door verschillende autoriteiten van de lidstaten uitgevoerd. Instanties met inspectietaken voeren gewoonlijk routine- of ad-hoccontroles uit en bevorderen naleving. Politiediensten en het openbaar ministerie hebben een belangrijke rol bij het onderzoek naar en vervolgen van ernstige overtredingen. In de keten van het waarborgen van de naleving van de milieuwetgeving kunnen verschillende instanties met elkaar in verbinding staan, bijvoorbeeld wanneer inspecteurs, douane- en politieambtenaren en openbaar aanklagers bij het verzamelen van bewijs en vervolging samenwerken. Auditinstanties kunnen een waardevolle functie vervullen door naar problemen van algemene niet-naleving of naar de prestaties van specifieke autoriteiten te kijken.

·de omvang en diversiteit van de EU-milieuvoorschriften voor activiteiten met milieueffecten,

·het feit dat zij het gehele grondgebied van lidstaten betreffen, zowel het platteland als de stedelijke gebieden,

·het bestaan van erkende problemen met water- en luchtverontreiniging, afvalverwijdering en de verslechterende toestand van de natuur,

·de verwachtingen van het publiek,

·het aantal en de diversiteit van degenen die de milieuvoorschriften moeten naleven,

·de vele verschillende soorten nalevingsproblemen die zich kunnen voordoen,

·de moeilijkheden om deze op te sporen en aan te pakken, met name milieucriminaliteit.

Ook capaciteitsproblemen kunnen aan deze lijst worden toegevoegd, aangezien verantwoordelijkheden vaak worden toegekend aan kleinere instanties met beperkte financiële middelen, weinig personeel of te weinig gespecialiseerde kennis. In veel lidstaten zijn de budgetten van milieu-inspecties als gevolg van de financiële crisis bevroren of verlaagd. Wanneer zij met deze uitdagingen worden geconfronteerd, kan het zelfs voor grote autoriteiten met veel middelen moeilijk zijn onafhankelijk kennis te ontwikkelen van de beste manieren om naleving te waarborgen.

De uitdagingen waarmee deze autoriteiten worden geconfronteerd, hebben tot de vraag naar en het ontstaan van verschillende vormen van ondersteuning op EU-niveau geleid. Deze vormen van ondersteuning worden in tabel 1 hieronder samengevat, samen met de voordelen ervan.

Tabel 1: Vormen van ondersteuning voor het waarborgen van de naleving van de milieuwetgeving en de voordelen ervan

Vorm van ondersteuning Voordelen EU-netwerken van beroepsbeoefenaren Beroepsbeoefenaren in staat stellen kennis en ervaring uit te wisselen en samen enkele van de andere vormen van ondersteuning in deze tabel te ontwikkelen Beoordeling op EU-niveau van de systemen van de lidstaten voor het waarborgen van de naleving van de milieuwetgeving Maakt het mogelijk te vergelijken en sterke en zwakke punten vast te stellen Algemeen toegankelijke informatieportalen over het waarborgen van de naleving Maken het mogelijk om te leren, goede praktijken te delen en gemakkelijk te vergelijken, en transparantie en het afleggen van verantwoording te versterken Mechanismen om samenwerking, coördinatie, het delen van kennis en ervaringen in de gehele EU te vergemakkelijken en input over het waarborgen van de naleving van andere lidstaten en autoriteiten Grotere doeltreffendheid mogelijk maken door samenwerking Maakt het mogelijk van gespecialiseerde kennis te leren die elders is ontwikkeld Randvoorwaardensysteem krachtens het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) Draagt ertoe bij de naleving van milieuverplichtingen door landbouwers te waarborgen Informatie en richtsnoeren over goede praktijken Maakt het mogelijk van kennis te leren die al is opgedaan Vermindert de noodzaak om vanuit het niets goede praktijken te ontwikkelen (efficiëntievoordelen) Opleidingsprogramma's, opleidingsmateriaal en begeleiding inzake vaardigheden Maakt het mogelijk vaardigheden te ontwikkelen en te onderhouden Toegankelijkheid van door de EU gegenereerde gegevensbronnen, zoals satellietbeelden Breidt de mogelijkheden voor het doeltreffend waarborgen van de naleving uit Financiële steun van de EU Helpt de autoriteiten die de naleving moeten waarborgen, hun doelstellingen beter te realiseren

Inspecteurs, politiefunctionarissen, douanebeambten, openbaar aanklagers, rechters en auditors hebben op Europees niveau al aparte netwerken gevormd om kennis over het waarborgen van de naleving op te bouwen en te delen. Zij en anderen geven positieve voorbeelden van de verschillende hierboven samengevatte soorten ondersteuning. Rekening houdend met de huidige beperkingen in bereik en bestek, geven deze voorbeelden aan hoe er met hulp van de Commissie meer kan worden gedaan om de milieugovernance te versterken en de naleving te verbeteren.

4.Reden voor maatregelen

De Commissie heeft een aantal opties overwogen om het waarborgen van de naleving van de milieuwetgeving te verbeteren, waaronder wetgevende maatregelen, en heeft in 2014 een ontwerpeffectbeoordeling opgesteld om over gegevens voor haar besluitvorming te beschikken. Zij is tot de conclusie gekomen dat een actieplan met gerichte ondersteunende maatregelen om in praktische behoeften te voorzien, de optie is die het meest waarschijnlijk op de korte termijn op verschillende prioriteitsgebieden al resultaten kan opleveren.

In de voorbereidingsfase, waaronder de raadpleging van de lidstaten en van netwerken van beroepsbeoefenaren , is de waarde bevestigd van de vormen van ondersteuning die in tabel 1 zijn samengevat, en zijn manieren vastgesteld om deze te versterken en nieuwe instrumenten te ontwikkelen. De netwerken van beroepsbeoefenaren benadrukten de waarde van het delen van deskundigheid en van meer gecoördineerde inspanningen in de verschillende lidstaten. Zij wezen ook op het belang van beroepsopleiding en doeltreffend delen van kennis. Uit de raadpleging is bovendien naar voren gekomen dat in een aantal bedrijfstakken een significante vraag naar referentiemateriaal over goede praktijken en nieuwe instrumenten bestaat. Met name de criminaliteit op het gebied van afval en in het wild levende dieren werd specifiek genoemd als onderwerp dat bijzondere aandacht verdient. In het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) 2014-2020 wordt via een scala aan aanvullende beleidsinstrumenten, waaronder het randvoorwaardensysteem, prioriteit gegeven aan het "duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen en klimaatactie". In het werkdocument van de diensten van de Commissie over landbouw en duurzaam waterbeheer in de EU wordt er al op gewezen dat het initiatief dat hier wordt gepresenteerd, een middel biedt om de nationale systemen voor het waarborgen van de naleving van de waterwetgeving in verband met landbouwactiviteiten te verbeteren. Zo wordt ook in het actieplan van de Commissie voor de natuur, de mensen en de economie vastgesteld dat de naleving moet worden versterkt . Andere thema's die in de raadpleging aan de orde kwamen, waren de bijdrage die technologie kan leveren bij de opsporing van niet-naleving, en de belangrijke rol van burgers bij het indienen van klachten en opmerkingen bij nationale overheden. In bepaalde bestaande EU-milieuwetgeving wordt expliciet voorzien in de rol van richtsnoeren voor inspecties en het is nu het moment een begin te maken met de presentatie daarvan. Uit de werkzaamheden betreffende de eerste landenspecifieke verslagen in het kader van de EIR blijkt hoeveel ruimte er voor de Commissie is om haar feedback aan de lidstaten over het waarborgen van de naleving en andere aspecten van openbaar bestuur te verbeteren. Tot slot is uit de raadpleging gebleken dat er behoefte is aan een dialoog op hoog niveau tussen beroepsbeoefenaren op het gebied van het waarborgen van de naleving van de milieuwetgeving en hogergeplaatste leidinggevenden in overheidsdiensten op milieugebied.

5.Maatregelen

Het actieplan bestaat uit negen maatregelen op maat voor de bovenstaande behoeften die in de voorbereidende fase zijn vastgesteld. Zij worden in tabel 2 samengevat.

Tabel 2: Overzicht van de maatregelen