7. 8. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 201/17 
Advies over de sociale ontwikkeling in de Gemeenschap in 1988 
(89/C 201/05) 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 22 juni 1989 besloten, krachtens artikel 20, vierde 
alinea, van zijn Reglement van Orde een advies op te stellen over de sociale ontwikkeling in 
de Gemeenschap in 1988. 
De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die 
met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies 
op 11 mei 1989 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Schade-Poulsen. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 267e zitting (vergadering van 22 juni 
1989) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen (geen stemmen 
tegen, bij 3 onthoudingen) is goedgekeurd. 
Inleiding 
Het Comité heeft, in zijn adviezen en andere tot de 
Commissie gerichte documenten, steeds de overtuiging 
geuit dat het economische en het sociale beleid binnen 
de EG elkaar moeten aanvullen. 
1988 was een jaar waarin het sociale aspect van de 
totstandbrenging van de interne markt voor het eerst 
op de politieke agenda stond. Zoals ook bij de top van 
Hannover en die van Rhodos werd benadrukt, viel het 
concept van een „sociaal Europa" in het gehele politieke 
spectrum te bespeuren, en het zal aan de vooravond 
van 1992 en daarna ongetwijfeld een sleutelrol blijven 
vervullen. 
1. Tendenzen op sociaal gebied 
1.1. In 1988 groeide de EG-economie met ca. 3,7%, 
hetgeen het beste resultaat sinds 1978/1979 is. De ge­
middelde inflatie schommelde rond de 3,5% (met in 
sommige lid-staten uitschieters zowel naar boven als 
naar beneden), de rentabiliteit steeg aanzienlijk met 
3,4%, het loonpeil bleef in het algemeen betrekkelijk 
stabiel, de arbeidsproduktiviteit nam met 2,4% toe en 
de reële loonkosten per eenheid produkt gingen verder 
omlaag met bijna 1 %. 
1.2. De werkgelegenheid steeg met 1,2% vergeleken 
met 1987: er werden 1,6 miljoen nieuwe banen ge­
creëerd, het beste resultaat sinds 1975. Het feitelijke 
werkgelegenheidsvolume nam echter minder toe, omdat 
het bij driekwart van de nieuwe arbeidsplaatsen om 
deeltijdwerk ging. 
1.3. De werkloosheid nam slechts met 0,3% af en 
blijft duidelijk een groot probleem in de Gemeenschap: 
16 miljoen mensen zijn werkloos, d.i. 11,5% van de 
beroepsbevolking. Langdurige werkloosheid nam ook 
het afgelopen jaar weer toe en maakt thans meer dan 
de helft van de totale werkloosheid uit. De jeugdwerk­
loosheid in de EG is wel blijven dalen, maar bedraagt 
toch nog steeds ruim 20 %. 
1.4. Aangevoerd kan worden dat dit hoge werkloos­
heidspeil ook een gevolg is van een aanzienlijke stijging van het arbeidspotentieel, en met name het toenemend 
aantal vrouwen dat betaald werk zoekt. Er dient echter 
op te worden gewezen dat het percentage werkende 
vrouwen in de EG in 1988 — 64,5 — beduidend 
lager is dan in enkele geïndustrialiseerde landen elders 
(met name in Zweden: 82,5%). Bovendien is in lid­
staten met een hoog werkloosheidscijfer het aandeel 
van vrouwen op de arbeidsmarkt over het algemeen 
juist veel lager dan het gemiddelde. 
1.5. Wanneer de werkgelegenheid per bedrijfstak be­
keken wordt, ontstaat er misschien een duidelijker beeld 
van de uitdaging waarvoor de EG zich op werkgele-
genheidsgebied gesteld ziet. De landbouw bijvoorbeeld 
kan momenteel slechts 8 % van de totale werkgelegen­
heid in de EG leveren. Het bedrijfsleven heeft weer meer 
personeel afgestoten en wegens hernieuwde rentabiliteit 
mogelijk geworden investeringen worden meestal in 
installaties, rationalisering en vaste activa gestoken. 
Volgens de Commissie komt de huidige netto stijging 
van de werkgelegenheid (59,4%) praktisch alleen voor 
rekening van de dienstensector. In deze sector zijn echter 
niet voldoende arbeidsplaatsen gecreëerd, laat staan in 
stand gehouden, om van een duidelijke positieve invloed 
op de massale werkgelegenheid te kunnen spreken. 
1.6. Voorts wordt, zelfs in enkele lid-staten waar 
de groei sterker was, steeds duidelijker dat nieuwe 
vacatures op de arbeidsmarkt niet altijd vervuld kunnen 
worden. Er zij op gewezen dat dit probleem niet alleen 
voor zeer technische beroepen geldt. Zo kan de bouw­
nijverheid in sommige landen niet voldoende geschool­
de werknemers vinden. 
1.7. Het Comité stelt vast dat voor bepaalde lagen 
van de bevolking het aangeboden werk een toenemend 
onzeker karakter heeft (!). Kwetsbare categorieën, m.n. 
vrouwen, jongeren, migranten, etnische minderheden 
en gehandicapten, krijgen vaak ongeschoold en slecht 
betaald werk aangeboden, met weinig scholings-
(!) Zie The changing face ofwork, Europese Stichting tot verbe­
tering van de levens- en arbeidsomstandigheden, Dublin, 
1988, blz. 108. 
Nr. C 201/18 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 8. 89 
perspectieven en nog minder uitzicht op carrièreplan­
ning; deze moeilijkheden worden door discriminatie 
soms nog verergerd. Voorts is het Comité er ernstig 
bezorgd over dat illegale kinderarbeid in sommige re­
gio's nog steeds niet uitgeroeid is. Het zwarte circuit 
blijft onverflauwd actief. 
1.7.1. Het Comité neemt er in dit verband kennis van 
dat de Commissie heeft toegezegd, diepte-onderzoeken 
naar de arbeidsmarkt in Europa uit te voeren en jaarlijks 
een rapport over de werkgelegenheidssituatie en -pers­
pectieven in de EG uit te brengen. Dit rapport zou een 
duidelijke vergelijkende analyse moeten presenteren van 
de tendenzen in werkgelegenheid en werkloosheid, en 
daarbij ook meer inzicht moeten geven in het grijze 
gebied hiertussen, het toenemende gebruik van ongere­
gelde en niet-gedeclareerde arbeidskrachten en de uit­
breiding van slecht beschermde arbeidsvormen. Tevens 
zou onderzocht moeten worden welk effect de de­
mografische situatie in de lid-staten zal hebben, aange­
zien er in de nabije toekomst minder jongeren op de 
arbeidsmarkt zullen komen en vele oudere werknemers 
zullen uittreden. Dit rapport zou niet alleen door het 
Permanent Comité voor arbeidsmarktvraagstukken 
moeten worden bekeken, maar ook officieel aan het 
Economisch en Sociaal Comité moeten worden toege­
zonden. 
1.8. De geografische ongelijkheden wat werkloos­
heid en inkomen betreft, werden in 1988 nauwelijks 
minder. In Spanje en Ierland bijvoorbeeld is 20% van 
de beroepsbevolking werkloos (vgl. het voornoemde 
EG-gemiddelde van 11,5%), terwijl er in sommige re­
gio's nog steeds even groi:e of zelfs nog grotere verschil­
len voorkomen. In de vier armste landen van de EG 
bedraagt het gemiddelde inkomen, hoewel er een verbe­
tering in de situatie begint te komen, nog steeds slechts 
65% van het gemiddelde inkomen per hoofd van het 
bruto binnenlands produkt (BBP) van de vier rijkste 
landen. 
1.9. Aan de armoede in de EG, en vooral aan de 
„nieuwe vormen" hiervan, die in veel bredere lagen 
van de bevolking voorkomen, kon geen halt worden 
toegeroepen. De fundamentele tendens van de laatste 
tien jaar, die onlangs door de Commissie is aangegeven 
in een voorstel (!) waarop door het Comité commentaar 
is geleverd (2), wijst nog steeds op een groeiend aantal 
van sociale bijstand afhankelijke personen (die hun 
soms nog steeds geweigerd wordt). Omdat de vraag 
naar sociale bescherming over de hele linie is toegeno­
men, zijn sommige vormen van sociale bijstand name­
lijk afgekalfd. Terwijl de sociale uitgaven over het 
geheel dus zijn toegenomen, is het aandeel hiervan in 
het BBP in de meeste lid-staten blijven dalen (3). 
(!) Zie doe. van 22 december 1988: „Voorstel voor een besluit 
van de Raad tot vaststelling van een communautair ac­
tieprogramma op middellange termijn voor economische en 
maatschappelijke integratie van groepen van kansarmen". 
(2) Zie het informatief rapport van het Comité over „Armoede" 
van 9 maart 1989. 
(3) Zie doe. van 7 december 1988: „Verslag van de Commissie, 
Raming op de middellange termijn van de uitgaven voor 
sociale bescherming en de financiering hiervan — pers­
pectieven voor 1990 — overzicht", blz. 6 en 7 (voorlopige 
titel van dit verslag, daar de Nederlandse versie nog niet 
beschikbaar is — vertaling). 1.10. Tegelijkertijd is het een zorgwekkende zaak 
dat, zelfs in sommige zeer welvarende groepen, de maat­
schappelijke normen steeds meer met voeten worden 
getreden en de jeugdcriminaliteit toeneemt. 
2. Communautair sociaal beleid in 1988 
2.1. Hoewel het concept van de „sociale dimensie" 
in 1988 meer dan tevoren in de belangstelling heeft 
gestaan, lijken de meningen t.a.v. de inhoud hiervan 
nog steeds uiteen te lopen. In dit verband dient eraan 
herinnerd te worden dat het Comité door de Commissie 
is verzocht, een advies over de mogelijke inhoud van 
een Communautair handvest van sociale grondrechten 
op te stellen. In het advies van het Comité over „sociale 
grondrechten in de EG" (4), wordt het begrip „commu­
nautair sociaal handvest" verworpen en wordt erop 
aangedrongen, van de in het Verdrag neergelegde in­
strumenten gebruik te maken om de sociale grondrech­
ten in de nationale wetgevingen te waarborgen. Samen 
met eerder door het ESC uitgebrachte adviezen (5) zou 
dit moeten helpen het concept „sociale dimensie" in­
gang te doen vinden; het Comité ziet uit naar een reactie 
hierop van de Commissie. 
2.2. De belangrijkste EG-initiatieven m.b.t. het so­
ciaal beleid waren in 1988 een interdepartementaal inte­
rim-rapport (6) en een werkdocument (7). (In dit laatste 
document worden ca. 80 Commissievoorstellen en 
-maatregelen m.b.t. de „sociale dimensie" van de inter­
ne markt aangegeven; hiervan is pas een handvol door 
de Raad goedgekeurd, 20 liggen er nog bij de Raad en 
40 zijn er in voorbereiding; 1992 nadert...) Bovendien 
heeft de Commissie een actieprogramma ten behoeve 
van langdurig werklozen gepresenteerd. De sociale dia­
loog in Hertoginnedal werd voortgezet. In verband met 
het statuut van een Europese naamloze vennootschap 
heeft de Commissie — in de vorm van een voorberei­
dend Memorandum — het beleidsthema „inspraak 
van werknemers" opnieuw ter tafel gebracht; dit kreeg 
de steun van het Comité (8). 
2.3. Een terrein waarop de Commissie concrete 
maatregelen nam, was gezondheid en veiligheid op de 
werkplek, waartoe zij verscheidene richtlijnvoorstellen 
voor minimumnormen indiende. Het Comité steunde 
deze voorstellen van harte, en keurde ook het Commis­
sievoorstel tot wijziging van de bewijslast bij zaken 
m.b.t. gelijke behandeling goed. 
(4) ESC-advies over de sociale grondrechten in de Europese Ge­
meenschap (PB nr. C 126 van 23. 5. 1989, blz. 4). 
(5) ESC-advies en informatief rapport over de „Sociale aspecten 
van de interne markt" (PB nr. C 356 van 31. 12. 1987). 
(6) Social Europe: the social dimension of the internal market, 
interim report of the interdepartemental working party (ISBN 
92-825-8256-6). 
(7) „Sociale dimensie van de interne markt", werkdocument van 
de Commissie van 14 september 1988. 
(8) ESC-advies (PB nr. C 23 van 30. 1. 1989). 
7. 8. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 201/19 
2.4. Ten slotte werd vooruitgang geboekt door de 
hervorming van de structuurfondsen en uiteindelijk de 
verdubbeling van de daartoe bestemde middelen, die 
tot een sterkere sociaal-economische samenhang van de 
regio's in de Gemeenschap zou moeten bijdragen. 
3. „1992" en de Europese „sociale uitdaging" 
3.01. In 1988 beklemtoonde de Europese Raad einde­
lijk „het belang van de sociale aspecten van de vooruit­
gang op weg naar de doelstellingen van 1992". Hij nam 
er nota van dat „de grote ongedeelde markt, door het 
wegnemen van de hinderpalen voor de groei, de beste 
vooruitzichten biedt voor het bevorderen van de werk­
gelegenheid en het verhogen van de algemene welvaart 
in de Gemeenschap, zulks ten voordele van al haar 
onderdanen" (1). 
3.02. De totstandkoming van de Europese interne 
markt zal (indien deze naar behoren verloopt) waar­
schijnlijk bijdragen tot een opleving van bedrijfsleven 
en diensten, doordat hierdoor handels- en produk-
tiebelemmeringen worden weggenomen, schaalvoor­
delen worden geboden, de concurrentie verscherpt 
wordt en efficiency, technische innovatie en een dy­
namische herstructurering gestimuleerd worden. Als re­
sultaat hiervan worden zowel besparingen ten bedrage 
van ca. 200 miljard Ecu voor het bedrijfsleven, als 
een hogere rentabiliteit en een bredere keus voor de 
consument verwacht (2). 
3.03. Tegelijkertijd kunnen zo'n 40 miljoen EG-
inwoners die van minder dan de helft van het gemid­
delde inkomen per capita moeten rondkomen, waaron­
der een deel van de ca. 16 miljoen werkloze Europese 
burgers en hun gezinnen, zich met recht afvragen wat 
„1992" voor hen in petto heeft: of deze „beste vooruit­
zichten" voor werkgelegenheid en welvaart aan hun 
neus voorbij zullen gaan; of het scheppen van nieuwe 
banen actief gestimuleerd en met zorg voorbereid zal 
worden, of dat deze „zo maar" zullen ontstaan; of 
het van de interne markt te verwachten handels- en 
economisch voordeel een doelbewuste, dan wel slechts 
een toevallige en ongelijke uitwerking op de sociale 
omstandigheden in Europa zal hebben; en of de ver­
ruimde structuurfondsen het beoogde effect zullen sor­
teren. 
3.1. Nu „1992" nadert, is onze grootste zorg: werk­
gelegenheid, flexibiliteit, opleiding en mobiliteit. 
3.1.1. Vergeleken met de thans, op nationaal niveau, 
ondernomen onsamenhangende pogingen om de mas­
sale werkloosheid terug te dringen, lijken „1992" en 
daarmee verband houdende EG-doelstellingen inder­
daad enige hoop te bieden. De naar verwachting uit de 
voltooiing van de interne markt voortvloeiende non-
inflatoire economische groei van 5 a 7 % kan, op mid­
dellange termijn geprojecteerd, de werkgelegenheid in 
de EG namelijk met 1,5 tot 3,9% doen toenemen, 
(*) Europese Raad te Hannover, 27/28 juni 1988, „Conclusies 
van het voorzitterschap". 
(2) Zie: „Alles op alles voor Europa: de uitdaging 1992" (Cec-
chini-rapport). hetgeen een netto winst van 1,8 a 5 miljoen banen zou 
betekenen (3). (Op korte termijn kan echter een groot 
aantal banen op de tocht komen te staan.) 
3.1.2. De onmiddellijke „sociale uitdaging" waar­
voor de EG zich nu geplaatst ziet, is ervoor te zorgen 
dat deze verwachte groei zowel gesteund wordt door 
als gesluisd wordt in werkgelegenheidsstimulansen, dat 
niveau en kwaliteit van banen prioriteit krijgen en dat 
er een netto toename van arbeidsvolume en reële 
arbeidsplaatsen tot stand komt en gehandhaafd wordt. 
Het is niet de bedoeling dat de bestaande werkgelegen­
heid wordt geherstructureerd, zodat banen slechts wor­
den verschoven of vervangen. 
3.1.3. Het probleem wordt geïllustreerd door het 
feit dat de inspanningen en offers achter het huidige 
economische herstel, die tot de beste resultaten in tien 
jaar hebben geleid, niet met enige fundamentele bijstel­
ling van de werkloosheid of het werkgelegenheidsvolu-
me gepaard gegaan zijn. Er zijn in Europa meer mensen 
aan het werk dan ooit tevoren, maar de in 1988 gere­
gistreerde groei van 3,5 % heeft niet tot een belangrijke 
vermindering van het aantal volledig werkloze Europese 
burgers geleid. De capaciteit van nieuwe, expansieve 
commerciële bedrijfstakken, zoals de dienstverlening, 
om extra voltijdskrachten op te nemen lijkt beperkt, 
vooral nu de nieuwe informatietechnologie steeds meer 
in haar eigen behoeften voorziet. 
3.1.4. Dit voortdurende werkgelegenheidstekort is 
de reden dat de Europese „sociale uitdaging" in de tijd 
tot „1992" en daarna, meer moet inhouden dan het 
doorsluizen van groei naar werkgelegenheid en van 
werkgelegenheid naar verdere groei. Bij de „sociale 
uitdaging" dient gedacht te worden aan en bepaalde 
mix van beleidsingrediënten die erop gericht is de werk­
gelegenheid te stimuleren en daarbij inspeelt op een 
deel uitmaakt van de fluctuerende vraag van de markt, 
zonder daarvan slechts een variabele te zijn. Met andere 
woorden: 
— de grotere flexibiliteit en de economische prestaties 
van de markt dienen door soepele werkmethoden 
en adequate scholing ondersteund te worden, zodat 
het arbeidspotentieel maximaal benut kan worden, 
— evenzo dienen de vooruitzichten van de markt te 
worden aangevuld door via overleg tot stand geko­
men werkgelegenheidsprogramma's die gericht zijn 
op maatschappelijke behoeften, zoals huisvesting, 
diensten t.b.v. samenleving en burgers, verbetering 
van de kwaliteit van het bestaan, bescherming en 
opwaardering van milieu en natuurlijke hulpbron­
nen, behoud en vernieuwing van het cultuurbezit 
enz. Deze behoeften zijn namelijk van vitaal belang 
voor de sociale structuur van de Europese democra-
(3) ïbid. 
Nr. C 201/20 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 7. 8. 89 
tie, waarvan de vrije markt afhankelijk is, en aan 
de behoeften waarvan externe producenten of con­
currenten nooit zouden kunnen voldoen. 
3.1.5. In eerste instantie zou het voor een aanhou­
dende economische groei die ertoe zou leiden dat inves­
teringen in vaste activa meer werkgelegenheid opleve­
ren, nodig zijn dat consequent vooruitgang wordt ge­
boekt op het vlak van de verhoudingen tussen arbeids­
krachten en aanbodzijde, m.n. door realistische lonen, 
lagere loonkosten per eenheid produkt en soepel inzet­
bare, gemotiveerde arbeidskrachten, zodat een hogere 
produktiviteit van de factor kapitaal, een betere benut­
ting van de bedrijfsuitrusting en een flexibelere organi­
satie van het produktieproces bereikt kunnen worden. 
3.1.5.1. Hierbij zij meteen aangetekend dat loonma­
tiging en gemotiveerde, flexibele inzetbaarheid niet aan 
arbeidskrachten kunnen worden opgelegd; evenmin 
kunnen deze maatregelen worden gehandhaafd in een 
sfeer van wantrouwen, onzekerheid en angst voor de 
toekomst, waar slechts het recht van de sterkste geldt. 
Arbeidskrachten mogen miet louter als één van de pro-
duktiefactoren gezien worden; zo'n opvatting is niet 
bevorderlijk voor een goede organisatie van de produk-
tie, noch voor de sociale cohesie en stabiliteit die het 
bedrijfsleven nodig heeft. Hieruit spreekt te weinig ge­
voel voor de voordelen op lange termijn die kunnen 
voortvloeien uit de loyaliteit, kwaliteit, betrouwbaar­
heid en de onbetwiste gemotiveerde flexibiliteit van 
werknemers die door de permanente scholing, nascho­
ling en service waarvan zij profiteren, aan hun bedrijf 
gebonden worden. 
3.1.5.2. Een maatschappelijk meer verantwoorde en 
commercieel beter uitvoerbare methode, waarin naar 
een evenwicht tussen de aspiraties van werknemers en 
economische belangen wordt gestreefd, is de methode 
van zg. functionele flexibiliteit. Hiermee krijgen werk­
nemers dank zij goede arbeidsverhoudingen en col­
lectieve arbeidsovereenkomsten (CAO's) meer kans, in 
een gegeven of snel veranderende organisatiestructuur 
van baan te veranderen, zodat zij soepeler kunnen rea­
geren op kwalitatieve veranderingen in de vraag die 
veroorzaakt worden door de markt, technologie of door 
het bedrijf gedane strategische keuzen (!). Dit vergt zo­
wel vooruitdenkend management als arbeidskrachten 
die bereid zijn, zich om- en bij te scholen of op meerdere 
terreinen geschoold te worden. 
3.1.5.3. Nauw verbonden met deze op „functionele 
flexibiliteit" gebaseerde aanpak en van essentieel belang 
voor het doel het banenscheppende effect van be­
drijfsinvesteringen te vergroten, is de noodzaak appara­
tuur zo lang mogelijk in bedrijf te houden en derhalve 
meer arbeid per eenheid kapitaal te kunnen inzetten (2). 
Hier doet zich het complexe en potentieel omstreden 
vraagstuk van de organisatie van de arbeidstijd voor. 
Dit kan slechts in een geest van geven en nemen en met 
goede wil van beide kanten worden opgelost. Proef­
ondervindelijk is gebleken dat het onder bepaalde om-
(!) lbid. 
(2) „Economisch Jaarverslag 1988/1989 - Voorbereiding op Eu­
ropa" (COM(88) 591 def., vol. I), blz. 53/54. standigheden een goede oplossing kan zijn, de uit een 
langere bedrijfstijd van machines voortvloeiende 
kostenbesparing voor individuele arbeidstijdverkorting 
en het creëren van meer arbeidsplaatsen aan te wenden. 
In deze geest van wederzijdse flexibiliteit en reorganisa­
tie van de arbeidstijd zou ook overwogen kunnen wor­
den, het in deeltijd werken gemakkelijker te maken voor 
degenen die dat wensen en betere, meer genuanceerde 
sociale voorzieningen te ontwikkelen die beantwoorden 
aan de behoeften van een moderne maatschappij. 
3.1.5.4. Bij dit alles is een positieve en constructieve 
houding nodig, die van een democratisch (en rendabel) 
concept van „sociaal partnerschap" uitgaat, van verant­
woorde samenwerking, voorlichting en overleg, van 
plannen maken voor de toekomst in plaats van vast­
houden aan het verleden en van vooruitgang op grond 
van overeenkomsten en consensus, in plaats van via een 
van bovenaf opgelegd dictaat. De meest geschikte weg 
daartoe lijkt het sluiten van CAO's tussen de sociale 
partners op alle overeengekomen niveaus, aangevuld 
door nationale en Europese rechtskaders waarbinnen 
sociale grondrechten en rechten van werknemers ge­
waarborgd worden (3). 
3.1.5.5. In verband hiermee dient er ook voor ge­
zorgd te worden dat de in de gehele EG erkende rechten 
die binnen het kader van „1992" tot meer werkgelegen­
heid kunnen leiden — m.n. het vrije verkeer van 
werknemers — correcte toepassing vinden. In het 
„Witboek" over de voltooiing van de interne markt 
sprak de Commissie de hoop uit dat de leer-
lingopleidingsstelsels (met inbegrip van stages bij bedrij­
ven) spoedig onderling zouden worden aangepast, en 
dat in een volgend stadium een „EG-beroepsopleidings-
kaart" zou worden ingevoerd. Er is sindsdien enige 
vooruitgang op dit terrein geboekt, b.v. met het Besluit 
van de Raad van 1 december 1987, op grond waarvan 
alle jongeren die dat willen na hun leerplicht gedurende 
twee of meer jaar een beroepsopleiding moeten kunnen 
volgen (4). In de tussentijd is de Commissie met de 
nodige technische voorbereidingen begonnen om de 
vergelijkbaarheid van de getuigschriften van vak­
bekwaamheid tot stand te brengen, waarbij zij geholpen 
wordt door het Europees Centrum voor de ontwikke­
ling van de beroepsopleiding (Cedefop); zij bereidt mo­
menteel gemeenschappelijke beroepsprofielen voor die 
in de EG als referentiekader voor wederzijdse erkenning 
en nieuwe opleidingscursussen zullen moeten dienen. 
De weg naar de goedkeuring van een „EG-beroeps-
opleidingskaart" lijkt echter nog lang. Terzelfdertijd 
zijn grote inspanningen nodig om het onderwijs ter 
voorbereiding op het beroepsleven aan te passen en op 
te vijzelen, meer talenonderwijsfaciliteiten te ver­
schaffen, met name voor kinderen van migranten en 
etnische minderheidsgroepen, en gelijke kansen op de 
arbeidsmarkt te waarborgen. 
3.1.6. Zoals hiervoor reeds vermeld, dient het ba­
nentekort in de EG ook te worden aangepakt door 
(-') Zie het ESC-advies over „Sociale grondrechten in de Europese 
Gemeenschap", op. cit., blz. 5-7. 
(4) PB nr. L 346 van 10. 12. 1987. 
7. 8. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 201/21 
een EG-werkgelegenheidsprogramma dat gericht is op 
maatschappelijke behoeften en maximale benutting van 
het arbeidspotentieel van kleine bedrijven, coöperaties, 
adviserende instanties, zelfhulpgroepen en andere so­
ciaal gerichte organisaties, alsmede van ambachtelijke 
en verzorgende beroepen die zowel in stadscentra als 
op het platteland opkomen. Gezamenlijke, werk-
scheppende investeringen, vooral in sectoren die de 
sociale cohesie en het welzijn bevorderen — huis­
vesting, diensten, openbare werken, infrastructuur, mi­
lieu enz. — zijn rendabeler dan steunmaatregelen voor 
de massale werkloosheid. Essentieel is de vraag of er in 
de lid-staten voldoende politieke wil aanwezig is om op 
EG-schaal een dergelijk kwalitatief, op werkgelegenheid 
Gedaan te Brussel, 22 juni 1989. gericht investeringsprogramma, als integrerend onder­
deel van „1992", ten uitvoer te leggen. 
3.2. De Europese „sociale uitdaging" houdt méér in 
dan alleen het werkgelegenheidsvraagstuk, alhoewel dit 
hierbij duidelijk centraal staat. Aangezien hierdoor ons 
dagelijkse leven bepaald wordt en onze gezinnen en hun 
toekomst ervan afhangen, heeft dit vraagstuk de meeste 
aandacht in dit advies gekregen. De Europese „sociale 
uitdaging" is uiteindelijk verbonden met de vraag, wat 
voor soort grensoverschrijdend ethisch en democratisch 
model ons voor ogen staat, naar welke synthese van 
maatschappelijke en consumentenbelangen wij streven 
en wat voor soort „Europa van de burgers" wij willen 
opbouwen. De boodschap van het Economisch en So­
ciaal Comité m.b.t. deze problematiek luidt „vooruit­
gang via consensus". 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE