VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD OVER DE VERLENING VAN MACROFINANCIËLE BIJSTAND AAN DERDE LANDEN IN 2001

Lijst van afkortingen

BBP // Bruto binnenlands product

BDI // Buitenlandse directe investeringen

BTW // Belasting over de toegevoegde waarde

CAMEL // Capital, assets, management, earnings, liquidity (kapitaal, activa, management, winst, liquiditeit - in het internationale stelsel gehanteerde parameters voor het toekennen van ratings aan banken)

CBR // Currency board-regeling

CPI // Consumentenprijsindex

DEM // Duitse mark

EFF // Extended Fund Facility (uitgebreide financieringsfaciliteit)

EG // Europese Gemeenschap

EIB // Europese Investeringsbank

EU // Europese Unie

EUR // Euro

FESAL // Financial and Enterprise Structural Adjustment Loan (structurele aanpassingslening ten behoeve van de financiële sector en het bedrijfsleven)

FRJ // Federale Republiek Joegoslavië

IFI's // Internationale financiële instellingen

IMF // Internationaal Monetair Fonds

LMOE's // Landen van Midden- en Oost-Europa

MFB // Macrofinanciële bijstand

NOS // Nieuwe Onafhankelijke Staten

PRGF // Poverty Reduction and Growth Facility (armoedebestrijdings- en groeifaciliteit - voormalige USAF)

SAF // Structurele aanpassingsfaciliteit

SAO // Stabilisatie- en associatieovereenkomst

SBO // Stand-by-overeenkomst

USAF // Uitgebreide structurele aanpassingsfaciliteit

USD // Amerikaanse dollar

VJRM // Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië

WTO // World Trade Organisation (Wereldhandelsorganisatie)

INHOUDSOPGAVE

I. INLEIDING

II. OVERZICHT

1. Achtergrond

2. Macrofinanciële bijstand in 2001

a) Nieuwe besluiten

b) Uitgekeerde bedragen

c) Terugbetalingen en niet-uitgekeerde bedragen

3. Tendensen en ontwikkelingen in de macrofinanciële bijstand

4. Lastenverdeling

III. ALBANIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

IV. ARMENIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

V. BOSNIË EN HERZEGOVINA

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele veranderingen

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

VI. FEDERALE REPUBLIEK JOEGOSLAVIË (Kosovo)

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele veranderingen

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

VII. FEDERALE REPUBLIEK JOEGOSLAVIË (Servië en Montenegro)

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele veranderingen

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

VIII. VOORMALIGE JOEGOSLAVISCHE REPUBLIEK MACEDONIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele veranderingen

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

IX. GEORGIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

X. MOLDAVIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macro-financiële bijstand

XI. ROEMENIË

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macro-financiële bijstand

XII. TADZJIKISTAN

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macro-financiële bijstand

XIII. OEKRAÏNE

1. Samenvatting

2. Macro-economische ontwikkeling

3. Structurele hervormingen

4. Verlening van macro-financiële bijstand

I. INLEIDING

In het voorliggende verslag worden de economische situatie, de voortgang bij de hervormingen en de vooruitzichten beoordeeld van de landen die in 2001 macrofinanciële bijstand hebben ontvangen, waarbij in het bijzonder aandacht wordt besteed aan de inachtneming van de voorwaarden die aan deze bijstand verbonden waren.

In hoofdstuk II wordt een overzicht gegeven van de macro-economische bijstand van de EG aan derde landen: eerst wordt de historische achtergrond geschetst, vervolgens wordt een beknopt overzicht gegeven van de in 2001 genomen bijstandsmaatregelen en tot slot wordt de verdeling van de lasten over de internationale donorgemeenschap onder de loep genomen.

De daaropvolgende hoofdstukken belichten de relevante aspecten van het transitieproces in de landen waarvoor de Raad nieuwe macrofinanciële bijstandspakketten heeft goedgekeurd of die in 2000 uitbetalingen hebben ontvangen uit hoofde van eerder goedgekeurde bijstandsmaatregelen.

Het verslag wordt ingediend overeenkomstig de besluiten van de Raad tot toekenning van communautaire macrofinanciële of buitengewone financiële bijstand aan derde landen en sluit aan op de in de voorgaande jaren uitgebrachte verslagen [1].

[1] Zie de volgende mededelingen van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement met als titel "Verslag over de verlening van macrofinanciële bijstand aan derde landen":

De volledige lijst van de door de Raad goedgekeurde macrofinanciële bijstandspakketten en de in het kader van deze pakketten verrichte uitbetalingen tot eind 2001 zijn opgenomen in bijlage 1. In bijlage 2 wordt een overzicht gegeven van de macrofinanciële bijstand van bilaterale en multilaterale donors aan de landen die macrofinanciële bijstand van de EG hebben ontvangen. In bijlage 3 ten slotte wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling van de macro-economische kerngegevens van de begunstigde landen.

II. OVERZICHT

1. Achtergrond

De MFB dient ter ondersteuning van de politieke en economische hervormingsinspanningen in de begunstigde landen en wordt verstrekt in samenhang met ondersteuningsprogramma's van het IMF en de Wereldbank. De toekenning ervan berust nog steeds op een aantal beginselen die het accent leggen op de buitengewone aard van de bijstand, het aanvullende karakter ervan naast de financiering van de IFI's en de koppeling van de bijstand aan macro-economische voorwaarden. De MFB van de Gemeenschap dient vooral ter ondersteuning van de inspanningen van de begunstigde landen om economische hervormingen en structurele veranderingen tot stand te brengen. In nauwe samenwerking met het IMF en de Wereldbank wordt ernaar gestreefd beleidsprogramma's op te stellen die op de specifieke behoeften van elk land zijn toegesneden en als algemene doelstelling hebben de financiële situatie te stabiliseren en markteconomieën tot stand te brengen. De bijstand wordt steeds ten uitvoer gelegd door de Commissie in overleg met het Economisch en Financieel Comité.

2. Macrofinanciële bijstand in 2001

a) Nieuwe besluiten

1999 en 2000 stonden reeds in het teken van hogere MFB aan de Balkanstaten. In beide jaren samen heeft de Raad immers als gevolg van toenemende betalingsbalansproblemen en de Kosovo-crisis zeven bijstandspakketten voor een gezamenlijk maximumbedrag van 515 miljoen EUR toegekend aan Roemenië, Bulgarije, Albanië, Bosnië-Herzegovina, de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (VJRM), Kosovo en Montenegro. In 2001 werd de opwaartse tendens van de bijstand aan de Balkanregio bestendigd door de toekenning van een aanzienlijk bijstandspakket aan de Federale Republiek Joegoslavië (Servië en Montenegro). Naar aanleiding van democratische veranderingen in dat land heeft de Raad in juli 2001 besloten in totaal 300 miljoen EUR aan bijstand te verlenen in de vorm van een lening van 225 miljoen EUR en giften ten belope van 75 miljoen EUR. In december 2001 heeft de Raad dit besluit gewijzigd en het totaalbedrag van deze bijstand opgetrokken tot ten hoogste 345 miljoen EUR, waarbij de giftcomponent werd verhoogd tot 120 miljoen EUR. In juni werd besloten 30 miljoen EUR aan verdere bijstand in de vorm van giften te verstrekken aan Kosovo. Vervolgens werd in december een pakket van 18 miljoen EUR aan giften toegekend aan de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (VJRM).

b) Uitgekeerde bedragen

In totaal werd in 2001 392 miljoen EUR aan macrofinanciële bijstand uitbetaald, waarbij geen rekening is gehouden met giften van 5,5 miljoen EUR aan Armenië en 40 miljoen EUR aan de Federale Republiek Joegoslavië (Servië en Montenegro) omdat deze giften zijn uitgekeerd uit hoofde van procedures die in 2001 zijn ingeleid, maar pas in januari 2002 zijn afgerond. Bij de in 2001 verrichte uitbetalingen ging het om de volgende bedragen: 15 miljoen EUR aan de Federale Republiek Joegoslavië (Kosovo), 260 miljoen EUR aan de Federale Republiek Joegoslavië (Servië en Montenegro), 15 miljoen EUR aan Bosnië, 22 miljoen EUR aan de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en 6 miljoen EUR aan Georgië. In maart 2001 heeft Tadzjikistan zijn resterende betalingsachterstand van 78,8 miljoen EUR jegens de Gemeenschap weggewerkt. Als gevolg daarvan ontving het land een nieuw bijstandspakket ten bedrage van 95 miljoen EUR bestaande uit een lening van 60 miljoen EUR en giften van in totaal 35 miljoen EUR, die over een periode van vijf jaar zullen worden uitgekeerd. In 2001 werden uit hoofde van dit in maart 2000 goedgekeurde bijstandspakket een gift van 14 miljoen EUR en een lening van 60 miljoen EUR uitbetaald.

Van het totale uitgekeerde bedrag van 392 miljoen EUR namen de giften 95 miljoen EUR in beslag. Deze giften waren bestemd voor de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (10 miljoen EUR), de Federale Republiek Joegoslavië (Kosovo) (15 miljoen EUR), Bosnië (15 miljoen EUR), de Federale Republiek Joegoslavië (Servië en Montenegro) (35 miljoen EUR), Georgië (6 miljoen EUR) en Tadzjikistan (14 miljoen EUR). De rest van de bijstand nam de vorm aan van leningen aan de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (12 miljoen EUR), de Federale Republiek Joegoslavië (Servië en Montenegro) (225 miljoen EUR) en Tadzjikistan (60 miljoen EUR).

c) Terugbetalingen en niet-uitgekeerde bedragen

Sommige MFB-pakketten waartoe in de eerste helft van de jaren negentig was besloten, zijn niet volledig uitbetaald. Deze ontwikkeling is toe te schrijven aan hetzij gunstiger externe financiële omstandigheden (zoals in het geval van Hongarije, de Baltische staten, Slowakije en Algerije), hetzij een verslechtering van het politieke klimaat (zoals in Wit-Rusland). In deze gevallen is de uitbetaling van de resterende tranches niet meer in de programmering opgenomen. Bij de meer recentelijk goedgekeurde pakketten zijn in sommige gevallen vertragingen opgetreden vanwege het stokken van het hervormingsproces (Roemenië en Georgië). In het geval van Albanië, Moldavië en Oekraïne hebben veranderende omstandigheden de Commissie ertoe aangezet de voorwaarden van de lopende bijstandspakketten te herzien. Het is derhalve niet uitgesloten dat deze pakketten in de loop van 2002 worden bijgestuurd of door nieuwe aangepaste bijstandspakketten worden vervangen. In de laatste kolom van bijlage 1 worden nadere bijzonderheden verstrekt over de niet-uitgekeerde bedragen.

3. Tendensen en ontwikkelingen in de macrofinanciële bijstand

Met de macrofinanciële bijstand van de Gemeenschap wordt beoogd de macro-economische stabilisatie van de begunstigde landen te ondersteunen en hun betalingsbalansproblemen te verlichten. Deze bijstand speelt ook een bijzonder nuttige rol bij de bevordering van structurele hervormingen. Mettertijd werd het aantal landen waaraan de Gemeenschap dergelijke steun kon verlenen, steeds groter doordat alsmaar meer landen in de nabijheid van de EU met betalingsbalansproblemen werden geconfronteerd en zich vastlegden op strenge economische hervormingsprogramma's. Dit leidde tot een verandering in de geografische verdeling van de bijstand in vergelijking met de beginjaren, toen de meeste begunstigde landen in Midden- en Oost-Europa waren gelegen. Ten gevolge van de conflicten in de westelijke Balkan, zoals met name het Kosovo-conflict van 1999, en de politieke veranderingen in de Federale Republiek Joegoslavië (Servië en Montenegro) tekende zich in de Raadsbesluiten van 1999-2001 een duidelijke tendens af om meer MFB aan de Balkanstaten te verlenen.

Van de drie in 2001 aangenomen MFB-besluiten hadden er twee betrekking op traditionele bijstandspakketten ter ondersteuning van de betalingsbalans, terwijl het derde louter bedoeld was om de begroting van de begunstigde entiteit te ondersteunen. Dit pakket ter ondersteuning van de begroting was bestemd voor Kosovo, dat niet voor een door het IMF ondersteund economisch programma in aanmerking kwam. Opvallend voor de in de periode 2000-2001 aangenomen besluiten is het grote aandeel van de giften in het totale toegekende bedrag: 43% in plaats van 6 % over de periode 1990-1999. De nieuwe verhouding tussen giften en leningen in de bijstandspakketten is terug te voeren op de inschatting door de EU-instanties van de relatieve armoedegraad van de begunstigde landen en hun beperkte vermogen om hun schuldendienstverplichtingen na te komen. Zoals reeds in 1999 en 2000 werd geconstateerd, was de MFB niet alleen gericht op de ondersteuning van de macro-economische stabilisatie en de betalingsbalans, maar ook op de ondersteuning van het structurele hervormingsprogramma van de regering. De MFB werd daarbij veelal doeltreffend gecombineerd met bijstand uit de Phare/Ispa-, Tacis- of Obnova/Cards-programma's ter versterking van de capaciteit van instellingen die van essentieel belang zijn voor het welslagen van het structurele hervormingsproces.

In de tabellen 1 en 2 en de daarmee samenhangende grafieken 1a en 2a komt het buitengewone karakter van de MFB van de EG duidelijk tot uitdrukking. De omvangrijkste MFB-pakketten werden goedgekeurd en uitgekeerd in de jaren vlak nadat de veranderingen in de politieke en economische stelsels van de landen van Midden- en Oost-Europa hebben plaatsgevonden. De sindsdien in de MFB-bedragen opgetreden schommelingen hangen samen met het feit dat de besluiten geval per geval worden genomen na een beoordeling van de macro-economische situatie en de financieringsbehoeften van de potentiële begunstigde landen. Uit de grafieken 1a en 2a, die betrekking hebben op respectievelijk de over de gehele periode 1990 tot en met 2001 goedgekeurde pakketten (ten belope van in totaal 5,8 miljard EUR) en de werkelijk uitgekeerde bedragen (in totaal 4,7 miljard EUR), blijkt hoezeer de bijstand op de kandidaat-lidstaten van de EU uit Midden- en Oost-Europa is geconcentreerd (ongeveer 57% van de totale macrofinanciële bijstand die in de afgelopen tien jaar is verleend). De macrofinanciële bijstand aan deze landen werd evenwel geleidelijk afgebouwd naarmate het macro-economische aanpassings- en hervormingsproces aldaar vorderde. Meer recentelijk is overwegend macrofinanciële bijstand verleend aan de westelijke Balkanstaten (in 1999, 2000 en 2001 goedgekeurde pakketten) en aan een aantal NOS met lage inkomens. Naar de landen uit het Middellandse-Zeegebied zijn vrij lage bedragen gegaan (14% van de in totaal toegezegde bedragen, maar na 1996 zijn geen nieuwe pakketten meer aangenomen), wat toe te schrijven is aan het feit dat aan deze landen andere vormen van macro-economische steun ter beschikking zijn gesteld (zoals met name de structurele aanpassingsfaciliteiten in het kader van MEDA).

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

4. Lastenverdeling

In het kader van de procedure tot coördinatie van de door diverse donors aan de LMOE's en de westelijke Balkanstaten verleende bijstand heeft de Europese Commissie in samenwerking met de Wereldbank conferenties voor het werven van steun georganiseerd. Op deze conferenties worden de externe financieringsbehoeften geraamd en beginselakkoorden gesloten over de potentiële bijdragen van de IFI's en de bilaterale donors, waartoe ook de EG behoort. Voor andere landen die voor steun in aanmerking komen, wordt een vergelijkbare benadering gevolgd: in dat geval vinden de beraadslagingen plaats tijdens vergaderingen van de adviesgroep, die op initiatief van de Wereldbank worden bijeengeroepen.

In bijlage 2 wordt een overzicht gegeven van de door de diverse donors verstrekte middelen tot verlichting van de resterende externe financieringsbehoeften van de landen die MFB van de EG hebben ontvangen. De gedetailleerde gegevens per begunstigd land voor 2001 zijn opgenomen in bijlage 2.1.

Sinds met de toekenning van MFB is begonnen, hebben de door de EG toegezegde absolute bedragen net als de door de internationale gemeenschap verstrekte financiële steun sterke schommelingen vertoond (zie bijlage 2 en de vergelijkbare tabellen in de voorgaande MFB-verslagen).

Aanvankelijk was de communautaire bijstand aanzienlijk in vergelijking met de bedragen die door de IFI's werden verstrekt. De Gemeenschap speelde immers een centrale rol, niet alleen als belangrijke geldschieter maar ook als coördinator van de bilaterale bijstand voor de LMOE's via de G24. Naarmate de IFI's er echter in slaagden via nieuwe instrumenten meer middelen te mobiliseren, is hun aandeel in de financieringspakketten tot 1999 aanzienlijk gaan toenemen.

Tegelijkertijd hebben ook buitenlandse officiële en particuliere crediteuren bijdragen geleverd in de vorm van schuldverlichting en schuldvermindering. Deze bijdragen waren bijzonder aanzienlijk in 1991, 1994, 1995 en 2001. Met betrekking tot de volgende landen die MFB van de EG hebben genoten, zijn schuldverlichtings- en soortgelijke maatregelen genomen: Algerije (in 1991 en 1994), Bulgarije (in 1991, 1994 en 1997), Moldavië (in 1996), Oekraïne (in 1994, 1995 en 1999), de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Bosnië-Herzegovina en Albanië (in 1999). In 2000 zijn geen schuldverlichtingsmaatregelen goedgekeurd ten aanzien van de landen die MFB van de EG hebben ontvangen. In 2001 werd door de Club van Parijs een aanzienlijke schuldverlichting toegekend aan de Federale Republiek Joegoslavië (Servië en Montenegro).

III. ALBANIË

1. Samenvatting

Dankzij het in mei 1998 goedgekeurde driejarige IMF-programma zijn de Albanese autoriteiten erin geslaagd verdere vooruitgang te boeken in de richting van macro-economische stabilisatie: de BBP-groei voor 2001 is uitgekomen op 6,5%, een percentage dat iets lager lag dan het gemiddelde groeicijfer van 7 à 8% dat in de afgelopen drie jaar is opgetekend, het begrotingstekort is verder teruggedrongen, het lopende tekort is iets verslechterd, onder meer als gevolg van de grote invoer van investeringsgoederen, de wisselkoers van de lek is sterk gebleven ten opzichte van de euro maar enigszins in waarde verminderd ten opzichte van de dollar en de inflatie op jaarbasis werd op een laag peil gehandhaafd (ongeveer 3,5%).

Op het gebied van de structurele hervormingen is enige vooruitgang geboekt. In de financiële sector zijn verdere stappen ondernomen met het oog op de privatisering van de nog overblijvende staatsbank, die naar verwachting in 2002 van de hand zal worden gedaan. Begin 2001 werd een tweede GSM-vergunning toegewezen. De bij de herstructurering van de elektriciteitssector gemaakte vorderingen sporen met het in december 2000 overeengekomen actieplan. Ook op begrotingsgebied is aanzienlijke vooruitgang geboekt met de goedkeuring van het tweede middellangetermijnkader voor de overheidsuitgaven voor de periode 2002-2004.

De in april 1999 door de Raad toegezegde macrofinanciële bijstand ten belope van maximaal 20 miljoen EUR werd niet verleend omdat de Albanese autoriteiten in het licht van hun betrekkelijk geruststellende internationale netto reservepositie aarzelden om meer leningen tegen niet-concessionele voorwaarden aan te gaan. Deze bijstand is dan ook niet meer in de programmering opgenomen. // Beknopt overzicht van de stand van de Economische hervormingen

// 1. Liberalisering van de prijzen

De prijzen worden veelal bepaald door de markt, met uitzondering van die voor een beperkt aantal overheidsdiensten.

// 2. Liberalisering van de handel

Geen kwantitatieve beperkingen op de invoer. Er blijven nog maar weinig uitvoerverboden. Vier verschillende tariefniveaus (0, 2, 10 en 15%). In september 2000 tot de WTO toegetreden

// 3. Wisselkoersstelsel

Sinds juli 1992 is er sprake van een vrij zwevende wisselkoers. De beperkingen op het lopende verkeer zijn vrijwel volledig afgeschaft.

// 4. Buitenlandse directe investeringen

Liberale wetgeving. Geen restricties op de repatriëring van winst. Hoewel de verkoop van grond aan buitenlanders is toegestaan en ofschoon er vorderingen zijn gemaakt bij de grondregistratie, functioneert de grondmarkt nog niet zoals het hoort.

// 5. Monetair beleid

Nadat in juli 2000 de minimumrente op kortlopende deposito's werd afgeschaft, is het monetaire beleid van de centrale bank volledig gebaseerd op het gebruik van indirecte instrumenten. Veilingen van schatkistpapier (3, 6 en 12 maanden).

// 6. Overheidsfinanciën

De BTW is ingevoerd in juli 1996 en in oktober 1997 hervormd. In juni 2001 heeft een actualisering voor de periode 2002-2004 plaatsgevonden van het in december 2000 uitgewerkte middellangetermijnkader voor de overheidsuitgaven.

// 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

De privatisering van landbouwgronden is grotendeels afgerond. Het in 1997 aangevatte programma voor de privatisering van het MKB is voltooid. In 2000 is de eerste grote strategische staatsonderneming (AMC) geprivatiseerd. In maart 1996 is een effectenbeurs opgericht.

// 8. Hervorming van de financiële sector

Tweeledig bankstelsel dat wordt gedomineerd door de enige overblijvende grote staatsbank, de Spaarbank, waarvan de privatisering in 2002 is gepland.

//

2. Macro-economische ontwikkeling

Na 1998 hebben de Albanese autoriteiten een middellangetermijnprogramma voor verregaande macro-economische hervormingen en structurele aanpassingen ten uitvoer gelegd, dat door het IMF werd ondersteund met behulp van een armoedebestrijdings- en groeifaciliteit (Poverty Reduction and Growth Facility - PRGF, de voormalige USAF). De succesvolle start van het herstel in 1998 kreeg in 1999 en 2000 een vervolg met BBP-stijgingen van respectievelijk 7,3 en 7,7%. De inflatie op jaarbasis bleef met 4,5% eind 2000 onder controle, terwijl het met binnenlandse middelen gefinancierde begrotingstekort verder werd teruggedrongen en het tekort op de lopende rekening terugliep tot 7% van het BBP.

Als gevolg van de zwakke groei in de landbouwsector en de verslechterende elektriciteitsvoorziening is de reële BBP-groei in 2001 vertraagd van een gemiddelde van 7 à 8% in de afgelopen drie jaar tot 6,5%. De groei werd vooral geschraagd door de vervoersector en de diensten. De expansie van de Albanese economie had ook positieve gevolgen voor de werkloosheidsgraad, die is afgenomen van circa 17% in december 2000 tot ongeveer 14,5% in december 2001 - mogelijk ook als gevolg van de uitoefening van een strengere controle op ondernemingen en de grijze economie. Mede dankzij een betrekkelijk strikt monetair beleid in combinatie met aanzienlijke productiviteitsstijgingen is de inflatie binnen de perken gebleven. In weerwil van de inflatoire druk naar aanleiding van de crisis in de naburige VJRM en de door electorale overwegingen ingegeven overheidsuitgaven bleef de inflatie in december immers beperkt tot 3,5% (op jaarbasis).

Wordt rekening gehouden met de uit de energiecrisis voortvloeiende aanpassingen van de begroting voor 2001 (zoals onder meer extra subsidies voor ingevoerde elektriciteit), dan spoorde het begrotingsresultaat in 2001 grotendeels met de verwachtingen, al kwamen de ontvangsten en uitgaven lager uit dan voorspeld. Het totale tekort wordt op ongeveer 9% van het BBP geraamd, hetgeen in de lijn ligt van het in 2000 opgetekende percentage. De buitenlandse financiering van het tekort - overwegend in de vorm van giften en leningen tegen zachte voorwaarden - was goed voor ongeveer 4% van het BBP, de binnenlandse financiering voor ongeveer 3% en de privatiseringsopbrengst voor de resterende 2%.

Zoals reeds vanaf het begin van de transitie gebruikelijk is, compenseerden de aanzienlijke overdrachten van in het buitenland verblijvende Albanezen - welke voor 2001 op ongeveer 470 miljoen USD worden geraamd - ten dele het officiële handelstekort, dat evenwel verder zou zijn opgelopen als gevolg van een grote invoer van investeringsgoederen en een betere douanecontrole. Het saldo op de lopende rekening zou derhalve enigszins zijn verslechterd (namelijk tot 7,4% van het BBP, tegen 7% in 2000). In 2001 zijn de buitenlandse directe investeringen toegenomen, hetgeen heeft bijgedragen tot een nieuwe stijging van de deviezenreserves (tot 737 miljoen USD of 4,7 maanden invoer eind 2001, tegen 608 miljoen USD of 4,3 maanden invoer eind 2000). De combinatie van een lage inflatie en een vrij geruststellende omvang van de deviezenreserves heeft de stabiliteit van de wisselkoers van de nationale munteenheid mede in de hand gewerkt: over de afgelopen paar jaar is de lek slechts weinig in waarde verminderd tegenover de dollar en nagenoeg stabiel gebleven ten opzichte van de euro. Eind 2001 beliep de binnenlandse schuld, inclusief betalingsachterstanden, 1,19 miljard USD, hetgeen overeenstemt met ongeveer 29% van het BBP. In vergelijking met sommige andere westelijke Balkanstaten is dit een vrij laag percentage, dat zich in de komende jaren naar verwachting op dat niveau zal stabiliseren.

