MEDEDELING VAN DE COMMISSIE - Het communautair beleid ten dienste van de werkgelegenheid

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Het communautair beleid ten dienste van de werkgelegenheid

1. Inleiding

De bevordering van een hoog werkgelegenheidsniveau is één van de prioritaire doelstellingen van de Unie. De werkgelegenheid speelt een essentiële rol bij het verhogen van de gemiddelde levensstandaard. Het levert een bijdrage aan cohesie en sociale integratie. Werkgelegenheid is een belangrijke maatstaf voor Europa's succes bij het ten volle en doeltreffend benutten van haar economische en menselijke hulpbronnen.

Europa staat op de drempel van een belangrijke, nieuwe fase in haar economische en sociale ontwikkeling. De sterkere groei en het verbeterde economische klimaat houden goede vooruitzichten in op een verdere toename van de werkgelegenheid en een afname van de werkloosheid. De Unie kan haar potentieel voor volledige werkgelegenheid - uitgedrukt in zowel kwaliteit als kwantiteit van banen, in de betekenis van gelijke toegang tot die banen en in termen van een zo klein mogelijke werkloosheid - echter alleen verwezenlijken indien ze op meer effectieve wijze op veranderingen inspeelt. Europa moet doorgaan met het moderniseren van haar goederen-, diensten-, kapitaal- en arbeidsmarkten, en moet een op ondernemerschap gerichte Gemeenschap worden.

De productie, verwerving en gebruik van kennis worden de belangrijkste instrumenten voor het verbeteren van de economische prestatie en het sociaal welzijn. Kennis en innovatie geven een nieuwe invulling aan en versterken het concurrentievermogen doordat ze de inhoud van ons werk en de manier waarop we werken, wijzigen. Eén van de doelstellingen van de speciale top in Lissabon is het vinden van manieren waarop deze nieuwe mogelijkheden kunnen worden benut voor het bevorderen van de groei van de werkgelegenheid en de sociale integratie - resulterend in zowel een groter concurrentievermogen als meer cohesie.

Europa moet al haar middelen mobiliseren om een moderne, integratieve, op kennis gebaseerde economie tot stand te brengen en de langetermijnuitdagingen van het regionale onevenwicht en de vaardighedenkloof op de arbeidsmarkt, alsook de nieuwe uitdagingen van de algemenere economische, sociale en technologische veranderingen op een geïntegreerde manier aan te pakken.

Deze mededeling maakt deel uit van de bijdrage van de Commissie aan de Top van Lissabon over werkgelegenheid, economische hervormingen en sociale cohesie. Ze heeft een tweeledig doel:

Ten eerste zet de mededeling uiteen op welke wijze structurele hervormingen en economische groei elkaar wederzijds ondersteunen, en gaat ze dieper in op het werkgelegenheidspotentieel van de Unie en de uitdagingen waarmee ze wordt geconfronteerd: genderkloof, vaardighedenkloof, regionaal onevenwicht, demografische trends alsmede de mondiale concurrentiedruk. De mededeling plaatst de uitdagingen in de context van de overgang naar een integratieve kennismaatschappij. Ten tweede beschrijft deze mededeling, overeenkomstig artikel 127 van het Verdrag, dat bepaalt dat "bij het bepalen en uitvoeren van het beleid en de activiteiten van de Gemeenschap rekening wordt gehouden met de doelstelling van een hoog werkgelegenheidsniveau", vier grote communautaire beleidsgebieden die voor de agenda van de Top van Lissabon van bijzonder belang zijn:

- de ontwikkeling van een op kennis gebaseerde economie moet ondersteund worden door de initiatieven op het vlak van de informatiemaatschappij, onderzoek en ontwikkeling;

- de werking van de interne markt en de bevordering van ondernemingen en innovatie moet worden versterkt;

- een geïntegreerde strategie ter bevordering van integratie en participatie in een productieve economie moet worden goedgekeurd;

- tot slot, het scheppen van banen op regionaal en lokaal ontwikkelingsniveau moet actief worden ondersteund.

2. Uitdagingen en kansen voor Europa

2.1. Europa's algehele werkgelegenheidspotentieel

Algemeen wordt onderkend dat de EU wat de werkgelegenheid betreft slecht scoort. De werkgelegenheidsniveaus zijn laag - met een netto arbeidsdeelname van slechts 61% gerelateerd aan de omvang van de beroepsbevolking, vergeleken met ongeveer 75% in Japan en de VS. Bovendien is de werkloosheid al bijna 20 jaar lang nauwelijks onder de 8% gedoken. Het geschatte EU-potentieel voor 'volledige werkgelegenheid' - d.w.z. het werkgelegenheidsniveau dat zou worden bereikt indien alle lidstaten net zo goed zouden presteren als de beste onder hen, of net zo goed als de VS - is ongeveer 30 miljoen mensen; dit is twee keer zo veel als het aantal geregistreerde werklozen.

Dit tekstgedeelte behandelt kort een aantal onderling verbonden problemen: de verschillen tussen vrouwen en mannen, het tekort aan werkgelegenheid in de dienstensector, het regionale onevenwicht, de langdurige werkloosheid, de vaardighedenkloof en de leeftijdskloof. Het volgende tekstgedeelte brengt een koppeling aan met het proces van fundamentele veranderingen dat Europa op dit moment doormaakt in de richting van een op kennis gebaseerde economie.

De genderdimensie

Een verdere toename van het aantal banen zal tot een veel grotere netto arbeidsdeelname van vrouwen leiden. Op dit moment heeft in Europa slechts de helft van de vrouwen tussen 15 en 64 jaar een baan, vergeleken met meer dan tweederde in de Verenigde Staten; zie grafiek 1. Hier bestaat een groot contrast met de netto arbeidsdeelname van mannen in dezelfde leeftijdsgroep, waar de Europese en Amerikaanse cijfers veel dichter in elkaars buurt zitten: 86% tegen 89%. Het werkloosheidspercentage in de hele Unie is onder vrouwen nog altijd ongeveer 3% hoger dan onder mannen.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Onvoldoende nieuwe werkgelegenheid in de dienstensector

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

De werkgelegenheidskloof weerspiegelt zich ook in de structuur van de werkgelegenheid per sector - in vergelijking met de VS heeft de EU een laag gemiddeld werkgelegenheidsniveau in de dienstensector. Terwijl het percentage banen in de landbouw en de industrie in Europa gelijk is aan dat in de VS biedt de dienstensector in de VS werk aan bijna 55% van de beroepsbevolking, vergeleken met slechts 40% in Europa; zie grafiek 2. Dit onevenwicht is niet beperkt tot één bepaalde branche, maar komt over de hele lijn voor: de zakelijke dienstverlening, de gezondheidszorg, het onderwijs e.d. (zie Werkgelegenheid in Europa 1999).

Regionaal onevenwicht

Er bestaat een groot en hardnekkig geografisch onevenwicht in de verdeling van de werkgelegenheid en de werkloosheid in de Unie. In veel regio's in het Zuiden en aan de rand van de Unie en in veel oudere, industriële gebieden is een netto arbeidsdeelname onder de 55% of 50% niet ongebruikelijk, met werkloosheidscijfers die vaak het dubbele bedragen van het EU-gemiddelde (zie Werkgelegenheid in Europa 1998).

Gemeten over een langere periode hebben de regionale verschillen in de netto arbeidsdeelname in de Unie slechts geringe wijzigingen ondergaan. Indien er al een tendens valt waar te nemen dan is het een toename van de verschillen tussen de regio's in de afgelopen 15-20 jaar. De voorbije twee decennia zijn de werkloosheidscijfers in de regio's met een hoge werkgelegenheid binnen een nauwe bandbreedte van 4-7% gebleven, terwijl ze in dezelfde periode in de regio's met een lagere werkloosheid aanmerkelijk zijn verslechterd; van 15% tot ongeveer 25%.

Zelfs in de lidstaten waar de verschillen in de jaren 90 kleiner zijn geworden, had dit in eerste instantie te maken met een daling in de netto arbeidsdeelname in de regio's met een hoge werkgelegenheid en niet zozeer met een toename in de regio's met een lage werkgelegenheid. Dit duidt op zeer ernstige structurele problemen in de regio's met een lage werkgelegenheid die, indien de Unie haar volledige potentieel voor de werkgelegenheidsgroei wil benutten, via een alomvattende strategie moeten worden aangepakt.

Langdurige werkloosheid

De zwaktes van de economie en de arbeidsmarkt in grote delen van Europa blijken niet alleen uit de hoge werkloosheidsniveaus in het algemeen, maar ook uit het onvermogen een groot aantal van diegenen die hun baan hebben verloren opnieuw op te nemen. Als gevolg hiervan blijft een groot percentage van de werklozen een jaar of langer werkloos, hetgeen hun inzetbaarheid vermindert en hun kansen op reïntegratie op de arbeidsmarkt verder verslechterd.

Gemiddeld is in de Unie ongeveer de helft van het aantal geregistreerde werklozen reeds langer dan een jaar werkloos. In dit verband zijn de lidstaten met het meeste succes bij het terugdringen van de algemene werkloosheidsniveaus juist die lidstaten die in het bijzonder aandacht hebben besteed aan het verlagen van het aantal langdurig werklozen, door in een zo vroeg mogelijk stadium beleidsmaatregelen te nemen.

