Advies van het Economisch en Sociaal Comité over:

- het "Voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Beschikking nr. 1719/1999/EG betreffende een reeks richtsnoeren, met inbegrip van de vaststelling van projecten van gemeenschappelijk belang, voor Trans-Europese netten voor elektronische gegevensuitwisseling tussen overheidsdiensten (IDA)", en

- het "Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Besluit nr. 1720/1999/EG tot vaststelling van een reeks acties en maatregelen ter verzekering van de interoperabiliteit van en de toegang tot Trans-Europese netten voor elektronische gegevensuitwisseling tussen overheidsdiensten (IDA)"

(2002/C 80/05)

De Raad heeft op 12 november 2001 besloten, overeenkomstig artikel 156 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde voorstellen.

De afdeling "Vervoer, energie, infrastructuur en informatiemaatschappij", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 18 december 2001 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Bernabei.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 387e zitting op 16 en 17 januari 2002 (vergadering van 16 januari) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Het IDA II-programma: evaluatie en wijzigingsvoorstellen

1.1. Het IDA-programma is ontsproten aan de jaren 1993-1995, maar de toepassing ervan is gedurende lange periodes moeilijk geweest, omdat de rechtsgrondslag ervoor verdween toen het Europees Hof van justitie in een arrest op 28 mei 1998 Besluit nr. 95/468/EG nietig had verklaard. Met dat Besluit was een rechtsvorm gegeven aan het Commissievoorstel van 1993, waarover het Comité advies(1) had uitgebracht.

1.2. De nieuwe rechtsgrondslag van het IDA-programma is thans artikel 156 van het EG-Verdrag over Trans-Europese netwerken zoals gewijzigd bij het Verdrag van Maastricht. De beschikking en het besluit over dit programma, nl. Beschikking nr. 1719/1999/EG en Besluit nr. 1720/1999/EG werden echter pas op 12 juli 1999 goedgekeurd en zijn op 3 augustus 1999 in werking getreden, na verschijning in het publicatieblad.

1.3. De in het kader van het IDA II-programma ondernomen acties bevinden zich dus nog in een beginstadium, ook al werd met sommige daarvan al in de voorbije jaren een aanvang gemaakt, omdat het ontbreken van een geschikte rechtsgrondslag tot onzekerheid heeft geleid op het gebied van financiering, beheer en programmering, waardoor de ontwikkeling van het programma is vertraagd en de aanzienlijke mogelijkheden ervan minder groot zijn geworden.

1.4. Ten aanzien van het beoordelingsverslag benadrukt het Comité dat het IDA-programma meer stabiliteit, rechtszekerheid en continuïteit moet krijgen. In het licht daarvan is het Comité ingenomen met onderhavige Commissievoorstellen voor een beschikking en een besluit, omdat daarin niet alleen het programma wordt bijgestuurd teneinde daaraan grondslagen te geven die steviger zijn, een hechtere band vertonen met het eEurope-initiatief en beter zijn gecoördineerd met en aansluiten op de relevante acties van het communautaire kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, de Trans-Europese telecommunicatie-netwerken (TEN) en andere (niet door IDA gefinancierde) sectorale netwerken (ASN's), maar ook de basis wordt gelegd voor een rechtszekere, over meerdere jaren uitgesmeerde programmering.

1.5. De belangrijkste doelstelling van het huidige IDA-programma is de elektronische uitwisseling van informatie tussen overheidsdiensten te bevorderen, om zo de werking van de interne markt en de tenuitvoerlegging van besluiten van de Gemeenschap op uiteenlopende gebieden te ondersteunen, via:

- projecten van gemeenschappelijk belang (PGB's), waarbij door de opzet van interoperabele telematicanetten tussen (sub-)nationale overheidsdiensten en de instellingen van de Gemeenschap een efficiënte, doeltreffende en veilige gegevensuitwisseling ten gunste van de eindgebruiker mogelijk wordt gemaakt ter ondersteuning van beleid en acties in het kader van de Economische en Monetaire Unie en de Gemeenschap, en van het communautaire interinstitutionele besluitvormingsproces;

- horizontale acties en maatregelen (HAM's) om de interoperabiliteit tussen en binnen sectoren te garanderen, naar een gemeenschappelijke interface toe te werken, waar mogelijk de rechtstreekse toegang van burgers en sociaal-economische actoren tot overheidsinformatie te bevorderen, ter verlichting van de administratieve rompslomp, zowel op nationaal als op EU-niveau, en om de beste praktijkvoorbeelden en vernieuwende oplossingen te verspreiden.

1.6. In zijn advies over Beschikking nr. 1719/1999/EG en Besluit nr. 1720/1999/EG van 29 april 1998(2), had het Comité al positief gereageerd op de algemene aanpak van het IDA II-programma. Daarbij wees het met name op de noodzaak van samenhang, coördinatie en samenwerking, vertrouwelijkheid en bescherming van persoonlijke gegevens, en opleidingen voor netwerkbeheer in al zijn aspecten.

1.7. Volgens het beoordelingsverslag is de opdeling van de communautaire regelgeving op dit gebied in een besluit en een beschikking niet bevorderlijk voor een globale visie op het programma.

1.8. Bovendien wijzen de deskundigen er in dat verslag op dat er behoefte is aan een stabiel en voorspelbaar financieel, beheers- en programmakader, een gemeenschappelijk catalogus van IDA-diensten, een vereenvoudigde handleiding voor gebruikers, minder omslachtige en complexe procedures en documenten, periodieke verslaggeving over de - eventueel met eerder toegekende financiële middelen - bereikte resultaten, meetbare en kwantificeerbare doelstellingen, synergie met relevante onderzoeksactiviteiten van de Gemeenschap, de Trans-Europese telecommunicatienetwerken (TEN), eEurope en andere (niet door IDA gefinancierde) sectorale netten, bekendmaking van de resultaten en onderzoek naar de tevredenheid onder de gebruikers.

1.9. Met de door de Commissie voorgestelde wijzigingen op Beschikking nr. 1719/1999/EG en Besluit nr. 1720/1999/EG wordt volgens het Comité tenminste voor een deel aan de gestelde eisen en vragen tegemoetgekomen. Het gaat daarbij om drie soorten wijzigingen:

- de uit veranderingen in wettelijke en politieke verplichtingen voortvloeiende aanpassing van de procedure van het Comité Telematica tussen overheidsdiensten (TAC) overeenkomstig Besluit van de Raad nr. 468/1999/EG van 28 juni 1999, uitbreiding van het IDA II-programma naar Malta en Turkije, alsmede de openstelling van algemene IDA-diensten voor kandidaat-lidstaten en niet-lidstaten, maar dan wel op eigen kosten en op voorwaarde dat het gebruik ervan noodzakelijk is voor de uitvoering van EU-beleid;

- praktische maatregelen met betrekking tot de invoering van een financieel referentiebedrag voor de uitvoering van de actie van de Gemeenschap voor de periode 2000-2004, nl. 39,8 miljoen EUR voor het onderdeel "richtsnoeren", en 34,2 miljoen EUR voor het onderdeel "interoperabiliteit", en een verbeterde verspreiding van beste praktijkvoorbeelden;

- aanpassingen om rekening te houden met nieuwe communautaire initiatieven, met name het eEurope-actieplan (in het bijzonder het hoofdstuk over on-lineoverheid), en om de sectoren waarvoor nieuwe telematicanetten kunnen worden opgericht, naar bijvoorbeeld justitie, onderwijs en immigratie uit te breiden.

1.10. Het Comité vindt de IDA-resultaten, zoals die in het beoordelingsverslag worden beschreven, positief als het gaat om de ondersteuning van netwerken, met name t.a.v. overheidsopdrachten (SIMAP), gezondheid en milieu (EIONET, EUPHIN en EUDRA), bedrijfsstatistieken (SERT), en sociale zekerheid (TESS) waar de voordelen voor de eindgebruiker het duidelijkst naar voren komen. Ook is het ingenomen met horizontale projecten als TESTA (Trans-Europese telematicadiensten tussen overheidsdiensten) voor interoperabiliteit en de convergentie van de netten naar een gemeenschappelijke interface, CIRCA (Communication and Information Resource Centre Administator), waarmee gemeenschappelijke instrumenten worden ontwikkeld die door meer dan 25 diensten van de Commissie en van andere Europese instellingen en een honderdtal belangengroepen worden gebruikt, SECLEC (Security and Legal Pilot Projects) dat gemeenschappelijke oplossingen wil bieden in het kader van het veiligheidsbeleid van diverse sectorale netten, en DSIS (Distributed Statistical Information Service) dat bedoeld is om een veilig, gestandaardiseerd en interoperabel systeem voor het elektronisch vergaren van statistische gegevens te ontwikkelen.