3. Structurele hervormingen

In 2001 werden verdere vorderingen gemaakt bij de privatisering en herstructurering van ondernemingen. Na de verkoop in juli 2000 van het mobilofoonbedrijf AMC werd in augustus 2001 een tweede GSM-vergunning toegewezen aan een Brits-Grieks consortium (hetgeen aan de BDI ten goede kwam). In mei 2001 hechtte het Albanese parlement zijn goedkeuring aan de wet houdende privatisering van het telecommunicatiebedrijf Albtelekom, de exploitant voor vaste telefoonlijnen. Deze privatisering zal naar verwachting eind 2002 zijn afgerond. Sinds september 2001 vordert de herstructurering van de elektriciteitsector, met inbegrip van de elektriciteitsmaatschappij KESH, vrijwel geheel volgens het in december 2000 overeengekomen actieplan. Tevens zijn stappen ondernomen met het oog op de privatisering van de oliemaatschappij Servcom.

De privatisering van de Nationale Commerciële Bank in oktober 2000 schiep de voorwaarden voor de privatisering van de enige overblijvende - en grootste - staatsbank van het land, de Spaarbank (SB). Na de goedkeuring door het parlement van de vereiste privatiseringwet en na het zetten van andere voorbereidende stappen is in juni 2001 de opening aangekondigd van de internationale aanbesteding voor de privatisering van de SB. Ten gevolge van de gebeurtenissen van 11 september en de aanhoudende onrust in de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië heeft het privatiseringsproces echter vertraging opgelopen. Het herziene tijdschema voorziet in de samenstelling van een shortlist van belangstellende banken tegen eind maart 2002 en de selectie van de koper tegen eind juni. Intussen zijn inspanningen geleverd om de machtspositie van SB op de markt af te bouwen door 70 pensioenbetalingskantoren naar Albapost over te hevelen en door de budgettaire taken van SB in het district Elbasan via veilingen te gunnen aan de Duitse FEFAD Bank.

Wat de liberalisering van de handel betreft, bestaan er geen kwantitatieve beperkingen op de invoer meer en gelden er nog maar zeer weinig ten aanzien van de uitvoer (vellen en huiden, schroot en sommige houtproducten). Met ingang van januari 2001 is het maximale invoertarief teruggeschroefd tot 15%, hetgeen aanzienlijk minder is dan in 1999 (20%) en 2000 (18%).

Er zijn enige stappen ondernomen om het Albanese bedrijfs- en investeringsklimaat te verbeteren. In 2001 is een faillissementswet aangenomen die in overeenstemming is met de wet op de zekerheidsstelling. Tevens is een wet op de depositoverzekering uitgevaardigd. Het register voor roerend goed is thans operationeel. Momenteel worden inspanningen geleverd om het rechtskader verder te verbeteren en om binnen- en buitenlandse investeringen aan te moedigen. Voor 2002 wordt de oprichting gepland van een bureau dat als centraal contactpunt voor beleggers en investeerders en als kredietinformatiepunt zal fungeren. De wet op de tenuitvoerlegging van gerechtelijke uitspraken werd in januari 2001 aangenomen en verwacht werd dat vóór eind 2001 een wet op de beslechting van zakelijke geschillen zou worden goedgekeurd. Ondanks deze initiatieven blijven de huidige tekortkomingen van het gerechtelijk apparaat en van de voor het bedrijfsleven bevoegde overheidsdiensten, alsook herhaalde gevallen van corruptie een krachtige toename van de investeringen in de weg staan. De bijsturing van essentiële wetgeving, zoals de handelswet, om een adequate tenuitvoerlegging en handhaving ervan te vergemakkelijken, laat op zich wachten.

Wat de begroting betreft, werd in 2001 het in 2000 ingevoerde middellangetermijnkader voor de overheidsuitgaven in de context van de door de Wereldbank ondersteunde strategie voor groei en armoedebestrijding geactualiseerd en bijgestuurd voor de periode 2002-2004. Het middellangetermijnkader voor de overheidsuitgaven en de strategie voor groei en armoedebestrijding vormen samen een stevig raamwerk voor het opmaken van een begroting voor 2002 waarin duidelijke uitgavenprioriteiten worden gesteld.

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

Tegen de achtergrond van het in mei 1998 overeengekomen driejarige IMF-programma, dat met behulp van een PRGF werd ondersteund, heeft de Raad op 22 april 1999 besloten Albanië macrofinanciële bijstand van ten hoogste 20 miljoen EUR te verlenen. Anders dan de voorgaande twee macrofinanciële bijstandspakketten (een in 1992 toegekende gift van 70 miljoen EUR en een in 1994 toegekende gift van 35 miljoen EUR) zou deze bijstand de vorm aannemen van een lening.

In 1999 en 2000 heeft de Gemeenschap bovendien het Albanese aanpassings- en hervormingsprogramma op korte en middellange termijn ondersteund met gerichte begrotingssteun in de vorm van giften: 14,5 miljoen EUR via speciale Phare-bijstand en 5 miljoen EUR in het kader van de EG-voedselzekerheidsprogramma's. Om het land te helpen het hoofd te bieden aan de uit de aanwezigheid van vluchtelingen tijdens de Kosovo-crisis voortvloeiende kosten, heeft de Commissie Albanië tevens buitengewone begrotingssteun in de vorm van giften ten bedrage van circa 33 miljoen EUR verstrekt.

In deze context en in het licht van de gunstige deviezenpositie van het land hebben de Albanese autoriteiten te kennen gegeven dat de communautaire macrofinanciële bijstand in de vorm van een lening niet beschikbaar behoefde te worden gesteld. De Commissie heeft dit bijstandspakket thans dan ook niet meer in de programmering opgenomen.

IV. ARMENIË

1. Samenvatting

De Armeense economie heeft in 2001 een recordgroei te zien gegeven. De reële BBP-groei is immers uitgekomen op 9,6 %, tegen 6,0% in 2000. De expansie werd geschraagd door de landbouw, het bouwbedrijf en de dienstensector. De uitvoer is met 14% toegenomen, terwijl de invoer onveranderd is gebleven ten opzichte van het jaar voordien. Het tekort op de lopende rekening is enigszins afgenomen tot ongeveer 11% van het BBP (14,5% in 2000). De begrotingsontvangsten zijn gestegen dankzij een betere belastinginning, maar de belastingontvangsten als percentage van het BBP zijn teruggelopen.

In juli 2001 heeft het parlement zijn goedkeuring gehecht aan een lijst van meer dan 900 ondernemingen die in de komende drie jaar moeten worden geprivatiseerd. Het betreft onder meer ondernemingen uit de mijnbouw, de metaalnijverheid en de energiesector. Als gevolg van een gebrek aan belangstelling van de zijde van buitenlandse investeerders vanwege het sombere investeringsklimaat hebben de biedingen en onderhandelingen evenwel vertraging opgelopen.

In mei 2001 heeft de Raad van Bewindvoerders van het IMF ingestemd met een driejarige overeenkomst met Armenië in het kader van de armoedebestrijdings- en groeifaciliteit. Van het totale PRGF-leningsbedrag van circa 87 miljoen USD is in 2001 13 miljoen USD uitgekeerd.

In juni 2001 kwam de Commissie tot de bevinding dat Armenië wezenlijke vooruitgang had geboekt bij het vervullen van de voorwaarden voor de uitkering van de voor 2001 geplande gifttranche. De gift werd in februari 2002 uitgekeerd. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

1. // 1. Liberalisering van de prijzen

Buiten de sector van de nutsbedrijven zijn er geen gereguleerde prijzen.

1. // 2. Liberalisering van de handel

Liberaal handelsbeleid. Eenvoudige en betrekkelijk open invoerregeling met lage tarieven. Geen kwantitatieve beperkingen. In 2001 zijn de onderhandelingen over de toetreding tot de WTO voortgezet (voor de kwestie van de bescherming van de landbouwsector is nog geen oplossing gevonden).

1. // 3. Wisselkoersbeleid

Zwevende wisselkoers. Beperkte officiële interventies. Onbeperkte toegang tot de valutamarkt. Interbankenmarkt dominant voor valutahandel.

1. // 4. Buitenlandse directe investeringen

Liberaal beleid ten aanzien van buitenlandse directe investeringen, met name geen restricties op de repatriëring van winst en kapitaal.

1. // 5. Monetair beleid

De inflatie kon op een laag peil worden gehandhaafd dankzij het voorzichtige monetaire beleid van de centrale bank.

1. // 6. Overheidsfinanciën

Voor 2001 worden de begrotingsontvangsten op ongeveer 17% van het BBP geraamd en de totale uitgaven op circa 22% van het BBP.

1. // 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

Het parlement heeft een nieuw privatiseringsprogramma goedgekeurd. Het privatiseringsproces is echter vertraagd als gevolg van een gebrek aan belangstelling bij de investeerders vanwege een somber bedrijfsklimaat. Er zijn nieuwe pogingen ondernomen om de stroomdistributiebedrijven onder particulier beheer te plaatsen nadat de internationale aanbesteding was mislukt.

1. // 8. Hervorming van de financiële sector

In 2001 is de Spaarbank, die volledig in handen was van de overheid, aan lokale investeerders verkocht. De minimumkapitaalvereisten voor bestaande banken zijn in 2001 opgetrokken en voor de komende jaren worden verdere verhogingen gepland.

1. //

2. Macro-economische ontwikkeling

Armenië heeft vorderingen gemaakt op het gebied van het macro-economisch beleid, maar blijft kampen met een hoog tekort op de lopende rekening en vertrouwt op overdrachten van de Armeense diaspora om dit te financieren. De Armeense economie heeft een recordgroei te zien gegeven: het reële BBP is in 2001 met 9,6% toegenomen (het hoogste groeicijfer sinds de onafhankelijkheid). Omdat Armenië vrij geïsoleerd is van de wereldmarkten, heeft het land geen hinder ondervonden van de huidige conjunctuurvertraging. De expansie wordt geschraagd door de uitvoer en het binnenlands verbruik. De detailhandelsomzet is in 2001 met 13% toegenomen. De uitvoer steeg met 14% en de invoer bleef op vrijwel hetzelfde peil als in het voorafgaande jaar. Het is van belang dat de uitvoer blijft groeien omdat de uitbreiding ervan naar regionale markten werd gehinderd door de vrijwel onbestaande handelsbetrekkingen (als gevolg van de regionale isolatie vanwege het aanslepende conflict over Nagorno-Karabach). Het tekort op de lopende rekening (met inbegrip van officiële overdrachten) is in 2001 ietwat afgenomen tot 11% van het BBP (tegen 14% van het BBP in 2000).

In 2001 zijn de begrotingsontvangsten toegenomen als gevolg van een betere belastinginning, maar de positieve ontwikkeling hield niet gedurende het gehele jaar aan en naar het einde van 2001 toe waren er problemen bij de uitvoering van de begroting. Dankzij de gestegen ontvangsten kon de overheid de pensioenachterstallen enigszins verminderen. Dit alles neemt echter niet weg dat de belastingontvangsten in 2001 zijn teruggelopen tot 14,3% van het BBP. Het begrotingstekort kon in 2001 niet noemenswaardig worden teruggedrongen en bleef staan op naar schatting bijna 5% van het BBP.

Het monetaire beleid werd in de loop van 2001 geleidelijk versoepeld en de inflatie (CPI) liep op van 0,4% in 2000 tot 2,9% in 2001, hetgeen evenwel nog altijd minder is dan de geplande 3,5%. De Armeense dram was in 2001 vrij stabiel en handhaafde zich op ongeveer 560 dram per USD. De deviezenreserves zijn nog steeds ruim en goed voor meer dan drie maanden invoer. Begin 2001 beliep de buitenlandse schuld ongeveer 860 miljoen USD of 45% van het BBP en in 2001 heeft zich geen noemenswaardige verandering voorgedaan. Aan het einde van het jaar heeft Armenië met Rusland een overeenkomst gesloten over een ruiltransactie waarbij zijn schuld van 94 miljoen USD in participaties zou worden omgezet. Deze overeenkomst wordt in 2002 van kracht.

In mei 2001 heeft de Raad van Bewindvoerders van het IMF ingestemd met een driejarige overeenkomst met Armenië in het kader van de armoedebestrijdings- en groeifaciliteit. Van het totale PRGF-leningsbedrag van circa 87 miljoen USD is in 2001 13 miljoen USD uitgekeerd. Naar het einde van het jaar toe ondervond Armenië moeilijkheden om de overeengekomen economische beleidsdoelstellingen te realiseren, waardoor verdere uitkeringen werden uitgesteld tot begin 2002.

3. Structurele hervormingen

Het tempo van de structurele hervormingen begon in 2001 opnieuw te versnellen na in 1999-2000 te zijn vertraagd. In juli 2001 heeft het parlement zijn goedkeuring gehecht aan een nieuw privatiseringsprogramma waarin een lijst van ruim 900 ondernemingen is opgenomen die in drie jaar moeten worden geprivatiseerd. De lijst omvat ook ondernemingen uit de mijnbouw, de metaalnijverheid en de energiesector. Tegelijkertijd heeft zich een accentverschuiving voorgedaan van snelle verkopen naar het aantrekken van geschikte strategische investeerders. Het privatiseringsproces verloopt echter niet zoals verwacht. Van de 14 grotere ondernemingen waarvan de privatisering oorspronkelijk in 2001 was gepland, zijn er slechts zeven verkocht. Het sombere investerings- en bedrijfsklimaat heeft een domper gezet op de buitenlandse belangstelling. Zo zijn op de in 2001 uitgeschreven internationale aanbestedingen voor de privatisering van vier stroomdistributiebedrijven geen reacties ontvangen. In plaats daarvan is nu besloten de vier netwerken samen te smelten tot één netwerk en de regering heeft onderhandelingen aangeknoopt om de distributeurs gedurende een periode van drie jaar aan een buitenlandse exploitant te leasen. Ook de privatisering van elektriciteitscentrales is in voorbereiding.

