NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 13.3.2007 
COM(2007) 94 definitief 
  
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAA D, HET EUROPEES PARLEMENT, 
HET EUROPEES ECONOMISCH EN SO CIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN 
DE REGIO'S 
Trans-Europees vervoersnet 
 
Verslag inzake de tenuitvoerle gging van de richtsnoeren 2002-2003 
 
overeenkomstig artikel 18 van Beschikking nr. 1692/96/EG 
 
{SEC(2007) 313} 
 
NL 2   NL INHOUDSOPGAVE 
Inleiding ...................................................................................................................... ............... 4 
Beleidscontext ................................................................................................................. ........... 4 
Tenuitvoerlegging .............................................................................................................. ........ 6 
Hoofdstuk 1 .................................................................................................................... ............ 6 
1.1 Tenuitvoerlegging algemeen........................................................................................ 6 1.2 Tenuitvoerlegging per type vervoer en per sector........................................................ 7 
1.2.1 TEN-T wegennet.......................................................................................................... 7  
1.2.2 TEN-T spoorwegnet..................................................................................................... 7 1.2.3 TEN-T binnenwaterwegen........................................................................................... 7 1.2.4 TEN-T havens ............................................................................................................. .8  
1.2.5 TEN-T luchthavens ...................................................................................................... 8 1.2.6 Netwerk voor gecombineerd vervoer........................................................................... 8 1.2.7 Systemen voor verkeersbeheer en navigatie ................................................................ 9 Hoofdstuk 2 .................................................................................................................... ............ 9 
2.1 Horizontale aangelegenheden ...................................................................................... 9 2.1.1 Interoperabiliteit....................................................................................................... .... 9 
2.1.2 Onderzoek en Ontwikkeling ........................................................................................ 9 2.1.3 Bescherming van het milieu....................................................................................... 10 Hoofdstuk 3 .................................................................................................................... .......... 10 
3.1 Algemene beoordeling van de tenuitvoe rlegging van TEN-T in de periode 2002-2003
............................................................................................................................... ..... 10 
3.2 Prioritaire projecten.................................................................................................... 12  
3.3 Financieringsbronnen................................................................................................. 12 3.3.1 TEN-T begroting........................................................................................................ 12  
3.3.2 Europees fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO)............................................... 13 3.3.3 Cohesiefonds............................................................................................................. . 13 
3.3.4 ISPA ..................................................................................................................... ...... 13 
3.3.5 Leningen van de Europese Investeringsbank............................................................. 13 3.3.6 Algemene beoordeling van financieringsbronnen ..................................................... 14 
 
NL 3   NL Conclusie...................................................................................................................... ............ 15 
 
NL 4   NL VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAA D, HET EUROPEES PARLEMENT, 
HET EUROPEES ECONOMISCH EN SO CIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN 
DE REGIO'S 
Trans-Europees vervoersnet 
 
Verslag inzake de tenuitvoerle gging van de richtsnoeren 2002-2003 
 
overeenkomstig artikel 18 van Beschikking nr. 1692/96/EG 
INLEIDING  
Dit verslag beoordeelt de ontwikkeling van het trans-Europees vervoe rsnet (trans-European 
transport network - TEN-T) overeenkomstig  de richtsnoeren voor het TEN-T zoals 
opgenomen in Beschikking nr. 1692/96/EG1. De richtsnoeren vormen een algemeen 
referentiekader voor de tenuitvoerlegging van he t net en beschrijven projecten van algemeen 
belang die in 2010 zouden moeten zijn voltooid. De richtsnoeren hebben betrekking op de 
volgende vervoerswijzen: wegen- , spoorweg- en waterwegenne tten, zee- en binnenhavens, 
luchthavens en andere verbindingspunte n tussen vervoersnetwerken, alsmede 
verkeersbeheerssystemen en navigatiesystemen. 
In artikel 18, lid 3, van de beschikking word t de Commissie verplicht om met hulp van de 
lidstaten om de twee jaar versla g uit te brengen over de tenuit voerlegging van de richtsnoeren.  
Dit verslag heeft betrekking op een periode  van twee jaar, van 2002 tot eind 2003. De 
investeringsgegevens in het verslag hebben be trekking op zowel de "oude" als de "nieuwe" 
lidstaten en op Bulgarije en Roemenië. Gedeel telijk is er een onderscheid gemaakt tussen de 
EU-152, de EU-103, de EU-24 en de EU-27 (alle drie groepen landen) 
BELEIDSCONTEXT  
In juli 1996 gaven het Europees Parlement en de Raad hun goedkeuring aan Beschikking 
nr. 1692/96/EG betreffende commu nautaire richtsnoeren voor de ontwikkeling van een trans-
Europees vervoersnet (TEN-T). De TEN-T rich tsnoeren vormen het algemene referentiekader 
voor de tenuitvoerlegging van het net en de beschrijving van projecten van algemeen belang. 
De Europese Raad van Essen kende in 1994 aan veertien van deze projecten een bijzonder 
belang toe. 
                                                 
