COMMISSIEVAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 18.11.1998 
COM(1998)649def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD, AAN HET EUROPEES PARLEMENT, 
AAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ 
EN AAN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S 
OVER EEN 
BOSBOUWSTRATEGIE VOOR DE EUROPESE UNIE 
Inhoudsopgave 
Inleiding 
I. BEPAALDE UITDAGINGEN OP BOSBOUWGEBIED WAARVOOR DE 
EUROPESE UNIE ZICH GEPLAATST ZIET 
1. Algemene opmerkingen 
- Bosrijkdommen 
- Structuur en concurrentievermogen van de op de bosbouw gebaseerde 
bedrijfstakken in de EU 
- De verscheidenheid van de Europese bossen 
- Bedreigingen voor de bossen 
2. Duurzaam beheerde bossen leveren essentiële diensten aan natuur en 
samenleving 
3. Voornaamste problemen 
II. EEN GEMEENSCHAPPELIJKE STRATEGISCHE AANPAK VOOR DE 
GEMEENSCHAP EN DE LIDSTATEN 
1. De gemeenschappelijke doelstelling en de leidende beginselen van de 
strategie 
2. Welke rol dient de Europese Unie te spelen? 
3. De rol van de lidstaten 
III. HET COMMUNAUTAIRE ACTIEKADER 
A. INLEIDING 
B. BESTAANDE ACTIES EN DE ONTWIKKELING ERVAN 
1. Bestaande verordeningen betreffende structurele en begeleidende 
maatregelen in het kader van het GLB 
2. Communautaire regeling betreffende de bescherming van de bossen tegen 
luchtverontreiniging 
3. Bosbranden 
4. Totstandbrenging van een informatie- en communicatiesysteem voor de 
bosbouw (EFICS) 
5. De interne markt en de handel van de EU 
6. De op de bosbouw gebaseerde bedrijfstakken in de EU 
7. Communautaire steun voor bosbouwkundig onderzoek 
8. Ontwikkelingssamenwerking 
9. Internationale samenwerking 
10. Coördinatie 
C. BOSBOUWMAATREGELEN IN HET KADER VAN AGENDA 2000 
1. Steun aan de lidstaten voor hun inspanningen om een duurzaam bosbeheer 
ten uitvoer te leggen 
2. Pretoetredingsmaatregelen 
D. SPECIFIEKE ONDERWERPEN IN SAMENHANG MET DE BOSBOUW 
1. Instandhouding van de biodiversiteit in de bossen 
2. Hout als energiebron 
3. Klimaatverandering 
4. Certificering in de bosbouw 
E. CONCLUSIE 
Inleiding 
Op grond van artikel 138B, tweede alinea, van het EG-Verdrag heeft het Europees 
Parlement op 31 januari 1997 zijn goedkeuring gehecht aan een resolutie over de 
bosbouwstrategie van de Europese Unie1, waarin de Commissie wordt verzocht om 
aan de hand van een aantal overwegingen en aanbevelingen een "voorstel van 
wetgeving voor een Europese strategie voor de bosbouw" in te dienen. 
Met deze mededeling wordt een tweeledig doel beoogd: 
- een coherente schets voor een bosbouwstrategie voor de Europese Unie 
presenteren; 
- voldoen aan het verzoek van het Europees Parlement en daarbij tevens rekening 
houden met de adviezen van het Economisch en Sociaal Comité2 en het Comité 
van de Regio's3. 
Over deze strategie moet worden nagedacht met inachtneming van de beginselen en 
verbintenissen die zijn vastgesteld op internationaal niveau, en met name in het kader 
van de VN-Conferentie inzake Milieu en Ontwikkeling4 (b.v. het Protocol van Kyoto 
over Klimaatverandering) en de pan-Europese Conferenties inzake de Bescherming 
van de Bossen5. 
Grondslag van de bosbouwstrategie van de EU is dat de verscheidenheid van de 
Europese bossen, hun multifunctionele rol en de noodzaak van ecologische, 
economische en maatschappelijke duurzaamheid6 worden erkend. 
I. Bepaalde uitdagingen op bosbouwgebied waarvoor de Europese Unie zich 
geplaatst ziet 
1. Algemene opmerkingen 
Bosrijkdommen 
Bossen beslaan naar schatting ongeveer 3.500 miljoen ha of 27 % van de totale 
landoppervlakte van de wereld. Meer dan 60 % van het wereldbosareaal ligt in zeven 
i A4-0414/96 (PB C 55 van 24.2.1997, blz. 22). 
2 Advies van het Economisch en Sociaal Comité van 24 april 1997 over de "Situatie en problemen 
van de bosbouw in de Europese Unie en mogelijkheden voor de ontwikkeling van het bosbeleid" 
(PB C 206 van 7.7.1997, blz. 128). 
3 CvdR 268/97 def. - Advies van het Comité van de Regio's van 19 november 1997 over "Beheer, 
gebruik en bescherming van de bossen in de EU" (PB C 64 van 27.2.1998, blz. 25). 
4 UNCED, Rio de Janeiro 1992. 
Straatsburg (1990), Helsinki (1993) en Lissabon (1998). 
6 Voor Europa is het concept "duurzaam bosbeheer" in 1993 op de pan-Europese Ministeriële 
Conferentie over de Bescherming van de Bossen als volgt gedefinieerd: "het beheer en gebruik van 
de bossen en bosgronden op zodanige wijze en in een zodanig tempo dat gehandhaafd blijven hun 
biodiversiteit, productiviteit, verjongingsvermogen en vitaliteit en hun vermogen om, nu en in de 
toekomst, relevante ecologische, economische en maatschappelijke functies op plaatselijk, 
nationaal en mondiaal niveau te vervullen, en dat geen schade aan andere ecosystemen wordt 
toegebracht". 5 
landen, namelijk Rusland, Brazilië, Canada, de VS, China, Indonesië en Congo 
(voorheen Zaïre). 
Het werelddeel Europa beschikt over bijna 215 miljoen ha bos en andere met 
houtgewassen bezette grond, wat overeenkomt met bijna 30 % van de landoppervlakte 
van dit werelddeel. Dit bosareaal is momenteel stabiel of neemt zelfs toe en wordt 
gekenmerkt door een enorme verscheidenheid aan klimatologische, geografische, 
ecologische en sociaal-economische omstandigheden. 
Het totale bosareaal van de EU bedraagt 130 miljoen ha, dit is ongeveer 36 % van 
haar totale landoppervlakte. Daarvan wordt ongeveer 87 miljoen ha beschouwd als 
exploiteerbaar bos (bos dat wordt beheerd met het oog op de houtproductie en de 
productie van andere goederen dan hout en van diensten). 
In vergelijking met de uitgestrekte boreale en tropische bossen in andere delen van de 
wereld kunnen de bosrijkdommen van de EU op het eerste gezicht onbelangrijk lijken. 
Sinds Oostenrijk, Finland en Zweden zijn toegetreden, is de Europese Unie echter de 
tweede grootste producent van papier en gezaagd hout, de grootste importeur van 
bosproducten en de derde grootste exporteur van bosproducten in de wereld. 
Structuur en concurrentievermogen van de op de bosbouw gebaseerde 
bedrijfstakken in de EU 
• De op de bosbouw gebaseerde bedrijfstakken omvatten: de houtverwerkende 
industrie (die onder meer gezaagd hout, op hout gebaseerde panelen, houten 
onderdelen voor de bouw en houten verpakkingsmateriaal produceert); de 
productie van pulp, papier en karton en de verwerking van deze materialen; en, in 
een nog verder stadium, drukkerijen en uitgeverijen. 
• Deze sector bestaat uit mondiale, regionale en plaatselijke bedrijven. Er zijn enkele 
grote in de hele wereld aanwezige multinationals bij, en voorts honderdduizenden 
kleine en middelgrote bedrijven, die meestal in particuliere handen zijn. 
• De waarde van de productie van de op de bosbouw gebaseerde bedrijfstakken in de 
EU bedraagt bijna 300 miljard ecu, d.i. 10 % van de totale industriële 
productiewaarde. Volgens officiële statistieken bedraagt de rechtstreekse 
werkgelegenheid in deze bedrijfstakken ongeveer 2,2 miljoen mensen, verspreid 
over alle delen van de Unie. 
• De EU is de grootste handelaar in en de tweede grootste verbruiker van 
bosproducten ter wereld, met een overschot op de betrokken handelsbalans als 
geheel. Binnen deze context is de EU echter netto-importeur van grondstoffen, 
vooral rondhout, meestal uit de landen van Midden- en Oost-Europa en uit het 
GOS, en van houtpulp uit Noord- en Zuid-Amerika en uit andere regio's met een 
houtteelt die door een hoog groeitempo en lage kosten wordt gekenmerkt. Binnen 
bepaalde sectoren is het interne aanbod bijzonder groot en in sommige van die 
sectoren is de EU een belangrijke exporteur, vooral voor producten met een vrij 
hoge toegevoegde waarde. 
• De industrie in de EU verkeert in een gunstige positie doordat zij niet alleen verse 
grondstoffen gebruikt, maar ook teruggewonnen hout en papier. 
• De op de bosbouw gebaseerde bedrijfstakken in de EU zijn in sommige gebieden 
afhankelijk van een versnipperde hulpbron, wat er samen met andere nadelen toe 
leidt dat hout uit de EU doorgaans minder concurrerend is dan van elders 
afkomstig hout. 
• Om in de toekomst concurrerend te kunnen zijn zullen de op de bosbouw 
gebaseerde bedrijfstakken in de EU dus voor een veilige en concurrende 
grondstoffenvoorziening moeten zorgen en met steun van O&O voortdurend naar 
specialisatie, kwaliteit en innovatie moeten streven. 
Geconcludeerd mag dus worden dat de bosbouwsector in economisch opzicht enorm 
belangrijk is voor de EU. 
De verscheidenheid van de Europese bossen 
Uit het oogpunt van bio-klimatologische kenmerken en bodemgesteldheid kunnen 
allerlei bostypen worden onderscheiden. De bossen kunnen op grond van hun 
ecologische eigenschappen worden ingedeeld in tal van vegetatiezones die 
uiteenlopen van de submediterrane zone tot het arctische gebied en van de kustvlaktes 
tot de alpiene zone. 
Van de bossen in de EU is 65 % particulier bezit. De EU telt echter ongeveer 12 
miljoen particuliere boseigenaren. Het grootste deel van het particuliere bosbezit is 
dan ook sterk versnipperd en de meeste bosbedrijven zijn kleiner dan 5 ha. Binnen de 
Gemeenschap zijn er echter grote verschillen wat de eigendomssituatie betreft. In 
Griekenland en Ierland is circa twee derde van de bossen in handen van de staat, 
terwijl in België, Spanje, Italië, Luxemburg, Frankrijk en Duitsland lagere overheden 
een belangrijke rol spelen als boseigenaar. 