Vaardighedenkloof

Een veel voorkomend probleem in perioden van economisch herstel is het ontstaan van dispariteiten tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt, hetgeen resulteert in ofwel een opwaartse druk op de loonverschillen, wanneer ondernemingen elkaar voor de schaarse vaardigheden beconcurreren, ofwel een tekort aan bepaalde groepen werknemers. Het probleem neemt in omvang toe door de structurele verandering naar een kenniseconomie, die een kloof creëert tussen het vaardighedenaanbod - de vaardigheden van de beroepsbevolking - en de gevraagde vaardigheden als gevolg van de technologische en organisatorische vooruitgang.

Vastgesteld is dat mensen met alleen een basisopleiding in feite een veel kleiner aantal jaren werken - met veel langere perioden van inactiviteit of werkloosheid - dan mensen die een hogere opleiding hebben kunnen volgen. Grafiek 3 geeft aan dat het effectieve arbeidsleven van mannen met een laag opleidingsniveau soms maar 25 jaar is vergeleken met 35 jaar voor hoger opgeleide mannen, hetgeen bijdraagt aan nog grotere verschillen in de totale verdiensten gedurende de hele levensduur. Er dient dan ook bijzondere aandacht te worden besteed aan de ontwikkeling van leersystemen die de toegang tot levenslang onderwijs en opleiding voor iedereen bevorderen en die mensen in staat stellen zich aan de veranderingen in hun werkomgeving aan te passen.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Daarnaast staat vast dat er een verband is tussen een laag opleidingsniveau en hoge werkloosheidscijfers, in het bijzonder onder jongere werknemers. Onder jonge mensen tussen 20 en 24 jaar met alleen een basisopleiding bijvoorbeeld is de werkloosheid tot 10% hoger dan onder hun leeftijdsgenoten met een universitaire opleiding. Wat de totale beroepsbevolking betreft, is de werkloosheid onder mensen met een hoog opleidingsniveau minder dan de helft van de werkloosheid onder mensen met alleen een basisopleiding: minder dan 6% vergeleken met meer dan 12%. Bij de langdurig werklozen is dit verschil nog groter. Dit toont aan hoe belangrijk het is het vaardighedenniveau onder jongeren te verhogen door het aantal jongeren dat vroegtijdig de school verlaat te verlagen, de opleidingsmogelijkheden na afloop van het verplichte onderwijs te verbeteren en mensen die de school zonder goede kwalificaties hebben verlaten een 'tweede kans' te bieden.

Demografische dimensie

De demografische verschuiving is in de Unie in volle gang en betreft zowel de leeftijdssamenstelling van de beroepsbevolking als de verhouding tussen het aantal werkenden en het aantal niet-werkenden - in het bijzonder het aantal gepensioneerden. Dit maakt de lage netto arbeidsdeelname onder werknemers van 55 jaar en ouder (zie grafiek 1) onbetaalbaar en de werkgelegenheidsmaatregelen moeten op dit punt aanzienlijk worden uitgebreid (zie de brede richtsnoeren voor het economisch beleid 1999 en de Werkgelegenheidsrichtsnoeren 2000).

De verschuiving in de beroepsbevolking zal zich op lange termijn nog meer doen voelen - met in de komende 10 jaar een afname met 12 miljoen van de potentiële beroepsbevolking van 40 jaar en jonger en een toename met 13 miljoen van het aantal mensen van 40 jaar en ouder. Dergelijke veranderingen zullen het aanwervings- en personeelsbeleid van bedrijven en hele sectoren beïnvloeden, met name die met een van oudsher jong werknemersbestand. Anderzijds verloopt de verandering geleidelijk, met een beroepsbevolking die gemiddeld slechts een paar (3-4) maanden per jaar ouder wordt, en hoe sneller de toename van de netto arbeidsdeelname des te minder dramatisch zal de invloed zijn.

2.2. Nieuwe kansen en beperkingen

Deze al langer bestaande uitdagingen worden geaccentueerd door de overgang naar de kenniseconomie, die met de globalisering in een groot aantal industrie- en dienstensectoren gepaard gaat.

De overgang naar een "op kennis gebaseerde economie" wordt één van de belangrijkste kenmerken van onze economieën. De huidige kennis wordt meer en meer gecodeerd en via de informatietechnologieën doorgegeven, en meer producten en diensten dan ooit zijn gebaseerd op het gebruik van kennis en informatie. IC-technologieën en kennisverwerking hebben grote gevolgen voor de arbeidsorganisatie en de aard van het werk: netwerken - tussen bedrijven, tussen bedrijven en hun klanten en tussen individuen - geven een nieuwe invulling aan de manier waarop bedrijven opereren en mensen werken. Door veel tijdsbeperkingen in het productieproces te 'ontkoppelen', stimuleren ze gedecentraliseerde organisatievormen en leiden zo tot een grotere nadruk op de service aan de klant. Indien de juiste beleidsmaatregelen worden genomen, kan de kenniseconomie zo tot een substantiële toename van het aantal banen in de dienstensector leiden, hetgeen de werkgelegenheid in de dienstensector mede zal helpen bevorderen.

Indien er daarnaast voor wordt gezorgd dat regio's en individuen gelijke toegang tot de nieuwe informatietechnologieën krijgen, kunnen deze zowel de stedelijke als de plattelandsgemeenschappen met een ontwikkelingsachterstand helpen nieuwe activiteiten te ontwikkelen en zo traditionele problemen, zoals de afstand tot de belangrijke centra van economische activiteit, helpen oplossen. Dit zou een aanzet kunnen geven tot het oplossen van diepgewortelde regionale verschillen op het vlak van de werkloosheidsprestatie in Europa.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Deze veranderingen betekenen dat jonge en oudere werknemers moeten kunnen omgaan met kennis in zijn nieuwe vormen, d.w.z. digitalisering, networking en real-time processing, om zich gedurende hun hele actieve leven aan te kunnen passen. De kenniseconomie lijkt de verschuiving in het comparatieve voordeel van mensen met traditionele, manuele vaardigheden naar mensen met niet-manuele, samengestelde en communicatieve vaardigheden, die over het algemeen verband houden met een hoger opleidingsniveau, te versterken.

Dit geldt met name voor de snel groeiende sectoren van de economie - waar de toename van het aantal niet-manuele banen zich voornamelijk voordoet. Het merendeel van de manuele banen die verloren gaan, geschoold én ongeschoold, betreft banen in sectoren met een lage groei of achteruitgang (zie grafiek 4). Dit betekent op zijn beurt een grotere behoefte aan investeringen in levenslang leren, zowel in basisonderwijs als voor de verbetering van vaardigheden, met name van oudere werknemers. Dit is in het bijzonder van belang in de context van de vergrijzende Europese beroepsbevolking. Actieve opleidingsbeleidsmaatregelen zijn daarnaast nodig om de genderkloof bij de toegang tot IC-technologieën versneld te verkleinen. Investeren in kennis betekent niet alleen investeren in IT-gerelateerde producten en diensten of onderwijs, maar ook in O&O. Gegevens over 1995 lijken aan te geven dat de gemiddelde EU-uitgaven in grote lijnen vergelijkbaar waren met het gemiddelde in de VS. Wat het O&O-aspect van de uitgaven voor kennis echter betreft, geeft de EU in verhouding minder uit dan de VS en Japan (minder dan 2% van het bbp in 1997, vergeleken met bijna 3%.). Wanneer men een breder perspectief neemt en naar de absolute uitgavenniveaus kijkt, lijkt deze kloof bovendien groter te worden, met name in de jaren 90. De huidige trend in de uitgaven voor onderzoek zou hierdoor de komende jaren een negatieve invloed op de ontwikkeling van de werkgelegenheid in Europa kunnen hebben.

De permanente groei van de wereldhandel heeft de Unie veel voordelen opgeleverd. Dalende vervoerskosten en de verbeterde informatie via internet zouden de komende jaren tot belangrijke verschuivingen in de mondiale productie- en distributiestructuren kunnen leiden en de inkomens en de werkgelegenheid in de Unie verder kunnen doen toenemen.

Anderzijds gaan dergelijke veranderingen gepaard met een continuproces van grote industriële aanpassingen in Europa. Dergelijke aanpassingsprocessen verlopen vaak verre van rimpelloos. Sommige sectoren van de economie en sommige beroepsgroepen en sommige regio's zullen van de toename van nieuwe activiteiten profiteren (zie de bijlage), maar er zullen ook compenserende verliezen zijn. Dit creëert uitdagingen, niet alleen voor de doelstellingen inzake integratie en cohesie, maar ook voor het doeltreffende gebruik van de economische hulpbronnen. In toenemende mate wordt onderkend dat er interactie bestaat tussen globalisering, binnenlandse werkgelegenheid en relatieve inkomens, en dat er krachtige ondersteunende beleidsmaatregelen in de vorm van veiligheidsnetten en omscholingsmogelijkheden.

Enerzijds leiden de nieuwe tendensen misschien tot meer uitdagingen op het vlak van de werkgelegenheid/werkloosheid; anderzijds zouden ze een nieuwe impuls kunnen geven aan op passende wijze geformuleerde beleidsmaatregelen om de werkloosheid, en met name de langdurige werkloosheid aan te pakken, en de leeftijds-, gender- en vaardighedenkloof in verband met de werkgelegenheid en de enorme verschillen tussen de regionale arbeidsmarkten te verminderen.

3. Werkgelegenheid in het communautaire beleid

Na de werkgelegenheidsuitdagingen uiteen te hebben gezet, behandelt dit tekstgedeelte de invloed op de werkgelegenheid van een aantal communautaire beleidsmaatregelen die voor de ontwikkeling van de kenniseconomie uiterst belangrijk zijn.

