NL    NL  
 EUROPESE  
COMMISSIE 
Brussel, 2.12.2014  
COM(2014) 717 final 
  
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, 
HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN 
DE REGIO'S 
Jaarverslag 2013 over het st abiliteitsinstrument 
{SWD(2014) 344 final}  
NL 2   NL VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EU ROPEES PARLEMENT, DE RAAD, 
HET EUROPEES ECONOMISCH EN SO CIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN 
DE REGIO'S 
Jaarverslag 2013 over het stabiliteitsinstrument 
Inhoudsopgave 
1. Inleiding ...................................................................................................................... .3 
2. Structuur van het stab iliteitsinstrument........................................................................ 3  
3. Tenuitvoerlegging van het st abiliteitsinstrument......................................................... 4  
4. Overzicht van het stabiliteitsinstrument in 2007-2013 ................................................ 4  
5. Stand van zaken van het stabil iteitsinstrument in 2013 ............................................... 5  
6. Respons op crises of opkomende crises (ar tikel 3 van de vero rdening tot invoering 
van een stabiliteitsinstrument)...................................................................................... 6  
6.1. Hoe heeft het stabiliteits instrument in 2013 op crises gereageerd? ............................. 6  
6.2. Wie was betrokken bij de acties voor crisisbe strijding van het stabiliteitsinstrument?8  
7. Bijstand in het kader van stabiele same nwerkingsvoorwaarden (artikel 4 van de 
verordening tot invo ering van een stabil iteitsinstrument)............................................ 9  
7.1. Bedreigingen voor de veiligheid en zekerhei d (artikel 4, lid 1, van de verordening tot 
invoering van een stabil iteitsinstrument) ................................................................... 10  
7.2. Beperking van risico's in verband met ch emische, biologische, radiologische en 
nucleaire materialen (artikel 4, lid 2, van de verordening tot invoering van een 
stabiliteitsinstrument)................................................................................................. 12  
7.3. Capaciteitsopbouw vóór en na een crisis (a rtikel 4, lid 3, van de verordening tot 
invoering van een stabil iteitsinstrument) ................................................................... 15  
8. Conclusie.................................................................................................................... 18  
NL 3   NL 1. I NLEIDING  
Dit zevende jaarverslag inzake he t stabiliteitsinstrument, het laatste verslag op basis van de 
bestaande rechtsgrondslag,1 wordt aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en 
Sociaal Comité en het Comité van de Regio's gepresenteerd overeenkomstig de 
verslagleggingsverplichting van artikel 23 va n de verordening tot invoering van een 
stabiliteitsinstrument.2 
Het belangrijke stabiliteitsins trument valt onder de hoge verteg enwoordiger/vicevoorzitter en 
de commissaris voor Ontwikkeling en stelt de EU in staat om de gevolgen van crisissituaties 
en bedreigingen voor de veiligheid op lange te rmijn in de hele wereld te voorkomen, te 
verzachten en aan te pakken. Dit verslag geeft een overzicht van het ge bruik dat in 2013 van 
het stabiliteitsinstrument is gemaakt. 
Het verslag wordt aangevuld met drie werkdoc umenten van de diensten van de Commissie 
waarin een omvattend en gedetailleerd overzicht  wordt gegeven over de algemene stand van 
tenuitvoerlegging van i) urgente crisisre sponsmaatregelen in het kader van het 
stabiliteitsinstrument die in 2013 van start gingen en/of aan de gang waren, overeenkomstig 
artikel 3 van de verordening (werkdocument de len 1 en 2); en ii) op de langere termijn 
programmeerbare acties in het kader van het st abiliteitsinstrument, overeenkomstig artikel 4, 
leden 1 tot en met 3, van de verordening. 
2. S TRUCTUUR VAN HET STABILITEITSINSTRUMENT  
In de artikelen 3 en 4 van de verordening tot invoering van een stabiliteitsinstrument worden 
de activiteiten genoemd waarvoor een beroep  kon worden gedaan op het instrument. 
Artikel 3  voorziet in hulp voor respons op crises of dreigende crises.  
Artikel 4  voorziet in een programmacomponent van het instrument voor acties op de langere 
termijn op drie gebieden:  
• situaties die een bedreiging vormen voor de  veiligheid en de zekerheid in een 
transregionale context (artikel 4, lid 1); 
• beperking van risico's in verband met ch emische, biologische, radiologische en 
nucleaire materialen (artikel 4, lid 2); en  
                                                 
1 De verordening tot invoering van een stabiliteitsinstrument was van toepassing van 1 januari 2007 tot 
en met 31 december 2013. Het nieuwe instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede (Verordening (EU) nr. 230/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 2014 tot vaststelling van een 
instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede), w aarvoor de toekomstige jaarverslagen zullen worden 
ingediend bij het Europees Parlement en de Raad, zoals bepaald onder titel IV, artikel 13 van de 
gemeenschappelijke uitvoeringsbepalingen voor de te nuitvoerlegging van de instrumenten van de Unie 
voor de financiering van extern optreden, is van to epassing met ingang van 1 januari 2014 tot en met 31 
december 2020. 
2 Verordening (EG) nr. 1717/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 15 november 2006 
(PB L 327 van 24.11.2006, blz. 1). 
NL 4   NL • capaciteitsopbouw vóór en na een crisis (artikel 4, lid 3).3 
3. T ENUITVOERLEGGING VAN HET STABILITEITSINSTRUMENT  
De Dienst Instrumenten voor het buitenlands  beleid (FPI) van de  Commissie werkt nauw 
samen met de Europese Dienst voor extern op treden (EDEO), die een functioneel autonoom 
orgaan van de Unie is.4 Beide diensten rapporteren aan hoge  vertegenwoordi ger/vicevoorzitter 
Ashton, waarbij de FPI onder haar verantwoordeli jkheid valt omdat zij vicevoorzitter van de 
Commissie is. Werkzaamheden in het kader van artikel 4, leden 1 en 2, worden uitgevoerd 
onder de verantwoordelijkheid van de Eu ropees commissaris voor Ontwikkeling.  
De EDEO gaf de politieke stur ing voor artikel 3 van het stabil iteitsinstrument en bereidde 
maatregelen voor, samen met de FPI, die ervoor zo rgde dat de afgesproken acties ook worden 
uitgevoerd. De EDEO zorgde ook  voor de strategische progra mmering voor artikel 4 via de 
strategiedocumenten en indi catieve meerjarenprogramma's. De bijhorende jaarlijkse 
actieprogramma's worden bepaald en uitgev oerd door DG DEVCO (directoraat-generaal 
Ontwikkeling en Samenwerking) vo or artikel 4, leden 1 en 2, en FPI voor artikel 4, lid 3.  
4. O VERZICHT VAN HET STABILITEITSINSTRUMENT IN 2007-2013 
Gedurende de looptijd van zeven jaar heeft he t stabiliteitsinstrument ondersteuning geboden 
aan de omvattende EU-aanpak van c onflict- en crisispreventie, re spons en herstel in de hele 
wereld, voor de aanpak van bedreigingen van de veiligheid op nationaal, regionaal en 
transregionaal niveau, en capaciteitsopbouw voor de preventie van conflicten en voor 
crisisrespons. 
Figuur 1: Financiering uit het stabiliteitsinstrument v oor activiteiten overeenkomstig artikel 3 en artikel 4, 
leden 1 tot en met 3 (Totaal 1,57 miljard euro vo or 2007-2013 (uitgesplitst per financiële toewijzing ) 
artikel 3
68%artikel 4, 
lid 1
9%artikel 4, lid 2
17%artikel 4.3
6%
 
In de periode 2007-2013 is via de component  "crisisrespons op korte termijn" van het 
stabiliteitsinstrument (artikel 3) 1,08 miljard euro vrijgemaakt voor 288 
crisisresponsacties in meer dan 70 landen en regio's wereldwijd.  Figuur 2 geeft de 
geografische spreiding voor deze periode weer.  
                                                 
3 Ook bekend als het Partnerschap voor vredesopbouw van het stabiliteitsinstrument. 
4 Overeenkomstig Besluit 2010/427/EU van de Raad van 26 juli 2010 tot vaststelling van de organisatie 
en werking van de Europese dienst voor extern optreden (PB L 201 van 3.8.2010, blz. 30). 
NL 5   NL  
Figuur 2: Geografische spreiding van de crisisresp onsmaatregelen van het stabiliteitsinstrument, 2007-2013 
(uitgesplitst per financiële toewijzing)     
Afrika 
34%
Azië en de Stille 
Oceaan
17%
Latijns-Amerika 
en het Caribisch 
gebied
9%Midden-Oosten 
en Noord-Afrika
34%Oost-Europa en 
de westelijke 
Balkan
1%Zuidelijke 
Kaukasus 
en 
Centraal-
Azië
5%Wereldwijd
0%
 
In dezelfde periode werd ongeveer 502,45 miljoen euro beschikbaar  gesteld voor de op de 
lange termijn programmeerbare  elementen van het stabilitei tsinstrument, ter dekking van 
acties volgens artikel 4, leden 1 tot en met 3. Fi guur 1 toont aan hoe de financiering in deze 
periode werd toegewezen aan de maatregelen voor crisisrespons (artikel 3) en de programma's 
op langere termijn (artikel 4). 
5. S TAND VAN ZAKEN VAN HET STABILITEITSINSTRUMENT IN 2013 
De 309,3 miljoen euro  die beschikbaar zijn en vol ledig zijn vast gelegd voor het 
stabiliteitsinstrument in 2013,5 zijn als volgt verdeeld:  
• 210,7 miljoen euro voor crises of opkomende crises (artikel 3); 
• 30,3 miljoen euro voor respons op transregionale bedreigingen (artikel 4, 
lid 1); 
• 44,3 miljoen euro voor de beperking van risico's op chemisch, biologisch, 
radiologisch en nucleair gebi ed (artikel 4, lid 2); en 
• 24 miljoen euro voor capaciteitsopbouw vóór en na een crisis (artikel 4, lid 3).  
De Raad werd regelmatig ingelicht d oor kennisgevingen aan het Politiek en 
Veiligheidscomité over de planni ng van de nieuwe maatregele n voor crisisre spons in het 
kader van artikel 3 en werd ook op de hoogt e gehouden over de tenuitvoerlegging van de 
lopende maatregelen. De werkgroep Conflicten, veiligheid en ontwikkeling van de commissie 
Buitenlandse Zaken van het Europees Parlemen t, die werd opgericht in het kader van de 
democratische controle van het stabiliteitsinst rument, kwam gedurende het jaar zes maal 
bijeen voor een trialoog  op politiek niveau met vertegenwoor digers van de Commissie en de 
EDEO en ongeveer vijftien maal voor een technische bijeenkomst. 
                                                 
5 Zie het overzicht van vastleggingen en betalingen voor het stabiliteitsinstrument in 2013 in het 
werkdocument van de diensten van de Commissie in de bijlage bij dit verslag. 
NL 6   NL Wat de  geografische spreiding  betreft, blijk t uit figuur 3 dat voortdur end aanzienlijke steun 
uit het stabiliteitsinstrument is verleend aan het Midden-Oosten en Noord-Afrika en aan 
Afrika bezuiden de Sahara, gezien de aanhoudende crises in deze regio's. 
Figuur 3: Geografische spreiding van nieuwe crisisre sponsmaatregelen van het stabiliteitsinstrument, 2013 
(uitgesplitst per financiële toewijzing) 
Afrika 
34%
Azië en de Stille 
Oceaan
14%Latijns-Amerika 
en het Caribisch 
gebied
10%Midden-Oosten 
en Noord-Afrika
38%Oost-Europa en 
de westelijke 
Balkan
1%Zuidelijke 
Kaukasus 
en 
Centraal-
Azië
2%Wereldwijd
< 1 %
 
In de volgende twee hoofdstukken worden speci fieke voorbeelden beschreven van projecten 
in het kader van het stabiliteitsinstrument in 2013. 
6. R ESPONS OP CRISES OF OPKOMENDE CRISES (ARTIKEL 3 VAN DE VERORDENING TOT 
INVOERING VAN EEN STABILITEITSINSTRUMENT )  
6.1. Hoe heeft het stabiliteitsinstru ment in 2013 op crises gereageerd? 
In 2013 heeft het stabiliteitsinstrument 216,6 miljoen euro6 vastgelegd via ongeveer 45 
crisisresponsmaatregelen voor de korte termijn. In het Midden-Oosten en Noord-Afrika 
werd de steun voortgezet in het kader van de  langdurige crisis in Sy rië en de merkbare 
overloopeffecten voor zijn buurland en. Ook is veel steun verlee nd aan Afrika bezuiden de 
Sahara, die de reacties van de EU weerspiege lde op de onzekere politie ke situaties en de 
bedreigingen voor de veiligheid  in de hele regio. In Zui doost-Azië werd verdere steun 
verleend voor vredesproce ssen en de rechtsstaat. 
Volledige details over de maat regelen van het stabiliteitsinst rument die in 2013 ten uitvoer 
werden gelegd, staan in het werkdocument van de diensten van de Commissie in de bijlage bij 
dit jaarverslag. Uit de volgende illustratieve actie s blijkt dat het stabiliteitsinstrument in 2013 
is ingezet op uiteenlopende pl aatsen overal ter wereld en voor  heel verschillende soorten 
crisissituaties. 
                                                 