Bedreigingen voor de bossen 
Niet alleen vindt er ontbossing plaats voor stedelijke en industriële doeleinden en voor 
de aanleg van grootschalige infrastructuur, maar daarnaast staan de bossen ook nog 
bloot aan ernstige bedreigingen door luchtverontreiniging, brand, klimaatverandering 
en plagen en ziektes. Bosecosystemen kunnen door dergelijke aantastingen sterk 
verstoord raken en zelfs kapotgaan. Elk jaar wordt in de EU 350.000 a 500.000 ha bos 
door brand vernield. Het gevolg van luchtvervuiling is dan weer dat de bomen minder 
vitaal worden en naar schatting vertoont ongeveer een derde van de Europese bossen 
zichtbare schade als gevolg van luchtvervuiling. 
2. Duurzaam beheerde bossen leveren essentiële diensten aan natuur en 
samenleving 
Traditioneel wordt de levering van hernieuwbare grondstoffen (hout en andere 
producten zoals hars, kurk, paddestoelen en bessen) als de belangrijkste functie van de 
bossen beschouwd. Bossen spelen niet alleen een economische rol, maar bieden nog 
heel wat andere voordelen die als nuttig voor de samenleving mogen worden gezien. 
Zo is bijvoorbeeld door de toegenomen vrije tijd het recreatieve gebruik van bossen 
belangrijk geworden voor de samenleving7. Veel belang wordt gehecht aan met de 
beschermende functies van bossen samenhangende milieuaspecten zoals 
biodiversiteit, het plaatselijke en regionale klimaat en de bescherming van water en 
7 In de Noordse landen worden bijvoorbeeld naar schatting ten minste 400 miljoen bezoeken per jaar 
aan bossen gebracht. 
bodem. Extra functies in berggebieden zijn lawinewering en bescherming tegen 
erosie8. In de afgelopen tien jaar is de rol van de bossen in het binden van kooloxides 
belangrijker geworden9. Aangezien bossen meestal verscheidene van die functies 
vervullen, kan hun nut het best worden geïllustreerd door een voorbeeld te geven van 
hun multifunctionaliteit. Zo kan bijvoorbeeld in een bos dat in hoofdzaak tot doel 
heeft de bodem te beschermen, maar dat ook van belang is voor de biodiversiteit en 
voor recreatiedoeleinden, op selectieve wijze hout worden geoogst zonder dat 
daarmee enige afbreuk aan de functies van het bos wordt gedaan. 
3. Voornaamste problemen 
De belangrijkste punten van zorg in verband met de bosbouw betreffen: 
- het bevorderen van de ontwikkeling van de bosbouwsector als bijdrage tot de 
plattelandsontwikkeling, en vooral tot het scheppen en in stand houden van 
arbeidsplaatsen in plattelandsgebieden; 
- de bescherming van onze natuurlijke omgeving en ons boserfgoed (b.v. 
bodembescherming, erosiebestrijding, regeling van de waterhuishouding, 
verbetering van de luchtkwaliteit, vastlegging van koolstof, voorkoming van een 
klimaatverandering, bescherming van de natuurlijke habitats en de biodiversiteit) 
en het herstel van beschadigde bossen; 
- de instandhouding van de maatschappelijke en recreatieve functies van de bossen; 
- de verbetering van een in ecologisch, economisch en maatschappelijk opzicht 
duurzaam bosbeheer in het kader van de interne markt en in overeenstemming met 
de internationale verplichtingen van de Unie, mede op het punt van de 
verenigbaarheid van de handelsregelingen met de WTO-voorschriften; 
- de ondersteuning van internationale en pan-Europese samenwerking om de bossen 
op Europees en wereldniveau te beschermen (zie hierna), en vooral om te 
voorkomen dat bossen in andere delen van de wereld worden vernietigd, welke 
ontwikkeling gevolgen op lange termijn zou kunnen hebben voor de duurzaamheid 
van bossen en voor het wereldmilieu; 
- het bereiken van de doelstellingen van het vijfde milieu-actieprogramma en de 
bescherming van de bossen tegen ontbossing, bosbranden en luchtverontreiniging; 
- het bevorderen van de rol van bossen als koolstofVastleggingsmechanisme en van 
houtproducten als koolstofput, met name in het kader van de na Kyoto gevoerde 
discussie over klimaatverandering; 
- het onder de aandacht brengen van de milieuvoordelen van hout en andere 
bosproducten; 
- het waarborgen van het concurrentievermogen van de op de bosbouw gebaseerde 
bedrijfstakken in de EU. 
In het Middellandse-Zeegebied bedraagt de bodemerosie in beboste stroomgebieden 2 a 3 
ton/ha/jaar, terwijl dit op kale grond oploopt tot 20 a 30 ton/ha/jaar. 
Volgens het Dobris-rapport bevatten de Europese bossen ongeveer 2,8 gigaton koolstof in de 
bomen en het strooisel en daarnaast nog eens 3 a 4 gigaton C in de bosbodem. 2,8 gigaton koolstof 
is de hoeveelheid die in vier jaar tijd in de EU wordt uitgestoten door verbranding van fossiele 
brandstoffen. 
De Conferentie van de Verenigde Naties inzake milieu en ontwikkeling flJNCED) en de vervolgactiviteiten 
Tijdens de in 1992 in Rio de Janeiro gehouden VN-Conferentie inzake milieu en ontwikkeling is onderkend dat de 
rol van bossen op het gebied van duurzame ontwikkeling en milieubehoud steeds belangrijker wordt. Alle 
deelnemende landen hebben het concept van een duurzaam bosbeheer aanvaard als een fundamenteel leidend 
beginsel. De volgende verbintenissen zijn van bijzonder belang : 
• de niet juridisch bindende gezaghebbende afkondiging van beginselen voor een mondiale consensus over het 
beheer, de instandhouding en de duurzame ontwikkeling van alle bostypen; 
• hoofdstuk 11 van Agenda 21 (bestrijding van ontbossing) met vier hoofdbeginselen : 
- de instandhouding van de veelvoudige rollen en functies van alle typen bos, bosgrond en met houtgewassen 
bezet land, 
- het bevorderen van de bescherming, het duurzame beheer en de instandhouding van alle bossen, en van het 
groenmaken van in verval geraakte gebieden door bosherstel, bebossing, herbebossing en andere op herstel 
gerichte maatregelen, 
- het bevorderen van een doelmatig gebruik en van evaluatie met het doel weer ten volle te kunnen profiteren 
van de goederen en diensten die door bossen, bosgrond en met houtgewassen bezet land worden geleverd, 
- het realiseren en/of versterken van capaciteit voor het plannen, evalueren en systematisch observeren van 
bossen en op bossen betrekking hebbende programma's, projecten en activiteiten, met inbegrip van 
commerciële activiteiten en processen; 
• de verdragen inzake biologische diversiteit, woestijnvorming en klimaatverandering alsmede de in verband 
daarmee goedgekeurde protocollen en werkprogramma's (b.v. Protocol van Kyoto). 
Bij de uitwerking van een bosbouwstrategie van de EU moet met dit mondiale proces betreffende duurzame 
ontwikkeling rekening worden gehouden, vooral op het punt van : 
- de tenuitvoerlegging op Europees niveau van de uit dit proces voortvloeiende verbintenissen in samenhang met 
de bosbouw; 
- het via tenuitvoerlegging van de voorstellen van het IPF (internationaal panel inzake bossen) ertoe bijdragen dat 
bij de ontwikkelingssamenwerking op bosbouwgebied rekening wordt gehouden met de ideeën inzake een 
algehele duurzame ontwikkeling; 
- de voortzetting van de beleidsdialoog over bossen op internationaal niveau met het doel te onderhandelen over 
een juridisch bindend instrument voor alle bostypen. 
Het pan-Europese proces ter bescherming van de bossen 
De Ministeriële Conferenties inzake de bescherming van de bossen in Europa vormen een belangrijk initiatief in 
het proces van samenwerking tussen Europese landen (38 Europese landen en ook de Europese Gemeenschap) om 
bij te dragen tot de bescherming en het duurzame beheer van de Europese bossen. Deze conferenties betekenen een 
gezamenlijk antwoord en een politieke verbintenis van de Europese landen ten aanzien van het duurzaam beheren 
en het instandhouden van de bosrijkdommen zoals voorgesteld in Agenda 21 en in de op de UNCED aangenomen 
niet juridisch bindende beginselen inzake bossen, waarbij wel rekening wordt gehouden met de specifieke 
omstandigheden en behoeften in de Europese bosbouw. 
De resoluties die de Europese landen en de Europese Unie tijdens de conferenties in Straatsburg (1990), Helsinki 
(1993) en Lissabon (1998) hebben aangenomen, zijn : 
51 : Europees netwerk van permanente waarnemingspunten voor de monitoring van de bosecosystemen 
52 : Instandhouding van de genetische hulpbronnen voor de bosbouw 
53 : Gedecentraliseerde Europese databank inzake bosbranden 
54 : Aanpassing van het beheer van de bossen in berggebieden aan de nieuwe milieuomstandigheden 
55 : Uitbreiding van het EUROSILVA-netwerk voor onderzoek betreffende de fysiologie van bomen 
56 : Europees netwerk voor onderzoek betreffende bosecosystemen 
Hl: Algemene richtsnoeren voor het duurzame beheer van de bossen in Europa 
H2: Algemene richtsnoeren voor de instandhouding van de biodiversiteit in de Europese bossen 
H3: Samenwerking op bosbouwgebied met de landen waarvan de economie in een overgangsfase verkeert 
H4: Strategieën voor een proces van aanpassing op lange termijn van de bossen in Europa aan de 
klimaatverandering 
LI: Mensen, bossen en bosbouw : beklemtoning van de sociaal-economische aspecten van een duurzaam 
bosbeheer 
L2: Pan-Europese criteria, indicatoren en operationele richtsnoeren voor een duurzaam bosbeheer 
De resoluties behandelen de belangrijkste punten op het gebied van de bescherming, de instandhouding en de 
duurzame ontwikkeling van de Europese bossen en bevatten richtsnoeren voor het bereiken van deze drie 
doelstellingen, en ook voor de verwezenlijking van de doelstellingen die voortvloeien uit het Verdrag inzake 
biologische diversiteit. Het veelomvattende karakter van de resoluties was voor het Europees Parlement een 
belangrijke reden om de nadruk te leggen op het belang van het pan-Europese proces voor de bosbouwstrategie van 
de EU. 
II. Een gemeenschappelijke strategische aanpak 
voor de Gemeenschap en de lidstaten 
1. De gemeenschappelijke doelstelling en de leidende beginselen van de strategie 
De algemene doelstelling van de bosbouwstrategie van de EU dient de versterking te 
zijn van een duurzame bosontwikkeling en een duurzaam bosbeheer zoals genoemd in 
de door de Conferentie van de Verenigde Naties inzake Milieu en Ontwikkeling 
goedgekeurde bosbouwbeginselen en zoals omschreven in de op de pan-Europese 
Ministeriële Conferenties inzake de bescherming van de bossen aangenomen 
resoluties (zie hierboven). Deze aanpak dient nader te worden uitgewerkt in en te 
worden toegepast via nationale of subnationale bosbouwprogramma's of soortgelijke 
instrumenten die door de lidstaten ten uitvoer worden uitgelegd, en, met inachtneming 
van het subsidiariteitsbeginsel, via door de Europese Gemeenschap ondernomen acties 
waar deze voor een toegevoegde waarde kunnen zorgen. 
