CG&MISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0MC91) 233 def. 
Brussel, 28 augustus 1991 
Voorstel voor een 
AANBEVEUNQ VAN PE RAAp 
betreffende kinderopvang 
(door de Commissie ingediend) 

- 2 -
TOELICHTING 
A. ACHTERGROND 
1. In 1989 werd door elf Lid-Staten van de Europese Gemeenschap het 
Gemeenschapshandvest van Sociale Grondrechten van de Werkenden 
goedgekeurd. Dit omvat bepaalde verplichtingen betreffende de 
ontwikkeling van gelijke kansen voor mannen en vrouwen (paragraaf 16) 
en de vereniging van gezinstaken met de uitoefening van een beroep. 
2. !n haar actieprogramma tot uitvoering van het Gemeenschapshandvest 
heeft de Commissie onder de doelstellingen ook de goedkeuring van een 
Aanbeveling betreffende kinderopvang opgenomen. 
3. Studies hebben aangetoond dat in alle Lid-Staten gebreken en leemten, 
alsmede de behoefte aan maatregelen om de met kinderopvang en 
-opvoeding samenhangende gezinstaken te verenigen met het uitoefenen 
van een beroep of het volgen van onderwijs of opleiding door ouders 
of andere volwassenen met taken op het gebied van de 
kinderverzorging, zowel als de negatieve effecten van deze situatie 
op de pogingen om gelijke kansen voor mannen en vrouwen te bereiken 
op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs en opleiding en het 
welzijn van hun gezin^1)(2)(3) bestaan. 
4. Het Actieprogramma van de Commissie tot uitvoering van het 
Gemeenschapshandvest van sociale grondrechten van de werkenden 
vermeldt dat reeds in 1982 het Eerste actieprogramma voor gelijke 
kansen het verband tussen werkgelegenheid en kinderopvang 
onderstreepte. In het Tweede Communautair Programma voor gelijke 
kansen heette het:" Een sine qua non voor de bevordering van een 
echte gelijke behandeling op de arbeidsplaats is een billijke 
verdeling van gezins- en beroepstaken, vooral de ontwikkeling van 
bevredigende voorzieningen voor kinderopvang en een algemene 
herziening van de sociale infrastructuur". 
5. Met het Derde Communautaire actieprogramma Gelijke kansen voor 
vrouwen en mannen (1991-1995) beoogt de Commissie, in het kader van 
de verbetering van de arbeidsvoorwaarden en de vereniging van werk­
en gezinstaken voor mannen en vrouwen, maatregelen te nemen voor de 
ontwikkeling van voorzieningen voor kinderopvang en verlof wegens 
gez i nsomstand i gheden. 
(1) "Childcare and Equality of Opportunity". Consolidated Report to the 
European Commission, Peter Moss, Co-ordinator, Childcare Network, based on 
national reports of Network representatives in the Twelve Member States, 
apr iI 1988. 
(2) "Infrastructure and Women's Employment" Centre for Research on 
European Women (CREW) and James McLock and Maire O'Leary, University 
College, Galway, V/174790-EN, oktober 1989. 
(3) "Who cares for Europe's Children?" by A. Phillips and P. Moss, 
Brussels, European Commission, 1989. 
-3-
6. De Mededeling van de Commissie over het gezinsbeleid van 8 augustus 
1989(4) vermeldt de noodzaak, de acties voort te zetten voor de 
vereniging van beroeps- en gezinsleven en een billijke verdeling van de 
gezinstaken; zij legt tevens sterke nadruk op de intensivering van de 
lopende acties In verband met het "Netwerk kinderopvang". ZIJ vestigt 
tevens In dit kader de aandacht op de behoefte aan flexibele v/erktijden, 
de ontwikkeling van a-typische werkroosters en verhoging van de 
werkstatus, alsmede de voorziening van toereikende basis-Infrastructuur 
(werktijden van particuliere en overheidsdiensten, transport). 
7. In het huidige economische kader tekent de noodzaak om de niveaus van 
ondersteuning voor werkende ouders. Inclusief kinderopvang te 
harmoniseren zich duidelijk af, om het evenwicht op de arbeidsmarkt en de 
mobiliteit tussen de Lid-Staten te bevorderen. De interne markt zal 
nieuwe banen opleveren en daarvan kunnen vrouwen profiteren, mits gezorgd 
wordt voor betaalbare ondersteuningsmaatregel en, waaronder diensten voor 
kinderopvang. Deze diensten zijn ook van het grootste belang wanneer 
vrouwen zich willen laten scholen en bijscholen, wat essentieel is in 
perioden van herstructurering van de arbeidsmarkt. Ten slotte: deze 
ondersteunende diensten zijn al even belangrijk, wil de Gemeenschap 
optimaal profiteren van de vaardigheden, capaciteiten en talenten van 
vrouwen. Zo Is het economisch en sociaal wenselijk om kwaliteit en 
kwantiteit van de diensten voor kinderopvang en andere maatregelen voor 
de vereniging van de uit kinderopvang en -opvoeding voortvloeiende 
gezinstaken met de uitoefening van een beroep of het volgen van onderwijs 
of opleiding door ouders, te verhogen. 
B. DE SITUATIE IN DE LID-STATEN 
De uitoefening van een beroep door vrouwen en mannen met kinderen 
1. Bijlage 1 geeft een overzicht van enige aspecten van de uitoefening van 
een beroep door vrouwen en mannen met kinderen. Uit deze bijlage blijkt 
dat de zorg voor kinderen en hun verzorging/opvang nog steeds een heel 
verschillend effect heeft op de deelneming van mannen en vrouwen aan de 
arbeidsmarkt: In 1988 oefende 44 % van de vrouwen met kinderen een beroep 
uit, dat is minder dan de helft van de mannen met kinderen (92 %) en ook 
heel wat minder dan het percentage voor kinderloze vrouwen in de 
vruchtbare leeftijd (71 %). Vrouwen met kinderen leken vaker In deeltijd 
te werken, vergeleken met mannen met kinderen of kinderloze vrouwen. 
2. Er zijn weinig gegevens over de kwalitatieve aspecten van beroepen van 
ouders (zoals: soort werk, loon en voorwaarden, vooruitzichten, enz.), 
waaruit het effect van kinderopvang en -verzorging op de beroepssituatie 
van mannen en vrouwen kan worden geëvalueerd. 
leemten In de dienstverlening 
3. Bijlage 2 toont het aantal in openbare opvangcentra voor kinderen tot 
tien jaar beschikbare plaatsen, als percentage van de gehele Jeugdige 
populatie, met uitzondering van de kinderen die het - in alle Lid-Staten 
verplichte - basisonderwijs volgen, maar met het aantal uren waarin zij 
(4) COM (89) 363 def, 
^-
dit onderwijs volgen en daarmee de bijdrage van deze scholen aan o's 
kinderopvang. Hoewel de Informatie over de particuliere centra niet ?c 
gedetailleerd is, zijn er aarwijzingen dat sr in de gehele Gemeenschap 
een grote behoefte aan voorzieningen bestaat waaraan niet s s voldaan,, ook 
In het land met het hoogste niveau aan voorzieningen. 
Naast zeer uiteenlopende voorzieningsniveaus tussen de Lid-Staten bestaai 
er ook verschillen bInnen elke Lld-Staat, zodat de toegang tot deze 
dienstverlening in de verschillende regio's uiteenloopt. In het algemeen 
kan worden gesteld, dat In de steden betere openbare voorzieningen 
bestaan dan op het platteland. 
Leeftlld van de doelgroep van de bestaande dienstverlening 
Voor kinderen onder de drie Jaar bestaat een grote vraag waaraan niet is 
voldaan: plaatsen voor 5 % of nog minder voor deze kinderen in acht Lid­
staten. Er bestaan wat meer plaatsen In openbare pre-basis- of 
kleuterscholen voor kinderen boven de drie Jaar, maar beneden de 
leerplichtige leeftijd. In vier landen zijn plaatsen voor 30 % van deze 
kinderen beschikbaar, in zes voor 50-80 % en in twee voor minder dan 50 
%. In veel landen zijn de openingstijden van deze voorzieningen, net ais 
van de basisscholen zodanig dat daarnaast "buitenschoolse opvang" nodig 
is. Dit soort voorzieningen Is In de meeste landen echter ook w&er met 
een iantaarntje te zoeken*5) (zie bijlage 1, iaatste koiom). 
Overheidsfinanciering kan worden aangevuld met middelen uit andere bron 
bij voorbeeld van ouders en werkgevers. Momenteel lopen de percentages 
aan overheidsgelden sterk uiteen, niet alleen tussen de Lid-Staten, maar 
ook voor de verschillende leeftijdsgroepen binnen de Lid-Staten. UÛ\ 
uitzondering van één Lld-Staat moeten de meeste ouders «net kinderen onder 
ae drie Jaar hun toevlucht nemen tot particulier gefinancierde diensten; 
de ouders van kinderen onder de drie jaar die gebruik maken van openbare 
voorzieningen en de ouders van oudere kinderen op do klouterschool moeten 
betalen naar draagkracht, hoewei de betalIrtgsnlveaus tussen de Lid-Staten 
variëren; het onderwijs In pre-basis- of basisscholen is kosteloos, 
hoewel aan de "buitenschoolse opvang" voor de ouders weer wel koster, 
verbonden kunnen zijn. In vijf landen bestaat een zekere mate van 
belastingontheffing voor de ouders die voor deze diensten moeten betalen, 
maar deze ondersteuning Is veel lager dan die voor de ouders die gebruld 
maken van de openbare voorzieningen en is bovendien niet aan het Inkomen 
gekoppeld, wat meer steun voor de lagere Inkomensgroepen zou betekenen. 
Verder lijkt onderzoek uit te wijzen, dat het al dan niet voorhanden zijn 
van adequate regelingen voor de opvang van kinderen tussen 0 en 10 jaar, 
dus niet alleen crèches voor de allerjongsten, doorslaggevend is voor 
hogere deelneming aan de arbeidsmarkt, en met name de percentages van de 
beroepswerkzaamheid, door vrouwen. In alle landen is er opvang voor niet 
meer dan een derde van de kinderen in de school leeftiJden, terwijl die In 
negen Lid-Staten praktisch geheel of bijna geheel ontbreekt. Die 
verschillen kunnen ten dele worden verklaard door de verschillende 
behoeftennlveaus, maar die vormen toch maar een deel van de bestaande 
ongelijke toegang tot de voorzieningen. 
(5) "Childcare in the European Communities, 1985-1990". Gepubliceerd in 
"Women In Europe", augustus 1990. Peter Moss, coördinator, Netwerk 
Kinderopvang. 
-5 
8. Door de grote informat ie leemten Is het onmogelijk, globale en 
vergelijkende gegevens te verstrekken over de toestand In de Lid-Staten, 
niet alleen aangaande de voorzieningen voor kinderopvang, maar ook 
aangaande de verlofregelingen voor werkende ouders met de zorg voor 
kinderopvang en -opvoeding, aangaande het milieu, de structuur en de 
organisatie van de arbeidsplaats en, tenslotte, aangaande een billijke 
verdeling van de gezlnsverantwoordelIjkneden, die alle deel uitmaken van 
een brede aanpak van de kinderopvang (zie hieronder, afdeling C). 