1 Beschikking nr. 1692/96/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli 1996 betreffende 
communautaire richtsnoeren voor de ontwikkeling van een trans-Europees vervoersnet, PB L 228 van 9/9/1996.  
2 Oostenrijk, België, Denemarken, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, 
Luxemburg, Nederland, Portugal, Spanje, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. 
3 Cyprus, Tsjechische Republiek, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slowakije en 
Slovenië. 
4 Bulgarije en Roemenië. 
 
NL 5   NL In september 2001 stelde de commissie haar W itboek "Het Europese ve rvoersbeleid tot het 
jaar 2010: tijd om te kiezen" va st. Vanwege de toenemende congestie en de stijgende externe 
kosten van het vervoer moest in het gemeenschappe lijk vervoersbeleid grotere nadruk worden 
gelegd op een herziening van de zogenoemde modal shift  als middel voor meer 
duurzaamheid. In algemene zin groeit het reizigersv ervoer niet zo snel al s het BBP, terwijl het 
goederenvervoer sneller groeit dan het BBP. In  de praktijk groeit het wegvervoer nagenoeg 
even snel als het BBP, evenals het ve rvoer over zee en door de lucht.  
 
95 100 105 110 115 120 125 130 
1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 
Goederenvervoe r 
 (Werkelijk) BBP Reizigersvervoe r
 
Vervoersvraag afgezet tegen de groei van  het BBP van 1995 tot 2004 in de EU-255 
Op 22 mei 2001 werd Beschikking nr. 1346/2001/EG6 vastgesteld door het Europees 
Parlement en de Raad om de TEN-T richtsnoe ren te wijzigen voor wat betreft zeehavens, 
binnenhavens en intermodale terminals. Daarin werd in reactie op de recente ontwikkelingen 
de nadruk gelegd op de multimodale dimensie van het netwerk.  
In oktober 2001 deed de Commissie een voor stel voor wijzigi ng van Beschikking 
nr. 1692/96/EG betreffende commu nautaire richtsnoeren voor de ontwikkeling van een trans-
Europees vervoersnet. Het voorstel werd met e nkele wijzigingen door he t Europees Parlement 
in eerste lezing goedgekeurd. Aangezien met het voorstel in de Raad geen voortgang werd 
geboekt, besloot de Commissie om te kome n met de veel bredere wijziging van de 
richtsnoeren en een werkgroep van hoge ambtenar en (High Level Group - HLG) in te stellen 
onder voorzitterschap van de voormalige onder voorzitter van de Comm issie, de heer 
Van Miert, en bestaande uit vertegenwoor digers van de EU-27 en de Europese 
Investeringsbank. Op 1 oktober 2003 presenteerde  de Commissie een nieuw voorstel dat een 
aanvulling vormde op het voorstel uit 2001 en was gebaseerd op het werk van de HLG. In dat 
                                                 
5 Bron: EU energy and transport in figures 2005 (EU energie en vervoer in cijfers 2005) – statistisch 
zakboek. 
6 Beschikking nr. 1346/2001/EG tot w ĳziging van Beschikking nr. 1692/96/EG ten aanzien van 
zeehavens, binnenhavens en intermodale terminal s alsmede ten aanzien van project nr. 8 in b ĳlage III 
(PB L 185 van 6.7.2001, blz. 1). 
 
NL 6   NL voorstel werd rekening gehouden me t de opmerkingen die het Europees Parlement in eerste 
lezing had gemaakt. Op basis van de aanbeve lingen van de HLG werden in de beschikking 
30 prioritaire projecten van groot belang voor he t internationale verkeer omschreven. Tot de 
prioritaire projecten behoren ook proj ecten in de nieuwe lidstaten.  
In april 2004 keurden het Europees Parlement en  de Raad de herziene richtsnoeren goed bij 
Beschikking nr. 884/2004/EG7, houdende wijziging van Besc hikking nr. 1692/96/EG. In de 
gewijzigde richtsnoeren wordt meer priorite it gegeven aan belangrijke projecten, worden de 
beperkte middelen gericht ingezet voor pr ojecten van Europees belang - waaronder 
grensoverschrijdende delen van netwerken en na tuurlijke barrières - en wordt gestreefd naar 
voltooiing in 2020.  
Uitgaande van de algemene doelstelling dat een  duurzame mobiliteit van mensen en goederen 
moet worden gewaarborgd, moeten regelingen worden getroffen om de ontwikkeling van 
snelle zeeroutes tussen lidstaten te ondersteunen om de congestie op de weg te verminderen en/of de toegang tot perifere en insula ire regio's en landen te verbeteren.  
T
ENUITVOERLEGGING  
Voor dit verslag werd een naar project en lidst aat uitgesplitste analyse gemaakt van de gelden 
die in 2002 en 2003 werden toegewezen aan de tenuitvoerlegging van het TEN-T. Daarin werd bijzondere aandacht geschonken aan prior itaire projecten. Om de  ontwikkeling van het 
TEN-T te kunnen bewaken, werd voor de periode 2004-2020 een prognose gemaakt van 
investeringen in, en de mate riële uitvoering van het TEN-T. 
Voor de EU-27 beliepen de totale investerin gen in het TEN-T in de tweejarige periode 
2002-2003 circa 82 miljard euro. 
Uit een algemene beoordeling van de herkomst van de investeringen in het TEN-T gedurende 
de onderzochte periode blijkt dat door nationale  overheden circa 78% werd bijgedragen. Dat 
is veruit het grootste  deel van de investeringen in het TEN-T in de periode 2002-2003: 
overheidsfinancieringen en le ningen van de EIB waren same n goed voor meer dan 90% van 
de investeringen in het TEN-T.  
H
OOFDSTUK 1 
1.1 Tenuitvoerlegging algemeen  
In de EU-27 was met de totale invester ingen in het TEN-T in 2002 een bedrag van 
38,5 miljard euro en in 2003 van 43,8 miljard euro gemoeid.  
Uitgesplitst naar type vervoer werd in de  periode 2002-2003 met name geïnvesteerd in 
spoorwegen (46%), gevolgd door wegen (33%),  luchthavens (12%), havens (6%) en 
binnenwaterwegen (2%). In vergelijking met de periode 1998-2001 verschilde deze verdeling 
niet significant.  
                                                 
7 Beschikking nr. 884/2004/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 houdende 
wijziging van Beschikking nr. 1692/96/EG betreffende communautaire richtsnoeren voor de 
ontwikkeling van een trans-Europees vervoersnet PB L 201 van 7.6.2004. 
 
NL 7   NL  
33,0%
45,9%  2,2% 6,4% 12,5%  
Wegen  Spoor  Binnen-  
water-  
wegen  Havens  Luchthavens
 
Figuur 2: Investeringen per vervoerssoort in 2002 en 2003  
1.2 Tenuitvoerlegging per type vervoer en per sector  
1.2.1 TEN-T wegennet  In de richtsnoeren wordt het TEN-T wegennet omschreven als bestaande uit autosnelwegen 
en andere hoogwaardige wegen. De lengte va n het TEN-T wegennet van bestaande of 
geplande wegen bedraagt in de EU-27 ci rca 95.700 km (waarvan 74.500 km bestaande en 
21.200 km geplande wegen voor de periode tot 2020).  
In de EU-27 beliepen de totale investeringe n in het TEN-T wegennet 11,53 miljard euro in 
2002 en 15,61 miljard in 2003 (in totaal 27,14 m iljard euro in de periode 2002-2003). In 
vergelijking met de investeringen in voorg aande jaren nam het gemiddelde bedrag dat 
jaarlijks in wegen werd geïnvesteerd in de periode 2002-2003 licht toe.  
1.2.2 TEN-T spoorwegnet 
Het TEN-T spoorwegnet had in de EU-27 in  2003 een totale lengte van circa 83.300 km. 
Hogesnelheidslijnen en nieuwe en verbeter de lijnen hadden in 2003 samen een lengte van 
9.600 km en conventionele lijnen een lengte van 73.700 km.  
In de EU-27 beliepen de totale investeringen in het TEN-T spoorwegnet 18,82 miljard euro in 
2002 en 18,92 miljard euro in 2003 (in totaal 37, 74 miljard euro in de periode 2002-2003).  
1.2.3 TEN-T binnenwaterwegen 
De TEN-T binnenwaterwegen bestaan uit rivier en en kanalen en diverse aftakkingen en 
verbindingen daartussen. De technische eise n waaraan waterwegen ten minste moeten 
voldoen om deel uit te maken van het netwerk zijn de eisen die gelden voor een waterweg van klasse IV. Dat betekent dat zij bevaarbaar zijn voor schepen of duwcombinaties van 80 tot 85 
meter lang en 9,50 meter breed.  
In de EU-27 maken de volgende landen d eel uit van de TEN-T binnenwaterwegen: 
Oostenrijk, België, Finland, Frankrijk, Duitsla nd, Italië, Luxemburg, Nederland, Portugal, 
Tsjechische Republiek, Hongarije, Litouwen, Po len, Slowakije, Bulgarije en Roemenië 
 
NL 8   NL De totale lengte van de bestaande8 TEN-T binnenwaterwegen in de EU-27 bedroeg in 2003 
circa 14.100 km. De belangrijkste verkeersaders in  het netwerk zijn de Rijn, de Main en de 
Donau. De Donau is een van de belangrijkste o nderdelen van het netwerk in de EU-10 en 
EU-2.  
In de EU-15 beliepen de tota le investeringen in het TEN-T  netwerk van binnenwaterwegen 
892 miljoen euro in 2002 en 943 miljoen euro in  2003 (in totaal 1,853 miljard euro in de 
periode 2002-2003).  
1.2.4 TEN-T havens 
Beschikking nr. 1346/2001/EG9, waarin de richtsnoeren  uit 1996 voor zeehavens, 
binnenhavens en intermodale terminals alsm ede ten aanzien van project nr. 8 in b ĳlage III 
werden gewijzigd, werd op 22 mei 2001 vastgestel d door het Europees Parlement en de Raad. 
In deze beschikking wordt bepaald dat verbindingspunten, waaronder zeehavens, 
binnenhavens en intermodale terminals een voorwaarde zijn voor integratie van de 
verschillende vormen van vervoer in een multimodaal netwerk. 
In de EU-27 beliepen de totale investeringe n in TEN-T havens 2,66 m iljard euro in 2002 en 
2,64 miljard in 2003 (in totaal 5,30 miljard euro in de periode 2002-2003).  
1.2.5 TEN-T luchthavens 
Het TEN-T netwerk van luchthavens bestaat u it circa 350 luchthavens. De 60 grootste 
luchthavens verwerken meer dan 80%10 van alle passagiers en meer dan 90% van het 
internationale verkeer naar en van landen buiten de Gemeenschap.  
In de EU-27 beliepen de totale investeringen in TEN-T luchthavens 4,55 miljard euro in 2002 
en 5,73 miljard in 2003 (in totaal 10,28 miljard  euro in de periode 2002-2003). Aangezien 
prioritair project  10 (de luchthaven Malpensa) in 2001 werd voltooid, daalden de gemiddelde 
jaarlijkse investeringen in de period e 2002-2003 in vergelijking met 2000 en 2001.  
1.2.6 Netwerk voor gecombineerd vervoer 
Het trans-Europees net voor gecombineer d vervoer bestaat uit spoorwegen en 
binnenwaterwegen die geschikt  zijn voor gecombineerd ver voer, zeeroutes waarover het 
langeafstandsvervoer van goederen kan plaats vinden, en intermodale terminals die zijn 
uitgerust met installaties waarmee overs lag kan plaatsvinden tussen spoorwegen, 
binnenwaterwegen, scheepvaartroutes en wege n. Ook geschikt rollend materieel behoort 
hiertoe. Het gecombineerd vervoer wordt in di t verslag vermeld om de multimodale dimensie 
van het netwerk te benadrukken. 
                                                 
8 De cijfers over in aanbouw zijnde of geplande binnen waterwegen zijn niet verwerkt in het cijfer voor de 
bestaande binnenwaterwegen van het netwerk. 
9 OP cit: 6. 
10 OP cit: 5. 
 
NL 9   NL 1.2.7 Systemen voor verkee rsbeheer en navigatie 
De TEN-T richtsnoeren hebben ook betrekking op de telematica-infrastructuur voor systemen 
voor verkeersbeheer en verkeersinformatiedienste n. Het doel is de interoperabiliteit en de 
continuïteit van diensten ove r de grenzen te waarborgen. 
Het Actieprogramma voor telematica in he t wegvervoer dat in 1997 door de Raad van 
Ministers werd bekrachtigd, werd  door de Europese Commissie ontwikkeld met hulp van een 
groep hooggeplaatste vertegenwoordigers va n alle lidstaten. In deze voorstellen, die 
betrekking hebben op onderzoek en  ontwikkeling, technische harm onisatie, concentratie en 
coördinatie, financiering en wetgeving, werden vijf prior itaire gebieden onderscheiden: 
informatiediensten op basis van RDS-TMC, elektronische tolheffing, uitwisseling van 
verkeersgegevens/informatiebeheer, mens/mac hine-interface (human/machine interface - 
HMI) en systeemarchitectuur. Andere prior itaire toepassingen, w aaronder informatie 
voorafgaand aan en tijdens ritten, beheer van het verkeer in en buiten steden, bedrijfsvoering 
en controle, openbaar vervoer, geavanceerde sy stemen voor voertuigveiligheid/-beïnvloeding 
en commerciële voertuigbewegingen. 
In het in 2001 gepubliceerde W itboek over het vervoersbeleid  werd ook aangekondigd dat de 
Commissie zou komen met een voorstel voor een richtlijn over de interoperabiliteit van 
tolheffingssystemen, ter ondersteuning van he t algemene beleid voor rekeningrijden dat 
tussen 2001 en 2010 zou moeten worden ontwikkel d. Deze richtlijn is van het allergrootste 
belang voor de interoperabiliteitsrichtlijn betre ffende de interoperabiliteit van elektronische 
tolheffingssystemen voor het we gverkeer in de Gemeenschap11 - en de continuïteit van 
diensten van het trans-Europees wegennet (Trans European Road Network - TERN). 
HOOFDSTUK 2 
2.1 Horizontale aangelegenheden 
2.1.1 Interoperabiliteit 
Een van de belangrijkste doelstellingen van TE N-T is de interoperabiliteit van nationale 
netwerken. Door interope rabiliteit van spoorwegnetwerken zouden de nationale  conventionele 
en hogesnelheidsspoorwegsystemen moeten worden  geïntegreerd om internationale diensten 
efficiënter en dus concurrerender te maken. Door  meer interoperabilite it, waarbij treinen dus 
landsgrenzen kunnen overschrijden  zonder te stoppen of zelfs technische verschillen te 
overbruggen, kan het vervoer veel beter pres teren en kunnen de bedrijfskosten sterk dalen. 
2.1.2 Onderzoek en Ontwikkeling 
Onderzoek en ontwikkeling is een  van de brede maatregelen waarop de TEN-T richtsnoeren 
van toepassing zijn. Op grond van het vijfde  kaderprogramma ( 1998-2002) en het zesde 
kaderprogramma (2002-2006) voor onderzoek, tec hnologische ontwikkeling en demonstratie 
werd een aantal belangrijke maatregelen genomen  voor individuele, specifieke programma's, 
                                                 
11 Richtlijn 2004/52/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende de 
interoperabiliteit van elektronische tolheffingssystemen  voor het wegverkeer in de Gemeenschap (voor 
de EER relevante tekst), PB L 166 van 30.4.2004. 
 
NL 10   NL waaronder duurzame mobiliteit en intermodaliteit , technologieën voor vervoer over land en 
zee, efficiënte energiesystemen en diensten voor de burger. 
Met name het onderzoeksprogramma voor het ver voer heeft aan het EU-beleid voor het trans-
Europees vervoersnet bijgedragen door onderste uning van de planning en  financiering van het 
investeringsprogramma en de ontwikkeling van nieuwe infrastructuur en diensten. 
Evaluatiemethodieken en software-instrumente n werden ontwikkeld om beleidsmakers te 
ondersteunen bij het beoordelen van het effect  van verschillende in frastructuurplannen. 
Nieuwe oplossingen voor een efficiënte bedrij fsvoering van netwerken en terminals werden 
eveneens beoordeeld. 
2.1.3 Bescherming van het milieu 
Duurzame ontwikkeling en bescherming van het m ilieu is een belangrijk interdisciplinair punt 
dat bijzonder relevant is voor de ont wikkeling van het TEN-T, maar ook voor de 
verschillende horizontale aangelegenheden.  Internationale afspraken, normen en 
aanbevelingen bestaan al voor diverse punte n op milieugebied die verband houden met het 
vervoer.  
In artikel 8 van de richtsnoere n 1692/96 wordt bepaal d dat de lidstaten b ij de ontwikkeling en 
uitvoering van projecten rekening met de be scherming van het milieu moeten houden door 
middel van milieu-effectrapportages (Environmental Impact Assessments - EIA) over de effecten van uit te voeren projecten va n algemeen belang, overeenkomstig Richtlijn 
85/337/EEG en door de toepa ssing van Richtlijn 92/43/EEG. 
De lidstaten moeten met de resultaten va n deze rapportages rekening houden bij de 
voorbereiding van projecten, onde r meer met betrekking tot trans-Europese netwerken. 
Wettelijke bepalingen over strategische milie urapportages (Strategic Environmental 
Assessment - SEA) zijn in de Gemeenschap vastgesteld bij Richtlijn 2001/42/EG van het 
Europees Parlement en de Raad van 27 juni 2001 betreffende de beoor deling van de gevolgen 
voor het milieu van bepaalde plannen en programma's. De lidstaten zouden deze richtlijn 
uiterlijk in juli 2004 moeten hebben omgezet in  nationale wetgeving. De richtlijn is van 
toepassing op alle vervoersplannen en -pro gramma's waaruit toekomstige plannen en 
programma's voortvloeien.  
H
OOFDSTUK 3 
3.1 Algemene beoordeling van de tenuitvoe rlegging van TEN-T in de periode 2002-
2003 
In de EU-27 beliepen de totale investeringen in het TEN-T netwerk 82,3 miljard euro in de 
periode 2002-2003.  
Het meeste geld werd geïnvesteerd in spoorwegen (circa 38 miljard euro), gevolgd door 
wegen (circa 27 miljard euro) en luchthavens (circa 10 miljard euro). 
 
NL 11   NL  
0,00 10,0020,0030,0040,0050,0060,0070,0080,00
Spoor  Wegen Luchthavens  HavensBinnen- 
waterwegen
2000 en 2001 2002 en 2003
 
Figuur 3: Investeringen in het TEN-T netwerk in  de EU-27 in 2000 en 2001 vergeleken met de 
investeringen in 2002-2003 in miljard euro. 
De landen met de hoogste investeringen in de  periode 2002-2003 waren Italië (22,56 miljard 
euro), Spanje (9,88 miljard euro), het Verenigd Koninkrijk (7,91 miljard euro), Duitsland (7,39 miljard euro) en Frankrijk (6,20 miljard euro). 
 
0 5000 10000 15000 20000 25000 
IT ES  UKDE FR NL BE  AT EL PT IE SE FI DK LU
Spoo r Wegen Luchthavens Havens Binnen-  
water-  wegen
 
Figuur 4: Investeringen in het TEN-T netwerk per land en vervoerssoort in de EU-15 in 2002 en 2003 in 
miljoen euro 
 
020040060080010001200140016001800
CZ HU PL RO SI S K BG EE LT LV MT C Y
Wegen Spoo r Luchthavens  Binnen-  
water-  
wegen Havens
 
Figuur 5: Investeringen in het TEN-T netwerk per land  en vervoerssoort in de EU-10 en de EU-2 in 2002 
en 2003 in miljoen euro 
 
NL 12   NL In de EU-10 en de EU-2 werd in de pe riode 2002-2003 het meest geïnvesteerd in de 
Tsjechische Republiek (1,66 miljard euro), Honga rije (1,40 miljard euro) en Polen (0,87 
miljard euro). 
3.2 Prioritaire projecten 
Het trans-Europees vervoersnet bestaat uit vele projecten van al gemeen belang. Sommige 
projecten zijn echter voor de Europese Un ie van bijzonder belang vanwege hun schaal, hun 
rol bij het ondersteunen van tran snationale handel en bij het vers terken van de cohesie van de 
unie, of vanwege de mate waar in zij ertoe bijdragen dat vo or verkeersstromen over lange 
afstanden met name milieuvriendelijke vormen van vervoer worden toegepast.  
Op grond van de richtsnoeren uit 199612zijn 14 prioritaire projec ten opgenomen, die in 2010 
zouden moeten zijn voltooid. Op 29 april 2004 hebbe n het Europees Parlement en de Raad de 
richtsnoeren 2004 aangenomen13, waarin 30 prioritaire projec ten zijn opgenomen die in 2020 
zouden moeten zijn voltooid. 
Eind 2003 waren drie prioritaire projecten voltooid: 
• PP9 Spoorwegverbinding Cork-Dublin-Belfast-Stranraer (Ierland, VK) in 1989 – 2001. 
• PP10 Luchthaven Malpensa (Milaan, Italië) in 1995 – 2001. 
• PP11 Brug over de Öresund (Denemarken, Zweden) in 1992 – 2001. 
Eind 2004 beliepen de investeringen in de prio ritaire projecten 88,5 miljard euro. Met de 
resterende investeringen in deze projecten is  in de periode 2005-2020 een bedrag van circa 
252 miljard euro gemoeid. De totale investeri ngen en de investeringen in de prioritaire 
projecten zoals in 2004 door de li dstaten aangemeld belopen derhal ve voor de gehele periode 
1996-2020 circa 340 miljard euro. Aangenomen dat de lidstaten zich in de toekomst met name 
zullen investeren in de priori taire projecten, zouden de proj ecten uiteindelijk voor 2020 
kunnen zijn voltooid. 
3.3 Financieringsbronnen 
Naast nationale financiering (doo r overheden) wordt een zeker deel van de investeringen in 
het TEN-T netwerk medegefinancierd door di verse fondsen van de Gemeenschap, waaronder 
de begroting voor het TEN-T, het Cohesief onds, het Europees Fonds voor regionale 
ontwikkeling (EFRO), het Pretoetredingsinstru ment voor structuurbeleid (ISPA) en gelden 
van de Europese Investeringsbank (EIB). Al deze financieringsbronnen kennen hun eigen 
specifieke subsidiabiliteitscriteria, doelstel lingen en financierings voorwaarden. Een beperkt 
aantal projecten, met name op het gebied van luchthavens en havens, wordt gefinancierd door de particuliere sector. 
3.3.1 TEN-T begroting 
In de periode 2002-2003 was in totaal 1,19 miljard euro afkoms tig uit de begroting van het 
TEN-T. Overeenkomstig de richtsnoeren voor het TEN-T wordt het grootste deel van de 
                                                
 
12 OP cit: 1. 
13 OP cit: 7. 
 
NL 13   NL middelen beschikbaar gesteld voor spoorwegen (49,6% van de totale TEN-T ondersteuning in 
deze periode). Daarnaast werd het belang van we reldwijde systemen voor satellietnavigatie 
(Global Navigation Satellite Systems - GN SS) in de periode 2002-2003 opnieuw benadrukt. 
Een totaalbedrag van 250 miljoen euro (21,0 %) werd uitgetrokken voor Galileo en nog eens 
52,4 miljoen euro (4,4%) voor het daaraan gerela teerde European Geostationary Navigation 
Overlay Service-project (EGNOS). 
3.3.2 Europees fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) 
In 2002 en 2003 steunde het EFRO i nvesteringen in TEN-T infrastr uctuur in gebieden die in 
aanmerking kwamen voor financiering in het kade r van Doelstelling 1 en 2. In tegenstelling 
tot andere fondsen van de Gemeenschap is het beheer van het EFRO ge decentraliseerd naar 
de lidstaten. Op grond van de verord eningen voor de periode 2000-2006 kan op 
gemeenschapsniveau in het gegevensregister vo or een bepaald jaar geen onderscheid worden 
gemaakt tussen TEN-gerelateerde uitgaven op bijvoorbeeld vervoers gebied en andere 
uitgaven. Gedetailleerde en na uwkeurige cijfers voor de uitgaven van het EFRO aan TEN-
projecten zijn daarom momenteel niet beschikbaar en de wel vers trekte cijfers moeten worden 
beschouwd als de best beschikbare schattingen. 
Op basis van de toewijzingen voor 2000- 2006 (doelstelling 1 en 2) uit de 
programmeringsdocumenten van de lidstaten wordt de totale bijdrage van het EFRO aan alle 
vervoersinvesteringen voor de gehele periode  geschat op 34,1 miljard euro, voor zowel TEN-
gerelateerde als andere uitgaven.  
3.3.3 Cohesiefonds  
De totale begroting voor het Cohesiefonds voor de periode 2000-2006 bedraagt 28,2 miljard 
euro, waarvan circa de helft is bestemd voor ve rvoersprojecten die een belangrijke rol spelen 
in de ontwikkeling van het TEN-T netwerk. In de periode 2002-2003 werd circa 3,03 miljard 
euro van het Cohesiefonds uitgetrokke n voor projecten op het gebied van 
vervoersinfrastructuur in Griekenl and, Portugal, Spanje en Ierland14.  
3.3.4 ISPA  
Door steun aan investeringen op voor de Gemeen schap belangrijke gebieden van vervoer en 
milieu droeg het Pretoetredingsinstrument  voor structuurbeleid (ISPA) bij aan de 
voorbereiding van toetredende landen in Midden- en Oost-E uropa. Voor projecten op het 
gebied van vervoersinfrastructuur droe g het ISPA bij aan bouw en herstel van 
vervoersinfrastructuur en integratie daarvan in de vervoersnetwerken van de EU. Met de 
totale bijdrage van het ISPA aan vervoers projecten was in 2002 en  2003 bedrag van 1,06 
miljard euro gemoeid. 
3.3.5 Leningen van de Europese Investeringsbank  
De EIB financiert een groot aantal TEN-T projecten wanneer deze voldoen aan een aantal 
evaluatiecriteria op technisch, financieel en milieugebied en deze projecten in 
overeenstemming zijn met de doelstellingen van de EU.  
                                                 
14 Bron: Europese Commissie; jaarverslag van het Cohesiefonds 2002, COM(2003) 697 en jaarverslag van 
het Cohesiefonds 2003, COM(2004) 766. 
 
NL 14   NL De belangrijkste aspecten van leningen van de EI B zijn dat zij tot 50% van de projectkosten 
voor hun rekening kunnen nemen. Een ander voor deel in vergelijking met de meeste 
commerciële banken is het feit dat deze leninge n een langere looptijd hebben. Verder worden 
EIB-leningen verstrekt zonder dat sprake behoeft  te zijn van projectspecifieke opslagen omdat 
de EIB vereist dat voor projecten een  garantiestelling wordt afgegeven.  
Met de leningen van de EIB was in 2002 en 2003 een bedrag van bijna 12 miljard euro 
gemoeid en de EIB heeft voor de periode 2004 -2010 circa 50 miljard euro beschikbaar voor 
leningen aan TEN-T projecten. 
3.3.6 Algemene beoordeling van financieringsbronnen  
Geconcludeerd kan worden dat in de peri ode 2002-2003 nationale over heidsfinancieringen 
veruit het grootste deel van de investeringen in het TEN-T netwerk voor hun rekening namen. 
Samen met private financiering waren zij goed voor  circa 78% van het totale bedrag dat werd 
geïnvesteerd in TEN-T infrastructuur. Hoewel  de exacte hoogte van private financieringen 
moeilijk kan worden vastgesteld (vanwege het feit dat voor infrastructuur in de private sector 
(bijvoorbeeld havens en luchthavens) gegevens  over investeringen slechts in beperkte mate 
beschikbaar zijn), vormen z ij over het geheel bezien een in verhouding klein deel.  
Daarom is nationale overheid sfinanciering nog steeds de be langrijkste financieringsbron voor 
projecten in verband met het TEN-T.  
Steun van de EIB was voor de periode 2002- 2003 met bijna 12 miljard euro aan leningen 
(14,6%) de op één na grootste fina ncieringsbron. Financieringen uit de andere fondsen van de 
gemeenschap (Cohesiefonds, EFRO, ISPA en begr oting voor TEN-T) waren relatief beperkt, 
met aandelen uiteenlopend van 1,2% (EFRO), 1,3% (ISPA), 1,4% (TEN-T begroting) tot 
3,7% (Cohesiefonds). 
Tabel 1: Verdeling van financieringsbro nnen voor het TEN-T in miljoen euro 
 2002 2003 2002-03 in % 
TEN-T begroting 563,4 626,6 1.190,0 1,4% 
ISPA 539,1 524,7 1.063,8 1,3% 
Cohesiefonds 1.504,6 1.526,1 3.030,7 3,7% 
EIB 5.897,8 6.090,9 11.988,7 14,6% 
EFRO (schatting) 500,0 500,0 1.000,0 1,2% 
Nationale begrotingen en 
private bronnen 29.540,4 34.474,4 64.014,8 77,8% 
Totaal 38.545,3 43.742,7 82.288,0 100,0% 
 
NL 15   NL CONCLUSIE  
Uit de totale investeringen in het TEN-T ne twerk gedurende de tweejarige periode 2002-2003 
in de EU-27 bleek dat in ve rgelijking met 2000 en 2001 jaar lijks gemiddeld meer wordt 
geïnvesteerd in het TEN-T.  
Omdat deze investeringen worden berekend bij ge lijkblijvende prijzen en na gesprekken met 
vertegenwoordigers van de lidstaten zal het ech ter duidelijk zijn dat de schattingen van de 
investeringen in het TEN-T misleidend ku nnen zijn. Door een bijzonder intensieve 
investeringsperiode in de jaren 2002 en 2003 besteedde Italië bij voorbeeld meer dan 22 
miljard euro aan het TEN-T. De gemiddelde jaarlijkse investering in deze beide jaren was bijna het dubbele van de investeringen in de zes voorgaande jaren. Deze 22 miljard euro is ook nog eens meer dan 25% van de  totale investeringen in de EU-27. Wanneer rekening 
wordt gehouden met dit feit en de  investeringen nader worden onde rzocht, is het duidelijk dat 
de totale investeringen per land ten opzichte van de ontwikkeling van het BBP met name in de 
EU-15 zijn afgenomen. In Denemarken we rd bij voorbeeld slech ts 0,09% van het BBP 
besteed aan TEN-T, terwijl in Slovenië circa 1,46% van het BBP werd uitgetrokken voor de 
ontwikkeling van het TEN-T netwerk.  
Met betrekking tot de financiering ka n worden vastgesteld dat nationale 
overheidsfinancieringen nog steeds veruit het grootste deel van de investeringen in het TEN-T 
netwerk voor hun rekening nemen. Om de be perkte middelen van de Gemeenschap te 
optimaliseren en de gecoördineerde tenuitvoe rlegging van bepaalde projecten (met name 
grensoverschrijdende projecten) te bevordere n, heeft de Commissie in overleg met de 
betrokken lidstaten en na een  raadpleging van het Europees Parlement "Europese 
coördinatoren" aangesteld. De Europese coördi nator treedt namens de Commissie op en moet 
ervoor zorgen dat de tenuitvoerlegging van de pr ojecten van algemeen belang wordt versneld.  
De voltooiing in 2020 van de 30 prioritaire project en voor het internationa le verkeer ligt op 
schema. Derhalve bedroeg het jaarlijkse inve steringsvolume in 2002 en 2003 circa 40 miljard 
euro. De opheffing van knelpunten in met name grensoverschrijdende delen van het netwerk 
loopt nog steeds achter en moet worden verbeterd.