Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Verzoek van de Europese Commissie aan het Comité tot het opstellen van een verkennend advies in afwachting van de Mededeling van de Commissie over gezondheid en veiligheid op de werkplek"

(2001/C 260/18)

In een schrijven van commissaris Diamantopoulou van 12 december 2000 heeft de Commissie het Economisch en Sociaal Comité verzocht om, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, een verkennend advies op te stellen in afwachting van de "Mededeling van de Commissie over gezondheid en veiligheid op de werkplek".

De afdeling "Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap", die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 20 juni 2001 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Etty; co-rapporteur was mevrouw Schweng.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 383e zitting van 11 en 12 juli 2001 (vergadering van 11 juli) het volgende advies uitgebracht, dat met 123 stemmen vóór en 1 stem tegen, bij 4 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Tijdens de Top van Nice is de Europese sociale agenda voor de komende jaren goedgekeurd. Daarbij is, onder de kop "Anticiperen op en gebruikmaken van de verandering van het arbeidskader door een nieuw evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid te ontwikkelen", vastgelegd dat de Commissie op basis van een Mededeling een communautaire strategie voor gezondheid en veiligheid op de werkplek zou moeten ontwikkelen. De Raad heeft tevens de kernpunten van deze nieuwe strategie geformuleerd:

- het consolideren, aanpassen en waar nodig vereenvoudigen van bestaande normen;

- de wijze waarop nieuwe risico's, zoals aan het werk gerelateerde stress, moeten worden aangepakt door middel van maatregelen inzake normering en uitwisseling van goede praktijken;

- het bevorderen van de toepassing van wetgeving in het MKB - daarbij rekening houdend met de beperkingen waaraan het MKB is gebonden - door middel van een doelgericht programma;

- het met ingang van 2001 initiëren van uitwisselingen van goede praktijken en samenwerking tussen arbeidsinspectiediensten, teneinde beter te voldoen aan de gemeenschappelijke basiseisen.

1.1.1. Onder de kop "Meer en betere banen" werd betoogd dat de Commissie zich in haar werkgelegenheidsbeleid meer wil concentreren op verbetering van de kwaliteit van het werk en op het belang hiervan voor de groei. Dit moet de aantrekkingskracht van werk bevorderen en fungeren als stimulans om aan het werk te gaan. De Commissie zou ernaar moeten streven dat werkgelegenheidsbeleid bijdraagt aan de kwaliteit van het werk (met name wat betreft gezondheid en veiligheid).

1.2. In het kader van het verzoek van de Europese Commissie aan het Economisch en Sociaal Comité tot het opstellen van een initiatiefadvies over een nieuwe strategie voor veiligheid en gezondheid op de werkplek, verwijst het Comité naar zijn in december 1992 goedgekeurde advies(1), waarin de volgende vragen aan de orde kwamen:

- hoe kan de Europese wetgeving op het gebied van gezondheid en veiligheid effectiever worden?

- hoe kan de relatie tussen inzetbaarheid enerzijds en gezondheid en veiligheid anderzijds worden verstevigd?

- hoe moet worden omgegaan met nieuwe risico's voor gezondheid en veiligheid?

1.2.1. Het antwoord op deze vragen geeft vooral aan hoe de niet-wetgevende rol van de EU beter voor het voetlicht moet worden gebracht zonder dat afbreuk wordt gedaan aan haar wetgevende functie. In dit kader is aandacht besteed aan voorlichting, informatie en documentatie, opleiding, "benchmarking" en onderzoek, in het bijzonder waar het gaat om enerzijds de relatie tussen gezondheid en veiligheid op de werkplek en inzetbaarheid en anderzijds de wijze waarop moet worden ingespeeld op nieuwe risico's.

1.3. De commissaris verwijst in haar verzoek expliciet naar het advies van december 1999 en verzoekt het Comité te helpen bij het ontwikkelen van ideeën over "welke rol wetgeving kan spelen, naast andere instrumenten zoals de sociale dialoog, zachtere vormen van wetgeving ('soft law'), interpretatieve mededelingen en richtsnoeren - met name op het gebied van nieuwe gezondheidsrisico's -, voorlichtingscampagnes, etc.".

1.3.1. Dit advies is dan ook bedoeld als vervolg op bovengenoemd advies.

1.4. Wanneer het aantal arbeidsongevallen geldt als indicator van de situatie betreffende gezondheid en veiligheid op het werk, zijn de meest recente statistieken van Eurostat redelijk bemoedigend.

1.4.1. Uit de cijfers blijkt dat er tussen 1994 en 1996 sprake was van een duidelijke daling (3,3 %) van aan het werk gerelateerde ongevallen die leidden tot verzuim van meer dan drie dagen. Opmerkelijker nog is de daling van het aantal dodelijke ongevallen met meer dan 13 %. De statistieken van Eurostat laten zien dat deze dalende lijn gedurende de jaren 1996-1998 wellicht stagneert en dat de toegenomen economische activiteit niet heeft geleid tot een toename van het aantal aan het werk gerelateerde ongevallen. Ondanks deze ontwikkelingen blijft het Comité bezorgd over de cijfers, die in absolute zin hoog blijven: in 1996 werden 4,7 miljoen mensen het slachtoffer van arbeidsongevallen. Dit komt overeen met ruim 3,6 % van de actieve bevolking. Meer dan 5500 mensen kwamen te overlijden als gevolg van een aan het werk gerelateerd ongeval. Verontrustend zijn ook de grote verschillen tussen de lidstaten.

1.4.2. Anderzijds moet worden vastgesteld dat de cijfers van Eurostat weinig nieuw licht werpen op de zogenoemde nieuwe risico's, zoals stress, repetitive strain injury (RSI) en spier- en skeletaandoeningen (MSD). Naast de trends zoals die blijken uit de cijfers van Eurostat, zijn er de bevindingen uit de Derde Europese Enquête 2000 van de Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. Deze enquête is gebaseerd op interviews met 21000 werknemers uit alle lidstaten(2). Hoewel werknemers gedurende de periode 1990-2000 positiever zijn gaan denken over de mate waarin zij als gevolg van beroepsactiviteiten worden blootgesteld aan gezondheidsrisico's, maakt een groeiende groep melding van aan het werk gerelateerde gezondheidsproblemen. Spier- en skeletaandoeningen en algehele vermoeidheid komen steeds vaker voor, terwijl stress sinds de enquête van 1995 stabiel is gebleven (op grond van drie enquêtes die sinds 1990 zijn gehouden, meent de Stichting bovendien een trend te kunnen waarnemen, namelijk dat de arbeidsomstandigheden niet zijn verbeterd). De bevindingen uit de enquête van de Stichting worden bevestigd door nationale statistieken van bepaalde lidstaten inzake aan het werk gerelateerde gezondheidsproblemen, bijv. ten aanzien van RSI.

2. Algemene opmerkingen

2.1. De communautaire strategie voor gezondheid en veiligheid op de werkplek moet een belangrijke bijdrage leveren aan de in Nice geformuleerde doelstelling meer en betere banen te scheppen. Deze doelstelling vereist dat er meer wordt gedaan om de werkomgeving te verbeteren (met name door het beheersen van die traditionele en nieuwe risico's die de gezondheid van werknemers het meest bedreigen). De doelstelling vereist bovendien dat de communautaire strategie voor gezondheid en veiligheid zich niet alleen richt op de gevolgen van werk voor de gezondheid, maar ook op de gevolgen van de gezondheid voor het werk. Hierbij valt te denken aan redelijke aanpassingen van de werkomgeving om mindervaliden in staat te stellen terug te keren en te participeren op de arbeidsmarkt.

2.2. Gezien de snelle ontwikkelingen op het gebied van nieuwe technologieën, nieuwe producten en nieuwe industrieën heeft de Gemeenschap behoefte aan een strategie die enerzijds toekomstgericht is en anderzijds lering trekt uit het verleden, zodat mensen zonder gevaar aan nieuwe risico's kunnen worden blootgesteld. Behalve aan onderzoek naar incidenten uit het verleden of naar bestaande ziekten en aan beheersing van traditionele risico's door het opleggen van verboden, beperkingen of vervangende procedures, heeft de Gemeenschap behoefte aan een strategie om toekomstige risico's het hoofd te bieden.

2.3. Het is van belang dat meer tegemoet wordt gekomen aan de opvatting van de Europese burger dat het bedrijfsleven verantwoordelijkheid moet nemen voor gezondheid en veiligheid. De communautaire strategie moet dan ook gericht zijn op meer dan alleen naleving van in richtlijnen neergelegde minimumvoorschriften op het gebied van gezondheid en veiligheid. In het kader van de communautaire strategie moeten maatregelen worden genomen om werkgevers, werknemers en andere partijen ertoe aan te sporen verder te gaan dan louter naleving van de normen en zich in te zetten voor betere banen en een gezondere werkomgeving. Hierbij dient met name aandacht te worden besteed aan de nieuwe risico's die verband houden met vormen van a-typische arbeid en werk dat wordt uitbesteed. Deze doelstelling kan vooral dan worden gerealiseerd wanneer men beseft dat een goede gezondheid en veiligheid leiden tot goede prestaties(3). Het is van het grootste belang dat hulp wordt verleend bij het ontwikkelen van mechanismen (waaronder verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven waar het gaat om gezondheid en veiligheid) die werkgevers ertoe bewegen zelf procedures ter verbetering van hun arbeidsomstandigheden te ontwikkelen.

2.4. Het onderwerp gezondheid en veiligheid is van te groot belang om uitsluitend aan deskundigen, beroepsbeoefenaren en overheidsinstanties over te laten. Werkgevers en werknemers moeten meer verantwoordelijkheid en inspraak krijgen binnen het Europese stelsel voor gezondheid en veiligheid. Dit moet tot uitdrukking komen in het denken en handelen van politici ten aanzien van gezondheid en veiligheid. Dit vereist dat kwesties op het gebied van gezondheid en veiligheid op andere beleidsterreinen (met name de interne markt, maar ook scholing en het creëren van een groter verantwoordelijkheidsbesef door middel van het Europees Sociaal Fonds) meer aandacht krijgen. Er moet dan ook een standpunt worden ingenomen ten aanzien van de opvattingen op genoemde andere terreinen.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Wetgeving

3.1.1. Het Comité blijft van mening dat de Europese Commissie in haar beleid moet streven naar een evenwicht tussen wetgeving en andere maatregelen. In zijn initiatiefadvies erkent het Comité dat de wetgevende functie van de Commissie belangrijk blijft, en onderschrijft het de functie van de Commissie bij het controleren van de tenuitvoerlegging van de wetgeving en het doen van voorstellen voor verbetering.

3.1.2. Evaluatie van de toepassing van richtlijnen

3.1.2.1. Alle richtlijnen op het gebied van gezondheid en veiligheid verplichten de lidstaten tot verslaglegging over de maatregelen die zij nemen om de Europese wetgeving in nationale wetgeving om te zetten en deze ten uitvoer te leggen. Tevens moeten de lidstaten na enige tijd (doorgaans na vier of vijf jaar) verslag uitbrengen over de tenuitvoerlegging van de richtlijnen.

3.1.2.2. Het Comité benadrukt het belang van deze nationale verslagen en is van mening dat deze in belangrijke mate als uitgangspunt voor alle wijzigingen van richtlijnen moeten dienen. Om te waarborgen dat deze functie naar behoren wordt vervuld, is het Comité van opvatting dat de zienswijzen van nationale werkgevers- en werknemersorganisaties in de nationale verslagen moeten worden opgenomen en dat de nationale verslagen met deze organisaties moeten worden besproken alvorens ze naar de Europese Commissie worden gezonden.

3.1.2.3. De Commissie zou van de nationale verslagen een samenvattend verslag moeten opstellen en voorleggen aan het tripartiet Raadgevend Comité voor veiligheid, hygiëne en gezondheidsbescherming in Luxemburg. Dit Raadgevend Comité kan vervolgens een advies over de inhoud van het samenvattend verslag opstellen. Het Economisch en Sociaal Comité wil de Commissie wijzen op het door het Raadgevend Comité in 1999 goedgekeurde verslag over de toepassing van richtlijnen.

3.1.2.4. Deze procedure zal van nut zijn wanneer moet worden besloten of bestaande wetgeving moet worden gewijzigd, of werknemers (bijv. huispersoneel, strijdkrachten, politie of bepaalde diensten voor de bevolkingsbescherming) op wie de Kaderrichtlijn nog niet van toepassing is daar alsnog onder moeten vallen en of bepaalde uitzonderingen nog steeds gerechtvaardigd zijn. Het Comité beklemtoont dat de wettelijke controle op de uitvoeringsmaatregelen slecht één kant van het verhaal is en dat het tevens noodzakelijk is de tenuitvoerlegging op de werkplek op concrete en praktische wijze te controleren teneinde een totaal beeld te krijgen van de toepassing in de lidstaten. Volgens het Comité vereist dit een grote inzet van alle betrokken partijen (overheidsinstanties, sociale partners, directie en werknemersvertegenwoordigers) en op alle niveaus (EU, nationaal, onderneming, interprofessioneel en sectoraal).

3.1.3. Maatregelen ter verbetering van de efficiëntie van wetgeving

3.1.3.1. Het eerder genoemde initiatiefadvies van het Comité was grotendeels gewijd aan de vraag hoe de efficiëntie van de Europese wetgeving kan worden verbeterd, met name waar het gaat om nieuwe risico's die een nieuwe aanpak vereisen. Het Comité recapituleert de wijze waarop de verantwoordelijkheid hiervoor op nationaal en Europees niveau zou kunnen worden verdeeld:

3.1.3.2. Op Europees niveau:

- zou duidelijker het te bereiken doel moeten worden gespecificeerd,

- zou moeten worden vastgelegd hoe het bereiken van de doelstelling kan worden gecontroleerd en geverifieerd,

- moet samen met de betrokken sectoren worden nagegaan welke hulpmiddelen ter beschikking worden gesteld (onderzoek, praktische oplossingen, informatiecampagnes), en

- hoe de inbreng van de sociale partners verloopt.

3.1.3.3. Op nationaal niveau:

- moeten, samen met de betrokken sectoren, bepaalde uitvoeringsmodaliteiten worden gespecificeerd, naar bepaalde doelgroepen en activiteiten,

- moeten controle- en inspectiemethodes en -middelen worden vastgelegd,

- moet gezorgd worden voor voorlichting en bewustmaking van werkgevers en werknemers in samenwerking met de sociale partners.

3.1.3.4. Het Comité benadrukt hierbij nogmaals de belangrijke rol die opleiding en scholing - vanaf de lagere school en op alle niveaus - spelen bij de bewustwording van de risico's en de bevordering van preventieve maatregelen.

3.1.3.5. Verder moet er speciale aandacht worden besteed aan voorlichting van de directie - met name van kleinere ondernemingen - en werknemers, zodat deze zich beter kan kwijten van de verantwoordelijkheden die zij op grond van de Kaderrichtlijn heeft. Hiervoor zouden middelen uit het Europees Sociaal Fonds kunnen worden ingezet.

3.1.4. Aanvullende wetgeving

3.1.4.1. Zoals gezegd, dient er een kader te worden geschapen voor een groter verantwoordelijkheidsbesef van ondernemingen, en daarmee voor een grotere inzet van ondernemingen op het gebied van gezondheid en veiligheid. Op een aantal terreinen vereist de Commissiestrategie voor betere banen dat de infrastructuur voor gezondheid en veiligheid (zoals revalidatie en dienstverlening op het gebied van gezondheid op het werk) wordt verbeterd.

3.1.4.2. Hoewel er wetgeving voor specifieke risico's bestaat, zijn er nog terreinen waarvoor de wetgeving moet worden verbeterd of uitgebreid en terreinen waarvoor - naast de algemene voorschriften van de Kaderrichtlijn - wetgeving nodig is. Naast de controle op de toepassing van de bestaande richtlijnen moet de Commissie ook aandacht schenken aan de verslagen van het Agentschap van Bilbao, de Stichting van Dublin en andere instellingen, die aangeven waar zich problemen voordoen. Voorbeelden van deze problemen zijn asbest, geluidsoverlast, trillingen en intimidatie - waarvoor wetgeving in voorbereiding is -, repetitief en monotoon werk en niet-ioniserende straling. In dit verband herinnert het Comité aan zijn advies van 8 en 9 december 1999, waarin het stelt dat alle voorgestelde wetgeving tevoren aan een economische en sociale evaluatie moet worden onderworpen.

3.1.5. Vereenvoudiging en codificatie van de wetgeving

3.1.5.1. Het Comité schaart zich achter het voornemen van de Commissie om waar nodig de Europese richtlijnen op het gebied van veiligheid en gezondheid te codificeren en te vereenvoudigen. Het Comité is van mening dat met name op basis van discussies over de controle op de concrete toepassing van de richtlijnen moet worden bepaald welke wettelijke bepalingen dienen te worden vereenvoudigd. Zoals de Commissie zelf al heeft aangegeven, mag door de codificatie niet de essentie van de bestaande instrumenten worden gewijzigd, maar moeten codificatie en vereenvoudiging bijdragen aan verbetering van de structuur en doorzichtigheid van de wetgeving inzake gezondheid en veiligheid en aan vermindering van de administratieve rompslomp.

3.1.5.2. Vereenvoudiging en codificatie mag niet beperkt blijven tot communautair niveau, maar moet ook plaatsvinden op het niveau van de lidstaten teneinde de gezamenlijke doelstelling te realiseren.

3.2. "Soft law" en andere niet-wetgevende maatregelen

3.2.1. Het Comité onderstreept niet alleen het belang van een kader voor geconsolideerde Europese wetgeving, maar ook het belang van niet-wetgevende maatregelen die tot doel hebben zowel werkgevers als werknemers te helpen bij de praktische waarborging van gezondheid en veiligheid op de werkplek. Hierbij dient speciale aandacht te worden geschonken aan kleine en middelgrote ondernemingen (MKB).

3.2.2. Het uitgangspunt is altijd geweest - en is nog steeds - dat er geen reden is om het MKB uit te sluiten van wetgeving op het gebied van gezondheid en veiligheid, maar dat juist alles in het werk moet worden gesteld om het MKB te ondersteunen bij de naleving van deze wetgeving en om tenuitvoerlegging daarvan op de werkplek te bevorderen. Scholing van werkgevers en werknemers is hierbij van cruciaal belang. Het Comité is voorts van mening dat het MKB zich bewust moet worden van het belang van gezondheid en veiligheid. Dit kan worden bereikt met doelgerichte en op maat gesneden scholing en een op de betreffende sector toegespitste aanpak. De sociale partners - met name organisaties op brancheniveau - dienen een belangrijke rol te spelen bij het opzetten van dergelijke scholingsprogramma's, die mede gefinancierd zouden moeten worden uit het Europees Sociaal Fonds.

3.2.3. Het Comité is dan ook verheugd dat in de agenda voor het sociaal beleid melding wordt gemaakt van een speciaal programma voor het MKB, dat erop gericht is de toepassing van wetgeving in het MKB te bevorderen en daarbij rekening houdt met de specifieke beperkingen waaraan het MKB is gebonden. Desondanks is het Comité van mening dat het MKB niet mag worden beschouwd als een homogene categorie. Verbetering van de voor kleine en middelgrote ondernemingen ontwikkelde maatregelen vereist dan ook dat onderscheid wordt gemaakt op basis van grootte en sector. Op deze wijze kunnen subcategorieën en de daarbij behorende behoeften en voorschriften worden vastgesteld. Een voorbeeld van gerichte steun aan kleine en middelgrote ondernemingen opdat deze aan hun verplichtingen kunnen voldoen, is de 5 miljoen euro die het Europees Parlement heeft toegekend aan het Agentschap van Bilbao voor het voorbereiden van een meerjarenprogramma voor kleine en middelgrote ondernemingen. Deze voorbereidende activiteiten leveren de Europese Commissie nuttige informatie op voordat het meerjarenprogramma wordt opgesteld. Volgens het Comité vormt dit soort programma's het meest geschikte instrument om de concrete tenuitvoerlegging van Europese wetgeving te begeleiden. Het Comité zou dan ook graag zien dat de genoemde steun van 5 miljoen euro geen incidentele maatregel is, maar de aanzet vormt voor een uitgebreider programma.

3.2.4. Een voorbeeld van juiste invulling van de verantwoordelijkheid van werknemers voor omstandigheden op het gebied van gezondheid en veiligheid overeenkomstig de Kaderrichtlijn, vormt het in Zweden geïmplementeerde programma voor mobiele en regionale agenten op het gebied van veiligheid. Wat de meest geschikte invulling is, hangt af van de veiligheids- en gezondheidsstelsels van de lidstaten.

3.3. Naar een nieuwe aanpak ter verbetering van veiligheid en gezondheid op het werk in de praktijk

3.3.1. In zijn advies van 1999 heeft het Comité reeds gewezen op de mogelijkheid om gezondheid en veiligheid op te nemen in de werkgelegenheidsrichtsnoeren. De Raad heeft voor het jaar 2001 dienovereenkomstig besloten; in richtsnoer 14 komt het vraagstuk namelijk aan de orde.

3.3.2. Volgens het Comité is de methode van open coördinatie op het gebied van gezondheid en veiligheid een passend instrument om het beleid inzake gezondheid en veiligheid op de werkplek in de Europese Unie een nieuwe impuls te geven, met name door het formuleren van nauwkeurig omschreven doelstellingen voor alle lidstaten, welke gericht zijn op het terugdringen van het aantal aan het werk gerelateerde ongevallen en beroepsziekten. Deze gemeenschappelijke doelstellingen zouden moeten worden vastgesteld op basis van een evaluatie van ervaringen die tot dusver zijn opgedaan in lidstaten waar dergelijke doelstellingen al gelden (ervaringen met betrekking tot problemen bij het vaststellen van definities, controle, het waarborgen van naleving van de regelgeving, op vrijwilligheid gebaseerde voorschriften versus opgelegde voorschriften enz.). Vervolgens wordt er een pilot study verricht. Een en ander zou nuttig kunnen zijn voor een goede voorbereiding en tenuitvoerlegging van de voorgestelde aanpak. De lidstaten kunnen zelf invulling geven aan de wijze waarop ze de gezamenlijk geformuleerde doelstellingen realiseren, waarbij op alle lidstaten toezicht wordt gehouden. Elke lidstaat zou periodiek verslag moeten uitbrengen over de hoofdlijnen van zijn beleid, zodat geslaagde en minder geslaagde methoden alsmede de geboekte vooruitgang in kaart kunnen worden gebracht. Het formuleren en controleren van doelstellingen op communautair niveau maakt passende en op maat gesneden oplossingen mogelijk. Het Comité hecht groot belang aan de activiteiten van de Stichting van Dublin, die indicatoren voor de kwaliteit van het werk opstelt.

3.3.3. Het Comité dringt erop aan dat maatregelen worden genomen ten aanzien van risicofactoren die in gezondheids- en veiligheidsstatistieken nog onvoldoende naar voren komen. Het denkt hierbij met name aan RSI en psychosociale factoren (stress, problemen op het werk, algehele vermoeidheid). Allereerst dienen voor deze risico's gemeenschappelijke definities te worden opgesteld, die vervolgens als basis voor 'benchmarking' kunnen worden gehanteerd.

3.4. Actoren op het gebied van gezondheid en veiligheid

Alle partijen die op Europees of nationaal niveau actief zijn op het gebied van gezondheid en veiligheid moeten een specifieke rol spelen. Het Comité is van opvatting dat het welslagen van een gezondheids- en veiligheidsbeleid vereist dat alle betrokkenen zich op hun eigen terrein inzetten en dat er een goede samenwerking plaatsvindt tussen ondernemingen en lokale, nationale en communautaire instellingen. Alle actoren op communautair niveau die zich bezighouden met gezondheid en veiligheid op het werk moeten voldoende financiële en personele middelen ter beschikking krijgen om hun taken naar behoren te kunnen vervullen.

3.4.1. Europese Commissie

3.4.1.1. Het Comité constateert dat het beleid op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk te vaak wordt beschouwd als het exclusieve domein van deskundigen. Het Comité beklemtoont dat dit terrein van het communautair sociaal beleid van cruciaal belang is en niet alleen toegankelijk mag zijn voor een besloten kring van specialisten en andere ingewijden. Dit beleidsterrein moet in de politiek een grotere rol gaan spelen. De communautaire instellingen zouden moeten waarborgen dat het gezondheids- en veiligheidsbeleid en andere relevante communautaire beleidsterreinen (werkgelegenheid, volksgezondheid, interne markt, onderzoek, milieu, etc.) goed op elkaar zijn afgestemd.

3.4.1.2. Het is evident dat de mate waarin de Europese Commissie haar initiërende functie op bevredigende wijze kan vervullen sterk afhangt van de beschikbaarheid van voldoende financiële en personele middelen. In het recente verleden hebben de eenheden van de Europese Commissie aanzienlijk minder middelen ter beschikking gekregen. Het Comité roept de betrokken instellingen op om de betreffende eenheden passende personele en financiële middelen ter beschikking te stellen, zodat ze hun huidige en toekomstige taken - waarvoor het Comité in het vorenstaande de nodige suggesties heeft gedaan - naar behoren kunnen vervullen. Het Comité heeft deze enigszins verontrustende kwestie in eerdere adviezen aan de orde gesteld.

3.4.1.3. Dit laatste is des te verontrustender wanneer de hoge werklast in aanmerking wordt genomen die de ophanden zijnde uitbreiding van de EU met zich meebrengt.

3.4.2. Eurostat

Eurostat verstrekt gegevens over aan het werk gerelateerde ongevallen. Het Comité is van mening dat er - met name op nationaal niveau - meer inspanningen moeten worden geleverd om de verzamelde gegevens beter te kunnen vergelijken en de nauwkeurigheid ervan te vergroten. Het Comité hecht groot belang aan het onlangs door Eurostat ontwikkelde programma dat tot doel heeft de statistieken over de oorzaken van aan het werk gerelateerde ongevallen te harmoniseren. Hiermee wordt een solide basis gelegd voor betere preventieve strategieën. Verder moeten meer statistieken worden bijgehouden en moet meer informatie beschikbaar komen over beroepsziekten. Bovendien is het van groot belang dat de verzameling van gegevens met betrekking tot de nieuwe risico's en de ontwikkeling van a-typische arbeidscontracten zorgvuldig plaatsvindt.

3.4.3. Agentschap van Bilbao

Het in 1995 opgerichte Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid heeft in de eerste plaats tot taak regelmatig informatie over gezondheid en veiligheid te verstrekken aan de Europese instellingen, de lidstaten, de sociale partners en aan werkgevers en werknemers op de werkvloer. Uit een recente evaluatie is duidelijk gebleken dat het Agentschap er weliswaar in is geslaagd een netwerk van nationale knooppunten op te zetten, maar dat verdere inspanningen noodzakelijk zijn om alle doelgroepen van de benodigde informatie te voorzien. Het Comité is van mening dat het Agentschap een belangrijke rol zou kunnen spelen bij het verzamelen en verspreiden van voorbeelden van goede praktijken, wat werkgevers en werknemers zou helpen bij het vinden van oplossingen voor specifieke problemen op het gebied van gezondheid en veiligheid. In het kader van de "veranderingen in de wereld en op het werk" zou het Agentschap zich met name moeten inspannen om informatie over toekomstige ontwikkelingen betreffende gezondheid en veiligheid te verzamelen, de evalueren en te verstrekken. De samenwerking tussen de Stichting van Dublin - met name het Observatory of Change - en het Agentschap van Bilbao zou op dit punt moeten worden geïntensiveerd.

3.4.4. Stichting van Dublin

De Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden verricht belangrijk onderzoek op het gebied van gezondheid en veiligheid. Het regelmatig uitvoeren van controles van arbeidsomstandigheden levert nuttige informatie op over hoe werknemers zelf hun arbeidsomstandigheden ervaren. Het Comité acht het verder van essentieel belang dat de Stichting instrumenten ontwikkelt waarmee de door ondernemingen geleverde inspanningen ter verbetering van de arbeidsomstandigheden - met name wat betreft veiligheid en gezondheid op de werkplek - beter kunnen worden beoordeeld.

3.4.5. Raadgevend Comité voor veiligheid, hygiëne en gezondheid

Het Economisch en Sociaal Comité is van mening dat het Raadgevend Comité een centrale rol zou moeten spelen bij de implementatie van de toekomstige communautaire strategie voor gezondheid en veiligheid op de werkplek. Het Comité riep in een in 2000 goedgekeurd advies de Commissie op om het door het Raadgevend Comité zelf verlangde hervormingsproces in gang te zetten.

3.4.6. Sociale dialoog

3.4.6.1. Met het Verdrag van Amsterdam werd de overlegprocedure vastgelegd in het EU-Verdrag. Nieuwe voorstellen op het gebied van gezondheid en veiligheid zijn derhalve onderworpen aan dezelfde procedure voor raadpleging van de sociale partners als alle andere sociale beleidsvraagstukken. De betrekkingen tussen het Raadgevend Comité en de sociale partners dienen te worden ingericht overeenkomstig het in oktober 2000 gesloten akkoord van de sociale partners over de toepassing van het sociale hoofdstuk inzake gezondheid en veiligheid op de werkplek.

3.4.6.2. In dit akkoord riepen de sociale partners de Commissie op om geen inbreuk te plegen op hun bevoegdheden door het Raadgevend Comité te raadplegen in plaats van de sociale partners. De sociale partners dienen te worden geraadpleegd over de strekking van een eventueel nieuw initiatief, maar indien de sociale partners besluiten om geen onderhandelingen over het betreffende voorstel te beginnen, kan tijdens de tweede consultatiefase het Raadgevend Comité worden geraadpleegd.

3.4.6.3. Het Comité schaart zich achter het akkoord en is van mening dat de sociale partners zelf een bevredigende oplossing moeten vinden om een vorm van samenwerking tot stand te brengen tussen Europese branche-organisaties en Europese horizontale organisaties, teneinde handhaving van hun recht om te worden geraadpleegd te waarborgen.

3.4.6.4. Het Comité blijft ervan overtuigd dat, naast de wetgever, werkgevers en werknemers een belangrijke rol moeten spelen. Dit geldt in de eerste plaats voor de raadplegingsprocedure waarin wetgeving wordt geformuleerd en in de tweede plaats voor de ontwikkeling van instrumenten voor de tenuitvoerlegging van deze wetgeving.

3.4.7. Lidstaten

3.4.7.1. In het kader van de communautaire strategie voor gezondheid en veiligheid legden de lidstaten tot dusver alleen aan werkgevers verplichtingen op. De lidstaten zelf dragen echter ook verantwoordelijkheid voor gezondheid en veiligheid. Deze verantwoordelijkheid dient te worden benadrukt. Evenzeer als de Commissie moeten lidstaten het voorbeeld geven van goede praktijken en de meest stringente gezondheids- en veiligheidsnormen hanteren voor hun personeel alsmede bij overheidsopdrachten.

3.4.7.2. De lidstaten zouden ook moeten worden geholpen (en worden aangespoord tot verslaglegging) om maatregelen te implementeren voor het bevorderen van voorlichting op scholen en onderwijsinstellingen over gezondheidsrisico's, om mogelijkheden te bieden voor door de overheid te vergoeden revalidatie, om strafmaatregelen te nemen tegen overtredingen van de wetgeving inzake gezondheid en veiligheid, en om de prestaties te verbeteren van instellingen die verantwoordelijk zijn voor inspecties op het gebied van gezondheid en veiligheid. De lidstaten moeten met name garanderen dat hun gezondheidsstelsels gericht zijn op terugkeer op de arbeidsmarkt van zieke of gehandicapte personen die behoren tot de beroepsbevolking (dat wil zeggen: niet uitsluitend gericht zijn op het fysieke herstel van deze personen). Uitgaven ten behoeve van preventieve maatregelen om het werkklimaat te verbeteren kunnen uit budgettair oogpunt als positief worden aangemerkt, omdat daarmee twee andere soorten uitgaven in verband met gezondheidszorg en arbeidsverzuim worden voorkomen.

3.5. Communicatie tussen communautair niveau en nationale niveaus

Het Comité is van mening dat de tenuitvoerlegging van de toekomstige communautaire strategie voor gezondheid en veiligheid op de werkplek moet voorzien in versterkte communicatie en coördinatie tussen de nationale niveaus enerzijds en het communautair niveau anderzijds. Dit lijkt van cruciaal belang voor het welslagen van alle maatregelen op dit terrein.

3.6. Uitbreiding

3.6.1. Het acquis op het gebied van gezondheid en veiligheid vormt een belangrijk onderdeel van het door de kandidaat-lidstaten tijdens de onderhandelingen te aanvaarden sociale acquis. Overgangsperioden voor de implementatie moeten zoveel mogelijk worden vermeden om de veiligheid en gezondheid van werknemers in de kandidaat-lidstaten te waarborgen en om oneerlijke concurrentie tussen "oude" en "nieuwe" lidstaten te voorkomen.

3.6.2. Zijn overgangsperioden onvermijdelijk, dan moeten deze zo kort mogelijk zijn. Derogaties mogen geen betrekking hebben op de gehele richtlijn, maar uitsluitend op verordeningen die niet onmiddellijk ten uitvoer kunnen worden gelegd. De overgangsperioden mogen als gevolg van dergelijke maatregelen echter niet worden verlengd.

3.6.3. Het Comité wijst erop dat niet alleen toezicht moet worden gehouden op de omzetting in nationale wetgeving, maar ook op de praktische toepassing van de wetgeving op de werkplek. Hiertoe moeten in de kandidaat-lidstaten goed functionerende arbeidsinspecties worden opgericht.

3.6.4. Om de kandidaat-lidstaten voor te bereiden op het acquis op het gebied van veiligheid en gezondheid moeten de programma's in het kader van de partnerschappen met instellingen en organisaties in de lidstaten worden versterkt en op adequate wijze gefinancierd.

4. Betrekkingen tussen EU en IAO op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk

4.1. Het Comité dringt er bij de Europese Commissie op aan haar samenwerking met de IAO op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk te intensiveren. Het wijst de Commissie er tevens op dat de afgelopen twintig jaar slechts weinig EU-lidstaten die de IAO-conventies inzake gezondheid en veiligheid op het werk hebben ondertekend deze daadwerkelijk hebben geratificeerd, hoewel het beschermingsniveau waarin deze instrumenten voorzien over het algemeen ver beneden dat van de EU ligt. Hoewel het Comité zich ervan bewust is dat ratificatie van de IAO-conventies tot de nationale bevoegdheden van de lidstaten behoort, merkt het op dat de bevoegdheden van de Commissie inzake het beleid op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk gedurende tenminste een deel van de genoemde periode van invloed zijn geweest op het ratificatiegedrag van lidstaten.

4.2. In het belang van zowel werkgevers als werknemers moet de huidige situatie worden verbeterd. Dit geldt niet alleen voor de EU maar ook voor ontwikkelingslanden, waar regeringen momenteel niet tot ratificatie overgaan onder het voorwendsel dat wanneer ontwikkelde landen zoals de EU-lidstaten niet kunnen voldoen aan de door de IAO geformuleerde normen, dit van hen zeker niet kan worden verwacht.

4.3. Op grond van bovenstaande verzoekt het Comité de Europese Commissie om deze kwestie in de nabije toekomst met de lidstaten te bespreken. Het Comité hoopt dat dit ertoe zal leiden dat de komende jaren meer belangrijke conventies zullen worden geratificeerd.

Brussel, 11 juli 2001.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) CES 1126/99 - Gezondheid en veiligheid op het werk - tenuitvoerlegging van de communautaire maatregelen en nieuwe risico's.

(2) Ten years of Working conditions in the European Union.

(3) Conferentie in september 1997 van het Europees Agentschap voor de veiligheid en de gezondheid op het werk: "Good Safety and Health is Good Business for Europe" (Een goede veiligheid en gezondheid is een goede zaak voor Europa).