In een bosbouwstrategie voor de Unie moeten de volgende leidende beginselen in acht 
worden genomen: 
- bevorderen dat de doelstellingen van de takken van gemeenschappelijk beleid 
worden bereikt; 
- bijdragen tot de nakoming van de internationale verbintenissen die de lidstaten en 
de Unie hebben aangegaan; 
- getuigen van een flexibele aanpak die met name op het subsidiariteitsbeginsel is 
gebaseerd; 
- functioneren overeenkomstig de beginselen van het vrije verkeer van goederen en 
de vrije concurrentie en alle concurrentiedistorsies voorkomen; 
- het concurrentievermogen vergroten van de bosbouwsector in de EU, inclusief de 
op de bosbouw gebaseerde bedrijfstakken; 
- bijdragen tot het vergroten van de mogelijkheden voor het creëren van welvaart en 
landelijke en industriële werkgelegenheid binnen een duurzame samenleving, 
vooral in de vele plattelandsgebieden waar weinig economische alternatieven 
bestaan; 
- de toepassing bevorderen van het beginsel van integratie van duurzame 
ontwikkeling en milieubescherming in de takken van beleid die verband houden 
met de bosbouw. 
2. Welke rol dient de Europese Unie te spelen? 
De Verdragen betreffende de Europese Unie voorzien niet in een alomvattend 
gemeenschappelijk bosbouwbeleid. Niettemin zijn het beheer, de instandhouding en 
de duurzame ontwikkeling van de bossen uitermate belangrijke punten van zorg op 
bestaande terreinen van gemeenschappelijk beleid zoals landbouw en 
plattelandsontwikkeling, het milieu, de handel, de interne markt, het onderzoek, de 
industrie, ontwikkelingssamenwerking en energie. 
De grondslagen voor actie in het kader van de bestaande verantwoordelijkheden op 
grond van het Verdrag kunnen als volgt worden omschreven: 
• met hun vele functies zijn de bossen van essentieel belang voor de 
plattelandsgebieden en vormen zij een belangrijke component van een geïntegreerd 
beleid inzake plattelandsontwikkeling, vooral dankzij de bijdrage die zij leveren 
aan inkomen en werkgelegenheid, en dankzij hun ecologische en maatschappelijke 
waarde; 
• bossen en hun verscheidenheid vormen een belangrijk onderdeel van het Europese 
natuurlijke milieu en de bescherming en instandhouding ervan vallen binnen de 
werkingssfeer van een aantal takken van communautair beleid en zijn met name 
een thema in de context van specifieke milieu-aangelegenheden zoals de EU-
Strategie inzake Biodiversiteit, Natura 2000 en de uitvoering van het Verdrag 
inzake Klimaatverandering; 
• voor bosproducten, waaronder vooral hout (maar ook kurk en hars), gelden de 
voorschriften van de Interne Markt, met inbegrip van de normale EU-
mededingingsregels betreffende staatssteun, fusies en kartels. 
Een aantal belangrijke acties in het kader van bestaande takken van communautair 
beleid hebben een aanzienlijk effect op de bossen. Anderzijds bestaan er ook directe 
en indirecte verbanden tussen communautair en nationaal beleid op bosbouwgebied. 
Daarom dient de Gemeenschap een zeer voorname rol te spelen in de verwezenlijking 
van de doelstellingen die de lidstaten en de Gemeenschap in het kader van de strategie 
bepalen. 
3. De rol van de lidstaten 
In overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel zijn de lidstaten verantwoordelijk 
voor de planning en tenuitvoerlegging van nationale bosbouwprogramma's of 
soortgelijke instrumenten10. Deze programma's zijn essentiële instrumenten om 
uitvoering te geven aan de op de VN-Conferentie inzake Milieu en Ontwikkeling 
vastgestelde beginselen, aan de voorstellen voor actie van het intergouvernementele 
panel inzake bossen (IPF), aan de op de pan-Europese conferenties in Straatsburg, 
Helsinki en Lissabon aangenomen resoluties en aan de initiatieven die de lidstaten 
nemen in het kader van internationale verdragen (zoals die betreffende 
klimaatverandering, biodiversiteit, woestijnvorming en grensoverschrijdende 
luchtverontreiniging) en van het 5de milieu-actieprogramma. 
10 Nationale of subnationale bosbouwprogramma's bieden een alomvattend kader om 
bosbouwproblemen aan te pakken in de context van een duurzaam bosbeheer. Zij zijn 
hulpmiddelen voor het plannen, uitvoeren en volgen van bosbouw- en aanverwante activiteiten en 
scheppen voorwaarden voor de in onderling overleg bepaalde en gecoördineerde tenuitvoerlegging 
van programma's en activiteiten door alle belanghebbende partijen op basis van wederzijds 
overeengekomen doelstellingen en strategieën. 
III. Het communautaire actiekader 
A. Inleiding 
In het communautaire op regelgeving gebaseerde actiekader voor de bosbouwstrategie 
van de EU wordt rekening gehouden met de bestaande communautaire acties die 
betrekking hebben op de bosbouw, maar bovenal is dit actiekader gebaseerd op twee 
voorstellen van de Commissie in de context van Agenda 2000: het voorstel voor een 
nieuwe verordening inzake steun voor plattelandsontwikkeling11 en het voorstel voor 
een verordening inzake steunverlening door de Gemeenschap voor 
pretoetredingsmaatregelen op het gebied van landbouw en plattelandsontwikkeling in 
de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa12. Dit voorgestelde juridische kader 
vormt tezamen met de bestaande acties het antwoord van de Commissie op het 
initiatief van het Parlement. 
In deze mededeling wordt niet ingegaan op de in het verleden uitgevoerde evaluaties 
van bosbouwmaatregelen. Een beoordeling van de bosbouwmaatregelen is 
bijvoorbeeld gegeven in het verslag over de toepassing van Verordening (EEG) nr. 
2080/92 betreffende bosbouwmaatregelen in de landbouw13, in de in het recente 
verleden gepubliceerde rapporten over de gezondheidstoestand van de bossen14 en in 
het verslag over het communautaire informatiesysteem betreffende bosbranden15. Ook 
zijn diverse evaluaties uitgevoerd van praktische programma's die worden beheerd 
door de Structuurfondsen. 
B. Bestaande acties en de ontwikkeling ervan 
1. Bestaande verordeningen betreffende structurele en begeleidende 
maatregelen in het kader van het GLB 
De voortzetting van de navolgende bosbouwmaatregelen wordt aan de orde gesteld in 
het voorstel van de Commissie inzake plattelandsontwikkeling in de context van 
Agenda 2000 en wordt daarom behandeld punt CA: 
• De bosbouwmaatregelen in de landbouw16 zijn erop gericht bebossing als een 
alternatieve aanwending van landbouwgrond en de ontwikkeling van 
bosbouwactiviteiten op landbouwbedrijven te bevorderen. Deze horizontale 
11 COM (1998) 158 def. - Voorstel voor een Verordening (EG) van de Raad inzake steun voor 
plattelandsontwikkeling uit het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) 
(PB C 170 van 4.6.1998, blz. 67). 
12 COM (1998) 153 def. (PB C 150 van 16.5.1998, blz. 14). 
13 Verslag van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over de toepassing van 
Verordening (EEG) nr. 2080/92 tot instelling van een communautaire steunregeling voor 
bosbouwmaatregelen in de landbouw (COM(97)630 def. van 28.11.1997). 
14 Syntheserapport 1998 over de toestand van de bossen in Europa, ISSN 1020-587X. 
15 Forest Fires in the South of the European Union (Bosbranden in het zuiden van de Europese Unie) 
1989-1993, ISBN 92-827-5369-7. 
16 Verordening (EEG) nr. 2080/92 van de Raad (PB L 215 van 30.7.1992, blz. 96). 
10 
maatregel maakt deel uit van de begeleidende maatregelen bij het GLB en wordt 
als zodanig gefinancierd uit de afdeling Garantie van het EOGFL. Tussen 1993 en 
1997 is in totaal meer dan 500.000 ha landbouwgrond bebost en hebben circa 
26.000 landbouwers van de regeling gebruik gemaakt om hun bestaande bossen 
door nieuwe investeringen te verbeteren. 
In het bovengenoemde verslag over de toepassing van deze verordening zijn, 
hoewel werd beklemtoond dat het voorbarig was om na de korte 
toepassingsperiode reeds definitieve conclusies te trekken, enkele positieve 
opmerkingen geformuleerd in verband met de via de verordening nagestreefde 
doelstellingen, zoals bijvoorbeeld met betrekking tot: 
- de bijdrage die de regeling aan plattelandsontwikkeling levert door impulsen te 
geven voor het combineren van verscheidene activiteiten, voor een dynamische 
benadering van het grondgebruik en voor een behoorlijk landschapsonderhoud, 
al zal de bebossing waarschijnlijk slechts een gering effect hebben gehad op de 
verkleining van de overproductie in de landbouw; 
- het teweegbrengen van een aantal positieve milieu-effecten zoals het voorkomen 
van erosie en woestijnvorming, het bevorderen van biodiversiteit en het 
reguleren van de waterhuishouding; 
- de bijdrage die de verordening levert aan het beleid inzake ruimtelijke ordening 
als geheel en aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het nationale 
bosbouwbeleid. 
De regeling voor de ontwikkeling en valorisatie van de bossen in de landelijke 
gebieden17 behelst een breed scala van bosbouwmaatregelen ter bevordering van 
de economische, ecologische en maatschappelijke functies van bossen als 
onderdeel van de operationele programma's in het kader van de doelstellingen 1, 
5b en 6. Bovendien kunnen acties die betrekking hebben op de bosbouwsector, ook 
deel uitmaken van de maatregelen voor regionale ontwikkeling in de regio's van de 
doelstellingen 1 en 2. De Gemeenschap helpt de regio's door steun te verlenen voor 
allerlei maatregelen zoals de aanleg en verbetering van boomkwekerijen, 
werkzaamheden op het gebied van bodem- en waterbehoud, de uitbreiding en het 
herstel van bossen in gebieden waar gevaar voor bodemerosie of overstromingen 
bestaat, de heraanleg van bossen die door brand of een andere natuurlijke oorzaak 
zijn beschadigd, verbeteringen op houtteeltkundig en infrastructureel gebied en de 
oprichting van verenigingen voor bosbeheer. Voorrang wordt gegeven aan 
regionale programma's in gebieden waar bevordering van de bosbouw de 
plaatselijke economie kan helpen verbeteren, waar bossen een belangrijke rol 
spelen in het bodem- en waterbehoud en de erosiebestrijding of waar de 
maatschappelijke en recreatieve functies van de bossen bijzonder belangrijk zijn. 
Via de regeling voor de ontwikkeling van de bosbouwsector door verbetering van 
de voorwaarden inzake verwerking en afzet van bosbouwproducten18 wordt steun 
in het kader van doelstelling 5a verleend voor aan de industriële verwerking 
voorafgaande werkzaamheden betreffende bosproducten. De betrokken 
werkzaamheden zijn bijvoorbeeld het kappen, van takken ontdoen, ontschorsen, in 
17 Verordening (EEG) nr. 1610/89 van de Raad (PB L 165 van 15.6.1989, blz. 3). 
18 Verordening (EEG) nr. 867/90 van de Raad (PB L 91 van 6.4.1990, blz. 7). 
11 
stukken verdelen, opslaan, aan een beschermende behandeling onderwerpen en 
drogen. Bij voorkeur worden investeringen gefinancierd in kleine en middelgrote 
bedrijven waarvan de herstructurering en rationalisatie ertoe kan bijdragen de 
situatie in en de economische ontwikkeling van de landbouw en de 
plattelandsgebieden te verbeteren. 
