In het kader van de EU-doelstellingen voor 2020 stijgt het aandeel van hernieuwbare energie. Elke lidstaat heeft in zijn nationale actieplan voor hernieuwbare energie een doelstelling betreffende hernieuwbare energie voor verwarming en koeling vastgesteld. De meeste lidstaten liggen wat betreft de verwezenlijking daarvan op schema en in sommige lidstaten vindt de overstap sneller plaats dan gepland . Het aandeel van hernieuwbare energiebronnen aan de voor verwarming gebruikte energie is het grootst in de Baltische en Scandinavische lidstaten (van 43 % in Estland tot 67 % in Zweden). Biomassa is de hernieuwbare energiebron die momenteel het meest voor verwarming wordt gebruikt en is goed voor ongeveer 90 % van alle verwarming door middel van hernieuwbare energie. Eind 2016 zal de Commissie met een voorstel betreffende een duurzaamheidsbeleid voor bio-energie komen, waarbij rekening zal worden gehouden met de impact van bio-energie op het milieu, het landgebruik en de voedselproductie.

Hernieuwbare energie was goed voor 18 % van de primaire-energievoorziening voor verwarming en koeling in 2012, terwijl fossiele brandstoffen goed waren voor 75 %.

Met een aandeel van 50 % (546 Mtoe) aan het eindenergieverbruik in 2012 is verwarming en koeling de grootste energiesector in de EU. Naar verwachting blijft dat zo.

De industriële sector kan dezelfde weg inslaan en gebruikmaken van de economische argumenten betreffende efficiëntie en nieuwe technische oplossingen om meer hernieuwbare energie te gebruiken. In deze sector moet echter wel worden verwacht dat in bepaalde mate vraag naar fossiele brandstoffen blijft bestaan ten behoeve van processen die zeer hoge temperaturen vergen. Industriële processen en infrastructuur zullen afvalwarmte en afvalkoude blijven produceren. Een groot deel daarvan kan in nabij gelegen gebouwen worden hergebruikt.

Om onze doelstellingen van een koolstofarme economie te verwezenlijken, moeten gebouwen koolstofarm worden gemaakt. Daartoe moet de bestaande gebouwenvoorraad worden gerenoveerd en moeten meer inspanningen worden geleverd op het gebied van energie-efficiëntie en duurzame energie, waarbij ook koolstofarme elektriciteit en stadsverwarming een bijdrage moeten leveren. In gebouwen kan gebruik worden gemaakt van automatisering en regelingen om de gebruikers ervan beter van dienst te zijn en om te voorzien in flexibiliteit voor het elektriciteitssysteem door middel van het verminderen en verplaatsen van de vraag en door middel van warmteopslag.

Een intelligenter en duurzamer gebruik van verwarming en koeling is haalbaar, aangezien de daarvoor vereiste technologie beschikbaar is. Maatregelen kunnen op korte termijn worden uitgevoerd en vergen geen voorafgaande investeringen in nieuwe infrastructuur. Dit levert voor de economie en de individuele verbruikers aanzienlijke voordelen op, op voorwaarde dat de (huishoudelijke) verbruikers in staat zijn om te investeren of toegang hebben tot de financiering die daarvoor nodig is.

Deze strategie biedt een kader voor de integratie van verwarming en koeling in het energiebeleid van de EU door doelgerichte maatregelen om een eind te maken aan de lekkage van energie uit gebouwen, de efficiëntie en duurzaamheid van verwarmings- en koelingssystemen te optimaliseren, efficiëntie in de industriële sector te ondersteunen en de voordelen van de integratie van verhitting en koeling in het elektriciteitssysteem te benutten. De strategie gaat vergezeld van een werkdocument dat een overzicht over deze complexe sector geeft. De oplossingen die aan bod komen, zullen bij de lopende herziening van wetgeving in het kader van de energie-unie worden onderzocht.

Hoewel de verwarmings- en koelingssector geleidelijk overstapt op schone koolstofarme energie is het aandeel van fossiele brandstoffen nog steeds 75 % (het aandeel van gas bedraagt bijna de helft). De strategie draagt ertoe bij dat de afhankelijkheid van ingevoerde energie wordt verminderd, maar voorzieningszekerheid blijft een prioriteit, met name in de lidstaten die van één leverancier afhankelijk zijn.

De helft van het energieverbruik in de EU heeft betrekking op verwarming en koeling, en veel daarvan wordt verspild. Met het oog op de energie-unie is het een prioriteit een strategie uit te stippelen om verwarming en koeling efficiënter en duurzamer te maken. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan het verminderen van de energie-invoer en -afhankelijkheid, het verlagen van de kosten voor huishoudens en bedrijven, het verwezenlijken van de EU-doelstelling inzake het terugdringen van broeikasgasemissies en het nakomen van de toezegging van de EU in het kader van de klimaatovereenkomst die op de COP21-klimaatconferentie in Parijs is gesloten.

45 % van de energie voor verwarming en koeling in de EU wordt gebruikt in de woningssector, 37 % in de industriesector en 18 % in de dienstensector. In elke sector zijn er mogelijkheden om de vraag te reduceren, de efficiëntie te verhogen en over te stappen op hernieuwbare energiebronnen.

Belemmeringen voor energiebesparende renovatie van gebouwen

Gebouwen (en de mensen die erin wonen) zijn de eerste verbruikers van verwarming en koeling. Ruimteverwarming is goed voor meer dan 80 % van het verwarmings- en koelingsverbruik in koudere klimaten. In warmere klimaten ligt de nadruk meer op ruimtekoeling, waarbij een stijgende tendens wordt geconstateerd.

Gebouwen verliezen vaak warmte of koude als gevolg van gebrekkige kwaliteit. Twee derde van de gebouwen in de EU is gebouwd toen er geen of slechts beperkte eisen betreffende energie-efficiëntie waren; de meeste daarvan zullen in 2050 nog steeds bestaan. Er kan aanzienlijk worden bespaard door middel van eenvoudige renovaties, zoals isolatie van zolders, muren en funderingen, en het installeren van dubbel of drievoudig glas. Deze renovaties zijn het goedkoopst als zij in het kader van van andere werkzaamheden worden uitgevoerd. Ook met natuurlijk oplossingen, zoals weloverwogen openbaar groen alsmede groene daken en muren die gebouwen van isolatie en schaduw voorzien, wordt de vraag naar energie verminderd, doordat de behoefte aan verwarming en koeling wordt beperkt.

Verschillende vormen van eigendom van gebouwen vergen verschillende maatregelen om energie-efficiënte renovatie te bevorderen.

Ongeveer 70 % van de bevolking van de EU woont in woongebouwen die particulier eigendom zijn. Eigenaren voeren vaak geen kostenefficiënte renovaties uit, omdat zij niet op de hoogte zijn van de voordelen, geen advies over de technische mogelijkheden hebben ingewonnen, worden geconfronteerd met "gescheiden prikkels" (bijvoorbeeld in appartementsgebouwen) en wat betreft de financiering beperkte moeilijkheden hebben.

In gehuurde gebouwen die particulier eigendom zijn – in sommige landen goed voor een groot aandeel – zijn de belangrijkste problemen "gescheiden prikkels", de huurregels en de financiering. De prikkels zijn "gescheiden" in de zin dat de eigenaren van gebouwen slechts in geringe mate worden geprikkeld om te investeren, aangezien de huurders de energierekening betalen. In sommige landen bestaan systemen op basis waarvan lagere energiekosten als gevolg van verbeterde energie-efficiëntie kunnen worden gebruikt om een verhoging van de huur te rechtvaardigen.

Gebouwen die eigendom van de overheid zijn, waaronder sociale huisvesting, vormen een aanzienlijk deel van de gebouwenvoorraad. Gebouwen zoals scholen, universiteiten en ziekenhuizen zijn zeer zichtbaar en vaak zeer energie-intensief.

Het belangrijkste probleem bij de renovatie van openbare gebouwen is het gebrek aan middelen. Energieprestatiecontracten en energieleveranciers kunnen zorgen voor technische bijstand, expertise en toegang tot kapitaal. In de Verenigde Staten worden energieleveranciers doorgaans betrokken bij de renovatie van openbare gebouwen; de inkomsten in deze sector bedragen meer dan 6 miljard USD. In de EU is deze markt onderontwikkeld.

Gebouwen in de dienstensector, zoals banken, kantoren en winkels, zijn goed voor een vierde van de gebouwenvoorraad. Het energieverbruik per vierkante meter is gemiddeld 40 % hoger dan in woongebouwen. Het elektriciteitsverbruik is met name hoog als er gebruik wordt gemaakt van complexe systemen voor de verlichting, airconditioning of ventilatie. In deze sector wordt ook het grootste deel van de ruimtekoeling in Europa verbruikt . De koelvraag is hoog in supermarkten (doorgaans goed voor een aandeel van meer dan 40 % van het energieverbruik) en datacentra (25-60 % van de operationele kosten).

In alle sectoren is er gebrek aan expertise en opleidingen. Er zijn te weinig vakmensen met de vereiste expertise op het gebied van energie-efficiënt bouwen, van efficiënte technologieën en van technologieën betreffende hernieuwbare energie. Architecten kunnen geavanceerd ontwerp, geavanceerde materialen en intelligente technologieën integreren in alle aspecten van gebouwen, variërend van isolatie tot verlichting. Voor veel technologieën zijn echter de installateurs marktbepalend.

Verwarming en koeling zijn goed voor gemiddeld 6 % van de consumptieve bestedingen van de Europeanen; 11 % van de Europeanen kan het zich niet veroorloven het huis 's winters warm genoeg te stoken. De keuze van de consument wordt beperkt door een gebrek aan informatie over het daadwerkelijke energieverbruik en de kosten daarvan, en vaak door een gebrek aan financiële middelen om in de meest efficiënte technologie te investeren. Technologieën en oplossingen kunnen moeilijk worden vergeleken wat betreft de kosten en baten gedurende de volledige levensduur, de kwaliteit en de betrouwbaarheid.

Financiering

Hoewel daartoe uit economisch oogpunt alle reden is, zijn er weinig aantrekkelijke financiële producten voor de renovatie van gebouwen.

In de EU-begroting voor 2014-2020 is hiervoor een aanzienlijk groter bedrag uitgetrokken. In het kader van de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF) wordt ongeveer 19 miljard EUR uitgetrokken voor energie-efficiëntie en 6 miljard EUR voor hernieuwbare energie, met name met betrekking tot gebouwen en stadsverwarming en -koeling, ongeveer 1 miljard EUR voor intelligente distributienetwerken, en financiering voor onderzoek en innovatie, mede met betrekking tot prioriteiten die zijn vastgelegd in de nationale of regionale strategieën voor slimme specialisatie. In het kader van het onderzoeks- en en innovatieprogramma Horizon 2020 wordt 2,5 miljard EUR uitgetrokken voor energie-efficiëntie en 1,85 miljard EUR voor hernieuwbare energie. Bovendien wordt in het kader van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) door middel van de EU-garantie naar verwachting een bedrag van ten minste 315 miljard EUR vrijgemaakt. Het stimuleren van investeringen in projecten op het gebied van duurzame energie is een van de strategische prioriteiten van het EFSI. Een aantal van die projecten is reeds goedgekeurd.

Overheidsfinanciering kan en mag echter niet de voornaamste rol spelen. De markt voor energie-efficiëntie moet rijp en volledig investeringswaardig worden. Ook in het verslag van de "Energy Efficiency Financial Institutions Groups" ("EEFIG") wordt erop gewezen dat projectontwikkelaars en investeerders moeten inzien dat besparingen op de energiekosten ertoe leiden dat de beschikbare cashflow toeneemt en dat betere energieprestaties ertoe leiden dat de waarde van activa stijgt. Zoals aangekondigd in de strategie voor de energie-unie zal de Commissie deze zaken aanpakken in samenwerking met de EEFIG in het kader van het initiatief "Slimme financiering voor slimme gebouwen".

Verwarming- en koelingsapparatuur

In bijna de helft van de gebouwen in de EU bevinden zich afzonderlijke warmwaterketels die voor 1992 zijn geïnstalleerd en die een efficiëntie van 60 % of minder hebben. 22 % van de afzonderlijke gasgestookte warmwaterketels, 34 % van de elektrische warmwaterketels, 47 % van de oliegestookte warmwaterketels en 58 % van de met kolen gestookte warmwaterketels hebben hun technische levensduur overschreden.

Het besluit om oude toestellen te vervangen, wordt vaak onder druk genomen op het moment dat het verwarmingssysteem kapot gaat. De meeste consumenten ondervinden moeilijkheden bij het vergelijken van de prijzen van de verschillende mogelijkheden en bij het vinden van informatie over de prestaties van hun bestaande systeem. Daardoor blijven zij oudere, minder efficiënte technologieën gebruiken.