EUROPESE COMMISSIE Brussel, 16.12.2021 COM(2021) 816 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD Jaarverslag 2021

















over de uitvoering van de instrumenten voor extern optreden van de Europese Unie in 2020 {SWD(2021) 388 final}



Inhoudsopgave MONDIALE VERPLICHTINGEN Inleiding Team Europa: reageren op de mondiale COVID-19-crisis EU: een sterke speler op wereldniveau MONDIALE PRIORITEITEN Menselijke ontwikkeling Green Deal Duurzame groei en werkgelegenheid Wetenschap, technologie, innovatie en digitalisering Migratie en hulp aan vluchtelingen en ontheemden Governance, vrede en veiligheid MONDIALE REIKWIJDTE Afrika bezuiden de Sahara Latijns-Amerika en het Caribisch gebied Azië, Centraal-Azië, Midden-Oosten/Golf en de Stille Oceaan Uitbreiding Europees nabuurschap

Landen en gebieden over zee (LGO’s) MONDIALE VERPLICHTINGEN Inleiding Het jaar 2020 werd gekenmerkt door COVID-19. De pandemie had gevolgen voor iedereen, overal ter wereld. De EU zette haar instrumenten voor extern optreden in en bewees haar aanpassingsvermogen, flexibiliteit en de kracht van haar internationale partnerschappen. In dit verslag worden de belangrijkste aspecten van de financiële steun van de EU voor internationale samenwerking en ontwikkeling, humanitaire hulp, buitenlands beleid en uitbreiding in 2020 beschreven. Voorafgaand aan de pandemie was de EU al voorstander van een langetermijnagenda die aansluit op de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) en waaraan duurzaamheid en samenwerking ten grondslag liggen. COVID-19 heeft de EU niet van deze doelstelling afgebracht; integendeel, hierdoor bleek dat de agenda vooruitziend en urgenter dan ooit was en kwamen problemen zoals groeiende wereldwijde ongelijkheid en de digitale kloof centraal te staan. In 2020 verenigden de EU en haar lidstaten zich in “Team Europa”, waarbij boven op de inspanningen om mensen en economieën in de EU zelf te beschermen meer dan 40 miljard EUR is vrijgemaakt voor de bestrijding van COVID-19 en de gevolgen ervan in onze partnerlanden in de hele wereld. In 2020 lag de onmiddellijke prioriteit bij het beperken van de gevolgen van COVID-19 in de kwetsbaarste landen, maar de EU verloor niet uit het oog dat met een eerlijk, inclusief en veerkrachtig wereldwijd herstel de basis voor een groene en digitale transitie moet worden gelegd. Tijdens de VN-bijeenkomst op hoog niveau over de financiering van ontwikkeling in september 2020 riep voorzitter Von der Leyen op tot een initiatief voor wereldwijd herstel, waarin investeringen en schuldverlichting aan de SDG’s worden gekoppeld. In 2020 heeft de EU vooruitgang geboekt met twee belangrijke kaders voor haar externe optreden: intern werden de onderhandelingen over het nieuwe instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en internationale samenwerking – Europa in de wereld voor 2021-2027 afgerond; extern kwamen de hoofdonderhandelaren van de EU en de Organisatie van staten in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan tot een politiek akkoord over het post-Cotonou-kader, waarmee de betrekkingen van de EU met de 79 landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS) worden bevorderd en gemoderniseerd.

De EU heeft een historische stap gezet door te besluiten om de toetredingsonderhandelingen met Noord-Macedonië en Albanië te openen. Tegelijkertijd werd met een ambitieus economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan gestreefd naar de bevordering van het economisch herstel op lange termijn en het vergemakkelijken van de weg naar EU-lidmaatschap. In heel 2020 bleef de EU reageren op geopolitieke ontwikkelingen in haar buurlanden en -regio’s. Zij nam het voortouw bij initiatieven om de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne te stimuleren, om de stabilisatie en het vredesproces in Libië te versterken in het kader van het proces van Berlijn en om het maatschappelijk middenveld in Syrië te ondersteunen. De inspanningen van de EU om de vrede en stabiliteit in de Sahel (Burkina Faso, Mali, Mauritanië, Niger en Tsjaad), de Centraal-Afrikaanse Republiek en de Hoorn van Afrika (Somalië) te bevorderen, omvatten diplomatieke, civiele en militaire missies en operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) en humanitaire, stabilisatie- en ontwikkelingshulp door middel van geïntegreerd partnerschap. Met de mededeling “Een nieuwe EU/VS-agenda voor wereldwijde verandering” werd eind 2020 beoogd om het trans-Atlantische partnerschap voor verschillende strategische agenda’s, waaronder klimaatverandering, gezondheid en de uitvoering van de Agenda 2030, te versterken. De bevordering en bescherming van de mensenrechten zijn een hoeksteen van het externe optreden van de EU, wat is herhaald in haar actieplan inzake mensenrechten en democratie 2020-2024. In een digitaal tijdperk dat wordt geteisterd door desinformatie, pleit dit actieplan ook voor mediageletterdheid om de democratie en de transparantie te bevorderen. De vaststelling van de wereldwijde EU-sanctieregeling voor de mensenrechten op 7 december en de plaatsingen op de lijst in maart 2021, zijn concrete voorbeelden van de vastberadenheid van de EU om de mensenrechten wereldwijd te verdedigen. Team Europa: reageren op de mondiale COVID-19-crisis Team Europa is een aanzienlijke praktische innovatie van de wijze waarop de EU en de lidstaten samenwerken op gebieden waarvoor een parallelle bevoegdheid bestaat. Deze is ontstaan in reactie op de COVID-19-crisis. Hiermee worden de EU-instellingen, de lidstaten, hun uitvoerende agentschappen en de Europese instellingen voor ontwikkelingsfinanciering bij elkaar gebracht. Door hun middelen, werkwijzen, deskundigheid en instrumenten te combineren, met inachtneming van de bevoegdheden van de EU en de besluitvormingsprocedures van de Verdragen, ontstaat er een strategische coördinatiecultuur rond transformatieve maatregelen. De EU was al vroeg voorstander van de “Access to COVID-19 Tools (ACT) Accelerator”. Tijdens de COVID-19-donorconferentie op 4 mei 2020, die mede door de Commissie werd bijeengeroepen, werd 15,9 miljard EUR opgehaald om de gezamenlijke ontwikkeling en universele toepassing van vaccins, diagnosetechnieken en geneesmiddelen tegen COVID-19 te waarborgen. Meer dan 70 % van deze toezeggingen kwam van de EU en haar lidstaten. Van de meer dan 40 miljard EUR die de EU en haar lidstaten in 2020 bijeen hebben gebracht voor de bestrijding van COVID-19, is zo'n 65 % in de loop van het jaar uitbetaald. In een unieke repatriëringsinspanning heeft de EU geholpen om meer dan 625 000 EU-burgers die in het buitenland waren gestrand naar huis te halen. Dankzij het Uniemechanisme voor civiele bescherming werden ook meer dan 18 miljoen stuks essentiële persoonlijke beschermingsmiddelen en medische uitrusting geleverd , met inbegrip van meer dan 3 miljoen items uit de rescEU-voorraden die in 2020 zijn aangelegd. EU: een sterke speler op wereldniveau De EU blijft een van de weinige actoren die wereldwijd aanwezig is en over een uitgebreide reeks beleidsinstrumenten beschikt om te reageren en onze partners uit de hele wereld te ondersteunen. De EU en haar lidstaten hebben zich ertoe verbonden rekening te houden met doelstellingen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking in de interne en externe beleidsmaatregelen die gevolgen hebben voor ontwikkelingslanden. In de Europese consensus inzake ontwikkeling 2017 is het belang van beleidscoherentie voor ontwikkeling nogmaals bevestigd. In 2020 bleven de EU en haar 27 lidstaten de grootste verlener van officiële ontwikkelingshulp, waarbij zij hun collectieve bijdrage volgens de voorlopige cijfers verhoogden tot 66,8 miljard EUR. Dit is goed voor 46 % van de totale mondiale officiële ontwikkelingshulp van de EU en andere donoren van de Commissie voor ontwikkelingsbijstand en komt overeen met 0,50 % van het bruto nationaal inkomen van de EU. De EU bleef in 2020 actief betrokken bij ontwikkelingsgerelateerde VN-processen. De Commissie presenteerde het werkdocument van de diensten van de Commissie “Delivering on the UN’s Sustainable Development Goals – A comprehensive approach” , dat het engagement van de EU voor de Agenda 2030 weerspiegelt. Met steun van de EU zijn er geïntegreerde nationale financieringskaders opgezet om onder leiding van het betrokken land financieringsstrategieën te ontwikkelen om vooruitgang te boeken wat de SDG’s betreft. Afrika bleef in 2020 een hoofdprioriteit voor de EU. In maart presenteerden de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid hun visie voor het versterken van het partnerschap van de EU met Afrika in de gezamenlijke mededeling “Naar een bredere strategie met Afrika” . Zij stelden voor om op vijf belangrijke gebieden nauwer samen te werken: groene transitie, digitalisering, duurzame groei en werkgelegenheid, vrede en bestuur, en migratie en mobiliteit. De EU bleef samen met haar lidstaten de voornaamste donor van humanitaire hulp ter wereld. De begroting voor humanitaire hulp van de EU voor 2020 bedroeg 2 138 miljoen EUR. De EU financierde in 2020 humanitaire organisaties in meer dan tachtig landen en regio’s, waaronder Afghanistan, Haïti, Jemen, Oekraïne, de Sahel, Syrië, Turkije, Venezuela en Zuid-Sudan. In 2020 is het Uniemechanisme voor civiele bescherming 102 keer geactiveerd voor verschillende door de mens of de natuur veroorzaakte rampen, waaronder 57 keer buiten Europa.

De EU heeft in 2020 de uitvoering van haar Europees nabuurschapsbeleid voortgezet en zo met partners in haar nabuurschap hervormingen bevorderd en gezorgd voor meer weerbaarheid en welvaart. In maart 2020 hebben de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid de gezamenlijke mededeling “Het beleid inzake het Oostelijk Partnerschap na 2020: de weerbaarheid versterken – een Oostelijk Partnerschap dat iedereen ten goede komt” vastgesteld, dat vijf beleidsdoelstellingen voor de lange termijn bevat met de versterking van de weerbaarheid als overkoepelend doel. De 25e verjaardag van de Verklaring van Barcelona vormde in november 2020 een goede gelegenheid om na te denken over de prioriteiten van het partnerschap van de EU met het zuidelijk nabuurschap. De gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid over een hernieuwd partnerschap met het zuidelijke Middellandse Zeegebied was gericht op menselijke ontwikkeling, duurzaam en inclusief economisch herstel en weerbaarheid van jongeren. Voor de Westelijke Balkan keurde de Commissie voorstellen goed om het toetredingsproces te versterken en in maart 2020 bekrachtigde de Europese Raad het besluit van de Raad Algemene Zaken om toetredingsonderhandelingen te openen met de Republiek Albanië en de Republiek Noord-Macedonië. Tijdens de top tussen de EU en de Westelijke Balkan op 6 mei 2020 herhaalden de EU-leiders dat de Unie vastbesloten is haar samenwerking met de regio verder te intensiveren en toonden zij zich ingenomen met de toezegging van de partners van de Westelijke Balkan om de noodzakelijke hervormingen door te voeren. In 2020 zijn er politieke akkoorden bereikt over het Europees Defensiefonds en de Europese Vredesfaciliteit. In het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) werden onze partners verder ondersteund en werden crises in de hele wereld aangepakt door middel van civiele missies en militaire missies en operaties (bv. in de Centraal-Afrikaanse Republiek, Georgië, Irak, Kosovo, Libië, Mali, Niger, Oekraïne, Palestijnse Gebieden, Somalië, de westelijke Indische Oceaan, het