Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de verenigbaarheid van het EU-handelsbeleid met de Europese Green Deal

(initiatiefadvies)

(2020/C 429/10)

Rapporteur: John BRYAN

Besluit van de voltallige vergadering 20.2.2020 Rechtsgrondslag Artikel 32, lid 2, van het reglement van orde Initiatiefadvies Bevoegde afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu Goedkeuring door de afdeling 8.7.2020 Goedkeuring door de voltallige vergadering 18.9.2020 Zitting nr. 554 Stemuitslag (voor/tegen/onthoudingen) 216/1/3

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de Europese Green Deal, met name de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie, die beide ambitieus zijn, een enorm effect op de landbouw in de EU en de agrovoedingssector zullen hebben en een centrale rol zullen spelen bij toekomstige handelsovereenkomsten.

1.2. Het EESC is van mening dat de EU op de COVID-19-crisis moet reageren door het Europees herstelplan onverwijld uit te voeren, teneinde de economie van de EU er zo spoedig mogelijk weer bovenop te helpen en volledig operationeel te krijgen, daarbij evenwel rekening houdend met gezondheids- en milieurisico’s. De Green Deal moet een integraal onderdeel zijn van het herstel.

1.3. De wereldeconomie wordt geconfronteerd met een ongekende recessie als gevolg van de COVID-19-crisis en daarom is eerlijke en op regels gebaseerde handel met een gelijk speelveld belangrijker dan ooit voor economisch herstel. Een goed functionerende, open eengemaakte EU-markt en internationale handel zijn van essentieel belang. De EU mag niet toestaan dat haar handelsbeleid in het defensief wordt gedreven.

1.4. Belangrijke lessen die de EU moet trekken uit de COVID-19-crisis zijn onder andere: 1) het vitale belang van het “één gezondheid”-concept, voedselzekerheid en voedselsoevereiniteit voor Europa; 2) het belang van een sterk gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en een duurzame en veerkrachtige toeleveringsketen voor levensmiddelen en essentiële gezondheidsgerelateerde producten; 3) de noodzaak voor de EU om over een solide en goed gefinancierde eigen middelenbegroting te beschikken om crises het hoofd te kunnen bieden; 4) het belang van handel en het beschermen van de eengemaakte markt van de EU om hernationalisering en een herhaling van ontwikkelingen als de brexit te voorkomen.

1.5. Het EESC dringt erop aan dat er een grondige effectbeoordeling wordt uitgevoerd om in detail te onderzoeken hoe de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal van invloed zullen zijn op de EU-handelsovereenkomsten, de landbouw en de agrovoedingssector in de EU.

1.6. Zoals algemeen wordt erkend, is de handel in landbouwproducten voor de verwezenlijking van de meeste, zo niet alle doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) van het allergrootste belang, en heeft de WTO een belangrijke rol te spelen bij de verwezenlijking van deze doelstellingen, hetgeen zonder een doeltreffend multilateraal handelsmechanisme veel moeilijker zou zijn.

1.7. Het EESC stelt voor om de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal als wereldwijde maatstaf voor duurzaamheid in alle toekomstige EU-handelsovereenkomsten op te nemen, hoewel het erkent dat het opnemen van de SDG’s en van strengere normen in multilaterale handelsovereenkomsten een enorme uitdaging is. Op korte termijn lijkt meer vooruitgang met de SDG’s en essentiële milieu- en sociale normen in bilaterale handelsovereenkomsten een haalbare kaart.

1.8. De EU moet ervoor zorgen dat handelsovereenkomsten het probleem niet externaliseren en de ontbossing in andere landen doen toenemen.

1.9. Het EESC acht het van cruciaal belang dat de levensvatbaarheid en het concurrentievermogen van de landbouw en de agrovoedingssector in de EU niet worden aangetast door de hogere kosten en strengere normen die uit beide strategieën voortvloeien, ten opzichte van concurrenten die niet bereid zijn om deze over te nemen en uit te voeren.

1.10. Het EESC is van mening dat moet worden gezorgd voor veel meer samenhang en coördinatie tussen de verschillende EU-beleidsterreinen, zoals de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal, het GLB, het handelsbeleid en het sociaal beleid.

1.11. Voor landbouw is, in overeenstemming met het model van agrarische familiebedrijven in de EU, een uiterst belangrijke taak weggelegd bij de uitvoering van de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal, en het is van essentieel belang dat er voldoende GLB-middelen beschikbaar zijn om landbouwers in staat te stellen aan de extra eisen die aan hen worden gesteld te voldoen.

1.12. Bij de omschakeling van land naar biologische productie moet rekening worden gehouden met de gevolgen van de daaruit voortvloeiende productiedaling. Er is meer onderzoek nodig om de term “biologisch” nauwkeuriger te definiëren en om de reële nettobijdrage van de biologische landbouw aan de mondiale duurzaamheid, met inbegrip van de biodiversiteit, te beoordelen.

1.13. Alle EU-handelsovereenkomsten moeten de sanitaire en fytosanitaire (SPS) bepalingen van de EU en het voorzorgsbeginsel in acht nemen.

2. Achtergrond

De Europese Green Deal

2.1. De Europese Green Deal ( 1 ) is een ambitieuze mededeling waarin de EU zich ertoe verbindt de klimaat- en milieuproblemen aan te pakken.

2.2. De Green Deal is een nieuwe groeistrategie die de EU moet omvormen tot een eerlijke en welvarende samenleving met een moderne, hulpbronnenefficiënte en concurrerende economie, waar tegen 2050 netto geen broeikasgassen meer worden uitgestoten en de economische groei is losgekoppeld van het gebruik van hulpbronnen.

2.3. De Green Deal is gericht op de bescherming, het behoud en de verbetering van het natuurlijk kapitaal van de EU, en op de bescherming van de gezondheid en het welzijn van de burgers tegen milieugerelateerde risico’s en effecten. Deze transitie moet rechtvaardig en inclusief zijn. Mensen moeten hierbij vooropstaan en er moet aandacht zijn voor de regio’s, bedrijfstakken en werknemers.

2.4. De Europese Commissie ziet de Green Deal als een integrerend onderdeel van haar handelsbeleidstrategie voor de uitvoering van de Agenda 2030 en de SDG’s van de Verenigde Naties ( 2 )

2.5. De belangrijkste doelstellingen van de Europese Green Deal worden in de onderstaande figuur geïllustreerd ( 3 )

“Van boer tot bord”- en biodiversiteitsstrategieën

2.6. In het kader van de Green Deal wordt met de “van boer tot bord”-strategie ( 4 ) beoogd om het EU-voedselsysteem tot een mondiale norm voor duurzaamheid te maken.

2.7. De biodiversiteitsstrategie ( 5 ) van de EU is bedoeld om het biodiversiteitsverlies terug te draaien en de natuur te herstellen.

2.8. Enkele van de belangrijkste doelstellingen van de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie zijn: — het gebruik van chemische pesticiden tegen 2030 met 50 % terugdringen; — 50 % minder nutriëntenverliezen en 20 % minder meststoffengebruik tegen 2030; — de verkoop van antimicrobiële stoffen voor landbouwhuisdieren tegen 2030 met 50 % verminderen; — de wetgeving inzake dierenwelzijn herzien en verbeteren op basis van wetenschappelijke inzichten; — biologische landbouw op 25 % van alle landbouwgrond tegen 2030; — de mededingingsregels voor collectieve initiatieven om de positie van landbouwers in de toeleveringsketen te versterken, verduidelijken; — ontwikkeling van een groen model om landbouwers te belonen voor koolstofvastlegging, via het GLB of de markt; — tegen 2030 drie miljard bomen planten; — de achteruitgang van bestuivers ombuigen; — 25 000 km aan rivieren in de EU weer vrij laten stromen; — 30 % van de land- en zeegebieden in de EU beschermen; — de consumptie van duurzaam voedsel stimuleren en betaalbaar gezond voedsel voor iedereen bevorderen.

2.9. Kort samengevat zijn de strategieën bedoeld om betaalbaar en duurzaam voedsel voor de Europeanen te waarborgen, klimaatverandering aan te pakken, het milieu te beschermen en de biodiversiteit in stand te houden.

2.10. Het EESC is ingenomen met de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal en de daarin geformuleerde doelstellingen ( 6 )

EU-handelsbeleid

2.11. In de opdrachtbrief van de voorzitter van de Commissie aan de commissaris voor handel Phil Hogan van december 2019 komt een gelijk speelveld voor iedereen naar voren als centraal aandachtspunt met betrekking tot het EU-handelsbeleid en de positie van Europa in het hart van een op regels gebaseerd multilateraal systeem ( 7 ) . De Commissievoorzitter wijst erop dat de commissaris voor handel aan de verwezenlijking van de SDG’s zal bijdragen door in elke nieuwe handelsovereenkomst een specifiek hoofdstuk over duurzame ontwikkeling op te nemen.

2.12. De EU benadrukt dat zij de wereldwijde transitie naar duurzame agrovoedingssystemen zal ondersteunen, in overeenstemming met de doelstellingen van de “van boer tot bord”-strategie en de SDG’s. In haar externe beleid, met inbegrip van het handelsbeleid, zal de EU ernaar streven met al haar partners in bilaterale, regionale en multilaterale fora groene allianties te sluiten op het gebied van duurzame voedselsystemen. Zij zal zorg dragen voor de volledige uitvoering en de handhaving van de bepalingen inzake handel en duurzame ontwikkeling in alle handelsovereenkomsten, onder andere via de hoofdfunctionaris voor handhaving in handelszaken (Chief Trade Enforcement Officer) van de EU.

3. Voornaamste discussiepunten

Het belang en de waarde van handel

3.1. De EU is de grootste economie ter wereld, met een bbp per hoofd van 25 000 EUR voor haar 450 miljoen consumenten ( 8 ) . Het is het grootste handelsblok ter wereld. De EU is de belangrijkste handelspartner voor tachtig landen.

3.2. Handel en investeringen zijn van essentieel belang voor de EU. In de mededeling “Handel voor iedereen” wordt beklemtoond dat meer dan 36 miljoen banen in de EU — d.i. één op de zeven — afhankelijk zijn van uitvoer naar derde landen en dat 90 % van de wereldwijde economische groei de komende 15 jaar naar verwachting buiten Europa zal worden gegenereerd.

3.3. Binnen- en buitenlandse handel die in de eengemaakte markt van de EU en in het kader van een vrij, billijk en op regels gebaseerd beleid wordt bedreven op de wereldmarkt is van cruciaal belang voor de EU en haar 450 miljoen burgers ( 9 ) . In 2018 bedroeg de handel in goederen van de EU met de rest van de wereld 3 936 miljard EUR.

3.4. Uit statistieken van de EU-handel in agrovoedingsmiddelen ( 10 ) blijkt dat 2019 een recordjaar was. De uitvoerwaarde van agrovoedingsmiddelen bedroeg in totaal 151,2 miljard EUR, terwijl de invoer goed was voor 119,3 miljard EUR, waarmee de totale handelswaarde voor dat jaar uitkwam op 270,5 miljard EUR. Het overschot op de handelsbalans steeg sinds 2018 met 10,9 miljard EUR en bereikte een recordhoogte van 31,9 miljard EUR. De levensmiddelenindustrie speelt een cruciale rol in de handel en de export.

3.5. Het EESC heeft al eerder gewezen op het belang van de handel in landbouwproducten voor de toekomstige ontwikkeling van de landbouw en de landbouweconomie in de EU tegen de achtergrond van de wereldwijde voedselzekerheid ( 11 )

3.6. Het EESC heeft een advies goedgekeurd over de rol van de landbouw in de multilaterale, bilaterale en regionale handelsbesprekingen in het licht van de WTO-ministerconferentie van Nairobi ( 12 ) . In het advies wordt aangevoerd dat de WTO nog steeds een bruikbaar en doeltreffend forum voor handelsbesprekingen is, met name op het gebied van landbouw.

3.7. De WTO is er niet in geslaagd de multilaterale handel vooruit te helpen en de crisis met het mechanisme voor geschillenbeslechting op te lossen, wat een ernstige bedreiging vormt voor het multilateralisme en de op regels gebaseerde handel.

3.8. Dit zou echter niets mogen afdoen aan de rol van een goed functionerende WTO in het kader van de wereldhandel en het op regels gebaseerde multilaterale systeem dat door de EU wordt gepromoot.

3.9. In zijn advies over “Hervorming van de WTO met het oog op aanpassing aan de veranderende wereldhandel” stelt het EESC dat er niet alleen zo snel mogelijk hervormingen moeten worden doorgevoerd, met name voor het functioneren van de beroepsinstantie van het Orgaan voor geschillenbeslechting (DSB), maar ook dat de WTO-leden zich moeten inzetten voor ambitieuzere en systemische veranderingen. Deze door het EESC gesteunde voorstellen hebben voornamelijk betrekking op drie gebieden: arbeidsnormen en fatsoenlijk werk, doelstellingen op het gebied van klimaatverandering en de verwezenlijking van de SDG’s van de VN tegen 2030 ( 13 )

3.10. De EU mag niet toestaan dat haar handelsbeleid in het defensief wordt gedreven. In het kader van de COVID-19-crisis en de inspanningen voor economisch herstel in de EU en de rest van de wereld is handel waardevoller en belangrijker dan ooit tevoren.

3.11. De EU moet daarom een ambitieuze aanpak hanteren om economisch herstel aan te jagen en te bevorderen via de Green Deal en het Europees herstelplan.

3.12. Met de Green Deal moet een goed evenwicht worden gevonden tussen sterke handel en de bescherming van banen en milieu, waarbij tegelijkertijd het Europese concurrentievermogen in stand moet worden gehouden. Ook mag de strategie geen concurrentievoordelen opleveren voor invoer uit derde landen., met inbegrip van biologische producten die in de EU worden ingevoerd, waarop dezelfde regels van toepassing moeten zijn als op EU-producten ( 14 ) . Er zou een EU-traceerbaarheids- en kwaliteitscertificeringsysteem voor bioproducten moeten worden ingevoerd en “EU-bio”-producten en “niet-EU-bio”-producten zouden verschillende en goed leesbare labels moeten krijgen. Ook zou er een onafhankelijk en dynamisch accreditatiesysteem op EU-niveau moeten komen — waar er nu één nationale accreditatie-instantie is die onder overheidsbevoegdheid optreedt — dat zich specifiek bezighoudt met kwesties in verband met de accreditatie van controleorganen en de preventie van fraude met biologische producten bij handel en activiteiten in de biologische sector.

3.13. De doeltreffende en goede werking van de eengemaakte markt is van het grootste belang voor de EU. Het EESC is sterk de overtuiging toegedaan dat EU-markten niet gehernationaliseerd mogen worden.

3.14. Het EESC erkent het belang en de waarde van op regels gebaseerde handel die onder gelijke concurrentievoorwaarden wordt bedreven en van de grote bijdrage die deze zal leveren aan het economisch herstel na de COVID-19-crisis.

Handel en duurzame ontwikkeling

3.15. Duurzame ontwikkeling houdt in dat aan de huidige behoeften wordt voldaan, terwijl ervoor wordt gezorgd dat ook toekomstige generaties in hun behoeften zullen kunnen voorzien. De Agenda 2030 van de VN bevat 17 wereldwijde duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) en 169 subdoelstellingen.

3.16. Met de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie strategie gaat de EU veel verder dan de SDG’s en stelt zij allerlei nieuwe criteria vast met als doel nieuwe wereldwijde normen op het gebied van duurzaamheid in het leven te roepen.

3.17. Volgens het EU-recht moet duurzame ontwikkeling worden bevorderd op alle relevante EU-beleidsgebieden, met inbegrip van het handels- en mededingingsbeleid. Het EU-handelsbeleid is erop gericht ervoor te zorgen dat economische ontwikkeling hand in hand gaat met sociale rechtvaardigheid, eerbiediging van de mensenrechten, hoge arbeidsnormen en hoge milieunormen, met inachtneming van de sanitaire en fytosanitaire bepalingen van de EU en van het voorzorgsbeginsel.

3.18. Het EESC heeft in de loop der jaren verscheidene adviezen uitgebracht over uiteenlopende aspecten van handel en duurzame ontwikkeling, waaronder een advies over de hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling in EU-vrijhandelsovereenkomsten ( 15 ) en een advies over de sleutelrol van handel en investeringen bij het nastreven en verwezenlijken van de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling ( 16 )

3.19. In het eerste advies dringt het EESC er bij de Commissie op aan ambitieuzer te zijn waar het gaat om het versterken van de effectieve afdwingbaarheid van de toezeggingen in hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling (TSD-hoofdstukken), en benadrukt het ook de enge benadering van TSD-hoofdstukken wat betreft consumentenbelangen. Het vestigt ook de aandacht op de financiering en middelen in verband met het functioneren van de interne adviesgroepen (DAG’s) en het opleggen van sancties.

3.20. In het tweede advies stelt het EESC dat de SDG’s en de Overeenkomst van Parijs de mondiale handelsagenda ingrijpend zullen veranderen, vooral wat de handel in industrie- en landbouwproducten betreft. Het EESC wijst er echter op dat de SDG’s juridisch niet bindend zijn en geen mechanisme voor de beslechting van geschillen kennen. Het benadrukt de rol van verantwoord ondernemen bij het bereiken van de SDG’s en de cruciale rol van de particuliere sector. Bovendien wordt er opgeroepen tot een volledige effectbeoordeling van de vermoedelijke gevolgen van de SDG’s en de Overeenkomst van Parijs voor het EU-handels- en concurrentiebeleid, met inbegrip van de landbouw.

3.21. Zoals algemeen wordt erkend, is de handel in landbouwproducten voor de verwezenlijking van de meeste, zo niet alle doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) van het allergrootste belang, en heeft de WTO een belangrijke rol te spelen bij de verwezenlijking van deze doelstellingen, hetgeen zonder een doeltreffend multilateraal handelsmechanisme veel moeilijker zou zijn ( 17 )

3.22. Er rijzen belangrijke vragen in verband met de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal, het EU-handelsbeleid en duurzame ontwikkeling, zoals: hoe realistisch is het dat de EU nieuwe, hogere normen kan vaststellen en implementeren die verder gaan dan de SDG’s? Zal de EU haar handelspartners kunnen overtuigen om de hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling uit te voeren? Zal de EU in een volgende stap haar handelspartners of zelfs maar de EU-lidstaten kunnen overhalen om via de Green Deal een nog hoger niveau van duurzame ontwikkeling te omarmen? In hoeverre zal de EU aandringen op de SDG’s en/of de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie in toekomstige handelsovereenkomsten? Welke kosten zal de Green Deal met zich meebrengen voor landbouwers in de EU en de agrovoedingssector? Wat voor effect zal de Green Deal hebben op de handelspositie van de EU?

3.23. Het EESC is van mening dat de EU wetgeving moet invoeren die bedrijven in de hele toeleveringsketen zorgvuldigheidsverplichtingen oplegt om milieu- en sociale risico’s en mensenrechtenschendingen op te sporen, te voorkomen en te beperken.

Handhaving

3.24. De EU moet meer aandacht besteden aan de handhaving en uitvoering van de doelstellingen en normen op het gebied van duurzame ontwikkeling in vrijhandelsovereenkomsten. Gedegen en rigoureuze controle, uitvoering en handhaving van alle aspecten van handelsovereenkomsten, die almaar gedetailleerder en omvattender worden, is zeer belangrijk, zeker naarmate deze overeenkomsten zich uitbreiden naar de niet-economische aspecten van duurzame ontwikkeling zoals milieu en klimaatverandering. De nieuwste technologie, zoals die van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (JRC) ( 18 ) , moet worden gebruikt om toezicht te houden op belangrijke kwesties zoals ontbossing.

3.25. De controle- en handhavingsprocedures moeten duidelijk, snel, efficiënt en financieel transparant zijn; de kosten moeten eerlijk worden verdeeld, rekening houdend met wat economisch haalbaar is voor kleine boeren.

Vervoer en energie

3.26. 2 -uitstoot (naar verwachting zal dit percentage in 2030 zijn toegenomen tot 40 % van de totale uitstoot In het kader van de Green Deal moet meer aandacht worden besteed aan het vervoers- en energiebeleid. Vervoer is verantwoordelijk voor 24 % van de wereldwijde CO-uitstoot (naar verwachting zal dit percentage in 2030 zijn toegenomen tot 40 % van de totale uitstoot ( 19 ) ). Ook het bredere energieverbruik en de noodzaak van sterkere stimulansen voor hernieuwbare energie zijn nader te onderzoeken.

De “van boer tot bord”- en biodiversiteitsstrategieën van de Green Deal

3.27. De “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal moeten de economische duurzaamheid van Europese landbouwers en de landbouwsector krachtig ondersteunen, de werking van de markten verbeteren en tegelijkertijd bijdragen tot een economisch, ecologisch en sociaal duurzamere agrovoedingssector. Dit is in overeenstemming met de visie van het EESC op “de duurzame economie die we nodig hebben” ( 20 )

3.28. In zijn advies over een alomvattend voedselbeleid in de EU ( 21 ) dringt het EESC aan op een duurzamer, op gezonde voeding uit duurzame voedselsystemen gericht voedselbeleid, de koppeling van de landbouw aan voedings- en ecosysteemdiensten en het zorgen voor bevoorradingsketens die de gezondheid van de hele bevolking in Europa beschermen.

3.29. Veel van de in deze adviezen uiteengezette ideeën zijn in de “van boer tot bord”-strategie terug te vinden en het EESC heeft bijgedragen aan het creëren van een momentum hiervoor.

3.30. Wat het specifieke voorstel betreft om het gebruik van pesticiden terug te dringen, moeten de landbouwers in staat worden gesteld om deze producten te vervangen door veilige en duurzame alternatieven die de oogsten veiligstellen en bescherming bieden tegen eventuele risico’s voor de voedselzekerheid. Onderzoek en innovatie met een solide wetenschappelijke basis zijn essentieel voor alternatieve, duurzame plaagbestrijdingsoplossingen.

3.31. Terugdringing van het gebruik van meststoffen moet gestoeld zijn op gedegen wetenschappelijke inzichten omtrent plannen voor nutriëntenbeheer en bodemonderzoek, de nutriëntenbehoeften van gewassen, precisietoediening en het behoud van het nutriëntenevenwicht in de bodem.

3.32. Terugdringing van het gebruik van antimicrobiële stoffen is van cruciaal belang voor menselijke gezondheid en veiligheid (“één gezondheid”-benadering ( 22 ) ).

3.33. Het verbeteren van gezondheid en welzijn bij dieren is een belangrijke en wenselijke doelstelling, maar helaas wordt dit op de markt niet altijd beloond en kunnen de gemaakte kosten niet vaak worden terugverdiend. Krachtige GLB-maatregelen garanderen dat dieren in de EU worden gefokt volgens de hoogste normen inzake traceerbaarheid, diergezondheid, dierenwelzijn en milieu wereldwijd. Voor de internationale handel moet de wederkerigheid van normen inzake dierenwelzijn als essentiële eis worden opgenomen in handelsovereenkomsten met derde landen.

3.34. Met betrekking tot de reductiedoelstellingen voor antimicrobiële stoffen, pesticiden en meststoffen die in de “van boer tot bord”-strategie zijn vastgesteld, dient met behulp van benchmarking rekening te worden gehouden met de vooruitgang die de afgelopen jaren in veel lidstaten al is geboekt.

3.35. Bij de omschakeling van grotere hoeveelheden land naar biologische productie moet rekening worden gehouden met de gevolgen van de daaruit voortvloeiende productiedaling. Er is meer onderzoek nodig om de term “biologisch” nauwkeuriger te definiëren en om de reële nettobijdrage van “bio” aan de mondiale duurzaamheid te beoordelen. Bovendien kunnen de productiekosten in de biologische landbouw hoger zijn, wat in de detailhandel mogelijk opnieuw niet tot uiting komt. Dit kan ertoe leiden dat biologische landbouw onrendabel wordt. De EU moet tevens onderzoeken wat voor markteffect de verviervoudiging van de biologische productie heeft wat de verhouding “hogere prijs/rendabiliteit” betreft.

Het GLB en de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal

3.36. Het proces van hervorming van het huidige GLB ging in juni 2018 van start met het indienen van wetgevingsvoorstellen ( 23 ) . Het nieuwe GLB bevat ambitieuzere doelstellingen, met name op het gebied van milieu en klimaatverandering.

3.37. De voorstellen voor het nieuwe GLB bevatten de volgende specifieke doelstellingen: — bieden van steun met het oog op een leefbaar landbouwbedrijfsinkomen en veerkracht in de hele Unie om de voedselzekerheid te vergroten; — vergroten van de marktgerichtheid en van het concurrentievermogen, onder meer door sterker te focussen op onderzoek, technologie en digitalisering; — verbeteren van de positie van de landbouwers in de waardeketen; — bijdragen tot matiging van en aanpassing aan klimaatverandering en tot duurzame energie; — duurzame ontwikkeling en efficiënt beheer bevorderen van natuurlijke hulpbronnen zoals water, bodem en lucht; — bijdragen tot de bescherming van de biodiversiteit, ecosysteemdiensten versterken en habitats en landschappen in stand houden. — aantrekken van jonge landbouwers en faciliteren van bedrijfsontwikkeling in plattelandsgebieden; — bevorderen van de werkgelegenheid, groei, sociale inclusie en lokale ontwikkeling in plattelandsgebieden, met inbegrip van bio-economie en duurzame bosbouw; — de EU-landbouw beter laten inspelen op de maatschappelijke verwachtingen inzake voedsel en gezondheid, onder meer wat betreft veilig, voedzaam en duurzaam voedsel en dierenwelzijn.

3.38. Een specifieke eis in het nieuwe GLB is dat rechtstreekse betalingen afhankelijk worden gemaakt van de nakoming van strengere milieu- en klimaatvereisten. lidstaten moeten ecoregelingen ontwikkelen om landbouwers te helpen om verder te gaan dan wat wettelijk verplicht is.

3.39. In de voorstellen voor het nieuwe GLB is bepaald dat ten minste 30 % van de nationale toewijzingen voor plattelandsontwikkeling moet worden besteed aan milieu- en klimaatmaatregelen. Naar verwachting zal 40 % van de totale GLB-begroting bijdragen aan klimaatactie ( 24 )

3.40. Het GLB vereist dat de lidstaten strategische plannen opstellen waarin zij uiteenzetten hoe de specifieke doelstellingen van het GLB zullen worden bereikt. De lidstaten stellen aan de hand van gemeenschappelijke resultaatindicatoren streefcijfers vast voor hetgeen zij in de programmeringsperiode willen bereiken.