2. Communautaire regeling betreffende de bescherming van de bossen tegen 
luchtverontreiniging19 
In het kader van deze regeling vindt met behulp van een passend netwerk van 
waarnemingspunten een uniforme periodieke inventarisatie van de aan de bossen 
aangerichte schade plaats. Deze inventarisatie verschaft informatie over de omvang en 
de ontwikkeling van de achteruitgang van de toestand van de bossen in de 
verschillende regio's van de Europese Unie. Bovendien is er een Europees netwerk 
van permanente waarnemingsplaatsen voor de intensieve bewaking van de 
bosecosystemen opgezet. Met die intensieve bewaking wordt beoogd een duidelijker 
inzicht in het effect van luchtverontreiniging en andere factoren op de bosecosystemen 
te verkrijgen door nauwkeurige gegevens over het vervuilingsniveau en de 
ontwikkeling daarvan voor een aantal in bossen voorkomende vervuilende stoffen en 
ook gedetailleerde informatie over fundamentele ecologische parameters te 
verzamelen. De Europese Commissie en de VN/ECE publiceren jaarlijks een rapport 
over de gezondheidstoestand van de Europese bossen. In het Syntheserapport 1998 
over de Toestand van de Bossen in Europa wordt geconstateerd dat het naald- of 
bladverlies in grote gebieden van Europa voortdurend toeneemt, op welke 
ontwikkeling in hoofdzaak de luchtverontreiniging en langdurige droogtes, vooral in 
Zuid-Europa, van invloed zijn. 
Het is de bedoeling dat via deze regeling op basis van een wetenschappelijke 
beoordeling wordt voortgewerkt aan het kader voor een haalbaar bewakingssysteem 
dat tot de meest geavanceerde op dit gebied behoort en dat het scala van potentiële 
veroorzakers van schade aan bosecosystemen zoals luchtverontreiniging, 
klimaatverandering, ziekten en plagen en andere stressfactoren bestrijkt. Ook moet 
deze regeling zorgen voor een degelijke databank die beslissers en onderzoekers 
kunnen gebruiken om de bescherming van de bosecosystemen te verbeteren. 
De Commissie is voornemens in 1999 een workshop met wetenschappelijke 
deskundigen en andere betrokken partijen te organiseren om de huidige kennis en 
ervaring op dit gebied kritisch te beoordelen en nieuwe perspectieven te openen voor 
een aanpassing van de bestaande regelgeving in het jaar 2001. Een van de 
belangrijkste doelstellingen van deze workshop zal zijn de toekomstige activiteiten op 
het gebied van de intensieve bewaking te stroomlijnen om een duidelijker inzicht in 
het effect van luchtverontreiniging en andere stressfactoren op de bossen en 
bosecosystemen in Europa te verkrijgen en zo ook bij te dragen aan de uitvoering van 
IPF-voorstellen voor actie (nr. 50). 
Richtlijn 96/62/EG inzake de beoordeling en het beheer van de luchtkwaliteit biedt 
een kader voor het meten van, het rapporteren over en het verbeteren van de 
luchtkwaliteit in de EU. Er moeten plaatselijke en regionale actieplannen worden 
19 Verordening (EEG) nr. 3528/86 van de Raad (PB L 326 van 21.11.1986, blz. 2). 
12 
opgesteld om te voorkomen dat de grenswaarden worden overschreden. Het is de 
bedoeling de luchtkwaliteit regelmatig te beoordelen, ook in de bossen, om zo de 
plaatselijke autoriteiten een belangrijk hulpmiddel te verschaffen. In bijlage II van de 
richtlijn is uitdrukkelijk bepaald dat bossen een factor vormen waarmee rekening moet 
worden gehouden bij de vaststelling van de grenswaarden en de alarmdrempels. 
Daarom is het belangrijk de gegevens over het effect van luchtverontreinigende 
stoffen, en vooral ozon, op de bossen te evalueren en deze evaluatie moet worden 
gecoördineerd met bestaande activiteiten, en vooral met die in het kader van 
Verordening (EEG) nr. 3528/86 van de Raad en Verordening (EG) nr. 1091/94 van de 
Commissie. 
3. Bosbranden20 
Bosbranden zijn een belangrijke risicofactor voor de duurzame ontwikkeling van bijna 
de helft van de bossen in de EU. Momenteel worden maatregelen ter voorkoming van 
bosbranden door de Unie medegefinancierd in het kader van het beleid inzake 
plattelandsontwikkeling en via de specifieke communautaire actie ter bescherming 
van de bossen tegen brand. 
Deze actie ondersteunt de inspanningen van de lidstaten om bosbranden te voorkomen 
en zorgt er, via de uitvoering van algemene plannen voor de bescherming van de 
bossen tegen brand, tevens voor dat bij bosbouwmaatregelen waarvoor steun wordt 
verleend uit andere bronnen, zoals in brandgevaarlijke gebieden uitgevoerde 
maatregelen in het kader van de plattelandsontwikkeling, aan beschermende systemen 
wordt gedacht. 
Het Cohesiefonds verleent dan weer steun voor het herstel van door brand vernield 
bos in het kader van de milieudoelstelling erosie te voorkomen en voor een goede 
waterhuishouding te zorgen. 
De specifieke actie ter bescherming van de bossen tegen brand zal worden voortgezet 
en versterkt wegens de positieve invloed die deze actie op de effectiviteit van de 
beschermende maatregelen heeft gehad, en wegens het belang van een coherente 
regeling ter bescherming van de bestaande en de nieuwe bossen. 
Bijzondere aandacht zal worden besteed aan nauwe samenwerking met de 
deskundigen van het Permanent Comité voor de Bosbouw en daartoe zal vooral 
gebruik worden gemaakt van het communautaire informatiesysteem betreffende 
bosbranden. Dit systeem maakt het mogelijk maatregelen ter voorkoming van 
bosbranden nauwkeuriger te beoordelen en de prioriteiten zo nodig te herdefiniëren; in 
het kader van de vervolgwerkzaamheden naar aanleiding van de pan-Europese 
Conferenties over de Bescherming van de Bossen in Europa en van de uitvoering van 
de IPF-voorstellen voor actie (nr. 46) draagt dit systeem ook bij tot de ontwikkeling 
van internationale samenwerking, niet alleen op pan-Europees niveau, maar ook in het 
gehele Middellandse-Zeegebied. 
20 Verordening (EEG) nr. 2158/92 van de Raad (PB L 217 van 31.7.1992, blz. 3). 
13 
4. Totstandbrenging van een informatie- en communicatiesysteem voor de 
bosbouw (EFICS)21 
Deze actie, die laatstelijk bij Verordening nr. 1100/98 van de Raad is gewijzigd 
volgens een opzet die strookt met de resolutie van het Parlement, spitst zich toe op de 
volgende doelstellingen : 
- in nauwe samenwerking met de leden van de informele intersecretariaatswerkgroep 
(vertegenwoordigers van de Commissie, Eurostat, de VN-ECE, de FAO, de OESO 
en de ITTO22) de kwaliteit van de nationale bosinventarisaties verbeteren en de 
noodzakelijke aanpassingen van deze inventarisaties bevorderen om te kunnen 
voorzien in de informatiebehoeften met het oog op de rapportering op het gebied 
van een duurzaam bosbeheer. Er dient bijzondere nadruk te worden gelegd op het 
verzamelen van objectieve vergelijkbare gegevens aan de hand van pan-Europese 
criteria en indicatoren en ook moet de nodige aandacht worden besteed aan de 
eigendomsstructuur van de bosbouw in de Unie. 
Voorts zal onderzoek worden verricht met betrekking tot het praktische gebruik 
van teledetectietechnieken en geografische informatiesystemen (GIS), waarbij het 
vooral gaat om het verkrijgen van gegevens via satellieten ter aanvulling van de 
meer conventionele statistieken met het oog op de samenstelling van 
gestandaardiseerde informatie over de bossen in Europa; 
- de informatievoorziening en de communicatie verbeteren door het opzetten van een 
EU-databank die alle relevante informatie over de communautaire bosbouwacties 
en basisinformatie over de nationale en subnationale beleidsmaatregelen en 
programma's op bosbouwgebied van de lidstaten bevat; 
- informatie verzamelen en analyses uitvoeren over toekomstige ontwikkelingen in 
de bosbouwsector wat aspecten van de handel, de betrokken bedrijfstakken, de 
werkgelegenheid en het milieu betreft. 
Deze acties zullen bijdragen tot de tenuitvoerlegging van IPF-voorstellen (nr. 89). 
5. De interne markt en de handel van de EU 
De bosbouw en de daarop gebaseerde commerciële activiteiten behoren tot de open 
sector van de economie en de houtproductie, die de belangrijkste commerciële functie 
van de bossen is, wordt hoofdzakelijk door de marktkrachten gestuurd. 
De bosbouwsector van de EU kan niet als losstaand van die van andere landen worden 
benaderd. Welke maatregelen dan ook dienen verenigbaar te zijn met onze 
internationale handelsverplichtingen en met alle andere verbintenissen die door de EU 
zijn aangegaan. Met name de WTO-bepalingen inzake internationale handel, inclusief 
de aspecten die de handel en het milieu betreffen, zijn van toepassing op de handel 
met derde landen in alle bosproducten. 
Belastingmaatregelen en overheidssteun ten behoeve van de bosbouw worden door de 
lidstaten ontwikkeld en uitgevoerd; alle steun die de lidstaten aan de bosbouwsector 
verlenen, moet verenigbaar zijn met de voorschriften van de gemeenschappelijke 
markt en bij de Commissie worden aangemeld. De EU-steun voor de bosbouw bestaat 
21 Verordening (EEG) nr. 1615/89 van de Raad (PB L 165 van 15.6.1989, blz.12). 
22 Internationale Organisatie voor Tropisch Hout. 
14 
doorgaans uit financiële bijdragen in het kader van de steunregelingen die de lidstaten 
als onderdeel van hun beleidsmaatregelen en programma's voor de bosbouw instellen; 
dergelijke steun mag de marktwerking en een effectief concurrentiebeleid niet in de 
weg staan. 
Op EU-niveau zijn enkele juridische instrumenten gecreëerd die van invloed zijn op 
de commerciële activiteiten in verband met de bosbouwsector. Het betreft met name : 
technische en milieunormen voor bosproducten om de omstandigheden 
waaronder de bosbouw en de aanverwante bedrijfstakken in de Gemeenschap 
functioneren te verbeteren en om concurrentiedistorsies en 
handelsbelemmeringen op de markt weg te nemen; 
gemeenschappelijke voorschriften inzake de kwaliteit en het in de handel brengen 
van teeltmateriaal voor de bosbouw om ervoor te helpen zorgen dat dit materiaal 
in de Gemeenschap van hoge kwaliteit is; een voorstel van de Commissie voor 
een nieuwe richtlijn zal binnenkort bij de Raad worden ingediend; 
fytosanitaire controle : de Gemeenschap speelt een steeds actievere rol in de 
bescherming van de gezondheid en de vitaliteit van de bosecosystemen via de 
verantwoordelijkheid die zij heeft om te voorkomen dat uit derde landen 
ingevoerd ruw hout fytosanitaire risico's oplevert. 
De Commissie is van mening dat de bestaande of voorgenomen communautaire 
maatregelen garanderen dat bij de commerciële exploitatie van de bossen kan worden 
gehandeld in het kader van de interne markt. Zij is daarom niet van plan om in dit 
verband nieuwe initiatieven voor te stellen. 
6. De op de bosbouw gebaseerde bedrijfstakken in de EU 
Voor deze bedrijfstakken geldt dat het betrokken bedrijfsleven in de EU tot de 
duurzame ontwikkeling van de bosbouwsector als geheel wil bijdragen door - in het 
kader van de mondiale concurrentie en de met de milieudoelstellingen 
samenhangende uitdagingen - zijn concurrentiepositie ten opzichte van de door andere 
sectoren geproduceerde materialen te handhaven, zulks met gebruikmaking van de 
door de informatiemaatschappij geboden kansen. 
De voornaamste actiepunten voor de op de bosbouw gebaseerde bedrijfstakken in de 
EU zullen worden behandeld in een afzonderlijke mededeling aan de Raad en het 
Parlement over het duurzame concurrentievermogen van deze bedrijfstakken. 
7. Communautaire steun voor bosbouwkundig onderzoek 
In het Vierde Kaderprogramma op OTO-gebied (1994-1998) zijn de 
onderzoekactiviteiten ten behoeve van de bosbouw voornamelijk geconcentreerd in 
het specifieke programma "Landbouw en visserij (met inbegrip van de agro-industrie, 
de levensmiddelentechnologie, de bosbouw, de aquacultuur en de 
plattelandsontwikkeling)" (FAIR). Daarnaast zijn er nog enkele andere specifieke 
OTO-programma's en -acties waarin aspecten van de bosbouw aan bod komen, 
namelijk : het programma "milieu en klimaat", het programma voor samenwerking 
met derde landen en internationale organisaties (INCO-programma), de COST-acties 
(Europese samenwerking op het gebied van het wetenschappelijk en technisch 
15 
onderzoek), de activiteiten op het gebied van de opleiding en mobiliteit van de 
onderzoekers en de maatregelen ter stimulering van de technologie in het MKB. 
Het FAIR-programma heeft tot doel: 
i) het concurrentievermogen van de Europese bosbouwsector te vergroten door de 
onderzoekactiviteiten in Europa te verbeteren, te consolideren en te harmoniseren 
en 
ii) steun te bieden aan de bescherming, ontwikkeling en exploitatie van de Europese 
bossen en aan de nakoming van de door de Unie aangegane verbintenis te zullen 
zorgen voor een duurzaam en multifunctioneel beheer van de bossen. 
In het kader van het FAIR-programma wordt het concept "bos-houtketen" 
geïntroduceerd en toegepast. De projecten op dit terrein zijn uitgegroeid van qua 
omvang en beschikbare middelen vrij kleine projecten om specifieke problemen in de 
"keten" op te lossen tot geïntegreerde projecten die tot doel hebben de efficiëntie en 
productiviteit van de gehele "productie- en verwerkingsketen" te optimaliseren en een 
duurzame productie van de boshulpbronnen te doen samengaan met de behoeften en 
eisen van industrie en markt. 
Op het gebied van het multifunctionele beheer van de bossen betreffen de prioriteiten 
in hoofdzaak : 
- de sociaal-economische situatie in de bosbouwsector en de in deze sector 
toegepaste beleidsmaatregelen; de vooruitzichten voor vraag en aanbod op korte, 
middellange en lange termijn; 
- het functioneren van bosecosystemen en de wisselwerking tussen bosbouw en 
ecosystemen; 
- het effect van natuurlijke bedreigingen en menselijke activiteiten; de oorzaken van 
bossterfte, het aanpassingsvermogen van bossen, bosbescherming en het herstel 
van beschadigde bossen; 
- een duurzaam en multifunctioneel bosbeheer, analyses en methoden op dit gebied 
en passende indicatoren, geschikte bebossings-, beheers- en exploitatietechnieken 
en -methoden, genetische veredeling van bomen om de groei, de resistentie en de 
kwaliteit ervan te verbeteren en optimalisering van systemen voor bosakkerbouw; 
- ondersteuning van de kurkproductie door genetische veredeling en door verbetering 
van de productie-, beheers-, ziektebestrijdings- en exploitatietechnieken. 
Het programma Milieu en klimaat draagt tot het bosbouwkundig onderzoek bij door 
zich onder meer bezig te houden met aangelegenheden op bosbouwgebied die te 
maken hebben met milieuaspecten. Er is fundamenteel onderzoek naar de 
ecosystemen verricht en daarnaast zijn de effecten van luchtverontreiniging, 
klimaatverandering en bemesting op de Europese bossen onderzocht. Er zijn 
beheersstrategieën voor het behoud van de koolstofvoorraden in de bossen ontwikkeld 
en de effecten van veranderingen in het grondgebruik zijn beoordeeld met behulp van 
teledetectie en andere geavanceerde technologieën. 
Over samenwerking bij het onderzoek betreffende tropische bossen en over 
samenwerking met derde landen en internationale organisaties zal worden gesproken 
16 
in een toekomstige mededeling van de Commissie over ontwikkeling en 
samenwerking (zie hoofdstuk 8). 
Wat de toekomst betreft, heeft de Commissie in april 1997 een voorstel ingediend 
voor het Vijfde Kaderprogramma op OTO-gebied, waarmee wordt beoogd de 
betrokken activiteiten voort te zetten in de periode 1998-2002. Zoals in het voorstel is 
vermeld, moet het Europese onderzoek efficiënter worden gemaakt en meer worden 
toegespitst op het voorzien in maatschappelijke en economische behoeften. Het 
concept "Kernactiviteit" wordt ingevoerd als belangrijke drager van multidisciplinaire 
en geïntegreerde onderzoekinspanningen die worden toegespitst op het oplossen van 
grote sociaal-economische problemen. 
Het bosbouwkundige onderzoek wordt ingepast in de kernactiviteit "Duurzame 
landbouw, visserij en bosbouw, met inbegrip van een geïntegreerde ontwikkeling van 
plattelandsgebieden" van het specifiek programma "Kwaliteit van het bestaan en 
beheer van de biologische hulpbronnen". Het gaat er daarbij om methoden en 
instrumenten aan te reiken voor het behoud, de bescherming en het duurzame 
multifunctionele beheer van de bossen en daardoor steun aan de tenuitvoerlegging van 
de maatregelen en internationale verbintenissen van de Gemeenschap te geven en het 
concurrentievermogen en de waardevolle functies van de sector veilig te stellen. 
Bovendien zal via systemen voor bosproductie en procestechnologieën worden 
bijgedragen tot de ontwikkeling van nieuwe of verbeterde bosproducten die een hoge 
toegevoegde waarde bezitten en zijn geproduceerd op een wijze die het milieu minder 
beïnvloedt. De onderzoekprioriteiten zullen zijn toegespitst op : 
- multifunctioneel bosbeheer : ondersteuning van het bosbouwbeleid; diversifiëring 
(andere vormen van gebruik dan houtproductie, bos/weide/akkerbouwsystemen), 
multifunctioneel en duurzaam beheer waarbij kwaliteitsproductie wordt gekoppeld 
aan instandhouding en bescherming. Biodiversiteit van de bosecosystemen en 
bescherming van de bosbodem; 
- duurzaam en gevarieerd gebruik van bossen : keten van bosbouw en houtproductie; 
strategieën voor een duurzaam beheer en gebruik van de bossen; efficiënte en 
milieuvriendelijke procédés en recyclingtechnieken; gediversifieerde producten 
met hoge toegevoegde waarde die zijn afgestemd op de behoeften van de markt en 
van de consumenten. 
Het bosbouwkundige onderzoek blijft ook een belangrijk thema in de kernactiviteit 
"Veranderingen van het aardsysteem, klimaat en biodiversiteit" van het specifiek 
programma "Behoud van het ecosysteem". Prioriteit zal worden gegeven aan 
ecosystemen, onderzoek betreffende biodiversiteit en de ontwikkeling van strategieën 
en aanpassingen in verband met klimaatverandering om te kunnen voldoen aan de in 
het protocol van Kyoto aangegane verbintenissen. Binnen dit specifiek programma zal 
ook aandacht worden besteed aan systemen met hernieuwbare energie, en in het 
bijzonder aan het gebruik van biomassa in energiesystemen. 
Bij de tenuitvoerlegging van de bovengenoemde specifieke OTO-programma's zal 
ook worden gezorgd voor activiteiten en mechanismen om impulsen voor het bereiken 
van OTO-resultaten te geven en om de verspreiding en benutting van deze resultaten 
te bevorderen. 
17 
8. Ontwikkelingssamenwerking 
Het algemene doel dat de Gemeenschap bij de ontwikkelingssamenwerking op 
bosbouwgebied nastreeft, is het bevorderen van een duurzaam bosbeheer in de 
ontwikkelingslanden als bijdrage aan de duurzame ontwikkeling op mondiaal niveau. 
Dit doel zal worden nagestreefd met inachtneming van de juridische en politieke 
verbintenissen die in de diverse internationale fora en overeenkomsten zijn aangegaan. 
Bij de op het bereiken van dit doel gerichte activiteiten zal rekening moeten worden 
gehouden met de rol die bossen spelen op het gebied van de economische en sociale 
ontwikkeling, de instandhouding van de biologische diversiteit, de bestrijding van 
woestijnvorming, de vastlegging van koolstof waardoor klimaatverandering wordt 
tegengegaan, en het behoud van de natuurlijke habitats en de ecologische functies 
daarvan. Dit betekent dat voor een behoorlijke opwaardering van de natuurlijke 
rijkdommen moet worden gezorgd en dat de rol die de verschillende bij de bossector 
betrokken partijen spelen, moet worden onderkend. 
De EG zal haar hulp aan de ontwikkelingslanden in de bosbouwsector concentreren op 
die terreinen waar deze hulp een maximaal positief effect zal sorteren, en daarbij zal 
zij rekening houden met de betekenis van de bosrijkdommen van de 
ontwikkelingslanden in sociaal-economisch opzicht, uit milieuoogpunt en op cultureel 
gebied en met de vorderingen die deze landen maken in de richting van duurzame 
ontwikkeling. 
De dialoog en de hulp zullen bij voorrang worden toegespitst op het hervormen van 
het beleid en de instellingen, op de inschakeling van de belanghebbende partijen en op 
de totstandbrenging van capaciteit en de uitvoering van onderzoekactiviteiten met het 
oog op een duurzaam bosbeheer en de instandhouding van de bosecosystemen. De 
hulp zal op nationaal, regionaal en internationaal niveau worden verleend en zal mede 
steun omvatten voor de uitvoering van verbintenissen die voortvloeien uit relevante 
internationale milieuovereenkomsten. 