zuidelijke Middellandse Zeegebied). Op 31 maart 2020 is een nieuwe militaire GVDB-operatie, EUNAVFOR MED IRINI, van start gegaan met als belangrijkste mandaat om het VN-wapenembargo tegen Libië te handhaven. Naar aanleiding van een holistische strategische toetsing van de GVDB-inzet in de Hoorn van Afrika zijn de mandaten van de militaire operatie EUNAVFOR Atalanta, de militaire missie EUTM Somalia en de civiele missie EUCAP Somalia verlengd tot 31 december 2022. De EU heeft een nieuw instrument, de gecoördineerde maritieme aanwezigheid, voorgesteld om beter te kunnen optreden als verstrekker van maritieme beveiliging. In september is overeenstemming bereikt over een uitvoeringsplan voor een proefproject in de Golf van Guinee. In 2020 heeft de Dienst Instrumenten buitenlands beleid van de EU (FPI) 17 verkiezingsmissies en controles op afstand uitgevoerd en 14 verkiezingsprocessen ondersteund. In het kader van het Europees plan voor externe investeringen (EIP) is het Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling opgezet ter ondersteuning van investeringen in Afrika en het EU-nabuurschap. Eind 2020 had de Commissie voor een totale waarde van 1,55 miljard EUR garantieovereenkomsten ondertekend met financiële partnerinstellingen. Het blendingkader van de EU omvat zeven actieve regionale blendingfaciliteiten. In 2020 is daarmee meer dan 900 miljoen EUR geïnvesteerd in projecten over de hele wereld. Begrotingssteun blijft een belangrijk instrument voor het ondersteunen van het externe optreden van de EU. In 2020 heeft de EU in totaal 3 miljard EUR aan begrotingssteun uitbetaald. Met gezamenlijke programmering wordt een gemeenschappelijke Europese strategie als basis voor onze relatie met partnerlanden bevorderd. Eind 2020 bestonden er 22 gezamenlijke programmeringsdocumenten, waaronder een nieuw document voor Ecuador. Dankzij de uitbreiding van de instrumenten voor institutionele opbouw (Taiex en twinning) in 2020 kon de Europese expertise wereldwijd ten volle worden benut.



MONDIALE PRIORITEITEN In 2020 streefde de EU haar visie met betrekking tot duurzame ontwikkeling na met pragmatische partnerschappen. Hieronder staan een aantal voorbeelden die duidelijk maken dat de EU zich blijft inspannen voor duurzaamheid. Menselijke ontwikkeling Meer dan 1,5 miljard leerlingen en studenten over de hele wereld werden getroffen door de sluiting van scholen en universiteiten als gevolg van COVID-19. Door de EU gefinancierde steunprogramma’s voor onderwijs, zoals het wereldwijde partnerschap voor onderwijs, Education Cannot Wait en onderwijs in noodsituaties, werden opnieuw georiënteerd om noodfinanciering te verstrekken en leercontinuïteit te waarborgen voor meer dan 355 miljoen kinderen in 66 landen. Er werden flexibiliteitsregelingen voor Erasmus+ ingevoerd om de steun aan universiteiten, studenten en personeelsleden uit partnerlanden voort te zetten. In 2020 heeft de EU aanzienlijk meer steun uitgetrokken voor toegang tot water, sanitaire voorzieningen en hygiëne, de eerste verdedigingslinie tegen COVID-19, in landen als de Filipijnen, Pakistan, Zuid-Afrika, Ivoorkust, Sao Tomé en Principe, Senegal en Kameroen. Eind 2020 waren met het Spotlight-initiatief van de EU en de VN, een uniek wereldwijd partnerschap om geweld tegen vrouwen en meisjes uit te bannen, 26 landen en 6 regio’s bereikt en was er in totaal 497 miljoen EUR vastgelegd. In 2020 werd met circa 60 % van de aan COVID-19 gerelateerde financiering van de Commissie steun verleend aan gendergelijkheid en versterking van de positie van vrouwen. De EU heeft in 2020 haar wereldwijde toezegging voor voeding van 3,5 miljard EUR met 800 miljoen EUR overschreden. Tussen 2014 en 2020 heeft zij 4,3 miljard EUR besteed aan de bestrijding van ondervoeding bij kinderen en moeders. Tijdens de pandemie heeft de EU ook de gezondheidszorg ondersteund door nieuwe vastleggingen voor reguliere inentingen in partnerlanden door middel van een toezegging van 300 miljoen EUR aan GAVI, de alliantie voor vaccins, en voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten door middel van een subsidie van 26,5 miljoen EUR aan het mondiaal financieringsmechanisme voor vrouwen, kinderen en adolescenten. Green Deal

Eind 2020 was met door EU ondersteunde activiteiten op het gebied van duurzame energie in partnerlanden bijgedragen aan het creëren van 18 gigawatt (GW) nieuwe capaciteit aan hernieuwbare energie. Hierdoor kregen meer dan 22 miljoen mensen toegang tot duurzame energie en energiediensten. In 2020 zijn in het kader van het EIP de eerste garantieprogramma’s voor duurzame steden ondertekend. Aan twaalf partnerlanden is directe steun verleend om hun nationaal bepaalde bijdragen te verbeteren. De EU heeft via het Wereldwijd bondgenootschap tegen klimaatverandering (GCCA+) in meer dan zestig landen bijgedragen aan meer dan tachtig nationale klimaatveranderingsstrategieën. In 2020 zijn op het gebied van duurzame landbouw 19 projecten ondertekend in het kader van het initiatief “DeSIRA” (Development Smart Innovation through Research in Agriculture). Verschillende partners hebben zich in 2020 aangesloten bij de EU voor de lancering van het ambitieuze initiatief “Landscapes for Our Future” dat gericht is op de bevordering van een geïntegreerd landschapsbeheer en meer dan twintig landen en drie subregio’s bestrijkt. Duurzame groei en werkgelegenheid In 2020 heeft de EU 183 miljoen EUR bijgedragen aan het IMF-trustfonds voor rampenbeheersing en -hulp, waarmee overheden in de armste en kwetsbaarste landen worden geholpen om het hoofd te bieden aan de economische gevolgen van COVID-19 en banen te behouden. De bijdrage van 10 miljoen EUR die de EU aan de faciliteit voor financiële inclusie van vrouwen heeft gedaan, heeft aanzienlijke publieke en private investeringen aangetrokken, waarbij in 2020 in totaal 75 miljoen EUR is opgehaald voor het ondersteunen van de economische emancipatie en financiële inclusie voor meer dan 6 miljoen vrouwen uit de hele wereld. Het Europees partnerschap voor verantwoorde mineralen heeft geholpen bij het opzetten van 22 mijnwerkersorganisaties over de hele wereld, die zo toegang kunnen krijgen tot formele markten. In 2020 zijn in Afrika en Latijns-Amerika zeven nieuwe projecten gelanceerd. In de Westelijke Balkan en Turkije hebben meer dan 25 EU-programma’s rechtstreeks bijgedragen aan inclusie op de arbeidsmarkt en waardig werk. Wetenschap, technologie, innovatie en digitalisering In 2020 heeft de EU haar inzet op het gebied van wetenschap, technologie, innovatie en digitalisering opgevoerd, door nieuwe initiatieven met Afrika op te zetten en het werk aan het satellietsysteem van aardobservatieprogramma Copernicus uit te breiden. In december 2020 is de hub “digitalisering voor ontwikkeling” (D4D) gelanceerd als strategisch platform voor de dialoog tussen meerdere belanghebbenden en de coördinatie van lidstaten om de investeringen en partnerschappen op het gebied van digitalisering te stimuleren. Het toegenomen belang van wetenschap, technologie en innovatie voor inclusieve en duurzame ontwikkeling in de ACS-regio’s werd erkend met de start van een nieuw programma van 60 miljoen EUR ter versterking van innovatie-ecosystemen en -capaciteiten. De samenwerking met de EU-kaderprogramma’s voor onderzoek en innovatie (Horizon 2020 voor het jaar 2020) en partnerschappen in dat verband (bv. EDCTP) was essentieel voor synergieën tussen verschillende financieringsinstrumenten. Migratie en hulp aan vluchtelingen en ontheemden Aangezien er wereldwijd meer dan 82,4 miljoen mensen noodgedwongen zijn gevlucht, bleef de EU humanitaire hulp bieden aan kwetsbare ontheemde bevolkingsgroepen over de hele wereld. Er werd hulp verleend in landen waar veel vluchtelingen worden opgevangen (bv. Bangladesh, Colombia, Ethiopië, Iran, Kenia, Libanon, Peru, Turkije en Uganda) en in landen die zijn getroffen door binnenlandse ontheemding (bv. Colombia, Democratische Republiek Congo, Syrië en Zuid-Sudan). Er werd ook levensreddende hulp en bescherming geboden aan kwetsbare migranten langs belangrijke migratieroutes in Centraal-Amerika, Jemen en Libië. De Commissie heeft in september 2020 het migratie- en asielpact vastgesteld. Met verschillende landen in Afrika en Azië zijn migratiepartnerschappen op maat gestart of versterkt.

