COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 27.11.1996 
COM(96) 561 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER 
MILIEUCONVENANTEN 

INHOUD 
I. Melding 
DL Inhoud en doel van de mededeling 
UI. Algemene overwegingen betreffende milieuconvenanten als beleidsinstrument 
IV. Algemene richtsnoeren voor het gebruik van milieuconvenanten 
V. Milieuconvenanten tot uitvoering van sommige bepalingen van communautaire 
richtlijnen 
VI. Milieuconvenanten op communautair niveau 
VIL Conclusies 
Bijlage: Overzicht van de ervaringen in de Lid-Staten 
Samenvatting 
Na meer dan twintig jaar communautaire milieuwetgeving is er een basiswetgeving op dit 
gebied tot stand gebracht. Bij het streven naar een duurzame ontwikkeling neemt een 
adequate implementatie van dit "acquis communautaire" in het milieubeleid een belangrijke 
plaats in. Het vervangen van regelgeving door andere beleidsinstrumenten is tevens een van 
de hoofddoelstellingen van het vijfde milieu-actieprogramma. 
Het bevorderen van overeenkomsten met de industrie is een van de middelen waarmee het 
beleidsinstrumentarium kan worden verbreed. Het onderhavige initiatief past dan ook in de 
strategie van het vijfde actieprogramma. Onlangs heeft de Commissie dit in haar voorstel 
voor een herziening van het programma nogmaals bevestigd. 
Overeenkomsten met de industrie vormen een dynamisch instrument dat op regionaal, 
nationaal, communautair en internationaal niveau kan worden ingezet. Tot dusver hadden 
overeenkomsten meestal een niet-bindend en vrijwillig karakter. De laatste tijd hebben 
verscheidene Lid-Staten echter voor een meer formele en bindende benadering gekozen. 
In het kader van milieuconvenanten kunnen er, vooruitlopend op wetgeving, doelmatige 
maatregelen worden getroffen, zodat de hoeveelheid wettelijke en bestuursrechtelijke 
maatregelen kan worden verminderd. Het onderhavige initiatief past dan ook in het streven 
van de Commissie om de communautaire wetgeving te vereenvoudigen en de kwaliteit 
ervan te verbeteren. Overeenkomsten kunnen dienen als aanvulling van wetgeving en 
eventueel ook als implementatie-instrument worden ingezet. In een bindende vorm zijn het 
doelmatige en adequate instrumenten ter verwezenlijking van de algemene doelstellingen 
van communautaire richtlijnen, met name wat betreft de implementatie van programma's 
ter vermindering van verontreiniging. Op communautair niveau bieden dergelijke 
overeenkomsten de Commissie de mogelijkheid om milieuproblemen aan te pakken zonder 
dat daarvoor naar het traditionele regelgevingsinstrumentarium behoeft te worden gegrepen. 
Milieuconvenanten hebben drie belangrijke voordelen. Zij kunnen een pro-actieve houding 
van de zijde van de industrie bevorderen, kosteneffectieve en pasklare oplossingen bieden 
en de verwezenlijking van milieudoelstellingen versnellen en vergemakkelijken. Ten einde 
het gebruik van overeenkomsten aan te moedigen, wordt in deze mededeling een aantal 
algemene richtsnoeren geformuleerd, waarmee de transparantie van overeenkomsten, die 
van essentieel belang is voor hun doelmatigheid, wordt gewaarborgd. Daarom wordt in 
deze mededeling gepleit voor voorafgaand overleg met de betrokken partijen, een bindende 
vorm, gekwantificeerde en gefaseerde doelstellingen, monitoring van resultaten en 
bekendmaking van de overeenkomst en van de bereikte resultaten. Met behulp van deze 
criteria moet worden voorkomen dat de vastgestelde doelstellingen te vaag zijn, de nodige 
transparantie ontbreekt en de concurrentie wordt vervalst door "zwartrijders". 
Tot de Lid-Staten wordt een aanbeveling gericht die een duidelijk kader moet bieden voor 
het gebruik van milieuconvenanten als middel tot uitvoering van communautaire richtlijnen. 
I. 
In haar streven het milieubeleid nog doelmatiger te maken, heeft de Commissie 
sinds de opstelling van het vijfde milieu-actieprogramma in Î9921 gepleit voor 
verbreding van het beleidsinstrumentarium. De reden voor deze strategische 
heroriëntatie is gelegen in het feit dat er, na meer dan twintig jaar communautair 
milieubeleid, een basiswetgeving tot stand is gebracht. Wettelijke maatregelen alleen 
zijn echter ontoereikend om de fundamentele veranderingen in de huidige 
ontwikkelingen en praktijken te realiseren die voor duurzame ontwikkeling 
noodzakelijk zijn. 
In het vijfde actieprogramma wordt daarom een nieuwe, op samenwerking met de 
industrie berustende benadering voorgesteld: 
"Terwijl milieumaatregelen voorheen meestal de vorm van voorschriften 
aannamen, waarbij de nadruk lag op verbodsbepalingen, neigt de nieuwe 
strategie meer in de richting van een aanpak waarbij samenwerking de hoofdrol 
speelt. Hierin komt tot uiting dat men in de industrie en de zakenwereld steeds 
meer tot het besef komt dat de industrie niet alleen deel uitmaakt van het 
(milieuprobleem, maar ook gedeeltelijk verantwoordelijk is voor de oplossing. 
De nieuwe benadering houdt met name een intensivering van de dialoog met de 
industrie in en het bevorderen, wanneer de omstandigheden zich daarvoor lenen, 
van vrijwillige afspraken en andere vonnen van zelfregulering. " 
De Raad heeft er met nadruk op gewezen dat het scala aan instrumenten moet 
worden verbreed en dat alle lagen van de samenleving in een geest van gedeelde 
verantwoordelijkheid bij de milieuproblematiek moeten worden betrokken2. 
Verbreding van het instrumentarium bleek echter moeilijker dan was voorzien. Bij 
de herziening van het vijfde actieprogramma heeft de Commissie dit thema dan ook 
voorgesteld als één van vijf strategische prioriteiten . In dit verband zou speciale 
aandacht moeten worden gegeven aan milieuheffingen, het aanmoedigen van fiscale 
hervormingen, het begrip "milieu-aansprakelijkheid" en vrijwillige overeenkomsten. 
De dieasten van de Commissie werken momenteel aan een ontwerpmededeling over 
milieuheffingen in de Lid-Staten, waarin de mogelijkheden en de beperkingen voor 
het gebruik van dergelijke maatregelen nader worden omschreven, teneinde de 
invoering van milieuheffingen door de Lid-Staten te vergemakkelijken, Daarnaast 
wil de Commissie de gedachtenwisseling over een betere uitvoering en handhaving 
COM(92) 23 van 3.4.1992, punt 31. 
Resolutie 93/C 138/01 van de Raad van de Europese Gemeenschappen en van de 
Vertegenwoordigers van de Regeringen der Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, van 
1 februari 1993, PB C 138 van 17.5.1993, blz. 1. 
Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de herziening van 
het Beleidsplan en actieprogramma van de Europese Gemeenschap inzake het milieu en 
duurzame ontwikkeling "Op weg naar duurzame ontwikkeling", PB C 140 van 11.5.1996, blz. 
5. 
van de milieuwetgeving bevorderen door middel van een mededeling aan het 
Parlement en de Raad. 
Een ruimer gebruik van marktgerichte en markt-conforme instrumenten kan een 
nuttig signaal zijn voor de marktpartijen en daardoor bijdragen tot deregulering en 
vermindering van bureaucratische bemoeienis4. Overeenkomsten met de industrie 
kunnen, met name wanneer deze op communautair niveau worden gesloten, 
regulerend optreden overbodig maken, aangezien de industrie zelf effectieve 
maatregelen neemt en daarmee vooruitloopt op de wetgeving. Ook kunnen 
dergelijke overeenkomsten worden gebruikt om - op een kosteneffectieve manier -
de in de communautaire richtlijnen vastgestelde wettelijke doelstellingen te 
realiseren. Verder kan de wetgeving dankzij dergelijke overeenkomsten 
overzichtelijker worden gemaakt; Per geval moet worden beoordeeld of een 
overeenkomst inderdaad het geschikte instrument is. 
In bijna alle Lid-Staten zijn overeenkomsten met de industrie gesloten, maar de mate 
waarin dat gebeurd is en de vorm van deze overeenkomsten lopen sterk uiteen. 
II. Inhoud en doel van de mededeling 
4. In deze mededeling wordt nader ingegaan op het gebruik van milieuconvenanten als 
instrument tot uitvoering van het milieubeleid in de Gemeenschap. In deze 
mededeling wordt onder een milieuconvenant een overeenkomst tussen de industrie 
en overheidsinstanties over de verwezenlijking van milieudoelstellingen verstaan. 
Milieuconvenanten kunnen wettelijk bindend zijn en verplichtingen inhouden voor 
de partijen bij de overeenkomst. Ze kunnen ook de vorm hebben van door de 
overheid erkende eenzijdige toezeggingen van de industrie. 
Met als uitgangspunt de huidige situatie in de Lid-Staten wordt in deze mededeling: 
- een aantal richtsnoeren geformuleerd voor een doelmatig gebruik van 
milieuconvenanten; 
- omschreven onder welke voorwaarden dergelijke overeenkomsten kunnen 
worden gebruikt voor de tenuitvoerlegging van sommige bepalingen van 
communautaire richtlijnen; 
- nagegaan op welke wijze milieuconvenanten op communautair niveau kunnen 
worden gebruikt. 
5 Het hoofddoel van deze mededeling is het gebruik van doelmatige en aanvaardbare 
milieuconvenanten te bevorderden en te vergemakkelijken. Uiteraard moet dit 
initiatief worden gezien als onderdeel van een breder beleid ten aanzien van 
Mededeling van de Commissie over economische groei en het milieu. COM(94) 465 van 
3.11.1994. 
benaderingen op vrijwillige basis, waarvoor de uitgangspunten, redenen en 
doelstellingen zijn aangegeven in het vijfde actieprogramma. Milieuconvenanten 
passen in een gevarieerd beleidsinstrumentarium dat is gericht op duurzame 
ontwikkeling (zie hoofdstuk ÏII). 
Overeenkomsten moeten bovendien zorgvuldig worden opgesteld, zodat ze vanuit 
milieu-oogpunt doelmatig en kosteneffectief zijn en zodoende een goede kans op 
succes hebben. Daarom moeten criteria worden vastgesteld waarmee de 
transparantie, geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van de overeenkomsten wordt 
gewaarborgd. Gekwantificeerde doelstellingen, een gefaseerde aanpak met 
tussentijdse doelstellingen, bekendmaking van de overeenkomst, monitoring en 
rapportage over de resultaten zijn in dat opzicht van cruciaal belang. In deze 
mededeling wordt een reeks criteria met betrekking tot de belangrijkste aspecten van 
doelmatigheid en geloofwaardigheid geformuleerd (zie hoofdstuk IV). De toepassing 
van deze criteria moet voorkomen dat er een al te grote diversiteit aan vormen en 
benaderingen ontstaat waardoor de werking van de interne markt wordt belemmerd. 
De derde doelstelling van deze mededeling is het verduidelijken van enkele 
specifieke problemen die verband houden met het gebruik van milieuconvenanten 
voor de uitvoering van sommige bepalingen van communautaire richtlijnen (zie 
hoofdstuk V) en met overeenkomsten op Europees niveau (zie hoofdstuk VI). 
Wetgeving blijft de noodzakelijke ruggegraat van het communautaire milieubeleid, 
maar ze moet worden ondersteund door marktgeoriënteerde instrumenten en 
benaderingen op vrijwillige basis. In dat opzicht zijn milieuconvenanten eerder een 
uitvoeringsinstrument dan een middel tot deregulering. De Commissie streeft naar 
vereenvoudiging en verbetering van de kwaliteit van de communautaire wetgeving. 
Een poging in die richting is ondernomen in het verslag van de groep van 
onafhankelijke deskundigen inzake de vereenvoudiging van wettelijke en 
administratieve regelingen5. De Commissie heeft haar benadering voor 
vereenvoudiging uiteengezet in haar verslag aan de Europese Raad van Madrid van 
1995, getiteld "De wetgeving verbeteren"0, en in het tussentijds verslag voor de 
Europese Raad van Florence van juni 1996 over de toepassing van het 
subsidiariteits- en het proportionaliteitsbeginsel . 
COM(95) 228 en SEC(95) 2121 def. 
CSE (95) 580. 
CSE (96) 2 def. 
III. Algemene overwegingen betreffende milieuconvenanten als 
beleidsinstrument 
Voordelen en knelpunten 
De groeiende belangstelling voor en het gebruik van convenanten in het milieubeleid 
is gebaseerd op het besef dat duurzame ontwikkeling van de betrokken industriële 
sectoren geen afwachtende houding maar een actief optreden vereist. Hieronder 
worden de mogelijke voordelen van maatregelen op basis van vrijwilligheid 
opgesomd. 
Bevordering van een pro-actieve benadering vanuit de industrie, ... 
7. In de wetgevende aanpak wordt de industrie pas in een vrij laat stadium bij min of 
meer officieel overleg betrokken. Dit werkt waarschijnlijk eerder een defensieve 
reactie dan een open en pro-actieve respons in de hand. Een dialoog en gesprekken 
over hoe en waarom bepaalde doelstellingen moeten worden bereikt, kunnen een 
dergelijke defensieve houding voorkomen. Bovendien kan het 
onderhandelingsproces als zodanig, ongeacht de uiteindelijke overeenkomst, tot een 
gezamenlijk inzicht in milieuproblemen en de wederzijdse verantwoordelijkheden 
leiden. Een dergelijk gezamenlijk inzicht is op zichzelf al een niet te onderschatten 
voordeel bij het vorm geven aan een verstandig milieubeleid. Dit impliceert ook dat 
overeenkomsten eerder als het verlengstuk van de samenwerking tussen de overheid 
en industrie moeten worden gezien dan als het resultaat daarvan. 
... kosteneffectiviteit, ... 
8. Milieuconvenanten hebben als belangrijk voordeel dat zij de industrie op 
ondernemings- en sectorieel niveau een grotere keuzevrijheid laten met betrekking 
tot de wijze waarop milieu-doelstellingen worden gerealiseerd, in vergelijking met 
wetgeving, waarin bij voorbeeld de toepassing van een bepaalde technologie al dan 
niet expliciet wordt voorgeschreven. Daardoor kan de industrie kosteneffectieve 
oplossingen zoeken die zijn toegesneden op specifieke situaties, waarbij bij 
voorbeeld rekening kan worden gehouden met eerdere investeringen. Wanneer 
bedrijven deelnemen aan milieuconvenanten, kunnen de vergunningverlenende 
instanties minder gedetailleerde, aan doelstellingen gekoppelde vergunningen 
afgeven, waarbij het bedrijf zelf kan bepalen hoe de doelstellingen het best kunnen 
worden verwezenlijkt. Bovendien hoeft het bedrijf voor eventuele veranderingen in 
het produktieproces niet steeds een nieuwe vergunning aan te vragen. Flexibiliteit 
bevordert het zoeken naar creatieve oplossingen en technologische innovatie, 
waardoor niet alleen de met de naleving van de wetgeving samenhangende kosten 
kunnen worden teruggedrongen, maar ook concurrentievoordelen kunnen worden 
behaald dankzij de afgeleide toepassingen van innovatieve oplossingen. Wanneer de 
industrie een dergelijke verantwoordelijkheid op zich neemt, zal zij een naar behoren 
bekend gemaakt en goed bewaakt milieuconvenant waarschijnlijk ook beter naleven. 
De overheidsinstanties behouden hun eigen verantwoordelijkheid, maar beschikken 
daarbij over betere gegevens en krijgen een beter inzicht in eventuele problemen, 
zodat het toezicht op de naleving doelmatiger en dus goedkoper wordt. 
... en snellere verwezenlijking van doelstellingen,... 
9. De totstandkoming van wetgeving en overeenkomsten vergt tijd. Met name in 
situaties waarin de doelstellingen slechts door een beperkt aantal bedrijven moeten 
worden gehaald, is er voor de sluiting van overeenkomsten echter minder tijd nodig 
dan voor de invoering van wetgeving, zodat de milieuverplichtingen voor de 
industrie reeds op een betrekkelijk vroeg tijdstip in werking treden. Het vaststellen 
van doelstellingen op communautair niveau duurt vrij lang, omdat de besluitvorming 
zowel op communautair als op nationaal niveau plaatsvindt. De gemiddelde tijd die 
verstrijkt tussen een voorstel voor een milieurichtlijn en de vaststelling ervan 
bedraagt bij voorbeeld meer dan twee jaar, waarna er meestal nog eens twee jaar 
gemoeid is met de omzetting van de richtlijn in nationaal recht door de Lid-Staten. 
Wanneer de richtlijn eenmaal is omgezet, wat in een aantal gevallen met vertraging 
gebeurt, moet zij ook nog worden geïmplementeerd en toegepast. Een convenant is 
dus een sneller, en in potentie ook een doelmatiger middel, zelfs wanneer er met de 
onderhandelingen over en de sluiting van het convenant meer dan enkele maanden 
gemoeid zijn. 
... maar met de nodige aandacht voor bepaalde risico 's. 
10. In het verleden hebben overeenkomsten niet altijd tot goede resultaten geleid. Voor 
het gebruik van milieuconvenanten als geloofwaardig beleidsinstrument moeten 
bepaalde randvoorwaarden worden vervuld. 
In de eerste plaats moet de overheid bij de onderhandelingen over dergelijke 
overeenkomsten vastbesloten zijn om bepaalde duidelijk omschreven 
milieudoelstellingen aan te houden. Vrijblijvende onderhandelingen of besprekingen 
over algemene verplichtingen leiden niet tot substantiële maatregelen en worden 
door de publieke opinie meestal beschouwd als uitstel van effectieve maatregelen. 
Het is zeker nuttig om de algemene doelstellingen door middel van wetgeving vast te 
stellen. Dit biedt alle betrokkenen, met name de industrie en de belanghebbende 
bevolkingsgroepen, de mogelijkheid om deel te nemen aan het definiëren van de 
doelstellingen via de in de grondwet of de wetgeving neergelegde procedures. 
Daardoor wordt er niet alleen voor gezorgd dat er redelijke doelstellingen worden 
vastgesteld, maar ook dat deze in de loop van de onderhandelingen niet worden 
afgezwakt. Meer in het algemeen vormen transparantie en publieksvoorlichting over 
de doelstellingen een garantie tegen afspraken die weinig verandering brengen in de 
normale gang van zaken en niet overeenkomen met de algemene verwachtingen. 
11. Ten tweede is het van essentieel belang dat naleving van een overeenkomst zo nodig 
kan worden afgedwongen. Wanneer dwingende mechanismen en sancties ontbreken, 
wordt niet-naleving een aantrekkelijke optie. De naleving van bindende 
overeenkomsten kan echter wettelijk worden afgedwongen, eventueel door middel 
van sancties zoals boetes of andere straffen. In het licht van bepaalde teleurstellende 
ervaringen in het verleden zijn de Lid-Staten dan ook steeds meer van een informele 
naar een meer formele benadering overgestapt. Maar ook eenzijdige toezeggingen 
waarin de richtsnoeren van deze mededeling worden gevolgd, zouden een aantal 
aanvullende en geloofwaardige mechanismen ter ontmoediging van niet-naleving 
omvatten, variërend van de druk van de publieke opinie tot de mogelijkheid om snel 
regelgeving in te voeren. Bij overeenkomsten die op transparante wijze tot stand zijn 
gekomen en worden uitgevoerd, kan het publiek de uitvoering van de maatregelen 
nauwlettend volgen en effectief druk uitoefenen. Dit weegt op tegen het feit dat 
derden niet altijd zullen overgaan tot het afdwingen van de naleving van 
milieuconvenanten door middel van administratieve controle of een gerechtelijke 
procedure. 
12. Aangezien milieuconvenanten alleen bindend zijn voor de deelnemende partijen, 
kunnen er voor niet-deelnemers eenzijdige voordelen uit voortvloeien. Deze 
"zwartrijders" dragen niet bij in de kosten van hun concurrenten: zo komen de 
inspanningen van degenen die willen meewerken vooral ten goede aan degenen die 
zich negatief opstellen. Het risico van "zwartrijden" kan meestal wel worden 
ingeschat door de overeenkomstsluitende partijen, die op grond van de 
onderhandelingen zeer goed kunnen bepalen wie er van een afzijdige houding 
profiteert. In bepaalde gevallen is alleen al het dreigen met wetgeving voldoende om 
"zwartrijden" te ontmoedigen. Uit de praktijk in de Lid-Staten blijkt dat de 
industrie, ondanks de eventuele voordelen van het "zwartrijden", toch bereid is 
overeenkomsten te sluiten. 
Er moet echter wel rekening mee worden gehouden dat het risico van "zwartrijden" 
groter wordt naarmate de marginale kosten van de uit de overeenkomst 
voortvloeiende milieumaatregelen toenemen. Indien blijkt dat de voordelen voor 
"zwartrijders" zo groot zijn dat de naleving van de overeenkomst gevaar loopt of dat 
de mededinging erdoor wordt verstoord, moet dan ook de voorkeur worden gegeven 
aan regelgeving. Verder kan het gecombineerde gebruik van bepaalde instrumenten, 
zoals bepaalde voordelen voor de partijen bij een overeenkomst, worden overwogen 
ten einde deelname aan overeenkomsten te stimuleren en "zwartrijden" te 
ontmoedigen. 
Uitgangspunten en kenmerken van milieuconvenanten 
13. De beleidsmaker beschikt over diverse beleidsinstrumenten die kunnen worden 
ingedeeld in de categorieën "regulerend", "marktconform" (bij voorbeeld heffingen 
of verhandelbare emissierechten), "vrijwillige benaderingen", "financiële steun" 
(subsidies ten behoeve van het milieu) en "marktondersteunende maatregelen" 
(informatie en opleiding). Wat betreft milieudoelmatigheid, economische 
doelmatigheid en uitvoerbaarheid vertonen al deze maatregelen verschillende 
kenmerken, waarmee bij de keuze van beleidsinstrumenten voor een 
kosteneffectieve aanpak van milieuproblemen rekening moet worden gehouden. 
14. De geschiktheid van convenanten als milieubeleidsinstrument wordt in hoge mate 
'bepaald door hun specifieke kenmerken en door de politieke context waarin ze 
worden gebruikt. Om kosteneffectief te zijn, moet het instrument waarschijnlijk 
worden gebruikt in samenhang met andere maatregelen, zoals regelgeving of 
economische instrumenten. Overeenkomsten kunnen bij voorbeeld dienen als 
aanvulling op de wetgeving. Ook kunnen ze worden gebruikt als tijdelijke 
aanvulling van milieuheffingen, waardoor de kosten van de overgang naar schonere 
produktieprocessen worden verlaagd (bij voorbeeld verlies aan werkgelegenheid in 
sterk verontreinigende sectoren en scherpe internationale concurrentie, niet 
gecompenseerd door nieuwe werkgelegenheid in schonere sectoren). In een sector 
waarin een heffing zou leiden tot hoge macro-economische overgangskosten 
vanwege de hoge verontreinigingsintensiteit en de scherpe internationale 
concurrentie, kunnen de partijen bij een overeenkomst van de heffing worden 
vrijgesteld, op voorwaarde dat de communautaire regels inzake de mededinging en 
de interne markt daarbij in acht worden genomen . 
15. Daarnaast kunnen milieuconvenanten worden gebruikt in het kader van 
veelomvattende lange-termijndoelstellingen, die het best kunnen worden 
verwezenlijkt door middel van programma's voor geïntegreerde produktie en 
milieubeheer in één of meerdere sectoren van de industrie. In dergelijke gevallen is 
er genoeg ruimte voor kostenefficiënte, creatieve oplossingen die met algemene en 
abstracte wetgeving veel moeilijker kunnen worden gerealiseerd. 
Dergelijke doelstellingen zijn bij voorbeeld: 
- emissiedoelstellingen (b.v. voor C02 , S02 , NOx , vluchtige organische 
verbindingen); 
- milieukwaliteitsdoelstellingen, bijvoorbeeld op het gebied van water, lawaai of de 
luchtkwaliteit; 
- doelstellingen voor terugdringing van verontreiniging, nuttig hergebruik of 
recycling; 
- beperking of beëindiging van het gebruik van bepaalde stoffen en materialen; 
- energierendement; 
- verzamelen van gegevens (met het oog op emissie-inventarissen, enz.). 
16. Voor potentieel succesvolle overeenkomsten gelden bepaalde voor de hand liggende 
criteria, aan de hand waarvan de specifieke voorwaarden voor en de algemene vorm 
en de kenmerken van dergelijke overeenkomsten kunnen worden geïdentificeerd. 
Ten eerste is de kans op succesvolle onderhandelingen groter bij een beperkt aantal 
deelnemende partijen; de transactiekosten die verband houden met het bereiken van 
overeenstemming over de verdeling van de kosten van de milieumaatregelen zijn in 
dat geval namelijk minder hoog. 
Ten tweede moet de overeenkomst de sector in kwestie in voldoende mate 
bestrijken, omdat alleen dan ambitieuze algemene doelstellingen kunnen worden 
10 
vastgesteld. Ook om deze reden vormen overeenkomsten vooral een geschikt middel 
wanneer slechts enkele partijen controle hebben over het grootste deel van de onder 
de overeenkomst vallende punten. Wanneer bedrijfsorganisaties namens een groot 
aantal ondernemingen over een overeenkomst kunnen onderhandelen, is het aantal 
deelnemers minder belangrijk. In dat geval moet echter ook rekening worden 
gehouden met de belangen van kleine en middelgrote ondernemingen die niet zijn 
aangesloten bij een bedrijfs- of beroepsorganisatie. 
Overheidsinstanties moeten bovendien hun standpunt ten aanzien van de 
doelstellingen duidelijk kunnen formuleren, zodat zij de overeenkomst een 
meerwaarde kunnen verlenen ten opzichte van de normale gang van zaken en de 
bestaande beleidsinstrumenten. Vaak impliceert dit dat eerst de mogelijkheden en de 
kosten van technieken voor bestrijding van verontreiniging moeten worden 
beoordeeld en dat een prognose moet worden gemaakt van de doelmatigheid van de 
maatregelen die zonder overheidsingrijpen worden genomen ("referentiesituatie"). 
Ten vierde moet de publieke opinie bewust worden gemaakt van de problemen die 
moeten worden aangepakt; hierdoor worden beide zijden gemotiveerd om 
maatregelen te nemen en afspraken na te leven. 
Tenslotte dient ook rekening te worden gehouden met het gedrag van de consument. 
Aangezien milieuconvenanten niet direct van invloed zijn op het 
consumentengedrag, moet bij het specificeren van de verplichtingen worden 
vermeden dat de naleving grotendeels afhankelijk is van de ontwikkeling van de 
vraag. Tegelijkertijd kunnen overheidsinstanties de consumenten op 
niet-discriminerende wijze aanmoedigen om zich in hun keuzes te laten leiden door 
milieu-overwegingen. 
IV. Algemene richtsnoeren voor het gebruik van milieuconvenanten 
17. De hieronder geformuleerde eisen moeten worden beschouwd als richtsnoeren voor 
de opstelling, de sluiting en de uitvoering van milieuconvenanten op nationaal of 
plaatselijk niveau, in het kader van een communautaire richtlijn dan wel 
onafhankelijk van de communautaire wetgeving. 
Deze richtsnoeren moeten de doelmatigheid, geloofwaardigheid en transparantie van 
milieuconvenanten garanderen. Richtsnoeren op dit gebied moeten echter niet te 
gedetailleerd en te rigide zijn; er moet genoeg bewegingsvrijheid overblijven om te 
kunnen inspelen op specifieke omstandigheden en de flexibiliteit die voor een 
optimaal gebruik van dit beleidsinstrument vereist is, moet behouden blijven. 
Overleg 
18. Voordat een milieuconvenant wordt gesloten, moeten de belanghebbende kringen de 
gelegenheid hebben om hun opmerkingen over het ontwerp te maken. Naast 
11 
degenen die daadwerkelijk, over het. convenant hebben onderhandeld, moeten ook de 
betrokken bedrijfsorganisaties en ondernemingen, milieu-organisaties, plaatselijke 
instanties en andere bestuursorganen goed worden geïnformeerd; met hun 
opmerkingen moet bij de uiteindelijke sluiting en de uitvoering van de overeenkomst 
rekening worden gehouden, 
Contractuele vorm 
19. Hoewel overeenkomsten in de vorm van een contract nog vrij weinig worden 
gebruikt, blijkt uit de ervaringen in Lid-Staten waar overeenkomsten op grote schaal 
als beleidsinstrument worden toegepast, dat de juridische vorm van de overeenkomst 
in sterke mate de doelmatigheid bepaalt. Een contract is een bekend en algemeen 
aanvaard juridisch instrument. Contracten zijn bindend voor beide partijen en bieden 
een duidelijk kader, dat eventueel voorziet in sancties bij niet-naleving, terwijl de 
uitvoering via de rechter kan worden afgedwongen. Bindende overeenkomsten 
vormen in het algemeen een betere garantie voor de verwezenlijking van 
milieudoelstellingen. Voor de uitvoering van specifieke bepaling van communautaire 
richtlijnen door middel van milieuconvenanten zijn overeenkomsten in deze vorm 
het meest geschikt (zie hoofdstuk V). 
De belangrijkste contractuele verplichtingen rusten gewoonlijk op de industrie, 
aangezien de overeenkomsten als doel hebben de milieuprestaties van de industrie te 
verbeteren. Uit de overeenkomsten kunnen echter ook belangrijke taken voor de 
overheid voortvloeien. Vaak is het bij voorbeeld nuttig om de overheid te belasten 
met de oprichting van een databank voor statistische gegevens, het vergemakkelijken 
van de uitwisseling van informatie, het coördineren van onderzoek en rapportage, of 
om te voorzien in voorafgaand overleg bij twijfel aan de naleving van de 
overeenkomst. 
Er wordt vaak stilzwijgend vanuit gegaan dat er geen wetgeving zal worden 
voorgesteld zolang de overeenkomst bevredigend functioneert. Wanneer de industrie 
zekerheid heeft omtrent de gestelde targets en de te nemen maatregelen, kan zij 
inderdaad ambitieuze milieudoelstellingen onderschrijven. Teneinde die zekerheid te 
verschaffen, kan expliciet worden overeengekomen dat er geen bestuurlijke besluiten 
worden genomen op een gebied dat onder een geldige overeenkomst valt (bij 
voorbeeld het Vlaamse decreet over milieuconvenanten). Meestal is een dergelijke 
formule echter niet nodig, aangezien een overheid die een milieuconvenant is 
aangegaan dat doelmatig blijkt te functioneren, in tegenspraak met zichzelf handelt 
wanneer zij daarnaast ook nog regulerende maatregelen neemt. 
Gekwantificeerde doelstellingen 
20. De zwakke punten en de slechte reputatie van bepaalde overeenkomsten die in het 
verleden zijn gesloten, zijn ten dele te wijten aan het feit dat er geen 
gekwantificeerde doelstellingen werden gehanteerd, zodat de indruk ontstond dat de 
overeenkomst bedoeld was om concrete maatregelen uit of af te stellen. De 
12 
doelstellingen moeten worden gekwantificeerd, in tegenstelling tot clausules die tot 
een maximuminspanning verplichten; ze moeten dus worden uitgedrukt in absolute 
cijfers (bij voorbeeld een minimumaantal emissies) of als een percentage (bij 
voorbeeld een emissievermindering, uitgedrukt als percentage van de emissies op 
, een bepaald moment). Het voordeel van absolute cijfers is dat ze een betrouwbaar 
beeld geven van de bijdrage van een bepaalde sector tot de verwezenlijking van de 
algemene milieudoelstelling, terwijl met in relatieve termen uitgedrukte targets 
wordt voorkomen dat externe factoren, zoals het gedrag van de consument, tot 
hogere kosten voor milieumaatregelen leiden. 
Er moet zorgvuldig op worden gelet dat de kwantificering slechts op één manier kan 
worden uitgelegd. Wanneer bij voorbeeld het percentage van een 
emissievermindering wordt vastgesteld, behoort niet alleen het basisjaar te worden 
aangegeven, maar moet ook worden beschreven hoe de referentiewaarde van het 
target wordt berekend. 
Gefaseerde aanpak 
21. Er moeten tussentijdse doelstellingen worden vastgesteld. Daartoe moet een tijdpad 
met gekwantificeerde tussendoelen ("ijkpunten") worden uitgezet. Aan de hand van 
deze ijkpunten kunnen alle partijen nauwkeurig nagaan of de overeenkomst al dan 
niet aan het doel beantwoordt. Zodoende kan in een vroeg stadium worden besloten 
hoe er op bepaalde problemen moet worden gereageerd. Ook stelt het de partijen in 
staat om aan te tonen dat de overeenkomst doelmatig is en dat het juiste instrument 
werd gekozen. 
Uit deze tussentijdse doelstellingen, die ook een indicatief karakter mogen hebben, 
vloeien geen bijkomende verplichtingen voort. De tussendoelen geven slechts een 
beschrijving van de verschillende fasen die voor de tijdige realisering van de 
algemene doelstelling moeten worden doorlopen. Eventueel kan worden aangegeven 
in welke stadia en onder welke omstandigheden de overheid kan overgaan tot 
invoering van wetgeving, ter aanvulling of vervanging van de overeenkomst. 
Controle op de resultaten 
22. De resultaten moeten worden gecontroleerd. In de overeenkomst moet worden 
vastgelegd op welke wijze deze controle plaatsvindt. Er moet met name voor 
worden gezorgd dat de gegevens volledig, vergelijkbaar en objectief genoeg zijn, 
hetgeen impliceert dat de controle zodanig moet worden opgezet dat de 
betrouwbaarheid en de nauwkeurigheid zijn gewaarborgd. Vaak bestaan er in het 
kader van communautaire richtlijnen of nationale voorschriften al adequate 
controlemechanismen. Bovendien voorziet de verordening inzake een vrijwillig 
milieubeheer- en milieu-auditsysteem (de EMAS-verordening)8 in een mechanisme 
Verordening (EEG) nr. 1836/93 inzake de vrijwillige deelneming van bedrijven uit de 
industriële sector aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem, PB L 168 van 
10.7.1993, blz. 1. 
13 
waarmee bedrijven hun milieuprestaties kunnen controleren. Het Europees 
milieubureau kan worden betrokken bij de beoordeling en de toetsing van de op 
communautair niveau behaalde resultaten. 
Voorlichting van het publiek en transparantie 
23. Een andere oorzaak van het geringe succes dat in het verleden met bepaalde 
overeenkomsten is behaald, ligt in het feit dat er aan de inhoud en de verschillende 
verplichtingen geen openbaarheid werd gegeven. De slogan "don't trust us, track 
us" (niet vertrouwen maar controleren!) komt voort uit de bezorgdheid die daarover 
is ontstaan. Omwille van de transparantie moet de overeenkomst in ieder geval in 
het staatsblad of een ander voor het publiek toegankelijk document worden 
gepubliceerd. De overheid of de Commissie kan eventueel een register van 
bestaande overeenkomsten opzetten, ten einde geïnteresseerden de mogelijkheid te 
geven om zich een beeld van de reikwijdte van de overeenkomst te vormen. In dit 
verband kunnen informatietechnologieën worden gebruikt om de belanghebbende 
partijen, met inbegrip van de consumenten, te voorzien van alle gegevens over de 
inhoud en de uitvoering van de overeenkomsten. 
De deelnemers moeten aan de bevoegde instanties periodiek verslag uitbrengen, ten 
einde aan de overeenkomst, de gedane inspanningen en de behaalde resultaten de 
nodige publiciteit te geven. De rapportage moet zijn gebaseerd op de ijkpunten. In 
de verslagen moet in ieder geval een beschrijving zijn opgenomen van de reeds 
genomen en de geplande maatregelen, de inmiddels behaalde resultaten alsmede een 
niet-technische uiteenzetting over de wijze waarop deze zijn behaald. 
Aangezien transparantie van cruciaal belang is om derde partijen ervan te overtuigen 
dat de niet op regelgeving berustende verplichtingen in acht worden genomen, 
kunnen de partijen bij de overeenkomst besluiten de relevante informatie op verzoek 
aan derden te verstrekken. De toegankelijkheid van deze informatie kan het 
gemakkelijkst worden gewaarborgd door in de overeenkomst de bepaling op te 
nemen dat de bedrijven de desbetreffende artikelen van Richtlijn 90/313/EEG of de 
overeenkomstige nationale omzettingsmaatregelen toepassen op soortgelijke wijze als 
de overheidsinstanties. 
Deze verplichtingen moeten niet als aanvullende lasten worden beschouwd. Ze 
kunnen ook bijdragen aan een "groen" imago, met alle daaraan verbonden voordelen 
voor de werknemers en de klanten van de ondernemingen die de overeenkomst 
hebben gesloten. 
Richtlijn 90/313/EEG van de Raad inzake de vrije toegang tot milieu-informatie, PB L 158 van 
23.6.1990, blz. 56; zie de artikelen 3 en 5. 
14 
Onafhankelijke toetsing van de resultaten 
24. In sommige gevallen kan een comité of een onafhankelijk orgaan worden ingesteld 
dat de resultaten moet verzamelen, beoordelen en verifiëren. Dit kan met name 
nuttig blijken in gevallen waarin de meetmethodes verschillen of wanneer er 
bedijfsgeheimen zijn die niet openbaar mogen worden gemaakt. Daarom moeten in 
de overeenkomst het mechanisme en de procedure voor een dergelijke beoordeling 
worden vastgelegd. Deze moeten zijn toegesneden op de specifieke omstandigheden 
van ieder afzonderlijk geval, met name wat betreft de bestaande normen en de 
methoden die moeten worden gebruikt om de verificatie te vergemakkelijken en 
onnodige kosten te vermijden. 
Aanvullende garanties 
25. Als aanvullende garantie kunnen de partijen bij een bindende overeenkomst sancties 
op niet-naleving afspreken, zoals boetes of andere straffen. 
Eenzijdige toezeggingen kunnen worden vertaald in afdwingbare verplichtingen 
wanneer ze kunnen worden gekoppeld aan vergunningsprocedures, bij voorbeeld 
voor industriële processen: in nieuwe of herziene vergunningen kunnen de relevante 
elementen van de toezegging in de vergunningsvoorwaarden worden opgenomen. 
De vastbeslotenheid van de overheid om regelgeving of heffingen in te voeren 
indien overeenkomsten niet tot het gewenste resultaat leiden, is een andere 
belangrijke stimulans voor de naleving van de overeenkomst. 
Algemene bepalingen 
26. In milieuconvenanten moet een aantal zaken van algemene aard worden geregeld. 
Er moet duidelijk worden aangegeven wie de partijen bij het milieuconvenant zijn. 
Wanneer er bedrijfsorganisaties bij betrokken zijn, moet worden vastgesteld of deze 
namens hun leden of in eigen naam handelen. 
Voorts moet het onderwerp van de overeenkomst duidelijk worden omschreven. Dit 
heeft het voordeel dat de implicaties van de overeenkomst duidelijker zijn en dat in 
de toekomst eventuele vragen over de interpretatie gemakkelijker kunnen worden 
beantwoord. 
De doelstellingen moeten worden vertaald in verplichtingen van de partyen. Kort 
samengevat: het moet duidelijk zijn wie wat doet om de doelstellingen te bereiken. 
Wanneer er bij voorbeeld bedrijfsorganisaties partij zijn bij de overeenkomst, moet 
er een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen hun eigen verplichtingen (bij 
voorbeeld het verzamelen van gegevens) en die van hun leden. Ook bij sectoriële 
overeenkomsten verdient het aanbeveling om, in algemenere termen, de bijdrage 
van de afzonderlijke bedrijven aan te geven. In het geval van de momenteel in 
15 
verscheidene Lid-Staten gebruikte eenzijdige toezeggingen, kunnen 
overheidsinstanties zich er bij erkenning toe verplichten om bepaalde maatregelen te 
nemen, zoals het bevorderen van onderzoek of het deelnemen aan de monitoring of 
de verificatie van de resultaten. 
ïn de overeenkomst moet een definitie van de belangrijkste begrippen zijn 
opgenomen, met name van de technische begrippen, waarbij rekening moet worden 
gehouden met de bestaande definities in de wetgeving ter zake. 
Aangezien milieuconvenanten een algemeen belang dienen en een onderdeel vormen 
van. het milieubeleid, moeten derde partijen, ook wanneer ze niet zijn aangesloten bij 
een bedrijfs- of een beroepsorganisatie, recht van deelneming hebben. Derhalve 
dienen de voorwaarden en de procedure voor toetreding te worden vastgelegd. 
Wanneer er specifieke doelstellingen zijn vastgesteld (milieuprestatie per eenheid), 
zijn nieuwe toetredingen niet van invloed op de verplichtingen van de partijen. 
Wanneer de doelstellingen echter gelden voor de sector als geheel, kunnen afspraken 
over een nieuwe verdeling van de lasten noodzakelijk zijn. 
De looptijd van het convenant moet worden aangegeven. In principe lopen 
overeenkomsten af zodra alle doelstellingen zijn verwezenlijkt. Voor het geval dat 
niet binnen de gestelde tijd gebeurt, moeten er in de overeenkomst bepalingen zijn 
opgenomen op grond waarvan deze kan worden verlengd of eenzijdig kan worden 
opgezegd door de partij die wel aan zijn verplichtingen heeft voldaan. 
Herziening van het convenant moet mogelijk zijn, zodat rekening kan worden 
gehouden met nieuwe bevindingen, aanpassingen aan de vooruitgang van de 
techniek of veranderde marktvoorwaarden (bij voorbeeld de voorkeur van de 
consument voor milieuvriendelijke produkten). 
In geval van niet-nakoming van een bindende overeenkomst moet eenzijdige 
opzegging mogelijk zijn. Ook kan worden overwogen om de industrie de 
mogelijkheid te geven de gedane toezegging te herroepen wanneer er, in 
tegenstelling tot wat bij de sluiting van de overeenkomst was afgesproken, 
aanvullende regelgeving of heffingen worden ingevoerd die direct te maken hebben 
met het onderwerp van de overeenkomst. 
Bij overeenkomsten in de vorm van een contract dient verder nog op twee andere 
aspecten te worden gelet. Aangezien de overheid partij is bij de overeenkomst moet, 
afhankelijk van het rechtssysteem van de Lid-Staten, duidelijk worden vastgesteld of 
het een civielrechtelijk of publiekrechtelijk contract betreft. De juridische vorm van 
het contract is bij voorbeeld bepalend voor het toepasselijke contractrecht, de 
aansprakelijkheid en de bevoegde rechter. De juridische vorm is echter niet van 
invloed op de algemene inhoud van de overeenkomst of het dwingende karakter 
ervan. De juridische vorm van het contract kan voortvloeien uit het nationale 
rechtssysteem of door de betrokken partijen zelf worden gekozen; hierbij spelen ook 
de tradities in de Lid-Staten een rol. Bovendien moet de bevoegde rechter of, in 
16 
voorkomend geval, een arbitrage-instantie worden aangewezen voor de regeling van 
geschillen. Daarnaast kan de overeenkomst ook voorzien in de mogelijkheid van 
arbitrage tussen de partijen voordat een beroep op de rechter wordt gedaan. 
Verenigbaarheid met het EG-Verdrag 
Het spreekt vanzelf dat milieuconvenanten niet alleen met de bepalingen van de 
nationale wetgeving in overeenstemming moeten zijn, maar ook met die van het 
EG-Verdrag en de daarvan afgeleide wetgeving. In het kader van het Verdrag zijn 
de hieronder samengevatte bepalingen relevant voor convenanten op milieugebied. 
27. Milieuconvenanten mogen geen belemmering vormen voor een soepel 
functionerende interne markt. Zo mogen overeenkomsten met betrekking tot 
produkten alleen beperkingen inhouden op het vrije verkeer van goederen wanneer 
deze gerechtvaardigd zijn uit het oogpunt van de bescherming van de menselijke 
gezondheid of het milieu en wanneer zij geen middel tot willekeurige discriminatie 
of een verkapte handelsbelemmering tussen de Lid-Staten vormen. 
Vanwege hun potentiële effect op de interne markt, moeten technische 
produktspecificaties, bij voorbeeld inzake kwaliteit of verpakking, aan de 
Commissie worden voorgelegd voor een voorafgaand onderzoek. Sinds juli 1995 is 
deze procedure ook van toepassing op ontwerpovereenkomsten waarbij een 
overheidsinstantie partij is10. De Lid-Staten moeten dergelijke ontwerp­
overeenkomsten dus voorleggen aan de Commissie, die op haar beurt de overige 
Lid-Staten op de hoogte brengt. De Commissie en de overige Lid-Staten kunnen 
opmerkingen maken of een uitvoerig gemotiveerde mening te kennen geven indien 
zij menen dat uit de voorgenomen overeenkomst belemmeringen kunnen 
voortvloeien voor het vrije verkeer van goederen in de interne markt. 
28. De vrijheid van ondernemingen om samen te werken wordt beperkt door de eis dat 
er daadwerkelijke concurrentie moet zijn: in de praktijk wordt de vrijheid van 
samenwerking beperkt door de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het 
Verdrag. 
In artikel 85, lid 1, is bepaald dat alle overeenkomsten tussen ondernemingen, alle 
besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke 
gedragingen welke de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden en 
ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de 
gemeenschappelijke markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst, verboden zijn. 
In artikel 85, lid 3, wordt echter een uitzondering gemaakt voor beperkingen die 
bijdragen tot verbetering van de produktie of van de distributie van de produkten of 
10 Richtlijn 83/189/EEG van de Raad betreffende een informatieprocedure op het gebied van 
normen en technische voorschriften (PB L 109 van 26.4.1983), als gewijzigd bij 
Richtlijn 88/182/EEG van de Raad (PB L 81 van 26.3.1988), en Richtlijn 94/1 O/EG van het 
Europees Parlement en de Raad (PB L 100 van 19.4.1994, blz. 30). 
17 
tot verbetering van de technische of economische vooruitgang, mits een billijk 
aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen de gebruikers ten goede komt. 
Dergelijke beperkingen moeten echter onmisbaar zijn voor het bereiken van deze 
doelstellingen en mogen ondernemingen niet de mogelijkheid geven om voor een 
wezenlijk deel van de betrokken produkten de mededinging uit te schakelen. 
Bij de toetsing van individuele gevallen aan artikel 85, lid 3, weegt de Commissie, 
overeenkomstig het proportionaliteitsbeginsel, de uit de overeenkomst 
voortvloeiende concurrentiebeperking af tegen de milieudoelstellingen die door 
middel van de overeenkomst moeten worden gerealiseerd. In de praktijk betekent dit 
dat enerzijds moet worden vastgesteld of de beperkingen onmisbaar zijn voor de 
verwezenlijking van de milieudoelstellingen en dat er anderzijds op moet worden 
gelet dat een substantieel aandeel van de uit de overeenkomst voortvloeiende 
voordelen de gebruikers ten goede komt. Met name de bescherming van het milieu 
kan worden beschouwd als een element dat bijdraagt tot verbetering van de 
produktie of de distributie van de produkten of tot verbetering van de technische of 
economische vooruitgang. 
\ 
Om een beroep te doen op artikel 85, lid 3, moet de overeenkomst door de partijen 
worden aangemeld bij het Directoraat-generaal Concurrentie van de Commissie11. 
De Commissie is exclusief bevoegd voor de toepassing van artikel 85, lid 3. Dit 
betekent dat, wanneer de zaak bij de nationale rechter aanhangig wordt gemaakt, 
deze zich in zijn analyse niet kan baseren op lid 3 van artikel 85. 
Wanneer in de nationale wetgeving bevoegdheden in de economische sfeer worden 
overgedragen aan particuliere ondernemers en daaruit een aanmerkelijke beperking 
van de mededinging voortvloeit, is er sprake van een tweevoudige inbreuk op de 
regels van het Verdrag (de Lid-Staat pleegt inbreuk op de artikelen 3(g) en 5, terwijl 
de ondernemingen inbreuk maken op artikel 85 en/of artikel 86 van het EG-
Verdrag). Misbruik van een machtspositie is verboden op grond van artikel 86. 
29. Wanneer de overeenkomst voorziet in een financiële bijdrage van overheidsinstanties 
of in andere voordelen, zoals belastingvrijstellingen of herverdeling van inkomsten 
uit heffingen, dient daarbij artikel 92 van het Verdrag in acht te worden genomen. 
Ten einde rekening te houden met een breder scala van financiële maatregelen heeft 
de Commissie nieuwe richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming 
gegeven, waarin wordt aangegeven in welke gevallen staatssteun is verboden en 
wanneer vrijstellingen kunnen worden verleend1 . 
ii 
12 Artikel 4 van Verordening 17/62/EEG over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het 
Verdrag, PB 13 van 21.2.1962, blz. 204. 
Communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu, PB C 72 van 
10.3.1994, blz. 3. 
18 
Verenigbaarheid met de WTO-regels 
30. Het is van groot belang dat de overeenkomsten verenigbaar zijn met de regels van 
de wereldhandelsorganisatie inzake het vrije verkeer van goederen en technische 
handelsbelemmeringen. Bovenal dient het in artikel III van de GATT-overeenkomst 
neergelegde beginsel van de nationale behandeling, op grond waarvan geïmporteerde 
goederen op dezelfde wijze moeten worden behandeld als in het eigen land 
geproduceerde goederen, in acht te worden genomen. Wanneer een overeenkomst 
van invloed is op de internationale handel, moeten buitenlandse producenten dan ook 
de mogelijkheid hebben om er onder even gunstige omstandigheden als de 
binnenlandse industrie aan deel te nemen. 
Verder moeten technische specificaties voor produkten, ongeacht of het verplichte 
"technische voorschriften" dan wel facultatieve "normen" betreft, in 
overeenstemming zijn met de regels voor overleg en niet-discriminatie van de WTO-
overeenkomst inzake technische handelsbelemmeringen. 
De bepalingen van de overeenkomst inzake subsidies en compenserende 
maatregelen, waarmee onder andere subsidieverlening voor het gebruik van in eigen 
land geproduceerde goederen of voor exportbevordering moet worden ontmoedigd, 
kunnen eveneens relevant zijn. 
V. Milieuconvenanten tot uitvoering van sommige bepalingen van 
communautaire richtlijnen 
31. In het EG-Verdrag is niet nader bepaald op welke wijze richtlijnen, die wat de te 
bereiken resultaten betreft bindend zijn maar de nationale instanties tegelijkertijd de 
bevoegdheid laten vorm en middelen te kiezen, ten uitvoer moeten worden gelegd. 
Alleen in de overeenkomst inzake het sociaal beleid wordt expliciet gewezen op 
overeenkomsten tussen werkgevers en werknemers als middel om richtlijnen op dat 
gebied te implementeren13. Daarbij wordt uitdrukkelijk gesteld dat Lid-Staten 
moeten kunnen garanderen dat de met de richtlijn beoogde resultaten ook werkelijk 
worden behaald. 
Uit het bindende karakter van richtlijnen vloeit voort dat ze door de Lid-Staten 
volledig en tijdig in intern recht moeten worden omgezet en worden toegepast. 
Daartoe is het van essentieel belang dat de nationale wetgeving voorziet in een 
duidelijk wettelijk kader waardoor de rechtszekerheid wordt gewaarborgd. Dit 
betekent niet noodzakelijkerwijs dat richtlijnen expliciet en in extenso in specifieke 
wetgeving moeten worden opgenomen; een algemeen wettelijk kader kan, 
afhankelijk van de inhoud van de richtlijn, toereikend zijn. Richtlijnen laten de 
keuze van de vorm en de middelen immers aan de nationale instanties over. 
Wanneer richtlijnen echter ten doel hebben rechten en verplichtingen voor personen 
te creëren, bij voorbeeld door de vaststelling van algemeen toepasselijke 
13 Overeenkomst inzake het sociaal beleid, PB C 224 van 31.8.1992, blz. 127, artikel 2. 
19 
grenswaarden ter bescherming van de menselijke gezondheid, moet de 
omzettingsmaatregel bindend zijn en naar behoren bekend worden gemaakt. Alleen 
in dat geval kunnen de betrokken personen goed beoordelen wat hun rechten zijn, en 
zich daar zo nodig op beroepen bij de nationale rechter14. 
Bovendien vormt het feit dat een bepaalde praktijk overeenkomt met de bescherming 
die door een richtlijn wordt geboden geen rechtvaardiging voor het in gebreke 
blijven bij het omzetten van de richtlijn in de nationale rechtsorde15. Lid-Staten zijn 
derhalve verplicht dwingende maatregelen te nemen en kunnen niet volstaan met het 
erkennen van eenzijdige toezeggingen van de kant van de industrie. Voor sommige 
bepalingen van richtlijnen kunnen bindende overeenkomsten een toereikend 
implementatiemiddei zijn. Zo zijn de Lid-Staten op grond van Richtlijn 85/339/EEG 
betreffende verpakkingen voor vloeibare levensmiddelen verplicht om programma's 
op te stellen voor het verminderen van de hoeveelheden en het volume van 
dergelijke verpakkingen . De Franse instanties hadden met de desbetreffende 
industrieën overeenkomsten gesloten voor de opstelling van deze 
reductieprogramma's. Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen was 
van oordeel dat deze overeenkomsten verplichtingen voor de Franse overheid 
inhielden en derhalve konden worden beschouwd als programma's in de zin van de 
richtlijn . 
32. Wanneer een richtlijn ten doel heeft om rechten en verplichtingen voor personen te 
doen ontstaan, is het dus in het algemeen niet mogelijk om de desbetreffende 
bepalingen door middel van overeenkomsten ten uitvoer te brengen: de Lid-Staten 
hebben in dat geval niet de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat deze bepalingen 
op iedereen toepasbaar zijn ("zwartrijders", nieuwkomers op de markt) . 
Wanneer in richtlijnen wordt bepaald dat algemene programma's moeten worden 
opgezet of algemene targets moeten worden gerealiseerd, is er voor de volledige 
verwezenlijking van de beoogde doelstellingen of targets echter niet 
noodzakelijkerwijs regelgeving vereist. In het kader van een aantal milieurichtlijnen 
moeten de Lid-Staten onder andere reductieprogramma's opzetten en algemene 
targets realiseren. In deze gevallen zouden bindende milieuconvenanten geschikte en 
toereikende uitvoeringsinstrumenten kunnen zijn. Aangezien in dergelijke 
15 
16 
17 Jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, voor de eerste maal in 
zaakC-29/84, Jurisprudentie 1985, blz. 1.661. 
Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, zaak C-339/87, Jurisprudentie 1990, blz. 851. 
Richtlijn 85/339/EEG van de Raad betreffende verpakkingen voor vloeibare levensmiddelen, 
PB L 176 van 7.6.1985, blz. 18, ingetrokken bij Richtlijn 94/62/EG van het Europees Parlement en 
de Raad betreffende verpakking en verpakkingsafval, PB L 365 van 31.12.1994, blz. 10. 
Arrest van 5 oktober 1994, zaak C-225/93, Jurisprudentie 1994, blz. 4949. Overigens concludeerde 
het Hof dat de overeenkomsten inhoudelijk niet met de richtlijn in overeenstemming waren 
aangezien er noch gekwantificeerde doelstellingen, noch een tijdschema voor de voltooiing van de 
programma's in waren opgenomen. 
Alleen wanneer convenanten algemeen toepasselijk kunnen worden verklaard (DK), lijkt de 
omzetting van een richtlijn door middel van een algemeen toepasselijke overeenkomst 
aanvaardbaar. 
20 
convenanten de door de overheid aangegane verplichtingen zijn vastgelegd, kunnen 
zij voor een Lid-Staat een adequate uitvoeringsmaatregel vormen waarmee aan de 
uit de communautaire richdijn voortvloeiende verplichtingen wordt voldaan. 
33. In bepaalde gevallen kan de communautaire wetgever bepalen dat de Lid-Staten 
kunnen kiezen of ze de doelstellingen door middel van milieuconvenanten of via de 
nationale wetgeving willen bereiken. Wanneer er krachtens een richtlijn bij 
voorbeeld grenswaarden moeten worden vastgesteld om te komen tot een zekere 
vermindering van de uitstoot van bepaalde stoffen, zouden de Lid-Staten de 
mogelijkheid kunnen krijgen deze targets niet door wetgeving maar via 
overeenkomsten te realiseren. Dit zou met name een goede oplossing kunnen zijn 
voor Lid-Staten die vóór de vaststelling van een richtlijn reeds convenanten hebben 
gesloten. Deze mogelijkheid moet door de communautaire wetgever echter worden 
beperkt tot duidelijk omschreven gevallen en er moeten uitdrukkelijke en 
controleerbare voorwaarden aan worden verbonden, teneinde de rechtszekerheid en 
een doelmatige toepassing van de communautaire richtlijnen in de gehele 
Gemeenschap te waarborgen. 
34. Bij gebruik van een milieuconvenant is het omwille van de rechtszekerheid 
doorgaans noodzakelijk dat daarnaast ook de richtlijn formeel in nationaal recht 
wordt omgezet. De omzettingsmaatregelen kunnen voor de partijen bij het 
convenant een ontheffing van de desbetreffende bepalingen inhouden, voor zover zij 
zich aan de voorwaarden van de overeenkomst houden. Een dergelijke 
wetgevingsconstructie is een effectief middel om te voorkomen dat zwartrijders 
kunnen profiteren en biedt tevens een garantie voor de naleving van de 
Gemeenschapswetgeving. Aangezien voor de volledige implementatie van de 
richdijn nationale wetgeving noodzakelijk is, kan een dergelijke 
wetgevingsconstructie zonder bezwaar tegelijkertijd met de omzettingsmaatregelen 
worden goedgekeurd. 
35. Teneinde de mogelijkheden voor het gebruik van milieuconvenanten in het kader 
van een richtiijn duidelijk aan te geven, zal de Commissie in haar richtlijnvoorstellen 
een lijst van de hiervoor in aanmerking komende bepalingen opnemen. Een 
dergelijke specifieke verwijzing naar het mogelijke gebruik van een convenant biedt 
rechtszekerheid wat de vorm en de middelen voor de tenuitvoerlegging betreft. De 
communautaire instellingen kunnen daardoor zorgvuldig onderzoeken of 
milieuconvenanten inderdaad het geschikte instrument zijn, met name in het licht 
van de werking van de interne markt. 
36. Wanneer een Lid-Staat een milieuconvenant gebruikt, moet hij ervoor zorgen dat het 
convenant ingaat binnen het in de richtiijn vastgestelde tijdschema. 
Onderhandelingen over milieuconvenanten moeten dan ook worden afgerond 
voordat de omzettingstermijn is verstreken, zodat er bij het eventuele mislukken van 
de besprekingen alsnog tijdig wetgeving kan worden vastgesteld. 
21 
Lid-Staten moeten er ook op toezien dat een milieuconvenant daadwerkelijk wordt 
nageleefd en de doelstellingen van de richtlijn worden gerealiseerd. Het koppelen 
van individuele vergunningen aan de naleving van het convenant is een doelmatig 
middel om ervoor te zorgen dat aan de eisen wordt voldaan. 
Wanneer blijkt dat de overeenkomst niet tijdig kan worden gesloten of de uitvoering 
van de overeenkomst niet kan worden gegarandeerd, of wanneer het gevaar bestaat 
dat de richtlijn niet wordt nageleefd, bij voorbeeld vanwege "zwartrijders", is 
invoering van wetgeving noodzakelijk. Hoewel er bij deze (zeldzame) mislukkingen 
tijd verloren gaat voordat dwingende maatregelen zijn genomen en kunnen worden 
uitgevoerd, kunnen de noodzakelijke wetsvoorstellen dank zij de kennis die bij de 
onderhandelingen over het convenant is opgedaan waarschijnlijk snel worden 
uitgewerkt, terwijl ook de politieke context gunstiger zal zijn om over de 
maatregelen in kwestie voldoende consensus te bereiken. In een dergelijk geval is 
echter de juridische verantwoordelijkheid van de Lid-Staten in het geding indien zij 
in gebreke blijven wat de naleving van het Gemeenschapsrecht betreft. 
37. Zoals dat ook het geval is voor de wetten, regelingen en bestuursrechtelijke 
bepalingen die in het kader van de tenuitvoerlegging van een richtlijn worden 
vastgesteld, moeten de Lid-Staten de Commissie in kennis stellen van de 
milieuconvenanten die met dat doel worden gesloten, en haar alle gegevens 
verstrekken die voor de beoordeling van het convenant als omzettingsmiddel 
noodzakelijk zijn. Zodoende kan de Commissie het convenant, uit hoofde van haar 
taak als hoedster van de Verdragen, aan een zorgvuldig onderzoek onderwerpen. 
Tegelijkertijd wordt daardoor ook de transparantie van de uitvoeringsmaatregelen in 
de gehele Gemeenschap vergroot. 
38. Tenslotte zij nog opgemerkt dat, wanneer de communautaire wetgever toestaat dat 
een richtlijn door middel van een milieuconvenant ten uitvoer wordt gelegd, dit een 
mogelijkheid is en geen verplichting. De Lid-Staten moeten zelf beslissen of er al 
dan niet over een milieuconvenant wordt onderhandeld. Deze keuze moet worden 
gemaakt vanuit de verantwoordelijkheid van de Lid-Staten om de in de richtlijn 
voorgeschreven resultaten te realiseren. 
39. De in hoofdstuk IV geformuleerde richtsnoeren gelden voor milieuconvenanten tot 
uitvoering van communautaire richtlijnen, waarbij ervan wordt uitgegaan dat 
dergelijke convenanten een bindend karakter moeten hebben. Teneinde de 
Lid-Staten een duidelijk en definitief kader te bieden voor het gebruik van 
milieuconvenanten, doet de Commissie deze mededeling aan de Raad en het 
Europees Parlement vergezeld gaan van een aanbeveling aan de Lid-Staten. In de 
aanbeveling zijn de in de voorafgaande hoofdstukken behandelde richtsnoeren 
opgenomen. Op basis van de ervaringen die met het gebruik van milieuconvenanten 
worden opgedaan, zal de Commissie deze aanbeveling zo nodig herzien. 
22 
VI. Milieuconvenanten op communautair niveau 
40. Tot nu tot is er op Europees niveau slechts een vrij beperkt aantal niet-bindende 
"overeenkomsten" gesloten, in de vorm van door de Commissie aangemoedigde of 
erkende unilaterale toezeggingen. Naar aanleiding van een resolutie van de Raad 
heeft de Commissie verscheidene aanbevelingen aan het adres van de betrokken 
industriële sectoren gedaan over de vermindering van chloorfluorkoolstoffen en 
halonen19. De Commissie heeft in het kader van artikel 155 van het EG-Verdrag 
tevens een aanbeveling gedaan over de etikettering van detergenten en 
20 
reinigingsmiddelen . 
41. Er zijn echter nog geen bindende overeenkomsten gesloten waarbij de Europese 
Gemeenschap partij is. Hoewel de Gemeenschap, vertegenwoordigd door de 
Commissie, regelmatig contracten afsluit volgens het recht van de Lid-Staten, zijn 
dergelijke contracten geen beleidsinstrumenten in de strikte zin des woords. In het 
Verdrag worden namelijk alleen verordeningen, richtlijnen, en 
besluitenfàeschikkingen expliciet als beleidsinstrument genoemd. 
Voorlopig staan de Commissie dus alleen niet-bindende overeenkomsten ter 
beschikking als instrument ter bevordering van een pro-actieve benadering vanuit de 
industrie en als stimulans voor doelmatige milieumaatregelen. Dergelijke 
overeenkomsten kunnen de vorm hebben die in het verleden reeds is toegepast (door 
de Commissie erkende toezegging van de industrie) of van een andere niet-bindende 
afspraak (b.v. briefwisseling, intentieverklaring, in aanwezigheid van een lid van de 
Commissie ondertekende verklaring of niet-bindende overeenkomst). De Commissie 
zal per geval beoordelen of toezeggingen van de industrie als een doelmatige 
milieumaatregel kunnen worden gebruikt. 
42. Er moet rekening worden gehouden met vier essentiële aspecten: de juiste 
voorwaarden voor een milieuconvenant op communautair niveau, het mogelijke 
toepassingsgebied, het institutionele kader en de eisen inzake vorm en inhoud. 
Ten eerste is het van groot belang dat het aantal partijen gemakkelijk kan worden 
overzien of dat de partijen in door bedrijfsorganisaties bij de onderhandelingen 
worden vertegenwoordigd. Alleen onder die voorwaarden kunnen de economische 
operatoren doelmatig en met geringe transactiekosten onderhandelen. Bovendien 
kunnen sterke bedrijfsorganisaties helpen de lasten te verdelen over de deelnemende 
ondernemingen, hetgeen op communautair niveau waarschijnlijk moeilijker is dan 
op nationaal niveau. Nog belangrijker is het dat het gevaar van zwartrijders, en 
daarmee samenhangend de geschiktheid van het instrument, snel kunnen worden 
beoordeeld. 
19 
20 Resolutie 88/C/285/01 van de Raad (PB C 285 van 9.11.1988) en de aanbevelingen van de 
Commissie aan de spuitbusindustrie, de schuimplasticindustrie en de koelindustrie 
(Aanbevelingen 89/349/EEG, 90/437/EEG en 90/438/EEG, respectievelijk PB L 144 van 
27.5.1989, blz. 56, PB L 227 van 21.8.1990, blz. 26 en blz. 30). 
Aanbeveling 89/542/EEG, PB L 291 van 10.10.1989, blz. 55. 
23 
43. Verder hangt de geschiktheid van overeenkomsten op Europees niveau af van de 
mogelijkheid om het milieuprobleem afdoende aan te pakken. Het heeft namelijk 
weinig of geen zin om alvast afspraken over milieumaatregelen te maken, wanneer 
wetgeving op Europees niveau vervolgens toch noodzakelijk blijkt. Bovendien 
zouden dergelijke maatregelen van de Gemeenschap de Lid-Staten er niet van 
kunnen weerhouden nationale maatregelen op hetzelfde gebied te nemen. 
44. In hoofdstuk III zijn reeds enige algemene opmerkingen gemaakt over het tweede 
aspect, namelijk de mogelijke toepassingsgebieden. Overeenkomsten zijn met name 
geschikt wanneer ze gericht zijn op de verwezenlijking van brede lange-
termijndoelstellingen of als tijdelijke aanvulling van een economisch instrument. 
Problemen die door middel van overeenkomsten kunnen worden aangepakt zijn bij 
voorbeeld de terugdringing van de C02-emissies van personenauto's, S02- en NOx-
emissies van elektriciteitsbedrijven en de vermindering van het energieverlies tijdens 
de stand-by-fase van apparaten als televisies en videorecorders. 
45. Wat betreft het institutionele kader is het noodzakelijk dat niet-bindende 
overeenkomsten worden gebaseerd op doelstellingen die reeds door instellingen van 
de Gemeenschap zijn onderschreven, bij voorbeeld in het kader van het vijfde 
actieprogramma, resoluties van het Parlement en de Raad of internationale 
overeenkomsten. Een dergelijke institutionele lijn is niet alleen een garantie voor 
eerlijke resultaten, maar vormt tevens een stabiele basis voor de industrie. Wanneer 
de Raad en het Parlement duidelijke beleidsdoelstellingen hebben onderschreven en 
de Commissie heeft onderhandeld over de wijze waarop deze het best kunnen 
worden gerealiseerd, is aanvullende regelgeving op het gebied in kwestie 
waarschijnlijk niet meer nodig. 
46. Bij de opstelling van overeenkomsten op communautair niveau zijn de in 
hoofdstuk 4 genoemde criteria en eisen van toepassing, uiteraard met uitzondering 
van die betreffende de contractuele vorm. De Commissie zal ervoor zorgen dat over 
de uitvoering en de doelmatigheid van de door de industrie genomen maatregelen op 
gezette tijden verslag wordt uitgebracht aan het Europees Parlement en aan de Raad, 
zoals dat nu voor een groot aantal richtlijnen het geval is. Dank zij een dergelijke 
rapportage wordt de transparantie vergroot en kan de niet-bindende overeenkomst zo 
nodig worden gewijzigd of worden vervangen door bindende maatregelen. 
VU. Conclusies 
47. Zoals blijkt uit de bijlage zijn overeenkomsten op milieugebied met de industrie 
sinds het begin van de jaren negentig in praktisch alle Lid-Staten gebruikelijker 
geworden. 
Voor milieuconvenanten met de industrie is een belangrijke rol weggelegd binnen 
het gediversifieerde beleidsinstrumentarium dat de Commissie sinds de vaststelling 
van het vijfde milieu-actieprogramma tot stand wil brengen. Convenanten kunnen 
voorzien in kosteneffectieve oplossingen voor het realiseren van milieudoelstellingen 
24 
en in doelmatige maatregelen waarmee wordt geanticipeerd op wetgeving of als 
aanvulling op wetgeving. Transparantie en betrouwbaarheid zijn echter 
randvoorwaarden voor de doelmatigheid van milieuconvenanten. Bindende 
overeenkomsten bieden in het algemeen een betere garantie voor de verwezenlijking 
van milieudoelstellingen. Daarom moeten milieuconvenanten als het enigszins 
mogelijk is een bindend karakter hebben. 
48. De Commissie formuleert dan ook de volgende conclusies: 
- Op basis van de reacties op deze mededeling zal de Commissie van geval tot 
geval beoordelen of milieuconvenanten het geschikte instrument zijn voor de 
verwezenlijking van milieudoelstellingen. 
- De voorwaarden voor een doelmatig gebruik van milieuconvenanten worden 
beknopt samengevat in de aangehechte checklist. Deze lijst kan als richtsnoer 
worden gebruikt door ieder overheidsinstantie die voornemens is een 
milieuconvenant te sluiten. 
- De Commissie zal er, als hoedster van het Verdrag, op toezien dat op Lid-Staat-
niveau gesloten convenanten in overeenstemming zijn met het Verdrag, in het 
bijzonder met de eisen inzake de interne markt en de mededingingsregels. 
- Wanneer de Gemeenschap genoodzaakt is regelgeving in te voeren, zal de 
Commissie zorgvuldig onderzoeken of sommige bepalingen van de 
desbetreffende wetgevende maatregelen door middel van bindende 
milieuconvenanten ten uitvoer kunnen worden gebracht, en zal zij dergelijke 
bepalingen in voorkomend geval in haar voorstellen opnemen. 
- De Commissie richt een aanbeveling tot de Lid-Staten waarin een duidelijk kader 
wordt gegeven voor het gebruik van milieuconvenanten als middel tot uitvoering 
van sommige bepalingen van communautaire richtlijnen. 
- Doordat de Commissie milieuconvenanten op communautair niveau erkent, 
wordt de transparantie en geloofwaardigheid ervan gewaarborgd. Met het oog 
daarop verlangt de Commissie gekwantificeerde doelstellingen, een gefaseerde 
aanpak, adequaat toezicht en rapportage. De Commissie zal dergelijke 
toezeggingen openbaar maken en aan de Raad en het Europees Parlement verslag 
uitbrengen over de bereikte resultaten 
25 
Checklist voor milieuconvenanten 
Deze checklist kan worden gebruikt voor milieuconvenanten die op de verschillende niveaus 
gesloten worden. Bepaalde punten, zoals de juridische vorm en de bevoegde rechter, zijn alleen 
relevant in het geval van overeenkomsten in de vorm van een contract. 
I. Redenen voor de keuze van het instrument 
Î. Voordelen ten opzichte van wettelijke en economische maatregelen 
(milieudoelmatigheid en kosteneffectiviteit, haalbaarheid) 
2. Mate waarin de sector wordt bestreken, invloed van bedrijfsorganisaties 
3. Belangstelling van de publieke opinie voor het probleem 
4. Eerdere betrokkenheid van de wetgever bij het vaststellen van doelstellingen 
II. Inhoud 
1. Partijen bij de overeenkomst (bedrijfsorganisaties en/of individuele bedrijven) 
2. Onderwerp 
3. Definities 
4. Gekwantificeerde doelstellingen 
5. Gefaseerde aanpak 
6. Specificatie van de verplichtingen 
7. Controle op de resultaten 
8. Periodieke rapportage 
9. Toegang tot de informatie 
10. Regels voor het verzamelen/beoordelen/verifiëren van de resultaten 
11. Sancties 
12. Toetreding van derde partijen 
13. Looptijd 
14. Herziening 
15. Beëindiging 
16. Juridische vorm van de overeenkomst 
17. Bevoegde rechter 
III. Overeenstemming met het EG-Verdrag 
1. Is aanmelding bij de Commissie noodzakelijk? 
2. Wordt het vrije verkeer van goederen nadelig beïnvloed? 
3. Wordt de mededinging nadelig beïnvloed (uitsluiting van concurrentie, vaste prijzen, 
enz.) 
4. Zijn de regels inzake staatssteun van toepassing en worden ze in acht genomen? 
5. Is verstoring van de mededinging gerechtvaardigd op grond van 
milieu-overwegingen? 
6. Staat de verstoring van de mededinging in verhouding tot de nagestreefde 
doelstelling? 
IV. Bekendmaking 
26 
Bijlage: beknopt overzicht van de ervaringen in de Lid-Staten 
In dit overzicht wordt een feitelijke beschrijving gegeven van de gevallen waarin en de 
wijze waarop in de Lid-Staten milieuconvenanten zijn gebruikt. Het overzicht is gebaseerd 
op voorafgaand overleg tussen de Commissie en vertegenwoordigers van de Lid-Staten en 
op een onderzoek van de Commissie. Het gebruik van overeenkomsten in de Lid-Staten 
heeft bijgedragen tot een beter begrip van de mogelijkheden van dit instrument bij de 
uitvoering van het milieubeleid van de Europese Unie. 
België 
Sinds het eind van de jaren tachtig zijn er in België 14 overeenkomsten gesloten; deze 
hadden betrekking op hergebruik, terugwinning en recycling van afvalstoffen 
(verpakkingsafval en huishoudelijk afVal), de geleidelijke eliminatie van CFK's (aërosolen, 
koelkasten, plastics) en de vervanging van verontreinigende stoffen in produkten zoals 
batterijen. Er zijn twee sectorovereenkomsten ("accords de branche") gesloten voor de 
terugdringing van de emissies van de elektriciteitsproducenten (S02- en NOx-emissies; 
Richtlijn 88/609/EEG inzake grote stookinstallaties is daarmee naar behoren ten uitvoer 
gelegd) en van glasovens. 
Aangezien de bevoegdheid op dit gebied gedeeld wordt door de federale staat en de 
gewesten, is deze sectorovereenkomst ondertekend door de federale staat en de drie 
gewesten. De gewesten zijn ook regionale overeenkomsten aangegaan: het Brusselse 
Gewest (Ministerie van Milieu) heeft met commerciële bureaus afspraken gemaakt over het 
sorteren, recycleren en terugwinnen van kantoorafVal. Het Waalse Gewest heeft 
overeenkomsten gesloten over het behoud van natuurlijke hulpbronnen en de vermindering 
van de hoeveelheid vaste afvalstoffen. In Vlaanderen zijn negatieve ervaringen opgedaan 
met overeenkomsten die geen bindend karakter hadden. Daarom heeft het Vlaamse Gewest 
in 1994 een decreet vastgesteld inzake milieuconvenanten, waarin de criteria voor 
overeenkomsten uitvoerig zijn omschreven en wettelijk vastgelegd. Milieuconvenanten 
moeten de vorm hebben van een contract (contract sui generis), de partijen moeten 
rechtspersoonlijkheid bezitten en representatief zijn voor de sector en zij moeten 
uitdrukkelijk zijn gemachtigd om overeenkomsten te sluiten. De ontwerp-overeenkomst 
moet worden bekendgemaakt in het Staatsblad en een aantal overheidsorganen moet worden 
geraadpleegd ("Sociaal-Economische Raad", "Milieu- en Natuurraad"). Een overeenkomst 
wordt gesloten voor maximaal vijf jaar. Zolang er een geldige overeenkomst bestaat, mag 
het gewest geen stringentere wetgeving invoeren. 
Tot nu toe zijn er nog geen overeenkomsten op basis van dit decreet gesloten. 
27 
Denemarken 
In Denemarken zijn sinds 1987 op vrijwillige basis 16 milieuconvenanten gesloten op het 
gebied van energiebesparing, afvalbeheer (b.v. gecontroleerde recycling of verwijdering 
van koelmiddelen die CFK's en HCFK's bevatten, brandblusapparaten, batterijen, 
verpakkingen, autobanden), de geleidelijke eliminatie van bepaalde stoffen (b.v. organische 
oplosmiddelen die in verf en vernis worden gebruikt, vluchtige organische verbindingen, 
PVC, zware koolwaterstoffen in dieselbrandstof) en de sanering van verontreinigde 
plaatsen. Ook zijn initiatieven genomen op het gebied van afvalbeheer (elektronica, 
motorvoertuigen, sloopafval). 
De partijen bij de overeenkomsten zijn in de meeste gevallen het Ministerie van Milieu en 
Energie dan wel het Deense bureau voor milieubescherming en de betrokken industriële 
sectoren (bedrijven of vertegenwoordigende organisaties). 
De overeenkomsten hebben meestal de vorm van een intentieverklaring of een actieplan, 
die weliswaar niet wettelijk bindend zijn maar waaraan de partijen zich wel gebonden 
achten. 
Een belangrijk kenmerk van de Deense overeenkomsten is dat ze worden gecombineerd met 
economische prikkels, zoals belastingverlagingen, of met depositofondsen. 
De milieubeschermingswet van 1991 gaf de minister van Milieu de mogelijkheid om 
overeenkomsten met ondernemingen of vertegenwoordigende organisaties te sluiten, ten 
einde de nationale targets voor de terugdringing van verontreiniging te realiseren. Verder 
kan de minister regels geven voor de opstelling van overeenkomsten en voor de algemene 
voorwaarden, met inbegrip van sancties bij vertragingen of andere schendingen van de 
overeenkomst. De minister is ook bevoegd om aan bedrijven die niet onder de 
overeenkomst vallen soortgelijke eisen te stellen; op deze wijze kan tegen "zwartrijders" 
worden opgetreden. 
Voor een dergelijke overeenkomst ten uitvoer wordt gelegd, moet erover worden 
onderhandeld met de belangrijkste nationale organisaties op het gebied van industrie en 
milieu, de lokale instanties en andere betrokken overheidsinstanties. 
De eerste overeenkomst op basis van de milieubeschermingswet is in april 1996 gesloten en 
heeft betrekking op de inzameling en de terugwinning van loodaccu's. Een overeenkomst 
inzake afvalstoffen van de elektriciteits- en de elektronicasector is in voorbereiding. 
Duitsland 
In Duitsland is de industrie sinds het eind van de jaren zeventig ongeveer 80 vrijwillige 
verplichtingen op milieugebied aangegaan. Deze hebben hoofdzakelijk betrekking op 
afvalbeheer (b.v. batterijen, papier, verpakkingen, afgedankte auto's), de geleidelijke 
eliminatie van bepaalde stoffen (asbest, CFK's in een aantal toestellen, bepaalde stoffen in 
28 
reinigingsmiddelen) lozingen van gevaarlijke stoffen in water (ammonium, een 
veiligheidsconcept voor chemische installaties) en C02-emissies (brandstofverbruik van 
auto's en diverse industriële sectoren). Alleen in enkele speciale gevallen werden 
overeenkomsten in de vorm van een contract afgesloten. Beieren heeft onlangs een 
overeenkomst met de industrie en organisaties van het bedrijfsleven gesloten over een reeks 
algemene onderwerpen, zoals de deelname van bedrijven aan het milieubeheer- en milieu-
auditsysteem, de vermindering van de hoeveelheid afval, energierendement en de 
bevordering van het gebruik van de spoorwegen. 
Behalve wat betreft de laatstgenoemde overeenkomst, zijn de overheidsinstanties formeel 
niet betrokken bij deze afspraken, die de vorm hebben van eenzijdige verklaringen. Vaak 
zijn deze verklaringen echter het resultaat van intensieve besprekingen met de bevoegde 
ministeries (Milieu, Economische Zaken) en worden zij op informele wijze erkend, bij 
voorbeeld met een persbericht of een persconferentie van het betrokken ministerie. In 
praktisch alle gevallen heeft de industrie rapportageverplichtingen. 
Het gebruik van dergelijke informele overeenkomsten heeft de laatste tijd meer aandacht 
gekregen, maar de partijen zijn in hun mogelijkheden om verplichtingen vast te leggen 
beperkt door de wet tegen concurrentiebeperking. In 1996 werd een aantal afspraken 
gemaakt (afgedankte auto's, chemische industrie, papierindustrie en uitgeverijen). De 
toezegging van de industrie om de C02-emissies te verminderen, die werd gedaan met het 
oog op de klimaatconferentie van Berlijn van 1995, is onlangs uitgebreid en gespecificeerd 
(meer deelnemers, een duidelijke doelstelling, onafhankelijke beoordeling van de 
resultaten). 80% van het energieverbruik van de Duitse industrie valt onder deze herziene 
toezegging. 
Deze laatste toezegging en de overeenkomst die in Beieren is gesloten, lijken erop te wijzen 
dat zich in Duitsland een verschuiving voordoet naar een formelere benadering waarin de 
overheid een grotere rol speelt. 
Spanje 
Tot nu toe zijn er in Spanje in totaal zes overeenkomsten tot stand gekomen. Er wordt 
momenteel over talrijke overeenkomsten onderhandeld en het belang van overeenkomsten 
bij de verwezenlijking van milieudoelstellingen lijkt verder toe te nemen. 
De overeenkomsten die het Ministerie van Openbare Werken, Vervoer en Milieu 
(MOPTMA) heeft gesloten hebben betrekking op de geleidelijke terugdringing van CFK's 
in aërosolen (tegen het jaar 1989) en afvalbeheer. Deze laatste overeenkomsten hebben ten 
doel de implementatie te vergemakkelijken van het door het ministerie opgestelde nationale 
masterplan voor afvalbeheer en afvalverwijdering, dat door de industrie en de regeringen 
van de autonome regio's moet worden uitgevoerd. De gemeentelijke overheden zijn 
uiteindelijk verantwoordelijk voor de inzameling, de behandeling en de verwijdering van 
afval. Het plan voorziet in financiering op de verschillende bestuurlijke niveaus. 
29 
Onlangs zijn overeenkomsten afgesloten over afgedankte auto's en oude autobanden. De 
inzameling, recycling en verwijdering van oude banden moet worden gefinancierd uit een 
milieuheffing op nieuwe autobanden. Momenteel wordt gewerkt aan overeenkomsten 
inzake elektrische en elektronische apparatuur; er zijn twaalf typen apparatuur aangewezen 
waarvoor eventueel overeenkomsten kunnen worden opgesteld. Ook worden de 
mogelijkheden op andere gebieden (oplosmiddelen, chloorprodükten, verf, bouwafval) 
bestudeerd. 
In koninklijk decreet nr. 484/1995 wordt het gebruik van overeenkomsten inzake de 
regulering van en de controle op afvalwater uitdrukkelijk als mogelijkheid genoemd. In 
verband met de tekortschietende behandeling van en controle op industrieel afvalwater, 
geeft de nieuwe regeling de instanties voor waterbeheer (Confederaciones Hidrogrâficas) de 
bevoegdheid om met organisaties uit de industrie sectoriële plannen voor afvalwaterbeheer 
te bespreken en vast te stellen. Het decreet voorziet eveneens in financiële steun voor de 
industrie om de verwezenlijking van deze doelstellingen te vergemakkelijken. 
Het Ministerie van Industrie en Energie heeft in zijn "Strategie voor energie en milieu 
1995-2000" , overeenkomsten als een van de instrumenten ter verwezenlijking van 
milieudoelstellingen op korte en middellange termijn genoemd. Met deze overeenkomsten 
moet een kader tot stand worden gebracht ter bevordering van milieu-investeringen, ten 
einde de aanpassing van bedrijven aan milieu-eisen te ondersteunen. De toepassing van de 
bestaande regelgeving wordt door deze overeenkomsten niet beperkt. In meerdere 
financieringsprogramma's voor aanpassing van de industrie aan milieu-eisen (PITMA, 
PAE) worden overeenkomsten tussen de industrie en de overheid beschouwd als de beste 
manier om financiële ondersteuning te verkrijgen. 
Frankrijk 
Frankrijk is waarschijnlijk de eerste Lid-Staat waar een overeenkomst op het gebied van 
milieubescherming is gesloten; in augustus 1971 werd tussen het Ministerie van Milieu en 
de cementsector een sectorovereenkomst (accord de branche) gesloten. Daarin werd een 
tijdschema vastgesteld voor herstelmaatregelen in het kader van een sectorbreed programma 
voor bestaande industriële installaties (programme de branche). Nieuwe installaties moesten 
aan emissienormen voldoen. 
In de daaropvolgende tien jaar werden ongeveer 20 overeenkomsten gesloten voor de 
belangrijkste verontreinigende industriële sectoren. Deze overeenkomsten hadden 
verschillende doelen en namen (b.v. contrat de branche, programme de branche, contrat 
d'entreprise, programme d'entreprise, plans sectoriels anti-pollution). Wettelijke eisen 
inzake de bescherming van de bevoegdheid van de overheid en rechten van derde partijen 
vormen een belemmerende factor. Zo heeft de administratieve rechter (Conseil d'Etat) bij 
voorbeeld bepaald dat een in 1975 gesloten overeenkomst tussen het Ministerie van Milieu 
en een papierfabriek onwettig was omdat deze een beperking inhield van de bevoegdheden 
van de overheid en de noodzakelijke bescherming van derde partijen. 
30 
Uiteindelijk heeft het merendeel van de eerste overeenkomsten gediend als uitgangspunt 
voor de verdere ontwikkeling van de nationale wetgeving en van emissienormen die de 
overeenkomsten hebben vervangen. 
Recent gesloten overeenkomsten hebben betrekking op verpakkingsafval en afgedankte 
auto's. Er worden ongeveer tien overeenkomsten met betrekking tot C02-emissies van 
industriële sectoren (hoogovens, chemicaliën, papier, lassen, glas, gips, suiker, cement) 
voorbereid, en onlangs is een soortgelijke overeenkomst met de aluminiumindustrie 
ondertekend. 
Griekenland 
In Griekenland zijn tot nu toe geen milieuconvenanten gesloten. De overheid en de industrie 
vinden regelgeving momenteel blijkbaar noodzakelijk en toereikend om het milieu te 
beschermen. Aangezien overeenkomsten de totstandkoming van partnerschappen tussen de 
industrie en overheidsinstanties kunnen bevorderen, beginnen enkele vertegenwoordigers 
van de industrie overigens wel belangstelling te tonen voor de mogelijkheden van 
overeenkomsten. 
Ierland 
In Ierland hebben overeenkomsten meestal de vorm van "initiatieven" van het bedrijfsleven, 
die door de Ierse regering worden verwelkomd maar niet ondertekend. In februari 1996 
werd de REPAK-overeenkomst inzake verpakkingsafval ondertekend door het Ministerie 
van Milieu en bedrijfsorganisaties (Irish Business and Employers Confederation en de 
organisaties van de detailhandel in levensmiddelen, de bottelaars van frisdranken en bier, de 
plasticindustrie, de voedings- en genotmiddelenindustrie en de producenten van sterke 
drank). 
Deze overeenkomst kwam tot stand naar aanleiding van de in 1994 door het Ministerie van 
Milieu gepubliceerde strategie inzake recycling, waarin targets voor het recycleren van 
afval, zoals verpakkingsmateriaal, drankverpakkingen en composteerbaar afval waren 
opgenomen. In het strategisch document werd de industrie vervolgens uitgenodigd 
voorstellen voor overeenkomsten te formuleren. 
De Ierse ondernemersorganisatie (IBEC) riep een task force uit de industrie in het leven die 
in december 1995 aan de minister verslag heeft uitgebracht en REPAK als een van de 
mogelijkheden heeft voorgesteld. De organisatie van de Ierse automobielindustrie (Society 
of the Irish Motor Industry) werkt momenteel aan de opstelling van een overeenkomst 
inzake accu's van motorvoertuigen. Voor oud krantenpapier, detergenten, geneesmiddelen 
en chemische produkten zijn in de toekomst wellicht ook overeenkomsten mogelijk. 
De wet inzake afvalbeheer die naar verwachting medio 1996 van kracht wordt, geeft de 
minister uitgebreide bevoegdheden om te specificeren hoe verpakkingen kunnen worden 
31 
gerecycleerd en moeten worden gemarkeerd, hoe terugbetalingssystemen kunnen worden 
opgezet en welke inzamelingsmechanismen noodzakelijk zijn. Door deel te nemen aan 
REPAK kan de industrie de invoering van dergelijke voorschriften voorkomen, aangezien 
de wet de minister de mogelijkheid biedt zijn goedkeuring te hechten aan een overeenkomst 
die de deelnemers van andere verplichtingen vrijstelt. 
Italië 
Tot nu toe zijn er in Italië elf overeenkomsten gesloten, zowel op federaal als op regionaal 
niveau. Eind jaren tachtig hebben het Ministerie van Milieu en de Fiat-groep een 
intentieverklaring uitgewerkt inzake de bestrijding van luchtverontreiniging en 
geluidsoverlast in grootstedelijke gebieden. Naar aanleiding van dit initiatief werd een 
protocol, getiteld "Milieu en ontwikkeling", gesloten dat niet alleen betrekking heeft op de 
terugdringing van verontreiniging in grootstedelijke gebieden, maar ook op de 
vermindering van de hoeveelheid afval, de ontwikkeling van schone voertuigen en milieu-
onderzoekprogramma's. 
In de afvalsector houdt "REPLASTIC", een aanvankelijk vrijwillig maar inmiddels 
verplicht samenwerkingsverband, zich bezig met gescheiden inzameling, sortering en 
hergebruik van kunststofverpakkingen voor vloeistoffen. Over de terugwinning van oude 
loodaccu's werd in 1995 een overeenkomst gesloten tussen het Ministerie van Milieu, de 
gemeentes (ANC! - Associazione Nazionale Comuni d'Italia) en Federambiente (federatie 
van overheidsdiensten op het gebied van milieuhygiëne) enerzijds en de bedrijfsorganisaties 
anderzijds. Op regionaal niveau zijn onder andere overeenkomsten gesloten inzake de 
terugwinning van inktcassettes (Lombardije) en de inzameling van papier en karton. 
Luxemburg 
Er zijn vijf overeenkomsten gesloten op het gebied van milieu en energie. De eerste 
overeenkomst, die betrekking heeft op industrieel afval, werd in 1989 gesloten. Onlangs is 
een overeenkomst gesloten inzake energierendement in de industrie (1996), en er liggen 
meer overeenkomsten in het verschiet, waarbij het bankwezen, het verzekeringswezen, de 
medische sector en het bedrijfsleven betrokken zijn. 
Overeenkomsten op het gebied van afvalbeheer zijn tot stand gekomen op basis van het 
stuurprogramma van het Ministerie van Milieu; zij hebben betrekking op bouwafval, 
gevaarlijke afvalstoffen, drankverpakkingen en industrieel afval. 
Nederland 
In Nederland zijn meer dan 100 overeenkomsten gesloten. Deze hebben hoofdzakelijk 
betrekking op afvalbeheer (b.v. verpakkingen, terugwinning van asbest, kunststoffen), het 
terugdringen van emissies (b.v. vluchtige organische verbindingen, S02 en NOx van 
elektriciteitsproducenten, ammoniak van de veehouderij), de sanering van verontreinigde 
32 
grond (benzinestations), energiebesparing of strategieën ter vermindering van 
industrielawaai. Een aantal overeenkomsten omvat uitgebreide programma's voor 
geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging in diverse industriële sectoren 
(basismetaal, chemie, drukkerijen, zuivel). Verder zijn er initiatieven genomen voor de 
papier- en kartonindustrie. 
Dergelijke schriftelijke en ondertekende overeenkomsten, die ais beleidsinstrument v/orden 
gebruikt en waarbij overheidsinstanties partij zijn, worden meestal aangeduid met de term 
"convenant", hoewel ze ook wel "intentieverklaring" of "gedragscode" worden genoemd. 
De algemene context voor het toegenomen gebruik van convenanten wordt gevormd door 
het Nationaal Milieubeleidsplan en het Nationaal Milieubeleidsplan-plus, die respectievelijk 
in 1989 en 1990 zijn gepubliceerd. In deze plannen wordt een strategie uiteengezet voor de 
verwezenlijking van een duurzame ontwikkeling tegen het jaar 2010. In de plannen zijn 
voor een aantal milieu-issues kwaliteitsdoelstellingen geformuleerd en vertaald in meer dan 
200 gekwantificeerde targets. Door convenanten verplichten industriële sectoren zich om 
hun aandeel te leveren bij het realiseren van de vastgestelde milieudoelstellingen. Tot nu toe 
zijn er in intentieverklaringen voor 16 industriële sectoren milieudoelstellingen vastgesteld; 
hierbij zijn circa 12.000 ondernemingen betrokken die verantwoordelijk zijn voor meer dan 
90% van de industriële verontreiniging in Nederland. 
Hoewel de uitvoering van de meeste convenanten van de eerste generatie niet wettelijk kan 
worden afgedwongen, hebben recente convenanten de vorm van een civielrechtelijk 
uitvoerbaar contract en maken zij deel uit van een algemene overheidsstrategie. 
Hoewel de procedure niet in de wet is vastgelegd, komen convenanten meestal op de 
volgende wijze tot stand: de bevoegde minister deelt het parlement mee dat hij voornemens 
is een convenant te sluiten. Er wordt voor de sector in kwestie een geïntegreerd plan met 
bijbehorende targets opgesteld naar aanleiding van de besprekingen tussen de overheid (met 
inbegrip van de provinciale en de gemeentelijke overheden) en de industriële sector (soms 
ook met werkgevers- en werknemersorganisaties). Er wordt op basis van dit plan een 
convenant op sectorniveau opgesteld, wanneer in de bedrijfstak gelijksoortige processen 
worden toegepast die zich lenen voor een gestandaardiseerde benadering. In heterogene 
sectoren worden in nauwe samenwerking met de vergunningverlenende instanties 
bedrijfsmilieuplannen opgesteld. 
Na ondertekening wordt het convenant bekendgemaakt in de Staatscourant. 
Het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu heeft richtsnoeren 
gegeven voor de sluiting van convenanten in de vorm van een gedragscode. Voor 
convenanten in het algemeen heeft de regering in december 1995 aanwijzingen vastgesteld 
betreffende de inhoud en de te volgen procedure. 
33 
Oostenryk 
In Oostenrijk zijn sinds het begin van de jaren tachtig ongeveer 25 overeenkomsten 
gesloten. De meeste hebben betrekking op recycling van afvalstoffen (afgedankte auto's, 
papier, banden, bouwmateriaal, accu's, elektronica, kunststoffen, verpakkingen), maar ook 
over de invoering van dampterngwuiningseenheden bij benzinestations (ter vennindering 
van koolwaterstofemissies) en de beperking van de invoer van tropisch hout zijn 
convenanten gesloten. Een bijzondere vrijwillige overeenkomst is de "coalitie voor het 
klimaat", die in 1994 tot stand is gekomen. Bij deze overeenkomst, waarin afspraken over 
openbare nutsvoorzieningen en overheidsopdrachten zijn neergelegd, zijn vooral 
gemeentebesturen betrokken, maar ook de industrie kan eraan deelnemen. 
Er zijn twee typen overeenkomsten: door de industrie eenzijdig aangegane verplichtingen 
waar de overheid formeel niet bij betrokken is hoewel ze gewoonlijk het resultaat zijn van 
intensieve besprekingen met het bevoegde ministerie, en overeenkomsten die tussen de 
industrie en de regering worden gesloten. De vrijwillig aangegane verplichtingen zijn in de 
meerderheid. 
De partijen bij de overeenkomsten zijn gewoonlijk het bevoegde ministerie en de nationale 
associatie van de industrie (Federale economische kamer) of nationale sectororganisaties 
(onderafdelingen van de Federale economische kamer), en soms ook afzonderlijke 
bedrijven. 
Bijna alle vrijwillig aangegane verplichtingen en overeenkomsten zijn op nationaal niveau 
uitgewerkt en afgesloten. 
Portugal 
In Portugal dateren de eerste ervaringen met vrijwillige overeenkomsten van 1984, toen 
targets voor waterlozingen, luchtverontreiniging en de vermindering van de hoeveelheid 
afval in de papierindustrie werden vastgesteld. In totaal is een tiental overeenkomsten tot 
stand gebracht, hoofdzakelijk op het gebied van de vermindering van de hoeveelheid afval 
en de geleidelijke eliminatie van bepaalde stoffen. 
In 1994 heeft de regering het gebruik van overeenkomsten een nieuwe impuls gegeven met 
de publikatie van een algemeen memorandum van overeenstemming inzake milieu en 
duurzame ontwikkeling. In dit document zijn de regeringsvoornemens ten aanzien van 
milieuvraagstukken samengevat en wordt een strategie ter verwezenlijking daarvan 
uiteengezet. 
Op basis van dit protocol heeft de regering een kader voor vrijwillige sectorovereenkomsten 
vastgesteld. Dit kader was het resultaat van onderhandelingen tussen de Ministeries van 
Milieu, Landbouw en Industrie en verscheidene nationale en regionale overkoepelende 
organisaties voor de landbouw en de industrie. Het sectorprotocol verplicht de industrie tot 
de ontwikkeling van een milieuplan dat al naar gelang de specifieke situatie is gericht op de 
34 
naleving van de milieuwetgeving. Dit plan moet door de overheid worden goedgekeurd. De 
regering belooft geen nieuwe milieuvoorschriften in te voeren tijdens de looptijd van de 
overeenkomst. Wanneer er nieuwe communautaire voorschriften worden vastgesteld, zal de 
regering deze op nationaal niveau gefaseerd invoeren. 
Het sectorprotocol voorziet in de mogelijkheid dat de overeenkomst in een dergelijk geval 
wordt opengebroken, en in de invoering van specifieke maatregelen, wanneer die op grond 
van een diagnostische analyse noodzakelijk blijken. Verder voorziet het in de oprichting van 
een uit vertegenwoordigers van de ondertekenende partijen samengesteld stuurcomité, dat 
moet controleren of de doelstellingen worden gerealiseerd en zo nodig nieuwe maatregelen 
moet formuleren. Het comité moet ook eventuele problemen oplossen; een mogelijk 
probleem is dat van bepaalde industriële installaties waarvoor geen müieuvergunning kan 
worden verleend. De overeenkomsten die in het kader van het sectorprotocol worden 
gesloten, lopen eind 1999 af en bevatten voorschriften inzake periodieke rapportage aan de 
regering en bepalingen tegen "zwartrijders ". 
Finland 
Er zijn overeenkomsten gesloten over de geleidelijke eliminatie van CFK's en 
energiebesparing. Deze laatste overeenkomsten zijn gebaseerd op de 
energietesparingsprogramma's van de overheidsraad, die de regering in 1992 heeft 
vastgesteld als onderdeel van de inspanningen om het energieverbruik omlaag te brengen. 
De hoofddoelstelling van deze overeenkomsten is een verniindering van het energieverbruik 
met 10 tot 15% tegen het jaar 2005. In december 1995 is een nieuw 
erœrgiebesparmgsprogramma gepresenteerd. Dit programma is gericht op het bevorderen 
van overeenkomsten ter ordersteuning van de controle op een doelmatig energiegebruik, de 
opstelling van energiebesparingsplannen, energie-audits, investeringen in 
energiebesparingen, de invoering van nieuwe technologieën en mechanismen om 
consumenten te voorzien van informatie en adviezen inzake hun energieverbruik. 
Gewoonlijk worden de overeenkomsten gesloten tussen het bevoegde ministerie en 
organisaties van het bedrijfsleven; er zijn twee overeenkomsten inzake energiebesparingen 
gesloten tussen het Ministerie van Handel en Industrie en plaatselijke overheidsinstanties (de 
stad Helsinki en de organisatie van plaatselijke overheidsinstanties). 
Onlangs (1995) heeft het Ministerie van Milieu een overeenkomst gesloten met de 
verpakkingsindustrie. Er zijn onderhandelingen over bepaalde produktgroepen (auto's, 
banden, accu's, elektronica, huishoudelijke apparaten) van start gegaan in het kader van een 
algehele strategie om te komen tot vrijwillige overeenkomsten op het gebied van 
afvalbeheer. 
35 
Zweden 
De 13 overeenkomsten die in Zweden zijn gesloten hebben betrekking op afvalbeheer 
(autobanden, bouwprodukten en -materialen, tijdschriftpapier en verpakkingsmateriaal), 
energiebesparingen (auto's en afzonderlijke bedrijven), de geleidelijke eliminatie van 
bepaalde stoffen (lood in benzine en verf), onderzoek en ontwikkeling (alternatieve 
brandstoffen voor voertuigen) en het gehalte aan zware metalen in slib afkomstig uit 
waterzuiveringsinstallaties. 
In de praktijk kunnen de meeste overeenkomsten worden beschouwd als gentlemen's 
agreements of intentieverklaringen van de industrie. Individuele sectoren kunnen niet 
verantwoordelijk worden gesteld wanneer de bedrijfsorganisatie die de regeling heeft 
ontwikkeld en beheert er niet in slaagt de doelstellingen te verwezenlijken. Wanneer de 
targets niet door de industrie worden gehaald, leidt dit in de meeste gevallen tot de 
invoering van heffingen of, in plaats daarvan, tot het delen van de regulerende 
verantwoordelijkheden mQt de lokale instanties. 
In de energiesector zijn met afzonderlijke bedrijven overeenkomsten gesloten; wanneer de 
industrie in gebreke blijft zijn sancties mogelijk. 
Verenigd Koninkrijk 
In het Verenigd Koninkrijk is met vrij goed resultaat gebruik gemaakt van benaderingen op 
vrijwillige basis, bij voorbeeld in de vorm van programma's voor de beste praktijken inzake 
energierendement (b.v. Making a Corporate Commitment - "MACC"), milieutechnologie 
of initiatieven betreffende de verantwoordelijkheid van de producent of ter bevordering van 
de dialoog tussen de regering en het bedrijfsleven (b.v. adviescomité inzake ondernemingen 
en milieu, plaatselijke "green business clubs"). 
Sinds het begin van de jaren zeventig is een achttal overeenkomsten gesloten met betrekking 
tot de opslag en het vervoer van bestrijdingsmiddelen ("BASIS", waarvan de normen en de 
certificeringsprocedure van personeel dat belast is met de verkoop van bestrijdingsmiddelen 
formeel zijn erkend in de wettelijke regeling betreffende de controle op 
bestrijdingsmiddelen van 1986), het verbod op bepaalde stoffen in remigingsprodukten voor 
huishoudelijk en industrieel gebruik (alkylfenolethoxylaten en, voor huishoudelijk gebruik, 
nitrilotriazijnzuur), de inzameling van kunststoffolie van landbouwbedrijven en het verbruik 
en de emissies van HFK's. Met het oog op de terugdringing van HFK's, die een belangrijk 
alternatief vormen voor CFK's maar nog steeds een hoog broeikaspotentieel hebben, heeft 
de Britse regering in januari 1996 drie afzonderlijke overeenkomsten gesloten en één 
intentieverklaring goedgekeurd met organisaties van de aërosolenindustrie, de 
klimaatregelings- en koelingsindustrie alsmede bedrijven op het gebied van 
brandbescherming en de schuimplastic-industrie. 
36 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 561 def. 
NL Î4 1© 06 
Catalogusnummer : CB-CO-96-626-NL-C 
ISBN 92-78-12847-3 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
V