2. Algemene opmerkingen

2.1. In principe gaat het Comité akkoord met de wijzigingsvoorstellen van de Commissie, maar is daarbij wel voorstander van een ruimere werkingssfeer waarbij meer aandacht wordt geschonken aan de eindgebruikers van het programma, nl. burgers, bedrijven en de sociaal-economische actoren van de Gemeenschap, ook in het licht van de uitbreiding.

2.2. Wat het kader voor de programmering betreft, zou het programma volgens het Comité stabieler en voorspelbaarder worden als de duur ervan samenvalt met de communautaire ontwerpbegrotingen voor de periode 2000-2006. Hierdoor zouden de acties ook in de volgende fases van het programma stabiel en voorspelbaar worden: doordat die looptijden niet samenvallen, ontstaat het risico dat het na 2004 moeilijk wordt om de vierjaarlijkse prognoses te maken.

2.3. Het Comité heeft begrip voor de procedurele en beheersredenen waarom de EU-regelgeving voor één en hetzelfde programma in een Besluit en een Beschikking is opgedeeld, maar vindt desalniettemin dat hiervoor één kader moet worden gecreëerd. Het dringt daarom aan op maatregelen waardoor de acties begrijpelijker worden en een grotere samenhang gaan vertonen.

2.4. De betrokkenheid van de kandidaat-lidstaten bij het programma zou meer moeten worden gestructureerd en minder aan voorwaarden moeten zijn verbonden, zoals reeds het geval is bij talrijke andere communautaire programma's. Daarbij moet niet in de laatste plaats worden gedacht aan het kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, dat wederzijds versterkende onderdelen met het IDA-programma gemeen heeft, niet alleen als het gaat om de ontwikkeling van elitenetwerken van de Europese onderzoeksruimte, maar vooral ook om geïntegreerd onderzoek naar de informatiemaatschappij.

2.5. De aanpassingen die noodzakelijk zijn om een hechtere band met het eEurope-initiatief en het bijbehorende actieplan te smeden, moeten worden doorgevoerd aan de hand van bepalingen ten gunste van synergie en gelijklopende actie met de andere maatregelen en communautaire programma's, zoals het kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling, het GEANT-netwerk voor dienstverlening op breedbandnetwerken, TEN-Telecom-initiatieven, RISI en ISIRIS op regionaal vlak, de netwerken voor bedrijven en voor vernieuwing en meer algemeen de niet door IDA gefinancierde telematicanetwerken op communautair niveau, alsook de samenwerkingsprogramma's en externe technische assistentie die de deelname aan het IDA-programma kunnen vergemakkelijken.

2.6. De procedures voor toegang tot het IDA-programma moeten duidelijker, transparanter en eenvoudiger worden. De "handleiding voor gebruikers" zou moeten worden aangevuld met een rubriek "meest gestelde vragen en antwoorden", terwijl er op voorhand uitdrukkelijk criteria voor selectie, evaluatie en monitoring van resultaten moeten worden aangegeven. Op die manier kan ook worden gezorgd voor een gemakkelijkere verspreiding en kruisbestuiving van beste praktijkvoorbeelden.

2.7. Om de acties doorzichtiger te maken, zouden de eindgebruikers nauwer en op een gestructureerde wijze bij het IDA-programma en de verschillende projecten moeten worden betrokken. Dit kan door adequate stelselmatige raadplegingen, of via een platform voor dialoog, informatie, evaluatie en opwaardering van de projecten en de resultaten daarvan.

2.7.1. Een dergelijk "platform voor dialoog" kan virtueel zijn, met behulp van adequate telematica-instrumenten, zoals die welke voor de horizontale projecten zijn ontwikkeld.

2.7.2. Om een efficiënte en feitelijke deelname van de componenten van een dergelijk platform voor een dialoog mogelijk te maken, moeten adequate maatstaven worden uitgewerkt waardoor de functionaliteit van de gevonden oplossingen kan worden geëvalueerd en de ontwikkeling daarvan in de tijd op de voet kan worden gevolgd (bijvoorbeeld het aantal actief deelnemende organisaties, het aantal transacties en dysfuncties per maand of de economische waarde van transacties).

2.8. Er moet volgens het Comité een regelmatig bijgewerkte catalogus komen van alle in het kader van het IDA-programma ontwikkelde instrumenten en gemeenschappelijke diensten, gekoppeld aan een gemeenschappelijk register van de horizontale projecten en de resultaten daarvan. Op die manier kan voortdurend en in concreto zoveel mogelijk bekendheid worden gegeven aan de beste praktijkvoorbeelden, zoals in de wijzigingsvoorstellen van de Commissie is aangegeven.

2.8.1. Het Comité benadrukt het belang van de invoering van speciale begrotingslijnen om IDA-instrumenten en -diensten te promoten, niet alleen bij de betrokken overheden en instellingen, maar ook bij de sociaal-economische actoren, en meer in het algemeen bij het brede publiek.

2.9. De werkingssfeer van het programma zou moeten worden uitgebreid: naast sectoren als justitie, onderwijs, permanente educatie en immigratie (die al in het Commissievoorstel zijn vermeld), zouden ook veiligheid, persoonlijke levenssfeer, onderzoek en mobiliteit van onderzoekers, regionale ontwikkeling en decentralisering daaronder moeten vallen.

2.9.1. Het Comité acht het belangrijk projecten van gemeenschappelijk belang op te zetten op gebieden als consumentenbescherming, de uitbreiding, economische en sociale samenhang, industrie, vervoer, onderwijs, wetenschappelijk onderzoek en technologische vernieuwing, en interactie en interoperabiliteit tussen de diverse niveaus van governance in het kader van het decentraliseringsproces.

2.9.2. In dit opzicht kunnen de door de Commissie voorgestelde wijzigingen een goede stap zijn op weg naar een IDA-programma dat beter is afgestemd op de behoeften van de eindgebruikers, oftewel van de burgers en sociaal-economische actoren voor wie de bedoelde communautaire acties uiteindelijk bestemd zijn en die daarom ook meer zouden moeten worden betrokken bij de uitwerking van horizontale en sectorale projecten en de evaluatie van de gebruikersvriendelijkheid daarvan.

2.9.3. Om problemen i.v.m. de veiligheid en vertrouwelijkheid van gegevens te voorkomen, moeten oplossingen worden gevonden die op de verschillende gebruikers (overheden en instellingen, bedrijven en burgers) zijn afgestemd. Het Comité verwijst hierbij naar zijn tijdens de zitting van 28 en 29 november 2001 goedgekeurde advies over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Netwerk- en informatieveiligheid: voorstel voor een Europese beleidsaanpak"(3).

2.10. Als vertegenwoordiger van de sociaal-economische organisaties van het maatschappelijk middenveld, zou het Comité volledig moeten worden betrokken bij de ontwikkelingen van het IDA-programma, óók door stelselmatig te worden geraadpleegd over de tweejaarlijkse rapporten aan de Raad en aan het Europees Parlement.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. De stand van de ontwikkeling van telecommunicatietechnologieën maakt tegenwoordig een algemeen gebruik mogelijk van zogenaamde "virtuele netwerktechnieken" om infrastructuurvoorzieningen in het leven te roepen die aan de eisen van de diverse IDA II-projecten voldoen. Het lijkt daarom niet nodig toepassingsgerichte netwerken op te richten met behulp van de traditionele gehuurde schakelingen (huurlijnen). Daarentegen kan gebruik worden gemaakt van de talrijke bestaande infrastructuurvoorzieningen, waarbij alleen een beroep behoeft te worden gedaan op toepassingsgerichte schakelingen als er qua overdrachts- en beantwoordingstijden bijzondere eisen worden gesteld.

3.1.1. Door die aanpak, die in vergelijking met de toepassingsgerichte netwerken de garantie biedt van een grotere beschikbaarheid van de diensten (availability), een betere bescherming tegen defecten (reliability) en computervredebreuk (security), en van veel lagere globale kosten, kunnen de doelstellingen met eventueel beschikbare financiële middelen, worden verruimd.

3.2. Wijzigingsvoorstellen bij Beschikking nr. 1719/1999/EG:

- voorstel om de door de Commissie voor lid 3 en lid 4 van artikel 10 voorgestelde tekst "op hun kosten" te vervangen door "kosteloos, op voorwaarde dat dit geen uitgaven met zich meebrengt voor het IDA-programma, ..."

Motivering: de oorspronkelijke tekst kan worden uitgelegd als zouden de genoemde landenmoeten delen in de kosten; door de voorgestelde wijziging wordt duidelijk dat de enigedaaraan verbonden kosten de contante uitgaven voor de onder hun bevoegdheid vallendeactiviteiten zijn.

- voorstel om de door de Commissie voor punt 10 van deel B van de bijlage voorgesteldetekst te wijzigen door na "van onderwijs ...", "permanente educatie, cultuur..." in te voegen.

Motivering: telematicanetten vormen niet alleen een geweldig instrument voor onderwijs,maar ook voor permanente educatie.

3.3. Wijzigingsvoorstellen bij Besluit nr. 1720/1999/EG:

- voorstel om aan het door de Commissie voorgestelde derde lid van artikel 10 het volgende zinsdeel toe te voegen: "en zal steun geven aan initiatieven van bijzonder efficiënt en/of vernieuwend geachte overheden, teneinde meer bekendheid te geven aan de door die overheden met de uitvoering van het IDA II-programma bereikte resultaten."

Motivering: aan de beste praktijkvoorbeelden kan meer bekendheid worden gegeven door een gezonde rivaliteit tussen de overheden te stimuleren.

- voorstel om in de door de Commissie voor lid 3 en lid 4 van artikel 14 voorgestelde tekst "op hun kosten" te vervangen door "kosteloos, op voorwaarde dat dit geen uitgaven met zich meebrengt voor het IDA-programma".

Motivering: de oorspronkelijke tekst kan worden uitgelegd als zouden de genoemde landen moeten delen in de kosten; door de voorgestelde tekst wordt duidelijk dat de enige daaraan verbonden kosten de contante uitgaven voor de onder hun bevoegdheid vallende activiteiten zijn.

4. Conclusies

4.1. Volgens het Comité is het belangrijk dat het IDA-programma wordt versterkt, niet alleen ten voordele van overheden en instellingen, maar ook van burgers, bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld. Op die manier wordt in de Europese Unie de economische en sociale samenhang vergroot en neemt de concurrentie in Europa toe, hetgeen geheel in lijn is met de conclusies van de Europese Toppen van Lissabon en van Stockholm.

4.2. Het Comité benadrukt in het bijzonder het belang van een efficiënte certificatie-instantie op Europees niveau, waardoor een adequate mate van veiligheid voor de toegang tot informatie en de uitwisseling ervan wordt gegarandeerd.

4.3. Ook met het oog op de noodzaak voor het institutioneel bestel zowel op Europees als op nationaal niveau om aan de beginselen van de transparantie te beantwoorden, wijst het er nogmaals op hoe belangrijk het is dat de netwerken van het IDA-programma voor de eindgebruiker zo zichtbaar, toegankelijk en interoperabel mogelijk zijn.

4.4. Om de IDA-netwerken daadwerkelijk gebruiksklaar te maken, moeten volgens het Comité op de diverse niveaus beslist initiatieven worden gesteund voor de permanente educatie van de gebruikers, en dient het gebruik van de beschikbare netwerkinfrastructuur ook te worden opengesteld voor activiteiten in het kader van die permanente educatie.

4.5. Gezien de gevoeligheid van de verwerkte gegevens, is het volgens het Comité ten slotte strikt noodzakelijk netwerkveiligheid te garanderen door het gebruik van geschikte instrumenten voor gegevensbescherming, en wel niet alleen op centraal niveau, maar ook op dat van de lidstaten en de kandidaat-lidstaten.

Brussel, 16 januari 2002.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) PB C 249 van 13.9.1993.

(2) PB C 214 van 10.7.1998, blz. 33.

(3) COM(2001) 298 def. - PB C 48 van 21.2.2002.