[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 5.11.2008

COM(2008) 674 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

Uitbreidingsstrategie en voornaamste uitdagingen 2008-2009

{SEC(2008) 2692} {SEC(2008) 2693} {SEC(2008) 2694} {SEC(2008) 2695} {SEC(2008) 2696} {SEC(2008) 2697} {SEC(2008) 2698} {SEC(2008) 2699}

MEDEDELING VAN DE COMMISSIEAAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

Uitbreidingsstrategie en voornaamste uitdagingen 2008-2009

INLEIDING

De uitbreiding is een belangrijk beleidshulpmiddel van de EU, dat de strategische belangen van de EU op het gebied van stabiliteit, veiligheid en conflictpreventie dient. Dankzij de uitbreiding zijn de welvaart en de groeimogelijkheden toegenomen, zijn cruciale vervoers- en energienetwerken verbeterd en heeft de EU meer gewicht gekregen in de wereld. In mei 2009 is het vijf jaar geleden dat de uitbreidingsronde van 2004 plaatsvond.

De huidige uitbreidingsagenda omvat de westelijke Balkan en Turkije, aan wie toetreding tot de EU in het vooruitzicht is gesteld zodra zij aan de gestelde voorwaarden voldoen. Het Europese perspectief heeft bijgedragen tot vrede en stabiliteit en heeft de partners in staat gesteld grote uitdagingen, zoals de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo, aan te pakken en tegelijkertijd de regionale veiligheid te handhaven. Het vormt een krachtige impuls voor de westelijke Balkan en Turkije om politieke en economische hervormingen door te voeren. Het is voor de EU van strategisch belang om de vaart in dit proces te houden, op basis van de overeengekomen beginselen en voorwaarden. Het handhaven van de stabiliteit is des te belangrijker gezien de recente bedreigingen van de stabiliteit ten oosten van de EU, onder meer in de zuidelijke Kaukasus.

Turkije is strategisch gezien steeds belangrijker voor de EU op cruciale terreinen, zoals de continuïteit van de energievoorziening, conflictpreventie en -oplossing en de regionale veiligheid in de zuidelijke Kaukasus en het Midden-Oosten. Door de betrokkenheid van het land bij de EU, door middel van de onderhandelingen en de daarmee samenhangende hervormingen die worden doorgevoerd, is het land een grotere stabiliserende kracht geworden in een regio die voor veel uitdagingen staat. In verband met het huidige veiligheidsklimaat in Europa moet de stabiliteit worden geconsolideerd en moeten de hervormingen op de westelijke Balkan worden versterkt.

In dit licht is het belangrijker dan ooit dat de door de Europese Raad in december 2006 vastgestelde hernieuwde consensus over de uitbreiding op consistente wijze ten uitvoer wordt gelegd. Deze consensus is gebaseerd op de beginselen van consolidatie van verbintenissen, eerlijke en strenge voorwaarden en betere communicatie met het publiek, in combinatie met de capaciteit van de EU om nieuwe leden te integreren.

De EU heeft maatregelen getroffen om de kwaliteit van het uitbreidingsproces te verbeteren, waarbij met name rekening wordt gehouden met de lessen die kunnen worden getrokken uit de eerdere uitbreidingsronden. Nu ligt al in een vroeg stadium meer nadruk op de rechtsstaat en goed bestuur. De mate waarin kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten dichter tot de EU komen, hangt af van hun politieke en economische hervormingen en van hun vermogen om de rechten en plichten van het lidmaatschap op zich te nemen, overeenkomstig de criteria van Kopenhagen.

Het komende jaar is cruciaal voor de aanpak van de uitdagingen op de westelijke Balkan. De landen van de westelijke Balkan kunnen sneller vooruitgang boeken op weg naar het EU-lidmaatschap, mits zij aan de voorwaarden voldoen. Naar verwachting worden de toetredingsonderhandelingen met Kroatië eind 2009 afgerond, als het land alle noodzakelijke voorbereidingen treft. De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië zal dichter bij de EU komen dankzij voortzetting van de hervormingen. De potentiële kandidaat-lidstaten zouden de status van kandidaat-lidstaat kunnen krijgen wanneer uit hun vorderingen blijkt dat zij daar klaar voor te zijn.

Het tempo van de onderhandelingen met Turkije hangt af van het tempo van de hervormingen en van de mate waarin het land voldoet aan de voorwaarden. Turkije moet nu een nieuwe impuls geven aan zijn inspanningen met betrekking tot de politieke hervormingen.

De internationale financiële crisis heeft tot dusver slechts weinig invloed gehad op de economie en de financiële sector van de westelijke Balkan en Turkije, maar doordat de meeste landen een toenemend tekort op de lopende rekening hebben, worden ze kwetsbaarder voor externe schokken. Zowel de buitenlandse kredieten als de buitenlandse directe investeringen zullen waarschijnlijk dalen als gevolg van de mondiale financiële crisis.

Wat betreft de kwestie-Cyprus zijn de leiders van de Grieks-Cypriotische en de Turks-Cypriotische gemeenschap serieuze onderhandelingen gestart over een brede regeling onder auspiciën van de Verenigde Naties. De Commissie ondersteunt deze inspanningen en is bereid om technische bijstand te verlenen op terreinen waarop de EU bevoegd is.

De Europese Unie staat sterker met stabiele, welvarende en democratische buurlanden. Wanneer de EU en haar buurlanden samenwerken op basis van gedeelde waarden en gemeenschappelijke belangen, kunnen zij de actuele uitdagingen beter aanpakken. In het kader van het Europese Nabuurschapsbeleid zal de EU ook haar betrekkingen met de partnerlanden in het oosten en zuiden intensiveren met het oog op meer wederzijdse veiligheid en welvaart. Er wordt gewerkt aan het oostelijke partnerschap en ook het proces van Barcelona inzake de Unie voor het Middellandse Zeegebied is in dit verband met name van belang.

In de onderhavige mededeling worden de vorderingen beschreven, alsmede de uitdagingen waarvoor de landen van het uitbreidingsproces zich zien geplaatst. Ook wordt geschetst hoe de Commissie hun inspanningen het komende jaar zal begeleiden en ondersteunen.

UITVOERING VAN DE HERNIEUWDE CONSENSUS OVER DE UITBREIDING

Stand van zaken: vorderingen en resterende problemen

Westelijke Balkan

De landen van de westelijke Balkan zijn het afgelopen jaar dichter tot de EU gekomen doordat de regio vooruitgang heeft geboekt bij de hervormingen en het voldoen aan de criteria en voorwaarden, weliswaar niet overal in gelijke mate. De stabiliteit in de regio is gehandhaafd en de situatie bleef in het algemeen kalm na de onafhankelijkheidsverklaring en de inwerkingtreding van de grondwet in Kosovo. De groei in de regio bleef hoog, met name dankzij de binnenlandse en buitenlandse investeringen. Daarbij werden de hervormingen in het algemeen voortgezet en steeg de algemene levensstandaard. Het Stabiliteitspact is vervangen door de regionale samenwerkingsraad (RCC), waarmee de direct betrokken landen de regionale samenwerking in Zuidoost-Europa meer in eigen hand nemen.

De veiligheid, stabiliteit en welvaart op de westelijke Balkan kunnen op de proef worden gesteld door een aantal vraagstukken. De hervormings- en verzoeningsprocessen zijn nog niet stevig verankerd. In veel landen van de westelijke Balkan moeten staatsopbouw, institutionele consolidatie en beter bestuur dringend worden aangepakt. In de meeste landen moet nog een professioneel, onpartijdig en verantwoordingsplichtig ambtenarenapparaat worden opgezet. In de hele regio hebben de handhaving van de rechtsstaat, met name door middel van justitiële hervormingen en de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, de hoogste prioriteit. Het ontbreekt nog steeds aan voldoende dialoog tussen de politieke krachten en aan compromisbereidheid, onder meer wat betreft etnische vraagstukken. Er zijn nog steeds onopgeloste nabuurschapsvraagstukken. De gemiddelde inflatie is toegenomen. De tekorten op de lopende rekening zijn aanzienlijk toegenomen. In sommige landen is de werkloosheid nog steeds erg hoog. Het beleid op het gebied van de werkgelegenheid en sociale zaken moet verder worden hervormd. Als gevolg van het minder gunstige externe klimaat, met name de internationale financiële crisis, zijn macro-economische problemen ontstaan.

Hieronder worden per land de ontwikkelingen beschreven.

De toetredingsonderhandelingen met Kroatië verkeren in een beslissende fase, waaruit de hele regio kan afleiden dat het EU-lidmaatschap een reëel perspectief is, zoals de EU heeft beloofd, mits aan de voorwaarden wordt voldaan.

Zoals is beschreven in de mededeling van de Commissie van maart 2008[1], is in de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië vooruitgang geboekt, met name wat betreft de hervorming van politie en justitie en de uitvoering van de eisen in het kader van de stabilisatie- en associatieovereenkomst. De parlementsverkiezingen werden echter ontsierd door gewelddadige incidenten en ernstige onregelmatigheden. Constructieve politieke dialoog en krachtdadig optreden zijn noodzakelijk om de hervormingen uit te voeren overeenkomstig de prioriteiten van het toetredingspartnerschap.

Albanië is vorderingen blijven maken met betrekking tot belangrijke politieke hervormingen. Twee jaar geleden is de interimovereenkomst met de EU in werking getreden en deze wordt nu in het algemeen soepel uitgevoerd. De rechtsstaat en het functioneren van de overheidsinstellingen vormen echter nog steeds een grote uitdaging. De bestuurlijke en handhavingscapaciteit moeten verder worden verbeterd.

In Montenegro zijn de politieke hervormingen voortgezet. De interimovereenkomst, die begin dit jaar in werking is getreden, wordt over het algemeen soepel uitgevoerd, maar de justitiële hervorming moet worden voortgezet en de rechtsstaat moet steviger worden verankerd, wat een grote uitdaging vormt. De bestuurlijke en handhavingscapaciteit moeten verder worden verbeterd.

Met de ondertekening van de stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAO) met Bosnië en Herzegovina bevestigde de EU haar gehechtheid aan het Europese perspectief van het land. In juli is Bosnië en Herzegovina begonnen met de tenuitvoerlegging van de interimovereenkomst. Politieke leiders in beide delen van het land hebben echter fundamentele elementen van de vredesovereenkomst van Dayton/Parijs in twijfel getrokken en de EU-gerelateerde hervormingen stagneren. Er is weinig consensus over de hervormingsprioriteiten.

Na de presidents- en parlementsverkiezingen heeft Servië opnieuw bevestigd dat het land streeft naar een Europese toekomst op basis van gedeelde waarden. De SAO is ondertekend en de interimovereenkomst zal ten uitvoer worden gelegd zodra de Raad heeft vastgesteld dat Servië volledig meewerkt met het Internationale Strafhof voor het voormalige Joegoslavië. De arrestatie en overdracht van Radovan Karadzic vormden een belangrijke stap vooruit, maar dit proces moet worden voltooid. Servië heeft aangetoond over de bestuurlijke capaciteit te beschikken om aanzienlijke vooruitgang te boeken op weg naar de EU, maar het afgelopen jaar zijn de hervormingen vertraagd. De justitiële hervorming en het voorkómen van corruptie blijven belangrijke uitdagingen.

De nieuwe situatie in Kosovo[2] heeft geleid tot een herschikking van de internationale aanwezigheid, wat de inzet van de aanstaande EULEX-missie zou moeten vergemakkelijken. De situatie in Kosovo is een geval apart, waarmee geen precedent wordt geschapen. De Europese Raad heeft verklaard dat de EU bereid is de politieke en economische ontwikkeling van Kosovo te ondersteunen met een duidelijk Europees perspectief, parallel aan het Europese perspectief van de regio. De door Kosovo aangenomen grondwet is in overeenstemming met Europese normen en een groot deel van de essentiële wetgeving is goedgekeurd. Er wachten echter nog grote uitdagingen, met name de institutionele versterking, de verankering van de rechtsstaat en de bevordering van de dialoog en verzoening tussen de gemeenschappen.

Turkije

Turkije kende dit jaar grote politieke spanningen. De hoofdaanklager van het openbaar ministerie begon bij het constitutionele hof een procedure om de regeringspartij te verbieden vanwege antiseculaire activiteiten. Het hof besloot het verzoek van de openbaar aanklager niet te honoreren en legde in plaats daarvan een boete op. Hiermee werd een ernstige politieke crisis vermeden en zouden nieuwe kansen moeten ontstaan om de dialoog te herstellen en de politieke partijen te bewegen tot compromissen.

De EU heeft de terroristische aanslagen van de PKK, die vele levens eisten, krachtig veroordeeld. Het Turkse leger is in Noord-Irak verschillende malen opgetreden tegen bases van de PKK.

Turkije speelt via actieve diplomatie een constructieve rol in de regio en het Midden-Oosten in bredere zin. Na de crisis in Georgië heeft Turkije een platform voor stabiliteit en samenwerking in de Kaukasus voorgesteld om de dialoog tussen de landen van die regio te bevorderen. President Gül bracht als eerste Turkse president sinds de onafhankelijkheid van Armenië een bezoek aan Jerevan. Turkije probeerde ook te bemiddelen tussen Israel en Syrië en sprak met Iran over het nucleaire vraagstuk.

Turkije speelt door zijn geostrategische positie een cruciale rol in de energiezekerheid van de EU, met name wat betreft de diversificatie van de energiebronnen. Het is essentieel dat de EU, Turkije en de andere landen in de regio, zowel energieproducerende als doorvoerlanden, nauwer samenwerken op energiegebied. Bestaande en geplande pijpleidingprojecten zijn van belang voor alle landen waar een leiding doorheen loopt, met name ook voor Turkije. Voor de EU heeft de tijdige voltooiing van de zuidelijke gascorridor door de snelle verwezenlijking van de geplande projecten, met name de Nabucco-gasleiding, de hoogste prioriteit in verband met de energiezekerheid.

De huidige regering kwam aan de macht na de eerlijke en vrije verkiezingen van juli 2007 en kreeg een krachtig hervormingsmandaat. Turkije bevestigde te streven naar EU-lidmaatschap, beloofde de daarmee samenhangende hervormingen door te voeren en kondigde aan een nieuwe grondwet te zullen opstellen. Er is enige vooruitgang geboekt op het gebied van de vrijheid van meningsuiting en de rechten van niet-islamitische religieuze gemeenschappen. Artikel 301 van het wetboek van strafrecht is gewijzigd teneinde de vrijheid van meningsuiting beter te waarborgen. Het parlement heeft een nieuwe wet inzake verenigingen goedgekeurd, waarmee een aantal problemen van niet-islamitische religieuze gemeenschappen worden aangepakt. Daarnaast heeft de regering besloten het GAP-project voor de economische ontwikkeling van Zuidoost-Anatolië te voltooien.

De hervormingen moeten een nieuwe impuls krijgen, teneinde de democratie en de mensenrechten te versterken en het land te moderniseren en te ontwikkelen en het dichter bij de EU te brengen. Er moet met name aandacht worden besteed aan de regels inzake politieke partijen, de hervorming van de grondwet, de vrijheid van meningsuiting en de rechten van vrouwen.

De Turkse economie bleef relatief goed presteren en de macro-economische stabiliteit is gehandhaafd, hoewel de groei van het bbp afnam. De internationale financiële crisis heeft geleid tot een correctie van de activaprijzen en de wisselkoersen, tot dusver zonder al te ernstige gevolgen voor de banksector. Gezien de grote behoefte aan externe financiering is het land echter kwetsbaarder voor externe schokken. Turkije is nu een functionerende markteconomie volgens de economische criteria van Kopenhagen. Het land moet in staat worden geacht op de middellange termijn het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie, mits het verdergaat met de uitvoering van zijn omvattende hervormingsprogramma om de structurele zwakke punten aan te pakken. Daarnaast is de onderlinge economische afhankelijkheid tussen Turkije en de EU toegenomen.

Pretoetredingsinstrumenten: aanpak van de grootste uitdagingen

De Commissie heeft optimaal gebruik gemaakt van de pretoetredingsinstrumenten om de grootste uitdagingen aan te pakken, te weten staatsopbouw, goed bestuur, de rechtsstaat en de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld, op basis van het uitbreidingsstrategiedocument van 2007. Dit heeft al tot aanzienlijke resultaten geleid.

De kwaliteit van het uitbreidingsproces is voortdurend verbeterd, onder meer door strenge criteria vast te stellen als voorwaarden voor het openen en sluiten van onderhandelingshoofdstukken en door verdere effectrapportages te laten uitvoeren op belangrijke beleidsterreinen.

De Raad heeft zijn goedkeuring gehecht aan de voorstellen van de Commissie voor toetredings- en Europese partnerschappen waarin deze kernprioriteiten zijn verwerkt. De Commissie heeft de politieke dialoog geïntensiveerd, waarbij de partnerschappen de voornaamste referentiedocumenten vormen. Er is vooruitgang geboekt met betrekking tot de economische dialoog door middel van de pretoetredingsprocedure voor begrotingstoezicht.

De prioriteiten van het partnerschap liggen ten grondslag aan de programmering en de steunverlening in het kader van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA), wat leidt tot meer steun voor fundamentele hervormingen. De IPA-steun voor 2008 bedraagt 1,4 miljard euro. Van de 840 miljoen euro die zijn gereserveerd voor overgangssteun en institutionele opbouw via nationale IPA-programma's wordt nu 33% gebruikt voor verbetering van het bestuur, stimulering van de bestuurlijke en justitiële hervorming, versterking van de rechtsstaat, bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, bescherming van de mensenrechten, bescherming van minderheden en ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld. Via TAIEX en SIGMA[3] verlenen ambtenaren uit de EU-lidstaten ook snelle hulp. De steun op middellange termijn voor deze hervormingen omvat twinningnetwerken tussen overheden en subsidieregelingen voor projecten van ngo's.

De Commissie heeft initiatieven genomen om de IPA-steun af te stemmen op de steun van de internationale financiële instellingen en andere donors. Hiermee krijgt de IPA-steun voor de economische en sociale ontwikkeling een groter hefboomeffect. Samen met de Europese Investeringsbank (EIB), de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO) en de Ontwikkelingsbank van de Raad van Europa (CEB) is een faciliteit voor infrastructuurprojecten opgestart. Dit vormt een belangrijke stap op weg naar de oprichting van het investeringskader voor de westelijke Balkan in 2010, zoals overeengekomen door de Commissie, de EIB, de EBWO en de CEB en in juni bekrachtigd door de Europese Raad. Andere initiatieven betreffen onder andere een faciliteit voor energie-efficiëntie en één instrument voor de ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf (het Europees Fonds voor Zuidoost-Europa), dat ten goede komt aan tienduizenden kleine bedrijven in de hele regio.

De overdracht van de uitvoering van de pretoetredingssteun van het Europees Bureau voor Wederopbouw naar de delegaties en afdelingen van de Commissie in Belgrado, Podgorica, Pristina en Skopje is voltooid. Het agentschap zal op 31 december 2008 worden gesloten. Het uiteindelijke doel is dat de partnerlanden zelf de uitvoering van de steun op zich nemen zodra zij aantonen daartoe in staat te zijn.

De Commissie heeft in juli een donorconferentie georganiseerd voor de sociaaleconomische ontwikkeling van Kosovo. Hierbij werd in totaal 1,2 miljard euro toegezegd, waarvan de Europese Unie en haar lidstaten bijna 800 miljoen euro voor hun rekening nemen. Dit zou een krachtige impuls moeten geven aan de ontwikkeling van Kosovo. Het is cruciaal dat de regering van Kosovo tegelijkertijd de verbintenissen nakomt wat betreft begrotingsdiscipline, het beheer van de overheidsuitgaven en de hervorming van het economische beleid.

Overeenkomstig het uitbreidingsstrategiedocument van 2007 is bijzondere aandacht besteed aan interpersoonlijke contacten. In januari 2008 zijn visumversoepelings- en overnameovereenkomsten met alle betrokken landen in werking getreden en de Commissie onderhandelt met deze landen over liberalisering van de visumregeling. Daartoe zijn draaiboeken opgesteld waarin heldere en realistische criteria worden geformuleerd. Maatregelen ter bevordering van de interpersoonlijke contacten omvatten ook meer mobiliteitsmogelijkheden voor eerste- en tweedefasestudenten in het kader van het programma Erasmus-Mundus, evenals aanvullende fondsen voor uitwisselingen en partnerschappen tussen jongeren in hert kader van het programma "Jeugd in actie". Uit hoofde van het Tempusprogramma is wederom steun verleend voor de hervorming van het hoger onderwijs via partnerschappen tussen universiteiten.

Na de oprichting van de energiegemeenschap zijn de onderhandelingen begonnen over de oprichting van een transportgemeenschap met de westelijke Balkan. Het is de bedoeling dat in de loop van 2009 een overeenkomst wordt ondertekend. Er is ook vooruitgang geboekt wat betreft de uitvoering van de Europese gemeenschappelijke luchtvaartruimte (ECAA). Op het gebied van milieu wordt een nieuw mechanisme voor regionale samenwerking ontwikkeld om voorafgaand aan de toetreding gezamenlijk de milieuproblemen aan te pakken.

Als reactie op de internationale financiële crisis is de Commissie bereid om de overheden in de uitbreidingslanden te helpen de financiële en economische gevolgen op te vangen.

Er zijn aanzienlijke inspanningen geleverd om regionale samenwerkingsinitiatieven te ondersteunen, overeenkomstig de agenda van Thessaloniki en de door de Commissie in de mededeling van maart 2008 beschreven maatregelen. De nieuwe regionale samenwerkingsraad (RCC) is operationeel. Nu moet deze raad ervoor zorgen dat de regionale activiteiten efficiënt verlopen en verder worden gestroomlijnd. Voorbeelden van door de Commissie ondersteunde regionale initiatieven zijn onder andere het secretariaat van de RCC, de in Danilovgrad (Montenegro) op te richten regionale school voor openbaar bestuur, een nieuw initiatief inzake rampenpreventie en projecten op het gebied van het behoud van het cultureel erfgoed en geschiedenisboeken. De Commissie ondersteunt ook de samenwerking op handelsgebied via het CEFTA-secretariaat. Wat betreft douane zullen de bepalingen inzake de diagonale cumulatie van oorsprongsregels tussen de EU en enkele landen van de westelijke Balkan spoedig in werking treden, waardoor de regionale handelsintegratie wordt vergemakkelijkt[4].

De Commissie heeft in het kader van het IPA een nieuwe financieringsfaciliteit ingesteld om de ontwikkeling van en de dialoog met het maatschappelijk middenveld te bevorderen. De steun in het kader van de faciliteit voor het maatschappelijk middenveld bedraagt in 2008 ongeveer 30 miljoen euro, wat zal worden besteed aan capaciteitsopbouw op lokaal niveau. De Commissie heeft in april een grote conferentie georganiseerd over de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld in Zuidoost-Europa. Deze conferentie stimuleerde netwerkvorming, de uitwisseling van goede praktijken en de opbouw van partnerschappen. Deze initiatieven bevorderen de verzoening tussen verschillende bevolkingsgroepen en vooruitgang op weg naar het EU-lidmaatschap.

Betere communicatie met het publiek is een belangrijk beginsel van de hernieuwde consensus over de uitbreiding. De Commissie pleit voor een publiek debat over de uitbreiding, zowel in de lidstaten als in de uitbreidingslanden, en voert communicatieactiviteiten uit voor maatschappelijke organisaties, journalisten en jongeren, onder meer door middel van videoclips, het Europese straatvoetbalfestival in Foca en de wedstrijd voor jonge journalisten "Vergroot je visie". Deze initiatieven dienen ter aanvulling op de communicatieactiviteiten van de lidstaten en de partnerlanden.

DE UITBREIDINGSAGENDA VOOR 2008-2009

De westelijke Balkan sneller bij het EU-lidmaatschap brengen

De Europese Raad van juni 2008 heeft opnieuw zijn volledige steun betuigd aan het Europees perspectief van de westelijke Balkan. De Raad beklemtoonde dat de resterende potentiële kandidaat-lidstaten in de westelijke Balkan, elk op grond van zijn eigen merites, door flinke vooruitgang in de economische en politieke hervormingen te boeken en de gestelde voorwaarden en eisen te vervullen de status van kandidaat-lidstaat moeten kunnen krijgen, met het EU-lidmaatschap als einddoel.

Het uitzicht op EU-lidmaatschap blijft essentieel voor de stabiliteit, de verzoening en de toekomst van de westelijke Balkan, overeenkomstig het stabilisatie- en associatieproces (SAP). Het is in het belang van de Europese Unie en van heel Europa dat de regio zo snel mogelijk voortmaakt met de politieke en economische hervormingen, de verzoening tussen de verschillende bevolkingsgroepen en de toenadering tot de EU. De EU moet helpen om de voorbereidingen op toetreding te versnellen zodra de kandidaat-lidstaten aan de voorwaarden voldoen en moet ervoor zorgen dat de regio blijft profiteren van maximale politieke en economische ondersteuning overeenkomstig het SAP. Uiteindelijk ligt de vooruitgang op weg naar het lidmaatschap echter in handen van de mensen uit de regio en hun leiders, want het tempo hangt af van de prestaties van elk land wat betreft de noodzakelijke hervormingen.

De Commissie doet in deze mededeling een voorstel voor een indicatief draaiboek voor de afsluiting van de technische onderhandelingen met Kroatië eind 2009, mits is voldaan aan de voorwaarden (zie punt 3.2).

De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië kan dichter bij de EU komen zodra het land voldoet aan de politieke criteria van Kopenhagen en de kernprioriteiten van het toetredingspartnerschap. Het land moet met name zorgen voor vrije en eerlijke verkiezingen. De dialoog tussen de belangrijkste politieke partijen en actoren moet worden verbeterd, zodat de instellingen goed kunnen functioneren en het hervormingstempo wordt opgevoerd. De Commissie zal nauwlettend toezien op de vorderingen van de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. Nog resterende kernprioriteiten van het partnerschap zijn: resultaten boeken met betrekking tot de uitvoering van de justitiële hervorming, zorgen voor een onpartijdig, apolitiek politieapparaat, corruptiebestrijding op objectieve wijze voortzetten en ervoor zorgen dat ambtenaren worden aangeworven en bevorderd op basis van professionele criteria.

Een aantal landen van de westelijke Balkan hebben laten weten dat zij overwegen het EU-lidmaatschap aan te vragen. De Commissie wijst erop dat een bevredigende staat van dienst, met name wat betreft de tenuitvoerlegging van de verplichtingen op grond van de SAO (inclusief de handelsgerelateerde bepalingen), een essentieel element is voor de voortgang in de richting van het lidmaatschap. Wanneer een land een verzoek tot lidmaatschap heeft ingediend, brengt de Commissie te zijner tijd, op verzoek van de Raad, een advies uit waarin wordt beoordeeld in welke mate een kandidaat-lidstaat klaar is voor toetreding, evenals een rapportage waarin wordt nagegaan welk effect de toetreding van een kandidaat-lidstaat op belangrijke beleidsterreinen heeft.

Albanië moet ervoor zorgen dat de parlementsverkiezingen in 2009 goed worden voorbereid en correct verlopen. Montenegro moet de justitiële hervorming intensiveren. Beide landen moeten meer resultaten boeken wat betreft de uitvoering van de SAO, onder meer door hun bestuurlijke en handhavingscapaciteit uit te breiden en de rechtsstaat te versterken.

Bosnië en Herzegovina moet dringend de noodzakelijke politieke consensus bereiken en verdergaan met de hervormingen, met name om het bestuur meer in eigen hand te nemen. Het land moet een gemeenschappelijke visie op zijn koers ontwikkelen, zodat de instellingen goed kunnen werken, om beter werkende en efficiënte overheidsstructuren tot stand te brengen en om met één stem te spreken in Europese aangelegenheden. De Vredesimplementatieraad zal later deze maand nagaan of het land voldoende gevorderd is om het bureau van de hoge vertegenwoordiger te kunnen sluiten. Dit hangt af van de vorderingen met betrekking tot vijf specifieke doelstellingen[5] en een positief oordeel van de Vredesimplementatieraad over de mate waarin de politieke situatie voldoet aan de vredesovereenkomst van Dayton. De Commissie is bereid Bosnië en Herzegovina te helpen bij zijn inspanningen om aan deze voorwaarden te voldoen.

De Europese Raad van juni heeft bevestigd dat Servië sneller vooruitgang kan boeken op weg naar de EU, en zelfs de status van kandidaat-lidstaat kan krijgen zodra het land voldoet aan de voorwaarden. De Commissie meent dat Servië in 2009 de status van kandidaat-lidstaat zou moeten kunnen krijgen als uit haar advies blijkt dat aan de voorwaarden is voldaan. Servië moet voortbouwen op de positieve ontwikkelingen door volledige medewerking te verlenen aan het Internationale Strafhof voor het voormalige Joegoslavië en door de hervormingsagenda door te voeren, met tastbare resultaten op prioritaire terreinen als gevolg, onder meer wat betreft de versterking van de rechtsstaat en snellere hervormingen op het gebied van economie en begroting. Servië speelt een sleutelrol in de regio. Het land wordt aangemoedigd zich constructief op te stellen wat betreft de deelname van Kosovo aan regionale initiatieven en internationale fora en de inspanningen van de EU om bij te dragen tot vrede en stabiliteit op de westelijke Balkan.

De sociaaleconomische ontwikkeling van Kosovo is cruciaal voor het welzijn van de bevolking en de stabiliteit van de bredere regio. De Europese Raad heeft in juni verklaard dat Kosovo, net als de rest van de westelijke Balkan, een duidelijk Europees perspectief heeft. De EU verwacht van Servië een constructieve houding ten aanzien van de EULEX-missie en moedigt Kosovaarse Serviërs aan deel te nemen aan de ontwikkeling van Kosovo. De regelmatige dialoog tussen de Commissie en de Kosovaarse autoriteiten over de hervormingen zal worden geïntensiveerd. De Commissie zal alle mogelijkheden onderzoeken om Kosovo te betrekken bij de regionale samenwerking en roept alle partijen op zich in dit verband constructief op te stellen. De Commissie zal onderzoeken hoe de politieke en sociaaleconomische ontwikkeling in Kosovo kan worden gestimuleerd en hoe Kosovo als onderdeel van de regio vorderingen kan maken met de integratie met de EU in het kader van het stabilisatie- en associatieproces. De resultaten van deze analyse zullen in het najaar van 2009 in een haalbaarheidsstudie worden gepresenteerd.

Goede nabuurschapsbetrekkingen en regionale samenwerking blijven cruciaal voor vorderingen op weg naar het EU-lidmaatschap en vormen daarom een centraal element in het stabilisatie- en associatieproces. Bijna alle regionale partners hebben onopgeloste bilaterale geschillen met hun buren, waaronder grensgeschillen. De Commissie zal blijven toezien op de ontwikkelingen in dit verband en moedigt alle partners aan om bilaterale vraagstukken met voorrang aan te pakken. Aanzienlijke inspanningen zijn nodig om de justitiële samenwerking in strafzaken te bevorderen, met inbegrip van onderzoeken naar binnenlandse oorlogsmisdaden.

Via interpersoonlijke contacten wordt het Europese perspectief tastbaar voor burgers.

De Commissie zal er nauwlettend op blijven toezien dat de visumversoepelingsovereenkomsten op de juiste wijze ten uitvoer worden gelegd. De Commissie zal toezien op de uitvoering van de draaiboeken voor visumliberalisering en zal de landen helpen te voldoen aan de in de draaiboeken vastgelegde criteria. Het tempo van de dialoog over de visumregelingen zal afhangen van de resultaten die elk van de landen boekt. Als een land aan de criteria voldoet, kan de Commissie per land voorstellen om de visumverplichting in de loop van 2009 op te heffen.

De Commissie zal in het kader van het IPA 2009 de middelen voor beurzen voor studenten uit de westelijke Balkan verdubbelen.

Deelname aan communautaire programma's en agentschappen is nuttig gebleken om instellingen en burgers van de partnerlanden dichter bij de EU te brengen. De Commissie zal begunstigden uit deze landen aanmoedigen meer deel te nemen aan programma's die voor hen open staan. Ook zal zij de mogelijkheden onderzoeken om meer programma's open te stellen voor potentiële kandidaat-lidstaten. Wat betreft de communautaire agentschappen streeft de Commissie ernaar de participatiemogelijkheden uit te breiden, onder meer door alle uitbreidingslanden de status van waarnemer te geven in de vergaderingen van raden van beheer en deskundigengroepen. De Commissie stelt voor om de mogelijkheden en de voorwaarden voor de deelname van potentiële kandidaat-lidstaten te verruimen. In het eerste jaar van deelname zou de EU via het IPA maximaal 90% kunnen financieren van de deelname van een land aan een communautair programma of agentschap. In de daarop volgende jaren zou deze bijdrage geleidelijk afnemen, procentueel of netto. In beginsel zou de totale cofinanciering voor de communautaire programma's, behalve voor programma's voor onderzoek en ontwikkeling, ongeveer 10% van de nationale IPA-programma's moeten blijven bedragen.

Meer deelname van maatschappelijke organisaties aan de hervormingen in de uitbreidingslanden bepaalt in grote mate het tempo en de kwaliteit van het toetredingsproces en is van invloed op de mate van publieke steun voor de toetreding. In het kader van de nieuwe faciliteit voor het maatschappelijk middenveld zullen meer projecten voor capaciteitsopbouw en netwerken worden gefinancierd, waaronder het bezoekersprogramma "People 2 people", de opzet in het eerste halfjaar van 2009 van bureaus voor technische bijstand in elk land en steunregelingen voor maatschappelijke partnerschappen op terreinen als milieu, energie-efficiëntie, gezondheid en veiligheid op het werk en de bestrijding van corruptie, georganiseerde misdaad en smokkel. In het kader van het IPA-2009 wordt bij de steun voor dergelijke partnerschappen prioriteit gegeven aan sectoren als cultuur, minderheden en bedrijfsverenigingen.

Het verwerven van de steun van het publiek blijft een van de belangrijkste doelstellingen van het uitbreidingsbeleid van de EU. Met name de lidstaten hebben de taak om de uitdagingen en de voordelen van de uitbreiding aan het publiek duidelijk te maken. De partnerlanden moeten op hun beurt aan hun burgers uitleggen aan welke voorwaarden moet worden voldaan om dichter bij de EU te komen. De Commissie blijft de uitbreiding zien als een prioritair terrein binnen het communicatiebeleid en zal verdere maatregelen treffen om de inspanningen van lidstaten en kandidaat-lidstaten te ondersteunen en aan te vullen door feitelijke informatie te verstrekken en het debat tussen opinieleiders aan te moedigen.

De toetredingsonderhandelingen verder brengen

Kroatië

Kroatië heeft in de drie jaar na de opening van de onderhandelingen in het algemeen goede vorderingen gemaakt. 21 van de 35 hoofdstukken zijn geopend en vier hoofdstukken zijn voorlopig gesloten[6]. De afgelopen maanden zijn de werkzaamheden opgevoerd en Kroatië voldoet nu aan de criteria voor het openen van alle hoofdstukken, op twee na.

Kroatië is in het algemeen blijven voldoen aan de algemene voorwaarden van het stabilisatie- en associatieproces. Het land voldoet nu ook grotendeels aan zijn verplichtingen in het kader van de stabilisatie- en associatieovereenkomst en is met de Commissie een oplossing overeengekomen voor het opheffen van de discriminerende belastingen op sigaretten. De afgelopen maanden heeft Kroatië belangrijke maatregelen getroffen om het beheer van de pretoetredingsfondsen van de EU te verbeteren, maar het land moet nog wel blijk geven van concrete resultaten op dat vlak.

Gezien de vorderingen tot nu toe zouden de toetredingsonderhandelingen met Kroatië eind 2009 het eindstadium moeten kunnen naderen, mits het land aan alle voorwaarden voldoet. Daartoe doet de Commissie een voorstel voor een indicatief draaiboek voor de afronding van de technische onderhandelingen. Dit indicatieve tijdschema moet eventueel worden aangepast aan de voortgang ten aanzien van de gestelde voorwaarden. Kroatië moet aanzienlijke extra inspanningen leveren om de werkzaamheden met betrekking tot de criteria van de onderhandelingshoofdstukken te voltooien. Het land moet verdere hervormingen doorvoeren, met name op het gebied van justitie en openbaar bestuur, de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, de bescherming van de rechten van minderheden, waaronder de terugkeer van vluchtelingen, rechtszaken over oorlogsmisdaden en toegang tot documenten voor het Internationale Strafhof. Kroatië moet ook aanzienlijke inspanningen leveren wat betreft de herstructurering van de scheepswerven. De Commissie zal nauwlettend erop toezien of Kroatië aan zijn verplichtingen voldoet.

Turkije

Nu Turkije de politieke crisis als gevolg van de zaak tegen de regeringspartij bij het constitutionele hof heeft afgewend, moet een nieuwe impuls worden gegeven aan het politieke hervormingsproces. Deze rechtszaak maakte duidelijk dat de regels inzake de politieke partijen moeten worden veranderd, zodat de financieringsmechanismen transparant zijn en de bepalingen inzake het verbieden van partijen in overeenstemming worden gebracht met de Europese normen en goede praktijken. Ook moet wetgeving worden aangenomen waarmee de rechten van burgers worden gewaarborgd, ongeacht hun persoonlijke of politieke overtuiging en er moet een ombudsman worden ingesteld. De justitiële hervorming moet worden voortgezet. Er moet meer dialoog komen tussen de verschillende politieke krachten in het land, zodat een hervormingsgezinde consensus wordt bereikt.

Er moet meer worden gedaan om de rechten van vrouwen en gelijke kansen voor mannen en vrouwen te bevorderen, de vrijheid van meningsuiting en de godsdienstvrijheid in de praktijk te waarborgen, de culturele rechten van alle burgers te versterken, het civiele toezicht op het leger te versterken en de wetgeving inzake de vakbonden in overeenstemming te brengen met de normen van de ILO en de EU.

Nadat de leiders van de Grieks-Cypriotische en Turks-Cypriotische gemeenschap serieuze onderhandelingen zijn gestart over een brede regeling van de kwestie-Cyprus, is het cruciaal dat Turkije de oplossing van de kwestie en de inspanningen van de Verenigde Naties blijft ondersteunen.

Goede betrekkingen met de buurlanden blijven van groot belang. Turkije wordt geacht het Aanvullend Protocol bij de associatieovereenkomst volledig en op niet-discriminerende wijze toe te passen en de bilaterale betrekkingen met de Republiek Cyprus te normaliseren. De EU zal de ontwikkelingen blijven volgen en de vorderingen met betrekking tot de in de verklaring van 21 september 2005 beschreven kwesties beoordelen, overeenkomstig de conclusies van de Raad van 11 december 2006.

De goedkeuring van het nationale programma voor de goedkeuring van het acquis om de prioriteiten van het toetredingspartnerschap aan te pakken zal een belangrijk signaal vormen voor de bereidheid van Turkije om een nieuwe impuls te geven aan de hervormingsinspanningen. Het tempo van de toetredingsonderhandelingen met Turkije hangt af van het tempo van de hervormingen en van de mate waarin het land voldoet aan de voorwaarden.

***

De publieke opinie in de EU over de uitbreiding wordt beïnvloed door het beeld dat men van de vorige uitbreidingen heeft. Het is essentieel dat wordt geluisterd naar de burgers, dat gehoor wordt gegeven aan hun bezorgdheid en dat extra informatie wordt verstrekt, zodat de burgers duidelijk de voor- en de nadelen kunnen zien.

In 2009 is het vijf jaar geleden dat nieuwe lidstaten tot de EU toetraden en is het twintig jaar geleden dat de Berlijnse muur viel. Het aanstaande Tsjechische voorzitterschap zal een groot evenement organiseren om de vijfde verjaardag van de uitbreiding van 2004 te vieren. De Commissie juicht dit van harte toe en zal bij die gelegenheid een rapport presenteren over het effect van de vijfde uitbreidingsronde op de economie in de EU.

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

Op basis van bovenstaande analyse trekt de Commissie de volgende conclusies:

1. De uitbreiding dient de strategische belangen van de EU op het gebied van stabiliteit, veiligheid en conflictpreventie. Dankzij de uitbreiding zijn de welvaart en de groeimogelijkheden toegenomen, zijn cruciale vervoers- en energienetwerken verbeterd en heeft de EU meer gewicht gekregen in de wereld. De huidige uitbreidingsagenda omvat de westelijke Balkan en Turkije, die tot de EU kunnen toetreden zodra zij aan de gestelde voorwaarden voldoen.

2. Gezien de recente bedreigingen van de stabiliteit ten oosten van de EU, onder meer in de zuidelijke Kaukasus, is het steeds belangrijker dat de hernieuwde consensus over de uitbreiding, zoals vastgesteld door de Europese Raad van december 2006, op consistente wijze ten uitvoer wordt gelegd.

3. De EU heeft maatregelen getroffen om de kwaliteit van het uitbreidingsproces te verbeteren. Op basis van de analyse van het uitbreidingsstrategiedocument van 2007 wordt al in een vroeg stadium meer aandacht besteed aan de rechtsstaat en goed bestuur, waaronder de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, bestuurlijke en justitiële hervormingen en de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld.

4. Goede betrekkingen met de buurlanden en regionale samenwerking zijn van groot belang. De vreedzame oplossing van geschillen blijft een prioriteit voor alle partijen.

5. Gezien de vorderingen tot nu toe zouden de toetredingsonderhandelingen met Kroatië eind 2009 het eindstadium moeten kunnen naderen, mits het land aan alle voorwaarden voldoet. Daartoe doet de Commissie een voorstel voor een indicatief draaiboek voor de afronding van de technische onderhandelingen. Dit indicatieve tijdschema moet eventueel worden aangepast aan de voortgang ten aanzien van de gestelde voorwaarden. Kroatië moet aanzienlijke extra inspanningen leveren om de werkzaamheden met betrekking tot de criteria van de onderhandelingshoofdstukken te voltooien. Het land moet verdere hervormingen doorvoeren, met name op het gebied van justitie en openbaar bestuur, de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, de bescherming van de rechten van minderheden, waaronder de terugkeer van vluchtelingen, rechtszaken over oorlogsmisdaden en toegang tot documenten voor het Internationale Strafhof. Kroatië moet ook aanzienlijke inspanningen leveren wat betreft de herstructurering van de scheepswerven. De Commissie zal nauwlettend erop toezien of Kroatië aan zijn verplichtingen voldoet.

6. Turkije moet een nieuwe impuls geven aan de hervormingsinspanningen op politiek vlak, teneinde de democratie en de mensenrechten te versterken en het land te moderniseren en te ontwikkelen en het dichter bij de EU te brengen. Het tempo van de toetredingsonderhandelingen met Turkije hangt af van het tempo van de hervormingen en van de mate waarin het land voldoet aan de voorwaarden. Turkije wordt geacht het Aanvullend Protocol bij de associatieovereenkomst volledig en op niet-discriminerende wijze toe te passen en de bilaterale betrekkingen met de Republiek Cyprus te normaliseren.

7. Wat betreft de kwestie-Cyprus zijn de leiders van de Grieks-Cypriotische en de Turks-Cypriotische gemeenschap serieuze onderhandelingen gestart over een brede regeling onder auspiciën van de Verenigde Naties. De Commissie ondersteunt deze inspanningen en is bereid om technische bijstand te verlenen op terreinen waarop de EU bevoegd is. Zij roept de leiders van beide partijen op om duidelijke vooruitgang te boeken en vraagt Turkije om bij te dragen tot een gunstig klimaat om oplossing van het geschil mogelijk te maken.

8. De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië moet zorgen voor vrije en eerlijke verkiezingen en een betere dialoog tussen de belangrijkste politieke partijen en actoren en moet voldoen aan de criteria van de nog resterende kernprioriteiten van het partnerschap. De Commissie zal de vooruitgang op deze terreinen op de voet blijven volgen.

9. De landen van de westelijke Balkan kunnen sneller vooruitgang boeken op weg naar het EU-lidmaatschap, mits zij aan de voorwaarden voldoen. De potentiële kandidaat-lidstaten zouden de status van kandidaat-lidstaat kunnen krijgen wanneer uit hun vorderingen blijkt dat zij daar klaar voor te zijn, volgens de geldende procedures.

10. De tenuitvoerlegging van de interimovereenkomsten met Albanië, Montenegro en Bosnië en Herzegovina vordert. De rechtsstaat vormt nog steeds een grote uitdaging en de bestuurlijke en handhavingscapaciteit moet verder worden uitgebreid. Albanië moet er met name voor zorgen dat de parlementsverkiezingen in 2009 goed worden voorbereid en correct verlopen. Montenegro moet met name inspanningen leveren wat betreft de voortzetting van de justitiële hervorming. De politieke leiders van Bosnië en Herzegovina moeten een gemeenschappelijke visie op de koers van het land ontwikkelen, met één stem spreken in Europese en internationale aangelegenheden en consensus bereiken over de belangrijkste hervormingen die noodzakelijk zijn voor de Europese integratie.

11. Servië moet voortbouwen op de positieve ontwikkelingen door volledige medewerking te verlenen aan het Internationale Strafhof voor het voormalige Joegoslavië en concrete resultaten op prioritaire hervormingsterreinen. De Commissie meent dat Servië in 2009 de status van kandidaat-lidstaat zou moeten kunnen krijgen als uit haar advies blijkt dat aan de voorwaarden is voldaan.

12. Kosovo heeft net als de rest van de westelijke Balkan een duidelijk Europees perspectief. In het najaar van 2009 zal de Commissie een haalbaarheidsstudie presenteren waarin wordt nagegaan hoe de politieke en sociaaleconomische ontwikkeling in Kosovo kan worden gestimuleerd en hoe Kosovo als onderdeel van de regio het beste vorderingen kan maken met de integratie met de EU in het kader van het stabilisatie- en associatieproces.

13. De Commissie neemt maatregelen om het Europese perspectief tastbaar te maken voor de burgers van de westelijke Balkan. Als wordt voldaan aan de criteria van de draaiboeken voor visumliberalisering, kan de Commissie per land voorstellen om de visumverplichting in de loop van 2009 op te heffen. De middelen voor beurzen voor studenten uit de westelijke Balkan zullen in 2009 worden verdubbeld. De onderhandelingen over de oprichting van een transportgemeenschap met de westelijke Balkan zullen worden voortgezet. Het is de bedoeling dat in de loop van 2009 een overeenkomst wordt ondertekend.

14. De steun in het kader van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA) wordt geconcentreerd op de belangrijkste hervormingsprioriteiten, zoals blijkt uit het herziene meerjarig financieel kader voor het IPA voor de periode 2010-2012, dat momenteel door de Commissie wordt gepresenteerd. De nieuwe faciliteit voor het maatschappelijk middenveld zal in 2009 verder worden uitgevoerd. De begunstigde landen worden aangemoedigd om meer deel te nemen aan communautaire programma's en agentschappen.

15. Dankzij betere coördinatie met de internationale financiële instellingen en de andere donors wordt het hefboomeffect van de IPA-steun vergroot. De Commissie streeft naar de oprichting van het investeringskader voor de westelijke Balkan in 2010, zoals overeengekomen met de Europese Investeringsbank, de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling en de Ontwikkelingsbank van de Raad van Europa.

16. De internationale financiële crisis heeft tot dusver slechts weinig invloed gehad op de westelijke Balkan en Turkije, De Commissie is bereid om de overheden in de uitbreidingslanden te helpen de financiële en economische gevolgen op te vangen.

17. In mei 2009 viert de EU onder het Tsjechische voorzitterschap de vijfde verjaardag van de uitbreidingsronde van 2004. De Commissie zal bij die gelegenheid een rapport presenteren over het effect van de vijfde uitbreidingsronde op de economie in de EU.

18. Publieke steun voor de uitbreiding is essentieel. De overheden in de lidstaten en de EU-instellingen hebben de taak om het belang van de uitbreiding aan het publiek duidelijk te maken.

BIJLAGE 1

Draaiboek voor de laatste fase van de onderhandelingen over de toetreding van Kroatië

Overeenkomstig het onderhandelingskader en de conclusies van de Europese Raad van december 2006 hangt het tempo waarmee de toetredingsonderhandelingen vorderen af van de mate waarin Kroatië voldoet aan de gestelde voorwaarden. Volgens het beginsel dat elk land op zijn eigen verdiensten wordt beoordeeld, hangt de voortgang van de onderhandelingen af van de mate waarin Kroatië de noodzakelijke politieke, economische, wettelijke en bestuurlijke hervormingen doorvoert. Het land moet verdere hervormingen doorvoeren, met name op het gebied van justitie en openbaar bestuur, de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, de bescherming van de rechten van minderheden, waaronder de terugkeer van vluchtelingen, rechtszaken over oorlogsmisdaden en toegang tot documenten voor het Internationale Strafhof en de herstructurering van de scheepswerven.

Aangezien deze vraagstukken nauw samenhangen met de toetredingsonderhandelingen, moet Kroatië concrete resultaten laten zien met betrekking tot de verplichtingen van de stabilisatie- en associatieovereenkomst, de algemene verplichtingen van het stabilisatie- en associatieproces en de verbetering van het beheer van de pretoetredingsfondsen van de EU.

Opening van de resterende hoofdstukken:

- Vrij verkeer van kapitaal

- Overheidsopdrachten

- Mededingingsbeleid

- Landbouw en plattelandsontwikkeling

- Voedselveiligheid, veterinair en fytosanitair beleid

- Visserij

- Belastingen

- Regionaal beleid

- Rechterlijke macht en fundamentele rechten

- Justitie, vrijheid en veiligheid

- Milieu

- Buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid

De Commissie spoort de toetredingsconferentie aan te streven naar opening van de resterende hoofdstukken vóór eind 2008, mits Kroatië aan de voorwaarden voldoet. Eventuele dan nog resterende hoofdstukken zouden begin 2009 moeten worden geopend.

Kroatië moet extra inspanningen leveren om te voldoen aan de voorwaarden voor de opening van het hoofdstuk over het mededingingsbeleid , met name wat betreft de scheepswerven. Met betrekking tot het hoofdstuk justitie en fundamentele rechten moet Kroatië zich inspannen om te voldoen aan de laatste elementen van de voorwaarden voor het openen van dit hoofdstuk.

Voorlopige sluiting van de resterende hoofdstukken:

31 hoofdstukken moeten nog worden gesloten. Dit wordt bepaald door het moment waarop Kroatië voldoet aan de voorwaarden voor het sluiten van een bepaald hoofdstuk.

Kroatië heeft voor bepaalde hoofdstukken om een aanzienlijk aantal overgangsregelingen verzocht, waardoor verdere onderhandelingen noodzakelijk zijn en de voorlopige sluiting van een hoofdstuk vertraging kan oplopen.

Om eind 2009 het eindstadium van de toetredingsonderhandelingen te kunnen bereiken, moet Kroatië tijdig voldoen aan de criteria, zodat de hoofdstukken volgens onderstaande prioritaire planning kunnen worden gesloten.

Prioritaire planning voor de rest van 2008

- Intellectuele-eigendomsrechten

- Economisch en monetair beleid

- Trans-Europese netwerken

- Douane-unie

Prioritaire planning voor de eerste helft van 2009

- Recht van vestiging en vrijheid van dienstverlening

- Vennootschapsrecht

- Financiële diensten

- Informatiemaatschappij en media

- Vervoersbeleid

- Energie

- Statistiek

- Sociaal beleid en werkgelegenheid

- Bescherming van de consument en van de gezondheid

- Buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid

- Financiële controle

Prioritaire planning voor de tweede helft van 2009

- Vrij verkeer van goederen

- Vrij verkeer van werknemers

- Vrij verkeer van kapitaal

- Overheidsopdrachten

- Mededingingsbeleid

- Landbouw en plattelandsontwikkeling

- Voedselveiligheid, veterinair en fytosanitair beleid

- Visserij

- Belastingen

- Regionaal beleid en coördinatie van structuurinstrumenten

- Rechterlijke macht en fundamentele rechten

- Justitie, vrijheid en veiligheid

- Milieu

- Financiële en budgettaire bepalingen

- Instellingen

- Andere vraagstukken

Als Kroatië goede vorderingen blijft maken met de voorbereidingen, zal de Commissie in de loop van 2009 een mededeling presenteren over een financieel pakket voor de toetreding van Kroatië.

De Commissie beveelt daarnaast aan dat de Raad een technische werkgroep instelt om het toetredingsverdrag op te stellen op basis van de door de Commissie voorbereide documenten. Deze werkgroep kan haar werkzaamheden tijdens de onderhandelingen uitvoeren en zou daarom in het eerste halfjaar van 2009 van start kunnen gaan. Parallel hieraan moet Kroatië ervoor zorgen dat het acquis op tijd wordt vertaald in het Kroatisch.

Het in dit draaiboek beschreven tijdschema moet eventueel worden aangepast aan de vooruitgang die Kroatië boekt. De Commissie zal Kroatië blijven helpen bij zijn voorbereidingen op toetreding door deskundigheid beschikbaar te stellen, onder meer door optimaal gebruik te maken van instrumenten als TAIEX en twinning en door gerichte financiële hulp.

De Commissie zal nauwlettend erop toezien dat Kroatië aan de tijdens de onderhandelingen aangegane verplichtingen voldoet en zal verslag uitbrengen over haar conclusies. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van peer assessment, ook op het gebied van de rechtsstaat, en van alle andere beschikbare instrumenten.

BIJLAGE 2

Conclusies inzake Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië, Montenegro, Servië, Kosovo [7], Turkije

Albanië

Wat de politieke criteria betreft, heeft Albanië verder vooruitgang geboekt inzake de democratie en de rechtsstaat. Gebaseerd op een consensus van alle partijen konden belangrijke hervormingen doorgang vinden. Toch moeten de dialoog tussen de politieke partijen en het correcte functioneren van de openbare instellingen verder worden geconsolideerd. De parlementsverkiezingen van 2009 dienen degelijk te worden voorbereid om te bewijzen dat het land een volwassen democratie is. Albanië moet zijn bestuurlijke capaciteit verder uitbouwen. De bestrijding van corruptie en georganiseerde criminaliteit blijft ondanks enige vooruitgang een belangrijk probleem.

Er is enige vooruitgang geboekt inzake de democratie en de rechtsstaat . Het parlement van Albanië hechtte zijn goedkeuring aan belangrijke wijzigingen van de grondwet, waaronder ook een kieshervorming, gebaseerd op een brede consensus tussen de twee grootste partijen. Voor de parlementsverkiezingen van 2009 moet nog tijdig een nieuwe kieswet worden aangenomen. Albanië heeft enige vooruitgang geboekt met de versterking van de overheidsstructuren voor de tenuitvoerlegging van de SAO-verbintenissen en de coördinatiewerkzaamheden met het oog op integratie in de EU. De capaciteit en strategische planning moeten echter verder worden versterkt. Op het gebied van het openbare bestuur zijn belangrijke inspanningen nodig om een onafhankelijk, doeltreffend en op merite gebaseerd ambtenarenapparaat op te richten. Er worden nog steeds benoemingen gedaan tegen de voorschriften van de wet op de overheidsadministratie. Een volledige tenuitvoerlegging van de wet op de overheidsadministratie, met inbegrip van de officiële loopbaanstructuur, zal essentieel zijn voor vooruitgang op dit punt.

Met de hervormingen op justitieel gebied is enige vooruitgang geboekt. Er werd belangrijke wetgeving goedgekeurd over de organisatie van de justitie. De gerechtelijke infrastructuur is al enigszins verbeterd, maar blijft onvoldoende. Er ontbreekt een alomvattende hervormingsstrategie voor justitie. Belangrijke wetgeving inzake het functioneren van het hooggerechtshof en de openbaar aanklager werd nog niet goedgekeurd. De uitvoering van vonnissen, vooral in civiele aangelegenheden, verloopt nog steeds traag. Er blijft een probleem van achterstand en de infrastructuur van de gerechtshoven blijft in gebreke. Het rechtssysteem is verder gebrekkig blijven functioneren en er moet nog veel gebeuren in termen van onafhankelijkheid, transparantie en doeltreffendheid.

De regering pakt de strijd tegen corruptie verder aan, hetgeen een kernprioriteit is van het Europese partnerschap. Een alomvattende anticorruptiestrategie met bijbehorend actieplan werd goedgekeurd, maar de tenuitvoerlegging ervan ging nog niet van start en de toezichtsmechanismen moeten nog worden getest. Voor de belastingen en overheidsaanbestedingen werden elektronische procedures ingevoerd. Anticorruptieonderzoek heeft geleid tot het ontslag en in sommige gevallen de arrestatie van een aantal ambtenaren. De aandacht voor corruptie is verbeterd. Corruptie blijft echter een wijdverbreid verschijnsel, dat een bijzonder ernstig probleem vormt. De institutionele regelingen en de coördinatie tussen de anticorruptiediensten blijven gebrekkig. De bestrijding van corruptie in het gerecht blijft een kernprobleem. De ontploffing in Gerdec moet grondig worden onderzocht. Op dit punt moeten voor alle aspecten nog meer inspanningen worden gedaan, met inbegrip van justitiële verantwoordelijkheid en de transparantie van de financiering van de politieke partijen.

Wat de mensenrechten en de bescherming van minderheden betreft, is enige vooruitgang geboekt. Het wetgevende kader is over het algemeen voorhanden. Er zijn een aantal inspanningen gedaan om gevallen van slechte behandeling tijdens voorhechtenis te vervolgen. Er werden nieuwe gevangenissen en detentiecentra voor voorhechtenis gebouwd. Toch zijn er nog belangrijke inspanningen nodig om de mensenrechten te beschermen en de personen die van schendingen worden beschuldigd, te vervolgen. Wat de toegang tot justitie betreft, is er wetgeving van kracht om gratis rechtshulp te garanderen, maar die wordt niet doeltreffend toegepast. De ellendige toestanden in de gevangenissen, nog verergerd door overbevolking, blijven een punt van grote zorg.

Albanië heeft verdere vooruitgang geboekt inzake de vrijheid van meningsuiting . Het wettelijke kader voor het mediabeleid werd verbeterd, maar een betere uitvoering van de bestaande wetgeving is vereist. Er zijn verdere inspanningen nodig om smaad uit het strafrecht te verwijderen en de vrijheid van informatie en de onafhankelijkheid van de regelgevende instantie voor de openbare omroep te garanderen.

Er bestaat een gunstig juridisch kader voor het maatschappelijk middenveld . Er werd een fonds opgericht om ngo’s te steunen maar er zijn nog geen uitvoeringsmechanismen van kracht. De maatschappelijke organisaties blijven zwak en hun deelname aan de beleidsvorming moet verder worden versterkt.

Er is verder vooruitgang geboekt met de versterking van de rechten van de vrouw . Er werd nieuwe wetgeving goedgekeurd inzake de gelijkstelling van mannen en vrouwen. Er werd een strategie goedgekeurd voor het voorkómen van huiselijk geweld maar die is nog niet ten uitvoer gelegd. De bescherming van vrouwen tegen alle vormen van geweld is onvoldoende en blijft aanleiding geven tot grote bezorgdheid. Er is verder vooruitgang geboekt met de rechten van het kind . Er werden wijzigingen van de strafwet goedgekeurd inzake de uitbuiting van kinderen, maar er zijn nog meer inspanningen nodig om kinderarbeid tegen te gaan. Jongeren kunnen nu veroordeeld worden tot gemeenschapsdienst of tot een voorwaardelijke straf. Het schoolverzuim bij Romakinderen is enigszins afgenomen. Een volledige tenuitvoerlegging wordt echter verhinderd door een gebrek aan middelen. Er werd een strategie voor sociale bescherming 2008-2013 goedgekeurd, maar de uitvoeringsmechanismen ontbreken nog. De maatregelen om sociaal kwetsbare mensen en gehandicapten te helpen, blijven nog beperkt. Een betere coördinatie van de overheidsdiensten is noodzakelijk. Wat het antidiscriminatiebeleid betreft, is er weinig vooruitgang geboekt met het wettelijke kader. De slechts traag vorderende verbetering van de arbeidswetgeving is een hindernis voor de ontwikkeling van de sociale dialoog.

Er is vooruitgang geboekt met de consolidering van de eigendomsrechten . De initiële registratie van onroerende eigendommen is bijna voltooid en de procedure van de schatting van eigendommen in verband met restitutie- en compensatieclaims is aan de gang. Onopgeloste eigendomskwesties zijn een ernstige hindernis gebleken om een goed functionerende grondmarkt te ontwikkelen; hierdoor zijn de buitenlandse investeringen ook beneden de mogelijkheden blijven steken.

Albanië trof een reeks maatregelen om zijn verbintenissen inzake de bescherming van de minderheden na te komen, meer bepaald door steun voor het gebruik van minderheidstalen. Verdere verbetering is nodig, onder meer door het verzamelen van correcte gegevens over de grootte en de situatie van de minderheden. Er werden een aantal stappen gezet om de situatie van de Roma te verbeteren, vooral inzake schoolregistratie, maar het effect daarvan is beperkt gebleven. Er zijn betere coördinatie en aangepaste middelen nodig om deel te nemen aan het zogenaamde “Roma-decennium” en de bestaande strategieën ten uitvoer te leggen. De Romaminderheid leeft nog steeds in zeer slechte omstandigheden en wordt gediscrimineerd, en krijgt met name moeilijk toegang tot onderwijs, sociale voorzieningen, gezondheidszorg, huisvesting en werkgelegenheid.

Wat regionale kwesties en internationale verplichtingen betreft, heeft Albanië verder bijgedragen tot het behoud van de regionale stabiliteit en zijn goede betrekkingen met de andere landen van de westelijke Balkan en de naburige EU-lidstaten voortgezet. Albanië heeft actief deelgenomen aan regionale samenwerking, met inbegrip van de recent opgerichte regionale samenwerkingsraad (RCC) en de Midden-Europese Vrijhandelsovereenkomst (CEFTA). Wat betreft het Joegoslavië-tribunaal is de bilaterale immuniteitsovereenkomst met de Verenigde Staten niet in overeenstemming met het gemeenschappelijke standpunt en de richtsnoeren van de EU ter zake.

De economie van Albanië bleef relatief snel groeien. De inflatiedruk werd beperkt, maar het externe onevenwicht nam toe en het fiscale beleid verzwakte. Over het algemeen werd de macro-economische stabiliteit gehandhaafd, dank zij een breed spectrum van structurele hervormingen. Het ondernemingsklimaat verbeterde. Toch blijven de onbetrouwbare energievoorziening, de gebrekkige infrastructuur, de zwakke rechtsstaat en onvoldoende naleving van contracten een hindernis voor de economische ontwikkeling.

Wat de economische criteria betreft, heeft Albanië verdere vooruitgang geboekt in de richting van een functionerende markteconomie. Structurele hervormingen en substantiële investeringen in infrastructuur en onderwijs moeten worden voortgezet om de economie in staat te stellen de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie op de lange termijn het hoofd te bieden.

De politieke consensus over de fundamentele principes van een op de markt georiënteerd economisch beleid en de macro-economische stabiliteit werd gehandhaafd. De economie heeft de sterke druk van de wereldwijd gestegen voedselprijzen goed verwerkt, en de prestaties van de arbeidsmarkt konden worden verbeterd. Het beheer van de overheidsfinanciën werd verbeterd en leidde tot meer belastinginkomsten. De privatisering van grote overheidsbedrijven werd voortgezet en de procedures voor de registratie van bedrijven werden grondig vereenvoudigd.

Er werden maatregelen getroffen voor de verbetering van de vaardigheden van de beroepsbevolking en voor de bevordering van investeringen in infrastructuur en de herstructurering van bedrijven. De regering intensifieerde de strijd tegen corruptie en belastingontduiking. De financiële sector bleef gezond en de kredietmarkt werd aanzienlijk transparanter. Door de overheid veroorzaakte verstoringen van de concurrentie bleven beperkt.

Toch stegen de macro-economische risico’s ten gevolge van het huidige toenemende tekort op de lopende rekening, voornamelijk ten gevolge een grotere vraag naar energie- en machine-import. De export bleef beperkt en aanzienlijk onder het niveau van de import. Wat de financiering betreft, bleef de kapitaalinvoer relatief beperkt. Een vertraagde fiscale consolidering droeg eveneens bij tot de bestaande kloof tussen het totale spaarvolume en investeringen, vanwege de gestegen overheidsinvesteringen in infrastructuur. De nog onvoltooide herstructurering van de verlieslatende openbare elektriciteitsmaatschappij bleef een fiscaal risico vormen.

De economische ontwikkeling werd verder gehinderd door een onbetrouwbare energievoorziening. Het concurrentievermogen van de economie werd nog steeds gehinderd door een gebrek aan gekwalificeerd personeel, een beperkt kapitaal, alsook gebrekkige infrastructuur. In de landbouwsector bleven naar verhouding veel mensen werkzaam. De grote informele sector wordt verder in de hand gewerkt door een zwak fiscaal en uitgavenbeleid, alsook door een gebrekkige rechtshandhaving, inclusief de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad. De informele sector blijft een groot probleem aangezien daardoor de belastinggrondslag en de doeltreffendheid van het economische beleid worden aangetast.

Albanië heeft vooruitgang geboekt met de aanpassing van zijn wetgeving, beleidsvoering en capaciteit aan de Europese normen en legt zijn handelsverbintenissen uit hoofde van de interimovereenkomst ten uitvoer. Op het gebied van douane en concurrentie werd verdere vooruitgang geboekt. Op andere gebieden zoals energie, transport en intellectuele-eigendomsrechten is de vooruitgang beperkt gebleven. Er moet verder vooruitgang worden geboekt met de veterinaire en fytosanitaire controles om ten volle te kunnen profiteren van de handelsbepalingen van de SAO. Er moeten verdere inspanningen worden geleverd om de bestuurlijke capaciteit voor de niet-handelsgerelateerde bepalingen van de SAO te verbeteren en voor een doeltreffende tenuitvoerlegging van de wet.

Op sommige gebieden van de interne markt is vooruitgang geboekt, maar er moet nog veel worden gedaan om te voldoen aan de verplichtingen van de SAO van Albanië. Er is verdere vooruitgang geboekt met de goedkeuring van Europese technische normen en accrediteringen. Er is vooruitgang geboekt op het gebied van de metrologie en marktcontrole, maar verdere inspanningen zijn nodig. Het wetgevende kader voor de consumentenbescherming werd verbeterd. Inzake het recht van vestiging kan geen significante vooruitgang worden gemeld. Er blijven bepaalde beperkingen op het kapitaalverkeer van kracht.

Er is verder vooruitgang geboekt inzake de bestuurlijke capaciteit van de douane . De infrastructuur aan de grensovergangen werd verbeterd. De douane-inkomsten zijn verder gestegen, terwijl de tariefreducties krachtens de interimovereenkomst op tijd werden toegepast. Er moeten echter strategieën voor informatietechnologie en opleiding worden vastgesteld en er zijn verdere verbeteringen nodig in de infrastructuur en de aanpassing aan de EU-werkwijzen. Er waren vorderingen op belastinggebied . De inkomsten uit de inkomsten- en vennootschapsbelasting zijn gestegen. Toch blijft de belastinginning laag, vooral op het niveau van de lokale overheden. De belastinginning, de controlestrategie en de verdere aanpassing aan de wet- en regelgeving van de EU moeten verder worden versterkt.

Er zijn verdere vorderingen geboekt op het gebied van concurrentie . De concurrentieautoriteit werd verder versterkt door in sleutelsectoren antitrustboeten op te leggen. Het wetgevende kader is grotendeels in overeenstemming met de communautaire verworvenheden, maar verdere inspanningen zijn nodig voor de tenuitvoerlegging ervan. Albanië heeft verder vooruitgang geboekt om te voldoen aan zijn verplichtingen inzake staatssteun in het kader van de SAO. Er werd een inventaris opgesteld van de regelingen voor steun.

Inzake overheidsaanbestedingen is sprake van beperkte vooruitgang. Er werden elektronische procedures voor aanbestedingen ingevoerd, maar er zijn verdere aanpassingen van de wetgeving nodig, vooral op het gebied van concessies en nutsbedrijven. De capaciteit van de dienst Overheidsopdrachten is verbeterd, maar moet nog verder worden versterkt. De onpartijdigheid van de controleprocedures dient te zijn gewaarborgd. De huidige procedures voor de behandeling van klachten beantwoorden niet aan de internationale normen. Er werden wijzigingen aangenomen van het douanewetboek inzake intellectuele-eigendomsrechten en er werd een wet goedgekeurd inzake industriële-eigendomsrechten. De handhaving van de intellectuele-eigendomsrechten blijft echter zwak en het aantal inbreuken dat voor de rechter komt, is laag. De capaciteit van het bureau voor patenten en het bureau voor auteursrecht blijft beperkt. Er moeten nog aanzienlijke inspanningen worden geleverd om te voldoen aan de verplichtingen van de interim-overeenkomst inzake de intellectuele-eigendomsrechten.

Er is enige vooruitgang te melden wat betreft de aanpassing aan de Europese normen voor werkgelegenheid en sociaal beleid . Er werden programma’s ingesteld om de werkgelegenheid van kwetsbare groepen te bevorderen. De arbeidsinspectie werd versterkt, maar haar capaciteit om arbeidsrechten af te dwingen blijft beperkt. De normen voor gezondheid en veiligheid op het werk blijven ondermaats. Er is voortdurende vooruitgang geweest op het gebied van de volksgezondheid . Er is enige vooruitgang geboekt inzake onderwijs . De onderwijsbegroting is verder gestegen. Er werd een nieuw centraal computersysteem ingevoerd voor de toelating tot de universiteit. De toegang voor studenten met een handicap werd verbeterd. Toch blijft het aantal inschrijvingen in de middelbare school in landelijke gebieden laag. Enige vooruitgang is geboekt op het gebied van onderzoek , maar de capaciteit moet verder worden versterkt.

Op sommige sectorale beleidsgebieden is vooruitgang te melden. Wat de industrie en kleine en middelgrote ondernemingen betreft, is vooruitgang geboekt met de uitvoering van het Europees Handvest voor het midden- en kleinbedrijf. Er is enige vooruitgang te melden inzake landbouw , meer bepaald wat betreft het wettelijke kader en het opzetten van structuren voor plattelandsontwikkeling. Het wettelijke kader inzake voedselveiligheid en veterinair en fytosanitair beleid werd verbeterd, maar de naleving van de EU-normen blijft gebrekkig en er zijn verdere inspanningen nodig om de institutionele capaciteit te versterken. Er is enige vooruitgang geboekt inzake visserij wat betreft inspectie, controle en internationale samenwerking. Er is verder aandacht nodig voor de handhaving en tenuitvoerlegging van de wet.

Wat betreft milieu , is de horizontale wetgeving verbeterd, maar de tenuitvoerlegging en handhaving blijven achterop. De bestuurlijke capaciteit voor de vaststelling en handhaving van het milieubeleid moet worden versterkt.

Enige vooruitgang kan worden gemeld wat betreft vervoer . Albanië blijft actief deelnemen aan het waarnemingscentrum voor vervoer in Zuidoost-Europa. In alle sectoren van het vervoer moeten echter nog belangrijke verbeteringen worden aangebracht.

In de energiesector is beperkte vooruitgang geboekt. Albanië maakte vooruitgang met de toepassing van de EU-wetgeving overeenkomstig zijn verbintenissen krachtens het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap. Verdere vooruitgang werd geboekt met de herstructurering van het elektriciteitsbedrijf en er worden inspanningen geleverd om de financiële situatie ervan te verbeteren. Toch blijft de energiesector in een kritieke toestand. De continuïteit van de elektriciteitsvoorziening is niet gewaarborgd aangezien de generatiecapaciteit niet volstaat om de behoeften voor particulier gebruik te dekken en de beperkte interconnectiecapaciteit elektriciteitsinvoer blijft bemoeilijken.

Enige vooruitgang kan worden gemeld in verband met de informatiemaatschappij en de media . Er werd nieuwe wetgeving goedgekeurd inzake elektronische communicatie en e-handtekeningen en er werd een aanvang gemaakt met de liberalisering van de markt. Het regelgevende kader is nog niet in overeenstemming met de EU-verworvenheden en de capaciteit van de regelgevende instantie van de telecommunicatie is onvoldoende. Wat betreft het audiovisuele beleid, is de bestuurlijke capaciteit van de omroepautoriteit versterkt, maar de technische hulpmiddelen blijven beperkt. Wat de financiële controle betreft, werd een nieuwe begrotingswet goedgekeurd. Toch verkeren de verantwoordingsplicht van beheerders en de financiële controle nog in een pril stadium. Op het gebied van de statistiek is redelijke vooruitgang geboekt. De capaciteit van het statistische bureau van Albanië werd verbeterd. De meeste statistische classificaties zijn operationeel en stemmen overeen met de EU-normen. De aanpassing van de wetgeving is redelijk opgeschoten.

Op het gebied van justitie, vrijheid en veiligheid is op de meeste punten enige, zij het ongelijke, vooruitgang geboekt. Over het algemeen is nog verdere verbetering nodig. Wat visa betreft, wordt momenteel een betrouwbaar systeem voor de burgerlijke stand en adresregistratie opgezet om de veiligheid van de documenten te verbeteren. De vreemdelingenwetgeving werd aangenomen. De overnameovereenkomst tussen de Gemeenschap en Albanië is van kracht sinds 2006. De overeenkomst tot versoepeling van de visumplicht tussen de Gemeenschap en Albanië is van kracht geworden en de dialoog over de opheffing van de visumplicht werd aangevat. Er moeten biometrische paspoorten volgens EU-normen worden afgegeven. Het visumregime is nog niet op één lijn met de EU-normen.

De grenscontrole werd verbeterd ingevolge een nieuwe wet over grensbeheer, betere infrastructuur en samenwerking tussen de instanties. De tenuitvoerlegging van de geïntegreerde strategie voor grensbeheer is van start gegaan. Het personeelsbestand en de opleiding van de grenspolitie moeten echter worden versterkt. De grensoverschrijdende samenwerking moet worden vergroot. Er is weinig vooruitgang te melden inzake asielbeleid . De herziening van het wettelijke kader voor aanpassing aan de EU-normen werd nog niet voltooid. De tenuitvoerleggingscapaciteit blijft zwak en de samenwerking tussen de instanties moet worden versterkt. Enige vooruitgang kan worden gemeld wat betreft migratie . Er werd een centrale eenheid voor terugkeer en overname opgericht om toezicht te houden op de regionale overnamecentra. De migratiecontroles aan de grens zijn doeltreffender, maar er zijn nog aanzienlijk meer inspanningen nodig.

Beperkte vorderingen werden geboekt inzake het voorkómen van witwassen . Het wettelijke kader en de samenwerking tussen banken en financiële instellingen op dit vlak, zijn verbeterd. De capaciteit om de inbeslagneming van goederen af te dwingen blijft echter zwak. De middelen voor onderzoek, de samenwerking tussen de instanties en de capaciteit tot handhaving moeten verder worden verbeterd.

Er is enige vooruitgang in de strijd tegen drugs , maar drugssmokkel blijft reden tot ernstige zorg. Het aantal drugsgerelateerde vervolgingen is gestegen. Er is betere infrastructuur gebouwd om in beslag genomen drugs vóór een rechtszaak op te slaan. Er is echter vastberadenheid nodig om op dit punt voldoende resultaten te boeken, terwijl detectiemaatregelen en -uitrusting aan de grens moet worden verbeterd.

De vooruitgang inzake de politie werd voortgezet met de tenuitvoerlegging van de nieuwe politiewet. Er is gestart met de tenuitvoerlegging van de strategische overeenkomst met Europol en van de Zuidoost-Europese overeenkomst inzake politiesamenwerking. Het beheer van de politie, de bemanning, opleiding en interne controlestructuren moeten echter verder worden versterkt. Er zijn meer inspanningen nodig om betrouwbare misdaadstatistieken te ontwikkelen.

Er is sprake van beperkte vooruitgang met de strijd tegen de georganiseerde misdaad, die een ernstig probleem blijft en de rechtsstaat en het ondernemingsklimaat blijft aantasten. Er werd een nationale strategie voor de bestrijding van georganiseerde misdaad goedgekeurd. Het wettelijke kader werd verbeterd. De samenwerking met Interpol is verbeterd, waardoor een aantal internationale aanhoudingsbevelen ten uitvoer kon worden gelegd. De inspanningen voor de bestrijding van de georganiseerde misdaad worden echter ondermijnd door corruptie en een slechte bescherming van getuigen. De moeilijke samenwerking tussen de politie en het gerecht heeft de doeltreffendheid van de opsporingen verder negatief beïnvloed.

Er werd een strategie goedgekeurd om de mensenhandel te bestrijden. Er dient nog veel te worden gedaan, met name voor de bescherming van slachtoffers. Een grotere politieke vastberadenheid en betere coördinatie zijn nodig voor de tenuitvoerlegging van de strategie tegen mensenhandel, vooral wat de bescherming van de slachtoffers betreft. Albanië blijft een belangrijk land van oorsprong voor mensenhandel, zowel voor de seksuele exploitatie van vrouwen en meisjes als voor dwangarbeid. De interne handel in vrouwen en kinderen is stijgende.

Goede vooruitgang kan worden gemeld wat betreft de bescherming van persoonsgegevens . Het wettelijke kader is nu operationeel en een onafhankelijk toezichtsorgaan voor de gegevensbescherming werd opgericht. Voor de passende uitvoering van zijn mandaat moet dit orgaan echter beschikken over voldoende middelen.

Bosnië en Herzegovina

Met de aanpak van de politieke criteria van het Europees partnerschap heeft Bosnië en Herzegovina in beperkte mate vooruitgang geboekt. Gezien de vorderingen op vier belangrijke gebieden die door de Commissie en de Raad in 2005 zijn genoemd[8] , werd in juni 2008 de stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAO) ondertekend. Het gebrek aan consensus over de voornaamste kenmerken van de opbouw van de staat, frequente twijfels over het vredesakkoord van Dayton/Parijs en opruiende retoriek hebben het functioneren van de instellingen negatief beïnvloed en een rem gezet op het hervormingsproces. Een gemeenschappelijke visie van de politieke leiders op de richting van het land en de voornaamste EU-gerelateerde hervormingen, alsmede het vermogen om met één stem te spreken over de EU en internationale aangelegenheden, zijn essentiële elementen voor verdere vorderingen van het land op weg naar de Europese Unie. Bosnië en Herzegovina moet ook zijn bestuurlijke capaciteit verder opbouwen, met name op staatsniveau, en meer inspanningen leveren ter bestrijding van corruptie.

Wat de democratie en de rechtsstaat betreft, is er in beperkte mate vooruitgang geboekt bij de totstandbrenging van meer functionele en efficiënte staatsstructuren en geen vooruitgang met de grondwettelijke hervormingen. Het bestuurlijke systeem in Bosnië en Herzegovina omvat nog steeds internationale aanwezigheid. De sluiting van het Bureau van de Hoge Vertegenwoordiger is afhankelijk van vooruitgang van Bosnië en Herzegovina ten aanzien van enkele specifieke vereisten[9].

De gemeenteraadsverkiezingen in oktober 2008 zijn gehouden volgens de internationale normen. Met de verbetering van de doeltreffendheid van het parlement van Bosnië en Herzegovina is enige vooruitgang geboekt. Het parlement heeft in de eerste helft van 2008 enkele belangrijke wetten aangenomen gebaseerd op het Europees partnerschap, maar zijn werkzaamheden zijn negatief beïnvloed door het politieke klimaat, systematisch "etnisch" stemmen en onvoldoende bestuurlijke hulpmiddelen. Wat de regering op staatsniveau betreft, werd dankzij de consensus over de Europese integratie tot begin 2008 vooruitgang geboekt met de wetgevingsagenda. De hervormingen zijn de laatste maanden echter gestagneerd. Interne spanningen en gefragmenteerd en ongecoördineerd beleid van de staat en de entiteiten blijven de voornaamste obstakels voor efficiënt functioneren van de regering op staatsniveau. Een gebrek aan politieke wil en capaciteitsproblemen bij de regering en het parlement blijven de goedkeuring van wetgeving vertragen. Het directoraat Europese integratie speelt nog steeds een belangrijke rol bij het bevorderen van Europese integratie, maar heeft ook hinder ondervonden van de beperkte middelen voor personeel en het moeilijke politieke klimaat. Het ontbreken van een recente volkstelling vormt een ernstige handicap voor beleidsplanning in Bosnië en Herzegovina als geheel.

Er is enige vooruitgang geboekt op het gebied van openbaar bestuur , maar verdere inspanningen zijn nodig. Het bureau van de coördinator voor de hervorming van het overheidsbestuur is versterkt. De strategie voor de hervorming van het overheidsbestuur, een voorname prioriteit van het Europees partnerschap, wordt ten uitvoer gelegd. Het fonds voor de hervorming van het overheidsbestuur is operationeel. De coördinatie tussen de overheidsdiensten op staats- en entiteitsniveau is verbeterd; zij zijn gezamenlijk betrokken bij enkele grootschalige opleidingsprojecten. Er zijn echter aanhoudende inspanningen nodig om politieke bemoeienis te voorkomen, om de rol van etnische identiteit bij benoemingen te beperken, en om een professioneel en efficiënt ambtenarenapparaat tot stand te brengen, gebaseerd op merite en competentie. De opstelling van de wet inzake staatseigendom, een voorwaarde voor de sluiting van het Bureau van de Hoge Vertegenwoordiger, verloopt zeer traag. De benoeming van de vier staatsombudspersonen en de overdracht van de bevoegdheden van de ombudspersonen naar het staatsniveau heeft vertraging opgelopen.

Bosnië en Herzegovina is vorderingen blijven maken met de verbetering van het justitiële stelsel. Er is een nationale strategie voor de ontwikkeling van de justitiële sector goedgekeurd; deze is gericht op het versterken van onafhankelijkheid, verantwoording, efficiency, professionalisme en harmonisatie van justitie. De Hoge Raad voor Justitie en Gerechtelijke Vervolging heeft zijn inspanningen voortgezet om verbetering te brengen in de situatie in het justitiële stelsel. De werking van het justitiële stelsel wordt echter nog steeds belemmerd door de fragmentatie van het justitiële systeem en de ongelijkheden in het juridisch kader. Er zijn nog steeds problemen met de vervolging van georganiseerde criminaliteit en oorlogsmisdaden in de entiteiten en de kantons. De onafhankelijkheid, verantwoording en efficiency van justitie moeten verder worden versterkt. De jurisdictie en bevoegdheden van de justitiële instanties op staatsniveau om vrij te functioneren in de Republika Srpska worden door de regering van de Republika Srpska betwist; dit is reden tot ernstige bezorgdheid.

Bosnië en Herzegovina heeft weinig vorderingen gemaakt in de strijd tegen corruptie . Corruptie is nog steeds wijdverbreid en blijft een ernstig probleem. De nationale strategie ter bestrijding van corruptie is niet adequaat uitgevoerd. De veroordelingen voor corruptie zijn nog steeds niet erg talrijk. De transparantie van de activiteiten van de overheidsadministratie wordt gehinderd door politieke druk op de publieke instanties voor externe audits en de corruptiewaakhonden. Bosnië en Herzegovina heeft behoefte aan versterkt engagement en vastberaden optreden ter bestrijding van corruptie.

Op het gebied van de mensenrechten en de bescherming van minderheden is in beperkte mate vooruitgang geboekt. Bosnië en Herzegovina heeft alle belangrijke VN- en internationale mensenrechtenverdragen geratificeerd, alsmede, in juli 2008, het herziene Europees Sociaal Handvest. De tenuitvoerlegging van de internationale mensenrechtenverdragen dient echter te worden verbeterd. In een aantal gevallen zijn de besluiten van de mensenrechtencommissie van het Constitutioneel Hof van Bosnië en Herzegovina niet correct uitgevoerd.

Er is enige vooruitgang geboekt op het gebied van de civiele en politieke rechten . Er zijn maatregelen genomen ter ondersteuning van de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld . De oprichting van de Raad voor het Maatschappelijk Middenveld is een positieve ontwikkeling, ook al blijven de maatschappelijke organisaties over het algemeen zwak en dient hun betrokkenheid bij de beleidsvorming te worden versterkt. De middelen die nodig zijn voor de bouw van een gevangenis op staatsniveau, zijn veiliggesteld. De praktijken van de staat en de entiteiten voor strafrechtelijke sancties zijn echter nog steeds niet geharmoniseerd. De slechte behandeling van gevangenen en gedetineerden blijft een probleem. De vervolging van daders is ontoereikend. De toegang tot justitie in burgerrechtelijke en strafrechtzaken blijft reden tot bezorgdheid, en gelijkheid voor de wet wordt niet altijd gegarandeerd.

De grondwet van de staat en die van de entiteiten voorzien in vrijheid van meningsuiting en vrije media, vrijheid van vereniging en vergadering en vrijheid van religie . Er is echter weinig aanvullende vooruitgang geboekt op deze gebieden, en betere uitvoering van de bestaande wetgeving is noodzakelijk. De wet inzake de publieke omroep van de Federatie is goedgekeurd, maar volledige harmonisatie met de relevante wetgeving op staatsniveau is nog nodig. Alle omroepwetten moeten zorgvuldig ten uitvoer worden gelegd om te voldoen aan deze voorname prioriteit van het Europees partnerschap. Er zijn pogingen geweest om het publieke-omroepstelsel financiële middelen te onthouden. Er zijn opnieuw fysieke aanvallen geweest tegen journalisten en uitgevers.

Er is in beperkte mate vooruitgang geboekt op het gebied van de economische en sociale rechten . Aanhoudende inspanningen zijn nodig met betrekking tot de bescherming van vrouwen tegen alle vormen van geweld. Hoewel er een actieplan is voor kinderen , blijven er problemen op het gebied van gezondheid, sociale bescherming, onderwijs en huiselijk geweld tegen kinderen. Onvolkomenheden in de socialezekerheidsstelsels hebben een negatieve invloed op de omstandigheden waarin kwetsbare groepen verkeren, waaronder psychiatrische patiënten. De ratificatie van het herziene Europees Sociaal Handvest is een stap vooruit, maar de sociale dialoog wordt in het hele land nog steeds bemoeilijkt door het complexe bestuurssysteem en de fragmentatie van de wetgeving. Er zijn opnieuw vorderingen gemaakt op het gebied van de eigendomsrechten en de hervorming van het kadaster. Het mandaat van de commissie Eigendomsclaims ontheemden en vluchtelingen is uitgebreid tot de aanpak van de overblijvende zaken op het gebied van de restitutie van eigendom. Het wetgevingskader van Bosnië en Herzegovina omvat bepalingen ter bescherming van de economische en sociale rechten, maar over het algemeen is de uitvoering hiervan ondermaats.

Er is enige vooruitgang geboekt op het gebied van culturele rechten en rechten van minderheden . Op staatsniveau is een Raad voor Nationale Minderheden opgericht, terwijl ook in de Republika Srpska nu een Raad voor Nationale Minderheden operationeel is. Verdere stappen zijn nodig om de tenuitvoerlegging te verbeteren van de wet Nationale minderheden, en de staatsgrondwet moet worden gewijzigd om minderheden toegang te bieden tot alle politieke functies . Scheiding van kinderen op school op grond van etnische afkomst blijft een probleem. Bosnië en Herzegovina is lid geworden van het Decennium voor de integratie van de Roma 2005-2015. Er zijn een actieplan voor huisvesting, gezondheid en werkgelegenheid van de Roma en een coördinatiemechanisme ingesteld. De levensomstandigheden van de Romaminderheid blijven echter zwaar en zij worden nog steeds sterk gediscrimineerd. Ook zijn er problemen met hun toegang tot onderwijs, sociale bescherming, gezondheidszorg, huisvesting en werkgelegenheid. Het ontbreken van bevolkingsregistratie blijft een groot obstakel voor hun toegang tot basisrechten op sociaal en economisch gebied.