De minimumkapitaalvereisten voor bestaande banken zijn opgetrokken om de consolidatie van de zeer sterk versnipperde banksector te versnellen. In 2001 werd de laatste bank die volledig in handen van de overheid was, namelijk de Spaarbank, verkocht aan een groep Armeense investeerders.

Er is vooruitgang geboekt bij het in overeenstemming brengen van het concurrentiebeleid met de EU-voorschriften. Er is een nieuwe concurrentiewet aangenomen en een onafhankelijke mededingingscommissie opgericht. De tenuitvoerlegging van de faillissementswetgeving laat echter nog steeds te wensen over.

Voorts is een nieuwe wet op de financiële informatieverstrekking door hoge ambtenaren goedgekeurd. Er is een regeringscommissie voor corruptiebestrijding ingesteld, maar zowel de aanneming als de uitvoering van nieuwe maatregelen verlopen vrij moeizaam.

In december 2000 is een nieuwe belastingwet uitgevaardigd krachtens dewelke het progressieve vennootschapsbelastingtarief voor grote ondernemingen vervangen wordt door een vast tarief van 20%. Tevens zijn maatregelen genomen ter vereenvoudiging van de belastingwetgeving voor kleine ondernemingen.

De regering heeft de ontwikkeling van informatietechnologieën uitgeroepen tot haar belangrijkste prioriteit voor het stimuleren van de economie en het scheppen van nieuwe arbeidsplaatsen. Armenië heeft specialisten en deskundigheid in deze sector en tracht iets te doen aan de braindrain, die ernstige proporties begint aan te nemen.

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

De Europese Gemeenschap heeft Armenië een bijstandspakket toegekend bestaande uit een lening van 28 miljoen EUR (die in 1998 is uitbetaald) en giften voor een totaalbedrag van 30 miljoen EUR (die in de periode 1998-2004 zouden worden uitgekeerd). Aan de voor 2001 geplande uitkering van de gifttranche waren onder meer de volgende structurele voorwaarden verbonden: een betere belastinginning, een versterking van het bedrijfseconomische toezicht op de banksector, de aanneming van een nieuwe wet op grondbezit, het wegwerken van de achterstand bij de uitbetaling van salarissen en pensioenen, het inlopen van de betalingsachterstanden jegens energieleveranciers en de opstelling van een vademecum voor buitenlandse investeerders. In juni 2001 heeft een delegatie van de Commissie een controlebezoek gebracht aan Armenië en geconstateerd dat er wezenlijke vorderingen waren gemaakt bij het vervullen van de macro-economische en structurele voorwaarden voor de uitkering van de voor 2001 beschikbaar gestelde gifttranche van 5,5 miljoen EUR. De gift is in 2002 uitgekeerd op grond van een in 2001 ingeleide procedure nadat Armenië zijn netto schuldpositie jegens de Gemeenschap met 7 miljoen EUR had teruggeschroefd, zoals de Commissie en de Armeense autoriteiten hadden afgesproken.

V. BOSNIË EN HERZEGOVINA

1. Samenvatting

In het kader van de lopende, door het IMF ondersteunde stand-by-overeenkomst die in mei 1998 werd goedgekeurd, heeft Bosnië en Herzegovina (BiH) aanmerkelijke vorderingen gemaakt bij het bewerkstelligen van macro-economische stabiliteit dankzij de inachtneming van de strikte regels van de currency-boardregeling en de handhaving van begrotingsdiscipline. De groei is in 2001 krachtig gebleven, maar werd van de aanvankelijk geraamde 8% naar beneden herzien tot 5-6%, en de inflatie bleef matig (ongeveer 4,5%). Het grote tekort op de lopende rekening is in 2001 naar raming verder afgenomen tot 20,8% van het BBP (tegen 22,2% in 2000). Het IMF heeft het zesde en definitieve zevende onderzoek van de stand-by-overeenkomst op 10 mei 2001 afgerond, en verwacht wordt dat begin 2002 een nieuwe overeenkomst zal worden gesloten.

Wat de structurele hervormingen betreft is in 2001 aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de privatisering van kleine ondernemingen, het beheer en de hervorming van de openbare uitgaven, de hervorming van de douanediensten en onlangs ook de privatisering van grote bedrijven. Minder vorderingen zijn gemaakt op het gebied van de belastingharmonisatie, de privatisering van de staatsbanken en de vereenvoudiging van de investeringsvoorwaarden.

Gelet op de bevredigende vooruitgang met betrekking tot de structurele voorwaarden van de macrofinanciële bijstand van de Gemeenschap heeft de Commissie eind 2001 de derde en laatste tranche van 15 miljoen EUR uitbetaald. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

1. // 1. Liberalisering van de prijzen

De meeste prijzen zijn geliberaliseerd, met uitzondering van die van een beperkt aantal overheidsdiensten.

1. // 2. Liberalisering van de handel

De vrijhandelsovereenkomst met Kroatië is in werking getreden op 1 januari 2001: de tarieven op goederen van oorsprong uit BiH zijn verlaagd met 30% en worden afgeschaft vanaf 2004. Over gelijke overeenkomsten wordt onderhandeld met de VJRM, Slovenië en de FRJ. De toetreding tot de WTO komt dichterbij en wordt verwacht voor de eerste helft van 2002.

1. // 3. Wisselkoersstelsel

De gemeenschappelijke munt, de KM, is sedert juni 1998 gekoppeld aan de DM/EUR in het kader van de currency-boardregeling en er is geen herziening gepland in verband met de overschakeling op de euro.

1. // 4. Buitenlandse directe investeringen

Onzeker investeringsklimaat als gevolg van hoge risico's en ondoorzichtig beleid. De Federatie heeft in november 2001 een wet op de buitenlandse investeringen aangenomen, waardoor haar wetgeving verenigbaar is geworden met de staatswet op het buitenlandse investeringsbeleid van 1998.

1. // 5. Monetair beleid

De centrale bank van BiH is belast met de uitvoering van de currency- boardregeling. Het is haar en andere banken niet toegestaan krediet te verlenen aan de regering.

1. // 6. Overheidsfinanciën

Zware loonlast in de overheidssector, subsidies en onhoudbare socialezekerheidsregelingen. De overheidsbegroting wordt niet gedekt door eigen middelen en hangt af van de bijdragen van de entiteiten. Er is echter vooruitgang op institutioneel vlak. Belastingharmonisatie tussen de entiteiten is nog niet bereikt.

1. // 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

In beide entiteiten is recentelijk vooruitgang geboekt met de privatisering van kleine bedrijven; de privatisering van grote bedrijven verloopt traag en heeft onlangs een nieuwe impuls gekregen dankzij de externe technische bijstand voor aanbestedingsprocedures.

1. // 8. Hervorming van de financiële sector

De regelgeving voor het bankwezen is in beide entiteiten vastgesteld, maar de privatisering of liquidatie van staatsbanken verloopt trager dan verwacht. De hervorming van het betalingssysteem is goed gevorderd: de betalingsbureaus zijn officieel gesloten en hun taken overgeheveld naar de banksector, en er is een centraal clearinginstituut opgericht.

1. //

2. Macro-economische ontwikkeling

In november 2000 zijn algemene verkiezingen gehouden. Niettemin konden pas na lange onderhandelingen en na bemiddeling van het Bureau van de Hoge Vertegenwoordiger regeringen worden gevormd in beide entiteiten en de staat. Zij kwamen tot stand in januari 2001 in de Republika Srpska (RS), in februari in de staat en in maart in de Federatie van BiH (FBiH). Dit heeft de economische hervorming vertraagd en het wetgevingsproces langdurig lamgelegd. In de tweede helft van het jaar hebben de nieuwe regeringen hun hervormingen op gang gebracht.

De macro-economische gegevens van 2001 wijzen op een verdere vertraging van de groei: de autoriteiten verwachten voor het jaar 2001 als geheel een groei van 5 à 6%, hetgeen minder is dan in de voorafgaande jaren en de aanvankelijke raming van 8%. Voorlopige gegevens wijzen op enig herstel van de landbouwproductie na de achteruitgang van 2000 die vooral te wijten was aan de strenge droogte. De werkloosheid wordt geraamd op ongeveer 40% van de beroepsbevolking, hetgeen zeer hoog is in vergelijking met het gemiddelde van de Westelijke Balkan (17%) en de kandidaat-lidstaten (12%).

De inflatie blijft matig (naar raming 4,5% in 2001) en de wisselkoers van de Konvertible Marka (KM) stabiel dankzij de strikte naleving van de regels van de midden 1998 ingevoerde currency board. Behoud van de geloofwaardigheid van de wisselkoers is de voornaamste monetaire doelstelling van de centrale bank. De KM is 1:1 gekoppeld aan de DM/EUR en de monetaire autoriteiten hebben een herziening van de pariteit in verband met de overschakeling op de euro uitgesloten. Wat de begroting betreft zijn de overheidsuitgaven zeer hoog gebleven: ongeveer 44% van het BBP in 2001. De zware loonlast in de overheidssector, subsidies en onhoudbare sociale-zekerheidsregelingen geven reden tot bezorgdheid; door de groter dan verwachte tekorten als gevolg van de toegenomen uitgaven voor lonen en pensioenen heeft de staat zich aan het einde van het jaar gedwongen gezien maatregelen te nemen om de lopende uitgaven in overeenstemming te brengen met de beschikbare middelen.

De in 2000 begonnen opleving van de uitvoer (deels ten gevolge van de heropening van de Joegoslavische markt) en de geringe toename van de invoer (vooral als gevolg van de teruglopende giften voor wederopbouw) hebben geleid tot een vrijwel constant tekort op de handelsbalans van 1,6 miljard USD. Het tekort op de lopende rekening (exclusief transfers) is in 2001 verder afgenomen. Het blijft echter zeer hoog met 20,8% van het BBP (tegen 22,2% in 2000). De buitenlandse schuld bedroeg in 2000 niet minder dan 61% van het BBP, hetgeen gedeeltelijk verband houdt met de zware schuldenlast die het land heeft geërfd van het voormalige Joegoslavië. De schuldendienst in percent van de goederenuitvoer is echter relatief laag, hetgeen verband houdt met de gunstvoorwaarden voor een groot deel van de schuld en schuldherschikking. De buitenlandse directe investeringen (BDI) per hoofd zijn toegenomen van 35 USD in 2000 tot 38 USD in 2001 (raming), maar dit is een van de laagste cijfers in de regio. Weinig vooruitgang is geboekt bij de verbetering van de wettelijke voorwaarden voor de BDI, welke moeilijk en ondoorzichtig blijven en verschillen vertonen tussen de entiteiten.

3. Structurele veranderingen

In 2001 is vooruitgang geboekt met betrekking tot het beheer en de hervorming van de openbare uitgaven. Op staatsniveau wordt al gewerkt aan verbetering van de budgettaire controle van de staatsfuncties in een Ministerie van de Schatkist dat in oktober 2000 werd opgericht. In de entiteiten zijn in de loop van het jaar thesaurieafdelingen opgericht in het Ministerie van Financiën en vanaf 1 januari 2002 functioneert een gemeenschappelijke thesaurierekening. Alle betalingsopdrachten van de overheid zullen worden verricht via deze rekening, hetgeen zal zorgen voor meer budgettaire doorzichtigheid en controle.

Wat de hervormingen op het gebied van douane en belastingen betreft, hebben beide entiteiten thans een wet op de belastingen aangenomen. Er zijn maatregelen genomen om de belastingtarieven te harmoniseren, vooral die van accijnzen en omzetbelastingen, maar een volledige harmonisatie is nog niet bereikt. De reorganisatie van de belastingdienst is in 2001 goed gevorderd in de Federatie, waar ook vooruitgang is geboekt bij de oprichting van controle- en onderzoekeenheden en een schuldbeheerdienst. De RS heeft het tempo van dit proces onlangs opgevoerd en in oktober 2001 de betrokken wet aangenomen. De besprekingen over de invoering van de BTW bevinden zich nog in een voorbereidend stadium en doen problemen rijzen in verband met de samenwerking tussen de twee entiteiten.

In beide entiteiten zijn recentelijk behoorlijke vorderingen gemaakt op het gebied van de privatisering van kleine bedrijven; de Federatie heeft tot nu toe 192 bedrijven geprivatiseerd en in de RS zijn er 169 verkocht. De termijn voor de verkoop van de nog resterende kleine overheidsbedrijven is verlengd tot 31 maart 2003. Bij de privatisering van grote bedrijven verlopen de zaken trager, maar dit proces is onlangs opgevoerd. In de Federatie zijn 34 van de 157 bedrijven met succes geprivatiseerd. In de RS, waar het zeer moeilijk is buitenlandse kopers aan te trekken, zijn momenteel slechts drie strategische bedrijven van de originele lijst van 86 geprivatiseerd en worden onderhandelingen gevoerd over een vierde bedrijf. De invloed van de privatisering op het ondernemingsbestuur blijft ongelijk en verloopt vaak met vertraging, daar de burgers en de investeringsfondsen niet altijd in een positie verkeren om de leefbaarheid van de bedrijven te beoordelen of herstructurering af te dwingen.

De betalingsbureaus werden begin januari 2001 gesloten en hun taken werden overgeheveld naar de banksector. Belangrijke vooruitgang is ook geboekt op het gebied van het banktoezicht en de bedrijfseconomische voorschriften (bijvoorbeeld door verhoging van de minimumkapitaalvereisten). De privatisering van de staatsbanken verloopt echter trager dan gepland, en wel in beide entiteiten: in de Federatie is geen enkele bank geprivatiseerd, maar bevinden de onderhandelingen over twee banken zich in het eindstadium, en in de RS zijn slechts drie banken verkocht. Eind 2001 is een wetsontwerp over de depositoverzekering ingediend, dat voorziet in de oprichting van een bankdepositoverzekering op staatsniveau. Verwacht wordt dat deze instelling deposito's tot 5.000 KM bij de aangesloten banken zal dekken. Momenteel bestaan er aparte instellingen in elke entiteit, maar in de RS zijn geen middelen gereserveerd voor de desbetreffende operaties.

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

In mei 1998 sloot de overheid van BiH een stand-by-overeenkomst (SBO) met het IMF. In mei 1999 besloot de Raad BiH een pakket van communautaire macro-financiële bijstand te verlenen, bestaande uit een leningsfaciliteit van maximaal 20 miljoen EUR en een subsidiefaciliteit van maximaal 40 miljoen EUR (Besluit 1999/325/EEG). Na de afronding van het eerste onderzoek in het kader van het IMF-programma en de volledige vereffening door BiH van zijn uitstaande verplichtingen aan de Gemeenschap en de EIB heeft de Commissie in december 1999 een eerste tranche van 25 miljoen EUR (15 miljoen schenking en 10 miljoen lening) uitbetaald. Nadat ook bevredigende vooruitgang was geboekt in het kader van het lopende IMF-programma met de voltooiing van de vierde en de vijfde beoordelingsronde en tevens in behoorlijke mate was voldaan aan de specifieke voorwaarden van de bijstand van de Gemeenschap (in verband met structuurhervormingen) werd eind 2000 de tweede tranche ten belope van 20 miljoen EUR uitbetaald. Twee miljoen EUR van de giftcomponent van 10 miljoen EUR werd beschikbaar gesteld voor de staatsbegroting en het resterende deel ter beschikking van de begroting van de entiteiten.

Wegens vertraging bij de tenuitvoerlegging van het beleid, waardoor drie verlengingen van de SBO nodig waren (in mei 1999, maart 2000 en december 2000), voltooide het IMF zijn zesde en definitieve zevende onderzoek en keurde het in mei 2001 de uitbetaling van 18 miljoen USD (14 miljoen BTR) goed. Met de overheid van BiH wordt onderhandeld over een nieuwe SBO, welke naar verwachting in de eerste maanden van 2002 zal worden ondertekend.

De uitbetaling van de derde tranche, van 15 miljoen EUR (volledig schenking), is afhankelijk van vorderingen in het kader van het IMF-programma en een reeks structurele hervormingscriteria, onder meer op het gebied van het beheer van de overheidsuitgaven, de douane en belastingen, de privatisering en de hervorming van het bankwezen. Midden 2001 werd een eerste onderzoek uitgevoerd door personeel van de Commissie, dat vorderingen op verschillende terreinen vaststelde, maar de overheid aanmoedigde op andere belangrijke terreinen voortgang te maken, zoals het beheer en de hervorming van de overheidsuitgaven en de wetgeving op BDI. Na een tweede onderzoek in november en de vaststelling dat de overheid van BiH in ruime mate aan de structurele voorwaarden had voldaan, werd eind 2001 de derde en laatste tranche van de communautaire bijstand uitbetaald. Van het totale bedrag werd 2,5 miljoen EUR direct ter beschikking gesteld van de staatsbegroting en de rest ging naar de begroting van de entiteiten.

VI. FEDERALE REPUBLIEK JOEGOSLAVIË (Kosovo)

1. Samenvatting

De economische bedrijvigheid in Kosovo is aanzienlijk aangetrokken na het conflict, en de levensvoorwaarden zijn verder verbeterd: de reële groei van het BBP in 2001 wordt geraamd op ongeveer 10%, maar vertrekkend van een zeer laag peil en bevorderd door schenkingen voor de wederopbouw. De inflatie wordt geraamd op 13%. De activiteit in de industrie en de uitvoer blijft echter matig en de werkloosheid is groot.

UNMIK, met name haar EU-geleide pijler IV, welke verantwoordelijk is voor de economische wederopbouw en ontwikkeling, heeft vooruitgang geboekt op belangrijke economische terreinen, waardoor de inning van de belastingen en de naleving van de belastingwetgeving onverwacht sterk werden bevorderd. Het aantal banken, bankdeposito's en leningen heeft zich gunstig ontwikkeld. Bij gebrek aan een erkende privatiseringsinstantie heeft UNMIK ook aanbestedingen uitgeschreven voor staatsbedrijven om de weg te bereiden voor investeringen.

In het verlengde van zijn steunverlening heeft de Raad in juni 2001 op voorstel van de Commissie besloten Kosovo een bijkomende buitengewone financiële bijstand van maximaal 30 miljoen EUR in de vorm van een schenking te verlenen (2001/511/EG). In september werd de eerste tranche uitbetaald na de ondertekening van een memorandum of understanding tussen UNMIK en de Gemeenschap. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

// 1. Liberalisering van de prijzen

De prijzen zijn geliberaliseerd, met uitzondering van die van een beperkt aantal overheidsdiensten.

// 2. Liberalisering van de handel

UNMIK past een aangepast douanewetboek van de FRJ toe, met een douanetarief van 10%, uiteenlopende accijnzen en een omzetbelasting (15%) die in juli 2001 is vervangen door de BTW, op ingevoerde goederen. Zij heeft geen douanerechten op goederen van oorsprong uit de rest van de FRJ. UNMIK heeft de preferentiële handelsovereenkomsten van de FRJ met de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië gehandhaafd.

// 3. Wisselkoersstelsel

Het gebruik van de euro/DM (en andere valuta's) is gelegaliseerd, al blijft de Joegoslavische dinar het wettige betaalmiddel.

// 4. Buitenlandse directe investeringen

Vooruitgang bij de invoering van de handelswetgeving. Bedrijfsklimaat blijft echter ongunstig als gevolg van de politieke situatie en rechtsonzekerheid.

// 5. Monetair beleid

Gezien zijn status heeft Kosovo noch een centrale bank, noch een monetair beleid. De bank- en betalingsautoriteit van Kosovo (BPK) oefent een aantal functies uit die normaal toevallen aan de centrale bank, zoals de voorbereiding van de omschakeling op de euro vanaf januari 2002.

// 6. Overheidsfinanciën

De binnenlandse belastingontvangsten liggen boven de oorspronkelijke ramingen. Verdere uitbreiding van de belastingen en maatregelen ter verbetering van de belastinginning zijn gepland. Beheersing van de lonen in de overheidssector blijft een probleem. Er is nog geen algemeen stelsel van sociale bescherming.

// 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

De privatisering van staatsbedrijven wordt gehinderd door rechtsonzekerheid. UNMIK gaat voort met het winstgevend maken van bedrijven door beheercontracten.

// 8. Hervorming van de financiële sector

In het wetgevend en toezichthoudend kader van de BPK is het aantal erkende banken toegenomen tot zeven. Het aantal rekeningen en deposito's ontwikkelt zich gunstig. Het betalingssysteem breidt zich uit door een toenemend aantal niet-contante transacties. Op basis van een wet van oktober wordt gewerkt aan een wetgevend en toezichthoudend kader voor de verzekeringssector.

//

2. Macro-economische ontwikkeling

De economische activiteit is na het conflict snel aangetrokken en de levensomstandigheden blijven verbeteren: de reële groei van het BBP bedroeg in 2001 naar raming 10%, zij het komend van een laag niveau. De wederopbouw is overal zichtbaar, de landbouw herstelt zich en er is een levende particuliere dienstensector. De wijnbouw, een van de weinige uitvoersectoren, schijnt zich positief te ontwikkelen: voor 2001 wordt een productie van 10 miljoen liter verwacht. Het aantal geregistreerde bedrijven bedroeg in oktober 2001 44% meer dan eind 2000. Er zijn tekenen van een verschuiving van de handel naar andere economische bedrijvigheden, waaronder de industrie. De economie blijft echter gekenmerkt door met schenkingen gesteunde wederopbouwprogramma's en een grote buitenlandse aanwezigheid, hetgeen leidt tot een ongebruikelijk hoge invoer en problematische onevenwichtigheden in lonen en belastingen. De werkloosheid blijft groot (ongeveer 50%). De inflatie bedroeg in 2001 naar raming 13%. Er zijn weinig macro-economische gegevens: het bureau voor de statistiek van Kosovo kan geen officiële cijfers geven van BBP, groei, inflatie, consumptie, particuliere investeringen en bevolking. Ondanks de vorderingen en de aanzienlijke inspanningen om de ramingen te verfijnen, blijven de berekeningen door de zwakke databank in hoge mate onzeker.

De Centrale Begrotingsautoriteit (CFA) heeft de uitvoering van de begroting 2001 van Kosovo goed beheerd, maar in de loop van het jaar werd een aantal begrotingsposten aan de uitgavenzijde opwaarts herzien van 500 tot 566,5 miljoen DM. Uit voorlopige gegevens blijkt dat de werkelijke uitgaven van 2001 ongeveer 537 miljoen DM bedroegen, terwijl de binnenlandse belastingopbrengsten veel beter uitvielen dan oorspronkelijk was begroot (572 miljoen DM, tegen 338 miljoen DM). Afhankelijk van de definitieve begrotingsresultaten en met inbegrip van de schenkingen zal de CFA in staat zijn een zeker geaccumuleerd kassaldo over te dragen, dat tijdelijk nodig zal zijn als garantie voor de omrekening in euro en voor onvoorziene omstandigheden. Dankzij dit saldo zal een aantal verplichtingen op lange termijn kunnen worden opgevangen en de aanzet worden gegeven tot investeringsuitgaven, met name voor het behoud van donorinvesteringen. Dit is ook belangrijk omdat wordt verwacht dat de steun van de donoren zal afnemen.

Volgens het Europees Agentschap voor Wederopbouw (EAR) is de openbare dienstverlening verbeterd, maar de houdbaarheid ervan blijft een belangrijk punt in de wederopbouwinspanningen. De openbare nutsbedrijven, met name in de energiesector, hebben nog te lijden van een onbetrouwbaar aanbod en een zeer lage kostendekking. De lage prijzen zijn een prikkel tot verhoging van de consumptie (bijvoorbeeld car wash, elektrische verwarmingstoestellen). In de telecommunicatiesector is de vooruitgang in het vaste netwerk nog beperkt en zijn de landelijke telecommunicaties in hoge mate afhankelijk van het mobiele netwerk. De spoorwegen hebben nog enkele functionerende lijnen en gewerkt wordt aan een algemeen plan voor het netwerk, met faciliteiten voor onderdelen en fundamentele herstellingswerkzaamheden.

3. Structurele veranderingen

UNMIK heeft onverwacht goede resultaten geboekt bij de verbetering van de belastinginning en de handhaving van de belastingwetgeving. Dit is te danken aan de opening van belastingkantoren aan de administratieve grens met Servië, de succesvolle invoering van de BTW op 1 juli, doeltreffende controlemaatregelen en opvoering van de capaciteit door aanwervingen en opleiding.

UNMIK heeft de invoering voorbereid van een twee-pijlerpensioenstelsel, bestaande uit een omslagsysteem dat met bijdragen wordt gefinancierd (met een algemene uitkeringsregeling voor personen die niet in het vroegere pensioenstelsel hebben bijgedragen) en een verplichte regeling met volledige kapitaaldekking.

In 2001 heeft de Bank- en Betalingsautoriteit van Kosovo (BPK) een vergunning verleend aan zes handelsbanken, waardoor het totaal komt op zeven banken met 22 filialen. Om de stabiliteit te verzekeren en overbankieren te voorkomen, zal de BPK de kapitaalvereisten vanaf januari 2002 verhogen. De BPK voert regelmatig inspecties uit, die echter nog geen ernstige misbruiken aan het licht hebben gebracht. Bovendien heeft de BPK een vergunning verleend aan 15 instellingen voor klein krediet buiten de banksector (zeven in 2001) die leningen verschaffen aan particulieren en kleine en middelgrote bedrijven. De aangroei van de deposito's wijst op het stijgend aantal banken en het toenemende vertrouwen in het systeem. De leningsactiviteit is echter matig en beperkt tot looptijden van minder dan 12 maanden. Het gebrek aan toegang tot schuldfinanciering voor kapitaalinvesteringen is een van de belangrijkste belemmeringen voor de verdere ontwikkeling van productieve bedrijvigheden. Vooral het gebrek aan zekerheden voor bankleningen is een factor die deze toegang verhindert.

Op 5 oktober 2001 heeft UNMIK regelgeving vastgesteld voor de erkenning van, het toezicht op en de reglementering van verzekeringsmaatschappijen, waarbij de BPK de opdracht heeft gekregen vergunningen af te geven en toezicht uit te oefenen op het verzekeringsbedrijf. De bestaande verzekeringsmaatschappijen moeten ook op grond van de nieuwe regelgeving een vergunning aanvragen.

De BPK heeft haar betalingssysteem verder verbeterd om betalingsdiensten aan te bieden aan UNMIK, het civiele bestuur van Kosovo en de NGO's. Volgens de BPK levert zij UNMIK momenteel betalingsdiensten via zeven filialen in de regio en verricht zij maandelijks ruim 80 000 betalingen (bezoldiging van overheidspersoneel). De BPK wil haar diensten aan banken beperken; zij heeft de rekeningen van overheidsbedrijven afgesloten. Het in mei ingevoerde bankclearingsysteem werkt soepel en heeft in oktober ruim eens zoveel transacties verwerkt als in juni.

Het aantal niet-contante betalingen neemt toe. Beginnend met ongeveer 75 niet-contante transacties in juli, heeft het ministerie van overheidsdiensten in oktober ongeveer 1 300 lonen uitbetaald via een rekening en in december bijna 2 900. Tot het einde van het jaar heeft UNMIK de kosten van het openen en houden van een rekening bij een bank gesubsidieerd. Sommige overheidsdiensten vragen al bij de aanwerving dat een rekening wordt geopend.

UNMIK heeft de ontbrekende schakels in de handelswetgeving verder aangevuld. Via haar regionale kantoren zorgt zij voor bedrijfsinformatie en contacten; ook organiseert zij studiedagen en managementopleiding. Bovendien heeft zij een uitgebreid opleidingsprogramma voor overheidspersoneel. UNMIK ondervindt echter nog steeds weinig politieke steun op het gebied van de privatisering. Daar er nog geen erkend privatiseringsorgaan bestaat, heeft UNMIK ook aanbestedingen uitgeschreven en op 15 november 11 contracten gesloten voor investeringen ten belope van 108 miljoen DM. Hoofduitdaging blijft de kwaliteit van het gerechtelijk systeem en de wetshandhaving te verbeteren om investeerders niet af te schrikken.

Wat de overschakeling op de euro betreft volgt UNMIK het model van de eurozone met slechts twee maanden dubbele omloop teneinde het witwassen van geld te beperken. De BPK heeft de kasbehoeften geraamd op ongeveer 15-20 miljoen DM aan munten en 500 miljoen DM aan biljetten. In 2001 werd een voorlichtingscampagne georganiseerd. De BPK onderhoudt contact met de ECB, de Deutsche Bundesbank, de Österreichische Nationalbank en de banken waar zij rekeningen heeft (Commerzbank, Raiffeisenbank). De ECB heeft ook bevoorrading vooraf in het geval van Kosovo goedgekeurd en de handelsbanken hebben gezorgd voor de leveringen van het geld.

4. Verlening van buitengewone financiële bijstand

Na de eerste buitengewone financiële bijstand van 35 miljoen EUR in 2000, schenking die deel uitmaakte van een breder bijstandspakket van de Gemeenschap van 360 miljoen EUR, werd in juni 2001 een nieuwe schenking van 30 miljoen EUR goedgekeurd (2001/511/EG) om de financiële situatie in Kosovo te verbeteren, de invoering en voortzetting van essentiële administratieve functies mogelijk te maken en de ontwikkeling van een gezond economisch kader te bevorderen. Deze middelen komen bij de 320 miljoen EUR die in 2001 in het kader van de CARDS-bijstand werd toegezegd.

Midden september werd een eerste tranche van 15 miljoen EUR uitbetaald na de ondertekening van een memorandum of understanding tussen UNMIK en de Gemeenschap. De tweede tranche zal slechts worden vrijgegeven als is voldaan aan de economische beleidsvoorwaarden die in dit memorandum zijn neergelegd. Het gaat om maatregelen ter bevordering van de ontwikkeling van de financiële en de particuliere sector, de verzameling van macro-economische gegevens en, vooral, de ontwikkeling van de belastinggrondslag met het oog op een voorzichtige begrotingspolitiek. De middelen werden aan UNMIK ter beschikking gesteld via haar CFA. Bij het eerste onderzoek door de Commissie in november bleek dat op deze terreinen goede vorderingen zijn gemaakt.

In het kader van de buitengewone financiële bijstand heeft de Commissie nauwe contacten onderhouden met de internationale financiële instellingen, met name het IMF en de Wereldbank, zowel in het veld als via de regelmatige vergaderingen van de operationele stuurgroep die toeziet op de economische en financiële ontwikkelingen in Kosovo.

VII. FEDERALE REPUBLIEK JOEGOSLAVIË (Servië en Montenegro)

1. Samenvatting

Een jaar na de politieke veranderingen in de FRJ aan het einde van 2000 hebben de autoriteiten al belangrijke vorderingen gemaakt naar het herstel van de macro-economische stabiliteit, de liberalisering van de wisselkoers-, prijs- en handelsregelingen en de verbetering van het marktvertrouwen. In 2001 nam de productie reëel toe met 5,5% en is de inflatie teruggedrongen van 115 tot 40%, bleef de wisselkoers stabiel en werden de deviezenreserves aanzienlijk uitgebreid, terwijl de begrotingsresultaten goed waren met een veel kleiner dan verwacht kastekort vóór schenkingen. De economische moeilijkheden houden echter aan en binnenkort zullen op de beleidsagenda belangrijke besluiten over de herstructurering van de economie worden geplaatst. Zij zullen vermoedelijk leiden tot de sluiting van een aantal grote maar niet- rendabele bedrijven en banken. Bovendien zal de overheid de steun van het publiek voor haar hervormingen moeten krijgen.

In oktober 2001 werd begonnen aan het tweede onderzoek in het kader van de stand-by-overeenkomst van het IMF voor de periode tot eind maart 2002; het werd afgerond midden januari 2002. Als gevolg daarvan ontving de FRJ de derde tranche van 62,5 miljoen USD van het totale bedrag van 250 miljoen USD.

In juli besloot de Raad de FRJ macrofinanciële bijstand te verlenen tot maximaal 300 miljoen EUR. Na de vereffening van alle achterstanden van de FRJ bij de Europese Investeringsbank en de Gemeenschap werd in oktober 2001 een eerste tranche van 260 miljoen EUR vrijgegeven. In januari 2002 werd de tweede tranche, van 40 miljoen EUR, vrijgegeven na een bevredigend onderzoek van de economische beleidsvoorwaarden. Op 10 december 2001 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan een herziening van zijn besluit van juli om de totale bijstand op te trekken tot 345 miljoen EUR. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

1. // 1. Liberalisering van de prijzen

De meeste prijscontroles zijn afgeschaft, behalve voor enkele overheidsdiensten waarvan de prijzen sterk werden opgetrokken.

1. // 2. Liberalisering van de handel

Een nieuwe federale wet van 2001 heeft de procedures vereenvoudigd, de meeste vergunningen en quota's afgeschaft, het aantal rechten verminderd en het gemiddelde recht verlaagd; afzonderlijke handelswetgeving in Montenegro met lagere tarieven dan de federale.

1. // 3. Wisselkoersstelsel

Zwevende-wisselkoersregeling waardoor de koers van de dinar stabiel is gehouden. Montenegro heeft in november 2000 de euro ingevoerd als enig wettig betaalmiddel.

1. // 4. Buitenlandse directe investeringen

De BDI zijn nog steeds relatief gering. In Servië is een wet op buitenlandse investeringen in voorbereiding. Montenegro heeft een dergelijke wet al aangenomen in 2000.

1. // 5. Monetair beleid

Strikte monetaire politiek van de nationale bank van Joegoslavië; geldschepping vrijwel uitsluitend op basis van uitbreiding van deviezenreserves en beperkte kredietverlening aan de overheid; geen soevereine politiek in Montenegro.

1. // 6. Overheidsfinanciën

Algemene budgettaire hervormingen, met een belangrijke belastinghervorming in Servië en voorbereiding van een fiscaal actieplan in Montenegro; eerste stappen naar verbetering van het begrotingsbeheer. Verbetering van de belastinginning en de uitgavencontrole, invoering van een thesauriesysteem.

1. // 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

Goedkeuring van een nieuwe privatiseringswet in Servië in juni 2001, ondernemings- en antitrustwetgeving in voorbereiding, herstructureringsplannen voor twee grote verlieslijdende bedrijven goedgekeurd, voortzetting van het massaprivatiseringsprogramma in Montenegro.

1. // 8. Hervorming van de financiële sector

Vooruitgang bij herstel van het bankwezen in Servië, oprichting van bankherstelagentschap, alle banken doorgelicht en gesloten, gefuseerd of onder strenger toezicht geplaatst. Vier grootste niet-rendabele banken van Servië zullen worden gesloten. In Montenegro is de grootste bank, Montenegro Banka, onder tijdelijk toezicht gesteld.

1. //

2. Macro-economische ontwikkeling

De reële groei bedroeg in 2001 5,5% (3,5% in Montenegro) en was vooral te danken aan het krachtige herstel van de landbouwproductie (20-25%) na de ernstige droogte van het jaar daarvoor en een toename van de bedrijvigheid in de dienstensector, zoals het toerisme in Montenegro, en de vervoersector. De industrieproductie bleef echter zwakke resultaten te zien geven en lag in november 2001 0,6% lager dan in dezelfde periode van 2000.

Dankzij de strikte monetaire politiek werd de inflatie in Servië teruggedrongen van 115% eind 2000 tot ongeveer 40% eind 2001, ondanks verschillende belangrijke verhogingen van de elektriciteitsprijzen (met in totaal 120% sedert begin 2001). In Montenegro liep de inflatie iets op (van 22,5 tot 25%), vooral als gevolg van de versnelde liberalisatie van de prijzen voor elektriciteit, gemeentelijke diensten, vervoer en melk en brood in de loop van het jaar.

De geconsolideerde rekeningen van de FRJ vertoonden in 2001 een kastekort (vóór schenkingen) van ongeveer 2,4% van het BBP (240 miljoen USD), terwijl aanvankelijk 6,1% was begroot. Dit lagere tekort was vooral te danken aan betere belastingontvangsten maar ook aan maatregelen tot beperking van de overheidsuitgaven (1,8% van het BBP) in verband met een tekort aan buitenlandse financiering en vertragingen bij de inning van de privatiseringsopbrengsten in Servië.

Na de invoering van de beheerste zwevende koers begin 2001 in Servië bleef de dinar vrijwel stabiel op het in oktober 2000 bepaalde peil (30 YUD per Duitse mark). De bruto reserves van de nationale bank van Joegoslavië bedroegen eind januari 2002 ongeveer 1 300 miljoen USD (tegen 605 miljoen begin 2001), hetgeen goed was voor ongeveer 2,9 maanden invoer in 2002. In Montenegro droeg de unilaterale invoering van de DM/EUR als enig wettig betaalmiddel eind 2000 bij tot de macro-economische stabilisatie, omdat geldschepping daardoor uitgesloten is.

Het tekort op de handelsbalans van de FRJ is in 2001 opgelopen (tot bijna 2 800 miljoen USD), maar er waren grote bedragen aan transfers en dienstenopbrengsten. Door deze laatste kon het tekort op de lopende rekening beperkt worden gehouden tot ongeveer 1 075 miljoen USD vóór schenkingen. De buitenlandse directe investeringen zijn nog gering en worden voor 2001 geraamd op 120 miljoen USD.

De enorme schuld van 12,2 miljard USD of 140% van het BBP eind 2001 is het belangrijkste probleem wat het buitenland betreft. In dit verband moeten de overeenkomst tussen de Club van Parijs en de overheid van de FRJ over een geleidelijke vermindering van de netto contante waarde van de verplichtingen jegens de crediteuren van de Club van Parijs (ongeveer 4,5 miljard USD) met 66% en de herschikking van de resterende schuld over een periode van 22 jaar met een vrijgestelde periode van 6 jaar worden beschouwd als belangrijke elementen om de houdbaarheid van de externe positie van het land te bevorderen.

3. Structurele veranderingen

Zowel in Servië als in Montenegro werd de liberalisatie van de prijzen in 2001 voortgezet met de afschaffing van de prijscontroles voor vrijwel alle goederencategorieën en de geleidelijke bijstelling van de prijzen naar een meer op de markt gericht peil, in het bijzonder voor energie in Servië en nutsvoorzieningen en basisgoederen (zoals melk en brood) in Montenegro.

In Servië werd belangrijke vooruitgang geboekt met de goedkeuring van een nieuwe privatiseringswet in juni 2001 die de basis vormt voor de privatisering van 150 staatsbedrijven en collectieve bedrijven via aanbestedingen en ongeveer 5 000 andere bedrijven via veilingen op basis van doorzichtige procedures. Krachtens de nieuwe wet kunnen buitenlandse investeerders tot 70% van de aandelen verwerven via openbare aanbestedingen. Eind 2001 was een dergelijke procedure uitgeschreven voor 35 bedrijven. De overheid had een bod ontvangen op 3 grote cementbedrijven, die naar verwachting zullen worden verkocht in januari 2002, iets later dan oorspronkelijk gepland. Herstructureringsplannen voor twee grote verlieslijdende bedrijven (het autoconcern Zastava en de grote koperproducent BOR) werden opgesteld en tussen de regering, het bestuur en de vakbonden werd uiteindelijk een akkoord bereikt over een plan voor Zastava. In november 2001 werd een nieuwe Servische wet aangenomen over het agentschap voor de ontwikkeling van het MKB. In Montenegro werd begin december 2001 de laatste hand gelegd aan het massale privatiseringsprogramma waarbij 450 000 burgers en 221 bedrijven betrokken zijn. Bovendien werd een aanbestedingsprocedure geopend voor een twintigtal bedrijven (op 110 bedrijven die zullen worden geprivatiseerd door middel van groepsverkoop, aanbesteding of veiling of die zullen worden opgeheven). Midden 2001 werd 51% van het telecombedrijf van Montenegro te koop aangeboden en er waren drie kandidaten. In 2002 zal de overheid van Montenegro Yugopetrol te koop aanbieden.

De eerste belangrijke stappen tot liberalisatie van de buitenlandse handel werden gezet in mei 2001 met de goedkeuring, op federaal niveau, van de wet buitenlandse handel, het douanetarief en de tariefwet, waardoor de procedures werden vereenvoudigd, de meeste vergunningen en quota's afgeschaft, het aantal douanerechten verminderd en het gemiddelde tarief verlaagd. In Montenegro werd vooruitgang geboekt met de liberalisatie van de handel door vermindering van het aantal goederen die aan restricties onderworpen zijn. Sedert 2000 zijn de douanetarieven aanzienlijk verlaagd van gemiddeld 25% tot minder dan 3% en zij liggen thans lager dan in Servië.

In Servië is de herstructurering van het bankwezen snel verlopen volgens de bankherstructureringsstrategie die in mei 2001 door de nationale bank van Joegoslavië werd aangenomen. Na doorlichting van alle 82 banken werden 19 banken gesloten en 15 banken gefuseerd. Tussen mei en december 2001 werd een vergunning verleend aan 5 nieuwe banken. Begin 2002 werd bekendgemaakt dat de vier grootste banken zullen worden gesloten. Hoewel het gehele banksysteem in Servië uiterst kwetsbaar is gebleven, zijn er tekenen van een toename van het vertrouwen van het publiek, zoals een aanzienlijke opleving van de besparingen. In Montenegro werden verdere stappen gezet om het bankstelsel te herstructureren. Met steun van internationale adviseurs werden diagnostische verslagen opgesteld over 10 banken. Resultaat was dat aan vier banken een nieuwe vergunning werd verleend. Bovendien heeft de overheid een plan om de grootste bank, Montenegro Banka, te herstructureren in principe goedgekeurd.

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

Op 11 juni 2001 werd een stand-by-overeenkomst van het IMF voor de periode tot eind maart 2002 goedgekeurd en zij werd met goede afloop herzien in oktober 2001 en januari 2002. Op 16 juli 2001 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan macro-financiële bijstand van de Gemeenschap voor een bedrag van 300 miljoen EUR, bestaande uit een leningsfaciliteit van 225 miljoen EUR en een schenkingsfaciliteit van 75 miljoen EUR. Na de vereffening van alle achterstanden van de FRJ jegens de Europese Investeringsbank en de Gemeenschap werd in oktober 2001 de eerste tranche van de bijstand ten bedrage van 260 miljoen EUR (225 miljoen lening en 35 miljoen schenking) vrijgegeven. Bij een onderzoeksmissie in december 2001 bleek dat de voorwaarden voor de uitbetaling van de tweede tranche (40 miljoen EUR) grotendeels vervuld waren op de volgende gebieden: beheer en controle van de overheidsuitgaven, hervorming van de belastingen en het belastingbeleid, ontwikkeling van de particuliere sector, herstructurering van het bankwezen en beheer van de buitenlandse schuld. Derhalve werd de tweede tranche uitbetaald in januari 2002. Op 10 december 2001 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan een herziening van zijn besluit van juli om de schenkingscomponent van de bijstand op te trekken tot 120 miljoen EUR, waardoor de totale bijstand op 345 miljoen EUR werd gebracht.

VIII. VOORMALIGE JOEGOSLAVISCHE REPUBLIEK MACEDONIË

1. Samenvatting

In 2001 brak een etnisch conflict uit dat dramatische gevolgen had voor de bevolking en de economie. Na verschillende jaren van positieve groei nam het BBP in 2001 met bijna 5% af. Als gevolg van de veiligheidscrisis werden de overheidsfinanciën getroffen door een ontsporing van de uitgaven, vooral voor militaire doeleinden, en een belangrijke terugval van de BTW-opbrengsten. Het begrotingstekort bedroeg in 2001 ongeveer 6,7% van het BBP. De inflatie bleef matig op 5,3%.

Belangrijke vooruitgang werd geboekt bij de uitvoering van structuurhervormingen op een aantal terreinen, met name de belastingen, de begrotingscontrole, het handelsbeleid en de overheidsadministratie. Als gevolg van de voorjaarscrisis was de regering van de VJRM niet in staat de doelstellingen van het met PRGF/EFF-steun uitgevoerde driejaren-programma dat het IMF in het najaar van 2000 had goedgekeurd, te halen; het programma werd beëindigd. Als overbrugging naar een nieuwe regeling sloot de overheid van de VJRM in december met het IMF een akkoord over een Staff Monitored Programme (SMP) voor een periode van zes maanden, ingaand op 1 januari 2002.

In verband met de in 2001 gemaakte vorderingen op het gebied van de structuurhervormingen tegen de achtergrond van de politieke en economische crisis van het voorjaar werd in december 2001 de tweede tranche (10 miljoen EUR schenking en 12 miljoen EUR lening) van de macro-financiële bijstand (van in totaal 80 miljoen EUR) beschikbaar gesteld (en uitbetaald begin januari 2002 op basis van het SMP). Op 10 december 2001 hechtte de Raad zijn goedkeuring aan bijkomende macro-financiële bijstand in de vorm van een schenking van 18 miljoen EUR aan de VJRM. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

// 1. Liberalisering van de prijzen

De prijsliberalisatie is grotendeels voltooid, behalve voor de meeste nutsvoorzieningen en diverse andere goederen, zoals aardolie en aardolieproducten, postdiensten enz.

// 2. Liberalisering van de handel

Er bestaat nog een klein aantal tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen. De onlangs gesloten stabilisatie- en associatieovereenkomst en de interimovereenkomst zullen resulteren in vrijere markttoegang voor EU-producten en een geleidelijke verlaging van de tarieven op de belangrijkste producten.

// 3. Wisselkoersstelsel

Vanaf begin 1994 de facto koppeling van de denar aan de DM, thans de euro; sinds de devaluatie van juli 1997 is de koers 60,5 denar voor een euro.

// 4. Buitenlandse directe investeringen (BDI)

Het klimaat voor BDI is verbeterd. Voor bepaalde soorten buitenlandse directe investeringen moet echter nog steeds toestemming van de regering worden gevraagd; ook het ontbreken van een naar behoren functionerende vastgoedmarkt zet een rem op de instroom van BDI. Deze gaf de laatste jaren een wisselvallig verloop te zien en bestond vooral uit een paar grote transacties.

// 5. Monetair beleid

Het monetair beleid is behoudend en vooral gebaseerd op de koppeling aan de ankervaluta.

// 6. Overheidsfinanciën

In april 2000 voerde de regering de BTW in en vanaf januari 2001 verlaagde zij de belasting op de arbeid. De belastingdienst heeft de controles in de tweede helft van 2001 opgevoerd. In 2001 heeft de regering een overheidsinvesteringsprogramma gelanceerd dat vooral gericht is op openbare infrastructuurwerken (watervoorziening, wegenonderhoud), herstel van scholen en gezondheidscentra.

// 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

In 1993 werd begonnen aan een privatiseringsprogramma. Eind december 2001 waren al 1 646 bedrijven geprivatiseerd. De privatisering in de landbouwsector is bijna voltooid. In de tweede helft van 2001 werden drie grote industriële bedrijven geprivatiseerd. De liquidatie van een aantal verlieslijdende bedrijven is uitgesteld tot 2002.

// 8. Hervorming van de financiële sector

De nieuwe bankwet van 2000 vormt het wettelijke kader voor de modernisering en versterking van de banksector. Deze is al voor het grootste deel in particuliere handen. Hij is zeer geconcentreerd: de grootste twee banken, Stopanska Banka (in april 2000 verkocht aan een Griekse bank) en Komercijalna Banka, zijn goed voor ongeveer twee derde van de totale deposito's in het bankwezen.

//

2. Macro-economische ontwikkeling

2001 was een buitengewoon jaar voor de VJRM: in het voorjaar brak een etnisch conflict uit dat eerst in augustus politiek werd geregeld. De crisis had dramatische gevolgen voor de bevolking en de economie. Het BBP, waarvan voorheen was verwacht dat het met ongeveer 6% zou groeien, nam af met 4,6%, hetgeen een negatieve beweging van ongeveer 10 procentpunt betekende. Bovendien kostten de herstellingen van de beschadigde huizen en infrastructuur volgens een recente studie [2] ongeveer 1,8% van BBP. De terugval van de productie heeft de meeste sectoren van de economie getroffen. De werkloosheid, die eind 2001 29,5% van de beroepsbevolking bedroeg (tegen 32,2% in 2000), weerspiegelt het lage productiepeil.

[2] IMG-verslag over de schade in de VJRM, november 2001.

Ondanks de crisis is door een behoudende monetaire politiek op basis van de koppeling aan de ankervaluta DM/EUR een hoge inflatiespiraal voorkomen. Om reserveverliezen als gevolg van de veiligheidscrisis tegen te gaan, heeft de centrale bank in mei-juni de reservevereisten verhoogd en de korte rentevoeten meer dan verdubbeld. De consumptieprijzen zijn in 2001 met 5,3% gestegen, tegen 5,8% in 2000.

In het voorjaar kwam de begroting onder zware druk te staan door de militaire uitgaven in verband met het interne conflict, vooral de aanwerving van nieuwe soldaten en politieagenten en de loonsverhogingen voor de speciale eenheden van de politie en het leger. De uitgaven bereikten een toppunt van 41% van het BBP of 7 procentpunt meer dan in 2000. Anderzijds namen de inkomsten sterk af. Gevolg was een begrotingstekort van 6,7% in het jaar als geheel, tegen een overschot van 2,5% van het BBP in 2000 (nominale afname van de belastingopbrengsten in 2001 met 7%).

Door de sterke daling van de invoer van 1 875 miljoen USD in 2000 tot 1 527 miljoen USD in 2001 daalde het tekort op de handelsbalans tot 370 miljoen USD. Het tekort op de lopende rekening liep fors op tot ongeveer 11% van het BBP. Dit werd echter tot op zekere hoogte goedgemaakt door de invoer van langetermijnkapitaal voor een bedrag van 310 miljoen USD (9% van het BBP) na de verkoop van het nationale telecombedrijf in januari 2001. Daardoor bleven de deviezenreserves ondanks de sterke verliezen van het jaar aanzienlijk: ongeveer 779 miljoen USD aan het einde van het jaar, hetgeen goed was voor 4,9 maanden invoer. Aan het einde van 2001 was de VJRM bij met haar schuldendienstverplichtingen.

Het Poverty Reduction and Growth Facility (PRGF) and Extended Fund Facility (EFF)-programma dat eind 2000 met het IMF was overeengekomen, werd in het voorjaar beëindigd. Aan het einde van 2001 bereikte de overheid met het IMF een akkoord over een Staff Monitored Programme van 6 maanden (te beginnen op 1 januari 2002) dat voorzag in een strengere begrotingsdiscipline en een verlaging van de overheidsuitgaven tot 36,8% van het BBP in 2002 (tegen 41% in 2001); het zal in de loop van 2002 worden vervangen door een nieuwe maximumkrediettrancheregeling.

Alles samengenomen blijft de situatie kwetsbaar, en verdere consolidatie van het burgerlijke vredesproces is van essentieel belang voor het herstel van de basis voor een stabilisatie- en hervormingsbeleid en de economische groei.

3. Structurele veranderingen

Met de liberalisatie van de brood- en meelprijzen in oktober 2000 is de prijsliberalisatie grotendeels voltooid, behalve voor de meeste nutsvoorzieningen, het openbaar vervoer en diverse goederen zoals aardolie en postdiensten.

