COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
I ' ; COM(93)345def. 
Brussel, 1 september 1993 
EINDVERSLAG VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD. HET EUROPEES PARLEMENT EN 
HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE 
over de uitvoering van Beschikking 90/665/EEG van de Raad van 17 december 1990 
inzake een tweejarenprogramma (1991-1992) voor de ontwikkeling van communautaire 
statistieken inzake het toerisme 
4 
INHOUD 
INLEIDING 
1. ALGEMEEN KADER 
2. EVALUATIE VAN DE BEHOEFTEN VAN DE GEBRUIKERS 
3. VERZAMELEN EN VERSPREIDEN VAN REEDS BESTAANDE 
INFORMATIEOVER TOERISME 11 
4. ANALYSE VAN DE BESTAANDE STATISTISCHE SYSTEMEN 14 
5. ONTWIKKELING VAN EEN METHODOLOGISCH KADER VOOR HET 
OPSTELLEN VAN COMMUNAUTAIRE STATISTIEKEN OVER TOERISME 18 
6. SAMENWERKING MET INTERNATIONALE ORGANISATIES 20 
7. GEZAMENLIJKE ACTIVITEITEN VAN VERSCHILLENDE DIENSTEN 
VAN DE COMMISSIE 20 
X. SAMENWERKING MET EUROPESE BEROEPSORGANISATIES 20 
9. CONCLUSIES 21 
BIJLAGE 24 
INLEIDING 
De Instellingen van de Gemeenschap hebben, met het oog op het economisch, sociaal en 
cultureel belang van toerisme als een factor in de integratie, sinds het begin van de jaren '80 
meerdere malen gewezen op de behoefte aan een communautaire actie ter 
vergemakkelijking, verbetering en bevordering van het toerisme^1). 
In juni 1984 en maart 1985 verzocht de Europese Raad de Instellingen van de Gemeenschap 
in het kader van de bespreking van "Het Europa van de burger" om bijzondere aandacht te 
schenken aan het toerisme, gezien het grote belang ervan voor de burgers in de 
Gemeenschap^2). Later werd de rol van het toerisme in de voltooiing van de interne markt 
benadrukt door de betrokken ministeries tijdens hun informele bijeenkomsten in mei en 
september 1988; de Raad erkende deze rol en riep het jaar 1990 uit tot het Europees jaar van 
het toerisme^3). In november 1990 hebben de ministeries de Commissie gevraagd, 
richtsnoeren aan te geven voor een communautair actieprogramma voor het toerisme. 
Het Europees Parlement, alsmede het Economisch en Sociaal Comité en de Commissie, 
hebben uitdrukkelijk gesteld dat een eerste vereiste voor communautaire maatregelen ter 
bevordering van het toerisme, een grondige kennis is van de basisstatistieken en de 
problemen die het toerisme met zich meebrengt. Zonder deze kennis kunnen de 
mogelijkheden van het toerisme niet optimaal bestudeerd of ontwikkeld worden*4). Dit 
houdt tevens erkenning in van de rol van de Gemeenschap in de publikatie van statistieken, 
opiniepeilingen en informatie over het toerisme*5). 
Sinds 1987 heeft de Commissie gewerkt aan de ontwikkeling van statistieken over toerisme. 
De activiteiten waren gericht op het verzamelen en analyseren van informatie over 
toerismestatistieken, op het opstellen van een jaarlijkse publikatie en op de samenwerking 
met de WOT en de OESO. 
(1) "Een eerste aanzet voor een communautair beleid voor het toerisme", COM(82)385 def., PB C 115 van 
30.4.1984, en het bijbehorende Advies en Rapport van het Economisch en Sociaal Comité, PB OJ C 
358 van 31.12.1983. 
Resolutie van het Europees Parlement over een "communautair" beleid voor het toerisme, PB C 10 van 
16.01.1984. 
Door de Commissie bij de Raad ingediend voorstel betreffende "toeristische activiteiten in de 
Gemeenschap", COM(86)32 def., PB C 114 van 14.05.1986; resolutie van het Europees Parlement, PB 
C7 van 12.01.1987. 
(2) Resolutie van de Raad betreffende een "communautair beleid voor het toerisme", PB C 115 van 
30.04.1984. 
(3) Besluit van de Raad van 21 december 1988 betreffende een actieprognunma voor het Europees jaar van 
het toerisme, PB L 17 van 21.01.1989. 
(4) Advies en rapport van het Economisch en Sociaal Comité inzake een eerste aanzet voor een 
communautair beleid van het toerisme (citaat: zie boven). 
Door de Commissie bij de Raad ingediend voorstel betreffende "Toeristische activiteiten in de 
Gemeenschap", COM(86)32 def. (citaat: zie boven). 
(*> Resolutie van het Europees Parlement over vergemakkelijking, bevordering en financiering van het 
toerisme in de Europese Gemeenschap, PB C 49 van 22.02.1988. 
Desondanks was de vergelijkbaarheid van de bestaande informatie betrekkelijk gering en in 
sommige gevallen waren er volstrekt geen gegevens voorhanden. Tegelijkertijd bracht de 
behoefte aan meer transparantie, aan uitgebreide informatie en aan kosten-batenanalyses de 
Commissie ertoe, de Raad in 1990 een specifieke beschikking voor te leggen. 
In zijn Beschikking van 17 december 1990(6) bevestigde de Raad dat op het niveau van de 
Gemeenschap maatregelen moesten worden genomen om een communautair referentiekader 
te ontwikkelen voor het opstellen van statistieken inzake het toerisme, door de onderlinge 
aanpassing van de begrippen en methoden die reeds door de Lid-Staten worden gehanteerd. 
Ter verwezenlijking van deze doelstelling zijn in de Beschikking van de Raad in het kader 
van een tweejarenprogramma (1991-1992) de volgende maatregelen gepland: 
1. analyse en evaluatie van de behoeften op lange termijn van de voornaamste gebruikers 
van statistische informatie over het toerisme (Instellingen van de Gemeenschap, 
nationale overheidsdiensten, internationale organisaties en het bedrijfsleven); 
2. verzamelen en verspreiden van reeds bestaande informatie inzake het toerisme; 
3. analyse van de in de Lid-Staten bestaande en van de door de internationale organisaties 
toegepaste systemen; 
4. opstelling van een communautair methodologisch kader voor de uitwerking van 
communautaire statistieken betreffende het toerisme. 
Artikel 6 van de beschikking luidt: "De Commissie legt aan de Raad voor: 
(a) uiterlijk op 31 mei 1992 een voortgangsrapport betreffende de stand van zaken; 
(b) uiterlijk op 31 december 1992 een evaluatieverslag over de resultaten die bij de 
tenuitvoerlegging van de in artikel 3 bedoelde acties zijn bereikt, alsmede de 
beleidslijnen die op grond van dit verslag kunnen worden uitgestippeld voor de 
ontwikkeling van het voor de communautaire statistiek betreffende het toerisme na 
1992 vereiste informatiesysteem, met inbegrip van een lijst van prioriteiten". 
Het voortgangsrapport is in juli 1992(7) voorgelegd aan de Raad en aan het Europees 
Parlement. 
Dit document is het tweede verslag in de zin van artikel 6(b). Het omvat de in het kader van 
Beschikking 90/665/EEG van de Raad ontwikkelde werkzaamheden die gedurende de 
periode januari 1991 toten met december 1992 werden uitgevoerd. 
In de volgende negen hoofdstukken wordt een overzicht gegeven van de uitgevoerde 
werkzaamheden en de voor de verschillende in het kader van de Beschikking van de Raad 
getroffen maatregelen gekozen aanpak, alsmede een analyse van de resultaten en voorstellen 
voor verdere ontwikkeling. 
<6) PB L 358 van 21.12.90, blz. 89. 
(7> COM, SEQ92) 1465 van 16.07.1992. 
1. ALGEMEEN KADER 
Het voornaamste probleem met betrekking tot statistische informatie over toerisme zowel op 
communautair als op internationaal niveau is de geringe vergelijkbaarheid van de in de 
twaalf Lid-Staten geproduceerde informatie. Meestal produceren de landen voor eigen 
behoeften informatie die beantwoordt aan de specifieke nationale situatie en maken zij 
gebruik van eigen methoden en definities. Bij basisbegrippen als indeling, definitie en 
referentieperiode bestaan er nog steeds verschillen. 
Deze ontoereikende vergelijkbaarheid van de nationale statistische informatie leidt tot een 
geringe betrouwbaarheid van de statistieken op communautair niveau, waarin gestreefd 
wordt naar een nauwkeurige weergave van de toeristische sector. 
De structurele moeilijkheid om de economische en sociale werkelijkheid waarvan het 
toerisme deel uitmaakt in al haar facetten waar te nemen, bestaat reeds op nationaal vlak en 
wordt nog groter wanneer men probeert deze vanuit een Europees gezichtspunt te 
bestuderen. 
De behoefte aan een samenhangend systeem van statistische informatie over toerisme op 
communautair niveau en de door de voltooiing van de interne markt versterkte behoefte aan 
betrouwbare, snelle en vergelijkbare statistische informatie voor alle gebruikers, en vooral 
voor de beleidsmakers in de toeristische sector, ligt ten grondslag aan de Beschikking van de 
Raad en de door de Commissie en de Lid-Staten gekozen aanpak voor de tenuitvoerlegging 
van deze Beschikking. 
Gezien de sinds 1990, toen een nieuwe Europese Economische Ruimte werd vastgesteld, 
geboekte voortgang, werd in het kader van de tweede gezamenlijke vergadering van de 
Directeuren-generaal van de Bureaus voor de Statistiek van de EEG en de EVA-landen en 
van de Commissie, besloten de EVA-landen bij de ontwikkeling van het programma voor 
statistische informatie over toerisme te betrekken. 
Aldus werd de communautaire "Werkgroep Statistiek van het toerisme", waarin 
vertegenwoordigers van de bevoegde nationale diensten zitting hebben, en waarvan de 
Commissie het secretariaat voert, uitgebreid met de afgevaardigden van de EV A-landen. 
Momenteel werken reeds negentien Europese landen samen aan statistieken over het 
toerisme. 
Van de Werkgroep maken ook waarnemers deel uit van de secretariaten van de Organisatie 
voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) en de Wereldorganisatie voor 
Toerisme (WOT), ten einde het gehele programma in samenwerking met deze reeds bij de 
statistische informatie over het toerisme betrokken organisaties uit te voeren. 
Deze veelzijdige Werkgroep vergemakkelijkt en versterkt bovendien de internationale 
samenwerking bij de ontwikkeling van de methodologie en de definities van de in de 
statistieken over toerisme gebezigde begrippen. 
Met het oog op de ontwikkeling van een gemeenschappelijk referentiekader voor het 
opstellen van communautaire statistieken over toerisme, werden in het tweejarenprogramma 
vier specifieke acties vastgesteld, nadat er maatregelen waren genomen om de door de Lid-
Staten gebruikte begrippen en methoden aan elkaar aan te passen. 
De Commissie zorgt voor de coördinatie van het actieplan, zowel door nauwe 
samenwerking met de deelnemende landen binnen het kader van de Werkgroep - die in deze 
twee jaar zes keer bijeenkwam - als door de vier kleine Task Forces die zijn opgericht voor 
het analyseren en verder ontwikkelen van technische aangelegenheden volgens door de 
Werkgroep gegeven richtlijnen. 
De rechtstreekse follow-up van het statistische programma betreffende het toerisme, die tot 
stand is gekomen dank zij de nauwe en actieve medewerking van de Lid-Staten, vooral 
tijdens de geplande vergaderingen, bevordert niet alleen de samenwerking en 
doorzichtigheid bij de tenuitvoerlegging van de tot dusverre uitgewerkte acties, maar vormt 
tevens een sterke drijfveer voor de voortgang van de lopende werkzaamheden. 
Desondanks hebben de korte, door de Raad vastgelegde termijn en de beperkte beschikbare 
financiële middelen rechtstreeks invloed op het werk gehad. 
In het door de Raad opgezette actieplan wordt gepleit voor fundamentele, nauw met elkaar 
verbonden maatregelen, die alle deel uitmaken van een gestadig, met het oog op 
bovenvermelde doelstelling uitgewerkt proces. De in de Beschikking omschreven 
maatregelen werden daarom gelijktijdig ten uitvoer gelegd. 
Voor iedere actie werd een duidelijk als zodanig herkenbaar resultaat vooropgesteld, dat 
tevens deel uitmaakt van het project als geheel, namelijk de vaststelling van het voor de 
communautaire statistiek inzake het toerisme na 1992 vereiste informatiesysteem. 
2. EVALUATIE VAN DE BEHOEFTEN VAN DE GEBRUIKERS 
De analyse van de belangrijkste behoeften op lange termijn van de voornaamste gebruikers 
van statistische informatie over het toerisme vormt de basis voor de gehele verdere 
ontwikkeling van de communautaire statistiek inzake toerisme. 
Of het te ontwerpen systeem succes zal hebben, zal er voornamelijk van afhangen of het in 
staat is aan de reële informatiebehoeften te voldoen. 
De allereerste doelstelling van de evaluatie van de behoeften van de gebruikers is het 
structureren van de informatievraag, waardoor een beeld kan ontstaan van het toerisme en 
zijn vele facetten op Europees en algemeen niveau, rekening houdende met de door de 
voornaamste gebruikers opgegeven prioriteiten. 
De behoeften aan informatie waarbij alleen plaatselijke belangen worden behartigd, zijn 
aldus van de analyse uitgesloten, aangezien zij uitsluitend onder de bevoegdheid van de 
nationale diensten vallen. 
In dit verband gaat de voorkeur van de Commissie uit naar een piramidevormig 
informatiesysteem dat de behoeften op lange termijn weerspiegelt, na de voltooiing van de 
interne markt. Hierbij dient tevens rekening te worden gehouden met de daaruit 
voortvloeiende belasting - en met de voordelen - voor degenen die statistieken verstrekken. 
Om zoveel mogelijk geïnteresseerde gebruikers te kunnen raadplegen en het hele spectrum 
van gebruikers van statistieken over het toerisme te bestrijken, heeft de Werkgroep een 
typologie van de te raadplegen gebruikers en een instrument tot raadpleging - namelijk 
richtlijnen voor het verzamelen van de behoeften van de gebruikers - vastgesteld. 
Meer dan duizend van de voornaamste gebruikers in de openbare en particuliere sector 
werden ondervraagd, op nationaal vlak door alle EG-Lid-Staten en EV A-landen en op 
internationaal vlak (de Instellingen van de Gemeenschap, beroepsorganisaties en andere 
internationale organisaties zoals de Raad van Europa, de OESO, de WOT) door de 
Commissie. 
De deelnemende landen hebben een verslag opgesteld dat zij de Commissie tussen juni en 
september 1991 hebben doen toekomen. 
De Commissie heeft een groot aantal antwoorden ontvangen, van haar diensten, van het 
Europees Parlement, van de Europese Investeringsbank, van verschillende internationale 
beroepsorganisaties en van de Europese verbruikersorganisatie. 
Het ontwerp-verslag, dat een overzicht geeft van de resultaten van de raadpleging van de 
behoeften van de gebruikers, werd door de vertegenwoordigers van de deelnemende landen 
tijdens de op 13 en 14 februari 1992 in Luxemburg gehouden EEG/E VA-vergadering van 
de Werkgroep Statistiek van het toerisme besproken. 
In de definitieve versie van het door de Commissie opgestelde verslag over de behoeften 
van de gebruikers wordt rekening gehouden met de opmerkingen en suggesties van de 
nationale overheidsdiensten en van andere gebruikers, die eveneens volgens een door de 
Commissie vastgestelde schriftelijke procedure werden geraadpleegd. 
De voorgestelde analyse van de behoeften van de gebruikers omvat zowel informatie over 
vraag en aanbod als over de interactie tussen het toerisme en alles wat daarmee samenhangt: 
dit impliceert een analyse van de voornaamste factoren die de vraag in de toeristische sector 
beïnvloeden en een analyse van de weerslag van het toerisme op de economie in het 
algemeen. 
Om volledig te kunnen beantwoorden aan de vereisten van de gebruikers, wordt in de 
analyse een beschrijving gegeven van de methoden voor de verzameling van gegevens die 
van het grootste belang worden geacht en van de vorm waarin de informatie uiteindelijk 
moet worden gepresenteerd en verspreid. 
De gebruikers werd gevraagd hun behoeften naar prioriteit te rangschikken, deze keuze te 
motiveren en aan te geven aan welke statistische informatie zij voor hun werkzaamheden het 
meest behoefte hebben, namelijk: 
informatie die noodzakelijk is voor een betere werking van de organisatie (hoge 
prioriteit); 
bijkomende informatie van belang voor het beheer van de organisatie (middelmatige 
prioriteit); 
bruikbare achtergrondinformatie (lage prioriteit). 
In het kader van deze nog nooit eerder uitgevoerde actie gaf de op verschillende 
detailniveaus verstrekte input van de geraadpleegde gebruikers, wier verscheidenheid qua 
rechtspositie, functie en werkterrein het bewijs levert van de brede opzet van de door de 
deelnemende landen en de Commissie uitgevoerde enquête, een goed beeld van deze 
verscheidenheid. 
Ondanks de moeilijkheden die een zo breed opgezette enquête en het uitwerken van de 
antwoorden van de verschillende deelnemers aan deze per definitie horizontale actie met 
zich meebrengen, is de Werkgroep het erover eens dat de kwaliteit van de analyse van de 
antwoorden de betrouwbaarheid van de getrokken conclusies voldoende garandeert. 
Het door de Commissie opgestelde eindverslag dat aan de deelnemende landen is 
overgelegd, is bedoeld als werkdocument en omvat: 
de voor het verzamelen en analyseren van de behoeften aan informatie toegepaste 
methoden; 
een overzicht van de door de verschillende geraadpleegde gebruikers vastgestelde 
prioriteiten inzake de geselecteerde indicatoren en het beheer en de verspreiding van 
hieraan verbonden informatie; 
een analytische samenvatting van de per land en per homogene groep van 
internationale gebruikers opgegeven behoeften; 
op de resultaten van de raadpleging van de gebruikers gebaseerde conclusies; 
hiermee zal tevens rekening worden gehouden bij de vaststelling van een 
referentiekader voor de opstelling van toerismestatistieken na 1992. 
Voornaamste resultaten 
Hoewel het moeilijk is rekening te houden met alle behoeften van de verschillende 
geraadpleegde gebruikers, die zowel qua rechtspositie, functie als werkterrein van elkaar 
verschillen, verschaft het hierna volgende overzicht van de resultaten, dat op de volgende 
bladzijden ook in de vorm van tabellen is weergegeven, een algemeen beeld van de door de 
hoofdgebruikers als een prioriteit beschouwde belangrijkste behoeften aan statistieken over 
toerisme. 
Behoeften van de gebruikers aan statistieken inzake het aanbod in de toeristische sector 
Aan zes aspecten van de aanbodzijde in de toeristische sector werd door de gebruikers hoge 
prioriteit toegekend: accommodatie, conferenties en congressen, activiteiten van reisbureaus 
en reisorganisaties, voorlichting en communicatie, en organisaties zonder winstbejag. 
Informatie waaraan een middelmatige prioriteit werd toegekend, had betrekking op de 
volgende sectoren: restaurants en bars, fitnessactiviteiten, verhuur van transportmiddelen, 
verhuur van sport- en vrijetijdsartikelen, financiële en verzekeringsaspecten en ten slotte de 
detailhandel. 
Voor al deze sectoren hebben de variabelen die voor de gebruikers het meest belangrijk 
worden geacht betrekking op informatie over de infrastructuur ten aanzien van de capaciteit 
(aantal kamers, aantal bedden, aantal plaatsen, aantal zitplaatsen, aantal bezoekers, aantal 
kilometers), de omzet en de toegevoegde waarde. 
Aan een tweede groep variabelen werd een middelmatige prioriteit toegekend: informatie 
over de werkgelegenheid (niveau van bekwaamheid van de werknemers, bezettingsgraad, 
loon- en salarisniveau, verdeling van de werknemers naar full-time-, part-time- en 
seizoenarbeidskrachten), financiële informatie (kosten, ontvangsten en winsten, kosten en 
opbrengsten van investeringen, subsidies en particuliere sponsoring, belasting) en informatie 
over de klanten (aantal klanten, aantal reizen en sociaal-economische kenmerken, 
nationaliteit). 
Behoeften van de gebruikers aan algemene statistieken inzake de vraag in de toeristische 
sector 
In het algemeen toonden de gebruikers belangstelling voor informatie met betrekking tot de 
drie markten voor toerisme (vakantie, dagtochten en dienstreizen), met nadruk op informatie 
over lange en korte vakanties. 
De door de gebruikers wezenlijk geachte variabelen hebben betrekking op deze drie soorten 
markten. 
Wat de vakanties betreft, zijn de variabelen met de hoogste prioriteit: het aantal toeristen en 
aantal overnachtingen, het bezoekerspatroon, het gebruik van reisbureaus en 
reisorganisaties, de uitgaven van bezoekers, thuisblijvers (mensen die niet met vakantie 
gaan), de belangrijkste reden voor de reis, bestemming en variabelen betreffende groepen. 
Bij de dagtochten zijn de belangrijkste variabelen: de omvang en de uitgaven, de duur en 
bestemming van de tocht, soorten activiteiten en redenen daarvoor, profiel van de reizigers. 
Bij dienstreizen wordt hoge prioriteit toegekend aan de variabelen betreffende de 
reispatronen, de duur van de reis (aantal overnachtingen), de uitgaven, het profiel van de 
reizigers en de gebruikmaking van reisbureaus. 
Aan de variabelen met betrekking tot de planning van de vakantie en vakantiegewoonten 
wordt middelmatige prioriteit voor de vakantiemarkt toegekend. Variabelen met betrekking 
tot mensen die geen dagtochten maken, worden als lage prioriteit gezien. 
Behoeften van de gebruikers aan speciale statistieken over factoren die van invloed zijn op 
de toeristische vraag en meting van de gevolgen van toerisme 
De factoren die van invloed zijn op het toerisme waarover informatie met hoge prioriteit 
wordt gevraagd, zijn: verandering in inkomen en het prijsniveau, belangrijke veranderingen 
in de vervoerinfrastructuur en in het milieu (klimaat, vervuiling, etc). 
De gebruikers gaven blijk van grote belangstelling voor twee soorten informatie met 
betrekking tot de weerslag van het toerisme op de economie: het belang van toerisme in 
termen van werkgelegenheid (direct en indirect) en de bijdrage van het toerisme aan het 
nationaal inkomen en belastinginkomsten. 
De gebruikers maakten ook gewag van een tweede groep variabelen die van belang wordt 
geacht: herinvesteringen die worden gedaan om de kwaliteit van de infrastructuur te 
handhaven, import en export in de betalingsbalans en de noodzaak om het toerisme op te 
nemen in de nationale rekeningen en de input-/output-tabellen. 
Methoden voor het verzamelen van de gegevens 
De gebruikers vroegen zowel om nationale als om regionale geografische informatie. Wat 
de frequentie van de beschikbaarheid van de gegevens betreft, bleken de gebruikers behoefte 
te hebben aan jaarlijkse gegevens; voor bepaalde sleutelindicatoren werd het echter 
belangrijk geacht dat de gegevens maandelijks of één keer per kwartaal beschikbaar waren. 
Met betrekking tot de wijze van gegevensverzameling werd een uitgebreide telling 
noodzakelijk gevonden voor het verzamelen van statistieken inzake het aanbod in de 
toeristische sector, terwijl voor statistieken inzake de vraag meestal de voorkeur werd 
gegeven aan een representatieve steekproef. 
Ten aanzien van de te gebruiken statistische eenheid was er gelijke belangstelling voor: 
bedrijven, huishoudens, alleen of in groepsverband reizenden. 
Beheer en overdracht van informatie 
Twee soorten media voor de overdracht van informatie zijn van wezenlijk belang voor de 
gebruikers: papieren diskettes. Ook on-line uitwisselingen werden van belang geacht. 
In het algemeen werd de presentatie van gegevens in de vorm van tabellen, aangevuld met 
analytisch commentaar door het merendeel van de gebruikers belangrijk geacht. Onbewerkte 
gegevens werden minder geschikt gevonden. 
BEHOEFTEN VAN DE GEBRUIKERS AAN STATISTIEKEN INZAKE HET AANBOD IN 
DE TOERISTISCHE SECTOR 
Activiteiten 
I SECTOREN I SUBSECTOREN 
HOGE Accommodatie Hotels en motels 
PRIORITEIT Verhuur van kamers en 
huizen 
Vakantiedorpen 
Campings 
Jeugdhotels en 
berghutten 
Tweede huizen (incl. 
time-sharing) 
Jachten 
Conferenties en Conferenties en 
congressen congressen 
Reisbureaus en Reisbureaus en 
reisorganisatoren reisorganisatoren 
reisleiders 
Vervoer Spoorwegen 
Wegen (touringcars etc.) 
Lucht 
Water 
Informatie en Audiovisuele media 
communicatie Activiteiten van 
persbureaus 
Organisaties zonder VVVs 
winstbejag Culturele diensten 
Sport- en 
recreatiefaciliteiten 
voor openbaar gebruik 
Restaurants, bars Restaurants, hars 
Filnessactiviteiten Sport 
MIDDELMATIGE Sauna 
PRIORITEIT Kuuroorden 
Beauty-farms 
en fitnesscentra 
Huur van transport- Huur van transport­
middelen, middelen, 
huur van sport- en huur van sport- en 
vrijetijdsartikelen vrijetijdsartikelen 
Geld- en Financiële bemiddeling 
verzekeringssector Verzekering van 
toeristische activiteiten 
Detailhandel Vrijetijdsgoederen en 
andere goederen 
LAGE Amusement Kennissen en 
PRIORITEIT amusementsparken 
Gokken en spelen 
| [ Bezoekersatlracties Variabelen 
Informatie over infrastructuur 
(capaciteit: kamers, bedden, 
zitplaatsen, aantal kilometers 
etc.) en omzet/toegevoegde 
waarde 
Werkgelegenheid (full-time-, 
part-time-, seizoenarbeid, 
salarissen, kwalificaties etc.) 
Informatie over klanten (aantal 
klanten, aantal reizen, profiel) 
Financiële informatie 
(investeringen, winsten, 
opbrengst van investeringen, 
subsidies en particuliere 
sponsoring, belasting) 
10 
BEHOEFTEN VAN DE GEBRUIKERS AAN STATISTIEKEN INZAKE DE VRAAG IN DE 
TOERISTISCHE SECTOR 
I SOORT I VARIABELEN 
STATISTIEK t 
Vakantie Aantal toeristen, aantal overnachtingen 
Variabelen betreffende bezoekerspatronen 
Gebruik van reisbureaus en reisorganisaties 
Uitgaven van bezoekers, ingedeeld naar soorten uitgaven 
Thuisblijvers 
Belangrijkste reden voor vakantie 
HOGE Soort bestemming 
PRIORITEIT Variabelen betreffende groepen 
Dagtochten Naaste omgeving, uitgaand en inkomend (omvang + uitgaven) 
Bestemming 
Soort activiteit en redenen 
Profiel van de deelnemers 
Duur van de tocht, afgelegde afstand 
Dienstreizen Variabelen betreffende reispatronen 
Omvang van de reis, aantal overnachtingen 
Uitgaven 
Profiel van de reizigers (bijzonderheden over beroep) 
Gebruik van reisbureaus 
MIDDELMATIGE Vakantie Variabelen betreffende de planning van de vakantie 
PRIORITEIT Vakantiegewoonten 
LAGE Dagtochten Thuisblijvers 
PRIORITEIT 1 I 
BEHOEFTEN VAN DE GEBRUIKERS, INGEDEELD NAAR DE BELANGRUKSTE 
FACTOREN DIE DE VRAAG IN DE TOERISTISCHE SECTOR BEÏNVLOEDEN EN DE 
GEVOLGEN VAN TOERISME 
HOGE 
PRIORITEIT 
MIDDELMATIGE 
PRIORITEIT SOORT 
STATISTIEK 
Belangrijkste 
factoren die de 
vraag beïnvloeden 
Gevolgen van 
toerisme 
Belangrijkste 
factoren die de 
vraag beïnvloeden VARIABELEN 
Veranderingen in inkomen 
Prijsniveau 
Belangrijke veranderingen in de vervoerinfrastructuur 
Milieu 
Economisch belang in termen van werkgelegenheid, 
betalingsbalans 
Kosten voor het handhaven van de kwaliteit van de 
infrastructuur, openbare investeringen,etc. 
Opneming van toerisme in de nationale rekeningen, input-
/ojjtput-tahellen 
Demografische situatie (kleinere huishoudens, 
oudere mensen) 
11 
3. VERZAMELEN EN VERSPREIDEN VAN REEDS BESTAANDE 
INFORMATIE OVER TOERISME 
Het verzamelen en verspreiden van reeds bestaande informatie over het toerisme is een van 
de acties die de Commissie sinds 1988 uitvoert. In het verleden beperkten de gegevens zich 
tot enkele indicatoren over het aanbod van toerisme, hetgeen niet aan alle behoeften van de 
verschillende gebruikers voldeed. 
De Beschikking van de Raad betreffende statistieken over het toerisme is specifiek gericht 
op de verbetering van de verzameling en verspreiding van reeds bestaande informatie. 
Rekening houdend met de behoeften van de gebruikers, de methodologische ontwikkelingen 
en de reeds bestaande statistische acties, heeft de Commissie op vier verschillende niveaus 
gewerkt aan: 
het samenvoegen en structureren van de door nationale officiële bronnen 
beschikbaar gestelde informatie; 
de ontwikkeling van een gemeenschappelijk systeem voor gegevensverzameling, in 
samenwerking met de WOT en de OESO; 
de invoering van magnetische en elektronische media ter vergemakkelijking van de 
verzameling en verspreiding van informatie; 
de verbetering van de kwaliteit en de hoeveelheid van in de vorm van publikaties 
verspreide informatie. 
3.1 Ontwikkeling van het informatiesysteem 
De Lid-Staten van de EG/EVA hebben de Commissie alle op nationaal niveau reeds 
bestaande informatie doen toekomen. Deze was op verschillende media en in verschillende 
vormen beschikbaar, met inbegrip van jaarlijkse en maandelijkse antwoorden op de 
enquêtes van Eurostat over toerisme en nationale publikaties. 
De Commissie heeft de van de Lid-Staten van de EG/EVA ontvangen informatie 
ondergebracht in een informatiesysteem met de naam "TOUR". Dit informatiesysteem bevat 
hoofdzakelijk informatie over het aanbod in de toeristische sector: 
accommodatie van toeristen 
overnachtingen van ingezetenen en niet-ingezetenen in logiesverstrekkende 
bedrijven 
overnachtingen van niet-ingezetenen in logiesverstrekkende bedrijven 
(gerangschikt naar land waar gast woonachtig is) 
accommodatiecapaciteit en bezettingsgraad 
andere toeristische activiteiten (b.v. restaurants, reisbureaus, musea, etc.) 
werkgelegenheid in logiesverstrekkende bedrijven en andere toeristische 
activiteiten 
aankomst van buitenlandse bezoekers aan de grenzen (gerangschikt naar land 
waar de reiziger woonachtig is) 
uitgaven van toeristen 
trends in bepaalde consumptieprijzen voor toeristengoedelen 
betalingsbalans 
12 
De cijfers over al deze punten zijn echter nog niet voor alle Lid-Staten beschikbaar. 
Een inventaris van de ontvangen gegevens wordt continu geactualiseerd, ten einde de 
ontwikkelingen in de gegevensverzameling van elk van de Lid-Staten van de EVA te 
volgen. Het "TOUR"-informatiesysteem wordt op continue b^asis beheerd en gestuurd, ook 
wordt het gecontroleerd om foute cijfers te verifiëren en te corrigeren. 
De nadruk ligt thans op de uitbreiding van de verzameling statistieken over het aanbod in de 
toeristische sector, alsmede op de verzameling van meer indicatoren over de vraag. 
3.2 Samenwerking met internationale organisaties voor het verzamelen van 
gegevens 
Er wordt gewerkt aan een gemeenschappelijk systeem voor het verzamelen van informatie 
door de Commissie, de OESO en de WOT. Dit initiatief van de Commissie werd door de 
Lid-Staten van de EG en de EVA zeer gunstig ontvangen. 
Dit plan werd door de Commissie in detail besproken met de organisaties in kwestie. In het 
eerste stadium van de werkzaamheden zijn de door de organisaties gehanteerde vragenlijsten 
over toerisme met elkaar vergeleken, en in het licht van het methodologische werk van de 
Commissie en van de WOT-aanbevelingen wordt een geharmoniseerd classificatiesysteem 
ontwikkeld om tot een gemeenschappelijke vragenlijst te komen. De resultaten zijn 
voorgelegd aan de nationale bureaus voor de statistiek, en er is rekening gehouden met hun 
suggesties. Zodra dit stadium is afgesloten, zullen de technische formaliteiten voor de 
presentatie van een gemeenschappehjke vragenlijst worden vastgesteld overeenkomstig de 
behoeften van de organisaties. In het laatste stadium zal een gemeenschappelijke 
computersoftware worden ontwikkeld, ten einde een internationaal uitwisselingssysteem tot 
stand te brengen. 
De resultaten van dit project zullen vele voordelen bieden. Ten eerste, reduceert een 
gemeenschappelijke vragenlijst over toerisme de werkbelasting van de nationale bureaus 
voor de statistiek, daar er dan geen dubbel werk meer hoeft te worden verricht en de 
verzameling van gegevens voor de internationale organisaties wordt gerationaliseerd. In de 
tweede plaats zal door de opstelling van een coherent en compatibel systeem voor de 
gegevensverzameling zowel de kwaliteit als de vergelijkbaarheid van de statistieken over 
toerisme op internationaal niveau worden verbeterd. Bovendien zal een dergelijke actie de 
internationale samenwerking nog versterken. 
3.3 Invoering van magnetische en elektronische media 
Gegevens over toerisme worden nu ook verzameld en verspreid via magnetische en 
elektronische media, zoals diskettes, CD-ROM en "on-line" systemen. 
De Commissie heeft een multidimensionaal softwareprogramma ontwikkeld dat zowel 
compact als eenvoudig in het gebruik is. Dit programma heet CUB.X en is gebruikt voor 
statistieken over toerisme. Met dit programma kan de gebruiker een groot aantal reeksen 
statistische gegevens bewerken. Dit programma is multifunctioneel. De gegevens kunnen 
naar wens worden bekeken, naar standaard PC-programmapakketten worden overgedragen 
en nieuwe gegevens kunnen worden ingevoerd om de gegevens in de matrices te 
actualiseren of te reviseren. Het voor statistieken over toerisme gebruikte programma werd 
voorgesteld en beschikbaar gesteld aan de Lid-Staten van de EG/EVA, die het programma 
in hun eigen omgeving kunnen testen. 
13 
Het oorspronkelijke doel van de toepassing hiervan op statistieken inzake toerisme is het 
vergemakkelijken van de uitwisseling van informatie tussen de Lid-Staten van de EG/EVA. 
In 1993 zullen de Lid-Staten naar verwachting voldoende gewend zijn aan het CUB.X-
softwareprogramma zodat dit dan de vragenlijst van de Commissie over toerisme die 
momenteel op papier beschikbaar is voor het verzamelen van, gegevens op Europees niveau 
kan vervangen. Hierdoor zal de Commissie in staat zijn de verzameling en uitwisseling van 
statistische gegevens over toerisme op Europees niveau doelmatiger te beheren en kunnen 
diskettes met de meest recente gegevens over toerisme tussen deze landen worden 
uitgewisseld. 
De over het "TOUR"-informatiesysteem beschikbare informatie werd ook overgedragen 
naar de referentiegegevensbank van de Commissie "ACUMEN". Dit betekent dat alle 
gebruikers van de Commissie kunnen beschikken over directe "on-line"-informatie over 
statistieken inzake het toerisme op EER-niveau. 
De informatie in het "TOUR"-informatiesysteem wordt eveneens geschikt gemaakt voor 
overdracht naar CD-ROM. De CD-ROM-versie zal het grote publiek in 1993 ter 
beschikking worden gesteld. 
3.4 Verspreiding in de vorm van publikaties 
Speciale aandacht is besteed aan: 
verkorting van de tijd die nodig is voor de publikatie van het Statistisch jaarverslag, 
ten opzichte van de referentieperiode en het beschikbaar stellen van informatie niet 
alleen op papier maar ook op magnetische gegevensdragers; 
de publikatie van tendensen op korte termijn; 
de verschaffing van onmiddellijk toegankelijke, van commentaar voorziene cijfers 
en informatie over de structuur en de ontwikkeling van de toeristenindustrie. 
Het Jaarboek over Toerisme 
Statistische jaarverslagen worden sinds 1987 gepubliceerd. Het Statistisch jaarboek bevat 
alle gegevens die in het "TOUR"-informatiesysteem beschikbaar zijn. Het laatste, in maart 
1992 in twee tweetalige uitgaven (Frans en Engels, Spaans en Duits) gepubliceerde verslag, 
bevat gegevens inzake toerisme tot 1990. De geactualiseerde versie voor 1991 zal begin 
1993 worden gepubliceerd. 
M aandstati stieken 
Statistieken inzake toerisme worden nu ook opgenomen in een, in januari 1992 voor het 
eerst verschenen maandelijkse publikatie over diensten, vervoer en toerisme. Deze 
publikatie is drietalig (Engels, Frans en Duits) en bevat statistische tabellen en grafieken met 
korte commentaren waarin de gegevens worden geanalyseerd. 
Wat het toerisme betreft, omvat deze maandelijkse publikatie informatie over het aantal 
overnachtingen van ingezetenen en niet-ingezetenen in hotels en andere logiesverstrekkende 
bedrijven en over de betalingsbalans voor reizen en vervoer van passagiers. 
14 
Voor 1993 zullen de over toerisme gepubliceerde gegevens worden uitgebreid met 
informatie over luchtvervoer van passagiers en grensoverschrijdend toerisme voor die 
landen waarover informatie beschikbaar is. Ook is het de bedoeling extra statistische 
informatie te verschaffen over de methodologie en omschrijvingen van toerisme. 
Toerisme in Europa 
Met de in 1991 verschenen publikatie "Toerisme in Europa, Tendensen 1989" werd voor het 
eerst aan de behoefte aan betere kennis van de sector voldaan. De publikatie is beschikbaar 
in alle officiële talen van de Gemeenschap. Dit initiatief werd in het kader van het Europees 
Jaar van het Toerisme genomen. 
Ten einde aan de groeiende belangstelling van alle bij het toerisme betrokken partners te 
voldoen, bereidt de Commissie in samenwerking met de Lid-Staten EG/EVA een nieuwe 
uitgave voor, getiteld "Toerisme in Europa (1990-1991)". Deze publikatie, waarin 
gemakkelijk leesbare van commentaar voorziene grafieken en tabellen zijn opgenomen, zal 
een uitgebreid overzicht verschaffen van de structuur van de toeristische sector in Europa in 
de afgelopen tien jaar, recente ontwikkelingen en eventuele vooruitzichten. Deze publikatie 
zal in drie talen (Engels, Frans en Duits) worden uitgegeven en kan begin 1993 worden 
verspreid. 
In het eerste deel van de publikatie wordt een overzicht van de Europese situatie gegeven 
met enkele verwijzingen naar het de toeristen stromen op mondiaal niveau. Een analyse van 
de tendensen en vooruitzichten wordt eveneens gegeven. In het tweede deel omvat de 
analyse per land (Lid-Staten van de EG/EVA) informatie over: sleutelindicatoren, aanbod in 
de toeristische sector, ontwikkeling en structuur van de vraag, de invloed van het toerisme 
en specifieke vormen van toerisme die van bijzonder belang zijn voor het land in kwestie. 
4. ANALYSE VAN DE BESTAANDE STATISTISCHE SYSTEMEN 
Er is een verslag opgesteld waarin de door de Lid-Staten van de EG en de EVA voor het 
verzamelen van gegevens over het toerisme gebruikte methoden worden geanalyseerd. Het 
verslag bevat informatie over zowel vraag als aanbod en de door de WOT en de OESO 
gehanteerde statistische systemen om methodologische werkwijzen op wereldniveau te 
vergelijken, worden onder de loep genomen. 
Het verslag werd in verschillende stadia opgesteld, volgens het in de Beschikking voor de 
opstelling van de analyse van een methodologie voor het toerisme, vastgestelde tijdschema. 
Informatie over de in de Lid-Staten van de EG en EVA gebruikte methodologie inzake 
toerisme werd in de vorm van "ruwe" documentatie en gestructureerde verslagen en via 
zowel formele als informele bijeenkomsten en overleg ter beschikking gesteld. 
Dank zij het uitgebreide overleg met de Lid-Staten in elk stadium was het mogelijk de 
opstelling van het verslag af te ronden en de kwaliteit van de informatie over nationale 
statistische werkwijzen te verbeteren. 
Na een voorafgaande synthese van de door de Lid-Staten toegepaste werkwijzen besloot de 
Werkgroep dat meer gedetailleerde informatie zou worden verstrekt in de vorm van 
antwoorden op een geannoteerde vragenlijst. Het uiteindelijke ontwerp-verslag werd in april 
1992 voor commentaar naar de deelnemende landen van de EG/EVA gestuurd en de 
eindversie ervan werd tijdens de vergadering van de Werkgroep Statistiek van het toerisme 
in oktober 1992 gepresenteerd. Tijdens deze vergadering werd het verslag formeel 
goedgekeurd door alle Lid-Staten. 
15 
Het hoofddoel van de analyse van de bestaande statistische systemen was het bepalen van de 
gebieden van de methodologie inzake toerisme en gegevensverzameling waarin een 
bepaalde mate van harmonisatie in de landen van de EER gewenst is. Deze doelstelling is 
bereikt. Tegelijkertijd heeft de studie ook gebieden belicht waarvoor een grote 
verscheidenheid aan statistieken over toerisme werd verzameld, waarbij gebruik werd 
gemaakt van verschillende methoden en informatie over verschillende variabelen werd 
gepresenteerd. Hoewel dit nuttige gegevens zijn, zijn ze op Europees of internationaal 
niveau niet vergelijkbaar. 
De analyse was gericht op vijf belangrijke gebieden van de statistiek: 
grenstoerisme 
accommodatie 
ander aanbod in de toeristische sector 
reisgewoonten van ingezetenen 
het belang van het internationale toerisme. 
Statistisch bereik 
Hoewel de mate van gedetailleerdheid van de statistieken die door de Lid-Staten van de 
EG/EVA zijn verzameld verre van homogeen is, is het interessant het aantal landen te 
vermelden die de verschillende soorten in de "Analyse van statistische systemen en 
methodologie voor de verzameling van statistieken over toerisme in Lid-Staten van de EG 
en EVA" omschreven gegevens verzamelen. Van IJsland en Liechtenstein zijn geen 
gegevens ontvangen, waardoor het totaal aantal deelnemende landen van de EG/EVA op 17 
komt. 
Statistieken inzake grenstoerisme werden door 13 van de 17 landen verzameld 
(Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Nederland, 
Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland). 
Statistieken inzake accommodatie werden door alle Lid-Staten van de EG/EVA 
verzameld 
(België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, 
Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd 
Koninkrijk, Zweden en Zwitserland). 
Statistieken inzake ander aanbod in de toeristische sector werden door 15 van de 17 
landen verzameld 
(België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Luxemburg, 
Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, 
Zweden en Zwitserland). 
Gegevens over de reisgewoonten van ingezetenen werden door 13 van de 17 landen 
verzameld 
(België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Nederland, Noorwegen, 
Oostenrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland). 
Statistieken over het belang van het internationale toerisme werden eveneens door 15 
van de 17 landen verzameld 
(België, Duitsland, Finland, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, 
Noorwegen, Oostenrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland). 
16 
In het algemeen kan worden gezegd dat statistieken over toerisme in ruime mate aanwezig 
zijn in de Lid-Staten. Dit kan echter het gebrek aan harmonisatie in de voor de verzameling 
van deze gegevens gebruikte werkwijzen niet compenseren, evenmin als hun geringe 
vergelijkbaarheid op internationaal/Europees niveau. 
In termen van zowel fysieke toeristen stromen als de variabelen en indicatoren met 
betrekking tot de waargenomen statistische eenheid, varieert het bereik van de door de 
deelnemende landen uitgevoerde enquêtes en tellingen aanzienlijk. 
Wat de statistieken inzake het grenstoerisme betreft, maken Duitsland, Frankrijk, Ierland, 
Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk melding van grensoverschrijding door zowel 
ingezetenen als niet-ingezetenen (toeristen en/of bezoekers). De resterende landen 
(Denemarken, Finland, Griekenland, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Zwitserland) 
nebben alleen gegevens verzameld over het aantal niet-ingezetenen die als toerist de 
nationale grenzen passeert. Bovendien kan het type grens waarover deze gegevens zijn 
verzameld betrekking hebben op één enkele nationale grens (b.v. weg verkeer sgren zen voor 
Zwitserland) of op alle types nationale en regionale grenzen, d.w.z. op de weg, per spoor, op 
zee, de binnenwateren en in de lucht (Portugal, bij voorbeeld, verzamelt gegevens over 
grensoverschrijdingen van niet-ingezetenen over de weg, per spoor, op zee en in de lucht 
zowel op nationaal als regionaal niveau). 
De meestomvattende gegevensreeksen zijn beschikbaar voor statistieken betreffende 
accommodatie. Van de 17 Lid-Staten van de EG en de EVA die de vragenlijst over de 
methodologie inzake toerisme beantwoordden, zijn er 16 die gegevens verschaffen over het 
aantal instellingen, slaapkamers en slaapplaatsen voor verschillende soorten 
logiesverstrekkende bedrijven voor toeristen (hotels, motels, pensions, gastverblijven, 
campings en jeugdherbergen). Het grote aantal beschikbare gegevens en de regelmaat van 
de gegevensverzameling (meestal maandelijks) verschaft een solide basis voor de 
ontwikkeling van statistieken over in de toeristische sector. 
Aan de vraagzijde verschaffen gegevens over de reisgewoonten van ingezetenen 
voornamelijk informatie over lange verblijven (meer dan 4 overnachtingen) en korte 
verblijven (1 tot 3 overnachtingen). Ook worden gegevens verzameld over dagtochten 
(excursies), zakenreizen en bezoeken aan familie en vrienden, hoewel dit soort reizen in de 
nationale methodologie niet zo goed gedocumenteerd is als lange en korte verblijven. 
Tijdens de in juni 1991 in Ottawa gehouden Internationale WOT-Conferentie over Statistiek 
inzake Reizen en Toerisme werd het belang erkend van de meting van dagtochten en 
dienstreizen, die niet alleen op het gebied van toeristenconsumptie (uitgaven) meetellen, 
maar ook de basis vormen voor prognoses die beslissingen voor de aanbodzijde kunnen 
beïnvloeden (b.v. investering in de bouw van conferentiefaciliteiten in hotels). 
Sociaal-economische gegevens over de bezoeker of toerist in verband met reisgewoonten 
maken ook deel uit van de analyse. Met behulp van deze informatie is het mogelijk de 
leeftijd, het geslacht, het beroep en de woonplaats van de reizigers vast te stellen, alsmede 
de specifieke bestemming en gekozen activiteiten zodat "bezoekersprofielen" kunnen 
worden samengesteld. Momenteel bevatten deze gegevens zelden een waardering van de 
gemaakte reis, hoewel deze informatie voor gebruikers van statistieken over toerisme bij 
marketing en reclame van aanzienlijk belang is voor het plannen van strategieën. 
17 
Hoewel een groot deel van de informatie in de analyse van statistische systemen en 
methodologie voor de verzameling van gegevens over het toerisme in de Lid-Staten van de 
EG en de EVA uit nationale administratieve bronnen afkomstig is, wordt in het verslag ook 
gewag gemaakt van de in bepaalde landen (Denemarken, Nederland, Duitsland etc.) 
bestaande samenwerkingsverbanden tussen de particuliere, en de publieke sector. Het 
gebruik van "officiële" organisaties garandeert vaak een hogere mate van overeenstemming 
en vergelijkbaarheid van de gegevens tussen de Europese landen, daar deze instellingen 
gewoonlijk op overeenkomstige wijze te werk gaan. Door rechtstreekse raadpleging van of 
samenwerking met het bedrijfsleven kan echter een duidelijker beeld worden verschaft van 
de factoren die de criteria in de toeristenindustrie rechtstreeks beïnvloeden (zoals het geval 
was bij de studie van de behoeften van de gebruikers van statistieken inzake het toerisme), 
en kunnen de beperkingen qua middelen en tijd die de nationale administraties worden 
opgelegd, verminderen. Gezien de doelstelling, de methodologie voor statistieken over 
toerisme zodanig te harmoniseren dat de gegevens zowel betrouwbaar als vergelijkbaar 
worden, is het van belang dat de organisaties in beide sectoren samenwerken om de kosten 
voor de bedrijven te verminderen, dubbel werk te voorkomen en de bronnen en middelen 
voor de verzameling van informatie op gemeenschappelijke basis te ontwikkelen. 
Omschrijvingen 
De door het merendeel van de landen van de EG/EVA gehanteerde definities met betrekking 
tot binnenlandse en internationale bezoekers, reizigers, toeristen, ingezetenen en niet-
ingezetenen, stemmen overeen met die van de Wereldorganisatie voor Toerisme, zodat 
nationale en internationale toeristenstromen kunnen worden vergeleken. 
Wat de statistieken over accommodatie betreft, verzamelen bepaalde landen (Denemarken, 
Duitsland, Noorwegen) alleen gegevens over bedrijven met een minimumaantal kamers of 
bedden. Andere landen nemen ook de aanwezigheid van andere faciliteiten naast de 
accommodatie van toeristen op in de definitie van logiesverstrekkende bedrijven (b.v. room 
service). In Oostenrijk worden gegevens over logiesverstrekkende bedrijven alleen 
verzameld voor "toeristenplaatsen" waar per jaar meer dan 3000 toeristen overnachten. 
Hierdoor wordt het bereik van de verzamelde statistieken vaak beperkt en kunnen er 
problemen ontstaan bij de vergelijking met andere landen waarin dergelijke criteria niet in 
acht worden genomen. 
De omschrijving van het begrip "dagtocht" varieert ook binnen de Lid-Staten. Zo worden bij 
voorbeeld minimum- en maximumafstanden en -tijden toegevoegd aan de algemene 
definitie ("een tocht die binnen een periode van 24 uur wordt gemaakt en waarbij niet wordt 
overnacht in de bezochte plaats"). 
De steeds sterker wordende tendens van toeristen om korter en vaker op vakantie te gaan 
maakt herziening en uitbreiding van de bestaande definities noodzakelijk, ten einde deze in 
de bestaande methodologie op te nemen. Definities van dagtochten, dienstreizen en toerisme 
waarbij in specifieke oorden wordt verbleven (plattelandsgebieden, boerderijen, kuuroorden 
etc. en/of ten gevolge van "culturele" of milieufactoren) dienen eveneens geformuleerd te 
worden, wil men nauwkeurig verslag uit kunnen brengen van de gebruiken in het toerisme 
in de toekomst. 
18 
Frequentie 
Het is niet gemakkelijk een algemene beoordeling van de frequentie van de verzameling van 
gegevens over toerisme te geven. De meeste landen verschaffen ten minste jaarlijks 
informatie over de 5 bovengenoemde onderwerpen, in het bijzonder wanneer deze wordt 
afgeleid van bestaande statistische registers (over het aantal bedrijven of werknemers, over 
de betalingsbalans inzake reizen). Een aantal landen verzamelt ook maandelijkse gegevens. 
Wanneer (zoals in Nederland) panels worden gebruikt, kan er meer variatie in de frequentie 
van gegevensverzameling worden gebracht, daar deze panels gewoonlijk op bepaalde 
tijdstippen gedurende het jaar die door het land in kwestie worden bepaald, worden 
geraadpleegd. 
5. ONTWIKKELING VAN EEN METHODOLOGISCH KADER VOOR HET 
OPSTELLEN VAN COMMUNAUTAIRE STATISTIEKEN OVER 
TOERISME 
De ontwikkeling van een referentiekader voor statistieken over het toerisme op Europees 
niveau biedt meerdere grote voordelen, namelijk: 
het voordeel voor de gebruikers door vergelijkbaarheid en betrouwbaarheid van de 
statistische informatie zo groot mogelijk te maken met behulp van richtlijnen over 
definities, indelingen en methoden voor gegevensverzameling; 
het bestaan van vergelijkbare gegevens in de verschillende landen kan het gebruik en 
de uitwisseling van statische informatie stimuleren door het ontwikkelen van 
geschikte analyse-instrumenten die een steun kunnen zijn bij het nemen van 
beslissingen; 
voor de informatiebronnen biedt het kader een praktisch werkdocument als basis 
voor de harmonisatie van de opstelling van officiële Europese statistieken en als 
leidraad voor alle andere informatiebronnen. 
Toerisme is een complex fenomeen, dat wordt gekenmerkt door snelle veranderingen en een 
enorme segmentatie aan zowel de vraag- als aanbodzijde. 
Aangezien het toerisme een bedrijfstak is die bijna alle economische sectoren raakt, brengt 
de opstelling van een methodologisch kader voor de analyse of produktie van statistieken 
talrijke problemen mee. Daarom kunnen er zeer ruime en verschillende benaderingen 
worden gekozen. 
De belangrijkste aspecten waarmee bij de ontwikkeling van de methodologie rekening werd 
gehouden zijn: 
reeds bestaande statistische systemen in de Lid-Staten van de EG/EVA en 
internationale gebruiken (vooral bij de WOT en de OESO); 
behoeften van de gebruikers aan statistieken over het toerisme. 
Sinds het begin is men ervan uitgegaan dat de methodologie, zo niet volledig, dan toch wel 
zo ruim mogelijk moet zijn om over een bruikbaar instrument te beschikken voor de 
verzameling van gegevens door de openbare of particuliere sector. 
Ter verbetering van de methodologie werd gekozen voor een stapsgewijze aanpak, gepaard 
gaande met vergaderingen van de Task Force en in nauwe samenwerking met de WOT en 
19 
de OESO, tevens rekening houdend met de aan de gang zijnde wijzigingen van de 
internationale definities. '-„ .,.-. 
De eerste stap werd gezet tijdens Öe vergaderingen van de Werkgroep Statistiek van het 
toerisme in januari en februari 1991, door de hoofdthema's^voor een methodologie uit te 
stippelen. Aan de landen van de EG/EVA en de Commissie werd gevraagd punten te 
noemen die een methodologische ontwikkeling vereisen. De verschillende onderwerpen die 
naar voren zijn gekomen, zijn in het algemeen kader gestructureerd, waarbij de onderlinge 
samenhang ervan is aangegeven. 
In bijlage 1 is de lijst opgenomen van onderwerpen die van gemeenschappelijk en 
fundamenteel belang zijn. 
Er zijn specifieke verslagen opgesteld over de verschillende geselecteerde punten. Deze 
hebben met name betrekking op: basisstatistieken inzake aanbod en vraag in de toeristische 
sector, opkomende vormen van toerisme zoals cultureel en platteland stoerisme, indicatoren 
van de gevolgen van het toerisme voor de economie en het milieu. 
Een groep adviseurs van nagenoeg alle Lid-Staten van de EG/EVA is de Werkgroep 
Statistiek van het toerisme tot grote steun geweest bij het afronden van de studies. 
Ten slotte werd het algemene kader inzake statistieken over toerisme opgesteld door de 
resultaten van het verslag over de behoeften van de gebruikers, de analyse van in Lid-Staten 
van de EG/EVA reeds beschikbare statistische systemen en de resultaten van de reeds 
genoemde specifieke verslagen met betrekking tot de gekozen toeristische thema's te 
combineren. 
De Werkgroep Statistiek van het toerisme stemde in met de structuur en de voornaamste 
resultaten van het verslag waarin het methodologische kader in oktober 1992 is 
gepresenteerd. Het eindverslag zal door de Werkgroep in de vergadering van februari 1993 
ter goedkeuring worden voorgelegd. De algemene structuur van het kader is opgenomen in 
bijlage 2. 
Hoewel de analyse van de methodologie een aanzienlijke voortgang betekent voor de op 
internationaal vlak uitgevoerde werkzaamheden inzake toerismestatistieken, kan deze -
gezien de.kenmerken van het te analyseren gebied en de opgelegde tijdslimiet- niet als 
volledig worden beschouwd. 
In het komende jaar zal het reeds verrichte werk worden samengevoegd en verspreid en 
zullen de resultaten met alle betrokken partijen worden besproken. Het voltooide handboek 
zal derhalve worden bekrachtigd door de goedkeuring van een specifieke Aanbeveling die 
de waarde van het op Europees niveau uitgevoerde methodologische werk nog zal verhogen. 
20 
6. SAMENWERKING MET INTERNATIONALE ORGANISATIES 
De behoefte aan een gemeenschappelijk methodologisch kader op internationaal niveau 
wordt ook benadrukt door de nauwe samenwerking met de secretariaten van de WOT en de 
OESO bij de verschillende stappen van de tenuitvoerlegging yan het tweejarenprogramma. 
Door rekening te houden met de verschillende status en taak van elke bij deze 
werkzaamheden betrokken organisaties was het mogelijk de coördinatie te versterken en 
nieuwe synergieën te ontwikkelen door middel van de werkwijze die was uitgestippeld met 
het oog op het gemeenschappelijke doel, namelijk het gebruik van eenzelfde terminologie 
voor toerismestatistieken over de gehele wereld. 
Een belangrijke factor in dit verband was de deelname, in de voorbereidende fase, van de 
Commissie aan de Internationale Conferentie over Statistiek inzake Reizen en Toerisme die 
in juni 1991 in Ottawa werd gehouden. De vorige gedetailleerde, binnen de Werkgroep van 
de EG/EVA uitgevoerde analyse van de documenten inzake methoden, definitie en indeling 
die tijdens de conferentie werd voorgesteld, toont aan hoe belangrijk de Europese bijdrage 
op dit gebied is. De praktische resultaten van deze samenwerking die reeds blijken uit de in 
het kader van de Beschikking van de Raad genomen maatregelen, hebben het mogelijk 
gemaakt, het effect van het werk van de Commissie zelfs buiten de Lid-Staten te vergroten. 
7. GEZAMENLIJKE ACTIVITEITEN VAN VERSCHILLENDE DIENSTEN 
VAN DE COMMISSIE 
De nauwe samenwerking op dit vlak tussen de diensten van de Commissie, sinds de 
tenuitvoerlegging van de Beschikking van de Raad inzake statistieken over het toerisme, 
werd versterkt en verder uitgebouwd door het gezamenlijk overleg over de specifieke 
maatregelen die zijn gepland ter verkrijging van een betere kennis van het toerisme. 
In juni 1991 organiseerde de Commissie een vergadering om de verschillende, direct of 
indirect bij het toerisme betrokken diensten te informeren over de op dit gebied met 
betrekking tot de statistiek getroffen maatregelen en tevens om zich de voorstellen van deze 
diensten ten nutte te maken en informatie te verzamelen over de behoeften van de 
gebruikers op het niveau van de Commissie. 
In deze vergadering, waar 12 Directoraten-generaal vertegenwoordigd waren, werd 
overeengekomen binnen de Commissie een horizontale dienst voor de gebruikers van 
toerisme op te richten (GUST), ten einde de produktie van statistische informatie beter aan 
te passen aan de ontwikkeling van communautaire activiteiten die van invloed zijn op het 
toerisme. 
8. SAMENWERKING MET EUROPESE BEROEPSORGANISATIES 
Op 15 maart 1991 organiseerde de Commissie een vergadering waarin het 
tweejarenprogramma aan de beroepsorganisaties (die gebruiker en tevens producent van 
statistieken zijn) werd voorgelegd. Tijdens deze vergadering werd ook gesproken over de 
mogelijkheden tot verbetering van de kwaliteit van de Europese statistieken over het 
toerisme. 
De 15 aan de vergadering deelnemende organisaties, die representatief waren voor alle 
toeristische sectoren, stonden positief tegenover de benadering van de Commissie en 
tegenover nauwere samenwerking met de Commissie met het oog op de tenuitvoerlegging 
van het statistische programma over toerisme. 
21 
De resultaten van de in het kader van de Beschikking van de Raad uitgevoerde 
werkzaamheden werden de beroepsorganisaties voorgelegd in de door de Commissie in 
september 1992 belegde vergadering. 
Hierdoor werd een betere verspreiding van informatie over de door beide partijen 
ontwikkelde programma's en uitgevoerde acties gewaarborgd. 
De beroepsorganisaties spraken hun waardering uit voor de inspanningen van de Commissie 
waardoor op dit gebied grote vooruitgang is geboekt en voor de doorzichtigheid die deze 
ontwikkeling heeft gekenmerkt, maar zij vestigden ook de aandacht op het feit dat er nog 
steeds een tekort is aan betrouwbare statistische informatie over toerisme op Europees 
niveau. 
De vertegenwoordigers van de economische subjecten die het principe van de 
communautaire actie op dit gebied ondersteunen, drongen aan op voortzetting van de 
werkzaamheden en op een actievere rol van de Commissie bij de opstelling van de vereiste 
statistische informatie. 
De beroepsorganisaties waren verder van mening dat het overleg dient te worden voortgezet 
wanneer het methodologisch kader en andere nieuwe instrumenten voor 
gegevensverzameling worden toegepast. 
9. CONCLUSIES 
Uit raadplegingen die gedurende de periode van tenuitvoerlegging van het 
tweejarenprogramma hebben plaatsgevonden, is gebleken dat er algemene overeenstemming 
bestaat over de invoering van een samenhangend statistisch systeem voor toerisme op 
Europees niveau. 
De belangrijkste gebruikers van statistieken over toerisme in de openbare en particuliere 
sector op regionaal, nationaal en internationaal niveau hebben te kennen gegeven dat er 
behoefte bestaat aan betrouwbare, vergelijkbare en op korte termijn beschikbare statistische 
informatie ten einde: 
voor een verbetering van de planning en tenuitvoerlegging van strategieën voor de 
voltooiing van de interne markt te zorgen en voor de instelling van de nieuwe 
Europese economische ruimte; en 
de invloed van specifieke maatregelen op het gebied van toerisme te beoordelen. 
Gebruikers stellen de volgende prioriteiten: 
bewaking van de belangrijkste activiteiten in verband met het aanbod in de 
toeristische sector met gebruikmaking van structurele en prestatie-indicatoren; 
evaluatie van het micro- en macro-economische belang van activiteiten op het gebied 
van het toerisme; 
analyse van de structuur van de vraag in de toeristische sector, waarbij in het 
algemeen dienstreizen zijn inbegrepen. 
De in de Lid-Staten van de EG/EVA uitgevoerde studie van de bestaande statistische 
systemen en beschikbare gegevens bewijst dat de verschillen in methoden samenhangen met 
structurele kenmerken, zowel wat betreft de bereidheid om het toerisme te ontwikkelen als 
de geografische omstandigheden. Verschillen in het waarnemingsgebied die tussen de 
22 
nationale systemen eveneens bestaan hoeven de doeltreffendheid van de samenwerking wat 
betreft de vergelijkbaarheid van de resultaten niet noodzakelijkerwijze te beperken. 
De analyse van de methodologie voor toerisme die in de loop van het werkprogramma van 
1991-1992 is uitgevoerd, leidde ertoe dat ook bij andere projecten inzake toerismestatistiek 
op nationaal en internationaal niveau sneller vooruitgang werd geboekt. Hoewel de 
resultaten van deze projecten niet als uitputtend kunnen worden beschouwd, verschaffen zij 
toch de basis voor de ontwikkeling van een referentiekader voor statistieken inzake het 
toerisme op communautair en Europees niveau. 
De Commissie werd door de verschillende bij het toerisme betrokken actoren benaderd en 
verzocht bij de ontwikkeling van statistieken over toerisme als drijvende kracht te fungeren. 
De ontwikkeling van communautaire statistieken over toerisme werd ook als prioriteit 
gezien door de Raad in zijn besluit van iuli 1992 betreffende een actieprogramma van de 
Gemeenschap op het gebied van toerisme^. 
Zonder het belang van deze verzoeken te onderschatten, dient de activiteit van de 
Gemeenschap op dit gebied te worden voortgezet op basis van een pragmatische benadering 
in overeenstemming met het subsidiariteitsprincipe. Dit houdt in de samenvoeging van de 
reeds uitgevoerde werkzaamheden en de ontwikkeling van flexibele maar coherente 
controle-instrumenten, met behulp waarvan het gebruik van de bestaande statistische 
systemen geoptimaliseerd kan worden. 
De acties ter ontwikkeling van het voor statistieken inzake toerisme voor de Gemeenschap 
na 1992 vereiste informatiesysteem werden gedefinieerd op basis van de bovengenoemde 
resultaten en van de door de Werkgroep Statistiek van toerisme van de EG/EVA, alsmede 
door de Directeuren-generaal van de nationale bureaus voor de statistiek en het 
Beheerscomité inzake toerisme gegeven richtsnoeren. 
Met het oog hierop en rekening houdend met het statistische programma van de Europese 
Gemeenschappen voor 1993-1997 worden onderstaande acties en doelstellingen beoogd: 
* Voltooiing en samenvoeging van het methodologisch handboek voor statistieken 
inzake toerisme 
De samenhang tussen de vele op dit moment reeds bestaande acties dient te worden 
versterkt ten einde grotere overeenstemming te bereiken. Het methodologisch 
handboek dat een algemeen kader voor de opstelling van statistieken inzake toerisme 
in de Gemeenschap omvat en waarvan het ontwerp gereed is, zal worden voltooid en 
aan de voornaamste verschaffers en gebruikers van statistieken worden toegestuurd. 
Dit werk dat als een hoofdprioriteit wordt beschouwd, zal worden ondersteund door 
een specifiek wettelijk instrument zoals een aanbeveling. 
Een aanbeveling is noodzakelijk om de reeds uitgevoerde werkzaamheden voor het 
methodologisch handboek volledig met elkaar in overeenstemming te brengen en om 
de verkregen resultaten te optimaliseren. Dit zou ook meer voordeel voor de 
gebruikers opleveren, doordat de vergelijkbaarheid en betrouwbaarheid van de feiten 
en cijfers over toerisme wordt gewaarborgd en tegelijkertijd de invoering van 
methoden voor de gegevensverzameling vergemakkelijken door richtlijnen te 
verschaffen over de methoden en definities die dienen te worden gebruikt. 
W PB nr. L 231 van I3.0X.92, hl/. 26. 
23 
Ten einde een passende uitwisseling van ideeën en ervaringen inzake de actuele 
ontwikkeling van statistieken over toerisme te garanderen, zal de Commissie 
belangstellende Lid-Staten bijstaan bij de organisatie van internationale seminars 
waarbij nationale overheden, deskundigen en beroepsorganisaties betrokken zijn. In 
dit verband zullen belangrijke technische problemen .betreffende de opstelling van 
geharmoniseerde statistieken over toerisme worden besproken. 
* Structurering en optimalisering van bestaande gegevens met het oog op de 
verspreiding van geharmoniseerde statistieken 
Dit impliceert de ontwikkeling van de noodzakelijke synergismen tussen nationale 
en communautaire statistische projecten met betrekking tot het toerisme. 
Doelstelling is het stroomlijnen van informatieverzameling (met betrekking tot 
passagiers, vervoer, milieu, huishoudbudget, werkgelegenheid, MKB, statistiek over 
landbouwprijzen, betalingsbalans, etc). 
Indien de verschillende methoden voor informatieverzameling die momenteel 
worden toegepast in de praktijk in overeenstemming met elkaar moeten worden 
gebracht, en indien het aan de communautaire actie inherente multiplicatoreffect 
moet worden geëxploiteerd, waardoor de Lid-Staten in staat worden gesteld hun 
momentele inspanning te optimaliseren zonder grote veranderingen te hoeven 
aanbrengen in hun nationale systemen, dient een geschikte juridische basis te worden 
gevonden. Een richtlijn van de Raad kan een gemeenschappelijk kader verschaffen 
om de verschillende acties te groeperen die op nationaal niveau worden uitgevoerd 
en kan de momenteel nog fragmentarische inspanningen kanaliseren. Dit laatste 
geldt zowel voor de statistieken aan de aanbodzijde als aan de vraagzijde, daar deze 
twee gebieden elkaar aanvullen. 
Het bovenstaande houdt in dat er een kosten-batenanalyse van de harmonisering 
moet worden uitgevoerd, die eventueel in een reeks opeenvolgende fasen zou 
kunnen geschieden. 
Tegen het jaar 2000 zullen er, rond een op een juridische basis stoelend kernsysteem van 
statistieken over toerisme satellietacties zijn uitgevoerd of -voorzieningen zijn getroffen. 
Deze acties dienen op het volgende gericht te zijn: 
ruimschootse gebruikmaking en analyse van andere bestaande statistieken inzake het 
toerisme, zoals werkgelegenheid, vervoer, nationale rekeningen, prijzen, statistieken 
van dienstverleningen, etc; 
ruimschootse gebruikmaking van nieuwe technologieën voor de verzameling van 
informatie (documentatiebestand, geografische informatiesystemen, elektronische 
overdracht, etc); 
invoering van specifieke statistische voorzieningen op Europees niveau ten einde 
snel informatie te verschaffen in het geval van een crisis in de vraag in de 
toeristische sector en om de uitwerkingen van bepaalde acties betreffende toerisme te 
volgen (panel van bedrijven en/of huishoudens en/of particulieren, etc); 
ontwikkeling van prognosemodellen. 
24 
BIJLAGE 1 
Het voor analyse binnen het kader van de methodologische werkzaamheden geselecteerde 
onderwerp heeft betrekking op: 
Basismethodologie: 
Vraag in de toeristische sector: 
korte en lange verblijven 
dagtochten 
toerisme en vervoer van passagiers 
Aanbod in de toeristische sector: 
logies 
andere statistieken inzake het aanbod 
Specifieke vorm van toerisme: 
Plattelandstoerisme en regionale aspecten van toerisme 
Cultureel toerisme 
Statistieken betreffende het toerisme (effect): 
Toerisme en betalingsbalans 
Prijzen, kosten en tarieven in de toeristische sector 
Toerisme en milieu 
Werkgelegenheid en opleiding 
Bovenvermelde methodologie wordt aangevuld met de hierna volgende maatregelen 
als leidraad voor de producent of gebruiker van de statistieken: 
Algemeen kader 
Sleutel indicatoren 
Een Europees geïntegreerd informatiesysteem 
Hotels, restaurants en reisbureaus in het kader van statistieken over diensten 
Indeling 
25 
BULAGE 2 
In het ontwerp "Algemeen kader voor de opmaak van communautaire statistieken inzake het 
toerisme - Methodologisch handboek" zijn de volgende punten opgenomen: 
Vraag in de toeristische sector 
Hoofdcategorieën van de vraag in de toeristische sector 
Bezoeken voor vakantiedoeleinden 
Dagtochten voor vrijetijdsdoeleinden 
Bezoeken voor zakelijke doeleinden 
Opkomende specifieke vormen van toerisme 
Cultureel toerisme 
Plattelandstoerisme 
Aanbod in de toeristische sector 
Statistieken inzake logies 
Statistieken over het aanbod van toeristische produkten 
Effecten van toerisme 
Economische systemen 
S atellietrekeningen 
Betalingsbalans 
Werkgelegenheid 
Prijsindex van toerisme 
Invloed op het milieu 
Specifieke sectoren die nauw verband houden met het toerisme 
Horeca 
Toerisme en vervoer van passagiers 
Interacties van vraag en aanbod 
Sleutelcijfers 
Gegevensbeheer en gegevens verspreiding 
ISSN 0254-1513 
COM(93) 345 def. 
DOCUMENTEN 
NL 17 
Catalogusnummer : CB-CO-93-378-NL-C 
ISBN 92-77-58054-2 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg !