Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Totstandbrenging van de 'Europese onderzoekruimte': oriëntaties voor de activiteiten van de Unie op het gebied van onderzoek (2002-2006)"

(2001/C 357/04)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Totstandbrenging van de 'Europese onderzoekruimte': oriëntaties voor de activiteiten van de Unie op het gebied van onderzoek (2002-2006)" (COM(2000) 612 def.);

gezien het besluit van de Europese Commissie van 4 oktober 2000 om het Comité van de Regio's hierover te raadplegen, overeenkomstig art. 265, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap;

gezien het besluit van de voorzitter van het CvdR van 7 februari 2001 om commissie 5, "Sociaal beleid, volksgezondheid, consumentenbescherming, onderzoek, toerisme", te belasten met het opstellen van dit advies;

gezien het door commissie 5 op 19 april 2001 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 63/2001 rev.) (rapporteur: de heer Torchio (I/EVP)),

heeft tijdens zijn 39e zitting van 13 en 14 juni 2001 (vergadering van 13 juni) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen werd goedgekeurd.

1. Algemene opmerkingen

1.1. In het document wordt een nieuw perspectief geboden voor de wetenschappelijke en technologische sector en het onderzoeksbeleid in de EU.

1.2. Bovendien wil de Commissie met dit document de grondslag leggen voor een nieuw contract tussen de Europese burgers, de wetenschap en de technologie, door het onderzoek een centrale plaats in de civil society te geven. Ook wil zij de concrete toepassingen van het onderzoek stimuleren door hierover een grondige politieke discussie te voeren die - gelet op de maatschappelijke gevolgen - steeds noodzakelijker is.

1.3. Al meer dan 20 jaar wordt gewaarschuwd voor het gevaar dat Europa op de belangrijkste gebieden van de derde industriële revolutie achterop raakt ten opzichte van de Verenigde Staten. De structureel zwakke punten van Europa zijn nog altijd niet verholpen; in 1999 heeft Europa 70 miljard euro minder in onderzoek geïnvesteerd dan de VS. Ter vergelijking: in Europa werd een magere 1,8 % van het BBP uitgetrokken voor onderzoek, tegen 2,7 % in de VS en 3,1 % in Japan.

1.4. Ook het aantal onderzoekers, het aantal octrooien en de export van geavanceerde technologie per inwoner staan op een laag peil. De Commissie stelt voor de openbare en particuliere onderzoeksinspanningen een sterke impuls te geven door de activiteiten van de lidstaten beter te coördineren en de burgers opnieuw vertrouwen te geven in de technologische vooruitgang zodat zij hun kennis kunnen ontwikkelen.

1.5. Tijdens de Europese Raad van Lissabon van 23-24 maart 2000 is het project voor vorming van een "Europese onderzoekruimte" aangewezen als centraal onderdeel van de totstandbrenging van een Europese kennismaatschappij. Het ESC, het CvdR en de kandidaat-lidstaten hebben het project enthousiast ontvangen, en ook het EP heeft in zijn resolutie van 18 mei zijn steun aan het project betuigd. Inmiddels hebben honderden ondernemingen en onderzoekinstellingen commentaar geleverd.

1.6. De noodzaak van een "Europese onderzoekruimte" wordt steeds sterker gevoeld; dit is het gevolg van de globalisering of mondialisering van de economie en het groeiende belang van de communicatie, de snelheid van de wetenschappelijke en technologische vooruitgang en de grote maatschappelijke consequenties ervan.

1.7. Om deze gemeenschappelijke ruimte tot stand te brengen, moeten Europese Unie, lidstaten en onderzoekers vastberaden hun krachten bundelen. Dit vereist een vrij verkeer van onderzoekers, kennis en technologie, op verschillende gebieden: wetenschappelijke loopbanen, socialezekerheidsstelsels, intellectuele-eigendomsregelingen en maatregelen inzake kennisoverdracht en verspreiding van resultaten.

1.8. Het Comité van de Regio's kijkt met belangstelling uit naar de resultaten van de verschillende analyses en voorstellen op basis van de evaluatie die de Commissie samen met de lidstaten heeft verricht.