Deze uitdagingen vereisen de doeltreffende mobilisatie van alle economische en structurele beleidsmaatregelen, die elkaar wederzijds dienen te ondersteunen. Het werkgelegenheidsbeleid moet onderdeel uitmaken van enerzijds een alomvattende aanpak, waaronder macro-economische beleidsmaatregelen, gericht op groei, stabiliteit en werkgelegenheid, economische hervormingen die het concurrentievermogen en de werking van de markten verbeteren, en anderzijds de Werkgelegenheidsrichtsnoeren, gericht op het verbeteren van de inzetbaarheid, het aanpassingsvermogen, gelijke kansen en op het bevorderen van het ondernemerschap om zo banen te creëren in bestaande en nieuwe ondernemingen. De Werkgelegenheidsrichtsnoeren en de brede richtsnoeren voor het economisch beleid, die de context vormen voor het formuleren van algehele beleidsdoelstellingen en -oriëntaties, worden geëvalueerd in de respectieve tenuitvoerleggingsverslagen, waarbij de hoofdverantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging bij de lidstaten berust.

Artikel 127, lid 1, van het EG-Verdrag bepaalt dat de Gemeenschap bijdraagt aan een hoog werkgelegenheidsniveau door samenwerking tussen de lidstaten aan te moedigen en hun maatregelen te steunen en, indien nodig, aan te vullen. Om deze steun werd gevraagd door de Europese Raad tijdens zijn buitengewone vergadering in Luxemburg, toen de Raad opriep tot een versterking van alle communautaire beleidsmaatregelen op werkgelegenheidsgebied, zowel kadermaatregelen als steunmaatregelen. Deze oproep resulteerde in artikel 127, lid 2, van het EG-Verdrag, dat zegt dat bij het bepalen en uitvoeren van het beleid en de activiteiten van de Gemeenschap rekening wordt gehouden met de doelstelling van een hoog werkgelegenheidsniveau.

Hoewel deze mededeling over de mainstreaming van werkgelegenheid in de beleidsmaatregelen van de huidige Gemeenschap van de 15 gaat, is het belangrijk te onderkennen dat de uitbreiding van de Unie grote gevolgen voor het werkgelegenheidsbeleid zal inhouden. De integratie van landen met een ontwikkelings-, groei- en concurrentieniveau dat verschilt van het niveau van de huidige lidstaten is een uitdaging die nu moet worden aangepakt. Op dit moment worden er in de kandidaat-landen werkgelegenheidsonderzoeken gehouden om een beter inzicht in de situatie in die landen te krijgen en om ze in staat te stellen hun werkgelegenheidsbeleid op het beleid in de Gemeenschap af te stemmen.

In de volgende delen wordt met name aandacht besteed aan vier gebieden:

- De ontwikkeling van een op kennis gebaseerde economie

- De bevordering van de dynamiek van de interne markt

- Integratie en participatie in een productieve economie

- EU-steun voor de ontwikkeling van werkgelegenheid op regionaal en lokaal niveau

3.1. Naar een op kennis gebaseerde economie

EU-steun voor een Europese informatiemaatschappij

De informatie- en communicatietechnologieën bieden Europa nieuwe kansen voor groei en het scheppen van werkgelegenheid. Deze technologieën zullen de werkgelegenheid in de meeste economische sectoren op verschillende manieren beïnvloeden: nieuwe organisatievormen en innovatie in bedrijfsprocessen zullen de productiviteit vergroten hetgeen leidt tot lagere prijzen, kwalitatief betere producten en, uiteindelijk, een toenemende vraag; en product- en diensteninnovatie zal nieuwe banen en nieuwe vraag genereren.

Europa's sterke en zwakke punten

De Amerikaanse economie heeft zich de nieuwe technologieën sneller eigen gemaakt dan Europa en heeft sneller van de 'informatiesnelwegen' gebruik gemaakt. Hierdoor heeft de VS met succes wereldwijde toepassingen kunnen lanceren die van deze technologieën gebruik maken en heeft het land in veel sectoren van de IT-markten een leidende positie. Zo moeten bijvoorbeeld de meeste internetproviders nog steeds Amerikaanse 'backbones' (breedbandige infrastructuur) voor het internetverkeer gebruiken. Positief is dat Europa inmiddels de snelst groeiende markt voor internet is, met eind 1999 ongeveer 50 miljoen gebruikers in Europa. Tussen nu en 2004 zal dit aantal zich naar verwachting vermenigvuldigen. Op dit moment echter is de penetratiegraad van internet in de huishoudens in Europa slechts ongeveer eenderde van die in Amerika, hetgeen betekent dat Europa het tempo van de invoering van internet aanzienlijk moet versnellen.

Bovendien is de vaardighedenkloof een belangrijke belemmering voor nieuwe werkgelegenheid in Europa, zowel op het niveau van elementaire ICT-kennis als wat het aantal specialisten betreft: in 2002 zullen er al 1,6 miljoen onvervulde vacatures voor ICT-deskundigen zijn.

Wat de mobiele communicatiemiddelen en de digitale televisie daarentegen betreft, neemt de EU een leidende positie in. De EU had in december 1999 136 miljoen mensen met een mobiel telefoonabonnement en de groei bedraagt op dit moment in veel lidstaten 1% per maand. Sommige voorspellingen spreken over een penetratiegraad van 100% in de komende 5 jaar. GSM, oorspronkelijk een Europese norm, is een mondiale norm geworden. De derde generatie mobiele telefoons, met mogelijkheden als doeltreffende mobiele e-handel en draadloze toegang tot internet, zal op dit succes voortborduren en de Europese ondernemingen een grote voorsprong geven, met meer dan 600 miljoen mobiele telefoons met deze mogelijkheden in 2004.

EU-initiatieven

- Het door de Europese Commissie op 8 november gelanceerde initiatief "eEurope - Een informatiemaatschappij voor iedereen" beoogt de voordelen van de informatiemaatschappij binnen het bereik van alle Europeanen te brengen. Het behandelt de nodige kadervoorwaarden, zoals een on line-aansluiting voor alle scholen, goedkopere toegang tot internet, de bevordering van e-handel, een snel internet voor onderzoekers en studenten, risicokapitaal voor het hoogtechnologische MKB, e-deelname voor gehandicapten en laagdrempelige toegang tot overheidsinformatie. Door op beleidsvlak prioriteit toe te kennen aan de tien gebieden van het initiatief eEurope zal Europa een groot aantal hoogtechnologische banen in sectoren met een toenemende vraag kunnen scheppen. Het initiatief richt zich ook op het aanbieden van goedkope en toegankelijke instrumenten voor mensen om hun opleidingsniveau te verbeteren, hetgeen ze in staat zal stellen van de nieuwe mogelijkheden gebruik te maken.

- De op 4 februari goedgekeurde mededeling "Strategieën voor banen in de informatiemaatschappij" doet aanbevelingen aan de lidstaten, de sociale partners en het bedrijfsleven om de bestaande tekortkomingen op vier terreinen aan te pakken: onderwijs, werk, overheidsdiensten en de onderneming in de informatiemaatschappij. De Commissie stelt ambitieuze doelstellingen voor, die de basis vormen voor het benchmarken van de kennismaatschappijdimensie in de Europese Werkgelegenheidsstrategie. De Commissie zal de lidstaten aansporen om de informatiemaatschappij en de nieuwe vaardigheden te bevorderen door de investeringen in het kader van de Structuurfondsen met name te richten op menselijke hulpbronnen en de relevante infrastructuur.

EU-steun voor een gemeenschappelijke Europese onderzoekruimte: bouwen aan kennis voor groei en werkgelegenheid

Het genereren van nieuwe kennis door onderzoek en het verspreiden van die kennis ondersteunt de werkgelegenheid doordat het de grondslagen legt voor de groei-industrieën van de toekomst en doordat het mensen in staat stelt hun kennis en hun vaardigheden te vergroten. In 's wereld belangrijkste economieën is het aantal banen in O&O- en technologie-intensieve sectoren toegenomen.

Europa's sterke en zwakke punten

Wat de werkgelegenheid betreft, zijn slechts 2,5 van elke 1000 werknemers in de industrie onderzoekers, vergeleken met 6,7 in de Verenigde Staten en 6 in Japan. Tussen 1988 en 1997 bleven de bruto binnenlandse uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling in de EU achter bij het bbp. De gemiddelde onderzoekinspanning in de Unie bedraagt op dit moment slechts 1,8% van Europa's bbp, vergeleken met 2,8% in de Verenigde Staten en 2,9% in Japan, en dit verschil wordt sinds 1995 groter, in het bijzonder bij de investeringen in onderzoek door de particuliere sector en het MKB.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Daarnaast kampt de EU met het probleem van een versnipperde en in vakgebieden opgedeelde onderzoekinfrastructuur. De wetgevende en administratieve kaders en de referentiesystemen voor onderzoek vertonen veel verschillen en er bestaat op dit moment geen echte 'interne markt' voor wetenschappelijke kennis en technologie.

Desalniettemin heeft Europa veel onderzoekpotentieel. Europa is goed voor eenderde van de kennisproductie in de wereld. Het loopt voorop op gebieden als medisch onderzoek en chemie. Daarnaast kent het een aantal succesverhalen op gebieden als technologie, aeronautica en mobiele telecommunicatie. Dit potentieel moet bewaard, vergroot en volledig geëxploiteerd worden.

EU-initiatieven

In de mededeling "Naar een gemeenschappelijke Europese onderzoekruimte" stelde de Commissie voor te komen tot een alomvattende strategie om de wetenschappelijke en technologische activiteiten in Europa te versterken en daarbij ten volle gebruik te maken van het kwalitatief hoogwaardige potentieel dat in de lidstaten reeds bestaat. Een betere integratie van Europa's wetenschappelijke en technologische activiteiten en een stevige stap op weg naar een werkelijk Europees onderzoekbeleid zijn onmisbare voorwaarden om het onderzoek in Europa een impuls te geven.

De mededeling vraagt in het bijzonder om het opzetten en aan elkaar koppelen van kenniscentra, verhoogde mobiliteit van onderzoekers en betere kadervoorwaarden voor particuliere investeringen in onderzoek. Er moeten benchmarkingactiviteiten worden georganiseerd die uitmonden in een regelamtig verslag over de situatie op onderzoekgebied in Europa. Deze benchmarking en dit verslag moeten gebaseerd zijn op die indicatoren die voor het beoordelen van de invloed van O&O op het concurrentievermogen en de werkgelegenheid, in de context van de op kennis gebaseerde economie, het belangrijkst zijn.

Er zullen maatregelen uitgevoerd moeten worden door de lidstaten en de Unie. Er moet gebruik worden gemaakt van het volledige arsenaal aan bestaande praktische, wettelijke en beleidsinstrumenten, en het scala aan mogelijkheden van het verdrag moet in dit verband opnieuw bestudeerd worden.

EU-steun voor de ontwikkeling van een Europese ruimte van levenslang leren: de aanpak van de onderwijskloof

De vooruitgang op het vlak van de informatie- en communicatietechnologieën verandert de manier waarop kennis wordt vergaard en bevordert de overgang naar een kenniseconomie. Toch bestaan er bij dit opkomende model nog veel onbeantwoorde vragen: hoe moet innovatie, niet alleen in processen maar ook in producten en diensten, worden gestimuleerd voor meer ondernemersactiviteiten en het scheppen van nieuwe werkgelegenheid- Hoe moet de beroepsbevolking worden voorbereid op meer, snelle veranderingen op het vlak van arbeid- Hoe kan met het risico van nieuwe, sociale activiteiten worden omgegaan-

De onderwijssystemen in de hele Unie moeten in staat zijn alle burgers voor te bereiden op de snelle verandering in het algehele kader van de kenniseconomie. Daarnaast moeten de onderwijsmaatregelen rekening houden met de veranderende sociale trends op het gebied van de vergrijzing van de bevolking en huishoudens- en gezinsstructuren, alsook de gedragsveranderingen op het vlak van gender- en generatievraagstukken.

Europa's sterke en zwakke punten

De huidige, lage werkgelegenheid is gedeeltelijk een weerspiegeling van het onevenwicht tussen de op de arbeidsmarkt gevraagde en aangeboden vaardigheden. De hoge jeugdwerkloosheid onderstreept de noodzaak van meer aandacht voor de succesvolle overgang van school naar werk door kwalitatief beter onderwijs en opleiding (waaronder de ontwikkeling van kernvaardigheden), sterkere banden tussen de arbeidsmarkt en de onderwijs- en opleidinginstellingen en meer stages en in-service-opleidingen. Oudere werknemers moeten gemakkelijker toegang krijgen tot kwalitatief hoogwaardige bij- en nascholingsprojecten om ze te helpen zich aan te passen aan de nieuwe arbeidsmarktvereisten.

Binnen de politiek is men overtuigd van de noodzaak van veranderingen. De Europese Werkgelegenheidstrategie en de communautaire programma's voor onderwijs, opleiding en jeugd dragen door middel van samenwerking en mobiliteit bij aan de ontwikkeling van een gemeenschappelijke Europese ruimte voor onderwijs en opleiding. Eén van de hoekstenen van de Werkgelegenheidsrichtsnoeren is het streven naar een volledige participatie aan de 'kenniseconomie' via een partnerschapsbenadering van levenslang leren, waarbij de lidstaten, de sociale partners, het bedrijfsleven en individuen samenwerken.

EU-initiatieven

- De Commissie bereidt een memorandum voor betreffende de "implementatie van levenslang leren voor een actief burgerschap in een op kennis gebaseerd Europa", met ideeën voor een alomvattende strategie inzake het levenslang leren en de ontwikkeling van indicatoren, teneinde te komen tot een betere beoordeling van het beleid en de systemen van de lidstaten en de communautaire programma's en initiatieven. Daarnaast werkt de Commissie aan een "Europees verslag over de kwaliteit van het onderwijs", gebaseerd op de resultaten van de werkgroep voor kwaliteitsindicatoren in onderwijssystemen. De Commissie zal ook analyseren hoe de curricula en de definitie van de kwalificaties zich ontwikkelen en bestuderen of ze bij de behoeften van de arbeidsmarkt aansluiten en of ze de overgang naar de kennismaatschappij ondersteunen.

- In reactie op het tekort aan vaardigheden legt de mededeling van de Commissie "Strategieën voor banen in de informatiemaatschappij" in het bijzonder de nadruk op een nieuwe, geïntegreerde strategie inzake het levenslang leren. De lidstaten moeten alle studenten en werknemers in de gelegenheid stellen zich ICT-vaardigheden eigen te maken en de opleiding van ICT-deskundigen op zowel universitair als technisch niveau bevorderen. Er moet in het bijzonder aandacht worden besteed aan het punt gendermainstreaming in opleidingen die met de informatiemaatschappij verband houden. Daarnaast verricht de Commissie onderzoek naar de economische kosten van de vaardighedenkloof.

- De Commissie zal dit jaar daarnaast een initiatief presenteren gericht op het ontwerpen van het onderwijs van de toekomst en het bevorderen van innovatie met de nieuwe technologieën, overeenkomstig haar initiatief over eEurope en de Werkgelegenheidsstrategie.

EU-steun voor het gebruik van kennis met het oog op een combinatie van werkgelegenheid en duurzame ontwikkeling

In een op kennis gebaseerde economie zou het verwezenlijken van een duurzame ontwikkeling, d.w.z. een ontwikkeling die langetermijndoelstellingen op economisch en milieuvlak ondersteunt, in beginsel gemakkelijker moeten zijn. Nieuwe, in kennis handelende industriesectoren zijn minder vervuilend dan de traditionele industrieën en beter geïnformeerde werknemers zijn milieubewustere consumenten. Door onderzoek en innovatie zal het mogelijk zijn aan hun vraag naar milieuvriendelijke producten te voldoen.

Europa's sterke en zwakke punten

De technologische vooruitgang en de verbeterde wetgeving hebben de hoeveelheid vervuiling die bij veel industriële processen ontstaat verminderd, maar de toename van het aantal activiteiten heeft een tegenovergesteld effect gehad. Het recente "Verslag over de toestand van het milieu" van het Europees Milieu-agentschap voorspelt dat een aantal milieuproblemen zou kunnen worden verlicht indien het bestaande beleid volledig wordt uitgevoerd. Op een aantal belangrijke gebieden echter (klimaatverandering, afval, bodem) duiden de 'business as usual'-scenario's op een verdere verslechtering van het milieu tussen nu en 2010.

Er wordt nog steeds geen systematisch gebruik gemaakt van marktgerichte instrumenten, waaronder belastingen. Ondanks herhaalde aankondigingen is er weinig vooruitgang geboekt bij de meer algemene toepassing van fiscale instrumenten, zoals een belasting op energieproductie en -verbruik en een verschuiving van de belastingdruk van arbeid naar het gebruik van grondstoffen. De integratie van milieuoverwegingen in een aantal sectorele beleidsmaatregelen (vervoer, energie, landbouw e.a.) staat nog in de kinderschoenen.

Het EU-streven naar een duurzame ontwikkeling en hoge normen is een potentiële motor voor innovatie, technologie, nieuwe ondernemersactiviteiten en hoogwaardige werkgelegenheid. De EU is de nummer 1 in milieutechnologie, hetgeen banen en inkomen in de lidstaten genereerd.

EU-initiatieven

- Tijdens de Europese Raad van Helsinki zijn strategieën voor het integreren van de milieudimensie in de landbouw-, vervoer- en energiesector goedgekeurd. De werkzaamheden aan vergelijkbare strategieën voor de gebieden interne markt, ontwikkeling en industrie zijn begonnen. De Raad is gevraagd de Europese Raad in juni 2001 een alomvattende strategie voor te leggen, met de mogelijkheid een tijdschema voor verdere maatregelen en een pakket indicatoren voor bovengenoemde sectoren op te nemen. De Europese Raad heeft de Commissie ook gevraagd een langetermijnstrategie inzake duurzame ontwikkeling uit te werken. Daarnaast wordt de milieudimensie in de Werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2000 opgenomen.

- De mededeling over "Milieu en werkgelegenheid" onderstreepte het belang van de integratie van de verschillende beleidsterreinen waarbij alle partijen, en met name de overheden, worden betrokken. De Commissie heeft een dialoog gelanceerd tussen de ministeries voor Werkgelegenheid en Sociale Zaken, van Milieu en van Industrie over de integratie van het concurrentie-, milieu- en werkgelegenheidsbeleid.

- Een combinatie van financiële prikkels en ontmoedigende maatregelen is nodig om investeringen in een nieuwe, schone kapitaalvoorraad te bevorderen. Samen met investeringen in menselijke hulpbronnen zal dit zowel het concurrentievermogen als de kwaliteit van het (arbeids-)leven verbeteren. Aanknopend aan de mededeling "Milieu en werkgelegenheid" (Bouwen aan een duurzaam Europa) zal de Commissie meer steun verlenen aan de ontwikkeling van nationale langetermijnstrategieën en helpen bij de ontwikkeling van in alle industrieën toe te passen indicatoren.

- De Commissie zal doorgaan met het bestuderen van maatregelen die het milieu, het concurrentievermogen van de economie en de werkgelegenheid ten goede lijken te komen. Hiertoe behoren onder meer milieubelastingen en prijsstellingsmaatregelen. De Commissie zal ook de invloed van milieu-onvriendelijke subsidies bestuderen. Wanneer de Commissie dergelijke subsidies in het kader van de regels inzake overheidssteun beoordeelt, zal ze onder andere rekening houden met milieu-overwegingen en de voorzieningszekerheid. Voor het eind van het jaar zal de Commissie een zesde milieu-actieplan voorstellen.

3.2. Bevordering van de dynamiek van de interne markt

EU-steun voor de ontwikkeling van de interne markt

Marktintegratie wordt door de toenemende handel in immateriële goederen steeds onontbeerlijker. Innovatie, creativiteit en economische en financiële integratie zijn van essentieel belang voor het vergroten van de efficiëntie en het concurrentievermogen, doordat ze concurrentiebevorderend en kostenreducerend werken.

Europa's sterke en zwakke punten

De verwijdering van handelsobstakels en de marktliberalisering versnellen de integratie van de markten van de lidstaten en scheppen nieuwe kansen: door een groter klantenpotentieel en schaalvoordelen kunnen ondernemingen uitbreiden en extra werkgelegenheid creëren.

Er bestaan echter nog problemen; zo schiet bijvoorbeeld de bescherming van de intellectuele eigendomsrechten nog tekort, hetgeen belemmerend kan werken voor innovatie, investeringen in technologie, onderzoek en andere vormen van immaterieel kapitaal. Ook worden bepaalde industrieën belemmerd in hun streven naar integratie. Dit geldt met name voor de dienstensector, die werk biedt aan twee keer zoveel mensen als de industrie en de landbouw samen. De Europese markt voor financiële diensten is nog sterk versnipperd. Het ontbreken van goede wetgeving in sommige sleutelsectoren, zoals de elektronische handel, ondermijnt nog altijd het vertrouwen van de consument. De wijdverspreide ongelijkheden en het ontbreken van de universele dienstverleningsverplichting voorkomen dat de EU de mogelijkheden tot het scheppen van kwalitatief hoogwaardige werkgelegenheid volledig benut.

EU-initiatieven

- De Gemeenschap moet de coördinatie van de fiscale beleidsmaatregelen blijven verbeteren en schadelijke belastingconcurrentie, die belemmerend kan werken voor een efficiënte toewijzing van de middelen in de interne markt, vermijden.

- De voorstellen ter bescherming van de industriële en intellectuele eigendomsrechten dienen gericht te zijn op de bevordering van innovatie, investeringen en kwalitatief hoogwaardige werkgelegenheid. De snelle goedkeuring van het voorstel voor een richtlijn betreffende "bepaalde aspecten van e-handel in de interne markt" zal bijdragen aan het ontstaan van een goed wetgevingskader voor deze belangrijke potentiële bron van nieuwe werkgelegenheid. Meer concurrentie in de IT-sector en de telecommunicatie-industrieën zal een belangrijke invloed op het groeipercentage van e-handel hebben. De Commissie zal daarom meer aandacht besteden aan het toezicht op de naleving van de mededingingsregels en aan specifieke problemen, zoals de prijzen voor de toegang tot netwerken in de telecomindustrie.

- De bij de economische hervormingen geboekte vooruitgang vormt de basis voor benchmarkingactiviteiten. Ze worden gecontroleerd in het kader van het Cardiff-verslag en de Nationale Actieplannen (NAP's), alsmede diepgaander in de brede richtsnoeren voor het economisch beleid en het verslag over de tenuitvoerlegging daarvan.

- De EU moet de uitvoering van de in de Nieuwe strategie voor de interne markt afgesproken doelstellingen krachtig ter hand nemen. De Commissie zal haar inspanningen met name op de sector financiële dienstverlening richten en toezicht houden op de tenuitvoerlegging; een eerste tussenbalans wordt tijdens de Raad Interne Markt in het voorjaar van 2000 opgemaakt.

- De Commissie zal de bestudering van de positieve arbeidsmarkteffecten die uitgaan van het verwijderen van de belemmeringen voor de beroeps- en geografische mobiliteit van werknemers, zoals de verschillen in de socialezekerheidsstelsels en met name de pensioenen, voortzetten. De situatie van arbeidsmigranten of gepensioneerden die in het ene land van een stelsel voor sociale zekerheid afhankelijk zijn en in een andere land inkomensbelasting betalen, moet worden herzien wanneer dit leidt tot een situatie die ongunstiger is dan wanneer zowel het socialezekerheidsstelsel als het belastingstelsel van ofwel het ene dan wel het andere land op hen van toepassing zou zijn. Om verschillen in behandeling te voorkomen zou de coördinatie van de nationale beleidsmaatregelen meer in het algemeen gericht moeten zijn op een grotere compatibiliteit tussen de belasting- en de socialezekerheidsstelsel in de lidstaten van de Unie. De lidstaten zullen worden aangespoord via de Europese Werkgelegenheidsstrategie en via de samenwerking inzake sociale bescherming maatregelen te nemen.

EU-steun voor het bedrijfsleven en een ondernemerschapscultuur

Teneinde de op het concurrentievermogen en nieuwe werkgelegenheid gerichte economische hervormingen zo optimaal mogelijk te kunnen benutten, moet Europa een ondernemerschapscultuur creëren, in het bijzonder in de nieuwe ICT-gerelateerde industrieën.

Europa's sterke en zwakke punten

Europa wordt beschouwd als een gebied met overwegend een werknemerscultuur. Het percentage mensen dat in Italië en het Verenigd Koninkrijk een eigen bedrijf begint, is de helft van dat in de VS. In Europa hebben schoolverlaters en afgestudeerden een sterke voorkeur voor het vinden in plaats van het creëren van een baan. Een groot aantal lidstaten heeft het belang van dit tekort aan ondernemersgeest onderkend en reeds maatregelen genomen om ondernemerschap vanaf het niveau van de lagere school in het vakkenpakket op te nemen.

In veel lidstaten maken het aantal en de complexiteit van de wettelijke regels en administratieve procedures het oprichten van een eigen bedrijf een dure en omslachtige aangelegenheid. Uit onderzoek sinds 1997 is gebleken dat de landen met de minste en de snelste procedures op dit gebied in veel gevallen tevens de landen met de hoogste algehele netto arbeidsdeelnamecijfers zijn.

Over het algemeen zijn kleine en middelgrote ondernemingen in Europa ondergekapitaliseerd; hun schuldenlast is gemiddeld twee keer zo hoog als hun eigen middelen. Dit kan worden verklaard door zowel culturele barrières (de terughoudendheid van sommige ondernemers in het MKB om buitenstaanders aandelen in hun bedrijf te laten verwerven), als door het aantal horden dat kleine- en middelgrote ondernemingen moeten nemen alvorens toegang te krijgen tot aandelenkapitaal (bijvoorbeeld de onderontwikkeling van de Europese risicokapitaalmarkten en in kleine ondernemingen gespecialiseerde aandelenmarkten). De beschikbaarheid van risicokapitaal is met name van levensbelang voor de ontwikkeling van innovatieve, snelgroeiende ondernemingen.

Alle subsectoren moeten bij het overbruggen van de kloof met de VS worden betrokken: de horeca, de distributie; de financiële en zakelijke dienstverlening en de lokale diensten (onderwijs, gezondheidszorg en sociale diensten). Dit zou één van de hoofddoelstellingen van Europa voor de komende tien jaar moeten zijn.

EU-initiatieven

- In haar mededeling Bevordering van het ondernemerschap en het concurrentievermogen [1] stelde de Commissie een BEST-actieplan voor dat op 19 april 1999 door de Raad werd goedgekeurd. Het actieplan trekt conclusies uit de verslagen van BEST (Business Environment Task Force), die de bestaande wetgeving voor het bedrijfsleven onder de loep heeft genomen en aanbevelingen voor verbeteringen heeft gedaan. De task force doet voorstellen voor concrete maatregelen op een aantal gebieden, in het bijzonder het onderwijs in ondernemerschap, opleiding, toegang tot financiering, onderzoek, innovatie en de verbetering van de overheidsdiensten. Het actieplan vormt een referentiekader voor maatregelen op communautair, nationaal en regionaal niveau en is een aanvulling op het SLIM-initiatief (simpler legislation for the internal market), dat de regels voor de interne markt beoogt te vereenvoudigen en te verbeteren. Het actieplan houdt voor de Commissie de verplichting in om tegen het eind van het jaar 2000 verslag over de uitvoering uit te brengen.

[1] COM(98) 550 def. van 30.09.1998.

- In haar jaarlijkse Cardiff-verslag publiceert de Commissie de kwantitatieve evaluatie van de prestatie van de Europese goederen- en kapitaalmarkten. Op basis van deze evaluatie formuleert ze een aantal beleidsaanbevelingen gericht op het bevorderen van economische hervormingen of het elimineren van obstakels voor de efficiënte werking van de markten. Deze aanbevelingen kunnen als input dienen voor de uitwerking van de brede richtsnoeren voor het economische beleid en als basis voor de voorstellen van de Commissie voor het bijwerken van de prioritaire acties in de Strategie voor de interne markt.

- In haar mededeling Risicokapitaal: uitvoering van het actieplan - Voorstellen voor verdere vooruitgang [2] uit oktober 1999 heeft de Commissie de vooruitgang geëvalueerd die bij de uitvoering van het Actieplan [3] ter bevordering van de ontwikkeling van risicokapitaalmarkten in Europa is geboekt. Dit Actieplan is onderdeel van de in 1998 door de Commissie goedgekeurde en door de Raad bekrachtigde mededeling Risicokapitaal: Sleutel voor de schepping van werkgelegenheid in de EU, waarin het belang van paneuropese risicokapitaalmarkten voor de EU wordt geanalyseerd en de obstakels voor het ontstaan van dergelijke markten worden aangegeven en maatregelen voor het wegnemen van die obstakels worden voorgesteld. De mededeling van oktober 1999 kwam tot de conclusie dat, ondanks de geboekte vooruitgang, de EU nog steeds veel zwakke plekken vertoont en bevat voorstellen voor verdere progressie. De Commissie zal de vooruitgang regelmatig evalueren.

[2] COM(99) 493 def. van 20.10.1999, ook: werkdocument van de Commissie "Risicokapitaal: Sleutel voor de schepping van werkgelegenheid. Uitvoering van het actieplan", SEC (1999) 1725.

[3] Werkdocument van de Commissie: "Risicokapitaal: Sleutel voor de schepping van werkgelegenheid in de Europese Unie", SEC(1998) 552, afzonderlijk gepubliceerd door het Publicatieblad, Brussel/Luxemburg, april 1998.

- Het Actieplan voor innovatie noemt drie prioriteiten: het bevorderen van een innovatiecultuur, het totstandbrengen van omstandigheden waarin innovatie kan gedijen en het creëren van sterkere banden tussen onderzoek en het bedrijfsleven. Het vijfde kaderprogramma bevat een horizontaal programma ter bevordering van het MKB en innovatie, met een communautair budget van 362 miljoen euro voor de periode 1998-2002.

- De Commissie zet haar werkzaamheden voort aan activiteiten zoals CREA, een programma voor steun aan startkapitaalfondsen voor kleine, innovatieve bedrijven, en het European Business Angels Network (EBAN), dat mensen die een bedrijf willen beginnen en investeerders bij elkaar brengt.

- Bij de tussentijdse evaluatie van de Werkgelegenheidsrichtsnoeren zal aandacht besteed worden aan de invloed die de lessen in ondernemerschap en in kennis betreffende het ondernemerschap meer in het algemeen hebben gehad.

- Overeenkomstig de conclusies van de banentop van Luxemburg zal er in het volgende verslag Werkgelegenheid in Europa een bijgewerkte versie van het Verslag over de netto arbeidsdeelname worden opgenomen.

- In onderwijsinstellingen moet meer worden gedaan om de bekendheid van het ondernemerschap onder jongeren te vergroten. De uitvoering van communautaire programma's en activiteiten, zoals het programma Leonardo II, zal de lidstaten aansporen het vak ondernemerschap in alle curricula op te nemen en zal praktische steun verlenen.

- Er staat een vierde meerjarenprogramma op stapel voor de periode 2001-2006, gericht op ondernemingen en het MKB.

- De Commissie zal haar door de Raad goedgekeurde strategie betreffende de versterking van het werkgelegenheidsscheppend potentieel van het toerisme [4] tenuitvoerleggen.

[4] COM(1999) 205 van 28 april 1999.

3.3. EU-steun voor integratie en participatie aan een productieve economie.

De hoofdverantwoordelijkheid voor het bestrijden van de sociale uitsluiting - zowel de oude als de nieuwe, met de informatiemaatschappij verband houdende vormen -- ligt bij de nationale autoriteiten, de sociale partners en de niet-gouvernementele organisaties. Uit hoofde echter van de nieuwe bepalingen van artikel 137 van het Verdrag dient de EU het optreden van de lidstaten te steunen en aan te vullen.

De preventie en de bestrijding van de sociale uitsluiting in al haar dimensies vereist alomvattende en geïntegreerde strategieën. In dit verband komt de EU een bijzondere rol toe bij het bevorderen van nieuwe werkgelegenheid, een fundamentele voorwaarde voor welvaart, alsook ten aanzien van veranderingen op het werk en de arbeidsorganisatie en bij het geven van steun in verband met de aanpassingen daaraan. Daarnaast kan de Unie de modernisering van de socialebeschermingsstelsels steunen, zodat ze kunnen inspelen op nieuwe uitdagingen (vergrijzing, de veranderingen in de arbeidswereld), en helpen bij het vinden van een nieuw evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Europa's sterke en zwakke punten

Uit actuele gegevens van Eurostat blijkt dat ongeveer 18% van de EU-bevolking moet rondkomen met minder dan 60% van de nationale mediane inkomens, de drempel van lage inkomens die wordt gebruikt voor het meten van de relatieve armoede [5]. Dit EU-gemiddelde komt neer op nationale armoedepercentages van 11% tot 24% en is de afgelopen 10 jaar bijna stabiel gebleven. Dit percentage zou 26% zijn indien er geen uitkeringen andere dan pensioenen bestonden. Wanneer met de uitkeringen rekening wordt gehouden, zakt dit cijfer naar 18%, hetgeen zowel het succes als de beperkingen van de systemen voor inkomensverdeling aangeeft [6]. Eurostatgegevens geven ook aan dat de mensen die onder deze armoedegrens leven met ontberingen te maken hebben en ernstige problemen ondervinden om volledig aan het maatschappelijk leven deel te nemen [7]. Een uitsluitend marktgerichte inkomensverdeling zonder de inkomensverdelende invloed van de Europese socialezekerheidsstelsels zou ertoe leiden dat een aanzienlijk deel van de bevolking onder de armoedegrens zou blijven.

[5] Eurostat, Statistics in Focus, 1/2000, 'Sociale uitsluiting in de lidstaten van de EU', en 13/1999. De cijfers hebben betrekking op de tweede golf van het Huishoudpanelonderzoek in de Europese Gemeenschap en betreffen de inkomenssituatie in 1994 in 13 lidstaten (EU met uitzondering van Zweden en Finland). Geëxtrapoleerd naar de 15 lidstaten betekent 18% meer dan 65 miljoen mensen.

[6] Eurostat, Statistics in Focus, 8/1999. De Europese socialezekerheidsstelsels blijven een belangrijk instrument voor het verminderen van armoede; het bestaan van uitgebreide socialezekerheidsstelsels heeft invloed op het gedrag van mensen en de huishoudstructuur doordat ze mensen in staat stellen in hun eigen huis te leven terwijl ze een uitkering genieten.

[7] Eurostat, Statistics in Focus, 1/2000. Zie ook de toekomstige mededeling van de Commissie "Sociale tendensen: vooruitzichten en uitdagingen".

De veranderende patronen op het vlak van de economie, de arbeidsmarkt en de demografische samenstelling van de samenleving en het gezin tasten de sociale cohesie aan, doordat ze de ongelijkheden op inkomensgebied en de kwetsbaarheid vergroten. Het probleem van de permanente armoede wordt versterkt door een grotere onzekerheid: veel mensen hebben met armoede te maken of worden op een bepaald moment in hun leven door armoede bedreigd. Dit is voornamelijk te wijten aan de arbeidsmarktsegmentatie, die ertoe leidt dat een aantal mensen de vicieuze cirkel van laagbetaalde, onzekere banen afgewisseld door korte perioden van werkloosheid niet kunnen doorbreken, hetgeen het voor hen zeer moeilijk maakt aan de armoede te ontsnappen [8]. De kracht van de Gemeenschap is de politieke overeenstemming over een EU-strategie betreffende de preventie van werkloosheid, de bevordering van de mobiliteit en het aanpassingsvermogen van de beroepsbevolking, de ontwikkeling van onderwijs- en opleidingsmaatregelen en de modernisering van de socialezekerheidsstelsels. De onlangs goedgekeurde voorstellen van de Commissie [9], alsook de versterking van de bestaande inspanningen betreffende gelijke kansen voor vrouwen en mannen zullen een stimulerende invloed op de niet-discriminerende toegang tot de arbeidsmarkt hebben.

[8] Zie de statistische bijlage bij de mededeling "Bouwen aan een solidair Europa".

[9] COM(1999) 565 tot 567.

EU-initiatieven

De onderstaande initiatieven vormen onderdeel van een coherente strategie en maken duidelijk dat de EU streeft naar modernisering, groei en werkgelegenheid met Europese sociale waarden.

- De Structuurfondsen, waaronder het initiatief EQUAL, zullen worden gebruikt om de Nationale Actieplannen voor de werkgelegenheid te helpen in de strijd tegen uitsluiting. Communautaire programma's, met name Socrates II, zullen maatregelen gericht op vroegtijdige schoolverlaters zonder kwalificaties financieren. Overeenkomstig de Werkgelegenheidsrichtsnoeren zullen er stringente maatregelen worden gestimuleerd om het aantal voortijdige schoolverlaters te verminderen.

- De Europese strategie ter bevordering van de werkgelegenheid en arbeidsmarkthervormingen zal in het bijzonder aandacht blijven besteden aan de preventie van de langdurige werkloosheid. De lidstaten zullen speciale aandacht besteden aan gelijke kansen voor vrouwen en mannen, gehandicapten, etnische minderheden en andere benadeelde groepen en individuen.

- Hulp bij de aanpassing aan de veranderende arbeidswereld versterkt de sociale cohesie en voorkomt dat mensen uitgesloten raken. De Europese Raad van Wenen heeft de Commissie en de Raad verzocht gevolg te geven aan de aanbevelingen van de Groep deskundigen op hoog niveau over de economische en sociale gevolgen van de industriële verandering, waaronder een voorstel voor een forum over industriële verandering. De Commissie bestudeert op dit moment hoe het best op deze verzoeken kan worden gereageerd. Ook zal de Commissie ondernemingen aansporen om zogenaamde managing change-verslagen op te stellen, hetgeen ze kan helpen learning businesses te worden, d.w.z. ondernemingen die hun werknemers helpen bij het reageren op economische veranderingen.

- Overeenkomstig de mededeling van de Commissie Een gemeenschappelijke strategie voor de modernisering van de sociale bescherming hebben de Commissie en de lidstaten een dialoog over alle vormen van sociale bescherming gelanceerd. Het doel is te komen tot samenwerking met betrekking tot vier doelstellingen: een zeker inkomen uit arbeid; veilige en duurzame pensioenstelsels; sociale integratie en een kwalitatief hoogwaardig en duurzaam gezondheidszorgstelsel. Het samenwerkingsproces zal gekoppeld worden aan de Europese Werkgelegenheidstrategie.

- Op de andere communautaire beleidsterreinen zal rekening worden gehouden met het aspect sociale integratie. De Commissie is voornemens nog meer activiteiten op dit vlak voor te stellen, waaronder de ontwikkeling van kwalitatief hoogwaardige grensoverschrijdende samenwerking, de uitwisseling van goede praktijken, gemeenschappelijke indicatoren en een beleidsdialoog over sociale integratie, met volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel. Het toekomstige verslag van de Commissie over de sociale situatie in de Europese Unie 2000 bevat informatie en analyses van de achterliggende tendensen en de toekomstige behoeften.

De Commissie zal de samenwerking met de lidstaten en de sociale partners voor de uitvoering van de hierboven genoemde strategie voortzetten. Dit zal hen helpen te investeren in een evenwichtige economische ontwikkeling en tot een concurrentievoordeel in de mondiale economie leiden.

3.4. EU-steun voor de ontwikkeling van werkgelegenheid op regionaal en lokaal niveau

Lokale initiatieven en lokale ontwikkeling zijn van essentieel belang voor het bevorderen van innovatie en ondernemerschap, het bestrijden van de werkloosheid en het stimuleren van integratie:

- Potentiële ondernemers en ondernemingen profiteren van de steun van lokale onderzoeknetwerken, zakelijke dienstverleningsbedrijven, overheidsdiensten en financiële instellingen, die hun kennis van de lokale markt kunnen bundelen.

- De openbare diensten voor de arbeidsvoorziening kunnen actieve, op de specifieke werkloosheidspatronen en de arbeidsmarktvereisten toegesneden maatregelen nemen.

- Alle actoren, met inbegrip van de NGO's, kunnen bij de lokale maatregelen ter bestrijding van de sociale uitsluiting betrokken worden, met name in de stedelijke achterstandsgebieden.

Europa's sterke en zwakke punten

De inzet en de betrokkenheid van mensen die op lokaal niveau aan werkgelegenheid en sociale cohesie werken - in hetzij de overheids- hetzij de particuliere sector - is echt. De sociale of bemiddelende sector steekt bij de lokale arbeidsscheppende maatregelen een stevige hand toe. Van de synergie tussen deze drie partners kan, mits volledig benut, een grote invloed op de werkgelegenheid uitgaan.

Het NAP-proces heeft onvoldoende rekening gehouden met de lokale dimensie van regionale ontwikkeling. De coördinatie van de op het lokale niveau gerichte nationale en EU-activiteiten schiet tekort. De lokale bureaus van de nationale of regionale autoriteiten (d.w.z. de lokale diensten voor de arbeidsvoorziening, de lokale bureaus van de ministeries van Welzijn e.d.) worden niet altijd in voldoende mate aangespoord om met de lokale autoriteiten samen te werken.

EU-initiatieven

- De Gemeenschap beoogt steun te geven voor werkgelegenheid op lokale en regionale niveaus via de Werkgelegenheidsstrategie en de Structuurfondsen. Beide instrumenten houden met name steun in voor lokale actoren voor het lanceren van nieuwe baneninitiatieven, het bevorderen van participatie en het bestrijden van uitsluiting. De Territotale Werkgelegenheidspacten, met vertegenwoordigers van lokale belangen, zullen worden geëvalueerd om vast te stellen welke veranderingen nodig zijn om hun invloed op de lokale ontwikkeling en het scheppen van nieuwe werkgelegenheid te maximaliseren. Om hun succes te vergroten, zullen de pacten in de Structuurfondsen worden geïntegreerd [10].

[10] Zie de gids bij de Territoriale pacten 2000-2006, SEC(1999) 1933.

- De Werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2000 roepen op tot de bevordering van maatregelen gericht op het volledig benutten van de mogelijkheden voor nieuwe banen op lokaal niveau en op het ondersteunen van de speciale rol en verantwoordelijkheid van de partners op regionaal en lokaal niveau. Bij de evaluatie van de Nationale Actieplannen in 2000 zal meer aandacht worden besteed aan de meningen en de ervaringen van de mensen die zich op lokaal niveau met de bestrijding van de werkloosheid bezighouden.

- In samenwerking met het Comité van de Regio's wordt er een nieuwe campagne, "Lokale werkgelegenheidsinitiatieven", voorbereid om de belangrijke rol die gecoördineerde lokale acties in de Europese Werkgelegenheidsstrategie kunnen vervullen, te ondersteunen. Er is voor 2000 een budget van 12 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de vergroting van de bekendheid van de lokale dimensie van de strategie, de bevordering van de samenwerking en de uitwisseling van goede praktijken, de ontwikkeling van lokale ondernemingen (met name in de sociale economie) en de evaluatie van de invloed van de Nationale Actieplannen op regionaal en lokaal niveau.

- De Structuurfondsverordeningen voor de periode 2000-2006 zijn aangepast om het steunbedrag dat in het kader van de fondsen aan nieuwe activiteiten en partnerschappen op regionaal en lokaal niveau kan worden toegekend, te vergroten. De totale overheveling van 195 miljard euro, met inbegrip van steun voor het uitfaseren, communautaire initiatieven en innovatieve acties, zou, gecombineerd met de nationale uitgaven, grote invloed op de ontwikkeling en de economische groei op regionale en lokale niveaus moeten hebben.

- Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en het Cohesiefonds komt een belangrijke rol toe bij het vergroten van het concurrentievermogen en de sociale cohesie, en daarmee bij het creëren van de juiste omstandigheden voor duurzame werkgelegenheid. De versterkte aandacht voor integratie, thematische en geografische concentratie en partnerschap in de nieuwe EFRO-verordening zou de doeltreffendheid van de structurele maatregelen moeten vergroten. In de programma's voor de economische en sociale conversie van gebieden van doelstelling 2 wordt in het bijzonder aandacht besteed aan werkgelegenheidsvraagstukken. In het kader van het EFRO wordt ook door twee Gemeenschapsinitiatieven steun aan de ontwikkeling van nieuwe werkgelegenheid verleend: INTERREG, voor de steun aan grensoverschrijdende, transnationale en interregionale samenwerking, en URBAN, voor de herstructurering in stedelijke achterstandsgebieden.

- Het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) bevordert de duurzame plattelandsontwikkeling, die zich tot de tweede peiler van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU ontwikkelt; in het bijzonder via de diversificatie van activiteiten en het scheppen van werkgelegenheid om het bestaande potentieel beter te benutten. Het hiermee verband houdende initiatief LEADER steunt dit geïntegreerde beleid voor de plattelandsontwikkeling en stimuleert een positieve respons op nieuwe aanvragen voor werkgelegenheidsintensieve diensten in een groot aantal uiteenlopende sectoren.

- Het ESF is het belangrijkste financiële instrument voor de bevordering van de Werkgelegenheidsstrategie en kent horizontale prioriteit toe aan lokale werkgelegenheid. De ESF-verordening bepaalt dat de op het niveau van de lidstaten uitgevoerde programma's de prioriteiten in de Werkgelegenheidsrichtsnoeren en de Nationale Actieplannen voor de werkgelegenheid bevorderen. In dit verband behoren tot de acties die van het nieuwe ESF medefinanciering kunnen ontvangen actieve en preventieve arbeidsmarktmaatregelen, steun voor levenslang leren en de krachtige bevordering van een gekwalificeerde, goed opgeleide en flexibele beroepsbevolking. Het door het ESF gefinancierde Gemeenschapsinitiatief EQUAL verleent steun aan nieuwe vormen van bestrijding van discriminatie ongeacht de grond en de bestrijding van ongelijkheden in verband met de arbeidsmarkt.

- De Commissie overweegt de goedkeuring van een mededeling ("Lokale werkgelegenheidsinitiatieven") ter bevordering van de werkgelegenheid op lokaal niveau. De mededeling zal de hierboven genoemde initiatieven bundelen met andere Europese maatregelen, en een proces van raadpleging op gang brengen. Hiermee hoopt de Commissie consensus tot stand te brengen over de, op de geëigende niveaus te nemen maatregelen, teneinde Europa in staat te stellen volledig gebruik te maken van haar onbenutte lokale potentieel.

4. Conclusies

4.1. Voorwaarden voor vooruitgang

In deze mededeling worden de belangrijkste kenmerken en -dimensies van de Europese werkgelegenheidsprestatie onder de loep genomen en onderzocht hoe de overgang naar een integratieve, op kennis gebaseerde economie invloed op de werkgelegenheidsdoelstellingen voor Europa heeft. In punt 3 van de mededeling wordt een pakket Gemeenschapsbeleidsmaatregelen tegen het licht gehouden dat een belangrijk deel vormt van de alomvattende beleidsbenadering die voor het verwezenlijken van een integratieve en dynamische kenniseconomie nodig is.

De intensivering van de positieve interactie tussen groei en structurele verandering, versterkt door het scala aan structurele beleidsmaatregelen die in deze mededeling worden behandeld, zal deze beleidsstrategie nog verder in de verf zetten. Een dergelijke alomvattende beleidsbenadering zou de groei kunnen aanzwengelen en de voorwaarden scheppen voor een geleidelijke terugkeer naar volledige werkgelegenheid. Indien bijvoorbeeld gedurende 5 achtereenvolgende jaren een groeicijfer van ongeveer 3% zou worden gehaald, zou de netto arbeidsdeelname in de EU met ongeveer 4-5% - tot meer dan 65% - opgetrokken kunnen worden; een percentage dat de Unie drie decennia voor het laatst haalde. Eenzelfde groeicijfer gedurende 10 jaar zou de netto arbeidsdeelname tot bijna 70% kunnen optrekken. De invloed op het werkloosheidscijfer is veel minder voorspelbaar - aangezien die onder meer van het aantal nieuwkomers op de arbeidsmarkt afhankelijk is - maar het zou tot 6-7% na 5 jaar kunnen dalen, en tot ongeveer 4% na 10 jaar.

De kern van veel van de werkgelegenheidsuitdagingen die in deze mededeling in kaart worden gebracht en van de behandelde communautaire beleidsmaatregelen wordt gevormd door vraagstukken als menselijke hulpbronnen en kwalificaties. Het garanderen van hoge vaardigheden- en kennisniveaus bij een zo groot mogelijke groep mensen is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van een dynamische en integratieve kenniseconomie, en kan een doorslaggevende bijdrage leveren aan de oplossing van verschillende aspecten van de werkgelegenheidsuitdaging, waaronder regionale onevenwichtigheden, de werkgelegenheid van oudere werknemers, de gendergap, de vaardighedenkloof en langdurige werkloosheid.

De beleidsmaatregelen ten aanzien van menselijke hulpbronnen bestrijken een breed scala aan onderwerpen van levenslang leren, de opleiding van onderzoekers en ondernemersvaardigheden tot de minimumvaardigheden die nodig zijn voor de effectieve participatie aan werk en, meer in het algemeen, aan de kenniseconomie. In een situatie van permanente verandering, weerspiegeld door de kenniseconomie, moeten dergelijke beleidsmaatregelen betreffende de menselijke hulpbronnen de veranderende omstandigheden waar mensen, ondernemingen en de regeringen mee geconfronteerd worden, weerspiegelen en aanvullen. De maatregelen moeten aansluiten bij de uiteenlopende behoeften van verschillende groepen en gebieden, en bij de uiteenlopende individuele behoeften gedurende de hele levensloop.

De beleidsmaatregelen betreffende de menselijke hulpbronnen moeten worden aangevuld met doeltreffende beleidsmaatregelen ter bevordering van de concurrentie-infrastructuur en de voor het succes van de kenniseconomie nodige investeringen. Zoals bij de besprekingen in verband met de interne markt en ondernemerschap is gebleken, komen daarnaast de beleidsmaatregelen voor concurrentie en de toegang tot productmarkten een zeer belangrijke rol toe bij het aanpakken van de werkgelegenheidsuitdagingen in de kenniseconomie, waaronder het onevenwicht in de dienstensector.

Het ontwikkelen en tenuitvoerleggen van de in deze mededeling beschreven beleidsbenadering vereist nauwe samenwerking tussen de Gemeenschap en de lidstaten. De nationale, regionale en lokale autoritieten zullen ook naar meer synergie en samenwerking moeten streven.

Om middelen vrij te maken voor de bevordering van een integratieve, op kennis gebaseerde economie zullen de lidstaten verder de conclusies van de Europese Raad van Florence krachtdadig in de praktijk moeten brengen, dat wil zeggen de overheidsuitgaven concentreren op investeringen in nieuwe activiteiten, onderwijs, opleiding, O&O en infrastructuur, in het bijzonder op het gebied van kennis.

De meeste lidstaten hebben veel te winnen bij een herstructurering van de overheidsuitgaven; in de vorm van besparingen op de begrotingsuitgaven en betere resultaten van het beleid. Bezuinigingen op de sociale uitgaven om de betrokkenen aan te zetten tot werk, zonder compenserende positieve maatregelen om hun vermogen tot het krijgen en behouden van vast werk te verbeteren, houden grote risico's in en resulteren in een neerwaartse druk op de levensstandaard, en verminderen zowel de aspiraties als de motivatie van de betrokkenen.

Overigens bestaat het gevaar dat de positieve invloed van de in deze mededeling uiteengezette alomvattende strategie wordt verkleind indien de belastingstelsels werkgelegenheidsonvriendelijk blijven. Een van de richtsnoeren van de Europese Werkgelegenheidsstrategie betreft de omkering van de opwaartse trend in de effectieve belasting op arbeid. De verwezenlijking van deze doelstelling zou voor veel lidstaten een wijziging kunnen inhouden van de manier waarop de sociale zekerheid wordt gefinancierd, en/of een vermindering van de overheidsuitgaven en/of een toename van de inkomsten uit andere belastingbronnen (ervan uitgaande dat een stijging van de overheidstekorten is uitgesloten).

De succesvolle bevordering van deze beleidsbenadering veronderstelt ook dialoog en partnerschap tussen de overheidsinstellingen en andere belanghebbenden. De bestaande macro-economische dialoog en de besprekingen met de sociale partners in het kader van de sociale dialoog dragen hier in belangrijke mate aan bij.

Tot slot, zoals in punt 3 van deze mededeling wordt aangegeven, moet de verdeling van de positieve effecten van de groei en de structurele verandering gericht zijn op integratie. De terugkeer naar een situatie van volledige werkgelegenheid zal een belangrijke stap in die richting zijn. Dit betekent dat de obstakels die het voor veel groepen en individuen moeilijk maken toegang tot de arbeidsmarkt te krijgen, moeten worden geëlimineerd. Maatregelen gericht op het scheppen van meer en betere banen zijn een belangrijk aspect van een alomvattene strategie ter bevordering van integratie, maar ze moeten worden aangevuld met maatregelen ter bestrijding van meervoudige ontberingen, alsmede van discriminatie. De succesvolle bevordering van integratie zal zowel economische als sociale voordelen opleveren en bijdragen aan een positieve interactie tussen concurrentievermogen en cohesie in de kenniseconomie.

4.2. De Europese Raad van Lissabon en daarna

Het voorzitterschap van de Raad verwacht van de buitengewone Europese Raad van Lissabon lange- en kortetermijndoelstellingen op het vlak van de werkgelegenheid, economische hervormingen en sociale cohesie in de Unie, waarbij in het bijzonder aandacht wordt besteed aan de noodzaak in te kunnen spelen op de nieuwe beleidsuitdagingen op een groot aantal beleidsterreinen, met name het potentieel van de kenniseconomie. Deze doelstellingen moeten worden nagestreefd in het kader van een gemeenschappelijke methodologie; door de ontwikkeling van gemeenschappelijke doelstellingen, de vertaling ervan in benchmarks en het toezicht op succes en mislukking bij de uitvoering ervan. De Commissie zal in haar voorstellen voor de brede richtsnoeren voor het economisch beleid 2000 en de Werkgelegenheidsrichtsnoeren 2001 rekening houden met de beleidsoriëntaties en -initiatieven van de Top van Lissabon. Met het oog op de follow-up van de top van Lissabon en om tot mainstreaming van het vraagstuk werkgelegenheid in de communautaire beleidsmaatregelen te komen, overeenkomstig de Titel betreffende de werkgelegenheid en in het bijzonder artikel 127 van het Verdrag, zal de Commissie:

- Haar jaarlijkse evaluatie van de werkgelegenheids- en arbeidsmarktontwikkelingen en -vooruitzichten in de Unie en haar internationale omgeving door middel van het jaarlijks Verslag over de werkgelegenheid versterken en verdiepen. Dit omvat een diepgaandere analyse van het verband tussen de werkgelegenheid enerzijds en de in deze mededeling uiteengezette bredere structurele veranderingen anderzijds.

- Een systematische meerjarenbeoordeling van het effect van de communautaire beleidsmaatregelen voor de werkgelegenheid ontwikkelen. Deze beoordeling zal gebaseerd zijn op een diepgaandere bestudering van de werkgelegenheids- en arbeidsmarkteffecten van de belangrijkste communautaire beleidsmaatregelen. Dit omvat de evaluatie van de resultaten van de overeengekomen doelstellingen en toezicht op de invloed van de financiële steunmaatregelen van de EU op de ontwikkeling van de werkgelegenheid en haar structuur.

- De communautaire stimuleringsmaatregelen meer richten op innovatieve actie in de lidstaten op het vlak van de werkgelegenheid.

- De dialoog op alle niveaus tussen de communautaire instellingen, de sociale partners en andere actoren verbeteren, teneinde hun verantwoordelijkheid en inzet voor de bevordering van de EU-werkgelegenheidsdoelstellingen te vergroten.

BIJLAGE

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

% working-age population = percentage beroepsbevolking