6 Dit cijfer is inclusief het bedrag van 6 miljoen euro dat uit 2012 is overgedragen of is teruggevorderd in 
2013. 
NL 7   NL Syrië:  Tijdens de aanhoudende crisis in Syrië is voortdurend steun uit het 
stabiliteitsinstrument geboden, zowe l binnen Syrië als in de buurla nden. In Turkije, Irak, maar 
hoofdzakelijk Jordanië en Libanon, was het stabiliteitsinstrument van cruciaal belang voor de 
ondersteuning van de autorite iten bij de ontvangst en opvang van het groeiende aantal 
Syrische vluchtelingen. Vl uchtelingen werden ook rechts treeks ondersteund, bijvoorbeeld 
door het verstrekken van contante huur subsidies en de verbetering van de 
levensomstandigheden, met inbegrip van de best uursstructuren van de kampen, de aanbieding 
van alternatief onderwijs en psychosoc iale steun. In Libanon verleent het 
stabiliteitsinstrument aanzienlijke steun aan de plaatselijke gezondheid szorg, die onder grote 
druk staat gezien de aanwezigheid  van grote aantallen vluchteli ngen en de toenemende vraag 
die daarmee gepaard gaat.  
In Syrië zelf is de situatie wat betreft toegang en andere voorwaarden voor het verstrekken 
van niet-humanitaire steun duidelijk moeilijker. Niettemin heeft het stabiliteitsinstrument nog 
altijd enige rechtstreekse steun kunnen verlenen  in de vorm van eerstelijnsgezondheidszorg, 
verhoogde voedselzekerheid en basisonderwijs.  
Mali:  Het stabiliteitsinstrument was een van de eerste instrumenten die de EU in het kader 
van de bredere EU-respons tot haar beschikking had om in te  zetten tegen de crisis in Mali 
begin 2013. Een bijstandspakket van 20 miljoen euro uit het stabiliteitsinstrument voorzag 
hoofdzakelijk in steun op het gebied van veilig heid en justitie, hulp bij het herstel van de 
aanwezigheid van de staat Mali in het noorden va n het land en in de aanloop naar de eerste 
fasen van het verkiezingsproces. Deze bijstand vormde een aanvulling op de steun uit andere 
EU-instrumenten, met name uit het stabilit eitsinstrument voor het langetermijnproject 
Terrorismebestrijding in de Sa hel, de twee GVDB-missies - de  EU-opleidingsmissie (EUTM) 
voor het Malinese leger en EUCA P Sahel, evenals EU-steun voor  de AFISMA-missie via de 
Afrikaanse Vredesfaciliteit van het EOF. 
Niger:  In de loop van 2013 namen de  bedreigingen voor de veili gheid in Niger toe als gevolg 
van de opstand en het militaire conflict in het noorden van Mali. De terugkeer in de afgelopen 
jaren van naar schatting 250 000 economische migr anten vanuit Libië naar Niger alleen al, 
met inbegrip van voormalige strijders en huurlin gen, verslechtert de situatie nog verder. 
Voortbouwend op bestaande steun uit het stabilite itsinstrument voor veiligheid en stabilisatie 
in de noordelijke regio's van Niger en Mali, werd vervolgsteun overeengekomen om bijstand te verlenen op het gebied van de gemeentelijk e politie, inkomsten genererende activiteiten en 
de ondersteuning van door regionale en nati onale overheden gelanceerde vredes- en 
verzoeningsinitiatieven. Deze maatregelen dr agen bij aan de verwezenlijking van de 
doelstellingen van de Sahel-strategie van de EU, vormen een aanvulling op de 
ontwikkelingshulp en humanitaire steun van de  EU en brengen synergieën met de GVDB-
missie EUCAP Sahel in Niger tot stand. 
Centraal-Afrikaanse Republiek: Na de staatsgreep van maart 2013 werd het reikwijdte van 
de activiteiten van het stabilit eitsinstrument in de Centraal-Afrikaanse Republiek uitgebreid 
zodat hierbij rekening werd gehouden met de nieu we situatie ter plaatse. Dit gebeurde met 
behulp van: steunpakketten voor civiele veiligheidstroepen, di e op een later moment ook de 
weg vrij konden maken voor uitgebreide in spanningen voor hervorming van de 
veiligheidssector; ondersteuning  van de media met het oog op de beschikbaarheid van 
objectieve en conflictgevoelige informatie in  Bangui en de provincies; de inzet van 
waarnemingsmissies voor mensenrechten; en  de bevordering van de  intracommunautaire 
dialoog door middel van de inspanningen  van maatschappelijke organisaties. 
NL 8   NL Ivoorkust: Na de benoeming van een nationale instantie voor de uitvoering van het 
overheidsbeleid voor 2012 voor ontwapening, demobilisering en re-integratie (DDR) 
verleende de EU bijstand via het stabiliteitsinstrument w aaronder: capaciteitsopbouw en 
technische bijstand, met inbegrip van de voor lichting en voorbereiding van gedemobiliseerde 
oud-strijders die gere-integreerd zouden wo rden; ondersteuning van de economische en 
sociale re-integratie van ongeveer 5 000 eerde r gedemilitariseerde en gedemobiliseerde oud-
strijders en evenredige bijstand van de ont vangende gemeenschappen om een gunstig klimaat 
te scheppen voor een dergelijke re-integratie; en nauwlettend, regelmatig toezicht op het 
DDR-programma om ervoor te zorg en dat deze participatieve be nadering zowel gericht is op 
de behoeften van de ontvangende gemeen schappen als op die van oud-strijders. 
Birma/Myanmar:  In aanvulling op eerdere en nog voort durende steun aan het vredesproces, 
met inbegrip van de oprichting van het "Mya nmar Peace Centre" (M PC) in 2012, initiatieven 
vanuit zowel het kabinet van de president als het kantoor van Daw Aung San Suu Kyi, en in 
overeenstemming met de conclusies van de R aad Buitenlandse Zaken van april 2013, heeft de 
EU bijstand ter beschikking gesteld voor de capaciteitsopbouw van de politiemacht in 
Myanmar om de eerbiediging van de mensenr echten, alsmede de verantwoordingsplicht en 
professionaliteit op het gebied  van het beheersen van mensen massa's en wijkpolitie te 
bevorderen. 
6.2. Wie was betrokken bij de acties  voor crisisbestrijding van het 
stabiliteitsinstrument? 
De maatregelen zijn tot stand gekomen door na uwe samenwerking tussen de EU-instellingen 
en met de EU-lidstaten, alsook met uiteenlopend e partners: maatschappelijke organisaties, het 
overheidsapparaat, derde landen en andere. De EU -delegaties spelen een sleutelrol doordat zij 
vroegtijdig waarschuwingen geve n en de initiële projectont werpen en opties voor respons 
ontwikkelen. In 2013 werd he t grootste deel van de ni euwe maatregelen verder 
"gesubdelegeerd"7 aan de EU-delegaties voor tenuitvoerl egging ter plaatse. Deze delegaties 
kennen immers de lokale behoeften  en vereisten, hetgeen essentieel is voor het succes van de 
activiteiten. Hierdoor kan met de uitvoerend e organen tijdig over contracten worden 
onderhandeld en kan de tenuitvoerlegging van deze vaak gevoelige projecten op de voet worden gevolgd. In 2013 kwamen zo 62 % van de vastleggingen en 80 % van de betalingen in 
het kader van het stabilite itsinstrument tot stand via de delegaties van de EU.  
De figuren 4a en 4b hieronder tonen de vers chillende partners voor de uitvoering van 
maatregelen van het stabiliteitsinstrument voor crisisrespons in het kader van artikel 3 van 
2007 tot 2013. De keuze van de u itvoeringspartners wordt veel al bepaald door de sterke 
aanwezigheid van organisaties of actoren met er varing ter plaatse, hetgeen een snelle reactie 
ten goede komt, die gebruik maken van hun so lide lokale netwerken in de onstabiele 
omgevingen waar de crisisresponsacties van het stabiliteitsinstrument plaatsvinden. De VN-
familie bleef een zeer belangrijke uitvoe ringspartner, evenals niet-gouvernementele 
organisaties, en in 2013 nam de samenwerking met agentschappen van de lidstaten toe. 
                                                
 
7 De juridische en financiële verantwoordelijkheid voor het gebruik van EU-middelen, met inbegrip van 
de bevoegdheid tot ondertekenen en wijzigen van overeenkomsten, wordt overgedragen van de centrale 
diensten van de Europese Commissie naar de betrokken EU-delegatie. 
NL 9   NL Figuur 4a: Uitvoerende partners van de crisisresp onsmaatregelen van het stabiliteitsinstrument 2007-2013 
(uitgesplitst per financiële toewijzing) 
VN-
agentschappen
46%
Internationale 
en lokale ngo‘s
25%Andere 
internationale 
organisaties
19%Particuliere 
sector
2%Instellingen van 
de EU-lidstaten
8%
 
Figuur 4b: Uitvoerende partners van de crisisres ponsmaatregelen van het stabiliteitsinstrument 2013 
(uitgesplitst per financiële toewijzing) 
VN-
agentschappen
41%
Internationale 
en lokale ngo‘s
22% Andere 
internationale 
organisaties
13%Particuliere 
sector
3%Agentschappen 
van de EU-
lidstaten
20%Regeringen en 
agentschappen 
van derde 
landen
1%
 
7. B IJSTAND IN HET KADER VAN STAB IELE SAMENWERKINGSVOORWAARDEN 
(ARTIKEL 4 VAN DE VERORDENING TOT INVOERING VAN EEN 
STABILITEITSINSTRUMENT ) 
De Commissie zorgt voor de voorbereiding va n de jaarlijkse programmering en voor het 
beheer van de bijstand krachtens ar tikel 4 in het kader van stabiele 
samenwerkingsvoorwaarden. De jaarlijkse actiep rogramma's van het stabiliteitsinstrument 
voor 2013 werden goedgekeurd als volgt: artikel 4, leden 1 en 2, in juli 20138 en artikel 4, lid 
3, in maart 2013. Werkdocument II van de dienst en van de Commissie bij dit jaarverslag 
bevat nadere details over de uitvoeri ng van de activiteiten in dit verband. 
                                                 
8 De herziene versie van het jaarlijks actiepr ogramma werd op 23 d ecember 2013 goedgekeurd. 
NL 10   NL 7.1. Bedreigingen voor de veiligheid en zekerheid (artikel 4, lid 1, van de 
verordening tot invoering van een stabiliteitsinstrument) 
De programma's die zijn opgezet in de contex t van transregionale bedreigingen, betreffen 
voornamelijk capaciteitsopbouw, in nauw overleg met de begunstigde landen. Dit omvat doorgaans de versterking van de veiligheidscapaci teit op nationaal en regionaal niveau, om 
effectieve mondiale en transregiona le samenwerking mogelijk te maken.  
In 2013 werd 74 miljoen euro vastgelegd, met in totaal ongeveer 44 miljoen euro aan 
verrichte betalingen. Tegen eind 2013 waren via de ESF
9 meer dan 100 deskundigen 
gecontracteerd uit gespecialiseerde openbare of  semi-openbare organisaties in de EU-
lidstaten, om tezamen hun specifieke kennis en deskundigheid ter beschikking te stellen en 
technische input te bieden voor de vaststelling en gedetailleer de planning van acties in het 
kader van het stabilite itsinstrument. Dit omvatte het jaarlijkse actieprogramma 2013 en 
voorbereidingen voor een volledi ge tenuitvoerlegging van actie s waartoe in het kader van 
eerdere jaarlijkse actie programma's was besloten. De belang rijkste bestreken gebieden zijn: 
• Het cocaïnerouteprogramma  (35 miljoen euro sinds 2009) heeft betrekking op 38 
landen in Afrika (hoofdzakelijk West-Afr ika), Latijns-Amerika en het Caribische 
gebied en ondersteunt de capaciteit van de partnerlanden in de strijd tegen 
georganiseerde misdaad en drugshandel op het gehele traject, gericht op de 
onderschepping van de illegale drugsstromen, de  strijd tegen het witwassen van geld 
en de uitwisseling van informatie. Er werd en twee nieuwe contracten ondertekend ter 
uitbreiding van het geografische toepa ssingsgebied van het AIRCOP-project naar 
nieuwe landen in Afrika en Latijns-Am erika in de komende drie jaar en ter 
ondersteuning van de uitrol van het regionaal politie-inf ormatiesysteem (WAPIS) bij 
de eerste vijf proeflanden.  
• De strijd tegen georganiseerde misdaad op de heroïneroute werd verder gesteund in 
vijftien landen in Azië, Centraal-Azië, de Kaukasus, de Zwarte Z ee en de westelijke 
Balkan onder het overkoepelende heroïnerouteprogramma dat bestaat uit twee 
fasen die momenteel parallel  lopen: een project best aande uit vier onderdelen, 
waarvan het leeuwendeel van de  activiteiten is gericht op Afghanistan en Pakistan; 
het tweede project bestaat uit drie afzonderlijke pr ojecten. In 2013 gingen twee 
nieuwe maatregelen van star t onder de vlag van de tweed e fase van het programma: 
één project met als streven de samenwer king tussen wetshandhavingsinstanties op 
operationeel niveau te versterken, met name in Centraal-Azië, en  een tweede project 
dat het probleem van mensenhandel aanpa kt in landen die aan de heroïneroute 
liggen, met activiteiten die gericht zijn op  het versterken van de capaciteiten van 
Azerbeidzjan, Bosnië en Herzegovina, de Republiek Moldavië en Turkije met betrekking tot het verzamelen van gegevens /inlichtingen, analyse en systematische 
informatie-uitwisseling.  
• Het programma voor kritieke zeeroutes omvat 22 miljoen euro en bestrijkt 25 
kustlanden van het hele gebied van de I ndische Oceaan (met inbegrip van Zuidoost-
Azië) en de Golf van Guinee. Het bevorde rt de mogelijkheden voor de uitwisseling 
van informatie en de maritieme rechtshandhavingsfuncties van deze landen zodat zij 
                                                
 
9 "Export Support Facility", waarvoor deskundigen uit openbare of semi-openbare organisaties uit heel de 
EU worden ingezet. Sinds 2008 hebben deskundigen uit ongeveer 60 organisatie s in 17 lidstaten meer 
dan 100 missies uitgevoerd. 
NL 11   NL hulp krijgen bij het streven naar veiliger zeev erkeer door de strijd  tegen piraterij en 
gewapende overvallen op zee, en bij ande re aspecten van maritieme veiligheid. 
• In 2013 werden projecten inzake terrorismebestrijding  op nationaal en regionaal 
niveau verder gesteund in overeenstemmi ng met de terrorismebestrijdingsstrategie 
van de EU. In Mali ging de uitvoering van het project Terrorisme bestrijding in de 
Sahel, dat zowel Niger, Mali als Mauritanië bestrijkt, daadwerkelijk van start met het 
trainen in de respons op terroristische aanslagen, op sporingstechnieken, het 
verzamelen en gebruiken van inlichtingen,  alsmede gerechtelijke procedures voor 
terrorismebestrijding. Een nieuw project dat een bijdrage za l leveren aan de 
bestrijding van terrorismefinan ciering in de Hoorn van Afrika en Jemen is ontworpen 
om begin 2014 te worden uitgevoerd. Daarnaast is er ook een contract toegekend aan een nieuw project inzake de  bestrijding van gewelddadi g extremisme in de Hoorn 
van Afrika. De samenwerking met Pakistan werd versterkt met nieuwe steun voor de 
bestrijding van gewelddadig extremisme , die in 2014 beschikbaar zal komen ter 
aanvulling op bestaande steun aan het gerech telijke systeem in Punjab. In Zuidoost-
Azië was het stabiliteitsinstrument betrokken bij een gezamenlijk antiterrorisme-initiatief van de EU en het UNODC (Bureau  van de Verenigde Naties voor drugs- en 
misdaadbestrijding). Het stabiliteitsinstrume nt verstrekte ook st eun aan het in Malta 
gesitueerde Instituut voor Justitie en  de rechtsstaat om hun toekomstige 
werkzaamheden op het gebied van terrorisme bestrijding in kaart te brengen. In 
samenwerking met het Bureau van de nationa le veiligheidsadviseur  in Nigeria werd 
een studie opgezet over Boko Haram. Ten sl otte heeft de Commissie opleidingen 
voor het voorbereiden van projecten in zake de bestrijding van gewelddadig 
extremisme georganiseerd voor medewerk ers van de EU en van delegaties en 
ambassades uit EU-lidstaten. De eerste zitting vond plaats in december 2013 in 
Nairobi en vervolgopleidingen worden in 2014 in Afrika en Azië gehouden.  
• De tenuitvoerlegging van een nieuwe aanpak van cybercriminaliteit  ging eind 2013 
in samenwerking met de Raad van Europa van start. De wereldwijde actie tegen 
cybercriminaliteit (GLACY) bevordert de toetreding tot het Verdrag van Boedapest 
inzake cybercriminaliteit en stelt strafrech telijke autoriteiten in staat om op grond 
van dit verdrag internationale  samenwerking aan te gaan inzake de bestrijding van 
cybercriminaliteit en elektronisch bewijs.  
• Er werd een proefproject voor cyberveiligheid  geformuleerd, dat begin 2014 van 
start zou gaan, met als doelstelling veerkr acht in te bouwen in voor de IT vitale 
infrastructuur en de harmonisatie en ont wikkeling van de nationale wetgeving in 
overeenstemming met de internationale normen in geselecteerde landen te 
bevorderen.  
• Teneinde nationale justitiële , controle- en rechtshandhavi ngsautoriteiten in staat te 
stellen om doeltreffend te reageren  op de productie van en handel in vervalste 
geneesmiddelen , is er een nieuwe maatregel ter be strijding van bedreigingen voor de 
volksgezondheid ontworpen en vastgest eld, waarvan de tenuitvoerlegging in 2014 
van start zal gaan. Door het creëren van het noodzakelijke wettelijk kader en de 
noodzakelijke capaciteit kunnen deze acties op het toepasselijke nationale en 
sub/transregionale niveau worden uitge voerd, waarbij het geografische zwaartepunt 
van dit project ligt bij Ghana, Senegal, Jordanië, Marokko en Kameroen als gevolg 
van de politieke inzet die zij tonen bij de  aanpak van uitdagingen met betrekking tot 
vervalste geneesmiddelen. 
NL 12   NL • Met betrekking tot ongeoorloofde accumulatie van en  handel in handvuurwapens 
en lichte wapens tegen te gaan en de destabiliser ende gevolgen ervan aan te pakken, 
zijn er enkele mijlpalen bereikt aan de hand van een door het UNODC ingevoerde 
initiatief ter ratificatie en tenu itvoerlegging van het VN-verdrag tegen 
grensoverschrijdende georganiseerde misd aad en het daarbij behorende protocol 
inzake vuurwapens. Het door INTERPOL uitgevoerde iARMS-project ging zijn 
tweede fase in (2012-2013) na succesvolle  voltooiing van de eerste fase (2011-2012). 
In Afrika liep de eerste fase van steun aan het Regionaal Centrum voor 
Handvuurwapens (Nairobi, Kenia)  in juni 2013 ten einde, w aarna de tweede fase met 
een looptijd van drie jaar van start ging. In Midden-Ameri ka ging de tweede fase van 
steun aan het Midden-Amerikaanse progr amma voor toezicht op handvuurwapens en 
lichte wapens (CASAC) het tweed e jaar van uitvoering door de 
Veiligheidscommissie van het Centraal-Amerikaans Integratiesysteem (SICA) in.  
7.2. Beperking van risico's in verband met ch emische, biologische, radiologische en 
nucleaire materialen (artik el 4, lid 2, van de verorden ing tot invoering van een 
stabiliteitsinstrument) 
Dit programma dekt risico's als ongelukken, natuurrampen of kwaadwillige daden in verband 
met chemische, biologische, radiologische en nu cleaire materialen (CBRN) en strekt ertoe de 
aandacht voor veiligheid en beveiliging te verg roten door goede praktijken te verspreiden en 
de bewustmaking rond veiligheid en zekerhe id uit te breiden. Vóór 2010 werden de 
verschillende gebieden apart bestreken.10 Het CBRN-programma omvat een regionale 
strategie en heeft sl echts bij uitzondering betrekking op bilaterale projecten in één 
afzonderlijk land (uitzonderinge n zijn Afghanistan en Paki stan voor chemische stoffen, 
bioveiligheid en biobeveiliging). 
De door de EU wereldwijd opgerichte  CBRN-topcentra bieden gaandeweg één enkel 
geïntegreerd platform voor alle acties op deze gebieden als grensbeheer/ongeoorloofde 
handel, uitvoercontrole, bioveili gheid enz., met inbegrip van ci viele beschermingsmaatregelen 
(planning in noodsituaties, crisis paraatheid en respons). Het in itiatief wordt uitgevoerd in 
nauwe samenwerking met de EDEO en met de hulp van het interregionaal Crimineel en 
Gerechtelijk Onderzoeksinstituut van de Vere nigde Naties (UNICRI). Het Gemeenschappelijk 
Centrum voor onderzoek van de Europese Comm issie zorgt voor de technische ondersteuning 
van het initiatief. Met deze CBRN -topcentra wordt ernaar gestre efd om het beleid inzake de 
beperking van risico's op het gebied van chemis che, biologische, radiologische en nucleaire 
materialen te versterken door  hulppakketten op maat te ontwikke len. Zij zullen een belangrijk 
instrument zijn voor de capaciteitsopbouw, voor de ontwi kkeling van samenhangend 
regionaal beleid en voor het samen inzetten va n de nationale en regionale capaciteit op dit 
terrein. In 2012 richtte de EU  een CBRN-topcentrum op in Zu idoost-Azië (Filippijnen), 
Zuidoost-Europa/Zuidelijke Kauka sus/Oekraïne (Georgië), N oord-Afrika (Algerije), de 
Atlantische zijde van Afrika (Marokko), het Mi dden-Oosten (Jordanië) en Oostelijk en 
Centraal-Afrika (Kenia). In 2013 waren vijf regi onale secretariaten van de lokale topcentra 
operationeel en vier ervan zijn officieel i ngehuldigd. Voorts werden  contacten gelegd met 
Centraal-Azië en de landen van de Raad voor samenwerking van de Golfstaten. In 2013 is de 
Commissie samen met de partnerlan den van het initiatief voor l okale topcentra gestart met het 
opzetten van een behoeften- en bedreigingeneva luatie om de belangrijkste CBRN-behoeften 
                                                 
10 Bv. uitvoercontrole van goederen voor tweeërlei gebruik, ongeoorloofde handel, heroriëntering van 
voormalige wapenspecialisten, ve iligheids- en beveiligingscultuur.  
NL 13   NL van de landen in kaart te brengen. Voorts zulle n deze evaluaties worden  omgezet in nationale 
CBRN-actieplannen om de betrokken  landen te helpen bij het vaststellen van de prioritaire 
acties. In de toekomst zullen projecten in  de regio's van de CBRN-topcentra worden 
gedefinieerd op basis van deze prioriteiten.  
Voorbeelden van belangrijke projecten inzake CBRN-topcentra zijn onder andere het 
Midden-Oosten, waar het lokale topcentrum in  Amman een project betreffende de opleiding 
van civiel primaire-interventiepersoneel voor  CBRN-rampen (HAZMAT) heeft opgezet. Het 
topcentrum in Rabat aan de Atlantische zijd e van Afrika heeft een project opgezet inzake 
gevaarlijk biologisch en chemisch afval. Hierb ij zijn zeven partnerlanden aan de Atlantische 
zijde van Afrika en Tunesië betrokken. Een tweede project, dat gezamenlijk door de CBRN-
topcentra van Rabat en Nairobi wordt uitgevoer d, helpt de partnerlanden bij het opbouwen en 
versterken van de wetgeving en bi j het ontwikkelen van doeltreffende 
handhavingsmaatregelen om te voldoen aan de in ternationale verplich tingen. Aan dit project 
nemen negen landen deel, en nog eens negen landen hebben reeds hun interesse geuit voor deelname aan een soortgelijk project. 
Ook wordt steun verleend op andere activiteite ngebieden, in samenwerking met het netwerk 
van CBRN-topcentra. 
• De steunmaatregelen inzake controle op de uitvoer van goederen voor tweeërlei 
gebruik , die ertoe hebben geleid dat de pr ogramma's succesvol ten uitvoer zijn 
gelegd in meer dan 23 lidstaten over de  hele wereld, zijn uitgebreid. De 
samenwerking met het programma voor uitvoercontrole van de VS (EXBS)
11 werd 
uitgebreid. In juni 2013 vond in Brussel een gemeenschappelijk e, internationale 
dialoog over hulp bij exportc ontrole plaats. Besloten is een gemeenschappelijke 
werkgroep in het leven te roepen ter verste rking van de coördinati e tussen de VS en 
de EU teneinde dubbel werk bij de uitvoe ring van uitvoercont roleactiviteiten te 
vermijden. Op basis van de huidige ontwi kkelingen werden de activiteiten in het 
Midden-Oosten/Centraal-Azië in de tweede helft van 2013 uitgebreid en versterkt. 
Een nieuwe aanpak van de uitvoercontroleactiviteiten is vastgesteld om te zorgen een positiever effect voor de exploitanten ter plaatse die verantwoordelijk zijn voor de 
controleactiviteiten.  
• Voor de omscholing van en nieuwe banen voor wetenschappers en ingenieurs  die 
voordien in wapengerelateerde sectoren werkten en die af komstig zijn uit landen van 
de voormalige Sovjet-Unie, wordt nog st eeds steun verlee nd via het bevoegde 
centrum (Science and Technology Centre (STCU)) op basis van een versterkt 
partnerschap tussen de part ijen en de cofinanciering van activiteitenregelingen. 
Daarnaast ondergaat het Internationaal Centrum voor wetensch ap en technologie 
(ISTC) een hervormingsproces, dat wil zeggen dat de doelstellingen worden 
bijgewerkt en het geografische toepassi ngsgebied wordt verru imd. De Commissie en 
de EDEO ontvingen een mandaat van de Raad om te onderhandelen over een 
herziene ISTC-overeenkomst. Het centrum zal worden overgebr acht naar Astana, 
Kazachstan. In 2013 huldigde het ISTC een door de EU gefinancierd project voor 
een regionaal centrum voor bioveiligheid en biobeveiliging in Dushanbe in en ging 
de scholing van deskundigen uit Tadzjikistan en Afghanistan van start om de focus 
van hun activiteiten te verleggen en deze in  te zetten voor vreedzaam gebruik. Ook 
                                                
 
11 Uitvoercontroles en de daarbij behorende bijstand inzake grensbeheer. 
NL 14   NL vonden er in 2013 andere heroriënteringsactiv iteiten voor wetenschappers plaats in 
Irak. Er werden 98 radiologische en nucleaire specialisten opgeleid om hun 
activiteiten te richten op de ontmanteling van nuc leaire installaties.  
• De strijd tegen de illegale handel in chem ische, biologische, radiologische en 
nucleaire materialen en bedrie glijke financiële praktijken  wordt voortgezet met 
acties in Centraal- en Zuidoost-Azië en  Noord-Afrika. Met de IAEA werd een 
tweede contract ondertekend om bij te dr agen aan het nieuwe laboratorium voor 
beveiligingsanalyse van nucle air materiaal in Seibersdorf, Oostenrijk. Thailand, 
Cambodja, Laos, de Filipijnen en de Democratische Repub liek Congo ontvingen 
steun voor de opsporing van radiol ogisch en nucleair materiaal.  
• Door middel van de tenuitvoerlegging van de resultaten van het EpiSouth-project (17 
partnerlanden buiten de EU en 10 lidstaten) is in de zuidelijke en oostelijke 
buurlanden van de EU van start gegaan me t een strategie voor bioveiligheid en 
biobeveiliging voor de buurlande n van de EU. Het EpiSouth-netwerk, in de eerste 
plaats beperkt tot het Middellandse Zeegebie d, is verder uitgebreid met onder meer 
Armenië, Georgië, Moldavië en Oekraïne . Deze strategie heeft, via het EpiSouth-
landennetwerk, geleid tot vier grote projec ten die alle eind 2013 zijn gelanceerd. Het 
eerste en grootste is het proj ect "MediPIET", dat voorziet in  de verdere opleiding van 
interventie-epidemiologen en hiermee bijdraagt tot de algemene doelstelling van verbetering van de gezondheid en de bioveiligheid in de  buurlanden. Het doel ervan 
is capaciteitsopbouw voor de preventie en best rijding van natuurlijke of kunstmatige 
gezondheidsbedreigingen door overdraagba re ziekten. Het tweede biologische 
project, onder leiding van de Wereldge zondheidsorganisatie (WHO), betreft het 
onderzoek naar nieuwe bacteriologische ziekten. Dit project streeft ernaar de 
volksgezondheid met het oog op opkomende b acteriële ziekteverwekkers (anthrax, 
tularemie, pest, tuberculose, enz.) en antimicrobiële survei llancenetwerken voor 
mogelijke uitbraken te versterken. Een derde,  parallel uitgevoerd project betreft het 
"Medilabsecure"-project, onder leiding van het Pasteur-instituut, dat de risico's 
bewaakt die verband houden met nieuwe en  opnieuw de kop opstekende virussen bij 
mensen en dieren en waarbij een netwerk van entomologen tot stand wordt gebracht. 
Een vierde project, onder leiding van de WHO, heeft ten doel om wereldwijd de 
bescherming van de gezondheid te ver hogen door landen te ondersteunen bij de 
verbetering en versterking van capacite iten voor de preventie, opsporing en 
beheersing van en de reactie op ge beurtenissen op het gebied van de 
volksgezondheid in verband met activiteiten op zee, in de lucht en aan land als punt 
van binnenkomst voor internationale re izen en vervoer. Deze multisectorale 
benadering beoogt de risico's die verba nd houden met de natuurlijke of moedwillige 
verspreiding van pathogenen te minimaliseren.  
• De verwijdering en vernietiging van de chemische voorraden van Syrië in 2013 
is financieel ondersteund door het CBRN -initiatief van het programma van het 
stabiliteitsinstrument. Na de aanpassing van het jaarlijkse actieprogramma 2013 heeft 
de EU 12 miljoen euro toegewezen aan de Organisatie voor het verbod van chemische wapens (OPCW) voor de neutra lisatie en verbranding van de Syrische 
chemische stoffen in samenwerking me t de internationale gemeenschap. 
NL 15   NL 7.3. Capaciteitsopbouw vóór en na een crisis (artikel 4, lid 3, van de verordening tot 
invoering van een stabiliteitsinstrument) 
Tussen 2007 en 2013 werd 103 miljoen euro vrijgemaakt voor steun aan circa 140 projecten 
voor de opbouw en versterking van de capaciteit vóór en na de crisis van de Europese Unie en 
haar partners op nationaal, regionaal en mondiaal niveau. Figuur 5 hieronder toont de 
belangrijkste voor steun in aanmerking komen de thematische gebieden van 2007 tot 2013, 
terwijl figuur 6 het scala aan uitv oeringspartners in kaart brengt. 
Figuur 5: Thematische gebieden van de steun voor capaciteitsopbouw 2007-2013 (uitgesplitst per financiële 
toewijzing overeenkomstig artikel 4, lid 3, van de verordening tot invoering van een 
stabiliteitsinstrument ) 
2%3%5%8%8%12%12%14%17%18%
MediaDDR en SSRJeugdwerkloosheidConflictpreventie, vredesopbouw en…Spoedig herstel, PCNA/PDNANatuurlijke hulpbronnen en…Civiele capaciteit voor crisisbeheerVrouwen, vrede en veiligheid en kinderenVroegtijdige waarschuwing en…Bemiddeling, dialoog en verzoening
 
 
  
Figuur 6: Uitvoerende partners 2007-2013 overeenkoms tig artikel 4.3 Capaciteitsopbouw (uitgesplitst per 
financiële toewijzing) 
53%28%19%
Maatschappelijke organisaties
Internationale en (sub)regionale
organisaties
Lidstaten
 
NL 16   NL Uit hoofde van het jaarlijkse actieprogra mma 2013 werd 24 miljoen euro toegekend. 
Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkst e resultaten en effect en met betrekking tot 
de in 2013 lopende projecten. 
Conflictpreventie, vredesopbouw en kwetsbaarheid: Met de oprichting van het netwerk 
voor dialoog met maatschappelijk e organisaties (CSDN) is een  bruikbaar forum ontstaan voor 
dialoog over vredesopbouw tussen de EU en maat schappelijke actoren, w aarbij deze laatsten 
de mogelijkheid hebben om bij te dragen tot de besluitvormingsprocessen van de EU. 2013 
markeerde het derde jaar van dit platform , en voor het einde van dat jaar hadden 40 
bijeenkomsten in het kader van de dialoog plaa tsgevonden. Deze dialogen dragen bij tot de 
verbetering van de langetermijn capaciteiten van de maatschappe lijke organisaties in derde 
landen, alsmede van hun Europese partners, om be ter voorbereid te zijn op crisispreventie.  
Bemiddeling, dialoog en verzoening:  Dankzij de steun van het st abiliteitsinstrument aan de 
Eenheid bemiddelingsondersteuning van de VN- afdeling politieke aangelegenheden, is er 
cruciale bijstand verleend bij hoogprioritaire crisissituaties in de Centraal-Afrikaanse 
Republiek, Mali en Somalië. De participatie van vrouwen aan vredesprocessen werd versterkt 
door het opleiden van zes vrouwen die in  aanmerking kwamen voor de benoeming tot 
bemiddelaar door de secretaris-generaal van de VN, en door een seminar op hoog niveau te 
ontwikkelen over gendergelijkheid en inclusieve bemiddelingsprocedures. Het stabiliteitsinstrument heeft samen met he t UNDP bijgedragen tot de oprichting van 
capaciteiten en duurzame nationale mech anismen voor interne bemiddeling en 
conflictbeheersing in  negen proeflanden.
12  
Een veelzijdige, nieuwe faciliteit binnen het stabiliteitsinstrument, de "Europese middelen 
voor bemiddelingssteun" (ERMES), is ontworp en om flexibel en snel technische 
bemiddelingssteun aan derde partijen te verl enen die zich bezighouden met inclusieve 
vredesprocessen op internationaal, regionaal en /of lokaal niveau, waarbij de noodzakelijke 
voorwaarden worden geschapen voor vrouwen, jongeren en andere kwetsbare groepen om 
hun stem te laten horen in conflictgebieden.  
Vrouwen, vrede en veiligheid, en kinderen: Het stabiliteitsinstrument  heeft de steun voor de 
uitvoering van resolutie 1325 va n de VN-Veiligheidsraad voor tgezet door middel van een 
gezamenlijk met "UN Women" opgezet project inzak e de bevordering van de  participatie van 
vrouwen aan vredesopbouw en pos t-conflictplanning in Kosovo13, Liberia, en Oost-Timor. In 
Kosovo woonden honderden mannen, vrouwen en j ongeren verzoeningsdialogen bij, waaruit 
concrete aanbevelingen voortvloeiden over kwestie s zoals de wet inzake gendergelijkheid, de 
arbeidsparticipatie van vrouwen en onderwijs voor meisjes. Ook zijn er in Kosovo afspraken 
gemaakt met de belangrijkste mediakanalen om  kwesties inzake vrouwen, vrede en veiligheid, 
en kinderen in hun programmering op te neme n. Bovendien staan vrouwen, vrede en 
veiligheid en kinderen als prio riteit aangemerkt bij lokale oproepen tot het indienen van 
voorstellen in 17 landen en 3 regio's14, die een breed scala aan ge nderkwesties bestrijken.  
                                                 
12 Bolivia, Tsjaad, Ghana, Guyana, de Malediven, Mauritanië, Nepal, Togo en Jemen.  
13 Deze benaming laat de standpunten over de status van Kosovo onverlet, en is in overeenstemming met 
Resolutie 1244/1999 van de VN-Veiligheidsraad en het advies van het Internationaal Gerechtshof over 
de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo. 
14 Afghanistan, Bolivia, Bosnië en Herzegovina, Br azilië, Tsjaad, Democratische Republiek Congo, El 
Salvador, Guinee-Bissau, India, Kirgizië, Liberia, Nepal, Nicaragua, Peru, Senegal, Solomon-eilanden, 
Jemen, de regio Midden-Amerika, Zuid-Azi ë, zuidelijke regio van Centraal-Afrika. 
NL 17   NL Vroegtijdige waarschuwing en omgevingsbewustzijn:  Dankzij de steun uit het 
stabiliteitsinstrument kon de maatschappelijke organisatie Belun uit Oost-Timor een systeem 
voor vroegtijdige waarschuwing en  maatregelen uitrollen en ops chalen, dat is beoordeeld als 
een van de beste systemen voor vroegtijdige wa arschuwing en maatregelen en een succesvolle 
bijdrage levert tot het terugdr ingen van het algemene lokale conflictpotentieel en spanningen. 
Door steun vanuit Saferworld en de Internationale Crisisgroep (ICG) kon de capaciteit van binnenlandse en regionale actoren worden ve rsterkt met betrekking tot de analyse van 
conflictrisico's op 32 terreinen waar m ogelijk conflicten kunnen optreden, en konden 
beleidsmakers en maatschappelijke organi saties worden voorzien van hoogwaardige 
conflictanalyses met aanbevelingen voor vroegtijdige responsmaatregelen.  
De capaciteit van regionale en subregionale or ganisaties voor vroegtij dige waarschuwing en 
herstel na een ramp werd vers terkt, onder meer door de crisis responscapaciteit van de Liga 
van Arabische Staten te verbeteren, de capac iteit voor mediamonitoring van het secretariaat 
van de Organisatie van Amerikaanse Staten te ontwikkelen en verdere steun aan de het 
continentale systeem voor vroegtijdige waarschu wing van de Afrikaanse Unie voort te zetten. 
Het stabiliteitsinstrument heeft ondersteuning geb oden bij de versterking van de capaciteit van 
de ASEAN en haar lidstaten om te reag eren op noodsituaties. In  dit verband vond in 
november 2013 een eerste opleidin g plaats voor toekomstig personeel van het nationale 
crisiscentrum van Myanmar, die samenviel met een bezoek van hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitte r Ashton aan het centrum.  
Civiele capaciteit voor crisisbeheer:  Na succesvolle afronding van de eerste fase in 2012 
werd het ENTRi-programma (het nieuwe Eu ropese opleidingspr ogramma voor civiele 
crisisbeheersingscapaciteiten) in april 2013 opnieuw gelanceerd. In de loop van het jaar hebben negen op maat ontworpen opleidingen (g emiddeld één per maand) de capaciteiten 
versterkt van 210 personeelsleden (zowel EU- als niet-EU-onderdanen) die zijn of gaan 
worden ingezet bij internationale civiele cris isbeheersingsmissies van de EU, de VN, de AU 
en de OVSE. De cursussen omvatten zowel ople idingen voorafgaand aan  de internationale 
missies in Libië, Georgië en Kosovo, alsook  specialisatiecursussen met onderwerpen als 
mensenrechten, de rechtsstaat, bemiddeli ng en mentorschap. Voorts werden de 
interoperabiliteit en de geharmoniseerde aanpak van opleidingen tussen de 13 Europese 
consortiumleden van ENTRi bevorderd en in september 2013 werd een praktisch handboek gepubliceerd voor burgers die worden ingezet bij in ternationale crisismissi es ("In control"). 
Onder het EU-programma voor de opleiding va n politiediensten (EUPST) werden in 2013 
drie belangrijke opleidingssessies gehouden, respectie velijk door de Spaanse guardia civil, de 
Franse nationale gendarmerie en de Italiaan se carabinieri, voor de  capaciteitsopbouw van 
1 019 politiefunctionarissen uit 42 landen, waaronder 19 Afrikaanse  landen, om deel te nemen 
aan internationale politiemissies.  
Natuurlijke hulpbronnen en klimaatverandering: Het EU-VN-partnerschap voor land, 
natuurlijke hulpbronnen en conflictpreventie heef t de versterking van de capaciteit van de 
lokale maatschappelijke organisaties in het ge bied van de Grote Meren in Afrika voortgezet 
om inzicht in de conflictdyna miek te krijgen en conflic tgevoelige oplossingen voor 
controversiële kwesties in  verband met het beheer va n natuurlijke hulpbronnen te 
ontwikkelen. Aan de hand van het project "klim aatverandering en veiligheid in Oost-Europa, 
Centraal-Azië en de zuidelijke Kaukasus" onder het milieu- en ve iligheidsinitiatief 
(ENVSEC), is een strategisch kader voor de aanpassing aan de klimaatverandering in het 
stroomgebied van de Dnjestr ontwikkeld.  
NL 18   NL Spoedig herstel, PCNA/PDNA: In september werd in het kader van een evaluatie van schade 
en behoeften in de nasleep van conflicten (PCNA) en natuurrampen (PDNA) de opleidingssessie "Versterking van de samenwerking in kwetsbare en door conflicten getroffen 
landen" gehouden, die werd bijgewoond door persone el van de centrale di ensten en lokale 
medewerkers van de EU en de VN.  
Ontwapening, demobilisering en re-integratie en hervorming van de veiligheidssector:  
De capaciteit van de AU voor de hervorming va n de veiligheidssector werd versterkt door 
middel van een gezamenlijk EU-VN-project, da t door UNOPS ten uitvoer werd gelegd. In 
november werden drie nota's met operationele  richtsnoeren besproken tijdens een workshop 
in Addis Abeba, waar vertegenwoordigers va n de regionale economische gemeenschappen en 
de maatschappelijke organisaties bijeen kwamen.  
Aan het einde van de programmeringsperiode van zeven jaar van de vero rdening tot invoering 
van het stabiliteitsinstrument we rd opdracht gegeven tot een externe evaluatie om het effect te 
beoordelen van de projectresu ltaten in de peri ode 2007-2013 van artikel 4, lid 3, (de 
component crisisparaatheid) van deze verordenin g. Uit deze evaluatie bleek dat de component 
crisisparaatheid van het stabil iteitsinstrument een onmisbaar  onderdeel van de alomvattende 
beleidsstructuur inzake vrede, ve iligheid en ontwikkeling in de  EU is en volledig in deze 
structuur moet worden geïntegreerd. Verder  heeft de evaluatie uitgewezen dat deze 
component de EU in staat stelt om conflictvr aagstukken in de breedste zin van het woord aan 
te pakken en dat individuele projecten de  capaciteit van organisaties hebben opgebouwd of 
versterkt teneinde een bijdra ge te leveren aan de inspan ningen voor vredesopbouw en het 
concept van een gemeenschap voor mensen uit de praktijk te versterken. Ondanks een beperkt 
budget hebben de gesteunde acties bijgedragen to t het nakomen van de verbintenissen van de 
EU met betrekking tot vrouwen, vrede en veilig heid, bemiddeling en dialoog. Investeringen in 
maatschappelijke organisaties door burgers zelf  in 26 door conflicten  getroffen landen en 
regio's zijn cruciaal gebleken om de ongeveer 80 projecten aan te passen aan de context van 
het land en om deze projecten te laten aansluiten op de prioriteiten en behoeften, niet alleen 
op nationaal niveau, maar ook ter plaatse. De component crisisparaatheid van het 
stabiliteitsinstrument is succesvol ingezet voor de oprichting van strategische partnerschappen, met name op multilateraal nive au met VN-projecten, is van grote invloed 
geweest op de betrekkingen van de EU met verscheidene gespecialiseerde VN-organen.  
8. C
ONCLUSIE  
De maatregelen van het stabiliteitsinstrume nt die in 2013 ten u itvoer zijn gelegd als 
aanvulling op andere acties in het kader va n de instrumenten voor geografische en 
thematische ontwikkeling van de EU, human itaire steun en GVDB-missies, heeft in 
aanzienlijke mate bijgedragen aan de inspanningen van de EU om conflicten te voorkomen, op crisissituaties te antwoorde n en de vrede te handhaven. In  dit verband heeft het brede 
spectrum van interventies in het kader van het st abiliteitsinstrument significante en zichtbare 
EU-respons mogelijk gemaakt in ve le mondiale crisissituaties. 
Gezien de voortdurende politieke instabiliteit en  het groeiende aantal natuurrampen in diverse 
delen van de wereld is he t van het grootste belang de beschikbare EU-instrumenten 
doeltreffender en doelmatiger in te zetten. In dit verband moet de EU ervoor zorgen dat de 
acties van het stabiliteitsinstrument worden uitg evoerd als onderdeel van de volledige cyclus 
van crisispreventie, crisisrespons en vr edesopbouw. Dankzij het st abiliteitsinstrument 
beschikte de EU over een ongekend responsvermoge n en het instrument fungeerde in veel 
gevallen als toegangspoort en katalysator om  een breed scala aan EU-responsmaatregelen 
NL 19   NL mogelijk te maken, die tezamen de strategische en alomvattende aanpak van de EU voor 
conflictpreventie en crisisrespons vormen. Zoals reeds vermeld in de gezamenlijke mededeling over een alomvattende aanpak van de EU, "zijn engagement op de lange termijn 
voor vredesopbouw en staatsopbouw en duu rzame ontwikkeling op de lange termijn 
onontbeerlijk om de onderliggende oorzaken van conflicten aan te pakken en om vreedzame 
en veerkrachtige samenlevingen op te bouwen. De algemene doelstellingen van duurzame vrede en ontwikkeling moeten van meet af aan ce ntraal staan binnen de respons van de EU – 
de EU moet ook beschikken over een langete rmijnvisie voor haar kortlopende verplichtingen 
en acties ".
15  
In 2014 zal het stabiliteitsinstrument plaats ma ken voor het nieuwe instrument voor bijdrage 
aan stabiliteit en vrede. De raadpleginge n over dit nieuwe instrument hebben opnieuw 
bevestigd dat de EU haar capaciteit moet handhave n en uitbreiden om een snelle en gerichte 
respons te bieden op crisissituaties elders in de wereld en ook op mondiale en transregionale 
bedreigingen en opkomende bedreigingen (b estrijding van georga niseerde misdaad, 
bescherming van kritieke infrastructuur, best rijding van terrorisme, CBRN-risicobeperking). 
In het nieuwe instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede zal voorts nog meer nadruk 
worden gelegd op conflictpreven tie, vredesopbouw en crisispar aatheid, hiermee erkennende 
dat een vroegtijdige respons van de EU vaak  een doeltreffend middel kan zijn om te 
voorkomen dat spanningen uitlopen op een crisis. 
                                                 
15 Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad: De alomvattende aanpak van de Europese Unie van externe confl icten en crises: Brussel, 
11.12.2013, JOIN(2013) 30 final.