1.9. De steunmaatregelen voor onderzoek in de EU moeten worden herzien, om de vereisten op het stuk van het concurrentievermogen op één lijn te brengen met de verwachtingen van de burgers, de bevordering van expertise en een evenwichtige en samenhangende technologische ontwikkeling, alsmede de vereisten m.b.t. de opstelling en tenuitvoerlegging van en het toezicht op de beleidsmaatregelen van de Unie. Deze laatste waren een aanvulling op de intergouvernementele initiatieven voor wetenschappelijke samenwerking die sedert de jaren '50 zijn genomen, en hebben zo aanzienlijk bijgedragen tot de versterking van de Europese onderzoekscapaciteiten.

1.10. De trend van gemiddeld 50000 samenwerkingsverbanden per jaar in de periode 1995-1999 is ongetwijfeld een waardevol resultaat, maar deze programma's sluiten niet echt goed aan bij de programma's van de 15 lidstaten, die los van elkaar zijn uitgevoerd. Wat ontbreekt, is een "centrale regie", gebaseerd op complementariteit van de activiteiten van de EU en van de lidstaten - een beginsel dat in het Verdrag is opgenomen.

1.11. Om de toekomstige maatregelen - met name voor de periode 2002-2006 - op meer gestructureerde wijze uit te stippelen, is het nuttig gebruik te maken van de tussentijdse beoordeling van het vijfde kaderprogramma voor onderzoek door de Commissie, als bedoeld in artikel 6 van de Besluiten nr. 182/1999/EG en nr. 1999/64/Euratom.

2. Beoordeling van de hoofdlijnen en doelstellingen van het onderzoek

2.1. Om de doelstellingen van het EU-beleid inzake onderzoek en technologische ontwikkeling, als vastgelegd in het Verdrag, volledig te kunnen verwezenlijken ("de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de industrie van de Gemeenschap te versterken en de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie te bevorderen, almede de onderzoekactiviteiten te bevorderen die uit hoofde van ander beleid van de Unie nodig worden geacht") is het van belang te streven naar:

- ontwikkeling van een steviger basis voor het wetenschappelijk en sociaal onderzoek, door reeds op scholen meer aandacht te schenken aan het onderwijs in wetenschappelijk en sociale vakken;

- verbetering van de prestaties van het Europese onderzoek door de netwerkvorming van nationale programma's te coördineren met de netwerkvorming van expertisecentra en -bronnen, zowel openbare en universitaire als particuliere, alsmede de uitvoering van grote gerichte onderzoeksprojecten op het gebied van industrieel onderzoek;

- versterking van de steun voor onderzoek voor en door het MKB, door verspreiding, overdracht en invoering van kennis en technologie en door exploitatie van de onderzoeksresultaten en de oprichting van technologisch geavanceerde ondernemingen, met behulp van een beleid dat is gericht op de toegang, bouw en financiering van de Europese onderzoekinfrastructuur en de groei van elektronische netwerken met grote capaciteit;

- ondersteuning van de kenniseconomie op het gebied van wetenschap, techniek en innovatie, door toename van de grensoverschrijdende mobiliteit, ontwikkeling van Europese loopbanen, toename van de aanwezigheid van vrouwen in het onderzoek en verhoging van de aantrekkingskracht van wetenschappelijke beroepen voor jongeren en van Europa voor onderzoekers uit derde landen;

- totstandbrenging van een nieuw contract met de samenleving, door toepassing van het voorzorgsbeginsel en het beginsel van duurzame ontwikkeling en door te kijken naar de ethische en sociale gevolgen van de wetenschappelijke en technologische ontwikkeling.

2.2. Bij de tenuitvoerlegging van de activiteiten dient te worden gestreefd naar:

1) continuïteit en samenhang van de wetenschappelijke en technologische samenwerking in de Unie, d.m.v. een betere coördinatie van de activiteiten van de verschillende organisaties en een systematischer gebruik van de mogelijkheden tot gezamenlijke of convergerende activiteiten;

2) een optimaal gebruik van het potentieel van de regio's door op gebieden waar zij gemeenschappelijke problemen hebben hun capaciteiten op het gebied van onderzoek, innovatie en technologieoverdracht te bundelen in netwerken;

3) integratie met zowel de kandidaat-lidstaten als, vooral, de rest van de wereld, d.m.v. de deelname van communautaire onderzoekers en bedrijven aan internationale projecten op het stuk van kennis en technologie, en, op gebieden waarop de EU over erkende deskundigheid beschikt, volledige inzet van de Europese onderzoekscapaciteiten ten bate van de internationale gemeenschap.

2.3. De Commissie beveelt aan, aanvullende activiteiten te ontwikkelen, naast de activiteiten van intergouvernementele Europese structuren en organisaties voor wetenschappelijke samenwerking, zij het van algemene aard (zoals de Europese Stichting voor Wetenschappen, COST en Eureka) danwel van gespecialiseerde aard (zoals ESA, EMBL, ESRF en CERN).

2.4. Maar ook zijn aanvullingen nodig op de structuurfondsen, regionale initiatieven en activiteiten van de Europese Investeringsbank, en op de programma's voor economische en technische bijstand aan derde landen ten noorden, oosten en zuiden van de Unie, evenals andere instrumenten voor internationale samenwerking.

2.5. De overheid mag onderzoekactiviteiten financieel ondersteunen wanneer de resultaten ervan een "algemeen belang" hebben dat groter is dan het directe voordeel voor de onderzoekers; dit geldt voor fundamenteel onderzoek, maar ook voor gerichte onderzoekactiviteiten.

2.6. Voor de tenuitvoerlegging van het overheidsbeleid ter verbetering van de Europese concurrentiepositie is het zaak een niveau van overheidssteun in stand te houden waarmee risicodragend en langetermijn-onderzoek kan worden gedaan, waarvan de praktische resultaten niet onmiddellijk zichtbaar zijn.

2.7. Wat ook nieuw is, is de mogelijkheid om de "Europese toegevoegde waarde" als criterium voor de selectie van prioriteiten en onderzoeksthema's van de EU te hanteren.

2.8. Naast de in het verleden gehanteerde criteria, bv. het feit dat de kosten en omvang van het onderzoek boven de mogelijkheden van één land liggen, is het zaak een "kritische massa" van personele en financiële middelen te vormen en schaalvoordelen te realiseren d.m.v. economische samenwerking die op onderzoek is gericht.

Het is zaak de aanwezige aanvullende capaciteiten bijeen te brengen en in te zetten t.b.v. interdisciplinaire problemen, en een beroep te doen op vergelijkende studies op Europees niveau. Ook moeten banden met de prioriteiten en belangen van de Unie tot stand worden gebracht op gebieden als MKB, informatiemaatschappij, landbouw, milieu, enz.

2.9. De volgende thema's zullen als prioritair worden beschouwd:

- "post-genoomonderzoek" en onderzoek naar grote ziekten;

- nanotechnologie, als interdisciplinair onderzoeksgebied;

- ontwikkeling van de informatiemaatschappij, met name in samenhang met het e-Europa-initiatief;

- onderzoek en ontwikkeling in industriële sectoren die op Europees niveau worden gekenmerkt door grote risico's;

- lucht- en ruimtevaart;

- biodiversiteit, alsmede identificatie en bescherming van plantaardige en dierlijke genetische hulpbronnen;

- traceerbaarheid van stoffen in levensmiddelen en voedselveiligheid.

2.10. Het onderzoek t.b.v. een model van duurzame ontwikkeling vergt een selectiebeleid; ook moet worden gekeken of er geen redenen voor eliminatie zijn.

2.11. Daarnaast moet een rangorde van prioriteiten worden uitgewerkt aan de hand van de beoogde doelstellingen, waarvoor activiteiten van verschillende aard op verschillende gebieden worden bijeengebracht (zoals verschillende vormen van onderzoek, innovatie, infrastructuur, human resources, enz.).

2.12. Naast interventies die op één sector betrekking hebben, moeten financiële middelen worden gereserveerd voor de integratie van interdisciplinaire activiteiten.

3. Beoordeling van vroegere en lopende initiatieven en aanbevelingen

3.1. Het is nuttig om achtereenvolgens het advies van het panel van onafhankelijke deskundigen en de evaluatie van de Commissie te analyseren.

3.2. Een groep van 11 deskundigen heeft een evaluatie gemaakt van de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma in de voorbije vijf jaar:

- in het algemeen is het noodzakelijk de onderzoeksactiviteiten in het verband van een echt Europees onderzoeksbeleid te plaatsen; de Commissie dient een samenhangend beleid te bevorderen, met name in het vooruitzicht van de uitbreiding;

- met betrekking tot het verleden hebben de deskundigen gewezen op het gunstige effect van de concentratie van het kaderprogramma, dat vele projecten op het gebied van toegepast onderzoek mogelijk heeft gemaakt voor met name universitaire en industriële onderzoekers. In ieder geval moeten beheersstructuren en- procedures worden herzien.

3.3. Wat de toekomst betreft, bevelen de deskundigen aan:

- door te gaan met het gebruik van het concept "kernactiviteiten" als middel om de programma's te concentreren;

- uitbreiding van onderzoek om de beleidsdoelstellingen van de EU te verwezenlijken;

- de beste Europese wetenschappers een kader aan te bieden voor meer "risicodragend" onderzoek, naast verhoging van de expertise;

- meer flexibiliteit aan de dag te leggen bij het gebruik van de door het Verdrag geboden instrumenten.

3.4. De tussentijdse beoordeling van het vijfde kaderprogramma voor onderzoek stelt de Commissie in staat de opzet en uitvoering aanmerkelijk te wijzigen.

3.5. Er moeten nieuwe soorten interventies en garantiemechanismen worden ontwikkeld; tevens moet worden gekeken wat de meest efficiënte manier is om synergie tot stand te brengen met de nationale activiteiten, door beter gebruik te maken van de mogelijkheden van het Verdrag.

3.6. Ten slotte moeten de activiteiten worden toegespitst op een beperkt aantal prioriteiten. Deze laatste dienen te worden vastgesteld in het licht van de grote veranderingen op verschillende gebieden, met name de nieuwe immateriële economie en de voedsel- en industriële veiligheid.

4. Specifieke aanbevelingen

4.1. Onder het vierde kaderprogramma bedroeg de gemiddelde bijdrage van de Unie 700000 euro per project; onder het vijfde kaderprogramma was dat 1,7 miljoen euro.

4.2. Het waren dus vrij kleine projecten, van korte duur (gemiddeld 3 jaar), die door de Commissie waren geselecteerd na openbare uitnodigingen tot het indienen van voorstellen. Er zou aan andere manieren van interventie kunnen worden gedacht; van belang is vooral dat de projecten beter worden geïntegreerd, en dat zij ten uitvoer worden gelegd in het kader van partnerschappen tussen de lidstaten en de Unie.

- De Commissie stelt derhalve voor, om van een systeem van financiering van afzonderlijke projecten die geheel ten laste komen van de EU, over te stappen op een systeem waarbij vooraf algemene financieringsplannen worden opgesteld en Europa de projecten slechts co-financiert.

- Bovendien zouden de interventies langer dan 4 jaar moeten lopen, en het midden moeten houden tussen ondersteuning van projecten en institutionele financiering van permanente aard. Zo zou meer kunnen worden gewerkt aan aspecten als mobiliteit en infrastructuur, en zou de impact van het onderzoek kunnen worden vergroot, met positieve effecten op nationale initiatieven.

- Ten slotte zou het gebruik van instrumenten "met variabele geometrie", waarin het Verdrag voorziet maar waarvan tot nu toe nauwelijks gebruik wordt gemaakt, voor een zekere mate van flexibiliteit zorgen.

4.3. Er moet rekening worden gehouden met de behoeften van openbaar en particulier onderzoek, van fundamenteel onderzoek, gericht onderzoek en industrieel onderzoek, door de omvang van de door de EU gefinancierde activiteiten aanzienlijk te vergroten en tegelijkertijd de procedures merkbaar terug te dringen.

4.4. De netwerkvorming van nationale onderzoekprogramma's dient op twee manieren te worden bevorderd: de eerste gaat uit van de door de Europese Raad van Lissabon van 23-24 maart aanbevolen "open coördinatiemethode", waarbij nationale programma's op wederzijdse basis worden opengesteld; de tweede betreft de gecoördineerde uitvoering van nationale programma's door verscheidene lidstaten (art. 169 van het Verdrag), en gezamenlijke of gecoördineerde uitnodigingen tot het indienen van voorstellen, door meer financiële middelen uit te trekken voor supranationale programma's die bovendien openstaan voor geassocieerde landen.

4.5. Voorkómen moet worden dat lopende of nog in voorbereiding zijnde interventies worden verstoord.

4.6. De openbare en particuliere expertise - met name van universitaire onderzoekers - dient in netwerken te worden ondergebracht m.b.v. gemeenschappelijke activiteitenprogramma's op lange termijn. Deze programma's dienen een langere looptijd te hebben en verder te gaan dan de huidige projecten, en vereisen een gemeenschappelijk werkprogramma, uitwisseling van personeel voor lange periodes en een intensief gebruik van telematica en elektronische netwerken m.b.v. interactieve werkmethoden.

4.7. Het is zaak de mechanismen voor samenwerking, medezeggenschap en gedeelde verantwoordelijkheid bij de vaststelling van de strategische hoofdlijnen voor onderzoek en de verdeling van de financiering van de specifieke programma's tussen de regio's en het kaderprogramma, beter uit te diepen.

4.8. De grote gerichte onderzoeksprojecten, die in omvang variëren van verscheidene tientallen tot honderden miljoenen euro, moeten worden uitgevoerd door consortia van ondernemingen, universiteiten en onderzoekcentra, op basis van vooraf opgestelde algemene financieringsplannen en aan de hand van transparante regels, gebruikmakend van een "peer review".

4.8.1. Een variabel deel van de totale kosten houdt verband met het resultaat, in de zin van technologische verwezenlijkingen of sociaal-economische gevolgen.

4.8.2. Een andere mogelijkheid is de bundeling (clustering) van afzonderlijke elementen van grote onderzoeksprojecten.

4.8.3. Op het gebied van industrieel onderzoek kan de integratie van diverse technologieën en de validering daarvan plaatsvinden op zgn. "technologische platforms", m.b.v. prototypes die door het Eureka-project kunnen worden gesteund.

4.9. Met betrekking tot onderzoek en innovatie, "start-ups" en het MKB mag de aandacht voor regionale en nationale inspanningen ter bevordering van onderzoek voor en door het MKB en de oprichting van technologische ondernemingen, niet verslappen. Dit stemt overeen met de aanbevelingen in de mededeling "Innovatie in een op kennis gebaseerde maatschappij". Gedacht wordt aan "gezamenlijk onderzoek" in de vorm van steun voor onderzoekactiviteiten t.b.v. Europese bedrijfstakverenigingen of groeperingen van nationale verenigingen, met betrekking tot onderwerpen die het MKB in alle lidstaten interesseren.

4.9.1. Ook het "onderzoek in samenwerkingsverband" mag niet over het hoofd worden gezien.

4.9.2. De Commissie dringt aan op uitbreiding van de activiteiten op het gebied van economische en technologische informatievergaring - verzameling, verwerking en verspreiding van informatie die van belang is voor het MKB -, alsmede netwerkvorming tussen onderzoekers, ondernemers en financiers, en steun bij de oprichting van "spin-offs" van universiteiten en de ontwikkeling van "incubators" voor technologische ondernemingen.

4.9.3. Op dit stuk kan de financiële inbreng van bedrijven, bedrijfstakverenigingen, de Europese Investeringsbank en Eureka voor belangrijke synergie zorgen.

4.10. Met betrekking tot de onderzoekinfrastructuur steunt de EU momenteel de transnationale toegang tot infrastructuur in de lidstaten die diensten op Europese schaal verlenen.

