17.5.91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 127/3 
II 
(Voorbereidende besluiten) 
COMMISSIE 
Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de sluiting van een Overeenkomst tussen de 
Europese Economische Gemeenschap en (*) betreffende samenwerking op het gebied van onder­
wijs en opleiding in het kader van het Erasmus-programma 
(91/C 127/03) 
COM(91) 128 def. 
(Door de Commissie ingediend op 30 april 1991) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap en inzonder­
heid op artikel 235, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Europese Parlement, 
Overwegende dat de Raad bij Besluit 87/327/EEG (') het communautaire actieprogramma in­
zake de mobiliteit van studenten (Erasmus) heeft goedgekeurd en bij Besluit 89/663/EEG (2) 
heeft gewijzigd; 
Overwegende dat de Raad op 5 november 1990 de Commissie heeft gemachtigd krachtens 
specifieke onderhandelingsrichtsnoeren met de EVA-landen en Liechtenstein te onderhandelen 
over bilaterale overeenkomsten die tot doel hebben samenwerking tot stand te brengen op het 
gebied van onderwijs en opleiding in het kader van het Erasmus-programma; 
Overwegende dat een samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Economische Gemeen­
schap en (*) uit de aard der zaak een verrijking vormt voor de impact van het Erasmus-pro­
gramma waardoor de interuniversitaire samenwerking wordt uitgebreid en het peil van de vaar­
digheden van het menselijke potentieel in Europa wordt verhoogd, 
BESLUIT: 
Artikel 1 
De Overeenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en (*) betreffende samen­
werking op het gebied van onderwijs en opleiding in het kader van het Erasmus-programma 
wordt hierbij namens de Gemeenschap goedgekeurd. 
De tekst van de Overeenkomst is bij dit besluit gevoegd. 
Artikel 2 
De Voorzitter van de Raad draagt zorg voor de kennisgeving als bedoeld in artikel 13 van de 
Overeenkomst. 
(*) het Koninkrijk Noorwegen/het Koninkrijk Zweden/de Republiek Oostenrijk/de Republiek Finland/de 
Republiek IJsland/de Zwitserse Bondsstaat/het Vorstendom Liechtenstein 
(') PB nr. L 166 van 25. 6. 1987, blz. 20. 
O PB nr. L 395 van 30. 12. 1989, blz. 23. 
Nr. C 127/4 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 5.91 
Overeenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en (') inzake samenwerking op 
het gebied van onderwijs en opleiding in het kader van de tenuitvoerlegging van het Erasmus-
programma 
DE EUROPESE ECONOMISCHE GEMEENSCHAP, ZIJN HET VOLGENDE OVEREENGEKOMEN: 
hierna ,,de Gemeenschap" te noemen, Artikel 1 
en 
O 
hierna ,,(2)" te noemen, 
beide hierna aan te duiden als „overeenkomstsluitende 
partijen", 
Overwegende dat de Gemeenschap het communautaire 
actieprogramma betreffende de mobiliteit van studenten, 
hierna ,,Erasmus" te noemen, heeft goedgekeurd; 
Overwegende dat de overeenkomstsluitende partijen 
beide belang hebben bij samenwerking op dit gebied als 
onderdeel van een ruimere samenwerking tussen de Ge­
meenschap en de EVA-landen op het gebied van onder­
wijs en opleiding, met als doel het leveren van een bij­
drage aan een dynamische en homogene ontwikkeling op 
dit gebied; 
Overwegende dat in het bijzonder een Samenwerkings­
overeenkomst tussen de Gemeenschap en ..., bedoeld 
om de in het Erasmus-programma vastgestelde doelstel­
lingen na te streven, binnen een interuniversitair samen-
werkingsnetwerk waarbij de Gemeenschap en de EVA-
landen als geheel zijn betrokken, door haar aard het ef­
fect van de acties van het Erasmus-programma vergroot, 
hetgeen bij voorbeeld tot hogere vakbekwaamheidsni-
veaus van de menselijke hulpbronnen in de Gemeenschap 
en . . . leidt; 
Overwegende dat de overeenkomstsluitende partijen bij­
gevolg verwachten wederzijds voordeel te ontlenen aan 
de deelname van . . . aan Erasmus; 
Overwegende dat een succesvolle samenwerking op dit 
gebied een algehele bereidheid van beide partijen veron­
derstelt om aanvullende inspanningen te leveren ter ver­
betering van de mobiliteit van studenten, 
{') het Koninkrijk Noorwegen/het Koninkrijk Zweden/de Re­
publiek Oostenrijk/de Republiek Finland/de Republiek IJs­
land/de Zwitserse Bondsstaat 
(2) Noorwegen/Zweden/Oostenrijk/Finland/IJsiand/Zwitser-
land Er wordt samenwerking tot stand gebracht tussen de Ge­
meenschap en . . . inzake interuniversitaire samenwerking 
en mobiliteit in het kader van de tenuitvoerlegging van 
het Erasmus-programma. De actiepunten van het Eras­
mus-programma zijn in bijlage I uiteengezet. 
Artikel 2 
Voor deze Overeenkomst zal de term „universiteit" ge­
bruikt worden voor alle soorten instellingen voor post-
secundair onderwijs en postsecundaire opleiding waar, in 
voorkomend geval in het kader van een voortgezette op­
leiding, kwalificaties of diploma's op dat niveau kunnen 
worden behaald ongeacht de onderscheiden benamingen 
die daaraan in de Lid-Staten van de overeenkomstslui­
tende partijen worden gegeven. 
Studenten die aan deze instellingen zijn ingeschreven, 
komen, onafhankelijk van de studierichting, in aanmer­
king voor steun in het kader van het Erasmus-pro­
gramma tot het doctoraalniveau, op voorwaarde dat de 
studieperiode aan de gastuniversiteit past in het leerplan 
van de universiteit van herkomst van de student en in 
zijn of haar beroepsopleiding. 
Het Erasmus-programma subsidieert geen ontwikke­
lingsactiviteiten inzake onderzoek en technolgie. 
Artikel 3 
Tenzij in dit artikel anders wordt bepaald, hebben ver­
wijzingen naar Lid-Staten van de Gemeenschap in bij­
lage I van deze Overeenkomst voor de toepassing van 
deze Overeenkomst ook betrekking op . . . 
Wat de verschillende actiepunten van het Erasmus-pro­
gramma betreft, zal de deelname van universiteiten uit 
... aan Erasmus-activiteiten onderworpen zijn aan de 
volgende voorwaarden en regels: 
1. Actie 1 — Oprichting en werkwijze van een 
Europees universitair netwerk 
De inhoud en doelstellingen van deze actie zijn 
vermeld in bijlage I van deze Overeenkomst, onder 
actie 1. 
1) Universiteiten uit ... kunnen formeel deelnemen 
aan interuniversitaire samenwerkingsprogramma's 
(IPS's) en hiervoor financiële ondersteuning ver­
krijgen. Ten einde een netwerk voor interuniversi­
taire samenwerking op te zetten tussen de Ge-
17.5.91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 127/5 
meenschap en . . . zal prioriteit worden gegeven 
aan multilaterale ISP's. Overeenkomstig dit prin­
cipe dienen bij de ISP's universiteiten uit ten min­
ste twee Lid-Staten van de Gemeenschap te wor­
den betrokken. In het eerste jaar dat deze Over­
eenkomst van kracht is, kunnen ISP's waarbij een 
of meer universiteiten uit ten minste één Lid-Staat 
van de Gemeenchap betrokken zijn, echter bij 
wijze van uitzondering in aanmerking komen voor 
financiële ondersteuning. 
2) Activiteiten uit hoofde van actie 1 die uitsluitend 
plaatsvinden tussen universiteiten uit ... en uit 
EVA-landen, komen niet in aanmerking voor fi­
nanciële hulp, zelfs niet wanneer dergelijke landen 
inzake het Erasmus-programma een Samenwer­
kingsovereenkomst hebben gesloten met de Ge­
meenschap. 
3) Onder de in 1) en 2) omschreven omstandigheden 
kunnen universiteiten uit . . . op dezelfde wijze als 
universiteiten uit Lid-Staten van de Gemeenschap 
en onder dezelfde voorwaarden in aanmerking ko­
men voor de maatregelen die in deze actie worden 
vermeld. 
2. Actie 2 — Stelsel van Erasmus-studiebeurzen 
De inhoud en doelstellingen van deze actie zijn 
vermeld in bijlage I van deze Overeenkomst, onder 
actie 2. 
1) Erasmus-studiebeurzen kunnen worden toegewe­
zen aan studenten uit ..., ten einde deze de gele­
genheid te geven een studieperiode te vervullen in 
een Lid-Staat van de Gemeenschap en vice versa. 
Dergelijke studenten dienen staatsburger van een 
der Lid-Staten van de Gemeenschap of ... te zijn, 
of permanent in een van de Lid-Staten van de Ge­
meenschap of . . . woonachtig te zijn. Er worden 
geen studiebeurzen toegekend aan studenten uit 
. . . die een studieperiode in een ander EVA-land 
(of vice versa) willen vervullen, zelfs niet wanneer 
dat land inzake het Erasmus-programma een Sa­
menwerkingsovereenkomst met de Gemeenchap 
heeft gesloten. 
2) De Erasmus-studiebeurzen voor studenten afkom­
stig van universiteiten in . . . zullen worden be­
heerd door de bevoegde instanties in ... , die voor 
dit doel zullen worden aangewezen door . . . 
3) Onder de in 1) en 2) beschreven omstandigheden 
kunnen universiteitsstudenten uit ... op dezelfde 
wijze als universiteitsstudenten uit de Lid-Staten 
van de Gemeenschap en onder dezelfde voorwaar­
den in aanmerking komen voor de maatregelen 
die in bijlage I van deze Overeenkomst onder actie 
2 worden vermeld. 3. Actie 3 — Maatregelen ter verbetering van 
de mobiliteit door middel van de academi­
sche erkenning van diploma's en studieperio­
den 
De inhoud en doelstellingen van deze actie zijn 
vermeld in bijlage I van deze Overeenkomst, onder 
actie 3. 
Relevante instellingen en lichamen in . . . kunnen op 
dezelfde wijze als soortgelijke instellingen en licha­
men in Lid-Staten van de Gemeenschap en onder de­
zelfde voorwaarden deelnemen aan en in aanmerking 
komen voor de maatregelen die in deze actie worden 
vermeld. 
4. Actie 4 — Aanvullende maatregelen om de 
mobiliteit van studenten in de Gemeenschap 
te bevorderen 
De inhoud en doelstellingen van deze actie zijn 
vermeld in bijlage I van deze Overeenkomst, onder 
actie 4. 
Relevante instellingen en lichamen in .. . kunnen op 
dezelfde wijze als soortgelijke instellingen en licha­
men in Lid-Staten van de Gemeenschap en onder de­
zelfde voorwaarden deelnemen aan en in aanmerking 
komen voor de maatregelen die in deze actie worden 
vermeld. 
Artikel 4 
1. ... zal, vanaf het kalenderjaar waarin deze Over­
eenkomst in werking treedt tot en met het kalenderjaar 
waarin het laatste universitaire actiejaar uit hoofde van 
deze Overeenkomst begint, een jaarlijkse bijdrage leve­
ren aan de financiering van het Erasmus-programma. 
2. Deze jaarlijkse financiële bijdrage van . . . wordt 
bepaald in verhouding tot het totale jaarlijkse budget 
voor het Erasmus-programma. 
3. De verdeelsleutel voor de bijdragen van ... vloeit 
voort uit de verhouding tussen het bruto binnenlands 
produkt (BBP) van . . . tegen marktprijzen en de som van 
de bruto binnenlandse produkten tegen marktprijzen van 
de Lid-Staten van de Gemeenschap en . . . Deze verhou­
ding zal jaarlijks worden berekend aan de hand van de 
meest recente statistische gegevens van de OESO. 
4. Aan het begin van ieder jaar stelt de Commissie .. . 
in kennis van het bedrag aan kredieten dat met betrek­
king tot het Erasmus-programma voor dat jaar beschik­
baar is. Aanpassingen van dit bedrag in de loop van het 
jaar zullen door de Commissie aan . . . worden meege­
deeld. 
5. Naast de jaarlijkse bijdrage die in lid 1 wordt ge­
noemd, dient ... op zijn laatst bij de inwerkingtreding 
van deze Overeenkomst een bijdrage in de aanloopkos­
ten te leveren ter hoogte van . . . ecu, zulks om de kosten 
te dekken van voorafgaande voorbereidende werkzaam­
heden die door de Commissie zijn uitgevoerd in verband 
met de tenuitvoerlegging van deze Overeenkomst. 
Nr. C 127/6 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17.5.91 
6. De regels volgens welke de financiële bijdrage van 
. . . aan de ontwikkeling van het Erasmus-programma 
wordt vastgesteld, worden beschreven in bijlage II van 
deze Overeenkomst. 
Artikel 5 
Behoudens de speciale in artikel 4 vermelde vereisten be­
treffende deelname door universiteiten uit .. ., zijn de 
termijnen en voorwaarden voor de indiening en beoorde­
ling van de aanvragen en de termijnen en voorwaarden 
voor de gunning en sluiting van contracten in het kader 
van het Erasmus-programma dezelfde als die welke van 
toepassing zijn op universiteiten uit de Gemeenschap. 
Artikel 6 
1. Hierbij wordt een Gemengd Comité opgericht. 
2. Het Comité is verantwoordelijk voor de correcte 
tenuitvoerlegging van de onderhavige Overeenkomst. 
3. De vertegenwoordiger van de Gemeenschap neemt 
passende stappen om te zorgen voor coördinatie tussen 
de tenuitvoerlegging van deze Overeenkomst en de door 
de Gemeenschap met betrekking tot de tenuitvoerlegging 
van het Erasmus-programma genomen besluiten. 
4. Met het oog op de correcte tenuitvoerlegging van 
de Overeenkomst wisselen de overeenkomstsluitende 
partijen informatie uit en plegen zij op verzoek van een 
der partijen in het Comité overleg. 
5. Het Comité brengt, voor zover deze adviezen van 
belang zijn voor de deelname van . . ., adviezen uit en 
werkt richtsnoeren uit met betrekking tot de tenuitvoer­
legging van het Erasmus-programma. 
6. Het Comité keurt zijn reglement van orde goed. 
7. Het Comité bestaat uit vertegenwoordigers van de 
Gemeenschap enerzijds, en uit vertegenwoordigers van 
. .. anderzijds. 
8. Het Comité neemt zijn besluiten in onderlinge 
overeenstemming. 
9. Het Comité vergadert op verzoek van een der over­
eenkomstsluitende partijen, overeenkomstig de in het re­
glement van orde vastgestelde voorwaarden. 
Artikel 7 
Alle besluiten betreffende de selectie van de in bijlage I 
(acties 1, 3 en 4) omschreven diverse soorten projecten 
worden door de Commissie van de Europese Gemeen­
schappen genomen. 
Beslissingen inzake de toekenning van Erasmus-studie-
beurzen aan studenten afkomstig van . . . universiteiten 
(actie 2) worden genomen door de bevoegde instanties in 
. . ., zulks in nauwe samenwerking met de deelnemende universiteiten. Met het oog hierop zal de Commissie van 
de Europese Gemeenschappen de bovengenoemde be­
voegde instanties voorzien van richtsnoeren. 
Artikel 8 
De overeenkomstsluitende partijen stellen pogingen in 
het werk om het vrije verkeer en verblijf te vergemakke­
lijken van studenten, docenten en administrateurs die in 
... en in de Gemeenschap deelnemen aan onder de 
Overeenkomst vallende activiteiten. 
Artikel 9 
... levert de Commissie een bijdrage waarin de nationale 
door . . . genomen maatregelen zijn omschreven, die is 
bedoeld om de Commissie bij te staan bij de opstelling 
van het jaarverslag over het Erasmus-programma en bij 
de opstelling van een verslag over de ervaring die is op­
gedaan bij de uitvoering van dit programma. ... zal een 
afschrift ontvangen van deze verslagen. 
Artikel 10 
Met betrekking tot de aanvraagprocedure, de contracten 
en in te dienen verslagen en andere administratieve rege­
lingen voor het Erasmus-programma worden de ge­
bruikte talen beperkt tot de officiële talen van de Ge­
meenschap. 
Artikel 11 
Deze Overeenkomst is van toepassing enerzijds op de 
gebieden waar het Verdrag tot oprichting van de Ge­
meenschap van toepassing is en onder de in dat Verdrag 
neergelegde voorwaarden en anderzijds op het grondge­
bied van . . . 
Artikel 12 
1. Deze Overeenkomst wordt gesloten voor een pe­
riode van vijf academische jaren, volgend op haar inwer­
kingtreding. Zij kan, na overeenstemming tussen de 
overeenkomstsluitende partijen, met een nieuwe periode 
van vijf jaar worden verlengd. Vóór het einde van het 
derde academische jaar sinds haar inwerkingtreding zal 
deze Overeenkomst opnieuw worden bezien. 
2. Mocht de Gemeenschap het Erasmus-programma 
herzien, dan kan opnieuw over de Overeenkomst wor­
den onderhandeld of kan zij worden beëindigd. ... zal 
binnen één week na goedkeuring daarvan door de Ge­
meenschap op de hoogte worden gebracht van de juiste 
inhoud van het herziene programma. De overeenkomst­
sluitende partijen delen elkaar binnen drie maanden na 
het besluit van de Gemeenschap mede of heronderhan­
deling over dan wel beëindiging van de Overeenkomst 
wordt overwogen. In geval van beëindiging ervan zal 
over de praktische regelingen voor de afhandeling van de 
uitstaande verplichtingen tussen de overeenkomstslui­
tende partijen worden onderhandeld. 
17. 5.91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 127/7 
3. Iedere overeenkomstsluitende partij kan te allen 
tijde om herziening van de Overeenkomst verzoeken. 
Daartoe dient het een met redenen omkleed verzoek aan 
de andere overeenkomstsluitende partij voor te leggen. 
De overeenkomstsluitende partijen kunnen het Gemengd 
Comité opdracht verlenen dit verzoek te bestuderen en 
zonodig hun aanbevelingen te doen, in het bijzonder met 
het oog op het aanknopen van onderhandelingen. dures, zal de Overeenkomst van kracht worden op de 
eerste dag van de tweede maand die op een dergelijke 
kennisgeving volgt. Indien evenwel een dergelijke ken­
nisgeving niet vóór het einde van september van een be­
paald jaar heeft plaatsgevonden, zullen de bepalingen 
van de Overeenkomst pas van kracht worden vanaf het 
tweede academische jaar dat op een dergelijke kennisge­
ving volgt. 
Artikel 13 
Deze Overeenkomst dient door de overeenkomstslui­
tende partijen te worden goedgekeurd overeenkomstig 
de voor hen geldende procedures. Op voorwaarde dat de 
overeenkomstsluitende partijen elkaar in kennis hebben 
gesteld van de voltooiing van de daartoe vereiste proce-Artikel 14 
Deze Overeenkomst zal worden opgesteld in twee exem­
plaren in de Deense, de Nederlandse, de Engelse, de 
Franse, de Duitse, de Griekse, de Italiaanse, de Portu­
gese, de Spaanse en de ... taal, zijnde alle teksten gelij­
kelijk authentiek. 
BIJLAGE I 
ACTIE 1 
Oprichting en werkwijze van een Europees universitair netwerk 
1. De Gemeenschap zal voortgaan met het ontwikkelen van het Europese universitair netwerk dat is opge­
richt in het kader van het Erasmus-programma ter bevordering van studentenuitwisseling in de Gemeen­
schap. 
Het Europees universitair netwerk zal bestaan uit de universiteiten die in het kader van het Erasmus-
programma overeenkomsten hebben gesloten en programma's georganiseerd voor de uitwisseling van 
studenten en docenten met universiteiten van andere Lid-Staten en die er zorg voor dragen dat de 
vervulde studieperioden buiten de eigen universiteit volledig worden erkend. 
Het hoofddoel van overeenkomsten tussen universiteiten is universiteitsstudenten de gelegenheid te ge­
ven een volledig erkende studieperiode in ten minste één andere Lid-Staat te volgen als integrerend 
onderdeel van hun studie voor diploma of academische kwalificatie. Deze gemeenschappelijke pro­
gramma's kunnen zo nodig een geïntegreerde periode van voorbereiding op een vreemde taal omvatten, 
evenals samenwerking tussen docenten en administratief personeel ten einde de nodige voorwaarden te 
scheppen voor de uitwisseling van studenten en voor de wederzijdse erkenning van in het buitenland 
vervulde studietijdvakken. Zo mogelijk moet in het land van oorsprong van de student een begin wor­
den gemaakt met de voorbereiding op de vreemde taal, alvorens hij naar het buitenland vertrekt. 
Prioriteit zal worden gegeven aan programma's die een geïntegreerde en volledig erkende studieperiode 
in een andere Lid-Staat omvatten. Voor ieder gemeenschappelijk studieprogramma zal elke deelne­
mende universiteit steun ontvangen van maximaal 25 000 ecu per jaar, voor een periode van maximaal 
drie jaar in eerste instantie, met de mogelijkheid van periodieke herziening. 
2. Er zal tevens steun worden verleend voor uitwisseling van docenten met het oog op de uitvoering van 
geïntegreerde onderwijsopdrachten in andere Lid-Staten. 
3. Er zal tevens steun worden verleend voor gezamenlijke projecten inzake ontwikkeling van studiepro­
gramma's tussen universiteiten in verschillende Lid-Staten als middel om de academische erkenning te 
vergemakkelijken en via uitwisseling van ervaringen bij te dragen tot het proces van vernieuwing en 
verbetering van cursussen in de gehele Gemeenschap. 
Nr. C 127/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 5.91 
4. Daarenboven zal tot een bedrag van 20 000 ecu steun worden verleend aan universiteiten die intensieve 
onderwijsprogramma's van korte duur organiseren waarbij studenten uit verschillende Lid-Staten be­
trokken zijn. Deze actie zal een aanvullend karakter hebben. 
5. De Gemeenschap zal eveneens steun verlenen voor studiebezoeken van docenten, opleidend personeel 
en administratief kaderpersoneel van universiteiten aan andere Lid-Staten, ten einde hen in staat te 
stellen samen met universiteiten van die Lid-Staten geïntegreerde studieprogramma's op te stellen en om 
hun wederzijdse kennis van de opleidingsaspecten van de hoger-onderwijssystemen in de overige Lid-
Staten te verbeteren. Tevens zullen er beurzen beschikbaar worden gesteld om docenten in de gelegen­
heid te stellen een reeks gespecialiseerde colleges in diverse Lid-Staten te geven. 
ACTIE 2 
Stelsel van Erasmus-studiebeurzen 
1. De Gemeenschap zal voortgaan met de ontwikkeling van een stelsel voor rechtstreekse financiële steun 
aan universiteitsstudenten, zoals omschreven in artikel 1, lid 2, van Besluit 87/327/EEG, die een studie-
periode in een andere Lid-Staat vervullen. Bij de vaststelling van de totale uitgaven voor respectievelijk 
de acties 1 en 2 zal de Gemeenschap het aantal studenten in aanmerking nemen die binnen het Europees 
universitair netwerk, naarmate dit zich ontwikkelt, zullen worden uitgewisseld. 
2. De Erasmus-studiebeurzen worden beheerd door de bevoegde instanties in de Lid-Staten. In verband 
met de ontwikkeling van het Europees universitair netwerk wordt aan elke Lid-Staat een minimumbe­
drag van 200 000 ecu (ongeveer 100 beurzen) toegewezen; de toewijzing van het resterende bedrag aan 
elke Lid-Staat wordt gebaseerd op het totale aantal universiteitsstudenten zoals omschreven in artikel 1, 
lid 2, op het totale aantal 18- tot 25-jarigen in elke Lid-Staat, op de gemiddelde kosten van de reis 
tussen het land van de universiteit van oorsprong van de student en het land van de gastuniversiteit, 
alsmede op het verschil tussen de kosten van het levensonderhoud in het land van de universiteit van 
oorsprong van de student en het land van de gastuniversiteit. 
