EUROPESE COMMISSIE Straatsburg, 13.6.2017 COM(2017) 350 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE EUROPESE RAAD EN DE RAAD



Vierde voortgangsverslag over het partnerschapskader met derde landen in het kader van de Europese migratieagenda







1. Inleiding Het partnerschapskader in het kader van de Europese migratieagenda werd een jaar geleden gestart als brede EU-aanpak van de problemen op het gebied van irreguliere migratie en de achterliggende oorzaken daarvan. Een jaar later heeft het partnerschapskader geleid tot een betere coördinatie van de standpunten en inspanningen van de EU en de lidstaten ten aanzien van derde landen. De samenwerking is een nieuwe fase ingegaan, met de aanwijzing van vijf prioritaire landen in juni, maar ook met de uitbreiding van het aantal landen van herkomst en doorreis, zowel in Afrika als in Azië. Binnen het tijdsbestek van één jaar hebben verscheidene partnerlanden in samenwerking met de EU strategieën en wetgeving op het gebied van migratiebeheer vastgesteld of herzien. Thans zijn er in 12 partnerlanden Europese migratieverbindingsfunctionarissen. Er is intensiever samengewerkt om mensensmokkel te bestrijden, onder meer met de ondersteuning van de Europese grens- en kustwacht en Europol. Er zijn stappen genomen om terugkeer te vergemakkelijken, met name door met verscheidene landen te onderhandelen over overnameovereenkomsten of andere vormen van operationele standaardprocedures. In het kader van het EU-initiatief zijn nieuwe vormen van regionale samenwerking tussen landen van herkomst en doorreis opgezet. Er is nu een gedegen partnerschap met de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) voor de organisatie van begeleide vrijwillige terugkeer en reïntegratie in Afrika ten zuiden van de Sahara, en er wordt nauwer samengewerkt met de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor vluchtelingen. Het EU-trustfonds voor Afrika heeft deze politieke inzet vertaald in 118 goedgekeurde projecten, voor een totaalbedrag van bijna 1,9 miljard euro. Op die manier kon in de meeste gevallen worden aangesloten bij het gemeenschappelijke belang en de gedeelde verantwoordelijkheid van de EU-lidstaten en de partners om irreguliere migratie aan te pakken, vaak door diepgewortelde verschillen te overwinnen. Er zijn echter ook tegenslagen geweest, en in sommige gevallen heeft reeds lang bestaande weerstand tegen samenwerking zich opnieuw gemanifesteerd. Dit vierde voortgangsverslag geeft een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen en de geboekte vooruitgang sinds maart 2017. Het heeft onder meer betrekking op de maatregelen die zijn genomen ten aanzien van de centrale Middellandse Zeeroute, waar de EU aanzienlijk meer inspanningen heeft verricht, met name wat Libië betreft, overeenkomstig de verklaring van Malta en de gezamenlijke mededeling van 25 januari. Voorts wordt in het verslag, één jaar nadat met de uitvoering van het partnerschapskader is begonnen, ook stilgestaan bij de lessen die zijn geleerd, de belangrijkste resterende knelpunten en de wijze waarop vooruitgang kan worden geboekt teneinde de doelstellingen te verwezenlijken die in het partnerschapskader zijn vastgesteld en door de Europese Raad zijn bevestigd. Figuur: De belangrijkste landen van herkomst bij irreguliere migratie uit Afrika en Azië (Bron: Europees grens- en kustwachtagentschap) 2. Vooruitgang en resultaten 2.1 Prioritaire landen Niger De samenwerking met Niger is tekenend voor wat samen met een land van doorreis kan worden bereikt door middel van het partnerschapskader. Van meet af aan was de regering van Niger een proactieve en constructieve partner. De EU en de lidstaten hebben hun acties nauw gecoördineerd, met een duidelijke taakverdeling en zich wederzijds versterkende steun om Niger te helpen zijn doelstellingen te bereiken. Versterkt grensbeheer, een strategischer benadering van irreguliere migratie, een hardere strijd tegen mensensmokkel, steun aan migranten en het creëren van alternatieve economische mogelijkheden voor de lokale gemeenschappen op de transitroutes, vormden de prioriteiten van de gezamenlijke werkzaamheden in het kader van het partnerschap. De regering van Niger heeft een coherent migratiebeleid opgezet, met een duidelijk strategisch kader dat de samenwerking met de EU en de lidstaten bevordert. De uitvoering van het kortetermijnactieplan om netwerken van mensensmokkelaars te bestrijden in de Agadez-regio ligt op schema en is volledig gefinancierd, onder meer via steun in het kader van de bilaterale programma’s van de lidstaten. Dit sluit aan bij de werkzaamheden ter bestrijding van mensenhandel, aangezien mensenhandelaars dezelfde routes gebruiken om hun slachtoffers naar Libië te brengen. De regering heeft ook de laatste hand gelegd aan een op de lange termijn gerichte nationale migratiestrategie, die naar verwachting in juli samen met een actieplan zal worden goedgekeurd. Deze strategische samenwerking is gebaseerd op een gezamenlijk overleg over de prioriteiten en operationele acties. Op 1 juni werd op de tweede vergadering van het "Cadre de Concertation" overeenstemming bereikt over een combinatie van maatregelen om de gezamenlijke werkzaamheden van de EU en Niger op een stevigere leest te schoeien, de projecten sneller af te ronden en voor doeltreffende communicatiemaatregelen te zorgen. Sinds maart 2017 is een gemeenschappelijk onderzoeksteam, met steun uit het EU-trustfonds voor Afrika, operationeel teneinde acties ter bestrijding van smokkelnetwerken te bevorderen. De eerste activiteiten van het team waren gericht op capaciteitsopbouw, met name opleiding op het gebied van onderzoekstechnieken, en het team kende zijn eerste succes met de ontmanteling van een netwerk van in Tchin-Tabaraden actieve migrantensmokkelaars. De Nigerese autoriteiten hebben ook het grenstoezicht en de handhavingsmaatregelen tegen mensenhandel opgevoerd. In 2017 zijn tot dusver 18 operaties verricht, die hebben geleid tot de arrestatie van meer dan 30 personen, ongeveer 20 veroordelingen en de inbeslagneming van voor smokkel gebruikte voertuigen. Er zijn duidelijke aanwijzingen dat controlemaatregelen enig succes hebben gehad om migrantensmokkel langs de belangrijkste migratieroutes te belemmeren. Monitoring van de twee belangrijkste migratietransitroutes door de Internationale Organisatie voor Migratie toont aan dat het aantal migranten dat vanuit deze grensovergangen naar Libië vertrekt, sinds mei 2016 gestaag daalt. Het aantal binnenkomende migranten in de eerste vier maanden van 2017 (meer dan 51 000) is hoger dan het aantal vertrekkende migranten (meer dan 22 000). De geregistreerde daling leidt echter niet noodzakelijk tot een één-op-één vermindering van de algemene migrantenstroom die Libië bereikt, aangezien nieuwe routes worden gebruikt ter omzeiling van de aangescherpte grenscontroles. Deze nieuwe routes zijn moeilijker te gebruiken en risicovoller, wat ertoe leidt dat smokkelaars hogere prijzen vragen voor vervoer en dat migranten grotere risico’s lopen.

De behoefte aan meer analyse van alternatieve routes heeft geleid tot de oprichting in mei 2017 van een gemeenschappelijk informatieplatform onder leiding van de Nigerese autoriteiten, waaraan de EU, belanghebbende lidstaten en de Internationale Organisatie voor Migratie deelnemen. Dit platform zal statistische gegevens uitwisselen, tendensen vaststellen, risicoanalyses ontwikkelen en operationele oplossingen voorstellen. De eerste vergadering van het platform vond plaats op 16 mei. Deze werkzaamheden zullen worden ondersteund door een verbindingsfunctionaris van het Europees grens- en kustwachtagentschap, die in juli in Niamey zal worden ingezet. Door het succes in de strijd tegen mensensmokkel en mensenhandel is er meer behoefte aan ondersteuning van levensvatbare economische alternatieven voor de bevolking van de regio van Agadez, ter compensatie van de dalende inkomsten uit illegale activiteiten. Door de oprichting van een EU-antenne en kantoor in Agadez kunnen de behoeften op het terrein sneller worden beoordeeld en is de zichtbaarheid van het EU-optreden toegenomen. De begeleide vrijwillige terugkeer vanuit Niger is toegenomen, met gecoördineerde steun van de EU. Op 9 juni 2017 waren er meer dan 2 640 migranten begeleid (met inbegrip van 175 Nigerezen). De EU zal deze werkzaamheden blijven ondersteunen. In het kader van het EU-trustfonds werd in april 2017 een overeenkomst gesloten voor een aanvullend project van 15 miljoen euro, als onderdeel van een breder regionaal initiatief. Volgende stappen: -de tenuitvoerlegging van de nationale migratiestrategie ondersteunen; -de monitoring van migratiestromen verbeteren; Niger ondersteunen om te voorzien in een passende reactie op nieuwe migratieroutes; -de capaciteit van Niger om migrantensmokkelaars op te sporen en te vervolgen ondersteunen, onder meer door de samenwerking met Europol en Eurojust te bevorderen; -begeleide vrijwillige terugkeer blijven bevorderen; -de verbindingsfunctionaris van het Europees grens- en kustwachtagentschap inzetten in Niamey; -de goedgekeurde projecten om te voorzien in de economische behoeften van gemeenschappen die inkomsten uit de smokkeleconomie verliezen, ten uitvoer leggen. Nigeria Als belangrijkste land van herkomst staat Nigeria centraal bij elke poging tot beheersing van de migratiestromen naar Europa. Wat nationaliteit betreft, vormen de Nigerianen de grootste groep aankomende migranten sinds 2016, toen in totaal 37 809 irreguliere binnenkomsten werden geregistreerd. In de eerste vier maanden van 2017 zijn al 5 253 Nigerianen irregulier de EU binnengekomen; zij vormen daarmee in het geheel genomen de belangrijkste nationaliteit. Nigeria blijft het belangrijkste derde land van herkomst van in de EU geregistreerde slachtoffers van mensenhandel, voor het merendeel vrouwen en meisjes die worden verhandeld met het oog op seksuele uitbuiting. De samenwerking op het gebied van overname is vrij positief in vergelijking met andere landen in de regio en verloopt via diverse kanalen voor bilaterale samenwerking met een aantal lidstaten en met de EU. In 2016 was Nigeria de belangrijkste bestemming van de gezamenlijke terugkeeroperaties van het Europees grens- en kustwachtagentschap (in 2016 werden er 14 georganiseerd en in 2017 tot dusver zes). In Italië worden Nigeriaanse verbindingsfunctionarissen ingezet om de identificatie van irreguliere migranten te vergemakkelijken. De resultaten van deze samenwerking blijven echter beperkt, met een gemiddeld teugkeerpercentage van 26,4 % in 2016 en met grote verschillen tussen de lidstaten. De Nigeriaanse autoriteiten hebben ook nog geen reisdocumenten afgeven voor de irreguliere migranten van wie de Nigeriaanse nationaliteit werd bevestigd door een identificatiemissie naar verschillende lidstaten eind 2016. Nigeria werkt daarentegen nauw samen met de Internationale Organisatie voor Migratie om de begeleide vrijwillige terugkeer van eigen onderdanen uit Niger en Libië te bevorderen; tot dusver keerden er in 2017 1 786 veilig terug. Om de onderlinge samenwerking op het gebied van terugkeer op stevigere leest te schoeien en een voor alle lidstaten beschikbaar kader te scheppen, is Nigeria met de EU overeengekomen om onderhandelingen te openen over een overnameovereenkomst met de EU. Na de eerste onderhandelingsronde in oktober 2016 werd de tweede ronde gepland voor december 2016. Deze werd echter geannuleerd, en een andere datum moet nog worden vastgelegd. De samenwerking met Nigeria moet ook worden versterkt in het licht van de toenemende activiteit van criminele organisaties op het gebied van handel in Nigeriaanse vrouwen en meisjes met het oog op seksuele uitbuiting, en om het grensbeheer en de strijd tegen mensensmokkel verder te versterken. Sinds maart 2017 zijn in het kader van het EU-trustfonds zes projecten opgestart die betrekking hebben op, onder meer weerbaarheid, terugkeer, reïntegratie en stabiliteit in Nigeria. De eerste resultaten die zijn geboekt, zijn onder meer het herstel van de infrastructuur voor watervoorziening voor 5 000 mensen en de opname van 6 000 jonge meisjes in veilige plekken in Gombe en Borno.