Binnenkort zal de Commissie aan de Raad en het Parlement een mededeling over de 
ontwikkelingssamenwerking op bosbouwgebied doen toekomen. 
9. Internationale samenwerking 
- Op pan-Europees niveau: 
De Gemeenschap zal haar actieve medewerking aan de uitvoering van de op de 
ministeriële conferenties over de bescherming van de bossen in Europa genomen 
besluiten voortzetten en de verdere ontwikkeling van de betrokken samenwerking 
ondersteunen. Dit zal met name worden bereikt via de communautaire acties inzake 
bosbescherming, onderzoek en informatie en communicatie over de bossen en ook 
via de bestaande instrumenten voor de instandhouding van de natuurlijke habitats 
en de genetische hulpbronnen en via de verdere uitvoering van de IPF-voorstellen 
voor actie. 
Bijzondere aandacht dient te worden geschonken aan de bescherming van de 
boreale bossen in Rusland en de Nieuwe Onafhankelijke Staten en aan de 
instandhouding van de zeer bijzondere ecologische waarde die deze bossen vooral 
uit een oogpunt van biodiversiteit hebben. 
- Op mondiaal niveau: 
De Gemeenschap zal proactief aanwezig blijven in de internationale discussie- en 
onderhandelingsfora betreffende bossen zoals met name het IFF (internationaal 
forum betreffende bossen) en zal aansturen op een mondiaal juridisch bindend 
instrument met betrekking tot het beheer, de instandhouding en de duurzame 
ontwikkeling van alle bostypen. De Gemeenschap dient, waar dat passend is, ook 
de ontwikkeling van internationale normen in de bosbouwsector na te streven. 
10. Coördinatie 
In de verbintenissen die in het kader van de pan-Europese en andere internationale 
activiteiten zijn aangegaan met betrekking tot de uitstippeling van nationale of 
subnationale bosbouwprogramma's, wordt de nadruk gelegd op de voordelen die zijn 
verbonden aan een effectieve coördinatie tussen de verschillende beleidssectoren die 
binnen de lidstaten van invloed zijn op de bosbouw. Op communautair niveau worden 
de coördinatie en het overleg betreffende de communautaire bosbouwacties 
hoofdzakelijk gerealiseerd via twee belangrijke samenwerkingsplatforms : 
- het Permanent Comité voor de bosbouw23, waarin vertegenwoordigers van de 
lidstaten onder voorzitterschap van de Commissie bijeenkomen en dat een 
drievoudige taak heeft: 
• voor specifieke bosbouwmaatregelen fungeert het als raadgevend, regelgevend 
of beheerscomité; 
• voorts fungeert het als een ad-hoc-adviesforum dat deskundige adviezen 
verstrekt en monitoringtaken verricht met betrekking tot bosbouwmaatregelen of 
-initiatieven op diverse terreinen van communautair beleid zoals 
plattelandsontwikkeling, het milieu en onderzoek; 
• het is ook het kader waarin informatie tussen de lidstaten en met de Commissie 
wordt uitgewisseld en waarin een vrijwillige coördinatie met betrekking tot 
internationale bosbouwaangelegenheden plaatsvindt. 
- de Raadgevende Comités, die de Commissie informatie verstrekken, adviezen 
uitbrengen en de uitwisseling van informatie bevorderen: 
• het Raadgevend Comité voor de bosbouw, inclusief kurkproductie24. waarin bij 
de bosbouw betrokken partijen uit het bedrijfsleven en bijbehorende kringen 
bijeenkomen om informatie en opvattingen over bosbouwaangelegenheden van 
Europees belang uit te wisselen, 
• het Raadgevend Comité voor het communautair beleid inzake de houtsector25. 
waarin vertegenwoordigers van het hele spectrum van op de bosbouw 
gebaseerde bedrijfstakken en de bosbouw zelf in de EU bijeenkomen en dat via 
zes werkgroepen de nodige activiteiten ontplooit. 
Voor de coördinatie binnen de Commissie tussen de diensten die zich bezighouden 
met takken van communautair beleid die voor de bosbouwsector van belang zijn, zal 
23 Opgericht bij Beschikking 89/367/EEG (PB L 165 van 15.6.1989, blz. 14). 
24 Besluit 98/235/EG (PB L 88 van 24.3.1998, blz. 59). 
25 Besluit 97/837/EG (PB L 346 van 17.12.1997, blz. 95). 
19 
zorg worden gedragen via ad-hoc-interdienstennetwerken waarvan de samenstelling 
afhangt van het te behandelen onderwerp. 
C. Bosbouwmaatregelen in het kader van AGENDA 2000 
1. Steun aan de lidstaten voor hun inspanningen om een duurzaam bosbeheer 
ten uitvoer te leggen 
Het voorstel van de Commissie voor het beleid inzake plattelandsontwikkeling in de 
context van Agenda 2000 verschaft een goede basis om aan de lidstaten steun te 
verlenen voor hun inspanningen om uitvoering te geven aan de strategie die erop is 
gericht het beheer, de instandhouding en de duurzame ontwikkeling van de bossen te 
bevorderen. 
Uitgaande van de grondbeginselen van Agenda 2000, waaronder bijvoorbeeld de 
bevordering van de werkgelegenheid, de verbetering van de kwaliteit van onze 
natuurlijke omgeving en de verbetering van de kwaliteit van het bestaan, hebben de 
voorstellen inzake plattelandsontwikkeling in hoofdzaak tot doel het de lidstaten 
mogelijk te maken om op een passend regionaal niveau geïntegreerde programma's te 
ontwikkelen die erop zijn gericht in de diverse behoeften van de Europese 
plattelandsgebieden te voorzien. Maatregelen op het gebied van een duurzaam 
bosbeheer die harmonisch samengaan met andere initiatieven voor 
plattelandsontwikkeling, vormen een essentieel onderdeel van de totaalstrategie. 
Op deze manier zullen de programma's voor plattelandsontwikkeling de 
Gemeenschap in staat stellen om de uitvoering van nationale en subnationale 
bosbouwprogramma's of soortgelijke instrumenten te ondersteunen in 
overeenstemming met de doelstellingen inzake plattelandsontwikkeling en met 
inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel. 
Via hun regionale en nationale programma's zullen de lidstaten op het passende 
niveau hun behoeften bepalen en aangeven wat hun prioriteiten zijn, een en ander ter 
verkrijging van een bijdrage van de Unie voor de uitvoering van de bosbouwstrategie 
en van de maatregelen die nodig zijn in verband met internationale verdragen zoals 
die betreffende biodiversiteit, klimaatverandering en woestijnvorming, almede voor 
de uitvoering van de IPF-voorstellen. 
Het bosbouwhoofdstuk van het voorstel van de Commissie voor het beleid inzake 
plattelandsontwikkeling voorziet namelijk in de toekenning van steun voor allerlei 
acties om een duurzaam bosbeheer te bevorderen en bij te dragen tot de oplossing van 
specifieke problemen in verband met de biodiversiteit, de klimaatverandering en het 
gebruik van hout als energiebron; er kan steun worden verleend voor : 
- maatregelen inzake bosbescherming 
- de ontwikkeling en vergroting van het sociaal-economische potentieel van de 
bossen 
- de instandhouding en verbetering van de ecologische waarde van de bossen, het 
herstel van beschadigde bossen en het garanderen van de beschermende functies 
van de bossen 
20 
- het bevorderen van nieuwe afzet- en gebruiksmogelijkheden voor hout en de 
uitbreiding van het bosareaal via bebossing 
- het gezamenlijke beheer van kleine bospercelen door oprichting van verenigingen 
van boseigenaren 
- onderwijs- en opleidingsprogramma's, vooral ten behoeve van boseigenaren en 
-beheerders, waarbij het accent ligt op nieuwe kansen en technieken wat de 
productie van goederen en diensten op basis van bossen betreft en op technieken 
die verenigbaar zijn met de eisen van landschapsbehoud en milieubescherming. 
De bosbouwmaatregelen die zijn omschreven in de voorstellen in het kader van 
Agenda 2000, worden geïntegreerd in de programmering van de 
plattelandsontwikkeling en in de toepassing van de hervormde financiële 
voorschriften. In de regio's die in aanmerking komen voor doelstelling 1 of de nieuwe 
doelstelling 2, zullen deze maatregelen deel uitmaken van de geïntegreerde 
programma's van de Structuurfondsen. De onder de programmering van de 
plattelandsontwikkeling vallende maatregelen, met inbegrip van de 
bosbouwmaatregelen, zullen worden geëvalueerd volgens de in de voorstellen 
bepaalde beginselen en procedures. Het betreft onder meer voorafgaande, tussentijdse 
en achteraf uitgevoerde evaluaties om de effectiviteit en efficiëntie van de door de 
Gemeenschap medegefinancierde maatregelen te beoordelen. 
2. Pretoetredingsmaatregelen 
De Commissie heeft een voorstel ingediend voor een verordening van de Raad inzake 
steunverlening door de Gemeenschap voor pretoetredingsmaatregelen op het gebied 
van landbouw en plattelandsontwikkeling in de kandidaat-lidstaten in Midden- en 
Oost-Europa gedurende de pretoetredingsperiode, die met name is gericht op : 
a) het oplossen van om prioriteit vragende en specifieke problemen in verband met de 
duurzame aanpassing van de landbouwsector en de plattelandsgebieden van de 
kandidaat-lidstaten; 
b) het leveren van een bijdrage aan de tenuitvoerlegging, door deze landen, van het 
"acquis communautaire" op het gebied van het gemeenschappelijk landbouwbeleid 
en daarmee verband houdende beleidstakken. 
De steunverlening op het gebied van landbouw en plattelandsontwikkeling kan onder 
meer betrekking hebben op bosbouwmaatregelen, waaronder bebossing, investeringen 
in bosbedrijven die eigendom zijn van particuliere boseigenaren, en maatregelen op 
het gebied van de verwerking en afzet van bosproducten. 
Dit voorstel van de Commissie heeft tot doel bij te dragen tot het beheer, de 
instandhouding en de duurzame ontwikkeling van de bossen in Midden- en Oost-
Europa. Daarbij ligt het accent met name op het volgende : 
- de gezondheidstoestand van de bosecosystemen, die hoofdzakelijk door industriële 
vervuiling en door slecht functionerende verwarmingssystemen van woningen is 
aangetast, is een belangrijk punt van zorg; oplossingen voor deze milieuproblemen 
moeten op verscheidene beleidsterreinen worden gezocht, terwijl het 
bosbouwbeleid erop moet zijn gericht het erfgoed aan bossen in stand te houden of 
te herstellen overal waar dat mogelijk is; 
21 
- het is onzeker of de bosbouwsector zich aan de voorschriften van de interne markt 
zal aanpassen, aangezien er onduidelijkheid bestaat met betrekking tot problemen 
zoals de ontwikkeling van het eigendomspatroon. De Gemeenschap moet zich er 
vooral voor inspannen om het deze landen mogelijk te maken op een degelijke 
wijze uitvoering aan methoden voor een duurzaam bosbeheer te geven en 
milieurisico's af te wenden ondanks de toenemende druk om bossen te kappen die 
het gevolg is van het herstel van de houtmarkt en van de economie in het algemeen. 
De steun die de Gemeenschap op het gebied van de verwerking en afzet van 
bosproducten verleent, moet in het bijzonder worden toegespitst op het oplossen 
van milieuproblemen om deze landen in staat te stellen aan de in de Gemeenschap 
geldende milieunormen te voldoen, en deze steun mag niet leiden tot 
concurrentiedistorsies op de wereldmarkt; 
- in de kandidaat-lidstaten bestaat een duidelijke behoefte aan verbetering van de 
bosbouwinfrastructuur en van de wijze waarop de bosbouwsector functioneert. 
Tijdens de pretoetredingsfase is het belangrijk de institutionele ontwikkeling en de 
capaciteitsopbouw, vooral op het gebied van bosstatistieken, te bevorderen om de 
instelling of versterking van procedures voor een duurzaam bosbeheer mogelijk te 
maken. Met het oog op een ruime toepassing van de voorgestelde maatregelen is 
het noodzakelijk steun te verlenen voor de oprichting van verenigingen van 
boseigenaren of andere structuren die zullen bevorderen dat relevante informatie 
voor het bereiken van de doelstellingen van een duurzaam bosbeheer wordt 
verspreid. 
D. Specifieke onderwerpen in samenhang met de bosbouw 
1. Instandhouding van de biodiversiteit in de bossen26 
Met het oog op de biodiversiteit in de bossen zijn maatregelen nodig op drie 
terreinen : de instandhouding, het duurzame gebruik en de billijke verdeling van de 
voordelen die uit het gebruik van genetische hulpbronnen voor de bosbouw 
voortvloeien. 
In deze context dienen niet alleen in situ, maar ook ex situ maatregelen voor de 
instandhouding van de biodiversiteit in de bossen te worden genomen. 
In de Unie kan de instandhouding in situ van de biologische diversiteit in de bossen 
grotendeels worden bereikt door middel van passende systemen voor bosbeheer 
aangezien er slechts enkele grote bosgebieden bestaan die niet commercieel worden 
gebruikt. 
Bij de in-situmaatregelen gaat het onder meer om twee belangrijke categorieën : 
a) Instandhouding en verbetering van de biodiversiteit in alle bossen door middel van 
systemen voor een duurzaam beheer, waarbij ervoor wordt gezorgd dat soorten die 
in de bossen voorkomen, binnen hun verspreidingsgebied onder natuurlijke 
omstandigheden kunnen overleven en sterke populaties kunnen handhaven of 
26 Zie ook COM(1998) 42 def. - Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees 
Parlement betreffende de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit. 
22 
herstellen; dit betekent dat bosbeheerders aan de hand van richtsnoeren 
maatregelen moeten nemen zoals de volgende : 
• geschikte aanpassingsmaatregelen voor de betrokken ecologisch waardevolle 
plaats in de vorm van de toepassing van diverse houtteelttechnieken in 
combinatie met flankerende maatregelen (b.v. dood hout of andere belangrijke 
micro-habitats in het bos respecteren). Om het plaatselijke genetische materiaal 
in stand te houden dient bijzondere aandacht te worden besteed aan de 
verjongingsmethoden, zoals natuurlijke verjonging; de aangeplante 
boomsoorten en -rassen moeten inheems of goed aan de plaatselijke 
omstandigheden en ecosystemen zijn aangepast; 
• behoud van de gezondheid en vitaliteit van het bosecosysteem door verbetering 
van het vermogen tot verjonging, de resistentie en het aanpassingsvermogen 
ervan; 
• herstel en verbetering van aangetaste gebieden, soorten, populaties, habitats en 
ecosystemen; 
• handhaving van traditionele bosweidesystemen met een grote biodiversiteit die 
verloren kan gaan als het betrokken gebied aan zijn lot wordt overgelaten (b.v. 
in de mediterrane regio's); 
• verbetering van oogsttechnieken om de schade zo gering mogelijk te houden; 
• bebossingsmaatregelen die zo worden uitgevoerd dat ecologisch interessante of 
opmerkelijke plaatsen, habitats, ecosystemen en landschappen er niet negatief 
door worden beïnvloed (zo moeten bijvoorbeeld de gekozen boomsoorten goed 
aan de plaatselijke omstandigheden zijn aangepast en dient de voorkeur te 
worden gegeven aan inlandse soorten of plaatselijke herkomsten; als toch van 
elders afkomstige soorten worden gebruikt, moet altijd voldoende aandacht 
worden besteed aan de instandhouding van de inheemse flora en fauna). 
De toepassing van dergelijke richtsnoeren is doorgaans plaatsspecifiek en hangt af 
van de biogeografische en biofysische kenmerken van en de biodiversiteit in het 
bos alsmede van economische en maatschappelijke aspecten. 
b) De instelling van speciaal beheerde beschermde zones als een instrument ter 
aanvulling van een duurzaam bosbeheer. 
Aan de instandhouding van de resterende gebieden met primair bos en aan de 
bescherming van de gebieden die in ecologisch opzicht zeer kwetsbaar zijn, dient 
specifieke aandacht te worden besteed via de aanwijzing van beschermde zones. 
Dergelijke beschermde gebieden dienen een belangrijke bijdrage te leveren aan de 
bevordering van het op duurzame wijze beheren van alle bostypen en ook aan het 
vergroten van de voordelen op maatschappelijk, cultureel, milieu- en economisch 
gebied die de bossen opleveren. Daarom moet worden gewerkt met een bredere 
"bioregionale" benadering die de doelstellingen op het gebied van de 
instandhouding van de biodiversiteit laat samengaan met een duurzaam gebruik 
van de biologische hulpbronnen en met relevante sociaal-economische aspecten, 
wanneer bosterreinen op basis van hun soortenrijkdom, de daar aanwezige 
bedreigingen of biologische criteria worden geselecteerd als terrein dat van 
internationale waarde is uit een oogpunt van de biodiversiteit in de bossen. 
23 
De volledige medewerking van alle betrokken personen, inclusief de boseigenaren, 
tijdens het besluitvormingsproces over de aanwijzing van deze gebieden en bij het 
beheer ervan is bijzonder relevant, aangezien de instandhouding van de 
biodiversiteit vaak afhankelijk is van de handhaving van menselijke activiteiten in 
de betrokken gebieden; er dient een actief voorlichtingsbeleid te worden gevoerd 
met betrekking tot eventuele beheersbeperkingen. De verantwoordelijke 
autoriteiten moeten ervoor zorgen dat de boseigenaren bij de ontwikkelingen 
aangaande beschermde zones worden betrokken. 
In deze context draagt de EU tot de totstandkoming van beschermde gebieden bij 
via het ecologische netwerk "NATURA 2000", dat bestaat uit de "speciale 
beschermingszones" die zijn aangewezen op grond van de vogelrichtlijn27, 
respectievelijk de habitatrichtlijn28. 
De op grond van deze richtlijnen genomen maatregelen zijn erop gericht 
natuurlijke habitats en populaties van wilde dier- en plantensoorten van 
communautair belang in een "gunstige staat van instandhouding" te behouden of te 
herstellen, zulks met inachtneming van de economische, maatschappelijke en 
culturele eisen en van de regionale en plaatselijke kenmerken. 
Wat de acties ex situ voor de instandhouding van de biodiversiteit betreft, moet onder 
meer rekening worden gehouden met de maatregelen die in het kader van Verordening 
nr. 1467/94 van de Raad29 zijn genomen op het gebied van de instandhouding, de 
karakterisering, de verzameling en het gebruik van genetische hulpbronnen voor de 
bosbouw. 
Voorts is het ook van belang te bevorderen dat: 
- tot de harmonisatie van benaderingen voor het verzamelen van gegevens en het 
analyseren van indicatoren ten behoeve van de evaluatie van de biodiversiteit in 
bosecosystemen wordt bijgedragen door in het kader van de EFICS-verordening de 
toepassing van pan-Europese criteria en indicatoren met betrekking tot een 
duurzaam beheer te ondersteunen; 
- onderzoek wordt verricht naar de effecten van beheerssystemen op de biologische 
diversiteit en naar manieren waarop systemen voor bosbeheer de biologische 
diversiteit kunnen handhaven en verbeteren zonder de economische 
levensvatbaarheid van de bosbouw in gevaar te brengen. 
Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel hebben de lidstaten tot taak te zorgen voor 
een adequate integratie van de aspecten op het gebied van de biodiversiteit in hun 
nationale bosbouwprogramma's of soortgelijke instrumenten. 
In het kader van het voorstel van de Commissie betreffende plattelandsontwikkeling 
zal de Gemeenschap dergelijke inspanningen van de lidstaten kunnen ondersteunen, 
vooral door steun te verlenen voor acties om de ecologische waarden van de bossen in 
stand te houden en te vergroten, om opleidingsactiviteiten te bevorderen, om in 
gebieden die met ernstige natuurlijke belemmeringen kampen de ecologische 
27 Richtlijn 79/409/EEG van de Raad van 2.4.1979 (PB L 103 van 25.4.1979, blz. 1). 
28 Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21.5.1992 (PB L 206 van 22.7.1992, blz. 7). 
29 PB L 159 van 28.6.1994, blz. 1. 
24 
stabiliteit van de bossen in stand te houden en te verbeteren of beschadigde bossen te 
herstellen, en om bebossingsmaatregelen uit te voeren die aan de plaatselijke 
omstandigheden en ecosystemen zijn aangepast. 
Bovendien valt op te merken dat ook de specifieke maatregelen van de Gemeenschap 
ter bescherming van de bossen (tegen luchtverontreiniging en bosbranden) tot de 
instandhouding van de biodiversiteit bijdragen. 
De maatregelen die de Commissie in Agenda 2000 voorstelt, en vooral het 
bosbouwhoofdstuk van de ontwerpverordening betreffende plattelandsontwikkeling, 
vormen een nuttig instrument om de biodiversiteit te verbeteren. De doelmatigheid 
ervan zal echter in belangrijke mate afhangen van de relevantie van de programma's 
en maatregelen die op nationaal en regionaal niveau zullen worden uitgevoerd. 
Daarom zal de Commissie de ontwikkeling van de situatie op het gebied van de 
biodiversiteit in de bossen blijven volgen. Afhankelijk van de conclusies die daaruit 
kunnen worden getrokken, zal de Commissie voorstellen voor actie inzake de 
instandhouding en het duurzame gebruik van de biodiversiteit in de bossen indienen in 
overeenstemming met de verbintenissen die zijn aangegaan in de mededeling over een 
strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit en met inachtneming 
van de inspanningen die in deze context op mondiaal en pan-Europees niveau worden 
geleverd. 
2. Hout als energiebron 
Volgens het Witboek voor een communautaire strategie en een communautair 
actieplan "Energie voor de toekomst : hernieuwbare energiebronnen"30 zal naar 
verwachting tegen het jaar 2010 12% van de verbruikte energie bestaan uit 
hernieuwbare energie (momenteel is dat minder dan 6 %). Volgens de prognoses van 
het Witboek zal niet alleen meer gebruik van waterkracht en wind- en zonne-energie 
worden gemaakt, maar zal ook het gebruik van biomassa voor de energieproductie 
aanzienlijk toenemen. De mogelijkheden die bossen als energiebron kunnen bieden, 
hetzij via aanplantingen met korte omloop, hetzij door benutting van houtresten in 
bossen of van beschikbaar hout van lage kwaliteit, dienen te worden bevorderd. 
Bij het onderzoek naar de mogelijkheden om de bosbouw meer energiegewassen te 
laten produceren, moet rekening moeten worden gehouden met de volgende 
overwegingen : 
- de mogelijkheden om de in hout aanwezige biomassa als energiebron te gebruiken 
mogen niet worden overschat door af te gaan op algemene theoretische gegevens 
over de beschikbaarheid van boshulpbronnen, want deze hulpbronnen zijn 
verschillend wat hun geografische spreiding en hun aard betreft, hetgeen voor een 
deel verklaart waarom de werkelijke mogelijkheden voor energieproductie op EU-
niveau moeilijk te ramen zijn; 
- momenteel is hout als grondstof voor de energieproductie meestal duurder dan 
concurrerende producten. Een van de manieren om dit probleem aan te pakken, zou 
erin kunnen bestaan de belastingen te wijzigen. Bij elke wijziging van het 
belastingstelsel in de lidstaten of op EU-niveau dient terdege rekening te worden 
30 COM(95) 682 def. van 13 december 1995. 
25 
gehouden met de vraag naar houtproducten en met de behoeften van bedrijven die 
duurzame houtproducten vervaardigen; 
- bosbouw met korte omloop voor de energieproductie kan weliswaar de stijging van 
de C02-concentraties in de atmosfeer helpen vertragen, maar moet wel op een 
zodanige wijze worden beoefend dat zich geen negatieve milieueffecten voordoen. 
De discussie over mogelijke steun van de Gemeenschap voor het gebruik van hout als 
energiebron wordt momenteel gevoerd in het kader van het voorstel van de 
Commissie inzake plattelandsontwikkeling. 
3. Klimaatverandering 
Zoals is uiteengezet in de mededeling van de Commissie "Klimaatverandering - Naar 
een Europese post-Kyotostrategie"31, spelen bossen overal in de wereld een 
belangrijke rol in de koolstofkringloop voor de aarde als geheel. In sommige delen 
van de wereld zijn bossen een netto C02-bron, hoofdzakelijk als gevolg van 
ontbossing en achteruitgang van de bossen, terwijl elders, bijvoorbeeld in Europa, de 
bossen als een netto "koolstofput" fungeren. Er moet echter op worden gewezen dat 
de wetenschappelijke kennis over het potentieel van bosecosystemen als koolstofput 
vooralsnog gering is en daarom dient het betrokken onderzoek te worden 
geïntensiveerd.. De gezaghebbende intergouvernementele werkgroep inzake 
klimaatverandering (IPCC) schat voor de wereld als geheel dat 12 a 15 % van de voor 
de periode tussen nu en 2050 verwachte C02-uitstoot als gevolg van het verbruik van 
fossiele brandstoffen zou kunnen worden geabsorbeerd door een vertraging van de 
ontbossing, het bevorderen van bosverjonging en uitbreiding van het bosareaal en van 
de oppervlakte waarop bosakkerbouw wordt beoefend. Tropisch Amerika biedt de 
grootste mogelijkheden voor uitbreiding van de koolstofopslag; het wordt gevolgd 
door Azië en op de derde plaats komt tropisch Afrika32. Dit zal de Gemeenschap er 
echter niet van weerhouden om de optimalisering van de vastleggingscapaciteit van de 
Europese bossen te bevorderen. 
De mogelijkheden die de bossen en de bosbodems in de Unie bieden om als 
koolstofput te fungeren, kunnen het best worden benut door onze bossen op duurzame 
wijze te ontwikkelen en ze te beschermen, al zal onze bijdrage aan de oplossing van 
het mondiale probleem vrij beperkt blijven. Bovendien moet erop worden gewezen 
dat de opname en opslag van koolstof door bossen een proces op lange termijn is dat 
wellicht pas na 20 a 50 jaar of meer een significant effect te zien zal geven. 
De bosbouw kan via de volgende maatregelen aan de opslag van koolstof bijdragen : 
• handhaving en/of vergroting van de bestaande koolstofvoorraden door de bestaande 
bossen beter te beschermen en te beheren 
• uitbreiding van het bosareaal door bebossing van landbouwgrond met soorten die 
aan de plaatselijke omstandigheden zijn aangepast, en bij voorkeur met inheemse 
soorten of plaatselijke herkomsten 
31 COM( 1998) 353 def. 
32 FAO-rapport over de toestand van de bossen in de wereld, 1997. 
26 
• vervanging van fossiele brandstoffen door brandhout dat afkomstig is van 
duurzaam beheerde bossen 
• vervanging van energie-intensieve producten (b.v. staal, aluminium, beton) door 
industriële houtproducten (op een hernieuwbare grondstof gebaseerde producten 
waarvan de vervaardiging weinig energie vergt). 
Al deze doelstellingen kunnen worden bereikt door toepassing van diverse methoden 
voor bosbeheer, vormen van grondgebruik en marketingacties, waartoe op grond van 
het subsidiariteitsbeginsel in eerste instantie de lidstaten het initiatief dienen te nemen. 
Rapportering en verificatie zijn belangrijke aspecten waarmee bosbouwers in de 
toekomst te maken krijgen. Om te kunnen voldoen aan de eisen inzake transparantie 
en verificatie van de uitvoering van het Protocol van Kyoto, bestaat een specifieke 
behoefte aan een transnationaal boekhoudsysteem dat op de huidige 
bijwerkingsmethodologieën is gebaseerd en waarbij met metingen, modellen en 
databanken wordt gewerkt. 
De Gemeenschap zal, om de inspanningen van de lidstaten in verband met de 
klimaatverandering te ondersteunen, een volledig gebruik maken van haar bestaande 
instrumenten zoals de maatregelen ter bescherming van de bossen, onderzoek en 
ontwikkeling en de voorgestelde bosbouwmaatregelen in het kader van de 
plattelandsontwikkeling. Ook de potentiële effecten van die inspanningen op de 
gezondheidstoestand van onze bossen mogen niet worden onderschat. De Commissie 
blijft bereid de eventuele toepassing van welke andere instrumenten ook in 
overweging te nemen. 
4. Certificering in de bosbouw 
Onder certificering in de bosbouw wordt verstaan een procedure waarbij een 
onafhankelijke derde verifieert of de betrokken bossen op duurzame wijze worden 
beheerd. De desbetreffende etikettering kan een garantie zijn dat de grondstof waaruit 
een bepaald houtproduct is vervaardigd, afkomstig is uit een gecertificeerd bos. 
Certificering in de bosbouw betreft dus uitsluitend het bosbeheer en niet de gehele 
levenscyclus van een houtproduct33. 
Certificeringssystemen voor de bosbouw en de bijbehorende etikettering zijn op de 
markt steunende instrumenten die in de eerste plaats tot doel hebben het duurzame 
beheer van de bossen en het gebruik van bosproducten uit hernieuwbare en duurzame 
bronnen te bevorderen. 
In Europa zullen dergelijke systemen er waarschijnlijk ook toe bijdragen de 
consumenten beter voor te lichten over de milieukwaliteiten van een duurzaam 
bosbeheer en het gebruik van hout als milieuvriendelijke en hernieuwbare grondstof te 
bevorderen. Het hoofddoel is te zorgen voor vergelijkbaarheid en voor 
33 Dit laatste aspect valt onder het voorstel van de Commissie voor een verordening (EG) van de Raad 
inzake een herzien communautair systeem voor de toekenning van milieukeuren (COM/96/0603 
def, PB C 114 van 12.4.1997, blz. 9), waarbij het gaat om een aanpassing van de regeling die is 
vastgesteld bij Verordening (EEG) nr. 880/92 van de Raad van 23 maart 1992 inzake een 
communautair systeem voor de toekenning van milieukeuren. 
27 
geloofwaardigheid via voldoende verificatie van de naleving van normen of prestatie­
indicatoren. 
De programma's en de beleidsmaatregelen op bosbouwgebied van de lidstaten blijven 
echter de belangrijkste instrumenten om voor een duurzaam bosbeheer te zorgen en 
certificeringsregelingen kunnen daarbij als een extra stimulans fungeren. 
Europese certificeringsregelingen voor de bosbouw en de bijbehorende etikettering 
moeten zijn gebaseerd op criteria en prestatie-indicatoren die onderling vergelijkbaar 
zijn en compatibel zijn met de internationaal overeengekomen beginselen. Bovendien 
behoren de volgende algemene beginselen eraan ten grondslag te liggen : 
vrijwilligheid, geloofwaardigheid en doorzichtigheid; kosteneffectieve deelneming 
voor alle bij de bosbouw betrokken belanghebbende partijen, algemene 
toegankelijkheid en afwezigheid van discriminatie van bostypen en boseigenaren. Eén 
van de wezenlijke factoren voor het bewerkstelligen van de geloofwaardigheid is de 
onafhankelijk audit van het bosbeheer en van de controleketen. 
De Commissie verwelkomt de initiatieven van regeringen, regionale autoriteiten, 
niet-gouvernementele organisaties of de privé-sector wegens de ervaring die zij 
kunnen inbrengen. Onlangs zijn vertegenwoordigers van de bosbouw, de aanverwante 
industrieën en de handel uit verscheidene lidstaten begonnen met het uitwerken van 
een pan-Europees certificerings- en authentificatiekader voor de bosbouw op basis van 
de pan-Europese criteria en indicatoren inzake een duurzaam beheer. In verband met 
bepaalde beperkingen, het gevaar van dubbel werk en een gebrek aan 
vergelijkbaarheid die al deze initiatieven kenmerken, zal de Commissie deze 
initiatieven analyseren en zal zij bekijken of aanvullende actie op EG-niveau nodig is, 
eventueel in de vorm van een juridisch instrument dat de essentiële eisen bevat die aan 
vrijwillige certificerings- en etiketteringsinitatieven moeten worden gesteld. Een 
dergelijk instrument zou dan voorzien in de invoering van een EU-logo voor een 
duurzaam bosbeheer en zou betrekking hebben op aspecten zoals de normen voor een 
duurzaam bosbeheer, het niveau waarop de evaluatie plaatsvindt, de auditorganen, de 
controleketen en de geschillenregeling. 
E. Conclusie 
Op het ogenblik is de Commissie van mening dat de bestaande bosbouwmaatregelen 
samen met de voorstellen betreffende plattelandsontwikkeling in de context van 
Agenda 2000 een adequate bijdrage aan een bosbouwstrategie van de EU vormen. De 
verlenging en eventuele herziening van de bestaande bosbouwmaatregelen zal in 
overweging worden genomen aan de hand van de doelstellingen en aanbevelingen van 
deze strategie. Te zijner tijd zal de Commissie verdere acties presenteren zoals 
bijvoorbeeld een communautair kader voor vrijwillige initiatieven op het gebied van 
certificering in de bosbouw en de bijbehorende etikettering in de Unie. 
De Commissie verzoekt de Raad de strategie zoals in deze mededeling uiteengezet 
goed te keuren. 
28 
ISSN 0254-1513 
COM(98) 649 def. 
DOCUMENTEN 
NL 03 14 15 
Catalogusnummer : CB-CO-98-680-NL-C 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg