NL Publicatieblad van de Europese Unie C 167/22

Bekendmaking van een aanvraag overeenkomstig artikel 50, lid 2, onder a), van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten en levensmiddelen

2013/C 167/08

Deze bekendmaking verleent het recht om op grond van artikel 51 van Verordening (EU) nr. 1151/2012 van het Europees Parlement en de Raad bezwaar aan te tekenen tegen de aanvraag (1).

ENIG DOCUMENT

VERORDENING (EG) Nr. 510/2006 VAN DE RAAD

inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen (2)

„ΤΟΜΑΤΑΚΙ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ” (TOMATAKI SANTORINIS)

EG-nummer: EL-PDO-0005-0888-26.08.2011

BGA ( ) BOB ( X )

1. Naam

„Τοματάκι Σαντορίνης” (Tomataki Santorinis)

2. Lidstaat of derde land

Griekenland

3. Beschrijving van het landbouwproduct of levensmiddel

3.1. Productcategorie

Klasse 1.6 — Groenten, fruit en granen, vers of verwerkt

3.2. Beschrijving van het product waarvoor de in punt 1 vermelde naam van toepassing is

Onder „Tomataki Santorinis” wordt verstaan de verse vrucht van een lokaal ecotype van Lycopersicon esculentum Mill., van de familie der Solanaceae. Deze wordt geclassificeerd als kleine-tomaatvariëteit, met een ontwikkelingscyclus van gemiddeld 80 tot 90 dagen. De „Tomataki Santorinis” heeft een enigszins afplatte ronde vorm (pooldiameter gedeeld door equatoriale diameter tussen 0,65 en 0,85) en een gewicht (in gram) tussen 15 (minimum) en 27 (maximum). De vrucht heeft lichte tot uitgesproken groeven, die vooral voorkomen bij de vruchten aan de onderzijde van de plant (dicht bij de wortels). De „Tomataki Santorinis” heeft een dieprode kleur. Het vruchtvlees is stevig, met zeer weinig vocht, en bevat een groot aantal zaden. Het gehalte aan oplosbare vaste stoffen varieert tussen 7 en 10 graden Brix, terwijl de concentratie oplosbare vaste stoffen ten opzichte van het totaal aan vaste stoffen lager is en varieert tussen 73 en 87 % (13-27 % vast residu). Bovendien bevat deze tomaat hogere gehalten aan ascorbinezuur (variërend van 14 tot 18 mg per 100 g vers gewicht), totale oplosbare fenolen (54-57 mg/100 g vers gewicht) en lycopeen (3,8-7,5 mg/100 g vers gewicht). Tegelijkertijd wordt de verse „Tomataki Santorinis” gekenmerkt door een hoge zuurgraad (pΗ = 4-4,5) die, in combinatie met het hoge gehalte aan koolhydraten, de tomaat een zoete, maar tegelijk sterk zure smaak verleent.

3.3. Grondstoffen (alleen voor verwerkte producten)

—

3.4. Diervoeders (alleen voor producten van dierlijke oorsprong)

—

3.5. Specifieke onderdelen van het productieproces die in het afgebakende geografische gebied moeten plaatsvinden

Alle stappen in de productie, behandeling en verwerking van producten die onder de naam „Tomataki Santorinis” op de markt worden gebracht, moeten in het afgebakende geografische productiegebied plaatsvinden.

3.6. Specifieke voorschriften betreffende het in plakken snijden, het raspen, het verpakken enz.

Het beperken van de verpakkingsactiviteiten tot het afgebakende geografische gebied wordt nodig geacht om de kwaliteit van het product dat onder de naam „Tomataki Santorinis” op de markt wordt gebracht, te waarborgen en de oorsprong van het eindproduct efficiënter te kunnen controleren.

Meer in het bijzonder moeten de verpakkingsactiviteiten tot het productiegebied worden beperkt wegens het bijzonder hoge risico dat de kwaliteit van zo een fragiel product wordt aangetast tijdens het bulkvervoer, dat noodgedwongen over zee plaatsvindt. De tomaten lopen grote kans vocht op te nemen, met ongedierte verontreinigd te geraken en door ziekten te worden aangetast. Ook wordt beoogd fraude te beperken. De geringe opbrengst per stremma (1 000 m2) (ongeveer 500 kilo per stremma ten opzichte van ongeveer 10 ton per stremma voor op het vasteland geteelde buitentomaten) heeft tot gevolg dat de „Tomataki Santorinis” een aanzienlijk hogere prijs opbrengt, hetgeen sterk tot fraude aanzet. Door het verpakken tot het productiegebied te beperken wordt de uitstekende faam van het onder de beschermde naam op de markt gebrachte product beschermd.

3.7. Specifieke voorschriften betreffende de etikettering

De verpakking is voorzien van de productcode overeenkomstig het traceringssysteem.

4. Beknopte beschrijving van het afgebakende geografische gebied

Het geografische gebied waar de „Tomataki Santorinis” wordt geproduceerd, omvat de eilanden Thira (Santorini), Thirasia, Palea Kameni, Nea Kameni, Aspro (Aspronisi), Christiani en Askania gelegen in de prefectuur van de Cycladen in het Zuid-Egeïsche gebied van Griekenland.

5. Verband met het geografische gebied

5.1. Specificiteit van het geografische gebied

Al deze eilanden worden gekenmerkt door een vulkanische bodem en een heel bijzonder microklimaat, met zeer sterke winden, veel zonneschijn gedurende het hele jaar en zeer droge omstandigheden (weinig neerslag op jaarbasis). Meer in het bijzonder houdt dit het volgende in:

a) Klimaat: de onderstaande bijzondere klimaatgegevens worden beschouwd als cruciaal voor de kwaliteit van het product: 1. de relatieve luchtvochtigheid met een jaargemiddelde van 71 %, 2. een jaarlijkse neerslag van in totaal 370 mm, 3. de noordenwinden die het hele jaar door overheersen, 4. de temperatuur met een jaargemiddelde van 17,5 °C, 5. de 202 dagen zonneschijn per jaar, en 6. het zo goed als ontbreken van vorst.

b) Bodem: het basismateriaal van de vulkanische bodem die bijna heel Santorini bedekt, bestaat uit tertiaire afzettingen van Thira-aarde, puimsteen en lava. Deze bodem is diep, met een slechts matige of zelfs helemaal geen ravijnvormende erosie en lichte hellingen. Over het algemeen is de bodemstructuur fijn, bevat de bodem geen stikstof (N) — het essentiële anorganische element — en is hij bijzonder arm aan organische stoffen. Voorts bevat de bodem natrium (Na), wat tot waterstress leidt, en is hij in staat vocht uit de atmosfeer op te nemen en overdag geleidelijk naar de planten over te brengen (puimsteen staat erom bekend dat het veel water vasthoudt). De planten hebben dus te maken met waterschaarste waaraan het product, in combinatie met de alkalische bodem, zijn bijzondere kenmerken ontleent. Tot slot bevat de bodem zeer weinig tot geen waterreserves.

c) Menselijke factoren: het productieproces behelst drie specifieke, zeer belangrijke procedures die de menselijke bijdrage aan de traditionele teeltmethode illustreren. 1. Het vergaren/selecteren van de zaden die voor de volgende teelt moeten worden gebruikt (zaden die op het bedrijf zelf worden geproduceerd). 2. De teeltmethoden zijn aangepast aan de bijzondere bodemsamenstelling en klimaatomstandigheden van het gebied (droog, veel zonneschijn en zeer sterke winden). In de loop van de jaren hebben de telers namelijk een vroeg landras voor landbouw zonder irrigatie geselecteerd. Hiermee wordt het probleem van de sterke noordenwinden en het gebrek aan water grotendeels verholpen en kan de plant in maart, april en mei volledig tot ontwikkeling komen, vooral op grond op zeeniveau. Gedurende deze maanden blijft Santorini het meest van wind gespaard en valt er wat neerslag, die een waardevolle bron van water vormt. 3. Een specifieke technische aanpassing in de teeltmethode is dat het zaad direct in de Thira-aarde wordt gezaaid. Door deze procedure wordt de diepe penwortel behouden, in tegenstelling tot de conventionele tomatenteelt, waarbij de planten worden verplant en de wortel wordt afgesneden.

5.2. Specificiteit van het product

De specifieke kenmerken van het product zijn het resultaat van het plantmateriaal, in combinatie met de bijzondere bodemsamenstelling en klimaatomstandigheden op Santorini en de omliggende eilanden, alsook de traditionele teeltmethoden.

a) De „Tomataki Santorinis” is een lokaal ecotype van de soort Lycopersicon esculentum Mill., met een historische oorsprong, een eigen identiteit en genetische variatie, en is specifiek aangepast aan het droge klimaat en de kalkachtige, alkalische bodem van Santorini. Deze tomaat wordt uitsluitend in het afgebakende geografische gebied op commerciële schaal geproduceerd. Het is een lokaal gewas dat door de producenten zelf op Santorini wordt geteeld en is het resultaat van het traditionele teeltsysteem waarvoor weinig input is vereist. Deze kenmerken zijn in de loop der tijd dankzij de procedure van het vergaren en selecteren van zaden voor de volgende teelt tot stand gekomen en verspreid. De zaden zijn daarom zeer bestand tegen biotische en abiotische stress, met als resultaat een zeer betrouwbare bevredigende opbrengst volgens het op Santorini toegepaste systeem van landbouw zonder irrigatie.

b) Zoals in de productbeschrijving is vermeld, is een van de specifieke kenmerken van de „Tomataki Santorinis” de samenstelling van de oplosbare vaste stoffen, die een positieve bijdrage leveren aan de voedingswaarde en de smaak. De concentratie oplosbare vaste stoffen ten opzichte van het totaal aan vaste stoffen is bij deze tomaat lager en varieert van 73 tot 87 % (13-27 % vast residu), terwijl die concentratie bij klassieke tomatenvariëteiten 95 tot 98 % bedraagt (2-5 % vast residu). Dit betekent dat de „Tomataki Santorinis” meer vast residu bevat. Proeven waarin deze parameters en die van de grote „Gs 67”-tomatenvariëteit onder gelijke conventionele teeltomstandigheden werden vergeleken, wezen uit dat de „Tomataki Santorinis” ook hogere gehalten bevat aan ascorbinezuurgehalte, totale oplosbare fenolen en lycopeen, die tot de oplosbare vaste stoffen behoren. Meer specifiek bedragen de waarden voor de voornoemde bestanddelen van de „Tomataki Santorinis” per 100 g vers gewicht respectievelijk 14-18 mg, 54-57 mg en 3,8-7,5 mg, terwijl deze voor de klassieke „Gs 67”-tomatenvariëteit respectievelijk 8-12 mg, 30-35 mg en 1,8-7 mg bedragen. Uit soortgelijke studies naar smaakkenmerken bleek dat de „Tomataki Santorinis” een hoger gehalte aan oplosbare vaste stoffen en een hoger titreerbaar zuurgehalte bevat. Deze verschillen zijn toe te schrijven aan het feit dat dit specifieke ecotype van de plant in staat is ascorbinezuur binnen in de vrucht te hergebruiken.

5.3. Causaal verband tussen het geografische gebied en de kwaliteit of de kenmerken van het product (voor een BOB) dan wel van een bepaalde hoedanigheid, de faam of een ander kenmerk van het product (voor een BGA)

De bijzondere fysieke, chemische en organoleptische kenmerken van tomaten die onder de naam „Tomataki Santorinis” op de markt worden gebracht, zijn het resultaat van de gecombineerde invloed van het milieu, lokale knowhow en het potentieel van genetische hulpbronnen.

De voornaamste kwaliteitskenmerken die de „Tomataki Santorinis” aan het gebied relateren, zijn dus:

a) Het specifieke gebruikte genetische materiaal, dat nu de kenmerken van een lokale variëteit heeft aangenomen, als gevolg van een lange periode van aanpassing aan de bijzondere omstandigheden in het gebied en aan de traditionele methode van vergaring en selectie van zaden met het oog op de teelt van het jaar erna. De aanpassing van de plant aan het milieu op Santorini heeft geleid tot de totstandkoming van bepaalde specifieke kenmerken waardoor de „Tomataki Santorinis”, als kwalitatief hoogwaardig product, op de markt hoog in aanzien staat. Met deze kenmerken worden bedoeld de eigen identiteit, genetische variatie en specifieke aanpassing aan het droge klimaat en de kalkachtige, alkalische bodem van Santorini. Deze kenmerken zijn bovendien gerelateerd aan het traditionele teeltsysteem. Recente studies hebben het volgende aangetoond: a) onderzoek van de fylogenetische verbanden tussen twee selecties van de „Tomataki Santorinis” en zeven binnenlandse tomatenvariëteiten, waarbij 38 eigenschappen van de plant werden onderzocht, wees op een duidelijk genetisch verschil (genetische afstand) tussen de authentieke „Tomataki Santorinis” en alle andere variëteiten, iets waaraan de tomaat een eigen identiteit ontleent (uniek product), en b) de gelijktijdige evaluatie van geselecteerde genotypen op Santorini (waarbij het traditionele systeem met lage input werd toegepast) en op bedrijven van de nationale stichting voor landbouwkundig onderzoek in Thessaloniki (waarbij een conventioneel teeltsysteem met hoge input werd toegepast) wees op een sterke invloed van het milieu op de productiekenmerken, terwijl een vergelijking van de geproduceerde productcategorieën aantoonde dat het product en de bestanddelen ervan alleen in het natuurlijke milieu van Santorini volledig tot ontwikkeling kwamen, hetgeen bewijst dat selectie ter plaatse betrouwbaarder is. Daarnaast moet worden opgemerkt dat de sterk alkalische bodem tot hogere suikergehalten in rijpe tomaten leidt. Daarom kan worden geconcludeerd dat dit lokale ecotype een hoge landbouwkundige waarde heeft verworven, aangezien het uitermate bestand is tegen droogte en een reeks ziekten zoals roetdauw, meeldauw, fusariose en verwelkingsziekte, terwijl het zich ook goed heeft aangepast aan de vulkanische bodem van het eiland en de kalkachtige, alkalische samenstelling ervan. De gemiddelde opbrengst op de droge grond van Santorini ligt rond 500 kg per stremma en bedraagt enkel in uitzonderlijke gevallen 1 000 kg.

b) De fysieke en chemische eigenschappen van de vrucht, inclusief een bijzonder hoog gehalte aan suikers en totale vaste stoffen, dat in de organoleptische kenmerken van het product wordt weerspiegeld. Dit komt enerzijds door de aanwezigheid van natrium, met waterstress als gevolg, en anderzijds door het feit dat de specifieke bodem van Santorini vocht uit de atmosfeer opneemt ('s nachts vanwege de caldera) en het overdag geleidelijk naar de planten overbrengt (puimsteen staat erom bekend dat het veel water vasthoudt). Voorts worden geen meststoffen toegediend, waardoor de plant met andere woorden waterstress heeft. Dit is, samen met de sterk alkalische bodem, de voornaamste reden voor het hoge gehalte aan suikers en totale vaste stoffen en meer in het algemeen aan de bestanddelen waaraan het product zijn smaak en voedingswaarde ontleent.

c) Faam — historische gegevens. Het vroegste betrouwbare bewijsmateriaal van tomatenteelt op Santorini dateert van het einde van de negentiende eeuw en volgens deze bron is met deze teelt aangevangen in de jaren 1870-1880. De eerste officiële melding van tomatenteelt op Santorini staat in het eerste systematische verslag over de flora en landbouwproductie van Santorini, dat dateert van 1899. Dit verslag verstrekt echter geen economische gegevens over het gewas, hetgeen aantoonde dat het slechts een kleine bijdrage aan de economie leverde en dat het product voornamelijk werd gebruikt om tegemoet te komen aan de voedingsbehoeften van de lokale bevolking.

De tomatenteelt werd stelselmatig op Santorini ingevoerd toen de verkoop van wijnen uit Santorini in Rusland na de Oktoberrevolutie instortte, waardoor de inkomsten uit de wijnbouw afnamen en de behoefte ontstond om nieuwe, meer rendabele gewassen te ontwikkelen. Dus berichtte de lokale krant, Santorini, in de jaren 1919-1920 dat de tomatenteelt uitbreiding nam ten nadele van de wijnbouw, en in 1922 waren de inkomsten uit de tomatenteelt vijfmaal groter dan die uit de wijnbouw. Papamanolis beschrijft hoe in alle gebieden waar zich puimsteen bevond, tomaten werden geteeld, met een totale productie van tomatenpuree van ongeveer 1 300 ton in 1928. Rond dezelfde periode (1928-1929) werd Santorini door professor Durazzo-Morosini bezocht, die melding maakt van de teelt van tomaten in de districten Pirgos en Thirasia en van een tomatenconservenfabriek in Mesa Gonia in Messaria. In 1933 schreef Danezis dat de tomatensector een van de twee voornaamste bronnen van inkomsten in de landbouwsector van Santorini vertegenwoordigde. Tegen die tijd werden al sinds vijftig jaar tomaten op Santorini geteeld, waardoor dus voldoende tijd was verstreken opdat het gewas zich aan de bodemsamenstelling en het klimaat kon aanpassen, de traditionele, lokale knowhow zich kon ontwikkelen en de comparatieve voordelen van het eindproduct bekend konden raken.

Vandaag de dag staat het product bij de consument bekend als een product van buitengewone kwaliteit, hetgeen wordt bevestigd door het grote aantal verwijzingen ernaar op het internet, door de congressen die worden gehouden, en door het scala aan recepten met de „Tomataki Santorinis” als hoofdingrediënt.

Tot besluit moet worden opgemerkt dat het voornaamste voordeel van de op Santorini geteelde tomaten hun hogere gehalte aan suiker en oplosbare vaste stoffen is. Dit specifieke kwaliteitskenmerk is te danken aan de gezamenlijke invloed van het genetische materiaal van de lokale variëteit, de gebruikte teeltmethode en uiteraard de bodemsamenstelling en het klimaat van Santorini. De „Tomataki Santorinis” is een uitmuntend voorbeeld van een zeer gewaardeerd lokaal product van uitstekende kwaliteit waarbij voor de productie op duurzame wijze gebruik wordt gemaakt van unieke natuurlijke hulpbronnen.

Verwijzing naar de bekendmaking van het productdossier

(Artikel 5, lid 7, van Verordening (EG) nr. 510/2006 (3))

http://www.minagric.gr/images/stories/docs/agrotis/POP-PGE/tomataki_santorinis_221012.pdf

(1) PB L 343 van 14.12.2012, blz. 1.

(2) PB L 93 van 31.3.2006, blz. 12. Vervangen door Verordening (EU) nr. 1151/2012.

(3) Vgl. voetnoot 2.