9. Over particuliere kinderopvang zijn weinig of zelfs helemaal geen 
gegevens beschikbaar. Veel vrouwen zoeken zelf een oplossing. Uit 
enquêtes blijkt dat de kinderopvang van de meeste kinderen onder de drie 
Jaar In alle Lid-Staten op één na door verwanten wordt verzorgd en dat 
particuliere en bedrIJfs-opvangcentra In alle landen de opvang van nog 
geen 2 % van alle kinderen onder de drie verzorgen. 
Verlofregelingen voor werkende ouders die verantwoordelijk, zlln voor de 
opvang en opvoeding van kinderen 
10. Bijlage 3 geeft een overzicht van het ouderschapsverlof. Belangrijkste 
punten: ouderschapsverlof bestaat In acht landen, één biedt een algemener 
verlof dat voor kinderopvang kan worden opgenomen; drie landen kennen 
geen voorzieningen. De duur van het verlof varieert tussen tien weken en 
bijna drie jaar. Behalve In Denemarken ontvangen de ouders die het verlof 
opnemen geen loon, of een tegemoetkoming die veel lager is dan hun 
normale verdiensten; het verlof berust op een starre regeling wat 
betreft de keuzevrijheid voor de ouders inzake de vraag hoe zij dit 
willen opnemen (ouders kunnen bij voorbeeld niet kiezen tussen een 
voltijds- of een deeltijdverlof, of tussen een aaneengesloten periode dan 
wel een aantal perioden met onderbrekingen). Voor het overgrote deel 
wordt het verlof door de moeder opgenomen. 
11. Naast deze vorm van verlof kennen zes landen een vorm van wettelijk 
verlof toe voor de verzorging van zieke kinderen, maar dit wordt In 
slechts drie gevallen betaald. Alleen Denemarken verstrekt een wettelijk 
vaderschapsver lof. 
Milieu, structuur en organisatie van de arbeidsplaats 
12. Wat eventuele Initiatieven tot vereniging van werk- en gezinsleven in het 
kader van het milieu, de structuur en de organisatie van de arbeidsplaats 
aangaat, valt uit nationale studies In enkele Lid-Staten op te maken dat 
de tot nog toe getroffen maatregelen beperkt zijn en dat ze zeer 
verschillend worden toegepast*6) (7H8). 
Een biinike verdeling van de gezinstaken 
13. Een grote verandering in het beroepsleven In de laatste 20 jaar is het 
groeiend aandeel van vrouwen (meer speciaal: gehuwde vrouwen) in het 
arbeidsproces. De grotere deelname van de vrouw 
(6) "The Industrial Relations revue and Report", V.K., mei-juni 1989. 
(7) "Retaining Women Employees", Hilary Metcalf, Institute of Manpower 
Studies Report, V.K., 1990. 
(8) "Maternity Rights: the Experience of Women and Employers", S. McRae, W.W. 
Daniel, Policy Studies Institute, V.K., 1991. 
aan het beroepsleven Is echter niet gepaard gegaan met de rp-atregefen <llc 
vereist zijn om een evenredige vermindering van de taken van de vrouw \r>. 
het gezin te bewerkstelligen en de vereniging van werk- en gezinstaken 
voor man en vrouw beiden te vergemakkelijken. Veel vrouwen z\er\ zich nog 
steed genoodzaakt tot een ongewanste keuze tussen een beroeoscirr1ère. 
taet de dubbele belasting van de verantwoordelijkheid voor het gezin, on 
e©n leven als hulsvrouw, van wie In hoofdzaak verwacht wordt dat zij 
zorgt voor de kinderen en eventueel voor familieleden, waarvoor zij haar 
vrije tijd en zonodig zelfs gedeeltelijk of geheel haar werk opgeeft. 
C. PJ 8REPE AANPAK YAN KINPERQPYANG 
1. Een van de belangrijkste vereisten voor voorzieningen voor kinderopvang 
is kwaliteit. Dat wil zeggen: kinderopvang bezit kwaiitelt, wanneer zij 
bijdraagt tot het welzijn en de ontwikkeling van het kind. Het is nodig, 
het valse onderscheid tussen opvang en opvoeding af te schaffen, zodat 
"opvang" wordt verlost van het stigma dat dit niet méér zou Inhouden dan 
een "parkeerdlenst" voor de ouders tijdens hun werk. De diensten moeten 
flexibel, plaatselijk en multi-functloneel zijn. Een goede kinderopvang 
is niet los te denken van de kwaliteit van het personeel van deze dienst. 
Bovendien zal een slechte opvangdlenst de tewerkstelling vsn vrou«3n 
tegenwerken, door sommige vrouwen van de arbeidsmarkt weg te houden en 
die vrouwen die reeds werkzaam zijn, nog meer stress te bezorgen. 
2. Voor de vereniging van de gezinstaken in verband met kinderopvang en 
-opvoeding met de uitoefening van een beroep of het volgen van onderwijs 
of aan opleiding zijn maatregeien op vier gebieden vereist: het zorgen 
voor goede kinderopvang tijdens het werk of het volgen van onderwijs of 
opleiding door de ouders of verzorgers, verlofregelingen voor ouders die 
verantwoordelijk zijn voor kinderopvang en -opvoeding, wijzigingen in de 
cultuur en structuur van de individuele arbeidsplaatsen» zodat zij 
positief kunnen inspelen op de behoeften van de werkenden die 
verantwoordelijk zijn voor kinderopvang en -opvoeding, en een billijker 
verdeling van de gezinstaken, In het bijzonder tussen man en vrouw. Elk 
van deze gebieden is essentieel, maar op zich zelf niet voldoende. Een 
algemeen en samenhangend programma voor al deze gebieden Is vereist. 
D. DIENSTEN VQQR KINPERQPYANG 
1. Er is een reeks diensten die Jannen worden verleend In Instellingen zoals 
peuter- en kleuterscholen»/ pre-basis- en basisscholen, centra voor 
buitenschoolse opvang, of door klnderverzorg(st)ers in georganiseerde 
opvangstelsels. 
2. Over zulke opvanatâïensten zijn In hoofdzaak de volgende opmerkingen te 
maken: 
!) Er bâstaan grote, niet te rechtvaardigen Inconsequenties, dan wel een 
gebrek aan samenhang, tussen de diensten op een aantal belangrijke 
gebieden, waaronder: de toegankelijkheid, de financiering en de 
kosten voor de ouders, de beschikbaarheid van plaatsen, de 
administratieve verantwoordelijkheid en ten slotte, de opleiding, 
salariëring en arbeidsvoorwaarden voor de werkenden. 
- 7-
il) De diensten moeten nauw samenwerken met de plaatselijke gemeenschap 
en met de ouders. Dit omvat onder andere: een positieve respons zowel 
op de lokale behoeften en omstandigheden als op die van de ouders, 
regelmatige contacten en Informatie-uitwisselingen, alsmede het 
scheppen van mogelijkheden voor ouders en plaatselijke gemeenschappen 
om invloed uit te oefenen op het nagestreefd doel en het beheer van 
de diensten. 
lil) Hoewel Bijlage 2 alleen diensten voor kinderen tot tien Jaar betreft, 
dient eraan te worden herinnerd, dat de gezlnsverantwoordelIJkheden 
uit hoofde van kinderopvang zeer gevarieerd zijn en ten minste 
blijven bestaan tot de kinderen van school af zijn, ook al verandert 
de aard van deze verantwoordelijkheden naarmate de kinderen opgroeien 
en minder afhankelijk worden. 
iv) Bijna alle werkenden in deze diensten, of deze nu uit overheidsgelden 
of privé gefinancierd worden, zijn vrouwen. De voorwaarden en de 
opleiding van de werkenden in de kinderopvang moeten worden verbeterd 
zodat deze meer overeenstemmen met het belang van hun werk. 
v) Sommige ouders kiezen vrijwillig voor prIvé-regelingen, maar vele 
andere treffen die omdat door de overheid gefinancierde diensten 
ontbreken. Er moeten daarom meer betaalbare diensten komen, om de 
kloof tussen de vraag naar en het bestaande aanbod aan diensten te 
overbruggen. In aanmerking genomen dat de vraag naar kinderopvang 
geen zaak is van de ouders alleen, maar van economisch en sociaal 
belang Is, moet ook de overheid belangrijke financiële bijdragen 
leveren tot de verstrekking van deze voorzieningen. 
vi) Wanneer financiering uit overheidsgelden wordt aangevuld uit andere 
bron, bij voorbeeld door ouders en werkgevers, moet dit deel uitmaken 
van een samenhangend en algemeen beleid voor de financiering van 
diensten. Wanneer de diensten worden verstrekt op de werkplaats, of 
anderszins gesubsidieerd door individuele werkgevers, moet dit worden 
beschouwd als een aanvulling op plaatselijke, geïntegreerde diensten 
en niet als een alternatief, en zij moeten worden verstrekt In het 
kader van een volledig uitgewerkt beleid voor gelijke kansen. 
E. VERLOFREGELINGEN VOOR WERKENDE OUDERS DIE VERANTWOORDELIJK ZIJN VOOR DE 
OPVANG EN OPVOEDING VAN KINDEREN 
Niet altijd kunnen of willen werkende ouders de zorg voor hun kinderen 
aan al dan niet professionele kinderoppas overlaten. Een intrinsiek 
element van kinderopvang is dus de noodzaak, verschillende soorten verlof 
te scheppen waardoor ouders In belangrijke per loden van het werk kunnen 
wegblijven zonder dat zij hun baan of anciënniteit verliezen, dan wel hun 
contractuele betrekking wordt onderbrokenW. 
(9) "The Impact of the completion of the Internal Market on Women in the 
European Community". 
-8 -
F. MILIEU. STRUCTUUR EN ORGANISAT 8 F VAN DE ARBEIDSPLAATS 
1. Het milieu, de gang van zaken en de mentaliteit op de arbeidsplaats zljc 
eveneens een essentieel element van een brede aanpak van kinderopvang. 
Regelingen op dit gebied kunnen tevens de continuïteit van carrières 
verzekeren en zo de met personeelsverloop verbonden kosten verlagen. 
2. Het is daarom noodzakelijk, bij de werkgevers en de vakbonden meer begrip 
te kweken voor het belang van de verbetering van het milieu, de structuur 
en de organisatie van de werkplaatsen en voor de wijzen waarop dat kan 
gebeuren. Het Is noodzakelijk, de toestand in de werkplaatsen op te 
nemen, de passende Initiatieven in te lelden en de doelmatigheid daarvan 
te controleren, en Innoverende maatregelen voor betere werkomstandigheden 
te stimuleren, te evalueren en te verspreiden. Voorbeelden hiervan zijn: 
tijdstippen waarop vergaderingen worden belegd, die niet mogen 
samenvallen met de momenten waarop kinderen uit de crèche moeten worden 
opgehaald, de noodzaak, de betrokkenen tijdig mede te delen wanneer zij 
op dienstreis moeten, noodzaak van glijdende werktijden, en dergelijke. 