Ondanks de succesvolle verkoop in januari 2001 van 51% van het nationale telecombedrijf aan Matav, de Hongaarse telecom, is het privatiseringsproces in 2001 vertraagd. In het tweede halfjaar werden drie grote industriële bedrijven geprivatiseerd: Sletovo Battery, Gazella (schoenen) en Godel (lederwaren). De privatisering van het staatselektriciteitsbedrijf ESM wordt voorbereid om het bedrijf tegen eind 2002 te verkopen.

Ongeveer 40 grote verlieslijdende bedrijven zouden in 2001 worden verkocht of geliquideerd, maar door de crisis is dit in het eerste halfjaar uitgesteld. De overheid heeft in het laatste kwartaal één bedrijf geliquideerd en een internationaal adviesbureau ingeschakeld voor 17 bedrijven, waarvan de meeste in de loop van 2002 zullen worden gesloten.

De EU is de voornaamste handelspartner van de VJRM met 48,5% van de uitvoer en 41,8% van de invoer. Na de ondertekening van een stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAA) tussen de VJRM en de EG in 2000, de eerste van dit soort, trad de interimovereenkomst in werking in juni 2001. De quota's op landbouw- en visserijproducten werden afgeschaft. In de landbouw werden wederzijdse handelsconcessies overeengekomen (behalve voor wijn). De VJRM heeft met een aantal buurlanden (waaronder Kroatië, het tweede land na de VJRM dat met de EG een SAA heeft gesloten), de EVA-landen en Oekraïne vrijhandelsovereenkomsten gesloten. De VJRM is waarnemer in de WTO, en de onderhandelingen, die door de crisis van vorig jaar werden uitgesteld, zijn aan het einde van het jaar hervat om in 2002 het volledige lidmaatschap te verkrijgen.

Vanaf juli 2001 zijn de functies van het oude betaalkantoor (ZPP) dat nog stamde uit de socialistische tijd, geleidelijk overgedragen aan het bankwezen. In 2001 heeft de overheid het toezicht op de financiële sector versterkt, vooral op de acht banken in moeilijkheden. De notering van drie van deze banken werd opgetrokken tot het noodzakelijke minimum. Maatregelen werden getroffen voor de resterende vijf banken, zoals de benoeming van een beheerder en de fusie van twee van de probleembanken met andere banken om ze financieel sterker te maken. De sector gaat echter nog steeds gebukt onder een groot aantal leningen waarvan de schuldendienst niet wordt nagekomen (ongeveer 35% wordt beschouwd als dubieus of niet-nagekomen) en een laag rendement, en zijn ontwikkeling wordt afgeremd door een geringe financiële intermediatie.

4. Verlening van macrofinanciële bijstand

Op 8 november 1999 besloot de Raad de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië een tweede macrofinanciële bijstand te verlenen van 80 miljoen EUR (leningscomponent 50 miljoen en schenkingscomponent 30 miljoen).

Na de goedkeuring van een programma met PRGF/EFF-steun door het IMF, welke was uitgesteld tot 29 november 2000, werd in december 2000/januari 2001 een eerste tranche van de communautaire bijstand, bestaande uit een schenking van 20 miljoen EUR en een lening van 10 miljoen EUR, uitbetaald.

Als voorwaarden voor het vrijgeven van de tweede tranche werden gesteld: belastinghervorming, versterking van de begrotingscontrole, het handelsbeleid en de overheidsdienst. Nadat uit onderzoek was gebleken dat er vorderingen waren gemaakt, en gelet op de moeilijke politieke en economische situatie van het land, startte de Commissie in december 2001 de procedure voor de uitbetaling van de tweede tranche (10 miljoen EUR schenking en 12 miljoen EUR lening, uitbetaald in januari 2002 op basis van een Staff Monitored Programme dat voorzag in een macro-economisch kader).

Bovendien werd het oorspronkelijke besluit van de Raad op 10 december 2001 herzien, zodat de bijstand kon worden verlengd tot eind 2003 en de schenkingscomponent verhoogd met 18 miljoen EUR (tot 48 miljoen op in totaal 98 miljoen). De bijkomende macrofinanciële bijstand en de bijstand van het oorspronkelijke besluit zullen worden uitgevoerd in het kader van een nieuwe IMF-regeling en afhankelijk gesteld van specifieke economische beleidsvoorwaarden, waarover nog moet worden onderhandeld.

IX. GEORGIË

1. Samenvatting

De economische groei versnelde in 2001 en wordt geraamd op 4,5% (1,9% in 2000). De inflatie bleef matig bij een percentage van 3,4% (4,6% in 2000). De positie op de lopende rekening was iets minder gunstig dan in het voorgaande jaar.

In maart 2001 bereikte Georgië een overeenkomst met de Club van Parijs, waarbij de terugbetalingen van de schuld over een periode van 20 jaar volgens een nieuw tijdschema verlopen met een aflossingsvrije periode van drie jaar. De bilaterale besprekingen zijn nog niet met alle crediteuren afgerond, ook niet met de grootste crediteur die niet tot de Club van Parijs behoort, Turkmenistan. Er bestaat nog enige bezorgdheid in verband met de resterende rente- en aflossingsverplichtingen in 2003 en 2004.

Het structurele-hervormingsproces verzwakte in 2001. Er was minder belangstelling van buitenlandse investeerders en de aangekondigde privatiseringen in de telecommunicatie- en in de energiesector werden niet voltooid. Door het ontslag van de regering in november 2001 liepen de hervormingsinspanningen tegen het eind van het jaar nog verdere vertraging op.

De driejarige overeenkomst van Georgië in het kader van de PRGF werd in januari 2001 door de Raad van bewindvoerders van het IMF goedgekeurd, waardoor Georgië tegen het eind van het jaar in totaal 27 miljoen SDR bij het IMF kon opnemen.

In december 2001 ontving Georgië een tranche van 6 miljoen EUR in het kader van de buitengewone financiële bijstand van de Gemeenschap. // Beknopt overzicht van de stand van de economische hervormingen

// 1. Liberalisering van de prijzen

De meeste prijzen zijn geliberaliseerd.

// 2. Liberalisering van de handel

Liberaal internationaal handelsbeleid. In 2000 is Georgië lid geworden van de WTO. De meeste invoer- en uitvoerbeperkingen zijn opgeheven, maar het Parlement heeft met ingang van februari 2002 een uitvoerverbod afgekondigd voor non-ferroschroot (het belangrijkste uitvoerproduct van Georgië) als maatregel tegen illegale praktijken. Ook is de uitvoer van hout aan banden gelegd.

// 3. Wisselkoersstelsel

Geen beperkingen op de convertibiliteit van de lari. Zwevende wisselkoers.

// 4. Buitenlandse directe investeringen

Adequate algemene wetgeving. Onbeperkte repatriëring van kapitaal en winst en geen beperkingen op het aanhouden van bankrekeningen in vreemde valuta's. Buitenlandse investeerders mogen geen landbouwgrond bezitten maar alleen pachten. Geleidelijke privatisering (regeling van eigendomsrechten en registratie) van in stadsgebied gelegen percelen en industrieterreinen.

// 5. Monetair beleid

Het voorzichtige monetaire beleid heeft bijgedragen tot de stabilisering van de inflatie op een laag peil. Voorts is nog steeds sprake van een hoge mate van dollarisering van de economie (circa 80% van de deposito's luiden in buitenlandse valuta's).

// 6. Overheidsfinanciën

De begrotingsontvangsten (inclusief giften) worden op 16,5% van het BBP geraamd; de totale uitgaven en netto kredietverlening worden op 18% van het BBP geschat. Er wordt een anti-corruptiestrategie ten uitvoer gelegd. Een beleggingswet is in voorbereiding.

// 7. Privatisering en herstructurering van ondernemingen

De privatisering van het midden- en kleinbedrijf is vrijwel voltooid. De privatisering is thans voornamelijk gericht op de belangrijkste nutsbedrijven (telecommunicatie en de elektriciteitssector); de regering streeft ernaar strategische investeerders te vinden of bedrijven onder particulier beheer te brengen, indien geen geschikte investeerders worden gevonden. De interesse bij buitenlandse investeerders is (ten gevolge van het slechte ondernemingsklimaat) sterk afgenomen en de vooruitgang verloopt traag.

// 8. Hervorming van de financiële sector

Er zijn verscheidene maatregelen genomen om de regelgeving inzake en het toezicht op het bankwezen te versterken. De wetgeving is gewijzigd om de bevoegdheid van de nationale bank van Georgië om vergunningen in te trekken, vast te leggen. In 2001 heeft de Nationale Bank de vergunningen van zes banken in moeilijkheden ingetrokken. De minimumkapitaalvereiste is verhoogd. De verslagleggingsnormen van de IAS en nieuwe regels en bepalingen inzake de classificatie van activa en voorzieningen zijn vastgesteld voor commerciële banken. Het vertrouwen van de publiek in de banksector is echter nog steeds gering.

//

2. Macro-economische ontwikkeling

In 2001 is de macro-economische situatie in Georgië verbeterd, met een geraamde reële groei van het BBP met 4,5%. Deze groei had zijn voornaamste oorzaak in de landbouwproductie die zich had hersteld van de ernstige droogte in het voorgaande jaar. De industriële productie daarentegen daalde met 1%.

Het overheidstekort is duidelijk afgenomen (-7% van het BBP in 1999; -4% in 2000; -2% in het eerste halfjaar van 2001), wat voornamelijk uit besnoeiingen op de uitgaven maar slechts in zeer geringe mate uit verbeterde inkomsten voortvloeit. Georgië heeft nog steeds een zeer geringe belastingdruk in vergelijking met de overige landen in de regio (circa 14,5% in 2001). De inning van de belastingen door de overheid was ook in 2001 teleurstellend, alhoewel de totale belastingopbrengsten ten opzichte van het BBP licht stegen ten opzichte van het voorgaande jaar. Een zwak bestuur, corruptie en smokkel zijn niet zodanig aangepakt dat de belastinginning hierdoor aanmerkelijk zou verbeteren. Daardoor was de regering niet in staat de achterstallige betalingen in de sociale zekerheid zoals gepland weg te werken.

De monetaire autoriteiten bleven zich inzetten voor een lage inflatie. De stijging van de consumptieprijzen daalde in 2001 tot 3,4% (einde van het jaar) tegenover 4,6% eind 2000. De lari daalde in 2001 met ongeveer 7% ten opzichte van de Amerikaanse dollar, eerst aan het begin van het jaar en later ten tijde van de regeringscrisis in november 2001 (de koers van de lari was ongeveer 1 USD = 2,15 lari aan het eind van het jaar). Het vertrouwen van het publiek in de lari is nog steeds gering en er worden nog geen spaartegoeden in deze munteenheid aangelegd (de deposito's in vreemde valuta's belopen ongeveer 80% van alle deposito's).

Het tekort op de lopende rekening van Georgië is volgens ramingen in 2001 verder verslechterd ten opzichte van het voorgaande jaar toen het 5,4% van het BBP bedroeg, inclusief overdrachten. De deviezenreserves waren aan het einde van het jaar iets uitgebreid, maar zijn in termen van maanden invoer nog zeer gering (minder dan 1,5 maand). De buitenlandse schuld bedroeg eind 2000 circa 1,7 miljard USD of ongeveer 52% van het BBP (53% van het BBP in 2000).

Georgië bereikte in maart 2001 een overeenkomst met de Club van Parijs, volgens welke de terugbetalingen van de schuld over een periode van 20 jaar zijn herschikt met een aflossingsvrije periode van drie jaar. Eind 2001 waren niet met alle crediteuren de billaterale besprekingen afgerond en, wat het belangrijkste is, Georgië zet de besprekingen met zijn grootste crediteur die niet tot de Club van Parijs behoort, Turkmenistan, verder. Ondanks de overeenkomst met de Club van Parijs is er nog enige bezorgdheid over de resterende schuldendienstverplichtingen van Georgië in 2003 en 2004.

De driejarige armoedebestrijdings- en groeifaciliteit ten gunste van Georgië werd in januari 2001 door de Raad van bewindvoerders van het IMF goedgekeurd en Georgië kon aan het einde van het jaar een totaalbedrag van 27 miljoen aan SDR bij het IMF opnemen.

3. Structurele hervormingen

Georgië heeft een betrekkelijk liberaal internationaal handelsregime, maar recentelijk is er toenemende politieke druk om exportverboden op te leggen teneinde illegale activiteiten in het land aan te pakken. Het parlement voerde, tot eind 2001, een uitvoerverbod op hout in en heeft voorts een verbod ingevoerd op de uitvoer van non-ferrometaalafval en -schroot (het belangrijkste exportproduct van Georgië), dat in 2002 van kracht wordt.

Verscheidene privatiseringsinitiatieven leverden in 2001 geen resultaten op. Minder aandacht wordt nu besteed aan de nog resterende grote industriële bedrijven in staatseigendom (waar de herstructurering, weliswaar traag, nog steeds gaande is) maar deze wordt meer gericht op de belangrijkste nutsbedrijven, met name in de sectoren voor telecommunicatie en elektri