De EU en de lidstaten moeten zich blijven inzetten om het partnerschap met Nigeria naar het volgende niveau te brengen. Nigeria is een strategische partner in Afrika voor investeringen en veiligheid alsook voor migratie, en de sluiting van een effectieve overnameovereenkomst zou een duidelijk signaal zijn van betrokkenheid bij dit brede en strategische partnerschap. Om de inzet terug opnieuw te stimuleren en de onderhandelingen vooruit te helpen binnen een breder kader voor samenwerking inzake alle aspecten van migratiebeheer, zal een gezamenlijke missie op hoog niveau van de EU en de lidstaten in juli naar Nigeria reizen. De volgende ministeriële dialoog, die gepland is voor september 2017, biedt de gelegenheid om al de verschillende werkterreinen samen te brengen en migratie in een brede samenwerking met de EU te integreren. Volgende stappen: -de bilaterale samenwerking op het gebied van overname versterken; -de onderhandelingen over de overnameovereenkomst hervatten; -ervoor zorgen dat Europol en Eurojust uiterlijk eind 2017 worden betrokken bij grensoverschrijdende zaken van mensenhandel, onder meer via steun voor financiële onderzoeken; -alle verschillende werkterreinen op het gebied van investeringen, veiligheid en migratie samenbrengen met het oog op de ministeriële vergadering met de EU. Senegal Senegal is een belangrijk land van herkomst van irreguliere migranten: in de eerste vijf maanden van 2017 kwamen er in Italië al 3 410 irreguliere Senegalese migranten aan, naast de 10 300 die in 2016 werden geregistreerd. De reeds bestaande politieke dialoog met Senegal over migratie werd in april en juni 2017 op hoog niveau voortgezet, toen intensievere samenwerking op het gebied van migratie werd besproken. Daarbij werd op vier belangrijke thema's gefocust: de diepere oorzaken aanpakken, grensbeheer en bevolkingsregisters verbeteren, meer migranten uit andere Afrikaanse landen (met inbegrip van Libië) doen terugkeren en de terugkeer vergemakkelijken, met name van nieuwkomers op de centrale Middellandse Zeeroute. De inspanningen van de Senegalese autoriteiten om het migratiebeheer te verbeteren, omvatten onder meer de reorganisatie van de grenspolitie en maatregelen ter verbetering van de beschikbaarheid van betrouwbare gegevens over migratie. Verwacht wordt dat het actieplan inzake de nationale migratiestrategie in de komende weken zal worden vastgesteld. Met de uitbreiding van de centrale gegevensbank van vingerafdrukken wordt vooruitgang geboekt: 6,5 miljoen van de 10 miljoen geregistreerde burgers zijn erin opgenomen. Op de middellange termijn moeten de consulaten directe toegang tot deze databank hebben, wat de identificatie zou versnellen. Senegal speelt ook een belangrijke rol in het stuurcomité van het proces van Rabat. Senegal heeft recentelijk een ambassade in Niger geopend en heeft migranten begeleid die wilden terugkeren naar Senegal, ondersteund door het door de EU gefinancierde project van de Internationale Organisatie voor Migratie. Het aantal gevallen van begeleide vrijwillige terugkeer van Senegalezen neemt toe: 823 uit Niger en 528 uit Libië tot en met 9 juni 2017. De operationele samenwerking inzake terugkeer uit Europa blijft echter minimaal. In 2016 is het aantal terugkeerbesluiten aanzienlijk toegenomen (5 445 tegenover 4 695 in 2015), maar het terugkeerpercentage daalde van een reeds zeer lage 12,5 % tot 9 %. Ook het aantal verzoeken om consulaire reisdocumenten die een positief antwoord kregen, daalde. De Senegalese ambtenaren hebben weliswaar missies naar EU-lidstaten ondernomen, maar de follow-up van deze missies op het gebied van terugkeer blijft teleurstellend, met trage afhandeling in Senegal en administratieve moeilijkheden in de EU-lidstaten. Er is ook beperkte vooruitgang geboekt bij de oprichting van een cel voor risicoanalyse van het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex, waarmee de gezamenlijke strijd tegen mensensmokkel en mensenhandel kan worden versterkt. De onderhandelingen over een werkafspraak tussen het Europees grens- en kustwachtagentschap en de Senegalese autoriteiten zijn afgerond, en de afspraak moet nu zo spoedig mogelijk worden ondertekend.

Volgende stappen: -een cel voor risicoanalyse van het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex oprichten in Senegal; -zo spoedig mogelijk het memorandum van overeenstemming met het Europees grens- en kustwachtagentschap ondertekenen; -effectieve samenwerking inzake overname tot stand brengen, op basis van beste praktijken, waarbij de nadruk ligt op migranten die via de centrale Middellandse Zeeroute aankomen. Mali Mali blijft een van de belangrijkste landen van herkomst en doorreis van migranten op weg naar Europa. Met 10 270 irreguliere binnenkomsten in de EU in 2016 (en 1 879 in de eerste vijf maanden van 2017) blijft Mali in de top 10 van landen van herkomst van irreguliere migranten die de EU bereiken; tegelijk ligt het op een belangrijk kruispunt voor migratiestromen naar Algerije en Niger. Rekening houdend met de gevoelige politieke en veiligheidscontext van het land is de dialoog op hoog niveau met Mali voortgezet, onder meer de deelname van de hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter aan de ministeriële bijeenkomst van de EU-G5 op 5 en 6 juni, waarop steun voor de nieuwe grensoverschrijdende strijdkrachten in Mali, Burkina Faso, Niger en Tsjaad ter bestrijding van illegale activiteiten en terrorisme werd aangekondigd. Er zijn ook EU-trustfondsprojecten opgezet ter ondersteuning van de herschikking van Malinese binnenlandse veiligheidstroepen en ter versterking van het grenstoezicht in centraal Mali. Twee EU-missies in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid ondersteunen actief inspanningen voor stabilisatie door middel van opleiding, advies en begeleiding. Dit heeft een positief effect op maatregelen tegen smokkelnetwerken. Een EU-missie in Mali verzamelde gegevens over de mogelijke verlegging van stromen, gelet op de daling van de transit door Agadez. Er wordt gewerkt aan de tenuitvoerlegging van een EU-trustfondsproject dat bewustmakingsmaatregelen omvat om irreguliere migratie te voorkomen en om de Malinese autoriteiten verdere technische en operationele ondersteuning te bieden voor rechtshandhaving tegen migrantensmokkel en voor de monitoring van transitroutes. Inzake de samenwerking met Mali op het gebied van overname zijn er geen tekenen van vooruitgang. In 2016 namen de lidstaten 3 695 terugkeerbesluiten ten aanzien van Malinese onderdanen, en er waren slechts 180 gevallen van effectieve terugkeer naar Mali. Het terugkeerpercentage van 4,8 % is een van de laagste van alle derde landen. Uit onvolledige gegevens voor 2017 blijkt dat er dit jaar sprake is van een verdere daling. De missies die in 2016 hebben plaatsgevonden, hebben nog niet tot terugkeer geleid, en de samenwerking met sommige lidstaten lijkt sinds eind 2016 bevroren. De Malinese autoriteiten hebben inspanningen geleverd ter bevordering van de vrijwillige terugkeer van Malinese onderdanen die in Niger en Libië zijn gestrand, met 448 gevallen van begeleide terugkeer tot en met 9 juni 2017. De verdere verbetering van de capaciteiten van de Malinese consulaire diensten zou ervoor zorgen dat meer migranten bij hun terugkeer kunnen worden begeleid. In juni zal een nationale raadpleging over migratie plaatsvinden met het oog op de ontwikkeling van de in 2015 aangenomen Malinese nationale migratiestrategie. Die strategie zal onder meer nauwere contacten met de Malinese diaspora inhouden. In mei is de met EU-steun ontwikkelde nationale grensstrategie aangenomen, en het bijbehorende actieplan zou onmiddellijk operationeel moeten worden. Volgende stappen: -blijven inzetten op de bevordering van de werkzaamheden op het gebied van mensensmokkel en mensenhandel; -begeleide vrijwillige terugkeer uit andere Afrikaanse landen verder vergemakkelijken; -door middel van ad-hocmissies ervoor zorgen dat irreguliere migranten ook effectief terugkeren; -samen met de Malinese autoriteiten efficiënte werkmethoden vaststellen inzake de identificatie en documentatie van irreguliere migranten zonder papieren.

Ethiopië In 2016 is het aantal irreguliere migranten uit Ethiopië toegenomen tot 3 660, dat is 33 % meer dan in 2015 (2 735). De samenwerking op het gebied van terugkeer was zeer beperkt, met een terugkeerpercentage van 9,8 %; 1 475 terugkeerbesluiten en 145 gevallen van effectieve terugkeer (allemaal vrijwillig). Ethiopië blijft ook een belangrijk gastland voor vluchtelingen, met nu bijna 843 000 vluchtelingen. De besprekingen op hoog niveau werden voortgezet, met name met het bezoek van de hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter aan Addis Abeba in maart en in de marge van de Somalische conferentie op 11 mei. Een project in het kader van een regionaal ontwikkelings- en beschermingsprogramma, dat specifieke maatregelen voor de bescherming van kinderen omvat, is gericht op meer dan 100 000 vluchtelingen en hun gastgemeenschappen. De EU steunt Ethiopië ook met 90 miljoen euro die in het kader van het EU-trustfonds zijn vrijgemaakt, waardoor Ethiopië een van de belangrijkste begunstigden van EU-steun is. Met die financiering konden meer dan een miljoen landbouwers worden bereikt, en kon een alomvattend project worden ontwikkeld voor een betere inzameling en beter beheer van nationale gegevens over migranten, asielzoekers en vluchtelingen in Ethiopië. Na de voortdurend hernieuwde politieke inzet om samen te werken op het gebied van terugkeer heeft de EU een beperkt aantal proefprojecten voor identificatie en terugkeer voorgesteld. De operationele vooruitgang is echter erg traag, en al 17 maanden zonder resultaten. Op 6 en 7 juni heeft een EU-missie op hoog niveau Ethiopië bezocht om van gedachten te wisselen over de lessen die uit de proefprojecten waren getrokken. Beide partijen zijn overeengekomen dat deze konden worden omgezet in meer gestructureerde samenwerking. Na de besprekingen om dit te bereiken, moet nu zo spoedig mogelijk met de uitvoering hiervan worden begonnen. Volgende stappen: -zorgen voor een snelle afgifte van reisdocumenten door de Ethiopische consulaten en voor de effectieve terugkeer van de bij het proefproject betrokken migranten; -zo spoedig mogelijk een effectieve gestructureerde samenwerking opzetten voor identificatie en terugkeer. 2.2 Centrale Middellandse Zeeroute Op 10 juni 2017 waren via de centrale Middellandse Zeeroute 61 285 migranten aangekomen, een stijging van ongeveer 25 % ten opzichte van dezelfde periode in 2016. Eind mei had de Internationale Organisatie voor Migratie voor dit jaar 1 562 op zee omgekomen migranten geregistreerd. Om het hoofd te bieden aan deze aanhoudende crisis, is meer nadruk gelegd op samenwerking met de Noord-Afrikaanse partners en in het bijzonder Libië, na de aanneming van de verklaring van Malta en in overeenstemming met de gezamenlijke mededeling over de centrale Middellandse Zeeroute van januari. Libië - van waaruit veruit de meeste migranten vertrekken — is een belangrijke partner voor het beheer van migratiestromen op de centrale Middellandse Zeeroute. Het is een land van doorreis en bestemming voor duizenden migranten, waarvan velen slachtoffer zijn van mensenhandel, tot kwetsbare groepen behoren of bescherming nodig hebben. In overeenstemming met de gezamenlijke mededeling en de verklaring van Malta van 3 februari 2017 heeft de EU haar werkzaamheden ter ondersteuning van de Libische autoriteiten en ter verbetering van hun capaciteiten op het gebied van migratiebeheer, opgevoerd. Dit maakt deel uit van de bredere Europese inspanning ter ondersteuning van de stabilisering van Libië in overeenstemming met het politieke proces onder leiding van de VN. De diplomatieke inspanningen worden voortgezet en op 23 mei trad de EU op als gastheer voor de tweede bijeenkomst van het "Libya Quartet", nadat de eerste bijeenkomst op 18 maart in Caïro had plaatsgevonden. Al deze inspanningen vinden plaats in de problematische context van een onstabiele politieke en veiligheidssituatie in grote gebieden van Libië. In april is in het kader van het EU-trustfunds een uitgebreid pakket van 90 miljoen euro goedgekeurd, dat gericht is op een betere bescherming van migranten en vluchtelingen, de ondersteuning van de cohesie en de sociale en economische ontwikkeling van de gastgemeenschappen in Libië, en de verbetering van het migratiebeheer in het gehele land. De tenuitvoerlegging wordt via een reeks partners georganiseerd en alle overeenkomsten zijn ondertekend. Daardoor heeft de Internationale Organisatie voor Migratie haar begeleiding bij vrijwillige terugkeer al kunnen opvoeren. Op 9 juni 2017 waren al 4 582 migranten naar hun land van herkomst teruggekeerd, tegenover 2 775 voor het gehele jaar 2016. De drie activiteiten van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid – EUNAVFORMED Operation Sophia (operatie Sophia), de EU-missie voor bijstandsverlening inzake grensbeheer in Libië (EUBAM) en de EU-cel voor contact en planning — blijven operationeel en de Libische autoriteiten worden er actief bij betrokken.

De inspanningen in het kader van de operatie Sophia worden voortgezet om het bedrijfsmodel van de smokkelaars te helpen doorbreken. De operatie heeft een afschrikkend effect wat het wapenembargo betreft, komt de maritieme veiligheid in het algemeen ten goede en verbetert de kennis over de werkwijze van de smokkelnetwerken. De operatie zorgt, samen met het Seahorse-programma en de werkzaamheden van de Italiaanse autoriteiten, ook voor de voortzetting van de opleiding, uitrusting en capaciteitsopbouw van de Libische kustwacht, ook op het gebied van de mensenrechten en het internationaal humanitair recht. Tot dusver werden in 2017 ongeveer 130 personen opgeleid, maar het vinden van voldoende kandidaten voor toekomstige opleiding blijft een probleem voor Libië. Van in totaal 10 vaartuigen heeft Italië er al vier overgedragen aan de Libische autoriteiten. De opleiding en de overdracht van vaartuigen zouden er moeten voor zorgen dat de Libische kustwacht geleidelijk en doeltreffend opsporings- en reddingsactiviteiten kan uitvoeren om migrantensmokkel te voorkomen in de Libische territoriale wateren. Deze inspanningen zullen gepaard blijven gaan met maatregelen om de eerbiediging van de mensenrechten te versterken en toezicht te houden op het gebruik van deze middelen voor de kustwacht. De Raad onderzoekt ook de mogelijkheden inzake toezicht op de uitvoer naar of levering aan Libië van bepaalde goederen die voor mensensmokkel en mensenhandel kunnen worden gebruikt. Op het gebied van grensbeheer werkt de EU-missie voor bijstandsverlening inzake grensbeheer aan het opzetten van een beperkte permanente aanwezigheid in Tripoli. De samenwerking met het Europees grens- en kustwachtagentschap en Europol zal verder worden versterkt wat betreft opleiding en deelname aan activiteiten van het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex. In mei werd bij de EU-missie voor bijstandsverlening inzake grensbeheer een verbindingsfunctionaris ingezet. Met het oog op de verdere versterking van de strijd tegen smokkel en de verbetering van de grensbeheercapaciteiten van Libië werken de diensten van de Commissie en de Europese dienst voor extern optreden samen met de Italiaanse autoriteiten aan de ontwikkeling van een aanvullend meerjarenproject in samenwerking met de Libische autoriteiten. Dit moet een hernieuwde focus op de zuidelijke grens van Libië mogelijk maken met speciale aandacht voor de lopende verzoeningsprocessen en de bevordering van gemeenschapsontwikkeling, en op die manier alternatieven bieden voor de smokkeleconomie. Om al deze initiatieven te helpen stroomlijnen en coördineren, werkt de EU aan de oprichting van een platform EU-Libië waar de samenwerking op een aantal gebieden kan worden besproken. Daarnaast wil de EU nauwer overleg voeren met de buurlanden van Libië ten zuiden van de Sahara, om de irreguliere migratiedruk naar het noorden een halt toe te roepen. Verscheidene maatregelen worden reeds ten uitvoer gelegd, in de vorm van de regionalisering van de missies in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid in de Sahel, en de uitvoering van EU-trustfondsprojecten met een grensoverschrijdende dimensie. Deze regionale aanpak bouwt ook voort op de samenwerking binnen de G5 van de Sahel. De gemeenschappelijke strijdmacht van de G5 voor het beveiligen van gevoelige grensregio’s vormde het centrale thema van de derde ministeriële bijeenkomst van de EU en de G5 van de Sahel op 6 juni in Bamako, waar de EU haar voornemen aankondigde de ontwikkeling en operationalisering ervan te ondersteunen met een bijdrage van maximaal 50 miljoen euro. De gemeenschappelijke strijdmacht heeft als doel terrorisme, grensoverschrijdende georganiseerde misdaad en mensenhandel te bestrijden. Volgende stappen: -de opleiding van de Libische kustwacht voortzetten in nauwe coördinatie met de Italiaanse autoriteiten met het oog op capaciteitsopbouw en de voltooiing van de overdracht van vaartuigen. -doorgaan met de uitvoering van de projecten die in Libië gestrande migranten hulp en bescherming bieden en van de mogelijkheden op het gebied van begeleide vrijwillige terugkeer. -afronden van de lopende voorbereidende werkzaamheden met de Italiaanse autoriteiten voor de indiening van een meerjarig project inzake grensbeheer bij het EU-trustfonds; -doorgaan met het proces om in Tripoli een beperkte permanente aanwezigheid van de EU-missie voor bijstandsverlening inzake grensbeheer op te zetten; -een onderzoeksmissie organiseren in het zuiden van Libië in het licht van aanvullende steun; -samenwerking tussen Libië en zijn zuidelijke buurlanden bevorderen. 2.3 Vooruitgang/resultaten met andere landen Noord-Afrika Grotere inspanningen van de Egyptische autoriteiten om hun maritieme grenzen te controleren sinds september 2016, hebben ertoe geleid dat er geen migranten meer vanuit Egypte vertrekken. De steun die de EU reeds verleende, heeft de Egyptische rechtshandhavings- en justitiële autoriteiten geholpen de wetgeving ter bestrijding van smokkel van 2016 uit te voeren, met een gedetailleerd werkprogramma dat in maart is overeengekomen. De Egyptische autoriteiten bekijken ook de mogelijkheden voor toekomstige samenwerking met het Europees grens- en kustwachtagentschap. In januari 2017 werd overeengekomen een formele dialoog over migratie tussen de EU en Egypte in te stellen, maar deze dialoog heeft nog niet plaatsgevonden. In het kader van het Noord-Afrikaanse luik van het EU-trustfonds werd in mei 2017 een programma van 60 miljoen euro goedgekeurd om het migratiebeheer van Egypte te verbeteren, de diepere oorzaken van irreguliere migratie aan te pakken en de Egyptische gemeenschappen die migranten opvangen, te ondersteunen. Hoewel de brede samenwerking in het kader van het mobiliteitspartnerschap met Tunesië vordert, hebben de onderhandelingen over een visumversoepelings- en een overnameovereenkomst vertraging opgelopen. Op de Associatieraad EU-Tunesië in mei 2017 heeft Tunesië zijn verbintenis om met de EU samen te werken op het gebied van alle aspecten die met migratie verband houden, opnieuw bevestigd, met inbegrip van migratiebeheer en de bestrijding van irreguliere migratie, met bijzondere aandacht voor de aanpak van de diepere oorzaken van migratie. Tunesië heeft nu belangstelling getoond voor toekomstige opleiding in het kader van het Seahorse-programma. Samenwerking met Algerije is belangrijk op het vlak van irreguliere migratiestromen naar Europa. Op de Associatieraad in Brussel in maart hebben de EU en Algerije de prioriteiten van het partnerschap in het kader van het Europees nabuurschapsbeleid vastgesteld. Aangezien Algerije geen formele dialoog over migratie heeft aanvaard, blijven de EU en Algerije over migratie overleggen door middel van informele dialogen, meest recentelijk in mei, met een beperkte focus op het aanpakken van de diepere oorzaken van migratie. In de afgelopen weken zijn de illegale migratiestromen vanuit Marokko naar de EU toegenomen. Deze tendens wordt van nabij gevolgd en er zal moeten worden nagegaan of deze kwestie met Marokko kan worden besproken. De onderhandelingen over een visumversoepelings- en een overnameovereenkomst hebben vertraging opgelopen. West-Afrika Hoewel de Europese Unie haar inspanningen is blijven toespitsen op de vijf prioritaire landen die in het partnerschapskader zijn aangewezen, heeft zij die echter ook aangepast aan de veranderende realiteit van de samenstelling van de migratiestromen via de centrale Middellandse Zeeroute. Europa heeft vastgesteld dat het aantal irreguliere migranten dat uit Ivoorkust, Ghana en Guinee komt, aanzienlijk is toegenomen. Uit missies op hoog niveau naar die landen is gebleken dat zij bereid zijn verder te gaan en daartoe reeds stappen hebben gezet door gezamenlijke acties en gemeenschappelijke strategieën te ontwikkelen, onder meer om terugkeer aan te pakken. Wat de EU betreft, vormt de uitbreiding van het EU-trustfonds voor Afrika tot deze drie landen een bewijs van haar inzet voor de regio. Die inzet, met verdere dialogen en identificatiemissies, moet de weg vrijmaken voor een meer systematische aanpak inzake migratiebeheer, terugkeer en samenwerking ter bestrijding van smokkel. In de komende maanden zullen de werkzaamheden met deze landen – en met Gambia – worden voortgezet.

Jordanië en Libanon Op de conferentie over de toekomst van Syrië en de regio, die in april 2017 onder de auspiciën van de EU in Brussel werd gehouden, herbevestigde de EU haar steun voor Jordanië en Libanon voor humanitaire bescherming, duurzame economische groei en de behoeften inzake onderwijs en levensonderhoud van vluchtelingen en hun gastgemeenschappen. De EU herhaalde vastbesloten te zijn in 2018 een soortgelijk niveau van steun te verlenen als in de periode 2016-2017, en zich ook in 2019 in de dezelfde mate in te zetten. Azië De gezamenlijke koersbepaling van de EU en Afghanistan en de door verscheidene lidstaten gesloten bilaterale overeenkomsten beginnen de eerste vruchten af te werpen op het gebied van zowel vrijwillige als niet-vrijwillige terugkeer, met volledige eerbiediging van de mensenrechten en het beginsel van non-refoulement. In de tweede gezamenlijke werkgroep over de tenuitvoerlegging van de gezamenlijke koersbepaling van maart 2017 werd de toezegging van beide zijden herhaald en werden concrete kwesties aangepakt, zoals het bevorderen van contacten tussen lidstaten en de Afghaanse consulaten. De regionale dimensie van Afghaanse vluchtelingen is ook aan de orde gesteld in politieke dialoog met partners. Gecoördineerde inspanningen en financiële bijstand aan humanitaire partners blijven voorzien in de onmiddellijke behoeften van de kwetsbare Afghaanse vluchtelingen in Iran en er worden maatregelen op langere termijn bekeken ter aanvulling van de werkzaamheden van de Iraanse autoriteiten inzake deze kwestie. In april werd een overeenkomst ondertekend om een elektronisch platform op te zetten dat als doel heeft de overnameprocedure met Pakistan te vergemakkelijken. Een proeffase in het najaar waarbij vier lidstaten betrokken zijn (Griekenland, Frankrijk, Duitsland en België), zou de eerste stap moeten vormen naar een snelle uitvoering. Bezoeken van de Pakistaanse autoriteiten hebben het pad geëffend voor verdere uitwisselingen met Europol en het Europees grens- en kustwachtagentschap. Tegelijkertijd steunt de EU migrantencentra in Pakistan en informatiecampagnes om het publiek voor te lichten over de realiteit van migratie. De organisatie van een derde top tussen de EU en Pakistan is onder meer gekoppeld aan de vorderingen inzake samenwerking op het gebied van migratie, met inbegrip van overname. Bangladesh is uitgegroeid tot het land waarvan de onderdanen de op een na grootste groep van irreguliere migranten vormen die in de EU aankomen. De politieke en operationele inzet is het afgelopen jaar geïntensiveerd, met name op het gebied van overname van irreguliere migranten en het voorkomen van irreguliere migratie. Bangladesh moet meer doen om zijn verbintenis om irregulier in de EU verblijvende onderdanen over te nemen, in concrete acties om te zetten, onder meer door operationele standaardprocedures overeen te komen voor identificatie, documentatie en terugkeer. 3. Eén jaar later: lessen, uitdagingen en vooruitzichten Samenwerking met de lidstaten Het partnerschapskader heeft geleid tot een ongekend niveau van samenwerking tussen de EU en de lidstaten, met nauwere bilaterale betrekkingen met partnerlanden. Een voorbeeld daarvan is Niger, waar de ondersteuning van autoriteiten er is gekomen door een combinatie van instrumenten van de EU en van lidstaten. De samenwerking is ook waardevol geweest in de vorm van informatie-uitwisseling, zeer recentelijk nog tijdens de werkzaamheden over een betere tracering van alternatieve routes. De voordelen van een gecoördineerde aanpak zijn verder aangetoond bij de voorbereiding van gezamenlijke missies op hoog niveau en technische missies van de EU en de lidstaten in de prioritaire landen en bij de voorbereiding van de gemeenschappelijke briefing van de EU voor bilaterale bezoeken van lidstaten. Dit maakt een meer effectieve afstemming van standpunten tussen de EU-hoofdsteden en hun ambassades in partnerlanden mogelijk. Op EU-niveau heeft dit er ook toe geleid dat nationale bilaterale betrekkingen en samenwerking soms op de voorgrond staan en dat de EU de inzet van de lidstaten actief aanvult door een echt interinstitutioneel partnerschap dat op resultaten is gebaseerd. Een gecoördineerde en coherente EU/lidstaat-aanpak heeft zich echter niet in alle gevallen voorgedaan. Er moet meer worden gedaan om een gebrek aan coördinatie te voorkomen en om te zorgen voor volledige transparantie en informatie-uitwisseling tussen de EU en de lidstaten bij de voorbereiding van maatregelen. Standpunten moeten beter op elkaar worden afgestemd, er moet gemeenschappelijke berichtgeving worden gebruikt, en inspanningen op EU-niveau en bilaterale samenwerking moeten elkaar versterken. Het partnerschapskader zou ook baat kunnen hebben bij de bevoorrechte bilaterale relaties van sommige lidstaten met bepaalde partnerlanden om een meerwaarde te bieden voor de strategische aanpak op EU-niveau. Dit kan vooral waardevol zijn wanneer de EU geen specifiek mandaat heeft of slechts over gedeelde bevoegdheid beschikt. Tot nu toe heeft slechts een beperkt aantal lidstaten zich proactief ingezet. In de komende maanden zou het mogelijk moeten zijn het aantal lidstaten dat aan deze gezamenlijke inspanning deelneemt, op te voeren. Een consistente en gecoördineerde ondersteuning door alle lidstaten zou met name essentieel zijn om alle beschikbare hefbomen die relevant zouden kunnen zijn voor het waarborgen van de samenwerking op het gebied van migratiebeheer, op een efficiënte en effectieve manier te mobiliseren en te gebruiken. Nog een belangrijk aspect van coördinatie, is het zorgen voor consistentie met andere internationale processen. Op EU-niveau vindt er een sterke coördinatie plaats om te zorgen voor consequente afstemming tussen het partnerschapskader, de follow-up van Valletta, regionale migratieprocessen in Afrika en het EU-standpunt in mondiale processen zoals de G20, de G7 en de voorbereiding van het mondiale pact inzake migratie van de VN. Dit moet worden behouden en verder versterkt. Sedert zijn oprichting was het partnerschapskader gericht op vijf prioritaire landen. Verscheidene lidstaten hebben ertoe opgeroepen de aanpak uit te breiden en ook in andere geografische gebieden uit te proberen. Er is een geografisch flexibele benadering ontwikkeld om te reageren op veranderende migratiestromen en nieuwe behoeften, mede rekening houdend met het feit dat samenwerking met transitlanden dikwijls gemakkelijker is geweest dan met landen van herkomst. Dit heeft er bijvoorbeeld toe geleid dat de samenwerking met Ivoorkust, Guinee en Bangladesh is geïntensiveerd.

Samenwerking op het terrein Aanwezigheid ter plaatse is van essentieel belang om te zorgen voor betere informatie over migratiestromen en duidelijke operationele resultaten te boeken. Sinds het partnerschapskader hebben zowel de EU-delegaties als de ambassades van de lidstaten van migratie een prioritaire kwestie gemaakt. De inzet van twaalf Europese migratieverbindingsfunctionarissen in prioritaire derde landen van herkomst en doorreis heeft een belangrijke rol gespeeld bij de versterking van de betrokkenheid van de EU. Zij dragen bij tot nauwere banden met alle plaatselijke belanghebbenden en autoriteiten. De deskundigheid van EU-agentschappen moet ten volle worden benut. Het inlichtingennetwerk Afrika-Frontex biedt reeds een kader voor regelmatige uitwisseling van informatie en kennis over grensbeveiliging . De inzet van de eerste verbindingsfunctionaris van het Europees grens- en kustwachtagentschap in Afrika in juli zal een volgende stap voorwaarts zijn. Missies en operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid die gericht zijn op de ontwikkeling van capaciteiten van partnerlanden, zijn ook nuttig gebleken in transitlanden ter verbetering van het grensbeheer en de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit. Terugkeer en overname Het verbeteren van terugkeer en overname is een belangrijke doelstelling van het partnerschapskader geweest, teneinde de volledige keten van migratiebeheer te laten functioneren en mensen ervan te weerhouden een gevaarlijke tocht aan te vatten. Om de samenwerking met derde landen op dit gebied te intensiveren, werden verschillende benaderingen en instrumenten onderzocht. Met een aantal partners is de EU formele dialogen of onderhandelingen over juridisch bindende instrumenten aangegaan, terwijl met andere partners meer informele instrumenten werden uitgeprobeerd, zoals operationele standaardprocedures, technische missies of identificatiemissies. De ervaring met identificatiemissies bevestigt dat deze een nuttig instrument zijn, maar het identificatieproces aan de zijde van de partnerlanden is lang en intensief geweest, waarbij slechts een klein deel van de geïdentificeerde personen effectief is teruggekeerd. In de toekomst zouden de missies met name moeten worden gebruikt wanneer de identificatie niet via andere middelen kan plaatsvinden of als vertrouwenwekkende maatregelen om tot gestructureerde samenwerking te komen. In principe staan de consulaire diensten van de landen van herkomst of de permanente verbindingsfunctionarissen die door die landen op de plaats van aankomst zijn ingezet, in voor de identificatie en de documentatie. Sinds het begin van het partnerschapskader zijn formele onderhandelingen geopend over een overnameovereenkomst met respectievelijk Nigeria, Tunesië en Jordanië, naast de reeds lopende onderhandelingen met Marokko. Deze onderhandelingen kennen in de regel een aantal uitdagingen, zoals de opname van een nationale clausule van een derde land of de aanvaarding van EU-reisdocumenten voor terugkeer door het partnerland (EU Laissez Passer). Met andere landen worden meer informele samenwerkingsinstrumenten getest, zoals de operationele standaardprocedures. In beide gevallen blijft het voor de meeste landen van herkomst moeilijk om in te stemmen met de overname van hun onderdanen, hoewel het om een vaststaande internationale verplichting gaat. De inspanningen moeten worden opgevoerd om partners te helpen om aan hun onderdanen duidelijk te maken dat samenwerking op het gebied van overname deel uitmaakt van brede en evenwichtige betrekkingen met de EU en haar lidstaten en cruciaal is om verdere irreguliere vertrekken die een risico vormen voor het leven van veel van hun landgenoten, te ontmoedigen. In dit verband hebben partnerlanden blijk gegeven van een grotere bereidheid om samen te werken op het gebied van terugkeer van pas aangekomen irreguliere migranten, met name die welke nog geen deel uitmaken van de diaspora en die door middel van overmakingen bijdragen in het levensonderhoud van hun eigen gemeenschappen. Hoewel de aandacht van het partnerschapskader blijft uitgaan naar alle irreguliere migranten in de EU, worden samen met de partnerlanden operationele oplossingen getest die prioriteit geven aan pas aangekomen irreguliere migranten, met name in de lidstaten van eerste binnenkomst. Interne inspanningen moeten ook voortdurend worden opgevoerd om terugkeeroperaties efficiënter en effectiever te maken. Het herziene EU-actieplan inzake terugkeer en de aanbeveling bevatte stappen die de lidstaten moeten nemen om terugkeer doeltreffender te maken, door kwesties aan te pakken als het risico op onderduiken nadat iemand een terugkeerbesluit heeft gekregen. Dit is ook een belangrijk element om te zorgen voor werkelijke resultaten inzake terugkeer in het kader van het partnerschap. De lidstaten kunnen ook bijdragen door een betere informatieverzameling inzake terugkeer, zodat betere analyses mogelijk zijn. Het bestaan van gecoördineerde en adequate reïntegratiepakketten om te zorgen voor een waardige terugkeer naar het land van herkomst is een belangrijke stimulans om terugkeer te vergemakkelijken. Om de weerstand op het gebied van terugkeer en overname te overwinnen en zo resultaten te bereiken, zal een beter gecoördineerd en grootschaliger gebruik van de door alle relevante beleidsmaatregelen geboden hefbomen vereist zijn. Een specifiek te onderzoeken gebied is bijvoorbeeld het gecoördineerde gebruik van visa of legale beleidsmaatregelen op het gebied van migratie. Op basis van het antwoord van 23 lidstaten op het ad-hoconderzoek over lopende initiatieven op het gebied van legale migratie tussen lidstaten en prioritaire landen van het partnerschapskader, blijkt dat 16 landen geen andere specifiek werkende initiatieven inzake legale migratie hebben dan die welke momenteel zijn genomen als onderdeel van het Erasmus+-programma voor studentenmobiliteit. Slechts twee lidstaten hebben melding gemaakt van lopende bilaterale initiatieven ter bevordering van de mobiliteit en het verkeer van jonge afgestudeerden en professionals, en wel met Senegal en Mali. Met het oog op nauwere samenwerking en rekening houdend met de bereidheid van het derde land, zouden bredere pakketten stimuleringsmaatregelen moeten worden aangeboden. Een gebied waarop goede resultaten mogelijk zijn geweest, is de begeleide vrijwillige terugkeer van gestrande migranten op de route naar Europa. In het geval van Libië en Niger heeft het versterkte partnerschap tussen de EU en de Internationale Organisatie voor migratie tot tastbare resultaten geleid: van januari tot en met 9 juni 2017 hebben meer dan 7 200 in Niger en Libië gestrande kwetsbare migranten steun ontvangen om naar huis terug te keren. In het geval van Libië hebben de cijfers voor 2017 die van 2016 al overtroffen.

De EU en de lidstaten moeten hun inspanningen op het gebied van communicatie en bewustmaking over de gevaren van irreguliere migratietochten opvoeren. Hoewel er in landen van herkomst en doorreis initiatieven zijn genomen om potentiële migranten te waarschuwen voor de risico's van de tocht, zouden meer communicatie over terugkeer en succesvolle reïntegratie, en bewustmaking van de diaspora tot meer terugkeeroperaties kunnen leiden. Financiële steun Het EU-trustfonds voor Afrika heeft snellere en flexibele besluitvorming mogelijk gemaakt over projecten die gericht zijn op migratiebeleid en -beheer, en over het aanpakken van de diepere oorzaken van migratie. De EU heeft het niveau van de voor de drie regio's van het fonds beschikbare middelen aanzienlijk verhoogd, van bijna 1,8 miljard euro in november 2015 tot ongeveer 2,8 miljard euro. De uitbreiding van het trustfonds tot Guinee, Ivoorkust en Ghana heeft de werkingssfeer ervan vergroot. Hoewel het trustfonds heeft aangetoond dat het in staat is om snel maatregelen voor te bereiden die van gemeenschappelijk belang zijn voor de EU en haar lidstaten, alsook voor partnerlanden, is dezelfde snelheid niet altijd aangehouden in de latere fasen van het proces. Een aantal uitvoerende partners (met inbegrip van ontwikkelingsinstanties van EU-lidstaten) waren niet klaar om snel activiteiten op het terrein te ontplooien en op te starten. Sinds begin 2017 zijn de procedures die voorafgaan aan de ondertekening van overeenkomsten met uitvoerders minder omslachtig en sneller geworden. De afgelopen vijf maanden is het bedrag van de ondertekende overeenkomsten in de drie regio’s gestegen van bijna 500 miljoen euro tot meer dan 1 miljard euro. Het trustfonds heeft ook directe steun ontvangen uit de begroting van lidstaten, en bovendien hebben sommige lidstaten ook direct bijgedragen aan specifieke projecten of initiatieven. Deze weg zal ook in de komende maanden moeten worden gevolgd om de middelen te verhogen die beschikbaar zijn voor werkzaamheden op het gebied van migratie op basis van de gemeenschappelijke belangen van de lidstaten. Terwijl de aandacht bij het luik van het trustfonds over Afrika ten zuiden van de Sahara zal gaan naar de doeltreffende benutting van de middelen om partnerschappen en samenwerking te bevorderen, zetten de maatregelen die nodig zijn voor de follow-up van de verklaring van Malta toenemende druk op het Noord-Afrikaanse luik van het trustfonds. Een duidelijke toezegging en financiële steun van de lidstaten zijn dan ook van cruciaal belang om ervoor te zorgen dat het Noord-Afrikaanse luik in de komende jaren kan rekenen op een toereikende hoeveelheid middelen. Tot slot, maar daarom niet minder belangrijk, zal het extern investeringsplan de diepere oorzaken van irreguliere migratie helpen aanpakken door investeringen en werkgelegenheid te stimuleren, met name in Afrika en de buurlanden van de EU. Het is van prioritair belang dat het voorstel voor een Europees fonds voor duurzame ontwikkeling zo spoedig mogelijk door de medewetgevers van de EU wordt goedgekeurd, en dat de werkzaamheden van dat fonds onverwijld van start gaan. 4. Conclusie Een jaar uitvoering van het partnerschapskader heeft de EU en haar lidstaten de mogelijkheid geboden om de samenwerking op het gebied van migratie met derde landen naar een hoger niveau te brengen, via op maat gesneden pakketten maatregelen voor de korte en middellange termijn. Tot dusver zijn positieve resultaten behaald op het gebied van de bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel, en begeleide vrijwillige terugkeer. Ook op het gebied van terugkeer en overname zijn eerste stappen gezet, maar nog steeds onvoldoende. Aangezien de achterliggende oorzaken voor migratie naar Europa niet zijn weggenomen, is het van essentieel belang de komende maanden alle doelstellingen van het partnerschapskader te verwezenlijken. Dat betekent dat alle betrokken partijen hun inspanningen moeten volhouden en opvoeren. Het ongekend hoge niveau van coördinatie, zowel tussen de diensten en beleidsmaatregelen van de EU als met de lidstaten, moet worden geconsolideerd door de beschikbare instrumenten uit te breiden en ervoor te zorgen dat meer lidstaten bij de gezamenlijke inspanningen worden betrokken. Betere uitwisseling van informatie zou dit verder vergemakkelijken. Een meer consistent gemeenschappelijk standpunt tegenover partnerlanden zal belangrijk zijn om het momentum te handhaven en te profiteren van de resultaten en de geleverde inspanningen en de verrichte werkzaamheden. Indien nodig zal de geografische werkingssfeer van het partnerschapskader opnieuw worden aangepast aan de nieuwe realiteit, met bijzondere aandacht voor de centrale Middellandse Zeeroute. Op het gebied van terugkeer moeten, hoewel partners moeten worden gewezen op het belang van de uitvoering van internationale verplichtingen, de getrokken lessen op pragmatische wijze worden toegepast, waarbij alle praktische oplossingen die zouden leiden tot betere resultaten op het gebied van terugkeer, moeten worden onderzocht, onder meer via een nauwere samenwerking en betere coördinatie binnen de EU. De EU zal met name haar inspanningen opvoeren om met partnerlanden overeenstemming te bereiken over stabiele terugkeerregelingen, te zorgen voor een snelle terugkeer van pas aangekomen irreguliere migranten en steun te zoeken bij de lidstaten voor een betere coördinatie van de betrokken hefbomen en stimulansen. De inspanningen met het oog op meer begeleide vrijwillige terugkeer naar landen van herkomst ten zuiden van de Sahara voordat de irreguliere migranten Europa bereiken, moeten verder worden opgevoerd.