G. BILLIJKE VERDELING VAN DE GEZINSTAKEN 
Dat vrouwen belast zijn met een onevenredig groot deel van de gezinstaken 
Is een van de voornaamste oorzaken van de ongelijke positie van de vrouw 
op de arbeidsmarkt, wat leidt tot ongelijke kansen op werk en inkomen 
Loonhoogte en positie in het bedrijf - kernpunten bij de beoordeling van 
kwaliteit - worden niet uitsluitend bepaald door de krachten van de 
markt, maar ook door de sociale kosten van de voortplanting, die ongelijk 
verdeeld zijn. Wil de vrouw een gelijkwaardige plaats op de arbeidsmarkt 
innemen en de kwaliteit van haar beroeps- en haar gezinsleven verhogen, 
dan Is het van essentieel belang dat de man zich Intensiever met de 
gezinstaken gaat bezighouden. Mannen moeten dan bovendien kunnen 
profiteren van al ie te treffen maatregelen ten behoeve van de vereniging 
van het gezins- en het beroepsleven, zonder dat zij daarvoor hun eigen 
carrièremogelijkheden in de waagschaal behoeven te stellen of negatieve 
reacties riskeren. Veranderingen van de mannelijke mentaliteit zijn zowel 
thuis als op de werkplek een vereiste om het werkmllieu een welwillende 
ambiance en een betere respons op de behoeften van kinderen te bezorgen, 
H. PE BEHOEFTE AAN INFORMATIE 
Er moeten doeltreffende maatregelen worden genomen voor een regelmatige 
Inwinning van Informatie over: de verstrekking en spreiding van opvang­
en opvoedingsdiensten voor kinderen, de mate waarin gezinnen daarvan 
gebruik maken en de daarmee voor hen verbonden kosten, het gebruik van de 
verlofmogelijkheden, de Invoering van gunstige regelingen op het werk, 
voortvloeiende uit collectieve of Individuele overeenkomsten ten behoeve 
van werknemers met gezInsverantwoordenJkheden, alsmede de mate waarin 
van die regelingen gebruik wordt gemaakt, en ten slotte, de mate waarin 
mannen deelnemen aan kinderopvang. Bij de inwinning van informatie en het 
controleren van de vorderingen bij de verwezenlijking van het beleid 
dient speciaal aandacht te worden besteed aan de situatie van bepaalde 
groepen gezinnen, waaronder: één-oudergezinnen, ge^'nnen met lage 
inkomens, gezinnen op het platteland en gezinnen met een (of meer) 
probleemkindeeren) of met andere speciale problemen. 
-3-
J. ALGEMENE CONCLUSIES 
1. De Commissie Is van mening dat uit de analyse van de hierboven behandelde 
punten blijkt dat de LId-Staten maatregelen moeten treffen om mannen en 
vrouwen In staat te stellen werkkring, onderwijs en opleiding te 
verenigen met uit de verzorging en opvoeding van kinderen voortvloeiende 
taken. De Commissie beveelt derhalve aan de LId-Staten aan, een aantal 
specifieke Initiatieven ter zake te nemen om zodoende mogelijk te maken, 
dat alle ouders met dergelijke taken toegang hebben tot lokale diensten 
van goede kwaliteit. 
2. Gezien het feit dat er grote informat Ie leemten bestaan, In het bijzonder 
betreffende het aanbod aan uit particuliere bronnen gefinancierde 
diensten, de opvangregelIngen voor kinderen tijdens de beroepsbezigheden 
van de ouders en de kwaliteit van de dienstverlening, moeten stappen 
worden genomen om In deze leemten te voorzien. Bij dit proces dient te 
worden aangestuurd op een verhoging van het kennisniveau betreffende de 
kinderopvang tot het reeds bestaande kennisniveau betreffende het 
onderwijsstelsel In het algemeen. 
3. De Commissie verplicht zich: (a) In samenwerking met de LId-Staten en de 
sociale partners de uitwisseling, evaluatie en verspreiding van 
informatie en ervaring op dit gebied te bevorderen; en (b) Innovatieve en 
grensoverschrijdend relevante projecten te steunen en de resultaten te 
verspreiden. 
Bijlagen: 3 
Bijlage 1 
Duitsland 
Frankrijk 
Italië 
Hederland 
België 
Luxemburg 
Verenigd Koninkrijk 
Ierland 
Denemarken 
Griekenland 
Portugal 
Spanje 
Europese Gemeenschappen merkende ouders, 1988 
% werkende vrouwen 
met kind onder 10 
38% (21%) 
56% (16%) 
42% ( 5%) 
32% (27%) 
54% (16%) 
38% (10%) 
46% (32%) 
23% ( 7%) 
79% (32%) 
41% ( 5%) 
62% ( 4%) 
28% ( 4%) 
44% (17%) % werkende mannen 
met kind onder 10 
94% (1%) 
93% (1%) 
95% (2%) 
91% (9%) 
92% (1%) 
98% (-) 
88% (1%) 
79% (1%) 
95% (2%) 
95% (1%) 
95% (1%) 
89% (1%) 
92% (2%) 
Legende : cijfers tussen haakjes : % met deeltijdbaan % werkende vrouwen 
leeftijd 20-39 
zonder kinderen 
751 (15%) 
75% (11%) 
55Ï ( 4%) 
68% (30%) 
68% (13%) 
69% ( 5%) 
83% (20%) 
67% ( 6%) 
79% ( 6%) 
52% ( 3%) 
69% ( 6%) 
44% ( 5%) 
71% (13%) wijziging In % 
werkende vrouwen 
1985-88, met kind 
onder 10 
+2,6% (+2,5%) 
+1,3% (+1,9%) 
+3.6Î (+0,7%) 
+8,2% (+7,7%) 
+2,8% (+2,4%) 
+3,7% (+0,6%) 
f7,5X (+6%) 
+5,1% (+1,5%) 
+2,6% (-1,5%) 
+3,8% (-0,2%) 
geen gegevens 
geen gegevens 
geen gegevens % niet-werkende 
vrouwen met kind 
onder 10 
6% 
10% 
8% 
8% 
12% 
2% 
8% 
8% 
8% 
6% 
6% 
10% % niet-werkende mannen 
met kind onder 10 
3% 
51 
3% 
5% 
5% 
1% 
8% 
17% 
3% 
3% 
2% 
8% 
5% 
Bi Jiago 2 
Plaatsen in openbare kinderopvangcentra ah % van alto kinderen van de leeftijdsgroep 
Duitsland 
Frankrijk 
Italli 
Nederland 
BelgfB 
Luxemburg 
verenigd Koninkrijk 
Ierland 
Oormerken 
Griekenland 
Portugal 
Spanje Jaar 
im 
1988 
1986 
1989 
1988 
1989 
1988 
1988 
1989 
1988 
1988 
1988 voor kinderen 
onder de 3 
3% 
20% 
5% 
2% 
20% 
2% 
2% 
2% 
48% 
4% 
6% 
? Voor kinderen 
tussen 3 en 
leerplichtige 
leeftijd 
65-70% 
95%+ 
85%+ 
50-5$% 
95%+ 
55-60% 
35-40% 
55% 
85% 
65-70% 
35% 
65-70% leerplichtig 
vanaf 
0-7 jaar 
6 jaar 
6 jaar 
5 jaar 
6 jaar 
5 jaar 
5 jaar 
6 jaar 
7 jaar 
5 1/2 jaar 
6 jaar 
6 jaar Lengte 
schooldag 
(Inclusief 
middagpauze) 
4-6 uur (a) 
8 uur 
4 uur 
6-7 uur 
7 uur 
4-8 uur (a) 
6 1/2 uur Opvang bulten 
schooluren 
voor leerlingen 
basisschool 
41 
7 
7 
1 % 
9 
1 % 
(") 
4 1/2-6 1/2 (b) ("} 
3- 5 1/2(a,b) 
4-5 uur (b) 
6 1/2 uur 
8 uur 29% 
(-) 
6% 
(-) 
NB. Deze Ubet moot In combinatie nordon gotozon mot do nationale verslagen, die belangrijke aanduidingen on toelichtingen bovatten. De tabet toont 
het aantal plaatsen In door do overheid gefinancierde diensten als eon % van de totaio Jeugdige populatie; hot % kinderen dat or gebruik van makt 
kan hoger uitvallen doordat somlge plaatsen In deeltijd worden gebruikt, Oe voorziening van poutorkiasjes in Hedör'land Is bulten beschouwing 
gelatent hoewel daar 10 % van de kinderen onder de 3 on 26 % van do kinderen van 3 - A jaar heengaan en do meeste gesubsidieerd worden door de 
overheid. De gemiddelde aamezlgheldsduur - 5 a 6 uur por wook - is zoveel korter dan in andere opvangdlonston, dat het moeilijk en mogelijk 
misleidend zou zijn om ze op gelijke voet als de andere diensten op te netten; toch «toeten de peuterklasjes niet over het hoofd gezien Horden bij 
een beschouwing van do door de overheid gefinancierde diensten in Hederland. 
Legende-, (?)« geen gegevens; (-)» minder dan 0,5%; (a> dagelijks wisselende schooltijden; (b)* mor schooluren naarmate kind ouder wordt 
Dui tsland 
Frankri j k 
Italië 
België 
Neder land 
Luxemburg 
Ve reni gd 
Koninkrijk 
Ierland 
Denemarken 
Grieken land 
Portuga l 
Spanje 1 Ouderschapsverlof * 
18 maanden. Laag forfaitair bedrag over 6 
maanden; daarna afhankelijk van gezinsinkomen 
dus hoger gesalarieerd gezin ontvangt minder. 
Tot het kind 3 jaar is. Geen vergoeding ten­
zij bij 3 of meer kinderen; dan laag forfai- ; 
tai r bedraq. i 
6 maanden. 30X van het salaris. i 
Geen, maar werknemers kunnen verlof nemen om j 
gezins- of persoonlijke redenen (zie natio- j 
naal vers lag). j 
Geen, maar Regeringsvoorstel voor deeltijd- | 
verlof is ingediend. 
Geen. 
Geen. j 
I 
Geen. 
10 weken, 90X van salaris (met plafond). 
3 maanden per ouder. Onbetaald. 
24 maanden. Onbetaald. 
12 maanden. Onbetaald. 1 
1 
i 
i 
| 
! 
! 
i 
i 
i 
i 
i BIJLAGE 3 
Onder ouderschapsverlof wordt verstaan : het recht op 
verlof tijdens een vastgestelde periode voor loontrek-
kenden, vaders, moeders, inclusief overheidspersoneel, 
na de geboorte van een kind, in de periode na afloop van 
het bevallingsverlof of aan werknemers volgens boven­
staande omschrijving bij adoptie van een kind na opname 
van dit kind in het gezin van de adoptie-ouder, tijdens 
welke verlofperiode de ver lofnemende ouder de zorg voor 
het kind daadwerkelijk op zich neemt. 
I 
- 13 -
Voorstel voor een 
AANBEVELING VAN DE RAAD 
betreffende kinderopvang 
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische 
Gemeenschap, inzonderheid op artikel 235, 
Gelet op de door de Commissie ingediende voorstel(1) 
Gezien het standpunt van het Europese Parlement, 
Gezien het standpunt van het Economische en Sociale Comité, 
Overwegende dat in paragraaf 16 van het Gemeenschapshandvest van de sociale 
grondrechten van de werkenden wordt aangedrongen op maatregelen waardoor 
mannen en vrouwen in staat worden gesteld hun beroepsverplichtingen met hun 
gezinstaken te verenigen; 
Overwegende dat de Commissie in haar Actieprogramma tot uitvoering van het 
Gemeenschapshandvest als een van de doelstellingen de goedkeuring van een 
Aanbeveling betreffende kinderopvang heeft genoemd; 
Overwegende dat in het Gemeenschapshandvest wordt opgemerkt dat 
voorzieningen voor kinderopvang, zowel als ouderschaps- en 
bevallingsverlof, deel uitmaken van een geheel dat een ieder in staat stelt 
zijn, respectievelijk haar gezinstaken met een beroepsloopbaan te 
verenigen, en dat een communautaire respons alleen niet volstaat om dit 
doel te verwezenlijken-, 
(1) 
- 14 -
Overwegende dat de Commissie, in het Derde Communautaire actieprogramma op 
middellange termijn "Gelijke kansen voor vrouwen en mannen" (1991-1995), 
heeft erkend dat intensievere actie op dit gebied noodzakelijk is; 
Overwegende dat in de Mededeling van de Commissie over het gezinsbeleid^2) 
nadrukkelijk wordt gewezen op de noodzaak, de acties tot vereniging van 
beroeps- en gezinstaken voort te zetten en een verdeling van de gezinstaken 
te bevorderen, waarbij wordt aangedrongen op intensievere actie ten behoeve 
van de kinderopvang; 
Overwegende dat de vereniging van beroeps- en gezinstaken moet worden 
gezien in een breed perspectief en dat het van belang is dat de Gemeenschap 
een globaal beleid stimuleert om deze vereniging te verwezenlijken; 
Overwegende dat het van het grootste belang is het welzijn van kinderen en 
gezinnen te bevorderen door ervoor te zorgen dat aan de behoeften van alle 
kinderen en gezinnen wordt voldaan en in aanmerking te nemen dat de uit de 
verzorging en opvoeding van kinderen voortvloeiende verantwoordelijkheden 
voortgaan tot en met de schooljaren van de kinderen alsmede te erkennen dat 
de werkgelegenheids- en huiselijke omstandigheden van ouders uiteenlopen; 
Overwegende dat onvoldoende voorzieningen, zoals goede maar betaalbare 
kinderopvang en andere maatregelen waardoor de zorg voor de opvang en 
opvoeding van kinderen kan worden verenigd met beroepsarbeid en onderwijs 
of beroepsopleiding van ouders, een enorm obstakel vormen voor vrouwen om 
even gemakkelijk als mannen toegang tot arbeidsmarkt, onderwijs of 
beroepsopleiding te krijgen - en zodoende volledig deel te nemen aan alle 
facetten van de samenleving; 
Overwegende dat betere voorzieningen en andere maatregelen ter vereniging 
van de verantwoordelijkheid voor kinderopvang en -opvoeding met 
beroepsarbeid of onderwijs of beroepsopleiding van ouders essentieel zijn 
om vrouwen ten volle te laten profiteren van de gunstige effecten van de 
interne markt; 
Overwegende dat adequate diensten voor kinderopvang de vrijheid van 
beweging van de werknemers en mobiliteit op de Europese arbeidsmarkt kunnen 
bevorderen; 
(2) 8 augustus 1989 COM(89) 363 def 
- 15 -
Overwegende dat kinderopvang een veelomvattend begrip is dat voorzieningen 
van hoge kwaliteit vooronderstelt: de ontwikkeling van een beroepsmilieu 
dat ouders die verantwoordelijk zijn voor kinderopvang en -opvoeding 
ondersteunt, en een verdeling van de gezinstaken tussen man en vrouw; 
Overwegende dat een gebrek aan voorzieningen voor kinderopvang en andere 
maatregelen die kinderopvang en -opvoeding verenigbaar maken met de 
uitoefening van een beroep en onderwijs of beroepsopleiding van ouders, een 
obstakel vormt voor een effectief profiteren van de talenten, vaardigheden 
en capaciteiten van vrouwen, terwijl op grond van de demografische 
ontwikkeling en de structurele veranderingen op de arbeidsmarkt daarop 
juist steeds vaker een beroep moet worden gedaan; 
Overwegende dat sommige Lid-Staten op dit gebied wel initiatieven hebben 
ontwikkeld, maar dat daarop dikwijls slechts beperkte maatregelen volgden; 
Overwegende dat in alle Lid-Staten de vraag naar goede en betaalbare 
kinderopvang het aanbod verre overtreft; 
Overwegende dat er bovendien, zowel tussen de Lid-Staten als tussen regio's 
in de Lid-Staten, grote verschillen bestaan in wat de kwaliteit en kost 
betreft van dienstverlening op het gebied van kinderopvang en andere 
maatregelen ter vereniging van gezinstaken met beroepsarbeid en onderwijs 
of beroepsopleiding van ouders; 
Overwegende dat de standaardclausule in de Communautaire Bestekken 
voorschrijft dat de acties en maatregelen binnen dit kader moeten 
overeenstemmen met en, waar dit van toepassing is, bijdragen tot de 
implementatie van het beleid en de wetgeving van de Gemeenschap betreffende 
gelijke kansen voor mannen en vrouwen, en dat in het bijzonder aandacht 
moet worden besteed aan maatregelen op het gebied van opleiding en 
infrastructuur die deelname aan de arbeidsmarkt door vrouwen met kinderen 
bevorderen; 
Overwegende dat bovendien in het NOW-initiatief van de Gemeenschap ter 
bevordering van gelijke kansen voor mannen en vrouwen op het gebied van 
werkgelegenheid en beroepsopleiding, wordt voorzien in maatregelen op het 
gebied van kinderopvang om vrouwen met kinderen te helpen om toegang te 
krijgen tot de arbeidsmarkt en beroepsopleidingscursussen; 
- 16 -
Overwegende dat het derhalve van belang is, communautaire richtsnoeren vast 
te stellen voor een aantal specifieke en veelomvattende acties tot 
ontwikkeling van goede en betaalbare kinderopvang en andere maatregeien ter 
vereniging van kinderopvang en -opvoeding met beroepsarbeid en onderwijs of 
beroepsopleiding van ouders, 
BEVEELT AAN: 
Artikel 1 
De Lid-Staten wordt aanbevolen maatregelen te treffen om mannen en vrouwen 
in staat te stellen hun beroeps- en gezinstaken welke uit de verzorging en 
opvoeding van hun kinderen voortvloeien, met elkaar in overeenstemming te 
brengen. 
Artikel 2 
De Lid-Staten wordt aanbevolen te dien einde met steun van de Juiste 
centrale, regionale en locale instanties, sociale partners en andere 
relevante instanties, maatregelen te treffen op de onderstaande vier 
gebieden: 
I. het aanbieden van kinderopvang tijdens de uitoefening van of het 
zoeken naar beroepsarbeid, c.q. het volgen van onderwijs of 
beroepsopleiding van de ouders; 
II. verlofregelingen voor ouders die een beroep uitoefenen en voor 
kinderopvang en -opvoeding moeten zorgen; 
III. milieu, structuur en organisatie van de arbeidsplaats (om 
tegemoet te komen aan de behoeften van werkenden met kinderen); 
IV. de verdeling van de gezinstaken op het gebied van kinderopvang en 
-opvoeding tussen vrouwen en mannen. 
Artikel 3 
De Lid-Staten wordt aanbevolen met betrekking tot de kinderopvang 
maatregelen te nemen met het doel 
- 17 -
a. aan alle ouders die werk zoeken of een beroep uitoefenen of onderwijs 
dan wel een beroepsopleiding volgen, toegang te verschaffen tot 
lokale en goede dienstverlening. Daarvoor is vereist dat deze 
dienstverlening betaalbaar is; een veilige en betrouwbare opvang 
combineert met een brede educatieve en pedagogische aanpak; 
beschikbaar wordt gesteld op grond van de behoeften van ouders en 
kinderen; in alle gebieden en regio's van de Lid-Staten verkrijgbaar 
is, zowel in stedelijke als landelijke gebieden; toegankelijk is voor 
kinderen met behoefte aan speciale aandacht, met taalkundige 
problemen en voor kinderen uit één-ouder gezinnen, en aan deze 
bijzondere behoeften kan voldoen; 
b. flexibiliteit en verscheidenheid van de diensten te bevorderen, als 
onderdeel van een strategie tot vergroting van de keuzemogelijkheden 
en tegemoetkoming aan de verschillende voorkeuren, behoeften en 
omstandigheden van kinderen en gezinnen. Dit vereist een goede 
samenhang tussen de diverse diensten; 
c. te trachten de opleiding (initieel en bijscholing) van de werknemers 
in de kinderopvangvoorzieningen te verbeteren om te waarborgen dat 
deze opleiding overeenstemt met het belang en de sociale en 
educatieve waarde van hun werkzaamheden; 
d. de diensten aan te moedigen, nauw samen te werken met de lokale 
overheden en met de ouders, door regelmatige contacten en 
gegevensuitwisselingen, om tegemoet te komen aan lokaal vastgestelde 
behoeften en omstandigheden van de ouders. 
e. ervoor te zorgen dat overheidsmiddelen een aanzienlijke bijdrage 
vormen voor de ontwikkeling van betaalbare en goede, gecoördineerde 
diensten die aan ouders keuzemogelijkheden verschaffen. 
Artikel 4 
De Lid-Staten wordt aanbevolen inzake verlofregelingen voor ouders die een 
beroep uitoefenen en moeten zorgen voor kinderopvang en -opvoeding, 
maatregelen te blijven ontwikkelen die het groeiend aandeel van vrouwen in 
het arbeidspotentieel realistisch benaderen. Dit impliceert het toekennen 
- 18 -
van verlof om alle werkende ouders, mannen èn vrouwen, in staat te stellen, 
hun tweeledige taak in beroep en gezin goed te vervullen, met, onder meer, 
soepelheid aangaande de wijze waarop het verlof wordt opgenomen. 
Artikel $ 
De Lid-Staten wordt aanbevolen, wat het milieu, de structuur en de 
organisatie van de arbeidsplaats betreft, maatregelen te nemen ten einde 
(a) de Sociale Partners aan te moedigen om onder meer binnen het kader 
van collectieve arbeidsovereenkomsten,acties te stimuleren die 
milieu, structuur en organisatie van elke arbeidsplaats apart 
positief laten inspelen op de behoeften van alle werkende ouders die 
moeten zorgen voor kinderopvang en -opvoeding; 
(b) initiatieven te lanceren ter verbetering van de arbeidsvoorwaarden 
van de dienstverleners in de sector kinderopvang en te waarborgen dat 
de sociale waarde van hun werk wordt erkend; 
(c) speciaal in de overheidssector acties te stimuleren die een 
voorbeeldfunctie kunnen vervullen bij het ontwikkelen van 
initiatieven op dit gebied. 
Artikel 6 
De Lid-Staten wordt aanbevolen om in verband met de uit de verzorging en 
opvoeding van kinderen voortvloeiende taken een grotere deelneming door 
mannen te bevorderen en aan te moedigen om te komen tot een meer 
gelijkwaardige verdeling van ouderlijke taken tussen mannen en vrouwen. 
Artikel 7 
De Lid-Staten doen de Commissie binnen drie Jaar na de goedkeuring van deze 
Aanbeveling mededeling van de ter naleving ervan getroffen maatregelen, 
zodat de Commissie over al die maatregelen een samenvattend verslag kan 
opstellen. 
Gedaan te Brussel, Voor de Raad 
ISSN 0254-1513 j 
COM(91)233def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 
Catalogusnummer : CB-CO-91-371-NL-C 
ISBN 92-77-75328-5 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg