ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (84) 310 
 
 
 
Vol. 1984/0142 
  
 
Disclaimer  
Conform ément au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Com munauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que m odifié par le règlem ent (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septem bre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés c onformément à l'article 5 dudit 
règlement. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Economic 
Comm unity and the Eur opean Atom ic Energy Com munity (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, E uratom ) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), this file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conform ity with Article 5 of the aforem entioned regulation. 
In Übereinstimm ung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom 1. 
Februar 1983 über  die Freigabe der historischen Arc hive der Europäischen 
Wirtschaftsgem einschaft und der Europäisc hen Atom gemeinschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983, 
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003 
(ABI. L 243 vom  27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit 
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5 
der genannten Verordnung freigegeben. 
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
C O M(84) 310 def. 
Brussel, 25 juni 1984
D E  EU R O PE SE G E M E E N S C H A P  E N  AFRIKA
Mededeling van de Commissie aan de Raad
C O M(84) 310 def

INHOUD
OVERZICHT
INLEIDING
I .  DIAGNOSE
1. De te le u rs te lle n d e  balans van de twee ontwikkelingsdecennia
2. P lo tse lin g e  sterke achteruitgang
3. Ongunstige economische vo o ru itzich te n
4. Op lange te rm ijn  zorgwekkende trends
4 .1 . De bevolking
4 .2 . Het m ilie u
I I .  NIEUW E ONTWIKKELINGSPRIORITEITEN IN AFRIKA
1. O nafhankelijkheid op voedselgebied
2. Vermindering van de a fh a n ke lijkh e id  op energiegebied
3. Op de binnenlandse markt g erichte in d u s tria lis a tie
4. O ntw ikkeling van de regionale samenwerking
5. Interne voorwaarden voor de ontw ikkeling
5.1. P o litie k e  s t a b ili t e it
5.2. H e rd e fin ië rin g  van de ro l van de staat

-  2 -
I I I .  D E  R O L E N  ACTIE VA N  D E  EU R O PE SE ECO NO M ISCHE G EM E E N S C H A P
1. D e hulpverlening
1.1. Verhoging van de voor A frik a  bestemde fin a n c ië le  middelen
1.2. Aangepaste hulpverlening
1 .2 .1 . Voedselhulp en spoedhulp
1 .2 .2 . Steun voor het o ntw ikkelingsbeleid
1 .2 .3 . Een nieuwe p r io r it e it  : de s t r ijd  tegen de ve rsto rin g  van 
het algemeen n a tu u r lijk  evenwicht in  A frika
2. Het gemeenschappelijk belang
2 .1 . D e handel
2 .1 .1 . Het handelsverkeer
2 .1 .2 . Basisprodukten
2.2. Mijnbouw
2.3. Energie
2.4. V is s e rij
2.5. D e Europese investeringen in  A frika
CONCLUSIE

OVERZICHT
A frik a  heeft met een zeer m o e ilijk e  economische en sociale toestand 
te kampen.
De balans van de afgelopen twee "ontw ikkelingsdecennia" is  te le u r­
s te lle n d . Het grote p ote n tie e l aan n a tu u rlijk e  hulpbronnen wordt weinig 
en slecht benut en is nauwelijks bekend.
D e Afrikaanse landen z ijn  zeer zwaar getro ffen  door de in te rn a tio n a le  
economische c r is is  en de sterke d aling  van de g rondstoffenprijzen tussen 
1980 en 1982. Hun toch a l steeds h a ch e lijke r geworden voed se lsitua tie  wordt 
nog verergerd door de droogte, met name in  O ostafrika en in  de Sahel. D e 
achteruitgang van hun handelspositie gaat gepaard met een steeds groter 
gebrek aan kredietw aardigheid : veel van deze landen z ijn  momenteel n ie t 
meer in staat de voor een goede werking van hun produktieapparaat vereiste 
produkten te im porteren.
Afgezien van z ijn  o n m id d e llijke  overlevingsproblemen moet A frika  het 
hoofd bieden aan zorgwekkende ontwikkelingen op lange te rm ijn , welke het 
re s u lta a t z ijn  van een zeer snelle bevolkingsaanwas, een zich steeds vlugger 
voltrekkend ve rste d e lijkin g sp ro ce s en een achteruitgang van z ijn  ecosysteem.
A frik a  bevindt zich op een k ritis c h  keerpunt van z ijn  bestaan. De 
Afrikaanse le id e rs hebben een les getrokken u it hun ervaringen en z ijn  zich 
ervan bewust geworden dat z i j ,  om  het g e tij te keren, hun p rio rite ite n  moeten 
herzien en de, na het ona fha n kelijk worden hunner landen,gekozen methodes 
moeten w ijzig e n .
De nieuwe o n tw ik k e lin g s p rio rite ite n  in  A frika  werden in 1980 in  het 
A ctieplan van Lagos u itg e s tip p e ld  : een meer zelfstandige ontw ikkeling, 
onafha n kelijkhe id  op het gebied van de voedselvoorziening, vermindering van 
de a fh a n ke lijkh e id  op energiegebied, op de binnenlandse markt gerichte 
in d u s tr ia lis a tie  en o ntw ikkeling van de regionale samenwerking.
Thans rest ons nog deze b e le id s lijn e n  in  strategieën en vormen 
van s e cto rie e l b ele id  om  te ze tte n , waarmee de huidige belemmeringen allengs 
kunnen worden opgeheven.
D e Afrikaanse landen weten dat z ij zich vooral op eigen kracht moeten 
ontwikkelen : het "s e lf-re lia n c e "-id e e . Doch de h e ro rië n ta tie  van de 
b e le id s lijn e n  en de noodzakelijke hervorming van de sociale en economische

-  2 -
structuren kunnen slechts slagen, wanneer z ij door een grotere hoeveelheid 
beter aangepaste buitenlandse hulp worden ondersteund.
Door z ijn  aandrijkskundige p o s itie , z ijn  geschiedenis, z ijn  
economische en strategische belangen en de via z ijn  eigen p o litie k  aange­
knoopte banden, heeft Europa een bijzondere verantw oordelijkheid ten opzichte 
van A frik a . Er is  niemand die dat zou w ille n  ontkennen.
D e problemen waarmee het Afrikaanse continent te kampen heeft vormen 
een uitdaging op z ic h z e lf en leggen Europa de v e rp lic h tin g  op deze re la tie  
steeds verder u it  te bouwen door de Overeenkomst van Lomé te verdiepen en 
zich opnieuw te bezinnen op z ijn  M iddellandse-Zeebeleid. Doch de bijdrage 
van Europa to t de ontw ikke lin g  van A frik a  dient op twee p ijle r s  te worden 
gegrond : ten eerste de hulp, doch -  om  der w ille  van de duurzaamheid en de 
doeltre ffe n dh e id  -  ook het gemeenschappelijk belang.
D e buitenlandse hulp aan A frik a  moet worden u itg e b re id . Ook moet z ij 
beter worden aangepast om  d o e ltre ffe n d e r re su lta te n  te kunnen afwerpen.
Wat Europa b e tr e ft, wordt deze hulp h o o fd za ke lijk in  tw eeërlei vorm verleend : 
voedselhulp en spoedhulp e ne rzijds en de ondersteuning van diverse vormen 
van o ntw ikkelingsbeleid a nd e rzijd s. Daaraan d ien t voortaan een nieuwe 
p r io r it e it  te worden toegevoegd : de voorrang die de Gemeenschap en haar 
Lid-Staten moeten geven aan de b e s trijd in g  van het verwoestijningsproces 
en aan de handhaving van het n a tu u r lijk  evenwicht in  A frik a  in  de ruimste zin 
des woords. Gebeurt dat n ie t, dan d re ig t daardoor a lle s  op losse schroeven te 
worden gezet.
Doch de steun die Europa moreel v e rp lic h t is  aan A frik a  te geven moet 
meer z ijn  dan hulp a lle en  en ook op het gebied der economische betrekkingen 
to t u itin g  komen. Het is  van belang dat de Gemeenschap het raamwerk waarbinnen 
haar handelsverkeer met de Afrikaanse landen p la a tsh ee ft s ta b ie le r en over­
z ic h te lijk e r , dat w il zeggen beter te voorzien, maakt. Ook is  het m ogelijk 
meer ambitieuze b e le id s lijn e n  en a ctie s te ontwikkelen op a lle  gebieden waar 
elkander aanvullende hulpbronnen en gemeenschappelijke belangen zulks m ogelijk 
maken, zowel in sectoren als mijnbouw, energiewinning en v is s e r ij, als op 
in dustriegebied. Het is  nodig dat de Europese investeerders z ich , veel meer 
dan z ij to t nu toe gedaan hebben, voor de ontw ikke lin g  van de produktieve 
hulpbronnen van A frika  in z e tte n . Doch dan moeten daarvoor wel de voorwaarden 
worden geschapen.
Het onderhavige document behelst een balans, een diagnose en een aantal 
vo o rste lle n . Zou de Raad met deze b e le id s lijn e n  akkoord gaan, dan zou de 
Commissie la te r meer specifie ke  v o o rste lle n  kunnen dóen in  het kader van de 
verschillende samenwerkingsovereenkomsten tussen de Gemeenschap en de 
Afrikaanse landen, en voor de ten u itvoe rle g ging  van de andere door haar 
beheerde instrumenten.

INLEIDING
Er bestaan wel 50 verschillende " A frik a 's " . Het aan de 
Middellandse Zee grenzende gedeelte van A frika  vertoont n ie t dezelfde 
kenmerken als zwart A frik a . Doch ook ten zuiden van de Sahara z ijn  de 
p o litie k e , economische en cu ltu re le  re a lite ite n  zeer uiteenlopend. Er 
z ijn  dichtbevolkte landen -  alleen al Nigeria heeft meer dan 80 m iljoen 
inwoners -  en een groot aantal dunbevolkte, want 25 staten te lle n  minder 
dan v i j f  m iljoen inwoners. Sommige landen z ijn  r i j k  aan aardolie en 
minerale d e lfs to ffe n , t e r w ijl andere daanaan ju is t  gebrek hebben.
Er z ijn  kustlanden en ver van de kust verw ijderde, in het binnenland 
gelegen staten; sommige kennen reeds een begin van in d u s tria lis e rin g , 
t e r w ijl andere -  de meeste -  geheel en al van de landbouw leven.
Er z ijn  zeer veel uiteenlopende s itu a tie s  in  A frika  : b ij de 
analyse moet d a a rb ij rekening worden gehouden en de te voeren stra te g ie  
dient daarop te worden afgestemd.
Desalniettem in vormt A frik a  toch een echte eenheid. Dat is een 
fy s ie k  en geografisch gegeven, doch ook het erfgoed van eenzelfde 
geschiedenis en een recent dekolonisatieproces; dat z ijn  ook vergelijkbare 
economische stru ctu re n , welke worden gekenmerkt door een overwegende 
p o s itie  van de landbouw, een sterke gerichtheid op het buitenland, een 
sterke a fh a n ke lijkh e id  van de u itv o e r van enkele grondstoffen en een 
groot bevolkingsaanwaspercentage. Het betekent ook -  in grote trekken -  
dezelfde ontwikkelingsproblemen.
Deze Afrikaanse eenheid is echter n ie t alleen een r e a lit e it ,  doch 
ook een economische en p o litie k e  noodzaak, in ons tijd p e rk  van grote 
landencombinaties. Een onderling verdeeld A frika  zou geen invloed 
kunnen uitoefenen op de gang van zaken in de wereld en op g eva a rlijke  
w ijze blootstaan aan het spel van buitenlandse invloeden. Een "gebalka- 
niseerd" A frik a  zou n ie t in staat z ijn ,  voor z ijn  eigen economische en 
sociale o ntw ikkeling op te komen, want het z ie t zich gesteld voor problemen 
die geen enkel land alleen kan durven oplossen. Er is  geen enkele 
Afrikaanse le id e r d ie , ondanks de huidige w isselvalligheden en spanningen, 
de Afrikaanse eenheid n ie t heel hoog op z ijn  l i j s t j e  van p o litie k e  
p r io r ite ite n  heeft staan.

Zowel door haar geaardheid als door de betrekkingen die zij via 
de Overeenkomsten van Lomé en de akkoorden met de Middellandse-Zeelanden 
met vrijwel alle Afrikaanse landen onderhoudt, mag de Europese Economische 
Gemeenschap niet haar ogen sluiten voor dit streven van Afrika naar 
politieke en economische eenheid, waaraan de "organisation de l'unité 
Africaine" (OUA) vorm tracht te geven.
Vandaar dat deze mededeling betrekking heeft op Afrika.
A frika  verkeert in  zeer m o e ilijk e  economische en sociale omstan­
digheden. D e balans van de afgelopen twee ontwikkelingsdecennia is 
te le u rs te lle n d . D e Afrikaanse landen z ijn  zeer zwaar g e tro ffe n  door de 
in te rn a tio n a le  economische c r is is  en de sterke d aling  van de grondstoffen- 
p rijz e n  tussen 1980 en 1982. Hun v o e d se lsitu a tie  wordt steeds h a ch e lijke r 
en is de la a tste  t i j d  door de droogte nog meer achteruitgegaan.
Afgezien van z ijn  o n m id d e llijke  overlevingsproblemen, moet A frika  
het hoofd bieden aan een aantal u ite r s t zorgwekkende ontwikkelingen als 
gevolg van een zeer sn elle  bevolkingsaanwas, een zich steeds vlugger 
voltrekkend ve rste d e lijkin g sp ro ce s en de achteruitgang van z ijn  ecosysteem.
A frika  bevindt zich op een beslissend keerpunt van z ijn  bestaan.
De Afrikaanse leiders hebben lessen getrokken uit de opgedane ervaringen 
en zijn zich ervan bewust geworden dat zij, om het getij te keren, hun 
prioriteiten moeten herzien en de, vlak na het onafhankelijk worden van 
hun landen,gekozen methodes dienen te wijzigen.
Doch de b ijs tu r in g  van de versch ille nd e  vormen van ontw ikkelings­
beleid in A frika  kan slechts slagen wanneer z ij door een grotere en 
beter aangepaste buitenlandse hulp wordt ondersteund. In d it opzicht 
heeft Europa een bijzondere vera ntw o orde lijkhe id . Doch deze hulp op 
z ic h z e lf is  n ie t toereikend. Het is  ook van groot belang de Europese 
investeerders veel meer te betrekken b ij de o ntw ikkeling van het 
Afrikaanse continent.
D e problemen waarmee het Afrikaanse vasteland te kampen heeft en 
de daaruit voortvloeiende uitdagingen leggen de Europese Gemeenschap 
de v e rp lic h tin g  op (1 ), zich nader te bezinnen op haar M iddellandse- 
Zeebeleid en de Overeenkomst van Lomé meer diepgaand u it te bouwen.
Dat is  het doel van de v o o rste lle n  van de Commissie met betrekking to t 
de ten u itvoe rle g ging  van een M iddellands-Zeebeleid voor de eenmaal uitgebreide 
Gemeenschap. Dat is ook wat er pp het spel staat b ij de thans lopende 
onderhandelingen voor de komende EÉG-ACS-Overeenkomst.
D e m oeilijkheden waarvoor A frika  zich gesteld z ie t z ijn  een 
b e la n g rijke  reden van bezorgdheid voor de Europese Gemeenschappen. Doch 
u ite ra a rd  moeten de gevolgen van deze bezorgdheid n ie t in  het nadeel 
van de landen in het Caraibisch gebied en de S t ille  Oceaan u itv a lle n ,
(1) Zie doe. COM(84)107 def.

-  2 -
die immers ook via de Overeenkomst van Lomé met haar geassocieerd z ijn  
en te kampen hebben met een s itu a tie  en met problemen welke in vele 
opzichten te ve rg e lijke n  z ijn  met die van de Afrikaanse landen.
D e onderhavige (1) mededeling behelst a lle re e rs t een diagnose van de 
huidige economische en sociale toestand in  A frika  ( I ) .
Daarna wordt herinnerd aan de nieuwe o n tw ik k e lin g s p rio rite ite n  
voor dat co ntin e nt, zoals die door de Afrikanen in het Plan van Lagos 
z ijn  u itg e s tip p e ld  en die overeenkomen met de voorrangspunten van het 
ontwikkelingssamenwerkingsgebied van de Gemeenschap ( I I ) .
Tenslotte wordt h ie rin  aangegeven welke taak er momenteel voor 
Europa is  weggelegd b ij de ontw ikkeling van het Afrikaanse vasteland ( I I I ) .
(1) Een s o o rtg e lijk e  mededeling over de landen in  het Caraibisch gebied 
en in de S t ille  Oceaan zal binnenkort door de Commissie b ij de Raad 
worden ingediend.

I. DIAGNOSE
1. De te le u rs te lle n d e  balans van twee ontwikkelingsdecennia
1.1. Tussen 1950 en 1980 -  de t i j d  van een generatie -  z ijn  de meeste 
Afrikaanse Landen onafhankelijk geworden en hebben z ij nieuwe 
in s te llin g e n  en bestuursapparaten moeten invoeren. T e g e lijk e rtijd  
moesten z ij het hoofd bieden aan een bevolkingsaanwas zonder weerga 
en aan diepgaande economische en sociale veranderingsprocessen. 
Ondanks m oeilijkheden van a lle r le i aard, werd in d e rtig  ja a r t ijd s  
een lange weg afgelegd.
1.2. Toch ve rto o n t, aan het einde van de zeventiger ja re n , de ontwikke- 
lingsbalans van d it  continent een over het geheel genomen, 
te le u rs te lle n d  beeld, ook a l z ijn  er u ite ra a rd  ook wel enkele 
lic h tp u n tje s  te bespeuren. In ieder geval weegt deze balans in de 
verste verte n ie t op tegen A frik a 's  enorme, nog grotendeels onbenutte 
p o te n tie e l. Momenteel is  A frik a  een uitgesproken onderontwikkeld 
co ntin e nt.
Van de 38 landen met een laag inkomen, zoals de Wereldbank die 
onderscheidt, bevinden zich er 22 in  A frik a .
Gedurende de zeventigerjaren bedroeg het groeipercentage van het BN P 
per inwoner in A frik a  gemiddeld slechts 0,8 % per ja a r, t e r w ijl het 
in  a lle  ontw ikkelingslanden te zamen 2,7 %  bedroeg.
Tijdens d itz e lfd e  decennium is  de produktie van voedingsgewassen 
per hoofd van de bevolking met 1  %  afgenomen.
D e s itu a tie  waarin de bewoners van deze landen verkeren b l i j f t  
h a ch e lijk : de Levensverwachting b ij de geboorte is  11 ja a r ko rte r 
dan in  a lle  ontw ikkelingslanden te zamen. In 1979 was het kinder­
s t e r f te c ijf e r  in  het vlak beneden de Sahara gelegen gedeelte van 
A frik a  2,5 maal zo hoog a ls in  a lle  ontw ikkelingslanden te  zamen.

-  2 -
Zo zal men zich , ondanks de a a n zie n lijke  vooruitgang die sinds de 
onafhankelijkheid werd geboekt -  met name op het gebied van de 
scholing, de gezondheidszorg en de in fra s tru c tu u r of b ij de opbouw 
van de verschillende staten -  nog enorme inspanningen moeten ge­
tro o ste n , voordat A frika  zich in een s itu a tie  bevindt, die v e rg e lijk ­
baar is  met die van de andere ontwikkelingslanden.
1.3. Deze balans wordt door niemand aangevochten, ook a l z ijn  de meningen 
over de oorzaken van deze s itu a tie  verdeeld#
B ij deze balans dient echter een onderscheid te worden gemaakt tussen 
de n a tu u rlijk e  beletselen (de Afrikaanse bodem is  voor het merendeel 
broos, arm aan organische stoffe n  en in  regel slechts middelmatig 
vru ch tb a ar), het w is s e lv a llig e  klim aat (de misoogsten van de zeventiger 
jaren va lle n  grotendeels te verklaren door de droogte), en geografische 
gegevens (zo z ijn  bijvoorbeeld 14 van de 20, n ie t aan de kust gelegen 
ontw ikkelingslanden te r wereld in A frika  te vinden).
Men moet n ie t u it  het oog ve rliezen wat hiervan de stru ctu re le  oorzaken 
z ijn  : de p o litie k e  kwetsbaarheid van jonge staten, die in  de eerste 
plaats hun eigen bestaan moeten verzekeren; u it het koloniale tijd p e rk  
overgeërfde, zeer naar buiten gerichte economische s te ls e ls , die te 
weinig op het binnenland z ijn  afgestemd en elkander in regionaal 
opzicht te weinig aanvullen.
Ook moet men n ie t vergeten dat de in te rn a tio n a le  economische context 
in  de zeventiger jaren n ie t zeer gunstig is  geweest voor A frik a , dat 
tijd e n s  deze periode met een a a n zie n lijke  achteruitgang van de 
ru ilv o e t te kampen heeft gehad. Daar d it vasteland in een zwakkere 
p o s itie  verkeerde dan de andere continenten, heeft de uitw erking van 
de c r is is  zich daar erger doen gevoelen dan de andere.
Doch deze ontw ikkeling is  ook g e d e e lte lijk  te w ijte n  aan vergissingen 
van de Afrikaanse le id e rs b ij hun p rio rite its k e u z e s  -  in het algemeen 
kan worden gesteld dat de landbouw aan andere belangen werd opgeofferd ■  
of b ij hun p o litie k e  beleidsvoering vlak na het onafhankelijk worden 
hunner staten. In vele landen werden programmeringsinstanties opgericht 
voor de u its tip p e lin g  van een allesomvattende ontw ikke lin g sstrate g ie. 
Doch daa rb ij werd in  de regel n ie t precies rekening gehouden met de 
behoeften en de mogelijkheden van de betrokken landen. Zo heeft tijd e n s  
de ze stig e r jaren geen enkel Afrikaans land voorrang gegeven aan
(1) Zie in  d it  verband "LAGOS plan of action fo r the economie development 
of A fric a  1980-2000" -  O U A  1981. D e versnelde ontw ikkeling van het 
ten zuiden van de Sahara gelegen gedeelte van A frika  (Rapport-Berg) 
Wereldbank 1981.
Sud-Sahara A fric a  : Progress Report on Development Prospects and 
Programs. Wereldbank 1983.
D e C E A  en de o ntw ikkeling van A frik a , 1983-2008, Verenigde Naties 1983

-  3 -
investeringen in de Landbouw en, behalve in vier landen (Egypte,
Soedan, Tunesië en Marokko), maakten de landbouwinvesteringen 
slechts een gering onderdeel van het totale investeringsbedrag uit.
Doch ook al was er een plan uitgestippeld, dan werd dit zelden 
gevolgd, zowel door een gebrek aan standvastigheid en vastbesloten­
heid als aan mankracht en middelen.
2. P lo tse lin g e  sterke achteruitgang
Toch al zeer kwetsbaar voor externe schokken (de buitenlandse handel 
vertegenwoordigt gemiddeld een kwart van z ijn  BNP), is  A frika  zeer zwaar 
g e tro ffe n  door de verergering van de in te rn a tio n a le  c r is is  en de sterke 
daling van de g ro d sto ffe n p rijze n  (met ongeveer 25 %  in reële c ijfe r s )  
tussen 1980 en 1982. "De Afrikaanse landen met een gering inkom enseijfer, 
die meer dan andere a fh a n k e lijk  z ijn  van de u itv o e r van basisprodukten, 
hebben zeer van de c r is is  te lijd e n  gehad. Hun inkomen per hoofd van de 
bevolking loopt steeds meer terug en d re ig t aan het einde van de ta c h tig e r 
jaren geringer te z ijn  dan in  1960, aldus het verslag over de ontw ikkeling 
in de wereld 1983, van de Wereldbank.
Bovendien heeft A frika  opnieuw met periodes van droogte te kampen gehad. 
In 1983 werd het Sahelgebied hierdoor zwaar g e tro ffe n , evenals de Soedanese 
zones van de kustlanden, en Marokko in  N oordafrika. In z u id e lijk  A frika  
hebben twee achtereenvolgende periodes van droogte, in 1982 en 1983, 
rampzalige gevolgen gehad, vooral in Zimbabwe, Botswana en Mozambique.
En ook in 1984 vormt de droogte nog een bedreiging.
H ie ru it v o lg t een b e la n g rijk  te k o rt aan voedingsgewassen in  deze 
regio's, die daardoor met hongersnood worden bedreigd. De export- 
teelten, met name koffie en cacao in Westafrika, zijn zwaar door de 
droogte en bosbranden getroffen, hetgeen de betalingsbalansproblemen 
alleen nog maar erger maakt.
D e achteruitgang van de handelspositie van de Afrikaanse landen ging 
met een steeds grotere in s o lv e n tie  gepaard. Sinds 1970 werd hun
Schuldenlast  nagenmaal 70 o root _hetaeen voor bepaalde landen to t
u itin g  kwam  in een verhouding tussen de dienst van hun schulcFen 
hun inkomsten, die g e lijk  aan of hoger dan 20 %  is . Tussen 1979 en 1983 
golden 34 van de 56, voor 25 ontw ikkelingslanden bestemde, m u ltila te ra le  
schuldaanpassingstransacties voor Afrikaanse landen. De reserves dezer 
landen dekken n ie t meer dan twee maanden in voe r, tegen v ie r maanden voor 
a lle  andere ontw ikkelingslanden. Zo kunnen bijvo orbe eld  veel landen 
in 1984 n ie t meer de v ita le  produkten (a a rd o lie , landbouwproduktiemiddelen,

-  4 -
onderdelen) importeren, welke nodig z ijn  voor een goede werking van 
hun p ro d u ktie p o te n tie e l, dat hierdoor g e d e e lte lijk  lam gelegd wordt.
3. Ongunstige economische vo oruitzich ten
D e m oeilijkheden waarmee A frika  te kampen heeft z ijn  n ie t alleen 
maar het gevolg van door de omstandigheden bepaalde facto re n, en 
kunnen n ie t eenvoudigweg worden verholpen door een verbetering van 
de in te rn a tio n a le  economische conjunctuur.
Het Afrikaanse aandeel in  de werelduitvoer is van 3,9 %  in 1970 to t 
3,4 %  in  1980 gedaald. Doch het e rn stig ste  ve rsch ijn sel is , dat het 
ten zuiden van de Sahara gelegen gedeelte van A frika  steeds meer van 
de wereldeconomie wordt u itge slo ten  : het aandeel van deze regio in 
de in te rn a tio n a le  handel is  nam elijk van 3,1 %  in 1960 to t ongeveer 1  %  
op het tegenwoordige t ijd s t ip  geslonken. Deze achteruitgang op de 
wereldmarkten, die vooral ten goede is  gekomen aan andere ontw ikkelings­
landen, gold bovendien voor sectoren waarvoor d it gebied het beste toege­
rust was : diverse e rtssoo rte n, cacao, aardnoten, plantaardige o lie  en 
katoen. En de vo o ru itzich te n  voor de komende jaren in deze sectoren z ijn  
over het geheel genomen ongunstig. Door de technische vooruitgang is  de 
vraag naar een aantal grondstoffen voor de in d u s trie  teruggelopen, 
t e r w ijl voor k o ffie , cacao en aardnoten -  d.w .z. de d rie  b e la n g rijkste  
agrarische exportprodukten van A frika  -  op middellange term ijn  een 
overmatig aanbod te verwachten v a lt, dat de p rijz e n  to t het einde van 
het huidige decennium laag d re ig t te houden.
D e onlangs door de Wereldbank opgestelde prognoses voor het ja ar 1995 
illu s tre re n  de onrustbarende achteruitgang die het Afrikaanse continent 
b e d re ig t, indien de huidige tendensen zich vo ortze tten . In haar meest 
o p tim istisch e  scenario, met als uitgangspunt een aantal zeer gunstige 
ve ro n d e rste llin g e n , voorspelt de Wereldbank voor A frika  een ja a r lijk s  
groeipercentage per hoofd van de bevolking van 0,1 % ; het meest 
ongunstige scenario daarentegen, le id t to t de gevolgtrekking dat het 
BNP per hoofd van de bevolking met gemiddeld 1  %  per ja ar zal dalen.
Ook de studies met prognoses op langere te rm ijn , die door de Economische 
Commissie voor A frik a  van de Verenigde Naties werden v e rric h t, tonen 
aan d a t, wanneer de huidige s itu a tie  zonder noemenswaardige w ijzig in g  
van de ve rsch ille nd e  vormen van ontw ikkelingsbeleid en van de interna­
tio n a le  betrekkingen gehandhaafd b l i j f t ,  zulks tegen het ja ar 2008 
een vo lle d ig e  m arginalisering van de Afrikaanse regio in de wereld­
economie ten gevolge zal hebben.

-  5  -
4. O p lange te rm ijn  zorgwekkende trends
Afgezien van z ijn  onm iddelLijke overlevingsproblemen, moet A frika  het 
hoofd bieden aan een aantal zorgwekkende lang e -term ijn tre nd s, als 
gevolg van een zeer snelle bevolkingsaanwas, een zich steeds vlugger 
voltrekkend ve rsted e lijkin g sproce s en de achteruitgang van z ijn  
e coste lse l.
4.1. D e bevolking
In 1980 te ld e  A frika  440 m iljoen inwoners. In 2010 zu lle n  dat er 
meer dan 1.100 m iljoen z ijn . Het Afrikaanse bevolkingsaanw ascijfer 
is  het hoogste te r wereld : in  de zeventiger jaren bedroeg het 
2,8 % per ja a r, en naar schatting zal het in  het huidige decennium 
nog s tijg e n  en 3,1 %  bereiken, dank z ij een verbetering van de 
hygiëne en de voedingsgewoonten.
Het moderniseringsproces gaat in  de regel met een minder snelle 
bevolkingsaanwas gepaard : dat is  de w ijz ig in g  van het bevolkings- 
patroon. Volgens de prognoses van de b evo lkin g sspe cia listen  zal het 
"evenwicht" pas tussen 2080 (voor Noordafrika) en 2135 (voor het 
beneden de Sahara gelegen gedeelte van A frik a ) worden b e re ik t. D e 
daling van het g e b o o rte c ijfe r zal kunnen worden versneld door een 
vastberaden geboorteplanningsbeleid. Iedere maatregel voor een 
betere beheersingj^an d^ bevolkingsgroei kan slechts gunstig z ijn  
voor'dë o ntw ikkeling van A frik a . Doch d e rg e lijk e  maatregelen hebben 
een in grijpende u itw erkin g  op het cultuurpatroon en kunnen a lle en  
door de betrokken Landen z e lf worden uitge w e rkt.
Gezien de aan sociaal-dem ografische ve rsch ijn sele n  eigen in e r tie  
staat het beeld van A frika  in  het ja a r 2010 pra ktisch  echter eigen­
l i j k  reeds va st. D e bevolkingsaanwas, die zich in  de komende jaren 
in  een steeds hoger tempo zal vo ltre kke n , zal to t in grijpende 
veranderingen in  de Afrikaanse ru im te lijk e  ordeningen leiden.
In de jaren 1980-1990 zal de druk op de steden steeds g ro te r worden 
op een vasteland, dat a ls het minst v e rs te d e lijk te  te r wereld m ag 
worden beschouwd. Tijdens het afgelopen decennium is  de Afrikaanse 
stadsbevolking reeds met 6 %  per ja a r toegenomen, zowel wegens de 
aantrekkingskracht van de steden z e lf a ls door de inkomstendaling 
in  de tra d itio n e le  landbouw. In veel steden zal het b e v o lk in g s c ijfe r 
zich o m  de tie n  ja a r b lijv e n  verdubbelen. Het ten zuiden van de 
Sahara gelegen gedeelte van A frik a  te ld e  tw a a lf steden van meer 
dan een m iljoe n  inwoners in 1980 (tegen een enkele in 1970). Te 
voorzien v a lt dat het inw onertal van d rie  steden (Kinshasa, Lagos 
en Abidjan) in  het ja a r 2010 meer dan 10 m iljoen zal bedragen en

-  6 -
dat 70 andere steden dan 1  m iljoen inwoners zullen te lle n  (1 ).
In de landen aan de Middellandse Zee zal de stad Cairo in dat 
p erspectief ja a r nagenoeg 15 m iljoen inwoners hebben, en 
Casablanca en Alexandrië b ijn a  6 m iljoe n .
Ondanks deze snelle groei van de stadsbevolking, zal ook de 
plattelandsbevolking b lijv e n  toenemen, doch in  sommige re g io 's 
meer dan in  andere.
Evenals in  het verleden, zal de bevolkingsaanwas vermoedelijk to t 
u itin g  komen in b e la n g rijke  interne en externe migratiebewegingen.
In het ten zuiden van de Sahara gelegen gedeelte van A frika  zullen 
de grootste emigratiestromen met name afkomstig z ijn  u it Rwanda, 
Bovenvolta en Kenya. Een v ijf t ie n t a l landen daarentegen, zal 
w a a rs c h ijn lijk  een batig m igratiesaldo te zien geven, in het 
bijzonder Z aïre, Ivoo rku st, Kameroen en Z u id a frika .
De u it  deze demografische ontwikkelingen voortvloeiende, grondige 
h e rstru ctu re rin g  van het Afrikaanse grondgebied zal belangrijke 
infrastructuurw erken vergen, zowel in de steden als op het 
p la tte la n d .
D it ve rste d e lijkin g sp ro ce s dient te worden "b e ge le id ", te r voor­
koming van a l te grote evenwichtsverstoringen en opdat A frika  
geen "lege dop" w ordt, d.w .z. met een ve rla ten  binnenland en 
overbevolkte zones langs de riv ie re n , aan de kust en in de 
bergstreken.
Evenals in  vele andere gedeelten van de Derde Wereld, v a lt in 
A frik a  een groeitendens waar te nemen voor een b e tre k k e lijk  
k le in  a a n ta l, enorm grote steden. Het is  dus van belang ervoor 
zorg te dragen, dat de gehele onderbouw aan steden wordt 
ontw ikkeld. Ook zouden -  om  de bovenvermelde tendens te compenseren - 
de middelgrote steden to t bloei moeten worden gebracht, te r w ijl 
de u itto c h t u it het p la tte la n d  zou moeten afgeremd door de oor­
zaken daarvan te b e s trijd e n .
Weliswaar kan het ve rsch ijn se l "sta d " van gunstige invloed z ijn  
op het m entaliteitsveranderingstem po, doch het d re ig t ook de 
p o litie k e  s t a b ili t e it  van de betrokken landen in  gevaar te brengen 
en hun o ntw ikkelingsbeleid een andere ric h tin g  te geven, en dat 
t e r w ijl de steden toch reeds het leeuwedeel voor zich opeisen b ij 
de toekenning van de nationale middelen. D e Afrikaanse stad is 
nam elijk d ik w ijls  een la s t zonder meer voor de rest van de 
economie. Aangezien deze landen onvoldoende g eïn d u stria lise e rd  
z ijn ,  werken de meeste mensen b ij openbare of p a rtic u lie re  diensten, 
dan wel in  de "in fo rm e le " sector (kleinhandel, p ersoonlijke d ien st­
v e rle n in g ), d.w,z.in vormen van b e d rijv ig h e id , waarvoor de middelen 
aan de prim a ire  sector of aan de land- of mijnbouw worden onttrokken.... /...
(1) Beeld op lange te rm ijn  van het ten zuiden van de Sahara gelegen gedeelte 
van A frik a  : studie van "SCET in te rn a tio n a l" voor de Commissie -  1983

-  7 -
In ieder geval zal er zich een b e la n g rijke  w ijz ig in g  voordoen in de 
verhouding tussen de agrarische en de n ie t-a g ra risch e  bevolking. Er 
zal werkgelegenheid buiten de Landbouw moeten worden geschapen, doch 
ook de produktie en de p ro d u k tiv ite it binnen de landbouwsector zullen 
a a n z ie n lijk  moeten worden opgevoerd : A frik a , dat heden ten dage al 
n ie t in  staat is  aan z ijn  eigen voedselbehoeften te voldoen, zal 
over 20 ja a r een aantal mensen moeten voeden, dat het dubbele zal 
bedragen van z ijn  huidige bevolking. T e rw ijl een Afrikaanse boer 
in 1950 -  afgezien van z ijn  eigen ve rb ru ik -  0,18 inwoners buiten de 
landbouwsector van voedsel moest voorzien, was d it c ijf e r  in  1980 
reeds to t 0,45 gestegen en zal het in  2010 1,21 bereiken. Het aantal 
per landbouwproducent te verkopen landbouwprodukten zal tegen die 
t i j d  zevenmaal zoveel moeten bedragen, hetgeen een grondige w ijz ig in g  
van de p ro d u ktie - en verkoopstelsels ve rg t.
4.2. Het m ilie u
Het algemene, n a tu u rlijk e  evenwicht van A frika  in  de ruimste zins des 
woords wordt bedreigd. Bodemerosie en ontbossing z ijn  daar de z ic h t­
baarste voorbeelden van. Doch de e ig e n lijk e  oorzaken z ijn  de 
bevolkingsaanwas en de gehanteerde technieken. In d it  verband heeft 
de droogte steeds tra g isch e r en, langzamerhand, o n h e rro e p e lijke r, 
gevolgen.
D e bevolkingsdichtheid in A frik a  is  zeer uiteenlopend : z ij schommelt 
tussen 1  en 150 inwoners per km2. Doch het heeft n ie t veel zin. h ie r 
gemiddelde c ijf e r s  op te geven. Een grote bevolkingsdichtheid betekent 
n ie t n o o d za ke lijke rw ijs dat de natuurrijkdommen sterk worden aangetast, 
te r w ijl deze b ij een geringe bevolkingsdichtheid soms overmatig 
worden geëxploiteerd.
De bodemerosie in  A frik a  is  a a n z ie n lijk  en neemt rampzalige gevolgen 
aan in  het Sahelgebied, waar het verw oestijningsproces met 
2 m iljoen ha per ja a r v o o rts c h rijd t.
Ook de verwoesting van de bossen en dus van de humus die zich daar 
eeuwenlang heeft opgehoopt, is een zeer belangrijk verschijnsel.
Onder druk van de bevolking en van de haar begeleidende kudden wordt 
steeds meer bosgrond in  cultuurgrond omgezet, t e r w ijl er ook veel te 
veel brandhout wordt gekapt en de streken met gemengde beplanting 
-  laag struikgewas en a lle r le i grassoorten, waar veel herders hun 
kudden laten weiden -  overmatig begraasd worden.
In sommige Sahelgebieden is  het gebrek aan brandhout reeds zo g ro o t, 
dat in elke fa m ilie  één persoon de gehele dag bezig is  met het -  soms 
van zeer ver -  aanslepen van het voor de bereiding van de m aaltijden

-  8 -
benodigde hout, en d a t, in veel agglom eraties, ongeveer een derde 
van de geldmiddelen van een gezin opgaat aan de aankoop van hout 
of houtskool. Gaat d it proces in het huidige tempo door, dan zal 
houtskool over tw in tig  ja ar v rijw e l n ie t meer te vinden z ijn  in het 
Sahelgebied.
De v e rn ie tig in g  van de tropische wouden -  h e tz ij met het oog op de 
u itv o e r van gekapt stamhout, h e tz ij voor de aanleg van grote 
plantages -  is  a l even zorgwekkend. Deze ontbossing zal namelijk 
w a a rs c h ijn lijk  b e la n g rijke  klim aatsw ijzigingen met zich meebrengen, 
waarvan de omvang en de gevolgen nog m o e ilijk  te overzien z ijn .
Zo verdwijnen ieder ja a r in  A frika  1.300.000 ha d ich t woud en 
2.300.000 ha open bosform aties. Daar staat tegenover dat het huidige 
aanplantingstempo voor a lle r le i boomsoorten slechts 93.000 ha per 
ja a r bedraagt, d.w .z. 29 maal minder dan het verwoeste bosbestand.
Wat A frik a  nodig h e e ft, is  een allesomvattende stra te g ie  op grote 
schaal en van lange duur o m  -  voordat het te laat is  -  de a c h te ru it­
gang van de bodem en de plantengroei te b e s trijd e n .
I I .  NIEUW E ONTWIKKELINGSPRIORITEITEN IN AFRIKA
A frika  bevindt zich op een keerpunt. Het wordt geconfronteerd met 
t a lr ijk e  acute m oeilijkheden en problemen. U it de ervaring van de voorbije 
20 a 30 ja a r hebben de meeste Afrikaanse gezagdragers de conclusie getrokken 
dat de o n m id d e llijk na de onafhankelijkheid gekozen p r io r ite ite n  vo lle d ig  
moeten worden herzien en dat het roer moet worden omgegooid. D e te kiezen 
ric h tin g  werd door de s ta a ts - en regeringshoofden van de O A E  op de Top van 
Lagos in  1980 aangeduid a ls "de nationale en c o lle c tie v e  zelfvoorziening 
en de zelfbestendigde o n tw ikke lin g ". Deze g erichtheid op een meer autonome 
ontw ikkeling is  in  a a n zie n lijke  mate in  overeenstemming met de d oe lste llin g e n  
van het ontw ikkelingsbeleid van de Gemeenschap (1 ).
(1) Memorandum over het o ntw ikkelingsbeleid van de Gemeenschap 1982

-  9 -
Deze d o e ls te llin g e n  moeten evenwel nog worden uitgew erkt to t een 
s tra te g ie  en to t se c to rië le  b e le id s lijn e n  welke op de nieuwe p r io r ite ite n  
gericht z ijn  en waarmee de huidige m oeilijkheden kunnen worden overwonnen.
A frika  heeft geen keus, indien het de ca ta stro fe  w il voorkomen. Het 
moet op z ijn  eigen krachten kunnen rekenen. Het in z ic h t in  de huidige moei­
lijkheden mag evenwel n ie t to t overdreven pessim isme,laat staan fa ta lism e , 
aanleiding geven. Het continent heeft in  de vo o rb ije  d e rtig  jaren z ijn  
zeer groot aanpassingsvermogen bewezen. Het beschikt over een zeer groot 
p o te n tie e l in  z ijn  n a tu u rlijk e  rijkdommen, d e lfs to ffe n , energiebronnen en 
landbouw. Het kan evenwel vooral rekenen op mensen die momenteel beter 
geschoold en opgeleid z ijn  en meer aandacht hebben voor de problemen van 
de economische en sociale o ntw ikke lin g .
Het is niettem in evident dat de eigen maatregelen n ie t zu lle n  kunnen 
worden uitgevoerd of geen succes kunnen opleveren, indien z ij n ie t van 
bui te n u it met meer omvangrijke en aangepaste hulp worden ondersteund.
D e nieuwe o n tw ik k e lin g s p rio rite ite n  voor A frika  werden omschreven 
in  het Plan van Lagos : onafhankelijkheid op voedselgebied, vermindering 
van de a fh a n ke lijkh e id  op energiegebied, in d u s tria lis e rin g  g ericht op de 
binnenlandse markt en o ntw ikkeling van de regionale samenwerking. Het 
communautair b eleid is  erop g e rich t de ve rw e zen lijking  van d iezelfde 
p r io r ite ite n  te steunen. Voor de ve rw e zen lijking  van die p r io r ita ir e  
d o e ls te llin g e n  moet aan een aantal interne voorwaarden worden voldaan; die 
hebben met name betrekking op de p o litie k e  s t a b ili t e it  en het herzien van de 
plaats en de ro l van de s ta a t.
1. O nafhankelijkheid op voedselgebied
Het voedselprobleem is  voor de meeste Afrikaanse landen nog steeds 
het eerste dat moet worden opgelost om  de vicieuze c irk e l van de toenemende 
a fh a n ke lijkh e id  van het buitenland te kunnen doorbreken. O p het door de 
O A E  in  1979 te Monrovia georganiseerde colloquium over A frik a  in  het ja a r 
2000 werd terech t voorgesteld de graad van a fh a n ke lijkh e id  van een land 
ten aanzien van de voedselinvoer te beschouwen a ls een van de b e la n g rijk s te  
indicatoren van z ijn  ontw ikkelingsniveau.
D e s itu a tie  is  nam elijk zeer zorgwekkend zowel ten noorden a ls ten 
zuiden van de Sahara en zou in  de komende jaren echt c a ta s tro fa a l kunnen 
worden. Geraamd wordt d a t, indien de huidige gang van zaken 
v o o rtd u u rt, A frika  in  het ja a r 2000 voor 30 %  van z ijn  voedsel van het b uite n ­
land a fh a n k e lijk  zal z ijn  (tegenover 14 %  in  1980).

-  10  -
A frik a  heeft aldus de plaats van Azië ingenomen als b e la n g rijkste  ontvanger 
van voedselhulp. D e regio ten zuiden van de Sahara heeft in 1981 2,2 m iljoen ton 
of 25 %  van de mundiale voedselhulp ontvangen.
Drie factoren liggen aan d it voedselprobleem ten grondslag : de demografische 
o n tw ikke lin g , de w ijz ig in g  van de consumptiemodellen en het n ie t aangepast z ijn  
van het op het gebied van de landbouw gevoerde b ele id .
D e voedingsgewassenverbouw per hoofd is  in de loop van de jaren '60 
nagenoeg constant gebleven en is in  de loop van de jaren '70 met 15 %  
verminderd.
D e voedselproduktie heeft n ie t alleen geen g e lijk e  tre d  gehouden 
met de bevolkingsaanwas maar de p ro d u ktie ca p a cite it van de binnenlandse agrarische 
systemen ontwikkelde zich z e lfs  in  een aan de s te d e lijk e  consumptiemodellen 
tegengestelde z in . In de steden werden nam elijk nieuwe voedingsgewoonten aangenomen 
die de invoer deden toenemen. Zo vertegenwoordigen te Dakar de te r plaatse gepro­
duceerde droge graansoorten (g ie rs t, mais, sorgho) slechts 10 %  van het 
graanrantsoen. Via de steden komen in de landen ook de ingevoerde produkten 
en de voedselhulp binnen, die daar eerst worden gedistribueerd, en er d ik w ijls  
toe bijdragen dat de p rijz e n  voor binnenlandse produkten in sto rte n  en aldus 
een ontmoedigende invloed hebben op de produktie ervan.
Hoofdreden voor het toenemend voedseltekort in A frika  is  evenwel het 
verkeerde beleid dat op landbouwgebied wordt gevoerd. D e landbouwer 
wordt nam elijk te weinig betaald en h ij heeft een veel te lage sociale status.
Een gevolg daarvan is  een zeer a a n zie n lijke  u itto c h t u it de plattelandsgebieden.
Het gemiddelde landbouwinkomen is  d ik w ijls  maar 1/6e van het 
gemiddelde inkomen buiten die se cto r. D e toegang to t de sociale en adm inistratieve 
diensten is  op het p la tte la n d  m o e ilijk  of onbestaande. D e koopkracht van 
de landbouwers is zeer ongunstig geëvolueerd, aangezien met name 
de p rijz e n  van de grondstoffen doorgaans s n e lle r z ijn  gestegen dan de 
p rijz e n  van de landbouwprodukten in  het algemeen en van de 
levensmiddelen in het b ijzo nd e r. Van de vele m oeilijkheden waarmee de 
plattelandsbewoners te kampen hebben z ijn  de b e la n g rijk s te  de 
problemen betreffende de bevoorrading met grondstoffen, het n ie t aangepast 
z ijn  van de financieringssystem en, en het ontbreken van f a c ilite ite n  voor 
vervoer, het klaarmaken en verpakken van produkten en de opslag.
Er moeten dringend herstelmaatregelen worden genomen en in de eerste 
plaats moeten a a n zie n lijke  en m o e ilijk e  inspanningen worden geleverd om  de 
voedselvoorziening en op te rm ijn  de ze lfvo o rzie n in g  te verzekeren.

- 11 -
Het opvoeren van de produktie en van de produktiviteit van de voedings-  
gewassenverbouw is zowel een voorwaarde als de belangrijkste factor voor de  
ontwikkeling. Het is een voorwaarde, omdat Afrika niet alleen in de behoeften  
van zijn huidige maar ook die van zijn weldra verdubbelde bevolking moet  
kunnen voorzien. Het is ook een fundamenteel element van de ontwikkeling  
en de industrialisatie.
De landbouw vormt namelijk het centrum van de economie van de Afrikaanse  
landen. Het grootste gedeelte van de bevolking leeft ervan en de sector  
vertegenwoordigt ongeveer 70 % van het BNP van de regio. Alleen wanneer  
de landbouwproduktie in de fundamentele behoeften van de stedelijke en  
rurale bevolking kan voorzien, kan het bedrijfsleven kredietwaardig worden  
en de economie algemeen op gang worden gebracht.
Landbouw en industrie stimuleren elkaar wederzijds. Het industrialiserings-  
proces is afhankelijk van het bestaan van een landbouwoverschot. Het zich  
richten van de industrie op de binnenlandse markt veronderstelt een voor de  
afzet van fabrieksprodukten op het platteland noodzakelijke koopkracht.
Daartegenover staat dat de ontwikkeling van de landbouw is aangewezen op de  
geleidelijke ontwikkeling van een agrarische industrie voor alle stadia van de  
produktie (zowel voor de produktie van landbouwmateriaal als voor de verwerking  
en distributie van landbouwprodukten) , die aangepast is aan de plaatselijke behoeften.
De landbouw- en plattelandsontwikkeling in Afrika veronderstelt een  
zekerheidsminimum voor de landbouwers. Het prijsbeleid moet de producenten  
aanmoedigen om meer te produceren dan zij nodig hebben om in eigen behoeften  
te voorzien. Een dergelijk prijsbeleid kan praktisch niet meer op nationaal  
vlak worden gevoerd, aangezien via commerciële weg van buitenuit voortdurend  
grote hoeveelheden levensmiddelen de landen binnenstromen. Het beleid  
moet dus gericht zijn op het reële handelsverkeer en de geografische  
regio's omvatten waarin de levensmiddeleneconomieën zich de facto afspelen.
Bovendien moeten de kleinhandelsprijzen zich ook in de zin van een weerspiegeling  
van de werkelijke situatie ontwikkelen, hetgeen een vermindering en  
op termijn het volledig wegwerken van de subsidies op ingevoerd graan  
veronderstelt. Het ten uitvoer leggen van een meer evenwichtig prijsbeleid  
is moeilijk, omdat daarvoor moet worden afgezien van het verlenen  
van prioriteit, zoals dat tot dusver het geval was, aan de behoeften van  
de verbruikers in de steden. De omschakeling moet voorzichtig en geleidelijk  
geschieden, omdat zij anders sociale beroering tot gevolg zal hebben.
Het stimuleren van de produktie via het prijsbeleid zal maar zin hebben,  
indien de landbouwer zijn produktie onder gunstige voorwaarden kan verkopen en  
dus indien geleidelijk wordt voorzien in een degelijk landbouwkredietstelsel,  
en in opslag-, vervoer- en verwerkingsfaciliteiten. De verwerking van binnenlandse  
produkten moet vooral gericht zijn op het verkrijgen van de kwaliteiten en de  
gebruiksfaciliteiten die de verbruikers in de steden gewoon zijn; het opnieuw  
veroveren van de stedelijke markten is namelijk een fundamentele doelstelling.

- 12 -
Daarvoor is politieke steun nodig. Senegal heeft in dit verband de verwerking  
van 15 % gierst in brood verplicht gesteld en dat percentage wordt later op  
20 % gebracht.
De voedselstrategie waarvan de Europese Gemeenschap voorstander is voor  
vier landen (Kenya, Mali, Rwanda, Zambia),zou het organisatorisch kader  
moeten vormen voor de inspanningen op lange termijn die de Afrikaanse landen  
moeten leveren voor het verkrijgen van autonomie op voedselgebied.
Het is in dat kader dat de verschillende elementen welke voorwaarde  
zijn voor het slagen ervan (prijsbeleid, hervorming van het voorlichtings-  
systeem op het platteland, opslag, vervoer, enz.) kunnen worden uitgewerkt.
Eveneens in dat kader zouden de diverse maatregelen moeten worden  
gecoördineerd, die ter ondersteuning van de eigen inspanningen van de  
landen worden getroffen :  investeringssteun of bijstand voor het onderhoud,  
produktiesteun (grondstoffen, organisatie en stimulering van de interne  
markt) voedselhulp en aanwending van de tegenwaardemiddelen.
Er zij op gewezen dat de verbetering van de prioritaire voedings-  
gewassenverbouw niet onverenigbaar is met de ontwikkeling van de export-  
teelten, die momenteel ongeveer 10 % van het landbouwareaal bestrijken en  
waardevolle buitenlandse valuta opbrengen. Er werd namelijk in een aantal  
gevallen (zoals bijvoorbeeld voor de katoen- en maïsteelt in Mali)  
geconstateerd dat technische verbeteringen en uitbreidingen van de  
economische structuren ten behoeve van de exportteelten direct of indirect  
een gunstige invloed hadden op de voedselgewassenverbouw. Béide sectoren  
beïnvloeden elkaar evenwel slechts gunstig in de mate dat er een reële  
wil bestaat (met betrekking tot de produktie, maar ook ten aanzien van  
de afzet, het vervoer, de verwerking, enz.) om de teelt van voedings­
gewassen even renderend te maken als die van de exportgewassen.
De landbouw- en plattelandsontwikkeling moet in Afrika worden  
geïntegreerd in een algemeen beleid inzake ruimtelijke ordening.
Dat beleid moet ertoe bijdragen dat de uittocht uit het platteland  
wordt afgeremd door het scheppen van betere levensvoorwaarden en het  
verbeteren van de verbindingen tussen de produktiegebieden en de streken  
van consumptie, verkoop en opslag. Dat beleid moet de ontwikkeling stimu­
leren van de kleine en middelgrote steden; die ontwikkeling is namelijk  
minder duur dan de mateloze uitbreiding van de grote steden. Dat beleid  
moet, bij gebrek daaraan, ook voorzien in het tot stand brengen van  
gunstige voorwaarden (basisstructuren, Landbouwmaterieel, opleiding)

- 13 -
voor een geschikte Landbouw (in hoofdzaak tuinbouw) in de randgebieden  
van de grote steden.
2. Vermindering van de afhankelijkheid op energiegebied
De afhankelijkheid op energiegebied is na de afhankelijkheid op voedsel-  
gebied de belangrijkste externe hinderpaal voor de groei van de Afrikaanse  
staten, met uitzondering van enkele olie-uitvoerende landen. Zij spenderen  
namelijk meer dan een kwart van hun exportopbrengsten aan hun energierekening.  
Naast die externe hinderpaal is ook het zich voorzien van traditionele  
brandstoffen en vooral van het noodzakelijke brandhout, waarvan het verbruik  
bijdraagt tot de vernietiging van het milieu in talrijke regio's, problematisch.
Toch is Afrika, waar het energieverbruik per hoofd aanzienlijk lager  
ligt dan in de rest van de wereld, rijk aan energiebronnen (steenkool,  
aardolie, aardgas, witte steenkool, zonne-energie).  Deze energiebronnen  
zijn evenwel zeer ongelijk verdeeld en bovendien is uit de ervaring gebleken  
dat de exploitatie ervan, tenzij in geval van mogelijke uitvoer, wordt  
afgeremd door de omvang van de noodzakelijke investeringen in vaste activa  
en door de geringheid en het bovendien zeer ongeregeld karakter van de  
interne vraag. Het is bijgevolg noodzakelijk de lokale behoeften en voor­
waarden te bestuderen. De samenwerking op energiegebied was tot dusver  
te veel gericht op een uitgebreide elektrifikatie, die de afhankelijkheid  
van aardolie weinig vermindert en waarvoor bovendien aanzienlijke middelen  
nodig zijn die voortaan beter voor meer prioritaire voorzieningen zouden  
worden uitgegeven. Uitgaande van een optimaal gebruik van de aanwezige  
rijkdommen zouden er voor ieder land energiestrategieën moeten worden  
uitgewerkt in het kader waarvan wordt gestreefd naar samenhang tussen de  
interne beleidsmaatregelen, de besluiten van de investeerders en de  
behoeften van de verbruikers.
In talrijke landen moeten zo spoedig mogelijk structuren worden opgezet  
die de kennis van de rijkdommen en de behoeften kunnen verbeteren (statis­
tieken, balansen, analyses van de situatie op energiegebied) en het mogelijk  
maken de passende maatregelen te nemen om het energiegebruik te rationaliseren  
zowel op het gebied van het vervoer als in sommige produktiesectoren.
Vooral een rationeel energieverbruik, aangemoedigd door een passend  
fiscaal stelsel en tariefbeleid, kan een beter energetisch rendement ople-  
veren en de exploitatie van andere energiebronnen in plaats van olie (fis­
cale en vernieuwbare energiebronnen) bevorderen.

- 14 -
Zoals in de ontwikkelingslanden in het algemeen zijn in Afrika namelijk zeer  
aanzienlijke energiebesparingen mogelijk (deze worden geraamd op gemiddeld  
15 % van het verbruik).
De tenuitvoerlegging van een aan de omstandigheden in ieder land  
aangepaste energiestrategie levert evenwel niet minder moeilijkheden op dan  
de uitvoering van een voedselstrategie.
3. Op de binnenlandse markt gerichte industrialisatie
De industriële sector heeft zich in de loop van 20 jaar in Afrika uit­
gebreid. Deze sector vertegenwoordigt evenwel nog maar nauwelijks 10 % van  
het Afrikaanse BNP en is slechts in enkele landen echt belangrijk (noordelijk  
Afrika, Egypte, Ivoorkust, Nigeria, Zaïre, Zimbabwe). De deelneming van  
Afrika in de wereldmarkt voor fabrieksprodukten blijft evenwel totaal marginaal  
(0,6 % ).
In het Plan van Lagos werd als doelstelling de industrialisering van  
het continent opgenomen met als uitgangspunt de rijkdommen van de landen en als  
gerichtheid de interne markt en dus de behoeften van de landbouw en van de  
meerderheid van de bevolking. Deze doelstelling draagt een fundamenteel karakter  
en getuigt van de wil te breken met het extroverte ontwikkelingsmodel dat tot dusver  
werd gevolgd, dat gericht was op de behoeften van een minderheid, weinig  
werkgelegenheid creëert en de Landen op vele gebieden afhankelijk maakt van  
het buitenland (met betrekking tot financieringen, afzet, technologie, enz.).
Dit soort industrialisering sluit geen grote industriële en op de  
export gerichte ondernemingen uit, vooral wanneer die ondernemingen grond­
stoffen van lokale oorsprong (koper, energie, bauxiet, hout, landbouwproduk-  
ten, visserijprodukten, enz.) verwerken. Als bron van deviezen moet zij  
het mogelijk maken de werkgelegenheid uit te breiden en de opleiding en  
het technologisch niveau te verbeteren. Steunend op een gediversifieerd  
KMO-net kan zij aldus een stimulerende invloed op de gehele economie hebben.
De industrialisatie moet bij de aanvang worden geïntegreerd in het  
beleid betreffende de plattelandsontwikkeling. Er zou een agrarische industrie  
moeten komen die enerzijds landbouwgrondstoffen levert (meststoffen, outillage  
en materieel, fytosanitaire Produkten) en anderzijds landbouwprodukten verwerkt

- 15 -
(opslag, conservering, verkoopklaar maken). Die agrarische industrie 
moet worden aangepast aan de plaatselijke omstandigheden. De onder­
nemingen moeten dus kleiner zijn dan die welke doorgaans tot dusver 
zijn opgericht, en moeten dicht bij de plaats van herkomst van de 
grondstoffen worden gebouwd, ten einde de transportkosten te drukken 
en te voorkomen dat tot de uittocht van arbeidskrachten uit de plattelands­
gebieden wordt bijgedragen. Er zou speciaal aandacht moeten worden besteed  
aan de technieken die de verliezen na de oogst kunnen beperken en tot doel  
hebben de produkten in goede staat te bewaren. Prioriteit dient te worden  
verleend aan technieken die de vervaardiging van produktiemiddelen mogelijk  
maken aan de hand van ter plaatse geproduceerde grondstoffen, zoals bijvoorbeeld 
meststoffen of veevoeder aan de hand van afval of agrarische bijprodukten.
De industrialisatie moet gericht zijn op het voorzien in de essentiële  
behoeften van het individu en van de gemeenschap. Zij kan bijgevolg eveneens 
betrekking hebben op de houtproduktie (bouwsector, meubilair), op de stads­
en plattelandsinfrastructuur (huisvesting en openbare werken), op het intern  
vervoer (over de binnenwateren en over de weg) en op gewone verbruiksartikelen  
(elektrische en mechanische apparatuur). Het op de binnenlandse markt gerichte  
industrialisatieproces bestrijkt dus een zeer groot aantal activiteiten en  
blijft dus niet beperkt tot een elementaire industrialisatie van het platte­
land of tot de levensmiddelenindustrie.
In een tweede stadium impliceert de industriële ontwikkeling overigens  
dat de economieën zich uitbreiden tot de basissectoren. In verband hiermee  
is een moeilijkheid in Afrika het enge kader van de huidige nationale grenzen,  
omdat de bestaande technieken doorgaans gericht zijn op een aanzienlijke  
produktie en de exploitatie op grote schaal. Hiervoor is dus regionale samen­
werking noodzakelijk. De ontwikkeling in die richting is evenwel een van de  
grote thema's van het Plan van Lagos.
Er zijn nog talrijke andere belemmeringen voor de industriële ontwikkeling  
in Afrika; er is gebrek aan geschoolde arbeidskrachten, er zijn weinig onder­
nemers, het onderhoud is ontoereikend, de nodige infrastructuur ontbreekt, enz.  
Dit zijn evenwel reëele hinderpalen welke op termijn niet onoverkomelijk zijn.
Belangrijk is in het kader van de ontwikkelingsstrategie de rol van de  
KMO's in het geleidelijk tot stand komen van een industriële structuur. De  
KMO's helpen een industriële mentaliteit ontstaan, stimuleren de ondernemings­
geest en helpen een bedrijfsvoeringsstijl creëren die aangepast is aan de
sociaal-culturele realiteiten van Afrika.

- 16 -
Het is in het kader van het ontwikkelingsbeleid voor Afrika zeer  
belangrijk dat eventueel via uitgebreid onderzoek wordt gezocht naar  
passende technieken voor de kleine industrie. De kleine en middelgrote  
ondernemingen hebben nog niet de hun toekomende plaats gekregen en worden  
door de overheidsdiensten nog te dikwijls discriminerend behandeld vooral  
in verband met invoermogelijkheden of het krijgen van toegang tot  
kredietfaciliteiten.
Momenteel lijdt in talrijke landen de industriële sector onder  
een te kleine benuttingsgraad van de installaties en het niet aangepast  
zijn van de ingevoerde technieken aan de plaatselijke omstandigheden,  
maar ook onder de toenemende moeilijkheden om zich te voorzien van  
energie, grondstoffen en reserveonderdelen ten gevolge van het gebrek  
aan deviezen. Een eerste prioriteit is dan ook doorgaans het herstel  
en opnieuw operationeel maken van de bestaande installaties. De  
bestaande voorzieningen moeten zoveel mogelijk en tegen zo weinig mogelijk  
kosten opnieuw renderend worden gemaakt.
4. Ontwikkeling van de regionale samenwerking
De meeste Afrikaanse landen zijn nog altijd op regionale samenwerking  
aangewezen, zelfs indien de resultaten van die regionale samenwerking  
tot dusver ontgoochelend en beperkt zijn gebleken. Er moeten weliswaar  
belangrijke hinderpalen worden overwonnen; de economieën zijn niet  
complementair, er zijn transport- en communicatiemoeilijkheden, de valuta  
zijn niet converteerbaar en de staten zijn geneigd zelfs niet het kleinste  
beetje nationale soevereiniteit te willen prijsgeven. Een  
gevolg van die toestand is de zwakheid van de inter-Afrikaanse handel,  
ofschoon die officieel (4 a 5 % van de buitenlandse handel van de  
Afrikaanse landen) in aanzienlijke mate wordt onderschat, aangezien een  
gedeelte van het grensverkeer aan de statistici en aan iedere controle  
ontsnapt.
Die moeilijkheden moeten worden te boven gekomen. De regionale  
integratie is vanzelfsprekend een voorwaarde voor de economische en  
sociale ontwikkeling van Afrika. Ten einde vorderingen te maken moet  
deze evenwel op pragmatische wijze worden aangevat, zodat er geleidelijk  
solidariteitsbanden ontstaan tussen de staten en tussen de economieën.
De gebieden waarop regionaal kan worden samengewerkt zijn gezien  
de kleine omvang van de markten en het isolement of het semi-isolement  
van vele landen, zeer talrijk. Tot die gebieden behoren de uitbreiding

- 17 -
van de vervoerden telecommunicatienetten, de bestrijding van de  
dcsertificatie en van de endemische ziekten, de exploitatie van  
delfstoffen, van energiebronnen of van de visrijkdommen die  
in verschillende landen aanwezig zijn, gezamenlijke projecten inzake  
industriële ontwikkeling, opleiding en onderzoek. Ook het probleem  
betreffende de verzekering van de voedselvoorziening moet in een  
regionaal kader worden opgelost.
De regionale integratie is een dynamisch proces dat via verschillende  
wegen en in etappes moet verlopen. Voor de verwezenlijking ervan is er  
evenwel behoefte aan institutionele samenwerking tussen de staten en aan  
eenmin of meer erkenbare overdracht van bevoegdheden naar een regionale  
entiteit die met name over eigen middelen beschikt. In de jaren tachtig  
zou dat kunnen in de vorm van een versterking van de bestaande regionale  
gemeenschappen (CDEAO, CEAO, SADCC, UDEAC, enz.) en van de oprichting  
van nieuwe groeperingen in de andere regio's van Afrika.
In het kader daarvan zou een bijzonder belang moeten worden gehecht  
aan de ontwikkeling van de intraregionale handelsbetrekkingen en aan het  
opheffen van de grensbelemmeringen, en vooral van de monetaire belemmeringen  
welke die handelsbetrekkingen kunnen hinderen. In een eerste stadium zouden  
rescontrekoersen of beperkte converteerstelsels kunnen worden ingevoerd,  
ten einde het hoofd te bieden aan het probleem van de inconvertibiliteit  
van de valuta en tegelijkertijd een stap te zetten op de weg naar een op  
termijn grotere regionale monetaire integratie.
5. Interne voorwaarden voor de ontwikkeling
5.1. Politieke stabiliteit
Afrika heeft behoefte aan een momenteel ontbrekende politieke  
stabiliteit. Talrijke verwikkelingen zijn momenteel het gevolg  
van zowel burgeroorlogen als conflicten met buurlanden waarvan  
sommige reeds bijna twee decennia aan de gang zijn. In 1983  
was in een op drie Afrikaanse staten de interne situatie op zijn  
minst zo woelig dat om het even welk gestadig ontwikkelingswerk  
in de reeds ongunstige internationale economische context er  
onmogelijk was.
Het Afrikaanse continent ontsnapt niet aan de logica van de  
confrontatie tussen Oost en West, waarvan de Derde Wereld in zijn  
geheel het schouwtoneel en de lokale conflicten dikwijls het  
manoeuvreerterrein zijn geworden. Het zou echter overdreven zijn  
hierin de verklaring te zien voor alle moeilijkheden die zich in  
Afrika, het continent van de vluchtelingen (vijf van de in de gehele  
wereld tien miljoen), voordoen. Een groot aantal moeilijkheden is  
hoofdzakelijk het gevolg van lokaal antagonisme.

- 18 -
Het is de taak van de Afrikanen, om met name in het kader van de OAE,  
die conflicten op te lossen, ten einde meer gezamenlijk de economische  
en sociale ontwikkeling van het continent aan te pakken.
5.2. Herdefiniëring van de rol van de staat
Na de onafhankelijkheid had de opbouw van de staat in landen die hun  
bestaan en eigen identiteit moesten affirmeren, natuurlijk de absolute  
prioriteit. De staat kreeg aldus een min of meer exclusieve plaats toege­
wezen en werd in de praktijk te dikwijls beschouwd als de enige of bevoor­
rechte totstandbrenger van de ontwikkeling.
De Afrikaanse landen worden evenwel vandaag de dag geconfronteerd met de  
noodzaak de rol en de plaats van de staat in het kader van het ontwikke­
lingsbeleid te herdefiniëren zonder die daarom in twijfel te trekken,  
te verzwakken of te reduceren, aangezien zij voor de natie onontbeerlijk  
zijn.
De ontwikkeling moet kunnen steunen op een actieve deelneming van de  
bevolking. Er zijn daarom gedecentraliseerde initiatieven en tot die  
initiatieven aanmoedigende structuren nodig.
De meeste Afrikaanse landen voelen het niet bezitten van gestructureerde  
lokale collectiviteiten binnen de natie aan als een gemis. Het in het leven  
roepen van territoriale kernen en de ontwikkeling van de verantwoordelijk­
heden van de gemeenten moeten worden beschouwd als essentieel voor het  
bevorderen van maatregelen op lokaal niveau over het gehele grondgebied.  
Afrika kan op dat gebied voortbouwen op zijn traditionele dorpsgemeenschap.  
De gemeentelijke structuren zijn vooral van belang voor de plattelands­
ontwikkeling en voor de ruimtelijke ordening. Op dat niveau kunnen  
namelijk een aantal belangrijke besluiten worden genomen met betrekking  
tot de waterdistributie, de landbouwkredieten, de verdeling van zaaigoed, 
de opslag en de afzet van de landbouwproduktie.
De ervaring lijkt te hebben aangetoond dat het ideale aantal inwoners  
voor de gemeenten ergens tussen de 5.000 en de 10.000 ligt (1), waardoor  
die gemeenschap dan uit tien zowel geografisch als ethnisch dicht bij  
elkaar liggende dorpen bestaat. In die zin worden bijvoorbeeld reeds in  
Senegal en Madagascar maatregelen genomen.
(1) Verslag van R. Lenoir aan de Club van Rome :  le Tiers monde peut se  
nourrir. Les Communautés de base, acteurs du développement.
September 1983

- 19 -
Op het belang van de aanmoediging van de kleine en middelgrote  
ondernemingen, die te zamen met de dikwijls door de overheid beheerde  
grote ondernemingen geleidelijk een industriële structuur tot stand moeten  
brengen, werd reeds gewezen.
III. DE ROL EN ACTIE VAN DE EUROPESE ECONOMISCHE GEMEENSCHAP
De toekomst van Afrika kan Europa niet onverschillig laten.
Voor de Europese Gemeenschap zijn de betrekkingen met de Derde Wereld van  
fundamenteel; belang. Vo o f Europa is Afrika om historische redenen en  
wegens zijn geografische nabijheid, economische en strategische belangen ook  
een bron van grote zorgen.
Er hoeft niet te worden gewezen op het belang van de economische banden  
die Afrika kunnen verbinden met een Europa dat voor het grootste gedeelte  
van zijn bevoorrading met basisprodukten (energie, land- en mijnbouw) op de  
rest van de wereld is aangewezen en waarvoor de markten van de Derde Wereld  
goed zijn voor ongeveer 40 % van zijn export (waarvan een derde naar Afrika  
gaat). De recessie die de Afrikaanse landen sterk heeft getroffen heeft  
zich in talrijke sectoren gemanifesteerd door een stagnatie of teruggang  
van onze export.
Op strategisch gebied zou een Afrika dat ten prooi is aan een groeiende  
instabiliteit een gevaar vormen voor de veiligheid van Europa.
Europa,dat zich bewust is van de onderlinge afhankelijkheid van de twee  
continenten^heeft een systeem van geprivilegieerde contractuele relaties met  
Afrika tot stand gebracht door middel van de Overeenkomsten van Lomé of de  
Middellandse-Zeeovereenkomsten (1). Via deze Overeenkomsten is of zal  
Europa binnenkort, na de toetreding van Angola en Mozambique, met vrijwel alle  
ontwikkelingslanden van Afrika zijn verbonden.
(1) Uit een recente opiniepeiling die gelijktijdig in de tien landen van de  
Europese Gemeenschap is gehouden, blijkt dat deze onderlinge afhankelijk­
heid duidelijk tot de Europese publieke opinie is doorgedrongen, uit deze 
peiling blijkt namelijk dat voor de Europeanen "Afrika een werelddeel is  
waarmee men historische en culturele banden heeft, waarvan de grondstoffen

-  20 -
De problemen van het Afrikaanse continent en de uitdagingen waarvoor het  
is geplaatst, verplichten er Europa vandaag toe nog verder te gaan door de  
Overeenkomst van Lomé te verruimen en het Middellandse-Zeebeleid te herzien. De  
bijdrage van Europa tot de ontwikkeling van Afrika is van essentieel belang.
Zij dient op twee niveaus te worden gesitueerd :  dat van de hulpverlening  
onder verschillende vormen en dat van het wederzijds belang op alle gebieden  
waar de complementariteit van de rijkdommen en de wederkerigheid van de  
belangen het toelaten.
1. De hulpverlening
De ontwikkelingshulp aan Afrika moet worden uitgebreid. Daartoe is een verho­
ging van de daarvoor bestemde financiële middelen noodzakelijk. De wijze waarop  
deze bijstand wordt verleend moet evenwel beter als in het verleden aan de plaat­
selijke omstandigheden-en ontwikkelingsbehoeften zijn aangepast.
1.1. Verhoging van de voor Afrika bestemde financiële middelen
Afrika is sterk afhankelijk van tegen gunstige voorwaarden ingevoerd  
kapitaal omdat het vermogen tot het aangaan van schulden beperkt is. De  
officiële ontwikkelingshulp is dan ook de belangrijkste externe financierings­
bron van de Afrikaanse landen. Zij is in de meeste landen bepalend voor  
de mogelijke omvang van hun buitenlandse schuld.
De officiële ontwikkelingshulp per hoofd van de bevolking ligt in  
Afrika betrekkelijk hoog in vergelijking met andere ontwikkelingsgebieden :  in  
1980/1981 bedroeg zij ongeveer 22 USD per inwoner tegen gemiddeld 8 USD voor  
alle ontwikkelingslanden te zamen.
Het aandeel van de Gemeenschap en haar Lid-Staten in deze hulp is  
belangrijk en bedraagt 53 X (45,5 X van de Lid-Staten en 7,5 X van de Gemeen­
schap). De communautaire bijstand in engere zin is bijna gelijk aan en over­
treft zelfs de bijstand van de IDA. Voor de periode 1978-198? bedroegen de  
kredieten van de IDA voor Afrika gemiddeld ongeveer 800 miljoen USD per jaar  
terwijl de EOF-kredieten en de voedselhulp in dezelfde periode 810 miljoen USD  
per jaar beliepen.
onmisbaar zijn voor ons en dat moet geholpen worden" (samenvatting van het  
in oktober 1983 op verzoek van het European Consortium for Agriculture Development  
uitgevoerde opinieonderzoek dat door de Europese Commissie is medegefinancierd).

- 21 -
De officiële ontwikkelingshulp voor Afrika is evenwel ontoereikend.
Volgens het Rapport-BERG moet de aan Afrika toegekend officiële ontwikkelings­
hulp in reële waarde worden verdubbeld om de ontwikkeling in de jaren'80  
opnieuw op gang te brengen. In 1981/1982 is deze hulp namelijk gestagneerd  
wat betekent dat zij in reële waarde is achteruitgegaan. De perspectieven  
voor de komende jaren zijn zeer zorgwekkend als gevolg van de verzwakking van  
de inspanning van bepaalde bilaterale donors en van de financiële crisis van  
de IDA die ongeveer 32 % van haar bijstand aan Afrikaanse landen ten zuiden  
van de Sahara verleent.
De heroriëntering van het in Afrika gevoerde beleid en de noodzakelijke  
hervormingen van de sociaal-economische structuren kunnen evenwel slechts  
succes hebben als het peil van de internationale hulpverlening onder verschil­
lende vormen (bilateraal/multi lateraal) niet alleen wordt gehandhaafd maar  
ook verhoogd.
Om deze redenen zou de financiële bijstand die de Europese Gemeenschap  
via het EOF en de EIB aan Afrika verleent, moeten worden verhoogd. Er dient  
te worden onderstreept dat de communautaire bijstand bijzonder goed is aange­
past aan de behoeften van de Afrikaanse landen omdat zij wordt gekenmerkt  
door een sterk overwicht van de schenkingen (voor het EOF in zijn geheel wordt  
het schenkingsequivalent op 94 % geschat) terwijl de andere organisaties  
die multilaterale ontwikkelingshulp verlenen uitsluitend of voornamelijk  
leningen toekennen.
1.2. Aangepaste hulpverlening
Om doeltreffender te zijn moet de hulp ook beter zijn aangepast. Wat de  
Europese Gemeenschap betreft, wordt deze hulp hoofdzakelijk onder twee vormen verleend  
voedselhulp en spoedhulp en steun voor het ontwikkelingsbeleid. Wat voortaan  
ook prioriteit dient te krijgen is de bijdrage van de Gemeenschap en de Lid­
staten tot de strijd tegen de verwoestijning en verstoring van het algemeen natuur­
lijk evenwicht in Afrika.

- 22 -
1.2.1. Voedselhulp en spoedhulp
Het voedselhulpbeleid moet, indien het resultaten oplevert, uiteindelijk  
leiden tot het overbodig maken van de voedselhulp. Ondertussen blijft  
voedselhulp noodzakelijk en dit vooral in het licht van de in Afrika héér­
sende voedselschaarste.
De verslechtering van de voedselsituatie in Afrika in 1983 heeft een bijko­
mende inspanning van de Europese Gemeenschap en van haar Lid-Staten  
gerechtvaardigd. Deze inspanning zal in de toekomst moeten worden volge­
houden en zelfs opgevoerd om onmiddellijke bijstand aan de landen waarin  
de situatie het kritiekst is mogelijk te maken.
De situatie is bijzonder ernstig in twee regio's, namelijk zuidelijk  
Afrika en de Sahel.
Zuidelijk Afrika heeft in 1983 de grootste droogte gekend sedert het
begin van de eeuw. Met name in het zuiden van Mozambique heerst een ware
hongersnood en landen die vroeger netto-uitvoerders waren (zoals Zimbabwe)  
dienen thans grote hoeveelheden graan in te voeren. Bovendien zien de  
vooruitzichten voor de volgende oogst er bijna even slecht uit als die van  
vorig jaar zodat ook in die landen een even ernstig voedseltekort zou  
kunnen ontstaan als in de landen waar dit thans reeds het geval is.
In het Sahelgebied, waar in het begin van de jaren '80 de oogsten vrij goed  
waren, is de situatie in 1983 opnieuw verslechterd en is de behoefte aan  
ingevoerde voedingsmiddelen sterk toegenomen. Bovendien moet een aantal  
landen aan de westkust van Afrika in 1984 meer importeren ten gevolge van
de droogte die in 1983 geheel Westafrika heeft getroffen.
De situatie blijft nog steeds zorgwekkend in Oostafrika waar de import-  
behoeften sedert enkele jaren gestadig toenemen.
De FAO heeft een lijst opgesteld van 24 Afrikaanse landen die met zeer  
ernstige voedselvoorzieningsproblemen te kampen hebben. De communautaire  
bijstand ten behoeve van die 24 landen uit hoofde van de begroting 1983  
bedroeg 375.000 ton, of 50 % meer dan in het voorgaande jaar.
Men is van plan om in 1984, althans wat de communautaire voedselhulp  
betreft, de toewijzingen ten gunste van de landen die met ernstige problemen  
te kampen hebben, met name de Sahel en zuidelijk Afrika, nog te verhogen.  
Bovendien zal een inspanning inzake het bijeenbrengen van de hulp het mogelijk  
maken om de reeds goedgekeurde hulp op het gepaste ogenblik te verlenen.

- 23 -
Het is overigens van belang dat de programmatie en het vervoer naar  
en in de begunstigde landen van de hulp van de Gemeenschap en van haar  
Lid-Staten beter worden gecoördineerd, althans voor zover de beschikbare  
alarmsignalen tekorten laten voorzien.
De voedselhulp speelt een nuttige rol omdat hij het de landen met name 
mogelijk maakt het hoofd te bieden aan een bruuske achteruitgang van  
hun produktie als gevolg van onvoorziene klimatologische omstandigheden.  
Er moet evenwel op worden gewezen dat de acties op korte termijn - hoe  
noodzakelijk zij ook mogen zijn — vooral door hun ongunstige weerslag  
op de prijzen van de inheemse voedingsmiddelen de inspanningen van de  
begunstigde landen om hun landbouwproduktie te verhogen op middellange  
termijn niet mogen verzwaren. De initiatieven die zijn genomen om de  
voedselhulp beter in het ontwikkelingsbeleid in te passen moeten dan  
ook worden uitgebreid en bespoedigd, of het nu gaat om het afstemmen  
van die hulp op de voedselstrategieën dan wel om het koppelen van de hulp  
aan de uitvoering van het beleid inzake graanvoorziening of bepaalde  
projecten of programma's voor de ontwikkeling van de voedselproduktie.
In die zin moeten de onlangs door de Raad van Ministers van Ontwikke­
lingssamenwerking van de Gemeenschap (1) genomen besluiten worden gezien,  
waarin een aantal richtsnoeren zijn vastgesteld om het gebruik van de  
voedselhulp beter te laten bijdragen tot de ontwikkeling met name door  
een meerjarige programmatie, door meer gebruik te maken van driehoeks-  
operaties (die, met het oog op een zekerder voedselvoorziening op  
regionaal niveau, erin bestaan dat voedselprodukten waarvan in een  
ontwikkelingsland een overschot bestaat worden aangekocht om ze als  
hulp te verstrekken aan een buurland dat met een tekort daaraan te  
kampen heeft) en door de uitbreiding van substitutiemaatregelen  
(financiële steun ter vervanging van de voedselhulp voor projecten  
inzake landbouw of voedselproduktie).
1·2.2. Steun voor het ontwikkelingsbeleid
In het verleden heeft de hulp niet op volledig doeltreffende wijze  
bijgedragen tot de ontwikkeling van de Afrikaanse landen. Een grotere  
doeltreffendheid van de samenwerking is op dit ogenblik absoluut nood­
zakelijk en moet worden gerealiseerd door een betere aanpassing van  
de communautaire steunmaatregelen aan de economische en sociale situatie  
van de Afrikaanse landen.
(1) Resolutie inzake voedselhulp in dienst van de ontwikkeling. November 1983

- 24 -
De ontwikkelingssamenwerking is te lang toegespitst geweest op de finan­
ciering van investeringsprojecten en meer in het bijzonder projecten voor de  
uitvoering van werken. Van deze tendens wordt thans geleidelijk afgeweken. Deze  
evolutie moet worden bespoedigd om een zelf in stand gehouden ontwikkeling te  
bevorderen. Dit is een van de punten waarover thans tussen de EEG en de ACS  
onderhandelingen worden gevoerd.
Voorrang moet worden gegeven aan het ondersteunen van de eigen inspan­
ningen van de gebruikers van de hulp door te streven naar een grotere coherentie  
tussen de externe inbreng en het interne beleid.
De samenwerking van de Gemeenschap met de Afrikaanse landen moet meer en  
meer de vorm aannemen van steunprogramma's voor het sectoriële beleid en het  
beleid inzake voedselproduktie, energie en industrie. Dergelijke programma's  
moeten het mogelijk maken om naast de investeringsprojecten alle mogelijke  
vormen van hulpverlening in te schakelen :  hulp voor het onderhoud, technische  
bijstand, opleiding, en desgevallend voedselhulp.
In deze zin en om de ernstige gevolgen van de financiële crisis in de ACS-landen  
te verhelpen zou in de onmiddellijke toekomst kunnen worden  
overwogen de praktijk uit te breiden die erin bestaat een gedeelte van  
de geprogrammeerde maar nog niet gebruikte bedragen van het 5e EOF op verzoek  
van de betrokken landen opnieuw toe te wijzen (eventueel door bepaalde projecten  
geheel of gedeeltelijk naar het 6e EOF te verschuiven) om, via een snelle uit-  
betalingsprocedure, de importgoederen te financieren die de ACS niet meer  
kunnen bekostigen en die noodzakelijk zijn voor de instandhouding of het  
herstel van hun produktiepotentieel. Uit de met de vorige tranches van het  
EOF opgedane ervaring blijkt dat het mogelijk is "hulppakketten" te leveren  
die aan deze behoeften zijn aangepast. Als voorbeeld kan worden genoemd het  
scheppen van tegenwaardefondsen voor de financiering van de plaatselijke  
kosten van de Landbouwontwikkeling in Zaïre of in Soedan, ter compensatie van  
de door het EOF verstrekte deviezen voor de aankoop van meststoffen. Een ander  
voorbeeld is de toekenning van kredieten voor de aankoop van reserveonderdelen  
en materieel voor de reparatie van het vrachtwagenpark in Tanzania.
De ondersteuning van de regionale samenwerking, rekening houdend met
het belang daarvan voor de Afrikaanse Landen en die van de Caraïben
en de Stille Zuidzee, is een van de prioriteiten van het communautaire hulpbeleid
waarop in de toekomst nog meer nadruk zal moeten worden gelegd.
De voorwaarden voor de samenwerking tussen de EEG en de ACS moeten in  
het kader van een diepgaande dialoog tussen de Gemeenschap
en de begunstigde landen worden vastgesteld, namelijk in het kader van de dialoog  
over het sectoriële beleid. Deze dialoog mag niet leiden tot het opnieuw ter

- 25 -
discussie stellen van het gekozen maatschappelijk bestel, het ontwikkelingspa­
troon, het algemene beleid van het begunstigde land of van zijn sectoriële  
prioriteiten. De dialoog moet de Gemeenschap in staat stellen een beter  
inzicht te krijgen in deze keuze om de gemeenschappelijke actie beter te  
kunnen inpassen. In de sectoren waarvoor bijstand van de Gemeenschap wordt  
gevraagd, moet deze dialoog het mogelijk maken om,uitgaande van de door de  
regering van het land gestelde doelen, gezamenlijk te onderzoeken hoe die doelen  
kunnen worden bereikt.
De uitwerking binnen dit bestek van programma's ter ondersteuning van
het door het land uitgestippelde sectoriële beleid moet bepalend zijn voor de door
beide partijen te voeren acties, waarbij de twee partners zich vastleggen
ten aanzien van de onder hun respectieve bevoegdheid vallende beslissingen :
de betrokken staat ten aanzien van de politieke beslissingen en maatregelen
van diverse aard die onder zijn bevoegdheid vallen en de Europese
Gemeenschap ten aanzien van de door haar aan te wenden middelen. Deze methode
wordt gevolgd bij het voeren van de voedselstrategieën.
De financiële steun voor het sectoriële beleid kan slechts vruchten dragen  
als alle essentiële acties daarmee kunnen worden gefinancierd. In een aantal 
landen of sectoren kan de bijstand van de Gemeenschap alleen al voldoende zijn.  
Doch zullen meestal aanvullende middelen nodig zijn die uiteraard door de  
Lid-Staten moeten worden verstrekt.
De noodzakelijke convergentie van de inspanningen impliceert, naar het  
voorbeeld van de voedselstrategieën, een harmonisatie van de plannen en een  
grotere coördinatie tussen de hulp van de Lid-Staten en die van de Gemeenschap.
Hoewel het wenselijk is andere financieringsbronnen hierbij te betrekken,  
blijft de totstandbrenging van een "communautaire samenwerkingsstrategie" de  
hoofdzaak.

- 26 -
1.2.3. Een nieuwe prioriteit :  de strijd tegen de verstoring van het algemeen  
natuurlijk evenwicht in Afrika
Wij zijn op dit ogenblik getuige van een steeds sneller voortschrijdende  
verstoring van het algemeen natuurlijk evenwicht in Afrika. De komende  
twintig jaar zullen hierbij beslissend zijn. Een groot aantal situaties  
die thans nog omkeerbaar zijn zullen dit tegen het jaar 2000 niet meer  
zijn tenzij tegen buitensporig hoge kosten. Het natuurlijk kapitaal van  
Afrika wordt ernstig bedreigd door de vermindering van het akkerland en  
de steeds grotere waterschaarste.
Het besef van de ernst van de situatie en van de noodzaak dat daaraan iets  
moet worden gedaan, begint meer en meer door te dringen. Doch Afrika, dat aan  
de huidige moeilijkheden het hoofd moet bieden, kan daar niet alleen tegen  
optornen. De internationale hulp die tot dusver is verleend om deze evo­
lutie om te keren is duidelijk ontoereikend geweest.
De strijd tegen de droogte en de verwoestijning moet één van de priori­
teiten van de hulpverlening aan Afrika worden. Dit houdt evenwel in dat  
rekening moet worden gehouden met de dubbele dimensie van ruimte (de  
regio of het continent) en tijd (de lange duur) van dergelijke acties.
Op communautair niveau zijn in het kader van de in de toekomst uit te  
voeren thematische acties drie prioritaire sectoren voor steunverlening  
aangewezen. Het gaat hier om de strijd tegen de verwoestijning door  
herbebossing en een rationeel gebruik van brandhout, om de bescher­
ming en de optimale exploitatie van het vee en het wildbestand en om  
het goede beheer van alle watervoorraden. Al deze acties hebben slechts  
één doel :  de strijd tegen de funeste gevolgen van
de droogte en de voortschrijdende woestijnvorming door preventieve actie  
en het aanpakken van de oorzaken.
Voor de steunverlening moeten geografische prioriteiten worden vastge­
steld omdat het probleem van de woestijnvorming niet overal tegelijk  
kan worden bestreden. De maatregelen moeten op de meest bedreigde  
regio's worden geconcentreerd :  de Sahellanden en de landen rond de  
Sahara, de Landen van de Hoorn van Afrika, de landen van zuidelijk  
Afrika die lid zijn van de SADCC.
Meer in het bijzonder zou aandacht moeten worden besteed aan drie soor­
ten regio's :  de regio's waarvan de agrarische produktie momenteel de  
belangrijkste plaats inneemt in de landbouweconomie van de betrokken landen  
(bijvoorbeeld de aardnotenstreek in Senegal of de sorghum-katoenstreek in  
Mali); de stroom- en meergebieden waar door waterbeheersing een intensievere

- 27 -
landbouwproduktie mogelijk is (het stroomgebied van het Tsjaadmeer, de  
Senegal, de Zambezi de gebieden rond de grote stedelijke centra
waar de verwoesting van de bodem en de begroeiing grote afmetingen aan­
neemt en de behoeften aanzienlijk zijn (Kano, Kinshasa...).
Voor de uitvoering van dergelijke acties is een nieuwe aanpak nodig.
Eerst en vooral moeten deze acties een grote en in de regel regionale  
impact hebben om te zijn aangepast aan een homogene economische rea­
liteit die aan de administratieve of politieke indeling ontsnapt.
Daarnaast is een actieve deelname vereist van de betrokken bevolkings­
groepen die zelf de belangrijkste veroorzakers zijn van deze verslech­
tering van het milieu en die terzelfdertijd de enigen zijn die deze  
ontwikkeling kunnen helpen omkeren.
Tenslotte moeten deze acties om effect te sorteren over lange tijd  
worden gevoerd. Er moeten bijgevolg programma's op lange tei—  
mijn worden opgezet waarbij de Gemeenschap, de Lid-Staten, andere do­
nors - de Arabische fondsen zouden hier een belangrijke bijdrage moe­
ten kunnen leveren — zijn betrokken en die in meerjarige financierings—  
tranches zouden wofden uitgevoerd. Op communautair niveau moet bij de  
onderhandelingen over de samenwerkingsovereenkomsten een voor deze 
thematische acties geschikte financieringsmethode worden voorgesteld.
De Gemeenschap van haar kant heeft op haar begroting uit hoofde van  
artikel 958 (Honger in de wereld) middelen uitgetrokken om met deze  
acties een begin te kunnen maken. Zo zijn in 1983 12 miljoen Ecu  
toegekend voor soortgelijke acties in Afrika en op de begroting van  
1984 zijn daarvoor 10 miljoen Ecu ingeschreven.
Het is van belang dat met deze nieuwe aanpak snel wordt voortgemaakt.
In de eerste plaats om voordat, het te laat is te bewijzen dat deze  
verslechtering van het milieu in de meeste gevallen niet onomkeer­
baar is en in de tweede plaats om te bewijzen dat mits een goede combi­
natie van wilskracht, verbeelding en middelen veel kan worden gedaan  
zonder al te hoge kosten. Tenslotte moeten de verantwoordelijken van  
de Afrikaanse landen, de geïndustrialiseerde landen en de internationale  
organisaties met behulp van het demonstratie-effect tot dergelijke acties  
worden aangezet. De Europese Gemeenschap moet wegens haar banden met  
Afrika daartoe het initiatief nemen.

- 28 -
2. Het gemeenschappelijk belang
De steun die Europa aan Afrika verschuldigd is moet meer zijn dan  
hulp alleen en ook bij de economische betrekkingen tot uiting komen. Deze  
laatste zijn namelijk van allesomvattend gemeenschappelijk belang.
Afrika levert Europa vooral grondstoffen in de vorm van landbouw-,  
mijnbouw- en energieprodukten en, in zeer geringe mate, ook wel verwerkte  
produkten. Het is echter klaarblijkelijk niet in het belang van Europa om  
Afrika op deze rol van grondstoffenleverancier vast te pinnen, doch om  
als voorkeurspartners Afrikaanse landen met een sterke, evenwichtige en fijn-  
vertakte economie te hebben. Dat is de betekenis van de steun die de  
Gemeenschap aan het denkbeeld van een zelfstandige ontwikkeling voor Afrika  
wil geven.
Het is van belang dat de Gemeenschap haar handelsverkeer met de  
Afrikaanse landen bestendiger en overzichtelijker - dat wil zeggen beter te  
voorzien - maakt. Dit streven heeft vooral zijn weerslag gekregen in een  
preferentiële handelsregeling en in de invoering van een speciaal instrument  
- de STABEX-regeling - waarmee wordt getracht, de ongunstige gevolgen van de  
prijsschommelingen voor landbouwbasisprodukten op te vangen.
Op deze grondslagen dienen voorts, in een streven naar samenwerking  
meer ambitieuze beleidslijnen en acties te worden ontwikkeld op alle gebieden  
waar de aanwezige hulpbronnen en het gemeenschappelijk belang elkander  
aanvullen, zoals bij de mijnbouw, de energiewinning, de visserij en de  
industrie. Het is van belang dat de Europese investeerders zich veel meer  
dan zij tot dusver hebben gedaan voor de ontwikkeling van de produktieve  
hulpbronnen in Afrika gaan interesseren.
2.1. De handel
2.1.1. Het handelsverkeer
Krachtens de Overeenkomst van Lomé of de Mediterrane Overeenkomsten  
gelden voor de Afrikaanse landen commerciëte preferentieregelingen  
die tot de meest volledige behoren welke ooit door de Gemeenschap  
zijn toegekend.

- 29 -
Desalniettemin moet men wel vaststellen dat het liberale stelsel van  
de Overeenkomst van Lomé niet tot een doorslaggevende uitbreiding van  
de uitvoer van de beneden de Sahara gelegen Afrikaanse landen naar de  
EEG heeft geleid, doch tot een wijziging van de uitvoerstructuren  
dezer landen. De export blijft namelijk voor het merendeel bestaan uit  
grondstoffen, dat wil zeggen energie-, landbouw- of mijnbouwprodukten,  
en slechts enkele landen exploiteren in noemenswaardige hoeveelheden  
produkten waarvoor de preferentieregeling werkelijk geldt.
De handelsverkeersregeling vormt namelijk slechts een raam waarbinnen  
veel mogelijk is, doch dat op zichzelf noch een verbetering van de  
internationale concurrentiepositie van de Afrikaanse landen, noch een  
verandering van hun structuren en hun industrialisatie kan bevorderen.
Bij haar commerciële betrekkingen met de industrieel meer ontwikkelde  
Middellandse-Zeelanden is de Gemeenschap ertoe gekomen invoerbeperkende  
maatregelen in gevoelige sectoren te treffen, waardoor het daadwerkelijke  
effect van de voor deze landen geldende, gunstige regeling voor commer­
ciële toegang tot de markt in de praktijk is afgezwakt. In deze  
sectoren dient een geleidelijke terugkeer tot de in de overeenkomsten  
voorziene normale regeling te worden overwogen. Er zal moeite  
moeten worden gedaan om tot een vorm van commerciële samenwerking te  
komen die - in een moeilijke situatie - gebaseerd is op een gezamenlijk  
streven naar elkander aanvullende aspecten, waarbij men zal moeten  
trachten crisissituaties te voorkomen door een betere onderlinge  
aanpassing van de in geval van verstoring te nemen maatregelen (1).
In de grond van de zaak is het probleem waarvoor Europa zich gesteld  
ziet het al dan niet aanvaarden van een internationale arbeidsverdeling,  
waarbij allengs meer gewicht wordt toegekend aan de industrie van de  
ontwikkelingslanden, en met name in de Afrikaanse landen. Het is in  
het bijzonder van belang om tot de nodige structurele aanpassingen  
over te gaan, zonder in protectionistische maatregelen te vervallen,  
waarvan bij ervaring is gebleken dat zij zelden hun doel - namelijk  
instandhouding van de bedrijvigheid en de werkgelegenheid in de  
"bedreigde" sector - bereiken. Bij dit streven naar aanpassing  
dient de nadruk niet zozeer te worden gelegd op een bescherming van de  
werkgelegenheid in wegkwijnende bedrijfstakken doch veeleer op een  
bevordering van de mobiliteit van de arbeidskrachten en van de sectoren die  
op internationaal niveau concurrerend blijken te zijn.
Met het oog hierop dient de vrije toegang tot de communautaire markt  
gedurende een lange periode gehandhaafd te blijven, ten einde de  
landen, waarvoor deze regeling geldt de minimumwaarborg te bieden, die  
aantrekkelijk is voor de investeringen welke nodig zijn om hun industriële
— ■ ■ 1.1 i  ■ - m m m /  ·  ■  ■
(1) Verslag van de Commissie aan de Raad over de verkennende besprekingen  
met de Middellandse-Zeelanden en de landen welke kandidaat zijn  
voor toetreding. Voorstellen van de Commissie met betrekking tot de  
tenuitvoerlegging van een MiddelLands-Zeebeleid van de uitgebreide  
Gemeenschap CC0M(84)107 def.).

- 30 -
ontwikkeling te bevorderen, met dien verstande dat deze laatste vooral  
op hun binnenlandse markt gericht moet zijn·
2.1.2. Basisprodukten
De Afrikaanse landen zijn zwaar getroffen door de sterke daling van  
de grondstoffenprijzen, die in hoge mate bepalend zijn voor hun  
uitvoeropbrengsten. Naast deze wereldcrisis kent Afrika ook nog zijn  
eigen crisis, als resultaat van een relatieve achteruitgang van zijn  
landbouwproduktie en van de sterke daling van de mijnbouwinvesteringen,  
die zijn positie op de meeste wereldmarkten voor grondstoffen schade  heeft berokkend.
Om de ongunstige gevolgen van de marktschommelingen voor landbouw-  
basisprodukten op te vangen, heeft de Europese Gemeenschap een  
instrument gecreëerd - de STABEX - dat ontegenzeggelijk van positieve  
invloed is geweest, doch logischerwijs in 1980 en 1981 door de omvang  
van de crisis werd achterhaald, aangezien het eigenlijk slechts een  
lapmiddel was. Toch zal dit instrument gehandhaafd blijven en dient  
het meer interventiemogelijkheden te krijgen.
Om tot een werkelijke oplossing voor het probleem van de onbestendigheid  
van de grondstoffenmarkten te komen, dient de internationale gemeenschap  
in haar geheel veel vastberadenen en intensiever op te treden om deze  
markten - die echte wereldmarkten zijn - te stabiliseren. Met het oog  
hierop is de Europese Gemeenschap moreel verplicht een zeer actieve  
bijdrage te leveren tot de invoering van werkelijk doeltreffende  
produktewereenkomsten. De aanstaande hervatting van de onderhandelingen  
over de cacao-overeenkomst is in dit opzicht een zeer belangrijke  
gebeurtenis, zowel voor Afrika — dat drie vierde van de wereldcacao—  
produktie levert - als voor Europa dat, als afnemer van een derde van  
die produktie, de voornaamste cacaoconsument ter wereld is.
Grondstoffen maken slechts een klein aandeel - zelden meer dan 10 % -  
van de waarde van het eindprodukt uit. De benutting van hun grond­
stoffen is dan ook voor de Afrikaanse landen een zeer belangrijke taak,  
ongeacht of deze nu de vorm van verwerking ter plaatse of van een  
betere beheersing van het commercialisatieproces zal aannemen.
Hierbij zij met klem op het belang van deze commerciële factoren gewezen :  
allereerst omdat hiermee — afgezien van de produktie— en produktiviteits—  
problemen van de Afrikaanse landen - de vinger wordt gelegd op een van  
hun ernstige tekortkomingen, die mede verklarend zijn voor de achtei—  
uitgang van hun marktpositie ten opzichte van hun Latijnsamerikaanse  
of Aziatische concurrenten. Ten tweede omdat handels-, makelaars- en

- 31 -
arbitrageactiviteiten een niet te verwaarlozen aandeel van de  
waarde van het eindprodukt uitmaken. Het is vooral van buitengewoon  
groot belang dat de Afrikanen hun aanwezigheid op de termijnmarkten  
versterken, aangezien deze laatste een belangrijk mechanisme zijn  
gebleken bij de aanpassing aan prijsschommelingen en daarbij een rol  
van vitaal belang zijn gaan spelen.
In de toekomst dient meer en meer inhoudelijke steun te worden  
gegeven aan de inspanningen die de Afrikanen zich op handelsgebied  
moeten getroosten. Dit zou kunnen gebeuren via afzetbevorderings-  
acties (organisatie van contacten en reclamecampagnes waarbij de  
verschillende producerende landen betrokken zijn ...) en vooral door  
middel van hulp bij de opleiding van personeel (voor leidinggevende  
functies bij stabiliseringskassen of marketing board-instanties op  
termi jnmarkten).
2.2. Mijnbouw
Het is duidelijk dat de Europese Gemeenschap en Afrika gemeenschappelijk  
belang hebben bij de ontwikkeling van een in onderling overleg uit­
gestippeld delfstoffenbenuttingsbeleid.
Afrika heeft belangrijke delfstofvoorraden, welke tot dusver weinig  
geëxploreerd of geëxploiteerd zijn. De omvang van de Afrikaanse voor­
raden is vergelijkbaar met die van Azië of Latijns-Amerika, terwijl er  
in Afrika veel minder gedaan wordt aan prospectie. De benutting van  
deze natuurlijke rijkdommen zou een doorslaggevende bijdrage kunnen  
leveren tot de ontwikkeling van de Afrikaanse landen door hun de  
daartoe benodigde financiële middelen te verschaffen en hun industria­
lisatie te bevorderen.
Harerzijds is de Gemeenschap de eerste wereldimporteur van grondstoffen.  
Zij is voor 75 % van haar grondstofinvoer afhankelijk van het  
buitenland (Verenigde Staten :  15 %; Japan :  90 50. Het is voor haar  
van vitaal belang, haar grondstofbevoorrading te garanderen en te  
diversifiëren.
Deze constatering dient echter door twee andere bevindingen te worden  
getemperd. Ten eerste hebben de delfstofvoorraden, daar waar zij bestaan  
en ontgonnen zijn, niet in die mate tot de ontwikkeling bijgedragen als  
verwacht was. Anderzijds schijnen de Afrikaanse delfstofvoorraden  
eventuele mijnbouwinvesteerders niet in dezelfde mate aan te trekken als  
die op andere continenten.

- 32 -
Van de groep der ontwikkelingslanden blijft Afrika voor de Gemeenschap de  
belangrijkste leverancier van niet-energiehoudende grondstoffen :  20 %  
van de totale EG-invoer. Het Afrikaanse aandeel is overwegend bij de  
invoer van kobalt, fosfaat, koper, mangaan en fluor.
Doch Afrika komt ver achteraan de groep van geïndustrialiseerde landen  
(Australië, Canada, Zuidafrika en de Verenigde Staten), waar het leeuwen­
aandeel van de mijnbouwinvesteringen zich de afgelopen jaren heeft gecon­
centreerd. Afrika is een onvoldoende ontgonnen continent. Op een totaal­
bedrag van 1.500 miljoen USD dat telkenjare in de mijnbouwprospectie wordt  
geïnvesteerd gaat slechts 50 miljoen naar Afrika, terwijl de desbetreffende  
behoeften voor de ten zuiden van de Sahara gelegen Afrikaanse landen op  
ten minste 75-100 miljoen per jaar worden geraamd. Beziet men alleen de  
firma's in de Gemeenschap, dan valt te constateren dat deze bedrijven in  
de afgelopen jaren hun investeringen voor meer dan 80 % in de geïndus­
trialiseerde landen hebben gedaan (38 % van de wereldvoorraden) en voor  
minder dan een vijfde in de ontwikkelingslanden (waarvan 2 % in Afrika,  
waar 13,5 % van de geregistreerde wereldreserves te vinden zijn).
Het feit dat Europa voor haar bevoorrading zo sterk en in toenemende mate  
afhankelijk is van de groep der geïndustrialiseerde landen lijkt voor de  
nabije toekomst wellicht een element van veiligheid, maar kan op langere  
termijn nadelen opleveren.
De daling van de vraag als gevolg van een verergering van de internationale  
crisis en van structurele wijzigingen op de grondstofmarkten heeft nameljjk  
ook een teruggang van de mijnbouwinvesteringen in de wereld ten gevolge  
gehad. Niemand weet of de hernieuwing voldoende verzekerd is om de  
Europese industrie te beschermen tegen buitengewoon sterke prijsschommelingen  
op door een grote starheid van het aanbod gekenmerkte markten, aangezien  
mijnbouwinvesteringen - vanaf het besluit tot financiering van de projecten -  
vijf tot tien jaar nodig hebben om vruchten af te werpen.
Indien er zich spanningen zouden voordoen, wanneer de mijnbouwmarkt zich aan  
het einde van de tachtiger jaren of aan het begin van het volgende decennium  
weer herstelt, dan zou Europa, gezien de huidige stand van zaken wat haar  
bevoorrading betreft, niet alleen na de Verenigde Staten doch ook na Japan  
aan de beurt komen, aangezien dit laatste land voorkeursbetrekkingen met  
Noord- en Latijns-Amerika en met Australië heeft weten te ontwikkelen om zijn  
bevoorrading te garanderen.
Het is dus van belang dat Europa, om zijn bevoorrading met mijnbouwprodukten  
te vrijwaren, zijn investeringen en zijn bevoorrading meer diversifieert,  
met name in de richting van Afrika.
Dit moet een communautair streven zijn, want elk van de Lid-Staten bevindt  
zich in dezelfde situatie van kwetsbaarheid ten opzichte van het buitenland.

- 33 -
Indien de Gemeenschap dat zou willen, zou zij over een vrij groot gamma van  
instrumenten beschikken om dit doel te bereiken :  subsidies, speciale  
leningen, risicodragend kapitaal, het SYSMIN-stelsel in het kader van het  
EOF, EIB-leningen met of zonder rentesubsidie, plus de EGKS-leningen en  
eventueel de begroting zelf.
In het bijzonder het EOF en de EIB kunnen, in het kader van de Overeenkomst  
EEG-ACS, financiële steun verlenen om de voorwaarden voor een betere  
benutting van de Afrikaanse hulpbronnen te scheppen, met name door te helpen  
bij de pogingen tot prospectie en bij het herstel van het produktieapparaat  
waaraan in vele landen voorrang wordt gegeven bij de financiering van de  
infrastructuur en bij een betere inpassing van de mijnbouw in de economie  
van het land.
Het gebrek aan mijnbouwinvesteringen wordt weliswaar bepaald door kosten­
overwegingen, doch is dikwijls ook grotendeels een resultaat van het gebrek  
aan wederzijds vertrouwen tussen het gastland en de mijnbouwbedrijven.
Door aan de tussen de beide partners getroffen regelingen deel te nemen  
kan de Gemeenschap tot het ontstaan van een klimaat van vertrouwen bijdragen.
De speciale akkoorden, zoals deze in de Tweede EEG-ACS-Overeenkomst voorkomen,  
vormen het geschikte raam waarbinnen dergelijke stappen kunnen worden  
ondernomen, ook al hebben zij bij gebrek aan investeringen tot dusver nog  
geen concrete toepassing gekregen.
2.3. Energie
Ook energie is een gebied waar een op gemeenschappelijke belangen gebaseerde  
samenwerking kan worden ontwikkeld.
Afrika beschikt over aanzienlijke en onvoldoende benutte energiebronnen.
Een betere benutting daarvan zou Afrika onafhankelijker maken op energie­
gebied en de export van dit continent vergroten.
De EEG, die 76 % van haar aardolie, 30 % van haar gas, 20 % van haar  
steenkool en 80 % van haar uranium in het buitenland aankoopt, zou hier een  
grotere energiebron kunnen vinden, tot de benutting waarvan zij zou kunnen  
bijdragen met haar "know how", haar ervaring en haar kapitaal. De  
afhankelijkheid van de Gemeenschap van het buitenland voor haar energie­
voorziening is namelijk een verschijnsel van lange duur, aangezien haar  
energie-invoer aan het einde van deze eeuw naar schatting nog nagenoeg  
50 % van haar verbruik zal uitmaken.

- 34 -
De ontwikkeling van fossiele hulpbronnen (olie, gas, steenkool en uranium)  
in de Afrikaanse landen, die gedeeltelijk kunnen en zelfs moeten worden  
geëxploiteerd, schijnt inderdaad een voorrangssector van algemeen belang  
te zijn.
Wat de aardolie betreft, zou de actie van de Gemeenschap zich in het  
bijzonder kunnen richten op de aan de exploratie voorafgaande fase  
(geofysisch onderzoek, uitvoerbaarheidsstudies en marktstudies ...),  
alsook op het verlenen van hulp bij de opzet van de voor de petroleumwinning  
vereiste infrastructuur.
De ontwikkeling van de aardgaswinning zal in eerste instantie grotendeels  
bepaald blijven door de uitvoermogelijkheden van dit produkt. De produktie-  
kosten van aardgas zijn weliswaar gering, doch de aanwending ervan op  
de binnenlandse markt wordt door een aantal belemmerende factoren beperkt  
(infrastructuurkosten, de lasten van de vervoers- en distributie-installaties  
en de noodzaak om dit produkt te kunnen afzetten aan zich in eenzelfde  
geografisch gebied bevindende verbruikers).
Voor het produkt steenkool doet zich een soortgelijke situatie voor.
Weliswaar dient de mogelijkheid om ook lokale winplaatsen met een geringe  
capaciteit te exploiteren te worden bestudeerd, doch voor de grote steen-  
koolbekkens veronderstelt de enige, economisch levensvatbare benadering  
- ondanks de concurrentie op de wereldmarkt - een hoofdzakelijk export­
gerichte produktie, daar de nationale en regionale warmtekrachtcentrales  
voor hun bevoorrading slechts een gering gedeelte van dit produkt kunnen  
opnemen. Door zich op de steenkoolproducerende landen te concentreren  
zou de Gemeenschap kunnen bijdragen tot een betere benutting van hun  
natuurlijke hulpbronnen en tot de opbouw van de daarvoor vereiste infra­
structuur, die bovendien op zichzelf weer tot nieuwe ontwikkelingen zal  
leiden.
2.4. Visserij
Op visserijgebied heeft de Gemeenschap zowel te kampen met een tekort  
aan visserijprodukten voor eigen gebruik als met een overmatige produktie-  
capaciteit, wat het aantal vissersschepen betreft. Deze wanverhouding  
zal trouwens nog veel sterker worden na de uitbreiding van de Gemeenschap  
tot twaalf landen, waardoor de totale tonnage van de communautaire  
vissersvloot met nagenoeg 70 % zal stijgen. Veel Afrikaanse landen hebben  
met hetzelfde voedseltekort te kampen, terwijl sommige over grote voorraden  
beschikken, zonder deze laatste zelf op rationele wijze te kunnen exploi­
teren (de Afrikaanse vangsten bedragen slechts 35 % van het Afrikaanse  
visbestand).

- 35 -
Om hierin verbetering te brengen, zou de Gemeenschap drieërlei actie  
kunnen voeren. Ten eerste door het afsluiten van visserijakkoorden.  
Vervolgens via een deelneming van het EOF in de financiering van projecten  
in de sectoren visserij en visteelt. En tenslotte door een bevordering  
van de ontwikkeling van de visserijindustrie, die voor de ACS en de  
mediterrane landen een uitvloeisel kan zijn van hun preferentiële toegang  
tot de communautaire markt.
Toegegeven zij, dat het effect van deze regelingen tot dusver vrij beperkt  
is geweest. Het aantal visserijprojecten dat door het EOF is gefinancierd  
is vrij gering en de strekking van de visserijakkoorden blijft beperkt.
Dit valt zowel te verklaren door het weinige belang dat de meeste  
Afrikaanse landen tot dusver aan de visserij en aanverwante sectoren  
hebben gehecht, als door de geringe mate van visserijbedrijvigheid in de  
ACS-wateren (2 % van de communautaire vangsten).
Doch de uitgangssituatie van dit probleem is zich aan het wijzigen.
Ten eerste omdat de Afrikaanse landen steeds meer aandacht besteden aan  
de visserijsector en aan hun desbetreffende betrekkingen met de Gemeenschap.  
En ten tweede omdat de Gemeenschap, wanneer zij tot twaalf landen zal zijn  
uitgebreid, zich voor 10 % zal bevoorraden met visserijprodukten uit  
de Middellandse Zee of uit de wateren langs de Atlantische kusten van  
de Afrikaanse landen.
Het is dan ook wenselijk om, ook in de visserijsector, een beleid van  
gemeenschappelijk belang in de ware zin des woords uit te stippelen,  
waarin de verschillende op communautair niveau bestaande instrumenten  
worden samengebundeld en geïntegreerd. Hierbij dient zeer in het bijzonder  
de nadruk te worden gelegd op de noodzaak tot regionale samenwerking tussen  
aan dezelfde zeeoevers grenzende landen ten einde een goed gebruik te  
maken van de elkander aanvullende aspecten van eenzelfde maritieme  
zone en, met behulp van de Gemeenschap, rationele uitvoering te geven aan  
maatregelen ter instandhouding en beheer van het visbestand en ter uit­
oefening van toezicht op het visserijwezen.
2.5. De Europese investeringen in Afrika
De openbare steun moet niet bedoeld zijn om alle externe financierings­
behoeften van Afrika te dekken. In de sectoren industrie, energie en  
mijnbouw kan zij daarvoor trouwens ook in geen geval toereikend zijn.  
Desalniettemin zouden met deze steun beter voorwaarden kunnen worden  
geschapen voor de aantrekking van buitenlandse investeringen. Voor  
deze laatste is een belangrijke taak weggelegd, niet alleen omdat zij de  
zo hoognodige financieringsmiddelen kunnen opleveren, doch ook - en  
wellicht vooral - een waardevolle kennis van zaken op de betrokken gebieden.

- 36 -
Tot dusver zijn er in Afrika vrij weinig particuliere investeringen  
verricht, daar de investeerders voorzichtig waren geworden door de  
met nationaliseringen en politieke onstabiliteit opgedane ervaringen.
De weinige investeringen zijn dan ook gericht geweest op sectoren met een  zeer snel financieel rendement".
De medewerking van Europese bedrijven - hoofdzakelijk in de industriële,  
doch ook inde dienstensector, zowel de particuliere als de openbare -  
aan de ontwikkeling van Afrika kan een belangrijk element van vernieuwing  
betekenen voor de communautaire samenwerking. Men zal dan ook actief naar  
een uitbreiding en bevordering van deze samenwerking moeten streven.
De Europese investeerders moeten veel risico's durven nemen op het  
Afrikaanse vasteland met zijn aanzienlijk potentieel dat - ongeacht de  
huidige moeilijkheden - een grote toekomstige markt vormt.
Daartoe dienen zij hun activiteiten in de prioriteiten en in het ontwikke­
lingsbeleid van de gastlanden in te passen. Doch hunnerzijds zullen de  
Afrikaanse landen, voor zover zij dergelijke investeringen wensen aan  
te trekken, als tegenprestatie daarvoor een gunstig investeringsklimaat  
moeten scheppen, dat gekenmerkt wordt door doorzichtigheid, bestendigheid  
en billijkheid. Ook zullen zij aan een gezamenlijk garatiestelsel moeten  
deelnemen.
De Overeenkomst van Lomé II behelst een industriële samenwerkingsregeling,  
die ook van toepassing kan zijn op de bevordering van particuliere  
investeringen. Zij behelst eveneens bepalingen inzake akkoorden ter  
bescherming van de, tussen de EEG-Lid-Staten en de ACS-staten afgesloten  
of nog af te sluiten investeringscontracten. Doch hiervan is in de  
praktijk nog geen gebruik gemaakt.
Er dient te worden gestreefd naar kaderbepalingen inzake de factoren die  
daadwerkelijk van gunstige invloed kunnen zijn op de particuliere investe-  
ringsbewegingen, waarbij op de in het algemeen gunstigere houding die de  
Afrikaanse landen aan de dag leggen dient te worden ingegaan. Het is  
namelijk belangrijk te constateren dat dit gebied niet langer een  
"ideologisch strijdtoneel" is, doch dat er besprekingen worden gevoerd  
over de methodes die het beste gevolgd kunnen worden, zozeer schijnen  
de particuliere investeringen, zowel in Europa als in Afrika, als een  
belangrijk element te worden beschouwd voor de vorming van een industrie-  
patroon. Volgens deze nieuwe gedachtengang en met volledige erkenning van  
de rol die de landen waar de investeringen vandaan komen en de landen  
die deze ontvangen hebben te spelen, zou het mogelijk moeten zijn de  
eerste stenen te leggen voor de opbouw van een daartoe gunstig klimaat,  
en voor een inpassing, bescherming en waarborging van eventuele investeringen,  
ten einde deze laatste aan te trekken. Ook zou men zich moeten afvragen  
welke financieringsmiddelen het meest geschikt zijn, wanneer een in het  
algemeen gunstige omgeving de verschillende investeringsmogelijkheden aan  
het licht zal hebben gebracht.

- 37 -
Niet alleen is het van fundamenteel belang om een voor particuliere  
investeringen geëigend juridisch en financieel contractueel kader op  
te zetten, dat goed afgestemd is op de behoeften van het Europees  
middelgroot en kleinbedrijf, waarvoor in Afrika een grote taak is  
weggelegd, doch dit moet worden aangevuld door een aantal industriële  
afzetbevorderingsmaatregelen, ten einde de Afrikaanse landen beter in  
staat te stellen om na te gaan waar de levensvatbare projecten liggen,  
om de doorstroming van informatie en contacten te bevorderen (inves-  
teerdersforum, voorlichtings- en afzetbevorderingsacties in de Lid-Staten,  
doelgerichte reizen) en om in te grijpen, daar waar diagnoseherstel-  
of herorganisatiemaatregelen nodig zijn.

CONCLUSIE
Wegens de zeer moeilijke economische en sociale toestand waarmee  
Afrika te kampen heeft moet er een nieuwe dimensie gegeven worden aan de  
samenwerking tussen Europa en Afrika.
Afrika heeft meer en beter aangepaste overheidssteun nodig. Doch  
steun alleen is niet voldoende. Het Europese bedrijfsleven moet meer  
bij de ontwikkeling van het Afrikaanse vasteland betrokken worden, onder  
naleving van de wetten en prioriteiten van de betrokken landen en in het  
gemeenschappelijk belang van beide partijen.
Op steunverleningsgebied beschikken zowel cie Gemeenschap als de  
Lid-Staten over een gamma van uiteenlopende instrumenten. Deze steun-  
verleningswerktuigen dienen op samenhangende wijze te worden gehanteerd.
De moeilijkheden die de Afrikaanse landen momenteel doormaken kunnen niet met  
zuiver conjunctutele steunmaatregelen worden opgelost. Initiatieven van  
onmiddellijke strekking moeten in een actie op middellange termijn worden  
ingelast en als ontwikkelingshulpinstrumenten worden opgezet.
In die gedachtengang dient er naar een betere coördinatie te  
worden gestreefd tussen de hulp van de Lid-Staten en die van de Gemeenschap,  
ten einde de Europese steunverlening samenhangender te maken en om, waar  
nodig, genoeg gelden beschikbaar te stellen om het sectoriële ontwikke­
lingsbeleid in de Afrikaanse landen doeltreffend te ondersteunen. Het  
is van groot belang pm aldus vooruitgang te boeken op de weg naar een  
"communautai re samenwerkingsstrategie".

-  2 -
Om het hoofd te bieden aan de in Afrika heersende voedselcrisis, is  
voedselhulp een noodzaak, in het bijzonder om de met het wisselvallige  
klimaat verband houdende produktietekorten op te vangen. Om de gevolgen  
van de droogte te verhelpen, heeft de Gemeenschap haar hoeveelheid voedsel­
hulp in 1983 dan ook zeer aanzienlijk vergroot :  met 50 % voor de 24  
Afrikaanse landen die in de meest kritische situatie verkeerden. In 1984  
dient deze hoeveelheid nog enigszins te worden uitgebreid ten opzichte van  
het toch al hoge peil van het afgelopen jaar. Deze hulp dient sneller te  
worden geboden, ten einde de in de zwaarst getroffen gebieden van de Sahel  
en van zuidelijk Afrika ontstane "gaten" tijdig te kunnen stoppen. Er  
dient naar een betere coördinatie met de Lid-Staten te worden gestreefd,  
wat de programmering van de hulp en de verzending daarvan naar en in de  
betrokken landen betreft. Desalniettemin moeten deze korte-termi jnacties  
- hoe noodzakelijk ook - niet indruisen tegen de inspanningen die de aldus  
gesteunde landen zich getroosten om hun landbouwproduktie op te voeren.
In dit verband moeten de initiatieven welke worden genomen om de voedsel­
hulp beter in het ontwikkelingsbeleid in te passen, dus nog worden  
verstrekt en bespoedigd.
De nieuwe benadering in de vorm van programma’s ter ondersteuning  
van diverse vormen van sectorieel ontwikkelingsbeleid moet het mogelijk  
maken, de Afrikaanse landen te helpen de financiële crisis waardoor zij  
getroffen zijn te boven te komen. Krachtens deze programma's kunnen  
namelijk diverse soorten steun worden verleend, inzonderheid met het oog  
op behoud of herstel. In die geest zou kunnen worden overwogen om, op  
zeer korte termijn uitbreiding te geven aan de praktijk om, op verzoek  
van de betrokken landen zelf en na ieder geval apart te hebben onderzocht,  
een gedeelte van de wel op het programma voorkomende, doch nog niet  
gebruikte bedragen van het 5e EOF, aan te wenden voor de financiering  
van de invoerprodukten die de ACS-landen zelf niet meer kunnen betalen doch  
die absoluut noodzakelijk zijn voor het behoud of herstel van hun produk-  
tiepotentieel, met een snelle procedure voor de beschikbaarstelling van  
de daarvoor benodigde gelden. In deze moeilijke omstandigheden kan de  
bijsturing van het binnenlands beleid waarmee verschillende landen in  
Afrika zijn begonnen slechts slagen, wanneer zij door een grote mate van  
buitenlandse hulp wordt ondersteund. Om aan deze noodzaak te voldoen  
dient de financiële hulp die de Europese Gemeenschap de Afrikaanse landen  
via het EOF en de EIB verleent, te worden verstrekt.

- 3 -
De bestrijding van de droogte en van het verwoestijningsproces  
moet één van de voorrangspunten van de steun aan Afrika worden, want  
de Afrikaanse Landen - in beslag genomen als zij zijn door hun tegen­
woordige moeilijkheden - kunnen deze taak niet alleen tot een goed einde  
brengen. Dergelijke acties vereisen een nieuwe benadering. Zij moeten  
een ruime geografische draagwijdte hebben en, in het algemeen, op  
regionale schaal worden gevoerd, om te beantwoorden aan een ecologische  
realiteit, die homogeen en grensoverschrijdend is. Hiervoor is vereist  
dat deze maatregelen actief door de bevolking worden gesteund. Om  
effect te kunnen sorteren moeten zij over een langere periode worden  
gevoerd. Dit vergt een gezamenlijk optreden van de diverse geldgevers  
en van de betrokken landen. Gezien haar banden met Afrika, moet de  
Europese Gemeenschap hiertoe het initiatief nemen.
De bijdrage van zowel het openbare als het particuliere bedrijfsleven  
in Europa tot de ontwikkeling van Afrika kan een belangrijk vernieuwend  
effect zijn in de communautaire samenwerking. Het is namelijk mogelijk  
om, in een streven naar partnership, meer ambitieuze beleidslijnen en  
maatregelen uit te stippelen, op alle gebieden waar de natuurlijke  
hulpbronnen elkander aanvullen en het gemeenschappelijk belang zulks  
mogelijk maakt, in het bijzonder de sectoren mijnbouw, energie en  
visserij, doch ook industrie. Met het oog hierop dient bij de onder-  
handelingen over de komende EEG-ACS-Overeenkomst een juridisch en financieel  
contractueel kader te worden uitgewerkt, dat voldoende gemeenschappelijke  
waarborgen biedt om Afrika aantrekkelijker te maken voor Europese  
investeerders.
Bij de organisatie van haar samenwerking met Afrika moet de Europese  
Gemeenschap haar actie ook met die van de andere, bilaterale en multilaterale  
geldgevers coördineren. Tevens dient zij haar betrekkingen met de  
organisatie voor Afrikaanse eenheid ("Organisation de l'Unité Africaine" -  
OUA) die verantwoordelijk is voor de tenuitvoerlegging en de follow-up van  
het Plan van Lagos, nauwer aan te halen, evenals met de Economische Commissie  
voor Afrika van de Verenigde Naties ("Commission Economique pour l'Afrique" -  
CEA), een belangrijke organisatie voor de ontwikkeling van het Afrikaanse  
vasteland.
Mocht de Raad met deze beleidslijnen akkoord gaan, dan zou de  
Commissie later meer specifieke voorstellen kunnen doen in het kader van  
de verschillende samenwerkingsovereenkomsten tussen de Gemeenschap en de  
Afrikaanse landen, en voor de tenuitvoerlegging van de andere, door haar  
beheerde instrumenten.