4.10.1. De Commissie stelt voor een beperkt deel van de ontwikkelings- en bouwkosten voor haar rekening te nemen, bijvoorbeeld door haalbaarheidsstudies m.b.t. nieuwe infrastructuur van Europees belang mede te financieren. Hiervoor dienen middelen afkomstig van nationale en regionale fondsen, de Europese Investeringsbank, de structuurfondsen enz. te worden bijeengebracht, onder meer ook om het gebruik en de ontwikkeling door wetenschappers van elektronische netwerken van hoge snelheid en hoge definitie, te ondersteunen.

4.11. Wat de personele middelen betreft, wordt een aanzienlijke toename verwacht van het aantal mobiliteitsbeurzen voor onderzoekers uit EU-lidstaten, kandidaat-lidstaten en derde landen.

4.11.1. Verder wordt voorgesteld een beurzenstelsel op te zetten voor de overdracht van kennis en technologie t.b.v. het MKB, om de aanwezigheid van vrouwen in de wetenschapssector, op alle niveaus, te stimuleren en de kenniseconomie te bevorderen door jongeren ertoe aan te sporen een wetenschappelijke studierichting te kiezen, en door teams rond vooraanstaande wetenschappers te vormen.

4.11.2. De verhouding tussen wetenschap, samenleving en burgers is van groot belang; bij de onderzoeksactiviteiten moet meer rekening worden gehouden met de sociale gevolgen van de wetenschappelijke en technologische vooruitgang. Deze activiteiten kunnen als volgt worden ingedeeld: ondersteuning van de politieke besluitvorming en Europees wetenschappelijk referentiesysteem; onderzoek en behoeften van de samenleving; dialoog tussen wetenschap en maatschappij; vrouwen en wetenschap; ethiek.

4.11.3. De selectie van projecten op basis van openbare uitnodigingen en evaluatie d.m.v. een "peer-review" dienen te worden behouden. Wel moeten deze worden uitgebreid met uitnodigingen tot inschrijving (aanbesteding) en andere uitnodigingen tot het indienen van voorstellen die afwijken van de klassieke uitnodigingen voor onderzoeksvoorstellen.

4.11.4. De nieuwe beheersvormen bevorderen de totstandkoming van grote "activiteitenblokken" op het gebied van: de werking van de expertisenetwerken; grote gerichte onderzoeksprojecten; gezamenlijk onderzoek t.b.v. het MKB; onderzoeksinfrastructuur in het kader van associatieovereenkomsten met de Gemeenschap; mobiliteitsbeurzen via het mechanisme van "opleidingsbeurzen", waarvan de uitvoering moet worden toevertrouwd aan gespecialiseerde communautaire overheidsstructuren zoals de zgn. "uitvoerende agentschappen".

4.11.5. Het Davignon-panel heeft de evaluatie van de activiteiten van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek besloten met de conclusie dat het GCO zich dient te concentreren op de activiteiten ter wetenschappelijke en technische ondersteuning van de tenuitvoerlegging van het communautair beleid en de politieke besluitvorming op Europees niveau, met name op gebieden waarop het de meeste toegevoegde waarde kan bijdragen.

4.12. De periode tussen het indienen van een project en het bericht over de toestemming dient tot een minimum te worden gereduceerd.

4.13. Een van de voornaamste factoren die een goed functioneren van de Europese onderzoeksruimte in de weg staan, is dat octrooien in Europa ten opzichte van de VS veel meer geld en tijd kosten. De oorzaken moeten worden gezocht in het feit dat de afzonderlijke landen uiteenlopende eisen stellen, de aanvrager een beroep moet doen op een deskundige in het desbetreffende land en vertaalkosten moeten worden betaald.

4.14. CRAFT-steun dient te worden geïntensiveerd en het aantal beoordelingsbezoeken te worden verdubbeld. Ook moeten de toegangsvoorwaarden worden vergemakkelijkt en het aandeel van eigen onderzoek van het mkb aanzienlijk worden verhoogd.

5. Conclusies

5.1.1. De totstandbrenging van een Europese onderzoeksruimte kan niet los worden gezien van de volgende documenten, waarin voorstellen worden gedaan: Een Europese ruimtevaartstrategie; "Benchmarking": methodologie en indicatoren; Wetenschap, samenleving en burgers; Onderzoekinfrastructuur; en Expertise in kaart gebracht. Vóór juni 2001 zullen de volgende documenten worden uitgebracht: Personele middelen en mobiliteit; Regionale dimensie; en: Opening naar de rest van de wereld.

5.1.2. Binnen het vijfde kaderprogramma wenst de Commissie de omvang van projecten aanzienlijk te vergroten, door de financiële drempel te verhogen en een systeem van forfaitaire financiering - gekoppeld aan resultaten - in te voeren.

5.1.3. Op korte termijn zullen de "werkprogramma's" van onderzoekprogramma's worden gewijzigd, ter stimulering van het gebruik van elektronische netwerken met grote capaciteit door de verschillende wetenschappelijke gemeenschappen, met name op basis van het "GRID"-concept van gedistribueerd groot rekenvermogen.

5.1.4. In verschillende programma's zal het concept "geïntegreerd project" worden toegepast, op basis van de bundeling ("clustering") van onderzoeksprojecten, coördinatieactiviteiten en opleidingsbeurzen. Verder zal een beperkt aantal "geïntegreerde projecten" worden opgestart op het gebied van de genoomkunde, evenals activiteiten op het gebied van de nanotechnologie en de bestrijding van belangrijke ziekten.

5.1.5. Op middellange termijn richt de Commissie zich op de netwerkvorming tussen expertisecentra. Het is echter pas met het volgende kaderprogramma dat de doelstellingen van de "Europese onderzoeksruimte" volledig in activiteiten van de Unie kunnen worden omgezet.

5.1.6. Het Comité van de Regio's stemt in met de inspanningen van de Commissie om de investeringen van de Unie in onderzoek een Europese toegevoegde waarde mee te geven.

5.1.7. Het is met name zaak overlappingen van afzonderlijke onderzoeksprojecten op hetzelfde gebied te voorkómen. Ook dienen onderzoeksresultaten - zowel rechtstreeks als op langere termijn - van grote industriële ondernemingen en het MKB, te worden geverifieerd.

5.1.8. Tijdens recente Europese forums op dit gebied is eveneens benadrukt dat meer middelen moeten worden uitgetrokken voor onderzoek, om het steeds grotere gevaar van een "brain drain" naar de andere kant van de oceaan, af te wenden.

5.1.9. Het is met name zaak dat synergie tot stand wordt gebracht tussen activiteiten van EU-lidstaten, geassocieerde landen en derde landen, door onderzoekers behoorlijke lonen en adequate sociale en pensioenregelingen te bieden.

5.1.10. In dit verband hebben de regionale en lokale overheden de specifieke opdracht de wetenschappelijke en technologische sectoren op hun grondgebied te coördineren met de nationale en Europese niveaus, d.m.v. cofinanciering van innovatie en bevordering van onderzoek, en door de belangstelling van jongeren voor universitair onderzoek aan te wakkeren, onder meer door uitwisseling van ervaringen op universitair niveau, zowel tussen lidstaten als met de Verenigde Staten.

5.1.11. Het Comité van de Regio's, dat de belangen van de regionale en lokale overheden vertegenwoordigt, pleit voor gelijke concurrentievoorwaarden voor Europa, de VS en Japan.

5.1.12. Het huidige Europese onderzoekssysteem blijft qua financiering achter bij zijn belangrijkste concurrenten. Aan deze onevenwichtige situatie moet iets worden gedaan. Tegelijkertijd moet er meer openheid komen m.b.t. de resultaten, en mag niet worden vergeten dat burgers, ondernemingen en komende generaties concrete vooruitzichten moeten worden geboden op het gebied van de ontwikkeling van kennis, nieuwe technologieën en hoge-definitienetwerken.

5.1.13. Deze omvangrijke aandacht voor de ontwikkeling van het onderzoek kan voor de lokale gemeenschappen slechts profijt opleveren. De bestrijding van ziekten mag hierbij niet ontbreken. Ook moet een einde worden gemaakt aan de technologische afhankelijkheid van derde landen.

Brussel, 13 juni 2001.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jos Chabert