Daarenboven zal de Commissie de nodige stappen nemen om te zorgen voor een evenwichtige deelne­
ming van de verschillende studierichtingen, om rekening te houden met de vraag naar programma's en 
met de toevloed van studenten, alsmede om een aantal specifieke problemen op te lossen, met name de 
financiering van bepaalde beurzen die in verband met de structuur van de betrokken uitzonderlijke 
programma's, niet door nationale organen kunnen worden beheerd. De middelen die aan deze maatre­
gelen worden besteed, mogen niet meer bedragen dan 5 % van de totale jaarlijkse begroting voor stu­
diebeurzen. 
3. De autoriteiten van de Lid-Staten welke beurzen toekennen, verstrekken beurzen tot een maximum van 
5 000 ecu per student per verblijf van een jaar, onder de volgende voorwaarden: 
a) de studiebeurzen zijn bedoeld om de bijkomende kosten van mobiliteit te compenseren, dat wil zeg­
gen reiskosten, eventueel noodzakelijke voorbereiding op de vreemde taal en hogere kosten van 
levensonderhoud in het gastland (in voorkomend geval met inbegrip van de extra kosten omdat de 
student buiten zijn eigen land woont). De studiebeurzen zijn niet bedoeld om de volledige kosten 
van studie in het buitenland te dekken; 
b) er zal prioriteit worden gegeven aan studenten die cursussen volgen welke deel uitmaken van het 
Europees universitair netwerk uit hoofde van actie 1, evenals aan studenten die deelnemen aan het 
voor de gehele Gemeenschap geldende Europese puntenoverdrachtsysteem (kapitaliseerbare eenhe­
den) (ECTS) uit hoofde van actie 3. Beurzen kunnen tevens worden verleend voor andere studenten 
die cursussen volgen en voor wie buiten het netwerk bijzondere regelingen zijn getroffen in een 
andere Lid-Staat, mits zij voldoen aan de maatstaven om voor subsidie in aanmerking te komen; 
c) studiebeurzen zullen alleen worden toegekend in gevallen waarin de in een andere Lid-Staat doorge­
brachte studieperiode volledig wordt erkend door de universiteit van oorsprong van de student. 
Beurzen kunnen echter bij wijze van uitzondering worden toegekend in gevallen waarin de in een 
andere Lid-Staat door te brengen studieperiode volledig wordt erkend door de universiteit in de 
Lid-Staat welke de graad verleent, mits deze regeling deel uitmaakt van een overeenkomst tussen 
universiteiten die uit hoofde van actie 1 wordt gesteund; 
d) er wordt door de gastuniversiteiten geen collegegeld gevraagd van de studenten uit andere Lid-Sta­
ten; in voorkomend geval blijven de bursalen collegegeld betalen aan de universiteit van hun eigen 
land; 
e) studiebeurzen worden toegekend voor een significante periode van academische studie in een andere 
Lid-Staat van drie maanden tot een volledig academisch jaar of, in het geval van sterk geïntegreerde 
17. 5. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 127/9 
programma's, tot meer dan 12 maanden. Studiebeurzen worden normaliter niet toegekend voor het 
eerste universitaire studiejaar; 
f) alle beurzen of leningen waarover studenten in hun eigen land kunnen beschikken zullen volledig 
worden doorbetaald tijdens hun periode van studie aan de gastuniversiteit waarvoor zij een Erasmus-
beurs ontvangen. 
ACTIE 3 
Maatregelen ter verbetering van de mobiliteit door middel van de academische erkenning van diploma's en 
studieperioden 
De Gemeenschap zal, in samenwerking met de bevoegde instanties in de Lid-Staten, de volgende acties 
ondernemen ter verbetering van de mobiliteit door middel van de academische erkenning van in een andere 
Lid-Staat behaalde diploma's en vervulde studieperioden: 
1. maatregelen ter bevordering van een voor de gehele Gemeenschap geldend Europees puntenoverdracht-
systeem (kapitaliseerbare eenheden) (ECTS) op experimentele en vrijwillige basis, op grond waarvan 
aan studenten die hoger onderwijs of een hogere opleiding volgen of hebben voltooid punten kunnen 
worden toegekend voor een dergelijke opleiding aan universiteiten in andere Lid-Staten. Een beperkt 
aantal beurzen van maximaal 20 000 ecu per jaar zal aan de aan dit systeem deelnemende universiteiten 
worden toegekend; 
2. maatregelen ter bevordering van de uitwisseling in de gehele Gemeenschap van informatie betreffende 
de academische erkenning van in een andere Lid-Staat verworven diploma's en doorgebrachte studiepe­
rioden, met name door de verdere ontwikkeling van het communautaire netwerk van nationale informa­
tiecentra inzake de academische erkenning van diploma's en studieperioden; aan de centra zullen jaar­
lijkse toelagen tot 20 000 ecu worden toegekend om gegevensuitwisseling te vergemakkelijken, met 
name door middel van een geautomatiseerd stelsel van gegevensverwerking. 
ACTIE 4 
Aanvullende maatregelen om de mobiliteit van studenten in de Gemeenschap te bevorderen 
1. De aanvullende maatregelen zijn bestemd voor de financiering van: 
— steun aan verenigingen en consortia van universiteiten, opleidend personeel en administratief kader­
personeel of studenten die op Europees niveau actief zijn, met name ten einde initiatieven op speci­
fieke opleidingsgebieden beter bekend te maken in de hele Gemeenschap; 
— publikaties met het doel meer bekendheid te geven aan de mogelijkheden om in andere Lid-Staten te 
studeren en te doceren of om de aandacht te vestigen op belangrijke ontwikkelingen en innoverende 
modellen voor de samenwerking tussen universiteiten in de hele Gemeenschap; 
— andere initiatieven ter bevordering van de samenwerking tussen universiteiten op het gebied van 
beroepsopleiding binnen de Gemeenschap; 
— maatregelen ter vergemakkelijking van de verspreiding van informatie betreffende het Erasmus-pro­
gramma; 
— Erasmus-prijzen van de Europese Gemeenschap, toe te kennen aan studenten, personeelsleden, uni­
versiteiten of Erasmus-projecten die een opmerkelijke bijdrage hebben geleverd tot de ontwikkeling 
van de interuniversitaire samenwerking binnen de Gemeenschap. 
2. De kosten van maatregelen uit hoofde van actie 4 bedragen niet meer dan 5 % van de jaarlijkse kredie­
ten voor het Erasmus-programma. 
Nr. C 127/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 5. 91 
BIJLAGE II 
Financiële bepalingen 
Artikel 1 
Het op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen toepasselijke Financieel Reglement is met 
name op het beheer van de kredieten van toepassing. 
Artikel 2 
Aan het begin van elk jaar of wanneer het Erasmus-programma zodanig wordt herzien dat dit een toename 
inhoudt van het bedrag dat voor de tenuitvoerlegging ervan nodig wordt geacht, vraagt de Commissie van 
... de middelen op die overeenkomen met zijn bijdrage tot de kosten in het kader van de Overeenkomst. 
Deze bijdrage wordt uitgedrukt in ecu en gestort op een bankrekening van de Commissie in ecu. 
... stort zijn bijdrage in de jaarlijkse kosten van de Overeenkomst overeenkomstig de opvraging van de 
middelen en uiterlijk één maand na versturing van deze opvraging. Elke vertraging door storting van de 
bijdrage geeft aanleiding tot het beulen door ... vanaf de vervaldatum van rente op het nog uitstaande 
bedrag. De rentevoet komt overeen met het percentage dat door het Europees Fonds voor Monetaire 
Samenwerking (EFMS) voor de maand van de vervaldatum wordt toegepast op ecu-transacties ('), ver­
hoogd met 1,5 procentpunt. 
(') Dit percentage wordt maandelijks in de C-reeks van het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendge­
maakt. 
17. 5. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 127/11 
Voorontwerp voor de uitwisseling van brieven te ondertekenen naar aanleiding van de onderte­
kening van de Overeenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en de Republiek 
IJsland tot vaststelling van de samenwerkingsvoorwaarden op het gebied van onderwijs en oplei­
ding in het kader van het Erasmus-programma 
Brief nr. 1 (te ondertekenen door IJsland) 
(Aanhef nog in te vullen) 
Hiermee bevestig ik namens de Republiek IJsland onze afspraak dat het totale bedrag toe te 
kennen aan IJsland onder actie 2 van het Erasmus-programma voorlopig niet het minimum zal 
overschrijden zoals dat bepaald wordt in punt 2 van actie 2 in bijlage I van de Overeenkomst 
tussen de Europese Economische Gemeenschap en de Republiek IJsland tot vaststelling van de 
samenwerkingsvoorwaarden op het gebied van onderwijs en opleiding in het kader van het 
Erasmus-programma. Er werd echter afgesproken dat deze situatie herzien zal worden door 
het Gemengd Comité zoals voorzien in de Overeenkomst. 
(Slot nog in te vullen) 
Brief nr. 2 (te ondertekenen door de Gemeenschap) 
(Aanhef nog in te vullen) 
Namens de Gemeenschap bevestig ik goede ontvangst van uw brief van . . . met volgende tekst: 
(citaat) 
Ik bevestig namens de Gemeenschap dat de inhoud ervan overeenstemt met de manier waarop 
wij de Overeenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en de Republiek IJsland 
tot vaststelling van de samenwerkingsvoorwaarden op het gebied van onderwijs en opleiding in 
het kader van het Erasmus-programma interpreteren. 
(Slot nog in te vullen) 
Nr. C 127/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 5. 91 
Overeenkomst tussen de Europese Economische Gemeenschap en het Vorstendom Liechtenstein 
inzake samenwerking op het gebied van onderwijs en opleiding in het kader van de tenuitvoer­
legging van het Erasmus-programma 
DE EUROPESE ECONOMISCHE GEMEENSCHAP 
hierna ,,de Gemeenschap" te noemen, en samenwerking en mobiliteit in het kader van de tenuit­
voerlegging van het Erasmus-programma. De actiepun­
ten van het Erasmus-programma zijn in bijlage I uiteen­
gezet. 
HET VORSTENDOM LIECHTENSTEIN, 
hierna „Liechtenstein" te noemen 
beide hierna aan te duiden als „overeenkomstsluitende 
partijen", 
Overwegende dat de Gemeenschap het communautaire 
actieprogramma betreffende de mobiliteit van studenten, 
hierna „Erasmus" te noemen, heeft goedgekeurd; 
Overwegende dat de overeenkomstsluitende partijen 
beide belang hebben bij samenwerking op dit gebied als 
onderdeel van een ruimere samenwerking tussen de Ge­
meenschap en de EVA-landen op het gebied van onder­
wijs en opleiding, met als doel het leveren van een bij­
drage aan een dynamische en homogene ontwikkeling op 
dit gebied; Artikel 2 
Voor deze Overeenkomst zal de term „universiteit" ge­
bruikt worden voor alle soorten instellingen voor post-
secundair onderwijs en postsecundaire opleiding waar, in 
voorkomend geval in het kader van een voortgezette op­
leiding, kwalificaties of diploma's op dat niveau kunnen 
worden behaald ongeacht de onderscheiden benamingen 
die daaraan in de Lid-Staten van de overeenkomstslui­
tende partijen worden gegeven. 
Studenten die aan deze instellingen zijn ingeschreven, 
komen, onafhankelijk van de studierichting, in aanmer­
king voor steun in het kader van het Erasmus-pro­
gramma tot het doctoraalniveau, op voorwaarde dat de 
studieperiode aan de gastuniversiteit past in het leerplan 
van de universiteit van herkomst van de student en in 
zijn of haar beroepsopleiding. 
Het Erasmus-programma subsidieert geen ontwikke­
lingsactiviteiten inzake onderzoek en technologie. 
Overwegende dat in het bijzonder een Samenwerkings­
overeenkomst tussen de Gemeenschap en Liechtenstein, 
bedoeld om de in het Erasmus-programma vastgestelde 
doelstellingen na te streven, binnen een interuniversitair 
samenwerkingsnetwerk waarbij de Gemeenschap en de 
EVA-landen als geheel zijn betrokken, door haar aard 
het effect van de acties van het Erasmus-programma ver­
groot, hetgeen bij voorbeeld tot hogere vakbekwaam-
heidsniveaus van de menselijke hulpbronnen in de Ge­
meenschap en Liechtenstein leidt; 
Overwegende dat de overeenkomstsluitende partijen bij­
gevolg verwachten wederzijds voordeel te ontlenen aan 
de deelname van Liechtenstein aan Erasmus; 
Overwegende dat een succesvolle samenwerking op dit 
gebied een algehele bereidheid van beide partijen veron­
derstelt om aanvullende inspanningen te leveren ter ver­
betering van de mobiliteit van studenten, 
ZIJN HET VOLGENDE OVEREENGEKOMEN: 
Artikel 1 
Er wordt samenwerking tot stand gebracht tussen de 
Gemeenschap en Liechtenstein inzake interuniversitaire Artikel 3 
Tenzij in dit artikel anders wordt bepaald, hebben ver­
wijzingen naar Lid-Staten van de Gemeenschap in bij­
lage I van deze Overeenkomst voor de toepassing van 
deze Overeenkomst ook betrekking op Liechtenstein. 
Wat de verschillende actiepunten van het Erasmus-pro­
gramma betreft, zal de deelname van universiteiten uit 
Liechtenstein aan Erasmus-activiteiten onderworpen zijn 
aan de volgende voorwaarden en regels: 
1. Actie 1 — Oprichting en werkwijze van een 
Europees universitair netwerk 
De inhoud en doelstellingen van deze actie zijn 
vermeld in bijlage I van deze Overeenkomst, onder 
actie 1. 
1) Universiteiten uit Liechtenstein kunnen formeel 
deelnemen aan interuniversitaire samenwerkings­
programma's (ISP's) en hiervoor financiële onder­
steuning verkrijgen. Ten einde een netwerk voor 
interuniversitaire samenwerking op te zetten tus­
sen de Gemeenschap en Liechtenstein, zal priori­
teit worden gegeven aan multilaterale ISP's. Over­
eenkomstig dit principe dienen bij de ISP's univer­
siteiten uit ten minste twee Lid-Staten van de Ge­
meenschap te worden betrokken. In het eerste jaar 
17.5.91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 127/13 
dat deze Overeenkomst van kracht is, kunnen 
ISP's waarbij een of meer universiteiten uit ten 
minste één Lid-Staat van de Gemeenschap betrok­
ken zijn, echter bij wijze van uitzondering in aan­
merking komen voor financiële ondersteuning. 
2) Activiteiten uit hoofde van actie 1 die uitsluitend 
plaatsvinden tussen universiteiten uit Liechtenstein 
en uit EVA-landen, komen niet in aanmerking 
voor financiële hulp, zelfs niet wanneer dergelijke 
landen inzake het Erasmus-programma een Sa­
menwerkingsovereenkomst hebben gesloten met 
de Gemeenschap. 
3) Onder de in 1) en 2) omschreven omstandigheden 
kunnen universiteiten uit Liechtenstein op dezelfde 
wijze als universiteiten uit Lid-Staten van de Ge­
meenschap en onder dezelfde voorwaarden in 
aanmerking komen voor de maatregelen die in 
deze actie worden vermeld. 
2. Actie 2 — Stelsel van Erasmus-studiebeurzen 
De inhoud en doelstellingen van deze actie zijn 
vermeld in bijlage I van deze Overeenkomst onder 
actie 2. 
Het minimumbedrag bedoeld in actie 2, punt 2, zal 
echter in het geval van Liechtenstein worden vastge­
steld op 6 000 ecu. 
1) Erasmus-studiebeurzen kunnen worden toegewe­
zen aan studenten uit Liechtenstein, ten einde 
deze de gelegenheid te geven een studieperiode te 
vervullen in een Lid-Staat van de Gemeenschap en 
vice versa. Dergelijke studenten dienen staatsbur­
ger van een der Lid-Staten van de Gemeenschap 
of Liechtenstein te zijn, of permanent in een van 
de Lid-Staten van de Gemeenschap of Liechten­
stein woonachtig te zijn. Er worden geen studie­
beurzen toegekend aan studenten uit Liechtenstein 
die een studieperiode in een ander EVA-land (of 
vice versa) willen vervullen, zelfs niet wanneer dat 
land inzake het Erasmus-programma een Samen­
werkingsovereenkomst met de Gemeenschap heeft 
gesloten. 
2) De Erasmus-studiebeurzen voor studenten afkom­
stig van universiteiten in Liechtenstein zullen wor­
den beheerd door de bevoegde instanties in Liech­
tenstein, die voor dit doel zullen worden aangewe­
zen door Liechtenstein. 
3) Onder de in 1) en 2) beschreven omstandigheden 
kunnen universiteitsstudenten uit Liechtenstein op 
dezelfde wijze als universiteitsstudenten uit de 
Lid-Staten van de Gemeenschap en onder dezelfde 
voorwaarden in aanmerking komen voor de maat­
regelen die in bijlage I van deze Overeenkomst 
onder actie 2 worden vermeld. 3. Actie 3 — Maatregelen ter verbetering van 
de mobiliteit door middel van de academi­
sche erkenning van diploma's en studieperio­
den. 
De inhoud en doelstellingen van deze actie zijn 
vermeld in bijlage I van deze Overeenkomst onder 
actie 3. 
Relevante instellingen en lichamen in Liechtenstein 
kunnen op dezelfde wijze als soortgelijke instellingen 
en lichamen in Lid-Staten van de Gemeenschap en 
onder dezelfde voorwaarden deelnemen aan en in 
aanmerking komen voor de maatregelen die in deze 
actie worden vermeld. 
4. Actie 4 — Aanvullende maatregelen om de 
mobiliteit van studenten in de Gemeenschap 
te bevorderen. 
De inhoud en doelstellingen van deze actie zijn 
vermeld in bijlage I van deze Overeenkomst onder 
actie 4. 
Relevante instellingen en lichamen in Liechtenstein 
kunnen op dezelfde wijze als soortgelijke instellingen 
en lichamen in Lid-Staten van de Gemeenschap en 
onder dezelfde voorwaarden deelnemen aan en in 
aanmerking komen voor de maatregelen die in deze 
actie worden vermeld. 
Artikel 4 
1. Liechtenstein zal, vanaf het kalenderjaar waarin 
deze Overeenkomst in werking treedt tot en met kalen­
derjaar waarin het laatste universitaire actiejaar uit 
hoofde van deze Overeenkomst begint, een jaarlijkse bij­
drage leveren aan de financiering van het Erasmus-pro­
gramma. 
2. Deze jaarlijkse financiële bijdrage van Liechtenstein 
wordt op jaarbasis bepaald in verhouding tot het totale 
jaarlijkse budget voor het Erasmus-programma. 
Voor het eerste operationele jaar van deze Overeen­
komst wordt de financiële bijdrage van Liechtenstein 
vastgesteld op 35 000 ecu. Volgende jaarlijkse bijdragen 
van Liechtenstein zullen in het kader van het Gemengd 
Comité worden vastgesteld. 
Bedoelde bijdragen zullen echter ten minste gelijk zijn 
aan een bedrag dat proportioneel gerelateerd is aan de 
bijdrage van de Zwitserse Bondsstaat, berekend op grond 
van de respectieve bevolkingsgrootte van Liechtenstein 
en de Zwitserse Bondsstaat. 
3. Aan het begin van ieder jaar stelt de Commissie 
Liechtenstein in kennis van het bedrag aan kredieten dat 
met betrekking tot het Erasmus-programma voor dat 
jaar beschikbaar is. Aanpassingen van dit bedrag in de 
loop van het jaar zullen door de Commissie aan Liech­
tenstein worden meegedeeld. 
Nr. C 127/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 5.91 
4. Naast de jaarlijkse bijdrage die in lid 1 wordt ge­
noemd, dient Liechtenstein op zijn laatst bij de inwer­
kingtreding van deze Overeenkomst een bijdrage in de 
aanloopkosten te leveren ter hoogte van 600 ecu, zulks 
om de kosten te dekken van voorafgaande voorberei­
dende werkzaamheden die door de Commissie zijn uit­
gevoerd in verband met de tenuitvoerlegging van deze 
Overeenkomst. 
5. De regels volgens welke de financiële bijdrage van 
Liechtenstein aan de ontwikkeling van het Erasmus-pro­
gramma wordt vastgesteld, worden beschreven in bijlage 
II van deze Overeenkomst. 
Artikel 5 
Behoudens de speciale in artikel 4 vermelde vereisten be­
treffende deelname door universiteiten uit Liechtenstein, 
zijn de termijnen en voorwaarden voor de indiening en 
beoordeling van de aanvragen en de termijnen en voor­
waarden voor de gunning en sluiting van contracten in 
het kader van het Erasmus-programma dezelfde als die 
welke van toepassing zijn op universiteiten uit de Ge­
meenschap. 
Artikel 6 
1. Hierbij wordt een Gemengd Comité opgericht. 
2. Het Comité is verantwoordelijk voor de correcte 
tenuitvoerlegging van de onderhavige Overeenkomst. 
3. De vertegenwoordiger van de Gemeenschap neemt 
passende stappen om te zorgen voor coördinatie tussen 
de tenuitvoerlegging van deze Overeenkomst en de door 
de Gemeenschap met betrekking tot de tenuitvoerlegging 
van het Erasmus-programma genomen besluiten. 
4. Met het oog op de correcte tenuitvoerlegging van 
de Overeenkomst wisselen de overeenkomstsluitende 
partijen informatie uit en plegen zij op verzoek van een 
der partijen in het Comité overleg. 
5. Het Comité brengt, voor zover deze adviezen van 
belang zijn voor de deelname van Liechtenstein, advie­
zen uit en werkt richtsnoeren uit met betrekking tot de 
tenuitvoerlegging van het Erasmus-programma. 
6. Het Comité keurt zijn reglement van orde goed. 
7. Het Comité bestaat uit vertegenwoordigers van de 
Gemeenschap enerzijds, en uit vertegenwoordigers van 
Liechtenstein anderzijds. 
8. Het Comité neemt zijn besluiten in onderlinge 
overeenstemming. 
9. Het Comité vergadert op verzoek van een der over­
eenkomstsluitende partijen, overeenkomstig de in het re­
glement van orde vastgestelde voorwaarden. Artikel 7 
Alle besluiten betreffende de selectie van de in bijlage I 
(acties 1, 3 en 4) omschreven diverse soorten projecten 
worden door de Commissie van de Europese Gemeen­
schappen genomen. 
Beslissingen inzake de toekenning van Erasmus-studie-
beurzen aan studenten afkomstig van Liechtensteinse 
universiteiten (actie 2) worden genomen door de be­
voegde instanties in Liechtenstein, zulks in nauwe sa­
menwerking met de deelnemende universiteiten. Met het 
oog hierop zal de Commissie van de Europese Gemeen­
schappen de bovengenoemde bevoegde instanties voor­
zien van richtsnoeren. 
Artikel 8 
De overeenkomstsluitende partijen stellen pogingen in 
het werk om het vrije verkeer en verblijf te vergemakke­
lijken van studenten, docenten en administrateurs die in 
Liechtenstein en in de Gemeenschap deelnemen aan on­
der de Overeenkomst vallende activiteiten. 
Artikel 9 
Liechtenstein levert de Commissie een bijdrage waarin de 
nationale door Liechtenstein genomen maatregelen zijn 
omschreven, die bedoeld is om de Commissie bij te staan 
bij de opstelling van het jaarverslag over het Erasmus-
programma en bij de opstelling van een verslag over de 
ervaring die is opgedaan bij de uitvoering van dit pro­
gramma. Liechtenstein zal een afschrift ontvangen van 
deze verslagen. 
