COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 12.05.1999 
COM(1999) 192 def. 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER DE 
WERKING VAN VERORDENING (EEG) NR. 3932/92 VAN DE COMMISSIE VAN 
21 DECEMBER 1992 BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN ARTIKEL 81, LID 3, 
VAN HET VERDRAG (EX-ARTIKEL 85, LID 3) OP BEPAALDE GROEPEN VAN 
OVEREENKOMSTEN, BESLUITEN EN ONDERLING AFGESTEMDE FEITELIJKE 
GEDRAGINGEN IN DE VERZEKERINGSSECTOR 
VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER DE 
WERKING VAN VERORDENING (EEG) NR. 3932/92 VAN DE COMMISSIE VAN 
21 DECEMBER 1992 BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN ARTIKEL 81, LID 3, 
VAN HET VERDRAG (EX-ARTIKEL 85, LID 3) OP BEPAALDE GROEPEN VAN 
OVEREENKOMSTEN, BESLUITEN EN ONDERLING AFGESTEMDE FEITELIJKE 
GEDRAGINGEN IN DE VERZEKERINGSSECTOR 
(Voor de EER relevante tekst) 
Waarschuwing : het onderhavige rapport gebruikt de nieuwe nummering van de 
artikelen van het EG Verdrag, hetgeen het gevolg is van de 
inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam op 1 mei 1999. 
De oude nummering zal evenwel aangeduid blijven tussen haakjes. 
INLEIDING 
1. Bij verordening nr. 1534/91 van 31 mei 19911 heeft de Raad de Commissie 
gemachtigd een verordening vast te stellen betreffende de toepassing van artikel 81-3 
(ex-85-3), van het Verdrag op bepaalde groepen van overeenkomsten, besluiten en 
onderling afgestemde feitelijke gedragingen (hierna "overeenkomsten") in de 
verzekeringssector. Het gaat hier met name om overeenkomsten die betrekking 
hebben op a) samenwerking met betrekking tot het vaststellen van 
gemeenschappelijke risicopremietarieven die op collectief opgestelde statistieken of 
op het aantal schadegevallen berusten; b) het vaststellen van gemeenschappelijke 
standaardpolisvoorwaarden; c) het gemeenschappelijk verzekeren van bepaalde 
standaardrisico's; d) de schadeafwikkeling; e) het onderzoeken en de goedkeuring 
van veiligheidsvoorzieningen en f) registers van en informatie over verhoogde 
risico's. 
Er zij aan herinnerd dat overeenkomsten welke ten doel of ten gevolge hebben de 
mededinging in de zin van artikel 81-1 (ex-85-1), van het Verdrag te beperken, 
kunnen worden toegestaan uit hoofde van artikel 81-3 (ex-85-3), indien zij bijdragen 
tot de verbetering van de technische of economische vooruitgang of tot de 
verbetering van de productie of de verdeling van verzekeringsproducten, mits een 
billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de verzekerden ten goede 
komt en op voorwaarde dat de beperkingen welke aan de ondernemingen worden 
opgelegd strikt noodzakelijk zijn (proportionaliteitsbeginsel) en de mededinging 
voor een wezenlijk deel van de betrokken producten niet wordt uitgeschakeld. 
PB nr. LI43 van 07.06.1991, blz. 1. 
2. Op grond van de machtigingsverordening heeft de Commissie op 21 december 1992 
haar verordening nr. 3932/92 vastgesteld, welke ten doel had artikel 81-1 (ex-85-1), 
voor vier van de zes voornoemde categorieën overeenkomsten buiten toepassing te 
verklaren2, te weten de overeenkomsten betreffende de risicopremieberekening, de 
opstelling van polisvoorwaarden, de gemeenschappelijke dekking van bepaalde 
risico's en veiligheidsvoorzieningen. De Commissie was van oordeel nog niet 
voldoende ervaring te hebben verworven met betrekking tot overeenkomsten inzake 
schadeafwikkeling en registers van verhoogde risico's om deze op te nemen binnen 
de werkingssfeer van haar vrijstellingsverordening (hierna "de Verordening"). 
Artikel 8 van de machtigingsverordening van de Raad draagt de Commissie op om 
aan het Europese Parlement en de Raad een verslag over de werking van de 
Verordening voor te leggen, indien nodig vergezeld van wijzigingsvoorstellen. De 
Commissie moet dit verslag uiterlijk zes jaar na de inwerkingtreding van de 
Verordening (1 april 1993) presenteren. 
Met onderhavig verslag wordt gevolg gegeven aan deze opdracht. Het bestaat uit 
twee onderdelen: het eerste deel betreft de toepassing van artikel 81 (ex-85) op de 
vier overeenkomsten waarop de Verordening betrekking heeft, het tweede, veel 
kortere deel de toepassing van artikel 81 (ex-85) op de twee typen overeenkomsten 
die buiten de werkingssfeer van de Verordening vallen. Per overeenkomst wordt 
eerst een algemene inleiding gegeven, waarna de ervaringen van de Commissie in de 
praktijk en de toekomstverwachtingen worden beschreven. Er zijn geen 
wijzigingsvoorstellen. Wel zijn een aantal toekomstverwachtingen opgenomen 
waarover de Commissie gaarne opmerkingen wenst te ontvangen van de met het 
toezicht belaste mededingingsautoriteiten van de lidstaten en van andere 
belanghebbenden. 
3. Alvorens nader in detail te treden volgen nu eerst enkele algemene bemerkingen. 
Allereerst beoogt de Verordening, net als elke vrijstellingsverordening, de noodzaak 
voor de Commissie weg te nemen om een onderzoek in te stellen naar een groot 
aantal vergelijkbare overeenkomsten en haar in staat te stellen de middelen die zij 
voor onderzoek tot haar beschikking heeft, te richten op zaken die een specifieke 
analyse verdienen. Voordat de Verordening in werking trad, werden bij de diensten 
van de Commissie (DG IV) enkele honderden overeenkomsten in de 
verzekeringssector aangemeld. Na de inwerkingtreding van de Verordening hebben 
de diensten van de Commissie de aanmeldende partijen verzocht kenbaar te maken 
of zij hun aanmelding(en) wensten in te trekken of dat zij wensten dat de Commissie 
de verenigbaarheid van de aangemelde overeenkomsten met artikel 81 (ex-85) zou 
beoordelen. De diensten van de Commissie deelden bij deze gelegenheid tevens 
mede dat indien zes maanden na ontvangst van haar verzoek niets van de partijen 
werd vernomen, zij de desbetreffende dossiers zou afsluiten. Dankzij deze stap kon 
het aantal lopende aanmeldingen worden teruggebracht tot enkele tientallen dossiers. 
Het merendeel hiervan betrof overigens overeenkomsten voor de totstandbrenging 
van medeverzekeringsgroepen of medeherverzekeringsgroepen (hierna genoemd 
"groepen van verzekeringsondernemingen" of "groepen"). Benadrukt zij dat de 
toetsing van deze overeenkomsten aan de bepalingen van de Verordening (titel IV) 
2 PBnr. L398 van 31.12.1992, blz. 7. 
veruit het meest ingewikkeld is en voor de Commissie de komende jaren een 
prioriteit zal blijven vormen. 
Net als elke andere vrijstellingsverordening draagt de Verordening bij tot een 
gedecentraliseerde toepassing van het communautaire mededingingsrecht. Zowel de 
nationale bevoegde instanties als de nationale autoriteiten op het gebied van de 
mededinging zijn namelijk bevoegd om zelf te beoordelen of een overeenkomst 
voldoet aan de toepassingsvoorwaarden van de Verordening en op grond daarvan in 
aanmerking komt voor een vrijstelling. Sinds de inwerkingtreding van de 
Verordening heeft de Commissie voorts nadere bepalingen vastgesteld met 
betrekking tot de samenwerking tussen haarzelf en deze instanties en nationale 
autoriteiten3. Op het gebied van verzekeringen beschikt de Commissie echter niet 
over een systematisch overzicht van de zaken waarin de nationale instanties of 
autoriteiten de Verordening hebben toegepast. Zij is van mening dat het nuttig zou 
zijn hierover de beschikken alvorens de in de Verordening bedoelde 
wijzigingsvoorstellen te formuleren. Zij verzoekt daarom de nationale 
mededingingsautoriteiten haar een dergelijk overzicht te verstrekken. Deze zouden, 
in voorkomend geval, het uitgangspunt kunnen vormen voor een uitwisseling van 
standpunten, in het Raadgevend Comité voor mededingingsregelingen en 
economische machtsposities, over de toepassing van de Verordening. 
Sinds de inwerkingtreding van de Verordening hebben de diensten van de 
Commissie twee maal de gelegenheid gehad om nadere uitleg te verstrekken omtrent 
de tenuitvoerlegging van deze Verordening aan de toezichthoudende autoriteiten in 
de lidstaten, namelijk in het kader van het Comité voor het verzekeringswezen dat 
bijeenkomt onder leiding van DG XV. 
DEEL1 
DE CATEGORIEËN OVEREENKOMSTEN 
WAAROP DE VERORDENING VAN TOEPASSING IS 
I. Premieberekening (Titel II) 
A. Inleiding 
De commerciële (of bruto) premie is de prijs die de verzekeringnemer betaalt voor 
het verzekeren van een gegeven risico. Deze prijs omvat een component die de netto 
kosten van deze dekking weergeeft. Dat is de risicopremie, die wordt vastgesteld 
afhankelijk van de grootte van het verzekerde risico en van de frequentie waarmee 
zich schadegevallen voordoen. Bij het vaststellen van de risicopremie bepalen de 
verzekeraars allereerst de zuivere (of netto) premie op basis van statistische 
gegevens over de frequentie en de gemiddelde grootte van het risico in het verleden, 
waarna zij een coëfficiënt toepassen op grond van de verwachte ontwikkeling van 
het risico in de toekomst. De commerciële (of bruto) premie komt overeen met de 
Zie haar mededelingen van 1993 (PB C39 van 13.02.1993, blz. 10) en van 1997 (PB C313 van 
15.10.1997, blz 9). 
-3-
risicopremie vermeerderd met de administratiekosten en de winstmarge van de 
afzonderlijke verzekeraars. 
De Verordening staat verzekeraars toe om samen te werken bij de berekening van 
een uniforme zuivere premie in overeenstemming met de gemiddelde kosten van de 
risicodekking. Artikel 2, onder a) bepaalt dat de samenwerking beperkt moet blijven 
tot hetgeen noodzakelijk is om te komen tot betrouwbare statistische gegevens over 
de omvang en de frequentie van schadegevallen in het verleden. Voorts mogen de 
verzekeraars gezamenlijk studies verrichten teneinde voorspellingen te doen over de 
verwachte frequentie en omvang van schadegevallen in de toekomst (artikel 2, onder 
b)), maar zij mogen geen gezamenlijk toeslagen voor onvoorziene omstandigheden 
berekenen om rekening te houden met deze verwachtingen (artikel 3, onder b)). De 
samenwerking tussen verzekeraars mag evenmin leiden tot het gezamenlijk 
berekenen van administratiekosten of winstmarges van de verzekeraars (ibidem). 
De ratio legis van Titel II is als volgt. Elk individueel risico is specifiek en varieert 
afhankelijk van een reeks parameters. Zo zal de omvang en de frequentie van het 
risico bij de aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen van een individuele 
verzekerde afhankelijk zijn van een combinatie van factoren, zoals het type 
motorvoertuig (model, motorinhoud), de plaats van kentekenregistratie, het 
persoonlijke profiel (leeftijd, beroep), enzovoorts. Een verzekeraar zal streven naar 
het voorkomen (of tenminste zoveel mogelijk verkleinen) van verschillen tussen de 
reële waarde van een schadegeval waarvoor de verzekerde moet worden vergoed 
enerzijds en de premie die deze verzekerde hem heeft betaald anderzijds. Hiertoe zal 
de verzekeraar vergelijkbare risico's bij elkaar onderbrengen en de gemiddelde 
kosten daarvan berekenen. Dit verschil neemt af naarmate a) de gegroepeerde risico's 
homogener zijn en b) het aantal van dergelijke risico's groter in aantal is. Het is deze 
vorm van het groeperen van risico's die wordt toegestaan door artikel 2, onder a). 
Het is aan de verzekeringswiskundigen en statistici om voor elk type risico het 
vereiste aantal te berekenen. Artikel 2, onder b), stelt de verzekeraars in de 
gelegenheid verdere statistische bewerkingen uit te voeren door hen toe te staan 
gezamenlijk studies te verrichten naar de te verwachten ontwikkeling van de 
desbetreffende risico's. Een dergelijke samenwerking is bevorderlijk voor de 
verbetering van de kennis van de risico's en vergemakkelijkt de beoordeling ervan 
door de afzonderlijke verzekeringsmaatschappijen (zie overweging 6). 
Te dien aanzien is een nuancering op zijn plaats. De vraag in hoeverre het voor een 
verzekeraar werkelijk noodzakelijk is om samen te werken met zijn concurrenten op 
het gebied van de premieberekening, hangt af van zijn omvang. Zo kan niet worden 
uitgesloten dat een grote verzekeringsmaatschappij voldoende groot is om zelf 
vergelijkbare risico's te groeperen teneinde betrouwbare statistische gegevens te 
verkrijgen. In dergelijke gevallen zou elke vorm van samenwerking in de zin van 
titel II - vanuit het oogpunt van de verzekeraar - niet leiden tot de verbetering van 
zijn eigen kennis omtrent de risico's, maar van die van zijn concurrenten wier 
omvang ontoereikend is om vergelijkbare risico's te groeperen. Op dat moment 
verandert de aard van de voordelen van een dergelijke samenwerking. Deze leidt dan 
tot een zekere solidariteit tussen verzekeringsmaatschappijen van verschillende 
omvang en creëert aldus een level playing field ten voordele van de kleinere 
verzekeraars4. 
Titel II gaat aldus verder dan de beschikkingen Nuovo Cegam (PB L 99 van 11.04.1984, blz. 29) en 
Concordato Incendio (PB L 15 van 19.01.1990, blz. 25) waarin de Commissie vrijstelling heeft 
verleend voor overeenkomsten inzake premieberekening. In beide gevallen hadden de partijen bij de 
-4-
B. Ervaringen in de praktijk 
7. De Commissie is nog niet geconfronteerd met een geval waarin zij uitvoerig 
onderzoek moest doen naar een overeenkomst inzake gezamenlijke 
premieberekening in de sector levensverzekeringen. Wel heeft zij zich gebogen over 
een aantal van dergelijke overeenkomsten in de sector schadeverzekeringen. In al 
deze gevallen betrof het met name aanbevelingen die uitgingen van nationale 
verenigingen van verzekeraars. Het ging hier met andere woorden om samenwerking 
bij de premieberekening waarbij (nagenoeg) alle partijen op de desbetreffende 
nationale markt waren betrokken. 
In twee gevallen (één met betrekking tot de Duitse vereniging VdS, het andere met 
betrekking tot de Belgische vereniging UPEA), had het onderzoek plaats buiten het 
kader van een formele onderzoeksprocedure. Een derde geval betrof een aanmelding 
van UPEA. De laatste twee gevallen (betreffende aanbevelingen van de Italiaanse 
vereniging ANIA) vormden het voorwerp van een ex qfficio procedure. 
8. De Duitse zaak ging over de opstelling van statistieken op het gebied van de 
aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen. De vereniging van verzekeraars 
Verband der Sachversicherer (VdS) had zich ten doel gesteld de gemiddelde kosten 
te bereken van de risicodekking (gemiddelde zuivere premie) afhankelijk van het 
motorvermogen en de verwachte schadelast in de verschillende regio's. Duitsland is 
ingedeeld in 400 kentekenregistratieregio's. De VdS voerde aan dat voor een 
betrouwbare berekening van de verwachte regionale schadelast tenminste 30.000 
risico's nodig waren. Om die reden had VdS naburige regio's gegroepeerd en kwam 
zij tot een indeling van 320 regio's die elk tenminste 30.000 risico's omvatten. Zij 
vroeg de Commissie op informele wijze om toestemming voor een nog verdergaande 
groepering van de 320 premies om tot tien globale regionale categorieën te komen. 
Aan het einde van 1995 antwoordden de diensten van de Commissie afwijzend op dit 
verzoek omdat deze tweede groepering verder ging dan wat is toegestaan in artikel 2, 
onder a), van de Verordening. Zij concludeerden dat de omvang die nodig was voor 
de vorming van een "representatieve populatie voor statistische bewerkingen" in de 
zin van deze bepaling was bereikt met de reductie tot 320 regio's. Het was dus aan de 
individuele verzekeraars om dit aantal nog verder te verkleinen en naar eigen 
goeddunken grotere categorieën vast te stellen. 
9. De zaak van de Beroepsvereniging der Verzekeringsondernemingen (BVVO) werd 
ter kennis van de Commissie gebracht door de Belgische consumentenorganisatie 
Testaankoop. Deze organisatie beklaagde zich, onder andere, over een aanbeveling 
van de BVVO inzake de vaststelling van een zuivere minimale premie voor de 
dekking van ziekenhuiskosten voor groepscontracten. Daarbij was er sprake van een 
uniforme premie voor groepscontracten tot tien verzekerden en kortingen voor 
contracten ter dekking van grotere groepen. Niets wees erop dat deze aanbeveling 
gebaseerd was op statistische gegevens. De diensten van de Commissie kwamen tot 
de conclusie dat de aanbeveling niet strookte met Titel II en brachten Testaankoop 
en de BVVO daarvan op de hoogte. De zaak is vervolgens voor de nationale rechter 
gebracht. Zowel de Rechtbank van Koophandel als het Hof van Beroep van Brussel 
overeenkomst slechts een gedeelte van de markt in handen (respectievelijk 26% en 50%) en baseerde 
de Commissie haar vrijstelling op de moeilijkheden die de betrokkenen zouden hebben ondervonden 
bij het verkrijgen van toegang tot markt zonder een dergelijke overeenkomst. 
-5-
hebben het informele standpunt van de diensten van de Commissie bevestigd5. Thans 
loopt in deze zaak een procedure bij het Hof van Cassatie. 
10. De andere zaak waarbij de BVVO was betrokken, had betrekking op een 
aanbeveling voor de premieberekening voor zogenoemde bijzondere risico's, te 
weten brandverzekeringen voor roerende en onroerende goederen voor een waarde 
boven een bepaald bedrag, dus met name talrijke industriële objecten. De BVVO 
meldde deze aanbeveling reeds in 1988 aan bij de Commissie, dus lang voordat de 
Verordening in werking trad. In plaats van een zuivere gemiddelde premie aan te 
bevelen, zette de BVVO haar leden ertoe aan de "commerciële basispremie", dat wil 
zeggen de zuivere basispremie vermeerderd met administratie- en distributiekosten 
van elke afzonderlijke verzekeraar, te verhogen of te verlagen. De keuze van deze 
schijvenmethode betekende reeds dat de aanbeveling buiten het toepassingsgebied 
van de Verordening viel. Daar kwam nog bij dat elke verzwarende of verlichtende 
factor was uitgedrukt in een vermeerderings- of verminderingspercentage (veelal 
10%) dat op geen enkele statistische grondslag gebaseerd bleek te zijn. Dit vormde 
een reden te meer voor de conclusie dat de aanbeveling niet onder de Verordening 
viel. Deze conclusie werd uiteindelijk verder bevestigd door een verklaring van de 
BVVO zelf, volgens welke de daadwerkelijk door de verzekeraars gehanteerde 
premies over het algemeen veel lager uitvielen dan de premies die het resultaat 
hadden moeten zijn van de toepassing van het aanbevolen tarief. Gezien de grote 
verschillen tussen de door de verzekeraars toegepaste tarieven besloten de diensten 
van de Commissie uiteindelijk de BVVO mede te delen dat diens aanbeveling 
onverenigbaar was met Titel II en het dossier af te sluiten. 
11. De diensten van de Commissie hebben voorts in twee gevallen ambtshalve een 
procedure ingeleid teneinde de aanbevelingen van de ANIA te onderzoeken. 
De eerste van deze twee aanbevelingen had betrekking op de toeslagen die door 
verzekeraars worden toegepast op de verzekeringspremies voor scheepsladingen. 
Aangezien deze toeslagen bovenop de commerciële (bruto) premies kwamen, 
vertoonde de aanbeveling van de ANIA gelijkenis met de aanbeveling van de VdS 
die de Commissie in 1987 formeel veroordeeld had en viel deze overduidelijk buiten 
het toepassingsgebied van de Verordening. Nadat de Commissie een formele 
Mededeling van punten van bezwaar had verzonden, verklaarde ANIA tijdens een 
hoorzitting (en bevestigde later schriftelijk) dat de toeslagen waren uitgedrukt in een 
percentage van de waarde van de verzekerde goederen (en niet van de commerciële 
premie) en dat al deze percentages gebaseerd waren op statistische gegevens. In die 
omstandigheid besloot de Commissie dat het dossier in deze zaak zou kunnen 
worden afgesloten zodra ANIA nader zou hebben aangegeven dat haar aanbeveling 
louter indicatief en niet-bindend voor haar leden was (zie artikel 3, onder a)). 
In 1997 besloot de Commissie ambtshalve een procedure in te leiden teneinde na te 
gaan of bepaalde andere aanbevelingen van de ANIA voldeden aan alle voorwaarden 
voor toepassing van Titel II van Verordening 3932/92. Hierbij ging het onder meer 
om aanbevelingen of gegevensbanken op het gebied van autoverzekeringen (zowel 
diverse risico's motorrijtuigen (diefstal en brand) als wettelijke aansprakelijkheid)6. 
5 Uitspraak van de president van de Rechtbank van Koophandel van 1 september 1995, bevestigd door 
het Hof van Beroep van Brussel op 24 mei 1996. 
6 Begin 1993 had de ANIA verklaard dat de aanbeveling betreffende de verzekering van diverse risico's 
motorrijtuigen (diefstal, brand) zou worden aangepast in het licht van de bepalingen van Titel II van de 
-6-
Deze procedure stelde de diensten van de Commissie wederom voor de moeilijke 
taak de verenigbaarheid te controleren van een overeenkomst met titel II. In het 
lopende onderzoek wordt, enerzijds, gecontroleerd of de door elke verzekeraar aan 
de ANIA te verstrekken gegevens beperkt blijven tot hetgeen strikt noodzakelijk is 
om de gemiddelde frequentie van schadegevallen en de gemiddelde kosten voor de 
dekking daarvan te berekenen en, anderzijds, wat het effect van de aanbeveling is op 
de commerciële premies die de verzekeraars in de praktijk in rekening brengen. 
C. Toekomstverwachtingen 
12. De toetsing van de rechtmatigheid uit hoofde van Titel II is duidelijk: de 
samenwerking bij de premieberekening moet beperkt blijven tot hetgeen 
noodzakelijk is voor de vorming van groepen vergelijkbare risico's van een 
voldoende omvang om een representatieve populatie voor statistische bewerkingen 
te vormen (artikel 2, onder a)). De vorming van andere groepen dient aan de vrije 
keuze van elke verzekeraar te worden overgelaten. Deze zal zich daarbij laten leiden 
door criteria in verband met technische statistische overwegingen, maar ook andere 
criteria in verband met zijn commerciële beleid. 
De toetsing van de rechtmatigheid mag dan niets aan duidelijkheid overlaten, de 
uitvoering ervan in de praktijk is niet gemakkelijk. Het door de Verordening 
toegestane groeperen van risico's is een praktijk die de verzekeraars toevertrouwen 
aan verzekeringswiskundigen en die de diensten van de Commissie niet in detail 
kunnen analyseren en beoordelen. Indien de diensten hiertoe zouden overgaan zou 
de Verordening trouwens zijn bestaansrecht verliezen, want het doel ervan is juist de 
verzekeraars in staat te stellen gebruik te maken van de vrijstelling van hun 
overeenkomsten zonder deze bij de Commissie aan te melden. 
De diensten van de Commissie dienen zich bij hun onderzoek derhalve te beperken 
tot het nagaan of de organisatie die is belast met het berekenen van de zuivere 
gemiddelde premie a) bij de verzekeraars alleen de gegevens heeft verzameld die 
vanuit statistisch oogpunt noodzakelijk zijn voor het berekenen van de premie en b) 
hen vervolgens alleen deze geaggregeerde gegevens mededeelt (te weten het totale 
aantal schadegevallen gedurende de observatieperiode alsmede het totaal van de 
uitgekeerde of verschuldigde schadevergoedingen in genoemde periode). 
Indien zij moeilijkheden ondervinden bij het controleren of aan de 
toepassingsvoorwaarden van Titel II van de Verordening is voldaan, zullen de 
diensten van de Commissie onderzoeken welke effecten de samenwerking bij de 
premieberekening concreet heeft voor de relevante markt. Indien de verzekeraars 
afwijken van de gezamenlijk berekende zuivere gemiddelde premie en/of 
verschillende commerciële premies toepassen, zullen de diensten van de Commissie 
moeten onderzoeken wat de omvang van deze afwijkingen/verschillen is teneinde te 
bepalen of de desbetreffende overeenkomst de mededinging in enigerlei mate van 
betekenis beperkt. Indien dit niet het geval is, is er geen reden tot ingrijpen. 
Verordening. De Italiaanse mededingingsautoriteit (Autorité) zette vervolgens vraagtekens bij de 
toelaatbaarheid van deze aanbeveling alsmede andere aanbevelingen vanuit het oogpunt van het 
Italiaanse mededingingsrecht, omdat dit ertoe leidde dat verzekeraars uniforme commerciële premies 
hanteerden. De Autorité besloot vervolgens de ANIA een verbod en een boete op te leggen, maar de 
boete werd vervolgens ongeldig verklaard door de rechtbank van Latium, en het besluit daarna 
eveneens (door de Raad van State). 
Il.Standaardpolisvoorwaarden (Titel III) 
A. Inleiding 
13. Titel III van de Verordening heeft betrekking op de overeenkomsten waarmee wordt 
beoogd standaardpolisvoorwaarden voor directe verzekeringen vast te stellen (artikel 
5, lid 1), alsmede gemeenschappelijke modellen ter illustratie van de toekomstige 
uitkeringen in verband met verzekeringscontracten met een 
kapitaal verzekeringselement (artikel 5, lid 2). 
Deze overeenkomsten beperken de mededinging voor zover zij leiden tot het aanbod 
van uniforme voorwaarden door de verzekeringsondernemingen en, derhalve, tot een 
beperking van de keuze van de consument. Zij hebben daarentegen "als voordeel dat 
de vergelijkbaarheid van de dekking wordt verbeterd voor de consument en dat 
risico's uniformer kunnen worden geclassificeerd" (zevende overweging). Aangezien 
een totale standaardisatie de consumenten nauwelijks nog keuzemogelijkheden zou 
bieden, geldt de vrijstelling alleen voor standaardpolisvoorwaarden en 
gemeenschappelijke modellen waarvan uitdrukkelijk wordt aangegeven dat deze 
louter indicatief zijn, dat wil zeggen dat zij uitsluitend dienen ter illustratie (artikel 6, 
lid 1 en lid 2). Voorts mogen de verzekeringsondernemingen niet met elkaar overeen 
komen alleen deze standaardpolisvoorwaarden toe te passen (artikel 7, lid 2). 
14. Sinds de inwerkingtreding van de Verordening zijn de diensten van de Commissie 
nog niet geconfronteerd met een zaak betreffende gemeenschappelijke modellen. Het 
onderhavige verslag gaat daarom alleen in op aspecten in verband met de artikelen 7 
en 8 met betrekking tot de polisvoorwaarden. 
15. Artikel 7 omvat een lijst met voorwaarden waarvan de verzekeringsondernemingen 
niet overeen mogen komen deze op te leggen aan de consumenten. Deze (uit hoofde 
van de Verordening) niet-vrij gestelde voorwaarden zijn bekend als "zwarte 
clausules". Inhoudelijk kunnen ze in drie categorieën worden ingedeeld. 
De eerste categorie betreft de clausules van artikel 7, onder a) tot en met d) die alle 
betrekking hebben op de omvang van de dekking. Clausules die de dekking van 
schade die binnen de betrokken verzekeringsbranche valt, uitsluiten (onder a)), de 
dekking van bepaalde risico's afhankelijk maken van vastgestelde voorwaarden 
(onder b)) of een brede dekking voorschrijven die risico's bevat waaraan een 
belangrijk aantal verzekeringsnemers niet gelijktijdig wordt blootgesteld (onder c)), 
kunnen echter toch in aanmerking komen voor de vrijstelling indien uitdrukkelijk 
wordt vermeld dat de verzekeringsondernemingen vrij zijn hiervan af te wijken. De 
onder d) bedoelde clausules, die de omvang van de dekking of het door de 
verzekeringnemer zelf te betalen gedeelte aangeven, zijn daarentegen in alle gevallen 
"zwarte clausules" (dat wil zeggen ook als wordt vermeld dat de verzekeraars ervan 
mogen afwijken). 
De tweede categorie omvat de clausules, bedoeld onder e) tot en met i), die betrekking 
hebben op de looptijd van de polissen. De Verordening beoogt te voorkomen dat de 
verzekeringsondernemingen via hun tussenpersonen hun klanten te sterk aan zich 
binden. Twee van deze clausules kunnen echter toch worden vrijgesteld op voorwaarde 
dat de verzekeringnemer er uitdrukkelijk op inschrijft (onder e) tot en met f)). De 
overige clausules kunnen hoe dan ook niet in aanmerking komen voor vrijstelling. 
-8-
De derde reeks clausules die in geen geval kunnen worden vrijgesteld, bedoeld onder j) 
en k), betreffen vormen van koppelverkoop. Het eerste type verplicht de 
verzekeringnemer bij dezelfde verzekeraar verschillende risico's onder te brengen, het 
andere type verplicht de verzekerde om, bij vervreemding van het verzekerde 
voorwerp, het verzekeringscontract door de verwerver te doen overnemen. 
16. Uit hoofde van artikel 8 is de vrijstellingsverordening voorts niet van toepassing op 
overeenkomsten die ertoe strekken bepaalde soorten dekking te weigeren op grond 
van specifieke eigenschappen van de verzekeringnemer. Wel staat artikel 8 de 
opstelling van specifieke verzekeringsvoorwaarden toe voor bepaalde sociale 
bevolkingsgroepen of beroepsgroepen. 
B. Ervaring in de praktijk 
17. Tal van aanmeldingen die werden ingediend voordat de Verordening in werking 
trad, werden daarna ingetrokken omdat de betrokken partijen van mening waren dat 
de aangemelde overeenkomsten voortaan onder de Verordening vielen. Andere 
aanmeldingen werden gehandhaafd omdat de betrokken partijen van oordeel waren 
dat de bepalingen van de Verordening een zekere ruimte voor interpretatie lieten, 
met name wat betreft de zogenaamde zwarte bepalingen. Zij hebben de diensten van 
de Commissie verzocht te bevestigen dat de aangemelde bepalingen inderdaad in 
aanmerking kwamen voor de vrijstelling. In enkele gevallen is de Commissie 
verzocht nadere opheldering te verschaffen over de reikwijdte van artikel 7 zonder 
dat sprake was van een formele aanmelding. In één geval vormde de aanleiding 
hiertoe een klacht (zie hierna). 
18. In enkele gevallen werd het bestaansrecht van de uit artikel 7 voortvloeiende 
voorwaarde betwist in verband met het bestaan van risico's die als onverzekerbaar 
worden beschouwd. De betrokken verzekeraars waren van oordeel dat zij deze, in 
onderlinge overeenstemming, van elke dekking moesten kunnen uitsluiten. Zo werd 
aangevoerd dat het risico op overstromingen in Nederland, in het bijzonder door 
zeewater, niet te verzekeren is (een groot deel van Nederland ligt onder de 
zeespiegel). De nationale organisatie van verzekeringsondernemingen (VvV) had 
besloten de dekking van overstromingsrisico's (zowel door zee- als rivierwater) te 
verbieden. De diensten van de Commissie stelden daarop de vraag waarom een 
dergelijke beslissing noodzakelijk werd geacht als de verzekeraars hoe dan ook van 
mening waren dat het om een onverzekerbaar risico ging. De VvV rechtvaardigde 
haar beslissing door te wijzen op de bijzondere situatie van Nederland. In andere 
landen raken verschillende risico's op natuurrampen (overstromingen, bosbranden, 
enzovoorts) verschillende regio's. Dit stelt de regering in staat een algemene 
solidariteit van de hele bevolking op te leggen zodat de verzekeraars een globale 
verzekering voor al deze risico's kunnen aanbieden. Dit was in Nederland niet 
mogelijk. In deze context had de VvV overwogen alleen voor het risico op 
overstroming door rivierwater een "pool" in het leven te roepen waarvan het de 
bedoeling was dat zowel de verzekeraars als de regering zouden deelnemen. De 
Nederlandse Raad van State blokkeerde dit project echter omdat hij het onredelijk 
achtte het risico op overstroming door rivierwater, waaraan in feite slechts 200.000 
huishoudens blootstaan, te laten financieren door het geheel van de zes miljoen 
huishoudens die polishouder zijn van een globale verzekering tegen natuurrampen. 
Uiteindelijk heeft de VvV haar standaardpolisvoorwaarde in overeenstemming 
gebracht met artikel 7, lid 1, onder a), door er een niet-bindende voorwaarde van te 
-9-
maken en elke verzekeraar de vrijheid te laten het overstromingsrisico wel of niet te 
dekken. 
Een andere zaak die werd onderzocht had betrekking op een overeenkomst die 
oorlogsschade uitsloot van scheepscascoverzekeringen. De diensten van de 
Commissie kwamen tot de slotsom dat deze overeenkomst niet strijdig was met 
artikel 7, lid 1, onder a), aangezien de uitsluiting betrekking had op schade welke 
"normaalgesproken" niet binnen de betrokken verzekeringsbranche valt. De term 
"normaalgesproken" komt echter niet in alle taalversies van de Verordening voor. 
Dit zal bij het aflopen van de werkingsduur van de Verordening aan de orde moeten 
worden gesteld. 
19. De exacte reikwijdte van artikel 7, lid 1, onder d), vormde eveneens verscheidene 
malen onderwerp van discussie. Overigens had de enige klacht die de Commissie in 
verband met Titel III bereikte, betrekking op dit aspect. De (informele) klacht was 
afkomstig van de Belgische consumentenorganisatie Testaankoop en had, onder 
andere, betrekking op de hiervoor reeds genoemde aanbeveling van de BVVO 
inzake een standaarddekking van ziekenhuiskosten en een standaardbedrag voor het 
eigen risico (zie voor de aspecten die onder Titel II vallen, punt 9 hiervoor). De 
BVVO stelde voor de dekking te beperken tot tweemaal het bedrag van de 
vergoeding van de sociale basisverzekering waarop de verzekerde aanspraak kon 
maken en een eigen risico in te stellen van 10% van deze dekking (met een plafond 
van 20.000 BEF). De diensten van de Commissie waren van oordeel dat deze 
aanbeveling in strijd was met artikel 7, lid 1, onder d))7. 
De, formeel aangemelde, Duitse Gliedertaxe, heeft eveneens vragen opgeworpen in 
verband met de interpretatie van artikel 7, lid 1, onder d). Net als bij de voornoemde 
oorlogsschade vloeide het interpretatieprobleem voort uit verschillen tussen de 
taalversies van de Verordening. Indien wordt uitgegaan van de tekst in de Duitse taal 
kan geen beroep worden gedaan op de groepsvrijstelling, niet wanneer de 
verzekeringsondernemingen een bedrag voor de dekking overeenkomen, noch wanneer 
zij afspraken maken over enig ander aspect van de dekking ("Angabe"). Zo bepaalt een 
aanbeveling van de Duitse vereniging van verzekeringsondernemingen (GDV) 
betreffende algemene ongevallenverzekeringen de invaliditeitspercentages voor 
personen die het gebruik van één van hun ledematen of zintuigen hebben verloren. 
Deze aanwijzingen zijn vanzelfsprekend van invloed op het niveau van de dekking dat 
door de verzekeraars wordt aangeboden. Ofschoon van oordeel dat artikel 7, lid 1, 
onder d) van toepassing was, waren er volgens de diensten van de Commissie 
voldoende redenen om de GDV in september 1998 bij ambtelijk schrijven mede te 
delen de afspraken verenigbaar te vinden. Zij hadden namelijk geen enkel element 
kunnen vinden ter weerlegging van het argument dat de vaststelling van uniforme 
invaliditeitspercentages leidde tot doorzichtigheid van de markt waardoor de 
verzekeraars in staat werden gesteld daadwerkelijk met elkaar te concurreren. 
Bovendien hielden de diensten van de Commissie er rekening mee dat de 
invaliditeitspercentages waren bepaald op grond van medisch onderzoek en dat de 
verzekeringsondernemingen hoe dan ook van de Gliedertaxe mochten afwijken 
In 1996 werd de standaardpolisvoorwaarde "drie/vierde vergoeding van 
aanvaringsaansprakelijkheid" van scheepscascoverzekeringen eveneens getoetst aan 
7 Zoals vermeld onder punt 9 is deze zaak voor de nationale rechter gebracht. 
-10-
artikel 7, lid 1, onder d). De vraag was of het resterende vierde deel moest worden 
beschouwd als een uniform eigen risico dat onverenigbaar was met de bepalingen van 
artikel 7, lid 1, onder d). Gebleken is echter dat er aanvullende dekkingen bestonden 
voor het resterende vierde deel van het risico (aangeboden door cascoverzekeraars of de 
P&I Clubs). Dit betekende dat er in werkelijkheid geen sprake was van een eigen risico. 
De diensten van de Commissie hebben hoe dan ook bereikt dat het "Institute ofLondon 
Underwriters" (ILU) en de "Lloyd's Underwriters 'Associatiori' (LUA) hebben 
gepreciseerd dat de drie/vierde-regel een niet-dwingend voorwaarde is. 
20. Ook de bepalingen van artikel 7, lid 1, onder e) waren verschillende malen onderwerp 
van discussie. De diensten van de Commissie is verzocht zich uit te spreken over de 
standaardclausule van de GDV die de verzekeraars de mogelijkheid bood een polis te 
handhaven wanneer zij de premie verhogen zonder de dekking te wijzigen (een zaak in 
verband met autoverzekeringen) en wanneer zij een dekking verkleinen (een zaak in 
verband met een verzekering tegen zeepiraterij). Dergelijke clausules kunnen alleen in 
aanmerking komen voor een vrijstelling uit hoofde van de Verordening indien de 
verzekeringnemer te dien aanzien uitdrukkelijk zijn toestemming geeft. In beide 
gevallen hebben de diensten van de Commissie toch besloten geen bezwaar te maken 
tegen deze standaardvoorwaarden aangezien de polishouders ruim van tevoren in de 
gelegenheid werden gesteld om hiermee niet akkoord te gaan. 
21. Overeenkomstig artikel 8 is de Verordening niet van toepassing op overeenkomsten die 
ertoe strekken bepaalde soorten dekking te weigeren op grond van specifieke 
eigenschappen van de verzekeringnemer. Een standaardclausule die van een algemene 
ongevallenverzekering personen uitsluit die permanent intensieve verzorging behoeven 
of psychische problemen hebben, werd aldus in strijd met artikel 8 verklaard. Het feit 
dat deze uitsluiting alleen binnen een kort tijdsbestek na de afsluiting van de 
overeenkomst mogelijk was, heeft dit oordeel niet beïnvloed. 
C. Toekomstverwachtingen 
22. Zoals blijkt uit verschillende van de hiervoor beschreven voorbeelden, kunnen de 
verschillen tussen de taalversies van de Verordening aanleiding geven tot problemen in 
verband met de interpretatie. De Commissie maakt van de gelegenheid van dit verslag 
gebruik om alle betrokkenen te verzoeken haar op de hoogte te brengen van eventuele 
andere verschillen tussen de taalversies die tot dergelijke problemen zouden kunnen 
hebben leiden en voorstellen te doen om deze verschillen in de teksten recht te zetten. 
23. Zoals hiervoor reeds vermeld zijn er drie standaardpolisvoorwaarden, beschreven in 
artikel 7, lid 1, die niet zijn vrijgesteld uit hoofde van de Verordening, tenzij wordt 
aangegeven dat het elke verzekeringsonderneming vrij staat ervan af te wijken 
(clausules zoals bedoeld in artikel 7, lid 1, onder a) tot c)). Het is noodzakelijk om dit 
beginsel opnieuw te bezien. 
Om te beginnen voorziet artikel 6, lid 1, er namelijk reeds in dat de "witte clausules" in 
aanmerking kunnen komen voor de vrijstelling van de Verordening als deze "worden 
opgesteld en bekendgemaakt en daarbij uitdrukkelijk wordt aangegeven dat deze louter 
indicatief zijn", dat wil zeggen indien het elke verzekeraar vrij staat ervan af te wijken. 
De vereiste van de bepalingen van artikel 7, lid 1, onder a) tot en met c) doet aldus het 
onderscheid tussen "zwarte clausules" en "witte clausules" teniet. Ten tweede is het van 
weinig belang dat de standaardpolisvoorwaarden al dan niet uitdrukkelijk vermelden 
dat zij niet-dwingend zijn voor de verzekeraars; wat telt is in hoeverre deze 
-11-
voorwaarden de weerslag vormen van het streven van een vereniging van verzekeraars 
naar de onderlinge afstemming van de feitelijke gedragingen van haar leden op de 
markt8. Dit is vanzelfsprekend het geval indien alle verzekeraars in de praktijk de 
aanbeveling van de vereniging volgen. Ten derde hebben artikel 7, lid 1, onder d) tot en 
met artikel 8 betrekking op "zwarte clausules" zonder meer (het blijven zwarte 
clausules, ook als de verzekeraars vrij zijn om ze niet toe te passen). Niettemin zijn 
deze clausules niet minder schadelijk voor de verzekerden dan die van artikel 7, lid 1, 
onder a) tot en met c). 
24. Zoals we hebben gezien is de Verordening niet van toepassing op overeenkomsten 
waarin verzekeraars zich ertoe verbinden bepaalde risico's op individuele basis niet te 
verzekeren (artikel 7, lid 1, onder a) en artikel 8. De vraag is of dit eveneens moet 
gelden wanneer verzekeraars besluiten een gemeenschappelijke verzekering aan te 
bieden door een groep van verzekeringsondernemingen in het leven te roepen in de zin 
van Titel IV en in hoeverre een dergelijke groep de in deze titel opgenomen 
voorwaarden naleeft (zie hieronder). 
III Gemeenschappelijke dekking van bepaalde categorieën risico's (Titel IV) 
A. Inleiding 
25. Titel IV heeft betrekking op overeenkomsten tussen verzekeringsondernemingen 
waarbij deze medeverzekeringsgroepen of medeherverzekeringsgroepen in het leven 
roepen voor de dekking van "een onbepaald aantal risico's" (tiende overweging). Het 
gaat hier met andere woorden alleen over geïnstitutionaliseerde 
samenwerkingsverbanden voor het aanbieden van een gemeenschappelijke 
verzekering voor bepaalde categorieën risico's en niet om ad hoc groepen die kunnen 
worden gevormd voor de verzekering van een specifiek afzonderlijk risico. Deze 
laatste brengen geen enkel probleem in verband met de mededinging met zich. 
26. De huidige Verordening berust daarentegen op het uitgangspunt dat elk 
geïnstitutionaliseerd samenwerkingsverband op zich concurrentiebeperkend is. 
Dergelijke groepen komen niettemin in aanmerking voor de groepsvrijstelling indien 
het marktaandeel van de deelnemers (of van de groep zelf in geval van 
catastroferisico's en verhoogde risico's) onder een bepaalde drempel blijft. 
Te dien aanzien bepaalt artikel 11, lid 1, dat groepen in aanmerking kunnen komen 
voor de vrijstelling uit hoofde van de Verordening op voorwaarde dat het 
marktaandeel van de deelnemende ondernemingen niet groter is dan 10% (bij 
medeverzekering) of 15% (bij medeherverzekering). Het marktaandeel wordt 
berekend op basis van de totale omzet van de deelnemende ondernemingen op de 
betrokken markt, ongeacht of deze wordt behaald door de groep of door de 
afzonderlijke ondernemingen. In dit verband zij vermeld dat de verplichting om alle 
risico's in de groep in te brengen wordt beschouwd als een te grote beperking van de 
mededinging die niet kan worden vrijgesteld (dertiende overweging). 
Artikel 11, lid 2, bepaalt dat ingeval van de verzekering van catastroferisico's of 
verhoogde risico's als marktaandeel uitsluitend in aanmerking dient te worden 
genomen de "verzekeringsproducten die in de groep zijn ingebracht", dat wil zeggen 
8 Zie de uitspraak Verband der Sachversicherer, punt 32 - Zaake 45/85, Jurispr. 1987, blz. 405. 
-12-
dat het marktaandeel wordt berekend aan de hand van de omzet die via de groep 
wordt behaald (waarbij ook twee andere, hier niet nader beschreven, voorwaarden 
moeten worden vervuld). 
De juiste toepassing van artikel 11 is afhankelijk van een correcte definitie van de 
betrokken geografische en productmarkten. Onlangs heeft de Commissie in een 
mededeling9 de productmarkt omschreven als omvattende de producten waarvan een 
concurrentiebeperking op het betrokken product uitgaat. Zij onderscheidde daarbij 
de volgende drie belangrijkste beperkingen: de substitueerbaarheid aan de 
vraagzijde, de substitueerbaarheid aan de aanbodzijde en de potentiële concurrentie. 
Aangezien elke verzekeringspolis uniek is, en derhalve de substitueerbaarheid aan de 
vraagzijde in principe nihil is, speelt de substitueerbaarheid aan de aanbodzijde een 
bijzonder grote rol bij de definitie van de markten in het verzekeringswezen. De 
potentiële concurrentie wordt niet in aanmerking genomen bij de definitie van de 
markt, maar hiermee wordt rekening gehouden in een later stadium, bij de 
beoordeling van de positie van de ondernemingen op deze markt (zie punt 24 van de 
mededeling). 
27. De andere bepalingen van de Verordening, in het bijzonder artikel 10, lid 3 en lid 4, 
alsmede de artikelen 12 en 13, hebben betrekking op de beperkingen van hun 
bewegingsvrijheid die deelnemers van verzekeringsgroepen overeen mogen komen 
zonder dat zij het voordeel van de groepsvrijstelling verliezen. Enkele van deze 
beperkingen vormen een aanmerkelijke inperking van de mededinging tussen de 
deelnemers: bijvoorbeeld de toegestane verplichting om dezelfde polisvoorwaarden 
en dezelfde premies te hanteren (risicopremies in het geval van medeherverzekering, 
commerciële premies in het geval van medeverzekering) of om de afwikkeling van 
schadegevallen ter goedkeuring voor te leggen aan de groep. Deze beperkingen 
worden echter als inherent aan een groepsovereenkomst beschouwd. Daarom 
vormen zij op zich geen probleem in verband met de mededinging, zolang de 
voorwaarde inzake de marktaandelen van artikel 11 wordt vervuld. 
B. Ervaringen in de praktijk 
28. Sinds de inwerkingtreding van de Verordening hebben de diensten van de 
Commissie hun aanpak op het gebied van groepen van verzekeringsondernemingen 
verder uitgewerkt. Met betrekking tot de inhoudelijke aspecten toetsen zij de 
rechtmatigheid aan de hand van drie vragen om te bepalen of een groep binnen het 
toepassingsgebied van artikel 81-1 (ex-85-1), valt. De tweede vraag van deze toets is 
nieuw, in die zin dat de Verordening hierin niet expliciet voorziet. 
a) De eerste vraag die wordt gesteld, is of de groep en haar deelnemers voldoen aan 
de bepalingen inzake de marktaandelen van artikel 11. Eén van de belangrijkste 
moeilijkheden daarbij is het correct definiëren van de betrokken geografische en 
productmarkten en vervolgens, langs dezelfde lijnen, van de marktaandelen. Deze 
moeilijkheid vloeit voort uit het feit dat het verzekeringswezen georganiseerd is in 
Mededeling van de Commissie over het begrip relevante markt in het kader van het communautaire 
mededingingsrecht. PB C 372 van 9.12.97. 
-13-
risicobranches (bijlage van de eerste richtlijn schadeverzekeringsbedrijf10) en dat 
deze branches niet noodzakelijkerwijs gelijk lopen met de betrokken 
productmarkten. Een andere moeilijkheid wordt veroorzaakt door het feit dat een 
groep vaak tegelijkertijd naast gewone risico's ook catastroferisico's en verhoogde 
risico's verzekert. Dit vereist dat de groep zowel wordt getoetst aan artikel 11, lid 1, 
als aan artikel 11, lid 2. 
b) De tweede vraag wordt pas onderzocht indien de groep niet (of niet geheel) 
voldoet aan de criteria van artikel 11, in het bijzonder indien de drempelwaarden 
worden overschreden. In dat geval moet worden nagegaan of de groep noodzakelijk 
is om de deelnemers in staat te stellen actief te zijn op de desbetreffende markt. In 
alle takken van het verzekeringswezen is het voor verzekeringsondernemingen 
noodzakelijk een minimaal aantal risico's te verzekeren om actief te kunnen zijn op 
een markt zonder dat de gedragen risico's te groot zijn, opdat het gemiddelde risico 
van een portefeuille overeenstemt met het gemiddelde van de totaliteit van de 
desbetreffende categorie risico's. Een grote waarschijnlijkheid is derhalve 
noodzakelijk opdat de reële verwachte schadelast van de verzekeringsonderneming 
overeenstemt met de gemiddelde verwachte schadelast van het geheel van 
verzekeraars. Deze grote waarschijnlijkheid kan alleen worden bereikt bij een 
minimaal aantal door de verzekeraar gedekte risico's. Dit wordt de minimale omvang 
genoemd. Bepaalde catastroferisico's zijn echter van dien aard dat geen enkele 
verzekeringsonderneming ze individueel kan verzekeren. In dat geval leidt de 
oprichting van een groep met als doel het bereiken van de minimale omvang niet tot 
een beperking van de mededinging. Het resultaat is daarentegen een versterking van 
de mededinging omdat bepaalde verzekeraars die deze risico's alleen niet zouden 
kunnen verzekeren, in staat worden gesteld hun krachten te bundelen en een nieuwe 
marktpartij te vormen ten voordele van de personen die een dergelijke verzekering 
nodig hebben. Daarbij kan nog worden opgemerkt dat verzekeraars ook voor andere 
dan catastroferisico's gedwongen kunnen zijn een samenwerkingsverband aan te 
gaan om de minimale omvang te bereiken. Hoe het ook zij, de Commissie gaat er 
voortaan vanuit dat groepen van verzekeringsondernemingen die noodzakelijk zijn 
om hun deelnemers in staat te stellen een bepaalde verzekering aan te bieden die zij 
anders alleen niet op de markt kunnen brengen, niet binnen het toepassingsgebied 
van artikel 81-1 (ex-85-1), vallen, ongeacht de omvang van het marktaandeel van de 
betrokkenen. 
c) Ingeval de vorming van een groep niet noodzakelijk is om het verzekeren van een 
bepaald risico door de deelnemers mogelijk te maken, wordt een derde vraag 
onderzocht, namelijk of de deelnemers zich wel of niet contractueel hebben 
verbonden om hun overeenkomsten betreffende het betrokken risico geheel of 
gedeeltelijk in de groep in te brengen. Indien er sprake is van een dergelijke 
verplichting is artikel 81-1 (ex-85-1), van toepassing. Is dit niet het geval, dan is 
artikel 81-1 (ex-85-1), mogelijk van toepassing indien de deelnemers er geen 
commercieel belang bij hebben om hun producten buiten de groep om op de markt te 
brengen (zie in dit verband punt 33, laatste paragraaf). 
29. Deze nieuwe aanpak betreffende groepen van verzekeringsondernemingen (in het 
bijzonder de vraag betreffende de noodzaak van de vorming van een groep voor het 
10 Richtlijn 73/239 van de Raad van 24 juli 1973 betreffende de toegang tot het directe 
verzekeringsbedrijf, met uitzondering van de levensverzekeringsbranche, en de uitoefening daarvan. 
PB L 228/3 van 16 augustus 1973. 
-14-
bereiken van de minimale omvang) geeft aan artikel 11 van de Verordening het 
effect van een de minimis-regel. Deze werd reeds toegepast op een overeenkomst 
voor het omslaan van schadeclaims over onderlinge maatschappijen (equivalent van 
een groep in de sector onderlinge verzekeringsmaatschappijen) in de zaak P&I Clubs 
(Protection and Indemnity insurance). De Commissie kwam in deze zaak tot de 
conclusie dat de overeenkomst tussen de onderlinge maatschappijen met een 
wereldwijd marktaandeel van 89% op de markt voor zeeverzekeringen voor 
contractuele en niet-contractuele aansprakelijkheid, niet viel onder artikel 81-1 (ex-
85-1), omdat de vorming van deze groep noodzakelijk was om de deelnemers in 
staat te stellen het thans aangeboden dekkingsniveau aan te bieden (4,25 miljard 
USD). Een diepgaande studie van de markt bij de voornaamste tussenpersonen en 
herverzekeraars die actief waren op de markt van de P&I Clubs en bij deze laatste 
zelf heeft aangetoond dat geen enkele entiteit of groep die minder dan 50% van de 
markt in handen had, thans een dergelijk dekkingsniveau kon bieden. De Commissie 
verleende eveneens vrijstelling voor de procedure voor de vaststelling van de 
tarieven, welke erop gericht was te voorkomen dat sommige Clubs lagere prijzen 
bieden dan andere (uitgedrukt in "rates per ton"). De Commissie handelde hierbij 
naar analogie met artikel 13 van de Verordening waarin de vaststelling van uniforme 
risicopremies in medeherverzekeringsgroepen wordt toegestaan, maar niet de 
vaststelling van uniforme commerciële premies. De procedure voor de vaststelling 
van de tarieven, zoals gewijzigd ten opzichte van het aanvankelijke mechanisme, is 
namelijk uitsluitend van toepassing op de kosten van de Clubs die samenhangen met 
het risico (inclusief, om specifieke praktische redenen, de kosten voor retentie) en 
niet op de beheerskosten. Voor nadere informatie kan de onlangs door de Commissie 
gegeven beschikking worden geraadpleegd. 
30. In september 1997 hebben de diensten van de Commissie voorts een onderzoek 
ingesteld naar de markt voor luchtvaartverzekeringen om na te gaan of groepen van 
verzekeringsondernemingen (al dan niet het voorwerp van een aanmelding) die in 
deze sector in de Gemeenschap actief zijn, binnen het toepassingsgebied van artikel 
81-1 (ex-85-1), vallen. Dit onderzoek heeft uitgewezen dat de betrokken 
geografische markt voor het merendeel van de risico's internationaal is omdat de 
verzekeringnemers (in het bijzonder de luchtvaartmaatschappijen met een grote 
vloot) grote bedrijven zijn die in de hele wereld kunnen zoeken naar de meest 
gunstige verzekeringsvoorwaarden. Op deze markt heeft geen enkele groep een 
marktaandeel dat in de buurt komt van de in artikel 11 van de Verordening 
vastgelegde drempels. Geen van deze groepen beperkt dan ook op enigerlei wijze 
van betekenis de mededinging in de zin van artikel 81-1 (ex-85-1) op deze markt 
(eerste vraag van de toets). Met betrekking tot de kleinere, niet-catastroferisico's (die 
relatief kleine verzekerde bedragen vertegenwoordigen ten opzichte van andere 
luchtvaartrisico's in dezelfde bedrijfstak) is echter gebleken dat sprake is van 
fragmentatie van de markt langs de nationale scheidslijnen. De verzekeringnemers 
worden vertegenwoordigd door de eigenaren van kleinere vliegtuigen, vliegclubs of 
clubs voor parachutespringers die over beperkte mogelijkheden beschikken om op 
zoek te gaan naar betere verzekeringsvoorwaarden in het buitenland. Op deze 
nationale markten hebben de groepen van verzekeringsondernemingen 
marktaandelen die de drempels van artikel 11 ruimschoots overtreffen (eerste 
toetsvraag). Bovendien lijkt het bestaan van de groepen niet noodzakelijk te zijn 
voor het verzekeren van de desbetreffende risico's (tweede toetsvraag). Niettemin 
hebben de diensten van de Commissie besloten geen nader onderzoek in te stellen. 
Uit het onderzoek van de markt was namelijk ook naar voren gekomen dat de 
verzekering van deze kleine risico's slechts een zeer klein aandeel van de 
-15-
wereldwijde omzet van de betrokken ondernemingen uitmaakte. In die 
omstandigheid kwamen de diensten van de Commissie begin 1999 tot de slotsom dat 
het gemeenschappelijk belang te klein was om eventuele inbreuken op de 
communautaire mededingingsregels te vervolgen, waarop zij de 
verzekeringsondernemingen die hun overeenkomsten in de luchtvaartsector hadden 
aangemeld, bij ambtelijk schrijven heeft medegedeeld deze zaak te zullen afsluiten. 
In deze brieven werd echter wel een passage over de nationale markten opgenomen 
waarin erop werd gewezen dat de nationale mededingingsautoriteiten konden 
optreden tegen de concurrentiebeperkende structurele aspecten en gedragingen van 
de groepen van verzekeringsondernemingen indien zij dit wenselijk achtten. In twee 
gevallen was het niet nodig bij ambtelijk schrijven de afsluiting van het dossier mede 
te delen omdat betrokken partijen na de aanmelding hadden besloten de groep te 
ontbinden (Italië) of deze om te vormen tot een maatschappij die uit eigen naam 
luchtvaartrisico's ging dekken (Nederland). Voor de goede orde hebben de diensten 
van de Commissie ook verzekeringsondernemingen die hun groepen niet hadden 
aangemeld, maar in het kader van het onderzoek van de markt waren ondervraagd, 
eveneens schriftelijk in kennis gesteld van de afsluiting van deze zaak. 
31. Enkele andere preciseringen met betrekking tot de ervaringen die de Commissie in 
de praktijk heeft opgedaan met verzekeringsgroepen, verdienen het om niet 
onvermeld te blijven. 
Allereerst kan het voorkomen dat verzekeraars de vorming van een groep op een 
gegeven moment noodzakelijk achten, maar op een later tijdstip niet meer. De reden 
hiervoor is dat verzekeraars na verloop van tijd de minimumcapaciteit of voldoende 
deskundigheid hebben verworven om het desbetreffende risico alleen te verzekeren. 
Ook is het mogelijk dat de omvang of de aard van de door de groep verzekerde 
risico' dermate verandert dat de risico's door de deelnemers van de groep 
afzonderlijk kunnen worden gedekt. Een goed voorbeeld hiervan is de Nederlandse 
medeherverzekeringsgroep voor invaliditeitsverzekeringen Invaliditeitscentrale 
(IVC), opgericht in 1955. Aanvankelijk verrichten de verzekeraars het geheel van 
hun transacties via de groep en achtten zij zichzelf niet in staat de desbetreffende 
risico's individueel te verzekeren omdat zij niet over voldoende deskundigheid ter 
zake beschikten. Met het verstrijken van de tijd verwierven de verzekeraars meer 
ervaring en begonnen zij elkaar te beconcurreren. In 1983 was het marktaandeel van 
de groep gedaald tot 25%. In 1993 was het aandeel verder teruggelopen tot minder 
dan 5% en in 1994 besloten de verzekeraars geen nieuwe polissen meer aan te 
bieden via de groep. De groep bestaat nu alleen nog voor het beheer van lopende 
verzekeringspolissen en haar belang zal afnemen naarmate de polishouders de 
pensioengerechtigde leeftijd bereiken over komen te overlijden. In dit geval kon de 
vrijstellingsverordening niet worden toegepast omdat de deelnemers aan de groep 
samen een marktaandeel hadden dat de in artikel 11, lid 1, vastgelegde drempel van 
15% overschreed. De diensten van de Commissie hebben niettemin bij ambtelijk 
schrijven kennis gegeven van de afsluiting van het dossier uit hoofde van artikel 81-
3 (ex-85-3). Zij merkten met name op dat het risico dat de deelnemers hun 
concurrentiegedragingen onderling zouden afstemmen buiten de groep (het 
zogenaamde risico op "spill over") zonder nader onderzoek van de markt hoe dan 
ook kon worden uitgesloten gezien het verwaarloosbare marktaandeel van de groep 
zelf. In andere gevallen waarin een groep niet langer nodig is maar aanzienlijke 
marktaandelen behoudt, ligt de zaak natuurlijk anders. Zo heeft de Commissie zich 
in de zaak P&I Clubs (zie hiervoor) het recht voorbehouden de verleende vrijstelling 
voor het mechanisme voor het vaststellen van de tarieven (zie punt 29 hiervoor) in te 
-16-
trekken mocht de overeenkomst niet langer nodig zijn om de deelnemers aan de 
groep in staat te stellen het thans aangeboden dekkingsniveau te bieden. 
In de tweede plaats hebben de diensten van de Commissie in enkele gevallen bij 
ambtelijk schrijven kennis gegeven van de afsluiting van het dossier omdat de totale 
door de groep behaalde omzet te klein was om een nader onderzoek te 
rechtvaardigen. De betrokken omzetcijfers bleken ver onder de bedragen te liggen 
welke ten aanzien van het MKB zijn vastgelegd in de de mwwz/s-mededeling van de 
Commissie11. Van deze pragmatische aanpak hebben enkele Nederlandse 
verzekeringsgroepen voor beroepsverzekeringen gebruik gemaakt. In andere 
gevallen was de lage omzet voor de diensten van de Commissie aanleiding om het 
dossier af te sluiten omdat er geen sprake was van een gemeenschappelijk belang 
(bijvoorbeeld in het geval van een Nederlandse groep die brandverzekeringen voor 
caravans aanbiedt) of zonder zich uit te spreken over de vraag of er sprake was van 
een inbreuk op artikel 81-1 (ex-85-1) (in het geval van een Duitse groep die 
autoverzekeringen aanbiedt aan niet-ingezeten bestuurders die bij het passeren van 
de grens niet over de wettelijk vereiste aansprakelijkheidsverzekering blijken te 
beschikken). 
Ten derde hebben de diensten van de Commissie in andere gevallen zonder 
omwegen de "de minimis"-regel van artikel 11 toegepast, waarbij een brede definitie 
van de geografische of productmarkt werd toegepast (zo werd bijvoorbeeld een 
Oostenrijkse groep voor het verzekeren van internationale transporten die ongeveer 
eenderde van haar omzet behaalde via overeenkomsten met buitenlandse klanten, 
geacht actief te zijn op een markt die veel meer omvatte dan Oostenrijk alleen; werd 
het marktaandeel van een andere Oostenrijkse groep die voertuigen van Volkswagen 
verzekert, afgebakend onder verwijzing naar de grotere productmarkt van 
autoverzekeringen in het algemeen en werd er ten aanzien van een Italiaanse groep 
die aannemers een verzekering tegen vertragingen bij de voltooiing van 
bouwwerkzaamheden aanbiedt, vanuit gegaan dat deze moet concurreren met 
financiële instellingen die bankgaranties aanbieden voor dergelijke gebeurtenissen). 
C. Toekomstverwachtingen 
32. De diensten van de Commissie zijn zojuist begonnen met een onderzoek naar 
medeverzekeringsgroepen en medeherverzekeringsgroepen op het gebied van 
milieurisico's en nucleaire risico's. Enkele ervan zijn bij haar aangemeld (zo werd de 
Franse groep Assurpol in 1991 een vrijstelling verleend, die vorig jaar afliep12). Van 
al deze groepen is de rechtmatigheid getoetst volgens de hiervoor beschreven drie 
vragen (punt 28). 
33. Met betrekking tot de toepassing van de vrijstellingsverordening verdienen de 
volgende opmerkingen nog vermelding. 
Allereerst erkent de Commissie dat het voor bepaalde zeer specifieke risico's 
(satellieten en ruimteveren bijvoorbeeld), onmogelijk kan zijn met zekerheid te 
bepalen wat de minimale portefeuille is om de markt te betreden en dus of er al dan 
11 PB C 372 van 9.12.1997, blz. 13, met name punt 19. Vanzelfsprekend kon deze mededeling niet als 
zodanig worden ingeroepen aangezien de verzekeringsondernemingen die deelnemen aan de groep niet 
behoren tot het MKB in de zin van de mededeling. 
12 PB L 37 van 14.02.1992, blz. 16. 
-17-
niet sprake is van de noodzaak om een groep van verzekeringsondernemingen te 
vormen. In dergelijke gevallen zal de Commissie de groep het voordeel van de 
twijfel gunnen en er geen bezwaar maken, behalve indien er sprake is van andere 
specifieke bezwaren. 
Ten tweede is het mogelijk dat een groep die bestaat uit deelnemers van zeer 
uiteenlopende omvang noodzakelijk is voor enkelen onder hen, maar niet voor 
anderen, die wel zelfstandig op de markt zouden kunnen opereren. In dergelijke 
gevallen zal de Commissie niet verzoeken om ontbinding van de groep indien dit tot 
gevolg zou hebben dat de eerstgenoemden niet actief kunnen zijn op de betrokken 
markt. Indien de omvang van de groep daarentegen voldoende groot is om te worden 
vervangen door twee of meer andere groepen die met elkaar zouden kunnen 
concurreren, zal de Commissie wel verzoeken om een dergelijke reorganisatie. 
Ten derde is de Commissie zich bewust van het feit dat de verzekeraars 
medeverzekeringsgroepen of medeherverzekeringsgroepen kunnen vormen om 
andere redenen dan om op een gegeven markt actief te kunnen zijn. Het is mogelijk 
dat een verzekeringsgroep in het leven wordt geroepen als een middel om 
kruissubsidiëring tussen verschillende categorieën risico's mogelijk te maken, een 
gezamenlijk inkoopbeleid op het gebied van herverzekering te voeren, de technische 
deskundigheid van de leden uit te breiden of het administratieve beheer van de 
verschillende risico's te verbeteren. In dit stadium van de overwegingen zijn de 
diensten van de Commissie geneigd ervan uit te gaan dat de verzekeraars deze 
doelstellingen ook zonder een groep kunnen bereiken, dat wil zeggen door andere, 
minder concurrentiebeperkende methodes te gebruiken (zie ook punt 28 hiervoor). 
IV. Veiligheidsvoorzieningen (Titel V) 
A. Algemeen 
34. Titel V staat verzekeringsondernemingen toe om onderlinge afspraken te maken over 
a) technische specificaties van veiligheidsvoorzieningen en de procedures voor het 
controleren of voorzieningen aan deze specificaties voldoen (artikel 14, eerste 
streepje) en b) de regels voor de keuring en erkenning van installatie- en 
onderhoudsbedrijven en de procedures om te controleren of deze bedrijven aan deze 
regels voldoen (artikel 14, tweede streepje). Deze samenwerking stelt de 
verzekeringsondernemingen in staat de door hen te verzekeren risico's beter te 
beoordelen en de premies zo goed mogelijk af te stemmen op de te dekken risico's. 
Tevens worden de fabrikanten van veiligheidsvoorzieningen hierdoor aangezet tot 
het verbeteren van deze voorzieningen en kunnen zij aldus de verzekerde risico's zo 
veel mogelijk verkleinen. In principe komt dit ten goede van de verzekerde omdat 
deze hierdoor de beschikking krijgt over kwalitatief goede voorzieningen, de risico's 
verkleind worden en de verzekeringpremie daalt. 
35. Met betrekking tot de technische specificaties van veiligheidsvoorzieningen volgt de 
Verordening de nieuwe benadering inzake technische harmonisatie en normalisatie 
en de benadering inzake certificatie en keuring van de Commissie13. Dit beleid 
13 Zie de resolutie van de Raad van 7 mei 1985 (PB C 136/1 van 4 juni 1985), de mededeling van de 
Commissie van 15 juni 1989 (PB C 267/3 van 19 oktober 1989) en richtlijn 98/34 van het Parlement 
en de Raad van 22 juni 1998 (PB C 204/37 van 21 juli 1998). 
-18-
schrijft een harmonisatieproces voor op basis van, enerzijds, wetgeving inzake de 
essentiële vereisten en, anderzijds, de werkzaamheden van de erkende Europese 
normalisatie-instituten, waarbij alle marktpartijen worden betrokken. Het is in deze 
optiek dat in artikel 14 "met name" sprake is van technische specificaties "die zijn 
voorbestemd om Europese normen te worden" (zie ook de zestiende overweging). 
De uitdrukking "met name" betekent niettemin dat ook technische specificaties die 
zijn opgesteld door de verzekeraars (of hun verenigingen) op nationaal niveau (dus 
zonder Europese bestemming) kunnen worden vrijgesteld uit hoofde van de 
Verordening, op voorwaarde dat zij (onder andere) "technisch gerechtvaardigd" zijn 
(artikel 15, onder a)). De specificaties moeten meer bepaald een classificatie op 
grond van het niveau van de te verwachten resultaten bevatten (artikel 15, onder e)). 
Artikel 15 maakt de vraag of technische specificaties kunnen worden vrijgesteld 
aldus afhankelijk van rechtmatigheidsvoorwaarden overeenkomstig "Cassis de 
Dij on", van toepassing op overheidsmaatregelen die ertoe strekken het vrije verkeer 
van goederen in de zin van artikel 28 (ex-30) van het Verdrag te beperken. 
36. Met betrekking tot de regels voor de keuring van installatie- en reparatiebedrijven is 
in artikel 14 geen sprake van een Europese bestemming. Het volstaat dat deze regels 
"objectief zijn, op niet-discriminatoire wijze worden toegepast op de desbetreffende 
ondernemingen en betrekking hebben op de "beroepskwalificaties van deze 
bedrijven" (artikel 15, onder b)). 
B. Ervaringen in de praktijk 
37. De diensten van de Commissie hebben slechts enkele zaken hoeven te onderzoeken 
in verband met Titel V. Afgezien van een aantal informele klachten over 
alarmsystemen voor motorrijtuigen ontvingen zij enkele aanmeldingen van nationale 
organisaties van verzekeraars betreffende diefstalpreventiesystemen voor gebouwen. 
Voorts heeft het Europees Comité voor het Verzekeringswezen de diensten van de 
Commissie in kennis gesteld van enkele geïsoleerde initiatieven in de bedrijfstak om 
systemen voor gebruik in Europees verband te ontwikkelen 
(brandpreventiesystemen, gemeenschappelijke minimumregels voor de keuring van 
installatiebedrijven). Het Comité heeft er daarentegen op gewezen tot op heden 
weinig Europese normen tot stand zijn gekomen op het gebied van alarmsystemen 
voor diefstal- en inbraakpreventie. 
38. Bij het beoordelen van de betrokken systemen onderscheiden de diensten van de 
Commissie twee situaties. De eerste betreft gevallen waarin de communautaire 
wetgever harmonisatierichtlijnen op het desbetreffende terrein heeft vastgesteld. Dit 
is het geval bij motorrijtuigen, waarvoor een EG-goedkeuringsprocedure bestaat, 
alsmede bij alarmsystemen voor deze voertuigen, waarvoor facultatieve 
harmonisatievoorschriften van kracht zijn14. De tweede situatie betreft gevallen 
waarin geen harmonisatie heeft plaatsgevonden. De richtlijnen "laagspanning" en 
"elektro-magnetische verenigbaarheid" regelen slechts enkele aspecten van deze 
systemen. Bij het ontbreken van harmonisatie zijn de lidstaten niettemin verplicht 
hun plannen voor nationale technische regels aan te melden bij de Commissie en de 
14 Zie voor alarmsystemen richtlijn 74/61 van de Raad, PB L 42 van 23 februari 1970, zoals gewijzigd bij 
richtlijn 95/56 van de Commissie, PB L 286 van 29 november 1995. 
-19-
andere lidstaten15. Geconstateerd moet worden dat de vrijwillige harmonisatie­
inspanningen van de erkende Europese normalisatie-instituten (in het bijzonder van 
het technisch comité TC 79 van Cenelec) nauwelijks resultaat hebben opgeleverd ten 
gevolge van de bestaande nationale reglementeringen en specificaties. 
39. In de eerste situatie (bijvoorbeeld autoalarmen) beogen de richtlijnen een 
facultatieve harmonisatie, dat wil zeggen dat het lidstaten is toegestaan om strengere 
regels te hanteren voor de op hun grondgebied geproduceerde systemen, maar dat zij 
geïmporteerde systemen die voldoen aan de bepalingen van de richtlijnen niet mogen 
weren van hun markten. Hieruit volgt mutatis mutandis dat overeenkomstig artikel 
81 (ex-85) de nationale verenigingen van verzekeraars geen aanbevelingen mogen 
doen uitgaan die het vrije verkeer van systemen die conform de 
harmonisatierichtlijnen zijn, belemmeren. Dit komt erop neer dat wat voor de 
autoriteiten van een lidstaat verboden is, evenmin is toegestaan voor particuliere 
ondernemingen16. 
Als de richtlijn bijvoorbeeld een bepaalde kleur vaststelt voor de draden van de 
bekabeling van alarmsystemen, mogen de verzekeraars zich niet teweer stellen tegen 
het op de markt brengen van systemen waarvan de bedrading overeenkomt met die 
van de richtlijn. Meer in het algemeen mogen zij evenmin systemen met een 
conformiteitsbewijs in de zin van de richtlijn onderwerpen aan een (aanvullende) 
nationale keuringsprocedure die beoogt te controleren of de betreffende systemen in 
overeenstemming zijn met de nationale technische specificaties. De schending van 
de mededingingsregels zou des te flagranter zijn wanneer verenigingen van 
verzekeraars een verschillende behandeling zouden afspreken ten aanzien van 
alarmsystemen waarmee voertuigen van verschillende merken standaard worden 
uitgerust. 
40. In de tweede situatie (bijvoorbeeld beveiligingssystemen ter preventie van diefstal en 
inbraak) moet allereerst worden opgemerkt dat a priori niet kan worden uitgesloten 
dat aanbevelingen van nationale verenigingen van verzekeraars waarin technische 
specificaties worden vastgelegd, worden onderworpen aan de bepalingen van de 
richtlijn die voorziet in een kennisgevingsprocedure op het gebied van technische 
normen en technische voorschriften17. Wat de voorwaarden voor de toepassing van 
artikel 81 (ex-85) betreft, bepaalt artikel 15 van de Verordening dat deze verwant 
dienen te zijn aan die van de toepassing van artikel 28 (ex-30) (vrij verkeer van 
goederen) en artikel 43 (ex-52) en 49 (ex-59) (vrij verkeer van personen en 
diensten). Behoudens objectieve rechtvaardiging moeten in een lidstaat gevestigde 
verzekeringsondernemingen het beginsel van de wederzijdse erkenning respecteren. 
Zij mogen dus geen belemmeringen opwerpen voor het in de handel brengen van 
15 Zie richtlijn 98/34 van het Parlement en de Raad, PB L 204 van 21 juli 1998 tot codificatie van 
richtlijn 83/189 van de Raad, PB L 109 van 26 april 1983, welke voorziet in een informatieprocedure 
op het gebied van normen en technische voorschriften. 
16 Zie antwoord op parlementaire vraag E-0021/98 van de heer Wogau : «... Richtlijn 74/61/EEG van de 
Raad, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 95/56/EG (...) omvat immers geharmoniseerde technische 
voorschriften voor voertuigen die van een alarmsysteem zijn voorzien en voor de voor die voertuigen 
bestemde alarmsystemen. Dienovereenkomstig kunnen de lidstaten sinds 1 januari 1997 niet meer 
weigeren aldus uitgeruste voertuigen en deze alarmsystemen, die ook door de 
verzekeringsmaatschappijen moeten worden aanvaard, goed te keuren». 
17 Cit.Notel5. 
-20-
veiligheidsvoorzieningen die legaal in een andere lidstaat zijn geproduceerd en in de 
handel gebracht of voor de werkzaamheden van installatie- of reparatiebedrijven 
wier beroepskwalificaties in een andere lidstaat zijne erkend. Dit impliceert dat 
wanneer deze systemen of installatie-/reparatiebedrijven reeds door de lidstaat van 
oorsprong zijn gekeurd, zij niet nogmaals aan dergelijke aanvullende procedures van 
de lidstaat van bestemming mogen worden onderworpen. 
In het kader van de afwikkeling van een aanmelding van de Deense vereniging van 
verzekeraars SKAFOR van inbraakpreventiesystemen voor gebouwen heeft deze 
vereniging dit beginsel van wederzijdse erkenning overgenomen. Niettemin heeft zij 
de diensten van de Commissie verzocht om toestemming voor de toepassing van een 
"intelligente" methode waarmee de resultaten van de desbetreffende 
beveiligingssystemen kon worden getest (vervaardigd in Denemarken of afkomstig 
uit een andere lidstaat). Het was de bedoeling deze methode toe te passen op zowel 
mechanische systemen (bijvoorbeeld een metalen hek achter de toegangsdeur van 
een gebouw) als elektronische alarmsystemen. In plaats van de weerstand van deze 
systemen tegen verschillende vormen van geweld te testen, wordt aan de hand van 
de "intelligente" methode getest in welke mate deze systemen door inbrekers buiten 
werking kunnen worden gesteld. De diensten van de Commissie waren van oordeel 
dat deze methode toelaatbaar was. Artikel 15, onder e), staat verzekeraars immers 
toe technische specificaties op te stellen die "een classificatie op grond van het 
niveau van de te verwachten resultaten" bevatten. De "intelligente" methode beoogt 
inderdaad op meer adequate wijze de werking van de verschillende 
beveiligingssystemen te meten. Bovendien heeft SKAFOR zich ertoe verbonden een 
nieuw en onafhankelijk orgaan te belasten met het volgens deze methode testen van 
de mate waarin systemen gesaboteerd kunnen worden. In deze omstandigheid 
hebben de diensten van de Commissie onlangs het dossier in deze zaak bij ambtelijk 
schrijven afgesloten. 
C. Toekomstverwachtingen 
41. Net zoals bepaald in artikel 14, eerste streepje, met betrekking tot "Europese 
normen", staat Titel V verzekeraars niet alleen toe afspraken te maken over 
specificaties op voorwaarde dat deze geen belemmering vormen voor de integratie 
van de nationale markten, maar worden zij er ook toe aangezet de fundamenten te 
leggen voor daadwerkelijk Europese normen die actief bijdragen tot deze integratie. 
De resultaten in dit verband zijn teleurstellend. Voor zover de diensten van de 
Commissie bekend heeft tot nu toe geen enkel document van verenigingen van 
verzekeraars als basis gediend voor normalisatiewerkzaamheden in Europees 
verband. Elke herziening van Titel V van de Verordening zou vergezeld moeten 
gaan van een heroverweging van de toepassing van de communautaire benadering op 
het gebied van de technische harmonisatie op basis van Europese normen. Teneinde 
te komen tot een daadwerkelijk eengemaakte markt overweegt de Commissie om, op 
basis van een welomschreven kader, de Europese organismen te vragen Europese 
normen op te stellen in samenwerking met alle betrokken partijen. 
-21-
DEEL TWEE 
DE CATEGORIEËN OVEREENKOMSTEN WAAROP 
DE VERORDENING NIET VAN TOEPASSING IS 
I. Afwikkeling van schadegevallen 
A. Algemeen 
42. Op het gebied van de afwikkeling van schadegevallen hebben afspraken tussen 
verzekeraars veelal betrekking op twee aspecten. Deze aspecten kunnen afzonderlijk 
of tezamen voorkomen. Het eerste aspect betreft de rechtstreekse uitkering van 
schadevergoedingen aan verzekerden. Een dergelijke overeenkomst zal verzekerden 
de mogelijkheid bieden hun eigen verzekeraar rechtstreeks om schadevergoeding te 
vragen zonder dat zij hoeven te wachten op de uitkomst van een geschil betreffende 
de vaststelling van de aansprakelijkheid. Het voordeel van een dergelijke 
overeenkomst is de snelheid waarmee een schadegeval kan worden afgewikkeld. Het 
tweede aspect betreft de onderlinge verdeling tussen verzekeraars van de kosten van 
de schadevergoeding, hetgeen kan geschieden op basis van forfaitaire bedragen of 
volgens barema's voor de aansprakelijkheid van de verzekeraars. Een dergelijke 
overeenkomst stelt verzekeraars in staat hun beheerskosten te reduceren, hetgeen in 
principe tot uitdrukking zou moeten komen in de premiebedragen. 
B. Ervaringen in de praktijk 
43. Ten tijde van de vaststelling van de Verordening had de Commissie nog niet 
voldoende ervaring verworven om overeenkomsten betreffende de afwikkeling van 
schadegevallen op te nemen in de Verordening. Zes jaar later beschikt zij nauwelijks 
over meer ervaring dan destijds. De diensten van de Commissie hebben een 
onderzoek ingesteld naar enkele aangemelde overeenkomsten betreffende 
rechtstreekse schadevergoedingen aan verzekerden, de onderlinge verdeling tussen 
verzekeraars van de kosten van schadevergoedingen of een combinatie van beide. In 
al deze gevallen hebben zij de aanmeldende partijen bij ambtelijk schrijven kunnen 
bevestigen dat de overeenkomsten geen aanleiding vormden voor bezwaren vanuit 
het oogpunt van artikel 81 (ex-85). 
44. Benadrukt zij dat het toepassingsgebied van deze overeenkomsten in alle gevallen 
beperkt was omdat het ging om schadegevallen die aanleiding gaven tot relatief 
beperkte vergoedingen. Zo was een overeenkomst tussen verzekeraars waarin zij 
overeenkwamen elk 50% van de schade te betalen die het gevolg was van een 
aanvaring tussen onder verschillende vlag varende schepen op de Nederlandse 
binnenwateren (zonder de aansprakelijkheid te bepalen) beperkt tot schadeclaims 
van ten hoogste 10.000 CHF. Het toepassingsgebied van een Spaanse overeenkomst 
betreffende zowel het beginsel van een forfaitaire verdeling van de kosten van 
schadevergoedingen tussen verzekeraars en de rechtstreekse uitkering van 
schadevergoedingen aan verzekerden op het gebied van de 
aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen was op zijn beurt beperkt tot 
schadeclaims van maximaal 1 miljoen PTA. De diensten van de Commissie waren 
van oordeel dat de voordelen (snelle afwikkeling, besparing van de beheerskosten) 
-22-
van deze afwikkelingsovereenkomsten, die betrekking hadden op kleine 
schadebedragen, opwogen tegen de mogelijke nadelen (een zekere mate van 
kruissubsidiëring tussen de premies betaald door niet-aansprakelijke verzekerden en 
de premies betaald door verzekerden die wel aansprakelijk waren). 
45. Meer recentelijk hebben de diensten van de Commissie voor de eerste maal een 
klacht ontvangen met betrekking tot een overeenkomst voor de afwikkeling van 
schadegevallen. De klagers voeren aan dat de overeenkomst leidt tot een 
ongerechtvaardigde stijging van de verzekeringspremie en tot een ontoelaatbare 
vorm van kruissubsidiëring tussen de polishouders. Naar deze klacht loopt 
momenteel een onderzoek. 
C. Toekomstverwachtingen 
46. Gezien het relatief nieuwe karakter van klachten over negatieve effecten die voor 
verzekerden voortvloeien uit overeenkomsten voor de afwikkeling van 
schadegevallen, zal de Commissie een diepgaand onderzoek moeten instellen naar 
voornoemde klacht en, in voorkomend geval, andere klachten die mogelijk door haar 
worden ontvangen, alvorens te kunnen overwegen het toepassingsgebied van de 
Verordening uit te breiden tot deze categorie overeenkomsten. 
II. Registers van en informatie omtrent verhoogde risico's 
A. Algemeen 
47. De overeenkomsten betreffende het bijhouden van registers of de uitwisseling van 
informatie over verhoogde risico's moeten verzekeraars betere informatie 
verschaffen over de aard van de te verzekeren risico's. Deze worden met name 
gebruikt op het gebied van autoverzekeringen, waar verzekeraars via dergelijke 
registers of punctuele informatiemechanismen kennis kunnen nemen van het 
verleden van "slechte" chauffeurs of "slechte" betalers of overzichten van gestolen 
voertuigen kunnen raadplegen. 
Deze overeenkomsten vallen normaalgesproken niet onder artikel 81 (ex-85-1), mits 
zij beperkt blijven tot de verstrekking van informatie over verhoogde risico's. Deze 
beoordeling laat de toepasselijke bepalingen inzake de bescherming van 
persoonsgegevens onverlet. Een eenvoudige uitwisseling van informatie over de aard 
van een risico lijkt hoe dan ook niet te strekken tot het beperken van de mededinging 
tussen verzekeringsondernemingen. Dit verandert indien de uitwisseling van 
informatie gepaard gaat met de afspraak een gemeenschappelijke houding aan te 
nemen ten aanzien van de desbetreffende risico's. Zo vallen aanbevelingen om de 
dekking van de betrokken verhoogde risico's of de risicopremies in verband met deze 
risico's te verhogen (ongeacht of het gaat om het loutere beginsel van een dergelijke 
verhoging of om een bepaald percentage of bedrag) overduidelijk wel binnen het 
toepassingsgebied van artikel 81-1 (ex-85-1), en schijnt het toe dat deze niet in 
aanmerking komen voor een vrijstelling van artikel 81-1 (ex-85-3), van het Verdrag 
(zie ook Titel II en II van de Verordening). 
-23-
B. Ervaringen in de praktijk 
48. Sinds de inwerkingtreding van de Verordening heeft de Commissie slechts te maken 
gehad met drie overeenkomsten betreffende registers of informatie-uitwisseling op 
het gebied van verhoogde risico's. In slechts één geval (Spanje) hebben de diensten 
van de Commissie moeten aandringen op de schrapping van een clausule die verder 
ging dan wat in dergelijke overeenkomsten als rechtmatig kan worden beschouwd. 
Deze clausule verplichtte de verzekeraars de premies voor "slechte" chauffeurs met 
een minimumbedrag te verhogen. In alle drie gevallen hebben de diensten van de 
Commissie bij ambtelijk schrijven medegedeeld dat artikel 81-1 (ex-85-1), niet van 
toepassing was. Daarbij werd vermeld dat dit oordeel de bepalingen inzake de 
bescherming van persoonsgegevens onverlet liet. 
Ingewikkelder lag de vraag of het wenselijk was op te treden tegen overeenkomsten 
betreffende de opstelling van registers van slechte risico's indien deze ertoe zouden 
leiden dat de verzekeringsondernemingen systematisch zouden weigeren deze te 
dekken. Bij ontstentenis van een formele overeenkomst van deze strekking tussen de 
verzekeraars of een aanbeveling van hun vereniging die hen ertoe aanzet deze 
risico's niet langer te verzekeren, zou artikel 7, lid 1, onder a) van Titel III (dat elke 
clausule verbiedt die de dekking van schade die binnen de betrokken 
verzekeringsbranche valt, uitsluit) niet van toepassing zijn. De diensten van de 
Commissie beschikken echter hoe dan ook momenteel niet over aanwijzingen dat er 
sprake is van dergelijke parallelle gedragingen door verzekeraars. 
C. Toekomstverwachtingen 
49. De overeenkomsten die beperkt blijven tot het bijhouden van registers en het 
uitwisselen van informatie over verhoogde risico's lijken, afgezien van uitzonderlijke 
gevallen, definitief niet binnen het toepassingsgebied van artikel 81 (ex-85) te vallen. 
Overeenkomsten die verdergaande afspraken bevatten, zullen in beginsel moeten 
worden getoetst aan de titels II en III van de Verordening. De Commissie is, gezien 
de ervaringen tot op heden, van oordeel dat het niet wenselijk is voor dergelijke 
overeenkomsten een groepsvrijstelling vast te stellen. 
CONCLUSIE 
50. De Verordening is van toepassing op twee typen overeenkomsten betreffende 
mededingingsaspecten die op het moment dat de Verordening werd vastgesteld, 
zojuist op communautair niveau waren gedereguleerd, te weten de premies en de 
polisvoorwaarden. De Verordening had ten doel dit dereguleringsproces te 
begeleiden en ervoor te zorgen dat de nieuw ontstane mededinging niet zou worden 
beperkt door zelfreguleringsinitiatieven die verder gingen dan wat gezien de 
bijzondere aard van het verzekeringswezen kan worden gerechtvaardigd. 
Nagegaan moet worden of de Verordening deze doelstelling heeft verwezenlijkt. De 
ervaring heeft uitgewezen dat de tenuitvoerlegging van Titel II betreffende de 
premieberekening niet eenvoudig is. Vanwege de technische aard hiervan 
ondervinden de diensten van de Commissie moeilijkheden bij het toetsen van de 
verenigbaarheid met de Verordening van de samenwerking op het gebied van 
risicopremieberekening. In het beperkte aantal gevallen waarin zij gegevens over de 
-24-
door verzekeraars gehanteerde commerciële (bruto) premies hebben verkregen, 
waren de verschillen tussen deze premies daarentegen geruststellend. Met betrekking 
tot de polisvoorwaarden (Titel III) heeft de ervaring aangetoond dat er sprake is van 
een toepassingprobleem van geheel andere orde. Van de zogenaamde "zwarte" 
clausules, de meest schadelijke voor de mededinging, zijn er enkele die, volgens het 
bepaalde in artikel 7, in aanmerking komen voor de vrijstelling zodra de opstellers 
ervan aangeven dat de verzekeringsondernemingen ervan mogen afwijken. 
51. Het onderzoek naar medeverzekeringsgroepen en medeherverzekeringsgroepen 
(pools) in het licht van Titel IV van de Verordening blijft prioriteit houden. De 
economische benadering die moet worden gevolgd is bepaald (zie punt 28) en werd 
reeds toegepast op groepen voor luchtvaartverzekeringen. Het is wenselijk de 
bepalingen van Titel IV overeenkomstig deze benadering aan te passen en deze toe 
te passen op de families van groepen die thans zijn aangemeld bij de Commissie. 
In elke fase van de gevolgde economische benadering moet onderzoek worden 
gedaan naar een vraag, waarop het antwoord ligt in de specifieke omstandigheden 
van elke afzonderlijke zaak. De vraag of een groep in aanmerking komt voor de de 
minimis-regeling van artikel 11 van de Verordening hangt af van de definitie van de 
relevante markt (eerste vraag). De vraag of de vorming van de groep noodzakelijk is 
om verzekering van het risico mogelijk te maken, hangt af van de minimale omvang 
(tweede vraag). De vraag, tot slot, betreffende de restrictieve aard van een groep 
waarvoor geen verplichting tot inbreng is vastgesteld, vereist onderzoek naar de 
mate waarin de verzekeraars een economisch belang hebben bij het aanbieden van 
een dekking buiten de groep om (derde vraag). 
52. De overeenkomsten die vallen onder Titel V (veiligheidsvoorzieningen) en de 
overeenkomsten die worden genoemd in de machtigingsverordening van de Raad 
(afwikkeling van schadegevallen en registers van slechte risico's) hebben tot op 
heden geen grote rol gespeeld in de administratieve praktijk bij de Commissie. Zij 
grijpt uitsluitend in bij klachten en dan alleen nog voor zover het onderzoek in 
dergelijke zaken niet beter door de nationale bevoegde instanties of 
mededingingsautoriteiten kan worden verricht. 
53. Het voorliggende Verslag biedt de Commissie niet alleen de gelegenheid om de 
betrokken instanties en ondernemingen te informeren over de wijze waarop haar 
diensten de Verordening ten uitvoer hebben gelegd, maar ook om te verzoeken om 
informatie, opmerkingen en suggesties voor verbetering. Indien nodig zou hiertoe 
kunnen worden overwogen een hoorzitting te houden. 
-25-
ISSN 0254-1513 
COM( 1999) 192 def. 
DOCUMENTEN 
NL 10 08 06 17 
Catalogusnummer: CB-CO-99-188-NL-C 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
-SL6-