In 2020 werd er in het kader van het EU-noodtrustfonds voor Afrika voor 561 miljoen EUR aan nieuwe programma’s goedgekeurd voor de Hoorn van Afrika, Noord-Afrika, de Sahel en het Tsjaadmeer, om te zorgen voor veilige, legale en ordelijke migratie van, naar en binnen de regio’s. Zowel het noodtrustfonds voor Afrika als het Regionaal Trustfonds van de EU in respons op de Syrische crisis zijn in reactie op COVID-19 en de explosie in de haven van Beiroet met een jaar verlengd. De volledige begroting van 6 miljard EUR van de faciliteit voor vluchtelingen in Turkije was tegen eind 2020 toegewezen. In 2020 waren er nieuwe initiatieven voor het aanpakken van langdurige ontheemding en voor het ondersteunen van Venezolaanse en Rohingya-vluchtelingen, waardoor de financiële en sociale druk op gastgemeenschappen werd verlicht en de lokale integratie en bescherming van vluchtelingen, migranten en andere ontheemden werd bevorderd. Om de uitdagingen van illegale migratie aan te pakken, werden ook ontwikkelingsfondsen ingezet om partnerlanden te ondersteunen bij de ontwikkeling van doeltreffende systemen voor migratiegovernance en ‑beheer, waaronder de capaciteit op het gebied van grensbeheer en de bestrijding van criminele netwerken voor migrantensmokkel, en bij het verbeteren van de processen voor terugkeer, overname en re-integratie. Governance, vrede en veiligheid In 2020 is een bijdrage aan de vrede en veiligheid geleverd met de civiele en militaire GVDB-missies, waarin taken werden uitgevoerd die varieerden van het op strategisch niveau adviseren van de relevante ministeries over hervormingen op het gebied van veiligheids- of defensiehervormingen tot het ondersteunen van grensbeheer of het trainen van de lokale politie. Er zijn twee projecten gestart om uitbreidings- en nabuurschapspartners kennis te laten maken met het werk van de relevante EU-agentschappen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken (EUROMED Police V en CT-INFLOW). Op het gebied van de rechtsstaat en gelijke toegang tot de rechter ondersteunde de EU-faciliteit voor overgangsjustitie flexibele kortetermijnmaatregelen en deskundigenadvies in Burkina Faso, Jemen, Liberia en Mali. Met het noodtrustfonds voor Afrika en het instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede werd ook dit jaar ondersteuning geboden voor stabilisatie-, verzoenings- en vredesprocessen in landen en regio’s, waaronder de Centraal-Afrikaanse Republiek, Jemen, Libië, Mozambique, de Sahel en Syrië. In 2020 werd in zes partnerlanden (Irak, Myanmar/Birma, Nigeria, Sudan, Tsjaad en Uganda) een proef uitgevoerd met intensievere samenwerking tussen actoren op het gebied van humanitaire hulp, ontwikkeling en vrede.



MONDIALE REIKWIJDTE In 2020 zijn met de partnerschappen en initiatieven van de EU voor extern optreden levens, bestaansmiddelen en lokale ecosystemen in elke uithoek van de wereld ondersteund. Afrika bezuiden de Sahara Met de gezamenlijke mededeling “Naar een brede strategie met Afrika ” en de post-Cotonou-overeenkomst zal de komende jaren vorm worden gegeven aan de betrekkingen tussen de EU en Afrika. In februari 2020 vond in Addis Abeba de 10e vergadering tussen de Commissie van de Afrikaanse Unie en de Europese Commissie plaats. De gesprekken waren gericht op vier belangrijke gebieden: duurzame groei, handel, investeringen en digitalisering, klimaatverandering en veerkrachtige infrastructuur, vrede, veiligheid en governance, en migratie en mobiliteit. In april zijn de betrekkingen tussen de Sahel G5 en de EU tijdens een top verder uitgediept, door de ondersteuning van de Coalitie voor de Sahel en het partnerschap voor veiligheid en stabiliteit in de Sahel, waarvan het secretariaat in november 2020 is opgericht. In juli 2020 vond de eerste ministeriële bijeenkomst over onderzoek en innovatie tussen de EU en de AU plaats. Alle ministers stemden in met een nieuwe focus op gezamenlijke onderzoeks- en innovatie-activiteiten op het gebied van gezondheid, groene transitie, innovatie en technologie, en de capaciteit voor wetenschap. De ministers waren ook ingenomen met het vooruitzicht van de ontwikkeling van een gezamenlijke innovatieagenda voor de EU/AU. In 2020 is begonnen met de bouw van de Defissol-zonne-energiecentrale in Benin. Deze zal jaarlijks 180 000 begunstigden voorzien van 35 GWh aan energie. Latijns-Amerika en het Caribisch gebied De EU en haar lidstaten hebben in 2020 twee belangrijke vergaderingen gehouden met vertegenwoordigers van de regio Latijns-Amerika en het Caribisch gebied: een informele ministeriële videoconferentie in juli en een informele ministeriële bijeenkomst in december. De overheden van de EU en Latijns-Amerika en het Caribisch gebied hebben zich verbonden tot gezamenlijke betere wederopbouw, voornamelijk met behulp van een robuust groen partnerschap en een digitale alliantie.

In juni 2020 werden de politieke en samenwerkingspijlers uit de associatieovereenkomst tussen de EU en Mercosur afgerond. Door de verslechterende politieke en humanitaire crisis in Venezuela was de migratiestroom eind 2020 gegroeid tot meer dan 5,4 miljoen mensen. Tijdens de internationale donorconferentie voor Venezuela in mei heeft de EU meer dan 144 miljoen EUR aan humanitaire hulp en ontwikkelingssamenwerking bijeengebracht voor de ondersteuning van ontheemden en hun gastgemeenschappen. Met het EU-trustfonds voor Colombia werd de uitvoering van het vredesakkoord door middel van duurzame plattelandsontwikkeling en de re-integratie van voormalige strijders verder ondersteund. Mede dankzij het project voor bedrijfsleven en biodiversiteit is de biodiversiteit in mariene en kustgebieden in het Caribisch gebied hersteld en beschermd door middel van duurzaam toerisme in de Dominicaanse Republiek, Haïti en Honduras. Azië, Centraal-Azië, Midden-Oosten/Golf en de Stille Oceaan In 2020 onderhield de EU door middel van topontmoetingen met China, India, Japan en Zuid-Korea en nog eens twee vergaderingen tussen leiders met China en de allereerste vergadering tussen leiders met Australië sterke banden met belangrijke strategische partners. De onderhandelingen over een brede investeringsovereenkomst tussen de EU en China zijn in december afgerond met het ratificatieproces dat moet worden gezien in de bredere context van de betrekkingen tussen de EU en China. Tijdens de topontmoeting tussen de EU en India werd bevestigd dat de EU-India-routekaart 2025 dient als richtsnoer voor toekomstige samenwerking. In december kwamen de EU en de Associatie van Zuidoost-Aziatische Staten een strategisch partnerschap overeen. In augustus 2020 werd de vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en Vietnam van kracht. Dit is de meest veelomvattende handelsovereenkomst die de EU tot op heden met een ontwikkelingsland heeft gesloten. De dialoog en samenwerking met de Samenwerkingsraad van de Golf zijn in juni 2020 hervat. In het kader van het nieuwe programma voor steun aan een ruraal ondernemerschap, investeringen en handel van de EU (“Streit”) hebben in Papoea-Nieuw-Guinea 120 cacaoboeren en 432 vanilleboeren een training gekregen; meer dan 10 000 boeren kregen meer dan 60 000 cacao-zaailingen met verbeterde gewasresistentie. Uitbreiding In 2020 hebben zich belangrijke ontwikkelingen voorgedaan met betrekking tot de uitbreidingsagenda van de EU. In februari 2020 keurde de Commissie voorstellen goed om het toetredingsproces te versterken en in maart bekrachtigde de Europese Raad het besluit van de Raad Algemene Zaken om toetredingsonderhandelingen te openen met de Republiek Albanië en de Republiek Noord-Macedonië. Tijdens de top tussen EU en de Westelijke Balkan in mei herhaalde de EU dat zij vastbesloten is haar samenwerking met de regio verder te intensiveren. Het jaarlijkse uitbreidingspakket is in oktober goedgekeurd, samen met het economisch en investeringsplan voor de Westelijke Balkan , dat richtsnoeren bevat voor de uitvoering van de groene agenda. Het plan is erop gericht langdurig economisch herstel na de pandemie te bevorderen, economische groei te stimuleren (met inbegrip van de digitale en de groene transitie) en hervormingen die nodig zijn voor toetreding te ondersteunen, teneinde de Westelijke Balkan dichter bij de eengemaakte markt van de EU te brengen. In de tweede helft van 2020 is de Europese Commissie begonnen met informele technische gesprekken met de Westelijke Balkan over toetreding tot Horizon Europa. Via het instrument voor pretoetredingssteun (IPA II) worden begunstigden geholpen hervormingen door te voeren om zich op weg naar het mogelijke lidmaatschap aan te passen aan de EU-regels en ‑waarden. In 2020 zijn 14 nieuwe programma’s van IPA-landen aangenomen. In 2020 bedroegen de totale operationele verbintenissen voor IPA II 1,23 miljard EUR. Met de instrumenten voor institutionele opbouw (Taiex en twinning) worden de hervormingsprocessen van de IPA-landen actief ondersteund. In 2020 heeft Taiex 143 evenementen georganiseerd, terwijl er 53 twinningprojecten liepen. In 2020 werd het 6e pakket van de agenda voor connectiviteit bekrachtigd, waarmee de EU voldeed aan haar toezegging van 2015 om 1 miljard EUR te investeren in transport en de interconnectie van energienetwerken in de Westelijke Balkan. Dit moet in totaal meer dan 3,7 miljard EUR aan investeringen genereren. Europees nabuurschap In 2020 is vooruitgang geboekt met de uitvoering van de associatieovereenkomsten en de diepe en brede vrijhandelsruimtes met Georgië, Moldavië en Oekraïne en het brede en versterkte partnerschap met Armenië. De onderhandelingen over een nieuwe brede overeenkomst tussen de EU en Azerbeidzjan zijn voortgezet. De onderhandelingen met Belarus over nieuwe partnerschapsprioriteiten zijn gestopt door de nasleep van de presidentsverkiezingen van 2020. In Oekraïne is in 2020 vooruitgang geboekt op gebieden zoals decentralisatie, de ontwikkeling van infrastructuur en digitalisering. Naar aanleiding van het conflict om Nagorno-Karabach heeft de EU als eerste reactie bijna 4 miljoen EUR aan humanitaire hulp bijeen gebracht en haar bereidheid geuit steun te bieden bij het herstel en vorm te geven aan een duurzame en brede oplossing. De Europese Commissie heeft in het kader van Horizon 2020 een aantal instrumenten ingezet om de versterking van de capaciteit op het gebied van onderzoek en innovatie in Armenië, Georgië, Moldavië en Oekraïne te steunen. Bovendien is zij informele technische gesprekken met Armenië, Georgië, Israël, Moldavië, Oekraïne en Tunesië begonnen over hun toetreding tot Horizon Europa.