[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 11.7.2005

SEC(2005) 926 definitief

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD

waarbij de Commissie wordt gemachtigd onderhandelingen te openen met Servië en Montenegro over een stabilisatie- en associatieovereenkomst

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD

waarbij de Commissie wordt gemachtigd onderhandelingen te openen met Servië en Montenegro over een stabilisatie- en associatieovereenkomst

A. TOELICHTING

In de mededeling van de Commissie van 26 mei 1999 over het stabilisatie- en associatieproces (SAP) met Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en Servië en Montenegro[1] werd een nieuw kader vastgesteld voor nauwere betrekkingen tussen de EU en deze landen. Op de Europese Raad van Thessaloniki van juni 2003 werd het SAP bekrachtigd als het beleidskader van de EU voor Zuidoost-Europa. Het SAP biedt perspectief op een breed partnerschap, op basis van een nieuw type overeenkomst, de stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAO). De mate waarin een land aan de gestelde politieke en economische voorwaarden voldoet, bepaalt of er al dan niet onderhandelingen over een stabilisatie- en associatieovereenkomst worden geopend.

De afgelopen jaren heeft de EU beleidsadvies verstrekt via de Raadgevende Taskforce EU-FRY en de versterkte permanente dialoog (EPD). De EPD controleert en stuurt de hervormingen op basis van het Europees Partnerschap, dat in juni 2004 door de Raad van Ministers van de EU is goedgekeurd, en het bijbehorende uitvoeringsplan, dat in december 2004 is opgesteld door de autoriteiten van Servië en Montenegro.

Met uitzondering van een textielovereenkomst met de Republiek Servië[2], bestaan er momenteel geen contractuele betrekkingen tussen de EU en Servië en Montenegro (SCG[3]). Sinds de val van het regime van Miloševic in oktober 2000 hebben Servië en Montenegro (voorheen de Federale Republiek Joegoslavië - FRJ) kunnen profiteren van diverse SAP-instrumenten, met name de autonome handelsmaatregelen voor vrijwel alle producten en aanzienlijke financiële steun. Zoals op de Europese Raad van Thessaloniki is verklaard, zijn Servië en Montenegro een potentiële kandidaat voor het EU-lidmaatschap.

In 2002-2003 voerde de FRJ een ingrijpende grondwetswijziging door met de goedkeuring van het constitutionele handvest van de statenunie van Servië en Montenegro op 4 februari 2003[4]. Medio 2003 werd een actieplan voor de totstandkoming van één beleid voor buitenlandse handel en een open interne markt goedgekeurd. Dankzij de goedkeuring van deze basisdocumenten kon de Commissie aan een haalbaarheidsrapport beginnen. De pogingen om tot een minimumniveau van gemeenschappelijk handelsbeleid en marktintegratie te komen, hebben echter niet het gewenste resultaat opgeleverd. Door de ernstige vertragingen bij de tenuitvoerlegging van het constitutionele handvest en het actieplan inzake handel en interne markt en ernstige gebreken bij de tenuitvoerlegging van de internationale verplichtingen van Servië en Montenegro, was het niet mogelijk de haalbaarheid van het openen van onderhandelingen over een SAO te beoordelen.

Om een einde te maken aan de hardnekkige constitutionele patstelling en om de vorderingen van Servië en Montenegro op de weg naar de EU opnieuw te stimuleren, heeft de Commissie in juli 2004 een tweesporenaanpak voorgesteld, die door de Raad van Ministers van de EU is overgenomen en in oktober 2004 door de politieke leiders van Servië en Montenegro is goedgekeurd.

Deze tweesporenaanpak houdt rekening met de complexe institutionele structuur van Servië en Montenegro. In de conclusies van 11 oktober 2004 betuigde de Raad “zijn steun voor de tweesporenaanpak, die inhoudt dat er één enkele stabilisatie- en associatieovereenkomst zal worden gesloten, waarbinnen aparte onderhandelingen met de republieken zullen worden gevoerd over het handelsbeleid, het economische beleid en eventueel het beleid op andere relevante gebieden. De Raad bevestigde zijn verbintenis ten aanzien van een versterkte statenunie van Servië en Montenegro op basis van het constitutionele handvest.”

De stabilisatie- en associatieovereenkomst met Servië en Montenegro zal dus betrekking hebben op aangelegenheden die tot de bevoegdheid van de statenunie behoren, en aangelegenheden waarvoor de republieken bevoegd zijn. Al naargelang deze verdeling van bevoegdheden zullen de onderhandelingen moeten worden gevoerd met de statenunie dan wel met de republieken. De SAO in haar geheel zou één instrument vormen dat zowel door de statenunie als door de republieken wordt gesloten, overeenkomstig hun respectieve bevoegdheden. Deze benadering stelt de Gemeenschap en haar lidstaten in de gelegenheid contractuele betrekkingen aan te gaan met Servië en Montenegro, door duidelijk aan te geven wat de rechten en verplichtingen zijn van de bevoegde autoriteiten, met inachtneming van de statenunie en overeenkomstig de bepalingen van het constitutionele handvest.

De Commissie presenteerde in april 2005 een haalbaarheidsrapport over het SAP tussen de EU en SCG[5]. De conclusie van dit rapport luidde dat Servië en Montenegro voldoende zijn voorbereid om te onderhandelen over een SAO , maar om de diverse fasen van het proces te doorlopen, zowel voor als tijdens de onderhandelingen, moeten Servië en Montenegro blijven medewerken met het Joegoslavië-tribunaal en zo spoedig mogelijk volledig meewerken. Daarnaast oordeelde de Commissie dat de statenunie en de twee republieken moeten doorgaan met de uitvoering van de prioriteiten van het Europees Partnerschap via het actieplan, waarbij bijzondere aandacht moet worden besteed aan een aantal thema’s die van bijzonder belang zijn voor een SAO, zoals beschreven in het rapport. De Commissie kondigde ook onderhandelingsrichtsnoeren aan, die in de bijlage bij deze aanbeveling zijn opgenomen.

De EU heeft reeds stabilisatie- en associatieovereenkomsten getekend met de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en met Kroatië, en onderhandelt momenteel over een SAO met Albanië. Bij de voorgestelde ontwerp-onderhandelingsrichtsnoeren is daarmee rekening gehouden. Enkele bepalingen zijn echter specifiek aangepast aan de situatie in Servië en Montenegro, waaronder de verdeling van bevoegdheden tussen de statenunie en de twee republieken. De handelsbepalingen van de SAO omvatten alle bepalingen die zijn vervat in de autonome handelspreferenties die reeds op unilaterale basis aan Servië en Montenegro zijn toegekend. De SAO is ook gericht op de bevordering van regionale integratie.

De totstandbrenging van contractuele betrekkingen met Servië en Montenegro in de vorm van een SAO maakt een brede vorm van samenwerking mogelijk en bevordert de integratie van dit land in de Europese structuren. De voorgestelde onderhandelingsrichtsnoeren omvatten de totstandbrenging van een geformaliseerd kader voor de politieke dialoog met Servië en Montenegro, op bilateraal en regionaal vlak. Een van de voornaamste doelstellingen van de overeenkomst is de bevordering van de economische en handelsrelaties, met het doel op termijn een met de WTO verenigbare vrijhandelszone voor goederen en diensten tot stand te brengen, na afloop van een overgangsperiode waarvan de lengte tijdens de onderhandelingen moet worden vastgesteld en die afhankelijk is van de voortgang van Servië en Montenegro.

De overeenkomst regelt het verkeer van werknemers, vrijheid van vestiging, dienstverlening, lopende betalingen en kapitaalverkeer. In de overeenkomst beloven Servië en Montenegro om de wetgeving geleidelijk aan te passen aan de Gemeenschapswetgeving, vooral op de belangrijkste terreinen van de interne markt. Doel is brede betrekkingen tot stand te brengen op alle gebieden van communautair belang, evenals een basis te creëren voor de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. De algemene samenwerking wordt onderbouwd door een communautair steunprogramma, dat Servië en Montenegro de nodige steun en bijstand biedt bij de tenuitvoerlegging van bepaalde aspecten van de overeenkomst.

Gezien de huidige bestuurlijke capaciteit in Servië en Montenegro worden het tempo van de onderhandelingen en de sluiting van de SAO bepaald door de versterking van het wetgevende en institutionele kader van Servië en Montenegro en de capaciteit van het land om de in de SAO aangegane verbintenissen te implementeren.

B. AANBEVELING

Gezien het voorgaande beveelt de Commissie de Raad aan:

- zijn goedkeuring te hechten aan de in de bijlage opgenomen ontwerp-onderhandelingsrichtsnoeren, die de grondslag moeten vormen voor de onderhandelingen over een stabilisatie- en associatieovereenkomst met Servië en Montenegro;

- een speciaal comité te benoemen dat de Commissie moet bijstaan in deze taak.

BIJLAGE ONDERHANDELINGSRICHTSNOEREN

A. TOELICHTING 2

B. AANBEVELING 4

1. Aard van de overeenkomst 9

2. Toepassingsgebied van de overeenkomst 9

3. Inhoud van de overeenkomst 9

3.1. Preambule 9

3.2. Algemene beginselen 12

3.3. Politieke dialoog 13

3.4. Regionale samenwerking 14

3.4.1. Samenwerking met andere landen die een stabilisatie- en associatieovereenkomst met de EU hebben ondertekend 14

3.4.2. Samenwerking met andere landen die betrokken zijn bij het stabilisatie- en associatieproces 15

3.4.3. Samenwerking met andere kandidaat-lidstaten van de EU 15

3.5. Vrij verkeer van goederen 15

3.5.1. Handel in industrieproducten 16

3.5.1.1. Invoer in de Gemeenschap 16

3.5.1.2. Invoer in Servië en Montenegro 16

3.5.1.3. Rechten en kwantitatieve beperkingen bij uitvoer 16

3.5.1.4. Maatregelen voor beide partijen 16

3.5.1.5. Bijzondere regelingen 17

3.5.2. Handel in landbouw- en visserijproducten 17

3.5.3. Gemeenschappelijke bepalingen 18

3.5.3.1. Standstill 18

3.5.3.2. Non-discriminatie 18

3.5.3.3. Douanerechten bij invoer 19

3.5.3.4. Douane-unies, vrijhandelszones en regelingen voor grensverkeer 19

3.5.3.5. Bijzondere clausules en procedures 19

3.5.3.6. Preferentiële regels van oorsprong en methoden van administratieve samenwerking 19

3.5.3.7. Beperkingen 19

3.5.3.8. Administratieve samenwerking op het gebied van fraude en beheer van preferentiële invoer 19

3.6. Verkeer van werknemers, vestiging, diensten en kapitaal 19

3.6.1. Verkeer van werknemers 19

3.6.2. Vestiging 20

3.6.3. Tijdelijk verkeer van dienstverleners 21

3.6.4. Wederzijdse erkenning van kwalificaties 21

3.6.5. Dienstverlening 21

3.6.5.1. Algemene bepalingen 21

3.6.5.2. Vervoer 22

3.6.6. Lopende betalingen en kapitaalverkeer 23

3.6.7. Algemene bepalingen 23

3.7. Harmonisatie van wetgeving, rechtshandhaving en mededingingsregels 23

3.7.1 Mededinging 24

3.7.1.1. Mededinging en overheidssteun 24

3.7.1.2. Staatsmonopolies 24

3.7.1.3. Overheidsondernemingen 24

3.7.2. Intellectuele, industriële en commerciële eigendom 25

3.7.3 Overheidsopdrachten 25

3.7.4. Normalisatie, metrologie, accreditering en conformiteitsbeoordeling 26

3.7.5. Consumentenbescherming 26

3.7.6. Arbeidsomstandigheden en gelijke kansen 27

3.8. Justitie, vrijheid en veiligheid 27

3.8.1. Institutionele versterking 27

3.8.2. Bescherming van persoonsgegevens 27

3.8.3. Visa, grenscontrole, asiel en migratie 27

3.8.4. Preventie van en controle op illegale immigratie; overname 28

3.8.5. Witwassen van geld en financiering van terrorisme 28

3.8.6. Samenwerking op het gebied van drugs 29

3.8.7. Voorkoming en bestrijding van criminaliteit 29

3.8.8 Terrorismebestrijding 29

3.8.9 Bijzondere positie van het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken 30

3.9. Samenwerkingsbeleid 30

3.9.1. Economisch en handelsbeleid 30

3.9.2. Statistische samenwerking 31

3.9.3. Bank- en verzekeringswezen en andere financiële diensten 31

3.9.4. Samenwerking op het gebied van boekhoudkundige en financiële controle 31

3.9.5. Bevordering en bescherming van investeringen 31

3.9.6. Industriële samenwerking 31

3.9.7. Midden- en kleinbedrijf 32

3.9.8 Toerisme 32

3.9.9. Landbouw en agro-industriële sector 32

3.9.10. Visserij 32

3.9.11. Douane 32

3.9.12. Belastingen 33

3.9.13. Samenwerking op sociaal gebied 33

3.9.14. Onderwijs en opleiding 33

3.9.15. Culturele samenwerking 34

3.9.16. Samenwerking op audiovisueel gebied 34

3.9.17. Informatiemaatschappij 34

3.9.18 Netwerken en diensten voor elektronische communicatie 34

3.9.19. Informatie en communicatie 34

3.9.20. Vervoer 35

3.9.21. Energie 35

3.9.22. Milieu 35

3.9.23. Onderzoek en technologische ontwikkeling 35

3.9.24. Regionale en lokale ontwikkeling 35

3.9.25 Hervorming van het openbaar bestuur 36

3.10. Financiële samenwerking 36

3.11. Institutionele, algemene en slotbepalingen 37

3.11.1. Stabilisatie- en associatieraad (SAR) 37

3.11.2. Stabilisatie- en associatiecomité (SACOM) 37

3.11.3. Parlementair stabilisatie- en associatiecomité (PSAC) 37

3.11.4. Algemene bepalingen en slotbepalingen 37

1. AARD VAN DE OVEREENKOMST

De onderhandelingen hebben ten doel een stabilisatie- en associatieovereenkomst (SAO) te sluiten met Servië en Montenegro (SCG). Het zal gaan om een preferentiële overeenkomst, die een bijdrage moet leveren aan de sociaal-economische ontwikkeling, versterking van de democratie en de rechtsstaat en politieke stabilisatie van het land en de regio en die een nauwe en langdurige associatie tussen de overeenkomstsluitende partijen tot stand moet brengen.

De stabilisatie- en associatieovereenkomst zal de eerste associatieovereenkomst met Servië en Montenegro zijn.

De SAO in haar geheel zou één instrument vormen dat zowel door de statenunie als door de republieken wordt gesloten, overeenkomstig hun respectieve bevoegdheden. Het zal een gemengde overeenkomst betreffen tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en de statenunie van Servië en Montenegro, de Republiek Servië en de Republiek Montenegro anderzijds[6].

2. Toepassingsgebied van de overeenkomst

De overeenkomst regelt de politieke, economische en handelsbetrekkingen tussen de partijen en omvat bepalingen over de politieke dialoog, samenwerking op een groot aantal gebieden, een vrijhandelszone tussen de partijen, harmonisatie van de wetgeving, bijstand, alsmede de nodige institutionele regelingen voor haar toepassing.

Wat het geografische toepassingsgebied betreft, wordt in de overeenkomst rekening gehouden met resolutie nr. 1244 (1999) van de VN-Veiligheidsraad met betrekking tot een internationale civiele aanwezigheid met het oog op een interim-bestuur in Kosovo (United Nations Interim Administration Mission in Kosovo), waardoor het op dit moment niet mogelijk is de verbintenissen van deze overeenkomst ook in Kosovo toe te passen.

3. Inhoud van de overeenkomst

3.1. Preambule

In de preambule kan worden verwezen naar:

- de sterke band tussen de partijen en de waarden die zij delen, hun verlangen deze band nog te versterken en op wederkerigheid en wederzijds belang gebaseerde nauwe en langdurige betrekkingen tot stand te brengen die Servië en Montenegro in staat moeten stellen de betrekkingen met de Gemeenschap te versterken en uit te breiden;

- het belang van deze overeenkomst voor het stabilisatie- en associatieproces met de landen van Zuidoost-Europa, in het kader van de totstandbrenging en consolidatie van een op samenwerking gebaseerde stabiele orde in Europa, waarvan de Europese Unie een steunpilaar is, en in het kader van het stabiliteitspact;

- de verbintenis van de partijen om met alle mogelijke middelen bij te dragen tot de politieke, economische en institutionele stabilisatie, in Servië en Montenegro en in de gehele regio, door de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld en democratisering, institutionele opbouw en hervorming van het openbaar bestuur, regionale handelsintegratie en versterkte economische samenwerking, een brede vorm van samenwerking, onder andere op het gebied van justitie en binnenlandse zaken, en versterking van de nationale en regionale veiligheid;

- de verbintenis van de partijen om de politieke en economische vrijheden te stimuleren als grondslag van deze overeenkomst, de mensenrechten te eerbiedigen en de rechtsstaat te handhaven, inclusief de rechten van leden van nationale minderheden, alsmede de democratische beginselen, op basis van een meerpartijenstelsel met vrije en eerlijke verkiezingen;

- de verbintenis van de partijen om volledig uitvoering te geven aan alle beginselen en bepalingen van het Handvest van de Verenigde Naties, de OVSE, met name die van de Slotakte van Helsinki, de slotdocumenten van de conferenties van Madrid en Wenen en het Handvest van Parijs voor een nieuw Europa, en te voldoen aan hun verplichtingen in het kader van de overeenkomsten van Dayton/Parijs en Erdut, en het Stabiliteitspact voor Zuidoost-Europa, teneinde bij te dragen tot de regionale stabiliteit en de samenwerking tussen de landen in de regio;

- het belang dat de partijen hechten aan de beginselen van de vrijemarkteconomie en de bereidheid van de Gemeenschap om een bijdrage te leveren aan de economische hervormingen in Servië en Montenegro;

- het belang dat de partijen hechten aan vrijhandel, overeenkomstig de rechten en verplichtingen die voortvloeien uit de WTO, die zij op transparante en niet-discriminerende wijze toepassen;

- de wens van de partijen om een regelmatige politieke dialoog te onderhouden over bilaterale en internationale vraagstukken van wederzijds belang, met inbegrip van regionale aspecten, rekening houdend met het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie;

- de verbintenis van de partijen om de georganiseerde misdaad te bestrijden en beter samen te werken in de strijd tegen terrorisme, op basis van de verklaring van de Europese Conferentie van 20 oktober 2001;

- de overtuiging dat de stabilisatie- en associatieovereenkomst een nieuw klimaat zal scheppen voor de onderlinge economische betrekkingen tussen de partijen, in het bijzonder voor de ontwikkeling van handel en investeringen, factoren die van cruciaal belang zijn voor de economische herstructurering en modernisering;

- de verbintenis van Servië en Montenegro om hun wetgeving in relevante sectoren aan te passen aan de Gemeenschapswetgeving en effectief te implementeren;

- het constitutionele handvest van Servië en Montenegro, waarin de bevoegdheden tussen de statenunie en de twee republieken worden verdeeld;

- de verbintenis van de statenunie van Servië en Montenegro en de twee republieken om samen te werken en hun beleid op elkaar af te stemmen om een effectieve implementatie van de stabilisatie- en associatieovereenkomst te garanderen;

- de bereidheid van de Gemeenschap om substantiële steun te verlenen voor de doorvoering van hervormingen en de wederopbouw, en daartoe gebruik te maken van alle beschikbare instrumenten voor samenwerking en technische, financiële en economische bijstand, op een brede indicatieve meerjaarlijkse basis;

- de voorwaarde dat de bepalingen van deze overeenkomst die vallen onder het toepassingsbereik van deel III, titel IV van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Verenigd Koninkrijk en Ierland binden als afzonderlijke overeenkomstsluitende partijen, en niet als een deel van de Europese Gemeenschap, totdat het Verenigd Koninkrijk of Ierland (al naar gelang het geval) Servië en Montenegro ervan in kennis stelt dat het gebonden is als deel van de Europese Gemeenschap, overeenkomstig het Protocol betreffende de positie van het Verenigd Koninkrijk en Ierland dat is gehecht aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap. Hetzelfde geldt voor Denemarken, overeenkomstig het aan die verdragen gehechte Protocol betreffende de positie van Denemarken;

- de top van Zagreb, waar de oproep werd gedaan de betrekkingen tussen de landen die betrokken zijn bij het stabilisatie- en associatieproces en de Europese Unie verder te consolideren en de regionale samenwerking te verbeteren;

- de top van Thessaloniki, waar werd bevestigd dat het stabilisatie- en associatieproces het beleidskader vormt voor de betrekkingen van de Europese Unie met de landen op de Westelijke Balkan en dat zij al naar gelang hun individuele voortgang met betrekking tot de hervormingen en hun prestaties uitzicht hebben op toetreding tot de Europese Unie;

- het Memorandum van Overeenstemming inzake handelsbevordering en liberalisering, dat op 27 juni 2001 is ondertekend in Brussel en waarbij Servië en Montenegro zich, samen met andere landen in de regio, ertoe verbonden vóór eind 2002 onderhandelingen te voeren over een netwerk van bilaterale vrijhandelsovereenkomsten, ter versterking van het vermogen van de regio om investeringen aan te trekken en om de vooruitzichten op integratie van de regio in de wereldeconomie te verbeteren;

- de bereidheid van de Europese Unie Servië en Montenegro zo volledig mogelijk te betrekken bij de politieke en economische samenwerking in Europa, en de status van Servië en Montenegro als potentiële kandidaat voor het lidmaatschap van de EU, op basis van het Verdrag betreffende de Europese Unie en op voorwaarde dat wordt voldaan aan de criteria die in juni 1993 door de Europese Raad zijn vastgesteld, alsmede dat deze overeenkomst succesvol ten uitvoer wordt gelegd, met name wat de regionale samenwerking betreft.

3.2. Algemene beginselen

1. De eerbiediging van de democratische beginselen en de mensenrechten, zoals vervat in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en gedefinieerd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, de Slotakte van Helsinki en het Handvest van Parijs voor een nieuw Europa, de eerbiediging van de internationale rechtsbeginselen, de rechtsstaat en de beginselen van de markteconomie, zoals beschreven in het document van de CVSE-conferentie van Bonn inzake economische samenwerking, liggen ten grondslag aan het interne en externe beleid van de partijen en vormen een essentieel onderdeel van deze overeenkomst.

2 Bekrachtiging van het belang dat de partijen hechten aan de bestrijding van terrorisme.

3. Bekrachtiging van het belang dat de partijen hechten aan het nakomen van internationale verplichtingen, met name volledige samenwerking met het Joegoslavië-tribunaal.

4. De gehechtheid van de partijen aan internationale en regionale vrede en stabiliteit. De ontwikkeling van betrekkingen van goed nabuurschap is essentieel voor het stabilisatie- en associatieproces. De sluiting en tenuitvoerlegging van de stabilisatie- en associatieovereenkomst hangen derhalve af van de relevante politieke en economische criteria waarover de Raad op 29 april 1997 een besluit heeft genomen en van de prestaties van Servië en Montenegro in dit verband.

5. Verwijzing naar de bereidheid van Servië en Montenegro om de samenwerking en de betrekkingen van goed nabuurschap met de overige landen van de regio voort te zetten en te bevorderen, wat mede inhoudt dat een passend niveau van wederzijdse concessies op het gebied van het verkeer van personen, goederen, kapitaal en diensten wordt ingesteld en dat projecten van wederzijds belang worden ontwikkeld, met name inzake de bestrijding van georganiseerde misdaad, corruptie, witwassen van geld, illegale migratie en smokkel, waaronder van mensen en drugs. Deze verbintenis is van fundamenteel belang voor de ontwikkeling van de betrekkingen en de samenwerking tussen de partijen en draagt bij tot de regionale stabiliteit.

6. De associatie wordt volledig verwezenlijkt in een overgangsperiode van maximaal tien jaar, die in twee fasen uiteenvalt.

Deze twee fasen gelden niet voor het vrije verkeer van goederen (zie 3.5), waarvoor in de overeenkomst een aparte regeling wordt opgesteld.

De opsplitsing in twee op elkaar volgende fasen is bedoeld om de toepassing van de overeenkomst tussentijds grondig te kunnen toetsen. Op het gebied van harmonisatie van de wetgeving en rechtshandhaving zal de aandacht tijdens de eerste fase vooral uitgaan naar de fundamentele elementen van het acquis, waarvoor specifieke criteria worden geformuleerd, zoals beschreven in 3.7.

De stabilisatie- en associatieraad (SAR) zal de toepassing van de overeenkomst en de wettelijke, administratieve, institutionele en economische hervormingen van Servië en Montenegro regelmatig toetsen in het licht van de preambule en de algemene beginselen van de toekomstige SAO.

De eerste fase begint wanneer de overeenkomst in werking treedt. In de loop van het vijfde jaar beoordeelt de SAR de door Servië en Montenegro geboekte vooruitgang en besluit of de tweede fase, op weg naar volledige associatie, kan beginnen of wordt uitgesteld. De SAR beslist ook over eventuele specifieke bepalingen die noodzakelijk worden geacht voor een goed verloop van de tweede fase. Dit heeft geen gevolgen voor de tijdens de onderhandelingen vastgestelde duur van de overgangsperioden.

De overeenkomst moet volledig verenigbaar zijn met de relevante WTO-bepalingen, met name artikel XXIV van de GATT 1994 en artikel V van de GATS en moet dienovereenkomstig worden uitgevoerd.

3.3. Politieke dialoog

De overeenkomst moet passende bepalingen omvatten over de politieke dialoog, die moet bijdragen aan solidariteit en nieuwe vormen van samenwerking tussen de partijen en die met name volgende aspecten moet stimuleren:

- de volledige integratie van Servië en Montenegro in de gemeenschap van democratische naties en geleidelijke toenadering tot de Europese Unie;

- bevordering van de convergentie van de standpunten van de partijen inzake internationale kwesties, mede door de uitwisseling van informatie, voor zover van toepassing, met name inzake kwesties die aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor de partijen;

- regionale samenwerking en de ontwikkeling van betrekkingen van goed nabuurschap;

- gezamenlijke standpunten inzake veiligheid en stabiliteit in Europa, met inbegrip van samenwerking op de gebieden die vallen onder het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie; samenwerken aan en bijdragen tot het tegengaan van de verspreiding van massavernietigingswapens en de overbrengingsmiddelen daarvoor, door volledige naleving en nationale tenuitvoerlegging van hun bestaande verplichtingen op grond van de internationale ontwapenings- en non-proliferatieverdragen en -overeenkomsten en andere internationale verplichtingen op dit gebied.

De politieke dialoog vindt voornamelijk plaats binnen de stabilisatie- en associatieraad, die algemene verantwoordelijkheid draagt voor elk vraagstuk dat de partijen voorleggen.

Op verzoek van de partijen kan de politieke dialoog ook plaatshebben op de volgende wijzen:

- voor zover nodig, bijeenkomsten op het niveau van hoge ambtenaren, die enerzijds Servië en Montenegro vertegenwoordigen en anderzijds het voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie en de Commissie;

- door ten volle gebruik te maken van alle diplomatieke kanalen tussen de partijen, met inbegrip van ter zake dienende contacten in derde landen en binnen de Verenigde Naties, de OVSE, de Raad van Europa en andere internationale fora;

- alle andere middelen die een zinvolle bijdrage kunnen leveren aan de consolidatie, ontwikkeling en intensivering van de dialoog.

Op parlementair niveau vindt de politieke dialoog plaats in het parlementaire stabilisatie- en associatiecomité.

De politieke dialoog kan plaatsvinden in multilateraal verband, of als regionale dialoog waarbij andere landen in de regio betrokken zijn.

3.4. Regionale samenwerking

In overeenstemming met de verbintenis met betrekking tot internationale en regionale vrede en stabiliteit en de ontwikkeling van betrekkingen van goed nabuurschap, zullen Servië en Montenegro regionale samenwerking actief nastreven. Het steunprogramma van de Europese Gemeenschap kan bijdragen aan projecten met een regionale of grensoverschrijdende dimensie.

Wanneer Servië en Montenegro van plan zijn de samenwerking met een van de in 3.4.1. en 3.4.3 genoemde landen te intensiveren, delen zij dit mede aan en voeren zij overleg met de EU, overeenkomstig de institutionele, algemene en slotbepalingen van de overeenkomst.

Servië en Montenegro worden aangemoedigd bestaande bilaterale overeenkomsten met partners in de regio opnieuw te bezien dan wel nieuwe overeenkomsten te sluiten, om ervoor te zorgen dat deze verenigbaar zijn met de beginselen die worden genoemd in het Memorandum van Overeenstemming inzake handelsbevordering en liberalisering, dat op 27 juni 2001 in Brussel is ondertekend.

3.4.1. Samenwerking met andere landen die een stabilisatie- en associatieovereenkomst met de EU hebben ondertekend

Na de ondertekening van de stabilisatie- en associatieovereenkomst openen Servië en Montenegro onderhandelingen met de landen die reeds een stabilisatie- en associatieovereenkomst hebben ondertekend, met het oog op de sluiting van bilaterale overeenkomsten inzake regionale samenwerking om de reikwijdte van de samenwerking tussen de betrokken landen te vergroten.

De voornaamste elementen van deze overeenkomsten zijn:

- een politieke dialoog;

- de totstandbrenging van een vrijhandelszone tussen de partijen die verenigbaar is met de relevante WTO-bepalingen;

- wederzijdse concessies betreffende het verkeer van werknemers, vestiging, dienstverlening, lopende betalingen en kapitaalverkeer en andere beleidsterreinen die betrekking hebben op het verkeer van personen, op een niveau dat gelijkwaardig is met dat in deze overeenkomst;

- samenwerking op andere al dan niet onder deze overeenkomst vallende terreinen, met name justitie en binnenlandse zaken.

Deze overeenkomsten omvatten waar nodig bepalingen met betrekking tot de opzet van de nodige institutionele mechanismen. Ze worden gesloten binnen een tijdens de onderhandelingen vast te stellen termijn na de inwerkingtreding van deze stabilisatie- en associatieovereenkomst. De bereidheid van Servië en Montenegro om deze overeenkomsten te sluiten is een voorwaarde voor de verdere ontwikkeling van de betrekkingen tussen de partijen.

Met andere landen in de regio moeten soortgelijke onderhandelingen worden geopend zodra zij stabilisatie- en associatieovereenkomsten hebben ondertekend.

3.4.2. Samenwerking met andere landen die betrokken zijn bij het stabilisatie- en associatieproces

Servië en Montenegro dienen de samenwerking met de andere bij het stabilisatie- en associatieproces betrokken landen van de regio voort te zetten op sommige of alle onder deze overeenkomst vallende samenwerkingsgebieden, met name die van wederzijds belang. Deze samenwerking dient verenigbaar te zijn met de beginselen en doelstellingen van deze overeenkomst.

3.4.3. Samenwerking met andere kandidaat-lidstaten van de EU

Servië en Montenegro zouden de samenwerking met andere kandidaat-lidstaten van de EU moeten versterken en een overeenkomst inzake regionale samenwerking sluiten op alle onder deze overeenkomst vallende gebieden. Een dergelijke overeenkomst moet de bilaterale betrekkingen tussen Servië en Montenegro en dat land geleidelijk afstemmen op het relevante onderdeel van de betrekkingen tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten en dat land.

3.5. Vrij verkeer van goederen

Tijdens een vastgestelde overgangsperiode, als omschreven in 3.2, brengt de Gemeenschap geleidelijk een op evenwichtige verplichtingen gebaseerde vrijhandelszone tot stand met de republiek Servië en de republiek Montenegro. Deze vrijhandelszone dient in overeenstemming te zijn met artikel XXIV van de GATT 1994 en andere relevante WTO-bepalingen. De Gemeenschap neemt de betrokken maatregelen in een aanzienlijk hoger tempo dan Servië en Montenegro.

Servië en Montenegro dienen voor de indeling van goederen in het handelsverkeer tussen de partijen gebruik te maken van de Gecombineerde Nomenclatuur.

De basisrechten waarop de opeenvolgende verlagingen worden toegepast, zijn die welke door Servië en Montenegro daadwerkelijk erga omnes worden toegepast op de dag vóór de ondertekening van de overeenkomst. Als na de ondertekening van de overeenkomst een erga omnes tariefverlaging plaatsvindt, treden de verlaagde rechten in de plaats van de eerdergenoemde basisrechten en worden latere verlagingen volgens deze nieuwe basistarieven berekend. De partijen delen elkaar hun basisrechten mede.

De overeenkomst vormt geen aantasting van de mogelijkheid van de republiek Servië en de republiek Montenegro om ter bevordering van de handel preferentiële behandeling toe te kennen aan invoer uit andere landen die betrokken zijn bij het stabilisatie- en associatieproces in Zuidoost-Europa, alsmede aangrenzende landen die geen lid zijn van de EU.

3.5.1. Handel in industrieproducten

De bepalingen van dit deel zijn van toepassing op alle producten van oorsprong uit de Gemeenschap en Servië en Montenegro die zijn opgenomen in de hoofdstukken 25 tot en met 97 van de Gecombineerde Nomenclatuur, met uitzondering van de in een bijlage bij de overeenkomst vermelde producten (waarin de producten worden genoemd die als landbouwproducten in plaats van als industrieproducten worden beschouwd). De handel tussen de partijen in producten die onder het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie vallen, geschiedt in overeenstemming met dat Verdrag.

3.5.1.1. Invoer in de Gemeenschap

De Gemeenschap bevestigt de afschaffing, bij de inwerkingtreding van de overeenkomst, van alle kwantitatieve beperkingen, douanerechten en maatregelen van gelijke werking op goederen die vanuit Servië en Montenegro in de Gemeenschap worden ingevoerd.

3.5.1.2. Invoer in Servië en Montenegro

De overeenkomst voorziet in de volgende maatregelen:

bij de inwerkingtreding van de overeenkomst worden kwantitatieve beperkingen of maatregelen van gelijke werking op de invoer in de republiek Servië en de republiek Montenegro van goederen van oorsprong uit de Gemeenschap afgeschaft;

bij de inwerkingtreding van de overeenkomst schaffen de twee republieken alle douanerechten voor alle producten die niet zijn opgenomen in de lijst van gevoelige producten af. Deze lijsten worden vastgelegd als bijlagen bij de overeenkomst;

de republiek Servië en de republiek Montenegro schaffen de rechten op de in genoemde bijlagen bij de overeenkomst opgenomen producten geleidelijk af volgens tijdschema’s waarover wordt onderhandeld, rekening houdend met 1) de gevoeligheid van het product en 2) de behoefte van de republieken om te zorgen voor fiscale duurzaamheid. Alle douanerechten dienen aan het einde van de overgangsperiode te zijn afgeschaft.

3.5.1.3. Rechten en kwantitatieve beperkingen bij uitvoer

Bij de inwerkingtreding van de overeenkomst schaffen de partijen alle douanerechten bij uitvoer af.

Bij de inwerkingtreding van de overeenkomst schaffen de partijen alle kwantitatieve beperkingen bij uitvoer af.

3.5.1.4. Maatregelen voor beide partijen

Bij de inwerkingtreding van de overeenkomst gaan de partijen over tot de afschaffing in hun onderlinge handelsverkeer van alle heffingen van gelijke werking als douanerechten bij invoer.

De partijen gaan bij de inwerkingtreding van de overeenkomst over tot de afschaffing van alle douanerechten bij uitvoer en heffingen van gelijke werking en van alle kwantitatieve beperkingen die van toepassing zijn op de uitvoer en maatregelen van gelijke werking. Tenzij anders bepaald, worden alle kwantitatieve beperkingen en maatregelen van gelijke werking bij de inwerkingtreding van de overeenkomst afgeschaft.

3.5.1.5. Bijzondere regelingen

Textiel

Voor de handel in textielproducten gelden specifieke bepalingen, waarin alle in de autonome handelspreferenties opgenomen maatregelen en de relevante bepalingen van de textielovereenkomst tussen de republiek Servië en de Europese Gemeenschap[7] worden overgenomen, evenals de passende autonome textielmaatregelen[8].

3.5.2. Handel in landbouw- en visserijproducten

Deze titel is van toepassing op handel in landbouw- en visserijproducten (met inbegrip van verwerkte landbouwproducten) van oorsprong uit Servië en Montenegro en de Gemeenschap.

Met “landbouw- en visserijproducten” worden bedoeld de producten vermeld in de hoofdstukken 1 tot en met 24 van de gecombineerde nomenclatuur en in bijlage I, §I, (ii) van de overeenkomst inzake de landbouw (GATT, 1994).

Deze definitie omvat ook vis en visserijproducten die vallen onder hoofdstuk 3, onder de posten 1604 en 1605 en onder de onderverdelingen 0511 91, 2301 20 00 en ex 1902 20 10 (“gevulde deegwaren, bevattende meer dan 20 gewichtspercenten vis, schaal- of weekdieren of andere ongewervelde waterdieren”).

Voor verwerkte landbouwproducten die voor de toepassing van deze overeenkomst als landbouwproducten worden aangemerkt, gelden bijzondere bepalingen die rekening houden met de industriële en landbouwaspecten van deze producten. De wederzijdse concessies waarin de overeenkomst voorziet voor verwerkte landbouwproducten die niet onder bijlage I bij het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap vallen, vormen geen beletsel voor de toepassing van de vigerende communautaire bepalingen.

Bij de inwerkingtreding van de overeenkomst gaat de Gemeenschap over tot afschaffing van alle kwantitatieve beperkingen en maatregelen van gelijke werking die van toepassing zijn op de invoer van landbouw- en visserijproducten uit Servië en Montenegro.

Bij de inwerkingtreding van de overeenkomst schaffen de republiek Servië en de republiek Montenegro alle kwantitatieve beperkingen of maatregelen van gelijke werking die van toepassing zijn op de invoer van landbouw- en visserijproducten van oorsprong uit de Gemeenschap af.

De Gemeenschap en Servië en Montenegro verlenen elkaar wederkerige concessies overeenkomstig de bijlagen bij de overeenkomst.

Het equivalent van de concessies die aan Servië en Montenegro zijn verleend overeenkomstig de bij inwerkingtreding van deze overeenkomst geldende autonome handelspreferenties, wordt in de SAO opgenomen. In dit verband moeten Servië en Montenegro voldoen aan de in 3.5.3 genoemde voorwaarden. Deze concessies kunnen worden aangepast in geval van ernstige verstoring van de Gemeenschapsmarkt of de daarmee samenhangende regelgevingsmechanismen, overeenkomstig de vrijwarings- en antifraudeclausules die in de overeenkomst worden opgenomen.

Rekening houdend met de omvang van de handel in landbouw- en visserijproducten tussen de EG en Servië en Montenegro, het bijzonder gevoelige karakter hiervan, de bepalingen van het landbouw- en visserijbeleid van de Gemeenschap, de rol van de landbouw en de visserij in de economie van Servië en Montenegro en de gevolgen van de toetreding van Servië en Montenegro tot de WTO en van de uitkomsten van de multilaterale handelsonderhandelingen in het kader van de WTO, onderzoeken de partijen in de stabilisatie- en associatieraad voor elk product de mogelijkheid van verdere wederzijdse concessies.

Concessies die door de partijen worden verleend voor de handel in visserijproducten worden in aanvullende bijlagen vermeld.

De partijen zouden bepalingen moeten formuleren om volledige bescherming van de geografische aanduidingen in de landbouwsector te waarborgen.

3.5.3. Gemeenschappelijke bepalingen

Ter bevordering van het in de punten 3.5.1 en 3.5.2 bedoelde proces van geleidelijke liberalisering dient de overeenkomst algemene bepalingen te omvatten voor alle producten, tenzij anders wordt bepaald. Dergelijke bepalingen dienen in overeenstemming te zijn met de relevante WTO-regels.

3.5.3.1. Standstill

Onverminderd het huidige of toekomstige landbouwbeleid van de partijen en behoudens tussen de partijen overeengekomen uitzonderingen, worden in het handelsverkeer tussen de Gemeenschap en Servië en Montenegro met ingang van de dag vóór de opening van de onderhandelingen geen nieuwe rechten of heffingen van gelijke werking en geen nieuwe kwantitatieve beperkingen of maatregelen van gelijke werking ingesteld, en worden de maatregelen die reeds van toepassing zijn niet verscherpt of restrictiever gemaakt.

3.5.3.2. Non-discriminatie

De partijen onthouden zich van alle binnenlandse belastingmaatregelen of -praktijken en schaffen bestaande maatregelen of praktijken af die rechtstreekse of onrechtstreekse discriminatie inhouden tussen de producten van de ene overeenkomstsluitende partij en soortgelijke producten van oorsprong uit de andere overeenkomstsluitende partij.

Voor producten die naar het grondgebied van de andere partij worden uitgevoerd mogen geen interne belastingen worden terugbetaald die het bedrag van de op deze producten rustende directe of indirecte belastingen overschrijden.

3.5.3.3. Douanerechten bij invoer

De bepalingen betreffende de afschaffing van de douanerechten bij invoer zijn eveneens van toepassing op douanerechten van fiscale aard.

3.5.3.4. Douane-unies, vrijhandelszones en regelingen voor grensverkeer

In de overeenkomst wordt een zelfde soort clausule opgenomen als in andere associatieovereenkomsten. Deze andere overeenkomsten en regelingen dienen in overeenstemming te zijn met de relevante WTO-regels.

3.5.3.5. Bijzondere clausules en procedures

De overeenkomst omvat een antidumping/compensatieclausule, een algemene vrijwaringsclausule, een clausule inzake staatsmonopolies, een “schaarste”-clausule en een clausule tot het uitsluiten van rechtstreekse belastingen, die vergelijkbaar zijn met die van soortgelijke overeenkomsten, alsmede bepalingen betreffende de procedures die van toepassing zijn op deze clausules, rekening houdend met eerder opgedane ervaring.

3.5.3.6. Preferentiële regels van oorsprong en methoden van administratieve samenwerking

Aan de overeenkomst wordt een protocol gehecht waarin het begrip “product van oorsprong” wordt gedefinieerd en methoden van administratieve samenwerking worden omschreven. Als in de tussentijd besloten wordt de diagonale cumulatie uit te breiden naar de SAP-landen, zal hiermee rekening worden gehouden tijdens de onderhandelingen.

3.5.3.7. Beperkingen

De overeenkomst laat onverlet de handhaving van verbodsbepalingen of beperkingen op de invoer, de uitvoer of de doorvoer van goederen bedoeld in de artikelen 30, 296 en 297 van het EG-Verdrag.

3.5.3.8. Administratieve samenwerking op het gebied van fraude en beheer van preferentiële invoer

Dankzij de overeenkomst hebben de partijen de mogelijkheid passende maatregelen te nemen in geval van gebrek aan administratieve samenwerking of beheer en/of onregelmatigheden of fraude. Met betrekking tot het verlies van douanerechten in verband met het beheer van preferentiële invoer kunnen passende maatregelen worden vastgesteld op basis van een besluit van de Raad.

3.6. Verkeer van werknemers, vestiging, diensten en kapitaal

3.6.1. Verkeer van werknemers

Op grond van de overeenkomst mogen, met inachtneming van de in elke lidstaat geldende voorwaarden en bepalingen, werknemers die onderdaan zijn van Servië en Montenegro en legaal op het grondgebied van een lidstaat werkzaam zijn, wat arbeidsvoorwaarden, salaris en ontslagregeling betreft, niet gediscrimineerd worden op grond van hun nationaliteit.

Met inachtneming van de in elke lidstaat geldende voorwaarden en bepalingen, met name wetgeving inzake gezinshereniging, hebben de legaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende echtgenoot en kinderen van een legaal op het grondgebied van een lidstaat werkzame werknemer, met uitzondering van seizoenswerknemers en werknemers die onder bilaterale overeenkomsten tussen Servië en Montenegro en de lidstaten vallen, voor de duur van de arbeidsvergunning toegang tot de arbeidsmarkt van die lidstaat.

De lidstaten zullen de toegang tot arbeid in het kader van bilaterale overeenkomsten voor werknemers uit Servië en Montenegro handhaven en indien mogelijk verbeteren. Na een bepaalde periode onderzoekt de stabilisatie- en associatieraad of verdere verbeteringen mogelijk zijn, waarbij rekening wordt gehouden met de arbeidsmarktsituatie in de lidstaten en in de Gemeenschap.

De partijen voeren de bepalingen in die nodig zijn voor de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels voor legaal op het grondgebied van een lidstaat werkzame onderdanen van Servië en Montenegro, en hun aldaar legaal verblijvende gezinsleden. Bij een besluit van de stabilisatie- en associatieraad, dat alle rechten en verplichtingen uit hoofde van bilaterale overeenkomsten onverlet laat indien deze in een gunstigere behandeling voorzien, worden de volgende bepalingen ingevoerd:

- alle door dergelijke werknemers in de verschillende lidstaten vervulde tijdvakken van verzekering, arbeid of verblijf worden opgeteld met het oog op pensioenen en renten uit hoofde van ouderdom, invaliditeit en overlijden, alsmede voor medische verzorging van deze werknemers en hun gezinsleden;

- alle pensioenen of renten uit hoofde van ouderdom, overlijden, een arbeidsongeval of een beroepsziekte dan wel wegens de eruit voortvloeiende invaliditeit, met uitzondering van uitkeringen waarvoor geen premie is betaald, kunnen vrij worden overgemaakt tegen de krachtens de wetgeving van de debiteuren-lidstaat of -lidstaten toegepaste koers;

- de werknemers in kwestie ontvangen gezinsbijslagen voor hun gezinsleden zoals hierboven omschreven.

In de overeenkomst wordt met betrekking tot deze bepalingen een wederkerigheidsclausule opgenomen.

3.6.2. Vestiging

De aanpak van de vrijheid van vestiging komt grotendeels overeen met die in vergelijkbare overeenkomsten en dient de volgende elementen te omvatten:

- bij de inwerkingtreding van de overeenkomst verlenen de Gemeenschap en Servië en Montenegro elkaar nationale behandeling of de status van meestbegunstigde natie - afhankelijk van de vraag welk van de twee het gunstigst is - voor de vestiging en activiteiten van ondernemingen; Europese ondernemingen die in een van beide republieken gevestigd zijn, moeten dezelfde nationale behandeling of behandeling als meestbegunstigde krijgen in de andere republiek;

- na een periode die tijdens de onderhandelingen wordt vastgesteld, waarbij rekening wordt gehouden met 1) de lengte van de overgangsperiode, 2) de desbetreffende rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen en 3) de situatie op de arbeidsmarkt van de partijen, dient de stabilisatie- en associatieraad de bovenstaande bepalingen uit te breiden tot zelfstandigen die onderdaan zijn van een van beide partijen bij de overeenkomst;

- aan de republiek Servië en de republiek Montenegro wordt, zo nodig, een overgangsperiode toegekend in een beperkt aantal sectoren, die in een bijlage bij de overeenkomst worden vastgesteld;

- in afwijking van de algemene bepalingen inzake het vrij verkeer van werknemers hebben de begunstigden van het door de partijen verleende recht van vestiging, overeenkomstig de in het gastland van vestiging geldende wetgeving, het recht werknemers die onderdaan zijn van lidstaten van de Gemeenschap of Servië en Montenegro in dienst te nemen of in dienst te doen nemen door een van hun vestigingen aldaar, mits dergelijke werknemers een sleutelpositie bekleden;

- speciale bepalingen inzake vervoer over land, cabotage in het zeevervoer en vervoer door de lucht; op dit laatste terrein moet rekening worden gehouden met de uitkomsten van de onderhandelingen over de zogenaamde “horizontale verbintenissen”;

- dezelfde bepalingen betreffende scheepvaartmaatschappijen uit de Gemeenschap als in soortgelijke overeenkomsten.

3.6.3. Tijdelijk verkeer van dienstverleners

Wat het tijdelijk verkeer van dienstverleners betreft, omvat de overeenkomst uitsluitend bepalingen met betrekking tot het tijdelijk verkeer van werknemers die een sleutelpositie bekleden en andere zorgvuldig omschreven groepen van dienstverleners, rekening houdend met de GATS-definities, met name de definities van punt 4 van de EG-lijsten van specifieke verbintenissen. Om te voorkomen dat de regels kunnen worden omzeild, moet de Commissie waar nodig onderhandelen over nauwkeuriger definities voor bijzonder gevoelige sectoren. De Commissie dient er tevens op toe te zien dat niets in de overeenkomst de partijen belet hun nationale wet- en regelgeving en voorschriften betreffende toegang en verblijf, arbeid, arbeidsvoorwaarden, vestiging van natuurlijke personen en dienstverlening toe te passen, tenzij zij daarbij de voordelen die uit de overeenkomst voortvloeien, tenietdoen of uithollen.

3.6.4. Wederzijdse erkenning van kwalificaties

Om voor onderdanen van de Gemeenschap en van Servië en Montenegro de toegang tot en de uitoefening van beroepsactiviteiten op het grondgebied van de andere partij te vereenvoudigen, onderzoekt de Associatieraad welke stappen noodzakelijk zijn voor de wederzijdse erkenning van kwalificaties en neemt daartoe alle noodzakelijke maatregelen.

3.6.5. Dienstverlening

3.6.5.1. Algemene bepalingen

De overeenkomst moet voorzien in geleidelijke wederzijdse liberalisering van de handel in diensten tussen de Gemeenschap enerzijds en de republiek Servië of de republiek Montenegro anderzijds, verenigbaar met de relevante WTO-regels, met name artikel V van de GATS. De overeenkomst omvat de volgende hoofdcomponenten:

- ondernemingen die niet op het grondgebied van de andere partij zijn gevestigd, verwerven geleidelijk het recht om diensten te verlenen, overeenkomstig de GATS en afhankelijk van met name de voortgang die wordt geboekt bij de harmonisatie van wetgeving op de diverse terreinen. De specifieke verbintenissen van de republiek Servië en de republiek Montenegro worden opnieuw beoordeeld na hun toetreding tot de WTO;

- de stabilisatie- en associatieraad controleert de tenuitvoerlegging van deze liberalisering, met name de vooruitgang die wordt geboekt op het gebied van financiële diensten (hervorming van het bankwezen, versterking van toezichthoudende structuren, wetgeving inzake waardepapieren en de effectenbeurs).

3.6.5.2. Vervoer

De overeenkomst voorziet tevens in de liberalisering van vervoersdiensten, met inbegrip van een specifiek protocol inzake vervoer over land. De voornaamste elementen op dit gebied zijn:

- specifieke bepalingen inzake het vervoer over land, met name wegvervoer, spoorwegvervoer en gecombineerd vervoer, teneinde te voorzien in onbeperkt transitoverkeer over de weg door Servië en Montenegro en de gehele Gemeenschap en tevens in niet-discriminerende behandeling van vrachtwagens uit Servië en Montenegro ten opzichte van de regels die van toepassing zijn op vrachtwagens uit de Gemeenschap bij doorvoer in de Gemeenschap. Op dit gebied (doorvoer in de Gemeenschap) volgen Servië en Montenegro alle communautaire wetgeving inzake zware vrachtwagens. Zware vrachtwagens uit Servië en Montenegro zullen ook onder regelingen vallen die vergelijkbaar zijn met alle toekomstige communautaire wetgeving die gericht is op het verminderen van de milieuvervuiling en het verbeteren van de verkeersveiligheid. Ook wordt voorzien in effectieve toepassing van het beginsel van non-discriminatie, met name ten aanzien van tolheffing, en van de specifieke technische, milieu- en sociale eisen. Servië en Montenegro worden aangemoedigd internationale verdragen inzake verkeersveiligheid te ratificeren en ten uitvoer te leggen. Met name met betrekking tot het regionale kernnet in Zuidoost-Europa zal een inventarisatie worden gemaakt van de belangrijkste weg- en spoorwegverbindingen en van de projecten die van bijzonder belang zijn voor de partijen; de volledige voltooiing daarvan krijgt de grootste prioriteit. Passende maatregelen zullen worden overwogen om de binnenvaartdiensten geleidelijk te verbeteren;

- bepalingen inzake luchtvervoer die voorzien in een afzonderlijke overeenkomst inzake de wederzijdse toegang tot elkaars markten met het oog op een gecoördineerde ontwikkeling en een geleidelijke liberalisering van het vervoer tussen de partijen in overeenstemming met hun respectieve commerciële behoeften;

- op het gebied van het zeevervoer: de toepassing van de beginselen van onbeperkte toegang op commerciële basis tot de internationale zeevervoersmarkt en het maritieme verkeer en de eerbiediging van internationale en Europese verplichtingen ten aanzien van veiligheid, beveiliging en milieunormen.

3.6.6. Lopende betalingen en kapitaalverkeer

Bepalingen inzake lopende betalingen dienen de bepalingen in andere hoofdstukken van de toekomstige overeenkomst te ondersteunen. Vrij verkeer van kapitaal is een essentieel kenmerk van een geïntegreerde markt, waarvan ook Servië en Montenegro zullen profiteren zodra hun concurrentiepositie dat toestaat. De overeenkomst bevat bepalingen inzake de verwerving van onroerend goed door niet-ingezetenen. De overeenkomst bevat de verbintenis van de republiek Servië en de republiek Montenegro tot liberalisering van het kapitaalverkeer met betrekking tot directe investeringen die zijn verricht overeenkomstig het hoofdstuk over vestiging en de bescherming van investeerders, voor wat betreft vereffening en repatriëring van investeringen en daaruit voortvloeiende winst. Dergelijke bepalingen hebben geen gevolgen voor een gunstigere behandeling waarin bestaande bilaterale en multilaterale verbintenissen van Servië en Montenegro eventueel voorzien. De overeenkomst omvat een standstillclausule en een ontwikkelingsclausule die voorzien in verdere liberalisering van het kapitaalverkeer op middellange termijn en een verbintenis van Servië en Montenegro om het vrije verkeer van kapitaal tussen de twee republieken voor Europese investeerders te garanderen.

3.6.7. Algemene bepalingen

De algemene bepalingen, inclusief de fiscale bepalingen, worden gemodelleerd naar die van soortgelijke overeenkomsten.

3.7. Harmonisatie van wetgeving, rechtshandhaving en mededingingsregels

De overeenkomst omvat bepalingen over de geleidelijke aanpassing van de huidige en toekomstige wetgeving van de statenunie Servië en Montenegro, de republiek Servië en de republiek Montenegro aan die van de Gemeenschap, en met name de effectieve implementatie daarvan.

De statenunie Servië en Montenegro, de republiek Servië en de republiek Montenegro maken in eerste instantie hun wetgeving verenigbaar met de fundamentele onderdelen van het acquis, in het bijzonder met de belangrijkste onderdelen van de wetgeving inzake de interne markt, overeenkomstig de prioriteiten van het Europees Partnerschap. In een later stadium brengen de statenunie Servië en Montenegro, de republiek Servië en de republiek Montenegro hun wetgeving in overeenstemming met andere onderdelen van het acquis.

De overeenkomst bevat bepalingen over toezicht op de tenuitvoerlegging van de harmonisatie van de wetgeving en de te treffen rechtshandhavingsmaatregelen, inclusief hervorming van het justitieel apparaat. Termijnen worden vastgesteld voor de harmonisatie in de sectoren concurrentie, intellectuele, industriële en commerciële eigendom, overheidsopdrachten, normalisatie en certificatie, financiële diensten, vervoer over land, over zee en door de lucht – waarbij bijzondere aandacht wordt besteed aan veiligheidseisen, milieunormen en sociale aspecten – energie, vennootschapsrecht, boekhouding, consumentenbescherming, gegevensbescherming, gezondheid en veiligheid op het werk en gelijke kansen. Harmonisatie van de wetgeving in andere sectoren van de interne markt is een verplichting waaraan aan het einde van de overgangsperiode moet zijn voldaan.

3.7.1 Mededinging

3.7.1.1. Mededinging en overheidssteun

De bepalingen inzake mededinging worden gemodelleerd naar die van vergelijkbare overeenkomsten, met name de stabilisatie- en associatieovereenkomst met Kroatië. Zij omvatten onder meer het volgende:

- transparantie op het gebied van overheidssteun, met inbegrip van het opstellen van jaarverslagen;

- indien nodig wordt voor staalproducten een speciale regeling ingesteld naar het model van protocol 2, artikel 5, bij de SAO met Kroatië. Hierin wordt de nadruk gelegd op het bijzondere karakter van de herstructureringshulp en het feit dat dit type steun een beperkte duur heeft en gepaard dient te gaan met capaciteitsverminderingen in het kader van haalbaarheidsprogramma’s;

- mededingingsregels, gebaseerd op de artikelen 81, 82 en 87 van het EG-verdrag, en bepalingen over overheidsondernemingen en ondernemingen waaraan bijzondere of exclusieve rechten zijn toegekend, waarop door onafhankelijke autoriteiten moet worden toegezien. De bepalingen op grond van de artikelen 81 en 82 treden in werking bij de ondertekening van de overeenkomst; de bepalingen op grond van artikel 87 treden geleidelijk in werking over een gedurende de onderhandelingen vast te stellen periode;

- het recht van een partij om passende maatregelen te treffen als zij van oordeel is dat gedragingen onverenigbaar zijn met de overeenkomst.

3.7.1.2. Staatsmonopolies

Er zal worden voorzien in aanpassing, binnen een tijdens de onderhandelingen vast te stellen termijn, van staatsmonopolies van commerciële aard om ervoor te zorgen dat er tussen de partijen geen sprake is van discriminatie ten aanzien van de voorwaarden waaronder goederen worden afgezet.

3.7.1.3. Overheidsondernemingen

Binnen een tijdens de onderhandelingen vast te stellen termijn en onverminderd strengere eisen om de artikelen 81, 82 en 87 toe te passen op overheidsondernemingen, zoals beschreven in 3.7.1.1., zullen Servië en Montenegro op overheidsondernemingen de beginselen toepassen die worden uiteengezet in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen, en met name in artikel 86.

De speciale rechten van overheidsondernemingen tijdens de overgangsperiode omvatten niet de mogelijkheid tot instelling van kwantitatieve beperkingen of maatregelen van gelijke werking op de invoer in Servië en Montenegro van goederen van oorsprong uit de Gemeenschap.

3.7.2. Intellectuele, industriële en commerciële eigendom

De statenunie Servië en Montenegro, de republiek Servië en de republiek Montenegro nemen alle maatregelen die nodig zijn voor effectieve en adequate bescherming en handhaving van intellectuele-, industriële- en commerciële-eigendomsrechten, met inbegrip van bescherming tegen namaak en piraterij, zodanig dat vóór het einde van de overgangsperiode, binnen een tijdens de onderhandelingen vast te stellen termijn, een beschermingsniveau wordt gegarandeerd dat vergelijkbaar is met dat in de Gemeenschap en dat vanaf de inwerkingtreding van de overeenkomst aan ondernemingen en onderdanen van de Gemeenschap een behandeling wordt toegekend die niet minder gunstig is dan de behandeling die in het kader van bilaterale overeenkomsten wordt toegekend aan derde landen. Servië en Montenegro verbinden zich ertoe de multilaterale overeenkomsten op dit terrein waarbij zij nog geen partij zijn te bekrachtigen of tot deze overeenkomsten toe te treden, mits de lidstaten van de Gemeenschap partij zijn bij deze overeenkomsten of deze de facto toepassen.

3.7.3 Overheidsopdrachten

De bepalingen inzake de toegang tot overheidsopdrachten zijn vergelijkbaar met die in de SAO met Kroatië, en omvatten ook een verbintenis inzake grotere verantwoordingsplicht, namelijk:

- vanaf de inwerkingtreding van de overeenkomst verleent de Gemeenschap aan iedere onderneming uit Servië en Montenegro, ongeacht of deze in de Gemeenschap is gevestigd, toegang tot aanbestedingsprocedures op voorwaarden die niet minder gunstig zijn dan die welke voor ondernemingen uit de Gemeenschap gelden;

- vanaf de inwerkingtreding van de overeenkomst verleent iedere republiek aan iedere onderneming uit de Gemeenschap die op haar grondgebied is gevestigd, toegang tot overheidsopdrachten op voorwaarden die niet minder gunstig zijn dan die welke voor ondernemingen uit Servië en Montenegro gelden. Europese ondernemingen die in de ene republiek gevestigd zijn, moeten in de andere republiek dezelfde nationale behandeling krijgen met betrekking tot overheidsopdrachten of aanbestedingen door instanties van de statenunie;

- binnen een tijdens de onderhandelingen vast te stellen termijn verlenen Servië en Montenegro aan iedere onderneming uit de Gemeenschap die niet in Servië en Montenegro is gevestigd, toegang tot overheidsopdrachten op voorwaarden die niet minder gunstig zijn dan die welke voor ondernemingen uit de twee republieken gelden;

- voor zover de uitvoering van overheidsopdrachten te maken heeft met vestiging, activiteiten of dienstverlening tussen de partijen, alsmede werkgelegenheid en verkeer van werknemers, blijven de desbetreffende algemene bepalingen inzake het verkeer van werknemers, vestiging, dienstverlening en kapitaal volledig van toepassing;

- Servië en Montenegro voeren in hun nationale wetgeving geleidelijk mechanismen in om de transparantie te waarborgen, en zorgt voor effectieve juridische toetsing van besluiten op het gebied van openbare aanbestedingen.

3.7.4. Normalisatie, metrologie, accreditering en conformiteitsbeoordeling

De bepalingen op dit gebied zijn erop gericht de wetgeving van Servië en Montenegro geleidelijk in overeenstemming te brengen met de technische regelgeving van de Gemeenschap en de Europese procedures voor normalisatie, metrologie, accreditering en conformiteitsbeoordeling.

Daartoe betreffen de bepalingen in het bijzonder:

- bevordering van het gebruik van technische regelgeving, normen en conformiteitsbeoordelingsprocedures van de Gemeenschap;

- verlening van bijstand bij de bevordering van de ontwikkeling van een kwaliteitsinfrastructuur: normalisatie, metrologie, accreditering en conformiteitsbeoordeling;

- stimulering van de betrokkenheid van Servië en Montenegro bij de activiteiten van gespecialiseerde organisaties op het gebied van normen, conformiteitsbeoordeling, metrologie en dergelijke gebieden (o.a. CEN, CENELEC, ETSI, EA, WELMEC, EUROMET enz.);

- indien nodig, de sluiting van de overeenkomst inzake overeenstemmingsbeoordeling en aanvaarding van industrieproducten zodra het wetgevingskader en de procedures van Servië en Montenegro voldoende aangepast zijn aan de Gemeenschap en de nodige expertise beschikbaar is.

3.7.5. Consumentenbescherming

Effectieve bescherming van de consument is nodig om de markteconomie naar behoren te laten functioneren. Deze bescherming is afhankelijk van de ontwikkeling van een administratieve infrastructuur voor markttoezicht en rechtshandhaving op dit terrein.

Daartoe en ter behartiging van de gemeenschappelijke belangen van de partijen zijn de bepalingen gericht op:

- een actief consumentenbeschermingsbeleid, in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht;

- harmonisatie van de wetgeving inzake consumentenbescherming in Servië en Montenegro met die in de Gemeenschap;

- effectieve juridische bescherming van de consument teneinde de kwaliteit van consumptiegoederen te verbeteren en passende veiligheidsnormen in stand te houden;

- toezicht op de naleving van de regels door bevoegde autoriteiten en toegang tot juridische procedures in geval van geschillen.

3.7.6. Arbeidsomstandigheden en gelijke kansen

De twee republieken passen hun wetgeving inzake arbeidsomstandigheden, met name wat betreft gezondheid en veiligheid op het werk en gelijke kansen, geleidelijk aan aan de Gemeenschapswetgeving.

3.8. Justitie, vrijheid en veiligheid

3.8.1. Institutionele versterking

Bij de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken schenken de partijen bijzondere aandacht aan de consolidering van de rechtsstaat en institutionele versterking op alle niveaus, bij de overheid in het algemeen en bij de rechtshandhaving en het justitiële apparaat in het bijzonder. De samenwerking is met name gericht op de versterking van de onafhankelijkheid van het justitiële apparaat en de verbetering van de doeltreffendheid daarvan, de ontwikkeling van adequate structuren voor de politie en andere rechtshandhavingsinstanties, adequate opleiding en corruptiebestrijding.

3.8.2. Bescherming van persoonsgegevens

Effectieve bescherming van persoonsgegevens is noodzakelijk om de uitwisseling van persoonsgegevens tussen de EU en Servië en Montenegro mogelijk te maken, de democratie te versterken en de basis te leggen voor samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken, waarbij de bescherming van grondrechten en vrijheden van personen gewaarborgd is.

De twee republieken passen hun wetgeving inzake de bescherming van persoonsgegevens aan aan de Gemeenschapswetgeving en internationale wetgeving op het gebied van privacy. Of de bescherming slaagt, is afhankelijk van de opzet van onafhankelijke toezichthoudende organen die over voldoende financiële en personele middelen beschikken om efficiënt te kunnen toezien op de naleving van de wetgeving inzake de bescherming van persoonsgegevens.

3.8.3. Visa, grenscontrole, asiel en migratie

De partijen werken samen op het gebied van visa, grenscontrole, asiel en migratie en zetten een kader op voor deze samenwerking, ook op regionaal niveau, waarbij in voorkomend geval rekening wordt gehouden met en optimaal geprofiteerd wordt van bestaande initiatieven op dit vlak.

De samenwerking op deze gebieden is gebaseerd op wederzijds overleg en nauwe coördinatie van de activiteiten van de partijen en omvat tevens technische en administratieve bijstand bij:

- de uitwisseling van informatie over wetgeving en praktijken;

- het opstellen van wetgeving;

- grotere efficiëntie van de instellingen;

- de opleiding van personeel;

- de betrouwbaarheid van reisdocumenten en de herkenning van valse documenten;

- het beheer van de grenscontroles.

De samenwerking is vooral gericht op:

- met betrekking tot asiel: de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van nationale wetgeving die voldoet aan de normen van het Verdrag van Genève van 1951 en het Protocol van New York van 1967, zodat het beginsel van non-refoulement alsmede andere rechten van asielzoekers en vluchtelingen gerespecteerd worden;

- met betrekking tot legale migratie: toelatingsregels en de rechten en de status van de toegelaten personen. Ten aanzien van migratie komen de partijen overeen onderdanen van derde landen die legaal op hun grondgebied verblijven een billijke behandeling te geven, en een integratiebeleid te bevorderen dat deze onderdanen rechten en plichten geeft die vergelijkbaar zijn met die van hun staatsburgers.

3.8.4. Preventie van en controle op illegale immigratie; overname

De partijen komen overeen samen te werken aan het voorkomen en controleren van illegale immigratie. Daartoe spreken de partijen af om op verzoek en zonder verdere formaliteiten de volgende categorieën personen over te nemen:

- onderdanen die illegaal op het grondgebied van de andere partij verblijven;

- onderdanen van derde landen en staatlozen die de EU zijn binnengekomen via Servië en Montenegro of omgekeerd.

De lidstaten van de Europese Unie en Servië en Montenegro verstrekken hun onderdanen passende identiteitsdocumenten en verlenen hen toegang tot de administratieve faciliteiten die daartoe vereist zijn.

De partijen komen overeen een overeenkomst te sluiten tussen Servië en Montenegro en de Europese Gemeenschap waarin de specifieke verplichtingen van Servië en Montenegro en de lidstaten van de Europese Unie inzake overname worden geregeld, met inbegrip van de verplichting tot overname van onderdanen van derde landen en staatlozen.

Servië en Montenegro belooft overnameovereenkomsten te sluiten met de andere landen van het stabilisatie- en associatieproces en alle noodzakelijke maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat die overeenkomsten flexibel en snel worden uitgevoerd.

De stabilisatie- en associatieraad onderzoekt welke andere gezamenlijke inspanningen kunnen worden geleverd met het oog op de preventie en controle van illegale immigratie, met inbegrip van mensenhandel en illegale migratienetwerken.

3.8.5. Witwassen van geld en financiering van terrorisme

De partijen werken samen om te voorkomen dat hun financiële systemen worden gebruikt voor het witwassen van de opbrengsten uit criminele activiteiten in het algemeen en drugsmisdrijven in het bijzonder.

De samenwerking op dit gebied omvat administratieve en technische bijstand met het oog op de tenuitvoerlegging van voorschriften en de efficiënte werking van passende normen en mechanismen ter voorkoming van het witwassen van geld die gelijkwaardig zijn aan die welke zijn aangenomen door de Gemeenschap en internationale fora op dit gebied, in het bijzonder de Financial Action Task Force (FATF).

3.8.6. Samenwerking op het gebied van drugs

De partijen werken in het kader van hun respectieve bevoegdheden samen om een evenwichtige en geïntegreerde benadering van drugskwesties te garanderen. Beleid en maatregelen met betrekking tot drugs zijn gericht op het versterken van de structuren om illegale drugs te bestrijden, waaronder het beperken van het aanbod aan, de handel in en de vraag naar illegale drugs, waarbij de gevolgen voor de gezondheid en de maatschappelijke consequenties van drugsgebruik worden aangepakt en precursoren beter gecontroleerd worden.

De partijen komen overeen welke samenwerkingsmethoden nodig zijn om deze doelstellingen te bereiken. De activiteiten worden gebaseerd op gezamenlijk overeengekomen beginselen in overeenstemming met de drugsstrategie van de EU voor de periode 2005-2012.

3.8.7. Voorkoming en bestrijding van criminaliteit

De partijen werken samen aan de voorkoming en bestrijding van al dan niet georganiseerde criminele en illegale activiteiten, zoals:

- mensensmokkel en -handel;

- illegale economische activiteiten, met name valsemunterij, illegale transacties van producten als industrieel afval en radioactief materiaal, of transacties van illegale of namaakproducten;

- corruptie, zowel in de publieke als in de particuliere sector, met name in verband met niet-transparante administratieve praktijken;

- belastingfraude;

- illegale handel in verdovende middelen en psychotrope stoffen;

- smokkel;

- illegale wapenhandel;

- het vervalsen van documenten;

- illegale autohandel;

- computercriminaliteit.

3.8.8 Terrorismebestrijding

Overeenkomstig de internationale verdragen waarbij zij partij zijn en hun eigen wet- en regelgeving, komen de partijen overeen samen te werken aan de voorkoming en bestrijding van regionale of internationale terroristische daden en de financiering daarvan, met name wat betreft grensoverschrijdende activiteiten:

- in het kader van de volledige tenuitvoerlegging van Resolutie 1373 van de VN-Veiligheidsraad en andere relevante VN-resoluties, internationale verdragen en instrumenten;

- door informatie uit te wisselen over terroristische groeperingen en ondersteunende netwerken, overeenkomstig het nationale en internationale recht;

- door ervaringen uit te wisselen met betrekking tot manieren om terrorisme te bestrijden, op technisch gebied en met betrekking tot opleiding, en door ervaringen uit te wisselen met betrekking tot het voorkomen van terrorisme.

3.8.9 Bijzondere positie van het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken

Met betrekking tot aangelegenheden die onder Titel IV van het EG-Verdrag vallen, wordt rekening gehouden met de bijzondere positie van het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken.

3.9. Samenwerkingsbeleid

De partijen werken nauw samen om de ontwikkelings- en groeimogelijkheden van Servië en Montenegro te stimuleren. Die samenwerking versterkt de bestaande economische banden op een zo breed mogelijke basis, ten voordele van beide partijen.

Beleid en maatregelen worden zo opgezet dat de economische en sociale ontwikkeling van Servië en Montenegro wordt bevorderd, en een bijdrage wordt geleverd aan de vermindering van armoede. Daarbij dient ervoor te worden gezorgd dat de milieuaspecten vanaf het begin volledig in het beleid worden geïntegreerd, en moet rekening worden gehouden met een harmonieuze sociale ontwikkeling.

Het samenwerkingsbeleid moet in een regionaal samenwerkingskader worden geïntegreerd. Bijzondere aandacht zal worden geschonken aan maatregelen die de samenwerking tussen Servië en Montenegro en hun buurlanden, waaronder de EU-lidstaten, kunnen bevorderen en aldus bijdragen tot stabiliteit in de regio. De stabilisatie- en associatieraad kan prioriteiten vaststellen tussen en binnen onderstaande beleidsterreinen voor samenwerking.

3.9.1. Economisch en handelsbeleid

De overeenkomstsluitende partijen vergemakkelijken het proces van economische hervormingen en integratie door samenwerking die gericht is op het verkrijgen van een beter inzicht in de basisbeginselen van hun respectieve economie en op het uitstippelen en ten uitvoer leggen van een economisch beleid in het kader van een markteconomie.

Op verzoek van de autoriteiten van Servië en Montenegro kan de Gemeenschap bijstand verlenen ter ondersteuning van de inspanningen om een functionerende markteconomie tot stand te brengen en het beleid geleidelijk aan te passen aan het op stabiliteit gerichte beleid in het kader van de Economische en Monetaire Unie.

De samenwerking is tevens gericht op de versterking van de rechtsstaat op zakelijk gebied door middel van een stabiel en niet-discriminerend wetgevingskader voor de handel. Dit houdt ook informele uitwisseling van informatie over de beginselen en de werking van de Europese Economische en Monetaire Unie in.

3.9.2. Statistische samenwerking

De samenwerking tussen de partijen is in eerste instantie gericht op prioritaire gebieden die verband houden met het communautair acquis op het gebied van de statistiek. De statistische samenwerking is met name gericht op de ontwikkeling van een efficiënt en duurzaam statistisch stelsel dat in staat is tijdig de betrouwbare, objectieve en nauwkeurige gegevens te leveren die nodig zijn om het overgangs- en hervormingsproces in Servië en Montenegro te plannen en te controleren. Ook moet de statistische samenwerking het bureau voor de statistiek van Servië en Montenegro in staat stellen beter te voldoen aan de behoeften van zijn klanten (overheid en particuliere sector). Het statistisch stelsel moet de fundamentele beginselen van de statistiek die door de VN zijn vastgesteld en de Europese statistiekwetgeving eerbiedigen en zich ontwikkelen in de richting van het acquis.

3.9.3. Bank- en verzekeringswezen en andere financiële diensten

De samenwerking tussen Servië en Montenegro en de Gemeenschap is gericht op prioritaire gebieden die verband houden met het communautair acquis met betrekking tot het bank- en verzekeringswezen en financiële diensten. De partijen werken samen met het oog op de vaststelling en ontwikkeling van passende maatregelen voor de stimulering van het bank- en verzekeringswezen en van de financiële dienstverlening in de twee republieken.

3.9.4. Samenwerking op het gebied van boekhoudkundige en financiële controle

De samenwerking is gericht op prioritaire gebieden die verband houden met het communautair acquis op het gebied van interne controle van de overheidsfinanciën (PIFC) en externe boekhoudkundige controle. De partijen werken met name samen aan de ontwikkeling van efficiënte systemen voor PIFC en externe boekhoudkundige controle in de twee republieken, overeenkomstig internationaal erkende normen en methoden en de op Europees niveau overeengekomen beste praktijken.

3.9.5. Bevordering en bescherming van investeringen

De samenwerking tussen de partijen is in eerste instantie gericht op prioritaire gebieden met betrekking tot de bevordering en bescherming van investeringen. De samenwerking tussen de partijen in het kader van hun respectieve bevoegdheden op het gebied van de bevordering en de bescherming van investeringen beoogt een gunstig klimaat te scheppen voor binnenlandse en buitenlandse particuliere investeringen.

3.9.6. Industriële samenwerking

De samenwerking richt zich op stimulering van de modernisering en herstructurering van de industrie van Servië en Montenegro en van individuele sectoren. Dit omvat ook industriële samenwerking tussen ondernemingen, met als doel de particuliere sector te versterken terwijl tegelijkertijd het milieu wordt beschermd.

De industriële samenwerkingsinitiatieven moeten een afspiegeling zijn van de door de partijen vastgestelde prioriteiten. Daarbij wordt rekening gehouden met de regionale aspecten van industriële ontwikkeling, en waar nodig worden transnationale partnerschappen gestimuleerd. Met de initiatieven wordt in het bijzonder gestreefd naar een passend ondernemingskader, beter management, bevordering van de markten, de transparantie van de markten en het ondernemingsklimaat.

In het kader van de samenwerking wordt ook op passende wijze rekening gehouden met het communautair acquis op het gebied van het industriebeleid.

3.9.7. Midden- en kleinbedrijf

De samenwerking tussen de partijen is gericht op de ontwikkeling en versterking van het particuliere midden- en kleinbedrijf (MKB). Er wordt rekening gehouden met prioritaire gebieden in verband met het communautair acquis op het gebied van het MKB. Dit houdt onder meer in dat Servië en Montenegro, met inbegrip van Kosovo, het Europees Handvest voor kleine ondernemingen onderschrijven. Dit handvest werd op de top van Thessaloniki gepresenteerd en omvat tien richtlijnen inzake de manier waarop regeringen het zakelijke klimaat voor kleine ondernemingen kunnen verbeteren.

3.9.8 Toerisme

De samenwerking tussen de partijen op het gebied van toerisme is gericht op de intensivering van de informatiestroom over toerisme (via internationale netwerken, databanken, enz.) en de overdracht van kennis (door middel van opleiding, uitwisseling, seminars, enz.). In het kader van de samenwerking wordt op passende wijze rekening gehouden met het communautair acquis in verband met deze sector.

3.9.9. Landbouw en agro-industriële sector

De samenwerking tussen de partijen is gericht op prioritaire gebieden die verband houden met het communautair acquis op landbouwgebied. De samenwerking is gericht op de modernisering en herstructurering van de landbouw en de agro-industriële sector van Servië en Montenegro en op de ondersteuning van de geleidelijke aanpassing van de wetgeving en praktijk aan de communautaire regels en normen.

3.9.10. Visserij

De partijen onderzoeken de mogelijkheid om in de visserijsector gebieden van wederzijds belang aan te wijzen waarop samenwerking voor elk van hen voordeel zou opleveren. In het kader van de samenwerking wordt op passende wijze rekening gehouden met het communautair acquis op visserijgebied.

3.9.11. Douane

De samenwerking tussen de partijen op dit gebied is erop gericht de naleving te waarborgen van de op handelsgebied in te voeren bepalingen en het douanesysteem van de republiek Servië en de republiek Montenegro aan te passen aan dat van de Gemeenschap, teneinde zo de weg vrij te maken voor de in het kader van de stabilisatie- en associatieovereenkomst geplande liberaliseringsmaatregelen en de geleidelijke aanpassing van de douanewetgeving van Servië en Montenegro aan het acquis.

In het kader van de samenwerking wordt op passende wijze rekening gehouden met het communautair acquis op douanegebied.

Aan de overeenkomst worden protocollen gehecht inzake wederzijdse administratieve samenwerking op douanegebied.

3.9.12. Belastingen

De door de partijen tot stand te brengen samenwerking op fiscaal gebied omvat maatregelen die gericht zijn op de verdere hervorming van het belastingstelsel en de herstructurering van de belastingdienst, teneinde de efficiëntie van de belastinginning te verbeteren en belastingfraude beter te bestrijden.

In het kader van de samenwerking wordt op passende wijze rekening gehouden met de prioritaire gebieden met betrekking tot het communautair acquis op fiscaal gebied en de bestrijding van schadelijke belastingconcurrentie. Schadelijke belastingconcurrentie moet tegengegaan worden op basis van de beginselen van de gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen, die de Raad op 1 december 1997 heeft goedgekeurd.

De samenwerking zou ook verbetering van de transparantie moeten omvatten, alsmede de uitwisseling van informatie met de lidstaten van de Europese Unie zodat de regels ter voorkoming van belastingfraude, -ontwijking of -ontduiking beter worden gehandhaafd. Dit betekent onder meer dat Servië en Montenegro toezegt het netwerk van bilaterale overeenkomsten met de lidstaten te voltooien, op basis van de modelovereenkomst van de OESO voor de uitwisseling van informatie.

3.9.13. Samenwerking op sociaal gebied

De samenwerking tussen de partijen is gericht op de vergemakkelijking van de hervorming van het werkgelegenheidsbeleid van de twee republieken, in de context van versterkte economische hervorming en integratie. De samenwerking is ook gericht op de ondersteuning van de aanpassing van het sociale-zekerheidsstelsel van de twee republieken aan de nieuwe economische en sociale vereisten. Dit kan de aanpassing behelzen van de wetgeving inzake arbeidsvoorwaarden en gelijke kansen voor vrouwen, alsmede de verbetering van het beschermingsniveau voor de gezondheid en veiligheid van werknemers, waarbij het bestaande beschermingsniveau in de Gemeenschap de maatstaf is.

In het kader van de samenwerking wordt op passende wijze rekening gehouden met het communautair acquis op dit gebied.

3.9.14. Onderwijs en opleiding

De partijen werken samen om het peil van het algemene onderwijs en het beroepsonderwijs in de twee republieken te verhogen, en intensiveren hun samenwerking op het gebied van jongerenbeleid en jongerenwerk. De verwezenlijking van de doelstellingen van de Verklaring van Bologna is een prioriteit voor het hoger onderwijs.

De partijen streven er ook naar dat iedereen in Servië en Montenegro gelijke toegang heeft tot alle onderwijsniveaus, zonder onderscheid naar sekse, huidskleur, etnische oorsprong of religie.

De relevante communautaire programma’s en instrumenten dragen bij aan de verbetering van de onderwijs- en opleidingsstructuren en -activiteiten in Servië en Montenegro.

In het kader van de samenwerking wordt op passende wijze rekening gehouden met het communautair acquis op dit gebied.

3.9.15. Culturele samenwerking

De partijen verbinden zich ertoe de culturele samenwerking te bevorderen. Deze samenwerking beoogt ondermeer het wederzijds begrip en het wederzijds respect tussen personen, gemeenschappen en naties te versterken.

3.9.16. Samenwerking op audiovisueel gebied

De partijen werken samen aan de bevordering van de audiovisuele industrie in Europa en stimuleren coproducties op het gebied van film en televisie.

De samenwerking kan programma’s en faciliteiten omvatten voor de opleiding van journalisten en andere mensen die werkzaam zijn in de media, bijvoorbeeld via deelname aan het MEDIA-programma, alsmede technische bijstand voor publieke en particuliere media, zodat hun onafhankelijkheid, hun professionaliteit en hun contacten met Europese media worden versterkt.

Servië en Montenegro stemt zijn beleid inzake de regulering van de inhoudelijke aspecten van grensoverschrijdende televisie af op dat van de Gemeenschap en harmoniseert zijn wetgeving met het acquis. Servië en Montenegro besteedt daarbij bijzondere aandacht aan vraagstukken in verband met de verwerving van intellectuele-eigendomsrechten voor satelliet- of kabeluitzendingen.

3.9.17. Informatiemaatschappij

De samenwerking tussen de partijen is in eerste instantie gericht op prioritaire gebieden die verband houden met het communautair acquis met betrekking tot de informatiemaatschappij. Er wordt voornamelijk steun verleend voor de geleidelijke aanpassing van beleid en wetgeving van Servië en Montenegro in deze sector aan beleid en wetgeving van de Gemeenschap.

De partijen versterken de samenwerking met het oog op de verdere ontwikkeling van de informatiemaatschappij in Servië en Montenegro. Algemene doelstellingen zijn de voorbereiding van de maatschappij als geheel op het digitale tijdperk, het aantrekken van investeringen en het zorgen voor de interoperabiliteit van netwerken en diensten.

3.9.18 Netwerken en diensten voor elektronische communicatie

De samenwerking is in eerste instantie gericht op prioritaire gebieden die verband houden met het communautair acquis op dit gebied.

De partijen versterken de samenwerking op het gebied van elektronische communicatie-infrastructuur en daarmee samenhangende diensten, met als uiteindelijk doel overneming door de twee republieken van het acquis in deze sectoren.

3.9.19. Informatie en communicatie

De partijen nemen de nodige maatregelen om de onderlinge uitwisseling van informatie te stimuleren. Prioriteit hebben programma’s die het bredere publiek basisinformatie over de Gemeenschap verstrekken en de professionele kringen in Servië en Montenegro voorzien van meer gespecialiseerde informatie.

3.9.20. Vervoer

De samenwerking tussen de partijen is gericht op prioritaire gebieden die verband houden met het communautair acquis op vervoersgebied.

De samenwerking kan met name worden gericht op de herstructurering en modernisering van de vervoerssystemen in de twee republieken, de verbetering van het vrij verkeer van personen en goederen, de verbetering van de toegang tot de vervoersmarkt en -voorzieningen, met inbegrip van havens en luchthavens, de ondersteuning van de ontwikkeling van multimodale infrastructuur in verband met de voornaamste trans-Europese netwerken, met name ter versterking van regionale verbindingen in Zuidoost-Europa, de opstelling van exploitatienormen die vergelijkbaar zijn met die in de Gemeenschap en de ontwikkeling van een vervoerssysteem dat compatibel is met dat in de Gemeenschap en daarop aansluit, alsmede een betere bescherming van het milieu in de context van het vervoer.

3.9.21. Energie

De samenwerking is gericht op prioritaire gebieden die verband houden met het communautair acquis op het gebied van energie, met inbegrip van aspecten van nucleaire veiligheid, voor zover van toepassing. De samenwerking is gebaseerd op de beginselen van de markteconomie en het Verdrag inzake het Europees Energiehandvest en gericht op de geleidelijke integratie van Servië en Montenegro in de Europese energiemarkten, met name de opzet van de Zuidoost-Europese Energiegemeenschap (ECSEE).

3.9.22. Milieu

De partijen ontwikkelen en versterken hun samenwerking bij de essentiële taak om de achteruitgang van het milieu te bestrijden en een duurzaam milieubeleid te bevorderen.

De samenwerking is voornamelijk gericht op prioritaire gebieden die verband houden met het communautair acquis op milieugebied.

3.9.23. Onderzoek en technologische ontwikkeling

De partijen bevorderen de samenwerking op het gebied van civiel wetenschappelijk onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO), met wederzijds voordeel als uitgangspunt en rekening houdend met de beschikbaarheid van hulpmiddelen, adequate toegang tot hun respectieve programma’s. In het kader van deze samenwerking wordt toegezien op de bescherming van intellectuele-, industriële- en commerciële-eigendomsrechten.

In het kader van de samenwerking wordt rekening gehouden met de prioritaire terreinen in verband met het communautair acquis op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling.

3.9.24. Regionale en lokale ontwikkeling

De partijen streven naar versterking van de samenwerking ter bevordering van de regionale en lokale ontwikkeling, teneinde bij te dragen tot de economische ontwikkeling en de verkleining van regionale verschillen. Specifieke aandacht wordt besteed aan grensoverschrijdende, transnationale en interregionale vormen van samenwerking.

In het kader van de samenwerking wordt ook op passende wijze rekening gehouden met het communautair acquis op het gebied van regionale ontwikkeling.

3.9.25 Hervorming van het openbaar bestuur

De samenwerking richt zich op de ontwikkeling van efficiënt en verantwoordelijk openbaar bestuur in Servië en Montenegro. Hierbij wordt voortgebouwd op de eerdere en lopende hervormingen op dit vlak.

De samenwerking richt zich voornamelijk op institutionele opbouw, waaronder de ontwikkeling en uitvoering van transparante en eerlijke sollicitatieprocedures, personeelsbeheer en loopbaanontwikkeling voor ambtenaren, permanente educatie en bevordering van een gedragscode binnen het openbaar bestuur. De samenwerking zal betrekking hebben op de statenunie, de twee republieken en het lokale bestuur.

3.10. Financiële samenwerking

Met het oog op de doelstellingen van de SAO kan Servië en Montenegro van de Gemeenschap financiële bijstand krijgen in de vorm van subsidies en leningen, met inbegrip van leningen van de Europese Investeringsbank. Deze steun blijft gekoppeld aan de vervulling van de beginselen en voorwaarden die zijn uiteengezet in de conclusies van de Raad Algemene Zaken van 29 april 1997. Ook wordt rekening gehouden met het Europese Partnerschap, de resultaten van het periodieke verslag over Servië en Montenegro en andere conclusies van de Raad die relevant zijn voor het hervormingsprogramma. De steun aan Servië en Montenegro wordt afgestemd op de geconstateerde behoeften, de geselecteerde prioriteiten, het vermogen tot opneming en terugbetaling en de maatregelen die worden getroffen om de economie te hervormen en te herstructureren.

Financiële bijstand in de vorm van subsidies kan overeenkomstig de desbetreffende verordening van de Raad worden verleend binnen een meerjaarlijks indicatief kader, dat door de Gemeenschap in overleg met Servië en Montenegro wordt opgesteld.

De financiële bijstand van de Gemeenschap heeft betrekking op alle samenwerkingsterreinen, waarbij met name aandacht wordt besteed aan justitie en binnenlandse zaken en aan de harmonisatie van wetgeving.

Op verzoek van Servië en Montenegro kan de Gemeenschap, in overleg met de internationale financiële instellingen, de mogelijkheid onderzoeken om, op bepaalde voorwaarden, uitzonderlijke macrofinanciële bijstand te verlenen, rekening houdend met de beschikbaarheid van de daarvoor benodigde financiële middelen. Deze bijstand wordt dan vrijgegeven op bepaalde voorwaarden, die in het kader van een door de republiek Servië en de republiek Montenegro en het IMF overeen te komen programma worden vastgesteld.

Om een optimaal gebruik van de beschikbare hulpmiddelen mogelijk te maken, zorgen de partijen ervoor dat de bijdragen van de Gemeenschap in nauw overleg geschieden met die uit andere bronnen, zoals de lidstaten, andere landen en de internationale financiële instellingen. Hiertoe wisselen de partijen geregeld informatie uit over alle soorten bijstand.

3.11. Institutionele, algemene en slotbepalingen

3.11.1. Stabilisatie- en associatieraad (SAR)

De SAR wordt het hoogste orgaan in het kader van de overeenkomst en ziet toe op de tenuitvoerlegging ervan. De SAR komt op passend niveau regelmatig bijeen en belegt buitengewone bijeenkomsten wanneer de omstandigheden dat vereisen. De SAR bestaat enerzijds uit leden van de Raad van de Europese Unie en van de Europese Commissie en anderzijds uit leden van de regeringen van de statenunie Servië en Montenegro, de republiek Servië en de republiek Montenegro. De SAR onderzoekt alle belangrijke problemen die zich met betrekking tot de uitvoering van de overeenkomst voordoen, met inbegrip van geschillenbeslechting, en alle verdere bilaterale of internationale kwesties van wederzijds belang. De SAR kan bepaalde bevoegdheden delegeren aan het stabilisatie- en associatiecomité (SACOM, zie hieronder). Voor onder haar bevoegdheid vallende zaken wordt de EIB als waarnemer bij de beraadslagingen van de SAR betrokken.

De SAR stelt zijn reglement van orde vast.

3.11.2. Stabilisatie- en associatiecomité (SACOM)

Het SACOM staat de SAR bij en bereidt de vergaderingen van de SAR voor. Het comité komt bijeen op het niveau van hoge ambtenaren, tenminste eenmaal per jaar en naargelang de omstandigheden dat vereisen. Het zorgt voor de continuïteit van de bijeenkomsten van de SAR. Het SACOM bestaat, enerzijds, uit vertegenwoordigers van de Raad van de Europese Unie en vertegenwoordigers van de Europese Commissie en, anderzijds, uit vertegenwoordigers van de regering van Servië en Montenegro.

Het SACOM onderzoekt elk probleem met betrekking tot de uitvoering van de overeenkomst en alle andere zaken van wederzijds belang.

Het SACOM kan op specifieke terreinen subcomités oprichten.

3.11.3. Parlementair stabilisatie- en associatiecomité (PSAC)

Het PSAC is een forum voor bijeenkomsten en gedachtewisselingen tussen leden van het parlement van de statenunie Servië en Montenegro, de republiek Servië en de republiek Montenegro en het Europees Parlement. Het PSAC komt tenminste eenmaal per jaar bijeen. Het PSAC kan aanbevelingen doen aan de SAR.

3.11.4. Algemene bepalingen en slotbepalingen

De partijen nemen bepalingen aan om:

- te waarborgen dat natuurlijke personen en rechtspersonen voor de verdediging van hun rechten zonder discriminatie toegang hebben tot de bevoegde gerechtelijke en administratieve instanties;

- de partijen in staat te stellen alle met het oog op hun veiligheid (nationale defensie, oorlog, enz.) nodig geachte maatregelen te treffen;

- ervoor te zorgen dat bij de toepassing van krachtens de overeenkomst getroffen maatregelen geen sprake is van discriminatie;

- de overleg- en geschillenbeslechtingsprocedures vast te stellen voor het treffen van maatregelen in het geval van niet-nakoming van verplichtingen die voortvloeien uit de overeenkomst;

- voorzieningen te treffen voor het behoud van de rechten die zijn toegekend bij bestaande overeenkomsten tussen de Servië en Montenegro en een of meer EU-lidstaten, wanneer deze voor het bedrijfsleven van de partijen meer voordelen bieden;

- de duur van de overeenkomst (in beginsel onbepaald) vast te stellen met de mogelijkheid van opzegging na kennisgeving (de geldigheid van de overeenkomst eindigt zes maanden na een dergelijke kennisgeving), en schorsing met onmiddellijke ingang, in het geval van schending van een van de essentiële onderdelen van de overeenkomst;

- territoriale clausules op te nemen, met name dat de overeenkomst niet van toepassing is in Kosovo, dat momenteel onder internationaal bestuur staat op grond van resolutie nr. 1244 van de VN-Veiligheidsraad van 10 juni 1999, onverminderd de huidige status van Kosovo of de vaststelling van de uiteindelijke status op grond van die resolutie;

- het begrip “partijen” bij de overeenkomst te definiëren, waaronder verstaan wordt de Gemeenschap, of haar lidstaten, of de Gemeenschap en haar lidstaten, in overeenstemming met hun respectieve bevoegdheden, enerzijds, en de statenunie Servië en Montenegro en/of de twee republieken, in overeenstemming met hun respectieve bevoegdheden, anderzijds;

- bepalingen vast te stellen inzake authentieke taalversies en bekrachtiging en inwerkingtreding van de overeenkomst.

Tijdens de onderhandelingen zullen de partijen onderzoeken of er een interim-overeenkomst moet worden gesloten, die in werking treedt na ondertekening van de stabilisatie- en associatieovereenkomst en die de bepalingen van de stabilisatie- en associatieovereenkomst over het vrije verkeer van goederen en de relevante bepalingen over vervoer omvat.

De secretaris-generaal van de Raad van de EU is de depositaris van de overeenkomst.

[1] COM (1999) 235 van 26 mei 1999.

[2] Besluit 2005/272/EG van de Raad van 14 maart 2005 inzake de sluiting van een bilaterale overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Republiek Servië betreffende de handel in textielproducten (PB L 90 van 8.4.2005, blz. 35).

[3] Afkorting van Srbija i Crna Gora.

[4] De statenunie heeft twee lidstaten, de Republiek Servië en de Republiek Montenegro.

[5] COM (2005) 476 def. van 12 april 2005.

[6] De statenunie Servië en Montenegro heeft twee lidstaten: de Republiek Servië en de Republiek Montenegro. Zowel de statenunie als de twee republieken zijn bevoegd om verdragen te sluiten. In deze onderhandelingsrichtsnoeren wordt met “republiek(en)” verwezen naar de Republiek Servië en de Republiek Montenegro als leden van de statenunie van Servië en Montenegro.

[7] Besluit 2005/272/EG van de Raad van 14 maart 2005 inzake de sluiting van een bilaterale overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Republiek Servië betreffende de handel in textielproducten (PB L 90 van 8.4.2005, blz. 35).

[8] Overeenkomstig Verordening (EG) nr. 517/94.