MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

Uitbreidingsstrategie en voornaamste uitdagingen 2012-2013

1. Inleiding

Het uitbreidingsbeleid van de EU bestaat al meer dan veertig jaar. Na verschillende toetredingsronden is het aantal lidstaten geleidelijk gestegen van de oorspronkelijke 6 tot 27 nu. Normaal gezien wordt Kroatië op 1 juli 2013 de 28e lidstaat. Met het uitbreidingsbeleid geeft de EU vanaf het begin gehoor aan de legitieme wens van de bewoners van ons werelddeel om deel te nemen aan het project van een verenigd Europa. Landen en culturen zijn samengebracht, wat een verrijking betekent voor de EU en diversiteit en dynamiek toevoegt. Meer dan driekwart van de EU-lidstaten waren ooit een "uitbreidingsland".

Nu de EU voor grote uitdagingen staat en de situatie in de wereld zeer onzeker is, maakt zij zich op voor meer economische, financiële en politieke integratie; het uitbreidingsbeleid blijft in dat verband bijdragen tot vrede, veiligheid en welvaart in ons deel van de wereld. Binnen strenge maar eerlijke voorwaarden is het perspectief op toetreding een impuls voor politieke en economische hervormingen, maatschappelijke verandering en nieuwe kansen voor burgers en bedrijven. Tegelijkertijd wordt de Unie in politiek en economisch opzicht sterker dankzij de uitbreiding. Door het voortouw te nemen in haar uitbreidingsbeleid plukt de EU de vruchten van een sterker, verenigd continent en maakt zij duidelijk dat zij een wereldspeler blijft.

De meest recente uitbreiding, die de landen in Midden- en Oost-Europa omvatte, zorgde niet alleen voor een hereniging van Oost- en West-Europa na decennia van kunstmatige scheiding, maar ook voor wederzijdse voordelen zoals diepere handelsintegratie, een grotere interne markt, schaalvoordelen en meer mogelijkheden voor investeringen en banen. Tussen de start van de onderhandelingen en het moment van toetreding is de export van de EU naar de toetredingslanden meer dan verdrievoudigd. Naar schatting een derde van de toch al sterke groei van de toetredingslanden in die periode is toe te schrijven aan de uitbreiding.

De versterking van de rechtsstaat en het democratisch bestuur staat centraal in het uitbreidingsproces. Uit de eerdere uitbreidingsronden hebben we geleerd dat het van groot belang is om meer aandacht te besteden aan deze terreinen en de kwaliteit van het proces verder te verbeteren. Dit draagt bij tot de consolidatie en verdere opbouw van de stabiliteit in Zuidoost-Europa, een regio waar kort geleden nog heftige conflicten heersten, en tot een gunstig klimaat voor het aantrekken van investeringen, meer regionale samenwerking en de aanpak van gemeenschappelijke problemen, zoals de bestrijding van georganiseerde misdaad en corruptie. Er worden vraagstukken op het gebied van justitie, veiligheid en grondrechten aangepakt die rechtstreeks van belang zijn voor burgers in zowel de EU als de uitbreidingslanden. In juni bekrachtigde de Raad het voorstel van de Commissie voor een nieuwe aanpak van de hoofdstukken inzake de rechterlijke macht en de grondrechten en justitie, vrijheid en veiligheid als onderdeel van het toetredingskader voor Montenegro; daarmee is de rechtsstaat nu stevig verankerd in de kern van het toetredingsproces en is ook de basis gelegd voor toekomstige onderhandelingen.

Het afgelopen jaar werd de politieke agenda van de EU bepaald door de huidige problemen in de eurozone. Deze hebben in combinatie met de recente mondiale financiële crisis aangetoond hoezeer de nationale economieën binnen en buiten de EU met elkaar zijn verweven. De problemen van de eurozone laten zien hoe belangrijk het is om de economische en financiële stabiliteit sterker te consolideren en hervormingen en groei te stimuleren, ook in de uitbreidingslanden. De sterkere economische, financiële en politieke integratie die hieruit binnen de EU ontstaat, moet ook in aanmerking worden genomen bij het uitbreidingsproces. Het is van gemeenschappelijk belang om de uitbreidingslanden beter bestand te maken tegen crises. Het uitbreidingsproces is een krachtig instrument daarvoor. Een sterkere, grotere EU is beter in staat om deze problemen aan te pakken. Zo bieden de dynamiek van de Turkse economie, de geopolitieke rol van het land, zijn bijdrage aan de continuïteit van de energievoorziening en de jonge bevolking zowel Turkije als de EU kansen in de context van het toetredingsperspectief.

Het aanpakken van de risico's als gevolg van instabiliteit op de Westelijke Balkan is duidelijk van gemeenschappelijk belang gezien de geschiedenis van oorlog en verdeeldheid waardoor deze regio werd geplaagd. Het uitbreidingsproces steunt de voorstanders van hervormingen in de regio en verankert de naoorlogse democratische overgang. De kosten van de aanpak van de gevolgen van instabiliteit, die weleens veel hoger zouden kunnen zijn, worden zo vermeden. Het versterken van de stabiliteit en de democratie in Zuidoost-Europa is ook een investering in diepe, duurzame democratie in de nabije omgeving van de EU. De door de Europese Raad vastgestelde hernieuwde consensus over de uitbreiding blijft de basis van het uitbreidingsbeleid, dat is gebaseerd op de beginselen van consolidatie van verbintenissen, eerlijke en strenge voorwaarden en goede communicatie met de burger, in combinatie met de capaciteit van de EU om nieuwe leden op te nemen. De huidige uitbreidingsagenda omvat de Westelijke Balkan, Turkije en IJsland. De EU heeft altijd verklaard dat zij ten opzichte van de Westelijke Balkan een inclusief beleid voert en achtereenvolgende Europese Raden hebben bevestigd dat de toekomst van de hele regio in de EU ligt. Het stabilisatie- en associatieproces blijft het gemeenschappelijke kader voor de noodzakelijke voorbereidingen.

Het uitbreidingsproces moet geloofwaardig blijven om succesvol te kunnen zijn. Dit betekent dat ervoor moet worden gezorgd dat in de uitbreidingslanden vergaande hervormingen worden doorgevoerd, zodat zij aan de criteria voldoen, met name de criteria van Kopenhagen. Dit betekent ook dat de steun van de lidstaten en hun burgers moet worden gewaarborgd. Het belang van de uitbreiding moet duidelijk worden gemaakt en er moet een debat worden gevoerd op basis van feiten, met name nu de EU voor grote uitdagingen staat. In dit verband is het beginsel van de eigen verdiensten cruciaal. Het tempo waarin een land zich ontwikkelt in de richting van het lidmaatschap, is afhankelijk van de mate waarin het aan de voorwaarden voldoet. De uitbreiding is dus per definitie een geleidelijk proces, op basis van degelijk uitgevoerde duurzame hervormingen door de betrokken landen. In het kader van de nieuwe aanpak van de onderhandelingen over de rechtsstaat moet in de loop van het onderhandelingsproces een solide staat van dienst worden opgebouwd wat betreft het uitvoeren van hervormingen. De hervormingen moeten diep verankerd zijn en er moet worden gestreefd naar onomkeerbaarheid.

De aanstaande toetreding van Kroatië, de start van de toetredingsonderhandelingen met Montenegro in juni en de toekenning van de status van kandidaat-lidstaat aan Servië in maart tonen aan dat de EU zich aan haar beloften houdt wanneer aan de voorwaarden wordt voldaan. Deze positieve ontwikkelingen vormen ook een krachtig signaal van de transformerende kracht van het uitbreidingsproces en tonen aan wat mogelijk is in een regio die nog geen halve generatie geleden verscheurd werd door oorlog. Zij betekenen ook een stimulans en een aanmoediging voor alle landen in de regio om hun eigen voorbereidingen op eventueel EU-lidmaatschap op te voeren.

Het afgelopen jaar hebben de uitbreidingslanden een aantal positieve ontwikkelingen doorgemaakt. Naast de vooruitgang van Kroatië, Montenegro en Servië zijn positieve resultaten geboekt door de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië, waar de nadruk dankzij de toetredingsdialoog op hoog niveau sterker is komen te liggen op hervormingen. Dankzij de dialoog tussen de regering en de oppositie in Albanië kon de politieke impasse grotendeels worden doorbroken met de goedkeuring van hervormingen van de kieswet en het parlementaire stelsel. De toetredingsonderhandelingen met IJsland zijn goed gevorderd. Turkije heeft blijk gegeven van actieve steun voor de nieuwe positieve agenda, die vorig jaar was aangekondigd en die de Commissie in mei 2012 in gang heeft gezet.

Tegelijkertijd moeten in de meeste landen nog steeds hervormingen worden doorgevoerd. Er blijven grote problemen met betrekking tot de mensenrechten, goed bestuur, de rechtsstaat, waaronder de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, bestuurlijke capaciteit, werkloosheid, economische hervormingen en sociale inclusie. Vaak moet er meer verantwoordelijkheid worden getoond voor de hervormingen en moet de noodzakelijke politieke wil worden gemobiliseerd om vooruitgang te boeken. Het is van het grootste belang dat de vrijheid van meningsuiting en de onafhankelijkheid van de media worden versterkt. Soms wordt het toetredingsproces ook negatief beïnvloed door bilaterale vraagstukken.

De aard van het uitbreidingsproces is inclusief en maakt brede participatie van belanghebbenden noodzakelijk. In de uitbreidingslanden dragen brede politieke consensus en steun van de bevolking voor de vereiste hervormingen aanzienlijk bij tot de transformatie die nodig is om vooruitgang te boeken op weg naar EU-lidmaatschap.

In deze mededeling wordt de stand van zaken beschreven van de uitbreidingsagenda van de Unie. Aan de hand van de bijbehorende grondige analyses per land[1] wordt de balans opgemaakt van wat de betrokken landen hebben bereikt bij de voorbereidingen voor het lidmaatschap en waar ze nu staan, en worden hun vooruitzichten voor de komende jaren beoordeeld. Op basis daarvan worden aanbevelingen gedaan. Evenals in voorgaande jaren wordt bijzondere aandacht besteed aan een aantal belangrijke uitdagingen en aan de steun die de EU aan de uitbreidingslanden verstrekt, onder andere via het instrument voor pretoetredingssteun.

2. Belangrijkste uitdagingen 2.1. De rechtsstaat moet centraal staan in het uitbreidingsbeleid

De ervaringen van de recente uitbreidingsronden en de problemen waarvoor de uitbreidingslanden staan, maken duidelijk dat de rechtsstaat nog meer centraal moet worden gesteld in het uitbreidingsbeleid. In het strategiedocument van vorig jaar is een nieuwe aanpak voorgesteld voor de onderhandelingen over het gerechtelijk stelsel en de grondrechten en over justitie, vrijheid en veiligheid. Deze aanpak is door de Raad bekrachtigd en is nu vormgegeven in het in juni 2012 vastgestelde kader voor de onderhandelingen met Montenegro, waarin de rechtsstaat stevig verankerd is als kern van het toetredingsproces en waarmee ook de basis is gelegd voor toekomstige onderhandelingen.

Landen die lid willen worden van de Unie, moeten gedurende het hele toetredingsproces aantonen dat zij de toepassing van de waarden waarop de Unie is gegrondvest, in de praktijk kunnen versterken. Zij moeten er vanaf het begin voor zorgen dat de cruciale instellingen voor democratisch bestuur en de rechtsstaat goed functioneren, van het nationale parlement tot de regering en het justitiële stelsel, inclusief de rechtbanken, het openbaar ministerie en de instanties voor wetshandhaving.

De meeste uitbreidingslanden staan voor een aantal belangrijke uitdagingen op de hieronder beschreven terreinen.

De landen moeten aantonen dat hun rechterlijke macht onafhankelijk, doeltreffend, onpartijdig en verantwoordingsplichtig is en in staat is eerlijke processen te waarborgen. Landen moeten ook aantonen dat hun justitiële stelsel efficiënt functioneert en dat rechtszaken niet buitensporig lang duren. De meeste landen beschikken intussen over een strategie voor de justitiële hervorming. Er is vooruitgang geboekt wat betreft de versterking van de onafhankelijkheid van de nationale raden voor de rechterlijke macht en in sommige gevallen ook wat betreft nieuwe procedures voor de benoeming van rechters. Er moet echter nog heel wat gebeuren, met name om te zorgen voor degelijkere procedures voor de benoeming van rechters en openbaar aanklagers, om het evenwicht te vinden tussen onafhankelijkheid en verantwoordingsplicht, waaronder het vraagstuk van immuniteit van rechters, en om de vaak buitensporige achterstand weg te werken. De handhaving van vonnissen van rechtbanken vormt nog steeds een probleem. Naast de wettelijke en administratieve hervormingen is in veel gevallen een verandering in de justitiële cultuur noodzakelijk en moet meer de nadruk komen te liggen op dienstverlening aan de burger.

Corruptie vormt in veel uitbreidingslanden nog steeds een probleem. Corruptie ondermijnt de rechtsstaat, heeft een negatieve invloed op het ondernemingsklimaat en de nationale begroting en beïnvloedt het dagelijks leven van de burger, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheidszorg en onderwijs. Door grootschalige corruptie infiltreert de georganiseerde misdaad in de publiek en de particuliere sector. Landen moeten een sterk kader ontwikkelen om corruptie te voorkomen, met name door meer transparantie binnen de overheid en met betrekking tot het gebruik van overheidsgeld. De instanties voor wetshandhaving moeten proactief, goed gecoördineerd en doeltreffend optreden en ervoor zorgen dat corruptie, ook op hoog niveau, adequaat wordt onderzocht, vervolgd en bestraft. Veel uitbreidingslanden moet meer inspanningen leveren wat betreft de financiering van politieke partijen en verkiezingscampagnes, de aanpak van belangenverstrengeling, transparantie bij overheidsopdrachten, toegang tot informatie en de inbeslagneming en de confiscatie van vermogens. Sommige landen hebben gespecialiseerde openbaar aanklagers ingesteld die goed werk leveren. Er moet nog veel gedaan worden om de noodzakelijke staat van dienst op te bouwen. Ook moeten betrouwbare statistieken worden ontwikkeld om het succes van het corruptiebestrijdingsbeleid te kunnen meten.

De bestrijding van de georganiseerde misdaad blijft een belangrijke prioriteit en vormt in de meeste uitbreidingslanden een groot probleem. Het grensoverschrijdende karakter van veel criminele activiteiten vereist goede samenwerking tussen politie en justitie in de regio, met de EU-lidstaten en internationaal. De instanties voor wetshandhaving moeten over doeltreffende wettelijke instrumenten en onderzoeksmethoden beschikken om de georganiseerde misdaad adequaat te kunnen bestrijden en bestraffen. Met name de capaciteit om financiële onderzoeken uit te voeren moet worden uitgebreid. Er wordt vooruitgang geboekt, maar de meeste landen moeten veel meer doen om proactief onderzoek, doeltreffende justitiële follow-up en meer nationale en internationale samenwerking te waarborgen. De Commissie blijft steun verlenen aan het regionale netwerk van openbaar aanklagers, die worden bijgestaan door gedetacheerde deskundigen uit de lidstaten. Er moet worden gestreefd naar verdere operationele samenwerking met de desbetreffende Europese agentschappen, met name Europol.

In de meeste uitbreidingslanden blijft de hervorming van het openbaar bestuur een belangrijke prioriteit in het kader van de politieke criteria. Het openbaar bestuur is een essentieel onderdeel van het democratisch bestuur en de rechtsstaat; met de hervorming moet worden gestreefd naar meer transparantie, verantwoordingsplicht en doeltreffendheid en meer aandacht voor de behoeften van burgers en bedrijven. Passende administratieve procedures, onder andere op het gebied van personeelsbeheer en het beheer van de overheidsfinanciën, ook met betrekking tot de belastinginning, en betrouwbare, onafhankelijke statistische systemen zijn cruciaal voor het functioneren van een staat en voor het uitvoeren van de hervormingen die nodig zijn voor integratie in de EU. De landen moeten hun inspanningen ter verbetering van het openbaar bestuur opvoeren op basis van algemene nationale strategieën. De Commissie erkent de uitdagingen waar de uitbreidingslanden voor staan en zal haar capaciteit met betrekking tot evaluatie en toezicht uitbreiden, de belangrijkste problemen identificeren en hulp bieden bij het plannen, prioriteren en uitvoeren van hervormingen.

Burgerrechten, politieke en economische rechten en de rechten van minderheden zijn belangrijke vraagstukken in de meeste uitbreidingslanden. Deze grondrechten worden over het algemeen in de wet gewaarborgd, maar de implementatie levert nog steeds problemen op. In sommige gevallen zijn er ook nog lacunes in de wetgeving, bijvoorbeeld wat betreft het toepassingsgebied van antidiscriminatiewetgeving. Nationale mensenrechteninstanties, zoals een ombudsman, moeten vaak aanzienlijk worden versterkt, evenals wetshandhavingsinstanties die zaken als haatzaaien en gendergerelateerd geweld behandelen. In het algemeen blijft de maatschappelijke houding ten aanzien van kwetsbare groepen zoals minderheden, personen met een handicap en lesbische, homoseksuele, biseksuele en transseksuele personen een punt van zorg.

De uitbreidingslanden kennen over het algemeen een pluralistisch medialandschap. In sommige landen is vooruitgang geboekt met het uit het strafrecht halen van smaad. In een aantal landen vormt de vrijheid van meningsuiting echter nog steeds een groot punt van zorg doordat er sprake is van politieke inmenging, economische druk, zelfcensuur en ontoereikende bescherming van journalisten tegen pesterijen of zelfs gewelddadige aanvallen. Met name in Turkije wordt de vrijheid van meningsuiting nog onvoldoende gewaarborgd in het wettelijke kader en zijn het aantal rechtszaken en onderzoeken tegen journalisten en de ongepaste druk op de media zorgwekkend.

Gezien de aanhoudende uitdagingen op dit vlak is de Commissie van plan in de eerste helft van 2013 een vervolg te organiseren op de "Speak up!"-conferentie van mei 2011. Tijdens dat evenement zouden vertegenwoordigers van de media en het maatschappelijk middenveld uit de Westelijke Balkan en Turkije moeten samenkomen om te bespreken in welke mate hun regeringen belangrijke prioriteiten aanpakken om te voldoen aan de Europese normen inzake de vrijheid van meningsuiting. De Commissie zal op dit vlak nauw blijven samenwerken met het Europees Parlement en deze vraagstukken zullen een prominente plaats blijven innemen in het toetredingsproces.

Gezien de uitdagingen en het langetermijnkarakter van de hervormingen zullen de hoofdstukken over het gerechtelijk stelsel en grondrechten en justitie, vrijheid en veiligheid vroeg in de onderhandelingen worden aangepakt, zodat zoveel mogelijk tijd beschikbaar is om de noodzakelijke wetgeving op te stellen, de vereiste instellingen op te richten en een solide staat van dienst wat betreft de uitvoering op te bouwen voordat de onderhandelingen worden afgesloten. Deze hoofdstukken worden geopend op basis van actieplannen die door de nationale overheid moeten worden opgesteld. De Commissie begeleidt de kandidaat-lidstaat daarbij uitgebreid door middel van haar toetsingsrapporten. Nieuw in dit verband is de invoering van tussentijdse criteria, die worden vastgesteld op het moment dat de onderhandelingen worden geopend. Zodra aan deze criteria is voldaan, zal de Raad criteria voor de sluiting van het hoofdstuk vaststellen.

Op die manier verlopen de onderhandelingen binnen een gestructureerd kader waarin rekening wordt gehouden met de tijd die nodig is om hervormingen adequaat uit te voeren en een degelijke staat van dienst op te bouwen. Bij dit proces horen ook garanties en corrigerende maatregelen, zodat de criteria bijvoorbeeld kunnen worden geactualiseerd en kan worden gezorgd voor evenwichtige vooruitgang van de onderhandelingen over alle hoofdstukken. De nieuwe aanpak zorgt voor meer transparantie en inclusiviteit in de onderhandelingen en het hervormingsproces, doordat de kandidaten worden aangemoedigd hun eigen prioriteiten voor hervorming te ontwikkelen via overleg met belanghebbenden, zodat maximale steun voor de uitvoering gewaarborgd is. De Commissie zal scherper toezicht houden op de vooruitgang op deze terreinen. Ter ondersteuning van de uitvoering van hervormingen zullen gerichte IPA-middelen worden toegewezen.

Het is essentieel dat de uitbreidingslanden de rechtsstaat en het openbaar bestuur versterken om dichter tot de EU te komen en uiteindelijk de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te kunnen nemen. Al voordat de toetredingsonderhandelingen van start gaan, wordt nu meer nadruk gelegd op de rechtsstaat. Zo was de toetsing van de belangrijkste hoofdstukken over de rechtsstaat al begonnen voordat de algemene onderhandelingen met Montenegro van start gingen. Ook de andere kandidaat-lidstaten, de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië en Servië, zijn uitgenodigd voor de verkennende toetsing. In de kernprioriteiten die zijn geformuleerd als voorwaarde voor het openen van de toetredingsonderhandelingen met Albanië, lag de nadruk sterk op de rechtsstaat. Rechtsstaatvraagstukken staan centraal in de verschillende landspecifieke initiatieven die de Commissie afgelopen jaar heeft gelanceerd (zie punt 3).

2.2. Regionale samenwerking en verzoening op de Westelijke Balkan

Regionale samenwerking en goede nabuurschapsbetrekkingen zijn essentiële elementen van het stabilisatie- en associatieproces en worden dus door de Commissie nauwlettend in het oog gehouden in alle fasen van het toetredingsproces. Het afgelopen jaar is verdere vooruitgang geboekt op dit terrein. De leiders en politici van de regio onderhielden hun bilaterale en multilaterale contacten, ook met betrekking tot gevoelige kwesties zoals oorlogsmisdaden, grenzen, de terugkeer van vluchtelingen, de georganiseerde misdaad en politiële samenwerking en binnen regionale fora, zoals de energiegemeenschap, de Europese gemeenschappelijke luchtvaartruimte, de Midden-Europese vrijhandelsovereenkomst (CEFTA) en de regionale hogeschool voor openbaar bestuur. Er is een nieuwe secretaris-generaal van de Regionale Samenwerkingsraad (RCC) benoemd. De Commissie moedigt de RCC aan zijn rol in de regionale samenwerking verder te ontwikkelen door een platform te worden voor de bevordering van vraagstukken die van belang zijn voor de hele regio en haar EU-perspectief en zo regionale samenwerking verder te integreren in de politieke agenda van de betrokken landen. Regionale samenwerking moet uitgaan van de regio's zelf en door henzelf worden beheerd.

Interetnische geschillen en statusvraagstukken, met name in Bosnië en Herzegovina en Kosovo*, blijven een belemmering voor het functioneren van de instellingen en het hervormingsproces en hebben soms ook gevolgen voor de rest van de regio. De betrokken landen kunnen deze problemen het best aanpakken door te volharden in hun inspanningen op weg naar de EU. Moeilijke etnische vraagstukken kunnen worden opgelost door middel van dialoog en compromissen, zoals blijkt uit de tenuitvoerlegging van de kaderovereenkomst van Ohrid in de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië. De geschillen over de status van Kosovo vormen nog steeds een belemmering voor de ontwikkeling van diepere betrekkingen met de EU. De kwestie rond het noorden van Kosovo vormt nog een groot probleem. Alle betrokkenen moeten constructief samenwerken om deze problemen op te lossen.

Er zijn nieuwe resultaten bereikt in de dialoog tussen Belgrado en Prishtina/Priština met overeenkomsten inzake regionale samenwerking en vertegenwoordiging en geïntegreerd grensbeheer. Deze laatste overeenkomst moet nog worden uitgevoerd. Serviës interpretatie van de overeenkomst inzake regionale samenwerking en de vertegenwoordiging van Kosovo werd verhelderd en doet volgens de eerste resultaten met betrekking tot de uitvoering niet langer afbreuk aan de inclusiviteit van de regionale samenwerking. De uitvoering van andere overeenkomsten die zijn gesloten op het gebied van de vrijheid van verkeer, het kadaster, de burgerlijke stand, douanestempels en wederzijdse erkenning van diploma's, is wisselend en heeft nog maar weinig concrete resultaten opgeleverd. Er moet dringend meer vooruitgang worden geboekt op dit terrein.

De roep van de bevolking om verzoening wordt steeds sterker, wat een stevig fundament legt om de uit de oorlog voortvloeiende vraagstukken zoals oorlogsmisdaden, de terugkeer van vluchtelingen en etnische spanningen aan te pakken. Initiatieven van ngo’s en maatschappelijke organisaties, zoals het Youth Initiative for Human Rights, de waarheids- en verzoeningscommissie (Recom) en het Igman-initiatief, hebben een belangrijke rol te vervullen voor het bevorderen van verzoening tussen de burgers van de regio en moeten worden ondersteund. De komende jaren blijft waakzaamheid tegen nationalistische reflexen echter geboden. Met name regeringen en politieke leiders moeten meer doen om een klimaat te scheppen waarin de erfenis van het verleden kan worden afgewikkeld. De kwesties die samenhangen met conflicten in het verleden en andere resterende bilaterale vraagstukken, zijn cruciaal voor de stabiliteit op de Westelijke Balkan en moeten dringend worden aangepakt. Als hiervoor een oplossing wordt gevonden, wordt een grote hindernis voor het streven van de Westelijke Balkanlanden naar toetreding tot de EU weggenomen.

Voor duurzame verzoening is het essentieel dat de berechting van oorlogsmisdaden tijdens de oorlogen in het voormalige Joegoslavië wordt afgerond. De samenwerking met het Joegoslavië-tribunaal is voortgezet, na de eerdere beslissende stappen die de landen in de regio hadden gezet en die een goede basis vormden voor het tribunaal om zijn werk te voltooien, ook al zullen sommige zaken wellicht langer duren dan de aanvankelijk vastgestelde einddatum van december 2014. De werkzaamheden van het Joegoslavië-tribunaal lopen stilaan op hun einde, maar het is van het grootste belang dat de betrokken regeringen de straffeloosheid van oorlogsmisdaden binnen hun eigen rechtsgebied aanpakken. De landen van de regio moeten politieke wil tonen, meer middelen beschikbaar stellen, beter regionaal samenwerken en de problemen met de uitlevering van onderdanen oplossen opdat recht geschiedt voor de duizenden slachtoffers van de oorlogen. De kwestie van de vermiste personen is nog niet helemaal opgelost. De Commissie steunt de lopende onderzoeken onder auspiciën van EULEX naar de misdrijven, waaronder het wegnemen van menselijke organen, die zouden zijn begaan tijdens en na het conflict in Kosovo en die zijn beschreven in het rapport-Marty, dat door de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa is goedgekeurd.

Wat betreft vluchtelingen is in november 2011 in Belgrado een ministeriële verklaring ondertekend van Servië, Kroatië, Bosnië en Herzegovina en Montenegro, waarmee de politieke bereidheid werd bekrachtigd om het Sarajevo-proces af te ronden. Er werd overeenstemming bereikt over een regionaal huisvestingsprogramma, dat tijdens de internationale donorconferentie in april 2012 werd gepresenteerd. De EU en de internationale gemeenschap beloofden aanzienlijke financiële steun hiervoor te verstrekken. De nationale autoriteiten beloofden dit programma uit te voeren, dat is gericht op duurzame terugkeer van de kwetsbaarste vluchtelingen naar hun plaats van oorsprong of hun integratie in de plaats waarnaar ze zijn gevlucht. Daarmee zouden de opvangcentra voor vluchtelingen en binnenlandse ontheemden kunnen worden gesloten en de 74 000 resterende vluchtelingen officieel kunnen worden uitgeschreven. De Commissie verheugt zich over deze ontwikkelingen en roept de betrokken landen op de resterende vraagstukken met betrekking tot vluchtelingen en binnenlands ontheemden daadkrachtig aan te pakken.

Minderhedenvraagstukken vormen nog steeds een belangrijk probleem op de Westelijke Balkan. In het algemeen bestaan er degelijke, uitgebreide wettelijke kaders waarin de bescherming van minderheden wordt geregeld, maar in de praktijk is de uitvoering vaak ingewikkeld, met name bij verbanden met recente conflicten. Er moet een algemene cultuur van aanvaarding van minderheden worden aangemoedigd, via het onderwijs, een breed publiek debat en voorlichting. Haatzaaien en discriminatie moeten proactief worden aangepakt. Met name de Roma-gemeenschap verkeert in de hele regio in een kansarme situatie. De Commissie zal steun blijven verlenen voor maatregelen in dit opzicht, onder andere in het kader van het Roma-decennium. De landen moeten uitvoering blijven geven aan de operationele conclusies die zij hebben onderschreven tijdens de seminars over Roma-vraagstukken die de Commissie in 2011 had georganiseerd.

In een geest van goed nabuurschap moeten openstaande bilaterale vraagstukken door de betrokken partijen zo vroeg mogelijk in het uitbreidingsproces en met vastberadenheid worden opgelost, rekening houdend met de algemene belangen van de EU. Het afgelopen jaar is maar weinig vooruitgang geboekt op dit vlak. De Commissie dringt erop aan dat de partijen alle nodige inspanningen doen om de resterende geschillen op te lossen overeenkomstig de gebruikelijke beginselen en methoden, en deze geschillen zo nodig voorleggen aan het Internationaal Gerechtshof of andere instanties voor geschillenbeslechting. Bilaterale problemen mogen niet tot vertraging van toetredingsproces leiden. De Commissie is bereid om bij te dragen tot de noodzakelijke politieke impuls voor het zoeken naar oplossingen en steun te verlenen aan daarmee samenhangende initiatieven. De grensarbitrageovereenkomst tussen Slovenië en Kroatië, waarvan de uitvoering in 2012 is begonnen, maakt de weg vrij voor de oplossing van dit bilaterale geschil en is een goed voorbeeld voor de manier waarop dergelijke kwesties moeten worden aangepakt. De Commissie benadrukt het belang van de verklaring van Kroatië inzake de bevordering van de Europese waarden in Zuidoost-Europa, en met name de toezegging van Kroatië dat bilaterale kwesties het proces van toetreding van de kandidaat-lidstaten niet mogen hinderen. Wat betreft de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië benadrukt de Commissie dat een door onderhandelingen tot stand gekomen en wederzijds aanvaardbare oplossing van de naamkwestie, onder auspiciën van de VN, van wezenlijk belang blijft. Er moet nu zonder verder uitstel een oplossing worden gevonden.

2.3. Economische en sociale uitdagingen

Versterking van het economisch herstel in de uitbreidingslanden

De sociaal-economische ontwikkeling in de uitbreidingslanden laat een gemengd beeld zien. In alle uitbreidingslanden is de algemene macro-economische stabiliteit over het algemeen behouden, maar de begrotingsrisico's zijn in een aantal van hen aanzienlijk toegenomen. De economische crisis laat zich in de hele regio voelen en de Westelijke Balkan verkeert weer in een recessie, waarbij het concurrentievermogen, het inkomen en de investeringen laag zijn en de werkloosheid hoog is en toeneemt.

De groeiprestaties van de Turkse economie kunnen voor een groot deel worden toegeschreven aan het prudente macro-economische beleid en de hervormingen die ruim voor de crisis in gang waren gezet. Om de groei in stand te houden en verder te versterken moet echter nog veel gebeuren. De positieve impuls van de Turkse economie biedt de mogelijkheid om verdere structurele hervormingen door te voeren, met name op het gebied van onderwijs, infrastructuur en arbeidsmarktbeleid.

Na de instorting van de banken kromp de IJslandse economie in totaal met 12%. Dit jaar zette het in 2011 in gang gezette herstel verder door als gevolg van zowel de export als de sterke binnenlandse vraag. De economie werd gestabiliseerd door daadkrachtige herstructurering en versterking van de bancaire sector, consolidatie van de overheidsfinanciën en een prudente beleidsmix, zij het dankzij kapitaalrestricties, die moeten worden afgeschaft.

Na een licht herstel in 2010 en 2011 vertoonden de meeste economieën van de Westelijke Balkan in 2012 wederom een krimp als gevolg van de negatieve ontwikkelingen in de Europese Unie. Kroatië, Bosnië en Herzegovina en Servië verkeren opnieuw in een recessie. Albanië, Kosovo en de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië doorstaan het ongunstige klimaat beter. Hun economie bleef groeien doordat zij in staat waren de binnenlandse vraag op peil te houden en doordat zij minder last hadden van de terugloop van de handel. De financiële sector is in alle landen stabiel gebleven, hoewel de kwaliteit van de kredietportefeuille verder is verslechterd.

De aanhoudende depressie wordt vooral zichtbaar in de verslechtering van sociale omstandigheden die al moeilijk waren. De werkloosheid bleef stijgen en bedraagt nu gemiddeld 21% in de Westelijke Balkan, maar is veel hoger in Bosnië en Herzegovina, Servië, de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië en Kosovo, en met name jongeren zijn hier het slachtoffer van. Nog verontrustender is dat de goede resultaten die vóór de crisis waren behaald met betrekking tot armoedebestrijding, nu weer teniet worden gedaan. In het bijzonder de opkomende middenklasse is erg kwetsbaar doordat de financiële buffers en het spaargeld van gezinnen zijn geslonken. Uit verschillende opiniepeilingen blijkt dat de bevolking steeds ontevredener wordt over de economische en maatschappelijke situatie, nu velen basisgoederen en -diensten niet langer kunnen betalen. Deze ontwikkelingen plus het feit dat de groei dit jaar nog afzwakt of zelfs omslaat in een nieuwe recessie, wijzen op de noodzaak van een veel proactievere beleidsrespons op de verslechtering van de sociale omstandigheden, zoals werkloosheid en armoede, bijvoorbeeld door investeringen ter bevordering van de werkgelegenheid te stimuleren en voor betere investeringen in de sociale sector te zorgen.

Men is zich ervan bewust dat prioritaire hervormingen en maatregelen voor groei en werkgelegenheid nodig zijn, maar de politieke bereidheid om ze door te voeren, is vaak zwak. In de loop der tijd zijn de belastinginning, begrotingsplanning en de uitvoering van de begroting niet voldoende verbeterd. De begrotingsoverdrachten zijn niet gericht genoeg en dragen niet bij tot verbetering van de sociale situatie. Er zijn nog maar weinig hervormingen doorgevoerd op de arbeidsmarkt en in de stelsels voor beroepsopleiding, waardoor de vraag naar en het aanbod van vaardigheden nog steeds niet goed op elkaar aansluiten. Dientengevolge zoeken werknemers vaak een baan in het buitenland, wat op korte termijn goed is voor de economie door de geldovermakingen en de daling van de werkloosheid, maar op lange termijn het groeipotentieel beperkt door de krimp van de beroepsbevolking en de braindrain. Op micro-economisch niveau hebben veel landen hervormingen doorgevoerd om het oprichten van een bedrijf gemakkelijker te maken of regelingen ontwikkeld om buitenlandse investeerders aan te trekken, maar de zwakke rechtsstaat en de grote informele sector vormen een belemmering voor het zakelijke klimaat.

De EU zal de landen blijven bijstaan met beleidsadvies en financiële bijstand en werkt nauw samen met de internationale financiële instellingen om te zorgen voor gunstige leningen voor prioritaire gebieden.

De Commissie zal de uitbreidingslanden blijven betrekken bij de Europa 2020-strategie. Er zal worden onderzocht of het mogelijk is vraagstukken met betrekking tot concurrentievermogen en werkgelegenheid gerichter aan te pakken tijdens de vergaderingen in het kader van het stabilisatie- en associatieproces. Daartoe worden de uitbreidingslanden overeenkomstig de Europa 2020-aanpak aangemoedigd om nationale streefcijfers vast te stellen op het gebied van werkgelegenheid, innovatie, klimaatverandering, energie, onderwijs, armoedebestrijding en sociale inclusie. Daarnaast zal de Commissie vanaf 2013 geleidelijk beginnen met een dialoog met de uitbreidingslanden over programma's voor werkgelegenheid en sociale hervorming, waarmee wordt gestreefd naar een brede aanpak van werkgelegenheid en sociaal beleid. De Commissie moedigt de uitbreidingslanden ook aan meer deel te nemen aan EU-programma's, zodat zij met de lidstaten kunnen samenwerken aan de kerninitiatieven van Europa 2020.

Regionale beleidsgroepen en de RCC hebben goede vorderingen gemaakt met de aanpassing van het Europa 2020-proces aan de regionale behoeften en omstandigheden. De ministers van handel en investeringen hebben dit jaar beloofd hun beleid inzake regionale handel, particulier onderzoek, ondernemerschap en werkgelegenheid regelmatig te vergelijken. De Commissie zal dergelijke gezamenlijke hervormingsinspanningen en regionaal toezicht ondersteunen, onder meer met IPA-middelen.

Meer regionale samenwerking op economisch gebied kan de gevolgen van de crisis verzachten. De regionale handel vormt ongeveer 17% van de totale handel in de regio. De handelsstromen tussen de CEFTA-landen zijn minder getroffen door de crisis en herstellen zich sneller dan de handel met de EU. Deze handel betreft echter vooral voedsel en grondstoffen; goederen met een grotere toegevoegde waarde vormen slechts een klein deel van de handelsstroom. De CEFTA is begonnen met de liberalisering van bepaalde diensten, wat grote voordelen kan opleveren voor alle partijen. De integratie van de energie- en transportmarkt vergroot het concurrentievermogen van de regio en creëert een aantrekkelijk investeringsklimaat.

Het investeringskader voor de Westelijke Balkan werd opgericht om nationale donoren en internationale financiële instellingen samen te brengen en een pakket projecten te ontwikkelen. In dit kader hebben de Commissie, bilaterale donoren en internationale financiële instellingen acht miljoen euro uitgetrokken voor investeringen in vervoer, energie, milieu, klimaatverandering, de sociale sector en de ontwikkeling van de particuliere sector en het midden- en kleinbedrijf. Het investeringskader zal een steeds grotere rol spelen bij de voorbereiding en ondersteuning van de investeringen die het meest noodzakelijk zijn voor groei en werkgelegenheid.

Het economisch bestuur in de EU en de uitbreidingslanden

Het is van belang dat de uitbreidingslanden op de hoogte worden gehouden van en verder betrokken worden bij de grootschalige veranderingen die gaande zijn in het economisch bestuur van de EU, ook gezien hun mate van integratie in de EU, die nu al groot is.

De Europese Commissie beschikt over een aantal instrumenten om uitbreidingslanden te informeren over de ontwikkelingen in het economische beleid van de EU, bijvoorbeeld de regelmatige bilaterale politieke en economische dialoog en de multilaterale economische dialoog tussen de Commissie, de EU-lidstaten en de kandidaat-lidstaten in het kader van het begrotingstoezicht voorafgaand aan de toetreding.

De Commissie zal het economische toezicht op de uitbreidingslanden geleidelijk aanpassen aan het versterkte economische bestuur in de EU. In dat verband zal de landen worden verzocht hun economische programma's voor de middellange termijn te versterken en meer nadruk te leggen op de houdbaarheid van hun externe positie en op de belangrijkste structurele obstakels voor groei, overeenkomstig de Europa 2020-strategie. Ook zal meer nadruk worden gelegd op de verdere versterking van de nationale begrotingskaders, die aan bepaalde kwaliteitsnormen moeten voldoen. Van de kandidaat-lidstaten zal duidelijke politieke inzet worden verlangd om de tijdens de jaarlijkse gezamenlijke ECOFIN-vergadering overeengekomen aanbevelingen uit te voeren. Tijdens deze vergadering en de voorbereiding daarop en ook binnen fora in het kader van het stabilisatie- en associatieproces zal meer nadruk worden gelegd op economisch en begrotingstoezicht en zullen de kandidaat-lidstaten waar nodig worden geïnformeerd over andere ontwikkelingen die van invloed zijn op het economisch bestuur van de EU.

Tijdens verkennende toetsingen zullen de uitbreidingslanden ook worden geïnformeerd over de veranderingen in de verplichtingen in het kader van de wetgeving inzake de economische en monetaire unie en de nieuwe structuur voor financieel toezicht. De Commissie zal nagaan of het mogelijk is om voor deze bijeenkomsten ook kandidaat-lidstaten uit te nodigen waarmee de toetredingsonderhandelingen nog niet van start zijn gegaan. De Commissie kan tijdens de toetredingsonderhandelingen ook aanvullende toetsingen organiseren wanneer belangrijke nieuwe wetgeving is aangenomen.

3. Het tempo van de uitbreiding en de hervormingen behouden

De uitbreidingslanden staan voor vele uitdagingen, met name op het gebied van de rechtsstaat, de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, de economie en sociale cohesie. In de context van de economische stagnatie bestaat daarnaast het gevaar van populisme en weerstand tegen essentiële hervormingen. Vooral op de Westelijke Balkan is het cruciaal dat de landen het pad van de hervormingen blijven volgen en niet teveel terugkijken naar het verleden, maar investeren in hun Europese toekomst. De EU heeft er belang bij dat de hervormingen succesvol zijn. De uitbreiding is een gezamenlijke onderneming. Het op gang houden van de uitbreiding en van de hervormingen zijn twee kanten van dezelfde medaille.

De Commissie zoekt steeds meer vernieuwende methoden om de problemen aan te pakken die zich in de uitbreidingslanden en gedurende het toetredingsproces voordoen. De criteria en voorwaarden voor het lidmaatschap blijven hetzelfde, maar op veel terreinen zijn landspecifieke methoden op maat nodig om moeilijke situaties, waaronder blokkades in het toetredingsproces, aan te pakken. Dit geldt niet alleen voor de rechtsstaat en de hervorming van het openbaar bestuur, maar ook voor de versterking van de democratie, goed bestuur en economische en sociale vraagstukken. Dergelijke initiatieven geven een nieuwe impuls aan de hervormingen. Zij komen niet in de plaats van de toetredingsonderhandelingen, maar slaan een brug ernaartoe.

Voortbouwend op het uitbreidingsstrategiedocument van 2011 en de conclusies van de Raad van december 2011 werd in mei 2012 een positieve agenda voor de betrekkingen tussen de EU en Turkije gelanceerd om het proces van de toetredingsonderhandelingen te ondersteunen, overeenkomstig het onderhandelingskader en de desbetreffende conclusies van de Raad. Deze agenda bestrijkt een groot aantal terreinen van gemeenschappelijk belang, waaronder politieke hervormingen, een dialoog over het buitenlands beleid, aanpassing aan het acquis, visa, mobiliteit en migratie, handel, energie, terrorismebestrijding en deelname aan EU-programma’s.

Met de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië is in maart 2012 in Skopje een toetredingsdialoog op hoog niveau geïnitieerd. De integratie in de EU is hierdoor hoger op de binnenlandse politieke agenda komen te staan en heeft een nieuwe impuls gekregen doordat op hoog niveau gestructureerd wordt overlegd over belangrijke hervormingen en kansen. De belangrijkste vraagstukken zijn de vrijheid van meningsuiting, de rechtsstaat, de etnische betrekkingen, de hervorming van de kieswet en van het openbaar bestuur, de versterking van de markteconomie en goede betrekkingen met de buurlanden. De regering boekt vooruitgang met de ambitieuze hervormingsdoelstellingen van de routekaart en heeft specifieke maatregelen en tijdschema's voor de uitvoering vastgesteld.

In Albanië werkt de Commissie nauw samen met de regering en de oppositie om het land te helpen de politieke obstakels weg te werken voor verdere hervormingen van de kieswet en het parlementaire stelsel en om een klimaat te scheppen waarin verdere vooruitgang kan worden geboekt, met name ter ondersteuning van de EU-agenda. Zo kon het actieplan voor de aanpak van de door de Commissie in haar advies aangewezen kernprioriteiten op transparante en participatieve wijze worden herzien. De EU-agenda staat centraal in de activiteiten van de regering en er worden concrete resultaten geboekt wat betreft de in het plan beschreven doelstellingen, onder andere op het gebied van de hervorming van de kieswet en het parlementaire stelsel, de rechtsstaat en de mensenrechten.

Met Bosnië en Herzegovina is in juni 2012 in Brussel een dialoog op hoog niveau over het toetredingsproces van start gegaan. Dit initiatief helpt het land om vooruitgang te boeken in het toetredingsproces doordat de vereisten en de methoden voor de toetredingsonderhandelingen worden verduidelijkt en doordat wordt uitgelegd wat concreet van het land wordt verwacht tijdens het toetredingsproces. De bedoeling is om de politieke impuls voor de EU-agenda te behouden ondanks de huidige politieke crisis. De bijeenkomst in juni leidde tot gezamenlijke conclusies en een routekaart voor integratie in de EU, die gericht is op het voldoen aan de voorwaarden voor de inwerkingtreding van de stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAO) en een geloofwaardige lidmaatschapsaanvraag. Hiervoor moest een coördinatiemechanisme worden ingesteld tussen alle overheidsniveaus die bevoegd zijn voor EU-aangelegenheden, zodat het land in dit verband met één stem kan spreken. De Commissie betreurt dat de resultaten tot dusver minder zijn dan verwacht. De in 2011 met Bosnië en Herzegovina geïnitieerde gestructureerde dialoog over justitie heeft een positief effect gehad op de uitvoering van de hervormingsstrategie voor de justitiële sector voor 2009-2013.

De Europese Commissie en Kosovo hebben in mei 2012 een gestructureerde dialoog over de rechtsstaat in gang gezet, die Kosovo moet helpen bij de aanpak van de problemen met betrekking tot de rechtsstaat, wat een belangrijk punt is voor de hele Westelijke Balkan. In deze fase concentreert de Commissie zich op het gerechtelijk stelsel en de bestrijding van georganiseerde misdaad en corruptie.

De Commissie zal deze en andere initiatieven blijven voortzetten om het tempo en de transformerende kracht van het toetredingsproces te behouden en ervoor te zorgen dat het uitbreidingsbeleid een adequate respons biedt.

4. Vooruitgang in de uitbreidingslanden en ontwikkelingen voor 2012–2013 4.1. Westelijke Balkan

Kroatië

Tegelijk met deze mededeling brengt de Commissie een mededeling uit met de belangrijkste bevindingen van het omvattende monitoringverslag over de stand van de voorbereidingen van Kroatië voor het lidmaatschap van de Europese Unie. De Commissie zal de verbintenissen die Kroatië bij de toetredingsonderhandelingen is aangegaan tot de toetredingsdatum blijven volgen en in het voorjaar van 2013 een mededeling uitbrengen met een definitief monitoringverslag.

Montenegro

Op 29 juni 2012 heeft de Europese Raad het besluit bekrachtigd om toetredingsonderhandelingen met Montenegro te openen, dat de Raad op basis van een verslag van de Commissie had vastgesteld. De onderhandelingen werden nog diezelfde dag geopend op de eerste intergouvernementele conferentie. De toetredingsonderhandelingen zullen worden gevoerd volgens het onderhandelingskader dat door de Raad is vastgesteld. Daarbij wordt de nieuwe aanpak van de hoofdstukken inzake het gerechtelijk stelsel en de grondrechten en inzake justitie, vrijheid en veiligheid gevolgd, zodat bij de onderhandelingen een sterker accent komt te liggen op de rechtsstaat.

De opening van toetredingsonderhandelingen is in overeenstemming met de gestage vooruitgang die Montenegro heeft geboekt met de belangrijkste hervormingen. Montenegro voldoet in toereikende mate aan de politieke criteria. Kader en beleid op wetgevend en institutioneel gebied zijn verbeterd om de werking van het parlement, het gerechtelijk stelsel, het corruptiebestrijdingsbeleid, de mensenrechten en de bescherming van minderheden te versterken. De hervorming van de grondwet en het openbaar bestuur zijn voortgezet. Montenegro is vlot blijven voldoen aan zijn verbintenissen op grond van de stabilisatie- en associatieovereenkomst. Het land blijft een constructieve rol spelen in de regio en voldoet aan zijn internationale verplichtingen.

Montenegro moet zich sterker inspannen om een staat van dienst op te bouwen op het gebied van de rechtsstaat, teneinde de hervormingen onomkeerbaar te maken, met name waar het gaat over georganiseerde misdaad en corruptie, met inbegrip van corruptie op hoog niveau. Montenegro moet het proces van grondwetswijzing voltooien om de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te waarborgen. De verantwoordingsplicht van de rechterlijke macht is een punt van zorg. Gezien de geringe omvang van het Montenegrijnse bestuursapparaat zal het over de hele linie een uitdaging zijn om de noodzakelijke administratieve capaciteit voor de tenuitvoerlegging van het acquis tot stand te brengen.

In overeenstemming met de nieuwe aanpak en de aanbeveling van de Europese Raad van december 2011 is de Commissie al begonnen met het screenen van de hoofdstukken inzake het gerechtelijk stelsel en de grondrechten en inzake justitie, vrijheid en veiligheid. Het screenen van de andere hoofdstukken begon in september 2012 en zal naar verwachting duren tot zomer 2013.

De Commissie blijft Montenegro steun verlenen bij de tenuitvoerlegging van de hervormingen die met de EU samenhangen.

Voormalige Joegoslavische republiek Macedonië

De voormalige Joegoslavische republiek Macedonië kreeg in 2005 de status van kandidaat-lidstaat. In 2009 oordeelde de Commissie dat het land in voldoende mate aan de politieke criteria voldeed, en beval zij aan om onderhandelingen te openen. De Commissie herhaalde deze aanbeveling in 2010 en 2011 en nogmaals in 2012. De Commissie is er vast van overtuigd dat het noodzakelijk is het toetredingsproces voor het land in een volgende fase te brengen, teneinde het tempo en de duurzaamheid van de hervormingen te consolideren, met name wat de rechtsstaat betreft, en de betrekkingen tussen de bevolkingsgroepen te verbeteren. Daar zou de hele regio bij gebaat zijn.

Het land is aan zijn verbintenissen op grond van de stabilisatie- en associatieovereenkomst blijven voldoen. De Commissie handhaaft haar voorstel om over te gaan naar de tweede fase van de associatie en dringt er bij de Raad op aan zonder verder uitstel een besluit te nemen, overeenkomstig de desbetreffende bepaling van de stabilisatie- en associatieovereenkomst.

Het land voldoet nog steeds in voldoende mate aan de politieke criteria. De regering heeft de EU-agenda tot het kernpunt van haar activiteiten gemaakt. Door de toetredingsdialoog op hoog niveau met de Commissie zijn de hervormingen versneld en is aanzienlijke vooruitgang bereikt op een aantal belangrijke beleidsgebieden. De regering heeft aan het parlement voorstellen voorgelegd ter verbetering van de kieswetgeving en, op het gebied van de vrijheid van meningsuiting, om smaad uit het strafrecht te verwijderen. De eerste herziening door de regering van de tenuitvoerlegging van de kaderovereenkomst van Ohrid is een nuttig instrument om de dialoog tussen de gemeenschappen te versterken.

Het tempo van de hervormingen moet gehandhaafd blijven op alle gebieden die onder de politieke criteria vallen, met name om de uitvoering ervan te waarborgen. Vooral de rechtsstaat moet worden versterkt, onder meer wat de vrijheid van meningsuiting betreft. De rondetafeldialoog tussen de regering en de vereniging van journalisten moet worden voortgezet, omdat dit forum van groot nut is voor de aanpak van belangrijke uitdagingen op mediagebied. De spanningen die tussen de gemeenschappen zijn ontstaan na gewelddadige incidenten in het eerste halfjaar van 2012, zijn zorgwekkend. De regering heeft daarop verstandig gereageerd, en moet nu nog krachtiger streven naar betere interetnische betrekkingen en verzoening, ook in het licht van het debat over de status van de slachtoffers van het conflict van 2001.

Hoewel het bijna twintig jaar geleden is dat de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië lid werd van de Verenigde Naties, is het geschil met Griekenland over de naam van het land nog steeds niet bijgelegd. Als sinds de jaren ’90 wordt onder auspiciën van de Verenigde Naties een dialoog gevoerd, sinds 2009 aangevuld met bilaterale contacten, waaronder op het niveau van de eerste ministers. Dit heeft echter nog niet tot resultaten geleid. In december oordeelde het Internationaal Gerechtshof dat Griekenland zijn interim-akkoord met het land had geschonden door op de top van Boekarest van 2008 bezwaar te maken tegen de toelating tot de NAVO. Het onderhouden van betrekkingen van goede nabuurschap, zoals een door onderhandelingen tot stand gekomen en wederzijds aanvaardbare oplossing van de naamkwestie, onder auspiciën van de VN, blijft van wezenlijk belang. Er moet nu zonder verder uitstel een oplossing worden gevonden. Daden en woorden die de betrekkingen van goede nabuurschap kunnen schaden, moeten worden vermeden.

Servië

De Europese Raad heeft Servië in maart 2012 de status van kandidaat-lidstaat verleend.

De stabiliteit en de werking van de instellingen was gewaarborgd, zowel in de aanloop naar de verkiezingen op presidents- en parlementsniveau, op plaatselijk niveau en in Vojvodina, als na afloop van de verkiezingen. Hoewel de activiteiten op wetgevingsgebied in de verkiezingstijd op een laag pitje stonden, is wat de uitvoering van de hervormingen betreft op de meeste gebieden enige vooruitgang geconstateerd. Servië is volledige medewerking blijven verlenen aan het Internationaal Strafhof voor het voormalige Joegoslavië (ICTY). Servië voldoet vlot aan zijn verbintenissen op grond van de interim-overeenkomst en de stabilisatie- en associatieovereenkomst. Er zijn resultaten bereikt in de dialoog met Prishtina/Priština, maar de uitvoering van de afspraken verliep niet altijd even soepel. Twee recente ontwikkelingen die in dit verband kunnen worden genoemd, zijn de ondertekening door Servië van het technische protocol inzake geïntegreerd grensbeheer en de verheldering van Serviës interpretatie van de overeenkomst inzake regionale samenwerking en de vertegenwoordiging van Kosovo. Gezien de eerste resultaten van de uitvoering daarvan doet deze niet langer afbreuk aan de inclusiviteit van de regionale samenwerking. De nieuwe leiders van Servië hebben te kennen gegeven dat zij alle afspraken die in de dialoog met Prishtina/Priština zijn gemaakt, zullen uitvoeren, en een begin zullen maken met de aanpak van de bredere politieke vraagstukken. Uitvoering van deze belofte is een belangrijke voorwaarde voor de overgang naar de volgende fase van de EU-integratie van Servië.

Servië blijft eraan werken om te voldoen aan de politieke criteria en de voorwaarden van het stabilisatie- en associatieproces. Het land moet echter bijzondere aandacht geven aan de rechtsstaat; dat geldt met name voor de rechterlijke macht, waar de recente terugval de noodzaak onderstreept van een aanhoudende inzet voor de hervormingen en voor de onafhankelijkheid, onpartijdigheid en efficiëntie van het apparaat. Belangrijk zijn in deze context ook de recente uitspraken van het grondwettelijk hof en de noodzaak om het vertrouwen van de burger te herstellen na de gebleken tekortkomingen van de procedures voor de herbenoeming van magistraten. Gezien recente gebeurtenissen moet ook speciale aandacht worden geschonken aan de rechten van kwetsbare groepen en aan de onafhankelijkheid van belangrijke instellingen zoals de centrale bank. Ook moet Servië zich constructief blijven inzetten voor regionale samenwerking en versterking van de betrekkingen met de buurlanden. De hervormingen en de vooruitgang naar een zichtbare en duurzame verbetering van de betrekkingen met Kosovo moeten weer op tempo komen.

Zodra de Commissie heeft vastgesteld dat Servië in voldoende mate voldoet aan de criteria van het lidmaatschap en de voorwaarden van het stabilisatie- en associatieproces, en met name de kernprioriteit betreffende Kosovo, zoals vastgesteld in de conclusies van de Raad van 5 december 2011, zal zij overeenkomstig die Raadsconclusies een verslag uitbrengen waarin zij aanbeveelt om met Servië onderhandelingen te openen over de toetreding tot de Europese Unie. De betrekkingen tussen Servië en Kosovo moeten zichtbaar en duurzaam verbeteren, zodat beide landen op hun eigen weg naar de EU kunnen voortgaan zonder het ander daarbij te blokkeren.

Albanië

Met het politieke akkoord van november 2011 tussen de meerderheidsregering en de oppositie kwam er een einde aan een langdurige politieke impasse die het gevolg was van de parlementsverkiezingen van 2009. Het akkoord beoogt electorale en parlementaire hervormingen en de totstandkoming van een politiek klimaat ter bevordering van gezamenlijke hervormingsinspanningen op andere gebieden. De politieke dialoog en samenwerking zijn daardoor aanzienlijk verbeterd, wat de weg heeft gebaand voor vooruitgang op sleutelgebieden voor de hervormingen. De presidentsverkiezingen zijn in overeenstemming met de grondwet verlopen, maar het politieke proces rond de verkiezingen was minder inclusief van karakter dan verwacht. Hoewel de hervormingen tijdelijk vertraging hebben opgelopen, wordt het politieke akkoord uitgevoerd.

Albanië heeft goede vooruitgang geboekt wat de politieke criteria voor het lidmaatschap van de EU betreft, met de uitvoering van een aantal hervormingen met betrekking tot de twaalf kernprioriteiten die in het advies van de Commissie van 2010 werden genoemd. Albanië is over het algemeen de stabilisatie- en associatieovereenkomst vlot blijven uitvoeren en heeft zijn constructieve rol in de regio voortgezet. Albanië voldoet aan vier van de kernprioriteiten: zorgen dat het parlement goed functioneert, hangende wetgeving goedkeuren waarvoor een versterkte meerderheid vereist is, de ombudsman benoemen en zorgen voor een ordelijk hoor- en stemproces voor belangrijke instellingen, en de kieswet aanpassen.

Albanië is op de goed weg wat betreft de twee kernprioriteiten betreffende de hervorming van het openbaar bestuur en de verbetering van de behandeling van gedetineerden. Dankzij de goede coördinatie door de regering van het proces van EU-integratie en de doeltreffende medewerking van de oppositie kon bescheiden vooruitgang worden geboekt voor de kernprioriteiten justitiële hervorming en corruptiebestrijding, bijvoorbeeld ten aanzien van de hervorming van het stelsel voor de immuniteit van overheidsambtenaren en rechters en de goedkeuring van de wet inzake bestuurlijke rechtbanken. Ook kunnen vorderingen worden gemeld wat de overige kernprioriteiten betreft: de bestrijding van de georganiseerde misdaad, hervorming van het stelsel van eigendomsrechten en antidiscriminatiebeleid, met name vrouwenrechten. Significante maatregelen in dit verband zijn een stijging van de inbeslagname van criminele vermogensbestanddelen, een brede strategie voor de hervorming van het eigendomsstelsel en een wijziging van het wetboek van strafrecht waarbij de straffen op huiselijk geweld worden verscherpt.

Albanië moet voortbouwen op de reeds geboekte vooruitgang en concrete maatregelen nemen om corruptie sneller te bestrijden en het justitiële stelsel sneller te hervormen en de onafhankelijkheid, efficiëntie en verantwoordingsplicht ervan te waarborgen. De hervormingen van het openbaar bestuur en het justitiële stelsel moeten worden afgerond en het reglement van orde van het parlement moet worden herzien. Meer aandacht is nodig voor de uitvoering van de verbintenissen op het gebied van de mensenrechten, waaronder de levensomstandigheden van de Roma-gemeenschap. De politieke dialoog inzake de hervormingen is nog steeds noodzakelijk om een vlotte werking en verdere versterking van de democratische instellingen te waarborgen. De parlementsverkiezingen van zomer 2013 zijn een belangrijke toetssteen voor de nieuwe kieswet en de bereidheid van alle partijen om verdere hervormingen door te voeren. Het zal van wezenlijk belang zijn om het tempo van de hervormingen vol te houden, waarbij bijzondere aandacht moet worden besteed aan de tenuitvoerlegging van wetgeving en beleid op het gebied van de rechtsstaat.

Bosnië en Herzegovina

De oprichting van de uitvoerende en wetgevende autoriteiten is afgerond met de overeenkomst over de regering op staatsniveau, nadat de algemene verkiezingen van oktober 2010 gevolgd waren door een politieke impasse van zestien maanden. De formatie van de nieuwe Raad van Ministers en de aanneming van twee belangrijke met de EU samenhangende wetten leidden in eerste instantie tot een verschuiving van de aandacht naar EU-integratie, maar deze ontwikkeling zette zich niet voort. De politieke consensus ging teloor en de vooruitgang met betrekking tot de EU-agenda stokte. Een herschikking van de autoriteiten op staats-, federatie- en kantonniveau is begonnen, maar deze wordt geblokkeerd door politieke geschillen en juridische problemen. Bosnië en Herzegovina heeft beperkte vooruitgang geboekt wat betreft de politieke criteria. Weinig vooruitgang is geboekt met de totstandbrenging van meer functionele, gecoördineerde en duurzame institutionele structuren. Aanzienlijke inspanningen zijn nodig om de justitiële sector te versterken volgens de prioriteiten die zijn geformuleerd in de context van de gestructureerde dialoog tussen de EU en Bosnië en Herzegovina over justitie. Ook de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad en de hervorming van het openbaar bestuur moeten worden geïntensiveerd.

De politieke vertegenwoordigers kunnen het nog steeds niet eens worden over de algemene koers en de toekomst van het land en de institutionele opzet die voor een kwalitatieve stap voorwaarts op weg naar de EU noodzakelijk zijn.

Er moet met prioriteit worden gewerkt aan een doeltreffend mechanisme voor coördinatie tussen de verschillende overheidsniveaus met het oog op de overneming, tenuitvoerlegging en handhaving van de EU-wetgeving, zodat het land met één stem kan spreken over EU-zaken en de pretoetredingssteun van de EU doeltreffend kan benutten. Hiervoor is op 27 juni in Brussel een dialoog op hoog niveau over het toetredingsproces van start gegaan.

Er is een interne routekaart voor EU-integratie overeengekomen, die gericht is op het voldoen aan de voorwaarden voor de inwerkingtreding van de stabilisatie- en associatieovereenkomst en de indiening van een geloofwaardige lidmaatschapsaanvraag, zoals die in de desbetreffende Raadsconclusies zijn vastgesteld, maar het is niet gelukt om te voldoen aan de deadline van 31 augustus om tot een politiek akkoord te komen over de wijziging van de grondwet, die vereist is om te voldoen aan het arrest van het Europees Hof voor de rechten van de mens betreffende etnische discriminatie bij de vertegenwoordiging in de instellingen van het land (zaak Sejdić en Finci). In augustus legden drie politieke partijen elk afzonderlijk een niet met de andere gecoördineerd voorstel voor een grondwetswijziging voor aan het parlement. Het is zeer zorgwekkend dat de grondwet nog steeds niet is aangepast aan het arrest van het Europees Hof voor de rechten van de mens in de zaak Sejdić en Finci. Om aan zijn verplichtingen krachtens de interim-overeenkomst en de stabilisatie- en associatieovereenkomst te voldoen, moet Bosnië en Herzegovina het arrest van het Europees Hof op geloofwaardige wijze uitvoeren en zijn verplichtingen op het gebied van overheidssteun vervullen.

Het bestuurlijke systeem in Bosnië en Herzegovina omvat nog steeds internationale aanwezigheid met een uitvoeringsmandaat. In mei hechtte de stuurgroep van de Vredesimplementatieraad haar goedkeuring aan het besluit van het bureau van de hoge vertegenwoordiger om het toezicht op te schorten en het kantoor in Brčko op 31 augustus te sluiten, nu aanzienlijke vooruitgang is geconstateerd inzake de uitvoering van het besluit over de definitieve status van Brčko. Het kantoor in Brčko werd op 31 augustus inderdaad gesloten. De EU heeft kantoren geopend in Brčko en Mostar en het bestaande kantoor in Banja Luka uitgebreid.

Nadat het mandaat van de speciale vertegenwoordiger van de EU was losgekoppeld van het bureau van de hoge vertegenwoordiger, nam de EU op een aantal gebieden door haar versterkte aanwezigheid het voortouw om de autoriteiten te helpen bij de uitvoering van de doelstellingen van de EU-agenda. De EU zal in dat verband haar steun voor de instellingen van het land blijven versterken.

Er zijn aanzienlijke verdere inspanningen nodig om aan de nog niet vervulde eisen te voldoen en de overgang te vergemakkelijken van een land onder internationaal bestuur en met internationale beveiliging naar een land met eigen instellingen, dat volledig zelf zijn politiek en wetgevingsproces beheerst, wat een van de vereisten is voor een land dat tot de EU wil toetreden. Van overkoepelend wezenlijk belang voor al deze punten is een stabiel politiek klimaat in het land, waarbij de EU-agenda deel uitmaakt van de kern van het politieke proces. De politieke wil om tot overeenstemming te komen door compromissen te sluiten, is cruciaal om de Europese aspiraties van het land en zijn burgers te verwezenlijken.

Kosovo

Tegelijk met deze mededeling heeft de Commissie een mededeling uitgebracht over de haalbaarheidsstudie inzake een stabilisatie- en associatieovereenkomst met Kosovo.

4.2. Turkije

Turkije is voor de EU een zeer belangrijk land, door zijn dynamische economie, zijn strategische ligging en zijn grote rol in de regio, die alle bijdragen tot het buitenlandse beleid en de energiezekerheid van de EU. Turkije is door de douane-unie al sterk in de EU geïntegreerd en is van grote waarde gebleken voor Europa’s concurrentievermogen. Anderzijds is de EU voor Turkije nog steeds het ijkpunt voor zijn economische en politieke modernisering. Het zou in het voordeel zijn van beide zijden om deze banden verder uit te bouwen.

Het potentieel van de betrekkingen van de EU met Turkije kan alleen worden benut binnen het kader van een actief en geloofwaardig toetredingsproces. Het toetredingsproces blijft het geschiktste kader voor het stimuleren van EU-gerelateerde hervormingen, het ontwikkelen van een dialoog over vraagstukken betreffende het buitenlands en veiligheidsbeleid, het versterken van het concurrentievermogen en het intensiveren van de samenwerking op het gebied van energie en justitie en binnenlandse zaken. Dit proces moet in overeenstemming zijn met de verbintenissen van de EU en de gestelde voorwaarden.

De Commissie heeft in mei 2012 een positieve agenda voor de betrekkingen met Turkije geïnitieerd, om het al enige tijd gestagneerde toetredingsproces nieuw leven in te blazen en de betrekkingen met Turkije een nieuwe dynamiek te geven. Deze positieve agenda is geen alternatief voor de toetredingsonderhandelingen, maar veeleer een manier om deze te ondersteunen. De inspanningen worden zo geconcentreerd op gebieden van wederzijds belang, zoals aanpassing van de wetgeving, intensievere samenwerking op energiegebied, visa, mobiliteit en migratie, de douane-unie, het buitenlands beleid, politieke hervormingen, terrorismebestrijding en intensievere deelname aan programma’s voor contacten tussen mensen. Zes van de acht werkgroepen die in het kader van de positieve agenda werden opgericht ter ondersteuning van de aanpassing aan het acquis, zijn voor het eerst bijeengekomen. De actieve steun van Turkije voor de positieve agenda en het Europese perspectief blijft cruciaal. Het is in het belang van zowel de EU als Turkije dat de toetredingsonderhandelingen weer op tempo komen, niet in de laatste plaats om ervoor te zorgen dat de EU het ijkpunt blijft voor de hervormingen in Turkije.

De Raad heeft voorts de Commissie verzocht om een breder kader voor dialoog en samenwerking met Turkije tot stand te brengen, zodat alle onderdelen van de beleidsgebieden justitie en binnenlandse zaken aan de orde kunnen komen. Ook heeft de Raad de Commissie verzocht maatregelen te nemen voor geleidelijke visumliberalisering als perspectief voor de lange termijn, naast de ondertekening van de overnameovereenkomst tussen Turkije en de EU. Deze werd in juni geparafeerd en Turkije moet de overeenkomst nu ondertekenen voordat de uitvoering van de routekaart voor visumliberalisering van start kan gaan.

Gezien de potentiële verdere ontwikkeling van Turkije als energieknooppunt en de uitdagingen waar het samen met de EU voor staat, hebben de Commissie en Turkije besloten intensiever samen te werken op een aantal belangrijke energiegebieden.

De politieke dialoog met de EU over het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid is sterk geïntensiveerd. De ontwikkelingen in de gemeenschappelijke nabuurschap van Turkije en de EU bevestigen Turkijes belangrijke rol in en waardevolle bijdrage aan het buitenlands beleid en de energiezekerheid van de EU. Turkije is een positieve rol blijven spelen door het ondersteunen van hervormingsbewegingen in landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Er wordt nauw samengewerkt inzake Syrië. Op bijeenkomsten in het kader van de politieke dialoog, onder meer op ministerieel niveau, zijn vraagstukken op het gebied van het buitenlands beleid aan de orde gesteld die voor de EU en Turkije van gemeenschappelijk belang zijn, bijvoorbeeld inzake Noord-Afrika, het Midden-Oosten, de Westelijke Balkan, Afghanistan/Pakistan en de Zuidelijke Kaukasus.

De Turkse economie groeit nog steeds sterk, maar ernstige externe onevenwichtigheden en een aanzienlijke inflatiedruk blijven de grootste bedreigingen voor de macro-economische stabiliteit. De omvangrijke informele sector, de gesegmenteerde arbeidsmarkt en de voltooiing van de hervorming van de wetgeving inzake vakbonden stellen Turkije nog voor problemen. De Commissie onderzoekt hoe zij de problemen kan aanpakken die Turkije heeft ten aanzien van de douane-unie, onder meer wat betreft de vrijhandelsovereenkomsten die de EU met derde landen heeft gesloten. Zij onderstreept echter ook dat het wenselijk is de douane-unie te moderniseren en dat een oplossing moet worden gevonden voor de knelpunten in het handelsverkeer tussen Turkije en de EU. De Commissie heeft de Wereldbank gevraagd het functioneren van de douane-unie te evalueren met het oog op de modernisering ervan.

De Commissie blijft werken aan de uitvoering van de positieve agenda; zij wil het toetredingsproces een nieuwe dynamiek geven en zorgen dat een constructievere relatie tot stand kan komen.

De bezorgdheid neemt toe over het gebrek aan substantiële vooruitgang in Turkije ten aanzien van de politieke criteria. De situatie op het gebied van de grondrechten in de praktijk geeft nog steeds aanleiding tot ernstige zorgen, ondanks de recente verbetering van een aantal wettelijke bepalingen op dit gebied. Het recht op vrijheid en veiligheid en op een eerlijk proces wordt bij herhaling geschonden; ook schendingen van de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vergadering en vereniging komen vaak voor, doordat de wetgeving inzake terrorisme en georganiseerde misdaad op onevenredige wijze wordt toegepast. Het is van belang dat Turkije alle problemen ten aanzien van de onafhankelijkheid, de onpartijdigheid en de efficiëntie van het justitiële apparaat aanpakt. De steeds verdergaande beperking van de vrijheid van de media in de praktijk en het toenemende aantal rechtszaken tegen schrijvers en journalisten zijn een ernstig probleem. Zelfcensuur komt daardoor steeds vaker voor. De Commissie is verheugd dat de Turkse regering heeft beloofd om spoedig het vierde pakket van justitiële hervormingen te presenteren en dringt erop aan dat alle kernproblemen worden aangepakt die momenteel de uitoefening van de vrijheid van meningsuiting in de praktijk belemmeren.

Ook de Koerdische kwestie is nog steeds een belangrijke uitdaging voor de Turkse democratie. Er moet snel een politieke oplossing komen. Turkije moet zich in het algemeen veel sterker inspannen om aan de hoogste normen qua democratie en mensenrechten te voldoen. De lopende werkzaamheden met het oog op een nieuwe grondwet bieden daarvoor een goede gelegenheid.

De PKK, die op de EU-lijst van terroristische organisaties staat, pleegt de laatste tijd, met name de afgelopen maanden, steeds vaker aanslagen. Terroristische aanslagen werden door de EU herhaaldelijk in krachtige bewoordingen veroordeeld. De EU en Turkije voeren een actieve dialoog over terrorismebestrijding. Die strijd is een belangrijk aspect van de positieve agenda voor Turkije.

Turkije heeft de betrekkingen met het roulerende voorzitterschap met de Raad van de EU in de tweede helft van 2012 bevroren, onder meer door te weigeren bijeenkomsten bij te wonen die door het Cyprische voorzitterschap worden voorgezeten. De Commissie herhaalt haar ernstige bezorgdheid over de uitlatingen en dreigementen van Turkije en roept het land op om de rol van het voorzitterschap van de Raad ten volle te respecteren, aangezien deze een essentieel institutioneel element van de EU is, dat bij het Verdrag is ingesteld.

De besprekingen, onder auspiciën van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, om de kwestie-Cyprus definitief te regelen, zijn in het voorjaar van 2012 in een impasse geraakt. Een alomvattende oplossing is in het belang van alle partijen, omdat daardoor de stabiliteit in het zuidoostelijke Middellandse Zeegebied wordt bevorderd, nieuwe economische kansen voor de lidstaten en voor Turkije worden aangeboord en de EU-toetredingsonderhandelingen van Turkije een sterke impuls wordt gegeven. Turkije wordt daarom opgeroepen zich ten aanzien van alle partijen positief op te stellen, om een succesvolle afronding van het proces mogelijk te maken.

De EU heeft voorts nadrukkelijk gewezen op alle soevereine rechten van de EU-lidstaten, waaronder het recht op het sluiten van bilaterale overeenkomsten en de exploratie en exploitatie van hun natuurlijke hulpbronnen, overeenkomstig het EU-acquis en het internationaal recht, met inbegrip van het VN-verdrag inzake het recht van de zee. In aansluiting op de standpunten die de Raad en de Commissie de afgelopen jaren herhaaldelijk hebben geuit, wijst de Commissie er opnieuw op dat Turkije dringend dient te voldoen aan zijn verplichting om het aanvullend protocol volledig uit te voeren en met spoed moet werken aan de normalisering van de bilaterale betrekkingen met de Republiek Cyprus. Zij dringt er tevens op aan dat elke soort bedreiging, bron van wrijving of maatregel die afbreuk kan doen aan de betrekkingen van goed nabuurschap of de vreedzame regeling van geschillen kan bemoeilijken, wordt vermeden. De EU zal de vooruitgang inzake deze kwesties blijven volgen en toetsen, overeenkomstig de besluiten van de Raad dienaangaande.

Turkije moet zich meer inspannen om de openstaande bilaterale geschillen met zijn buurlanden, waaronder grensgeschillen, bij te leggen. Van Griekenland en Cyprus is een aanzienlijk aantal formele klachten ontvangen over schendingen van de territoriale wateren en het luchtruim door Turkije.

4.3. IJsland

De toetreding van IJsland biedt nog steeds wederzijds voordeel. De EU en IJsland hebben steeds meer gemeenschappelijke belangen, onder meer op het gebied van hernieuwbare energie en klimaatverandering, alsmede in verband met het strategische belang van het Arctische beleid van de EU. IJslands hechte democratische verworvenheden zullen voor de EU een verrijking zijn.

De toetredingsonderhandelingen met IJsland verlopen voorspoedig; de IJslandse wetgeving is al in hoge mate aan het EU-acquis aangepast, doordat het land lid is van de Europese Economische Ruimte (EER) en al sinds 2001 volwaardig deelneemt aan Schengen. Meer dan de helft van de onderhandelingshoofdstukken is geopend en tien hoofdstukken zijn voorlopig gesloten. De toetreding tot de EU blijft in IJsland onderwerp van een levendige maatschappelijke discussie. De Commissie zal steun blijven verlenen voor voorlichtingsactiviteiten op dit gebied en interpersoonlijke contacten. De Commissie heeft er alle vertrouwen in dat de EU een onderhandelingspakket kan bieden dat rekening houdt met de specifieke kenmerken van IJsland en met de verwachtingen van het land, met inachtneming van het voor de toetredingsonderhandelingen overeengekomen kader en de beginselen en het acquis van de Unie. Uiteindelijk kan het IJslandse volk dan een op volledige informatie berustend besluit nemen.

IJsland voldoet nog steeds aan de politieke criteria. IJsland is een goed functionerende democratie met sterke instellingen en een diepgewortelde traditie van representatieve democratie. Het rechtsstelsel staat op een hoog peil en het land ziet erop toe dat de reeds goede bescherming van de grondrechten nog verder wordt verbeterd.

Na een diepe en lange recessie heeft het economisch herstel doorgezet, met gunstige groeicijfers in 2011-2012 en een verbetering van de macro-economische omstandigheden.

In het algemeen heeft IJsland een grotendeels tot tevredenheid stemmende staat van dienst wat de uitvoering van zijn EER-verplichtingen betreft. Enkele tekortkomingen kunnen worden genoemd op gebieden als financiële diensten, voedselveiligheid en het vrije verkeer van kapitaal. De tijdelijke beperkingen op het vrije verkeer van kapitaal die in de nasleep van de financiële crisis van 2008 werden ingesteld, zijn nog van kracht. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA heeft IJsland voor het EVA-hof gedaagd in een zaak met betrekking tot Icesave.

5. Steun en bijstand aan de uitbreidingslanden 5.1. Financiële bijstand

De Commissie helpt de uitbreidingslanden bij hun voorbereiding op de toetreding door hun financiële en technische steun te bieden met een speciaal financieel instrument, het instrument voor pretoetredingssteun (IPA). Voor de periode 2007–2013 is 11,6 miljard euro aan IPA-middelen ter beschikking gesteld. Belangrijke resultaten waren onder meer vergroting van de capaciteit en intensivering van de hervormingen in de begunstigde landen op het gebied van de rechtsstaat, justitie en binnenlandse zaken, hervorming van het openbaar bestuur, grondrechten en ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld en dialoog. Hiermee is onder meer bijgedragen aan de afronding van de toetredingsonderhandelingen met Kroatië en de opening van toetredingsonderhandelingen met Montenegro in juni 2012. Er wordt steun verleend voor investeringen in economische, sociale en rurale ontwikkeling en regionale samenwerking in de Westelijke Balkan. Voorbeelden van gesteunde projecten zijn opleidingen voor de Montenegrijnse politie met betrekking tot georganiseerde misdaad en corruptie, een subsidieregeling ter ondersteuning van werkgelegenheid voor vrouwen in Turkije en financiering van het herstel van de spoorverbinding van Europese corridor X in Kroatië, die nu met het Servische spoorwegnet is verbonden.

De Commissie heeft een financiële toewijzing van 14,1 miljard euro in het kader van het nieuwe IPA II voorgesteld voor het volgende meerjarige financiële kader, voor de periode 2014–2020. Gerekend in constante prijzen is dat peil met het huidige financiële kader vergelijkbaar.

De Commissie heeft haar voorstel voor de nieuwe IPA II-verordening ingediend in december 2011, als onderdeel van een pakket instrumenten voor het nieuwe meerjarige financiële kader. Tot de belangrijkste vernieuwingen van IPA II behoren een meerjarige planning en een betere strategische focus van de financiële pretoetredingssteun door deze sterker koppelen aan de prioriteiten van de uitbreidingsstrategie. De verbeterde strategische planning van de IPA-steun komt tot uiting in het gemeenschappelijke strategische kader en in de landenstrategiedocumenten (en meerlandenstrategiedocumenten), die de gehele periode van het volgende financiële kader bestrijken en op samenhangender wijze een beperkt aantal beleidsgebieden dekken, die in de plaats komen van de huidige “afdelingen”. Daartoe wordt een prestatiegebonden element ingevoerd en worden in de landen- en meerlandenstrategiedocumenten duidelijke bijstandsgerelateerde doelstellingen met realistische indicatoren opgenomen. Dankzij dit prestatiegebonden element kunnen landen die goede prestaties leveren, worden beloond en is er meer flexibiliteit om bij onvoldoende prestaties de toewijzing van middelen aan te passen. Bij IPA II hebben bovendien zowel kandidaat-lidstaten als potentiële kandidaat-lidstaten toegang tot dezelfde soorten steun, primair afhankelijk van hun behoeften en capaciteiten, maar ook van hun resultaten wat de benutting van de pretoetredingssteun betreft.

Bij de operationele programma’s wordt, zoals ook het geval is voor andere externe instrumenten van de EU, de voorkeur gegeven aan met de begunstigde landen overeengekomen medefinanciering van sectorale strategieën in plaats van de financiering van afzonderlijke projecten. Hierdoor wordt de bijstand in toenemende mate gefinancierd door middel van steun op sectoraal niveau (waaronder sectorale begrotingssteun voor bepaalde beleidsgebieden). Ook voor de bijstand die bestemd is voor overgang en institutionele opbouw (zoals hervorming van het openbaar bestuur en van het justitiële stelsel) wordt systematischer meerjarenplanning toegepast, waardoor de doeltreffende tenuitvoerlegging van de ermee samenhangende sectorale strategieën wordt ondersteund. Het is de bedoeling om EU-middelen als hefboom te benutten voor grootschalige hervormingen, zodat die middelen meer opleveren voor de voorbereiding van de betrokken landen op het lidmaatschap dan met afzonderlijke, losstaande projecten kan worden bereikt.

De twee belangrijkste doelstellingen van het IPA zijn ondersteuning van het toetredingsproces en ondersteuning van de sociaal-economische ontwikkeling van de begunstigde landen.

Versterking van de democratische instellingen en de rechtsstaat, hervorming van het openbaar bestuur en goed bestuur blijven voor de toekomstige pretoetredingssteun de belangrijkste prioriteiten, naast bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad, ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld en bevordering en bescherming van de mensenrechten en fundamentele vrijheden. Als uitvloeisel van de “nieuwe aanpak” van de hoofdstukken 23 en 24 en omdat de hervormingen op deze gebieden een langere adem vereisen en de landen al vóór de toetreding een staat van dienst moeten hebben opgebouwd, zal de IPA II-bijstand al in een vroeg stadium met de behoeften van de begunstigde landen op deze gebieden rekening houden.

Er wordt ook bijstand verleend ter ondersteuning van economische en sociale ontwikkeling, regionale samenwerking en territoriale samenwerking (maatregelen op het gebied van grensoverschrijdende, transnationale en interregionale samenwerking). De steun voor economische en sociale ontwikkeling is gericht op zaken als de ontwikkeling van fysiek kapitaal, de verbetering van de verbindingen met EU-netwerken en regionale netwerken, de bevordering van de werkgelegenheid en de ontwikkeling van menselijk kapitaal en sociale en economische inclusie.

De financiële steun vereist dat de toetredingslanden breed en duurzaam beleid en strategieën vaststellen in prioritaire sectoren zoals justitie en binnenlandse zaken, openbaar bestuur, ontwikkeling van de particuliere sector, vervoer, energie, milieu en klimaatverandering, sociale ontwikkeling, landbouw en plattelandsontwikkeling. Dit proces zal naar verwachting mede leiden tot een sterkere lokale steun voor en een brede consensus over deze strategieën. Dit versterkt het vermogen van de begunstigde landen van het IPA om die strategieën te plannen en uit te voeren en op de uitvoering toezicht te houden, en een en ander te integreren in hun voorbereidingen op het EU-lidmaatschap in ruimer verband.

5.2. Voordelen van nauwere integratie vóór de toetreding

Voor de burgers van de toetredingslanden zijn ook nu al, vóór de toetreding, tal van voordelen beschikbaar. Door deelname aan EU-programma’s, initiatieven voor het maatschappelijk middenveld en andere initiatieven, visumvrij reizen en handel in het kader van de stabilisatie- en associatieovereenkomsten wordt de afstand tot de EU verkleind.

De deelname aan EU-programma’s staat open voor de meeste (potentiële) kandidaat-lidstaten, en de Commissie heeft in 2012 voorgesteld om ook Kosovo deze mogelijkheid te bieden. Door aan die programma’s deel te nemen, kunnen de betrokken landen kennismaken met het beleid en de werkmethoden van de EU en geleidelijk sterker integreren in de EU-netwerken. Steeds meer studenten maken bijvoorbeeld gebruik van de mogelijkheid om deel te nemen aan de programma’s Erasmus en Erasmus Mundus. Wetenschappers en onderzoekers in de regio werken met hun collega’s in EU-landen samen via het zevende kaderprogramma voor onderzoek.

De mogelijkheid om zonder visum naar de EU te reizen, is voor de burgers van de uitbreidingslanden een van de meest zichtbare voordelen van nauwere integratie in de EU. IJsland maakt al deel uit van het Schengengebied. Wat de Westelijke Balkan betreft, kunnen Kroatische burgers al enige tijd zonder visum naar de hele EU reizen. Burgers van de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië, Montenegro en Servië kunnen sinds december 2009 zonder visum naar het Schengengebied reizen, en een jaar later kregen burgers van Albanië en Bosnië en Herzegovina diezelfde status.

Die recente beslissingen werden genomen omdat de betrokken landen voldeden aan een aantal eisen die waren gesteld bij de door de Commissie geleide dialogen inzake visumliberalisering. Die dialogen werkten als een sterke stimulans voor hervormingen om te voldoen aan de EU-normen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken: versterking van de rechtsstaat en bestrijding van transnationale georganiseerde misdaad, corruptie en illegale migratie. In verband met latere ontwikkelingen die wijzen op enig misbruik van de visumvrije regeling en het asielstelsel, heeft de Commissie in januari 2011 een mechanisme voor monitoring na visumliberalisering opgezet, dat tot versterking van de controles ter plaatse heeft geleid. Het aantal ongegronde asielaanvragen blijft in sommige lidstaten van de EU hoog. Elk land in de regio zal met daarom gerichte maatregelen moeten blijven nemen. Meer in het algemeen zijn nieuwe voorstellen goedgekeurd om het visumvrije verkeer met een derde land tijdelijk te kunnen opschorten in geval van een plotselinge toestroom van personen uit dat land.

In januari 2012 is de Commissie met Kosovo een dialoog inzake visumliberalisering aangegaan.

De EU en Turkije hebben hun samenwerking inzake visa en migratie geïntensiveerd en een overnameovereenkomst geparafeerd. Het is van wezenlijk belang dat deze snel wordt ondertekend en doeltreffend wordt uitgevoerd, ook met het oog op verdere stappen in de richting van visumliberalisering als geleidelijk perspectief voor de lange termijn.

De EU blijft uitgebreid steun verlenen aan maatschappelijke organisaties in de uitbreidingslanden, met name via de faciliteit voor het maatschappelijk middenveld. Deze faciliteit helpt maatschappelijke organisaties bij het versterken van hun capaciteiten en hun professionalisme, en moedigt networking aan op alle niveaus (EU, nationaal, regionaal), waardoor zij een effectieve dialoog kunnen aangaan met de overheid en met particuliere actoren en de ontwikkelingen kunnen volgen op gebieden als de rechtsstaat en de eerbiediging van de grondrechten.

De activiteiten van het maatschappelijk middenveld zijn essentieel voor een volwassen democratie, de eerbiediging van de mensenrechten en de rechtsstaat. Een florerend maatschappelijk middenveld draagt bij tot een sterkere politieke verantwoordingsplicht, versterkt het begrip voor de toetredingsgerelateerde hervormingen en de inclusiviteit ervan, creëert een groter draagvlak en ondersteunt verzoening in een door conflict verdeelde samenleving. Montenegro heeft stappen gezet om het maatschappelijk middenveld te betrekken bij de voorbereiding van de toetredingsonderhandelingen. In de meeste uitbreidingslanden is de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld doorgegaan. In sommige gevallen is het noodzakelijk om een cultuur van acceptatie van het maatschappelijk middenveld te bevorderen en een gunstiger omgeving en voorwaarden voor betere beleidsdialoog tot stand te brengen. Er zijn nog steeds problemen in verband met de financiering, ook wat overheidssteun en duurzaamheid betreft. De IPA-steun voorziet in de aanpak van deze problemen via de faciliteit voor het maatschappelijk middenveld, maar ten gevolge van wijzigingen van het Financieel Reglement zal de Commissie in samenwerking met grotere maatschappelijke organisaties in de regio kleinere subsidies kunnen verstrekken aan plaatselijke burgerorganisaties. Dat leidt tot meer democratische controle en een betere aanpak van problemen die voor burgers rechtstreeks van belang zijn.

5.3. Informatie en communicatie

Voor een succesvol en houdbaar uitbreidingsbeleid en in het bijzonder de toetreding van nieuwe lidstaten zijn het begrip en de steun van het publiek noodzakelijk. Dat is niet gemakkelijk in een klimaat waarin steeds vaker vragen worden gesteld bij de rol van de overheid, met inbegrip van de Europese Unie, met name in de context van de aanslepende financiële en staatsschuldcrisis. Om op deze uitdagingen een antwoord te kunnen geven, moet het uitbreidingsproces volgens de Commissie transparanter en coherenter zijn en geloofwaardig voor burgers en betrokkenen in zowel de lidstaten als de uitbreidingslanden. Net als bij andere beleidsgebieden eist het publiek tastbaar bewijs dat de uitbreiding van de EU haar doel treft en inderdaad voor de betrokken landen tot hervormingen leidt en voor de EU in haar geheel een toegevoegde waarde biedt.

Nog meer dan in het verleden zullen alle EU-instellingen dus informatie moeten geven over het uitbreidingsproces, de betrokken landen en de gevolgen voor de EU, om zo een bijdrage te leveren aan een op feiten berustend publiek debat over de uitbreiding. Mythes en angsten over het uitbreidingsproces die geen basis hebben in de realiteit, moeten worden ontkracht, maar er moet wel degelijk antwoord worden gegeven op de gerechtvaardigde bezorgdheid van de burgers.

De lidstaten en de uitbreidingslanden spelen de hoofdrol bij de informatieverstrekking aan en de communicatie met hun burgers. Overheden bieden met hun informatie input voor het nationale debat als aanvulling op de informatie van de instellingen van de EU. De lidstaten informeren het nationale publiek en bieden uitleg bij de besluiten over de uitbreiding die zij gezamenlijk nemen in de EU-organen. De politieke leiders van de uitbreidingslanden leggen uit wat de invloed van hun hervormingsbesluiten is op het toetredingsproces, en brengen de boodschap over dat de hervormingen ook op zichzelf waardevol zijn voor het functioneren van de staat. Dit kan steun helpen terugwinnen in landen waar de kloof tussen het regeringsbeleid en de mening van de burgers over de uitbreiding van de EU breder is geworden. Het kan ook een bijdrage leveren tot de brede publieke steun voor de hervormingen die in de uitbreidingslanden noodzakelijk is om aan de strenge maar rechtvaardige criteria voor het EU-lidmaatschap te voldoen.

6. Conclusies en aanbevelingen

Op basis van de voorgaande analyse komt de Commissie tot de volgende conclusies en aanbevelingen:

I

1. Met het uitbreidingsbeleid geeft de EU vanaf het begin gehoor aan de legitieme wens van de bewoners van ons werelddeel om deel te nemen aan het project van een verenigd Europa. De EU, die oorspronkelijk zes lidstaten had, verwacht op 1 juli 2013 Kroatië als de achtentwintigste lidstaat.

2. Nu de EU voor grote uitdagingen staat en de situatie in de wereld zeer onzeker is, maakt zij zich op voor meer economische, financiële en politieke integratie; het uitbreidingsbeleid blijft in dat verband bijdragen tot vrede, veiligheid en welvaart in ons deel van de wereld. De aanstaande toetreding van Kroatië, het begin van de toetredingsonderhandelingen met Montenegro en de toekenning van de status van kandidaat-lidstaat aan Servië getuigen van de transformerende kracht van het uitbreidingsproces en tonen aan wat mogelijk is in een regio die nog geen halve generatie geleden verscheurd werd door oorlog. Mede dankzij de uitbreiding met Zuidoost-Europa kunnen de kosten van de aanpak van de gevolgen van instabiliteit, die wel eens veel hoger zouden kunnen zijn, worden vermeden. Deze investering in duurzame democratie laat zien dat de EU nog steeds een krachtige speler op wereldschaal is.

3. De uitdagingen waarmee de Eurozone wordt geconfronteerd, in combinatie met de recente mondiale financiële crisis, tonen aan hoezeer de nationale economieën binnen en buiten de EU met elkaar zijn verweven. Deze gebeurtenissen laten zien hoe belangrijk het is om economische en financiële stabiliteit sterker te consolideren, en hervormingen en groei te stimuleren, ook in de uitbreidingslanden. Het uitbreidingsproces is een krachtig instrument daarvoor.

4. Binnen strenge maar eerlijke voorwaarden, waarbij het beginsel van de eigen verdiensten centraal staat, is het perspectief op toetreding een impuls voor politieke en economische hervormingen, maatschappelijke verandering, consolidatie van de rechtsstaat en nieuwe kansen voor burgers en bedrijven. In tijden van economische stagnatie verminderen deze voorwaarden het risico dat essentiële hervormingen tegenstand ondervinden.

5. Het uitbreidingsproces moet geloofwaardig zijn om succesvol te kunnen zijn. Het op gang houden van de uitbreiding en van de hervormingen zijn twee kanten van dezelfde medaille. De door de Europese Raad vastgestelde hernieuwde consensus over de uitbreiding blijft de basis van het uitbreidingsbeleid. De uitbreiding is per definitie een geleidelijk proces, op basis van degelijk uitgevoerde duurzame hervormingen door de betrokken landen. Om te zorgen voor een vlotte integratie van nieuwe lidstaten en een betere aanpak van de behoeften van landen in een transformatieproces, is het uitbreidingsbeleid steeds bijgesteld aan de hand van de ervaringen met de eerdere uitbreidingsronden.

6. De versterking van de rechtsstaat en het democratisch bestuur staat centraal in het uitbreidingsproces. Nu de Raad het voorstel van de Commissie voor een nieuwe aanpak van de hoofdstukken inzake de rechterlijke macht en de grondrechten en justitie, vrijheid en veiligheid heeft bekrachtigd, is de rechtsstaat (inclusief gemeenschappelijke uitdagingen zoals de strijd tegen georganiseerde misdaad en corruptie) nu stevig verankerd in de kern van het toetredingsproces. De toetredingsonderhandelingen over deze hoofdstukken zullen aan het begin van het proces worden geopend en aan het einde worden gesloten, zodat zo veel mogelijk tijd beschikbaar is om een staat van dienst op te bouwen, wat de onherroepelijkheid van de hervormingen bevordert. De Commissie zal rechtsstaatvraagstukken prioritair blijven behandelen, ook ruim voor het begin van de toetredingsonderhandelingen, onder meer via gestructureerde dialogen en sectorale steun in het kader van IPA II.

7. In een aantal toetredingslanden is de situatie betreffende de vrijheid van meningsuiting zorgwekkend. Gezien de aanhoudende problemen op dit gebied krijgt dit punt van de Commissie prioriteit tijdens het toetredingsproces. De Commissie is van plan in de eerste helft van 2013 een vervolg te organiseren op de “Speak up!”-conferentie van mei 2011. Aan dat evenement zal worden deelgenomen door vertegenwoordigers van de media en het maatschappelijk middenveld van de Westelijke Balkan en Turkije. De Commissie zal bij de monitoring en verslaglegging rekening houden met de resultaten en de follow-up van deze conferentie. Zij zal daarbij nauw blijven samenwerken met het Europees Parlement.

8. Op veel terreinen zijn landspecifieke methoden nodig om moeilijke situaties, waaronder blokkades in het toetredingsproces, aan te pakken. De Commissie heeft onder meer een positieve agenda met Turkije opgestart en een aantal gestructureerde dialogen op hoog niveau in de Westelijke Balkan. Dergelijke initiatieven geven al een nieuwe impuls aan de hervormingen. Zij komen niet in de plaats van de toetredingsonderhandelingen, maar slaan een brug ernaartoe. De Commissie wil met deze aanpak doorgaan en zal zich blijven concentreren op sleutelgebieden als de rechtsstaat, democratisch bestuur en economische hervormingen.

9. Regionale samenwerking en goede nabuurschapsbetrekkingen zijn essentiële elementen van het stabilisatie- en associatieproces. Kwesties die samenhangen met conflicten in het verleden, zoals oorlogsmisdaden, de terugkeer van vluchtelingen, de behandeling van minderheden en gelijke rechten voor alle burgers, zijn cruciaal voor de stabiliteit op de Westelijke Balkan en moeten dringend worden aangepakt. De vooruitgang op regionale fora en het inclusieve karakter van de regionale samenwerking moeten worden versterkt. Geschillen over de interetnische betrekkingen of de status kunnen met succes worden aangepakt door een dialoog aan te gaan en compromissen te sluiten.

10. In een geest van goed nabuurschap moeten bilaterale vraagstukken door de betrokken partijen zo vroeg mogelijk in het uitbreidingsproces en met vastberadenheid worden opgelost, rekening houdend met de algemene belangen van de EU. Bilaterale problemen mogen niet tot vertraging van het toetredingsproces leiden. De Commissie dringt erop aan dat de partijen alle nodige inspanningen doen om de resterende geschillen op te lossen overeenkomstig de gebruikelijke beginselen en methoden, en deze geschillen zo nodig voorleggen aan het Internationaal Gerechtshof of andere (reeds bestaande of op te richten) instanties voor geschillenbeslechting. De toetredingsonderhandelingen kunnen een sterkere politieke impuls creëren om geschillen bij te leggen. De EU is bereid hulp te bieden voor het zoeken naar oplossingen.

11. Versterking van het economisch herstel in de uitbreidingslanden is van het allergrootste belang. De werkloosheid is blijven toenemen, en de economieën van de meeste Westelijke Balkanlanden krimpen weer. De Turkse economie is wel blijven groeien, maar in een lager tempo. Het herstel is in IJsland in 2011 begonnen en heeft dit jaar doorgezet. De EU wil de toetredingslanden blijven helpen met beleidsadvies en financiële steun. Het investeringskader voor de Westelijke Balkan zal worden ingezet om, in nauwe samenwerking met de internationale financiële instellingen, te helpen bij de voorbereiding en ondersteuning van de investeringen die het meest noodzakelijk zijn voor groei en werkgelegenheid. De Commissie zal de uitbreidingslanden ook blijven betrekken bij de Europa 2020-strategie.

12. Het is van belang dat de uitbreidingslanden op de hoogte worden gehouden van en verder betrokken worden bij de grootschalige veranderingen die gaande zijn in het economisch bestuur van de EU. Het economisch toezicht op de toetredingslanden zal in deze context geleidelijk worden aangepast en er zal worden onderzocht of het mogelijk is vraagstukken met betrekking tot concurrentievermogen en werkgelegenheid meer gericht aan te pakken tijdens de vergaderingen in het kader van het stabilisatie- en associatieproces.

13. De Commissie heeft in december 2011 haar voorstel voor de nieuwe IPA II-verordening ingediend voor het nieuwe meerjarige financiële kader voor de periode 2014–2020. IPA II beoogt een sterkere koppeling met de prioriteiten van de uitbreidingsstrategie, versterking van de democratische instellingen en de rechtsstaat, en meer aandacht voor sociaal-economische ontwikkeling. De steun voor sectorale strategieën wordt versterkt en er komen meer flexibiliteit en eenvoudigere procedures.

14. Voor de burgers van de toetredingslanden zijn er tegenwoordig aanzienlijke voordelen: gunstiger handelsvoorwaarden via de stabilisatie- en associatieovereenkomsten, visumvrij reizen en deelname aan EU-programma’s. In januari 2012 is de Commissie met Kosovo een dialoog inzake visumliberalisering aangegaan. De EU en Turkije hebben een overnameovereenkomst geparafeerd. Deze moet nu snel wordt ondertekend en doeltreffend worden uitgevoerd, ook met het oog op verdere stappen in de richting van visumliberalisering. Tegelijkertijd moeten de toetredingslanden strengere maatregelen nemen tegen misbruik van het recht op visumvrij reizen.

15. Begrip en steun bij het publiek zijn onontbeerlijk voor een succesvol en duurzaam uitbreiding