TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN DE AANBEVELING

In een geglobaliseerde wereld waar zware criminaliteit en terrorisme steeds transnationaler worden en meer facetten vertonen, moeten de rechtshandhavingsinstanties over alle middelen kunnen beschikken om in samenwerking met externe partners de veiligheid van hun burgers te garanderen. Met het oog daarop moet Europol persoonsgegevens kunnen uitwisselen met rechtshandhavingsinstanties van derde landen, voor zover dit noodzakelijk is om zijn taken uit te voeren.

Sinds de inwerkingtreding van Verordening (EU) 2016/794 op 1 mei 2017 en op grond van het Verdrag is het de verantwoordelijkheid van de Commissie om namens de Unie te onderhandelen over internationale overeenkomsten met derde landen op het gebied van de uitwisseling van persoonsgegevens met Europol. Voor zover dat noodzakelijk is om zijn taken te kunnen uitvoeren, kan Europol samenwerkingsverbanden met externe partners aangaan en onderhouden op basis van werkafspraken en administratieve afspraken die op zich niet kunnen fungeren als rechtsgrondslag voor de uitwisseling van persoonsgegevens.

Gezien de politieke strategie als uiteengezet in de Europese veiligheidsagenda, de conclusies van de Raad en de mondiale strategie, de operationele behoeften van de rechtshandhavingsinstanties in de hele EU en de potentiële baten van nauwere samenwerking op dit gebied, acht de Commissie het noodzakelijk om op de korte termijn onderhandelingen te openen met acht landen, zoals aangegeven in het elfde verslag over de totstandbrenging van een echte en doeltreffende Veiligheidsunie.

De Commissie heeft bij het bepalen van de prioritaire landen rekening gehouden met de operationele behoeften van Europol. Volgens de Europol-strategie 2016-2020 komt het Middellandse Zeegebied prioritair in aanmerking voor versterkte partnerschappen. In de externe Europol-strategie 2017-2020 wordt bovendien de nadruk gelegd op de noodzaak van nauwere samenwerking tussen Europol en het Midden-Oosten/Noord-Afrika als gevolg van de bestaande terroristische dreiging en migratiegerelateerde uitdagingen.

Europol heeft momenteel geen afspraken met landen in deze regio. Tunesië bewijst door zijn samenwerking via Interpol echter bereid te zijn tot de uitwisseling van informatie met partners op het vlak van rechtshandhaving.

Deze aanbeveling betreft met name de onderhandelingen met Tunesië, hoewel de samenwerking met elk land van het Midden-Oosten/Noord-Afrika moet worden bezien in de context van de hele regio. De huidige instabiliteit in de regio, meer bepaald de langdurige conflicten in Libië, vormt een aanzienlijke bedreiging voor de veiligheid van de EU op de lange termijn waaraan dringend het hoofd moet worden geboden. Dit is niet alleen van belang voor de doeltreffende bestrijding van het terrorisme en de daarmee samenhangende georganiseerde misdaad, maar ook voor het aanpakken van migratiegerelateerde uitdagingen zoals het faciliteren van irreguliere migratie en mensenhandel. Samenwerking met plaatselijke rechtshandhavingsinstanties is van essentieel belang om deze uitdagingen aan te gaan.

Op basis van de technische dialoog voor het vaststellen van gemeenschappelijke maatregelen voor betere informatie-uitwisseling en gezamenlijke operationele rechtshandhavingsacties tegen de illegale handel in vuurwapens heeft de EU met Tunesië al een akkoord bereikt over een lijst van maatregelen om de samenwerking tussen de betrokken rechtshandhavingsinstanties te verbeteren, de ondersteuning van capaciteitsopbouw in het kader van desbetreffende regionale en/of bilaterale programma's te waarborgen en operationele acties te ontwikkelen binnen een gezamenlijk overeengekomen kader. De overdracht van persoonsgegevens valt echter niet onder dat akkoord.

Politiek kader

De betrekkingen tussen de EU en Tunesië gaan terug tot 1976 en kregen een krachtige impuls toen Tunesië en de EU in 1995 een associatieovereenkomst ondertekenden die twee decennia lang heeft gezorgd voor wederzijds voordelige betrekkingen op het gebied van economie en handel.

De steun van de EU aan het Tunesische volk bestrijkt een groot aantal beleidsterreinen, waaronder begeleiding van het verkiezingsproces, bevordering van de mensenrechten, ondersteuning van democratische en sociaal-economische hervormingen, verbetering van de veiligheid en versterking van het maatschappelijk middenveld. In het kader van de herziening van het Europees nabuurschapsbeleid (ENB) zijn nog drie aanvullende terreinen voor samenwerking vastgesteld: 1) economische ontwikkeling voor stabilisering, 2) de veiligheidsdimensie en 3) migratie en mobiliteit. Het aanbod van de EU aan Tunesië behelsde voorts nauwere banden over de hele linie, via sterkere integratie van economie en handel en een mobiliteitspartnerschap. In 2012 bereikten Tunesië en de EU een overeenkomst over een "geprivilegieerd partnerschap" van nauwere betrekkingen en integratie.

De EU heeft zich ertoe verbonden haar omvangrijke samenwerking met Tunesië in de veiligheidssector, bij de bestrijding van terrorisme en bij de preventie van gewelddadige radicalisering en gewelddadig extremisme te intensiveren, onder meer via versterking van de samenwerking tussen Tunesië en de relevante agentschappen en organen van de EU, waaronder Europol. Tunesië heeft van zijn kant een belangrijke prioriteit gemaakt van de preventie van radicalisering en de bestrijding van terrorisme, en wordt daarin onder meer ondersteund door het Europees netwerk voor voorlichting over radicalisering.

Sinds hun gezamenlijke associatieraad van 11 mei 2017 werken de EU en Tunesië aan een akkoord over hun nieuwe strategische prioriteiten. Tijdens deze bijeenkomst wezen beide partijen op de vooruitgang in hun bilaterale samenwerking op het gebied van veiligheid en terrorismebestrijding en op de merkbare verbetering van de veiligheidssituatie in Tunesië, met name als gevolg van de inspanningen van de nationale ordediensten.

Op de tweede zitting van de veiligheidsdialoog op hoog niveau, die op 19 januari 2017 in Brussel werd gehouden, gaven beide partijen blijk van hun gezamenlijke wil om de samenwerking op dit gebied te intensiveren met volledige inachtneming van de rechtsstaat, de mensenrechten en de fundamentele vrijheden.

Er wordt al een dialoog over terrorismebestrijding en veiligheid gevoerd met Tunesië, geflankeerd door een actieplan voor samenwerking op het gebied van rechtshandhaving dat als kader fungeert voor een toekomstige samenwerkingsovereenkomst met Europol. In de conclusies van de vergadering van 19 januari wordt samenwerking tussen Europol en de Tunesische autoriteiten genoemd als een van de prioriteiten voor de samenwerking tussen de EU en Tunesië.

Operationele behoeften

Volgens de gegevens in SOCTA 2017 en TE-SAT 2017, bovengenoemde besprekingen en de interne expertise van Europol is samenwerking met Tunesië noodzakelijk, met name om het hoofd te bieden aan de volgende vormen van criminaliteit.

Terrorisme: terroristische groeperingen die zowel in de regio als over de grens (met name in Libië en de Sahel) actief zijn, betekenen een bedreiging voor Tunesië en de EU, die beide het doelwit zijn geweest van terroristische aanslagen.