1.Inleiding

De Praktijkcode voor Europese statistieken is in 2005 onderschreven door het Comité statistisch programma en in 2011 gewijzigd door het Comité voor het Europees statistisch systeem, na de goedkeuring van Verordening (EG) nr. 223/2009 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de Europese statistiek.

In 2005 is het startschot gegeven voor zelfbeoordeling aan de hand van de beginselen van de praktijkcode. Hierop is in 2006-2008 voortgeborduurd met collegiale toetsingen in de lidstaten, de landen van Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) en Eurostat. Deze toetsingen waren gericht op het institutionele kader en de verspreidingspraktijken van de statistische autoriteiten (beginselen 1 t/m 6 en 15). In het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad uit 2008 wordt geconcludeerd dat "volledige naleving van de code een uitdaging blijft voor nagenoeg alle nationale bureaus voor de statistiek en Eurostat", ondanks het feit dat "in het algemeen een goede naleving wordt aangevuld met dynamische verbeteringen". In het verslag wordt het volgende gesteld: "Behoudens het advies van de Europese Adviescommissie voor statistische governance, met name wat het toepassingsgebied en de kosten- en batenaspecten betreft, is voor de komende vijf jaar een volgende collegiale-toetsingsronde gepland". In Speciaal verslag nr. 12 uit 2012 van de Europese Rekenkamer inzake verbeteringen van het proces van productie van betrouwbare en geloofwaardige Europese statistieken wordt ook een nieuwe collegiale-toetsingsronde aanbevolen.

Zo heeft er eind 2013 in de 28 lidstaten, de vier EVA-landen en bij Eurostat een nieuwe collegiale-toetsingsronde plaatsgevonden, binnen de vijf jaar zoals voorgesteld in voornoemd verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad. Hiermee werd in eerste instantie beoogd de efficiëntie en geloofwaardigheid van het Europees statistisch systeem (ESS) te vergroten, de capaciteit van het ESS voor het produceren van Europese statistieken kracht bij te zetten, betrokken partijen vertrouwen te bieden in zowel de kwaliteit van Europese statistieken als de betrouwbaarheid van het ESS, en instanties die statistieken opstellen inzicht te bieden in de voortgang tot dusver.

Deze collegiale-toetsingsronde was in diverse opzichten anders dan de vorige. Ten eerste zijn alle 15 beginselen van de praktijkcode en de coördinerende rol van de nationale statistische autoriteiten binnen hun statistische systemen in auditvorm beoordeeld. Ten tweede lag het accent van de toetsingen op zaken die voor verbetering vatbaar waren. Ten derde zijn niet alleen de nationale statistische autoriteiten, maar ook een aantal andere nationale autoriteiten die zich toeleggen op de productie van Europese statistieken beoordeeld. Deze beoordeling ging echter niet zo ver als die van de nationale bureaus. Ten vierde zijn de beoordelingen uitgevoerd door onafhankelijke collegiale toetsers. Eurostat is beoordeeld door de Europese Adviescommissie voor statistische governance. In de verslagen worden de visies en bevindingen van de collegiale toetsers uiteengezet en worden aanbevelingen voor maatregelen gedaan. De desbetreffende landen en Eurostat hebben naar aanleiding van deze aanbevelingen te treffen verbeteringsmaatregelen opgesteld.

2.Voornaamste bevindingen en aanbevelingen per thema

Overzicht van sterke punten en aanbevelingen

In de toetsingsverslagen wordt een aantal sterke punten uiteengezet. In dat verband tekenden met name de volgende aspecten zich af:

In de verslagen wordt de sterke rechtsgrondslag benadrukt die de pijler vormt van de alom erkende en onbetwiste professionele onafhankelijkheid, onpartijdigheid en objectiviteit van statistische autoriteiten. Coördinatie met andere nationale autoriteiten wordt ook beschouwd als een troef van een aantal nationale statistische autoriteiten, evenals hun duidelijke mandaat voor gegevensverzameling.

De medewerkers zijn hoogopgeleid, gemotiveerd en toegewijd, wat bijdraagt aan het hoge niveau van geloofwaardigheid van en vertrouwen in de nationale statistische autoriteiten. Niettemin wordt er extra bezuinigd en wordt er gesneden in de personeelsbestanden, en doordat er tegelijkertijd maatregelen voor kostenefficiëntie worden doorgevoerd, wordt het in de toekomstig lastiger om uitdagingen te kunnen aangaan.

In systemen, instrumenten, methoden en interactie met gebruikers werden sterke punten vastgesteld. Niettemin blijkt uit de verslagen dat administratieve en operationele structuren voor verbetering vatbaar zijn, bijvoorbeeld door de invoering van audits inzake kwaliteit en speciale kwaliteitsteams of -managers.

De kracht van nationale statistische autoriteiten schuilt tevens in de duidelijke rechtsgrondslagen voor het verkrijgen van toegang tot administratieve data en versterking van de samenwerking met eigenaren van administratieve data. In de verslagen wordt echter nog wel aanbevolen om de nationale statistische autoriteiten meer te betrekken bij het ontwerpen en ontwikkelen van methoden en instrumenten voor administratieve databases.

Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt met de beperking en regulering van bevoorrechte toegang (onder embargo) tot statistische informatie vóór publicatie. De beschikbaarheid van moderne instrumenten, visualiseringstechnieken en gegevens die afkomstig zijn van het web en uit social media zijn aanvullende sterke punten op het gebied van verspreiding.

Voorts worden in de verslagen initiatieven vermeld zoals interne kwaliteitscontroles, verplichte technische specificaties voor het verzenden van gegevens, geïntegreerde systemen voor klantenrelatiebeheer, barometers voor responslast en netwerken voor het uitwisselen van ervaringen. Actieve deelname van leden van het ESS aan de internationale context van de statistiek wordt als waardevol beschouwd voor het hele systeem.

De collegiale toetsingen hebben 707 aanbevelingen opgeleverd, wat neerkomt op een gemiddelde van 21 per land/Eurostat. Tabel 1 hieronder bevat een overzicht van de aanbevelingen, waarin wordt opgeroepen tot maatregelen ter naleving van de Praktijkcode of, wanneer de code al wordt nageleefd, tot verbetering van de tenuitvoerlegging.

Hoewel een vergelijking met de vorige collegiale toetsing mank zou gaan omdat de reikwijdte en aanpak van die toetsing anders waren, zij er wel op gewezen dat slechts 9 % (65) van de aanbevelingen betrekking heeft op een niet-naleving van de Praktijkcode. De meeste aanbevelingen houden verband met onpartijdigheid en verspreiding (22) en professionele onafhankelijkheid (20). Deze cijfers moeten echter voorzichtig worden geïnterpreteerd, aangezien de aanbevelingen betrekking hebben op zeer uiteenlopende thema's die niet hetzelfde gewicht in de schaal leggen, variërend van een wijziging van statistische wetgeving tot het plaatsen van een logo op een website of in publicaties.

Tabel 1: Aanbevelingen van collegiale toetsers per thema Thema Totaal aantal aanbevelingen Uitvoering van de Praktijkcode verbeteren Naleving van de Praktijkcode bewerkstelligen Totaal 707 642 65 1 Governance en juridische aspecten; coördinatie 216 194 22 1.1 Governance en juridische aspecten 95 73 22 1.1.1 Professionele onafhankelijkheid 88 68 20 1.1.2 Mandaat voor het verzamelen van gegevens 4 3 1 1.1.3 Juridische aspecten van geheimhouding 3 2 1 1.2 Coördinatie 121 121 0 2 Voldoende middelen en kosteneffectiviteit 103 99 4 2.1 Middelen 42 38 4 2.2 Opleiding 14 14 0 2.3 Kosteneffectiviteit 47 47 0 3 Kwaliteit en methodologie 168 158 10 3.1 Kwaliteitsbewustzijn 64 59 5 3.2 Methodologie en bescherming van vertrouwelijkheid 46 43 3 3.3 Outputkwaliteit en interactie met gebruikers 58 56 2 4 Lastenvermindering en administratieve data 68 61 7 4.1 Lastenvermindering 22 22 0 4.2 Administratieve data 46 39 7 5 Onpartijdigheid en verspreiding 152 130 22 5.1 Onpartijdigheid 36 22 14 5.2 Verspreiding: toegankelijkheid en duidelijkheid 85 78 7 5.3 Verspreiding van microdata 31 30 1

De bevindingen komen per themagroep aan bod. De groepen zijn op basis van de structuur van de Praktijkcode vastgesteld door de collegiale toetsers, maar komen niet precies overeen met de groepen in de Praktijkcode.