Wat de vluchtelingen en ontheemden betreft, zijn verdere verbeteringen geconstateerd in de veiligheidssituatie, maar weinig aanvullende vorderingen bij de verbetering van de sociaaleconomische integratie van degenen die zijn teruggekeerd.

Wat regionale vraagstukken en internationale verplichtingen betreft , blijft Bosnië en Herzegovina actief deelnemen aan regionale samenwerkingsinitiatieven, waaronder de Regionale Samenwerkingsraad, waarvan het hoofdkwartier in februari 2008 is gevestigd in Sarajevo, en aan de CEFTA. Bosnië en Herzegovina werkt op bevredigende wijze samen met het Joegoslavië-tribunaal, een voorname prioriteit van het Europees partnerschap. Wat betreft het Internationale Strafhof, is de bilaterale immuniteitsovereenkomst met de Verenigde Staten niet in overeenstemming met het gemeenschappelijk standpunt en de beginselen van de EU. Voor Bosnië en Herzegovina geldt nog steeds de procedure van toezicht op de verplichtingen en verbintenissen krachtens zijn lidmaatschap van de Raad van Europa.

In het algemeen zijn de betrekkingen van Bosnië en Herzegovina met zijn buurlanden goed, maar er is zeer weinig vooruitgang met het oplossen van resterende vraagstukken, waaronder handels- en grensgerelateerde kwesties met Kroatië en Servië.

De economie van Bosnië en Herzegovina is snel blijven groeien. De macro-economische stabiliteit is verzwakt door de toenemende externe tekorten, de hogere inflatie en expansief fiscaal beleid. Het aanhouden van de zeer hoge werkloosheid en lage arbeidsmarktparticipatie in het land blijft samen met de uiteenlopende hervormingsinspanningen van de entiteiten reden tot ernstige zorg.

Wat de economische criteria betreft, heeft Bosnië en Herzegovina enige, zij het ongelijke, vooruitgang geboekt in de richting van een functionerende markteconomie. Het land moet met grote vastberadenheid aanzienlijke verdere hervormingsinspanningen leveren, wil het op de lange termijn het hoofd kunnen bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten in de Unie.

Er is enige vooruitgang geboekt bij het bereiken van consensus over de grondbeginselen van het economische beleid en de samenwerking tussen de entiteiten op het gebied van het economisch beleid is verbeterd. Met de wet inzake de nationale belastingraad en de inhuldiging begin september van de Belastingraad op grond van de nieuwe wet is de regering de verbintenis aangegaan om de fiscale coördinatie te verbeteren. Er is een akkoord over de toewijzing van de indirecte belastingen. De currency-boardregeling verloopt nog steeds soepel en de financiële stabiliteit is grotendeels gehandhaafd, ondanks de internationale volatiliteit en de sterke groei van de binnenlandse leningen. Enkele arbeidsmarktindicatoren vertonen verbetering. De hoge tarieven voor de vennootschaps- en inkomstenbelasting in de Federatie zijn verlaagd en er zijn wetgevingsmaatregelen genomen om dubbele belastingheffing in het land te voorkomen.

Het ondernemingsklimaat is enigszins verbeterd wat de registratie van bedrijven, de faillissementsprocedures en het kadaster betreft. Het mkb profiteert van de betere toegang tot financiering. De buitenlandse directe investeringen zijn in 2007 toegenomen, aangezwengeld door de grootschalige privatiseringen in de Republika Srpska, en dekken het huidige tekort op de lopende rekening volledig. De modernisering van het fysieke kapitaal is versneld, mede ondersteund door de snel groeiende publieke investeringen in de Republika Srpska.

De fiscale problemen, die in 2006 waren begonnen, zetten zich in 2007 en 2008 voort. In de Federatie zijn de fiscale risico's toegenomen als gevolg van de enorme vastleggingen voor sociale uitgaven, in weerwil van de afnemende begrotingsinkomsten. Daarnaast is het loonbeleid in de publieke sector op alle overheidsniveaus versoepeld door loonsverhogingen en indexeringsmechanismen die de fiscale duurzaamheid en het concurrentievermogen van de particuliere sector verzwakken. De herstructurering en liquidatie van ondernemingen in staatsbezit is langzaam gevorderd, maar er zijn slechts marginale vorderingen geboekt met de privatisering in de Federatie. De werkloosheid is nog steeds zeer hoog.

De verschuiving in de productiestructuur naar activiteiten met een grotere toegevoegde waarde verloopt langzaam. De zwakke productieve capaciteit en structurele rigiditeit - hoge sociale bijdragen, onevenwichtige mechanismen voor de vaststelling van lonen, de hoge en slecht afgestemde sociale overdrachten en de lage arbeidsmobiliteit - hinderen het creëren van werkgelegenheid. Het ondernemingsklimaat wordt nog steeds negatief beïnvloed door bestuurlijke ondoelmatigheid. De grote informele sector wordt gehinderd door een zwak regelgevingskader, ondoelmatig belastingbeleid en uitgavenbeleid, en een zwakke rechtshandhaving, ook wat de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad betreft. Dit blijft een belangrijke uitdaging, aangezien deze problemen de belastinggrondslag en de efficiency van het economisch beleid verkleinen.

Bosnië en Herzegovina heeft enige vooruitgang geboekt met de aanpassing van zijn wetgeving en beleid aan de Europese normen . De tenuitvoerlegging van de douanegerelateerde bepalingen na de inwerkingtreding van de Interimovereenkomst op 1 juli 2008 is over het algemeen bevredigend te noemen. De bestuurlijke capaciteit van Bosnië en Herzegovina moet echter worden versterkt en het land moet een goede reputatie opbouwen wat de tenuitvoerlegging van de SAO betreft.

Bosnië en Herzegovina heeft enige vooruitgang geboekt bij de aanpak van de prioriteiten van het Europees partnerschap die betrekking hebben op de interne markt . Wat het vrij verkeer van goederen betreft, is in beperkte mate vooruitgang geboekt op het gebied van normalisatie, certificering en markttoezicht. Aanhoudende inspanningen zijn noodzakelijk om het juridische kader te harmoniseren met de EU-wetgeving op dit gebied en de nodige bestuurlijke capaciteit te ontwikkelen. De wet inzake farmaceutische en medische apparaten is goedgekeurd; deze zal bijdragen tot de verwezenlijking van een interne markt binnen Bosnië en Herzegovina in deze sector. De Raad voor de consumentenbescherming is nu volledig operationeel.

Er is in beperkte mate vooruitgang geboekt met betrekking tot diensten, het recht van vestiging en het vennootschapsrecht . Er is vooruitgang geboekt met betrekking tot de registratie van bedrijven. Er is echter geen vooruitgang geboekt bij de totstandbrenging van een toezichthoudend orgaan op staatsniveau voor het bankwezen en de goedkeuring van wetgeving op staatsniveau inzake leasing en obligaties.

Er zijn geen noemenswaardige ontwikkelingen te melden inzake vrij kapitaalverkeer , maar de voorbereidingen van Bosnië en Herzegovina ter zake liggen op schema. Er is vooruitgang geboekt op het gebied van douane, zowel wat aanpassing van de wetgeving als bestuurlijke capaciteit betreft. De douanestrategieën – met name inzake opleiding, informatietechnologie en andere gebieden – moeten nu worden bepaald. Er zijn tevens vorderingen gemaakt bij de aanpak van de prioriteiten van het Europees partnerschap met betrekking tot belasting. De nationale belastingraad is in september 2008 ingehuldigd. De btw-inning is verbeterd als gevolg van de toenemende economische activiteit en het toenemende aantal geregistreerde btw-plichtigen.

Op het gebied van mededinging heeft Bosnië en Herzegovina enige vooruitgang geboekt met betrekking tot de antitrustcontrole. De Mededingingsraad heeft meer activiteiten ontplooid, ook al zijn er geen verdere aanpassingen geweest aan het acquis . Er is geen vooruitgang gemaakt op het gebied van staatssteun, en de wetgeving en oprichting van een operationeel onafhankelijk toezichthoudend orgaan is nog steeds hangende. Er zijn in beperkte mate vorderingen geboekt op het gebied van overheidsopdrachten . Er is nog niet gezorgd voor de juiste tenuitvoerlegging van procedures in verband met overheidsopdrachten in het land. Met de handhaving van de intellectuele-eigendomsrechten is weinig vooruitgang geboekt. Het wetgevingskader is onvolledig en de tenuitvoerleggingscapaciteit moet worden versterkt.

Er is in beperkte mate vooruitgang geboekt op het gebied van het sociaal beleid en het werkgelegenheidsbeleid . De coördinatie en strategische planning in de gezondheidszorg zijn verbeterd. Er is een conferentie van ministers van Volksgezondheid ingesteld; deze komt regelmatig bijeen. Er zijn diverse stappen gezet op de weg naar implementatie van de Kaderovereenkomst van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), maar de implementatie moet worden verbeterd. Wetgeving en beleid op sociaal gebied en werkgelegenheidsgebied blijven echter uiterst gefragmenteerd. De institutionele structuur van het land vormt nog steeds een groot obstakel voor de ontwikkeling van de noodzakelijke gecoördineerde aanpak.

Er is enige vooruitgang geboekt met de Europese normen op het gebied van onderwijs . De coördinatie tussen de veertien ministeries van Onderwijs in het land is licht verbeterd als gevolg van de instelling van een conferentie van ministers. Op staatsniveau is een wet inzake beroepsopleiding goedgekeurd. Bosnië en Herzegovina heeft ook aanvullende stappen gezet op de weg naar implementatie van de Bologna-hervormingen. De h armonisatie van de wetgeving op staats-, entiteits- en kantonaal niveau is echter nog niet voltooid en de tenuitvoerlegging is over het hele land gezien ongelijkmatig. Wat onderzoek betreft, is de procedure om het land te betrekken bij het zevende kaderprogramma in gang gezet; hierdoor zullen de onderzoeksmogelijkheden met EU-partners toenemen. Aanzienlijke inspanningen blijven echter noodzakelijk om de onderzoekscapaciteit in het land te vergroten.

Bosnië en Herzegovina is redelijk gevorderd met de voorbereidingen om toe te treden tot de Wereldhandelsorganisatie ( WTO) , maar er zijn meer inspanningen nodig wil het land zijn doel realiseren om snel toe te treden.

Bosnië en Herzegovina heeft enige vooruitgang geboekt bij de aanpak van de Europese normen voor diverse sectorale beleidslijnen . Er is in beperkte mate vooruitgang geboekt op het gebied van industrie en midden- en kleinbedrijf (mkb) . Er is nog geen mkb-strategie goedgekeurd voor het hele land. Een strategie voor het industriebeleid ontbreekt nog.

Er is enige vooruitgang geboekt met de aanpassing aan het EU-beleid op het gebied van landbouw en visserij. Op staatsniveau is de wet inzake landbouw, voeding en plattelandsontwikkeling goedgekeurd. Er is echter geen vooruitgang geboekt met de oprichting van een ministerie van Landbouw op staatsniveau. De ontwikkeling van een brede landbouwstrategie is vertraagd. Er zijn bescheiden vorderingen gemaakt op het gebied van voedselveiligheid en op het gebied van het veterinaire en fytosanitaire beleid. Er zijn nog problemen met de ontoereikende menselijke en financiële hulpbronnen en zwakke coördinatie tussen de diensten van de staat en die van de entiteiten. De voorbereidingen van Bosnië en Herzegovina op het gebied van milieu verkeren in een vroeg stadium. Op staatsniveau is nog geen milieuwet tot instelling van een nationaal geharmoniseerd kader voor milieubescherming goedgekeurd en er is nog geen milieuagentschap op staatsniveau opgericht.

Bosnië en Herzegovina heeft enige vooruitgang geboekt in de sector vervoer , zowel wat betreft de versterking van de institutionele structuur als de aanpassing van het regelgevingskader. Er is vooruitgang gemaakt met de ontwikkeling van de trans-Europese vervoersnetwerken, maar aanzienlijke hervormingen en aanpassingen zijn nog nodig voor de spoorwegen. Het land neemt nog steeds actief deel aan het Waarnemingscentrum voor vervoer in Zuidoost-Europa (SEETO). De markt voor commerciële luchtvaartmaatschappijen is geopend na de ratificatie van de overeenkomst betreffende de totstandbrenging van een Europese gemeenschappelijke luchtvaartruimte. Deze moet echter consistent worden toegepast. Verdere inspanningen zijn nodig om de omvorming van de institutionele structuur te voltooien en te voorzien in de voorwaarden voor het openen van de markten voor alle vervoerswijzen.

Er is in beperkte mate vooruitgang te melden op het gebied van energie . Bosnië en Herzegovina is partij bij het Verdrag tot oprichting van de Energiegemeenschap en moet de daarmee verband houdende EU-wetgeving op energiegebied uitvoeren, maar het ligt fors