Artikel 10 
Met betrekking tot de aanvraagprocedure, de contracten 
en in te dienen verslagen en andere administratieve 
regelingen voor het Erasmus-programma worden de ge­
bruikte talen beperkt tot de officiële talen van de Ge­
meenschap. 
Artikel 11 
Deze Overeenkomst is van toepassing enerzijds op de 
gebieden waar het Verdrag tot oprichting van de Ge­
meenschap van toepassing is en onder de in dat Verdrag 
neergelegde voorwaarden en anderzijds op het grondge­
bied van Liechtenstein. 
Artikel 12 
1. Deze Overeenkomst wordt gesloten voor een pe­
riode van vijf academische jaren, volgend op haar inwer­
kingtreding. Zij kan, na overeenstemming tussen de 
overeenkomstsluitende partijen, met een nieuwe periode 
van vijf jaar worden verlengd. Vóór het einde van het 
derde academische jaar sinds haar inwerkingtreding zal 
deze Overeenkomst opnieuw worden bezien. 
17. 5.91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 127/15 
2. Mocht de Gemeenschap het Erasmus-programma 
herzien, dan kan opnieuw over de overeenkomst worden 
onderhandeld of kan zij worden beëindigd. Liechtenstein 
zal binnen één week na goedkeuring daarvan door de 
Gemeenschap op de hoogte worden gebracht van de 
juiste inhoud van het herziene programma. De overeen­
komstsluitende partijen delen elkaar binnen drie maan­
den na het besluit van de Gemeenschap mede of heron­
derhandeling over dan wel beëindiging van de Overeen­
komst wordt overwogen. In geval van beëindiging ervan 
zal over de praktische regelingen voor de afhandeling 
van de uitstaande verplichtingen tussen de overeenkomst­
sluitende partijen worden onderhandeld. 
3. Iedere overeenkomstsluidende partij kan te allen 
tijde om herziening van de Overeenkomst verzoeken. 
Daartoe dient het een met redenen omkleed verzoek aan 
de andere overeenkomstsluitende partij voor te leggen. 
De overeenkomstsluitende partijen kunnen het Gemengd 
Comité opdracht verlenen dit verzoek te bestuderen en 
zonodig hun aanbevelingen te doen, in het bijzonder met 
het oog op het aanknopen van onderhandelingen. 
BIJLAGE I 
ACTIE 1 
Oprichting en werkwijze van een Europees universitair netwerk 
1. De Gemeenschap zal voortgaan met het ontwikkelen van het Europees universitair netwerk dat is opge­
richt in het kader van het Erasmus-programma ter bevordering van studentenuitwisseling in de Gemeen­
schap. 
Het Europees universitair netwerk zal bestaan uit de universiteiten die in het kader van het Erasmus-
programma overeenkomsten hebben gesloten en programma's georganiseerd voor de uitwisseling van 
studenten en docenten met universiteiten van andere Lid-Staten en die er zorg voor dragen dat de 
vervulde studieperioden buiten de eigen universiteit volledig worden erkend. 
Het hoofddoel van overeenkomsten tussen universiteiten is universiteitsstudenten de gelegenheid te ge­
ven een volledig erkende studieperiode in ten minste één andere Lid-Staat te volgen als integrerend 
onderdeel van hun studie voor diploma of academische kwalificatie. Deze gemeenschappelijke pro­
gramma's kunnen zo nodig een geïntegreerde periode van voorbereiding op een vreemde taal omvatten, 
evenals samenwerking tussen docenten en administratief personeel ten einde de nodige voorwaarden te 
scheppen voor de uitwisseling van studenten en voor de wederzijdse erkenning van in het buitenland 
vervulde studietijdvakken. Zo mogelijk moet in het land van oorsprong van de student een begin wor­
den gemaakt met de voorbereiding op de vreemde taal, alvorens hij naar het buitenland vertrekt. 
Prioriteit zal worden gegeven aan programma's die een geïntegreerde en volledig erkende studieperiode 
in een andere Lid-Staat omvatten. Voor ieder gemeenschappelijk studieprogramma zal elke deelne­
mende universiteit steun ontvangen van maximaal 25 000 ecu per jaar, voor een periode van maximaal 
drie jaar in eerste instantie, met de mogelijkheid van periodieke herziening. 
2. Er zal tevens steun worden verleend voor uitwisseling van docenten met het oog op de uitvoering van 
geïntegreerde onderwijsopdrachten in andere Lid-Staten. Artikel 13 
Deze Overeenkomst dient door de overeenkomstslui­
tende partijen te worden goedgekeurd overeenkomstig 
de voor hen geldende procedures. Op voorwaarde dat de 
overeenkomstsluitende partijen elkaar in kennis hebben 
gesteld van de voltooiing van de daartoe vereiste proce­
dures, zal de Overeenkomst van kracht worden op de 
eerste dag van de tweede maand die op een dergelijke 
kennisgeving volgt. Indien evenwel een dergelijke ken­
nisgeving niet vóór het einde van september van een be­
paald jaar heeft plaatsgevonden, zullen de bepalingen 
van de Overeenkomst pas van kracht worden vanaf het 
tweede academische jaar dat op een dergelijke kennisge­
ving volgt. 
Artikel 14 
Deze Overeenkomst zal worden opgesteld in twee exem­
plaren in de Deense, de Nederlandse, de Engelse, de 
Franse, de Duitse, de Griekse, de Italiaanse, de Portu­
gese, de Spaanse en de ... taal, zijnde alle teksten gelij­
kelijk authentiek. 
Nr. C 127/16 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 17. 5.91 
3. Er zal tevens steun worden verleend voor gezamenlijke projecten inzake ontwikkeling van studiepro-
gamma's tussen universiteiten in verschillende Lid-Staten als middel om de academische erkenning te 
vergemakkelijken en via uitwisseling van ervaringen bij te dragen tot het proces van vernieuwing en 
verbetering van cursussen in de gehele Gemeenschap. 
4. Daarenboven zal tot een bedrag van 20 000 ecu steun worden verleend aan universiteiten die intensieve 
onderwijsprogramma's van korte duur organiseren waarbij studenten uit verschillende Lid-Staten be­
trokken zijn. Deze actie zal een aanvullend karakter hebben. 
5. De Gemeenschap zal eveneens steun verlenen voor studiebezoeken van docenten, opleidend personeel 
en administratief kaderpersoneel van universiteiten aan andere Lid-Staten, ten einde hen in staat te 
stellen samen met universiteiten van die Lid-Staten geïntegreerde studieprogramma's op te stellen en om 
hun wederzijdse kennis van de opleidingsaspecten van de hoger-onderwijssystemen in de overige Lid-
Staten te verbeteren. Tevens zullen er beurzen beschikbaar worden gesteld om docenten in de gelegen­
heid te stellen een reeks gespecialiseerde colleges in diverse Lid-Staten te geven. 
ACTIE 2 
Stelsel van Erasmus-studiebeurzen 
1. De Gemeenschap zal voortgaan met de ontwikkeling van een stelsel voor rechtstreekse financiële steun 
aan universiteitsstudenten, zoals omschreven in artikel 1, lid 2, van Besluit 87/327/EEG, die een studie­
periode in een andere Lid-Staat vervullen. Bij de vaststelling van de totale uitgaven voor respectievelijk 
de acties 1 en 2 zal de Gemeenschap het aantal studenten in aanmerking nemen die binnen het Europees 
universitair netwerk, naarmate dit zich ontwikkelt, zullen worden uitgewisseld. 
2. De Erasmus-studiebeurzen worden beheerd door de bevoegde instanties in de Lid-Staten. In verband 
met de ontwikkeling van het Europees universitair netwerk wordt aan elke Lid-Staat een minimumbe­
drag van 200 000 ecu (ongeveer 100 beurzen) toegewezen; de toewijzing van het resterende bedrag aan 
elke Lid-Staat wordt gebaseerd op het totale aantal universiteitsstudenten zoals omschreven in artikel 1, 
lid 2, op het totale aantal 18- tot 25-jarigen in elke Lid-Staat, op de gemiddelde kosten van de reis 
tussen het land van de universiteit van oorsprong van de student en het land van de gastuniversiteit, 
alsmede op het verschil tussen de kosten van het levensonderhoud in het land van de universiteit van 
oorsprong van de student en het land van de gastuniversiteit. 
Daarenboven zal de Commissie de nodige stappen nemen om te zorgen voor een evenwichtige deelne­
ming van de verschilldende studierichtingen, om rekening te houden met de vraag naar programma's en 
met de toevloed van studenten, alsmede om een aantal specifieke problemen op te lossen, met name de 
financiering van bepaalde beurzen die in verband met de structuur van de betrokken uitzonderlijke 
programma's, niet door nationale organen kunnen worden beheerd. De middelen die aan deze maatre­
gelen worden besteed, mogen niet meer bedragen dan 5 % van de totale jaarlijkse begroting voor stu­
diebeurzen. 
3. De autoriteiten van de Lid-Staten welke beurzen toekennen, verstrekken beurzen tot een maximum van 
5 000 ecu per student per verblijf van een jaar, onder de volgende voorwaarden: 
a) de studiebeurzen zijn bedoeld om de bijkomende kosten van mobiliteit te compenseren, dat wil zeg­
gen reiskosten, eventueel noodzakelijke voorbereiding op de vreemde taal en hogere kosten van 
levensonderhoud in het gastland (in voorkomend geval met inbegrip van de extra kosten omdat de 
student buiten zijn eigen land woont). De studiebeurzen zijn niet bedoeld om de volledige kosten 
van studie in het buitenland te dekken; 
b) er zal prioriteit worden gegeven aan studenten die cursussen volgen welke deel uitmaken van het 
Europees universitair netwerk uit hoofde van actie 1, evenals aan studenten die deelnemen aan het 
voor de gehele Gemeenschap geldende Europese puntenoverdrachtsysteem (kapitaliseerbare eenhe­
den) (ECTS) uit hoofde van actie 3. Beurzen kunnen tevens worden verleend voor andere studenten 
die cursussen volgen en voor wie buiten het netwerk bijzondere regelingen zijn getroffen in een 
andere Lid-Staat, mits zij voldoen aan de maatstaven om voor subsidie in aanmerking te komen; 
c) studiebeurzen zullen alleen worden toegekend in gevallen waarin de in een andere Lid-Staat doorge­
brachte studieperiode volledig wordt erkend door de universiteit van oorsprong van de student. 
Beurzen kunnen echter bij wijze van uitzondering worden toegekend in gevallen waarin de in een 
andere Lid-Staat door te brengen studieperiode volledig wordt erkend door de universiteit in de 
Lid-Staat welke de graad verleent, mits deze regeling deel uitmaakt van een overeenkomst tussen 
universiteiten die uit hoofde van actie 1 wordt gesteund; 
17. 5. 91 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 127/17 
d) er wordt door de gastuniversiteiten geen collegegeld gevraagd van de studenten uit andere Lid-Sta-
ten; in voorkomend geval blijven de bursalen collegegeld betalen aan de universiteit van hun eigen 
land; 
e) studiebeurzen worden toegekend voor een significante periode van academische studie in een andere 
Lid-Staat van drie maanden tot een volledig academisch jaar of, in het geval van sterk geïntegreerde 
programma's, tot meer dan 12 maanden. Studiebeurzen worden normaliter niet toegekend voor het 
eerste universitaire studiejaar; 
f) aiie beurzen of leningen waarover studenten in hun eigen land kunnen beschikken zullen volledig 
worden doorbetaald tijdens hun periode van studie aan de gastuniversiteit waarvoor zij een Erasmus-
beurs ontvangen. 
ACTIE 3 
Maatregeien ter verbetering van de mobiliteit door middel van de academische erkenning van diploma's en 
studieperioden 
De Gemeenschap zal, in samenwerking met de bevoegde instanties in de Lid-Staten, de volgende acties 
ondernemen ter verbetering van de mobiliteit door middel van de academische erkenning van in een andere 
Lid-Staat behaalde diploma's en vervulde studieperioden: 
1. maatregelen ter bevordering van een voor de gehele Gemeenschap geldend Europees puntenoverdracht-
systeem (kapitaliseerbare eenheden) (ECTS) op experimentele en vrijwillige basis, op grond waarvan 
aan studenten die hoger onderwijs of een hogere opleiding volgen of hebben voltooid punten kunnen 
worden toegekend voor een dergelijke opleiding aan universiteiten in andere Lid-Staten. Een beperkt 
aantal beurzen van maximaal 20 000 ecu per jaar zal aan de aan dit systeem deelnemende universiteiten 
worden toegekend; 
2. maatregelen ter bevordering van de uitwisseling in de gehele Gemeenschap van informatie betreffende 
de academische erkenning van in een andere Lid-Staat verworven diploma's en doorgebrachte studiepe­
rioden, met name door de verdere ontwikkeling van het communautaire netwerk van nationale informa­
tiecentra inzake de academische erkenning van diploma's en studieperioden; aan de centra zullen jaar­
lijkse toelagen tot 20 000 ecu worden toegekend om gegevensuitwisseling te vergemakkelijken, met 
name door middel van een geautomatiseerd stelsel van gegevensverwerking. 
ACTIE 4 
Aanvullende maatregelen om de mobiliteit van studenten in de Gemeenschap te bevorderen 
1. De aanvullende maatregelen zijn bestemd voor de financiering van: 
— steun aan vereinigingen en consortia van universiteiten, opleidend personeel en administratief kader­
personeel of studenten die op Europees niveau actief zijn, met name ten einde initiatieven op speci­
fieke opleidingsgebieden beter bekend te maken in de hele Gemeenschap; 
— publikaties met het doel meer bekendheid te geven aan de mogelijkheden om in andere Lid-Staten te 
studeren en te doceren of om de aandacht te vestigen op belangrijke ontwikkelingen en innoverende 
modellen voor de samenwerking tussen universiteiten in de hele Gemeenschap; 
— andere initiatieven ter bevordering van de samenwerking tussen universiteiten op het gebied van 
beroepsopleiding binnen de Gemeenschap; 
— maatregelen ter vergemakkelijking van de verspreiding van informatie betreffende het Erasmus-pro­
gramma; 
— Erasmus-prijzen van de Europese Gemeenschap, toe te kennen aan studenden, personeelsleden, uni­
versiteiten of Erasmus-projecten die een opmerkelijke bijdrage hebben geleverd tot de ontwikkeling 
van de interuniversitaire samenwerking binnen de Gemeenschap. 
2. De kosten van maatregelen uit hoofde van actie 4 bedragen niet meer dan 5 % van de jaarlijkse kredie­
ten voor het Erasumus-programma. 
Nr. C 127/18 Publikatiebiad van de Europese Gemeenschappen 17. 5.91 
BIJLAGE II 
Financiële bepalingen 
Artikel 1 
Het op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen toepasselijke Financieel Reglement is met 
name op het beheer van de kredieten van toepassing. 
Artikel 2 
Aan het begin van elk jaar of wanneer het Erasmus-programma zodanig wordt herzien dat dit een toename 
inhoudt van het bedrag dat voor de tenuitvoerlegging ervan nodig wordt geacht, vraagt de Commissie van 
Liechtenstein de middelen op die overeenkomen met zijn bijdrage tot de kosten in het kader van de Over­
eenkomst. 
Deze bijdrage wordt uitgedrukt in ecu en gestort op een bankrekening van de Commissie in ecu. 
Liechtenstein stort zijn bijdrage in de jaarlijkse kosten van de Overeenkomst overeenkomstig de opvraging 
van de middelen en uiterlijk één maand na versturing van deze opvraging. Elke vertraging door storting 
van de bijdrage geeft aanleiding tot het betalen door Liechtenstein vanaf de vervaldatum van rente op het 
nog uitstaande bedrag. De rentevoet komt overeen met het percentage dat door de Europees Fonds voor 
Monetaire Samenwerking (EFMS) voor de maand van de vervaldatum wordt toegepast op ecu-transac­
ties (') verhoogd met 1,5 procentpunt. 
(') Dit percentage wordt maandelijks in de C-reeks van het Publikatiebiad van de Europese Gemeenschappen bekendge­
maakt.