3.41. In de afgelopen twee jaar hebben de EU-instellingen al aanzienlijke vooruitgang geboekt met de voorstellen voor het GLB, en het is heel belangrijk dat die niet worden ondermijnd door de voorstellen van de Green Deal. Het afstemmen van de strategische GLB-plannen op de Europese Green Deal zal ingewikkeld maar noodzakelijk zijn.

Marktrichting in de EU en een eerlijke prijs

3.42. In de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal wordt zeer duidelijk gesteld dat de gemiddelde landbouwer in de EU momenteel ongeveer de helft verdient van wat de gemiddelde werknemer in de economie als geheel verdient.

3.43. Om een duurzaam inkomen te hebben, is het belangrijk dat Europese landbouwers een eerlijke marktprijs voor hun voedsel krijgen, die hoger is dan de productiekosten. De “van boer tot bord”-strategie moet de markt laten inzien dat hoge normen inzake de voedselproductie van Europese landbouwers van belang zijn en dat ervoor betaald moet worden. De “van boer tot bord”-strategie moet hiervoor zorgen door middel van initiatieven die erop gericht zijn oneerlijke handelspraktijken te bannen ( 25 ) , verkoop onder de kostprijs te voorkomen en de marktprijs eerlijk over de hele toeleveringsketen te verdelen.

Begroting

3.44. De voorstellen voor het meerjarig financieel kader (MFK), met inbegrip van een reële verlaging van de GLB-begroting met 9 %, zijn niet verenigbaar met de ambities van de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal.

3.45. De verwezenlijking van de doelstellingen van de strategieën sluit een vermindering van de GLB-middelen uit. Integendeel, de middelen moet worden verhoogd om rekening te houden met de extra eisen die aan de landbouwers worden gesteld, met de inflatie, en om de basisbetalingen aan landbouwers en de landbouwregelingen in het kader van het programma voor plattelandsontwikkeling te beschermen.

3.46. Als landbouwers als gevolg van deze strategie productie- of inkomensverliezen lijden, moeten deze worden gecompenseerd.

3.47. Het EESC herhaalt zijn standpunt dat de EU-begroting moet worden verhoogd om het GLB en de nieuwe beleidsdoelstellingen en -uitdagingen adequaat te financieren ( 26 )

Wetenschappelijke aanpak

3.48. 2 die in hun weilanden en hagen wordt vastgelegd. Deze kwesties moeten in de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie worden aangepakt om ervoor te zorgen dat alle uitstoot en opslag door de sector op eerlijke en nauwkeurige wijze in aanmerking wordt genomen. Klimaatactie moet gebaseerd zijn op een nauwkeurige meting van activiteiten op het niveau van het landbouwbedrijf. Op dit moment wordt de methaanuitstoot niet volgens de meest actuele wetenschappelijke inzichten ( 27 ) in aanmerking genomen en worden landbouwers niet beloond voor de COdie in hun weilanden en hagen wordt vastgelegd. Deze kwesties moeten in de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie worden aangepakt om ervoor te zorgen dat alle uitstoot en opslag door de sector op eerlijke en nauwkeurige wijze in aanmerking wordt genomen.

Rechtvaardige transitie

3.49. In het nieuwe groene beleid is een rechtvaardige transitie voor iedereen van het grootste belang. De kosten van de uitvoering van nieuw beleid moeten door iedereen worden gedragen, van landbouwers en verwerkers tot detailhandelaars en consumenten. We moeten het begrip “niemand uitsluiten” ( 28 ) invoeren en de meest kwetsbaren beschermen tegen de onbedoelde gevolgen van het nieuwe beleid.

Zorgen voor gelijkwaardige normen

3.50. De SPS-overeenkomst van de WTO uit 1995 heeft betrekking op de toepassing van regels inzake voedselveiligheid en de gezondheid van planten en dieren. In artikel 5, lid 7, van deze overeenkomst wordt verwezen naar het voorzorgsbeginsel, dat nu ook in het Verdrag van Lissabon is vastgelegd. Elke poging om deze overeenkomst buiten het multilaterale niveau om te wijzigen zou ingrijpende gevolgen hebben voor de wereldhandelsorde en de toekomstige geloofwaardigheid van de SPS-overeenkomst zelf ( 29 )

3.51. De EU moet van derde landen die naar de EU exporteren eisen dat zij voldoen aan veel strengere sociale, milieu-, dierenwelzijn- en fytosanitaire normen, die vergelijkbaar zijn met de eisen die aan de Europese landbouwers worden gesteld. Laagwaardige importproducten mogen hoogwaardige Europese producten die volgens de strengere criteria van de “van boer tot bord”-strategie en de biodiversiteitsstrategie worden geproduceerd niet verdringen. Evenmin mag Europa zijn verantwoordelijkheid inzake de verwezenlijking van zijn klimaatdoelstellingen “uitbesteden” via koolstoflekkage.

3.52. Evenmin mag de EU toegeven aan de verleiding om op landbouwgebied grote toegevingen te doen die nadelig zouden zijn voor de binnenlandse productie. De EU moet er ook voor zorgen dat partnerlanden niet langer verschillende landbouwnormen hanteren, met name in verband met de SPS-overeenkomst en de overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen (TBT).

Werk

3.53. Uit onderzoek is gebleken dat vrijhandelsovereenkomsten een geschikt instrument zijn voor de verbetering van de arbeidssituatie in partnerlanden ( 30 ) . De Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) heeft in een in 2016 verrichte studie over arbeidsrechtelijke bepalingen in 76 van de meer dan 260 vrijhandelsovereenkomsten geconcludeerd dat de combinatie van technische samenwerking, controlemechanismen en deelname van het maatschappelijk middenveld in verschillende sectoren heeft bijgedragen tot een betere arbeidsrechtelijke situatie.

Effectbeoordeling

3.54. Goede wetgeving is wetgeving die naar behoren bestudeerd is voordat deze wordt ingevoerd. Maatregelen die worden voorgesteld als onderdeel van de “van boer tot bord”- en de biodiversiteitsstrategie van de Green Deal moeten het voorwerp zijn van een uitvoerige regelgevingseffectbeoordeling, met inbegrip van benchmarking, voordat er politieke of regelgevende besluiten kunnen worden genomen.

Bosbouw en ontbossing

3.55. Het vergroten van het bosbouwareaal in de EU is een positieve stap die een zeer gunstig effect op de klimaatverandering zal hebben. Dit moet gepaard gaan met aanzienlijke financiering om ervoor te zorgen dat landbouwers geen inkomensverlies lijden vanwege de lange investeringscycli.

3.56. De EU moet een zeer bewust handelsbeleid voeren in overeenstemming met de Green Deal en de “van boer tot bord”-strategie om ervoor te zorgen dat invoer in de EU niet leidt tot meer ontbossing in derde landen die handelspartners van de EU zijn. Enkele voorbeelden van dit probleem zijn de invoer van rundvlees en soja uit Mercosur-landen (Brazilië), de invoer van rund- en schapenvlees uit Australië en palmolie uit Indonesië.

3.57. Het EESC roept de Commissie op om de Europese consumenten beter voor te lichten over en bewust te maken van de ontbossingsproblematiek door de milieu-etikettering van producten te verbeteren, een Europese waarnemingspost voor ontbossing op te richten en een systeem voor vroegtijdige waarschuwing op te zetten.

3.58. Het EESC verzoekt de Commissie om, samen met de plaatselijke bevolking, de herbebossing van ontboste gebieden evenals bebossing te ondersteunen, in het bijzonder in Latijns-Amerika, Sub-Saharaans Afrika en opkomende landen. De Commissie moet ook financiële steun en technische bijstand aan derde landen verlenen (met inbegrip van overheids- en niet-overheidsactoren), met name om “oude” bosecosystemen in stand te houden.

3.59. Het EESC verzoekt de Commissie om de kwaliteit en geloofwaardigheid van labels die de afwezigheid van “ingevoerde ontbossing” certificeren te verbeteren, door de stroomlijning van instrumenten en de uitbreiding van bestaande certificeringen te bevorderen, landgebruik in kaart te brengen door middel van teledetectie, producenten te ondersteunen bij de uitvoering en door de controles in de hele toeleveringsketen op te voeren.

4. Gevolgen van COVID-19

4.1. De coronacrisis heeft blootgelegd hoezeer we afhankelijk zijn van geglobaliseerde productieketens en “just-in-time’-wereldhandel, waardoor we bij schokken niet over essentiële goederen zoals mondmaskers, essentiële geneesmiddelen enz. beschikken. Dergelijke crises zullen zich ook in de toekomst blijven voordoen. De verplaatsing van activiteiten in de industrie, de landbouw en de dienstensector moet het mogelijk maken om een grotere autonomie ten opzichte van de internationale markten te verwerven, controle over de productiemethoden te herwinnen en een ecologische en sociale transitie op gang te brengen met betrekking tot die activiteiten.

4.2. De pandemie heeft ons herinnerd aan onze sterke band met de natuur en de noodzaak om de biodiversiteit te beschermen en ontbossing te voorkomen.

4.3. De gevolgen van de huidige COVID-19-crisis voor de wereldeconomie zijn zo ernstig dat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft gewaarschuwd dat de wereld voor de ergste economische recessie sinds de Grote Depressie in de jaren 1930 staat.

4.4. Het IMF voorspelt dat het mondiale bbp in 2020 met 3 % zal krimpen, terwijl andere bronnen voorspellen dat de wereldeconomie met 2,3 tot 4,8 % zal krimpen, met een totale schade van 2 tot 4 biljoen USD. Voor de VS voorspelt het IMF in 2020 een krimp van 5,9 %, voor de eurozone een krimp van 7,5 % ( 31 ) . Het bbp van de EU is in het tweede kwartaal van 2020 met 15 % gedaald ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder en de totale economie zal in 2020 naar verwachting met 7 % krimpen ( 32 )

4.5. Een van de ergste gevolgen van de Grote Depressie in de jaren 1930 was het gebrek aan voedselzekerheid en -soevereiniteit, wat in sommige Europese landen en in sommige staten in de VS tot voedseltekorten en hongersnood leidde, wat op zijn beurt resulteerde in maatschappelijke onrust en de ontwikkeling van extremistische politieke groeperingen.

4.6. Een belangrijke les die uit de COVID-19-crisis moet worden getrokken, is het belang van voedselzekerheid en -soevereiniteit voor de EU, waaruit eens te meer blijkt dat een goed gefinancierd GLB van cruciaal belang is voor de EU.

4.7. De noodsituatie als gevolg van COVID-19 moet het belang van het GLB voor de EU benadrukken ( 33 ) en de oorspronkelijke beleidsdoelstellingen van het GLB uit hoofde van artikel 39 VWEU versterken, in het bijzonder: — de landbouwbevolking een redelijke levensstandaard verzekeren, met name door de verhoging van het hoofdelijk inkomen van hen die in de landbouw werkzaam zijn; — redelijke prijzen bij de levering aan verbruikers verzekeren.

4.8. Er kan niet genoeg worden benadrukt hoe belangrijk een krachtige economische respons van de EU op de noodsituatie als gevolg van COVID-19 is. De reactie van de Commissie op het gebied van de landbouw was tot nu toe teleurstellend, met noodmaatregelen voor de landbouwmarkt ter waarde van slechts 78 miljoen EUR.

4.9. Om de Europese economie na de COVID 19-crisis nieuw leven in te blazen, heeft de EU het “Next Generation EU”-herstelplan gelanceerd, waaraan een extra bedrag van 750 miljard EUR is gekoppeld. Samen met de EU-begroting voor 2021-2027 komt de financiële vuurkracht daarmee uit op 1,85 biljoen EUR.

4.10. Er kan niet genoeg worden benadrukt hoe belangrijk een krachtige economische respons van de EU op de noodsituatie als gevolg van COVID-19 is. De respons van de Europese Commissie moet bijdragen tot het herstel en de versterking van de economie, de voedselzekerheid, duurzame toeleveringsketens, bevoorrading en — in het kader van de “één gezondheid”-benadering — de beschikbaarheid van medische hulpmiddelen, alsmede de landbouw- en de agrovoedingssector en de bescherming van het milieu.

Brussel, 18 september 2020. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Luca JAHIER

(1) COM(2019) 640 final.

(2) SDG’s.

(3) COM(2019) 640 final— Figuur 1.

(4) “Van boer tot bord”-strategie.

(5) Biodiversiteitsstrategie.

(6) Zie de EESC-adviezen “Van boer tot bord: een duurzame voedselstrategie” en over de EU-biodiversiteitstrategie voor 2030 (zie blz. 51 van dit Publicatieblad).

(7) Opdrachtbrief.

(8) https://ec.europa.eu/trade/policy/eu-position-in-world-trade/

(9) Eurostat.

(10) https://ec.europa.eu/info/news/2019-record-year-eu-agri-food-trade-2020-mar-27_en#moreinfo

(11) EESC-advies over het belang van de handel in landbouwproducten voor de toekomstige ontwikkeling van de landbouw en de landbouweconomie in de EU tegen de achtergrond van de wereldwijde voedselzekerheid (PB C 13 van 15.1.2016, blz. 97).

(12) EESC-advies over de rol van de landbouw in de multilaterale, bilaterale en regionale handelsbesprekingen in het licht van de WTO-ministerconferentie van Nairobi (PB C 173 van 31.5.2017, blz. 20).

(13) https://www.eesc.europa.eu/nl/node/63550

(14) Zie EU-wetgeving voor de biologische sector: https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/farming/organic-farming/legislation_en

(15) EESC-advies over de hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling in vrijhandelsovereenkomsten van de EU (PB C 227 van 28.6.2018, blz. 27).

(16) EESC-advies over de sleutelrol van handel en investeringen bij het nastreven en verwezenlijken van de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling (PB C 129 van 11.4.2018, blz. 27).

(17) Idem voetnoot 12.

(18) https://ec.europa.eu/info/departments/joint-research-centre_nl

(19) EESC-advies over de rol van het handels- en investeringsbeleid van de EU bij het verbeteren van haar economisch presteren (PB C 47 van 11.2.2020, blz. 38), met name hoofdstuk 5, dat betrekking heeft op handel en duurzame ontwikkeling, in het bijzonder in het licht van de SDG’s en de Overeenkomst van Parijs.

(20) EESC-advies over de duurzame economie die we nodig hebben (PB C 106 van 31.3.2020, blz. 1).

(21) EESC-advies over de bijdrage van het maatschappelijk middenveld aan de ontwikkeling van een alomvattend voedselbeleid in de EU (PB C 129 van 11.04.2018, blz. 18).

(22) https://onehealthejp.eu/about/

(23) https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/budget-may2018-modernising-cap_nl.pdf

(24) https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/IP_18_3985

(25) EESC-advies over de verbetering van de voedselvoorzieningsketen (PB C 440 van 6.12.2018, blz. 165).

(26) https://www.eesc.europa.eu/nl/our-work/opinions-information-reports/opinions/cap-legislative-proposals

(27) Allen, M.R., Shine, K.P., Fuglestvedt, J.S., Millar, R.J., Cain, M., Frame, D.J. and Macey, A.H., (2018) A solution to the misrepresentations of CO2-equivalent emissions of short-lived climate pollutants under ambitious mitigation. npj Climate and Atmospheric Science, 1(1), blz. 16.

(28) EESC-advies over “Niemand uitsluiten” (PB C 47 van 11.2.2020, blz. 30).

(29) Idem voetnoot 12.

(30) Innovation in the social pillars of sustainable development, dr. Evita Schmieg (Duits Instituut voor internationale en veiligheidsvraagstukken — SWP).

(31) https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/

(32) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52020DC0456

(33) Advies van het EESC over GLB — wetgevingsvoorstellen, PB C 62 van 15.02.2019, blz. 214.